ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်

**ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်** (ဘယဉာဏ်) သင်္ခါရတရားတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ နောက်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။

### ဘယဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တည်းဟူသော ကာလသုံးပါး၊ မိမိသန္တာန် (အဇ္ဈတ္တ) နှင့် ပြင်ပသန္တာန် (ဗဟိဒ္ဓ) တည်းဟူသော သန္တာန်နှစ်ပါးတို့၌ တည်ရှိသော အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း (ခယသဘော)၊ ပျက်ခြင်း (ဝယသဘော)၊ ပြိုခြင်း (ဘေဒသဘော) ဟုဆိုအပ်သော ခဏမစဲ အဆက်မပြတ် ချုပ်ပျောက်နေမှု (ခဏိကနိရောဓ) ကို အာရုံပြုသော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ကို ရိုသေလေးစားစွာ အဖန်ဖန် ပွားများလေ့လာသောအခါ၊ ထိုယောဂီ၏သန္တာန်၌ (၃၁) ဘုံအတွင်းရှိ သင်္ခါရတရားအားလုံးသည် အလွန်ကြီးကျယ်သော ကြောက်မက်ဖွယ်ရာအဖြစ် ထင်မြင်လာပါသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ဖွင့်ဆိုသည်မှာ- "လွန်လေပြီးသော အတိတ်သင်္ခါရတရားတို့သည် ချုပ်ခဲ့ပြီးကုန်ပြီ၊ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတရားတို့သည် ချုပ်ကုန်ဆဲ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ အနာဂတ်၌ ဖြစ်ပေါ်မည့် သင်္ခါရတရားတို့သည်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ချုပ်ကုန်ကြလတ္တံ့" ဟု ဤသို့ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို ရှုမြင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌၊ သင်္ခါရတရားတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာသောအခါ၊ ထိုကြောက်အပ်သော အခြင်းအရာကို ယူတတ်သော ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

### ဘယဉာဏ်သည် ကြောက်တတ်ပါသလော
ဤမေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကျမ်းဂန်များက ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ကိုယ်တိုင်သည် ကြောက်ခြင်းသဘော (ဒေါသစေတသိက်) မဟုတ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားပါသည် ("န ဘာယတိ")။
* ကြောက်ခြင်းသဘော (ဘာယန) သည် စိတ်ဓာတ်ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းမှု (ပဋိဃ) နှင့်ယှဉ်သော ဒေါသမူစိတ္တုပ္ပါဒ်၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။
* ဘယဉာဏ်သည်ကား ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘောသဘာဝကို "ကြောက်သင့်ကြောက်ထိုက်သောအရာပါတကား" ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သော ပညာဉာဏ်သာ ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်သည် ကြောက်သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်။
* ထိုဉာဏ်သည် "အတိတ်သင်္ခါရတို့ ချုပ်ကုန်ပြီ၊ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့ ချုပ်ဆဲ၊ အနာဂတ်သင်္ခါရတို့ ချုပ်လတ္တံ့" ဟု စူးစမ်းဆင်ခြင်ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (တီရဏမတ္တ) မျှသာ ဖြစ်သည်။

### ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတရားများကို ရှုပုံ
မဟာဋီကာက ပစ္စုပ္ပန်ကို သုံးမျိုးခွဲပြထားပါသည်-
* **အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန်:** တစ်ဘဝတာ ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ပဋိသန္ဓေနေချိန်မှ စုတိကျချိန်အထိ တစ်ဘဝတာအတွင်း ဖြစ်သမျှသော ရုပ်နာမ်အားလုံးကို "ပစ္စုပ္ပန်" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
* **ခဏပစ္စုပ္ပန်:** ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် (ဖြစ်-တည်-ပျက်) ဟူသော ခဏငယ်သုံးပါးသို့ ရောက်ဆဲဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တရားကို ခေါ်သည်။
* **သန္တတိပစ္စုပ္ပန်:** ရုပ်အစဉ်၊ နာမ်အစဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာ- တစ်ခုသော စိတ်ဝီထိအစဉ်၊ သို့မဟုတ် ဥတုတစ်ခု၊ အာဟာရတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အစဉ်တစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံ၍ "ပစ္စုပ္ပန်" ဟု သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘယဉာဏ်ပိုင်း၌ ရှေးဦးစွာ သန္တတိပစ္စုပ္ပန်ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားရမည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ထိုမှတဆင့် ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့တိုင်အောင် ရှုပွားရန်ဖြစ်ပြီး၊ ဤသို့ရှုနိုင်မှသာ ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ (ရုပ်ဃန)၊ နာမ်တုံးနာမ်ခဲ (နာမ်ဃန) တို့ ပြိုကွဲ၍ ပရမတ်သို့ဆိုက်ကာ အထက်ဝိပဿနာဉာဏ်များ တက်လှမ်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။

### လောကဥပမာများ
ဘယဉာဏ် မကြောက်တတ်ပုံကို ဥပမာများဖြင့် ရှင်းပြထားပါသည်-
# မျက်စိအမြင်ရှိသူတစ်ဦးသည် မြို့တံခါးအနီးရှိ မီးကျီးပြည့်နေသော တွင်းသုံးတွင်းကို မြင်သော်၊ သူကိုယ်တိုင် ထိုတွင်းများကြောင့် မကြောက်လန့်သော်လည်း "ဤတွင်းထဲကျသူတိုင်း ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံစားရမည်" ဟု ဆင်ခြင်သိမြင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊
# မျက်စိအမြင်ရှိသူတစ်ဦးသည် တံကျင်သုံးချောင်း (ရှားတံကျင်၊ သံတံကျင်၊ ရွှေတံကျင်) ကို မြင်သော်၊ သူကိုယ်တိုင် မကြောက်သော်လည်း "ဤတံကျင်စူးသူတိုင်း ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံစားရမည်" ဟု ဆင်ခြင်သိမြင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊
ထိုနည်းတူ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်သည် ကိုယ်တိုင်မကြောက်ဘဲ၊ မီးကျီးတွင်းသုံးခု၊ တံကျင်သုံးခုနှင့်တူသော ဘုံသုံးပါး (ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ) ရှိ သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်းသဘောကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီး၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးဒုက္ခတို့၏ တည်ရာဖြစ်၍ "ကြောက်မက်ဖွယ်ပါတကား" ဟု ထင်မြင်သောကြောင့် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

### သင်္ခါရတရားများ ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာပုံ
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်နှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တို့တွင် ဤသို့ ရှင်းပြထားပါသည်-
* **အနိစ္စဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ:** သင်္ခါရနိမိတ် (သင်္ခါရတရားတို့၏ အတုံးအခဲ၊ သဏ္ဌာန်အဖြစ် ထင်ခြင်း) သည် ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အနိစ္စဟုရှုမြင်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့၏ ပျက်ခြင်း၊ သေခြင်းကို အဓိကမြင်နေသောကြောင့်တည်း။
* **ဒုက္ခဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ:** ဘဝပဝတ္တ (ဘုံဘဝအားလုံး၌ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နာမ်အစဉ်) သည် ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာ၏။ သုခဟု သမုတ်အပ်သော ရူပ၊ အရူပဘုံတို့၌ပင် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းဒဏ်ချက်ဖြင့် နှိပ်စက်ခံနေရသည်ကို မြင်သောကြောင့်တည်း။
* **အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ:** သင်္ခါရနိမိတ်ရော၊ ဘဝပဝတ္တပါ နှစ်မျိုးလုံး ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်လာ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အတ္တကင်းဆိတ်၍ အနှစ်သာရမရှိပုံ၊ လူသူကင်းဆိတ်သောရွာ၊ တံလျှပ်၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မြို့ကဲ့သို့ အချည်းနှီးဖြစ်ပုံကို မြင်သောကြောင့်တည်း။

### ဘယဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ
ဘယဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံသည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားအားလုံးပင် ဖြစ်သည်။ ယောဂီသည် ဤသင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုပင် အာရုံယူ၍ အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ၊ ရုပ်-နာမ်၊ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး လှည့်ပတ်ရှုပွားရမည်။ ရံခါ ရှုသောဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုရမည်။ ဥပမာ-
* ရုပ်ရှု -> ရုပ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။ ထိုသို့ရှုသောဉာဏ် -> ထိုဉာဏ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။
* နာမ်ရှု -> နာမ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။ ထိုသို့ရှုသောဉာဏ် -> ထိုဉာဏ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။
* အဝိဇ္ဇာရှု -> အဝိဇ္ဇာ၏အပျက် -> အနိစ္စ။ ထိုသို့ရှုသောဉာဏ် -> ထိုဉာဏ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။

အချုပ်အားဖြင့် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်မှတစ်ဆင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အဆက်မပြတ် ချုပ်ပျောက်နေသော သဘောကို အာရုံစိုက်၍ ထိုသို့ အမြဲတစေ ချုပ်ငြိမ်းပျက်စီးနေရခြင်းကြောင့် သင်္ခါရတရားအားလုံးသည် အမှန်စင်စစ် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာကြီးပါတကားဟု ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ခန်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