open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဒေတာတူးဖော်ခြင်း

**ဒေတာတူးဖော်ခြင်း** () ဆိုသည်မှာ Data warehouse (သို့) Database တွင်ရှိသော ဒေတာများ (Big Data ဟုလည်းခေါ်သည်)ကို အသုံးချ၍ သင်္ချာ (သို့) စာရင်းအင်းတွက်ချက်နည်း (Statistics) ဖြင့် တန်ဖိုးရှိသော အချက်အလက်များကို ကောက်ချက်ဆွဲခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကောက်ချက်ဆွဲခြင်းဖြင့် တန်ဖိုးမရှိသောဒေတာမှ တန်ဖိုးရှိသောအချက်အလက်များထွက်လာသည်။​ ဥပမာဆိုရလျှင် အမေဇုန်အွန်လိုင်းဈေးဝယ်သည့် ဝက်ဆိုက်တွင် ဈေးဝယ်သူများ၏ပစ္စည်းဝယ်ယူမှုဒေတာများကို မှတ်ထားပြီး မည်သည့်ပစ္စည်းဝယ်လျှင် မည်သည့်ပစ္စည်းပါတွဲဝယ်တတ်သည်ကို မှတ်သားထားသည်။ နောင်အခါ အခြားဈေးဝယ်သူတစ်ယောက်မှ ထိုပစ္စည်းကိုဝယ်ယူလျှင် နောက်ထပ်တွဲဝယ်ယူတတ်သည့်ပစ္စည်းကိုပါ ပြတတ်သည်။
၂၀၁၆ ချောက်ငလျင်

ခရစ်သက္ကရာဇ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂၄)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊  မြန်မာစံတော်ချိန် (၁၇) နာရီ (၀၄) မိနစ် (၅၅) စက္ကန့်အချိန်တွင် မန္တလေးမြေငလျင်စခန်းမှ အနောက်တောင်ဘက် (၁၂၃) မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း (ချောက်မြို့၏အနောက်ဘက် (၁၂)မိုင်ခန့်အကွာ) ကို ဗဟိုပြု၍ အင်အားရစ်(ခ်)တာစကေး (၆.၈) အဆင့်ရှိ အင်အားပြင်းထန်သောမြေငလျင်တစ်ခုလှုပ်ရှားသွားကြောင်း မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနမှ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

## အပျက်အစီးများ
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတွင် ရှေးဟောင်းဘုရားစေတီ (၄၂၅) ဆူ ထီးတော်ယိုင်ခြင်း၊ စိန်ဖူးတော်မြေခခြင်း၊ ဖောင်းရစ်များ အက်ကွဲခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မြို့မဈေးကြီးအရှေ့ဘက် ကျမ်းကိုင်ကျွန်းဘုရားဝင်းအတွင်းရှိ စေတီတော်ပြိုကျခြင်း၊ သစ်တပွေရပ်ကွက်တွင်လူ(၂)ဦးသေဆုံးခြင်း၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ကျွဲထိကျေးရွာတွင်စေတီ(၁)ဆူပြိုကျခြင်း၊ အဆောက်အဦအချို့ပျက်စီးခြင်း၊ မကွေးတိုင်း စကုမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီ ပုထိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်း ပျက်စီးပြိုကျခဲ့ခြင်း၊ စလင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုးများ ထီးတော်မြေခခြင်း၊ ဘုရားကိုယ်လုံးတော်များတွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ စလင်းမြို့နယ် ဖောင်းလင်းကျေးရွာရှိ စောလူးမင်း တည်ထားခဲ့သည့် ရွှေစောလူးဘုရား၏ ကိုယ်လုံးတော်များ တွင်လည်း အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ပြိုကျခဲ့ခြင်း၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ပုဂ္ဂလိကဆေးပေါင်းရုံပြိုကျ၍ လူ(၁)ဦးသေဆုံးပြီး(၁)ဦးဒဏ်ရာရရှိခြင်း၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိဘုရားစေတီ(၁)ဆူစိန်ဖူးတော်မြေခခြင်း၊ ငဖဲမြို့နယ်တွင် အိမ်အချို့ပြိုကျပျက်စီးခြင်း၊ ချောက်မြို့နယ်တွင် အဆောက်အဦနှင့်နေအိမ်အချို့ပျက်စီးခြင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် ရတနာ့မာန်အောင်စေတီတော် ပြိုကျခြင်း၊ စစ်တွေမြို့နယ်တွင် ဓာတ်တိုင်များယိမ်းယိုင်နဲ့ခြင်း၊ နေပြည်တော်လွှတ်တော်အဆောက်အဦတွင် မျက်နှာကျက်များအနည်းငယ်ပျက်စီးခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

## မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု
ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ စေမော်ကျေးရွာနဲ့ ကြတ္တိန်ကျေးရွာသွားလာလမ်းဘေး တောင်ပေါ်က ဒေသခံ အခေါ်အရ ကြက်သေနဂါးခေါ် မီးတောင်ငယ်သည် ၅နာရီခွဲအချိန်တွင်  မိနစ် ၃၀ ခန့်ကြာ ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကျောက်ဖြူ ရွံ့မီးတောင်လည်း ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပေါက်ကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ အမြင့်ပေ ၂၀ ထိတက်ကာ ပေ ၄၀ ခန့်အထိ ရွံ့ရည်များ ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ရွှံ့မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုတွင် လူနေအိမ်ခြေထိခိုက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ နောက်ထပ် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးမြို့အနီးရှိ နဂါးပွက်တောင် ခေါ် ရွှံ့မီးတောင်ငယ်သည်လည်း ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။

## ကိုးကား
၂၀၁၆ မြန်မာ ငလျင်

**၂၀၁၆ မြန်မာ ငလျင်** များမှာ
* ၂၀၁၆ ဧပြီ မြန်မာငလျင် - ရစ်(ခ်)တာစကေး ၆.၉
* ၂၀၁၆ ဩဂုတ် မြန်မာငလျင် - ရစ်(ခ်)တာစကေး ၆.၈
သံတဲဟိုတယ်

**သံတဲဟိုတယ်** သည် ပုဂံရှေးဟောင်းမြို့ရိုး၏ အနောက်ဘက်ထောင့်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနဇုန်အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်သည် ဟိုတယ်၏ အရှေ့ဘက်၌တည်ပြီး ဟိုတယ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ဧရာဝတီမြစ် တည်ရှိသည်။ ဟိုတယ်သည် ညောင်ဦးမှ ၆.၄ ကီလိုမီတာ၊ ပုဂံမြို့သစ်မှ ၆ ကီလိုမီတာ၊ ညောင်ဦးလေဆိပ်မှ ၁၀ ကီလိုမီတာ၊ မီးရထားဘူတာရုံ မှ ၁၆ ကီလိုမီတာ နှင့် ဆိပ်ခံတံတားသို့ ၁.၅ ကီလိုမီတာ အသီးသီး ကွာဝေးသည်။

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
ဗရာခီအိုဆောရတ်

**ဗရာခီအိုဆောရတ်** (**Brachiosaurus**) တို့သည် ဆော်ရိုပေါ့ (Sauropod) အုပ်စုများတွင် အလေးလံဆုံးသတ္တဝါဖြစ်၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည်  ၂၀ မှ ၂၃ မီတာအထိသာ ရှည်သော်လည်း တန် ၇၀ မှ ၈၀ အထိ လေးကြသည်။ ရှေ့ခြေထောက်သည် နောက်ခြေထောက်ထက်ရှည်သဖြင့် ပခုံးပိုင်းသည် တင်ပါးပိုင်းထက် ပိုမြင့်သည်။ ရှည်သောလည်တိုင်နှင့် သေးငယ်သောဦးခေါင်းပါရှိ၏။ ဦးခေါင်းထိပ်အဖုတွင် နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ရေနက်ထဲတွင် သွားလာကာ အသက်ရှူနေနိုင်ကြပြီး အသားစား သတ္တဝါများဘေးရန်မှ ရှောင်ပုန်းနိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
မြေပုံမြို့နယ်

**မြေပုံမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မြေပုံမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သော နာဂစ်မုန်တိုင်းကြောင့် မြို့နယ်၏ နေရာဒေသအများစုတွင် ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* "Myebon Township - Rakhine State" map ID: MIMU154v01, created: 11 August 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Myebon Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer
အီဂွါနိုဒွန်

**အီဂွါနိုဒွန်** (Iganodon) သည် အော်နီသိုပေါ့ (*Ornithopod*) အုပ်စုမှ ဒိုင်နိုဆောမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူးရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period)အတွင်း ပေါ်ပေါက်ကျက်စားခဲ့သည်။ ခန္ဓာကိုယ်သည် ၈ မီတာခန့်ရှည်ပြီး သန်မာသောနောက်ခြေထာက်နှစ်ချောင်းကိုအားပြု၍ လမ်းလျှောကတက်သော သတ္တဝါဖြစ်၏။  ရှေ့ခြေများမှာ တိုပြီး ခြေချောင်းလေးချောင်းပါရှိသည်။ ထို့ပြင် လူ့လက်မကဲ့သို့ အတက်တစ်ခုစီပါရှိသေး၏။ သွားများမှာသေးငယ်၍ တုံးသဖြင့် သီးရွက်စားသတ္တဝါဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ပြည်ရှိ ကျောက်မီးသွေးတွင်းတစ်ခုတွင် အီဂွါနိုဒွန် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းစု ၂၀ ထက်မနည်း တွေ့ရသည်။

အီဂွါနိုဒွန်၏ ပထမဦးဆုံးကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကို ၁၈၂၂ တွင် အင်္ဂလန်၌ တွေ့ရသည်။ စတင်တွေ့ရှိရသည်မှာ အီဂွါနိုဒွန်၏ လူ့လက်မကဲ့သို့သော အတက်ဖြစ်ပြီး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းပညာရှင်ကြီး ဒေါက်တာဂီဒီယွန်မင်တယ်၏ ဇနီးကတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်၏။ ဂီဒီယွန်မင်တယ်သည် ထိုကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကို ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းပညာရှင် ဗေရွန်ဂျော့ကူးဗီးယေးထံ ပေးပို့စစ်ဆေးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည်ကြံ့တစ်ကောင်၏ သွားဖြစ်နိုင်ကြောင်း ကူဗီယေးက ပြောခဲ့၏။ ဂီဒီယွန်မင်တယ်သည် ထိုယူဆချက်ကို ဘဝင်မကျ၍ ပိုမိုပြည့်စုံသော အရိုးစုကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ဆက်လက်စုဆောင်းခဲ့သည်။ ရုပ်ကြွင်းအရိုးစုတို့ကို ပြည့်စုံစွာရရှိသောအခါ ထိသတ္တဝါသည် ယခုခေတ် အီဂွါနာ(ဖွတ်)နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် အီဂွါနိုဒွန်ဟု အမည်ပေးခဲ့၏။  ဤဖြစ်ရပ်များသည် ဒါဝင်၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သီအိုရီ မပေါ်မီ နှစ် ၃၀ ခန့်ကဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
ကင့်ပတိုဆောရတ်

