open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သုံးရောင်ခြယ် သီချင်း

**သုံးရောင်ခြယ်သီချင်း**သည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ရေးဆွဲအသုံးပြုခဲ့သော အလံ၏အကြောင်းကို ဖော်ကျူးထားသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ သုံးရောင်ခြယ်ဟူသည် ထိုအလံ၏ အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အနီရောင်တို့ပင်ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပထမဆုံးရေးဆွဲခဲ့သော အလံတွင် အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အနီရောင် ရေပြင်ညီမျဉ်းသုံးကြောင်းပါရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အလယ်၌ဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ တွင်မူ တူနှင့်တံစဉ်းကို ဒေါင်းရုပ်‌နေရာတွင် အစားထိုး၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

သို့ဖြစ်ရာ ထိုသုံးရောင်ခြယ်သီချင်းတွင် စာသားမူများကွဲပြားခဲ့သည်။ မူလရေးသားထားသော စာသားကို "ပထမသုံးရောင်ခြယ်" ဟူ၍လည်းကောင်း တူတံစဉ်းပါသည့်အလံစာသားကို "ဒုတိယသုံးရောင်ခြယ်" ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

]]

## စာသား
သီချင်းစာသားကို ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်မှ ရေးစပ်ခဲ့သည်။

တို့ဗမာခေတ်အစဉ်မညှိုးပြီီ၊ ရှစ်ပုလ္လင်စိုးပါတဲ့၊ ဓမ္မရာဇ်ဘုရင်မျိုး ကုန်းဘောင်နွယ်မှန်သည်၊ (သုံးရောင်ခြယ်)၂ အလံ‌တော်ကြီး ... ကမ္ဗည်းနဲ့စိုက်ထူမည်။

၁။ (ဗုဒ္ဓဗမာပြည်၊ ဥတ္တမဇာဂီ၊ အောင်မင်္ဂလာတရားနဲ့စုံညီ)၂ (အတိတ်တဘောင် ဩဘာထွန်းသည်၊ အတိတ်ဆောင်ကာ ပြောရဦးမည်၊ နမိတ်တဘောင်ဩဘာထွန်းသည်၊ ကျွန်းလက်ျာဇမ္ဗူဒီ)၂ 
(ဒို့အမျိုးဇာတိက ဘုန်းရှိခဲ့တာယုံကြည်၊ တက်လူများ သည်စိတ်ထားနဲ့ စွန့်စားခဲ့ကြသည်)၂ 
(ဗမာပြည်ဝယ် ဘုန်းရောင်လက်သည်၊ သာကီနွယ် ကုန်းဘောင်ဆက်အညီ)၂ ကမ္ဘာကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်၊ ခေတ်သစ်ထူထောင်မည်၊ အရောင်သုံးမျိုးနဲ့ တို့အလံစိုက်ထူမည်။

(သံပြိုင်) (ဗမာကိန်းအညီ၊ အဝါအစိမ်းအနီ၊ အဝါရောင်ဆိုတာကတော့ ဘာသာရယ်၊ သာသနာရယ်၊ ပညာရယ် တိုးလိမ့်မည်၊ အစိမ်းရောင်ရည်ရွယ်ချက်က စပါးဆန်ရေ–ရွှေငွေရတနာ အထွေထွေသာပေါမည်၊ (အနီရောင်မြင်သူအသည်းမှာ ရဲစိတ်ရဲမာန်ထက်သန်ရမည်)၂ တို့ဗမာကုန်းဘောင် နွယ်မှန်သည်၊ သုံးရောင်ခြယ်အလံတော်ကြီး ကမ္ဗည်းနဲ့ စိုက်ထူမည်။

၂။ (တို့ဗမာပြည်)၂ အရှေ့ဘက်မှာတော့ ပြု‌‌ပ္ပေရှမ်းပြည် (တို့ဗမာပြည်)၂၊ အနောက်ဘက်မှာတော့ ဗုဒ္ဓဟေနန်းတည်၊ တောင်ဘက်ကတော့ သမုဒ်ရေေစခန်းညီ၊ မြောက်ဘက်မှာ တရုတ်‌ပြေစခန်း အေးချမ်းသာစည်၊ (မြန်မာပြည်မှာလေ – ရာဇာကင်းပေမယ့် – သာသာနာအဆင်းကတော့ လင်းပေသည်)၂ မင်းနေပြည်တရားအမှန်ကြိုက်သည်၊ ကမ္ဘာ့အလံစိုက်မည်၊ တိုက်တစ်သောင်းက ခညောင်းရပေသည်၊ တို့အလံတော် အရောင်သုံးမျိုး တန်ခိုးနဲ့စုံအညီ ...။

(သံပြိုင် ပြန်ကောက်) ဗမာကိန်းအညီ၊ ဝါစိမ်းအနီီ၊ ကမ္ဗည်းနဲ့စိုက်ထူမည်။

## သုံးရောင်ခြယ်တူတံစဉ်း
သုံးရောင်ခြယ်တူတံစဉ်းစာသားကိုမူ ဒဂုန်ဆရာတင်ကရေးစပ်ခဲ့သည်။

ဝါစိမ်းနီတူတံစဉ်း သီချင်းကိုဖြင့်၊ ဗမာကိန်းအညီ ဇမ္ဗူတခွင် ပွင့်လင်းစေဘို့၊ မောင်ရယ် … မူ အမြန်ရှင်းအောင်ပ ပြောပြချင်တယ်၊ ဗမာ့အလံကြီးရယ်ဟု ကမ္ဘာ့ရန်မီးတွေ အဖြာဖြာကွယ်ဘို့၊

သာသာနာနွယ် ဝါရောင်သုံးတယ် ဘုန်း … ဘုန်းတောက်လို့ကြွယ်၊ (ထူးထူးခြားခြား ဗမာများနေတဲ့ ဗမာတိုင်းပြည်ရဲ့ ကျက်သရေ အသွယ်သွယ်)၂၊ သာသနာတော် ထွန်းရာအရပ်မို့ကွယ် အထက်က အဝါရောင်ခြယ်၊ 
သစ်ဝါး ရေနံ ကျောက်သံ စပါး ထွက်တယ်၊ စိုစိုစိမ်းစိမ်း အထိမ်းအမှတ်ခြယ်၊
သတ္တိဂုဏ် ရဲဂုဏ်ကိုသာ တကယ်၊ သွေးသစ် အနီရောင်ခြယ်
(သုံးရောင်လွှမ်းခြယ် ဆန်းကျယ်၊ ခေတ်သစ် ထူထောင်နိုင်မယ်)၂ 
အောင် ... အောင်လံတော်ကြီး နိသျှည်းမြင်စေဘွယ်။

## အခြားဖတ်ရန်
* တို့ဗမာ သီချင်း
* မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံတော်
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ: မြန်မာ့ဂီတ
ကဏ္ဍ: မြန်မာသီချင်းများ
ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြော

**ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြော** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထိုင်းနိုင်ငံဖက်အထိ ၅၁၀ ကီလိုမီတာခန့် အရှည်တည်ရှိသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် ၁၉၁၂ မေမြို့ငလျင် လှုပ်ခတ်စေသည့် ရင်းမြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောကဲ့သို့  သေချာစွာလေ့လာထားမှုမျိုး မရှိပေ။ ပြတ်ရွေ့ကြောသည် ရှမ်းတောင်တန်းများတစ်လျှောက် တည်ရှိနေကာ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် အပြိုင်အနေအထား တည်ရှိသည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြော၏ ရွေ့လျားမှုနှုန်းသည် 1 mm/yr ဖြစ်သည်။

## အပိုင်းများ
.]]

### မြစ်ငယ်အပိုင်း
ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြောဇုံ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် ၁၆၀ ကီလိုမီတာရှိကာ တောင်ကြီးမြို့၏ မြောက်ဘက်မှစကာ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ဘက်တွင် အဆုံးသတ်သည်။ မြစ်ငယ်အပိုင်းဟူသည့် အမည်သည် မြစ်ငယ်မြစ်ကို ယူ၍ ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မြစ်ငယ်ပြတ်ရွေ့ကြောအပိုင်းတစ်ခုလုံးသည် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကာ ပမာဏ ၇.၇ ရှိသည့် ငလျင်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

### တောင်ကြီးအပိုင်း
ဤပြတ်ရွေ့ကြောအပိုင်းသည် ၅၀ ကီလိုမီတာ အကျယ်ကာ ၁၀၀ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ဘေးနားတွင် တောင်ကြီးနှင့် ပင်းဒယ ပြတ်ရွေ့ကြောနှစ်ခု တည်ရှိသည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် သာမန်ပြတ်ရွေ့ကြာများ ဖြစ်ကြသည်။ သုတေသနပညာရှင်များက ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက် 1260 ± 30 BP နှင့် 4660 ± 30 BP စသည့်အချိန်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်နှစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၈ လန်ကန့် - ဂန့်မ ငလျင်များနှင့် ၂၀၁၁ တာလေးငလျင်များ သည် မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကြီးမားသည့် ငလျင်များ ဖြစ်ကြသည်။ သုတေသနလေ့လာမှုများက ခန့်မှန်းသည်မှာ ဤပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက် လှုပ်ခတ်သည့် ငလျင်များ၏ ပြင်းအားသည် M6.8 မှ 8.4 အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
၂၀၂၀ နွေရာသီ ပါရာလမ်းပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း

ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့တွင် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၅ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သည့် မသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲသို့ မြန်မာအသင်းသည် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။သို့သော် နိုင်ငံ​ရေးအ​ခြေအ​နေများ​ကြောင့် ပြိုင်ပွဲ စတင်ချိန်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။။

## ရေကူး
မြန်မာအသင်းသည် ရေကူးအားကစားနည်း၌ ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ခွဲတမ်းရရှိခဲ့သည်။သို့​သော် ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိခဲ့​ပေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ ပါရာလမ်းပစ်ပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)

ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ပြည်ပရောက် ကိုရီယားလူမျိုးများအရေး ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၁၉၄၈ခု ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်မှစ၍ **နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန**ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ ရုံးချုပ်အဆောက်အအုံမှာ လက်ရှိတွင် ဂျုံးနိုခရိုင်၌ တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
သမ္မတ ရီဆွန်းမန်းလက်ထက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းသည့် အစိုးရဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေအရ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒဆိုင်ရာ၊ ပြည်ပရောက် ကိုရီယားလူမျိုးများအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေး၊ သဘောတူစာချုပ်စာတမ်း၊ သံခင်းတမန်ခင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်ရသည်။ ဝန်ကြီးဌာနတည်ထောင်ပြီ များမကြာမီ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံများသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ တွင် နိုင်ငံခြားရေး သုတေသနသိပ္ပံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ သမ္မတ ဘတ်ဂွန်းဟျဲ လက်ထက်တွင် မူလအမည်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## ဖွဲ့စည်းပုံ
ဝန်ကြီးလက်အောက်တွင် ဒုဝန်ကြီးနှစ်ဦး၊ ကိုရီးယားအမျိုးသား သံတမန်ရေးအကယ်ဒမီမှ ဒုဝန်ကြီးအဆင့်ရှိ အဓိပတိ၊ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ်တို့ ရှိကြသည်။

## ဝန်ကြီးများစာရင်း 
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* Ministry of Foreign Affairs
* Ministry of Foreign Affairs (English)

ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
ကော့မြစ်

**ကော့မြစ်** သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဖြစ်သန်းစီးဆင်းနေသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။
## မြစ်လမ်းကြောင်း
မြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ Daen Lao  တောင်တန်းများမှ စတင်ဖြစ်တည်လာသည်။ ၎င်းသည် အရှေ့ဘက် မြန်မာ - ထိုင်းနယ်စပ် သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းကာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည့် Tha Ton ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။ ၎င်းသည် ချင်းမိုင်စီရင်စု၊ Mae Ai ခရိုင်သို့ စီးဆင်းသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဤမြစ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် Chiang Rai စီရင်စုတွင် ဖြစ်ကာ ထိုနေရာတွင် Mueang  Chiang Rai ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက်တွင် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ကွေ့သွားကာMae Chan, Wiang Chai နှင့် Chiang Saen ခရိုင်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။

ဤမြစ်သည် ကျယ်၍ တိမ်ပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းမှုသည် နှေးသည်။ Tha Ton နှင့် Chiang Rai မြို့အကြားရှိ ခရီးတစ်ဝက်ခန့်ဖြစ်သည့် ၆၀၀ မီတာ (၂၀၀၀ ပေ) သည် ကြည်လင်သည့်အနည်းငယ် စီးဆင်းသည်။

Chiang Rai ၏ မြစ်အောက်ပိုင်းရှိ ကီလိုမီတာများစွာတို့သသည် Wiang Chai အနီး တူးမြောင်းတမံသို့ မရောက်ရှိခင်နေရာသည် ကန်တစ်ခု ဖြစ်လျက်ရှိသည်။

ကော့မြစ်သည် Mekong မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လာအိုနယ်စပ်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် Chiang Saen ခရိုင်ရှိ Sop Kok ၏ မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသည်။

Chiang Rai မြို့အနီးတွင် Phahonyothin လမ်းမသည် မြစ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ Chiang Rai မြို့အနီးတွင် ကော့မြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် တံတား ငါးစင်း  ရှိသည်။

## မြစ်လက်တက်များ
ကော့မြစ်၏ အဓိက မြစ်လက်တက်များမှာ ဖန့်မြစ်နှင့် လာအိုမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ဆည်များ
Chiang Rai ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ လယ်စိုက်ခင်းများကို ရေထောက်ပံ့ပေးရန် ဂိတ် ၁၁ ခု ပါရှိသည့် ဆည်အသေး တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤဆည်သည် Hwy 1 တံတား၏ အရှေ့ဘက်  ၁၁ ကီလိုမီတာ (၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် မြစ်ထဲမှ ရေကို ကန်ထဲသို့ ပြောင်းလဲထားသည်။ မိုင်များစွာ ရှည်လျားသည့် ဤဆည်အတွင်းတွင် တစ်နှစ်၏ ရှစ်လကြာ ရေများကို သိုလှောင်သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာဘက်ခြမ်းတွင်လည်း ဆည်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ ထိုနေရာသည် နယ်စပ်မှ ရေဆန်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## တော့ဂီယာ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
Gundam Factory Yokohama

**Gundam Factory Yokohama** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယိုကိုဟားမားရှိ ယာမရှိတဆိပ်ခံတံတားတွင်တည်ရှိသောဖျော်ဖြေရေးနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။  ၎င်း၏အဓိကအင်္ဂါရပ်တစ်ခုမှာ ရွေ့လျားနိုင်​သော Gundamစက်ရုပ်ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုစက်ရုပ်ကြီးသည် ၁၈မီတာမြင့်ပြီး  Pilot-operated "mech"ဟု​ခေါ်​သော ဂျပန်ကာတွန်းဂိမ်းမှဒီဇိုင်းဆွဲထား​ခြင်းဖြစ်ကာ ဤစက်ရုပ်ကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးစက်ရုပ်များထဲတွင် အဆင့်၁၆မြောက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းစက်ရုပ်ကြီးသည် ပထမဆုံးရွေ့လျားနိုင်သောစက်ရုပ်ကြီးအဖြစ်မှတ်တမ်းဝင်ထားသည်။

မူလက Gundam franchise ၏ နှစ်(၄၀)မြောက်နှစ်ပတ်လည်နှင့် ၂၀၂၀ တိုကျိုအိုလံပစ် အတွက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်  အောက်တိုဘာတွင်ဖွင့်လှစ်ရန်စီစဉ်ထားပြီး ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ရောဂါ ကြောင့်တည်ဆောက်မှုနှောင့်နှေးကြန့်ကြာခဲ့ရသည်။  အဆိုပါ site ကို ၁၉ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ၃၁ မတ်လ ၂၀၂၂ခုနှစ် အထိဖွင့်လှစ်မည်ဖြစ်သည်။  ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် Luna Sea ရော့ခ်ဂီတအဖွဲ့သည်အနှစ် ၄၀ မြောက်နှစ်ပတ်လည်သီချင်း The Beyond ကိုဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင်တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်သီဆိုခဲ့သည်။  ပြပွဲမှာထူးခြားချက်နှစ်ခုရှိသည်။

## Gundam Dock 
အဓိကပြသမှုအဖြစ် ရွေ့လျားနိုင်​သောစက်ရုပ်ကြီး Gundam mech ဖြစ်သည်။ RX-78F00 လို့အမည်ပေးထား​သော ထိုစက်ရုပ်ကြီးသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အန်နီမေးရှင်းကားထဲမှအရွယ်အစားအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထားသော တတိယမြောက်စက်ရုပ်ဖြစ်သည်။ တိုကျိုဂန်းဒန်း​ဘေ့စ်တွင် ဆောက်လုပ်ထား​သော အခြားနှစ်ခုမှာ ၂၀၀၉ RX-78-2 နှင့် ၂၀၁၇ RX-0 တို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်
ကဏ္ဍ:Gundam
ဂျပန် အမျိုးသားအားကစားကွင်း

**ဂျပန်အမျိုးသားအားကစားကွင်း** ()သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့ရှိ အမျိုးသားအားကစားကွင်းဖြစ်သည်။ ယခင်က အမျိုးသားအားကစားကွင်းအသစ်ဟု လူသိများသည်။၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲနှင့် နွေရာသီပါရာလမ်းပစ်ပြိုင်ပွဲတို့အတွက် အဓိက အားကစားကွင်းဖြစ်သည်။၁၉၆၄တိုကျိုအိုလံပစ်ကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည့် တိုကျိုအမျိုးသားအားကစားကွင်းကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကာ ယခုအားကစားကွင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ၂၀၁၉ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
## သမိုင်းကြောင်း 
တိုကျိုအနေဖြင့် ၂၀၂၀အိုလံပစ်ကို လက်ခံကျင်းပခွင့် ရရှိပြီးနောက် ယခင်အမျိုးသားအားကစားကွင်းကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ပြုလုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။၂၀၁၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အားကစားကွင်းအဟောင်းကို ဖျက်သိမ်း၍ အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဗိသုကာပညာရှင် Zaha Hadidမှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ကာ ကွင်းအဟောင်းကို ၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ အားကစားကွင်းအသစ်ကို ၂၀၂၀ တိုကျိုအိုလံပစ်မစမီ ၁နှစ်ခန့်အလို ၂၀၁၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ပြီးစီးရန် လျာထားခဲ့ကြသည်။သို့သော် ၂၀၁၅ခုနှစ် မေလတွင် ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေအရ ကွင်း၏ဒီဇိုင်းပိုင်းကို ပြောင်းလဲခဲ့ရသည်။ မူလဒီဇိုင်းတွင်ပါဝင်သော ဖွင့်နိုင်ပိတ်နိုင်သည့် အမိုးအရှင်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ တချို့သော ထိုင်ခုံများကို ယာယီထိုင်ခုံအနေဖြင့် အစားထိုးခြင်း စသည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ​မြေနေရာ ၇၁ဧကကို ၅၂ဧကအထိ လျှော့ချခဲ့သည်။၂၀၁၅ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် Kuma and the Taisei Corporationကို ဒီဇိုင်းပိုင်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးပိုင်းအတွက် ပြောင်းလဲဆောက်လုပ်စေခဲ့သည်။

၂၀၁၆ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နောက်ဆုံးထား ဆောက်လုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ၂၀၁၉ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမျိုးသား အားကစားကွင်းများ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)

ရှိပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ရုံးချုပ်]]
ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန**ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ဒေသဆိုင်ရာ ပညာရေးရုံး ၁၇ ခုလည်း ရှိသေးပြီး၊ အကြီးအကဲများကို ဒေသတွင်းရွေးကောက်ပွဲများမှတစ်ဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။

ရုံးချုပ်မှာ ယခင်က ဂျုံးနိုခရိုင်တွင် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ဆယ်ဂျုံးဒေသ အစိုးရအဆောက်အအုံတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* Ministry of Education
* Ministry of Education 

ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေး
တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု

တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၃၈၇ ဖြစ်သည်။ 

တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် စုစုပေါင်း ကျေးရွာ သုံးခု ပါဝင်သည်။ ထိုကျေးရွာ သုံးခုမှာ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာ၊ ညောင်ရင်းကုန်း ကျေးရွာ နှင့် ရွှေကူ ကျေးရွာတို့ဖြစ်ကြသည်။

တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ထောင်စု ၂၈၄ စု၊ လူဦးရေ ၁၂၀၈ ဦး (ကျား ၅၆၂၊ မ ၆၄၆) ရှိသည်။

ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိန်းဇံမြစ်

picture of the Heinze River mouth. The northernmost Heinze Islands can be discerned in the lower left corner]]

**ဟိန်းဇံမြစ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် တနင်္သာရီတောင်တန်းများမှ စတင်ဖြစ်တည်လာခဲ့ပြီး တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်း၌ ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ကာ အဆုံးသတ်သွားသည်။ ဟိန်းဇံကျွန်းများသည် သေးငယ်သည့်ကျွန်းစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟိန်းဇံမြစ်၏ မြစ်ဝမှ SSW  ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Yadana gas Development Project - Wharf construction
*Yadana gas Development Project - Bridge construction

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
၂၀၀၈ အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအားကစားပြိုင်ပွဲ

**၂၀၀၈ အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအားကစားပြိုင်ပွဲ ()** သည် အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအကြား ကျင်းပသည့် ၁၄ကြိမ်မြောက် အားကစားပွဲတော်ဖြစ်သည်။မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ၂၀၀၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့မှ ၂၁ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။မလေးရှားနိုင်ငံအနေဖြင့် ၁၉၈၄၊၁၉၉၃ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲများပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။နိုင်ငံအသီးသီးမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူ ၁၇၈၉ဦးရှိခဲ့ပြီး မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ ပထမ၊ဒုတိယနှင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။
## လက်ခံကျင်းပခြင်း
### အားကစားကွင်းများ 
ကွာလာလမ်ပူအပါအဝင် နေရာ၃နေရာတွင် အားကစားပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။

## ပြိုင်ပွဲအထိမ်းအမှတ်များ 
### အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် 
၂၀၀၈ အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ လူပုံစံ ရေးဆွဲထားသော အနီရောင်စုတ်ချက်ဖြစ်သည်။ထိုပုံသည် အာဆီယံတက္ကသိုလ်အားကစားသမားများ၏ မြင့်မားသော စိတ်ဓာတ်၊စွမ်းရည်၊ ထည်ဝါမှု၊ အောင်နိုင်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကြယ်အဝါရောင်မှာ အားကစားသမားများ၏ ရည်မှန်းချက်ကို ဖော်ပြသည်။
### အထိမ်းအမှတ်လာဘ်ကောင် 
၂၀၀၈ အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်လာဘ်ကောင်မှာ A1 Angkasawanဖြစ်ကာ ရင်းနီးဖော်ရွေမှု၊ သန်မာမှုတို့ကို ဖော်ဆောင်သည်။
## ပွဲများနှင့်အားကစား 
### ပါဝင်သောနိုင်ငံများ 
မြန်မာနိုင်ငံမှလွဲ၍ ကျန်အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
*
*
*
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
### ဆုတံဆိပ်ဇယား
### ဆုတံဆိပ်ဇယား 
;Key
 အိမ်ရှင်နိုင်ငံ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဆီယံတက္ကသိုလ်များ အားကစားပြိုင်ပွဲ
တန့်မြစ်

**တန့်မြစ်** သို့မဟုတ် **နမ်တန့်မြစ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## မြစ်ရေစီးဆင်းမှု
ဤမြစ်သည် Mongkung ၏ မြောက်ဘက် ရှမ်းတောင်တန်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းပြီးနောက်တွင် တောင်ကဘက်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းကာ Kawnlang, Namsang နှင့် လင်းခေး စသည့်မြို့များကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ Langhko  ဒေသရှိ မြစ်၏ အနက်ပိုင်းနေရာကို နမ်တန့်မြောင်း ဟု ခေါ်ကြသည်။ ၎င်းနေရာသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ် မတိုင်မီကတည်းက ရှိခဲ့သည်။ တန့်မြစ်သည် သံလွင်မြစ်နှင့် လင်းခေးခရိုင်ရှိ Ta - hsopteng ရွာ၏ လက်ယာဘက်ခြမ်းတွင် ဆုံတွေ့သည်။

## သမိုင်း
တန့်မြစ်ကို ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်ဖြစ်သည့် 'နန်းဦးပြင်နှင့် ခွန်ဆန်လော' တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဒဏ္ဍာရီများအရ ကျိုင်းတုံ ဇာတိဖြစ်ကြသည်။ အခြားနေရာများ၌မူ ထိုနေရာသည် ခွန်ဆန်လော က နန်းဦးပြင် နှင့် ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့သည့်နေရာဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ မြစ်ကမ်းနားတွင် နန်းဦးပြင်သည် သေဆုံးနေပြီဖြစ်သည့် သားငယ်လေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ကလေးငယ်၏ သေဆုံးခန္ဓာအား မြစ်ထဲသို့ ပစ်ချလိုက်ပါက ငါးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် မပစ်ချလိုသဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*The Salween River
*Maplandia World Gazetteer
*[Teng River - The British Library - India Office Select Materials](http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/JointEnqList.asp?txtPlace=Teng+(river)&strCat=1) 
*Teng ferry, Laihka 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
နမ့်ပန်မြစ်

**နမ့်ပန်မြစ်** ("ပန့်မြစ်" ဟုလည်း သိကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အဓိက မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် သံလွင်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## မြစ်ရေစီးကြောင်း
Pangkyehtu ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ တောင်တန်းများမှ စတင်ကာ ဤမြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သသည်။ ၎င်းမြစ်သည် Kunhing မြို့သို့ စီးဝင်သည်။ 

နမ့်ပန်မြစ်သည် သံလွန်မြစ်နှင့် Na-hkilek ရွာ၏ လက်ယာဘက်၊ တည်နေရာ 20°57′18″N 98°30′01″E တွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) တွင် တွေ့ဆုံသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*The Salween River

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ပိုင်မြစ်

**ပိုင်မြစ်** သည်  ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မယ်ဟောင်ဆောင်စီရင်စု၊ ပိုင်ခရိုင်၊ Daen Lao တောင်တန်းများမှ စတင်မြစ်ဖျားခံ ဖြစ်တည်လာသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ပထမဆုံး မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ဦးတည်ကာ စီးဆင်းပြီး ထို့နောက်တွင် အရှေ့မှ အနောက်သို့ စီးဆင်းကာ Mueang Mae Hong Son ခရိုင် သို့ စီးဝင်သည်။ ထို့နောက်တွင် ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ကယားပြည်နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်သည် ဤမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) ရှည်လျားသည်။

ဤမြစ်၏ အမည်သည် လန်နဘာသာစကားဖြင့် "ဆင်ထီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် "ပလိုင်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်စဉ်ဇာတ်လမ်းမှာ ၁၄၇၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် Tilokaraj သည် လန်နဘုရင့်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူမင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ သူ၏တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူမင်းသား Si Chaiya အား Ban Don ကို တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူ၏ ဆင်ဖြူတစ်ကောင်သည် ထွက်ပြေးသွားသည့်အတွက် မြစ်ထဲတွင် ရေဖြတ်ကူးနေသည့် သူ၏ ဆင်ကို ပြန်လည်ရှာဖွေရန် စစ်သည်များကို စေခိုင်းခဲ့သည်။ 

ပိုင်မြစ်သည် ဖောင်စီးခြင်းအတွက် ထင်ရှားသည်။ မြစ်ထဲတွင် လျင်မြန်စွာ ရေစီးမှုသည် နိုင်ငံတကာ မြစ်ရေဆိုင်ရာအခက်အခဲစကေးတိုင်းတာချက်အရ အဆင့် ၁ မှ အဆင့် ၄ အထိ ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်လူမျိုးခရီးသွား အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ် Susan van Amerom သည် PVC လှေပေါ်မှ ပြုတ်ကြကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ၍ ပိုင်မြစ်ထဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ပိုင်မြစ်မှနေ၍ တောင်တန်းသစ်တောများ၏ လှပသည့်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ခရီးသွားလာသူများသည် တိတ်ဆိတ်သည့် ကမ်းခြေနေရာများတွင် စခန်းချကာ နေထိုင်ကြသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Pai River in Mae Hong Son
*A New Cyprinid Fish, Hampala salweenensis, from the Mae Pai River
*Huai Nam Dang National Park

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
အဲလဘတ်ရေကန် (အာဖရိက)

**အဲလဘတ်ရေကန်** ( Mwitanzige ကန်, ယခင်က Mobutu Sese Seko ကန် စသဖြင့် သိကြ) သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အာဖရိက၏ ခုနစ်ခုမြောက်အကြီးဆုံး ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
အဲလဘတ်ရေကန်သည် အာဖရိကတိုက်၏ အလယ်ပိုင်း၊ ယူဂန်ဒါနိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုနိုင်ငံတို့၏ နယ်စပ်မျဉ်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည်  Albertine အက်ကွဲကြောင်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းနှင့် အရှေ့အာဖရိက အက်ကွဲကြောင်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၅၁ မီတာ (၁၆၇ ပေ) ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၁၉ မီတာ (၂၀၃၁ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။

## ရေအရည်အသွေး
အလွန်နက်သည့် ကန်များဖြစ်သည့်  Lake Malawi, Lake Tanganyika နှင့် Lake Kivu စသည့်ကန်များနှင့် မတူသည်မှာ အဲလဘတ်ကန်၏ အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်လျက်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ကန်၏ အပူချိန်သည် 27–29 °C (81–84 °F) ပတ်လည်တွင် ရှိပြီး နက်သည့်အပိုင်းများတွင် အောက်စီဂျင်ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

ရေတွင်  pH ၉ အောက် သို့မဟုတ် ပတ်လည်ခန့် ပါဝင်သည်။ လျှပ်စစ်စီးကူးနိုင်စွမ်းသည် 720–780 μS/cm ပတ်လည်ခန့် ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် သန့်ရှင်းသည့်ရေကန်တစ်ခုအတွက် အလွန်မြင့်မားနေသော်လည်း အက်ဒဝါ့ရေကန်ထက် နိမ့်နေသေးသည်။

## တိရစ္ဆာန်များ
### ငါးနှင့် ငါးဖမ်းခြင်း
## သမိုင်းကြောင်း
## ရုပ်ပုံများ

Baker-Lake Albert-1861.jpg|Sir Samuel exploring the lake
Rivers and lakes of Uganda.png|Rivers and lakes of Uganda
Early Ferry, Uganda (15198353996).jpg|Ferry
Lake Albert Channel, Uganda (15192094327).jpg|Channel
Albert Lake (7068054469).jpg|Giraffe by the lake

## ပြင်ပလင့်များ
*Food and Agriculture Organization of the United Nations 
*World Lakes Database entry for Lake Albert 
*"East African Railways and Harbours, Marine Services": photos of East African lake ferries including SS *Robert Coryndon*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဖီယန်ဂါကန်

**ဖီယန်ဂါကန်** သည် ချဒ်နိုင်ငံနှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကန်၏ နယ်နိမိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြထားမှု မရှိပေ။ ကန်၏ အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ရှိ ဧရိယာသည် အမြဲတမ်းစိုစွတ်တောဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ကန်တွင် Logone  မြစ်၏ ရေများကြောင့် ရာသီချိန်ရောက်ပါက ရေလျှံလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အာဆီယံတက္ကသိုလ်များ အားကစားပြိုင်ပွဲ

**အာဆီယံတက္ကသိုလ်များအားကစားပြိုင်ပွဲ ()**သည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများရှိ တက္ကသိုလ်များအကြား ၂နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ကျင်းပသော အားကစားပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ဤပြိုင်ပွဲကို အာဆီယံတက္ကသိုလ်များ အားကစားကောင်စီ(AUSC)မှ ဦးစီးကျင်းပသည်။

## အားကစားနည်းများ 
*ပြေးခုန်ပစ်
*ဘက်စကတ်ဘော
*ကြက်တောင်ရိုက်
*ဘောလုံး
*ပီတန်း
*ပန်ကြပ်ဆီလတ်
*ပိုက်ကျော်ခြင်း
*သေနတ်ပစ်
*ရေကူး
*​ရေကူး (ဒိုင်ဗင်)
*စားပွဲတင်တင်းနစ်
*တင်းနစ်
*တိုက်ကွမ်ဒို
*ဘော်လီဘော
*ကမ်းခြေဘော်လီဘော
*ရက်ဘီ(၇ဦး)
*မြားပစ်
*ဘိုလင်း
*စစ်တုရင်
*ခြင်းလုံး
*ဟော်ကီ
*ဖူဆယ်
*ဂေါက်သီးရိုက်
*ဂျူဒို
*Lawn Bowls
*Netball
*စကွက်ရှ်
*ဗိုဗီနမ်
*ဝူရှူး
## ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဆီယံ နိုင်ငံတကာ အားကစားပြိုင်ပွဲများ
စိုင်ဖူမူလက်ကန်

**စိုင်ဖူမူလက်ကန်** () သည် နရန်မြို့အနီး စိုင်ဖူမူလက်အမျိုးသားတွင် တည်ရှိသည့် တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၂၄ မီတာ (၁၀၅၇၈ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် သစ်ပင်များ ရှင်သန်ပေါက်ရောက်နိုင်သည့် အမြင့်တွင် တည်ရှိပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
]]

ကာဂန်ချိုင့်ဝှမ်းရှိ တောင်တန်းများကို ဖြတ်သန်းကာ စိုင်ဖူမူလက်ရေကန်သို့ သွားရသည်။ ဤကန်သည် နရန်မြို့၏ မြောက်ဘက် ၉ ကီလိုမီတာခန့် (၅.၆ မိုင်) အကွာ၊ Khyber Pakhtunkhwa စီရင်စု၏ Mansehra ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ Malika Parbatသည် ကန်အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည့် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။

ကန်သို့ နွေရာသီတွင် အနီးအနားရှိ မြို့ဖြစ်သည့် နရန်မြို့မှ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းများပြင်းထန်စွာကျဆင်းပြီး မြေပြိုမှုများသည် ကန်နှင့် အခြားဒေသများတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသဖြင့် သွားလာမှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။

## ရုပ်ပိုင်းသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ
## ရုပ်ပုံများ
အောက်ပါရုပ်ပုံများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များကို သိရှိနိုင်ရန် Hover (အပေါ်သို့ရွှေ့) သို့မဟုတ် ကလစ်နှိပ်ပါ။

File:Lake Saiful Malook naran 05.jpg|Lake Saiful Muluk under clouds
File:Saif ul Malook, House of Fairies.jpg|A view of lake in Wortez
File:Saif ul malook lake-01.jpg|Lake Saiful Muluk in a sunny day
File:Lake-Saiful-Malook.jpg|A full view of Lake Saif-ul-Muluk
File:Saif-ul-malook naran valley.jpg|Lake Saif ul Malook in May 2017
File:The Frozen Saif Ul Malook Lake.jpg|The lake freezes over in winter
File:Saif Ul Muluk.jpg|alt= Saif Ul Muluk|Lake Saif ul Muluk in December 2012
File:Lake Saif ul Malook, Khyber Pukhtoonkhwa.jpg|Tourist point with Lake
File:Boat in Saif ul Maluk Lake.jpg|alt=A boat in Saiful Maluk Lake|A boat in Saiful Maluk Lake
File:Lake Saif-Ul-Mulook.jpg|Lake Saif-Ul-Mulook, Kaghan Valley, Pakistan
File:Saif_ul_Maluk_Lake_Pakistan_(Night_view)_Abdul_Majid.jpg|Lake Saif-Ul-Mulook at night

## ပြင်ပလင့်များ
*About Saiful Malook Lake
*PTDC Official website
*Kaghan Valley & Lake Saiful Muluk - Pictures
*Full text of the fairytale associated with the lake.

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ရောက်မြစ်

**ရောက်မြစ်** (, , ; ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မဲခေါင်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝသည် ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်တွင် ရှိပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာကို "ရွှေတြိဂံ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ခရီးသွားများ နှစ်သက်သဘောကျသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

## မြစ်ရေစီးကြောင်း
ရောက်မြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ Daen Lao တောင်တန်းများမှ မြစ်ဖျားခံ ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ထိုင်းနှင့် မြန်မာအကြား နယ်စပ်ဒေသမြစ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြစ်သည် အလျား ၂၆.၇၅ ကီလိုမီတာ (၁၆.၆၂ မိုင်) ရှည်လျားသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Some Selected Wetlands in the Mekong River Basin of Thailand
*Thai geography 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
နို့ကန်

**နို့ကန်** () သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၊ တိုင်ပေမြို့၊ ရှိလင်းခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ယန့်မင့်ရှန်အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ပါဝင်သည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
ကန်၏ အရောင်သည် အဖြူရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်နေရခြင်းမှာ ကန်၏ အောက်ခြေမှ ဆာလဖာအခိုးအငွေ့များသည် ထွက်လာကာ ကန်၏ ရေအရောင်ကို ညစ်ထေးသွားစေသည်။ ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်း အနည်ထိုင်သွားကာ ဆာလဖာသည် ဖြူဝါ သို့မဟုတ် ညိုဖျော့ရောင်အလွှာများအဖြစ် ကန်အောက်ခြေတွင် ဖြစ်သွားသည်။ ကန်၏ အပူချိန်သည် 40 °C ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသည်။

## ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ကန်သို့ တိုင်ပေမြို့၏ ရှိလင်းဂိတ်မှတစ်ဆင့် ဘတ်စကားဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
Dictionary.com

**Dictionary.com**သည် အွန်လိုင်းအဘိဓာန်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဒိုမိန်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Dictionary.com တွင် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာများသည် Random House Unabridged Dictionary ၏ နောက်ဆုံးထုတ်ဗားရှင်းပေါ်တွင် အခြေတည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် ထပ်ဖြည့်သောအကြောင်းအရာများမှ Collins English Dictionary၊ American Heritage Dictionary နှင့် အခြားသော အဘိဓာန်တို့မှ ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်း 
Dictionary.com ကို ဘရိုင်ယန် ကာရီဂါနှင့် ဒန်နီယယ် ဖီရေးရိုတို့မှ Lexico Publishing ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် Thesaurus.com နှင့် Reference.com တို့နှင့်အတူ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဝဘ်ဆိုဒ်လွှတ်တင်စဉ်အချိန်က ဤဆိုဒ်သည် ယုံကြည်ဖွယ်ရာ ကိုးကားမှုပြုနိုင်သော ဆိုဒ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Lexico Publishing Group ကို Ask.com( IAC company) မှ ရယူခဲ့ပြီး Dictionary.com(LLC) ကို အမည်ပြောင်းလဲခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် IAC သည် Dictionary.com နှင့် Thesaurus.com တို့ကို Rock Holdings သို့ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထိုဆိုဒ်၌ စကားလုံးရှာဖွေသူ ၅.၅ ဘီလီယံခန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ 

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
*

ကဏ္ဍ:အွန်လိုင်း အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်များ
ရဲဝေ

**ဦးရဲဝေ**သည် မြန်မာပြည်ရှိ ထင်ရှားသော မြန်မာစာဆရာ တဦး ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာစီစာကုံး စာအုပ်များအပြင်၊ အခြားသော မြန်မာစာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် စာအုပ်စာတမ်းများစွာ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။

## နိဂုံး
၂၀၂၁ ဇူလိုင် ၁၆ တွင် အနိစ္စရောက်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ
ကရိဘကန်

**ကရိဘကန်** သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဖြင့်တူးဖော်ထားသည့် အကြီးဆုံးရေကန်တစ်ခုဖြစ်ကာ ထုထည်အားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ အထက်ဘက် ၁၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၈၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံနှင့် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံအကြား နယ်စပ်လိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဤရေကန်သည် ကရိဘဆည်တည်ဆောက်ပြီးသည့်နောက် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၃ ကာလကြားတွင် ရေပြည့်သွားခဲ့သည်။ ထိုဆည်သည် ကန်၏ အရှေ့မြောက်စွန်းတွင် တည်ရှိပြီး Zambezi မြစ်ရှိ ကရိဘချောက်နေရာတွင် ရေများကို သိုလှောင်ထားသည်။   

ကရိဘ၏ Zimbabwean  မြို့သည် ကန်၏ ဆည်တည်ဆောက်မည့် အလုပ်သမားများအတွက် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံမှ ဘင်ဂရွာ၊ လီဘီဇီနှင့် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံမှ Siavonga နှင့် Sinazongwe စသည့်မြို့များမှ လူများသည် ရေမြင့်တက်လာသဖြင့် နေရပ်ကို စွန့်ခွာကာ နေထိုင်လျက်ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။
## ရူပဗေဒသွင်ပြင်
ကရိဘကန်သည် အရှည် ၂၂၃ ကီလိုမီတာ (၁၃၉ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၄၀ ကီလိုမီတာ (၂၅ မိုင်) ရှိသည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ၅၅၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၁၅၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကန်၏ ရေသိုလှောင်နိုင်သည့် ပမာဏသည် ၁၈၅ cubic kilometres (44 cubic miles) ဖြစ်သည်။ ကန်၏ ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂၉ မီတာ (၉၅ ပေ) ရှိပြီး၊ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၉၇ မီတာ (၃၁၈ ပေ) ရှိသည်။ ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူလုပ်ကန်များထဲတွင် ရေအများဆုံးသိုလှောင်ထားနိုင်သည့် ကန်ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် Three Gorges Dam များထက် လေးဆ ပိုကြီးသည်။ ရေပမာဏများစွာကို (ခန့်မှန်းခြေ 180,000,000,000,000 ကီလိုဂရမ်, သို့မဟုတ် 180 ပီတာဂရမ်[တန်ချိန် 200 ဘီလီယံ]) သိုလှောင်ထားရခြင်းသည် ရစ်ချာစကေးဖြင့် တိုင်းတာပါက ပမာဏ ၅ ထက် ပိုမိုကြီးသော ငလျင် အခု ၂၀ ကျော်သည် ထိုဒေသတွင် လှုပ်ခတမှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ကန်တွင် ကျွန်းများစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကျွန်းများတွင် Maaze ကျွန်း၊ Mashape ကျွန်း၊ ချီတီကျွန်း၊ ဆီကုလကျွန်း၊ ဆမ်ပကရုမ၊ ဖိုသာဂီ၊ စပါးဝင်း၊ မြွေကျွန်း၊ အန်တီလုပ်ကျွန်း၊ ဘဒ်ကျွန်းနှင့် ချိကန်ကကျွန်းတို့ ဖြစ်သည်။

## သက်ရှိများ
]]

## ကာကွယ်ထားသည့် ဒေသများ
ကရိဘကန်၏ အပိုင်းတို့သည် ဇင်ဘာဘွေအစိုးရက ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရမည့် ဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ဇင်ဘာဘွေဥယျဉ်များနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့နေရာအဖြစ် စောင့်ရှောက်ထားသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* "Lake Kariba". Zambiatourism.com. Retrieved August 11, 2005.
* "Dam Statistics: Africa and the Middle East Regions". World Commission on Dams. Retrieved August 11, 2005.
* "Lake Profile: Kariba". LakeNet. Retrieved August 11, 2005.
* World Lakes Database entry for Lake Kariba

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လုအန်ဒါမြို့

**လုအန်ဒါမြို့**()သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြို့ပြဗဟိုတို့ အဓိကတည်ရှိရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ အင်ဂိုလာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော လုအန်ဒါမြို့သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုဗဟိုဖြစ်ပြီး ပင်မဆိပ်ကမ်းဖြစ်ကာ လုအန်ဒါစီရင်စု၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ လုအန်ဒါမြို့နှင့် မြို့ပြဧရိယာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ‌လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးသော ပေါ်တူဂီစကားပြောမြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဘရာဇီးနိုင်ငံပြင်ပတွင် လူဦးရေထူထပ်သော Lusophone city ဖြစ်ကာ ၂၀၂၀ ခုနှဏ် နေထိုင်သူ ၈.၃ မီလီယံကျော်(အင်ဂိုလာလူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံ)ရှိသည်။

အာဖရိကတိုက်ရှိ ရှေးအကျဆုံးသော ကိုလိုနီမြို့များထဲတွင် ဤမြို့ကို ၁၅၇၆ ခုနှစ် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာ‌ဖွေရေးသမား ပါလို ဂျီရပ်စ် ဒီ နိုဗိုင်းစ်(Paulo Dias de Novais)မှ São Paulo da Assunção de Loanda ဟုသော အမည်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ကုန်ကူးမှု တားမြစ်ခြင်းမရှိမီ ထိုမြို့သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံသို့ ကျွန်ကုန်ကူးမှု၏ အဓိကနေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် အင်ဂိုလာ ပြည်တွင်းစစ်စတင်ချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလူဖြူအများစုသည် အဓိကအားဖြင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသို့ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ 

မြို့တော်တွင် လက်ရှိတည်ရှိနေသော စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ‌အဖျော်ယမကာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ ဘိလပ်မြေလုပ်ငန်း၊ ကားသစ်များတပ်ဆင်ခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများ၊ ပလက်စတစ်၊ သတ္တု၊ စီးကရက်နှင့် ရှူးဖိနပ်လုပ်ငန်းတို့ ပါဝင်သည်။ မြို့တော်သည် ရေနံစီးပွားရေးလုပ်ငန်းဗဟိုချက်အဖြစ် ထင်ရှားပြီး ရေနံသန့်စင်စက်ရုံသည် မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည်။ လုအန်ဒါမြို့သည် ပြင်ပမှ လာရောက်နေထိုင်သူများအတွက် ဈေးအကြီးဆုံးမြို့များထဲမှ တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ လူအန်ဒါမြို့တွင် နေထိုင်သူ အများစုမှာ Ambundu လူမျိုးစုများဖြစ်သော်လည်း မကြာသေးမီကာလများတွင် Bakongo နှင့် Ovimbundu လူမျိုးစုအရေအတွက်များ တိုး၍လာခဲ့သည်။ ‌ဥရောပတိုက်သားများလည်းရှိပြီး အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီလူမျိုးများဖြစ်သည်။ လူအန်ဒါသည် ၂၀၁၀ အာဖရိကနိုင်ငံများဖလားပြိုင်ပွဲအတွက် ပွဲများကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖရိကရှိ မြို့တော်များ
မဟာပေါက်ကွဲမှု သီအိုရီ

**မဟာပေါက်ကွဲမှု သီအိုရီ** () ဒီတီဗွီဇာတ်ကားဟာ Chuck Lorre နဲ့ Bill Prady တို့တီထွင်ခဲ့တဲ့အမေရိကန်တီဗွီဇာတ်လမ်းဖြစ်ပြီး Steven Molaro နဲ့အတူစီးရီးမှာအလုပ်အမှုဆောင်ထုတ်လုပ်သူများအဖြစ်အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သုံး ဦး စလုံးသည်စာရေးဆရာများအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် CBS တွင်ပြသခဲ့ပြီး၊ ရာသီ ၁၂ ခုကျော်ဖြစ်စဉ် ၂၇၉ ခုကိုထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ မေလ ၁၆ ရက်တွင်နိဂုံးချုပ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်
အက်ဒဝါ့ကန်

**အက်ဒဝါ့ကန်** သို့မဟုတ် **Lake Rutanzige** သည် အာဖရိကကန်ကြီးများထဲတွင် ပါဝင်သည့် သေးငယ်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်၊ အရှေ့အာဖရိကအက်ကွဲကြောင်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာ မြောက်ဘက်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ဤကန်ကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင်  Emin Pasha Relief လေ့လာရေးအတွင်းတွင် ဟင်နရီမော်တွန်စတန်လေက ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကန်၏ အမည်ကို ဝေးမင်းသား အဲလဘတ်အက်ဒဝါ့၏ အမည်ကို ဂုဏ်ပြုကာ ပေးခဲ့သည်။ ဤမင်းသားသည် ဘုရင်မကြီး ဗစ်တိုးရီးယားနှင့် နောင်တွင် ဘုရင်ဖြစ်လာသည့် အက်ဒဝါ့ဘုရင် (၇) တို့၏ သားဖြစ်သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ယူဂန်ဒါနှင့်  Zaire (DRC)  တို့သည် ကန်၏ အမည်ကို ယူဂန်ဒါအာဏာရှင်  Idi Amin ၏ အမည်ကို ယူ၍  Idi Amin ကန်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ၎င်းပြုတ်ကျပြီးနောက်တွင် မူလအမည်သို့ ပြန်လည်ထားရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဤကန်ရှိရာနေရာသည် ဆီနှင့်ပတ်သက်၍ ပြဿနာများဖြစ်ပွားရာ အဓိကနေရာဖြစ်ခဲ့သည်။  SOCO အင်တာနေရှင်နယ်သည် ကန်ရှိရာ Virunga National Park  သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကာ ဆီရှာဖွေရန် အခြေချခဲ့ကြသည်။ 

သို့သော်လည်း ရွာသားများနှင့် အလုပ်သမားများသည် ဆီကုမ္ပဏီအား ထိုဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို တားမြစ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ရွာသားများနှင့် အလုပ်သမားများသည် ရိုက်နှက်ခံရခြင်း၊ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းနှင့် နှိပ်စက်ခြင်းများ ခံခဲ့ရသည်။ Virunga ၏ နယ်နိမိတ်လိုင်များကို ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် စီစဉ်မှုများနှင့် ကန်ကိုလည်း ဆုံးဖြတ်မှုမှ ဖယ်ချန်ရန်အတွက် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုဥယျာဉ်သည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နေရာဖြစ်သဖြင့် ကန်နေရာသည်လည်း ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကွန်ဗန်းရှင်းကို သဘာဝကျကျ ဆန့်ကျင်နေပေသည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
## သက်ရှိများ
## ပြင်ပလင့်များ
* Food and Agriculture Organization of the United Nations 
* World Lake Database

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
တူဂျဂူများ

**တူဂျဂူများ** (**Tulja Lena** तुळजा लेणी) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျန်နာမြို့ အနောက်ဘက် ၄ ကီလိုမီတာခန့်အကွာရှိ Shivneri တောင်ကုန်းတွင် တည်ရှိသည့် ဂူများဖြစ်သည်။ ဂျန်နာမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ပတ်လည်ရှိ အခြားဂူများမှာ မန်မိုဒီဂူများ၊ ရှစ်နီရိဂူများနှင့် လန်းယဒရီဂူများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဂူများသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ စေတီတော်များကိန်းအောင်းရာခန်းမ ပုံစံဖြစ်ပြီး ထောင့်ရှစ်ထောင့်ပါသည့် တိုင်များက စေတီကို ဝန်းရံကာ ပတ်လည်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤဂူများသည် ဂျန်နာမြို့ရှိ အစောဆုံးသော ဂူများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဘီစီ ၅၀ ခန့်က ထွင်းခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာဂူအုပ်စုတွင် ဂူ ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။ ယခုအချိန်တွင် ဂူအမှတ် ၄ သည် ဟိန္ဒူဘာသာဂူအဖြစ် ရှိပြီး Tulja Devi နတ်ဘုရား၏ ကျောင်းတော်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲထားသည်။ 

## ရုပ်ပုံများ
Next to these are two more plain fronts, and then two with Chaitya-window heads over where the doors have been, and smaller ones between, and the "rail ornament" and quadrantal carved roll supported by slender brackets in entire relief, as at the Bhaja Caves., plan and elevation.]]

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဂူများ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်

**အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်** () Ryan Murphy နှင့် Brad Falchuk တို့ကတီဗီကွန်ယက် FX အတွက် ဖန်တီးထားသော အမေရိကန်မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီသည် ကွဲပြားခြားနားသောဇာတ်ကောင်များနှင့် ဆက်တင်များနှင့် ၎င်း၏ "အစ၊ အလယ်နှင့်အဆုံး" တို့နှင့်အတူ ဇာတ်လမ်းလိုင်းတစ်ခုအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထည့်သွင်းထားသောအသေးအဖွဲများအဖြစ်ကို ဝန်ဆောင်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီ၏အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများသည် ဖြစ်ရပ်မှန်များမှ အနည်းငယ် လှုံ့ဆော်ခံရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်
မော့စကော့ကျွန်းများ

**မော့စကော့ကျွန်းများ** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း၏ လက်ယာဘက် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားလာခြင်းကို ခွင့်မပြုပေ။

## ပထဝီသွင်ပြင်
ကျွန်း၏ အရှည်သည် ၇၀ ကီလိုမီတာရှည်သည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံး၏ ခြေသွေ့နေရာဒေသသည် ၄၁.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။

ကျွန်းတွင် လူအခြေချနေထိုင်မှု မရှိပေ။ သို့သော် ကျွန်းအနီးရှိ ကမ်းရိုးတန်းများမှ ငါးဖမ်းသမားများမှာမူ ခြောက်သွေ့ရာသီ၌ ကျွန်းတွင် ယာယီအလို့ငှါ နေထိုင်ကြသည်များ ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ထိုငါးဖမ်းသမားများသည် ငါးဖမ်းရန်အတွက်ဖြစ်သော်လည်း သစ်များ ခုတ်လှဲခြင်း၊ ပင်လယ်လိပ်ဥများ၊ ငှက်သိုက်များ (Swiftlet nests) ရယူခြင်းနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများရယူခြင်းများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။

## ဂေဟဗေဒ
ပုံမှန်အားဖြင့် ကျွန်းများအားလုံးသည် သစ်တောများထူထပ်ကြကာ ကျောက်ဆောင်များက နက်ရှိုင်းစွာ တည်ရှိသည်။ ကျွန်းများ၏ ကမ်းခြေသည် ပင်လယ်လိပ်မျိုးစုံ၏ ဥ ဥရာ ဒေသလည်းဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုတစ်ခုလုံးအား ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင် ကျွန်းစုတစ်ခုလုံးအား မော့စ်ကော့ကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လိပ်ဥနှင့် ငှက်သိုက်များ စုဆောင်းခြင်းကို အကန့်အသတ်ဖြင့် ခွင့်ပြုထားသည်။

## ကျွန်းများ
မော့စ်ကော့ကျွန်းစုတွင် အဓိက ကျွန်းအုပ်စုလေးခု ပါဝင်သည်။
***မြောက်မော့စ်ကော့**
****ဟိန်းဇံကျွန်းစု**  - ဟိန်းဇံမြစ်ဝ၏ ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိပြီး ကျွန်းငယ်လေးခု ပါဝင်သော ကျွန်းအုပ်စုဖြစ်သည်။ ဟိန်းဇံဘုတ်ကျွန်းမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ၃.၂ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားပြီး ၁.၄ ကီလိုမီတာ အကျယ်အဝန်းရှိကာ အမြင့်ဆုံးမှတ်မှာ ၃၁၂ မီတာ ဖြစ်သည်။
****ဘုတ်ရဲဂံကျွန်းစု**  - ဘုတ်ရဲဂံကျွန်းသည် ဝိုင်းဝန်းသော သဏ္ဌာန်ရှိပြီး ၂ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိကာ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ၃၅၉ မီတာရှိပြီး ကျန်ကျွန်းများမှာ ပြန့်ကျဲနေသော ကျွန်းငယ် ခြောက်ခု ဖြစ်သည်။
***အလယ်မော့စ်ကော့** (**မောင်းမကန်ကျွန်းစု**)  - ကျွန်းကြီးနှစ်ခုနှင့် ကျွန်းငယ်နှစ်ခု ပါဝင်သည်။ Sabyat ကျွန်းသည် မြောက်ဘက်အကျဆုံးဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ၁၁၉ မီတာဖြစ်သည်။ မြောက်ကျွန်းမှာ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး ၆.၈ ကီလိုမီတာအရှည်နှင့် ၃.၃ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားကာ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ ၃၁၂ မီတာ ဖြစ်သည်။
***တောင်မော့စ်ကော့** (**လောင်းလုံဘုတ်ကျွန်းစု**)  - အဓိကကျွန်းနှစ်ခုဖြစ်သော ၆ ကီလိုမီတာရှည်သော အိတ်ဘုတ်ကျွန်းနှင့် ၁၀ ကီလိုမီတာရှည်သော အောက်ဘုတ်ကျွန်းတို့မှာ တောင်မြောက်တန်း၍ တည်ရှိသည်။ ၁.၅ ကီလိုမီတာအရှည်ရှိ ငှက်သိုက်ကျွန်းမှာ အနည်းငယ်သေးကာ ကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင်သည်။ အောက်ဘုတ်ကျွန်းမှာ မော့စ်ကော့ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တောင်မော့စ်ကော့ကျွန်းအုပ်စုမှာ သန္တာကျောက်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး တောင်မော့စကော့အား အမျိုးသား အဏ္ဏဝါဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့သည်။ တောင်မော့စ်ကော့ကျွန်းတွင် တပ်မတော် စခန်းတစ်ခု ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Myanmar Protected Areas - Context, Current Status and Challenges

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ
တနကန်

**တနကန်** သည် အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် အကြီးဆုံးကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အပြာရောင်နိုင်းမြစ် (Blue Nile) မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကန်၏ အရှည်သည်  ခန့်မှန်းခြေ ၈၄ ကီလိုမီတာ (၅၂ မိုင်)၊ အကျယ် ၆၆ ကီလိုမီတာ (၄၁ မိုင်)၊ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၁၅ မီတာ (၄၉ ပေ) ရှိသည်။ ကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၈၈ မီတာ (၅၈၆၆ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။   Gilgel Abay, Reb နှင့် Gumara စသည့်မြစ်များမှ ရေများသည် တနကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသည်။ ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ရာသီအလိုက်မိုးရွာသွန်းမှုအပေါ်မူတည်ကာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀၀၀ မှ ၃၅၀၀ အထိ (စတုရန်းမိုင် ၁၂၀၀ မှ ၁၄၀၀ အထိ) ရှိသည်။ 

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တနကန်ရှိရာဒေသကို UNESCO Biosphere Reserve ဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Lake Tana, Ethiopia.jpg|thumb|left|Views over Lake Tana
File:Island Church (2401612298).jpg|thumb|left|The Island Church on Lake Tana
File:Zege Peninsula Tour Guide.jpg|thumb|left|A local tour guide demonstrates how a stone is struck to signal meal times at a monastery on Zege Peninsula
File:Blue Nile.jpg|thumb|left|Beginning of the Blue Nile river by its outlet from Lake Tana
File:BahirDarResort.jpg|thumb|left|A resort hotel on Lake Tana in Bahir Dar

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကိဗုကန်

**ကိဗုကန်** သည်  အာဖရိကတိုက်ရှိ ကန်ကြီးများထဲတွင် ပါဝင်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ကန်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ပုံမှန်မဟုတ်သည့်အတွက် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ကို တိကျစွာတိုင်းတာရန် ခက်ခဲသည်။ ခန့်မှန်းကာ တိုင်းတာချက်များအရ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၂၇၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၀၄၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကန်သည် အာဖရိကတိုက်၏ ရှစ်ခုမြောက်အကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ကန်၏ မျက်နှာပြင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၄၆၀ မီတာ (၄၇၉၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် နှစ် ၁၀၀၀ ပြည့်သည့်အခါတိုင်း လင်းမနစ်ပေါက်ကွဲမှု (limnic eruption) တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၄၇၅ မီတာ (၁၅၅၈ ပေ) ရှိသည်။ ၎င်း၏ ပျှမ်းမျှအနက်သည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှိသည်။ ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကန်များတွင် အမြင့်ဆုံးအနက်အရ တစ်ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် အနက်ဆုံး ကန်ဖြစ်သည်။ ပျှမ်းမျှအနက်အရ ကိုးခုမြောက် အနက်ဆုံးကန် ဖြစ်သည်။

ကန်၏ ၁၃၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၂၉ စတုရန်းမိုင်) သို့မဟုတ် ကန်ရေ၏ ၅၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ 

## ရုပ်ပုံများ

File:Lake Kivu 2021.jpg|Lake Kivu from Sake, Goma, D R Congo
File:Goma, Lake Kivu, DRC (Zaire - Congo), Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|upright=1.3|Lake Kivu with Goma in the background, Congo

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ရဝမ်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အင်ဂိုလာ ကွန်ဇာ

**ကွန်ဇာ**(သင်္ကေတ: **Kz**; ISO 4217 code: **AOA**) သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၌ အသုံးပြုသော ငွေကြေးဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်ကတည်းကစ၍ ကွန်ဇာဟု အမည်ပေးလည်ပတ်ခဲ့ပြီးမှပင် မတူညီသည့် ငွေကြေးလေးမျိုး ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။

ဤငွေကြေး၏အမည်မှာ ကွန်ဇာမြစ်မှ ဆင်းသတ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သုံးစွဲနေဆဲ ငွေကြေးများ‎
မွေရုကန်

**မွေရုကန်** သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကြည်လင်သန့်ရှင်းသည့်ကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုနိုင်ငံအကြား နယ်စပ်မျဉ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံနယ်နိမိတ်တွင် အလျားအားဖြင့် ၁၁၀ ကီလိုမီတာ (၆၈ မိုင်) တည်ရှိသည်။ ကန်သည်   Luapula မြစ် (အထက်ဘက်) နှင့် Luvua မြစ် (အောက်ဘက်)  အကြားတွင် တည်ရှိသည်။

မွေရုဆိုသည်မှာ ဘန်တုဘာသာစကားတစ်မျိုးတွင် "ကန်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကန်ကို တစ်ခါတရံ "မွေရု" ဟု ပြောဆိုကြသည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
မွေရုကန်အတွင်းသို့ Luapula မြစ်အတွင်းမှ မြစ်ရေသည် အဓိကစီးတင်သည်။ ကန်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ကန်ရေသည် Luvua မြစ်အတွင်းသို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ဤကန်သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးကန်ဖြစ်သည့် တန်ဂန်ယိကကန်၏ တောင်ဘက်ဆုံးပိုင်း၏ အနောက်ဘက် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Zambia tourism info with picture
* A Trans-Africa Inland Waterway System?
* Democratic Republic of Congo Waterways Assessment 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကွန်ဇာမြစ်

**ကွန်ဇာမြစ်**သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ အရှည်ဆုံးမြစ်များထဲမှ တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မြို့တော် လုအန်ဒါတောင်ဘက်မှနေ၍ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ 

## ပထဝီဝင် 
မြစ်ဝမှနေ၍  ခန့်အထိ သင်္ဘောများသွားလာနိုင်ပြီး လူအန်ဒါမြို့တောင်ဘက်  တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ မြစ်လက်တက်များထဲတွင် ကုတေတိုမြစ်နှင့် လုကာလာမြစ်တို့ပါဝင်သည်။ 

## သမိုင်း 
မြစ်၏ အောက်ပိုင်းလမ်းကြောင်းများသည် အင်ဂိုလာမြောက်ပိုင်းသို့ ပေါ်တူဂီများ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် မူလလမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ 

မာလန်ရှီပြည်နယ်ရှိ ကာပန်ဒါဆည်ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ဒေသအား ရေအားလျှပ်စစ်ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသ၏ စိုက်ပျိုးရေးအား ကူညီပေးနိုင်ခဲ့သည်။ တည်ဆောက်လျက်ရှိသော လောက်ကာဆည်နှင့်အတူ ကမ်ဘမ်ဘီရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံသည် ထိုမြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ‌*Barra do Kwanza*(ကွန်ဇာမြစ်ဝ) သည် ဂေါက်ကွင်းများအပါအဝင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်၍ တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ 

Nossa Senhora da Victoria ဘုရားကျောင်းသည် ကွန်ဇာမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ မာဆန်ဂါနူမြို့၊ ကွန်ဇာ‌-နော်တီပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။

## တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် 
သိပ္ပံနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကွန်ယက် ဝဘ်ဆိုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသော စာတမ်းများအရ အင်ဂိုလာမြစ်တွင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ကြွယ်ဝစွာတွေ့ရှိရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အင်ဂိုလာ၏ ပထမဆုံးသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲစာရင်းတွင် ကွန်ဇာမြစ်တွင်း၌ ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၉ ထိသာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသား ငါးလုပ်ငန်းသုတေသနဌာနနှင့် အဏ္ဏဝါဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲလေ့လာရေး တောင်အာဖရိကအင်စကျူတို့မှ သုတေသနပညာရှင်များ၏ ပြောဆိုချက်များအရ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများမှတဆင့် မျိုးစိတ်သစ်များကို ထုတ်ဖော်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဆိုကြသည်။

## အမွေအနှစ် 
အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၌ အသုံးပြုသော ငွေကြေးဖြစ်သော ကွန်ဇာသည် ထိုမြစ်ကို အစွဲပြု၍ ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်နှင့်အမည်တူသော ပြည်နယ်များဖြစ်သည့် ကွန်ဇာနော်တီ("Cuanza Norte"(မြောက်ကွန်ဇာ))နှင့် ကွန်ဇာဆိုး ("Cuanza Sul"(တောင်ကွန်ဇာ)) ဟူ၍ ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
### ကျမ်းကိုး
* .

## ပြင်ပလင့်များ 
* Map of the Cuanza River basin at Water Resources eAtlas

ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ပေါ်တူဂီဘာသာစကား

**ပေါ်တူဂီဘာသာစကား**( သို့မဟုတ် အပြည့်အစုံအားဖြင့် ) သည် ဥရောပတိုက်၊ အိုက်ဘေးရီးယန်းကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ရိုမန်ဘာသာစကား(Romance language)ဖြစ်သည်။ ထိုဘာသာစကားသည် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၊ အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၊ မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ၊ ကိတ်ဗာဒီနိုင်ငံ၊ ဆောင်တူမေးနှင့် ပရင်စီပီနိုင်ငံနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံတို့တွင် တခုတည်းသော တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၊ အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ နှင့် မကာအိုဒေသတို့တွင် တွဲဖက်တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပေါ်တူဂီစကားပြော လူပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် နိုင်ငံကို "လူဆိုဖုန်း"(lusófono) ဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း၏ အကျိုးရလဒ်များအဖြစ် ပေါ်တူဂီ ယဉ်ကျေးမှုတည်ရှိနေခြင်းနှင့် ပေါ်တူဂီဘာသာနှောပြောသူများကို ကမ္ဘာအနှံ့တွင် တွေ့ရသည်။ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသည် အလယ်ခေတ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဂါလိလဲပြည်(Kingdom of Galicia) နှင့် ပေါ်တူဂီကောင်တီတို့တွင် ပြောဆိုသည် ဗူဂါ-လက်တင်(Vulgar Latin )၏ များစွာသော ဘာသာစကားခွဲများမှ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်သည့် အိုင်ဘီရို-ရိုမန်အုပ်စုတွင်ပါဝင်ပြီး အချို့သော ဆဲလ်တစ်ဝါစဿရဗေဒနှင့် ဝေါဟာရတို့ ပါဝင်သည်။ 

မူရင်းစကားပြော ၂၁၅ မှ ၂၂၀ မီလီယံခန့်ရှိပြီး ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုသူ ၅၀ မီလီယံခန့်ရှိ‌သောကြောင့် ပေါ်တူဂီဘာသာစကားပြောဆိုသူသည် ၂၇၀ မီလီယံခန့်ရှိသည်။ ‌ပြောဆိုမှုအများဆုံးသော ဘာသာစကား ၆ ခုထဲတွင် ပါဝင်ပြီး မူရင်း‌ပြောဆိုသူများအရ တတိယမြောက် ပြောဆိုမှုအများဆုံးသော ဥရောပဘာသာစကားဖြစ်သည်။ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတစ်ခုလုံးနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး စပိန်ဘာသာစကားပြီးလျှင် လက်တင်အမေရိကတွင် ဒုတိယမြောက် ပြောဆိုမှုအများဆုံးသော ဘာသာ၊ အာဖရိကတိုက်တွင် အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကား ၁၀ ခုထဲမှ တစ်ခုနှင့်  ဥရောပသမဂ္ဂ၊ တောင်အမေရိက ဘုံဈေး၊ Organization of American States၊ Economic Community of West African States၊ အာဖရိကသမဂ္ဂ၊ Community of Portuguese Language Countries နှင့် Lusophone nations များ တရားဝင်ပါဝင်ပြီး ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပြည့်စုံစုံလင်စွာသင်ကြားနိုင်သော အကယ်ဒမစ်ပညာရေး‌တွင် ပေါ်တူဂီဘာသာစကား၏ ဘရာဇီးအခွဲဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံးသော ဘာသာစကား ၁၀ ခုမှ ၁ ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
နိုင်ငံငယ်

၊ တူဗာလူ၊ နာရူး၊ မိုနာကို၊ ဗာတီကန်စီးတီး]]

**နိုင်ငံငယ်** ( သို့မဟုတ် *Ministate*) ဆိုသည်မှာ မြေထုအကျယ်အဝန်းအရသော်လည်းကောင်း လူဦးရေအရသော်လည်းကောင်း သေးငယ်သည့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာဥပဒေများတွင်မူ "နိုင်ငံ" နှင့် "သေးငယ်ခြင်း" တို့ကို တိကျစွာသတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိပေ။

အင်ဒိုရာ၊ မိုက်ခရိုနီးရှား၊ မာရှယ်ကျွန်းစု စသည်တို့သည် လူသိများသော နိုင်ငံငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ဗာတီကန်စီးတီးသည် နိုင်ငံငယ်များအနက် အသေးငယ်ဆုံးပင်ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၁၀၀၀ အောက်သာရှိ၍ ၁၁၀ ဧကသာ ကျယ်ဝန်းသည်။ နိုင်ငံငယ်များသည် မြို့ပြနိုင်ငံများ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသတစ်ခုသာ ရှိသည့် နယ်မြေများဖြစ်ကြသည်။

နိုင်ငံငယ် (Microstate) များသည် တိုင်းပြည်ငယ် (Micronation) များနှင့် မတူညီကြပေ။ တိုင်းပြည်ငယ်များသည် လွတ်လပ်သည်ဟုဆိုသော်လည်း နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုမှုမရှိပေ။

## စာရင်း
## ကိုးကား
နိုင်ငံငယ်များ
တာကနကန်

**တာကနကန်** ("ရုဒေါ့ကန်" ဟုလည်း ခေါ်ကြ) သည် ကင်ညာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ကင်ညာအက်ကြောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ကန္တာရကန်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အယ်ကာလိုင်းကန်တစ်ခု (alkaline lake) ဖြစ်သည်။ ထုထည်အားဖြင့် ဤကန်သည်  Caspian Sea, Issyk-Kul, နှင့် Lake Van စသည့်ကန်များကြီးပါးက ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဆားကန် ဖြစ်ပြီး ကန်များအားလုံးတွင် အဆင့် ၂၄ ဖြစ်သည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ အိုမိုမြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်သည့်  Gilgel Gibe III ဆည် တည်ဆောက်မှုသည် တာကနကန်ကို ယခုအချိန်တွင် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုမြစ်မှ မြစ်ရေသည် ကန်အား ရေထောက်ပံ့မှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မာလဝီကန်

**မာလဝီကန်**' ("ညဆကန်" ဟုလည်း ခေါ်) သည် အာဖရိကရှိ ကန်ကြီးများတွင် ပါဝင်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ Lago Niassa နှင့် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံတို့တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရှေ့အာဖရိကအက်ကြောင်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မာလဝီနိုင်ငံ၊ မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံနှင့် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံတို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ 

ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထုထည်အားဖြင့် ငါးခုမြောက် အကြီးဆုံး ကြည်လင်သန့်ရှင်းသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုးခုမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးနှင့် ဒုတိယမြောက် အနက်ဆုံးကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မာလဝီကန်သည် အခြားကန်များထက် ငါးဖမ်းသူများအဖို့ ငါးများပိုမိုများပြား စုံလင်သည်။ ဤကန်တွင် cichlid ငါးအမျိုးအစားသည် အနည်းဆုံး ၇၀၀ ရှိသည်။ မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ကန်၏အစိတ်အပိုင်းကို မိုဇမ်ဘစ်အစိုးရက ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အပန်းဖြေနားနေရာနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနယ်မြေအပိုင်းကို မာလဝီအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 

မာလဝီကန်သည် ရေအလွှာများပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:မာလဝီနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
သျှင်မ

စာရေးဆရာမ **သျှင်မ**သည် မကွေးတိုင်းဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ဇာတိဖြစ်သည်။ ကလောင်အမည်သျှင်မ၊ လရောင်ကျူးရင့် စသည့်ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုပေါင်းများစွာရေးသားခဲ့ပြီး သူ၏ဟစ်တိုင်ဝတ္ထုမှာ ဒါရိုက်တာဟိန်းစိုး ရိုက်ကူးပြီး ပညာပေးဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျွန်မကမဟေသီ စသည့်ဝတ္ထုများသည်လည်း သျှင်မ၏ လက်ရာ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကုတေတိုမြို့

**ကုတေတိုမြို့**သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၊ ကွန်ဒို ကုဘန်ဂိုပြည်နယ်၊ ကုရှီမြူနီစပါယ်ဒေသရှိ မြို့ငယ်လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ မြို့သည် ကုတေတိုမြစ်၏ အရှေ့ဘက်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
လုကာလာမြစ်

**လုကာလာမြစ်**သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သော ကွန်ဇာမြစ်အတွင်းသို့ မြစ်ညာဘက်ကမ်းမှနေ၍ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

လုကာလာမြစ်၏ မြစ်ညာမှာ အုအီဂျီပြည်နယ်မှဖြစ်ပြီး မာလန်ရှီပြည်နယ်ကို ဖြစ်သန်းစီးဆင်းပြီး ကာလန်ဒူလာရေတံခွန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ကွန်ဇာနော်တီပြည်နယ်ရှိ မာဆန်ဂါနိုမြို့အနီး ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင် ကွန်ဇာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ 

ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ကာလန်ဒူလာရေတံခွန်

**ကာလန်ဒူလာ ရေတံခွန်**(ယခင် Duque de Bragança ရေတံခွန်ဟုခေါ်ဆို)သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၊ မာလန်ရှီပြည်နယ်၊ ကာလန်ဒူလာမြူနီစပါယ်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ လုကာလာမြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး  မြင့်ပြီး  ကျယ်သည်။ ထုထည်အရ အာဖရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံးရေတံခွန်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လုအန်ဒါမြို့မှ ၃၆၀&nbsp;ကီလိုမီတာ ကွာဝေးသည်။ 

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