open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စောဘဦးကြီး

**စောဘဦးကြီး** (၁၉၀၃ - ၁၉၅၀) သည် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ ကရင်တော်လှန်ရေးဖခင်ကြီးအဖြစ် လူသိများသည်။ အင်္ဂလန် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေပညာနှင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှဘားမား ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ဖေဖော်ဝါရီမှ ဧပြီလအထိ ပို့ဆောင်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်၊

# လက်နက်ချအညံ့ခံခြင်း အလျှင်းမပြောရ။
# ကရင့်လက်နက် ကရင်လက်ထဲတွင်ရှိရမည်။
# ကရင်ပြည် အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် ပြီးပြည့်စုံရမည်။
# ကရင့်ကျမ္မာ ကရင်ဖန်တီးပိုင်ခွင့်ရှိရမည်။

## အစောပိုင်းဘဝ
စောဘဦးကြီးကို အဖဦးသာမြတ်ကြီး၊ အမိဒေါ်နော်အေးနုတို့မှ ၁၉၀၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှဘားမား ပုသိမ်မြို့အနီးဘဲဂရက်ရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှ ကရင်လူမျိုးခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်ကြပြီ ချမ်းသာကြသည်။ မူလတန်းမှ အထက်တန်းအထိ ကရင်ဘာသာဖြင့် သင်သောကျောင်းတွင် တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ကာ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဥပဒေဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေးဘဝ
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ၁၉၃၇ – ၁၉၃၉ အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၇ – ဧပြီ ၁၉၄၇ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စောဘဦးကြီးသည် ကရင်လူမျိုးများ၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင် ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့သည် ကရင်နိုင်ငံတော် ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၅ ရက်နေ့တွင် စောဘဦးကြီးနှင့် အခြားကရင်ခေါင်းဆောင်များသည် ကရင်နိုင်ငံဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ကရင်နယ်မြေအား ဗြိတိသျှမှ ထိန်းချုပ်ထားရာ ကရင်လူမျိုးများအရေးအတွက် ဂရိတ်ဗြိတိန်သို့ သွားရောက် ဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့အား မြန်မာနိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် စောဘဦးကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းနေသော ဖဆပလ အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ စောဘဦးကြီးသည် ဖဆပလ ၏ နိုင်ငံရေး လမ်းစဉ်များအား သဘောမတူညီတော့သည့် အလျောက် ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံးကို တည်ထောင်ရန် အဖွဲ့မှ ထွက်ခဲ့သည်။ စောဘဦးကြီး၏ ရုပ်အလောင်းအား မော်လမြိုင်သို့ သယ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်တွင်း လေးမိုင်ခန့်တွင် ရေချသင်္ဂြုဟ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မဟာဗောဓိစေတီ

**မဟာဗောဓိစေတီ** (Mahabodhi Temple; महाबोधि मंदिर; တစ်နည်းအားဖြင့် "Great Awakening Temple")သည် ဗုဒ္ဓဂါယာအတွင်း တည်ရှိပြီး သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီး နန်းစံ ၁၀ နှစ် ၁၁ နှစ်ခန့်တွင် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာ အရပ်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြု တည်ထားကိုးကွယ်သည့် စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။ ထိုစေတီတော်ကြီးသည် ဉာဏ်တော်အမြင့် ပေ ၁၈၀ ခန့်ရှိသည်။ အရင်းကားပြီးလျှင် အဖျားရှူးသော လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ဗိသုကာလက်ရာ ထူးခြားကောင်းမွန်လှသည်။ စေတီတော်သည် နှစ်ဆင့်ဖြစ်သည်။ အောက်ပိုင်းသည် ဂူကျောင်းပုံစံဖြစ်၍ အတွင်း၌ ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ကိန်းဝပ်လျက် ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းသည် စေတီဖြစ်သည်။ စေတီ၏ ဖိနပ်တော် ထောင့်လေးထောင့်၌ စေတီမကြီး၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး အရံစေတီ တစ်ဆူစီရှိသည်။ မဟာဗာဓိစေတီ၏ အမိုးခုံးကို ထိုင်းနိုင်ငံ အစိုးရမှ ၂၉၀ ကီလိုဂရမ်ရှိ ရွှေပြားများ ကပ်လှူထားသည်။

မဟာဗောဓိစေတီ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် မဟာဗောဓိပင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မဟာဗောဓိစေတီကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ၂၀၁၃ တိုက်ခိုက်မှု 
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်နေ့တွင် မဟာဗောဓိစေတီ အနီးတဝိုက်တွင် ဗုံး ၁၀ လုံးခန့် ဆက်တိုက်ကွဲခဲ့ကာ ၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ဗုံးတစ်လုံးမှာ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် အနီးတွင် ဖြစ်ပြီး အခြားတစ်လုံးမှာ မဟာဗောဓိပင်အနီးတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ မပေါက်ကွဲသေးသော ဗုံး ၃ လုံးကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး မပေါက်ကွဲအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုများမှာ မနက် ၅ နာရီခွဲမှ မနက် ၆ နာရီအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာဗောဓိစေတီမှာ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု မရှိခဲ့ပေ။

## ဓာတ်ပုံများ 

File:Worshipper at Mahabodhi Temple Bodh Gaya India.jpg|စေတီရှိ ရုပ်ပွားတော်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး
File:Bodhgaya 3639641913 f4c5f73689 t.jpg|မဟာဗောဓိပင်
File:Mahabodhi-1780s.jpg|၁၇၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်က မဟာဗောဓိစေတီ
File:Mahabodhi.jpg|၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလက စေတီကို ပြုပြင်နေစဉ်

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* မဟာဗောဓိစေတီတော်(ပုဂံ)

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*Land Enlightenment of the Buddha   
*မဟာဗောဓိစေတီနှင့် အနီးအနားရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ   
*ဗုဒ္ဓဂါယာ သတင်းများ   
*ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်  
*ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ မဟာဗောဓိစေတီ   
*မဟာဗောဓိစေတီနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားမှု
ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)

ဦးဝင်းတင် EFA သည် စာရေးသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ မြန်မာမဂ္ဂဇင်းများကို ထုတ်ဝေသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် လောကသစ်စာပေကိုလည်း ယင်းက ထူထောင်ခဲ့သည်။

ဦးဝင်းတင် EFA ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်မောင် အမိ ဒေါ်အုန်းတင်တို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အထက ၂ တာမွေမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးတက္ကသိုလ်မှ ဘီအီးဒီ ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်အထိ အထက တွန်းဖန်(ချင်းပြည်နယ်)၊ အလက ချောင်ကြီး(ကျောက်ကုန်းမြို့နယ်)၊ အထက လှည်းဆိပ်(ထန်းတပင်မြို့နယ်)၊ အထက ၁ သာကေတ တို့တွင် အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။

စစ်ပြန်၊ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ ပညာတန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အောင်စံဖြိုး အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုများ၊ ပညာရေးဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဦးမြင့်ဦး(ဆုစာပေ)နှင့် တွဲဖက်လျှက် English For All မဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေသည်။

၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် လောကသစ်စာပေကို တည်ထောင်သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ စပြီး Global English မဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ဦးဝင်းတင်သည် Media English(၁ မှ ၅)စာအုပ်တွဲများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး၏ သမီးထံပေးစာများ၊ ကိုယ်သာလျှင် ကိုယ့်ဘဝသခင်၊ ကမ္ဘာကျော်မိန့်ခွန်းများ(မင်းကျော်စွာ အမည်ဖြင့်)နှင့် နယ်လ်ဆင်မင်ဒဲလာ၏ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပတ္တိ (မင်းကျော်စွာ အမည်ဖြင့်)တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)

ဦးထွန်းစိန်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား သင်ကြားပို့ချပေးသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာအုပ်နှင့် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားနေသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

ဦးထွန်းစိန် (EEE) သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ စပြီး မြန်မာ့ကြယ်ငါးပွင့် သင်္ဘောလုပ်ငန်းတွင် အရာထမ်းအဖြစ် နိုင်ငံတာဝန် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

ပစ္ဆိမာရုံပညာဒါနကျောင်း၊ မနောရမ္မပညာဒါကျောင်း၊ ကေအမ်ပညာဒါနကျောင်းများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို ပို့ချလျက်ရှိသည်။ Englsih For All မဂ္ဂဇင်း၊ Global English မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာပညာပေးဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက်ရှိသည်။ Jet Set English ခေါ် အင်္ဂလိပ်စကားပြောစာအုပ်၊ နေ့စဉ်သုံး အင်္ဂလိပ်စကားများစာအုပ်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။

ဆရာ ဦးခင်မောင်ဝင်း (ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် ၏ ခင်ပွန်း) ရေးသားပြုစုသော နေ့စဉ်သုံးအင်္ဂလိပ်စကားပြော (Everyday Expression in English) ကို လက်ကိုင်ပြု သင်ကြားပေးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဦးထွန်းစိန် အည်နောက်တွင် (EEE) ဟု ထည့်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
လက်ပစ်ဗုံး

လက်ပစ်ဗုံး ဆိုသည်မှာ လူသတ်လက်နက် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပစ်လွှတ်လိုက်ပြီး မကြာမီ အချိန်တွင် ပေါက်ကွဲတတ်သည်။

မူလက လက်ပစ်ဗုံးကို အသုံးပြုသူမှာ စနစ်တကျ လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော စစ်သားများဖြစ်ကြသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် လက်ပစ်ဗုံးကို ရိုင်ဖယ် သေနတ်များမှ သို့မဟုတ် ဗုံးပစ်လောင်ချာ များမှလည်း ပစ်လွှတ်ကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
 ဖြင့် ပစ်ရသည့် လက်ပစ်ဗုံး]]
ပထမဆုံး ဗုံးမှာ ဘိုင်ဇင်တိုင်း အင်ပိုင်ယာခေတ် လီယို III အုပ်စိုးပြီး မကြာခင် အချိန် (၇၁၇-၇၄၁) တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် ဟု ယူဆရသည်။ ဘိုင်ဇင်တိုင်း စစ်သားတို့ အနေနှင့် ဂရိလောင်မီး ဆိုသည့် စစ်ပွဲများတွင် သူတို့ အသုံးပြုခဲ့သော လက်နက်သည် ရန်သူတို့ထံသို့ မီးလောင်ပိုက် (flamethrower) ကိုသာ အသုံးပြု၍ ပစ်နိုင်သည် မဟုတ်ပဲ ကျောက်တုံးများ နှင့် ကြွေအိုးများကို အသုံးပြု၍လည်း ပစ်နိုင်သည် ဆိုသည်ကို လေ့လာ သိရှိခဲ့ရသည်။ နောင်တွင် သူတို့သည် ဖန်အိမ်များဖြင့် ထည့်၍ ပြစ်ကြသည်။ ဘိုင်ဇင်တိုင်းတို့ ၁၀ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု အထိ သုံးခဲ့သည် ဂရိလောင်မီး ပါဝင်သည့် လက်ပစ်ဗုံးများကို အေသင် အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။ ဂရိလောင်မီး နှင့် အလားတူ လက်နက်များ အသုံးပြုခြင်းသည် အရှေ့ပိုင်းနှင့် နီးသော (Near East) ဒေသများ ရှိ မွတ်ဆလင် စစ်တပ်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ထိမှ တဆင့် ၁၀ ရာစု အတွင်းမှာပင် တရုတ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ 

