open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝစီဘေဒ ထိတိုင်းရှ

**ဝစီဘေဒ ထိတိုင်းရှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝစီဘေဒ ထိတိုင်းရှ” ဆိုသည်မှာ “**ဝစီဘေဒ**” (စကားဖြင့် ထိခိုက်စေခြင်း၊ ဆဲရေးခြင်း၊ ပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**ထိတိုင်းရှ**” (ထိုသို့ ပြုလုပ်ခံရသူကဲ့သို့ပင် ပြုလုပ်သူကိုယ်တိုင်လည်း ထိုအကျိုးဆက်ကို ခံစားရခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သူတစ်ပါးကို စကားဖြင့် ထိခိုက်နစ်နာစေပါက ထိုသို့ ပြုလုပ်သူကိုယ်တိုင်လည်း ထိုကဲ့သို့ နစ်နာမှုကို ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။ အပြောအဆို ဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်စေသော စကားကိုသာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူ့အစ်ကြိုကီး ပြောလိုက်တဲ့ စကားဟာ ဘယ်လောက် အပြစ်ရှိတယ် ဆိုတာ သိပြီး ကြောက်လန့်သွားရှာတယ်။ ကြောက်လည်း ကြောက်စရာပဲ၊ **ဝစီဘေဒ ထိတိုင်းရှ**ဆိုတဲ့ စကားကို နားလည်နေတဲ့သူကိုး၊" 
*   "**ဝစီဘေဒ ထိတိုင်းရှ** ဟူသော ဆိုထုံးတစ်ရပ်ကိုထပ်မံ သတိပြုနှလုံးသွင်းလျက်… အပြောအဆို ယဉ်ကျေးမှုကို လူတိုင်းလူတိုင်း ဂရုပြု စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းကြကုန်ရာသတည်း၊" 
*   "သိခီဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ဘိက္ခုနီမတစ်ဦးသည် တစ်နေ့တွင်အဖော် ဘိက္ခုနီမများနှင့်အတူ စေတီတစ်ဆူဝယ် လှည့်လည်ပူဇော်၏။ ရှေ့ဆုံးမှသွားနှင့်သော ဘိက္ခုနီမသည် ရဟန္တာထေရီတစ်ပါး ဖြစ်၏။ ထိုထေရီသည်စေတီကို လှည့်လည်ဖူးမြော်ခိုက် နှာချေသဖြင့် စေတီရင်ပြင်ပေါ်သို့ တံတွေးပေါက်အမှတ်တမဲ့ကျ၏။ ထိုတံတွေးပေါက်ကို ဘိက္ခုနီမမြင်သော် အဘယ် ပြည့်တန်ဆာမသည် ဤနေရာ၌ တံတွေးထွေးခဲ့သနည်းဟု ဆဲရေး၏။ ယင်းသို့ ဆဲရေးမိသဖြင့် ထိုဘိက္ခုနီမသည် ထိုဘဝမှ လွန်သော် ငရဲကျ၏။ ငရဲဘဝမှ လွတ်သော် လူ့ဘဝ၌ ဘဝပေါင်းတစ်သောင်းတိုင် ပြည့်တန်ဆာမ ဖြစ်၏။ နောက်ဆုံးဘဝ၌ ဝေသာလီပြည်တွင် အမ္ဗပါလီအမည်ဖြင့် ပြည့်တန်ဆာ ဖြစ်၏။" 

နောက်ဆုံးကိုးကားချက်သည် ဤဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ထင်ရှားစေသော ဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဝိဂြိုဟ်မငံ ဂဠုန်ပျံ

**ဝိဂြိုဟ်မငံ ဂဠုန်ပျံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝိဂြိုဟ်မငံ ဂဠုန်ပျံ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိစာပေ လေ့လာသူများအတွက် အကြံပြုချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။

*   “**ဝိဂြိုဟ်မငံ**” ဆိုသည်မှာ “**ဝိဂြိုဟ်**” (ပါဠိဝါကျများကို ပုဒ်ဖြတ်ခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခြင်း) ကို “**မငံ**” (မကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ အခက်အခဲ ရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ဂဠုန်ပျံ**” ဆိုသည်မှာ “**ဂဠုန်ပျံ**” (ဂဠုန်ပျံသဒ္ဒါကျမ်း) ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းကျမ်းသည် ပါဠိသဒ္ဒါကို အသေးစိတ် ရှင်းပြထားသော ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိစာပေ လေ့လာသူများသည် ဝိဂြိုဟ်ပြုလုပ်ရာတွင် အခက်အခဲရှိပါက ဂဠုန်ပျံသဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာသင့်ကြောင်းကို အကြံပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဂဠုန်ပျံကျမ်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပါဠိဝါကျများကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဝိဂြိုဟ်ပြုလုပ်ရာတွင် ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဝိဂြိုဟ်မငံ၊ ဂဠုန်ပျံ၊ သင်အံနှလုံးစွဲ**။" 
*   "စာပွဲခံလို၊ စာသင်ပျိုတို့၊ **ဝိဂြိုဟ်မငံ၊ ဂဠုန်ပျံကို**၊ သင်အံကြိုးစား၊ ဆင့်ဆင့်ပွားအောင်၊ ထွားထွားညက်ကျေ၊ ပွန်းတီးစေလော့၊" 

## ကိုးကား
လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်

**လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်” ဆိုသည်မှာ “**လာမည့်ဘေး**” (ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်) ကို “**အဝေးကရှောင်**” (ကြိုတင်ရှောင်ရှားသင့်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိပါက ထိုအန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားနိုင်မည် သို့မဟုတ် သက်သာအောင် ပြင်ဆင်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၊ သတိနှင့် ဝီရိယ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” (မလွဲမသွေ တွေ့ရမည့် ဘေးအန္တရာယ်မျိုးကို အမြန်ဆုံး ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းပါ) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
* "**လာမည့်ဘေးကို အဝေးကရှောင်မှ ကင်းငြိမ်းရာသည်။**" 
* "လာမည့်ဘေးကို အဝေးကရှောင်ဆိုတဲ့အတိုင်း ရန်သူတော်ဘေးနှင့် ဝေးလေအောင် အတောင်ဖြန့်ကာ မနီးမဝေးမှာရှိတဲ့ တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ ပျံတက်သွားရှာတယ်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့
## ကိုးကား
ဝါးပေကျူပင်၊ ငှက်ပျောပင်၊ သီးလျှင်မုချ၊ သေကုန်ကြ

**ဝါးပေကျူပင်၊ ငှက်ပျောပင်၊ သီးလျှင်မုချ၊ သေကုန်ကြ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝါး ပေ ကျူပင်၊ ငှက်ပျောပင်၊ သီးလျှင်မုချ၊ သေကုန်ကြ” ဆိုသည်မှာ အပင်အမျိုးအစား လေးမျိုး၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ဝါး ပေ ကျူပင်၊ ငှက်ပျောပင်**” ဆိုသည်မှာ အပင်လေးမျိုးဖြစ်သည့် “**ဝါး**” (ဝါးပင်)၊ “**ပေ**” (ပေပင်)၊ “**ကျူပင်**” (ကျူပင်) နှင့် “**ငှက်ပျောပင်**” (ငှက်ပျောပင်) တို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   “**သီးလျှင်မုချ၊ သေကုန်ကြ**” ဆိုသည်မှာ အဆိုပါအပင်များသည် “**သီးလျှင်**” (အသီးသီးပြီးလျှင်) “**မုချ**” (သေချာပေါက်) “**သေကုန်ကြ**” (သေဆုံးကြသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ဝါးပင်၊ ပေပင်၊ ကျူပင်နှင့် ငှက်ပျောပင်တို့သည် အသီးသီးပြီးပါက သေဆုံးတတ်သော သဘာဝရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ စက်ဝန်းဖြစ်သည့် ဖြစ်တည်မှု၊ ကြီးထွားမှု၊ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုနှင့် ပျက်စီးမှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**ဝါးပေကျူပင်၊ ငှက်ပျောပင်တို့၊ သီးလျှင်မုချ၊ သေကုန်ကြသို့**၊" 

## ကိုးကား
ဝီရိယလွန်သော ဥဒ္ဓစ္စ

**ဝီရိယလွန်သော ဥဒ္ဓစ္စ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝီရိယလွန်သော် ဥဒ္ဓစ္စ” ဆိုသည်မှာ “**ဝီရိယလွန်သော်**” (ကြိုးစားအားထုတ်မှု လွန်ကဲလွန်းပါက) “**ဥဒ္ဓစ္စ**” (စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ စိတ်မတည်ငြိမ်ခြင်း) ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အရာရာတွင် အလွန်အကျွံ မလုပ်သင့်ကြောင်း၊ အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်းကို လိုက်နာသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဝီရိယသည် ကောင်းသော အရာဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ဖြစ်သွားပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဝီရိယလွန်သော် ဥဒ္ဓစ္စ**။" 
*   "ဝီရိယလွန်လို့ ဥဒ္ဓစ္စဖြစ်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ဝီရိယ လွန်ကဲပြန်လျှင် ပျာယီးပျာယာနှင့် ဗျာပါ ရတွေများပြီး သမာဓိတရား မရနိုင်ဘူး။" 

## ကိုးကား
ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း၊ ခေါင်းမခဲ

**ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း၊ ခေါင်းမခဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း ခေါင်းမခဲ” ဆိုသည်မှာ “**ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း**” (အစာခြေစနစ် ကောင်းမွန်ခြင်း၊ ဝမ်းမှန်ခြင်း) ပါက “**ခေါင်းမခဲ**” (ခေါင်းကိုက်ခြင်း ဝေဒနာပင် မခံစားရဘဲ ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစာခြေစနစ် ကောင်းမွန်ပါက ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ကျန်းမာသန်စွမ်းပြီး ရောဂါကင်းရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အစာမကြေခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း စသည့် အစာခြေစနစ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ပြဿနာများသည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း အပါအဝင် အခြားသော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် အစာခြေစနစ်ကို ဂရုစိုက်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အစာခြေစနစ်၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း ခေါင်းမခဲ**ဟူသော မြန်မာစကားမှာလည်း ဝမ်းမီးကောင်းခြင်း၏အကျိုး၊ အစာကြေလွယ်ခြင်း၏အကျိုးများကို ရည်ရွယ် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။" 
*   "ဝမ်းတစ်လုံးကောင်း ခေါင်းမခဲဘူးဆိုတဲ့ မြန်မာစကားပုံအတိုင်းအစာ ကြေမယ်၊ ဓာတ်မှန်မယ်သာဆိုရင် ဘယ်လိုရောဂါမျိုးမှ ဖြစ်ပေါ်မလာနိုင်ပါဘူး။" 

