open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အိမ်ဖြူတော်

**အိမ်ဖြူတော်**သည် အမေရိကန် သမ္မတ၏ တရားဝင်စံအိမ် နှင့် အလုပ်တက်ရာရုံး ဖြစ်ပြီး အမှတ် ၁၆၀၀ ပင်စီဗေးနီးယားရိပ်သာလမ်း၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တည်ရှိသည်။ အိမ်ဖြူတော်ကို အိုင်ယာလန်တွင်မွေးဖွားသည့် ဗိသုကာပညာရှင် ဂျိမ်းစ် ဟိုဘန်က ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၇၉၂ မှ ၁၈၀၀ ခုနှစ်အတွင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ အခြေခံအားဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အုပ်ချုပ်ရေး မဏ္ဍိုင်တွင် အာဏာအမြင့်ဆုံးတည်ရှိရာ ရုံးအဆောက်အဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ 

ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်သည့် ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန် လက်ထက်တွင် စတင်အုပ်မြစ်ချခဲ့ပြီး ရှစ်နှစ်အကြာ ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဂျွန် အဒမ်စ် လက်ထက်တွင်မှာ အကြမ်းထည် ပြီးစီးသည်။ ၁၊ နိုင်ဝင်ဘာ၊ ၁၈၀၀ပြည့်နှစ်တွင်မှ သမ္မတဂျွန် အဒမ်စ်က စတင်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရာမှာ အိမ်ဖြူတော်သည် တရားဝင် သမ္မတစံအိမ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖြစ်လာသည်။ အဒမ်စ် အနေဖြင့်လည်း ပထမဆုံး အိမ်ဖြူတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် သမ္မတအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သည်။ (ပထမမြို့တော်မှာ နယူးယောက်မြို့၊ ထိုနောက် ဖီလာဒဲဖီးယားမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးမှ ဝါရှင်တန်ဒီစီ ရှိ အိမ်ဖြူတော်သို့ ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။) 

## အမည်ရင်းမြစ် 
အိမ်ဖြူတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းမှာလည်း ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်နှင့် ပက်သက်နေပြန်သည်။ ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ရှိ ၎င်းပိုင်ဆိုင်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံအမည်မှာ White House Plantation ဖြစ်ပြီး ထိုခြံမှာ ဝါရှင်တန်၏ ဇနီးဖြစ်လာမည့် သူနှင့် ဆုံတွေ့ပြီးချစ်ကျွမ်းဝင်ခဲ့သည့် နေရာဖြစ်သည်။ အိမ်တော်ကို အမည်ပေးရန် စည်းဝေးဆွေးနွေးကြစဉ်တွင်လည်း အဆိုပြုချက်များအနက် အဖြူရောင် ကျောက်တုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့်အတွက်လည်းကောင်း၊ သမ္မတကြီးအနေဖြင့်လည်း မော်ကွန်းတင်လိုသောကြောင့် လည်းကောင်း အိမ်ဖြူတော်(The White House) ဟု သတ်မှတ်လိုက်ကြသည်။ 

အိမ်ဖြူတော်သို့ ပထမဆုံးပြောင်းရွှေ့လာပြီးသည့်နောက် ဂျွန် အဒမ်စ်သည် သူ၏ ဇနီး အဘီဂေးလ် ထံစာပို့ရာတွင် အိမ်ဖြူတော်နှင့်ပက်သက်၍ အောက်ပါ ဆုတောင်းစာကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သည်။ 

"ဒီအိမ်တော်အပေါ်ကို ကောင်းကင်ဘုံက အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ကောင်းချီးပေးခြင်း ခံရစေကြောင်း ငါဆုတောင်းတယ်။ အဲ့ဒီအခြင်းအရာ(ကောင်းချီး)အားလုံးဟာ ထာဝရ ကိန်းအောင်းတည်ရှိနေပါစေ။ တိုင်းပြည်အပေါ်မှာ ရိုးသားဖြောင့်မတ်စွာ သစ္စာရှိပြီး ပညာရည်ပြည့်ဝသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှတစ်ပါး အခြားသူများ ဒီအမိုးအောက်မှာ တိုင်းပြည်အာဏာကို စွဲကိုင်အုပ်ချုပ်တာမျိုး မရှိပါစေနဲ့။" ("I pray Heaven to bestow the best of the blessings on this House, and all that shall hereafter inhabit it. May none but honest and wise men ever rule under this roof") ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါစာသားမှာ ၃၂ဦးမြောက် သမ္မတ ဖလန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့ လက်ထက်တွင် အိမ်ဖြူတော်အတွင်းရှိ နိုင်ငံတော်ညစာစားခန်းမ၏ နံရံပေါ်တွင် ရေးထွင်း၍ မော်ကွန်းတင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မင်္ဂလာစျေးမီးလောင်မှုကြီး

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ မင်္ဂလာဈေးတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက် နံနက် ၈ နာရီ ၁၅ မိနစ်ဝန်းကျင်ခန့်၌ မီးလောင်ကျွမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါမီးလောင်မှုသည် မင်္ဂလာဈေး၏ စတုတ္ထထပ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ 

## မင်္ဂလာဈေး 
မင်္ဂလာဈေးသည် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီပိုင်ဖြစ်ပြီး နံနက် ၉ နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ ဖွင့်လှစ်သည်။ မင်္ဂလာဈေးကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် စတုတ္ထထပ်၌ အခန်းပေါင်း ၇၉၀ ကျော်ရှိကာ မင်္ဂလာဈေးတစ်ခုလုံးတွင် ဆိုင်ခန်းစုစုပေါင်း ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။ 

မီးလောင်မှုကြောင့် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ သက်ဆိုင်ရာ မီးသတ်ဌာနအသီးသီးမှ မီးသတ်ယာဉ် စုစုပေါင်း ၇၀ ကျော်နှင့် မီးသတ်သမား စုစုပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်တို့ လာရောက်မီးငြှိမ်းသတ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ မီးလောင်မှုသည် မင်္ဂလာဈေး စတုတ္ထထပ်ရှိ ဆိုင်ခန်းအမှတ်မှ ဝါယာရှော့ခ်ဖြစ်ကာ စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသည်။ နံနရီ ၉ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် မင်္ဂလာဈေး စတုတ္ထထပ်ခေါင်မိုးပေါ်တွင် ပိတ်မိနေသည့် လူ ၁၁ ဦးအား သက်ဆိုင်ရာ မီးသတ်တပ်ဖွဲ့မှ အသက်ကယ်လှေကားဖြင့် ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။

မေလ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက် ၄ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် မီးညွန့်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး မေလ ၂၅ ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီဝန်းကျင်တွင် မီးလုံးဝငြိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့သည်။

## အရေးယူဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုး 
မင်္ဂလာဈေးမီးလောင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မီးစတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားနှစ်ဦးအား မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံးမှ ပြစ်ဒဏ်များ အသီးသီးချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းမီးလောင်မှုဖြစ်စဉ်အပေါ် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံးမှ နှစ်ဖက်သက်သေခံချက်များ ရယူပြီးနောက် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံး၊ ပြစ်မှုကြီးအမှတ်-၄၇၅/၂၀၁၀ အမှုမှ (၁) ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်အား ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေပုဒ်မ ၂၈၅ အရ အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ခြောက်လ၊ (၂) ဆိုင်ခန်းမှ အလုပ်သမားနှစ်ဦးအား ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေပုဒ်မ ၂၈၇ အရ အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်စီ ကျခံစေရန် စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

အဆိုပါ မီးလောင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချိန်အကြာဆုံး မီးလောင်သည့် စာရင်းဝင်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်း ကျပ်သန်းပေါင်း ၂၀၉၂၆ သန်း ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်။ မင်္ဂလာဈေး မီးလောင်ရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ဈေးစတုတ္ထထပ်ရှိ အလှကုန်ရောင်းချသော ဆိုင်ခန်းအမှတ် (စ-၈၀/၈၁) တွင် မေလ ၂၃ ရက်နေ့ ညနေပိုင်း ဈေးပိတ်ချိန်၌ လျှပ်စစ်ရေနွေးအိုးအား ပလပ်ပေါက်ထိုး၍ ရေနွေးကျိုထားခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဈေးပိတ်ချိန်တွင် ဈေးကော်မတီမှ လျှပ်စစ်မီးများ ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကျိုထားသော လျှပ်စစ်ရေနွေးအိုးအား ပလပ်ပေါက်မဖြုတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့ ဈေးဖွင့်ချိန် ဈေးကော်မတီမှ လျှပ်စစ်မီးပြန်ပေးချိန်တွင် ကျိုထားသော လျှပ်စစ်ရေနွေးအိုးမှ ရေခန်းခြောက်ကာ အပူလွန်ကဲပြီး အနီးရှိ အလှကုန်ပစ္စည်းများသို့ မီးကူးစက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးချက်များအရ သိရှိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော မီးလောင်မှုများ
ကဏ္ဍ:၂၀၁၀ ဘေးအန္တရာယ်များ
နိုင်ငံတကာ ငွေကြေး ဈေးကွက်

နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးဈေးကွက် (forex, FX သို့ နိုင်ငံခြားငွေ ဈေးကွက်) သည် တကမ္ဘာလုံးတွင် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု စနစ်မရှိဘဲ ဝယ်သူရောင်းသူ အချင်းချင်း နိုင်ငံတကာငွေကြေးများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြသော ဈေးကွက် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စင်တာများသည် ၂၄ နာရီပတ်လုံး စနေတနင်္ဂနွေနေ့များမှ လွဲ၍ ဝယ်သူများနှင့် ရောင်းသူ အမျိုးမျိုးတို့ ကြားတွင် ကြားခံဆက်သွယ်ရာ နေရာ အဖြစ် ရပ်တည်ပေးသည်။ နိုင်ငံတကာငွေကြေး ဈေးကွက်သည် နိုင်ငံတကာတွင် သုံးစွဲသော ငွေကြေး အမျိုးမျိုးတို့ကြားရှိ တန်ဖိုးကွာခြားမှု ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။

နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးဈေးကွက်၏ အဓိက လုပ်ငန်းဆောင်တာမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသော ငွေကြေးတစ်မျိုးမှ အခြားနိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသော ငွေကြေးတစ်မျိုးသို့ လဲလှယ်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရေးတို့တွင် အထောက်အကူပေးရန်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ထိုစနစ်ကြောင့် အမေရိကန် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတစ်ခု အနေဖြင့် ၎င်း၏ ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလန်မှ ကုန်ပစ္စည်းကို တင်သွင်းပြီး စတာလင်ပေါင်ဖြင့် ပေးချေနိုင်သည်။ ထိုစနစ်သည် ဈေးကစားခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုပြီး ကယ်ရီးထရိတ်ဒ်ဟု ခေါ်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အနေဖြင့် အမြတ်အစွန်းနည်းသော ငွေကြေးကို ချေးယူ၍ အမြတ်အစွန်းများသော ငွေကြေးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အချို့ကမူ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် တချို့သော နိုင်ငံများတွင် ပြိုင်ဆိုင်မှု ကျဆင်းသွားသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားငွေ ရောင်းဝယ်မှု ပြုလုပ်ရာတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သည် နိုင်ငံခြားငွေ ပမာဏ တစ်စုံတစ်ခုကို အခြားနိုင်ငံခြားငွေ ပမာဏ တစုံတခုဖြင့် ဝယ်ယူခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် နိုင်ငံခြားငွေ ဈေးကွက်သည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း စတင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံများ ယခင်က ကျင့်သုံးခဲ့သော ဘရက်တန် ဝုဒ် စနစ်ပေါ်တွင် မူတည်သည့် မပြောင်းလဲသည့် ငွေလဲလှယ်နှုန်းမှ အမြဲတမ်း ဈေးအတက်အကျ ရှိနေသော ငွေလဲလှယ်နှုန်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာရာမှ စတင်သည်။

နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးဈေးကွက်သည် အောက်ပါ အချက်များကြောင့် တသီးတသန့် ဖြစ်နေသည်။
* ၎င်း၏ ကြီးမားများပြားလှသော အရောင်းအဝယ်ပမာဏနှင့် ထိုအကြောင်းကြောင့် အလွန်တရာ လွယ်ကူစွာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားနိုင်ခြင်း
* ပထဝီဒေသ အမြောက်အမြားတွင်ပျံ့နှံ့နေခြင်း
* မရပ်မနား လည်ပတ်နေခြင်း (တစ်ရက်တွင် ၂၄ နာရီ လည်ပတ်နေသည်မှာ စနေတနင်္ဂနွေ ရက်များမှ လွဲ၍ ဖြစ်ပြီး ၂၀:၁၅ ဂရင်းနစ် စံတော်ချိန်မှ ၂၂:၀၀ ဂရင်းနစ် စံတော်ချိန် အထိ ဖြစ်သည်။)
* ငွေလဲလှယ်နှုန်းကို အကျိုးသက်ရောက်စေသော အချက်အလက် အများအပြား ရှိခြင်း
* အခြားဈေးကွက်များ၏ တသမတ်တည်း အမြတ်အစွန်းနှင့် ကွဲပြားခြားနားစွာ အနည်းအကျဉ်း ပမာဏ ရှိသော အမြတ်အစွန်း ရှိခြင်း
* အကောင့်ပမာဏ အပေါ်တွင် မူတည်၍ အမြတ်အစွန်းပမာဏ များပြားခြင်း

ထိုအကြောင်းအချက်များကြောင့် ငွေကြေးကို ဗဟိုဘဏ်များမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ရှိသော်လည်း လုံးဝပြီးပြည့်စုံသော ပြိုင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။ နိုင်ငံတကာ အခြေချနေထိုင်မှုဘဏ်၏ အဆိုအရ ဧပြီလ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့တာ တကမ္ဘာလုံး နိုင်ငံတကာငွေကြေးဈေးကွက်၏ ပျမ်းမျှ အရောင်းအဝယ်သည် ၃.၉၈ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ဧပြီလ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ရှိသော နေ့စဉ် ငွေကြေးလဲလှယ်မှု ၃.၂၁ ထရီလီယံမှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ တိုးတက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ၅.၃ ထရီလီယံထိ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်
ကမီယိုပန်းပြောက်

လူတို့ အဆင်အယင်တန်ဆာအဖြစ် အသုံးပြုကြသော ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတွင် မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ ကိုးကွယ်ရာ အထိမ်းအမှတ်ပြုရာ ရုပ်ပုံများကို အကြွထွင်းထု ထားသော ကျောက်မျက်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ပစ္စည်းများလည်း ပါဝင်လေသည်။ ထိုကျောက်မျက်များကို '**ကမီယို**'ဟု ခေါ်၍ အချိုင့်ထွင်း ကျောက်မျက်များကို '**အင်တဲလယို**'ဟု ခေါ်သည်။ ကမီယိုပန်းပြောက်ကိုသုံးသော အလေ့အထသည် လူတို့တွင်  ရှေးအခါမှစ၍ ရှိခဲ့၏။ ရှေးက ကျောက်မျက် များတွင်သာမက 
ယောက်သွားခွံများ၊ ခရုခွံများ၊ ကနုကမာများပေါ်တွင်လည်း ပုံကြွများဖော်၍ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်မျက်များကို ပုံကြွ များဖော်ရာတွင် အရောင်နှစ်မျိုးသုံးမျိုး ထပ်လျက်ရှိသော 
ကျောက်မျက်များသည် အလွန်ကောင်း၏။ အပေါ်ယံအရောင် တွင် လိုရာပုံစံကို ထုလုပ်၍ မလိုသောအပိုင်းကို ထွင်းပစ် လိုက်သောအခါ အောက်ထပ်ရှိအရောင်သည် နောက်ခံကား သဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။ အရောင်တစ်မျိုးတည်း ရှိသော 
ကျောက်မျက်များပေါ်တွင် ပြုပြင် ဖန်တီးထားသော ကမီယို ပန်းပြောက်သည် ရောင်ကွဲကျောက်မျက် များမှာကဲ့သို့ မလှပချေ။

ရှေးဟောင်းဆူမာလူမျိုးတို့၏ ခေတ်မှ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲချိန်အထိ ကမီယိုပန်းပြောက် များသည် များစွာ 
ခေတ်စားခဲ့သည်။ ထိုနောက် အတတ်ပညာ ပြန်လည်ဆန်းသစ် 
ခေတ်ဖြစ်သော ခေတ်ဆန်းချိန်မှယနေ့တိုင်အောင် ကမီယို ပန်း 
ပြောက်ကို အသုံးပြုလာကြသည်။ 

ကမီယိုပန်းပြောက်အတတ်မှာ ပန်းပု ရုပ်လုံးထွင်းခြင်း အတတ်၌ အကျုံးဝင်သော်လည်း သေးငယ်သော ကျောက်မျက်တို့ အပေါ်တွင် အလွန်နုနယ်စွာ ပုံဖော်ယူရသဖြင့် သီးသန့် အနုပညာရပ်ဖြစ်ပေသည်။

## နည်းပညာ 
ရှေးခေတ်နှင့် ရီနေဆန်းခေတ်ကာလက ကမီယိုများကို အလတ်စား ကျောက်မျက်များဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အရောင် နှစ်ရောင် စပ်နေသော ကျောက်မျက်တုံး၊ မဟူရာကျောက် (onyx)၊ သင်္ဘောမဟူရာ (‌agate) စသော ကျောက်များဖြင့် ထုလုပ်သည်။ ယင်းတို့သည် အမာခံ ကမီယိုများ ဖြစ်သည်။ ဈေးပိုပေါသော ခေတ်သစ်လက်ရာများတွင် ခရုခွံနှင့် ဖန်သားများဖြင့် အတွေ့ရများသည်။ ကျော်ကြားသော ပို့တလန်း ပန်းအိုး (Portland Vase) ကဲ့သို့သော ဖန်သားကမီယို ခွက်များကို ရောမလူမျိုးများက ပြုလုပ်သည်။

ခေတ်သစ်ကမီယိုများသည် နောက်ခံကွဲပြားသော အရောင်ပေါ်၌ ပုံတူကဲ့သို့သော ထွင်းထုပြီး အရုပ်ကို တပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို **ပေါင်းစပ်ကမီယို** (Assembled cameo) ဟု ခေါ်သည်။ အမှန်မှာ ကမီယို တချပ်ကို ရိုးရာနည်းဖြင့် ထွင်းထုနိုင်သော်လည်း အလွန်ခက်၊ အလွန်လက်ဝင်လေသည်။ တိုက်ရိုက်နည်းဖြင့် အလွှာမတူ အရောင်မတူသော မဟူရာကျောက်ပေါ်၌ လိုအပ်သော ရုပ်လုံးပေါ်အောင် လက်ဖြင့် ထွင်းထုခြင်းသည် သာ၍ ခက်သေးသည်။

တခါတရံ ဆိုးဆေးများဖြင့် ပိုဆွဲဆောင်မှုရှိအောင် မွမ်းမံတတ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကတွတ်ပင်

**ကတွတ်ပင်**သည် ညောင်ပင်မျိုးတွင် ပါဝင်၍ အမြဲစိမ်းလန်းကာ ချုံဖုတ်အကြီးစားကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Fig tree ဖြစ်ပြီး မျိုးစု (Genus)မှာ Figus ဖြစ်သည်။ မျိုးစိတ် (Species) မှာ cunia ဖြစ်ပြီး မျိုးရင်း (Family)မှာ Moraceae ဖြစ်သည်။

အခေါက်၊ အရွက်၊ အသီးနှင့်တကွ တပင်လုံးတွင် အမွေးနုများရှိသည်။ အရွက်ချင်း အညှာ ဆိုင်သည်။ အသီးမှာ ဆီးဖြူသီး အရွယ်ခန့်ရှိ၍ အရောင်မှာဝါပြီးလျှင် အညိုရောင် အမွေးနုများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တောတိုင်းလိုလိုမှာပင် ကတွတ်ပင်များကို တွေ့ရ၍ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၌ ပိုမို တွေ့ရှိရသည်။ ကတွတ်သီးမှည့်ကို 
လတ်လတ်သော်လည်းကောင်း၊ ယိုထိုး၍သော်လည်းကောင်း စားသုံးကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ

ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
အားကစားရုံ

## အားကစားရုံ 
အားကစားရုံကို အင်္ဂလိပ်လို ဂျင်မနေဇီယမ်(Gymnasium) ဟု ခေါ်သည်။ ဂျင်မနေဇီယမ်ဆိုသည့် စကားသည် ဂျင်မနော့ ဟူသော ဂရိစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ကိုယ်တုံးလုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှေးခေတ် ဂရိလူငယ်များသည် ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေး သင်တန်းဆင်းချိန်တွင် မိမိတို့ဝတ်ဆင်ထားသောအဝတ်များကို ချွတ်၍ ကစားကြသည်။ အားကစားရုံတွင် ကိုယ်လက် 
ကြံ့ခိုင်ရေး၊ ပေါ့ပါးဖျတ်လတ်ရေး၊ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ အချိုးအဆစ် ပြေပြစ်ရေးစသည်တို့အတွက် လေ့ကျင့် ကစားနိုင်သော ပစ္စည်းများ ထားရှိရ၏။ များသောအားဖြင့် 
ကျောင်းများတွင် ကစားရုံများထားရှိပြီးလျှင် ကျောင်းသား လူငယ်များအား ကိုယ်လက် ကျန်းမာဖွံ့ဖြိုးလာအောင် နည်းလမ်းတကျ သင်ပြပေးလေ့ ရှိပေသည်။ အားကစားရုံများ တွင် လက်နှင့်ဆွဲတက် ရန်ကြိုးများနှင့် လှေကားများက၎င်း၊ ကွင်းဘား (ရင်ဘား)၊ တစ်တန်းဘားနှင့် နှစ်တန်းဘားများကို၎င်း၊ ဒမ်ဗယ် ဗါးဗဲခေါ် အလေးများနှင့် အင်းဒီးယန်းကလပ်ခေါ် တင်းပုတ်များကို၎င်း၊ လက်သီးထိုးကျင့်စရာ ဘောလုံးနှင့်လက် ထောက်ခုန်ပြီး ကစားရသော မြင်ဘားများကို၎င်း ကစားစရာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။

အားကစားလေ့ကျင့်ရာတွင် ကိုယ်လက်အင်္ဂါအားလုံးကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အဆင်ပြေအောင် လှုပ်ရှားနိုင်မှုနှင့် အံကိုက် အချက်ကျအောင် လှုပ်ရှားနိုင်မှုသည် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်၏။ ဤသို့ လှုပ်ရှားနိုင်ရန်မှာ သာမန် လူတို့အတွက် ခက်ခဲမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ အားကစားရုံတွင် ဆိုင်ရာပစ္စည်းကရိယာများ ဖြင့် စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ထားသူအဖို့မှာမူ မည်သို့မျှ ခက်ခဲခြင်း မရှိပေ။ အားကစားနည်းများကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်၏ ကျန်းမာမှုကို သာမဟုတ်၊ စိတ်ကျန်းမာမှုကိုလည်း ရစေ နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် နိုင်ငံတိုင်းလိုလို၌ အထူးသဖြင့် ကျောင်းများတွင် အားကစားရုံများ ထားရှိကာ လူငယ်များအား အားကစားနည်းများကို စံနစ်တကျ လေ့ကျင့်သင်ပြပေးလျက် ရှိပေသည်။

