open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငွိအန့်ကျိုင်းထီး

**ငွိအန့်ကျိုင်းထီး** (၁၉၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ - ၂၀၀၇ ဇွန် ၂၃) သည် ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (တောင်ဗီယက်နမ်) ၏ စစ်တပ်မှ အရာရှိတဦးဖြစ်သည်။  ၁၉၆၀ ကာလများတွင် မကြာခဏ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်စဉ်များတွင် ပါဝင်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ ၁၉၆၄-၆၆ ကာလ အာဏာသိမ်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် အရေးပါသောရာထူးများ၌ နေရာရခြင်းကြောင့်၎င်း၊ လူသိများသည်။ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်ခေါင်းဆောင်ရာထူးဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ယူသည့် ငုယင်ကောင်ကြည်နှင့် အာဏာလုရာတွင် ရှုံးနိမ့်ကာ အမေရိကန်သို့ ထွက်ပြေးရ၏။ 

ထီးသည် ပြင်သစ်စစ်တပ်သို့ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် စဝင်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၌ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသသို့ ဂျပန်တို့ ကျူးကျော်သည့်အခါ အဖမ်းခံရ၏။ လအတန်ကြာပြီးနောက် လွတ်လာသည်။ နောက် ပြင်သစ်ကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဗီယက်နမ်အမျိုးသားစစ်တပ်သို့ ဝင်သည်။ ၁၉၅၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင် ယင်းတပ်မှာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံစစ်တပ် ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံသည်လည်း ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဟု အမည်ပြောင်းသည်။ နာမည်ကြီးသောင်းကျန်းသူ ဘင်ဆုယင်အဖွဲ့အား နှိပ်နင်းသည့် ၁၉၅၅ ဆိုင်ဂုံတိုက်ပွဲတွင်  နောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာမည့် ငိုဒင်ဒျံလက်အောက်၌ လေထီးစစ်သားအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့၏။ ဒျံမှာ ထီးအား သဘောတွေ့ကာ "ငါ့ကောင်" ဟု သုံးနှုန်းပြီး လေတပ်ကို အမိန့်ပေးစေသည်။

၁၉၆၀ ပြည့်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်ဘက်ရေးရာတွင် နှောင့်ယှက်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ ထီးက လေတပ်စစ်သားများဖြင့် ဒျံထံမှ အာဏာသိမ်းသည်။ အာဏာသိမ်းမှုမှာ အောင်မြင်လုဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အားထောက်ခံသူများက လာမကယ်မီအထိ ဒျံက မျှော်လင့်ချက်မှားများပေးကာ အချိန်ဆွဲသောကြောင့် အာဏာသိမ်းမှု မအောင်မြင်။ ထီးက ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ပြေးပြီး ၁၉၆၃ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ၌ ဒျံအား ရာထူးမှချကာ ကွပ်သည်နောက် ထိုမှ ပြန်လာ၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၂၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၀၇ ကွယ်လွန်သူများ
လောပိတမြို့

**လောပိတမြို့**သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျေးရွာအုပ်စုအဖြစ် တည်ရှိကာ မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လောပိတမြို့အနီးတွင် လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ တည်ရှိသည်။ လောပိတမြို့သည် လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် လွိုင်ကော်-လောပိတသွားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ လောပိတမြို့သည် ဝ.၇၄၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အိမ်ခြေ ၈၄၈၊ လူဦးရေ ၃၈၆၀ ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ ၃၁၈၄ဦး၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၆၇၆ဦးရှိသည်။
## ကိုးကား
ကူမဲမြို့

**ကူမဲမြို့**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်သားမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျေးရွာအဆင့်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကူမဲမြို့သည် ရန်ကုန်-မန္တလေး ပြည်ထောင်စုလမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အတော်အသင့် စည်ကားပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြစ်သားမြို့ထက် အချက်အချာပိုကျသည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကူမဲမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၂၂၄၂၇ဦးရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဖြစ်သော ပြက္ခရွေ့တောင်သည် ကူမဲမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းမှ ကင်းတားရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံသို့ လမ်းခွဲသည် ကူမဲမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ကူမဲမြို့တွင် အထက်တန်းကျောင်း၊ (၂၅)ခုတင်ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံများလည်း တည်ရှိသည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ
ကံစမ်းမဲ

**ကံစမ်းမဲ** () သည် လောင်းကစားတမျိုးဖြစ်ပြီး ပါဝင်သူတို့က နံပါတ် သို့ အခြားအမှတ်အသားတခုခုပါသော လက်မှတ် ရသည်။ ၎င်းလက်မှတ်တခုစီသည် ဆုကြီးကိုဖြစ်စေ၊ ကြေညာထားသော ဆုတမျိုးမျိုးကိုဖြစ်စေ ရနိုင်သော အခွင့်အရေးရှိ၏။ နံပါတ် သို့ အမှတ်အသားများထည့်ထားသော ပုံးမှ အလားတူနံပါတ်ကို သို့ အမှတ်အသားကို ကျပန်းနှိုက်ယူကာ ကြေညာပြီး လက်မှတ်ရထားသူက မဲပေါက်သည်။ ကံစမ်းမဲသည် နိုင်ငံအများတွင် ထင်ရှားသောကစားနည်းတမျိုးဖြစ်ပြီး ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ၊ အလှူခံပွဲများတွင် ထည့်သွင်းလေ့ ရှိသည်။

## မြန်မာ 
### မဟာဒုက် ဘုရားမဲ 
အောက်မြန်မာပြည်တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော မဟာဒုက် ဆွမ်းကြီးလောင်းပွဲတွင် ဂေါတမဘုရားလက်ထက် မဟာဒုက်ဆိုသူ ဂေါတမဘုရားအား ဆွမ်းကပ်ရန် မဲပေါက်ခဲ့သည့်နည်းအတိုင်း ကံစမ်းမဲစနစ်ဖြင့် ဘုရားဆင်းတုတဆူကို မဲဖေါက်ပေးလေ့ ရှိသည်။  အလှူခံရထားသော ငွေများနှင့် ဘုရားဆင်းတုကို မဲပေါက်သူက လက်ခံရပြီး ဆွမ်းကပ်ခွင့် ရှိသည်။ ထိုဆင်းတုကို မဲပေါက်သူက အပိုင်ရသည်။ အချို့ဒေသမှာမူ အရပ်ဒေသမှ ထင်ရှားသော ဘုရားဆင်းတုတဆူဆူကို ခေတ္တပင့်ကာ ဆွမ်းကပ်ခွင့်သာရပြီး အလှူခံရထားသောငွေကို ဘုရားတွင်လှူကာ မူလနေရာသို့ ပြန်ပို့ရ၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထီများ
လက်ဆီကန်

**လက်ဆီကန်** () သည် လီဆိုသိုနိုင်ငံ၊ Quthing ခရိုင်ရှိ ဒရာကန့်ဘာ့တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါက သေးငယ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် မိုလှကန့်မြစ်တွင် ဆည်တည်ဆောက်ရာမှ ကန်သည် ကြီးမားလာသည်။ ကန်နှင့် ကန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စိုစွတ်မြေဒေသကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကတည်းကာ နိုင်ငံတော်၏ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရမည့် ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ကတည်းက ရမ်ဆာကွန်ဗန်းရှင်းအရ နိုင်ငံတကာအတွက်အရေးပါသည့် စိုစွတ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လီဆိုသိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ရှောင်လော့

**ရှောင် လော့** ( ၊၁၉၆၃ ဧပြီ ၂၂ - ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁၈) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဟာသပညာရှင်နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ဟာသပညာရှင်ဘဝကို ရပ်ပြောဟာသပညာသည်အဖြစ် စလုပ်ကာ ၂၀၀၀ ပြည့်တွင် ဗြိတိသျှဟာသဆုကို ရသည်။ ပါရီရာဟာသဆုရရန်လည်း လျာထားခံရ၏။ ရုပ်သံလိုင်း ချန်နယ် ၄ မှ လွှင့်သော "ကြောင်ဆယ်ရုပ်မှာရှစ်ကောင်ထုတ်" အစီအစဉ်တွင်လည်း ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။  ယင်းအစီအစဉ်သည် ၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၅ အထိ ထုတ်လွှင့်သည်။ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော "ကြောင်ဆယ်ရုပ်မှာရှစ်ကောင်ထုတ်ကို အချိန်မှတ်ပြီ" က ၂၀၁၂ မှ ၂၀၂၁ အထိ လွှင့်၏။

## ကိုးကား
ကက်ဆက်ဆည်

**ကက်ဆက်ဆည်** (လက်ဆော့ကန်) သည် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် သေးငယ်သည့် လူလုပ်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ယလမြမှ မြစ်ရေများ ရရှိသည်။ ကန်အတွင်းရှိရေကို စိုက်ပျိုးရေး၊ အိမ်သုံးရေအတွက် အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် လှေစီးခြင်းနှင့် အခြားသော ရေနှင့်အားကစားများကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ 

## တည်နေရာ
ကက်ဆက်ဆည်သည် မြေနိမ့်ချိုင်းဝှမ်းဒေသရှိ တောင်တစ်ခုပေါ်၊ Uasin Gishu မြို့တော်၏ ကက်ဆက်မြို့ခွဲတွင် တည်ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အေးသည့်ရာသီဥတုနှင့်  မျှတသည့် ရာသီဥတု ရှိသည်။

## ဖွံ့ဖြိုးမှု
## တိရစ္ဆာန်များ
## ပြိုင်ပွဲများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အသုရာနေ့

**အသုရာနေ့** () သည် အစ္စလာမ္မစ်ပြက္ခဒိန်မှ ပထမဆုံးလဖြစ်သော မူဟာရမ်လ၏ ၁၀ ရက်မြောက်နေ့ ဖြစ်၏။ မူဆလင်တို့အတွက် ဤနေ့သည် ကာဘလစစ်ပွဲစဖြစ်ကာ တမန်တော် မိုဟာမက်၏ မြေး ဟူစိန် ခေါ် အလီနှင့် သူ့နောက်လိုက်များ ကျဆုံးသည့်အတွက် အမှတ်တရ ဖြစ်ကြသည်။  အသုရာနေ့သည် အရေးကြီးသော ဘာသာရေးအထိမ်းအမှတ်နေ့ဖြစ်ပြီး ရှီယာအစ္စလာမ်တို့က ဘုရားဖူးထွက်လေ့ ရှိပြီး ဆွန္နီအစ္စလာမ်တို့က မပျက်မကွက် ဝါရှောင်သည်။ 

အာဖဂန်နစ္စတန်၊ အယ်ဂျီးရီးယား၊ အီရန်၊ အီရတ်၊ လစ်ဘနွန်၊ ဘာရိန်း၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ တို့တွင် အသုရာနေ့ကို အစိုးရရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
အီမန်ရှင်

**အီမန်ရှင်** () သည် အစ္စလာမ်ဘာသာ၌ ခေါင်းဆောင်နေရာတခု ဖြစ်သည်။ ဆွန္နီမူဆလင်များအတွက် အီမန်ရှင်ဟူသော ဝေါဟာရကို ဗလီတခု၏ ဝတ်ပြုခေါင်းဆောင်အတွက် သုံးစွဲသည်။ ဝတ်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ အဆောင်အရွက်များ၊ ဝတ်ပြုရန်လာသူများနှင့် အသိုင်းအဝိုင်းဝင်များကို ဦးဆောင်မှုများ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မှုများ ပြုရ၏။ ရှီယာမူဆလင်များအတွက်မူ အီမန်ရှင်ဟူသည် အစ္စလာမ္မစ်အသိုင်းအဝိုင်း၏ ခေါင်းဆောင် သို့ တမန်တော်မှဆင်းသက်သော အနွယ်တော်အသိုင်းအဝိုင်း၏ ခေါင်းဆောင်ကို ခေါ်သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာ၌ လိင်ကျွန်ပြုမှု