## ကိုးကား
ဝဋ်မှာအမြဲ ငရဲမှာအပ

**ဝဋ်မှာအမြဲ ငရဲမှာအပ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“ဝဋ်မှာအမြဲ၊ ငရဲမှာအပ” ဆိုသည်မှာ ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ဝဋ်မှာအမြဲ**” ဆိုသည်မှာ “**ဝဋ်**” (ပြုခဲ့သော ကံ၏ အကျိုးဆက်) သည် “**အမြဲ**” (ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်၊ မလွတ်ကင်းနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏ အကျိုးဆက်ကို မလွဲမသွေ ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။
*   “**ငရဲမှာအပ**” ဆိုသည်မှာ “**ငရဲ**” (မကောင်းသော ဘဝ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ) သည် “**အပ**” (ရှောင်လွှဲနိုင်သည်၊ လွတ်ကင်းနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ငရဲဘဝသို့ ရောက်ခြင်းမှ ရှောင်လွှဲနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏ အကျိုးဆက်ကို မည်သို့မျှ ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်သော်လည်း ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝများတွင် ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်ကင်းအောင် ကြိုးစားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို အလေးအနက်ထားပြီး ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှေးက သူ့ကို သည်လို ပြုခဲ့ဖူးတာနဲ့ ယခုလည်း သူက သည်လို ပြုရရှာတာပေပဲ၊ ဒါကြောင့် **ဝဋ်မှာအမြဲ၊ ငရဲမှာအပ**လို့ ဆိုတာပေါ့၊" 
*   "ဝိပါကဝဋ်ကြွင်း ဘုရားသော်မှ လွတ်ကင်းအောင် မရှောင်နိုင်ရာတဲ့၊ **ဝဋ်အမြဲ၊ ငရဲအပ**တဲ့၊" 

### ဝဋ်ကျွေးခံကြရသောပုဂ္ဂိုလ်များ
အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ အပါယ်လေးပါးမှအပ ဖြစ်ပြီးသော်လည်း (ဝါ) ကင်းလွတ်ပြီးသော်လည်း ဝဋ်ကျွေးကိုမူ ခံကြရသေးကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် "**ဝဋ်မှာအမြဲ ငရဲမှာအပ**" ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြ၏။ ။
* အရှင်ကုဏ္ဍဓာန၊  
* အရှင်သုဘဒ္ဒ၊  ။ 
* ရှေးအတိတ်က ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကို စွပ်စွဲခဲ့ဖူးသောကြောင့် မေတ္တိယအမည်ရှိ ဘိက္ခုနီက မေထုနပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် စွပ်စွဲခြင်းခံရသော အရှင်ဒဗ္ဗ၊  
* အရှင်သီဝလိမထေရ်။  
* တံကျင်လျှိုခံရသော ဥတ္တရသာမဏေ၊  ။ 
* ရဟန္တာထေရီတစ်ပါးကို "ပြည့်တန်ဆာမ" ဟု ဆဲရေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် ပြည့်တန်ဆာမဖြစ်ကြရသော ထေရီလောင်းများ၊
#အဍ္ဎကာသီထေရီ၊  ။ 
#အမ္ဗပါလီထေရီထေရီ ။ 
* ဖွတ်သတ္တဝါ၏ တွင်းဝကို ၇-ရက် ပိတ်ထားကြသော နွားကျောင်းသား ၇-ယောက်တို့မှာ ၁၄-ဘဝတိုင်တိုင် ၇-ရက်စီ အစာငတ်ထား၍ အပိတ် အလှောင်ခံကြရပုံ၊  တယောဇနဝတ္ထု၊ ၂၅၊ ၂၆၊ ၂၇၊ ၂၈။ ။ 
* အရှင်စူဠပန္ထက၊ ။ ။ 
* ပင်လယ်ကသစ်သားဖြင့် တံကျင်လျှိုခံရသော မဏ္ဍဗျရသေ့၊  ။ 
* (ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ခံစားရသောဝဋ် ၁၂-ပါး၊  ။
* အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို ခိုးသားငါးရာတို့ နှိပ်စက်ကြပုံ၊ 
* အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယကို နွားဝှေ့၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရပုံ၊ 
* အရှင်စူဠပန္ထက သိမ်ဖျင်း, ရိုးအပုံ၊ 
* ခုဇ္ဇုတ္တရာကျွန်မ ကုန်းကွပုံ၊ 
* အရှင်လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယကို ရှင်, လူ, ရဟန်းတို့ မရိုမသေပြုပုံ၊ ဝဋ်၌ညှဉ်းဆဲခံရပုံ၊ ။ ။ 
ဤသို့စသည်ဖြင့် များစွာရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ဝမ်းနှင့်မလွယ် သားမမည်

**ဝမ်းနှင့်မလွယ် သားမမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝမ်းနှင့်မလွယ် သားမမည်” ဆိုသည်မှာ “**ဝမ်းနှင့်မလွယ်**” (မိမိကိုယ်တိုင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်၍ မွေးဖွားခြင်း မဟုတ်သော) သားသမီးသည် “**သားမမည်**” (စစ်မှန်သော သားသမီး မဟုတ်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် မွေးဖွားထားသော သားသမီးနှင့် မွေးစားသားသမီး သို့မဟုတ် အခြားသူ၏ သားသမီးကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ထားခြင်းတို့သည် မတူညီကြောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် မွေးဖွားထားသော သားသမီးအပေါ်တွင် ပိုမိုသော ချစ်ခင်တွယ်တာမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီးကြားရှိ သွေးသားတော်စပ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဝမ်းနှင့်မလွယ်သားမမည်** ဘူးတဲ့ မယ်မယ်ရဲ့၊ တကယ့်အရေးကျတော့ သူတို့ ပြေးကြလိမ့်မယ်၊" 
*   "မိဖုရားသည် **ဝမ်းနှင့်မလွယ် သားမမည်** ဆိုသော စကားကဲ့သို့ မိထွေး ဖြစ်သဖြင့် ဝန်တိုသော သဘောနှင့် သံတော်ဦးတင်လေသလား။" 

## ကိုးကား
သားကိုသခင်၊ လင်ကိုဘုရား

**သားကိုသခင်၊ လင်ကိုဘုရား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
## အနက်အဓိပ္ပာယ်
### အဓိပ္ပာယ်
“သားကိုသခင်၊ လင်ကိုဘုရား” ဆိုသည်မှာ မိန်းမတို့၏ မိသားစုအတွင်း တာဝန်နှင့် အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသော ရှေးရိုးစွဲ ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သားကိုသခင်**” ဆိုသည်မှာ မိန်းမတို့သည် မိမိတို့၏ “**သား**” ကို “**သခင်**” ကဲ့သို့ မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားပြီး ပြုစုစောင့်ရှောက်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သားကို မိသားစု၏ အနာဂတ်၊ မျိုးဆက်အဖြစ် ရှုမြင်ကြပြီး အရေးထားကြသည်။
*   “**လင်ကိုဘုရား**” ဆိုသည်မှာ မိန်းမတို့သည် မိမိတို့၏ “**လင်**” (ခင်ပွန်း) ကို “**ဘုရား**” ကဲ့သို့ ရိုသေလေးစားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ခင်ပွန်းကို မိသားစု၏ အကြီးအကဲ၊ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ရိုသေလေးစားကြသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် မိန်းမတို့သည် သားကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားပြီး ခင်ပွန်းကို ရိုသေလေးစားရသော တာဝန်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျားမရေးရာ တန်းတူညီမျှမှု အယူအဆများနှင့် ကွဲလွဲမှုများ ရှိနိုင်ပြီး ခေတ်သစ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဝေဖန်မှုများ ရှိနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"မိန်းမတို့သည် မိမိ၏အရှင်သခင် လင်ကိုဘုရားတစ်ဆူဂူတစ်လုံးကဲ့သို့ ထင်မှတ်လျက်…၊" 

## ကိုးကား
သားကောင်းတစ်ယောက် ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့

**သားကောင်းတစ်ယောက် ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားကောင်းတစ်ယောက် ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့” ဆိုသည်မှာ “**သားကောင်းတစ်ယောက်**” (လိမ္မာပြီး တန်ဖိုးရှိသော သားတစ်ယောက်) သည် “**ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့**” (အဖိုးတန်သော ကျောက်မျက်ရတနာ တစ်လုံး) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လိမ္မာပြီး မိဘကို လုပ်ကျွေးပြုစုသော သားတစ်ယောက်သည် အဖိုးတန် ရတနာတစ်ပါးကဲ့သို့ တန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘများအတွက် သားသမီးများ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ပုံဖော်သည်။ အထူးသဖြင့် လိမ္မာသော သားသည် မိဘအတွက် ဂုဏ်ယူစရာ၊ ဝမ်းမြောက်စရာ ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သားကောင်းတစ်ယောက် ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့**ဆိုတာလိုထူးမြတ်တဲ့ သားတစ်ယောက်ကို ပြည်တန်ကျောက်ကဲ့သို့ မျက်စိအောက်က မပျောက်ရအောင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ အရိပ်ကြည့်လို့ နေကြရပါတယ်။" 
*   "**သားကောင်းတစ်ယောက် ကျောက်ကောင်းတစ်စေ့**ဆိုသလို အဖ၏ လက်ရုံး အားကိုးပြုရတဲ့ သားဆိုတော့ ဖခင်လုပ်သူများ အားကိုးရပေမယ်။" 

