open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငွေထွန်း၊ မောင်(ပန်းချီ)

**ပန်းချီမောင်ငွေထွန်း**ကို ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊မေလ ၄ ရက်နေ့၌ နဂါးနီပန်းချီ ဦးထွန်းရှိန်၊ ဒေါ်လှစိန်တို့က ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းခုနစ်ယောက်အနက် တတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။

ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဆရာဦးသုခက ဆက်သွယ်ပေး၍ ပန်းချီဦးလှမောင်ကြီးထံ ပန်းချီ ပညာဆည်းပူးခွင့်ရသည်။ ကျောင်းသားဘဝကပင် ပြဇာတ်နောက်ခံကားများ၊ ပိုစတာများရေး၍ ပန်းချီလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမိဘများနှင့်အတူ ရေတာရှည်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။ စစ်ပြီးကာလ၌ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက် မြို့မကျောင်းတွင်ဆက်လက်ပညာသင်သည်။

တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ဆရာဦးအုန်းလွင်၊ ဦးကြင်၊ ဆရာဆောင်နှင့် ဦးဘဂျမ်းတို့ပို့ချသော ပန်းချီကလပ်သို့ တက်ရောက်၍ ပန်းချီပညာဆည်းပူးသည်။ 

ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား မှတ်တမ်းတင်ပုံများကို ရန်ကုန်ဘဆွေ၊ နာဂတောင်တန်းမောင်ကြည်ဇင်နှင့်အတူ နာဂတောင်တန်း၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ ကိုယ့်စရိတ်နှင့်သွားရောက်၍ လေ့လာရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် *ပန်းချီခရီးသည်* စာအုပ်ကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပန်းချီမောင်ငွေထွန်း၏ ပန်းချီရေးဟန်ကို **ကွစ်စ်ကက်ချ် ** (လျှပ်တစ်ပြက်ပုံကြမ်း) ဟုဆိုသည်။ Loose Line Technique ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် ဆရာဦးဘဂျမ်းနှင့်အိမ်ချင်းနီး၍ မိဘများနှင့်လည်းရင်းနှီးသဖြင့် ဦးဘဂျမ်းထံအနီးကပ် 
ပညာသင်ယူခွင့်ရသည်။ သူ၏အလားအလာကိုမြင်သော ဦးဘဂျမ်းက ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းနှင့်ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် မဂ္ဂဇင်း၏ပန်းချီများကို စတင်ရေးဆွဲသည်။ သူသည်စာနယ်ဇင်းပန်းချီလောကတွင် ကျင်လည်ရင်း ပန်းချီပညာကိုဆက်လက်လိုက်စားသည်။ ရုပ်ရှင်ပိုစတာများကို ဦးဟယ်ရီအောင်၊ ဦးသိန်းဟန် စသည်တို့နှင့်တွဲ၍ ရေးဆွဲခဲ့သည်။

ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် ပိုစတာပန်းချီလောက၊ စာနယ်ဇင်းပန်းချီလောကများတွင်သာ ပညာပြည့်ဝသည်မဟုတ်၊ ရသပန်းချီနယ်တွင်လည်းနာမည်ရခဲ့သည်။

ပန်းချီပြပွဲတိုင်းလိုလိုပင် သူ၏ဆီဆေးပန်းချီကားကြီးများကိုတွေ့ရတတ်သည်။ သူရေးဆွဲသော တိုင်းရင်းသားဆီဆေး ကားကြီးများမှာ လက်ရာမြောက်လှသည်။ ထူးခြားမှုမှာ ရသကားများရေးဆွဲရာတွင် အနုပညာသာမက အတွေးအခေါ် (though) ကိုထည့်သွင်းရေးဆွဲလေ့ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *ထမင်းနှင့်ရွှေ* အမည်ရှိသူ၏ ဆီဆေးကားမှာ လူသိများသောကားတစ်ကားဖြစ်သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် စတင်ထုတ်ဝေရာ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်ခေါင်းစဉ်နှင့် အတွင်းခေါင်းစဉ်များသည် ပန်းချီမောင်ငွေထွန်း၏လက်ရာများပင်ဖြစ်သည်။ 

ထင်ရှားသောဆရာတော်ကြီးများ၊ စာပေပညာရှင်ကြီးများ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ တေးဂီတပညာရှင်ကြီးများ၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့်ကြုံကြိုက်ခိုက်တွင် ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် လျှပ်တစ်ပြက်ပုံတူများ ရေးဆွဲတတ်သည်။ ပုံတူရေးဆွဲပြီးလျှင် သက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ၏လက်မှတ်နှင့် နေ့စွဲကို အရယူထားလေ့ရှိသည်။ 
## ဘဝနိဂုံး
ပန်းချီမောင်ငွေထွန်းသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင်ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင်ဇနီး ဒေါ်မြင့်မြင့်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယူကျူ့ဘ်

**ယူကျူ့ဘ်**() သည် ဗွီဒီယိုများအား အင်တာနက်ပေါ်သို့ လွင့်တင်ထားသော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခမဲ့ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ၎င်းဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါ်တွင် နည်းပညာဆိုင်ရာများ၊ ဒေသန္တရဗဟုသုတများ၊ သီချင်း၊ ရုပ်ရှင်များအား အများဆုံးတွေ့နိုင်ပြီး လူငယ်များအား ဗဟုသုတများစွာကို ပေးနိုင်သော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လတ်တလောအခြေအနေတွင် ယူကျု(ဘ်)အား ဂူဂယ် က ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် ယူကျု(ဘ်)အား ပေးပယ်(လ်)၏ မူလအလုပ်သမား သုံးယောက်မှ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၀⁠၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂူဂယ်က အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆၅ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ယူကျု(ဘ်)ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် အမျိုးမျိုးသော ဗွီဒီယိုဖိုင်များအား လွင့်တင်နိုင်သည့်အပြင်၊ ၎င်းဗွီဒီယိုဖိုင်များအား အခြားသူများအား ဝေမျှနိုင်ခြင်း၊ အမှတ်ပေးခြင်း၊ ကြည့်ရှု့သည်အရေအတွက်ပေါင်းအား မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း၊ ဗွီဒီယိုဖိုင်တွင် ထင်မြင်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ခြင်း စသည့် နည်းပညာများကြောင့် ယူကျု(ဘ်)သည် လူကြိုက်များ ကျော်ကြားလှသည်။

ယူကျုဘ်အား ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စာသင်ကျောင်းအတော်များ⁠များနှင့် အချို့သော နိုင်ငံများက မသင့်လျော်သော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တစ်ခု အဖြစ် ထင်မြင်၍ ပယ်ချခြင်းများ ပြုလုပ်ထားကြသည်။

## ကိုးကား
မာဂရက် သက်ချာ

**မာဂရက်သက်ချာ**သည် ​အောက်တာတိုဘာ၁၃ရက်၊၁၉၂၅ ဂရမ်သမ်၊ ယူ​ကေတွင်​မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာမာဂရက်​ဟေဒါသက်ချာဖြစ်သည်။​ ဒေသတွင်း ကုန်သည်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး၏ သမီးဖြစ်သည်။ မိသားစုပိုင် ကုန်စုံဆိုင်တွင် ကူညီရင်း ​ကျောင်းတက်ခဲ့သည်။ ပညာထူးချွန်သည့်အတွက် ​အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် တက်​ရောက်ခွင့်ရပြီး ဓာတု​ဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၅၉တွင် ဖန်​ချေလီမြို့ အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ဆက်တိုက်ဆိုသလို နိုင်ငံ​ရေးအား တစိုက်မက်မက် လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀တွင်ပညာ​ရေးအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ရသည်။ ၁၉၇၉တွင်ယူကေသမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ​ရွေး​ကောက်ပွဲနှင့်တကွ ​အောက်လွှတ်​တော်နှင့် အထက်လွှတ်​တော်ပါ သူမဦး​ဆောင်​သော​ ရှေးရိုးဆွဲပါတီ (ကွန်ဆာ​​ဗေးတစ်ပါတီ) ကအနိုင်ရခဲ့သည်။ ယူ​ကေတွင် သူမ၏ အစိုးရလမ်းစဉ်ကို သူမနာမည်အစွဲပြု၍ သက်ချာဝါဒဟု​ခေါ်ဆိုကြသည်။

## အိမ်​ထောင်သည်ဘ၀ 
မာဂရက်သက်ချာသည် ၁၉၅၁တွင် ဒန်းနစ်သက်ချာဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန် ထမ်း​ဆောင်ဆဲကာလတွင် အိမ်ရှင်မပီပီ အိမ်​ထောင်​ရေးတာဝန်များကို မပျက်မကွက်​ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

## ၂၀ရာစု၏ သံမဏိ အမျိုးသမီး 
၁၉၈၃ခုနှစ်၊ ၁၉၈၇ ခုနစ်များတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ဆက်လက်အောင်ပွဲခံပြီး သက်ချာလည်း သုံးကြိမ်ဆက်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရွေးကောက်ခံရသည်။ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးပိုင်းတွင် အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍလျော့မှုများကြောင့် ကျော်ကြားကာ၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း အာဂျင်တီးနားနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲအတွင်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဦးဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည့် သူမ၏ပုံရိပ်ကို လူထုက အားပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၄-၈၅ ခုနှစ်များတွင် သတ္တုတွင်းလုပ်သားများ သပိတ်မှောက်နေစဉ်ကာလများအတွင်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများနှင့် အကြိတ်အနယ် ဆန့်ကျင်ဖြေရှင်းခဲ့ရခြင်းများကြောင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် အခွန်စည်းကြပ်ရေးမူဝါဒနှင့် ဥရောပပေါင်းစည်းရေးဆိုင်ရာပြဿနာများအား အငြင်းပွားရာမှ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၂တွင် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ အင်္ဂလန်နန်းတွင်းမှ ချီးမြှင့်သည့် ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံယူရရှိပြီး ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံ ကက်စတီဗင် သက်ချာ အဖြစ်ခံယူသည်။

## သက်ချာ၏ စာပေလက်ရာ 
၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် ဟာပါကောလင်းစာအုပ်တိုက်မှ မာဂရက်သက်ချာ၏လက်ရာဖြစ်သည့် **ဒေါင်းနင်းလမ်းနှစ်ကာလများ** (The Downing Streets) ပထမတွဲကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ဘ၀နိဂုံး 
ယူ​​ကေ၏ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၁နှစ်ကြာတာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့​သော မာဂရက်သက်ချာသည် ဧပြီလ ၈ရက်၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ​သွေးခဲ​ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်၈၇နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တူးစလန် ပြတိုက်

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တူးဆလန်ပြတိုက်သည် ခမာနီတို့အုပ်စိုးစဉ်က ပြုခဲ့သမျှသော ရက်စက်မှုများအနက် လူမဆန်ဆုံးသော နှိပ်စက်မှုများအား လူအများတို့အမှတ်ရဖွယ် ပြန်လည်တင်ပြထားသည့် ပြတိုက်ဖြစ်သည်။ မူလက အထက်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်းအဖြစ် ပြင်သစ်ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်တွင် ပညာရေးဂဏ္ဍအား မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။၁၉၇၀ခုနှစ် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး လွန်နောမှ အမေရိကန်ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးမှုဖြင့် အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက်တွင် အဆိုပါကျောင်းအား နာမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနှစ် ခမာနီတို့ အာဏာရလာချိန်တွင် ကျောင်းအဖြစ်မှ စစ်ကြောရေးစခန်းတစ်ခုဖြစ်လာပြီး S.21 ဟု ကျော်ကြားလာတော့သည်။ 

