open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ချန်းအိ

**ချန်းအိ**(၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့ဖွား)သည် တရုတ်လူမျိုး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တရုတ်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခုဖြစ်သော *Beauty World* (၂၀၁၁) ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒရမ်မာ ဗဟိုအကယ်ဒမီ(Central Academy of Drama)မှ  ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည့် တရုတ်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်သော *Noble Aspirations* တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခွင့်ရရှိခဲ့ခြင်းက တရုတ်ပြည်၌ သူ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုအား မြင့်မားလာစေခဲ့သည်။ အဓိက လူသိများထင်ရှားခဲ့ခြင်းမှာ *Love and Redemption* ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် "စီဖုန်း"အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးမှု မှတ်တမ်း 
### ရုပ်ရှင် 
### Television series
### Variety show
## Discography
## ဆုနှင့် ဆန်ကာတင်ဝင်ခဲ့မှုများ
## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* 
* 

ကဏ္ဍ:တရုတ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဆဲရူးကျောင်းတော်

**ဆဲရူးကျောင်းတော်** (青龍寺)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိုမိုရိစီရင်စု၊ အအိုမိုရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဂိုဏ်းချုပ်ကျောင်းတော်တစ်ခု (Kōyasan Betsuin) ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို Great Acharya Ryūkou Oda (織田隆弘) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ရှောဝဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်၌ တည်ထားခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ၂၁.၃၅ မီတာ အမြင့်ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ထိုင်တော်မူကြေးညိုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များထဲတွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Official Website  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ
ဆိုမာလီ ငှက်ကုလားအုတ်

**ဆိုမာလီ ငှက်ကုလားအုတ်** (*Struthio molybdophanes*) သည် အာဖရိကတိုက်ရှိ မပျံသန်းနိုင်သော ဌာနေငှက်ကြီးတမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား ယခင်က ငှက်ကုလားအုတ်၏ မျိုးစိတ်ခွဲဟု သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကွဲပြားသောမျိုးစိတ်အဖြစ် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အာခီယိုတီးရစ်ငှက်

***အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*** (***Archaeopteryx***) (, ) သည် ငှက်နှင့်တူသော ဒိုင်နိုဆောများ၏ မျိုးစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကား  (*archaīos* ရှေးဟောင်း) မှ ဆင်းသက်လာပြီး  (*ptéryx* ငှက်မွေး သို့မဟုတ် အတောင်ပံ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်* ကို နိခါတကဗေဒပညာရှင်များနှင့် ကျမ်းကိုးစာအုပ်များက ရှေးအကျဆုံးငှက်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ ယင်းငှက်ထက် သက်တမ်းပိုရင့်နိုင်ခြေရှိသည့် *Anchiornis*, *Xiaotingia* နှင့် *Aurornis* ဟုခေါ်သော အခြားငှက်များကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်* သည် ဂျူယက်စစ် ကာလနှောင်းပိုင်း လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၁၅၀ အကြာက ယခု ဂျာမနီနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ငှက်ကျား အရွယ်အစားနှင့် ဆင်တူပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားမှာ ကျီးကန်း (raven) အရွယ်ခန့် ရှိနိုင်သည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*သည် ငှက်၏မူလဇာတ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသည်သာမက ဒိုင်နိုဆောများကို လေ့လာရာ၌လည်း အရေးပါအရာရောက်သည်။ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ နမူနာအပြည့်အစုံကို ကြေညာခဲ့သည်။ နှစ်အတော်ကြာသော် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ၁၀ ခုကို ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများတွင် အတောင်ပံကို တွေ့ရှိခြင်းသည် အရေးပါလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အတောင်ပံများသည် အဆင့်မြင့်ပုံစံတမျိုးဖြစ်ပြီး ယင်းကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများက ညွန်ပြနေသည်မှာ အတောင်ပံများ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများသည် ဂျူယက်စစ် ကာလခေတ်နှောင်း မတိုင်မီကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*သည် ချားလ်စ်ဒါဝင်၏ ဆင်းကဲပြောင်းလဲမှု သီအိုရီကို ထောက်ခံပေးသည့် အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဟု ထင်မှတ်ရသည်။

## ကိုးကား
ငှက်ကုလားအုတ်မျိုး

***ငှက်ကုလားအုတ်မျိုး*** () (*Struthio*) သည် အာဖရိက ငှက်ကုလားအုတ်ကြီး မျိုးစဉ်ရှိ ငှက်များ၏ မျိုးစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဖွဲ့ဝင်များတွင် ငှက်ကုလားအုတ် ပါဝင်သည်။ ယင်းသည် ငှက်ကုလားအုတ်ပု၊ ရီးယာငှက်၊ ကီးဝီးငှက်တို့ပါဝင်သော မတူကွဲပြားသည့် မပျံသန်းနိုင်သောငှက်များအုပ်စု၏ အစိတ်အပိုင်းတခုလည်းဖြစ်သည်။ ငှက်ကုလားအုတ်မျိုးစိတ် ၂ ခု ရှိပြီး ငှက်ကုလားအုတ်နှင့် ဆိုမာလီ ငှက်ကုလားအုတ်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် အာဖရိကတိုက်၏ သက်ရှိထင်ရှား ကုန်းနေတိရစ္ဆာန်များထဲတွင် ဥအကြီးဆုံးဥသည့် မပျံသန်းနိုင်သောငှက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ငှက်ကုလားအုတ်မျိုးများကို ကမ္ဘာအနှံ့ မွေးမြူကြသည်။ အထူးသဖြင့် ယင်းတို့၏ အတောင်ပံများကို အလှဆင်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ အရေးပြားများကိုလည်း သားရေထုတ်ကုန်များအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ငှက်ကုလားအုတ်မျိုးများကို အလေးလံဆုံးသော သက်ရှိထင်ရှားငှက်များအဖြစ် လူသိများသည်။

## ကိုးကား
ဖယ်ကွန်သိမ်းနှင့်အလားတူ ငှက်များ

**ဖယ်ကွန်သိမ်းနှင့်အလားတူ ငှက်များ** () သည် ရှင်သန်ဆဲဖြစ်သော မျိုးရင်း- *Falconidae* (ဖယ်ကွန်သိမ်းနှင့် ကယ်ရာကယ်ရာငှက်မျိုးရင်းများပါ)နှင့် မျိုးကွဲမှု ရှုပ်ထွေးဆန်းကျယ်သည့် *Paleogene* မျိုးစိတ်များအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုထားသည့် **မျိုးစဉ်**(**Order**) တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

ရှေးရိုးအယူအဆအားဖြင့် ***သားကောင်ဖမ်းငှက်များ*** *(Birds of prey)* ဖြစ်ကြသည့်- *Cathartidae* (ကမ္ဘာသစ်လင်းတ (သို့) ကွန်းဒေါလင်းတ) ၊ *Sagittariidae* (ကလောင်ငှက်) ၊ *Pandionidae* (ဝံလက်ငှက်) ၊ *Accipitridae* (လင်းယုန်/ သိမ်းငှက်/စွန်ရဲ) စသည့် ငှက်အမျိုးအနွယ်များကို *Falconiformes* အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၌ အမျိုးမျိုးသော ငှက်မျိုးရိုးဗီဇများ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ နှိုင်းယှဉ်မှု ရလဒ်တစ်ခုအားထုတ်ပြန်ခဲ့ရာတွင် ဖယ်ကွန်သိမ်း (Falcons) များသည် Seriemas, ကြက်တူရွေး၊ စာကလေးမျိုးနွယ်များ ပါဝင်သည့် မျိုးတူအစုအဖွဲ့ (Clade) *Australaves* မှ တစိတ်တဒေသဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်ဟုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ 

၎င်း ဖယ်ကွန်သိမ်းများပါဝင်သော *Australaves* မျိုးတူအစု Clade သည် ကြက်တူရွေး-စာကလေးများ မျိုးတူအစု Clade ဖြစ်သည့် *Psittacopasserae* နှင့် ပိုမိုနီးကပ်ဆက်နွယ်ပြီး ထိုငှက်များအားလုံးအား မျိုးစဉ်အထက်တွင်ရှိသည့် မျိုးတူစု *Eufalconimorphae* Clade အတွင်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။

## မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဇယား 
Braun နှင့် Kimball ပညာရှင်များမှ မျိုးရိုးဗီဇ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသည့် ရလဒ်ထုတ်ပြန်ချက် (၂၀၂၁ ခုနှစ်) ကိုအခြေခံ၍ ပြုလုပ်ထားသည့် မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဇယားရုပ်ပုံကားချပ်ကို အောက်တွင်ကြည့်ရှုပါ -