## ကိုးကား
သားချစ်မညီ၊ သားချီမမျှ

**သားချစ်မညီ၊ သားချီမမျှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားချစ်မညီ၊ သားချီမမျှ” ဆိုသည်မှာ “**သားချစ်မညီ**” (သားသမီးများကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးရာတွင် မတူညီခြင်း) နှင့် “**သားချီမမျှ**” (သားသမီးများကို ဆက်ဆံရာတွင် တန်းတူညီမျှမှု မရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိဘများသည် သားသမီးအားလုံးကို တန်းတူညီမျှစွာ ချစ်ခင်ဆက်ဆံသင့်သော်လည်း အချို့မိဘများသည် သားသမီးတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကို မတူညီစွာ ချစ်ခင်ဆက်ဆံခြင်း၊ မျက်နှာသာပေးခြင်းများ ရှိတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘများအနေဖြင့် သားသမီးအားလုံးကို တန်းတူညီမျှစွာ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှေးကသနစ်၊ ပုံကိုစစ်သော်၊ **သားချစ်မညီ၊ သားချီ မမျှ**၊ ဆိုတြုံကနှင့်၊" 
*   "ခမည်းတော်စစ်၊ ဧကရာဇ်လျှင်၊ **သားချစ်မညီ၊ သားချီ မမျှ**၊ ဆိုစကြသို့၊ ပြည်မှတောခွင်၊ ထုတ်လိုက်နှင်က၊" 

## ကိုးကား
သားဆိုးအမေ တပေပေ

**သားဆိုးအမေ တပေပေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားဆိုးအမေ တပေပေ” ဆိုသည်မှာ “**သားဆိုး**” (ဆိုးသွမ်းသော သား) ရှိသော “**အမေ**” သည် “**တပေပေ**” (အမြဲတစေ ပူပန်သောကရောက်နေရခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သားဆိုးရှိသော မိခင်များသည် သား၏ အပြုအမူများကြောင့် အမြဲတစေ စိတ်သောကရောက်ပြီး ပူပန်နေရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သားဆိုးများသည် မိဘကို စိတ်ဆင်းရဲစေတတ်ပြီး မိခင်များ၏ ပူပန်သောကကို အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။ “သားဆိုးအမေ တတေတေ” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီး ဆက်ဆံရေးတွင် သားသမီးများ၏ အပြုအမူသည် မိဘများအပေါ် မည်မျှ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုမိန်းမတို့၊ ဘဝယုတ်မာ၊ မချမ်းသာဘဲ၊ ဂုဏ်ဝါမဖြိုး၊ သရေညှိုး၍၊ လင်ဆိုးမယား၊ တဖားဖားနှင့်၊ **သားဆိုးအမေ၊ တပေပေဟု**၊ ဆိုထွေပမာ၊" 
*   "ဆိုးမိုက်၍ အသက်ရှည်နေသော သားသည်ကား **သားဆိုးအမေ တတေတေ**ဆိုသည့်အတိုင်း သူ့အမိကို တစ်သက်လုံး ဒုက္ခပေးလျက်ရှိ၏။" 

## ကိုးကား
သားမလေးက ကျေးမရိုသေ

**သားမလေးက ကျေးမရိုသေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားမလေးက ကျေးမရိုသေ” ဆိုသည်မှာ “**သားမလေးက**” (သားသမီးများက မိဘကို) “**ကျေးမရိုသေ**” (ရိုသေလေးစားမှု မရှိလျှင်) အိမ်ရှိ “**ကျေး**” (ကျွန်၊ အစေခံ) များကလည်း ထိုမိဘကို ရိုသေလေးစားမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိဘကို သားသမီးများကပင် ရိုသေလေးစားမှု မရှိပါက အိမ်ရှိ အစေခံများကလည်း ထိုမိဘကို ရိုသေလေးစားမည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစုအတွင်း မိဘကို ရိုသေလေးစားမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မိဘကို ရိုသေလေးစားမှုသည် မိသားစုဝင်များအကြား သာမက အခြားသူများ၏ လေးစားမှုကိုလည်း ရရှိစေကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သားမလေးက၊ ကျေးမရိုသေ၊ ကျွန်မချေက၊ ဗိုလ်ခြေမညွတ်၊ ဖြစ်တို့ တတ်၏**၊" 

## ကိုးကား
သားသမီးမကောင်း မိဘခေါင်း

**သားသမီးမကောင်း မိဘခေါင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားသမီးမကောင်း မိဘခေါင်း” ဆိုသည်မှာ “**သားသမီးမကောင်း**” (သားသမီးများ၏ အပြုအမူ၊ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းမွန်ပါက) “**မိဘခေါင်း**” (မိဘများတွင် တာဝန်ရှိသည်၊ မိဘများ၏ ဆုံးမသွန်သင်မှု ညံ့ဖျင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခံရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သားသမီးများ၏ အပြုအမူမကောင်းပါက မိဘများ၏ ဆုံးမသွန်သင်မှု အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်ကွက်ခြင်းကြောင့်ဟု အများက ရှုမြင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သားသမီးများ၏ အပြုအမူအတွက် မိဘများတွင် တာဝန်ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘများ၏ သားသမီးများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုနှင့် တာဝန်ယူမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ “သားသမီးမကောင်း မိဘခေါင်း” ဟူသော စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
"ညံ့ဖျင်းသောအိုးများ တွေ့မြင်ရာ အိုးကို အပြစ်မတင်သာဘဲ အိုးဆရာကိုသာ အပြစ်တင်ကြဘိသကဲ့သို့ဤလောကမှာလည်း ဆိုးရွားညံ့ဖျင်းသော သားသမီးများကို တွေ့မြင်ရာ မိမဆုံးမ၊ ဖမဆုံးမစသော စကားဖြင့် မိဘခေါင်းကို ထိခိုက်၍ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်မြဲ ဓမ္မတာရှိလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သားသမီးမကောင်း မိဘခေါင်းဟူ၍ ဆိုစမှတ် ပြုလုပ်ကြလေသည်။" 

## ကိုးကား
သားသေ ရက်ရေ

**သားသေ ရက်ရေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

“သားသေ ရက်ရေ သားလျှော” ဆိုသည်မှာ “**သားသေ ရက်ရေ**” (သား သေဆုံးပြီး ရက်အနည်းငယ်အတွင်း) “**သားလျှော**” (နောက်ထပ် ကိုယ်ဝန် ရရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကလေးဆုံးရှုံးပြီး မကြာခင် မိခင်များအနေဖြင့် နောက်ထပ် ကိုယ်ဝန် ရရှိနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးဆုံးရှုံးခြင်း၏ ဝမ်းနည်းကြေကွဲဖွယ် အတွေ့အကြုံနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး နောက်ထပ် ကလေးရလိုသော ဆန္ဒကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆေးပညာရှုထောင့်မှ အမြဲတမ်း မှန်ကန်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်မှုသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးချင်းစီ၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။

***အရေးကြီးအချက်:** ကလေးဆုံးရှုံးခြင်းသည် မိဘများအတွက် အလွန်ပင် စိတ်ထိခိုက်စရာကောင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုးတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကူအညီနှင့် ပံ့ပိုးမှု ရယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ဤဆိုရိုးစကားကို ဆေးပညာ အကြံပြုချက်အဖြစ် မယူဆသင့်ပါ။ ကိုယ်ဝန်နှင့်ပတ်သက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ မချမှတ်မီ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။

## ကိုးကား
သားရေမှာထုပ်၊ မြေမှာမြှုပ်

**သားရေမှာထုပ်၊ မြေမှာမြှုပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားရေမှာထုပ်၊ မြေမှာမြှုပ်” ဆိုသည်မှာ ငွေကြေး သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို စနစ်တကျ စုဆောင်းသိမ်းဆည်းနည်း နှစ်မျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သားရေမှာထုပ်**” ဆိုသည်မှာ “**သားရေ**” (တိရစ္ဆာန်၏ သားရေ) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အိတ် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုများတွင် ငွေကြေးထည့်၍ “**ထုပ်**” (သိမ်းဆည်းခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးယခင်က ဘဏ်များ မရှိသေးသော အချိန်တွင် ငွေကြေးများကို သားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အိတ်များတွင် ထည့်၍ သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဆင်၊ မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွား ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များကို ဝယ်ယူမွေးမြူခြင်းသည်လည်း ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
*   “**မြေမှာမြှုပ်**” ဆိုသည်မှာ “**မြေ**” (လယ်ယာမြေ) ကို ဝယ်ယူ၍ “**မြှုပ်**” (ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးယခင်က မြေယာသည် အဖိုးတန်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြေယာကို ဝယ်ယူခြင်းသည် ရေရှည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ငွေကြေး သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို စုဆောင်းလိုပါက တိရစ္ဆာန်များ ဝယ်ယူမွေးမြူခြင်း သို့မဟုတ် လယ်ယာမြေများ ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤနည်းလမ်းနှစ်ခုသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ငွေကြေးနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို စုဆောင်းသိမ်းဆည်းသော နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သားရေမှာထုပ်၊ မြေမှာမြှုပ်** ဆိုသည့် စကားအရ မြေ၌ မြှုပ်၍ စုသော နည်း၊ ဆင်မြင်းကျွဲနွား မွေးမြူခြင်း၊ လယ်ယာမိုးမြေ ဝယ်ခြမ်းခြင်း အစရှိသည်ဖြင့် စုဆောင်းနည်းများ ရှိခဲ့လေသည်။" 

