open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမများ

ကမ္ဘာကျော် ရူပဗေဒပညာရှင် အိုင်ဆက် နယူတန် မှ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ နိယာမ ၃ ခုကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ အရာဝတ္ထုတို့၏ ရွေ့လျားမှုတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုနိယာမများကို လိုက်နာကြသည်။ နယူတန်၏ နိယာမ ၃ ခုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

## နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ပထမနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ပထမ နိယာမတွင် "အကယ်၍ ပြင်ပမှ အားသက်ရောက်မှု မရှိပါက ရပ်နေသော အရာဝတ္ထုတို့သည် ရပ်မြဲရပ်နေ၍ ရွေ့လျားနေသော အရာဝတ္ထုတို့သည် ရွေ့လျားမြဲ ရွေ့လျားနေမည်" ဟု ဆိုသည်။ သင်္ချာနည်းဖြင့် ဖော်ပြရပါက အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

:
\sum \mathbf{F} = 0\; \Leftrightarrow\; \frac{\mathrm{d} \mathbf{v} }{\mathrm{d}t} = 0.

:

ရွေ့လျားနေသော ယာဉ်တစ်စင်းသည် ပြင်ပမှ အားသက်ရောက်မှု မရှိပါက ဆက်လက်၍ ရွေ့လျားနေမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ယာဉ်အား ဆက်လက်ရွေ့လျားရန် အတွက် လောင်စာဆီ သို့မဟုတ် အခြား စွမ်းအင် တစ်မျိုးမျိုး အသုံးချရန် လိုအပ်သည်မှာ လမ်း၊ လေထု ၊ရေထု စသည်တို့နှင့် ယာဉ်၏ ကြားတွင် ရှိသော ပွတ်တိုက်အားကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ လေထုမရှိသော အာကာသ အတွင်းတွင် ခရီးသွားနေသော ယာဉ်များတွင် လေထု၏ ပွတ်တိုက်အား မရှိသဖြင့် ဆက်လက်ရွေ့လျားနေစေရန် စွမ်းအင် မလိုအပ်ပေ။ လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန် အတွက်သာ စွမ်းအင် လိုအပ်သည်။

## နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ဒုတိယ နိယာမတွင် "အရာဝတ္ထု တစ်ခု၏ အရှိန်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) သည် စုစုပေါင်း အားသက်ရောက်မှုနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး ထိုအရာဝတ္ထု၏ ဒြပ်ထုနှင့် ပြောင်းပြန် အချိုးကျသည်။" ဟု ဆိုထားသည်။
:\mathbf{F} = \frac{\mathrm{d}\mathbf{p}}{\mathrm{d}t} = \frac{\mathrm{d}(m\mathbf v)}{\mathrm{d}t}.

ခေတ်ပေါ်မော်တော်ယာဉ်များ၏ ကိုယ်ထည်တွင် ပါးလျသော သတ္တုကို အသုံးပြု၍ ယာဉ်မတော်တဆ ဖြစ်ချိန်တွင် ယာဉ်၏ကိုယ်ထည်ကို တွန့်ခေါက်သွားစေရန် ပြုလုပ်ထားခြင်းသည် နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမကို အသုံးချထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းအရ အရှိန်ပြောင်းနှုန်းသည် အားသက်ရောက်မှုနှင့်  အချိုးကျသဖြင့် ထိခိုက်မိချိန်အား ဆွဲဆန့်နိုင်ပါက အရှိန်ပြောင်းနှုန်း နည်းသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် ထိခိုက်မှုလည်း လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။

မြင်သာသော ဥပမာ တစ်ခုမှာ တိုက်ပေါ်မှ ခုန်ချမည့်သူအား အောက်မှ ကယ်ဆယ်ရေးသမားများက ပိုက်ကွန်ကဲ့သို့သော အရာဖြင့် ဖမ်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။ အမြင့်မှ ကျချိန်တွင် မြေပြင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ပါက အရှိန်ပြောင်းနှုန်း များပြားသဖြင့် ထိခိုက်မိသည့် အားလည်း များမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုက်ကွန် မွေ့ရာကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းဖြင့် အရှိန်ပြောင်းနှုန်းကို လျှော့ချပေးပြီး ထိခိုက်မိသည့်အားလည်း လျော့ကျသွားမည် ဖြစ်သည်။

## နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ တတိယနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ တတိယ နိယာမတွင် "အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ သက်ရောက်မှုအားနှင့် ပြန်လည်တွန်းကန်အား သည် ညီမျှသည်" ဟု ဆိုထားသည်။
:**F***A* = −**F***B* 

## ကန့်သတ်ချက်
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ နိယာမများသည် အရာဝတ္ထု အတော်များများတွင် အသုံးချနိုင်သော်လည်း အက်တမ်ထက် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများနှင့် ကမ္ဘာမြေကဲ့သို အလွန်ထုထည်ကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများတွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အသုံးချနိုင်သည်။ နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒဖြင့် တိကျစွာ တွက်ချက်မရတော့သော ကိစ္စရပ်များကို နှိုင်းရ ရူပဗေဒဖြင့် ပိုမိုတိကျစွာ တွက်ချက်နိုင်သည်များလည်း ရှိသည်။

## ကိုးကား
အရာတော်မြို့

**အရာတော်မြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ၊ မုံရွာခရိုင်တွင် ပါဝင်ပြီး အရာတော်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ မုံရွာမြို့၏အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၇ မိုင် အကွာတွင်တည်ရှိ၍  မုံရွာမှ မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ မိုးနည်းရေရှားရပ်ဝန်းဒေသတွင် တည်ရှိ၍ နွေအခါ အတော်အတန် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သဖြင့် ရေရှားပါးသောကြောင့် ရေကန်များစွာတူးလျက် ကန်ရေကိုသာ အားထားကြရသည်။ မြို့နယ်လူထုသည် များသောအားဖြင့် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်သူများဖြစ်ကြ၍ ပြောင်း၊ ပဲ၊ နှမ်းနှင့် ဝါဂွမ်းများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အိုးခွက်နှင့် ပန်းပဲအလုပ်ကို 
လည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ 
အရာတော်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၄၄၄ ယောက် ဖြစ်သည်။
အရာတော်မြို့ တွင် နယ်မြေ သုံးခု ရှိသည်။

## ကိုးကား
အယောင်ဆောင်ခြင်း

## အယောင်ဆောင်ခြင်း
ရှေးအခါက တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည် စစ်မက်အဂ‡ါ
ဖြစ်ပွားကြသောအခါတွင် သာမန် လက်နက်များကိုသာ 
အသုံးပြုကြသည်။ ထိုအခါက စစ်ကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက်၍
အယောင်ဆောင်ရန် များစွာ မလိုလှသဖြင့် ထိုကိရိယာများကို 
မသိမသာရုံလောက်သာလျှင် ရုပ်ဖျက်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော
် ခရစ် ၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားသည့် ပထမ ကမ္ဘာစစ်
ပွဲမှစ၍ ထက်မြက် ပြင်းထန်သော လက်နက်ထူး လက်နက်ဆန်းများ
ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် အလျောက် စစ်သုံးကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက် 
အယောင်ဆောင် ပေးရန်မှာ တဖြည်းဖြည်း အရေးကြီးလာတော့၏။

စစ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် လေယာဉ်ပျံများကို ကင်းထောက်ရန် 
ပထမလွှတ်တတ်ကြသဖြင့် ဗုံးကျင်းများ၊ ခံတပ်များနှင့် အခြား 
အရေးကြီးသည့်စစ်ပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက်ကာ အယောင်ဆောင် 
ထားရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်မထားပါမူ 
ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံများက မည့်သည့်နေရာ၌ မည်သည့် 
စစ်မက် ကိရိယာများထားသည်ကို သေချာတိကျစွာ သိရှိ 
သွားမည်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ သိရှိသွားပါက ထိုစစ်သုံး 
ပစ္စည်းများကို အလွယ်တကူနှင့် လာရောက်ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ကြ 
ပေလိမ့်မည်။ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် ထိုသို့ ရုပ်ဖျက် 
အယောင်ဆောင်လိုသည့် ပစ္စည်းများပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းများ 
အုပ်ဆိုင်းထားလေ့ ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရွက်ထည် 
ကြီးများကို ထိုပစ္စည်းများပေါ်တွင် အုပ်ထားပြီးလျှင် ရွက်ထည် 
ပေါ်တွင် ကျောက်ဆောင်ပုံကို ရေးဆွဲထားလေ့ ရှိကြသဖြင့် 
ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံမှ ထိုပစ္စည်းကို ကျောက်ဆောင်ကြီး 
ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု အထင်အမြင်လွဲမည် ဖြစ်တော့၏။ တစ်ခါ 
တစ်ရံ ခံတပ်တုများနှင့် အခြား အရေးကြီးသည့် စစ်သုံး 
ကိရိယာများကို အတုပြုလုပ်၍ ထားကြရလေသည်။ သို့မှ 
သာလျှင် စစ်သုံးကိရိယာအစစ်များနှင့် ဝေခွဲမရနိုင်ပဲ ရှိနေမည် 
ဖြစ်လေသည်။

ထိုစစ်သုံးပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် 
ဆေးရောင်များဖြင့် အကွက်များ၊ သို့မဟုတ် အစင်းကြီးများကို 
မညီမညာ ကွေ့ကွေ့ကောက်ကောက် ရေးဆွဲထားလေ့ရှိကြသည်။ 
စစ်သဘေ‡ာကြီးများကို ထိုကဲ့သို့ ရေးဆွဲထားသဖြင့် ရန်သူ 
များက ထိုသဘေ‡ာကြီးကို မည်သည့်ဘက်သည် ဦးပိုင်းဖြစ်၍ 
မည်သည့်ဘက်သည် ပဲ့ပိုင်းဖြစ်ကြောင်းကို ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်း 
ပေလိမ့်မည်။ ဤမျှမကသေး သဘေ‡ာကြီးသည် မည့်သည့်ဘက် 
သို့ သွားနေ၍ မည်သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟု အဝေးမှနေ၍ 
ပြောနိုင်မည် မဟုတ်တော့ချေ။ ထိုပြင် ထိုကဲ့သို့ မညီမညာ 
ဆေးချယ်ပြီး ရုပ်ဖျက်အယောင်ဆောင်ထားသဖြင့် ထိုသဘေ‡ာ 
ကြီးသည် စစ်သဘေ‡ာကြီးပင်လော၊ သို့မဟုတ် လူနာတင် 
သဘေ‡ာကြီးပင်လောဟု ပြောနိုင်ရန်ပင် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။

ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံများနှင့် တိုက်လေယာဉ်ပျံများကိုလည်း 
ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ထားလေ့ ရှိကြ၏။ များသောအားဖြင့် 
လေယာဉ်ပျံများ၏ အောက်ပိုင်းကို အမည်းရောင်သုတ်လေ့ရှိကြ 
ပြီးလျှင် အပေါ်ပိုင်းများကို အညိုနှင့် အစိမ်းရောင် မညီညာ 
သည့် အကွက်ကြီးများကို ခပ်မှိန်မှိန် ခြယ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ 
သို့မှသာလျှင် ပျံနေသည့် အခါ၌ဖြစ်စေ၊ မြေပေါ်တွင် ရပ်နား 
နေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ အပေါ်မှ ကြည့်သူသည် မြေရောင်နှင့် 
ကွဲပြားမြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။

## ကိုးကား
ဒီပဲယင်းမြို့

**ဒီပဲယင်းမြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေဦးခရိုင်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒီပဲယင်းမြို့ကို လယ်တီဆရာတော်၏ အသုံးအနှုံးမှာ ဒီပါရင်း ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ရွှေဘိုမြို့၏ အနောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလအပါအဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ ပေါ်ထွက်ရာ အရပ်ဒေသဖြစ်သည်။ နောင်တော်ကြီးမင်းသည် ၁၇၆၀ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ဒုတိယမြောက်မင်းအဖြစ် မဖြစ်မီက ဒီပင်းယင်းကို အုပ်ချုပ်ရသော မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အိမ်ရှေ့စံ သတိုးမင်းစောသည်လည်း ဒီပဲယင်းမှပင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် သတိုးမင်းစော၏ သားဖြစ်သူ စစ်ကိုင်းမင်းသား (နောင်တွင် ဘကြီးတော်မင်း) သည် ဒီပဲယင်းမင်းသားဘွဲ့ကို ဆက်ခံခဲ့သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဒီပဲယင်းမြို့သည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အာရုံစိုက်လာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ခရီးစဉ်အတွင်း ဒီပဲယင်းအရေးအခင်းသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

## လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ဒီပဲယင်းမြို့သည် မုံရွာမြို့၊ ဘုတလင်မြို့၊ ရေဦးမြို့နှင့် ခင်ဦးမြို့များနှင့် ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*ဒီပဲယင်းမြို့ မြေပုံ *Maplandia*
ပုံရိပ်သခြင်း

လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်များတွင် **ပုံရိပ်သခြင်း** (image processing) ဟူသည်မှာ အသွင်း (input) အနေဖြင့် ဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် ဗွီဒီယိုဖရိမ် (video frame) တစ်ခုခုကို ထည့်သွင်းပေးပြီးနောက် အထုတ် (output) အနေဖြင့် ပုံရိပ် (image) သို့မဟုတ် ပုံရိပ်နှင့်စပ်ဆိုင်သော ဂုဏ်ရည်ပြကိန်း သို့မဟုတ် တိုင်းတာကိန်း (parameter) များကို ထုတ်လုပ်ရယူသော ဆစ်ဂနယ်သခြင်း (signal processing) အတတ်ပညာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်သခြင်း အများစုမှာ အသွင်းပုံရိပ် (input image) အဖြစ် ယင်းပုံရိပ်၏ အချက်ပြလှိုင်း (signal) ဖြစ်သော တူးဒီဆစ်ဂနယ် (two-dimensional signal) ကို မူတည်ထား၍ ဆစ်ဂနယ်သခြင်း နည်းလမ်းများဖြင့် မိမိအလိုရှိရာ သို့မဟုတ် အသုံးတည့်မည့် ပုံအသွင်တစ်ခုခုကို ရရှိလာအောင် ပြုပြင်ဖန်တီးခြင်း ဖြစ်သည်။   

ပုံရိပ်သခြင်း ဟု ပြောဆိုလျှင် သာမန်အားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံရိပ်သခြင်း (digital image processing) ဟု နားလည်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုံရိပ်သခြင်းသည် အများအားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံရိပ်များကိုသာ ပြုပြင်လေ့ရှိသောကြောင့်တည်း။ သို့သော်လည်း တစ်ခါတရံတွင် အလင်းအင်ဂျင်နီယာ (Optical engineering) ပညာရပ်နှင့် အင်နာလော့ပုံရိပ်သခြင်း (analog image processing) များကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ ယခုဆောင်းပါးတွင် ဖွင့်ဆိုထားသော ပုံရိပ်သခြင်း ပညာရပ်တွင် ပုံရိပ်များကို ပုံရိပ်သခြင်း နည်းလမ်းများစွာ ရှိသည့်အနက် နည်းလမ်းတစ်ခုခုဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး ပုံရိပ်ဖမ်းယူခြင်း (image acquisition) ကိုမူ ပုံရိပ်သိပ္ပံပညာ (Imaging science or Imaging) တွင်သာ ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ် သုံးနှုန်းသည်။  

## လေ့လာရန်စာအုပ်အညွှန်း 
အကယ်၍ ပုံရိပ်သဖြင်း အတတ်ပညာကို လေ့လာလိုက်စား လိုပါက အောက်ပါ စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်သည်။ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*Reproducible Research in Image Processing 
* Lectures on Image Processing, by Alan Peters. Vanderbilt University. Updated 15 September 2011.
* EURASIP Journal on Image and Video Processing  &mdash; Open Access journal on Image Processing
* Image processing algorithms, implementations and demonstrations
* Computer Vision Online  A good source for source codes, software packages, datasets, etc. related to image processing
* Rapidminer Image Processing Extension - tool for image processing and image mining
* Population open-source image processing library in C++
* IPRG  Open group related to image processing research resources
* Image Tools  .NET/MONO Batch image processing tool
အထုတ်

**အထုတ်** (Output) ဟူသည် စနစ်တစ်ခု၊ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ကို နှိုးဆွ (activate) ပြီးနောက် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ(modify) ပြီးနောက် ယင်းစနစ်မှ အထွက် သို့မဟုတ် ထွက်ခြင်း သဘောတရားကို ဆိုလိုသည်။  ယင်းသည် နည်းပညာဆိုင်ရာ စနစ်များကို ပုံဖော်ရာ (modeling) သို့မဟုတ်၊ ဒီဇိုင်းလုပ်ရာ (design)၊ သို့မဟုတ် စနစ်များထဲသို့ စူးစမ်းမှု (exploiting) များပြုရာမှ ထွက်လာမှု၊ ထုတ်ပေးမှု သဘောဆောင်သော စိတ္တဇနာမ် ဝေါဟာရ အယူအဆ သဘောတရားတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထိန်းချုပ်စနစ်တစ်ခု၏အထုတ် (output of a  control system)၊ အထုတ်ပါဝါ သို့မဟုတ် အထွက်ပါဝါ (power output)၊ အထုတ်အလျင် (velocity output)၊ အထုတ်သတင်းအချက်အလက် (output information)၊ အထုတ်ဆစ်ဂနယ် (output signal)၊ အထုတ်ကိန်းရှင် (output variable)၊ အထုတ်ငုတ် (output port)၊ အထုတ်တိုင်းတာကိန်း (output parameter)၊ အထုတ်ဖိုင် သို့မဟုတ် အထွက်ဖိုင် (output file) စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
* အသွင်း
* အသွင်း/အထုတ်

## ကိုးကား
*အင်္ဂလိပ်ဝီကီ http://en.wikipedia.org/wiki/Output
အသွင်း

**အသွင်း**ဟူသည် လုပ်ငန်းတစ်ခု၊ ဖြစ်စဉ် (process) တစ်ခုကို စတင်နှိုးဆော် (activate) ရန် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ (modify) စေရန်အတွက် စနစ်တစ်ခုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းမှု၊ ပေးသွင်းမှု ကို ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းသည် နည်းပညာဆိုင်ရာ စနစ်များကို ပုံဖော်ရန် (modeling) သို့မဟုတ်၊ ဒီဇိုင်းလုပ်ရန် (design)၊ သို့မဟုတ် စနစ်များထဲသို့ စူးစမ်းမှု (exploiting) များပြုရန် ထည့်သွင်းပေးမှု သဘောဆောင်သော စိတ္တဇနာမ် ဝေါဟာရ အယူအဆ သဘောတရားတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် - အသွင်းစက်ကွင်း (input field)၊ အသွင်းကိန်းရှင် (input variable)၊ အသွင်းတိုင်းတာကိန်း (input parameter)၊ အသွင်းတန်ဖိုး (input value)၊ အသွင်းဆစ်ဂနယ် (input signal)၊ အသွင်းငုတ် သို့မဟုတ် အဝင်ငုတ် (input port)၊ အသွင်းကိရိယာ (input device) နှင့် အသွင်းဖိုင် (input file) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
*အထုတ်
*အသွင်း/အထုတ်

## ကိုးကား 
*အင်္ဂလိပ်ဝီကီ http://en.wikipedia.org/wiki/Input

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Definitions of input by the freedictionary.
လဲချားမြို့

**လဲချားမြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ လွိုင်လင်ခရိုင်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။ လဲချားမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရွာပေါင်း ၁၈၀ ရှိပြီး လူဦးရေ ၆ သောင်းအထက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ

## ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
### ကိုးကားချက်
ဓာတ်ပုံ

in 1825 by the heliography process. The image is of a 17th century Flemish engraving showing a man leading a horse.]]
* (1826), Nicéphore Niépce.  Generally considered the earliest surviving stabilized photograph of a scene from nature taken with a camera obscura.]]

**ဓာတ်ပုံ** (photograph often shortened to photo) ဟူသည် အလင်းကို အာရုံခံနိုင်စွမ်းရှိသော ဓာတ်သားပါသည့် ဖလင်ပြားပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်ရရှိလာသော ပုံရိပ် (image) ဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပုံအများစုကို ဓာတ်ပုံ ပုံရိပ်ကို ဝင်ရောက်လာအောင် ဖမ်းယူနိုင်သော မှန်ဘီလူးပါသည့် ကင်မရာ ဖြင့် ဖန်တီးပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပုံတစ်ပုံရရှိအောင် ဖန်တီးပြုလုပ်ခြင်း အတတ်ပညာကို ဓာတ်ပုံပညာ သို့မဟုတ် ဖိုတိုဂရပ်ဖီ (photograpgy) ဟုခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ်စကားလုံး ("photograph") ကို ၁၈၃၉ တွင် ဆာဂျွန်ဟာရှဲလ် (Sir John Herschel) က ဂရိဘာသာစကား (*φῶς (phos)* = "light" = အလင်း နှင့် *γραφή (graphê)''= "drawing, writing" = ပုံဆွဲခြင်း။ နှစ်ခုပေါင်းပါက "drawing with light" = အလင်းဖြင့်ပုံဆွဲခြင်း) မှ စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။  

## သမိုင်းကြောင်း
## ဓာတ်ပုံအမျိုးအစားများလူပုံ
ဓာတ်ပုံအမျိုးအစားများစွာရှိသည်
.Portrait Photography
.Landscape Photography
.Wildlife Photography
.

