open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်

**ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်မြို့နှင့် စဉ့်ကိုင်မြို့အကြား တောမကျေးရွာအနီးတွင်တည်ရှိသည်။

## ပါမေက္ခချုပ်များ 
## ကိုးကား
လယ်ပတူ

**လယ်ပတူပင်**သည် အကန်သေစီအီး() မျိုးရင်းတွင် 
ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဟိုင်ဂရိုဖီလား စပိုင်နိုးဆား(*Hygrophila spinosa*; ယခုအခါတွင် *Hygrophila auriculata*၊ သို့မဟုတ် *Hygrophila schulli*) ဟုခေါ်သည်။ လယ်ပတူကို **ဆူးပဒေါင်း**ဟုလည်းခေါ်သည်။ အမွေးအမျှင်ထူ 
၍ ဆူးရှိသော သစ်နုပင်(ပင်ပျော့) မျိုးဖြစ်သည်။ တစ်နေရာတည်းမှ နှစ်ပေ 
မှ ငါးပေအထိရှည်သော ပင်စည်များ အများအပြား တစ်ဖြောင့်တည်းထွက် 
သည်။ သုံးလက်မမှ ခြောက်လက်မအထိ ရှည်သော လှံစွပ်ပုံ အရွက်များ 
သည် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ချွန်နေ၍ ညှာတံမရှိ ပင်စည်မှကပ်၍ပေါက်ကာ 
ဖြူသောအမွေးထူ အနည်းငယ်မျှဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ 
ပန်းပွင့်အထုပ်ကြီးများသည် ပင်စည်ရင်းမှ လှည့်ပတ်ထွက်လာကြ 
သည်။ ပန်းပွင့်တစ်ထုပ်တစ်ထုပ်တွင် လက်မဝက်မှ တစ်လက်မခွဲအရှည်ရှိ 
သည့် မာသောဆူးများ ခြောက်ခုခန့်ရှိသည်။ လှံစွပ်ပုံရှိသော ပွင့်ခံရွက်များ 
သည် ၁/၃ လက်မမှ လက်မဝက်အထိရှည်သည်။ ယင်းပွင့်ခံရွက်များသည် 
အပေါ်ထိပ်တွင် အနည်းငယ်ကြီး၍ အောက်ဘက်တွင် အလယ်၌ ပွင့်ချပ်အုံ 
သည် ခပ်ချောချောရှိ၍ အရောင်မှာ မရမ်းစေ့ရောင် ဖျော့ဖျော့ရှိသည်။ ဝတ် 
မှုန်အိမ်များသည် ရှည်မျောမျောရှိ၍ အစေ့အိမ်မှာ ၁/၃ လက်မရှိကာ ပွင့် 
ချပ်ထက်တိုသည်။ အစေ့အိမ်အောက်ဘက်တွင် အစေ့လေးခုမှ ရှစ်ခုအထိ 
ပါရှိသည်။
ပန်းများသည် ဇန်နဝါရီလမှ မတ်လအတွင်း ပွင့်ကြသည်။ လယ်ပတူပင်များသည် ရေကန်၊ ရေမြောင်းနှင့် လယ်ကွင်းများတွင် အမြောက်အမြား 
ပေါက်သဖြင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်နိုင်ငံတွင် လယ်ပတူ တစ်ပင်လုံးကို ဆီးချိုရောဂါအတွက် အသုံးပြုသည်။ 

## ကိုးကား
အိုအက်စ်ပီအက်ဖ်

**အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း အရင်ဖွင့်** () သို့မဟုတ် **အိုအက်စ်ပီအက်ဖ်** () ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် ကွန်ယက်အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်သော အိုင်ပီ ကွန်ယက်များတွင် သုံးသည့် ရောက်တင်း ပရိုတိုကောလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုပရိုတိုကောလ်သည် ချိတ်ဆက်မှု အခြေအနေ အယ်လ်ဂေါ်ရစ်သမ် (link state routing algorithm) ကို အသုံးပြုပြီး အတွင်းပိုင်း ရောက်တင်းပရိုတိုကောလ် အုပ်စု (interior routing protocols) တွင် ပါဝင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်သော ကွန်ယက် စနစ် (autonomous system) တစ်ခု အတွင်းတွင်သာ အလုပ်လုပ်လေ့ ရှိသည်။ အိုင်ပီဗွီဖိုး (IPv4) အတွက် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် ဗားရှင်း ၂ကို RFC 2328 တွင် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အိုင်ပီဗွီဆစ် (IPv6 ) နှင့် ပတ်သက်သည့် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည့် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် ဗားရှင်း ၃ကို  RFC 5340 တွင် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုထားသည်။ 

အိုအက်စ်ပီအက်ဖ်မှာ အင်တာပရိုက်စ် ကွန်ယက်များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုသည့် အတွင်းပိုင်း ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးသည့် ကွန်ယက်များတွင်မူ အခြား ချိန်ဆက်မှု အခြေအနေ ပရိုတိုကောလ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် IS-IS ကို သုံးလေ့ ရှိကြသည်။ အပြင်ပိုင်း ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ်များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်မှာ ဘော်ဒါ ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ် သို့မဟုတ် ဘီဂျီပီ (BGP) ဖြစ်ပြီး အင်တာနက်နှင့် အလိုအလျောက်အလုပ်လုပ်သော ကွန်ယက်စနစ် ကြားတွင် အသုံးအများဆုံးသော ပရိုတိုကောလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နည်းပညာ
လယ်စာပင်

**လယ်စာပင်** သို့မဟုတ် **လှည်းစာ**
လယ်စာပင်သည် ပျဉ်းမပင်ကဲ့သို့ပင် လစ်သရာ 
စီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လေဂျာစထရီမီယာ တိုမင်တိုဆာ('''')ဖြစ်သည်။ လယ်စာပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မြန်မာ 
နိုင်ငံကဲ့သို့ ပူ၍စိုစွတ်သော ဒေသများဖြစ်ရာ ထိုမှတစ်ဆင့် အခြားတိုင်း 
ပြည်များသို့ ယူဆောင်စိုက်ပျိုးကြသည်။ လယ်စာပင်ကို ပျဉ်းမဖြူပင်ဟု 
လည်း အချို့ကခေါ်ကြသည်။ သို့သော် ပျဉ်းမပင်လောက် မမြင့်ပေ၊ မကြီး 
မငယ်အရွယ်တော်အပင်မျိုးဖြစ်၍ လှပသည်။ ပင်စည်သည် ရှည်လျားဖြောင့် 
မတ်၍ လုံးပတ်ငါးပေမှ ရှစ်ပေအထိရှိသည်။ ဖြူသောပန်းပွင့်အခိုင်ကြီးများ 
သည် အကိုင်းရင်းမှထောင်၍ ထွက်လာကြရာ ကြည့်၍အလွန်လှပေသည်။ 
တစ်နှစ်လျှင် ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း နှစ်ကြိမ်ပွင့်ကြသည်။
လယ်စာပင်ကို တနင်္သာရီတိုင်းမှ ပဲခူးတိုင်း ရိုးမတောင်တန်းတစ် 
လျှောက်တွင်ရှိသော သစ်တောများ၌ မြောက်ဘက်မန္တလေးမြို့ အနီးတိုင် 
အောင် တွေ့နိုင်သည်။ လယ်စာပင်၌ အနှစ်သားမရှိ၊ သင်းသတ်၍ မရနိုင် 
ချေ။ အပင်မည်မျှပင်ကြီးစေကာမူ အတွင်း၌ ခေါင်းပွကြီးဖြစ်သည်။ အပင် 
ကို ခုတ်လှဲနေစဉ်ဖြစ်စေ၊ ခုတ်လှဲပြီးသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ သစ်သားမှာ အလွန် 
ကွဲအက်လွယ်သည်။ လယ်စာပင်သားသည် ညိုညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အသင့် 
အတင့်မာသည်။ အသားသေလွယ်၍ ဆေးအရောင်တင်ခံသည်။ လယ်စာ 
သားသည် လေးကိုင်းများ၊ လှံရိုးများလုပ်ရန်နှင့် လှေများ၊ လှည်းဘီးများ 
ပြုလုပ်ရန် အသုံးကျသည်။ အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်လည်း သင့် 
လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘော်တွင်း၌ ယာယီ 
အဆောက်အအုံများကို လယ်စာသားဖြင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။
အတော်အသင့်အိမ်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ထုပ်၊ လျောက်၊ ဒိုင်း၊ 
မြှား၊ ရက်မနှင့် ထရံကာရန် နှောသားကို အသုံးချနိုင်သည့် နည်းတူ၊ လယ် 
စာသားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ လယ်စာသားမီးသွေးသည် အိမ်သုံး 
အတွက် အကောင်းဆုံး မီးသွေးတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။ လယ်စာပင်မှ သစ် 
သားကို အသားသေအောင် အမိုးသာရှိ၍ အကာအရံမရှိသော တင်းကုပ်တွင်း 
၌ စုပုံထားရသည်။ 
လယ်စာပင်များကို တောင်ငူနယ်နှင့် ပျဉ်းမနားနယ်ရှိ သစ်တော 
များ၌လည်း တွေ့နိုင်သည်။

## ကိုးကား
လဲချားမြို့နယ်

**လဲချားမြို့နယ်**သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း လွိုင်လင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သောမြို့နယ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်၍ ၁၅၅၉ စတုရန်းမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၃၁၈၆ ပေ (၉၇၁ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်။ လဲချားမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့နယ်နှင့် မိုင်းနောင်မြို့၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကျိုင်းခမ်းနယ်နှင့် မိုးနဲမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုးနဲမြို့နယ်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်နှင့် မိုင်းပွန်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဟိုပုံးမြို့နယ်နှင့် ရပ်စောက်မြို့တို့ အသီးသီးရှိကြသည်။ လဲချားမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၆၅၁ ရွာရှိ၍လူနေအိမ်ခြေပေါင်း ၆၇၆၄ အိမ်ရှိပြီးလျှင် ၁၉၃၈ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၃၁၉ ယောက်ရှိသည်။ လဲချားမြို့သည် လဲချားမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်စိုက်ရာမြို့ဖြစ်၍ လွိုင်လင်- သီပေါသွား လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ လွိုင်လင်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၃၈ မိုင်ဝေးကွာသည်။

စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်တွင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်လိုက်သည့်အခါ တိုင်း၊ ခရိုင်၊ ခိုရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး၊ ခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသည်ဖြင့် အုပ်ချုပ် သွားလေသည်။ လဲချားမြို့နယ်သည် ယခုအခါ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်ခရိုင်ခွဲ တွင်ပါဝင်သောမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်လာ၍ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၄ဝဝဝ ရှိသည်။

လဲချားမြို့နယ်၏ ကိုးပုံ ခုနစ်ပုံခန့်သည် မြေပြန့်များဖြစ်၍ စပါးများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြို့နယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် တောင်တန်းများရှိရာဒေသတွင် တောင်သူများနေထိုင်၍ တောင်ယာလုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည်။ စပါးကို အများအပြားစိုက်ကြသည်။ စပါးအပြင် တောင်သူရွာများတွင် ကြံ၊ လိမ္မော်နှင့် သနပ်ဖက်များကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ နယ်မှထွက်သော သနပ်ဖက်နှင့် လိမ္မော်သီးများကို ပြည်မသို့ တင်ပို့ရောင်းချ၍ ပြည်မမှ ဆား၊ ငပိ၊ ကွမ်းသီး၊ ချည်ထည်များနှင့် အဝတ်အထည်များ ဝယ်ယူလာကြသည်။ လဲချားမြို့နယ်သည် ထိုနယ်မှ ထွက်သော သံနှင့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများကြောင့် ထင်ရှား၏။ သံရိုင်းများကို အနောက်ဘက် တောင်တန်းများ၌တူးဖော်ရရှိ၍ ထိုနေရာမှာပင် သံရေကျိုးခြင်းကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးလျှင် သံထည်ပစ္စည်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထိုသံထည်ပစ္စည်းများကို ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတစ်လျှောက် ရောင်းချကြသည်။ ကွမ်းအစ်၊ ရေခွက် စသောယွန်းထည် ပစ္စည်းများကိုလည်း ရောင်းချကြသည်။ 