## ကိုးကား
လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးဝေး

**လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးဝေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးဝေး” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ခရီးဝေးခြင်း နီးခြင်းကို မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**လာလို အနီးကလေး**” ဆိုသည်မှာ သွားလိုစိတ်ရှိလျှင် ခရီးမည်မျှပင် ဝေးကွာနေပါစေ နီးကပ်သည်ဟု ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မလာလို ခရီးဝေး**” ဆိုသည်မှာ မသွားလိုစိတ်ရှိလျှင် ခရီးမည်မျှပင် နီးကပ်နေပါစေ ဝေးလံသည်ဟု ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ဆန္ဒ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ စိတ်ဆန္ဒသည် ခရီးဝေးခြင်း နီးခြင်းကိုပင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ။ လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးကဝေး” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိပြီး ချစ်ခင်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုသည်လည်း ခရီးကို နီးဝေးစေနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။ “လာချင်အနီးကလေး၊ မလာချင်လည်း ခရီးကဝေး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ။ **လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးကဝေး**။" 
*   "**လာချင်အနီးကလေး၊ မလာချင်လည်း ခရီးကဝေး** ဆိုသလို မမှာသော်လည်း မောင့်မေတ္တာဆင့်ပွားလျှင် ဆီးတားလို့မရအောင် လာဖို့ပါပဲ။" 
*   "မလာလိုလျှင် ခရီးဝေး၊ လာလိုလျှင် အနီးကလေးဆိုသလိုပေါ့၊ ရေနံချောင်းနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်းနှင့် မဝေးဘူးဆိုသော်လည်း စိတ်လက် မချမ်းသာတဲ့နေရာမှာလာ၍ နေရတော့ အနီးကလေးကို ခရီးဝေးလို့ ဟောရတာပေါ့။" 

## ကိုးကား
လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော

**လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော” ဆိုသည်မှာ “**လူပြော**” (စကားများများ ပြောသောသူ၊ ကြွားဝါသောသူ) သည် “**မသန်**” (လက်တွေ့ အလုပ်ကို ကောင်းစွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်) သကဲ့သို့ “**လူသန်**” (အလုပ်ကို ကောင်းစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သူ) သည် “**မပြော**” (စကားများများ မပြော၊ မကြွားဝါ) တတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပြောကြီးသောသူများသည် လက်တွေ့တွင် ထင်သလောက် မစွမ်းဆောင်နိုင်ဘဲ အလုပ်ကို ကြိုးကြိုးစားစား တကယ်လုပ်သောသူများသည် စကားနည်းတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး အပြောကြီးခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တကြုံးဝါးဝါး ပြောပသည်နှင့် မညီ၊ ပွဲရှိလျှင်မူကား တခြားဖြစ်ခဲ့သည် ဟူလိုသော်-ဤသို့သော အကြောင်းကို ရည်၍ ရှေးသူကြီးတို့သည် **လူပြောမသန်၊ လူသန် မပြော**ဟူ၍ ဆိုကုန်သတည်း။" 
*   "**လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော**တဲ့။ တယ်ကြီးမကြွားဝါဘဲနှင့် ဝမ်းထဲက သိပ်ပြီး တတ်တဲ့လူမှ ကျုပ်က လိုတာ။" 

## ကိုးကား
သားဦးစနေ မီးလိုမွှေ

**သားဦးစနေ မီးလိုမွှေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားဦးစနေ မီးလိုမွှေ” ဆိုသည်မှာ စနေနေ့တွင် မွေးဖွားသော သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးသည် မိဘများအတွက် ဒုက္ခ သို့မဟုတ် စိတ်ဆင်းရဲမှုများ သယ်ဆောင်လာတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသော ရှေးရိုးအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။

*   “**သားဦးစနေ**” ဆိုသည်မှာ “**စနေ**” (စနေနေ့) တွင် မွေးဖွားသော “**သားဦး**” (ပထမဦးဆုံး မွေးဖွားသော သား သို့မဟုတ် သမီး) ကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   “**မီးလိုမွှေ**” ဆိုသည်မှာ “**မီး**” ကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းစေခြင်း၊ ဒုက္ခပေးခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲစေခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စနေနေ့တွင် မွေးဖွားသော သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးသည် မိဘများအတွက် စိန်ခေါ်မှုများ၊ အခက်အခဲများ သို့မဟုတ် စိတ်ဆင်းရဲမှုများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤအယူအဆသည် ဗေဒင်နှင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး စနေဂြိုဟ်၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

သို့သော် ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်လူအများစုက လက်မခံကြပါ။ ကလေးတစ်ဦး၏ ကံကြမ္မာသည် မွေးနေ့တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မူတည်သည်ဟု မယုံကြည်ကြပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သားဦးစနေ မီးလိုမွှေ** အမေသော်လည်းကောင်း၊ အဖေသော် လည်းကောင်း ဆိုတဲ့ စကားလည်း အထင်ရှားကြီးပဲ၊ စနေရဲ့ဒဏ်ကို သူ့အမေ ခံသွားရှာတာ အမှန်ပဲ မိတ်ဆွေ။" 
*   "ဦးမင်းဒင်သည် မြန်မာတို့ထုံးစံအရ **သားဦးစနေ မီးလိုမွှေ**လိမ့်မလားဟတွေးတောကာ…၊" 

## ကိုးကား
သားဦး အရူး

**သားဦး အရူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

### အဓိပ္ပာယ် (၁) - အလွန်ချစ်ခြင်း
“သားဦး အရူး” ဆိုသည်မှာ မိဘများသည် သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးကို အလွန်အမင်း ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “**အရူး**” ဆိုသည်မှာ ဤနေရာတွင် အလွန်အကျွံ စွဲလမ်းခြင်း၊ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိဘများသည် သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးကို အခြားကလေးများထက် ပို၍ ချစ်ခင်မြတ်နိုးတတ်ကြသည်။ အလိုလိုက်ခြင်း၊ ဂရုစိုက်ခြင်းများ ပိုမိုပြုလုပ်တတ်ကြသည်။

### အဓိပ္ပာယ် (၂) - ရူးပေါပေါ ဖြစ်ခြင်း
“သားဦး အရူး” ဆိုသည်မှာ သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးများသည် အခြားကလေးများထက် အနည်းငယ် ရူးသွပ်ခြင်း၊ ပေါ့ရွှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထူးဆန်းသောအပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ရှေးရိုးအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ်လူအများစုက လက်မခံကြပါ။ သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးများသည် အခြားကလေးများကဲ့သို့ပင် ပုံမှန်ဖြစ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏ အပြုအမူသည် မွေးဖွားမှုအစဉ်အလိုက် မဟုတ်ဘဲ အခြားအကြောင်းအရာများပေါ်တွင် မူတည်နိုင်ပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သားဦး အရူး** ဆိုသကဲ့သို့ပင် ကျွန်တော်နှင့်ဆွေတို့မှာ အရူးအမူးချစ်နေရသည့်အလျောက် တစ်ဦးက ချီ၍ နမ်းလျှင် တစ်ဦးက အားကျမခံ ချီ၍ နမ်းလေသည်။ကလေးမှာ အငြိမ်နေရသည်ဟူ၍မရှိ၊ ဟိုလက်ပြောင်း သည်လက်ပြောင်းနှင့် တစ်နေ့တစ်နေ့ အချိန်ကုန်ရလေသည်။" 
*   "**သားဦး ရူး**ဆိုသည်မှာ မှန်သလားမသိ၊ နည်းနည်းတော့ ပေါ့ရွှတ်ရွှတ် နိုင်သည်။" 

## ကိုးကား
လမ်းမသိ ခွေးနောက်လိုက်

**လမ်းမသိ ခွေးနောက်လိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လမ်းမသိ ခွေးနောက်လိုက်” ဆိုသည်မှာ “**လမ်းမသိ**” (ခရီးသွားစဉ် လမ်းပျောက်နေလျှင်) “**ခွေးနောက်လိုက်**” (တွေ့သော ခွေးနောက်သို့ လိုက်သွားပါက) လူနေရပ်ရွာသို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ခွေးများသည် အိမ်ပြန်လမ်းကို အလွယ်တကူ ရှာတွေ့နိုင်သောကြောင့် တောလမ်းခရီး၌ လမ်းပျောက်နေသူများအတွက် ခွေးနောက်လိုက်ခြင်းသည် အကူအညီဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အတွေ့အကြုံရှိသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ဗီဇနှင့် အသိဉာဏ်ကို အသုံးချခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။

## ကိုးကား
သားအချစ် မြေးအနှစ်

**သားအချစ် မြေးအနှစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားအချစ် မြေးအနှစ်” ဆိုသည်မှာ မိဘဘဝမှ အဘိုးအဘွားဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ အပြောင်းအလဲကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**သားအချစ်**” (မိဘများသည် မိမိတို့၏ သားသမီးများကို ချစ်ခင်ကြသည်) ထက် “**မြေးအနှစ်**” (အဘိုးအဘွားများသည် မြေးများကို ပို၍ ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိဘများသည် မိမိတို့၏ သားသမီးများကို ချစ်ခင်ကြသော်လည်း အဘိုးအဘွားများမှာ မြေးများကို သာ၍ပင် ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မြေးများအပေါ်တွင် ပိုမို၍ အလိုလိုက်ခြင်း၊ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းများ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစု ဆက်ဆံရေးတွင် အဘိုးအဘွားနှင့် မြေးတို့၏ အထူးခြားဆုံး ဆက်ဆံရေးကို ပုံဖော်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သားသမီးအချစ် မြေးအနှ်စဆိုသော စကားအတိုင်း ဦးတိုးမှာ ရိုးတွင်း ခြင်ဆီအထိ စွဲအောင် သဲသဲမဲမဲ ချစ်ခဲ့ရှာတော့၏။" 
*   "သားမှာ အချစ်၊ မြေးမှာ အနှစ် ဆိုသော စကားကဲ့သို့ မြေးမကလေးအားအလွန်ပင် ချစ်ခဲ့လေသည်။" 

