open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စထရက်ဖို့အက်ပွန်းဧဗွန်မြို့

**စထရက်ဖို့-အက်ပွန်း-ဧဗွန်းမြို့** () သည် အင်္ဂလန်ပြည် ဝါဝစ်ရှိုင်ယာနယ်ရှိ အလွန်ရှေးကျသော ဈေးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဧဗွန်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် စထရက်ဖို့-အွန်-ဧဗွန်းမြို့ဟုခေါ်သည်။ လန်ဒန်မြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက် ၉၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေမှာ ၁၄၆၁၀ ယောက်ခန့်ရှိ၍ မြို့ငယ်ကလေးပင်ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာကျော် အင်္ဂလန်ပြဇာတ်ဆရာကြီး ရှိတ်စပီးယား၏ ချက်မြှုပ်ဒေသဖြစ်သဖြင့် လူသိများကာ ထင်ရှားလေသည်။ ရှေးဟောင်းမြို့ဖြစ်သဖြင့်လည်း မြင့်မားသော အဆောက်အအုံများနှင့် လမ်းကျဉ်းကလေးများမှာ ရှေးမူမပျက် ယခုတိုင်ရှိသည်။ အချို့သော လမ်းမကြီး အမည်များမှာ ရှေးခေတ်က အခေါ်အတိုင်း တည်လျက်ရှိသည်။

ထိုမြို့ရှိ ရှိတ်စပီးယား၏ မွေးဖွားရာ အိမ်ကို အစိုးရက သိမ်း၍ ထိုအိမ်၌ ရှိတ်စပီးယား၏ဘဝနှင့် သက်ဆိုင်သော စာအုပ်စာတမ်း၊ ပန်းချီကားများ စသည်တို့ကို ပြတိုက်သဖွယ်ထားရှိကာ၊ ရှိတ်စပီးယား အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပြသထားလေသည်။ ရှိတ်စပီးယားတို့ ဇနီးမောင်နှံအား သင်္ဂြိုဟ်ရာ ဟိုးလီးထရင်နီတီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှာလည်း ထိုမြို့၌ပင်ရှိသည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအနီး ဧဗွန်းမြစ်ကမ်းပါး၌ ဇာတ်ရုံ၊ စာကြည့်တိုက်နှင့် ပြတိုက်များ ပါဝင်သော ရှိတ်စပီးယား အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံ တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ခဲ့၏။ ယင်းတို့အနက် ပြဇာတ်ရုံကြီး မီးသင့်သွားလေရာ ၁၉၂၆ ခုနျစ်တွင် ယခင်ကထက် ပိုမိုကြီးကျယ်ခမ်းနား၍ ပရိသတ် ၁၀၀၀ ဆံ့သော ပြဇာတ်ရုံသစ်တစ်ခုကို ထပ်မံတည်ဆောက်ပြန်၏။ ဤကဲ့သို့ စထရက်ဖို့မြို့ရှိ ရှိတ်စပီးယားနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆောက်အအုံ အသီးသီးတို့အပြင် စထရက်ဖို့မြို့၏ ဆင်ခြေဖုံးအရပ်များဖြစ်သော ရှော့တရီ အရပ်ရှိ ရှိတ်စပီးယား၏ဇနီးအိမ်နှင့် ဝင်ကော့အရပ်ရှိ ရှိတ်စပီးယား၏ မိခင်အိမ်များသို့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ စာပေလိုက်စားသူများ လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြသည်။

စထရက်ဖို့မြို့၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်မှာ ရှိတ်စပီးယား ပွဲတော်ဖြစ်၍ နှစ်စဉ်နွေရာသီ ၂ လခွဲကြာမျှ ခမ်းနားစွာကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော် ကျင်းပသောအခါ၌ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ထိပ်သီး ပြဇာတ် ပညာသည်များသည် စထရက်ဖို့မြို့သို့ လာရောက်၍ ရှိတ်စပီးယားရေးခဲ့သော ပြဇာတ်များကို တင်ပြအသုံးတော်ခံလေ့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ မြို့များ
စနိုက်မျိုးရင်းဝင်ငှက်

ရေအိုင်ထွန်းရာ၊ ရေဝပ်ရာနှင့်ရေတင်၍ အမြဲတမ်း စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းရာဒေသများ၌ ကျက်စားသော ငှက်တို့အနက် **စနိုက်**ဟုခေါ်သော ငှက်များကို လူအသိများလေသည်။ ရေထဲတွင် သွားလာတတ်သော ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အလျား ၁၀လက္မခန့်ရှိသော နှုတ်သီးရှည်ရှည် ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြီးအတောင်မှာ ၁၂-ခုမှ ၁၈-ခု အထိရှိသည်။ အသံမှာ နှာခေါင်းသံပါသည်။ စနိုက်သည် ကိုယ်ထည်သေးငယ်၍ အသွေးအရောင် ညိုသည်။ နှုတ်သီးနှင့်ခြေထောက်များမှာ အလွန်ရှည်၏။ အချို့ စနိုက်များသည် ယင်းတို့၏ ရှည်လျားသော နှုတ်သီးများအပါ အဝင် အလျား ၁ဝ လက်မခန့် ရှိကြသည်။ ရှည်လျားသော နှုတ်သီးနှင့် ခြေတံများရှိသောကြောင့်လည်း စနိုက်များသည် ရေဝပ်သောနေရာ၊ စွတ်စိုသောနေရာနှင့် ရေစမ်းများတွင်မိမိတို့ ကိုယ်ကို ရေမထိစေဘဲ ကျက်စားနိုင်ကြ၏။ ပျံသန်းရာ၌အလွန်လျင်မြန်၍ တစ်ဆစ်ချိုး ပျံသန်းတတ်ကြသည်။ နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းတွင် အစာရှာဖွေသော်လည်း ညအချိန်တွင်လည်း ကျက်စားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆောင်းအခါတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ အသားစားငှက်မျိုးဖြစ်၍ ဗိုလ်စားငှက်ဟုလည်း ခေါ်သည်။ 

စနိုက်များသည် ရေဝပ်၍အမြဲတမ်း စိုစွတ်လျက်ရှိသောမြေပေါ်တွင် ခွက်သဏ္ဌာန် ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းအသိုက်များကို မြက်ဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ ဥမှာ သစ်သော့သီးသဏ္ဌာန် ရှိ၍ တစ်ကြိမ် လျှင် ၄ ဥ ဥသည်။ စနိုက်များကို ထိမှန်အောင် ပစ်ခတ်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် ငှက်ခတ်သမားနှင့် ငှက်ပစ်ဝါသနာပါသူများက သဲသဲမဲမဲ လိုက်လံပစ်ခတ်လေ့ရှိကြသည်။

စနိုက်မျိုးများ အနက် စနိုက်ကြီးမှာ သာမန်စနိုက်များထက် ကိုယ်ထည်ကြီးမားသည်။ ဂျက်စနိုက်ဟုခေါ်သော စနိုက်မျိုးသည် အလျား ၇ လက်မသာရှိ၏။ ထိုစနိုက်ကြီးနှင့် ဂျက် စနိုက် နှစ်မျိုးစလုံးကို အလွန်တွေ့ရခဲလေသည်။ ထိုငှက်တို့သည် ဆောင်းရာသီ၌သာ လာရောက်ကြသော ဧည့်သည်ငှက်များ ဖြစ်ကြသည်။

ဗြိတိသျှကျွန်းစုနှင့် ဥရောပတိုက်တွင်သာမက၊ အခြားတိုက်ကြီးများတွင်လည်း၊ စနိုက်ကို တွေ့ရှိရသည်။ များသောအားဖြင့် စနိုက်များ ကျက်စားရာဒေသကား ရေအိုင်စပ်၊ မြစ်ကမ်းနား၊ ရေတင်၍ စွတ်စိုသော နေရာများ၊ လယ်ကွက်များ ဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ဝီလဆန်စနိုက်ခေါ် စနိုက်တစ်မျိုးကို တွေ့ရ၏။ ထိုဝီလဆန်စနိုက်များသည်လည်း ငှက်ပစ်ဝါသနာအိုးများ၏ အကြိုက်ပင် ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ
စပါးကြီးမြွေ

စပါးကြီးမြွေသည် ၁ဝ ပေမှ ပေ ၂ဝ အထိရှည်၍ တစ်ခါ တစ်ရံ ပေ ၃ဝ မျှပင် ရှည်တတ်သည်။ စပါးကြီးမြွေ၌ အဆိပ် မရှိချေ။ သို့ရာတွင် သမင်စသော သတ္တဝါများကို မိမိ၏ကိုယ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ကာဖျစ်ညှစ်ဆွဲဆန့် သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အကောင်လိုက် မျိုချတတ်သည်။ စပါးကြီးမြွေများကို အာရှ၊ အာဖရိက နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်များရှိ အပူပိုင်းဒေသများ၌ တွေ့ရ သည်။ အရောင်မှာ အဝါ၊အညို၊အမည်းတို့တွင် မှန်ကူကွက်များ ကဲ့သို့ အကွက်များဖြစ်နေရာ ယင်းကို သစ်ကိုင်း သစ်ခက်နှင့် သစ်ပင်ရိပ်များအကြားတွင် လွယ်ကူစွာ မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်း သည်။ ရေတိမ်ရာဗွက်တောများ၌ အနေများသည်။ ရေကူး၊ သစ်ပင်တက် ကျင်လျင်သည်။

စပါးကြီးမြွေသည် တဖြည်းဖြည်းကြီးသော မြွေမျိုးဖြစ်သည်။ အသက်ရှည်ရှည်နေသည်။ မြွေမသည် ဥအလုံးတစ်ရာ နီးပါးမျှ အုတတ်၍ ဥမှ အကောင်ကလေးများ ပေါက်သည့်တိုင်အောင် မည်သည့်နေရာသို့ မသွားဘဲ ဥများကို ရစ်ပတ်၍ စောင့်ရှောက် နေတတ်သည်။ ထိုသို့ဝပ်နေသော အချိန်တွင် မြွေမသည် အစာ မစားချေ။

စပါးကြီးမြွေသည် အဆိပ်လည်းမရှိသလို လူကိုလည်း လူကဘာမျှမလုပ်ပါက အန္တရာယ်မပြုပေ။ ထို့ကြောင်​့ စပါးကြီးမြွေများကို တရားမဝင်ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်းများ မပြုလုပ်သင့်ပေ။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းများကြောင့် စပါးကြီးမြွေများမျိုးသုဉ်းသွားကာ ရှားပါးလာနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြွေများ
စပါးလင်

**စပါးလင်** (***Cymbopogon***) သည် အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ပေါက်သော မြက်ပင်မျိုးနွယ်ဝင် အပင်တစ်မျိုးဖြစ်၏။ တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် စုပြုံ၍ ပေါက်လေ့ရှိ၏။ အရွက်များသည်သေးသွယ်ရှည်လျား၍ ကြမ်းသည်။ အရွက်၏ဘေးစွန်းများသည် ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်၏။ စပါးလင်ပင်သည် အပွင့် ပွင့်ခဲသည်။ အများအားဖြင့် စပါးလင်ကို ဟင်းလျာများ အနံ့ကောင်းစေရန် အသုံးပြုကြ၏။ ဆေးဝါးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ အစာကြေစေရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ချွေးထွက်စေရန်အတွက်လည်းကောင်င်း အတွင်းဆေးအဖြစ် စားသုံးကြ၏။ ထို့ပြင် ရေချိုးရာ၌လည်းကောင်း၊ ကျပ်ထုပ်ထိုးရာ၌လည်းကောင်း စပါးလင်ကို အသုံးပြုကြသေးသည်။