သုံးနှစ်နီးပါး ကာလအတွင်း  အကျဉ်းသား ၁၄၀၀၀ခန့်ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ပြီး၊ စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရသူ အားလုံးနီးပါးမှာ   ရက်စက်စွာ ညဉ်းဆဲခံရသောကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာရ ခမာနီအစိုးရပိုင်းမှ S.21 မှ အသက်ရှင်လျက် ပြန်လည်ထွက်သွားသူ မရှိစေရဟုပင် အမိန့်ပေးခဲ့ဖူးကြောင်းကို ထိုစဉ်က စခန်းအုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ ရှင်းပြခဲ့သည်။ 

၁၉၇၉တွင် ဗီယက်နမ်တပ်များ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ ခမာနီတို့အား တိုက်ခိုက်ပြီး အနိုင်ရသည့်နောက်တွင် စခန်းအား ပြတိုက်အဖြစ် လျှင်လျင်မြန်မြန်ပင် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည်။ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ၏ အမှတ်တရတို့ကို လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် ပြတိုက်မှူးတစ်ဦးအား ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဗီယက်နမ်တို့အနေဖြင့် မိတ်ဆွေ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူတို့အတွက် မကောင်းဆိုးဝါးဖြစ်သူများအား တိုက်ထုတ်ပေးပြီးကယ်တင်သူများအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ထင်ပေါ်စေလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်တို့၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုသည် တရားနည်းလမ်းကျကြောင်း ထောက်ခံပေးစေလိုသည့်အနေဖြင့် ပြတိုက်ကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ခမာနီတို့ကျဆုံးပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် တူးစလန်ပြတိုက်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် နေ့စဉ်နိုင်ငံခြားသားအများစုပါဝင်သည့် လေ့လာသူ ၅၀ခန့် ပျှမ်းမျှဝင်ရောက်ကြည့်ရှုသည့် ပြတိုက်ဖြစ်နေပေပြီ။ ဝင်ကြေးငွေမှာ ၂ ဒေါ်လာသာဖြစ်သည်။ 

ဗီယက်နမ်တို့ ထွက်ခွာသွားသည့် နောက်ပိုင်း ၂၀၀၅အရောက်တွင် အဆိုပါလူသတ်စခန်းအား ပုဂ္ဂလိဂ လုပ်ငန်းလွှဲအပ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ဂျပန် ဖက်စပ်ဖြစ်သည့် (JC Royal) နှင့် ဖနွမ်းပင် မြူနီစပယ်အဖွဲ့တို့ နှစ် ၃၀ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက်တွင် လုပ်ငန်းဖွံဖြိုးလာသည်။ ၂၀၀၇တွင် နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွား ၂ သိန်းခန့်လာရောက် လေ့လာခဲ့သည်။ 
၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် ခမာနီစခန်း အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်း ဒွိုက်အား ထိုင်းနယ်စပ်အနီးတွင် အိုင်ယာလန်သတင်းထောက်တစ်ဦးမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားပြီးနောက်တွင် ၎င်းအား ဖမ်းဆီးရုံးတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ထိုသို့မတွေ့ရှိမီအချိန်များအတွင်း ဒွိုက်သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ဘာသာရေးနောက်ခံ အသင်းတော်တွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်နေခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ ၂၄ရက်နေ့တွင် အထူးခုံရုံးမှ ထောင်ဒဏ် ၃၅နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ချုပ်ရက်နှစ်ပေါင်း ၁၆နှစ်နုတ်လျှင် ထောင်သက်မှာ ၁၉နှစ်သာ ကျန်ရှိတော့သဖြင့် ယခင် S.21 အကျဉ်းစခန်းမှ အသက်မသေဘဲ ကျန်ရစ်သူများက သူ၏ပြစ်ဒဏ်မှာ ပေါ့လျော့လွန်းလှသည်ဟု မကျေမနပ်ဖြစ်ကြရသည်။ 

## ကိုးကား
ရောဘတ် ဖရန့်စစ် ကနေဒီ

ထင်ရှားသော အမေရိကန်နိုင်ငံရေး သမား ရောဘတ် ဖရန့်စစ် (ဘော်ဘီ) ကနေဒီ အား ဘရွတ်ကလင်းမြို့တွင် ၁၉၂၅ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင်ဘာလ၊ ၂၀ ရက်နေ့က ဖွားမြင်သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဂျွန် ဖဇ်ဂါရက် ကနေဒီမှာ နောင်တွင် အမေရိကန် သမ္မတအဖြစ် ထင်ရှားလာသည့် သူဖြစ်သည်။ 
ဇနီးဖြစ်သူ အီသဲလ်နှင့် ဖူးစာစုံခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် တရားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် ရှေ့နေအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဂျွန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် မဲဆွယ်စည်းရုံးရာတွင် ပါဝင်ရန်အတွက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည် ။
ကနေဒီ သမ္မတဖြစ်သောအခါ ၁၉၆၀ခုနှစ် တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှေ့နေချုပ် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် အလေးပေးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ရန် ရည်ရွယ်၍ ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် ရှေ့နေချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သည်။ 
နယူးယောက်ပြည်နယ်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရပြီးနောက်တွင်တွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ပါတီတွင်းရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်နေစဉ်အတွင်းတွင် ဆာဟန်ဆာဟန် ဆိုသူ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံပြီး ၁၉၆၈ခုနှစ်၊ ဇွန်လ၊ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ 
ထိုလုပ်ကြံမှုအား စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ရာတွင် တွေ့ရှိချက်များမှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသဖြင့် ယနေ့တိုင် အမှုပိတ်သိမ်းနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ 

## ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ
*အတွင်းရန်သူ (The Enemy Withing)
*မိတ်ဆွေနှင့် ရဲရင့်သောရန်သူများသာ(Just Friends and Brave Enemies)
*ပိုမိုသစ်လွင်သော ကမ္ဘာတစ်ခု ကြိုးပမ်းတည်ဆောက်ရေး (To Seeks a Newer World)
ဂျိုဟန်နက် ဂူတင်ဘတ်

စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်သူ **ဂျိုဟန် ဂူတင်ဘတ်** (**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg**) ကို ဂျာမနီနိုင်ငံ မိန့်ဇ်မြို့တွင် ၁၄၀၀ပြည့်နှစ်က ဖွားမြင်သည်။ သာမန်လူလတ်တန်းစားတစ်ဦးဖြစ်မည်ဟုသာ ခန့်မှန်းနိုင်ပြီး သူ၏ဘဝအခြေအနေနှင့်ပက်သက်၍ ကောင်းစွာ မသိရှိရပေ။ အမှုမှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် သူပိုင်ပစ္စည်းအချို့ကို စီးပွားဖက်ဖြစ်သူ ဂျိုဟန်ဖတ် ကသိမ်းယူသွားသည်ဟု ပါရှိသဖြင့် စီးပွားရေးအခြေအနေ မကောင်းဟုသာ သုံးသပ်နိုင်သည်။ ၁၄၆၈ခုနှစ်၊ မိန့်ဇ်မြို့တွင်ပင် ကွယ်လွန်သည်။ 

စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်သည်ဆိုသည့်တိုင် ဂူတင်ဘတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်သည့် စာလုံးပုံဆောင်ခွက် (movable type) ကို တီထွင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုပုံစံမျိုးကို ၁၁ရာစုများက တရုတ်နိုင်ငံတွင် ပိရှန် (Pi Sheng) ဆိုသူမှ တီထွင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရွှံ့ပြားဖြင့်လုပ်သော ထိုပုံစံမှာ ရေရှည်အသုံးအစွဲမခံပေ။ တရုတ်တို့နောက်တွင် ကိုရီးယားတို့ကလည်း သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ပုံဆောင်ခွက်ကို ၁၅ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ ရှိသည်။

သို့ဖြင့် ခေတ်သစ်ဥရောပ ကမ္ဘာအတွက် တိုးတက်သော စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ရန်အတွက် ဂူတင်ဘတ်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ကြိုးပမ်းရာတွင် အရေးပါသော အဆင့်များအဖြစ် -
#ရွှေ့ပြောင်းစာခွက်တွင် စာစီခြင်း၊ စာလုံးပုံစံများကို လိုအပ်သလို စွဲမြဲနေစေရန် တပ်ဆင်ခြင်း 
#စာပုံနှိပ်စက်
#မင်
#စက္ကူ 
စသည်ဖြင့် လိုအပ်ပေသည်။ 

အခြေခံအားဖြင့် စက္ကူမှာ ၁၅ရာစုတွင် ရှားပါးပစ္စည်းများ မဟုတ်တော့သဖြင့် သက်သာသည် ဆိုသော်လည်း ရွှေ့ပြောင်းစာခွက်နှင့် စာလုံးပုံစံများထုတ်လုပ်ရာတွင် အထူးအားစိုက်ရသည်။ စာပုံနှိပ်အက္ခရာပုံစံများအတွက် သင့်တော်မည့် သတ္တုကို လေ့လာရှာဖွေရသည်။ ထိုနောက်တွင်မှ ညီညွတ်သော ပုံစံတုံးများရရှိရန် ပုံစံခွက်(mould) ပုံလောင်း ရပြန်သည်။ ထိုအဆင့်အောင်မြင်သည့်နောက်တွင်လည်း ဆီဖြင့်ဖော်စပ်ရသည့် မင်ကိုလည်းကောင်း စာရိုက်နိုင်မည့် စာဖိစက်ကိုလည်းကောင်း တီထွင်ရသည်။

ထိုအရာများကို တစ်ခုခြင်းအလိုက် တီထွင်ပြီးသည့်နောက်တွင်မှ အရေးပါဆုံးဖြစ်သည့် စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ရသည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းသဘောတရားအရ အရေအတွက်များများကို အချိန်တိုအတွင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးဖြစ်သည့်အလျှောက် ထိုစံနှုန်းကို လိုက်မီရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းရသေးသည်။  သူ၏တီထွင်မှုရလဒ်အဖြစ် ၁၄၅၄ခုနှစ်တွင် ဂူတင်ဘတ်သမ္မာကျမ်းစာအုပ်ကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။

ဂူတင်ဘတ်၏ တီထွင်မှုကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် အသိပညာပြန့်ပွားရေး များစွာကျယ်ပြန့်လာပြီး အချိန်တိုအတွင်းတွင် အသိပညာအရပ်ရပ်တို့သည် နေရာဒေသများစွာသို့ ပြန့်ပွားနိုင်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ်တစ်ရပ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

## မှတ်စုများ 
## ကိုးကား
ငှက်လက်မ

ငှက်လက်မသည် ဝါးဗလားငှက်မျိုးတွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒ အမည်မှာ 'ပရိုင်နီးယား အင်အော်နေတာ ဗလန်ဖောဒီ' ဖြစ်သည်။ အလျား ၅ လက်မရှိသည်။ ထိုအလျားတွင် အမြီး ၂ 
လက်မ ၃ လက်မခန့် ပါသေးသည်။ အပေါ်ဘက်တွင် ညိုညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အောက်ဖက်တွင် အဝါရောင်ရှိသည်။ အမြီးဖျားတွင် အဖြူကွပ်ရှိသည်။ နွေအခါ၌ နှုတ်သီးအရောင်မှာ 
မည်းသည်။

ငှက်လက်မသည် သစ်တောနှင့် လွင်တီးခေါင်ကိုရှောင်၍ လယ်ယာစိုက်ခင်းများ၊ ကိုင်းတောနှင့် မြက်တောများတွင်သာ ကျက်စားတတ်သည်။ အတောင်မှာ အားနည်းလျက် အပေါ်ပိုင်း 
လေးနေသဖြင့် ကောင်းကောင်းမပျံသန်းနိုင်ပေ။ သို့ရာတွင် သန်မာသော ခြေထောက်များဖြင့် ဖျတ်လတ်စွာ လမ်းလျှောက်နိုင်သည်။ မြို့ရွာများ၌လည်းကောင်း၊ ဥယျာဉ်များ၌လည်းကောင်း မကြာခဏ တွေ့ရသည်။ အသံသည် မသာယာလှသော်လည်း အောင်မြင်သည်။