## ကိုးကား
လဲလူပင်

**လဲလူပင်**သည် ဩလာကေစီအီးမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ယင်း 
ကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဩလက်စကင်းဒင် ဟုခေါ်သည်။ လဲလူပင် 
သည် ချုံနွယ်ပင် မျိုးကြီးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ် ရွက်ပြတ်တော်များ၌ 
အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ လဲလူပင်မှ အခေါက်ကို အဖျားရောဂါအတွက် 
အသုံးပြုကြ၍ အရွက်ကို ဟင်းချို၊ ဟင်းခါး ချက်ကာ စားသောက်ကြသည်။ 
လဲလူပင်ကို လဲလောပင်၊ တောင်လဲလူပင် ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
လယ်တွင်းကိုးခရိုင်

အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကျောက်ဆည်နယ်ကို **လယ်တွင်းကိုးခရိုင်**ဟုခေါ်သည်။ ရေလွှဲကိုးခရိုင်ဟုလည်းခေါ်၏။ ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၍ ဆန်ရေစပါး ပေါများကြွယ်ဝသော ထိုလယ်တွင်းရိုးခရိုင်ကား ပန်းလောင်မြစ်၏မှီခိုရာ -
# စောလှမြို့၊ 
# ပင်လယ်မြို့၊
# မြစ်သားမြို့၊
#  မြစ်မနား (ပျဉ်းမနားမြို့၊ ဇော်ဂျီမြစ်၏ မှီခိုရာ)
# မြောင်လှမြို့၊
#  မြင်းခုံတိုင်မြို့၊
# မက္ခရာမြို့၊ 
# ပနံမြို့ (ပေါက်မြိုင်မြို့)၊ 
# မြင်စိုင်းမြို့တို့ဖြစ်ကြသည်။

သက္ကရာဇ် ၃၇၉ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်းစောသည် မြန်မာပြည်အလုံး၌ ဆည်မြောင်း ကန် ချောင်းဖြစ်ကောင်းသောအရာတို့ကို ဆည် မြောင်း ကန် ချောင်း ဖြစ်စေ၏။ တောင်ဘက်လယ်တွင်းသို့ ရောက်တော်မူသောအခါ သာလျောင်းတောင်သို့ တက်၍ ကြည့်တော်မူသော် ကယွတ်တောင်ထက်ကကျသော ရေကို အတန့် တန့် ဆည်၍ လယ်လုပ်ရသော် သာသနာ ၅ဝဝဝ ပတ်လုံး ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ စီးပွားများလတ္တံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ပန်းလောင်မြစ်မှာ− 
#  ကင်းတားဆည်၊ 
#  ငနိုင့်သေဉ်ဆည်၊ 
# ပြောင်းပြာဆည်၊ 
# ဂူမည်းဆည်များကို ဆည်ဖို့တော်မူသည်။

ဇော်ဂျီ(မက္ခရာ) မြစ်မှာ− 
#  နွားတက်ဆည်၊ 
# ကွမ်းဆေးဆည်၊ 
#  ဂူတော် (ငပြောင်း) ဆည်များကို ဆည်ဖို့တော်မူသည်။ 

ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်းစောသည် လယ်တွင်း ၁၁ ရွ ာပြုစုတော်မူခဲ့၏။ ထို ၁၁ ရွာကား ပင်လယ်၊ မြစ်မနား(မည်မနာ)၊ မြစ်သား (မစ်သာ)၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ယမုံး(ရငုန်)၊ ဖနံ (ပနန်)၊ မက္ခရာ၊ တပြက်သာ၊ သင်တောင်၊ တမုတ်ဆိုး၊ ခံလူး(ခံမှု(ဝါ)ခမ်လှူ)တို့ဖြစ် ၏။ ယင်းတို့ကို မြစ်သား ၁၁ ရွာ (ဝါ) မြစ်သား ၁၁ ခရိုင်ဟုလည်းခေါ်သည်။ ဤသို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို ကောင်းစွာ အားပေးပြုစုသဖြင့် ကျောက်ဆည်နယ်သည် ပုဂံပြည်၏ စားရေးရိက္ခာ သိုမှီးရာ စပါးကျီသဖွယ် ဖြစ်လာပေသည်။ ရေလွှဲဆည်မြောင်းတို့ကို မင်းအဆက်ဆက် သုံးလူများကို နေရာချထား၍ ကြည့်ရှုပြုစုစေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် လယ်တွင်းခရိုင်များကို စိုးအုပ်ရသူများသည် အလုံးအရင်း အားအင်ပြည့်ဝမှုများရရှိသဖြင့် မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ ပြုစုစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ မြို့တော်များသည် လယ်တွင်းနယ်များ အနီးဝန်းကျင်၌သာ ရှိကြလေသည်။

သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၈ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော်အချိန် ဘိုးတော်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို အိမ်ခြေစာရင်းပြုလုပ်၍ ရွှေတိုက်သို့သွင်းထားစေသည်။ ထိုအခါ ပန်းလောင်မြစ်ရေသောက်ဖြစ်သော အနော်ရထာမင်း ဆည်ဖို့ဖောက် လုပ်ထားခဲ့သော ငနိုင့်သေဉ်ဆည် ငနိုင့်သေဉ်မြောင်း ရေသောက်ခရိုင်ကို စောလှခရိုင်၊ ပြောင်းပြာဆည် ပြောင်းပြာ မြောင်း ရေသာက်ခရိုင်ကို မြစ်သားခရိုင် အစရှိသည်ဖြင့် ပန်းလောင်မြစ်ရေသောက် မြစ်သားမြို့နယ်တွင် လေးခရိုင်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ရေသောက် ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တွင် ငါးခရိုင်၊ ပေါင်းကိုးခရိုင်အဖွဲ့မူ၍ ကိုးခရိုင်ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့လေသည်။ 

## လယ်တွင်း ကိုးခရိုင်ဈေး
လယ်တွင်း၉ ခရိုင်ဈေးများမှာ - 
#လှည်းကူးဈေး
#မြို့ကြီးဒေါင်းမီးဈေး
#လွန်ကျော်ဈေး
#သံရွာဈေး
#ဂူမည်းဈေး
#ရေဝန်းဈေး
#မြစ်သားဈေး
#ဟန်းမြင်းဘိုဈေး( ဟံမြင့်မိုရ်ဈေး)
#သံမံတလင်းဈေး
#ကျောက်ဆည်ဈေး
#ပွတ်တိုင်ဈေး
#ဒွေးလှဈေး
#ရနန်းဈေး
#သစ်ခေါက်ဈေး
#ဘယ်လင်းဈေး(နောက်မှ ဖြစ်သည်။)
# စဉ့်ကိုင်ဈေး
# ပလိပ်ဈေး
#မင်းစုဈေး(နောက်မှဖြစ်သည်။)
# ပင်းတလဲ
# ရမုန်ဈေး
#ရွာပုလဲဈေး
#မြင်းခုံတိုင်ဈေး တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
လဲပင်

**လဲပင်**သည် လက်ပံပင်ကဲ့သို့ ဗုံဗာကစီအီးမျိုးရင်း(; APG IV တွင်  ပါဝင်သည်)တွင်ပါဝင်၍ 
ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဆိုင်ဗာပင်တန်ဒရာ(*Ceiba pentandra*)ဖြစ်သည်။ လဲပင်ကို 
**သဘောလက်ပံ** သို့မဟုတ် **မှို့ပင်**ဟုလည်းခေါ်သည်။ လဲပင်၏ မူလပေါက် 
ရောက်ရာဒေသမှာ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုများနှင့် အမေရိကတိုက်အပူပိုင်း 
ဒေသများဖြစ်သည်။ ထိုဒေသများမှ အခြားတိုင်းပြည်များကို တစ်ဆင့်ယူ 
ဆောင်စိုက်ပျိုးကြရာ ယခုအခါ ဂျားဗားကျွန်းတွင် အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြ 
သည်။ ဖိလိပိုင်ကျွန်း၊ မလ္လယု ကျွန်းဆွယ်နှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်း တို့တွင်လည်း 
စိုက်ပျိုးကြသည်။ သို့သော် ဂျားဗားကျွန်းလေက် အမြောက်အမြား မစိုက် 
ပျိုးကြချေ။ ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိမြင့်၍ ပင်စည်လုံးပတ်မှာ နှစ်ပေမှ သုံး 
ပေအထိရှိသည်။ ထိုအပင်ကို အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း စိုက်ပျိုးလေ့ 
ရှိသည်။
လဲပင်၏ အစေ့များရှိသော သီးတောင့်ထဲ၌ အလွန်အသုံးဝင်သည့် 
လဲများပါရှိသည်။ သီးတောင့်များရင့်သောအခါ ဆွတ်ခူး၍ အစေ့များနှင့် 
တကွ လဲများကို ထုတ်ယူပြီးလျှင် နေတွင်အခြောက်လှန်းထားရသည်။ ထို့ 
နောက် တောင်းများတွင်ထည့်၍ အစေ့နှင့်လဲ ကွဲသွားအောင် တုတ်ကန့် 
လန့်ဖြင့် မွှေပေးရသည်။ မွှေဖန်များသောအခါ လေးသောအစေ့များသည် 
တောင်းအောက်သို့ ကျဆင်းသွားပြီးလျှင် လဲများအပေါ်တွင် ရှိနေတော့၏။ 
ရရှိသောလဲများကို အထုပ်ကြီးများပြုလုပ်၍ လဲအများဆုံးအသုံးပြုရာ အမေရိ 
ကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တင်ပို့ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လဲအများဆုံးထွက် 
သော ဒေသများမှာ ဂျားဗားကျွန်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ဖြစ်သည်။ 
လဲနှင့် ဝါဂွမ်းကွာခြားသော အချက်တစ်ချက်မှာ လဲသည်ပိုးကဲ့သို့ နူးညံ့ 
သောကြောင့် ဝါကဲ့သို့ အထည်များရက်လုပ်ရန်အတွက် ချည်မျှင်ငင်၍ 
မရပေ။
လဲသည် အလွန်ရုန်းကန်တတ်သော သတ္တိရှိခြင်း၊ ရေတွင် မမြုပ် 
နိုင်သည့် ဖော့ဂုဏ်ရှိခြင်းနှင့် ရေအလွယ်တကူ မစိုစွတ်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် 
အထည်များရက်လုပ်ရန် အသုံးမဝင်သော်လည်း မွေ့ရာ၊ ခေါင်းအုံးများ ချုပ် 
လုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ သင်္ဘောများတွင် အသုံးပြုသည့် အသက်ကယ်ခါး 
ပတ်၊ အသက်ကယ်အင်္ကျီများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ 
လေသူရဲများ၏အင်္ကျီတွင် အအေးလုံစေရန်လည်း လဲကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြ 
သည်။ လဲဖြင့်ပြုလုပ်သော ပစ္စည်းများတွင် ပိုးမွှားများ ခိုအောင်းပေါက်ပွား 
နိုင်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် လဲဖြင့်ပြုလုပ်သည့် ကလေးကစားစရာ အရုပ်များ 
ကို မည်မျှပင် ညှစ်ပစ်လိုက်စေကာမူ ပုံပျက်မသွားဘဲ နဂိုအတိုင်း ပြန်ရှိနေ 
စေလေသည်။ လဲစေ့မှရသောဆီကို ဆပ်ပြာချက်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အစား 
အသောက် ချက်ပြုတ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
လဲပင်မှရသည့်အစေးသည် ဆေးဖက်ဝင်၏။ သစ်သားသည် ဖြူယောင်ယောင်ရှိ၍ အလွန်ပေါ့ပြီးလျှင် ပျော့သဖြင့် မခိုင်ခံ့ချေ။ လောင်းလှေ 
များ၊ မီးခြစ်များ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးကျသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:အမျှင်ပါသော အပင်များ
ဘေးကျား ခွေးအ