 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အားကစား
ကညင်ပင်

ကညင်ပင်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ wood-oil tree ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံအမည်မျိုးရင်းမှာ Dipterocarpus Turbinatus Gaertn. f. ဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာ အဓိပ္ပါယ်သည် ကလေးကစားသည့် ဂျင်ကဲ့သို့ အပေါ်ကား အောက်ရှူးအစေ့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့ကြောင့် Dipterocarpus Turbinatus ဟုဆိုလျှင် အတောင်ပါ၍ ဂျင်နှင့်တူသော အစေ့ပါ ပျံဝဲနိုင်သော အသီးဟု ဆိုလိုသည်။ costatus ဟုဆိုလျှင် ရွက်ကြောများ အထင်အရှား ရှိနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အသီးပေါ်မှ ထွက်နေသော အကြောကြီး (၄)ခုကို ရည်ညွှန်းသည်။ 

ကညင်ပင်မျိုးတွင် ကညင်နီ၊ ကညင်ဖြူ၊ ကညင်ပြန်၊ ကညင်ကုပ်၊ ကညင်ကြောင်ချေး၊ ကညင်ဝက်တောင်း ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသောကြောင့် အပင်ကိုလည်းကောင်း၊ ခွဲစိတ်ပြီး ကညင်သားကိုလည်းကောင်း မြင်ရုံမျှဖြင့် မည်သည့် ကညင်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားသိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်၌ ကညင်နီပင်များကို အများအပြား တွေ့ရ၍ အောက်မြန်မာပြည်၌ ကညင်ဖြူပင်မျိုးကို အများအပြား တွေ့နိုင်သည်။ ခြုံ၍ပြောရလျှင် ကညင်ပင်တို့သည် အလွန် ကြီးမားသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အချို့သည် အမြင့်ပေ ၁၅ဝ ခန့်၊ ပင်စည်လုံးပတ် ၁၅ ပေခန့်အထိ ရှိတတ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ မြင့်မားသော အပင်ကြီးများတွင် အရင်းပိုင်း ပေ ၇ဝ မှ ပေ ၁၀ဝ လောက်အထိမှာ အကိုင်းအခက်များ ကင်းစင်ကာ ဖြောင့်စင်းနေတတ်သည်။ အခေါက်အပွေးမှာ အလွန်ချောမွတ်၏။ ကညင်ပင်သည် အစုလိုက် မပေါက်ဘဲ ပြောက်ကျားပေါက်လေ့ ရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြဲစိမ်းတောများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

ကညင်သားသည် နီညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အင်သားထက် အနည်းငယ်ညံ့သည်။ အသားကြမ်း၍ အတော်အတန် ခိုင်ခံ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်မရှိချေ။ ခြလည်း အစားလွယ်သည်။ ထိုကြောင့် အသားသေအောင်ပြုလုပ်ပြီးမှ အသုံးချသင့်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကညင်သားကို လှေများနှင့် သေတ္တာများလုပ်ရာ၌ အသုံးများသည်။ ကညင်သားကို သစ်ကွက်လှခင်းခြင်းအတွက် သုံးနိုင်သည့်အပြင် ကရီအိုစုတ်ဆီသုတ်ပေးလျှင် ကြာရှည် ခံသောကြောင့် နိုင်ငံခြားသို့ ရောင်းချနိုင်ဖွယ်ရာ အလားအလာများစွာ ရှိပေသည်။

ကညင်ပင်မှရရှိသောဆီကို အချို့တောရပ်များ၌ ရေနံဆီအစား မီးထွန်းကြသည်။ ကညင်ဆီတိုင်‎များ အမည်ဖြင့် မီးမွှေးရန် ရောင်းချသော ကောက်ညင်းကျည်တောက်အရွယ်ရှိ ထန်းရွက်စသည်နှင့် ထုပ်စည်းထားသည့်အတောင့်ကို တွေ့ဘူးသုံးဘူးကြပေမည်။ ထိုကညင်ဆီတိုင်မှာ သစ်ဆွေးအစကလေးများကို ကညင်ဆီနှင့် နယ်ထားသည့် ပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။ 

ကညင်ဆီတိုင်ကို မီးရှူးမီးတိုင်အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်သည်။ ယဉ်းနေသော အနာများကို သုတ်လိမ်းပေးနိုင်သဖြင်ဆေးဖက်လည်း ဝင်သည်။

ထားဝယ်နယ်တွင် ကညင်ဆီကို အောက်ပါနှစ်နည်းဖြင့် ထုတ်ယူကြသည်။ ပထမနည်းမှာ ကြက်ပေါင်စေး ထုတ်ယူ သကဲ့သို့ ၃ ရက်တစ်ကြိမ် ၄ ရက်တစ်ကြိမ် ပင်စည်ကို ဓားဖြင့်ထစ်၍ ဆီထုတ်ယူနည်း ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်အတွင်း ကညင် ပင် တစ်ပင်မှ လေးလခန့် ထိုကဲ့သို့ ဆီထုတ်နိုင်၍ စုစုပေါင်း ကညင်ဆီပျမ်းမျှ ၁၅ ပိဿာခန့် ရနိုင်သည်။

ဒုတိယနည်းမှာ ပင်စည်ကို ဓားဖြင့် ထစ်ပြီးသကာလ ယိုထွက်လာသော ကညင်ဆီနှင့် သစ်ရွက်ခြောက် များကိုရော၍အပင်ရင်းကို မီးမြှိုက်ပေးရသည်။ မီးမြှိုက်ပြီး ၂ ရက်အကြာတွင် ထိုအပင်မှ ယိုထွက်လာသော ဆီများကို စုသိမ်းရသည်။ ထိုနောက် ၂ ရက်မျှ အနားပေးပြီးလျှင် တဖန် မီးမြှိုက်၍ ဆီထုတ်ယူပြန်သည်။ ထိုနည်းအတိုင်း ဒီဇင်ဘာလမှ မေလအထိ ကညင်ဆီကို ထုတ်ယူနိုင်သည်။ သို့သော် ပထမနည်းလောက် သန့်စင်ခြင်း မရှိပေ။

## ကိုးကား
ကညင်ဆီတိုင်

ကညင်ဆီတိုင်သည် မြန်မာကျေးရွာများ၌ 
မီးထွန်းရန်နှင့် မီးမွှေးရန် အသုံးပြုသော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ 
ကညင်ပင်မှရသော ကညင်ဆီဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။
ကညင်ဆီကို ထုတ်ယူပုံမှာ တောတောင်၌ ပေါက်ရောက် 
သော လုံးပတ် ၅ တောင်မှ ၈ တောင်အထိ ကြီးမားသည့် 
ကညင်ပင်ကြီးတွင် အောက်ခြေအမြစ်မှ အထက် ၃ တောင်ကွာ 
ခန့်၌ ပြက် ၂ တောင်၊ စောက် ၂ တောင်ခန့် ဓားပုဆိန်နှင့် 
ထွင်းဖောက်၍ တွင်းဂလိုင် ၁ တောင်ခန့် အကျယ်ရလျှင်၊ သစ် 
စ သစ်ပေါက်များကို ဖယ်ရှင်း၍ သစ်ကိုင်းခြောက်များဖြင့် မီး 
တိုက်ရသည်။ တစ်နေ့နှင့် တစ်ညဉ့်တိုက်သော် မီးလောင်ပြီး 
တွင်းဂလိုင်ထဲသို့ ကညင်ဆီများ ယိုစီးကျသည်ကို ခပ်ယူရ 
သည်။

အပင်ကြီးလျှင် ၅ ပိဿာမှ ၇ ပိဿာအထိ ရရှိ၍ အပင် 
ငယ်လျှင် ၂ ပိဿာမှ ၃ ပိဿာအထိ ရရှိသည်။ ရသော ကညင် 
ဆီကို ကြသောင်းဝါးကျည်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကျွဲချိုခွံဖြင့်ဖြစ်စေ ထည့် 
ရသည်။ မြေအိုးဖြင့် မထည့်ရချေ။
ထိုနောက် ညောင်သား၊ ပေါက်သား၊ အောက်ချင်းစာသား၊ 
ကျည်သား၊ သရက်သား၊ သစ်ပင် အခြောက်အဆွေးများကို ထု 
ချေ၍ သစ်သားပျဉ်ပေါ်တွင် ကညင်ဆီနှင့် သမအောင်နယ်ကာ 
သဘော့ရွက်ခြောက်တွင် သင့်ရုံထည့်၍ အရွက်ချင်း ခေါက်အုပ် 
ပြီးလျှင် ဝါးနှီးဖြင့် လုံစွာ ၄-၅ ချက် စည်းရသည်။ ယင်းကို 
ကညင်ဆီတိုင်၊ ကညင်ဆီထုပ်၊ ကညင်ဆီချောင်း ဟုခေါ်သည်။ 

ကညင်ဆီတိုင်၏ အရွယ်ပမာဏမှာ အရှည်သုံးမိုက်ခန့်၊ 
လုံးပတ်ဒင်္ဂါးပြားခန့် ရှိသည်။ ကညင်ဆီ တစ်ပိဿာလျှင် 
အတိုင် ၅ဝ ခန့် ရနိုင်သည်။ ကညင်ဆီကို နကျယ်ကောင်များ 
ကြိုက်တတ်၍ ဝါးကျည်ကို လုံစွာပိတ်ရသည်။ အဆို့မလုံသော် 
ခိုဝင်နေသော နကျယ်ကောင်ထွက်၍ အတုပ်ခံရလေ့ရှိသည်။
ကညင်ဆီတစ်တိုင်လျှင် ပြား ၄ဝ-၅ဝ ခန့်ပေး၍ ဝယ်ယူရ 
သည်။ ရှမ်းနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့ အများအပြား လုပ်ကိုင်ရောင်း 
ချလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီ

## ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီ
ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ပဲရစ်မြို့ ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခသွမ်းဖြစ်သည်။

ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။ သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် *စိတ်* ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။

ယခုအခါ သင်္ချာပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော ငလျင်လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။
 

## ကိုးကား
ကဇာတ်

## ကဇာတ် 
ကဇာတ်ဟူသည် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုခုကိုအကသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်၍ ကပြသော ဇာတ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်း ဆိုရသော် ကဇာတ်သည် အကပညာ၏ အစွမ်းကို ထုတ်ဖော်ပြသသည့် ဇာတ်မျိုးဖြစ်၏။

မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ရှေးဦးစွာ 
ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆရသော သဘင်ပုံစံမှာ ဒရမ်မာ (ခေါ်) 
ဇာတ်နိပါတ်တော်များ ဖြစ်၍ ထိုမှတစ်ဆင့် ပလေး (ခေါ်) ပြဇာတ် 
များ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ယင်းဇာတ်နိပါတ် 
များနှင့် ပြဇာတ်တို့တွင် သီဆိုမှု၊ ကပြမှုနှင့် ရွတ်ဖတ်ပြောဆိုမှု 
စသည့် အဓိက ပညာရပ်သုံးခု ရောယှက်ပါဝင်နေလေသည်။ 
ဤသို့ တစ်ချိန်တည်းတွင် ထိုပညာရပ်သုံးခုကို ထည့်သွင်း 
အသုံးပြုလာရမှ ထိုပညာရပ်တို့ကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားအသုံးပြုကာ 
တစ်ခုစီ၏ အရသာကို တင်းပြည့်ကျပ်ပြည့် ခံစားရအောင် 
တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ရာတွင် ကပြမှုသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်သော 
ကဇာတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ကဇာတ်သည် မည်သည့် 
တိုင်းပြည် မည်သည့်လူမျိုး၌မဆို မိမိတို့၏ ရိုးရာ အမျိုးသား 
ကဟန်များကိုသာ အသုံးပြု၍ အကသက်သက်ဖြင့်သာ 
ထုတ်ဖော်သော ဇာတ်များဖြစ်သည်။

ကဇာတ်သည် အဆိုအပြော လုံးဝမပါပဲ အကပညာ 
သက်သက်ဖြင့် အကပညာ ပြောင်မြောက်စွာ ထုတ်ဖော် တီထွင်
တင်ဆက်ထားခြင်းဖြစ်၍ ပရိသတ်သည် ကဇာတ်မကြည့်မီ
ကဇာတ်၏ ဇာတ်လမ်းအတို ချုပ်ကို ကြိုတင်သိရှိ ထားနှင့်ရန်
လိုသည်။ ထိုပြင် ကဇာတ်ကပြရာတွင် အက၏ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းကို
အာရုံ အပြတ်မခံဘဲ၊ စေ့စေ့စပ်စပ် လိုက်လံကြည့်ရှုရန် လည်းလိုသည်။
သို့မှသာလျှင် မိမိသိရှိပြီး သော ဇာတ်လမ်းနှင့် ဟပ်၍ ဦးနှောက်ကို
အသုံးချပြီး စဉ်းစား တွေးတောကာ အရသာခံယူနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ကဇာတ်၏ ဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော်လှုပ်ရှားရာ၌ 
ဇာတ်ကောင်၏ စရိုက်သဘာဝနှင့် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်လမ်း 
၏ တောင်းဆိုချက်နှင့် လည်းကောင်း ကိုက်ညီရန် ကကြိုးကို 
ဖန်တီးရသကဲ့သို့၊ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် သဘောအရ 
ဇာတ်ကောင်များ၏ နေရာယူမှုကို ကကွက်ဖြင့် ဖန်တီးယူရ 
သည်။ ဤသို့ဖြင့် အကလှုပ်ရှားမှုများကို စေ့စပ်စွာ ကြည့်၍ 
ဇာတ်ကောင်များ၏ စရိုက် ပေါ်မပေါ် အကဲခတ်နိုင်၏။ ထိုပြင် 
ဇာတ်လမ်းအရ သရုပ်ဖော် ကပြသော ကကြိုးကကွက်များကို 
စေ့စပ်စွာ ကြည့်ရှု၍ ဆက်စပ်တွေးတောကာ နားလည်အောင် 
ကြည့်တတ်ရန်လည်း လိုသည်။

ကဇာတ်တွင် ဇာတ်ကောင်များ၏ သဘာဝစရိုက်ကို 
ပေါ်လွင်အောင် ဖန်တီးရာ၌ အကသည် လွန်စွာအရေးကြီး 
သကဲ့သို့ တေးဂီတသည်လည်း လွန်စွာမှ အရေးပါလေသည်။ 
ဇာတ်ကောင်တို့၏ သဘာဝစရိုက်နှင့် ဇာတ်လမ်း၏ ဆိုလိုချက် 
အဓိပ္ပာယ်တို့ကို ပေါ်လွင်အောင် တေးဂီတကို အထူးဂရုပြု 
ဖွဲ့နွဲ့တီးမှုတ်ရလေသည်။ ထိုပြင် ဇာတ်ကောင်တို့၏ သဘာဝ 
ပုံစံများ ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်စေ၍ အကလှုပ်ရှားမှုနှင့် 
လိုက်လျော အံဝင် ခွင်ကျ ဖြစ်စေရမည့်အပြင် ကြည့်ရှု၍ 
လှပတင့်တယ်ကာ နောက်ခံ ပန်းချီအရောင်နှင့် ဟပ်မိပေါ်လွင် 
စေရမည် ဖြစ်ပြီးလျှင် သက်ဆိုင်ရာ အမျိုးသားဟန်ဖြင့် ခေတ်မီ
တီထွင် ဖန်တီးထားသော အဝတ်အစားများကိုလည်း ဝတ်စား
ဆင်ယင်ရန်လိုပေသည်။
 
## ကိုးကား
ခပေါင်းပင်

ခပေါင်းပင်ကို ရုက္ခဗေဒအရ စထရိခနို့နပ် ဗလန်ဒါ ဟုခေါ်သည်။ ထိုအပင်၏ ပဉ္စငါးပါးလုံးသည် အဆိပ်ဖြစ်စေတတ်သည်။ အစေ့များမှ ဆေးဖက်ဝင်၍ အဆိပ်ပြင်းသော စထရီခနင်အယ်ကာလွိုက်ကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်။ 

ခပေါင်းပင်မှ လုံးပတ် ၃၊ ၄ ပေမျှ ရှိ၍ အမြင့်ပေ ၃၀၊ ၄၀ အထိ မြင့်သည်။ အသားမာကျောသည်။ တာရှည်ခံသည်။ ထွန်တုံး ထွန်သန်၊ လှည်းဘီး၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂအတွက် ခပေါင်းသစ်ကို အသုံးပြုနိုင်လေသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း အောက်ပိုင်းမြေပြန့်နှင့် တောင်ကုန်းဒေသတို့တွင် ခပေါင်းပင်များ ပေါက်ရောက်လေ့ ရှိသည်။ 
ခပေါင်းပင်၏ အသားမှာ ခါး၏။ ထိုအသားကို အဖျားဖြတ်ဆေး ဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ထို့ပြင် အလှအပအိမ်ထောင်ပရိဘောဂများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
ကစော်ဖောက်ခြင်း

**ကစော်ပေါက်ခြင်း** (သို့) **ကစော်ဖောက်ခြင်း** (Fermentation) ဆိုသည်မှာ ဇီဝဓာတ်ပေါင်းများကို သက်ရှိဇီဝပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် တဆေးပင်မှုန့်များအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ ခွဲဖျက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုဒ်များ ထွက်ပေါ်မြဲဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အရက်ပြုလုပ်ရာ၌ ကစီဖတ်များနှင့် ဖျော်ရည်များကို တဆေးဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာမှ အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် သကြားကို အရက်ပျံအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးလေသည်။ အရက်ပျံကို ရေနံဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် အက်သလင်းတို့မှ ထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်း ရှေးက ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကစီကို ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့် အက်စီတုန်း ရရှိကြောင်းကို ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဒေါက်တာချိမ်စေ့ဇမင်း တွေ့ရှိခဲ့ရလေသည်။ ရှာလကာရည်၊ ပုန်းရည် ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ကစော်ဖောက်ခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်။ ကစော်ဖြစ်စေသော ဇီဝပစ္စည်းနှင့် မူလပစ္စည်းကိုလိုက်၍ ထွက်ရှိသော ပစ္စည်းအမျိုးကွဲလေသည်။  

သကြားမှ အယ်လကိုဟော (အရက်) ဖြစ်လာခြင်း၊ အယ်လကိုဟောမှ တဖန် ရှလကာရည် (ပုန်းရည်) ဖြစ်လာခြင်း၊ သစ်သီးများ အမှည့်လွန်၍ပုပ်သိုးသွားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်များ ပွလာခြင်း၊ နွားနို့ ချဉ်သွားခြင်းစသော အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို ကစော်ဖောက်ခြင်းဟု ခေါ်၏။ စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး စသော အသီးများမှရသော သကြား၊ ကောက်နှံများမှရသော သကြားများထဲသို့ တဆေးထည့်လိုက်သောအခါ ကစော်ပေါက်လာ၍ အယ်လကိုဟောနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် တို့ကိုရ၏။ 

သို့သော် တဆေးကြောင့် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဤသို့ပြောင်း၍ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာသည်မဟုတ်။ တဆေးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အင်ဇိုင်းကြောင့် သကြားနှင့်တကွ အခြား ပစ္စည်းများသည် မူလအခြေမှ ပျက်ပြားကာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရသည်။ တဆေးမှာ စေး၍အမြှုပ်တက်နေသော ပစ္စည်းဖြစ်၏။ အရောင်မှာ အနည်းငယ်ဝါ၍ ဗက်တီးရီးယားများ ပါဝင်၏။ တဆေးကို အရက်ချက်ရာ၊ ကစော်ဖောက်ရာ၊ အချဉ်ဖောက်ရာတို့၌ များစွာ အသုံးပြုကြ ရလေသည်။

နွားနို့ချဉ်၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ စသော ပစ္စည်းများဖြစ်လာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာလည်း အပင်လောကဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများတွင် အရင်းခံသော ဗက်တီးရီးယားမျိုးအချို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အင်ဇိုင်းက နွားနို့ကို အခြေပြောင်းလဲသွားစေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ကစော်ဖောက်ခြင်းသည် အင်ဇိုင်းများက တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ ဖြစ်စေ၊ ပစ္စည်းများကို မူလအခြေမှ ပျက်ပြားစေပြီးလျှင် ကစော်ပေါက်၍ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ လူခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌လည်း ဓာတ်သဘာဝအားဖြင့် အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်လာ၍ ထိုအင်ဇိုင်းများသည် လူတို့ စားလိုက်သော အစားအစာများကို ကြေညက်စေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကစော်ဖောက်ခြင်း
မွန်ရိုးဝါဒ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သူ ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး လက်ထက်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သောမူဝါဒဖြစ်ပြီး ၁၉ရာစုတစ်လျှောက် အမေရိကန်တို့၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒများ၏ အုတ်မြစ်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော အမေရိကတိုက်နှစ်တိုက်သည် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ဝါဒကို ဥရောပသားတို့အား လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်ခွင့်ပေးတော့မည် မဟုတ်သည့်အကြောင်း၊ ကျူးကျော်လာမှုမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းသို့ ကျူးကျော်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု သဘောထားမည်ဖြစ်ကြောင်း စသည်ဖြင့် ကြေညာလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဥရောပသားတို့၏ အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအား လွှမ်းမိုးလိုမှုကို ရိုက်ချိုးခဲ့သည်။ သာမန်အားဖြင့် ကြည့်လျှင် အသားလွတ်ခြိမ်းခြောက်သည်ဟု မြင်သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်မလာသည့်အပြင် အမေရိကန်တို့အတွက် နိုင်ငံခြားရေးအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ (၁၉၆၂ ကျူးဘားဒုံးပျံ အရေးအခင်း တွင် သမ္မတ ကနေဒီက ဆိုဗီယက်ရေတပ်အုပ်စုကို အမေရိကန်ရေတပ်သင်္ဘောများဖြင့် ပိတ်ဆို့ရာတွင် မွန်ရိုးဝါဒကို လွှတ်တော်တွင် ကိုးကားတင်ပြခဲ့သည်။)

“များပြားလှသော အမေရိကန်ပြည်သူတို့၏ အသက်၊သွေးချွေးနှင့် ရင်းပြီး ကာလတစ်လျှောက် ရင့်ကျက်လာသော အသိပညာတို့ကို အသုံးပြု၍... ” ဟုအစချီထားသော မွန်ရိုးဝါဒကို မလိုသူတို့က နယ်ချဲ့ဝါဒဟု စွပ်စွဲကြသည်။ အမေရိကန်၏ နယ်ချဲ့မည့် အချက်ပေးခေါင်းလောင်းသံဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် ၁၉ရာစုနှင့် ၂၀ရာစုများတွင် အမေရိကန်တို့က လက်တင်အမေရိကတိုင်းပြည်များကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမျိုးတို့မှာ ဗြိတိန်က မြန်မာ၊ အိန္ဒိယတို့ကို ကိုလိုနီပြုသည်နှင့် မတူခဲ့ပေ။ မွန်ရိုးဝါဒတွင် အရေးပါသည့် အစိတ်အပိုင်း နှစ်ရပ်ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မူဝါဒ (Idealism) နှင့် လက်တွေ့(realism) တို့ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် မည်သို့ ကွန့်ကြသည်ဖြစ်စေ ဤမူနှစ်ရပ်အတွင်းသာ ရှိကြသည်ဖြစ်သည်။ 

