စက္ခုဝိညာဏ်

**စက္ခုဝိညာဏ်** ဆိုသည်မှာ အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (အာရုံငါးပါးကို သိသော ဝိညာဏ်ငါးမျိုး) တွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ စက္ခုပသာဒရုပ် (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) ကို မှီ၍ ရူပါရုံ (အဆင်းသဏ္ဌာန်) ကို မြင်သိတတ်သော အသိစိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

### စက္ခုဝိညာဏ်၏ သဘောသဘာဝ (လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်)
အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များက စက္ခုဝိညာဏ်၏ သဘောသဘာဝကို အင်္ဂါလေးရပ်ဖြင့် တိကျစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

၁။ **လက္ခဏာ:** စက္ခုဝတ္ထု (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) ကို မှီ၍ ရူပါရုံကို သိခြင်းသဘော။
* ဤဖွင့်ဆိုချက်တွင် "စက္ခုဝတ္ထုကို မှီခြင်း" ဟုဆိုသဖြင့် ရူပါရုံကို အာရုံပြုသော်လည်း စက္ခုဝတ္ထုကို မမှီသော သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ စသည့် ဝီထိစိတ်များကို ပယ်ဖျောက်ပါသည်။ "ရူပါရုံကို သိခြင်း" ဟုဆိုသဖြင့် စက္ခုဝိညာဏ်နှင့်အတူဖြစ်သော ဖဿ၊ ဝေဒနာ စသည့် ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များကို ပယ်ဖျောက်ပါသည်။

၂။  **ရသ:** ရူပါရုံ (အဆင်း) မျှကိုသာ အာရုံယူခြင်း ကိစ္စရှိခြင်း။
* ဤသည်မှာ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်ဖြစ်ပါသည်။ စက္ခုဝိညာဏ်သည် မြင်ရုံသက်သက် (မြင်ကာမတ္တ) သာဖြစ်ပြီး၊ "အညိုရောင်၊ အဝါရောင်" ဟူသော အထူးအရောင်များ၊ "ပန်း၊ လူ" ဟူသော ပညတ်သဏ္ဌာန်များ သို့မဟုတ် "ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်" စသည့် တရားသဘောများကို မသိနိုင်ပါ။ ၎င်းသည် အာရုံနှင့် ဒွါရတို့ ထိခိုက်တွေ့ဆုံမှု (အဘိနိပါတမတ္တ) ကိုသာ သိခြင်းဖြစ်ပါသည်။

၃။  **ပစ္စုပဋ္ဌာန်:** ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရူပါရုံဘက်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူနေသော သဘောအဖြစ် ထင်လာခြင်း။
* စက္ခုဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ရူပါရုံကိုသာ တည့်တည့်မတ်မတ် အာရုံပြု၍ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ ဖြစ်တည်မှုသည် အာရုံဘက်သို့ ရှေးရှုနေသည့်ဟန်ဖြင့် ထင်ရှားပါသည်။

၄။  **ပဒဋ္ဌာန်:** ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန်း) ၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်း။
* စိတ်ဖြစ်စဉ် (ဝီထိ) ၌ စိတ်တို့သည် အစဉ်အတိုင်း တစ်ခုပြီးမှတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ စက္ခုဝိညာဏ် မဖြစ်ပေါ်မီ ရှေ့အနီးဆုံးခဏ၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်ပေးသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် ချုပ်ပျောက်သွားရပြီး၊ ထိုချုပ်ပျောက်မှုက စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာရန် အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်ပါသည်။

### စက္ခုဝိညာဏ်ဟု အမည်တွင်ရခြင်း
စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းများစွာ ရှိသော်လည်း၊ `စက္ခု` ဟူသော အမည်ဖြင့် အထူးပြုခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ-
* **အသာဓာရဏ (မတူညီသော အကြောင်း):** ရူပါရုံကဲ့သို့သော အာရုံသည် စက္ခုဝိညာဏ်အပြင် အခြားသော ဝီထိစိတ်များ (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ မနောဒွါရဝီထိ စသည်) နှင့်လည်း ဆက်ဆံပါသည်။ သို့သော် စက္ခုပသာဒရုပ်သည် စက္ခုဝိညာဏ် တစ်မျိုးတည်း၏သာ မှီရာဝတ္ထုဖြစ်သောကြောင့် အများနှင့်မဆက်ဆံသော ထူးခြားသည့်အကြောင်းဖြစ်သည့် `စက္ခု` ဖြင့် အမည်တပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
* **အဓိက (အထူးကဲဆုံး အကြောင်း):** စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) ၏ ကြည်လင်မှု၊ အားကောင်းမှုသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ မြင်သိမှု စွမ်းအားအပေါ် တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျက်စိကြည်လင်လျှင် အမြင်ကြည်လင်ပြီး၊ မျက်စိမှုန်ဝါးလျှင် အမြင်လည်း မှုန်ဝါးပါသည်။

### စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းတရား (၄) ပါး
စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် အောက်ပါအကြောင်းတရား လေးပါး ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်-
# **စက္ခုပသာဒ မပျက်စီးခြင်း:** မျက်စိအကြည်ဓာတ် ကောင်းမွန်စွာ ရှိနေခြင်း။
# **ရူပါရုံ ထင်ရှားခြင်း:** အဆင်းအာရုံသည် မျက်စိ၏မြင်ကွင်းအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း။
# **အာလောက (အလင်းရောင်) ရှိခြင်း:** မြင်နိုင်ရန်အတွက် အလင်းရောင် လိုအပ်ခြင်း။
# **မနသိကာရ (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ရှိခြင်း:** အာရုံကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ပေးသည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

### ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌ ဝေဒနာ ကွဲပြားပုံ
ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌ ခံစားမှုဝေဒနာ မတူညီကြပါ-
* **စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ ဝိညာဏ်များ** ၌ **ဥပေက္ခာဝေဒနာ** (အလယ်အလတ်ခံစားမှု) သာ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ အာရုံ (ဥပါဒါရုပ်) နှင့် ဒွါရ (ဥပါဒါရုပ်) တို့၏ ထိခိုက်မှုသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့သောကြောင့် (ဥပမာ- ဝါဂွမ်းစနှင့် ဝါဂွမ်းစ ထိသကဲ့သို့) ဖြစ်သည်။
* **ကာယဝိညာဏ်** ၌မူ **သုခဝေဒနာ (ချမ်းသာမှု)** သို့မဟုတ် **ဒုက္ခဝေဒနာ (ဆင်းရဲမှု)** ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ အာရုံ (မဟာဘုတ်) နှင့် ဒွါရ (မဟာဘုတ်) တို့၏ ထိခိုက်မှုသည် အားပြင်းသောကြောင့် (ဥပမာ- သံတူနှင့် ပေကို ထုသကဲ့သို့) ဖြစ်သည်။

### အခြားအာရုံသိစိတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှု
အထက်တွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော လက္ခဏာ၊ ရသ စသည့် ဖွင့်ဆိုပုံ၊ အကြောင်းတရားများ၊ ဝေဒနာကွဲပြားပုံ စသည့် နည်းနာများသည် ကျန်သော **သောတဝိညာဏ်** (နားအသိစိတ်)၊ **ဃာနဝိညာဏ်** (နှာခေါင်းအသိစိတ်)၊ **ဇိဝှါဝိညာဏ်** (လျှာအသိစိတ်) နှင့် **ကာယဝိညာဏ်** (ကိုယ်အသိစိတ်) တို့၌လည်း အလားတူပင် ကျင့်သုံးနားလည်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့တွင်လည်း မိမိတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော စတုတ္ထအကြောင်းတရားများ (သောတဝိညာဏ်အတွက် အာကာသ-ဟာလာဟင်းလင်းဖြစ်မှု၊ ဃာနဝိညာဏ်အတွက် ဝါယော-လေဓာတ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်အတွက် အာပေါ-အရည်ဓာတ်၊ ကာယဝိညာဏ်အတွက် ပထဝီ-မြေဓာတ်) ရှိကြပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* စက္ခုဝိညာဏ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