open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်

**ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ကောင်” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ ပီလားကောင်သည် နွားများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ရောဂါများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် နွားအကောင်ရေများစွာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပီလားကောင်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နွားများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ကူးစက်ရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်ပြီး နွားမွေးမြူသူများအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရရှိစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပီလားတစ်ကောင်သည် နွားအကောင်ရေများစွာနှင့် တန်ဖိုးရှိသည်ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နွားရောဂါဟူသမျှကို မဖြစ်ခင် ကြိုတင်ကာကွယ်သောအားဖြင့် ပီလားတစ်ကောင်ရှိထားသင့်ပေသည်။… ထို့ကြောင့် ရှေးလူကြီးများက **ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်**ဟု ဆိုရိုး ပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။” 
*   “နွားအတွက် ကာကွယ်ဆေးမှာ ပီလားတစ်ကောင်ရှိလျှင် လုံလောက်ပေပြီ။ ရေပီလား၊ ကုန်းပီလားနှစ်မျိုးအနက် ရေပီလားမှာ ပိုမိုကြီးထွားသဖြင့်သာလွန် ၍ပင်ကောင်းလေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် **ပီလားတစ်ကောင်နွားတစ်ကောင်** ဟု ရှေးလူကြီး များ ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။” 

## ကိုးကား
ပါးစပ်ပါ ရွာရောက်

**ပါးစပ်ပါ ရွာရောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပါးစပ်ပါ ရွာရောက်” ဆိုသည်မှာ နှုတ်ဆိတ်မနေဘဲ မေးမြန်းစုံစမ်းခြင်းဖြင့် မိမိသွားလိုရာသို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ခရီးသွားလာရာတွင် လမ်းကြောင်းမသိပါက သို့မဟုတ် အကူအညီလိုအပ်ပါက မေးမြန်းခြင်းဖြင့် လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင်လည်း မေးမြန်းခြင်း၊ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပါးစပ်ပါ ရွာတွေ့တာပါသမီး ရယ်၊ ဟိုရောက်တော့ မေးမြန်းရတာပေါ့၊” 

## ကိုးကား
ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော

**ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော” ဆိုသည်မှာ “ချစ်သောသူနှင့် ကွေကွင်းရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (**ပိယေဟိ**-ချစ်နှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့်၊ **ဝိပ္ပယောဂေါ**-ကွေကွင်းကင်းကွာ ရှဲခွာ ဖဲကြဉ် မပေါင်းယှဉ်ရခြင်းသည်လည်း၊ **ဒုက္ခော**-ဆင်းရဲ၏။) မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးရသူများနှင့် ဝေးကွာခြင်း၊ ကွေကွင်းခြင်းသည် လူသားတို့အတွက် ကြီးစွာသော ဝေဒနာနှင့် ဆင်းရဲခြင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၏ ဝမ်းနည်းကြေကွဲဖွယ် သဘောကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “မြေးအရွယ် အကလေးမကလေးတွေနှင့် ဝေးခြင်းကြီးမက ဝေးကြသဖြင့် ဆွေးရတဲ့ သည်အခြေကို **ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော**ဟု ဗုဒ္ဓေါကဟောပါကလား၊” 
*   “သည်နှမက မေတ္တာမရှိလျှင် **ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော**ချစ်သောသူနှင့် မပေါင်းရလျှင် ဒုက္ခော ဆင်းရဲခြင်းတဲ့၊ သို့အတွက်ကြောင့် မောင့်ကိုယ်ကို ဒုက္ခဖြင့် မခံနိုင်ပါဘူး၊” 

## ကိုးကား
ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော

**ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “ပါပသ္မိံ ရမတေ မနော” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော” ဆိုသည်မှာ “စိတ်သည် မကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်တတ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (**မနော**- စိတ်သည်၊ **ပါပသ္မိံ**-မကောင်းမှု၌၊ **ရမတိ**-မွေ့လျော်၏။) လူတို့၏ စိတ်သည် မကောင်းမှုများ၊ အကုသိုလ်တရားများ၌ မွေ့လျော်ရန် လွယ်ကူသော သဘောသဘာဝရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်၍ ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၌ မွေ့လျော်အောင် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရှင်စောမြတ်စိတ်၊ သုံးလူ့မိတ်လျှင် (အဘိတ္ထရေထ ကလျာဏေ၊ ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ၊ ဒန္ဓဥှိ ကရောတော ပုညံ၊ **ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော**) ဤသို့ဟော၏၊” 
*   “**ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော** စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရာ၌လည်း မကောင်းမှု၌သာ စိတ်၏မွေ့ခြင်းဖြစ်၏ဟူလိုသည်။” 
*   “**ပါပသ္မိံ ရမတေ မနော****မနော**-စိတ်မည်သည်၊ **ပါပသ္မိံ**-မကောင်းမှု၌သာလျှင်၊ **ရမတေ**-မွေ့လျော်မြဲတည်းဟူ၍ ဟောတော်မူသည်နှင့်အညီ မကောင်းမှုတို့၌သာ အမြဲမွေ့လျော်ခြင်းသဘောသည် စိတ်၏ ပကတိသော ဇာတိအလားတည်း။” 

## ကိုးကား
ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်

**ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်” ဆိုသည်မှာ ပုစွန်သည် ရေနှင့် ဝေးကွာသွားပါက အသက်မရှင်နိုင်သကဲ့သို့ ပွေးသည်လည်း မိမိ၏ တွင်းမှ ဝေးကွာသွားပါက အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သက်ရှိသတ္တဝါများသည် မိမိတို့၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဝေးကွာသွားပါက အသက်ရှင်ရပ်တည်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ပုစွန်အတွက် ရေ၊ ပွေးအတွက် တွင်းသည် အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရာများဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်ဆိုသည်မှာ ပုစွန်သည် ရေနှင့်ကင်း၍ ရေမရှိရာရောက်လျှင် သေ၏။ ပွေးသည် တွင်းက ထွက်လျှင် သေတတ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။” 

## ကိုးကား
ပါပလေးချက် နေမှထွက်၊ သောမလေးချက် လမှထွက်

**ပါပလေးချက် နေမှထွက်၊ သောမလေးချက် လမှထွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပါပလေးချက် နေမှထွက်၊ သောမလေးချက် လမှထွက်” ဆိုသည်မှာ ဗေဒင်ပညာအရ ပါပဂြိုဟ် (တနင်္ဂနွေ၊ အင်္ဂါ၊ စနေ၊ ရာဟု) လေးလုံးသည် နေနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ပူပြင်းသော ဂုဏ်သတ္တိရှိကာ သောမဂြိုဟ် (တနင်္လာ၊ ဗုဒ္ဓဟူး၊ ကြာသပတေး၊ သောကြာ) လေးလုံးသည် လနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး အေးမြသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဂြိုဟ်များ၏ သဘာဝနှင့် ရာသီဥတုတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဗေဒင်အယူအဆဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “တနင်္ဂနွေ ခေါ်သော နေမင်းသည် အင်္ဂါ၊ စနေ၊ ရာဟုတည်း ဟူသော ပါပဂြိုဟ်တို့၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။ တနင်္လာ ခေါ်သော လမင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူး၊ ကြာသပတေး၊ သောကြာတည်းဟူသော သောမဂြိုဟ်တို့၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် **ပါပလေးချက် နေမှ ထွက်၊ သောမလေးချက် လမှ ထွက်**ဟူ၍ ဆိုစမှတ်ပြုကြလေသည်။” 
*   “**ပါပလေးချက်၊ နေကထွက်၍**၊ ရှိန်စက်ပူခြင်း၊ အခိုးပြင်း၏။ **သောမလေး ချက်၊ လမှထွက်၍**၊ ရှိန်စက်အေးမြ၊ ငြိမ်းလေလှ၏။” 

## ကိုးကား
ပုစွန်အကွေး၊ ငါးအနွေး

**ပုစွန်အကွေး၊ ငါးအနွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပုစွန်အကွေး၊ ငါးအနွေး” ဆိုသည်မှာ ပုစွန်ကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် ကွေးသွားရုံမျှနှင့် ကျက်ပြီး ငါးကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် နွေးသွားရုံမျှနှင့် ကျက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပုစွန်နှင့် ငါးကဲ့သို့သော အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် အချိန်အကြာကြီး ချက်ပြုတ်ရန် မလိုဘဲ အချိန်တိုအတွင်း၌ပင် ကျက်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်အကျွံ ချက်ပြုတ်ပါက အသားမာသွားပြီး အရသာ ပျက်သွားနိုင်သောကြောင့် သင့်တင့်သော အချိန်၌သာ ချက်ပြုတ်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “သားငါးတို့ကို ချက်ပြုတ်စားရာတွင် ပုစွန်မှာ အကွေး၊ ငါးမှာ အနွေးဟု ဆိုရိုးပြုထားကြသည့်အတိုင်း ပုစွန်ကို ကွေးရုံ၊ ငါးကို နွေးရုံမျှ ဖုတ်ကင်ချက်ပါလျှင် လတ်ဆတ်ခြင်းမပျက် အရသာ ထက်မြက်၍၊” 