## ကိုးကား
သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မသိစေနှင့်

**သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မသိစေနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

“သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မသိစေနှင့်” ဆိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် လိုက်နာသင့်သော နည်းဗျူဟာကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်**” ဆိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခု၏ အရေးပါသော အချက်အလက်များကို သက်ဆိုင်သူများအား သိရှိစေနိုင်သော်လည်း ထိုကိစ္စ၏ အလုံးစုံသော အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို အခြားသူများ မမြင်စေသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ အတွင်းရေးကိစ္စများကို ထုတ်ဖော်မပြသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
*   “**မြင်သာမြင်စေ မသိစေနှင့်**” ဆိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခု၏ အပေါ်ယံ သို့မဟုတ် ပြင်ပမှ မြင်တွေ့နိုင်သော အချက်အလက်များကို အခြားသူများ မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ထိုကိစ္စ၏ အတွင်းသဘော၊ အကြောင်းရင်းအမှန်ကို အခြားသူများ မသိရှိစေသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ အပေါ်ယံအားဖြင့်သာ ထင်ရှားစေပြီး အတွင်းအကြောင်းကို ဖုံးကွယ်ထားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် အလွန်အကျွံ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ခြင်း မပြုလုပ်သင့်ဘဲ အခြေအနေနှင့် အချိန်အခါကို လိုက်၍ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ကိုင်တွယ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မထင်စေနှင့်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လျှို့ဝှက်မှုနှင့် သတိဝီရိယ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်** တဲ့၊ မျက်စိကွယ်ရာများဖြင့် တော်ပါသေးရဲ့။ ယခုတော့ အိမ်ရှေ့မှာ မီးတပြောင်ပြောင်နဲ့ မင်္ဂလာဆောင်နေလိုက်ကြတာ။" 
*   "**သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မထင်စေနှင့်**ဆိုလို … အရေးကိစ္စများကို မည်သူမျှ မကြားသိမရိပ်မိနိုင်အောင်…၊" 
*   "**သိသာသိစေ မမြင်စေနှင့်၊ မြင်သာမြင်စေ မသိစေနှင့်**ဆိုလိုသိုသို သိပ်သိပ်နှင့် ခပ်ကျိတ်ကျိတ် ကြံစည်တာ အကောင်းဆုံးမို့…၊" 

## ကိုးကား
သား၏ရုပ်ရည်၊ သီတာမည်သား၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက၊ မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်း

**သား၏ရုပ်ရည်၊ သီတာမည်သား၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက၊ မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သား၏ရုပ်ရည်၊ သီတာမည်သား၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက၊ မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်း” ဆိုသည်မှာ မိဘများ၏ သားသမီးအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သား၏ရုပ်ရည်**” ဆိုသည်မှာ သားသမီး၏ ရုပ်ရည်သွင်ပြင်ကို မြင်တွေ့ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
*   “**သီတာမည်သား**” ဆိုသည်မှာ “**သီတာ**” (အေးမြသော ရေ) နှင့် တူသော “**သား**” (သားသမီး) ဟု ဆိုလိုသည်။ သီတာရေသည် အေးမြမှုကို ပေးစွမ်းသကဲ့သို့ သားသမီးသည် မိဘများအတွက် အေးချမ်းမှု၊ ဝမ်းသာမှုတို့ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက**” ဆိုသည်မှာ အေးမြသော ရေကြည်တစ်ပေါက် ကျရောက်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးချမ်းစေသကဲ့သို့ သားသမီးကို မြင်တွေ့ရခြင်းသည် မိဘများ၏ စိတ်နှလုံးကို အေးချမ်းစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်း**” ဆိုသည်မှာ သားသမီးကို မြင်တွေ့ရခြင်းဖြင့် “**မိဘတို့ဝမ်း**” (မိဘများ၏ စိတ်နှလုံး) သည် “**ငြိမ်းစတမ်း**” (အေးချမ်းငြိမ်းအေးသွားသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မိဘများသည် သားသမီးများကို မြင်တွေ့ရသောအခါ အေးမြသော ရေကြည်နှင့် ထိတွေ့ရသကဲ့သို့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းငြိမ်းအေးသွားပြီး ဝမ်းသာပီတိ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီးကြားရှိ နက်ရှိုင်းသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို ပုံဖော်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သား၏ရုပ်ရည်၊ သီ တာမည်သား၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက၊ မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်းဖြင့်**၊" 
*   "**သား၏ရုပ်ရည်၊ သီတာမည်သည်၊ ရေကြည်ချမ်းမြ၊ တစ်ပေါက်ကျက၊ မိဘတို့ဝမ်း၊ ငြိမ်းစတမ်း** ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တစ်ရံတစ်ခါ၊ သားနှင့်ကွာသော်၊ သားမှာမျက်စိ၊ နှလုံးရှိ၍၊ ဖမိတို့တမ်း၊ ပန်းညှိုးနွမ်းသို့ ဟူ၍လည်းကောင်း သူဟောင်းတို့ အမိန့်တော်မြတ်ရှိသည်။" 

## ကိုးကား
ဝန်မပါလည်း ပွဲမဖြစ်၊ ဝန်ပါလည်း ပွဲစိတ်ညစ်

**ဝန်မပါလည်း ပွဲမဖြစ်၊ ဝန်ပါလည်း ပွဲစိတ်ညစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဝန်မပါလည်း ပွဲမဖြစ်၊ ဝန်ပါလည်း ပွဲစိတ်ညစ်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ဆက်စပ်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ဝန်မပါလည်း ပွဲမဖြစ်**” ဆိုသည်မှာ “**ဝန်**” (ဝန်ကြီးလေးပါး) မပါဘဲ “**ပွဲမဖြစ်**” (ဇာတ်ပွဲ မခင်းကျင်းနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်များတွင် ဝန်ကြီးလေးပါးသည် အရေးပါသော ဇာတ်ကောင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မပါဘဲ ဇာတ်ပွဲကို ဆက်လက်ကပြရန် ခက်ခဲသည်။
*   “**ဝန်ပါလည်း ပွဲစိတ်ညစ်**” ဆိုသည်မှာ “**ဝန်ပါ**” (ဝန်ကြီးလေးပါး ပါဝင်သော်လည်း) ၎င်းတို့၏ စကားပြော အခန်းများသည် အလွန်ရှည်လျားပါက “**ပွဲစိတ်ညစ်**” (ပွဲကြည့်သူများ ငြီးငွေ့လာတတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ဝန်ကြီးလေးပါးသည် ဇာတ်ပွဲအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခန်းများသည် အလွန်ရှည်လျားပါက ပွဲကြည့်သူများ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးပါသော အရာပင်ဖြစ်စေကာမူ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိသာ သင့်လျော်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဝန်များ လွှတ်တက်ကြသည်။ ဤအခန်းသည်…ကာလသားသမီးတို့ကား ထီးနန်းကို မမီလိုက်ကြတော့သဖြင့် ထိုအခန်းကို အလွန်စက်ဆုပ်ကြ၏။ … ဤသို့ဖြင့် လူမုန်းသောအခန်း ဖြစ်လာတော့ရာ **ဝန်မပါလည်း ပွဲမဖြစ်၊ ဝန်ပါလည်း ပွဲစိတ်ညစ်**ဟူသော စကားပုံတို့ ပေါ်လာရလေတော့သည်။" 
*   "**ဝန်မပါလည်းပွဲမဖြစ်၊ ဝန်ပါပြန်တော့လည်းပွဲစိတ်ညစ်**ဟု ဇာတ်ပွဲသဘင် လောက၌ စကားပုံတစ်ခုရှိသည်။" 

## ကိုးကား
သီတင်းကျွတ်တွင်၊ ပလ္လင်ဆေးမိုး၊ ရွာသွန်းဖြိုး

**သီတင်းကျွတ်တွင်၊ ပလ္လင်ဆေးမိုး၊ ရွာသွန်းဖြိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သီတင်းကျွတ်တွင်၊ ပလ္လင်ဆေးမိုး၊ ရွာသွန်းဖြိုး” ဆိုသည်မှာ သီတင်းကျွတ်လ၏ ရာသီဥတု အခြေအနေကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သီတင်းကျွတ်တွင်**” ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဆဋ္ဌမလဖြစ်သော “**သီတင်းကျွတ်လ**” တွင်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ပလ္လင်ဆေးမိုး**” ဆိုသည်မှာ ဘုရားတွင် “**သင်ပုတ်တင်သော ပလ္လင်**” ကို မိုးရွာသွန်းခြင်းဖြင့် သန့်စင်သွားစေလောက်အောင် မိုးရွာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ရွာသွန်းဖြိုး**” ဆိုသည်မှာ မိုးသည် “**ရွာသွန်းဖြိုး**” (အလွန်အမင်း ရွာသွန်းသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သီတင်းကျွတ်လတွင် မိုးသည် ဘုရားတွင် သင်ပုတ်တင်သော ပလ္လင်ကို သန့်စင်သွားစေလောက်အောင် အလွန်အမင်း ရွာသွန်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သီတင်းကျွတ်လတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အချို့က ဤဆိုရိုးစကားသည် ရွှေစည်းခုံဘုရားရှိ ပလ္လင်ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သီတင်းကျွတ်တွင်၊ ပလ္လင်ဆေးမိုး၊ ရွာသွန်းဖြိုး**။" 
*   "**သီတင်းကျွတ်တွင်၊ ပလ္လင်ဆေးမိုး၊ ရွာသွန်းဖြိုး**ရွှေစည်းခုံဘုရားတွင် သင်ပုတ်တင်သော ပလ္လင်ကို ဆေးသောမိုး ဆိုလိုသည်။" 

## ကိုးကား
သုကို ယှဉ်၊ ဒုကို ကြဉ်

**သုကို ယှဉ်၊ ဒုကို ကြဉ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သုကို ယှဉ်၊ ဒုကို ကြဉ်” ဆိုသည်မှာ လူတို့ လိုက်နာကျင့်သုံးသင့်သော အပြုအမူနှင့် ရှောင်ကြဉ်သင့်သော အပြုအမူတို့ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သုကို ယှဉ်**” ဆိုသည်မှာ “**သု**” (ကောင်းသော အကျင့်၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု) ကို “**ယှဉ်**” (လိုက်နာကျင့်သုံးပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သုစရိုက် ၁၀ ပါး (ကာယကံ ၃ ပါး၊ ဝစီကံ ၄ ပါး၊ မနောကံ ၃ ပါး) ကို လိုက်နာကျင့်သုံးရန် တိုက်တွန်းထားသည်။
*   “**ဒုကို ကြဉ်**” ဆိုသည်မှာ “**ဒု**” (မကောင်းသော အကျင့်၊ ဒုစရိုက်) ကို “**ကြဉ်**” (ရှောင်ကြဉ်ပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဒုစရိုက် ၁၀ ပါး (ကာယကံ ၃ ပါး၊ ဝစီကံ ၄ ပါး၊ မနောကံ ၃ ပါး) ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် တိုက်တွန်းထားသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ကောင်းသော အကျင့်အမူအကျင့်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးပြီး မကောင်းသော အကျင့်အမူအကျင့်များကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ကောင်းသောအကျင့်များကို လိုက်နာခြင်းဖြင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရရှိနိုင်ပြီး မကောင်းသောအကျင့်များကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် ဆိုးကျိုးများမှ ကင်းဝေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မယှဉ်လျှင် မြုပ်တတ်သည်၊ မကြဉ်လျှင် စုပ် တတ်သည်” ဟူသော စကားရပ်သည် ဤဆိုရိုးစကား၏ အကျယ်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖြည့်စွက်ပေးသည်။ ကောင်းသောအကျင့်ကို မလိုက်နာပါက နစ်မြုပ်တတ်ပြီး မကောင်းသောအကျင့်ကို မရှောင်ကြဉ်ပါက ဆင်းရဲဒုက္ခ၌ နစ်မွန်းတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သုကို ယှဉ်၊ ဒုကို ကြဉ်**၊ မယှဉ်လျှင် မြုပ်တတ်သည်၊ မကြဉ်လျှင် စုပ် တတ်သည်။" 