**ဘေးကျား ခွေးအ** (Side-striped Jackal) သိပ္ပံအမည် (*"Lupulella adustus"*) သည် ခွေးအ မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အာဖရိက အလယ်ပိုင်း နှင့် တောင်ပိုင်းတွင် ကျင်လည်ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။ သူ၏ ညီအစ်ကိုတော် ပို၍ အရွယ်ငယ်သော ကျောမည်း ခွေးအများကဲ့သို့ လွင်ပြင်များတွင် နေထိုင်လေ့ မရှိဘဲ သစ်တောများနှင့် ဆူးခြုံတောများ ရှိရာဒေသများတွင် နေထိုင်တတ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကျောမည်း ခွေးအ

**ကျောမည်းခွေးအ** (Black-backed Jackal) သိပ္ပံအမည် (*"Lupulella mesomelas"*) ကို ငွေကျောကုန်းခွေးအ သို့မဟုတ် ခွေးအနီ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ခွေးအ မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက်အတွင်း ကီလိုမီတာ ၉၀၀ မျှ ဝေးသော ဒေသနှစ်ခုတွင် တကွဲတပြား တွေ့ရှိရသည်။ ပထမဒေသမှာ တိုက်ကြီး၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်ပြီး တောင်အာဖရိက၊ နမီးဘီးယား၊ ဘော့ဆွာနာ၊ ဇင်ဘာဘွေ တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားဒေသ တစ်ခုမှာ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် ဖြစ်ပြီး ကင်ညာ၊ ဆိုမာလီယာ နှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့ ပါဝင်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင် အပြောင်းအလဲကို လက်ခံနိုင်မှု နှင့် နေရာ အနှံ့အပြား ရှိမှုတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့က မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရေမှတ် အနိမ့်ဆုံး သတ္တဝါ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ထိုခွေးအများကို ကျွဲနွားများအား တိုက်ခိုက်သူ နှင့် ခွေးရူးရောဂါ ဖြန့်ဖြူးသူ အနေနှင့် လိုက်လံ သတ်ဖြတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ အရ ကျောမည်းခွေးအသည် ခွေးမျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါများတွင် ရှေးအကျဆုံး တည်ရှိခဲ့သော သတ္တဝါ အဖြစ် တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
တောခွေး

**တောခွေး** (dhole ) သိပ္ပံအမည် (Cuon alpinus) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တောခွေးများကို နိုင်ငံတကာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့က မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော သတ္တဝါ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ နေထိုင်ကျက်စားရာ စားကျက်များ နည်းပါးလာခြင်း၊ တောခွေးများ အမဲလိုက်ရန် သားကောင် ရှားပါးလာခြင်း၊ အခြားသော အမဲလိုက် သတ္တဝါများနှင့် အပြိုင်အဆိုင်များခြင်း၊ လူတို့ လိုက်လံ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အိမ်မွေးခွေးများမှ ရောဂါများ ကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
မြန်မာပြည်ကို ပြန်သွားခြင်း (ရုပ်ရှင်)

**မြန်မာပြည်ကို ပြန်သွားခြင်း**(Return to Burma) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည်  **မီဒီဇက်(Midi Zhao)** အမည်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်သူ  ရိုက်ကူးထားသော ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ တရုတ်အမျိုးသား ဒါရိုက်တာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွေးဖွားပြီး အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်၌ ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံကို ပညာသင်ကြားရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ သူ့၏ မြန်မာနာမည်မှာ **သိင်္ခမင်းလွင်** ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ်ဖြစ်သည်။ 
ပန်းချီဒီဇိုင်းပညာနှင့် ရုပ်ရှင်ပညာရပ်တွေ လေ့လာပြီး ဇာတ်လမ်းတို ဇာတ်လမ်းရှည်တွေ ဖန်တီးရိုက်ကူးနေသူဖြစ်သည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ လျှို့ဝှက်ရိုက်ကူးခဲ့သော ထိုဇာတ်ကားသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခွဲခွာလာခဲ့တဲ့ မွေးဇာတိနိုင်ငံကို ပြန်သွားသော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား လူငယ်တယောက် သူထင်ထားသလို တိုင်းပြည်မှာ ဘာအပြောင်းအလဲမှ ထူးထူးခြားခြား မရှိတာကို တွေ့လိုက်ရတဲ့ အကြောင်း ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ပြီး ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်ကား၏ ရိုက်ကွက် ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှာ ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စစ်တပ်နှင့် ရဲများ၏ နှောင့်ယှက်မှုကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် သိုသိုသိပ်သိပ်နှင့် နှစ်ပတ်အတွင်း အပြီးရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။

တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပနေသည့်ပူဆန်း နိုင်ငံတကာရုပ်ရှင်ပွဲတော်၏ ၂ဝ၁၁-ခုနှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများထဲမှ  ဆန်ခါတင် ဇာတ်ကား (၁၃)ခုစာရင်းမှာ ပါဝင်နေသည်။ မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏  ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ပြင်သစ် ဒါရိုက်တာ လု-ဘဲင်ဆင် (Luc Besson) ရိုက်ကူးထားသော သူမ(The Lady) ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားလည်း တစ်ကားအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။ 

## ကိုးကား
ဘူဆန် နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်

**ပူဆန်း နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်** မှာ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော  အာရှတိုက်၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ရုပ်ရှင်ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး ထိုပွဲတော်တွင် နိုင်ငံပေါင်း (၇ဝ)မှ  ရုပ်ရှင်ကားများ ပြသခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများထဲမှ  အကောင်းဆုံးကားများကို ရွေးချယ်ပြီး (New Currents) **ရေစီးကြာင်းသစ်** အမည်ရှိဆုကို ချီးမြှင့်သည်။

၂ဝ၁၁-ခုနှစ် အတွင်း ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများထဲတွင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏  ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ပြင်သစ် ဒါရိုက်တာ လု-ဘဲင်ဆင် (Luc Besson) ရိုက်ကူးထားသော သူမ(The Lady) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားနှင့် 
တရုတ်အမျိုးသား ဒါရိုက်တာ  “မီဒီကျောက် (Midi Zhao)  ရိုက်ကူးထားသော မြန်မာပြည်ကို ပြန်သွားခြင်း(Return to Burma) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတို့ ပါဝင်ပေသည်။
လယ်ဝေးမြို့

**လယ်ဝေးမြို့**သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော လယ်ဝေးမြို့နယ် မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ စတုရန်း လေးမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ ပျဉ်းမနားမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁ဝ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပျဉ်းမနား - ကျောက်ပန်းတောင်း မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့်ပြင် ရန်ကုန် - မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းမကြီးသည် လယ်ဝေးမြို့ကို ဖြတ်သွားသဖြင့် အရောင်းအဝယ်စည်ကားသောမြို့ဖြစ်၍ ဆန်စပါးတင်ပို့ရာ အချက်အချာမြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်ပေသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
သက္ကရာဇ် ၁၉၁ ခုနှစ်တွင် မောင်နွဲ့ဆိုသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်တွင် စတင်တည်ထောင်သောကြောင့် လယ်ဝေးမြို့ကို ရှေးကနဦး ကအစ "ငနွဲ့ကုန်းမြို့၊ ငနွယ်ကုန်းမြို့" ဟုခေါ်သည်။ ထိုနောက် တစ်ဖန် ဝါးနွယ်ကုန်းဟု တွင်ပြန်သည်။ ဝါးနွယ်ကုန်းမြို့ဟောင်း တည်နေရာသည် ယခုလယ်ဝေးမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရှိသော မြို့ကုန်းနေရာပင် ဖြစ်သည်။ မြို့ဟောင်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့အနောက် တာ (၁၀၀)၊ ပေပေါင်း ၁၀၅၀ ရှည်ပြီး တောင်မြောက်မှာ တာ(၈၀) ပေပေါင်း ၈၄၀-ပေ ရှည်လျားသည်။ မြို့ရိုးတံတိုင်းမှာ ၁၅'ခန့် မြင့်ပြီး မြို့ရိုးအပြင် ပတ်လည်တွင် ရေကျုံးတစ်ခု တူးဖော်ထားခဲ့သည်ဟု ရှေးဟောင်း ရာဇဝင် မှတ်တမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ မြို့တည်ဆောက်ရာတွင် တာဝန်ယူတည်ဆောက်ခဲ့သူ ငနွယ်အား အစွဲပြု၍ ငနွယ်ကုန်းဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ရာမှ ဝါးနွယ်များလည်း ပေါက်ရာအရပ်ဖြစ်သဖြင့် တစ်တစ ရွေ့လျော၍ ဝါးနွယ်ကုန်းဟုလည်း တွင်ခဲ့ကြောင်း အဆိုရှိပေသည်။

သက္ကရာဇ် ၁၇၈၈ ခုနှစ်မှ ယနေ့အထိ လယ်ဝေးမြို့ဟု အမည်တွင်သည်။ အမည်ဝေါဟာရဆိုသည်မှာ ခေတ်အပြောင်းအလဲအလျောက် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲလေ့ရှိသည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ကေတုမတီ တောင်ငူရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်းစိုးစံတော်မူသော တစ်ပင်ရွှေထီး (တောင်ငူဘုရင် မင်းကြီးညို၏သား) ၏ မယ်တော်သည် ဤ ငနွယ်ကုန်းမြို့သူကြီး၏သမီး (ခင်ဦး) ပင်ဖြစ်သည်။

ဆင်အုံကန်ခေါ်  ပြည်လုံးချမ်းသာ ကန်တော်ကြီးကို ပြန်လည်တူးဖော်သည့် အချိန်မှစ၍ လယ်ဝေးမြို့နယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည့်အလျောက် လယ်ဝေးမြို့တွင် ဆန်စက်များ၊ သစ်စက်များ၊ ဆီစက်များ ရှိသည်။ သစ်တောကြိုးဝိုင်းများနှင့်လည်း နီးကပ်စွာ တည်ရှိသဖြင့် သစ်လုပ်ငန်းထွန်းကားရာ မြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ဝေးမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၈၄,၃၉၃ ယောက် ဖြစ်သည်။

## အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ
လယ်ဝေးမြို့နယ်ကို မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် ၇ ရပ်ကွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

## လယ်ဝေးမြို့မှ ထင်ရှားသောသူများ
*မောင်ဆန္ဒ (လယ်ဝေး)
*မောင်စိမ်းနောင် (လယ်ဝေး)
*ဟိန်းထက် (လယ်ဝေး)
*သရုပ်ဆောင် ဇေရဲထက်

## ဓာတ်ပုံများ

Pagoda in Lewe,Myanmar.jpg|ဖောင်တော်ချက်မဘုရား
Lewe2.jpg|လယ်ဝေးမြို့ တရားပွဲ
Lewe Township.jpg|လယ်ဝေးမြို့ ညရှုခင်း
Lewe3.jpg 