## ကိုးကား
ပုထုဇ္ဇနော၊ ဥမ္မတ္တကော

**ပုထုဇ္ဇနော၊ ဥမ္မတ္တကော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော” ဆိုသည်မှာ “ပုထုဇဉ်သည် အရူးဖြစ်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (**ပုထုဇ္ဇနော**-ပုထုဇဉ်သည်၊ **ဥမ္မတ္တကော**- အရူးဖြစ်၏။) ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ ပုထုဇဉ်ဆိုသည်မှာ ကိလေသာအညစ်အကြေးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော သာမန်လူသားများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ကိလေသာများကြောင့် မှန်ကန်သောအရာကို မမြင်နိုင်၊ မသိနိုင်သောကြောင့် ရူးသွပ်သူနှင့် တူသည်ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကိလေသာ၏ အန္တရာယ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရေးသူရော၊ ဖတ်သူရော အရူးချည်းပါပဲ၊ ဘာဖြစ်လို့၊ **ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော** ဆိုသမင့်ဟာပဲ။” 

## ကိုးကား
ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ

**ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ” ဆိုသည်မှာ “ပညာနှင့်တူသော အလင်းရောင်သည် မရှိ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (**ပညာသမာ**-ပညာနှင့်တူသော၊ **အာဘာ**-အရောင်သည်၊ **နတ္ထိ**-မရှိ။) ပညာသည် လူသားတို့၏ ဘဝလမ်းခရီးကို လင်းထိန်စေနိုင်သော အလင်းရောင်နှင့် တူသည်။ အမှောင်ထုကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်သော အလင်းရောင်ကဲ့သို့ပင် ပညာသည်လည်း အမှားအမှန်ကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း၊ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းနှင့် ဘဝကို တိုးတက်အောင် တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းတို့ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာသည် အဖိုးတန်ဆုံး အလင်းရောင်ပင် ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ**၊ မြတ်မုနိ၊ ဟောရှိကျမ်းကိုကိုး၊” 
*   “**ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ** ဆိုရိုးရှိ၏သို့ စာပေပညာသည် လူမျိုး တိုင်း၏ မီးရှူးတန်ဆောင် အလင်းရောင်ပင် ဖြစ်၏။” 

## ကိုးကား
ပညာရှိအမျက် ပြင်မထွက်

**ပညာရှိအမျက် ပြင်မထွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “လူလိမ္မာအမျက် ပြင်မထွက်” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပညာရှိအမျက် ပြင်မထွက်” ဆိုသည်မှာ ပညာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသောသူများသည် မိမိတို့၏ အမျက်ဒေါသကို အလွယ်တကူ အပြင်သို့ ထုတ်ဖော်ပြသလေ့မရှိဘဲ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဒေါသသည် မကောင်းသော အကျိုးဆက်များကိုသာ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်ကြောင်းကို ပညာရှိသူများက နားလည်သဘောပေါက်သောကြောင့် ဒေါသကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ပညာရှိသူတို့၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဒေါသကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “သူ့သမီးကို ငါနှင့်အဖက်မတန်ဘူးထင်လို့ မွေးသမိခင်ကို ပြောလိုက် ဆိုလိုက်တာ၊ ယခုတိုင် စိတ်နာပါသေးရဲ့။ **ပညာရှိအမျက် ပြင်မထွက်** ဆိုတာလို အသာကြိတ်နေရတာပဲ။” 
*   “လူလိမ္မာအမျက် ပြင်မထွက် ဆိုသလို တစ်ဖက်ကို မုန်းတီးသည့် စိတ်ကို ဝမ်းထဲတွင်သာ မျိုသိပ်ကာ၊” 

## ကိုးကား
ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက်

**ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက်” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်တူရိယာကို ပတ်လုံးကဲ့သို့ အသံတိုတို၊ ပြတ်ပြတ် တစ်သံချင်းစီ မှုတ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပတ်လုံးသည် တူရိယာကို တုတ်ဖြင့် ရိုက်ခတ်၍ အသံထုတ်ရသော တူရိယာဖြစ်ပြီး အသံသည် တိုတောင်းပြတ်သားသည်။ နှဲသည် လေမှုတ်တူရိယာဖြစ်သော်လည်း ပတ်လုံးကဲ့သို့ အသံတိုတို မှုတ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ နှဲမှုတ်ခြင်း၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် တူရိယာနှစ်ခု၏ အသံထွက်ပုံကို နှိုင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နှဲမှုတ်သူသည် အသံရှည်ဆွဲ၍ မှုတ်နိုင်သလို အသံတိုတိုလည်း မှုတ်နိုင်ကြောင်းကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက်** ဆိုသကဲ့သို့ အမှုတ်တူရိယာသည် အတီး တူရိယာကဲ့သို့လည်း အသံရှည် မဟုတ်ဘဲ အသံတို အသံပြတ် ဖြစ်အောင် မှုတ်နိုင်သည်။” 
*   “နှဲနှင့် ပလွေတို့သည် **ပတ် တစ်လုံး၊နှဲ တစ်ပေါက်** ဟူ၍ တွင်ကျန်ရစ်အောင် အသံပြတ် မှုတ်နိုင်သည့်အပြင် နိမ့်၍ဖြစ်စေ၊ မြင့်၍ဖြစ်စေ အသံမစဲဘဲ လင်းမြွေကြီးကဲ့သို့ ရှည်လျားစွာလည်း မှုတ်နိုင်ပေသည်။” 

## ကိုးကား
ပတ္တမြားလုံး ထိပ်ပေါ်တင်စား

**ပတ္တမြားလုံး ထိပ်ပေါ်တင်စား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပတ္တမြားလုံး ထိပ်ပေါ်တင်စား” ဆိုသည်မှာ နံနက်စောစော အချိန်မှစ၍ အလုပ်များကို အပြည့်အဝ ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ပြီး နေမွန်းတည့်ချိန်ခန့်တွင် နံနက်စာ သို့မဟုတ် ထမင်းကို စားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် နံနက်ပိုင်းတွင် အလုပ်ကို အာရုံစိုက်လုပ်ကိုင်ရန်နှင့် ထမင်းစားချိန်ကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသော အချိန်တွင် စားသုံးရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အလုပ်ကို ဦးစားပေးပြီး စားချိန်သောက်ချိန်ကို သေချာဂရုစိုက်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးကိုလည်း ကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ ရှေးမြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသောကြောင့် နံနက်စောစောထ၍ လယ်ကွင်းသို့ သွားရောက်လုပ်ကိုင်ပြီး နေ့လယ်တွင် ထမင်းစားလေ့ရှိသည့် အလေ့အထကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။ အချို့ဒေသများတွင် ယနေ့တိုင် ထိုအလေ့အထကို တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
(ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် ရှာမတွေ့ပါ။ အကယ်၍ တွေ့ရှိပါက ထပ်မံဖြည့်စွက်ပေးပါမည်။)

## ကိုးကား
ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်

**ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်” ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးအလွန်ကြီးမားသော တော်ဝင်ပတ္တမြားပင်ဖြစ်စေကာမူ အပြစ်အနာအဆာများ ကင်းစင်ခြင်းမရှိတတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလွန်တန်ဖိုးကြီးပြီး အကောင်းဆုံးဟု သတ်မှတ်ထားသောအရာများ၌ပင် အနည်းနှင့်အများ အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာမျှ အပြည့်အဝ စုံလင်ခြင်းမရှိဟူသော သဘောကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “မြန်မာ့စာပေတွင် ပတ္တမြားနှင့်ပတ်သက၍် … ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်ဟူ၍တစ်ဖုံ၊ **ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်**ဟူ၍တစ်နည်း အမွှမ်းတင် ရေးသားထားသည်။” 

## ကိုးကား
ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်

**ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်” ဆိုသည်မှာ ရှေးယခင်က ပန်းထိမ်လုပ်ငန်းသည် ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းတစ်ခု မဟုတ်သောကြောင့် ပန်းထိမ်ဆရာများသည် ဝမ်းရေးအတွက် ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပန်းထိမ်ပညာသည် တန်ဖိုးရှိသော အတတ်ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း အမြဲတမ်း အလုပ်မရှိခြင်း၊ လုပ်ခလစာ နည်းပါးခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် ပန်းထိမ်ဆရာများ၏ ဘဝသည် ချောင်လည်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စီးပွားရေးအခြေအနေနှင့် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုး၏ ဝင်ငွေရရှိမှု အခြေအနေကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပန်းထိမ်ဆရာဆိုတော့ဗျာ **ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်**ဆိုတဲ့ စကားလိုအလုပ်ကလေးရှိတဲ့အခါမှ လက်ခကလေး ရတာကိုးဗျ၊” 
*   “ထိုစဉ်အခါက…ပန်းထိမ်သည်များမှာ တစ်ဝမ်းတစ်ခါး မျှရုံကိုပင်အတော် ခဲယဉ်းကြသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ထို့ကြောင့် **ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်**ဟု ညည်းညူသံများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးသည်ကို သိရပါသည်။” 

## ကိုးကား
ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ

**ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ” ဆိုသည်မှာ စကားလုံးတစ်လုံးသည် အသုံးပြုသည့် အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကိုပင် မတူညီသော ရှုထောင့်များမှ ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များစွာ ဖွင့်ဆိုနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဘာသာစကား၏ ကြွယ်ဝမှုနှင့် စကားလုံးများ၏ လိုက်လျောညီထွေရှိမှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ဂေါဓမ္မဇာတိ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရှာသော်လည်း၊ သဒ္ဒါ ဆိုသည့်အနက်၊ **ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ**၊ သွက္ခာတော ဝေရာတွင်၊” 
*   “**ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ** ဆိုသောအတိုင်းပင် တစ်ချက်သောပါဌ် မှ ဝါ တစ်ခွန်းသော စကားမှ အနက်များစွာ ထွက်သော စာဖြစ်၏။” 