အလယ်ခေတ်တွင် အသုံးပြုကြသော ပီတတ်ဟု ခေါ်သည့် လက်နက်တစ်မျိုးသည် ရန်သူနှင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အစကနဦး လက်ပစ်ဗုံးဟု ယူဆနိုင်သည်။
ပစ်တိုင်းထောင်

**ပစ်တိုင်းထောင်**သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကစားစရာတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ပစ်လိုက်တိုင်း ထောင်နေ၍ ပစ်တိုင်းထောင်ဟု ခေါ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ **ပစ်တိုင်းထောင်ကို မြန်မာလူမျိုးများ၏ မလျော့သောဇွဲ၊** **အပြင်းအထန်အခက်အခဲများကြားတွင် ပြန်လည်ရှင်သန်နိုင်သော စိတ်ဓာတ် (resilience)** ကို ကိုယ်စားပြုသည့် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။

ပစ်တိုင်းထောင် အရုပ်သည်—

* **ပစ်လိုက်တိုင်း လဲနိုင်သော်လည်း အမြဲပြန်လည်ထောင်မတ်လာနိုင်ခြင်း**
* **မည်သည့်နေရာသို့ ကျသွားသော်လည်း ပြန်ထတဲ့ လက္ခဏာ**
* **လွယ်ကူစွာ မပျက်စီးသော ကြံ့ခိုင်မှု**

တို့ကြောင့် **မြန်မာလူမျိုးများ၏ မလျော့သော ကြံ့ခိုင်သော စိတ်ဓာတ်** ကို ကိုယ်စားပြုသော အရာဝတ္ထုအဖြစ် လူအသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။

## ကိုးကား
ဝါးလက်ခုပ်

## ဝါးလက်ခုပ်
ဝါးလက်ခုပ်သည် ဆိုင်းဝိုင်း၊ အိုးစည်ဝိုင်းများတွင် မပါမဖြစ်သော တူရိယာပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ ဝါးကို ခြမ်း၍ ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော် သရေခေတ္တရာ ခေတ်ကမူ သစ်သားပျဉ်ပြား နှစ်ချပ်ကို ကြိုးဖြင့်သီ၍ သုံးစွဲ တီးခတ်သည်။ ယင်းကို လက်ချပ်ဟု ခေါ်သည်။ ဝါးလက်ခုပ် မှာ သမိုင်းမတင်မှီခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ရာဇာနေဝင်း

**ရာဇာနေဝင်း** (၁၉၆၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး ရုပ်ရှင်နှင့်ကြော်ငြာ သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း၏ သားဖြစ်ပြီး အဆန်းတကြယ် ဖက်ရှင်တို့ကြောင့် ၂၀၀၀ ပြည့်ဝန်းကျင်၌ ပရိသတ်၏ အာရုံကိုဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ အတွဲခွေအချို့တွင် သီချင်းအနည်းငယ်သီဆိုခဲ့သည်။ အဆိုတော် ဟေမာနေဝင်း၏အကိုအရင်းဖြစ်ပြီး၊ သရုပ်ဆောင် အိန္ဒြာကျော်ဇင်၏ ဦးလေးဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ နောက်ပိုင်းတွင် အနုပညာလောကမှ နှစ်အတန်ကြာပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ နောက်ပိုင်းမှ ရုပ်ရှင်ဗီဒီယို အချို့တွင်ပြန်လည်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြစ်ဆုံ တာတမံ

**မြစ်ဆုံ တာတမံ** သည် ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဆောက်လုပ်ဆဲ တာတမံ တစ်ခုဖြစ်သည်။  ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးရန် လျာထားသည်။ ရေးဆွဲထားသည့် စီမံကိန်းအရ ယင်းတာတမံသည် အကျယ် ပေ ၅၀၀၊ အမြင့် ပေ ၅၀၀ ရှိမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာအစိုးရ၏ ကန်ထရိုက်တာများနှင့် တရုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်ပိုရေးရှင်းတို့က ပူးတွဲဆောက်လုပ်လျက် ရှိသည်။ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပါက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၃၆၀၀ မှ ၆၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်သို့ တင်ပို့ရမည်ဖြစ်သည်။

ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတလျှောက် ရေလွှမ်းမှုများ၊ သဘာဝဝန်းကျင်ယိုယွင်းမှုများ ဖြစ်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မလောက်မငှ ဖြစ်နေပါလျက် ထုတ်လုပ်သော လျှပ်ဓာတ်အား အားလုံးနီးပါးအား နှစ် ၅၀ ကြာ တရုတ်သို့ တင်ပို့ရမည် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း မြစ်ဆုံတာတမံ ဆောက်လုပ်ရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အငြင်းပွားဘွယ် ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အဓိကအားဖြင့် စွမ်းအင်လုပ်ငန်းများတွင် တရုတ်ကုမ္ပဏီများက အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ ရင်းနှင်းမြှုပ်နှံလျက်ရှိ၍ တရုတ်က မြန်မာအစိုးရအပေါ် အခုထက် ပိုမို လွှမ်းမိုးလာခြင်းအားလည်း မြန်မာလူထုက မကျေမချမ်းဖြစ်နေကြသည်။ မြန်မာအစိုးရအတွင်း၌လည်း ယင်းစီမံကိန်းနှင့်ပတ်သက်၍ သဘောထား ဒွိဟဖြစ်လျက်ရှိသည်။ အများက မျှော်လင့်မထားသော သမ္မတ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သဘာဝ ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးသမားများက ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာလည်း မြန်မာအစိုးရက ပထမဦးဆုံးအကြိမ် လူထုသဘောထားအား အလေးပေး ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ထိုထုတ်ပြန်ချက်အရ စီမံကိန်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မှုနှင့် ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းရေးအတွက် ဦးဆောင်အဖွဲ့တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းထားပြီး တရုတ်အစိုးရပိုင် SPIC Yunnan International Power Investment ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်း၍ နည်းပညာဆိုင်ရာ ပြန်လည်စစ်ဆေးမှုများ ဆောင်ရွက်နေကြောင်း သိရသည်။

သို့သော်လည်း စီမံကိန်းအပေါ် ကချင်ဒေသခံများ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစဉ်များနှင့် ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (KIO/KIA) တို့က လူထုသဘောတူညီမှု မရရှိသေးသရွေ့ စီမံကိန်းနှင့်ပတ်သက်သည့် မည်သည့် ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်မှုကိုမျှ လက်မခံကြောင်း ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ထားသည်။

စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် မြေပြင်ကို ဘေးတိုက်ပြတ်ရွေ့ ကြော အမျိုး အစားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ မြောက်ပိုင်းအထိ ဖြတ်သန်းသွားသော အရေးပါသည့် မြေပြင်ကွဲကြားပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်း ပြတ်ရွေ့ကြောသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် အင်အားကြီး မြေငလျင်များ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။
အမေရိကန် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey – USGS) အပါအဝင် ဘူမိဗေဒနှင့် ငလျင်ပညာရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံကို အာရှဒေသအတွင်း ငလျင်အန္တရာယ် မြင့်မားသော နိုင်ငံများအနက် တစ်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ 

မြစ်ဆုံရေကာတာ စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဘူမိဗေဒပညာရှင်အချို့က လှုပ်ရှားနေဆဲ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော  အနီးတွင် အရွယ်အစားကြီးမားသော ရေကာတာတည်ဆောက်ခြင်းသည် ငလျင်အန္တရာယ်ကို အပြည့်အဝ ကာကွယ်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများတွင် သုံးသပ်ဖော်ပြထားကြသည်။
ထို့အပြင် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ရေကာတာကြီးများတွင် ရေကန်အတွင်း ရေအမြင့်အနိမ့် ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် မြေအောက်ဖိအားများ ပြောင်းလဲလာပြီး fault များ၏ လှုပ်ရှားမှုကို အားပေးနိုင်သည့် ရေကာတာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ငလျင်များ (reservoir-induced seismicity)''' ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားကြသည်။
## ကိုးကား
အီတလီဘာသာစကား

**အီတလီဘာသာ** (; ) သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံနှင့် ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ရုံးသုံးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း တတိယအပြောအများဆုံးဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုသူ ၆၉သန်းခန့်ရှိသည်။ 

Map Italophone World - updated.png|
Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|အီတလီကျောင်းမှ လက်ရေးစာလုံးများ
Idioma%20italiano.png

## ကိုးကား
စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ

ဒေါက်တာ**စိန်ဝင်း** (၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၄ – ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး "ပြည်ပရောက်အစိုးရ" ဟု လူသိများသည့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ (NCGUB) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ 

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယင်းအမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့ (ယခင် ပြည်ပရောက်အစိုးရ) ၏ တရားဝင်မဟုတ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။

## ဘဝနှင့် နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု
ဦးစိန်ဝင်းကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဘဝင်းနှင့် မိခင် ဒေါ်ခင်စောတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖခင် ဦးဘဝင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အစ်ကို အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်တကွ အခြားသော အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစုနှင့်အတူ ဦးဘဝင်းသည်လည်း လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။

ဦးစိန်ဝင်းသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ (ဂုဏ်ထူး) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဟမ်းဘတ်တက္ကသိုလ် မှ သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ဟမ်းဘတ်တက္ကသိုလ်သို့ ပညာသင်ဆုဖြင့် မသွားရောက်မီအချိန်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုတက္ကသိုလ်တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ ကင်ညာနိုင်ငံ၊ နိုင်ရိုဘီတက္ကသိုလ်တွင် လည်းကောင်း ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

### ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု 
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးစိန်ဝင်းသည် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ ပဲခူးတိုင်း၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စစ်အစိုးရက ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သောကြောင့်၊ ဦးစိန်ဝင်းနှင့်တကွ အခြားသော ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြပြီး ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းကာ ၎င်းအား ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်ဝင်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မေရီလန်းပြည်နယ်၊ Bethesda မြို့ရှိ Suburban ဆေးရုံ၌ အသက် ၈၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၄၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ
မင်းတင်မွန် (ဒေါက်တာ)

