open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်

**အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်** ဟူသည်မှာ ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်မရှိဘဲ ပေးအပ်ကျင့်သုံးရသော ပရိဝါသ်ကို ဆိုလိုပြီး၊ ယင်းကို တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသူများအတွက် ဗုဒ္ဓသာသနာ၌ ရဟန်းပြုလိုသူများအား စမ်းသပ်ရန် ရည်ရွယ်၍ သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤပရိဝါသ်သည် သံဃာဒိသေသ် အာပတ်ဖုံးကွယ်မှုကြောင့် ကျင့်ရသော ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်နှင့် ကွဲပြားပြီး၊ တိတ္ထိယပရိဝါသ် သို့မဟုတ် အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ဟု ခေါ်သည်။ 

### အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်
တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသောသူသည် ဘုရားသာသနာ၌ ရဟန်းပြုလိုသည်ဖြစ်အံ့။ ရဟန်းမပြုမီ ရှေ့အဖို့၌ ရှင်သာမဏေ ပြုပေးပြီး၊ လေးလပတ်လုံး တိတ္ထိယပရိဝါသ်ကို ကျင့်သုံးရန် ဉတ္တိကမ္မဝါစာဖြင့် သံဃာက ပေးအပ်သည်။ ဤပရိဝါသ်သည် အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ် မည်၏။ ၎င်းသည် တိတ္ထိဘာသာမှ ကူးပြောင်းလာသူများ၏ စိတ်ဓာတ်၊ စရိုက်နှင့် သာသနာ့စည်းကမ်းလိုက်နာနိုင်မှုကို စမ်းသပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ပရိဝါသ်လေးမျိုးအနက် (ပဋိစ္ဆန္န၊ အပ္ပဋိစ္ဆန္န၊ သုဒ္ဓန္တ၊ သမောဓာန) ဤအပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်သည် တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသူများအတွက် သီးသန့်ဖြစ်သည်။

### အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ် ပေးရသူများ
အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို အောက်ပါတိတ္ထိများအား ပေးအပ်သည်။
* **အထက်ပိုင်း၌သာ အဝတ်ဝတ်ဆင်သော အာဇီဝကနဂ္ဂပရိဗိုဇ်** - အာဇီဝကဘာသာဝင်များဖြစ်ပြီး အဝတ်အနည်းငယ်သာ ဝတ်ဆင်သူများ။
* **အဝတ်လုံးဝ မဝတ်ဆင်သော အစေလကနဂ္ဂပရိဗိုဇ်** - အဝတ်မဝတ်ဘဲ နဂ္ဂဘာဝဖြင့် နေထိုင်သော တိတ္ထိများ။

### အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ် မပေးရသူများ
အောက်ပါသူများအား အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို မပေးရ။
* **အဝတ်ဝတ်ဆင်၍ လာသော နဂ္ဂပရိဗိုဇ်** - သာမန်ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြင့် လာသူများ။
* **သာကီဝင်မင်းမျိုး နဂ္ဂပရိဗိုဇ်** - မြတ်စွာဘုရား၏ ဆွေမျိုးသာကီဝင်မျိုးနွယ်မှ တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသူများ (မြတ်စွာဘုရားက ၎င်းတို့အား ပရိဝါသ်မပေးရန် ခွင့်ပြုထားသည်)။
* **ရသေ့ (ဇဋိလ)** - မီးလုပ်ကျွေးသော ရသေ့များ။
* **ဖိုးသူတော် (တာပသ)** - ကမ္မဝါဒီ၊ ကြိယဝါဒီဖြစ်သူများ။  
ဤသူများကို ပရိဝါသ် မပေးရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်ချက်သည် ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ ကမ္မဝါဒနှင့် အတော်လှမ်းဆင်တူသည့်အတွက် ဖြစ်သည် (ဝိ၊၃။၁၀၁)။

### အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း
***ရှင်သာမဏေပြုခြင်း** - တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသူသည် ရဟန်းမပြုမီ ဆံပင်မုတ်ဆိတ်ရိတ်၍၊ ဖန်ရည်ဆိုးသင်္ကန်းဝတ်စေ၍၊ သံဃာ့ခြေတော်ရှိခိုးပြီး၊ “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” ဟု သုံးကြိမ်ဆည်းကပ်စေသည်။
***ဉတ္တိကမ္မဝါစာဖြင့် ပေးအပ်ခြင်း** - ထိုသူက “အသျှင်ဘုရားတို့၊ တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသော အကျွန်ုပ်သည် လေးလပတ်လုံး ပရိဝါသ်နေခြင်းကို ခွင့်တောင်းပါ၏” ဟု သုံးကြိမ်လျှောက်၍၊ သံဃာက ကမ္မဝါစာဖြင့် လေးလပရိဝါသ် ပေးသည်။

### ကျင့်ဝတ်များ လိုက်နာရမှု
အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို ကျင့်သောသူသည် အောက်ပါ ၈-ပါးသော ကျင့်ဝတ်များကို လေးလပတ်လုံး မကျိုးမပျက် ဖြည့်ကျင့်ရသည်။
# အလွန်စောစွာ ရွာတွင်းမဝင်ရ။
# အလွန်နေမြင့်မှ ကျောင်းသို့ မပြန်ရ။
# ပြည့်တန်ဆာ၊ မုဆိုးမ၊ အပျိုကြီး၊ ပဏ္ဍုက်၊ ရဟန်းမိန်းမတို့နှင့် မဆက်ဆံရ။
# သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ အမှုကိစ္စများတွင် လိမ္မာ၍ မပျင်းမရိရ။
# သင်ကြားခြင်း၊ မေးမြန်းခြင်း၊ သီလ၊ စိတ်၊ ပညာ၌ ထက်မြက်သော ဆန္ဒရှိရ။
# ယခင်တိတ္ထိဆရာ၏ အယူဝါဒကို ကဲ့ရဲ့ရာ၌ နှစ်သက်ရ။
# ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃကို ကဲ့ရဲ့ရာ၌ မနှစ်သက်ရ။
# ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းရာ၌ နှစ်သက်ရ။ 
ဤကျင့်ဝတ်တစ်ပါး ကျိုးပျက်လျှင် နောက်ထပ် လေးလ ပြန်လည်ကျင့်ရသည် ။

### ကျင့်ဝတ်ပြည့်စုံမှ ရဟန်းပြုခွင့်
လေးလပတ်လုံး ကျင့်ဝတ် ၈-ပါးကို မကျိုးမပျက် ဖြည့်ကျင့်ပြီးမှသာ သံဃာက ၎င်းအား ရဟန်းအဖြစ် ဆက်လက် ခံယူခွင့်ပြုသည်။ အကယ်၍ ပရိဝါသ်ကာလအတွင်း အဋ္ဌသမာပတ်ကဲ့သို့ လောကိယတရားများ ရရှိလာပါက မခံယူဘဲ ကျင့်ဝတ်ပြည့်စုံမှသာ ရဟန်းပြုခွင့်ပြုသည်။ သို့သော် သောတာပတ္တိမဂ္ဂကဲ့သို့ လောကုတ္တရာတရားရပါက၊ ကျင့်ဝတ်ပြည့်စုံသည်ဟု မှတ်ယူ၍ ချက်ချင်း ရဟန်းပြုခွင့်ပြုသည်။ 
## ကိုးကား
အာပေါဓာတ်

ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ဖရိုဖရဲမရှိစေရအောင် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်းသဘော၊ ရိပျော် စီးယို စွတ်စိုခြင်း အရည်အစေးသဘော၊ ယင်းသဘောကိုပင် **အာပေါဓာတ်** ဆိုရသည်။ 

အာပေါ တခြား သဘော တခြား မဟုတ်။ သံတုံး, ကျောက်ခဲစသော ရုပ်ကလာပ်တို့ ပြန့်ကျဲမနေခြင်းသည် အာပေါဓာတ်က ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ အာပေါဓာတ်လွန်လျှင် အရည်အစေး ဖြစ်ရ၏။ ယင်းအရည်အစေးကိုလည်း လွန်ဓာတ်ကိုစွဲ၍ အာပေါဟူ၍ပင် ဆိုရ၏။ ထို့ကြောင့် စသော ပါဠိတော်တို့၌ သည်းခြေ သလိပ် စသည်တို့ကို အာပေါကောဋ္ဌာသ ၁၂ ပါးပြု၍ ဟောတော်မူသည်။ အစစ်မဟုတ်၊ အစစ်အာပေါကို ပကတိမျက်စိဖြင့် ကြည့်၍ မမြင်ရ၊ ဝိပဿနာမျက်စိဖြင့်ကြည့်မှ မြင်သည်။ သုခုမရုပ်ဖြစ်၍ တို့ထိ၍လည်း မရစကောင်း။ ကြံရည် စသည်တို့ကို ကျိုချက်၍ အခဲဖြစ်သွားရာ၌ “ခက်မာ”သဘော ပထဝီ အဓိကဖြစ်ပြီး “အရည်အစေး” သဘော အာပေါနှံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်၊ အာပေါမှ ပထဝီ ဖြစ်သွားသည် မဟုတ်။ အစိုင်အခဲ ကြေမွရာ၌လည်း “အရည်အစေး” သဘော အာပေါ အဓိက ဖြစ်ပြီး “ခက်မာ”သဘော ပထဝီ နုံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်၊ ပထဝီမှ အာပေါ ပြန်ဖြစ်လာသည် မဟုတ်။ အကျယ်ကို တို့၌ ကြည့်။ 
### သဘာဝနှင့် ဖွင့်ဆိုချက်
ယိုစီးခြင်းသဘောဖြင့် ထိုထိုအရပ် (ကြွင်းဓာတ် ၃ ပါး) သို့ ရွေ့တတ်၊ ရောက်တတ်သည်ဟု ဆိုသည်။  ပျော့ပျောင်းစွတ်စိုသော အရည်သဘောဖြင့် သသမ္ဘာရပထဝီသို့ ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်တတ်သည်ဟု ရှင်းပြသည်။ 

သသမ္ဘာရအာပေါသည် ပကတိရေ၏ ယိုစီးမှုဖြစ်ပြီး၊ ပညတ်မစင်သေးသော အာပေါဖြစ်သည်။ လက္ခဏအာပေါမှာ သန္တတိဃန၊ သမူဟဃန၊ ကိစ္စဃနပြိုကာ ပညတ်ကင်းစင်ပြီး၊ ကလာပ်တူ ရုပ်တရားများကို ဖွဲ့စည်းငြိကပ်စေသော ပရမတ်သဘောဖြစ်သည်။ 

### လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်
# **လက္ခဏာ**= ယိုစီးခြင်းသဘော - ပျော့ပျောင်းစွတ်စိုသော အရည်သဘောဖြင့် ကလာပ်တူ ရုပ်တရားများသို့ ပျံ့နှံ့တတ်ခြင်း။  
# **ရသ**= အတူဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့ကို တိုးပွားစေခြင်း - သစ်ပင်၊ သတ္တဝါများ ကြီးထွားဝဖြိုးမှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။  
# **ပစ္စုပဋ္ဌာန်**= ကလာပ်တူ ရုပ်တရားတို့ကို ဖွဲ့စည်းခြင်းသဘော - ဉာဏ်တွင် ဖရိုဖရဲမကျဲအောင် ပေါင်းစည်းထားသည့် သဘောအဖြစ် ထင်လာသည် ။  
# **ပဒဋ္ဌာန်**= မိမိမှကြွင်းသော ကလာပ်တူ ဓာတ် (၃)ပါး (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော) - ၎င်းတို့၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ရပ်တည်ပြီး ကျေးဇူးပြုသည်။  

### အာပေါဓာတ်၏ ဆက်စပ်မှု
ပထဝီ၏ တည်ရာကျေးဇူး၊ တေဇော၏ ရင့်ကျက်စေမှု၊ ဝါယော၏ ထောက်ကန်မှုဖြင့် အာပေါဓာတ်သည် ကလာပ်တူ ဓာတ် (၃)ပါးကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။   ထို့အတူ၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ ပစ္စယသတ္တိများဖြင့် အာပေါဓာတ် ရပ်တည်နိုင်ပြီး၊ ရုပ်တရားများ တိုးပွားမှုကို ဆောင်ရွက်သည် ။ ဥပမာ၊ သစ်ပင်ကြီးထွားရန် အာပေါရသရည်က ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောတို့နှင့် ပူးပေါင်းပေးရသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [ရုပ် (၂၈) ပါး = ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/ရုပ်_(၂၈)_ပါး_=_ရူပက္ခန္ဓကထာ_အခန်း)

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
တူလူ့ဇ်

**တူလူ့ဇ်**()သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ် ၁၅၀ km အကွာ ဂါရွန် မြစ်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြို့တော် စည်ပင်နယ်နိမိတ်အတွင်း နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၅၁၁,၆၈၄ ဦး ရှိပြီး ပြင်သစ်တွင် ပါရီ၊ လီယောင် နှင့် မာရ်ဆယ်ယီတို့ ပြီးလျှင် စတုတ္ထ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။


ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ
လီးလ်

**လီးလ်**(, )သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ နယ်စပ်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။ အို့-ဒ-ဖရံ့စ်တိုင်းနှင့် နောရ်တိုက်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။


ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ
နံ့တ်

**နံ့တ်**()သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ပယ်အီ ဒ လာ လွာရ်တိုင်းနှင့် လွာရ်-အာတလံတိခ်တိုက်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။


ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ
မိုလားဆီးယားနိုင်ငံ

**မိုလားဆီးယားနယ်** (Republic of Molossia) သည် မိမိဘာသာနိုင်ငံဟု ဖော်ထုတ်ကြေညာထားသော အမေကန်ပြည်ထောင်စု၊ နီဗားဒါးပြည်နယ် အတွင်းရှိ မြေဧရိယာ ၁၁ဧက ပေါ်တွင် တည်ထောင်ထားသော နိုင်ငံငယ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ထရံကာထိပ်ခေါင်တင်

**"ထရံကာထိပ်ခေါင်တင်"** မင်းတုန်းဘုရင်နှင့် ငါန်းဇွန်မိဖုရားတို့မှ မွေးဖွားသည်ဖြစ်သော သမီးတော်သုံးပါးအနက် အထွေးဆုံးသမီးတော်ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီအစ်မသုံးဖော်တွင် သူမတဦးတည်းသာလျှင် အသက်ရှင် လူလားမြောက်ခဲ့သည်ဖြစ်၏။

မင်းတုန်းဘုရင်နှင့် ငါန်းဇွန်မိဖုရားတို့မှ မွေးဖွားသည်ဖြစ်သော သမီးတော်သုံးပါးအနက် အထွေးဆုံးသမီးတော်ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီအစ်မသုံးဖော်တွင် သူမတဦးတည်းသာလျှင် အသက်ရှင် လူလားမြောက်ခဲ့သည်ဖြစ်၏။

သူမ၏ မိခင်ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် အယုဒ္ဓသွေးနွယ်ယှက်သည်ဖြစ်လေရာ ရတနာပုံနန်းတွင်း ရှိ တပါးသော ထိပ်ခေါင်တင်မင်းသမီးများအကြား၌ သူမသည် အယုဒ္ဓယသွေး နွယ်ယှက်သော မင်းသမီး တပါးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။

ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာစံခါနီးအချိန်၌ သူမသည် ကလေးငယ်အရွယ်မျှသာရှိသေးသည်ဖြစ်၍ တပါးသောရွယ်တူ မောင်နှမတစုနှင့် အတူ ဝေဒနာခံစားနေရသော ခမည်းတော်ဘုရား ထံဝင်ရောက်ခစားကာ အနှိပ်တော်ဆက်ကြရလေသည်။

သည်တွင် ခမည်းတော်ဘုရား၏ လက်ယာဘက် အနီးဆုံး၌ ခစားအနှိပ်တော်ဆက်နေသော သူမနှင့် လက်ဝဲဘက်အနီးဆုံး၌ ခစား အနှိပ်တော်ဆက်နေသော ပျဉ်းမနားမင်းသားငယ်ကို ကြည့်၍ ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးမှ သဘောခွေ့ခဲ့လေသည်။

သည့်အတွက် ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးသည် နောင်တချိန်အရွယ်ရောက်က ထိုကလေးငယ်နှစ်ဦးကို လက်ဆက်ပေးရန် အမိန့်တော်ပြုခဲ့လေပြီး အမှန်တကယ် အရွယ်တော်ရောက်သည့်ခါဝယ် ပျဉ်မနားမောင်မောင်နှင့် လက်ဆက်ကာ ပေါင်းသင်းခဲ့လေသည်။

ပျဉ်းမနားကိုယ်တော်ကြီးသည် သူမတဦးတည်းအပေါ်တွင်သာ နှစ်နှစ်ကာကာချစ်မြတ်နိုးခဲ့ပြီး တပါးသော ကိုယ်လုပ်တော်ဟူ၍ ဘယ်အခါကမှ ထားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။

သို့ဖြင့် ခမည်းတော်ဘုရား နတ်ရွာမလားမီ နောက်ဆုံးသော ဖူးစာရေးနတ်မင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်စီမံ ခဲ့သည်ဖြစ်သော သူမတို့မောင်နှံနှစ်ဖော်သည် တဦးအပေါ်တဦး ကြင်နာစွာနှင့် သက်ရွယ်တော် ကိုးဆယ်ကျော်သည့်တိုင်သက်တော်ရှည်ကာ လောကအလယ်ချစ်ခင်စွာပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့ကြရလေသည်။

ကံကုန်သည့်အခါတွင်လည်း တဦးနှင့်တဦး ရက်ပိုင်းသာခြား၍ ကံကုန်ခဲ့သည်ဖြစ်လေရာ အုတ်နန်းတော်တခုအတွင်း၌ပင် တူပြိုင်ကာ သွင်းနှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းသမီးများ
စောနိုင် (ရှမ်းပြည်)

**စောနိုင် (ရှမ်းပြည်)** (၁၉၃၄ - ၂၀၁၉) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
၁၉၃၄ ခုတွင် ရဲအုပ် (အငြိမ်းစား) လှကျော်၊ ဒေါ်လှတင်တို့က တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့၌ မွေးသည်။ အမည်ရင်းမှာ စမ်းကြည် ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ၈ ယောက်အနက် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်၏။

## အနုပညာခရီး 
၁၉၅၇ ခုခန့်၌ အောင်မင်္ဂလာရုပ်ရှင်က *မဲဇာတောင်ခြေ* ဇာတ်ကားကို တောင်ငူ၌ ရိုက်ကူးစဉ် တောင်ငူအစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်နေသော စမ်းကြည်က ဖြတ်လျှောက်အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ဖူးသည်။

*ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ်* ဇာတ်ကားတွင် ဝင်းညွန့်၊ စံရှားတင်၊ တင်တင်အေးတို့နှင့် တွဲဖက်ပါဝင်ရရာ စောနိုင်(ရှမ်းပြည်) ဟူ၍ နာမည်ရလာသည်။ ဖြိုးကြွယ်ရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ မင်းလွင်ရိုက်သော *မမသက်* ဇာတ်ကားတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် စတင်သရုပ်ဆောင်ရသည်။ ယင်းဇာတ်ကားတွင် ဗိုလ်ဗကို၊ မေမြို့မယ်ပန်းဝါတို့ ပါသည်။ *မမသက်*မှာ ဦးစွာရိုက်သော်လည်း *ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ်*နောက်မှ ရုံတင်သည်။

## ပါဝင်သော ဇာတ်ကားများ 
* *မဲဇာတောင်ခြေ*
* *မမသက်*
* *ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ်*
* *ဤသစ်ဆုံ*
* *မန်ဒါလီ*
* *နေခြည်ဖြာမှနွေးသော်ကြောင့်*
* *လွမ်းဖြေရာ*
* *သစ္စာပုံပြင်*
* *ချစ်လိုက်တာမသည်းအူရယ်*
* *ဒေါင်းမလေး*
* *ချစ်သောဇာဇာ*

## ဘဝနိဂုံး 
ရဟန်းပြုခဲ့ရာ အုတ်တွင်းမြို့ရှိ ဈေးကျောင်းတိုက်တွင် ၂၀၁၉ ခု၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်၌ စောနိုင်(ရှမ်းပြည်) တဖြစ်လဲ ဥူးစန္ဒိမာ ပျံလွန်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၃၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၁၉ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ညီမတော်

**ညီမတော်** သူမသည် ၏သမီးဖြစ်သည်နန္ဒဘုရင် မြန်မာ ဘုရင် နှင့် ဟံသာဝတီ မိဖုရား ပြီးတော့ ။ သူက အစ်မကြီး မင်းအထွေး အမည်နှင့် ကျမ်းဆုရှာ အိမ်ထောင်မကျ။
 

## ကိုးကား
လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများ

**လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများ (Classified Documents)** ဆိုသည်မှာ ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် အချက်အလက်များအား အများပြည်သူထံသို့ အလွယ်တကူစီးဆင်းစေရန် မသင့်လျော်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းထားရန် လိုအပ်သော စာရွက်စာတမ်းများဖြစ်သည်။ စာအရွက်စာတမ်းတစ်ခုအား ၎င်းတို့ပါရှိသည့် အချက်အလက်၏ လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းရေးလိုအပ်မှုအခြေအနေအလျောက် လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းကို ‌အောက်ပါအတိုင်းငါးမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်-

# ထိပ်တန်းလျှို့ဝှက် (Top Secret)
# လျှို့ဝှက် (Secret)
# အတွင်းရေး (Confidential)
# ကန့်သတ် (Restricted)
# ရိုးရိုး (Unrestricted)

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သတင်းအချက်အလက်
ကဏ္ဍ:အမျိုးသား လုံခြုံရေး
ကဏ္ဍ:အစိုးရ သတင်းအချက်အလက်
ခင်လေးဆွေ

**ခင်လေးဆွေ** (၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၃၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
၁၉၃၃ ခု၊ဇူလိုင်  ၂၃ ရက်တွင် ဦးမောင်ချစ်၊ ဒေါ်အေးကြည်တို့က ဒိုက်ဦးမြို့၌ မွေးသည်။ ငယ်အမည်မှာ မအမာ ဖြစ်၏။

## အနုပညာခရီး 
ထီဆိုင်စာရေးမဘဝဖြင့် မိတ်ဆွေတဦးဖြစ်သော ဦးနော်၏ ချိတ်ဆက်ပေးမှုကြောင့်  ဆွေဗမာဖလင်ပိုင်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးလွန်းဖေ နှင့် အဆက်အသွယ်ရရှိပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဆွေဗမာဖလင်နှင့်  ၃ နှစ်စာချုပ်ကာ အနုပညာလောကထဲ စတင်ခြေချလာခဲ့သည်။

ဒါရိုက်တာ ဦးလွန်းဖေရိုက်သော *မာန်စွယ်* ဇာတ်ကားတွင် တင်ညွန့်နှင့်တွဲ၍ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်သရုပ်ဆောင်သည်။

ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ဖေ ၏ ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရောင်၊ဒါရိုက်တာ ဦးလွန်းဖေ နှင့် စကြာယာဉ်၊ဘုန်းစက်ရောင်၊ရွှေညှား ၊မှော်ဝိဇ္ဇာ၊အဿကုမ္မာ၊လောကီကြေးမုံ အစရှိသည့် အသံတိတ်၊အသံထွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဆွေဗမာဇလင် နှင့် စာချုပ် သက်တမ်းကုန်သည်နောက် ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့ ပြဇာတ်များ လိုက်လံကပြခဲ့သည်။ထို့နောက် အေဝမ်းဖလင်သို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး  အော်ယောက်ျား၊တွေးရခက်ကြီး၊ဒေးစွန်ပါ၊နှောင်ကြိုးမေတ္တာကားများ ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
  
သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံကုမ္ပဏီတခုနှင့် မြန်မာကုမ္ပဏီ အေဝမ်းတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖက်စပ်ရိုက်ကူးသော ဗမာ့အချစ် မှော်စံဝင် ဇာတ်ကား၌ ထိုင်းမင်းသားနှင့်တွဲ၍ အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းသားကြီးဦးကျော်ဖေ နှင့်အိမ်ထောင်ကျပြီး မာလာဦး ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ထူထောင်သည်။ငါးပွင့်တစ်ခိုင်၊ချွေးနှင့်သွေးနှင့်ရင်းသည့်မြေ၊ပန်းပန်လျှက်ပါ အစရှိသည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ကျော်ဆွေ၊ တင်ညွန့်၊ ဇေယျ၊ ခင်မောင်ညွန့်၊ ဖိုးပါကြီးတို့နှင့် အတွဲများသည်။ 

ရုပ်ရှင်လောကမှ ခေတ္တပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် ဝင်းဦး၏ *ဆောင်းအိပ်မက်* ဇာတ်ကား၌ ဇာတ်ရံအဖြစ်ပါဝင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ တကျော့ပြန်လာသည်။ဝင်းဦး၏ ဇာတ်ကားအများစုတွင် ဖိုးပါကြီးနှင့်တွဲ၍ ပါဝင်သည်။ယင်းအပြင် သူသည် မှုံရွှေရည်၊တစ်ကျော့နှစ်ကျော့တေးကိုသီ၊ကျောက်မဲအကျဉ်းသား၊တိမ်လွှာမို့မို့လွင် တို့တွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## မိသားစုဘဝ 
၁၉၅၇ ခုနှစ် တွင် မင်းသား ကျော်ဖေနှင့် လက်ထပ်သည်။

## ပါဝင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်များ
ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး

**"ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး** (သက်တော်ရှည် ထိုင်းမိဖုရားကြီး)​**"** 

ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားများတွင် ထိုင်းအနွယ်ဝင် မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်ပြီး သက်တော်၉၀ထိနေခဲ့ရသော သက်တော်ရှည်မိဖုရားကြီးတစ်ပါး လဲဖြစ်ခဲ့ပါသည်။၁၂၁၀ခုနှစ်ဖွား မယ်ဖွားဖြူကို "သုသီရိလျာ"ဘွဲ့နဲ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့ပြီး ငါန်းဇွန်မြို့ကို စားစေခဲ့လို့ ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ရယ်လို့ အမည်တွင်ခဲ့ရပါတယ်။ 

မင်းတုန်းမင်းကြီးလို မိဖုရားများပြားတဲ့ဘုရင်အဖို့ မိဖုရားတွေဟာ အနောက်ဆောင်မှာ မငြိုးငယ်ရအောင်၊ ဘုရင့်အချစ်နဲ့အရေးပေး လေးစားမှုရရှိ အောင် အမျိုးမျိုး ကြိုးစားကြရတာ မိဖုရားတိုင်းလိုလိုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲက အချို့မိဖုရားတွေဟာ နောက်ခံအင်အားကြောင့် နန်းတွင်းမှာ မျက်နှာမငယ်ရသလို၊ အချို့မိဖုရားတွေဟာ သားသမီးမျက်နှာနဲ့ ဘုရင့်အချစ်ကိုရရှိခဲ့သူတွေရှိသလို၊ မိမိရဲ့ရည်ရုပ်ကြောင့်ဘုရင်အလေးပေးမှုကိုရခဲ့သူတွေ ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲကနေမှ ထူးထူးခြားခြား စာပေပညာနဲ့ ဘုရင့်အချစ်ကို ရခဲ့သူ မိဖုရားနှစ်ပါးရှိခဲ့ပါတယ်။ ပထမတစ်ယောက်က လှိုင်ကျွန်းမိဖုရားကြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတစ်ယောက်ကတော့ ထိုင်းသွေးပါသော ထိုင်းအနွယ်ဝင် ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဟာ ဘုရင်ရဲ့ချစ်ခင်အလေးပေးမှုတင်မကပဲ အထူးအခွင့်အရေးဖြစ်တဲ့ နန်းဓလေ့ကို ချိုးဖောက်ကာ မင်းတုန်းဘုရင်ထံသို့ ဘယ်ပစ္စည်းမဆို ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်လက်လှမ်းပေးကမ်း ဆက်သခွင့်ကိုရခဲ့ပါတယ်။ ဒီအခွင့်အရေးကို ဘုရင့်ရဲ့မိဖုရားခေါင်ကြီးတစ်ပါးသာ လုပ်ပိုင်နိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ အထူးနန်းဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးဟာ လက်မိုင်းမင်းသမီး၊ မြို့လှမင်းသမီး၊ထရံကာမင်းသမီးဆိုပြီး သမီးတော်သုံးပါး မွေးဖွားခဲ့ပေမယ့် အငယ်ဆုံးသမီးတော် ထရံကာမင်းသမီးတစ်ပါးသာ အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပါတော်မူပြီးနောက်မှာ ၁၂နှစ်အရွယ်သမီးငယ်ကိုလက်ဆွဲကာ အသက်၃၇နှစ်အရွယ် မုဆိုးမ မိဖုရားကြီးဟာ နန်းတွင်းကထွက်ခဲ့ရပြီး မောရဂီဝါအရပ်မှာနေထိုင်ခဲ့ပြီး သမီးဖြစ်သူကို မိမိတတ်အပ်တဲ့စာပေ၊ သတ္ကတဘာသာရပ်များကို ကိုယ်တိုင်သင်ကြားပေးခဲ့သလို နန်းတွင်းဆရာ ပိဋကတ်ကြပ်ဟောင်း ဆရာဖြိုးကို ပါခေါ်ယူသင်ကြားပေးစေခဲ့ပါတယ်။

သမီးတော်ထရံကာမင်းသမီးသက်တော်၂၇နှစ်တွင် ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီး သားတော် ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးနဲ့လက်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် တစ်ဦးတည်း သော သမီးဖြစ်သူကို မခွဲခွာနိုင်၍ ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးနေထိုင်ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အလ္လာဟတ်ဘတ်မြို့အထိ လိုက်ပါနေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။

နောက်ပိုင်း ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးမြန်မာပြည်ပြန်ခွင့်ရတဲ့အခါမှာ ယောက္ခမတော် ငါန်းဇွန်းမိဖုရားကြီးပါလိုက်ပါခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တွင် သမီးတော်၊သမက်တော်တို့နဲ့နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၂၈၅ခုနှစ်မှာ ခမည်းခမက်ဖြစ်သော ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီးဟာ သူနေထိုင်ရာ စိတ္တရမဟီရပ်တွင်ကံကုန်ခဲ့၍ ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် သမီးတော်၊သမက်တော်တို့နှင်ပါရော၍ မန္တလေးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခွင့်ရခဲ့ပါတယ်။

မန္တလေးမြို့ရောက်ရှိပြီး ၁၅နှစ်အကြာ သက်တော်၉၀အရွယ်တွင် ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် စိတ္တရမဟီရပ်ရှိ စံအိမ်တော်ပေါ်တွင် ကံကုန်ခဲ့ရပါသည်။ ကံကုန်ပြီးတဲ့နောက် ခမည်းခမက်ဖြစ်သော ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီး သင်္ချိုင်းတော်တွင် ဂူသွင်းမြှုပ်နှံထားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အုဆွတ်ဂိတောင်

**အုဆွတ်ဂိတောင်** (空木岳, Utsugi-dake)  သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချူးဘဒေသ၊ နဂနိုစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည်။ ဤတောင်သည် အိုခုဝမြို့နှင့် ဂျိဂျိမမြို့တို့၏ နယ်နိမိတ်နှစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည်။ အမြင့်မှာ ၂၈၆၄ မီတာ (၉၃၉၆ ပေ) ရှိသည်။ အုဆွတ်ဂိတောင်သည် ခိဆိုတောင်များထဲမှ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံးတောင် ၁၀၀ တွင် ပါဝင်သည်။

## တောင်တက်ခြင်း
## ရုပ်ပုံများ

File:Mt.Utsugidake-top 03.jpg|The summit of Mount Utsugi.
File:Utsugidaira 17.jpg|The view from the summit.

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ
စတရာ့စ်ဘူရ်

**စတရာ့စ်ဘူရ်**(, , အာလ်ဇာ့စ်: Strossburi)သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ  အာလ်ဇာ့စ်တိုင်း၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ရိုင်းမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ဖြစ်သည်။

စတရာ့စ်ဘူရ်မြို့သည် ဥရောပ၏ အရေးပါဆုံး မြို့များထဲမှ တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး၊ ဥရောပကောင်စီနှင့် ဥရောပလွတ်တော်တို့၏ ရုံးချုပ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥရောပ၏ မြို့တော်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ဖြစ်သော စတရာ့စ်ဘူရ်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။

ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ပထမဆုံး စာတမ်းဖြစ်သော စတရာ့စ်ဘူရ် စာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ
မောင်ပယ်လျေ

**မောင်ပယ်လျေ**(, )သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ မြို့ဖြစ်သည်။ မြေထဲပင်လယ်မှ ၇.၁ km ခန့်အကွာ စပိန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်၊ အီတလီနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ 

မောင်ပယ်လျေသည် လူမှုဗေဒပညာရှင် ဩဂယူ့စ်တ် ကောင့်တ်၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည်။


ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ
အကြောင်းရင်းများ ၁၃ ခုကတော့

***အကြောင်းရင်းများ ၁၃ ခုကတော့*** (***13 Reasons Why,TH1RTEEN R3ASONS WHY*** ) သည် စာရေးဆရာ Jay Asher ရေးသားသော ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဝတ္ထု *Thirteen Reasons Why* ကို အခြေခံထားသော အမေရိကန် ဆယ်ကျော်သက် ဒရာမာ ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Brian Yorkey မှ Netflix အတွက် Selena Gomez နှင့်အတူ သူမ၏ July Moon Productions နဖူးစည်းအောက်တွင် အမှုဆောင်ထုတ်လုပ်သူအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လုပ်ထားပြီး ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Dylan Minnette နှင့် Katherine Langford တို့နှင့်အတူ သရုပ်ဆောင် အဖွဲ့တို့က ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားပြီး စိတ်ကူးယဉ် Liberty High School မှ ကျောင်းသားများနှင့် ခေတ်သစ်လူငယ်များအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သောပြဿနာများကို ခြေရာခံထားပါသည်။

ဇာတ်လမ်းတွဲသည် ပင်မအားဖြင့် Clay Jensen (Minnette) နှင့် ကျောင်းသားချင်း အပေါင်းအသင်း ဖြစ်သော Hannah Baker (Langford) ၏ သေကြောင်းကြံစည်မှု နောက်ဆက်တွဲကို ဗဟိုပြုထားသည်။  သူမမသေခင်မှာ ကက်ဆက်တိပ်ခွေ တစ်ဘူးကို ချန်ထားခဲ့ကာ သူမကိုယ်သူမသတ်သေရတဲ့ အကြောင်းရင်းနဲ့ သူမသေဆုံးမှုအတွက် တာဝန်ရှိတယ်လို့ ယုံကြည်တဲ့လူတွေကို အသေးစိတ်ပြောပြခဲ့ပါသည်။

ပထမအတွဲကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နက်ဖလစ် တွင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ထုတ်လွှင့်ချိန်တွင် နက်ဖလစ် တွင် ဒုတိယလူကြည့်အများဆုံး ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်လာခဲ့သည်။ နက်ဖလစ် သည် ကနဦးအပိုင်း ၁၃ ပိုင်းအောင်မြင်မှုကြောင့် ဒုတိယအတွဲအတွက် *အကြောင်းရင်းများ ၁၃ ခုကတော့* *ကို* သက်တမ်းတိုးခဲ့ရာ ဒုတိယအတွဲသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ တတိယအတွဲကို ဩဂုတ် ၂၃၊ ၂၀၁၉ ရက်နေ့တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး၊ ထိုလတွင်ပင် ဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော စတုတ္ထနှင့် နောက်ဆုံးအတွဲအတွက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။  

*အကြောင်းရင်းများ ၁၃ ခုကတော့* သည် ရောထွေးသော သုံးသပ်ချက်များကို ရရှိခဲ့သည်။ ပထမအတွဲသည် ၎င်း၏ အာဘော်များ၊ စိတ်ခံစားမှုအလေးချိန်၊ အကြောင်းအရာကိစ္စ၊ ဇာတ်ကောင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် သရုပ်ဆောင်မှု၊ အထူးသဖြင့် Minnette နှင့် Langford တို့၏ ဖျော်ဖြေမှုများကို ချီးကျူးသည့် ဝေဖန်သူများနှင့် ပရိသတ်များမှ အကောင်းဘက်သဘောဆောင်သော သုံးသပ်ချက်များကို ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်၊ သတ်သေမှု၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုနှင့် အနိုင်ကျင့်ခံရမှုများ နှင့်အတူ အခြား အရွယ်ရောက်သူတို့၏ အကြောင်းအရာများ ကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များကို ၎င်း၏ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း သရုပ်ဖော်မှုကြောင့် စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာရှင်များထံမှ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းကို တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် နက်ဖလစ် သည် ၂၀၁၈ မတ်လတွင် အပိုင်းတစ်ခုစီ၏အစတွင် ကြည့်ရှုသူများကို အတွဲတစ်ခုစီ၏ အာဘော်များအကြောင်း သတိပေးသည့် သတိပေးကတ်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။  ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် နက်ဖလစ် သည် ပထမအတွဲ ဇာတ်သိမ်းပိုင်းတွင် မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေသည့်မြင်ကွင်းကို ဖြတ်ထုတ်ခဲ့သည်။  နောက်ပိုင်းအတွဲသုံးတွဲသည် အပျက်သဘောဆောင်သော ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုများကို ရရှိခဲ့သည်။   ဒုတိယအတွဲထုတ်လွှင့်ချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စွာပ်င နက်ဖလစ် သည် ပြသမှုတွင်ပါဝင်သည့်အကြောင်းအရာအချို့နှင့်ပတ်သက်၍ ကြည့်ရှုသူများကိုသတိပေးခဲ့ကာ စိတ်ဓာတ်ကျမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် အခြားစိတ်ကျန်းမာရေးပြဿနာများကြောင့် ထိခိုက်ခံစားရသူများအတွက် အရေးအခင်းဖုန်းနံပါတ်များနှင့်အတူ ပံ့ပိုးရေးဝဘ်ဆိုက်တစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။  သူမ၏သရုပ်ဆောင်မှုအတွက် Langford သည် အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင် - ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲဒရာမာ အတွက် ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ဝတ္ထုများအပေါ် အခြေခံထားသော ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များ
ကဏ္ဍ:အခန်းဆက် ဒရာမာ ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ
သူရိန်ထွန်း

ဗိုလ်မှူးချုပ် **သူရိန်ထွန်း** သည် မြန်မာတပ်မတော် ဗိုလ်မှူးချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ဌာနချုပ်မှူး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူရိန်ထွန်းသည် ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း  အာရက္ခတပ်တော်ထံတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့သည်။

သူရိန်ထွန်းသည် ဒေသတွင်းရှိ သူ၏ စစ်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်တာများနှင့် သက်ဆိုင်သော စွပ်စွဲမှုများတွင် အဓိကအရေးပါသူ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ
ဧကောလ် ဒေ ဘိုဇာရ်

[right|thumb|[ဂျံ-အိုဂယူ့စ်တ်-ဒေါ်မီနိခ် အင်္ဂရ|အင်္ဂရ၏ ကိုယ်တိုင်ဆွဲ ပုံတူ]]
**ဧကောလ် ဒေ ဘိုဇာရ်** ()သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဩဇာကြီးမားသော အနုပညာကျောင်းများစွာကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ 
right|thumb|250x250px|ပါရီ အမျိုးသား အနုပညာ အထက်တန်းကျောင်း
ပါရီ စီးပွားရေး ကျောင်း

**ပါရီ စီးပွားရေး ကျောင်း**(, , **PSE**)သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့တွင် တည်ရှိသော ထိပ်တန်း စီးပွားရေးကျောင်းဖြစ်သည်။

## ပြင်ပ လင့်ခ်များ
* Paris School of Economics official website
* "APE: Analyse et Politique Economiques" Graduate Program of PSE
* "PPD: Public policy and development" Graduate Program of PSE

:*

ကဏ္ဍ:ပါရီမြို့ရှိ တက္ကသိုလ်များ
လက်ဘရွန် ဂျိမ်း

လက်ဘရွန် ရေမွန် ဂျိမ်း စီနီယာသည် ဒီဇင်ဘာ 30, 1984 တွင်မွေးဖွားသည်) National Basketball Association (NBA) ၏ Los Angeles Lakers နှင်​့ Team USA အတွက် အမေရိကန် ရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘတ်စကက်ဘော ကစားသမားဖြစ်သည်။ " **King James** " ဟု အမည်ပြောင်ပေးထားသည့်သူသည် NBA ၏ ထာဝရဂိုးသွင်းသူ ဖြစ်ပြီး NBA Finals 10 ပွဲမှ 4 ပွဲအထိ NBA ချန်ပီယံ လေးကြိမ်ရရှိထားပြီး 2011 နှင့် 2018 ခုနှစ်အကြား 8 ပွဲဆက်တိုက်Finalsတက်ရောက်ဖူးသည်။
ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်

**ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်**သည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)မှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသည့် ရေတပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့၌ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် မြန်မာနိုင်ငံရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးဌာန () ဟူသော တရားဝင်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ၎င်းသည် ကက(ရေ)၏ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိနေသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေကြောင်းဆိုင်ရာ ပုံများ၊ ဇယားကားချပ်များ ရေးဆွဲခြင်း၊ ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာမှု ပြုလုပ်ခြင်းတို့အတွက် တာဝန်ရှိသည့် နိုင်ငံတကာတရားဝင်အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အလျောက် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့များ၊ မြေတိုင်းဦးစီးဌာနစသည့် ပြည်တွင်းအဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတကာရေကြောင်းတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (International Hydrographic Organization (IHO))၊ ဒေသတွင်းရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကော်မတီ (North Indian Ocean Hydrographic Commission (NIOHC)) တို့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းလည်းဖြစ်လေသည်။ ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်သည် ရေကြောင်းသွားလာမှု ဘေးကင်းရေးအတွက် လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို တွက်ချက်ထုတ်ပြန်ပေးလျှက်ရှိပြီး ရေကြောင်းသွားလာမှုနှင့်သက်ဆိုင်သည့် အခြားသော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်များသည် နိုင်ငံတိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်အတွက်လည်းကောင်း၊ ရေတပ်အတွက်လည်းကောင်း အလွန်ပင်အရေးပါလေသည်။ ရှေးယခင်က ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကို ပင်လယ်ရေကြောင်းသွားလာသူများ အန္တရာယ်ကင်းစွာသွားလာရေးကိုသာ ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အခြေခံအဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံအနေနှင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကို ၁၉၅၂ ခုနစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်များမှစ၍ တိုင်းတာရေး ပညာသည် အရာရှိ /စစ်သည်များအား အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဒိန်းမတ်၊ ယူဂိုဆလားဘီးယား၊ အိန္ဒိယ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံများသို့ စေလွှတ်ကာ ရေကြောင်းတိုင်းတာခြင်း၊ ရေပုံရေးဆွဲခြင်း၊ ဒီရေတွက်ချက်ခြင်း၊ ခေတ်မီရေပုံပြုစုရေးဆွဲခြင်း၊ အဆင့်မြင့်ရေကြောင်းတိုင်းတာခြင်း၊ ရေကြောင်းသွားလာရေးကိရိယာများပြုပြင်ခြင်း၊ ရေပုံပြုစုခြင်းနဲ့ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အဆင့်မြင်အဏ္ဏဝါပညာရပ်များ စသည့်တို့အား လေ့ကျင့်သင်ကြားစေပြီးမှ အဆိုပါပညာရှင်များဖြင့် အခြေခံ၍ ပင်လယ်ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးတပ်အား စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။ ရေကြောင်းတိုင်းတာရေး၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အဏ္ဏဝါသုသေတနလုပ်ငန်းများအတွက် ၁၉၆၄ ခုနစ်တွင် အဏ္ဏဝါတိုင်းတာရေးတပ်ဖွဲ့ (Oceanographic Division) အား တည်ထောင်၍ လေ့လာမှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနစ်တွင် ရေတပ်တိုင်းတာရေးတပ် (Naval Hydrographic Depot) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

ထိုအချိန်မှစ၍ ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးပစ္စည်းများ၊ အဏ္ဏဝါတိုင်းတာရေးပစ္စည်းများ၊ ရေပုံထုတ်လုပ်ရေးစက်ကိရိယာများ၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးစက်ကိရိယာများအား ဝယ်ယူအသုံးပြုခဲ့ရာ ရေပုံ (Chart) ထုတ်လုပ်ခြင်းအား ၎င်းအချိန်မှစ၍ အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်နေပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနစ်တွင် ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ် (Central Naval Hydrographic Depot) အဖြစ် တိုးချဲ့နိုင်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ရေ)
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ
NP News

**NP News** သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင်  တည်ထောင်သော  မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။သတင်း ထောက်  ကျော်မျိုးမင်း က ဦးဆောင်သည်။ မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဖြင့်  သတင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။

## သမိုင်း 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကျော်မျိုးမင်းက NP News ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

## လည်ပတ်မှုများ 
NP News သည် သတင်းတင်ဆက်မှုများကို အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများမှတဆင့် ပေးပို့နေပြီး၊Website၊Telegram၊ YouTube၊ TikTok၊ X (ယခင် Twitter) တို့တွင် အဓိကထား လည်ပတ်သည်။ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် လူမှုကွန်ရက်ကမူ ယင်းသတင်းဌာန၏ အကောင့်ဖွင့်မှုများကို လက်မခံ ဖြုတ်ချလေ့ရှိသည့်အပြင် ယူကျူ့ဘ် ကလည်း သတင်းဌာနအကောင့်များကို ပိတ်သိမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