## ကိုးကား
ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း

**ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း” ဆိုသည်မှာ လက်ရာမြောက်ပြီး ကျွမ်းကျင်သော ပန်းရန်ဆရာများသည် အခြားသူများထက် အခကြေးငွေ ပိုမိုရရှိကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပန်းရန်လုပ်ငန်းသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံကို အဓိကထားရသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လက်ရာကောင်းမွန်သော ပန်းရန်ဆရာများကို လူအများက လိုလားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွမ်းကျင်မှုမြင့်မားသော ပန်းရန်ဆရာများသည် မိမိတို့၏ လုပ်အားနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုတန်ဖိုးကို ပိုမိုတောင်းဆိုနိုင်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လုပ်အား၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ညွှန်းသည့်အပြင် ကြိုးစားသင်ယူလေ့လာခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ဘဝတိုးတက်မှု ရရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရှေးအခါက **ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း**ဟူသော စကားဟောင်းမှာ တတ်ကျွမ်းလှသော ပန်းရန်ပညာသည်ကြီးများကို ကြေးငွေများစွာ ပိုမို ပေးရသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။” 

## ကိုးကား
ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို

**ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို” ဆိုသည်မှာ ပန်းချီရေးဆွဲရာတွင် ဆေးရောင်အသုံးပြုမှု၌ လိုအပ်သည်ထက် ပိုလျှံပါက ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းရန် ခက်ခဲသောကြောင့် အစကတည်းက လိုအပ်သလောက်သာ အသုံးပြုသင့်ပြီး ပန်းပုထုဆစ်ရာတွင်မူ ပစ္စည်းအပိုများ ထားရှိပြီးမှ လိုအပ်သလို ထုဆစ်နုတ်ယူရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြောင်းမှာ ပန်းချီတွင် ဆေးအပိုများကို ဖျက်၍ရသော်လည်း ပန်းပုတွင် ထုပြီးသားကို ပြန်လည်ဖြည့်စွက်၍ မရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အနုပညာနှစ်ရပ်၏ သဘာဝကွဲပြားမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် လုပ်ငန်းတစ်ခုစီ၏ သီးခြားလိုအပ်ချက်များကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ ပန်းချီသည် ပေါ့ပါးလွယ်ကူပြီး ပြင်ဆင်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း ပန်းပုသည် ပိုမိုတိကျပြီး ပြင်ဆင်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြသခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို၊ ပန်းချီ-ဝ၊ ပန်းရန်-ငဆိုသည့် ရှေးဆိုရိုးစကားအရ ပန်းချီကားတွင် ဆေးရောင်ဖြင့် အနီး မှ အဝေးသို့ ဖော်ပြရာ၌ မှုန်စေ၊ မှိုင်းစေရန် လျှော့ရခြင်းပညာသည် အရေးပါသလို သစ်သားပန်းပု ပညာတွင် ဆောက်စာ၊ လွှစာကအစ အမြဲပို၍ထားပြီးမှ တဖြည်းဖြည်း နုတ်ယူရသည်။” 

## ကိုးကား
ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ

**ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာလုံးပေါင်းရာတွင် ယပင့် (သို့) ရရစ် မည်သည့်အက္ခရာကို အသုံးပြုရမည်ကို သေချာမသိပါက ယ နှင့် ရ ကို ခွဲ၍ အသံထွက်သော ရခိုင်စကား၏ အသံထွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်တိုက်ဆိုင်၍ စစ်ဆေးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရခိုင်စကားသည် မြန်မာစကားနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အချို့စကားလုံးများတွင် ယပင့် (သို့) ရရစ် ပါဝင်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သောကြောင့် ရခိုင်အသံထွက်ကို အသုံးပြု၍ စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် မှန်ကန်သော စာလုံးပေါင်းကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ၊ **ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ** စသည့်မူများကို လိုက်၍… စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံများကို လက်ခံသုံးစွဲလျက် ရှိနေခြဲ့ကပါသည်။” 
*   "ရခိုင်အသံထွက်သည် မြန်မာစာအရေးအသားကိုလည်း လမ်းမှန်ရောက်အောင် ညွှန်းနေကြောင်း **ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်မေး**၊ ပင့်ရစ်ပိုင်ပိုင် မကြံနိုင် ရခိုင် ပြည်သို့သွားဟူသော ဆောင်ပုဒ်က ပြနေပေ၏။"

## ကိုးကား
ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား

**ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား” ဆိုသည်မှာ အပင်အိုလာလျှင် အသီးအနှံများ ကောင်းစွာ မသီးနိုင်သကဲ့သို့ နွားမအိုလာလျှင် နောက်မှ မွေးဖွားလာသော နွားသားငယ်များလည်း ကောင်းစွာ မကြီးထွားနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ သက်ရှိသတ္တဝါများ၏ သက်တမ်းရလာခြင်းနှင့်အမျှ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့နည်းလာတတ်သည့် သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ အပင်နှင့် နွားတို့၏ ဥပမာကို အသုံးပြု၍ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့နည်းလာခြင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား**ဟူသော စကားတို့သည်လည်း ပင်အိုနှင့်အရွယ်အို(ကျရွယ်)တို့၌ အသီးသီး ပုံနှင့် သားဖွားပုံတို့ကို ပုံပမာဟပ်၍ ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။” 

## ကိုးကား
ပေးကမ်းခြင်းသာ အောင်မြင်ရာ

**ပေးကမ်းခြင်းသာ အောင်မြင်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပေးကမ်းခြင်းသာ အောင်မြင်ရာ” ဆိုသည်မှာ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းသည် မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်များနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ အောင်မြင်စေရန် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရက်ရောစွာ ပေးကမ်းခြင်းဖြင့် လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး ထိုချစ်ခင်မှုသည် မိမိ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စများတွင် အောင်မြင်မှုရရှိစေရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ပေးကမ်းခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းကိုလည်း ဖြစ်စေသောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေပြီး လုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပေးက်မးခြင်းသည်အောင်စေရာ၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်လက် သွားပြီး မှ သူ့လက် လာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခြွေမှ ရံသည်ဟူ၍လည်းကောင်း မြန်မာဆိုရိုးရှိလေသည်။” 

## ကိုးကား
ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်ဝသူ

**ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်ဝသူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်ဝသူ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ ပေါင်တွင် မှဲ့နက်ပါရှိခြင်းနှင့် ချက်တွင် မှဲ့ဖြူပါရှိခြင်းသည် ထိုသူသည် ပင်ပင်ပန်းပန်း အလုပ်မလုပ်ရဘဲ ကြွယ်ဝချမ်းသာတတ်သည်ဟု ရှေးလူကြီးများက ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဗေဒင်နက္ခတ်နှင့် ဆက်စပ်သော ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ မှဲ့များသည် ကံကြမ္မာ၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မှဲ့များသည် ကောင်းသော ကံကြမ္မာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်မည့်သူ ဆိုတဲ့အတိုင်း ငါ့တူက ချက်မှာ စာဖြူကြီးနဲ့၊…အတော် ချမ်းသာဦးမည့်လူပဲ၊” 
*   “ပေါင်မှာ စာမည်း၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲ နငှ့် ကြွယ် ဝသူ ဟူသော အရ ပေါင်၌ စာမည်းရှိ၍ ချက်၌ စာဖြူရှိသော သူတို့သည် ပင်ပင်ပန်းပန်းနှင့် အလုပ်မလုပ်ရဘဲ ကြွယ်ဝချမ်းသာစေတတ်၏။” 

## ကိုးကား
ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ

**ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ” ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရားအရ သက်ရှိသက်မဲ့ မည်သည့်အရာမျှ မတည်မြဲဘဲ အမြဲ ပြောင်းလဲနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတခုဖြစ်သော သင်္ခါရတရားသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တည်ရှိခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်း သုံးမျိုးရှိပြီး မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ မတည်မြဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာတို့သည်လည်း ထိုသင်္ခါရတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သောကြောင့် မမြဲသော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားကို ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးရန်အတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နွားသေသည်ဟု ကြား၍…အချို့က ဒေါ်ဖွားတင် ငိုသည်ကို မငိုရန်နှင့် **ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ** တရားကို ချပြ၏။ သတ္တဝါတစ်ခု ကံတစ်ခုဟူ၍လည်း နှစ်သိမ့်၏။” 

## ကိုးကား
ပေ တစ်သီး၊ ကျီး တစ်သား

**ပေ တစ်သီး၊ ကျီး တစ်သား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပေ တစ်သီး၊ ကျီး တစ်သား” ဆိုသည်မှာ ပေပင်သည် တစ်သက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ အသီးသီးပြီး ကျီးငှက်သည်လည်း တစ်သက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ သားပေါက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝလောက၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို တိုတိုနှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပေပင်နှင့် ကျီးငှက်တို့၏ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားပုံကို ဥပမာပြု၍ တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ပျက်တတ်သော အရာများကိုလည်း နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ကျီးငှက်ကား အမရကောသအဘိဓာန်ကျမ်း၊ အဘိဓာန်ဋီကာတွင် တစ်ကြိမ်သာလျှင် သားပေါက်သောကြောင့် သကိံပဇ ဆိုသည်။…ပေကား တစ်သီး၊ ကျီးကား တစ်သား ဆိုရိုးစကားနှင့် လျော်၏။” 
*   “ပေမှာတစ်သီး၊ တစ်သက်ပြီးလျက်၊ ကျီးတစ်သားပေါက်၊ နောက်၌ မလာ၊ တစ်ကြိမ်သာသို့၊” 

## ကိုးကား
ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ်

**ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ်” ဆိုသည်မှာ တင်ပါးပေါ်တွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ ပူခြင်း၊ စပ်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် နာကျင်သော ဝေဒနာကို ခံစားရသော ရိုးရာအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုးကွင်းထိုးခြင်း၏ နာကျင်မှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ထိုနာကျင်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ချီးကျူးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ် …တင်ပါးနှစ်ဖက်တွင် အခွက်များ ရှိသည်။ ထိုနေရာကို ထိုးကွင်းထိုးသောအခါတွင်ကား ပူစပ်ပူလောင်နှင့် အခံရခက်လှသည်။” 

## ကိုးကား
ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်

**ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်” ဆိုသည်မှာ ရေနစ်သေဆုံးသူ၏ အလောင်းသည် ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပုပ်ပွလာပြီး ရေပေါ်သို့ ပေါ်လာတတ်သကဲ့သို့ မည်သည့်အရာမဆို အမှန်တရားဖြစ်ပါက မည်မျှပင် ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အမှန်တရားသည် မည်သည့်အခါမှ ဖုံးကွယ်ထား၍ မရနိုင်ကြောင်းကို သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မကောင်းသောကိစ္စများသာမက ကောင်းသောအရာများလည်း လူအများကြားတွင် ကျော်ကြားလာနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “များစွာအစုတ်၊ လူသမုတ်နှင့်၊ မဟုတ်မကျော်၊ မပုပ်သော်လျှင်၊ မပေါ် စရာ၊ ဆိုရိုးလာရှင့်၊” 
*   “မကောင်းသော သတင်းသည် အမြန်ဆုံး ခရီးသွား၏။ **ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်**ဟူသော စကားပုံနှင့်အညီ တစ်နေ့သောအခါ တစ်စုံတစ်ယောက်သော အမှုထမ်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ ထိုအကြောင်းကို ဘုရင်မင်းမြတ်သိရှိတော် မူလေ၏။” 

## ကိုးကား
ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်

**ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်” ဆိုသည်မှာ လေပြည်လေညင်းသည် ပန်းတို့၏ ရနံ့ကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သယ်ဆောင်သွားသကဲ့သို့ လူတို့၏ သတင်းအကြောင်းအရာများကိုလည်း လူအချင်းချင်းက ပြန်လည်ပြောဆိုဆက်သွယ်ခြင်းဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သတင်းစကားများ၏ ပျံ့နှံ့လွယ်ပုံကို သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မည်မျှပင် ထိမ်ဝှက်ထားစေကာမူ လူအများကြားတွင် ပြောဆိုခြင်းဖြင့် သတင်းစကားများသည် မကြာမီ ပျံ့နှံ့သွားတတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မြင့်မြတ်တဲ့ ဂုဏ်သတင်းဆိုတာ ဘယ်လိုပင် ဆို့ပိတ်ထားလို့မှ မရနိုင်ဘဲ…၊” 
*   “**ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ူလသတင်း လူချင်းဆောင်** ဆိုတာလို တစ်ယောက်စကား တစ်ယောက်နားနဲ့ သလီ ဝတီ ကျော်ကြားနေပုံတွေကို…၊” 

## ကိုးကား
ပေးကားပေး၏ မရ၊ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ

**ပေးကားပေး၏ မရ၊ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပေးကားပေး၏ မရ၊ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ” ဆိုသည်မှာ ပေးသူက ပေးသော်လည်း လက်ခံရရှိသူထံသို့ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မရောက်ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ကျွေးမွေးသူက ကျွေးမွေးသော်လည်း စားသုံးသူအတွက် လုံလောက်အောင် မဝခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပေးကမ်းခြင်းနှင့် ကျွေးမွေးခြင်းတို့သည် ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းမွန်သော်လည်း အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ထိုရည်ရွယ်ချက်များ မအောင်မြင်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ဘဝရှင်မင်းကြီးစွာက တောင်းစေသည်။ စစ်၍ ပေးမည်ကား ဆို၏၊ မပေးသောကြောင့်…**ပေးကားပေး၏ မရ**ဟု ဆိုစကုန်သည်။” 
*   “ဘုရင်ခံ၏ **ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ၊ ပေးကားပေး၏ မရ**သော လက်ကမ်းချက်ကို ဖဆပလအဖွဲ့ဝင်တို့သည် မပိုင်နိုင်သဖြင့် ဈေးမတည့် ခွာပြဲ ကြရသည်။” 
*   “မိမိမှာ **ပေးကားပေး၏ မရ** ဆိုသကဲ့သို့ ဒေါ်ရင်သန်းက သဘောတူ ပေးစားထားခဲ့သည်မှန်စေကာမူ မခင်ညှာက ဇော်ဝင်းအပေါ်တွင်သာ မေတ္တာ ညွတ်ကြောင်း အထင်အရှား ပြထားသဖြင့် ရှေ့သို့ ခြေလှမ်းတိုးရန်အတွက် အခက်တွေ့နေခြင်း ဖြစ်လေ၏။” 

## ကိုးကား
ပျားဖွပ် သားထိုး၊ မယားခိုး၊ မုဆိုး တံငါ၊ ပါယ်လေးရွာ

**ပျားဖွပ် သားထိုး၊ မယားခိုး၊ မုဆိုး တံငါ၊ ပါယ်လေးရွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျားဖွပ် သားထိုး၊ မယားခိုး၊ မုဆိုး တံငါ၊ ပါယ်လေးရွာ” ဆိုသည်မှာ ပျားဖွပ်သမား၊ သားသတ်သမား၊ မယားခိုးသူ၊ မုဆိုးနှင့် တံငါတို့သည် အကုသိုလ်များ ပြုလုပ်လေ့ရှိသောကြောင့် သေလွန်သောအခါ အပါယ်လေးဘုံသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုသူတို့၏ လုပ်ရပ်များသည် အပြစ်ကြီးလေးသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့၏ လုပ်ငန်းသဘာဝအရ သက်ရှိသတ္တဝါများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖျက်ဆီးခြင်း စသည့် အကုသိုလ်များနှင့် ပိုမိုသက်ဆိုင်သောကြောင့် ထိုသို့ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မည်သူမဆို အကုသိုလ်များ ရှောင်ရှားပြီး ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပျားဖွပ် သားထိုး၊ မယားခိုး၊ မုဆိုး တံငါ၊ ပါယ်လေးရွာ** ဟူသော စကားအရ မည်သူမျှ အလိုမရှိသော အပါယ်လေးဘုံလုံးသည်ပင် ကိုယ်ကျင့်သီလ ပျက်စီးသူ တို့၏ မကောင်းကျိုးခံရာ သံသရာနှောင်အိမ်ကြီးပေတည်း၊” 

## ကိုးကား
ပျားကိုပုံပြု၊ ခြတိုတု၊ ရမူဥစ္စာရတတနာ

**ပျားကိုပုံပြု၊ ခြတိုတု၊ ရမူဥစ္စာရတတနာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျားကိုပုံပြု၊ ခြကိုတု၊ ရမှုဥစ္စာရတနာ” ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို စုဆောင်းရှာဖွေရာတွင် ပျားနှင့် ခြတို့၏ အလေ့အထကို အတုယူသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပျားများသည် ပန်းဝတ်ရည်များကို တစ်မှုန်ချင်း စုဆောင်း၍ ပျားရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲသကဲ့သို့ ခြများသည်လည်း မြေမှုန်များကို စုဆောင်း၍ အိမ်အဖြစ် တည်ဆောက်ကြသည်။ ထို့အတူ လူသားများလည်း လုံ့လဝီရိယနှင့် စနစ်တကျ စုဆောင်းပါက ကြီးမားသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ အနည်းငယ်ကို လျှော့မတွက်ဘဲ စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ခြကို ပမာထား၊ ပျားကိုတဲ့ ပုံဆောင်။ တရွေ့ရွေ့ငယ်နှင်၊့ သိမ်မွေ့ ဥစ္စာနည်း၊ ဆည်းလော့ အခေါင်။” 
*   “ဓနဥစ္စာ၊ ပညာကုသိုလ်၊ ပွားစလိုက၊ ခြကိုပုံထား၊ ပျားကိုပုံပြု၊ ရရာစု လော့၊” 
*   “ပျားကိုပုံပြု၊ ခြကိုတု၊ ရမှုဥစ္စာရတနာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်ကြားပညာ၊ ပစ္စည်းရှာ၊ ပမာပျားသဏ္ဌာန်- ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုရိုးရှိခဲ့ သည်။” 

## ကိုးကား
ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်

**ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်” ဆိုသည်မှာ ပတ္တမြားသည် ဆန်စေ့ခန့် သေးငယ်သည့် အရွယ်အစားသာ ရှိသော်လည်း အရည်အသွေး ကောင်းမွန်ပါက အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရွယ်အစားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တန်ဖိုးကို အဆုံးအဖြတ် မပေးနိုင်ဘဲ အရည်အသွေးသည်သာ အဓိကဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ တန်ဖိုးရှိသောအရာသည် သေးငယ်နေပါစေ တန်ဖိုးရှိမြဲဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုးပြည်တန်၊ မှန်စေဦးတော့၊ အရူးကိုပြစမ်း၊ အပန်းမကြီး၊ ဆီးသီးလောက်မှ၊ အားမရဘူး၊” 
*   “ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုးပြည်တန်၊ ဧကန်မုချ၊ တစ်လုံးရသို့၊ နဂ္ဃဖိုးမွန်၊ ကျိုးကဲလွန်၏၊” 
*   “ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး၊ အဖိုး ပြည်တန်ဆိုသကဲ့သို့ ပတ္တမြားဆန်စေ့အကျိုး အပဲ့အရွယ်ကလည်း တစ်ပြည်တန်တတ်သည်။” 

