open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)

ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်ကို အဖ ဦးဟာနစ်၊ အမိ ဒေါ်စိန်ညွန့်တို့မှ ကချင်ပြည်နယ် ဗန်းမော်မြို့ တွင် (၁၂၈၁)ခု တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁၃)ရက်၊ (၁၆၊ ဖေဖော်ဝါရီ၊ ၁၉၂၀)တွင် မွေးဖွားသည်။ ၃ လသားအရွယ်တွင် ဖခင် ကွယ်လွန်သည်။ (၃)နှစ် သားအရွယ်တွင် မိခင်ကွယ်လွန်သည်။ မောင်နှမ (၂) ယောက်ကျန်ရစ်သည်။ ဦးလေးလုပ်သူ ဦးအီဘရာဟင်က ကောက်ယူ မွေးစားခဲ့သည်။ အစ်မလုပ်သူသည် (၁၁)နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားပြန်သည်။ ဗန်းမော်မြို့၊မိုးကုတ်၊ ကသာမြို့များတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်လာရာ ကျောင်းများပိတ်လိုက်သဖြင့် (၁၀)တန်းအထိသာ ပညာသင်ယူခဲ့ရသည်။ (၁၉၄၃)ခု ဩဂုတ်လ (၁၀)ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘီဒီအေ) သို့ဝင်ခဲ့သည်။ ရေနံချောင်း လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီး တပ်တွင် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် မင်္ဂလာဒုံစစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်း တတိယအပတ်ကို တက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းဆင်းခါနီးတွင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်း၏ လျှို့ဝှက်တာဝန်ပေးချက်အရ မဟာမိတ်တပ်များနှင့် သွားရောက် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ ယင်းတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရာတွင် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊မင်းကွန်းရွာတွင် ဂျပန်၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရသည်။ အသတ်ခံရမည့်ဆဲဆဲတွင် ဂျပန်တော်လှန်ရေး ရဲဘော်များ၏ အကူအညီနှင့် အချူပ်မှဖောက်၍ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ စစ်ကြီးပြီးသောအခါ ဖဆပလ၊ ဗမာမွတ်စလင်မ် ကွန်ဂရက်(ဗမက)၊ ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ (၁၉၄၆) ခု ကွန်မြူနစ်ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ အလံနီဖြစ်လာသည်။ (၁၉၄၈)ခုနှစ်တွင် အလံနီအဖြစ်တောခိုခဲ့သည်။ (၁၉၅၄-၅၅) ခုနှစ်တွင် အလံနီတွင် အယူအဆတိုက်ပွဲဖြစ်ရာ ပါတီမှ အထုတ်ခံရသည်။ အထုတ်ခံရသည့် ရဲဘော်များစုပေါင်း၍ အလုပ်သမားညီညွတ်ရေး ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးလုပ်ရာတွင် (၁၉၄၆)ခုနှစ် ကသာခရိုင် လူထုတိုက်ပွဲတွင် အသေခံဗိုလ်အဖြစ် ခေါင်းဆောင်ခဲ့ရာတွင် အဖမ်းခံရပြီး ထောင်ထဲတွင် ရှစ်လ ခန့်နေခဲ့ရသည်။ (၁၉၆၂) ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စလာရင်း အဖမ်းခံရပြီး မန္တလေး၊ ရန်ကုန်တွင် အချုပ်ခံခဲ့ရသည်။ (၁၉၆၂)ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ဥပဒေတွင်း ဝင်ခဲ့သည်။ ဥပဒေအတွင်းရောက်လာပြီး အမျိုးမျိုးသော အလုပ်များလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မကြာမီ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ စွန့်လွှတ်က သမိုင်းပေးတာများရှိသည့်အတွက် ကလောင်ကိုင်ခဲ့သည်။ “ဝမ်းအိုဝမ်းနှင့် ဗမာ့မြေအောက်တော်လှန်ရေး" အမည်ရှိ စာအုပ်ပြုစုရင်း စာပေနယ်ထဲသို့ ဝင်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်၊ဝတ္ထု၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဆောင်းပါးများနှင့် သုတေသနစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအဆင့်ဆင့်တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၇၂၊မတ်လ၊၂၇ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ဒုတိယအဆင့်နှင့် (၁၉၈၀)ခု မေလ(၂၈)ရက်တွင် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် ဒုတိယအဆင့်တို့ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ကန်တော့ခံ သက်ကြီးစာဆိုပညာရှင် အဖြစ်နှင့် ယနေ့တိုင် သမိုင်းဝင်စာပေများကို အဓိက ရေးသားပြုစုလျက်ရှိနေပါသည်။

## ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာအုပ်အချို့
* ဆရာကြီးဦးရာဇတ်(ပထမပိုင်း)၊ 
* ဂျပန်သုံ့ပန်း မဂိုကပြားမလေး၊
* နွေဦးရဲ့ သတို့သမီးပျို၊
* မေတ္တာလက်တစ်လှမ်း၊
* ဘီဒီအေ လေယာဉ်ပစ် အမြှောက်ကြီးတပ်
* မန္တလေး ၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံမှ သည် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးသို့၊
* နယ်ချဲ့ကို ဒူးမထောက်တဲ့ သခင်နက်ဖေ (၁၉၉၉)၊
* ဂျပန်ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး လေထီးသမားများ(၁၉၉၉)
* မြန်မာအာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးရာဇတ် (ထွန်းဖောင်ဒေရှင်း စာပေဆုကော်မတီမှ အတ္ထုပတ္တိစာပေဆုရ စာအုပ် )

## ကိုးကား 
* ဘီဒီအေ လေယာဉ်ပစ် အမြှောက်ကြီးတပ် စာအုပ်မှ စာရေးသူကိုယ်တိုင်ရေး ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
* ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် ကန့်တော့ခံ သက်ကြီးစာပေပညာရှင်များ၏ အတ္ထုပတ္တိအကျဉ်း

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန

**ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန**သည် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကုသရေးဦးစီးဌာနနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မန္တလေး ရေကြီးခြင်း (၂၀၁၀)

၂၀၁၀ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့မှ ၈ ရက်နေ့အထိ မန္တလေးမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခဲ့သည့်အတွက် ဆည်တော်ကြီး၊ ဆည်တော်လေး ဆည် များမှ ရေလျှံခြင်းနှင့် မြစ်များ ရေလျှံခြင်းတို့ကြောင့် မန္တလေး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်အတွင်း လူနေ အိမ်ခြေ ၃၀၀၀ ကျော် ရေမြုပ်သွားခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သည့် မိုးကြောင့် ဆည်တော်ကြီးဆည်မှ ရေများလွှတ်လိုက်သည့် အတွက် မန္တလေးမြို့တွင်းရှိ ပန်းရံတော်၊ ရွှေတချောင်း၊ ရေနီ စသည့် ရေစီးမြောင်း များသို့ ရေများဝင်လာသည့်အတွက် အနိမ့်ပိုင်းဒေသများ ရေမြုပ်ရခြင်း ဖြစ် သည်။ မန္တလေးမြို့တောင်ဘက်ရှိ ပြည်ကြီးတံခွန် မြို့သစ်၊ မဟာအောင်မြေ၊ ၆၂လမ်း အရှေ့ခြမ်းနှင့် အနောက်ခြမ်းတို့ရှိ လူနေအိမ်ခြေများ ရေနစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။

မန္တလေး မိုးရွာသွန်းမှုသည် မိုးရေချိန်မှာ ၁၁ လက်မ ကျော်ခဲ့ပြီး ၆၄ နှစ်တာ ကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံးအဖြစ် စံချိန်သစ်တင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
* http://irrawaddy.org(http://irrawaddy.org/bur/index.php/news/1-news/4257-2010-10-09-08-52-13) 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ

ကဏ္ဍ:၂၀၁၀ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ
ဝီစကီ

နှင့် ကနေဒါမှ ထုတ်လုပ်သော ဝီစကီများ]]

**ဝီစကီ** (သို့) **ဝစ်စကီ**သည် မူးယစ်စေတတ်သော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ဂျုံစေ့ကို အရက်အဖြစ် ချက်လုပ်ပြီး သစ်သား သေတ္တာအတွင်းတွင် သိုလှောင်ထားခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။

ဝီစကီ ဆိုသည့် အမည်မှာ စကော့နယ်သုံး ဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည့် ဂေးလစ် ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ စကော့တလန်နှင့် ကျန်သော ဂရိတ်ဗြိတိန်နယ်တွင် စကော့ဝီစကီ သို့မဟုတ် စကော့ဟုသာ သုံးနှုန်းကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသော ဂေးလစ် ဘာသာစကားကို အသုံးပြုသော အိုင်ယာလန်တွင်မူ E အသံ ထည့်၍ ဝစ်စကေး (whiskey) ဟု ခေါ်ကြသည်။ အမေရိကန်တွင် ပြုလုပ်သော ဝီစကီမှာ အိုင်ယာလန်သုံး စာလုံးပေါင်းကို အသုံးပြုထားသည်။

## အမျိုးကွဲများ 
ဝီစကီ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အထင်ရှားဆုံး အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

# ဆင်ဂယ်မော့တ် (Single-malted)
# စကော့ သို့မဟုတ် ဘလင်းန်ဒက် (Blended whisky or Scotch)
# အိုင်းရစ်ရှ် ဝီစကီ (Irish Whisky)
# ဘော်ဘွန်း (Bourbon)
# ရိုင်း (Rye)

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယမကာ
ကဏ္ဍ:အရက်
ဝိညာဏဉ္စာယတန

ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံ ဆိုသည် ဝိညာဏဉ္စာယတန ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး၊ ထို ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါးနှင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ကောင်းကင်အရပ်ကို ခေါ်သည်။ 
အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံဟု ဆိုသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အထင်အရှားမရှိပေ။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံကို သိလွယ်အောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ဝိုင်းဝိုင်းဝန်းဝန်း ဝ-အက္ခရာ ကွင်းပြီးရေးသားဖော်ပြသင့်သည်။ 

သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာ အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က `အရူပဘူမိ´ဟု ဘူမိသဒ္ဒါနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံတွင် ရူပက္ခန္ဓာ မရှိ၊ နာမ်ခန္ဓာ သက်သက်ဘဲရှိ၍ ဘုံမခေါ်ဆိုနိုင်၊ ဘုံမမည်နိုင်ဘူးဟု အယူမှားများ မဝင်ရအောင် ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုံဗိမာန်တွေမရှိ၍ ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ 

ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံတွင် တိဟိတ်ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်နှင့် သောတာပတ္ထိမဂ္ဂဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကြဉ်တဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)ယောက်ရသည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံကို ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဝိညာဏဥစ္စာယတနဈာန်ကို ရကြသည်။ ထိုဈာဉ်ကို ရရန်အတွက် အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ် ဝိညာဏ်ကို **ဝိညာဏံအနန္တံ ၊ ဝိညာဏံအနန္တံ** ဟု အဖန်ဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းကြရသည်။ 

ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ဝိညာဏဥစ္စာယတန ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံရှိ ဗြဟ္မာများသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာလေးသောင်း အသက်ရှည်သည်။ ဝိညာဏဥစ္စာယတနဘုံသည် ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။ 