## ကိုးကား
လော်ရယ်ပင်

**လော်ရယ်ပင်**သည် ဖုံးမသိန်ပင်နှင့် ဖုံးမသိန်ကဲ့သို့ 
အနံ့မွှေးကြိုင်သော အခြားအပင်မျိုးတို့နှင့်အတူ လော်ရေးစီအီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လော်ရပ်နိုဗီလစ်ဖြစ်သည်။ လော်ရယ်ပင်သည် အမြဲစိမ်းလန်းသောအပင်မျိုးဖြစ်၍ တခါတရံအမြင့်ပေ ၃ဝ 
ကျော်ကျော်ရှိတတ်သော်လည်း အပင်ကြီးမျိုးထဲကမဟုတ်ပေ။ ပင်စည် တဖြောင့်တည်း မတ်၍ တက်သွားခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ရှည်လျားသော အကိုင်းအခက်များဖြာ၍ ထွက်လေ့ရှိသည်။ လော်ရယ်ပင် အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် 
အချို့မှာ ချုံပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အချို့သော လော်ရယ်ပင်မှအရွက်မှာ အနေတော် 
အရွယ်ရှိ၍ အဖျားချွန်ပြီးလျှင် ဘေးတလျှောက်တွင် လှိုင်းထနေသည်။ အရွက်များမှ အသီးများတစ်လုံးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်လုံးပြူးသော်လည်းကောင်း ထွက်၍သီးကြသည်။ လူသိများသော လော်ရယ်ပင်များမှ 
အရွက်များမှာမူ အရွယ်ကြီး၍အရောင်လက်နေသည်။ အရွက်ဘေး တလျှောက်တွင် လှိုင်းထခြင်းမရှိဘဲ တညီတညာတည်းရှိသည်။ အပွင့်များနှင့် အသီးများသည် အခိုင်လိုက်ပွင့်ကြသည်။ လော်ရယ်ပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မြေထဲပင်လယ်ဒေသဖြစ် 
၍ ထိုမှတဆင့် အခြားတိုင်းနိုင်ငံတို့သို့ ယူဆောင်စိုက်ပျိုးကြသည်။ 
အင်္ဂလန် စသောအချို့ဒေသတို့တွင် လော်ရယ်ချုံပင်မျိုးကို စည်များတွင်ပျိုး၍ 
အလှစိုက်ပျိုးကြသည်။ လော်ရယ်အသီးနှင့် အခြားအစိတ်အပိုင်းများမှ မွှေး 
ကြိုင်သော လော်ရယ်ဆီကိုပေါင်းတင်၍ ထုတ်ယူပြီးလျှင် ရေမွှေးပြုလုပ်ရာ၌ 
အသုံးပြုကြသည်။ အရွက်ခြောက်များကို ကရဝေးရွက်အခြောက်များကဲ့သို့ 
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဘယဆေးဖော်စပ်ရာ၌လည်း လော်ရယ်အသီးနှင့် အရွက်များပါဝင်သည်။
ရှေးခေတ်ဂရိလူမျိုးတို့သည် ထင်ရှားထူးချွန်သော တပ်မတော်သားများ၊ အားကစားသမားများ၊ စာပေသမားများအား ဂုဏ်ပြုရာတွင် လော်ရယ်ပန်းခွေများဖြင့် ချီးမြှင့်ကြသည်။ လော်ရယ်ပန်းခွေကို ဂုဏ်ပြုခံရသူ၏ ဦး 
ခေါင်းတွင် သရဖူဆောင်းပေးသကဲ့သို့ စွပ်ပေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် သူ၏ 
စွမ်းရည်ကို အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ လော်ရယ်ပင်အသားသည် မာ၍ ကျစ် 
ပြီးလျှင် အရောင်အဆင်းကောင်းသော်လည်း အပင်ငယ်သောကြောင့် တန်ဖိုး 
ရှိတန်သလောက်မရှိချေ။

## ကိုးကား
ဒေးဗစ် လိုး

မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းများ ခေတ်စားလာသည့်အလျောက် နိုင်ငံရေး ရုပ်ပြောင် ကာတွန်းရေးဆွဲသူတို့တွင် ဒေးဗစ်လိုး (ခရစ် ၁၈၉၁ - ၁၉၆၃)သည် အလွန်ထင်ရှားပေသည်။ ဒေးဗစ် လိုးသည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဒန်နီဒင်မြို့၌ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွား မြင်သည်။ ဦးစွာ၌ နယူးဇီလန်နှင့် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံများတွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့သို့ ရွှေ့ ပြောင်းလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ထုတ်ဝေသော စတားအမည်ရှိ သတင်းစာတွင် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ဒေးဗစ်လိုးရေးဆွဲသော ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းများမှာ အလွန်သရုပ်ပေါ်သဖြင့် ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် လော့ဗီဗားဗရွတ်ပိုင် အီးဗနင်းစတင်းဒတ် သတင်းစာတိုက်၌ ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ဒေးဗစ်လိုးသည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံပြုသုခမိန် တို့၏ ထူးခြားပေါ်လွင်နေသော အချက်များကို သူရေးဆွဲသောရုပ်ပြောင်များ ဖြင့် သရုပ်ပေါ်စေ၏။ အထူးသဖြင့် ကာနယ်ဗလင့် အမည်တပ်သည့် ဗြိတိသျှ ကွန်ဆားဗတစ် နိုင်ငံရေးသမား၏ ရုပ်ပြောင်သည် ဒေးဗစ်လိုး၏ လက်စွမ်းကို အကဲခတ်နိုင်စေသော ရုပ်ပြောင်အဖြစ်ထင်ရှားသည်။ ဒေးဗစ် လိုးသည် ရုပ်ပြောင်ရေးဆွဲရုံမကဘဲ ခေတ်ပေါ်ရုပ်ပြောင်သမိုင်းစာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်။ဒေးဗစ်လိုးသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ဗိုနာ လော

ဗြိတိသျှနိုင်ငံပြု သုခမိန်ကြီး အန်ဒရူး ဗိုနာလောသည် ကနေဒါနိုင်ငံ နယူးဗရန်း ဇွစ်မြို့၌ ၁၈၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ လော ၁၂ နှစ်သားအရွယ်ခန့်ကပင် စကော့တလန်ပြည်သို့ ရောက်လာ၍ ဂလပ်စဂို အထက်တန်းကျောင်းတွင်စ၍ ပညာသင်ယူသည်။ ပညာပြည့်စုံသောအခါ သံနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ သူသည် ၁၈၉၁ ခုနှစ်က အင်နီပစ်ကရင်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့၍ ဇနီးသည်မှာ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးခဲ့၏။

၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂလပ်စဂိုနယ်ဆိုင်ရာ ဗလက်ဖရိုင်ယာမြို့နယ်မှ ကွန်ဆားဗတစ်ပါတီဝင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဆားဗတစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းကဖွဲ့စည်းသော အက်စကွစ်၏ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့တွင်ပါဝင်ခဲ့ရ၏။ ဗိုနာလောသည် အပြောသမားမဟုတ်၊ အလုပ်သမားဖြစ်လေသည်။ တိုင်းပြည်ကောင်းစားရေးအတွက် မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ကွက်ဘဲစိတ်ရောကိုယ်ပါ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ မှတ်ဉာဏ် ကောင်းလှသည်ဟုလည်း ကျော်ကြား၏။ လွှတ်တော်၌ စကားပြောရန်ကိစ္စရှိလျှင် စာရွက်စာတမ်းမကိုင်ဘဲ နှုတ်တိုက်ပြောသွားနိုင်သူဖြစ်သည်။ စကားပြောသည့်အခါတွင် မိမိ အမှန်တကယ်မဆောင်ရွက်နိုင်သည့်ကိစ္စများ၊ မသေချာသောကိစ္စများကို မည်သည့်အခါမျှ ထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းမပြုချေ။ ဗိုနာသည် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်အထိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ ဘုတ်အဖွဲ့၏ ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရလေသည်။ ၁၉၁၅ - ၁၆ ခုနှစ်တွင် ကိုလိုနီဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်အဖြစ် ခန့် ထားခြင်းခံရပြန်လေသည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် လွိုက်ဂျော့၏ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့သောအခါတွင်လည်း ရွှေတိုက်စိုးဝန်ကြီး(ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး)ဖြစ်လာ၏။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် မိမိအားအပ်နှင်းသော နန်းရင်းဝန်ရာထူးကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၁ ခုနှစ်အတွင်း တံဆိပ်တော်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြန်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဆားဗေးတစ် အစိုးရအဖွဲ့တက်လာရာ ဗိုနာလောသည် နန်းရင်းဝန်အဖြစ်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ သို့ရာတွင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် ၁၉၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ ၁၉၂၃ ခုနှစ် မေလအထိ ခုနစ်လမျှသာ နန်းရင်းဝန်ရာထူးကို လက်ခံထမ်းရွက် ရလေသည်။ နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်ပြီးနောက် ငါးလခန့်အကြာ ၁၉၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ဗိုနာလောကွယ်လွန်သည်။ ဗိုနာလောသည် ဝန်ကြီးသက်တမ်းတိုသော်လည်း စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် နိုင်ငံရေးလောကတွင် အထူးပင်ကျော်ကြားသူ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
လက်

လူ၏ စိတ်ဆန္ဒအရ အမျိုးမျိုး လှုပ်ရှားလုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော 
ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အလွန်အသုံးဝင်သည့်အစိတ်အပိုင်းမှာ လက်ဖြစ်၏။ လူတို့၏ လက်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ လက်သည် အလွန်ကွာခြား၏။ လူနှင့် အတူဆုံး အနီးစပ်ဆုံးဟုဆိုကြသည့် လူဝံပင် လူကဲ့သို့ လက်ကို စိတ်လိုရာအသုံးပြုနိုင်သော သတ္တိမရှိချေ။ အပူ အအေး၊ နာကျင်မှုစသော အာရုံတို့ကို ကလေးများလောက်ပင် သိလွယ် ထိလွယ်ခြင်းမရှိပေ။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ လူ၏ ဦးနှောက်မှာ တိရစ္ဆာန်၏ဦးနှောက်ထက် အသိဉာဏ်အရာတွင် ပို၍ကောင်းသောကြောင့်ပင်တည်း။

လက်ဖဝါးအရေပြားအောက်တွင် အဖုမွှားများရှိ၏။ ထိုအဖုမွှား 
များတွင် ဦးနှောက်မှလာသော နာဗ်ကြောများသန်နေ၏။ လက်သည် အလွန် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဆိုက မမှားနိုင်ချေ။ လက်၏ ဖွဲ့စည်းထားပုံနှင့် အသုံးဝင်ပုံတို့မှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်လေသည်။ ပခုံးနှင့် လက်မောင်းသည် ဆုံလည်ဆက်သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နေ၏။ လက်မောင်းနှင့် လက်ရုံးသည်လည်း ပတ္တာဆက်ကဲ့သို့ ဆက်ထား၏။ ထိုနေရာကို တံတောင်ဆစ်ဟုခေါ်၏။ လက်မောင်းတွင် အရိုးကြီး 
တစ်ချောင်းသာရှိသော်လည်း လက်ရုံးတွင် လက်ဖျံရိုးကြီး၊ လက်ဖျံရိုးငယ်ဟူ၍ အရိုးနှစ်ချောင်းရှိ၏။ လက်မောင်းရိုးကား အဖျားကြီး၍ လုံးပြီးလျှင် တံတောင်ဆစ်ဖက်သို့ ကျသောအခါ အနည်းငယ် ပြား၍နေသည်။ ထိုမှလွန်သော် အရိုးလေးခုစီ နှစ်တန်းပေါင်း အရိုးရှစ်ခုရှိသော လက်ကောက် ဝတ်ရိုးရှိ၏။ လက်ဖဝါးတွင်မူကား လက်ဖဝါးရိုး ငါးချောင်းရှိသည်။ ထိုအရိုးငါးချောင်းမှ လက်ချောင်းငါးချောင်း သွယ်၍ဆင်း၏။ ထိုလက်ချောင်း 
ငါးချောင်းတို့တွင်လည်း အရင်းဆစ်ရိုးငါးခု၊ အလယ်ဆစ်ရိုး လေးခုနှင့် အဖျားဆစ်ရိုး ငါးခုဟူ၍ အဆစ်ရိုးကလေးပေါင်း ၁၄ ခု ရှိသည်။ လက်မတွင် အလယ်ဆစ်ရိုးမရှိချေ။ ထိုအဆစ်ကလေးများသည် ပျော့ပျောင်းသော အရွတ်များဖြင့် ဆိုင်းလျက်ရှိ၏။ လက်မောင်းရိုး၊ လက်ဖျံရိုး၊ လက်ကောက်ဝတ်ရိုး၊ လက်ဖဝါးရိုးနှင့် လက်ဆစ်ရိုးစသည်တို့မှာ ပြွန်ကဲ့သို့ ခေါင်းပွဖြစ်၍ အတွင်း၌ ခြင်ဆီနှင့် ပြည့်နေလေသည်။ လက်ကို လှုပ်ရှားစေနိုင်သော ကြွက်သားစိုင်တို့သည် များသောအားဖြင့် လက်ရုံးတွင်ရှိကြ၏။ ထိုကြွက်သားစိုင်တို့ကို ခိုင်မာသော ကြွက်သားကြောများက လက်ရိုးများဖြင့် ဆက်၍ပေးထားရာ ကျွန်ုပ်တို့၏ လက်ချောင်းများကိုချိုးကြည့်လျှင် ထိုကြွက်သားကြောများအား မျက်စိဖြင့်လည်း မြင်နိုင်၍ လက်ဖြင့်လည်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်သည်။ လက်များကို အထက် 
အောက်သို့လည်းကောင်း၊ ဝဲယာသို့လည်းကောင်း လှုပ်ရှားပေးသောအခါ လက်ပြင်ရိုးနှင့် လက်မောင်းရိုးတို့သည် ချွတ်ချော်တိမ်းပါးသွားခြင်းမရှိချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအရိုးနှစ်ခုမှာ ဆုံလည်ဆက် သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နေခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ကြွက်သားကြောတို့ဖြင့် ဆိုင်းလျက်ရှိခြင်း
ကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။ အရိုးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ရာတွင် မပွန်းမပဲ့စေခြင်းငှါ အရိုးများတွင် အရိုးနုတစ်ထပ် ခံလျက်ရှိလေသည်။ အရိုးအဆစ်တိုင်း၌လည်း အမြှေးတစ်ထပ် အုပ်လျက်ရှိသည်။ ယင်းအမြှေးတွင် အဆီဖြင့် ပြွမ်းလျက်ရှိ၏။ ထိုအဆီသည် အမြဲစွတ်စိုစေးချွဲနေသော ကြောင့်လည်း လက်ကိုအမျိုးမျိုးလှုပ်ရှားရာတွင် ပိုမိုပြေပြစ်စေသည်။ လက်တွင် လက်မအသုံးဝင်ပုံမှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်၏။ လက်မသည် ကိုင်တွယ်ကောက်ယူရာ၌ မည်သည့်လက်ချောင်းဖြင့် ကောက်သည်ဖြစ်စေ သူကဖေးမပေးရသည်။ သူမရှိက ကိုင်တွယ်၍မဖြစ်နိုင်ချေ။ 

