open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
၂၂ ရာစုနှစ်

**၂၂ ရာစုနှစ်** သည် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ၂၁၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၂၂၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။

## နည်းပညာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များ
* အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ Oldbury နယူးကလိယားစက်ရုံအား ၂၀၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ တွင် စတင် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုသည် ၂၀၉၂-၂၁၀၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု စီစဉ်ထားသည်။
* Discovery Channel ၏ *Extreme Engineering* ဟူသော documentary အရ ဂျပန်တို့၏ Shimizu Mega-City Pyramid အဆောက်အအုံ ပြီးဆုံးမည်ဟု စီစဉ်ထားသည်။

* ၂၂၀၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာသည် ကာဒါချီ စကေး၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်အရ ပထမအမျိုးအစား လူ့အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်လိမ့်မည်။

## ကိုးကား
ဂျို့ဂျ်အမျိုးသားငှက်ဥယျာဉ်

**ဂျို့ဂျ်အမျိုးသား ငှက်ဥယျာဉ်**သည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ဆီနီဂေါမြစ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး စိန့်လူးဝစ်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဘစ်ဖက်ရှ် မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။

ထိုဥယျာဉ်သည် ရေပျော်ငှက်များ အတွက် စားကျက်တစ်ခု အဖြစ် ဖန်တီးပေးထားပြီး ရွှေ့ပြောင်းလာသော ငှက်များ အထူးသဖြင့် ဆာဟာရ သဲကန္တာရကို ဖြတ်ကျော်လာခဲ့သော ငှက်များ ပျော်မွေ့ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ငှက်အမျိုးအစား ၄၀၀ ကျော်တို့တွင် ငှက်ကြီးဝံပိုများ နှင့် ဖလန်းမင်းဂိုးများ မှာ အများဆုံး တွေ့ရသည်။
ဂိုရီးခရိုင်

ဂိုရီးကျွန်းသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ဒါကာမြို့၏ ခရိုင် ၁၉ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒါကာမြို့ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမှ ၁.၂ မိုင် (၂ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသော ၄၅ ဧက (၁၈.၂ ဟက်တာ)မျှ ကျယ်ဝန်းသော ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၆၈၀ ဦး ရှိသဖြင့် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅,၈၀၂ ဦး ရှိသဖြင့် ဒါကာမြို့ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု၏ တစ်ဝက်မျှသာ ရှိသည်။ ဂိုရီးသည် ဒါကာရှိ ခရိုင် ၁၉ ခုတွင် အသေးဆုံး နှင့် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံး ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဂိုရီးကျွန်းသည် အတ္တလန္တိတ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး သမိုင်းကြောင်းအား စိတ်ဝင်စားသူများ အဓိက သွားရောက်ရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြား ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး သမိုင်းတွင် အရေးပါသော နေရာများမှာ မြောက်ဘက်တွင် ရှိသော ဆီနီဂေါနိုင်ငံ တွင်းရှိ စိန့်လူးဝစ်မြို့နှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ အဓိက မြစ်များ၏ မြစ်ဝများတွင် ဖြစ်သည်။  ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့ အမွေခံ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
NGC 483

**NGC 483** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ နှစ်ဘက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၂၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ် ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
NGC 484

**NGC 484** သည် တူကင်နာ ကြယ်စုတန်းမှ နှစ်ဘက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၃၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ် ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တူကင်နာ (ကြယ်စုတန်း)
NGC 485

**NGC 485** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ဟာရှယ် ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
အနောက် ခြေသေးလင်းနို့

**အနောက်ခြေသေးလင်းနို့** (**western small-footed bat**) (*Myotis ciliolabrum*) သည် **အနောက်ခြေသေး မြောတစ်** (myotis) ဟု ခေါ်ပြီး၊ မြောက်အမေရိကတွင် ပေါက်ဖွားသော ဗက်စပါ လင်းနို့ (vesper bat) အမျိုးအစား တမျိုးဖြစ်သည်။

## သွင်ပြင်လက္ခဏာ 
အနောက်ခြေသေးလင်းနို့များသည် အတော်ပင် သေးငယ်သော လင်းနို့များ ဖြစ်ပြီး၊ စုစုပေါင်း အရှည် ၈ မှ ၁၀ စင်တီမီတာ (၃.၁ မှ ၃.၉ လက်မ) ထိ ရှိကာ၊ အတောင်ပံ ဖြန့်လျှင် ၂၄ စင်တီမီတာ (၉.၄ လက်မ) ရှိသည်။. သူတို့သည် ၄ ဂရမ်မှ ၅ ဂရမ် (၀.၁၄ မှ ၀.၁၈ အောင်စ) ထိ လေးကာ၊ အမများသည် အထီးများထက် ကြီးသည်။ အမွေးနုများသည် ညိုဝါရောင် ရှိပြီး၊ အောက်ပိုင်းသည် ပိုဖျော့တော့ကာ တခါတရံ အဖြူရောင် ဖြစ်တတ်သည်။ နှုတ်သီးနှင့် မေးသည် အနက်ရောင် ဖြစ်ကာ၊ ၁၁ မီလီမီတာ မှ ၁၆ မီလီမီတာ (၀.၄၃ မှ ၀.၆၃ လက်မ) ထိ ရှည်သော နားရွက်များသည်လည်း မည်းသည်။ အမြီးသည် ၃ မှ ၅ စင်တီမီတာ (၁.၂ မှ ၂.၀ လက်မ)ထိ ရှည်ပြီး၊ ယူရိုပတေဂျီယံ (uropatagium) ခေါ်သော ခြေကွက်ကြား အမြှေးပါးအတွင်း လုံးဝ ဖုံးအုပ်နေပြီး၊ အနည်းငယ်မျှသာ အစွန်းထွက်နေတတ်သည်။  အမည်တွင်ထားသည့် အတိုင်းပင် ခြေ‌များသည် သာမန်မဟုတ် သေးငယ်ကာ၊ ခြေသလုံးရိုး (tibia)၏ အရှည် တဝက်ခန့်သာ ရှိသည်။ 

The bats have a wing aspect ratio of 6.1 and a wing loading of 6.7 N/m2, which are both relatively low values for bats. သူတို့သည် **ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောတစ်**နှင့် သွေးနီးစပ်သည့် ပုံ ပေါ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောတစ်သည် ဤလင်းနို့ အမျိုးအစားနှင့် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ အချို့ တူသော်လည်း၊ မတူသည့် တခုမှာ ဤခြေသေး မျိုးစိတ်ကဲ့သို့ မည်းနက်သော မျက်နှာပုံ မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ပျံသန်းမှုသည် နှေးသော်လည်း တိုက်ခိုက်ရန် တိကျမှု ရှိသည်၊ မကြာခဏ ရေ သို့မဟုတ် ကျောက်ဆောင်ပေါသည့် ကမ်းပါးများနှင့် နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်သည်။ သူတို့သည် မကြာခဏ ဂူများထဲတွင် နေ့အချိန် အိပ်တန်းတက်သော်လည်း၊ ပိုသေးငယ်သော အက်ကွဲကြောင်းများ၊ လူလုပ် အဆောက်အဦများ သို့မဟုတ် လျော့ရဲသော သစ်ခေါက်များ အောက်၌လည်း တွေ့ရှိရသည်။ အထီးသည် တကိုယ်တည်း အိပ်တန်းတက်လေ့ ရှိသော်ငြား၊ အမသည် ကလေးများကို စောင့်ရှောက်ရန် ဆယ့်ကိုးကောင်အထိ အုပ်စုကလေးများ ဖွဲ့ပြီး စုစည်း နေထိုင်တတ်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင်၊ များအားဖြင့် တကောင်တည်း ဆောင်းခိုသည်။ လင်းနို့များသည် ဇွန်နှင့် ဇူလိုင်လကြားတွင် ရင်သွေး တကောင် မွေးသည်။ မွေးကင်းစများသည် အမွေးပြောင်နေပြီး၊ ၁.၁ ဂရမ် (၀.၀၃၉ အောင်စ) လေးကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ထားသည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:လင်းနို့များ
မေဆာဗာဒီ အမျိုးသားဥယျာဉ်

**မေဆာဗာဒီ အမျိုးသားဥယျာဉ်** သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကော်လိုရာဒို ပြည်နယ် မွန်တီဇူးမားကောင်တီ တွင် တည်ရှိသော အမျိုးသား ဥယျာဉ် နှင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားသော ပျူဗလို လူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ဒေသများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ သီအိုဒို ရုစဗဲ့ မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုဥယျာဉ်သည် ၅၂,၄၈၅ ဧက (၂၁,၂၄၀ ဟက်တာ) မျှ ရှိကာ အမေရိကန် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဖိုးကော်နာ ဒေသ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ နေရာပေါင်း ၄,၃၀၀ မျှ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ကမ်းပါးစောက် နေထိုင်ရာ နေရာ ၆၀၀ ခုမျှ ပါဝင်ကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်ရှိသော အကြီးမားဆုံး ရှေးဟောင်းသုတေသန ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ ဖြစ်သည်။  ကမ်းပါးစောင်း နန်းတော် အစရှိသော အဆောက်အအုံတို့မှာ မေဆာဗာဒီတွင် အထင်ရှားဆုံး နေရာများ ဖြစ်သည်။
ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်

**ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်** သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်၊ မွန်တားနားပြည်နယ် နှင့် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ် တို့ အတွင်း တည်ရှိသော အမျိုးသား ဥယျာဉ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် သမ္မတ ယူလီဆီး အက်စ် ဂရန့် မှ ၁၈၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးကာ ဥပဒေ တွင်းသို့ ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။   ယဲလိုးစတုန်းသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွင်းမှ အမျိုးသား ဥယျာဉ် ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာ့ ပထမဆုံး အမျိုးသား ဥယျာဉ် အဖြစ်လည်း လူသိများကြသည်။  ထိုအမျိုးသား ဥယျာဉ်မှာ သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကြောင့် လူသိများပြီး ဘူမိအပူရှိန် နေရာများကြောင့်လည်း လူသိများသည်။ အထူးသဖြင့် အိုးလ်ဖိတ်ဖူး ရေပူပန်း အမည်ရှိသော နေရာ ဖြစ်ကာ ထိုနေရာသည် ရေပန်း အစားဆုံး နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဂေဟစနစ် အများအပြား ရှိသော်လည်း အယ်လ်ပိုင်းဆန်သော သစ်တောဒေသ များမှာ အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အလယ်တောင်ပိုင်း ရော့ကီး သစ်တော ဂေဟ ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

ရှေးဦး အမေရိကန်လူမျိုးများသည် ယဲလိုးစတုန်းဒေသ တစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁,၁၀၀၀ ခန့်ကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။ ၁၉ရာစု အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း တောင်ပေါ်တွင် ရှာဖွေစားသောက်သူများ ဝင်ထွက်သွားလာမှုမှ လွဲ၍ ယဲလိုးစတုန်းဒေသကို စနစ်တကျ စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ခြင်းမှာ ၁၈၆၀ ခုနှစ်များ ၏ နှောင်းပိုင်း အထိ မရှိခဲ့ပေ။

## ကိုးကား
၂၀၁၇ စီချွမ် မြေပြိုခြင်း

တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ဘက် စီချွမ်ပြည်နယ်၊ မောက်စီရင်စု၊ တျယ်ရှိမြို့၌ ၂၄ ဇွန် ၂၀၁၇ နံနက် ၅ နာရီ ၃၈ မိနစ်တွင် မြေပြိုမှု ဖြစ်ပွားသည်။ ရှင်းမောရွာ၌ အိမ်ခြေ အလုံး ၄၀ ပျက်စီးကာ လူ ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး၊ ၂၆ ဇွန်အထိ ၉၃ ဦး ပျောက်ဆုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဒေသစံတော်ချိန် ည ၈ နာရီ ၁၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ‌အသေးစား မြေပြိုရာ ကယ်ဆယ်ရေး နှောင့်နှေးရသည်။

## ကိုးကား
ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်များ - နောက်ဆုံး သူရဲကောင်း

***ပုံပြောင်း စက်ရုပ်များ - နောက်ဆုံး စစ်သည်***() ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှာ ၂၀၁၇ အမေရိကန် သိပ္ပံခေတ်လွန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ရှင်မှာ ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်ရုပ်ရှင်များ၏ ပဉ္စမမြောက် ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကရိုက်ကူးခဲ့သော Age of Extinction ၏ ဇာတ်လမ်းအဆက်ဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာ မိုက်ကယ်ဘေး မှရိုက်ကူးပြီး,Age of Extinction မှ မတ်ခ် ဝဲဘတ်  ပြန်ပါလာပြီး သူနှင့်အတူ Josh Duhamel and John Turturro တို့လဲ ယခင် ဇာတ်ကားများမှ ဇာတ်ရုပ်အတိုင်း ပြန်ပါလာသည့်အပြင် Anthony Hopkins မှလဲ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။ Bay နှင့် Wahlberg တို့အတွက် ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်ကားများကို နောက်ဆုံးရိုက်ကူးခြင်းလဲဖြစ်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
484 အေဒီခုနှစ်တွင်ဘုရင်အာသာ၏ မာလင် ဟုတ်ခေါ်သော မှော်အမှတ်တံဆိတ်ဖြင့် ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်အုပ်စု ၁၂စုကို အနိုင်ယူ ဖျောက်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူရဲကောင်းသည် Merlin အမှော်အစွမ်းကို ပြင်ပကမ္ဘာသားကို ပေးခဲ့ပြီး နဂါးတစ်ကောင်အဖြစ် ပေါင်းစပ်စေပြီး အာသာ ဘုရင်ကို ဆက္ကဆန် လူမျိုးစုကို အောင်ပွဲခံနိုင်စေခဲ့ပါတယ်။

## ကိုးကား
၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်

**ဖြူးငလျင်** သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် ၁ နာရီ ၂၁ မိနစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် ပဲခူးမြို့ မြောက်ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ငလျင်၏ ပြင်းအားပမာဏမှာ Mw 7.3, or Ms 7.3 ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။

## ငလျင်
ငလျင်မလှုပ်မီ 16:36 UTC အချိန်တွင် လှုပ်ခတ်မှု တစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ကို သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်သည် 18:51 UTC အချိန်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့ မြောက်ဘက် ၈၁ မိုင် (၁၃၀ ကီလိုမီတာ) ခန့်အကွာရှိ ဖြူးမြို့တွင် အပျက်အစီး များခဲ့သည်။ ဖြူးမြို့ရှိ အင်္ဂတေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အဆောက်အဦများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။

## ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ
ညောင်လေးပင်နှင့် တောင်ငူကြားရှိ နေရာတဝိုက်သည် ထိခိုက်မှု အများဆုံးနေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ များစွာသော အဆောက်အဦများ၊ ရထားလမ်းများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်

**နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်** ဆိုသည်မှာ သုံးဘက်မြင် အာကာသထဲတွင် ဂြိုဟ်၊ ဂြိုဟ်တုများ၊ ကြယ်၊ ဂယ်လက်ဆီ အစရှိသော ကောင်းကင်ယံရှိ အရာဝတ္ထုများ၏
တည်နေရာအား ဖော်ပြသည့် တည်နေရာပြ စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်အား စက်လုံးပုံစံ ကိုဩဒိနိတ် သို့မဟုတ် ထောင့်မှန်စတုဂံ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။
ဤကိုဩဒိနိတ်စနစ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။
* မျဉ်းဖြောင့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Horizontal coordinate system)
* အီကွေတာဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Equatorial coordinate system)
* ဘဲဥပုံစံ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Ecliptic coordinate system)
* ဂယ်လက်တစ် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Galactic coordinate system)
* ဆူပါဂယ်လက်တစ် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Supergalactic coordinate system)
၄ ထောင်စုနှစ်

**၄ ထောင်စုနှစ်** သည် ဂရီဂေါ့ရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ၃၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ တွင် စတင်ပြီး ၄၀၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၃ ထောင်စုနှစ်နှင့် ၅ ထောင်စုနှစ်ကြား တည်ရှိသော အချိန်ကာလ ဖြစ်သည်။

## ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်များ
* ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်သည် ၄ ထောင်စုနှစ်တွင် လူလုပ် ကမ္ဘာ့ကြီးပူနွေးလာစေမှုကြောင့်  နှင့်  အထိ မြင့်တက်လာနိုင်သည်။

* ၃၁၁၇: နှစ်စဉ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ၁.၄% ရှိသည်ဟု ယူဆလျက် ရူပဗေဒပညာရှင် Andrew Kennedy ၏အဆိုအရ လူသားတို့သည် ဘားနတ်စ်ကြယ်သို့ ရောက်ရှိလိမ့်မည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။ 

## ကိုးကား
၅ ထောင်စုနှစ်

**၅ ထောင်စုနှစ်** သည် ဂရီဂေါ့ရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ၄၀၀၁ ခုနှစ်
ဇန်နဝါရီ ၁ တွင် စတင်ပြီး ၅၀၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။

## နက္ခတ္တ ဖြစ်ရပ်များ
* ၄၃၈၅: ဟာလီဘော့ ကြယ်တံခွန်သည် နေစကြဝဠာသို့ ပြန်ရောက်လာမည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ကောင်းကင်ယံ၌ ၁၉၉၆-၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စိုးမိုးခဲ့သည်။
* ၄၇၇၂: မာယာ ပြက္ခဒိန်သည် ဂဏန်း ၆ လုံး လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။
NGC 486

**NGC 486** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် Bindon Blood Stoney ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
NGC 494

**NGC 493** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၂၇ ၌ ဂျွန် ဟာရှယ် ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
NGC 493

**NGC 493** သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၇၈၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ၌ ဝီလီယံ ဟာရှယ် ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
NGC 497

**NGC 497** သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၈၂ နိုဝင်ဘာ ၆ တွင် Édouard Stephan ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
NGC 500

**NGC 500** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ နှစ်ဘက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၅၀ ဒီဇင်ဘာ ၆ တွင် Bindon Blood Stoney ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ NGC 500 ၌ ဆူပါနိုဗာ SN 1990A ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
NGC 507

**NGC 507** သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာ ၁၂၊ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
အမေဇုန် မိုးသစ်တော

**အမေဇုန် မိုးသစ်တော**သည် တောင်အမေရိက၊ အမေဇုန် မြစ်ဝှမ်းအများစုကို လွှမ်းခြုံထားသည့် အပူပိုင်း စိုစွတ်မိုးသစ်တောဖြစ်သည်။ ယင်းမြစ်ဝှမ်းသည်  ရှိပြီး  သည် မိုးသစ်တောဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ ယင်းသည် နိုင်ငံ ၉ နိုင်ငံအား ဖြတ်သန်းထားပြီး သစ်တော၏ အများစုမှာ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ကာ ပီရူးနိုင်ငံ၊ ကိုလမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ အီကွေဒေါ့၊ ဘိုလီဘီယာ၊ ကင်ညာအစရှိသော နိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။ အမေဇုန်မိုးသစ်တောသည် ကမ္ဘာ့မိုးသစ်တော၏ ကျန်ရှိနေသော ထက်ဝက်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အပူပိုင်း မိုးသစ်တောနှင့် ဇီဝမျိုးကွဲပေါင်း အများဆုံးတည်ရှိရာ သစ်တောတစ်ခုဖြစ်ကာ သစ်ပင်ပေါင်း ၃၉၀ ဘီလီလံ၊ မျိုးစိပ်ပေါင်း ၁၆၀၀၀ ခန့်ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
၂၀၁၇ ဘဟာဝါလ်ပါး ပေါက်ကွဲမှု

၂၅ ဇွန် ၂၀၁၇ တွင် ဆီတင်ထရပ်ကား တစ်စီးသည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဘဟာဝါလ်ပါး ခရိုင် (Bahawalpur District)တွင် အန်မက်ပါး(Ahmedpur East) အနီး ပေါက်ကွဲရာ၊ အနည်းဆုံး အယောက် ၁၇၀ သေဆုံးပြီး ၁၃၀ ထက်ပို၍ ဒဏ်ရာရသည်။ အင် ၅ နိုင်ငံအဆင့် အဝေးပြေလမ်းမ (N-5 National Highway) ပေါ်တွင် ကားမောင်းသူက ဆွဲကွေ့ရန် ကြိုးစားရာ၌ ထရပ်ကားသည် မှောက်သွားသည်။ ကားမှောက်သတင်းသည် အနီးရှိ ရွာများသို့ တောမီးပမာ ပျံ့နှံ့သွားရာ၊ လောင်စာဆီကုန်ပစ္စည်းများ တင်ဆောင်လာသော ထရပ်ကားကို လုယက်ရန် ရာပေါင်းများစွာသော ဒေသခံများသည် အခင်းဖြစ်ရာသို့ ပြေးထွက်လာကြသည်။ ထိုသည့်နောက် ထရပ်ကား ပေါက်ထွက်ရာ အစောပိုင်း သတင်း အစီရင်ခံချက်များက ပေါက်ကွဲမှုသည် စီးကရက် မီးညှိသည့်အတွက် ဖြစ်ပွားရသည်ဟု ဆိုသည်။

## အခင်း 
ဒေသစံတော်ချိန် ၆ နာရီ ခန့်(01:00 GMT)၌၊ လောင်စာဆီ လီတာ ၄၀,၀၀၀ (၁၀.၅၆၇ ဂါလန်) ကို တင်ဆောင်လာသော ထရပ်ကား တစီးသည် ပါကစ္စတန်၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်၊ ဘဟာဝါလ်ပါး ခရိုင်၊ အန်မက်ပါး အရှေ့ဘက် အနီးတွင် အင် ၅ နိုင်ငံအဆင့် အဝေးပြေးလမ်းမကြီးပေါ်၌ ဆွဲကွေ့ရန် ကြိုးစားရန် ဘီးပေါက်ပြီး မှောက်သည်။ ထရပ်ကားမှ ကရာချိ (Karachi)မှ လာဟိုး (Lahore)သို့ သွားနေစဉ် ဖြစ်သည်။

အချင်းဖြစ် သတင်းသည် အနီးရှိ ရန်ဇန်ပါးဂျိုယာ (Ramzanpur Joya)ရွာသို့ တစ်မုဟုတ်ချင်း ပျံ့နှံ့သွားရာ၊ ဒေသဗလီ တလုံး၏ ထိပ်မှ အသံချဲ့စက်ဖြင့် ရွာသားများကို နှိုးဆော်သည်။ ကလေး၊ လူကြီး၊ မိန်းမပါမကျန် လမ်းနံဘေးရှိ သရက်ခြံများ၌ အလုပ်လုပ်နေသော လူပေါင်းများစွာ ( အယောက် ၅၀၀ ခန့်ဟုလည်း ခန့်မှန်း ၁၀ မိနစ်ခန့် ကြာသော်၊ ပျက်စီးသွားသော ကွန်တိန်နာမှ ယိုထွက်လာသည့် ဓာတ်ဆီ မီးလောင်၍ ထရပ်ကား ပေါက်ကွဲသော်၊ အနည်းဆုံး ၁၅၇ ဦး သေဆုံး၊ ၁၄၀ ထက် ပိုပြီး ဒဏ်ရာ ရကုန်သည်။ အချို့ သတင်းများကလည်း ထရပ်ကား စမှောက်ပြီး ၄၅ မိနစ်ကြာမှ ပေါက်ကွဲသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။

ပေါက်ကွဲရသည့် အကြောင်းရင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းများသည် အငြင်းပွားနေကြပြီး၊ အချို့က မှောက်သွားသော ဆီတင်ကားအနီး ဆေးလိပ် မီးညှိသည့်အတွက် ဓာတ်ဆီ မီးစွဲလောင်ခြင်းဟု လည်းကောင်း၊

## တုံ့ပြန်မှု 
ဟိုင်းဝေးရဲများသည် ယာဉ်ကြောကို ခေတ္တ ပိတ်ပြီး၊ နူးအာပါး နော်ရမ်းဂါအနီးနှင့် ဒေရာ နဝက် အနီး လမ်းခွဲ နှစ်ခုကို ဖွင့်ပေးသည်။ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် မီးသတ်သည် မီး‌စွဲလောင်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ရောက်ရှိလာပြီး၊ ကယ်ဆယ်ရေး အစီအစဉ်များ အစပျိုးသည်။ မီး ငြိမ်းသည်အထိ မီးသတ်သမားများသည် မီးညွန့်ကို နှစ်နာရီကျော် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။

အနည်းဆုံး နစ်နာသူ ၉၀ ကို ဘဟာဝါလ်ပါးရှိ ခရိုင်ဆေးရုံနှင့် ဘဟာဝါလ်ပါး ဗစ်တိုးရီးယား ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်သည်။ ဘဟာဝါလ်ပါးမှ မူလတန်ရှိ နစ်ထားဆေးရုံသို့ ဒဏ်ရာရ လူ ၅၁ ဦးကို ရွှေ့ပြောင်းရန် ပါကစ္စတန် စစ်တပ် ရဟတ်ယာဉ်များကို အသုံးပြုသည်။ ပေါက်ကွဲမှုတွင် ကား ခြောက်စီးနှင့် ဆိုင်ကယ် ဆယ့်နှစ်စီး မီးလောင်သည်။ ဓာတ်ဆီ စုရန် ဟူ၍ နစ်နာသူများ ယူဆောင်လာသော မီးဖိုချောင် ပစ္စည်းများ၊ အိုးများ၊ ရေအေးစက်များ၊ ဂျယ်ရီဘူးများနှင့် ပုံးများ ဟိုင်းဝေးလမ်းမပေါ် ပြန့်ကြဲသည်။ ဓာတ်ဆီကား မောင်းသူမှာ အသက်ရှင်ပြီး ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံရသည်။

## အရေးယူမှု 
### ပြည်တွင်း 
ဝန်ကြီးချုပ် နဝက် ရှရစ်က ဝမ်းနည်းကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ အလုံးစုံ ဆေးဝါး စောင့်ရှောက်မှု ပေးရန် ပန်ဂျပ်အစိုးရကို ညွှန်ကြားသည်။ လန်ဒန်၌ သီးသန့် ခရီးစဉ်ကို ဖျက်ပြီး၊ ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပြီးနောက် ပါကစ္စတန်သို့ ပြန်လာသည်။

### ပြည်ပ 
ပါကစ္စတန်ရှိ ဗြိတိန် ဟိုက်ကော်မရှင်အဖွဲ့၊ အစ္စလမ်မာဘက် ရှိ ကန်သံရုံးနှင့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ် တို့က ဝမ်းနည်းကြောင်း သဝဏ်‌လွှာ ပေးပို့သည်။

## ကိုးကား
ကချင်ပြည်နယ်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန

**ကချင်ပြည်နယ်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန**၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် လ (၁၅) ရက်နေ့ တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၊ ယုဇနရပ်ကွက်၊ ပြည်ထောင်စုလမ်း ရှိ ယခင် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းပိုင် သစ်ဆိုင်နေရာဟောင်း၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
လက်ရှိ ပြည်နယ်ဦးစီးမှူးမှာ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးအောင်ခိုင်စိုးဖြစ်ပါသည်
America/Detroit

**America/Detroit** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 America/Detroit
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ဒက်ထရွိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ မီချီဂန်ပြည်နယ်၏ အရှေ့ပိုင်းဒေသအချိန်ဇုန် အသုံးပြုသောဒေသများဖြစ်သည်။ 
အခြားသော မီချီဂန်ပြည်နယ်ရှိဒေသများဖြစ်သည့် Dickinson County၊ Gogebic County၊ Iron County၊ Menominee County ဒေသများတွင် ဗဟိုဒေသစံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်။

## ကိုးကား
America/Kentucky/Monticello

**America/Kentucky/Monticello** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 America/Kentucky/Monticello
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ Monticello, Kentuckyဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ Wayne County, Kentucky ဒေသဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ရဲနွယ် တာတမံ

**ရဲနွယ် တာတမံ**သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ မြို့ချောင်းကျေးရွာအနီး တည်ရှိသည်။

ရဲနွယ်ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင်  စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကုန်ကျငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈.၅၃၀ သန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စတင်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး အရှည် ၁၇ မိုင်ရှိသော ၃၃ ကေဗွီ ဓာတ်အားလိုင်း ၂ ခုဖြင့် သာယာကုန်းဓာတ်အားပေးခွဲရုံသို့ ဓာတ်အားပို့လွှတ်လျက်ရှိသည်။ စက်ရုံ၏ တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၁၂.၅ မဂ္ဂါဝပ် (၂) လုံးဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၅ မဂ္ဂါဝပ်ဖြစ်ပြီး ဒီဇိုင်းအရ နှစ်စဉ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုမှာ ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း ၁၂၃ ဖြစ်သည်။ 

## ပြခန်း

Yenwe dam2.jpg|တာတမံ
Yenwe Dam.jpg|Switchyard
Yenwe dam.jpg|တမံအား အပေါ်မှ မြင်ရပုံ
Yenwe stator.jpg|Stator ပြုပြင်မှု
Yenwe stator1.jpg|Stator ပြုပြင်မှု
Yenwe hpp1.jpg|Stator ပြုပြင်မှု
Yenwe rotor.jpg|Rotor 
Yenwe hpp.jpg|

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
အမျိုးသား

အမျိုးသား(သို့) ယောက်ျားတစ်ဦး ဆိုသည်မှာ လူသား အထီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီး အထီးတစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းပြီး ကလေး သို့မဟုတ် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်ကို ကောင်လေး ဟု သုံးသည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသား သို့မဟုတ် ယောက်ျား အသုံးအနှုန်းကို လူသားအထီးများအတွက် အသက်အရွယ်မရွေး သုံးစွဲတတ်ကြသည်။ (ဥပမာ "အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း")
ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်

ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက် () သည် ဆေ
Hide
စ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းဆော့ဖ်ဝဲကို အင်တာနက် World Wide Web ပေါ်ရှိ အချက်အလက်များကို ရှာဖွေရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ရှာဖွေရရှိလာသော ရလဒ်များကို စာမျက်နှာပေါ်တွင် တစ်ကြောင်ချင်းစီ ပြသထားသည်။ ရလဒ်များတွင် ဝဘ်စာမျက်နှာများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ အခြားသော ဖိုင်ပုံစံများစွာလည်း ပါဝင်သည်။ အခြားသော ရှာဖွေရေးစက်စနစ်များသည် အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည့် စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရှာဖွေရေးစက်စနစ်များသည် အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အချက်အလက်များကို Algorithm များကို အသုံးပြုကာ ထိန်းသိမ်းမွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ရှာဖွေရေးစက်စနစ်သည် ဝဘ် Directories များနှင့်မတူပေ။ ဝဘ် Directories များကိုမူ ပြုပြင်မွမ်းမံရန် လူကိုယ်တိုင်သာလျှင် ပြုလုပ်မှ ရနိုင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၂၀၀၀ ခုနှစ်ပတ်လည်လောက်တွင် ဂူဂဲလ်၏ ရှာဖွေရေးစက်စနစ်သည် ထင်ရှားလူသိများကာ အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် ကောင်းမွန်သည့် ရှာဖွေမှုရလဒ်ပေါင်းများစွာကို ထောက်ပံ့ကာ ရှာပေးနိုင်သည်။ PageRank ဟုခေါ်သည့် တီထွင်မှုနည်းပညာဖြင့် ရှာဖွေပေးခြင်းဖြစ်သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် Yahoo! သည် Inktomi ၏ ရှာဖွေရေးစက်စနစ်အပေါ် အခြေခံထားသည့် ရှာဖွေရေးဝန်ဆောင်မှုများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ Yahoo! သည် Inktomi ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ Overture ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ Overture သည် AlltheWeb နှင့် AltaVista တို့က ပိုင်ဆို်င်ကြသည်။ Yahoo! သည် ရရှိထားသည် နည်းပညာများကို ပေါင်းစပ်ကာ ကိုယ်ပိုင်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။

မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် Bing ဟုခေါ်သည့် ရှာဖွေရေးစက်စနစ်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။

## ဈေးကွက်ဝေစု
ဂူဂဲလ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသုံးအများဆုံး ရှာဖွေရေးစက်စနစ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လထိ ဈေးကွ၏က်၏ ၈၀.၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသုံးများသော ရှာဖွေရေးစက်စနစ်များ (ဈေးကွက်ဝေစု ၁ ရာခိုင်နှုန်းထက်ပိုသော) မှာ

### အရှေ့အာရှ နှင့် ရုရှနိုင်ငံ
အရှေ့အာရှ နိုင်ငံအချို့ နှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့တွင် ဂူဂဲလ်သည် လူသိများကာ အသုံးအများဆုံး ရှာဖွေရေး စက်စနစ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ရုရှနိုင်ငံတွင် Yandex သည် ဈေးကွက်၏ ၆၁.၉ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိထားပြီး ဂူဂဲလ်မှာမူ ၂၈.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် Baidu သည် လူသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် အွန်လိုင်းရှာဖွေမှုများပြုလုပ်ရာတွင် Naver ကို ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း အသုံးပြုကြသည်။ Yahoo! ဂျပန် နှင့်Yahoo! ထိုင်ဝမ် တို့သည် ဂျပန် နှင့် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတို့တွင် လူသုံးများကြသည်။

### ဥရောပ
ချက်သမ္မတနိုင်ငံမှတပါး အနောက်ဥရောပနိုင်ငံအများစုတွင် ဂူဂဲကို အသုံးများကြသည်။ ချက်သမ္မတနိုင်ငံတွင် Seznam သည် ကောင်းမွန်သည့် ပြိုင်ဘက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ငါ့စကား နွားရ

**ငါ့စကား နွားရ** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
မှန်သည် ဖြစ်စေ၊ မှားသည် ဖြစ်စေ ငါ့စကားကြောင့်သာ နွားရသည်ဟု တစ်ဖက်သတ် ဇွတ်တရွတ် ပြောဆိုသကဲ့သို့ ယုတ္တိရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ကိုယ်လိုရာကိုချည်း ဆွဲ၍ တစ်ဖက်သတ် ဇွတ်တရွတ် ပြောဆိုသည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"ဆရာကြီးကလည်း ကိုယ့်ဘက်ကိုသာ ဆွဲပြီး ပြောတော့တယ်။ စကားဆိုတာ သူ့ဖို့ ကိုယ့်ဖို့ မျှပြောမှ ကောင်းပါတယ်။ **ငါ့စကား နွားရ** ပြောလို့ ဘာ နေရာကျမလဲ။" [၁၂၇၈] မှာပုံ။ ၇၂။

## ကျမ်းကိုး
ငါ့သမီး တော်လှဆို ယောက်မ မြင်းစီးထွက်

**ငါ့သမီး တော်လှဆို ယောက်မ မြင်းစီးထွက်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ငါ့သမီး တော်လှသည်ဟု ချီးမွမ်းခါမှ သမီးဖြစ်သူက ယောက်မကို မြင်းစီး၍ ထွက်လာသကဲ့သို့ အထင်တကြီး ချီးမွမ်းခါမှ မဖွယ်မရာ ပြုမူ ပြောဆိုသည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါ့သမီးတော်လှ ယောက်မ မြင်းစီးထွက်**ဆိုတာမျိုးပေါ့။ မိဘကတော့ ကျောင်းသွားတယ် မှတ်နေတာ၊ နင်က ရည်းစားနဲ့ ချိန်းတွေ့နေတယ်။" [၁၃၄၁] ငွေတာရီ၊ ၂၃၂။ ၁၅၆။

## ကျမ်းကိုး
ငါမွေးသည့် မျောက် ငါ့ကို ခြောက်

**ငါမွေးသည့် မျောက် ငါ့ကို ခြောက်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
မိမိ မွေးထားသော မျောက်က မိမိကို ပြန်ခြောက်လှန့်သကဲ့သို့ မိမိပြုစုစောင့်ရှောက်ထားခဲ့သောသူက မိမိအား မလေးမခန့် ပြုမူပြောဆိုသည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါမွေးသည့် မျောက်၊ ငါ့ကို ခြောက်**သို့၊ မကြောက်လှည့်ငြား၊ သွပ်မူထားနှင့်၊ ငါသားဟူသည်၊ အမည်တွင်ကာ၊ လိမ္မာချို့တဲ့၊ အကျင့်မဲ့ကို၊" [၈၄၆] ဘူလင် * ၁၉၈။
*ငါ့ကြောင့် လူရာဝင်လာရတဲ့ အကောင်တွေက အခုလို လုပ်တော့ **ငါမွေးတဲ့ မျောက် ငါ့ကို ပြန်ခြောက်**တာမျိုး ဖြစ်နေတာပေါ့။" [၁၃၂၂] သက။ ၆၀။

## ကျမ်းကိုး
ငါးကြော်မကြိုက် ကြောင်မိုက်

**ငါးကြော်မကြိုက် ကြောင်မိုက်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ငါးကြော်ကို တွေ့ပါလျက် မစားသော ကြောင်သည် ကြောင်မိုက်သာ ဖြစ်သကဲ့သို့ အခွင့်ကောင်းရပါလျက် မယူလိုက်သူသည် လူမိုက်သာ ဖြစ်သည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါးကြော်မကြိုက်**၊ တရော်နှင့် တိုက်လိမ့်မည်၊ **ကြောင်မိုက်ကြီး**ထင်ပါ့နော်ဟု ဆိုလတ်သော်၊" [၁၂၆၆] မန်လည်။ ၉၂။
*"**ငါးကြော်မကြိုက်တဲ့ ကြောင်မိုက်**လိုပဲ၊ ကိုယ်က မရှက်ဘဲ လိုက်စားနေတာတောင် ယောင်နနကြီး လုပ်နေသေးတယ်။" [၁၂၉၀] ဒဂုန်၊ ၉၊ ၉၇။ ၂၂၉။

## ကျမ်းကိုး
ငါးကြင်းဆီနှင့် ငါးကြင်းကြော်

**ငါးကြင်းဆီနှင့် ငါးကြင်းကြော်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ငါးကြင်းမှ ရသော အဆီဖြင့် ငါးကြင်းကို ကြော်သကဲ့သို့ ကိစ္စတစ်ရပ်မှ ရရှိသည့် အကျိုးအမြတ်ဖြင့်ပင် ထိုကိစ္စပြီးမြောက် အောင်မြင်စေသည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"ကုန်သည်လုပ်ငန်းတွင် ပထမမြတ်သော အမြတ်ဖြင့် ဆက်၍ ရင်းရသဖြင့် ရှုံးသွားလျှင် အရေးမကြီး၊ **ငါးကြင်းဆီနှင့် ငါးကြင်းကြော်**ပဲဟု ဆိုစမှတ်ပြု၏။" [၁၃၂၅] ရှုမဝ၊ ၁၆၊ ၁၈၈။ ၁၄၇။

## ကျမ်းကိုး
ငါးခုံးမတစ်ကောင်ကြောင့် တစ်လှေလုံးပုပ်

**ငါးခုံးမတစ်ကောင်ကြောင့် တစ်လှေလုံးပုပ်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ပုပ်သော ငါးခုံးမတစ်ကောင် လှေပေါ်တွင် ပါသောကြောင့် တစ်လှေလုံးပုပ်သည်ဟု အထင်ခံရသကဲ့သို့ မကောင်းသူတစ်ဦးကြောင့် အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံး နာမည်ပျက်ရသည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါးခုံးမတစ်ကောင်ကြောင့် တစ်လှေလုံးပုပ်**ဆိုသလို သည်အမိုက်မ တစ်ကောင်ကြောင့် ဗာရာဏသီတစ်မြို့လုံး နာမည်ဆိုးပြီ..." [၁၂၆၉] ဒေရီ၊ တ။ ၉၁။
*"**ငါးခုံးမတစ်ကောင်ကြောင့် တစ်လှေလုံးပုပ်**ဆိုတဲ့ စကားပုံအတိုင်းနှင့် သားတစ်ယောက်အတွက် တစ်မျိုးလုံး နာမည်ပျက်တော့မည်။" [၁၂၇၈] သာရီ။ ၁၃၄။

## ကျမ်းကိုး
ငါးတကာ ယိုသည့်ချေး ပုစွန်ဆိတ်ခေါင်းမှာစု

**ငါးတကာ ယိုသည့်ချေး ပုစွန်ဆိတ်ခေါင်းမှာစု** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ပုစွန်ဆိတ်၏ ခေါင်း၌ အညစ်အကြေးများ ပြည့်နေသဖြင့် ငါးတကာ၏ချေးသည် ပုစွန်ဆိတ်၏ခေါင်း၌ စုနေသည်ဟု ပြောစမှတ် ဖြစ်သကဲ့သို့ အများတကာပြုလုပ်သော အပြစ်များသည် တစ်ဦးတည်း အပေါ်တွင်သာ ပုံ၍ ကျရောက်သည်။

## မူလရင်းမြစ်
*"ပြည်သူပြည်သား၊ ရှင်လူများတို့၊ တရားယွင်းခွ၊ ပျက်ကုန်ကြသော်၊ ထိုမှတစ်သွန်၊ **ငါးများ ဝန်ကို၊ ပုစွန်ဆိတ်ခေါင်း၊ ခံရ**ရှောင်းသို့၊ မကောင်းသမျှ၊ မင်းတွင် ကျ၏။" [၁၂၆၆] မဃ * ၂၂၉။
*"မင်းဟာ ထင်ရာတော့ လုပ်တဲ့ လူပဲ။ **ငါးတကာ ယိုတဲ့ ချေး ပုစွန်ဆိတ်ရဲ့ ခေါင်းပေါ်ချည်း** ပုံတာပေါ့။" [၁၂၉၆] ဘိက္ခုနီ။ ၁၆၈။

## ကျမ်းကိုး
ငါးစိမ်း မြင် ငါးကင် ပစ်

**ငါးစိမ်း မြင် ငါးကင် ပစ်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
မြေခွေးသည် ငါးစိမ်းကို မြင်ကာမျှနှင့် မိမိပါးစပ်ထဲသို့ ရောက်ပြီးသော ငါးကင်ကို စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ အသစ်ကို မြင်ကာမျှနှင့် မိမိလက်ဝယ်ရှိသော အဟောင်းကို စွန့်ပစ်သည်။

 စူဠဓနုဂ္ဂဟ အမည်ရှိသော လုလင်သည် ဇနီးနှင့်အတူ တက္ကသိုလ်ပြည်မှ ဗာရာဏသီပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့၏။ လမ်းခရီးအကြား တောအုပ်တစ်ခုအတွင်း သူခိုးများနှင့်တွေ့ရာ စူဠဓနုဂ္ဂဟ၏ ဇနီးသည် ခိုးသူကြီးကို မြင်လျှင်မြင်ချင်း တပ်မက်သောစိတ် ရှိသဖြင့် အကောက်ကြံသောကြောင့် စူဠဓနုဂ္ဂဟ သေဆုံးရလေသည်။ ခိုးသူကြီးက ထိုမိန်းမ၏ ဖောက်ပြန်သော စိတ်ကို သိရှိသဖြင့် မြစ်တစ်ဖက်သို့ ကူးပြေးရာ ထိုမိန်းမသည် တစ်ဖက်ကမ်း၌ ငို၍ ကျန်ရစ်ခဲ့၏။ ထိုခဏ၌ ဘုရားလောင်းသိကြားမင်းသည် ထိုမိန်းမကို အရှက်ရစေလိုသဖြင့် မိမိက အမဲတုံးကို ချီသည့်ခွေးအဖြစ် ဖန်ဆင်း၍ မာတလိနတ်သားအား ငါးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပဉ္စသီခနတ်သားအား ငှက်အဖြစ်လည်းကောင်း ဖန်ဆင်းစေ၏။ ခွေးသည် ငါးကို မြင်၍ မိမိ ချီလာသော အမဲတုံးကို စွန့်ကာ ငါးကို လိုက်သည်။ ငါးသည်လည်း ရေ၌ ငုပ်သွားလေသည်။ အမဲတုံးကိုမူ ငှက်က ချီယူသွားပြန်သည်။ ဤသို့လျှင် မြေခွေးသည် ငါးစိမ်းကို လိုချင်တပ်မက်မိသဖြင့် မိမိ၏အမဲတုံးနှင့် ငါးစိမ်းပါ နှစ်ခုစလုံး ဆုံးရှုံးသွားရသည်။ 

## မူလရင်းမြစ်
*"စူဠပဒုမ၊ ဒုဋ္ဌကုမ္မာရီ၊ **ငါး**ညှီ**စိမ်း**အ**မြင်**ကြောင့်၊ **ငါးကင်**ကို **ပစ်**သည့် ဇာတ်လည်းတစ်ထောက်၊" [၁၁၈၀] ဥက္ကံ။ ၃၅။
*"**ငါးစိမ်း မြင်**၍၊ **ငါးကင်**စွန့်**ပစ်**၊ မြေခွေးညစ်သို့၊" [၁၂၆၆] မဃ * ၃၀၈။

## ကျမ်းကိုး
ငါးတု ခရုပွက် အိုင်ပျက်

**ငါးတု ခရုပွက် အိုင်ပျက်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
သဘာဝအားဖြင့် ငါးကဲ့သို့ မပွက်နိုင်သော ခရုက ငါးကို တုပ၍ ပွက်သဖြင့် အိုင်၌ ငါးရှိသည်ထင်ပြီး ပက်ခြင်းကြောင့် ရေအိုင် ပျက်စီးရသကဲ့သို့ မတုပသင့်သည်ကို တုပ ယှဉ်ပြိုင်သဖြင့် မိမိရော ပတ်ဝန်းကျင်ပါ ထိခိုက်ပျက်စီးရသည်။

## ဆိုလိုရင်းတူညီသောအခြားစကားပုံ
*ဖားတုလို့ ခရုခုန် အိုင်ပျက်ရုံ- နှင့် အတူတူ။

## မူလရင်းမြစ်
*"ဘယ်မှာ ချမ်းသာနိုင်ပါ့တော့မလဲ။ **ငါးတု**ပြီး **ခရုပွက် အိုင်ပျက်**ရုံ ရှိတာပေါ့ သီသီရဲ့။" [၁၂၉၁] ကဝိမှန်၊ ၄၊ ၁။ ၂၀၇။
*"ရန်အမှုကို မာန်ခုပြီး အန်မတုလေနှင့်။ **ငါးတု**လို့  **ခရုပွက် အိုင်ပျက်**ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ဤနေရာ၌ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ထင်မြင်အောင် စဉ်းစားမိပါစေ။" [၁၂၉၁] ကဝိမှန်၊ ၅၊ ၁၀။ ၂၄၄။

## ကျမ်းကိုး
လူဦးရေအလိုက် တိုက်ကြီးများ စာရင်း

ဤသည်မှာ လူဦးရေအလိုက် တိုက်ကြီးများ စာရင်း ဖြစ်သည်။

## ဒေသအလိုက်နှင့် တိုက်ကြီးများအလိုက် လူဦးရေ (၂၀၁၆) 
## ဒေသအလိုက်နှင့် တိုက်ကြီးများအလိုက် စုစုပေါင်း (၁၉၅၀ မှ ၂၀၁၆) 
### အာဖရိက 
### အမေရိက 
#### မြောက်အမေရိက 
#### တောင်အမေရိက 
### အာရှ 
### ဥရောပ 
### အိုရှန်းနီးယား 
### ကမ္ဘာ 
## အခြားကြည့်ရန် 
* ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း
* လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံများ စာရင်း
* ဘာသာရေးလူဦးရေ စာရင်း
* အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း
* ကမ္ဘာ့လူဦးရေ

## ကိုးကား 
* စာရင်းများသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ မျှော်မှန်းချက်များ (၂၀၁၅ ပြန်လည်တည်းဖြတ်)
ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း

အောက်ပါဇယားတွင် ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်များကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။ လုပ်ဆောင်မှု မရှိတော့သော ရှာဖွေရေးစနစ်များသည် ဇယားတွင် ပါဝင်မည် မဟုတ်ပေ။

## ရှာဖွေမှုရလဒ်များ
## Digital rights
### Tracking and surveillance
## မှတ်စု
## ကိုးကား
NGC 559

**NGC 559** သည် ကပ်ဆီယိုပီးယား ကြယ်စုတန်းမှ ကြယ်အစုအဝေးဖြစ်ပြီး NGC 637 အနား၌ တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
* SEDS – NGC 559
* Simbad – NGC 559
* VizieR – NGC 559
* NED – NGC 559
*
NGC 637

**NGC 637** သည် ကပ်ဆီယိုပီးယား ကြယ်စုတန်းမှ ကြယ်အစုအဝေးဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၇၀၄၅ နီးပါးခန့် ကွာဝေးကာ သက်တမ်းမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၅-၁၅ မီလီယံနှစ် ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ငရုတ်သီးပိုး အစပ်မကြောက်

**ငရုတ်သီးပိုး အစပ်မကြောက်** ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ငရုတ်သီး၌ ခိုအောင်းနေသော ပိုးသည် အပူအစပ်ကို မကြောက်တော့သကဲ့သို့ ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြီးပြင်းလာရသူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို မကြောက်တော့ချေ။ အခြားဆိုလိုရင်းတစ်ခုမှာ ငရုတ်သီး၌ ခိုအောင်းနေသောပိုးသည် အပူအစပ်ကို မကြောက်တော့သကဲ့သို့ မကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်သူသည် မကောင်းမှုကို ပြုရန် မကြောက်တော့ချေ။

## ဆိုလိုရင်းတူညီသောအခြားစကားပုံ
*ငရဲက လာသူ ပြာပူ မကြောက် နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

## ကျမ်းကိုး
WhatsApp

**Whatsapp** သည် freeware ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခုဖြစ်သည်။  စမတ်ဖုန်းများတွင် မက်ဆေ့များအပြန်အလှန်ပေးပို့နိုင်သည့် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။  အင်တာနက်ကို အသုံးပြုကာ အသံဖြင့် ဖုန်းခေါ်၍ ဆက်သွယ်ခြင်း၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ဗီဒီယို Call ခေါ်ကာ ဆက်သွယ်ခြင်း၊ စာတိုမက်ဆေ့များပို့ကာ ဆက်သွယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် GIF, ဗီဒီယိုများ၊ စာရွက်စာတမ်းများ၊ အသုံးပြုသူ၏ တည်နေရာ၊ အသံဖိုင်များ၊ ဖုန်းအဆက်အသွယ်များ၊ အသံမှတ်စုများကို ပေးပို့နိုင်သည်။ အချက်အလက်များ အားလုံး ဝှက်ထားသည်။  ၎င်းတွင် Status အသွင်အပြင်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ၎င်းသည် အသုံးပြုသူအား ရုပ်ပုံ၊ ဗီဒီယိုများတင်ရန် ခွင့်ပြုထားသည်။ ၎င်းကို Mountain View, ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ WhatsApp Inc မှ တီထွင်ထားသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလတွင် Facebook မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉.၃ ဘီလီယံ (ခန့်မှန်း) ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် WhatsApp အသုံးပြုသူ အရေအတွက်သည် သန်းတစ်ထောင်ကျော်ခဲ့သည်။ အသုံးပြုမှု အများဆုံး ဆော့ဖ်ဝဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း (ပစ်ကိန်ကျွန်းစု)

**ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း** (;  ယခင်အမည် **San Juan Bautista** နှင့် **Elizabeth Island**) သည် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသော ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း၏ ဂေဟစနစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူထိတွေ့မှုမရှိသေးသော အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း နှစ်ခုအနက် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းရှိ ပန်းအမျိုးအစား ၅၁ မျိုးအနက် ဆယ်မျိုး၊ ကျွန်းနေငှက် လေးမျိုး၊ နှင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော အင်းဆက်များနှင့် ခရုပတ်ကျိ သုံးပုံတစ်ပုံတို့သည် ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း၌သာ တွေ့ရပြီး ကျွန်းတစ်ခုလုံး သိသာထင်ရှားသော မျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဖြစ်သည်။

ကျွန်းအလျား  နှင့် အနံ  ရှိပြီး ဧရိယာ စုစုပေါင်း  ရှိကာ ပစ်ကိန်ကျွန်းစု၏ အရှေ့မြောက်ဘက်  အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြေညံ့အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး လတ်ဆတ်သည့် ရေရရှိမှုနည်းကာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မသင့်တော်ပေ။  ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကမ်းခြေသုံးခုတည်ရှိကာ ကျန်ကမ်းရိုးတန်းများမှာ  အထိ မြင့်မားသော ကမ်းပါးမတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဒါဆန်ကျွန်းအား ပစ်ကိန်ကျွန်းစုကိုလိုနီအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ တောင်ပစိဖိတ် ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်ဒါဆန်ကျွန်းအား ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပလစ်စတစ်အမှိုက် အများအပြား ကျွန်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေခြင်းကို လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကျွန်းအား မီဒီယာများမှ အာရုံစိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## ဓာတ်ပုံများ 

File:Henderson Island-110240.jpg|အနောက်မြောက်ကမ်းခြေ
File:Henderson Island-110244.jpg|ကမ်းခြေမြင်ကွင်း
File:Henderson Island-110250.jpg|အနောက်မြောက်ကမ်းခြေ
File:Henderson Island-110248.jpg|မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ
File:Henderson Island-110263.jpg|မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ
File:Henderson Island-110267.jpg|အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း ဝက်ဘ်ဆိုဒ် 
* ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း – ယူနက်စကို
* Isla Henderson  (စပိန်ဘာသာဖြင့်)
* မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ကမ်းခြေများ၏ Google Street View (မေ ၂၀၁၃)
ပစ်ကိန်ကျွန်းစု

**ပစ်ကိန်ကျွန်းစု** (; ; ပစ်ကိန်: '**), တရားဝင်အမည် **ပစ်ကိန်၊ ဟန်ဒါဆန်၊ ဒူစီနှင့် အိုအီးနိုးကျွန်းများ''' () သည် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတောင်ပိုင်းရှိ မီးတောင်ကျွန်းလေးခု အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပစိဖိတ်ဒေသရှိ ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုဖြစ်သော ပစ်ကိန်၊ ဟန်ဒါဆန်၊ ဒူစီ၊ နှင့် အိုအီးနိုးတို့သည် သမုဒ္ဒရာအတွင်းတွင် မိုင်ရာပေါင်းများစွာ ဝေးကွာလျက် တည်ရှိကြပြီး စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာမှာ  ဖြစ်သည်။  ခန့် ရှည်လျားကာ အရှေ့မှ အနောက်တန်းလျက်တည်ရှိသော ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် ပစ်ကိန်ကျွန်းတွင်သာ လူနေထိုင်မှုရှိသည်။

## ကိုးကား
အိုအီးနိုးကျွန်း

**အိုအီးနိုးကျွန်း** (;  ) သို့မဟုတ် **Holiday Island** သည် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းတွင် တည်ရှိသော အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပစ်ကိန်ကျွန်းစု ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေတွင် ပါဝင်သည်။

## ပထဝီဝင်
ပစ်ကိန်ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်  အကွာ၊ မြေပုံညွှန်း  တွင် တည်ရှိသည်။ အိုအီးနိုးသန္တာကျောက်ကျွန်းသည် အလယ်ရှိ ရေအိုင် အပါအဝင် အချင်း  ခန့်ရှိပြီး စုစုပေါင်းဧရိယာ  ကျော် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းငယ်ကြီး ၂ ခုနှင့် ကျွန်းငယ်လေး ၃ ခုသည် သန္တာကျောက်ကျွန်း၏ အနားဝန်းပေါ်နှင့် အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းတို့၏ ကုန်းမြေဧရိယာ စုစုပေါင်းမှာ  သာ ဖြစ်သည်။ အိုအီးနိုးကျွန်းကို ပစ်ကိန်ကျွန်းရှိ နေထိုင်သူအချို့က အားလပ်ရက်အပန်းဖြေ ကိုယ်ပိုင်နေရာအဖြစ် ပြုမူကြပြီး ဇန်နဝါရီလတွင် ရက်သတ္တပတ် ၂ ပတ်ခန့် နေထိုင်တတ်ကြသည်။

ပင်မကျွန်းဖြစ်သော အိုအီးနိုးသည် ဧရိယာ  ခန့်ရှိပြီး သစ်တောရှိကာ pandanus နှင့် အုန်းပင်များဖြင့် ပြည့်နေသည်။ အလယ်ရေအိုင်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် ရေပိုက်ခေါင်းတစ်ခုကို တပ်ဆင်ထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ  အောက်ဖြစ်သည်။ စန္ဒီကျွန်း (သို့မဟုတ် ကျွန်းများ) သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ပေါ်ပင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းငယ်သုံးခုသည် ပင်မကျွန်း၏ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

### အရေးပါသော ငှက်နေထိုင်ရာ ဧရိယာ
အိုအီးနိုးကျွန်းသည် မာဖီပင်လယ်ငှက်များ ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး နေထိုင်ကျက်စားရာနေရာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အရေးပါသော ငှက်နေထိုင်ရာ ဧရိယာ အဖြစ် BirdLife International မှ သတ်မှတ်ထားသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
;ဇွန် ၁၈၁၉: ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီပိုင် သင်္ဘော *ဟာကျူလီ* ၏ ကပ္ပတိန် ဂျိမ်းစ် ဟန်ဒါဆင် က အိုအီးနိုးကျွန်းကို စတင် မြင်တွေ့ခဲ့သည်။
;၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၈၂၄: အမေရိကန် ဝေလငါးဖမ်းသင်္ဘော အိုအီးနိုး၏ ကပ္ပတိန် ဂျော့ရှ် ဝေါ့ က သန္တာကျောက်ကျွန်းအား သူ၏ သင်္ဘောအမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။
;၅ မတ် ၁၈၅၈: ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမှ ရွက်လွှင့်လာသော တန်ချိန် ၁၅၀၀ ရှိ *Wild Wave* ရွက်သင်္ဘောသည် အိုအီးနိုးကျွန်း၏ သန္တာကျောက်တန်းတွင် နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့သည်။
;၁၈၇၅: *Khandeish* သင်္ဘောသည် အိုအီးနိုးတွင် နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့သည်။
;၂၃ ဩဂုတ် ၁၈၈၃: *Oregon* သင်္ဘောသည် အိုအီးနိုးတွင် နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့သည်။
;ဧပြီ ၁၈၉၃: *Bowdon* သင်္ဘောသည် အိုအီးနိုးတွင် နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့သည်။
;၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၀၂: ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက အိုအီးနိုးအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
;၁၉၃၈: ပစ်ကိန်ကျွန်းစု ကိုလိုနီအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
;၁၉၉၇: ပိုလီနီရှားကြွက်များကို မျိုးဖြုတ်သုတ်သင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* Oeno Photo Tour – Pitcairners spending holidays on the island
* Island Evolution: Oeno Island  from *NASA Earth Observatory*
* Map of Oeno Island
စန္ဒီကျွန်း (ပစ်ကိန်ကျွန်းစု)

**စန္ဒီကျွန်း** () သည် ပစ်ကိန်ကျွန်းစုတွင်ရှိသော အိုအီးနိုးသန္တာကျောက်ကျွန်းတွင် ပါဝင်သည့် တခဏတာပေါ်လာတတ်သော ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဒူစီကျွန်း

**ဒူစီကျွန်း** (; ) သည် ပစ်ကိန်ကျွန်းစုတွင်တည်ရှိသော လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပစ်ကိန်ကျွန်းစု၏ အရှေ့ဘက်  အကွာနှင့် ဟန်ဒါဆန်ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်  အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ထုံးအိုင် အပါအဝင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ  ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မြောက်မှာ အနောက်တောင်သို့  ရှည်လျားကာ  အကျယ်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အာကားဒီးရား (Acadia)၊ ပန်ဒိုရာ (Pandora)၊ ဝက်စ်ဝပ် (Westward) နှင့် အက်ဒဝပ်စ် (Edwards) အမည်ရှိ ကျွန်းငယ်လေးခုဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။

အသီးအရွက်ပေါက်ရောက်မှု နည်းပါးသော်လည်း ကျွန်းတွင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ နေထိုင်ကျက်စားရာအဖြစ် သိကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မာဖီပင်လယ်ငှက် အကောင်ရေ ၉၀% သည် ဒူစီကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။

ဒူစီကျွန်းကို ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် ပီဒရို ဖာနန်ဒက် ဒီကွီရိုက စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး *Luna Puesta* ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် HMS Bounty သင်္ဘော၏ ပုန်ကန်သူများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် တာဝန်ပေးခြင်း ခံရသော HMS Pandora ၏ ကပ္ပတိန်ဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် အက်ဒဝပ်စ် က ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သူက Francis Reynolds-Moreton, 3rd Baron Ducie ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် *Ducie* ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက Guano Islands Act အရ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက ပစ်ကိန်ကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ပစ်ကိန်ကျွန်းမှ ဝေးကွာနေခြင်းနှင့် ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ကြောင့် ဒူစီကျွန်းအား ယနေ့အချိန်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ ရှားပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*ဒူစီကျွန်းသို့ အလည်တစ်ခေါက် (ဧပြီ ၁၉၉၈)
ခရာကောင်းမြို့ဟောင်း

**ခရာကောင်း သမိုင်းဝင်ဒေသ** သည် ပိုလန်နိုင်ငံ ခရာကောင်းမြို့ရှိ သမိုင်းဝင် မြို့လည်ဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ထိုဒေသမှာ ပိုလန်နိုင်ငံရှိ ရေပန်းအစားဆုံး မြို့ဟောင်းများထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ပိုလန်နိုင်ငံ နိုင်ငံရေး၏ အချက်အချာ ဒေသအဖြစ် ၁၀၃၈ ခုနှစ်မှ စတင် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ၁၅၉၆ ခုနှစ် ဆီဂစ်မွန် ၃ ဗာဆာ ဘုရင်မှ ၎င်း၏ နန်းတော်ကို ဝါဆောမြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည့် အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ 

ထိုအလယ်ခေတ် မြို့ဟောင်းတစ်ခုလုံး သည် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် နေရာများ စာရင်းတွင် ပထမဆုံး ရွေးချယ်ခဲ့သော ဒေသများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး **ခရာကောင်း သမိုင်းဝင်ဒေသ** ဟု အမည်ရေးသွင်းခဲ့သည်။ ထိုမြို့ဟောင်းသည် ပိုလန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမျိုးသား သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦးများ အဖြစ် ရွေးချယ်ထားသော နေရာများတွင်လည်း ပါဝင်ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်က ပထမအကြိမ် ရွေးချယ်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ပိုလန် အမျိုးသားအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကြီးကြပ်မှု အဖွဲ့မှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း

တွင် တည်ရှိသော အာတာဖူ၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ]]

**အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း** (; , , , ,  သို့မဟုတ် ), သည် လက်စွပ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အလယ်ရှိ ရေတိမ်အိုင် (lagoon) ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ဝန်းရံထားသော သန္တာကျောက်တန်းအနားဝန်းရှိသော သန္တာကျောက်တန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အနားဝန်းပေါ်တွင် သန္တာကျွန်းများ/သဲဖုံးလွှမ်းသော သန္တာကျွန်းများ ရှိနေနိုင်သည်။ သန္တာကျောက်တန်းများသည် ပင်လယ်တောင်တန်း၏ အနားဝန်း သို့မဟုတ် ရေပေါ်ပေါ်ထွက်နေသော သို့ တစ်ပိုင်းနစ်မြုပ်နေသော မီးတောင်၏ အနားဝန်းပေါ်တွင် ရံဖန်ရံခါ ရှိလေ့ရှိသည်။ အလယ်ရှိ ရေအိုင်သည် မီးတောင်ထိပ်ဝ သို့မဟုတ် မီးတောင်ရေကန် အဖြစ် ရှိနေလေ့ရှိပြီး အနားဝန်းအမြင့်ပိုင်းသည် ရေပေါ်တွင် ရှိနေပြီး ကျန်ရေတိမ်သည် သန္တာကောင်များ ကြီးထွားစေနိုင်ပြီး ကျောက်တန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ နှေးကွေးစွာ တိုက်စားခြင်း သို့မဟုတ် ကျွံဝင်ခြင်းသည် သန္တာကျောက်တန်းများ ကြီးထွားစေကာ အပြင်ဘက်၊ အထက်ဖက်သို့ ဆက်လက် ကြီးထွားစေပြီး ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။

 ဂြိုဟ်တုမြေပုံ]]
။]]
အား အာကာသမှ မြင်တွေ့ရပုံ]]

## ကိုးကား 
* Dobbs, David. 2005. *Reef Madness : Charles Darwin, Alexander Agassiz, and the Meaning of Coral*.  Pantheon. 
* Fairbridge, R. W. 1950. Recent and Pleistocene coral reefs of Australia. *J. Geol.*, 58(4): 330–401.
* McNeil, F. S. 1954. Organic reefs and banks and associated detrital sediments. *Amer. J. Sci.*, 252(7): 385–401.

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Formation of Bermuda reefs
* Darwin's Volcano – a short video discussing Darwin and Agassiz' coral reef formation debate
အော့ဇဝစ်အကျဉ်းစခန်း

**အော့ဇဝစ် အကျဉ်းစခန်း** သည် နာဇီဂျာမနီတို့၏ အကျဉ်းစခန်း နှင့် သုတ်သင်ရေးစခန်း ကွန်ယက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ပိုလန်ဒေသ အတွင်း နာဇီဂျာမနီတို့မှ တည်ဆောက် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် မူလပထမ အကျဉ်းစခန်း ဖြစ်သော အော့ဇဝစ် ၁၊ အကျဉ်းစခန်း နှင့် သုတ်သင်ရေးစခန်း ပေါင်းစပ်ထားသော အော့ဇဝစ် ၂ - ဘာကီနော ၊ အလုပ်သမား အကျဉ်းစခန်း ဖြစ်သော အော့ဇဝစ် ၃- မိုနိုဝစ်ဇ် တို့ အပြင် အကျဉ်းစခန်း အသေးစား ၄၅ ခု ပါဝင်သည်။

အော့ဇဝစ် ၁ အား ပိုလန် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၄၀ ခုနှစ် မေလ မှ စ၍ အကျဉ်းသားများ စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အကျဉ်းသားများကို သုတ်သင်ခြင်းမှာ ၁၉၄၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့ပြီး အော့ဇဝစ် ၂ - ဘာကီနောမှာ နာဇီတို့၏ ဂျူးမေးခွန်းအတွက် နောက်ဆုံး အဖြေထုတ်ရန် အဓိက နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။  ၁၉၄၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှ ၁၉၄၄ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်း အထိ ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော ဥရောပတဝှမ်းမှ ဂျူးများကို ရထားများဖြင့် သယ်ဆောင်၍ အကျဉ်းစခန်း၏ ဓာတ်ငွေ့ခန်းများ အတွင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုဓာတ်ငွေ့ခန်းများထဲတွင် ဇိုင်ကလွန် ဘီ ပိုးသတ်ဆေးဖြင့် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အကျဉ်းစခန်းသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း ခံရသူ ၁.၃ သန်းမျှ ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အနည်းဆုံး ၁.၁ သန်းမှာ သေဆုံးခဲ့ရသည်။ သေဆုံးခဲ့ရသူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂျူးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး ဂျူး သုတ်သင်ရေး စီမံကိန်း အတွင်း သေဆုံးရသူ ၆ ဦးလျှင် ၁ ဦးမှာ ထိုအကျဉ်းစခန်းတွင် သေဆုံးကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ အော့ဇဝစ် အကျဉ်းစခန်းသို့ ပို့ဆောင်ခံရသော အခြားသူများထဲတွင် ပိုးလူမျိုး ၁၅၀,၀၀၀ ၊ ရိုမာနီ နှင့် ဆင်တီ လူမျိုး ၂၃,၀၀၀၊ ဆိုဗီယက် စစ်သုံးပန့် ၁၅,၀၀၀၊ ယေဟိုးဝါ သက်သေ ခရစ်ယာန် ၄၀၀ နှင့် အခြားသော လူမျိုး သောင်းဂဏန်းမျှ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အရေအတွက် အတိအကျ မသိရသော လိင်တူချစ်သူများလည်း ပါဝင်သည်။ ဓာတ်ငွေ့ခန်းတွင်း မသေဆုံးသော်လည်း အချို့မှာ ငတ်ပြတ်ခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အတင်းအကြပ် စေခိုင်း ခံရခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ကူးစက်ရောဂါများကြောင့် လည်းကောင်း၊ တစ်ဦးချင်း သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဆေးပညာ စမ်းသပ်ခံရခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း သေဆုံး ကြရသည်။

## ကိုးကား
ဝေလစ်ဇကာ ဆားတွင်း

**ဝေလစ်ဇကာ ဆားတွင်း** သည် ပိုလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဝေလစ်ဇကာ မြို့တွင် တည်ရှိကာ ခရာကောင်း မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသအတွင်း ပါဝင်သည်။ ၁၃ ရာစုတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် အထိ စားပွဲတင်ဆား များကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှေးအကျဆုံး လက်ရှိ အသုံးပြုနေဆဲ ဆားတွင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သက်တမ်းတလျှောက်တွင် တော်ဝင် ဆားတွင်းအား ဇူပီ ခရာကောင်းစကီး ဆားတွင်း ကုမ္ပဏီမှ ဦးဆောင် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
* https://muzeum.wieliczka.pl/en
ဝါဆောမြို့ဟောင်း

**ဝါဆောမြို့ဟောင်း** သည် ဝါဆောမြို့တော်၏ ရှေးအကျဆုံး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗစ်စတျူလာမြစ်ကမ်း၊ ဂရော့ဂျ်ကာလမ်း၊ မော့စ်တိုဝါလမ်း၊ ပေါ့ဒ်ဝေး လမ်းတို့က ဝိုင်းရံထားကြသည်။ ဝါဆောရှိ အထင်ရှားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ထိုဒေသ၏ ဗဟိုချက်မ အကျဆုံးမှာ မြို့ဟောင်းဈေးဟု ခေါ်သော နေရာဖြစ်၍ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ကဖေးများ နှင့် ဈေးဆိုင်များ အမြောက်အမြား ရှိသည်။ ပတ်ပတ်လည်တွင် ရှိသော လမ်းများတွင် အလယ်ခေတ် ဗိသုကာ လက်ရာများ ဖြစ်သော မြို့တံတိုင်း၊ ဘာဘီကန် နှင့် စိန့်ဂျွန် ကက်သီဒရယ် ဘုရားကျောင်းစသော ဗိသုကာ လက်ရာများကို တွေ့နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကမ္ဘာ့လူဦးရေ

[[File:World population v3.svg|thumb|332x332px|World population estimates from 1800 to 2100, based on "high", "medium" and "low" United Nations projections in 2015  and UN historical estimates for pre-1950 data]]
[[File:Population Growth by World Bank continental division.png|thumb|300px|Population growth graph generated with data supplied by World Bank, via Google]]

**ကမ္ဘာ့လူဦးရေ** ဆိုသည်မှာ လက်ရှိအသက်ရှင်လျက်ရှိသော လူသား စုစုပေါင်းဦးရေဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ဧပြီလ ၂၄ တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၇,၅၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသည်မှာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ၂၁၀၀ ခုနှစ်တွင် ၁၁.၂ ဘီလီယံ တိုးပွားလာမည်ဟုဆိုသည်။

ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ၁၃၁၅-၁၇ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုကြီးနှင့် ၁၃၅၀ သေမင်းတမန်ကပ်ဆိုး ပြီးကတည်းက ဆက်တိုက်တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်က ၃၇၀ မီလီယံခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ တစ်နှစ်လျင် ၁.၈% အထက်သို့ တိုးပွားလာသော အမြင့်ဆုံး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းသည် ၁၉၅၅-၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်း၌ နှစ်စဉ်မွေးဖွားနှုန်းသည် ၁၃၉ မီလီယံခန့်ဖြင့် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါမူ ၁၃၅ မီလီယံ ပုံသေနှုန်းထားဟု ဆိုသည်။ နှစ်စဉ် သေဆုံးနှုန်းသည် ၅၆ မီလီယံရှိပြီး ၂၀၄၀ ခုနှစ်တွင် ၈၀ မီလီယံနှုန်း ရှိလိမ့်မည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ထောက်ပံ့ရေး၏အဆိုအရ ၂၀၁၁ အောက်တိုဘာ ၃၁ တွင် ၇ ဘီလီယံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။အမေရိကန် သန်ခေါင်စာရင်းဌာနအရမူ ၂၀၁၂ မတ်လ ၁၂ တွင် ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၆ ခုနှစ်အရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ပျမ်းမျှအသက်သည် ၃၀.၁ နှစ်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသား ၂၉.၄ နှင့် အမျိုးသမီးမှာ ၃၀.၉ နှစ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ကုလသမဂ္ဂ၏ မျော်မှန်းချက်များအရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ပုံမှန်တိုးတက်ဖွယ်ရှိပြီး ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ၈.၃ ဘီလီယံမှ ၁၀.၉ ဘီလီယံကြား ရောက်လိမ့်မည်ဟုဆိုသည်။ ၂၀၀၃ UN Population Division အရမူ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ၂၁၅၀ ခုနှစ်တွင် ၂၄ ၈ ဘီလီယံရှိလာမည်ဟုဆိုပြီး ၂၀၁၄ ခန့်မှန်းချက်အရ ၉.၃ နှင့် ၁၂.၆ ဘီလီယံဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသည်။ အချို့သော သုံးသပ်သူများက လူသားများ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ရိုက်ခတ်မှု၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အစာပင်ရင်းနှင့် စွမ်းအင်အရင်အမြစ်များအပေါ်  လွန်ကဲစွာ သုံးစွဲမှု စသည်တို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ရေရှည်တွင် ကြာရှည်ခံ/မခံ ဆိုသည်အား မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ ခန့်မှန်းချက်အရ အသက်ရှင်ခဲ့ဖူးသမျှ လူသားဦးရေ စုစုပေါင်းသည် ၁၀၆ မှ ၁၀၈ ဘီလီယံကြား ရှိသည်ဟုဆိုသည်။

## ကိုးကား
အဆန်တီ ရိုးရာအဆောက်အဦးများ

**အဆန်တီ ရိုးရာအဆောက်အဦးများ** သည် ဂါနာနိုင်ငံ မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အရှန်တီ အင်ပိုင်ယာခေတ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ရိုးရာ အဆောက်အဦး ၁၃ ခုကို ပေါင်းစည်းခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဆန်တီ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်သည် ၁၈ ရာစုအတွင်း ရွှေရောင်လွှမ်းသောခေတ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသတို့ ဗြိတိသျှတို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ချိန် ၁၈၀၆ မှ ၁၉၀၁ အတွင်းတွင် ပြိုလဲခဲ့ကာ ထိုအချိန်က တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အဦး အတော်များများမှာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုအဆောက်အဦးများထဲမှ တော်ဝင်ဂူသင်္ချိုင်းအား ဘေဒန်ပေါင်ဝဲလ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

အဆောက်အဦးများအား လူနှင့် နတ်ဘုရားတို့၏ အိမ် အဖြစ် ဖော်ပြကြပြီး အဆန်တီလူမျိုးတို့၏ နောက်ဆုံးကြွင်းကျန်ရစ်သော သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပင်ဖြစ်သည်။ အိမ်များအား ရွှံ့၊ ကောက်ရိုး နှင့် သစ်တို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသဖြင့် သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ထိုအဆောက်အဦးများအား ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်သည်။

## ကိုးကား
တူးနစ်မြို့ဟောင်း

တူးနစ်မြို့ဟောင်းသည် တူနီးရှားနိုင်ငံ ၏ မြို့တော် တူးနစ်မြို့မှ တံတိုင်းကာရံထားသော မယ်ဒီနာဟုခေါ်သည့် ရပ်ကွက်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။

ထိုမယ်ဒီနာ အတွင်းတွင် အဆောက်အဦးပေါင်း ၇၀၀ ခန့်ရှိပြီး နန်းတော်များ၊ ဗလီများ၊ ဂူသင်္ချိုင်းများ နှင့် မဒရာဆာခေါ် ပညာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများနှင့် ရေပန်းများ ပါဝင်ပြီး အယ်လ်မိုဟတ် ခေတ် နှင့် ဟပ်ဖ်ဆစ် ခေတ် အတွင်းက ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဂါနာနိုင်ငံရှိ ရဲတိုက်များစာရင်း

အောက်ပါစာရင်းသည် ဂါနာနိုင်ငံ ရှိ ရဲတိုက် များ၏ စာရင်းဖြစ်သည်။

## ယူနက်စကိုစာရင်း
**ဂါနာနိုင်ငံ ဗော်လ်တာဒေသ၊ ဂရိတ်တား အက်ခရာဒေသ၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသမှ ခံတပ်နှင့် ရဲတိုက်များ** သည် ယူနက်စကိုမှ ပေါင်းစပ် သတ်မှတ်ထားသော ဂိုးလ်ကို့စ် တလျှောက် (ယနေ့ခေတ် ဂါနာနိုင်ငံနေရာ) တွင် ရှိသော ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် ဥရောပ စတိုင်လ် ခံတပ်များနှင့် တပ်စခန်းများ (အများအားဖြင့် ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်ချ် နှင့် ဗြိတိသျှ တို့မှ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။) ဖြစ်သည်။

ထိုသတ်မှတ်ချက်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် နေရာများစာရင်းအဖြစ် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခဲ့သော နေရာ ၁၁ ခုပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
ဘော့ခ်နယား ဆားတွင်း

ဘော့ခ်နယား ဆားတွင်းသည် ပိုလန်နိုင်ငံ ဘော့ခ်နယားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး ဆားတွင်းများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ကာ ပိုလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး ဆားတွင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဆားတွင်းအား ၁၂ ရာစု နှင့် ၁၃ ရာစု အတွင်း ဘော့ခ်နယားတွင် ဆားများ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တော်ဝင် ဆားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဇူပီ ခရာကောင်းစကီး ကုမ္ပဏီ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုဆားတွင်းအား ပထမကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ထိုဆားတွင်းအား အမွေအနှစ် ဒေသ တစ်ခု အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဒေသအား ပိုလန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမျိုးသား သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦး တစ်ခု အဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ပိုလန်နိုင်ငံ အမျိုးသား အမွေအနှစ် စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့မှ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယာဝိုယဲဇာသစ်တော

**ယာဝိုယဲဇာတောအုပ်** သည် ကမ္ဘာဦးအစက ဥရောပလွင်ပြင် တစ်လွှား ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေခဲ့သော ထူထပ်သော သစ်တောအုပ်ကြီး၏ နောက်ဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ကျန်နေခဲ့သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသစ်တောတွင် ဥရောပ၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်းနေ သတ္တဝါများဖြစ်သော ဥရောပ ဘိုင်ဆွန်ကျွဲ အကောင် ၈၀၀ ကျော် နေထိုင်ကြသည်။ ယူနက်စကို၏ လူနှင့် ဇီဝရပ်ဝန်း အစီအစဉ်မှ ပိုလန် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ ယာဝိုယဲဇာအား ၁၉၇၆ တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဘီလာရုဇ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အား ၁၉၉၃ တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘီလာရုဇ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေသည် ၂၁၆,၂၀၀ ဟက်တာ (၂,၁၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၈၃၉ စတုရန်းမိုင်) မျှ ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ဖြတ်သန်းဇုံ၊ ကြားခံဇုံ နှင့် အဓိက ဇုံ ဟူ၍ ပိုင်းခြား ထားခဲ့သည်။  ထိုသစ်တောအား ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ မှ နေချရာ ၂၀၀၀ အထူးထိန်းသိမ်းရေး ဒေသ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်

မီးဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်သည် သိပ္ပံနှင့် အင်ဂျင်နီယာဘာသာ စည်းမျဉ်းများကို အသုံးချ၍ ပြည်သူများ၊ အိုးအိမ်စည်းစိမ်များ နှင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တို့အား မီး နှင့် မီးခိုးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိခိုက်ပျက်စီးစေမည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှ ကာကွယ်သော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုပညာရပ်တွင် မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ငြိမ်းသတ်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကို နည်းပါးစေခြင်း တို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်သော မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် နှင့် လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် မီးဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားပါက အန္တရာယ်ကင်းစွာ ရှောင်တိမ်းထွက်ခွာနိုင်ခြင်းတို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်သော မီးဘေးအန္တရာယ် လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်တို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်ထဲတွင် မီးဘေးလုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် ပါဝင်နေသည်။

မီးဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်တွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်။
* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း - မီးဘေးအန္တရာယ် အချက်ပေးမှုစနစ် နှင့် မီးသတ်ကို ဆင့်ခေါ်သော စနစ်
* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို တိုက်ရိုက် ကာကွယ်ခြင်း - မီးငြိမ်းသတ်မှု စနစ်
* မီးဘေးအန္တရာယ်ကို သွယ်ဝိုက် ကာကွယ်ခြင်း - မီးနှင့် မီးခိုး အတားအဆီးများ၊ နေရာလွတ်ချန်ထားခြင်း
* မီးခိုး ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း
* လွတ်မြောက်နိုင်သော ပံ့ပိုးမှုများ - အရေးပေါ်ထွက်ပေါက်၊ မီးလောင်နေစဉ် အသုံးပြုသော ဓာတ်လှေကား အစရှိသည်များ
* အဆောက်အဦး ဒီဇိုင်း၊ ပုံစံနှင့် နေရာ စီမံခြင်း
* မီးဘေးအန္တရာယ် တားဆီးရေး အစီအစဉ်များ
* မီးဘေးအန္တရာယ်၏ သဘောတရား နှင့် ပုံစံထုတ်ခြင်း
* မီးလောင်နေစဉ် လူတို့၏ အပြုအမူ
* စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများ အပါအဝင် အန္တရာယ်အတွက် ကြိုတင်တွက်ဆမှုများ
* တောမီးလောင်ခြင်းအား စီမံခန့်ခွဲခြင်း
မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း

မီးဘေးအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်သော ကိရိယာများသည် မီးကြောင့်ဖြစ်သော သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဖြစ်သော မီးခိုး၊ အပူချိန်၊ အနီအောက်ရောင်ခြည်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှု သို့မဟုတ် ဓာတ်ငွေ့ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း အားဖြင့် မီးလောင်ခြင်းကို သိရှိနိုင်သည်။

လူနေအိမ်များတွင်မူ မီးခိုးစောင့်ကြည့် ကိရိယာများကို သီးခြားစီ တပ်ဆင်ကြပြီး လူနေအိမ်မဟုတ်သော အဆောက်အအုံများတွင်မူ မီးဘေးအန္တရာယ် အချက်ပေး စနစ်အဖြစ် အောက်ပါ အော်တိုမက်တစ် ကိရိယာများကို တစ်မျိုးတည်း သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်၍ သုံးစွဲကြသည်။

* အပူချိန်စောင့်ကြည့် ကိရိယာ
* မီးခိုးစောင့်ကြည့် ကိရိယာ
* မီးတောက် စောင့်ကြည့်ကိရိယာ
* မီးနှင့်ဆိုင်သော ဓာတ်ငွေ့ စောင့်ကြည့် ကိရိယာ
အယ်လ်ဂျမ် လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံ

**အယ်လ်ဂျမ် လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံ**သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ အယ်လ်ဂျမ်မြို့တော်တွင် ရှိသော လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု အဖြစ် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ထို လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံအား အေဒီ ၂၃၈ ခုနှစ် ခန့်က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ယနေ့ခေတ် တူနီးရှားနိုင်ငံနေရာသည် အာဖရိကတွင် ရှိသော ရောမ၏ နယ်မြေတစ်ခု အဖြစ် သစ်စဒရပ် မြို့တော်အတွင်း တည်ရှိနေခဲ့ကာ ယခု အယ်လ်ဂျမ်မြို့၏ ဆင်ခြေဖုံး နေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရောမ၏ အပျက်အစီးများထဲမှ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သော အဆောက်အဦး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရောမအင်ပိုင်ယာ အတွင်းရှိ အခြားသော လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံများ နည်းတူ ပွဲကြည့်ရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံး လေဟာပြင် ပြဇာတ်ရုံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား