open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘယ်သန်

**ဘယ်သန်**ဆိုသည် လူ၏ လက်ဝဲလက်ကို ပိုမိုအားစိုက်၍ အသုံးပြုတတ်သူကို ခေါ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသားများတွင် အများစုမှာ ညာသန် ဖြစ်ကြသည်။ အနည်းစုမှာ ဘယ်သန်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပေါ် စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်များအရ ဘယ်သန်များသည် ညာသန်များထက် စွမ်းရည်ထက်မြက်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ၂၀ဝ၀-ပြည့်နှစ်က နယူးယောက်မြို့ စိန့်လော့ရင်းတက္ကသိုလ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်တစုသည် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား ၁၂၀ဝ-ကို စီမံကိန်း တရပ်အနေဖြင့် စမ်းသပ်သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဘယ်သန်များက ညာသန်များထက် ဉာဏ်စွမ်းရည် သာလွန်ထက်မြက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ဒေါက်တာ အာသာစီယာလမန်းက ကျွန်တော်တို့ စမ်းသပ်တဲ့တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူ ကျောင်းသား ၁၂၀ဝ-ထဲမှာ ဘယ်သန်တွေဟာ ညာသန်တွေထက် ဉာဏ်စွမ်းရည်သာပြီး အိုင်ကျူ ၁၄၀-အထက် ရှိနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဘယ်သန်တွေဟာ ညာသန်တွေထက် ဉာဏ်စွမ်းရည်လည်း ပိုမိုထက်မြက်ပါတယ်။ ပြဿနာအခက်အခဲတခုကို ကြုံတွေ့လို့ဖြေရှင်းရာမှာလည်း တိကျပြတ်သားစွာ၊ အောင်မြင်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်တာကို တွေ့ရပါတယ်-ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒေါက်တာ အာသာစီယာလမန်းက ဘယ်သန်အများစုဟာ တီထွင်လုပ်ကိုင်ရတဲ့ လုပ်ငန်းများဖြစ်တဲ့ ဗိသုကာ၊ တေးဂီတ၊ အနုပညာ၊ စာပေစတဲ့ ပညာရပ်တွေမှာ အလွန်ထူးချွန်တာကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်-ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြသည်။ သူ၏တင်ပြချက် မှန်ကန်ကြောင်း အများစုက ထောက်ခံကြသည်။ 
right|thumb

ယနေ့ကမ္ဘာတွင် အကျော်ကြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဖြစ်သော အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားသည် ဘယ်သန်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း၊ ပန်ချီဆရာကြီး ပီကာဆို၊ ပန်ချီနှင့် ရုပ်တု အနုပညာရှင်ကြီး လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရေး သုခမိန်၊ စာရေဆရာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင် ဖြစ်သူ ဘင်ဂျာမင် ဖရန်ကလင်၊ အမေရိကန်သမ္မတ ထောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆင်၊ ကမ္ဘာကျော် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် နယ်လ်ဆင်ဒီရောခ်ဖဲလား စသူတို့သည်လည်း ဘယ်သန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ်စစ်ဘုရင် နပိုလီယန် ဘိုနမ်ပတ်၊ ကမ္ဘာကျော် ရုရှားဝတ္ထုရေးဆရာကြီး လီယိုတော်စတွိုင်း၊ ကမ္ဘာကျော် ဒိန်းမတ်ပုံပြင်ဆရာကြီး အန်ဒါဆင်၊ ပန်းချီနှင့် ပန်းပုဆရာကြီး မိုက်ကယ် အန်ဂျလိုတို့သည်လည်း အစွမ်းထက်သော ဘယ်သန်များပင် ဖြစ်သည်။ ချာလီ ချက်ပလင်၊ အဆိုတော် ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဖရင့်စီနာထရာ၊ အမီတာဘဂျမ်း၊ အန်ဂျလီနာ ဂျိုလီ၊ နီကိုးကစ်မန်း၊ အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုရေးဆရာကြီး အိပ်ဂျီဂဲလ် တို့သည်လည်း ဘယ်သန်များဖြစ်ကြသည်။ ဂီတနှင့် အဆိုတော်များအနေဖြင့် ဘီသိုဗင်၊ မိုးဇက်၊ ပေါလ်မက်ကာတနီ၊ အမ်မီနမ်၊ So cene , Justin Bieber စသူတို့သည်လည်း ဘယ်သန်များပင် ဖြစ်သည်။ အားကစားသမားများအနေဖြင့် မိုက်တိုင်စန်၊ ဂျွန်မက်ကင်ရိုး၊ မာတီနာ နာဗာတီလိုဗာ၊ မွန်နီကာဆဲလ် စသူတို့သည်လည်း ဘယ်သန်များ ဖြစ်ကြသည်။ 

ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံးတစ်ဦးဖြစ်သော အလက်ဇန္ဒား-သ-ဂရိတ် (ဘီစီ ၃၅၆-၃၂၃) သည် ဘယ်သန်ပင်ဖြစ်သည်။ သူသည် အသက် ၃၀-အရွယ်မှာပင် ထိုခေတ်ထိုအခါက အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော လက်နက်နိုင်ငံကြီးကို တည်ထောင်အုပ်စိုးနိုင်ခဲ့သည်။ လက်ရုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖြစ်ရုံမက နိုင်ငံပြု သုခမိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ဂရိယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသများနှင့် အာရှတိုက် အတွင်းသို့ ပြန့်နှံ့စေခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်မှနေ၍ ပို့စကတ်များကို ဘယ်လက်ဖြင့်ရေးကာ သူ၏ မိခင်နိုင်ငံဖြစ်သော မက်ဆီဒိုးနီးယား ပြည်သို့ ပေးပို့လေ့ရှိသည်။

မြန်မာပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များအနေဖြင့် ပန်းချီဆရာကြီး ပေါ်ဦးသက်၊ ဒေါက်တာဦးခင်အေး (အငြိမ်းစားပါမောက္ခ)၊ (မောင်ခင်မင်-ဓနုဖြူ)၊ ဦးဝင်းမွန် (တက္ကသိုလ်ဝင်းမွန်)၊ (တွဲဖက်ပါမောက္ခ-ငြိမ်း)၊ ရုပ်ရှင်မင်းသားညွန့်ဝင်း၊ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးခင်သန်းနု၊ မင်္ဂလာမောင်မယ် ပင်တိုင်ပန်းချီဆရာ ပန်းချီကိုဟန်ရွှေတို့သည်လည်း ဘယ်သန်များ ဖြစ်ကြပေသည်။

## ကိုးကား
ကိုကြီး၊ ဗိုလ်ချုပ် (အငြိမ်းစား)

**ဗိုလ်ချုပ်ကိုကြီး** (လေ-၁၀၅၉) သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁)ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် (လေ) သို့စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉-၃-၉၈ မှ ၃-၁၁-၈၅ ရက်နေ့ထိ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ)၏ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီအဖြစ်နှင့် ပြည်သူ့တရားသူကြီးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်ကိုကြီး (ငြိမ်း)သည် အမှတ် (၇၀/ မ) ငွေဝတ်မှုန်ရိပ်သာ၊ ရွှေတောင်ကြား (၁)ရပ်ကွက်၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၌ ၁၉၉၉၊ ဧပြီ (၁၉) တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန် ၌ ဇနီး ဒေါ်တင်တင်ညိုနှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
*(က) (၄၆) နှစ်မြောက် တပ်မတော် (လေ) နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၉၃)၊ စာ-၂၆
*(ခ) ကြေးမုံ (၂၀-၄-၉၉)
တော်ဘုရားလေး(အောင်ဇေ) အမှတ်တရ စာပေဆု

စာရေးဆရာ အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး) အမှတ်တရ စာပေဆုပေးပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။ ကျန်ရစ်သူ ဇနီး ဒေါ်ခင်မေနှင့် သမီး ဒေဝီသန့်စင်တို့က ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

## ၂၀၀၇-ခုနှစ်အတွက်
* ဒေါက်တာသန်းထွန်းရေးသားသည့် “တနေ့တလံ ပုဂံဘယ်ပြေးမလဲ” စာအုပ်နှင့် 

*စာရေးဆရာကိုချစ်၏ ဝတ္တုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်များ ရရှိခဲ့သည်။

## ၂၀၀၈-ခုနှစ်အတွက်
* နှင်းပန်းအိမ်၏ "ရိုးချောင်းဘေးက ကြာ" ဝတ္တုတို ရရှိခဲ့သည်။

## ၂၀၀၉-ခုနှစ်အတွက်
* ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုကို ညိုထွန်းလူ ရရှိခဲ့ပြီး 
မဂ္ဂဇင်းအကောင်းဆုံးဆုကို “ပိတောက်ပွင့်သစ်”မှ ရရှိခဲ့သည်။

## ၂၀၁၂-ခု ဆဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက်
*နိုင်ငံရေး စာပေဆု - လေထီး ဦးအုန်းမောင်၏ (နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကြာသောအခါ) 
*ကဗျာပေါင်းချုပ်ဆု- မောင်အောင်ပွင့်၏ (ငြိမ်းချမ်းရေးညစာ) 
*ဝတ္တုတိုဆု- ညီပုလေး၏ (တတိယမြို့တော်သားရဲ့အလွမ်း)

## ကိုးကား
ချင်းပြည်နယ်နေ့

၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄) ရက် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ချင်းတောင်တန်းသည် ချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းတစ်တိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းပြည်ပ သောင်းကျန်းသူများ နှိမ်နင်းရာတွင်လည်း ချင်းအမျိုးသားတို့သည် အခြားပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားများနည်းတူ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၃) ရက်နေ့မှ စ၍ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယင်းဥပဒေအခန်း၊ (၃၊ ပုဒ်မ ၃၀(ခ) အရ ချင်းဝိသေသတိုင်းကို ချင်းပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ်ကာ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်နယ်တစ်နယ်ဖြစ်လာခဲ့ရာမှာယခင် ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို 'ချင်းပြည်နယ်နေ့' ဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ
ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ
ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်
ဂရိတ်တား​အာရှဆု

## ဂရိတ်တား အာရှဆု
ဂျပန်ခေတ် (၁၉၄၂ ၊ မတ်လ ၈ ရက်မှ ၁၉၄၅ ၊ မေလ ၃ရက်ထိ) ဂျပန်အစိုးရ ဝါဒဖြန့်ဖြူးရေးဌာနက ဂရိတ်တားအာရှသတင်းစာကို ၁၉၄၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ စင်စစ် ယင်းသတင်းစာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ မိုင်နိချီ သတင်းစာတိုက်၏ တိုက်ခွဲဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာဖြစ်သည်။
ထိုဂရိတ်တား အာရှသတင်းစာတိုက်မှ ၁၉၄၃ ခု၊ ဩဂုတ် (၁) ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့က မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးသည့် အထိမ်းအမှတ် စာပေဆုအဖြစ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုနှင့် ကဗျာပြိုင်ပွဲများကျင်းပသည်။ ဦးတည်ရေးသားရန်ပေးထားသော အကြောင်းရပ်ကား မဟာအရှေ့အာရှ အကျိုးတူ ကြီးပွားရေးနယ်ပယ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခန်းကဏ္ဍဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မည်သူမဆို ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သည်။ ချီးမြှင့်သည့်ဆုငွေကို ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုပထမဆုအတွက် ငွေကျပ် (၁၀ဝ) ၊ ဒုတိယဆု နှစ်ဆုစီအတွက် ငွေကျပ်(၅၀) စီ၊ တတိယဆု သုံးဆုစီအတွက် ငွေကျပ် (၃၀) စီနှင့် ကဗျာပထမဆု ကျပ်ငွေ(၅၀) ၊ ဒုတိယဆုနှစ်ဆု ငွေကျပ်(၃၀) စီနှင့် တတိယဆု သုံးဆုစီအတွက် ငွေကျပ် (၁၀) စီဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ၊ နိပွန်(ဂျပန်) မည်သည့်ဘာသာဖြင့်မဆို ပြိုင်ပွဲဝင်ပေးလေသည်။

ယင်းစာပေပြိုင်ပွဲ့၌ စာရေးဆရာ ရွှေပိန်သောင်းရေးသားသော ဗိုလ်အေရှ ဝတ္ထုက ဝတ္ထုပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခု၊ ဇွန်လ (၂၀) ရက်နေ့ထုတ် ဂရိတ်တားအေရှစာပေဆုကို ဒုတိယအကြိမ်ဆုပေးရန် ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ရေးသားမည့် အကြောင်းရင်းမှာ နိပွန်မြန်မာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု တကယ့် အဖြစ်အပျက်ဝတ်ထု ဖြစ်၍ စာလုံးရေ (၁၀ဝ၀) ထက် မများရန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁) ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရသည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သတင်းစာတွင် ထည့်သွင်းနိုင်ရန် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။
ပုသိမ်မြို့မှ ဦးချစ်ဖေ၊ ပြည်မြို့မှ မောင်ခင်မောင်၊ မြေဘုံမြို့မှ မောင်ကျော်ဇံ၊ နိပွန်တပ်သား ဆင်ရှီချီဂိုကူစူနိုကိ၊ ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမ မကျော့တို့က ဆုအသီးသီးရရှိကြသည်။ ယင်းတို့အနက် ဦးချစ်ဖေနှင့် မောင်ခင်မောင်တို့အား မြန်မာနိုင်ငံ နိပွန်တပ်မတော် စစ်သေနာပတိကြီး ကိုယ်တိုင်က ချီးမွမ်းစကားပြောဆို ရေးသားပေးခဲ့သည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
ခင်မောင်၊ ဦး

**ဦးခင်မောင်**ကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ အဖ ဦးဘရှင် ၊အမိ ဒေါ်စိန် တို့ဖြစ်သည်။ ဦးခင်မောင်၏ညီမှာ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာမောင်ခ ဖြစ်သည်။

မော်လမြိုင်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲအောင်သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ပါဠိဘာသာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန် မြို့မတိုင်းရင်းသားကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် ကျောက်တန်းမြို့တွင် ရှေ့နေအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် ဟံသာဝတီခရိုင် အစိုးရရှေ့နေအဖြစ် အမှုထမ်းဆောင်သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေချုပ်ရုံး ၌ အစိုးရရှေ့နေအဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ဦးခင်မောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းအတွက် ' ရဲဘော်မော်ကွန်း ' ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။

ဦးခင်မောင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ၊မေလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
၁။မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း အနှစ်(၆၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် စာစောင် ၊ ၁၉၇၀၊ ဧပြီလ ၊ စာ-၄၉ ။
ကဝိ၊​ ရှင်

## ကဝိ၊ ရှင် (ခရစ် ၁၇၄၈-၁၈၃၄)
ပုပ္ပားမြို့ တောင်လယ်ရွာတွင် မြန်မာနှစ် ၁၁၀၉ခု တပေါင်းလဆုတ် (၅)ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးတုတ်ခဲဖြစ်သည်။
မန်လည်သာသနာအုပ်၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သည်။ ရွှေပြည့်ဝန်လက်ဝဲဝင်းမှူးကိုးကွယ်၍ မြို့အရှေ့တောင်မဲထီတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။ ဒုတိယမဲထီးဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှား၏။ ခရစ်၁၇၉၈ ခုတွင်" မာလာလင်္ကာရဝတ္ထုတော်ကြီး" ကို ပြုစုရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာနှစ် ၁၁၇၉ ခု (ခရစ် ၁၈၃၄) တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
အင်းခွေး

**အင်းခွေး** (Hounds) များသည် အမဲလိုက်ခွေး၊ ငှက်လိုက်ခွေး အမျိုးအစားများထက် ပိုမိုပါးနပ်ကြလေသည်။ ၎င်းတို့၏ ကျစ်လျစ်မာကျောသော ဖွဲ့စည်းမှုတို့ကြောင့် ပြေးလွှားခြင်းနှင့် နောက်ရောင်ခံလိုက်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။ ၎င်းတို့ကို သမင် မြေခွေး ယုန် စသည့် အပြေးကောင်းသော သားကောင်များ လိုက်ရာတွင် အသုံးပြုရန် မွေးမြူကြလေသည်။ အင်းခွေးများသည် ရှေ့မှသွား၍ သားကောင်ကိုလိုက်ပြီး ထောင်ချောက်သဖွယ် ထွက်ပေါက်မရှိအောင် ပိတ်ထားတတ်ကြသည်။ နောက်မှ မြင်းနှင့်လိုက်လာသော မုဆိုးများ ရောက်ရှိလာသည့်တိုင်အောင် သားကောင်ကို ပိတ်ဆို့ထားတတ်ကြလေသည်။ အင်းခွေးများကို နှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲခြားထားလေသည်။ **အမြင်အာရုံကောင်းသော အင်းခွေး**မျိုးနှင့် **အနံ့ခံအာရုံ ကောင်းသော အင်းခွေး**မျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကမ္ဘာ့​ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်စာကြည့်​တိုက်

## ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်
သုတေသနပြုရာတွင် ပိဋကတ်တိုက်ရှိ စာအုပ်စာတမ်းများ၊ပြတိုက်ရှိဗုဒ္ဓအနုပညာပစ္စည်းများဖြင့် အခြေပြုကာ လေ့လာနိုင်စေရန်အတွက် သုတေသနစာကြည့် ပိဋကတ်တိုက်အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စာကြည့်ပိဋကတ်တိုက်နှင့် ပူးတွဲ၍ ရှားပါးသောစာပေနှင့် စာအုပ်စာတမ်းများဌာန၊ သုတေသနပြတိုက်၊ သုတေသနဌာနတို့ကို ပူးတွဲကာ ' ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ' ဟူသော အမည်ဖြင့် အစိုးရက တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ကို သာသနာဦးစီးဌာန သုတေသနနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဌာနခွဲ အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဤစာကြည့်တိုက် ပိဋကတ်တိုက်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအပြင် တိုင်းရင်းသားလုပ်သားပြည်သူများ ယုံကြည်ကိုးကွယ်လျက်ရှိသော မိရိုးဖလာနတ်ကိုးကွယ်မှုဘာသာကို လည်းကောင်း၊ အစ္စလာမ် ဘာသာကိုလည်းကောင်း လေ့လာသုတေသန ပြုစုနိုင်သည်။
သုတေသနစာကြည့်တိုက်တွင် ပုံနှိပ်စာအုပ်များအပြင် ပေ၊ ပုရပိုက်၊ လက်ရေးစာများကိုလည်း စုဆောင်းထားရှိသည်။ ပေ၊ ပုရပိုက်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေသာမက မြန်မာစာပေဆေးကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်း၊ သမိုင်း စသည့် လောကီပညာရပ်များ ပေ၊ ပုရပိုက်၊ ကမ္မဝါ၊ စာချွန်တော်နှင့် မင်ကူးကျောက်စာများကိုလည်း စုဆောင်းထားရှိသည်။ စုဆောင်းရရှိသော ပေများမှ ပုံမနှိပ်ရသေးသော စာမူများနှင့် ပုံနှိပ်ပြီးသော်လည်း ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ကာ ပုံနှိပ်စာအုပ်ဝယ်ယူ၍ မလွယ်ကူသော ပေမူများကိုလည်း လက်ရေးဖြင့်ကူး၍ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်ထားသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပေ၊ ပုရပိုက် နှင့် စာကြည့်တိုက်ကို ပူးပေါင်း၍ သုတေသနစာကြည့်တိုက်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
### (က) သုတေသနစာကြည့်တိုက်ရှိ စာအုပ်စာရင်း
# မြန်မာစာအုပ် ၂၆၂၂၇ အုပ်
# အင်္ဂလိပ်စာအုပ် ၁၇၁၈၆ ။
# အခြားဘာသာစာအုပ် ၂၂၄၉ ။
# မြန်မာမဂ္ဂဇင်း ၂၈၆၆ ။
# အင်္ဂလိပ်မဂ္ဂဇင်း ၁၅၇၅ ။
စုစုပေါင်း ၅၀၁၀၃ ။

### (ခ)ပေ၊ ပုရပိုက်၊ ကမ္မဝါစာ၊ ကျောက်စာ၊ စာချွန်တော် စာရင်း
# ပေစာ ၁၁၇၃၂ ထုတ်
# ပုရပိုက်စာ ၁၂၄၄ ဆူ
# ကမ္မဝါစာ ၁၁၁ ဆူ
# မင်ကူးကျောက်စာ ၁၉၆ ချပ်
စုစုပေါင်း ၁၃၃၀၂

ဤသုတေသနစာကြည့်တိုက်သည် အထူးစာကြည့်တိုက်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ မည်သည့်စာအုပ်ကိုမျှ ပြင်ပသို့ ထုတ်မငှားပါ။ ဌာနဆိုင်ရာများကိုသာ ငှားရမ်းပါသည်။ သာသနာရေးဦးစီးဌာနမှ ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များကို စာကြည့်တိုက်အတွက် အခမဲ့ရရှိသည်။ စာကြည့်တိုက်ကို ဌာနစုမှူးတစ်ဦး၊ စာကြည့်တိုက်မှူးတစ်ဦး၊ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူးလေးဦး နှင့် အခြားဝန်ထမ်းများဖြင့် စီမံကွပ်ကဲလျက် ရှိသည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
၁။ ဒေါက်တာမြတ်မြတ်ထွန်း (Ph.D)၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမော်ကွန်းဝင် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမစာ ဓမ္မသဘင်
ရန်ကုန်၊ သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာန၊ ပကြိမ်၊၂၀ဝ၇ ။ စာ-၂၀၁-၂၀၄
ခင်မောင်အုန်း

**ဦးခင်မောင်အုန်း**ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်စာမေးပွဲကို ရေနံချောင်းမြို့မှ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့၍ တက္ကသိုလ်ပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ကြားသည်။ ၁၉၅၄-၅၅ ခုနှစ် တကသအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇- ၅၈ တွင် တကသ အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ရွေးကောက်ပွဲ တင်မြှောက်ခြင်းခံရ၍ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၅၈-၅၉ တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ၊ဧပြီ (၃)ရက် နေ့တွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများနှင့်အတူ ကိုကိုးကျွန်းသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းခံရသည်။
ဦးခင်မောင်အုန်းသည် အထိန်းအသိမ်းမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ (၆)ကြိမ်မြောက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ်ညီလာခံတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ယခုအခါ စာနယ်ဇင်းများ၌ 'ခင်မောင်အုန်း' အမည်ဖြင့် စာပေဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း

**ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း** (အင်္ဂလိပ်: The Republic of the Union of Myanmar Federation of Chambers of Commerce and Industry၊ အတိုကောက် **UMFCCI**) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သက်တမ်းကြာမြင့်ပြီဖြစ်သော အမြတ်ငွေခွဲဝေခြင်း မပြုရသော ပရဟိတအသင်းကြီး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့်အညီ မြန်မာနှင့် နိုင်ငံတကာကို ဆက်သွယ်အကျိုးဆောင်ပေးနေသော အစိုးရမဟုတ်သည့် စီးပွားရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
အသင်းကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ယခု ရန်ကုန်မြို့ ရွှေဘုံသာလမ်းနေရာတွင် စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်သူဌေးကြီး ဆာဦးသွင် သည် မြန်မာကုန်သည်များအသင်းကို စတင် တည်ထောင်သူ တဦး ဖြစ်သည်။  ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးမောင်မောင်အုန်းခိုင် ဖြစ်ပြီး အသင်းကို 'မြန်မာကုန်သည်များအသင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၆)ရက်နေ့တွင် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၈၉ အရ အသင်းကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသင်းမှတ်ပုံတင်အမှတ်မှာ (၁)ဖြစ်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးယုဆိုင် ဖြစ်သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၆/၉၁ အရ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့သစ် ပြန်လည်ဖွဲ့ရာ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးကိုကိုကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၀)ရက်နေ့တွင် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၂/၉၄ အရ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့သစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာ ဥ က္ကဋ္ဌမှာ ဦးခင်မောင်ရီ ဖြစ်သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ အသင်းချုပ် (UMFCCI) အား စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းကာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု သုံးသပ်ပြီး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၃ ဖြင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

## ဆောင်ရွက်မှုများ 
ပြည်နယ်/ တိုင်းဒေသကြီး၊ နယ်စပ်ဒေသ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်အသင်း(၂၂)ခု၊ လုပ်ငန်းအသင်း(၈) သင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် ပီပြင်စွာအကောင်အထည်ဖော်ရေးအတွက် ပြည်တွင်းပြည်ပ ရင်းနှီးမြှပ်နှံသူများ၊ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများအကြားတွင် ပေါင်းကူးတံတားသဖွယ် အကျိုးဆောင်ပေးနေသည်။ ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းများကို ပင်ရင်းနိုင်ငံ သက်သေခံလက်မှတ်(Country of Origin)ထုတ်ပေးနေသည်။ အသင်းကြီးသည် ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ အသင်းချုပ်ကြီး ပေါ်ထွန်းလာရန် ဦးတည်ထားကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နေသည်။

ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် သွင်းကုန်ထုတ်ကုန် လိုင်စင်လျှောက်ထားသောအခါ ကုန်သည်ကြီးများအသင်းဝင်လက်မှတ် လိုအပ်သော သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းများ မဖြစ်မနေ ဝင်ရောက်ရန် လိုအပ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၂)ရက်နေ့အထိ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ကုမ္ပဏီအသင်းဝင် ဦးရေပေါင်း (၂၅၃၈) ရှိသည်။ ယခင်က အသင်းဌာနချုပ်တည်ရာကို အမှတ်ရ၄/၈၆၊ ဗိုလ်ဆွန်ပက်လမ်း ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာမှ (၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် )နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကုန်သည်လမ်း အမှတ်(၄၀ဝ) သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထို့နောက် ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော်မြို့နယ် မင်းရဲကျော်စွာလမ်း အမှတ် (၂၉)သို့ ပြောင်းရွေ့ထားသည်။ အသင်းချုပ်၏ ၂၀ဝ၉-၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဝင်းမြင့် (ရွှေနဂါးမင်းကုမ္ပဏီ)နှင့် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ ဒေါက်တာမောင်မောင်လေး(နီလေးနိုင်ကုမ္ပဏီလီမိတက်) တို့ဖြစ်ပြီး ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း(၄၀)ဦး ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
စောကြာဒိုး

**ဦးစောကြာဒိုး**အား ၁၉၀၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြောင်းမြမြို့၌ အဘ မန်းကြာဒိုး (ကျောင်းဆရာ) နှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းပွင့်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က မြောင်းမြမြို့နှင့် ပုသိမ်မြို့ရှိ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ကျောင်းထွက်လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲ ၉ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၂၄ ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်ထဲစတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မေမြို့(ယခု ပြင်ဦးလွင်မြို့) ၌ သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့ပြီး မလေးနိုင်ငံ တိုင်ပင်(Taiping) မြို့ရှိ (2nd Burma Rifle ) တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင် ယင်းတပ်၌ ဒုတပ်ကြပ်၊ တပ်ကြပ်၊ တပ်ကြပ်ကြီး၊ ဂျမဒါ အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ်၌ ဆင်းဟတ် ( Sandhyrst ) အင်္ဂလန်ဘုရင် စစ်တက္ကသိုလ်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် King’s Commission ရရှိခဲ့သည်။ သီးသန့်ဖွဲ့ထားသော အိန္ဒိယစစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ( Military Police) တွင် ဒုတပ်မှူး (ဗိုလ်ကြီး) အဆင့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘီအိုင်အေနှင့် ဂျပန်တပ်များ မြန်မာပြည်သို့ မဝင်ရောက်မီအချိန် ၁၉၃၉ ခုတွင် Burma Military Police နှင့် Civil Police ပူးပေါင်းပြီး 7th Burma Rifle Police Beatalion ဟူ၍ ဖွဲ့ခဲ့ရာ ထိုတပ်တွင် ဒုတပ်မှူး (ဗိုလ်မှူး) အဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ အင်္ဂလိပ်များ ထွက်ပြေး ဆုတ်ခွာသွားကြသည့်အခါ အင်္ဂလိပ်တပ်များနှင့် လိုက်ပါသွားခြင်းမပြုဘဲ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရစ်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်) တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဂျပန်တော်လှန်ရေး တွင် တိုင်းအမှတ် (၃) စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ်တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခု၊ မတ်လ တော်လှန်ရေး စတင်မည့် နေ့ရက် မတိုင်မီ ဝါးခယ်မမြို့တွင် ဂျပန် ကင်ပေတိုင်တို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ယင်းတို့တပ်များ ဆုတ်ခွာရာတွင် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးမှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။

စစ်ကြီး ပြီး၍ အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ မေမြို့ (ယခုပြင်ဦးလွင်မြို့) ၌ ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အဂင်လိပ် စစ်တပ် ( Burma Regimental Centre ) တွင် ဒုတပ်ရင်းမှူး (ဒုဗိုလ်မှူးကြီး) အဆင့်ဖြင့် ပြန်လည်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ဖြင့် ၁၉၄၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလ အထိ တောင်ပိုင်း တိုင်းမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း ၊ ၁၉၄၈ ခု၊ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လ အထိ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် မှ မဟာသီရိသုဓမ်မ ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှ စ၍ ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်တာဝန်ကို ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၉၉ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက် ၊ မွန်းလွဲ ၂:၃၅ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ အင်းယားလမ်း၊ အိမ်အမှတ် ၁၈/စီ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ၁၄-၁-၉၉ နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ အချိန်တွင် ယုဒဿန်ဗိမာန်တော် (တက်ကသိုလ်နယ်မြေ) ၌ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ပြီး စော်ဘွားကြီးကုန်း ခရစ်ယာန် သုဿန်၌ ပို့ဆောင်သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းရင်နှင့် သားနေထိပ်ဒိုး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ 

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
ဖော်ယူးခါး

**ဦးဖော်ယူးခါး** (၁၉၁၄–၁၉၈၇) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံဂုဏ်ရည် ပထမအဆင့်ရ တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးဖော်ယူးခါးကို မိုးမောက်မြို့နယ် စိန်လုံမြို့အနီး ယောယုန်ရွာ၌ အဖ ဦးယူးခါး၊ အမိ ဒေါ်လဘန်ပရီတို့က ၁၉၁၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ( ၁၄ ) ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။

အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ဆဋ္ဌမတန်းအောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ ဘီအမ်ပီတပ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဘီအက်ဖ်အက်ဖ်တပ် အပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းရာ ဗိုလ်ကြီး အဆင့် အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်း သန်လျင်၌ အက်ဖ်အက်ဖ် ( ၇ ) စစ်ကြောင်းဖြင့် ဂျပန်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်တပ်များနှင့် အတူ ရိန်းဂျားတပ်တွင် ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်မြို့ စစ်ရဲတပ်တွင် တပ်ရင်းမှူး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော် အမှတ် ( ၄ ) ကချင် သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဦးဖော်ယူးခါးသည် နဂါးနိုင်ငံ၊ ဘုရင့်နောင်၊ ရန်ကြီးအောင်၊ စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးများတွင် ခွဲမှူး ဦးစီးတာဝန်၊ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေး လုံခြုံရေး အရာရှိ၊ စစ်ဘက်ဥပဒေ အရာရှိ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဦးဖော်ယူးခါးသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ( ၁ ) မှ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ စ၍ ကချင်ပြည်နယ် ပြည်သူ့ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဦးဖော်ယူးခါးသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေး တာဝန်များမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ဦးဖော်ယူးခါးသည် တပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းနေစဉ် ကာလအတွင်း စစ်မှုထမ်းခြင်း နှင့် သက်ဆိုင်သည့် တံဆိပ်များ ဖြစ်သော လွတ်လပ်ရေး တံဆိပ်၊ နိုင်ငံတော် အမှုထမ်းတံဆိပ်၊ ပြည်ပရန်နှိမ် တံဆိပ်၊ ပြည်သူ့စစ်တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ် စသည်တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ဦးဖော်ယူးခါးအား နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ရ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဟောင်း ဦးဖော်ယူးခါးသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ( ၁၂ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခေါ်ဒွဲ နှင့် သားငါးယောက် ၊သမီးငါးယောက် ကျန်ရစ်သည်။ 

