open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မဟာတိလောကသယမ္ဘူကျောက်တော်ကြီး

**မဟာတိလောကသယမ္ဘူကျောက်တော်ကြီး**သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်လေးပင်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈ ခုနှစ်တွင် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားများသီတင်းသုံးစံပါယ်ရာ ဂန္ဓကုဋီ တိုက်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၉ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း (၈)ရက်တွင် အလှူရှင် ညောင်လေးပင်ဘုရားအမ မယ်ကြီး(သား) မောင်လွန်းမောင် တို့ကမတည်ပြီး အများစုပေါင်းလှူဒါန်းခြင်းဖြင့် ဉာဏ်တော်ခုနှစ်တောင် ရှိ ပထမဘုရားကြီးကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ သာသနာတော်နှစ် ၂၄၄၃ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၁ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁)ရက်နေ့တွင် ပထမဘုရားကြီးအား တည်ထားခဲ့သည့်ကျောက်စာအား ကဗ္မည်းရေးထိုးခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း (၁၀)ရက်နေ့တွင် ဘုရားဒါယကာ ဦးဘိုးဆောက် နှင့် ဘုရားဒါယိကာမ ဒေါ်မေ တို့မှ ဉာဏ်တော်(၅)တောင် (၁)မိုက်ရှိ ဒုတိယဘုရားကြီးကို တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၂)ရက်နေ့တွင် ဘုရားဒါယကာ ဦးစံလှိုင် နှင့် ဘုရားဒါယိကာမ ဒေါ်ပွင့် တို့မှ ဉာဏ်တော်(၅)တောင် (၁)မိုက်ရှိ တတိယဘုရားကြီးကို တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားပွဲအား တပို့တွဲလဆန်း(၁၄)ရက်မှ တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁)ရက်နေ့ထိ (၃)ရက် တိုင်တိုင် နှစ်စဉ်ကျင်းပလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
အပိုလို ၁၄

**အပိုလို ၁၄** (ဇန်နဝါရီ ၃၁ ၁၉၇၁ – ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ၁၉၇၁) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူလိုက်ပါသော ၈ ခုမြောက် အပိုလို စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တတိယအကြိမ်မြောက် ဆင်းသက်သော၊ လမျက်နှာပြင်၏ အမြင့်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဆင်းသက်သော မက်ရှင်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ၂ ရက်ကြာနေထိုင်ခဲ့ပြီး လပေါ်သို့ လမ်းလျှောက်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မူလက မက်ရှင်အား ၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွက် အစီစဉ်ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း အပိုလို ၁၃ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အောက်ဆီဂျင်လှောင်ကန် ပြဿနာကြောင့် အာကာသယာဉ်အား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည့်အတွက် ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ အပိုလို ၁၄ သည် မူလက အပိုလို ၁၃ ဆင်းသက်ရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည့် ဆင်းသက်ဆိုဒ်  Fra Mauro သို့ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်တွင် လမ်းလျှောက်စဉ်အတွင်း ၉၄.၃၅ ပေါင် (၄၂.၈ ကီလိုဂရမ်) ရှိသော လကမ္ဘာကျောက်ခဲကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ အပိုလို ၁၄ သည် ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လာရာ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ၌ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ခါမိမြို့ဟောင်း

**ခါမိမြို့ဟောင်း** သည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ ဘူလာဝါရို၏ အနောက်ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာအကွာ တွင် တည်ရှိသော မြို့ပျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ချိန်က တော်ဝါမင်းဆက် စိုးစံသော ကာလန်ဂါ ဘတ်ဝါပြည်၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး အဖြစ်တည်ရှိပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ: ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ချန်ချန်

**ချန်ချန်** သည် တောင်အမေရိကတိုက် တွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီ အချိန်က အကြီးဆုံးမြို့တော် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပီရူးနိုင်ငံ ထရူဂျီလိုမြို့၏ အနောက်ဘက်  အကွာရှိ လာ လီဘာတက်ဒ်ဒေသတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ချန်ချန်သည် မိုရှေးတောင်ကြား၏ အဝတွင် တည်ရှိပြီး  ၉၀၀ ခုနှစ်မှ ၁၄၇၀ ခုနှစ် အထိ တည်ရှိခဲ့သော သမိုင်းဝင် ချီမော အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး  ထို့နောက်တွင် ချီမောအင်ပိုင်ယာအား အင်ကာ အင်ပိုင်ယာမှ အနိုင်ယူ သိမ်းပိုက်၍ ၎င်းတို့ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ချီမော သည် ပီရူးကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် အေဒီ ၁၄၀၀ ခန့်က တည်ထောင်ခဲ့သော ချီမူး ယဉ်ကျေးမှုမှ ပေါ်ထွန်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။

ချန်ချန်သည် ပီရူးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ ကမ်းရိုးတန်း သဲကန္တာရ၏ မိုးခေါင်ရေရှားဒေသတွင် ရှိသည်။  ထိုဒေသတွင် မိုးမရွာသဖြင့် ချန်ချန်ရှိ ဆားငန်ရေ မဟုတ်သော ရေ၏ အဓိက အရင်းအမြစ်မှာ အင်န်ဒီးစ်တောင်တန်းမှ ကျဆင်းလာသော ရေတို့ကို သယ်ဆောင်လာသော မြစ်များ ဖြစ်သည်။ ထို "စယူဒါဒီလာ" များ၏ ကြီးကျယ်ခန်းနားမှုကြောင့် တော်ဝင်မျိုးနွယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေမည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။  ချန်ချန်၏ နိမ့်ပါးသော အမျိုးအနွယ်များ အတွက် အိမ်များမှာ သေးငယ်ပြီး ပုံစံမမှန်ဘဲ ကျပ်သိပ်နေသော အခန်းများ ဖြစ်သည်။ နိမ့်ပါးသော အမျိုးအနွယ်များမှာ များသောအားဖြင့် အနုပညာသည်များ ဖြစ်ပြီး အင်ပိုင်ယာအတွင်း ၎င်းတို့၏ အလုပ်မှာ လက်မှုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရန် ဖြစ်သဖြင့် ထိုအခန်းငယ်များကို အလုပ်ရုံများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ: ပီရူးနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
အပိုလို ၁၅

**အပိုလို ၁၅** (ဇူလိုင် ၂၆ – ဩဂုတ် ၇ ၁၉၇၁) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စတုတ္ထမြောက် လပေါ်သို့ဆင်းသက်သည့် အပိုလို စီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင် ဆင်းသက်မှုများထက် သိပ္ပံပညာရပ်ပေါ်တွင် ပိုမိုလေ့လာမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အပိုလို ၁၅ သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး Lunar Roving ယာဉ်ကို စသုံးခဲ့သည်ကိုတွေ့ရသည်။ စီမံကိန်းသည် ဇူလိုင် ၂၆ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၇ ရက်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းလေ့လာမှုများကို ဇူလိုင်လ ၃၀ နှင့် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်ကြားတွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်မှူးများသည် လမျက်နှာပြင်တွင် ၁၈  နာရီကြာ အချိန်ကုန်စေခဲ့ပြီး မျက်နှာပြင်နမူနာပစ္စည်း ၁၇၀ ပေါင် (၇၇ ကီလိုဂရမ်) ကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ အပိုလို ၁၅ သည် ကမ္ဘာမြေသို့ပြန်လာရာ အဆင်းတွင် လေထီး ၃ ခုထဲမှ တစ်ခု ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း ဩဂုတ် ၇ ရက်တွင် အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့ဝင် Scott က ဂယ်လီလီယို၏ လေခုခံမှုမရှိသောနေရာတွင် အရာဝတ္ထုအားလုံးသည် ဒြပ်ဆွဲအားကြောင့် အတူတူ ကျဆင်းသည့် သီအိုရီကို သက်သေပြသည့်အနေဖြင့် တူနှင့် ငှက်မွှေးကို ပြိုင်တူချကာ စမ်းသပ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အပိုလို ၁

**အပိုလို ၁** သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အပိုလို စီမံကိန်းမှ ပထမဆုံး လူသားလိုက်ပါသော အာကာသမက်ရှင်ဖြစ်ပြီး လကမ္ဘာပေါ်သို့ ပထမဆုံးခြေချရန် ခြေလှမ်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်တွင် လွှတ်တင်ရန် အစီစဉ်ချထားပြီး အပိုလို command module နှင့် service module တို့အား ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအနိမ့်တွင်  စမ်းသပ်ရန်ဖြစ်သည်။ မက်ရှင်သည် မီးလောင်မှုကြောင့် မပျံသန်းခဲ့ပါ။ ယင်းမီးလောင်မှုကြောင့် အဖွဲ့ဝင် ၃ ယောက်စလုံး သေဆုံးခဲ့ပြီး အာကာသယာဉ်အစိတ်အပိုင်းများလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ မီးလောင်ရသည့်အကြောင်းရင်းအား နာဆာက ကော်မတီဖွဲ့ကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးသည့်အပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်မှလည်း နာဆာ၏စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအား စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။ 

လူလိုက်ပါသော အပိုလို ပျံသန်းမှုများကို လပေါင်း ၂၀ အထိ ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ လူလိုက်မပါသော Lunar module နှင့်  Saturn V ဒုံးပျံတို့အား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး လူလိုက်ပါသော အပိုလို စီမံကိန်းကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အပိုလို ၇ တွင် အပိုလို ၁ ၏ အရံအဖွဲ့သားများက အောင်မြင်စွာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်း

**ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်း** ဆိုသည်မှာ သင်္ကေတများ၊ ဖော်မြူလာများ အသုံးပြု၍ ဓာတုဓာတ်ပြုမှု၏ သင်္ကေတဆိုင်ရာ တင်ဆက်ဖော်ပြမှုဖြစ်သည်။ ထို၌ ဓာတ်ပြုပစ္စည်းများကို ဘယ်ဖက်အခြမ်းတွင် ထားရှိ၍ ရလဒ်ပစ္စည်းများသည် ညာဖက်အခြမ်းတွင် ထားရှိကာ အပေါင်းလက္ခဏာကို ဓာတ်ပြုပစ္စည်းများကြားတွင်လည်းကောင်း ဓာတုဖြစ်စဉ် ရလဒ်ပစ္စည်းများကြားတွင်လည်းကောင်း ထားရှိပြီး မြားသင်္ကေတသည် ရလဒ်ပစ္စည်းများ ညွှန်ပြနေသည့်အပြင် ဓာတ်ပြုမှု၏လားရာကိုလည်း ပြသပေးသည်။ သင်္ကေတများ နံဘေးရှိ မြှောက်ဖော်ကိန်းများနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ၏ ဖော်မြူလာများသည် ပမာဏပြ ကိန်းဂဏန်းများ၏ ပကတိတန်ဖိုးများဖြစ်ကြသည်။ ပထမဆုံး ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်းကို ၁၆၁၅ ၌ ယွန်း ဘေ့ဂန်က ပုံဆွဲ၍ စတင်ဖော်ပြခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ပူရဏ်ကျမ်း

**ပူရဏ်ကျမ်း** သို့မဟုတ် **ပူရဏ** ( ) သည် ရှေးစာဟောင်းတို့ကို ဆိုခြင်းတည်း။  အထူးအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများ၊ ထုံးဟောင်းပုံဟောင်းများကို ဖော်ပြထားသော စာမျိုးကို ခေါ်သည်။  အိန္ဒိယ၌ ပူရဏ်ကျမ်းတို့ကို သင်္သကရိုက်၊ တမီးဘာသာစကားများဖြင့် ရေးထားလေ့ရှိပြီး မြန်မာတွင်မူ သင်္သကရိုက်ဖြင့်သာ အတွေ့များ၏။ 