### ကျမ်းကိုး
အာကိဉ္စညာယတန

အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံ ဆိုသည် အာကိဉ္စ ညာယတန ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး၊ ထို ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါးနှင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ကောင်းကင်အရပ်ကို ခေါ်သည်။ 
ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံဟု ဆိုသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အထင်အရှားမရှိပေ။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံကို သိလွယ်အောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ဝိုင်းဝိုင်းဝန်းဝန်း ဝ-အက္ခရာ ကွင်းပြီးရေးသားဖော်ပြသင့်သည်။ 

သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာ အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က `အရူပဘူမိ'ဟု ဘူမိသဒ္ဒါနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံတွင် ရူပက္ခန္ဓာ မရှိ၊ နာမ်ခန္ဓာ သက်သက်ဘဲရှိ၍ ဘုံမခေါ်ဆိုနိုင်၊ ဘုံမမည်နိုင်ဘူးဟု အယူမှားများ မဝင်ရအောင် ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုံဗိမာန်တွေမရှိ၍ ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ 

အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံတွင် တိဟိတ်ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်နှင့် သောတာပတ္ထိမဂ္ဂဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကြဉ်တဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)ယောက်ရသည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံကို ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အာကိဉ္စာညာယတနဈာန်ကို ရကြသည်။ ထိုဈာဉ်ကို ရရန်အတွက် အာကိဉ္စ ညာယတန ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ စိုးစဉ်းမျှ အကြွင်းမရှိသော နတ္ထိဘောပညတ်ကို အာရုံပြု၍ **နတ္ထိကိဉ္စိ၊ နတ္ထိကိဉ္စိ** ဟု အဖန်ဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းကြရသည်။ 

အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် အာကိဉ္စ ညာယတန ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံရှိ ဗြဟ္မာများသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာခြောက်သောင်း အသက်ရှည်သည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံသည် ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။ 

### ကျမ်းကိုး
ဝိုင် (အရက်)

**ဝိုင်** ဆိုသည်မှာ ယမကာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကဇော်ဖောက်ထားသော စပျစ်သီးမှ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တဆေး သည် စပျစ်သီးထဲမှ သကြားကို စုပ်ယူပြီး အီသနော၊ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ဒ်နှင့် အပူဓာတ်တို့ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။ စပျစ်သီး အမျိုးမျိုး နှင့် တဆေးမျိုးထူး အမျိုးမျိုးတို့မှ ဝိုင်စတိုင်လ် အမျိုးမျိုးကို ရရှိစေသည်။ ထိုသို့ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားရခြင်း အကြောင်းမှာ စပျစ်သီး၏ ဇီဝဓာတုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ ရှုပ်ထွေးသော ဩဇာတွဲဖက်မှုများ၊ ကဇော်ဖောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပါဝင်သော ဓာတ်ပြုခြင်းများ၊ စပျစ်သီးစိုက်ပျိုးရာ ပတ်ဝန်းကျင် နှင့် ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များ စသည်တို့၏ ရလဒ်များပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများစုတွင် ဝိုင်၏ စတိုင်လ် နှင့် အရည်အသွေးကို သတ်မှတ်ရန် အတွင် တရားဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမ များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှ ပထဝီဆိုင်ရာ မူလရင်းမြစ် နှင့် ခွင့်ပြုထားသော စပျစ်သီး အမျိုးမျိုးကို ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှု၏ အခြားသော အရာများကိုလည်း ကန့်သတ် ထားသည်။ စပျစ်သီးမှ ပြုလုပ်ထားခြင်း မဟုတ်သော ဝိုင်များတွင် အခြားသော သီးနှံများကို အသုံးပြုထားပြီး ၎င်းတို့တွင် ဆန်မှ ပြုလုပ်ထားသော ဝိုင်နှင့် အခြားသော သစ်သီးများ ဖြစ်သော ဇီးသီး၊ ချယ်ရီသီး၊ တလည်းသီး၊ ဘယ်ရီသီးနှင့် အဲလ်ဒါးဘယ်ရီသီးတို့ကို အသုံးပြုကြသည်။

ဝိုင် အားချက်လုပ်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဝိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောဆုံးတွေ့ရသော အထောက်အထားမှာ ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ (ဘီစီ ၆၀၀၀)၊   အီရန် (ဘီစီ ၅၀၀၀) ၊  နှင့် စစ္စလီကျွန်း (ဘီစီ ၄၀၀၀) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံ၌ ဝိုင်အများဆုံး ထုတ်လုပ်သော ဒေသများ ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အီတလီ၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဝိုင်သည် ဘာသာရေးတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဝိုင်အနီးသည် ရှေးခေတ် အီဂျစ်တို့အတွက် သွေး နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း ဂရိတို့၏ ဒိုင်ယိုနီးဆပ်စ်ဂိုဏ်း နှင့် ရှေးဟောင်း ရောမတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ရဟူဒီဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာတို့နှင့်လည်း ဆက်နွယ်လျက် ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ဝိုင်၏ အစောဆုံး လက်ရာများကို ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံတွင် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခုနှစ်၊ အီရန် (ပါရှား)တွင် ဘီစီ ၅၀၀၀  နှင့် စစ္စလီကျွန်းတွင် ဘီစီ ၄၀၀၀ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသည်။ ဝိုင်သည် ဘော်လကန်ဒေသသို့ ဘီစီ ၄,၅၀၀ တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်းဂရိ၊ သရေးရှား နှင့် ရောမတို့တွင် သောက်သုံး၍ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတလျှောက်တွင် ဝိုင်အား ၎င်း၏ မူးယစ်စေသော သက်ရောက်မှုအတွက် သောက်သုံးခဲ့ကြသည်။.

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ရှိ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ်ပြတိုက်မှ ဟင်းလျာ၊ကဇော်ဖောက်ထားသော ယမကာနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဇီဝမော်လီကျူး ရှေးဟောင်းသုတေသန စီမံကိန်းမှ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ ဒေါက်တာ ပက်ထရစ် အီ မက်ဂါးဗန်း ဦးဆောင်သော သုတေသနမှ ဂျော်ဂျီယာသည် ဝိုင် စတင်မွေးဖွားရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
နေဝသညာနာသညာယတန

နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ ဆိုသည် နေဝသညာနာသညာယတန ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး၊ ထို ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါးနှင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ကောင်းကင်အရပ်ကို ခေါ်သည်။ အာကိဉ္စ ညာယတနဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံဟု ဆိုသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အထင်အရှားမရှိပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံကို သိလွယ်အောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ဝိုင်းဝိုင်းဝန်းဝန်း ဝ-အက္ခရာ ကွင်းပြီးရေးသားဖော်ပြသင့်သည်။ 

သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာ အရှင်အနုရုဒ္ဓာထေရ်က `အရူပဘူမိ'ဟု ဘူမိသဒ္ဒါနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံတွင် ရူပက္ခန္ဓာ မရှိ၊ နာမ်ခန္ဓာ သက်သက်ဘဲရှိ၍ ဘုံမခေါ်ဆိုနိုင်၊ ဘုံမမည်နိုင်ဘူးဟု အယူမှားများ မဝင်ရအောင် ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုံဗိမာန်တွေမရှိ၍ ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ 

နေဝသညာနာသညာယတနဘုံတွင် တိဟိတ်ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်နှင့် သောတာပတ္ထိမဂ္ဂဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကြဉ်တဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)ယောက်ရသည်။ ထိုဘုံသို့ ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် တခြားဘုံသို့ မပြောင်းတော့ဘဲ ထိုဘုံမှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည်။ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံကို ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ရကြသည်။ ထိုဈာန်ကို ရရန်အတွက် အာကိဉ္စညာယတန ခေါ်သော ဈာန်စိတ်ကို **သန္တမေတံ၊ ပဏီတမေတံ** ဟု အဖန်ဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းကြရသည်။ 

နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် နေဝသညာနာသညာယတန ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံရှိ ဗြဟ္မာများသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာ ရှစ်သောင်း အသက်ရှည်သည်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံသည် ကမ္ဘာ ကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။ 

နေဝသညာနာသညာယတနဘုံသည် ၃၁-ဘုံ၏ နောက်ဆုံးဘုံဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံး ဘုံဖြစ်သည်။ လူပြည်မှ ယူဇနာ ၇ ကုဋေ၊ ၁ သန်း၊ ၈ သိန်း၊ ၅ သောင်း၊ ၆ ထောင် ဝေးကွာသည်။ 

### ကျမ်းကိုး
ဗော့ဒ်ကာ

**ဗော့ဒ်ကာ** ဆိုသည်မှာ မူးယစ်စေတတ်သော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး အယ်လ်ကိုဟော ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်တတ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဗော့ဒ်ကာအရက်သည် ကြည်လင်နေပြီး လူအများစုမှာ မသောက်မီတွင် အခြား အရည်တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ရောစပ် သောက်သုံးလေ့ ရှိကြသည်။

## ဗော့ဒ်ကာတွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများ 
* ကြံသကာ သည် ဈေးအပေါဆုံး ဗော့ဒ်ကာ အရက် ချက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ပါဝင်သော ကြံသကာကြောင့် ဤဗော့ဒ်ကာ အမျိုးအစားသည် အခြားသော ဂျုံမှ ပြုလုပ်သော ဗော့ဒ်ကာများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပို၍ ချိုနေလေ့ ရှိတတ်သည်။ ပဲပိစပ်၊ စပျစ်သီး နှင့် သကြားမုန်လာတို့ကို ဗော့ဒ်ကာ ချက်ရာတွင် သုံးနိုင်သော်လည်း သုံးလေ့ သုံးထ သိပ်မရှိပေ။
* အာလူးကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဗော့ဒ်ကာ ချက်လုပ်ရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
* ဂျုံမှုန့်ကို အဆင့်အမြင့်ဆုံး ဗော့ဒ်ကာ ချက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြု ကြသည်။

ဗော့ဒ်ကာကို ပြုလုပ်သည့် နည်းလမ်း အဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
# ကုန်ကြမ်းများကို ထုထောင်း၍ ရေတွင်ပျော်ဝင်စေသည်။ ၎င်းကို ပျော့ဖတ်ပြုလုပ်ခြင်း (mashing) ဟု ခေါ်သည်။
# ပျော့ဖတ်များကို ၆၀ ဒီဂရီ အပူချိန်သို့ ရောက်အောင် အပူပေးသည်။ ထိုအခါ ကော်အားလုံးသည် သကြား ဖြစ်သွားကြသည်။
# တဆေးအနည်းငယ်ကို ထည့်၍ စည်ကို အဖုံးလုံအောင် ပိတ်ထားရသည်။ တဆေးမှ သကြားများကို အယ်လ်ကိုဟောဖြစ်အောင် ကဇော်ဖောက် ပေးသည်။
# ကစော်ပေါက်နေသော ပျော့ဖတ်များကို ချွေးခံ ပေးရသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင် သာမန် ပေါင်းခံအိုးဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သလို အထူးပြုလုပ်ထားသော အိုးဖြင့်လည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
# အကယ်၍ ပေါင်းခံရာတွင် သာမန်ပေါင်းအိုးကို အသုံးပြုပါက ချွေးခံခြင်းကို အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ပြုလုပ်ပေးကြသည်။ အနံ့ဆိုးရွားသော သို့ အဆိပ်ဖြစ်စေသော အရာများကို ဖယ်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အထူးပြုလုပ်ထားသော အိုးကို အသုံးပြုပါက ရလဒ်မှာ အရက်ပြန်ဖြစ်ပြီး အယ်လ်ကိုဟော ရာခိုင်နှုန်း အလွန်များသည့်အတွက် သောက်သုံးရန် အတွက် မသင့်လျော်ပေ။ အယ်လ်ကိုဟော ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားစေရန် အတွက် ရေရောပေးရသည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကို ရေရောခြင်း (dilution) ဟုခေါ်သည်။