## ကိုးကား
ပျက်အစဉ် ပြင်ခဏ

**ပျက်အစဉ် ပြင်ခဏ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျက်အစဉ် ပြင်ခဏ” ဆိုသည်မှာ ပျက်စီးနေသောအရာတစ်ခုကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မရှိဘဲ ပစ်ထားပါက ဆက်လက်၍ ပျက်စီးနေမည်သာ ဖြစ်ပြီး ပြုပြင်လိုက်ပါက မကြာမီ အချိန်အတွင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မည်သည့်အရာမဆို ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ကြုံတွေ့နိုင်သော်လည်း မှန်ကန်စွာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး စသည့် ဘယ်နယ်ပယ်တွင်မဆို အမှားအယွင်းများ၊ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့လာပါက လက်လျှော့အရှုံးမပေးဘဲ ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ညွှန်းသည်။ “ပျက်စီးသည်” ဆိုသည်မှာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများသာမက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင်၏ အားနည်းချက်များ၊ အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ လိုအပ်ချက်များကို သုံးသပ်ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် တိုးတက်မှုရရှိအောင် လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပျက်လျှင်အစဉ် ပြင်ခဏဟူသော စကားသည် ကြီးပွားခြင်းနှင့် အများကြီးဆိုင်သော စကား ဖြစ်လေသည်။” 
*   “သံသရာစက်မှာ၊ အခက်နှင့်ကြုံ၊ တို့ဖြစ်ပုံကို၊ လုံးစြုံကည့်ရှု၊ သတိပြု၍၊ ဒု-ကိုပယ်ဖြတ်၊ သု-ကိုကပ်မှ၊ အောင်ရပ်မဂ္ဂင်၊ တက်လမ်းမြင်မည်၊ ပျက်အစဉ် ပြင်ခဏ ဆိုထုံးသောဝ်။” 

## ကိုးကား
ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်

**ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းများ၏ နန်းတော်များတွင် ပလ္လင်အမျိုးအစား ရှစ်မျိုးကို သီးခြား ရွှေနန်းဆောင် ကိုးဆောင်၌ ထားရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပလ္လင်တစ်ခုစီသည် မင်းခမ်းမင်းနားနှင့် သက်ဆိုင်သော အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး မတူညီသော ရွှေနန်းဆောင်များတွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် မင်းဧကရာဇ်၏ အာဏာနှင့် ဘုန်းတန်ခိုးကို ထင်ရှားစေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့နန်းတော်၏ ဗိသုကာလက်ရာ၊ အခမ်းအနားများနှင့် မင်းဧကရာဇ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။

ပလ္လင်ရှစ်မျိုးမှာ-

*   သီဟာသနပလ္လင်
*   ဘမရာသနပလ္လင်
*   ပဒုမာသနပလ္လင်
*   ဟံသာသနပလ္လင်
*   ဂဇာသနပလ္လင်
*   သင်္ခါသနပလ္လင်
*   မိဂါသနပလ္လင်
*   မယုရာသနပလ္လင် တို့ဖြစ်သည်။

ရွှေနန်းကိုးဆောင်မှာ-

*   မြေနန်းတော်
*   လွှတ်တော်
*   မှန်နန်းဆောင်
*   အနောက်ဇေတဝန်ဆောင်
*   အရှေ့ဇေတဝန်ဆောင်
*   ဗြဲတိုက်ဆောင်
*   လေသာဆောင်
*   တောင်စမုတ်ဆောင်
*   မြောက်စမုတ်ဆောင် တို့ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်၊ ပြိုးပြိုးပြောင်ထက်၊” 
*   “ပလ္လင်အမျိုးအစားမှာ ရှစ်ရပ်သာရှိသော်လည်း ထားသော နေရာကားကိုးခန်းကိုးဌာန ဖြစ်သည်။ သီဟာသနပလ္လင်ကို မြေနန်းတော် (နန်းဦး ပြာသာဒ်ဆောင်)၌သာ ထားသည်မဟုတ်သေး၊ ဘုရင်မင်းမြတ် ကိုယ်တော်တိုင် လွှတ်တက်သည့်အခါ၌လည်း စြံမန်းရန် လွှတ်တော်တွင် ထားရသည်။ ထို့ကြောင့် ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်ဟူသော ဝေါဟာရ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။” 

## ကိုးကား
ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့၊ သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့

**ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့၊ သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့၊ သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသူကို ကြိုးစားရှာဖွေပါက ပြန်လည်တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း သေဆုံးသွားသူကို အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း မေ့လျော့သွားတတ်သည်မှာ သဘာဝဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ စိတ်သဘာဝကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ပျောက်ဆုံးသွားသူကို မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သော်လည်း သေဆုံးသွားသူနှင့် ပတ်သက်၍ မျှော်လင့်ချက် မရှိတော့သည့်အတွက် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဝမ်းနည်းမှုသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားတတ်သည်။ သို့သော် လုံးဝမေ့လျော့သွားခြင်းဟု မဆိုလိုဘဲ အမှတ်တရများအဖြစ် ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသူများအား သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်ကို လက်ခံနိုင်ရန်နှင့် စိတ်သက်သာရာ ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပျောက်တဲ့သူရှာလျှင် တွေ့သတဲ့၊ သေတဲ့လူ ကြာလျှင်မေ့ကြပါသည်။ သည်ကနေ့မုချ ညာဘက်မျက်ခုံးလှုပ်သောကြောင့် အဟုတ်ပင် တွေ့ရပါလိမ့်မည်။” 
*   “ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့၊ သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့ ဆိုသည့်အတိုင်း ခင်ခင်မှာ မိခင်ဆုံး၍ လေးလခန့်ကြာလျှင် တရားနှင့်သူမို့ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်လာရာ…၊” 

## ကိုးကား
ပြဒါးသေ တစ်ဆွေဝ၊ သံသေ တစ်ပြည်ဝ

**ပြဒါးသေ တစ်ဆွေဝ၊ သံသေ တစ်ပြည်ဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြဒါးသေ တစ်ဆွေဝ၊ သံသေ တစ်ပြည်ဝ” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် အယူအဆအရ ပြဒါးကို သေအောင် ပြုလုပ်နိုင်ပါက (ဆိုလိုသည်မှာ ပြဒါးကို အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းတစ်မျိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ပါက) တစ်ဆွေမျိုးလုံး ချမ်းသာကြွယ်ဝနိုင်ပြီး သံကို သေအောင် ပြုလုပ်နိုင်ပါက (သံကို တန်ဖိုးမြင့် ပစ္စည်းတစ်မျိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ပါက) တစ်ပြည်လုံး ချမ်းသာကြွယ်ဝနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အယူအဆများနှင့် တန်ဖိုးမြင့်ပစ္စည်းများ ဖန်တီးနိုင်ရေးကို အလေးထားမှုတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့အပြင် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စွမ်းဆောင်မှုသည် မိသားစု သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို အကျိုးပြုနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ ဤဆိုရိုးစကားကို ဥပမာအဖြစ် သုံးနှုန်းကာ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ထူးချွန်ထက်မြက်မှု သို့မဟုတ် အောင်မြင်မှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုလုံးကို အကျိုးသက်ရောက်စေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပြဒါးသေလျှင်တစ်ဆွေဝ၊ သံသေလျှင်တစ်ပြည်ဝ၊ ခဲကျိုးတစ်ပဲ၊ ငွေ တစ်လှည်း၊ ဘယ်နည်းနဲ့ ဘယ့်နှယ်လုပ်၊” 
*   “ပြဒါးသေလျှင် တစ်ဆွေဝသည်၊ သံသေလျှင် တစ်ပြည်ဝသည်ဟူသော အရ အမျိုးဘာသာသာသနာနှင့် ပညာအလှူ ဖြစ်စေဟူ၍၊” 

## ကိုးကား
ပြာသိုလမိုက်၊ ကဏန်းတိုက်

**ပြာသိုလမိုက်၊ ကဏန်းတိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြာသိုလမိုက် ကဏန်းတိုက်” ဆိုသည်မှာ ပြာသိုလ၏ လဆုတ်ရက်များတွင် ကဏန်းများ အထူးပေါများသောကြောင့် ကဏန်းရှာသူများအတွက် ကဏန်းဖမ်းရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပြာသိုလသည် မြန်မာလများတွင် ဆောင်းရာသီဖြစ်ပြီး အေးမြသော ရာသီဥတုတွင် ကဏန်းများ အများအပြား ထွက်ရှိခြင်းကြောင့် ကဏန်းရှာဖွေသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်သော အချိန်အခါဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ဒေသခံများ၏ အတွေ့အကြုံနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပြာသိုလမိုက် ကဏန်းတိုက် ဟူသော ပင်လယ်သားတို့ ဆိုရိုးစကားအတိုင်း ပြာသိုလသည် ကဏန်းအလွန်ပေါသော လ ဖြစ်ပါသည်။” 
*   “ပြာသိုလမိုက် ကဏန်းတိုက်ဟူသော အဆိုအရ ပြာသိုလတွင် ကဏန်း အမိများကြောင်း သိရပါသည်။” 

## ကိုးကား
ပျော်ပျော်နေ သေခဲ

**ပျော်ပျော်နေ သေခဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျော်ပျော်နေ သေခဲ” ဆိုသည်မှာ စိတ်လက်ပေါ့ပါးစွာ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်တတ်သူများသည် စိတ်ဖိစီးမှုနည်းပါးပြီး ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ကာ အသက်ရှည်ရှည် နေထိုင်ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စိတ်၏ ကျန်းမာခြင်းသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာခြင်းကိုလည်း သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ပျော်ရွှင်သော စိတ်ထားသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေပြီး ရောဂါများကို ခုခံနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ပျော်ရွှင်သူများသည် အပြုသဘောဆောင်သော အတွေးအခေါ်များ ရှိတတ်သောကြောင့် ဘဝကို ပိုမိုအကောင်းမြင်ပြီး စိတ်ဖိစီးမှုများကိုလည်း ကောင်းစွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခြင်းသည် အသက်ရှည်ခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရတနာပုံ မန်းမြေမှာ ထန်းရည်နှင့်ပျော်မယ်။ **ပျော်ပျော်နေ သေခဲ**သတဲ့။” 
*   “**ပျော်ပျော်နေ သေခဲ**ဆိုတာလည်း တော်တော် အမှန်သားကလား။ ယခု လူဖြစ်တဲ့ ဘဝမှာ အသက်ရှည်ခြင်းထက် မြတ်တာ မရှိပါဘူး။” 

## ကိုးကား
ပြုလျှင်အသစ်၊ ဖြစ်လျှင်အဟောင်း

**ပြုလျှင်အသစ်၊ ဖြစ်လျှင်အဟောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (ပြုကအသစ်၊ ဖြစ်ကအဟောင်း။ ပြုသူအသစ်၊ ဖြစ်သူအဟောင်း-ဟူ၍လည်း အဆိုများရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြုလျှင်အသစ်၊ ဖြစ်လျှင်အဟောင်း” ဆိုသည်မှာ ယခုလက်ရှိ ပြုလုပ်နေသော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုများသည် နောင်ဘဝ သို့မဟုတ် နောင်တွင် ခံစားရမည့် အကျိုးဆက်များအတွက် အကြောင်းရင်းများဖြစ်ပြီး ယခု ခံစားနေရသော ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများသည် အတိတ်ဘဝ သို့မဟုတ် အတိတ်ကာလက ပြုခဲ့သော ကံအကျိုးများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏ အကျိုးပေးအကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ကောင်းသော အပြုအမူသည် ကောင်းသော အကျိုးဆက်ကို ဖြစ်စေပြီး မကောင်းသော အပြုအမူသည် မကောင်းသော အကျိုးဆက်ကို ဖြစ်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လူတို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်ပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အတိတ်ကံကြောင့် ယခုဘဝတွင် ဆင်းရဲဒုက္ခ ခံစားနေရသူများအနေဖြင့်လည်း ယခုဘဝတွင် ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝတွင် ကောင်းကျိုးခံစားရမည်ဟု မျှော်လင့်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ညွှန်းသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   “ခပင်းလောက၊ လူထိုမျှကား၊ ပြုကအသ်စ၊ ဖြစ်ကအဟောင်း၊ ကျိုးနှင့် ကြောင်းတည့်၊” 
*   “နောက်နောက်သော ဘဝက သူက ညည်းအပေါ် ဆိုးခဲ့လို့ ခုဘဝမှာ ညည်းက သူ့အပေါ် ဆိုးရတာကလား၊ **ပြုလျှင်အသစ်၊ ဖြစ်လျှင်အဟောင်း**တဲ့၊” 
*   “**ပြုသူအသစ်၊ ဖြစ်သူအဟောင်း**ဆိုတဲ့ စကားလို… ခု ဆဲလိုက် သူကတော့ အသစ်ဖြစ်နေတာမို့ ဒီလို ဆဲတဲ့ အကျိုးကို ခံရဦးမှာပဲ၊” 

## ကိုးကား
ပြာသိုတစ်ချက် တလင်းဖျက်

**ပြာသိုတစ်ချက် တလင်းဖျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြာသိုတစ်ချက် တလင်းဖျက်” ဆိုသည်မှာ ပြာသိုလတွင် ရွာသောမိုးသည် တလင်းတွင် လှန်းထားသော စပါး သို့မဟုတ် အခြား သီးနှံများကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပြာသိုလသည် မြန်မာလများတွင် ဆောင်းရာသီဖြစ်ပြီး မိုးရွာခဲသော လတစ်လဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ မမျှော်လင့်ဘဲ မိုးရွာပါက ရိတ်သိမ်းပြီး တလင်းတွင် လှန်းထားသော သီးနှံများကို ရေစိုပျက်စီးစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လယ်သမားများသည် ပြာသိုလတွင် မိုးရွာမည်ကို စိုးရိမ်ပူပန်တတ်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ မတည်ငြိမ်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည့် အကျိုးသက်ရောက်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု၏ အရေးပါမှုကို အလေးထားဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပြာသိုတစ်ချက် တလင်းဖျက်ဟူသော စကားနှင့်အညီ ပြာသိုလဆီ၌ မိုးကြွင်း မိုးကျန်များ ရွာလိမ့်မည်လားဟု တလင်းဆင်းနေဆဲ(ဝါ) မြေပဲရိုက် နေဆဲ၊ လှေ့ဆဲ ယာသမားတို့ စိတ်ပူတတ်ကြရသည်။” 

## ကိုးကား
ပြာသိုချမ်းပြင်း၊ ဆီးနှင်းရောယှက်၊ နှမ်းပုံပျက်

**ပြာသိုချမ်းပြင်း၊ ဆီးနှင်းရောယှက်၊ နှမ်းပုံပျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ **ပြာသိုအတွင်း၊ မိုးညင်းညင်း၊ ဆီးနှင်းရောယှက်၊ နှမ်းထောင်ပျက်** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
*   “ပြာသိုအတွင်း၊ မိုးညင်းညင်း၊ ဆီးနှင်းရောယှက်၊ နှမ်းထောင်ပျက်။ မိုးငယ် မိုးသေးနှင့် နှင်းရော၍ ရွာသောကြောင့် ပြာသိုလအတွင်း ရိတ်သိမ်းစုပုံထားသော နှမ်းထောင်များ ပျက်လေ့ရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။” 

## ကိုးကား
ပညာလိုသော် မပျင်းနှင့်၊ ဥစ္စာလိုသော် မငြင်းနှင့်

**ပညာလိုသော် မပျင်းနှင့်၊ ဥစ္စာလိုသော် မငြင်းနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “ပညာလိုသော် မပျင်းနှင့်၊ ဥစ္စာလိုသော် မတင်းနှင့်” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပညာလိုသော် မပျင်းနှင့်၊ ဥစ္စာလိုသော် မငြင်းနှင့်” ဆိုသည်မှာ အတတ်ပညာနှင့် ဗဟုသုတများကို လိုလားပါက ပျင်းရိခြင်းမရှိဘဲ ကြိုးစားအားထုတ် ဆည်းပူးလေ့လာရမည်။ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို လိုလားပါက မောက်မာခြင်း၊ ခက်ထန်ခြင်း မရှိဘဲ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်စွာ ရှာဖွေရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပညာနှင့် ဥစ္စာ နှစ်မျိုးစလုံးကို ရရှိလိုပါက ကြိုးစားအားထုတ်မှုနှင့် မှန်ကန်ဖြောင့်မတ်မှုတို့ လိုအပ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**ပညာကို လိုသော် မပျင်းနှင့်၊ ဥစ္စာကို လိုသော် မငြင်းနှင့်**၊” 
*   “အပျင်းကြီးက၊ သိပ္ပဝိဇ္ဇာ၊ တတ်ပညာသည်၊ ဘယ်ငှာမရ၊ မိုက်တတ်စွတည့်၊ ကောဓအမျက်၊ ကြီးစွာထွက်၍၊ စိတ်စက်ထန်ပြင်း၊ မာန်စောင်တင်းမူ၊ အလျှင်းဥစ္စာ၊ မရရာတည့်၊” 
*   “ပညာကိုလိုသော် မပျင်းနှင်၊့ ဥစ္စာကိုလိုသော် မတင်းနှင့်ဟု ဆိုသော စကားကို ထောက်ညှာ ပြီးလျှင်…စကားလှရုံ ပြောဆိုသည်မှာ၊” 

## ကိုးကား
ပြောလေကဲလေ မန်းလေပြဲလေ

**ပြောလေကဲလေ မန်းလေပြဲလေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြောလေကဲလေ မန်းလေပြဲလေ” ဆိုသည်မှာ စကားများများပြောဆိုလေ အခြေအနေပိုမိုဆိုးရွားလေဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် တိတ်ဆိတ်စွာနေခြင်းသည် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အလွန်အကျွံပြောဆိုခြင်းသည် ပြဿနာကို ပိုမိုကြီးထွားစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်ရန်နှင့် အခြေအနေကို သေချာစွာဆန်းစစ်ပြီးမှ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ မလိုအပ်သော စကားများပြောဆိုခြင်းသည် အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများ၊ ရန်ငြိုးများ တိုးပွားစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ညွှန်းသည်။ “ဂါထာဖြင့် မန်းလေ အနာပိုပြဲလေ” ဟူသော ဆိုရိုးနှင့် အလားတူပင်ဖြစ်ပြီး မန်းမှုတ်ခြင်းဖြင့် အနာကို ပိုဆိုးစေသကဲ့သို့ မဆင်မခြင် ပြောဆိုခြင်းသည်လည်း အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပြောလေကဲလေ မန်းလေပြဲလေ** သဘောထားနှင့် မေမေ အထင်မှားသထက် မှားလေအောင် အနေအထိုင်အပြုအမူတို့တွင် ထူးထူးခြားခြားပြောင်းလဲ ပစ်လိုက်ပါသည်။"