မူဝါဒအားဖြင့်ကြည့်လျှင် မွန်ရိုးဝါဒသည် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးမှ ပေါက်ဖွားလာသည့် ပြည်သူတို့၏ ဆန္ဒ၊ ခံယူချက်တို့အပေါ်တွင် ကိုယ်စားပြုသည်။ လွတ်လပ်သော အစိုးရကို လွတ်လပ်သောပြည်သူတို့က လွတ်လပ်စွားရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။ ပြည်ပစွက်ဖက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မပါပေ။ ဤအချက်သည် အမေရိကန် စိတ်ဓာတ် (American Spirit) ကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။

လက်တွေ့ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနေဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုကို ရသောကြောင့် ပြည်တွင်းရေးကို ခိုင်မာအောင်တည်ဆောက်ခွင့်ရပြီး ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
ကနုကမာ

## ကနုကမာ
ခုံး၊ ကမာ၊ ယောက်သွားစသော ခရုခွံများတွင် 
အထပ် ၃ ထပ်ရှိသည့်အနက် အချို့သော ခရုခွံတို့၌ အောက် 
ဆုံး သို့မဟုတ် အတွင်းဘက်အကျဆုံး အထပ်မှာ ချောမွှတ် 
ပြောင်လက်၍ ပုလဲရောင် ထနေသည်ကို တွေ့ဘူးကြပေမည်။ 
ဤအထပ်မှာ ကနုကမာအထပ်ဖြစ်၍ ဤအထပ်မျိုး ပါရှိသည့် 
ခရုခွံများကို ကနုကမာဟု ခေါ်ကြသည်။

ကနုကမာအထပ်တွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ ပုလဲတွင် 
ပါဝင်သော ပစ္စည်းများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ထုံးဓာတ် 
ပါသော ပစ္စည်းနှင့် ဦးချိုကဲ့သို့မာသော ပစ္စည်းတို့သည် 
အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ် တည်နေကြသည်။ ထိုအထပ်များ 
ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်သောအခါ အထပ်တို့၏ လွတ်နေ 
သော အစွန်းများက အလင်းကို ယိုင်စေသောကြောင့် စိမ်း၊ နီ၊ 
ဝါ၊ ပြာ စသော သက်တံ့ရောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ လှပသော 
ကနုကမာရောင် ထွက်လာသည်။

ကနုကမာအထပ်ပါသော ခရုခွံများကို ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသ 
များ၏ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ တောင်ပင် 
လယ်ကျွန်းများ (ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်းကျွန်းများ)၊ ဖိလစ်ပိုင် 
ကျွန်းစု၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက်၊ ပနားမားနိုင်ငံ၊ ကာလီဖိုး 
နီးယား ပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂျပန်ကျွန်းတဝိုက်နှင့် မလ္လာယု 
ကျွန်းဆွယ် (ပသျှူးကျွန်းစွယ်)တို့တွင် အထူးပေါများသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင်လည်း 
တွေ့ရသည်။ အကောင်းဆုံး ကနုကမာများကို ဩစတြေး 
လီးယားတိုက်နှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့မှ ရသည်။ ပနားမား 
နိုင်ငံမှရသော ကနုကမာမှာ သေးငယ်၍ အသားထူသည်။ 
မြောက်အမေရိကတိုက်၊ မစ်စစ်စပီမြစ်နှင့် အခြားမြစ်များရှိ 
ရေချိုခုံးကောင်များမှလည်း ကနုကမာများကို ရရှိတတ်ပေသည်။
ကနုကမာဖြင့် ရင်ထိုး၊ ကြယ်သီး၊ လည်ဆွဲစသော လက် 
ဝတ်တန်ဆာများကို၎င်း၊ ဆေးလိပ်ခွက်၊ ပြာပန်းကန်၊ ဓားရိုး၊ 
ထီးရိုး၊ ဓာတ်ပုံဘောင်စသော လူ့အသုံးအဆောင်များကို၎င်း ပြု 
လုပ်ကြသည်။ သစ်သား၊ ယွန်းထည်စသည်တို့နှင့် ဖက်စပ်၍ 
လည်း တူရိယာနှင့် အိမ်သုံးပရိဘောဂများတွင် ပန်းကွက်များ 
ဖော်ရာ၌ ကနုကမာကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
ကနုကမာဖြင့် ပြုလုပ်သော ပစ္စည်း အသုံးအဆောင် များကို 
အထူးသဖြင့် မြိတ်နယ်မှ ပြုလုပ်ရောင်းချလေ့ရှိသည်။

ယခုအခါ ပလပ်စတစ်ဖြင့်လည်း ကနုကမာအတုကို ပြုလုပ် 
ကြရာ ကနုကမာအတုမှာ ကနုကမာစစ် ကဲ့သို့ပင် လှပ၍ ကနု 
ကမာ အစစ်ထက် အဖိုးချိုသည်။ 

 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ
ကနစိုးပင်

**ကနစိုးပင်** () သည် အမြဲစိမ်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အထက်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် မိုးများသော ဒေသများတွင် ပေါက်သည်။ အရွယ်မှာ အလတ်စားမျိုးဖြစ်သဖြင့် အမြင့်ပေ ၄ဝ မှ ၅ဝ အထိ၊ ပင်စည်လုံး ပတ် ၃ ပေမှ ၅ ပေအထိသာ ရှိကြ သည်။ ကနစိုးသား၏ အရောင်မှာညို၍ အသင့်အတင့် မာ သည်။ တပို့တွဲနှင့်တပေါင်းလများတွင် ပန်းပွင့်၍ တန်ခူးနှင့် ကဆုန်လများတွင် အသီးများမှည့်ကြသည်။ ထိုအချိန်၌ တစ်ပင် လုံး ဝါးဝင်းလုမတတ် လှပစွာ တွဲရရွဲသီးနေသော ကနစိုးသီး တို့မှာ မြင်ရသူများအဖို့ သွားရည်ကျစရာ ဖြစ်တော့၏။ စပျစ် သီးခိုင်ကဲ့သို့ အပြွတ်လိုက်၊ အခိုင်လိုက် သီးသဖြင့် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးတို့က မြန်မာစပျစ်သီးပင်ဟူ၍ပင် အမည်ပေးထားကြ သည်။

ကနစိုးသီးသည် မမှည့်သေးမီအချိန်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ မှည့်လာသောအခါမှ ဝါလာသည်။ အခွံဝါ အတွင်းရှိ နှင်းဆီ ရောင်ဖျော့ဖျော့ အမြွှာသုံးခုကို လူတို့စားသုံးကြသည်။ အမြွှာ များအတွင်း၌ အစေ့တစ်စေ့စီ ပါရှိ၏။ ကနစိုးသီးတွင် အချို့ သို့မဟုတ် ချိုချဉ်မျိုးနှင့် အချဉ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးထင်ရှားရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစေ့များကိုသာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဒပ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင်မူ အကိုင်းဆက် နည်းဖြင့် မျိုးပွားစေ သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း စမ်းသပ်ကြည့်သင့်ပေသည်။ မိုးဦးကျ ဥတုပြောင်းချိန်တွင် ကလေးသူငယ်များသည် 
ကနစိုးသီးကို အလွန်အကျွံ စားမိရာမှ ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ ဓာတ် လျှောခြင်းများ ဖြစ်ပွားတတ်သဖြင့် လူကြီးမိဘလုပ်သူများ သတိထားဖို့လိုသည်။

ကနစိုးသားမှာ လူအဖို့ အသုံးမဝင်လှသဖြင့် ဤအပင်ကို အသီးရရန်အတွက်သာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒို-ချိုင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကနေရီကျွန်းစု

(Tenerife)သည် စပိန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး ဥရောပနှင့် စပိန်တွင် လည်ပတ်သူ အများဆုံးသော အမျိုးသား ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။]]

## ကနေရီကျွန်းစု 
ကနေရီကျွန်းစုသည် စပိန်ပိုင်ကျွန်းစုဖြစ်၍ 
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း တည်ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက် 
အနောက်မြောက်ကမ်းခြေမှ မိုင် ၆ဝ ခန့် ကွာဝေး၏။ ကျွန်း 
အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၈ဝ၇ ရှိ၍ 
အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂၈၈ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။ ထိုကျွန်းစု 
တွင် ကျွန်းငယ်ကလေးများစွာနှင့် ကျွန်းကြီး ခုနစ်ကျွန်း ပါဝင် 
ရာ ကျွန်းကြီးခုနစ်ကျွန်းမှာ တင်းနားရစ်၊ ဂရင်း ကနေရီ၊ ပါး 
လမား၊ ယားရိုး၊ ဂိုမေးရား၊ လန်သာရိုးတေးနှင့် ဖွာတေ ဗင် 
တူးရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ကနေရီကျွန်းများ အားလုံးလိုလိုမှာပင် ကမ်းပါးစောက်များရှိ 
ကြ၍ ချိုင့်ဝှမ်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ကျွန်းများပေါ်တွင် 
အမြဲတမ်းစီးနေသည့် မြစ်ချောင်းများ မရှိချေ။ အရှေ့ဘက်တွင် 
ကား ရေရှားလှ၏။ ရေများသော ကျွန်းများ၌ပင် ဆည်မြောင်း 
များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။

ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့သော်လည်း မပူလွန်းသဖြင့် နေ 
သာထိုင်သာရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေများတွင် မိုးရေချိန် 
ပျမ်းမျှ ၁၆ လက်မမှ ၁၈ လက်မအထိ ရရှိ၍ ခြောက်သွေ့ 
သော အလယ်ပိုင်းများတွင် ၉ လက်မမှ ၁၂ လက်မခန့်အထိ 
ရရှိသည်။

ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသော နို့တိုက်သတ္တဝါ
များမှာ နည်းပါးလှသည်။ သို့ရာတွင် ငှက်မျိုးစုံလင်၍ စိတ်ဝင် 
စားဖွယ်ကောင်းသည်။ ဆည်မြောင်းမရှိသော နေရာများတွင် 
စိုက်ပျိုးရေး မဖွံ့ဖြိုးချေ။ အလေ့ကျပေါက်သော အပင်ငယ်မျိုး 
များစွာအနက် ရာခိုင်နှုန်း ၃ဝ ခန့်မှာ ကနေရီကျွန်း၌သာ 
ပေါက်ရောက် သော အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ 

ကနေရီကျွန်းစုသို့ ပထမဆုံးရောက်လာသော ဥရောပတိုက် 
သားများမှာ စပိန်လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က နေထိုင်လျက် 
ရှိသော တိုင်းရင်းသား ဂွမ်းချေး သို့မဟုတ် ဂွမ်ချိုလူမျိုးများမှာ 
ယခုအခါ လူမျိုးတစ်မျိုး အနေဖြင့် မရှိတော့ချေ။ ယခု နေထိုင် 
လျက်ရှိသော ကျွန်းသူကျွန်းသားများမှာ စပိန်လူမျိုးများ ထက် 
အနည်းငယ် အသားမည်းသည်မှအပ များစွာ မခြားနား လှချေ။ 
ယောက်ျားများ အရပ်အမောင်း အနေတော်ရှိ၍ သန်မာ တောင့် 
တင်းသော ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ရှိလေသည်။ စပိန်ဘာသာ 
စကားကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။

ကနေရီကျွန်းစု၏ အဓိကထွက်ကုန်မှာ ငှက်ပျောနှင့် ခရမ်း 
ချဉ်သီး ဖြစ်သည်။ ကြက်သွန်၊ အာလူး၊ ဆေးနှင့် ငါးလည်း 
အသင့်အတင့်ထွက်သည်။ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများမှာ လာပါး 
လမားနှင့် ဆန်တာကရုတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။