ဒေါက်တာ **မင်းတင်မွန်** (၁၉၃၄- ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး သာသနာရေး အကြံပေးပညာရှင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်စဉ်ဘဝ 
ငယ်နာမည်မှာ မောင်တော်ရှိန် ဖြစ်ပြီး မွန်ပြည်နယ်၊ မုဒုံမြို့နယ်၊ ကမာဝက်ရွာနေ မွန်လူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသော ဦးရော်အင်၊ ဒေါ်စိန်တန်တို့မှ (၁၃-၁-၁၉၃၄) တွင်ဖွားမြင်သည့် သားရတနာဖြစ်သည်။

## ပညာရေး 
ကမာဝက်မူလတန်းကျောင်းနှင့် မုဒုံမြို့ ရှင်အရဟံအထက်တန်းကျောင်းတို့၌ ပညာဆည်းပူးစဉ် အတန်းစဉ် ပထမရခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကျောင်းထွက်လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲနှင့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲတို့ကို သင်္ချာ၊ အထွေထွေသိပ္ပံ ဂုဏ်ထူးနှင့် ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်ပြီးလျှင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဥပစာတန်း စာမေးပွဲတွင် သင်္ချာပထမဆု၊ ဓာတုဗေဒ ပထမဆုရပြီး တက္ကသိုလ် ဟိုးဝါးကိန်း ရွှေတံဆိပ်ဆုနှင့် တက္ကသိုလ် စကောလားရှစ် ပညာချွန်ဆုတို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရသည်။

၁၉၅၅ ခုနှစ် သိပ္ပံဘွဲ့စာမေးပွဲတွင် သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်များ၌ ဂုဏ်ထူးရရှိပြီး တစ်တန်းလုံးတွင်ပထမရသဖြင့် တက္ကသိုလ်ဟာဂျီဘိုင်များရွှေတံဆိပ်ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနတွင်အချိန်ပိုင်းသရုပ်ပြဆရာအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားပညာတော်သင်ဆုကိုလည်းရရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှစ၍ ဖခင်နှင့်မောင်နှမတို့ကို လုပ်ကျွေးခွင့်ရခဲ့သည်။

၁၉၅၆ ခုနှစ် သိပ္ပံဓာတုဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်းစာမေးပွဲ ၌ ပထမဆင့်မှအောင်မြင်ပြီး ပထမရသဖြင့် တက္ကသိုလ် ဦးရွှေလေးရွှေတံဆိပ်ဆုဖြင့်ချီးမြှင့်ခံရသည့်အပြင် ဆာဦးသွင်ရွှေတံဆိပ်ဆုကိုပါထပ်ဆင့်ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနတွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။

၁၉၅၇ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့လွန်ပညာဆည်းပူးရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ မဟာသိပ္ပံဘွဲ.ကို ရသည့်အပြင် တက္ကသိုလ်သဟာယပညာချွန်ဆုကြီး (University Fellowship) ကိုပါ ရရှိခဲ့သည်။ ဤပညာချွန်ဆုကြီးကို ရရှိခြင်းသည် အမေရိကန်ကျောင်းသူကျောင်းသားများထက် ပို၍ ပညာထူးချွန်ခြင်းကို ပြ၏။ ၁၉၆ဝ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D) ကိုအသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ ဆစ်မာဆိုင် (Sigma Xi) ဂုဏ်ထူးဆောင်အသင်းကို ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။

## နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း 
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်အမူထမ်းသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာန၌ ကထိကရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထို့နောက် မော်လမြိုင်ဒီဂရီကောလိပ်၊ ရန်ကုန်ဆေးတက္ကသိုလ်(၁)၊ ရန်ကုန် ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ဓာတုဗေဒဌာနမှူးနှင့် ကထိကတာဝန်ကိုထမ်းဆောင်ရသည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၈၈ ထိ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနမှူးနှင့် တွဲဘက်ပါမောက္ခတာဝန်ကိုထမ်းဆောင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉၂ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာ ၁ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်များ၌ ၃၇ နှစ်ကျော် တာဝန်ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်၍ သာသနာပြုရန်အတွက် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

၁၉⁠၉၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ထပ်မံခန့်ထားခြင်းကို ခံရပြီးလျှင် ၁၉⁠၉၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်တွင် ပဋိပတ္တိ ပါမောက္ခ အဖြစ်ပါ ပူးတွဲ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀⁠၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ.မှစ၍ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပညာရှင်နှင့် ပဋိပတ္တိ ပါမောက္ခအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။

မင်းတင်မွန်၏ သမီးမှာ ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဌာနမှူး ပါမောက္ခ ဒေါက်တာမိစန္ဒာမွန်ဖြစ်သည်။ မိစန္ဒာမွန်မှာ လူငယ်ဘဝက မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ကြက်တောင်ကစားသမား ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူဖြစ်သည်။

## ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများ
## ကျမ်းကိုး 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ
ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကြက်ပေါင်စေးပင်

**ကြက်ပေါင်စေးပင်**ခေါ် ရာဘာပင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ Hevea brasiliensis ဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးအရ အရေးပါသည့် အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအပင်မှ ကြက်ပေါင်စေးများကို အခဲဖြစ်စေကာ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများတွင် အလွန်အသုံးဝင်သည့် ရာဘာများကို ရရှိနိုင်သည်။ ရော်ဘာပင်၏မူရင်းဒေသမှာ အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းဖြစ်ပြီး ထိုမှတဆင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ပြန့်နှံပေါက်ရောက်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် အပင်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:ရာဘာ
ကြယ်ဖြူပု

မှ ရိုက်ယူထားသော ဆိုင်ရပ်စ် A နှင့် ဆိုင်ရပ်စ် B တို့၏ ဓာတ်ပုံဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရပ်စ် B သည် ကြယ်ဖြူပုဖြစ်ပြီး တောက်ပသည့် ဆိုင်ရပ်စ် A အောက်နားလေးတွင် မှေးမိန်သည့်အလင်းအဖြစ် တွေ့ရသည်။]]

**ကြယ်ဖြူပု** () ဆိုသည်မှာ ကြယ်နီ သို့မဟုတ် ကြယ်ဝါ သို့မဟုတ် ဒြပ်ပမာဏ သေးငယ်သော ကြယ်ပြာ တခုခု ရေရှည်သက်တမ်းကာလ ပြီးဆုံး၍ အပြင်လွှာများ လွင့်စဉ်ကွာထွက်ပြီးလျှင် အတွင်းသား ကျန်ရစ်သော  ကြယ်ကြွင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နျူကလီးယား ပေါင်းစည်းမှု ဆက်လက် မဖြစ်ပေါ်၊ မလောင်မြိုက်တော့သော ဒြပ်သားအစုအဝေး ဖြစ်ပြီး ကြယ်ဖြူပုတို့ကို အီလက်ထရွန်-ပြိုဆင်းဒြပ်သားတို့ဖြင့် အဓိက ဖွဲ့စည်းကျန်ရစ်တတ်သည်။

ကြယ်ဖြူပုများ၏ သိပ်သည်းမှုက အလွန် မြင့်မားသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် ထုထည် အရွယ်အစားက ကမ္ဘာဂြိုဟ်မျှသာ ရှိသော ကြယ်ဖြူပု တလုံး၌ သိပ်သည်းပါရှိနေသည့် ဒြပ်ထုပမာဏသည် (ကမ္ဘာဂြိုဟ်အလုံးထက် အဆ ၁သန်းကျော်ခန့် ထုထည် ရှိသော) နေလုံး၏ ဒြပ်ပမာဏမျှ ရှိနေပေမည်။ သို့သော် ကြယ်ဖြူပုတို့၏ လင်းအား (:en:luminosity)မှာ နည်းပါးသည်။ အကြောင်းမှာ ကြယ်၏ ရေရှည်သက်တမ်းကာလက တောက်လောင်ခဲ့သော စွမ်းအင်တို့၏ အကြွင်းကျန်ဖြင့်သာ ဆက်လက် လင်းတောင်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

ကြယ်ဖြူပု၏ အရောင်မှာ အခြားကြယ်များကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း အခြားကြယ်များကဲ့သို့ တောက်ပခြင်း မရှိပေ။ ကြယ်ဖြူပုများကို ၁၉ ရာစုတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အစောဆုံး တွေ့ရှိခဲ့ရသည်တို့မှာ အဖြူရောင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ကြယ်၏ အရောင်ပေါ်မူတည်၍ ၎င်း၏ အပူချိန် မည်မျှရှိသည်ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ အဖြူရောင်ကြယ်များမှာ နေကဲ့သို့ပင်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင်ကြယ်များမှာ ပို၍ ပူပြင်းကာ အနီရောင်ကြယ်များမှာ အပူချိန် လျော့နည်းသည်။ ကြယ်ဖြူပုများ တောက်ပခြင်း မရှိရခြင်းအကြောင်းမှာ သူတို့သည် အခြားတောက်ပသော ကြယ်များနှင့်ယှဉ်လျှင် အရွယ်အစား သေးငယ်သောကြောင့် ဖြစ်ပြီး အပူချိန် လျော့နည်းသောကြောင့် မဟုတ်ပေ။ အချို့ ကြယ်ဖြူပုများမှာ အဖြူရောင် မဟုတ်ဘဲ အပြာရောင် ရှိတတ်သည်။ မိမိတို့သိရှိရသည့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြူပုမှာ ဆိုင်ရပ်စ် B ဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၈.၆ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် အဖော်ကြယ် ဆိုင်ရပ်စ် A နှင့် ဒွိကြယ်စနစ်ဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ အခြားသော ရာချီသည့် ကြယ်ဖြူပုများထဲမှ နေနှင့်အနီးဆုံးကြယ်ဖြူပုများမှာ ၈ စင်းရှိသည်။ ပုံမှန်မဟုတ်သည့် မှေးမိန်သည်ကြယ်အား ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် သတိပြုမိခဲ့သည်။ *ကြယ်ဖြူပု* ဟူသော အမည်အား ဝီလန် လုတန်ဆိုသူမှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

ကြယ်ဖြူပုအများစုမှာ ကမ္ဘာနှင့် အရွယ်အစား အတူတူခန့်ရှိကြပြီး နေထက် အဆ ၁၀၀ ခန့် ပို၍ သေးငယ်သည်။ သို့သော် သူတို့သည် နေလောက်နီးနီး လေးလံကြပြီး ထို့အတွက် ၎င်းတို့မှာ အလွန်သိပ်သည်းကြသည်။ ကြယ်ဖြူပုမှာ ပို၍ လေးလံလေလေ ၎င်း၏အရွယ်အစားမှာ ပို၍သေးငယ်လေ ဖြစ်သည်။ 