## ကိုးကား
ပြည်ညှဉ်းလျှင် မင်းမခံနိုင်

**ပြည်ညှင်းလျှင် မင်းမခံနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြည်ညှဉ်းလျှင် မင်းမခံနိုင်” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ပြည်သူများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကာ အုပ်ချုပ်သော မင်းသည် ရာထူးတွင် ကြာရှည်စွာ တည်မြဲနိုင်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပြည်သူတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် မကျေနပ်မှုများသည် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မင်း၏ အာဏာကို ဆုံးရှုံးစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အုပ်ချုပ်သူများအနေဖြင့် ပြည်သူများ၏ အရေးကို ဂရုစိုက်ရန်နှင့် တရားမျှတစွာ အုပ်ချုပ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ ပြည်သူနှင့် မင်းတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အပြန်အလှန် မှီခိုနေကြောင်းနှင့် ပြည်သူကို ညှဉ်းဆဲပါက မင်းကိုယ်တိုင်လည်း တည်မြဲနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တိုင်းသားပြည်သူကို ပူသော နေမင်းကဲ့သို့ ကျင့်ဖန်များလျှင် မုန်းထား ရန်ငြိုးနှင့် ဘုန်းတန်ခိုးအညွန့် ကြွေတတ်သတဲ့၊**ပြည်ညှဉ်းလျှင် မင်းမခံနိုင်**ဆိုတဲ့ ထုံးပုံစကားများလည်း ရှိပေတယ်။" 

## ကိုးကား
ပြောမယုံ ကြုံဖူးမှသိ

**ပြောမယုံ ကြုံဖူးမှသိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြောမယုံ ကြုံဖူးမှသိ” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက ပြောပြသည့် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင် မကြုံတွေ့မချင်း မယုံကြည်နိုင်ဘဲ ကိုယ်တွေ့ကြုံတွေ့လာမှသာ ယုံကြည်လက်ခံလာရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူအများစုသည် မိမိကိုယ်တိုင် မကြုံတွေ့ဖူးသော အရာများအပေါ် သံသယရှိတတ်ကြပြီး ကိုယ်တွေ့ကြုံမှသာ အမှန်တရားကို သိရှိနားလည်နိုင်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အတွေ့အကြုံနှင့် သင်ယူလေ့လာပုံကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အတွေ့အကြုံ၏ အရေးပါမှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ အခြားသူများ၏ ပြောဆိုချက်များထက် ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံသည် ပိုမိုခိုင်မာသော ယုံကြည်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပြောမယုံ ကြုံဖူးမှသိဆိုတဲ့ စကားလို… ခင်မြင့်ကြီး ချောတယ်ဆိုတာ အပြောနှင့်သာ လွမ်းတယ်၊ ယခု ကိုယ်တိုင်ဒိဋ္ဌ တွေ့မြင်ရတော့ အပြောလောက်မက အချောအလှက ပိုမို၍ နေပါသေးကလား။” 
*   “ပြောမယုံ ကြုံဖူးမှသိဆိုတဲ့ စကားလို လောကမှာ လင်ပူဟာ သို့ကလောက် လောင်ကျွမ်းတယ်ဆိုတာ ခုမှ သိတော့တာပဲ။” 

## ကိုးကား
ပြည်တဲရေးထက် ဝမ်းရေးခက်

**ပြည်တဲရေးထက် ဝမ်းရေးခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြည်တဲရေးထက်၊ ဝမ်းရေးခက်” ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် အခြားအရေးကိစ္စများထက် မိမိတို့၏ ဝမ်းစာဖူလုံရေးသည် ပို၍ အရေးကြီးပြီး ခက်ခဲကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် အခြေခံလိုအပ်ချက်ဖြစ်သော စားဝတ်နေရေးသည် အခြားအရာများထက် ဦးစားပေးရမည့် ကိစ္စဖြစ်သည်။ ဝမ်းစာမဖူလုံပါက မည်သည့်အရာကိုမျှ စဉ်းစားနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အခြေခံလိုအပ်ချက်များ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးကို အဓိကထားရမည်ဟူသော အချက်ကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ပြည်သူများ၏ စားဝတ်နေရေး အဆင်ပြေစေရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။ “ပြည်တဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယခု ငါတို့တွင်လည်း မျိုးရိက္ခာ ပြတ်ချေပြီ၊…**ပြည်တဲရေးထက်၊ ဝမ်းရေးခက်**သောဟူ၏သို့ တပ်တွင်းဝယ် ငတ်၍ သေရသည်ထက် အရေးဆို၍ ထွက်မည်။" 

## ကိုးကား
ပြည်တဲအရေး၊ ပေါက်နှင့်ကျေး

**ပြည်တဲအရေး၊ ပေါက်နှင့်ကျေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြည်တဲအရေး ပေါက်နှင့်ကျေး” ဆိုသည်မှာ ပေါက်ပင်၏ အပွင့်နှင့် ကြက်တူရွေး၏ နှုတ်သီးအရောင်၊ ပေါက်ရွက်နှင့် ကြက်တူရွေး၏ ကိုယ်အရောင်တို့ တူညီနေသဖြင့် ပေါက်ပင်ပေါ်တွင် နားနေသော ကြက်တူရွေးကို ခွဲခြားသိရန် ခက်ခဲသကဲ့သို့ တိုင်းပြည်အရေးအရာများကိုလည်း ခွဲခြားနားလည်ရန် ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တိုင်းပြည်အရေးကိစ္စများသည် ရှုပ်ထွေးနက်နဲပြီး အပေါ်ယံကြည့်ရုံဖြင့် အမှန်တရားကို မသိနိုင်ကြောင်းကို သဘာဝဥပမာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ အရာရာကို သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပြည်တဲအရေး၊ ပေါက်နှင့်ကျေး**သို့၊ ကြံတွေးလှည့်ကာ၊ မသိသာလည်း၊ ရေးရာမြင်မြင်၊ မဖြစ်ခင်က၊ တိုင်ပင်မပြတ်၊ ကျွန်မှူးမတ်နှင့်၊" 
*   "တွင်းပြင်နီး ဝေး၊ လွန်ရှုပ်ထွေးခဲ့၊ **ပြည်ရေးမင်းရေး၊ ပေါက်နှင့်ကျေးတည်၊့** ကျေးလည်းစိမ်းစိမ်း၊ ပေါက်စိမ်းစိမ်းသို့၊" 

## ကိုးကား
ပြိတ္တာတို့ဘောင် ဥစ္စာဆောင်

**ပြိတ္တာတို့ဘောင် ဥစ္စာဆောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြိတ္တာတို့ဘောင် ဥစ္စာဆောင်” ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အလွန်အမင်း စွဲလမ်းတပ်မက်မှုသည် သေလွန်သောအခါ ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ ပြိတ္တာဘုံသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှု၊ မပြည့်စုံမှု ဝေဒနာများကို အပြင်းအထန် ခံစားရသော ဘုံဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥစ္စာပစ္စည်းကိုသာ အဓိကထားပြီး လောဘဇောဖြင့် ပြုမူနေထိုင်သူများသည် သေလွန်သောအခါ ထိုကဲ့သို့ မပြည့်စုံသော ဝေဒနာကို ခံစားရသည့် ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာသည် ဘဝ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မဟုတ်ဘဲ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာမှုကို ရှာဖွေခြင်းသည်သာ အဓိကဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ခန္ဓာ ကွယ်လည်း၊ အပါယ်တို့ရွာ၊ မွတ်သိပ်စွာသား၊ **ပြိတ္တာတို့ဘောင်၊ ဥစ္စာဆောင်**၏။" 
*   "**ပြိတ္တာတို့ဘောင် ဥစ္စာဆောင်**ဆိုတဲ့ ပေါရာဏစကား ရှိတဲ့အတိုင်း ဥစ္စာတွေကို မက်မောပြီး သေပြန်မြှဖင့်လည်း ပြိတ္တာ ဘဝနှင့် မလွဲဘူး။" 

## ကိုးကား
ပွေး ပေါင်က၊ မိုး တောင်က

**ပွေး ပေါင်က၊ မိုး တောင်က** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပွေး ပေါင်က၊ မိုး တောင်က” ဆိုသည်မှာ ပွေးရောဂါသည် များသောအားဖြင့် ပေါင်မှ စတင်ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး မိုးတိမ်တောင်များသည် တောင်အရပ်မှ စတင်ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပွေးရောဂါသည် စိုစွတ်ပြီး ပူနွေးသောနေရာများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသောကြောင့် ပေါင်ကဲ့သို့ နေရာတွင် အဖြစ်များသည်။ ထို့အတူ မိုးတိမ်များသည်လည်း အပူချိန်နှင့် အစိုဓာတ်တို့ကြောင့် တောင်တန်းများပေါ်တွင် စတင်ဖွဲ့တည်လေ့ရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံထားပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားပုံနှင့် ရာသီဥတုဖြစ်ပေါ်ပုံတို့ကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပွေး ပေါင်က၊ မိုး တောင်က** စသည်ဖြင့် အသုံးပြုထားလေသည်။" 

## ကိုးကား
ပျော်ရာမှာ မနေရ၊ တော်ရာမှာ နေရ

**ပျော်ရာမှာ မနေရ၊ တော်ရာမှာ နေရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပျော်ရာမှာ မနေရ၊ တော်ရာမှာ နေရ” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ပျော်ရွှင်မှုကိုသာ အဓိကမထားဘဲ မိမိဘဝ တိုးတက်ကြီးပွားနိုင်မည့် နေရာဒေသတွင် နေထိုင်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦးသည် မိမိနှစ်သက်သော နေရာတွင် နေထိုင်ခြင်းဖြင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ခံစားရနိုင်သော်လည်း ဘဝတိုးတက်မှုနှင့် စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းများ နည်းပါးပါက ရေရှည်တွင် အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘဝအောင်မြင်မှုနှင့် တိုးတက်မှုကို လိုလားပါက မိမိ၏ ပျော်ရွှင်မှုထက် အခွင့်အလမ်းများ ပိုမိုရရှိနိုင်မည့် နေရာကို ရွေးချယ်သင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို မျှော်ကိုး၍ လက်ရှိအခြေအနေတွင် နှစ်သက်မှု အချို့ကို စွန့်လွှတ်ရဲသည့် သဘောကိုလည်း ဖော်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပညာဥစ္စာ၊ ရကြောင်းရှာ၍၊ ပျော်ရာမနေ၊ တော်ရာနေမှ၊ အခြေရပြီး၊ ခိုင်ပွားဖြီးလိမ့်၊” 
*   “ပျော်ရာမှာ မနေနှင့်၊ တော်ရာမှာ နေရမည်ဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည်နှင့်အညီ တော်သင့်ရာနေပြီး တောမှ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကလေးများ ဆွတ်ခူးရောင်းချလို့ အသက်မွေးနေရတယ်။” 
*   “ပေပင်ကန်သည် ဒေသအလိုက် နေချင့်စဖွယ်ကောင်းသော ရွာကြီး တစ်ရွာ ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ပျော်ရာမှာ မနေရ၊ တော်ရာမှာ နေရသည် ဆိုသော စကားရှိလေသည်။” 

## ကိုးကား
ပွဲသွား ကြော့ကြော့၊ ပွဲပြန် မော့မော့

**ပွဲသွား ကြော့ကြော့၊ ပွဲပြန် မော့မော့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပွဲသွား ကြော့ကြော့၊ ပွဲပြန် မော့မော့” ဆိုသည်မှာ ပွဲသို့ သွားရောက်ချိန်တွင် လူအများစုသည် တက်ကြွရွှင်လန်းစွာ၊ ဝတ်ကောင်းစားလှများဖြင့် သွားရောက်ကြသော်လည်း ပွဲပြီး၍ ပြန်ချိန်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကြောင့် ငေးငေးမောမော ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများသို့ သွားရောက်ချိန်တွင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုများကြောင့် တက်ကြွလန်းဆန်းနေတတ်ကြပြီး ပွဲပြီးချိန်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့်အတူ စိတ်အခြေအနေသည်လည်း ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေတို့သည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပျော်ရွှင်မှု၏ နောက်ကွယ်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပွဲသွား ကြော့ကြော့၊ ပွဲပြန် မော့မော့**ဟု စကားပုံတစ်ခု ရှိသည်။ လူတို့ သည် ပွဲကြည့်ရန်သွားသောအခါ ကြော့ကြော့ရော့ရော့နှင့် သွားနိုင်ကြသော်လည်း ပွဲက ပြန်လာသောအခါ မော့ပြီးပြန်ခဲ့ရသည်၊ မောလာကြသည်။" 

## ကိုးကား
ပြည်တဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်

**ပြည်ထဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  “ပြည်တဲရေးထက်၊ ဝမ်းရေးခက်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြည်တဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်” ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်အရေးကိစ္စများထက် မိမိ၏ ဝမ်းစာဖူလုံရေးသည် ပို၍ ခက်ခဲပြီး ဝမ်းစာဖူလုံရေးထက် ချစ်ခင်မြတ်နိုးရသူကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေရခြင်းသည် ပို၍ ခံစားရခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူ့ဘဝတွင် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရနိုင်သော အခက်အခဲများကို အဆင့်ဆင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် အခြေခံလိုအပ်ချက်ဖြစ်သော စားဝတ်နေရေးသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သော်လည်း လူသားတို့၏ စိတ်ခံစားမှုနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည် ထိုထက်ပင် အရေးပါနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ညွှန်းသည်။ ချစ်ခင်သူနှင့် ဝေးကွာနေရခြင်း၏ ဝေဒနာသည် အခြားသော အခက်အခဲများထက် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားရနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပြည်တဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်**၏၊ ထို့ထက်မှာမူ၊ ချစ်ခင်သူနှင့်၊ အတူတကွ၊ မပေါင်းရဘဲ၊ လွမ်းတပူဆွေး၊ သူနှင့်ဝေးသော်၊ ပြည်တဲရေးနှင့်၊ ဝမ်းရေးတို့ထက်၊ လွမ်းရေးခက်၏။" 
*   "ပြည်တဲရေးထက် ဝမ်းရေးခက်၍ ဝမ်းရေးထက် လွမ်းရေးကခက်သည်ဟု ပြောဆိုကြခြင်းသည် စာဆိုတို့၏ စိတ်ကူးယဉ်မှုသာလျှင် ဖြစ်၏။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ပြည်ထဲရေးထက် ဝမ်းရေးခက်

## ကိုးကား
ဖြူရတွင် ဖွပ်လျှင်ဖွေး၊ ထူရာတွင် ထပ်လျှင်လေး

**ဖြူရတွင် ဖွပ်လျှင်ဖွေး၊ ထူရာတွင် ထပ်လျှင်လေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြူရာတွင် ဖွပ်လျှင်ဖွေး၊ ထူရာတွင် ထပ်လျှင်လေး” ဆိုသည်မှာ ဖြူစင်နေသော အဝတ်ကို ထပ်၍ လျှော်ဖွတ်လိုက်လျှင် ပို၍ ဖြူစင်သွားသကဲ့သို့ မူလကပင် ထူထဲလေးလံနေသော အရာတစ်ခုကို ထပ်၍ ပေါင်းထည့်လိုက်ပါက ပို၍ လေးလံသွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကောင်းသောအရာကို ထပ်၍ လုပ်ဆောင်ပါက ပို၍ ကောင်းမွန်လာမည်ဖြစ်ပြီး မကောင်းသောအရာကို ထပ်၍ လုပ်ဆောင်ပါက ပို၍ ဆိုးရွားလာမည်ဟူသော သဘောကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ညွှန်းသည်။ ကောင်းခြင်းနှင့် မကောင်းခြင်းတို့၏ သဘောသဘာဝကို ထင်ရှားစေသည့်အပြင် အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ရပ်များ၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သော လုပ်ရပ်များ၏ ဆိုးကျိုးများကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဖြူရာတွင် ဖွပ်လျှင်ဖွေးသည်၊ ထူရွာတင် ထပ်လျှင်လေးသည်** ဟူသော သူတော်ကောင်းပညာရှိ စကားဟောင်းကိုလည်းကောင်း၊… အကြောင်းအကျိုး သဘောသွား ထောက်ထားရုံးပေါင်း ကောင်းသည်ထက်ကောင်း၍ ကောင်းဆိုသမျှ အလုံးစုံ ကုံလုံပြည့်ဝအောင်…၊" 

## ကိုးကား
ဖြစ်ပြန် ပျက်ပြန် လောကဓံ

**ဖြစ်ပြန် ပျက်ပြန် လောကဓံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြစ်ပြန်ပျက်ပြန် လောကဓံ” ဆိုသည်မှာ လောကဓံတရားအရ အရာအားလုံးသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တည်ရှိခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း သံသရာစက်ဝန်းအတိုင်း လည်ပတ်ပြောင်းလဲနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ တည်မြဲခြင်းမရှိဘဲ အမြဲ ပြောင်းလဲနေသော သဘောကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ရရှိခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း အစရှိသော အရာများသည် အလှည့်ကျ ကြုံတွေ့ရတတ်ပြီး မည်သည့်အရာကိုမျှ ထာဝရ ပိုင်ဆိုင်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် လောကဓံကို ရင်ဆိုင်ရသောအခါ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားရန်နှင့် ဖြစ်ပျက်သမျှကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံနိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဖြစ်ပြန် ပျက်ပြန် လောကံဓ**တဲ့မောင်ရင်ရဲ့၊ သင်္ခါရတွေကလား၊" 

## ကိုးကား
ဖြစ်မည့်ခွေး အမွေးတခြား

**ဖြစ်မည့်ခွေး အမွေးတခြား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြစ်မည့်ခွေး အမွေးတခြား” ဆိုသည်မှာ ထူးချွန်ထက်မြက်မည့်သူ သို့မဟုတ် အောင်မြင်မည့်သူသည် အခြားသူများနှင့် မတူဘဲ ထူးခြားသော အရည်အချင်းများ ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလားအလာကောင်းသောသူများ၏ ထူးခြားမှုကို ဖော်ညွှန်းသည့်အပြင် ထိုသူတို့၏ အရည်အချင်းကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင်ပင် ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ ခွေးများတွင်လည်း မုဆိုး သို့မဟုတ် အမဲလိုက်ခွေးကောင်း ဖြစ်လာမည့် ခွေးငယ်လေးများသည် အမွေးအသွေးအရောင်နှင့် ကိုယ်နေဟန်ထားများတွင် ထူးခြားမှုရှိတတ်သည်ကို ဥပမာပေး၍ လူများတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင် ထူးခြားမှုများ ရှိနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ခွေးတွင်လည်း တောလိုက် ကောင်း မကောင်း အမွေးစွဲ ရွေးချယ်ကြ သေးသည်။ **ဖြစ်ချင်တဲ့ခွေး ငယ်လေးက အမွေးတခြား** ဆိုသော စကားအရ ငယ်စဉ်ကပင် တောလိုက်သင်၍ ရ မရ မုဆိုးများ သိကြသည်။" 

## ကိုးကား