ကော့ညက်၊ ဝီစကီတို့နှင့် မတူသည့် အချက်မှာ ဗော့ဒ်ကာကို စည်များထဲတွင် နှစ်ချို့အောင် ထားလေ့ ရှိပြီ: အလျှင်အမြန် ပုလင်းသွင်းလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော အက်ကာဗစ် (akvavit ) ဟုခေါ်သည့် စကင်ဒီနေးဗီးယန်း ဗော့ဒ်ကာများကို ဝက်သစ်ချစည်များတွင် ပုလင်းအတွင်းသို့ မသွင်းမီ နှစ်ချို့အောင် ထားသည်။ ဗော့ဒ်ကာသည် ပုလင်းထဲသို့ သွင်းပြီးချိန်တွင် သောက်သုံးရန် အတွက် အသင့်ဖြစ်ပြီ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်
ကဏ္ဍ:ဆွီဒင် တီထွင်မှုများ
ကဏ္ဍ:ရုရှား တီထွင်မှုများ
ရမ်

မှ ရမ်အရက်]]

ရမ်(RUM)ဆိုသည်မှာ မူးယစ်စေတတ်သော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရမ်ကို ကြံသကာနှင့် ကြံ၏ ဘေးထွက်ပစ္စည်းများမှ တဆင့် ကစော်ဖောက်ခြင်းနှင့် အရက်ပေါင်းချွေးခံနည်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ချက်လုပ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရမ် ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ရှိသော နေရာမှာ ကာရစ်ဘီယန် ဒေသတဝိုက်တွင် ဖြစ်သည်။ တခြားဒေသများဖြစ်သော ဖီဂျီနှင့် ဩစတြေးလျ တို့တွင်လည်း ရမ်ကို ချက်လုပ်ကြသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရမ်အရက် 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရမ်အရက်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်ကတည်းကပင် ထင်ရှားသော အဖျော်ယမကာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာ့ စားသောက်ကုန်နှင့် အဖျော်ယမကာ လုပ်ငန်းက မန္တလေးရမ် နှင့် အာမီရမ် ဟူ၍ အရက် နှစ်မျိုးကိုသာ ထုတ်လုပ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရောင်းချခဲ့သည်။ အာမီရမ်သည် စစ်တပ်တွင် သုံးရန် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ကွီနိုင်း ဟုခေါ်သော ငှက်ဖျားဆေး ပါဝင်သည်ဟု ပြောကြသည်။ ငှက်ဖျားဆေးကြောင့် အာမီရမ်သည် မန္တလေးရမ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အနံ့နှင့် အရသာ ပို၍ ဆိုးရွားသည်။ 

တံခါးဖွင့် စီးပွားရေးစနစ် ကျင့်သုံးလာပြီးသည့် နောက်တွင် ရန်ကုန်ရမ်၊ မြန်မာရမ် စသည်ဖြင့် ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများမှ ချက်လုပ်သော ရမ် အရက်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ကျောက်တံ

ကျောက်တံသည် ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေးရသောကျောက်သားနှင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အတံလေးကို ခေါ်သည်။ 
ကျောက်တံကို ကျောက်သင်ပုန်းထုတ်သော ကျောက်မှထုတ်ယူရ၏။ သို့သော် ကျောက်တံထုတ်သော ကျောက်ပြားသည် သက်တမ်းနု၍ ကျောက်သားပွ ရသည်။ သို့မှသာ ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေး၍ ကောင်းသည်။ ကျောက်တံ အရွယ်အစားမှာ ခဲတံအရွယ်သာသာ ပြုလုပ်ထားသည်။ ကျောက်တံကို ရေးသားရန်ဘက်နှင့် နောက်ဘက်ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။
နောက်ဘက်တွင် တစ်လက်မ အရွယ် စက္ကူကို ပတ်၍ ကော်နှင့်ကပ်ထားသည်။ ရေးသား အသုံးပြုနိုင်ရန် ပထမဦးစွာ ကျောက်တံကို သွေးရသည်။ ခဲတံကဲ့သို့ ချွန်လာသောအခါ ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေးသားနိုင်သည်။

## ကျောက်တံ ထုတ်လုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့် 
ကျောက်တံကို ကျောက်သင်ပုန်းထုတ်သော ကျောက်မှထုတ်ယူရ၏။ သို့သော် ကျောက်တံထုတ်သော ကျောက်ပြားသည် သက်တမ်းနု၍ ကျောက်သားပွ ရသည်။ သို့မှသာ ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေး၍ ကောင်းသည်။ တောင်ပေါ်က ကျောက်ပြားဆိုက် အသေးများကို သယ်၍ မညီလျှင် ရွေဘော်ထိုးပေးရသည်။ ရွေဘော်ထိုးပြီး ရေတစ်ညစိမ်ရသည်။ ပြီးလျှင် ထိပ်နှစ်ဖက်ကို ကော်ပတ်နဲ့ ပြန်ချွန်ပေးရတယ်။ အရင်က စက်နဲ့ချွန်၍ အခုမှာ ကော်ပတ်နှင့် အဆင်ပြေ၍ ကော်ပတ်နှင့် ချွန်ကြသည်။ ကော်ပတ်စားပြီးလျှင် ၆လက္မ၊ ၈လက္မ အရွယ်ဆိုက်များ ဖြတ်ရသည်။ ဆေးပြီး အခြောက်လှန်းကာ အမည်းရောင် ဆေးဆိုးပေးရသည်။ မန္တလေးကို တင်ပို့လျှင် တစ်ဗူးကို အချောင်းနှစ်ဆယ်စီ ထည့်ပြီး၊ မွန်ပြည်နယ်မှာ တင်ရောင်းလျှင် တစ်စည်းကို အချောင်းတစ်ရာစီ စည်း၍ ဖောက်သည်သွင်းရသည်။ 

ရေးပြီးသားစာများကို ဖျက်ရန် ရေစိုအဝတ်နှင့် ပြန်လည်ဖျက်ပစ်နိုင်သည်။ အချို့ဒေသများတွင် ပေါက်သော ကျောက်သင်ပုန်းဖျက် အပင်၏ အရွက်နှင့်လည်း ဖျက်နိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
တယ်လီဖုန်း

တယ်လီဖုန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ဆက်သွယ် စကားပြောရန် နည်းပညာနည်းအရ ပြုလုပ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။ တယ်လီဖုန်းကို စကားပြောကြေးနန်း ၊ စကားပြောခွက် ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုကြသော်လည်း အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းမရှိပေ။

## အခြေခံသဘောတရား 
တယ်လီဖုန်း ခေါ် စကားပြောကြေးနန်းတွင် (၁) စကားပြောခွက်၊ (၂) လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် (၃) နားထောင်ခွက်ဟူ၍ ပစ္စည်းသုံးမျိုး အဓိက ပါဝင်သည်။ စကားပြောခွက်ထဲသို့ စကားပြောလိုက်သောအခါ ပါးစပ်မှ အသံလှိုင်းတို့သည် စကားပြောခွက်တွင် တပ်ဆင် ထားသော ဒိုင်အာဖရမ်ခေါ်ပါးလွှာသည့် သတ္တုချပ်ပြားကို တုန်ခါစေသည်။ ထိုတုန်ခါမှုများက ကြေးနန်းကြိုးတစ်လျှောက်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို အသံနှင့်လိုက်၍ မညီညာသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုမှအခြားတစ်ဖက်ရှိ နားထောင်ခွက်တွင်ရှိသော လျှပ်စစ်သံလိုက်၌ အလားတူ မညီညာသည့် အားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုသံလိုက်က အနီးရှိ သတ္တုချပ်ပြားကို ဆွဲငင်သဖြင့် စကားပြောခွက်တွင်ရှိသော သတ္တုချပ်ပြားအတိုင်း တုန်ခါစေပြန်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တုန်ခါမှုကြောင့် စကားပြောသူ၏ စကားသံအတိုင်း နားထောင်ခွက်ထဲမှ ပြန်လည်ကြားရခြင်းဖြစ်ပေသည်။

## သမိုင်း 
၁၈၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် ‎ ဆိုသူက တီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မတိုင်မီ ၁၈၇၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ဒုတိယပတ်အတွင်းမှာ ဝါယာကြိုးတစ်ခုတည်းနှင့် တစ်ချိန်တည်း တယ်လီဂရပ် သတင်းများကို ပေးပို့နေရင်း ပေါ်လာသော စိတ်ကူးနှင့် ဘော့စတွန်မြို့၌ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သံမဏိချောင်းများ ခွေထားသော စပရင်တစ်စုံကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အသံဖမ်းစက် ဆင်ထားသည့် အခန်းမှာ သူက လုပ်ဆောင်နေသည်။ သူ၏ လက်ထောက် သောမတ်စ်ဝပ်ဆင်က အသံပို့စက်ရှိသော နောက်အခန်းတစ်ခုမှာ လုပ်ဆောင်နေသည်။ သံလိုက်ပေါ်မှ အသံများ တုန်ခါနေစဉ် သံမဏိချောင်းများက ဝိုင်ယာကြိုးကို ဖြတ်စီးနေသော စီးကြောင်းအား ပြောင်းလဲနေပုံကို လေ့လာစူးစမ်းကြပြီး တယ်လီဖုန်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့လေသည်။ 

## ကိုးကား
ကာချင်း

ကာချင်းဟူသည် လက်တစ်ဖက်တွင် ဓား၊ လှံ စသည်တို့ကိုကိုင်လျှက် ကျန်တစ်ဖက်တွင် **ကာ**ကိုကိုင်ကာ ကသည့်အခါ သီဆိုသော သီချင်းဖြစ်သဖြင့် **ကာချင်း**ဟူ၍ ခေါ်သည်။ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ရဲရင့် ခန့်ညား ထည်ဝါသော ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်တက်ကြွစေသည့် စစ်ချီသီချင်း အဖွဲ့ဖြစ်သော ကာချင်းသည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ပင်းယခေတ် ကောင်းစားသည့် သက္ကရာဇ် ၆၇၄-ခုနှစ်၊ တစ်စီးရှင် သီဟသူမင်း လက်ထက်တွင် ကာချင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ 

ကာချင်း အဖွဲ့သည် ရဲရင့်၏၊ မာန်ဝင့်၏၊ တက်ကြွရွတ်ဆိုရသူ၏ စိတ်ကို မျိုးချစ်စိတ်ဖြင့် ပြည့်လျှမ်းစေသည်။ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်တက်ကြွစေ၏။ ဖြတ်လပ်မှု၊ စိတ်ထက်သန်မှု၊ စွန့်စားမှု၊ သတ္တိရှိမှုကို ဖြစ်စေသည်။ စစ်သွေးစစ်မာန်ကြွ၍ ဓားရေး၊ လှံရေး ပြလိုသော် စစ်သည် သူရဲကောင်းစိတ်မျိုး ဝင်စေသည်။ ထို့ပြင်တိုင်းပြည်၏ ပတ်ဝန်းကျင် သာယာပုံတို့ကို ရောယှက်၍ ဖွဲ့ဆိုထားခြင်းဖြင့် ဖတ်ရှုရသူ၏ စိတ်နုလုံးကို ညွှတ်နူး အေးချမ်းစေ၏။ 