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
*ပုံရိပ်သခြင်း

## ကိုးကား
ဗွီဒီယိုဖရိမ်

ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ခြင်း (filmmaking)၊ ဗွီဒီယိုထုတ်လုပ်ခြင်း (video production) နှင့် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ခြင်း (animation) စသည့် ပညာရပ်များတွင် **ဗွီဒီယိုဖရိမ်** (video frame) ခေါ် **ဖလင်ဖရိမ်** (film frame) ဟူသည်မှာ လှုပ်ရှားနေသော ရုပ်ရှင်၊ ဗွီဒီယို အစဉ်အတန်းများထဲတွင် ရှိနေသည့် ရုပ်သေပုံရိပ် (still image) တစ်ခုခုကို ဆိုလိုသည်။ ရုပ်ရှင်ဖလင်များတွင် ရုပ်သေပုံရိပ် များကို ဖလင်ကွက်တစ်ကွက်ချင်းစီတွင် မှတ်သားပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။  

ရုပ်ရှင်ပြသသောအခါ၌ အဆိုပါရုပ်သေဓာတ်ပုံများသည် အချိန်တိုအတွင်း တစ်ပုံပြီးတစ်ပုံ လျင်မြန်စွာ ပြသသောကြောင့် လှုပ်ရှားနေသော ရုပ်ရှင်အဖြစ် မြင်သိခံစားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သေပုံတစ်ပုံကို ပြသသောအချိန်မှာ တစ်စက္ကန့်၏ အပုံ ၂၄ ပုံ တစ်ပုံ၊ ၂၅ ပုံ တစ်ပုံ မှသည် အပုံ ၃၀ ပုံ တစ်ပုံ အထိ အစားစားရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ အဆိုပါ ဗွီဒီယိုဖရိမ်ခေါ် ဖလင်ဖရိမ်များကို တစ်ရစပ် အလွန်လျင်မြန်သော အမြန်နှုန်းဖြင့် ပြသသောကြောင့် အလင်းဓာတ်ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်မှု (Optical illusions) ကြောင့် ရုပ်ပုံများ လှုပ်ရှားနေဘိသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း ဖြစ်သည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
* ရုပ်သွင်အချိုး
* ဖရိမ်နှုန်း
* ဖလင်ပုံစံ

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*The image areas on a 35 mm film frame
ပုံရိပ်

**ပုံရိပ်** (image) ဟူသည်မှာ ဝတ္ထုစစ်များ၏ ပုံတူအရိပ် (artifact) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တူးဒီရုပ်ပုံ (two-dimensional picture) တစ်ပုံသည် ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်တွင် တူးဒီပုံရိပ် နှင့် သရီးဒီပုံရိပ် (three-dimensional image) ဟူ၍ နှစ်မျိုးကွဲသည်။ ယင်းပုံရိပ်များကို အလင်းဓာတ်ကိရိယာ (optical device) များ ဖြစ်ကြသော ကင်မရာ၊ ကြေးမုံ၊ မှန်ဘီလူး၊ တယ်လီစကုပ်၊ မိုက္ကရိုစကုပ် သို့မဟုတ် လူ သက်ရှိ သတ္တဝါတို့၏ မျက်စိ နှင့် ရေမျက်နှာပြင်တို့တွင် ဖမ်းယူပုံဖော်ရရှိနိုင်သည်။   

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
*အင်နီမေးရှင်း
*ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံပညာ
*ကွန်ပျူတာအင်နီမေးရှင်း
*ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံရိပ်
*ဖလင်
*ဓာတ်ပုံ
*ဓာတ်ပုံပညာ
*ဗွီဒီယို

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* The B-Z Reaction: The Moving or the Still Image?
* FACE: Friends of Active Copyright Education 
* Library of Congress - Format Descriptions for Still Images

## ကိုးကား
တိုင်းတာကိန်း

**တိုင်းတာကိန်း** ခေါ် **ဂုဏ်ရည်ပြကိန်း** ဟူသည်မှာ ဂရိဘာသာစကား παρά (*para* = *beside, subsidiary*) နှင့် μέτρον (*metron* = *measure*) မှ ဆင်းသက်လာသော အင်္ဂလိပ်စကား parameter ကို မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချာ၊ ကွန်ပျူတာပညာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာ များတွင် အသုံးများသည်။   

ယင်း၏အဓိပ္ပာယ်မှာ စနစ်တစ်ခု ညီမျှချင်းတစ်ခု၏ ဝိသေသထူးခြားသော ကိန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် တိုင်းတာရရှိနိုင်သော ကိန်းတစ်ခုကို စနစ်ကျစွာ သတ်မှတ်ဖော်ပြပေးသောကိန်း ဖြစ်သည်။ တိုင်းတာကိန်း များသည် အတွက်အချက်များကို စဉ်းစားယူဆရာတွင် အလွန်အရေးပါသော ကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။  

## သင်္ချာဖန်ရှင်
:f(x)=ax^2+bx+c;
အထက်ပါ သင်္ချာဖန်ရှင်တွင် x  သည် ဖန်ရှင်ကိန်း (function argument) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြ၍ *a*, *b*, နှင့် *c* တို့သည် တိုင်းတာကိန်း (parameter) များ ဖြစ်ကြသည်။ 
:\log_a(x)=\frac{\log(x)}{\log(a)}
အထက်ပါ လော့ဂရစ်သမ် ညီမျှခြင်းတွင် *a* သည် တိုင်းတာကိန်း ဖြစ်သည်။ 

## ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ
:*f*(*x*) = *x* + 2,
*x* သည် တိုင်းတာကိန်း (parameter) ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
သိန္နီမြို့

**သန္နီမြို့** (၊ ; , , ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ လားရှိုးခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ လားရှိုးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၈ အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၀၀ ​ပေမြင့် သည်။

## ကိုးကား
ဂေါ်လ်ဒွင် ဂျက်ဘ်

**ဂေါ်လ်ဒွင်ဂျက်ဘ်** (Hubert Miles Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn) (၂၅.၄.၁၉၀၀ - ၂၄.၁၀.၁၉၉၆) သည် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူသည် သံတမန် နှင့် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ချိန်က ပထမဦးဆုံးသော ယာယီ ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*Cambridge Archives Centre - Gladwyn Papers
ကွတ် ဝေါလ်ဟိုင်း

**ကွတ်ဝေါလ်ဟိုင်း** (Kurt Josef Waldheim) (၂၁.၁၂.၁၉၁၈– ၁၄.၇.၂၀၀၇) သည် ဩစတြီးယားလူမျိုး သံတမန် နှင့် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ကြီး တွင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တာဝန်မှ အနားယူပြီးနောက်တွင်လည်း ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၈၆ မှ ၁၉၉၂ အထိ နဝမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သေးသည်။ ၁၉၈၅ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် မဲဆွယ်စဉ်ကာလက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း သူ၏ စစ်ထောက်လှမ်းရေး ရာထူးတာဝန်များနှင့် ပတ်သက်၍ စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သေးသည်။ 

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
*Bassett, Richard (1988). *Waldheim and Austria*, Penguin Books. ISBN 978-0-14-013019-5
*
*
*
*
*
*

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* Official U.N.S.G. Biography
* Austria and Nazism: Owning Up to the Past (A BBC Report)
* The Waldheim Report: International Commission of Historians at Google Books
* Daily Telegraph obituary http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/06/15/db1501.xml 
* *The Guardian* obituary http://www.guardian.co.uk/obituaries/story/0,,2103673,00.html
* The Times obituary http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1934744.ece 
* Video of Kurt Waldheim sworn in as UN-Secretary-General
ဟာဗီးယား ပဲရက်စ် ဒီ ကွေးလျား

**ဟာဗီးယားပဲရက်စ်ဒီကွေးလျား** (Javier Pérez de Cuéllar y de la Guerra) (၁၉.၁.၁၉၂၀ မွေးဖွား၊ လီမာမြို့) သည် ပီရူးလူမျိုး၊ သံတမန်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ကြီးတွင် ၁၉၈၂ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့မှ ၁၉၉၁ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၃၁)ရက်နေ့အထိ  အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် လီမာမြို့ ဆန်အော်ဂတ်စ်တင်ကောလိပ် (Colegio San Agustín of Lima) နှင့် (Pontificia Universidad Católica del Perú) တို့တွင် ၁၉၉၅ တွင်  ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ပီရူးနိုင်ငံသမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။  ၂၀၀ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွင်း ပီရူးသမ္မတ ဖူဂျီမိုရီ နုတ်ထွက်စဉ်က နိုင်ငံရေးဂယက်များရိုက်ခတ်စဉ်က သူသည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပီရူးနိုင်ငံသံအမတ်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကွတ်ဝေါလ်ဟိုင်း သေဆုံးပြီးနောက်တွင် သူသည် သက်ရှိထင်ရှား အသက်အကြီးဆုံး ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဟောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Official U.N.S.G. biography
ကွမ်းလုံမြို့

**ကွမ်းလုံမြို့**သည် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း လားရှိုးခရိုင် ကွမ်းလုံမြို့နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့၏ ၁၉၇၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ၄၂ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သံလွင်မြစ်ပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံတံတား တည်ရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွမ်းလုံမြို့နှင့် ကွမ်းလုံတံတားတို့အား မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
*ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်

## ကိုးကား
မိုင်းရှူးမြို့

**မိုင်းရှူးမြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိုင်းရှူးခရိုင်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အစောပိုင်း၌ မိုင်းရှူးတွင် ပတ္တမြား ထွက်ခဲ့ဖူးပြီး ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အရောင်တင်ခြင်း

အရောင်တင်ဆီသည် တောက်ပြောင်၍ ကြည်လင်အလင်းပေါက်
သည့်အပြင် မာတင်းသော မျက်နှာပြင် ကို ဖြစ်စေနိုင်သော အရည်
ဖြစ်သည်။ အရောင်တင်ဆီ အမျိုးမျိုး ရှိရာတွင် အရက်ပြန်ဆီစသော 
အဖျော်ပစ္စည်းကို လိုက်၍လည်းကောင်း၊ ထင်းရှူးဆီ၊ ချိပ်စသော
ပျော်ဝင်ပစ္စည်းကို လိုက်၍လည်းကောင်း အမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ်
တတ်ကြသည်။

အရောင်တင်ဆီလုပ်ရန် ကောင်းသောအဖျော်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးမှာ 
အရက်ပြန်နှင့် လင်းဆိဆီနှင့် ဘီသွာဆီတို့ ဖြစ်ကြ၏။ သာမန် 
အားဖြင့် ရက်ဇင်ဟုခေါ်သော သစ်စေတစ်မျိုးမျိုးကို အရက်ပြန်၊ 
သို့မဟုတ် ဘီသွာဆီတွင် ပျော်ဝင်စေသောအခါ အရောင်တင်ဆီ 
ဖြစ်လာ၏။

အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုသည့် အဖျော် 
ပစ္စည်းမှာ အရက်ပြန် အရောင်တင်ဆီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ 
အက်ဆီဘုန်းဖြစ်လျှင် အက်ဆီဘုန်း အရောင်တင်ဆီဟူ၍ 
လည်းကောင်း၊ တာပင်တိုင်ဆီ(တာရပင်ဆီ) ဖြစ်လျှင် 
တာပင်တိုင် အရောင်တင်ဆီဟူ၍လည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လေ့ 
ရှိ၏။ ပျော်ဝင်ပစ္စည်းအလိုက် မှည့်ခေါ်ရာတွင် အကယ်၍ 
ပျော်ဝင်ပစ္စည်းသည်ကို ပယ်ဖြစ်လျှင် ကိုပယ်အရောင်တင်ဆီ 
ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ချိပ်ဖြစ်လျှင် ချိပ်အရောင်တင်ဆီဟူ၍ 
လည်းကောင်း၊ ပယင်းဖြစ်လျှင် ပယင်းအရောင်တင်ဆီဟူ၍ 
လည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လေ့ ရှိကြပြန်သည်။ ချိပ်နှင့် ပယင်းအပြင်
အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော ရက်ဇင်များမှာ
မတ်စတစ်၊ ဆန်းဒရက်နှင့်ဒမားတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ကိုဖီအန်နန်

**ကိုဖီအန်နန်** (Kofi Atta Annan) (၈.၄.၁၉၃၈ မွေးဖွား) သည် ဂါနာလူမျိုး သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁.၁.၁၉၉၇ မှ ၃၁.၁၂.၂၀၀၆ အထိ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ကြီးတွင် သတ္တမမြောက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကို ကူညီထောက်ပံ့ပေးမည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အေ့ဒ်စ်ရောဂါနှင့် ကျန်းမာရေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (Global AIDS and Health Fund) ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်းအတွက် အန်နန် နှင့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ကြီးသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ကို ပူးတွဲ ရရှိခဲ့ကြသည်။၂၀၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်​နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
;အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အင်တာဗျူးနှင့် ကိုယ်ရေးရာဇဝင်
* Official UN biography
* Nobel Peace Prize biography
* Kofi Annan: Center of the Storm  Detailed PBS profile. Includes interactive biography and map of Annan's worldwide travels, among other things. Requires Flash.
* Kofi Annan: An Online News Hour Focus  A compilation of information, interviews, and initiatives about and by Kofi Annan, by the website of the *NewsHour with Jim Lehrer*. From 1998–1999.
* Kofi Annan, President , Global Humanitarian Forum Geneva
* Kofi Annan: Biographical Note Basic biography by Phyllis Bennis of the Global Policy Forum.
* One-on-one with UN Secretary-General Kofi Annan  October 1998 interview of Kofi Annan by Kevin Chappell of *Ebony*.
* Annan Article in Saga Magazine 
*Short Biography  at the Africa Progress Panel website

;ဆောင်းပါးများ
* Ian Williams, *The Guardian*, 20 September 2005, "Annan has paid his dues: The UN declaration of a right to protect people from their governments is a millennial change"
* Annan, Kofi A. "Lessons from the U.N. leader" *The Washington Post*, 12 Dec 2006
* "Kofi and U.N. Ideals" *The Wall Street Journal*, 14 Dec 2006
* Colum Lynch, *The Washington Post*, 24 April 2005, "U.N. Chief's Record Comes Under Fire"
*"Oil-for-food memo raises questions for Annan" – CNN

;မိန့်ခွန်းများ
* Statements of Secretary-General Kofi Annan
* Nobel Peace Prize lecture
အရောင်ချွတ်ဆေး

ချည်ထည်၊လင်နင်ထည်၊ လျှော်ဖျင်နှင့်အခြားအထည်များကို
နဂိုရှိရင်းစွဲ အရောင်မှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူလာအောင် ပြုလုပ်ခြင်းကို 
အရောင်ချွတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ယင်းအထည်များကို ဖြူအောင် 
လုပ်သည့် ရှေးရိုနည်းမှာ နေတွင် လှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ နေရောင်
နှင့်လေသည် သဘာဝအရောင် ဆေးကို အောက်ဆီဂျင်နှင့်ပေါင်းစပ်
သွားစေပြီးလျှင် အရောင်မရှိသော အောက်ဆီဂျင်ဒြပ်ပေါင်းအဖြစ်သို့ 
ပြောင်းသွားစေ လေသည်။ ကောက်ရိုးဦးထုပ်များကို နေပူတွင်
ဆောင်းဖန်များ ၍ ကြာလာသောအခါ ဖြူသွားခြင်းမှာ နေရောင်ကြောင့် 
ဖြစ်သည်။ ရှေးက ချည်ထည်နှင့် လင်နင်ထည်များကို ကော့စတစ် 
ရည်နှင့် ပြာရည်များတွင် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပြုတ်ပြီးလျှင် 
နေတွင် လှန်း၍ အရောင်ချွတ်ကြသည်။

ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့နှင့် ယင်းဒြပ်ပေါင်းများသည် အလွန် 
ကောင်းသော အရောင်ချွတ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြောင်း ခရစ် 
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လောက်၌ တွေ့ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် 
အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်ကို အသုံးပြုလာကြသဖြင့် ယခင်က 
လနှင့်ချီ၍ အရောင်ချွတ်ရသော လုပ်ငန်းသည် ရက်လောက်နှင့် 
ပြီးစီးသွားလေသည်။ အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန်ကို ကလိုရိုက် 
အော့(ဖ)လိုင်းဟု ခေါ်၍ မဖောက်ထုံးကို ကလိုရင်းဓာတ်ဖြင့် 
ပြုလုပ်ယူသည်။ သို့ဖြင့် ကလိုရင်းနှင့် ယင်း၏ဒြပ်ပေါင်းများ 
သည် ရေငွေ့ရှိမှသာ အရောင်ချွတ်နိုင်သည်။ ရေငွေ့၊ သို့မဟုတ် 
အစိုဓာတ် မရှိပါက အဝတ်စုတ်ကိုပင် အရောင်မချွတ်နိုင်။
အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန့်ကို ရေတွင်ဖျော်လိုက်သောအခါ 
ယင်းမှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အများအပြား ထွက်လာ၏။ ထို 
အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သည် သဘာဝအရောင်ဆေး၊ (သို့မဟုတ် 
အထည်များတွင် ရှိသော ဆိုးဆေး)နှင့် ပေါင်းစပ်သွားပြီးလျှင် 
အရောင်မရှိသော ဒြဗ်ပေါင်း ဖြစ်လာသည်။ စင်စစ် အထည်မှ 
အရောင်ကို ထုတ်ယူလိုက်သဖြင့် ဖြူလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ချည် 
ထည်၊ လင်နင်ထည်စသော အထည်များကို အရောင် ချွတ်ရာ၌ 
ယင်းတို့ကို အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန့်ရည်တွင် ဖြူလာသည့်တိုင် 
အောင် အကြိမ်ကြိမ် နှစ်ပေးရသည်။ ထိုနောက် ကလိုရင်း 
ဓာတ်၊ သို့မဟုတ် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့် အားလုံး စင်သွား 
သည်တိုင်အောင် ရေနှင့်လျှော် ပစ်လိုက်ရသည်။ သို့တည်း 
မဟုတ် အရောင်ချွတ်ပစ္စည်းကို ဓာတ်ပြယ်သွားစေသည့် ဓာတ် 
ဆေးရည် တစ်ခုခု တွင် နှစ်ပေးရသည်။ ခဝါသည်၊ ပင်းမင်း 
သည်များသည် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်အစား ဆိုဒီယမ် ဟိုက်ပို 
ကလိုရိုက်ကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ ကလိုရင်းသည် 
သိုးမွေး၊ ကောက်ရိုး စသော ပစ္စည်းများကို ပျက်စီးစေသဖြင့် 
အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်ကဲ့သို့ သတ္တိရှိသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါရောက် 
ဆိုဒ်၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အခြားပစ္စည်းများကို 
အသုံးပြုကြသည်။

အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်မှ ထွက်လာသော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် 
နှင့် ကလိုရင်းဓာတ်တို့ကြောင့် ယင်းကို ပိုးနှိမ်ဆေး၊ ပိုးသတ် 
ဆေးများတွင် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ဘူးထရို့စ် ဘူးထရို့စ် ဂါလီ

**ဘူးထရို့စ် ဘူးထရို့စ် ဂါလီ** (Boutros Boutros-Ghali) (Arabic: بطرس بطرس غالي, Coptic: Bουτρος Βουτρος-Γαλι) (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၂ – ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆) သည် အီဂျစ်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားနှင့် သံတမန် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ကြီးတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချူပ် အဖြစ် ၁၉၉၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၉၆ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ ပြိုကွဲခြင်း နှင့် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံလူသတ်ပွဲ များ စသော နိုင်ငံတကာ ပြဿနာများကို ပြေလည်မှုရအောင် ကြိုးပမ်း ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ 

ဘူထရို့စ်ဂါလီသည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီး၏ အထွေထွေအတွင်း ရေးမှူးချုပ်အဖြစ် အာဖရိကတိုက်နိုင်ငံများ ထဲမှ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်ရွေးချယ်ခံရသူဖြစ်သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ ကိုင်ရိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကိုင်ရိုတက္ကသိုလ်နှင့်ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ ဥပဒေဘွဲ့ ( L.L.B )နှင့် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D ) အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။ ကိုင်ရိုတက္ကသိုလ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပါမောက္ခ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဌာနမှူး စသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးဘက်တွင်လည်း အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်သမဂ္ဂ ( Arab Socialist Union ) တွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ 

၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဘူထရို့စ်ဂါလီသည် အာဖရိကတိုက်သားတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း လူမည်းတစ်ဦး မဟုတ်ပေ။ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ခေါ်လာသူမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံသမ္မတ အန်ဝါဆဒတ်ဖြစ်သည်။၁၉ရ၈ ခုနှစ်တွင်း ကျင်းပခဲ့သော ဒေးဗစ်စခန်းငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် ဘူထရို့စ်ဂါလီသည် စေ့စပ်ဖျန်ဖြေရေးသမား တစ်ဦးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ အီဂျစ်၊ အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ ပါလက်စတိုင်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများသို့လည်း ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အာဖရိက နိုင်ငံများ အရေး၊ နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလား လွတ်မြောက်ရေး၊ အီရတ်-ကူဝိတ်အရေးစသည်တို့တွင်လည်း ဘူထရို့စ်ဂါလီက ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ရသည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်ဘူထရို့စ်ဂါလီအား ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်သစ်အဖြစ် လုံခြုံရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ထောက်ခံမဲ ၁၁ မဲဖြင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လိုက်သည်။ ယင်းနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့ တွင် ဘူထရို့စ်ဂါလီသည် ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အသစ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အီဂျစ်နိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် တာဝန်ကိုစတင်ထမ်းဆောင်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
အရစ်ကျငွေချေစနစ်

တစ်လလျှင်ဝင်ငွေ ၂ဝဝ ကျပ် ရှိသောသူတစ်ယောက်သည်
ကြိုတင်စုဆောင်းထားသော ငွေမရှိလျှင် အဖိုးငွေ ၂ဝဝ 
ကျပ်တန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို လက်ငင်းပေး၍ ဝယ် ယူရန်မှာ 
မဖြစ် နိုင်လောက်အောင်ပင် ခဲယဉ်းပေသည်။ ထိုငွေ 
၂ဝဝ ကျပ်တန်ပစ္စည်းမှာ သူအဖို့ အလွန် အသုံးလိုနေ၍ ဝယ်မှ 
ဖြစ်မည် ဆိုလျှင်လည်း လစဉ်ဝင်ငွေထဲမှ ချွေတာစုဆောင်းပြီး 
နောက် လိုသောငွေကိုရမှသာ ဝယ်နိုင်ပေမည်။ သို့ရာတွင် ထို 
ငွေ ၂ဝဝ ကျပ်ကို စုမိရန် ဆယ်လ၊ သို့မဟုတ် တစ်နှစ်ကြာ 
ချင်ကြာလိမ့်မည်။ ငွေစုနေစဉ်အတွင်း အသုံးလိုသောပစ္စည်းကို 
မရသေး၍ အခက်အခဲ တွေ့ရဦးမည် ဖြစ်သည်။ ငွေစုမိသော 
အချိန်တွင် ထိုပစ္စည်းမျိုးရချင်မှလည်း ရတော့မည်။ ပမာအား 
ဖြင့် အပ်ချုပ်စက်ကို ငွေပြေပေး၍ မဝယ်နိုင်လျှင် ထိုအကြံကို 
လက်လျှော့ ရမည်သာဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ခက်ခဲစွာ ငွေစု၍ 
ဝယ်ရပေမည်။

ဤကဲ့သို့သော အခက်အခဲများကို များသောအားဖြင့် လခ 
စားများ ကြုံတွေ့ရတတ်၏။ ထိုအခက်အခဲများ သည် ၁၉ ရာ 
စုနှစ်အတွင်းက အရစ်ကျငွေချေစနစ်ပေါ်ပေါက်လာရာတွင် 
ပြေရှင်းသွားလေတော့သည်။ ထိုစနစ်အရ ရှေးဦးစွာ တန်ဖိုးငွေ 
အားလုံးမှ အချို့အဝက်ကို ပေးသွင်း၍ ပစ္စည်းကိုသာယူကာ 
ကျန်ငွေကို အရစ်ကျ တဖြည်းဖြည်း အချိန်မှန်မှန် ပေးဆပ်သွား 
နိုင်ကြသည်။ ယင်းသို့ပစ္စည်းကို အရစ်ကျပေး၍ အကြွေး 
ရောင်းချရာတွင် ရောင်းသူနှင့်ဝယ်သူ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆို 
ရလေသည်။ ထိုစာချုပ်အရ ငွေအပြေမပေးသွင်း ရသေးမီ 
ပစ္စည်းကို ဝယ်ယူသူက လုံးဝ မပိုင်ဆိုင်သေးချေ။ တန်ဖိုးငွေကို 
အပြေဆပ်ပြီးမှသာလျှင် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရရှိလေသည်။ မည်သို့ပင် 
ဖြစ်စေ ဤသို့သော အရောင်း အဝယ်များတွင် တစ်စုံတစ်ရာ 
ခက်ခဲမှုမရှိ၊ အကယ်၍ ဝယ်ယူသူသည် လစဉ် အရစ်ကျငွေကို 
မှန်ကန်စွာ ပြေလည်အောင် မပေးဆပ်နိုင်ပါက ရောင်းချသည့် 
ကုမ္ပဏီက ပေးသွင်းပြီးငွေများကို ပြန်မပေးပဲ ပစ္စည်းကို 
ပြန်လည်သိမ်းယူလေသည်။

ဤစနစ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉ ရာစုနှစ် 
အစလောက်က အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဆိုင်ကြီး တစ်ဆိုင်မှ 
စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် ကမ္ဘာ့ 
အနှံ့အပြား တိုင်းပြည်များတွင် သုံးစွဲလာကြပြီးလျှင် အရစ်ကျ 
အဖိုးချေစနစ်အတွက် ပါလီမန်၌ ဥပဒေရပ်များကိုပင် 
သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း ထားလေသည်။

ဤစနစ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါမှစ၍ အိမ်ထောင် 
ပရိဘောဂတိုက်ဆိုင်ကြီးများ၊ မော်တော်ကားနှင့် အခြား စက် 
ကိရိယာဆိုင်ကြီးများ၊ စာအုပ်တိုက်ကြီးများတွင် အရောင်း 
အဝယ် ပိုမိုတွင်ကျယ်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့ပြင် 
ယင်းစနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာသောကြောင့် ငွေရင်းများစွာ စုဆောင်းပြီး 
သား မရှိသော်လည်း အိမ်ရာ အဆောက်အအုံများမှအစ အဖိုး 
တန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို အပိုင်ဝယ်ယူ သုံးစွဲနိုင်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
အရစ္စတိုကရေစီ

အရစ္စတိုကရေစီဟူသည်မှာ ဂရိဘာသာမှဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရ 
ဖြစ်၍ အကောင်းဆုံးသော လူတစ်စုပါဝင်သည့် အစိုးရဟု အနက်ရသည်။
ကြေးရည်တတ် အနည်းငယ်၊ သို့မဟုတ် လူ့လောကတွင် ထင်ပေါ်သည်
မြို့သူ မြို့သားအနည်းငယ်တို့က ကြိုးကိုင်သည့်အစိုးရမျိုးဖြစ်သည်။

အရစ္စတိုကရေစီ နိုင်ငံရေး သဘောတရား တစ်ခုအနေဖြင့် 
နိုင်ငံရေး ပါရဂူ ဂူပလေးတိုက စထွင်ခဲ့လေသည်။ ပလေးတိုး၏ 
သဘောတရားကို သူ၏တပည့်ဖြစ်သူ အယ်ရစ္စတိုတယ်က 
ချဲ့ထွင်လိုက်ပြန်သည်။ အယ်ရစ္စတိုတယ်၏ သဘောအရတွင် 
ကား အရစ္စတိုကရေစီမှာ အကျင့်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ 
ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် လည်းကောင်း ထူးကဲမြင့်မြတ်၍ အများ 
အကျိုးကို ရှေးရှုသည့် အကောင်းဆုံးသော လူတစ်စု ပါဝင် 
သော အစိုးရဖြစ်၏။ သူခွဲခြားဖော်ပြခဲ့သော အစိုးရစနစ်ကောင်း 
သုံးမျိုးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။ 

ထို့ပြင် အရစ္စတိုတယ်အစိုးရတွင်ပါဝင်သည့် လူတစ်စုသည် 
အကျင့်ဖောက်ပြန်ကာ ကိုယ်ကျိုးရှာလာသောအခါ အစိုးရ 
အသွင်သဏ္ဌာန်တစ်မျိုး ပြောင်းသွားပြီးလျှင် အော်လီဂါးကီးခေါ် 
ကိုယ်ကျိုးရှာ လူတစ်စုအစိုးရ ဖြစ်သွားတတ်သည်ဟု အယ်ရစ္စ 
တိုတယ်က ဆက်လက်ဖော်ပြပြန်၏။ သို့သော် အရစ္စတိုက 
ကရေစီကိုပင် ကိုယ်ကျိုးရှာသူတစ်စုအစိုးရဖြစ်သော အော်လီဂါး 
ကီးနှင့် မကြာခဏမှားယွင်းတတ်သဖြင့် ကိုယ်ကျိုးရှာ လူတစ်စု 
အစိုးရဟူသောအနက်ကို ဆောင်သည်ဟု ယူဆလာကြသည်။ 
နောင်အခါတွင်ကား အများက အရစ္စတို ကရေစီသည် အထက် 
တန်းစားဟူသောအနက်ကို ဆောင်နေလေသည်။ နိုင်ငံရေး 
သဘောတရား သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် အရစ္စတိုကရေစီ 
သည် စံတင်လောက်သည့် အကောင်းဆုံး အစိုးရစနစ်တစ်မျိုး 
ဖြစ်သည်ဟူ၍ ယူဆခဲ့ကြလေသည်။
## ကိုးကား
အဇာဘိုင်ဂျန် ပြည်နယ် (အီရန်)

အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက် ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ရှေးအခါက အက်ထရိုးပတီးနီဟု ခေါ်သည်။ ထိုနယ်၏မြောက်ဘက်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် တူရကီနှင့် အီရတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကာဒက်စတန်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ခမ်မဆဲနှင့်ဂျီလန် ပြည်နယ်တို့ အသီးအသီး တည်ရှိ၏။ စတုရန်းမိုင် ၄၁၁၅ဝ ကျယ်ဝန်း၍ တောင်ထူထပ်သော ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ မိုးလည်း ပါးသည်။ သို့သော် မြစ်ချောင်းများမှာ ဆီးနှင်းများမပြတ် အရည်ပျော်လာတတ်သောကြောင့် တစ်နှစ်လုံး ရေပြတ်သည် မရှိပေ။ အီရန်နိုင်ငံ မြေဩဇာအထက်သန်ဆုံးသော ဒေသ များတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်တွင် ခဲ၊ သံ၊ ကြေးနီနှင့် အခြားဓာတ် သတ္တုများ ထွက်သည်။ သိုးမွေးချည်လည်း ထွက်သည်။ မြစ်ဝှမ်းများတွင် ဂျုံ၊ စပါး၊ မုယောစပါး၊ ဖူးပြောင်း၊ ဘီသွာ လျှော် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်သည်။ ကုလားအုပ်၊ မြင်းနှင့်နွားကိုလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအလို့ငှာ အရှေ့အဇာ ဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်နှင့် အနောက်အဇာဘိုင်ဂျန် ပြည်နယ်ဟု ခွဲခြား 
ထား၏။ အရှေ့အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂.၆ သန်း (၁၉၆၆)ဖြစ်၍ အနောက် အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁သန်း (၁၉၆၆)ဖြစ်သည်။ တာဗရစ်မြို့သည် အရှေ့ အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ရီဇာယဲမြို့သည် အနောက် အဇာဘိုင်ဂျန် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဂျိမ်းစ် အဲရစ် ဒရမ်မွန်း

**ဂျိမ်းစ် အဲရစ် ဒရမ်မွန်း** (James Eric Drummond, 16th Earl of Perth) (၁၇ ဩဂုတ် ၁၈၇၆ - ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၁) သည် စကော့တလန်လူမျိုး ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှ သံတမန် နှင့် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ ပထမဦးဆုံးသော အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်။ သူ့အား သတ္တမမြောက် ပါ့သ်အမတ်ကြီး အဖြစ်လည်း တစ်ခါတရံ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ သူသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ မြောက်ယော့ခ်ရှိုင်းယားနယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အီတန်ကောလိပ်တွင်ပညာသင်ယူခဲ့ကာ ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေးရုံးတွင် စတင်တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၁၉ မှ ၁၉၃၃ အထိ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် တာဝန် ထမ်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အီတလီနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဗြိတိန်သံအမတ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။    

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
ရှောင် လက်စတား

**ရှောင် လက်စတား** (Seán Lester) (၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၈ - ၁၃ ဇွန် ၁၉၅၉) သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသား အိုင်းရစ်လူမျိုး သံတမန် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ နောက်ဆုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*Biography 
*Nation Builders: Sean Lester  biographical article from the producers of an Irish documentary on Lester.
*League of Nations Archives, with a short biography
*League of Nations Archives, Private Archives of Sean Lester
*Documents on Irish Foreign Policy website
ဂျိုးဇက် လူးဝစ် အန်း အေဗီနောလ်

**ဂျိုးဇက် လူးဝစ် အန်း အေဗီနောလ်** (Joseph Louis Anne Avenol) (၉ ဇွန် ၁၈၇၉ - ၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၂) သည် ပြင်သစ်လူမျိုး သံတမန် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး ၏ ဒုတိယမြောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ၃.၇.၁၉၃၃ မှ ၃၁.၈.၁၉၄၀ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ တွင် သူ၏တာဝန်ကို အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသား ရှောင် လက်စတား အား လွှဲပေးခဲ့သည်။  

## ကိုးကား 
*Barros, James, *Betrayal from Within: Joseph Avenol, Secretary-General of the League of Nations, 1933-1940*. New Haven, Ct.: Yale University Press, 1969. ISBN 0-300-01112-1.

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*History of his administration 
*Short biography
အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်

အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဟူသည် အသင်းအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုခု သို့မဟုတ် နိင်ငံရေးပါတီကြီးတစ်ခုခု၏အတွင်းရေးမှူး အကြီးအကဲကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့်
* အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ
* အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး
* အာဆီယံ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်
ပေါက်ခေါင်းမြို့

**ပေါက်ခေါင်းမြို့**သည် ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ၂၄ မိုင် ကွာဝေးသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၉၄ မိုင်မျှ ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ(၃၂၀၅)ယောက်ခန့် ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းကောင်စာရင်းအရ (၁၂၄၈၅၆)ဦးရေရှိသည်။ တောင်နှင့်မြောက်(၄၀.၁)မိုင်၊အရှေ့နှင့်အနေက်(၄၃.၂)မိုင်ရှိပြီး၊မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ(၇၅၁.၄၉)စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပါသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏မြောက်ဘက်တွင် အောင်လံမြို့နယ်၊အရှေ့ဘက်တွင် အုတ်တွင်း၊တောင်ငူ၊ရေတာရှည်၊ဖြူး၊နတ္တလင်းမြို့နယ်များ၊အနောက်ဘက်တွင် ပြည်မြို့နယ်၊တောင်ဘက်တွင် ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊သဲကုန်းမြို့နယ်များနှင့်နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ(၂၀၀)နှင့် (၃၀၀)ကြား၊မြောက်လတ္တီတွဒ်(၁၈ ဒီဂရီ (၄၀)မိနစ်နှင့် (၁၉ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်ကြား၊အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် (၉၅ဒီဂရီ ၅မိနစ်နှင့်(၈၅ဒီဂရီ ၅၀မိနစ်ကြားတည်ရှိသည်။[ပဲခူးရိုးမ]] တန်း၊ တောင်စွယ်များ နှင့် နီးသဖြင့် သစ်တောများ ထူထပ်သောဒေသနှင့် ကပ်၍ နေလေသည်။ ထိုမြို့၌ သစ်လုပ်ငန်းကို အထူးသဖြင့် လုပ်ကိုင်သောကြောင့် သစ်တောဘက်ဆိုင်ရာ အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းတို့ များပြားစွာနေထိုင်ကြသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းကို ကျော်ဖြတ်၍ တောင်ငူခရိုင်နှင့် အစပ်ဖြစ်သည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့ နှင့် ပြည်မြို့ကို ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။  ပေါက်ခေါင်းမြို့၏ အရှေ့ဘက်ရပ်သစ် ကျေးရွာအနီးတွင် တောင်နဝင်းဆည်တမံ ရှိသည်။ တမံအမြင့်မှာ(၁၄၀)ပေ၊အလျား(၁၆၆၇၄)ပေရှိသည်။ ဆည်ရေသောက်ဧရိယာ(၆၂၅၀၀၀)ဧက၊သီးနှံဧရိယာ(၉၀၁၀၀)ဧကရှိသည်။

ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ရပ်ကွက်(၅)ရပ်ကွက်၊ကျေးရွာ(၅၃)အုပ်စုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဗမာ၊ချင်း၊ကရင်တိုင်းသားမျာနေထိုကြကာချင်းတိုင်သားရွာများနင့်ကရင်တိုင်းရင်းသားရွာများရှိသည်။ အရှိုချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏အခြေချနေထိုင်ရာ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ပုလောမြို့

thumb
**ပုလောမြို့** သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသော ပုလောမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်ခရိုင် နယ်နိမိတ်နှင့် ပုလောမြို့နယ်သည် စပ်လျက်ရှိသည်။ ပုလောမြို့နယ်သည် မူလက တိုက်နယ်ကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း သတ္တုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့်အမျှ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးလာ၍ မြို့နယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာသည်။ ပုလောမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၁၅၁ စတုရန်းမိုင် ရှိ၍၊ ပုလောမြစ်၏ တောင်ဘက်ရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေ မြို့နယ်ကလေး ဖြစ်သည်။ သစ်တောနှင့် တောင်များ ထူထပ်သော မြို့နယ် ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်က ပုလောရွာကြီးတွင် လူဦးရေ ၂၀၀၀ ခန့် နေထိုင်သည်။ ၁၈၆၅ တွင် မော်လမြိုင်မှ နှစ်ပတ် တကြိမ် ခုတ်မောင်းသော မီးသင်္ဘော ဆိုက်ကပ်ရာ ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ထဲ ရေး နှင့် သာသနာ ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ (၃၀.၆.၇၂) ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊ ၁၁၃/၂၇/ စိတ် (၁)ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ မြို့အဖြစ် သတ်မှတ် ခဲ့သည်။ သူကြီးနယ်ပေါင်း (၃၀) ခန့်ပါဝင်၍ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၈,၉၃၆ ယောက် ရှိသည်။

## ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း 
ပုလောသည် ပသျှူး(မလေး)စကား ဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်းဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ ရှေးက ပသျှူးလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ အရပ် ဖြစ်ပြီး၊ အနီးဝန်းကျင် ကျွန်းများကိုလည်း ပုလောဂျန်ဂစ်၊ ပုလောတွန်တွန်(ပလုံးတုံးတုံး)၊ ပုလောရေမီးယ၊ ပုလောဘာလီစသည်ဖြင့် အမည် ပေးထားသည်။ ဒဏ္ဍာရီအရ ဘီလူးကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဘီလူးများသည် နောင် ပုလောသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကာ နန်းတောင်ရွာ၌ ထီးနန်းစိုက်ထူကြသည်။  

ပုဂံခေတ်နှောင်းကာလတွင် ယိုးဒယားမင်းက တနင်္သာရီမြို့ကို တည်စဉ် မြို့ရံအဖြစ် ပါဝင်သည်။ ယိုးဒယားမြို့ဝန်များ အုပ်ချုပ်ရာ မြို့တမြို့ ဖြစ်သည်။ တောင်ငူခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်တို့တွင် မြန်မာမင်းပိုင်နက် ဖြစ်သော်လည်း စစ်မှုရေးရာအရ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့တမြို့သာ ဖြစ်သည်။

ပုလောမြို့နယ်အနီး အရှေ့ဘက် ပုလောချောင်း ပုလောနှင့် နန်းတောင် အကြား လွင်ပြင်၊ မကျည်းကုန်း လယ်ကွင်း မြောင်းဖောက် တို့သည် သစ်နုမြေရိပ်များ ဖြစ်ကြရာ ပုလောမြို့နယ်နှင့် မော်သာယာ တောင်တန်း တို့သည် ယခင်က ကျွန်း တစ်ကျွန်းဖြစ်ဟန်တူသည်။ ပသျှူးဘာသာ စကား ဖြင့်(ပုလို) မြန်မာ အဓိပ္ပာယ်ကျွန်းဟု ခေါ်ဆိုကြရာ ယခုအခါ ပုလောဟု အမည်တွင်လာသည်။ (၁၆)ရာစုမှ(၁၇)ရာစု အတွင်း ပုလော မြို့နယ်တွင် ဝင်ရောက် နေထိုင်သူများ သည် မြောက်ဘက် ဒေသတွင် ဗမာ၊ ကရင်၊ ယိုးဒယား (ရှမ်း)လူမျိုးများ နေထိုင်ကြ ဟန်ရှိသည်။ (၁၈၀၈ - ၁၈၂၄) ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့၌ ပုန်ကန်မှု များ ဖြစ်ပွား သဖြင့် ထားဝယ်သား အမြောက်အမြား ယခု ပုလော မြို့နယ် တည်နေရာ သို့ ပြောင်းရွှေ့ ရောက်ရှိလာသည်။ ပုလောမြို့သည် မြို့နယ် ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ကျရောက်ပြီး မြို့နယ် အတွင်း ကုန်လမ်း၊ ရေလမ်းဖြင့် အလွယ်တကူ ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်သည်။

ပုလောမြို့သည် ထားဝယ်မြို့မှ မြိတ်မြို့သို့သွားသော ကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်၊ ထားဝယ်မြို့မှ ၉၂ မိုင်ဝေး၍ မြိတ်မြို့မှ ၅၆ မိုင်ဝေးသည်။ ပုလောမြို့သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသဖြင့် မော်လမြိုင်၊ မြိတ်မြို့ စသည်တို့မှ သင်္ဘောများ ဝင်ထွက်သွားလာသောကြောင့် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် ကောင်းမွန်သည်။ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးစခန်းတခုကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်သည်။

သတ္တုထွက်ရာဒေသ ဖြစ်သဖြင့် သတ္တုလုပ်ငန်းနှင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် နီးသဖြင့် ဆားချက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းများအပြင် ငပိ၊ ငါးခြောက် လုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ရာရှိသဖြင့် ကျော်ကြားသော ကမ္ဘာလှစက်တော်ရာတောင်သည် ပုလောမြို့တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## ကမ်းခြေနှင့် အပန်းဖြေနေရာများ 
* ဖိုးရှမ်းဘုရား ကမ်းခြေ (ရှပ်ပုံကျေးရွာ)
* မိုးမခ ကမ်းခြေ (ဖော့ကျေးရွာ)
* မီးလောင်ချောင်းရေတံခွန် ( မီးလောင်ချောင်းကျေးရွာ)
* ပလမြို့ ပါဒစက်တော်ရာဘုရား
* ကြဲချောင်း

## ကိုးကား
ကောလင်းမြို့

**ကောလင်းမြို့**သည် အထက်မြန်မာပြည် ကောလင်းခရိုင် (ယခင် ၂၀၁၉ မတိုင်မီက ကသာခရိုင်)အတွင်း ကောလင်းမြို့နယ် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကောလင်းမြို့နယ်၊ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်နှင့်ဝန်းသိုမြို့နယ် သုံးခုကိုစုစည်းကာ ကောလင်းခရိုင်အဖြစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားပြည်ထောင်စုကားလမ်းမကြီးမှ ၁၄ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကောလင်းမြို့မှာ ထီးချိုင့်မြို့ အနောက်ဘက် မိုင် ၄၀ ကွာတွင် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြေပြန့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော်လည်း ပတ်ပတ်လည်တောင်များ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ 

ကောလင်းမြို့ သည် ၁၈၈၈ ဧကစတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်း၍ ၂၀၁၄ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၅၂၉၇ ယောက်ခန့် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်တွင် ၂၁၄၄၁ ယောက်နေထိုင်ပြီး အများစုဖြစ်သော ၁၂၃၈၆၆ ယောက်သည် ကျေးလက်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ အမျိုးသားဦးရေမှာ ၆၉၇၈၂ ယောက်ရှိပြိး အမျိုးသမီးဦးရေမှာ ပိုမိုများပြား၍ ၇၅၅၁၅ ယောက်ရှိသည်။

ကောလင်းမြို့နယ်ကို ရှေး မြန်မာမင်းများလက်ထက်က မြို့ဝန်များခန့်ထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြို့ဟောင်း နေရာမှာ ယခုကောလင်းမြို့၏ အနောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်ဝေးကွာသော ရွာမ ပင်ဖြစ်သည်။ ယခုကောလင်းမြို့မှာ တောင်အင်း နှင့် မြောက်အင်းခေါ် ရွာ ၂ ရွာကို စုပေါင်း၍တည်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်။ 

ဆေးရုံ ၁ ရုံ၊ အထက်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ ဈေး ၂ ဈေးရှိသည်။ မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းမကြီးသို့ ဆက်သွယ်ရာ မြို့အရှေ့ထွက်ကားလမ်းနှင့် ကန့်ဘလူ-မန္တလေးမြို့သို့ ဆက်သွယ်ရာ မြို့တောင်ဘက်အထွက်ကားလမ်းရှိသော်လည်း အလွန်ဆိုးသဖြင့် အသုံးပြုသွားလာရ ခက်ခဲလျက်ရှိနေသေးသည်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲတော်များအနက် ထင်ရှားသောပွဲတော်မှာ ခမောက်တောင်ဘုရားပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဗန်းမောက်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဟိုပင်နှင့် ခန္တီးဒေသမှ ရှမ်းနီ(တိုင်းလိုင်) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ လာရောက်ဆင်နွှဲလေ့ရှိသည်။ မြို့၏ ထင်ရှားသောတောင်တော်ဖြစ်သည့်အလျောက် နေ့စဉ် ရပ်ဝေးမှဘုရားဖူးဧည့်သည်များ၊ ကျန်းမာရေးတောင်တက်သူများ၊ စက်ဘီးစီးအားကစားသမားများဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိသည်။

## စီးပွားရေး 
အဓိကထွက်ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်၍ ဖားကန့် မြစ်ကြီးနား မိုးကောင်း စသောအထက်ပိုင်းဒေသများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုသည်။ 

ကောလင်းမြို့သည် အဖိုးတန် တမလန်း၊ ကျွန်းသစ်နှင့်ရွှေသတ္ထု ပေါများရာဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ရွှေချက်စက်ရုံဖြစ်သော ကျောက်ပုထိုးရွှေစက်ရုံသည် မြို့၏ အရှေ့ဘက် ကျောက်တန်း/ခံသာကျေးရွာအလွန် ဘန့်ဘွေးကုန်းအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်အရပ် ရှမ်းကလုံး ဥက္ကံ ချောင်းနားတွင်လည်း တူးဖော်ထွက်ရှိသည်။  ရွှေပါဝင်မှုမြင့်မားသော မြေစာခဲများထွက်ရှိရာ ကောလင်းနှင့် ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်အစပ်ရှိ သစ်စေးတောင်ကိုမူ မြေပြိုမှုအန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှ တရားဝင် တူးဖော်ထုတ်လုပ်ခွင့် မပြုချေ။

## ၂၀၂၃ ဖြစ်ရပ် 
ပြည်တွင်းစစ်ကာလ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကောလင်းမြို့အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေးကို လည်ပတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ပန်းတနော်မြို့

**ပန်းတနော်မြို့** သည် မအူပင်ခရိုင်၊ ပန်းတနော်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပန်းတနော်မြို့နယ်သည် ၄၈၃ စတုရန်းမိုင် ကျယ်၍ ဧရာဝတီမြစ်မှ ဖြာထွက်နေသော မြစ်ခွဲကလေးပေါင်း များစွာသည် မြို့နယ်အတွင်း ပိုက်ကွန်သဖွယ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည်။ တစ်မြို့နယ်လုံး၏ လူဦးရေသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ခန့်မှန်းချက်အရ ၁၂၅,၁၀၁ ယောက် ရှိ၍ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံကျော်သည် ကရင်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ 

ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ခွဲကလေးတစ်ခု ဖြစ်သော ပန်းတနော်မြစ်သည် ညောင်တုန်းမြို့အလွန် ၁၅ မိုင်ခန့် ဝေးသောနေရာမှ အနောက်ဘက်သို့ ခွဲထွက်ရာ ယင်းမြစ်နှင့် အခြားမြစ်ခွဲကလေးတစ်ခု ဖြစ်သော ဗောဓိမြစ်တို့ ဆုံရာ၌ ပန်းတနော်မြို့တည်ရှိသည်။ မြို့ဝန်းကျင်တွင် ချောင်းငယ်မြောင်းငယ်များ ပေါများလှသဖြင့် မိုးအခါ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံရတတ်သည်။ သို့ရာတွင် နွေအခါ၌မူ ပန်းတနော်မြစ်သည် သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်ခြင်း မပြုနိုင်လောက်အောင် တစ်နေ့တစ်ခြား ရေတိမ်လာသဖြင့် မြို့မှာတစ်ဖြည်းဖြည်း အရောင်းအဝယ် ဆုတ်ယုတ်လာသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတနော်မြို့၏ လူဦးရေသည် ၄၆၈၇ ယောက် ဖြစ်သည်။ 

ပန်းတနော်မြို့၏ အဓိကထွက်ကုန်များမှာ ဆန်စပါး၊ ဖျာရက်သောသင် နှင့် ငပိ၊ ငါးခြောက် စသော အင်းကုန်များ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပန်းတနော် သင်ဖျာသည် ကျော်စောသည်။ ဓနုဖြူမြို့၊ ဟင်္သာတမြို့ စသော သင်ဖျာထွက်နယ်များ၏ သင်အထွက် အားအကိုးရဆုံးသော မြို့နယ် ဖြစ်သည်။ ပန်းတနော်မြို့သည် ဓနုဖြူမြို့မှ ၂၉ မိုင်ကွာဝေး၍ ဟင်္သာတမြို့မှ ၆၆ မိုင် ကွာဝေးသည်။ ညောင်တုန်းမြို့၊ မအူပင်မြို့များနှင့်လည်း ရေလမ်းခရီးဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ 