မတ်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း ငှက်လက်မကလေးများ ပေါက်ကြသည်။ အသိုက်ကို ကိုင်းတောများတွင် မြေပြင်မှ အနိမ့်ဆုံး ၃ ပေ၊ အမြင့်ဆုံး ၆ ပေခန့်ခွာ၍ ပြုလုပ်လေ့ 
ရှိသည်။ အသိုက်မှာ မြက်ဖြင့် ကွန်ချာသဏ္ဌာန် ရက်လုပ်ထားသည်။ အလွန်သပ်သပ်ရပ်ရပ် ရှိ၏။ ဥမှာ ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ 
ပြောင်ချောနေသည်။ အရောင်မှာ စိမ်းပြာ၍ အညိုပြောက်များရှိသည်။

ငှက်လက်မကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာသီဥတု သင့်လျော်သောဒေသများ၌ 
ပေ ၄ဝဝဝ အမြင့်အထိ နေထိုင်ကျက်စားသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်များ
အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်း

=အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်း=
ကမ္ဘာကျော် နာဇီဇာတ်ကောင် တစ်ဦး၊ ဂျူးသုတ်သင်ရေးအခန်းကဏ္ဍတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးပါဝင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည့် အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်းအား တွင် ဖွာမြင်သည်။ 
၁၉၃၄ခုနှစ်တွင် SSအဖွဲ့ဟု နာမည်ကျော်သည့် ရှတ်စတဖင်းအဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အချိန်တိုအတွင်းပင် အဖွဲ့၏ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ သူ့၏ရာထူးတာဝန်နှင့် ပက်သက်၍ ဂျူးလူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်မှု ကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူး (The Director of Jewish Emigration Office) ဟူ၍ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်သူ၏ အလုပ်တာဝန်မှာ ဂျူးလူမျိုးများ အား စနစ်တကျပန်းဆီးနှိပ်စက် သတ်ဖြတ်ရေးသာ ဖြစ်သည်။
အဆိုပါဌာနအနေဖြင့် နာဇီတို့၏ စစ်အောင်နိုင်ရာနယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်သည့် ဂျူးလူမျိုးများအား ထွက်ခွာရန် အတင်းအကျပ်နှင်ထုတ်ဖယ်ရှားရှင်းလင်းပစ်သည့် တာဝန်ကိုဆောင်ရွက်ရသည်။၁၉၄၂ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ဝမ်းဆီးညီလာခံတွင် အဒေါ့ဖ်အိုက်ခမန်းနှင့် အခြားထိပ်သီးအရာရှိများသည် ဂျူးလူမျိုးများအား ဖျက်ဆီးရေးအတွက် အပြီးသတ်ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အသေးစိတ်ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နာဇီတို့၏ ပင်မလုံခြုံရေးဌာနတွင် အိုက်ခမန်းတံာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်ကာလများအတွင်း အရေအတွက် သုံးသန်းကျော်မျှရှိသည့် ဂျူးလူမျိုး အရွယ်စုံတို့သည် အော့ဇ်ဝစ်ဇ်အစရှိသော အကျဉ်းစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခံရပြီး မပြန်လမ်းသို့ မြန်းကြရရှာသည်။ သို့ရာတွင် အိုက်ခမန်းသည် စစ်အတွင်းတွင် သိုသိုသိပ်သိပ်နေထိုင်ပြီး လူမြင်ကွင်းသို့ ထွက်လေ့မရှိလှသည့် အပြင် စစ်ပြီးကာလတွင်လည်း ဥရောပမြေမှ လျှို့ဝှက်တိမ်းရှောင်ကာ နေနိုင်ခဲ့သည်။ 
ထိုနောက် ၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် မိသားစုဝင်များဖြစ်သည့် ဇနီးနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့ရှိ ဂျာမန်-အာဂျင်တီးနား မာစီးတီးဘင့်ဇ် ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်များအတွင်းတွင် တစ်ဖက်လှည့်ဖြင့် သူ၏သတင်းများကို နေရာအနှံ့မှ ကောလာဟလများ ထွတ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လျှို့ဝှက်စွာ နေထိုင်နေခဲ့သည်။ 
သို့သော် ၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် နာမည်ကျော် အစ္စရေးထောက်လှမ်းရေး မော့ဆက်မှ ခြေရာခံမိကာ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံမှ အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်စွာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံရပြီး အစ္စရေးနိုင်ငံတွင်းတွင် ရုံးတင်စစ်ဆေးခံရသည်။ ဂျေရူစလမ် တရားရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပြစ်မှုထင်ရှားသဖြင့် နာဇီ အက်စ်အက်စ် ဒုဗိုလ်မှူးကြီး အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်းအား ၁၉၆၂ခုနှစ်၊ မေလ၊ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခံခဲ့သည်။
ငှက်ဝါ

**ငှက်ဝါ** (*Cyanoderma chrysaeum*) ဟိမဝန္တာမှ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စကားဇာစ်မြစ်ပညာရပ်

## စကားဇာစ်မြစ်ပညာရပ်
စကားတစ်လုံး၏ အရင်းအမြစ်ကို စစ်သော ပညာသည် 
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အက်တီမော်လိုဂျီဟု မည်၏။ ထိုပညာမှာ 
စကားတလုံး၏အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲပုံ၊ အခြားဘာသာ 
စကားများနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိပုံ၊ စကားလုံးများ တိုးတက် 
ပေါက်ပွားလာပုံ စသော စကားလုံး၏ သမိုင်းကို အရင်း 
အမြစ်မှ စ၍ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုပညာတွင် ဘာသာစကား ပညာရပ်လည်း အကျုံးဝင်၏။ 

စကားအရင်းအမြစ်ပညာမှာ ဆာဝီလျံဂျုန်းဆိုသူ (ခရစ် ၁၇၄၆-၁၇၉၄) ပညာရှိကြီးတစ်ဦးက 
ဥရောပတိုက်သို့ သက္ကဋဘာသာကို ယူဆောင်လာသောအခါ 
ကျမှ တိုးတက်လာသည်။ အက်တီမော်လိုဂျီပညာက စကား 
တစ်လုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနှင့် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ 
နားလည်နိုင်အောင် ကူညီ၏။ ထိုပြင် ခက်ခဲနက်နဲသော စကား 
လုံးနှင့် ရှည်လျားသောစကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ရာ၌ 
လည်း ကူညီပေး၏။ ထိုကြောင့် ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှု 
တွင် အက်တီမော်လိုဂျီကို အထူးလေ့လာသင့်၏။
 

## ကိုးကား
စကားပြောအတတ်

## စကားပြောအတတ်
လူတို့သည် အချိန်တန်လျှင် စကားတတ်စမြဲပင်ဖြစ်၏။ သို့ 
သော် စကားတတ်သူတိုင်း အပြောတတ်ပြီဟု မဆိုနိုင်ချေ။ 
စကားပြောရာ၌ မိမိဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်သို့ ရောက်အောင် 
စကားလုံးကို နေရာတကျ အသုံးပြုတတ်ဖို့ လိုသည်။ 
နားထောင်သူ၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းကျုံးဆွဲငင်တတ်ဖို့ 
လိုသည်။ ထိုကြောင့် စကားပြောခြင်းသည် အတတ်ပညာ 
တစ်ခုပင်ဖြစ်၏။ အချို့သောသူတို့သည် အာဝဇ္ဇန်းကောင်း၏။ 
သို့သော် အာဝဇ္ဇန်းကောင်းတိုင်း စကားပြောတတ်ပြီဟု 
မဆိုနိုင်။ အချို့ကား သဒ္ဒါနည်းကျကျ စကားပြောတတ်၏။ 
သဒ္ဒါတတ်၍ စာတတ်သည်ဟု ခေါ်နိုင်စေကာမူ၊ သဒ္ဒါတတ် 
တိုင်းလည်း စကားပြောတတ်ပြီဟု မဆိုနိုင်။ စကားပြောသူ၏ 
စိတ်၌ ပေါ်လာသောအဓိပ္ပာယ်ကို ဥပမာ ဥပမေယျတို့နှင့် 
တန်ဆာဆင်၍၊ စကားအသုံးအနှုန်း ပြေပြစ်ပြီးလျှင်၊ စကား၏ 
အလေးအနက်ကို ထင်ပေါ်အောင် လေယူလေသိမ်း ကောင်း 
ကောင်း၊ သရုပ်ဖော်ပေးနိုင်မှသာ စကားပြောကောင်းသည်ဟု 
ဆိုနိုင်သည်။

စကားပြောအတတ်သည် ဂရိနိုင်ငံမှ စတင် ထွန်းကားလာ 
သည်ဟု အနောက်နိုင်ငံသားတို့က ယူဆကြသည်။ ဂရိလူမျိုး 
တို့သည် စကားပြောအတတ်ကို ဟောပြောမှုပညာတရပ်အနေနှင့် 
လိုက်စားခဲ့ကြ၏။ ရှေးဟောင်း ဆိုးဖစ်များသည် စကားပြောရာ 
နှင့် ဆိုင်သော တက္ကနယများကို ကြံဆ ခဲ့ကြသည်။ စကား 
ပြောနည်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို 
စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များသည် ယခုတိုင် အသုံးကျ အဖိုး 
တန်လျက် ရှိသည်။

မြန်မာတို့၏ စာပေကျမ်းဂန်၌ကား စကားပြောအတတ်ကို 
အထောက်အပံ့ပြုသော ကျမ်းများရှိသည်။ ပါဠိကျမ်းဂန်လာ 
မိလိန္ဒပဥှာသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ နက်နဲသော တရားတို့ကို 
ဖွင့်ဆိုရာ ကျမ်းဂန်တစ်ရပ်မျှသာမက၊ စကားပြောအတတ်၌ 
အကျုံးဝင်သော တက္ကနယတို့ကိုဖော်ပြရာ ကျမ်းဂန်လည်း 
ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာတို့၌ စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန်နှင့် 
စကားကြီးဆယ်မျိုးဟူသည်တို့မှာ စကားပြောအတတ်ဆိုင်ရာ 
နည်းဥပဒေများ ဖြစ်သည်။

စကားပြောရာ၌ ပြောဆိုသောစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်သည် 
ပြောင်မြောက်ရမည်။ မိမိသုံးစွဲလိုက်သော စကားလုံးသည် 
မိမိအလိုရှိအပ်သော သရုပ်ကို ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိရမည်။ သို့မှသာ 
ကြားနာသူ၏ စိတ်နှလုံးတွင် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်တို့သည် 
ပန်းချီကားချပ်ပမာ ထင်လင်းစွာ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်လိမ့်မည်။ 
ဤအာသီသ ပြည့်မြောက်စေရန်မှာ ဥပမာ ဥပမေယျများ၊ 
ဥပစာ စကားများ၊ ဥဒါဟရုဏ်များသည် အရေးကြီးလေသည်။ 
စကားပြောရာတွင် အသက်ဝင်လာအောင် ဟာသကိုလည်း 
သုံးရသည်။ အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်စပ်၍လည်း ပြောရ 
သည်။ နားထောင်သူတို့၏ အာရုံကို ဖမ်းယူနိုင်ရန် အလို့ငှာ၊ 
အသံဩဇာနှင့် ဟန်အမူအရာ ရှိရသည်။ စကားပြောရာတွင် 
ပီသပြတ်သားခြင်းသည်လည်း စကားပြောအတတ်၌ အရေးကြီး 
သောအင်္ဂါတရပ် ဖြစ်ပေသည်။ 