အစ္စလာမ္မစ်ဥပဒေ၌ အမျိုးသားများသည် ကျွန်မိန်းမများနှင့် လိင်မှုကိစ္စဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ အလယ်ခေတ် မူဆလင်စာပေနှင့် တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကျွန်မိန်းမတို့အား လိင်ကိစ္စအတွက် ပင်မရည်ရွယ်ကာ ဈေးကွက်သွင်းမှုများရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ ယင်းကို ကျွန်ဖြေဖျော် ခေါ်သည်။ ဗာဟီရလုပ်ရန် ဝယ်ထားသော ကျွန်မိန်းမများသည်လည်း သခင်၏ခြေတော်တင်ခံရကာ သားသမီး ရသည်လည်း ခပ်များများပင်။ အချို့မှာမူ လက်လွှဲရောင်းရန် ဈေးမတည့်မီအထိ အစမ်းသုံးဘဝသို့ ရောက်ရသည်။ ထိုသို့ ကျွန်မိန်းမများကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမြတ်ထုတ်ခွင့်ပေးမှုကြောင့် မလိုလားအပ်သောကိုယ်ဝန်များသို့ ဦးတည်သွားတတ်၏။ အစောပိုင်းရင်းမြစ်များ၏ ဖော်ပြချက်များအရ အမျိုးသမီးတို့အား လိင်ကျွန်ပြုမှုကို ယောက်ျားအခွင့်အရေးအဖြစ်၎င်း၊ ဩဇာရှင်က ဩဇာခံကို ပြုမူသည့် နိုင်သူ့အခွင့်အရေးအဖြစ်၎င်း ရှုမြင်ကြောင်း သိရသည်။ မူဆလင် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်တို့သည် သုံ့ပန်းလက်ရများကို လွှတ်ပေးခြင်း၊ ငွေပေးရွေးစေခြင်း၊ ကျွန်ပြုခြင်းတို့ လုပ်နိုင်သည်။ မူဆလင်ယောက်ျားသည်လည်း အရေအတွက်အကန့်အသတ်မရှိ ကြင်ဘက်ပြုနိုင်သည်။ အစောပိုင်းမူဆလင်အောင်ပွဲတို့၌လည်း သုံ့ပန်းများအနက်မှ အမျိုးသမီးတို့ကို တိုက်ပွဲဝင်မူဆလင်များအား ဆုအဖြစ် ပေးတတ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ လိင်ဖြေဖျော်တို့မှာ ဈေးမြင့်သည်အတွက် ငွေရှင်ကြေးရှင်ယောက်ျားတို့သာ သုံးလေ့ရှိသည်။

## အွမ်း ဝါလတ် (ကလေးအမေ) 
သခင်ဖြစ်သူနှင့် ကလေးရသည်နောက် ယင်းအမျိုးသမီးမှာ အွမ်းဝါလတ်ဟူသော ဘွဲ့ကို ရသည်။ ထိုဘွဲ့ရသည်နောက် ယင်းအမျိုးသမီးမှာ ကျွန်ဘဝ ဆက်ဖြစ်နေသော်လည်း သခင်ကရောင်းစားခြင်း မခံရတော့။ သခင်သေလျှင် လွတ်လပ်ခွင့်ရသည်။ ထိုဘွဲ့ပေးခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိသေးသည်။ ဆွန္နီဥပဒေကျောင်းများ၌ မာလီကီ (ဆွန္နီ ဂျူရီလူကြီးတမျိုး) တို့က ကလေးရပြီးပါက ထိုဘွဲ့ကို အလိုအလျောက်ရထိုက်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်သည်။ သခင်က အသိအမှတ်ပြုမှု မလို။ ဟာနာဖီ (အခြား ဆွန္နီ ဂျူရီလူကြီးတမျိုး) တို့ကမူ သခင်က အသိအမှတ်မပြုပါက ယင်းအမျိုးသမီးမှာ ထိုဘွဲ့နှင့် မထိုက်တန်ဘဲ ကလေးရော ထိုအမျိုးသမီးပါ ကျွန်အဖြစ် ဆက်ရှိရမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

## ပယ်ဖျက်ခြင်း 
ကိုလိုနီအစိုးရများနှင့် ပဒေသရာဇ် မူဆလင်ပြည်ထောင်အချို့သည် ကျွန်အဖြစ်ဖမ်းခြင်း၊ ကျွန်ရောင်းကျွန်ဝယ်ပြုခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ကျွန်စနစ် လုံးဝပျောက်ကွယ်ရန်မူ မလွယ်ကူလှ။ မူဆလင်အစိုးရအများစုသည် ၁၉၂၆ ကပင် စတင်စည်းရုံးနေသော နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်း၏ ကျွန်စနစ်ပယ်ဖျက်ရေေး နိုင်ငံတကာစာချုပ်များကို အစဉ်တစိုက် ငြင်းဆိုသည်။ သဘောမတူသော အခြားစာချုပ်များမှာ ၁၉၄၈ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာလူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်းနှင့် ၁၉၅၆ ကျွန်စနစ်ပယ်ဖျက်ရေးသဘောတူညီမှုတို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဥရောပရှိ ကိုလိုနီဩဇာနှင့် စီးပွားရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ကျွန်စနစ်မှာ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်လာသည်။ ကျွန်လူတန်းစား ပျောက်ကွယ်လာသော်လည်း အတွင်းကျိတ် အစ္စလာမ္မစ်ဟောပြောချက်များတွင် ကျွန်ပိုင်ဆိုင်မှုကို ငြင်းသည်ဟူ၍ မရှိသေးပေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကျွန်စနစ်
တာလီဘန်

**တာလီဘန်** () သည် ဒီယိုဘန္ဒီအစ္စလာမ် ဘာသာရေး-နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဆောင်ရွက်ကာ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ရှိသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံတော် တည်ထောင်လိုသူများအဖြစ် ၎င်းတို့ဘာသာ ဖော်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။  သို့သော် အစိုးရနှင့်အဖွဲ့အစည်း အများစုက အကြမ်းဖက်သမားများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြ၏။ 

၁၉၉၆-၂၀၀၁ ကာလတွင် တာလီဘန်တို့သည် အာဖဂန်နစ္စတန်မြေ၏ လေးပုံသုံးပုံကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနယ်မြေတို့တွင် တင်းကြပ်သော ရှရီယာ ခေါ် အစ္စလာမ္မစ်ဥပဒေကို ကျင့်သုံးသည်။ ၁၉၉၄ ခုတွင် အာဖဂန်ပြည်တွင်းစစ်၏ စစ်ကျန်အပိုင်းအစအဖြစ် ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်တောင်ပိုင်း ပါရှတွန်ဒေသရှိ ရိုးရာအစ္စလာမ္မစ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့သော ကျောင်းသားအများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ဖူးသူများဖြစ်၏။ မိုဟာမက်အိုမာ၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ယင်းလှုပ်ရှားမှုမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံအနှံ့သို့ ပျံ့သွားပြီး ဒေသအသီးသီးတွင် မင်းမူနေသော မူဂျာဟစ်ဒင် စစ်ခေါင်းဆောင်များ၏ ဩဇာကို ညှိုးငယ်စေခဲ့သည်။ တပါတီ အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံကို ၁၉၉၆ ခုတွင် တည်ထောင်နိုင်ပြီး မြို့တော်ကို ကန္ဒဟာသို့ ပြောင်းသည်။ ယင်းမှသည် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီးနောက် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့က ဝင်ရောက်မတိုက်ခိုက်မီအထိပင်တည်း။ ယင်းအဖွဲ့အားကောင်းစဉ်က ပါကစ္စတန်၊ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနှင့် အာရပ်ပြည်ထောင်စုကသာ ၎င်းတို့အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုသည်။ အမေရိကန်တို့ဝင်သည်နောက် နေတိုးဦးဆောင်သည့် နိုင်ငံတကာလုံခြုံရေးတပ်ကူနှင့် အမေရိကန်နောက်ခံရှိသော ကာဇိုင်းအစိုးရကို တော်လှန်ရန် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အဖြစ် ပြန်လည်စုဖွဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာမှ ရှရီယာဥပဒေဖြင့် အာဖဂန်သားတို့အား ရက်စက်စွာပြုမူလေ့ရှိသော တာလီဘန်တို့ကို အစဉ် ရှုံ့ချလေ့ ရှိသည်။ မူဂျာဟစ်တို့နှင့်တိုက်စဉ်က ဖြတ်လေးဖြတ်နည်းစဉ်အတိုင်း လယ်ယာအိုးအိမ်တို့ကို မီးတိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အုပ်ချုပ်သည် ၁၉၉၆-၂၀၀၁ ကာလတွင် ကုလသမဂ္ဂမှထောက်ပံ့သော စားနပ်ရိက္ခာတို့ကို ငြင်းပယ်ကာ အာဖဂန်ပြည်သူ ၁၆၀,၀၀၀ အား ငတ်သေအောင် အလွဲစီမံဖူးသည်။ လူမှုရေးလုပ်ရှားမှုများကို တားမြစ်ပြီး မီဒီယာကို ပိတ်ပင်သည်။ ပန်းချီ၊ ဓာတ်ပုံ၊ ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းများ မလုပ်မဆောင်ရဟု ကန့်သတ်သည်။ ဘာသာရေးအရ အသုံးပြုနိုင်သော ဒပ်ခေါ် ဗုံပြားမှတပါး အခြားဂီတတူရိယာများ မတီးမမှုတ်ရ။ မိန်းမငယ်များ ကျောင်းသွားခွင့်မပြုသလို အမျိုးသမီးတို့လည်း ပြင်ပအလုပ် ပေးမလုပ်။ အမျိုးသားဆရာဝန်များအား မိန်းမတို့ကို ဆေးကုခွင့် မပေး။ (အမျိုးသမီးဆရာဝန်မှာ အလွန်ရှားပါးသဖြင့် ရောဂါဖြစ်သော မိန်းမမှာ သေရန်သာ ရှိသည်။) အပြင်ထွက်လျှင် ခင်ပွန်းသို့ အမျိုးအဆွေယောက်ျား ပါရန်လိုပြီး ဘူခါ ခေါ် ကိုယ်လုံးပြည့်ဝတ်ရုံ ဆင်ထားရန် လိုသည်။ စည်းကမ်းမလိုက်နာသော အမျိုးသမီးကို လူမြင်ကွင်းတွင် ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ ကွပ်ခြင်းတို့ ပြုလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တာလီဘန်
ဆီမီးခုံမြို့

