open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရဟန်းပျို အဖွဲ့

သခင်လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ **ရဟန်းပျိုအဖွဲ့** တွေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ၁၉၃၈-၃၉ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလ အတွင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ အသီးသီးရဲ့လှုပ်ရှားမှု တွေဟာ ပိုမို ပေါ်လွင် ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။ ရန်ကုန်မြို့မှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ တွေ ရှိခဲ့တဲ့အပြင် နယ်မြို့တချို့မှာလဲ ဥပမာအားဖြင့် **ဇလွန် ရဟန်းပျို အဖွဲ့**၊ **ရွှေဘို ရဟန်းပျို**အဖွဲ့ တို့လို ရဟန်းပျို အဖွဲ့တွေ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။ ရန်ကုန်မြို့ မှာ **ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ်** ထင်ရှားခဲ့သလို မန္တလေးမြို့မှာ **မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ချုပ်** ဟာလဲ ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။ 
ရေနံမြေ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီး စတင် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အချိန်မှာ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း ဆိုင်ရာ သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် ကနေ နယ်ချဲ့ အရင်းရှင် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ရေနံမြေ သပိတ် အောင်မြင်ရေး အတွက်ဆိုပြီး ရေနံမြေ ကိုယ်စားလှယ်များ အဖြစ် ရဟန်းပျိုရဲ့ ဆရာတော် ဦးပါမောက္ခ၊ ဦးကေသရနဲ့ ဦးအာစရ တို့ကို ရေနံမြေကို စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဦးပါမောက္ခ နဲ့  ဦးအာစရ တို့ဟာ အလုပ်သမား တွေဖက်က ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်လှုံ့ဆော် တရားဟော ခဲ့ကြတဲ့အတွက် ဆရာတော် ဦးအာစရကို နယ်ချဲ့အစိုးရက ပုဒ်မ (၁၀၇)နဲ့ ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့ပါတယ်။ မန္တလေးမှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ကတော့ ဦးကလျာဏ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၀−၂−၁၉၃၉ နေ့မှာ မန္တလေး မြို့မှာ သံဃာ၊ ကျောင်းသား၊ လူထု စီတန်း လှည့်လည်ပွဲကြီး ကို ဦးဆောင် လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။ မန္တလေး အရေးပိုင် နဲ့ ရာဇဝတ် ဝန်ကြီးတို့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ စစ်တပ် ပုလိပ်တပ်တွေ က သေနတ် နဲ့ ပစ်ခတ် ဖြိုခွင်းတဲ့အတွက် **အာဇာနည် (၁၇) ဦး သွေးမြေကျရမှုကြီး** ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ ၁၇ ဦး ကျဆုံးရမှုမှာ သံဃာတော် (၇) ပါး ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၇-၂-၁၉၃၉ နေ့မှာ အာဇာနည် (၁၇) ဦး သဂြိုဟ်ဈာပနမှာ **သာသနော့ ၀ပုလ္လ ရဟန်းပျို အဖွဲ့**၊ **မဟာ သမဂ္ဂ ရဟန်းပျို အဖွဲ့**၊ **ဝံသဟိတကာရီ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့**၊ **ဗဟို သာသနာ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့**၊ **ဇလွန် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့**၊ **သာသနာ့ ဝိသုဒြွိ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့**၊ **ရွှေဘို ရဟန်းပျို အဖွဲ့**နဲ့ **မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့**မှ အုပ်ချုပ်တဲ့ အဖွဲ့ (၁၃) ဖွဲ့တို့ တက်ရောက် လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးကလျာဏ နဲ့ အတူ ထင်ရှားခဲ့တဲ့ ရဟန်းပျို ခေါင်းဆောင် ဆရာတော် တွေကတော့ ရွှေမျက်မှန် ဦးဩဘာသ၊ အာဇာနည် ဦးသုမန စတဲ့ ရဟန်းတော်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ်၊ ဖဆပလ ခေတ် တွေ အတွင်းမှာလဲ “ရဟန်းပျိုအဖွဲ့” တွေ ဆက်လက် တည်ရှိပြီး လှုပ်ရှားမှု တွေရှိနေခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ စစ်အစိုးရတက်လာပြီး ၁၉၆၄ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ကြီးတွေလဲ တစစ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားရပါတော့တယ်။