**ကင့်ပတိုဆောရတ်** ()သည် အော်နီသိုပေါ့ (*Ornithopod*) အုပ်စုဝင် ဒိုင်နိုဆော တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူးရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period) နောက်ပိုင်းနှင့် ခရီးတေးရှတ်ယုဂ် (*Cretaceous Period*) အစပိုင်းလောက်တွင် ကျက်စားခဲ့သည်။ ခန္ဓာကိုယ်သည် ၃ မီတာမှ ၆ မီတာအထိရှည်၏။ နောက်ခြေထောက်နှစ်ချောင်းကိုအားပြု၍ လှုပ်ရှားသွားလာသည်။ ရှေ့ခြေထောက်များသည် မြေတွင်ထောက်၍ အစာကိုငုံ့စားနိုင်အောင်ရှည်သည်။ ၎င်းသည် အသီးအရွက်စား သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ရှေ့သွားများမပါဘဲ နောက်အံသွားများသာ ပါသည်။ ရှေ့သွားမရှိသော်လည်း မာသောမေးရိုးကြောင့် အစာကိုကြိတ်ဝါးနိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဘဲတူဖျံတူတို့၏ မူလအဆက်အနွယ်ဟူ၍ ထင်မှတ်ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
ဒစ်ပလိုဒိုကတ်

**ဒစ်ပလိုဒိုကတ်** () သည် ဆော်ရိုပေါ့ (*Sauropod*)အုပ်စုမှ ဒိုင်နိုဆောတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူရာဆစ်ယုဂ်နောက်ပိုင်းတွင် ကျက်စားခဲ့၏။ ၎င်းသည် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စုများတွင် အကြီးမားဆုံးသတ္တဝါဖြစ်သည်။ သေးသွယ်ရှည်လျားသော ခန္ဓာကိုယ်သည် ၂၅ မီတာထက်ပိုရှည်သော်လည်း ၁၀ တန်ခန့်သာလေး၏။  အမြီးအလွန်ရှည်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အရှည်၏ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်။ သေးသောဦးခေါင်း၊ သေး၍တုံးသောသွားများနှင့် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စုမှ အခြားဒိုင်နိုဆောများမှာကဲ့သို့ရှည်လျားသောလည်တိုင်ပါရှိသဖြင့် ဦးခေါင်းကိုပေါ်ရုံမျှဖော်၍ ရေထဲဆင်းနေနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
ဖောင်ဝပ်

**ဖောင်ဝပ်** () ဆိုသည်မှာ အဆောက်အအုံ တစ်ခုဆောက်လုပ်ခြင်း၌ ကွန်ကရစ်လောင်းရာတွင် လိုအပ်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရစေရန် သစ်သား သို့မဟုတ် အလားတူပစ္စည်းများဖြင့် ဆင်ထားသော ပုံလောင်းခွက် ဖြစ်သည်။

## အမျိုးအစားများ
ဖောင်ဝပ်များကို သစ်သား၊ သတ္တု၊ ပလပ်စတစ်၊ သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်ပစ္စည်းများ စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
#*ရိုးရာသစ်သားဖောင်ဝပ်* (Traditional timber formwork)။ ဖောင်ဝပ်ကို သစ်သား၊ အထပ်သား သို့မဟုတ် အစိုဓာတ်ခံနိုင်သော ကြိတ်သားတို့ဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်တွင် တပ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ တပ်ဆင်ရလွယ်ကူသော်လည်း ကြီးမားသော အဆောက်အဦးများအတွက် အချိန်ပေးရပြီး အထပ်သားအသုံးပြုခြင်းသည် ကြာရှည်မခံနိုင်ပေ။ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သော ဖောင်ဝပ်အတွက် ကုန်ကျစရိတ်နည်းပါးသဖြင့် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။
#*အင်ဂျင်နီယာဖောင်ဝပ်စနစ်* (Engineered Formwork System)။ ဤဖောင်ဝပ်ကို သတ္တုဖရိန် (သံမဏိ သို့မဟုတ် အလူမီနီယမ်) ဖြင့် အသင့်ပုံထုတ်ထားသော မော်ဂျူးအစိတ်အပိုင်းများဖြင့် တည်ဆောက်သည်။ အဓိကကောင်းကျိုးနှစ်ခုမှာ ရိုးရာသစ်သားဖောင်ဝပ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်ကုန်သက်သာခြင်းနှင့် သက်တမ်းတိုကုန်ကျစရိတ် နည်းပါးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သတ္တုဖောင်ဝပ်စနစ်များသည် ရိုးရာသစ်သားဖောင်ဝပ်များထက် ဆွေးမြေ့ခြင်းနှင့် မီးဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ပိုမိုကာကွယ်မှုပေးသည်။
#*ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သော ပလပ်စတစ်ဖောင်ဝပ်* (Re-usable plastic formwork)။ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ထားသော မော်ဂျူးအစိတ်အပိုင်းများကို ဆောက်လုပ်ရေးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အသုံးပြုကြသည်။ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပေါ့ပါးပြီး တောင့်တောင့်တင်းတင်းရှိသည်။ ကုန်ကျစားရိတ်နည်းသော၊ ပုံစံတူအရာဝတ္ထုများ၊ အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
#*အမြဲသုံးအဖုံးပါ ဖောင်ဝပ်* (Permanent Insulated Formwork)။ ဤဖောင်ဝပ်ကို လုပ်ငန်းခွင်တွင် insulating concrete forms (ICF) များဖြင့် တပ်ဆပ်လေ့ရှိသည်။ ကွန်ကရစ်လောင်းပြီးချိန်တွင် ဖောင်ဝပ်အား ပြန်လည်မဖြုတ်ဘဲ ထားရှိခဲ့သည့်အတွက် မြန်ဆန်ခြင်း၊ ခိုင်ခံ့ခြင်း၊ အပူခံနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိသည်။
#*နေသားတကျဖြစ်စေသော ဖောင်ဝပ်စနစ်* (Stay-In-Place structural formwork systems)။ ဤဖောင်ဝပ်ကို အသင့်ထုတ်လုပ်ထားသော ဖိုင်ဘာထပ်ပိုးပလပ်စတစ် ပုံစံများဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်တွင် တပ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ အခေါင်းပေါက်ပါသော ပိုက်လုံးများကို တိုင်များအနေဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ဖောင်ဝပ်သည် ကွန်ကရစ်လောင်းပြီးချိန်တွင် ထောက်တိုင်အနေဖြင့်ကျန်ရှိသည်။
# *ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော ဖောင်ဝပ်* (Flexible formwork)။ အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ကြွပ်ဆပ်သည့် ပုံစံခွက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော ဖောင်ဝပ်များသည် ပေါ့ပါးပြီး ခိုင်ခံ့သော အစိတ်အပိုင်းများကြောင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော၊ ဗိသုကာအရ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အဆောက်အဦးပုံစံများကို ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ရပ်စောက်ဂူဘုရား(ပုဂံ)

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၅၅/၁၂၄
ရပ်စောက်ဂူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်ဂူဥမင်၏ဘေးတွင် နောက်မှပြုလုပ်သော လှေကားမှ ကုန်းထိပ်ပေါ်သို့ တက်ပြီး အနည်းငယ်ဆက်သွားပါက များစွာမဝေးသောနေရာတွင် ရပ်စောက်ဟု အမည်တွင်သော ဂူဘုရားငယ် တစ်ဆူရှိသည်။ ထိုဂူဘုရားသည် သက္ကရာဇ် ၅၂-ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း(၇)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် တည်၍ပြီးသည်ဟု ဂူဘုရားအတွင်းရှိ နံရံရေး ကမ္ပည်းမင်စာအရ သိရှိရလေသည်။ ထိုဂူဘုရားအတွင်းတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်ကွက် စသော ပုဂံခေတ် ပန်းချီများ ကမ္ပည်းစာနှင့်တကွ များစွာကျန်ရှိနေသေးသည်။ ၎င်းဂူဘုရား၏ ရှေ့တွင်လည်းကောင်း၊ ခပ်လှမ်းလှမ်း တစ်နေရာတွင်လည်းကောင်း ရှေးဟောင်းကျောက်စာချပ်များ၊ ကျောက်စာအကျိုးအပဲ့များ ရှိသည်။ ရပ်စောက်ဂူဘုရား အတွင်းနံရံရှိ စာကြောင်းရေ ၄၇-ကြောင်းပါရှိသည့် ထင်ထင်ရှားရှား ကမ္ပည်းမင်စာကြောင့် ဤဂူဘုရားမှာ လူသိများသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဗရွန်တိုဆောရတ်

**ဗရွန်တိုဆောရတ်** (အင်္ဂလိပ်: Brontosaurus)သည် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စု (Sauropod) ဒိုင်နိုဆောမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period)အတွင်း ကျက်စားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကြီးမားသောသတ္တဝါဖြစ်၍ တန် ၃၀ ခန့်လေးပြီး ၂၀ မှ ၂၅ မီတာအထိရှည်သည်။ ကြီးမားတုတ်ခိုင်သော ခြေလေးချောင်းရှိပြီး ရှည်လျားသောလည်တိုင်နှင့် အလွန်သေးငယ်သော ဦးခေါင်းပါရှိ၏။ အမြီးသည် အလွန်ရှည်လျားသောသေးသွယ်ပြီး ကျာပွတ်နှင့်တူသောအမြီးဖျားပါရှိသည်။ သေးငယ်အားပျော့သော သွားများပါသဖြင့် ဗရွန်တိုဆောရတ်တို့သည် အသီးအရွက်စားသတ္တဝါဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ဗရွန်တိုဆောရတ်တို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မြောက်အမေရိကရှိ ဂျူရာဆစ်သက်တမ်းရှိသော အနည်ကျကျောက်လွှာများတွင် တွေ့ရသည်။ သက်လယ်ကပ်ကို ယုဂ် သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်၏။ ထရိုင်ယဆစ် (Triassic Period)၊ ဂျူရာဆစ် (Jurassic Period) နှင့် ခရီတေးရှတ်ယုဂ် (Cretaceous Period)ဟူ၍ဖြစ်သည်။ အကောင်ကြီးမားသော ဒိုင်နိုဆောတို့သည် ဂျူရာဆစ်ယုဂ်အတွင်းပေါ်ပေါက်ကျက်စားခဲ့ကြ၏။ ဗရွန်တိုဆောရက်နှင့် အတူကြီးမားသောအခြား ဒိုင်နိုဆောများမှာ ဒစ်ပလိုဒိုကတ် (Diplodocus)၊ ကမ်မရိုဆောရတ် (Camarosaurus)နှင့် ဗရာခီအိုဆောရတ် (Brachiosaurus) တို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည်လည်း ဂျူရာဆစ်ယုဂ်အတွင်း ကျက်စားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အာလုံးတွင် အလွန်သေးငယ်သော ဦးခေါင်းနှင့် ရှည်လျားသောလည်တိုင်ပါရှိရာ ရေနက်ပိုင်းတွင်ဆင်းပြီး ဦးခေါင်းဖော်၍နေနိုင်သဖြင့် ဒိုင်အာသရိုနသတ် (Diathrognathus) ကဲ့သို့သော အသားစားသတ္တဝါတို့၏ ဘေးရန်မှလွတ်မြောက်အောင်ပုန်းကွယ်နေနိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
အယ်လိုဆောရတ်

