open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အဲယားဘတ်စ် A380

အဲယားဘတ်စ် A380 သည် EADS ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဥရောပ ကော်ပိုရေးရှင်း အဲယားဘတ်စ်မှ ထုတ်လုပ်သော ၂ ထပ်၊ ကျယ်ပြန့်သော ကိုယ်ထည်နှင့် အင်ဂျင် ၄ လုံးပါသော လေယာဉ်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တော်လို့စ်မြို့မှ စတင်ပျံသန်းခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ခရီးသည်တင် ပျံသန်းမှုကို စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်းမှ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူမှ ဆစ်ဒနီ ခရီးစဉ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပျံကို တည်ဆောက်စဉ် အချိန်အတွင်းက ထိုလေယာဉ်ကို အဲယားဘတ်စ် A3XX ဟုသာ အများကသိခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ စူပါဂျမ်ဘိုဆိုသည့် အခြားအမည်သည် စတင်တွင်ကျယ်ခဲ့သည်။

A380 ၏ အပေါ်ထပ်သည် လေယာဉ်ပျံ၏ ကိုယ်ထည်တစ်ခုလုံးနီးပါးကို ဖြန့်ကျက်ထားပြီး ၎င်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ကိုယ်ထည်ကျယ်ပြန့်သော လေယာဉ်များ၏ အကျယ်နှင့် ညီမျှသည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး လေယာဉ်ပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည့် ဘိုးအင်း 747-400 နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခရီးသည်တင်ခန်းသည် ၅၀% မျှပို၍ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပုံမှန် ကလပ်စ် ၃ခု ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ခရီးသည် ၅၂၅ ဦးမျှတင်ဆောင်နိုင်ပြီး အားလုံးကို ရိုးရိုးတန်းဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားပါက ခရီးသည် ၈၅၃ ဦးအထိ တင်ဆောင်နိုင်သည်။ A380 သည် ခရီးသည်တင်လေယာဉ်နှင့် ကုန်တင်လေယာဉ်ဟူ၍ အမျိုးအစား ၂ မျိုး ထုတ်လုပ်သည်။ 

A380-800 ခရီးသည်တင် မော်ဒယ်လ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခရီးသည်တင်လေယာဉ် ဖြစ်သော်လည်း လေယာဉ်ကိုယ်ထည်မှာ အဲယားဘတ်စ်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ခရီးသည်တင်လေယာဉ် အမျိုးအစားဖြစ်သော A340-600 နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အနည်းငယ်မျှ တိုတောင်းသည်။ A380-800F ကုန်တင်လေယာဉ် မော်ဒယ်လ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ကုန်တင်လေယာဉ် အမျိုးအစားများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းထက်ပို၍ ကုန်တင်ဝန်ကို သယ်ဆောင်နိုင်သော လေယာဉ်ဟူ၍ အန်တိုနော့ဗ် An-225 တစ်မျိုးသာရှိသည်။ 

A380-800 သည် ၈၂၀၀ လေကြောင်းမိုင် (၁၅၂၀၀ ကီလိုမီတာ) အထိ ပျံသန်းနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားပြီး ဥပမာအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ထိုအကွာအဝေးမှာ မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်ရှိ ဘော့စတွန်မှ ဟောင်ကောင်အထိ မရပ်မနား ပျံသန်းနိုင်သော အကွာအဝေးဖြစ်သည်။ တသမတ်တည်းရှိသော အမြင့်တွင် ပျံသန်းနိုင်သောနှုန်း (cruising speed) မှာ Mach 0.85 (အမြင့်တသမတ်တည်း ရှိနေချိန်တွင် တစ်နာရီ ၉၀၀ ကီလိုမီတာ သို့ တစ်နာရီလျှင် ၅၆၀မိုင်) ဖြစ်သည်။ အဲယားဘတ်စ် A380 သည် စီးပွားဖြစ်ပျံသန်းသော လေယာဉ်များတွင် ပထမဆုံး GTL အခြေခံ ဆီကို အသုံးပြု၍ မောင်းနှင်နိုင်သော လေယာဉ်ဖြစ်သည်။

## လေယာဉ်ပုံစံ
= ကိုးကား =
ဆစ်ဒနီမြို့

**ဆစ်ဒနီမြို့**သည် ဩစတြေးလီးယားတိုက် နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် သည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဥယျာဉ်ပန်းမာလ်များဖြင့် ခြံရံလျက်၊ မြို့တွင်း၌ ခမ်းနားကြီးကျယ်တင့်တယ်သည့် အဆောက်အအုံကြီးများရှိသဖြင့် အလွန်သာယာသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် စာရင်းဇယားအရ လူဦးရေ ၄.၂၈ သန်းရှိသည်။ ဆစ်ဒနီမြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် တက်စမန် ပင်လယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဆစ်ဒနီမြို့တွင် နေထိုင်သူများကို ဆစ်ဒနီဆိုက်ဒါ (Sydneysiders) ဟု ခေါ်ကြပြီး ဩစတြေးလျ လူမျိုးများသာ မကဘဲ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူအများအပြား ပါဝင်ကြသည်။

ဆစ်ဒနီသည် ဩစတြေးလျရှိ ပထမဆုံး ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဒေသဖြစ်ပြီး ၁၇၈၈ တွင် ဆစ်ဒနီပင်လယ်အော် တွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိလာသည့် သင်္ဘောအစုအဝေး၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည် အာသာ ဖီးလစ်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြို့ကို ပို့တ်ဂျက်ဆန် ပတ်လည်ရှိ တောင်များပေါ်တွင် တည်ဆောက်ကြသည်။ ထိုနေရာကို ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဟု အများသိကြပြီး ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ ဇာတ်ရုံ နှင့် ဟာဘာတံတား တို့သည် ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများ ဖြစ်ကြသည်။

၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်က တည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးမှာ အထူးထင်ရှားလေ 
သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြို့၏ဆင်ခြေဖုံးမျူနီစီပယ် ရပ်ကွက် 
များအပါအဝင် လူဦးရေ ၁၈၆၁၆၈၅ ယောက်ရှိသည်၊ ဆစ်ဒနီ 
မြို့ကြီးသည် ဩစတြေးလီးယားတိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံးမြို့ဖြစ် 
၏။ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့ကိုတည်သည်။ မြို့တည်စဉ်က 
အင်္ဂလန်ပြည်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဗိုင်းကောင့် ဆစ်ဒနီကိုအစွဲ 
ပြု၍ဥ ဆစ်ဒနီမြို့ဟု ခေါ်သည်။

မြို့၏ သင်္ဘောဆိပ်ရှိရာ အရပ်ဖြစ်သော ပို့ ဂျက်ဆန်မှာ 
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လှပသော သင်္ဘောဆိပ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီးလျှင် 
ဆိပ်ကမ်းမျက်နှာစာမှာ အလျား ၁၅၂ မိုင်မျှရှိ၍၊ ကမ်းခြေတစ် 
ဘက် တချက်တွင် စိမ်းလမ်းသော သစ်တောကြီးများ ဖုံးအုပ် 
လျက်ရှိသောကြောင့်အလွန်သာယာသော ရှုမျှော်ခင်းတစ်ခုဖြစ် 
လေသည်။ သင်္ဘောဆိပ်ပေါင်းကူးတံတားကြီးများတွင် အပါ 
အဝင်ဖြစ်၍ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့၏။

သင်္ဘောဆိပ်တွင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် 
ဩစတြေးလီးယားတိုက်မှ ထွက်သော ကုန်များကို အစဉ်မပြတ် 
တင်ဆောင်လျက်ရှိကြ၏။ ထိုကုန်များမှာ ဂျုံစေ့၊ ဂျုံမှုန့်၊ ရေခဲ 
စိမ်အသား၊ သိုးမွေး၊ သားရေ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ခဲ၊ ကြေးနီနှင့် လတ် 
ဆတ်သော သစ်သီးစိမ်းများ ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလီးယား 
တိုက်ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ထိုသင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးမှတစ်ဆင့် 
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိကြရ၏။

မြို့အနီးအနားရှိ ကျောက်မီးသွေးတွင်းများမှရသည့် 
ကျောက်မီးသွေးကို မြို့ပေါ်ရှိစက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံကြီးများတွင် 
လွယ်ကူစွာသုံးစွဲနိုင်သဖြင့်၊ ဆစ်ဒနီမြို့မှာ ဩစတြေးလီးယား 
တိုက်၏ စက်မှုလက်မှုထွန်းကားရာ အချက်အချာမြို့ကြီးလည်း 
ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
လက်နက်

**လက်နက်**ဆိုသည်မှာ ရန်သူကို နာကျင်စေခြင်း (သို့) ရှုံးနိမ့်စေခြင်း (သို့) ပျက်စီးစေခြင်းအားဖြင့် ဗျူဟာပိုင်းအရ အားသာမှုရရှိစေရန် အထောက်အကူပေးသော ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ထိုသို့ ခြိမ်းခြောက်နိုင်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်လက်နက်ကို ခြိမ်းခြောက်ရန် (သို့) တိုက်ခိုက်ရန် အသုံးချနိုင်သကဲ့သို့ ကာကွယ်ရန်နှင့် စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ လက်နက်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု အမျိုးမျိုးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လက်နက်ဟုဆိုရာဝယ် ဆောက်ပုတ် မှအစ သေနတ် အလယ် တိုက်ချင်းပစ် ဒုံးကျည် အဆုံး ပါဝင်သည်။ 

လက်နက်ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးအား တိုက်ခိုက်ရန်၊ ချိမ်းခြောက်ရန်၊ အနိုင်ယူရန် အသုံးပြုသည်။ လက်နက်ကို ရှေးဦးကျောက်ခေတ်မှ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ကျောက်ခေတ်လူသားများသည် ချွန်ထက်သော ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို တိရစ္ဆာန်များအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ရန်နှင့် မိမိတို့၏ လူမျိုးစု၊ သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လက်နက်ဟူသော အရာ၏ စွမ်းပကားကို သိရှိနားလည်လာကြသည်။ လက်နက်များ]]  

ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို ဆောက်၊ တူရွှင်း၊ ပဲခွတ်၊ သပ်၊ပေါက်ပြား အစရှိသည်အထိ ရောက်အောင် ပွတ်တိုက် ချောမွတ် စေခဲ့သည်။ ၎င်းပွတ်တိုက်ထားသော ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို တိရစ္ဆာန်တို့၏ အဆိပ်နှင့် လူးကာ အခြား တိရစ္ဆာန်များကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်ခေတ်နှောင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြေးကို စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းနှောင်းပိုင်းမှစ၍ လက်နက်များ၏ အစွမ်းကို ပိုမိုသိရှိလာကာ ထိုထက် ပိုမိုကောင်းမွန်းသော သံ၊ ငွေ စသည်တို့ကို အရည်ကြို ပုံလောင်း၍ ဓား၊လှံ၊ လေး၊ မြှား၊ ဒိုင်း၊ လွှား၊ ကာ၊ သံချပ်ဝတ်တန်ဆာများအထိ ထိုးတက်တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မှီက လက်နက်များမှသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ လက်နက်၏ အစွမ်းမှာ ကြောက်ခမန်းလိလိ အစွမ်းတန်ခိုး ပိုမိုလာခဲ့သည်။

## လက်နက် တို့၏ သမိုင်းကြောင်း 
#### သမိုင်းဦးဘုံမြေခေတ်၏ လက်နက်များ 
ဤခေတ်တွင် အလွန်အမင်း ရိုးရှင်းသောလက်နက်များကိုအသုံး ပြုခဲ့ကြသည်။ သစ်သားဆောက်ပုတ်များ၊ လှံများ၊ ကျောက်တုံး အချွန်များ စသည်တို့ကို အသုံးပြုနိုင် ခြေရှိခဲ့သည်။  အသုံးပြုခဲ့သည့် လက်နက်များတွင် -

၁)
သီရိ

**သီရိ**၏အဓိပ္ပာယ်များ

* သီရိသည် အိန္ဒိယဘာသာအများတွင် အရိုအသေပြုသုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်သည်။
* သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ
* သီရိဒေဝီ - ဟိန္ဒူဘာသာနတ်ဒေဝီ (Lakhsmi)
* သီရိသည် မဟာပိန္နဲ၏နာမကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။
*
ယိုဆဲ မော်ရင်ညို

GOIH ဟိုဆေး မော်ရီ ဒိုဆန်း ဆန်းတို့ မော်ရင်ညို ဖဲလစ် (ပေါ်တူဂီအသံထွက် [ʒuˈzɛ moˈɾiɲu]; ၁၉၆၃ ဇန်နဝါရီ ၂၆ တွင်မွေးဖွားသည်) သည် ပေါ်တူဂီ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးမန်နေဂျာနှင့်ပရီးမီးယားလိဂ်ကလပ် တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါး အသင်း၏လက်ရှိမန်နေဂျာ ဖြစ်သည်။ သူသည် အကြီးမားဆုံးသောမန်နေဂျာများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်သည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ယူမှတ်ခံရပြီးနှင့်အစဉ်အဆက် ဆုဖလားများစွာ ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သောမန်နေဂျာများထဲမှတစ်ဦးဖြစ်သည်။

ပေါ်တူဂီဘောလုံးပိရမစ်ကို ဖြတ်သန်းပြီး ကွင်းလယ်ကစားသမားအဖြစ် အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့သည့်နောက် မော်ရင်ညိုသည် Sporting CP နှင့် ပေါ်တို ရှိ ဆာ ဘော့ဘီ ရော့ဘ်ဆင်အတွက် စကားပြန်အဖြစ် ပထမဆုံး စီမံခန့်ခွဲမှုနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘာစီလိုနာတွင် ရော့ဘ်ဆင်နှင့်သူ့ဆက်ခံသူ ဗန်ဟားလ်တို့၏လက်အောက်တွင် လက်ထောက်နည်းပြအဖြစ် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ။ ဘန်ဖီကာ နှင့်União de Leiria တို့တွင် မန်နေဂျာအဖြစ် ခဏတာအတွင်း အောင်မြင်ပြီးနောက် မော်ရင်ညိုသည် ၂၀၀၂ တွင်ပေါ်တူဂီသို့ မန်နေဂျာအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် Primeira Liga ကိုနှစ်ကြိမ်၊ Taça de Portugal, UEFA Cup နှင့် UEFA Champions League (၁၉၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပေါ်တို၏ပထမဆုံးဥရောပဖလား  ဖြစ်သည်)တို့ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထိုအောင်မြင်မှုသည် သူ့ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်ချယ်လ်ဆီးနှင့်အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ သူသည် ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၂ ခု၊ အက်ဖ်အေဖလားနှင့်လိဂ်ဖလား ၂ ခုကို ၃ရာသီအတွင်း ရရှိခဲ့သည်။ ကလပ်ပိုင်ရှင် ရိုမန် အေဗရာမိုဗစ်နှင့်သဘောထားကွဲလွဲမှုသတင်းများကြောင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ 

၂၀၀၈ တွင် မော်ရင်ညိုသည် အီတလီကလပ် အင်တာမီလန်သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီး သူ၏ပထမဆုံးရာသီတွင် စီးရီအေဆုဖလားကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ တွင်သူသည် အင်တာမီလန်ကို စီးရီအေ၊ Coppa Italia နှင့် UEFA ချန်ပီယံလိဂ် သို့ ဖလား သုံးလုံးရအောင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ (အီတလီကလပ်များအတွက် ပထမဦးဆုံး)။ ၎င်းသည် သူ့ကို ကလပ်နှစ်ခုဖြင့် ဥရောပဖလားအနိုင်ရခဲ့သည့် နည်းပြ ငါးဦး အနက်မှတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ကို ဖီဖာ၏တစ်နှစ်တာ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးနည်းပြဆု ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ရင်ညိုသည် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်နှင့်စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူသည် လာလီဂါကို စံချိန်တင်မှတ်များဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၄ နိုင်ငံတွင် လိဂ်ဆုများရရှိခဲ့သည့် ပဉ္စမနည်းပြ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် Copa del Rey နှင့် Supercopa de Espana တို့ကိုလည်းအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

မော်ရင်ညိုသည် ၂၀၁၃ တွင် ရီးယဲလ်မက်ဒရစ်မှ ချယ်လ်ဆီးသို့ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက်တွင် သူသည်နောက်ထပ်ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလားနှင့်လိဂ်ဖလားကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်မကောင်းသောကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် မော်ရင်ညိုသည် ပြိုင်ဘက်မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သူသည် ယူရိုပါလိဂ်၊ လိဂ်ဖလားနှင့်အက်ဖ်အေကွန်မျူနတီဒိုင်းဆုဖလားများကို သူ၏ပထမဆုံးရာသီတွင်အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ပယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ 2019 ခုနှစ်တွင် သူသည် တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါး  နှင့်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

သူသည် ၂၀၁၅ တွင်ပေါ်တူဂီဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FPF) မှ ရာစုနှစ်၏ပေါ်တူဂီနည်းပြအဖြစ် အမည်ပေးခြင်းခံရပြီးကစားသမားလွှဲပြောင်းမှုအတွက် ပေါင် ၁ ဘီလီယံကျော် သုံးစွဲခဲ့သည့်ပထမဆုံးနည်းပြဖြစ်သည်။ သူ၏နည်းဗျူဟာဆိုင်ရာဗဟုသုတ၊ ဩဇာသက်ရောက်မှုနှင့်အငြင်းပွားဖွယ်ကောင်းသောစရိုက်နှင့်သူ၏ပြိုင်ဘက်များကလှပသောဘောလုံးကစားခြင်းထက် ရလဒ်များရရှိခြင်းအပေါ်အလေးထားခြင်းကြောင့် သူသည် အာဂျင်တီးနားနည်းပြ Helenio Herreraဖြင့် လေးစားသူများနှင့်ဝေဖန်သူများက နှိုင်းယှဉ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ရှားပင်

**ရှားပင်** () သည် သစ်ရွက်ကြွေတတ်ပြီး ဆူးခက်များရှိသောအပင်ဖြစ်ပြီး ၄၆ ပေ(၁၅ မီတာ) ထိ အမြင့်ရှိတတ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် Catechu ၊ Cachou နှင့် Black Cutch ဟုလည်း အသိများကြသည်။ ရှားကို အာရှ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသတို့တွင် တွေ့ရတတ်သည်။ ရှားပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် *အကေးရှား ကတ်တီချူ*ဟု ခေါ်သည်။

ရှားပင်သစ် ပွားလာစေရန် အစေ့ကို ပျိုး၍ စိုက်ယူကြသည်။ ပျိုးထားသည့်ရှားပင်ငယ်များ အကြီးမြန်စေရန် အလင်းရောင်အထူးလိုသည်။ ရှားပင်သစ်များ သဘာဝအလျောက် မျိုးဆက် ပေါက်ပွားသောအရပ်များမှာ ဖုန်းဆိုးရပ်များ၊ မြစ်ကမ်းဘေးများနှင့် မိုးပါးသောအရပ်၌ အပင်များ ခပ်ကျဲကျဲပေါက်သည့် တောများ ဖြစ်သည်။ ရှားကိုင်းရှားခက်တို့တွင် ဆူးများရှိသည်။ ရှားသားသည် အရောင်နီ၍ အလွန်မာသည်။ ပြုပြင်ရခက်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ခိုင်ခံ့သဖြင့် အိမ်တိုင်များနှင့် ထွန်ယက်သည့်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် ထွန်သွားများကို ရှားသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ လှည်း၊ လှည်းဘီး၊ ဆန်ထောင်းရန် ကျည်ပွေ့၊ ဆီကြိတ်ဆုံ၊ ဓားလှံ၊ စူးဆောက် စသည်တို့၏ လက်ကိုင်ရိုးနှင့် ရေတွင်း 
ပေါင်တို့ကိုလည်း ရှားသားဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြလေသည်။

## အသုံးပြုပုံများ 
### အစားအစာ 
ရှားပင်၏ အစေ့သည် ပရိုတိန်းဓာတ်အတွက် ကောင်းမွန်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှားပင်မှရရှိသော ရှားစေးကို ကွမ်းသီး၊ ထုံးတို့နှင့် ရောစပ်၍ ကွမ်းစားရာတွင် ထည့်စားလေ့ ရှိကြသည်။

### တိရစ္ဆာန်အစာ 
ရှားပင်၏ အကိုင်းအခက်တို့ကို ဆိတ်တို့ကို ကျွေးလေ့ရှိကြပြီး တခါတရံတွင် နွားများကို လည်း ကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။

### ဆေးဖက်ဝင်ခြင်း 
ရှားပင်မှရသော အရာများဖြင့် လည်ချောင်းနာခြင်းနှင့် ဝမ်းရောဂါတို့ကို ကုသလေ့ရှိကြသည်။ယဉ်းနေသော အနာနှင့် ရင်ပတ်နာအတွက် ရှားစေးကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

