Buddhist Psychology

**“ Buddhism and Psychology ”**

စိတ်ပညာသည် ကနဦးက စိတ်အကြောင်းကို လေ့လာသောပညာဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် စိတ်သည် အကောင်အထည်မရှိ၊ အသွင်သဏ္ဌာန်မရှိ၊ ဘယ်အရပ်၌ တည်နေသည်ကိုလည်း မသိ၊ ဖမ်းယူ၍လည်း မမိသဖြင့် စိတ်ကို တိုက်ရိုက်လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။

ထို့ကြောင့် စိတ်နေသဘောထားကို စိစစ်၍ အတွင်းဝင်ကြည့်သော **စိတ်တွင်းလေ့လာနည်း** (Introspection)ဖြင့် စိတ်ကိုလေ့လာရန် ကြိုးစားကြပြန်၏။ ဤတွင်လည်း လူအမျိုးမျိုးတို့၏ အတွေးအခေါ်, အယူအဆ, အကြိုက်စရိုက်တို့သည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေကြသဖြင့် ပုံမှန်တစ်သမတ် တည်းဖြစ်သော အဖြေကို မရရှိနိုင်ကြပါ။

ဤသို့ ခေတ်ဟောင်းစိတ်ပညာရှင်တို့၏ အခက်အခဲကို မြင်တွေ့ကြသော လူငယ် ပါမောက္ခ ဂျေ၊ ဘီ၊ ဝတ်ဆင် နှင့် လူငယ်စိတ်ပညာရှင်များသည် အကောင်အထည်မရှိသည့်စိတ်ကိုလေ့လာခြင်း မပြုတော့ပဲ မြင်တွေ့နိုင်သော**အပြုအမူ** ကို ပြောင်းလဲလေ့လာကြပါသည်။ လူတို့၏ အပြုအမူများ သည် စိတ်နှင့်ဆက်သွယ်နေကြပါသည်။ စိတ်ကို မမြင်ရသော် လည်း စိတ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော အပြုအမူများကို မြင်တွေ့နိုင်၏။

ဥပမာ- လူတစ်ဦး၏ကြောက်စိတ်ကို မမြင်နိုင်သော်လည်း သူ၏မျက်နှာ ဖြူရော်ဖြစ်နေခြင်း, ကြက်သီးမွေးညင်းထခြင်း, ခြေလက်အေးစက်ခြင်း, တစ်ကိုယ် လုံး တုန်လှုပ်ခြင်း, ဇောချွေးပြန်ခြင်း, အသက်ပြင်းထန်စွာရှူခြင်း စသော ကြောက်သည့် အမူအရာများကို မြင်တွေ့နိုင်၏။ 

ဒေါသဖြစ်လျှင် မျက်နှာနီမြန်းလာခြင်း, နှလုံးခုန်မြန်လာခြင်း, သွေးတိုးချိန် မြင့်တက် လာခြင်း, နတ်ပူးသကဲ့သို့ ကိုယ်ဆတ်ဆတ်တုန်လာခြင်း စသော အမှုအရာ များကို မြင်သိနိုင်၏။ နှလုံးခုန်နှုန်း, သွေးတိုးနှုန်းတို့ကို ကိရိယာများဖြင့် တိတိကျကျ တိုင်းတာနိုင်၏။

ထို့ကြောင့် စိတ်ပညာသည် အပြုအမူကိုလေ့လာသောပညာဖြစ်လာ၏။ အပြုအမူ တစ်ရပ်ကို လေ့လာသည့်အခါ (၁) လှုံ့ဆော်မှု (လ)၊ (၂) ပုဂ္ဂိုလ် (ပ) နှင့် (၃) တုံ့ပြန်မှု (တ) တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို လေ့လာရ၏။ သို့အတွက်(လ- ပ- တ) တို့၏ အလုပ်သဘော ဆက်သွယ်မှုသည် စိတ်ပညာ၏အခြေခံပညတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအခြေခံ ပညတ်ပေါ်တွင် မူတည်၍ စိတ်ပညာ ဆိုင်ရာသီအိုရီများကို တည်ဆောက်ယူကြ၏။[1]

အဘိဓမ္မာရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် စိတ်ပညာရှင်တို့သည် စိတ်ကိုတကယ် မသိကြပါ။ စိတ်မည်သို့ ဖြစ်ပျက်သည်, မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပျက်သည်, အဘယ်ကြောင့် သိစိတ်, မသိစိတ်ဟူ၍ အသွင်နှစ်မျိုးကွဲပြားရသည် စသည်တို့ကို မသိကြပါ။

စိတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်၌ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်ကို စိတ်ပညာရှင်များသတိပြုမိကြပါ၏။ စိုးရိမ်စိတ်, ပူဆွေးစိတ်, ကြောက်လန့်စိတ်, ဒေါသ ဒေါသစိတ်, ပီတိစိတ် စသော စိတ်အမျိုးမျိုးတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၌ ပြောင်းလဲမှုအမျိုးမျိုးဖြစ်ပေါ်စေသည်ကိုလည်း သိရှိကြ၏။ စိတ်ထောင်းတော့ကိုယ်ကြေသည်၊ စိတ်နွမ်းတော့လူပန်းသည်၊ ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု) ကြောင့်-ဥပါဒ်ရောက်သည် စသည်တို့ကိုလည်း စိတ်ပညာရှင်တို့က လက်ခံကြ၏။

စိတ်ပညာရှင်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များကစိတ်ကိုသေချာစူးစမ်းပြီးလေ့လာကြ၏။သို့ရာတွင် စိတ်၌ အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ထူးခြားသည့်စွမ်းရည်သတ္တိများ ရှိသည်ကို မရှင်းပြနိုင်ကြပါ။

မြတ်ဗုဒ္ဓသည် အဘိဓမ္မာတရားတော်တွင် စိတ်ဖြစ်ပုံပျက်ပုံ၊ စိတ်ကြောင့် ရုပ်ဖြစ်ပုံ၊ စိတ်ကိုခြယ်လှယ်နေကြသော စေတသိက်များကြောင့် စိတ်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲပုံ၊ ကုသိုလ်စိတ်နှင့် အကုသိုလ်စိတ်များဖြစ်ပုံ၊ ထိုစိတ်တို့နှင့် အတူတကွဖြစ်ကြ ယှဉ်ကြသော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် သုဂတိဘဝများနှင့် ဒုဂ္ဂတိဘဝများ ဖြစ်ပေါ်ရပုံ၊ ဈာန်အဘိညာဉ်ရအောင် အားထုတ်လျှင် တယ်လီပသီ, ကလယ်ဗိုးယင့် စသည်တို့ထက် အဆများစွာပို၍ အစွမ်းထက်သော ဉာဏ်ပညာကို ရရှိနိုင်ပုံ၊ ဘဝကို တပ်မက်တွယ်တာတတ်သည့်တဏှာကို ဝိပဿနာလက်နက်ဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်ပုံနှင့် ထိုသို့ပယ်သတ်လိုက်သည့်အခါ အချမ်းသာဆုံး ချမ်းသာဖြစ်သည့် သန္တိသုခကို ခံစားရပုံအလုံးစုံတို့ကို တိတိကျကျ ဟောကြားထားပါသည်။

**စိတ္တေန နိယတိ လောကော** (သံ၊၁။၃၆)

“စိတ်သည် လောကကြီးကို ကြီးစိုး၏” ဟု ဗုဒ္ဓဟောကြားထားသည်မှာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်သွယ်ပုံ အလုံးစုံကို သိမြင်သဖြင့် ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။´ဗုဒ္ဓ၏ ဟောကြားချက် များသည် လက်တွေ့အထောက်အထားများနှင့် ကိုက်ညီနေသည့်အတွက် မှန်ကန်ကြောင်းကို လုံးဝ စိတ်ချယုံကြည်ရပါသည်။[2]

အဘိဓမ္မာ၏အခြေခံဖြစ်သော သင်္ဂြိုဟ်လောက်ကို မသိစိတ်, ဈာန်အဘိညာဉ်, ဘဝကူးပုံ, ကံသတ္တိများ ကူးဆက်သွားပုံ, `ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြင့် အတိတ်ဘဝများကိုမြင်နိုင်ပုံစသည့် စိတ် ထူးခြားချက်များကို ကောင်းစွာသိနားလည်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။ အခြေခံဖြစ်သော သင်္ဂြိုဟ်လောက်ကို လေ့လာလိုက်လျှင်ပင် လူသားတို့အတွက် အလွန်အကျိုးကျေးဇူးများစေ ပါသည်။ စိတ်ပညာကို လေ့လာလိုသည်ဆိုလျှင် စိတ်ပညာထက် လွန်စွာပြည့်စုံ မှန်ကန်ပြီး ထိပ်တန်းကျသည့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို ဦးစွာလေ့လာလိုက်ပါဟူ၍ တိုက်
----[1] မင်းတင်မွန်,ဒေါက်တာ, တက္ကသိုလ်အဘိဓမ္မာ

[2] မြင့်နိုင်,ဒေါက်တာ,စိတ်ပညာမိတ်ဆက်။