ကျွန်ုပ်တို့၏ နေကဲ့သို့သော ကြယ်များသည် လောင်စာကုန်သွားပါက ကြယ်ဖြူပုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။ သက်တမ်းကုန်ခါနီးတွင် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်ကို ဖြတ်သန်းရမည် ဖြစ်ပြီး သူ၏ ဓာတ်ငွေ့အများစုကို ထိုအခြေအနေတွင် ဆုံးရှုံးရမည်။ ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့များ နေသားတကျ ဖြစ်သွားပါက ၎င်းသည် နုနယ်သော ကြယ်ဖြူပုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။

## ကျမ်းကိုး
## အခြားကြည့်ရန်
*ဧရာမ ကြယ်နီ
*နယူထရွန်ကြယ်
*ကြယ်ပုနီ

ကဏ္ဍ:ကြယ်ဖြူပုများ
အုတ်ဖို

*အုတ်ဖိုမြို့
*အုတ်ဖိုရွာ၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်
*အုတ်ဖိုရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်၊ ဖျာပုံမြို့နယ်

*အုတ်ဖိုဆရာတော်
ကြွေကျောက်

**ကြွေကျောက်** (feldspar) သည် ကမ္ဘာ့နေရာ အတော်များများတွင် တွေ့ရှိရသည့် တွင်းထွက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အလှဆင်ပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံများသည်။

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု 
ကြွေကျောက်သည် ပိုတက်စီယံ၊ ဆိုဒီယံ၊ ကယ်လ်စီယံ၊ ဗေရီယံ၊ အလူမီနီယံ များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့သည့် ဆီလီကိတ်ဒြပ်ပေါင်းစုကြီး ဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ တစ်ရိုးစောင်းပုံဆောင်စနစ်ဖြစ်ပြီး သိပ်သည်းဆ ၂.၅၆ မှ ၂.၇ဝ ထိရှိတတ်သည်။ မာဆင့် ၆ ရှိကာ ရောင်လက်မှာ ဖန်ရောင်လက်မှ ပုလဲရောင်လက်ထိ ရှိတတ်သည်။ 

## ကြွေကျောက်အမျိုးအစားများ 
ကြွေကျောက်များသည် မတူညီသည့် ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုရှိသည် အလျောက် အရောင်များလည်းကွဲပြားကြသည်။ ထင်ရှားသည့် ကြွေကျော် အမျိုးအစားများမှာ-

* ပန်းရောင်= ဩသိုကလေ့စ် (Orthoclase)
* အဖြူရောင်= ပလေဂျီယိုကလေ့စ် (Plagioclase)
* အစိမ်းဖျော့= မိုက်ခရိုကလိုင်း (Microcline)
* အဝါ= အိုလီဂိုကလေ့စ် (Oligoclase) သို့ *Sun Stone*
* အရောင်မဲ့= ကြောင်ကျောက် "Moon Stone"
တို့ဖြစ်ကြသည်။

မွှာပူးအသွင် ပုံမျိုးကို အတွေ့ရများပြီး ထင်ရှားသည့် ကွဲအင် နှစ်စုံရှိသည်။ 

## ထွက်ရှိရာ ဒေသများ 
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ မာဒါဂါစကား၊ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှား၊ တန်ဇေးနီးယား
နဂါးသွဲ့

**နဂါးသွဲ့** (Apatite) သည် အဖိုးသင့်ကျောက်မျက်အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု 
ရှုပ်ထွေးသော ကယ်လ်စီယမ်  ဒြပ်ပေါင်းပုံစံဖြစ်သည်။ ဖလိုရင်း ပါဝင်နေသော ကယ်လ်ဆီယမ် ဖော့စ်ဖိတ် ဒြပ်ပေါင်း Ca10(PO4)6(F)2 နှင့်  ကလိုရင်း ပါဝင်နေသော ကယ်လ်ဆီယမ် ဖော့စ်ဖိတ် ဒြပ်ပေါင်း Ca10(PO4)6(Cl)2 တို့၏ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ဆဌဂံစနစ် (Haxagonal System) ဖြစ်သည်။ သိပ်သည်းဆ ၃.၂ ရှိပြီး မာဆင့် ၅ ရှိသည်။ ဖန်ရောင်လက် ဖြစ်ပြီး အလင်းပေါက် (Transparent) အဖြစ် အပြာရောင်၊ အစိမ်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ မရမ်းရောင် စသည်ဖြင့်တွေ့ရှိရသည်။ 

* ထူးခြားချက်အနေဖြင့် နဂါးသွဲ့တွင် နှစ်ရောင်ပြောင်းခြင်း (Dichrosim) ထင်ရှားပြီး အပြာရောင်နဂါးသွဲ့မှာ အပြာရောင်မှ အဝါရောင် သို့ပြောင်းလဲတတ်သည်။

## ထွက်ရှိရာဒေသများ 
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ကနေဒါ၊ ဘရာဇီး၊ မက္ကဆီကို၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ကြောင်ကျောက်

**ကြောင်ကျောက်**သည် နဝရတ် ကိုးပါးတွင် တစ်ပါး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကြောင်ကျောက်ကို ကြောင်မျက်လုံးနှင့် တူ၍ (Cats' eye)ဟုလည်းခေါ်ဆိုသည်။

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု 
ကြောင်ကျောက်၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုအရ ဩသိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Orthoclase feldspar) နှင့် ပလေဂျီအိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Plagioclase feldspar) တို့ တစ်လှည့်စီ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ (ထို့ကြောင့် ရောင်ပြေးဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။) ပုံဆောင်စနစ်မှာ တစ်ရိုးစောင်းပုံဆောင်စနစ်(Monoclinic system) ဖြစ်သည်။ သိပ်သည်းဆ ၂.၅၆ ရှိကာ မာဆင့် ၆ မှ ၆.၅ ထိရှိသည်။ ဖန်ရောင်လက်ရှိပြီး အလင်းပေါက်(Transparent) မှ အလင်းမှုန်(Translucent) ထိရှိသည်။ အရောင်မဲ့၊ အဖြူရောင်၊ ပန်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ ခရမ်းပြာရောင်များကို အများအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ 

ထင်ရှားသော ကွဲအင်နှစ်စုံသည် ၉ဝ ံ အနေအထားဖြင့် ဖြတ်သန်း တည်ရှိသည်။ 

## ထွက်ရှိရာ ဒေသများ 
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

## ကြောင်ကျောက်၏ ဂုဏ်သတ္တိများ 
ကြောင်ကျောက်သည် သိဒ္ဓိပြီးမြောက်သည်၊ အောင်မြင်သည်၊ တန်ခိုးရှိသည် စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။
နီလာကျောက်သည် သူတပါး၏မေတ္တာကို ရရှိသည်။ လူတို့၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ရရှိသည်။ ရန်အပေါင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည် စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ ဂေါ်မုတ်ကျောက်သည် ခွန်အားကြီးခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း၊ ရန်သူကို အောင်နိုင်ခြင်း စသည်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ကျောက်မျက် သန္တာ

**ကျောက်မျက် သန္တာ** (Precious Coral) သည် ဇီဝမူလ ကျောက်မျက်(Organic Gems)အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မြန်မာတို့၏ နဝရတ် ကိုးပါး စာရင်းဝင်ကျောက်မျိုးဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းတွင်မူ လူနေအိမ်များ၊ ဧည့်ခန်းများတွင် အလှဆင်ပစ္စည်းအနေဖြင့်လည်း အသုံးပြုတတ်ကြသည်။

တွင်းထွက်ကျောက်မျက်မဟုတ်၍ ပုံဆောင်စနစ်မရှိပေ။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဟိုက်ဒရိုကာဘွတ် ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်သည်။ သိပ်သည်းဆ ၂.၇ဝ ရှိပြီး မာဖြင့်မှာ ၄ အောက်သာရှိသည်။ ဆီရောင်လက်ဖြစ်သော်လည်း အရောင်တင်ရာတွင် အကောင်းဆုံးအနေအထားကို မရနိုင်ပေ။ သန္တာသည် မာကြောမှုအား မကြီးသော်လည်း ပျင်းတွဲမှုအားကောင်းသည်။

 

## ထွက်ရှိရာဒေသများ 
ပင်လယ်ပြင်နှင့်ထိစပ်နေသော ကမ်းနီးရေတိမ်ပိုင်းဒေသများတွင် များပြားစွာတွေ့ရှိရသည်။

## သန္တာ
သန္တာကျွန်း၊ သန္တာကျောက်တန်း၊ သန္တာကျွန်းခွေများဖြစ်ပေါ်လာအောင် လုပ်ကိုင်
ဆောင်ရွက်ပေးသော သေးငယ်သည့်သန္တာကောင်ကလေးများ 
သည် ပင်လယ်မှိုကောင်၊ ပင်လယ်ခူတို့နှင့်အတူ ဆီလင် 
တာရေးတားမျိုးပေါင်းစုတွင်အန်သိုဇိုအာမျိုးပေါင်း၌ပါဝင်သည်။ 
သန္တာကောင်ကလေးများသည် ပူနွေးသောသမုဒ္ဒရာများတွင် 
ရေတိမ်ပိုင်း၌နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ မည်မျှပင်သေးငယ်
ကြသော်လည်းမိမိတို့ ဆိုင်ရာအလုပ်များကိုလုပ်ကိုင်ရာမှ 
တဖြည်းဖြည်းကျွန်းကြီးများ ကျောက်တန်းကြီးများ 
ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။ 

သန္တာကောင်များမှ 
ပေါက်ပွားထွက်လာသောထုံးကျောက်အစိုင်အခဲများသည် 
တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် တဖြည်းဖြည်းပွား၍ပွား၍လာခဲ့ရာမှ 
အစိုင်အခဲကြီးတစ်ခုဖြစ်အောင်ဆက်မိသွားတော့၏။ 
ယင်းသို့ဖြင့်ရာစုနှစ် ပေါင်းများစွာကြာလတ်သော် 
သန္တာအသေကောင် ကုဋေပေါင်းများစွာပါဝင်သော 
ကျောက်တန်းသစ်များဖြစ် ပေါ်လာလေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် 
ကုဋေပေါင်းများစွာသော ဥများကိုအုကြပြန်ရာ 
ထိုဥများမှပေါက်သော အကောင်များသည် 
မျောပါလိုရာသို့မျောပါပြီးလျှင် ငြိတွယ်ချင်ရာတွင်ငြိတွယ်၍ 
ထုံးကျောက်အစိုင်အခဲများဖြစ်စေပြန်သည်။ 
သန္တာကောင်၏ အသက်ရှင်နေသော အပိုင်းသည် 
လိမ်မော်ဝါရောင်ဖြစ်၍ ရိုးတံမှာ ကားဆွတ်ဆွတ်ဖြူလျက်ရှိ၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖလော်ရီဒါကမ်းခြေအလွန်
ပင်လယ်ရေအောက်တွင် အလွန်လှပသော သမုဒ္ဒရာ
ဥယျာဉ်များနှင့်တူသည့် သန္တာကျွန်းတန်းများဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အချို့သည်အရွက်သန္တာများ
ဖြစ်ကြ၍ အချို့ကား အိုးကြီးများသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် 
အချို့မှာ ဆတ်ချိုများကဲ့သို့သော အခက်အလက်များ 
ထွက်လျက်ရှိသည်။ 

ဤသန္တာကျောက်ခက်များသည် မည်မျှပင်လှပသော်လည်း 
ပုတီးစေ့နှင့် ရင်ထိုးများပြုလုပ်ရန်အတွက် အသုံးမပြုနိုင်ချေ။ 
ယင်းတို့ကို ရေမှဆယ်ယူလိုက်သည်နှင့် အရောင်ပျက်သွား 
သည့်အပြင် 
အရောင်တင်နိုင်လောက်အောင်လည်း မမာလွန်းလှချေ။ 
အနီနှင့် ပန်းနုရောင်သန္တာတစ်မျိုးကို 
မြေထဲပင်လယ်အချို့အပိုင်းဖြစ်သော 
အာဖရိကကမ်းခြေအလွန်နှင့် 
ဣတလီနိုင်ငံအနောက်ဘက်ကမ်းခြေ 
တို့တွင်အများဆုံးတွေ့ရသည်။ ထိုဒေသများတွင် 
သန္တာကိုလိုက်လံရှာဖွေ၍ရောင်းသောလုပ်ငန်းသည် အတော်ပင်ကြီးကျယ်သည်။ နှင်းဆီပန်းနုသွေးရောင်အကောင်းဆုံးသန္တာ
အကြီးစားမျိုးကို တစ်အောင်စလျှင် ပေါင်စတာလင်၈ဝ အထိပေးဝယ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရေသတ္တဝါများ
ပြောင်ခေါင်းစိမ်း

**ပြောင်ခေါင်းစိမ်း**သည် အရည်အသွေးပေါ်မူတည်၍ ဈေးနှုန်းကွာဟချက်ကြီးမားတတ်သည့် ကျောက်မျက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့ အနောက်ဘက် ပြောင်ခေါင်းရွာမှ ပေါများစွာထွက်ရှိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ မြန်မာတို့က ပြောင်ခေါင်းစိမ်းဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းအခေါ်အဝေါ်မှာ ပယ်ရီဒေါ့(peridot) (သို့) သံလွင်စိမ်းရောင် ရှိသောကြောင့် အိုလီဗင်း(Olivine) ဟုလည်းခေါ်ပါသည်။ 

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု 
မဂ္ဂနီဆီယံသံဆီလီကိတ် ဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ရွမ်းဘတ်စနစ်(Orthorhombic System) ဖြစ်ပြီး သိပ်သည်းဆ ၃.၃၄ ရှိသည်။ မာဆင့် ၆.၅ ရှိကာ ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်သည်။ ပျော့ပျောင်းလွန်းသောကြောင့် ငရဲမီးဒဏ်ကို မခံနိုင်ပါ။ နှစ်စုံအလင်းယိုင်ခြင်း (သို့) ဒွိအလင်းယိုင်ခြင်း ထင်ရှားမှုသည် ပြောင်ခေါင်းစိမ်း၏ ထင်ရှားသည့် ထူးခြားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျောက်၏ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်ရှိအနားစောင်းများကို အထက်မျက်နှာပြင်မှ လှမ်းကြည့်လျှင် စောင်းနှစ်ထပ်အဖြစ် မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။

## ထွက်ရှိရာဒေသများ 
မြန်မာ၊ တရုတ်၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ တောင်အာဖရိက တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြောင်ခေါင်းစိမ်းထွက်ရှိသော်လည်း ယခုအခါတွင် အဝါရောင်သန်းသည့် တရုတ်နိုင်ငံထွက် ပြောင်ခေါင်းစိမ်းများကို ဈေးကွက်အတွင်းတွင် ပေါ်များစွာတွေ့ရှိနေရသည်။

ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ပါလဒုတ္တာ

**ပါလဒုတ္တာ** (Lapis Lazuli) သည် အပြာရောင်ရှိသော အဖိုးသင့်တွင်းထွက် ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု 
ဆိုဒီယံ အလူမီနီယံ ဆီလီကိတ် နှင့် ဆိုဒီယံ ဆာလဖိဒ် တို့ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ကုဗစနစ်ဖြစ်ပြီး သိပ်သည်းဆမှာ ၂.၇ မှ ၂.၉ ထိရှိသည်။ မာဆင့် ၅.၅ ရှိပြီး ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်သည်။ အလင်းမှုံ(Translucent) မှ အလင်းပိတ်(Opaque) အထိရှိပြီး သွေး၍ အရောင်တင်ပေးမှသာလျှင် ကျောက်မျက်ရတနာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ပျော့လွန်းသဖြင့် ရတနာအဖြစ် တာရှည်မခံပေ။ 

## ထွက်ရှိရာ ဒေသများ 
မြန်မာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ချီလီ၊ ရုရှား(ဆိုက်ဘေးရီးယား)၊ အန်ဂိုလာ၊ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
မီရာပီ မီးတောင်

**မီရာပီ မီးတောင်** (အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် မီးလျှံများနှင့်တောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျဗားအလယ်ပိုင်းနှင့် ယိုဂျာကာတာ အကြား နယ်နမိတ် အနီးတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ မီရာပီသည် အင်ဒိုနီးရှားရှိ ပေါက်ကွဲမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် မီးတောင်ဖြစ်ပြီး ၁၅၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ မကြာခဏ ပေါက်ကွဲလေ့ ရှိသည်။ ယိုဂျာကာတာမြို့ မြောက်ဘက် ၂၈ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် ရှိကာ တောင်ခါးပန်းတလျှောက်တွင် လူထောင်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အချို့ရွာများမှာ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၁၇၀၀ ကျော်တွင် တည်ရှိကြသည်။ 

တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၀၀ နီးပါးခန့် တောင်ထိပ်မှ မီးခိုးများ အူထွက်နေသည်ကို မြင်နိုင်သည်။ ပေါက်ကွဲမှု အတော်များများကြောင့် အသေအပျောက်များ ရှိသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲမှုမှ ထွက်လာသော လေပူများကြောင့် လူ ၂၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ ကြီးမားသည့် နောက်ပေါက်ကွဲမှု တစ်ရပ်မှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ယိုဂျာကာတာငလျင် လှုပ်ရှားပြီး မကြာမှီတွင် ဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှား အာဏာပိုင်များက မီရာပီ မီးတောင် သတိပေးချက်ကို အမြင့်ဆုံးအဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး အနီးဝန်းကျင်ရှိ ရွာသားများအား ဘေးကင်းမည့်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြရန် သတိပေးခဲ့သည်။ ၁၂ မိုင်ပတ်လည်အတွင်းရှိ လူထုအား ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် မီရာပီ မီးတောင်၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်း တောင်စောင်းများမှ ချော်ရည်များ စီးဆင်းလာသည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲမှု ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဤအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လူ ၁၃၅ ဦးသေဆုံး၊ ၄၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
ရှင်ဥတ္တရဇီဝ

**ရှင်ဥတ္တရဇီဝ** (၅ အောက်တိုဘာ ၁၁၉၁ ကွယ်လွန် (ခန့်မှန်း)) သည် ပုဂံခေတ် ၁၁၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၉၁ ခုနှစ်အထိ နရသူ၊ နရသိင်္ခ၊ နရပတိစည်သူ ဘုရင်များလက်ထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရှင်ပန့်သကူ

**ရှင်ပန့်သကူ** သည် ပုဂံခေတ်မှ ထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ပီရူးနိုင်ငံ

**ပီရူးနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ ပီရူးသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် အီကွေဒေါနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ချီလီနိုင်ငံနှင့် အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ 

ပီရူးသည် တစ်ခါက အင်က အင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ
လတွင် ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း အော်လန်တာဟူမာလာကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်
ခဲ့ကြသည်။ ပီရူးသည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုရှိလာသော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု မပပျောက်သေးပေ။

ပီရူးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး မြောက်ချီကို ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အင်ကာ အင်ပါယာ တည်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှစ်တွင် စပိန် အင်ပါယာ လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများ၊ ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်းများ၊ စီးပွားရေး ကမောက်ကမ စသည့် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးကို ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။ 

## မှတ်ချက် 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ
ဂျပန်သမိုင်း

**ဂျပန်သမိုင်း**တွင် သမိုင်းမတင်မှီခေတ်မှစ၍ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာသည့် ခေတ်နီးသမိုင်းအထိ ဂျပန်ကျွန်းနှင့် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းများ ပါဝင်သည်။ ဂျပန်ကို မှတ်တမ်းအဖြစ် ပထမဦးဆုံး ပထမရာစုနှစ်အတွင်း ရေးသားပြုစုသည့် ‘၂၄ သမိုင်း’ခေါ် တရုတ်သမိုင်းကျမ်းတွင် အကျဉ်းချုံး ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်ကျွန်းပေါ်တွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးပိုင်းမှစ၍ လူများ နေထိုင်လျက် ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း သက်သေ အထောက်အထားများ ရှိသည်။  နောက်ဆုံး ရေခဲခေတ်အပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀၀ ခန့်တွင် ဂျပန်ကျွန်းစုပေါ်၌ လူသားများ ကျက်စားနေထိုင်သည့် ခြေရာများကို တွေ့ရှိရသည်။ ပထမဦးဆုံး သိရှိရသည့် မြေထည်ပစ္စည်းများမှာ  ဂျိုမွန်ခေတ်မှ ဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်းမတင်မှီခေတ် 
### ကျောက်ခေတ်ဟောင်း 
ဂျပန်ကျောက်ခေတ်ဟောင်းသည် ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကိရိယာ တန်ဆာပလာများ အစောဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘီစီ ၁၀၀၀၀၀ မှ ၃၀၀၀၀ ခန့်အထိ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးရေခဲခေတ် ဘီစီ ၁၂၀၀၀ ခန့်တွင် အဆုံးသတ်သည်။ ဘီစီ ၃၄၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းဒေသမှ ဓားငယ်သဏ္ဌာန် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဒေသတဝန်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အသုံးပြုလာသည်။ သို့သော်လည်း ဘီစီ ၂၀၀၀၀ ခန့်တွင် ဆိုက်ဘေးရီးယားမှ ကျောက်ဓားပါးဟုခေါ်သည့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းသစ် ရောက်ရှိလာကာ ဂျပန်အရှေ့ပိုင်းဒေသတွင် တွင်ကျယ်လာသည်။ ကာလတစ်ခုအတွင်း ဤပစ္စည်းနှစ်မျိုးစလုံးကို တပြိုင်နက်တည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဘီစီ ၁၅၀၀၀ ခန့်တွင် ဓားငယ်သဏ္ဌာန် ကျောက်ထည်ပစ္စည်း အလျင်အမြန် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။

ရေခဲခေတ် အဆုံးသတ်ပြီးနောက် ရာသီဥတုပူနွေးလာပြီး လူသားများ၏ စားဝတ်နေရေး ကြီးကြီးမားမား ပြောင်းလဲကာ အိုကီနာဝါ ကျွန်းစုမှလွှဲ၍ ကျန်ဒေသများတွင် ကျောက်ခေတ်လယ် ဂျိုမွန်ခေတ်အတွင်း စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ 

### ဂျိုမွန်ခေတ် 
ဂျိုမွန်ခေတ်သည် ဘီစီ ၁၄၀၀၀ မှ ၃၀၀ ခန့်အထိ ကြာမြင့်သည်။ ဂျိုမွန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ ပထမဦးဆုံး အတည်တကျ နေထိုင်မှုများသည် ဘီစီ ၁၄၀၀၀ ခန့်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဂျိုမွန်ယဉ်ကျေးမှု၏ ထူးခြားချက်မှာ ထိုခေတ်အခါက လူများသည် အမဲလိုက်ခြင်း၊ တဲများဆောက်လုပ်ခြင်း၊ တွင်းအောင်းနေထိုင်ခြင်းနှင့် ကနဦးအဆင့် စိုက်ပျိုးခြင်းများကို တတ်မြောက်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က လူများသည် ယက္ကန်းမယက်တတ်သေးပေ။ သားရေဖြင့် ချုပ်လုပ်သည့် အဝတ်အထည်များကို ဝတ်ဆင် ကြသည်။ 

ဂျိုမွန်လူများသည် ဖွတ်မြီးကြိုးများ၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များဖြင့် ပန်းခတ်သည့် မြေအိုးများကို စတင်လုပ်ဆောင် တတ်ပြီဖြစ်သည်။ ဤမြေထည်များသည် ရှေးအကျဆုံး မြေထည်များ ဖြစ်နိုင်သည်။ ယင်းမြေထည်များနှင့်အတူ တွေ့ရှိရသည့် ဓားမြှောင်များ၊ ကျောက်စိမ်းများ၊ ကမာခွံများဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ခေါင်းဘီးများနှင့် အခြား အိမ်သုံးပစ္စည်းများသည် ဘီစီ ၁၁၀၀၀ ခန့်ကဖြစ်နိုင်သည်။  ဒိုကုခေါ် မြေထည် ပန်းကွက်များကိုလည်း တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။ 

ယင်းအိမ်သုံးပစ္စည်းများသည် အိုကီနာဝါအထိ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ဖောက်ကားလျက် ရှိနေပြီဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဒီအန်အေ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ ယခု ဟိုကိုင်ဒိုတွင် နေထိုင်သည့် အိုင်နုတိုင်းရင်းသားများသည် ဂျိုမွန်လူများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

## ကိုးကား
မွန်ဂိုအင်ပါယာ

**မွန်ဂိုအင်ပါယာ**သည် ၁၃ ရာစုမှ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း တည်ရှိခဲ့သည့် ကြီးမားကျယ်ပျံ့သော အင်ပါယာကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသမှ အစပြုကာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှ အရှေ့ဥရောပအထိ ကျယ်ပျံ့ကာ မြောက်ဘက်တွင် ဆိုက်ဗေးရီးယား၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသများ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာကြီးဖြစ်သည်။ အလျား မိုင် ၆၀၀၀ ခန့်ရှည်ပြီး  ဧရိယာမှာ စတုန်ရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၂.၇၄၁ သန်းခန့် ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာ၏ ၂၂ % ရှိပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ခန့် ရှိသည်။ 

မွန်ဂိုခေါင်းဆောင် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးများနှင့် တာခစ်လူမျိုးများသည် ယနေ့ မွန်ဂိုလီးယားဒေသတွင် စုပေါင်းစည်းလုံးလာပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာအဖြစ် စတင်ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဂျင်ဂစ်ခန်နှင့် နောက်မျိုးဆက်များသည် မွန်ဂိုတပ်သားများကို အရပ်ရပ်သို့ စေလွှတ်တိုက်ခိုက်ကာ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းကြောင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီး အရှိန်အဟုန်နှင့် ကြီးထွားလာသည်။ မွန်ဂိုလက်ထက်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတစ်လွှား နည်းပညာအသစ်များ၊ ကုန်စည်များနှင့် သဘောတရားအသစ်များကို ဖြန့်ဖြူးဖလှယ်လာကြသည်။ 

၁၂၆၀ ခုနှစ်တွင် ကူဗလိုင်နှင့် အရိဘိုကဲ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရေးအတွက် အားပြိုင်ကြရာ သွေးကွဲမှုများ ရှိလာသည်။ ကူဗလိုင်က အောင်မြင်စွာ နန်းတက်နိုင်ခဲ့ပြီး ယွမ်မင်းဆက် စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သွေးကွဲမှုက အဆုံးမသတ်ခဲ့ပေ။ ကူဗလိုင်ခန်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးမှ နယ်မြေ ၄ ခုခွဲထွက်သွားသည်။   ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး ကျူးယွမ်ကျန်းက ယွမ်မင်းဆက်ကို တွန်းလှန်ကာ မင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်လိုက်ချိန်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးလည်း ပြိုကွဲသွားရသည်။ 

## ကိုးကား
ကြွေထည်ပစ္စည်း

**ကြွေထည်ပစ္စည်း**သည် မြေစေးများကို ပုံသွင်းကာ အပူချိန် ၁၂၀၀ မှ ၁၄၀၀ °C ဖြင့် မီးဖုတ်ပြီးနောက် ရရှိသည့် လူသုံးပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ ကြွေထည်အပေါ်ယံရှိ ကြွေသားများ၏ အရောင်သည် ကြွေရည်အတွင်း ပါဝင်သည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အပူချိန်ကိုလိုက်၍ ကွဲပြားသည့် ဓာတ်ပြုမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကြွေသားများသည် မာကျောပြီး ရေမစိမ့်ဝင်နိုင်ဘဲ အပူဒဏ်ခံနိုင်သည်။ ကြွေသားများသည် အများအားဖြင့် ဖြူဆွတ်ပြီး အလင်းဖောက်နိုင်သည်။ 
 
ကြွေဖြင့် အိုး၊ ခွက်၊ ပန်းကန်များအပြင် အလှဆင်ပစ္စည်းများလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ကြွေထည်များကို လူကုံထံများက အဖိုးတန် ပစ္စည်းများအဖြစ် စုဆောင်းလေ့ရှိသည်။ လျှပ်စစ်လျှောက်ကူးမှုကို ခုခံနိုင်စွမ်းကောင်းသောကြောင့် ယနေ့တွင် လျှပ်ခံပစ္စည်းများအဖြစ်လည်း တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးချနေပြီ ဖြစ်သည်။ သွားစိုက်လုပ်ငန်းတွင်လည်း သွားအတုများအဖြစ်လည်းကောင်း သွားဖာရာတွင် ဖြည့်သွင်းပစ္စည်းအဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။
ကာလံ ဒေသံ အဂ္ဃံ ဓနံ

**ကာလံ ဒေသံ အဂ္ဃံ ဓနံ** သည် မြန်မာ ဆိုရိုးစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
ပစ္စည်းတန်ဖိုးကို အချိန်အခါ၊ နေရာဒေသလိုက်၍ ဆုံးဖြတ်ရသကဲ့သို့ အချို့သော လူမှုကိစ္စများကိုလည်း အချိန်အခါ၊ နေရာဒေသအလိုက် ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် အချိန်အခါနှင့် နေရာဒေသ၏ အရေးပါမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ (ကာလံ - အချိန်အခါ၊ ဒေသံ - နေရာဒေသ၊ အဂ္ဃံ - တန်ဖိုး၊ ဓနံ - ပစ္စည်းဥစ္စာ။)

*ကာလံဒေသံ၊ အဂ္ဃံဓန၊ ရှေးကထုံးမှီး၊ ယူသီးဝတ္ထု၊* 

*နည်းအဖြာဖြာ၊ အရာရာကို၊ ပညာဝေဖန်၍၊ ကာလံ ဒေသံ၊ အဂ္ဃံ ဓနံ၊ ပရိဘောဂံ၊ ဤငါးတန်တွင်၊ ဆုတ်ရန်သည်တစ်မျိုး၊ တိုးတန်သည်အနီး၊ အသီးသီးပင်၊* 

*ဖြစ်ချိန်ဖြစ်ရာ၊ တန်ဖိုးပါနှင့်၊ ဥစ္စာဟောင်းသစ်၊ စိစစ်ထုံးစံ၊ ကုံလောက် ငံအောင်၊ ကာလံ ဒေသံ၊ အဂ္ဃံ ဓန၊ နည်းပြစဉ်လာ၊ မဟာပဒေသလေးပါး၊ သတိထားလော့၊* 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ
ရှင်သီဝလိဂမုန်း

ဂမုန်းပင်အမျိုးအစား အများအပြား ရှိသည့်အနက် ရှင်သီဝလိဂမုန်းဟု ခေါ်တွင်နေသော Mauna Loa ကို မြန်မာလူမျိုးများက မြတ်မြတ်နိုးနိုး စိုက်ပျိုးထားရှိကြသည်။ ရှင်သီဝလိဂမုန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Spathiphyllum wallisii ဖြစ်ပြီး၊ peace lily၊ closet lily ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ လူသိများသော အမည်မှာ Mauna Loa ဖြစ်ပြီး၊ အလင်းရောင် အနည်းငယ် ရှိရုံမျှနှင့် ရှင်သန်နိုင်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ နေရောင်ခြည်ထိတွေ့ ရရှိဖို့ မလွယ်ကူသော ဟိုတယ် ဧည့်ခန်းမကြီးများ၊ စူပါမားကက်များနှင့် အဆောက်အဦး အကြီးကြီးအတွင်းမှာ ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်သည်။ 