## ကိုးကား
သတိလက်ယာ၊ ပညာလက်ဝဲ

**သတိလက်ယာ၊ ပညာလက်ဝဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သတိလက်ယာ၊ ပညာလက်ဝဲ” ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာကိုမဆို ပြုလုပ်ရာတွင် “**သတိ**” (သတိတရား၊ သတိဝီရိယ) နှင့် “**ပညာ**” (အသိဉာဏ်၊ ဉာဏ်ပညာ) နှစ်ခုကို ချိန်ဆသုံးသပ်ပြီးမှ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**လက်ယာ**” နှင့် “**လက်ဝဲ**” ဆိုသည်မှာ ဘယ်ညာနှစ်ဖက်ကို ရည်ညွှန်းပြီး အရာရာကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့်အရာကိုမဆို ပြုလုပ်ရာတွင် သတိနှင့် ပညာ နှစ်ခုကို ယှဉ်တွဲသုံးစွဲပြီးမှ ကြံစည်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်းနှင့် ပြုမူခြင်းများ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သတိကလိုက်ယာ၊ ပညာကလိုက်ဝဲ၊ အမြဲမကွာ၊ ကိုယ်မှာထားသို**၊" 
*   "မေ့ကျန်မရှိ၊ **သတိလက်ယာ၊ ပညာလက်ဝဲ၊ ယှဉ်အမြဲနှင့်**၊" 

## ကိုးကား
သဇင်ပွင့်ပေါ်၊ လနတ်တော်

**သဇင်ပွင့်ပေါ်၊ လနတ်တော်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဇင်ပွင့်ပေါ် လနတ်တော်” ဆိုသည်မှာ “**သဇင်ပွင့်ပေါ်**” (သဇင်ပန်းများ ပွင့်လေ့ရှိသော အချိန်) သည် “**လနတ်တော်**” (နတ်တော်လ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နတ်တော်လသည် သဇင်ပန်းများ ပွင့်လန်းချိန်ဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ နတ်တော်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ နဝမလဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ သဇင်ပန်းသည် ဆောင်းရာသီတွင် ပွင့်လေ့ရှိသော ပန်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်တို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ချမ်းမြရတု၊ ဓနုရာသီ၊ အညီမွမ်းဖြင်၊ ဂမုန်းအင်နှင့်၊ **သဇင်ပွင့်ပေါ်၊ လနတ်တော်**ကား၊ ပူဇော်ကြီးစွာ၊ မင်းဆရာတို့၊" 
*   "ဆယ့်နှစ်ရာသီဘွဲ့ဆရာတို့ကလည်း ဂမုန်းအင်နှင့်၊ **သဇင်ပွင့်ပေါ်၊ လနတ်တော်**ဟူ၍ ရေးစပ်ခဲ့ကြသည်။" 

## ကိုးကား
သမားကောင်းလျှင် လက်သုံးကိုင်ကာ၊ ရှေ့နေကောင်းလျှင် ဖျင်လက်ပင့်ကာ

**သမားကောင်းလျှင် လက်သုံးကိုင်ကာ၊ ရှေ့နေကောင်းလျှင် ဖျင်လက်ပင့်ကာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမားကောင်းလျှင် လက်သုံးကိုင်ကာ၊ ရှေ့နေကောင်းလျှင် ဖျင်လက်ပင့်ကာ” ဆိုသည်မှာ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးစီ၏ ထူးခြားသော စွမ်းရည်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သမားကောင်းလျှင် လက်သုံးကိုင်ကာ**” ဆိုသည်မှာ “**သမားကောင်း**” (ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်) သည် “**လက်သုံးကိုင်ကာ**” (အထူးကောင်းမွန်သော ဆေးတစ်မျိုးတည်းကို အသုံးပြုရုံဖြင့်) လူနာများ၏ ရောဂါကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ရှေ့နေကောင်းလျှင် ဖျင်လက်ပင့်ကာ**” ဆိုသည်မှာ “**ရှေ့နေကောင်း**” (ကျွမ်းကျင်သော ရှေ့နေ) သည် “**ဖျင်လက်ပင့်ကာ**” (အမှုသည်၏ အချက်အလက်များကို ကျွမ်းကျင်စွာ တင်ပြခြင်းဖြင့်) အမှုကို အနိုင်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဖျင်လက်ပင့်ကာ” ဆိုသည်မှာ အမှုသည်၏ အချက်အလက်များကို ထိရောက်စွာ တင်ပြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်သည် ဆေးတစ်မျိုးတည်းဖြင့် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်သော ရှေ့နေသည်လည်း စကားအပြောအဆိုကောင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို ထိရောက်စွာ တင်ပြနိုင်ခြင်းတို့ဖြင့် အမှုကို အနိုင်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ထိရောက်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သမားကောင်းလျှင် လက်သုံးကိုင်ကာ၊ ရှေ့နေကောင်းလျှင် ဖျင်လက်ပင့်ကာ**၊ ပုံပမာဆိုရိုးရှိသည်များနှင့် ထောက်ချင့်၍ ဆင်ခြင်၊" 
*   "**သမားကောင်း လက်သုံးကိုင်ကာ၊ ရှေ့နေကောင်း ဖျင်လက်ပင့်ကာ**။" 

## ကိုးကား
သမီးကညာ အခါမလင့်စေနှင့်

**သမီးကညာ အခါမလင့်စေနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမီးကညာ အခါမလင့်စေနှင့်” ဆိုသည်မှာ “**သမီးကညာ**” (အရွယ်ရောက်သော သမီး) ကို အိမ်ထောင်ပြုရန် “**အခါမလင့်စေနှင့်**” (အချိန်နှောင်းသည်အထိ မစောင့်ဆိုင်းသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သမီးသည် အိမ်ထောင်ပြုနိုင်သည့် အရွယ်သို့ ရောက်ရှိပါက သင့်လျော်သော အိမ်ထောင်ဖက်နှင့် အချိန်နှောင်းသည်အထိ မစောင့်ဆိုင်းဘဲ အိမ်ထောင်ပြုပေးသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် သမီး၏ အနာဂတ်အတွက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် သင့်လျော်သော အိမ်ထောင်ဖက် ရရှိစေလိုသော ဆန္ဒကို ဤဆိုရိုးစကားတွင် ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သမီးကညာ၊ ရွယ်ရောက်လာ၊ အခါမလင့်ပါစေနှင့်၊ အခါလင့်က၊ အသင့်မရ၊ ယုတ်သောသူနှင့် ညားတတ်စွ**၊" 
*   "သမီးကညာ အခါမလင့်စေရာဟူသော စကားအရ အရွယ်ရောက်လာပြီဖြစ်သော သမီးကြီးလှခင်အတွက် သင့်လျော်သူတစ်ဦးဦးနှင့် နေရာချထားရန်ဦးအောင်ဘ ဒေါ်ဧမယ်တို့သည် မစဉ်းစားဘဲ မနေနိုင်တော့ပေ၊" 

## ကိုးကား
သမီးတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်

**သမီးတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမီးတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ “**သမီးတစ်ကောင်**” (သမီးတစ်ယောက်) ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရခြင်းသည် “**နွားတစ်ထောင်**” (နွားအကောင်တစ်ထောင်) ကို ထိန်းကျောင်းရသကဲ့သို့ အလွန်ပင် ခက်ခဲပြီး တာဝန်ကြီးလေးကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သမီးငယ်ရွယ်စဉ်မှ အရွယ်ရောက်သည်အထိ ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းခက်ခဲပြီး တာဝန်ကြီးသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သမီးမိဘများ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လူ့ရွာအတီး၊ ဝေါဟာပြီးသား၊ **သမီးတ်စကောင်၊ နွားတ်စထောင်သို့**၊ လုံအောင်အမြဲ၊ စောင့်နိုင်ခဲဟု၊" 
*   "သမီးတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်ဆိုတဲ့ စကားလို အခုလို ကာလ မိန်းကလေးတွေဟာ နွားတစ်ထောင်ထိန်းကျောင်းရတာထက် ခက်သေးတယ်။" 

## ကိုးကား
သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ

**သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်ပြီး “**သမဂ္ဂါနံ**” (ညီညွတ်သောသူတို့၏)၊ “**တပေါ**” (အကျင့်သည်)၊ “**သုခေါ**” (ချမ်းသာ၏) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “စည်းလုံးညီညာလျှင် အောင်မြင်မည်” နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူအများ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ လက်တွဲဆောင်ရွက်ပါက အောင်မြင်မှုနှင့် ချမ်းသာသုခကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး စသည့် နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် စည်းလုံးညီညွတ်မှုသည် အောင်မြင်မှု၏ အဓိကသော့ချက်ဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သမဂ္ဂါနံ**- စိတ်ဓာတ်ညီညွတ်သူတို့၏၊ **တပေါ**-အကျင့်သည်၊ **သုခေါ**-ချမ်းသာခြင်း၏အကြောင်း ဖြစ်၏။" 
*   "**သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ**ဆိုတဲ့ဝါဒကိုး မွန်းကျော်ရွဲ့ရဲ့… လောကီလုပ်ငန်းမှန်ရင် လူများစုနဲ့ ညီညီညာညာဝိုင်းဝန်းဆောင်ရွက်ကြမှ အောင်မြင်နိုင်မယ်။" 

