open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း

**ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဤဇမ္ဗူဒီပါ လက်ယာတောင်ကျွန်းတွင် အတိတ်နိမိတ်များ ကြိုတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ကို အလေးထားရသည်။ ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း** ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (လူသားများ နေထိုင်သော ကမ္ဘာမြေ) တွင် ထူးခြားသော နိမိတ်လက္ခဏာများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် အခြေခံထားသည်။ ဇမ္ဗူဒိပ်သည် ဘုရားရှင်များ၊ စကြဝတေးမင်းများ ပေါ်ထွန်းရာ ကျွန်းဖြစ်သောကြောင့် ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်များ၊ အတိတ်နိမိတ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် **ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း** ဟု ဆိုလျှင် ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်ဟု အလေးထား သတိပြုသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ဇမ္ဗူဒိပ်
ဇမ္ဗူဒိပ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆအရ ကမ္ဘာကြီးကို ပိုင်းခြားထားသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြင့်မိုရ်တောင်ကို ဗဟိုပြု၍ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

### နိမိတ်
**နိမိတ်** ဆိုသည်မှာ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အရာတစ်ခု၏ ရှေ့ပြေး လက္ခဏာ သို့မဟုတ် အရိပ်အမြွက်ကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ် ဟူသော စကားအရလည်း အရာရာ၌ နိမိတ် ယူတတ် ကြလေရာ၊** 
*   **ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း နိမိတ်ထွန်းဆိုသကဲ့သို့ နိမိတ်မရှိတဲ့စကား တော်ပါတော့။** 
*   **ဒါကြောင့်လည်း ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်းရယ်လို့ ပြောလေ့ပြောထ၊ ယုံကြည်လေ့ယုံကြည်ထ ရှိကြတယ်။ ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တရယ်လို့လည်း ပြောကြ ယုံကြသေးသကွဲ့။** 

## ကိုးကား
ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ

**ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍လည်း သုံးတတ်ကြသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ** ဆိုသည်မှာ အလှူခံပစ္စည်း အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း စိတ်စေတနာ ထက်သန်စွာဖြင့် လှူဒါန်းပါက ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံစားရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလှူ၏ တန်ဖိုးသည် ပစ္စည်း၏ ပမာဏပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စေတနာသဒ္ဓါတရားပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ညောင်စေ့သည် အလွန်သေးငယ်သော်လည်း ညောင်ပင်ကြီးအဖြစ် ကြီးထွားနိုင်စွမ်းရှိသကဲ့သို့ စေတနာထက်သန်စွာ လှူဒါန်းမှုသည်လည်း ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### စေတနာသုံးတန်
စေတနာသုံးတန်ဆိုသည်မှာ အလှူပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကထားရမည့် စေတနာသုံးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။

* ၁။ ပုဗ္ဗစေတနာ - မလှူဒါန်းမီ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ
* ၂။ မုဉ္စနစေတနာ - လှူဒါန်းနေဆဲ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ
* ၃။ အပရစေတနာ - လှူဒါန်းပြီးနောက် အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ

ဤစေတနာသုံးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံမှသာ အလှူသည် အကျိုးများစွာ ပေးနိုင်သည်။

### ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ
**ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ ပစ္စည်းများစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စေတနာမပါပါက အကျိုးအနည်းငယ်သာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အလှူဝတ္ထုနည်းပါးလို့ စေတနာသဒ္ဓါများလျှင် ညောင်စေ့လောက် လှူသော်လည်း ညောင်ပင်ကြီးလောက် အကျိုးပေးတယ်ဆိုတဲ့ စကားနှင့် ညီညွတ်သွားတာပေါ့။** 
*   **ညောင်စေ့လောက်ပင်လှူပေမဲ့ ညောင်ပင်ကြီးလောက်ကုသိုလ်ရသည်ဟူသော အဆိုအရ အလှူသည် ပစ္စည်းအနည်းအများပေါ် မူမတည်၊ စေတနာသာလျှင် မူတည်ပါသည်။** 

## ကိုးကား
ညောင်ပင်ကြီးလောက်လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ

**ညောင်ပင်ကြီးလောက်လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍လည်း သုံးတတ်ကြသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ** ဆိုသည်မှာ အလှူပစ္စည်း အလွန်များပြားစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စိတ်စေတနာ သဒ္ဓါတရား မပါဝင်ပါက ရရှိမည့် ကုသိုလ်အကျိုးသည် အလွန်နည်းပါးမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလှူဒါန၏ တန်ဖိုးသည် ပစ္စည်း၏ ပမာဏထက် စေတနာသဒ္ဓါတရားက ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ ညောင်ပင်ကြီးသည် အလွန်ကြီးမားသော်လည်း ညောင်စေ့မှ ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ပစ္စည်းများစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စေတနာမပါပါက ညောင်စေ့လောက်သာ အကျိုးရရှိမည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### စေတနာသုံးတန်
စေတနာသုံးတန်ဆိုသည်မှာ အလှူပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကထားရမည့် စေတနာသုံးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။

* ၁။ ပုဗ္ဗစေတနာ - မလှူဒါန်းမီ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ
* ၂။ မုဉ္စနစေတနာ - လှူဒါန်းနေဆဲ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ
* ၃။ အပရစေတနာ - လှူဒါန်းပြီးနောက် အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ

ဤစေတနာသုံးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံမှသာ အလှူသည် အကျိုးများစွာ ပေးနိုင်သည်။

### ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ
**ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ အလှူခံပစ္စည်း အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း စိတ်စေတနာ ထက်သန်စွာဖြင့် လှူဒါန်းပါက ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံစားရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အလှူဝတ္ထုတွေ များပြား၍ စေတနာသဒ္ဓါတရားက နည်းပါးချို့ငဲ့၍နေခဲ့ပါလျှင် ညောင်ပင်ကြီးလောကှ်လူသော်လည်း ညောင်စေ့ လောက် အကျိုးပေးတယ်ဆိုတဲ့ စကားနှင့် ညီညွတ်သွားတယ်။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ

## ကိုးကား
ဌာနဌနာ ကေသလ္လ

**ဌာနဌနာ ကေသလ္လ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဌာနာဌာန ကောသလ္လ** ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ အကြောင်းရင်း အကျိုးအကြောင်း (ဟုတ်သည်/မဟုတ်သည်) နှင့် အခြေအနေ အချိန်အခါ (သင့်/မသင့်) ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းနှင့် မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ ဌာနာဌာန ကောသလ္လဉာဏ် ရှိသူသည် မည်သည့်အရာသည် ဖြစ်နိုင်သည်၊ မဖြစ်နိုင်သည်၊ မည်သည့်အခြေအနေတွင် မည်သို့ ပြုမူသင့်သည် စသည်တို့ကို တိကျစွာ သိရှိနားလည်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ဌာနာဌာန
**ဌာနာဌာန** ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ဟုတ်သည်/မဟုတ်သည်၊ ဖြစ်နိုင်သည်/မဖြစ်နိုင်သည်၊ သင့်လျော်သည်/မသင့်လျော်သည် စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။

### ကောသလ္လ
**ကောသလ္လ** ဆိုသည်မှာ လိမ္မာပါးနပ်ခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ တတ်ကျွမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာတွင် ဉာဏ်ပညာကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အခါနှင့်ကိစ္စကို ထောက်ဆလျက် ဌာနာဌာန ကောသလ္လ ဟူသောဉာဏ်ဖြင့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး အသီးအသီး ကြည့်ရှု၍ သတိပြုကြရပေမယ်။** 