## ကိုးကား
စကီးစီးခြင်း

## စကီးစီးခြင်း
ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် ရေခဲပြင်ပေါ်၌ စကီးဟုခေါ် 
သော သစ်သားလျှောဖိနပ် စီးနင်း၍ ခရီး သွားလာကြသည်ကို 
စကီးစီးခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ထိုလျှောဖိနပ်မှာ သာမန်အားဖြင့် ၃ 
လက်မမှ ၅ လက်မအထိ ဗြက်ရှိသည်။ အလျားမှာ ၅ ပေမှ ၈ 
ပေအထိ ရှည်သည်။ အထူမှာ တစ်လက်မနှင့် တစ်မတ်ခန့် 
ထူသည်။ ဖိနပ်၏ ဦးရောနောက်ပါ ရှည်မျောမျော ရှိသည်။ 
စကီးနှင့်စကိတ်တို့ ခြားနားချက်မှာ စကီးသည် သစ်သားဖိနပ် 
ဖြစ်၍၊ စကိတ်မှာ ရိုးရိုးသားရေဖိနပ် အောက်တွင် တပ်ဆင် 
ထားနိုင်သော သံမဏိပြားကိရိယာဖြစ်သည်။ (စကိတ်စီးခြင်း 
လည်း။) လျှောဖိနပ်ကို စီးမည်ပြုသည့်အခါ ထိုဖိနပ်ကို 
ခြေဖမိုးနှင့် ခြေမျက်စိတို့တွင် အခိုင်အမာ ချည်နှောင်တုပ်ပိုး၍ 
စီးရသည်။ 

ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် လျှောဖိနပ်စီးခြင်း ဓလေ့မှာ 
ရှေးဟောင်းကပင် ရှိနှင့်ပြီဟု သိရသော်လည်း လျှောဖိနပ်စီး 
ခြင်းကို ကစားခုန်စား တစ်ရပ်အနေဖြင့် တီထွင်ကြသည်မှာ 
များစွာ မကြာသေးချေ။ခရစ် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်လောက် နော်ဝေး 
နိုင်ငံတွင် စကီးစီးခြင်းကို ကစားခုန်စားပြိုင်ပွဲတစ်ရပ်အနေနှင့် 
ကျင်းပခဲ့ရာမှ အစပြု၍ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ် 
တစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ထိုစကီးစီးခြင်း အလေ့အထသည် 
ပျံ့နှံ့သွားလေသည်။ ထိုနောက်၌ကား ဥရောပတိုက်တွင်သာမက 
ဩစတြေလျတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်ပြည်တို့တွင်လည်း စကီးစီး 
ခြင်း ခေတ်စားလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်သည်။
စကီးစီးခြင်း၌ တောင်ထိပ်မှ တောင်အောက်သို့သာ 
လျှောချစီးဆင်းနိုင်သည်မဟုတ်၊ တောင်အောက်မှလည်း 
တောင်ထိပ်သို့ စီးတက်နိုင်သည်။ ဤသို့ အနိမ့်မှ အမြင့်သို့ 
တက်နိုင်ရန်၊ တောင်ဝှေးများကို အသုံးပြုရသည်။ များသော 
အားဖြင့် ထိုတောင်ဝှေးတို့၏ အောက်ခြေ၌ ဘီးတပ်လျက် 
ပါရှိသည်။ သို့ရာတွင် အမြင့်သို့ တက်သောအခါ၊ စကီးဖိနပ် 
ကို တည့်တည့် မတ်မတ်စီး၍ လျှောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။ 
ထိုအခါ၌ ကျွမ်းကျင်မှု လိုလေသည်။ စကီးစီး သူသည် 
ခြေကိုခွင်၍၊ စကီး ဖိနပ်ကို သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ကန့်လန့် 
ဖြတ်၍ ချပြီးလျှင် လျှောက်ရသည်။ ဤသို့ လျှောက်သည့်အခါ 
စကီး ဖိနပ်ရာသည် ဆီးနှင်း ဖွေးဖွေးထဲတွင် ကင်းခြေများ 
လျှောက်သွား၍ ကျန်ရစ်သော ကင်းခြေများ ခြေရာသဏ္ဌာန် 
ကျန်ရစ်သည်။

စကီးစီး ပြိုင်ပွဲများတွင် ပြိုင်ပွဲဝင်တို့သည် သတ်မှတ်ထား 
သော တာထွက်မှ ပန်းတိုင်သို့ အတိုဆုံးခရီးဖြင့် အမြန်ဆုံး 
ရောက်အောင် လျှောစီးကြရသည်။ အတိုဆုံးခရီးဖြင့် ရောက်ရ 
လေအောင် မတ်စောက်သောချောက်များကို ခုန်ဆင်းရသည်မှာ 
စွန့်စားခြင်းတရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့ကစားနည်းမှာ တောင် 
ကုန်းမှ မိုင် ၆ဝ နှုန်းမျှဖြင့် လျှောဆင်းပြီးလျှင် သတ်မှတ်ထား 
သော နေရာသို့ ရောက်လျှင် လေထဲတွင် ခုန်တက်ရသည်။ 
အချို့သော ကစားပွဲ တို့၌ကား၊ တောင်ကမ်းပါးစောင်း 
တစ်လျှောက်တွင် ခုန်၍ဆင်းရသည်။ 

## ကိုးကား
စကိတ်စီးခြင်း

စကိတ်စီးခြင်းဆိုသည်မှာ ဖိနပ်တွင် သံမဏိပြားကိုတပ်၍ 
ရေခဲပြင် သို့မဟုတ် မာကျောညီညာသော သမံတလင်း၊ 
ကတ္တရာစေးလမ်းစသော မျက်နှာပြင်များတွင် လျှောတိုက်၍ 
စီးနင်းသွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ သံမဏိပြားများ မပေါ်ပေါက် 
သေးသော ရှေးခေတ်ကမူ အရိုးကို ခြေထောက်တွင်ချည်ပြီးလျှင် 
တောင်ဝှေးကို အားပြု၍ ရေခဲပြင်များတွင် လျှောတိုက် စီးနင်း 
လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းသို့ ခြေတွင် တပ်ဆင်စီးနင်းရသောအရာ 
ကိုပင် စကိတ်ဟုခေါ်သည်။ သံမဏိကို လူတို့ သုံးစွဲလာကြမှ 
သာ ရေခဲပြင်တွင် စီးနင်းရသော စကိတ်မှာ သံမဏိပြားဖြစ် 
လာ၍ အခြား မျက်နှာပြင်များ အတွက်မူ ရိုလာစကိတ်ခေါ် 
သံမဏိဘီးငယ်ကလေးများ တပ်ဆင်ထားသော စကိတ်မျိုးကို 
သုံးစွဲလာကြသည်။ စကိတ်စီးရာဌာကိုလိုက်၍ စကိတ်နှစ်မျိုး 
ရှိသကဲ့သို့ အလှစီး၊ အမြန်စီး စသော မိမိစီးနင်းမည့်ဟန်ကို 
လိုက်၍လည်း စကိတ်ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိလေသည်။ စကိတ်စီးရာ 
တွင် အရေးကြီးသောအချက် ၄ ချက်ကို လိုက်နာရမည်။ ထို 
အချက်များမှာ (၁) ခြေထိပ်တို့ကို ဘေးသို့ ကာပေးရန်၊ (၂) 
ရှေ့သို့အားယူပြီးလျှင် ကိုယ်၏အလေးချိန်ကို ခြေနှစ်ဖက်ပေါ်၌ 
ထိန်းပေးရန်၊ (၃) ခြေကို တစ်ဖက်ပြီးတစ်ဖက် ကျဲကျဲလှမ်းရန်၊ 
(၄) ခြေချင်းဝတ်ကို မြဲမြံစွာ ထိ်န်းထားနိုင်ရန်တို့ ဖြစ်ကြ 
သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် ရေခဲလေ့ရှိသော အလွန်အေးသည့် 
မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် စကိတ်စီးခြင်းအလေ့အထ ခေတ်စား 
လာခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းအလွန်ကြာလေပြီ။ မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ 
များ ဖြစ်သော စကန်ဒီနေးဗီးယား၊ ဖင်လန်နှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံ 
များမှာ စကိတ်စီးခြင်းကို ဦးစွာလိုက်စားခဲ့သော နိုင်ငံများ 
ဖြစ်သည်။ အမြန်စီး၊ အလှစီးစသော စကိတ်စီးပြိုင်ပွဲများကို 
ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် အနှံ့အပြား 
ကျင်းပလာခဲဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ပင်ရှိပြီ ဖြစ်သော် 
လည်း ၁၉၂၄ ခုနှစ်ကျမှသာ ကမ္ဘာ့အိုလံပစ်ကစားပွဲများတွင် 
ဆောင်းရာသီ ပြေးခုန်ကစားပွဲ တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ခဲ့လေ 
သည်။ သိပ္ပံပညာဖြင့် ရေခဲပြင်များကို ဖန်တီးပြုလုပ်နိုင်စွမ်း 
ရှိလာသောအခါ ရေမခဲသောအရပ်များ၌ပင် ကစားရုံကြီးများ 
ဆောက်၍ စကိတ်စီးနိုင်ကြသည်။ ယခုအခါ အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် 
တကွ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ထိုကဲ့သို့သော ကစားရုံကြီး ပေါင်း ၃ဝ 
နီးပါးရှိလေသည်။

စကိတ် အမြန်စီးတွင် စကန်ဒီနေးဗီးယား လူမျိုးများကို 
မည်သူမျှ မမီချေ။ ဤခေတ်၌ ကမ္ဘာ့စကိတ် အလှစီးပြိုင်ပွဲတွင် 
ပထမစွဲသူမှာ နော်ဝေးနိုင်ငံမှ ဆိုနီယာဟိန်းအမည်ရှိ အမျီုးသမီး 
ဖြစ်လေသည်။ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး နှစ်ယောက်တွဲ၊ 
စကိတ် အမြန်စီးပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပသောအခါ အမျိုးသမီး 
များသည် အမျိုးသားများထက် စကိတ်စီးခြင်းတွင် ပိုမိုကျွမ်း 
ကျင်ကြောင်း တွေ့ရပေသည်။

## ကိုးကား
စတားဂျင်ငါး

**စတားဂျင်ငါး**၏ ပုံပန်းမှာ ငဖောင်ရိုးနှင့် အလွန်တူသော် 
လည်း ငဖောင်ရိုးထက် များစွာ ဗလကောင်း၍ ကိုယ်အလေး 
ချိန်လည်း ပို၍စီးသည်။ ကိုယ်အခွံမှ အကြေးတို့သည် စုပေါင်း 
လျက် အလယ်ဗဟိုတွင် တုံးတိတိကြီးဖြစ်သည်။ ရှည်လျားချွန် 
ထက်သော နှာသီးရိုးရှိ၍ ပါးစပ်မှာ အလွန်သေးငယ်သည်။ 
ပါးစပ်အတွင်းဘက်၌ သွားများ မပါရှိချေ။ ရေထဲက အပင်များ 
နှင့် သတ္တဝါကလေးများကို စားသောက်သည်။ ရေကူးသည့် 
အခါ အလွန်လေးလံသဖြင့် ရေကူးသည်နှင့် မတူပဲ ရေထဲတွင် 
ဖြည်းည|င်းစွာ ဝပ်တွားသွားနေသည်နှင့် တူသည်။ ရေအောက် 
သဲပြင်ကို နှာခေါင်းဖျားရှိ ဦးမှင်ကြီး ၄ ခုဖြင့် မွှေနှောက်၍ 
အစာရှာလေ့ရှိသည်။ အစာကိုတွေ့လျှင် ပါးစပ်ကို ကတော့ 
သဖွယ် ပြုလုပ်ပြီးသော် စုတ်ယူမျိုသွင်းတတ်သည်။ စတားဂျင် 
ငါးမျိုးမှန်လျှင် ပင်လယ်ထဲတွင်သာ အနေများသည်။ သို့သော် 
လည်း အချို့ စတားဂျင်ငါး များမှာမူ ၅ ပေမှ ၇ ပေအထိ 
ရှည်လျားသည်။ ဤငါးမျိုးကို မြောက်အမေရိကတိုက် ဂရိတ် 
လိတ်ဒေသ၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံး တွေ့ရသည်။ စတားဂျင် ငါးမျိုး 
အားလုံးတို့၏ နေရင်းဇာတိမှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်သည်။ 
ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက် သို့မဟုတ် ပင်လယ်အော် 
ပင်လယ်ကွေ့ စသည်တို့တွင်သာ အများအားဖြင့် နေလေ့ရှိ 
သည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းပင် နွေဦးကာလ 
ကျရောက်သောအခါ စတားဂျင်ငါးတို့သည် ပင်လယ်ရေကို 
စွန့်ခွာပြီးသော ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်း၊ အိုင် စသော ရေချို 
ရှိရာ အရပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်၍ လအနည်းငယ်မျှ 
နေတတ်ကြသည်။