## ကိုးကား
ကလို့ လိုရန်း

ကလို့လိုရန်း (; ; အမည်ရင်း **Claude Gellée** ၊ c. ၁၆၀၀&nbsp;– ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၆၈၂) သည် မြေပြင် ရှုခင်း ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲရာတွင် ထင်ရှားသော ပြင်သစ်ပန်းချီဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ လိုရန်းနယ်ရှာမိန်းအရပ်တွင်ခရစ် ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏အမည်ရင်းမှာ ကလို့ဇယ်လေး ဖြစ်သော်လည်း သူ၏ ဇာတိဖြစ်သော လိုရန်းနယ်အမည်ဖြင့် ကလို့လိုရန်း တွင်လေသည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီဘက်၌ ဝါသနာထုံခဲ့သည်။

ဆယ့်နှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဗေးဒင်နယ်ဖရိုင်ဗုမြို့ရှိ သူ၏အစ်ကို တစ်ယောက်နှင့် သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ရောမမြို့သို့သွားကာ မြေပြင်ရှုခင်းရေး ပန်းချီကျော် အော်ဂတ်စတင်တာစီထံတွင် နေထိုင်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့မှ ဗင်းနစ် စသည့်အနုပညာထွန်းကားရာ မြို့ကြီးများသို့ လှည့်လည်ကြည့်ရှုပြီးနောက် လိုရန်းသို့ပြန်သည်။ လိုရန်းမြို့စားကြီး၏ လက်သုံးပန်းချီဆရာ ကလို့ဒါရုသေးသည် သူ့အားလက်ထောက်အဖြစ် တစ်နှစ်ခန့်ထားသည်။ ထိုအတွင်း၌ ကလို့လိုရန်းသည် နွန်းစီမြို့ရှိ ကာမီလိုက် ဘုရားဝတ်ကျောင်း၏ အတွင်းမျက်နှာကြက် ပန်းချီကားများကို 
ရေးဆွဲခဲ့၏။ ၁၆၂၇ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့သို့ပြန်လာကာ ပုပ်ရဟန်းမင်း အဋ္ဌမအာဗန်၏ စောင်မစောင့်ရှောက်ခြင်းကို ခံယူသည်။ ကလို့၏ မြေပြင် ရှုခင်းကားများသည် ဣတလီဆရာတို့၏လက်ရာ အရိပ်အရောင်များမကင်းချေ။ သူသည် ပန်းချီကားများကိုလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခုမတူစေရန် အထူးလေ့လာပြီးမှ ရေးဆွဲလေ့ရှိသည်။ ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏အမည်သည် ချက်ချင်းထင်ပေါ်ကျော်စောလာသည်။ ထိုအခါ အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ ရုရှ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံများရှိ ပြတိုက်များတွင် သူ၏လက်ရာများကို တွေ့မြင်ကြရလေသည်။ ကလို့သည် အလွန်စေ့စပ်သေချာသည်ဖြစ်၍ အထူးသဖြင့် အလင်းရောင်၏ ပြောင်းလဲပုံကို လေ့လာရေးဆွဲသည်။ သူရေးခြယ်သောရှုခင်းတွင် ပတ်ဝန်းကျင်လောကဓာတ်၏ အခြေအနေကိုပါ တွေ့မြင်နိုင်စေရန် အလင်းရောင်တို့၏ပြုပြင်မှု၊ လေတိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် သဘာဝပြောင်းလဲမှု၊ လှုပ်ရှားမှုများကို စေ့စပ်စွာထည့်သွင်းရေးဆွဲတတ်သည်။ သူ့ခေတ်က ရှုခင်းရေးပန်းချီဆရာတို့သည် ကလို့၏ လက်ရာများကိုမှီရန် အားထုတ်ကြသော်လည်း တု၍ပင်မရနိုင်လောက်အောင် ထူးခြားသော ကလို့၏လက်များကို ချီးကျူးကြရသည်သာဖြစ်၏။

ကလို့သည် နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ရှုခင်းကားများကိုလည်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ကလို့သည် ၁၆၈၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရောမမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ သူသည် ပန်းချီကားပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်ကို ရေးခြယ် ခဲ့သည်။ သူရေးဆွဲခဲ့သော ကားများမှာ အလွန်တွင်ကျယ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပါရမီရင့်သန်ကြောင်းကိုပြသည့် ပန်းချီကားများကိုလည်း လန်ဒန်မြို့ နေရှင်နယ် ပုံတူပန်းချီပြတိုက်ကြီး၌ လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ လူးဗရနန်းတော် ကြီး၌လည်းကောင်း၊ ရောမမြို့ ဒေါရိယနန်းတော်၌လည်းကောင်း၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ အနုပညာလိုက်စားသူတို့၏ထံ၌လည်းကောင်း တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ 
ကလို့သည် ပုံထွင်းခြင်းကိုလည်းပြုလုပ်ခဲ့၍ ထိုပုံထွင်းပန်းချီများကို အနုပညာလိုက်စားသူတို့ အထူးပင်ရှာဖွေစုဆောင်းကြသည်။ သူ၏ကလောင်နှင့်ဆွဲသော ပန်းချီကားများကိုလည်း များစွာတန်ဖိုးထားကြလေသည်။

## ကိုးကား
လက်ထုပ်ပင်

လက်ထုတ်ပင်သည် တရုတ်စကားပန်းပင်တို့နှင့် 
အတူ အဲ့ပေါ့ဆီနေးစီအီး()မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် 
အော်လစတိုးနီးယားစကော်လားရစ်(''*)ဟုခေါ်သည်။ လက်ထုတ်ပင်ကို တောင်မဲ 
အုပ်၊ တောင်မရိုး၊ ဆေးခါးပင်၊ တောင်စကားပင်ဟူ၍လည်း အမျိုမျိုးခေါ်ကြ 
သည်။ လက်ထုတ်ပင်သည် တောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တော 
များတွင် မြေပြင်အမြင့် ပေ ၃၅ဝဝ အထိ အနှံ့အပြားပေါက်ရောက်သည်။
လက်ထုတ်သားသည် ဖြူ၍ပျော့သည်။ အကြောအမျှင် ညီညာ 
သဖြင့် ပြုပြင်ရလွယ်ကူသည်။ အလွန်ပေါ့ပါးသော သစ်သားဖြစ်သည်။ သို့ 
သော် ခိုင်ခံ့သောသစ်မျိုမဟုတ်ဘဲ စွန်းကွက်လွယ်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ 
သစ်ခွဲပြီးလျှင် အထူးဂရုစိုက်၍ ခြောက်သွေ့အောင်ပြုလုပ်ရသည်။ ပန်းပုထု 
လုပ်ရန် သင့်လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ မီးခြစ်များပြုလုပ်ရန် လက် 
ထုတ်သားကို ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်။ ကုန်ပစ္စည်းများထည့်ပို့ရန် 
သေတ္တာများ၊ အိမ်အသုံးအဆောင် အညံ့စားများ၊ ဓားအိမ်များ၊ မြေဖြူနှင့် 
ရေးရန် သင်ပုန်းကြီးများ စသည်တို့ကို လက်ထုတ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ကြ 
သည်။

တနင်္သာရီတောင်ပိုင်း၌ လက်ထုတ်ပင်ကို *ကြည်ဆယ်ကလဝ* 
ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် *မဲ့ရွခေါင်* ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 
ကချင်ဘာသာဖြင့် *ဖွန်းဒေါ်ဒေါ်'' ဟူ၍လည်းကောင်း ဒေသအလိုက် 
အမျိုး မျိုး ခေါ်ကြသည်။

လက်ထုတ်ခေါက်ကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်ဖြင့် 
လည်းကောင်း၊ အစေးကို ယဉ်းသောအနာများအတွက်လည်းကောင်း၊ 
အရွက်ကို အနာအုံရန်အတွက်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးအသုံးချနိုင်သည်။
လက်ထုတ်မျိုးထဲတွင် လက်ထုတ်ကြီး၊ လက်ထုတ်သိမ်ဟူ၍ ရှိပေ 
သေးသည်၊ လက်ထုတ်ကြီးပင်များသည် တောသစ်ပင်ငယ်များဖြစ်၍ မြန်မာ 
နိုင်ငံ သစ်တောများ၌ မြေပြင်အမြင့် ၃၅၁ဝ အထိ အနှံ့အပြား တွေ့မြင်ရ 
သည်။ အသားမှာ လက်ထုတ်သားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်၍ ထွန်ထယ်များ၊ ဆံပင်ဖြီး 
ရန် ဘီးများ၊ ကလေးကစားစရာများ၊ ယောက်ချိုများ စသည်တို့ကို ပြုလုပ် 
ရာ၌ အသုံးချသည်။ အသားပျော့သစ်မျိုးဖြစ်၍လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန် သင့် 
တော်သည်။ အထူးသဖြင့် ပွတ်တိုက်ပွတ်ခံရန်အတွက် အလွန်သင့်တော် 
သော သစ်သားဖြစ်သည်။

လက်ထုတ်သိမ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ မြေညီသစ်တောများနှင့် 
တောင်နိမ့်ပိုင်းရှိ သစ်တောများ၌တွေ့နိုင်သည်။ အမြင့် ပေ ၄ဝ အထိ ရှိကြ 
သည်။ အသားမှာ ဖြူ၍ အတော်အသင့်မာသည်။ အိမ် အသုံးအဆောင်များ၊ 
ကုန်ပစ္စည်းများ ထည့်ပို့ရန် သေတ္တာများ၊ ဆံပင်ဖြီးရန် ဘီးများစသည်တို့ကို 
လက်ထုတ်သိမ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ လက်ထုတ်ကြီး သစ်သားနည်းတူ 
လက်ထုတ်သိမ်သားသည်လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန်နှင့် ပွတ်ခံရန် အလွန် 
ကောင်းသောသစ်သားဖြစ်သည်။ လက်ထုတ်သိမ်ပင်ကို တောင်ဇလပ်ပင် 
ဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
လက်ပံတန်းမြို့

**လက်ပံတန်းမြို့**သည် သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ ခရိုင်အတွင်း လူအစည်ကားဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ 
ယင်းသို့ လူစည်ကားရခြင်းမှာ လက်ပံတန်းမှ သာရဝေါသွား ရန်ကုန် - 
ပုသိမ် မီးရထားလမ်းနှင့် ရန်ကုန် - ပြည် မီးရထားလမ်းဆုံရာမြို့ ဖြစ်သော 
ကြောင့်တည်း။ အရေးပိုင်ရုံးစိုက်သော သာယာဝတီမြို့နှင့် ရှစ်မိုင်ခန့်ကွာဝေး 
၏။ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရန် အသွားအလာလွယ်ကူရာ လမ်းဆုံမြို့ 
ဖြစ်သဖြင့် စည်ကားလေသည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦး 
ရေ ၂၂၄၁၅ ယောက်ရှိလေသည်။ ရန်ကုန်နှင့်ပြည်အကြား အကြီးဆုံးသော 
မီးရထားဘူတာရုံမြို့ဖြစ်၍ မီးရထားအလုပ်ရုံလည်းရှိသည်။ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်၍ 
မြူနီစပယ်အဖွဲ့ရှိလေသည်။

ရန်ကုန်မှ ပြည်သွား မော်တော်ကားလမ်းမူကား လက်ပံတန်းမြို့ 
ထဲသို့ ဖြတ်သန်းမသွားဘဲ လက်ပံတန်းနှင့် သုံးမိုင်ခန့်ဝေးသော ကျွန်းကလေး တာဆုံကို ဖြတ်သွားလေသည်။ လက်ပံတန်းမြို့၌ စပါးအရောင်း 
အဝယ်ကို အထူးသဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြ၏။ တိုက်နယ်ဆေးရုံ၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းများနှင့် အစိုးရစက်မှုသိပ္ပံကျောင်းရှိလေသည်။

လက်ပံတန်းမြို့သည် လူမျိုးယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံစုစည်းနေသည့်မြို့ဖြစ်သည်။ဒေသအစားအစာအနေဖြင့် လက်ပံတန်းကရေကရာသည်ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား
ဖာဒီနန် ဒီ လက်ဆက်

**ဖာဒီနန် မာရီဒါလက်ဆက်**(ခရစ် ၁၈ဝ၅ - ၁၈၉၄)သည် ပြင်သစ်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာနှင့် သံအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ် သည်။ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်၍ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ကာ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားလှပသော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို တာဝန်ယူ၍ ကြံစည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ကျော်ကြားသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် သည်။ ဒါလက်ဆက်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗာဆေးမြို့၌ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သံအဖွဲ့၌ အမှုထမ်းသည်။ ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အယ်လက် ဇန္ဒြီးယားမြို့၌ ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်နေစဉ် ဆူးအက်ကျွန်းဆက်ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် စိတ်ကူးရလေသည်။ နပိုလီယန်ဗိုနာပတ်သည် ယင်းသို့ပြုလုပ်ရန် စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြောင်းကို စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုတွင် ဒါလက်ဆက်တွေ့ရှိရာမှ ထိုကဲ့သို့ စိတ်ကူးပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ မြေထဲ ပင်လယ်ကို ပင်လယ်နီနှင့် ဆက်သွယ်ရန်စိတ်ကူးမှာအဆန်းမဟုတ်ပေ။ ဘီစီ ၆ဝဝ ခန့်က ထိုသို့သော တူးမြောင်းတစ်ခုရှိခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ခရစ် ၇၆၇ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ဘုရင်တစ်ပါးက ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။ ဒါ လက်ဆက်သည် အဆိုပါတူးမြောင်းကိုဖြစ်မြောက်စေလို၏။ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရှေ့တိုင်းသားနှင့် အနောက်တိုင်းသားတို့ ပိုမို၍ နီးစပ် လာကာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဒါလက် ဆက်က ထင်မိသည်။ ဒါလက်ဆက်သည် အလုပ်တွင် နိုင်နင်း၍ အောင်မြင်သော သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်၏။ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားတွင်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့ တွင်လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် ၁၈၃၇ ခုနှစ်၌ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒင်းမြို့တွင်လည်းကောင်း ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်ပြီးလျှင် ဗာစီလိုနာမြို့တွင် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မဒရစ်မြို့တွင် သံအမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း အမှုထမ်းရွက်သည်။ ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူ သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မိမိ၏ အကြံအစည်ကို အထမြောက်အောင် မြင်စေရန် စတင်ဆောင်ရွက်သည်။ ယင်းနှစ်တွင် ဒါလက်ဆက်သည် အီဂျစ် ဘုရင်ခံချုပ် ဆာအိပါးရှားထံမှ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံ ရေးရပ်ကွက်များမှ အတိုက်အခံပြုသည်ကိုလည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာ လောကက သံသယဖြစ်ပွားသည်ကိုလည်းကောင်း ဒါလက်ဆက်က ဂရုမမူ ဘဲ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်သူ၏ကုမ္ပဏီကို စတင်တည်ထောင်စဉ် ဒါလက်ဆက် သည် ပြင်သစ်နှင့် အီဂျစ်အစိုးရတို့ထံမှ အကူအညီ အပြည့်အဝ ရရှိသည်။ သို့ဖြင့် ၁၁ နှစ် လွန်မြောက်သောအချိန်ဖြစ်သည့် ၁၈၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိုင် ၁ဝဝ ကျော်ရှည်သော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် အစ္စမေပါးရှားက ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။

ဒါလက်ဆက်က ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သောအခါ အမေရိတိုက်နှစ်ခုစပ်ကြားရှိ ပနားမားကျွန်းဆက်တွင် လည်း အလားတူ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာ တို့က စိတ်ပါဝင်စားလာလေသည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ယင်းလုပ်ငန်းစီမံကိန်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖွဲ့စည်းသောကော်မတီသည် ပါရစ်မြို့တွင် တွေ့ဆုံစည်းဝေး ၏။ ကုမ္ပဏီအသစ်တစ်ခုကိုဖွဲ့၍ ဒါလက်ဆက်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြေ|ာက်၏။ သို့ရာတွင် ဤအကြိမ်တွင်မူ ဒါလက်ဆက်သည် ဆူးအက်တူးမြောင်းကဲ့သို့ အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ငွေရေးကြေးရေချို့တဲ့မှု၊ အင်ဂျင်နီယာအခက်အခဲ ပြဿနာများ၊ အဝါဖျား ရောဂါများကြောင့် ဒါလက်ဆက် အဖို့ မျက်နှာမလှ ဖြစ်ခဲ့ရ၏။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် မိမိ၏ အင်ဂျင်နီယာ များကို ဆက်လက်၍ မဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးရတော့၏။ပနားမား တူးမြောင်း ဒါလက်ဆက်သည် ပနားမားတူးမြောင်း ဖောက် လုပ်ရေးကိစ္စတွင် ငွေအလွဲသုံးစားမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုစစ်ဆေးခြင်းခံရပြီးနောက် ထောာင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခံရသည်။ သို့ရာတွင် ဒါလက်ဆက်သည် မမာမကျန်း ဖြစ်နေသဖြင့် တကယ်တမ်း အကျဉ်းချခြင်းကိုမူ မခံရချေ။ ဖာဒီနန် ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
လက်ရေး လက်သား

## လက်ရေး လက်သား
လက်ရေးလက်သား ရေးသားမှုအတတ် 
သည် ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်လေသည်။ လက်ရေးလက်သား ညီညာလှပခြင်းမှာ 
လည်း ဂုဏ်အင်္ဂါတစ်ရပ်ဖြစ်၍ လေ့ကျင့်အပ်ပေသည်။ အစိုးရ အလုပ်ဌာန 
များတွင်လည်းကောင်း၊ ကုန်သည်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း လက်ရေးလက်သား 
ကောင်းသူသည် သူများထက်ထူး၍ ဂုဏ်ပြုခံရလေသည်။

လက်ရေး ရေးရာ၌ ပီသစွာရေးသားနိုင်ခြင်းသည် ပထမ အရေး 
ကြီးဆုံးအချက်ဖြစ်၍ လျင်မြန်စွာရေးနိုင်ခြင်းမှာ ဒုတိယအရေးကြီးသော 
အချက်ဖြစ်လေသည်။ လှပစွာရေးခြင်း၊ ဟန်အမျိုးမျိုးထွင်၍ရေးခြင်း စသည် 
တို့မှာ ယင်းအဓိကအချက်ကြီးနှစ်ချက်မှ ဆင့်ပွားလာလေသည်။ လက်ရေး 
မြန်လည်းမြန်၍ သေသပ်လှပရန်မှာ တစ်ခုတည်းသက်သက် မလေ့ကျင့်ဘဲ 
ထိုအင်္ဂါနှစ်ရပ်လုံးကို တစ်ပြိုင်နက်မျှ၍ လေ့ကျင့်သင့်သည်။ လက်ရေးအမြန် 
ကျင့်လွန်းလျှင် သော့သွားတတ်သည်။ အလှရေးနည်းကျင့်လျှင်လည်း နှေး 
လွန်း၍ လက်မသွားဘဲရှိတတ်သည်။

လက်ရေးကောင်းအောင်ကျင့်ရာ၌ ထပ်တလဲလဲရေးသားကြည့်ခြင်း 
သည် နည်းမှန်ဖြစ်၏။ တစ်ခါရေးကြည့်၍ တွေ့ရသောအမှားကို နောက် 
တစ်ခါ ရှောင်ကွင်းကာထပ်ကျင့်လျှင် ကျင့်ဖန်များသဖြင့် အသားသေသွား၍ 
လက်ရေးကောင်း လက်ရေးမှန်ကို ရနိုင်လေသည်။ စာရေးတော့မည်ဆိုလျှင် 
ဦးစွာ အနေအထားမှန်အောင်ထိုင်ရမည်။ ကြမ်းပေါ်၌ ခြေနှစ်ဖက်ကို ချထား 
၍ ကုလားထိုင်တွင် မတ်လည်းမမတ်လွန်း၊ ကိုင်းလည်းမကိုင်းလွန်း အနေ 
မှန်ရအောင်ထိုင်ရမည်။ စာရွက်ကို မိမိရှေ့တည့်တည့် စားပွဲပေါ်တွင်ထား၍ 
စာရွက်ထိပ်ကို လက်ဝဲဘက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းထားသင့်သည်။ 
ကလောင်တံ၊ ခဲတံစသည်တို့ကိုလည်း အနေမှန်ဖြစ်အောင် ကိုင်၍ရေးရမည်။ 
လက်ရေးစ၍ သင်သောသူသည် ကျောင်းသုံးသင်ပုန်းချပ်ကြီးပေါ်တွင် မြေဖြူ 
ဖြင့် အတော်ကြာအရေးကျင့်သင့်သည်။ သင်ပုန်းချပ်ကြီးပေါ်တွင် လက်ကို 
လွတ်လပ်စွာရွှေ့နိုင်သဖြင့် စက္ကူပေါ်တွင် ခဲတံ၊ မင်တံနှင့် ရေးသည်ထက် 
ပို၍လွယ်ကူသည်။

ကလေးသူငယ်တို့ စက္ကူပေါ်၌ စ၍ရေးသောအခါ ချောမွတ်ပျော့ 
ပျောင်းသော ခဲတံဖြင့် စာရွက်ကြမ်းပေါ်၌ အရေးကျင့်စေအပ်သည်။ 
ကျောင်းတွင် သုံးတန်းရောက်သောအခါမှ မင်တံကို သုံးစေသင့်သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက လက်ရေးပီသမှုကို မကျင့်ခဲ့လျှင် ကြီး 
ပြင်းလာသောအခါ အလုပ်အကိုင်၌လည်းကောင်း၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု၌ 
လည်းကောင် ဂုဏ်ပျက်တတ်လေသည်။ မည်သည့်အလုပ်ကိုမဆို လုပ်ရာ 
တွင် ပိပြားသေဝပ်၍ စည်းကမ်းနိုင်သည်။ လက်ရေးလက်သားကိုကြည့်ခြင်း 
ဖြင့် ထိုသူ၏ စိတ်နေသဘောထား ပြုမူပုံတို့ကို ကောင်းစွာအကဲခတ်နိုင်၏။ 
ထို့ကြောင့် လက်ရေးလက်သား အမှုမဲ့အမှတ်မဲ့မရေးဘဲ စည်းကမ်းတကျ 
ရေးတတ်ဖို့ များစွာအရေးကြီးသည်။

## ကိုးကား
အော်လီဗာ လော့ဂျ်

အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒ ပညာရှင်ကြီး **ဆာအော်လီဗာလော့ဂျ**( ခရစ် ၁၈၅၁-၁၉၄ဝ )သည် ခရစ် ၁၈၅၁ ခုနှစ်၊ ဇွန် လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စတက်ဖို့ရှိုင်ယာနယ် ပင့်ဟားမြို့တွင်ဖွားမြင်သည်။ သူသည် မူလက ကုန်သည်လုပ်ငန်းကိုသာ လုပ်ကိုင်ရန်ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ သိပ္ပံပညာကိုလိုက်စားလိုသည့်ဝါသနာကို မမျိုသိပ်နိုင်လွန်းသဖြင့် ၁၈၇၂ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက်  ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဗက်ဖို့ကော်လိပ်ကျောင်း၌ ဒဿနိကဗေဒကထိကအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းကိုခံခဲ့ရလေသည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ အသုံးချမှု သင်္ချာပညာလက်ထောက်ပါမောက္ခဖြစ်လာ၍ နောက်နှစ်နှစ်အကြာ အသက် ၃ဝ အရွယ်တွင် လီဗာပူးတက္ကသိုလ်၌ ရူပဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တိုင်အောင် ထိုအလုပ်တွင် တည်မြဲခဲ့၍ ထို့နောက်တွင် ဗာမင်ဂမ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။

သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများမှာ များသောအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ပညာရပ်များနှင့် သက်ဆိုင်ခဲ့သည်။ သူစုံစမ်းရှာဖွေခဲ့သည့်ပညာရပ်များမှာ လျှပ်ပြက်ခြင်း၊ လျှပ်စီးကြောင့် မြူထူတို့ ကွဲပြားလွင့်စဉ်ခြင်း၊ ဝိုင်ယာလက် လွှင့်ခြင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်လှိုင်းများအကြောင်း စသည်တို့နှင့်သက်ဆိုင်သော ပညာရပ်များဖြစ်၏။ သူ၏ ဝိုင်ယာလက်လွှင့်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ တွေ့ရှိမှုများမှာ လွန်စွာအရေးကြီးသောကြောင့် လော့ ကယ်လဗင်က ဝိုင်ယာလက်အသံလွှင့်ခြင်း ပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အခြားသိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးများဖြစ်သော ဟက်ဇနှင့် မက်ဆွဲတို့၏ အမည်များနှင့်အတူ လော့ဂျ၏အမည်ကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ထားသင့်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့လေသည်။

၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် လော့ဂျသည် ဆာဘွဲ့ပေးအပ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရ၍ ထိုနှစ်တွင်ပင် အက်(ဖ) အာ အက်(စ) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့၏။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာအသင်းကြီးက လော့ဂျ၏ဝိုင်ယာလက်ပညာနှင့် သက်ဆိုင်သော ရှေ့ပြေးလုပ်ငန်းများအတွက် 'အဲလဗက်' ရွှေတံဆိပ်ဆုဖြင့် ချီးမြှောက်ခြင်းကိုခံခဲ့ရလေသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှအစည်းအရုံးကြီးနှင့် အခြားသော ရူပဗေဒဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း အများအပြားတို့တွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် လော့ဂျသည် ဗာလင်ဂမ် တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့၍ နောက်နှစ်တွင် အမေရိကတိုက်သို့ လှည့်လည်ကာ သိပ္ပံပညာရပ်များအကြောင်းကို ဟော ပြောခဲ့လေသည်။

ဆာလော့ဂျသည် သိပ္ပံပါရဂူကြီးတစ်ဦးပင်ဖြစ်သော်လည်း ဝိညာဉ် နှင့်စပ်ဆိုင်သော ပညာရပ်များ၌ လွန်စွာစိတ်ပါဝင်စားကာ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်မှ အစပြုကာ ဝိညာဉ်များနှင့်ဆိုင်သောပညာများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထင်ပေါ်ကျော် စောခဲ့လေသည်။ သူသည် သေသူ၏ဝိညာဉ်နှင့် ဆက်သွယ်မှု၌ လွန်စွာ ယုံကြည်သက်ဝင်၍ သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် ဘာသာရေးကိုလည်း ညီညွတ်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့၏။ ဆာလော့ဂျသည် သူ၏အလုပ်များကြားထဲကပင် သိပ္ပံပညာနှင့်စပ်ဆိုင်သော စာအုပ်စာတမ်းမြောက်မြားစွာကို ရေးသားထုတ် ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်စာတန်းများထဲတွင် ဝိညာဉ်ပညာနှင့်ဆိုင်သည့် စာအုပ် များအပြင် *ရေလေးတစ်ဗစ်တီ* အကြောင်း၊ *အီသာ* အကြောင်း စသောသိပ္ပံပညာ စာအုပ်စာတန်းများပါဝင်လေသည်။

## ကိုးကား
ပိုက်ကျော်ခြင်း

ပိုက်ကျော်ခြင်းဆိုသည်မှာ ကွင်းထဲတွင် ပိုက်တားပြီး တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ယှဉ်ပြိုင်ခတ်ရသော အားကစားဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှနိင်ငံများတွင် ထွန်းကားသည်။ အရှေ့တောင်အာရှပြင်ပရှိ တရုတ်၊ ဘရာဇီးစသောနိုင်ငံများတွင်လည်း စတင်ခေတ်စားလာပြီဖြစ်သည်။

## ဖြစ်ပေါ်လာပုံ 
ပိုက်ကျော်ခြင်းအားကစားနည်းမှာ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများမှ အစပြုပြီး ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နိုင်ငံတကာတွင် ခေါ်ဆိုသော အမည်မှာ Sepak takraw ဟု ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ Sepak ဟူသောစကားလုံးမှာ မလေးဘာသာအရ "ကန်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး Takraw ဟူသောစကားလုံးမှာ ထိုင်းဘာသာအရ "ခြင်းလုံး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိုက်ကျော်ခြင်းအားကစားနည်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနိုင်ငံများမှာ မလေးရှားနိုင်ငံနှင့်ထိုင်းနိုင်ငံတို့ဖြစ်ကြသည်။

## သမိုင်း 
ရှေးအကျဆုံးမှတ်တမ်းများအရ ပိုက်ကျော်ခြင်းအားကစားနည်းကို AD ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် မလက္ကာရေလက်ကြားဒေသများတွင် အစောဆုံးကစားခဲ့ကြသည်ဟု မလေးရှားနိုင်ငံ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရသိရသည်။

## ပြိုင်ပွဲများ 
နိုင်ငံတကာပိုက်ကျော်ခြင်းအားကစားပြိုင်ပွဲများကို ISTAF, the International Sepak Takraw Federation (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပိုက်ကျော်ခြင်းအဖွဲ့ချုပ်)မှ ကြီးမှူးကျင်းပလေ့ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပိုက်ကျော်ခြင်းအဖွဲ့ချုပ် ထိပ်သီးများပြိုင်ပွဲ (ISTAF Super Series ) , အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပိုက်ကျော်ခြင်းကမ္ဘာ့ဖလား (ISTAF World Cup) , ထိုင်းဘုရင့်ကမ္ဘာ့ဖလားတံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲများအား နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း ပိုက်ကျော်ခြင်းအားကစားနည်းမှာ ပုံမှန်ပါဝင်နေကြ အားကစားနည်းတစ်ခုဖြစ်သည်
မြင်းပေါင်ထိုးခြင်း

မြင်းပေါင်ထိုးခြင်းဆိုသည်မှာ အသုဘချချိန်တွင် အခေါင်းထမ်းသူများသည် အခေါင်းအား ဝါးလုံးများဖြင့် ခိုင်ခံ့စွာပြုလုပ်ထားသော ကပ်ပေါ်တွင်ချည်နှောင်ပြီး တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြိုင်တွန်းထိုး ကစားကြခြင်းဖြစ်သည်။ အသုဘရှင်များ ပူဆွေးမှုသက်သာစေရန် ပြုလုပ်ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ကဒူးလူမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသောဒေသများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
ပိတ်ချော

## ပိတ်ချော
လီနင်ဟု ခေါ်ကြသော ပိတ်ချောမျိုးသည် 
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံးသော အထည် မျိုးဖြစ်သည်။ 
ရှေးအနှစ်တစ်သောင်းလောက်ကပင် ဆွဇ်ဇာလန်ပြည်ရှိ အိုင်
ကြီးများထဲ၌ တဲခြေတံရှည်ကြီးများ ထိုး၍ နေထိုင်ကြသော 
ရှေးလူများသည် ပိတ်ချောထည်ကို သုံးခဲ့ကြကြောင်း 
အထောက်အထားများ တွေ့ရ သည်။ ထို့ပြင် လွန်ခဲ့သော 
နှစ်ပေါင်း ၄,ဝဝဝလောက်က အီဂျစ်လူမျိုးများသည် 
နိုင်းမြစ်ကမ်းပါး တစ်လျှောက်၌ ဘီသွာလျှော်ပင်များကို 
စိုက်ပျိုး၍၊ ယင်းမှရသော ခြည်မျှင်များဖြင့် 
ပိတ်ချောများရက်လုပ်ခဲ့ ကြသည်။ အီဂျစ်နှင့် ဟီဗြူ ဘုန်းတော်
ကြီးများသည် မိမိတို့၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အခမ်းအနားများတွင် 
ယင်းသည့် ပိတ်ချောဖြင့် ချုပ်လုပ်သော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်
ကြသည်။ အီဂျစ်ဘုရင်တို့၏ အလောင်းများကိုလည်း 
ပိတ်ချောဖြင့် ပတ်ထုတ်ပြီးမှဂူသွင်း သဂြုလ်လေ့ရှိကြသည်။ 
ခေါမယဉ်ကျေးမှု ထိပ်တန်းရောက်စဉ်ကာလက ငွေကြေး
ချမ်းသာသူ၊ အထက်တန်းကျသူများသာပိတ်ချောကို ဝတ်ဆင်နိုင် 
ကြသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်းက ဥရောပတိုက်သား 
အားလုံးလိုလိုပင် ပိတ်ချောထည်ကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ 
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့ကား ခရစ် ၄ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကပင် 
ပိတ်ချောရက်နည်းကို သိရှိပြီး ဖြစ်ကြသည်။ 

အမေရိကတိုက်သို့ ဦးစွာလာရောက် နယ်သစ်တည်ထောင် 
နေထိုင်ကြသူတို့သည် မိမိနှင့်အတူ ဘီ သွာလျှော်မျိုးစေ့များကို 
ဥရောပမှ သယ်ဆောင်လာ၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။ 
ဘီသွာလျှော်ပင်များမှ ရသော ချည်မျှင်များကို လက်ဖြင့်ငင်၍၊ 
လက်ဖြင့်ပင် ပိတ်ချောထည် ရက်လုပ်ကြသည်။ 

လက်ဖြင့်ငင်၍ရသောချည်သည် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။ 
သို့သော်စရိတ်စက ကြီးလှသည်။ ဘယ်ဂျီယံ၊ နယ်သာလန်နှင့် 
ဆိုဗီယက်၊ ရုရှ စသော နိုင်ငံများတွင် ဈေးသက်သာစွာဖြင့် 
ချည်ငင်နိုင်၍ ပိတ်ချောများ ရက်လုပ်နိုင်သည်။ ဆိုဗီယက် 
ရုရှနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘီသွာလျှော်ပင် 
အများဆုံးစိုက်ပျိုးသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စုသည် တစ်နှစ်လျှင် ပိတ်ချောဒေါ်လာ 
ရ၌ဝဝဝ၌ဝဝဝ ဖိုးမျှ ယက်လုပ်ရောင်းချသည်။ သို့သော် 
လက်ယက်ပိတ်ချောများမှာ အကောင်းဆုံးနှင့် 
အချောမွေ့အနူးညံ့ဆုံး ဖြစ်၍၊ ဗယ်ဂျီယံ၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်နှင့် 
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံများမှ ဝယ်ယူတင်သွင်းရလေသည်။ 

လက်ရက်ပိတ်ချောသည် စက်ရက်ပိတ်ချောထက် ဈေးကြီးသည်။ 
ပိတ်ချောရက်လုပ်သည့် ဘီသွာလျှော် ချည်မျှင်သည် 
ဝါချည်မျှင်တက် နှစ်ဆမျှ ပို၍ခိုင်သည်။ ယင်းတို့ကို 
အလွန်သေးငယ်သော ချည်မျှင်ဖြစ်အောင်လည်း 
ပြုလုပ်နိုင်သဖြင့် အလွန်နုသော ဇာများပင် ယက်လုပ်နိုင်သည်။ 
သို့ရာတွင် ဝါချည်မျှင်ထက် ပိုလေးသည့်ပြင်၊ 
ဝါချည်မျှင်လောက် ဆေးမစုတ်နိုင်ချေ။ 

ပိတ်ချောသည် ပြောင်ချောနူးညံ့သည်။ အညစ်အကြေး 
မတင်လွယ်ရုံမျှမက၊ လျှော်ဖွပ်၍လည်း ဖြူ လွယ်သည်။
ထို့ပြင်အခိုးအငွေ့ကို စုတ်ယူတတ်သော သတ္တိရှိသဖြင့်
ပူသည့်အခါဝတ်ရန်အလွန်သင့် လျော်သည်။ ဘီသွာလျှော် 
ချည်မျှင်ဖြင့်ရက်လုပ်သော မျက်နှာသုတ်ပုဝါ၊ ကိုယ်သုတ်ပုဝါ၊
သင်္ဘောရွက်၊ဇာ၊ စားပွဲခင်း၊ အဝတ်အထည် စသည်တို့ကို 
ဝါချည်ဖြင့်ရက်သော ပစ္စည်းများထက် လူကြိုက်များသည်။ 

သို့ရာတွင် ဝါချည်ဖြင့်ရက်သော ပစ္စည်းများထက် ဈေးကြီး
သဖြင့် လူတိုင်း အသုံးမပြုနိုင်ချေ။ 

## ကိုးကား
ဟော့ကိုင်းဒိုး

**ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း**သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကျွန်းဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပရီဖက်ချာ အဆင့်နယ်မြေများတွင် အကြီးဆုံးနှင့် မြောက်ဘက် အကျဆုံး ဖြစ်သည်။ ယခင်က အဲဇို၊ ရဲဇို၊ ရဲဆို၊ ရက်ဆို စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဆုဂါရု ရေလက်ကြားသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းနှင့် ဟွန်ရှူးကျွန်းကို ပိုင်းခြားထားပြီး ကျွန်းနှစ်ကျွန်းကို ရေအောက်ရှိ ဆေးကန်ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းဖြင့် ဆက်ထားသည်။ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဆပ်ပိုရိုမြို့ဖြစ်သည်။
လင်းနေပင်

**လင်းနေပင်**သည် အရေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် အက်ကိုရပ်ကာလာမတ်ဟုခေါ်သည်။ ရွှံ့ညွန်တွင်ပေါက်သော ပင်ပျော့မျိုးဖြစ်သည်။ အရွက်မှာ ဓားလွယ်ပုံသဏ္ဌာန် နှစ်ပေမှ သုံးပေအထိရှည်၍ ပြက်တစ်လက်မခန့်အထိရှိသည်။ အရွက်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် အရင်းမှ အဖျားထိ ရွက်ကြောင်းတစ်ခု ဖြတ်သွားနေသည်ကို ကောင်းစွာမြင်ရသည်။ 
လင်းနေပင်ဥမှ အရွက်နှင့်တူသည့် ပင်စည် ထွက်လာပြီးလျှင် ယင်းအပွင့်များ ပွင့်သည်။ အရွက်များသည် စပါးလင်ပင်မှာကဲ့သို့ အစုလိုက်ထွက်ကြသည်။ 

လင်းနေပင်ဥသည် ရွှံ့ညွန်ထဲတွင် လျှောက်၍ပေါက်သွားတတ်ပြီးလျှင် အဆစ်များရှိသည်။ ဥနှင့်တကွ အရွက်ပါမကျန် တစ်ပင်လုံးမွှေးသည်။ လင်းနေဥအခြောက်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။ မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအားဖြင့် လင်းနေမြစ်သည် လေကိုနိုင်၏။ အာဟာရအပုပ်ကို ကြေစေတတ်၏။ တေဇောဓာတ်ကို အားပေးနိုင်သည်။ ရခိုင်လို လင်းညှီပင်ဟု ခေါ်သည်။ 

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
ပင်ပျော့ ပင်ငယ် မျိုးဖြစ်၏။ အမြင့် ၃ ပေ ခန့်ထိ မြင့်သည်။ ပင်စည်မှာ မြေအောက် ပင်စည် ဖြစ်သည်။ အနံ့ ထင်ရှား သည်။ ပင်စည်သည် ဥတက် သဖွယ် ဖြစ်ကာ ဥများရှိ အဆစ်များ အဖြူရောင် ရှိသည်။
အရွက်
အလျား ၃ ပေ ခန့်ထိ ရှည်သည်။ ရွက်ပြား သေးသွယ် ရှည်လျားပြီး ချောသည်။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှား သန်မာသည်။ မြေအောက် ပင်စည်မှ မြေပေါ်သို့ ယပ်တောင် သဖွယ် ဖြန့်ထွက်သည်။ ရွက်ထိပ်သည် ဓားသွားဦး ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။
အပွင့်
ရှည်လျားသော ပန်းခိုင် ပေါ်တွင် စိမ်းဝါရောင် အပွင့် များစွာ ပွင့်၏။ အဖူးခွံ အစိမ်းရောင် ရှိ၍ အရွက်နှင့် တူသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	မြေအောက်ပင်စည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများရှိ အင်းအိုင် ချောင်းမြောင်း တစ်ဝိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက် သော်လည်း အိမ်သုံးဆေး အဖြစ် အသင့် အတင့် စိုက်ပျိုး ကြသည်။
စိုက်ပျိုးပုံ
ချင်းပင် ကဲ့သို့ပင် စိုက်ပျိုး ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလိုအရ လင်းလေ သည်စူးရှ သော အနံ့ ရှိ၏။ ခါး၍ စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်း အရသာ ရှိ၏။ နူးညံ့စွာ ဝမ်းသက် စေ၍ ဆီးရွှင်စေ၏။ လည်ချောင်း ကို အကျိုးပြု၏။ အညစ် အကြေးနှင့် ဆီးကို သန့်ရှင်းအောင် ပြုတတ်၏။
အသုံးပြုပုံ-
မြေအောက်ပင်စည်
၁။ လင်းလေ အကြီး နှင့် အငယ် ရှိသည့် အနက် ဆေးသုံး အဖြစ် အကြီးကို သုံး၏။ လင်းလေ အမြစ်ကို ကျိုသောက်ပါက အဖျားရောဂါ၊ ချောင်းဆိုး ရောဂါ နှင့် အဆိပ် ဖြစ်ခြင်း များ ပျောက်၏။
၂။ လင်းလေကို ကျွမ်းအောင် ဖုတ်၍ ဆီဖြင့် ရောလိမ်းက ကလေးများ ဝမ်းနာ၊ ဝမ်းရောင် ပျောက်၏။
၃။ လင်းလေကို သီဟိုဠ် သရက်စေ့ အဆီဖြင့် ရောလိမ်း ပါက အဆစ်ရောင်ခြင်း ၊ အကြောထုံး ခြင်း ပျောက်၏။
၄။ လင်းလေ ဆေးခြောက်နှင့် စမုန်ဖြူ တို့ကို ဆတူ ရော၍ အတွင်းလိပ်ခေါင်း သို့ မှိုင်းတိုက်ပေး လျှင် လိပ်ခေါင်း မြင်းသရိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။
၅။ လင်းလေမှုန့် ကို နွားနို့ ခပ်နွေးနွေး ဖြင့် သောက်လျှင် လည်ချောင်းနာ ခြင်း ပျောက်၏။
၆။ လင်းလေကို ဆေးခါးကြီး နှင့် ရောစပ်၍ အဖျား ရောဂါ ကျဆေး အဖြစ် သုံး၏။
၇။ သူငယ်များ သန်ထသော် လင်းလေကို သတ်ပြီးသား ရှိန်းခိုနှင့် ဆတူ ရော၍ တိုက်လျှင် ဝမ်းတွင်းရှိ သန်ကောင်များ ကျဆင်း လာ၏။
၈။ လင်းလေမှုန့် နှင့် ချင်းခြောက်မှုန့် ကို ဆတူ ယူ၍ ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် နှုတ်ခမ်း၊ မေး၊ ပါးစောင်းရွဲ့ ခြင်း ပျောက်၏။
၉။ ဝက်ရူးနာ နှင့် စိတ်နောက် ရောဂါ အတွက် လင်းနေမှုန့် ကို ပျားရည်နှင့် ရော၍ လျက်ပေးရ၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အပင်များ

ကဏ္ဍ:ရေနေပင်များ
ကျည်းသားရိုက်ကစားနည်း

ကျည်းသားရိုက်ကစားနည်းသည် ကျည်းသားဆန်ကို ကျည်းသားတုတ်နှင့် တစ်ယောက်တစ်လှည့် ကော်ထုတ်ရိုက်နှက်ကစားသည် ကစားနည်း ဖြစ်သည်။
ဟွန်ရှူးကျွန်း

ဟွန်ရှူးကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်း နှင့် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက် ဆုဂါရု ရေလက်ကြားခြား၍ တည်ရှိပြီး ရှိကိုးကုကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ကုန်းတွင်းပင်လယ် ခြားလျှက် တည်ရှိကာ ကျူရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကန်မွန်ရေလက်ကြားခြားလျှက် တည်ရှိသည်။ ဟွန်ရှူးကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး ကျွန်းဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်းပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ကျွန်းဖြစ်သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၁၀၃ သန်း ရှိပြီး မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် စုစည်းနေထိုင်ကြသည်။ ကန်တိုလွင်ပြင် တိုကျိုမြို့၊ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ဆိုင်းတမမြို့၊ ချိဘမြို့တို့ ပါဝင်သော မဟာတိုကျိုဒေသတွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ကြသည်။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အများစုမှာ တိုကျိုမှ ဟွန်ရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း မြို့များရှိရာ လမ်းကြောင်းတလျှောက်တွင် ရှိကြသည်။ ထိုဒေသကို တိုင်ဟဲအိယို ခါးပတ်ဟု ခေါ်ပြီး ကျိုတိုမြို့၊ အိုဆာကာမြို့၊ နာဂိုယာမြို့၊ ကိုဘေးမြို့နှင့် ဟီရိုရှီးမားမြို့ တို့ ပါဝင်သည်။

အနောက်မြောက်ဘက် ဂျပန်ပင်လယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ နီအီဂါတာသည် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာ အဓိက နေရာဖြစ်သည်။ ကန်တိုးနှင့် နိုးဘိ လွင်ပြင်တို့တွင် စပါးနှင့် အသီးအနှံများ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ကြသည်။ ယာမာနာရှိသည် အဓိက သစ်သီးစိုက်ပျိုးရာ ဒေသဖြစ်ပြီး အာအိုမိုရီသည် ပန်းသီး စိုက်ပျိုးမှုဖြင့် ထင်ရှားသည်။

ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်နေရာများမှာ ကျိုတို၊ နာရာနှင့် ကမာကူရ တို့ဖြစ်သည်။ နာမည် ကျော်ကြားသော ဖူဂျီတောင်သည်လည်း ဟွန်ရှူးကျွန်းတွင် ရှိသည်။