### သစ်သား 
ရှားပင်ကို အမြဲလိုလိုပင် ထင်းအတွက် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြပြီး ရှားသားမှာ ပရိဘောဂများနှင့် တန်ဆာပလာများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ရှားသား၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၁ ကျုဗစ်စင်တီမီတာတွင် ၀.၈၈ ဂရမ်နှုန်းဖြစ်သည်။

### အခြားအသုံးပြုပုံများ 
ရှားသားအခြောက်ကို ဆေးဆိုးရန်နှင့် သားရေအခြောက်ခံရန်၊ ငါးဖမ်းပိုက်များကိုကြာရှည်ခံရန်၊ ဆေးကုသရန်နှင့် ရေနံတူးဖော်ရာတွင် ပျစ်ခဲမှု ကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ရှားသားမီးသည် မီးရှိန် အလွန်ကောင်းသဖြင့် မီးပြင်းတိုက်ရန် လိုသည့်အခါတွင် ရှားသားကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ရှားသားမီးသွေးသည် ပထမတန်း မီးသွေးတွင် ပါဝင်လေသည်။ တံငါပိုက်ကွန်များ ဆေးဆိုးရန် ဆိုးဆေးအဖြစ် ရှားစေးကို အသုံးချကြသည်။

## စိုက်ပျိုးခြင်း 
ရှားပင်ကို ပေါက်မြောက်ရှင်သန်ရန်အတွက် ရှားစေ့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ အစေ့များကို ရေနွေးတွင်ပထမဆုံး စိမ်ရလေ့ရှိသည်။ ၆ လမျှ ပျိုးပြီးသည့်နောက်တွင် ပျိုးပင်ကို မြေကြီးပေါ်တွင် ချ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။

## ပေါက်ရောက်မှု 
မြန်မာနိုင်ငံ မိုးနည်းပိုင်းရှိ မြေပြင် သစ်တောများတွင် ရှားပင်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နွေအခါတွင် အရွက်ကြွေသော အရွက်အလတ်စား မျိုးသစ်ပင် ဖြစ်သည်။ မိတ္ထီလာခရိုင်ကဲ့သို့ မိုးအလွန်ပါးသော ဒေသများတွင် ရှားပင်များသည် သေးလှီ၍ အပင်ငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော်မိုးရေချိန် လက်မတစ်ရာ ခန့် ရွာသည့် ယောနယ်အတွင်းရှိ ဆောနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တို့တွင် ရှားပင်များသည် ကြီးထွားသန်စွမ်းစွာ ပေါက်လျက်ရှိကြလေသည်။ နတ်တလင်းအရှေ့ဘက် သစ်ချိုကြိုးဝိုင်းကြီးရှိစဉ်က ရှားပင်ကြီးများနှင့် ပြည့်နှက်ခဲ့ဖူးပါသည်။ သစ်တောကြိုးဝိုင်းများရှိ ရေမတင်သော သဲဆန်သည့်မြေတွင် ရှားပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ ထိုကြောင့် မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင် ရှားပင်တို့ကို တွေ့နိုင်လေသည်။ သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် စစ်တောင်းမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင် ရှားပင်များ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိကြသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
အာဆင်ဝင်းဂါး

**အာဆင်ဝင်းဂါး** OBE (French pronunciation: ​[aʁsɛn vɛŋɡɛʁ])သည် ပြင်သစ်​ဘောလုံးကစားသမား​ဟောင်းနှင့်နှင့် နည်းပြဖြစ်သည်။ အာဆင်နယ်​ဘောလုံးအသင်း၏ နည်းပြအဖြစ် ၁၉၉၆ခုနှစ်​အောက်တိုဘာလမှ၂၀၁၈ခုနှစ် ​မေလအထိ၂၂နှစ်ကြာကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အသင်း၏သက်တမ်းအကြာဆုံးနှင့်အ​​အောင်မြင်ဆုံးနည်းပြဖြစ်သည်။ သူကိုင်တွယ်သည့်ပွဲ​ပေါင်း ၁၂၃၅ပွဲတွင်နိုင်ပွဲ၇၁၆ပွဲ၊သွင်းဂိုး၂၂၉၈ဂိုး ရရှိခဲ့သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဧပြီ၂၀တွင် ရာသီအကုန်၌အနားယူ​တော့မည်ဖြစ်​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့သည်။ သူ၏ကစားကွက်များအတွက် အဂ်လန်​ဘောလုံး​လောက၏ ၁၉၉၀​နောက်ပိုင်းခံစစ်ကစားကွက်အ​ပြောင်းအလဲအတွက်​တော်လှန်ခဲ့သူဟုပင်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ
၁၉၄၉ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ၂၂ရက်​နေ့တွင် စထရပ်ဘုတ်မြို့တွင်​မွေးဖွားသည်။ ဝင်းဂါးမိသားစု၏ က​လေး၃​ယောက်တွင်အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။၁၉၅၀အ​တောအတွင်းက ​ဒေါပစ်ဟိုင်းရွာတွင်​နေထိုင်ခဲ့​သော်လည်း အနီးရှိ ​ဒေါ့လန်ဟိုင်းရွာတွင်သာအချိန်ကုန်ခဲ့သည်။၁၉၄၄​အောက်တိုဘာလ အသက်၂၄နှစ်အရွယ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အ​ရှေ့ဘက်စစ်​မြေပြင်သို့စစ်တိုက်ရန်​စေလွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဝင်းဂါးမိသားစုမှာ ကားအပိုပစ္စည်းဆိုင်နှင့် ​စား​သောက်ဆိုင်ငယ​လေး၁ခုပိုင်ဆိုင်သည်။
အာဆင်တက်ခဲ့​သော မူလတန်း​ကျောင်းမှာ ကက်သလစ်ချက်​ကျောင်းမှဖွင့်လှစ်သည်။ ထို့​နောက် အိုဘာနိုင်းမြို့ငယ်​​လေးတွင်အလယ်တန်းတက်ခဲ့သည်။ သူ၏အ​ဖေမှာ​ကျေးရွာ​ဘောလုံးအသင်းနည်းပြဖြစ်၍အာဆင်မှာအသက်၆နှစ်ကတည်းက ​ဘောလုံးနှင့်ထိ​တွေ့ခဲ့သည်။
## နည်းပြဘဝ အချက်အလက်များ
Gold Cup Winner

## ကိုးကား
ဘောလုံး

## သက်ဆိုင်သောစာမျက်နှာများ 
### ပြည်တွင်းဘောလုံးပြိုင်ပွဲ
*မြန်မာအမျိုးသားလိဂ်(Myanmar National League)
### နိုင်ငံတကာဘောလုံး 
* ဘရာဇီးဘောလုံးအသင်း
* အင်္ဂလန်ဘောလုံးအသင်း
### လိဂ်ကစားပွဲများ 
* ပရီးမီးယားလိဂ် (Premier Leagues)
* စီးရီး အေ (Series A)
ကောင်းကင်ကြိုး

**ကောင်းကင်ကြိုး** (သို့) **အင်တင်နာ** ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် နှင့် သံလိုက်စွမ်းအင်ကို အသုံးချ၍ ရေဒီယိုလှိုင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော လျှပ်စစ်ပစ္စည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းဆိုရလျှင် ကောင်းကင်ကြိုးသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ မှ လျှပ်စီးလမ်း(Current) အဖြစ် လျှပ်စီးလမ်းမှ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများအဖြစ် အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲပေးသော ကိရိယာပင်ဖြစ်သည်။ အင်တင်နာများကို ရေဒီယို နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရေဒီယိုဖြင့် ဆက်သွယ်ခြင်း၊ ကြိုးမဲ့ LAN ကွန်ယက်များ၊ ရေဒါ နှင့် အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေး တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ အင်တင်နာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လေထုထဲတွင် သို့မဟုတ် အာကာသဟင်းလင်းပြင်ထဲတွင် အလုပ်လုပ်သည်။ သို့သော်အချို့နေရာများ၌ ရေအောက်တွင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အချို့သော ကြိမ်နှုန်းများကို အသုံးပြု၍ မြေကြီးထဲတွင် သို့မဟုတ် ကျောက်စိုင်ကျောက်သားထဲတွင် တိုတောင်းသော အကွာအဝေးအတွက် ဆက်သွယ်မှု ပြုနိုင်သည်။

တည်ဆောက်ပုံအားဖြင့်ဆိုရလျှင် အင်တင်နာများသည် အားသက်ရောက်မှုပေးသော ပြောင်းလဲနေသည့် ဗိုးတေ့ခ်(alternating voltage)နှင့် ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ပြောင်းလဲနေသောလျှပ်စီးလမ်း(alternating current) ပေါ်မူတည်၍ ရေဒီယိုလှိုင်းများပါဝင်သည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပေးသော လျှပ်ကူးပစ္စည်းများကို စီစဉ်ထားခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နည်းဆိုရလျှင် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းအတွင်း၌ ထားရှိခြင်းအားဖြင့် အင်တင်နာအတွင်းရှိ ပြောင်းလဲနေသော လျှပ်စီးလမ်းနှင့် အစွန်းဖက်(terminal) တို့ကြားရှိ ဗိုးတေ့ခ်ကို စက်ကွင်းတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပြောင်းပေးနိုင်အောင်(induction) ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သော အင်တင်နာကိရိယာများ (parabolic antenna, Horn Antenna) သည် အခြားအင်တင်နာအမျိုးအစားများမှ လေဟာနယ်(free space) ကိုသာ ဖမ်းယူပေးသည်။

သောမတ် အက်ဒီဆင်သည် အင်တင်နာများကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် မူပိုင်ခွင့်အမှတ် ၄၆၅၉၇၁ ဖြင့်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ ဟိန်းဒရစ် ဟတ်ဒ်စ် ( Heinrich Hertz) (၁၈၅၇-၁၈၉၄) ကလည်း အင်တင်နာကို အသုံးပြု၍ ဂျိမ်းစ်ကလက်မက်စ်ဝဲလ် (James Clerk Maxwell) ခန့်မှန်းခဲ့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ တည်ရှိနေမှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အီလက်ထရွန်းနစ်
ကဏ္ဍ:ဆက်သွယ်ရေး
ကဏ္ဍ:ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ
သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ

အမေရိကန်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအသင်း (ITAA) ၏သတ်မှတ်ချက်အရ **သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ**ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာအခြေခံ သတင်းအချက်အလက်စနစ်များ (Information System) အထူးသဖြင့် ဆော့ဖ်ဝဲ(Software) နှင့် ကွန်ပျူတာ ဟတ်ဒ်ဝဲလ် (Hardware)များကို လေ့လာခြင်း၊ ဒီဇိုင်းဆွဲခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင်ရေးသားခြင်း၊ အကောင်အထည်ပေါ်စေခြင်း၊ ပံ့ပိုးခြင်း သို့မဟုတ် စီမံခန့်ခွဲခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အိုင်တီဆိုသည်မှာ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတို့ကိုပြောင်းလဲရန်(convert)၊ သိုလှောင် ထားရန်(Store)၊ ကာကွယ်ရန် (Protect)၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန်(Process)၊ လွဲပြောင်းရန်(Transmit) နှင့် လုံခြုံစိတ်ချစွာထုတ်ပေးရန်(securely retrieve) အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာနှင့် က္ငန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲတို့ကို သုံးစွဲခြင်းဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းတွင် ကွန်ပျူတာ (computer)နှင့် နည်းပညာ (technology) မျက်နှာစာအားလုံးပါဝင်လာပြီး ထိုအသုံးအနှုန်းကို ယခင်ကထက်ပိုမိုလူသိများလာသည်။ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာရပ်ဝန်းသည် အတော်အတန်ပင်ကြီးမားနိုင်ပြီး နယ်ပယ်များစွာပါဝင်နိုင်သည်။ အိုင်တီကျွမ်းကျင် ပညာရှင် (professional)များသည် အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲ (application) များထည့်သွင်းခြင်းမှစ၍ ရှုပ်ထွေးသော ကွန်ပျူတာကွန်ရက်နှင့် သတင်းအချက်အလက် ဒေတာဘေ့စ်(database)များ ရေးသားခြင်းစသော ရှုပ်ထွေးသည့်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတို့ကိုပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ သို့မဟုတ် အင်ဖိုတက် (infotech) ဖြစ်လာသည်။ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဟူသည် ယေဘူယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ပေးရန်၊ တွက်ချက်ရန်၊ သိမ်းဆည်းရန်၊ ဆက်သွယ်ရန် သို့မဟုတ် ဖြန့်ဖြူးရန်သုံးစွဲသည့် မည်သည့်နည်းပညာကိုမဆို ခြုံငုံ၍ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ တစ်ခုလုံးကိုပြောဆိုသောအခါ ကွန်ပျူတာတွင် သတင်းအချက်အလက်သုံးစွဲမှု တို့လည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေမည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
* Adelman, C. (2000). A Parallel Postsecondary Universe: The Certification System in Information Technology. Washington, D.C.: U.S. Department of Education.
* Allen, T., and M.S. Morton, eds. 1994. Information Technology and the Corporation of the 1990s. New York: Oxford University Press.
* Shelly, Gary, Cashman, Thomas, Vermaat, Misty, and Walker, Tim. (1999). Discovering Computers 2000: Concepts for a Connected World. Cambridge, Massachusetts: Course Technology.
* Webster, Frank, and Robins, Kevin. (1986). Information Technology—A Luddite Analysis. Norwood, NJ: Ablex.

ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ
စတုန်းဟင်းချ်

**စတုန်းဟင်းချ်** (Stonehenge) ဆိုသည်မှာ သမိုင်းမတိုင်မီ ကာလကပင် တည်ရှိခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး တစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဝစ်ရှိုင်းယား (Wiltshire) ခရိုင် အမတ်စ်ဘူရီ (Amesbury) မြို့ မြောက်ဘက် ၂မိုင် (၃.၂ကီလိုမီတာ) အကွာ စလစ်စ်ဘူရီ (Salisbury) မြို့၏ မြောက်ဘက် ၈.၁မိုင် (၁၃ ကီလိုမီတာ) အကွာတို့တွင် တည်ရှိသည်။ စတုန်းဟင်းချ်တွင် မြေကတုတ် နှင့် ထိုအရာကို စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌန် ဝိုင်းရံထားသော  ထောင်မတ်နေသည့် ကြီးမားသော ကျောက်တုံးများပါဝင်သည်။ 

ရှေးဟောင်း သုတေသန ပညာရှင်များက ဤကျောက်တုံးသဏ္ဌန် တည်ဆောက်မှုသည် ဘီစီ ၂၅၀၀ ခန့်ကပင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ၂၄၀၀ မှ ဘီစီ ၂၂၀၀ အထိ အချိန်ကာလအတွင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည် ဟုယူဆကြသည်။ သို့သော် ယခုလက်ရှိတွေ့မြင်နေရသော ကျောက်တုံးများမှာ ထိုနေရာရှိ အစောဆုံး ကျောက်တုံးတည်ဆောက်မှုများ မဟုတ်ပေ။ ပထမဦးဆုံးတည်ဆောက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယခုထက်တိုင် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သော မြေကတုတ်နှင့် တူးမြောင်းများကို ဘီစီ ၃၁၀၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများကို ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်များ အဖြစ် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး အေ့ဗ်ဘူရီ ဟင်းချ်တည်ဆောက်မှုများ (Avebury henge monument) နှင့်အတူတွဲဖက်၍ စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ 

ထို့ပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရေးရာ အရေးကြီး ထိန်းသိမ်းရမည့်ရှေးဟောင်းတည်ဆောက်မှုများ (Scheduled Ancient Monument) တွင်လည်း တရားဝင်စာရင်း ဝင်သည်။ စတုန်းဟင်းချ်ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ပိုင်ဆိုင်ပြီး အင်္ဂလိပ် သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးမှ ကြီးကြပ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်မြေနေရာများကို မူ နေရှင်နယ် ထရပ်စ် မှ ပိုင်ဆိုင်သည်။

စတုန်းဟင်းချ် ရေးဗားဆိုက် ပရိုဂျက် (Stonehenge Riverside Project) မှ အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်း သုတေသန အထောက်အထားများအရ စတုန်းဟင်းချ်သည် အစောဆုံး စတင်တည်ရှိစဉ် အခါကပင် သင်္ချိုင်းမြေအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ကျန်ရှိနေသော အရိုးပြာများကို ကာဘွန်ဒိတ်တင်း နည်းဖြင့် ဆန်းစစ်ကြည့်ရာတွင် မြှုပ်နှံမှုများမှာ ပထမဆုံး တူးမြောင်းကို အဆောက်အဦး၏ ပတ်ပတ်လည်တွင် စတင်တူးဖော်ခဲ့သော အချိန်ဖြစ်သည့် ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်။ စတုန်းဟင်းချ်တွင် နောက်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ကြာသည်အထိ မြှုပ်နှံမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေခဲ့ကြပြီး ယခု အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်နေသော ကျောက်တုံးကြီးများကို ထူထောင်ထားခဲ့ကြသည် ဟု စတုန်းဟင်းချ် ရေးဗားဆိုက် ပရိုဂျက်၏ ခေါင်းဆောင် ပရော်ဖက်ဆာ မိုက်ပတ်ကား ပီရာဆင်ကဆိုသည်။

## ရည်ညွှန်းချက်များ 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*
*
*
* စတုန်းဟင်းချ် အင်္ဂလိပ် အမွေအနှစ် တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
* ၃၆၀° မြင်ကွင်းကျယ်ပုံများ
ဇီဝကမ္မဗေဒ

**ဇီဝကမ္မဗေဒ** (အင်္ဂလိပ်။ ။Physiology) ဆိုသည်မှာ သက်ရှိ တို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ တည်ဆောက်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ဇီဝဓာတုဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်ပုံတို့ကိုလေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အပင်နှင့်သက်ဆိုင်သော ဇီဝကမ္မဗေဒ နှင့် သတ္တဝါနှင့်သက်ဆိုင်သော ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟူ၍ခွဲခြားထားသော်လည်း ဇီဝကမ္မဗေဒ သဘောတရားများမှာ အကုန်လုံးနှင့်သက်ဆိုင်ပြီး မည့်သည့်သက်ရှိကို လေ့လာသည်ဖြစ်စေ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်ဆိုရလျှင် ယိစ်ဆဲလ်များ )ကို လေ့လာခြင်းသည် လူ၏ဆဲလ်များ ကို လေ့လာခြင်းနှင့် အတူတူပင်အသုံးဝင်သည်။

## ပြင်ပအင်တာနက်စာမျက်နှာများ 
* သိပ္ပံဆိုင်ရာဆွေးနွေးချက် - ဇီဝကမ္မဗေဒ
* Physiology.info 
* ဇီဝကမ္မဗေဒအသင်း
* Developmental physiology 
* အမေရိကန် ဇီဝကမ္မဗေဒအသင်း
* The Biophysical Society
## ကိုးကား
တရုတ်ပြည်မှ မဟာရံတံတိုင်းကြီး

တရုတ်ပြည်မှ မဟာရံတံတိုင်းကြီး (simplified Chinese: 长城; traditional Chinese: 長城; pinyin: Chángchéng; literally "Long wall") or (simplified Chinese: 万里长城; traditional Chinese: 萬里長城; pinyin: Wànlǐ Chángchéng; အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် "၁၀၀၀၀ လီ (里 ၁ လီ = ၁/၃ မိုင်) ရှည်လျားသော တံတိုင်းကြီး") သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ အတွဲလိုက် တည်ဆောက်ထားသော မြေကတုပ် နှင့် ကျောက်ကတုပ်များဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၆ရာစု မှ အေဒီ ၁၆ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်းဆက် အဆက်ဆက်တို့လက်ထက်တွင် တရုတ်အင်ပါယာ၏ မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ရှုန်းနူ (匈奴 Xiong-nu) တို့၏တိုက်ခိုက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ကို ပြုခဲ့ကြသည်။ မဟာရံတံတိုင်းဟု ရည်ညွှန်းသော အချို့တံတိုင်းများမှာ ဘီစီ ၅ရာစုကပင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံးတံတိုင်းမှာ တရုတ်၏ ပထမဆုံးအင်ပါယာ ချင်ရှီဟွမ် (秦始皇 Qin Shi Huang) ၏လက်ထက် ဘီစီ ၂၂၀- ၂၀၀ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ အနည်းငယ်သာ ကြွင်းကျန်ရစ်တော့သည်။ ထိုတံတိုင်းမှာ ယခုလက်ရှိတည်ရှိနေသော မင်မင်းဆက် (明朝 Ming Dynasty) လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော တံတိုင်း၏ မြောက်ဘက် အလွန်ဝေးလံသော နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ 

မဟာရံတံတိုင်းကြီးသည် အရှေ့ဘက် ဆန်းဟိုင်ကွမ်း (山海關 Shan-hai-guan) မှ အနောက်ဘက် လော့ပ်နော်(羅布泊 Lop Nur) အထိ မိုင်ပေါင်း ၄၀၀၀ (ကီလိုမီတာ ၆၄၀၀) ခန့် ရှည်လျားသည်။ မွန်ဂိုးလီးယားအတွင်းပိုင်း၏ တောင်ဘက်နယ်စပ်တလျှောက်ကို လခြမ်းပုံသဏ္ဌန်ရစ်ပတ်ထားပြီး စုစုပေါင်း မိုင်ပေါင်း ၄၁၆၀ (၆၇၀၀ကီလိုမီတာ) အထိရှည်လျားသည်။ အထွဋ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိနေသော အချိန်ကာလအတွင်းတွင် မင်တံတိုင်းကို လူပေါင်း တစ်သန်းကျော်က စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။ တရုတ်လူမျိုးပေါင်း ၂သန်းမှ ၃သန်းအထိ ရာစုနှစ်နှင့်ချီသော တံတိုင်းတည်ဆောက်မှု စီမံကိန်းလုပ်ငန်းအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

## ဓာတ်ပုံများ 

Image:The_Great_wall_-_by_Hao_Wei.jpg|
Image:Noel 2005 Pékin 031 muraille de chine Mutianyu.jpg|
Image:Great wall of china-mutianyu 3.JPG|
Image:Great wall of china-mutianyu 4.JPG|
Image:GreatWall_2004_Summer_1.jpg|
Image:GreatWall_2004_Summer_2.jpg|
Image:GreatWall_2004_Summer_3.jpg|
Image:GreatWall_2004_Summer_1.jpg|

## ရည်ညွှန်းချက်များ
ဂီဇာမဟာပိရမစ်ကြီး

**ဂီဇာမဟာပိရမစ်ကြီး** (Great Pyramid of Giza) ကို ခူဖူးပိရမစ် (Khufu's Pyramid or the Pyramid of Khufu) သို့ ချီရော့ပ်ပိရမစ် (Pyramid of Cheops) ဟုလည်းခေါ်ဆိုကြပြီး ဂီဇာဂူသင်္ချိုင်း (Giza Necropolis) ပိရမစ်များထဲမှ ရှေးအကျဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး ပိရမစ် ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံ ကိုင်ရိုမြို့အစပ်တွင်တည်ရှိပြီး ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ့အံဖွယ်ခုနစ်ပါးထဲမှ တစ်ခုတည်း ကြွင်းကျန်ရစ်သော အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ စတုတ္ထမြောက် အီဂျစ်မင်းဆက် ၏ ဖာရိုဘုရင် ခူဖူး(ဂရိဘာသာဖြင့် ချီရော့ပ်) ၏ ဂူသင်္ချိုင်းအဖြစ်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည် ဟု ယုံကြည်ယူဆပြီး အနှစ် ၂၀ ကျော်ကြာဆောက်လုပ်ခဲ့ကာ ဘီစီ ၂၅၆၀ ခန့်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ မဟာပိရမစ်ကြီးမှာ လူတို့တည်ဆောက်သော အဆောက်အဦးများထဲတွင် အမြင့်ဆုံးအဆောက်အဦးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃၈၀၀ ကျော်မျှရပ်တည်ခဲ့သည်။ ယခုထက်တိုင် မြင်နိုင်သော ကြွင်းကျန်ရစ်သော အရာမှာ အထပ်ဆင့်ပိရမစ် (step-pyramid) ၏ အောက်ခံ အတွင်းပိုင်း ပုံပန်းသဏ္ဌန်သာဖြစ်သည်။ အပေါ်မှကာရံထားသော အကာအရံကျောက်တုံးများကို မဟာပိရမစ်ကြီး ၏အောက်ခြေတွင် ယနေ့ထက်တိုင်မြင်နိုင်သေးသည်။ ပိရမစ် မည်သို့တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ကွဲပြားခြားနားသော သိပ္ပံနည်းကျ သီအိုရီနှင့် အခြားသီအိုရီမြောက်မြားစွာရှိသည်။ အများစုလက်ခံထားကြသော တည်ဆောက်မှုနှင့်ပတ်သက်သည့် သီအိုရီမှာ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးများကို ကျောက်ထုတ်ရာဒေသမှ ဆွဲယူလာပြီး နေရာတကျမတင် တည်ဆောက်ခဲ့သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

မဟာပိရမစ်အတွင်း၌ ခန်းမဆောင် ၃ခုရှိသည်ဟု သိရသည်။ အနိမ့်ဆုံးတွင်တည်ရှိသော ခန်းမဆောင်မှာ အောက်ခံအဖြစ်တည်ဆောက်ထားပြီး အပေါ်မှပိရမစ်ကို ထပ်ဆင့်တည်ဆောက်ထားကာ ပြီးစီးအောင်တည်ဆောက်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ဘုရင်၏ ခန်းမဆောင်နှင့် မိဖုရား၏ခန်းမဆောင်မှာ ပိရမစ်တည်ဆောက်မှု၏ ပိုမိုမြင့်သောအပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဂီဇာမဟာပိရိမစ်ကြီးသည် အဆောက်အဦးအစုအဝေး၏ အဓိကအဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦးအစုအဝေးတွင် ခူဖူးအား ဂုဏ်ပြုတည်ဆောက်ထားသော အသုဘရှုဘုရားကျောင်း ၂ ကျောင်း (တစ်ခုမှာ ပိရိမစ်နှင့်နီးပြီး အခြားတစ်ခုမှာ နိုင်းမြစ်နှင့်နီးသည်။)၊ ခူဖူး၏ဇနီးများအတွက် ပိရမစ်အငယ်စား ၃ခု အပြင် သစ္စာတော်ခံနောက်လိုက်အတွက် ပိရမစ်အသေးစား ၁ ခု၊ ဘုရားကျောင်းနှစ်ခု ကိုဆက်သွယ်ထားသော မိုးပျံတံတား နှင့် ပတ်ပတ်လည်ရှိ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ် များအတွက် မက်စ်တာဘာ ဂူသင်္ချိုင်းများပါဝင်သည်။

## သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါးများ 
* ပိရမစ်
* ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ
နန်ဂျင်းမှကြွေမျှော်စင်

**နန်ဂျင်းမှ ကြွေမျှော်စင်**(သို့မဟုတ် ကြွေဘုရား) (Chinese: 南京陶塔; pinyin: Nánjīng Táotǎ) သည် ဘောင်အန်စီ (Bao'ensi)(ကျေးဇူးဘုရားကျောင်း) ဟုလည်း လူသိများပြီး တရုတ်နိုင်ငံ နန်ဂျင်း ရှိ ယန်စီမြစ်၏တောင်ဘက် ကမ်းပါးတွင် တည်ရှိသော သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအဆောက်အဦးသည် ၁၅ရာစုတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းအဖြစ်တည်ရှိခဲ့ပြီး အဆောက်အဦး၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုမှာ ၁၉ရာစု တိုင်ပင်းပုန်ကန်မှု အတွင်း၌ ပျက်စီးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုမျှော်စင်သည် ယခုအခါ တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်နေပြီဖြစ်သည်။

## သက်ဆိုင်သောဆောင်းပါးများ 
* ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ
ကိုလော့စီယမ်

**ကိုလော့စီယမ်** (;   ) သည် မူလအခေါ်အားဖြင့် ဖလေဗီယမ် အမိုးပွင့်ဇာတ်ရုံ (; ;  )သည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌန်ဆောက်လုပ်ထားသော အမိုးပွင့်ဇာတ်ရုံဖြစ်ပြီး အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့၏ အလည်တွင် တည်ရှိသည်။ ရောမအင်ပိုင်ယာခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အဦးများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုအဆောက်အဦးသည် ရောမဗိသုကာပညာနှင့် ရောမအင်ဂျင်နီယာပညာ၏ အခမ်းနားအကြီးကျယ်ဆုံးသော ပြယုဂ်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်

**ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ အစီအစဉ်** (; အတိုကောက် **WFP**) သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ စားရေရိက္ခာနှင့်ပတ်သတ်သော အကူအညီများအတွက် ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးဆိုင်ရာ အေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒဗလျူအက်ဖ်ပီသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကလေးငယ် ၅၈ သန်းအပါအဝင် လူ သန်းပေါင်း ၉၀ ကို နှစ်စဉ် စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံနေသည်။  သူ၏ဌာနချုပ်ရှိရာ ရောမမြို့ နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအလိုက် အခြားရုံးခွဲ ၈၀ ကျော်မှနေ၍ ဒဗလျူအက်ဖ်ပီသည် မိမိနှင့် မိမိ၏ မိသားစုအတွက် အစားအသောက်အလုံအလောက် မထုတ်လုပ်နိုင် သို့ မစိုက်ပျိုးနိုင်သော သောသူတို့ကို ကူညီနိုင်ရန် လုပ်ဆောင်ပေးနေသည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
ကမ္ဘာ့မူပိုင်ခွင့်အဖွဲ့

ကမ္ဘာ့နည်းပညာမူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း(ဒဗလျူအိုင်ပီအို)။(WIPO-World Intellectual Property Organization)

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့

--NOGLOBAL--
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရေး(UNRWA)အဖွဲ့သည် လူသားခြင်းစာနာထောက်ထားမှု့ဖြင့် နိုင်ငံဒေသမရွေး ကူညီကယ်ဆယ်ခွငိ့ ရှိသည်။
--NOGLOBAL--

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရုံး

**မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး** (; ; အတိုကောက် **UNDOC**) သည် ကုလသမဂ္ဂရုံးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မူးယစ်ဆေးဝါးထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ် (United Nations International Drug Control Program (UNDCP)) နှင့် မှုခင်းကာကွယ်ရေးနှင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ တရားမျှတမှုဌာန တို့ကို ပူးပေါင်းပြီး **မူးယစ်ဆေးဝါး ထိန်းချုပ်ရေးနှင့် မှုခင်းကာကွယ်ရေးရုံး** အနေဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ **United Nations Office on Drugs and Crime** အဖြစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့

ကုလသမဂ္ဂ စက်မူ့ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့(ယူနီဒို)။

United Nations Industrial Development Organization(UNIDO)
ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး

**ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး** (; အတိုကောက် **UNHCR**) သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး တတိယနိုင်ငံများတွင် အစိုးရ၏ တောင်းဆိုချက်အရသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကုလသမဂ္ဂကိုယ်တိုင်သော်လည်းကောင်း ဒုက္ခသည်များအား အထောက်အပံ့ပေးခြင်းနှင့် ကာကွယ်မှုပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်သည်။ ဌာနချုပ်မှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျနီဗာမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ UNHCR သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်များတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဗယ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
Keymagic

**Key Magic**  (ကို​ မြန်မာဘာသာဖြင့် **ကီးမက်ဂျစ်** ဟုအသံထွက်) သည်  သန့်သက်ခင်ဇော် ရေးသားခဲ့သော ကွန်ပျူတာပေါ်တွင် မြန်မာစာရေးသွင်းမှု့ အထောက်အကူပြု ကီးဘုတ် ​ပရိုဂရမ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  OpenSource ပရောဂျက် တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာစာ အတွက်သာမက အခြားဘာသာစကားများအတွက်ပါ အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်လိပ်စာမှာ  ဖြစ်သည်။ 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
ဘု(တ်)ဒစ်(စ်)

Boot disk ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ စတင်အလုပ်လုပ်နိုင်အောင် ဖန်တီးပေးသည့် လုပ်ဆောင်မှုစနစ်ပိုင်းတစ်ခု ပါရှိသော ကွန်ပျူတာ ဒစ်(စ်) တစ်ခုဖြစ်သည်။ လိုအပ်သည့်အခါတွင် ခလုတ်မဖွင့်မီ Boot disk ကို disk drive ထဲတွင် ထည့်ထားပါက ဟတ်ဒ်ဒစ်(စ်) ကို အရင်ဦးစွာ ရယူမသုံးစွဲနိုင်တော့ပါ။
လူဗာပြတိုက်

**လူ့ဗ်ရ်ပြတိုက်**(; ) သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့တွင် တည်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ အများဆုံး အနုပညာပြတိုက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦး တစ်ခုအနေဖြင့်လည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အထိမ်းအမှတ်တစ်ခု အဖြစ်တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ရှေးဟောင်း အနုပညာပစ္စည်း စုစုပေါင်း ၃၅၀၀၀ ကျော်ကို စတုရန်းမီတာ ၆၀၀၀၀ ကျော် ကျယ်ဝန်းသည့် ဧရိယာအတွင်း ခင်းကျင်းပြသထားသည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ်

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့**  () အား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်းစုံအသင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ လူမှုရေး တရားမျှတမှုကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက်ပြုရန်နှင့် ထာဝစဉ်တည်တံ့သော ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုရန်ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားရေးရာအဖွဲ့သည် ကုလသမဂ္ဂ၏အထူး သီးခြားအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာ၏။ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄၀ ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်မှ အစိုးရများ၊ သမဂ္ဂများနှင့် အလုပ်သမားများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်သော ညီလာခံများကို ကျင်းပ၍ အလုပ်သမားများနှင့် ပတ်သက်သော လုပ်ငန်းခွင် အခြေအနေတိုးတက်ရေး၊ လူမှုစနစ် နေသားတကျ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပြဿနာများ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးကြသည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့သည် အလုပ်လုပ်ကိုင်မှု အဆင့်အတန်းများ တိုးတက် ကောင်းမွန်လာစေရန်အတွက် အလုပ်သမား၊ အစိုးရနှင့် အလုပ်ရှင်တို့ သုံးပွင့်ဆိုင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင် ကြရန် စုရုံးပေးသည်။ အစိုးရများအားလည်း ကျွမ်းကျင်သူ အကူအညီနှင့် ပညာသင်ဆုများပေးကာ ကူညီ လျက်ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား ရေးရာအဖွဲ့၏ ညီလာခံကို နှစ်စဉ် တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပပြီး အစိုးရကိုယ်စားလှယ် ၂၄ ဦး၊ အလုပ်သမားကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးနှင့် အလုပ်ရှင်ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးပါ ဝင်သော အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို ညီလာခံက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပေးရသည်။ ညီလာခံက ချမှတ်သော သဘော တူညီချက်များနှင့် အကြံပေးချက်များအပေါ် မူတည်၍ အလုပ်သမားစံနှုန်းများနှင့် အလုပ်သမားဥပဒေများကို သတ်မှတ်သည်။ 

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားရေးရာ အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၈၅ နိုင်ငံပါဝင်ပြီး အဖွဲ့၏ ဌာနချုပ် ကို ဂျီနီဗာမြို့တွင် ထားရှိသည်။ အဖွဲ့၏ အနှစ် ၅၀ မြောက်ရွှေရတုသဘင်ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်း က ဂျီနီဗာမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ နိုင်ငံအသီးသီးမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၃၀ဝ ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပေသည်။
## ကိုးကား
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ်ရေကြောင်းအဖွဲ့

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ်ရေကြောင်းအဖွဲ့မှာ ကုလသမဂ္ဂ၏ ပင်လယ်​ရေ​ကြောင်းသွားလာ​ရေးဆိုင်ရာအထူးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် ဂျီနီဗာ၌တည်​ထောင်ခဲ့သည်။လန်ဒန်မြို့တွင်ဌာနချုပ်ထားရှိသည်။

(အိုင်အမ်အို)။
International Maritime Organization (IMO)

## ကိုးကား
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့** (အိုင်အမ်အက်ဖ်) (International Monetary Fund, IMF) သည် ကမ္ဘာ့ငွေရေး ကြေးရေးစနစ်ကို ကြီးကြပ်သည့် အဖွဲ့အစည်း တရပ်ဖြစ်ပြီး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံမှ အစိုးရများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ယင်းအဖွဲ့အစည်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးလဲလှယ်နှုန်း တည်ငြိမ်စေရေး၊ စီးပွားရေးမူဝါဒ ပိုမိုလွတ်လပ်လာစေရေးတို့ ဖြစ်သည်။ အိုင်အမ်အက်ဖ်၏ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ(အိုင်တီယူ)။
International Telecommunication Union (ITU)
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ရန်ပုံငွေအဖွဲ့

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ရန်ပုံငွေအဖွဲ့** (အိုင်အက်ဖ်အေဒီ) (International Fund for Agricultural Development, IFAD) သည် ကုလသမဂ္ဂလက်အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့တွင် ဗဟိုဌာနချုပ်ထားရှိသည့် ယင်းအဖွဲ့သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ကျေးလက်ဒေသ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု ပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူ ၇၅ % ခန့်မှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှာ အစိုးရများ ထောက်ပံ့မှုများ၏ ၄ % ကိုသာ ခံစားခွင့်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး
ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ်

**ကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင် အစီအစဉ်** (; အတိုကောက် **UNEP**) သည် ကုလသမဂ္ဂ စနစ်အတွင်း ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရာတွင် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးရန် တာဝန်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စတော့ဟုမ်းမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော လူသားနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ ညီလာခံကျင်းပပြီးနောက် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်သူ Maurice Strong က ဤအဖွဲ့အစည်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ရေနေနှင့် ကုန်းနေ ဂေဟစနစ်များ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အစိမ်းရောင် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အပါအဝင် ကျယ်ပြန့်သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဦးဆောင်မှုပေးခြင်း၊ သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များ ပံ့ပိုးခြင်းနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ ဖော်ထုတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံတကာ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များကို ရေးဆွဲခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာကို ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် မြှင့်တင်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည့်အပြင် နိုင်ငံအစိုးရများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များ ပြည့်မီစေရန်လည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည်။

ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ အဖွဲ့ (United Nations Development Group) ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် UNEP သည် ကမ္ဘာကြီးအား စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးမှု ပန်းတိုင် (၁၇) ရပ်ကို ပြည့်မီစေရန် ကူညီပေးလျက်ရှိသည်။ UNEP သည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် (CBD)၊ ပြဒါးဆိုင်ရာ မီနမာတာ သဘောတူစာချုပ်၊ ဘာဆယ်၊ ရိုတာဒမ်နှင့် စတော့ဟုမ်း သဘောတူစာချုပ်များ၊ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်နှင့် မျိုးသုန်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမန်များ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် အဖွဲ့ (CITES) အပါအဝင် ဘက်စုံ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များနှင့် သုတေသနအဖွဲ့များ၏ အတွင်းရေးမှူးရုံးများကို လက်ခံထားရှိသည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသ အဖွဲ့ချုပ် (WMO) နှင့် UNEP တို့သည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရများအဖွဲ့ (IPCC) ကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ UNEP သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် အထောက်အကူပြု ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (GEF) နှင့် မွန်ထရီရယ် ပရိုတိုကော အကောင်အထည်ဖော်မှုဆိုင်ရာ ဘက်စုံရန်ပုံငွေအဖွဲ့တို့အတွက် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်သော အေဂျင်စီများအနက် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ UNEP သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် "UN Environment" ဟူသော အမည်ကွဲကို အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အေဂျင်စီ၏ ရုံးချုပ်သည် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ နိုင်ရိုဘီမြို့တွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ**  (အိုင်အေအီးအေ) (International Atomic Energy Agency, IAEA) သည် အဏုမြူစွမ်းအင်ကို ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် အသုံးပြုရေး၊ နျူကလီးယား လက်နက် အပါအဝင် စစ်ရေးတွင် အသုံးမပြုရန် တားမြစ်ရေး ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အိုင်အေအီးအေကို ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ သီးခြားလွတ်လပ်သည့် အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း အိုင်အေအီးအေသည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီထံ အစီရင်ခံ တင်ပြရန် တာဝန်ရှိသည်။ 
## ကိုးကား
ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသအဖွဲ့

**ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့ချုပ်** (အင်္ဂလိပ်: World Meteorological Organization - WMO) သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးပြုအေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့လေထုဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ၊ ရာသီဥတုဗေဒ၊ ဇလဗေဒနှင့် ဘူမိရူပဗေဒတို့တွင် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် တာဝန်ယူသည်။

ဤအဖွဲ့အစည်းသည် မူလက ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မိုးလေဝသ အဖွဲ့ (International Meteorological Organization - IMO) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသအဖွဲ့ကို WMO ညီလာခံကို အခြေခံ၍ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးပြုအေဂျင်စီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့၏ ရုံးချုပ်သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် နယ်မြေများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မိုးလေဝသ စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုစနစ် (Global Observing System) ကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ဖလှယ်ခြင်းနှင့် သုတေသနပြုမှုများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြသည်။

## ဖွဲ့စည်းပုံ 
ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့၏ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

* ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသ ကွန်ဂရက် (World Meteorological Congress): အဖွဲ့အစည်း၏ အမြင့်ဆုံး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး မူဝါဒများကို ချမှတ်သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေတိုင်းသည် လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပသော ကွန်ဂရက်အစည်းအဝေးတွင် အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးစီဖြင့် ပါဝင်သည်။ ကွန်ဂရက်က အဖွဲ့အစည်း၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ အမှုဆောင်ကောင်စီဝင်များအား ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအား ခန့်အပ်သည်။
* အမှုဆောင်ကောင်စီ (Executive Council - EC): ကွန်ဂရက်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သည်။
အတွင်းရေးမှူးရုံး (Secretariat): ဌာန ရှစ်ခုပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ဝန်ထမ်း ၂၀၀ ရှိသည်။ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးက ဦးဆောင်ပြီး လေးနှစ်သက်တမ်းကို အများဆုံး နှစ်ကြိမ် ထမ်းဆောင်နိုင်သည်။

### အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးများ 
* 1952–1955 Gustav Swoboda ()
* 1956–1979 David Arthur Davies ()
* 1980–1983 Aksel C. Wiin-Nielsen ()
* 1984–2003 Godwin Obasi ()
* 2004–2015 Michel Jarraud ()
* 2016–2023 Petteri Taalas ()
* 2024–present Celeste Saulo ()

## ထုတ်ပြန်ချက်များ 
ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသ အဖွဲ့၏ နှစ်စဉ် ထုတ်ပြန်သည့် ကမ္ဘာ့ ရာသီဥတု အခြေအနေဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက် (WMO Statement on the Status of the World Climate) သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ၊ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံအလိုက် အပူချိန်များနှင့် ဆိုးရွားသော မိုးလေဝသ ဖြစ်စဉ်များ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ဖော်ပြသည်။ ၎င်းအပြင် လေထုအတွင်း ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ပါဝင်မှု၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုနှင့် ပင်လယ်ရေခဲပြင်ကျယ်ဝန်းမှုတို့ အပါအဝင် ရေရှည်ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကိုလည်း ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသ အဖွဲ့၏ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာအရ ၂၀၁၆ ခုနှစ်သည် မှတ်တမ်းဝင် အပူဆုံးနှစ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု ဆိုးရွားလွန်ကဲမှုများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

### ကူညီရေး 
မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များ၊ ဇလဗေဒ ခန့်မှန်းချက်များနှင့် မိုးလေဝသ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အခြားခန့်မှန်းချက်များပြုလုပ်မည့် ဌာနကွန်ရက်များ တည်ထောင်ရာတွင် ကူညီသည်။

### အဖွဲ့ဝင် 
၂၀၀၇ ဧပြီ ၅ ရက်နေ့တွင်
*States ( ၁၈၂ နိုင်ငံ)
*Territories(၆ နယ်မြေ)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ
ဒရယ်ငယ်

**ဆိတ်သမင်** () ဆိုသည်မှာ စားမြုံ့ပြန်တတ်ပြီး ခွာရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်သည်။ ဒရယ်ငယ်သည် *"ဘိုဗီဒီး (Bovidae)"* မျိုးရင်းထဲတွင်ပါသော ၎င်း၏မျိုးရင်းခွဲများမှ တိရစ္ဆာန်များကိုစုစည်း၍ ခေါ်ဝေါ်သော လူအသုံးများသည့် တိရစ္ဆာန်ဆိုင်ရာ အမည်နာမဖြစ်သည်။

၎င်းတိရစ္ဆာန်များသည် ၎င်းတို့အချင်းချင်းထက် ဆိတ်များ သို့မဟုတ် နွားများနှင့် ပို၍အလားသဏ္ဌန်တူကြသည်။ ဆိတ်သမင်မျိုးစိတ် အများအပြားရှိပြီး အလွန်သေးငယ်သော တော်ဝင်ဆိတ်သမင် မှသည် နွားသိုးနှင့်တူသော အီလန်တောဆိတ် အမျိုးအစားထိ အန်းတဲလုပ် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။

အန်းတဲလုပ် ဆိတ်သမင်အဖိုအား ၎င်းတို့၏ ဦးချိုများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိနိုင်ပြီး ထိုချိုများမှာ သမင်ဦးချိုများနှင့် မတူဘဲ တစ်နှစ်တစ်ခါလဲရခြင်းမရှိဘဲ တသက်လုံး အမြဲတမ်းဖြစ်သည်။ အန်းတဲလုပ်အများစု၏ ဦးချိုများသည် အနည်းကော့၍ ရှည်လျားပြီး တချို့မျိုးစိတ်များသည် လိမ်ရှုပ်နေသော ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးလည်းရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ဒရယ်

**ဒရယ်**သည် စားမြုံ့ပြန်တတ်သည့် နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဒရယ်သည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်အသွင်သဏ္ဌာန်အားဖြင့် သမင်နှင့်ဆင် သည်။ ကိုယ်ထည်လုံးပြီး မွဲညစ်ညစ်မီးခိုးရောင် ရှိသည်။ ဒရယ်၏ဦးချိုသည် သမင်တို့ကဲ့သို့ ရှည်လျားခြင်းမရှိဘဲ အတန်ငယ်တိုသည်။ ဒရယ်ဖို အများစုသည် နှစ်စဉ် ချိုများ ကျွတ်ကာ အသစ်ပြန်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ဒရယ်သည် အသီးအရွက်စားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး တောတွင်းတွင် အခြားအသားစား သတ္တဝါများ၏ အစာအဖြစ် ကိုက်သတ်စားသောက်ခြင်းကို ခံကြရသည်။ ဒရယ်သည် များသောအားဖြင့်  အုပ်ဖွဲ့ ပြီး နေလေ့ရှိသည်။ ဒရယ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်းနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။ “ဒရယ်သားသည် အေး၏။ ကြေခဲ၏။ ချိုဆိမ့်၏။ ဝမ်းချုပ်၏။ ဝစေတတ်၏။ အားကိုဖြစ်စေတတ်၏။ လေသည်း ခြေကိုနိုင်၏။ သလိပ်ကို စဉ်းငယ်ပျက်စေတတ်၏”ဟု ဥတုဘောဇနသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင်
မြည်း

ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ အထက်က အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် မြည်းကို ယဉ်ပါးအောင်ပြုလုပ်ခိုင်းစေခဲ့ ကြောင်းကို ထိုတိုင်းပြည်ရှိ အလွန်ရှေးကျသော သင်္ချိုင်းဂူများ အတွင်း၌ ကျောက်နံရံတို့တွင် မြည်းပုံများ ထွင်းထုထားခဲ့ ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြင့် သိရှိရလေသည်။ ထိုကြောင့် မြည်းသည် မြင်းထက် အလျင် လူတို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့ ကြောင်း ထင်ရှား၏။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် နိုင်းမြစ်ကမ်းအရှေ့ဘက်ရှိ နူဗီယန်သဲကန္တရများနှင့် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အရပ်များသည် ယနေ့ထက်တိုင် မြည်းရိုင်းများ ကျက်စားရာ အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည်။

မြည်းကို အများက ထူသည် ထုံသည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုလေ့ရှိ ကြသော်လည်း မြည်းရိုင်းများကို တွေ့မြင်ဘူးသူ ခရီးသည်များကမူ ထိုစွပ်စွဲချက်မှာ လုံးဝမမှန်ဟု ဆိုပေလိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြည်းရိုင်း များသည် အလွန် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်၍ ရဲရဲရင့်ရင့် လည်းရှိကြသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစာကျွေးရာတွင်လည်း မြင်းကဲ့သို့ ဂရုစိုက်ကျွေးရန် မလိုချေ။ လူတို့ယဉ်ပါးအောင် ပြုလုပ်၍ ခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းများမှာ အာဖရိကတိုက် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ မြည်းမျိုးမှဆင်းသက်လာသော အမျိုးဖြစ်လေသည်။

မြည်းသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် မြင်းကျားနှင့်တူ၏။ သို့သော် ကိုယ်ပေါ်၌ အစင်းကျားများ မပါရှိချေ။ မြင်းထက် ကိုယ်ထည်သေးငယ်၍၊ အများအားဖြင့် ညိုမွဲမွဲအသွေးရှိသည်။ မြည်းများတွင် ရှည်၍ ထောင်နေသော နားရွက်များရှိ၍ မြင်းထက် လည်ဆံ တိုသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၆ ရာစု နှစ်များအတွင်း၌ မြည်းများ စတင်၍ ရောက်ရှိသွားရာ ယနေ့တိုင်အောင် ဝန်ဆွဲရန်အတွက် မြည်းကို အသုံးချလျက်ရှိကြသည်။

ရှေးအခါမှ စ၍ မြည်းကို ထူထိုင်းသော တိရစ္ဆာန်ဟု သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အသိဉာဏ် ကင်းမဲ့သော သူတစ်ယောက်၏ ပုံကို ရေးဆွဲသည့်အခါ၌ ထိုသူ၏ ကိုယ်တွင် မြည်းဦးခေါင်းနှင့် မြည်းနားရွက်များကို တပ်ဆင်ထားလေ့ရှိကြ၏။ ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် မြည်းများကို ဂရုစိုက်မွေးမြူထားကြသဖြင့် မြည်းမျိုးကောင်းများကို ထိုအရပ်များ၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် ဆီးရီးယား ပြည်နှင့် အီဂျစ်ပြည်များ၌သာလျှင် မျိုးအကောင်းဆုံး မြည်းများကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ မြည်းနို့ရည်ကိုလည်း လူတို့ သောက်သုံးကြသည်။ အထူးသဖြင့် မသန်စွမ်း သူများအတွက် သင့်လျော်သည်။ မြည်းထီးနှင့် မြင်းမတို့ မျိုးစပ်၍ ပေါက်ဖွားလာသော သားသမီးများကို လားဟုခေါ်သည်။

သိပ္ပံ အလိုအားဖြင့် မြည်းသည် အီကီံဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ လူတို့မွေးမြူခိုင်းစေလျက်ရှိသော မြည်းနှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ မြည်းရိုင်းနှစ်မျိုးလုံးကို အီကွပ် အက်ဆိနပ်ဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ
ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ

**ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ** (Sea Lion) သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် *"Seal (Pinniped)"* ၊ မြန်မာဘာသာတွင် ***ရေသူ** (ဝါ) **ပင်လယ်ဖျံ*** ဟုခေါ်သော ကုန်းတပိုင်း/ပင်လယ်တပိုင်း နေထိုင်ကျက်စားကြသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ နှင့် ပင်လယ်သားမွေးဖျံ (Fur Seal) တို့သည် နားရွက်ပါပင်လယ်ဖျံ (Eared Seal) ၏ မျိုးရင်းခွဲများဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ဖျံများ
စီတက်ဆီယာ

**စီတက်ဆီယာ** (**Cetacea**) () သည် လက်တင်ဘာသာစကား cetus မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဝေလငါးဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီး ဂရိဘာသာစကားဖြင့် *ငါးကြီး*ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။  ယင်းသည် ဝေလငါး၊ လင်းပိုင်တို့ပါဝင်သော ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါအုပ်စုကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရေထဲတွင် အဓိကကျင်လည်ကျက်စားခြင်း၊ တခါတရံ အရွယ်အစားကြီးမားခြင်း၊ အသားစားသတ္တဝါဖြစ်ခြင်းတို့သည် စီတက်စီယာတို့၏ ပင်မလက္ခဏာများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေထဲတွင် လှေလှော်တက်မကဲ့သို့သော အမြီးဖြင့် အပေါ်အောက် ရွေ့လျားသွားလာနိုင်ကြသည်။r အများစုသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများတွင် ကျင်လည်ကျက်စားကြပြီး ပမာဏအနည်းငယ်သည် ရေငန် သို့မဟုတ် ရေချိုတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကို မြစ်အချို့နှင့် ကမ္ဘာ၏ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအားလုံးတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စီတက်ဆီယာတို့သည် ဉာဏ်ရည်ကောင်းခြင်းနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုရေးဆက်ဆံမှုရှိခြင်း၊ ကြီးမားသောအရွယ်အစား ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားကြသည်။ အပြာရောင်ဝေလငါး ဆိုလျင် ၂၉.၉ မီတာ (၉၈ ပေ) ရှည်လျားပြီး ၁၇၃ တန် အလေးချိန်ရှိကာ အကြီးဆုံးသတ္တဝါဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
မြင်းကျား

**မြင်းကျား** ဆိုသည်မှာ အာဖရိကမှ မြင်းနှင့်တူသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး သူတို့၏ အဖြူနှင့် အနက် အစင်းများအတွက် အသိများကြသည်။ သူတို့၏ အစင်းကျားပုံသဏ္ဌန်သည် တစ်ကောင်ချင်းစီအတွက် သီးခြား ကွဲပြားခြားနားသော ပုံသဏ္ဌန်ရှိသည်။ သူတို့သည် အုပ်စုဖွဲ့နေတတ်သော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး အထီးနှင့် အမများအုပ်စုမှသည် အကောင်ရေများစွာရှိသော အုပ်စုကြီးအထိတွေ့ရတတ်သည်။ မြင်းကျားသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ၈ ပေ (၂.၃ မီတာ) မျှရှည်လျား၍ ပခုံးအထိအမြင့်မှာ ၄ ပေမှ ၅ ပေ(၁.၂၅ မီတာ မှ ၁.၅ မီတာ) အထိရှိပြီး ၆၆၀ ပေါင် (၃၀၀ ကီလိုဂရမ်) မျှ အလေးချိန်ရှိတတ်ပြီး အချို့အကောင်များမှာ ၉၀၀ ပေါင်(၄၁၀ ကီလိုဂရမ်) အထိ အလေးချိန်ရှိတတ်သည်။ မြင်းကျားများတွင် အစင်းကျားများသာမက ဦးစွန်းဖုတ်နှင့်တူသော ထောင်နေသော လည်ဆံမွှေးများလည်း ရှိသည်။ လူတို့သည် မြင်းကျားများကို သူတို့၏ အနီးစပ်ဆုံးဆွေမျိုးများဖြစ်သော မြည်းနှင့် မြင်းတို့ကဲ့သို့ လုံးဝယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်းမရှိသေးပေ။ 

ပုံမှန်အားဖြင့် လွင်ပြင်မြင်းကျား၊ ဂရေဗီမြင်းကျားနှင့် တောင်မြင်းကျားဟူ၍ မြင်းကျားမျိုးကွဲ ၃ ခုရှိသည်။ လွင်ပြင်မြင်းကျားနှင့် တောင်မြင်းကျားတို့သည် Hippotigris မျိုးစုသေးတွင် ပါဝင်ကြပြီး ဂရေဗီမြင်းကျားမှာ Dolichohippus မျိုးစုသေးတွင် ပါဝင်သော တစ်ခုတည်းသော မျိုးကွဲဖြစ်သည်။ ဂရေဗီမြင်းကျားမှာ မြည်းနှင့် အလားသဏ္ဌန်တူပြီး လွင်ပြင်မြင်းကျားနှင့် တောင်မြင်းကျားတို့မှာ မြင်းနှင့်တူသည်။ သို့သော်လည်း ဒီအင်န်အေ နှင့် မော်လီကျူလာဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ မြင်းကျားအားလုံးတို့သည် တူညီသော ဘိုးဘေးအစဉ်အဆက်မှ ဆင်းသက်လာကြောင်းပြသနေသည်။ ထိုမျိုးကွဲ ၃မျိုးစလုံးသည် Equus မျိုးစုတွင် အခြားမြင်းနှင့်တူသော သတ္တဝါများနှင့်အတူ ပါဝင်နေသည်။ ကင်ညာရှိ အချို့ဒေသများတွင် လွင်ပြင်မြင်းကျားနှင့် ဂရေဗီမြင်းကျားတို့ကို အတူတကွ တွေ့ရတတ်သည်။

သူတို့၏ ထင်ရှားသော အစင်းကြောင်းများနှင့် အပြုအမူများကြောင့် မြင်းကျားတို့ကို လူတို့နှင့် အကျွမ်းဝင်ဆုံး သတ္တဝါများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်စေသည်။ မြင်းကျားများသည် မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားလွင်ပြင်များ၊ သစ်ပင်များထူထပ်သော နေရာများ၊ ဆူးချုံဒေသများ၊ တောင်များနှင့် ကမ်းရိုးတန်းတောင်များ စသည့် ဒေသအမျိုးမျိုးတို့တွင် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ သို့သော် လူတို့နှင့် ပတ်သက်သော အရာများက ရှိနေသော မြင်းကျားဦးရေကို အလွန်ပင် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် အရေခွံအတွက် အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် စားကျက်မြေများ ပျက်စီးစေခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဂရေဗီ မြင်းကျားနှင့် တောင်မြင်းကျားတို့မှာ မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေရှိပြီး လွင်ပြင်မြင်းကျားမှာမူ အများအပြားရှိနေသေးသည်။ မျိုးစုသေး တစ်ခုဖြစ်သော quagga မှာ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်။ zebra ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ရှေးခေတ်ပေါ်တူဂီစကား zevra မှဆင်းသက်လာပြီး မြည်းရိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
ဘဲငန်း

**ဘဲငန်း**

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘဲငန်း (ငှက်)
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
လင်းယုန်

**လင်းယုန်**သည် စွန်၊ လင်းတ၊ သိမ်းငှက်မျိုးတို့နှင့်အတူ ဖော်လကိုနီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အက်ကဆစ်ပီထရီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ငှက်ရဲဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ စပိုင်လောနစ်ချီးလာဗာမေးနီးကပ် ဖြစ်သည်။ အလျား ၂၆ လက်မမှ ၂၈ လက်မထိရှိ၍ ငှက်မသည် ငှက်ဖိုထက် ထွားကျိုင်းသည်။ ပျံသန်းနေစဉ် အတောင်များသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်၍ ဝိုင်းနေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အောက်မှနေကြည့်လျှင် အတောင်တစ်ခုစီ၏ နောက်ဘက်စွန်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အဖြူတန်းကြီးနှစ်ခုနှင့် အမြီးတွင် ကန့်လန့်ဖြတ်အဖြူတန်းတစ်ခု တွေ့ရခြင်းအားဖြင့် လင်းယုန်ဟု အလွယ်တကူ မှတ်မိနိုင်သည်။

လင်းယုန်သည် သစ်တောနှင့် သစ်ပင် ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားသည်။ လင်းယုန်သည် များသောအားဖြင့် အလျား ခုနစ်ပေမှ ရှစ်ပေအထိရှည်သော မြွေများကို သတ်ဖြတ်စားသောက်သည်။ ပုတ်သင်၊ ကင်းလိပ်ချော စသော ဖွတ်၊ ပုတတ်မျိုး၊ ဖား၊ ပိုးမွှားနှင့် ငှက်များကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်သည်။ ကောင်းကင်ထက်၌ မြင့်မားစွာ ဝဲပျံ၍ နေတတ်သည်။ လင်းယုန်သည် အလွန်ရဲရင့်ရာ အနီးသို့ လူရောက်လာသည်တိုင်အောင် မပြေးဘဲ ဝံ့ဝံ့စားစား ခံနေတတ်သည်။ လင်းယုန်သည် ဆူညံစွာနေတတ်၍ ပျံသန်းရင်းအသံမျိုးစုံဖြင့် အော်တတ်သည်။ 
မိတ်လိုက်ချိန်များတွင် ပို၍ဆူညံကြသည်။

လင်းယုန်သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း သားပေါက်သည်။ အသိုက်များကို စမ်းချောင်းများအနီးရှိ မြင့်မားသော သစ်ပင်ကြီးများ၌ သစ်ကိုင်းများဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ အသိုက်မှာ ငှက်၏ အရွယ်နှင့်စာလျှင် သေးငယ်သည်။ ဥတစ်လုံးတည်းသာ ဥသည်။ လင်းယုန်များကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောအားလုံးလောက်တွင် ပေပေါင်းမည်မျှမြင့်သည်ဖြစ်စေ အမြဲတမ်းနေထိုင်ကြသည်။ လင်းယုန်ငှက်သည် သဘာဝအားဖြင့် ရဲရင့်ခြင်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ရှေးပဝေဏီကပင် ယင်းငှက်ကို အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် 
အဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လင်းယုန်ငှက်ကို အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရှေးက ခေတ်ကောင်းခဲ့သော ရောမနိုင်ငံတော်ကြီးတွင်လည်း လင်းယုန်ငှက်ကို အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လင်းယုန်များ