သာမဏေ

သာမဏေဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ **ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ရဟန်း၏ သားဖြစ်သောကြောင့်** ဖြစ်သည်။ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် သရဏဂုံကို ဌာန်ကရိုဏ်း ကျနစွာ နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ဆိုပေးမှ သာမဏေဘဝသို့ ရောက်ရသောကြောင့် နှုတ်ခံတွင်းမှ မွေးဖွားလိုက်သော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏သားဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။

### ရှင်ပြုခွင့်ပြုခြင်းသမိုင်းနှင့် အခြေခံအချက်များ
မြတ်စွာဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည်၌ ရဟန်းနှင့် သာမဏေတို့ကို သရဏဂုံသုံးပါးတို့ဖြင့် ရှင်ပြုခြင်းနှင့် ပဉ္စင်းခံခြင်းကို တွဲဘက်ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကပိလဝတ်ပြည် နိဓာရုံကျောင်း၌ သီတင်းသုံးစဉ် သားတော်ရာဟုလာကို ရှင်သာရိပုတြာအား သရဏဂုံသုံးပါးတို့ဖြင့် ရှင်ပြုပေးရန် သီးခြား ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။

### ရှင်ပြုအပ်သော အသက်အရွယ်
မူလက ၁၅ နှစ် မပြည့်သော သူငယ်ကို ရှင်သာမဏေ မပြုရဟု ဘုရားရှင် အာဏာထားတော်မူခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကိုရင်လေးတစ်ပါးသည် ခမည်းတော် ရဟန်း၏ ဆွမ်းခံရရှိသော ထမင်းကို တောင်းစားရာတွင် လူတို့က ရဟန်းတို့သည် မေထုန်ကို မရှောင်ကြဟု ကဲ့ရဲ့မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာ လျှောက်ထားချက်အရ၊ **၁၅ နှစ် မပြည့်သော်လည်း လက်ဝဲလက်ဖြင့် ခဲကိုကိုင်၍ထိုင်လျက် လာသော ကျီးတို့ကို ချောက်လှန့်ကာ ရှေ့နားထားသော ထမင်းကို စားနိုင်သည့် သူငယ်ကို ရှင်ပြုခြင်းငှါ ခွင့်ပြုတော်မူသည်**။ ဤခွင့်ပြုချက်သည် သနားစဖွယ် အားကိုးမဲ့ ကလေးငယ်ကို ငဲ့ညှာ၍ ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

*   **ထူးခြားသာမဏေများ**
အသက်ငယ်သော်လည်း ရှင်ကျင့်ဝတ်များကို ကျင့်ကြံနိုင်ပါက ရှင်ပြုပေးထိုက်သည်။ လေးနှစ်သား သာမဏေဖြစ်၍ လခွဲအတွင်း ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့သော ဧကဒီပိယသာမဏေ၊ ငါးနှစ်သား ရဟန္တာဖြစ်သော စန္ဒနမာလိယသာမဏေ၊ ခုနစ်နှစ်သား ရဟန္တာဖြစ်သော သောပါကသာမဏေတို့သည် ဘုရားလက်ထက်တော်က ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော ထုံးများရှိခဲ့သည်။

### မိဘခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ခြင်း
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးက မြေးချစ် ရာဟုလာကို မပန်ကြားဘဲ ရှင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်သည် **မိဘခွင့်မလွှတ်သောသားကို ရှင်မပြုပေးရ၊ ပြုပေးသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အပြစ်သင့်စေ**ဟု အာဏာထားတော်မူသည်။ မိဘနှစ်ဦးစလုံးရှိပါက နှစ်ဦးစလုံး၏ ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ပြီး၊ တစ်ဦးသေဆုံးခဲ့လျှင် ကျန်ရှိသူ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ယူရမည်။ မိဘမရှိဘဲ ဆွေမျိုးဉာတိတို့က စောင့်ရှောက်ထားပါက ထိုစောင့်ရှောက်သူများအား ပန်ကြားသင့်သည်။

### ရှင်မပြုထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ် (အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ်)
အောက်ပါ ၁၁ ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ရှင်ပြုခြင်းကို ခွင့်မပြုသောကြောင့် အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် (ရှင်မပြုထိုက်သူ)တို့ မည်၏။

# ပဏ္ဍက (ဘာဝရုပ်ချို့သောသူ၊ လိင်ချို့တဲ့သူ)
# ထေယျသံဝါသက (အသွင်အပေါင်းအဖော် ခိုးသောသူ)
# တိတ္ထိယပက္ကန္တက (တိတ္ထိတို့အသွင်သို့ ပြောင်းသွားသောရဟန်း)
# တိရစ္ဆာန (နဂါး၊ ဂဠုန်၊ သိကြား စသော တိရစ္ဆာန်)
# မာတုဃာတက (အမိသတ်သူ)
# ပိတုဃာတက (အဖသတ်သူ)
# အရဟန္တဃာတက (ရဟန္တာသတ်သူ)
# လောဟိတုပ္ပါဒက (ဘုရားရှင်အား သွေးစိမ်းတည်အောင်ပြုသူ)
# သံဃဘေဒက (သံဃာအသင်းခွဲသောရဟန်း)
# ဘိက္ခုနီဒူသက (ဘိက္ခုနီမကို ဗလက္ကာရပြု၍ ဖျက်ဆီးသူ)
# ဥဘတောဗျဉ္ဇနက (မိန်းမနိမိတ်၊ ယောက်ျားနိမိတ် နှစ်ခုရှိသူ)

### ရှင်ပြုပုံ လိုရင်းသုံးပါး
ရှင်ပြုခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် လိုရင်းအားဖြင့် သုံးမျိုးသာ ရှိသည်။ မဏ္ဍပ်ထိုးခြင်း၊ ရှင်လောင်းလှည့်ခြင်းတို့သည် ရှင်ပြုခြင်း၏ အဝန်းအဝိုင်း (ပရိဝါရ) သာ ဖြစ်သည်။

# **ကေသစ္ဆေဒန (ဆံရိတ်ပေးခြင်း)**: မိဘခွင့်ပြုပြီး အနာအပြစ်ကင်းရှင်းသော ရှင်လောင်းအား ဆံပင်ရိတ်ပေးခြင်း။ ဆံမရိတ်မီ **သံဃာအားလုံးထံ ဆံရိတ်မည့်အကြောင်း လျှောက်ထားခွင့်ပန်ရသည်**။ ဆံရိတ်စဉ် **တစပဉ္စက ကမ္မဋ္ဌာန်း** (ဆံပင်၊ မွေးညှင်း၊ ခြေသည်း၊ သွား၊ အရေ) ကို ဟောကြားရသည်။
# **ကာသာယစ္ဆာဒန (သင်္ကန်းဝတ်ပေးခြင်း)**: ရှင်လောင်းက ဆရာရဟန်းထံ သင်္ကန်းပေး၊ ပြန်တောင်းယူပြီး ဝတ်ဆင်ခြင်း။ ဤသို့ပြုခြင်းသည် **သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်** ရည်ရွယ်သည် (*သကလ ဝဋ္ဋ ဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ*)။ ဆရာမပေးဘဲ မိမိဘာသာ ဝတ်ဆင်လျှင် အသွင်ခိုး *လိင်္ဂထေနက* ဖြစ်တတ်သောကြောင့် သင်္ကန်းပေး၊ သင်္ကန်းတောင်း လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရသည်။
# **သရဏဒါန (သရဏဂုံပေးခြင်း)**: ဥပဇ္ဈာယ်ရဟန်းက "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" စသော သရဏဂုံပါဠိကို အစဉ်အတိုင်း ရွတ်ဆိုပေးပြီး တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ အဆုံးတွင် ရှင်ပြုခြင်းကိစ္စ ပြီးမြောက်၍ ရှင်သာမဏေ ဖြစ်သည်။

### ဆယ်ပါးသီလ (ဒသသာမဏေရ သိက္ခာပုဒ်)
သာမဏေဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် သရဏဂုံနှင့် ဆယ်ပါးသီလကို ဆောက်တည်ပြီးသား ဖြစ်သည်။

ဆယ်ပါးသော ရှင်သာမဏေ သိက္ခာပုဒ် (ဒသသာမဏေရ သိက္ခာပဒ)တို့မှာ:

# သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ*)
# အရှင်မပေးသော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိ*)
# မမြတ်သော မေထုန်အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိ*)
# မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ*)
# မေ့လျော့ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက် သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*သုရာ မေရယ မဇ္ဇ ပမာဒဌာနာ ဝေရမဏိ*)
# နေလွဲညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိ*)
# ကခြင်း၊ သီဆိုခြင်း၊ တီးမှုတ်ခြင်း၊ သာသနာတော်၏ ငြောင့်တံကျင်သဖွယ် ကြည့်ရှုနားထောင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*နစ္စ ဂီတ ဝါဒိတ ဝိသူက ဒဿနာ ဝေရမဏိ*)
# ပန်းပန်ခြင်း၊ နံ့သာအမွှေးအထုံတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ အတင့်အတယ် အပြေအပြစ် ပြုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ*)
# မြင့်သောနေရာ၊ မြတ်သောနေရာတို့၌ နေထိုင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*ဥစ္စာသယန မဟာသယနာ ဝေရမဏိ*)
# ရွှေ၊ ငွေ၊ အသပြာ မာသကတို့ကို ကိုင်ခံခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ (*ဇာတရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏိ*)

### သာမဏေအဖြစ် ပျက်စီးခြင်း (လိင် ၁၀ ပါး)
အောက်ပါ အင်္ဂါ ၁၀ ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သာမဏေကို အသွင်ဖျက်၍ လိင်ပြန်စေအပ်၏ (*နာသေတဗ္ဗော*):

# သူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိခြင်း။ (*ပါဏာတိပါတီ*)
# အရှင်မပေးသော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိခြင်း။ (*အဒိန္နာဒါယီ*)
# မမြတ်သော မေထုန်အကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိခြင်း။ (*အဗြဟ္မစာရီ*)
# မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိခြင်း။ (*မုသာဝါဒီ*)
# မေ့လျော့ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်လေ့ရှိခြင်း။ (*သုရာ မေရယ မဇ္ဇပါယီ*)
# ဘုရား၏ ကျေးဇူးမဲ့ ကဲ့ရဲ့သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ (*ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ*)
# တရားတော်မြတ်၏ ကျေးဇူးမဲ့ ကဲ့ရဲ့သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ (*ဓမ္မဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ*)
# သံဃာတော်မြတ်၏ ကျေးဇူးမဲ့ ကဲ့ရဲ့သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ (*သံဃဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ*)
# မှားသော အယူရှိခြင်း။ (*မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော*)
# ဘိက္ခုနီမကို ဖျက်ဆီးခြင်း။ (*ဘိက္ခုနိဒူသကော*)

### ဒဏ်သင့်စေသောအပြစ်များ (ဒဏ် ၁၀ ပါး)
အောက်ပါ အင်္ဂါ ၁၀ ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သာမဏေအား သဲဒဏ်၊ ရေဒဏ်ပေးခြင်း အမှုကို ပြုအပ်သည်။ ဤဒဏ်ပေးခြင်းသည် သာမဏေအား **နှိပ်ကွပ်ဆုံးမကြောင်း** ဖြစ်သည်။

# နေလွဲညစာ စားလေ့ရှိခြင်း။
# ကခြင်း၊ သီခြင်း၊ တီးမှုတ်ခြင်း၊ သာသနာတော်၏ ငြောင့်တံကျင်သဖွယ် ကြည့်ရှုနားထောင်ခြင်း အလေ့ရှိခြင်း။
# ပန်းပန်ခြင်း၊ နံ့သာအမွှေးအထုံတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ အပြေအပြစ် ပြုခြင်း အလေ့ရှိခြင်း။
# မြင့်သောနေရာ၊ မြတ်သောနေရာတို့၌ နေလေ့ရှိခြင်း။
# ရွှေ၊ ငွေ၊ ဒင်္ဂါး၊ ပိုက်ဆံကို ကိုင်ခံလေ့ရှိခြင်း။
# ရဟန်းတို့အား လာဘ်မရစိမ့်သောငှါ အားထုတ်ခြင်း။
# ရဟန်းတို့အား အကျိုးမဲ့ ဘေးရန် ဖြစ်စိမ့်သောငှါ အားထုတ်ခြင်း။
# ရဟန်းတို့အား နေရာမရစိမ့်သောငှါ အားထုတ်ခြင်း။
# ရဟန်းတို့ကို ဆဲရေးခြင်း၊ ခြိမ်းချောက်ခြင်း။
# ရဟန်းတို့ကို တစ်ပါးသော ရဟန်းတို့နှင့် ကွဲပြားအောင် ဂုံးတိုက်ခြင်း။

### ပစ္စဝေက္ခဏာ (ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း)
သာမဏေများသည် ပစ္စည်းလေးပါး (သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး) ကို **အဖန်ဖန် ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ သုံးသပ်ခြင်း** (*ပစ္စဝေက္ခဏာ*) ဖြင့် သုံးဆောင်သင့်သည်။ အကယ်၍ ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ သုံးဆောင်ပါက **ဣဏပရိဘောဂ (ကြွေးယူသုံးစွဲခြင်း)** ဖြစ်၍ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ မထွက်မြောက်နိုင်ဘဲ ကိလေသာကြွေး တင်သည်။

**သင်္ကန်းဆင်ခြင်ခြင်း (စီဝရပစ္စဝေက္ခဏာ)** ၏ အကျိုး (၄) ပါး:
# အအေးကို ပယ်ဖျောက်ရန်။
# အပူကို ပယ်ဖျောက်ရန်။
# မှက်၊ ခြင်၊ လေ၊ နေပူ၊ မြွေ၊ ကင်း၊ သန်းတို့၏ အတွေအထိတို့ကို ပယ်ဖျောက်ရန်။
# အရှက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ဖုံးလွှမ်းရန်။ (ဤသည်မှာ အမြဲတမ်းအကျိုး *နိယတပယောဇန* ဖြစ်သည်)။

### ခန္ဓကဝတ်များနှင့် သေခိယဓမ္မများ
သာမဏေနှင့် ရဟန်းတော်များသည် အာဂန္တုကဝတ် (ဧည့်သည်ဝတ်)၊ အာဝါသိကဝတ် (ကျောင်းနေသူဝတ်)၊ ဘတ္တဂ္ဂဝတ် (ဆွမ်းစားဇရပ်ဝတ်) အပါအဝင် **ခန္ဓကဝတ် ၁၄ ပါး** ကို အခါခပ်သိမ်း ကျင့်ထိုက်သည်။ ဝတ်ကို မဖြည့်ကျင့်ပါက သီလမပြည့်စုံဘဲ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို မမြင်နိုင်ဘဲ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ မလွတ်နိုင်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ထို့ပြင် **သေခိယဓမ္မ ၇၅ ပါး** (ယဉ်ကျေးသော အကျင့်သိက္ခာ) တို့ကိုလည်း သင်ယူကျင့်ကြံရသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရွာတွင်း၌ သွားလာနေထိုင်ပုံ၊ ဆွမ်းခံယူပုံ၊ ဆွမ်းစားပုံ၊ လက်ခြေမဆော့ဘဲ ဣန္ဒြေစောင့်စည်းပုံ၊ တရားဟောရာ၌ လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်များ (ထီးဆောင်းသူ၊ ဖိနပ်စီးသူတို့အား မဟောရခြင်း)၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် မစွန့်အပ်သော နေရာများ (ရပ်လျက် မစွန့်ရ၊ မြက်ခင်းပေါ် မစွန့်ရ၊ သုံးဆောင်ကောင်းသောရေ၌ မစွန့်ရ) စသည်တို့ ပါဝင်သည်။

### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
* ရွှေဂူရှင်ကျင့်ဝတ် အကျယ်ကျမ်း

### ကိုးကား