သက္ကရာဇ် ၇၀၄-ခုနှစ်၊ မြင်စိုင်း ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ ကိုယ်တော်တိုင် ကတော်မူသည့် ကာချင်းသည်လည်း တက်ကြွမှု၊ ရဲရင့်မှု အပြည့်အဝ ပါရှိလေသည်။ 

`တမောင်း တမောင်း၊ တို့တမောင်းသည်၊ တမောင်းတကောင်းသားလော၊ တကောင်းတကောင်း´ 
အစချီသော ပထမအပိုဒ်တွင် ကျုံးရေတံတိုင်း ကာဆီး၍ ဆင်မြင်းစစ်အင်အား ပြည့်စုံပုံကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။  
`တာဝတိန်သာ နတ်ရွာလော၊ နတ်ရွာလော၊ ဟုတ်တည်းသျှင်ချင်း သျှင်ချင်း။ ဟုတ်တည်း ဆွေရင်း ဆွေရင်း။ ဟုတ်တည်းသည်းရင်း သည်းရင်း။ ။ မြင်စိုင်းဟူသည်၊ ရွှေပြည် ရွှေပြည်´ 
စသည်အားဖြင့် မြင်စိုင်းပြည်သူ စစ်သည် သူရဲတို့၏ မျိုးချစ်စိတ် စစ်သွေးစစ်မာန် တက်ကြွလာအောင် ရာသီပန်းမန် မြို့ပြ အခြေအနေများနှင့် ရောစပ်ကာ ရေးဖွဲ့စပ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤကာချင်းများကို သီဆိုကခုန်ခြင်းဖြင့် စစ်သွေးစစ်မာန် တက်ကြွကာ တိုင်းပြည်နှင့် အမျိုးကို ချစ်သည့်စိတ်များ တိုးပွားလာစေခဲ့သည်။

ကာချင်းသည် ရှေးကျသော မြန်မာကဗျာ အဖွဲ့ 
အနွဲ့တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုကဗျာမှာ သီချင်းသဘောလည်း 
သက်ဝင်၍၊ ပင်းယခေတ်တွင် ဒိုင်းများ ကာများကို ကိုင် 
ဆောင်ကာ စစ်ဟန်ခင်းကျင်း ကခုန်ယင်း သီဆိုလေ့ရှိသဖြင့် 
ကာသီချင်း ကာချင်းဟုခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

မြန်မာဂန္ဓဝင်တွင် ကာချင်းအနည်းငယ်မျှသာ တွေ့ရသည်။ 
ပြည်မင်း မျက်နှာရှည်လက်ထက် ရေးသားခဲ့သော 'အုံ့ကာမည်း 
ကြားကာရိုက်ကြိုး၊ ပျဉ်ထောင်မိုး' အစချီ ကာချင်းတစ်ပုဒ်၊ 
သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် ပင်းယ တစ်စီးရှင် သီဟသူမင်း 
လက်ထက် ရေးသားခဲ့သော 'ခါးပတ်တော်မှာ ရွှေခြည်စုံ၊ 
မှိုင်းလုံး ရွှေဝတ်လုံ၊ မလုံသာချမ်းအေး' အစချီ ကာချင်း 
တစ်ပုဒ် အပြင် သက္ကရာဇ် ၇ဝ၄ ခုနှစ် မြင်စိုင်း ငါးစီးရှင် 
ကျော်စွာမင်း ကိုယ်တိုင် သီဆိုကခုန်ခဲ့သော 'တမောင်း 
တမောင်း၊ တို့တမောင်းသည်၊ တမောင်း ဘကောင်း သားလော၊ 
ဘကောင်း ဘကောင်း'အစချီ ကာချင်းနှင့်'တာဝတိံသာ နတ်ရွာ 
လော၊ နတ်ရွာလော၊ ဟုတ်တည်း သျှင်ချင်း သျှင်ချင်း' အစ 
ချီသော ကာချင်းတို့ကိုသာလျှင် ယခုအခါ တွေ့ရတော့သည်။

ပင်းယခေတ် လွန်ပြီးနောက် အင်းဝခေတ် ကုန်းဘောင် 
ခေတ်များတွင် ကာချင်းများစပ်ဆိုသည်ကို မတွေ့ ရချေ။ 
ကာချင်းတွင် အဲအဏ်တို့တွင်ကဲ့သို့ ရာသီပန်းမာလ် မြို့ပြ 
အခြေအနေများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလေ့ ရှိသည်၊ ကာကို ကိုင် 
၍ ကရသော သီချင်းဖြစ်သော်လည်း ရဲတင်း ရဲချင်း အဖွဲ့အနွဲ့ 
များလောက် စိတ်စိတ် စစ်သွေး ဇာတိမန်ကို နှိုးဆော်သော 
သီချင်းမျိုးကား မဟုတ်ချေ။

ကာချင်း၏ ကာရန်စနစ်မှာ လေးလုံးစပ် မဟုတ်သော်လည်း 
လေးလုံးစပ်မှ ဆက်ပွားသော စနစ်ပင် ဖြစ်သည်။ လူးတားများ 
တွင် ရတုညှပ်သကဲ့သို့ ကာချင်းတွင်လည်း သံပေါက်ညှပ်၍ 
စပ်ဆိုလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် သာသနာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန (The Ministry Of Religious Affairs)ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် လက်ထက်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းကာ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးရုံး၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာနနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း၍ ဘာသာအသီးသီး၏ သာသနာရေး၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များနှင့် စီမံရေးရာဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ "သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး" ကို ယခင်က အရာထမ်း ၁၆ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၅ ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၄-၂၀၁၅ခု၊ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် အရာထမ်း ၅၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၁၅ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၆၅ ဦးဖြင့် ပြင်ဆင်တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အလားတူ "ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး"ကိုလည်း ၂၀၁၄-၂၀၁၅ခု၊ ဘဏ္ဍာရေး နှစ်မှစ၍ အရာထမ်း ၅၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၁၅ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၆၅ ဦးဖြင့် ပြင်ဆင်တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁-၄-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရသစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနများကို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သောကြောင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဌာနတို့ အား "သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန" အဖြစ် တစ်ဌာနတည်း ပေါင်းစပ်ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတာဝန်များကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ ထိရောက်စွာကြီးကြပ်ဆောင်ရွက် နိုင်ရေးတို့အတွက် သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန "ဝန်ကြီးရုံး"ကို အရာထမ်း ၁၀၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၂၃၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၃၀ ဦးတို့ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုစတင်စဉ် သာသာနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို မူလက ဝန်ကြီးဌာနရုံး နှစ်ရုံး အတွင်းဝန်တစ်ယောက်စီဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သောလည်း ယခုအခါဖွဲ့စည်းပုံသစ်အရ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏မူလဖွဲ့စည်းပုံကို ဝန်ကြီးရုံး၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာနနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်တို့တွင် အရာထမ်း ၇၂၀ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၇၇၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၄၉၆ နေရာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီးဖြစ်သည်။ သာသနာရေးဝန်ကြီး ဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး မူလဖွဲ့စည်းပုံကို အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လူ့အရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ဌာနခွဲ၊ မူဝါဒနှင့်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းစိစစ်ရေးနှင့်လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးဌာနခွဲ၊ စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်း ဌာနခွဲ၊ ဝန်ကြီးဌာနတွင်းစာရင်းစစ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ၊ ပြည်တွင်း/ပြည်ပဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်း ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် ဦးစီးရုံးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီးဖြစ်သည်။ 

ယခင်သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှာ-
# သာသနာရေး ဦးစီးဌာန
# နိုင်ငံတော်သံဃာ့ မဟာနာယကအဖွဲ့
# သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန 
# အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် တို့ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ
ဒါဒါဝါဒ

ဒါဒါဝါဒ (Dadaism) သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်ချ်မြို့တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၁၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒါဒါလှုပ်ရှားမှုတွင် ပန်းချီ၊ စာပေ၊ ကဗျာ၊ အနုပညာ ကြေညာစာတမ်းများ၊ အနုပညာ သီအိုရီ၊ ပြဇာတ်၊ ဂရပ်ဖစ် ဒီဇိုင်းတို့ အဓိက အားဖြင့် ပါဝင်ကြသည်။ ဒါဒါဝါဒသည် တန်ပြန် အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းအားဖြင့် ရေပန်းစားနေသော အနုပညာ ဝါဒကို ဆန့်ကျင်ပြီး စစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုကို ဦးတည် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ထိုဝါဒ၏ ဦးတည်ချက်မှာ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားနေသူတို့၏ အဓိပ္ပာယ်မဲ့မှု တို့ကို လှောင်ပြောင်သရော်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဒါဒါဝါဒသည် စစ်ဆန့်ကျင်ရေး အတွက်သာ မကဘဲ အရင်းရှင်ဝါဒ လိုလားသူတို့ကိုလည်း ဆန့်ကျင်ပြီး သဘာဝအားဖြင့် မင်းမဲ့စရိုက် ဆန်ဆန် ရှိသည်။
ဆာရီယယ်လစ်ဇင်

**ဆာရီယယ်လစ်ဇင်** (Surrealism) သည် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သော လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင်များ၏ အနုပညာပြသမှုများနှင့် စာပေများကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ဆာရီယယ် လစ်ဇင် ရုတ်တရက် အံ့အားသင့်ဖွယ်ရာ ကောင်းသော အနုပညာပစ္စည်းများကို ဖော်ထုတ် ပြသခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မျှော်လင့်မထားသော အရာများကို အကြောင်းပြချက် မယ်မယ်ရရ မရှိဘဲ ဘေးချင်းယှဉ်၍ ချထားခြင်း မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆာရီယယ်လစ်ဇင် ကျင့်သုံးသော အနုပညာရှင်များမှာ သူတို့၏ အနုပညာ ပစ္စည်းများကို ပထမဦးဆုံးသော အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု အနေနှင့် ရှုမြင်ကြသည်။ အနုပညာ ပစ္စည်းများမှာ လက်မှု ပစ္စည်းများ ဖြစ်ပြီး လှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင် အန်ဒရေ ဘရက်တွန်က ဆာရီယယ်လစ်ဇင်သည် တော်လှန်သော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ အားလုံး၏ အထက်တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်တွင်စသော ဒါဒါဝါဒ မှ အစပြုခဲ့ပြီးနောက် ဆာရီယယ်လစ်ဇင်သည် ပဲရစ်တွင် အခြေတည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ နှစ်များမှ စ၍ ကမ္ဘာ အနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။