**အယ်လိုဆောရတ်**(**Allosaurus**)သည် သီရိုပေါ့(*Theropod*)အုပ်စုဝင် ဒိုင်နိုဆောတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူရောဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period) နောက်ပိုင်းတွင် ကျက်စာခဲ့သည်။ ၁၀ မီတာမှ ၂ မီတာအထိရှိပြီး ရှည်လျားသန်မာသော အမြီးပါရှိ၏။ ၎င်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားသော်လည်း ဦးနှောက်အလွန်သေးငယ်သည်။  နောက်ခြေထောက်နှစ်ခေျာင်းပေါ်တွင် အားပြု၍လှုပ်ရှားသွားလာကြ၏။  ရှေ့ခြေများမှာတို၍ ကောက်ကွေးချွန်ထက်သောခြေသည်းများပါရှိသည်။  အယ်လိုဆောရတ်တွင် ကျယ်သောပါးစပ်နှင့် သန်မာသောမေးရိုးရှိ၏။ ဓားမြှောင်ကဲ့သို့ ချွန်ထက်သည့် သွားများပါရှိသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သားစားသတ္တဝါဖြစ်သည်။

အယ်လိုဆောရတ်သည် မြောက်အမေရိကတွင် တွေ့ရသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဒိုင်နိုဆောဖြစ်၏။ ၎င်းထက်ကြီးမားသော ဗရွန်တိုဆောရတ်၊ ဒစ်ပလိုဒိုကတ် စသည်တို့ကိုပင် တိုက်ခိုက်စားသောက်သည်။ ၁.၅ မီတာရှိ အကောင်ငယ်ကလေးများမှသည် ၁၁ မီတာရှိအကောင်ကြီးများအထိ အယ်လိုဆောရတ်တို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ယူးတားပြည်နယ်တွင် တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုင်နိုဆောများ
မလုံးဖြစ်ဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၆၆၇/၃၄၅−က
မလုံးဖြစ်ဂူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ မလာဖြစ်ဂူ ဘုရားတံတိုင်း၏ မြောက်ဘက်ကပ်၍ မလုံးဖြစ်ဂူ ဘုရားတံတိုင်းရှိလေသည်။ တံတိုင်းမှာ မလာဖြစ်ထက် ပို၍ကျယ်ဝန်းပြီး မလုံးဖြစ်ဂူဘုရားမှ တောင်ဘက်တံတိုင်း အလယ်လောက်တွင် ကပ်၍ရှိလေသည်။ ဂူအနောက်မြောက်ဘက် တံတိုင်းတွင်းတွင် အုတ်ကျောင်း အလတ်စားနှစ်ခု တောင်မြောက်တန်း၍ ရှိပြီး တောင်ဘက်ကျောင်းသည် လေးထောင့်မတ်မတ် အောက်နှစ်ခန်း၊ အပေါ်ထပ်ရှိလေသည်။

မလုံးဖြစ်ဂူအတွင်းတွင် ကျောက်စာနှစ်ခုရှိရာ တစ်ခုမှာ သက္ကရာဇ် ၅၉၂-ခုတွင် ကောင်းမှုရှင် (ဖုန်းသည်) သူဖရစ်လင်မယားသည် စရပ်လှမည်သော နေရာအရှေ့တွင် ဂူကျောင်းပြုလုပ်ကြောင်း၊ ကျွန်လှူကြောင်း၊ သက္ကရာဇ် ၆၀၇ တွင်လည်း သူဖရစ်မယားက မြေလှူကြောင်းများ ပါရှိလေသည်။ အခြားကျောက်စာတစ်ခုတွင် သက္ကရာဇ် ၆၀၀ ၌ သံဗျင်သက်ရှည်ဆိုသူက စရပ်လှရှေ့တောကျောင်း၌ မြေလှူသည့်အကြောင်း ပါရှိလေသည်။ 

မလုံးဖြစ်ဂူဘုရားတွင် အပြင်ဘက် အင်္ဂတေပန်းများ ကျန်သော်လည်း လက်ရာမှာမူကား မကောင်းလှပေ။ အတွင်းပန်းချီများအနက် အနောက်မျက်နှာအမိုးမှ ပန်းဝိုင်းများ လက်ရာကောင်းမွန် လှပစွာရှိလေသည်။

## ကိုးကား
တိုင်းချွတ်ဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၉၅၅/၁၂၅၁
တိုင်းချွတ်ဂူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ ညောင်ဦးဘက်မှ ကားလမ်းအတိုင်း လာခဲ့သော် ပုဂံမြို့၊ သရပါတံခါးသို့ မရောက်မီ လမ်း၏အရှေ့ဘက်တွင်ရှိသော ဘုရားအစုတွင် တိုင်းချွတ်ဂူဘုရားရှိသည်။ 
ထိုတိုင်းချွတ်ဂူဘုရားမှာ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာတွင် လူသိများခဲ့လေသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းဂူဘုရားမှ ရှေးဟောင်းကျောက်စာ တစ်ခုတွေ့၍ ယခုအခါ ပုံပြတိုက်တွင် ရှိပြီး ၎င်းကျောက်စာမှာ တိုင်းချွတ်ဘုရားကျောက်စာဟု ပုဂံကျောက်စာဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းများတွင် ပါရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ 

တိုင်းချွတ်ဘုရား၏ မြောက်ဘက်လမ်း မြောက်ဘက်တွင် ဂူဘုရားနှစ်ဆူရှိရာ လေးထောင့်တိုက်ဘုရား (၁၉၅၅/၁၂၅၁)တွင် အထွက်ပုထိုးကို ပုဂံခေတ် လက်ရာအပြည့်အစုံ တွေ့မြင်လေ့လာနိုင်ရန် ပြုပြင်ထားသည်။ 
ထိုနေရာမှ ဆက်၍ အနောက်ဘက်သို့သွားပါက သရပါတံခါးပေါက်ကြီး (၂၁၇၁/၁၄၆၆)သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ 

## ကိုးကား
လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၇၁၁/၃၅၅
**လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ မလုံးဖြစ်ဂူဘုရား တံတိုင်း၏ အနောက်မြောက်ယွန်းတွင်ရှိသော လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရားတံတိုင်းသို့ လှည်းလမ်းမှ ယာခင်းကိုကျော်ပြီး သွားရောက်ရန် ဖြစ်လေသည်။ 

## ကိုးကား
တီးတိန်လူမျိုး

**တီးတိန် (တဲဒင်မ်)လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြပြီး တီးတိန် (တဲဒင်မ်)စကားပြောသော မျိုးနွယ်စု (၁၀)စုတို့က မိမိတို့ အမျိုးအနွယ်များ စတင်ပေါက်ဖွားသော နေရာမှာ တီးတိန်မြို့မှ ခုနှစ်မိုင်အကွာရှိ ဆိုင်းဇန်ရွာအနီးမှ ကျိမ်နွဲဂူကြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းဂူမှာ ယခုအခါ တိမ်ကောလျက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သော ရေခံမြေခံကောင်းသည့်အရပ် ဖြစ်ခဲ့ဘူးဟန် ရှိသည်။ ယခုတိုင် ထိုနေရာ တစ်ဝိုက်တွင် တောင်ယာနှင့် ခြံစိုက်ပျိုးရေး ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိသေးသည်။ 

တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်းရှိ လူမျိုးအုပ်စုတို့၏ ဘိုးဘေးတို့သည် မူလရှေး ကျောက်ခေတ်ဆီလောက်က ယင်းဂူကြီးထဲတွင် ခိုအောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြရာမှ တဖြည်းဖြည်း လူဦးရေတိုးပွားလာသဖြင့် ယခု တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်းသို့ လာရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။

## ဝေါဟာရ 
တီးတိန်ဟူသော အသံထွက်မှာ အမှန်မဟုတ်။ သဲဒင်မ်သာလျှင် ချင်းအသံထွက် အမှန်ဖြစ်သည်။ သဲဒင်မ်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က အသံပီသအောင် မခေါ်နိုင်သဖြင့် ဖြစ်သလို စာလုံးပေါင်းရာ တစ်ဒင်မ် ဖြစ်လာပြီး မြန်မာတို့ကလည်း တီးတိန်ဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။ 

သဲဒင်မ်ဟု ပီသစွာခေါ်လိုက်သောအခါမှ ချင်းဘာသာစကား၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ပေါ်လွင်လာသည်။ ယင်းစကားကို အဓိပ္ပာယ်ပြန်ပါမူ ချင်းဘာသာအရ သဲ မှာ အရောင်တောက်ခြင်း ဖြစ်၍ ဒင်မ် မှာ ပြည့်သည်။ သို့မဟုတ် ရေပြည့်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 

## ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု 
တီးတိန်ယောက်ျား ဝတ်သော အင်္ကျီမှာ သင်တိုင်းမျိုးဖြစ်၍ အဖြူရောင်ချည်ထည်ဖြစ်ပြီး အင်္ကျီမှာ ထူးအထက်ထိ ဖုံးလေသည်။ မိန်းမများသည် ငွေနှင့် ကြေးနီ လက်ကောက်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ကြေးနီကွင်းများကို လက်မောင်းတွင် ဝတ်ဆင်ကြ၍ ဂျပ်ခုတ်ထည်းများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အင်္ကျီမှာ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီ သဘောပင်ဖြစ်သည်။ လည်ဆွဲတန်ဆာများအဖြစ် ပယင်းစေ့များနှင့် သန္တာနီများကို စီ၍ ဆွဲကြသည်။  ထို့အပြင် နာဂတောင်တန်းမှ လာရောက်ရေင်းချသော မဟူရာ ပုတီးကြီးများ ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိသည်။ ထမီများမှာ ရင်ကွဲ ထမီများဖြစ်၍ များသောအားဖြင့် ရှေးအခါက ဒူးအထက်အထိ ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။ 

## ကိုးကား
ပလေးလူမျိုး

**ပလေးလူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ တအာင်းပလောင်လူမျိုးတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ပလေးလူမျိုးတို့သည် ပလောင်လူမျိုးတို့နှင့် ခြားနားချက်မှာ များစွာမထင်ရှားလှပေ။ ပလောင်တို့သည် ငွေကြေးတောင့်တင်းသည်။ တောင်ပိုင်းနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော နမ့်ဆန်မြို့ကို ဗဟိုပြု၍ နေထိုင်ကြသည်။ အများအားဖြင့် ပလောင်တို့သည် တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြ၍ လက်ဖက်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းမှတပါး အခြားစိုက်ပျိုးမှုကို လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ပလေးတို့မှာမူ တောင်အောက်ပိုင်း ဒေသမျိုးတွင် အနေများ၍ စပါးကို ပိုမိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ဤအချက်သာ အဓိကကွဲပြားသည်။ 

ပလေးအမျိုးသားများသည် ကချင်ယောက်ျားများကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ပလေးအမျိုးသမီးတို့အတွက် အမျိုးသမီးအဝတ်မစား သီးခြားရှိသည်။ သူတို့၏ အဝတ်အထည်စုံများမှာ များသောအားဖြင့် အပေါ်အင်္ကျီအပြာ၊ ခါးစည်းအပြာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ အင်္ကျီလည်ခွံမှာ အနီရောင်တပ်လေ့ ရှိကြသည်။ ခြေကျင်းဝတ်တွင် အဝတ်ပတ်၍ ဆင်မြန်းလေ့ရှိသည်။ ခါးတွင် ကြိမ်ခွေ သို့မဟုတ် ငွေခါးပတ်ကြီးများကို ပတ်ထားသည်။ အမျိုးသမီး တချို့တို့သည် အဝတ်ဦးထုပ်အပြာ၊ သို့မဟုတ် အနီကို ဆောင်းသည်။ တချို့မှာ အရောင်တောက်သည့် ပန်းပွားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းကြသည်။ 

ပလေးတို့သည် အစုလိုက်နေကြရာ တစ်စုနှင့် တစ်စု အသံထွက်များ မတူသော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ လူမျိုး တစ်စုနှင့်တစ်စု အချင်းချင်း အသံမတူသော စကားတို့နှင့် ပြောရာတွင် နားမလည်ဘဲ ရှိသောကြောင့် နားလည်ရန် ရှမ်းဘာသာကို သုံးကြရသည်။

ပလောင်နှင့် ပလေးတို့ နေထိုင်ရာ တောင်ပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသကို တရုတ်တို့က လက်ဖက်တောင်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ချာရှန် ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ 

ပလေးတို့သည် ကိုယ်လက်တော့တင်း ကြံ့ခိုင်၍ အလုပ်ကို ပင်ပင်ပန်းပန်း ကြိုးစားလုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်သည်။ ငြိမ်းချမ်းသာယာစွာ နေလိုကြ၍ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခြင်းကို မနှစ်သက်ကြပေ။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို လေးလေးစားစား ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ပလေးရွာဖြစ်စေ၊ အိမ်တချို့သာရှိသော အုပ်စုပင်ဖြစ်စေ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် စေတီဘုရား ရှိစမြဲဖြစ်သည်။ မိရိုးဖလာနတ်ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု
ဆီစာန်လူမျိုး

**ဆီစာန် (စီးယင်း) လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဆိဇာန် ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဆီစာန်တို့သည် မူလက တိဗက်ပြည်မှဆင်းသက်လာပြီး ကလေးမြို့သို့ ရောက်လာကြကာ ထိုမှ အရှေ့ဘက် ဝေဘာလတောင်၊ ထိုမှ ကနေဒီတောင်ထိပ်၊ ထိုနေရာမှ ဆိုင်းဇာန်၊ ထိုမှ ကျင်မွိုင်မ်၊ ထိုမှ ဇိုင်ပီစသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ရောက်လာကြလေသည်။  တချို့သည် ကျင်မွိုင်မ်တွင် နေကြသည်။ ကျင်မွိုင်မ်အနီးတွင် ဆားငန်ရေထွက်သော တွင်းများရှိရာ ဆားငံတွင်းကို ချင်းဘာသာဖြင့် ဆိဇန် ဟု ခေါ်တွင်သည်မှ ဒေသကိုလည်း ဆိဇန်၊ နေသူများကိုလည်း ဆိဇန်အမျိုးသားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဆိစာန် ချင်းအမျိုးသမီးသည် အပျိုစင်ဘဝ၌ ဆံပင်ကို နောက်စေ့တည့်တည့်တွင် ထုံးသည်။ ဆံကျစ်နှစ်ခုကို နားထင်အောက် မေးစေ့အနီးတွင် ထား၍ ရှေ့သို့ ကောက်ထားသော် ကာမပိုင်ရှိသည်။ သားသမီးကား မရသေးဟု သိနိုင်သည်။ အကယ်၍ သားသည်မအေ ဖြစ်ခဲ့လျှင် နောက်တည့်တည့်တွင် ထုံးထားသော ဆံထုံးငယ်ကို ရှေ့တွင်ထားသော ဆံကျစ်ထုံးနှင့် ရော၍ထားလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
တေဇန်လူမျိုး

**တေဇန်လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြပြီး တီးတိန် (တဲဒင်မ်)စကားပြောသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်သည်။ တေဇန်ချင်းအမျိုးသားများတွင် ရှေးက အရွယ်ရောက်သည့် အချိန်မှစ၍ ကာလသား သတ်သတ် နေထိုင်ကြသော လူပျိုဆောင်၊ အပျိုဆောင်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ယခုကား မရှိတော့ပေ။ လူပျိုဂေဟာနှင့် အပျိုဂေဟာမှာ သီးခြားဖြစ်သည်။ နေ့ဘက်တွင် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ကြပြီးနောက် ညဘက်တွင် လူပျို၊ အပျိုဂေဟာများ၌ စုပေါင်းအိပ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။   

လူပျို အပျိုတွေ့ဆုံကြရာတွင် ဝါးပုလွေ မှုတ်၍၊သီချင်းဆို၍ သို့မဟုတ် စောင်းပါးရိပ်ခြည် ပြော၍ လူပျိုလှည့်ကြသည်။ မိန်းကလေးက မေတ္တာတုံ့ပြန်ကြောင်း သိရလျှင် မိဘထံပြောရသည်။ မိဘသဘောတူလျှင် တောင်းရမ်းပေးသည်။

တေဇန်ချင်းတို့သည် မင်္ဂလာဆောင်သည့်နေ့တွင် သတို့သမီးဘက်မှ ပုဆိန်၊ ခြင်းတောင်း၊ ပုတီးနှင့် စောင်များကို သတို့သားဘက်သို့ လက်ဆောင်ပေးရသည်။ မင်္ဂလာကြေးမှာ နွားနောက်မကြီး တစ်ကောင်နှင့် အလတ်တစ်ကောင် ဖြစ်သည်။ သတို့သမီး ဘက်မှ မင်္ဂလာဆောင်သည့်နေ့တွင် ၁၀ ပိဿခန့် ရှိသော ဝက်တစ်ကောင်ကို သတ်ပေးရသည်။ မင်္ဂလာဆောင်ပြီးနောက် သုံးလကြာမှ သတို့သမီးကို သတို့သားအိမ်သို့ ပို့သည်။ ထိုအခါမှ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ရသည်။

တေဇန်ချင်းတို့သည် လူတစ်ယောက် သေဆုံးလျင် ရေချိုး၊ အဝတ်လဲပြီး ရုပ်အလောင်းကို ပျဉ်ပြားပေါ်တွင် တင်ထားသည်။ သင်္ဂြိုဟ်လျှင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်သည်။ မြေမြှုပ်ရာတွင် ရုပ်အလောင်း၏ ခေါင်းကို တောင်ဘက်သို့ လှည့်ထားသည်။ 

## ကိုးကား
ဟွာလ်ငိုလူမျိုး

**ဟွာလ်ငိုလူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဟွာလ်ငိုလူမျိုးတို့သည် ရှေးရိုးစဉ်လာစကားအရ ရှမ်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ဟွာလ်ငိုမျိုးနွယ်စုများသည် စင်စစ် မြန်မာတိုင်းရင်းသား လူရှိုင်းများပင် ဖြစ်သည်။ ဟွာလ်ငို အမျိုးသားများ အဆိုအရ ဗြိတိသျှတို့သည် ချင်းတောင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးသောအခါ ချင်းအမျိုးသားများ၏ သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် မိမိတို့ ဘိုးဘွားအဆက်ဖြစ်သူ ဟွာလ်ငိုအမည်ကို ပြောပြရာမှ ယင်းတို့အား ဟွာလ်ငိုချင်းဟု တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ လူမျိုးဆင်းသက်မှု သမိုင်းအရ၎င်း၊ ဘာသာစကားအရ၎င်း ဟွာလ်ငိုတို့မှာ လူရှိုင်းအနွယ်ဝင်များဖြစ်သောကြောင့် ချင်းဘာသာစကား သုတေသနပြုသူ ပါမောက္ခ ဂျီအိပ်ချ်လုစ်က ဟွာလ်ငိုတို့ကား မြန်မာပြည်ဘက်တွင်နေသော လူရှိုင်းများဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။   

ရှေးသရောအခါ သဖ ခေါ် လူကြီးတစ်ဦးသည် ရှမ်းပြည်တွင် သေဆုံးရာ သူ၏သား လူရှိုင်ရှယ်လ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကလေးသို့ ပြောင်းရွေ့လာပြီး ခန်းပတ်ရွာကို တည်၍ နေထိုင်ခဲ့သည်။ 

ထိုအချိန်တွင် မြန်မာနှင့် ကသည်းတို့ စစ်ဖြစ်နေသောကြောင့် ခန်းပတ်မှ ရွေ့ပြောင်းကာ တောင်ပေါ်သို့ တက်လာပြီး တိုင်ချွန်းရွာအနီး ရွှန်ပီးတောင်တွင် ရွာတည်နေပြန်သည်။ ထိုဒေသတွင် လန်းဒိုင်းလ် နှင့် ဆွမ်ဟန် ခေါ် သားနှစ်ယောက်မွေးသည်။ လန်းဒိုင်းလ်တွင်လည်း သားနှစ်ယောက်မွေးရာ အကြီးကို ခိတဲ နှင့် အငယ်ကို တလာတဲ ဟုခေါ်သည်။ ခိတဲမှာ ကလေးနှစ်ယောက်ပေါက်ဖွားရာ စွာလ်သမ် နှင့် မိရင်လ် ဟု ခေါ်သည်။ 

ယင်းတို့သည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို စတင်ပြုလုပ်ကြသည်။ စွာလ်သမ်မှာ သားသုံးယောက်မွေးရာ ဟွာလ်ငိုအာ၊ ဟွာလ်ဟိုင်အာ နှင့် ဟွာလ်နမ်အာ ဟူ၍ အမည်အသီးသီးရှိကြသည်။ ဟွာလ်ငိုအာမှ ပေါက်ဖွားသူများကို ဟွာလ်ငိုအနွယ်များဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား
ဆိုင်းဇန်လူမျိုး

**ဆိုင်းဇန်လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ 

ဆိုင်းဇန်လူမျိုးမှာ အမဲလိုက်ဝါသနာပါသော ဘုရင့်သားတော်တစ်ပါးမှ ဆင်း
သက်လာသော လူမျိုးဟု ဆိုသည်။ ရှေးရိုးစဉ်လာ စကားမှာ တရံရောအခါ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတွင် ရှင်ဘုရင်တစ်ပါး အုပ်ချုပ်နေရာ သားတော်သုံးပါး ရှိသည့်အနက် သားထွေးကို နန်းတင်လိုကြသော ခမည်းတော်၊ မယ်တော်တို့သည် သားကြီးအား မြန်မာပြည် မြေပြန့်ဒေသသို့ သွားရောက်မင်းပြုစေသည်။ သားလတ်မှာကား အမဲလိုက်ဝါသနာပါသဖြင့် အနောက်ဘက်တောင်တန်းဆီသို့ တမူးလမ်းမှ တက်သွားပြီး ယခု ချင်းတောင်တန်းများတွင် အမဲလိုက်နေခဲ့သည်။ တစ်နှစ်မျှကြာလတ်သော် နေပြည်တော်သို့ ပြန်လာသည်။ လမ်းခရီးတွင် ဆေပီးဟု ခေါ်တွင်သော နေရာသို့ရောက်ရာ ထိုရွာတွင် မုဆိုးမတစ်ဦး၏ သမီးနှင့် အကြောင်းပါလေသည်။ မင်းသားက သူ၏ဇနီးအား သား ယောက်ျားလေး မွေးပါက နေပြည်တော်သို့ လိုက်လာရန် မှာကြား၍ သားရေပေါ်တွင် စာရေးခဲ့ကာ နေပြည်တော်သို့ ပြန်သွားသည်။ မင်းသားစာရေးထားခဲ့သော သားရေမှာ ခွေးစားသဖြင့် ပျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။ မိန်းကလေးသည် သားယောက်ျားမွေးသော်လည်း နေပြည်တော်သို့ မလိုက်နိုင်ဘဲ ထိုအရပ်တွင်ပင် နေထိုင်ခဲ့ရာ သားမှ ဆင်းသက်လာသော သူများသည် ဆိုင်းဇန်လူမျိုးများ ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ 

## ကိုးကား
ဇာဟောင်လူမျိုး

**ဇာဟောင်လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဇာဟောင်လူမျိုးများသည် မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်ဒေသ ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော ချင်းမျိုးနွယ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

ဇာဟောင်မျိုးနွယ်စုတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးရိုးစဉ်လာ စကားမှာ ကလေးမြို့(ကောလ်ပီး)တွင် ဖိုးလုံးဆိုသူ အဘိုးကြီးတစ်ဦး၌ မြေးယောက်ျား ငါးယောက် ရှိလေသည်။ သူကွယ်လွန်သောအခါ အမွေခွဲရာ၌ အဝေမတည့်ဖြစ်ကြရာ မြေးငယ် နှစ်ယောက်က တစ်ဖက်။ အကြီးသုံးယောက်က တစ်ဖက် ကွဲသွားပြီး မြေးအကြီး သုံးယောက်သည် ချင်းတောင်တန်းများပေါ်သို့ တက်လာကြသည်။ မြေးငယ်နှစ်ယောက်လည်း အကြီးသုံးယောက် နောက်သို့ လိုက်ပါလာပြီး မင်းလည်တောင်သို့ ရောက်သောအခါ ကလေးသို့ ပြန်သွားကြလေသည်။ မြေးကြီးသုံးယောက်သည် တောင်ပေါ်မှာပင် လုပ်ကိုင်စားသောက် နေကြလေသည်။ အကြီးဆုံးအမည်မှာ ဇန်ညပ်၊ အလတ်မှာ လွန်းကျော် နှင့် အငယ်မှာ လွန်းခိုင်ဟု တွင်သည်။ ယင်းတို့သည် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ တီဗင်ရေအိုင်အနီးသို့ ရောက်သော် ဇန်ညပ်သည် ထိုဒေသမှာပင် ရွာတည်နေရစ်သည်။ 

လွန်းကျော်နှင့် လွန်းခိုင်တို့သည် ခရီးဆက်ကြရာ လွန်ဘမ်းအနီး လတိရွာသို့ ရောက်ကြလေသည်။ ထိုနေရာမှတစ်ဖန် ဆွမ်တလားဒေသတွင် မီးခိုးမြင်ကြရ၍ မီးခိုးမြင်ရာသို့ လာခဲ့ရာ လိုင်လွန်းဂူနားသို့ ရောက်ကြသည်။ ဤတွင် လိုင်ဇိုရွာသားများ ရောက်လာပြီး ယင်းတို့အား ခေါ်ဆောင်သည်တွင် လွန်းကျော်လိုက်ပါသွားပြီး လိုင်ဇိုရွာတွင် သူကြီးဖြစ်သွားလေသည်။

## ကိုးကား
NGC 1350

﻿

**NGC 1350** သည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး တောင်ဘက်ခြမ်း ကြယ်စုတန်း ဖော်နပ်စ်မှ အလင်းနှစ်
၈၇ မီလီယံအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အလင်းနှစ် ၁၃၀၀၀ ခန့်မျှ ကျယ်ပြောကာ မိမိတို့၏ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီထက် အနည်းငယ်ပိုကြီးသည်။ ယင်းအား ဂလက်ဆီခွဲခြားမှုအရ Sa(r) ဟုသတ်မှတ်သည်။ NGC 1350 အား Fornax cluster ဂလက်ဆီများ၏ အပြင်ဘက်ကျကျတွင် မြင်ရသည်။
သို့သော် အကွာအဝေးအရ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်ဟု အကြံပေးထားသည်။ ၂၀၀၈ ဒီဇင်ဘာအရ ယင်းဂလက်ဆီထဲတွင် မည်သည့်အရာဝတ္ထုမျှ မတွေ့ရပေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖော်နပ်စ် (ကြယ်စုတန်း)
NGC 1433

﻿

**NGC 1433** သည် ကြယ်စုတန်းမှ နှစ်ထပ်ကွင်းပုံစံ ဂလက်ဆီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၃၀ မီလီယံ ကွာဝေးပြီး တက်ကြွသော ဝတ်ဆံရှိကာ Seyfert galaxy အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဗဟိုကျသောအပိုင်းတွင် ကြယ်တာရာများ ပေါက်ဖွားနေသည့်ပုံစံများ ရှိနေပြီး ခရုပတ်လက်မောင်းနားတွင် သိသိသာသာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ NGC 1433 အား Legacy ExtraGalactic UV Survey (LEGUS) မှ အနီးအနား ဂလက်ဆီ ၅ဝ နှင့်အတူ ပူးတွဲလေ့လာခဲ့သည်။ အလယ်တွင် တွင်းနက်မှ မှုတ်ထုတ်လိုက်သောအရာသည် အလင်းနှစ် ၁၅ဝ ထိရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ NGC 1433 သည် Dorado Group ၏ NGC 1433 group ထဲတွင် ပါဝင်သည်။

## ပြခန်း

File:A galaxy with a glowing heart.jpg|NGC 1433 taken by (LEGUS).
File:NGC1433-hst-R814GB450.jpg|HST

## ကိုးကား
တောင်ပုံလောကနာထ ဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၃၁၅/၂၈၁
တောင်ပုံလောကနာထ ဂူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ ဆူးလေကုန်းအစု ဘုရားများမှ အရှေ့တောင်ဘက်အရပ် ရွှေချောင်း (ဝက်ကြီးအင်းချောင်း)၏ မြောက်ဘက်ကမ်း ယာတစ်ခင်းကျော်နေရာ အကွာတွင် တောင်ပုံလောကနာထဂူဘုရား ရှိသည်။ ဤဂူအတွင်း မဏ္ဍိုင်လေးမျက်နှာတွင် အင်္ဂတေပန်းတံကဲများ လှပဆန်းကြယ်စွာရှိ၍ အတွင်းမဏ္ဍိုင် အချိုင့်မုခ်တစ်ခုမှာ အပေါ်ကတောင်ပုံများ အထပ်ထပ်နှင့် ဂူများသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်ထားပြီး အောက်အချိုင့်တွင် လောကနာထ ဗောဓိသတ္တအထိုင်ပုံ အကြွင်းအကျန် ရှိလေသည်။ ဤကဲ့သို့ လှပဆန်းကြယ်သော တောင်ပုံ အင်္ဂတေလက်ရာ များရှိသော မုခ်ချိုင့်များမှာ ဤအဆောက်အအုံတစ်ခုတည်း၌သာ ပုဂံဒေသတစ်ဝိုက်သာ ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ဆင်တန်လူမျိုး

**ဆင်တန်လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဆင်တန်ချင်းတို့သည်လည်း ဆွမ်တလားအနီး လိုင်လွန်းဂူကြီးမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမှ ဇိုတလန်ရွာ၊ ထလန်ရွာန်းရွာ၊ ကျုံအုံးရွာများကို အဆင့်ဆင့် ကူးပြောင်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ 
## ကိုးကား
မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုး

**မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ မြို (ဝါကုန်း) လူမျိုးတို့သည် သူတို့ကိုယ် သူတို့ ခမီဟု ခေါ်သည်။ “လူ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ မီးချောင်းနှင့် သမိန်ချောင်းဖျားတစ်ဝိုက်၌ နေထိုင်သူများကို “အဝမရို”ဟု ခေါ်သည်။ 
## ကိုးကား
ခွာဆင်းမ်လူမျိုး

**ခွာဆင်းမ်လူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဖလမ်းနယ် ခွာဆင်းမ်းချင်းတို့သည် ပေါင်းသင်းပြီးနှစ်အတန်ကြာသည်အထိ သားသမီးမရသော် နှစ်ဦးသဘောတူ ကွာရှင်းလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ ကွာရှင်းရာတွင် နှစ်ဦးသဘောတူဖြစ်ပါက နေအိမ်မှ အပ ကျန်ပစ္စည်းအားလုံးကို တစ်ဝက်စီ ခွဲဝေယူကြသည်။ သားသမီးမရမီ မိန်းမက ယောက်ျားအပေါ် တစ်စုံတစ်ရာ အပြစ်မပြဘဲ ကွာရှင်းလိုသော် မင်္ဂလာကြေးအားလုံးကို ပြန်ပေးရသည်။ သားသမီးရပြီးမှ ဤသို့ကွာရှင်းလိုပါက မင်္ဂလာကြေးတစ်ဝက် ပြန်ပေးရသည်။ 

ခွာဆင်းမ်အမျိုးသားများ၏ လူပျိုလှည့်ပုံမှာ ရှေးက လူပျိုများသည် အပျို့အိမ်တွင် စုပြီး အိပ်ကြသည်၌ ယခုမူ အပျို့အိမ်တွင် မအိပ်ကြတော့ချေ။ လူပျိုတွေချည်း သီးခြားအိပ်ကြသည်။ ညအခါ၌ ကာလသားများ စုရုံးပြီး လူပျိုလှည့် သွားကြသည့်အခါ ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်သော ပုလွေကို မှုတ်၍ အချစ်သီချင်း ဆိုကြသည်။ မိန်းမပျိုက မီးပုံဘေးတွင် ဝိုင်းထိုင်နေသော လူပျိုကာလသားများကို ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ 

ပထမတွင် မိဘများကပါ အတူရော၍ ထိုင်နေကြပြီး အတန်ကြာသော် မိဘများ အိပ်ရာဝင်ကြသည်။ ညဉ့်နက်လျှင် လူပျိုများပြန်ကြရသည်။ မျက်နှာအရိပ်အကဲဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချစ်ကြောင်း သိကြရလျှင် ကာလသားက မိဘကို ပြောပြပြီး မိဘက တောင်းရမ်းလက်ထပ် ပေးရသည်။

## ကိုးကား
ဇန်ညှပ်လူမျိုး

**ဇန်ညှပ်လူမျိုး** (ဖလမ်း-ချင်း: Zanniat) သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းလူမျိုးထဲမှ မျိုးနွယ်စု တစ်စုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးကုဒ်နံပါတ်သည် ၄၂၂ ဖြစ်သည်။ 

ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်) မျိုးနွယ်စု ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးရိုးစဉ်လာစကားမှာ ကလေးမြို့(ကောလ်ပီး)တွင် ဖိုးလုံးဆိုသူ အဘိုးကြီးတစ်ဦး၏ အချစ်ဆုံးမြေး ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်)သည် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ တီဗန်ရေအိုင်အနီးသို့ ရောက်သော် ထမင်းဆာသဖြင့် သစ်ပင်တစ်ပင်၏ အသီးကို ဆွတ်စားသည်။ ထိုသစ်သီးမှာ ဇီးဖြူသီးဖြစ်သည်။ ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်)သည် ဇီးဖြူသီးကို စားပြီးရေသောက်ရာ ရေမှာချိုနေသောကြောင့် ထိုဒေသမှာပင် ရွာတည်နေသည်။ ယင်း၏ အဆက်အနွယ်များကို ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်) မျိုးနွယ်စုဟု တွင်လေသည်။ 

## ကိုးကား
အဝခမီလူမျိုး

**အဝခမီလူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ အဝခမီတို့သည် မြောက်ပိုင်း ချင်းတောင်များမှ ခမီတို့နှင့်အတူ တစ်ဖြေးဖြေးဆင်းလာကြသည့် ခမီတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစု တစ်စုဟု ယူဆရပေသည်။ ခန်းလုံးတောင်တွင် ခမီအုပ်စုများနှင့်ခွဲကာ မီးချောင်း၊ ရန်ချောင်း၊ သီရိချောင်းအတိုင်း စုန်ဆင်းသွားပြီး ယင်းချောင်းဝ တစ်ဝိုက်၌ နေသော လူမျိုးကို (ခမီတို့အခေါ်) အဝခမီများဖြစ်သည်ဟု ထင်ရသည်။ 

## ကိုးကား
NGC 2500

**NGC 2500** သည် လိုင် ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီသည် Local Group ထဲတွင် ပါဝင်သကဲ့သို့ NGC 2500 သည် NGC 2841 group ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ကာ NGC 2541 NGC 2537 နှင့် NGC 2552 တို့ပါဝင်သည်။
ယင်းတွင် H II ဝတ်ဆံ ပါရှိသည်။ 

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
*
မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်

**မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့၊ မိတ္ထီလာကန်၏ အနောက်ဖက် မိတ္ထီလာ-ကျောက်ပန်းတောင်း ကားလမ်းမကြီး ဘေးတွင်တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ
မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကောလိပ်အဖြစ် (၁၉၇၇)ခုနှစ်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာဒေသကောလိပ်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာကောလိပ်အဖြစ် ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာဒီဂရီကောလိပ် အဖြစ်အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ် အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## အုပ်ချုပ်ရေး
မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့တို့မှာ ပါမောက္ခချုပ်၊ တွဲဖက်-ပါမောက္ခချုပ်၊  အကြီးတန်းပါမောက္ခနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအရာရှိတို့ အုပ်ချုပ်သည်။ အဆိုပါအုပ်ချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့သည် အဆင့်မြင့်ပညာရေးဦးစီးဌာန (အထက်မြန်မာပြည်) ၏လက်အောက်တွင်ရှိသည်။

## သုတေသနကွန်ယက်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၇၊၁၈)ရက်တို့တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် (၂၄)ခုပါဝင်သည့် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ Gifu တက္ကသိုလ်တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော GU-GLEE အစည်းအဝေးပွဲသို့တက်ရောက်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အပြန်အလှန်အကျိုးတူသုသေသနပြုလုပ်ခြင်း၊ ပညာသင်စေလွတ်ခြင်းများအတွက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါတက္ကသိုလ်(၂၄)ခုတို့မှာ - Andalas တက္ကသိုလ် (အင်ဒိုနီးရှား), Bogor စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် (အင်ဒိုနီးရှား), Brawijaya တက္ကသိုလ် (အင်ဒိုနီးရှား), Bung Hatta တက္ကသိုလ် (အင်ဒိုနီးရှား), Chonnam National University (ကိုရီးယား), Gadjah Mada University မှ (အင်ဒိုနီးရှား), Griffith တက္ကသိုလ် (ဩစတြေးလျ), မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ် (မြန်မာ မလေးရှား၏), အမျိုးသားတက္ကသိုလ် (မလေးရှား), အရှေ့တီမော (အရှေ့တီမော), Shikshan Prasarak မန္တလေးရဲ့ဆာ Parashurambhau ကောလိပ် (အိန္ဒိယ), Campinas ၏ပြည်နယ်တက္ကသိုလ် (ဘရာဇီး), Bengkula တက္ကသိုလ် (အင်ဒိုနီးရှား), တက္ကသိုလ်အမျိုးသားတက္ကသိုလ် ဘရူနိုင်း (ဘရူနိုင်း), Malaya ၏တက္ကသိုလ် (မလေးရှား), New South Wales တက္ကသိုလ် (ဩစတြေးလျ), Pannonia ၏တက္ကသိုလ် (ဟန်ဂေရီ), Tunku Abdul Rahman က (မလေးရှား) ၏တက္ကသိုလ်, Utah တက္ကသိုလ် (USA), ရတနာပုံတက္ကသိုလ် (မြန်မာ ), Zhejiang တက္ကသိုလ် (တရုတ်), နှင့် Gifu တက္ကသိုလ် (ဂျပန်) တို့ဖြစ်သည်။

## ပေးအပ်နေသောဘွဲ့များ
မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်တွင် ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံဘွဲ့များဖြစ်သော (B.A), (B.Sc.), B.A.(Hons), B.Sc.(Hons), (M.A). ,  (M.Sc). (M.Res) ဘွဲ့များကို နှစ်စဉ်ပေးအပ်သည်။

## ကျောင်းစာကြည့်တိုက်
မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်ကျောင်း စာကြည့်တိုက်တွင် မြန်မာစာအုပ် (၁၇၃၆၃)အုပ်၊ အင်္ဂလိပ်စာအုပ် (၂၀၁၅၅)အုပ်၊ မြန်မာမဂ္ဂဇင်း(၃၅၀၉)အုပ်၊ အသစ်ရေးသားပြုစုထားသည့် ကျမ်း(၅၀၀)အုပ်တို့ရှိသည်။

## ကိုးကား
အနူးလူမျိုး

**အနူးလူမျိုး**သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ အနူးလူမျိုးတို့သည် ပလက်ဝနယ်တွင် ခမီလူမျိုးတို့နှင့် ရောနှောနေထိုင်ကြသည့် လူမျိုးများဖြစ်သည်။ အနူးတို့ ပြောဆိုသောစကားမှာ ခမီရှေးဟောင်းစကားနှင့် များစွာတူသည်။

အနူးအမျိုးသားများသည် အလျား ၃-တောင်၊ အနံ ၁-တောင် တောင်ဆုပ်ခန့်ရှိသော အဝတ်ရှည်စ တစ်ခုကို ခါးတွင်စည်း၍ နောက်ဘက်မှ ရှေ့သို့ ထုတ်ယူပြီး ငယ်ပါကို ဖုံးအုပ်ကာ အမြိတ်သဖွယ် ဖားလျားချထားသည်။ အရောင်မှာ အဖြူဖြစ်၍ အနီရောင်များကိုလည်း တချို့ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အဖြူရောင်ဝတ်သူသာ များလေသည်။ သျှောင်ထုံးခေါင်းပေါင်းတို့ကို ကြည့်၍ ယောက်ျား မိန်းမ ခွဲခြားသိနိုင်သည်။ အနူးအမျိုးသားများသည် ခေါင်းပေါင်းအဖြူကို ပေါင်းပြီး ဆံထုံးကို ထိပ်တည့်တည့်တွင် ထုံးထားသည်။ 

အနူးအမျိုးသမီးများသည် အလျား၂-တောင်၊ အနံ ၁-တောင်လောက်ရှိသော ဂျပ်ခုတ် သင်တိုင်းထဘီများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထိုသင်တိုင်းထဘီတွင် အလယ်မှ ကန့်လန့်စင်းများ အမြဲပါရှိသည်။ အများအားဖြင့် အနူးအမျိုးသမီးများသည် ထဘီကို ညာဘက်ပေါင်တွင် ခွဲ၍ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ရင်ဖုံးကို ညာစလွယ်သိုင်း၍ အစတစ်စသည် ဘယ်ချိုင်း၏ နောက်မှ လျှိုကာ ဘယ်ဘက်ဘေးတွင် တခြားတစ်ဖက်မှ အစနှင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ 

အနူးအမျိုးသားများသည် လူပျိုလှည့်သည်ကို မီးတောင်းသည်ဟု ခေါ်သည်။ ကာလသားများသည် မိန်းမပျိုလေးများထံ လာရောက်၍ ချစ်ရေးဆိုကြရာ အချစ်ဆိုသည်မှာ မီးကဲ့သို့ ပူရိုးမှန်ရကား၊ ချစ်ခွင့်တောင်းသည်ကိုပင် မီးဖြင့်တင်စား၍ မီးတောင်းသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တချို့က လူပျိုလှည့်ရသော အချိန်သည် မှောင်မိုက်သော ညဖြစ်သဖြင့် ချစ်သူမျက်နှာကိုကြည့်ရန် မီးဖြင့်တောင်း၍ ကြည့်ရာမှ မီးတောင်းသည်ဟူသောစကား ဖြစ်လာသည်ဟု ဆို၏။

## ကိုးကား
ရာမလက်ညှိုး

**ရာမလက်ညှိုး**သည် တံကဲရှိ တော်ရနောင်တွင် လက်ညှိုးငါးချောင်း ထောင်ထားသကဲ့သို့ ဖော်ဆောင်ထားသော အဆင်တန်ဆာကို ခေါ်သည်။ ရာမဇာတ်တော်လာ ရာမမင်း၏ လက်ညှိုးနှင့် တင်စားခေါ်ဝေါ်သည်။ 
## ကိုးကား
ဗျာပါဆံ

**ဗျာပါဆံ**ဟူသည် ရှေးမိန်းမငယ်များ နားနောက်၌ ခပ်တိုတိုဖြတ်၍ချထားသော ဆံပင်ပုံစံကို ခေါ်သည်။ အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ်လာသော်လည်း အမရပူရခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်။  ပူပန်သောက (ဗျာပါ) ရှိသူတို့ ဆံမသိမ်းနိုင်သဖြင့် ထိုသို့ကျသည်ကို တင့်တယ်ဟန်ထင်ကာ အတုလိုက်ရာမှ အလေ့ဖြစ်ဟန်တူကြောင်း ဦးဖိုးလတ်က ဆိုထားသည်။  

## ပေါ်ပေါက်လာပုံ 
ရှင်မြတ်လှ (မင်းမြတ်လှ) သည် မိဖုရားကြီးဖြစ်ရန် မျှော်မှန်းသော်လည်း ဘုရင်မင်းခေါင်က မိုးညှင်းမြို့စား မင်းဥဒိန် နှင့် စုံဖက်ပေးရန် စီစဉ်သည်။  အမိန့်အား မလွန်ဆန်ဝံ့ရာ မြစ်ဆိပ်သို့ဆင်း၍ လှေနံ၌ဆံထုံးတင်ဖြတ်ပြီး ရေ၌ မျှောသည်။ အထုံးပြတ်သော်လည်း ဆံတိုဆံစများမှာ ကားရယားဆင်း၍ တစ်မျိုးကြည့်ကောင်းနေရာ အမိန့်ပြန်သူ ဘိုးရာဇာက "ကပိုကရို ဗျာဆံဝိုက်နှင့် နန်းထိုက်တဲ့တို့ခင်လေး" ဟု မင်္ဂလာစကား ဆိုသည်မှသည် ဗျာပါဆံ ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ 

## စာပေထဲက ဗျာပါဆံ 
### ရာမ ရကန် 
ဦးတိုးက ရာမရကန်၌
ဗျာပါဆံစွယ်စုံကို အပုံကြီးလည်းမချဘူး ပါးအထက်မှာငှက်လိပ်ပြာပျံ ရွှေတာင်ပံသွဲ့ နွဲ့သနှင့်စိမ်းသနှင့် ပလိမ်းတုံးမို့ လက်သန်းလုံးခန့် ယဉ်စံ့လို့ချတတ်သည့် မိန်းမဂုဏ်စံ နည်းရစ်တန်နှင့်
ဟု ဆိုထားသည်။

### သံဝေဂ လေးဆစ်သဖြန် 
မိဖုရား ရှင်မင်းက သံဝေဂလေးဆစ်သဖြန်တွင်
ဗျာကေကို သာခွေရုပ်ပါလို့
ခွံလျှော်တေ ဖန်ရေအုပ်ကယ်နှင့်
လဲ့လုပ်ကဲ့ ကြော့ဒေဝီမှာ
ယောဂီတို့ ကျင့်နည်း
ဟု စပ်ဆိုဖူးသည်။

## အောက်ခြေမှတ်စု 
## ကိုးကား
NGC 2442/2443

**NGC 2442 / 2443** သို့မဟုတ်  (**Meathook Galaxy** ဟုလည်း လူသိများ) သည် အလယ်အလတ်တန်းစား
ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကြယ်စုတန်း Volans တွင် တည်ရှိကာ အလင်းနှစ် ၅၀ မီလီယံခန့် ဝေးကွာသည်။
ယင်းအား ၁၈၃၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 

## ပြခန်း 

File:NGC_2442.jpg|This close-up Hubble view of the Meathook Galaxy (NGC 2442) focuses on the more compact of its two asymmetric spiral arms as well as the central regions.
File:NGC 2442 Hubble south wing.jpg|NGC 2442 core and south wing close up by Hubble Space Telescope, 3.4′ view
File:Ngc2442 potw.jpg|The distorted galaxy NGC 2442, also known as the Meathook Galaxy, is located some 50 million light-years away in the constellation of Volans

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့် 
* NGC 2442 in Volans
** NGC 2442: Galaxy in Volans 2007 March 15
** NGC 2442: Galaxy in Volans 2010 March 25 - from Hubble Space Telescope data
*
NGC 5090/5091

﻿

**NGC 5090 နှင့် NGC 5091** သည် ကြယ်စုတန်း စင်တောရပ်မှ အလင်းနှစ် ၁၅၀ မီလီယံအကွာတွင်ရှိသော ဂလက်ဆီတစ်စုံဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ထိတိုက်ပေါင်းစပ်နေသော ဂလက်ဆီများ ဖြစ်ကြသည်။ NGC 5090 သည် ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး NGC 5091 သည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ NGC 5091 ၏ ဝတ်ဆံအလျင်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၃၄၂၉ ကီလိုမီတာရှိပြီး NGC 5090 မှာ ၃၁၈၅ km/s ရှိသည်။ NGC 5090 သည် ပိုမိုပြင်းအားရှိသော PKS 1318-43 နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။

## ပြင်ပလင့် 
* **ESO**: Six New VLT Photos from ANTU/FORS1 
* '''NASA's APOD''': Seeing Through Galaxies (12/5/1997)
* 

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ ကြေညာစာတမ်း

**ကုလသမဂ္ဂကြေညာစာတမ်း**သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ မဟာမိတ်များကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သော အဓိကသဘောတူစာချုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်များအတွင်း နိုင်ငံပေါင်း ၄၇ နိုင်ငံမှ အစိုးရများက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလျက်ရှိခဲ့သော အာကေးဒီးယားညီလာခံအတွင်း ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ပါဝင်သည့် "ကြီးလေးကြီး"တို့သည်  ကုလသမဂ္ဂကြေညာစာတမ်းဟု လူသိများလာမည့် စာတမ်းအတိုတစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အခြားနိုင်ငံ ၂၂ နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များကလည်း လက်မှတ်များ ပါဝင်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

## စာသား
## လက်မှတ်ထိုးသူများ
## ဆက်စပ်
*ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ကြေညာမှုများ
*ကုလသမဂ္ဂ၏ သမိုင်း

## ကိုးကား
နတ်သျှင်နောင် (သီချင်း)

***နတ်သျှင်နောင်*** သီချင်းသည် တေးရေး အလင်္ကာကျော်စွာ မြို့မငြိမ်း ၏ ထင်ရှားသောသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ နတ်သျှင်နောင်၏ဘဝ စစ်ထွက်ယောက်ျားတစ်ဦး၏ ခံစားချက်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသောသီချင်းဖြစ်သည်။ နတ်သျှင်နောင်၏ စစ်ချီမယ်ဘွဲ့ရတု ပထမအပိုဒ် "ပေါ်နွေလှလျှင်" ကိုသီချင်းတွင်ထည့်သွင်းရေးဖွဲ့ထားသည်။ ရှေ့တမ်းရောက်စစ်သားများ၏ အိမ်သူသက်ထားကို လွမ်းသည့်အခါ ညဉ်းတွားလေ့ရှိသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ မူရင်းအဆိုတော်မှာ ပြည်လှဖေ ဖြစ်ပြီး ကိုမင်းနောင်၊ ဝင်းဦး ၊ မျိုးမြင့်လေး၊ လွှမ်းမိုး၊ မန္တလေးသိန်းဇော် စသည့်နာမယ်ကျော်အဆိုတော်များပြန်လည်သီဆိုထားသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။

## သီချင်းစာသား
**နတ်သျှင်နောင်**

(တပ်တော်ဦးဆီ မျှော်လိုက်ပြန်တော့

ရဲတံခွန်တွေလေကစား ကြွားတလူလူဝေ

တပ်ဦးဆီမျှော်လိုက်ပြန်တော့

တံခွန်တွေအလံတွေ ရဲမာန်ပွှားလောက်ပေ)၂

သေပစေ ရင်ကိုမြေကတုတ်လို

မဆုတ်မတွန့် မရွံ့တဲ့သူတွေ

သတ္တိပြောင်ထောင်ထောင်မောင်းမောင်း

သူရဲကောင်းတို့လက္ခဏာညီပေ

မြင်းသည်တော်တွေ ခြေသည်တော်တွေ

မြင်းခလုတ် ဆင်ခလုတ် ကတုတ်တာတွေ

အစောင့်အနေစီမံဗိုလ်ခြေ....

စစ်ဆင်တွေတသီတတန်း စစ်စခန်းချရာမြေ။

(တောင်ကညိုပြိုတော့မယ် မှိုင်းမှိုင်းမှုန်ဝေ

မိုးသက်တွေလေဝှေ့လို့ တရွေ့ရွေ့ယူသလေ)၂

တိမ်ဦးလေပြည် လွမ်းငွေ့ကိုစေ

ဖော်မစုံကျွှမ်း လွမ်းစိတ်တွေပွေ

ချစ်တဲ့သူဓာတုကလျာဆွေ လွမ်းရတဲ့ဖြစ်အင်

ထင်မြင်မိစေတဲ့ ဘုရားတိုင်စစ်ချီရတုတွေရေးလို့

ဩော်... ကျေးငှက်ကိုစေလိုစေ

ဖြေလည်းငယ် ပြေပြေပါနိုင်ပဲ

စစ်ထွက်ဆဲ တောင်ငူဘုရင်မှာလေ

လွမ်းစာတွေ ရွှေပေထက်မှာ တင်ရှာပေ။

~ပေါ်နွေလလျှင်... တောင်ကခြိမ့်မြူး ...မင်းလွင်ဦးနှင့်

ပျံပျူးချုပ်ဆိုင်း... မုန်တိုင်းဆင်လို...

တိမ်ညို့မှိုင်းထပ်... ပြတ်လျှပ်ပြကာ...

စိမ်းဝါမိုးပန်း... ထွေထွေစွန်းက

ရေသွန်းသာကြည်ပျော်ရမည်ကို...

မြရည်သက်မှတ် ရောက်ခဲ့လတ်ဟု ချစ်ထွက်တင်သည်...

ပြာစင်မွှန်လတ်... ဖြူဝင်းမွတ်လျှင်...

ကြာညွှတ်ဖယောင်း... နေရှိန်ပျောင်းလို့...

ဆင့်လောင်းလွမ်းဝှန် ရှိလိမ့်ဟန်ကို...

တိမ်စွန်လေလျှင်... ဖူးရောက်ချင်သည်...

ငှက်သွင်ပျံကြွမတက်သော်။

(ပိတောက်တွေ... ရွှေရည်လူးကြမယ့်အနေ

ပုလဲငုံစံပယ်ဖြူ ဖူးခိုက်ဝေဝေ

ပန်းမျိုးစုံရာသီစုံကူးခဲ့ပေါ့လေ

ချစ်သူကိုရည်စူး ခူးတဲ့လို့ခြွေ)၂

ကိုယ်တိုင် လှရာရာရွေး ဆင်မပေးရဆံမြညှာကေ

စစ်မြေမှာ ကြာညောင်းရက်ရှည်

ရောက်မယ် အထင်နဲ့ မျှော်တဲ့သူ ပူဗျာပွေ

တတွေးတွေး ဆွေးရှာရော့မယ်လေ

(တောင်ကညိုပြိုတော့မယ် မှိုင်းမှိုင်းမှုန်ဝေ

မိုးသက်တွေလေဝှေ့လို့ တရွေ့ရွေ့ယူသလေ)၂

တိမ်ဦးလေပြည် လွမ်းငွေ့ကိုစေ

ဖော်မစုံကျွှမ်း လွမ်းစိတ်တွေပွေ

ချစ်တဲ့သူဓာတုကလျာဆွေ လွမ်းရတဲ့ဖြစ်အင်

ထင်မြင်မိစေတဲ့ ဘုရားတိုင်စစ်ချီရတုတွေရေးလို့

ဩော်... ကျေးငှက်ကိုစေလိုစေ

ဖြေလည်းငယ် ပြေပြေပါနိုင်ပဲ

စစ်ထွက်ဆဲ တောင်ငူဘုရင်မှာလေ

လွမ်းစာတွေ ရွှေပေထက်မှာ တင်ရှာပေ...။

## ကိုးကား
*နတ်သျှင်နောင်- Pyi Hla Phae 
*နတ်သျှင်နောင်ရတုပေါင်းချုပ် 
*နတ်သျှင်နောင် - ဆိုဟန်သွယ်သွယ်
ကုလသမဂ္ဂ နယ်မြေထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ

ကုလသမဂ္ဂ၏ နယ်မြေထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းမှာ အထိန်းသိမ်းခံနယ်မြေများအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်ရေး သို့မဟုတ် လွတ်လပ်ရေး ရယူနိုင်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် လုံလောက်သော ဆောင်ရွက်ချက်များကို အမှန်တကယ် ဆောင်ရွက်ကြစေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ မူလအစက ရှိခဲ့သည့် ထိန်းသိမ်းခံနယ်မြေ (၁၁)ခုတို့ကို သီးခြားနိုင်ငံများအဖြစ်နှင့် ဖြစ်စေ၊ လွတ်လပ်သော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ပေါင်းဖက်၍ ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိသွားပြီဖြစ်ရာ နယ်မြေထိန်းသိမ်းခွစနစ်၏ ရည်မှန်းချက်များ ပြည့်စုံပြီးမြောက်သွားခဲ့ပေသည်။

## ကိုးကား 
*ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ-နိုင်ငံတကာသတင်းဂျာနယ်
အိုမီဂါ စင်တောရိ

﻿
**အိုမီဂါ စင်တောရိ** (ω Cen), သို့မဟုတ် **NGC 5139** သည် globular cluster ဖြစ်ပြီး ကြယ်စုတန်း စင်တောရပ်တွင် တည်ရှိကာ ယင်းအား ၁၆၇၇ ခုနှစ်တွင် အက်ဒ်မော ဟာလီမှ စတီလာမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုဟု ပထမဆုံးအကြိမ် ခွဲခြားခဲ့သည်။ အလင်းနှစ် ၁၅၈၀၀  (၄,၈၅၀ pc) ကွာဝေးပြီး နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီထဲတွင် အကြီးမားဆုံး globular cluster ဖြစ်ကာ အကျယ်အားဖြင့် အလင်းနှစ် ၁၅၀ ခန့်ရှိသည်။ 
ယင်းအား ကြယ်တာရာပေါင်း ၁ဝ မီလီယံနီးပါးခန့် တည်ရှိပြီး နေထုထည်ပေါင်း ၄ မီလီယံခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။

## လေ့လာမှုသမိုင်း
အေဒီ ၁၅၀ တွင် ရိုမန် နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီက သူ၏ Almagest စာအုပ်တွင် မြင်းနှီးကုန်းကြယ်ဟု စာရင်းပြုစုခဲ့သည်။
ဆွိစ် နက္ခတ္တပညာရှင် Jean-Philippe de Cheseaux က ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုမီဂါ စင်တောရိအား ၂၁ ခုမြောက် နက်ဗျူလာအဖြစ်
စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ 

## ဂုဏ်သတ္တိများ
ကမ္ဘာမှ အလင်းနှစ် ၁၅၈၀၀ ကွာဝေးသော အိုမီဂါ စင်တောရိသည် သာမန်မျက်စိဖြင့်မြင်ရသော အနည်းစု globular cluster များထဲမှ
တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသ မှောင်နေသောနေရာမှ ကြည့်လျင် ယင်းအား လပြည့်ဝန်းကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ ယင်းသည် ကြယ်ပေါင်း ၄ မီလီယံ ပါဝင်သော အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးနှင့် နဂါးငွေ့တန်းနှင့်ဆက်နွယ်သော အင်အားအကြီးဆုံး globular cluster ဖြစ်သည်။ နဂါးငွေ့တန်းအား လှည့်ပတ်လျက် အိုမီဂါ စင်တောရိသည် Population II ကြယ်ပေါင်း မီလီယံများစွာ တည်ရှိပြီး သက်တမ်းမှာ ၁၂ ဘီလီယံ ရှိကြလေသည်။ အိုမီဂါ စင်တောရိ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ကြယ်များသည် ထူထပ်စွာတည်ရှိနေပြီး ကြယ်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အလင်းနှစ် ၀.၁ စီသာလျင် ဝေးကွာကြသည်။

## တွင်းနက်တည်ရှိမှု အထောက်အထား
၂၀၀၈ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ရပ်အရ အလယ်အလတ်တန်းစား တွင်းနက်တစ်ခုသည် အိုမီဂါ စင်တောရိတွင် တည်ရှိသည်ဟု ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်၏ အချက်အလက်များအရ သိရသည်။ ယင်းသည် နေထုထည်ပေါင်း ၄.၀ x ၁၀၄ ရှိသည်ဟု
တွက်ချက်ထားသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
* **StarDate**: Omega Centauri Fact Sheet 
* Hubblesite - Peering into the core of a globular cluster
* Omega Centauri: Former Core of a Dwarf Galaxy? 
* Omega Centauri: Proud Cluster or Sad Remnant? 
* Omega Centauri at ESA/Hubble 
* Omega Centauri on Wikisky.org
* Omega Centauri, Galactic Globular Clusters Database page
* 
* Omega Centauri at Constellation Guide
ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့

**ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းရန်ပုံငွေအဖွဲ့** () သည် မိသားစု စီမံကိန်း အစီအစဉ်များကို တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်သည် သာမက ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ မိသားစု စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်သော လူဦးရေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် ပံ့ပိုးကူညီသည်။ ယင်းသို့ ကူညီရာတွင် မိခင်ဘဝ အန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး နှင့် မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့ပြင် လူဦးရေဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ဖော်ထုတ်ရေးတွင်လည်း ကူညီပြီး သတင်းဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ပညာပေးရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။

## ကိုးကား
UN Women

**ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများ ကျားမတန်းတူညီမျှရေးနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်မြှင့်တင်ပေးရေး** (; **UN Women** ဟုလည်း သိကြ) သည် အမျိုးသမီးများ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသော ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

UN Women ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လုပ်ငန်းစတင်ခဲ့သည်။ ယခင်က UNIFEM အမည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဟေးဒီးစ်

**ဟေးဒီးစ်နတ်မင်း** (;  သို့မဟုတ် , *Háidēs*)သည် ရှေးဂရိဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရားများအနက်မှ မြေအောက်ကမ္ဘာကို အစိုးရသော နတ်မင်းဖြစ်သည်။ သူ၏ညီအကိုများဖြစ်သော ဇုစ်၊ ပိုဆိုက်ဒန် တို့နှင့်ပေါင်းပြီး ဖခင် ခရိုနပ်စ် ဆီမှ ထီးနန်းသိမ်းယူပြီး ဇူးစ်ကို နန်းတင်ခဲ့ပြီး ကောင်းကင်ကို အုပ်ချုပ်စေသည်။ ပိုဆိုက်ဒန်ကို ပင်လယ်ပေးကာ ဟေးဒီးစ်က မြေအောက်ကမ္ဘာကို အုပ်ချုပ်သည်။ ဟေးဒီးစ်ကို အနုပညာလက်ရာများတွင် အသက်အရွယ်ရသော အမျိုးသားပုံစံဖြင့် သရုပ်ဖော်ပြီး နံဘေးတွင် ခေါင်းသုံးလုံးနှင့် အစောင့်ခွေးတစ်ကောင်ပါပြီး ဦးခေါင်းတွင် အမှောင်လောကမှ သရဖူကိုဆောင်းထားသည်။ ထိုသရဖူအစွမ်းဖြင့် ဟေးဒီးစ်မှာ ကိုယ်ဖျောက်နိုင်သည်။ ဇုစ်နတ်မင်းနှင့် ရုပ်ချင်းဆင်သော်လည်း  ပို၍ ဣန္ဒြေကြီးပြီးလျှင် ခက်ထန်သည်။ ဟေးဒီးစ်မှာ  မြေဩဇာကောင်းအောင် ကူညီမှိုင်းမ ပေးနိုင်သဖြင့် လယ်သမားတို့က ကိုးကွယ်ပသကြသည်။

## မွေးဖွားခြင်း
ဟေးဒီးစ်သည် ခရိုနပ်စ်(Cronus or Kronos) နှင့် ရီးယာ(Rhea) တို့၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
သုခ

သုခ ဆိုသည်မှာ ချမ်းသာခြင်း။ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ခြင်းသည်သုခတစ်မျိုးဖြစ်သည် ။ ကိုယ်၌ဖြစ်သောသာယာခြင်းကိုသုခ၊ မသာယာခြင်းကိုဒုက္ခ ။ မနေရထ ။ ၃၈ ။ 

*စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ ဦးသုခ
*ပန်းချီဆရာကြီး ဦးသုခ
*အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များအား လုပ်ကြံရာတွင် ပါဝင်သော ကားသမား
*သုခ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)

ကို ဆိုလိုသည်။
R Scuti

**R Scuti** (*R Sct*) သည် ကြယ်စုတန်း စကူးတန် ထဲမှ ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အဝါရောင် ဆူပါဂျိင်းယင့်ဖြစ်ပြီး ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် Edward Pigott ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်က မတည်မြဲသောကြယ်များ တည်ရှိသည်ကို သိရခြင်းမှာ နည်းပါးနေသေးသည်။ 

## လေ့လာမှု
R Sct သည် RV Tau-type ကြယ်များထဲတွင် အတောက်ပဆုံးဖြစ်ပြီး  
ယခင် တွက်ချက်မှုများအရမူ ဆူပါဂျိုင်းယင့် တောက်ပမှုများသည် ထုထည်ပိုကြီးဖွယ်ရာရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
* AAVSO: Quick Look View of AAVSO Observations (get recent magnitude estimates for R Sct)

ကဏ္ဍ:ကြယ်များ
အိုင်ဒီယာ

**အိုင်ဒီယာ(Ideas)**ဆိုသည်မှာ− 
::ရှိပြီးသား အ​​​ဟောင်းတွေကို အသစ်တစ်ခုဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ပေးလိုက်တာပါဘဲ။ 
::အဲဒါထက် ပိုတယ်လိုတယ် မရှိပါဘူး။ 
::::ဂျိမ်းစ်ဝက်ဘ်ယန်း(Jame Webb Young)

အထက်ပါ အဆိုအရ အိုက်ဒီယာတစ်ရပ်ကို မည်သို့ ရရှိနိုင်ကြောင်း လက်တွေ့ကျကျ ဖော်ညွှန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စားသောက်ဖွယ် ဟင်းလျာအသစ် တစ်ခွက်အတွက် အစပ်အဟပ်တည့်အောင် စီစဉ်ဖန်တီးသည်နှင့် တူသည်။ မိမိသိထားပြီးဖြစ်သည့် ဟင်းချက်စရာ အချို့ကို  ယူကာ နည်းလမ်းသစ် တစ်မျိုးဖြင့် ရောနှော ချက်လိုက်ခြင်း သဘောအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 

ယင်းကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဘုန်းကံပါရမီရှိသူ၊ သိပ္ပံပညာရှင်၊ နိုဘယ်ဆုရသူ၊ ကမ္ဘာကျော် အနုပညာရှင် သို့မဟုတ် တီထွင်ပါရဂူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မလိုပါ။ သူလိုငါလို သာမန်လူတစ်ယောက်ကလည်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ 
## အဓိကသော့ချက်
အိုက်ဒီယာ ထုတ်ယူရာတွင် 
အကြောင်းအရာတို့ကို ပေါင်းစပ်ပေးခြင်း(Combining)ပင် ဖြစ်သည်။ ပူးပေါင်းခြင်း၊ ဆက်စပ်ခြင်း၊ နီးကပ်စွာ နေရာချထားခြင်း၊ ခြုံငုံပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
သင်္ကန်းရုံဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၇၁၂/၃၅၆−က
**သင်္ကန်းရုံဂူဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ လက်ပွတ်ကန်ဂူဘုရား၏ အနောက်မြောက်ဘက် ယာခင်းကိုကျော်ပြီး သင်္ကန်းရုံဂူဘုရားတံတိုင်းသို့ ရောက်သည်။ တံတိုင်းမှာ ကောင်းမွန်သေး၍ အရှေ့နှင့် အနောက်မျက်နှာများတွင် မုခ်ဆောင်နှင့်တကွ ဝင်ပေါက်များရှိသည်။ 

## ကိုးကား
မောင်ဖေငယ်

**မောင်ဖေငယ်**ဆိုသည်မှာ 
## လူပုဂ္ဂိုလ်
*တောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ်
*‎သမိုင်း စာရေးဆရာ မောင်ဖေငယ်

ကို ဆိုလိုသည်။
ချစ်ဆွေ

**ချစ်ဆွေ** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 

*ချစ်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)
*စန္ဒရားချစ်ဆွေ‎
*ကာတွန်းချစ်ဆွေ
*မေမြို့ချစ်ဆွေ‎
*ချစ်ဆွေ (သရုပ်ဆောင်)
*ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)
ဝက်သိုက်ရွာ

**ဝက်သိုက်ရွာ** အမည်ရှိ ကျေးရွာများမှာ 

* ဝက်သိုက်ရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်
* ဝက်သိုက်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်

## အခြား 
* ဝက်တိုက်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်