## ကိုးကား
စော်ဘွားကြီးကုန်း

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အင်းစိန်မြို့နယ်အတွင်းရှိ ပြည်လမ်း၊ လမ်းသစ်လမ်းနှင့် အင်းစိန်ဘူတာရုံလမ်းတို့ ဆုံရာတစ်ဝိုက်ကို **စော်ဘွားကြီးကုန်း**ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ စော်ဘွားကြီးကုန်းသည် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ကို ဝန်းရံနေသည့် ကုန်း ၉၉ ကုန်း ၌ အပါအဝင် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြ၏။ အင်းဝမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်သူ သတိုးမင်းဖျား လက်ထက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွားမောင်နှမ သုံးဦးတို့သည် စော်ဘွားကြီးကုန်း၏ တောင်ဘက်၌ ဟော်နန်းဆောက်လုပ် နေထိုင်သည်။ ယခု မင်္ဂလာဒုံလေယာဉ်ကွင်းနေရာသည် သီရိကဉ္စန နှင့် ကျမိုင်းသီဟရာဇာတို့၏ ဟော်နန်းနေရာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်လွန်များတွင် ဆေးဝင်္ကဘာဆရာတော်သည် စော်ဘွားကြီးကုန်း အရပ်သို့ ကြွရောက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်စဉ် ဘိုးတော်စော်ဘွားကြီးက များစွာ အကူအညီပေးခဲ့သည် ဆို၏။ ယခုအခါ စော်ဘွားကြီး ဝိဇ္ဇာဘိုးတော် စံနန်းမှာ ဆေးဝင်္ကဘာဘုရားဝင်း အတွင်း၌ တည်ရှိလေသည်။

အင်းစိန်မြို့နယ် အတွင်း ကုန်းကြီး ၉ ကုန်း (တောင်သူကုန်း၊ ရှမ်းကုန်း၊ ဇီးအုံ့ကုန်း၊ နံ့သာကုန်း၊ ပိန္နဲကုန်း၊ ဈေးကုန်း၊ဘိုကုန်း၊ဒညင်းကုန်း၊စော်ဘွားကြီးကုန်း) တွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မဟာသမယ အခါ​တော်​နေ့​ပွဲ

ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် နယုန်လပြည့်နေ့၌ လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား မဟာသမယ သုတ်တော်ကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဟောတော်မူသည်ကို အစွဲပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့တွင် မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲကို ဆင်ယင်ကျင်းပကြသည်။ မဟာသမယ သုတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်း ပြုကြသည်။

မဟာသမယသုတ်တော်ကို ဘုရားရှင်သည် ကပ္ပိလဝတ်ပြည်အနီး မဟာဝုန်တောကြီးတွင် သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက် ဟောတော်မူသည်။ ထိုအချိန်တွင် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်လာကြသော သာကီဝင်မင်းသား ရဟန္တာ ၅၀ဝ-တို့သည်လည်း အတူရှိနေသည်။ ဘုရားရှင်နှင့် ထိုရဟန္တာများကို ဖူးမြော်လိုကြသဖြင့် နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ အသုရာ၊ နဂါး၊ ဂဠုန် တို့သည် မဟာဝုန်တောကြီးသို့ အုပ်စုလိုက် အုပ်စုလိုက် စုရုံးရောက်ရှိ လာကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ လူနတ်ဗြဟ္မာ စသည်တို့ စုရုံးရောက်လာကြသော အခါကာလကို မဟာသမယ-ဟု ခေါ်သည်။

ထိုသို့ နတ်ဗြဟ္မာစုံညီ ရောက်ရှိလာကြသည်ကို ဘုရားရှင်က နှစ်လိုစွာဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်နာမအမျိုးမျိုးကို ထုတ်ဖော်မြွက်ကြား နှုတ်ခွန်းဆက်၍ ဟောကြားတော်မူသော စကားတော်များကို မဟာသမယသုတ်-ဟုခေါ်သည်။

ဤမဟာသမယသုတ်တွင် နတ်ဗြဟ္မာအသီးသီးတို့သည် မိမိတို့၏ အမည်နာမများ ပါရှိသဖြင့် အလွန်ကျေနပ်ကြသည်။ ထိုသုတ်တော်ကို အကြိမ်ကြိမ် နာကြားလိုကြသည်။ မဟာသမယသုတ်သည် နတ်ဗြဟ္မာများ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော သုတ်တော်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဤမဟာသမယသုတ်ကို အစဉ်အမြဲ ရွတ်ဖတ်နေပါက နတ်များ၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိနိုင်ကြသည်။ အိမ်သစ်၊ တိုက်သစ်၊ နေရာသစ်တို့၌ မင်္ဂလာယူလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤမဟာသမယသုတ်ကို ရွတ်ဆိုဖတ်ကြားသင့်ကြောင်း အဋ္ဌကထာဆရာက ပြဆိုထားပေသည်။

ဤကား နယုန်လ၏ လေးစားမြတ်နိုးဖွယ် ထူးခြားသော အကြောင်းအချက်များပင် ဖြစ်ပေသည်။ 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*မဟာသမယနေ့
*မဟာသမယသုတ်

## ကိုးကား
ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)

**ကိုပညာ (အမရပူရ)** သည် အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဘ ဦးသိန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးရွှေတို့မှ အမရပူရမြို့၊ တောင်ကြီးရပ်ကွက် အရှေ့ဆင်တိုင်ရပ်(အရှေ့ဆင်ပျံရပ်)တွင် မြန်မာနှစ် ၁၂၉၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၁၀)ရက် (၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်) ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် မောင်မြသောင်း ဖြစ်သည်။  ၁၉၄၀-ခုနှစ်၊ ခြောက်နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်သမန်အင်းစောင်း တောင်လေးလုံးကျောင်းသို့ ရောက်ရှိ၍ စာပေပညာသင်သည်။ ၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေ ပြုသည်။ (၁၆)နှစ်သားအရွယ်တွင် အမရပူရမြို့ အမာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကြီး ( အရှင်ဇနကာဘိဝံသ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ထံတွင် စာပေပရိယတ်များ သင်ကြား၍ 'ဓမ္မာစရိယ' အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်ခန့်က စုံထောက်ဝတ္ထု မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်၊ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ရေးသား၍ စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်မြဝတီမဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၉၉) တွင် *တောင်သမန်၏နံနက်ခင်း* ကဗျာပါရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်း ၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ကိုပညာ (အမရပူရ) အမည်ဖြင့် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းတွင် စတင် ကလောင်သွင်း၍ မန္တလေးမြို့ ဟံသာဝတီသတင်းစာနှင့် အခြားမဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅၈-၆၇ တွင် ဗိုလ်မှူးဘသောင်း (မောင်သုတ) ၊ မန္တလေးမြို့အနောက် ခင်မကန်ကျောက်ဆောက်ကျောင်း ဆရာတော် အရှင်ဝါယမ ၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာ ဦးမောင်မောင်တင်(မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း သမိုင်း ပါမောက္ခအဖွဲ့များနှင့်တွေ့ဆုံ၍ တိမ်မြုပ်ရှားပါးနေသော မြန်မာစာပေနှင့် သမိုင်းစာပေများကို ဖော်ထုတ် လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် *တောင်သမန်ဝန်းကျင် သမိုင်းဝင်နေရာများ* စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (သုတပဒေသာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ အရှင် ပညာဇောတ ဖြစ်သည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
ကဏ္ဍ:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သူရ

**သူရ** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ
*  ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်) မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ လူရွှင်တော်၊ သရုပ်ဆောင်နှင့် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ သူ၏ အငယ်အမည်မှာ **သူရ** (၁၉၆၁ဖွား)
* ထွန်းတင်၊ သူရ
* ချစ်ပို၊ မ၊ သူရ
ရန်အောင်

*ရန်အောင်(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
*ရန်အောင် (စာရေးဆရာ)
ကြောင်ကျွန်း

## ကြောင်ကျွန်း (Tashirojima)
ဂျပန်နိုင်ငံရှိ Tashirojima အမည်ရသည့် ကျွန်းတစ်ကျွန်းကို ကြောင်ကျွန်းဟု ခေါ်သည်။ ကြောင်ကျွန်းဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ လူဦးရေထက် ကြောင်ဦးရေက ပိုမို များပြားနေ၍ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ ကျွန်းငယ် ဖြစ်ပြီး အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၁.၂၁ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပါသည်။ 
ကျွန်းတွင် နေထိုင်သည့် လူဦးရေသည် ၁၀ဝ တိတိသာ ရှိပြီး ၁၉၅၀ ကျော်နောင်းပိုင်း လူဦးရေ ၁၀ဝ၀ ကျော်မှနေ ကျလာခြင်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ တစ်ဝက်သည် အသက် ၆၀ကျော် လူအိုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့ကြီးများတွင် သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ များသောကြောင့် လူဦးရေ နည်းသွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ကျန်ရှိသူများမှာ တံငါလုပ်ငန်း၊ တည်းခိုခန်းနှင့် စားသောက်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အသက်ကြီး အဘိုးအဘွားများ အနေနှင့် ရှေးယခင် ကတည်းက ကြောင်များကို မွေးမြူ လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် အကောင် အရေအတွက် သိသိသာသာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်  ကျွန်းကို ကြောင်ကျွန်းဟု ပြောစမတ်ပြုကာ နာမည်ကြီးလာပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ အတွက် သွားရောက် လည်ပတ်စရာ နေရာများထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ထိုကျွန်းသည် လည်ပတ်သူများနှင့်  ပြန်လည် စည်ကားလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။
## ကိုးကား
ဂျွန်ဗင်ဆင် အက်တာနာဆော့ဖ်

## ဂျွန်ဗင်ဆင် အက်တာနာဆော့ဖ်
တီထွင်သူ၊ သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျွန်ဗင်ဆင် အက်တာနာဆော့ဖ်ကို နယူးယောက်မြို့တွင် ၁၉၀၃-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၄)ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဂျွန်အက်တာနာဆော့ဖ်နှင့် အိုင်ဗာလူစီနာပါဒီ တို့ဖြစ်သည်။ 
## ထူးချွန်
ဂျွန်ဗင်ဆင်သည် ငယ်စဉ်တောင်ကျေး ကလေးဘဝကပင် သင်္ချာကို အထူးစိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သူ၏မိသားစုသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ အိုးချီကိုရာသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ဂျွန်ဗင်ဆင်သည် မာလ်ဘာရီ အထက်တန်းကျောင်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်သည်။ သိပ္ပံနှင့် သင်္ချာတွင် ထူးချွန်သည်။ ၁၉၂၁-ခုနှစ်တွင် ဖလော်ရီဒါ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး ၁၉၂၅-ခုတွင် ဘီအက်စီ (လျှပ်စစ်အင်္ဂျင်နီယာ) ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် အိုင်အိုဝါကောလိပ်မှ မဟာသိပ္ပံ(သင်္ချာ) ဘွဲ့ရသည်။ ဘွဲ့ရပြီး ရက်အနည်းငယ် အကြာတွင် လူရာမီးနှင့် လက်ထပ်သည်။

## စူးစမ်းလေ့လာ
မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ရပြီးသည့်နောက် ဂျွန်ဗင်ဆင်သည် ၁၉၃၀-ပြည့်နှစ်တွင် ဝစ္စကွန်ဆင် တက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိသည်။ ထို့နောက် အိုင်အိုဝါကောလိပ်သို့ ပြန်လာပြီး သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒဌာန လက်ထောက်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခံရပြီးနောက် ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းကို စတင်စိတ်ဝင်စားလာပြီး စူးစမ်းလေ့လာသည်။ 

, Iowa State University]]

## တည်ဆောက်
ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် အီလက်ထရွန်နစ်ပညာတို့ကို ကွန်ပျူတာအတွက် ဆက်သွယ်ရေးနည်းလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ထူးချွန်သည့် လျှပ်စစ်အင်္ဂျင်နီယာ ကလစ်ဖို့ဘာရီကိုလည်း သူ့လက်ထောက်အဖြစ် ရရှိလိုက်သည်။ ကလစ်ဖို့သည် ဘွဲ့ရကျောင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်၏။ သို့ဖြင့် ၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင်  ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင် နှင့် သူ့၏လက်ထောက် ကလစ်ဖို့ဘာရီတို့က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး  အီလက်ထရွန်နစ် ဒီဂျက်တယ်ကွန်ပျူတာကို တည်ဆောက်လိုက်သည်။

ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင်သည် ပါမောက္ခအဖြစ် အိုက်အိုဝါပြည်နယ်ကောလိပ်၊ ဝစ္စကွန်ဆင်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ အမေရိကန် ရေတပ်လက်နက် စမ်းသပ်ရုံနှင့် အမေရိကန် ကြည်းတပ် စစ်မြေပြင်တပ်များတွင် အသံတုံ့တင်မှု လေ့လာရေးဌာန၊ စတီးဝပ်ဝါနာ ကော်ပိုရေးရှင်းတို့တွင် အတိုင်ပင်ခံ၊ တာဝန်ခံ စသည့် တာဝန်များကိုလည်း တစ်ဖက်က ထမ်းဆောင်သည်။ ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင်သည် မေရီလင်းပြည်နယ်၊ မွန်ရှိဗီးယားရှိ ၎င်း၏နေအိမ်တွင် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၅)ရက်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ဖန်တီး
မည်သည့် သိပ္ပံနယ်ပယ်တွင်မဆို အနာဂတ်ကို ဖန်တီးမည့် အမြင်ရှိသော ထူးချွန်ပါရမီရှင် လိုအပ်သည်။ ဤကွက်လပ်ကို ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင်က လက်တွေ့ဖြည့်ခဲ့သည်။ သူတီထွင်ခဲ့သည့် ကွန်ပျူတာသည် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် လူတိုင်းနှင့် ဆိုင်သလိုဖြစ်သည်။ ဘဏ်များ၊ စာသင်ကျောင်းများ၊ လေယာဉ်များ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ အာကာသလွန်းပျံယာဉ်များနှင့် ဂြိုဟ်တုပါမကျန် နေရာတိုင်းတွင် ကွန်ပျူတာမပါလျှင် မပြီးတော့။

## အထောက်အကူဖြစ်
နှစ် ၂၀ အတွင်း သူတီထွင်ခဲ့သည့် ကွန်ပျူတာက ဤမျှ ခေတ်စားလိမ့်မည်ဟု ဒေါက်တာဂျွန်ဗင်ဆင် တွေးမိခဲ့မည် မဟုတ်ပေ။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ သူ၏တီထွင်မှုမှာ မျက်မှောက်လူသားတို့ အတွက် များစွာ အထောက်အကူဖြစ်၍ နေပေသည်။ 

## ကိုးကား
ဒီဃနိကာယ်

ဒီဃသည် ရှည်သောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဒီဃနိကာယသည် ရှည်လျားသော သုတ် (၃၄)သုတ်ကို စုပေါင်းထားသော နိကာယ်ဖြစ်၏။ ဒီဃနိကာယ၌ အစုဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သော ဝဂ္ဂအားဖြစ် သုံးဝဂ်ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ပါထိကဝဂ္ဂ ဟူ၍  ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် သုတ်သုံးကျမ်းဟူ၍လည်း ထင်ရှားသည်။ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂတွင် ၁၃ သုတ်၊ မဟာဝဂ္ဂတွင် ၁၀ သုတ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂတွင် ၁၁ သုတ် ပါဝင်သည်။ ဒီဃနိကာယကျမ်းတွင် ဒိဋ္ဌိ (၆၂)ပါး၊ ဘုရားရှင်နှင့် စင်ပြိုင်ဝါဒ ထူထောင်ခဲ့ကြေသာ တိတ္ထိဂိုဏ်းဆရာကြီး (၆)ဦးတို့၏ ဝါဒရေးရာနှင့် ရဟန်းဖြစ်ခြင်းအကျိုးတရားများ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံခန်းနှင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မမူမီအခြေအနေများ၊ ကမ္ဘာဖြစ်ပုံပျက်ပုံ အယူအဆများ၊ အိမ်ရာတည်ထောင်ထားသော လောကီလူသားများအတွက် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး လူ့ကျင့်ဝတ်တရားများ ပါဝင်သည်။ ထင်ရှားသော သတိပဋ္ဌာန်သုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်တွင် ပါဝင်သည်။ 
## အစုများ ခွဲခြားပုံ 
ဒီဃနိကာယ (ရှည်လျားသော ဒေသနာများ အစု)၌ သုံးစုထပ်၍ ခွဲပြန်လေသည်။ ဤသုံးစုကို **ဝဂ္ဂ** ဟုခေါ်သည်။ ဝဂ္ဂဟူသော ပါဠိစကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ **အစု** ဟုပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာအခေါ်အားဖြင့် ဝဂ် ဟုခေါ်သည်။ 

ထို ဝဂ္ဂ သုံးခု သို့ သုံး ကျမ်းတို့မှာ 
# သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိတော် (သီလက္ခန္ဓဝဂ်) (ဒေသနာ ၁၃ ပုဒ်)
# မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိတော် (မဟာဝဂ်) (ဒေသနာ ၁၀ ပုဒ်)
# ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိတော် (ပါထိယျဝဂ်) (ဒေသနာ ၁၁ ပုဒ်) တို့ ဖြစ်သည်။
## သီလက္ခန္ဓဝဂ်
*(၁) ဗြဟ္မဇာလသုတ်
*(၂) သာမညဖလသုတ်
*(၃) အမ္ဗဋ္ဌသုတ်
*(၄) သောဏဒဏ္ဍသုတ်
*(၅) ကူဋဒန္တသုတ်
*(၆) မဟာလိသုတ်
*(၇) ဇာလိယသုတ်
*(၈) မဟာသီဟနာဒသုတ်
*(၉) ပေါဋ္ဌပါဒသုတ်
*(၁၀) သုဘသုတ်
*(၁၁) ‌ကေဝဋ္ဋသုတ်
*(၁၂) လောဟိစ္စသုတ်
*(၁၃) တေဝိဇ္ဇသုတ်
## မဟာဝဂ်
*(၁) မဟာပဒါနသုတ်
*(၂) မဟာနိဒါနသုတ်
*(၃) မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်
*(၄) မဟာသုဒဿနသုတ်
*(၅) ဇနဝသဘသုတ်
*(၆) မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ်
*(၇) မဟာသမယသုတ်
*(၈) သက္ကပဉှသုတ်
*(၉) မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်
*(၁၀) ပါယာသိသုတ်
## ပါထိကဝဂ်
*(၁) ပါထိကသုတ်
*(၂) ဥဒုမ္ဗရိကသုတ်
*(၃) စက္ကဝတ္တိသုတ်
*(၄) အဂ္ဂညသုတ်
*(၅) သမ္ပသာဒနိယသုတ်
*(၆) ပါသာဒိကသုတ်
*(၇) လက္ခဏသုတ်
*(၈) သိင်္ဂါလသုတ်
*(၉) အာဋာနာဋိယသုတ်
*(၁၀) သင်္ဂီတိသုတ်
*(၁၁) ဒသုတ္တရသုတ်

## ကိုးကား 
*
အရူး

## အရူး (၈)မျိုး
# ကာမဝိတက် ရုပ်ပျက်အောင် ကြံလွန်ဖောက်ပြန် မှတ်ရန် ကာမရူး။
# ဒေါသအမျက် ရုပ်ပျက်စေငြားလွန်ဆိုးဝါး မှတ်သား ဒေါသရူး။
# တစ်ပါးသူကို ကြည်ဖြူကင်းလျက်ကိုယ့်ရုပ်ပျက်အောင် လွန်တတ်မာနထောင်တာက မှတ်ကြ မာနရူး။
# အယူမှားဘက် ကြံဝိတက်ဖြင့်စွဲချက်လွန်နာ ထိုသူမှာ မှတ်ပါ ဒိဋ္ဌိ ရူး။
# သေရည်သေရက် ရုပ်ဆင်းပျက်အောင်အရှက်မရှိ သောက်စားဘိ မှတ်သိ သူရာရူး။
# စည်းစိမ်ယွင်းပျက် ဆွေမျိုးပျက်၍ရုပ်ပျက်အောင်ပေ အပူပွေ မှတ်လေ ဗျသနရူး။
# ဘီလူးစုန်း-နတ် ဖမ်းစားအပ်၍ အမှတ်သတိလွတ်ကင်းဘိလျက် ရုပ်ဆင်းပျက် မှတ်ချက် ယက္ခရူး။
# သည်းခြေပျက်၍ ရုပ်ပျက်အောင်ပေအကြံပွေ မှတ်လေ သည်းခြေရူး။ အရူးပျောက်ချင် ဘုရားရှင်၏ မဂ္ဂင်ဆေးမြတ်သောက်သုံးအပ် မှတ်ကြပါလေဦး။ 
## ကိုးကား
နိုင်ငံတကာလူငယ်များနေ့

ကုလသမဂ္ဂ က ၁၉၉၉-ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ရက်နေ့ကို နိုင်ငံတကာလူငယ်များနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြား သံရုံးများ

အောက်ပါတို့မှာ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ သံတမန်မစ်ရှင်များ (သံရုံးများ) ဖြစ်ကြသည်။ သံရုံးအများစုမှာ မြို့တော်ဟောင်း ရန်ကုန်မြို့၌ရှိကြသည်။ အချို့နိုင်ငံများသည် သံရုံးမရှိသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများ၏ သံအမတ်များက ပူးတွဲတာဝန်ယူကြရသည်။

## ရန်ကုန်မြို့ရှိ သံရုံးများ
# 
#
#
#
#
#
#
#
# 
# 
# 
#
# 
# 
#
# 
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
# 
#

## ရန်ကုန်မြို့ရှိ အခြားရုံးများ
#
# (ထိုင်ပေစီးပွားရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုရုံး)

## ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများ
### မန္တလေးမြို့
#
#

### စစ်တွေ
#
#

## ပြည်ပရှိ သံရုံးများ
အများစုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ သံရုံးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကို ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ ကွင်းအတွင်း၌ မြို့အမည်ကို ယှဉ်တွဲဖော်ပြထားလျှင် ထိုမြို့ရှိ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ သံရုံးက မြန်မာနိုင်ငံအတွက်ပါ ပူးတွဲတာဝန်ဖြစ်သည်။ ကွင်းဖြင့် ယှဉ်တွဲဖော်ပြထားခြင်းမရှိလျှင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘ​န်ကောက်မြို့ရှိ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ သံရုံးက တာဝန်ယူခြင်းဖြစ်သည်။

# (ဟနွိုင်း)
# (ပေကျင်း)
# (ဟနွိုင်း)
#
#
# (ကွာလာလမ်ပူ)
#
# (ဟနွိုင်း)
# 
# (တိုကျို)
# 
# (ဟနွိုင်း)
# 
#
# (ကွာလာလမ်ပူ)
# 
# (နယူးဒေလီ)
#
#
# (ကွာလာလမ်ပူ)
# (နယူးဒေလီ)
# (ဆိုးလ်)
#
# (နယူးဒေလီမြို့)
#  (ကွာလာလမ်ပူ)
# (ကွာလာလမ်ပူ)
# 
# 
#
#
#
# (ဂျကာတာ)
#
#
# (နယူးဒေလီ)
#
#  (နယူးဒေလီ)
# (နယူးဒေလီမြို့)
# (တိုကျို)
# (စင်္ကာပူ)
# 
# 
#
#  
# (ဟနွိုင်း)
# (ဟနွိုင်း)
#
#
#
# (ပေကျင်း)
# 
# 
#
# (ပေကျင်း)
#
# (နယူးဒေလီမြို့)
# (နယူးဒေလီမြို့) 
# (စင်္ကာပူ)
# 
# (ဟနွိုင်း)
# (နယူးဒေလီမြို့)

## ယခင်သံရုံးများ 
*  (ရန်ကုန်)

## ဆက်စပ်ဖတ်ရန်
* မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်မစ်ရှင်များ စာရင်း

## ကိုးကား
စစ်သူကြီး သံကိုးမောင်း

**စစ်သူကြီး သံကိုးမောင်း** ဟူသော ဝေါဟာရကို တတိယဓညဝတီခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ သံကိုးမောင်းသည် ရခိုင်ဘုရင်မင်းမြတ် စန္ဒသူရိယနှင့် အဖိုးတူညီအစ်ကိုများဖြစ်ကြသည်။ သံကိုးမောင်းတို့တွင် ညီအစ်ကို သုံးယောက်ရှိပြီး ညီနှစ်ယောက်မှာ သံဘောတူနှင့်သံခဲ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဖခင်မှာ သေနကုမ္မာဖြစ်၍ ဥဂ္ဂရီအရပ်တွင် ဘုရင့်အမှုတော်ထမ်းနေသူဖြစ်သည်။ သားသုံးယောက် အရွယ်ရောက်ချိန်တွင် သူတို့၏ဖခင်မှာ ကွယ်လွန်သွားလေသည်။ ရခိုင်ဘုရင်တို့သည် လောင်းလှေများကို စစ်အင်္ဂါအနေဖြင့် ရေလမ်းခရီးစစ်ကြောင်းများတွင် တိုက်လှေအဖြစ်အသုံးပြု ခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်ဘုရင်တို့၏ လောင်းလှေအသုံးပြု ပုံများဆိုင်ရာကို တတိယဓညဝတီခေတ် စန္ဒသူရိယမင်းလက်ထက်တွင် သံကိုးမောင်းညီအစ်ကို သုံးယောက်အကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်ရေးသားထားသည်ကိုတွေ့ရလေသည်။

တစ်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းကြီးသည် သံဘောတူနှင့်သံခဲတို့ကို ရေတပ်ဗိုလ်မှူးများအဖြစ်ခန့်အပ်လျှက် တိုက်လောင်းလှေ(၁၀၀၀)ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကံသာစား ‘အောင်ဇီဝင်း’ကို တိုက်လောင်းလှေ(၃၀၀)ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စုစုပေါင်း တိုက်လောင်းလှေ(၁၃၀၀)ဖြင့် သက်မင်း၏ အန္တရာယ်ကို နှိမ်နှင်းစေခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်က အစ်ကိုကြီး သံကိုးမောင်းမှာ ကံသာချောင်း (ယခု စစ်တကောင်းနယ်) သို့ရောက်ရှိနေရာ ညီအစ်ကိုများစုစည်းလျှက် စစ်သည်ပေါင်း (၆၀၀၀)ဖြင့် သက်မင်း၏ စစ်သည်တော်များကို ဖြို ခွင်းရာ အောင်မြင်လေသည်။ စစ်ပွဲကြီးအောင်မြင်သဖြင့် စန္ဒာသူရိယဘုရင်သည် သံကိုးမောင်းအား တိုက်လောင်းလှေများကို ဦးစီးရသူ စစ်ဦးစီး(စစ်သူကြီး) အဖြစ်ရာထူးတိုး ခန့်အပ်မြှောက်စားလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ စစ်သူကြီးသံကိုးမောင်း ဟုထင်ရှားလာလေသည်။ ‘သံကိုးမောင်း’ တိုက်လောင်းလှေကြီးများဖြင့် စစ်စခန်းချနေထိုင်ရာဖြစ်ခဲ့သော ပလက်ဝမြို့ ကျီးကန်းတောင်ခြေရင်းအနီးရှိကျောက်ကို ယခုထက်တိုင် ‘သံကိုးမောင်းကျောက်’ဟု သမိုင်းတွင်ခေါ်ဝေါ်လျက် ရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။

ဤဖြစ်ရပ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သောနှစ်ပေါင်း (၂၅၆၀) ကျော်ခန့်က ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ ရခိုင်တို့၏ ဖြစ်ရပ်မှန်ပင်ဖြစ်စေ၊ ဒဏ္ဍာရီပင်ဖြစ်စေ သံကိုးမောင်းဟူသော သတ္တိ ဗျတ္တိ နှင့်ပြည့်စုံသော အားကောင်းမောင်းသန် ရခိုင်အမျိုးသားတစ်ဦးကား သမိုင်းမှာ အမှန်ပင်ပေါ်ထွန်းခဲ့ပေသည်။ သူသည် သူ၏အောင်မြင်မှု အတွက် ဝမ်းသာအားရဖြစ်လျက် ရခိုင်ရိုးရာထုံးစံအတိုင်း ‘ကျင်ကွင်း’ ဟန်ပျော်မြူးနေသည်ကို တွေ့ရသည်။

(စကားချပ်။  ။ ရွှေတိဂုံ စေတီတော် အရှေ့ဘက်မုခ် အလယ်ပစ္စယံ ကားလမ်းမအောက် ပိဋကတ်တိုက် တစ်ခု၏ မုခ်ဝတွင်လည်း နှောင်းလူတို့ ပြုလုပ်ထားသော သံကိုးမောင်းအရုပ်နှင့် နီးပါးလောက်တူသည့် အင်္ဂတေရုပ်တုနှစ်ခု ထုလုပ်ထားသည်မှာ သံကိုးမောင်းနှင့် တစ်ခုခုများဆက်စပ်နေသလား ထင်မိပါသည်။)

### ကိုးကား
# သံတွဲမြို့၊ အောင်မြေသာစည်ဆရာတော်၊ဒွါရာဝတီ အရှင်ကုသလ (ငွေသဇင်) စီရင်ရေးသားသော ‘ရက္ခပူရဒွါဒသရာသီဋီကာ’ အမည်ရှိ ရခိုင်ဌာနီ လရာသီကျမ်း။
#

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝက်အူလှည့်

ဝက်အူတပ်ရာ၊ ဖြုတ်ရာတွင် သုံးသောကိရိယာ။

## ကိုးကား
မီးပူ

အပူဓာတ်ကိုသုံး၍ အဝတ်အထည်ကို ပြန့်အောင်ဖိတိုက်ရသော ပစ္စည်း။

## ကိုးကား
သစ်တောက်ကုပ်ဝါ

**သစ်တောက်ကုပ်ဝါ** (*Chrysophlegma flavinucha*) သည် အဝါရောင် အမောက်၊ နီညိုရောင်ဦးရစ်နှင့် စိမ်းဖန့်ဖန့် အရောင်ရှိ ငှက်ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ၊ ဆူမတြာကျွန်း၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဟိမဝန္တာ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အဖိုများမှာ အောက်ခြေ ကြောင်ကျားကျားနှင့် အဝါရောင် လည်ချောင်းရှိသည်။ အမများမှာ ကြောင်ကျားကျား လည်ချောင်းနှင့် နီညိုရင့်ရောင် ပါးစုန့်ကွက်ရှိသည်။ ကိုယ်အလျား ၁၃လက္မခွဲခန့် ရှိသည်။ ပေ ၉၀၀၀ ထိသစ်တောများတွင် တွေ့ရသည်။ သစ်ပင်ထိပ်ဖျားတွင် ကျက်စားသကဲ့သို့ အောက်ခြေတောများတွင်လည်း ကျက်စားသည်။ မြေပြင်ပေါ် ဆင်းသက်ခဲသည်။ ရာသက်ပန် ဖိုမစုံတွဲနေသည်။ ကွီး..ကွီး..ကွီး..ကွီး..ကွီ..ကွီ..ဝီ..ဝီ..ဝပ် ဟု အရှိန်မြှင့်ကာ ခေါ်သံပေးသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလမှ မေလအတွင်းသာ သားပေါက်သည်။ ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်တောက်ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရော်ဘင်ဝီလျံစ်

ရော်ဘင်ဝီလျံစ်သည် ၁၉၅၁-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၁)ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ ချီကာဂိုမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။
ဟောလိဝုဒ် ဝါရင့် ဟာသဇာတ်ဆောင် မင်းသားကြီး ရော်ဘင်ဝီလျံစ် သေဆုံးမှုသည် မိမိကိုယ်ကိုယ် သေကြောင်းကြံခြင်းဟု အမေရိကန် ရဲတပ်ဖွဲ့က အတည်ပြုလိုက်သည်။ အသက်(၆၃)နှစ်ရှိ အော်စကာဆုရှင် မင်းသားကြီးကို ဩဂုတ်(၁၁)ရက်က ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ နေအိမ်တွင် အသိမဲ့ မေ့မြောလျက်သား တွေ့ရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဝီလျံစ်သည် စိတ်ဖိစီးမှုများအတွက် စိတ်ပညာရှင်များနှင့် ကုသမှု ခံယူနေရသူ ဖြစ်သည်။ ရဲများ၏ အဆိုအရ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကိုယ် ကြိုးဆွဲချပြီး အဆုံးစီရင်သွားခြင်းဟု သိရှိရသည်။ ဝီလျံစ်ကို ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်ကုန်က မိသားစုဝင်များက နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်မူ မင်းသားကြီးက ယခုကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝီလျံစ်သည် မျိုးဆက်တစ်ခုစာ ကာလအတွင်း ဟောလိဝုဒ်တွင် ပရိသတ်၏ ချစ်ခင်မှုကို အခံရဆုံး သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဝီလျံစ်သည် ၎င်း၏အနုပညာသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဟာသဇာတ်ကောင်များဖြစ်သည့် ဂြိုဟ်သား၊ ကလေးထိန်းမိန်းမကြီး၊ ဆေးပညာရှင် စသည့်ဇာတ်ကောင်များအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့်အပြင် Aladin and the King of Thieves ဇာတ်ကားမှ ဂျီနီနတ်သား၏ အသံပိုင်ရှင်လည်း ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ ဝီလျံစ်သည် ၎င်း၏များစွာသော ဇာတ်ကားများအနက် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်ကား Flubber ဖြင့် ကလေးသူငယ်အများစုကို ကြိုက်နှစ်သက်စေခဲ့သည်။ ဝီလျံစ်သည် ၁၉၉၇ခုနှစ်ဇာတ်ကား Good Will Hunting တွင် ကျောင်းဆရာတစ်ဦးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ကာ  အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ပို့ အော်စကာဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသေဆုံးချိန်တွင် ဇနီးသည် ဆူဆန်ရှနိုက်ဒါနှင့် သားသမီး(၃)ဦး ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းသေဆုံးကြောင်းသတင်းကို ကြားသိရချိန်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရတ်အိုဘားမား အပါအဝင် နာမည်ကျော် ပုဂ္ဂိုလ် အများအပြားက ဝမ်းနည်းကြောင်း သတင်းစကားများ ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ရှာကီရာ

**ရှာကီရာ အစ်စဘယ်လ် မယ်ဘာရက် ရီပိုး** (,  , ; ၁၉၇၇၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်မွေး) သည်  ကိုလံဘီယာနိုင်ငံသူ အဆိုတော်၊ သီချင်းရေးဆရာ၊ အကမယ်၊ တေးထုတ်လုပ်သူ၊  အကဗေဒပညာရှင် နှင့် မော်ဒယ်လ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ဘာရန်ကီရာမြို့တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ကျောင်းနေစဉ် အရွယ်ကတည်းက ကျောင်းတွင် လက်တင်ဂီတ၊ အာရပ်ဂီတ၊ ရော့ခ်အင်ရိုးလ် ဂီတ နှင့် ဗိုက်သားလှုပ် အကတို့ကို ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းက သူမ၏ ပထမဆုံး စတူဒီယို အယ်လ်ဘမ်များ ဖြစ်သော မာဂီယာ (Magia) နှင့် ပယ်လီဂရိုး (Peligro) တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စီးပွားရေး အရ အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၉၆တွင် အယ်လ်ဘမ်အဖြစ် ဖြန့်ဝေသော Pies Descalzos နှင့် စတုတ္ထမြောက် ၁၉၉၈ တွင် ထုတ်ဝေသော အယ်လ်ဘမ် Dónde Están los Ladrones တို့က သူမအား လက်တင် အမေရိကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူ တစ်ယောက် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။

ရှာကီရာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တေးဂီတ လောကသို့ သူမ၏ ပဉ္စမမြောက် ၂၀၀၁ တွင် ထုတ်ဝေသော လောင်ဒရီဆားဗစ် (Laundry Service) အမည်ရသော အယ်လ်ဘမ်ဖြင့် စတင် ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ် မတိုင်မီ အကြိုဆင်ဂယ်လ် အဖြစ် ထုတ်ဝေသော ဝှမ်းအဲဗား ဝှမ်းအဲဗား (Whenever, Wherever) သီချင်းမှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၏ အရောင်းရဆုံး ဆင်ဂယ်လ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ အောင်မြင်မှုမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော Fijación Oral, Vol. 1 နှင့် Oral Fixation, Vol. 2 အယ်လ်ဘမ် ၂ ခုဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး ထိုမှတဆင့် ၂၁ရာစု၏ အရောင်းရဆုံး သီချင်းဖြစ်သော Hips Don't Lie ကို မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ ရှာကီရာ၏ အဋ္ဌမမြောက် နှင့် နဝမမြောက် အယ်လ်ဘမ်များ ဖြစ်သော *She Wolf* (၂၀၀၉) နှင့်  *Sale el Sol* (၂၀၁၀) တို့မှာ အားပေးမှု ခံခဲ့ရသော်လည်း သူမ၏ အက်ပစ်ရက်ကော့ တေးစီးရီး ကုမ္ပဏီနှင့် တင်းမာလာသော ဆက်ဆံရေးကြောင့် အရောင်းမြှင့်တင်ရေး နည်းပါးခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲအတွက် တရားဝင် သီချင်းဖြစ်သော ဝါကာဝါကာ သီချင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဖလား သီချင်းများတွင် အရောင်းရဆုံး သီချင်း အဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သည့် အပြင် ယူကျုဘ်တွင် ကြည့်ရှုသူ သန်း ၇၂၀ ရှိသဖြင့် ပဉ္စမမြောက် ကြည့်ရှုသူ အများဆုံး ဗွီဒီယို အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ရှာကီရာသည် အမေရိကန် ဗားရှင်း အဖြစ်ရိုက်ကူးသော ဗွိုက်စ် တီဗွီ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဒိုင်လူကြီး အဖြစ် စတုတ္ထ ရာသီ နှင့် ဆဋ္ဌမ ရာသီတို့တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဒဿမမြောက် အယ်လ်ဘမ် ဖြစ်သော ရှာကီရာ ကို ၂၀၁၄တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အကြိုဆင်ဂယ်လ် အဖြစ်''Can't Remember to Forget You'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
သံယုတ္တနိကာယ်

**သံယုတ္တနိကာယ်** (; Saṃyutta Nikāya) သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်များများမှ သုတ္တန်ပိဋကတ်တွင်ပါဝင်၍ နိကာယ်ငါးရပ်အနက် တတိယမြောက်နိကာယ်ဖြစ်ကာ "အချင်းချင်း ဆက်စပ်မှုရှိသောကြောင့် ဟောသောတရားများ" ဟူ၍ ယေဘုယျအားဖြင့် အနက်ရရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း "Connected Discourses" သို့ "Kindred Sayings" ဟု ခေါ်ဆိုရေးသားကြသည်။

ဤနိကာယ်၌ ဗုဒ္ဓဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သမျှ စကားတော်များမှ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရားအားဖြင့်လည်းကောင်း သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း တူသောသုတ်တို့ကို သံဂါယနာတင်ဆရာတို့က ပူးပေါင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အချုပ်အားဖြင့် သံယုတ် ငါးကျမ်းရှိရာ ၎င်းတို့မှာ

#သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်
#နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်
#ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်
#သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်
#မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် များဖြစ်ကြသည်။

ဤသံယုတ်ငါးကျမ်း၌ သုတ်ပေါင်း ၇၇၆၂-သုတ်မျှ ပါရှိသည်ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတို့က ဆိုကြသည်။ သို့သော် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူအရ သုတ်ပေါင်း သုံးထောင်ကျော် (၃၀၄၂) ခန့်ရှိသည်ဟု တင်ပြကြသည်။

ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို ကြည့်ရှုရာ၌ ဤသံယုတ္တနိကာယ်မှာ တရားအဘိဓာန်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် အလွန်ကျေနပ်အားရဖွယ် ကောင်းလေသည်။ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်မှာ နီတိဂါထာများသဖွယ် လွယ်ကူသော တရားဂါထာများကို စုပေါင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသဖြင့် နက်နဲသော တရားသဘောများကို သိလွယ်အောင် တင်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထိုနည်းတူစွာ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် စသည်ဖြင့် ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ တရားသဘောများကို ဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် အလွယ်တကူ ကြည့်နိုင်သဖြင့် ကြည့်ရှု၍လည်း လွယ်ကူလှပေသည်။

## ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှု
## ကိုးကား
နိုင်ငံတကာဘယ်သန်များနေ့

**နိုင်ငံတကာ ဘယ်သန်များနေ့**သည် ဘယ်ကျော်များ၏ ညာကျော်များနှင့် မတူ ကွဲပြား ထူးခြားမှုကို ဂုဏ်ယူသည့်အနေဖြင့် နှစ်စဉ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရောက်သောအခါ ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ်နေ့ ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ကို ဘယ်သန်များကုမ္ပဏီ ထူထောင်သူ ကမ်ဘဲလ် (Campbell) က ၁၉၇၆ တွင် ပထမဆုံး စတင်ပြုလုပ်သည်။ 

ညာသန်များ ကြီးစိုးသော လောကကြီးထဲဝယ် ဘယ်သန် ဖြစ်ရပုံ၏ ကောင်းကျိုး ဆိုးပြစ်များကို ထိုနေ့တွင် မှတ်မှတ်သိသိ နှိုးကြားလာအောင် လှုံ့ဆော်ကြသည်။ ဘယ်သန်များသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၇ မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည့်အတွက် မည်မျှ မတူကွဲပြား ထူးခြားကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာ ကျင်းပကြသည်။

ယင်းနေ့တွင် ဘယ်ကျော်များ ကြုံတွေ့နေရသော အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံသော စိတ်အနှောင့်အယှက်များကို ပညာပေးဖလှယ်ကြသည်။ ဥပမာ ဘယ်ကျော်ကလေးများအတွက် အထူးလိုအပ်ချက်များနှင့် schizophrenia ရောဂါရှင် ဘယ်သန်များအတွက် ဘဝနေထိုင်ရန် လိုအပ်ပုံတို့ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် ထိုနေ့ကို အသိအမှတ်ပြု ကျင်းပကြကာ၊ မီဒီယာများကလည်း ဘယ်ကျော်ဆယ်လီများအကြောင်းကို တခုတ်တရ စုစည်း ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။

နိုင်ငံတကာဘယ်သန်များနေ့ကို ၁၉၉၆ မှစ၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။

## ကမ္ဘာကျော် ဘယ်သန်များ
#  Julius Caesar
# Helen Keller
# Marilyn Monroe
# Leonardo Da Vinci
# Barack Obama
# Osama Bin Laden
# Tom Cruise
# Justin Bieber
# Prince William
# Angelina Jolie
# Martina Navratilova
# ခင်သန်းနု (ရုပ်ရှင်မင်းသမီး)

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* နိုင်ငံတကာဘယ်သန်များနေ့ website
ဂဝံကျောက်

thumb|  ဂဝံကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ၊ အန္ဂဒိပူရမ်၊ အာရလ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ။ ဤအထိမ်းအမှတ်သည် ဘူချနမ်-ဟမ်မယ်တွန်က ၁၈၀၇ခုနှစ်အတွင်းဂဝံကျောက်အကြောင်း  ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ပြဆွေးနွေးခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထုံးနှင့် မင်းဂင်းနိစ်(သံ)၊အလူမီနီယမ် ဓာတ်ပေါင်းများပါဝင်သည့် မြေစေးနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲများ ရောနှောနေသောမြေကို ဂဝံမြေဟုခေါ်သည်။ မြစ်ကြီးများက တိုက်စားပြီး မြစ်ဝပင်လယ်ကမ်းစပ်မှာ ပို့ချသည့် အနည်ကျကျောက်တစ်မျိုးကို ဂဝံကျောက်ဟု ခေါ်သည်။ 

## ဝေါဟာရ
ဂဝံဟူသည့် ဝေါဟာရသည် မွန်စကားလုံး တွံဝါန်မှ ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာအဘိဓာန်က ဂဝံကို မြေစေး နှင့် သံချေးရောသောကျောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထား သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် Laterite ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။

## ဖွဲ့စည်းပုံ
မြေဩဇာဓာတ်ကင်းမဲ့၍ မြေးစေးပါသော အနီရောင် ကျောက်ကျစ် မြေလွှာမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့နေရာတွင် အလူမီနီယံနှင့် သံအောက်ဆိုက်များ ပါရှိ၍ သံရိုင်းအချို့လည်း ရောစပ်နေလေသည်။ မြေမျက်နှာပြင်အောက်တွင်ရှိနေသည့် ဂဝံမြေစေးများသည် မြေကြီးထဲမှတူးထုတ်ပြီး လေနှင့်ထိတွေ့ပါက မာကျောသော ဂဝံကျောက်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။  ပိုးပေါက်သဖွယ် အခေါင်းများပါ၍ မာကျစ်သော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲ အနေဖြင့်လည်း တွေ့ရှိရလေသည်။ အချို့ သက်ရင့်ကျောက်မှာ မာ၍ အချို့သက်နုကျောက်မှာ ဆွေးခဲလွယ်၍ ရွှံ့စေးများ ရောထွေးနေလေသည်။ ၎င်းကျောက်တွင် ပါဝင်သည့် သံနှင့် အလူမီနီယမ်တို့သည် လေထဲမှ အောက်စီဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်ဒြပ်ပြုကာ အောက်ဆိုဒ်များအဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသောကြောင့် မာကျောသွားရခြင်းဖြစ်ပြီး ဂဝံကျောက်များသည် အနီရောင်ဖြင့် မြင်တွေ့ကြရခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂဝံကို မြေကြီးမှ ထုတ်ယူပြီးချိန်တွင် မိမိတို့အလိုရှိရာပုံကို ပုံဖော်နိုင်သည်။  အုတ်ခဲ ပုံစံပြုလုပ်ထား သည့် ဂဝံတုံးများသည် မီးမဖုတ်ရဘဲ လေနှင့်ထိကာ မာကျောသွားသဖြင့် မီးမဖုတ်အုတ် (Unbutnt Brick) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
thumb|ဂဝံကျောက်တူးယူနေပုံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ
## အသုံးပြုခြင်း
ဂဝံသည် ကျစ်လျစ်မာကျောသော ကျောက်အသွင် ပြောင်း မြေစေးဖြစ်သဖြင့် လမ်းခင်းရာတွင် အသုံးပြုနိုင် သကဲ့သို့ အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အတူ ဂဝံဖြင့် ရုပ်တုရုပ်ကြွများကို ထုလုပ်နိုင်သဖြင့် ဂဝံရုပ်တုများ၊ ဂဝံစေတီပုထိုးများ၊ ဂဝံထီးတော်များ၊ ဂဝံ တံတိုင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ဂဝံထွက်ရှိရာ အရပ်ဒေသများတွင် ဂဝံယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခဲ့ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဂဝံယဉ်ကျေးမှု ရှေးဟောင်းလက်ရာများကို ဂဝံထွက်ရှိသည့် နေရာများ တွင် အများဆုံး တွေ့ရှိကြရပြီး ရှေးဟောင်း ဂဝံလက်ရာ များအပြင် ခေတ်သစ်ဒီဇိုင်းများ ပုံဖော်ထားသည့် ဂဝံ ရုပ်တု ပုံစံအမျိုးမျိုးကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်ကြပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တောင်းမြစ်၊ သံလွင်မြစ်များတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ မုပ္ပလင်၊ ကျိုက်ထို၊ ဘီးလင်း၊ သထုံ၊ မော်လမြိုင်၊ ဘားအံ နယ်မှသည် ရေး၊ ထားဝယ် အထိ တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကျောက်များ
သျှားထွဋ်အိန္ဒြာ

**သျှားထွဋ်အိန္ဒြာ** သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ မယ်စကြဝဠာ မြန်မာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် မယ်စကြဝဠာ ပြိုင်ပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်မည့်သူ ဖြစ်သည်။

## ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ
သူမသည် ဒဂုံတက္ကသိုလ် တွင် ဒဿနိကဗေဒ အထူးပြုဖြင့် တက်ရောက်သင်ကြားနေသော ကျောင်းသူတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မားကက်တင်းစီမံခန့်ခွဲရေး အောင်လက်မှတ်ကို ရရှိထားသူလည်း ဖြစ်သည်။
ကောလိယမြို့ဟောင်း

## ကောလိယမြို့ဟောင်း
ကောလိယမြို့ဟောင်းသည် ရှေးမှတ်တမ်းများ၌ ကောလိယအမည်ဖြင့်ပင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ယခုတိုင်မြို့ရိုးမြို့ရာများကျန်ရှိ နေသေးသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ (ပဲခူးတိုင်း၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ မြို့ရိုးကျေးရွာ။)မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒဂရီ ၄၉မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ဒီဂရီ ၃၉မိနစ်တွင် တည်ရှိ၏။ ရန်ကုန်-မန္တလေးမီးရထားလမ်း ပေါ်ရှိ ဒိုက်ဦးမြို့၏ အနောက်မြောက်စူစူး(၃)မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ ကောလိယသည် မြို့ရိုး တံတိုင်း ကျုံးဟောင်းရာများကို တွေ့နိုင်သေးသည်။

ဒိုက်ဦးမြို့၏ မြောက်ဘက်စွန်း၊ ဒရယ်မြီးကျေးရွာမှ တစ်ဆင့်အညာစုကျေးရွာကို ဖြတ်၍ လက်ပန်သုံးခွရွာသို့သွားသည့် လမ်းအတိုင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ ကောလိယမြို့ဆိတ်သုဉ်း ခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီ။ သို့ရာတွင် များစွာပွန်းတီးပျက်စီးနေပြီဖြစ်သည့် မြို့ရိုးတံတိုင်း၊ အရာဟောင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သေး၏။ မထင်မရှားသည့် ကောလိယရွာငယ်ကလေးသည် မြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတစ်လျှောက်လုံးတွင် အိမ်ခြေအနည်းငယ်ဖြင့်ရှိလေသေးသည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
ကောလိယသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်၏။ မြို့ရိုးများဖြောင့်တန်းပြီး ထောင့်မှန်ခေါ်လောက်သည့် မြို့ထောင့်များရှိသည်။ မြို့ရိုးအတွင်း၌ အရှေ့နှင့်အနောက်အလျား ၇၅၀မီတာနှင့် တောင်မြောက်အနံ၊ ၃၆၀မီတာခန့်မျှရှိသည်။ မြို့ရိုးတံတိုင်းကို ရံလျက် ရှေးယခင်က ကျုံးထားရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါတွင် လယ်မြေများဖြစ်နေကြချေပြီ။ မြို့ရိုးတံတိုင်းမှာလည်း အရှေ့အနောက်ဝင်ရိုး တိတိကျကျဆောက်လုပ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယခုခေတ်သုံးသံလိုက် အိမ်မြှောင် အရဆိုလျှင် မြောက်မှ(၁၃) ဒီဂရီမျှစောင်း၍ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရ၏။

အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် မီတာ၁၀ဝကျော်ပတ်လည်တွင် အပြင်ထပ်တစ်ထပ်ရှိသေးဟန်တူ၏။ သို့ရာ တွင် အရှေ့ဘက်မှတစ်ပါး ကျန်နေရာများ၌ တံတိုင်းမှာ မြင့်မို့မှုမရှိလှတော့ပေ။ အပြင်ထပ်တံတိုင်း ကိုပါ မြို့ရိုးအရံအထားအနေဖြင့် ထည့်၍တွက်လျှင် အလျား ၈၅၀မီတာနှင့် အနံ ၆၅၀မီတာ ကျော်ကျော်ခန့်ရှိပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်းတစ်ခုလုံး၏ ပမာဏမှာ ဧရိယာအတွင်းမြို့ခွင် ဧရိယာထက် ၂ဆခွဲကျော် ၃ဆနီးပါးခန့်ကြီးလေသည်။

## ပွန်းတီးမှု
ကောလိယမြို့ဟောင်းမှာ များစွာ ပွန်းတီးခဲ့ပြီး တောင်ဘက်မြို့ရိုးတစ်လျှောက်လုံးတွင် ကောလိယရွာကလေးတည်ရှိသည်။ ဤတောင်ဘက်ပိုင်းသည်ပင်လျှင် ကုန်းခေါင်ခေါင်ရှိပြီး မြောက်ဘက်ပိုင်းမူကား ရေကန်ကြီးတစ်ခုသဖွယ်ရေလွှမ်း လျက်ရှိလေပြီ။ အထူးသဖြင့် မိုးတွင်းဆို လျှင် ဆိုဖွယ်မရှိ။ မြောက်နှင့်အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးများက အရံအတားအဖြစ်နှင့် ဆည်ဘောင်သဖွယ်ဖြစ် နေကာ မြို့တွင်းမှရေများမှာ ကန်ဆည်ထားသလို မြို့ဟောင်းအရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ရေများစုနေ ဟန်ရှိသည်။ မြို့ရိုးများမှာများစွာ နိမ့်လျောပွန်းတီးခဲ့ပြီ။

စစ်တမ်းတွင် ကောလိယမြို့၏ နယ်ပယ်အကျယ်အဝန်းနှင့် ပတ်သက်၍၊ ကောလိယ မြို့သူကြီး ဗညားအိန္ဒာကျော်၏ လျှောက်ထားအစစ်ခံချက်ကို ပြည့်စုံပီပြင်စွာ ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်၍ ထပ်၍မရေးတော့ပါ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ခုနှစ် ကောလိယမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ အရွယ်ရောက်ပြီး အမျိုးသား ၁၈၇ အမျိုးသမီး ၁၈၁နှင့် ကလေး-ယောက်ျား မိန်းမ စုစုပေါင်း ၅၂၄ ဦးရှိသည်ဟု စစ်တမ်းအရ သိရှိရ၏။ လူဦးရေနည်းလှပေသည်။

ကောလိယမြို့ဟောင်းနေရာသည် ယခုအချိန်အထိ မြို့ရွာစည်ပင်မှုတိုးချဲ့မှုကို မတွေ့ရ။ ယခင် ၁၉၅၈-ခုနှစ်ရိုက်ကူးသည့် ဓာတ်ပုံနှင့် ၁၉၈၀ခန့်ရိုက်ကူးသည့် ဓာတ်ပုံများကို လေ့လာကြည့် ရှုခြင်းဖြင့် မြို့ပြဧရိယာတိုးချဲ့ စည်ပင်လာမှုကို မတွေ့ရချေ။ (မူလစာရေးဆရာ = ဦးအောင်မြင့်)

မည်သို့ပင်ဆိုစေ ကောလိယ မြို့ဟောင်းကိုမူအခြေအနေမပျက် ထိန်းသိမ်းထားသင့်ပေ သည်။ ဖြိုဖျက်ခြင်းလုံးဝမပြုသင့်ပါ။ ရှေးယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။

*ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း အပါအဝင်မြို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား