ဝိသုံဂါမသိမ်

**ဝိသုံဂါမသီမာ** (ဝိသုံဂါမ+သီမာ) သည် **ဝိသုံဂါမသိမ်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တစ်ခုသော ရွာနယ်မြေ (ဂါမခေတ်) အတွင်းရှိ အရပ်ဒေသတစ်ခုကို "ဤအရပ်သည် သီးခြားရွာ ဖြစ်စေသတည်း" ဟု ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ အစိုးရမင်း (သို့မဟုတ်) အာဏာပိုင်တို့က တစ်စုံတစ်ယောက်အား ပေးအပ်ထားသော ရွာဟူသော သိမ်အပိုင်းအခြား ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်နှင့် နောက်ခံသမိုင်း
ဝိနည်းကျမ်းဂန်များအရ သိမ်သည် ဗဒ္ဓသိမ် (သမုတ်အပ်သောသိမ်) နှင့် အဗဒ္ဓသိမ် (မသမုတ်အပ်သောသိမ်) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ဝိသုံဂါမသိမ်သည် **အဗဒ္ဓသိမ် ၃-မျိုးထဲမှ ဂါမသိမ် (ရွာသိမ်)** အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ သံဃာတော်များပြားသော မြို့ကြီးများတွင် ဝိနည်းကံဆောင်ရွက်သည့်အခါ တစ်မြို့လုံး သို့မဟုတ် တစ်ရွာလုံးရှိ သံဃာများကို ပင့်ဖိတ်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် အစိုးရမင်းထံမှ မြေကွက်ကို ဝိသုံဂါမ (ရွာသီးခြား) အဖြစ် ခံယူကာ သိမ်သမုတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဝိသုံဂါမသိမ်ဟူသည် တစ်ခုသော ဂါမခေတ်၌ တည်သော အရပ်ဒေသ အစိတ်အပိုင်းကို "ဤအရပ်သည် ပကတိဂါမ (ရွာ) မှ တစ်သီးတစ်ခြားဖြစ်သော ရွာဖြစ်စေသတည်း" ဟု ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ မင်း (သို့မဟုတ်) အခွင့်အာဏာရသော အမတ်ကြီးစသူတို့က တစ်စုံတစ်ယောက်အား အခွန်စားအဖြစ် ပေးအပ်သော ရွာဖြစ်သည်။ ထိုရွာသည် "ဝိသုံဂါမသီမာ" ဟူသော ဝစနတ္ထအရ ဝိသုံဂါမသိမ်မည်၏။ 

### ဝိနည်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ
* **မူရင်းအရင်းအမြစ်:** ဤသိမ်သည် ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်လာသော သိမ်မဟုတ်သော်လည်း အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တို့က ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်၍ ပြသတော်မူခဲ့သော သိမ်ဖြစ်သည်။
* **သံဃာ့ကံဆောင်ခြင်း:** ဝိသုံဂါမသိမ်သည် **အဗဒ္ဓသိမ်** အမျိုးအစား ဖြစ်သော်လည်း ဗဒ္ဓသိမ်ကဲ့သို့ပင် သံဃာ့ကံအားလုံးကို ပြုနိုင်သည်။ သို့သော် တိစီဝရဝိပ္ပဝါသ (တိစီဝရိက်နှင့် မကင်းအပ်သော အစောင့်အရှောက်) ကိုမူ မရနိုင်ပေ။
* **တည်မြဲမှု:** မင်းတို့ပေးသော အမိန့်အာဏာပေါ်တွင် တည်မှီနေသဖြင့် အကယ်၍ မင်းစသည်တို့က မူလပေးရင်းအမိန့်ကို ပြန်ရုပ်သိမ်းလျှင် သိမ်ပျက်ပြယ်သွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမြဲတည်သော သိမ်ဖြစ်စေရန် ဝိသုံဂါမသိမ်ပေါ်၌ ထပ်၍ **ဗဒ္ဓသိမ်** သမုတ်ကြရသည်။ ဗဒ္ဓသိမ် သမုတ်ပြီးပါက အမိန့်ပြန်ရုပ်သော်လည်း သိမ်အဖြစ်မှ မပျက်စီးတော့ပေ။ 

### ဝိသုံဂါမသိမ် အမျိုးအစားများ
မင်းက ပိုင်းခြားပေးအပ်သော ရွာသာမက အောက်ပါတို့သည်လည်း ဝိသုံဂါမသိမ်တွင် ပါဝင်သည်-
၁။ **အရညသိမ်ရှိ ကျွန်းများ:** မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ ဇာတဿရအိုင်တို့၏ လက္ခဏာသို့ မရောက်သော လူအများ သွားလာနိုင်သည့် ကျွန်းငယ်၊ ကျောက်ဖျာ၊ သစ်ပင်များ။
၂။ **ပြုပြင်ထားသော အိုင်များ:** ဇာတဿရအိုင်ကို မြေဖို့၍ ကြည်းကုန်းပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ဖက်ဆည်ကန်ကြီး ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဂါမသိမ်ဖြစ်လာကာ အခြားရွာများနှင့် မစပ်ပါက ဝိသုံဂါမသိမ်ဖြစ်သည်။
၃။ **လူစွန့်ပစ်သောရွာ:** မင်းဘေးစသည်ကြောင့် လူမရှိဘဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ စွန့်ပစ်ထားသော ရွာ။
၄။ **ရွာဟောင်းများ:** ရွာအသစ်တည်ထောင်ရာတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရွာဟောင်းများကို အမည်နှင့် အပိုင်းအခြား မဖျက်ဘဲ ပိုင်းခြားပေးအပ်ခြင်း။
၅။ **ပင်လယ်တွင်းရှိနေရာများ:** သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ရေလွှမ်းလိုက်၊ မလွှမ်းလိုက် ဖြစ်သော ကျောက်ဖျာများနှင့် တံငါသည်များ နေ့ချင်းပြန် သွားနိုင်သော ကျွန်းတောင်များ။ 

### ဝိသုံဂါမသိမ် မဖြစ်နိုင်သောနေရာများ
မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ ဆားငန်အိုင်နှင့် ဇာတဿရအိုင် (အလိုအလျောက်ဖြစ်သော အိုင်) တို့သည် မင်းစသည်တို့က ပိုင်းခြားပေးအပ်သော်လည်း ဝိသုံဂါမသိမ် မဖြစ်နိုင်ပေ။ 

### **ဝိသုံဂါမသိမ်မြောက်ခြင်း၏ အင်္ဂါ ၄ ပါး**
ဝိသုံဂါမသိမ်အဖြစ် ခိုင်လုံစေရန် အောက်ပါအင်္ဂါ ၄ ပါးနှင့် ပြည့်စုံရမည်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြထားသည်, -
၁။ **ပကတိဂါမခေတ်ဖြစ်ခြင်း** (ရွာနယ်မြေအတွင်း ဖြစ်ရမည်)။
၂။ **ထိုရွာနယ်မြေအတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်ခြင်း**။
၃။ **မင်း သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်က သတ်မှတ်ပိုင်းခြားပေးခြင်း**။
၄။ **ရေမြေကို အစိုးရသောမင်း သို့မဟုတ် ထိုမင်းထံမှ အာဏာရသော မှူးမတ်တို့က ပေးအပ်ခြင်း**။ 

### **အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ**
ဝိသုံဂါမမြေအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ရေမြေကို အစိုးရသော ဘုရင်မင်းမြတ် သို့မဟုတ် နယ်မြေပိုင်းခြားနိုင်သော အာဏာရှိသည့် အရာရှိကြီးများ (ဥပမာ- ဘုရင်ခံ၊ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး၊ အရေးပိုင်မင်း) သာ ဖြစ်ရမည်,။ ဗြိတိသျှခေတ်တွင် ၁၈၇၆ ခုနှစ် မြေယာနှင့် အခွန်တော် အက်ဥပဒေအရ ဝိသုံဂါမမြေကို လျှောက်ထားရယူခဲ့ကြသည်။

**ဝိသုံဂါမမြေ လျှောက်ထားရာတွင် ပါဝင်ရမည့် အချက်များ:**
*   လျှောက်ထားသူ၏ အမည်နှင့် နေရပ်။
*   မြေချိန်ဧရိယာနှင့် မြေတန်ဖိုး။
*   မြေတည်ရာ ရွာနှင့် ကွင်းအမည်။
*   ကျောင်းတိုက်ပိုင် ဘုန်းတော်ကြီး၏ သဘောတူညီချက်။

### **သိမ်သမုတ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်**
ဝိသုံဂါမ အမိန့်စာရရှိပြီးနောက် သံဃာတော်များက အောက်ပါအတိုင်း ဆောင်ရွက်ရသည်, -
၁။ **သိမ်နုတ်ခြင်း :** ရှေးဟောင်းသိမ်ဟောင်းများ ရှိနေပါက ထိုသိမ်နယ်နိမိတ်များကို ပယ်ဖျက်ရန် အဝိပ္ပဝါသသိမ်နှင့် သမာနသံဝါသကသိမ်တို့ကို အထပ်ထပ် နုတ်ရသည်။
၂။ **နိမိတ်ကြားခြင်း :** သိမ်၏ အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ကျောက်၊ ရေ စသည့် နိမိတ်များကို သတ်မှတ်၍ ကြားရသည်။
၃။ **သိမ်သမုတ်ခြင်း :** ဝိနည်းကမ္မဝါစာကို ကျနစွာ ဖတ်ကြား၍ သိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းသည်။

### **ထင်ရှားသော သာဓကများ**
*   **မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်:** မန္တလေးရတနာပုံ မြို့တည်စဉ်က ကျောင်းတိုက် ၁၆ ရပ်အတွက် ဝိသုံဂါမမြေများ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
*   **သီပေါမင်းလက်ထက်:** ရွှေမြို့တော် တောင်ပြင် ဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်နှင့် ခပေါင်းကုန်းရွာ ကျောင်းတိုက်တို့တွင် ဝိသုံဂါမမြေများ ပေးသနားခဲ့သည်။
*   **သီဟိုဠ်ကျွန်း:** လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်က မြန်မာမထေရ်များဖြစ်သော ဆပ္ပဋမထေရ်တို့သည် သီဟိုဠ်၌ ဝိသုံဂါမသိမ်ကို သမုတ်ခဲ့ဖူးသည်။

### **အရေးကြီးသော မှတ်ချက်**
ဝိသုံဂါမမြေသည် **"သိမ်သမုတ်ရန်"** ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်ရမည်။ ဘုရားမြေ၊ ကျောင်းမြေ သို့မဟုတ် ဝတ္ထုကံမြေ အဖြစ်ပေးရုံမျှဖြင့် ဝိသုံဂါမ မမြောက်ဘဲ "အယံ ပဒေသော ဝိသုံဂါမော ဟောတု" (ဤမြေသည် အသီးအခြားရွာ ဖြစ်စေသတည်း) ဟူသော အာကာရ (သဘောတရား) ပါဝင်မှသာ ဝိသုံဂါမမြောက်သည်။

**နှိုင်းယှဉ်ချက်ပုံပမာ:**
ဝိသုံဂါမသိမ်ကို နိုင်ငံကြီးတစ်ခုအတွင်းရှိ **"နိုင်ငံခြားသံရုံးဝင်း"** တစ်ခုကဲ့သို့ ဥပမာပေးနိုင်ပါသည်။ သံရုံးဝင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံ၏ မြေပေါ်တွင် တည်ရှိသော်လည်း ထိုနိုင်ငံ၏ သာမန်ဥပဒေများထက် သီးခြားကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသော နယ်မြေဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဝိသုံဂါမမြေသည်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ရွာ၏ သံဃာများနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ မိမိသိမ်အတွင်းရှိ သံဃာများသာ သီးခြားကံဆောင်နိုင်သော အခွင့်အာဏာရှိသည့် နယ်မြေဖြစ်သည်။

### ကိုးကား