စပါးလင်မွှေးခေါ် စပါးလင်တစ်မျိုးလည်း ရှိသည်။ ထိုစပါးလင်မွှေးကို အထူးတလည် စိုက်ပျိုးယူကြ၏။ အရိုင်းပေါက်နေသော စပါးလင်ပင်များကိုလည်း တွေ့ရတတ်သည်။ ဤစပါးလင်မျိုးမှ စီထရိုနယ်လာဆီ(စပါးလင်ဆီ)ကိ ထုတ်ယူကြ၏။ ထိုအဆီကို အမွှေးအကြိုင် ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အစာကြေစေရန်အတွက် ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ ထိုစပါးလင်ဆီကို ဗယ်စလင်နှင့်ရော၍ အရေပြားပေါ်၌ သုတ်ထားလျှင် ခြင်အကိုက်သက်သာသည်။

စပါးလင်ပင်များကို ရေမဝပ်နိုင်သောနုံးမြေများတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြ၏။ တစ်နှစ်တွင် မိုးရေချိန်လက်မ၁၂ဝ မျှရရှိသော ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးလျှင် ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၌ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည်။ စိုက်ပျိုးရာ၌ မြေကို နွေအခါကထွန်ယက်၍ မိုးကျမှ စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်သောအခါ အတက်များကို ထိပ်ဖြတ်ပြီးနောက် အတန်းလိုက် စိုက်ကြသည်။ တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်းကို ၃ ပေစီခွာ၍လည်းကောင်း၊ တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင်ကို ၂ ပေစီခွာ၍လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးတတ်ကြသည်။ စပါးလင်သည် မြေသစ်၌ ဖြစ်ထွန်းလေ့ရှိရာ မြေဩဇာထည့်ပေးရန် မလိုချေ။ ခြံမြေ၌စိုက်လျှင် နောက်ချေးဆွေး ထည့်ပေးရန် လိုသည်။ ပေါင်းသင်ပေးခြင်း မှတပါး စပါးလင်ကို အထူးတလည် ဂရုစိုက်ရန် မလိုပေ။ စပါးလင်ပင်သည် သုံးလေးနှစ်ခံသည်။

## စပါးလင်မွှေး
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် သက်ကယ်ပင်နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။ ၄ ပေ မှ ၆ ပေ မြင့်၍ အနံ့ အလွန်မွှေးသည်။
အရွက် ၃ ပေခန့် ရှည်သည်။ အရင်းဘက်တွင်ကြီး၍ အဖျားသို့ တဖြည်းဖြည်း သေးပြီး ချွန်သွား၏။ အပွင့် ပွင့်ချိန်တွင် အရွက်များ ရင့်ရော်ခြောက်သွေ့သွား၏။ ဟင်းစားစပါးလင်ထက် ရွက်ပြားပိုကြီးပြီး ပို၍ရှည်လျားသည်။
အပွင့် အပင်အလယ်မှထွက်၍ ထိပ်ဖျားတွင် အဆုပ်လိုက် ဖွာပြီး ပွင့်၏ သီတင်းကျွတ်လကုန်လောက်တွင် ဖူးတံ ထွက်၍ ပြာသို ၊ တပို့တွဲလများတွင် ကိုင်းပွင့်များကဲ့သို့ ပွင့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအများအပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ အမြင့်ပေ ၂၀၀၀ အထိဖြစ်ထွန်းသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ စိုက်ပျိုးပင်ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်။ ။ စပါးလင်မွှေးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	ပဉ္စငါးပါး

၁ ။ စပါးလင် ဆီကို အဆစ်အမျက် ရောင်ရမ်းသောနေရာ၌ နာနာပွတ်၍ လိမ်းပေးက အဆစ်ရောင်ရမ်းခြင်း လျော့၍ ပျောက်ကင်း၏။

၂ ။ စပါးလင်ကို ထုထောင်း၍ အဝတ်ဖြင့် ထုပ်ပြီး ကြပ်ထုပ် ပြုလုပ်၍ ထိုးပေးပါက ရောင်ရမ်းနာပျောက်ကင်း၏။

၃ ။ စပါးလင် လက်ဆုပ်ခန့်ကို အမြီး၊ ခေါင်း ဖြတ်၍ ရေနှင့် သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျိုပြီး တစ်နေ့ ၃ ကြိမ်ထက်မနည်း သောက်ပါက ၃ ရက်ခန့် အကြာတွင် ဂျွန်းဒစ်ခေါ် ဆီး ကြောင့်ဖြစ်သော အသားဝါရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။

၄ ။ စပါးလင်ခေါင်းအား ငရုတ်ကောင်းစေ့နှင့် ပေါင်းကြိတ်ပြီး ငရုတ်ကောင်းစေ့ခန့် လုံး၍ နေ့စဉ်သောက်လျှင် ရိုးရိုးအဖျားနှင့် ငှက်ဖျားပျောက်၏။

၅ ။ စပါးလင်အရည်သည် အစာမကြေ၊ ခံတွင်းမကောင်းသောရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။

၆ ။ ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်သော ဒေသများတွင် ခြင်ကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် စပါးလင်ဆီကို ဖယောင်းဖြင့် ရောကျို၍ ခြင်ကိုက်သည့် နေရာများတွင် သုတ်လိမ်းပေးရ၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြက်ပင်များ
ဟင်းနုနယ် (ဘလိုက်တမ်မျိုးစိတ်)

ဟင်းနုနယ်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်သော **အယ်မရဲန်သာ့စ် ဘလိုက်တမ်** (**Amaranthus blitum**) ကို ခရမ်းရောင်အယ်မရဲန် (purple amaranth) သို့မဟုတ် Guernsey pigweedဟု အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ခေါ်ကြသည်။ ၎င်းသည် စီးပွားရေးအရအရေးကြီးသော အယ်မရဲန်သေးစီးအီး (Amaranthaceae) မျိုးရင်းဝင် တွင် တစ်ရာသီခံပင် (annual plant) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံများ
ဟင်းနုနယ် အရွက်ထဲ၌ ဗီတာမင်ဘီဓာတ်လည်း အတော်အတန် ပါရှိပေသည်။ မျက်စိအားကောင်းစေခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းမှကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ညဘက်အိပ်ပျော်စေခြင်း၊ ခုခံအားမြင့်စေခြင်း စသောအကျိုးကျေးဇူးများလည်း ရရှိနိုင်သည်။

## အခြားကြည့်ရန်
* ဒေါက်ခွပင်

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်

**စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်** () သည် မိုက်ကိုဘက်တီးရီးယားများကို သေစေနိုင်သော ပဋိဇီဝဆေးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ပင်နီဆီလင်နှင့် မရှေးမနှောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဆေးဖြစ်၏။ စထရက်ပတိုမိုင် ဆင်ကို တွေ့ရှိဖော်စပ်သူမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရတ်ဂျာတက္ကသိုလ်မှ ဆဲလမင်းအေ ဝပ်စမင်း ဆိုသူဖြစ်၏။ စထရက် ပတိုမိုက်ဆင် သည် ပင်နီဆလင်ဖြင့်ထိရောက်စွာ မကုနိုင်သော အချို့ရောဂါ များကို ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်သည်။ 

စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် မည်သည့် ရောဂါဝေဒနာကို တကယ်တမ်း ထိရောက်စွာ ပျောက်ကင်းစေနိုင်ကြောင်း ယခုထက်တိုင် တပ်အပ်သေချာစွာ မသိရသေးချေ။ ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပါရဂူတို့သည် ဆက်လက်၍ စမ်းသပ်လေ့လာနေဆဲပင် ဖြစ်၏။ စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် တီဘီရောဂါကုသရာတွင် အကောင်းဆုံးနှင့် အထက်မြက်ဆုံး ဖြစ်သည် ကိုကား ယုံကြည်ကြသည်။ သို့ရာတွင် တျူဗာကယ် ပိုးစွဲနာ ပျောက်ကင်းစေသည်ကို တပ်အပ်သေချာစွာ ဝန်မခံနိုင်သေး ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆေးဖြင့်ကုသရာတွင် အချို့သာ ပျောက်ကင်း၍ အချို့မှာ မပျောက်ကင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပင်နီဆလင်ကဲ့သို့ပင် စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် ရောဂါပိုးများတိုးပွား မလာအောင် တားဆီး ထားပြီးလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းရှိ ပိုးများကို ရောဂါပိုးများအား တွန်းလှန်ဖြိုဖျက် နိုင်သောအခြေ ပြန်လည်ရရှိအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။

## ကိုးကား
စပျစ်ပင်

ကမ္ဘာ့ မြောက်လုံးခြမ်းတွင် ရှိသော ဥရောပတိုက်၊ မြောက် 
အမေရိကတိုက်၊ အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် အိုက်စလန်ကျွန်း အစရှိသော 
အရပ်ဒေသများတွင် ကျောက်ဖြစ်နေသည့် စပျစ်ပင်၏ အရွက် 
အခက်၊ ပင်စည်ရိုးတံနှင့် အစေ့များကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော်ရရှိ 
သဖြင့် စပျစ်ပင်သည် ရှေးပဝေဏီအခါက မြေပြင်အနှံ့ ပေါက် 
ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ယခုလက်ရှိ စိုက်ပျိုးနေကြသော 
စပျစ်ပင်မျိုးအချို့သည် မြေကြီးထဲမှရသောစပျစ်ခက်၊ စပျစ်ရွက် 
တို့နှင့် အလွန်ဆင်ကြသည်။

ကမ္ဘာဟောင်းတွင် စပျစ်ပင်ကို ပဝေဏီကာလကပင် လုပ် 
ငန်း တစ်ရပ်အဖြစ် စိုက်ပျိုးကြပေသည်။ လူ့ဖြစ်စဉ်သမိုင်းကို 
စာတင်သည့် အချိန်လောက်မှစ၍ စပျစ်သီးကို စားကြပြီးလျှင်၊ 
စပျစ်ရည်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ အထက်က 
အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် မြုပ်နှံထားသော သင်္ချိုင်းဂူများအတွင်းမှ ဆေး 
စီမံထားသည့် လူသေရုပ်အလောင်းများနှင့်အတူ စပျစ်သီးစေ့ 
များကို တွေ့ကြ၏။ ထိုကြောင့် စပျစ်ပင်သည် လူတို့ ပထမ 
ဆုံးစိုက်ပျိုးသည့် သစ်သီးပင်တစ်ပင်ဟု ဆိုရပေမည်။
စပျစ်ပင်သည် ကက်စပျန် ပင်လယ်တဝိုက်တွင် မူလပေါက် 
ရောက်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုဒေသမှတဆင့် ဂရိနိုင်ငံ၊ စစ္စလီ 
ကျွန်းစသည့်အရပ်များသို့ စပျစ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းသည် ပျံ့နှံ့၍ 
သွားရာ၊ ဘီစီ ၆ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ စပျစ်ပင် 
ကို စိုက်ပျိုးလေသည်။ ပထမနှင့် ဒုတိယ ရာစုနှစ်များအတွင်း 
ရောမလူမျိုးတို့ ယူဆောင်သွားသဖြင့် စပျစ်ပင်သည် အင်္ဂလန် 
ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ စပျစ်ပင်သည် ဤကဲ့သို့ 
အနောက်ဘက်သို့ ရောက်သည့်အချိန်တွင် အရှေ့ဘက်ရှိ အိန္ဒိယ 
နိုင်ငံသို့လည်း စပျစ်ပင်များရောက်သွားလေသည်။ ယခုအခါ 
စပျစ်ပင်နှင့် သင့်တော်သော ရာသီဥတုမျိုးရှိသည့် နိုင်ငံတိုင်း 
တွင် ထိုအပင်ကို စိုက်ပျိုးလျက် ရှိကြသည်။

စပျစ်ပင်မှာ နွယ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒမျိုးစု 
အမည်မှာ 'ဗိုင်တစ်'ဖြစ်၏။ အလွန်အေးသော ရာသီဥတုဒဏ် 
ကို မခံနိုင်သဖြင့် အချို့အေးသော နိုင်ငံများတွင် စပျစ်ပင်ကို 
ဖန်မိုးဖန်ကာများအတွင်း၌ လိုအပ်သောအပူရှိန်ကိုပေး၍ စိုက်ပျိုး 
ကြသည်။ အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ စပျစ်သီးကို အမျိုးအစား 
ခွဲခြားထားသည်။ (၁) ဝိုင်အရည်အတွက်၊ (၂) စားပွဲတင် 
သစ်သီးအတွက်၊ (၃) စပျစ်သီးခြောက်လုပ်ရန် အတွက် (၄) 
စပျစ်ရည်ရိုးရိုးအတွက်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဝိုင်အရက်အတွက် 
စပျစ်သီးမှာလည်း နှစ်မျိုးရှိသည်။ တစ်မျိုးမှာ အချိုဓာတ် 
အသင့်အတင့်သာပါ၍ အချဉ်ဓာတ် ပိုပါသည်။ ကျန်တစ်မျိုး 
မှာ အချိုဓာတ်များ၍ အချဉ်ဓာတ် အတော်အသင့်သာ ပါလေ 
သည်။ စားပွဲတင်သစ်သီးအတွက် စပျစ်သီးမျိုးမှ အရွယ်အစား၊ 
ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်အဆင်း ကောင်းမွန်ရပေမည်။ အရသာမှာ 
မချိုလွန်း၊ မချဉ်လွန်းစေရ။ ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရာ၌ အကိုင် 
အတွယ် ခံနိုင်ရပေမည်။ စပျစ်သီးခြောက်လုပ်ရန်အတွက်မှာ 
အသီးမှည့်များ၌ အချိုဓာတ်များရမည်။ အစေ့များ မပါရှိစေရန် 
အရေးကြီးသည်။ စပျစ်သီးခြောက်များမှာ ပျော့ပျောင်းရပေမည်။ 
စပျစ်ရည်ရိုးရိုးအတွက် ဖြစ်လျှင် စပျစ်သီးတွင် အချိုဓာတ် 
အတော်အသင့်မျှသာ ပါရှိ၍ အချည်ဓာတ်ပိုရပေမည်။ စပျစ်
သီးများသည် အစိမ်းရောင်၊အနီရောင်၊ အဝါရောင် ခရမ်းရောင်
နှင့်ရောင်စုံပြောက်ကျားများ ရှိလေသည်။ အချို့သောစပျစ်ပင်
များသည် နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝမှ ၄ဝဝ တိုင်အောင် အသီးများ
သီးတတ်သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် 

နှစ်ပေါင်းများစွာပင် စပျစ်သီးအထွက်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ 
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ စပျစ် 
ပင်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မိုးပါးရေရှား 
ရပ်ဝန်း၌လည်း စပျစ်ပင်ကို အနည်းငယ်မျှ စိုက်ပျိုးလျက် 
ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
အက်သယ် စမိုက်

## စမိုက်အီ၊ အမ်(ခရစ် ၁၈၅၈-၁၉၄၄)
အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုနှင့် စာရေးဆရာမကြီး အက်သယ်မေရီစမိုက်သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ဗိုလ်ချုပ် ဂျေ၊ အိပ်၊ စမိုက်၏ သမီးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာဆိုလောကတွင် တစ်ဦးတည်းသော ထင်ရှားသည့် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုဖြစ်၏။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒီ၊ ဘီ၊ အီး ခေါ် ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် အမျိုးသမီးဘွဲ့ထူးကို ရရှိသည်။ အက်သယ်သည် ငယ်စဉ်အခါက ဂျာမနီနိုင်ငံ လိုက်ပဆစ်မြို့၌ ဂီတစာဆိုကျော်ကြီး ဟိုင်းနရစ်ဖွန်ဟတ်ဆို ဂင်ဗတ်ထံတွင် ဂီတပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ သူစပ်ဆိုသော သီချင်းများသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှာထက် ဥရောပတိုက်၌ ပိုမိုကျော်ကြားသည်။ အက်သယ်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတစာဆိုပင် ဖြစ်လင့်ကစား ဂီတပညာကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ သီချင်းများမှာ အင်္ဂလိပ်မဆန်ဘဲ ဂျာမန်ဆန်လေသည်။ ရှေးဦးစွာ သူစပ်ဆိုသော ဖန်တာဇီယိုခေါ် အော်ပရာဇာတ်ပွဲကို ရုံတင်ပြသရာတွင် လူကြိုက်များ လှ၏။ 

ထိုနောက် ဆက်လက်၍ လိုက်ပဆစ်၊ ပရာဟ၊ ဗီယင်းနားစသည့် မြို့ကြီးများတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော အော်ပရာဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ကင်ဗင့်ဥယျာဉ်၌ ရုံတင်ပြသော ဒါဝေါအော်ပရာဇာတ်မှာ အလွန်ကျော်ကြားသည်။ ထိုဇာတ်များအပြင် သီချင်းများကိုလည်း စီကုံးခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ သူသည် အမျိုးသမီးများ အဖိအနှိပ်ခံရမှုမှ တော်လှန်ရေးတွင် အရေးပါစွာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ 'အမျိုးသမီးများ ချီတက်ခဲ့'ဟူသော အမျိုးသမီးများ စိတ်တက်ကြွဖွယ်ရာ သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုကား ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဂီတပညာရှင်များ
စမုန်

## စမုန်
စမုန်ငါးမျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ စမုန်စပါး၊ စမုန်ဖြူ၊ စမုန်နီ၊ စမုန်ညို
စမုန်နက်၊ စမုန်နွယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

စမုန်စပါးပင်သည် နှစ်ကြာခံပင်မျိုး ဖြစ်၏။ ရုက္ခဗေဒ 
အမည်မှာ 'ဖိုးနီကူလမ် ဗာဂါရီ' ဖြစ်သည်။ စမုန်စပါးပင်သည် 
၄ ပေမှ ၅ ပေအထိ မြင့်သည်။ အဝါပွင့်များ ပွင့်သည်။ 
ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် အရိုင်းပေါက်၏။ 
ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့တွင် 
အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြ၏။ အရွက်နှင့် အစေ့မှာလည်း 
မွှေး၏။ အပင်နှင့် အစေ့ နှစ်မျိုးစလုံးကို ဆေးဝါး၊ အရက်၊ 
သကြားခဲနှင့် အခြား အစားအသောက်များတွင် အနံ့ကောင်း 
စေရန်အတွက် အသုံးပြု၏။ စမုန်စပါးမှ စမုန်စပါးဆီကို 
ထုတ်ယူကြ၏။ ထိုအဆီ ကို ဆပ်ပြာနှင့် အမွှေးအကြိုင် 
ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။ စမုန်စပါးဆီမှာ 
လေနိုင်ဆေးတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၌ 
စမုန်စပါးကို ကွမ်းယာနှင့် ရော၍ စားလေ့ရှိ၏။

ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် စမုန်ဖြူကို 'အင်နီဆိုချီလပ်ကာ 
နိုဆပ်'၊ စမုန်နက်ကို 'နိုင်ဂျဲလား ဆက်တီဗား'၊ စမုန်နီကို 
'လီပီဒီအမ် ဆက်တီဗမ်'၊ စမုန်နွယ်ကို 'မိုမော်ဒီကာ ကိုချင်ချီ 
အင်ဆစ်' ဟူ၍ ခေါ်သည်။ စမုန်နက်မှာ အရောင်နက်သည်။ 
စမုန်နက်ကို အမူးအမော်အတွက် ကောင်းသည်ဟူ၍ လူ 
မမာများ ရှူကြသည်။ စမုန်နီအစေ့များကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါ 
ကုသရာ၌ ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ စမုန်နီအရွက်ကို 
စားရသည်။ စမုန်နွယ်စေ့ကိုပြုတ်၍ ရင်ကျပ်နာပျောက်ဆေး 
ဖော်ယူတတ်ကြသည်။

## ကိုးကား
စလူပင်

စလူပင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'Licuala grandis' ဖြစ်သည်။ မျိုးစဉ်မှာ 'ပါမီ'ဖြစ်၍ မျိုးစုမှာ 'လစ်ကျူ 
အေလာ' ဖြစ်သည်။ စလူပင်သည် အမြဲစိမ်းအပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ထန်းမျိုးကဲ့သို့ အများအားဖြင့် စုရုံးပေါက်တတ်သည်။ အပင်၏ အမြင့်မှာ ၈ ပေမှ ၁၅ ပေအထိရှိ၍ လုံးပတ်မှာ ၆ လက်မမှ ၈ လက်မအထိ ရှိသည်။ ပင်စည်တွင် အရစ်များပါသည်။ အရွက်မှာ ယပ်တောင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ပိန်းရွက်ကဲ့သို့ 
အောက်ခြေအလယ်တွင် ရွက်တံရှိသည်။ အလျားလိုက် 
အခေါက်ထပ်များသော အရွက်မျိုးဖြစ်သည်။ အရွက်ကို 
သေးသွယ်တောင့်တင်း၍ ၃ ပေမှ ၄ ပေအထိ ရှိသည်။ 
ရွက်ညှာတွင် ဆူးများပါရှိ၍ အညိုရောင်သော်လည်းကောင်း၊ အမည်းရောင်သော်လည်းကောင်းရှိသည့် အမျှင်များ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိနေသည်။
စလူပင်သည် ဆောင်းရာသီ၌ အပွင့်ပွင့်သည်။ အပွင့်မှာ ကြီး၍ ဝါသည်။ ပွင့်တံ မရှိချေ။ အသီးသီးချိန်မှာ နွေရာသီ ဖြစ်သည်။ စလူသီးသည် ခွံမာသီးမျိုးဖြစ်၍ ချောမွှတ်သည်။ 
ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ အရွယ်မှာ ဆီးဖြူသီးခန့် ရှိသည်။ အစေ့တစ်ခုသာပါရှိ၍ အခွံထူသည်။ စလူရွက်ကို အိမ်မိုးရသည်။ စလူဖက်ဖြင့် မုံ့ထုပ်တတ်ကြသည်။

စလူပင်သည် စစ်တကောင်း၊ ပဲခူး၊ မုတ္တမနယ်တို့ရှိ အပူပိုင်း သစ်တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ဆစ်ကင်းနယ်၊ အာသံပြည်နယ်နှင့် ကပ္ပလီကျွန်းရှိ စိုစွတ်သော မြစ်ဝှမ်းနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်လည်း စလူတောများကို တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
စလေမြို့

**စလေမြို့**သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ချောက်ခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည်။ မကွေးမြို့၏ အထက် ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ချောက်မြို့၏ တောင်ဘက် (၅)မိုင်ခန့်သာ ဝေးသည်။ ညောင်ဦးမြို့မှ တောင်ဘက် ၃၄ မိုင်ကွာသည်။ ပြည်တွင်းသင်္ဘောဆိပ်မြို့ကလေး ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့၏အရှေ့မြောက်ဘက်ဓားလွယ်ခုတ်ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေးတွင်တည်ရှိသည်။
မြန်မာပြည်တွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ် ထွန်းကားစဉ်အခါကတည်းက စလေမြို့သည် မြို့ငယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ် စလေမင်းခွေးကို အကြောင်းပြု၍၎င်း၊ 
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းတွင် မြန်မာစာပေလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော စလေဦးပုည၏ မွေးဖွားရာအရပ်အဖြစ်၎င်း။ အစေ့မရှိသော စလေဆီးသီးကြောင့်၎င်း လူသိများခဲ့ရသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ စလေမြို့တွင် ဦးပုည၏ ကျောင်းနှင့် ဦးပုည၏ စာကြည့်တိုက်ထားရာ အုတ်ကျောင်းများ ရှိသည်။ ဦးပုည၏ကျောင်းမှာ မီးလောင်ထားသော်လည်း စာကြည့်တိုက်အုတ်ကျောင်းမှာ ယခုတိုင် တည်ရှိသေးသည်။ 

စလေမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က မြို့ပိုင်ရုံးစိုက် 
သည့်မြို့ ဖြစ်၍ စလေမြို့နယ်သည် ပုဂံနယ်၊ မြင်းခြံခရိုင်တွင် ပါရှိခဲ့၏။ ယခုအခါမူ စလေမြို့၌ မြို့ပိုင်ရုံး မစိုက်တော့ဘဲ မြောက်ဘက် ၅ မိုင်ကွာ ချောက်မြို့၌ ရုံးစိုက်သဖြင့် စလေမြို့သည် ချောက်မြို့နယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်နေ၏။ ယခင် စလေမြို့နယ်အဖြစ် တည်စဉ်က လူဦးရေမှာ ၁၉၄၁ ခု သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၈၉၅၇၄ ယောက်ဖြစ်၏။ စလေမြို့တွင် အစိုးရဆေးရုံ၊ ရဲဌာနာ၊ ဈေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်း အဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ စလေ ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံလည်း တည်ရှိလေသည်။

စလေရုပ်စုံကျောင်း၊ ရှင်ပင်မဟာလာဘမံဘုရား ၊ ရှင်ပင်စာကြိုဘုရား ၊ မဟာသေခဲလှဘုရား နှင့် ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားများ ထင်ရှားသည်။ ရှင်ပင်စာကြို ဘုရားပွဲကို သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသည်။

စလေမြို့တဝိုက်၌ မိုးပါးရှားသဖြင့် အစားအစာ ခေါင်းပါးသည့်ဘေးနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ တွေ့ရတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒေသမှ အချို့သူများသည် ရေနံချောင်း၊ ရေနံမြေသို့၎င်း မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းသို့၎င်း သွားရောက်လည်ပတ် အလုပ်လုပ်ကိုင်တတ်ကြသည်။ စလေမြို့အနီးရှိ ဒေသများမှာ မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသော်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအားဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရှိသဖြင့် စီးပွားရေးမှာ မဆိုးရွားလှချေ။ စလေမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပြောင်းနှင့် ပဲကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။ စလေမြို့၏ အဓိက လုပ်ငန်းများမှာ ယွန်းထည်၊ တိုက်သွင်းထည်များနှင့် ခေါင်းအုံး၊ မွေ့ရာများကို အစာသွတ်ခြင်း ဖြစ်၏။ 

ဒေသထွက်ကုန်အဖြစ် အစေ့မပါသော စလေဆီးသီးမှာ နာမည်ကြီးသည်။

## ကိုးကား
စဖင့်ရုပ်များ

စဖင့်ရုပ်များကို ဂရိ၊ အီဂျစ် စသောနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရ 
သည်။ ဂရိနိုင်ငံမှ စဖင့်မှာ အလွန်ဆန်းကြယ်သည်။ အများ 
အားဖြင့် ခြင်္သေ့ကိုယ်၌ သိမ်းငှက်၊ သို့မဟုတ်၊ လူ၊ သို့ 
မဟုတ် သိုးထီးတို့၏ ဦးခေါင်းတစ်ခုခုကို တပ်ဆင်ထား သော 
အရုပ်များဖြစ်သည်။ အချို့မှာ မိန်းမ၏အပေါ်ကိုယ် တစ်ပိုင်း၊ 
ခြင်္သေ့ကိုယ်၊ မြွေအမြီးနှင့် ငှက်၏တောင်ပံများကို စုပေါင်း
တပ်ဆင်ထားသော အရုပ်များဖြစ်သည်။ သိမ်းငှက်၏ဦးခေါင်း
တပ်ဆင်ထားသော ဂရိစဖင့်ရုပ်များကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း
၂၅ဝဝ ကပင် တွေ့ရသည်။ အီဂျစ် စဖင့်ရုပ်များမှာ မြန်မာတို့၏
မနုဿီဟရုပ်များနှင့်ဆင်သည်။ 

ယောက်ျား၏ဦးခေါင်းနှင့်ခြင်္သေ့ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများကို 
ပေါင်းစပ်ထုလုပ်ထားသည်။ 
အများအားဖြင့် ယင်းစဖင့်ရုပ်များ၏ ဦးခေါင်း
များမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုးဘုရင်များ၏ ဦးခေါင်းပုံတူများ ဖြစ်ကြ
သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော စဖင့်ရုပ်မှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ
ဂီးဇာမြို့ ပိရမစ် အဆောက်အအုံကြီးအနီးတွင်ရှိ၍ ကျောက်သား
ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည်။ ယင်းစဖင့်ရုပ်ကြီး၏ အလျားမှာ
၁၈၉ ပေရှိ၍ အမြင့် ၆၅ ပေရှိသည်။ သို့သော် ယင်းစဖင့်
ရုပ်ကြီးကို ထုလုပ်သည့် ခုနှစ် သက္ကရာဇ်ကိုကား အသေအချာ
မသိရပေ။ ခက်ဖရင်း ဘုရင် စိုးမိုးစဉ် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း
၂၉ဝဝ က ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်ဟု
ယူဆရသည်။ စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုး
ဘုရင်တစ်ဦး၏ မျက်နှာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်
စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာသည် ရှေးမွတ်စလင် လူမျိုးတို့၏
လက်ချက်ဖြင့် ပွန်းပဲ့ပျက်စီးခဲ့ရ ခြင်းကြောင့် မည်သည့်ဖဲရိုး
ဘုရင်၏ မျက်နှာပုံပန်း ဖြစ်သည်ကို မသိနိုင်တော့ချေ။ စဖင့်ရုပ်များသည် ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ က 
ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ အီဂျစ်အနုပညာ၏ ခန့်ညားဆန်းကြယ်သော 
သရုပ်ကို ဖော်ပြကြလေသည်။ ဂီးဇာမြို့ စဖင့်ရုပ်ကြီးမှအပ 
မင်းဖစ်မြို့ရှိ စဖင့်ရုပ်များသည် အခြားသောစဖင့်ရုပ်များအနက် 
အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ကျောက်ဖြူဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ အလျား 
၁၇၂ ပေ ၆ လက်မနှင့် အမြင့် ၅၆ ပေရှိသည်။ ယင်း၏ 
မျက်နှာပုံပန်းမှာ ယောက်ျားအသွင် ဝတ်ဆင်ထားသော 
ဟက်ရှက်စွတ်ဘုရင်မကြီး၏ မျက်နှာပုံပန်းနှင့် တူသကဲ့သို့ 
ရှိသည်။ ဘီစီ ၁၄၄ဝ ပြည့်နှစ်က ထုလုပ်ထားခဲ့၍ အလျား 
၁၇ ပေစီရှိ သိုးထီး၏ဦးခေါင်း တပ်ဆင်ထားသော စဖင့် 
ရုပ်များကိုလည်း သီးဗီးမြို့၌ တွေ့နိုင်လေသည်။

ဂရိစဖင့်ရုပ်နှင့်အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား မတူကြချေ။ ဂရိစဖင့် 
ရုပ်များသည် ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာသဘောနှင့် မည်သို့မျှ စပ် 
ဆိုင်ခြင်း မရှိချေ။ အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား ဖဲရိုးဘုရင်တစ်ဦးဦး 
သို့မဟုတ် ယင်းဘုရင်အား စောင့်ရှောက်သော ဘုရင်တစ်ပါး 
ပါးနှင့် စပ်ဆိုင်၍၊ ယင်းတို့ကို လူတို့က ကိုးကွယ်သမှုပြုကြ 
သည်။

ပိရမစ်​များသည်ကဖာရိုဘုရင်များ​သေဆုံးသည့်အခါဂူအတွင်းမြုပ်နှံရန်ဖြစ်သည်။ဂါဇာအရပ်ရှိဘုရင်ကီ​အော့၏ကြီးသည်အလွန်ခမ်းနားသည်။မင်းနိုင်ငံ​ဟောင်း​ခေတ်ဖာရိုဘုရင်များလက်ထက်တွင်ပိရမစ်​များကို​ဆောက်လုပ်သည့်အခါကျွန်များ၏လုပ်အားကိုအသုံးပြုကြသည်။ဘီစီ၃၂၀၀ခန့်တွင်အီဂျစ်နိုင်ငံ​မြောက်ပိုင်းနှင့်​တောင်ပိုင်းတွင်မီးနစ်ဘုရင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ထိုဘုရင်နှင့်မင်းဆက်၆ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့​သောကာလကိုမင်းနိုင်ငံ​ဟောင်းဟု​ခေါ်သည်။ထို​ခေတ်သည်ဘီစီ၂၃၀၀တွင်ပျက်သု​ဉ်းခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဝီလျံ စလင်း

ဆာဝီလျံ ဂျိုးဇက်စလင်းသည် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ဗာမင်ဂမ်မြို့ ကင်းအက်ဒွပ် စာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ကျောင်းမှထွက်သောအခါ စစ်သားရိုးရိုးအဖြစ်နှင့်ပင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းလေသည်။ သို့သော် မကြာမီ ဘုရင့် ဝါဝစ်ရှိုင်ယာတပ်ရင်းကြီးတွင် ဗိုလ်အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရ၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂလစ်ပိုလီ၊ ပြင်သစ်နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်များတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း အမှုထမ်းခဲ့သဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အိန္ဒိယပြည်သို့သွားရောက်၍ ဂေါ်ရခါးသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ စစ်ကြီးနှစ်ခုကြားကာလတွင် အများအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည်တွင်သာ အမှုထမ်းခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်အထိ ကမ်ဗာလေ ဗိုလ်သင်ကျောင်း၌ သင်တန်းဆရာအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရ ပြန်လေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ အာဖရိကတိုက်ရှိ ဆူဒန်နယ်တွင် ခြေလျင်တပ်မဟာအမှတ် ၁ဝ ကို အုပ်ချုပ် ကွပ်ကဲရပြီးလျှင် အီရစ်ထရီးယား တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ ထိုနောက်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ထားခြင်း ခံရသည့်ပြင် ဒီ၊ အက်(စ)၊ အို ခေါ် အမှုထမ်းကောင်းဘွဲ့ တံဆိပ်ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း မြန်မာပြည် စစ်မျက်နှာသို့ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စေလွှတ်ခြင်း ခံရလေသည်။ စလင်းသည် ၁၄ နံပါတ် ဗြိတိသျှတပ်မတော်ကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ပြီးလျှင် မြန်မာပြည်ကို ဂျပန်များလက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ မဟာမိတ်ကုန်းတပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်ကား အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်၍ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဘုရင့်စစ်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တစ်နှစ်ခန့် အမှုထမ်းခဲ့ရသေးသည်။၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်ဗိုလ်အဖြစ် အမှုထမ်းရလေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် 
ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်သော မီးရထား သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် စစ်ဖက်မှ အနားယူလိုက်လေသည်။ သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် စစ်ဖက်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူကာ စစ်သူကြီး မောင်ဂိုမာရီ၏ နေရာတွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော် ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံထမ်းရွက်ရလေသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် စစ်သူကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ 

ယင်းဝတ်တရားကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင် အပြည်ပြည်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အက်တလီနှင့်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချာချီတစ်ကြိမ် ဝါရှင်တန်မြို့ ဆွေးနွေးပွဲသို့ လိုက်ပါခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် စလင်းသည် ဆာဝီလျံမက်ကဲ၏ နေရာကို ဆက်ခံ၍ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။

## ကိုးကား
ဇလပ်

**စလပ်ပန်းပင်**သည် 'အဲ့ပေါ့ဆီနေစီအီး'() မျိုးရင်းနှင့် 'တာဗာနီမွန်တေးနာ'('''') မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ 'အီဗာတေးမီးယား'(*Ervatamia*) ခေါ် မျိုးစုသည် ယခုအခါ 'တာဗာနီမွန်တေးနာ' မျိုးစု synonym ဖြစ်သည်။ စလပ်ပန်းပင် အမျိုးမျိုးရှိရာ အချို့မှာ အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ အချို့မှာ ချုံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ အရွက်မှာ ရွက်ဆိုင် 
ဖြစ်သည်။ ပင်မမှ အခက်ထွက်သည့်နေရာတွင် ရွယ်စွယ် ပေါက်သည်။ အများအားဖြင့် အပွင့်ရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ အပွင့်သည် အကိုင်း၏ထိပ်ဖျားတွင် သီးခြားစီ ထွက်လာကြသည်။ ပွင့်ချပ်အုံမှ ပွင့်ချပ်များသည် ပြန့်လျက်ရှိသည်။ ပွင့်ချပ်အုံ၏ ပြွန်သည် ထိပ်ချွန်သွယ် ဝတ်မှုန်အိမ်ပေါ်တွင် ဖောင်းလျက် တည်သည်။ အစေ့လောင်း အမြောက်အမြားပါရှိသည်။ အသီးမှာ တမြှောင်းကွဲသီးတောင့် ဖြစ်၍ အများအားဖြင့် အစေ့များစွာပါရှိသည်။

သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'အီဗာတေးမီးယား ကိုရိုနေရီးယား'(*Ervatamia coronaria*; ယခုအခါတွင် '''') ဟု ခေါ်သော စလပ်ပန်းပင်သည် နှစ်ကိုင်းဖြာ အမြဲစိမ်းချုံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ အခေါက်အရောင်မှာ မွဲပြာရောင်ဖြစ်သည်။ အခေါက်၌ လေပေါက်များစွာ ရှိသည်။ အရွက်သည် အမြှောင်းကဲ့သို့ပါးပြီး ငှက်ပျောဖူးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အလျားသည် အနံထက် ပို၍ ရှည်၏။ ထိပ်ချွန်သွယ်၏။ ရွက်ပြား ၄ ခုမှ ၆ ခုအထိ ပါ၍ ရွက်ညှာဖက်တွင် ကျဉ်းမြောင်းသွား၏။ ရွက်ညှာ၏ ပမာဏ သည် ၁/၄ လက်မှ ၁/၂ လက်မထိ ရှိသည်။ ထိုစလပ်မျိုးသည် မေလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ ပွင့်လေ့ရှိသည်။ ပွင့်ချပ်နှစ်ထပ်မက ရှိသည့် အပွင့်များကို တွေ့ရတတ်သည်။ ပန်းပွင့်၏ အရောင်မှာ 
ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသည်။ ပွင့်ချပ်အုံပြွန်မှာ ၁/၂ လက်မမှ ၁ လက်မထိ ရှည်သည်။ စလပ်ပန်းသည် ညအခါတွင် မွှေးကြိုင်သော ရနံ့ရှိ၏။ အသီးမှာ ကောက်နေ၍ အလျား ၁ လက်မမှ ၂ လက်မထိ ရှိသည်။ ထိုအသီးသည် တမြှောင်း ကွဲသီးတောင့်မျိုး ဖြစ်၍ အကြောများထလျက် ရှိသည်။ သီးတောင့်၏ အတွင်း ပိုင်းမှာ နီသည်။ အစေ့ ၃ စေ့မှ ၆ စေ့ထိပါ ရှိသည်။ 

ထိုစလပ်ပင်မျိုးကို ဟိမဝန္တာအနိမ့်ပိုင်း တောများ၌လည်းကောင်း၊ ယမုနာမြစ်အရှေ့ဘက် ပေ ၂ဝဝဝ အမြင့်ထိရှိရာ ဒေသများ၌လည်းကောင်း တွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ရှိ အပူပိုင်းဒေသများတွင် ဥယျာဉ်များ၌ အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။

မြန်မာအမည် စလပ်သိန်ဟုခေါ်သော စလပ်မျိုးကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'အီဗာတေးမီးယား ဆက်ကက်ပီတေးတား'(*Ervatamia subcapitata*; ယခုအခါတွင် '''') ဟု ခေါ်သည်။ ထိုစလပ်မျိုး၏ ပွင့်တံသည် ၁ လက်မမှ ၂ လက်မထိ ရှည်သည်။ ပွင့်ချပ်အုံပြွန်မှာ ၁/၃ လက်မမှ ၁/၂ 
လက်မ အထိ ရှည်သည်။ တမြှောင်းကွဲသီးတောင့်တွင် အစေ့ ၁ စေ့ သို့မဟုတ် ၂ စေ့ ပါရှိသည်။ ပဲခူးရိုးမတောင်၊ တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ တောစလပ်ပန်းပင်ကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'အီဗာတေးမီးယား ရီကားဗား'(*Ervatamia recurva*; ယခုအခါတွင် *Tabernaemontana divaricata*)ဟု ခေါ်သည်။ ထိုပန်း၏ မညီညာသော ပွင့်ဖတ်များ အစွန်းတွင် အလွန်တိုပြီးနုသော အမွှေးများရှိသည်။ တစ်မြှောင်းကွဲ သီးတောင့်မှာ အပြားကြီး၍ အလျား ၁ လက်မ ရှိသည်။ အစေ့များစွာ ပါရှိသည်။ ပဲခူးရိုးမတောင်၊ တနင်္သာရီ တိုင်းနှင့် စစ်တကောင်းနယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။ 

မြန်မာအမည်ဖြင့် ဖော်မပြနိုင်သော အခြား စလပ်မျိုးများလည်း ရှိသေးသည်။ သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'တာဗာနီမွန်တားနား ကယ်လိစိနား'(*Tabernaemontana calycina*; ယခုအခါတွင် '''')ခေါ် စလပ်မျိုးသည် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ 'တာဗာနီမွန်တားနားရော့ စတြာတာ'('''') ခေါ် စလပ်မျိုးသည် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းခြေတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ 'တာဗာနီမွန်တားနား ကရစ္စပါး'(*Tabernaemontana crispa*; ယခုအခါတွင် '''')စလပ် မျိုးသည် ကပ္ပလီကျွန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းရိုးတန်း၌ ပေါက်ရောက်သည်။

## ကိုးကား
စလင်းမြို့

**စလင်းမြို့**သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်မြောက်ပိုင်း၊ စလင်းမြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်၏။ စလင်းမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်မှ ၆ မိုင်ခန့် ကွာဝေး၍ စလင်းချောင်း ခေါ် ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိ ပြန့်ပြူးညီညာသော မြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ စလင်းမြို့မှ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မင်းဘူးမြို့သို့ ၃၉ မိုင်ဝေး၍ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နှင့် ၇ မိုင်မျှ ဝေးသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် အန်းတောင်ကြားမှ လာသော လမ်းမကြီးသည် စလင်းမြို့သို့ ပေါက်သည်။

ဆန်စပါးကို ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်မှစ၍ ဆည်မြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြ၏။ ယခုအခါ စလင်းမြို့နယ်တွင် ဆည်ရေသောက် လယ်မြေများမှာ ဧက နှစ်သောင်း နှစ်ထောင်ကျော် ရှိလေသည်။ စလင်းမြို့အနီး သရက်ကျင်းရွာမှ ပုရပိုက်စက္ကူများ ရှေးအခါက ထွက်ခဲ့ဖူးသည်။ 

စလင်းမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၅၆ ခုနှစ်က ပုဂံပြည် နရပတိစည်သူမင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ မြန်မာ ဘုရင်များလက်ထက်က စလင်းမြို့ကို မြို့ဝန်တစ်ယောက် ထားရှိ၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်၌ စလင်းမြို့စားနေရာတွင် တော်ရုံလူကို ခန့်အပ်လေ့ မရှိပါ။ နိုင်ငံတော်အတွက် အရေးပါသော စလင်းနယ်ကို ဘုရင်က အလေးထားရသော ပုဂ္ဂိုလ်များကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်ဟု သိရသည်။ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ထိုမြို့ကို "သုနာပရန္တ စန္ဒာလင်္ကာရမြို့"ဟူသော ဘွဲ့အမည်နှင့်ထင်ရှားခဲ့သည်။

ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်၌ စလင်းမြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ခရစ် ၁၈၈၇-ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စလင်းမြို့သည် နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သောကြောင့် အစိုးရရုံးများ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ စာတိုက်နှင့် ရဲဌာနစသော အဆောက်အအုံများ ရှိလေသည်။ စလင်းမြို့တွင် ကုသိနာရုံဘုရားပွဲကို ကဆုန်လတွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ၁၉၃၁-ခုနှစ်၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့၏လူဦးရေမှာ ၆၆၅၄ ယောက် ဖြစ်သည်။

စလင်းမြို့သည် စေတီပုထိုးများ၊ ရုပ်စုံကျောင်းများ ရှိသောမြို့ *ဘုရားပုထိုး မြေကြီးကျိုးမျှ* စာချိုးယူရလောက်အောင် စေတီပုထိုးပေါသည့် မြို့ကလေး ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းခံတပ်ကြီးတစ်ခု၊ ခန့်ညားတဲ့အုတ်မြို့ရိုး၊ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဝါဒဂုဏ်ဆောင် ဆရာတော်ကြီးများ ချက်မြုပ်ရာ၊ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ရှေးဘုရင်များလက်ထက်ကတည်းမှ ဘုရားထူးခံ သူကောင်းမျိုးရိုးနွယ်များရှိသောမြို့၊ တစ်သက်လုံး ဆွေစဉ်မျိုးဆက် တောင်းရမ်းစားသောက်ရသော ဘုရားကျွန်၊ နောင်အခါ သူတောင်းစားဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ခံရသူများလည်း ရွာတည်ပြီး နေထိုင်ခဲ့ရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ 

ရှေးစာဆိုများ၏ စလင်းမြို့ဘွဲ့ လင်္ကာတချို့ရှိသည်။ 
*စလင်း နာဂရ၊ မြေမျာ့ချက်ချာ၊ တေဇာလွန်ဘိ၊ မြို့ဂုဏ်ရှိဝယ် (ဦးစိန္တာမဏိ)
*နတ်ရွာသန္တာန်၊ တည်စဟန်ကား၊ သည် ပြန်တံလိုက်၊ ပတ်ဝိုက်အုတ်ရိုး၊ သာမျိုးပျော်ခင်း၊ မြို့စလင်း (မြို့တည်မော်ကွန်း) 
*ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းမှ စလင်းသူ မယ်တင့်နှင့် မယ်မြင့်တို့၏ ရုပ်ရည်ချောမောလှပမှုကို လေးချိုးတစ်ပုဒ်နှင့် ရေးသားအမွှန်းတင်ခဲ့သေးသည်။ 
*ခေတ်စမ်းစာရေးဆရာကြီး သိပ္ပံမောင်ဝက အညာဓလေ့၊ အညာစရိုက်များအား **အညာဘုရားပွဲ** အမည်ဖြင့် ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါးရေးသားခဲ့သည်။ 
*တောင်ဖီလာဆရာတော်ဘုရား
ရွှေတောင်နန္ဒသူ (စလင်းနဝဒေး)၊ 
ဆရာနောင် မောင်မောင်လတ်
 စီမံကိန်းဝန်ကြီးငြိမ်းPhdဦးကံဇော် 
အဆိုတော်ဗညားဟန်
 အစရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်အကျော်အမော်များ မွေးထုတ်ရာမြို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
https://news-eleven.com/features/22893
စာတိုက်

## စာတိုက်
မြန်မာမှုတွင် စာတိုက်ဟူသည်ကား ပိဋကတ်ပေစာ အစရှိ 
သော စာပေကျမ်းဂန်များကို သိုမှီးရာ ဖြစ်သော ဇာတ်စုံသေတ္တာ 
များ ဖြစ်သည်။ ရေးသောအခါ စာတိုက်ဟု ရေးသော်လည်း 
ဖတ်သောအခါ စတိုက်ဟု ဖတ်ရသည်။ ယခု ခေတ်ခေါ်၌ 
စာတိုက်ဟူသည်ကို ချောစာများ ပေးပို့ရာဖြစ်သော စာပို့တိုက် 
ဌာနဟု နားလည်းကြသည်။ သို့သော် ရှေးအခေါ် စာတိုက်မှာမူ 
ပေစာများကို သိမ်းဆည်းသိုမှီးရာဌာန ဖြစ်သည်။

စာတိုက်များကို ရှေးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် တွေ့ရ 
သည်။ စာတိုက်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် ကျွန်းသေတ္တာပင် ဖြစ်သော် 
လည်း အခြေတပ်သော အမွှမ်းတင် ခိုနန်းချိုးဗီရိုများလည်း 
ရှိသေးသည်။ ရှေးအခါက ရှင်ပြုရဟန်းခံများ၌ လှူဖွယ်ဝတ္ထု 
ပစ္စည်းများတွင် ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့်တကွ စာတိုက်ကိုပါ လှူဒါန်း
ကြ၏။ ထိုအကြောင်းကို စလေဦးပုည၏ ရှင်ပြုမေတ္တာစာ 
တစ်စောင်တွင် 'ဇိနာပဝရ၊ လူ့ဘဘုရား၊ ရုပ်တော်ပွားနှင့်၊ 
သုံးပါးပိဋကတ်၊ ပရိယတ်ဓမ္မက္ခန်၊ ကျိန်းဝပ်ရန် စာတိုက်၊ 
သိုက်မြိုက်တင့်တယ်၊ လှူဒါန်းဖွယ်နှင့် ရင်ဝယ်ဖြစ်သော သား 
ရတနာကို၊ သာကိယဝံသ၊ ဂေါတမနွယ်သို့ ဝင်စေ၍'ဟု ပါရှိ 
သည်။

မည်သည့်ခေတ်က စာတိုက် စတင်ပေါ်ပေါက်ကြောင်းကို 
မသိရသေးချေ။ သို့ရာတွင် တွေ့ရသမျှ အစောဆုံး အထောက် 
အထားကား ဘုရင့်နောင်လက်ထက် အခါပင် ဖြစ်သည်။ 
ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားသည် စာတိုက် 
နှင့်တကွ ပိဋကတ်တော်များကို သာသနာ စည်ပင်အံ့သောငှာ 
မြန်မာနိုင်ငံတော် အရပ်ရပ်သို့ ပို့ကြောင်းနှင့် သခင်ကြီးဧချင်း 
တွင် 'ယိုးဒယားမကြွင်း၊ ခုံ့လင်းဇင်းက၊ တနင်္သာရီ၊ ထားဝီ 
ထားဝယ်၊ ဇင်းမယ်သိန်းခို၊ ထိုထိုသာသနာ၊ တည်ရာသို့ 
ပရိက္ခရာအကွ၊ ဒါနစေ့စုံ၊ စွန့်ကြဲကုံလျက်၊ သုံးပုံပိဋကတ်၊ 
တုလွတ်အံ့ထိုက်၊ ရွှေစာတိုက်ကို၊ အမြိုက်ဝေညို၊ ကြဲဖြန့်ချိ၏။' ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်။

စာတိုက်ကို ရှေးမြန်မာတို့သည် လှပအောင် မွမ်းမံခြယ် 
လယ်ကြသည်။ ကျွန်းသားတွင် သစ်စေးသုတ်၍ မှန်စီရွှေချကြ 
၏။ အမွှမ်းအပြောက်ဆင်၏။ အခြေတပ်သော ပြာသာဒ်ကဲ့သို့ 
ပြုလုပ်၏။ ဇာတ်ရုံ၌စုံဖြင့် တန်ဆာဆင်၏။ ထိုသို့ အလှအပ 
အဆန်းအကြယ် ပြုလုပ်ပုံများကို၊ ဦးပုည မေတ္တာစာများတွင် 
'ဝိသုကံမဃ၊ နတ်ဆရာမှီရသည်၊ ပန်းချီတကာဝိဇ္ဇာ၊ စိတြ 
ဂီဝါ၊ ရွှေမင်းဆေးဇဝါ၊ ရတနာကွက်ဆန်း၊ သဇင်မုလေးတွဲ့၊ 
နဂါးသွဲ့ခြူးနွယ်ရုံ၊ ဝတ်မှုံနှင့်ဝတ်ဆံ၊ ပြန်ကဟပ် ပြန်ကပတ်၊ 
ဇာတ်ရုံစုံအထွက်၊ ကောင်းကင်ပျံ ကျေးငှက်တို့၊ တေးချက်ကျ 
ပလီဟန်၊ ဆေးစက်ကျစီမံလျက်၊ နီဖလံအချုပ်၊ ပန်းချီပျံခြယ် 
လုပ်သော၊ ဆယ်လှော်ခုတ်မင်းစံ၊ ရွှေစာတိုက်ဘိမ်းခံကို'ဟူ၍ 
မြင်းခြံက ပုသိမ်သို့ စာတိုက်မှုနှင့်ပေး မေတ္တာစာတွင် ပေါ်လွင် 
စာ ဖော်ပြထားသည်။

ရှေးမြန်မာဘုရင်၊ ဖိဖုရားနှင့် မင်းညီမင်းသားတို့လည်း မှန်စီရွှေချ စာတိုက်တော်များကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ 
လှူဒါန်းလေ့ ရှိကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းဆရားကြီး၏ မိဖုရား 
ခေါင်ကြီးသည် မှန်စီရွှေချ စာတိုက်တော်ကို မှန်ကျောင်းသို့ 
လှူတော်မူခဲ့သည်။ ယင်းစာတိုက်မှာ လန်ဒန်မြို့ ပြတိုက်မှ 
တစ်ဆင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ယူဆောင်ခဲ့သောစာတိုက် 
ဖြစ်၏။ ထိုစာတိုက်တွင် အခြေ ၁၂ ချောင်းရှိ၍ ၆ ပေခွဲခန့် 
မြင့်သည်။ မှန်စီရွှေချ၍ အထက်တွင် ပြာသာဒ်ပေါက်ထား 
သည်။ 'ရွှေဘိုရှင်ဘုရင်သ္မီးတော်၊ မင်းတုံးမင်း မိဘုရားခေါင်
ကြီး၊ စုကြီး သို့မဟုပ် စုကြီးစု၊ မှန်ကြောင်းတွင် လှူသော 
စာတိုက်ဟု ကြေးပြားတွင် ကမ္ပည်းထိုးထားလေသည်။

## ကိုးကား
မြန်နှုန်းပြကိရိယာ

## စပီဒိုမီတာ
ယာဉ်များ တစ်နာရီလျှင် မည်သည့်နှုန်းဖြင့် သွားနေသည်ကို 
ပြသောကိရိယာကို စပီဒိုမီတာဟုခေါ်သည်။ ယာဉ်အမျိုးမျိုးတွင် 
စပီဒိုမီတာအမျိုးမျိုး ရှိကြသော်လည်း၊ ဂါဗနာဖြင့်ထိန်းသော စပီဒိုမီတာနှင့် သံလိုက်ဓာတ်ဖြင့် ထိန်းသော စပီဒိုမီတာတို့ကို 
အများအပြား အသုံးပြုကြလေသည်။

ဂါဗနာဖြင့်ထိန်းသော စပီဒိုမီတာတွင် ဂါဗနာ အတံများနှင့်တကွ ထိုအတံများကို ဆက်ထားသော သံလုံးများ လည်နေသောအခါ သံလုံးများသည် ဗဟိုခွာအား၏အရှိန်ကြောင့် အပြင် 
သို့ကား၍ထွက်လာကြသည်။ 

ထိုသို့ ကားထွက်လာခြင်းအားဖြင့် ဝင်ရိုးတံတလျှောက် လည်နေသော လျှောခွေးသွားစိတ်သည် အထိန်းစပရင်ကို တွန်း၍ 
ဖိလာသည်။ မိုင်နှုန်းကို ပြသောလက်တံသည် ကွားဒရင့် ခွေးသွားစိတ်တွင် တပ်ထား 
၏။ ထို ကွားဒရင့်ခွေးသွားစိတ်ကို တဖန် လည်နေသော လျှောခွေးသွားစိတ်တွင် တပ်ထားပြန်သဖြင့် မိုင်ပြလက်တံသည် ခွေးသွားစိတ်လည်သလောက် စကေးပေါ်တွင် ရှေ့တိုး 
နောက်ဆုတ် ရွေ့လျက် ရှိနေသည်။ ဝင်ရိုးတံ အလည်မြန်လေလေ၊ ဂါဗနာသံလုံးများသည် ဝင်ရိုးမှ ခွာထွက်သွားလေလေ 
ဖြစ်ပြီးလျှင် အထိန်းစပရင်သည်လည်း ပို၍ အဖိခံရလေလေ ဖြစ်သည်။ ဝင်ရိုးတံမည်မျှပင် လည်နေစေကာမူ ဂါဗနာသံလုံးပေါ် ကျရောက်သော ဗဟိုခွာအားသည် အထိန်းစပရင်၏ 
တွန်းအားနှင့်ညီမျှလျက် ရှိနေသည်။ ဝင်ရိုးတန်းအနည်းငယ်လည်သည်နှင့် အခြား အစိတ်အပိုင်းများလည်း လိုက်၍လည်သဖြင့် ချက်ချင်းပင် လက်တံသည် စကေးပေါ်တွင် မိုင်နှုန်းကို 
ဖော်ပြလေသည်။

သံလိုက်ဓာတ်ဖြင့်ထိန်းသော စပီဒိုမီတာတွင်ကား ခွက်ပုံ သဏ္ဌာန်ရှိ ထာဝရသံလိုက်တစ်ခုရှိ၏။ ထိုသံလိုက်ခွက်သည် ဝင်ရိုးတန်းအရှည်တွင် တပ်ထား၍ အစဉ်လည်လျက် ရှိသည်။ 
ကြေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောခွက်ပုံ အာမေချာတစ်ခုကို ထိုသံလိုက်ပေါ်တွင် မှောက်၍ တပ်ထား၏။ ထိုအာမေချာကို အနည်းငယ် လှုပ်ရှားနိုင်အောင် စီမံပြုလုပ်ထားသည်။ အာမေ 
ချာ၏ လှုပ်ရှားမှုကို နာရီဆံခြည်ကဲ့သို့ ပေါ့၍ အပြားလိုက် ခွေထားသော စပရင်တစ်ခုက ထိန်းထားသည်။ ထိုစပရင် ကလေး၏ တဖက်စွန်းကို အာမေချာ၏ ဝင်ရိုးတွင် တပ်ထား 
ပြီးလျှင် အခြားအစွန်းကို စပီဒိုမီတာ အိမ်တွင် တပ်၍ထားသည်။ ဝင်ရိုးတံတွင် တပ်ထားသော သံလိုက်ခွက်သည် ဝင်ရိုးတံလည်သည့်အတိုင်း လိုက်၍ လည်သောအခါ သံလိုက်ဓာတ်အား 
သည် အာမေချာကို သံလိုက်ခွက်နှင့်အတူပါအောင် ဆွဲလေ၏။ 
သို့ရာတွင် အာမေချာ၏ ရွေ့ရှားမှုကို စပရင်ကလေးက ထိန်းထားသေးသည်။ အမြန်များ လေလေ၊ အာမေချာပေါ်သို့ 
သက်ရောက်သည့်အားသည်လည်း များလေလေ ဖြစ်ပြီးလျှင် အာမေချာလှည့်ရသည့်ထောင့်သည်လည်း ကြီးလေလေဖြစ်သည်။ 

နောက်ဆုံးတွင် သံလိုက်က ဖြစ်စေသည့် အားသည် အထိန်းစပရင်၏ တွန်းကန်အားနှင့် တူညီသည့်အခြေသို့ ရောက်သည်။ 
ထိုအခါ တစ်နာရီလျှင် သွားသည့် မိုင်နှုန်းကို အာမေချာအပြင်ဘက်ရှိ ဒိုင်ခွက်အပေါက်ကလေးမှ ကြည့်မြင်နိုင်သည်။

သာမန်စပီဒိုမီတာအတွင်းရှိ မိုင်နှုန်းပြ ကိရိယာ ကလေးတွင် လက်တံနှစ်ခု ရှိတတ်သည်။ တစ်ခုသည် ခရီးမည်မျှဝေးကွာစွာ 
သွားခဲ့ပြီးကြောင်းကိုပြ၍ အခြားတစ်ခုသည် တစ်နာရီလျှင် မည်သည့်နှုန်းဖြင့် သွားသည်ကိုပြသည်။ ခရီးအကွာအဝေးပြသည့် 
လက်တံကို ခရီးစ၍ မထွက်မီ သုညသို့ ရွေ့ထားရသည်။ 
ဘီးတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကို ခွေးသွားစိတ်အများအနည်းဖြင့် ဆက်သွယ်၍ ထားသဖြင့် ခရီးဝေးကိုလည်း သိနိုင်လေသည်။ ထို 
စက်ကိရိယာ၏သဘောမှာ လှည့်ပတ်သောအရေအတွက်ကို 
မှတ်သားသည့် ကိရိယာ၏သဘောအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 
အမှန်မှာ ဘီး၏လည်ခြင်းကိုပြသော ကိရိယာတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ မော်တော်ကားသမားများအဖို့ တစ်မိနစ်တွင် စက်မည်မျှလည်ကြောင်းကိုလည်း သိလိုကြသဖြင့် အလားတူ 
သဘောဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စက်ကိရိယာလည်း ရှိသေးသည်။ 
ထိုကိရိယာ၌ သွားသည့်မိုင်နှုန်းကို ထည့်ရန် မလိုတော့ချေ။ 
စက်လည်သမျှကို ပြသည့်ကိရိယာတစ်ခုကိုသာ စပီဒိုမီတာ၏ သဘောအတိုင်း ပြုလုပ်ထားရန် လိုလေသည်။

## ကိုးကား
စာပေဗိဗာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၃၈)

## စာပေဗိဗာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၃၈)
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး 
ကော်ပိုရေးရှင်း၊ စာပေဗိမာန်အဖွဲွ့သည် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း 
လုပ်ငန်း၏ အရည်အသွေး မြင့်မားတိုးတက်စေရန် စာပေ 
နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ၊ စာတမ်းဖတ်ပွဲများကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ 
၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ ၂၁ နှစ်အတွင်း ၁၇ ကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။ 

စာပေ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများတွင် စာတမ်းရှင် တင်ပြသော 
စာတမ်းကို ဆွေးနွေးအကြံပြုလိုသူများ စင်မြင့်ပေါ်သို့ တက်၍ 
ဆွေးနွေးနိုင်ကြသည်၊ မရှင်းသောအချက်များကို စာတမ်းရှင်က 
ဖြေကြားရသည်။ စာတမ်းဖတ်ပွဲတွင်မူ ဆွေးနွေးလိုသူများက 
ဆွေးနွေးလိုသော အချက်များကို စာရွက်တွင်ရေးပြီး စာတမ်းရှင် 
ထံ တင်ပြရသည်။ စာတမ်းရှင်က တူညီသော ဆွေးနွေးမေးမြန်း 
ချက်များကို တပေါင်းတည်းဖြေဆို၍ မတူညီသော မေးမြန်းချက် 
များကို သီးခြားခွဲ၍ ဖြေဆိုသည်။ ကျေနပ်မှုမရှိပါက လူကိုယ် 
တိုင် ထရပ်၍ မေးနိုင်သည်။
ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မြန်မာစာပေ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို ၁၉၈၃ 
ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့မှ ၂၈ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ 
မြို့တော်ခန်းမတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဆေးပညာစာပေစာတမ်း၊ 
စက်မှုကုန်ထုတ်ရေး စာပေစာတမ်း၊ လူမှုရေး စာပေစာတမ်းနှင့် 
ယဉ်ကျေးမှု စာပေစာတမ်းဟူ၍ စာတမ်းငါးမျိုး တင်သွင်း 
ခဲ့သည်။ 
### ဖတ်ကြားတင်သွင်းသော စာတမ်းများ
:စဉ်  နေ့စွဲ       စာတမ်းအမည်               ဖတ်ကြားသူ
# ၂၆-၁-၈၃   ဆေးပညာစာပေ           ဦးသာတင်(မာဃ)
# ၂၆-၁-၈၃   စက်မှုကုန်ထုတ်            ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်
# ၂၇-၁-၈၃   စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးစာပေ   ဦးလှသိန်း (ပေါင်းတည်မင်းသိမ်း)
# ၂၇-၁-၈၃   လူမှုရေးစာပေ             ဦးသန်းထွတ်(တိုက်စိုး)
# ၂၈-၁-၈၃   ယဉ်ကျေးမှုစာပေ          ဦးအောင်သိန်း(နန်းညွန့်ဆွေ) 

ဆေးပညာစာပေ စာတမ်းတွင် စာအရည်အသွေး ကောင်း 
သော ဆေးပညာစာပေများ တိုးတက်လာစေရန် ရည်သန်သည်။ 
ယင်းတွင် သမိုင်းတင်စခေတ်မှ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ မြန်မာ့ 
ဆေးပညာ စာပေများအကြောင်းကို သုတေသနပြုထားသည်။
စက်မှုကုန်ထုတ်ရေး စာပေစာတမ်းသည် ဆိုရှယ်လစ် 
စီးပွားရေးစနစ်ကို အထောက်အကူပြုမည့် စက်မှုကဏ္ဍထုတ်လုပ် 
မှု တိုးတက်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပုဂံခေတ်မှ မျက်မှေက်ခေတ် 
အထိ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး စာပေများကို တင်ပြထားသည်။
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးစာပေစာတမ်းသည် လယ်ယာနှင့် သားငါး 
ကဏ္ဍ ကုန်ထုတ်လုပ်ကို အကျိုးပြုသည်။ ပုဂံခေတ်မှ မျက် 
မှောက်ခေတ်အထိ စိုက်ပျိုးရေးအကြောင်း ရေးသားထားသည့် 
စာပေကို လေ့လာသုံးသပ်သည်။

လူမှုရေးစာပေစာတမ်းသည် လူနေမှု မြင့်မား ခိုင်မာရေး 
အတွက် ဦးတည်သည်။ ယင်းတွင် လူတန်းစားကိစ္စ၊ မိန်းမနှင့် 
ယောက်ျား ဆက်ဆံရေးကိစ္စ၊ မိသားစုကိစ္စ၊ မြို့ရွာနိုင်ငံ အခြေ 
အနေနှင့် စပ်လျဉ်းသော စာပေကို လေ့လာတင်ပြထားသည်။
ယဉ်ကျေးမှုစာပေစာတမ်းသည် ယဉ်ကျေးမှု ခိုင်မာစေရန် 
ရည်သန်သည်။ ယင်းတွင် အတွေး၊ အယူအဆ၊ ကိုယ်ကျင့် 
တရား၊ ဓလေ့၊ အခမ်းအနား၊ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု၊ ပုံပြင်၊ ဂီတ၊ 
ဇာတ်သဘင်၊ အက၊ ရုပ်ရှင်၊ ပန်းချီ ပန်းပု၊ ဗိသုကာ၊ ကစား 
ခုန်စား၊ အချက်အပြုတ်စသော အကြောင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း 
သည့် စာပေကို ထုတ်နုတ်တင်ပြထားသည်။ 
## ကိုးကား
စာကူးစက်

စာကူးစက်ဆိုသည်မှာ စာကိုသာမက ရုပ်ပုံများကိုပါ မိတ္တူ 
ပေါင်းများစွာ ကူးယူနိုင်သော စက်ဖြစ်သည်။ စာကူးစက်ဟူ၍ 
ခေါ်ရသော်လည်း အချို့ကိရိယာများမှာ စက်မပါချေ။ အလွယ် 
ဆုံးသော စာကူးနည်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အအေးခံထားသော 
ကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ စာကူးမင်ဖြင့် ရေးထားသည့် စက္ကူ 
ကို မင်သားဖက်မှ ဖိပေးလိုက်ရ၏။ ထိုနောက် ခပ်ပွပွ ဗလာ 
စက္ကူများကို ယင်းကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖိကာဖိကာ မိတ္တူ 
များကို ရယူနိုင်သည်။ သို့သော် တစ်ကြိမ်လျှင် မိတ္တူ ၅ဝ ခန့် 
ထက် ပို၍ ကူးမရပေ။ ဟက်တိုဂရမ်ခေါ် စာကူးကိရိယာမှာ 
ဤနည်းမျိုးပင် ဖြစ်၏။

မိတ္တူကူး မင်စက္ကူများကို အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း စာကူး 
ခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ ယခုအခါ အများ 
ဆုံး အသုံးပြုသည့် စာကူးနည်းမှာ စာကူးရန် စီမံပြုလုပ်ထား 
သော ဖယောင်းစက္ကူ (wax paper)ပေါ်၌ စာကို လက်နှိပ်စက်ဖြင့် ရိုက်ပြီး 
သော်၎င်း စာ သို့မဟုတ် ပုံစံများ၊ ရုပ်ပုံများကို လက်ရေးဖြင့် 
ရေးပြီးသော်၎င်း ထိုဖယောင်းစက္ကူကို တစ်ဖန် စာကူးစက်ပေါ် 
တွင်တင်ကာ မိတ္တူ အမြောက်အမြား ကူးသည့်နည်း ဖြစ်၏။

ထိုနည်း၏ သဘောမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဖယောင်းစက္ကူကို 
လက်နှိပ်စက်ဖြင့် ရိုက်သောအခါဖြစ်စေ၊ စာကူးရန်အတွက် 
အသုံးပြုသည့်ကလောင်ဖြင့် ရေးသောအခါဖြစ်စေ၊ ဖယောင်း 
စက္ကူ၌ ထုတ်ချင်းခပ် မပေါက်ရုံကလေးမျှရှိသော စာလုံးရာ 
သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများထင်၍ ကျန်ရစ်လေသည်။
ထိုမိတ္တူဖယောင်းစက္ကူကို စာကူးစက်ပေါ်သို့ တင်၍ ရိုက် 
လိုက်သောအခါ ဖယောင်းစက္ကူအောက်မှ မင်ဆွတ်ထားသည့် 
အဝတ်မှာ မင်များသည် ထုတ်ချင်းခပ်နီးပါးဖြစ်သော နေရာ 
များမှ စိမ့်ဝင်ကာ စာကူးစက်ထဲရှိ စက္ကူများကို ထင်စေလေ 
သည်။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံများ 
ကူးရာ၌ ပိတ်ချောဆီစိမ် ပုံကူးစက္ကူပေါ်တွင် မင်နက်ဖြင့် 
ပထမရေးဆွဲရသည်။ ထိုနောက် ယင်းပုံကူးစက္ကူကို ဓာတ်ဆေး 
ဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသည့် စက္ကူပေါ်၌ ထပ်၍ဖြန့်ကာ အလင်း 
ရောင်ကို ပြရ၏။ ထိုအခါ မင်နက်ကြောင့် အလင်းရောင် မဝင် 
နိုင်သောနေရာတို့သည် ဖြူ၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီးလျှင် ကျန်အလင်း 
ရောင် မိသွားသော နေရာတို့မှာ ပြာ၍ ကျန်ရစ်သည်။ ဤ 
အကြောင်းကြောင့် လိုရာပုံစံများသည် ဓာတ်ဆေးသုတ်ထား 
သော စက္ကူပေါ်တွင် ပေါ်၍လာလေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် အိမ်ပုံစံ 
များ၊ မြေပုံများကို အလိုရှိသလောက် ကူးယူနိုင်၏။ သို့သော် 
ဤနည်းကိုလည်း စာ သို့မဟုတ် ပုံကူးနည်းဟု ဆိုကြ၏။

ဤနည်းအလားတူ ဓာတ်ပုံဖြင့် စာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများကို 
ကူးယူနိုင်၏။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံ 
များကို မိတ္တူကူးရာ၌ ရရှိသော ပုံစံပြာများမှာ ဓာတ်ပုံကူးသော 
နည်းမျိုးနှင့် သဘောချင်း အတူတူပင် ဖြစ်၏။

ရှေးကမူ အလိုရှိသော စာများ၊ပုံစံများ၊ ရုပ်ပုံများကို ဓာတ်ပုံ 
ရိုက်ပြီးလျှင် လိုသည့်အရွယ်ကို ကူးချဲ့ကြ၏။ ယခုမူ မိုက္ကရို 
ဖလင်နည်းကို အသုံးပြုလာကြ၏။ မိုက္ကရိုဖလင်နည်းဖြင့် 
စာကူးပုံမှာ လိုအပ်သော စာတမ်း၊ ရုပ်ပုံ၊ ပုံစံများကို လက် 
နှစ်လုံး ခန့်မျှသာ ဓာတ်ပုံဖလင်ကော်ပြားဖြင့် ချုံး၍ တစ်ဆက် 
တည်း ရိုက်ကူးခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကူးထားသော စာနှင့် 
ရုပ်ပုံတို့ကို ကြည့်ရှုလိုသော် အခွေလိုက် သိမ်းဆည်းထားသော 
ဓာတ်ပုံကော်ပြားများကို ပြစက်ဖြင့်ပြကာ ကြည့်ရှုရသည်။

## ကိုးကား
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၈၄)

## စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ (၁၉၈၄)
စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းများ အရေအတွက်ရော 
အရည်အချင်းပါ မြင့်မားတိုးတက်ရေးအတွက် နိုင်ငံ၏ 
စီးပွားရေး အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ စာပေနှီးနှော ဖလှယ်ပွဲ၊ 
စာပေဟောပြောပွဲ၊ စာပေပြပွဲ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပရန် ဟူသည့် 
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လမ်းညွှန်ချက်နှင့်အညီ 
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး 
ကော်ပိုရေးရှင်း စာပေဗိမာန်အဖွဲ့သည် စာပေနှီးနှောဖလှယ် 
ပွဲများ၊ စာတမ်းဖတ်ပွဲများကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ 
၂၂ နှစ်အတွင်း ၁၈ ကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။

မြန်မာရည်ညွှန်းစာအုပ် စာတမ်းဖတ်ပွဲကို ၁၉၈၄ ခုနှစ် 
ဇန္နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်အထိ ကုန်သည်လမ်း၊ 
စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက် ခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ 
အဆိုပါ စာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဦးသော်ကောင်းက ရည်ညွှန်း 
စာအုပ်ဟူသည် စာတမ်း၊ ဦးမောင်မောင်ညွန့်(မင်းလှ 
ညွန့်ကြူး)က ဘာသာစကား၊ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်း၊ 
ဦးကျော်အောင် (ကျော်အောင်)က စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ 
စာတမ်း၊ ဒေါ်ကြန်က မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ 
စာတမ်းတို့ကို အသီးသီး တင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်။

## ရည်ညွှန်းစာအုပ်
ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည် စာတမ်းတွင် ရည်ညွှန်းစာအုပ်၏ 
သဘောသဘာဝနှင့် ကြန်အင်လက္ခဏများ အကြောင်းကို 
ရှင်းလင်းတင်ပြသည်။ ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဆိုသည်မှာ သိလိုသော 
အချက်ကို အလွယ်တကူ တမုဟုတ်ချင်း အမြန်ရှာဖွေရ 
လွယ်အောင် စီစဉ်ထားသော စာအုပ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်း၊ 
ရည်ညွှန်းစာအုပ်များကို နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်ကြောင်း၊ ပထမ တစ်မျိုးမှာ 
ပညာပေးစာအုပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အချက်အလက် 
များကို စနစ်တကျ စီစဉ်ထားကြောင်း၊ ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ 
မိမိသိလိုသည့် အချက်အလက် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိသည်ကို 
ညွှန်ပြထားသော အညွှန်းစာအုပ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်း စသည်ဖြင့် 
ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။

ဘာသာစကား ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် ဘာသာ 
စကား ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဆိုသည်မှာ ဘာသာစကားကို သုံးစွဲ 
ရာတွင် သိလိုသည့် အချက်အလက်များကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေ 
နိုင်ရန် အထူးတလည် စီစဉ်ထားသည့် စာအုပ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း 
ရှင်းလင်းပြသည်။ ဘာသာစကားအထွေထွေ အဘိဓာန်၊ ဘာသာ 
စကား အထူးပြု အဘိဓာန်နှင့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အဘိဓာန်၊ 
ဘာသာစကား အညွှန်းစာအုပ်များ အကြောင်းကို တင်ပြသည်။
စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် စာပေနှင့် 
သက်ဆိုင်သော ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ ဖြစ်ကြသည့် စာစုစာရင်း၊ 
စာပေလမ်းညွှန်၊ စာပေအဘိဓာန်၊ စွယ်စုံကျမ်း၊ စာပေသမိုင်း၊ 
စာညွန့်ပေါင်း၊ စာကိုးစကားကိုး၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ 
ဝေဖန်စာစသော စာပေဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းကျမ်းများ အကြောင်း 
ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ တင်ပြသည်။

မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် 
မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များဖြစ်သည့် အဘိဓာန်၊ 
စွယ်စုံကျမ်း၊ လမ်းညွှန်၊ နှစ်စဉ်ထုတ်စာအုပ်၊ လက်စွဲစာအုပ်၊ 
မြေပုံစာအုပ်၊ ဂေဇက်တီးယား စသည့် စာအုပ်များ အကြောင်း 
ကို ရှင်းလင်း တင်ပြသည်။

စာတမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မရှင်းမလင်းသော အချက်များ၊ 
သိလိုသော အချက်များကို မေးမြန်းနိုင်ကြရန် မေးခွန်းပုံစံ 
များကို ကြိုတင်ပေးပို့ထားသည်။ ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည် 
စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁ဝ ဦး၊ ဘာသာစကား 
ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ကိုးဦး၊ 
စာပေရည်ညွှန်း စာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ 
၁၅ ဦး၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် 
မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁၈ ဦးက မေးခွန်းပုံစံများဖြင့် အသီးသီး 
မေးမြန်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။

### ဖတ်ကြားတင်သွင်းသော စာတမ်းများ
:နေ့စွဲ             စာတမ်းအမည်              ဖတ်ကြားသူ
#၁၁-၁-၈၄ ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည်         ဦးသော်ကောင်း
#၁၂-၁-၈၄ ဘာသာစကားရည်ညွှန်း          ဦးမောင်မောင်ညွန့်
#၁၂-၁-၈၄ စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ        ဦးကျော်အောင်
#၁၃-၁-၈၄ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ                 ဒေါ်ကြန်

## ကိုးကား
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၈၆)

## စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၈၆)
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး ဌာန ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး 
ကော်ပိုရေးရှင်း စာပေ ဗိမာန်အဖွဲ့သည် စာပေနှီးနှော 
ဖလှယ်ပွဲများ၊ စာတမ်းဖတ်ပွဲများ ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ 
စတင်ကျင်းပ လာခဲ့ရာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် စာတမ်းဖတ်ပွဲအထိ ၁၉ 
ကြိမ်မြောက် ကျင်းပပြီးဖြစ်သည်။ စာတမ်းဖတ်ပွဲ၏ အဓိက 
ရည်ရွယ်ချက်မှာ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်းများ 
အရေအတွက်ရော အရည်အချင်းပါ မြင့်မား တိုးတက်ရေး
အတွက် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ 
စာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ စာပေဟောပြောပွဲ၊ စာပေပြပွဲ ပြိုင်ပွဲများ
ကျင်းပရန်ဟူသည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ၏ 
လမ်းညွှန်ချက်နှင့်အညီ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရန် 
ဖြစ်သည်။

စာတမ်းငယ်စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ 
၁၈ ရက်နေ့မှ ၂ဝ ရက်နေ့အထိ ကုန်သည်လမ်း၊ စာပေဗိမာန်၊ 
ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်ခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ စာတမ်းငယ်ဟူ
သည် စာတမ်းတွင် စာတမ်းငယ်ဆိုသည်မှာ အက်ဆေးမှတစ်စ
တစ်စ ဖွံ့ဖြိုးလာသော စာပေအဖွဲ့မျိုးပင်ဖြစ် ကြောင်းနှင့် 
အကြောင်းအရာတစ်ခုခုကို စာရေးသူကိုယ်တိုင် တွေးမြင်ခံစား
ရသကဲ့သို့ ရသ ပါအောင်ရေးဖွဲ့ထားသော မတို မရှည် 
စကားပြေအဖွဲ့မျိုး ဖြစ်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကာ စာတမ်း
ငယ်နှင့် စာစီစာကုံး၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတို၊ စာတမ်း အရေး
အဖွဲ့များ ခြားနားပုံ၊ စာတမ်းငယ်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ၊
စာတမ်းငယ်အမျိုးအစားနှင့် စာတမ်းငယ်ဂုဏ် ရည်တို့ကို 
ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။

နိုင်ငံခြားစာတမ်းငယ် စာတမ်းတွင် စာတမ်းငယ်၏ ဇစ်မြစ်၊ 
ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ တင်ပြနည်း၊ လုပ်ငန်းဆောင်တာ၊ အမျိုး 
အစား၊ အရေးအသား၊ သဘောလက္ခဏာ စသည်တို့ကို အိန္ဒိယ၊ 
တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဆိုဗီယက်၊ အင်္ဂလိပ်၊ အမေရိကန်စသည့် 
စာပေအလိုက် သာဓကများနှင့်တကွ ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတိုင်မီကာလ မြန်မာစာတမ်းငယ်စာတမ်း 
တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတိုင်မီကာလက ထုတ်ဝေခဲ့သည် သတင်း 
စာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများမှ ရှာဖွေဖတ်ရှုရသော စာတမ်း 
သဘောလက္ခဏာပါသည့် စာများနှင့် စာတမ်းငယ်အကြောင်း 
များကို ကောက်နုတ်၍ ကိုးကားတင်ပြထားသည်။ တင်ပြရာ၌ 
အခြေတည်ပေါ်ထွန်းစ မြန်မာစာတမ်းငယ်နှင့် ထွန်းကား 
ထင်ရှားလာသော မြန်မာစာတမ်းငယ်ဟူ၍ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲကာ 
ရှင်းလင်း တင်ပြထားသည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကာလ မြန်မာစာတမ်းငယ် စာ 
တမ်းတွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလ၌ များသောအားဖြင့် 
မဂ္ဂဇင်းများတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြသည့်စာများမှ ကောက်နုတ်၍ 
ကိုးကားတင်ပြထားသည်။ တင်ပြရာ၌ စာတမ်းငယ်အမျိုးအစား 
များကို သရုပ်ခွဲကာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသည်။

စာတမ်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မရှင်းမလင်းသောအချက်များ၊ သိလို 
သောအချက်များကို မေးမြန်းနိုင်ကြရန် မေးခွန်းပုံစံများကို 
ကြိုတင်ပေးပို့ထားသည်။ စာတမ်းငယ်ဟူသော စာတမ်းတွင် 
မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၃၁ ဦး၊ နိုင်ငံခြားစာတမ်းငယ်စာတမ်းတွင် 
မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁၂ဦး၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတိုင်မီကာလ 
မြန်မာစာတမ်း ငယ်စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ရှစ်ဦး၊ 
၁၉၄၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလ မြန်မာစာတမ်းငယ် စာတမ်း 
တွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁၈ ဦးတို့က မေးခွန်းပုံစံများဖြင့် 
အသီးသီးမေးမြန်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။

### ဖတ်ကြားတင်သွင်းသောစာတမ်းများ
:နေ့စွဲ         စာတမ်းအမည်           ဖတ်ကြားသူ
#၁၈-၃-၈၆ စာတမ်းငယ်ဟူသည်                   မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
#၁၉-၃-၈၆ နိုင်ငံခြားစာတမ်းငယ်                           မြဇင်
#၁၉-၃-၈၆ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလ မြန်မာစာတမ်းငယ်    တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်
#၂ဝ-၃-၈၆ ၁၉၄၅ ခုနှစ်နောင်းပိုင်းကာလ မြန်မာစာတမ်းငယ်   ကျော်အောင် 
## ကိုးကား
စာပေဗိမာန်စာမူဆု(၁၉၆၉-၇၆)

ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း၊ စာပေဗိမာန်က ကြီးမှူးကျင်းပသည့် စာပေဗိမာန်စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်ထိ ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည့် စာမူများ၏ နှစ်အလိုက် ချီးမြှင့်ခဲ့သည့်ဆုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များ၏အမည်များ-
### (၁၉၆၉-၇၆) ဝတ္ထုရှည်ဆု
### (၁၉၆၉-၇၆) ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆု
## ကိုးကား