စတားဂျင်ငါးမျိုး မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။ အမျိုးများ 
သလောက် အရွယ်အစားလည်း လွန်စွာပင် ခြားနားသည်။ 
ပင်လယ်နက်နှင့် ကက်စပျန်ပင်လယ် အနီးအနားတွင် တွေ့ရ 
သော စတားဂျင်ငါးမှာ ၂၄ ပေမျှ ရှည်လျား၍ အလေးချိန် 
ပေါင် ၂,ဝဝဝ မျှ စီးသည်။ ကြီးမားသော စတားဂျင်ငါးများကို 
တွေ့ရသည့်နည်းတူ သေးငယ်သော စတားဂျင်ငါးများကိုလည်း 
တွေ့ရ၏။ စတားဂျင်ငါးကလေးမျိုးသည် အလျား ၃ ပေခန့်မျှ 
သာ ရှိသည်။ ယခုအချိန်ထိ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရသလောက် 
စတားဂျင်ငါးမျိုးသည် အလျားပေ ၃ ပေခန့်မျှသာ ရှိသည်။ 
ယခုအထိ ကျွန်ုပ်တို့သိရှိရသလောက် စတားဂျင်ငါးမျိုးထဲတွင် 
ရုရှစတားဂျင် ငါးကလေးမျိုးသည် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သည်။ 
ရုရှစတားဂျင်ငါးမှာ ပေါင်ချိန် ၃,ဝဝဝ အထိပင် စီးသည်။
စတားဂျင်ငါးသည် ပင်လယ်အတွင်းမှ မြစ်၊ ချောင်း သဲကမ်းပါးပေါ်သို့ လာရောက်၍ ဥအုလေ့ရှိသည်။ စတားဂျင် 
ငါးမသည် တစ်ရာသီအတွင်း ဥပေါင်း ၃,ဝဝဝ,ဝဝဝ မျှအထိ 
အုသည်။ သို့သော်လည်း မြစ်ထဲရှိ အခြားငါးသတ္တဝါများက 
စားပစ် လိုက်၍ ဥအများအပြား ပျက်စီးကြရကုန်သည်။

ထိုကြောင့် အုသလောက် အဖတ်မတင်ဘဲရှိသည်။ ပေါက်ပွား 
လာသည့် အခါတွင်လည်း ငါးကလေးများကို ငါးကြီးများက 
စားပစ်လိုက်ကြပြန်ရာ ငါးကလေးဦးရေမှာ အတော်ပင် နည်း 
သွားသည်။ စတားဂျင်ငါးသည် ရေချိုအရပ်တွင်နေရန် နှစ်သက် 
သည့်အလျောက် တစ်သက်လုံး မြစ်ထဲ၌ပင် နေတတ်ကြ 
သည်။ သို့သော် စတားဂျင်ငါး များစွာတို့သည် ဆောင်းဥတု 
မတိုင်မီ ဇာတိဖြစ်သော ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ မရောက် 
ရောက်အောင် ပြန်သွားတတ်ကြသည်။

ငါးအပေါင်းတို့သည် စတားဂျင်ငါးသည် အလွန်အဖိုးထိုက် 
တန်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စတားဂျင်ငါးဥများကို 
ကောင်းစွာ ဆေးကြောပြီးနောက် ဆားစိပ်၍ ငါးဥဆားနယ် 
ပြုလုပ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုမျှသာမက ဂျယ်လတင် 
ကိုလည်း စတားဂျင်ငါး၏ လေအိတ်မှ ထုတ်ယူနိုင်သေးသည်။ 
စတားဂျင်ငါးမှ အိုက်စင်ဂလပ်(ငါးစည်းဖောင်းကော်တစ်မျိုး) 
ကိုလည်း ရသည်။ စတားဂျင်ငါးငါး၏လေအိတ်မှ ရှည်လျား၍ 
ငွေရောင်ထနေသည်။ ထိုလေအိတ်များကြောင့်ပင် စတားဂျင်ငါး 
တို့သည် လွယ်ကူစွာဖြင့် ရေပေါ်သို့ပေါ်လာနိုင်၊ ရေအောက်သို့ 
မြုပ်သွားနိုင်ကြသည်။ စတားဂျင် ငါးဥဆားနယ်မှာ အရသာ 
ကောင်းလှသဖြင့် တစ်ခါစားဘူးလျှင် စတားဂျင်ငါးကို အမှတ်ရ 
လျက် ရှိတတ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
ရန္တပိုရွာ

=ရန္တပိုရွာ=
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည့် ရန္တပိုရွာသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ၊ မြင်းခြံမြို့ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသော ရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ရှေးအစဉ်အလာမပျက် မြေအိုးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်လျက်ပင် ရှိသည်။ 

## သမိုင်းဝင်
၁၈၂၆ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၄ရက်နေ့တွင် ရန္တပိုရွာတွင် မြန်မာဘက်မှ လယ်ကိုင်းစားဝန်ကြီး မဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော်ထင် နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ် ဆာအာချီဘော ကင်းဘဲလ်တို့မှ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း အင်းဝမြို့မှ တောင်ဘက် မိုင် ၄ဝ ခန့်ကွာဝေးပြီး မြင်းခြံမြို့အထက် ခြောက်မိုင်ကွာဝေးသော ရန္တပိုရွာတွင် တွေ့ဆုံ၍ ရန္တပိုစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

## စီးပွားရေး
ရန္တပိုဆိပ်ကမ်းတည့်တည့် ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်သို့ တက်လိုက်လျှင် ရန္တပိုရွာသို့ ရောက်သည်။ ရွာက အတွင်းပိုင်း နည်းနည်းကျသော်လည်း မြစ်နှင့် မဝေးပါ။ ရွာထဲရှိ အိမ်တိုင်း၌ အိုးများ နေလှမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ တချို့အိမ်များတွင် တဲအိမ်ကို ဂိုထောင်သဘောဆောက်ပြီး မြေကြီးများ ထည့်သိမ်းထားကြခြင်း တွေ့ရသည်။ ထိုမြေကြီးများကို မြစ်အတွင်း သောင်များမှ တူးယူရသည်။ အိမ်တိုင်းလိုလို မြေသိမ်းထားကြသည်ကို မတွေ့ရသော်လည်း အိမ်တိုင်းမှာ အိုးလှမ်းထားကြတာ တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အိမ်တိုင်းမှ အမျိုးသမီးတိုင်းကလည်း အိုးလုပ်နေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
အရွယ်မျိုးစုံ၊ ဆိုက်မျိုးစုံ ရေအိုး၊ ထမင်းအိုး၊ ညောင်ရေအိုး စသော အိုးမျိုးစုံကို မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းသာမက မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသများ အထိပါ ပြန့်ပြန့်နှံ့နှံ့ အရောက်ပို့ကြောင်း သိရသည်။ ထိုအိုးများကို စက်လှေများနှင့် တလတခါ လာဝယ်ကြပြီး တချို့က လိုချင်သော ပုံစံ၊ အရွယ်အစားနှင့် အမျိုးအစားကို အော်ဒါမှာပြီး အပ်သွားကြသည်။ ပလပ်စတစ် ရေသန့်ဘူး၊ ရေသန့်စက်၊ စတီးရေသန့်ဘူး၊ စတီးရေသန့်စက်များ ပေါ်လာခဲ့သော်လည်း အိုးလုပ်ငန်းအပေါ် ထိခိုက်မှုမရှိဟု သိရသည်။ ရွာတွင် အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ရှိပြီး ၉၈ အိမ်က အိုးလုပ်ငန်းသာ လုပ်ကိုင်ကြောင်း၊ တခြား စီးပွားရေးလုပ်သူမှာ နည်းသည်။

## ကျန်းမာရေး
ရန္တပိုရွာမှာ ဆေးပေးခန်းနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ မရှိသေးပါ။ ကျန်းမာရေးကိစ္စဖြစ်လျှင် ၁၀ မိုင်ခန့်ဝေးသော မြင်းခြံမြို့သို့ သွားရသည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
စတီရီယိုပုံသွင်းနည်း

## စတီရီယိုပုံသွင်းနည်း
ခေတ်မှီ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းတွင် အီလက်ထရိုတိုက် (လျှပ်စစ် 
ပုံစံ)နှင့်စတီရီယိုတိုက် (စတီရီယိုပုံစံ)နှစ်မျိုးလုံးပင် ခေတ်စား 
လျက်ရှိသည်။ သို့သော် စတီရီယိုတိုက်မှာ အီလက်ထရို 
တိုက်ထက် စရိတ်သက်သာခြင်း၊ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြုလုပ် 
နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် သတင်းစာတိုက်ကြီးများ၌ စတီရီယိုတိုက် 
ကိုသာ အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ ယခုအခါ စာအုပ်စာတမ်း
ရိုက်နှိပ်သော အခြားပုံနှိပ်တိုက်ကြီးများကပါ ဤပုံစံမျိုးကို 
တစ်နေ့တစ်ခြား အသုံးများလာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
အဆိုပါ ပုံစံနှစ်မျိုးလုံးပင် စာစီထားပြီးသား စာဖောင်မှ 
ထပ်တူပြုလုပ်ယူသော မိတ္တူပုံစံများ ဖြစ်ကြ၏။ လျှပ်စစ် 
ပုံစံတွင် ဖယောင်းဖြင့် ပုံစံခွက်ပြုလုပ်၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် 
သတ္တု အသားတင်ပေးသည်။ စတီရီယိုပုံစံတွင် စက္ကူထူ 
တစ်မျိုးဖြင့် ပုံစံခွက်ပြုလုပ်၍ သတ္တုကို လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် 
မဟုတ်ပဲ၊ ရိုးရိုးအရည်ကျိုပြီး လောင်းချ ပုံသွင်းပေသည်။ 
စတီရီယို ပုံသွင်းနည်းတွင် ရှေးဦးစွာ အပူဒဏ်ခံနိုင်သည့် 
စက္ကူထူတစ်မျိုးကို ဖောင်သွင်းထားသော စာမျက်နှာပေါ်၌ 
အားနှင့်ဖိနှိပ်ပေးသည်။ ထိုအခါ စက္ကူထူပေါ်၌ စာဖောင်နှင့် 
ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ပုံစံ ထင်လာသည်။ ထို စက္ကူချပ်ကို 
မက်ထရစ် (မူလပုံစံခွက်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုစက္ကူကို 
ပုံသွင်းစက်ထဲသို့ ထည့်သောအခါ စက်က စက္ကူကို ခုံးသွား 
စေ၍ စက္ကူသည် စက်ထဲ၌ အောက်ခံပုံစံခွက်အနေနှင့် တည် 
နေသည်။ ထိုနောက် အရည်ကျိုထားသော သတ္တုရည်ကို 
လောင်းထည့်ပေးသောအခါ ခုံးနေသောသတ္တုသား ခပ်ပါးပါး 
ပုံစံပြားကိုရ၏။ ထိုပုံစံပြားမှာ စတီရီယိုတိုက်ခေါ် ပုံစံပင် 
ဖြစ်သည်။