## ကိုးကား
တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ်

**တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ်** ဆိုသည်မှာ ခိုင်မာသော သန္နိဋ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်ရောကိုယ်ပါ နှစ်မြှုပ်ပြီး ကြိုးစားလုပ်ဆောင်ပါက ရည်မှန်းထားသည့်အရာကို အမှန်တကယ် အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာကိုမဆို အောင်မြင်လိုပါက စိတ်အားထက်သန်မှု တစ်ခုတည်းဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန် လိုအပ်သည်။ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု ပေါင်းစပ်ပါက အောင်မြင်မှုဆီသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားလျှင် မည်သည့်အရာမဆို ဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်းများ
အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အခြားအသုံးအနှုန်းများနှင့် ဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့်-

*   လိုလျှင် ရနိုင်သည်
*   ကြိုးစားလျှင် ရနိုင်သည်
*   ဇွဲရှိလျှင် ရနိုင်သည်
*   ဝီရိယရှိလျှင် ရနိုင်သည်

## ကိုးကား
တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း

**တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း** ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလ (ဇန်နဝါရီ/ဖေဖော်ဝါရီ) တွင် မိုးရာသီကုန်ဆုံးခါနီးဖြစ်သော်လည်း မိုးကြွင်းမိုးကျန် အနည်းငယ် ရွာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ တပို့တွဲလသည် ဆောင်းရာသီနှင့် နွေရာသီကြား အကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု မတည်ငြိမ်ဘဲ မိုးအနည်းငယ် ရွာတတ်သည်။ **နွှဲ၍ရွာခြင်း** ဆိုသည်မှာ မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ တစ်ခါတစ်ရံ တဖြောက်တဖြောက် ရွာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **သန်မိုးကြွင်း** ဆိုသည်မှာ မိုးရာသီ၏ နောက်ဆုံး အကြွင်းအကျန် မိုးရေကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း။** 
*   **တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ ကျန်မိုးကြွင်း \nအကြွင်းအကျန်ဖြစ်သော မိုးကလေးများကို ကြိုးစား၍ ရွာဘိသကဲ့သို့တပို့တွဲလမှာ မိုးရွာသေးသည် ဆိုလိုသည်။** 

## ကိုးကား
တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း

**တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း** ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် ပေါက်ပန်းနှင့် လက်ပံပန်းများ စတင်ပွင့်လေ့ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် ထန်းသမားများသည် ထန်းပင်များမှ ထန်းရည်ကို ရယူရန် ထန်းပင်များကို နင်းကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တပို့တွဲလ၏ ရာသီဥတုနှင့် ထိုအချိန်တွင် လုပ်ကိုင်လေ့ရှိသော အလုပ်အကိုင်များကို ဖော်ပြသည်။ တပို့တွဲလသည် ဆောင်းကုန်ခါနီး နွေဦးအစ ဖြစ်သောကြောင့် ပန်းများ စတင်ပွင့်လန်းပြီး ထန်းရည်ခံရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။ ထန်းသမားများသည် ထန်းပင်ထိပ်သို့ တက်၍ ထန်းလက်များကို ညွတ်ကိုင်းလာအောင် နင်းပြီးမှ ထန်းရည်ကို ခံယူကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းကို **ထန်းရည်နင်းခြင်း** ဟု ခေါ်သည်။

### တပို့တွဲလ
တပို့တွဲလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၁ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီလနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ပေါက်လဲငုံကင်း
**ပေါက်လဲငုံကင်း** ဆိုသည်မှာ ပေါက်ပန်းနှင့် လက်ပံပန်းများ စတင်ပွင့်လန်းချိန်ကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ထန်းရည်နင်း
**ထန်းရည်နင်း** ဆိုသည်မှာ ထန်းပင်များမှ ထန်းရည်ရယူရန် ထန်းလက်များကို နင်းသည့် လုပ်ငန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပို့တွဲနှင့်၊ ပေါ်ကလဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်ငယ်နင်းကြသည်၊ နှင်းထုံထုံ ငယ်နှင့်လေး။** 
*   **ထန်းဥယျာဉ်သမားတို့သည်… ထန်းပင်ပေါ်သို့ တက်၍ ထန်းလက် ထန်းနို့ထန်းခိုင်တို့ကို ညွတ်ကျလာအောင် ခြေနှင့် နင်းကြရပါသည်။ ပြီးလျှင် ထန်းလှီးကာ ထန်းရည်ခံရပါသည်။ ဤသို့ နင်းသည်ကို ထန်းရည်နင်းသည်ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုကြောင်း သိရပါသည်။ တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်းဟူသော ဆိုရိုးစကားမှာ ဤအချက်ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။** 

## ကိုးကား
တပေါင်း တန်ခူး၊ မိုးသားကျူး

**တပေါင်း တန်ခူး၊ မိုးသားကျူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပေါင်း၊ တန်ခူး မိုးသားကျူး** ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလတို့တွင် ကောင်းကင်၌ မိုးသားတိမ်တိုက်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြသည်။ တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလသည် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်သောကြောင့် မိုးရွာရန် အလားအလာရှိသော မိုးသားတိမ်များ စတင်စုဝေးလာတတ်သည်။ **ကျူး** ဟူသော စကားလုံးသည် ပျော်ရွှင်စွာ လှုပ်ရှားခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ဤနေရာတွင် မိုးသားတိမ်တိုက်များ ကောင်းကင်တွင် လွင့်မျောနေပုံကို တင်စား၍ သုံးနှုန်းထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တပေါင်းနှင့် တန်ခူးလများတွင် မိုးရွာတော့မည့် အရိပ်အယောင်များ ပြလာပြီဟု ဆိုလိုသည်။

### တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလ
တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။ တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပေါင်းတန်ခူး၊ မိုးသားကျူး၊ လေရူးဆော်လာပုံ၊ နဒီတွင်းမှာလ၊ ရွှေငါးကြင်းငယ်တို့၊ ပိုက်တွင်းမှာသူတို့ခုန်၊** 
*   **တပေါင်း၊ တန်ခူး မိုးသားကျူးဟူသော စကားအတိုင်း သက္ကရာဇ် ပြောင်းကူးသည့် တန်ခူးလရာသီအချိန်…၊** 

## ကိုးကား
တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော်

**တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော်** ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလများတွင် လေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေရူးများ တိုက်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုလများ၏ ရာသီဥတုကို ဖော်ပြသည်။ တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလသည် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲချိန်တွင် လေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေရူးများ တိုက်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။ **ဆော်** ဟူသော စကားလုံးသည် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလ
တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။ တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော်စ ခါသမယမို့ လေပြည်လေညင်းသည် သုတ်သွင်းတိုက်ခတ်လေရာ…၊** 

## ကိုးကား
တပေါင်းလည်းကူး၊ မိုးသားကျူး

**တပေါင်း၊ တန်ခူး လေးရူးဆော် တပေါင်းလည်းကူး၊ မိုးသားကျူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး** ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ ကောင်းကင်တွင် မိုးရွာတော့မည့် အရိပ်အယောင်များအဖြစ် မိုးသားတိမ်တိုက်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ အကူးအပြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေရာသီသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးရွာရန် အလားအလာရှိသည့် တိမ်များ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ **ကျူး** ဆိုသော စကားလုံးသည် ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ဤနေရာတွင် မိုးသားတိမ်များ ကောင်းကင်တွင် စတင်ပျံ့နှံ့လာပုံကို တင်စား၍ သုံးနှုန်းထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တပေါင်းလတွင် မိုးရွာခြင်း မဟုတ်သော်လည်း မိုးရွာတော့မည့် လက္ခဏာများ ပြသနေပြီဟု ဆိုလိုသည်။

### တပေါင်းလ
တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး။** 
*   **တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး။ တပေါင်းလမှာ မိုးမရွာ၊ မိုးသံသာ နားမှာ ကြားရတော့သည် ဆိုလိုသည်။** 

## ကိုးကား
တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင်

**တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပေါင်းသာခေါင် လများနောင်** ဆိုသည်မှာ မြန်မာလများအနက် တပေါင်းလသည် အသာယာဆုံး၊ အကောင်းဆုံးလဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တပေါင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝအလှကို ဖော်ပြသည်။ တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေဦးသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု သာယာပြီး သစ်ပင်များမှ အညွန့်သစ်များ ဝေဆာကာ တောတောင်များ စိမ်းလန်းစိုပြည်နေသည်။ ထို့ကြောင့် တပေါင်းလသည် အခြားလများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ **ခေါင်** ဆိုသည်မှာ အထွတ်အထိပ်၊ အကောင်းဆုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ **နောင်** ဆိုသည်မှာ ကျန်လများ၏ နောင်တော်ကြီး (အကိုကြီး) လဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### တပေါင်းလ
တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင်ဝယ်၊ တောတောင်စုံပေါင်း၊ ညွန့်သစ် လောင်းသည်။ နှာမောင်းခွေလည်လှည့်လိမ့်မည်။** 
*   **တပေါင်းလသာ၊ လတကာထက်၊ နှိုင်းရာဖက်ရှောင်၊ လများနောင်ကား၊** 

## ကိုးကား
ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ်

**ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  ဝက်အူ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ်** ဆိုသည်မှာ ဇာဝီ (ဝက်အူ) တစ်ရစ်ကို တင်းကျပ်စွာ လှည့်ပတ်လိုက်ရုံဖြင့် ဆင်တစ်ကောင်၏ အားဖြင့် ဆွဲ၍ပင် မပြုတ်နိုင်လောက်အောင် ခိုင်မြဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသေးအဖွဲဟု ထင်ရသော အရာတစ်ခု၏ ခိုင်ခံ့မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဇာဝီသည် သေးငယ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း တင်းကျပ်စွာ လှည့်ပတ်လိုက်ပါက အလွန်ခိုင်ခံ့သော ဆက်သွယ်မှုကို ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသေးအဖွဲဟု မထင်မှတ်သော အရာများသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ဇာဝီ/ဝက်အူ
**ဇာဝီ** သို့မဟုတ် **ဝက်အူ** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ရန် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ်။** 

## ကိုးကား
တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး

**တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး** ဆိုသည်မှာ ဆရာသည် တပည့်ကို အလွန်အကျွံ သက်ညှာလိုက်ပါက နောက်ဆုံးတွင် ဆရာကိုယ်တိုင် စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ နစ်နာရခြင်း သို့မဟုတ် ယူကျုံးမရဖြစ်ရခြင်း စသည့် အကျိုးဆက်များကို ခံစားရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်ကြား ဆက်ဆံရေးတွင် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့် ထိန်းကျောင်းမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆရာသည် တပည့်ကို သွန်သင်ဆုံးမရာတွင် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ ထားရှိသင့်သော်လည်း လိုအပ်ပါက ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးမသင့်သည်။ အလွန်အကျွံ သက်ညှာလိုက်ပါက တပည့်သည် စည်းကမ်းမရှိခြင်း၊ လေ့လာသင်ယူမှု အားနည်းခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဆရာကိုယ်တိုင် စိတ်ဆင်းရဲရတတ်သည်။

### တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ
**တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ** ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး အလွန်အကျွံ သက်ညှာခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပိုမို ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပည့်ကို ညှာ လျှင်ရင်နာဆိုတဲ့အတိုင်း သူတို့တတွေကို ညှာမှဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် နစ်နာကုန်လိမ့်မယ်။** 
*   **တပည့်ညှာ ရင်နာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ပုတ်ခတ်ရေရွတ်ခြင်းကို ခံကြရရှာသေး၏။** 

## ကိုးကား
ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက်

**ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက်** ဆိုသည်မှာ တပည့်ဖြစ်သူသည် ဆရာဖြစ်သူထက် ပိုမို၍ တတ်မြောက်သည်၊ ကျွမ်းကျင်သည်၊ ထူးချွန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တပည့်၏ တိုးတက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆရာတစ်ဦးသည် မိမိ၏ တပည့်များ မိမိထက် ပိုမို တတ်မြောက်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ရလျှင် ဝမ်းသာဂုဏ်ယူရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာ၏ သင်ကြားပြသမှု အောင်မြင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တပည့်သည် ဆရာ့ထက် ထူးချွန်သွားခြင်းသည် ဆရာအတွက် ဂုဏ်ယူစရာပင်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဒီတပည့်မျိုးကတော့ဆရာထက်တောင်လက်စောင်းထက်ပါတယ်။** 
*   **မင်းသားအပေါ် မူတာနွဲ့တာမှာတော့ အောင်ဗလက ဒေါ်ထွေးလေးထက် သာတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။ ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထ်ကတယ်လို့ ဆိုချင်တဲ့သဘောပါပဲ။** 

## ကိုးကား
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ

**တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ** ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် တမာပင်မှ အညွန့်နုများ ထွက်ပေါ်လာချိန်သည် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။ တပို့တွဲလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေဦးသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် သစ်ပင်များမှ အညွန့်သစ်များ စတင်ထွက်ပေါ်လာပြီး တိရစ္ဆာန်များလည်း မျိုးပွားချိန် ရောက်ရှိလာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် တမာပင်မှ အညွန့်များ ထွက်ပေါ်လာချိန်နှင့် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်သည် တစ်ချိန်တည်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များ၏ ဆက်စပ်မှုကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့သော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အတွေ့အကြုံကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### တပို့တွဲလ
တပို့တွဲလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၁ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီလနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ရာသီငယ်မှမှိုင်းမို့၊ ဆိုင်းဆိုင်းညို့လို့၊ တပို့တွဲဆို၊ တမာလည်းနု၊ကျေးလည်းဥလို့၊ ရှုတိုင်းငယ်စိုသည်၊** 

## ကိုးကား
ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း

**ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း** ဆိုသည်မှာ ဆေးသည် အမှန်တကယ် ကောင်းမွန်ပြီး အစွမ်းထက်ပါက အနည်းငယ်မျှ သုံးစွဲရုံဖြင့်ပင် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆေး၏ အရည်အသွေးနှင့် အစွမ်းသတ္တိကို ဖော်ပြသည်။ ဆေးညံ့ဖျင်းပါက မည်မျှပင် သောက်သုံးစေကာမူ ရောဂါကို မပျောက်ကင်းနိုင်ပါ။ ဆေးကောင်းမှသာ အနည်းငယ်ဖြင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရည်အသွေးသည် ပမာဏထက် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်းဟု၊ ရှေးဟောင်းစကား၊ ရှေးလူများတို့၊ ပြောကြားသုံးနှုန်း၊ ပုံထုံးပမာ၊** 

## ကိုးကား
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး

**တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး** ဆိုသည်မှာ သဘာဝဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို ရာသီအလိုက် ဆက်စပ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

*   **တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ:** တပို့တွဲလ (ဆောင်းကုန် နွေအကူး) တွင် တမာပင်မှ အညွန့်နုများ စတင်ထွက်ပေါ်လာချိန်သည် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။
*   **တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး:** မိုးရာသီတွင် တမာပင်၌ အသီးများ သီးချိန်သည် ကြက်တူရွေးလေးများ ကြီးပြင်းချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ ပြောင်းလဲမှုနှင့် သက်ရှိများ၏ ဘဝစက်ဝန်း (အပင်၏ ကြီးထွားမှုနှင့် တိရစ္ဆာန်၏ မျိုးပွားမှု) တို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို စေ့စပ်သေချာစွာ လေ့လာတွေ့ရှိမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အတွေ့အကြုံများကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီးဟု ရှေးလူကြီးသူဟောင်းတို့ ဆိုရိုးရှိသည်။** 
*   **တမာလည်းနု၊ ကျေးလည်းဥဟု၊ ရတုအလိုက်၊ လူ၌ဝေါဟာ၊ မှတ် သညာတိုင်း၊ တမာလည်းသီး၊ ကျေးလည်းကြီးလျက်၊** 

## ကိုးကား
တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို

**တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို** ဆိုသည်မှာ လယ်ကွက်အတွင်းရှိ တမန်းမြေသည် ကောင်းစွာ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရေဝပ်ထားပါက ထိုမြေတွင် နုနယ်သေးငယ်သော ပျိုးပင်များကို စိုက်ပျိုးပါက အထွက်နှုန်း ကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံကို ဖော်ပြသည်။ တမန်းမြေသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရေဝပ်ထားခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာတွင် အာဟာရဓာတ်များ ကြွယ်ဝလာပြီး ပျိုးပင်ငယ်များအတွက် သင့်လျော်သော စိုက်ပျိုးမြေအနေအထား ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ပျိုးပင်ငယ်များကို စိုက်ပျိုးပါက အမြစ်စွဲလွယ်ကူပြီး ကောင်းမွန်စွာ ကြီးထွားနိုင်သည်။ **အိုအို** ဆိုသည်မှာ ကြာမြင့်ခြင်း၊ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ပျိုပျို** ဆိုသည်မှာ နုနယ်သေးငယ်သော ပျိုးပင်ကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို ဟူသော စကားအရ တမန်းပုပ်နေသော လယ်ကွင်းတွင် ပျိုးအရွယ်တော်ကို စိုက်လျှင်လည်း စပါးအထွက်ကောင်းပေမည်။** 

## ကိုးကား
တရား နတ်စောင့်

**တရား နတ်စောင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ နှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တရား နတ်စောင့်** ဆိုသည်မှာ တရားသဖြင့် နေထိုင်ပြုမူသူကို နတ်များက စောင့်ရှောက် ကူညီမစတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးပေးမှုကို ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ တရားနှင့်အညီ နေထိုင်ပြုမူခြင်းသည် ကောင်းသောကံကို ဖြစ်စေပြီး ထိုကံ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ခံယူရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကောင်းသောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးသူသည် မမြင်နိုင်သော စွမ်းအားတစ်ခု၏ အကာအကွယ်ကို ရရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ
**ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ** သည် ပါဠိစကားဖြစ်ပြီး **တရားသည် တရားကျင့်သူကို စောင့်ရှောက်၏** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစကားသည် **တရား နတ်စောင့်** ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ် တူညီပြီး တရားကျင့်သုံးခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မငိုနဲ့သမီး မငိုနဲ့၊ ကံစီမံရာ ခံရတော့မှာပေါ့၊ ဒါပေမဲ့ တရား နတ်စောင့်တဲ့အတွက် လမ်းမှန်အတိုင်းတော့ ဖြစ်ရပါစေ့မယ်။** 
*   **သိပ်ပြီးတော့ စိတ်ပူမနေပါနဲ့၊ တရား နတ်စောင့် ဆိုသလို လမ်းမှန်အတိုင်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ

## ကိုးကား
တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့

**တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့** ဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မကို ရှာဖွေလိုသူသည် မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်အတွင်း၌ပင် တရားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ကို ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့် သစ္စာတရားကို သိမြင်နိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ တရားသည် အခြားဝေးလံသော နေရာတွင် ရှိသည်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်၌ပင် တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို သေချာစွာ လေ့လာဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် တရားကို တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ ဆိုတာလို ကိုယ့်ကိုယ်အတွင်းမှာသာလိုရင်း တရားတွေကို မနားမနေ ရှာကြရမယ်တဲ့၊** 
*   **ပျက်စီးပြီး နှိပ်စက်နေတဲ့ ကိုယ်ကောင်ကြီးပါကလားလို့ မိမိခန္ဓာ ကိုယ်ကြီးကိုပင် ကြောက်လာနိုင်တယ်။ အဲဒီလို ကြောက်လာမှလည်း တရားရှာကိုယ် မှာတွေ့ဆိုတဲ့ စကားနဲ့လည်း ညညွီတ်နိုင်ပါတယ်။** 

## ကိုးကား
တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ

**တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်။ သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ တို့လည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ** ဆိုသည်မှာ တရားတော်ကို လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်း၊ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြင့် စိတ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒေါသ၊ အမျက် စသည့် မကောင်းသော စိတ်ခံစားချက်များ ငြိမ်းအေး ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးအမများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဒေါသသည် အကုသိုလ်တရားတစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ရန် တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရမည်ဟု ဆိုထားသည်။ ထို့ကြောင့် တရားကို ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် ဒေါသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်။ သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ
ဤဆိုရိုးစကားများသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်စပ်သော အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖော်ပြသည်။

*   **ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်:** ဘုရားကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်ခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း စသည့် ကောင်းကျိုးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
*   **သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ:** သံဃာတော်များကို လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘဝ၏ အခက်အခဲများ ပြေလည်သွားနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်၊ သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ

## ကိုးကား
တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက

**တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက** ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့တူရိယာများ၏ မူလအစသည် ဗြောစည်သံမှ စတင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ဂီတ၏ မူလအစသည် အဲချင်းသံမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများ၏ သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဗြောစည်သည် အရေးပါသော တူရိယာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဲချင်းသည်လည်း လူကြိုက်များသော သီချင်းအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများ၏ မူလအစကို ထိုအရာများမှ စတင်သည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

*   **ဗြောစည်:** ဗြောစည်သည် ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့သော စည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အရေးပါသော အခမ်းအနားများ၊ ပွဲတော်များတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
*   **အဲချင်း:** အဲချင်းသည် မြန်မာ့ရိုးရာ သီချင်းအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ကတည်းက လူကြိုက်များခဲ့သော သီချင်းအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံမှ ဆိုသည့်အတိုင်း ဗြောများမှာ ရှေးကျသော မြန်မာ့တူရိယာများ ဖြစ်ပေသည်။** 

## ကိုးကား
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ

**တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အရွယ်အစားကြီးမားပါက အခြားအရာတစ်ခုအတွက် အောက်ခံအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သကဲ့သို့ လူအချို့သည် အသက်အရွယ်ကြီးလာသောအခါ မာနကြီးခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းခြင်း သို့မဟုတ် တေခြင်း (အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းခြင်း) များ ဖြစ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှင့် လူတို့၏ သဘောသဘာဝကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ တူကြီးကို ပေအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သကဲ့သို့ အာဏာ သို့မဟုတ် ရာထူးကြီးသောသူများသည် မိမိတို့၏ အာဏာကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်း သို့မဟုတ် မာနထောင်လွှားခြင်းများ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ **တေ** ဆိုသည်မှာ မာနကြီးခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းခြင်း၊ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက်
ဤအသုံးအနှုန်းသည် **တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ** ဆိုရိုးစကားကို ပိုမိုချဲ့ထွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

*   **သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်:** ဆံပင်ကို အထက်သို့ စုစည်းထားသော သျှောင်ထုံးကြီးပါက လေးလံသောကြောင့် ငိုက်ကျတတ်သည်။
*   **လူကြီးလျှင်မိုက်:** အသက်ကြီးသော လူအချို့သည် မိုက်မဲသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်။

ဤအသုံးအနှုန်းသည် အသက်အရွယ်ကြီးခြင်း သို့မဟုတ် ရာထူးကြီးခြင်းသည် ကောင်းသောအရာများသာ ဖြစ်သည်မဟုတ်ဘဲ ဆိုးကျိုးများလည်း ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဟောင်မည့်နှယ်၊ ဟိန်းမည့်နှယ်၊ ကျယ်နိုင်သမျှအဖိုးကြီး၊ သူတစ်ထူးငြီး စေဖို့၊ တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ ဥပဒေကဲ့သို့၊ ဖြစ်ချေမည့်နောင်ရေးကို၊** 
*   **တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက် ဆိုသလို ခေတ်အလိုက်ကို သတိမထားဘဲ…၊** 

## ကိုးကား
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်

**တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်** ဆိုသည်မှာ တေဇောဓာတ် (ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူဓာတ်) ၏ သဘောတရားကို ကောင်းစွာ နားမလည်ဘဲ ဆေးကုသခြင်း မပြုသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာ၏ အခြေခံအယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးမြန်မာ့ဆေးပညာတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဓာတ်လေးပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော) မျှတမှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တေဇောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူအအေးကို ထိန်းညှိပေးသော ဓာတ်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ သဘောကို နားလည်မှသာ ဆေးကုသရာတွင် မှန်ကန်စွာ ဆေးဝါးကို အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တေဇောဓာတ်ကို နားမလည်ဘဲ ဆေးကုသပါက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ
**တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ** ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး တေဇောဓာတ်ကို ကောင်းစွာ နားလည်မှသာ ဆေးကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အဇ္ဈတ္တတေဇောနှင့် ဗဟိဒ္ဓတေဇော ၂-ပါးလုံးကို အလွန် ပိုင်နိုင်စွာသိသော ဆေးသမားကြီးဖြစ်ပါမူလည်း **တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ**ဆိုသည့်အတိုင်း ဆေးဝါး ပယောဂဆင်၍ သုံးနိုင်ပေသည်။ 
*   **တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်၊** ကမ္ဘာအစ တေဇောကဟု ဆိုသော ဆိုရိုးစကားများအရ…၊ 
*   **တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်**ဟု အဆိုရှိပါသည်။ 

## ကိုးကား
တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ

**တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တောစကား တောပျောက် ဆိုရိုးစကားလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ** ဆိုသည်မှာ နေရာဒေသနှင့် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ပြောဆိုသင့်သော စကားများ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မသင့်လျော်သော နေရာတွင် မသင့်လျော်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းသည် မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

*   **တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ:** တောထဲတွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုနိုင်သော စကားများကို အိမ်တွင် ပြောဆိုပါက မသင့်လျော်သော အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
*   **အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ:** အိမ်တွင် မိသားစုအတွင်း ပြောဆိုလေ့ရှိသော စကားများကို ဘုန်းကြီးကျောင်းကဲ့သို့သော နေရာတွင် ပြောဆိုပါက မရိုမသေ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် နေရာဒေသ၊ အခြေအနေနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ထောက်ထား၍ ပြောဆိုသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### တောစကား တောပျောက်
**တောစကား တောပျောက်** ဆိုသည်မှာ တောထဲတွင် ပြောဆိုသော စကားသည် တောနှင့်သာ သင့်လျော်ပြီး အခြားနေရာများတွင် အသုံးမဝင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် **တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ** ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်အဓိပ္ပာယ် ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောစကားကိုအိမသို့် မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ။** 
*   **တောစကားကိုအိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ။** 

## ကိုးကား
တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက်

**တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက်** ဆိုသည်မှာ တောမီးတစ်ကြိမ် ရှို့လိုက်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးရသော သတ္တဝါအရေအတွက်သည် မုဆိုးတစ်ဦး၏ တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်နိုင်သော သတ္တဝါအရေအတွက်နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တောမီး၏ ဆိုးကျိုးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ တောမီးသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သတ္တဝါများအတွက် အလွန်အန္တရာယ်များသည်။ မီးတစ်ကြိမ်လောင်ကျွမ်းပါက သစ်ပင်များ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များသာမက အခြားသော သက်ရှိများစွာလည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးရသည်။ ထို့ကြောင့် တောမီးရှို့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးသည် မုဆိုးတစ်ဦး၏ သတ်ဖြတ်မှုထက်ပင် ကြီးမားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တောမီးကို အထူးသတိထား ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက်တဲ့ လူကလေးရဲ့၊ တောမီးများ ဘယ်တော့မှ မရှို့လေနဲ့နော်။** 

## ကိုးကား
တောသားရဲ ဆွဲထုတ်

**တောသားရဲ ဆွဲထုတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောသားရဲ ဆွဲထုတ်** ဆိုသည်မှာ တောသားများသည် အလွန်အကျွံ ရဲတင်းလာသောအခါ လူအများရှေ့တွင် ဆွဲထုတ်ခံရလောက်အောင် ပြုမူတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စည်းကမ်းမဲ့ခြင်း၊ ရိုင်းစိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် လူအများရှေ့တွင် မသင့်လျော်သော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ တောသားများသည် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်လေ့ရှိသောကြောင့် အချို့ကိစ္စများတွင် စည်းကမ်းမဲ့တတ်ကြသည်။ ထိုသို့ စည်းကမ်းမဲ့လာပါက လူအများရှေ့တွင် ရှက်ရဖွယ်အဖြစ် ဆွဲထုတ်ခံရသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူအများရှေ့တွင် သင့်လျော်စွာ ပြုမူနေထိုင်သင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောသားရဲတော့ ဆွဲထုတ်ဆိုတာ တယ်မှန်ပါလားနော်၊ ဘယ့်နှယ်ဗျ ဘအိုရဲ့၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု ဟုတ်လား၊** 
*   **ဦးဘိုးခင်သည် တောသားရဲ ဆွဲထုတ်ဟူသော စကားအတိုင်း တင်လျှောက် လိုက်ရာ ညီလာခံတစ်ခုလုံး အံ့ဩ၍ သွားကြသည်။** 

## ကိုးကား
တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ

**တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ** ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းတတ်သောကြောင့် ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ရသူများ အခက်အခဲများစွာ ကြုံတွေ့ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် ထိုအချိန်တွင် လူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ဖော်ပြသည်။ တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီ၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည် ရက်ဆက်မပြတ် ရွာသွန်းတတ်သည်။ ထိုအခါ မီးဖိုချောင်သည် စိုစွတ်နေခြင်း၊ ထင်းမီးခြောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း စသည့် အခက်အခဲများကြောင့် ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ရသူများ ဒုက္ခရောက်ရသည်။ **တိမ်ညို** ဆိုသည်မှာ မိုးရွာတော့မည့် တိမ်ထူထပ်နေသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ **မိုးမစဲ** ဆိုသည်မှာ မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တော်သလင်းလ
တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ။** 
*   **တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ။ တော်သလင်းလ မှာ မိုးရွာအားကြီးခြင်းကြောင့် ထမင်းဟင်းချက်ရသူတို့ ဒုက္ခရောက်သည် ဆိုလိုသည်။** 

## ကိုးကား
တောဆူမှ မြို့ဝ

**တောဆူမှ မြို့ဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောဆူမှ မြို့ဝ** ဆိုသည်မှာ ကျေးလက်တောရွာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှသာ မြို့ပြများလည်း ဝပြောသာယာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ၏ မှီခိုအားထားမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက အခြေခံထားသောကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ကျေးလက်ဒေသများမှ ထွက်ရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် လုပ်သားအင်အားသည် မြို့ပြများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှသာ မြို့ပြများလည်း တိုးတက်သာယာမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောဆူမှ မြို့ဝဆိုသော စကားကဲ့သို့ တောသူတောင်သားများ ဆူဆူ ဖြိုးဖြိုး ကျန်းကျန်းမာမာနှင့် ချမ်းချမ်းသာသာရှိမှသာ မြို့သူမြို့သားတို့မှာ ဝပြောသာယာခြင်း ရှိမည်ဖြစ်ရာ…၊** 

## ကိုးကား
တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး

**တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး** ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် ရွာသောမိုးသည် အလွန်သည်းထန်သောကြောင့် လယ်ကန်သင်းများပင် ကျိုးပျက်သည်အထိ ရွာသွန်းတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ မိုးရွာသွန်းမှု ပြင်းထန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ တော်သလင်းလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးအသည်းထန်ဆုံးအချိန်ဖြစ်ပြီး မိုးရေချိန် အများဆုံးလလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိုးများစွာ ရွာသွန်းခြင်းကြောင့် လယ်ကန်သင်းများ ရေဖိအားကို မခံနိုင်ဘဲ ကျိုးပျက်တတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလတွင် မိုးအန္တရာယ်ကို သတိထားသင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### တော်သလင်းလ
တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကား
*   **တော်သလင်းမိုးရွာခဲ့သော် တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုးဟူသော ဆိုရိုးစကားကဲ့သို့ လယ်ကန်သင်းများ ကျိုးအောင် မပြတ်မစဲ တသဲသဲ ရွာနေတတ်သည်။** 
*   **တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြီးတတ်သေးသည့်အတွက ်တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုးဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့ပြန်ပေ၏။** 

### ကိုးကားချက်များ
## ကိုးကား
တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ

**တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ** ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီအတွင်း ကျရောက်သော်လည်း ထိုလ၏ နေရောင်ခြည်သည် အလွန်ပူပြင်းသောကြောင့် ရေထဲရှိ ပုစွန်များပင် သေလောက်သည်အထိ ပူပြင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတု၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာကို ဖော်ပြသည်။(ပုစွန်​ဟုဆိုရာတွင် လယ်ကန်သင်းများ၌၊ တွင်းအောင်းနေတတ်ကြသော ပုစွန်လုံးများကိုဆိုလိုသည်၊ နေကပြင်း ရေခမ်းခြောက်၍၊ တွင်းထဲကရေပူတွင်ပြုပ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည်)​တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီဖြစ်သော်လည်း မိုးရွာပြီးနောက် နေသာသောအခါ နေရောင်ခြည်သည် အလွန်ပြင်းထန်တတ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရေထဲရှိ ပုစွန်များပင် အပူဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ သေဆုံးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော အပြောင်းအလဲများကို သတိပြုသင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### တော်သလင်းလ
တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မိုးလအတွင်း၊ ရှိန်ပူပြင်းသည့်၊ တော်သလင်းနေ၊ ပုစွန်သေတည်၊့** 
*   **တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေဟူသော စကားအတိုင်း နေ့အချိန်၌ နေသည် အလွန် ပူပြင်းစွာ တောက်ပသဖြင့်…၊** 

## ကိုးကား
တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း

**တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း** ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် မြစ်ရေသည် လှိုင်းလေငြိမ်သက်ပြီး အလွန်ကြည်လင်ပြန့်ပြူးနေသောကြောင့် မြစ်ပြင်တစ်ခုလုံးကို သင်ဖြူးဖျာ ခင်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် မြစ်ရေပြင်၏ အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီကုန်ဆုံးခါနီးဖြစ်ပြီး မိုးရေများ လျော့နည်းလာသောကြောင့် မြစ်ရေများ ကြည်လင်လာပြီး လှိုင်းလေလည်း ငြိမ်သက်သွားသည်။ ထိုအခါ မြစ်ပြင်သည် အလွန်ပြန့်ပြူးနေသောကြောင့် သင်ဖြူးဖျာ ခင်းထားသကဲ့သို့ တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် လှေများသွားလာရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရှေးခေတ်က ထိုအချိန်တွင် လှေပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။

### တော်သလင်းလ
တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ယမာထုန်သူးတော့တယ်၊ သင်ဖြူးငယ် မြူစင်ဝယ်၊ ရေသဘင် သာညီဖွဲ့၊ ကန်ရာသီ ကြိမ်ဆဲပေမို့၊ ခါပွဲတော်၊** 
*   **ရေစီးအဟုန် မညံ့မပြင်း မြစ်တွင်းသာသောကြောင့် သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်အများ စုန်ဆင်းသည်၊ တော်သလင်းကို မြစ်တွ င်း သင်ဖြူးခင်းဟု ရှေးသူဟောင်းတို့ ဆိုရိုးရှိသည်။** 
*   **မြန်မာလူမျိုးတို့ အမှတ်သညာပြုထားသည့်အတိုင်း တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ ဟူ၍ လည်းကောင်း စကားရှိသည်။** 

## ကိုးကား
တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက်

**တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက်** ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလသည် ကွမ်းစိုက်ပျိုးရန် အလွန်သင့်လျော်သော ရာသီဥတုဖြစ်သောကြောင့် ပျင်းရိသောသူပင် စိုက်ပျိုးပါက ကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုသည် ကွမ်းပင်အတွက် အထူးကောင်းမွန်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေအစသို့ ရောက်ရှိချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရေလည်းရရှိပြီး နေရောင်လည်း ကောင်းစွာရရှိသဖြင့် ကွမ်းပင်များ စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကွမ်းစိုက်ပျိုးရာတွင် အတွေ့အကြုံမရှိသူ သို့မဟုတ် ပျင်းရိသောသူပင် စိုက်ပျိုးပါက အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

### တော်သလင်းလ
တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက် ဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည့်အတိုင်း တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်လများသည် ကွမ်းစိုက်ရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏။** 

## ကိုးကား
တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်

**တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်** ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်၍ သတိပေးဆုံးမခြင်းဖြစ်သည်။

*   **တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်:** ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြေ့နေသော တံတားကို ညအချိန်တွင် မမြင်မစမ်း လျှောက်မိပါက ပြိုကျခြင်း သို့မဟုတ် အပေါက်များတွင် ကျွံကျခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   **စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်:** စကားပြောဆိုရာတွင် မဆင်မခြင်၊ မောက်မာစွာ ပြောဆိုပါက သူတစ်ပါး၏ အမျက်ဒေါသကို ခံရနိုင်ပြီး ရန်သူပင် ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေများကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်ရန် အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်၊ တံတားအို မှောင်ကို လျှောက်က ကျိုးတတ်သည်၊ စကားဆို တောင်လိုမောက် က ငြိုးတတ်သည်။** 
*   **စကားကျွံမည်ကို စိုးရိမ်ကြသောကြောင့်…တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လိုမမောက်နှင့် ဟူသော စကားကို အတည်ရေးသားထားခဲ့ကြပေသတည်း။** 

## ကိုးကား
တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက်

**တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက်** ဆိုသည်မှာ တီးတိုးတီးတိုး (လျှို့ဝှက်စွာ) ပြောဆိုသော စကားများသည် လူအချင်းချင်း သံသယများ ဖြစ်ပေါ်စေကာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး နောက်ဆုံးတွင် တိုင်းပြည်ပင် ပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောလဟာလများ၊ အတင်းအဖျင်းများနှင့် လျှို့ဝှက်ပြောဆိုမှုများ၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ လူအများကြားတွင် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုခြင်း မရှိဘဲ တီးတိုးတီးတိုး ပြောဆိုနေပါက တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများ၊ သံသယများ တိုးပွားလာပြီး အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

## ကိုးကား
တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ

**တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ** ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်ကြီးပွားနေချိန် (တက်ကပ်) တွင် ပညာရေးနှင့် အသိပညာကို တန်ဖိုးထားကြပြီး စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန် သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေချိန် (ဆုတ်ကပ်) တွင် ဥစ္စာဓနကို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများသည် အခြေအနေအချိန်အခါပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

*   **တက်ကပ်:** တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်ကြီးပွားနေချိန်၊ စီးပွားရေး ကောင်းမွန်နေချိန်။ ထိုအချိန်တွင် လူတို့သည် ပညာရေး၊ အသိပညာနှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုများကို အလေးထားကြသည်။
*   **ဆုတ်ကပ်:** တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန်၊ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေချိန်။ ထိုအချိန်တွင် လူတို့သည် မိမိတို့၏ စီးပွားဥစ္စာကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ရပ်တည်နိုင်ရန် အာရုံစိုက်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ဆုတ်ကပ်ကာလအခါဖြစ်၍ ဘယ်လိုပင် တတ်သိလိမ္မာ ပညာတတ်မြောက်သော်လည်း ဥစ္စာရှင်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြသည်မဟုတ်၊** 
*   **တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ ဟု သူဟောင်းစကား ကြားဖူးပါသည်။** 

## ကိုးကား
တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး

**တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး** ဆိုသည်မှာ တောင်လေ (တောင်ဘက်မှ တိုက်သောလေ) တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်သောအခါ လှေထိုးသားများသည် ရွက်လွှင့်၍ လှေကို လွယ်ကူစွာ မောင်းနှင်နိုင်သောကြောင့် ပျော်ရွှင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် လူတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြစ်ကြောင်းများကို အသုံးပြု၍ ကုန်သွယ်မှုနှင့် သွားလာမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ လှေများသည် အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များဖြစ်သည်။ လှေကို ထိုး၍ သွားလာရသော လှေထိုးသားများသည် တောင်လေတိုက်ခတ်သောအခါ ရွက်လွှင့်၍ သွားလာနိုင်သောကြောင့် အပင်ပန်း သက်သာပြီး ပျော်ရွှင်ကြသည်။ **မြူး** ဆိုသည်မှာ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ရွှင်လန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောင်လေ ဖြူးဖြူးလာ၍ လှေရွက်တိုက်ရသောအခါတွင် လှေသမားများသည် နားနေခွင့်ရကြ၏။ …ဤသို့သော လူနေမှုအခြေအနေကို ဖော်ပြလို၍ လှေသမားများသည် တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူးဟူ၍လည်းကောင်း၊ လှေ အစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက် ဟူ၍လည်းကောင်းစပ်ဆို သုံးစွဲခဲ့ကြပေသည်။** 

## ကိုးကား
တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး

**တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး** ဆိုသည်မှာ တန်ခူးလတွင် တောင်ဘက်မှ လေသည် တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ခူးလ၏ ရာသီဥတုကို ဖော်ပြသည်။ တန်ခူးလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲချိန်ဖြစ်သောကြောင့် လေများ တိုက်ခတ်တတ်သည်။ **သုတ်ဖြူး** ဆိုသည်မှာ အေးမြသော လေသည် ညင်သာစွာ တိုက်ခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တန်ခူးလတွင် တောင်လေ တိုက်ခတ်ခြင်းသည် ပူပြင်းသော ရာသီဥတုကို အနည်းငယ် သက်သာစေသည်။

### တန်ခူးလ
တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောင်လေသုတ်ဖြူး၊ လတန်ခူးကို၊ မြူးထူးပျော်ရွှင်၊ တာသဘင်ဝယ်၊ ဆင်ယင်တုပ၊ လွရရွတည့်၊** 

## ကိုးကား
တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့

**တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
**တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့** ဆိုသည်မှာ လူ သို့မဟုတ် သတ္တဝါတစ်ဦးသည် တစ်စုံတစ်ခုကို အချိန်အကြာကြီး မျှော်လင့်တောင့်တနေချိန်တွင် ထိုအရာသည် တကယ်တမ်း ဖြစ်ပေါ်လာပါက အလွန်ဝမ်းသာပီတိ ဖြစ်ကြရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘာဝစိတ်ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။ လူသားများသည် မိမိတို့ လိုချင်သော အရာတစ်ခုကို ရရှိသောအခါ စိတ်ချမ်းသာမှု၊ ဝမ်းမြောက်မှုကို ခံစားရတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကြာရှည်စွာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရသော ဆန္ဒတစ်ခု ပြည့်ဝသွားပါက ပို၍ပင် ဝမ်းသာပျော်ရွှင်ကြသည်။ **တောင့်တဆဲခါ** ဆိုသည်မှာ အချိန်အကြာကြီး မျှော်လင့်တောင့်တနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ပေါ်ထွက်လာ** ဆိုသည်မှာ တကယ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့** ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါအားလုံး၏ သဘာဝသည် ထိုသို့ပင်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ

**တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ** ဆိုသည်မှာ အသုံးမဝင်တော့သော တောင်းနှင့် ပလုံးကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများကို စွန့်ပစ်နိုင်သော်လည်း မိဘများသည် မည်မျှပင် ဆိုးသွမ်းသော သားသမီးဖြစ်စေ စွန့်ပစ်လေ့မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီးကြားရှိ ခိုင်မြဲသော ဆက်ဆံရေးနှင့် မိဘတို့၏ မေတ္တာတရားကို ဖော်ပြသည်။ မိဘများသည် သားသမီးများအပေါ်တွင် မည်သည့်အခြေအနေမျိုးတွင်မဆို ခွင့်လွှတ်သည်းခံပြီး စောင့်ရှောက်လိုသော စိတ်ဆန္ဒ ပြင်းထန်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သားသမီးများ မည်မျှပင် ဆိုးသွမ်းနေပါစေ စွန့်ပစ်ရန် ဝန်လေးကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောင်းပလုံးဆွေးရင်သာ ပစ်ရိုးထုံး ရှိပါတယ်၊ သားသမီးဆိုးလို့ ပစ်ရိုးထုံး မရှိပါဘူး။** 
*   ငါ့မှာ အမေဖြစ်နေတော့ **တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရမယ်၊ သားဆိုးသမီးဆိုးကို ပစ်ရိုးမရှိဘူး**ဆိုတဲ့ စကားလိုတဖားဖားနဲ့ ရုံးတို့ဂါတ်တို့ လိုက်နေရမယ် မဟုတ်လား၊ 

## ကိုးကား
တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ်

**တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောင်းမှာ အကွပ်၊ လူမှာ အဝတ်** ဆိုသည်မှာ အကွပ်ပါသော တောင်းသည် သေသပ်ခိုင်ခံ့သကဲ့သို့ လူသည်လည်း နေရာဒေသ၊ အခါအခွင့်နှင့် လျော်ညီသော အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်မှသာ တင့်တယ်ခန့်ညားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှင့် လူတို့၏ အသွင်အပြင်ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ တောင်းသည် အကွပ်ပါမှ ခိုင်ခံ့သကဲ့သို့ လူသည်လည်း သင့်လျော်သော အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်မှသာ လူအများ၏ အထင်ကြီးလေးစားမှုကို ခံရမည်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အဝတ်အစားသည် လူတစ်ဦး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကို ဖော်ညွှန်းနိုင်သော အရာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်မြို့တစ်ရွာ သွားကြမှာ။ ခါးကဟာနှင့် နေရာမကျပါဘူး။ အဝတ်အစားများလဲပါဦး။ တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် တဲ့ဗျာ့။** 
*   **တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် ဆိုသကဲ့သို့ ယခုကဲ့သို့ သန်မာထွားကျိုင်း ခံ့ညားသော လုလင်ပျိုတစ်ယောက်သည် ကောင်းမွန်သော အဝတ်အစားကို သပ်ရပ်လှပ အချိုးကျစွာ ဝတ်ဆင်လိုက်သောအခါ များစွာ ကျက်သရေ ရှိ၍ ကြည့်မငြီး ဖြစ်ရ၏။** 