## ကိုးကား
*
ဆင်းရဲသား အကျိုးဆောင် အဖွဲ့

ဆင်းရဲသားများ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့က **ဖေဘီယန်** အမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ကြီး ရဲ့ နာမည်ကို ယူပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ဖေဘီယန် အဖွဲ့ ဆိုတာ ပေါ်ပေါက် ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဗမာပြည်မှာလဲ ဆင်းရဲသား အကျိုးဆောင် (ဖေဘီယန်) အဖွဲ့ ဆိုတာ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒီးဒုတ် ဦးဘချို၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် ကိုနု၊ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဦးဘခိုင် တို့က ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၃၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အမတ်တဦး ရွေးကောက်ခံ ခဲ့ရပါတယ်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး မှာ ဖေဘီယန် ပါတီက ခေါင်းဆောင်များလဲ ပါဝင်အားပေး ထောက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။

## ကိုးကား
*
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး

၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့မှာ ချောက် ရေနံမြေ ကနေ ခြေလျင် ချီတက် လာခဲ့ကြတဲ့ သပိတ်မှောက် ရေနံမြေ အလုပ်သမားတပ်ကြီး နဲ့ သထုံ၊ ပဲခူးနယ် တကြောကနေ ချီတက် လာကြတဲ့ အင်အား ထောင်ကျော်ရှိ လယ်သမား သပိတ်တပ်ကြီး ဟာ အတူဆုံကြပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်း ဝင်ရောက် လာကြပါတယ်။ ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့ ညနေ (၅) နာရီမှာ ရွှေတိဂုံ အနောက်ဘက်မုခ် ကွက်လပ်ကြီး အတွင်း သပိတ်ပေါင်းစုံ ညီလာခံကြီး အဖြစ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ အစည်းအဝေးကြီး ကို ဖွင့်လှစ် ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူထုလူတန်းစား အဖွဲ့အစည်းကြီးများ ထူထောင် ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် တခုအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၉ ရက်နေ့ မနက်မှာ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား အစည်းအဝေးကြီး ခေါ်ယူ ကျင်းပပြီး **ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး** ကြီးကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါတယ်။ 

# သခင်မြ − ဥက္ကဋ္ဌ
# သခင် ခင်အောင် (သာယာဝတီ)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သန်းထွန်း− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်အောင်ဆန်း− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှဘော်− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်တင် (သုံးဆယ်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သိန်းဖေ (ဝါးခယ်မ)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်စိုးမင်း (ကြို့ပင်ကောက်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဗသော် (ကညွတ်ကွင်း)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ကျော်လူကလေး (သံလျင်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှထွန်း (ပဲခူး)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဗငြိမ်း (မအူပင်) − အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်

တို့နဲ့ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၄၁-မတ်လမှာ ဒုတိယ အကြိမ် ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား ညီလာခံကြီး ကို ပဲခူးမြို့ မှာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီးတခုလုံးရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်မြ တာဝန် ယူရမှာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဗမာ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်တင် (သုံးဆယ်) ကို တာဝန်လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်။ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး (ဗတလစ) ဟာ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ တောင်ပံတဖက် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု ကာလ တလျောက်မှာ ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ 

၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ (လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခါနီး အချိန်ကစပြီး) အုပ်စိုးသူ ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ (ဗတလစ) ကြီးအဖြစ် ပုံပြောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ အာဏာရ ဖဆပလ အစိုးရ လက်ထက် အတွင်း အာဏာရ ဖဆပလ ကြီးရဲ့ လက်ကိုင်တုတ်အဖွဲ့ အစည်း ကြီးတခုအဖြစ် “ဗတလစ” အဖွဲ့ကြီး နာမည်ဆိုးနဲ့ကျော်စောခဲ့ပါတယ်။ အာဏာရ “ဗတလစ” ခေါင်းဆောင်ကြီး “သခင်တင်” ဟာ **မီးခွက်မှုတ်** လို့ နာမည်ကျော်ခဲ့သလို အာဏာရ ဗတလစ ကြီး ငယ်ရွယ်လတ် ခေါင်းဆောင်မျိုးစုံဟာလည်း အမတော်ကြေး ဘုံးသူ၊ ခြစားသူ၊ လယ်သမားထု အပေါ် ဖိနှိပ် ဗိုလ်ကျသူတွေ အဖြစ် နာမည်ဆိုး နဲ့ ကျော်ကြား ခဲ့ရပါတယ်။ “ဗတလစ” ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် တော်လှန် ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကာလက “ဗတလစ” ကတပိုင်း၊ ဖောက်ပြန်ဆိုးဝါးတဲ့ “ဗတလစ” ကတပိုင်းအဖြစ် ခွဲခြား ရှုမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း ဗတလစ အဖွဲ့ကြီး မတည်ရှိတော့ပါ။

## ကိုးကား
*
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ အစည်းအရုံး

၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီးနဲ့ တနေ့တည်း ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာတာဖြစ်ပါတယ်။ လယ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက မနက်ပိုင်းမှာဖွဲ့ စည်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက ညနေပိုင်းမှာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၉) ရက် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာပဲ သပိတ် အလုပ်သမား ပေါင်းစုံ (၅၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် တဲ့ အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကြီး မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ကြီး နဲ့ သခင်သန်းထွန်းတို့ မိန့်ခွန်း ပြောကြားကြပြီး အလုပ်သမား ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်းစုံ က အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ 

ဖွဲ့စည်းပုံမှာ − 
# သခင်လေးမောင်− ဥက္ကဋ္ဌ
# သခင်သင်- အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဖိုးလှကြီး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဗမောင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဗ - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှမြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှသောင်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သိန်းမောင် (ရန်ကုန်မော်တော်ယာဉ်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ရွှေရင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သိုင်းသခင် ဗသွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်တင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင် ချစ်မောင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဆင့်သိန်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# ဒဂုံဆရာတင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ကြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သိန်းမောင် (မြင်းလှည်းအသင်း) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ငွေရှန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သန်းဖေ (သရက်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်ဗအေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်စံကျော် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်စိန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# ဦးဘခိုင် (ဖေဘီယန်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်သိန်းမောင်ကြီး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်လှဖေ (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်
# သခင်စိုး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်

တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ 

အင်္ဂလိပ်လို All Burma Trade Union Congress(ABTUC)  လို့ ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု တိုက်ပွဲများအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့ပါ တယ်။

## ကိုးကား
*
မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့

**ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့** လို့လည်း ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် အဖြစ် ပေါ်ထွန်း လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၂၉ ရက်နေ့မှာ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်မှာကျင်းပတဲ့ ရန်ကုန်မြို့လုံး ဆိုင်ရာ မြို့လုံးကျွတ် အစည်းအဝေးကြီး တရပ်ကနေ ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးသစ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖောက်ပြန်တဲ့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ် ဖြုတ်ချရေး၊ နယ်ချဲ့ ဆန့် ကျင်ရေး၊ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး တို့အတွက် အမျိုးသမီးထု တရပ်လုံး ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရေး တွေရည်စူးပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒီးဒုတ် ဦးဘချို ရဲ့ဇနီး ဒေါ်လှမေ က ဆောင်ရွက်ပြီး အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် မခင်မြ (ခင်မျိုးချစ်) က ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးတဲ့ နောက်မှာတော့ အဖွဲ့ရဲ့ အမည်ကို **ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီး အစည်းအရုံး** လို့ ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် ဖွဲ့စည်းပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်ခင်လှ၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်သဲညွန့်၊ အတွင်းရေးမှူး ဒေါ်မြတင် တို့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ အမျိုးသမီး အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