အိန္ဒိယ၌ ထိုစာများတွင် ဟိန္ဒူဘုရားများဖြစ်သည့် ဗိဿနိုး၊ သီဝ၊ ဗြဟ္မဏ၊ သူရဿတီတို့အကြောင်းကို ယင်းစာများ၌ အများဆုံးတွေ့ရသည်။  ပူရဏ်စာပေကို ဟိန္ဒူဘာသာအတွက်ရော ဂျိန်းဘာသာအတွက်ပါ တွေ့ရ၏။

ပူရဏ်စာပေသည် အကြောင်းစုံပေါင်းခြုံသည့်စာမျိုး ဖြစ်သည်။ စာတစောင်တွင်ပင် စကြဝဠာဖြစ်ပုံပျက်ပုံ၊ နေလနက္ခတ်တို့ တည်လာပုံ၊ နတ်များ နဂါးများမှသည် ဘုရင်တို့အကြောင်း၊ စာပေအကြောင်း၊ ဆေးပညာ၊ ဟာသ၊ အချစ်ဇာတ်လမ်းတို့ပင် ရောနေတတ်၏။ စာအုပ်လာအကြောင်းအရာသည်လည်း မငြိမ်။ ကျမ်းတစောင်ကို ကူးပြီးပါက ဖြည့်စွက်ပယ်နှုတ်သည်များ ရှိ၏။ ဟိန္ဒူ မဟာပူရဏကို ခရစ်သျှနဝိရာဇရေးသည် ဆိုသော်လည်း ကြားရာစုနှစ်များအတွင်း အခြားသူတို့ ဖြည့်ခြင်းနှုတ်ခြင်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပညာရှင်အများက ယုံကြည်ကြသည်။ ထူးသည်မှာ (ဂျိန်း) ဇိနပူရဏအများစုတွင် စာရေးသူရော ရေးသည့်နှစ်ပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားတတ်သည်။

မဟာပူရဏ ၁ စောင်၊ မုက္ခယပူရဏ (မဟာပူရဏ) ၁၈ စောင်၊ ဥပပူရာဏ (စူဠပူရဏ) ၁၈ စောင်ရှိပြီး စာစောင်တိုင်းသည် ပိုဒ်ရေ ၄ သိန်းကျော်ရှိသော စာများဖြစ်၏။  အစောဆုံးတွေ့ရသော ပူရဏ်ကျမ်းတို့ကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၀ ရာစုမှ ၃ ရာစုအကြား ရေးထားသည်။  ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင်အဖြစ် မယူသော်လည်း မှတ်စာအဖြစ် မျိုးဆက်တိုင်း ပူရဏ်ကျမ်းလာ စာပေကို လက်ဆင့်ကမ်းတတ်၏။ 

## မြန်မာရှိ ပူရဏ်ကျမ်းများ 
* ၁၈၈၁ ခု၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပြီးသည့် ရွှေတောင် လေးထပ်ကျောင်းဆရာတော် ရှင်မုနိန္ဒာဘိဓဇ ရေးသော ပူရဏ်ကျမ်း 

## ကိုးကား
အပိုလို ၁၆

**အပိုလို ၁၆** (April 16 – 27, 1972) သည် နာဆာမှ စီမံကွပ်ကဲသည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၀ ခုမြောက် လူသားများလိုက်ပါသော အပိုလို စီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အပိုလို ၁၅ ကဲ့သို့ လမျက်နှာပြင်တွင် သိပ္ပံပညာနယ်ပယ်တွင် လေ့လာမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်မည့်နေရာအား လကမ္ဘာ၏ Descartes Highlands ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်အတွင်း လကမ္ဘာသို့သွားရာတွင် ပြဿနာအနည်းငယ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ နာဆာမှ တာဝန်ရှိသူက မက်ရှင်အား ဖျက်သိမ်းပြီး အာကာသယာဉ်မှူးများကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ကမ္ဘာမြေသို့ပြန်ခေါ်လာရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ပြဿနာအား ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သောကြောင့် လကမ္ဘာသို့ ဆင်းသက်ခွင့်ကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အပိုလို ၁၆ သည် ကမ္ဘာမြေသို့ သတ်မှတ်ရက်ထက် ၁ ရက်စော၍ ဧပြီလ ၂၇ ရက်တွင် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ပြန်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
မိုက်ကယ် ဆန်ဒီဗိုးဂျီးယပ်စ်

**မိုက်ကယ် ဆန်ဒီဗိုးဂျီးယပ်စ်** ( မိခေး ဆန်ဂျီဗိုယီ; , ) သည် 
ပိုလန်သား အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်၊ ဒဿနဆရာ၊ ဆေးဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒပညာရပ်၏ ဦးဆောင်လမ်းပြသူ ဆန်ဒီဗိုးဂျီးယပ်စ်သည် အက်ဆစ်၊ သတ္တု၊ အခြား ဓာတုဒြပ်ပေါင်း အမျိုးမျိုးတို့ကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် သန့်စင်ခြင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ် တိုးတက်စေခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် လေဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းတစ်မျိုးတည်းမဟုတ်ဘဲ အသက်ကိုပေးစွမ်းသော (နောက်ပိုင်း အောက်စီဂျင်ဟု ခေါ်ဝေါ်သော) ပစ္စည်းပါဝင်သည်ကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် အောက်စီဂျင်ကို ရှာဖွေခွဲခြားဖော်ပြခဲ့သူ စခီးလီ၏ ရှာဖွေခြင်းမတိုင်မီ နှစ် ၁၇၀ ခန့်က ဖြစ်သည်။ ပိုတက်စီယမ် နိုက်ထရိတ်ခေါ် ယမ်းစိမ်းကို အပူပေး၍ ထွက်လာသော ဓာတ်ငွေ့ (အောက်စီဂျင်) သည် "အသက်(ရှင်ခြင်း)၏  ရင်းမြစ်အစာ" အဖြစ် ရွေးထုတ်ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဤ ယမ်းစိမ်းဓာတ် (သို့) နိုက်တာ (nitre) သည် ဆန်ဒီဗိုးဂျီးယပ်စ်၏ စကြဝဠာ သရုပ်ဖော်ကြမ်းအစီအစဉ်၌ အဓိကနေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပိုလန် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:ပိုလန် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
နော်တင်ဟေး

**နော်တင်ဟေး** () သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်(အနောက်ပိုင်း) ရှိ ခရိုင်တခုဖြစ်သည်။  နော်တင်အေးကို မြို့ပြဆန်ခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစုံရောသောပတ်ဝန်းကျင်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် လူသိများသည်။ နှစ်စဉ် နော်တင်အေးပွဲတော်နှင့် ပေါတိုဘယ်လိုလမ်းရှိ ဈေးတန်းကို ကျင်းပ၏။  

၁၈၇၀ ဝန်းကျင်၌ နော်တင်ဟေးတွင် အနုပညာသမားများ ကျက်စားသည်။  ၂၀ ရာစုတွင် အိမ်ကြီးအိမ်ကောင်းများကို အိမ်ငှားလုပ်ငန်းများမှတဆင့် ခွဲခြမ်းငှားရမ်းကြသည်။ ကာရေဘီယံမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူတို့က ၁၉၅၀ ဝန်းကျင်တွင် ရောက်လာပြီး ဈေးနည်းသောဤနေရာတွင် ငှားနေကြသည်။ သို့သော် ကျူးကျော်မြေပိုင်ရှင် ပီတာရက်ချမန်း၏ အနိုင်ကျင့်မှုများရှိခဲ့သည်နည်းတူ ၁၉၅၈ နော်တင်အေးလူမျိုးရေးပဋိပက္ခတွင်လည်း လူဖြူ တက်ဒီ့ကောင်လေးများအဖွဲ့၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်ခဲ့၏။

ထိုစဉ်က ကျူးကျော်အိမ်ရာတို့ကြောင့် နာမည်ကြီးသော်လည်း ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ ပတ်ဝန်းကျင်သဘာဝပြောင်းလဲကာ နော်တင်အေးသည် ဖက်ရှင်ကျသောနေရာအဖြစ် သတင်းကြီးလာ၏။  မျက်နှာစာအိမ်တန်းများ၊ ဗစ်တိုးရီးယားခေတ်လက်ရာဖြင့် အိမ်ကြီးများ၊ ကြေးမြင့် ဈေးဝယ်စင်တာနှင့်စားသောက်ဆိုင်များဖြင့် လူစိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်၏။ ဒေးလီးတယ်လီဂရပ်၏ ၂၀၀၄ ပါ ဆောင်းပါးတွင် "နော်တင်အေးအစုံ" ဟူသော ဝေါဟာရကို နာမည်ကြီးစပြုနေသော ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ နိုင်ငံရေးသမားအုပ်စုကို ညွှန်း၍ ဆိုသည်။  နော်တင်အေးတွင် နေခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသည့် ဒေးဗစ်ကင်မရွန်းနှင့် အတွင်းဝန်ဖြစ်လာသည့် ဂျော့အော့စဘွန်းတို့ကို ရည်၏။ 

## ကိုးကား
ကီဝီသီး

thumb|ခြမ်းထားသော ကီဝီသီးများ
**ကီဝီသီး** (သို့) **တရုပ်ဂုဘယ်ရီ** သည် *အတ်တီနီဒီယာ* မျိုးစုဝင် သစ်နွယ်ပင်တို့မှထွက်သော စား၍ရသည့် ခြုံသီးတမျိုး ဖြစ်၏။  အစိုက်များသော မျိုးစိတ်မှာ *အတ်တီနီဒီယာ ဒယ်လီစီယိုဆာ* ခေါ်သော ဘဲဥပုံဆန်ဆန် ကြက်ဥသာသာအရွယ်ရှိသည့် အသီးမျိုး ဖြစ်သည်။  အရွယ်မှာ အချင်း ၄.၅-၅.၅ စင်တီမီတာရှိပြီး အလျား ၅-၈ စင်တီမီတာ ရှည်၏။ အခွံမှာ ပါးပြီး အပေါ်တွင် အမွှေးကြမ်းများ ခပ်ကြဲကြဲပါသည်။ ၎င်းကိုလည်း စားနိုင်၏။ အသားမှာ အစိမ်းနုရောင်ဖြစ်ပြီး ထက်ခြမ်းခွဲက အနက်ရောင်အစေ့များကို အကွင်းလိုက် တွေ့နိုင်သည်။ အသားမှာ ပျော့၍ အရသာမှာ ချိုသည်။ ၂၀၁၈ ခုတွင် တကမ္ဘာလုံးစားသည့် ကီဝီသီးပမာဏတဝက်ကို တရုပ်ပြည်မှ ထုတ်သည်။

ကီဝီသီး အရင်းစရာသည်လည်း တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့တွင် ဖြစ်သည်။ ကီဝီသီးအကြောင်း အစောဆုံးမှတ်တမ်း တွေ့ရသည်မှာ စုန်မင်းဆက်တွင် ဖြစ်၏။  ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကီဝီသီးမှာ တရုတ်ပြည်မှ နယူးဇီလန်သို့ ရောက်သည်။ စီးပွားဖြစ်စိုက်ခြင်းအစမှာ ယင်းကတည်း။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် နယူးဇီလန်၌ စခန်းချသော ဗြိတိသျှ၊ အမေရိကန်တပ်သားတို့ အကြိုက်တွေ့သည်။ သို့ဖြင့် ၁၉၆၀ ကာလများတွင် နယူးဇီလန်မှ ဗြိတိန်သို့လည်းကောင်း၊ ကာလီဖိုးနီးယားသို့လည်းကောင်း တင်ပို့ရ၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
အပိုလို ၄

**အပိုလို ၄** (နိုဝင်ဘာ ၉ ၁၉၆၇ AS-501 ဟုလည်းသိထား) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အပိုလို စီမံကိန်းမှ ပထမဆုံး လူမပါသော အာကာသမက်ရှင်ဖြစ်ပြီး လကမ္ဘာသို့စေလွှတ်မည့်  Saturn V ဒုံးပျံအား ပစ်လွှတ်သော အစီစဉ်ဖြစ်သည်။ မူလအစီအစဉ်အရ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ပစ်လွှတ်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သော်လည်း အာကာသယာဉ်၏ ပြဿနာများကြောင့် ၁၉၆၇ ခုနှစ်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့ထိ နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ ယင်းတွင် အပိုလို ၁ ၏ မီးလောင်မှုကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။ မက်ရှင်သည် ၉ နာရီမျှကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာသို့ အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်ကာ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယန် ဘပ်တစ် ဗန် ဟဲလ်မွန့်

**ယန် ဘပ်တစ် ဗန်(ဖန်) ဟဲလ်မွန့်** (; ; ;) သည် စပိန်-နယ်သာလန်သား ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ ဇီဝကမ္မဗေဒပညာရှင်၊ သမားတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပါရာဆဲလ်ဆပ်စ်နှင့် ဓာတုဆေးပညာ ပေါ်ထွက်လာပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာတွင် ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ရံခါ၌ ၎င်းကို လေဖိအားဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒပညာရပ်ကို တည်ထောင်သူဟုလည်း ယူဆကြ၏ ။ 

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘယ်လ်ဂျီယမ် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
ကြာအေး

***ကြာအေး*** (အသုံးကွဲများ: ဂြာဧ၊ ဂျာအေး) သည် မြန်မာ သီချင်း ကဗျာတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ အမည်မသိ ရှေးစာဆိုတော်တစ်ဦးက ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ အချို့က ကြောင်ပမ်းဆရာတော်ရေးဖွဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ *ဂျာအေး*သီချင်းကဗျာသည် ပတ်လည်သီချင်း (သို့) အဆုံးမရှိသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ 

## ကဗျာ
ဤကဗျာသည် ခေတ်အဆက်ဆက်၌ မတူညီသော ခေါင်းစဉ်အချို့ဖြင့် ဖော်ပြခြင်းခံရရာ ဂြာဧ၊ ဂျာအေး တို့ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ကဗျာ၏ အထက်အောက် စာသားစီစဉ် ဖော်ပြမှုများလည်း မတူခဲ့ပေ။ အောက်ပါကဗျာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြဋ္ဌာန်းသော ဒုတိယတန်းမြန်မာဖတ်စာမှ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်၍ ယင်းကဗျာစာမျက်နှာတွင် *ကြာအေး* ကို *ဂျာအေး*၊ *ဦး* ကို *အုံး* ဟူ၍ အသံထွက်ရန်လည်း လမ်းညွှန်ဖော်ပြထားသည်။

## အသုံးအနှုန်း
ပတ်လည် (သို့) အဆုံးမရှိသော သီချင်းဖြစ်သဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသည် အဆုံးအစမရှိ၊ အတောမသတ်ဖြစ်နေသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသောအခါ "မုန့်လုံးစက္ကူကပ်"၊ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင်လည်း အသုံးများရာ နမူနာအားဖြင့် "ဂျာအေး သူ့အမေရိုက်၊ မုန့်လုံး စက္ကူကပ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်စဉ်မျိုးလား" ၊ "... မြန်မာပြည်၏ ပြည်တွင်းစစ်ရပ်စဲရေးသည် ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင် လမ်းပျောက်နေသကဲ့သို့ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် “မုန့်လုံးစက္ကူကပ်၊ ဂျာအေးသူ့အမေရိုက်” နေကြသည့်အတွက် ရွာလည်နေဆဲဖြစ်သည်။..." "၂ဝဝ၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေဟာလည်း ဂျာအေးကို သူ့အမေရိုက်နေတာမို့ မှောင်မိုက်မှာငိုရမယ့်ကိန်း ဆိုက်နေပါတယ်။" စသည့် အသုံးပြုမှုများဖြစ်ကြသည်။

## ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ
ကြာအေးကဗျာကို ဂျေ အေ စတူးဝပ် (J. A. Stewart) က ၁၉၆၀ ပြည်နှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း၏ နှစ်ငါးဆယ်ပြည့် စာစောင် အမှတ် (၂) တွင် "Some Songs and a Riddle" ထဲ၌ *"Gya E"* အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ
ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်

**ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်** (;  () သည် အင်္ဂလိပ်-အိုင်းရစ် သဘာဝဒဿနဆရာ၊ ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ ရူပဗေဒပညာရှင်၊ တီထွင်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ပထမဆုံးသော ခေတ်သစ်ဓာတုဗေဒပညာရှင်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆခံရသောသူလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၎င်းသည် ခေတ်သစ်ဓာတုဗေဒပညာရပ်ကို တည်ထောင်သူများစွာထဲက တစ်ဦး၊ လက်တွေ့စမ်းသပ်နိုင်သည့် ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်းဖော်ထုတ်သူ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြများစွာမှ တစ်ဦးဟူ၍သတ်မှတ်ကြသည်။ ဘွိုင်းလ်နိယာမ (Boyle's law) ဖြင့် နာမည်ကျော် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်၏ ။ ထိုနိယာမက အကယ်၍ အပူချိန်သည် အပိတ်စနစ်၌ ကိန်းသေဖြစ်နေပါက ပကတိဖိအားနှင့် ဓာတ်ငွေ့တစ်ခု၏ ထုထည်တို့ကြား ပြောင်းပြန်အချိုးကျပုံကို ဖော်ပြရှင်းလင်းထားသည်။ ၎င်းရေးသားခဲ့သော လက်ရာစာပေများအနက် *The Sceptical Chymist* သည် ဒာတုဗေဒပညာရပ်၌ အခြေခံအုတ်မြစ်စာအုပ်တစ်ခုဟူ၍ ယူဆကြ၏ ။ ဘွိုင်းလ်သည် အင်္ဂလီကန်ဂိုဏ်းဝင် ဘာသာတရား ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်၍ ဘာသာတရားဆိုင်ရာ လက်ရာများကြောင့်လည်း ထင်ရှားလူသိများသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
ကျူးဘား ပီဆို

**ကျူးဘား ပီဆို** သည် နိုင်ငံတွင်း၌ *မိုနီဒါ နာစီယန်နယ်* (moneda nacional) ဟု သိကြသော ကျူးဘားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ငွေကြေး ဖြစ်သည်။

၂၀၂၁ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် မတိုင်ခင်အထိ ကျူးဘားတွင် ပီဆို (၂) မျိုး ထုတ်သည်။ တမျိုးမှာ ဒေါ်လာနှင့်ချိတ်ထားသော ငွေလဲနိုင်သောပီဆိုဖြစ်ပြီး ကျန်တခုမှာ ပြည်တွင်း၌ လည်ပတ်သုံးစွဲသည့် ပီဆိုတည်း။ တပီဆိုတွင် ၁၀၀ စန်တဗို ရှိသည်။ ငွေလဲနိုင်သောပီဆိုအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ တဒေါ်လာနှင့် ချိတ်ထားသည်။ ယင်း ငွေလဲနိုင်သောပီဆိုမှာ ပြည်တွင်းသုံး ၂၅ ပီဆို တန်၏။ သို့သော် မည်သည့်ပီဆိုကိုမှ နိုင်ငံပြင်သို့ ထုတ်ခွင့်မပြု။ ပြင်တွင်းသို့ ယူလာသည်ကို၎င်း၊ ပြည်ပသို့ ထုတ်သွားသည်ကို၎င်း ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားသည်။ 

၂၀၂၀ ပြည့်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ငွေလဲနိုင်သောပီဆိုကို လည်ပတ်မှုမှ တဖြည်းဖြည်း ဖယ်ရှားသွားမည်ဟု ကြေညာသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် ငွေကြေးလည်ပတ်ရာတွင်သုံးသော တခုတည်းသော ငွေကြေးဖြစ်လာပြီး အမေရိကန် တဒေါ်လာကို ၂၄ ပီဆိုနှင့် ချိတ်သည်။  ထိုနေ့မှစ၍ ဘဏ်နှင့် ငွေလဲဌာနများတွင် ပီဆိုတမျိုးတည်းသာ ထုတ်ပေးတော့၏။  ယခင်က ကျူးဘား နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းများသည် တဒေါ်လာ-တပီဆိုနှုန်းဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြခြင်းကြောင့် ဤလုပ်ဆောင်ချက်မှာ နည်းပညာအရ ပီဆိုကို တန်ဖိုးကျစေသည်။ 

ငွေကြေးစနစ်မပေါင်းမီက ကျူးဘားရှိ နိုင်ငံလုပ်သားအများစုသည် အခြေခံလစာကို ပြည်တွင်းသုံးပီဆိုဖြင့် ရသည်။ အချို့ဌာနတို့က ငွေလဲနိုင်သောပီဆိုနှင့် ရ၏။ ၂၀၁၄ ခုမတိုင်မီက ဆိုင်အများစုသည် ၎င်းတို့ရောင်းသော ပစ္စည်းအလိုက် ငွေကြေးစနစ်တမျိုးကိုသာ လက်ခံသည်။ ၂၀၁၄ ခုနောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံပိုင်ဆိုင်များသည် နောက် ငွေကြေးပေါင်းချိန်ကို ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မည်သည့်ငွေကိုမဆို လက်ခံခဲ့၏။

ပြည်တွင်းသုံးပီဆိုနှင့် ငွေလဲနိုင်သောပီဆို ကွာသည်မှာ ငွေလဲနိုင်သောပီဆို၏ အကြွေစေ့များသည် ရှစ်ထောင့်ပုံဖြစ်၏။ ချွင်းချက်မှာ အသုံးများသည့် ပြည်တွင်းသုံးပီဆို ၁-ပီဆိုတန် အကြွေစေ့သည်လည်း ရှစ်ထောင့်စေ့ပင်တည်း။  ကျန် ပြည်တွင်းသုံးပီဆို၏ ငွေကြေးသက်သေခံလက်မှတ်များ၊ ငွေစက္ကူများသည် စတုဂံပုံသာ သုံးသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပီဆို
ကဏ္ဍ:သုံးစွဲနေဆဲ ငွေကြေးများ
အက်စတာဇေနော

**အက်စတာဇေနော ** () သည် ကချင်လူမျိုး လူနည်းစုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနှင့် လူငယ်ရေးရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် အိသဉ္ဇာမောင်နှင့်တွဲကာ ၂၀၂၁ ခုအတွက် လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းတွင် တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းက ဖော်ပြသည်။ 

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
မြန်မာနိုင်ငံဓမ္မတက္ကသိုလ်တွင် စီးပွားရေးပညာဖြင့် ဘွဲ့ရသည်နောက် ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်တက်ရာ ၂၀၁၈ ခုတွင် မဟာဘွဲ့ ရ၏။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဒီပလိုမာကို၎င်း၊ နယူးဇီလန်ရှိ ဘာဆဲတက္ကသိုလ်မှ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ပဋိပက္ခကိုလေ့လာခြင်း ဒီပလိုမာကို၎င်း ယူသည်။

## သက်မွေးလမ်းကြောင်း 
မိခင်ကျောင်းဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံဓမ္မတက္ကသိုလ်၌ပင် လစ်ဘရယ်အနုပညာပရိုဂရမ်၌ စီးပွားရေးပညာ နည်းပြအဖြစ် ၂၀၁၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် အလုပ်ဝင်သည်။

## လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ 
၂၀၁၁ ခုတွင် ကချင်ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ယက်၌ လူငယ်ရေးရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသူအဖြစ် ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၂ ခုတွင် ဆီမီးတိုင် ရွေ့လျားစာကြည့်တိုက်ဖေါင်ဒေးရှင်းကို ပူးတွဲတည်ထောင်ကာ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းများရှိ ကလေးတို့အား ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ငှားရန်ပေးရန် စီမံသည်။ ယင်းသို့ ရွေ့လျားစာကြည့်တိုက် ၁၅ ခုကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့၏။ 

၂၀၁၄-၁၅ ကာလတွင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းမှုအဖွဲ့ (Nationwide Ceasefire Coordination Team) ၌ အချက်အလက်သွင်းသူအဖြစ် ပါဝင်ရသည်။ ၂၀၁၇ ခုတွင် အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသ လူငယ်၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်၎င်း၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာတိုင်းရင်းသားလူငယ်များညီလာခံ (National Ethnic Youth Alliance) တွင် နည်းပညာဆိုင်ရာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်၎င်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် တခုတည်းသောလူငယ်တို့ကမ္ဘာ (One Young World) အဖွဲ့၏ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရ၏။  အရပ်သားအစိုးရအောက်တွင်တည်ငြိမ်မှုမရသော တိုင်းရင်းသားတို့မှာ စစ်အစိုးရအောက်တွင် အသက်ရှူရန်ပင် လွယ်မည်မဟုတ်ဟူသော ခံယူချက်ဖြင့် တိုင်းရင်းသားတို့ကိုလည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာရန် လှုံဆော်၏။ 

## ပြင်ပလင့်များ 
* 
* 
* 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
အာကာသစခန်း

သည် ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းရှိ လူလုပ်အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်]]
**အာကာသစခန်း** ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲတွင် လူသားများ အချိန်အတော်ကြာနေ၍ရသော အာကာသယာဉ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အာကာသယာဉ် တွန်းကန်စနစ် သို့မဟုတ် ဆင်းသက်စနစ်များ နည်းပါးကြသည်။ အာကာသစခန်းများတွင် အခြားအာကာသယာဉ်များဖြင့် အဖွဲ့ဝင်နှင့် ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ ဖလှယ်နိုင်မည့်အပေါက် dorking port များပါဝင်ရသည်။
အာကာသစခန်းများသည် များသောအားဖြင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာရည်ရွယ်ချက်များအတွက် လွှတ်တင်ကြသည်။ သို့သော် တခါတလေ စစ်ဘက်သုံးအတွက်လည်း လွှတ်တင်ကြသည်။  ခုနှစ်အရ ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်တွင် အမြဲတမ်းနှင့် အပြည့်အဝ အလုပ်လုပ်နေသော အာကာသစခန်းတစ်ခုရှိသည်။ ယင်းမှာ နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်းဖြစ်ပြီး သိပ္ပံဆိုင်ရာလေ့လာမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ တိုင်ယန်ဂေါင် အာကာသစခန်းမှာ တည်ဆောက်နေဆဲဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့က လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များတွင် တည်ဆောက်ရန် အဆိုပြုထားသည်။

## ကိုးကား
The Sceptical Chymist

***The Sceptical Chymist: or Chymico-Physical Doubts & Paradoxes*** သည် ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်၏ ၁၆၆၁ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်၏ အမည်ဖြစ်သည်။ စကားအချီအချဟန်ဖြင့် ရေးသားထားသော ဤစာအုပ်သည် ဘွိုင်းလ်၏ အနုမာနအဆို (အဆိုကြမ်း) ဖြစ်သော "ဒြပ်ဆိုသည်မှာ အလွန်သေးငယ်သောအမှုန်များ၊ ရွေ့လျားနေသော အလွန်သေးငယ်သည့် အမှုန်အစုအဝေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ရပ်တိုင်းသည် ထိုရွေ့လျားနေသော အမှုန်ကလေးများ တိုက်မိ/ဆောင့်မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကြသည်" ဟူ၍ ဖော်ပြရှင်းလင်းထားသည်။ အရစ္စတိုတယ်နှင့် ပါရာဆဲလ်ဆပ်စ်တို့ တင်ပြခဲ့သည့် အခြေခံအရာဝတ္ထုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကာ အခြေခံအရာဝတ္ထုဆိုသည်မှာ လုံးဝဥဿုံ အချင်းချင်း ရောယှက်မှုမရှိသော အရာများဟု ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်များကြောင့်ပင် ရောဘတ်ဘွိုင်းလ်ကို ခေတ်သစ်ဓာတုဗေဒပညာရပ်၏ တည်ထောင်သူဟုလည်း ခေါ်ဆိုသတ်မှတ်ကြပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၆၆၁ စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ စာအုပ်များ
နည်းလမ်းဆိုင်ရာကျမ်းစာ

***ဆင်ခြင်တုံတရားကို မှန်ကန်စွာ စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များတွင် အမှန်တရားရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအပေါ် အကျယ်တဝင့်ဆွေးနွေးဖော်ပြချက်*** (; ) သည် ဒဿနဆိုင်ရာနှင့် ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ဖြစ်၍ ရနေး ဒေးကာ့က ၁၆၃၇ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းမှ ကိုးကားချက်စာစုတစ်ခုဖြစ်သော *"Je pense, donc je suis"* (*ငါ တွေးသည်၊ ထို့ကြောင့် ငါ ရှိသည်။* (သို့) *ငါ စဉ်းစား/တွေးနေသည်၊ ထို့ကြောင့် ငါ တည်ရှိသည်။*) ဆိုသည့် စကားဖြင့် လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုစကားစုသည် ဤကျမ်း၏ အတွဲ (၄) တွင်ပါရှိသည်။ စကားအသုံးအနှုန်း အတိအကျမဟုတ်သော်လည်း ဤတူညီသော ထိုစာစုမျိုးကို ၁၆၄၁ တွင် ထွက်ရှိသည့် *ပထမ ဒဿနတရားအပေါ် စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း* (Meditations on First Philosophy) စာအုပ်တွင် ပါဝင်ထားကာ ထိုစာစု၏ လက်တင်မူမှာ *Cogito, ergo sum* ဖြစ်ပြီး ၁၆၄၄ ၌ ဖြန့်ချိခဲ့သော *ဒဿနဆိုင်ရာ မူစနစ်များ* (Principles of Philosophy) တွင် ထပ်မံတွေ့ရသည်။

*နည်းလမ်းဆိုင်ရာကျမ်းစာ* ကျမ်းစာသည် ခေတ်သစ်အတွေးခေါ်ဆိုင်ရာသမိုင်းတွင် ဩဇာအညောင်းဆုံး ကျမ်းများထဲက တစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင် သဘာဝသိပ္ပံဘာသာရပ်များ ပေါ်ထွန်းလာရာတွင်လည်း အရေးပါခဲ့လေသည်။ ဤလက်ရာ၌ ဒေးကာ့သည် သံသယဝါဒ (သို့ အချို့သောအသိဉာဏ်သည် မဖြစ်နိုင်ဆိုသည့် အယူအဆ) ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖော်ပြထား၍ ထိုဝါဒကို အခြားသော ဒဿနပညာရှင်များစွာကလည်း ရှေးယခင်ကာလများ၌ လေ့လာခဲ့ကြဖူးသည်။ တစ်ဖက်၌ ၎င်းမတိုင်မီ ရှေးလူများ၊ ၎င်းနှင့်ခေတ်ပြိုင်သူများကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားစဉ် အခြားတစ်ဖက်တွင် ၎င်းတွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှန်တရားသည် ဝိဝါဒမရှိ (အငြင်းပွား၍မရ) ဟု ရှင်းလင်းပြသရန် ထိုသူတို့၏ ချဉ်းကပ်ပုံများကို ပြုပြင်မွမ်းမံထားသည်။ ဆင်ခြင်တုံတရားဆိုင်ရာ ၎င်း၏ အဖွင့်စာသားကို "အရာရာကို သံသယထားရမည်၊ သို့မှသာ ကြိုတင်(ရှိနေပြီးဖြစ်သော) အယူအဆ သဘောပေါက်နားလည်မှုများမှ ကင်းလွတ်၍ လတ်ဆတ်သော ရှုထောင့်အမြင်တစ်ခုမှ လောကကို ချဉ်းကပ်သုံးသပ်နိုင်မည်"ဟု စတင်ထားသည်။

ထိုစာအုပ်ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ လိုက်ဒန် (လိဒန်) မြို့တွင် စဦးဖြန့်ချိခဲ့ကာ နောင်တွင် လက်တင်သို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး အမ်စတာဒမ်မြို့၌ ၁၆၅၆ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခြားထင်ရှားသော စာအုပ်များဖြစ်သည့် *Meditations on First Philosophy* ၊ *Principles of Philosophy* ၊ *Rules for the Direction of the Mind* များ နှင့်အတူ ကာတီးဇီယန် (ဝါဒ) ဟု အသိများသော အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ သီအိုရီဖြစ်သည့် *epistemology* ၏ အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၆၃၇ စာအုပ်များ
ဒိုမီနီကန် ပီဆို

**ဒိုမီနီကန် ပီဆို** () သည် ၂၀၁၁ ခုမှစ၍ ဒိုမီနီကန်တွင် သုံးသည့် ငွေကြေးစနစ် ဖြစ်၏။ ငွေကြေးသင်္ကတအဖြစ် $ ကို သုံးသည်။ အခြားဒေါ်လာများနှင့် ယှဉ်ရေးက RD$ ဟူ၍ သုံးသည်။ တပီဆိုတွင် စင်တာဗို ၁၀၀ ရှိသည်။ ၎င်းအတွက် ¢  သင်္ကတကို သုံးသည်။ ၂၀၁၁ မတိုင်မီက ငွေကြေးစနစ်၏ တရားဝင်အမည်မှာ *ပီဆိုအော်ရို* ဖြစ်သည်။

## အမေရိကန်ဒေါ်လာနှင့်ဆက်နွယ်ချက် 
အမေရိကန်ဒေါ်လာကို ဗဟိုဘဏ်က အရန်ငွေကြေးစနစ်အဖြစ် သုံးသည်။ နှစ်ဘက်သဘောညီလျှင် ဒေါ်လာနှင့် ယူရိုကိုလည်း အချင်းချင်း ဖလှယ်သုံးစွဲနိုင်၏။ ၂၀၀၃-၀၄ ကာလ ငွေဖေါင်းမှုမြင့်ချိန်တွင် ထိုသို့ အသုံးများခဲ့သည်။ ယခုအခါ အမေရိကန်ဒေါ်လာကို အသုံးများပြီး ခရီးသွားတို့အနေဖြင့် ဒိုမီနီကန်တွင် ဒေါ်လာကို ဒုတိယသုံးငွေကြေးအဖြစ် ဆောင်နိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သုံးစွဲနေဆဲ ငွေကြေးများ
ရိုစီ

**ရိုစီ** () သည် တောင်ကိုရီးယားရှိ ငွေကြယ်ပွင့်စတူဒီယို (싸이더스) မှ ဖန်တီးသည့် လူယောင် ဖြစ်၏။ သူ့အား အင်စတာဂရမ်ပေါ်တွင် ၂၀၂၀  ပြည့်၊ ဩဂုတ်လတွင် စမြင်ရသည်။ အမေရိကန်ရှိ စီးပွားရေးအတွင်းသတင်း (Business Insider Intelligence) လုပ်ငန်းက ရိုစီသည် ၂၀၂၂ ခုတွင် ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံခန့် တန်ကြေးရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထား၏။  

## အသွင်အပြင် 
ရိုစီ၏ပုံပန်းမှာ အသက် ၂၂ အရွယ်၊ အရပ် ၁၇၀ စင်တီမီတာရှိသည့် အရှေ့တိုင်းနှင့်အနောက်တိုင်းသား သွေးနှောပုံ အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။ နဖူးမှာ ယောင်ယောင်ကလေး ပြောင်၏။ အသက် ၁၈-၃၅ ကြား လူငယ်တို့ နှစ်လိုသောပုံစံကို ဒီဇိုင်းထုတ်ကာ သုံးဘက်မြင်လူယောင် ဖန်တီးထားသည်။ 

## လူသိများလာခြင်း 
ကနဦးက ရိုစီကို အထူးပြုလုပ်ချက်သုံး၍ ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယိုများ တင်တတ်သော မိန်းကလေးဟုသာ ယူဆကြသည်။ ၂၀၂၀ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် နောက်လိုက် ၂,၀၀၀ ကျော်ဖြစ်လာပြီးနောက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အကျဉ်းမျှဖော်ပြရန် မေးမြန်းကြသည်နောက် စတူဒီယိုမှ လူယောင်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့၏။ 

ရိုစီအား စခေါ်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ရှင်ဟန်အာမခံကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး စက္ကန့် ၃၀ ကြာသည့် ယင်းကြော်ငြာအား ကြည့်သူ ၇ သန်းကျော် ရှိခဲ့၏။  ၁၅ စက္ကန့်ကြာ ဗီဒီယိုမှာ ၁၁ သန်းကျော် ကြည့်ကြ၏။  ယင်းအရေအတွက်မှာ တလအတွင်းတွင် ဖြစ်သည်။ နောက် ဆိုးမြို့ရှိ ညောင်ပင်ဟိုတယ်က ဓာတ်ပုံကြော်ငြာအတွက် သုံးသည်။  ၂၀၂၀ တနှစ်တွင်းပင် ရိုစီသည် ကြော်ငြာများမှာ ဝမ် ၁.၂ ဘီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းကျော်) ရခဲ့၏။ 

စီဘီအက်ရေဒီယိုရှိ ကင်ဟွန်ဂျန်၏သတင်းခန်းတွင် ငွေကြယ်ပွင့်စတူဒီယိုမှ အမှုဆောင်ချုပ် ပတ်ဆွန်းယောင် (백승엽) အား ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်ကို မေးမြန်းရာ နတ်ဖလစ်၏ ဇာတ်လမ်းတွဲတခုတွင် ပါဝင်ဦးမည်ဟု အသိပေးသွားသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ 
* 
* Sidus Studio X

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်တာနက် ယဉ်ကျေးမှု
ပိုင်အိုနီးယား ၁၁

***ပိုင်အိုနီးယား ၁၁*** သည် ဥက္ကာခါးပတ်၊ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ solar wind နှင့် ကော့မစ်ရောင်ခြည်များအနားရှိ ပတ်ဝန်းကျင်များကို လေ့လာရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နာဆာမှ ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်အနား ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပသို့ ထွက်ခွာသွားသော ဒုတိယမြောက် လူလုပ်အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှင့် အလွန်ဝေးကွားသောအခြေနေကြောင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ နှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ် အဆက်အသွယ်ရခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး ကောင်းမွန်သော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ဒေတာအချက်အလက် ရရှိခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်တွင်ဖြစ်သည်။

## လက်ရှိအခြေနေ
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့အရ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ သည် နေကို တူရုပြု၍  နှုန်းဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျင် ၂.၃၇ AU ထွက်ခွာလျက်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေမှ  အကွာအဝေးတွင် ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။  အာကာသယာဉ်သည် လက်ရှိနေရာအနီးတွင် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) စကူးတန် ကြယ်စုတန်းသို့ ဦးတည်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၉၂၈,၀၀၀ ကြာလျင် TYC 992-192-1 ဟုခေါ်သော ကြယ်အနီးရှိ ၀.၂၅pc အတွင်း ရောက်ရှိပေလိမ့်မည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ
ကဏ္ဍ:စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ
ဘဂျီး ရောင်ဝ် ၁

**ဝိသဇိ** အဖြစ် မွေးလာပြီး **ဘဂျီးရောင်ဝ် ဘလ်လာလ်** ဟုလည်း သိကြသည့် ဘဂျီး ရောင်ဝ် ၁ (ဩဂုတ် ၁၈၊ ၁၇၀၀ - ဧပြီ ၂၈ ၁၇၄၀) သည် မာရထာ အင်ပါယာ၏ သတ္တမမြောက် ပေ့ရှ်ဝါ (ဝန်ကြီးချုပ်) ဖြစ်သည်။ အငြင်းပွားစရာ အကြောင်းအရာ

မာရထာအင်ပါယာ သမိုင်းတွင် ရှီဗာဂျီး ပြီးလျှင် ဘဂျီး ရောင်ဝ်သည် အမွမ်းအတင်ခံရဆုံးသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ သူ၏ အောင်မြင်မှုများမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင် မာရထာတို့ အသာစီးရအောင် ကြိုးပမ်းခြင်း နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် မာရထာတို့ နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂၀ ကာလအတွင်း ပါးလ်ခေဒ် တိုက်ပွဲတွင် နီဇမ်း-ဥလ်-မုလ်ခ်ကို နှိမ်နှင်းခြင်း၊ ဂျန်ဂျီရာဒေသရှိ ဆစ်ဒီစ်တို့ထံမှ ကွန်းကန်ဒေသကို မော်လ်ဝါ၊ ဘွန်ဒဲလ်ခန် နှင့် ဂူဂျရတ်ဒေသတို့နှင့် လဲလှယ်စေခြင်းအားဖြင့် ထိုဒေသများအပေါ် မာရထာအင်အား ဖြန့်ကျက်ခြင်း နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်အောက်မှ အနောက်အိန္ဒိယ ကမ်းရိုးတန်းဒေသကို လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ပိုင်အိုနီးယား ၄

** ပိုင်အိုနီးယား ၄** သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း၏ လူမပါသော အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး လကမ္ဘာအားဖြတ်ပျံသန်းခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၃ ကဲ့သို့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်ကိရိယာများ သယ်ဆောင်ပြီး လကမ္ဘာ၏မျက်နှာပြင်နှင့် ၅၈၉၈၃ ကီလိုမီတာအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်တွင် ပါဝင်သော အလင်းလျှပ်စစ် အာရုံခံကိရိယာသည် အလုပ်လုပ်နိုင်သည့်အကွာအဝေးသို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ။ ပိုင်အိုနီးယား ၄ သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရ Heliocentric ပတ်လမ်းအတိုင်းရှိနေခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်တို့ လကမ္ဘာသို့ စူးစမ်းလေ့လာရန် ကြိုးပမ်းမှု ၁၂ ကြိမ်ထဲက အောင်မြင်သော မက်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်တို့၏ လူန ၁ သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် လကမ္ဘာအား ဖြတ်၍ပျံသန်းနိုင်ခဲ့မှုကြောင့် အမေရိကန်တို့အနေဖြင့် လကမ္ဘာမက်ရှင်နှင့်ပတ်သက်၍ ဖိအားများစွာရှိလာကာ ယခုကဲ့သို့အောင်မြင်မှုသည် ကြီးမားသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်တို့က မအောင်မြင်သောမက်ရှင်များကို လျှို့ဝှက်ထားတတ်ပြီး အမေရိကန်တို့မှာမူ လူထုကိုချပြရလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ
ဂယ်လီလီယို စီမံကိန်း

**ဂယ်လီလီယို စီမံကိန်း** သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ဂြိုဟ်ရံလများကို လေ့လာသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စက်ရုပ်အာကာသစီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်အမည်အား အီတလီ နက္ခတ္တပညာရှင် ဂယ်လီလီယိုအား အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာမှ ပစ်လွှတ်ကာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျူပီတာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်သော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုထဲတွင်ပါဝင်သော ဒြပ်ပေါင်းနှင့် အမိုးနီးယားတို့အား မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် အာကာသယာဉ်အား ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏လေထုထဲသို့ တစ်စက္ကန့်လျင် ၄၈ ကီလိုမီတာနှုန်းဖြင့် ဝင်ရောက်စေခဲ့ပြီး မက်ရှင်အား အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ဂျော့ဂျ် ဘရန့်ဒ်

**ဂျော့ဂျ် ဘရန့်ဒ်** () သည် ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ တွင်းထွက်ဓာတ်သတ္တုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၇၃၅ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ကိုဘော့ (ဒြပ်စင်)ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အချိန်များတွင် မသိရှိခဲ့ကြသည့် သတ္တုတစ်မျိုးကို ပထမဆုံး တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
လူဝီ ခလို့ဒ် ကာဒဲ ဒေ ဂလက်ရှီခို

**လူဝီ ခလို့ဒ် ကာဒဲ ဒေ ဂလက်ရှီခို** () သည် ပြင်သစ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပထမဆုံး အော်ဂန်နိုမက်တဲလစ်ဒြပ်ပေါင်းကို ဓာတုနည်းဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။

ပိုတက်စီယံ အက်စီတိတ်ကို အာဆန်းနစ် ထရွိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် ဓာတ်ပြု၍ အနီရောင်အရည်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအရည်သည် Cadet's fuming liquid ဟု အသိများကာ ကာကိုဒိုင်းလ် (cacodyl; ကာကိုဒီလ်) ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ကာကိုဒိုင်းလ်အောက်ဆိုဒ်တို့ ပါဝင်သည်။

လူဝီ ၁၅ ဘုရင်၏ (တရားဝင်မဟုတ်သော)ကိုယ်လုပ်တော်ဖြစ်သည့် Marie Thérèse Françoise Boisselet နှင့် ၁၇၇၁တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။

ကာဒဲသည် Collège des Quatre-Nations ကောလိပ်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ပဲရစ်မြို့ရှိ Hotel Royal des Invalides (အဆောက်အအုံစုကြီး) တွင် ဆေးဖော်စပ်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၇၈၇ တွင် အမေရိကန် ဒဿနပညာရှင်များအဖွဲ့တွင် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ် သိပ္ပံပညာရှင်များ
ဂျိုးဇက် ဘလက်

**ဂျိုးဇက် ဘလက်** (သို့) **ဂျိုးဇစ် ဘလက်** () သည် စကော့ ရူပဗဒပညာရှင်၊ ဓာတုဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ မဂ္ဂနီစီယမ်၊ အောင်းပူ၊ နှိုင်းယှဉ်အပူ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများထင်ရှားသည်။ ခန္ဓာဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် ဂလက်စဂိုတက္ကသိုလ်တွင် ၁၇၅၆ မှ ဆယ်နှစ်ကြာသည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဲဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်၌ ၁၇၆၆ မှစ၍ ဆေးပညာ၊ ဓာတုဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ကာ နှစ်သုံးဆယ်ကျော်ကြာ စာပို့ချခဲ့သည်။

ထိုတက္ကသိုလ်နှစ်ခုစလုံး၏ ဓာတုဗေဒအဆောက်အအုံများကို ဘလက်အား အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စကော့ ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:စကော့ သိပ္ပံပညာရှင်များ
အောင်မျိုးမင်း

ဦး**အောင်မျိုးမင်း**သည် လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပြီး၊ မြန်မာ့ပထမဆုံး လိင်စိတ်ပြောင်းခံယူသူ ဝန်ကြီးဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၈၈၈၈ အရေးအခင်းပြီးသည့်နောက် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်သွားပြီး၊ ပြည်ပ၌ ၂၃ နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည်။ ၁၉၈၈ မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်္ဂလိပ်စာဘာသာရပ်ကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့ရှိ ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၌ လူ့အခွင့်အရေးအကြောင်း လေ့လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မဟာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

## ဆောင်ရွက်ချက်များ
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ပညာရေးအင်စတီကျု (HREIB) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို နောင်တွင် ညီမျှခြင်းမြန်မာ (EQMM) အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရတွင် လူ့အခွင့်အရေး မှတ်တမ်းဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် International Gay and Lesbian Human Rights Commission က ချီးမြှင့်သည့် Felipa de Souza Award ကို ရရှိခဲ့သည်။ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် LGBT အရေး တက်ကြွစွာဆောင်ရွက်သည့်အတွက် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ချီးမြှင့်သည့် ဆုခုနစ်ဆုကို ရရှိထားသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်က ကုလသမဂ္ဂ၏ N-Peace Award အတွက်လည်း လျာထားခံရသည်။

## လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု
*This Kind of Love* အမည်ရ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တွင် ဦးအောင်မျိုးမင်း၏ ဘဝခရီးကို ခြယ်မှုန်းပုံဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
​

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* 
* 

ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ
ဘွိုင်းလ်၏ နိယာမ

**ဘွိုင်းလ်၏ နိယာမ** (Boyle's law, or Boyle–Mariotte law) သည် လက်တွေ့စမ်းသပ်နိုင်သော ဓာတ်ငွေ့ဆိုင်ရာ နိယာမတစ်ခုဖြစ်ပြီး (ဓာတ်ငွေ့)ကွန်တိန်နာ၏ ထုထည် များပြားလာစဉ် ဓာတ်ငွေ့၏ ဖိအားသည် ကျဆင်းလာသည်ကို ပြသသော နိယာမတစ်ခုဖြစ်၏ ။ ခေတ်သစါ ဘွိုင်းလ်၏ နိယာမက ဤသို့ဆိုထားသည်။

အပိတ်စနစ်တစ်ခု၌ အပူချိန်နှင့် ဓာတ်ငွေ့ပမာဏသည် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိနေလျှင် စံဓာတ်ငွေ့တစ်ခု၏ ပေးထားသောဒြပ်ထုက သက်ရောက်သော ပကတိဖိအားသည် ၎င်းနေရာယူထားသော ထုထည်နှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။

သင်္ချာပုံစံဖြင့် ဘွိုင်း၏ နိယာမကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။

သို့မဟုတ်

ဤ၌  သည် ဓာတ်ငွေ့၏ ဖိအား၊  သည် ဓာတ်ငွေ့၏ ထုထည်၊  သည် ကိန်းသေ ဖြစ်သည်။

ဤညီမျှခြင်းက အပူချိန်သည် ကိန်းသေဖြစ်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ဖိအားနှင့် ထုထည်တို့၏ မြောက်လဒ်သည် အထဲတွင်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့၏ သတ်မှတ်ထားသော ဒြပ်ထုအတွက် ကိန်းသေဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ မတူညီသော အခြေအနေနှစ်ခုတွင် တူညီသော ပါဝင်ပစ္စည်းကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရန်အတွက် နိယာမကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။
 
:P_1 V_1 = P_2 V_2.

အထက်ပါညီမျှခြင်းတွင် ထုထည် များပြားလာသောအခါ ဓာတ်ငွေ့၏ ဖိအားသည် အချိုးအဆ ကျဆင်းနည်းပါးလာမည်ဟု ပြထားလေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ထုထည် ကျဆင်းလာပါက ဖိအား မြင့်တက်လာမည် ဖြစ်သည်။ ထိုနိယာမကို ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်အား အစွဲပြု အမည်ပေးခဲ့ကြကာ ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်က ၁၆၆၂ တွင် မူရင်းနိယာမကို စာအုပ်ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထုထည်
ကဏ္ဍ:သိပ္ပံနည်းကျ နိယာမများ
မီချီယို ဆူဂျီမူရာ

**မီချီယို ဆူဂျီမူရာ** (辻村みちよ ၁၈၈၈ စက်တင်ဘာ ၁၇ - ၁၉၆၉ ဇွန် ၁) သည် ဂျပန်လူမျိုး စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံပညာရှင်နှင့် ဇီဝဓါတုပညာရှင် ဖြစ်သည်။ လက်ဖက်စိမ်းအကြောင်းကို အထူးပြုလေ့လာခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးရေးပညာဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရသည့် ပထမဆုံးသူ ဖြစ်၏။

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
ဆူဂျီမူရာကို ၁၈၈၈ ခုတွင် ဆိုင်တမစီရင်စု (ယခု အိုကီဂါဝါ) ၌ မွေးသည်။ တိုကျိုအမျိုးသမီးဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းမှ ၁၉၀၉ ခုတွင် အထက်တန်းအောင်သည်။ နောက် တိုကျိုအမျိုးသမီးအဆင့်မြင့်ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း၌ သိပ္ပံဌာန၌ ပညာဆက်သင်၏။ ဤတွင် ဇီဝပညာရှင် ကိုနိုယာဆူအီ (保井コノ) ၏တပည့်အဖြစ် သင်ရသည်။ ထိုဆရာကြောင့်ပင် သိပ္ပံနည်းကျသုတေသနဘက်တွင် စိတ်ဝင်စားလာ၏။ 

## သက်မွေးလမ်းကြောင်း 
၁၉၁၃ ခုတွင် ဘွဲ့ရသည်နောက် ကာနာဂါဝါစီရင်စုရှိ ယိုကိုဟားမားအမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆရာအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။ ၁၉၁၇ ခုတွင် မွေးရပ်မြေရှိ ဆိုင်တမအမျိုးသမီးဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းသို့ ရွေ့ပြောင်းတာဝန်ထမ်း၏။ 

ဆူဂျီမူရာ၏ သုတေသနလမ်းကြောင်းမှာ ၁၉၂၀ ပြည့်တွင် ဟိုကိုင်းဒိုတော်ဝင်တက္ကသိုလ်၌ ဓာတ်ခွဲတန်းအကူအဖြစ် အလုပ်လျှောက်ချိန်က စသည်။ ထိုစဉ်က တက္ကသိုလ်များသည် အမျိုးသမီးတို့ကို တရားဝင် အလုပ်မခန့်သဖြင့် ဆူဂျီမူရာသည် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာဓါတုဗေဒဌာန၏ အာဟာရဆိုင်ရာဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လုပ်ခမဲ့ဖြင့် အလုပ်ဝင်၏။ ထိုဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပိုးစာကောင် (ပိုးတီ) ၏ အာဟာရအကြောင်းကို လေ့လာသည်။ ၁၉၂၂ ခုတွင် ၎င်းတက္ကသိုလ်ရှိ ဆေးဝါးကောလိပ်ရှိ ဆေးဝါးဆိုင်ရာဓါတုဗေဒဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ကူးရသည်။ ၁၉၂၃ ခုတွင် ကန်တိုငလျင်ကြောင့် ဓာတ်ခွဲခန်းပါ ပျက်စီးသည်။ သို့ဖြင့် အောက်တိုဘာလတွင် ရိုင်ကန်သိပ္ပံဆိုင်ရာသုတေသနတက္ကသိုလ်၌ သုတေသနကျောင်းသားအဖြစ် လွှဲပြောင်းခံရ၏။ စိုက်ပျိုးရေးပညာဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရကာ အာဟာရဆိုင်ရာဓါတုဗေဒကို သုတေသနလုပ်နေသော ဥူမဲတာရိုဆူဇူကီ၏ ဓာတ်ခွဲခန်း၌ လုပ်ရသည်။ ဆူဂျီမူရာနှင့် သူ့လုပ်ဖော်ကိုင်ဘက် ဆိုင်တာရိုမီယူရာတို့သည် လက်ဖက်စိမ်း၌ ဗီတာမင်စီပါကြောင်း ၁၉၂၄ ခုတွင် တွေ့၏။ ၎င်းအကြောင်းကို ဇီဝသိပ္ပံ၊ ဇီဝနည်းပညာနှင့် ဇီဝဓါတုဗေဒဂျာနယ်တွင် လက်ဖက်စိမ်းရှိဗီတာမင်စီ အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးထုတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ရှိမှုကြောင့် မြောက်အမေရိက၏ လက်ဖက်စိမ်းအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု တိုးလာပြီး လက်ဖက်စိမ်းတင်ပို့မှုကို များစွာ အထောက်အကူဖြစ်၏။

၁၉၂၉ နှင့် ၁၉၃၀ တို့တွင် လက်ဖက်စိမ်းမှ အခြားဓာတ်တို့ကို ခွဲပြနိုင်သည်နောက် ၁၉၃၂ ခုတွင် တိုကျိုတော်ဝင်တက္ကသိုလ်က ဆူဂျီမူရာကို စိုက်ပျိုးရေးပညာဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ပေးသည်။ ဂျပန်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ရသည့် ပထမဆုံးအမျိုးသမီး ဖြစ်လာ၏။  ၁၉၃၄ ခုတွင် နောက်ထပ် ဓာတ်တခု ထုတ်နိုင်ပြီး ၁၉၃၅ ခု၌ အခြားအပင်တို့မှ ဗီတာမင်စီပုံဆောင်ခဲထုတ်နည်းကို မူပိုင်ခွင့်တင်သည်။ ရိုင်ကန်က ၁၉၄၂ ခုတွင် ဆူဂျီမူရာကို အငယ်တန်းသုတေသီအဖြစ် ရာထူးတိုးပေး၏။ ၁၉၄၇ ခုတွင် သုတေသီဖြစ်လာပြီး နောက်နှစ်နှစ်အကြာတွင် အသစ်ဖွင့်သော အိုချာနိုမီဇူတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းသည်။ တိုကျိုအမျိုးသမီးအဆင့်မြင့်ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း၏ ပါမောက္ခအဖြစ် ၁၉၅၀ ပြည့်မှ စ၍ တာဝန်ယူပြီး ကျောင်းရှိ ပြည်တွင်းဘောဂဗေဒဌာနကြီး၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့၏။

အိုချာနိုမီဇူတက္ကသိုလ်မှ ၁၉၅၅ ခုတွင် အငြိမ်းစားယူသည်။ သို့သော် အချိန်ပိုင်းစာချခြင်းကို ၁၉၆၁ မတိုင်ခင်အထိ လုပ်သည်။ တိုကျိုရှိ ဂျစ်ဆန်အမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်၌ ၁၉၅၅ မှ ၁၉၆၃ ခုအထိ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်ထားခံရ၏။ 

## ဆုတံဆိပ်များ 
* ၁၉၅၆ လက်ဖက်စိမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏တွေ့ရှိချက်ကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံအတွက် ဂျပန်ဆု
* ၁၉၆၈ အဖိုးတန်သရဖူရှင်ပေး ဆုတံဆိပ် (စတုတ္ထတန်း)

## ဘဝနိဂုံး 
အသက် ၈၀ အရွယ်တွင် လွန်သည်။ သူ၏ ၁၃၃ နှစ်မြောက် မွေးနေ့တွင် ဂူးဂဲက လျှောက်ခြစ်ပုံအဖြစ် ဂုဏ်ပြုသရုပ်ဖော်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၈၈၈ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၆၉ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:ဂျပန် အမျိုးသမီး သိပ္ပံပညာရှင်များ
အောင်းပူ

**အောင်းပူ** () ဆိုသည်မှာ ကိန်းသေအပူချိန်ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွင်း သာမိုဒိုင်းနမစ်စနစ်တစ်ခု (သို့) အရာဝတ္ထုတစ်ခုက စုပ်ယူ (သို့) လွှတ်လိုက်သော အပူစွမ်းအင်ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် latent energy ၊ heat of transformation ဝေါဟာရများဖြင့်လည်း သိရှိကြသည်။

အရာဝတ္ထု၏ အပူချိန်ကို ပြောင်းလဲစေခြင်းမရှိဘဲ ၎င်း၏ အခြေအနေ (state; အသွင်) ကို ပြောင်းလဲစေရန် ပံ့ပိုးပေးသော (သို့) ထုတ်ယူလိုက်သော ပုန်းကွယ်အောင်းနေသည့် စွမ်းအင်အဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ ဥပမာဖြင့် တင်ပြရလျှင် ရေခဲ-ရေ-ရေငွေ့ တို့ အပြန်အလှန် အသွင်းပြောင်းရာတွင် အပူချိန်ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ အသွင်ပြောင်းသွားရန်သာ လိုအပ်သော အပူအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ နမူနာများမှာ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်းများတွင် ဖြစ်ပျက် ပတ်သက်သော ပေါင်းစပ်ခြင်း အောင်းပူ (latent heat of fusion) နှင့် အငွေ့ပြန်ခြင်း အောင်းပူ (latent heat of vaporization) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အပူချိန်၊ ဖိအားတစ်ခု၌ ငွေ့ရည်ဖွဲ့သော (သို့) အငွေ့ပြန်သော အရာဝတ္ထုမျိုးကို ဆိုလိုသည်။

ဤဝေါဟာရ (latent heat) ကို ၁၇၆၂ ခန့်တွင် ဗြိတိသျှ ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဂျိုးဇက် ဘလက်က စတင်မိတ်ဆက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ လက်တင်စကားလုံး *latere* (ပုန်းအောင်းကွယ်) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကိန်းသေအပူချိန်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုတစ်ခုရှိ ထုထည်ကို အပူကူးပြောင်းခြင်းက ဖြစ်ပေါ်စေသည်ကို လေ့လာသော (တစ်နည်း အရာဝတ္ထတို့၏ အခြေအနေပြောင်းလဲမှုကို လေ့လာတိုင်းတာသော) ကာလရီမေတြီ (calorimetry) ပညာရပ်နှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်၍ ဘလက်က ဤဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့သည်။

အောင်းပူနှင့်မတူညီသော အပူတစ်မျိုးမှာ သိလွယ်အပူ (sensible heat) ဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတွင် ရလဒ်အနေဖြင့် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်စေသော ကူးပြောင်းပေးရသည့် အပူစွမ်းအင်ကို ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်
အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း

ဓာတုဗေဒ၊ သာမိုဒိုင်းနမစ်နှင့် အခြား ဆက်စပ်နယ်ပယ်များစွာတို့တွင် **အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း** (သို့) **အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း** () သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပါရာမီတာတန်ဖိုးအချို့ဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားသော ကြားခံအရာဝတ္ထုတစ်ခု၏အခြေအနေနှင့် ထိုကြားခံအရာဝတ္ထု၏ ပါရာမီတာတန်ဖိုးမတူညီတော့သည့် အခြားအခြေအနေတစ်ခုတို့ကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအကူးအပြောင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ဤဝေါဟာရကို အခြေခံ ဒြပ်များ၏ အခြေအနေများဖြစ်သော အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့နှင့် ရှားပါးသော အနေအထားများ၌ ပလာစမာ တို့ကြား တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းများကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုကြသည်။

ဥပမာတင်ပြရလျှင် သာမိုဒိုင်းနမစ်စနစ်တစ်ခု၏ အဆင့်တစ်ခုနှင့် ဒြပ်၏ (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ)အခြေအနေများတွင် တူညီသော ရုပ်ပိုင်းဂုဏ်သတ္တိများရှိကြသည်။ ပေးထားသည့် ကြားခံအရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်စဉ်အတွင်း ထိုအရာဝတ္ထု၏ အချို့သော ဂုဏ်သတ္တိများသည် ပြင်ပအခြေအနေများဖြစ်ကြသည့် အပူချိန်၊ ဖိအား စသည်တို့ကြောင့် ပြတ်တောင်းသဘောမျိုး (ဆက်တိုက်မဟုတ်) ဖြင့် ပြောင်းလဲကြသည်။ ဥပမာ အရည်တစ်ခုသည် ရေဆူမှတ်အထိ အပူပေးခြင်းခံရသောအခါ ရုတ်တရက် ထုထည်ပြောင်းလဲခြင်း ရလဒ်နှင့်အတူ အငွေ့အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဤသို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်ပေါ်သည့် ပြင်ပအခြေအနေတို့၏ အတိုင်းအတာကိုပင် အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း (phase transition) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်းသည် သဘာဝအတိုင်း အများအားဖြင့် ဖြစ်ပျက်ကြ၍ ယနေ့ခေတ် နည်းပညာနယ်ပယ်များစွာတွင် အသုံးပြုကြပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဂျိုးဇက် ပရီးစ်လီ

**ဂျိုးဇက် ပရီးစ်တ်လီ**  (, ;; ၁၇၃၃ မတ် ၂၄ – ၁၈၀၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၆) သည် အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ သဘာဝဒဿနပညာရှင်၊ ခွဲထွက်ရေးဝါဒီ၊ ဘာသာရေးပညာရှင်၊ သဒ္ဒါဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ၊ လစ်ဘရယ် နိုင်ငံရေးသီအိုရီဆရာဖြစ်၍ လက်ရာပေါင်း (၁၅၀၀) ကျော် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၇၄၄ တွင် မာကျူရီအောက်ဆိုဒ်ကို သီးခြားခွဲခြားပြီးနောက် အပူပေးပြိုကွဲစေခြင်းဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ကို တသီးတခြား ရှာဖွေတွေ့ရှိသူဟု ထင်မှတ်ခံရသူဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင် ကားလ် ဗီဟိမ်း ရှေးလာသည်လည်း ထိုတွေ့ရှိကြောင်းကို ခိုင်ခိုင်မာမာဆိုခဲ့သော်လည်း ပရီးစ်တ်လီက စော၍ ၎င်း၏တွေ့ရှိချက်များကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ရှေးလာက ၁၇၇၂ ၌ ပိုတက်စီယမ် နိုက်ထရိတ်၊ မာကျူရီအောက်ဆိုဒ်၊ အခြားများစွာတို့ကို အပူပေးခြင်းဖြင့် တွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။

၎င်းဘဝတစ်လျှောက် ပရီးစ်တ်လီ၏ သိသာထင်ရှားသော သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဂုဏ်ဒြပ်များသည် ၎င်း၏ ကာဗွန်နိတ်ရေ ဖန်တီးခြင်း၊ လျှပ်စစ်အကြောင်း ရေးသားချက်များ၊ ဓာတ်ငွေ့အချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများအပေါ်တွင် တည်မှီခဲ့ကာ နာမည်အကျော်ဆုံးသည် ထိုဓာတ်ငွေ့များတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို "dephlogisticated air" (လောင်ကျွမ်းမီးလျှံလေ) ဟု အမည်ပေးသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပရီးစ်တ်လီ၏ phlogiston theory ကို ခုခံကာကွယ်ရန် ခိုင်မာစွာဆုံးဖြတ်ခဲ့မှု၊ ဓာတုဗေဒ တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိစ္စကို ငြင်းပယ်မှုများက ၎င်းအား သိပ္ပံဆိုင်ရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ကင်းကွာသွားစေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဒဿနပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ

ရှိ တတိယသင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်နှင့် အသောကမင်း]]

**မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ**မထေရ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ပညာရှင်တစ်ပါးဖြစ်၍ မောရိယအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ် အသောကမင်းလက်ထက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မာဂဓတိုင်း၊ ပါဋလိပုတ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သောသူ ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားခုနှစ်မှာ ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၃၂၇ ဝန်းကျင်ခန့်ကဖြစ်၍ တတိယသင်္ဂါယနာ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုလုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်ကို ထေရဝါဒအရ ဝိဘဇ္ဇဝါဒဂိုဏ်းကို စတင်တည်ထောင်သူ၊ ထိုဂိုဏ်းသည် ထေရဝါဒသာသနာ၏ အစိတ်အပိုင်း၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်လာ ကထာဝတ္ထုရေးသားသူ ဟူ၍လည်း ယူဆကြသည်။ အယူမှား၊ အကျင့်မှားများစွာ  ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ထိုကာလအတွင်း မမှန်မကန်ဝါဒများကို ဆန့်ကျင်၍ ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမ တစ်နည်း ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းကာ ခုခံကာကွယ်ခဲ့သူတစ်ဦး၊ အသောကမင်း၏ သာသနာပြုကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများ၏ နောက်ကွယ်က အားတစ်ရပ် ဟုလည်း သတ်မှတ်ကြသည်။

သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဒဿနဆရာ ဒေးဗစ် *ကာလုပဟာန*က "အလယ်လတ်လမ်းဖြစ်သော မဇ္ဈိမပဋိပဒါကို ဖော်ဆောင် ကျင့်ကြံဆောင်ရွက်ရာ၌ အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿသည် နာဂဇုန (နာဂဂျုန)ထက် ရှေးကျသူ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်သူ" ဟူ၍ ဆိုသည်။ 

## အကျဉ်းတင်ပြချက်  
များစွာသော ဗုဒ္ဓရင်းမြစ်စာပေများမှ သက်သေသာဓကတွင် "အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿသည် မောရိယမင်းဆက်၏ ဘုရင်ဖြစ်သော အသောကမင်း စိုးစံတော်မူစဉ်ကာလအတွင်း ဩဇာတိက္ကမကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါး" ဟု ဆိုထားကာ တတိယသင်္ဂါယနာတင်ပွဲတွင် ဦးစီးဦးကိုင်ပြုခြင်း၊ ဗုဒ္ဓသာသနာပြန့်ပွားရေးအတွက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းများရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ် "ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော အချို့သော ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကွဲများ၏ ကျမ်းဂန်လာအယူအဆများကို တည်ကြည်ခိုင်မာစွာ ဝေဖန်ဆန့်ကျင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရဖွယ်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် သဗ္ဗတ္ထိဝါဒဂိုဏ်း  (*သာဝတ္ထိဝါဒဂိုဏ်း* အဖြစ်လည်းသိရှိ) ၊ *ပုဂ္ဂလဝါဒဂိုဏ်း*၊ *လောကုတ္တရာဝါဒဂိုဏ်း*တို့၏ အယူအဆများဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့်ပင် ဤမထေရ်ကို ထေရဝါဒအား တည်ထောင်သူ၊ ခုခံကာကွယ်သူအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ထေရဝါဒသည် အထက်ပါကျမ်းစာသုံးခုစလုံးကို မူရင်းဗုဒ္ဓ၏ ဓမ္မမဟုတ် ဟု ပယ်ချခဲ့သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် လက်ခံခြင်းမရှိ ဟု ဆိုလိုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒရင်းမြစ်များက ဆက်လက်ဖော်ပြထားသည်မှာ မောဂ္ဂလိပုတ္တမထေရ်၏ ကူညီစောင်မမှုဖြင့် အသောကမင်းကြီး၏ သာသနာသန့်စင်ရေးလုပ်ငန်း လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေသည်။

ထေရဝါဒကျမ်းလာ ကထာဝတ္ထုတွင် ရှင်းလင်းဖော်ဆောင်ထားသည့်တစ်ခုမှာ ဤ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများနှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ "*ဘန္တေ သုဇာတောမထေရ်က ဝိဇဉာဏကာယ*" ဟုခေါ်ဆိုသော သာဝတ္တိဝါဒဂိုဏ်းလာ အဘိဓမ္မာကျမ်းတွင် **မောဂ္ဂလာနအပိုင်း** အမည်ရှိသည့် အပိုင်းတစ်ခုပါဝင်ကာ ထိုတွင် *သာမည မောဂ္ဂလာန*၏ *အရာအားလုံးတည်မြဲ၊ တည်ရှိ* ဆိုသောအယူကို ငြင်းခုံဆွေးနွေးထားသည့် အပိုင်းတစ်ပိုင်းပါသည်ဟု မှတ်ချက်ပြုထားသည်။ မဟာသံဃိကဂိုဏ်းရှိ *Śāripūtraparipṛcchā* ကျမ်းတွင်လည်း *မောဂ္ဂလာန* (သို့) *မောဂ္ဂလာ-ဥပဒေသ* အမည်တွင်သည့် ရဟန်းတစ်ပါးကို ဖော်ပြထားကာ ထိုရဟန်းသည် *ဓမ္မဂုတ္တက*ဂိုဏ်း (Dharmaguptaka) ၊ *သုဝါသက*ဂိုဏ်း (Suvarṣaka) ၊ *သထာဝိရ*ဂိုဏ်း (Sthavira) တို့၏ တည်ထောင်သူ ဟု ဆိုထားသည်။ သုဇာတောမထေရ်အရ မောဂ္ဂလာန.. စသဖြင့် ထိုကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားမှုသည် ဘုရားရှင်၏ အဂ္ဂသာဝက အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ မောဂ္ဂလာနပုတ္တတိဿမထေရ်ကိုသာ ဆိုလိုသည်ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။

သို့သော်လည်း ယိုဟန်းနက်စ် ဘရွန်ခေါ့စ် (Johannes Bronkhorst) အရ  ပါဋလိပုတ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် တတိယသင်္ဂါယနာတွင် ဆွေးနွေးထားတင်ပြထားသည်မှာ အဓိကပြဿနာများသည် ဝိနည်းစည်းကမ်း ကွဲလွဲကြခြင်းကြောင့်သာ(အခြားအပိုင်းမဟုတ်) ရဟန်းများကို သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းများဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရဟန္တာများ
ကဏ္ဍ:ထေရဝါဒ
ကားလ် ဗီဟိမ်း ရှေးလာ

**ကားလ် ဗီဟိမ်း ရှေးလာ** (, ; ၁၇၄၂ ဒီဇင်ဘာ ၉ - ၁၇၈၆ မေ ၂၁) သည် ဆွီဒင်-ဂျာမန် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သည်။ ရှေးလာသည်အောက်စီဂျင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူဖြစ်သည် (သို့ရာတွင် ဂျိုးဇက် ပရီးစ်လီက ၎င်း၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို အရင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။) ။ ထို့အပြင် ရှေးလာသည် မာလစ်ဘ်ဒနမ်၊ တန်စတန်၊ ဘေရီယမ်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ကလိုရင်းနှင့် အခြားများစွာတို့ကိုလည်း ခွဲခြားဖော်ပြပေးခဲ့သည်။ တာတာရစ်၊ အောက်ဆီလစ်၊ ယူရစ်၊ လက်တစ်၊ စစ်ထရစ်၊ ဟိုက်ဒရိုဖလူအိုရစ်၊ ဟိုက်ဒရိုဆိုင်ယန်နစ်၊ အာဆန်းနစ် စသည့် အက်ဆစ်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ၎င်းဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဆွီဒင်စကားထက် ဂျာမန်စကား ပြောရသည်ကို ပို၍နှစ်ခြိုက်ခဲ့ပြီး ဆွီဒင်ဆေးဝါးဗေဒပညာရှင်များကြား၌ပင် ဂျာမန်စကားကို ပုံမှန်ပြောဆိုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွီဒင် စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
အပူဓာတုဗေဒ

နှင့် ဖြဲ စီမွန် လာပလားစ်တို့ ၁၇၈၂-၈၂ ဆောင်းရာသ္တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊ အမျိုးမျိုးသော ဓာတုပြောင်းလဲမှုများတွင် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်သည့် အပူကို ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်ကာ  ဂျိုးဇက် ဘလက်၏ အောင်းပူရှာတွေ့မှုအပေါ် အခြေခံသည့် တွက်ချက်မှုများဖြစ်သည်။ ဤလက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်ကပင် *အပူဓာတုဗေဒ*၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် အမှတ်သညာပြုနိုင်ခဲ့သည်။]]

**အပူဓာတုဗေဒ** (thermochemistry) သည် အပူစွမ်းအင်ကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်ပြီး ယင်း၌ ဓာတုဓာတ်ပြုခြင်းများ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ဓာတ်ပြုခြင်းတစ်ခုသည် စွမ်းအင်ကို လွှင့်ထုတ် (သို့) စုပ်ယူနိုင်သည်။ အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည်လည်း အရည်ပျော်ခြင်း နှင့် ဆူခြင်းတို့၌ ထိုအတိုင်းပင်ဖြစ်လေသည်။ အပူဓာတုဗေဒသည် စွမ်းအင် ပြောင်းလဲခြင်းများအကြောင်းကို အလေးထား လေ့လာရာ အထူးသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် စနစ်တို့၏ စွမ်းအင်ကူးပြောင်းခြင်းများတွင် ဖြစ်သည် ။ ဤပညာရပ်သည် ဓာတ်ပြုမှုအတောအတွင်း ဓာတ်စမ်းပစ္စည်း၊ ရလဒ်ပစ္စည်းများ၏ ပမာဏကို ခန့်မှန်းရာ၌ အသုံးဝင်သည်။ အင်ထရိုပီ တွက်ချက်ဆုံးဖြတ်ခြင်းများနှင့်အတူ ဓာတ်ပြုမှုတစ်ခုသည် သဘာဝအတိုင်း (သို့) ပြောင်းပြန်အတိုင်း ဖြစ်ပွားမှု ရှိမရှိကိုလည်း ခန့်မှန်နိုင်ပေသည်။

အန်ဒိုသားမစ်ဓာတ်ပြုခြင်းများသည် အပူကိုစုပ်ယူ၏ ။ တစ်ဖက်၌ အက်ဇိုသားမစ်ဓာတ်ပြုခြင်းများသည် အပူကို လွှင့်ထုတ်၏ ။ အပူဓာတုဗေဒနှင့် သာမိုဒိုင်းနမစ်ဘာသာရပ်တို့၏ အယူအဆသည် ဓာတုစည်းနှောင်မှုပုံစံအတွင်း စွမ်းအင်အယူအဆ၌ သဘောညီကြသည်။ ဤဘာသာရပ်၌ အပူစွမ်းအင်ပမာဏ (heat capacity) ၊ လောင်ကျွမ်းအပူ (heat of combustion) ၊ ဖွဲ့စည်းအပူ  (heat of formation) ၊ အင်သာပီ၊ အင်ထရိုပီ၊ သာမိုဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်စွမ်းအင် (free energy) ၊ ကယ်လိုရီ တန်ဖိုးများကို တွက်ချက်မှုများပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်
ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒ
ဆိုရာ အာအိုယီ

**ကောင်းကင်ပြာ** ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော ပွဲထွက်အမည်ဖြင့် **ဆိုရာအာအိုယီ** () သည် ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးဟောင်း၊ အဖော်အချွတ်ကိုယ်ဟန်ပြမယ်ဟောင်း၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံမင်းသမီး ဖြစ်သည်။  ၂၀၀၂ ခုမှ ၂၀၁၁ ခုအတွင်း လူကြီးကားပေါင်း ၆၀၀ ကျော်တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့၏။  ၂၀၀၀ ခုနှစ်များအတွင်း အာအိုယီကို နာမည်အကြီးဆုံး လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးအဖြစ်ရော ရုပ်သံမင်းသမီးအဖြစ်ပါ တွဲလုပ်သည့်အတွက် သူ၏ကျော်ကြားမှုမှာ ပြည်တွင်းတွင်မက ပြည်ပသို့ပါ ထင်ရှားခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၈၁ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးများ
မာရီယာ အိုဇာဝါ

**မာရီယာအိုဇာဝါ** ( ၁၉၈၆ ဇန်နဝါရီ ၈ ဘွား) သည် ဂျပန်-ကနေဒါ သွေးနှော ဂျပန်နိုင်ငံသား ကိုယ်ဟန်ပြမယ်နှင့် လိပ်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးဟောင်း ဖြစ်သည်။  ကနဦး ကိုယ်ဟန်ပြမယ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်က မီယာဘီ (みやび) ဟူသော ပွဲထွက်အမည်ကို သုံး၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၈၆ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးများ
ဆာကီ ဟတ်ဆူမီ

**ဆာကီ ဟတ်ဆူမီ** ( ၁၉၉၀ အောက်တိုဘာ ၁၉ ဘွား) သည် ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးဟောင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀-၁၇ နှစ်များတွင် သရုပ်ဆောင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။  ဇာတ်ရုပ်အမျိုးမျိုးတွင် သရုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး ကားရိုက်ရက်များကိုလည်း စီမံနိုင်လေရာ ၇ နှစ်တာကာလအတွင်း ဇာတ်ကားပေါင်း ၉၀၀ ကျော်တွင် ပါဝင်ခဲ့၏။  အသံသရုပ်ဆောင်နှင့် အဆိုရှင်အဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၉၀ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးများ
ယူယာ မီကာမီ

**မိုမိုနာ ကီတို** ( ၁၉၉၃ ဩဂုတ် ၁၆ ဘွား) သည် သရုပ်ဆောင်အမည် **ယူယာ မီကာမီ** (三上 悠亜) ဖြင့် ထင်ရှားသော ဂျပန်နိုင်ငံသားလိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးနှင့် အဆိုတော်ဖြစ်သည်။  ၂၀၀၉ ခုတွင် အမျိုးသမီးအဆိုအဖွဲ့ အက်စကေအီး ၄၈ (SKE48) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုတွင် အဖွဲ့ဖျက်သည်နောက် လိင်ဖျော်ဖြေရေးနယ်ပယ်သို့ ၂၀၁၅ ခုတွင် ဝင်လာ၏။ ၂၀၁၇ ခုတွင် လူကြိုက်အများဆုံးနှင့် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးဖြစ်လာပြီး ဆုအမျိုးမျိုးကိုလည်း ရသည်။ လက်ရှိတွင် ဇာတ်ကား ၁၅၀ ကျော်တွင် ပါဝင်ထားပြီး ယင်းတို့တွင် ဇာတ်ကွက်စုံနှင့် ပုံရိပ်ယောင်သုံးဗီဒီယိုများလည်း ပါသည်။ 

လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်သော်လည်း အဆိုတော်ဘဝကို လက်မလွှတ်သေး။ ၂၀၁၅ ခုတွင် အီဘီဆုမူဆကတ် (Ebisu Muscats) အဖွဲ့တွင်လည်းကောင်း၊ ကိုရီးယားသို့သွားရောက်စဉ် ဟန်နီပေါ့ကွန်း (Honey Popcorn) အဖွဲ့တွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ ယာကူဇာ ၆ နှင့် ယာကူဇာ ကီဝါမီ ၂ ဂိမ်းတို့တွင် ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သေးသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၉၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးများ