အာယတန ၁၂-ပါး

**အာယတန**ဟူသည် စက္ခာယတန, သောတာယတန-စသောတရား (စိတ်စေတသိက်တရားတို့၏ မိမိ မိမိတို့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကိစ္စကို ကြိုးစား အားထုတ် ပြုလုပ်ကြရာဖြစ်သော တရား၊ စိတ် စေတသိက်တရားတို့ကိုချဲ့ထွင်တတ်သော တရား၊ ရှည်လျားစွာသော သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သောတရား၊ စိတ် စေတသိက် တရားတို့၏–နေရာဌာန–ရောပြွမ်းတည်မှီရာဌာန-စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန-ဖြစ်ပေါ်ရာဒေသ-အကြောင်း-ဖြစ်သောတရားကို ဆိုလိုသည်။  အာယတနဒွါရလည်း ကြည့်။

### အာယတန (၁၂) ပါး စာရင်း နှင့် တရားကိုယ်များ
အာယတန (၁၂) ပါးကို အတွင်း အာယတန (၆) ပါး နှင့် အပြင် အာယတန (၆) ပါး ဟူ၍ နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားပါသည်-

 **အတွင်း အာယတန (၆) ပါး (ဒွါရ - တံခါးများ):**
# **စက္ခာယတန:** စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ဓာတ်)
# **သောတာယတန:** သောတပသာဒ (နားအကြည်ဓာတ်)
# **ဃာနာယတန:** ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်)
# **ဇိဝှါယတန:** ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ဓာတ်)
# **ကာယာယတန:** ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်ဓာတ်)
# **မနာယတန:** လောကီစိတ် (၈၁) ပါး (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရ လောကီ ဝိညာဏဓာတ် ၇ ပါး - ပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀၊ မနောဓာတ် ၃၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ၆၈ ပါး)

 **အပြင် အာယတန (၆) ပါး (အာရုံ - အာရမ္မဏ):**
# **ရူပါယတန:** ရူပါရုံ (အဆင်း)
# **သဒ္ဒါယတန:** သဒ္ဒါရုံ (အသံ)
# **ဂန္ဓာယတန:** ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)
# **ရသာယတန:** ရသာရုံ (အရသာ)
# **ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန:** ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ - ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောဓာတ်)
# **ဓမ္မာယတန:** စေတသိက် (၅၂) ပါး၊ သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး (ပသာဒရုပ် ၅ ပါး၊ ဂေါစရရုပ် ၇ ပါး၊ ဘာဝရုပ် ၂ ပါး၊ ဟဒယရုပ် ၁ ပါး၊ ဇီဝိတရုပ် ၁ ပါး ဟု ရေတွက်လျှင် ၁၆ ပါး မဟုတ်သော်လည်း အဘိဓမ္မာနည်းအရ ပသာဒရုပ် ၅ ပါးနှင့် ဘာဝရုပ် ၂ ပါး မှ လွဲသော သုခုမရုပ် ၁၆ ပါး)၊ (မှတ်ချက်- နိဗ္ဗာန် နှင့် ပညတ် တို့သည် ဓမ္မာရုံ ဖြစ်သော်လည်း ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဖြစ်သော ဤအာယတနပိုင်း၌ ထည့်မရေ)

### အာယတန အမည်ရခြင်း (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်)
အာယတန ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အဓိပ္ပာယ် (၃) မျိုး ရှိသည်-
# **အာယတနတော (အားထုတ်ရာဖြစ်ခြင်း):** စိတ်၊ စေတသိက်တို့သည် မိမိတို့၏ ကိစ္စများကို (သက်ဆိုင်ရာ အာယတနကို မှီ၍) အားထုတ်ရာ၊ ဖြစ်ပွားရာ ဖြစ်သောကြောင့်။ (ဥပမာ- စက္ခာယတနနှင့် ရူပါယတနကို အကြောင်းပြု၍ စက္ခုဝိညာဏ် စသော စိတ်စေတသိက်များ ဖြစ်ပွား အလုပ်လုပ်ကြရသည်။)
# **အာယာနံ တနနတော (ချဲ့ထွင်တတ်ခြင်း):** မိမိတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက် (အာယ) တို့ကို ကျယ်ပြန့်အောင် ချဲ့ထွင်တတ်သောကြောင့်။ (ဥပမာ- ကောင်းသော အာရုံကြောင့် ပြုံးခြင်း၊ မကောင်းသော အာရုံကြောင့် မဲ့ခြင်း၊ ကုသိုလ်/အကုသိုလ် ပွားများခြင်း၊ ဝိပဿနာဉာဏ် တိုးပွားခြင်း စသည်ဖြင့် စိတ်အစဉ်ကို ချဲ့ထွင်ပေးသည်။)
# **အာယတဿ စ နယနတော (ရှည်လျားသော ဆင်းရဲကို ဆောင်ခြင်း):** အဆုံးမထင် ရှည်လျားသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခကို (ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့်) ရှည်သည်ထက် ရှည်အောင် ဆောင်ယူတတ်သောကြောင့်။

### အာယတန (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောကြားရခြင်း
* ပရမတ်တရား အားလုံးသည် မိမိသဘောကို ဆောင်သည့်အတွက် "ဓမ္မ" ချည်း ဖြစ်သော်လည်း "ဓမ္မာယတန" ဟု တစ်ခုတည်း မဟောဘဲ (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောရခြင်းမှာ ဝိညာဏ် (၆) ပါး (မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ် စသည်) တစ်ခုစီ ဖြစ်ပေါ်လာရန် လိုအပ်သော **ဒွါရ (တံခါး)** နှင့် **အာရုံ (အာရမ္မဏ)** တို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိစေလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
 **ဒွါရ-အာရုံ ဆက်သွယ်မှု:**
* စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> စက္ခာယတန (ဒွါရ) + ရူပါယတန (အာရုံ)
* သောတဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> သောတာယတန (ဒွါရ) + သဒ္ဒါယတန (အာရုံ)
* ဃာနဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဃာနာယတန (ဒွါရ) + ဂန္ဓာယတန (အာရုံ)
* ဇိဝှါဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဇိဝှါယတန (ဒွါရ) + ရသာယတန (အာရုံ)
* ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ကာယာယတန (ဒွါရ) + ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန (အာရုံ)
* မနောဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> မနာယတန (ဒွါရ = ဘဝင်စိတ်) + ဓမ္မာယတန (အာရုံ)

### မနာယတန နှင့် ဓမ္မာယတန အထူးရှင်းလင်းချက်
* **မနာယတန:** လောကီစိတ် အားလုံးကို ဆိုလိုသော်လည်း၊ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) အဖြစ် အလုပ်လုပ်ရာ၌မူ ဘဝင်္ဂစလန သို့မဟုတ် ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ ဟုခေါ်သော **ဘဝင်စိတ်** ကိုသာ အဓိကအားဖြင့် မနာယတန (မနောဒွါရ) ဟု ကောက်ယူရသည်။ (ဘဝင်စိတ်သည် မနာယတန၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်)။
* **ဓမ္မာယတန:** မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံများဖြစ်ကြသော **စေတသိက် (၅၂) ပါး နှင့် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး** တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ အာရုံများ မဟုတ်ပေ။ (ပသာဒရုပ် ၅ ပါးသည် အခြား အာယတန အမည်ရပြီးဖြစ်၍၊ စိတ်သည် မနာယတန အမည်ရပြီး ဖြစ်၍ ဓမ္မာယတန၌ မပါဝင်။ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်တို့သည် ဝိပဿနာ အရှုခံ၌ အဓိက မဟုတ်၍ ချန်လှပ်ထားသည်။)
* **ဟဒယဝတ္ထု:** ဝိပဿနာရှုရာ၌ အရေးပါသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါးတွင် ပါဝင်သဖြင့် **ဓမ္မာယတန** ၌ အကျုံးဝင်သည်။

### ဓာတ် (၁၈) ပါး နှင့် ဆက်သွယ်မှု
ဤ အာယတန (၁၂) ပါး (ဒွါရ ၆ ပါး + အာရုံ ၆ ပါး) ကို ၎င်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဏ် (၆) ပါး နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ဓာတ် (၁၈) ပါး ဖြစ်လာသည်။ ဤသည်မှာလည်း ဝိညာဏ်ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာသော နည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [အာယတန (၁၂) ပါး](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/နာမရူပဝဝတ္ထာန_အခန်း#အာယတန_(၁၂)_ပါး)
* [အာယတန (၁၂) ပါးနည်းအားဖြင့် ရုပ်-နာမ် သိမ်းဆည်းပုံ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/နာမရူပဝဝတ္ထာန_အခန်း#အာယတန_(၁၂)_ပါးနည်းအားဖြင့်_ရုပ်-နာမ်_သိမ်းဆည်းပုံ)
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