ဤနည်းတွင် အသုံးပြုသော စက္ကူထူတချပ်မှာ ပုံစံပေါင်း 
များစွာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပုံစံများကို အခုံးပုံ မဟုတ်ဘဲ အပြား 
လိုက်အနေနှင့်လည်း ပြုလုပ်နိုင်၏။ ဤနည်းမှာ အီလက်ထရို 
တိုက်ပုံသွင်းနည်းထက် လျင်မြန်သက်သာသည့်အတိုင်း ခေတ်မှီ 
သတင်းစာတိုက်ကြီးများတွင် တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ခေတ်စား၍ 
အသုံးများလာလေသည်။ 

## ကိုးကား
ငှက်သူခိုး

**ငှက်သူခိုး** (**ဗိုလ်တဲငှက်** ဟုလည်းခေါ်) သည် မြေလူးငှက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ *မွန်တီကိုလာ ဆိုလီတာရီယပ်* ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်တဲ၊ မင်းတဲ အစရှိသော အဆောက်အအုံများ၏ ခေါင်မိုးပေါ်တွင် နားနေတတ်သဖြင့် ထိုငှက်ကို ဗိုလ်တဲငှက်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။

ငှက်သူခိုးသည် အလျား ၉ လက်မရှိသည်။ ငှက်မသည် ငှက်ဖိုထက်ပို၍ အရောင်အဆင်းညိုပြီးလျှင် မွဲခြောက်သည်။ ကိုယ်ကို တည့်မတ်စွာထား၍ အမြီးကို မှန်မှန်မြှောက်ချည်ချချည် လုပ်တတ်သည်။ ငှက်သူခိုး၏အသံသည် ဖားအော်သံနှင့် တူသော်လည်း အလွန်တိမ်၍ ညင်သာသည်။ သစ်သီး၊ သစ်ဖု၊ ပိုးကောင်၊ မွှားကောင်၊ ဖား၊ ခရုတို့မှာ ငှက်သူခိုး၏အစာ ဖြစ်သည်။

ငှက်သူခိုးသည် ကက်စပျန်ပင်လယ်မှ တိဗက်ပြည်နှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်၍ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့အထိ အနှံ့အပြားနေသည်။ ဆောင်းရာသီ၌သာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်တတ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သားပေါက်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ မသိရချေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စတီရီယိုစကုပ်

ပစ္စည်းတစ်ခုကို မျက်စိ နှစ်လုံးဖြင့် ကြည့်ရာ၌ မျက်စိ တစ်ဖက်က မြင်သကဲ့သို့ အခြားတစ်ဖက်ကလည်း အတူတူ ပင် မြင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အမှန်မှာ လကျာ်ဖက် မျက်စိသည် ပစ္စည်း၏လကျာ်ဖက်ကို ပိုမြင်၍ လက်ဝဲဘက် မျက်စိကလည်း ထိုပစ္စည်း၏လက်ဝဲဘက်ကို ပို၍မြင်သည်။ လက်တွေ့သိလိုလျှင် မျက်စိတစ်ဖက်စီကို ပိတ်၍ ကြည့်ပါ။ မျက်စိနှစ်လုံးဖြင့် ပစ္စည်း တစ်ခုကို ကြည့်ရာ၌ ပုံနှစ်ပုံပေါ် မလာဘဲ တစ်ပုံတည်း ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ ပေါ်လာစေရန် အသိဉာဏ်က ပြုပြင်၍ပေးလေသည်။ ပစ္စည်း၏ ရုပ်လုံးပုံကို မြင်ရခြင်းမှာ မျက်စိနှစ်လုံးဖြင့် ကြည့်သောကြောင့် မြင်ရ ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ သာမန်ဓာတ်ပုံရိုက်ကိရိယာသည် မျက်စိတစ်ဖက်တည်းကဲ့သို့သော မှန်ဘီလူးတစ်ခုသာရှိသဖြင့် ထိုကိရိယာမျိုးဖြင့် ရိုက်ယူသော ဓာတ်ပုံများသည် ပြား၍ နေကြသည်။

စတီရီယိုစကုပ်၏သဘောမှာ မျက်စိ၏သဘောအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

စတီရီယိုစကုပ်ပစ် ကင်မရာသည်ပစ္စည်းတစ်ခုကို ဓာတ်ပုံရိုက်ရာ၌ မှန်ဘီလူးတစ်ချပ်ကို ထို ပစ္စည်း၏ လက်ျာဘက်သို့ အနည်းငယ် ပို၍ ရိုက်နိုင်ရန် အနည်းငယ်ရွှေ့ထား၍ အခြားမှန်ဘီလူးတချပ်ကို ပစ္စည်း၏ လက်ဝဲဘက်သို့ အနည်းငယ်ပို၍ ရိုက်နိုင်ရန် အနည်းငယ် ရွှေ့ထားပြီး ဓာတ်ပုံနှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်တည်း ရိုက်ယူသည်။ ထိုစတီရီယို ဓာတ်ပုံနှစ်ခုကို ဘေးချင်းယှဉ်၍ ကပ်ထားသည်။ ထိုဓာတ်ပုံနှစ်ပုံကို မှန်ဘီလူးနှစ်ခု တပ်ဆင်ထားသည့် ကိရိယာ တွင် ထည့်၍ကြည့်လိုက်သောအခါ ထိုဓာတ်ပုံနှစ်ပုံသည် တစ်ပုံ တည်းသဘောဖြင့် သဘာဝကျကျ ရုပ်လုံးဒြဗ် ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ တပုံတည်း သဘာဝကျကျ ပေါ်လာစေရန် ကြည့်ရှုရ သော မှန်ပြောင်းကို စတီရီယိုစကုပ်ဟု ခေါ်သည်။ စတီရီယို စကုပ် ဟူသည်မှာ ဂရိဘာသာဝေါဟာရဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာ ဖြင့် ဆိုရလျှင် ရုပ်လုံးဒြပ်ပေါ်အောင်ကြည့်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ပေါက်သည်။

စတီရီယိုစကုပ်သည် ယခု ခေတ်သစ်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ပထမအမျိုးအစားကို ၁၈၃၈ ခုနှစ်လောက် တွင် အင်္ဂလိပ်ရူပဗေဒ ကဝိတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆာချားဝှိစတုန်း ဆိုသူက စတင်ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၄ ခုနှစ် လောက်တွင် ဆာဒေးဗစ်ဗရူးစတား ဆိုသူက ပို၍ကောင်းအောင် ပြုပြင်ပြီးလျှင် လူကြိုက်အလွန်များသော လင်းစတီရီယိုစတုပ်ကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လူသုံးများသော စတီရီယိုစကုပ်ကိုကား အော်လီဗာ ဝင်းဒဲ ဟုမ်းဆိုသူ တီထွင် ခဲ့လေသည်။

စတီရီယိုစတုပ်၏နည်းကို စစ်မြေပြင်တွင်သုံးသည့် မှန် ဘီလူး များတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသည့် စက်များ တွင်လည်း အသုံးပြုရန် ကြံစည်ခဲ့ကြရာ အောင်မြင်ပြီ ဖြစ်၍ ယခုအခါ 'သရီးဒီ'ခေါ် ရုပ်လုံးပေါ်ရုပ်ရှင်ကားများကို ကျွန်ုပ်တို့ ကြည့်ရှုနေကြရပြီဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
စတုရင်္ဂဗလအမတ်

စတုရင်္ဂဗလ အမတ်ကြီးသည် ပင်းယခေတ် မြန်မာစာပေ၌ ထင်ရှားသော စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်၍ ဇာတိအားဖြင့် ပြည်မြို့သား ဖြစ်သည်။ ဝိဇယာပုရ အမည်ရှိ ပင်းယမြို့တည် နန်းတည် တစီးရှင်သီဟသူမင်းကြီး (မြန်မာ ၆၇၄-၆၈၄)၏ သားတော်ငါးစီးရှင်ကျော်စွာမင်း(၇ဝ၄-၇၁၂)သည် အမတ်ကြီးအား သူကောင်းပြု၏။ ထိုမင်း၏ သားတော် လေးစီးရှင်ကျော်စွာခေါ်  သီဟသူမင်း(၇၁၂-၇၂၁) လက်ထက်၌ အတွင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် 'သီရိမဟာစတုရင်္ဂဗလ' ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။

ထို စတုရင်္ဂဗလဟူသော ဘွဲ့တော်မှာ စတု = လေးပါး၊ အင်္ဂ = အင်္ဂါရပ်၊ အစိတ်အပိုင်း၊ ဗလ = အားမာန်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း ဟူသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို အင်္ဂါလေးပါးတို့သည်ကား-
# သဒ္ဒါကျမ်းအတတ်တွင် အလုံးစုံနှံ့စပ် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း၊
# ကဗျာလင်္ကာ ဖွဲ့ဆိုရေးသားရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစွာ သီကုံးတတ်ခြင်း၊
# လောက၊ ဓမ္မ၊ ရာဇ အရေးတို့ကို နက်နက်နဲနဲ အမေးပုစ္ဆာပြုတတ်ခြင်း၊
#စစ်တုရင်ထိုးရာ၌ တူမုံတူအောင် စွမ်းဆောင်တတ်ခြင်း စသည့် အားလေးတန်နှင့် ပြည့်စုံခြင်းကို ဆိုပေသည်။  
 

ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကောင်းစွာနှံ့စပ်သော အမတ်ကြီးသည် မာဂဓဘာသာ ဂန္တန္တရ ကျမ်းများနှင့် သင်္သကရိုဋ်ဘာသာ 
ကျမ်းစာများတွင်လည်း ကောင်းစွာတတ်မြောက်သည်ဖြစ်၍ လက္ခဏာတော်ငယ် ရှစ်ဆယ်ဂါထာ၊ တစ်ရာ့ရှစ်ကွက် 
ခြေတော်စက်နှင့် ဆိုင်သော ပါဒနက်သန်ဂါထာများ၊ 'ဟိတောပဒေသ ဝတ္ထု'(အင်္ဂါ ၂ဝ ကျော်)နှင့် မာဂဓအဘိဓာန် ဋီကာကျမ်း တို့ကို ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုပြင် ရှေးရိုးမြန်မာတို့၏ လူ့ကျင့်ဝတ်၌ အလွန်အရေးပါသေ လောကနီတိကျမ်းကိုလည်း ပါဠိဘာသာ ဖြင့်ပြုစုခဲ့လေရာ၊ ထိုကျမ်းကို ဆရာတော်ဦးဗုဓ်က မြန်မာနိသျ ပြန်ဆိုခဲ့လေသည်။

အမတ်ကြီးကား ကျမ်းပြုဆရာသာမဟုတ် လင်္ကာဆရာလည်းဖြစ်သည်။ လေးစီးရှင်ကျော်စွာ၏ ကျော်စွာမင်းကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ရှင်နာဂိတအမည်ရှိ ပေါက်ကန်ဆရာတော်ဟူ၍လည်းတွင်သော ဆူးတွင်းပစ် ဆရာတော်ထံ မြတ်စွာဘုရားတရားတော်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမတ်ကြီး ရေးသားသော 'ရွှေဘဝါးတော်အောက်'ချီအမေးပုစ္ဆာ ပိုဒ်စုံရတုသည် ရတုသမိုင်းတွင် ရှေးဟောင်းဖြစ်၍၊ ကောင်းလည်း ကောင်းလှပေသည်။ ဤရတုမှာ လောကုတ္တရာ
ကြောင်း သက်သက်ဖြစ်၍၊ သေခါနီးဇောပြန်ပုံကို 'မရဏသန်၊ ဇောငါးတန်လျှင်၊ လွန်၍ခုနစ်၊ အဖြစ်သဘော'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုပုံကို'ဒွါရ ခြောက်ထပ်၊ ခြောက်ရပ်အာရုံ၊ ခြောက်စုံဝိညာဉ်၊ ခြောက်စဉ်ပီတိ၊ ဂတိငါးဖြာ၊ ရုပ်လေးမြွာနှင့်'ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီးမှာ ယင်းရတုနှင့်ပင် စာပေလောက၌ များစွာ ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား
စတော့ဟုမ်းမြို့

စတော့ဟုမ်း () မြို့သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်သည်။ စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်း၏ ဗဟိုအချက်အချာ ဌာနလည်း ဖြစ်၏။ 
၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၆၁,၇၈၇ ယောက် ရှိသည်။ ဤမြို့ကို ၁၂၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်လူမျိုး နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီး ဗျာလဗို မြို့သား ဗျာယာ ဆိုသူက စတင် တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ မြို့အနေအထားမှာ တော်လဆီအွန် ပင်လယ်အော်နှင့်မေလာရေအိုင်ကြီးတို့၏ကမ်းခြေနှင့် ကျွန်းငယ် ကလေးများပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေသဖြင့် အလွန်လှပ လေရကား၊ စတော့ဟုမ်းမြို့ကို ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း၏ ဗင်းနစ်မြို့ 
ဟူ၍ပင် ခေါ်ကြသည်။ တစ်ကျွန်းမှ တစ်ကျွန်းသို့ သွားလာရေး အတွက်လည်း ခိုင်ခံ့သော တံတားကြီးများ ဆောက်လုပ်ထား ၏။ ကျွန်းများ၌ ကျယ်ပြန့်သော ကမ်းခြေများရှိသဖြင့် လူ အများသည် ထိုဒေသသို့ လာရောက်ကာ ရေကူးခြင်း၊ နေစာလှုံခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဆောင်းရာသီ ရေခဲသောအခါ၌ လည်း စတော့ဟုမ်းမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရေခဲပြင်များတွင် စကိတ် စီးခြင်း၊ စကီးစီးခြင်း ပြုလုပ်ကြသည်။

စတော့ဟုမ်းမြို့တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ကစားကွင်းကြီးများ၊ ဥယျာဉ်ကြီးများနှင့် အဆောက်အအုံကောင်းကြီးများ ရှိသဖြင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဤမြို့၌ တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ ရှေးဟောင်းရာဇဝင် အဆောက်အအုံများဖြင့် ပြတိုက်ကြီးသဖွယ် ခမ်းနား လှသော စကန်ဆင် ဥယျာဉ်ကြီးမှာ ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ယနေ့တိုင် မြို့သူမြို့သားများ၏ အပန်းဖြေရိပ်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ရစ်ဒါဟုမ်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ၁၇၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးသော ဘုရင့်နန်းတော်၊ 
ပါမောက္ခအော့စဗတ် ဆောက်လုပ်၍ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆောက် လုပ်သော ဘုရင့်ကပွဲရုံကြီးများမှာ စတော့ဟုမ်းမြို့ရှိ ထင်ရှား ကျော်စော၍ ပိသုကာလက်ရာမြောက်သော အဆောက်အအုံကြီး များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် စတော့ဟုမ်းတက္ကသိုလ်၊ ဆေးကျောင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးကျောင်း၊ သစ်တောကျောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာကျောင်း အစရှိသော အဆောက်အအုံများနှင့် ပြတိုက်အမျိုး မျိုးလည်း ရှိလေ၏။ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအဖြစ် အင်ဂျင်စက်၊ တံတား၊ သင်္ဘောစသော သံထည်ပစ္စည်းများ၊ စက္ကူနှင့် အစားအသောက်ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သဖြင့် ထိုလုပ်ငန်း 
ရပ်များဆိုင်ရာ စက်ရုံများကိုလည်း စတော့ဟုမ်းမြို့၌ပင် တွေ့ မြင်နိုင်၏။

ဆောင်းရာသီ၌ သင်္ဘောဆိပ်တွင် ရေခဲမနေစေရန် ရေခဲခွဲစက်များဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသောကြောင့် ပင်လယ် သွားသင်္ဘောကြီးများမှာ စတော့ဟုမ်းဆိပ်ကမ်းသို့ ကောင်းစွာ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်ကြ၏။ စတော့ဟုမ်းမြို့သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး သင်္ဘောဆိပ် ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
စတွေးဥ

ရုက္ခဗေဒအလိုအရ စတွေးဥသည် 'လီလီအိုင်ဖလိုရီ' မျိုးစဉ်တွင်လည်းကောင်း၊ 'ဒိုင်အော့ စကိုရီအေ ဆီးအီး'မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'ဒိုင်အော့ စကိုရီအေဖက်ဆီကျူလီယေးတား'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ စတွေးဥကို 
မြန်မာအခေါ်အားဖြင့် တံတွေးဥ၊ ကဒွေးဥ၊ ဝက်ကာဥဟူ၍ အမျိုးမျိုးခေါ်သည်။

စတွေးဥသည် အရွယ်အားဖြင့် မျောက်ဥ အငယ်စားလောက်ရှိ၍ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနံ့အရသာအားဖြင့်လည်းကောင်း မျောက်ဥ နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ကရင်လူမျိုးတို့သည် စတွေးဥကို 
အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်က တစ်ကြောင်း၊ စတွေးဥ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အာလူးနှင့် အလွန်တူသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် စတွေးဥကို ကရင်အာလူး ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ 
ယင်းကိုပင် တစ်ခါတစ်ရံ ထားဝယ်အာလူးဟူ၍လည်း ခေါ်သေးသည်။ စတွေးဥသည် ချက်ပြုတ်စားသောက်ရန် ကောင်း 
သော်လည်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး မရနိုင်ချေ။

## ကိုးကား
စတော်ဘယ်ရီ

သည် စတော်ဘယ်ရီစိုက်ပျိုးရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။]]
စထရော်ဗယ်ရီကို မြန်မာတို့က ရှမ်းဆီးဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ 
စထရော်ဗယ်ရီ၏ ရုက္ခဗေဒမျိုးစုအမည်မှာ 'ဖရာဂေးရီးယား' ဖြစ်သည်။ စထရော်ဗယ်ရီသည် သမပိုင်းဇုန်၌လည်းကောင်း၊ အပူပိုင်း 
ဇုန်အတွင်းရှိ တောင်ကုန်းဒေသများ၌လည်းကောင်း၊ ပေါက်ရောက်သည်။ 
စထရော်ဗယ်ရီအသီးမှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။ တောင်အမေရိကတိုက် ချီလီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း၌လည်း စထရော်ဗယ်ရီပင်တစ်မျိုး 
ပေါက်သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ရှေးမဆွကပင် စထရော်ဗယ်ရီပင် တစ်မျိုးလည်း ပေါက်ရောက်သည်။ စထရော်ဗယ်ရီသည် 
အစေ့များ၍ အနှစ်အရသာမရှိလှသဖြင့် လူတို့သည် ထိုအပင်ကို
စိုက်ပျိုးရန် စိတ်မကူးခဲ့ကြချေ။ သို့ရာတွင် အမေရိကတိုက်ကို တွေ့ရှိသောအခါ၌ စထရော်ဗယ်ရီပင်ရိုင်း အသစ်နှစ်မျိုးကို ထပ်မံတွေ့ရှိကြ၏။ ထိုနှစ်မျိုးစလုံးမှ အသီးများမှာ ဥရောပ 
တိုက်မှ စထရော်ဗယ်ရီပင်နှင့် မခြားနားလှချေ။ ဥရောပတိုက်မှ စထရော်ဗယ်ရီပင်နှင့် အမေရိကတိုက်ရှိ စထရောက်ဗယ်ရီပင်တို့ကို မျိုးစပ်လိုက်သည့်အခါကျမှ ယခုစိုက်ပျိုးလျက်ရှိကြသော အနှစ်အရသာနှင့် ပြည့်စုံသည့် စထရော်ဗယ်ရီပင် အမျိုးမျိုးကို ရရှိလေသည်။ စထော်ဗယ်ရီပင်များမှာ ချုံပင်ငယ်များ ဖြစ်၍ 
မြေလျှောက် ပင်စည် အဆစ်အပိုင်းများမှ အပင်သစ်များ ပွားလာကြသည်။ စထရော်ဗယ်ရီပင် အသီးသီးချိန်တွင် အသီးများ 
စင်ကြယ်လှပစေရန် အပင်ရင်းတွင် ကောက်ရိုးကို ပုံထားလေ့ရှိသည်။ စထရော်ဗယ်ရီကို လူကြိုက်များသဖြင့် ရာသီမဟုတ်ဘဲ 
သီးသောအပင်မျိုးများကို အမေရိကတိုက်၌ တီထွင်စိုက်ပျိုးကြသည်။ လူများ အလိုရှိသလောက် အသီးများကို တင်ပို့ 
ရောင်းချနိုင်ရန် အလွန်ကျယ်ဝန်းရလေသည်။ စထရော်ဗယ်ရီပင် စိုက်ခင်းများမှ အသီးမှည့်များကို ရေခဲစိမ်ရန် တွဲဲများ ပါရှိသော 
အထူးမီးရထားဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ကြရသည်။

နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်ခန့်က အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ မျိုးကိုယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှမ်းဆီးပင်ကို စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ ယခုအခါ မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီး 
အပါးတွင် ပေ ၃ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ကုန်းများ၌ ရှမ်းဆီးပင် စိုက်ခင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရှမ်းဆီးပင်ကို 
စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်ပေစီကွာသော အတန်းများ ပြုလုပ်၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ အပင်များမစိုက်မီ မြေဆီလွှာတွင် နောက်ချေး နှင့် သစ်ရွက်ဆွေးမြေဩဇာ နိုင်နိုင်ထည့်ပေးရသည်။ ရေလောင်း 
ပေးခြင်း၊ ပေါင်းသင်ခြင်း၊ မြေတောင်မြှောက်ပေးခြင်းကို အခါမလပ် ပြုလုပ်ပေးရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှမ်းဆီးပင်များသည် ဖေဖော်ရီလမှစ၍ အပွင့်များ ပွင့်ကြ၏။ မတ်လမှ ဇွန်လ 
အထိ အသီးများ သီးသည်။ သို့သော် ဧပြီလနှင့် မေလများတွင် ဆွတ်ခူးရရှိသော အသီးများမှာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ရှမ်းဆီးသီးမှည့်များကို အသီးမှည့်အတိုင်း သို့မဟုတ် ယိုထိုး၍ 
စားကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သီးနှံများ
ရစ်ချတ် စတီး

**ဆာ ရစ်ချတ် စတီး** (; ၁၂ မတ် ၁၆၇၂ – ၁ စက်တင်ဘာ ၁၇၂၉) သည် အိုင်းရစ်လူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ စတီးသည် စာမွန်စာပေများ ရေးသားသူအဖြစ်သာမက ပြဇာတ်များကိုရေးသားသူ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးသမား အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျော်စောသော အိုင်းရစ် အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

စတီးသည် ၁၆၇၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် အိုင်ယာလန်ပြည် ဒဗ္ဗလင်မြို့၌ မွေးဖွား၍ ၁၇၂၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့၌ ဝေလနယ် ကာမာသန်မြို့အနီး တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ မိမိနှင့်သက်တူရွယ်တူဖြစ်သော ဂျိုးဇတ်အက်ဒီဆန်နှင့်အတူ ချာတာဟောက်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တို့တွင် စာသင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် တက္ကသိုလ်၌ ဒီဂရီရပြီးသည်အထိ မနေဘဲ စစ်ထဲသို့ ဝင်ခဲ့ရာ၊ ကက်ပတိန်ရာထူးအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၇ဝ၇ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝခုနှစ် အတွင်း၌မူ သတင်းပြန်ကြားဖြန့်ချိရေးအရာရှိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပါလီမန်အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် 'ကရိုက်ဆစ်' သတင်းစာတွင် သူတစ်ပါးအား အသရေပျက်စေသော ရေးသားမှုကြောင့် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရလေသည်။ ထို့ပြင် စတီးသည် စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်လှသော ဝှစ် ပါတီဝင်တစ်ယောက် ဖြစ်ရကား ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ တိုရီပါတီဝင်များ အာဏာရလာသောအခါတွင် သတင်းပြန်ကြား ဖြန့်ချိရေးရာထူးကို စွန့်လွတ်လိုက်ရလေသည်။ စတီးသည် ပထမဂျော့ဘုရင်လက်ထက်၌ ရာထူးအမျိုးမျိုးတွင် ထမ်းရွက်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သူကောင်းပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် နာမည်ကျော် ကစ်ကက်ကလပ်၏ အသင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ ၁၇ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးဂျိုနသန်ဆွစ်နှင့် ပထမဆုံး စတင်သိကျွမ်းခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။

သို့သော် ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းတို့နှစ်ဦး၏ ရင်းနှီးခင်မင်မှု ပျက်ပြယ်သွားသည့်ပြင် စတီးသည် ငယ်သူငယ်ချင်း ရောင်းရင်းဖက်ဖြစ်သူ အက်ဒီဆန် နှင့်လည်း ၁၇၁၉ ခုနှစ်တွင် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။

၁၇ဝ၉ ခုနှစ်မှ ၁၇၁၁ ခုနှစ် အတွင်းတွင် စတီးသည် 'တက်တလာ'ခေါ် သတင်းစာကို 'အိုက်ဇပ်ဗစ်ကာစတပ်' ဟူသော နာမည်ဖြင့် စတင် တည်ထောင် ထုတ်ဝေခဲ့၍ ယင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာ အဖြစ်ဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုသတင်းစာအပြင် 'စပက်တေးတား' သတင်းစာတွင်လည်း စတီးသည် အက်ဒီဆန်မှအပ စာမွန်အများဆုံး ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင်မူ 'ဂါဒီယန်'ခေါ် သတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ထုတ်ဝေ၍ နက်စတာအိုင်းယန်းဆိုက်ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် စာမွန်များ အများဆုံးရေးသားခဲ့သည်။ ထိုနောက် တိုရီအစိုးရကို အတိုက်အခံပြုလုပ်ရန်အတွက် ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော 'ပလီဗီးယန်း'ခေါ် နိုင်ငံရေးစာစောင် တွင်မူ စတီးသည် ဝန်ကြီးဆန်ဒါလန်၏ မှူးမတ် မျိုးနွယ်ဥပဒေကြမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူ၏ ရောင်းရင်းဖက် အက်ဒီဆန်၏ အာဘော်ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြန်လှန်ချေပရေးသားခဲ့လေသည်။ စတီး၏ နောက်ဆုံး စွန့်စားထုတ်ဝေမှုကား ၁၇၂ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလမှ ဧပြီလ အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သော 'သီယေတာ'ခေါ် စာစောင်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ စတီးသည် နာမည်ကျော် ဒရူရီလိန်းဇာတ်ရုံ၏အမည်ကို မူပိုင်ရရှိထား သူဖြစ်ခဲ့လေပြီ။ စတီးသည် စာမွန် အမြောက်အမြားကို ရေးသားခဲ့ပြီးလျှင် ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားခဲ့သမျှသော စာများကို အကြောင်းပြု၍'တောင်းပန်ခြင်း'ခေါ်  စာတစ်ပုဒ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
နပ်ကျူနီယမ်

**နပ်ကျူနီယမ်** (Neptunium) သည် ပလတ်စတစ်ကဲ့သို့ လိုရာပုံသွင်းနိုင်၍ ငွေရောင်ရှိရေဒီယိုသတ္တိကြွသော သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ နပ်ကျူနီယမ်သည် များစွားသော ဓာတုဗေဒဒြပ်ပေါင်းများကဲ့သို့ ဓာတ်ပြုခြင်း အားကောင်းသည်။ အောက်ဆီဂျင်၊ ရေငွေ့ ၊ အက်စစ်တို့ဖြင့် ဓာတ်ပြုနိုင်သော်လည်း pHတန်ဖိုး မြင့်မားသော အယ်ကာလီတို့နှင့်မူဓာတ်ပြုခြင်း မရှိပေ။

## အသုံးပြုခြင်း
နပ်ကျူနီယမ်ကို နျူထရွန်ရှာဖွေရာတွင်အသုံးပြုသည်။ နျူထရွန်ဒြပ်ပေါင်းဖိုများ နျူကလီးယားလက်နက်များ တွင်လည်း လောင်စာကဲ့သို့ အသုံးပြုပါသည် ။
သဘာဝတွင် တွေရှိမှုအခြေအနေ
နပ်ကျူနီယမ်သည် ကမ္ဘာမြေကြီးထဲတွင်သဘာဝအလျှောက် တည်ရှိနေတတ်သည် ။ ယူရေနီယမ် သတ္တုရိုင်း များတွင်လဲအနည်းငယ် ပါရှိနေတတ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နပ်ကျူနီယမ် ၂၃၇ ကို နျူဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် ယူရေနီယမ်လောင်စာတောင့်များ သုံးစွဲရန်အလို့ငှာ ကီလိုဂရမ်ပမာဏ များစွာအထိထုတ်ယူနေနိုင်ပြီဖြစ်သည် ။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ
နပ်ကျူနီယမ်ကြောင့် အရိုးကင်ဆာရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင်ရှိသော နပ်ကျူနီယမ်အများစုသည် အရိုးထဲမှာ အနည်ထိုင်ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်။ အချို့မှာ အသည်းထဲတွင် ရှိနေတတ်သည် ။ လေ့လာချက် မှတ်တမ်းများအရ တိရစ္ဆာန်များရဲ့ အဒရီနယ် ဂလင်း (ကျောက်ကပ်အနီးရှိအကြိတ်ဖုလေးများ) များထဲတွင် နပ်ကျူနီယမ်အများအပြား ပါဝင်နေသည်ကိုတွေ့ရှိသည်။ ၁၉၈၄ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့တစ်ခုက အရိုးထဲတွင်ရှိသော နပ်ကျူနီယမ်-၁၂၉ များသည် ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် အနည်ထိုင်ကျန်ရစ်ပြီး ပလျူတိုနီယမ်-၂၃၉အဖြစ် ပြိုကွဲသွားသော ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို စမ်းသတ်တိုင်းတာဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အမေရိစီယမ်

**အမေရိစီယမ်** (Americium) သည် ငွေရောင်နှင့် အဖြူရောင်ရှိသော သတ္တုဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး၊ ခြောက်သွေ့သော လေထု၊ အခန်းအပူချိန်တို့တွင် အရောင်မှေးမှိန်မှု နှေးသည်။ ၎င်းသည် ခဲ ထက်ပို၍ သိပ်သည်းမှု များသည်။ အချို့သော Americium ဒြပ်ပေါင်းများသည် ကာလအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
Americium ကို မီးခိုးငွေ့ sensor များ၌လည်းကောင်း၊ ဓာတ်မှန်ရိုက်ရာတွင် gamma ဓာတ်ရောင်ခြည် ဖြစ်ပေါ်စေရန် လည်းကောင်း၊ ဖန်အပြားများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော် ၎င်း အိုင်ဆိုတုပ် သည် အသုံးပြုနိုင်သော ပမာဏ ထုတ်လုပ်ရန်မှာမူ ဈေးကြီးလှလေသည်။

## သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရမှု အခြေအနေ 
Americium ကို သဘာ၀ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိရပြီး၊ နျူကလီးယား ဓာတ်ပြုမှုတွင် အဏုမြူထုတ်လုပ်ရာ၌ ယူရေနီယမ် ဒြပ်စင်များထဲမှ အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအနည်းငယ်သည် Am ၏ သဘာ၀ အရင်းမြစ် မဟုတ်ပေ။ နျူကလီးယား စက်ရုံများတွင် မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှုမှ အမေရိစီယမ် ပြန့်နှံ့နိုင်သည်။ Plutonium 239Pu မှ Americium အိုင်ဆိုတုပ် 243Am ကို ကီလိုဂရမ် အရေအတွက်ထိ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

## ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ 
နျူကလီးယား ထုတ်လုပ်မှုနှင့် မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှုများ၌ အလွန်ပြင်းထန်သော Americium များ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည်။ စားသောက်ခြင်း၊ အသက်ရှူခြင်း (သို့) အရေပြားများဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းတို့ကြောင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်စေနိုင်သည်။ နျူကလီးယား စက်ရုံများတွင် လုပ်ကိုင်သူများ၊ ၎င်းနျူကလီးယား စက်ရုံပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူများသည်လည်း Americium အပြင်းများနှင့် ထိတွေ့နိုင်သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ အမေရိစီယမ်နှင့် ထိတွေ့မိခြင်းသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အဓိကသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အမေရိစီယမ် သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်ပြီး အရိုးများအတွင်း၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနိုင်သည်။ Americium သည် တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလာပြီး၊ ရေဒီယို သတ္တိကြွ ဒြပ်မှုန်နှင့် ရောင်ခြည်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ၎င်းရောင်ခြည်များသည် မျိုးဗီဇ နှင့် ဆိုင်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အရိုးကင်ဆာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

လူသားများသည် အမေရိစီယမ်အမြောက်အမြားနှင့် ထိတွေ့ပါက အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပျက်စီးနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Americium သည် အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများထဲတွင် အချိန်အနည်းငယ်အတွင်း အလျင်အမြန် အနည်ထိုင်သွား၍ ဖြစ်သည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ 
Americium သည် ရေဒီယို သတ္တုကြွ အိုင်ဆိုတုပ်များတွင် အဓိက တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် မြေကြီးနှင့် ရေထဲတွင် အနည်းငယ် ပါရှိနိုင်သည်။ နျူကလီးယားလက်နက် စမ်းသပ်မှုများမှ Americium သည် လေထုထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး ဆယ်စုနှစ်တစ်စုတိုင် ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အလွန်နှေးကွေးစွာ ယိုယွင်းပျက်စီးပြီး၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်များသည် Americium အမြောက်အမြားနှင့် ထိတွေ့ပါက ၎င်းတို့၏ အဆုတ်၊ အသဲ နှင့် သရက်ရွတ် တို့ကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။

Americium သည် အပင်များ၏ အောက်ခြေ မြေဆီလွှာထဲ၌လည်း အနည်းငယ် စုစည်းနေနိုင်သည်။ ၎င်းကို တိရစ္ဆာန်များ စားသောက်ခြင်း မပြုကြပေ။ Americium အလွန်အနည်းသော ပမာဏသည် ငါးများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာ အသားများ (သို့) အခြားစားသောက်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများတွင် တည်ရှိနိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းကို စားသုံးပါက ထို Americium သည် ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းတွင် စုစည်းနေမည် မဟုတ်ပေ။

## ကိုးကား