## ကိုးကား
သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်

**သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် နည်းလမ်းသုံးသွယ်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သတိတမံ**” ဆိုသည်မှာ “**သတိ**” (သတိတရား၊ သတိဝီရိယ) သည် “**တမံ**” (ရေကာတာ၊ ရေကို ထိန်းသိမ်းရန် ဆောက်လုပ်ထားသောအရာ) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေကာတာသည် ရေကို ထိန်းသိမ်းထားသကဲ့သို့ သတိသည် စိတ်ကို မကောင်းသော အတွေးများ၊ အပြုအမူများမှ ထိန်းသိမ်းပေးသည်။
*   “**ဉာဏ်မြေကတုတ်**” ဆိုသည်မှာ “**ဉာဏ်**” (အသိဉာဏ်၊ ဉာဏ်ပညာ) သည် “**မြေကတုတ်**” (ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခုခံရန် တူးထားသော ကျင်း) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြေကတုတ်သည် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်ပေးသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာသည် အန္တရာယ်များနှင့် အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ကာကွယ်ပေးသည်။
*   “**ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်**” ဆိုသည်မှာ “**ပညာစွန်း**” (ပညာ၏ အဆုံးအမများ) သည် “**ချွန်းကဲ့သို့အုပ်**” (ဆင်ကို ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးပြုသော ချွန်းကဲ့သို့ ထိန်းချုပ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ချွန်းသည် ဆင်ကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ ပညာသည် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်ကို မကောင်းမှုများမှ ကာကွယ်ရန် သတိတရားကို အသုံးပြုရမည်၊ အန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်ရန် ဉာဏ်ပညာကို အသုံးပြုရမည်၊ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ပညာ၏ အဆုံးအမများကို လိုက်နာရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သတိရခိုက်ကို စိတ်၌ ဆင်ခြင်မိတာကိုး အဖေရဲ့။ ေဩာ်-ငါဖြင့် မရဏပြည်ရွာကို မနေသာစိုက်စိုက် ဧဝကန် အမှန် လိုက်ရတော့မည်။ သို့လိုက်ပင် လိုက်ရသော်လည်း **သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်**ရမတဲ့၊" 
*   "ဟောဒီလို တံဆိပ်လက်ရာ အမှတ်အသား မပါရင် ဘယ်လို အစာအာဟာရမျိုးကိုမှ မစားမသောက်လေနဲ့၊ သိလား။ နို့ပြီး **သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်**ရမတဲ့၊" 

## ကိုးကား
သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ

**သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ” ဆိုသည်မှာ “**သမုဒ္ဒရာ**” (အလွန်ကျယ်ပြန့်သော ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ) နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ “**ဝမ်းတစ်ထွာ**” (လူ့ဝမ်းဗိုက်သည် အလွန်သေးငယ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူ့ဝမ်းဗိုက်သည် အလွန်သေးငယ်သော်လည်း အစာစား၍ မည်သည့်အခါမျှ မပြည့်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတို့သည် နေ့စဉ် အစာစားနေရသော်လည်း ဝမ်းဗိုက်သည် အမြဲတမ်း အစာလိုအပ်နေသကဲ့သို့ ခံစားရတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အစာအပေါ် တပ်မက်မှုနှင့် နေ့စဉ် အစာရှာဖွေစားသောက်ရသည့် ဘဝ၏ သဘောကို ပုံဖော်သည်။ လူ့ဝမ်းဗိုက်သည် သမုဒ္ဒရာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန်သေးငယ်သော်လည်း အစာအတွက် အမြဲတမ်း ဖြည့်တင်းနေရခြင်းကို တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ**ဆိုတာလို ဝမ်းတစ်ထွာမှ မချမ်းသာရင် ကျန်းမာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ဝမ်းသာခြင်းလည်း မဖြစ်လို့ စိတ်ညစ်ကျိနောက်ပြီး ကသိကအောက်နေကြရပေတယ်။" 
*   "**သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ** ဆိုသည့်အတိုင်း ပြည့်နိုင်သည်မရှိသော တစ်ထွာခန့် ဝမ်းအတွက် ဖြည့်တင်းနေရမှုကို တင်စားပြောဆြိုကသော်လည်း…၊" 

## ကိုးကား
သမီးမရခင် အမေကို ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင်၊ ရပြန်တော့ ဖျာလိုခင်း နင်း

**သမီးမရခင် အမေကို ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင်၊ ရပြန်တော့ ဖျာလိုခင်း နင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမီးမရခင် အမေကို ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင်၊ ရပြန်တော့ ဖျာလိုခင်း နင်း” ဆိုသည်မှာ လူတချို့၏ ဟန်ဆောင်မှုနှင့် စိတ်နေသဘောထား ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သမီးမရခင် အမေကို ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင်**” ဆိုသည်မှာ “**သမီးမရခင်**” (သမီး မရရှိခင်) တွင် “**အမေကို ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင်**” (အမေကို အလွန်အမင်း ရိုသေကိုင်းရှိုင်းဟန် ပြုလုပ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖျာကို လိပ်၍ ထိပ်ပေါ်တင်ခြင်းသည် အလွန်တန်ဖိုးထား မြတ်နိုးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
*   “**ရပြန်တော့ ဖျာလိုခင်း နင်း**” ဆိုသည်မှာ “**ရပြန်တော့**” (သမီးကို ရရှိပြီးနောက်) တွင် “**ဖျာလိုခင်း နင်း**” (အမေကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ မလေးမခန့် ပြုမူခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖျာကို ခင်း၍ နင်းခြင်းသည် တန်ဖိုးမထားတော့ဘဲ လျှော့တွက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူတချို့သည် မိမိလိုချင်သောအရာ (ဤနေရာတွင် သမီး) ကို ရရှိရန်အတွက် အခြားသူ (ဤနေရာတွင် အမေ) ကို အလွန်အမင်း ရိုသေကိုင်းရှိုင်းဟန် ပြုလုပ်တတ်ကြပြီး မိမိလိုချင်သောအရာကို ရရှိပြီးနောက် ထိုသူကို လျစ်လျူရှုထားတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဟန်ဆောင်မှုနှင့် ကျေးဇူးကန်းမှုကို ထောက်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူ့သမီးမရခင် သူ့အမေ ဖျာလိုလိပ် ထိပ်ပေါ်တင် ဆိုသည့် စကားနှင့် အညီ …သမီးရှင်မိဘနှင့် လမ်းကြုံ၍ တွေ့ကြလျှင်…အထောက်မတန်ရိုသေ လောကဝတ်ကျေကျေလုပ်၊" 
*   "မရခင် ဖျာလိုလိပ်လို့ ထိပ်ပေါ်တင်၊ ရပြန်ရင် ဖျာလိုခင်းပြီး နင်းချင်တိုင်း နင်းနေတာကောင်းရဲ့လားဆရာ၊ ဒါယောက်ျားတွေပဲမဟုတ်လား၊" 

## ကိုးကား
လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်၊ သုတ်သင်ကာမျှ လွယ်ကာရ

**လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်၊ သုတ်သင်ကာမျှ လွယ်ကာရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်၊ သုတ်သင်ကာမျှ လွယ်ကာရ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို တိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် နည်းလမ်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်**” ဆိုသည်မှာ “**လမ်းရိုးဟောင်း**” (အစဉ်အလာ နည်းလမ်းများ၊ ရှေးယခင်က အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများ) ကို အခြေခံ၍ “**ဆင့်ကာထွင်**” (ပိုမိုကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းများ ရရှိအောင် တီထွင်ဖန်တီးခြင်း၊ တစ်ဆင့် တိုးမြှင့်ခြင်း) ပြုလုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**သုတ်သင်ကာမျှ လွယ်ကာရ**” ဆိုသည်မှာ ရှိပြီးသားအရာများကို “**သုတ်သင်**” (မလိုအပ်သောအရာများကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ပြီး “**လွယ်ကာရ**” (လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်) သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အသစ်တီထွင်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း နှစ်ခုစလုံးသည် တိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါပြီး ၎င်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ရလဒ်များကို လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် လက်ရှိအရာများကို တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်းမှု နှစ်ခုစလုံး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အမည်ရှစ်ပါး၊ ဈာန်တရားနှင့်၊ ပျံသွားမြေလျှိုး၊ ဘိညာဉ်မျိုးကို၊ **လမ်းရိုးဟောင်းတွင်၊ ဆင့်ကာထွင်သို့၊ သုတ်သင်ကာမျှ၊ လွယ်ကာရလိမ့်**၊" 

## ကိုးကား
သတိဆို ပိုသည်မရှိ

**သတိဆို ပိုသည်မရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သတိဆို ပိုသည်မရှိ” ဆိုသည်မှာ “**သတိ**” (သတိတရား၊ သတိဝီရိယ) သည် မည်သည့်အခါမျှ “**ပိုသည်မရှိ**” (အလွန်အကျွံ ဖြစ်သည်ဟု မရှိ၊ အမြဲတမ်း လိုအပ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို သတိရှိနေရန် အရေးကြီးကြောင်း၊ သတိသည် အမြဲတမ်း လိုအပ်သော တရားတစ်ပါးဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သတိရှိခြင်းဖြင့် အမှားအယွင်းများ လျော့နည်းစေပြီး ကောင်းကျိုးများ ရရှိစေနိုင်သောကြောင့် သတိကို အမြဲတန်ဖိုးထားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သတိဟိုဆ၊ တရားကိုယ်မူ၊ ပိုသည်မရှိ၊ လိုသည်တိရှင့်**၊" 