## ဆာရီယယ်လစ်ဇင်
မံသစက္ခုဖြင့် မြင်ရသောအရာဝတ္ထုတို့သည် ပရမတ် 
သဘောအားဖြင့် အစစ်အမှန်မဟုတ်ချေ။ မျက်မြင်ထင်ရှား 
တွေ့ကြုံ ရသောလောကထက် အစစ်အမှန်ဖြစ်သောလောကဟူ၍ 
ရှိသည်။ ထိုအစစ်အမှန်လောကကို ဘဝင်စိတ်ဖြင့်သာသိနိုင် 
သည်။ ဤသို့လျှင် ပန်းချီအနုပညာတွင် ဆာရီယယ်လစ်ဇင် 
ဂိုဏ်းသားတို့က ယူဆကြသည်။ ယင်းယူဆချက်အရ မျက်မြင် 
သဏ္ဌာန်ကိုပဓာန မထားဘဲ၊ စိတ်စေတသိက်၌ထင်မြင်လာသော 
သဏ္ဌာန်ကို ထိုဂိုဏ်းသားတို့က သရုပ်ဖော်ကြသည်။ ဤသည် 
ကိုပင် ဆာရီယယ်လစ်ဇင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ 
ထိုဆူရီယယ်လစ်ဇင်း ပန်ချီဂိုဏ်းကို အန်းဒရေး ဗရီတွန်း 
သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့တော်တွင် ၁၉၂၃ ခုနှစ်၌စတင် 
တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဗရီတွန်းသည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ 
ပန်းချီဝါဒကို ကြေညာရာ၌ ဆာရီယယ်လစ်ဇင်ပန်းချီစနစ်သည် 
ကျိုးကြောင်းဆက်စပ်မှုကို မလိုက်၊ ရူပါရုံအလှကို လည်းမပြ၊ 
လူတို့၏ စာရိတ္တနှင့်လည်းမဆိုင်၊ စိတ်တွင် အိပ်မက်ပမာ 
ထင်မြင်လာသော သဏ္ဌာန်ကိုရေးခြယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟူ၍ 
ကြေညာခဲ့သည်။ ပီကာဆို၏ ပန်းချီကားသည် ဆူရီယယ်လစ် 
ဇင်း ပန်းချီဂိုဏ်းသားတို့အား ဩဇာလွှမ်းမိုးသည်ဟု ယူဆကြ 
သည်။ ပြင်သစ်ပန်းချီဆရာများ၏ လောကတွင် ပီကာဆိုကို 
ဆာရီယယ်လစ်ဇင်ဂိုဏ်း၏ ဂိုဏ်းအုပ်အနေနှင့် လေးစားကြ 
သည်။ (ပီကာဆို ပက်ဗလို)

စာပေအနုပညာ၌လည်း ဆာရီယယ်လစ်ဇင်သည် ပြင်သစ် 
နိုင်ငံ၌ ခရစ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ထွန်းကားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အနာဂတ္ထိဝါဒ

အနာဂတ္ထိဝါဒသည် အနုပညာနှင့် လူမှုရေး ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အီတလီနိုင်ငံတွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ရုရှား၊ အင်္ဂလန်နှင့် အခြားနိုင်ငံများတွင် အနာဂတ္ထိဝါဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း အနာဂတ္ထိဝါဒကို အီတလီ အရိပ်အယောင်များက အများဆုံး လွှမ်းမိုးထားသည်။ အနာဂတ္ထိဝါဒီတို့သည် ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ ကြွေအိုးပန်းချီ၊ ဂရပ်ဖစ် ဒီဇိုင်း၊ စက်မှု ဒီဇိုင်း၊ အိမ်တွင်း အလှဆင်ခြင်း၊ ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ ဖက်ရှင်၊ အဝတ်အထည်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ ဗိသုကာပညာနှင့် အစားအသောက် အပါအဝင် အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု မှန်သမျှတွင် လှုပ်ရှားမှု ပြုကြသည်။

ဖရန်ချက်စကို ဖီလစ်ပီနီ သည် အုပ်မဘာတို ဘော့ချီအိုနီ ၏ စက်မှုခေတ်မတိုင်မီ ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းအဆင့်အစောပိုင်းတွင် အရေးကြီးသော သင်ကြားမှုဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ လွမ်ဘတ်ဒီးယား မျိုးထောင်နယ်မြေရှိ စိုက်ပျိုးရေး ရှုခင်းများ ကိုဖော်ပြသည့်နည်းလမ်းသည် အထင်ရှားဆုံးရုပ်ပုံဖွဲ့စည်းမှုများ၊ ကျေးလက်ဒေသများတွင် အမျိုးသမီး ပုံရိပ်များ ပါဝင်မှုနှင့် လေထုဆိုင်ရာအလင်းရောင် အသုံးပြုမှုများဖြင့် အထူးသဖြင့်သိသာသည်။ ၎င်းသည် ဘော့ချီအိုနီအတွက် သင်ကြားမှုအဆင့်အတွင်း၌ အခြေခံ အရုပ်ပုံဆန်သော ပုံဖော်မှု နှင့် ကဗျာဆန်သော ထောက်ခံချက်အဖြစ် တည်ဆောက်မှုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။

1903 နှင့် 1908 အကြားကာလအတွင်း၊ အနာဂတ်ထိဝါဒသို့ ဝင်ရောက်ရန်မတိုင်မီ၊ ဘော့ချီအိုနီသည် အရုပ်ပုံဖော်မှုပုံသဏ္ဌာန် တစ်ခုကိုဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် post-Scapigliatura သဘာဝလက္ခဏာဖော်ပြမှု ၏သက်ရောက်မှုကြီးမားစွာကိုခံယူထားသည်။ ဖီလစ်ပီနီသည် ယင်းအကြောင်းအရာအတွင်း အဓိက ကိုယ်စားလှယ်များထဲမှတစ်ဦးဖြစ်သည်။

အင်ရီကို ခရစ်စပေါတီ ရေးသားထားသည်အတိုင်း ဖီလစ်ပီနီ၏ စိုက်ပျိုးရေး ရှုခင်း သည် ဘော့ချီအိုနီ၏ စက်မှုခေတ်မတိုင်မီ အနုပညာအဆင့်အတွက် ဝိသေသလက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

19 ရာစု နှောင်းပိုင်း လွမ်ဘတ်ဒီးယား သဘာဝဖော်ပြမှု နှင့် ဘော့ချီအိုနီ၏ ပထမကဏ္ဍတွင်မြင်တွေ့ရသော သက်တမ်းအတွဲအဖွဲ့ဖြစ်သော ရုပ်ပုံဆန်သော ရှာဖွေမှုများအကြားရှိ ဆက်စပ်မှုသည်၊ အနာဂတ်ထိဝါဒ ရုပ်ပုံဖော်ပြမှုအတွက် ကြိုတင်ပြသသူ အဖြစ် ဖရန်ချက်စကို ဖီလစ်ပီနီ၏ အနုပညာသမိုင်းဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကျွန်းလှမြို့နယ်

**ကျွန်းလှမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကျွန်းလှမြို့ ဖြစ်သည်။

## စီးပွားရေး
ကျွန်းလှမြို့နယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ ရွှေလုပ်ငန်း နှင့် ရေနံတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြေဖယောင်းလည်းထွက်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့တွင် အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုများလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တိုင်းရင်းဆေးဝါးအချို့ကိုလည်း မှတ်ပုံတင်၍ ဖြန့်ဖြူးရောင်းချလျက်ရှိသည်။ မုန့်ဖိုလုပ်ငန်းများလည်းလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခေါက်ဆွဲလုပ်ငန်းအပါအဝင် တခြားစားသောက်ကုန်ထုပ်လုပ်မှုများလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။

## အထင်ကရနေရာများ
*သဖန်းဆိပ် ရေလှောင်တမံ
*သီတဂူ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်
*သီတဂူ စက္ခုဒါနဆေးရုံ
မြစိမ်းတောင်

## ကိုးကား
ကြွက်

အောက်ပါတို့မှ လိုရာကြည့်ရှုပါ။ 
* ကြွက်သား
* ကြွက် (တိရစ္ဆာန်)
* ကြွက် (ကွန်ပျူတာ)
ကုန်းဘောင်ခေတ် ကာမစပ်ယှက်နည်းများ

ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းတွင် အသုံးပြုသော ကာမစပ်ယှက်နည်းများကို ပုရပိုဒ်ဖြင့် မှတ်တမ်း တင်ထားခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ထိုပုရပိုဒ် မူရင်းကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ပင်မ) စာကြည့်တိုက်တွင် ယနေ့ထက်တိုင် သိမ်းဆည်းထားသည်။ စုစုပေါင်း နည်းစနစ် (၂၆)မျိုး ပါဝင်ပြီး ပုံများနှင့် တကွ မှတ်တမ်းတင် ဖော်ပြထားသည်။ ထိုပုရပိုဒ်တွင် သုံးနှုန်းထားသော အချို့ အခေါ်အဝေါ်များမှာ ယနေ့တိုင် အရပ်သုံးစကားတွင် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲနေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ အများစုမှာ ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုနေကြသော နည်းစနစ်များ ဖြစ်သော်လည်း အမျိုးသမီးက အပေါ်မှနေပြီး ဆက်ဆံသည့် နည်းစနစ် မပါဝင်သည်မှာ ထိုမှတ်တမ်း၏ ထူးခြားချက် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုပုရပိုဒ်တွင် ပါဝင်သော နည်းစနစ်များထဲမှ အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

## လှေကြီးထိုး 
မိန်းမမှ လှဲအိပ်နေစဉ် ယောက်ျားက အပေါ်မှထပ်၍ ဆက်ဆံသော သမာရိုးကျ နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ အရပ်သုံးစကားတွင် လှေကြီးထိုး (ရိုးရိုး) ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြသည်။

## ပန်းစုပ် 
မိန်းမမှ ပါးစပ်ကို အသုံးပြု၍ ဆက်ဆံသည့် နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။

## စံရွှင် 
မိန်းမနှစ်ယောက် ဘေးချင်းယှဉ်အိပ်နေသည်ကို ယောက်ျားမှ တစ်လှည့်စီ ဆက်ဆံသော နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။

## တစ်တီတူးထောင် 
မိန်းမ၏ ခြေထောက်နှစ်ချောင်းကို အပေါ်တည့်တည့်သို့ ၉၀ ဒီဂရီ ထောင်မတ်၍ ဆက်ဆံသော နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။

## ပုဇွန်တုတ်ကွေး 
မိန်းမ၏ ခြေထောက်နှစ်ချောင်းကို ကွေးထားပြီး လှဲအိပ်နေစဉ် ယောက်ျားက အပေါ်မှ ထပ်၍ ဆက်ဆံသော နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။

## မုဆိုးဒူးထောက် 
မိန်းမမှ လေးဘက်ထောက်၍ ယောက်ျားက နောက်မှနေ၍ ဆက်ဆံသော နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။

## တစ်ပေါင်ကျော် 
မိန်းမမှ လှဲအိပ်နေစဉ် ယောက်ျားက နောက်မှ လှဲအိပ်၍ ပေါင်တစ်ဖက်ကို ကျော်ခွ၍ ဆက်ဆံသောနည်း ဖြစ်သည်။

## ဗဟိုရ်စည်ကြီးရွှမ်း 
မိန်းမမှ ဒူးကွေးထားပြီး ခြေနှစ်ဖက်ကို မြှောက်၍ လက်ဖြင့် ပိုက်ထားသည်။ ပိုက်ထားသော လက်နှစ်ဖက်ကို ပုဝါစဖြင့် ချည်၍ ဗဟိုစည်တီးသော ပုံသဏ္ဌန် တစ်ချက်ချင်း ဆက်ဆံသော နည်းစနစ် ဖြစ်သည် ။
မိသားစု