## ဝေဖန်ခံရမှုများ 
NP News သည် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွသူများ နှင့် ဒီမိုကရေစီနှင့်လူ့အခွင့်အရေးထောက်ခံသတင်းဌာနများကို  ကြမ်းတမ်းစွာဝေဖန်သည်။တပ်မတော် နှင့် နိုင်ငံ တော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတို့ အား လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်တော်လှန်နေမှုများကိုလည်း လက်မခံဆန့်ကျင်သည်။ ၎င်း၏ သတင်းထုတ်ဝေမှုများသည် စစ်အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အချို့အပေါ် ဝေဖန်သော်လည်း၊   ရည်မှန်းချက်များကိုမူ ထောက်ခံသည့် အပြုသဘောကို ဖော်ဆောင်သည်။စစ်တပ်ထောက်ခံ၊ စစ်လော်ဘီသတင်းဌာန တစ်ခုအဖြစ်လည်း ဖော်ညွှန်းခံရသည်။

## ကိုးကား
ထလေးလုံးဂါထာ

ထလေးလုံးဂါထာကား -  
 အာရမ္မထ နိက္ကမထ၊ ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ။ 
 ဓုနာထ မစ္စုနောသေနံ၊ နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော။ 

တွဲဘတ်ဂါထာ -  
 ယောဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ၊ အပ္ပမတ္တော ဝိဟဿတိ။  
 ပဟာယ ဇာတိသံသာရံ၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတိ။

### ထိုဂါထာ၏ အကြောင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ 
သိခီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝကတို့ကား အဘိဘူနှင့် သမ္ဘဝမထေရ်တို့တည်း။ အခါတစ်ပါး၌ သိခီမြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဘူမထေရ်မြတ်နှင့်အတူ ဆွမ်းဘုဉ်းမပေးမီအချိန် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ဒေသစာရီကြွတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘိဘူမထေရ်ကို ဗြဟ္မာတို့အား တရားဟောရန် တိုက်တွန်းတော်မူ၏။ အဘိဘူမထေရ်သည် ဗြဟ္မာတို့အား တရားဟောကြားလေ၏။ ဗြဟ္မာတို့ကား “အံ့ဩစရာပါဘဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှေ့တော်မှာ တပည့်ဖြစ်သူရဟန်းက တရားဟောဘိသကိုး” ဟု ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချကုန်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ထိုရဟန်း ဗြဟ္မာတို့ကို ထိတ်လန့်အောင်ပြုလော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။  

အဘိဘူမထေရ်သည် ကိုယ်ထင်ရှားပြလျက် တရားဟော၏၊ ကိုယ်ရောင်ဖျောက်၍ တရားဟော၏။ ကိုယ်အောက်ပိုင်းဖော်၍ အထက်ပိုင်းဖျောက်၍ တရားဟော၏။ ကိုယ်အထက်ပိုင်းဖော်၍ အောက်ပိုင်းဖျောက်၍ တရားဟော၏။ ဗြဟ္မာတို့သည် ချီးမွမ်းအံ့ဩကုန်၏။ အဘိဘူမထေရ်သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌တည်၍ စကြဝဠာတစ်သောင်း ကြားနိုင်အောင် ဟောကြားနိုင်ပါကြောင်း မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားပြီးလျှင် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ တည်လျက် စကြဝဠာတစ်သောင်းကြားနိုင်အောင် ယခင်ထလေးလုံးဂါထာနှင့် တွဲဘက်ဂါထာကို ရွတ်ဆိုဟောကြားလေ၏။   

### ထိုမထေရ်မြတ် စကြဝဠာတစ်သောင်းကြားနိုင်အောင် တရားဟောပုံ  
(က) အဘိဘူမထေရ်သည် နီလကသိုဏ်းဈာန်ဝင်စား၍ စကြဝဠာတစ်သောင်းကို အမိုက်မှောင်ဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။  

(ခ) “ဤအမိုက်အမှောင်ကား အဘယ်အမိုက်အမှောင်နည်း” ဟု သတ္တဝါကို ဆင်ခြင်သောအခါ ဩဒါတကသိုဏ်းဈာန်ကို ဝင်စား၍ အလင်းဖြစ်သင့်ရာအရပ်ကို အလင်းရောင်ဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းလေ၏။  

(ဂ) “ဤအလင်းရောင်ကား အဘယ်အလင်းရောင်နည်း” ဟု လူနတ်ဗြဟ္မာတို့ ကြည့်ရှုပြောဆိုကြကုန်စဉ် မထေရ်မြတ်သည် မိမိကိုယ်ကို တန်ခိုးဖြင့် ပြတော်မူ၍ ထိုဂါထာကို ရွတ်ဆိုဟောကြားတော်မူ၏။ ပရိသတ်အလယ်၌ တရားဟောသကဲ့သို့ လူနတ်ဗြဟ္မာတို့၏အနီး၌ ထိုမထေရ်ကို ဖူးမျှော်ရလျက် တရားသံကို ကြားရလေသည်။   

မြတ်စွာဘုရားသည် လူ့ပြည်အရုဏဝတီမြို့သို့ ရောက်သောအခါ ရဟန်းတို့အား “ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ အဘိဘူမထေရ်ဟောအပ်သော တရားသံကို ကြားကြကုန်သလော” ဟု မေးမြန်းတော်မူသောအခါ ရဟန်းတို့သည် “ကြားနာရပါကြောင်း” ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ထိုဂါထာတို့ကိုလည်း ရွတ်ဆိုပြကြကုန်၏။  

### ထလေးလုံးဂါထာအနက် 
**ဘောန္တေ**၊ အို လူနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့။ **တုမှေ**၊ သင်တို့သည်။ **ဗုဒ္ဓသာသနေ**၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌။ **အာရမ္ဘထ**၊ သူ့ထက်ဦးအောင် အားထုတ်ကြကုန်လော။ **နိက္ကမထ**၊ ပျင်းရိခြင်းကို နှိပ်နယ်၍ အားထုတ်ကြကုန်လော့။ **ယုဉ္စထ**၊ အောက်အောက်တရားထူးကို ရသဖြင့် တင်းတိမ်ရပ်နားခြင်းမပြုဘဲ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် မြင့်သည်ထက်မြင့်အောင် အားထုတ်ကြကုန်လော့။ **ကုဉ္ဇရော**၊ ဆင်ပြောင်ကြီးသည်။ **နဠာဂါရံ**၊ ကျူထရံကာအိမ်လေးကို။ **ဓုနာတိဣဝ**၊ တွန်းလှဲနင်းချေ ဖျက်ဆီးလေသကဲ့သို့။ **မစ္စုနော**၊ သေမင်း၏။ **သေနံ**၊ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ ကိလေသာကို။ **ဓုနာထ**၊ မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ချေဖျက်ကြကုန်လော့။  

**ယော**၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ **ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ**၊ ဤမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌။ **အပ္ပမတ္တော**၊ မမေ့မလျော့သည်ဖြစ်၍။ **ဝိဟဿတိ**၊ နေလတံ့။ **သော**၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ **ဇာတိသံသာရံ**၊ တစ်သန္ဓေခေ ဆက်ကာနေ၍ ရှည်ကြာလှစွာ သံသရာကို။ **ပဟာယ**၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းကြီးဖြတ်၍။ **ဒုက္ခဿ**၊ ဝဋ်ဒုက္ခ၏။ **အန္တံ**၊ အဆုံးသတ်ဖျက်ဆီးခြင်းကို။ **ကရိဿတိ**၊ ပြုရပေလတံ့။  

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*အရုဏဝတီသုတ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ခဏိကသမာဓိ

**ခဏိကသမာဓိ**သည် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားထိုးထွင်းမှုနှင့် သမထ-ဝိပဿနာဘာဝနာလမ်းစဉ်များတွင် အရေးပါသော အခြေခံအကျဆုံး စိတ်တည်ကြည်မှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှသာ တည်ကြည်စေပြီး၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတရားများဖြင့် မလွှမ်းမိုးနိုင်အောင် ထိန်းသိမ်းပေးသည်။

### ခဏိကသမာဓိ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သမာဓိအမျိုးအစား
“ခဏိက” ဆိုသည်မှာ ခဏတာမျှသာ တည်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုပြီး၊ “သမာဓိ” ဆိုသည်မှာ စိတ်စူးစိုက်မှု သို့မဟုတ် တည်ကြည်မှုဖြစ်သည်။ သမာဓိကို သမထပိုင်း၌ ခဏိက၊ ဥပစာရ၊ အပ္ပနာဟူ၍ ၃-မျိုး ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။  ဝိပဿနာသမာဓိ ၁-ခု တိုး၍ ၄-မျိုး ဆိုသည်။  
# **ခဏိကသမာဓိ** (သမထပိုင်း, ဝိပဿနာပိုင်း)= အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှ စိတ်ကို တည်ကြည်စေပြီး၊ ကာမာဝစရသမာဓိဖြစ်သည်။  
# **ဥပစာရသမာဓိ**= ဈာန်နှင့် နီးကပ်သော စိတ်တည်ကြည်မှု။  
# **အပ္ပနာသမာဓိ**= ဈာန်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသော စိတ်တည်ကြည်မှု။  

ခဏိကသမာဓိသည် ဤသုံးမျိုးအနက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်ပြီး၊ သမထပိုင်းတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ကာ၊ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းရာတွင်လည်း အရေးပါသည်။  

### သမထပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ
* **သမထယာနိက**= သမထ သမာဓိသုံးမျိုးရှိရာ ဥပစာရသမာဓိ၏ အနီး၌ ကပ်၍ ဖြစ်လေ့ရှိသော **ပရိကမ္မသမာဓိ**ကိုပင် ခဏိကသမာဓိဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားပေသည်။

* **သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက**= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ **ခဏိကသမာဓိ**ကို ထူထောင်သည်ဟု ဋီကာဆရာတော်က ဆိုသည်။ ၎င်းခဏိကသမာဓိကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က သဒိသူပစာရအားဖြင့် **ဥပစာရသမာဓိ**ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားပေသည်။

### ဝိပဿနာပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ
ဝိပဿနာဘာဝနာတွင် ခဏိကသမာဓိသည် သင်္ခါရတရားများကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်သည်။
* **သမထယာနိကလမ်း**= သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရ သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိကို အခြေခံ၍ ဈာန်ဝင်စား၊ ထိုဈာန်မှထ၍ ဈာန်အင်္ဂါများနှင့် ယှဉ်ဖက်တရားများကို သိမ်းဆည်းကာ နာမ်ရုပ်ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌ ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
* **သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကလမ်း**= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အကျဉ်း သို့မဟုတ် အကျယ်သိမ်းဆည်း၍ ခဏိကသမာဓိကို ထူထောင်ကာ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုးကို သိမ်းဆည်းပြီး ဝိပဿနာရှုသည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်သည်။

### မဟာဋီကာဆရာတော်၏ မိန့်တော်မူချက်
မဟာဋီကာဆရာတော်က သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် ခဏိကသမာဓိသည် လောကုတ္တရာတရားရရှိရေး၏ အခြေခံဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။  

### လိုရင်းအချုပ်
ခဏိကသမာဓိသည် -
#**သမထပိုင်း**= သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ ထူထောင်သော ကာမာဝစရသမာဓိ၊ သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပစာရနှင့် နီးကပ်သော ပရိကမ္မသမာဓိ။
#**ဝိပဿနာပိုင်း**= ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် သင်္ခါရတရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာ၌ ဖြစ်ပေါ်သော သမာဓိ။
### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ခဏိကသမာဓိ
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ပဗ္ဗာဇနီယကံ

ပဗ္ဗာဇနီယကံဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတို့၏ သိက္ခာပုဒ်စည်းကမ်းများကို ချိုးဖောက်ပြီး အကျင့်ပျက်စီးသော ရဟန်းများအား သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းမှ နှင်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျောင်းတိုက်မှ ဖယ်ထုတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အရေးယူမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤကံသည် သံဃာ့အဖွဲ့၏ စည်းကမ်းတင်းကြပ်မှု၊ သန့်ရှင်းမှုနှင့် တရားဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်သည့် အရေးယူပြစ်ဒဏ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ စာတမ်းတွင် ပဗ္ဗာဇနီယကံ၏ အကြောင်းအရင်း၊ ပြုလုပ်ပုံ၊ ကျင့်ဝတ်များနှင့် ငြိမ်းစေခြင်း၊ မငြိမ်းစေခြင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်များကို အသေးစိပ်ဖော်ပြထားသည်။

### ပဗ္ဗာဇနီယကံ၏ အကြောင်းအရင်း
စာတမ်းတွင် အဿဇိ ပုနဗ္ဗသုကဟု ခေါ်သော ရဟန်းယုတ်တို့သည် ကီဋာဂိရိကျောင်းတိုက်၌ နေထိုင်ရင်း အကျင့်ဆိုးမျိုးစုံကို ပြုကျင့်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အကျင့်ဆိုးများတွင် ပန်းပင်စိုက်ခြင်း၊ ပန်းကုံးလုပ်ခြင်း၊ အမျိုးသမီးများနှင့် မသင့်လျော်စွာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း၊ သေရည်သေရက်သောက်ခြင်း၊ ကခြင်း၊ သီဆိုခြင်း၊ တူရိယာတီးမှုတ်ခြင်း၊ ဂိမ်းကစားခြင်း စသည့် ရဟန်းတို့၏ သိက္ခာပုဒ်နှင့် ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူများ ပါဝင်သည်။ ဤအပြုအမူများကြောင့် လူတို့၏ သံဃာ့အပေါ် ယုံကြည်ကိုးစားမှု ပျက်စီးလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သံဃာ့အဖွဲ့သည် ၎င်းတို့အား ကီဋာဂိရိမှ နှင်ထုတ်ရန် ပဗ္ဗာဇနီယကံကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

### ပဗ္ဗာဇနီယကံ ပြုလိုက ပြုရာသော အကြောင်းများ
စာတမ်းတွင် ပဗ္ဗာဇနီယကံကို ပြုလုပ်ရသည့် အကြောင်းအရင်းများကို အုပ်စုလိုက် ခွဲခြားဖော်ပြထားပြီး စုစုပေါင်း ၁၄ မျိုးရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်-
# **အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်း** - လူတို့နှင့် ရောယှက်နေထိုင်ပြီး အကျင့်ယုတ်သူ၊ အာပတ်များပြားသူ၊ သံဃာ့အတွင်း အငြင်းပွားမှုဖြစ်စေသူ။
# **သီလ၊ အကျင့်၊ အယူဝါဒ ပျက်စီးသူ** - မြင့်မြတ်သော သီလ၊ အကျင့်၊ အယူဝါဒတို့တွင် ပျက်စီးမှုရှိသူ။
# **ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုသူ** - ရတနာသုံးပါးကို မထီမဲ့မြင်ပြုသူ။
# **မြူးထူးခြင်း၊ မကျင့်အပ်သော အကျင့်၊ ဖျက်ဆီးခြင်း** - ကိုယ်နှင့်နှုတ်ဖြင့် မကောင်းသော အကျင့်များ ကျင့်သူ။
# **ယုတ်မာသော အသက်မွေးမှု** - ရဟန်းမဖြစ်ထိုက်သော နည်းဖြင့် အသက်မွေးသူ။

### ပဗ္ဗာဇနီယကံ၌ ကျင့်ဝတ် (၁၈ ပါး)
ပဗ္ဗာဇနီယကံ ခံရသော ရဟန်းသည် ကောင်းစွာ ကျင့်ရမည့် ကျင့်ဝတ် ၁၈ ချက်ကို လိုက်နာရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာ-
* ပဉ္စင်းခံမပေးရ၊ သာမဏေကို မလုပ်ကျွေးစေရ။
* ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဆုံးမခြင်း မပြုရ။
* အာပတ်အသစ်များ မကျူးလွန်ရ။
* ကံကိုရော၊ ကံပြုသူများကိုပါ မကဲ့ရဲ့ရ။
* ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် မရောယှက်ရ။

### ပဗ္ဗာဇနီယကံ မငြိမ်းစေရသည့် အကြောင်း (၁၈ ပါး)
အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကျင့်ဝတ်များကို မလိုက်နာ၊ အာပတ်အသစ်များ ကျူးလွန်၊ ကံကို ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် ရောယှက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုပါက ပဗ္ဗာဇနီယကံကို မငြိမ်းစေရ။

### ပဗ္ဗာဇနီယကံ ငြိမ်းစေရသည့် အကြောင်း (၁၈ ပါး)
အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကောင်းစွာကျင့်ကာ၊ မာနကို ချ၍၊ ကျင့်ဝတ်များကို လိုက်နာ၊ အာပတ်မကျူးလွန်၊ ကံကို မကဲ့ရဲ့ဘဲ၊ ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် မရောယှက်ပါက ပဗ္ဗာဇနီယကံကို ငြိမ်းစေနိုင်သည်။ ဤကိစ္စတွင် သံဃာ့အဖွဲ့ထံ သုံးကြိမ် တောင်းပန်ရပြီး သံဃာ့အဖွဲ့၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် ကံကို ငြိမ်းစေသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား
ဝိဇယသုတ်

ခန္ဓာကိုယ်၌ တပ်မက်စွဲလမ်းမှ ဆန္ဒရာဂ (တဏှာ, လောဘ)ကို-အောင်နိုင်-အောင်မြင်-ကြောင်းဖြစ်သောသုတ်၊ ခန္ဓာကိုယ်၌ တပ်မက်စွဲလမ်းမျှ ဆန္ဒရာဂကို-အောင်နိုင်-အောင်မြင်-ဘို့ရန် ဟောကြားတော်မူအပ်သောသုတ်။ 

(ဤသုတ်ကို နန္ဒသုတ်-ဟူ၍လည်းကောင်း ကာယဝိစ္ဆန္ဒနိကသုတ်-ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုသေး၏။  

(ဘုရားရှင်သည် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို တပ်မက်တွယ်တာမှု ဆန္ဒရာဂအားကြီးသူ, တစ်ပါးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို တပ်မက်တွယ်တာမှု ဆန္ဒရာဂအားကြီးသူတို့အား ဤသုတ်ကို ဟောတော်မူ၏။ 

ဘုရားရှင်သည် ဤဝိဇယသုတ်ကို ၂-ကြိမ်ဟောတော်မူရာ ပဌမအကြိမ် သာဝတ္ထိပြည်၌ ဇနပဒကလျာဏီ = နန္ဒာထေရီမကို အကြောင်းပြုဟောတော်မူ၍ ဒုတိယအကြိမ် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် သိရီမာပြည့်တန်ဆာမကို အကြောင်းပြု ဟောတော်မူသည်။ 

ပဌမအကြိမ် ဟောတော်မူသည့် အဆုံး၌ ဇနပဒကလျာဏီ = နန္ဒာထေရီမသည် ပြင်းစွာထိတ်လန့်ခြင်းသို့ ရောက်၍ ဤသုတ်ကို အဖန်ဖန် နှလုံးသွင်းလျက် ထိုသုညတကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းခြင်းဖြင့်ပင် ၂-ရက်, ၃-ရက်အတွင်း၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ရဟန္တာမဖြစ်လေသည်။ 

ဒုတိယအကြိမ် ဟောတော်မူသည့် အဆုံး၌ သိရီမာပြည့်တန်ဆာမ၏ ဈာပနပွဲလာ ပရိသတ်ပေါင်း (၈၄၀၀၀) ရှစ်သောင်း လေးထောင် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြကာ သိရီမာ နတ်မိဖုရား အနာဂါမ်တည်၍ သိရီမာကို တပ်မက်စွဲလမ်းနေသောရဟန်းသောတာပန် တည်သည်။ 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား
ဝိဇယာသုတ်

မာရ်နတ်က ဝိဇယာဘိက္ခုနီမကို ကာမဂုဏ်ဖြင့် လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းရာ ဝိဇယာဘိက္ခုနီမက ယင်းကာမဂုဏ်တရား ၅-ပါးကို မာရ်နတ်အား ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ “တဏှာ”ကို ပယ်နှုတ်၍ မောဟကို ပယ်ပြီးကြောင်း ဟောကြားသောသုတ်။ 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား
ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်

**ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်**သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ

**သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ**သည် ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က ထင်ရှားခဲ့သော အခြားသော အယူဝါဒဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ အယူဝါဒကို အမရာဝိက္ခေပဝါဒဟုလည်း ခေါ်တွင်ကြသည်။ သူ၏ ဝါဒတွင် အဓိကအချက်မှာ မေးလာသော မေးခွန်းများအား အတိအကျ မဖြေကြားဘဲ၊ ရှောင်လွှဲသော အဖြေများဖြင့်သာ အဖြေပေးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တနှင့် သူ၏ ဝါဒ၏ အဓိကအချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြပေးပါသည်။

### သံသယဝါဒ (Skepticism) နှင့် အညာဏဝါဒ (Agnosticism)
    * သဉ္စယသည် သံသယဝါဒီနှင့် အညာဏဝါဒီဖြစ်ပြီး၊ အမရာဝိက္ခေပ ဝါဒီဟုလည်း လူသိများသည်။
    * သူ၏ ဝါဒအရ မည်သည့်အရာကိုမျှ အတိအကျ မသိနိုင်၊ မဆုံးဖြတ်နိုင်ဟု ခံယူသည်။
### အမရာဝိက္ခေပ ဝါဒ
    * အမရာဝိက္ခေပ ဆိုသည်မှာ "ငါမသေချာဘူး" ဟု အမြဲဆိုခြင်းကို ခေါ်သည်။
    * မေးခွန်းများအား အတိအကျ မဖြေကြားဘဲ၊ ရှောင်လွှဲသော အဖြေများဖြင့်သာ အဖြေပေးခြင်းဖြစ်သည်။
    * ဥပမာအားဖြင့် မေးခွန်းတစ်ခု မေးလာပါက "ရှိသည်" ဟုလည်း မဖြေ၊ "မရှိ" ဟုလည်း မဖြေ၊ "ရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ မရှိသည်လည်း မဟုတ်" ဟု ရှောင်လွှဲသော အဖြေများဖြင့်သာ ဖြေကြားသည်။
### အတွေးအခေါ်နှင့် အကျင့်
    * သဉ္စယ၏ ခေတ်တွင် တွေးခေါ်မြော်မြင်ခြင်းသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအတွေးအခေါ်သည် မှန်ကန်သော အကျင့်စရဏနှင့် မရောနှောနိုင်သဖြင့် လိုအပ်သော ပန်းတိုင်သို့ မရောက်ခဲ့ပေ။
    * အသိ ဝိဇ္ဇာနှင့် အကျင့်စရဏတို့ တစ်သားတည်း မရောနှောနိုင်သမျှ ကာလပတ်လုံး တွေးခေါ်သိမှန်သမျှသည် ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်နေမည်ဟု သူက ယူဆခဲ့သည်။
### သာသနာရေး အနေအထား
    * သဉ္စယသည် ကျင့်စဉ်နှင့် ပတ်သက်လျှင်မူ တပအကျင့်ကိုပင် ကျင့်သူဖြစ်သည်။
    * ထို့ကြောင့် သဉ္စယကို သမဏ ဂိုဏ်းဝင်ဟူ၍ ဆိုရသည်။
    * သမဏဂိုဏ်း၌ တပအကျင့်ကို ကျင့်သူများတွင် တာပသနှင့် ပရိဗ္ဗာဇက ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ သဉ္စယသည် ပရိဗ္ဗာဇက အုပ်စုဖြစ်သည်။
    * အဂ္ဂသာဝကလောင်း ဖြစ်တော်မူကြသော ဥပတိဿ နှင့် ကောလိတ တို့သည်ပင် သဉ္စယဂိုဏ်း၌ ဝင်ရောက်၍ တပအကျင့်ကို ကျင့်ခဲ့ကြသည်။

### ဝါဒ၏ အားနည်းချက်
    * သဉ္စယ၏ ဝါဒသည် လောက၊ ဘဝ၊ မောက္ခတို့နှင့် ပတ်သက်၍ အတိအကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဝါဒဖြစ်သည်။
    * ထို့ကြောင့် အရိယသစ္စာကို ရှာဖွေရာ၌ အသုံးမဝင်သော ဝါဒအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။

သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ၏ ဝါဒသည် ထိုခေတ်အခါက အခြားသော အယူဝါဒများကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆများနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် သစ္စာလေးပါးကို အခြေခံ၍ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို အလေးထားသော အယူဝါဒဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
အင်ပါယာ (တေးဂီတအဖွဲ့)

**အင်ပါယာ** သည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ စတင်အောင်မြင်လာခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရော့ခ်ဂီတဝိုင်းဖြစ်သည်။

ဇော်ဝင်းထွဋ်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် အင်ပါယာ တီးဝိုင်းသည် အနောက်တိုင်း ဟာ့ဒ်ရော့ခ်နှင့် ဟဲဗီမက်တယ်ဂီတကို မြန်မာရိုးရာဂီတသံစဉ်များနှင့်ပေါင်းစပ်ဖန်တီးမှုကြောင့် လူသိများသည်။ အင်ပါယာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရော့ခ်ဂီတလောကကို ဖွဲ့စည်းရာတွင် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည့် တီးဝိုင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတွင်းနှင့် ပြည်ပနေ မြန်မာတိုင်းရင်းသားများအကြား ခံစားအားထားမှု အားကောင်းသည်။

*ရောခ့်သူရဲကောင်း*၊ *လျှပ်စစ်နှင့်မိုးကောင်းကင်*၊ *လျှပ်စစ်သံစဉ်များ*၊ *ရောခ့်တစ္ဆေ* နှင့် *ဆေးပေါင်းခတဲ့ည* တေးအယ်လ်ဘမ်တို့သည် မြန်မာဟဲဗီးမက်တယ်ရောခ့်ဂီတ လောကတွင်အောင်မြင်မှု အများဆုံးရရှိခဲ့သောအယ်လ်ဘမ်များဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် "မဟာ" ဟူသော တေးစီးရီးနှင့်ပတ်သက်၍ ပရိသတ် အများစုက အစိုးရပေါ်လစီ စီးရီးဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး ယင်းနောက် ၂၀ဝ၀ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ အင်ပါယာအဖွဲ့၏ အောင်မြင်မှုကျဆင်းလာခဲ့ ကြောင်း ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများလည်းရှိခဲ့သည်။ အင်ပါယာ ဝိုင်းတော်သားများ မှာဇော်ဝင်းထွဋ်၊ ဇော်မျိုးထွဋ်၊ ကီးဘုတ်လီယိုနာ့ဒ် မောင်မောင်လွင်၊ ဒရမ် ရဲလင်း၊ ဘေစ့်ကိုမြတ်မိုးနှင့် ကိုဗိုလ်မြင့်တို့ဖြစ်ကြသည်။မူလအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများမှာ ဒရမ်မာ ဝေထွန်း(နဝရတ် စတူဒီယို)နှင့် ဘေစ့် ကျင်ခမ်းဖုန်း တို့ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
အင်ပါယာသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ တည်ထောင်ခဲ့သည့် တီးဝိုင်းဖြစ်ပြီး ပင်တိုင်အဆိုရှင်နှင့် ဂစ်တာသမား ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် ပိုမိုခိုင်မာသံထွက်သော ဂီတစတိုင်ကို သုတေသနပြုလေ့လာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါကာလတွင် မြန်မာတီးဝိုင်းများ အများစုသည် ရိုးရာဂီတ သို့မဟုတ် သာမန် မျှတသော ရော့ခ်ဂီတများကိုသာ ဖျော်ဖြေနေစဉ် အင်ပါယာသည် အနောက်တိုင်း ရော့ခ်နှင့် မက်တယ်သံစဉ်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ ထူးခြားသည့် လမ်းကြောင်းကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်မှုက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရော့ခ်နှင့် မက်တယ်ဂီတအသိုင်းအဝိုင်း အသစ်များ တိုးတက်လာရန် အခြေပြုခဲ့သည်။

## ဂီတအသက်မွေးဝမ်းကြောင်း 
အင်ပါယာသည် သက်တမ်းမကြာမီအတွင်း တက်ကြွသံထွက်နှင့် စွဲဆောင်မှုရှိသည့် အသက်သွင်းဖျော်ဖြေနည်းများကြောင့် အမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဂီတသည် မျက်စိရှေ့ထင်ရှားသော ဂစ်တာသံစဉ်များ၊ အားကောင်းသည့် တီးဝိုင်းအသံနှင့် ထိန်းချုပ်မှုမရှိသည့် ဗိုက်စင်တို့ကို မြန်မာ့ဂီတရိုးရာ တေးသံများနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။ အင်ပါယာသည် နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း အယ်လ်ဘမ်များနှင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ သီချင်းများ များစွာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး မြန်မာ့ ရော့ခ်နှင့် မက်တယ်ဂီတ၏ တိုးတက်မှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့သည်။

## အမွေအနှစ် 
အင်ပါယာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဟာ့ဒ်ရော့ခ်နှင့် မက်တယ်ဂီတ အနုပညာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည့် တီးဝိုင်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် မှတ်သားခံရသည်။ ၎င်းတို့၏ အနောက်တိုင်း ရော့ခ်စတိုင်များနှင့် မြန်မာ့ဂီတရိုးရာ အဆင့်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုမှုသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များမှစတင်ကာ မြန်မာ့ပေါ်ပျူလာဂီတ အလှပြင်မှုတွင် သက်တောင့်သက်သာ ရှိလာစေခဲ့သည်။ အင်ပရား ၏ ဗဟုသုတပြည့်ဝသော ဂီတပုံစံနှင့် စတိုင်သည် နောင်လာသော မြန်မာ ရော့ခ်နှင့် မက်တယ်တီးဝိုင်းများအတွက် အစွမ်းထက်သည့် သက်တမ်းကြာရှည်သော သက်ရောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ ဂီတပရိသတ်များက ချစ်မြတ်နိုးလျှက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်၏ နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်များ စာရင်း

ဤဆောင်းပါးသည် ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင် ၏ နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ စာရင်းကို ဖော်ပြပေးထားသည်။ နောက်ဆက်တွဲငလျင် ၄၆၈ ခုထက်မနည်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ 

## အညွှန်း 
## ပင်မငလျင် 
## နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်များ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်
မိုးမင့် စကေး

**မိုးမင့် မဂ္ဂနီတျုဒ် စကေး**(, **MMS**, သင်္ကေတ **M_\mathrm{w}**)သည် ငလျင်ပြင်းအားကို အခြေခံ၍ ငလျင်၏ ပကတိ စွမ်းအင် အရွယ်အစား ဖြစ်သည့် ငလျင် မိုးမင့် မဂ္ဂနီတျုဒ်ကို တိုင်းတာသည့် စကေးဖြစ်သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် သောမတ်စ် C. ဟင့်ခ်စ်နှင့် ကနမိုရိ ဟိရိုအိုတို့က ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ် ရစ်ခ်တာ တီထွင်ခဲ့သော ရစ်ခ်တာ စကေးနှင့် ဆင်တူစွာပင် လော့ဂရစ်သမ် စကေးကို အသုံးပြုထားသည့် ယူနစ် ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပ လင့်ခ်များ 
*  USGS: Measuring earthquakes

ကဏ္ဍ:ငလျင် စကေး
ကဏ္ဍ:ငလျင်ဗေဒ
မွမ်းမံ မာကယ်လီ ပြင်းအား စကေး

**မွမ်းမံ မာကယ်လီ ပြင်းအား စကေး**(, **MM**, **MMI**, **MCS**)သည် နေရာဒေသတစ်ခုတွင် ဖြစ်ပေါ်သော ငလျင်တစ်ခု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာသော စကေးဖြစ်သည်။

## စကေး တန်ဖိုးများ 
MMI စကေး၏ တန်ဖိုး အနိမ့် အဆင့်များကို ငလျင်အား လူများခံစားရသည်ပေါ်မူတည်၍ ဖော်ပြထားသည်။ စကေးတန်ဖိုးမြင့်များမှာ အဆောက်အဦးပျက်စီးမှုအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။

အောက်ပါဇယားသည် ငလျင်၏ ဗဟိုချက်နှင့် နီးသော နေရာများအပေါ် အခြေခံထားသည်။

### မဂ္ဂနီတျုဒ်နှင့် ဆက်နွယ်မှု 
## အခြား ရှုရန် 
* ငလျင် ပမာဏ စကေးများ
* ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ

## ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ 
## ကိုးကား 
## ပြင်ပ လင့်ခ်များ 
*  National Earthquake Information Center (U.S.)
*  Modified Mercalli Intensity Scale – United States Geological Survey
*  The Severity of an EarthquakeUnited States Geological Survey
*  U.S. Earthquake Intensity Database – NOAA
*  Earthquake IntensityWhat controls the shaking you feel? – IRIS Consortium

ကဏ္ဍ:ငလျင် ပြင်းအား စကေး
ရွှေလီ (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ရွှေလီ** အမည်ရှိသည်များမှာ

* ရွှေလီမြို့ - တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ မြို့
* ရွှေလီမြစ် - တရုတ်နိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံပြီး ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်
* ရွှေလီရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာ
* ရွှေလီရွာ၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ် - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာ
* ရွှေလီ ၁ တာတမံ - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ
ငလျင် ပမာဏ စကေးများ

**ငလျင်ပမာဏ စကေးများ**(seismic magnitude scales)ကို ငလျင်တစ်ခု၏ အင်အားစုစုပေါင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ (seismic intensity scales)ဟုခေါ်သည့် သတ်မှတ်နေရာတစ်ခုတွင် ငလျင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေကြီးတုန်လှုပ်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို အမျိုးအစားခွဲသည့် စကေးများနှင့် မတူညီပါ။ ငလျင်တစ်ခု၏ ပမာဏကို ငလျင်တိုင်းဂရပ် (seismogram) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ငလျင်လှိုင်းများ၏ အတိုင်းအဆကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်သည်။ ၎င်းငလျင်ပမာဏစကေးများသည် ငလျင်လှိုင်းများ၏ မည်သည့်ရှုထောင့်ကို အသုံးပြုသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မည်သို့တိုင်းတာသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း မူတည်ပြီး စကေးတစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားကြသည်။

## ပမာဏစကေးများ
### ရစ်ခ်တာ စကေး
ချားလ်စ် ရစ်ခ်တာ (Charles F. Richter) မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး "ရစ်ခ်တာစကေး" ဟုလူသိများသော ငလျင်ပြင်းအားတိုင်းတာခြင်းအတွက် ပထမဆုံးစကေးသည် အမှန်တကယ်တွင် ဒေသတွင်းပြင်းအားပမာဏစကေးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ **ML** သို့မဟုတ် **ML** ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။

ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းနှင့် နီဗားဒါး၏ ဘူမိဗေဒအခြေအနေအပေါ်တွင် အခြေခံပြီး တီထွင်ထားသော မူရင်း "ရစ်ခ်တာစကေး"သည် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်လက္ခဏာ (continental crust) မတူကွဲပြားမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ရော့ကီတောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်နေရာတိုင်း) ၏ ငလျင်များအတွက် မတိကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် အခြားစကေးများ တီထွင်ရန် တွန်းအားဖြစ်လာစေခဲ့သည်။

အမေရိကန် ဘူမိဗေဒစစ်တမ်းအဖွဲ့ (USGS)ကဲ့သို့သော ငလျင်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အုပ်စု အများစုက ငလျင်ပြင်းအား ၄.၀ ထက်ကျော်လျှင် ရစ်ခ်တာစကေးအစား လည်ကိန်းပမာဏစကေးကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။(သို့သော်လည်း သတင်းအဖွဲ့အစည်းအချို့က ၎င်းကို ရစ်ခ်တာစကေးအဖြစ် မှားယွင်းဖေါ်ပြတတ်သေးသည်။)

### မျက်နှာပြင်-လှိုင်းပမာဏ စကေး
### လည်ကိန်းပမာဏနှင့် စွမ်းအင်ပမာဏ စကေး
သောမတ်စ် ဟင့်ခ်စ် (Thomas C. Hanks) and ဟိရိုအို ကနမိုရိ (Hiroo Kanamori)တို့မှ တီထွင်ခဲ့ပြီး၊ **Mw** သို့မဟုတ် **Mw** ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငလျင် စကေး
ကဏ္ဍ:စွမ်းအင်
ရစ်ခ်တာ စကေး

**ရစ်ခ်တာ ပမာဏ စကေး**(, ဂျာမန် အသံထွက်အားဖြင့် **ရစ်ရှ်တာ စကေး**) သို့မဟုတ် **ဂူတဲန်ဘက်ရ်ဂ်-ရစ်ခ်တာ စကေး**()သည် ငလျင်၏ ပြင်းအား ပမာဏကို တိုင်းတာသော စကေးဖြစ်ပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ် ရစ်ခ်တာက ၎င်း၏ စာတမ်း၌ "ပမာဏ စကေး"() အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သည်။ ရစ်ခ်တာ စကေးသည် နောက်ပိုင်းတွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး "ဒေသန္တရ ပမာဏ စကေး"()၊ အတိုကောက်အားဖြင့် ML သို့မဟုတ် ML ဟူ၍ ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။

မူလ ရစ်ခ်တာ စကေး၏ ချို့ယွင်းချက်များစွာကြောင့် ငလျင်ဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ အများစုသည် ယခုအခါ ငလျင်၏ ပမာဏကို ဖော်ပြရာ၌ မိုးမင့် စကေး(Mw )ကဲ့သို့ အလားတူ ငလျင် စကေးများကို အသုံးပြုနေကြသော်လည်း သတင်း မီဒီယာ အများအပြားသည် ယခုအချိန်ထိ အခြား စကေးများပေါ်တွင် တိုင်းတာသည့် ငလျင် ပြင်းအားများကို "ရစ်ခ်ျတာ စကေး"ဟုပင် ခေါ်ဆိုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။  ငလျင် စကေး အားလုံးသည် မူလ ရစ်ခ်တာ စကေး၏ လော့ဂရစ်သမ် စကေး နည်းအတိုင်းသာ လိုက်နာကြ၍ အခြား ငလျင် စကေးတွင် ပြင်းအား ၆ သည် မူလ ရစ်ခ်တာ (ဒေသန္တရဆိုင်ရာ) ပြင်းအား ၆ နှင့် တူညီသည်။ ငလျင်တိုင်းတွင် ကွဲပြားမှုများစွာ ရှိကြ၍ ရစ်ခ်တာ စကေးတွင် လော့ဂရစ်သမ် စကေးကို အသုံးပြုရခြင်း အကြောင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပြင်းအားကို နားလည်လွယ်စေရန်အတွက် ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ရမည် ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပ လင့်ခ်များ 
*  Seismic Monitor – IRIS Consortium
*  USGS Earthquake Magnitude Policy (implemented on January 18, 2002) – USGS
*  Perspective: a graphical comparison of earthquake energy release – Pacific Tsunami Warning Center

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငလျင် စကေး
ကဏ္ဍ:၁၉၃၅ သိပ္ပံ
ဂျေညီညီ

**ဂျေညီညီ** (၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၃ - ၃၁ မတ် ၂၀၂၅) သည် မြန်မာလူမျိုး တေးရေးဆရာ နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ဂီတလောကထဲ ဂျေမိသားစု (J Family)ဝင်တစ်ဦး အဖြစ် ထင်ရှားသူလည်းဖြစ်သည်။ 
## အဆိုတော်ဘဝ 
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ဝါးခယ်မမြို့ တွင် မွေးဖွားသည်။မွေးချင်း ၃ဦး အနက် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။ငယ်စဉ်ကတည်းက ဂီတကို ရူးသွပ်ခဲ့ပြီး သူ့အသက် ၂၀ကျော်အရွယ်ကတည်းက ဂီတလောကထဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၈၄ ခုနှစ် တွင် ထုတ်ခဲ့သော စွဲနေပြီ တေးစီးရီးဖြင့် စတင်အောင်မြင်ကျော်ကြားလာက ပရိသတ်အခိုင်အမာရရှိခဲ့သည်။အကိုဖြစ်သူ ဂျေမောင်မောင် နှင့် တစ်နှစ်သာခြား၍ ဂီတလောကထဲ နေရာတစ်ခုစရလာသူဖြစ်သည်။တေးသီချင်းများလည်း ရေးစပ်ပြီး သူသီဆိုသည့် အလွမ်းကဖီး၊ပလက်ဖောင်းရှိုး၊ စွဲနေပြီ တို့မှာ ပရိသတ်များအကြား ထင်ရှားခဲ့သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊အင်းစိန်မြို့နယ် R.I.T ကျောင်းဝင်းရှေ့ ကုန်းပေါ်တွင် ဘိလပ်မြေတင်ယာဉ် နှင့်တိုက်မိသည့် ယာဉ်မတော်မဆဖြစ်ခဲ့မှုကြောင့် ဂီတလောကထဲမှ ၈နှစ်နီးပါး အနားယူခဲ့ရသည်။ ယာဉ်မတော်တဆမှုကြောင့် ရရှိထားသည့် ဒဏ်ရာများသက်သာပျောက်ကင်းခဲ့ပြီးနောက်  စတိတ်ရှိုးစင်မြင့်ထက် နှင့်တေးသံတွင်းစတူရီယိုများတွင်သာမက  လမ်းမများပေါ်က ဂီတပွဲများ၌ပါ  တေးသီချင်းများပါဝင်ကူညီ သီဆိုပေးခဲ့သည်။ 
## ရေးသားခဲ့သော တေးသီချင်းများ နှင့် သီဆိုခဲ့သောတေးသီချင်းများ 
## မိသားစုဘဝ 
သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။BONO ဆိုသည့် သားတစ်ဦး ထွန်းကားသည်။သူ၏ အကိုဖြစ်သူ မှာ အဆိုတော် ဂျေမောင်မောင် ဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ အဆိုတော် ဂျေညီမလေး ဖြစ်ကာ တူမဖြစ်သူ သီရီဂျေမောင်မောင် သည်လည်း တေးဂီတလောကတွင် ထင်ရှားသည်။
## ဘဝနိဂုံး 
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ် ၃၁ ရက် မနက် ၄နာရီခွဲအချိန်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ
၂၀၂၅ တောင်ကိုရီးယား တောမီး

**၂၀၂၅ တောင်ကိုးရီးယား တောမီး**သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ယောင်နမ်ဒေသနှင့် ချုံးချောင်းဒေသ၊ ဟိုနမ် ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တောမီးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ တောင်ကိုရီးယား၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တောမီးသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အကြီးမားဆုံး တောမီးဖြစ်ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံး တောမီးဟူ၍ ဆန်းစစ်ကြသည်။ ပုံမှန်ထက် ပိုပူပြီး ခြောက်သွေ့သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် မီးကဲ့သို့သော လူမှ တိုက်ရိုက် လောင်ကျွမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပြင်းထန်သော လေပြင်းတိုက်ခတ်မှုကြောင့် ငြှိမ်းသတ်ရန် ခက်ခဲ၍ အကြီးအမား ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ တောင်ကိုရီးယား
ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ

တွင် တွေ့ရသည့် ငလျင်ပြင်းအားညီမြေပုံ (Isoseismal map)။ မြေထုအမျိုးအစားနှင့် မြေပြင်အခြေအနေ ကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် မညီမညာ ပုံမှန်မဟုတ်သော မြေပြင်တုန်ခါခြင်း ပျံ့နှံ့မှုပုံစံကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ ငလျင်ပြင်းအားညီမျဉ်းတစ်ခုစီသည် မာကယ်လီ စကေးအသစ်အရ တန်ဖိုးတစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ သို့သော် ငလျင်ပမာဏစကေးတစ်ခုဖြစ်သော ရစ်ခ်တာစကေးအရမူ **၅.၃** ဟု တန်ဖိုးတစ်ခုသာ သတ်မှတ်ထားသည်။]]
**ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ** (seismic intensity scales)ဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်နေရာတစ်ခုတွင် ငလျင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေကြီးတုန်လှုပ်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို အမျိုးအစားခွဲသည့် စကေးများကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းစကေးများသည် ငလျင် ပမာဏ စကေးများ(seismic magnitude scales)ဟုခေါ်သည့် ငလျင်တစ်ခု၏ အင်အားစုစုပေါင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား ပမာဏ ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုကြသော စကေးများနှင့် မတူပါ။ (ဥပမာအားဖြင့်၊ ငလျင် ပမာဏ စကေးတစ်ခုတွင် **၃.၀** ဟု ဖေါ်ပြသော ငလျင်တစ်ခုမှ သတ်မှတ်နေရာတစ်ခုတွင် သိသာထင်ရှားသော သတိထားမိနိုင်သည့် မြေပြင်လှုပ်ရှားမှု မဖြစ်စေခဲ့လျှင် ၎င်းနေရာ၏ ငလျင်ပြင်းအားစကေးတွင် **၁.၀** ဟုသာ ဖေါ်ပြပေလိမ့်မည်။) ထိုကြောင့်လည်း ငလျင်တစ်ခုတည်း၌ပင် ပြင်းအား စကေးသည် နေရာကိုလိုက်၍ မတူညီခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ငလျင် ပြင်းအား စကေးများသည် သတိပြုမိသော  တုန်ခါမှု၏ သက်ရောက်မှုများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ၎င်းသက်ရောက်မှုဆိုသည်မှာ လူ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်များ အထိတ်တလန့်ဖြစ်ရသည့် အတိုင်းအတာတို့အားလည်းကောင်း၊ ကွဲပြားခြားနားသော အဆောက်အအုံ အမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် သဘာဝအသွင်အပြင်အမျိုးမျိုးတို့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု၏ အတိုင်းအတာနှင့် ပြင်းထန်မှုတို့အားလည်းကောင်း ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

## ဒေသအလိုက် အသုံးပြုသော စကေးများ
## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ငလျင်ဗေဒ