## မူလဇာတိ 
ရှင်သီဝလိဂမုန်း၏ မူလဇာတိနေရာသည် ဟာဝိုင်ယီဒေသမှ တောင်တန်းများဖြစ်သော Mountains of Mauna Loa နေရာဒေသဖြစ်သည်။ အရွက်များသည် တောက်ပသော အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီး လှပသည်။ ရှင်သီဝလိဂမုန်း အပွင့်သည် အဖြူရောင်ရှိပြီး အနံ့အနည်းငယ် (သင်းသင်းလေး) မွှေးသည်။ အစိမ်းရောင် ရိုးတံဖြောင့်ဖြောင့် အပေါ်တွင် အဖြူရောင်အပွင့် ငွားငွားစွင့်စွင့် ပွင့်နေသည်မှာ အင်မတန် ကြည့်ကောင်းပါသည်။ အစိမ်းနှင့် အဖြူ ဆန့်ကျင်ဘက်အရောင်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းထားသော ပန်းပွင့်၏ အလှသည် ပန်းချီဆန်လှပါသည်။ 

## စိုက်ပျိုးပုံ 
အိမ်ခန်းတွင်း မည်သည့်နေရာမှာမဆို လှပနေတဲ့ ပန်းပင်ဖြစ်ပါတယ်။ ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ဟာ စိုက်ထားပြီးလျှင် အထွေအထူးပြုစုပျိုးထောင်ဂရုစိုက်နေစရာမလိုအပ်သလို ရေအများကြီးလောင်းပေးဘို့လည်း မလိုအပ်ပါဘူး။ မြေဆီလွှာကို ရေအနည်းငယ်စိုစွတ်စေရုံမျှဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်ပါတယ်။ အပွင့်များများပွင့်စေလိုလျှင် အပင်ကိုပူနွေးစွတ်စိုသောနေရာမျိုးမှာ စိုက်ပျိုးထားရှိရပါမယ်။ ပူအိုက်တဲ့နေရာ ဒေသမျိုးမှာ အပွင့်များများပွင့်တတ်ပါတယ်။ ရေများများလောင်းမိလျှင် အခြားအိမ်တွင်းပန်းပင်များကဲ့သို့ အပင်သေသွားပါလိမ့်မယ်။ ပန်းအိုးအတွင်း မြေကြီးခြောက်သွေ့စပြုမှသာ တစ်ခါရေလောင်းပေးရံမျှဖြင့် လုံလောက်ပါတယ်။ စိုထိုင်းပြီးရေစီးကောင်းတဲ့ မြေဆီလွှာအနေအထားမျိုးက ရှင်သီဝလိဂမုန်းအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ အိမ်ခန်းအတွင်းမှာ ပန်းအိုးနှင့်အလှဆင်ပြီးထားတော့မယ်ဆိုလျှင် တံခါးပေါက်ဘေးနားမှာထားလျှင် အသင့်တော်ဆုံးပါပဲ။ နွေးပြီးစိုထိုင်းတဲ့နေရာမျိုးဟာ ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်အတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ 

ပန်းပင်ကြီးထွားလာပြီး ပန်းအိုးထဲမှာ အမြစ်တွေကျလာပြီဆိုလျှင် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ပန်းအိုးအတွက်ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ပေးဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။ အမြစ်များ ကြပ်သိပ်နေမယ်ဆိုရင် ပန်းပင် ကြီးထွားမှုကို နှောင့်နှေးစေပြီး နောက်ဆုံးမှာ အပင်ဟာ ကျုံလှီပြီး သေသွားမှာ တတ်ပါတယ်။ ရှင်သီဝလိဂမုန်းကို စိုက်တော့မယ်ဆိုရင် အပင်ကိုကောင်းစွာ ရေဆေး ရေလောင်းပေးလျှင် အမြစ်နှင့်မြေဆီလွှာတို့ ကောင်းစွာတွယ်ကပ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိုးပြောင်းစိုက်တော့မယ်ဆိုရင် အပင်ဘေးပတ်ပတ်လည်မှာ မြေကြီးကိုဖြေးညှင်းစွာ ဖြည့်ပေးတာကောင်းပါတယ်။ မြေကြီးကို ပြည့်ကြပ်သိပ်နေအောင်ဖြည့်တာဟာ အမြစ်ဆီကို လေရောက်စေခြင်းကို အဟန့်အတားဖြစ်စေတာကြောင့် မြေကြီးမွမွလေးတွေကို အသုံးပြုတာအကောင်းဆုံးပါပဲ။

ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ဟာ အပင်ပွားလွယ်တဲ့ ပန်းပင်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ အမြစ်များကြီးထွားပြိး နောက်ထပ်အပင်သစ်တစ်ပင်ကို ဖြစ်စေနိုင်သလို ပန်းပွင့်ရဲ့ ဝန်မှုန်တံ ကြီးထွားရင့်မှည့်လာပြီး မျိုးစေ့များမှလည်း အပင်သစ်ဖြစ်စေပါတယ်။ အလင်းရောင်အများကြီးလည်းမလို၊ ရေလည်းအများကြီး လောင်းစရာမလိုဘဲ အိမ်ခန်းတွင်းမှာ စိမ်းစိုကာ လှပပြီး ပန်းချီဆန်တဲ့ မွှေးရနံ့သင်းသော အပွင့်ဖြူဖြူလေးတွေ ပွင့်တဲ့ ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးမယ်ဆိုရင် မိမိအိမ်ခန်း၊ ရုံးခန်း အတွင်းမှာ လှပနေရုံတင်မကဘဲ လာဘ်လာဘလည်း တိုးပွားစေတယ်လို့ မြန်မာလူမျိုးများက အယူရှိကြပါတယ်။

ကဏ္ဍ:အိမ်စိုက်ပင်များ
ဇေယျ

**ဇေယျ** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ
* ဇေယျ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
* ဇေယျ (စာရေးဆရာ)
ခင်ညွန့်

#ခင်ညွန့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)
#ခင်ညွန့်၊ ဒေါ် (ယုဝတီ)
#သခင်ခင်ညွန့်
ဂျူး (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ဂျူး** ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။

* ဂျူးဘာသာ
* ဂျူး (စာရေးဆရာမ)
စိုးဝင်း

**စိုးဝင်း** အမည်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 
* စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး - မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း
* စိုးဝင်း၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး - လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေဆဲ တပ်မတော် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
* မဟာဆန္ဒြကုမာရစိုးဝင်း - မြန်မာသံအမတ်ဟောင်းနှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်သည့်သူ
*စိုးဝင်း (ဝန်ကြီး) - စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဟောင်း
*စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ) - လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး၊ အားကစား/လူငယ် ဒုဝန်ကြီး​ဟောင်း
တိုယိုတာ

**တိုယိုတာ** မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုယိုတာမြို့တွင် ဌာနချုပ်ထားရှိသည့် နိုင်ငံစုံ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကားကုမ္ပဏီများ
နီဆန်း

နီဆန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကားကုမ္ပဏီတခု၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ ‘ဒတ်ဆန်း’ ဖြစ်၏။

## ကိုးကား
ဇီဇဝါ

**ဇီဇဝါပင်** သည် ပန်းပင်ဖြစ်၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် အနံ့မွှေး၍ အဖြူ သို့မဟုတ် လိမ်မော်ရောင် ရှိသည်။ ဇီဇဝါ ပန်းအနံ့သည် စပယ်ပန်းအနံ့နှင့်တူ၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် နွမ်းပြီး ဝါသွားတဲ့ အချိန်ထိတိုင်အောင် မွှေးပျံ့သည့် ရနံ့ ရှိသည်။ ပွင့်ဖတ်များသည် နူးညံ့၍ အရောင်တောက်ပ၏။ အပွင့်၌ အထပ်နှစ်ထပ်ရှိတတ်သည်။ ဇီဇဝါပင်သည် အပူပိုင်း သို့မဟုတ် အပူလျော့ပိုင်းများ  တွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏။ အမြဲတမ်းစိမ်းနေသည့် ဇီဇဝါပန်းပင်သည် ချုံပုတ်မျိုး ဖြစ်ပြီး နေအပူကို ခံနိုင်စွမ်းရှိသော  အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်အမည် gardenia လို့ခေါ်တွင်ပြီး cape jasmine ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

## မူလဇာတိ 
ဇီဇဝါ၏ရုက္ခဗေဒအရ Gardenia jasminoides 'ရူဗီအေစီအီး'မျိုးရင်း  ဖြစ်သည်။ ဇီဇဝါ၏ မူလဇာတိနေရာသည် တရုတ်၊ဂျပန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏  ဇာတိနေရာမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မဟုတ်သော်လည်းပဲ ၁၈ရာစုက အမေရိကန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင် Dr. Alexander Garden ၏အမည်ကို အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဇီဇဝါမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ခန့်ရှိနေပါပြီ။ ဇီဇဝါပန်းပင်များကို တရုတ်နိုင်ငံ ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ၊ ပူနွေးစွတ်စိုတဲ့ ရာသီဥတု ရှိသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ ၊ ပစိဖိတ် ကျွန်းများ နှင့် တောင်အာဖရိက တိုက်နိုင်ငံများမှာ တွေ့ရသည်။

## ပေါက်ရောက်ပုံ 
ဇီဇဝါပန်းပင်သည် အပူချိန် ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် ( ၂၉.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အနည်းဆုံးလိုအပ်ပြီး နေရောင်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ပါသည်။ အရွက်တွေက ဘဲဥပုံဖြစ်ပြီး တောက်ပတဲ့ အစိမ်းရောင်ရှိသည်။ အပင်က ၂ပေမှ ၈ ပေအထိ မြင့်ပြီး ကိုင်းဖြတ် မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ စွတ်စိုပြီး ရေစီးရေလာ ကောင်းမွန်တဲ့ မြေဆီလွှာမျိုးကို နှစ်သက်ပြီး pH ၅.၀ နှင့် ၆.၀ အတွင်းရှိသည့် မြေဆီလွှာကို နှစ်သက်ပါသည်။ မြေကြီးတွင် ချစိုက်၍သော်လည်းကောင်း ၊ ပန်းအိုးတွင်းမှာသော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးနိုင်ပါတယ်။ မြေကြီးချ စိုက်ပျိုးလျှင်တော့ ချုံပုတ်သဖွယ်ကြီးထွားမြန်ပါသည်။

## ထူးခြားချက် 
ဇီဇဝါပန်းသည် အဖြူရောင်ရှိပြီး နွမ်းသွားလျှင် အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ နွမ်းပြီး အဝါရောင် ဖြစ်သွားသည့်တိုင်အောင် မွှေးရနံ့ ပျက်ပြယ်သွားခြင်း မရှိပေ။ အနောက်နိုင်ငံများမှာတော့ ဇီဇဝါပန်းကို ပန်းအလှပြင်ဆင်ခြင်း နဲ့ မင်္ဂလာပွဲများမှာ အသုံးပြုကြသည်။ ဇီဇဝါပန်းကို အသုံးပြုခြင်း ၊ ဆောင်ခြင်းဖြင့် လုံခြုံစိတ်ချနွေးထွေးမှုရှိသည်ဟု့ အယူရှိကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏ အခြား အဓိပ္ပာယ်ကတော့ လှို့ဝှက်အချစ် ဖြစ်ပြီး မိန်းကလေးတစ်ဦးအား ဇီဇဝါပန်းပွင့်ကို လက်ဆောင်ပေးခြင်းဟာ အဲဒီ မိန်းကလေးက ချစ်စရာကောင်းတယ်လို့ ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အဝါရောင်ဇီဇဝါသီးများ 
ကို တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်ပြည်တို့တွင် ဆေးဆိုးရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ နှစ်ထပ်ပန်းပွင့်ကြီးများ ပွင့်သော ဇီဇဝါပင်မျိုးများသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးများကို 'မစ်စထရီ' 
နှင့် 'ဗဲလမွန့်'ဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
ဝီလီယံ မင်းသား

**‌ဝေလမင်းသားဝီလျံ**သည် ယူနိုက်တစ် ကင်းဒမ်း၏ ဘုရင်မင်းမြတ်တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်နှင့် ဝေလမင်းသမီးဟောင်း ဒိုင်ယာနာတို့၏ သားဦးဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့နန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတော်ဝင်မိသားစု ဝင် တဦး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တွံတေးတူးမြောင်း

**တွံတေးတူးမြောင်း** (Twante Canal) သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တခုဖြစ်သော တိုးမြစ်နှင့် ရန်ကုန်မြစ်ကို ဆက်သွယ်တူးဖော်ထားသည့် တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ အရှည် ၃၅ ကီလိုမီတာ (၂၂မိုင်) ရှည်လျားသည့် တွံတေးတူးမြောင်းသည် ရန်ကုန်မြို့တော်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းကို အမြန်ဆုံး ရောက်ရှိနိုင်သည့် ရေကြောင်းဖြတ်လမ်းတခု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အသုံးပြုမှု များပြားသည်။ တွံတေးမြို့သည် တူးမြောင်း၏ အလယ်တဝက်နားလောက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် တွံတေးတူးမြောင်းဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ခုနှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းကို ကားလမ်းများ မဖောက်လုပ်ခင်အထိ တွံတေးတူးမြောင်းသည် အတိုဆုံးနှင့် အမြန်ဆုံး ရေလမ်းကြောင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး အသုံပြုမှုလည်း များပြားခဲ့သည်။

တွံတေးတူးမြောင်းကို ပုံမှန်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု နည်းပါးခြင်းကြောင့် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်များမှ စ၍ နုန်းများတင်လာခြင်း၊ ရေလမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ တူးမြောင်းဝသည် ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပေ ၆၀၀ (၁၈၀မီတာ) အထိ ကျယ်ပြန့်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့သို့ ပျက်စီးလာသော်လည်း တူးမြောင်းဝကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ကွန်ကရစ်တာတမံများ တည်ဆောက်ရန် အစီအစဉ်မရှိသေးသလို ရေကြောင်းပြ လမ်းညွှန်စနစ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများလည်း ရှိနေသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအစိုးရ အုပ်ချုပ်နေသည့် ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် တွံတေးတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၅ နှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သည့် ခနောင်တိုချောင်းမှတဆင့် ဧရာဝတီ၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော တိုးမြစ်သို့ ဖောက်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖောက်လုပ်ပြီးစီးသောအခါ ဗြိတိသျှလက်အောက်ရှိ မြန်မာပြည် ကုန်းတွင်းရေကြောင်းသွားလာရေး အားလုံးနီးပါးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သော **Irrawaddy Flotilla Company, Ltd** ၏ သင်္ဘောများသည် တွံတေးတူးမြောင်းကို အသုံးပြုပြီး ရန်ကုန်မှ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းများသို့ နေ့စဉ်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ တူးမြောင်းသည် တူးဖောက်စဉ်ကထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပြီး ရေနက်လာသောကြောင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်မှစ၍ မန္တလေးသို့ သွားရောက်မည့် ကြီးမားသည့် ရေနွေးငွေ့သင်္ဘောကြီးများကို ဖြတ်သန်းခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ယခင်က ထိုသင်္ဘောကြီးများသည် မန္တလေးသို့သွားရန် ရန်ကုန်မြစ်မှ ပင်လယ်သို့ထွက်ရပြီး ကျယ်ပြန့်သော ဧရာဝတီမြစ်ဝမှ ပြန်ဝင်ပြီး ဆန်တက်ခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား 
https://en.wikipedia.org/wiki/Twante_Canal The Twante Canal
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး
တင်မောင်

**တင်မောင်** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ

* အေဝမ်းတင်မောင် - ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ သရုပ်ဆောင်၊ ထုတ်လုပ်သူ
* တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ) - စာရေးဆရာ မဟာဝိဇ္ဇာဦးတင်မောင်
* ရွှေမန်းတင်မောင် - ဇာတ်သဘင် မင်းသား
* တင်မောင်၊ ဒေါက်တာ - ပထမဆုံး ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်
* တင်မောင် (သခင်) - နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဝန်ကြီးဟောင်း သခင်တင်မောင်
ဦးမောင်မောင်တင်

**ဦးမောင်မောင်တင်** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ -
*မောင်မောင်တင်၊ ဦး
*မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)
ဗိုလ်လရောင်

ဗိုလ်လရောင် ဆိုသည်မှာ

*ဗိုလ်လရောင် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)
*ဗိုလ်လရောင် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အဘိုးလေး)

ကို ဆိုလိုပါသည်။
မိုးမိုး

မိုးမိုး ဆိုသည်မှာ

*စာရေးဆရာမ မိုးမိုး၊ (အင်းလျား) စာရေးဆရာမ
*အဆိုတော် မိုးမိုး၊ အဆိုတော်

ကို ရည်ညွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ရှန်ဟိုင်းမီး

၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁၅)ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ ကျင့်အန်းမြို့နယ်တွင် (၂၈)ထပ်ရှိသော လူနေတိုက်ခန်းအဆောက်အဦးကြီး မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ (၅၈)ဦးသေဆုံးပြီး၊ (၅၆)ဦး ပျောက်ဆုံးနေလျက်ရှိကာ လူပေါင်း(၁၀၀)ကျော်ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
မီးစတင်လောင်ကျွမ်းသောအချိန်မှာ ဒေသစံတော်ချိန် နေ့လယ်(၂)နာရီ(၁၅)မိနစ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါတာဝါမှာ ကျောင်းကျိုးလမ်းနှင့် ယွိယွမ်လမ်းဆုံ (the intersection of Jiaozhou Road and Yuyao Road) တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၀ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်နေဆဲတွင် မီးလောင်ကျွမ်းရခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်မြင်သက်သေများ၏အဆိုအရ ဆောက်လုပ်ရေး(ပြင်ဆင်ရေး)လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများမှ စတင်လောင်ကျွမ်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ မီးသတ်ယာဉ် အစီး(၈၀)ကျော်လာရောက်ငြိမ်းသတ်ခဲ့သောလည်း မီးမှာ ပြင်းထန်လွန်းသည့်အတွက် နာရီပေါင်းများစွာကြာမြင့်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ခ​နွဲ​

thumb|ခနွှဲ
ခနွှဲသည် နှီးသစ်သားစသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကိုင်ရိုးတပ်ထားသည့် ရေပက်ခွက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည့် ခနွှဲပုံနှစ်မျိုးရှိသည့် တစ်မျိုးမှာ ထောင့်သုံးစွန်းထွက်နေသော ခွက်ပက်လက်ဖြစ် ကျန်တစ်မျိုးမှာ ဝါးလုံးထက်ခြမ်းခွဲ သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ထားသော ပုံ ဖြစ်သည်။ 

ခနွှဲခွက်တွင် လက်ကိုင်ရိုးတပ်ထားသည့် အပြင် ကြိုးချည်နိုင်ရန်အတွက် အပေါ်ဘက်တွင် တန်းတစ်ခု ပိုး၍ တပ်ထားသည်။ ခနွှဲကို လယ်တစ်ကွက်မှ တစ်ကွက်သို့ ရေသွင်းရန်ဖြစ်စေ၊ ဟင်းခင်း၊ ယာခင်းများထဲသို့ ရေသွင်းရန်ဖြစ်စေ၊ အသုံးပြုကြသည့် မြန်မာလှေကြီးများတွင် လှေဝမ်းထဲမှ ရေကို ပက်ထုတ်ရန်နှင့် ငါးများကို အိုင်ပက်၍ ဖမ်းရာတွင်လည်း ခနွှဲကို အသုံးပြုကြသည့် ဆန်ရှားသဖြင့် မြက်သီးကို ခူးစားရသော အရပ်ဒေသများတွင်လည်း ခနွှဲကို မြက်သီးခပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြလေသည့် လယ်များယာခင်းများတွင် အသုံးပြုသော ခနွဲမှာ ခနွဲစင်ခေါ် သုံးချောင်းထောက်ခွတွင် ကြိုးဖြင့် ဆိုင်း၍ ရေများကို ပက်ထုတ်လေသည့် လှေသမ္ဗာန်များပေါ်တွင် အသုံးပြုသော ခနွဲမှာ စင်မပါချေ။ 

ရေပက်ရာ၌ ခနွှဲကို အသုံးပြုရခြင်းမှာ ဤစနစ်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လူကို မပင်ပန်းစေဘဲ အချိန်နည်းနည်းနှင့် အလုပ်တွင်ကျယ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ခနွှဲဖြင့် ရေပက်ခြင်း၊ ရေသွင်းခြင်းစနစ်ကို ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကအင် စတင်သုံးစွဲလာခဲ့လေသည်။ ယခုထက်တိုင် အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများရှိ တောပိုင်းဒေသများတွင် ခနွှဲကို အသုံးပြုလျက်ပင် ရှိကြသေးသည်။ 

## ကိုးကား