**မိသားစု**ဆိုသည်မှာ အတူနေထိုင်ကြသော လူစုကိုခေါ်သည်။ ထိုသူများသည် ၎င်းတို့၏ အိမ်အလုပ်များနှင့် ကြင်နာမှု၊ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်မှုများအား တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအပေါ် မျှဝေပေးကြသည်။ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးကြသည်။

## ကိုးကား
နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း

**နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း** (International Space Station, ISS) သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အထက် ကီလိုမီတာ ၂၀၀၀ အထက် ပတ်လမ်းနိမ့်ပေါ် လွှတ်တင် တပ်ဆင်ထားသည့် နိုင်ငံတကာ သုတေသန အဆောက်အအုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းအား သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် စတင် တပ်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်မည်ဟု လျာထားပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ လည်ပတ် စေနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ 

လက်ရှိ အာကာသ စခန်းသည် ယခင်စခန်းများထက် ကန့်လန့်ဖြတ်အလျား ပိုမိုရှည်လျားပြီး လက်ရှိ ကမ္ဘာကို လည်ပတ်နေသည့် ဂြိုဟ်တုဖြစ်ကာ သာမန်မျက်လုံးဖြင့် မြင်နိုင်သည်။  သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်းကို ဆွဲငင်အား လွန်စွာ နည်းပါးသည့် မိုက်ခရို ဂရဗ်ဗီတီ (microgravity) ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးချကာ ဇီဝဗေဒ၊ ဇီဝကမ္မဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒနှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။  အာကာသနှင့် မိုးလေဝသကို စောင့်ကြည့် လေ့လာကြသည်။ 

## ကိုးကား
မင်္ဂလာစေတီတော် (ပုဂံ)

*စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၄၃၉/၇၅၂
**မင်္ဂလာစေတီတော်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ-ချောက်မြို့သွား ကားလမ်းဘေး ပုဂံမြို့တောင်ဘက် လေးဖာလုံခန့် အကွာတွင် ကိန်းဝပ်တော်မူသည်။ ခရစ် ၁၂၆၈-ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် နရသီဟပတေ့မင်း တည်ထားကိုးကွယ်သော စေတီဖြစ်သည်။ 

## စေတီတော်သမိုင်း 
မင်္ဂလာစေတီတော်သည် နရသီဟပတေ့မင်း (၁၂၅၆ - ၁၂၈၇) ၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည်။ ၁၂၆၈ ခုနှစ်တွင် စ၍တည်၏။ မပြီးမီ " ဘုရားလည်းပြီး၊ ပြည်ကြီးလည်းပျက်" ဟု တဘောင်ပေါ်သဖြင့် စိုးရိမ်၍ ရပ်ထားလေသည်။ ထိုအခါ ပံသကူမထေရ်က *" ဟယ်မင်းမိုက်... အနိစ္စကမ္မဋ္ဌာန်းကို မရှု၊ အလှူ ကောင်းမှုပြုပြီးမှ ပြည်ပျက်အံ့ သည်ကို စိုးရိမ်၍နေသည်ကား နင့်ထက်မိုက်သသူ မရှိ၊ နင့်ပြည်နှင့်နင် မသေဘဲ နေရတုံ အံ့လော...."* ဟု ဆုံးမလေမှ ဆက်၍တည်သည်။ ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် အပြီးတိုင်ရောက်လေသည်။ စေတီတည်ပြီး နောင် ဆယ်နှစ်ကြာသောအခါတွင် ပြည်ပမှ ဝင်လာသော မွန်ဂိုစစ်ဒဏ်ကို မခံနိုင်သဖြင့် နရသီဟပတေ့လည်း ပုဂံမှ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရလေသည်။   

## ဗိသုကာလက်ရာများ 
မင်္ဂလာစေတီသည် ရွှေစည်းခုံစေတီကို နမူနာယူ၍ တည်ထားသော စေတီဖြစ်လေသည်။ အလွန်တင့်တယ် ပြေပြစ်၏။ စေတီတော်သည် လေးထောင့်အုတ်ခုံပတ်လည် စင်္ကြံထက်၌ တည်ရှိသည်။ လေးထောင့်အုတ်ခုံပေါ်တွင် တည်ရှိကာ အုတ်ခုံမျက်နှာစာနှင့် ပစ္စယာအဆင့်ဆင့် ပတ်လည်၌ ဇာတ်နိပါတ်ဖော် စဉ့်သုတ်ရုပ်ကြွများကို စီခြယ်ထားသည်။ ပစ္စယာသုံးဆင့်တွင် ထောင့်စေတီများ စိုတ်ထားသည်။ နတ်လှေကားများ တပ်ဆင်ထားသည်။ ထို့နောက် တတိယ ပစ္စယာအထက်တွင် ရှစ်ထောင့်ကြာဝန်း၊ ခါးပတ်၊ ခေါင်းလောင်းပုံ၊ သပိတ်မှောက်၊ ဖောင်းရစ်၊ ကြာမှောက်၊ ရွဲ၊ ချရားသီး၊ ထီး စသည်တို့ဖြင့် မွမ်းမံထားလေသည်။ လေးမျက်နှာ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော လှေကားများရှိသည်။ စေတီတော်မြတ် တည်ဆောက်ထားပုံမှာ များစွာအချိုးအစားကျနပြေပြစ်သပ္ပာယ်လှပြီး မြန်မာ့ ဗိသုကာပညာ၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်နေသည်။ မြန်မာပြည်ရှိ နောက်ပိုင်းတည်ဆောက်ခဲ့သော မြေစိုက်စေတီများမှာ မင်္ဂလာစေတီတော်မြတ်ကို အခြေပြု အတုယူကာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ 
 
စေတီတော်၌ ပစ္စယာသုံးဆင့်ရှိသည်။ ပစ္စယာသုံးဆင့်နှင့် အောက်ခြေပတ်လည်၌ ဇာတ်တော် (၅၄၇)ဇာတ်ကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ရုပ်ချပ်များရှိသည်။ ပစ္စယာအပေါ်ဆင့်နှင့် စေတီအောက်ခြေတွင် ဇာတ်ကြီး ဆယ်ဘွဲ့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ဇာတ်တစ်ဇာတ်လျင် ရုပ်ချပ်တစ်ချပ် ကျစီပြုလုပ်ပြီး မြန်မာစာဖြင့် ကမ္ပည်းထိုးထားသည်။ ပုဂံခေတ်ထွန်းကားစဉ်က ဤမင်္ဂလာစေတီတော်မြတ် ဝန်းကျင်သည် သာသနိက အဆောက်အဦများ စည်ကားသော ပုဂံသာသနာ၏ အချက်အချာ ဌာနတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

 
## ကိုးကား
ကျောက်ဖြူလေဆိပ်

**ကျောက်ဖြူလေဆိပ်သည်** ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့ နှင့် မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်ကို ဆက်သွယ်သော အဓိက လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၁၉ ဒီဂရီ၊ ၂၅ မိနစ်၊ ၃၅ စက္ကန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၃ ဒဂရီ၊ ၃၂ မိနစ်၊ ဝ၅ စက္ကန့်တွင် တည်ရှိသည်။ လေဆိပ်ကုတ်နံပါတ်မှာ KYP နှင့် VYKP ဖြစ်သည်။ လေယာဉ် ပြေးလမ်း အရှည်မှာ ၄၆၀ဝ ပေဖြစ်ပြီး၊ ကတ္တရာကြမ်းခင်း ဖြစ်သည်။ 

## လေကြောင်းလိုင်းများ 
ယခင်က Air Mandalay နှင့် Yangon Airways တို့ ပြေးဆွဲခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခု အခါ မြန်မာ့လေကြောင်း တစ်ခု သာပြေးဆွဲလျက် ရှိသည်။
ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ ပြဇာတ်ရုံ

**ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ ပြဇာတ်ရုံ** သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ် ဆစ်ဒနီမြို့ ရှိ ဖျော်ဖြေရာ နေရာ အများအပြားရှိသော ဇာတ်ရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို အဆောက်အဦးသည် ၂၀ရာစု၏ အကျော်ကြားဆုံးနှင့် ထူးခြားမှု အရှိဆုံး အဆောက်အဦး စာရင်းတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ဒတ်ချ်လူမျိုး ဗိသုကာပညာရှင် ဂျွန်အတ်ဇွန်မှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ထိုအဆောက်အဦးကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဒီဇိုင်းပြိုင်ပွဲတွင် အတ်ဇွန် အား အနိုင်ရသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုအကြံအစည်အား တဖြည်းဖြည်း အကောင်အထည် ဖော်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဂျိုးဆက်ဖ် ကာဟေး ဦးဆောင်သော နယူးဆောက်ဝေး အစိုးရမှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး အတ်ဇွန်းမှ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ဦးစီးညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အတ်ဇွန်၏ ဒီဇိုင်းအတိုင်း ဆောက်လုပ်ရန် အတွက် အစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ကုန်ကျငွေနှင့် တည်ဆောက်ချိန် မှန်းချက်ထက် ပိုသွားခြင်း နှင့် ဗိသုကာ နုတ်ထွက်သွားခြင်း အစရှိသော နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်အပျက်များကြောင့် စနိုးစနောင့် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကျွဲဓညင်းပင်

**ကျွဲဓညင်းပင်**အမည်ဖြင့် အပင်၂မျိုး ရှိသည်။ အပင်တမျိုး၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ မီလီရှာအတ်ထရိုပါပါရီယား('**; ယခုအခါတွင် **')ဖြစ်၍ အခြားတမျိုး၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပီသီကိုလိုဗီယမ်ဒျူ('**)ဖြစ်သည်။

## မီလီရှာအတ်ထရိုပါပါရီယား (**'; ယခုအခါတွင် '**) 
ပထမအပင်မျိုး မီလီရှာအတ်ထရိုပါပါရီယား သည် အမြင့် ပေ ၁၀၀ခန့် ရှိ၍ လုံးပတ် ၈ပေ ၉ပေခန့်ရှိသည်။ ထိုအပင်မျိုးသည် ပဲခူးရိုးမတောင်၌ များသောအားဖြင့် ပေါက်သည်။ အသားမာ၍ လေးလံသည်။

## ပီသီကိုလိုဗီယမ်ဒျူ (**') 
ဒုတိယကျွဲဓညင်းပင်မျိုးသည် ၅ လက်မခန့် လိမ်တွန့်သော သီးတောင့်သီးသည့် ပင်စောက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို ခြံစည်းရိုးများ၌ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ အပူဒဏ်ခံနိုင်သည်၊ ခြောက်သွေ့ခြင်းကို ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။ အပူပိုင်းဖြစ်သည့် မြေလတ်‌ဒေသ၊ အညာဒေသ၊ တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းနှင့် မုတ္တမနယ်တို့တွင်တွေ့ရ၍ မွန်ဘာသာဖြင့် (ကြိုင်ပရင်)ဟုခေါ်သည်။ **ကုလားမန်ကျည်း**ဟူ၍လည်းကောင်း၊ **တရုတ်မန်ကျည်း**ဟူ၍လည်းကောင်း၊ **သင်္ဘောမန်ကျည်း**ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ အာရှတိုက်တွင် manila tamarind ဟု လူသိများသည်။  ဤအပင်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသမှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