## ကိုးကား
တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ

**တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ** ဆိုသည်မှာ မိဘဆွေမျိုး မရှိတော့သဖြင့် အထီးကျန်ဖြစ်နေသူသည် အားကိုးရာမဲ့သဖြင့် မျက်နှာငယ်နေရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အထီးကျန်ဆန်ခြင်းနှင့် အားကိုးရာမဲ့ခြင်း၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ **တစ်ကောင်ကြွက်** ဆိုသည်မှာ အထီးကျန်ဆန်သောသူကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကြွက်သည် အများအားဖြင့် အုပ်စုလိုက် နေထိုင်တတ်သော်လည်း တစ်ကောင်တည်း ကျန်ရစ်သော ကြွက်သည် အထီးကျန်ဆန်သကဲ့သို့ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟ မရှိသူသည်လည်း အထီးကျန်ဆန်သည်။ **တစ်မျက်နှာ** ဆိုသည်မှာ အားကိုးရာမဲ့သဖြင့် မျက်နှာငယ်နေရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆွေဝေးမျိုးဝေး တစ်ကောင်ကြွက်တစ်မျက်နှာ လာ၍နေရသော ကျွန်တော့်မှာ…၊** 
*   **တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ အားကိုးအားထား မရှိရှာသဖြင့်…၊** 

## ကိုးကား
တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ

**တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို တစ်ကြိမ်တစ်ခါ မယုံကြည်စရာ အကြောင်းတစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်လာပါက နောက်နောင်တွင်လည်း ထိုသူကို အမြဲတမ်း မယုံကြည်တော့သည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ယုံကြည်မှု၏ အရေးပါပုံနှင့် တစ်ကြိမ် ပျက်စီးသွားသော ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲပုံကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိရန် အချိန်နှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု လိုအပ်သော်လည်း ထိုယုံကြည်မှုကို ဆုံးရှုံးရန်မှာ ခဏလေးပင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် ယုံကြည်မှုသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

## ကိုးကား
တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန်

**တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန်** ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးနှင့် တစ်ကြိမ်သာ ဆက်ဆံဖူးသော်လည်း ထိုသူ၏ မကောင်းသော အပြုအမူ သို့မဟုတ် အတွေ့အကြုံကြောင့် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံဆက်ဆံလိုစိတ် လုံးဝမရှိတော့သည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မကောင်းသော အတွေ့အကြုံ သို့မဟုတ် အပြုအမူသည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ပြသသည်။ တစ်ကြိမ်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော မကောင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် နောင်တွင် ထိုသူနှင့် ထပ်မံဆက်ဆံရန် စိတ်အားလျော့နည်းစေသည်။ **လန်** ဆိုသည်မှာ စိတ်ပျက်ခြင်း၊ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ ရှောင်ဖယ်လိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထိုသို့ ကတိမတည်သဖြင့်ကား တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန်ဆိုသော စကားကဲ့သို့ နောင် မိမိအလိုရှိသောအခါ ငွေကြေးချေးငှားမည့်သူမရှိ။** 
*   **ကျေးဇူးမသိတတ်သူဟာ တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် ဆိုတဲ့ လူစားမျိုး…၊** 

## ကိုးကား
တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် မတင်းတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ်

**တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် မတင်းတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် တင်းမတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ်** ဆိုသည်မှာ မကောင်းသော စိတ်ထားရှိသည့် ပန်းထိမ်ဆရာသည် အပ်ထည်များမှ ရွှေကို ပန်းထိမ်အတတ်ပညာကို အသုံးချ၍ တစ်နေ့လျှင် အကြိမ်များစွာ ခိုးယူသော်လည်း လောဘဇောကြောင့် အားရတင်းတိမ်နိုင်ခြင်း မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘကြီးခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ လောဘသည် လူကို မရောင့်ရဲနိုင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မကောင်းမှုများ ကျူးလွန်သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ **တင်းမတိမ်** ဆိုသည်မှာ အားရကျေနပ်မှု မရှိခြင်း၊ ရောင့်ရဲမှု မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ညစ်** ဆိုသည်မှာ မကောင်းသော စိတ်ထားရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ်၊ တင်းမတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ်။** 
*   **တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ်၊ တင်းမတိမ် သည့်၊ ပန်းထိမ်လူမျိုး၊ ရတိုင်းခိုးသို့၊** 

## ကိုးကား
တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက်

**တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက်** ဆိုသည်မှာ တမာကိုင်း သို့မဟုတ် တမာသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သွားပွတ်တံဖြင့် သွားတိုက်ပါက သွားများ တစ်သက်လုံး ခိုင်ခံ့ပြီး ကျန်းမာစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တမာ၏ ဆေးဖက်ဝင် အကျိုးအာနိသင်ကို ဖော်ပြသည်။ တမာတွင် သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ပိုးသတ်အာနိသင်များ ပါဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တမာကိုင်းဖြင့် သွားတိုက်ခြင်းသည် သွားများကို သန့်ရှင်းစေပြီး သွားနှင့် ခံတွင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအယူအဆသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများ၏ သဘာဝဆေးဝါးနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အသိပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အချို့ကလည်း ထနောင်းပင့်ခွာ၊ တမာတစ်ခက်၊ သွားတစ်သက်ဟု မိန့်ကြပါသည်။ ထနောင်းပင်က အခေါက်ကို အထက်သို့ ပင့်၍ ခွာယူပြီးသော် တမာတစ်ခက် အရွက်နှင့် ဆတူစပ်ပြီးလျှင် အမှုန့်ပြု၍ သိပ်သော် ပျောက်ကင်းကြောင်း မိန့်ကြပါသည်။** 
*   **တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက် ဆိုသည့်အတိုင်း တမာရိုးဖြင့် သွားကို ပွတ်တိုက်ပေးပါ။ (သွားစင်ကြယ်၍ သွားပိုးများကို နိုင်သည်၊ လျှာအရသာတွေ့သည်။)** 

## ကိုးကား
ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်

**ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်** ဆိုသည်မှာ မိမိတွင် စနစ်တကျ တွက်ချက်ထားသော ဇာတာတစ်ခုရှိပါက အဆောင်လက်ဖွဲ့ အများအပြား ရှိခြင်းနှင့် တူညီသော အကျိုးအာနိသင် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများသည် ဇာတာကို အလွန်အလေးထားကြပြီး မိမိတို့၏ ကံကြမ္မာ၊ အနာဂတ် အကြောင်းအရာများကို ဇာတာမှတစ်ဆင့် သိရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဇာတာတစ်ခု ရှိခြင်းသည် ကောင်းသော အဆောင်လက်ဖွဲ့ အများအပြားကို ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းနှင့် တူညီသော ကောင်းကျိုးများ ရရှိစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အဆောင်လက်ဖွဲ့များသည် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသကဲ့သို့ ဇာတာသည်လည်း ကံကြမ္မာ၏ အပြောင်းအလဲများကို သိရှိနိုင်စေပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်နိုင်စေသောကြောင့် အဆောင်လက်ဖွဲ့များနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထန်းရွက်၏ ဂုဏ်ပုဒ်ကား မိုးကြိုးပစ်ထန်းလက်ကာ၊ ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်ဟု ဆိုရိုးစကားတွင်ရစ်အောင်ပင် အထူး အကာအကွယ် ပေးသည်ဟူ၍ အဆိုရှိခဲ့ပြန်သည်။** 

## ကိုးကား