မြို့၏ အနောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်ဝေးသောနေရာတရှိ ရွှေမြင်တင်ဘုရားသည် ပန်းတနော်မြို့၏ ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရား ဖြစ်သည်။ ပုသိမ်ရာဇဝင်လာ ဥမ္မာဒန္တီ မင်းသမီးသည် မင်းသားများဘေးရန်မှ ကင်းဝေးရန် ထွက်ပြေးရင်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ဦးခေါင်းမှ ပန်းများ ကျရာအရပ်တွင် တည်ထားသော စေတီ ဖြစ်သဖြင့် ပန်းကျနော်မြို့ ဟု သမုတ်ရာမှ ပန်းတနော်မြို့ ဟု အမည်တွင်လာကြောင်း ဆိုကြသည်။ နှစ်စဉ် တပေါင်းလ တိုင်း ရွှေမြင်တင်ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပရာ ဝေးနီးအရပ်များမှ စည်ကားစွာ လာရောက်ကြသည်။ 

## အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်များ 
* ဦးဖေသိန်း - ကာတွန်းဆရာကြီး

* နာမည်ကျော် ပန်းချီဆရာ ဦးဘဉာဏ်သည် ပန်းတနော်မြို့တွင် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်‌တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ပန်းတောင်းမြို့

**ပန်းတောင်းမြို့**သည် ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ျာကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီးလျှင် ပြည်မြို့၏တောင်ဘက် ၉ မိုင်ဝေးသည်။ မြန်မာပြည်မမှ ရခိုင်တိုင်းသို့သွားရာ ကုန်းကြောင်းခရီးဖြစ်သော တောင်ကုတ်တောင်ကြားလမ်းကို ပန်းတောင်းမြို့မှတစ်ဆင့် သွားနိုင်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးစအချိန် ရေကြောင်း၊ လေကြောင်း ခရီးလမ်းများ မဖွင့်နိုင်သေးမီက ရခိုင်တိုင်းမှ တစ်ဆင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြရာ ပန်းတောင်းမြို့သည် အလွန်စည်ကား၍ အရောင်းအဝယ် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ဖူးသည်။ တောင်ကုတ်တောင်ကြားလမ်းနှင့်မူ ပန်းတောင်းမြို့သည် ၃၉ မိုင်ခန့်သာ ဝေးသည်။ ရခိုင်တိုင်း၊ တောင်ကုတ်မြို့သို့ ကားလမ်းဖြင့် တောင်ကြီးများကို ကျော်ဖြတ်သွားလျှင် မိုင် ၁၀၀ ခန့်သာ သွားရသည်။ 

၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတောင်းမြို့၏ လူဦးရေသည် ၃၄၃၀ ယောက်ရှိသည်။ ပန်းတောင်းမြို့သည် ရခိုင်ရိုးမ တောင်တန်းနှင့် နီးကပ်နေသဖြင့် မြေမျက်နှာပြင် မညီညာရုံမျှမက မြေဩဇာလည်း မကောင်းလှသောကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း အလုပ်ကို အနည်းငယ်သာ လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ ပန်းတောင်းမြို့၏ ထွက်ကုန်မှာ ချည်ထည် နှင့် ရှားစေး ဖြစ်သည်။ 

ပန်းတောင်းမြို့၏တန်ခိုးကြီးဘုရားမှာ ဧရာဝတီမြစ် ကမ်းနားရှိ ပေါ်တော်မူရှင်ဖြူဘုရား ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကန့်ဘလူမြို့

**ကန့်ဘလူမြို့**သည် ကန့်ဘလူခရိုင် ကန့်ဘလူနယ် ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုမြို့၏ မြောက်ဘက် ၄၆
မိုင်ကွာ စစ်ကိုင်း-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ
သည်၊ တောင်ဘက်တွင် ခင်ဦးမြို့နယ်နှင့် ဆီဆုံကြီးရွာ။
မြောက်ဘက်တွင် ဒေါင်းယူးချောင်း။ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်။ အနောက်ဘက်တွင် ကျွန်းလှမြို့နယ်နှင့် အထက်
ချင်းတွင်းနယ်စပ်တို့ တည်ရှိသည်၊ မီးရထားဌာနတွင် အရေးပါသော ဘူတာရုံတစ်ခုဖြစ်၍ မီးရထားဖက်ဆိုင်ရာ အရာ
ရှိကြီးငယ်နှင့် အမှုထမ်းများစွာ နေထိုင်ပြီးလျှင် စက်ခေါင်းရုံ
ကြီးများလည်းရှိသည်၊ ထို့ပြင်မီးရထားရဲဌာနနှင့် မီးရထားဌာန ဆေးရုံများ လည်းရှိသည်၊ နယ်အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာတွင်
လည်း နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံး။ မြို့ပိုင်ရုံး။ ရဲဌာန။ စာပို့
တိုက်။ ဆေးရုံ။ နိုင်ငံတော် မူလတန်းကျောင်း။ ဈေးနှင့်
နယ်စီး တောအုပ်ရုံးများရှိသည်၊ မြို့မှာသစ်တောအတွင်း
တည်ရှိ၍ ကျောထောက်နောက်ခံနယ်တွင် သီးနှံစိုက်ပျိုး
လုပ်ကိုင်မှု များစွာ မရှိချေ၊ သစ်လုပ်ငန်း (မီးရထားလမ်း
ဇလီဖားတုံးလုပ်ငန်း) သာလျှင် တွင်ကျယ်လေသည်၊
ကန့်ဘလူနယ်တွင် ကန့်ဘလူမြို့နယ်နှင့် ကျွန်းလှမြို့နယ်
များပါဝင်သည်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်မှာ စတုရန်းမိုင် ၁၅၃၆ကျယ်
ဝန်းသည်၊ မြို့နယ် ၏ လူဦးရေမှာ ၇၃၅၂၁ ခန့်ရှိပြီး ၁၃၅၈၅ခန့်
မှာ မြန်မာမွတ်စလင်များဖြစ်ကြသည်၊ ကန့်ဘလူမြို့ပေါ်တွင်
အိမ်ခြေ ၆၀၀ ခန့်ရှို လူဦးေရ ၃၀၀၀ ခန့်နေထိုင်သည်၊
မြေဒူး။ ဆားကုန်း။ ဆားကိုင်း။ ထူးကြီး။ ဝက်တိုး။ ခြင်မြစ်
ကျင်း။ ကျီစုနှင့်ငါးရာနဲ။ သဗွတ်ကုန်း။ ကျောက်တိုင်ရွာ
များတွင် မြန်မာမွတ်စလင်အများ နေထိုင်ကြသည်၊ မြေဒူး
မြို့တွင် ထင်ရှားသော ရွှေဂူကြီးစေတီတော်ရှိ၍ ဘုရားပွဲတော်
ကိုနှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ 
စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသော သီးနှံများမှာ စပါး။ ပဲ။ ပြောင်း။
နှမ်း။ မြေပဲ။ လူး။ ဆပ်။ ခရမ်းချဉ်။ ခရမ်း။ အုန်း။ ထန်း
တို့ ဖြစ်သည်၊ သစ်လုပ်ငန်းမှာ အတွင်ကျယ်ဆုံး ဖြစ်လေသည်၊
ကန့်ဘလူမြို့နယ်အတွင်း ပဉ္စာလ ၅မြို့မှ ရှေးက ကျောက်မီးသွေး ထွက်သည်ဟု အဆိုရှိသည်၊ သို့ရာတွင် တတ်ကျွမ်းသူ
များကမူ ကျောက်မီးသွေးနုလွန်းသေးသဖြင့် အသုံးပြုရန်
မသင့် သေးဟုဆိုသည်၊
ရွှေဘိုတစ်ခရိုင်လုံး၏ အသက်သွေးကြောတစ်ရပ် ဖြစ်သော
ကာဘိုးရေလွှဲဆည်မှာလည်း ကန့်ဘလူနယ်အတွင်း တွင် တည်ရှိ
သည်၊ ထို ဆည်ကိုအမှီပြု၍ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးကြသည်။ 

## ကိုးကား
ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့

**ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့** သည် စစ်တွေခရိုင်အလယ်ပိုင်းရှိ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်သည် ကုလားတန်မြစ်နှင့် မယူမြစ်တို့အကြား ကျဉ်းမြောင်း ရှည်လျားသော မြို့နယ်ဖြစ်၍ ၇၀၄ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်၏ တောင်ပိုင်းတွင် ဒီတက်ဒီကျရှိသော ချောင်းငယ်များ ပိုက်ကွန်သဖွယ် ယှက်သန်းနေသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင်ကား တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။
ချောင်းမြောင်းများ ယှက်သန်းရာ မြေနိမ့်ဒေသရှိ ကုလားတန်မြစ်ဝ၏ လက်ျာဘက်ကမ်းတွင် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ တည်ရှိသည်။ စစ်တွေမြို့မှ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ၁၆ မိုင်ကွာဝေးသည်။

၁၉၀၅-ခုနှစ်တွင် မြို့ဖြစ်လာသည်။ မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၀၇-စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၆၈-ခုနှစ်၊ လေမုန်တိုင်းကြီးကြောင့် မူလရုံးစိုက်ရာ တန်ခိုးရွာကြီးမှ ပြောင်းရွေ့လာကာ တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အမြင့် ၈' ရှိသည်။ မြို့အရပ်တွင် ရှေးအခါက ပုဏ္ဏားများ နေထိုင်ခဲ့၍ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ဟု အမည်တွင်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၇၈၀ ယောက် ရှိသည်။ မြို့ပေါ်နေ လူဦးရေမှာ ၁၀၆၆၆ ဦးရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ ၁.၃၃-သိန်းကျော်ရှိသည်။ 
 

မြို့သောက်သုံးရေအတွက် ဂူဝဆည်ကို တည်ထားသည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်သည် မြေဩဇာ ကောင်းသော မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သဖြင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရာ၊ ယင်းမြို့၏ အဓိက ထွက်ကုန်သည် ဆန်စပါး ဖြစ်သည်။ စပါးစိုက် ဧရိယာ ၉၃.၅၈-စတုရန်းမိုင် ရှိကာ ပုဇွန်ကန်ပေါင်း ၄၅၃-ကန်၊ မွေးမြူရေးဧရိယာ ၇၄၈၀-ဧက ရှိသည်။ တောင်ဖျားချောင်းဆိုသည့် ဒေသမှ ငရုတ်ကောင်း အများဆုံး ထွက်သည်။

ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့၏ တန်ခိုးကြီးဘုရားမှာ ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီ ဖြစ်သည်။ ယင်းဘုရားကို အစွဲပြု၍ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို ဦးရာဇ်တောင်မြို့ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဂူဝဘုရား၊ စမြုံတော်ဓာတ်စေတီနှင့် ဘဲငါးရာတောင်တို့ ရှိသည်။

## ကိုးကား