အသီးမှာ ကွေးကောက်၍ အတောင့်လိုက် သီးသည်။ အသီးတောင့်ကို ပါးသော အသီးခွံနှစ်ခြမ်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ အသီးခွံ မှာ အစိမ်းရောင်ဖြစ်၍ ရင့်မှည့်ချိန်တွင် အနီရောင်သမ်းလာသည်။ အသီးစိမ်းများမှာ အနည်းငယ် အစိမ်းနုရောင်သမ်း‌ော အဖြူရောင်ဖြစ်၍ ရည့်မှည့်လာချိန်တွင် အစိမ်းနုရောင် ‌ပျောက်၍ အဖြူရောင် မှသည် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ အသီးစိမ်းမှာ အနည်းငယ် ဖန်ခါး‌ော အရသာရှိ၍ ရင့်မှည့်‌ော အသီးများမှာ ချို၍ အနည်းငယ်ဖန်သော အရသာရှိသည်။ အသီးတွင် ပါဝင်သော အာဟာရဓာတ်များမှာ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် နှင့် ကယ်လိုရီ၊ အမျှင်ဓာတ်၊ ဗီတာမင်စီ၊ ကယ်လစီယမ် ‌ေါ် ထုံဓာတ်၊ ‌ော့စဖရိတ်၊ သံဓာတ် တို့ပါဝင်သည်။ ‌အယ်လကလွိုက် (alkaloids)၊ ကူမာရင် (coumarin)၊ ဖလေဗာနွိုက် (flavornoids)၊ phlorotanins၊ tanins၊ terpenoids ပစ္စည်းများလည်း ပါဝင်သည်။

အစေ့မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်၍ အစေ့ပုံမှာ ပြောင်းဖူးစေ့နှင့် ဆင်ပြီး ပြောင်းဖူးစေ့ကဲ့သို့ မလုံးပဲ ပြားချပ်ချပ်ဖြစ်သည်။ အရွယ်မှာလည်း ပြောင်းဖူးစေ့ နီးပါးခန့် ရှိသည်။

### အသုံးဝင်ပုံ 
#### အသီး 
အသီးမှည့် ကို သွားရည်စာအဖြစ် စားသုံးကြသည်။

နာတာရှည်ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော ‌ရောင်ရမ်းမှုကို သက်သာ‌‌စေသဖြင့် ‌ောင်ရမ်းမှု သက်သာရန် စားသုံးကြသည်။

ပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်နိုင်သော အာနိသင်ရှိသည်။ အသီးတွင် ပါဝင်သော အယ်လကလွိုက် (alkaloids)၊ ကူမာရင် (coumarin)၊ ဖလေဗာနွိုက် (flavornoids)၊ phlorotanins၊ tanins၊ terpenoids ပစ္စည်းများသည် ဘက်တီးရီးယားများကို တိုက်ဖျက်ရန် စားသုံးကြသည်။

နှလုံးသွေးကြောများကို ကျန်းမာစေသဖြင့် သွေးတိုးရောဂါ နှင့် နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော နှလုံး‌ောဂါ၊ ‌လေဖြတ်ခြင်းတို့ ကာကွယ်ရန် စားသုံးကြသည်။

အစာချေစနစ်ကို ကျန်းမာစေပြီး ဝမ်းပျက် ဝမ်းလျှော နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သည့်ဝမ်းသွားခြင်းများအတွက် စားသုံးကြသည်။ 

ပါးစပ်ထဲတွင် အနာဖြစ်စေသည့် အက်ဆစ်ဓာတ်ကို လျှော့ချ ‌ပေးကာ ပါးစပ်ထဲတွင် ဖြစ်ပွား‌သော အနာဖြူဖြူလေးများ သက်သာ‌စေရန် စားသုံးကြသည်။

မှို ရောဂါအမျိုးမျိုးကို သက်သာစေရန်လည်း စားသုံးကြသည်။

အသားအရေ နှင့် ဆံသား ကျန်းမာလှပရန်လည်း စားသုံးကြသည်။

ထိုသို့ စားသုံးကြသော်လည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်၊ နို့တိုက်မိခင်၊ ‌ောဂါအခံရှိသူ၊ ‌ေးတမျိုးမျိုး ‌ောက်နေသူများ အနေဖြင့် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီးမှသာ စားသုံးကြရန်လိုပါသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာကဗျာ ကာရန်ယူနည်းများ

မြန်မာကဗျာများတွင် ရွှေနှင့်ယိုးမှား ပန်းစံကားကဲ့သို့သော မြန်မာ့စာပေသမိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံးသော ကဗျာများမှ စ၍ ခေတ်စမ်းကဗျာများအလယ် ယနေ့ခေတ်ရေပန်းစားနေသော ဟစ်ဟော့ပ်ဂီတ သံစဉ်များ အဆုံး ကာရန်ယူ၍ ရေးဖွဲ့လေ့ ရှိကြသည်။ ပို့စ်မော်ဒန် ကဗျာများတွင်မူ ဘာသာစကား၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေနှင့် ကာရန်ကို ရှောင်လွဲ၍ ရေးဖွဲ့တတ်ကြသည်။ ကာရန် ဆိုသည်မှာ ပထမ စကားလုံးတွဲ၏ နောက်ဆုံးစာလုံးကို ဒုတိယစာလုံး တခါတရံတွင် တတိယစာလုံး အထိ အသံကိုက်ညီအောင် ရေးဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ကာရန်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာစာအဖွဲ့ ဦးစီးဌာနက ထုတ်ဝေသော မြန်မာအဘိဓာန်တွင် ၁။ အက္ခရာ၏ အဆုံးဖြစ်သော သရသံ။ ၂။ ကဗျာလင်္ကာတွင် စည်းမျဉ်းအရစပ်ထားသော စကားလုံးတို့၏ ညီညွတ်သော အသံ။ ဟူ၍ နာမ်အနက် ၂ မျိုးပေးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ပါဠိဝေါဟာရ **ကာရန္တ** မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်ကြောင်းလည်းဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် **က** အက္ခရာတွင်စွဲသော အ သရသံ၊ **ကာ** အက္ခရာတွင်စွဲသော အာ သရသံကိုပင် ကာရန်ဟုဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။

ကဗျာလင်္ကာဖွဲ့ဆိုရာတွင် အသံတူသရသံများကို ကဗျာအဖွဲ့ပုံစံအလိုက် နေရာအထားအသိုစနစ်တစ်ရပ်ရပ်ကိုလိုက်နာ၍ ရေးဖွဲ့စပ်ဆိုခြင်းကိုပင် ကာရန်ယူသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ စည်းစနစ်ကြီးသော ကဗျာအဖွဲ့တို့တွင် သရသံသက်သက်သာမက အသတ်၊ အရစ်၊ အပင့် စသည်တို့ပင်တူညီအောင်စပ်ဆိုကြသည်ကိုတွေ့ရသည်။ နှောင်းပိုင်းကဗျာတို့တွင် အနက်ရရန်ကိုသာ ဦးစားပေးကြသည့်အတွက် ရတတ်သမျှ အသံကိုတူ ညီအောင်ယူကြသည်သာများသည်။ အပင့်၊ အရစ်၊ အသတ် တူညီမှုကို ဦးစားပေးဖွဲ့ဆိုခြင်းနည်းလာသည်။ ဘာသာစကားထိန်းချုပ်မှုကို ထိုနည်းဖြင့် ဖြေလျှော့လာသည့်အတွက် ကဗျာအဖွဲ့ပုံစံများ အသံယူပုံစနစ်များ ပိုမိုလွတ်လပ်လာကြသည်ကို ခေတ်ကဗျာများတွင် တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ အောက်ဖော်ပြပါ ကာရန်ယူနည်းများသည် မြန်မာကဗျာအဖွဲ့ပုံစံများတွင် အတွေ့အမြင်ရများသော ကာရန်ယူနည်းများဖြစ်ကြသည်။

## ၄-၃-၂ ကာရန် 
ကဗျာဆရာ မင်းသုဝဏ် ၏ သူ့မှာတမ်း ကဗျာမှ အောက်ပါစာပိုဒ်ကို လေ့လာကြည့်လျှင် ၄-၃-၂ ကာရန် ယူနည်းကို တွေ့နိုင်သည်။ ပထမစကားလုံးတွဲ ၏ ၄ လုံးမြောက် **ဆုတ်** ၊ ဒုတိယ စကာလုံးတွဲ၏ ၃လုံးမြောက် **မြှုပ်** နှင့် တတိယ စကားလုံးတွဲ၏ ၂ လုံးမြောက် **ငုတ်**တို့ကို ကာရန်ကိုက်၍ ရေးဖွဲ့ထားသည်။

သူတို့အ**ဆုတ်** 
ထားခဲ့**မြှုပ်**သည့် 
ဗုံး**ငုတ်**တိုက်**မှား** 
မောင်ပြောက်**ကျား**ကို 
ရွာ**သား**ရွာ**သူ** 
မေးကြ**မြူ**သည် 
အူ**အူ**ယမ်းငွေ့ ထတုန်းတည်း။

## ၅-၃-၂ ကာရန်
ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ဝဏ္ဏပဘာကို ရည်ညွန်းဖွဲ့ဆိုထားသော ကဗျာမှ အောက်ပါစာပိုဒ်ကို လေ့လာ ကြည့်ပါက ၅-၃-၂ ကာရန် ယူနည်းကို တွေ့နိုင်သည်။

ဝဏ္ဏပဘာ 
ကလျာဖူးစ**သစ်** 
ပျိုမျစ်**မျစ်**လျင် 
ကျစ်**လျစ်**တင့်စံပယ် 
လှမျိုးကြွယ်သား 

## ၄ ၃ ၁ ကာရန်
၄ ၃ ၁ကာရန်နည်းတူ
အခြားသောကာရန်တစ်မျိုးလည်းရှိသေး၏။
ထိုကာရန်မှာလေးသုံးတစ် ကာရန်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

နမူနာ အနေဖြင့် အောက်တွင်ဖော်ပြထားပါသည်။

သူ့အားနည်း**ချက်**

ထုတ်ဖော်**လျက်**

**ပြက်**ရယ်ပြုတာရှက်စရာ..။

ဤ သံပေါက်ကဗျာလေးတွင် ချက် လျက် ပြက်

ဟူသောကာရန်ယူထားပုံမှာ လေးသုံးတစ်နည်းနာအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။
ကျိုက်မရောမြို့

**ကျိုက်မရောမြို့ ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်** သည် မွန်ပြည်နယ် မော်လမြိုင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သော ကျိုက်မရောမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ မွန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်၏ မော်လမြိုင်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် အတ္တရံမြစ်ကမ်းနဖူးပေါ်၌ တည်ရှိ၍ မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း (၁၅)မိုင် ကွာဝေးသည်။ ကျိုက်မရောမြို့ကို အတ္ထရံမြစ်ကြောင်းမှလည်း လှေသင်္ဘောများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကော့ကရိတ်မြို့နယ်နှင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မုဒုံမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မော်လမြိုင်နယ်နှင့် ဘားအံမြို့နယ်တို့ ရှိကြသည်။ 

ကျိုက်မရောကို မွန်ဘာသာအားဖြင့်၊ **ကျော်မရဟ်**ဟု ရေး၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိသည့်မြို့ ဖြစ်၏။ ထိုထင်ရှားသော ဘုရားကား ကျိုက်မရောမြို့ရှိ ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကြီး ဖြစ်ပြီး၊ ဆုတောင်းဝတ်ကျောင်းတော်ကြီးကို မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုက သက္ကရာဇ် ၈၁၇ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့တွင် တည်ထားခဲ့သည်။ ဝတ်ကျောင်းအတွင်းရှိ ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အခြားသော ဆင်းတုတော်များနှင့်မတူဘဲ တစ်မူထူးခြားပေသည်။ ထိုဝတ်ကျောင်းတော်၏ အဝင်ဝလက်ဝဲဘက်၌ မွန်ကျောက်စာ တစ်ချပ်ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သင်္ကြန်နှစ်ကူးအခါတွင် ရေသဘင် ပွဲတော်နှင့် ကျိုက်မရောမြို့ ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားပွဲတော်ကို တပြိုင်တည်း ကျင်းပလေ့ရှိ၍ အလွန်စည်ကားလှပေသည်။
မြို့ပေါ်တွင် ရဲဌာန၊ စာပို့တိုက်၊ ဝတ်ကျောင်း၊ ငွေတိုက်၊ အထက်တန်းကျောင်း၊ မြေစာရင်းရုံး၊ သစ်တောဌာနနှင့် ဆေးရုံတို့ ရှိသည်။ 

ကျိုက်မရောမြို့နှင့် (၂၄)မိုင်ခန့်ကွာသော အတ္တရံမြစ်ကမ်း နဖူးတွင် ရေပူကျေးရွာရှိသည်။ ရေပူကန်များရှိ၍ ရေပူကျေးရွာဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် ထုံးဖုတ်သော ထုံးကျောက်တောင်ကြီး ၁၅ လုံးခန့် ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ကျိုက်မရောမြို့မ ပတ်ဝန်းကျင်၌သာ ထုံးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြ၍ အခြားကျေးရွာများတွင် မလုပ်ကိုင်ကြချေ။ ထုံးများကို မော်လမြိုင်မြို့မှ တစ်ဆင့်ပို့ ထုတ်ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ကျိုက်မရောမြို့နယ် ကျေးရွာများတွင် လှည်းဘီးအမြောက်အမြား ပြုလုပ်ကြသည်။ ရက်ကန်းလုပ်ငန်း အနည်းငယ်လည်း ရှိသည်။ 

ကျိုက်မရောမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၃၅)စု ပါဝင်၍ အကျယ်အဝန်းမှာ ဧက ၂၃⁠၃ဝ⁠ဝ ကျော် ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၉၅,၇၇၀ ခန့် ရှိ၍၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင်၊ ရှမ်း၊ တောင်သူ၊ တရုတ်၊ ကုလား၊ လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ မွန်အမျိုးသားများမှာ လူများစု ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မရောမြို့နယ်မှာ တောတောင်ထူထပ်၍ ကော်ဖတ်ခြံ အမြောက်အမြားရှိသည်။ လယ်ယာကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်မှုမှာ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မှာ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့်ပြင် မကြာခဏ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသဖြင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းများ မဖွံ့ဖြိုးချေ။

## ကိုးကား
ကသာမြို့

ကသာမြို့

ကသာမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ဆောင်းရွက်နေသော ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောဆိပ်မြို့အဖြစ် အရေးပါသည့်အပြင် လမ်း၊ မီးရထားနှင့် လေယာဉ်ကြောင်းများလည်း တွေ့နိုင်သည့် လမ်းဆုံမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ကွင်းတစ်ခုရှိသော်လည်း ပုံမှန် အချိန်ဇယားအရ လေယာဉ်များ မစီးဆင်းသေးပါ။

သမိုင်းနောက်ခံ

ရှေးခေတ်က ကသာကို “ကမ်းသာ” ဟု လူသိခဲ့ကြပြီး ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် “ကပ်ဆာ” ဟုလည်း ခေါ်သည်။ သမိုင်းအရ “မိုင်းသာဈေးမြို့” ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရပြီး ကဒူးရာဇဝင်တွင် “ကဆာ (ကျားမြို့)” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

တည်နေရာနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်မှု

ကသာမြို့သည် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၂ နာရီအကွာတွင် ရှိပြီး မီးရထားဖြင့် သွားရနိုင်သည်။ အနောက်ဘက်ရှိ မီးရထားလမ်းဆုံမြို့နယ် နဘားမှ သွားရခြင်းဖြင့် မြို့တွင် လမ်းကြောင်း အဆင်ပြေစွာ ရောက်နိုင်သည်။ နဘားမှ ကသာသို့ အရှေ့ဘက်သို့ သွားသည့် မီးရထားလမ်းခွဲလည်း ရှိသည်။ သင်္ဘောများမှတဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖြင့် မြန်မာပြည်အတွင်း မန္တလေးသို့ သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်သည်။ လမ်းပေါ်ဘက်စီးရထားမောင်းများနှင့် ဘတ်စ်ကားများလည်း ရှိပြီး တိုက်ရိုက် အဆင်ပြေစွာ သွားလာနိုင်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရာသီဥတု

ကသာမြို့သည် အပူပိုင်းရာသီဥတု (tropical savanna climate) ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး အပူချိန်မြင့်မားသည်။ ဒီဇင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ နည်းနည်းအေးသော ဆောင်းရာသီရှိပြီး၊ နိုဝင်ဘာမှ မတ်အထိ အေးမြသော ရာသီဥတုနှင့် ဧပြီမှ အောက်တိုဘာအထိ ပူနွေးစိုစွတ်သော ရာသီဥတု တို့ကို ခံစားနိုင်သည်။ အခြားအချက်အလက်အနေနှင့်၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်သည် ရေမြင့်နှင့် မြန်ဆန်သည့် လှိုဏ်သံသွားလာမှုအတွက် အရေးပါပြီး သင်္ဘောသယ်ယူပို့ဆောင်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ မြို့အနီးတွင် တောကွင်းများ၊ ကျေးလက်ဒေသများနှင့် သဘာဝအလှများလည်း ရှိသည်။

လူမျိုးနှင့် လူမှုအခြေအနေ

ကသာမြို့တွင် လူဦးရေ အများစုသည် မြန်မာများဖြစ်သော်လည်း ရှမ်း၊ ကချင်၊ ဗမာရိုးရာနှင့် အခြား အနည်းစုလူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုအရ တိုင်းရင်းသား ရိုးရာများနှင့် ခေတ်သစ် ဗဟုသုတ၊ လုပ်ငန်းစွမ်းရည်တို့ကို ညှိနှိုင်းထားသည်။ အနီးအနား ကျေးရွာများမှ လူမှုဖွံ့ဖြိုးမှု၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေထွက်မှုလုပ်ငန်းများက မြို့၏ စီးပွားရေးအင်အားကို ချဲ့ထွင်ပေးသည်။

စီးပွားရေး

ကသာသည် ကသာခရိုင်၏ အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး အစိုးရဌာနများအများအပြား တည်ရှိသည်။ မြို့တွင် နေထိုင်သူများ အများစုသည် နိုင်ငံတဝှမ်းမှ နောက်ခံရာဇဝင်ရှိပြီး အနည်းဆုံးတစ်ဌာနတွင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးကြသည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ဘိုစားပဲ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်သည်။ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် နီးနားရှိ မြို့နယ်များမှ တင်သွင်းမှုအပေါ် မူတည်ရသည်။

ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ

ကသာမြို့သည် George Orwell ၏ ပထမဆုံး ဝတ္ထု Burmese Days (၁၉၃၄) ၏ ဇာတ်ဝင်ခန်းနေရာအဖြစ်လူသိများသည်။ Orwell ကိုယ်တိုင် ၁၉၂၆-၂၇ တွင် ကသာမြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ဗြိတိသျှကလပ်၊ ရဲစခန်းနှင့် ထောင်ကဲ့သို့သော နေရာများကို ဝတ္ထုတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ယနေ့တွင်လည်း အများသွားလည်နိုင်သည်။ Emma Larkin ၏ Finding George Orwell in Burma စာအုပ်တွင် ပိုမိုအသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ကသာမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များနှင့်လည်း ဆက်နွယ်နေပြီး ဗဟုသုတ၊ သမိုင်းနှင့် သဘာဝအလှများကို ညှိနှိုင်းထားသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
တမူးခရိုင်

**တမူးခရိုင်**သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်း အိန္ဒိယ - မြန်မာ နယ်စပ်၌ တည်ရှိသည်။ တမူးခရိုင်သည် ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း ဒေသဟု ထင်ရှားသော ဒေသဖြစ်သည်။

## ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ
တမူးခရိုင်တွင် တမူးမြို့နယ်တစ်ခုသာ ပါဝင်သည်။
* တမူးမြို့နယ်
**ခမ်းပါတ်မြို့ 
**မြို့သစ်မြို့
တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ တမူးမြို့ ဖြစ်သည်။ နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော တမူးမြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရပြည်နယ် မိုရေးမြို့နှင့် မြို့ကွက် တဆက်တည်း ဖြစ်ပြီး နယ်နိမိတ်စည်း ခြားလျက် တည်ရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အများဆုံး နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး ပြုလုပ်ရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း အခြား အရေးပါသော မြို့များမှာ ခမ်းပါတ်မြို့၊ မြို့သစ်မြို့ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
စားသောက်ဆိုင်

စားသောက်ဆိုင်ဟူသည် စားသုံးသူများကို အစားအသောက်၊ သောက်သုံးဖွယ်၊ အချိုပွဲစသည်တို့ကို တည်ခင်းဧည့်ခံသော နေရာဖြစ်သည်။
ဓနသဟာယ အားကစားပွဲ

ဓနသဟာယ အားကစားပွဲသည် ဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ အားကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့် နိုင်ငံတကား အားကစားပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်သည့် အားကစားများအပြင် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများတွင် အဓိက ကစားလေ့ရှိသည့် ၇ ယောက်ပါ ရဂ်ဘီ၊ မျက်ခင်း ဘိုးလင်း၊ နက်ဘော စသည့် အားကစား အမျိုးအစားများ ပါဝင်သည်။ 

၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ယင်းအားကစားပွဲကို နိုင်ငံပေါင်း ၇ နိုင်ငံမှ မြို့ပေါင်း ၁၈ မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ၁၉ ကြိမ်မြောက်ပွဲတော်ကို အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့မှ ၁၄ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပွဲတော် ကျင်းပမည့်မြို့ကို ယင်းအားကစားပွဲအား ကြီးကြပ်သည့် ဓနသဟာယ အားကစား အဖွဲ့ချုပ်မှ ရွေးချယ်သည်။ 

ယင်းအားကစားပွဲကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ အားကစားပွဲ အမည်ဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံ ဟမ်မီတန်မြို့တွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး လက်ရှိ အမည်ကိုမူ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

၂၀၁၈ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဂိုးလ်ကို့စ်မြို့ တွင် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့ထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံက ဆုတံဆိပ်အများဆုံးဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဂမ်မြို့တွင် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။   

## ကိုးကား