## ကိုးကား
သဘင် စည်း၊ ထီး ခရိုင်

**သဘင် စည်း၊ ထီး ခရိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဘင် စည်း၊ ထီး ခရိုင်” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီတွင် အဓိက အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းရှိကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သဘင် စည်း**” ဆိုသည်မှာ “**သဘင်**” (ဇာတ်သဘင်၊ အနုပညာဖျော်ဖြေမှု) တွင် “**စည်း**” (စည်းဝါး၊ တေးသွား၏ အချိန်ကိုက်မှု) သည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စည်းဝါး မမှန်ပါက ဖျော်ဖြေမှုသည် အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားနိုင်သည်။
*   “**ထီး ခရိုင်**” ဆိုသည်မှာ “**ထီး**” (နေရောင်၊ မိုးရွာခြင်းမှ ကာကွယ်သော ပစ္စည်း) တွင် “**ခရိုင်**” (ထီး၏ အရိုးများ) သည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ခရိုင်မခိုင်ခံ့ပါက ထီးသည် အသုံးမဝင်တော့ပေ။

ဆိုလိုသည်မှာ ဇာတ်သဘင်၊ ဂီတကဲ့သို့သော အနုပညာရပ်များတွင် စည်းဝါးသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ ထီးတစ်လက်တွင်လည်း ခရိုင်သည် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီတွင် အဓိက အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းရှိကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သဘင် စည်း၊ ထီး ခရိုင်** ဟူသော စကားကဲ့သို့ သဘင်၊ ဂီတအရာတွင် စည်းဝါးသည် အရေးကြီးသည်။ ထီး၌ ခရိုင်ကောင်းရန် အရေးကြီးသည်။" 

## ကိုးကား
သားကိုငယ်ခါ ကျွန်မှာဝယ်သစ်၊ တပည့်ဖြစ်ကအပ်စဟူသည်၊ မျက်ခြည်မျက်သာ မပေးရာ

**သားကိုငယ်ခါ ကျွန်မှာဝယ်သစ်၊ တပည့်ဖြစ်ကအပ်စဟူသည်၊ မျက်ခြည်မျက်သာ မပေးရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သားကိုငယ်ခါ၊ ကျွန်မှာဝယ်သစ်၊ တပည့်ဖြစ်က၊ အပ်စဟူသည်၊ မျက်ခြည်မျက်သာ မပေးရာ” ဆိုသည်မှာ လူသုံးဦးကို စတင် ဆက်ဆံချိန်တွင် လိုက်နာသင့်သော အချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သားကိုငယ်ခါ**” ဆိုသည်မှာ “**သား**” (သားငယ်) ကို “**ငယ်ခါ**” (ငယ်ရွယ်စဉ် အချိန်) တွင် မျက်နှာသာ မပေးသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက မျက်နှာသာပေးပါက ကလေးသည် ဆိုးသွမ်းတတ်သည်။
*   “**ကျွန်မှာဝယ်သစ်**” ဆိုသည်မှာ “**ကျွန်**” (ကျွန်အသစ်) ကို “**မှာဝယ်သစ်**” (စတင် ဝယ်ယူချိန်) တွင် မျက်နှာသာ မပေးသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကျွန်အသစ်ကို စတင်ချိန်တွင် မျက်နှာသာပေးပါက ကျွန်သည် မိမိ၏ အထက်လူကြီးကို ရိုသေမှု နည်းပါးတတ်သည်။
*   “**တပည့်ဖြစ်က၊ အပ်စဟူသည်**” ဆိုသည်မှာ “**တပည့်**” (တပည့်အသစ်) ကို “**အပ်စဟူသည်**” (ဆရာထံ စတင် အပ်နှံချိန်) တွင် မျက်နှာသာ မပေးသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ တပည့်အသစ်ကို စတင်ချိန်တွင် မျက်နှာသာပေးပါက တပည့်သည် ပညာကို လေးလေးစားစား သင်ယူမှု နည်းပါးတတ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သားငယ်၊ ကျွန်အသစ်နှင့် တပည့်အသစ်တို့ကို စတင် ဆက်ဆံချိန်တွင် မျက်နှာသာ မပေးဘဲ တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အစပိုင်းတွင် မျက်နှာသာပေးပါက နောင်တွင် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် စတင်ချိန်တွင် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထိန်းကျောင်းသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သားကိုငယ်ခါ၊ ကျွန်မှာဝယ်သစ်၊ တပည့်ဖြစ်က၊ အပ်စဟူသည်၊ မျက်ခြည်မျက်သာ၊ မပေးရာတည်း၊ ပေးပါတုံက၊ မိဘသခင်၊ ဆရာရှင်တို့၊ ပဲ့ပြင်ပြုပြင်၊ သွန်သင်နောက်ကို၊ မရလိုဘူး**၊" 

## ကိုးကား
လျင်သော်ကား မင်း၊ နှောင်းသော် ချင်း

**လျင်သော်ကား မင်း၊ နှောင်းသော် ချင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လျင်သော်ကား မင်း၊ နှောင်းသော် ချင်း” ဆိုသည်မှာ အခွင့်အရေးကို မည်သို့ အသုံးချသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လျင်သော်ကား မင်း**” ဆိုသည်မှာ “**လျင်**” (မြန်မြန်ဆန်ဆန် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အခွင့်အရေးကို လက်လွတ်မခံဘဲ ချက်ချင်း အသုံးချခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**မင်း**” (အမြင့်ဆုံး ရာထူး၊ အောင်မြင်မှု) ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**နှောင်းသော် ချင်း**” ဆိုသည်မှာ “**နှောင်း**” (နှေးကွေးစွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အခွင့်အရေးကို လက်လွတ်ခံခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**ချင်း**” (သာမန်လူ၊ အောက်ခြေလူတန်းစား) သာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အခွင့်အရေး ရရှိချိန်တွင် ချက်ချင်း ဆုပ်ကိုင်ပြီး လျင်လျင်မြန်မြန် ဆောင်ရွက်မှသာ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ နှေးကွေးစွာ ဆောင်ရွက်ပါက အခွင့်အရေးကို လက်လွတ်ဆုံးရှုံးရပြီး သာမန်အခြေအနေတွင်သာ ရှိနေမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချိန်ကို တန်ဖိုးထားပြီး လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “**အလျင်ကြံသော် မင်းဖြစ်၊ အနှေးကြံသော် သူ့ကျွန်ဖြစ်**” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပြုရာကိစ္စ၊ ရေးကြုံကြသော်၊ မကျနောက်လျှင်၊ လေးမဖင်နှင့်၊ **လျင်သော်ကားမင်း၊ နှောင်းသော်ချင်းတည့်**၊" 
*   "မယ်တော်၊ **အလျင်ကြံသော် မင်းဖြစ်သည်၊ အနှေးကြံသော်သူ့ကျွန်ဖြစ်သည်။**…နှေးလို့မဟန်၊ မြန်နိုင်မှ၊ မကြောက်မရွံ့စွန့်စားမှ သင့်လျော်မည်။" 

## ကိုးကား
လှတစ်မျက်နှာ၊ ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး

**လှတစ်မျက်နှာ၊ ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှတစ်မျက်နှာ၊ ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး” ဆိုသည်မှာ အလှနှင့် အယဉ် နှစ်ခု၏ ကွာခြားချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လှတစ်မျက်နှာ**” ဆိုသည်မှာ “**အလှ**” သည် “**မျက်နှာတစ်ကွက်**” (မျက်နှာ၏ အသွင်အပြင်၊ ရုပ်ရည်) နှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မျက်နှာ၏ လှပမှုသည် အလှ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
*   “**ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး**” ဆိုသည်မှာ “**အယဉ်**” (ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ်နေဟန်ထား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု) သည် “**တစ်ကိုယ်လုံး**” (ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်း အားလုံး) နှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အယဉ်သည် ကိုယ်နေဟန်ထား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ အပြုအမူ အားလုံးကို ခြုံငုံသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မျက်နှာတစ်ခုတည်း လှပနေရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ ကိုယ်နေဟန်ထား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု အစရှိသော အခြားအရာများလည်း ပြေပြစ်မှသာ ယဉ်ကျေးသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အလှသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်ကို အဓိကထားပြီး အယဉ်သည် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အပြုအမူကို အဓိကထားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လှတစ်မျက်နှာ၊ ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး**ဟူသော စကား ရှိလေသည်။ ထိုစကား အရ မည်သူမဆို မိမိနှင့် တော်သော အဆင်ကို မိမိနှင့် တော်အောင်ချုပ်လုပ်၍ ဝတ်ဆင်လျှင် ယဉ်ကျေးနိုင်လေသည်။" 
*   "**လှတစ်မျက်နှာ၊ ယဉ်တစ်ကိုယ်လုံး**ဆိုသည့် စကားကဲ့သို့… မျက်နှာသည် အလွန် လှနေစေကာမူ အခြားအစိတ်အပိုင်းများတွင် အချိုးမကျက ပြေပြစ်သည်၊ တင့်တယ်သည်၊ ယဉ်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ၊" 

## ကိုးကား
လှေကားသုံးထစ်ဆင်းလျှင် လူပျိုဖြစ်သည်

**လှေကားသုံးထစ်ဆင်းလျှင် လူပျိုဖြစ်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှေကားသုံးထစ်ဆင်းလျှင် လူပျိုဖြစ်သည်” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်သည် ယောက်ျားများသည် အိမ်အပြင်သို့ ရောက်သည်နှင့် မိမိကိုယ်ကို “**လူပျို**” (အိမ်ထောင်မရှိသူ၊ လွတ်လပ်သူ) တစ်ဦးကဲ့သို့ သဘောထားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**လှေကားသုံးထစ်ဆင်းလျှင်**” ဆိုသည်မှာ အိမ်မှ ခဏတာ ထွက်ခွာသွားသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အိမ်ထောင်သည် ယောက်ျားများသည် အိမ်တွင် ရှိနေချိန်တွင် အိမ်ထောင်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထမ်းဆောင်ရသော်လည်း အိမ်အပြင်သို့ ခဏတာ သွားရောက်ချိန်တွင် ထိုတာဝန်များမှ ခေတ္တလွတ်မြောက်ပြီး လွတ်လပ်သော လူပျိုဘဝကဲ့သို့ ခံစားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်သည် ယောက်ျားများ၏ စိတ်နေသဘောထားကို ပုံဖော်သည်။

## ကိုးကား