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်

IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ **မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်** ( Least Concern - **LC** ) ဆိုသည်မှာ သက်ဆိုင်ရာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (သို့) တစ်စုသည် တောရိုင်းသဘာဝ၌ ဦးရေအမြောက်အမြား ရှင်သန်နေထိုင်လျက် ရှိနေသည့်အတွက်ကြောင့် ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN)မှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် မလိုအပ်သေးသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ *" လူသားတို့သည် ဤအဆင့်အတန်းသတ်မှတ်ချက်၌ အောင်မြင်စွာ စာရင်းသွင်းခံထားရ၏၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလွန်ပေါများသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ " *

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
ဂယ်ရီ စိန့် လက်ဂျာ

**ဂယ်ရီ စိန့် လက်ဂျာ** (၁၉၈၅ ဇူလိုင် ၂၄ ဖွား) သည် ယူနိုက်တက်စတိတ်မှ ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
* 
* US Judo 
* Facebook

ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဂျူဒိုမောင်
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:၁၉၈၅ မွေးဖွားသူများ
The Carpenters

**The Carpenters** ၁၉၆၈ တွင်အမေရိကန်ပေါ့ပ်ဂီတအဖွဲ့ Downey ၌ အဖွဲ့ဝင်များမှာ Richard Carpenter နှင့် Karen Carpenter တို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် Karen Carpenter သေဆုံးပြီးနောက်အဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဂီတအဖွဲ့များ
ဒူးဝီ မစ်ရှယ်

**ဒူးဝီ မစ်ရှယ်**() သည် ဂျူဒိုအားကစားတွင် အမေရိကန်အတွက် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သော အိုလံပစ် အားကစားသမားဟောင်း ဖြစ်သည်။ လော့အိန်ဂျလိစ်တွင် ကျင်းပသော ၁၉၈၄ နွေအိုလံပစ်၌ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဂျူဒိုမောင်
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ငှက်ပိတုန်း

**ငှက်ပိတုန်းများ** (**Hummingbirds**) သည် အမေရိကတိုက် ဌာနေရင်းငှက်များဖြစ်ကြပြီး မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၆၀ ခန့်ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အလာစကာပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ်အများစုကို အပူပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် သေးငယ်သောငှက်များဖြစ်ပြီး အလျား  ခန့်ရှိကြသည်။ အသေးဆုံး ငှက်ပိတုန်းမျိုးစိတ်သည် အလျား  ရှိသော ပဒူငှက် (Bee hummingbird) ဖြစ်ပြီး အလေးချိန်  အောက်သာရှိသည်။ အကြီးဆုံး ငှက်ပိတုန်း မျိုးစိတ်မှာ ငှက်ပိတုန်းကြီး (giant hummingbird) ဖြစ်ပြီး အလျား  ရှိကာ အလေးချိန်  ထိ ရှိကြသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် ပန်းပွင့်များမှ ဝတ်ရည်အား စုပ်ယူစားသုံးသည့်နေရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ကြသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ်အားလုံးသည် ပျံသန်းတတ်သောအင်းဆက်များ သို့မဟုတ် ပင့်ကူများကို စားသုံးကြသည်။ 

ငှက်ပိတုန်းများသည် ယင်းတို့၏ ညီအစ်မအုပ်စု သစ်ပင်ပျံလွှားငှက်တို့မှ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၂၄ နှစ်အကြာက ကွဲပြားဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိရှင်သန်နေဆဲ ငှက်ပိတုန်းများ၏ ဘုံကျသော ဘိုးဘွားများမှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၂၂ အကြာက တောင်အမေရိကတိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ငှက်ပိတုန်းများသည် အတောင်ပံခတ်နှုန်း မြန်ဆန်ကြသည်။ အကြီးဆုံးမျိုးစိတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် အတောင်ပံခတ်နှုန်း ၁၂ ချက်ရှိပြီး သေးငယ်သောမျိုးစိတ်များတွင် တစ်စက္ကန့်လျင် အချက် ၈၀ ခတ်နိုင်သည်။ လေတိုက်နေသောဥမှင်လှိုင်ခေါင်းထဲတွင် စမ်းသပ်ချက်အရ ငှက်ပိတုန်းများ၏ အမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်းသည်  ကျော်သည်။ ကြင်ဖက်ရှာချိန်တွင် အချို့သော မျိုးစိတ်အဖိုများသည် အမြင့်ပေ ၁၀၀ (၃၀ မီတာ) မှ ငှက်အမဆီသို့  နှုန်းဖြင့် ဒိုင်ဗင်ထိုးဆင်းတတ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ပဒူငှက်

**ပဒူငှက်** (**bee hummingbird**) (*Mellisuga helenae*) သည် ငှက်ပိတုန်း၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသေးဆုံးငှက်နှင့် အသေးဆုံး ဒိုင်နိုဆောအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရသည်။ ယင်းငှက်သည် ကျူးဘားနိုင်ငံ၏ ဌာနေရင်းငှက်ဖြစ်သည်။ ငှက်အမများသည် အဖိုထက် အနည်းငယ်ကြီးပြီး အလေးချိန်  ရှိကာ  ရှည်သည်။ ငှက်အဖိုများမှာ ပျမ်းမျှအလေးချိန်  ရှိပြီး အလျား  ရှိသည်။ ငှက်ပိတုန်းမျိုးနွယ်များအားလုံးကဲ့သို့ ပဒူငှက်သည် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်ပြီး ပျံသန်းမှုအားကောင်းကြသည်။ 

## ပြခန်း

File:Mellisuga helenae Size Comparison.svg|Size of *M. helenae* compared to a human hand
File:Bee hummingbird (Mellisuga helenae) adult male non-breeding.jpg|Adult male non-breedingCuba
File:Bee hummingbird (Mellisuga helenae) adult male in flight-cropped.jpg|Adult male in flightCuba

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ငန်းဗျိုင်း

**ငန်းဗျိုင်း** **Great egret** (*Ardea alba*) သည် အကြီးစား ဗျိုင်း တမျိုးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့တွင် မျိုးစိတ်ခွဲများ ၄ ခု ဖြင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ကျင်လည်ကျက်စားသည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပူပိုင်းဒေသနှင့် ပူနွေးသောအပူချိန်ရှိသည့်နေရာတိုင်းနီးပါးတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ရေနှင့်နီးသော သစ်ပင်ပေါ်တွင် အသိုက်များ ဆောက်လုပ်တတ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်

IUCN Red List ၏ **မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်** (Vulnerable species - **VU**)  

မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်စွမ်းသည် အဓိကအားဖြင့် မျိုးစိတ်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများဆုံးရှုံးခြင်း (သို့) ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များသည် ၎င်းတို့အပေါ်သို့ အန္တရာယ်ကျရောက်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သောကြောင့် သူတို့၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများအား စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုပေးရန် လိုအပ်သည်။  ဤအဆင့်အတန်းမျိုး သတ်မှတ်ပေးရသည့် မျိုးစိတ်များ၏ အများစုသည် လူသားများ ဖမ်းယူမွေးမြူလေ့ရှိသော (သို့) ယူဆောင်စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသော မျိုးစိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။  

[thumb| စနဲပင်ဂွင်းများ (*[:en:Eudyptes robustus|Eudyptes robustus*) သည် မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များအတွက် သာဓကတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။|left]]လက်ရှိတွင် ဤအဆင့်အတန်းအား တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်ပေါင်း (**၅၁၉၆**) မျိုးနှင့် အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း (**၆၇၈၉**) မျိုးကို သတ်မှတ်ပေးထားပြီးဖြစ်ရာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်ထိ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် (၂၈၁၅) မျိုးနှင့်   အပင်မျိုးစိတ် (၃၂၂၂) မျိုး သတ်မှတ်ခဲ့မှုနှင့် အရေအတွက်ခြင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်သည်။  သတ္တဝါ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်များ အေးခဲထိန်းသိမ်းခြင်း (Cryoconservation of animal genetic resources) ကဲ့သို့သော လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု ကိစ္စရပ်များသည် မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းသည် ဤအဆင့်အတန်းအား မျိုးစိတ်များအပေါ် သတ်မှတ်ရာတွင် စံချိန်စံနှုန်းများစွာဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။ 
## နောက်ထပ်ကြည့်ရန် 
* သစ်တောဦးစီးဌာန
* ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး နှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန
* ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း
* တောဘုရင် (သို့) သားရဲဥသျှောင်
* မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်
* မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်
* ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့

## ပြင်ပလင့်များ 
* အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် အတည်ပြု ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသော မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များ စာရင်း

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်
ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)

**တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)** သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ငါးထပ်ကြီးဘုရားလမ်းရှိ ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဆေးရုံများ
နေရောင်ခြည်

**နေရောင်ခြည်**သည် အဓိကအားဖြင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်၊ မြင်နိုင်သောအလင်းနှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်စသည့် နေမှထွက်လာသော လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်မှု၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လေထုကို ဖြတ်သန်းသွားသောကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် စစ်ထုတ်၊ ပြန့်ကျဲသွားသည်။ နေသည် မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း အပေါ်တွင် ရောက်ရှိပါက သိသာသည်။ နေရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကို တိမ်များဖြင့် မကာဆီးထားပါက နေရောင်တောက်ပမှုနှင့် အပူရှိန်ကို ခံစားရသည်။ တိမ်များဖုံးကွယ်ပါက သို့မဟုတ် အခြားအရာဝတ္ထုများကြောင့်ရောင်ပြန်ဟပ်သွားပါက နေရောင်ခြည်သည် အားပျော့သွားသည်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ ၁ စတုရန်းမီတာတိုင်းတွင် ၁၆၄ ဝပ်နှင့်ညီမျှသော စွမ်းအင်ကို ၂၄ နာရီအတွင်း နေရောင်ခြည်က ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ နေရောင်ခြည်ရှိ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုး ၂ မျိုးစလုံးရှိသည်။ ယင်းသည် ဗီတာမင်ဒီ လိုအပ်ချက်နှင့် ဗီဇပြောင်းလဲမှုတို့အတွက် အထောက်အကူပေးသည်။

နေရောင်ခြည်သည် နေမှ ကမ္ဘာမြေသို့ရောက်ရှိရန် ၈.၃ မိနစ် အချိန်ယူရသည်။ နေ၏အလယ်ဗဟိုမှ စတင်ထွက်ခွာလာသည့် ဖိုတွန်တစ်ခုသည် ဓာတ်ပြုအမှုန်တစ်ခုနှင့် ဆုံတွေ့ချိန်တိုင်း နေ၏မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၀ မှ ၁၇၀၀၀၀ ကြား ကြာမြင့်သည်ဟုဆိုသည်။ နေရောင်ခြည်သည် အပင်နှင့် အခြားသက်ရှိများအတွက် အလွန်အရေးပါသည်။ အပင်များသည် ဖိုတိုဆင်သဆစ်ကို အသုံးပြု၍ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်မှ ဓာတုစွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးကာ ဇီဝသက်ရှိများ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထောက်ပံ့ကူညီပေးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နေ
ကဏ္ဍ:နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်
ကဏ္ဍ:အလင်း ပင်ရင်းများ
ငှက်ကြီးတောင်ပင်

**ငှက်ကြီးတောင်ပင်** (***Acrostichum aureum***)  သည် လမုတောနှင့် စိုစွတ်သော ဒီရေတောများတွင် ပေါက်ရောက်သော ဒရင်ကောက်ပင်မျိုး (Fern) ဖြစ်သည်။ ငှက်ကြီးတောင်ပင်သည် ၁.၈ မီတာ (၆ ပေ) ခန့် ကြီးထွားနိုင်သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ အပူပိုင်းဇုန် သမအပူပိုင်းဇုန်တို့တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်လယ်ရေ ရာသီအလိုက် ရောက်ရှိသော မြစ်ကမ်း၊ ဒီရေတော၊ လမုတောများတွင် ပေါက်ရောက်ပြီး ဆားငန်ရည် ခံနိုင်ရည်ရှိသည့်အပင်ဖြစ်သည်။ ရေချိုတွင်လည်း ကောင်းမွန်စွာ ကြီးထွားနိုင်ပြီး ရေချိုတွင်ဆိုပါက အပင်ပေါက်နှုန်း ပိုကောင်းသည်။ နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝရသောနေရာနှင့် လောင်းရိပ်မိသောနေရာတွင်လည်း ကြီးထွားနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်လည်း ငှက်ကြီးတောင်အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။

## ဓာတ်ပုံများ 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်နည်းပါးသော မျိုးစိတ်
လမုတော

**လမုတော**ဆိုသည်မှာ ရေငန် သို့မဟုတ် ရေငန်စပ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော ချုံပုတ် သို့မဟုတ် အပင်ငယ်များဖြစ်ကြသည်။ လမုတောများသည် အပူပိုင်းဇုန်၊ သမပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုရှိသော ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ကမ္ဘာအနှံ့ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် မြောက်လတ္တီကျု ၃၀ ဒီဂရီနှင့် တောင်လတ္တီကျု ၃၀ ဒီဂရီကြားတွင် ပေါက်ရောက်ပြီး အီကွေတာ၏ ၅ ဒီဂရီတွင် လမုတောများ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။ 

လမုတောများသည် ဆားငန်ရေကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကြမ်းတမ်းသော ကမ်းရိုးတန်းအခြေနေတွင် ရှင်သန်နိုင်ကြသည်။ ယင်းအပင်များသည် ဆားငံရေနစ်မြုပ်ခြင်းနှင့် ဒီရေလှိုင်းများဒဏ်ကို ခံနိုင်ရန် ရှုပ်ထွေးသောအမြစ်စနစ်များနှင့် ဆားငန်ရေစစ်ထုတ်သည့် ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များ ရှိကြသည်။ လမုပင်များသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ရွံ့နွံတောများတွင်လည်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ရှင်သန်တတ်ကြသည်။ သို့သော် ဒီရေရောက်ရှိသည့်နေရာ၏ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်ဧရိယာတွင် ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်နိုင်ပုံဖြစ်သည်။ 

ဆားငန်ရည် အနည်းအများပမာဏအလိုက် ရှင်သန်ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမုပင်မျိုးစိတ်များမှာလည်း ကွဲပြားကြသည်။ အချို့မှာ ဆားငန်မှုပမာဏ ၃-၄ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၉ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ရှိသော ပင်လယ်ဆားငန်ရေအထိ ပါဝင်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ အဝေးမှအာရုံခံနည်းပညာများကိုအသုံးကာ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ လမုတောများ၏ ပြုန်းတီးနှုန်းစသော အချက်အလက်များကို စုဆောင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် *Global Mangrove Watch Initiative* ဆိုသောအဖွဲ့အစည်းမှ ထုတ်ပြန်ချက်အရ  လမုတောဧရိယာသည် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသပေါင်း ၁၁၈ ခုကို ဖြတ်သန်းလျက် ၁၃၇၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃၁၀၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကိန်းဂဏန်းများသည် အနှစ် ၃၀ အတွင်း လမုတောများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသထားသည်။ ယင်းဝန်ကြီးဌာနက ခန့်မှန်းရာတွင် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် လမုတောများသည် ၆၅၉,၀၃၂ ဟက်တာ (ဧက ၁ ဒသမ ၆၂ သန်း) အထိ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ထက်ဝက်ကျော်အထိ ကျဆင်းသွားပြီး ၃၁၂,၄၄၂ ဟက်တာခန့်သာ ကျန်ရှိတော့သည်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် လမုတောများသည် ဧရာဝတီတိုင်း၌  ၃၀၃,၁၅၅ ဟက်တာရှိပြီး ၎င်းမှာ စုစုပေါင်း တည်ရှိသော လမုတောများ၏ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ၂၄၃,၈၄၂ ဟက်တာ၊ ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၁၁၂,၀၃၅ ဟက်တာ၊ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာန၏ ကိန်းဂဏန်းများက ဧရာဝတီတိုင်းတွင် လမုတောများ ဧရိယာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ၂၄,၈၄၇ ဟက်တာသာ ကျန်ရှိတော့ကြောင်းဖော်ပြသည်။ ယင်းမှာ စုစုပေါင်း လမုတောများ၏ ရှစ် ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ၁၉၀,၀၇၇ ဟက်တာ ကျန်ရှိပြီး ယင်းမှာ စုစုပေါင်း လမုတောများ၏ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၉၇,၅၁၈ ဟက်တာ ကျန်ရှိပြီး ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဗြူးခြေထောက်

**ဗြူးခြေထောက်** (***Rhizophora mucronata***) သည် လမုတောပင်မျိုးနွယ်ဝင် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အာဖရိကအရှေ့ပိုင်း၊ အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသများ၏ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် မြစ်ဘေးများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အလယ်အလတ်အရွယ်အစား အပင်တမျိုးဖြစ်ပြီး အမြဲစိမ်းသစ်ပင်ဖြစ်ကာ  ခန့် မြင့်သည်။ မြေကြီးထဲသို့ ဒေါင်လိုက်စိုက်ဝင်သော အမြစ်များစွာရှိပြီး အရွက်များသည် ဘဲဥပုံစံရှိကာ အလျား  ခန့်နှင့် အကျယ်  ခန့် ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဒီဒူးပင်

**ဒီဒူးပင်** () (*Bombax insigne*) သည် လက်ပံပင်မျိုးနွယ်ဝင် ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ၊ အရှေ့အာရှနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ပင်လယ်နှင့်နီးသောဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်လက်ပံဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ခရာဆူး

**ခရာဆူး** (***Acanthus ilicifolius***) သည် ချုံပုတ်ပင်အမျိုးအစား အပင်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသရင်းအပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်လည်း ခရာဆူးပင်များကို တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းအား အဆစ်ကိုက်ရောဂါ၊ ပန်းနာရောဂါအတွက် ဆေးဘက်ဝင်အပင်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။  ခန့် ကြီးထွားနိုင်ပြီး လမုတောများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။

## ဓာတ်ပုံများ 
## ကိုးကား
ငှက်ကြီးတောင်ဦးချို အိုးရဇ်ဆိတ်

အဆိုပါ **ငှက်ကြီးတောင်ဦးချို အိုးရဇ်ဆိတ်** () သည် အိုးရဇ်တောဆိတ် (Oryx) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒေသရင်းနယ်မြေတွင်မျိုးသုဉ်းသွားသော တိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။  ထို့ကြောင့် ၎င်းတောဆိတ်များကို တိရစ္ဆာန်ရုံများ၊ တောရိုင်းသဘာဝဥယျာဉ်ကြီးများနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများတွင်သာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သူတို့သည် ယခင်က အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းဒေသ တစ်ခွင်လုံးတွင် နေထိုင်ကျက်စားခဲ့ကြဖူးသည်။ ငှက်ကြီးတောင် အိုးရဇ်များသည် အထီးတွင်ရော အမတွင်ပါ ဦးချိုပေါက်ကြပြီး ၎င်းဦးချိုများ၏ ပုံစံမှာ ငှက်ကြီးတောင်ဓား (Scimitar) ကဲ့သို့ ရှည်လျားကွေးညွှတ်သွားသော ပုံစံမျိုးရှိနေသဖြင့် အဆိုပါအမည် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ 

အိုးရဇ်ဆိတ်များသည် အပင်စားသတ္တဝါများဖြစ်ကြပြီး အလင်းရောင်ရှိချိန်သာ သွားလာလှုပ်ရှားသော နေ့ သတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်သည် အခြားသော အိုးရဇ်ဆိတ်များနှင့် အတူအတူပင်ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသည်မှာ ငှက်ကြီးတောင် အိုးရဇ်များတွင် အနက်ရောင်တစ်ကောင်မှမရှိခြင်းဖြစ်ပြီး အိုးရဇ်များထဲတွင် အနက်ရောင်မရှိသော တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်။  

ထိုကဲ့သို့ အိုးရဇ်များအကြားတွင် ထူးခြားလှပသည့် မျိုးစိတ်ဖြစ်သော်လည်း ဒေသရင်းနယ်မြေတွင် ကိုယ်တိုင်ရပ်တည် ရှင်သန်နိုင်ခြင်းမရှိတော့သည်မှာ အလွန်ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းလှသည်။ 

## နောက်ထပ်ကြည့်ရန် 
* ဂင်းစဗုတ်တောဆိတ်
* ဆိုင်ဂါးတောဆိတ်
* တောဆိတ်
* ဒေသရင်း၌ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားသော မျိုးစိတ်

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
အဗျောက်

**အဗျောက်** (, ၁၉၃၂ - ?) သည် ၁၉၄၅-၁၉၇၅ ဝန်းကျင်တွင် ဆယ်စုနှစ်သုံးခုလောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့ပွဲများ၌ ပရိသတ် တိုးမပေါက်အောင် ထင်ရှားသော လက်ဝှေ့ကျော် ဖြစ်သည်။ မွန်လူမျိုး လက်ဝှေ့ကျော်ဟောင်း အဘစ်၏ မြေး ဖြစ်သူ အဗျောက်သည် ဇင်းကျိုက်ဘုရားပွဲ လက်ဝှေ့ကြိုးဝိုင်းမှ စတင် ထင်ရှားလာပြီး၊ အသက် ၂၅ နှစ်တွင် ကျိုက်ခေါက်ဘုရားပွဲ၌ ရွှေဟင်္သာ၊ မဲပြာနှင့် ငွေဟင်္သာဟူသော လက်ဝှေ့သမားတို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ထိုးသတ်ကာ လက်ဝှေ့ပထမတန်းအလံကို ရရှိသည်။ ယင်းမှာ ၁၉၅၅ ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည် ပီကင်းမြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ဆယ်မြို့လောက်မှာ ကျားဘညိမ်းနှင့်အတူ ထိုးသတ်ပြရာ ပရိသတ်အထူး အားပေးသည်။ *မိုးကြိုးနှင့် လျှပ်စီး* ဇာတ်ကားတွင် ပီကင်းပြန်ဦးဘိုစိန်နှင့် လက်ဝှေ့ထိုးသတ်ခန်း ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ အသက် ၁၅ နှစ်မှစ လက်ဝှေ့လောကထဲ ဝင်ရောက်ပြီး ၄၅ တွင် လက်ဝှေ့လောကမှ အနားယူသည့် အဗျောက်သည် မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့ကြိုးဝိုင်း ဒိုင်လူကြီးအဖြစ် ၆၃ နှစ် (၁၉၉၅)ထိ ဆောင်ရွက်သည်။ သက်တမ်းတလျှောက် ထိုးခဲ့သော လက်ဝှေ့ပွဲ ၅၀၀ ကျော်သည်။

## ကိုယ်ရေး
ပေါင်မြို့နယ်၊ ဇင်းကျိုက်ရွာ ဦးခလူး၊ ဒေါ်ပေါ့၏ သားငါးယောက်အနက် အထွေးဆုံး ဖြစ်သည်။ အဘိုးဖြစ်သူသည် မွန်လက်ဝှေ့ကျော်ဟောင်းကြီး အဘစ် ဖြစ်၍ ဝါသနာပါသော အဗျောက်ကို ငယ်စဉ်ကတည်းက လက်ဝှေ့ပညာ သင်ပေးသည်။

အသက် ၁၅ နှစ်မှစ လက်ဝှေ့ကို လေ့လာသည်။  ဇင်းကျိုက်ဘုရားပွဲတွင် လူစသိလာသည်။ အနယ်နယ်က လာသော မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့သမားများကို တနေ့တည်း လေးငါးပွဲကျအောင် သူတဦးတည်း ဒိုင်ခံ ထိုးသတ်သည်။ ဦးခေါင်း၊ တံတောင်၊ လက်ဖျံရိုက်၊ လက်သီး၊ ဒူးတိုက်၊ ခြေကန် စသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် လက်နက်စုံတိုက်ကွက်များကြောင့် ပရိသတ် တခဲနက် အားပေးသည်။ အသက် ၁၉ တွင် ဒေါ်လှကြည်နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ အသက် ၂၅ တွင် ကျိုက်ခေါက်ဘုရားပွဲ၌ လက်ဝှေ့ပထမတန်းအလံကို စတင် ရရှိသည်။ ဆုကြေး ၂၅၀ ကျပ် ရရှိသည်။ ရွှေတကျပ်သား ၃၀၀ ကျပ်ခေတ်ဝယ် ပုံမှန် လက်ဝှေ့တပွဲ နိုင်ပါက၊ ၂၅-၃၀ ကျပ်လောက် ရသည်။ လက်ဝှေ့ကြိုးဝိုင်းပေါ်တွင် အရှောင်အတိမ်း လျင်မြန်၍ ဖျံက အဘ ခေါ်ရသည်။ အသက် ၃၀ လောက်တွင် ကျိုက်ခမီဘုရားပွဲ၌ လက်ဝှေ့ထိုးနေစဉ် ကျားဘညိမ်းက လာကြည့်ပြီး တရုတ်ပြည် ချစ်ကြည်ရေး ရိုးရာလက်ဝှေ့သရုပ်ပြပွဲအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ရွေးချယ်သည်။

ပီကင်းအပါအဝင် မြို့ကြီး ဆယ်မြို့တွင် လက်ဝှေ့ သရုပ်ပြ ထိုးသတ်ရန် သွားသော ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့မှာ ဘောလုံး၊ ခြင်းလုံးအားကစားသမားများအပြင် မြန်မာ့လက်ဝှေ့သမားများ ဖြစ်သည့် ဘိုစိန်၊ မောင်ဒွေး၊ ဖြူကြီး၊ ဖြူလေး၊ ရှုမဝ၊ ဘိုကျော်၊ ကျောင်းသားကြီး၊ စိန်လုံး၊ မောင်လုံး၊ တိုးလုံ၊ ဝမ်းဒေါ်လာ၊ တောသားလေး၊ တိုင်းလုံးကျော်၊ ဥက္ကလာဒေါင်းတို့နှင့်အတူ အဗျောက်လည်း ပါဝင်သည်။

ရွှေဘ၊ သင်းသင်းလဲ့တို့နှင့်အတူ *မိုးကြိုးနှင့် လျှပ်စီး* ရုပ်ရှင်ကားတွင် ပီကင်းပြန်ဦးဘိုစိန်နှင့် လက်ဝှေ့ပွဲ ထိုးသတ်ခန်း၌ ပါဝင်သည်။

ယှဉ်ပြိုင်ထိုးသတ်ဖူးသူများမှာ ဘိုစိန်အပါအဝင်၊ ဒေါင်းစကြာ၊ ရွှေဂွန်းဒေါင်း၊ မောင်ဒွေး(သထုံ)၊ နေဝင်း (ကျိုက္ခမီ)စသူတို့ ဖြစ်သည်။ အဗျောက်၏ လက်နှင့် ဆုပ်ကိုင်ခံရလျှင် ရုန်းထွက်၍ မရနိုင်ဟု လက်ဝှေ့ကျော်ဟောင်းများက ဆိုသည်။

အသက် ၄၅ ဝယ် လက်ဝှေ့လောကမှ အနားယူသည်။ အနားယူပြီးနောက်ပိုင်း ဒိုင်လူကြီး ဆောင်ရွက်သည်။ ကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်၌ကျင်းပသော ၄၇ ကြိမ် မွန်အမျိုးသားနေ့အကြို ရိုးရာလက်ဝှေ့စိန်ခေါ်ပွဲ၌ ကြိုးဝိုင်းဒိုင်လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ၊ အကောင်းဆုံး ဒိုင်လူကြီးဆု အလံ ရရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၃၂ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာအမျိုးသား လက်ဝှေ့အားကစားသမားများ
ပိန္နဲပင်

**ပိန္နဲ** (*Artocarpus heterophyllus*) (**jack tree**)(,) သည် သစ်သီးပင် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၏ မိုးသစ်တောများနှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့မှ ဇာတိမျိုးစိတ်များဖြစ်သည်။ ပိန္နဲပင်သည် အပူပိုင်းဒေသမြေနိမ့်ပိုင်းများတွင် ကောင်းမွန်စွာဖြစ်ထွန်းသည်။ ယင်းအပင်သည် အလေးချိန်  ရှိပြီး အလျား  ရှိကာ အချင်း  ရှိသည်။ သစ်သီးများအားလုံးထဲတွင် အကြီးဆုံးဟုဆိုနိုင်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ပိန္နဲပင်သည် တစ်နှစ်လျှင် အသီး ၂၀၀ ခန့် သီးပြီး သက်တမ်းပိုရင့်သောအပင်သည် တစ်နှစ်လျှင် အသီး ၅၀၀ ကျော်ခန့် သီးသည်။ အမြဲ ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်လေ့ရှိသည့် အသီး၊ အပင်မှာ စုံပတတ်ပင် ဝါ စုံပတတ်သီး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ အစားအစာ
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
မိုက်ကယ် ဘားနစ် (ဂျူဒိုခ)

**မိုက်ကယ် ဘားနစ်** (, ၁၉၇၃ ဩဂုတ် ၇ ဖွား) သည် ယူနိုက်တက်စတိတ်မှ အနားယူးသွားသော ဂျူဒိုမောင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အမေရိကတိုက်ကြီး ပြိုင်ပွဲများတွင် ကျား ဟဲဗီးဝိတ်အလတ်တန်း (&ndash; ၁၀၀&ndash;ကီလို) ပွဲစဉ်မှာ၊ ကျူးဘားမှ အိုရေးဒစ် ဒစ်ပိန်း (Oreidis Despaigne) နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ကြေးတံဆိပ်ရသည်။

## ကိုးကား
* 

ကဏ္ဍ:၁၉၇၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဂျူဒိုမောင်
ဗေဒါ

**ဗေဒါ** (*Pontederia crassipes*) သည် အမေဇုန် ရေဝေကြောတွင် မူရင်းဇာတိပေါက်ရောက်သောအပင်ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ မူရင်းဌာနေအပြင်ဘက်ဒေသများတွင် အလွန်ဒုက္ခပေးသည့် ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) ဖြစ်သည်။ အမြန်ကြီးလွယ်သောအပင်တမျိုးဖြစ်ပြီး အပင်တစ်ပင်မှ အစေ့ ထောင်ချီ၍ ထုတ်ပေးနိုင်သည်။ ယင်းအစေ့များသည် ၂၈ နှစ်ခန့် မျိုးအောင်နိုင်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှရှိ အချို့ ဗေဒါပင်များသည် တစ်ရက်လျင်  ကြားအထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော မျိုးစိတ်များ
လမဲ့ပင်

**လမဲ့ပင်** (***Sonneratia alba***) သည် လမုတောပင် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ တရုတ်၊ ဩစတြေးလျ၊ ပစိဖိတ်အနောက်ပိုင်း၊ အင်ဒို-ချိုင်းနားဒေသများရှိ ပင်လယ်ကမ်းစပ်နှင့် ဒီရေရောက်သော ကမ်းစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဒီရေရောက်သောဒေသများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းအပင်သည်  အထိ ကြီးထွားပြီး အပွင့်များမှာ အဖြူရောင်ရှိသည်။ အသီးသည် အစိမ်းနက်ရောင်ရှိပြီး  အရှည်ရှိသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံများတွင် အသီးများကို ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသကဲ့သို့ အစိမ်းလည်းစားကြသည်။ အရွက်များကိုလည်း ချက်ပြုတ်၊ အစိမ်းစားကြသည်။
ဘော်နီကျွန်းတွင် ယင်းသစ်ပင်ကို အိမ်ဆောက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ သင်္ဘောများ တည်ဆောက်ရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ 

## ပြခန်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
သမဲ့ပင်

**သမဲ့ပင်** (***Avicennia officinalis***) သည် လမုတောပင်မျိုးနွယ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရွယ်ရောက်သောအပင်သည် ၁၅ မီတာမှ ၃၀ မီတာအထိ ကြီးထွားသည်။ အပွင့်သည် လိမ္မော်ဝါရောင်ရှိပြီး အသီးသည် အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ဖြစ်ကာ အသည်းပုံစံရှိသည်။ သမဲ့ပင်အား မြစ်ကမ်းဘေးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ပင်လယ်အနီးတွင် တွေ့ရခဲသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။

## ပြခန်း
## ကိုးကား
ဒိုင်ဗာငှက်များ

**ဒိုင်ဗာငှက်များ** (**divers**) (ယူကေ / အိုင်ယာလန်) (**Loons**) (မြောက်အမေရိက) သည် မြောက်အမေရိကတိုက်၏ နေရာအတော်များများနှင့် ယူရေးရှားမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် ရေနေငှက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဒိုင်ဗာငှက်များအားလုံး၏ မျိုးစိတ်များသည် မျိုးစု *Gavia* တွင်ပါဝင်ပြီး၊ မျိုးရင်း *Gaviidae* နှင့် မျိုးစဉ် **Gaviiformes** () ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဘရက် ဘာရွန်

**ဘရက် ဘာရွန်** () သည် ဆန် မာထော် San Mateo မှ၁၉၈၄ ယူအက်စ် အိုလံပစ် ဂျူဒိုအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။  ယူအက်စ် အမျိုးသား ချန်ပီယံရှစ်၌ ရွှေ ၅ ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ်  ၅ ဆု ရသည်။ ၁၉၈၄ နွေအိုလံပစ်၌ ပခုံးဒဏ်ရာ ရသော်လည်း၊  အဆင့်ကိုးထိ ချိတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘာရွန်သည် ၂၀၀၄ နွေအိုလံပစ် ဂျူဒိုအဖွဲ့၏ နည်းပြလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဂျူဒိုမောင်
ဗြူးရွှေဝါ

**ဗြူးရွှေဝါ** (***Bruguiera sexangula***) သည် လမုတောပင်အမျိုးအစား အပင်တမျိုးဖြစ်ပြီး မီတာ ၃၀ အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ဗြူးဘိုင်းဒေါင့်

**ဗြူးဘိုင်းဒေါင့်** (***Kandelia candel***) သည် လမုတောပင်မျိုးနွယ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ဘော်နီယိုကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဗြူးဘိုင်းဒေါင့်ပင်များသည် ၁၀ မီတာ (ပေ ၃၀) အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အပွင့်များသည် အဖြူရောင်ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဗြူးခြေထောက်အဖို

**ဗြူးခြေထောက်အဖို** (**Rhizophora apiculata**) သည် မျိုးရင်း *Rhizophoraceae* အောက်ရှိ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံ၊ ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

## ကိုးကား
အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိသည့် မျိုးစိတ်

**အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိသည့်** **မျိုးစိတ်များ**'*** ( Data Deficient - **DD*' ) ဆိုသည်မှာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (ဝါ) တစ်စု၏ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှုနှင့် ဦးရေပမာဏ အရေအတွက်အပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်း၏မျိုးသုဉ်းမှု အန္တရာယ် အတိုင်းအတာကို တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း အကဲဖြတ်သုံးသပ်နိုင်ရန် လုံလောက်သော အချက်အလက်များ မရှိကြောင်းကို  နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN) မှ ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။  

ဤအဆင့်အတန်း အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်နေသော မျိုးစိတ်များသည် ၎င်းတို့နှင့်ပတ်သက်သောအချက်အလက်များအား စေ့စပ်သေချာစွာ အကျယ်တဝင့် လေ့လာခံထားရခြင်းမရှိသေးဟု ဆိုလိုခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ယင်းမျိုးစိတ်များကြွယ်ဝမှုနှင့် ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု သတင်းအချက်အလက်အနည်းငယ် (သို့) လုံးဝ မရရှိနိုင်သေးကြောင်းကို သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

မှတ်တမ်းမှတ်ရာ မရှိသေးခြင်းသည် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသည့် အုပ်စု၌ ပါဝင်နေခြင်းမဟုတ်ပေ။ ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်နေသည့် မျိုးစိတ်များသည် ၎င်းတို့၏ အချက်အလက်များကို ပိုမိုလိုအပ်နေကြောင်း ဖော်ပြခြင်းမျိုးသာဖြစ်၍ နောင်လုပ်မည့် လေ့လာဆန်းစစ်ရေး လုပ်ငန်းများ၊ မြေပြင်ကွင်းဆင်းတိုင်းတာမှုများ အစရှိသည့် သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းမှ အဆင့်အတန်းအမျိုးအစားကို ဖော်ပြနိုင်ကြောင်းကို အသိအမှတ်ပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် မျိုးစိတ်တစ်ခုအား ဤအဆင့်အတန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်မှာ အချိန်ကာလအတော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဆိုပါက ၎င်းမျိုးစိတ်၏ အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်းအပေါ် အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။

## နောက်ထပ်ကြည့်ရန် 
* ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း
* မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်
* သဘာဝ
* သစ်တောဦးစီးဌာန

## ကိုးကား 
 

## ပြင်ပလင့်များ 
* နိုင်ငံအဆင့် ဇီဝမျိုးကွဲဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ်ငန်းစီမံချက် 
* IUCN Red List Categories and Criteria Version 3.1

ကဏ္ဍ:အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိသည့် မျိုးစိတ်
တောင်ဇလပ်ဖြူ

**တောင်ဇလပ်ဖြူ** (*Rhododendron cuffeanum*) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဌာနေရင်း တောင်ဇလပ် မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်၊ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် တောင်ဇလပ်နီ၊ တောင်ဇလပ်ဝါ၊ တောင်ဇလပ်ဖြူများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပန်းပွင့်သောကာလမှာ ဒီဇင်ဘာလမှ မေလအထိဖြစ်ပြီး အသီးသီးချိန်သည် ဇန်နဝါရီလမှ ဇွန်လအထိဖြစ်သည်။

## ပြခန်း
## ကိုးကား
တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ

**တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ** (**Tinamous**) () သည် **Tinamiformes** ဟုခေါ်သည့် ငှက်မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခု ပါဝင်ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအမေရိက၊ တောင်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် မပျံသန်းနိုင်သော ratite ငှက်များနှင့် ညီအစ်မအုပ်စု တော်စပ်မှုရှိကြသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ကုန်းမြေပြင်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားတတ်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြပြီး အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့လာပါက ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုရှောင်ဖယ်ကာ ပုန်းခြင်း၊ ပြေးလွှားခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်။ မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုကို ကွင်းပြင်းတွင် နေထိုင်သော တင်နာမူရစ်ငှက်နှင့် သစ်တောတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသော တင်နာမူရစ်ငှက်များဟူ၍ ခွဲခြားသည်။

တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ရှက်ကြောက်တတ်ပြီး လျှို့ဝှက်သိုသိပ်နိုင်ကြသည်။ နေ့ခင်းဘက်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားပြီး ညဘက်တွင် အနားယူကြသည်။ ငှက်အမများသည် များသောအားဖြင့် ငှက်အထီးများထက် ပိုကြီးသည်။ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံကို စားသောက်ကြပြီး သစ်စေ့များ၊ အင်းဆက်များ၊ တီကောင်များအထိ ပါဝင်သည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို မြင်ရသည်ထက် အသံကို မကြာခဏ ကြားရတတ်သည်။ သားပေါက်ရာသီတွင် မတူညီသောကြိမ်နှုန်းဖြင့် အချင်းချင်း အသံပေးကာ ဆက်သွယ်ကြသည်။ ငှက်အမသည် အရောင်တောက်သည့် ဥကို ဥပေးတတ်သည်။ ဥမှ သားပေါက်ရန် ၂-၃ ပတ်ခန့် ကြာမြင့်သည်။ သားပေါက်ကလေးသည် သားပေါက်ပြီးချင်း ပြေးနိုင်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ကြာပါက မိမိဘာသာရပ်တည်နိုင်ကြသည်။

တင်နာမူရစ်ငှက်များနှင့် ယင်းတို့၏ဥများသည် ဖယ်လကွန်သိမ်းငှက်၊ ကျားစသော သဘာဝ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့၏ အန္တရာယ်မှ ရင်ဆိုင်ရသည်။ လူသားများ၏ အလွန်အကျွံ အမဲလိုက်ခြင်းကိုလည်း ခံရပြီး တခါတရံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူခြင်းခံကြရသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းငှက်တို့၏ အဓိကဘေးအန္တရာယ်မှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် တင်နာမူရစ်ငှက်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာနယ်မြေများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ငှက်မျိုးစိတ် ၇ ခုကို မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရပြီး အခြားမျိုးစိတ် ၇ ခုကိုမူ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအတွက် ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်းခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို လှောင်အိမ်တွင် သားပေါက်အောင် မွေးမြူနိုင်ကြသော်လည်း ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

## မှတ်စုများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ

ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ခြင်းမပြုရသေးသော မျိုးစိတ်

**အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ခြင်းမပြုရသေးသော** မျိုးစိတ် ( Not Evaluated - **NE** ) ဆိုသည်မှာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (ဝါ) တစ်စုသည် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် အမျိုးအစားခွဲခြားဖော်ပြရန် အကဲဖြတ်ခြင်း မပြုရသေးကြောင်းကို နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN)မှ ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း အမျိုးအစားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဤထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အမျိုးအစားသည် မျိုးစိတ်များအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်ကိုညွှန်ပြရန် IUCN မှ  အကဲဖြတ်သတ်မှတ်သည့် အန္တရာယ်ကျရောက်မှု အမျိုးအစား ကိုးမျိုးထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းအမျိုးအစားများတွင် အရောင်ဖြင့်ဖော်ပြသော '**မျိုးသုဉ်းခြင်း**' (**frameless|25x25px**) အမျိုးအစားမှ  '**အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ချေမရှိ**' (frameless|25x25px) အမျိုးအစားအထိသည် အရေးယူလုပ်ဆောင်ရန် သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားသောသတ်မှတ်ချက်များဖြစ်သည့် '***အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိ***' (frameless|25x25px) နှင့် '***အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ထားခြင်းမရှိ***' (frameless|25x25px) အမျိုးအစားများသည် အန္တရာယ်ကျမှုအဆင့်ဖော်ပြနိုင်သော အမျိုးအစားများ၌ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရန် လုံလောက်အောင် မသုံးသပ်ရသေးသော မျိုးစိတ်များကို ညွှန်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် အရောင်ဖြင့်သတ်မှတ်မှုများကဲ့သို့ အကျုံးဝင်မှုမရှိပါ။
center|frame|IUCN မှ အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက်အလိုက် အရောင်ခွဲခြားထားမှု (V 3.1)

## မှတ်စုနှင့် ကိုးကားချက်များ 
 

ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
ဒုံးမြီးကွက်

**ဒုံးမြီးကွက်** (Lesser Adjutant) သည် *စီကွန်နီးဒီး* (*Ciconiidae*) မျိုးရင်းဝင် ကြီးမားသော ရေငန်ငှက်ဖြစ်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ "*လပ္ပတိုတီလော့စ် ဂျာဗန္နစ်ကပ်* (*Leptoptilos javanicus*)" ဟုခေါ်သည်။ ဒုံးမြီးကွက်နှင့် ငှက်ကြီးဒုံးစပ်တို့သည် မျိုးစုတူဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့မျိုးစုသည်လည်း ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များနှင့်အတူ *စီကွန်နီဖောမ်း* မျိုးစဉ်ထဲတွင် ပါဝင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ
တောင်ဇလပ်ဝါ

**တောင်ဇလပ်ဝါ** (*Rhododendron burmanicum*) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဌာနေရင်း တောင်ဇလပ် မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ချင်းပြည်နယ်၊ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် တောင်ဇလပ်နီ၊ တောင်ဇလပ်ဝါ၊ တောင်ဇလပ်ဖြူများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပန်းပွင့်သောကာလမှာ ဒီဇင်ဘာလမှ မေလအထိဖြစ်ပြီး အသီးသီးချိန်သည် ဒီဇင်ဘာလမှ ဇွန်လအထိဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မျက်ခုံးဖြူသစ်ကပ်ငှက်

**မျက်ခုံးဖြူသစ်ကပ်ငှက်** (*Fulvetta vinipectus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ယင်းငှက်သည် ဘူတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ဌာနေငှက်များဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သစ်ကပ်ငှက်မွဲ

**သစ်ကပ်ငှက်မွဲ** (*Alcippe morrisonia*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၊ ထိုင်ဝမ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အမြဲစိမ်းလန်းနေသောတောင်ပေါ်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ အလျား ၁၅ စင်တီမီတာရှိပြီး ခေါင်းတွင် အညိုရောင် မျက်လုံးအဖြူရောင်ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းတွင် သံလွင်ရောင်နှင့် အောက်ပိုင်းတွင် အဝါရောင်ရှိသည်။  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သစ်ကပ်ငှက်ဗိုက်ဖြူ

**သစ်ကပ်ငှက်ဗိုက်ဖြူ**  (***Alcippe nipalensis***) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ထိုင်ဝမ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သစ်ကပ်ငှက်လည်ဝါ

**သစ်ကပ်ငှက်လည်ဝါ** (*Schoeniparus cinereus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ်

**မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ်**ဆိုသည်မှာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (ဝါ) တစ်စုသည် မကြာမီအနာဂတ်ကာလ၌ မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်းကို နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN)မှ ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် "**အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိ** (Near Threatened - **NT**)" ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအမျိုးအစား သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ယင်းသို့ သတ်မှတ်ပေးသည့် လတ်တလော အချိန်ကာလအတွက် "အန္တရာယ်ကျရောက်နေမှု အဆင့်" အနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထားခြင်းမရှိပေ။

ဤအမျိုးအစားဝင် ဇီဝမျိုးအုပ်စုများအား ထိုက်သင့်သော ကြာမြင့်ချိန်ကာလတွင် ပြန်လည်ဆန်းစစ် အကဲဖြတ်ရန်အရေးကြီးကြောင်းကို IUCN မှ မှတ်သားထားပေးသည်။

## ဓာတ်ပုံများ 

ဖိုင်:Otter in Southwold.jpg|အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခံထားရသည့် ချောင်းဖျားဖျံ
ဖိုင်:Maned wolf-aguara guazu.jpeg|အမေရိက သမန်းဝံပုလွေများသည် ဒေသရင်းနယ်မြေများ ဆုံးရှုံးနေခြင်းကြောင့် အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသည့် မျိုးစိတ်အဖြစ်သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
ဖိုင်:Gray Bat USACE.jpg|ဤအမျိုးအစားအဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ထားခဲ့သော မီးခိုးရောင်လင်းနို့ငယ်သည် မြောက်အမေရိက၏ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ယင်းတို့၏ ကျက်စားရာနယ်မြေများ ဆုံးရှုံးနေရခြင်းကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ် (VU) အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ရသည်။
ဖိုင်:Plains zebra in Mlilwane Wildlife Sanctuary 02.jpg|မြင်းကျား (*Equus quagga* ) မျိုးစိတ် 
ဖိုင်:Python regius.jpg|Ball python အာဖရိက စပါးကြီးမျိုးစိတ် တစ်ခုဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
 

## ပြင်ပလင့်များ 
* IUCN အနီရောင်စာရင်းရှိ  မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ်များစာရင်း

ကဏ္ဍ:မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ်
ချုံတိုးငှက်မျက်ကွင်းပြာ

**ချုံတိုးငှက်မျက်ကွင်းပြာ** (*Cyanoderma erythropterum*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မလေးကျွန်းဆွယ်၊ ဆူမတြာကျွန်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆူမတြာကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မလေးကျွန်းဆွယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရေညှောင့်ငှက်များ

**ရေညှောင့်ငှက်များ** () ဆိုသည်မှာ ပါဏဗေဒ အလိုတွင် ***Scolopacidae*** ဟု အမည်ရသော ငှက်မျိုးရင်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေညှောင်ငှက်မျိုးရင်းတွင် ရေညှောင့်ငှက်ဟု အမည်နာမပါသော ငှက်မျိုးစိတ်များစွာသာမက ကုလားကောက်ငှက် (Curlew) နှင့် စနိုက်ငှက် (Snipe) ကဲ့သို့သော အမည်နာမများပါသည့် ငှက်မျိုးစိတ်များလည်း ပါဝင်သည်။ 

ဤမျိုးစိတ်အများစုသည် ရွှံ့နွံနှင့် မြေဆီလွှာအတွင်းသို့ နှုတ်သီးချွန်လေးဖြင့် ထိုးကာ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ ရေညှောင့်ငှက် မျိုးစိတ်များသည့် နှုတ်သီးအရှည်ချင်း မတူညီကြသဖြင့် ရှာဖွေသော အစာ အမျိုးအစားလည်းမတူညီကြသောကြောင့် အစာရှာရာတွင် တိုက်ရိုက်ယှဉ်ပြိုင်ရခြင်းမရှိဘဲ စားကျက်နေရာတစ်ခုတည်း၌ အတူတကွကျက်စားလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ်းခြေဒေသများတွင် ရေညှောင့်ငှက်မျိုးရင်းဝင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာသည် အတူတကွ ကျင်လည်ကျက်စားကြလေ့ရှိသည်ကိုတွေ့နိုင်သည်။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ

**အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ** (***Bucerotiformes***) သည် အောက်ချင်းငှက် မျိုးရင်းဝင်ငှက်များနှင့် တောင်ပီစူးငှက် မျိုးရင်းဝင်ငှက်များ၏ မျိုးရိုးဆင်းသက်လာမှု တူညီသော ငှက်များကို စုဖွဲ့ထားသည့် ငှက် မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။  ဤငှက်များကို ယခင်က ပိန်ညင်းနှင့် အလားတူငှက်များ *(Coraciiformes)*  မျိုးစဉ်အောက်တွင် ထည့်သွင်းထားသည့် ငှက်များဖြစ်သည်။

သို့သော် မကြာသေးမီက လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ အောက်ချင်းငှက်များနှင့် အာဖရိကမှ သီးနှံစားအောက်ချင်းငှက်များမျိုးစု (*Bycanistes*) တို့သည် သီးခြားမျိုးတူအစု (Clade) အဖြစ် ယောင်ယင်ငှက် မျိုးရင်း (*Bucerotidae*) အောက်တွင်တည်ရှိနေကြောင်းတွေ့ရှိရပြီး ၎င်းမျိုးရင်းသည်လည်း တောင်ပီစူးငှက် မျိုးရင်း (*Upupidae*) နှင့် ပို၍အမျိုးနီးစပ်သောကြောင့် ၎င်းငှက်မျိုးရင်းနှစ်ခုကိုပေါင်း၍ သီးခြားမျိုးစဉ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဤမျိုးစဉ်ဝင်ငှက်များကို အာဖရိက၊ အာရှ၊ ဥရောပနှင့် မီလန်နီးရှားဒေသများ၌ဖြန့်ကျက်တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ
ဂိရိဟန်ဒုစေတီတော်

**ဂိရိဟန်ဒုစေတီတော်** (**နိသုပတ်ပနဝိဟာရ** ဟုလည်း သိကြ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ထရင်ကိုမလီးခရိုင်၊ သီရိယိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ပထမဦးဆုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။  ၎င်းစေတီတော်ကို ပင်လယ်ရပ်ခြားမှ ကုန်သည်ညီနောင်ဖြစ်သည့် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိကတို့က တည်ထားခဲ့ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ညီနောင်နှစ်ဦးတို့၏ အမည်များကို ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ကျောက်စာတွင် မှတ်တမ်းတင်ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုကျောက်စာအရ စေတီတော်ကို တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်အစုတို့က တည်ခဲ့ကြသည်ဟု ရေးသားထားသည်။ အချို့သော ပညာရှင်များက မဟာယာနအယူအဆကို ယုံကြည်ကြသည့် ပါဝါပြည်မှ ပင်လယ်ရပ်ခြားကုန်သည်များက စေတီတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်လည်း ရှိသည်။

ဤစေတီတော်ကို ပြည်သူများသည် အလွန်အထွတ်အမြတ်ထားကြသည်။ စေတီတော်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ ဆံတော်ဓာတ်တော် ပါဝင်သည်ဟုလည်း  ယုံကြည်ကြသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်၏ တောင်ဘက်တွင် ကျောက်ဆောင်မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်တွင် ရေထိုးထားသည့် နောက်ထပ်ကျောက်စာတစ်ခု တည်ရှိသည်။ ထိုကျောက်စာတွင် စာကြောင်းရေ ၁၁ ကြောင်း ပါဝင်ပြီး  ကျောင်းတော်နှင့် ကုန်သည်နှစ်ဦးတို့၏ အကြောင်းကို ဖော်ပြရေးသားထားသည်။

ကျောက်စာတွင် ပင်လယ်ခရီးသွားကုန်သည်နှစ်ဦး၏ အကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ စာထဲတွင် ရေးသားထားသည့် အစိတ်အပိုင်းအများစုတွင် စေတီတော်၏ အမည်ကို ရှည်လျားစွာဖော်ပြထားသည်။ ကျန်ရှိနေသည့် အပိုင်း၌ ဆုတောင်းစာရေးသားသူကို ရေးသားထားခြင်း မရျိပေ။ နောက်ဆုံးစားကြောင်းတွင် စေတီတော်ကို တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်အဖွဲ့တို့က တည်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကျောက်စာမှတ်တမ်း၏ အဆုံးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်ဖြစ်သည့် "ရုပ်နာမ်ဓမ္မတရားတို့၏ မမြဲမှု" ကို ဖော်ပြထားကာ အဆုံးသတ်ထားသည်။

## ကျောက်စာတွင် တွေ့ရသည့် အမည်များ
### တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက
## ပြင်ပလင့်များ
*Thiriyaya Girihandu Seya
*Religious site more ancient than Mihintale 
*She alights from the sky at Girihanduseya
*Girihanduseya Stupa, First Buddhist Cheitiya – Stupa in the world

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
နှုတ်နီနှုတ်သီးကောက်

**နှုတ်နီနှုတ်သီးကောက်** (*Pomatorhinus ferruginosus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငှက်မြီးတို

**ငှက်မြီးတို** (*Pnoepyga albiventer*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာမှ အင်ဒိုချိုင်းနားအထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငှက်ညိုနှုတ်သီးကောက်

**ငှက်ညိုနှုတ်သီးကောက်** (**Naung Mung scimitar babbler**) (*Napothera naungmungensis*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ယင်းငှက်အား ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ နောင်မွန်းမြို့အနီးတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သောကြောင့် မြို့နာမည်ကိုအစွဲပြု၍ Naung Mung scimitar babbler ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ချုံတိုးငှက်ဗိုက်ဖြူ

**ချုံတိုးငှက်ဗိုက်ဖြူ** (*Pellorneum tickelli*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တောင်ခါငှက်များ

**တောင်ခါငှက်များ** (Rollulinae) သည်  ငှက် မျိုးရင်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရစ်မျိုးရင်းဝင်ငှက်များထဲတွင် အခြေခံအကျဆုံးမျိုးရင်းဝင်ငှက်များ ဖြစ်ကာ သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာဆန်းစစ်မှုအရ သီခြားခွဲထုတ်၍ စုဖွဲ့ထားသော ရစ်မျိုးရင်း (Phasianidae) ၏ မျိုးရင်းခွဲဖြစ်သည်။   

## ပါဏဗေဒအလိုအရ ပါဝင်သော မျိုးစိတ်များ 
## ကိုးကား
ချုံတိုးငှက်ခေါင်းမဲ

**ချုံတိုးငှက်ခေါင်းမဲ** (*Pellorneum capistratum*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကသဖိုး

**ကသဖိုး** (**ကသဘိုး** ဟုလည်းခေါ်) (*Glossogobius  giuris*) () သည် ပင်လယ်နီ၊ အာဖရိကအရှေ့ပိုင်း၊ တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းများ၏ ရေချို၊ ရေငန်စပ်တွင် နေထိုင်သည့် ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အညိုရောင်နှင့် အညိုနုရောင်ရှိပြီး အနက်ပြောက်များရှိကာ အများဆုံး ၄၀ မှ ၅၀ စင်တီမီတာ (၁၆ မှ ၂၀ လက်မ) ခန့် ရှိသည်။

## ပြခန်း

Image:Glossogobius giuris.png
Image:G. giuris.jpg
Image:Glossogo giur 160312-57315 rwg.JPG
Image:Glossogo giur 160312-57303 rwg.JPG

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ဒေါင်းနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ

**ဒေါင်းနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ** *(Pavoninae)* သည် ဒေါင်း၊ ရစ်နှင့် အလားတူ ငှက်များ *(Galliformes)* မျိုးစဉ်၊ ရစ်မျိုးရင်းဝင်ငှက်များပင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမျိုးရင်းမှ မျိုးရိုးတူညီစွာ ဆင်းသက်လာသည့် ငှက်မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သော ဒေါင်း မျိုးနွယ်စု *(Pavonini)*၊ ရစ်ဒေါင်း မျိုးနွယ်စု *(Polyplectronini)* ကြက် မျိုးနွယ်စု *(Gallini)၊* ငုံးနှင့် ခါများအချို့ပါဝင်သည့် မျိုးဇာတ် *(Coturnicini)* ဆိုသည့် မျိုးဇာတ် (Tribe) လေးခုအား စုဖွဲ့ထားသည့် မျိုးရင်းခွဲ အမည်နာမတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤမျိုးရင်းခွဲတွင် ဒေါင်းများ၊ ရစ်ဒေါင်းများ၊ တောကြက်များ(အိမ်ကြက် အပါအဝင်)၊ နှင့် ငုံး(ကမ္ဘာဟောင်း)များ ပါဝင်သည်။

## မျိုးနွယ်စု (tribe) အလိုက် ပါဝင်သော မျိုးစုများ 
## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းခွဲများ
လင်းတကျောဖြူ

**လင်းတကျောဖြူ** (*Gyps bengalensis*) သည် ကမ္ဘာဟောင်းလင်းတ ဖြစ်ပြီး တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဌာနေငှက်များဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်သည် ကောင်ရေ လျောနည်းလာမှုကြောင့် ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်စာရင်းတွင် စာရင်းသွင်းခံထားရသည်။ လင်းတကျောဖြူများသည် အဆိပ်ချသတ်ဖြတ်မှုကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးကာ သေဆုံးကြရသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ကောင်ရေ ၁၀,၀၀၀ အောက်သာ ရှိတော့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်းတများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စွန်၊ လင်းတနှင့် အလားတူငှက်များ
မြစ်တွေးရင်မည်း

**မြစ်တွေးရင်မဲ** (*Sterna acuticauda*) သည် မြစ်တွေးငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ မြစ်ကြီးများအနီးတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ မြစ်တွေးရင်မဲငှက်သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံအထိ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ယင်းငှက်တို့နေထိုင်ကျက်စားရာနယ်မြေ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် ကောင်ရေရှားပါးလာသောကြောင့် နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းမှ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျက်ခုံးဖြူငှက်ပြာခြောက်

**မျက်ခုံးဖြူငှက်ပြာခြောက်** (*Sitta victoriae*) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာ တွေ့ရသည့် ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။ မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ရှိသော မျက်ခုံးဖြူငှက်ပြာခြောက်ငှက်သည်   

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ဌာနေရင်းငှက်များ
ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင်

**ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင်** (Vascular plant) ဆိုသည်မှာ အပင်အတွက်လိုအပ်သော ရေနှင့် mineral များကို စုပ်ယူရန် လစ်နင် (Lignin) တစ်ရှူးများဖြင့် အသုံးပြုသည့် မြေပေါက်ပင်များ (Land plant) ဟု သတ်မှတ်သည်။ ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင်များသည် ဖိုတိုစင်းသစ်စစ်ဖြင့် ရရှိလာသောထုတ်ကုန်များကိုအသုံးပြုရန် လင်နစ် တစ်ရှူးမဟုတ်သော phloem ကို အသုံးချရာ၌လည်း ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ယင်းအပင်များသည် ကြီးမားသောအပင်အုပ်စုဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် ရှိကြသည်။ ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင်များတွင် ပန်းပွင့်သော အပင်များ၊ (angiosperms) အစေ့ရှိအပင်များ၊ (gymnosperms) ဒရင်ကောက်ပင်များ၊ (ferns) မြင်းမြီးနှင့်တူသောအပင်၊ (horsetail) နှင့် Clubmoss များပါဝင်သည်။ အုပ်စုအတွက် သိပ္ပံအမည်မှာ Tracheophyta, နှင့် *Equisetopsida sensu lato* တို့ဖြစ်ကြသည်။ အစောပိုင်းကာလ အချို့သော မြေပေါက်ပင်များသည် ရေသောက်မြစ် တစ်ရှူး ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ အခြားသော ရေသောက်မြစ်ပါသော အပင်များအားလုံးကို **eutracheophyte** ဟု သုံးနှုန်းသည်။

## ကိုးကား
ဝင်ရိုးစွန်း

**ဝင်ရိုးစွန်း**ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့ကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်-

## တိရစ္ဆာန်
*ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ

## ပထဝီဝင်
*တောင်ဝင်ရိုးစွန်း
*မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း
*ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်း
*ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ဝင်ရိုးစွန်း :en:Geographical pole
*ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများ :en:Polar regions