open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
တောသားသပိတ်လွယ်ငှက်

‌
**တောသားသပိတ်လွယ်ငှက်**သည် သပိတ်လွယ်ငှက်နှင့် မျိုးချင်းနီးစပ်သည်။ ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအားဖြင့် ‘ကော့ဆိုင်ခပ် မာလာဗာရစ်ကပ်’ဟု‌ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ ‘တာဒီဒီး’မျိုးရင်းဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်၏အမြီးသည် ကိုယ်ထည်ထက် ပို၍ရှည်သည်။ ငှက်ဖို၌ ဦး‌ခေါင်း၊ ‌ကျောနှင့် ရင်အုပ်များမှာ ‌ပြောင်လက်‌သော အမည်း‌ရောင်ရှိ၍၊ ကိုယ်‌အောက်ပိုင်းမှာ အညို‌ရောင်ရှိသည်။ အဖြူနှင့်အမည်း ‌ရော‌နေ‌သော အမြီးအရင်း အထက်နားတွင် အဖြူကွက်ပါရှိသည်။ ငှက်မ၌ ‌ကျောပိုင်းမှာ အညို‌ရောင်ရှိ၍ ကိုယ်‌အောက်ပိုင်းမှာ အညို‌ရောင် မွဲ‌ခြောက်‌ခြောက်ရှိသည်။ 

အမြီးသည် ငှက်ဖိုအမြီး‌လောက် မရှည်‌ပေ။ ‌တောသားသပိတ်လွယ်ငှက်တို့သည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး အနည်းငယ်ကွဲလွဲကြသည်။ အမြီးအတိုအရှည်ကို လိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အ‌ရောင်ခြားနားချက်ကို လိုက်၍‌သော်လည်းကောင်း၊ သုံးမျိုးခန့်ကွဲပြားကြသည်။ အများအားဖြင့် ထိုငှက်မျိုးကို တောင်‌ခြေရှိ သစ်‌တောများတွင် ‌တွေ့ရသည်။ ‌ကြောက်လန့်တတ်‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သဖြင့် ချုံကြိုချုံကြားတွင် ‌နေ‌လေ့ရှိ 
သည်။ ထိုငှက်မျိုး၏ ‌အော်သံမှာ သာယာကြည်လင်‌ပေသည်။ အော်သံကို အထူးသဖြင့် နံနက်နှင့် ‌နေဝင်ရီတ‌ရော အချိန်များတွင်ကြားရသည်။ အခြားငှက်များ၏ အသံကိုလည်း အတုခိုး၍ အော်မြည်တတ်သည်။ ပိုးမွှားများကိုလည်းကောင်း၊ သစ်သီးများကိုလည်းကောင်း ရှာ‌ဖွေစားသည်။

‌တောသားသပိတ်လွယ်ငှက်၏ သား‌ပေါက်ချိန်မှာ မတ်လမှ မေလအထိဖြစ်သည်။ အသိုက်မှာ သပိတ်လွယ်ငှက် အသိုက်နှင့် တူသည်။ အသိုက်ကို သစ်ရွက်သစ်ကိုင်းများဖြင့် ပြုလုပ်တတ်ကြ 
သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥ‌ပေါင်း ၃ လုံးမှ ၄ လုံးအထိရှိသည်။ ဥအ‌ရောင်မှာ အပြာစိမ်း‌ရောင်တွင် အညိုနှင့်နီညို‌ရောင် အ‌ပြောက်များ ပါရှိသည်။

‌တောသားသပိတ်လွယ်ငှက်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့် ကပ္ပလီကျွန်းများတွင် အနှံ့အပြား ‌တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တိုရွန်တိုမြို့

တိုရွန်တိုမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်‌တေးရီးယိုးနယ်၏ 
မြို့‌တော်ဖြစ်၏။ မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်‌ပေါင်း 
၄၀ ရှိ၍၊ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ၆ရ၆၈၈ရ ‌ယောက်ရှိ 
‌လေသည်။ တိုရွန်တိုမြို့သည် အွန်‌တေးရီးယိုး‌ရေအိုင်၏ ‌မြောက် 
ဘက် ‌ပေ ၃၀၀ ခန့်မြင့်‌သောကုန်း‌မြေ ‌ပေါ်တွင်တည်ရှိ၏။ ဒွန် 
မြစ်သည် မြို့၏အ‌ရှေ့ပိုင်းကိုဖြတ်၍ စီးဆင်းပြီးလျှင် အ‌နောက် 
ဘက်တွင်မူကား ဟမ်းဗားမြစ်က နယ်နိမိတ်သတ်ထား‌လေ 
သည်။

တိုရွန်တိုမြို့၏ အမည်‌ဟောင်းမှာ ‌ယော့မြို့ဖြစ်၏။ အ‌မေရိ 
ကန် လွတ်လပ်‌ရေးစစ်ပွဲအတွင်းက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရ၏။ 
သို့ရာတွင် မကြာမီအတွင်း အသစ်တည်ကာ ပြန်လည်ထူ‌ထောင် 
ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ က‌နေဒါနိုင်ငံတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနား‌သော 
မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်လာ‌လေပြီ။ ဤမြို့တွင် ‌နေထိုင်သူများသည် 
များ‌သောအားဖြင့် အ‌မေရိကန် လွတ်လပ်‌ရေးစစ်ပွဲအတွင်းက 
ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့‌သော စစ်သည်‌တော်တို့၏ 
အဆက်အနွယ်များဖြစ်သည်။

တိုရွန်တိုမြို့တွင် လှပ‌သော အ‌ဆောက်အအုံကြီးများ အများ 
အပြားရှိသည့်အနက် မြို့လယ်ရှိဘုရင်မပန်းခြံအတွင်း၌ သဲ 
‌ကျောက်အနီအပြာဖြင့် ‌ဆောက်လုပ်ထား‌သော ပါလီမန် 
အ‌ဆောက်အအုံများ မိုးထိအ‌ဆောက်အအုံများ၊ မြို့‌တော်ခန်းမ၊ 
ဘုရားရှိခိုး‌ကျောင်း၊ တက္ကသိုလ်‌ကျောင်း၊ က‌နေဒီယန် ကူးသန်း 
‌ရောင်း ဝယ်‌ရေးဘဏ်နှင့် ရွိုင်ယယ်‌ယော့ဟိုတယ်တို့သည် 
ထင်ရှား၏။ တိုရွန်တိုတက္ကသိုလ်၌ပါဝင်‌သော ‌ကောလိပ် 
‌ကျောင်း‌ပေါင်း ‌လေး‌ကျောင်းရှိသည်။ ထို့ပြင် ကူးသန်း‌ရောင်း 
ဝယ်‌ရေးနှင့် စက်မှုလက်မှုပညာသင်တန်းမြင့်‌ကျောင်း၊ မိန်းက 
‌လေး‌ကျောင်းနှင့် ဥပ‌ဒေပညာသင်‌ကျောင်းများလည်း ရှိ‌လေ 
သည်။ တိုရွန်တိုမြို့၌ ‌ဆေးရုံ‌ပေါင်း ရ၂ ခုရှိရာ၊ ၁၀ ခုမှာ 
ပြည်သူ့‌ဆေးရုံကြီးများဖြစ်၍ တိုရွန်တို‌ဆေးရုံမှာ အကြီးဆုံး 
ဖြစ်သည်။

တိုရွန်တိုမြို့သည် စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကား‌သော မြို့ကြီး 
တစ်မြို့ဖြစ်ရာ အငယ်ဆုံး‌သော ဆပ်ပြာချက်လုပ်ငန်းမှ အကြီး 
ဆုံး‌သော သံစက်ကရိယာလုပ်ငန်းအထိရှိသည်။ ကုန်စည်ထုတ် 
လုပ်‌ရေးအတွက် ကုန်စိမ်းကုန်ရိုင်းကို မြို့နှင့်မနီးမ‌ဝေးရှိနယ်များ 
မှ ၇ရှိနိုင်၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကိုမူ မြို့နှင့် ၈၃ မိုင်ခန့်သာ‌ဝေး 
‌သော နိုင်အဂ္ဂရာ‌ရေတံခွန်မှ ၇ရှိနိုင်‌လေသည်။ မြု့ိတွင်းသွားလာ 
‌ရေးအတွက်လည်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့်သွား‌သော မီးရထားနှင့် 
ကားများရှိ‌လေသည်။ တိုရွန်တိုမြို့သည် လမ်းပန်းသာယာ‌သော 
ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်ခြင်း‌ကြောင့် ကုန်စည်များကို ‌ရေလမ်းမှ 
၎င်း ကုန်းလမ်းမှ၎င်း အလွယ်တကူ တင်ပို့နိုင်‌လေသည်။

စက်မှုလက်မှုနှင့် ကုန်ကူးသန်း‌ရေး၌ တွင်ကျယ်ထွန်းကား 
‌သော မြို့ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် က‌နေဒီယန်အမျိုးသား စက်မှုလက်မှု 
ပညာပြပွဲကြီးကို တိုရွန်တိုမြို့၌ နှစ်စဉ်ခင်းကျင်းပြသ‌လေ့ရှိ 
သည်။ ထိုပြပွဲကြီးသည် ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အကြီးကျယ်ဆုံးပြပွဲ 
ဖြစ်၍ အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုမှပင် လာ‌ရောက်ကြည့်ရှုကြရ 
သည်။ နွား‌မွေးမြူ‌ရေးလုပ်ငန်း၊ ‌ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုး‌ရေး 
လုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ ‌ကျောက်မီး‌သွေး တူး‌ဖော်‌ရေးလုပ်ငန်း 
စ‌သောလုပ်ငန်းများလည်း တိုးတက်ကြီးပွားလျက်ရှိ‌လေသည်။
## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
စွန် (ငှက်)

**စွန်**သည် ငှက်ရဲဖြစ်သည်။ လင်းယုန်နှင့် မျိုးတူ၍ သိမ်းငှက်မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ အရွယ် အားဖြင့် ငှက်ကြီးဖြစ်၍ ညိုသော အဆင်းရှိသည်။ အမြီးမှာရှည်၍ ခက်ရင်းကဲ့သို့ အခွေများဖြစ်နေသည်ကို အထင်အရှားမြင်ရသည်။ 

စွန်၏ သတ္တိထူးတစ်ခုမှာ ကြာမြင့်စွာ ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းနေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ စွန်အား ရုတ်တစ်ရက် လိုက်၍ မှီရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ ပျံသန်းရာ၌ မည်သည့်ငှက်နှင့်မဆို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။

အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်၌ တုတ်ချောင်းများဖြင့် ပြုလုပ် လေ့ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ၃ ဥ၊ ၄ ဥ ဥသည်။ ဥများမှာ ဖြူဖွေး၍ အညိုပြောက်များဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး ခြောက်တိုက်စလုံး၌ စွန်များကို တွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးအစားမှာ တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ မတူချေ။ ဥရောပတိုက်တွင် အာဖရိကတိုက်မှ နွေရာသီ၌ သာလျှင် ခေတ္တလာရောက်ကျက်စားသော စွန်များကို တွေ့ရပေသည်။ ဗြိတိန်ကျွန်းတွင်ကား၊ ယခင်အခါက စွန်များ အမြောက်အမြားနေကြသော်လည်း ယခုအခါ၌မူ အလွန်တွေ့ရခဲသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် စွန်မျိုး သုံးစားရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အပူပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း စွန်များ ကျက်စားကြသည်။ မည်သည့်အရပ်ဒေသ၌မဆို စွန်များသည် လူတို့စွန့်ပစ်ထားသော သား၊ ငါးများကို ရှင်းလင်းပေးသဖြင့် လူတို့အတွက် များစွာအသုံးကျသည်။
thumb|စွန်ရဲနီ  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စွန်ရဲများ
မန်ဒါလီ

**မန်ဒါလီ ဘဲ** (သို့) **မတ်စ်ကာဗီ** **ဘဲ** ()သည် လူမှ မွေးမြူရန် အလို့ငှါ ယဉ်ပါးအောင်ပြုလုပ်ခဲ့သော မူလ ဘဲ မျိုးစိတ် နှစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးဖြစ်လေသည်။ နောက်မျိုးစိတ်မှာ ဘဲခေါင်းစိမ်း () ဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးသော စူစမ်းရှာဖွေဖော်ထုတ်မှုများအရ ၎င်းမန်ဒါလီဘဲ () နှင့် မျိုးစုတူဟု အစောပိုင်းကာလများမှ သတ်မှတ်ထားသော တောဘဲ (သို့) တောဘဲ ()မှာ သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ တူသော်လည်း DNA ဆင်းသက်လာမှုသည် အနည်းငယ်ကွာခြားသော သီးခြားမျိုးစု (Asarcornis)မှ ဆင်းသက်လာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။

အမှန်စင်စစ်တွင် တိရစ္ဆာန်အမည်များ ရှေ့၌ ထည့်သွင်းသုံးစွဲခေါ်ဝေါ်သည့် “တော” ဟူသည့် စကားလုံး၏ ဆိုလိုရင်းသည် “မယဉ်ပါးသော (သို့) အရိုင်းဆန်သော” ဟူသည့် အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပြီး အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏ မျိုးစိတ်တူပြီး မွေးမြူခြင်းခံမထားရသော တိရစ္ဆာန်များနှင့်ပတ်သက်၍ ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိသည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ ဥပမာ- တောကြောင်၊ တောကြက်၊ တောဝက်၊ တောဆိတ်၊ တောဘဲ၊ တောခွေး။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:မန်ဒါလီ
မင်းဒေါင်း

**မင်းဒေါင်း** (*Argusianus argus*) သည် ဒေါင်းမျိုးနွယ် ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဒေါင်းနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
နော်ဝေနိုင်ငံ

**နော်ဝေနိုင်ငံ** (တရားဝင်အခေါ် *နော်ဝေဘုရင့်နိုင်ငံ* (Kingdom of Norway)) သည် မြောက်ဥရောပတွင် ရှိသော နော်ဒစ်တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်ပြီး စကင်ဒီနေဗီးယား ကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက်ပိုင်း နှင့် ဂျန်မေယန် (Jan Mayen) ဟုခေါ်သော အာတိတ် ကျွန်းစုများထဲမှ Svalbard နှင့် Bouvet ကျွန်းများ တွင် တည်ရှိသည်။  နော်ဝေနိုင်ငံသည် ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၄၈, ၇၄၇ မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၈၅ ,၂၅၂ ကီလိုမီတာ ရှိပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက် စာရင်း အရ လူဦးရေ ၅ ,၁၀၉ ,၀၅၉ ဦးရှိသည်။ နော်ဝေနိုင်ငံသည် ဥရောပတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသော နယ်စပ် အရှည် ၁၀၀၆ မိုင် (၁၆၁၉ ကီလိုမီတာ ရှိပြီး) စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့် ဥရောပအတွင်းတွင် အပြတ်အတောက် မရှိဘဲ ထိစပ်လျက် ရှိသော အရှည်ဆုံး နယ်စပ်ဖြစ်သည်။  အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ဖင်လန်နိုင်ငံ ၊ရုရှားနိုင်ငံတို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး တောင်ဘက်တွင် Skagerrak  ရေလက်ကြား ရှိသည်။ ထိုရေလက်ကြား၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ တည်ရှိသည်။ 

နော်ဝေနိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ အော့စလိုမြို့ ဖြစ်သည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား
မောက်တင်ရေဝမ်းဘဲကြီး

**မောက်တင် ရေဝမ်းဘဲ** (*Podiceps cristatus*) သည် ရေနေငှက် သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်ြပီး Grebe ခေါ်  အရွယ်လတ် ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းငှက်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ Podiceps cristatus ဖြစ်သည်။ 
ယင်းငှက်များသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ၄၆ စင်တီမီတာမှ ၅၁ စင်တီမီတာခန့် ရှည်လျားကြသည်။ တောင်ပံနှစ်ခုပေါင်း မှာ ၅၉ စင်တီမီတာမှ ၇၃ စင်တီမီတာခန့်ထိ ရှည်လျားကြသည်။ အဖြူရောင်နှင့် အညိုရောင် ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး လိမ္မော်ရောင် အမောက်ကလေးများကို ဦးခေါင်ထိပ်တွင် တွေ့ရသည်။ ရှည်လျားပြီး ချွန်ထက်သည့် နှုတ်သီးကလေးများရှိသည်။ မောက်တင် ရေဝမ်းဘဲ သားပေါက်ဘဝတွင် အဖြူရောင်နှင် အမည်းရောင် အစင်းကြောင်းကလေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး မြင်းကျား၏အစင်းကြား သဏ္ဌာန်နှင့် ဆင်တူလေသည်။ 

## အမူအကျင့်
မောက်တင်ရေဝမ်းဘဲကြီးများကို ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်၊ အာဖရိကနှင့် ဩစတျေးလျ တိုက်များတွက် တွေ့ရတတ်သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ရှိသော မောက်တင် ရေဝမ်းဘဲသည် အကြီးဆုံးမျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းရေဝမ်းဘဲများသည် သန့်ရှင်းသော ရေကန်များတွင်သာ နေထိုင်ကြပြီး ကဏန်း၊ ရေနေ သတ္တဝါငယ်ကလေးများ၊ အင်းဆက်ပိုးကောင်များနှင့် ဖားငယ်ကလေးများကို စားသောက်တတ်သည်။ အစာရှာဖွေရာတွင် ရေငုပ်၍ ရှာဖွေတတ်သည်။ 

မောက်တင် ရေဝမ်းဘဲများတွင် မျိုးပွားရာတွင် အလွန်ထူးခြားသော စရိုက်တစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းမှာ ရေဝမ်းဘဲ အဖိုနှင့် အမနှစ်ဦးစလုံး မိတ်မလိုက်မီ ရေထဲတွင် က ခြင်းပင် ဖြစ်စသည်။ မောက်တင်ရေဝမ်းဘဲများသည် အဖိုအမ တွေ့သည့်အခါတိုင်း အတူ က လေ့ရှိပြီး က နည်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကတတ်ကြသည်။ ဖြစ်စဉ်များအရ မိတ်လိုက်ပြီး အသိုက်အမြုံသို့ ပြန်ရာတွင်ကာ မတူချေ။ ကခြင်းအပြီးတွင် ဦးခေါင်းကိုလှုပ်ရမ်းကာ အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ 

ယင်းတို့သည် အသိုက်အမြုံကို အပင်များဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ၎င်းအသိုက်များသည် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နေတတ်သည်။ မောက်တင်ဝမ်းဘဲ အဖိုအမ တစ်စုံတွင် ဥနှစ်လုံးခန့် ဥလေ့ရှိသည်။ ယင်းဥကလေးများမှ သားပေါက်လာသော် ထို ငှက်ငယ်ကလေးများသည် ရေမကူးတတ်ချေ။ ၎င်း၏ မိဖတို့ သင်ပေးမှသာ ရေကူးတတ်၊ ရေငုပ်တတ်လေသည်။ တခါတရံ မိဖများရေကူးသည့်အခါ  ငှက်ငယ်ကလေးများသည် ၎င်းတို့၏ မိဖများ ကျောပေါ်တွင် နေလေ့ရှိသည်။

## အခြားအကြောင်းအရာ
၁၉ ရာစုနှစ်တွင်  ယင်းငှက်များ၏ လိမ္မော်ရောင်အမွေးများအား ဦးထုတ်၊ အင်္ကျီ စသည့် လူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများတွင် အသုံးချရန်အတွက် ဖမ်းဆီးပစ်ခတ်မှူများကြောင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းရှိ မောင်တင် ရေဝမ်းဘဲ ငှက်မျိုးတို့ မျိုးတုံးလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အဖွဲ့အစည်းတို့မှ တားမြစ်မှူများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ယနေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် မောက်တင်ရေဝမ်းဘဲများစွာကို တွေ့ရလေသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျက်လုံးဝါပင်ဂွင်း

**မျက်လုံးဝါပင်ကွင်း**

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပင်ဂွင်းများ
တစ်တီတူး

**တစ်တီတူး** (*Vanellus indicus*) သည် *ကယ်ရာဒရိုင်အီဒီး* မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်‌သော ငှက်ဖြစ်သည်။ ထိုငှက်ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့်  **လိုဗီဗင်နဲလပ် အင်ဒီကပ်** ဟု‌ခေါ်သည်။ တစ်တီတူးဟု‌ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုငှက်၏ အော်သံကို အစွဲပြု၍ ‌ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလျား ၁၃ လက်မ ခန့်ရှိသည်။ ခါထက် ကိုယ်ထည်အနည်းငယ် ပို၍ကြီး၏။ ‌ခြေတံလည်တံများသည်လည်း ခါ၏ ‌ခြေတံလက်တံများထက် ရှည်သည်။

တစ်တီတူးသည် လူသိများသည်။ တစ်တီတူး၏ ကိုယ်အ‌ပေါ်ပိုင်းတွင် အညို‌ရောင်ရှိ၍ ‌အောက်ဘက်တွင် အဖြူ‌ရောင် ရှိသည်။ မျက်နှာ၊ ရင်အုပ်နှင့် ဦး‌ခေါင်းတို့သည် မည်းနက် သည်။ တစ်တီတူး အဖို၊ အမတို့တွင် မျက်လုံးတစ်ဘက်စီ၏ အ‌ပေါ်နှင့် ‌ရှေ့ဘက်၌ ကြက်‌သွေး‌ရောင်အသားပိုတစ်ခုစီရှိသည်။ ငှက်ငယ်ဦး‌ခေါင်းရှိ အ‌မွှေးများသည် အဖျားတွင် ညို‌ရောင်သန်း ‌နေသည်။ ‌မေးနှင့်စလုတ်တို့ဖြူသည်။

တစ်တီတူးသည် အ‌နှောက်အယှက်ခံရလျှင် ပျံဝဲ၍ ထပ်တလဲလဲ ကျယ်‌လောင်စူးရှစွာ ‌အော်‌နေတတ်သည်။ တစ်တီတူးကို သဲ‌သောင်ပြင်၌လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးခင်းနှင့် ‌သွေ့‌ခြောက်‌သော ကုန်းမြင့်ရှိ ‌မြေလပ်များ၌လည်းကောင်းတွေ့ရသည်။ ထို့ပြင် ထုံးအိုင်‌ဒေသများ တွင်လည်း ‌တွေ့နိုင်သည်။ ဒီ‌ရေ အတက်အကျရှိ‌သော ‌ဒေသများတွင်မူ တစ်တီတူးကိုမ‌တွေ့ရတတ်‌ချေ။ ရန်သူ အနီးအနား၌ ရှိသည်ဟု မယုံသင်္ကာဖြစ်‌သောအခါ ‌ခေါင်းညိတ်‌လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ ‌ခေါင်းညိတ်သည့်အ‌လေ့မှာ တစ်တီတူးငှက်၏ ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။

တစ်တီတူးသည် ‌မြေကြီး‌ပေါ်၌ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာကာ ပိုးမွှား‌ကောင်နှင့် ခရုမျိုးများကို ရှာ‌ဖွေစား‌သောက်သည်။ ထို ငှက်သည် ‌နေ့အချိန်၌သာမဟုတ်၊ ညအချိန်၌လည်း ပျံသန်း ‌အော်မြည်‌နေတတ်သည်။ ပျံသန်းသည့်အခါတွင် ‌တောင်ပံများကို မှန်မှန်ရိုက်၍ ‌နှေး‌နှေးပျံ‌လေ့ရှိသည်။ ခဏပျံသန်းပြီး‌နောက် ‌မြေကြီးသို့ တစ်ဖန် သက်ဆင်းပြီးလျှင် အနည်းငယ် ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွား‌လေ့ရှိသည်။ ထိတ်လန့်‌သောအခါတွင် လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည့်ပြင် ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ ကိုယ်ကိုလည်း ကျင်လည်စွာ လှည့်ပတ်၍ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။

မတ်လနှင့် ဩဂုတ်လတို့တွင် ဥအု‌လေ့ရှိသည်။ ‌မြေကြီးပေါ်၌ သဘာဝအ‌လျောက် ချိုင့်‌နေသည့်‌နေရာများတွင် အသိုက်လုပ်တတ်သည်။ မိုးဥတုကရေဝပ်ခဲ့‌သော ချိုင့်ခွက်များ ၌၎င်း၊ ကျွဲနွားတို့၏ ‌ခြေရာခွက်၌၎င်း အသိုက်လုပ်‌လေ့ရှိသည်။ ရေခြောက်‌နေ‌သော ကန်များ၌လည်း တစ်တီတူးအသိုက်များကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။ အသိုက်တစ်ခုတွင် ဥ ၄ ဥ ‌တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ငှက်ဥ၌ အညို‌ရောင်တွင် အမည်းကွက်‌လေးများရှိသည်။ 

ထိုဥအ‌ရောင်နှင့် ‌ပေါက်စငှက်ငယ်က‌လေးများ၏ အ‌ရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိအ‌ရောင်နှင့် ဆင်တူလှသဖြင့် ယင်းတို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ခွဲခြား၍ သိရန်ခဲယဉ်းသည်။ ငှက်ဖိုနှင့်ငှက်မများသည် သူတို့၏ ငှက်ငယ်က‌လေးများကို အလွန်ဝီရိယကြီးစွာ စောင့်‌ရှောက်ကြသည်။ အကယ်၍ သူတို့၏ အသိုက်အနီးသို့ အခြားတိရစ္ဆာန်များ ကျူး‌ကျော်လာလျှင် ပြင်းထန်စွာခုခံတတ် ကြသည်။

## ဆိုရိုး
**တစ်တီတူး** သည် ရှေးဆိုရိုးဖြစ်သော မသူတော်ခုနစ်ပါး ဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန် ခုနစ်မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
မျက်လုံးဝါဇွေး

**မျက်လုံးဝါဇွေး** သို့မဟုတ် **ချုံတိုးငှက်မျက်ကွင်းနီ** (*Chrysomma sinense*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၊ တောင်အာရှတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ပုံများ

File:Yellow-eyed Babbler (Chrysomma sinense) in Hodal W IMG 6229.jpg|Yellow-eyed Babbler in India
File:Yellow-eyed Babbler I IMG 9715.jpg|near Hodal, Faridabad, Haryana, India. 
File:Yellow-eyed Babbler (Chrysomma sinense) in Hodal W IMG 6230.jpg|at Hodal, Faridabad, Haryana, India. 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မြီးညှောင့်ငှက်ကျား

| image            = White wagtail female first summer.jpg
 | image_caption    = Female, first summer
 | taxon            = Motacilla alba
 | authority        = လင်းနီးယပ်၊ ၁၇၅၈
| range_map         = White wagtail distribution.PNG
| range_map_caption = Global distribution map of *Motacilla alba* 
}}

thumb|*Motacilla alba*

**မြီးညှောင့်ငှက်ကျား** (**White Wagtail**)

## ကိုးကား
မြစိမ်းရောင်ကုကူး

**မြစိမ်းရောင်ကုကူး** (*Chrysococcyx maculatus*) သည် မိုးဆောင်းငှက်မျိုးနွယ် ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လုံးမြီးဆွဲ

**လုံးမြီးဆွဲ** 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လင်းဝက်

**လင်းဝက်** (*Nycticorax nycticorax*) သည် ဗျိုင်းမျိုးတို့နှင့်အတူ ဆီကိုနီအီ 
ဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အာဒီအီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် 
နစ်တီကောရက် ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၂၄ လက်မ ရှိသည်။ လင်းဝက်သည် 
ဗျိုင်းမျိုးရင်း၌ ပါဝင်သော်လည်း ဗျိုင်းနှင့် အလေ့အထချင်း လုံးဝမတူချေ။ 
ညဉ့်ငှက်ဖြစ်သည် အားလျော်စွာ ညဉ့်အချိန်တွင် ကျက်စား၍ နေ့ခင်းတွင် 
အရွက်ထူသောသစ်ပင်၌ အိပ်နေတတ်သည်။ ပျံသန်းနေသည့်အခါ စင်ရော် 
ငှက်ကဲ့သို့ ဦးခေါင်းကို တုတ်ခိုင်သောကိုယ်ထည်အတွင်းသို့ ကျုံ့သွင်းထား 
ဘိသကဲ့သို့ရှိရကား အဝေးကကြည့်လျှင် လင်းဝက်သည် ခပ်လုံးလုံးကဲ့သို့ 
တွေ့ရသည်။ သို့ဖြင့် ဦးခေါင်းနှင့်ကျောရှိ အမည်းရောင်အမွှေးများမှာ တစ် 
ဆက်တည်းဖြစ်လျက်ရှိလေသည်၊ ဝိုင်း၍ကျယ်ပြန့်သော အတောင်များနှင့် 
အမြီး၏အရောင်မှာမူ ညိုမွဲမွဲရှိ၏။ လဲနေသော အမောက်မည်းတစ်ခုနှင့် 
လည်ကုပ်တွင် ဖြူသောအမွှေးမျှင် သုံးချောင်းရှိသည်။ မိတ်လိုက်သည့်အခါ 
လဲနေသော အမောက်နှင့် ရင်ပတ်၊ လည်ကုပ်၊ ကျောမှအမွှေးများ ထောင်ထ 
လာတတ်သည်။ ငှက်သားကလေးများ၏ ကိုယ်အထက်ပိုင်းသည် အညိုပုပ် 
ရောင်ရှိ၍ ဖြူဝါဝါအပြောက်ကလေးများနှင့် အစင်းများရောလျက်နေသည်။ 
အောက်ပိုင်း၏ အရောင်မှာကား မွဲပြာပြာရှိ၍ အမည်းစင်းများ ရောလျက် 
ရှိသည်။

တစ်ခါတစ်ရံ နေ့လယ်ခင်းများပင် ဖြစ်သော်လည်း လင်းဝက်၏ 
အော်သံကိုကြားရတတ်သည်။ လင်းဝက်များသည် သဘာဝအားဖြင့် ကြောက် 
တတ်သည့်အပြင် ဆိတ်ဆိတ်နေလေ့ရှိသည်။ အအုပ်အသင်းဖြင့်နေ၍ မှောင်စ 
ပျိုးချိန်တွင် ပျံသန်းကာ အစာရှာဖွေထွက်ကြသည်။ အစာကို တစ်ကောင် 
ချင်းရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီအတွင်း သားပေါက်၍ တစ်မြုံလျှင် လေးဥမှ ငါးဥအထိ 
ရှိ၏။ လင်းဝက်များကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ 
လွင်တီးပြင်များတွင် တွေ့ရသည်။

## ပုံများ 

Bihoreau_Gris_2.jpg|In Saint-Eustache, Quebec, Canada
Bihoreau_Gris_3.jpg|In Saint-Eustache, Quebec, Canada
Bihoreau_Gris_4.jpg|In Saint-Eustache, Quebec, Canada
BLACK-CROWNED NIGHT HERON IMMATURE.jpg|Immature in mangroves of Ding Darling National Wildlife Refuge, Sanibel Island, Florida
Black-crowned Night Heron (Imm.) I IMG 7370.jpg|Immature in flight, Kolkata, West Bengal, India
Black-crowned Night Heron I IMG 0334.jpg|Immature acquiring adult plumage, Kolkata, West Bengal, India
Young night heron.jpg|Close-up of juvenile, Lake Merritt, Oakland, California, USA
Nycticorax nycticorax MHNT.jpg|

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ
ရစ်နီ

**ရစ်နီ** (*Ithaginis cruentus*) သည် ရစ်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ငှက် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိဗက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဤငှက်မျိုးစိတ်သည် တဖြည်းဖြည်းသာ လျော့နည်းသောကြောင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် အနည်းဆုံးစိုးရိမ်ရမှုအဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရစ်ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စွန်

**စွန်** ကို အောက်ပါစကားလုံးများဖြင့် ရည်ညွှန်းနိုင်သည်-

* စွန် (ငှက်)
* စွန် (ကစားစရာ)
၂၀၁၁ လစ်ဗျား စစ်ရေးစွက်ဖက်မှု

**၂၀၁၁ လစ်ဗျား စစ်ရေးစွက်ဖက်မှု**သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီမှ အတည်ပြုခဲ့သည့် အမှတ် ၁၉၇၃ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လစ်ဗျားနိုင်ငံ ဝေဟင်ပိုင်နက်တွင် ‘မပျံသန်းရဇုန်’ သက်ရောက်စေရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့ ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်တပ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့၌ လစ်ဗျားနိုင်ငံအား စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် ကဒါဖီ ဆန့်ကျင်ရေး လူထုဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလကုန်ပိုင်းမှစ၍ ကဒါဖီက စစ်အင်အားသုံး နှိမ်နှင်းခဲ့ရာ ဆန္ဒပြမှုမှ စစ်ပွဲအသွင် ပြောင်းလဲလာသည်။ လစ်ဗျားအစိုးရက အတိုက်အခံတပ်များအား လေကြောင်းမှ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်မှ  လစ်ဗျားနိုင်ငံ၌ ‘မပျံသန်းရဇုန်’ သတ်မှတ်ပေးရန် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် လုံခြုံရေးကောင်စီထံ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား

ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်ကျော်တည်ဆောက်ထားသော တံတားဖြစ်သည်။ ထိုတံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် မာရင်ကောင်တီသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အများအသုံးပြုနိုင်ရန် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၉,၂၆၆ပေ(၂,၈၂၄ မီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ တံတားပြီးစီးချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးတံတားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအချိန်တွင်မူ ၎င်းထက် ပို၍ရှည်လျားသော တံတား ရှစ်စင်းမျှ ရှိသည်။ လူအများစုအတွက်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံး တံတား တစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်နေကြသေးသည်။

## မြင်ကွင်းကျယ် ဓာတ်ပုံများ
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတား ဝက်ဘ်ဆိုဒ် 
* ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်မှ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားဓာတ်ပုံများ
ဆက်ရက်

**ဆက်ရက်** အမျိုးမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်၌တွေ့ရသည်။ အသွေးအရောင်နှင့် အလေ့အကျင့်ကိုလိုက်၍ ဆက်ရက်ငှက် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ထိုသို့အမျိုးကွဲပြားသည့်အလျောက်လည်း 
သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အခေါ်အားဖြင့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသည်။ သို့သော် ပုံသဏ္ဌာန်အရဆိုလျှင် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးမှာ ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အများဆုံးတွေ့ရသောဆက်ရက်မျိုးမှာ သတ္တဗေဒ အလိုအားဖြင့် **အက်ကရီဒိုသီးရီးတြိုက်တစ်** ဟု ခေါ် သည်။ မျိုးရင်း 'စတာနီဒီး'ဖြစ်သည်။ ထိုမျိုးရင်းတွင်သာလိကာနှင့် စတာလင်ဆက်ရက်တို့ပါဝင်ကြသည်။

ဆက်ရက်သည် အများအားဖြင့် အလျား ၉ လက်မရှိသည်။ ပျံသန်းနေစဉ် အမြီးပိုင်းအဖျားရှိ အဖြူကွက်ကိုလည်း‌ကောင်း၊ တောင်ပံရှိ အဖြူကွက်ကိုလည်းကောင်း ထင်ရှားစွာမြင်ရသည်။ ဆူညံစွာ 
အော်မြည်နေတတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ဆက်ရက်ဖိုသည် ဆက်ရက်မအရှေ့တွင် ဦးခေါင်းကို တဆတ်ဆတ်ညိတ်၍ အော်တတ်သည်။ အစာစားနေကြစဉ် သွားရောက်နှောင့်ယှက်လျှင် 
အလန့်တကြားအော်၍ ထပျံတတ်ကြသည်။ ဆက်ရက်တို့သည် ကျီးကဲ့သို့ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့တတ်သောအမူအရာမရှိ၊ ရဲရင့်၏။ ရွှင်ပျဖျတ်လတ်၏။ မြေပေါ်၌ လျှောက်ကာအော်မြည်နေစဉ် အစာကို ရှာဖွေစားတတ်သည်။

အများအားဖြင့် ဆက်ရက်တို့ကို မြို့ရွာနှင့် မြို့ရွာအနီး အနားတို့တွင်တွေ့ရသည်။ အမြဲတမ်းလိုပင် စုံတွဲနေတတ်ကြ၍၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အထူးပင် ခင်မင်တွယ်တာပုံရသည်။ အတူတူ 
အစာရှာဖွေစားနေကြစဉ် တစ်ကောင်ကိုတစ်ကောင် အမွှေးအတောင် ပြုပြင်ပေးတတ်ကြသည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် ရန်လုပ်တတ်သည်လည်းရှိ၏။ ညအခါတွင် သစ်ပင်အုပ်များ၌လည်းကောင်း၊ ကြံခင်းများ၌လည်းကောင်း စုရုံး၍အိပ် တန်းတက်လေ့ရှိသည်။ အိပ်တန်းမတက်မီ ဆူညံစွာအော်မြည် တတ်ကြသည်။ ညအခါ၌လည်းရံဖန်ရံခါ ထ၍ အော်မြည်တတ်သည်။
 
သားပေါက်ချိန်မှာ ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလခန့်အတွင်း ဖြစ်သည်။ အသိုက်ကို အိမ်ခေါင်မိုး၊ ရေတွင်း နံရံပေါက်၊ သစ်ခေါင်းတို့တွင်ကောက်ရိုး၊ သစ်ကိုင်း၊ အမွှေးအတောင်များဖြင့် ဖရိုဖရဲလုပ်တတ်ကြသည်။ စွန်၊ ကျီးကန်း၊ ရှဉ့်တို့၏ အသိုက်ဟောင်းများကိုလည်း ထပ်မံပြုပြင်၍ အသိုက် လုပ်တတ်ကြသည်။ တစ်မြုံလျှင်ဥပေါင်း ၃ လုံးမှ ၆ လုံးအထိရှိသည်။ 
ဥမှာ အပြာရောင်ဖြစ်၍ အစက်ပြောက်များ မပါရှိပေ။ ထို ဆက်ရက်မျိုးကို အန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။

သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အမည်ဖြင့် 'မိုင်နို ကိုရိုနေတပ်'ဟု ခေါ်သော ဆက်ရက်တစ်မျိုးလည်းရှိသည်။ ထိုဆက်ရက်၏ အလျားသည် ၈ လက်မ အထိရှိသည်။ အမွှေးအတောင်၌ ပြောင်လက်သော အမည်းရောင်နှင့် အဝါရောင်ရော လျက်ရှိသည်။ ဤဆက်ရက်မျိုးတွင် ရှည်လျားသောအမောက်၊ မျက်လုံးဘေးရှိအဝါရောင် အရေပြားနှင့် လိမ္မော်ရောင် နှုတ်သီးတို့မှာထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် 'အက်ကရီဒိုသီးရီး အဲလဗိုစင့်တပ်'၊'အက်ကရီဒို သီးရီး ကရစ်တိတ်တဲလပ်' စသော ဆက်ရက်မျိုးများလည်း ရှိသေးသည်၊ ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်၌ တွေ့ကြရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စကားပြောသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
သမုဒ္ဒရာဇ်

သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းသားသည် သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး၏နောက်ဆုံးမင်းဆက် သုပညာနာဂရဆိန္နမင်းနှင့် တူတော်စပ်လေသည်။ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီးပျက်ပြီးနောက် ထိုပြည်ကြီးမှ ပြည်သူအများသည်ယုန်လွှတ်ကျွန်း၌စုရုံးကာ ရွာများတည်၍ နေထိုင်ကြလေသည်။ သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄ အား ဒေါဒေါရသိကိန်းနှင့် ၂-ကြွင်းထားခဲ့သော ဖြိုခွင်းသက္ကရာဇ် ၂၉-နှစ်တွင် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းသည် ပုဂံမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။

## ပုဂံ(၁၉)ရွာ
ရွာများသည်ကား ﻿﻿-﻿
# ညောင်ဦး၊ 
# နဂစို၊  
# မန်ကျည်း(မန်ကျည်းကြီး)၊ 
# တူးတည်း၊ 
# ကျောက်စကား၊ 
# ဘုတ်သဲတိမ်၊
# ညောင်ဝန်း၊ 
# အနုရာဓ၊ 
# တန်းဆောင်းကွန်း/တဆောင်ကွန်း
# ရွာမုန်း၊ 
# ကြင်လို၊ 
# ကုက္ကို၊ 
# တောင်ပတစ်၊ 
# မြေခဲတွင်း၊ 
# ရွာပုံ/ နဂါးကြစ်၊ 
# သရက်ရ၊ 
# စဉ့်ကူး၊ 
# ယုန်လွှတ် နှင့် 
# ရွာစိုက် ဟူသည့်ရွာများ ဖြစ်သည်။ ထို(၁၉)ရွာ၌ သူကြီးတစ်ဦးစီ အုပ်ချုပ်စေပြီး သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းသား သက္ကရာဇ်၂၉ခု၊ ခရစ်နှစ်အေဒီ၁၀၇တွင် ယုန်လွှတ်ကျွန်း၌မင်းပြုပြီး ပထမပုဂံကိုထူထောင်ခဲ့လေသည်။

သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသောအဖြစ်အပျက်များမှာ သတ္တဝါကြီးလေးကောင်၊ မိန်းမပျိုခုနစ်ဦး တို့ဖြစ်သည်။

သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းကြီးသည် ပျူစောထီးကို သမီးတော် သီရိစန္ဒာဒေဝီနှင့် ထိမ်းမြားပေး၍ အိမ်ရှေ့အရာအပ်နှင်းပြီးနောက် ၃-နှစ်ကာလ သက္ကရာဇ် ၇၄-ခုနှစ်၊ အိမ်နိမ့်စံ ၃၃-နှစ်၊ မင်းစည်းစိမ် ၄၅-နှစ်၊ သက်တော် ၇၇-နှစ်တွင် နတ်ရွာစံတော်မူလေသည်။ 

## ကိုးကား
လူးဝစ် ပါစချာ

ဆေးပညာသမိုင်းတွင် အထူးချွန်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ကြသော ပြင်သစ်လူမျိုး ဇီဝဗေဒပညာရှင် လူးဝစ္စ ပါစတာအား ၁၈၂၂က ပြင်သစ်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းရှိ ဒိုးလ်(Dole) တွင်ဖွားမြင်သည်။ ပါရီကောလိပ်တွင် သိပ္ပံကျောင်းသားအဖြစ် ပညာသင်ယူသည်။ များစွာထူးချွန်မည့် အနေအထားမရှိလှသဖြင့် ပါမောက္ခကပင် သာမန်အလယ်အလတ်စား ကျောင်းသားဟုသတ်မှတ် ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၈၄၇တွင် ဒေါက်တာဘွဲ့ရလျှင် အများမှင်တက်လောက်သည့် သုသေတနပြုချက်များကို စတင်ပြုလုပ်သည်။ ထိုစဉ်က အသက် ၂၆နှစ်အရွယ် ပါစတာ၏ တာတာရစ်အက်ဆစ် နှင့်ပက်သက်သည့် ဖော်ထုတ်ချက်ကြောင့် လူအများ၏ အသိအမှတ်ပြုခံပြီး နာမည်ကျော်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ 

ထိုနောက် အချဉ်ဖောက်ခြင်းနှင့် ပက်သက်၍ သုသေတနပြုလုပ်ရှာဖွေရာ အလွန်သေးငယ်သည့် အဏုဇီဝရုပ်ရှိသော ပိုးမွှားငယ်လေးများကြောင့် ဖြစ်သည်ကို နားလည်လာပြီး ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ပိုးမွှားများအထဲမှ မလိုလားအပ်သည့် ပိုးမွှားများ ပါဝင်လာပြီး လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များအား အန္တရာယ်ပေးခြင်း အကြောင်းကိုပါ တစ်ဆက်တည်း ဖော်ထုတ်လိုက်နိုင်သည်။ 
ရောဂါပိုးမွှားများကြောင့် ရောဂါဖြစ်သည်မှာ မှန်လျှင် ရောဂါပိုးအား တားဆီး၍ ရောဂါကာကွယ်ခြင်းမှာလည်း ဖြစ်နိုင်သည့် အနေအထား ယုတ္တိတန်မှုကြောင့် ရောဂါပိုးမွှားများ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်စေရန် ကာကွယ်မည့် နည်းလမ်းများကို ပါစတာတစ်ယောက် ဆက်လက်၍ ရှာဖွေတော့သည်။ သို့ဖြင့် အနာအား ပိုးမဝင်စေရန် စနစ်တကျ သန့်ရှင်းသောနည်းလမ်းများ(antiseptic) ကိုဖော်ထုတ်သည်။ 

အသက် ၅၅နှစ်တွင် ပါစတာသည် ထောင့်သန်းရောဂါ(Antharax) အားလေ့လာပြီး ရောဂါပိုးကြောင့်ဖြစ်သည့် အချက်ကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အားနည်းသည့် ထောင့်သန်းပိုးအား နွားတစ်ကောင်ကိုယ်တွင်း ထည့်၍ ရောဂါဝေဒနာ မပြင်းထန်သည့် အဖြစ်ကိုရပြီးနောက်တွင် သေစေလောက်သည့် ထောင့်သန်းရောဂါ ထိုနွားတွင် ထပ်မံမဖြစ်ပွားတော့ကြောင်းကို ပြသ၍ ရောဂါကာကွယ်နည်းကိုပါ ဖော်ထုတ်လိုက်သည်။ ထိုမှအစပြု၍ ပါစတာ၏ နည်းလမ်းကိုလိုက်ကာ အခြားကူးစက်ရောဂါများအတွက်လည်း အလားတူ ကာကွယ်ဆေးများကို ဖော်ထုတ်ကြသည်။ 

ပါစတာသည် ခွေးရူးရောဂါ (Rabies) နှင့် ပက်သက်၍ ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းကြောင့်လည်း ကျော်ဇောသည်။ ထိုနည်းအတိုင်း နောင်းခေတ် ပညာရှင်တို့အနေဖြင့် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ(Typhus)၊ ပိုလီယိုရောဂါ (poliomyelitis) အစရှိသည့် ရောဂါမျိုးများကိုပင် ကာကွယ်လာနိုင်သည်။ 

၁၈၉၅ခုနှစ်၊ ပါရီမြို့အနီးတွင် ဆေးပညာရှင်၊ ဇီဝဗေဒပညာရှင်၊ သုတေသီ လူးဝစ္စ ပါစတာကွယ်လွန်သည်။ 

## ကိုးကား 
* ကျော်စွာ ၁၀၀ - ဒေါက်တာသန်းထွန်း
ငွေကျုံ့ခြင်း

ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် ငွေကျုံ့ခြင်း ဆိုသည်မှာကုန်စည်နှင့်ဝန်ဆောင်မှုတို့၏ ယေဘူယျ တန်ဖိုးများ လျော့ကျလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ နှစ်စဉ် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းသည် သုည ရာခိုင်နှုန်း အောက်သို့ ကျဆင်းပါက ငွေကျုံ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
ငွေကြေးဖောင်းပွခြင်း

ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် ငွေကြေးဖောင်းပွခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အချိန်ကာလ တစ်ခုအတွင်း ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုတို့၏ယေဘူယျ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘူယျ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာသောအခါတွင် ငွေကြေးပမာဏ တစ်ခုသည် ပို၍နည်းသော ကုန်စည်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကိုသာ ဝယ်ယူနိုင်ပေတော့မည်။

ကုန်ဈေးနှုန်းတက်၍ ငွေ၏ဝယ်အား လျော့ပါးသွားရသည့်အခါ ငွေတန်ဖိုးကျလာသည်။ ထိုအခါ ငွေထုထည်၏ တန်ဖိုးသည် ကျစ်လျစ်သိပ်သည်းစွာ တန်ဖိုးမရှိတော့ဘဲ သူသည်သာ ဖောင်းပွလျက် တန်ဖိုးက မူကား နည်းပါးနေသည့် သဘောဖြင့် တင်စား၍ သုံးသည်။ ငွေများများနှင့် ပစ္စည်းနည်းနည်း ဝယ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စစ်ပြီးကာလ၌ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်းများစွာသည် လုပ်ခနှုန်းတက်ခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းထွက် ဆုတ်ယုတ်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ငွေကြေးဖောင်းပွခြင်း ဖြစ်ခဲ့ကြရ၍ နည်းအမျိုးမျိုးနှင့် ဖြေရှင်းကြရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများမှာ စစ်မဖြစ်မီကထက် များစွာ တက်ကျန်ခဲ့လေသည်။ နိုင်ငံတိုင်းသည် မိမိတို့ငွေတန်ဖိုး ကျစ်လျစ်မြင့်တက်အောင် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို အားသွန်ကြိုးစားကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘောဂဗေဒ
အင်ပိုင်ယာစတိတ် အဆောက်အဦး

အင်ပိုင်ယာစတိတ် အဆောက်အဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိသော ၁၀၂ ထပ်မြင့်သည့် ထင်ရှားသည့် အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖစ်အဲဗင်းနျူး လမ်း နှင့် ဝက်စ် သာတီဖိုး လမ်း ဆုံရာတွင် ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၁၂၅၀ ပေမြင့်သည်။ အဆောက်အဦး၏ အမည်မှာ နယူးယောက်ပြည်နယ်အား တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် နယူးယောက် အင်ပိုင်ယာစတိတ် ဆိုသော စကားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို အဆောက်အဦးသည် ကမ္ဘာ့ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကြာအောင် စံချိန်တင်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သော ၁၉၃၁ ခုနှစ်မှ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ မြောက်ဘက် တာဝါပြီးဆုံးသည့် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျပြီးသည့် အခါတွင် အင်ပိုင်ယာ စတိတ် အဆောက်အဦးသည် နယူးယောက်မြို့၏ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြန်သည်။

## ကိုးကား
ရွှေလင်းယုန်

**ရွှေလင်းယုန်**သည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင်နေထိုင်သော လင်းယုန်ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝှမ်း နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိရသော လင်းယုန်မျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်။ အခြားသော လင်းယုန်ငှက်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ရွှေလင်းယုန်သည်လည်း အက်ဆစ်ပီတြီဒီး မျိုးရင်းဝင်ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ လူသိများကျော်ကြားသော သားရဲငှက်များထဲမှ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ရွှေလင်းယုန်များ၏ အမွေးအတောင်သည် အညိုရင့်ရောင်ရှိပြီး လည်ကုပ်တွင် ရွှေညိုရောင်အမွေးအတောင်များရှိသည်။ ရွှေလင်းယုန် မျိုးစိတ်၏ အရွယ်မရောက်သေးသော လင်းယုန်ငယ်များတွင် များသောအားဖြင့် အမြီးပေါ်၌ အဖြူရောင်ပါရှိပြီး တောင်ပံပေါ်တွင်လည်း အဖြူရောင် အမှတ်အသားများပါရှိတတ်သည်။

thumb|ရွှေလင်းယုန်၏ ခြေထောက်နှင့် ခြေသည်းအတက်များကို နမူနာရေးဆွဲဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း
ရွှေလင်းယုန်များသည် ၎င်းတို့၏ သွက်လက်မှု၊ အရှိန်အဟုန်တို့နှင့် ကြီးမားချွန်ထက်သည့် ခြေသည်းအတက်များကို ပေါင်းစပ်ကာ သားကောင်အမျိုးမျိုးကို အမဲလိုက်ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းရှိကြသည်။ ရွှေလင်းယုန်များ အစာအာဟာရအလို့ငှါ အမဲလိုက်လေ့ရှိသည့် အဓိကအစာဖြစ်သော သားကောင်များမှာ ယုန်များ၊ ရှဉ့်များဖြစ်ကြပြီး အခြားသော အလတ်စားနှင့် အငယ်စား နို့တိုက်သတ္တဝါများနှင့် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများကိုလည်း အမဲလိုက်လေ့ရှိသည်။
thumb|အမြီး၌ အဖြူရောင် အစင်းနှင့် လည်တံတဝိုက်တွင် နက်မှောင်သော အမွှေးအတောင်တို့ဖြင့် တွေ့ရသော တပိုင်းတစ အရွယ်ရောက်ပြီး ရွှေလင်းယုန်တစ်ကောင်

thumb|တောင်ပံခတ်နေစဉ်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်းယုန်များ
ရွှံ့နွံရေညှောင့်ငှက်

**ရွှံ့နွံရေညှောင့်ငှက်** (ခေါ်) **ခြေစိမ်းကလေးငှက်**ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ အတွေ့ရနည်းသည်။ ဆောင်းဥတု၌သာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အလျား ၉ လက်မခန့်ရှိသည်။ ကျောမှာ မွဲပြာရောင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျောဘက်နောက်ပိုင်းနှင့် ဖင်ပိုင်းမှာမူ ဖြူသည်။ ဝမ်းပိုင်းတစ်လျှောက်လုံး အဖြူသန့်သန့် ရှိသည်။ နှုတ်သီးနှင့် ခြေတံရှည်လျား သေးသွယ်သည်။

ခြေစိမ်းကလေးငှက်သည် ရေအိုင်နှင့် ရွှံ့ညွန်များတွင်၎င်း၊ ပင်လယ်ကမ်းစပ် လတာပြင်တွင်၎င်း၊ အုပ်သင်းဖွဲ့ကာ အစာ ရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ အစာစားစဉ် နှုတ်သီးကို ရမ်းလေ့ရှိသည်။ အော်သံမှာ စူးရှပြတ်သား၏။ အရွယ်ငယ်သည်မှတစ်ပါး အသွင်သဏ္ဌာန်အားဖြင့် ခြေစိမ်းငှက်နှင့် အလွန်တူသောကြောင့် ခြေစိမ်းကလေးဟု တွင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဝန်လူငှက်

**ဝန်လူငှက်** 

Image:Garuda_by_Hyougushi_in_Delhi.jpg|:en:Garuda, the :en:Vahana of Lord :en:Vishnu
Image:Garuda02.jpg|**:en:Garuda** :en:murthi in :en:West Bengal, အိန္ဒိယ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:လင်းယုန်များ
ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်

ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်သည် မူလပထမ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှေးခေတ် မြို့ပြနိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘေဘီလုံ မြို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ဘာဘေး ဒေသ (Babil ) ရှိ အယ်လ်ဟေလာ(Al Hillah)အနီးတွင် ရှိသည်။ တစ်ခါတရံတွင် ဒဏ္ဍာရီလာ ဘုရင်မ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ကို အစွဲပြု၍ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ၏ မိုးပျံဥယျာဉ်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

ဥယျာဉ်ကို ဘေဘီလုံဘုရင် နီဘူချတ်ဒ်နက်ဇာ ၂ က ဘီစီ ၆၀၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်. သူသည် အိမ်ကို လွမ်းဆွတ်တသနေသည့် သူ၏ ဇနီး မီဒီယာ ဒေသသူ အမီတစ် ကို နှစ်သိမ့်ရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမသည် သူမဒေသရှိ သစ်ပင်များနှင့် ရနံ့မွေးသော ပန်းပင်များကို လွမ်းဆွတ်နေသည့် အတွက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်သည် ဘီစီ ၂ရာစု နောက်ပိုင်း မြေငလျင် အချို့ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

စိမ်းလန်းစိုပြေနေသော ဥယျာဉ်အကြောင်းကို ဂရိ သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်သည့် စထရာဘိုနှင့် ဒိုင်အိုဒိုးရပ်စ် စီးကူးလပ်စ်တို့က အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ အမှတ် ၁၉၇၃ ဆုံးဖြတ်ချက်

လစ်ဗျားနိုင်ငံကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ချမှတ်သော ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ ဆုံးဖြတ်ချက် ၁၉၇၃ ကို မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့ ၂၀၁၁ တွင်ချမှတ်သည်။ ပြင်သစ်၊ လက်ဘနွန်နှင့် ဗြိတိန်တို့က လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ အဆိုတင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

အတည်ပြုရေးအတွက် လုံခြုံရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ နိုင်ငံ (ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနား၊ ကိုလမ်ဘီယာ၊ ဂါဘွန်၊ လက်ဘနွန်၊ နိုက်ဂျီးရီးယား၊ ပေါ်တူဂီ၊ တောင်အာဖရိက နှင့် အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သော ပြင်သစ်၊ ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု) တို့က ထောက်ခံမဲ ပေးကြသည်။ ကျန် ၅ နိုင်ငံ (ဘရာဇီးလ်၊ ဂျာမနီနှင့် အိန္ဒိယ၊ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများထဲမှ တရုတ်နှင့် ရုရှ) တို့က ကြားနေကြသည်။  

ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်မှ ချက်ချင်း ‘အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန်’ တောင်းဆိုထားပြီး နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းမှ လစ်ဗျားဝေဟင်ပိုင်နက်တွင် ‘မပျံသန်းရဇုန်’ သတ်မှတ်ရေးဆွဲရန်နှင့် အရပ်သားများအား ကာကွယ်ရန် မည်သို့သော နည်းလမ်းမျိုးနှင့်မဆို ဆောင်ရွက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးထားသည်။

## ကိုးကား
သပိတ်လွယ်ငှက်

**သပိတ်လွယ်ငှက်** (**magpie-robins**) သည် ကျီးကန်းမျိုးစုတွင်ပါဝင်သည်။ ပါဏဗေဒ အမြင်အားဖြင့် ယင်းကို ကော့စိုင်ကပ်စော်လားရစ်ဟုခေါ်၍ တာဒီးဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်သည် အလျား ကိုးလက်မခန့် ရှိသည်။ ငှက်မသည် ငှက်ဖိုထက်ပို၍ အသွေးအရောင်မွဲခြောက်သည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်ဖိုများသည် သီချင်းဆိုကောင်းသည်။ ရန်သူကိုမြင်လျှင် ခပ်ရှည်ရှည်ဆွဲ၍ အချက်ပေးတတ်ကြသည်။ ယင်းတို့ရှိကြောင်းသိစေရန် တစ်ခါတစ်ရံ ကျယ်လောင်စွာ အော်မြည်တတ်သည်။ နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများတွင် သစ်ပင်များပေါ်မှ တေးသီနေကြသည်မှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိလှသည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်များသည် မကြာခဏပင်အတောင်ကို အောက်သို့နှိမ့်ချလိုက်၊ ယပ်တောင်သဖွယ်ဖြန့်လိုက်၊ ပိတ်လိုက် ပြုလုပ်တတ်သည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်များကို မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်၌ တွေ့ကြရသည်။ များသောအားဖြင့်စုံတွဲနေထိုင်တတ်ကြသည်။ 

လူသူနေထိုင်ရာအရပ်များ၌သာတွေ့ရသည်မဟုတ်၊ ကျွန်းတော များထဲတွင်လည်းတွေ့ကြရသည်။ ဥယျာဉ်၊ ချုံတော စသည်ဖြင့် နေရာမရွေးတွေ့ရသော်လည်း စိုစွတ်သောတောနက် ကြီးများနှင့်
လယ်ကွင်းပြင်များတွင်မနေကြချေ။ သပိတ် လွယ်ငှက် များသည် အစာကိုမြေပြင်၌ ရှာဖွေစားသောက်လေ့ရှိ၍ ပရွက်ဆိပ်၊ ချေးပိုးထိုးနှင့်ပိုးမွှားကလေးများကို စားကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ 
အသီးအရွက်နှင့်တီကောင်များကိုလည်းစားတတ်ကြသည်။

သပိတ်လွယ်ငှက်သည် အသိုက်ကိုအိမ်ခေါင်မိုး၊ သစ်ခေါင်း၊ ကမ်းပါးနှင့် ထရံများအကြား၊ ဝါးငုတ်တိုများထဲတွင် လုပ်ကြသည်။ အသိုက်ပြုလုပ်ရာတွင်သစ်မြစ်၊ မြက်၊ အမွှေးအတောင်များဖြင့်
ပြုလုပ်ကြသည်။ အသိုက်များမှာ ပွယောင်းယောင်းရှိသည်။ သို့မဟုတ် အပြားကလေးသာသာပင် ရှိသည်။ အသိုက်ကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် လျော့ရိလျော့ရဲ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ သပ်သပ်ယပ်ယပ် မဆောက်လုပ်တတ်ကြချေ။

သပိတ်လွယ်ငှက်တို့သည် မတ်လမှဇူလိုင်လအတွင်း သားပေါက်ကြသည်။ တစ်မြုံလျှင် သုံးဥမှငါးဥအထိ ဥအု တတ်ကြသည်။ ဥသည်အဖျားရှူးသည်။ ဥခွံညက်ညောမာကြောသည်။  အစိမ်းရောင်တွင်နီညို ရောင်အပြောက်များ အရင်းဖက်၌စု၍ ပါရှိသည်။ ဥ၏ပျမ်းမျှအလျားမှာ ဝ.၈ရ လက်မနှင့် ဗြက် ဝ.၆၆ လက်မခန့်ရှိသည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်ကို အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများ၌ အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွင်ပြင်များမှအစ တောင်ပေါ်ဒေသများပါမကျန်အရပ်ရပ်၌နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ မလေးသပိတ်လွယ်ငှက်မျိုးကို တနင်္သာရီ တောင်ပိုင်း၌သာ
တွေ့ရသည်။ သပိတ်လွယ်ငှက်မျိုးတွင် ငှက်အမျိုးမျိုးပါဝင်ရာ ထင်ရှားသောအမျိုးများမှာ ငှက်ကျား၊ ငှက်စပ်၊ သို့မဟုတ် ငှက်အောင်မ ခေါ် ငှက်တော်ပြာ၊ နဖားကြီး၊ အမြီးဝိုင်းစ သည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကွန်အယ်လ်ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက်သင်္ချိုင်း

ကွန်အယ်လ်ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက်သင်္ချိုင်း (The Catacombs of Kom el Shoqafa) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့ တွင် ရှိသော သမိုင်းဝင်ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ်၏ အံဖွယ် ခုနစ်ခုတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ထိုသင်္ချိုင်းတွင် အလက်ဇန္ဒရီးယား မြို့သားတို့၏ ဂူများ၊ ရုပ်တုများ၊ ဖာရိုးနစ် အသုဘ အခမ်းအနားမှ ဟယ်လင်နှင့် အစောပိုင်း အင်ပီရီယယ် ရောမတို့ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သော သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကွန်အယ်လ် ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက် သင်္ချိုင်းတွင် ရောမ၊ ဂရိ နှင့် အီဂျစ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောယှက်နေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အချို့ ရုပ်တုများမှာ အီဂျစ်ပြည်သား စတိုင်လ် ဖြစ်သော်လည်း ရောမတို့၏ အဝတ်အစားနှင့် ဆံပင်ပုံစံတို့ ရှိကြသည်။
ရွှေအိမ်သည်

**ရွှေအိမ်သည်** (**ရွှေအိမ်စည်** ဟုလည်း သိကြ) သည် ပုဂံခေတ်မှ နန်းတွင်း မင်းသမီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ကျန်စစ်သားနှင့် အပယ်ရတနာတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပြီး အလောင်းစည်သူ၏ မိခင်ဖြစ်သည်။

ပညာတက်၍ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်ကာ ခမည်းတော် ကျန်စစ်သားစကားကို တသွေမတိမ်း နာ‌ခံသော သမီးတော် ရွှေအိမ်စည်ကို ကျန်စစ်သားမင်းကြီးက ပုဂံဆိပ်ကမ်း အကောက်ခွန်များကို ကြီးကြပ်ရသော ရာထူးတာဝန် ထမ်းရွက်စေပြီး တြေလောကစူဠာမဏိဒေဝီ ဘွဲ့ ‌ေးသနား‌တော် မူသည်။ 

ရွှေအိမ်သည်မင်းသမီးသည် ပဋိက္ခရား အမည်ရှိသော နိုင်ငံခြားသား မင်းသားတစ်ဦးနှင့် ချစ်ကြိုက်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်တွင် ဆိုကြသည်။ ၁၀၈၄ ခုနှစ်တွင် ကျန်စစ်သား နန်းတက်ပြီးနောက် ပုဂံပြည်သို့ အလည်လာရောက်သော မင်းသားတစ်ပါးနှင့် ချစ်ကြိုက်ခဲ့သော်လည်း ဖခင် ကျန်စစ်သား သဘောမတူခဲ့သည့်အတွက် လက်မဆက်ဖြစ်ဘဲ စောလူးမင်း၏ သားတော် စောယွန်းမင်းသားနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့ရာ ခမည်းတော် စကား မြေဝယ်မကျ နာခံသူ ရွှေအိမ်စည်ကလည်း လက်ခံကာ လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

စောယွန်းနှင့် သားနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့ပြီး စိုးဆိုင်နှင့် စည်သူ တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ရွှေအိမ်စည် နှစ်ဦး 
သမိုင်းတွင် ရွှေအိမ်စည် အမည်တူ မင်းသမီးနှစ်ဦးရှိရာ ပထမတဦးမှာ ယခု မင်းသမီးဖြစ်သည်။

ဒုတိယတဦးမှာ နရပတိစည်သူ နှင့် မိဘုရား စောစနေတို့၏ သမီးတော်၊ ပုသိမ်မြို့စား နာဂသမန်း နှင့်အကြောင်းပါသူဖြစ်သည်။ 

## မှတ်စု
## ကိုးကား
* 
* 

ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
အဒေဝဝါဒ

ဘုရားမဲ့ဝါဒ(Atheism) ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ထာဝရဘုရားသခင် အပါအဝင် နတ်ဘုရားများတည်ရှိနေခြင်းကို မယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ရံဖန်ရံခါ နတ်ဘုရားများ အမှန်တစ်ကယ်မရှိဟုသော ယုံကြည်မှုကို ညွှန်းဆိုရန်လည်း သုံးတတ်သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် နတ်ဘုရားများ၏ တည်ရှိမှုကို မယုံကြည်ခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ဘုရားမဲ့ဝါဒကို နတ်ဘုရား တစ်ဆူ၊ (သို့) တစ်ဆူထက်ပို၍ တည်ရှိနေမူကို ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည့် ဘုရားရှိဝါဒ(Theism)နှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ဘဲခေါင်းကျား

**ဘဲခေါင်းကျား** 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘဲ

ကဏ္ဍ:ဘဲ (မျိုးစု)
ဘဲပြာကလေး

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:ဘဲမျိုးရင်းဝင် ငှက်များ
မိုးဆောင်ငှက်

**မိုးဆောင်ငှက်** 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
၂၀၁၁ မြန်မာ ငလျင်

**၂၀၁၁ မြန်မာ ငလျင်**သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ည ၈ နာရီ ၂၅ မိနစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း တာလေမြို့ နှင့်လွိုင်မွေမြို့အနီးကို ဗဟိုပြုကာ လှုပ်ခတ်သွားသည့် ယင်းငလျင်၏ပြင်းအားမှာ ရစ်ချ်တာစကေး ၆.၈ ဖြစ်သည်။ အနက်မှာ ၁၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။  ရစ်ချ်တာစကေး ၄.၈ နှင့် ၅.၄ ရှိသည့် နောက်ဆက်တွဲငလျင် ၂ ခုလည်း လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပြင်းအား ၅.၀ နှင့် ၆.၂ ရှိသော ငလျင်များလည်း ဆက်လက်လှုပ်ခတ်ခဲ့သေးသည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်မ မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းရိုင်မြို့မှ မြောက်ဘက် မိုင် (၇၀) (ကီလိုမီတာ ၁၁၀) အကွာ တွင် ရှိပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မယ်ဆိုင်မြို့၏ မြောက်ဘက်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် တွင် ရှိသည်။  တာချီလိတ်နှင့် တာလေမြို့တွင် သေဆုံးသူဦးရေ ၇၄ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၁၁၁ ဦးရှိကာ နေအိမ် ၂၄၄ လုံး၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁၄ ကျောင်းနှင့် အစိုးရရုံး အဆောက်အဦး ၉ ခု ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း မြန်မာအစိုးရပိုင် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

တာလေတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ယင်းငလျင်သည် ရွှေတြိဂံပြတ်ရွေ့အတွင်း ရှိ နတ်မပြတ်ရွေ့ကြောတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အတွင်း လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသော ငလျင်များ အနက် အင်အားအပြင်းဆုံး ငလျင်ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရသည်။ 

## ကိုးကား
ဝန်ပိုငှက်

**ဝန်ပိုငှက်** () ဆိုသည် Pelecanidae မျိုးရင်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် ကြီးမားသော ရေငှက်များ၏ မျိုးစုအမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ သားကောင်ဖမ်းရန်နှင့် ရေစုပ်ယူသောက်သုံးရန်တို့အတွက် ရှည်လျားသောနှုတ်သီးချွန်ကြီး တစ်ခုနှင့် လည်ချောင်းအိတ်ကြီး တစ်ခု ပါရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဝန်ပိုညို နှင့် ပီရူး ဝန်ပိုငှက်များမှလွဲ၍ ကျန်မျိုးစိတ်အများစုမှာ အရောင်ဖျော့ဖျော့ အမွေးများရှိသည်။ သားပေါက်ချိန်မတိုင်မီတွင် ဝန်ပိုငှက်များအားလုံးသည် နှုတ်သီးများ၊ လည်အိတ်များနှင့် မျက်နှာပြင်တို့၏ အရောင်များသည် ပို၍တောက်ပလာလေ့ရှိသည်။ရှင်သန်ဆဲ ဝန်ပိုငှက်မျိုးစိတ် ရှစ်မျိုးမှာ သမပိုင်းဒေသမှ အပူပိုင်းဇုံအထိ တကမ္ဘာလုံးအနှံ့ ကျယ်ပြန့်စွာ ကျက်စားကြသော်လည်း။ ၎င်းတို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်အတွင်းပိုင်းမှ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများနှင့် ကမ်းဝေးပိုင်း သမုဒ္ဒရာရေပြင်ဒေသများတွင်မူ မတွေ့ရပေ။

## ပါဏဗေဒအလိုအရ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
* မျိုးရင်း *Pelecanidae*
** စက္ကဝက် () - *Pelecanus onocrotalus*
** ပန်းရောင် ဝန်ပိုငှက် () - *Pelecanus rufescens*
** ဝံပိုငှက် () - *Pelecanus philippensis*
** ငှက်ကြီးဝန်ပို () - *Pelecanus crispus*
** ဩစတေးလျ ငှက်ကြီးဝန်ပို () - *Pelecanus conspicillatus*
** အမေရိကန် ဝန်ပိုဖြူ () - *Pelecanus erythrorhynchos*
** ဝန်ပိုညို () - *Pelecanus occidentalis*
** ပီရူး ဝန်ပိုငှက် () - *Pelecanus thagus*

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ
သိမ်းကျား

**သိမ်းကျား** () သည် *အက်ဆီပီတြီဒီး* မျိုးရင်းဝင် သားရဲငှက် (ခေါ်) သားကောင်ဖမ်းငှက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး *ဆပ်ကပ် မယ်လန်နိုလူးကို့စ်* မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ သိမ်းကျားများသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည့် ငှက်မျိုးဖြစ်ပြီး သားပေါက်ချိန်ကာလများတွင် ရုရှားအရှေ့ပိုင်း အေမွာ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ၊ တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသနှင့် မြောက်ကိုရီးယားဒေသများတွင် အုပ်စုလိုက် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် သားရဲငှက်ဖြစ်သောကြောင့် သားပေါက်ရာသီ မဟုတ်သည့်ကာလများတွင် တစ်ကောင်ချင်းစီသာတွေ့ရလေ့ရှိပြီး ဆောင်းရာသီကာလများ၌ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအထိတိုင်အောင် ကျယ်ပြန်စွာ ကျက်စားလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဟယ်ရီယာ သိမ်း
သာလိကာ

**သာလိကာ** (*Gracula religiosa*) ကို လူတိုင်းမမြင်ဖူးကြသည့် 
တိုင်အောင် လူသိအများဆုံးငှက်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ 
လူပြောသည့်စကားကိုလိုက်၍ ပြောတတ်သောကြောင့် 
အချို့က သာလိကာကို လှောင်အိမ်တွင်ထည့်၍ ချစ်စနိုး 
မွေးထားတတ်ကြသည်။ သာလိကာကို သာရကာဟု 
လည်းခေါ်သည်။ သာလိကာသည် စတာနီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ 
သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် **ဂရက်ကူးလားရီလီ ဂျီအိုစား 
အင်တာမီးဒီးယား** ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁ဝ လက်မရှိသည်။ 
တောင်ပံရှိ အဖြူမှတ်ကလွဲ၍ တစ်ကိုယ်လုံးရှိ အမွှေးများသည် 
မည်းနက်နေသည်။ တောင်ခြေရှိ သစ်တောများတွင်နေ၍ ပင်မြင့်တွင်ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ 

သာလိကာများသည် သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများတွင်
အုပ်ဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ
ပဲခူးရိုးမကျွန်း တောများ ထဲ၌အနေများသော
ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းတောထဲ၌ ယင်းတို့၏
ပျော်ရွှင်မြူးတူးကခုန်နေကြ သည်ကိုမြင်ရသည်မှာ
ပျော်စရာကောင်းလှပေသည်။ သာလိကာသည်
အခြားငှက်များ၏ အသံကိုအတုခိုး၍အော်နိုင်သည့်အပြင်
လူတို့သင်ပေးသောစကားကိုလည်းပြောနိုင်သည်။
အထူးခြားဆုံး အချက်မှာ စူးရှသည့်လေချွန်သံကဲ့သို့သော
အသံဖြင့်လည်း အော်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

သာလိကာတို့သည် ဥများကို ဧပြီလနှင့်မေလအတွင်း
များသောအားဖြင့် ဥလေ့ရှိကြသည်။ အသိုက်ဟူ၍
ကျကျနနမလုပ်ပဲမြေကြီးမှ ၁ဝ ပေမှပေ ၃ဝ ခန့်အကွာရှိ
သစ်ပင်ပေါ်၌သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်နေသော သစ်ခေါင်းတွင်
မြက်၊ သစ်ရွက်များတွင်ခင်း၍ ဥလေ့ရှိသည်။ ဥ ဥစ၌ဥများသည်
တောက်ပသောအပြာရင့်ရောင်ရှိပြီးလျှင်ချောကလက်ရောင်နှင့်
နီညိုရောင်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ သို့သော် မကြာမီ
တဖြည်းဖြည်း အရောင်မှိန်သွားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင်
နှစ်ဥမှသုံးဥ အထိ ရှိသည်။ 

သာလိကာများကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံတိုင်း၌လိုလိုပင်
တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ခြေရှိသစ်တောများတွင်
အနှံ့အပြားနေကြသည်။ သို့သော်မြင့်သော တောင်ပေါ်များ၌ကား
ယင်းတို့ကိုအတွေ့ရနည်းသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စကားပြောသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ပျံလွှားငှက်

**ပျံလွှားငှက် (သို့) မိုးဆွေငှက်** သည် အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာအနှံ့တွင် တွေ့ရှိရသောငှက်ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသောပုံစံရှိပြီး လေထဲတွင် ကောင်းမွန်စွာ အစာရှာစားသောက်တတ်သောငှက်လည်းဖြစ်သည်။ *Hirundinidae* မျိုးရင်းဖြစ်ပြီး မျိုးစိပ်ပေါင်း ၉၀ ခန်ရှိသည်ဟုသိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပျံလွှားငှက်များ
ကဏ္ဍ:တေးဆိုငှက်များ
ယောက်ဖခွေးခေါ်ငှက်

**ယောက်ဖခွေးခေါ်ငှက်** (*Cuculus micropterus*) သည် ဥဩငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယောက်ဖခွေးခေါ် ဟု အော်သောအသံကို အစွဲပြု၍ ယောက်ဖခွေးခေါ် ဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ကျူကျူလပ်မိုင် ကရော့တီးရပ် ဟု ခေါ်၍ ကျူကျူလီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။ ယင်းငှက်အား အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

ဤငှက်သည် ကိုယ်အလျား ၁၃ လက်မရှိသည်။ ထပ်ကာထပ်ကာ အော်တတ်သော်လည်း အော်သံမှာ သာယာသည်။ ယင်း၏အော်သံကို ဇန်နဝါရီလကုန်မှ ဇွန်လအထိ ကြားကြရ သည်။ နေထိုင်မှု အလေ့အကျင့်များမှာ အခြားမျိုးတူငှက်များနှင့် အတူတူဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏ အော်သံကို ဆောင်းရာသီကုန်ချိန်နှင့် နွေဦးပေါက်အချိန်တွင် သစ်တော၊ တောင်ခြေနှင့် တောင်ပေါ်များတွင် မကြာခဏ ကြားကြရသည်။ တောထဲ၌သာ ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်သဖြင့် လွင်တီးပြင်၌ တွေ့ရခဲသည်။ ဥများမှာ အပြာနုရောင်ဖြစ်၍ အပြာနုရောင်ဥများ အုတတ် သော အခြားငှက်များ၏ အသိုက်များထဲတွင် ဥအုထားတတ်ကြသည်။ ယောက်ဖခွေးခေါ် ငှက်များကို အရှေ့တိုင်းဒေသများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများထဲ၌လည်း တွေ့ကြရသည်။ ယင်းတို့ကို မြေနိမ့်နေရာများမှာထက် တောင်ပေါ်များတွင် ပို၍တွေ့ကြရလေသည်။ 

## ငှက်အော်သံ
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဝန်လက်

**ဝန်လက်ငှက် ** (**Osprey**)၊ 
မျိုးစိတ်: *‘ပန်ဒိုင်အွန် ဟေလီအေးတက်စ်* (*Pandion haliaetus*)’

, USA]]
]]

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သားကောင်ဖမ်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:စွန်၊ လင်းတနှင့် အလားတူငှက်များ
လယ်ကွင်းမြီးညှောင့်စာ

**လယ်ကွင်းမြီးညှောင့်စာ** (**Paddyfield Pipit**)

## ကိုးကား
သိမ်းငှက်

**သိမ်းငှက်** သည် လင်းယုန်၊ စွန်၊ လင်းတတို့နှင့်အတူ ဖယ်လကိုနီဖောမီး မျိုးစုတွင် အက်ကဆစ်ပစ်ထရီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် အက်ကဆစ်ပစ်တာနီဆပ် 
မီလန်နိုစ်ကီးစတပ် ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁၃ လက်မမှ ၁၅ လက်မအထိရှိသည်။ သိမ်းငှက်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဂျိုးသိမ်းကဲ့သို့ပင် သိမ်းမသည် သိမ်းဖိုထက် ကိုယ်ထည်အတော်အတန် ကြီးသည်။ သိမ်းဖိုကား ဂျိုးသိမ်းအကောင်ကြီးလောက်ရှိ၍ ယင်းနှင့်လည်း ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ချင်းတူသည်။ သိမ်းမ၏အပေါ်ပိုင်းသည် အတော်အတန်ညို၍ မျက်ကွင်းဖြူတူတူရှိသည်။ 

အောက်ပိုင်းများသည် အဖြူ၊ သို့မဟုတ် အနီရောင် ဖျော့ဖျော့ဖြစ်၍ အမည်းစင်းများရှိသည်။ သိမ်းငှက်သည် သားပေါက်သည့်ရာသီတွင်သာ စူးစူးရှရှအော်မြည်တတ်၍ အခြားအချိန်များတွင်မအော်ဘဲ 
ဆိတ်ငြိမ်စွာနေတတ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောများတွင် များသောအားဖြင့်နေလေ့ရှိသည်။ သို့သော်အမြဲတမ်းမနေဘဲ ဆောင်းတွင်းမှသာ လာရောက်ကျက်စားသည်။

သိမ်းငှက်သည် တောစပ်ရေစပ်များတွင် အစာရှာဖွေသည့်အခါ မြေကြီးနှင့်ကပ်၍ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းတတ်သည်။ အစာကိုရှောင်တခင်တစ်ဟုန်တိုး ထိုးသုတ်တတ်ရုံမက ငှက်ကလေးများကိုအမီ လိုက်၍ပျံပြီးလျှင် မိအောင်ဖမ်းဆီးတတ်လေသည်။ စာကလေး၊ ကြွက်စသော နို့တိုက်တိရစ္ဆာန်ငယ်နှင့်ပိုး မွှားများကို များသောအားဖြင့် စားသောက်သည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် လမ်းလျှောက် 
တတ်သည့်အပြင် ခုန်ဆွခုန်ဆွလည်း သွားတတ်သည်။ သိမ်းငှက်သည်မျက်စိအလွန်ရှင်သဖြင့် လျင်မြန်စွာ ပြေးလွှားနေသော တိရစ္ဆာန် များကိုအဝေးမှ ကောင်းစွာမြင်နိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
ဝန်ပိုညို

**ဝန်ပိုညို** (*Pelecanus occidentalis*) သည် ဝန်ပိုငှက် မျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး အမေရိကတိုက်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားကြသည်။ ယင်းငှက်ကို အန္တာလတ္တိတ်ကမ်းခြေ နယူးဂျာစီမှ အမေဇုံမြစ်အထိလည်းကောင်း၊ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေ ဗြိတိသျှကိုလမ်ဘီယာမှ ချီလီနိုင်ငံထိလည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝံပိုများ
သိမ်းကုကူးကြီး

**သိမ်းကုကူးကြီး** 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဥဩ၊ ယောက်ဖခွေးခေါ်နှင့် အလားတူငှက်များ
သစ်ပင်ပျံလွှား

**သစ်ပင်ပျံလွှား** (**Treeswifts**) ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ နယူးဂီနာ၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပျံလွှားငှက်များ
မြီးဝန်ငှက်

**မြီးဝန်ငှက်** သည် တီးတုတ်ငှက်မျိုးစုတွင် ပါဝင်သော်လည်း မထင်ရှား၍ လူသိ
နည်းသည်။ မြီးဝန်ငှက်သည် စတြစ်ဂျီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒ အလို
အားဖြင့် အိုတပ် ဗက်ကာမိုးနား ဟုခေါ်သည်။ မြီးဝန်ငှက်သည် အလျား ၁ဝ 
လက်မရှိသည်။ တီးတုတ် ဇီးကွက်မျိုးတွင် သေးငယ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ 
နားရွက်မွှေးများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်၏။ အမွှေးအတောင်မှာ အဝါရောင်ထနေ
သော်လည်း ဦးခေါင်းနားတစ်ဝိုက်တွင် ညိုမည်းနေသည်။ ထိုငှက်၏ အသံကို 
မကြားရလျှင် မြီးဝန်ငှက်ရှိမှန်း သိမည်မဟုတ်ပေ။ မြီးဝန်ငှက်မျိုးကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံ
များတွင် အနှံ့အပြားတွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲတမ်းနေထိုင်ကြ၍ 
သစ်တောနှင့် တောထူထပ်သော ဒေသများတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။ 

ပေ ၇ဝဝဝ အမြင့် အထိ နေနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ရန်ကုန်မြို့အနီးအနားတစ်
ဝိုက်တွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ မြီးဝန်ငှက်သည် ညဉ့်ငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ညဉ့်အခါ
မှသာ စတင်လှုပ်ရှားစပြုသည်။ ညမိုးချုပ်မှ နံနက် လင်းသည်အထိ ကြိုးကြား 
ကြိုးကြား ဖြည်းညှင်းစွာ အော်တတ်သည်။ အသံမှာ နားထောင်ကောင်း၍ ခပ်တိုး
တိုး ညည်းသံနှင့်တူသည်။ ကျွန်းတောများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ထိုငှက်၏ 
အဓိက အစာမှာ ပိုးမွှားများဖြစ်သည်။

ဇန်နဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ မြီးဝန်ငှက်များ သားပေါက်ကြသည်။ ဥများကို သစ်
ခေါင်းတွင်ထား၍ သစ်ရွက်နှင် မြက်များဖြင့် ဖုံးထားတတ်သည်။ တမြုံလျှင် 
ဥ ၂ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ ရှိတတ်သည်။ ဥသည် ခပ်လုံးလုံးဖြစ်၍ ဥ ခွံမှာ နူးညံ့
ချောမွတ်သည်။ ဥ အရွယ်မှာ ပျမ်းမျှအလျား ၁.၂၅ လက်မနှင့် ပြက် ၁.ဝ၅ 
လက်မရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
မြေဝပ်ငှက်

**မြေဝပ်ငှက် (သို့) ငှက်ပျင်း** (Nightjar) သည် ညဘက်တွင်အစာရှာလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်ပြီး အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာအနှံ့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ငှက်မျိုးစဉ် **Caprimulgiformes** တွင် ပါဝင်ပြီး အဓိကအစားအစာမှာ အင်းဆက်များဖြစ်သည်။ အသိုက်ကို မြေပြင်ပေါ်တွင် ဆောက်လေ့ရှိကြသည်။

## ပုံများ

Image:Lesser Nighthawk.jpg|Lesser Nighthawk
Image:Mlongipennis.png|Standard-winged Nightjar
Image:Nyctidromus albicollisDF28N04B1.jpg|Pauraque
File:Şivanxapînok.jpg|Nightjar

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြေဝပ်ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
မြစ်တွေး

**မြစ်တွေးငှက်** () (*Sterna aurantia*) သည် ဇင်ယော်ငှက်မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော ငှက်ဖြစ်ပြီး အီရန်နိုင်ငံ၏ ကုန်းတွင်းကျွန်းများမှ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံအထိ သားပေါက်သည့်ငှက်များဖြစ်သည်။ ဤငှက်မျိုးစိတ်သည် မတ်လမှ မေလအထိ လူသူမရောက်သော သဲသောင်ပြင်များတွင် သားပေါက်သည်။ အသိုက်များကို မြေပြင်ပေါ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး စိမ်းညိုရောင်ဥများ ဥကြသည်။ မြစ်တွေးငှက်သည် ၃၈-၄၃ စင်တီမီတာရှိပြီး အပေါ်ပိုင်းတွင် မဲညိုရောင်၊ အောက်ပိုင်းတွင် အဖြူရောင်ရှိသည်။ နှုတ်သီးမှာ အဝါရောင်ဖြစ်ပြီး ခြေထောက်သည် အနီရောင်ရှိသည်။ ငှက်အဖိုနှင့်အမသည် ဆင်တူပင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ချောင်းများရှိ ငါးများ၊ ရေနေအင်းဆက်များကို စားသုံးသည်။ မြစ်တွေးငှက်များ၏ စားကျက်များသည် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုများ၊ ယင်းတို့၏စားကျက်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်လာခြင်းတို့ကြောင့် ငှက်ကောင်ရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၇ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်အရ မြစ်တွေးငှက်ကောင်ရေ ၁၀၁ ကောင်၊ အသိုက်ပေါင်း ၂၉ သိုက်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ခဲ့ပြီး သားပေါက်ရာသီအပြီး မျိုးပွားမှု ၄၀ရာခိုင်နှုန်းအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ငှက်ကောင်ရေ ၈၉ ကောင်၊ အသိုက် ပေါင်း ၂၃ သိုက်သာ တွေ့ရတော့သည်ဟုဆိုသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဟိမဝန္တာကူကူး

**ဟိမဝန္တာကူကူး** (*Cuculus saturatus*) သည် ဥဩမျိုးနွယ်ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာ၊ တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ယင်းငှက်သည် ဆောင်းရာသီတွင် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ဆောင်းခိုရန် ရောက်လာလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် မတ်လ ၁၅ ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သမုဒ္ဒရာစင်ယော်ကြီး

**သမုဒ္ဒရာစင်ယော်ကြီး** 
]]

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ပြင်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသောငှက်များ