ရာဂ

(၁) ရာဂရှိသော၊ သူ။ 

(၂) ဆိုးဆေး-ရေ-မှုန့်-နှင့်တူသော။  
## ရာဂ၏ အမည်အမျိုးမျိုး
* ထိုရာဂကို တို့၌ သတ္တဝါတို့သန္တာန်၌ စူးဝင်၍ ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆူးနှင့်တူသောကြောင့် **ကဏ္ဍက = ဆူး—** 
* တို့၌ များသော ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်, ကြီးစွာသော အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်သည်၏အဖြစ် ကူးမြောက်ရန် ခက်ခဲသည်၏ အဖြစ်တို့ဖြင့် ခရီးခဲနှင့် တူသောကြောင့် **ကန္တာရ = ခရီးခဲ—**
* တို့၌ နောက်ကျုသည်၏အဖြစ် ကုသိုလ်စိတ် ဟူသော မိမိ၏အဖြစ်(—ဖြူစင်သောဂုဏ်)ကို စွန့်စေ၍ အကုသိုလ်စိတ်ဟူသော သူတစ်ပါး၏ အဖြစ်(= မည်းညစ်သောဂုဏ်)ကို ယူစေတတ် သည်၏အဖြစ်, ဖန်ခါးသော အရသာရှိသည်၏ အဖြစ်တို့ဖြင့် ဖန်ရည်နှင့် တူသောကြောင့် **ကသာဝ = ဖန်ရည်—**
* တို့၌ ကြောင့်ကြဗျာပါရကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏အဖြစ်, နင်းနယ်တတ်သည်၏အဖြစ်, ယစ်မူးစေတတ်သည်၏အဖြစ်တို့ဖြင့် တုန်လှုပ်စေတတ်သောကြောင့် **ကိဉ္စန = ကြောင့်ကြမှု နင်းနယ်တတ်သော တရား၊ ယစ်မူးစေတတ်သောတရား၊ တုန်လှုပ်စေတတ်သောတရား-** 
* တို့၌ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက် တတ်သောကြောင့် **ကိလေသ = ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သောတရား-** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့ သန္တာန်မှ ထုတ်ဆောင်ခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ငြောင့်, တံသင်း, တံကျင်, စို့နှင့်တူသောကြောင့် **ခီလ = ငြောင့်, တံသင်း, တံကျင်, စို့-** 
* တို့၌ မစင်ကြယ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ယိုထွက်စေတတ် သည်၏အဖြစ်, ဥပါဒ်, ဌီ, ဘင်တို့ဖြင့် ဖူးဖူး ရောင်တတ်သည်၏အဖြစ်, ရင့်တတ်သည်၏ အဖြစ်, ပျက်တတ်သည်၏အဖြစ်တို့ဖြင့် အိုင်း အမာနှင့်တူသောကြောင့် **ဂဏ္ဍ = အိုင်းအမာ—** 
* တို့၌ ရှုပ်ထွေး၍ သွားလာရန် ခက်ခဲသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် တောအုပ်နှင့် တူသောကြောင့် **ဂဟန = တောအုပ်-**ဟူ၍ အမည်နာမ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောကြား ဖွင့်ဆိုတော်မူပေသည်။ 

* ထို့ပြင်-တို့၌ ပူလောင်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မီးနှင့်တူသောကြောင့် **အဂ္ဂိ = မီး—** 
* တို့၌ ရောယှက် ရှုပ်ထွေးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆံကျစ်နှင့်တူသောကြောင့် **ဇဋာ = ဆံကျစ်—** 
* ၌ ပူပန်စေတတ်သောကြောင့် **ဒရထ = ပူပန်ခြင်း—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်မှ ထုတ်ဆောင်ခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် တံခါးခုံနှင့် တူသောကြောင့် **ဣန္ဒခီလ = တံခါးခုံ—** 
* တို့၌ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော မြို့သို့ဝင်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် တံခါးကျည်နှင့် တူသောကြောင့် **ပလိဃ = တံခါးကျည်—** 
* တို့၌ အထက်အထက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ရာဂတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် **နိမိတ္တ =အကြောင်းတရား—** 
* တို့၌ တောင့်တတတ်သောကြောင့် **ပဏိဓိ = တောင့်တတတ်သောတရား—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့ကို ကိလေသာတို့ဖြင့် မှောင်မိုက်အောင် ဖုံးလွှမ်းတတ်သောကြောင့် **ဆဒန = အမိုး—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့ကို ပေကျံစေတတ်, နစ်မြုပ်စေတတ်သောကြောင့် **ကဒ္ဒမ = ညွှန်-** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ ကြောက်ရာ ထိတ်လန့်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် **ဘယ=ဘေး—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို ဗြိတွယ်တတ်သောကြောင့် **သင်္ဂ = ငြိတွယ်တတ်သောတရား—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အစဉ်သို့ ဝင်တတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဆိပ်နှင့်တူသောကြောင့် **ဝိသ = အဆိပ်—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့ကို ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် **ပရိဠာဟ = ပူလောင်စေတတ်သော တရား—** 
* ၌ ဇာတိအစရှိသော ဘေးကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် တောအုပ် နှင့်တူသောကြောင့် **ဝန = တောအုပ်—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့ကို မငြိမ်မသက် မအေးငြိမ်းစေတတ်သောကြောင့် **ဝိသမ = မငြိမ်သက် မအေးငြိမ်းစေတတ်သောတရား—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ ပညာ မျက်စိကန်းခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် **အန္ဓကာရ = အမိုက်မှောင်-**ဟူ၍ အမည်နာမ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောကြား ဖွင့်ဆိုတော်မူပေသည်။ 

* ထိုမှတစ်ပါးလည်း–၌ သတ္တဝါတို့ကို သံသရာ၌ ပုတ်ချတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် လှိုင်းလုံးကွန်ယက်နှင့် တူသောကြောင့် **ဦမိဇာလ = လှိုင်းလုံးကွန်ရက်—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ မထင်မရှား ပုန်းကွယ်နေသော ဘေးရန်ဖြစ်သောကြောင့် **ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယ = မထင်မရှားသောဘေးရန်—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သောကြောင့် **နီဝရဏ = တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သောတရား—** 
* ၌ ကုသိုလ်တရား၏ ဆန့် ကျင်ဘက် ရန်သူ ဖြစ်သောကြောင့် **ပစ္စတ္ထိက = ရန်သူ—** 
* ဒုဂ္ဂတိဘဝ၏ လမ်းခရီး ဖြစ်သောကြောင့် **ပထ=လမ်းခရီး—** 
* တဏှာ၏အလို(နိုင်ငံ)သို့ ဆောင်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် **ပဒ= အကြောင်း—** 
* ၌ မိမိ၏ ဖြစ်ရာသန္တာန်ကို ချဲ့တတ်, ကြာမြင့်စွာ ထားတတ်သောကြောင့် **ပပဉ္စ = ချဲ့တတ်သော တရား—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဘေးရန်နှင့်တူသောကြောင့် **ပလိပထ = ဘေးရန်—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျော့ကွင်းနှင့်တူသောကြောင့် **ပါသ=ကျော့ကွင်း-** 
* ၌ တုန်လှုပ်စေတတ်သောကြောင့် **ဖန္ဒန = တုန်လှုပ်စေတတ်သောတရား—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် **ဗန္ဓန = အနှောင်အဖွဲ့—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏ ယစ်မူးကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် **မဒ= ယစ်မူးကြောင်းတရား —** 
*  သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အစဉ်ကို ညစ်ပေစေတတ်သောကြောင့် **မလ=အညစ်အကြေး—** 
* ဘုံ၌ သတ္တဝါတို့၏ ပညာမျက်စိအမြင်ကို ပိတ်ဆီးကွယ်ကာ တတ်သည်ဖြစ်၍ မြူနှင့်တူသောကြောင့် **ရဇ= မြူ—** 
* တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ စူးဝင်တတ်သည်ဖြစ်၍ မြား နှင့်တူသောကြောင့် **သလ္လ = မြား—** 
* ၌ မှည့်မည်း ဝက် ခြံ အစရှိသောကိုယ် အညစ်အကြေးနှင့်တူသောကြောင့် **အင်္ဂဏ = အညစ်အကြေး—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့ကို စွတ်စိုစေတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် မိုးရေနှင့်တူသောကြောင့် **ဝဿ=မိုးရေ—** 
* ၌ ကုသိုလ် တရားတို့ကို တိုက်ဖျက်တတ်သည့်ဖြစ် စစ်တပ်နှင့် တူသောကြောင့် **သေနာ = စစ်တပ်—** 
* ၌ သတ္တဝါတို့၏သန္တာန်၌ အဖန်တလဲလဲ ကိန်းတတ်, ဖြစ်သောကြောင့် **အနုသယ =အဖန်တလဲလဲ ကိန်းတတ်သော တရား**ဟူ၍ အမည်နာမအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောပြားတော်မူသည်။ တို့၌ 
* (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော **ကာမရာဂ**။  
* (၂) ရူပဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သာ **ရူပရာဂ**၊  
* (၃) အရူပဘုံ၌ တနှစ်သက်တတ်သော **အရူပရာဂ**-ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိလေသည်။ တို့၌ အပါယ်သို့ လားစေတတ်သော ကာမရာဂကို သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်၍ အပါယ်ဘုံသို့ မလား စေတတ်သော ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂကို သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် အပါယ်သို့ မလားစေတတ်သော သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂကို အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ပယ်တတ်လေသည်။ ရူပရာဂ, အရူပရာဂတို့ကိုမူကား အရဟတ္တမဂ် ဖြင့်သာ ပယ်သတ်နိုင်လေသည်။ တို့၌ 
* (၁) စက္ခုဒွါရ၌ဖြစ်သော ရူပရာဂ။  
* (၂) သောတဒွါရ၌ဖြစ်သော သဒ္ဒရာဂ။  
* (၃) ဃာနဒွါရ၌ ဖြစ်သော ဂန္ဓရာဂ။  
* (၄) ဇိဝှါဒွါရ၌ဖြစ်သော ရသရာဂ။  
* (၅) ကာယဒွါရ၌ဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂဟူ၍ ငါးမျိုး ရှိလေသည်။ ၌ 
* (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တပ်သော **ကာမဂဝေသနရာဂ**။  
* (၂) ရူပဘုံ, အရူပဘုံတို့၌ တပ်နှစ်သက်တယ်သော **ဘဝဂဝေသနရာဂ**ဟူ၌ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။ 

တစ်နည်းအားဖြင့် တို့၌ 
* (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော **ကာမရာဂ**။  
* (၂) ရူပ, အရူပဘုံတို့၌ နှစ်သက်တတ်သော **ဘဝရာဂ**-ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။ တို့၌ ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာကို အစွဲပြု၍လည်း အားနည်းသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **ရာဂ**, အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **သာရာဂ**၊

တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တစ်ကြိမ်သာဖြစ်သော တပ်နှစ်သက်မှုကို **နန္နီ**, တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အကြိမ်များစွာ တပ်နှစ်သက်မှုကို **နန္ဒီရာဂ**၊ 

အားနည်းသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **ဆန္ဒ**, ထို့ထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **ရာဂ**, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **ဆန္ဒရာဂ**, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **သင်္ကပ္ပ**, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို **သင်္ကပ္ပရာဂ**-ဟူ၍လည်း အမည်နာမ အမျိုးမျိုးဖြင့် မှည့်ခေါ် ကြသေးသည်။ တို့၌ တပ်နှစ်သက်ရာ ဌာနကိုအစွဲပြု၍ မေထုန်၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို **မေထုနရာဂ**, 

ကိုယ်လက်ခြင်း နှီးနှောမိ, ထိမိသည်၌ တက်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို **ကာယသံသဂ္ဂရာဂ**, 

မေထုန်နှင့်စပ်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို **ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂ**, 

မိမိအကျိုးငှါ မေထုန်အကျင့်ဖြင့် လုပ်ကျွေးခြင်း၌တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို **အတ္တကာမပါရိစရိယရာဂ**, 

သုက်လွှတ်ခြင်း၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို **မမောစနရာဂ-**ဟူ၍လည်း အမည်နာမအမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုရလေသည်။၌ ရာဂသည် တီမင်စွန်းသကဲ့သို့ လွတ်စေနိုင်ခဲသော သဘောရှိ၏။ 

၌ ရာဂကိုပယ်ဖို့ ရန် အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများရမည်။ 

တစ်နည်း-၌ မဂ္ဂင်, သတိပဋ္ဌာန်, သမ္မပ္ပဓာန်, ဣဒ္ဓိပါဒ်, ဗိုလ်, ဗောဇ္ဈင် တရားများကို ပွားများရမည်။
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