ကျွန်းများပေါ်တွင် လူဦးရေစုစုပေါင်း ရ၄၅ဝဝဝ (၁၉၄၆ 
ခုနှစ်)ခန့်ရှိ၍ ငါးဖမ်းခြင်း အသီးအနှံ စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ဖြင့် 
အသက်မွေးကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူစေရန် ကျွန်းစုတွင် 
မြို့တော်နှစ်မြို့ ထားရှိလေသည်။
 

## ကိုးကား
ကနေရီငှက်

**ကနေရီ** (Canary) ဟု အမည်တွင်သည့်ငှက်ကို စပိန် အပိုင်ဖြစ်သော ကနေရီကျွန်းစုတွင် မူလပထမ တွေ့ရသည်။ ၁၆ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ထိုငှက်များကို လှောင်အိမ်ငှက်များ 
အဖြစ်ဖြင့် ကနေရီကျွန်းမှ အီတလီနိုင်ငံ သို့ စတင်ယူဆောင် လာကြသည်။ ယခုအခါတွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာပင် ကနေရီငှက် များကို လှောင်အိမ်သွင်း၍ အလှမွေးကြ၏။ ကနေရီငှက်သည် ဖင့်စာကလေးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အရိုင်းဘဝတွင် သူတို့ ၏ အရောင်မှာ ညိုဝါဝါ သို့မဟုတ် ဝါစိမ်းစိမ်း ဖြစ်သည်။ ကနေရီ ငှက်မကြီးသည် အသိုက် ဆောက်လုပ်၍ ဥများကို ဝပ် ပေးသည်။ ဥများမှာ အပြာရောင်ဖြစ်၍ တစ်မြုံလျှင် ဥလေးငါး လုံး ရှိတတ်သည်။ ငှက်ဖိုကမူ ငှက်ပေါက်စကလေးများကို အစာ ရှာကျွေးသည်။

ကနေရီငှက်သည် သဘာဝအလျောက် သီချင်းအဆိုကောင်း သော ငှက်ဖြစ်သည်။ သီချင်းများကို ကြည်လင် ပြတ်သားစွာ ဆိုတတ်သည်။ အခြားငှက်များ၏ အသံများကိုလည်း အလွယ် တကူ အတုခိုးနိုင်၏။ ချိုလွင်စွာ တေးဆိုတတ်သောကြောင့် ကနေရီငှက်ကို လူသိများသည်။ 

အချို့ ကနေရီငှက်များကိုမူ သူတို့၏ လှပသော အတောင် များကြောင့် ဂရုတစိုက် မွေးမြူကြသည်။ ထိုသို့ မွေးမြူကြရာ၌ မှန်မှန်ဂရုစိုက်ဖို့လိုသည်။ လှောင်အိမ်ကိုလည်း အမြဲတမ်း 
သန့်ရှင်းအောင် ပြုလုပ်ထားရသည်။ ကနေရီငှက် များအတွက် အသင့်တော်ဆုံး အစာမှာ မြက်ပင်မျိုးစေ့၊ ပိုက်ဆံ ပင်မျိုးစေ့နှင့် စိမ်းစိုသော အစားအစာများပင် ဖြစ်သည်။ လှောင်အိမ်တွင်းရှိ သောက်ရေနှင့် ချိုးရေများကို မကြာခဏ လဲပေးရ၏။ ကနေရီငှက်များသည် အရိုင်းဘဝတွင် အဆင်အသွေး အမျိုးမျိုးဆောင်၍ လှောင်အိမ်၌ မွေးမြူသောအခါ အနည်းငယ် ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကနွတ်ဘုရင်

## ကနွတ်ဘုရင်(ခရစ် ၉၉၅ ခန့်-၁ဝ၃၅)
ကနွတ်ဘုရင်သည် 
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ဆွိန်းဘုရင်၏ သားတော် ဖြစ်၍ ၉၉၅ ခုနှစ် 
ခန့်က ဖွားမြင်သည်။ ၁ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်နှင့်အတူ 
အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သွားရောက်၍ ဝက်ဆက်နယ်ကို တိုက်ခိုက် 
သိမ်းယူသည်။ ၁ဝ၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆွိန်းဘုရင် ကွယ်လွန်သည့် 
အခါ ကနွတ်မင်းသားသည် ခမည်းတော်၏အရိုက်အရာကို 
ဆက်ခံ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူသည်။ ခမည်း 
တော် လက်ထက်က စစ်ရှုံး၍ ပြည်နှင်ခံရသော ဆက်ဇုန်ဘုရင် 
အက်သဲရက် ပြန်လာသဖြင့် တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းရလေရာ 
လန်ဒန်မြို့မှတစ်ပါး အင်္ဂလန်ပြည်အလုံးကို အလိုပြည့်လေ 
သည်။ အက်သဲရက်ဘုရင်သည် လန်ဒန်မြို့တွင် အခိုင်အလုံ 
တပ်စွဲ၍ နေလေသည်။ ၁ဝ၁၆ ခုနှစ်၌ အက်သဲရက် ကွယ်လွန် 
လေသော် သူ၏ သားတော် အက်ဒမန် အိုင်းယန်းဆိုက်သည် 
လန်ဒန်မြို့မှနေ၍ ကနွတ်ဘုရင်အား ဆက်လက် အပြင်းအထန် 
ခုခံတိုက်ခိုက်၏။ ထိုသို့ ခုခံတိုက်ခိုက်ရာတွင် အက်ဒမန်သည် 
မအောင်မြင်သော်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်ကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ အုပ်ချုပ် 
ရန် ကနွတ်ဘုရင်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့လေသည်။ 
သို့သော် ၁ဝ၁၆ ခုနှစ်တွင် အက်ဒမန်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော 
အခါ ကနွတ်ဘုရင်သည် အက်ဒမန်၏ သားများကို ဆွီဒင်နိုင်ငံ
သို့ ပို့လိုက်ပြီးလျှင် အက်သဲရက်၏ မိဖုရားကို သိမ်းယူကာ 
အင်္ဂလန်ပြည်အလုံးကို ကနွတ်ဘုရင်ကြီးဟူသော အမည်ဖြင့် 
အုပ်စိုးလေသည်။

ကနွတ်ဘုရင်သည် တန်ခိုးအာဏာရှိသော မင်းတစ်ပါးဖြစ်၍ 
တစ်ပြည်ထောင်လုံးကို ငြိမ်ဝပ်ပိပြားအောင် အုပ်ချုပ်နိုင်၏။ 
သူသည် တရားမျှတ၍ လိမ်မာစွာ အုပ်ချုပ်သည်။ ထို့ပြင် ရှေး 
ခေတ် ဆက်ဇုန်ဥပဒေများကို အခြေခံသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကို 
လည်း ပြုစုပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။ အင်္ဂလန်ပြည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဒိန်း 
မတ်နှင့် နော်ဝေး လူမျိုးများကို ရာထူးရာခံ မပေးဘဲ မိမိတို့ 
နိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့၍ ဆက်ဇုန်များကိုသာ ခန့်အပ်သောကြောင့် 
တိုင်းသူ ပြည်သားများက သူ့အား ကြည်ညိုလေးစားကြသည်။ 
ဆွီဒင်နှင့်နော်ဝေးနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်သောအခါများ၌ပင် 
ဆက်ဇုန် မှူးမတ်စစ်သည်များဖြင့် ခြံရံ၍ ထွက်လေသည်။ 
၁ဝ၁၈ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ရ၍ ၁ဝ၂၈ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေး 
ထီးနန်းကို ရပြန်သည်။ သို့သော် ၁ဝ၃၅ ခုနှစ်တွင် သူ 
ကွယ်လွန်သောအခါ နိုင်ငံတော်မှာ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ 
ကွဲသွားလေသည်။ 

ကနွတ်ဘုရင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင် အများအပြား 
တွေ့ရသည့်အနက်တစ်ခုမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အခါတပါး ကနွတ် 
ဘုရင်အား မှူးမတ်များက ဘုန်းတော်ကြီးသော အရှင်ဖြစ်၍ 
မည်သည့်အရာကိုမဆို ပြုက ဖြစ်နိုင်ကြောင်း လျှောက်ထားကြ 
သည်။ ထိုအခါ တစ်နေ့နေ့တွင် ထိုသို့ မြှောက်ပင့်တတ်သော 
မှူးမတ်များအား ဆုံးမမည်ဟု ကြံစည်ထားသော ကနွတ်ဘုရင် 
သည် ပင်လယ်ကမ်းစပ်တွင် ချထားအပ်သော ရာဇပလ္လင်ပေါ် 
တွင်ထိုင်လျက် တဖြည်းဖြည်း တက်လာသော ဒီရေကို မတက် 
ရန် အမိန့်ပေး၏။ သို့သော် ဒီရေကား တက်မြဲတက်၍ ကနွတ် 
ဘုရင်၏ ခြေများပင် ရေစိုလေတော့သည်။ ဤတွင် သူ၏ 
အခြွေအရံများဖက်သို့ လှည့်၍ ဘုရင်တို့၏ အာဏာမှာ 
မည်သို့မျှ အဖိုးမတန်ကြောင်း သူ့အား မည်သည်ကိုမဆိုပြုက 
ဖြစ်နိုင်ကြောင်းဖြင့် လျှောက်ထားသူများမှာလည်း မိုက်မဲစွာ 
မြှောက်ပင့်နေသူများသာဖြစ်ကြောင်း မိန့်ဆိုလေသည်။

## ကိုးကား
ကနော့အဲလဖရက်

ခေတ်ပြိုင်ဥရောပ၊ လက်တင်အမေရိက စာပေများမှ 
အကောင်းဆုံးလက်ရာများကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်စာပေမှ 
လက်ရွေးစင် လက်ရာများကို လည်းကောင်း စာဖတ် 
ဝါသနာအိုးများအတွက် ၆၉ နှစ်တာမျှ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် 
ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပေးခဲ့သူ အဲလဖရက်ကနော့ကို ၁၈၉၂ ခုနှစ် 
စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် နယူးယောက်မြို့၌ 
မွေးဖွားသည်။ ကနော့သည် ငယ်စဉ်က မက္ကင်ဇီကျောင်းနှင့် 
ကိုလံဗီယာကောလိပ်တို့၌ ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် 
ဝိဇ္ဖာဘွဲ့ရသည်။

ကနော့သည် ဘွဲ့ရပြီး သုံးနှစ်အကြာတွင် စာအုပ်ထုတ်ဝေ 
ရေးလုပ်ငန်းကို အစပျိုးသည်။ ကနဦးထုတ် စာအုပ်များ၏ 
အဖွင့်စာမျက်နှာတွင် ရုရှားဝံပုလွေလိုက် ခွေးကြီး၏ ပုံကို 
အလှဆင် အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်၍ ထုတ်ဝေ 
ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနော့သည် စာရေးဆရာသစ်များ စာပေ 
လောကတွင် ခြေကုပ်ရစေရန်လည်းကောင်း၊ စာပေဆုများ 
ဆွတ်ခူးသည်အထိ လက်ရည်ပြနိုင်စေရန် လည်းကောင်း 
မြေတောင်မြှောက်၍ လမ်းဖွင့်ပေးရာတွင် အမြော်အမြင် 
ကြီးမားသည့်အပြင် စာအုပ်ဒီဇိုင်းနှင့် စီစဉ်ပုံနည်း စနစ်များ 
အဆင့်အတန်း မြင့်မားစေရန် စီမံရာတွင်လည်း အရည်အချင်း 
ထက်မြက်သူ ဖြစ်သည်။ ကနော့သည် အစပိုင်းတွင် ရုရှားလူမျိုး 
စာရေးဆရာများကို ဦးစားပေး စင်တင်ပေးခဲ့သော်လည်း 
နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျာမန်စာရေးဆရာ သောမတ်မန်း (၁၈၇၅- 
၁၉၅၅)၊ အမေရိကန်ဖွား အင်္ဂလိပ်ကဗျာဆရာနှင့် ဝေဖန်ရေး 
ဆရာ တီအက်စ် အဲလိယော့ (၁၈၈၈-၁၉၆၅)၊ ပြင်သစ်ဝတ္ထု 
ရေးဆရာ အန်ဒရေ ဂီဒီ (၁၈၆၉-၁၉၅၁)၊ အင်္ဂလိပ်ကဗျာ 
ဆရာနှင့် ဝထ္တုရေးဆရာ ဒေးဗစ်ဟားဗက်လောရင့် (၁၈၈၅- 
၁၉၃ဝ)၊ ဩစတြီးယန်းဝတ္ထုရေးဆရာ ဖရန့်ကတ်ဖကား 
(၁၈၈၃-၁၉၂၄) စသည့် အခြားဥရောပစာဆိုများ၏ လက်ရာ 
များကိုပါ အလေးထား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အမေရိကန်စာဆို 
များဖြစ်ကြသော ဝထ္တုရေးဆရာ ဝီလာကတ်သား (၁၈၇၃- 
၁၉၄၇)၊ သရော်စာနှင့် အက်ဆေးရေးသူ ဟင်နရီ လူဝီမင့်ကင်း 
(၁၈၈ဝ-၁၉၅၆)၊ စာနယ်ဇင်းသမား ဂျွန် ဟာဆေး (၁၉၁၄-) 
နှင့် သမိုင်းပညာရှင် ဆင်မြူယယ် အဲလီယော့ မောရစ်ဆင် 
(၁၈၈၇-၁၉၇၆)တို့၏ လက်ရာများကိုလည်း စင်တင်ပေး 
ခဲ့သည်။

ကနော့သည် ကိုလံဗီယာ တက္ကသိုလ်၏ အယ်လက်ဇန္ဒား 
ဟာမီလတန် ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ် (၁၉၆၆)၊ အမေရိကန် 
သမိုင်းပညာရှင်များအသင်း၏ ဖရန်စစ်ပတ်ကမင်ငွေတံဆိပ်ဆု 
(၁၉၇၄)၊ ဒရက်ဆဲ တက္ကသိုလ်၏ ပြောင်မြောက်သော 
စွမ်းဆောင်ရည်ဆု (၁၉၇၅) စသည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုများ 
အမြောက်အမြား ရရှိသည့်ပြင် ယေးတက္ကသိုလ်၊ ကိုလံဗီယာ 
တက္ကသိုလ် စသည့်တက္ကသိုလ်များမှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ 
များကိုလည်း ရရှိသည်။

ကနော့သည် ဗလန့်ချီဝုနှင့် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် အိမ်ထောင် 
ပြုခဲ့ပြီး သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် 
ဝုကွယ်လွန်သွားသောအခါ ဟယ်လင် ဟက်ဒရစ်နှင့် 
အိမ်ထောင်သစ်ထူသည်။

နှစ်ဆယ်ရာစုခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားသော သောမတ်မန်းမှ 
မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကျော်ကြားနေသော ဂျွန်အပ္ပဒိုက် 
(၁၉၃၂)အထိ စာရေးဆရာ အမြောက်အမြားကို စာပေ 
စင်မြင့်တွင် တင်ထားပေးနိုင်ခဲ့သော စာပေ ထုတ်ဝေသူ 
အဲလဖရက်ကနော့သည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် 
နေ့တွင် နယူးယောက်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
 

## ကိုးကား
ဒီ၊ မောင် (ကဗျာဆရာ)

## မောင်ဒီ
အဖ ဦးမြသီ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းပြိုင် တို့က ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ရ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြစ်ခြေမြို့၊ သရက်တောရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မျိုးညွန့် ဖြစ်သည်။

ပထမ ကံကူလက်လှည့် ဆရာမှာ မြစ်ခြေမြို့၊ မဇဂ္ဂိမရာမကျောင်း ဆရာတော် ဦးဉာဏ ဖြစ်သည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ဗဟိုရ်စည် သတင်းစာကြီး၏ ပင်တိုင် ကာတွန်းဆရာ အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့၍ သတ္တိစာစောင်နှင့် စုံထောက် မဂ္ဂဇင်းတို့မှ စတင်၍ မဂ္ဂဇင်း ပန်းချီများကို မျိုးညွန့် အမည်နှင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။

၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ကာရန်မဲ့ ကဗျာများကို စတင် ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာကြီး ရန်ကုန်ဘဆွေက ရုပ်ရှင်ချစ်သူ မဂ္ဂဇင်းတွင် စတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ကလောင်အမည် မျိုးညွန့်ကို မောင်ဒီ ဟုပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ယနေ့ထိ အနုပညာအလုပ်များ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။

မောင်ဒီသည် ပန်းချီဆရာ တဦးလည်း ဖြစ်၍ ကဗျာ၊ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ အက်ဆေး စသည်တို့ကို ကြိုကြားကြိုကြား ဆိုသလိုရေးသားလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဂျက်ကလင်း ကနေဒီ အိုနာဆစ်

ကွယ်လွန်သူ အမေရိကန်သမ္မတ ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ ၏ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး နောင်အခါတွင် ဂရိသင်္ဘောလုပ်ငန်းရှင် သူဌေးကြီး အိုနာဆစ်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြီးနောက် မုဆိုးမနှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့သူ
ဂျက်ကလင်းကနေဒီအိုနာဆစ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်ပြည်နယ် လောင်းအိုင်းလင်း၊ ဆောက်သမ္ပတန်မြို့တွင် ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့
သည်။ ငယ်မည်မှာ ဂျက်ကလင်းဘိုဗီးယားဖြစ်ပြီး မိဘနှစ်ပါးမှာဂျွန်ဘိုဗီးယား နှင့်ဂျက်နက်ဘိုဗီးယားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ငယ်စဉ်က ဂျော့ဝါရှင်တန်တက္ကသိုလ် ဗာဆာကောလိပ်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန် တိုင်းမ်စ်ဟာရဲလ်ဒ် သတင်းစာတိုက်တွင် ဓာတ်ပုံသတင်းထောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

ဂျက်ကလင်းဘိုဗီးယားသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်မှ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် အမတ်ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင်
အမေရိကန်ပြည် ထောင်စု၏ ၃၅ ဦးမြောက်သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျက်ကလင်းသည် ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီနှင့် သားနှစ်ယောက် သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ သားတစ်ယောက်မှာ
ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သမ္မတဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ လုပ်ကြံခံလိုက်ရသောအခါ ဂျက်ကလင်းကနေဒီသည် မုဆိုးမဘဝသို့ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ်၌ ရောက်ခဲ့ရသည်။

ခင်ပွန်းသည်ရှိစဉ်ကာလအတွင်း သမ္မတအိမ်ဖြူတော်၏ သမိုင်းဝင်ပြန်လည်ပြုပြင် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ၌ ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက်ပြု၍ ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် သမ္မတ၏တာဝန်ပေး ချက်အရ သမ္မတ၏အထူး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ အလည်အပတ်ခရီးသွားရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဂျက်ကလင်းကနေဒီသည် ဂရိသင်္ဘောလုပ်ငန်းရှင်သူဌေးကြီး အရစ္စတိုတယ်လ် အိုနာဆစ်နှင့် လက်ထပ် ခဲ့သည်။ သူဌေးကြီးအိုနာဆစ်သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သောအခါ ဂျက်က လင်းကနေဒီ အိုနာဆစ်သည် ဒုတိယအကြိမ်မုဆိုးမဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ဂျက်ကလင်းသည် လူထင်ပေါ်သောလုပ်ငန်းများကို ရှောင်ရှားရင်း ဘဝကို အလုပ်ထဲ၌သာ နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။

၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ ဗိုက်ကင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းတွင် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒဗ်ဘယ်လ်ဒေးနှင့် ကုမ္ပဏီတွင် တွဲဖက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ၁၉၇၈ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

ဂျက်ကလင်းကနေဒီအိုနာဆစ်သည် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် ဆေးရုံတက်ကုသနေရာမှ ဆရာဝန်များက လက်လျှော့လိုက်သဖြင့် နယူးယောက်မြို့ နေအိမ်သို့ ပြန်ခေါ်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နေ့
ဖြစ်သော ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ည ၁ဝ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ ဂျူနီယာနှင့် သမီးကာရိုလင်း ကနေဒီ
ရှလောစ်ဘတ်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ဂျာနယ်လစ်များ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတကတော်များ
ကရိုရှေးဇာထိုးနည်း

'ကရိုရှေး'ဆိုသော စကားမှာ ပြင်သစ် စကား 'ကရော့'မှ ဆင်းသက်လာ၍ 'ချိတ်' ဟူသော အနက်ကို 
ဆောင်လေသည်။

ဤဇာထိုးနည်းတွင် အဖျား၌ ချိတ်ပါသော သံမဏိ သို့ မဟုတ် အရိုးဆံထိုးအပ်တစ်ချောင်းဖြင့် ဇာပန်းကွက်ပေါ်အောင် 
ဖော်ယူရလေသည်။ ဇာကြမ်းပေါက်များကို ဖေါက်ရန် အရိုးဖြင့် ပြုလုပ်သော ဇာထိုးအပ်ကို အသုံးပြု၍၊ ဇာနုများကို ဖေါက်ရန် 
သံမဏိဇာထိုးအပ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ အိုင်ယာလန်ဇာများမှာ လက်ရာ အလွန်နုသော ဇာများဖြစ်၏။

ကရိုရှေးဇာထိုးရာ၌ အခြေခံ ကြိုးတန်းအဖြစ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ဖွတ်မြီးထိုး၍ စတင် မူတည်ရသည်။ ထိုနောက် လိုရာ ဇာပုံစံ 
ကွက်ပေါ်အောင် ဇာထိုးအပ်အဖျားရှိ ချိတ်ဖြင့် ချည်မျှင်ကို ရစ်ကာ ကျော့ကာ ချိတ်၍ ယူရသည်။ ထိုနောက် အခြေခံ 
ကြိုးတန်းပေါ်တွင် တိုက်စိုက်ရ၏။ တိုင်စိုက်ရာတွင် ကြိုး တစ်ခါတင် နှစ်ခါတင် စသည်ဖြင့် လိုသလို ကြိုးကိုတင်ရ၏။ 
ဤသို့သော တိုင်စိုက်နည်းဖြင့် လိုရာဇာနှင့်အကျပုံစံများကိုအကွက်ဖော်၍ ထိုးနိုင်သည်။
 
## ကိုးကား
ကရေးဆီးတိုက်ပွဲ

**ကရေဆီးတိုက်ပွဲ** ( ) သည် ၁၃၄၆ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတည်း။ ပြင်သစ်ဘက်မှ ဆဋ္ဌမမြောက်ဖိလစ်ဘုရင် ခေါင်းဆောင်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ တတိယမြောက်အပ်ဒွပ် ကွပ်ကဲသည်။ နှစ်တရာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တို့က ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းသို့ ကူးလာစဉ် ပြင်သစ်တို့က တိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရလဒ်ကား အင်္ဂလိပ်တို့နိုင်ကာ ပြင်သစ်တို့ အဆုံးအရှုံး များသည်။ 

အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် ခိုတန်းတင်းကျွန်းဆွယ်ကို ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်တွင် ခြေချနိုင်သည်။ ယင်းနောက် ပြင်သစ်တို့နေပြည်တော် ပါရီသို့မရောက်မီ ၂ မိုင် (၃ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ လမ်းကြောင်းတလျှောက်ကို ဖြတ်လာရာ လမ်းရှိ လယ်ရွာကျေးလက်တို့ကို မီးတိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် မဟာမိတ်တပ်ဖြစ်သော ဖလန်မစ်တပ်နှင့် ပေါင်းရန် မြောက်ဘက်သို့ချီသည်။ သို့သော် ဖလန်မစ်တို့က ပြန်ဆုတ်သွားသဖြင့် နောက်မှလိုက်လာသော ပြင်သစ်တပ်ကို ခုခံရန် ခရိစီအင်ပွန်သယူ (ပွန်သယူနယ်မှ ခရိစီရွာ) အနီး တောင်စောင်းတွင် ခံစစ်ပြင်သည်။

ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်စောစောတွင် ပြင်သစ်တို့ ရောက်လာသောအခါ ပြင်သစ်တပ်မှာ ဖရိုဖရဲဖြစ်နေ၏။ သို့သော် ဖိလစ်မှာ မိမိ၏ သူရဲကောင်းများ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် တပ်ကို အနားမပေးဘဲ ရောက်မဆိုက်ပင် အင်္ဂလိပ်တို့ကို စတိုက်သည်။ အင်အားမှာ အင်္ဂလိပ်တို့ထက် ၃-၄ ဆမက သာသော်လည်း၊ တပ်မှာ စည်းကမ်းသေဝပ်ခြင်း အမိန့်နာခံခြင်း အားနည်းသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်တို့မှာ တောင်စောင်းမှ နေရာကောင်းရထားသည်နည်းတူ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားမှုလည်းရှိ၏။ အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်း ခွဲထားရာ၊ အက်ဒွပ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင် စစ်ကြောင်းတခုကို ကွပ်ကဲ၍ တကြောင်းကို အသက် ၁၆ နှစ်မျှသာရှိသေးသော သားတေ ာ်အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ဗလက်ပရင့်က အုပ်ချုပ်သည်။ ကျန်တကြောင်းကိုမူ မှူးမတ်များက အုပ်ချုပ်သည်။

ထိုစစ်ပွဲတွင် လေးမြားများဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ကြရာ အင်္ဂလိပ်တို့ဖက်က မြားရေးသာလေသည်။ ထိုကြောင့် နောက် ဘက်မှ ပြင်သစ်မြင်းတပ် သူရဲကောင်းတို့မှာ အင်္ဂလိပ်တို့ကို လူချင်းယှဉ်တိုက်နိုင်ရန် ရှေ့သို့ အတင်းတိုးထွက်ရာ၊ ကိုယ်တပ်ကိုကိုယ် ပြန်နင်းမိ၍ ပြင်သစ်တပ်သား များစွာ ဆုံးရှုံးရလေသည်။ ယင်းသို့ ခြေလျင်တပ်နှင့်မြင်းတပ်တို့ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်နေစဉ် အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ မြားပေါင်းများစွာဖြင့် ဒရစပ် ပစ်ခတ်သဖြင့် ပြင်သစ်တို့ အများ ကျဆုံးလေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲမှာ တဘက်နှင့်တဘက် သဲသဲမဲမဲ တိုက်ခိုက်ကြရာ များစွာ ပြင်းထန်လှသည်။ ဗလက်ပရင့်မင်းသားကား အသက်ငယ်သော်လည်း ထိုတိုက်ပွဲတွင် ထူးချွန်စွာ တိုက်နိုင်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ထိုနေ့ညတွင် ပြီးဆုံးရာ ပြင်သစ်တို့ဘက်မှ တပ်လုံးပြုတ်မျှ ကျသည်။ ထိုအထဲတွင် ပြင်သစ်ဘုရင်၏ မဟာမိတ်ဘုရင်များ၊ မင်းညီမင်းသား အများအပြားပင် ကျဆုံးသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ အကျအဆုံးကား နည်း၏။ ကရေဆီးတိုက်ပွဲမှာ နှစ်တရာစစ်ပွဲ၌ အင်္ဂလိပ်တို့က ပြင်သစ်တို့အပေါ်  ကုန်းပေါ်တွင် ပထမဆုံး အောင်မြင်လိုက်သော တိုက်ပွဲဖြစ်၍ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ 

ဤတိုက်ပွဲတွင် နိုင်သည်နောက် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ခယ်လေးကို အင်္ဂလိပ်တို့က ဆက်တိုက်သည်။ ခရိစီတိုက်ပွဲကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့နေသော ပြင်သစ်တပ်သည် မြို့ကို မကာကွယ်နိုင်သဖြင့် လက်လွှတ်ရသည်။ ခရိစီကို အင်္ဂလိပ်တို့ ၂ ရာစုကျော် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့မှာ ၁၅၅၈ ခုအထိပင်။ ခရိစီတိုက်ပွဲကြောင့် အဝေးပစ်,လေးမှာ အနောက်ဥရောပစစ်မြေပြင်တွင် အရေးပါသောလက်နက်အဖြစ် သမိုင်းမှတ်တိုင်စိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ခပေါင်းရေကြည်ပင်

ခပေါင်းရေကြည်ကို ရုက္ခဗေဒသညာ အားဖြင့် စထရိခနို့ပိုတက်တိုရမ် (Strychnos potatorum) ဟုခေါ်သည်။ 

ခပေါင်းရေကြည်ပင်သည် ရေကို ကြည်လင်နိုင်စွမ်းသော အစေ့ရှိ အသီးသီးသော အပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံ ပဲခူးနှင့် တောင်ငူခရိုင်များတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။ အသီးတွင် အစေ့ တစ်စေ့သာ ပါသည်။ 

အပင်မှာ ရွက်ကြွေပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ ပေ (၄၀) ခန့် အထိမြင့်သည်။ မီးခိုးရောင်အခေါက်ရှိပြီး အခေါက်တွင် အမြှောင်းများပါသည်။ 

အရွက်မှာ ဘဲဥပုံ ရှည်မျောမျော ရှိ၍  အရွက်ထိပ်ပိုင်းမှာ ချွန်သွယ်ပြီး ရွက်အရင်းပိုင်းမှာ သွယ်သည် သို့ ဝိုင်းသည်။ ရွက်ပြားချော၍ အစိမ်းရင့်ရောင် ရှိပြီး ရွက်အနားတွင် အတွန့်များရှိသည်။

ရခိုင်လို ခမောင်းခါးပင်ဟု ခေါ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကရီယန်ဆတ်ချိုမာနန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး

ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ပိုင်းအထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး **ကရီယန်ဆတ်ချိုမာနန်** () သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ ထိုင်း စစ်တက္ကသိုလ်
ကျောင်းတော်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ် များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးနှင့် ကိုးရီးယားစစ်ပွဲတွင် ပါဝင်အမှု ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိထိုင်း နိုင်ငံ စစ်ဌာနချုပ်တွင် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၄-၇၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးတွင် အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၆-၇၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်တပ်မတော်၌ ဒုတိယ စစ်သေနာပတိချုပ်
အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်
သည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့မှ ၂၂ ရက်နေ့အထိ အမျိုးသား အုပ်ချုပ်မှု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကောင်စီတွင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့လေသည်။

၁၉၇၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှနိုဝင်ဘာ
လအထိ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တိုင်းပြည်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။

ထို့နောက် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင့်အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ရပြီး ဗီယက်နမ်၊ ကမ်ပူးချား၊ အရှေ့တောင်အာရှ အသင်းစသည် နိုင်ငံတကာ
အရေးအခင်းများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သူ ကရီယန်ဆတ် ချိုမာနန်သည် အမျိုးသားစည်း လုံးညီညွတ်ရေး
ကိစ္စများကို အလေးထားဆောင်ရွက်ရင်း စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို ကာကွယ်ကာ အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများနှင့်ပါ ရင်းနှီးချစ်ကြည်စွာဆက်ဆံခဲ့သူဖြစ်သည်။

ထိုင်းအစိုးရက ကုန်ဈေးနှုန်းများကို အများအပြား မြှင့်တင်လိုက်သောအခါ ကရီယန်ဆတ်ဆန့်ကျင် ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကရီယန်ဆတ်အား ရာထူးမှဖယ်ရှား
ပေးရန် အတိုက်အခံနိုင်ငံ ရေးသမားများနှင့် ကျောင်းသားများက တောင်းဆိုခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ကရဝိက၊ သျှင်

**သျှင် ကရဝိက**သည် ညောင်ရမ်းခေတ် 
သက္ကရာဇ် ၉၉၁ ခုနှစ် အင်းဝမြို့၌ နန်းတက် တော်မူသော 
သာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော စာဆို 
တော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဇာတိမှာ ပုခန်းကြီးမြို့ ကျေးပိုင်သင်ရွာ 
ဖြစ်သည်။ သျှင်ကရဝိကသည် ပထမကျော်အောင်စံထား ဆရာ 
တော်၏ တပည့်တစ်ဦး ဖြစ်၏။

သက္ကရာဇ် ၉၉၆ ခုနှစ်တွင် 'တက်ထွန်းလျှံဝါ' ချီရတုပိုဒ်စုံ 
သုံးပိုဒ်ကို သွင်းသည်။ ယင်းရတုကို ဘုရင်က နှစ်သက်တော် 
မူ၍၊ ရွှေကျည်တောက်တွင် သွင်းနှံသိမ်းဆည်းကာ အလိုက်ရတု 
များကို ရေးသား လေ့ကျက်သည်ဟု ဆိုသည်။

ဤစာဆိုသည် နရပတိရေလား ရတုပိုဒ်စုံကိုလည်း ရေး 
သည်။ ပုဂံမြို့ဘွဲ့ လူးတားကိုလည်း ရေးသည်ဟု ဆိုသည်။ 
ထိုလူးတားစာမူကို မတွေ့ရသေးသော်လည်း လူးတား ရေးခဲ့ရိုး 
မှန်လျှင် အဟောင်းဆုံးလူးတား ဖြစ်ပေမည်။

စာဆိုသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရားဟော 
ဝိသတိနိပါတ်လာ ဘလ္လာတိယ ဇာတ်တော် ကိုမှီး၍ 
'ညွန်ဖူးဝေဝေ၊ ကျွန်းသပြေ၏' အစချီသော 
မင်းလှယဉ်နုပျို့ကိုဖွဲ့ဆိုသည်။ 
* ထိုပျို့တွင်-
သော်ကထွတ်ထွက်၊ ဖက်ဆွတ်လတ်လတ်၊ 
ရင်ခတ်ရွှေရွှေ၊ မိုးစွေနီနီ၊
သရဖီထပ်ထပ်၊ ဇလပ်မွှေးမွှေး၊ 
မုလေး ဆင့်ဆင့်၊ ကြကြာပွင့်ဝါဝါ၊ 
မုလေး ဆင့်ဆင့်၊ ကြ
ယင်းမာလန်းလန်း၊ အနန်းရှားရှား၊ 	
စကားဝင်းဝင်း၊ အင်ကြင်းရွှင်ရွှင်၊ 	
သဇင်လူလူ၊ မဉ္ဇူ လှိုင်လှိုင်၊ ပန်းခိုင်ခိုင်နှင့်၊
စသည်ဖြင့် စကားလုံးများကို ဝေဆာနိုင်နင်းစွာ ဖွဲ့နွဲ့ထားသည်။ 
စကားလုံးကြွယ်ဝ၍ စကားတန်ဆာ ဆင်နိုင်စွမ်း ရှိလှသည်။	
စာဆိုသည် မင်းရဲကျော်စွာ လေးထပ်ကျောင်းတည် 	
မော်ကွန်းများနှင့် ရတုများကိုလည်း စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
 
	 
## ကိုးကား