**ဆီမီးခုံမြို့** သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။ယခင်က ဆီမီးခုံကျေးရွာအုပ်စုရှိ ဆီမီးခုံကျေးရွာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ရက်နေ့တွင် ရပ်ကွက်(၄)ခုပါဝင်သော မြို့အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ဆီမီးခုံမြို့၌ လူဦးရေ ၅,၀၅၅ဦးရှိသည်။ဆီမီးခုံဟုဆိုသော်လည်း ဒေသခံများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အရပ်များကမူ ဆမိတ်ခုံဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
## ပထဝီဝင်အနေအထား
### တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ဆီမီးခုံမြို့သည် မြင်းခြံမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။
## လူဦးရေ
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၏ နှစ်စဉ်အချက်အလက်များအရ ဆီမီးခုံမြို့တွင် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်၌ လူဦးရေ ၅,၀၅၅ဦးရှိသည်။ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
## စီးပွားရေး
မြို့သာစက်မှုဥယျာဉ်စီမံကိန်း၏ ပထမအဆင့်အဖြစ် ဆီမီးခုံတွင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုတည်ရှိသည်။မြို့သာစက်မှုဥယျာဉ် ဖွံ့ဖြိုးလာပါက ဆီမီးခုံတွင်လည်း စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးလာမည်ဖြစ်သည်။
## ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ဆီမီးခုံမြို့ရှိ ဆီမီးခုံဆိပ်ကမ်း (ဧရာဝတီ)မှာ သင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သည့် အဆင့်မီဆိပ်ကမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ရန်ကုန် သီလဝါဆိပ်ကမ်းနှင့် မန္တလေး ဆီမီးခုံဆိပ်ကမ်းတို့အကြား ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်မှု ရှိသည်။လက်ရှိတွင် မြင်းခြံ-ဆီမီးခုံလမ်း၊ နဘူးအိုင်-ဆီမီးခုံလမ်းတို့မှ သွားလာနိုင်သည်။မြို့သာစက်မှုဥယျာဉ်၏ အဓိကလမ်းမကြီးများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့် တံတားဦး-မြို့သာ-ဆီမီးခုံဆိပ်ကမ်းလမ်းမကြီးမှာ ဖောက်လုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ထိုလမ်းမကြီးပြီးစီးပါက မန္တလေးမြို့၊ ရန်ကုန်-မန္တလေးအမြန်လမ်းမကြီးများနှင့် အချိန်တိုအတွင်း ဆက်သွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
## ပညာရေး
ဆီမီးခုံမြို့တွင် အထက်တန်းကျောင်း တည်ရှိသည်။အသက်(၁၅)နှစ်အထက်လူဦးရေ၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၉၇.၀၈ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
## ကျန်းမာရေး
ဆီမီးခုံမြို့တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံရှိသည်။
## ထင်ရှားသောနေရာများ
ဆီမီးခုံမြို့တွင် နှစ်(၁၅၀)ကျော်သက်တမ်းရှိ ယွန်းကျောင်းဟုခေါ်သော ရှေးဟောင်းဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် မြို့၏ အရှေ့နှင့်အနောက်ကို ဆက်သွယ်ပေးသော ကျွန်းတံတားကြီးများ တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ
အဗ္ဗဒူ ဂါနီ ဘရာဒါ

**မူလာ အဗ္ဗဒူ ဂါနီ ဘရာဒါ** ( ၊ ၁၉၆၈ ဘွား) သည် အာဖဂန်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိတာလီဘန်ကို စဖွဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်သူတို့အနက် တဦးဖြစ်သည်။  တာလီဘန်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် မိုဟာမက်အိုမာ၏ အောက်တွင် ဒုတိယခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ အမည်ရင်းမှာ အဗ္ဗဒူဂါနီဖြစ်သော်လည်း အူမာက ဘရာဒါ (အဓိပ္ပာယ်၊ *ညီလေး*) ဟု ခေါ်တတ်သဖြင့် လက်အောက်ငယ်သားတို့က မူလာဘရာဒါ (အဓိပ္ပာယ်၊ *ခေါင်းဆောင်လေး*) ဟူ၍ လိုက်ခေါ်ကြသည်။  ၂၀၁၀ ပြည့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါကစ္စတန်၌ ရှောင်နေစဉ် ဘရာဒါကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့နှင့် ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့တို့က ဖမ်းမိသည်။  ၂၀၁၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်တွင် အမေရိကန်တို့၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကြောင့် ပြန်လွတ်လာသည်။  လွတ်သည်နှင့် အာဖဂန်တာလီဘန်လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဩဇာကြီးသူ ပြန်ဖြစ်လာသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ဇီလန်းဒီးယား

thumb| **ဇီလန်းဒီးယား၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ စတလိုက်မြေပုံ**
**ဇီလန်းဒီးယာ** (သို့မဟုတ် **တက်စ်မန်တစ်**) ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သန်း၈၀ခန့်က နစ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားသော တိုက်ကြီး တစ်တိုက်ဖြစ်သည်။ ဇီလန်းဒီးယားဟူသော အမည်နှင့် အဆိုပါတိုက်ကြီးတည်ရှိခဲ့ကြောင်း အယူအဆကို ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဘူမိဗေဒပညာရှင် လူယန်ဒိုက်ဆိုသူက အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်အရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အရွယ်အစားမှာ လက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက်နီးပါးအရွယ်အစား ဖြစ်မည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဇီလန်းဒီးယားသည် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံသက်တမ်းရှိပြီး ယခင်က ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ထင်ခဲ့ကြသည်ထက် နှစ်ဆခန့်ပိုကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။

ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၃ သန်းခန့်ကတည်းက ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုသည် လုံးလုံးမြုပ်နှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ကာလတွင် ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုအများစု (၉၄%) သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အောက်၌နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။  နယူးဇီလန်နိုင်ငံ သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်တွင် ရှိနေသော ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အကြီးဆုံးအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး နယူးကယ်လီဒိုးနီးယားမှာ ဒုတိယဖြစ်သည်။

## ဗျုပ္ပတ် 
နယူးဇီလန် ဘူမိဗေဒနှင့် နျူကလိယဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့အစည်း ဂျီအန်အက်စ် က နာမည်နှစ်ခုကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဇီလန်းဒီးယား (*Zealandia)* ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အသုံးအများဆုံးဖြစ်ကာ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ လက်တင်ဘာသာအမည်လည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအမည်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်။

## လူဦးရေ 
၂၀၂၁ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၅.၄သန်းခန့် ရှိသည်။

*  - ၅,၁၁၂,၃၀၀ 
*  - ၂၆၈,၇၆၇ 
*  - 1,748 
* လော့ဒ်အောင်းကျွန်း - ၃၈၂ 
* အဲလိဇဘတ် နှင့် မစ်ဒယ်တန် ကျောက်တန်း - ၀

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
* ဩစတေးလျ (တိုက်ကြီး)

## ကိုးကားချက် 
## ပြင်ပလင့်များ 
*  GSA Today
* ဇီလန်းဒီးယား ။ (National Geographic စွယ်စုံကျမ်း)
ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယား၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးများ
ဘာရိန်း အစ္စလာမ္မစ် ဘဏ်

**ဘာရိန်းအစ္စလာမ္မစ်ဘဏ်** သည် ကုန်သွယ်ရေးဘဏ်တခုဖြစ်ပြီး ဘားရိန်းနိုင်ငံ၊ မန္နမာမြို့တွင် ရုံးချုပ်ဖွင့်သည်။ ၁၉၇၉ ခုတွင် စထောင်သည်။ 

ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အစ္စလာမ္မစ်ဘဏ်ဖြစ်ပြီး ဘားရိန်းဗဟိုဘဏ်၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ဘာရိန်းစတော့အိတ်ချိန်းတွင် စာရင်းသွင်းထား၏။ 

၂၀၁၆ ခု၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မူဒီရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများဝန်ဆောင်မှုက ဘာရိန်းအစ္စလာမ္မစ်ဘဏ်၏ သီးခြား အောက်ခြေချေးငွေဆန်းစစ်ချက်ကို b3 (ခန့်မှန်းရန်လွယ်) မှ caa1 (ဘေးရှိနိုင်) သို့ တိုးခဲ့၏။ 

## ကိုးကား
အာချူလာရီ မော

**အာချူလာရီ မော** () သည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၊ စတာလင်ကောင်စီဧရိယာတွင်ရှိသော ရွာငယ်တခု ဖြစ်သည်။  လုဘနေ့အိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိ၏။ 

## ပြင်ပလင့်များ 
* Scottish Places - Ardchullarie More
* Canmore - Ardchullarie More site record
တယ်လီဂရမ် (ဆော့ဖ်ဝဲ)

**တယ်လီဂရမ်** (အင်္ဂလိပ်: Telegram) သည် အခမဲ့အိုးပင်းဆို့'စ် ဖြစ်ပြီး မည်သည့် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်တွင်မဆို အသုံးပြုနိုင်သည့် တိမ်တိုက် ကွန်ပျူတာ အခြေပြု မက်ဆေ့ပို့ဆော့ဖ်ဝဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းဖြင့် တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ အသွင်ဝှက်ထားကာ ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုခြင်း၊ ဗွီအိုအိုင်ပီ၊ ဖိုင်ဝေမျှခြင်းနှင့်အခြားလုပ်ဆောင်ချက်များစွာကို ပြလုပ်နိုင်ရန်ထောက်ပံ့ပေးသည်။ တယ်လီဂရမ်ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် iOS အတွက် စတင်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် Android အတွက် စတင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ တယ်လီဂရမ်၏ ဆာဗာများသည် ဒေတာဝန်အားကို ကွဲပြားစေရန် ဒေတာစင်တာများကို ကမ္ဘာ့နေရာငါးခုတွင် ခွဲခြားထားရှိပြီး Operation စင်တာကိုမူ ယူအေအိးနိုင်ငံ၊ ဒူဘိုင်းမြို့တွင်အခြေစိုက်သည်။ အန်းဒရွိုက်၊ iOS၊ ဝင်းဒိုးစ်  macOS နှင့် လင်းနပ်စ် တို့အတွက် တရားဝင်အက်ပလီကေးရှင်းများရှိပြီး တယ်လီဂရမ်ကို အသုံးပြုနိုင်မည့် အကောင့်ဖွင့်ရန် iOS (သို့) အန်းဒရွိုက် မိုဘိုင်းဖုန်းတစ်ခုနှင့် ဖုန်းနံပါတ်တစ်ခု လိုအပ်သည်။ 

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
* အင်တာနက်လုံခြုံရေး

## ကိုးကားချက် 
## ပြင်ပလင့်များ 
* 

ကဏ္ဍ:လင်းနပ်စ် ဆော့ဝဲလ်
ကဏ္ဍ:ဆက်သွယ်ရေး ဆော့ဖ်ဝဲလ်
ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ဆော့ဖ်ဝဲလ်
အက္ခတာ မန်ဆာ

**မူလာ အက္ခတာ မိုဟာမက် မန်ဆာ** ( ၊ ၁၉၆၈ ဝန်းကျင် - ၂၀၁၆ မေ ၂၁) သည် တာလီဘန်အဖွဲ့၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၀၁၅ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်မှ မကွယ်လွန်မီအထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။  ပါကစ္စတန်မှ အီရန်သို့အကူးတွင် သတင်းရကာ အမေရိကန်က ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်သဖြင့် လွန်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
လှိုင်းတို ရေဒီယို

**လှိုင်းတို ရေဒီယို** သည် ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုတမျိုးဖြစ်ပြီး လှိုင်းတိုရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းများ (SW) ကို သုံးသည်။ ထိုလိုင်းအတွက် တိကျသော လိုင်းအကျယ်ဟူ၍ သတ်မှတ်မထား။ သို့သော် ၃-၃၀ မဂ္ဂါဟက် (မီတာ ၁၀ဝ မှ ၁၀ မီတာ အကြား) လွှင့်နိုင်သော ကြိမ်နှုန်းမြင့်လိုင်း (HF)၊ ၃၀၀ ကီလိုဟက် မှသည် ၃ မဂ္ဂါဟက် လွှင့်နိုင်သော ကြိမ်နှုန်းလတ်လိုင်း (MF)၊ ၃၀-၃၀၀ မဂ္ဂါဟက် လွှင့်နိုင်သော ကြိမ်နှုန်းအလွန်မြင့်လိုင်း (VHF) တို့ကိုလည်း လိုင်းတိုဟုပင် သုံးတတ်ကြသည်။ 

လိုင်းတိုလိုင်းတွင်သုံးသော ရေဒီယိုလှိုင်းမှာ အိုင်ရွန်နိုစဖီးရား ခေါ် အိုင်ရွန်းစုလေထုလွှာရောက်လျှင် ကန်ထွက်ခြင်း၊ ထောင့်စောင်းခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သောထောင့်တခုခုဖြင့် လိုင်းတိုကို ကောင်းကင်သို့ လွှင့်လိုက်ပါက လိုင်းမိစေလိုသော အရပ်ဒေသသို့ရောက်အောင် ပြုနိုင်သည်။ ယင်းသို့လုပ်သည်ကို ကောင်းကင်လှိုင်းသုံးထုတ်လွှတ်ခြင်း ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် လိုင်းတိုသည် အလွန်ဝေးသော အရပ်ဒေသများသို့ ဆက်သွယ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ အသံလွှင့် တေးလွှင့်ဌာနများသည် လိုင်းတိုသုံးကာ ရပ်ဝေးဒေသသို့ ထုတ်လွှင့်လေ့ ရှိသည်။ 

အခြားအသုံးများမှာ စစ်ဘက်၌ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းလွန်ရေဒါအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သံတမန်ရေး ဆက်သွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ အပျော်တမ်း ရေဒီယိုဝါသနာရှင်များအနေဖြင့် နိုင်ငံဖြတ်ကျော်ဆက်သွယ်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ထုတ်လွှင့်မှုများအတွက်လည်းကောင်း၊ အရေးပေါ်ကိစ္စများကြေညာရန်လည်းကောင်း၊ (လေထုပေါ်ရောက်နေသော လေယာဉ်မှ မြေပြင်ရှိ လေဆိပ်တခုခုသို့) လေကြောင်းဆိုင်ရာ ခရီးဝေးဆက်သွယ်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ ရေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးတွင်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး အသုံးချကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရေဒီယို
ဟာရမ်

**ဟာရမ်** () သည် အာရပ်ဘာသာအရ တားမြစ်သည့်အရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဘုရားသခင်က တားမြစ်သော အပြုအမူ အလုပ်အဆောင်တို့ကို ဟာရမ်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အစ္စလာမ္မစ်ပညတ်တော် ၅ ပါးတွင် တပါးအဝင်အပါဖြစ်ပြီး လူသားတို့၏ သက်ဝင်ယုံကြည်မှုအတွက် မှတ်ကျောက်တခုပင်တည်း။ 

ဟာရမ်ဖြစ်စေသော အပြုအမူအလုပ်အဆောင်ကို ဘာသာရေးစာအုပ်များ၊ ကိုရန်ကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဟာရမ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသောအရာကို ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စေတနာသန့်သန့်ဖြင့်ဖြစ်စေ လုပ်ဆောင်သည်ဟူ၍ သွေဖည်ခွင့်မရှိ။  စီရင်ချက်နေ့တွင် ဟာရမ်သည် မြေဆွဲအားအဖြစ်ပြောင်းလဲကာ ဂျန္နက် (ငရဲ) သို့ ဆွဲချမည့်အလေးတုံး ဖြစ်လာမည် ဟူ၏။ သို့သော် ဘာသာရေးကျောင်းအလိုက် မည်သည်က ဟာရမ်ဖြစ်သည်၊ မည်သည်က မဖြစ်၊ အတိမ်အနက် ကွဲသေးသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရပ် စကားလုံးနှင့် စကားစုများ
ဒါဘီရှိုင်းယား

**ဒါဘီရှိုင်းယား** () သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဣမဒ္ဒလန်းခေါ် အရှေ့ဘက်ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသမှ စီရင်စုတခုဖြစ်၏။ ပိဒိစတြိတ်မှ အမျိုးသားဥယာဉ်မြေ အတော်များများမှ ဒါဘီရှိုင်းယားနယ်အဖြစ်သည်။ ပန္နိုင်းတောင်တန်းမှ တောင်စွန်းသည် နယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်ဖျားတွင် အဆုံးသတ်သည်။ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂရိတ္တားမန်ချက်စတာ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဝက်ယော့ရှိုင်းယား၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆောက်ယော့ရှိုင်းယား၊ အရှေ့ဘက်တွင် နော့တင်ဟမ်ရှိုင်းယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် လက်စတာရှိုင်းယား၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် စတန်းဖို့ရှိုင်းယား၊ အနောက်ဘက်တွင် ချက်ရှိုင်းယားတို့ ရှိသည်။ အမျိုးသားဥယျာဉ်ထဲရှိ ကင်ဒါစကောက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် နယ်မြေ၏ အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၆၃၆ မီတာ (၂၀၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဒါဘီရှိုင်းယားမှ ထရန်းမြစ်ထွက်သွားသည့် ထရန်းမဲဒိုးမှာ အနိမ့်ဆုံးအရပ်ဖြစ်ပြီး ၂၇ မီတာ (၈၉ ပေ) သာ မြင့်သည်။  ဒါဝမ့်မြစ်သည် စီရင်စုအတွင်း အရှည်ဆုံး (၆၆ မိုင်၊ ၁၀၆ ကီလိုမီတာ) ဖြစ်ပြီး မြောက်မှတောင်သို့ ဖြတ်စီးနေသည်။ 

စီရင်စု၏မြို့တော် ဒါဘီကို အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သော်လည်း ရှေးအစဉ်အလာအတိုင်း နယ်မြေအစားပေးသည့်ခေါင်းစဉ်ကို သတ်မှတ်ပေးဆဲ ဖြစ်သည်။ (ကောင့်မောင်ဘ အော့ ဒါဘီရှိုင်းယား စသဖြင့် ဘွဲ့ပေးသော်လည်း တကယ်တမ်း မအုပ်ချုပ် မစီရင်ရ ဆိုလိုသည်) စီရင်စုတွင် လူဦးရေ ၁၀၀၀၀ မှ ၁၀၀၀၀၀ အထိ အပြားပြားရှိသည့် မြို့ ၃၀ ရှိသည်။ အများစုမှာ လက်ယာမြေများတွင် နေသည်။

## ကိုးကား
မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်

**မောင်းသူမဲ့ လေယာဉ်** () သည် အရပ်စကား **ဒရုန်း** () ဟူသောအမည်ဖြင့် လူသိများသော လေယာဉ်တမျိုးဖြစ်ပြီး ပိုင်းလော့ခေါ် လေယာဉ်မှူးမှ တက်မောင်းစရာ မလို။ ဒရုန်းများသည် မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်စနစ်၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့်ဆက်သွယ်ရန် မြေပြင်ထိန်းချုပ်စက်နှင့် တွဲသုံးရသည်။ ယင်းသို့ ထိန်းချုပ်ရန်မူ လူသားစက်ကိုင်ကို သုံးသဖြင့် လေယာဉ်မောင်းအဝေးထိန်းလေယာဉ် (remotely-piloted aircraft) လည်း ခေါ်သည်။ သို့သော် ထိန်းသည်ဆိုခြင်းမှာလည်း အစားစားရှိပြီး လူက ကြားဝင်ထိန်းစရာမလိုသည့်  အလွန်အဆင့်မြင့်သောအဆင့်များအထိ ရှိ၏။ 

မူလက ၂၀ ရာစု စစ်ရေးစစ်ရာကိစ္စများတွင် လူမှာ အရေးပါသော စစ်ဘက်ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်လာသဖြင့် လူသားတို့သွားရန် မသင့်သော အလင်းအားနည်း ညစ်ပတ်လွန်း အန္တရာယ်များသည့် နေရာများကို စေလွှတ်ရန် မျှော်မှန်းတီထွင်ခဲ့သည်။  နည်းပညာမြင့်လာပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကျဆင်းလာခြင်းကြောင့် စစ်ဘက်မဟုတ်သောအသုံးများပါ ရှိလာသည်။ ယင်းတို့တွင် ဝေဟင်ဓာတ်ပုံပညာ၊ ထုတ်ကုန်ဖြန့်ဝေရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ထောက်လှမ်းရေး၊ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေး၊ အဆောက်အဦစစ်ဆေးရေး၊ သိပ္ပံ၊ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းနှင့် ဒရုန်းပြိုင်ပွဲတို့အထိ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကွန်ပျူတာ ထောက်ကူပြု ဒီဇိုင်း

**ကွန်ပျူတာ ထောက်ကူပြု ဒီဇိုင်း** (; CAD) ဆိုသည်မှာ ဒီဇိုင်းပုံစံတစ်ခုနှင့်ပတ်သက်၍ တီထွင်ဖန်တီးခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း၊ အသေးစိတ်လေ့လာစိစစ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိထိရောက်စေရန်ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့၌ အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ကွန်ပျူတာများအသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ကဒ် (သို့) စီအေဒီ (CAD) ဆော့ဖ်ဝဲများကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲသူ၏ ရေးဆွဲနိုင်အား မြှင့်တင်ရန်၊ ဒီဇိုင်းပုံ၏ အရည်အသွေး တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန်၊ (ကွန်ပျူတာ) အသေးစိတ်ညွှန်ကြားချက်များမှတစ်ဆင့် သတင်းချက်လက် ပေးပို့၊ လက်ခံမှု ကောင်းမွန်စေရန်၊ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အချက်အလက်အစုအဝေးကို ဖန်တီးရန်တို့အတွက် အသုံးပြုကြသည ကဒ်မှတစ်ဆင့် ဖန်တီးသော ဒီဇိုင်းများသည် မူပိုင်ခွင့် လျှောက်ထားမှုများ၌ အသုံးပြုရာတွင် ထုတ်ကုန်နှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုများကို ကာကွယ်ရာ၌ အသုံးဝင်လှသည်။ ကဒ်ကိုသုံး၍ ရေးဆွဲထားမှုများသည် ပရင့်ထုတ်ယူရန်၊ စက်တင်ခုတ်စားရန်၊ အခြားထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် များသောအားဖြင့် အီလက်ထရောနစ်ပုံစံများဖြင့် တည်ရှိတတ်သည်။ **CADD** ဝေါဟာရကိုလည်းအသုံးပြုလေ့ရှိကြကာ အနက်မှာ "ကွန်ပျူတာ ထောက်ကူပြု ဒီဇိုင်းနှင့် ပုံကြမ်း" (computer aided design and drafting) ဖြစ်သည်။

အီလက်ထရောနစ်စနစ်များကို ဒီဇိုင်းပြုရာ၌ သီးသန့်အနေဖြင့် EDA (electronic design automation) ဟုသုံးကြပြီး စက်မှုဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းရေးရာ၌ MDA (computer-aided drafting) (သို့) CAD (computer-aided drafting) ဟု သုံးစွဲကြလေသည်။ စက်မှုဆိုင်ရာ CAD (သို့) MAD တွင် ကွန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲများကို သုံးစွဲ၍ စက်မှုပုံရေးဆွဲခြင်းကို ဖန်တီးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များပါဝင်သည်။

စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းများအတွက် ကဒ်ဆော့ဖ်ဝဲများသည် ဗက်တာအခြေခံ ဂရပ်ဖစ်များကို အသုံးပြုကြ၍ ပုံမှန်ရေးဆွဲထားသော ပုံကြမ်းနှင့်ပတ်သက်သော အရာဝတ္ထုများကို သရုပ်ဖော်ပြရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ ထိုကဒ်ဆော့ဖ်ဝဲသည် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည့် အရာဝတ္ထု၏ ပုံတစ်ခုလုံးကို ပြသပေးမည့် "လေးထောင့်ကွက်အပြောက် ဂရပ်ဖစ်စနစ် (raster graphics) ကိုလည်း ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ရိုးရာပုံရေးခြင်းကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်လောက်သာ ရေးဆွဲသည်ထက် ပိုမိုလေသည်။ စက်မှုနှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပုံဆွဲ လက်စွဲကျမ်းအတိုင်း ကဒ်ထုတ်ကုန်များသည် ပစ္စည်းအမျိုးအစား (သတ္တု၊ ပလက်စတစ် စသည်) ၊ ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်၊ အတိုင်းအတာ၊ အင်ဂျင်နီယာ (အတိုင်းအတာ)ကွာဟချက် စသည်တို့နှင့်ပတ်သက်သော သတင်းအချက်အလက်များကို ဖော်ပြပေးရမည်ဖြစ်သည်။

ကဒ်ကို နှစ်ဖက်မြင်စနစ်ရှိ မျဉ်းကွေး၊ ပုံသဏ္ဌာန် နှင့် သုံးဖက်မြင်စနစ်ရှိ မျဉ်းကွေး၊ မျက်နှာပြင်၊ ထုပုံ စသည်တို့ကို ဒီဇိုင်းဆွဲရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။

ကဒ်သည် စက်မှုထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းများ ၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြလေရာ မော်တော်ယာဉ်၊ သင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံ စသည့် လုပ်ငန်းများ၊ ဗိသုကာလုပ်ငန်းများ၊ ခြေတုလက်တု ထုတ်လုပ်ရေး နှင့် များစွာသောလုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် နည်းပညာဆိုင်ရာ လက်စွဲဖော်ပြချက်များ (digital content creation; DCC ဟုလည်းသိကြ) ၊ ကြော်ငြာလုပ်ငန်း၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများတွင် အထူးပြုလုပ်ချက်များအတွက် ကွန်ပျူတာ လှုပ်ရှားမှုများအား ဖန်တီးရန်လည်း ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသေးသည်။ အလွန်ကြီးမားသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုများကြောင့် ယခုဆိုလျှင် ကဒ်သည် ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (computational geometry) ၊ ကွန်ပျူတာ ဂရပ်ဖစ် (ဆော့ဖ်ဝဲ၊ ဟာ့ဒ်ဝဲ နှစ်မျိုးစလုံး) ၊ discrete differential geometry တို့တွင် သုတေသနအတွက် အဓိကမောင်းနှင်သည် အားတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

အထူးသဖြင့် အရာဝတ္ထုများအတွင် ဂျီဩမေတြီ ပုံစံဇီဇိုင်း (geometric model) ကို ရံခါ၌ "ကွန်ပျူတာ ထောက်ကူပြု ဂျီဩမေတြီ ဒီဇိုင်း" (computer-aided geometric design; CAGD) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီဇိုင်းအင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်
ပန်ဂျရှာ တောင်ကြား

ခြင်္သေ့ငါးကောင်တောင်ကြားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော **ပန်ဂျရှာတောင်ကြား** () သည် အာဖဂန်နစ္စတန်မြောက်အလယ်ပိုင်းရှိ တောင်ကြားဖြစ်ပြီး မြို့တော် ကဘူး၏ မြောက်ဘက် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဟင်ဒူကွပ်တောင်တန်းအနီးတွင် ဖြစ်သည်။  တောင်ကြားတွင် ပန်ဂျရှာမြစ် ဖြတ်စီးနေပြီး လူ ၁၀၀၀၀၀ မျှနေသော ဒေသတည်း။ အာဖဂန်နစ္စတန်၏ လူမျိုးကြီးတခုဖြစ်သော တာဂျစ်တို့ ဌာနီဖြစ်သည်။  ယခင်က ပါဝမ်ပြည်နယ်ဝင်ဖြစ်သော်လည်း ၂၀၀၄ ခု၊ ဧပြီတွင် ပန်ဂျရှာပြည်နယ်ဟု သီးခြားဖြစ်လာသည်။ 

၂၀၂၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင် တာလီဘန်တို့အား ခုခံမည့် ခံတပ်အဖြစ် ရွေးထားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
မူလာ

**မူလာ** () သည် မူဆလင် ဗလီခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရကို မူဆလင်ဘာသာရေးရာအား ကျကျနနမသင်ခဲ့ရသော်လည်း ရပ်ရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်လူထုမှ ယုံကြည်လေးစားခံရသူကို သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် သုံးစွဲသည်မှာ အီရန်၊ တူရကီ၊ အလယ်အာရှ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အဇာဘိုင်ဂျန်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ အရှေ့အာရေးဗီးယား၊ ဘဲလကန်နှင့် အာဖရိကဦးချိုဒေသတွင် ဖြစ်သည်။ အခြားဒေသများတွင် အီမန်၊ မဂ္ဂရက် စသဖြင့် သုံးသည်။  မူလာ ဝေါဟာရမှာ အာရပ်အဓိပ္ပာယ်အရ ဘုန်းတော်ကြီး၊ သခင်၊ စောင့်ရှောက်သူ အဓိပ္ပာယ်ထွက်သည်။

ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင်မူ မူလာ (몰라) ဟူသည် ငါမသိဘူးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 

## ကိုးကား
မိုဟာမက် အူမာ

thumb
**မိုဟာမက် အူမာ** ( ၊ ၁၉၆၀ - ၂၀၁၃ ဧပြီ ၂၃) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီး မူလာ ခေါ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တယောက် ဖြစ်သည်။ တာလီဘန်အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်သော မူဟာဂျစ် စစ်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ၁၉၉၆ ခုတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံကို ထူထောင်သည်။

စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုကို လုပ်ဆောင်သည့် အိုစမာဘင်လာဒင်နှင့် အခြား အယ်ကိုင်ဒါလက်နက်ကိုင်တို့ကို လက်ထောက်ချသူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာအမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အလိုရှိစာရင်းတွင် ပါဝင်လာသည်။  အမေရိကန်တို့ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ဝင်လာသည်နောက် ကန္ဒမာရှိနေအိမ်မှ တိတ်တဆိတ်ပြေးကာ တာလီဘန်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အား ညွှန်ကြားပြီး နေတိုးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို၎င်း၊ အမေရိကန်နောက်ခံ အာဖဂန်နစ္စတန်အစိုးရကို၎င်း ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်သည်။ သတင်းရင်းမြစ်အချို့က မကွယ်လွန်မီအထိ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ကရာချီမြို့တွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် သတင်းထောက် ဘတ္တီဒမ်ကမူ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဇာဘူမြို့ရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းအနီးတွင် ရုပ်ဖျက်နေထိုင်သည် ဆို၏။  

အူမာသည် ၂၀၁၃ ခု၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်တွင် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် လွန်သည်။  သေဆုံးကြောင်းကို တာလီဘန်အဖွဲ့က ၂ နှစ်ကြာ သတင်းမဖော်ဘဲ နေသည်။ နောက် အာဖဂန်နစ္စတန်၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးမှ ဖော်ထုတ်နိုင်မှသာ လူထုက သိရသည်။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တာလီဘန် ခေါင်းဆောင်များ
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ဂျန် ဖစ်

thumb|320x320px|လင်းယုန်များ
**ဂျန်ဖစ်** သို့ **ဂျိုဟန္နက် ဖစ်** (၁၆၀၉ ဩဂုတ် ၁၉ - ၁၆၆၁ စက်တင်ဘာ ၁၁) သည် (ဘယ်လဂျီယံတောင်ပိုင်းမှ) ဖလမ်းမစ်လူမျိုး နံရံဆေးရေးပန်းချီ၊ ပုံကြမ်းဆွဲသမားနှင့် ပန်းချီမျက်နှာပြင်အချောသတ်သမားဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစုတွင် ထိပ်တန်း တိရစ္ဆာန်ပုံ,ဆွဲသူတို့အနက် တဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး သူဆွဲသော တိရစ္ဆာန်နှင့် ဖျက်ထားသော အမဲကောင်၏ အသားစပုံတို့မှာ အသက်ဝင်လှ၏။ 

## ကိုးကား
ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲ

**ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲ** သည် ဆိုဗီယက်တပ်တော်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့က တဖက်၊ အာဖဂန်လက်နက်ကိုင်အုပ်စုများ (ပေါင်းရုံး၍ အာဖဂန် မူဂျာဟစ်ဒင် ဟု ခေါ်) နှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ် မော်ဝါဒီအုပ်စုတို့က တဖက်၊ ၁၉၈၀ ကာလများတွင် အာဖဂန်နယ်စပ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် ၉ နှစ်ကြာ ဆင်နွှဲသော ပြောက်ကျားစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်သည်။ မူဂျာဟစ်ဒင်တို့ကို အမေရိကန်တို့က အဓိကထောက်ပံ့ပြီး ပါကစ္စတန်၊ အီရန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ တရုပ်၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့လည်း ကူကြသည်။ စစ်အေးခေတ် ကြားခံစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်သည်။ အာဖဂန်သား ၅၆၂၀၀၀ မှ ၂၀၀၀၀၀၀ ကြား အသက်ဆုံးပြီး သန်းနှင့်ချီသောပြည်သူတို့ ပါကစ္စတန်နှင့် အီရန်သို့ ပြေးရသည်။ ဤပဋိပက္ခကြောင့် လူဦးရေ ၆.၅% မှ ၁၁.၅% အထိ လျော့ကျခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ပြာပုံဖြစ်စေသော ဤစစ်ပွဲသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲအောင် တစိတ်တဒေသ ထောက်ပံ့ပြီး စစ်အေးကာလကို အဆုံးသတ်နိုင်သည်မှာ အဆိုးထဲမှ အကောင်းတကွက်တည်း။ 

## ကိုးကား
ပရာမီးသီးယပ်စ်

။]]
ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် **ပရာမီးသီးယပ်စ်** (; , ; ဖြစ်နိုင်သည့်အနက်-အမြော်အမြင်) သည် တိုက်တန်မီး နတ်ဘုရားဖြစ်သည်။  ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားများကို ရွံ့မှ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ နတ်ဘုရားများကို အာခံ၍ မီးကို ခိုးယူကာ လူ့လောကတိုးတက်စေရန်အတွက် ပေးသနားခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြကြကာ ၎င်း၏ ဉာဏ်ပညာ၊ လူသား၊ လူ့အကျိုးကို ရပ်တည်ကာကွယ်သူအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားပေသည်။ ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို ကမ္ဘာဦးကာလ ရေကြီးမှုဇာတ်လမ်း၏ သူရဲကောင်းဖြစ်သော ဒြူးကေးလီယန်၏ ဖခင်အဖြစ် ရေးသားမှုများလည်း ရှိကြပေသည်။

မီးကို ခိုးယူ၍ လူ့လောကသို့ ပေးအပ်ခြင်းအတွက် ပရာသီးမီးယပ်စ်အား အပြစ်ပေးခြင်းသည် ရှေးခေတ်၊ ယနေ့ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုများတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်၏ ။ အိုလံပတ်တောင်နတ်ဘုရားများ၏ အရှင် ဇုစ်သည် ပရာမီးသီးယပ်စ်ကို စည်းကမ်းစဉ်လာဖောက်ဖျက်သည့်အတွက် ထာဝရညှဉ်းပန်းမှုဒဏ်ကို အပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ကျောက်ဆောင်တစ်ခုနှင့် တွဲချည်ထားခြင်းခံရကာ သိမ်းငှက်တစ်ကောင်ကို လွှတ်၍ ၎င်း၏အသဲ(နှလုံး)ကို စားစေသည်။) ထိုအစားခံရသော အသဲနှလုံးသည် ညတွင်းချင်း ပြန်လည်ပေါက်ဖွားပြန်၍ နောက်တစ်နေ့တွင် ထပ်မံ အစားခံရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းခံစားရသော သံသရာမှာ အဆုံးမသတ်ပေ။သရုပ်ဖော်တင်စားမှုအဖြစ် ပရာမီးသီးယပ်စ် ပြစ်ဒဏ်သင့်နေရာကို အချို့က ရှာဖွေကြရာ ကော့ကေးဆပ်စ် (ကော့ကာဆပ်စ်) တောင်တန်း၏ မီးတောင်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်သော အီလ်ဘရပ်စ်တောင် (သို့) ကာ့ဇ်ဘက်တောင် ဟူ၍ ဆိုကြပြီး အကြောင်းမှာ ရှေးခေတ်ဂရိသားများသည် အရိုင်းလူများကို ထိုတောင်တန်းအလွန်ဒေသများ၌ နေထိုင်စေခဲ့ကြသည်။ 

ထိုရှေးခေတ်က ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုတွင် ပရာမီးစီးယပ်စ်ကို ကိုးကွယ်မှုပြုသည့် သက်သေအထောက်အထားကို များစွာမတွေ့ရပေ။ ရှေးခေတ် အေသင်သားများ၏ ဘာသာရေးရာဆောင်ရွက်ချက်များတွင် အာရုံစိုက်စရာတစ်ခုအဖြစ် ပရာမီးသီးယက်စ်ကို ထားရှိ၍ ၎င်းကို ကျွမ်းကျင်မှုအတတ်ပညာ၊ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ နတ်များဖြစ်သော အသီးနာနှင့် ဟစ်ဖီးစတပ်စ်တို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။

အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင်ပညာရပ်အယူအဆ၌ ပရာမီးသီးယပ်စ်သည် လူသားတို့၏ လောကဓာတ်ဆိုင်ရာအသိရစေရန် ကြိုးပမ်းမှု၊ အလွန်အကျွံဆောင်ရွက်ခြင်း (သို့) ရည်ရွယ်မှုမရှိသော အကျိုးဆက်များ စသည်တို့၏ ပြယုဂ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အထူးအားဖြင့် ရိုမန့်တစ်ခေတ် (အရိုင်းသဘာဝဖော်ကျူးမှုဝါဒခေတ်) တွင် လူ့လောကအတွက် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်သော တစ်ဦးတည်းသော ပါရမီရှင်၊ သို့သော် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများသည် ကြေကွဲဖွယ်ရာ၊ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျသည့် အဖြစ်သနစ်များကိုသာ ဖြစ်စေသည့် သရုပ်သကန်အဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ခဲ့ကြ၏ ။ ဥပမာပေးရလျှင် မယ်ရီ ရှယ်လီက သူမ၏ ဝတ္ထုဖြစ်သော "ဖရန်ကန်စတိုင်း" ကို ခေါင်းစဉ်ခွဲအဖြစ် "ခေတ်သစ် ပရာမီးသီးယပ်စ်" ဟု ပေးခဲ့လေသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂရိနတ်ဘုရားများ
ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ
အလယ်အပိတ်အဝိုင်းသရ

{{Infobox IPA
|ipa symbol=ʉ
|ipa number=318
|decimal=649
|x-sampa=}
|kirshenbaum=u"
|imagefile=Close central rounded vowel (vector).svg
|imagesize=150px
|braille=356
|braille2=u
}}

**အလယ်အပိတ်အဝိုင်းသရ** () သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို  ဟူ၍ဖော်ပြသည်။ ဤသရသံရော သင်္ကေတကိုပါ "ဘားယူ" (barred u-မျဉ်းတိုတားယူ) ဟုပုံမှန်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။

ဤအလယ်အပိတ်အဝိုင်းသရသည် ရှားပါးသော "နှုတ်ခမ်း(ဝိုင်း) အာခေါင်(မာ)လွန် သရရွေ့" (labialized post-palatal approximant)  နှင့် အသံပိုင်းအရတူညီမှုရှိသည်။

ဘာသာစကားအများစု၌ ဤအဝိုင်းသရကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကိုဆူဝိုင်း၍ အသံထုတ်ကြသည်။ သို့သော် အနည်းငယ်သော ဘာသာစကားများတွင် နှုတ်ခမ်းချပ်၍ ထွက်ရှိကြသည်။

### အင်္ဂါရပ်များ 
*အပိတ်သရဆိုသည်မှာ လျှာသည် ခံတွင်း၌ အမြင့်ဆုံးအနေအထား၌တည်ရှိ၍ "အပိတ်" ဟုသုံးနှုန်းသည်။ ဗျည်းသံဖြစ်သည်အထိ မပိတ်ရပေ။
*သရ၏ ရှေ့နောက်သဘောအရ အလယ်သရအမျိုးအစားဖြစ်ရာ လျှာ၏တည်နေရာသည် အရှေ့သရနှင့် အနောက်သရကြားအလယ်တွင် ရှိသည်။ 
*အဝိုင်းသရများကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကို (ဆူ)ဝိုင်း၍ ထွက်ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပိတ်သရများ
ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ
ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ
အိုအာအန်နမုကန်များ

**အိုအာအန်နမုကန်များ** သည်  လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဧရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်း

**ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်း** သည် ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်၏ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလုံးအနှံ့ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပညာရေးဆိုင်ရာ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်းများကို ဦးဆောင်ပံ့ပိုးနေသော အဖွဲ့လည်းဖြစ်၏ ။ ထုတ်ဝေသူအနေဖြင့် လုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံပေါင်း လေးဆယ်ထက်မနည်းသော နေရာများတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရောင်းချသောနေရာများ၊ ထုတ်ဝေရာ၏ ဗဟိုချက်များ၊ ရုံးခန်းများ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံပေါင်း (၁၀၀) ကျော်မှ စာရေးဆရာများစွာတို့၏ ခေါင်းစဉ်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖြန့်ချိပြီးဖြစ်သည်။ ထုတ်ဝေရာ၌လည်း တက္ကသိုလ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဂျာနယ်၊ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ကို အသေးစိတ်ပြုထားသော စာတမ်းများ (monograph) ၊ ရည်ညွှန်းကိုးကား စာအုပ်/ကျမ်းများ ၊ ကျောင်း/တက္ကသိုလ် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ သင်ကြား/သင်ယူရေး စာအုပ်များ စသဖြင့် မြောက်မြားစွာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပညာရေးဆိုင်ရာ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်းကို ပံ့ပိုးသူအနေဖြင့် နိုင်ငံ (၁၇၀) မှ လေ့လာသူ ရှစ်သန်းကျော်ကို စစ်ဆေး၊ စိစစ်၊ အကဲဖြတ်ပေးပြီးဖြစ်သည်။ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်းအဖွဲ့အစည်းအချို့ကိုလည်း စီမံဆောင်ရွက်ရာ "Oxford, Cambridge and RSA Examinations" (OCR) ၊ "Cambridge Assessment International Education" ၊ "Cambridge Assessment Admissions Testing"  များအပြင် အင်္ဂလိပ်စာ လေ့လာသင်ယူသူများအတွက် "Cambridge Assessment English" ကိုလည်း ဆောင်ရွက်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း
အမြူလာ ဆာလက်

**အမြူလာ ဆာလက်** ( ၊ ၁၉၇၂ အောက်တိုဘာ ၁၅ ဘွား) သည် အာဖဂန်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်မှစ၍ အာဖဂန်အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတမရှိသည့်အတွက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းလျက် ရှိသည်။  ယခင်က ပဉ္စမမြောက် ဒုသမ္မတ (၁) အဖြစ် ၂၀၂၀ ပြည့်မှစ၍ ဆောင်ရွက်ပြီး ယင်းမတိုင်မီ ၂၀၁၈-၁၉ က ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး၊ ၂၀၀၄-၂၀၁၀ တွင် အမျိုးသားလုံခြုံရေးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အရာအသီးသီးတွင် လုပ်ကိုင်ဖူးသည်။ 

ကဘူးမြို့အား တာလီဘန်တို့ ထိန်းချုပ်လိုက်ချိန်တွင် သမ္မတ ဂါနီက နိုင်ငံကို စွန့်သွားရာ ဆာလက်က ပန်ဂျရှာတောင်ကြားသို့ ရွေ့ပြောင်းပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ယာယီသမ္မတအဖြစ် မိမိကိုယ်မိမိ ကြေညာသည်။  တာလီဘန်ဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဦးကို ဖွဲ့စည်းကြောင်းလည်း အာမက်မက်စလောက်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဘစ္စမီလာခန်းမိုဟာမဒ္ဓီတို့နှင့် ပူးတွဲကြေညာသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ဟာမစ်ကာဇိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်

**ဟာမစ်ကာဇိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်** (; ; ) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်၏မြို့တော် ကဘူးမှ ၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အရေးအပါဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ဖြစ်ပြီး စစ်အခြေစိုက်စခန်းကြီးများအနက် တခုလည်း ဖြစ်သည်။ လေယာဉ် ၁၀၀၀ ကျော်ထိန်းနိုင်သည်။ ယခင်က **ကဘူး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်**ဟု တွင်ပြီး ဒေသခံတို့က **ခွါဂျာရဝါ့လေဆိပ်** ခေါ်ကြသည်။ အချို့လေကြောင်းလိုင်းများပင် ခွါဂျာရဝါ့အမည်ကို သုံးတတ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုတွင် သမ္မတဟောင်း ဟာမစ်ကာဇိုင်းကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်ကို အာဖဂန်နစ္စတန် အမျိုးသားညီလာခံက အဆိုသွင်းရာ သမ္မတ အက်ရှရက်ဂါနီရော ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကပါ သဘောတူခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ကဘူးအား တာလီဘန်တို့ သိမ်းလိုက်သည်နောက် အရပ်ဘက်လေယာဉ်ပြေးဆွဲမှုများကို အခြေအနေမတည်ငြိမ်ခင်အထိ အားလုံး ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ အမေရိကန်နှင့် နေတိုးတပ်ဖွဲ့များသာ လေဆိပ်တွင် ရှိနေသည်။ အာဖဂန်အမျိုးသားစစ်တပ်နှင့် အာဖဂန်အမျိုးသားရဲတပ်ဖွဲ့တို့က တပ်ဖျောက်ကာ ယင်းနယ်မြေတွင် ကင်းလှည့်ခြင်း မလုပ်တော့ပြီ။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် စစ်ဘက်လေယာဉ်ပြေးဆွဲမှုကို ပြန်စသည်။ ယခင်နေ့က လေယာဉ်ခိုးစီး၍ သေဆုံးသူ ၇ ယောက် ရှိခဲ့၏။

## ကိုးကား
ပက်ရှ်တွန်းဘာသာစကား

**ပက်ရှ်တွန်းဘာသာစကား** () သည် အရှေ့အီရန်သားတို့ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်သည်။ ပါးရှန်းစာပေတို့တွင် အာဖဂန်စကား ( افغانی ) အဖြစ် သိကြသည်။ 

ပါရှတန်လူမျိုးတို့ အဓိကပြောဆိုသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ ခုအနက် တခုဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်၌လည်း ဒုတိယလူသုံးအများဆုံး ဒေသိယဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခီဘာ ပါတွန်ခွါပြည်နယ်နှင့် ဘာလိုချီစတန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းဒိစတြိတ်များတွင် အထူးသဖြင့် သုံးသည်။ ပါရှတိုစကားပြောသူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနည်းဆုံး သန်း ၄၀ ရှိနိုင်သည်။ အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် သန်း ၆၀ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ပါရှတန်လူမျိုးတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စုဖြစ်မှုကို ထင်ရှားစေသော အဓိကမှတ်ကျောက်တည်း။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ဟာမစ် ကာဇိုင်း

**ဟာမစ် ကာဇိုင်း** ( ၊ ၁၉၅၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ဘွား) သည် အာဖဂန် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၀၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်မှ ၂၀၁၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်ထိ တာဝန်ထမ်းသည်။ ကန်ဒါဟာရှိ ပိုပယ်ဇိုင် ဒါရန္နီ လူမျိုးစု၏ ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။

ကန်ဒါဟာဘွား ကာဇိုင်းသည် ကဘူးရှိ ဟာဘီဘီယာအထက်တန်းကျောင်းမှ အောင်ပြီး မဟာဘွဲ့ကို အိန္ဒိယမှ ရသည်။ နောက် ပါကစ္စတန်သို့ ပြောင်းနေကာ ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲကာလနှင့် စစ်ပြီးကာလများတွင် မူဂျာဟစ်တို့အတွက် ပြည်ပမှ ရန်ပုံငွေ ရှာပေးသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာသည်နောက် နိုင်ငံခြားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ လုပ်ကြံခံရသည်နောက် ပိုပယ်ဇိုင်လူမျိုးစု၏ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။

၂၀၀၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ အမေရိကန်တို့ ကျူးကျော်သည့်အခါ ကန်ဒါဟာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မျိုးနွယ်စုများကို ဦးဆောင်၍ တာလီဘန်တို့ကို တိုက်ခိုက်သဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။ ၂၀၀၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျာမနီ၌ကျင်းပသော အာဖဂန်နစ္စတန်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာကွန်ဖရင့်၌ အာဖဂန်နိုင်ငံရေးသမားကြီးများက ကာဇိုင်းကို ကြားဖြတ်အစိုးရအဖြစ် ၆ လကြာ ဆောင်ရွက်ရန် ရွေးသည်။

၂၀၀၂ ခုတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ ကဘူးမြို့၌ ကျင်းပသော ထိပ်သီးညီလာခံမှ ကာဇိုင်းကို ၂ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကြားဖြတ်သမ္မတအဖြစ် ဆက်ရွေးသည်။ ၂၀၀၄ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ကာဇိုင်းကပင် အနိုင်ရကာ အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်လာသည်။ ဒုတိယသက်တမ်းကို ၂၀၀၉ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရကာ သမ္မတဆက်လုပ်ရသည်။  ၂၀၁၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် တာဝန်မှ အနားယူရာ အက်ရှရက် ဂါနီက ၎င်းအရာကို ဆက်ခံသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ
တာ့ခမ်ဂိတ်

**တာ့ခမ်ဂိတ်** () သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ တာ့ခမ်မြို့နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံအကြား နယ်စပ်ဂိတ်တခု ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာပိုင်နက်မျဉ်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ နာဂါဟာပြည်နယ်နှင့် ပါကစ္စတန်၏ ခီဘာ ပါတွန်ခွါပြည်နယ်တို့ကို ဆက်ပေးသည်။ နှစ်နိုင်ငံကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု အဓိကဝင်ထွက်ရာဖြစ်ပြီး ကုန်တင်ကုန်ချစခန်းများလည်း ဂိတ်အနီးတွင် ရှိသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်ဘက်တွင် အမှတ် (၇) အဝေးပြေးလမ်းမသည် တာ့ခမ်မြို့မှ ဂျလာလာဘက်မြို့ကိုဖြတ်ကာ မြို့တော် ကဘူးထိ ရောက်သည်။ ပါကစ္စတန်ဘက်တွင် တာ့ခမ်မှထွက်လာသော လမ်းမှာ အန်(၅) အမျိုးသားအဝေးပြေးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် အဆုံးသတ်သည်။ ယင်းလမ်းမကြီးမှာ အရှေ့ဘက် ပက်ရှဝါမှသည် ခီဘာတောင်ကြားကိုဖြတ်ကာ အခြားလမ်းကြောင်းများမှတဆင့် မြို့တော် အစ္စလာမာဘက်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ အာဖဂန်နယ်ခြားစောင့်ရဲနှင့် ပါကစ္စတန်ရှေ့တန်းနေတပ်ဖွဲ့တို့မှ ယင်းဂိတ်ကို ဟိုဘက်ဒီဘက် စောင့်ကြပ်နေ၏။ နှစ်ဖွဲ့စလုံးမှာ စစ်တပ်လက်အောက်ခံများ ဖြစ်သည်။ 

၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် တာ့ခမ်ဂိတ်ကို တာလီဘန်တို့က စီးနင်းကာ ၂၀၂၁ တာလီဘန်ထိုးစစ်များကြောင့် ဒုတိယမြောက်ဆုံးရှုံးရသော နယ်စပ်ဂိတ်ဖြစ်လာသည်။ ပါကစ္စတန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ယင်းတို့ဘက်ကို ပိတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
ဂါဘီရွန်း

**ဂါဘီရွန်း** သည် လစ်ဗျားဆာဟာကသဲကန္တာရ၏ Idehan Ubari ကန္တရာဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကြီးမားသည့် အိုအေစစ်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လစ်ဗျားနိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသ၏ ဖက်ဇန်ဒေသ၊ ဆာဘာခရိုင်နှင့်  Wadi al Hayaa ခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ 

ကန်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ခရီးသွားများအတွက် ကမ့်နေရာတစ်ခုတည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် လသာဆောင်များ၊ အိပ်စက်အနားယူသည့်တဲများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းဆိုင်များ ရှိသည်။  ကန်၏ ရေသည် ဆားအတော်ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ခြင်များလည်း များစွာ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် နွေရာသီတွင်ဖြစ်သည်။ အောက်တိုဘာလမှ မေလသည် သွားရောက်လည်ပတ်ရန် အကောင်းဆုံး ရာသီဥတု ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Gaberoun, El Mandara and Un Almaa oasis seen in GoogleLocal
* Libya photo album - with photos of the Gaberoun oasis

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အယ်မန်တေတာကန်

**အယ်မန်တေတာကန်**  သည် ကင်ညာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ဘက် ၁၂၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည့် ဆိုဒါကန် တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
## သမိုင်းကြောင်း
ဤကန်ကို ပထမဆုံးမြင်တွေ့ခဲ့သူမှာ ပထမဆုံးလူဖြူအခြေချနေထိုင်သူ ဖြစ်သည့်  Lord Delamere (1879-1931) ဖြစ်သည်။ 

## သက်ရှိဆိုင်ရာ
## ဆက်စပ်နေသည့် နေရာများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
တာဟူး ဂျန်ပေါ

**တာဟူး ဂျန်ပေါ**သည် ကျယ်ပြန့်လှသော အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားနှင့် ဂျာဗားဘာသာစကားဖြင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုမည်ဆိုလျှင် "တို့ဟူးအရော"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး အရှေ့ဂျာဗားတို့ဟူးဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤဟင်းလျာပြင်ဆင်ပုံမှာ လှီးထားသော *တာဟူး ဂိုရင်း* (တို့ဟူးကြော်)၊ *လွန်တောင်း* (ဆန်ကိတ်)၊ *လန်သို* (ပဲလွန်းကြော်) သို့မဟုတ် တခါတရံ၌ *ပါကယ်ဒယ်* (အားလူး သို့မဟုတ် ပီလောပီနံထောင်း အပြားကြော်)၊ ပဲပင်ပေါက်၊ လက်ဆက်သော ဆလတ်ရွက်၊ အဝါရောင် ခေါက်ဆွဲနှင့် ကရုပက်မုန့်ကြွပ်တို့ကို အမွှေးအကြိုင်ကဲသော အမဲသားပြုတ်ရည်ထဲတွင်ထည့်၍ ကြက်သွန်ကြော်လေးဖြူးပြီး ဆမ်ဘယ်ငရုတ်သီးဆော့ဖြင့် တည်ခင်းခြင်းဖြစ်သည်။ အမွှေးကဲသော အမဲသားပြုတ်ရည်တွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အရှေ့ဂျာဗားအစားအစာများအတွင် များသောအားဖြင့် အသုံးပြုသော ငါးပိအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည့် ပဲ့တီစ်ကို ထည့်ထားသည်။ 

ဤဟင်းလျာသည် ဆူရာဘာယားမြို့၊ လာမွန်ဂန်၊ ဂရဲ့စစ်ခ်နှင့် စီဒိုအာဂျိုစသော ဒေသတို့ပါဝင်သည့် ဆူရာဘာယာမီသရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာ(ဂီဘန်ဂရဲ့တော့ဆူဆီလာ) ဒေသထွက်ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် ဤအစားအစာကို အင်ဒိုနီးရှားမြို့ကြီးများ လမ်းဘေးလက်တွန်းလှည်းများဖြင့် ရောင်းချလေ့ရှိကြပြီး အထူးသဖြင့် ဂျာဗားဒေသတွင် ဝါရုန်း(warung)ဟုသော လမ်းဘေးဈေးဆိုင်များတွင် "တာဟူး ဂျန်ပေါ လာမွန်ဂန်"ဟူ၍ဆိုင်များအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ရောင်းချကြသည့်။ 

## အခြားကြည့်ရန်
* ဘာတာဂေါ
* တာဟူး ဂိုရင်း
* တို့ဟူးဟင်းလျာများစာရင်း
* အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
* Tahu campur recipe (in Indonesian)

ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော်

**ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော်** (simplified Chinese: 中秋节; traditional Chinese: 中秋節) သည် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ လူအများ ဆင်နွှဲကြသည့် ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်ကို "လပွဲတော်" သို့မဟုတ် "လကိတ်မုန့်ပွဲတော်" ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤပွဲတော်သည် တရုတ်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ပြီးပါက ဒုတိယမြောက်အရေးအကြီးဆုံး အားလပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၃၀၀၀ ကာလက ဖြစ်သည်။ တရုတ်အင်ပါယာအုပ်ချုပ်သူများသည် သီးနှံများအထွက်တိုးစေရန်အတွက် လမင်းထံ  ဆုတောင်းပသမှုများ ပြုလုပ်ရာမှ ဖြစ်လာသည်။

ပွဲတော်ကို တရုတ်ပြက္ခဒိန်၏ ၈ လပိုင်း ၁၅ ရက်နေ့ လပြည့်ရက် ညအခါတွင် ကျင်းပကြသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ဖြင့်ဆိုပါက စက်တင်ဘာလလယ်မှသည် အောက်တိုဘာလ အစောပိုင်းအချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် လသည် အတောက်ပဆုံးနှင့် အရွယ်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု တရုတ်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုအချိန်သည် ဆောင်းဦးရာသီအလယ်ကာလဖြစ်ပြီး သီးနှံများ ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။

အရွယ်အစားနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည့် မီးအိမ်များကို သယ်ဆောင်ခြင်း၊ ပြသထားခြင်းများဖြင့် အထိမ်းအမှတ်မီးအိမ်အဖြစ် ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုမီးရောင်သည် လူအများအား ကောင်းသောထမြောက်အောင်မြင်ခြင်းလမ်းကြောင်းဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်းနှင့်ကောင်းသော ကံကြမ္မာများကို ရရှိနိုင်သည်။ ပွဲတော်ကာလတွင် မြေပဲချိုများ၊ ကြက်ဥနှစ်များ၊ အသားများနှင့် ကြာစေ့နှစ်များပါဝင်သည့် မုန့်ချိုများကို စားကြသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* San Francisco Chinatown Autumn Moon Festival
* at Sumiyoshi-taisha, Osaka, Japan
*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဆောင်းဦးရာသီပွဲတော်များ
အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း

**အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း** (, OUP) သည် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ တက္ကသိုလ်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော တက္ကသိုလ်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင် ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနောက် ဒုတိယသက်တမ်းအရှည်ဆုံးလည်းဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဌာနတစ်ခုဖြစ်၍ တက္ကသိုလ် ဒုတိယအဓိပတိက ခန့်အပ်သော တက္ကသိုလ်ဆရာ (၁၅) ဦးဖြင့် စီမံထိန်းကျောင်းကြ၍ ၎င်းတို့ကို "ပုံနှပ်လုပ်ငန်း ကိုယ်စားလှယ်များ" အဖြစ်လည်း သိရှိကြလေသည်။ ကိုယ်စားလှယ်များတွင် အတွင်းရေးမှူးဆိုသူ ထားရှိပြီး ၎င်းက ဦးဆောင်၍ OUP ၏ အလုပ်အမှုဆောင်ချုပ်နှင့် အခြားတက္ကသိုလ် အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အဓိကကိုယ်စားလှယ်တော်အဖြစ် ထမ်းရွက်သည်။ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းသည် ၁၇ ရာစုကတည်းကပင် အပြောင်းအလဲများစွာမရှိသည့် အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတည်တစ်ခု ရှိခဲ့ကြလေသည်။. လုပ်ငန်းသည် အောက်စဖို့ဒ်မြို့၊ ဂျဲရစ်ခို အတွင်းဆင်ခြေဖုံး၊ ဆမ်းမားကောလိပ်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်၊ ဝေါလ်တန်လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း
မာရီယံ အတာဟီ

**မာရီယံ အတာဟီ** ( ၊ ၁၉၈၈ ဘွား) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား အမျိုးသမီးရေးရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
ငယ်ဘဝကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပါကစ္စတန်တွင် အချိန်ကုန်ခဲ့သည်။ သို့သော် မဆုတ်မနစ်ကြိုးစားမှုက ရှဗ္ဗနင်းအစီအစဉ်ဖြင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ပညာသင်ခွင့်ရကာ မဟာဘွဲ့ယူနိုင်ခဲ့သည်။

## လူမှုရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ 
အာဖဂန်နစ္စတန်မှ လူငယ်များ ပြန်ပထွက်နေချိန်တွင် ပြည်တွင်းသို့ပြန်လာသော ရှားပါးသည့်အရေအတွက်အနက် တဦးအဝင်အပါသည်။ ဘွဲ့ရသည်နောက် အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ပြန်လာကာ ကဘူးတွင် နေသည်။ နောက် Save the Children အဖွဲ့၌ အလုပ်ဝင်သည်။

အတာဟီသည် ဘူခါမရုံသော ရှားပါးအမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး အခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းမထားဟု အရွှန်းဖေါက်တတ်သည်။ 

၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ကဘူးမြို့ကို တာလီဘန်တို့ သိမ်းသည်နောက် အတာဟီက တာလီဘန်တို့ သူ့အသက်ကို ရန်ပြုနိုင်သည်မှာ အသေအချာပင်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ 
* https://twitter.com/atahimariam

## ကိုးကား
ဟာရှင် အက်စလာမီ

**မိုဟာမက် ဟာရှင် အက်စလာမီ** () သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုတွင် ထောက်ပံ့ကြေး ဒေါ်လာ ၁၀၀ ရခဲ့သော ကုံကုမံစိုက်ပျိုးရေးကို ၂၀၁၉ ခုတွင် ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖိုး ပြည်ပပို့နိုင်သည်အထိ တိုးချဲ့တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။  ယင်းကာလသည်လည်း တိုက်ပွဲများကြောင့် တည်ငြိမ်သည်မဟုတ်။ အာဖဂန်သမ္မတသည် ပြည်တွင်းထွက်ကုန်ကို အားပေးရန် အီရန်မှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တင်သွင်းမှုကို ပိတ်ရာ နှစ်နိုင်ငံအကြား အနုစားစစ်ပွဲပင် စဖြစ်သွားသည်။ 

## ပညာရေး 
ကဘူးတက္ကသိုလ်မှ စိုက်ပျိုးရေးဘွဲ့ရသည်နောက် ၁၉၈၁ ခုတွင် အီရန်သို့သွားစဉ်ကုံကုမံ၏အဖိုးတန်ပုံကို စသိသည်။ ဆိုဗီယက်တို့ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ဝင်စဉ်ကာလ ၁၉၇၉ ခုတွင် အက်စလာမီက ကဘူးတွင်ပင် ရှိသေးသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ကွန်မြူနစ်အစိုးရတက်လာသည်နောက် ကျောင်းနေဘက်များ အဖမ်းအဆီးခံရကာ ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် ကမောက်ကမဖြစ်သည်နောက် အီရန်သို့ ရှောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အီရန်၌နေစဉ် ကျေးလက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေးနည်းတို့ကို လေ့လာကာ ၁၀ နှစ်ကြာပြီးမှ ဟီရတ်ပြည်နယ်သို့ ပြန်လာသည်။ 

## စဦးအစီအစဉ် 
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်စိုက်ခြင်းမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ ပြည်နယ်အားလုံးတွင် မဖြစ်နိုင်။ လူအင်အားသုံးရသဖြင့် လုပ်အားပေါသော ဟီရတ်ပြည်နယ်မှ စရခြင်းတည်း။ အရည်အသွေးကောင်းလျှင် ကုံကုမံဈေးသည် ဘိန်းစိမ်းဈေးကိုပင် ယှဉ်နိုင်သည်။ ၁၉၉၈ ခုတွင် လယ်သမားများအား ကုံကုမံစိုက်အောင် ထောက်ပံ့ပေးရန် ဒိန်းမတ်မှ ပြည်ပအထောက်အပံ့အဖွဲ့ (Danish Committee for Aid to Afghan Refugees) ကို ထောက်ပံ့ကြေးပေးရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ရသော ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဖြင့် လယ်သမား ၄ ယောက်သုံးကာ စစိုက်သည်။ ယခုအချိန်အထိ ဟီရတ်သည် အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ကုံကုမံအထွက်ဆုံးဒေသအဖြစ် ရှိနေသည်။ ကုံကုမံကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ်၎င်း၊ ရေမွှေးတွင်၎င်း၊ ဆိုးဆေးအဖြစ်၎င်း၊ ဆေးအဖြစ်၎င်း လူသားတို့သုံးစွဲသည်မှာ နှစ် ၃၀၀၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ အလေးချိန်အရ တပေါင်လျှင် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ရသဖြင့် ကုံကုမံကို ရွှေနီဟုပင် တင်စားကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ဝါရှင်တန်ပို့စ်

***ဝါရှင်တန်ပို့စ်*** (, the Post)သည် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် ထုတ်ဝေသော အမေရိကန် နေ့စဉ်သတင်းစာဖြစ်၍ ဝါရှင်တန်မြို့ပြနယ်မြေတွင် စောင်ရေအား အကောင်းဆုံးသတင်းစာဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတွင်း၌ ဖတ်သူအင်အားသည်လည်း များပြားသည်။ နေ့စဉ် ဆိုက်ကြီးမူကို ဝါရှင်တန်ဒီစီ၊ မယ်ရီလန်း၊ ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်တို့အတွက် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသည်။ သတင်းစာသည် ပူလစ်ဇာဆု ၆၉ ကြိမ်အထိ ရရှိထားကာ နယူးယောက်တိုင်းစ်ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံးရရှိထားခြင်းဖြစ်၏ ။ ဝါရှင်တန်ပို့စ်မှ သတင်းသမားများသည်လည်း နီးမန်အဖွဲ့ဝင်ဆု (Nieman Fellowship) ၁၈ ကြိမ်၊ အိမ်ဖြူတော် သတင်း ဓာတ်ပုံသမားများအဖွဲ့ဆု ၃၆၈ ကြိမ် ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်။  သတင်းစာကို နိုင်ငံရေးသတင်းဖော်ပြထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် လူသိများကြ၍ နိုင်ငံခြားသတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းဖြန့်ဝေမှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်သော အနည်းငယ်သာကျန်တော့သည့် သတင်းစာများထဲက တစ်ခုလည်းဖြစ်ပေသည်။

၁၈၇၇ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ အစောပိုင်းနှစ်ကာလများတွင် ပိုင်ဆိုင်သူအချို့ ပြောင်းလဲမှုများရှိပြီး ငွေရေးကြေးရေး၊ တည်းဖြတ်သူ ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ရုန်းကန်ခဲ့ရကာ ထို့နောက် ငွေထောက်ပံ့သုံးစွဲနိုင်သူ ယူဂျီးန် မဲယာက သတင်းစာ၏ ၁၉၃၃ တွင် ဒေဝါလီခံရမည့်အခြေအနေမှ ဝယ်ယူခဲ့၍ အသစ်တဖန်ပြန်လည် တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ကတ်သရင်း ဂရေဟမ်၊ ဖိလစ် ဂရေဟမ်တို့က အပြိုင်အဆိုင်ထုတ်ဝေနေသော သတင်းစာများကို ဈေးကွက်စီးနိုင်ရန် ဝယ်ယူခဲ့ကြသည်။ 

အင်တာနက်ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဝါရှင်တန်ပို့စ်၏ ပြည်တွင်း၊ နိုင်ငံတကာ ဖြန့်ကျက်နိုင်အားကို တိုးမြှင်နိုင်ခဲ့လေ၏ ။ ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာတွင် ဂရေဟမ်မိသားစုက သတင်းစာကို နဲ့ရှ်ဦးပိုင် (Nash Holdings) သို့ အမေရိကန်ဒါ်လာ သန်း ၂၅၀ ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝါရှင်တန်ပို့စ်