## ကိုးကား
*
လေဘာယူနီယံ

ရေနံချောင်းရေနံမြေမှာ မြန်မာရေနံမြေ အလုပ်သမားများရဲ့ အသင်းချုပ် အဖြစ် လေဘာယူနီယံ ကို ၁၉၂၁−ဧပြီ−၃ ရက်နေ့မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ **ရေနံချောင်း အလုပ်သမားများ အသင်းချုပ်** (လေဘာယူနီယံ) ဟာ ဗမာပြည်ရဲ့ ပထမဆုံး အလုပ်သမား အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ 

ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးမျိုးညွန့် ၊ အကျိုးဆောင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ရေနံချောင်း အမျိုးသား ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးအေးမောင် တို့က ဆောင်ရွက်ပါတယ်။ ရေနံချောင်း ရေနံမြေ ဘီအိုစီ တွင်းတူးဆရာများ သပိတ်၊ ရေနံမြေ စာရေးများ သပိတ်၊ သံလျင် ဘီအိုစီ ရေနံချက် စက်ရုံအလုပ်သားများ သပိတ်ဆိုတာတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပေမယ့် အလုပ်သမားများ အဖို့ စနစ်တကျ စည်းရုံးဖွဲ့ စည်းထားမှု မရှိတဲ့အတွက် နစ်နာခဲ့ရတာတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု ရဲ့ စနစ်တကျဖွဲ့ စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတခု အဖြစ် ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၂၃−မတ်လ-၁၉ ရက်မှာ ရေနံမြေ အလုပ်သမားများ အသင်းချုပ်ဟာ ရေနံချောင်း ဘီအိုစီ အလုပ်သမား တွေကို ဦးဆောင်ပြီး ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီရဲ့ တရားမမျှတမှု တွေကို ဖော်ထုတ် တိုက်ပွဲဆင်တဲ့ **ဇဒိုက်ကြီး** ကို ဖော်ဆောင် နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ လေဘာယူနီယံ ဟာ ၁၉၂၃ ခုနှစ် လောက်အထိ အလုပ်သမားထု အကျိုးဖက်က ရပ်တည်လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့ပြီး တစတစ မှေးမှိန် သွားခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဂျီစီဘီအေ ကွဲထွက်သွားပြီ ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို လက်ခံသွားတဲ့ (၂၁ ဦး အဖွဲ့) ရဲ့ ဩဇာခံ အဖွဲ့အဖြစ် ရပ်တည်လှုပ်ရှား သွားခဲ့တဲ့အတွက် အလုပ်သမား လောက မှာ တစတစ ဩဇာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ လေဘာယူနီယံရဲ့ လမ်းစဉ်ဟာ ၂၁ ဦး အဖွဲ့ ရဲ့ နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ် အကျိုးပြုရေး အတွက်သာ ဖြစ်သွားရပါတော့တယ်။ အလုပ်သမားတွေ ရဲ့ ယာယီအခွင့်အရေး အနည်းအပါး ကို အရင်းရှင် ဘီအိုစီ ထံကနေ တောင်းဆိုပေးရေး လုပ်ငန်းလေးတွေ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နေသေးပေမဲ့ အလုပ်သမားထုဘက် က ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ပေးရေးထက် အလုပ်သမား နဲ့ အရင်းရှင်ကုမ္ပဏီ အကြား စေ့စပ်ဖြန်ဖြေပေးရေးဆီ ဦးလှည့်သွားခဲ့ရပါတယ်။ လေဘာယူနီယံ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးညွန့် ကိုယ်တိုင် နောက်ပိုင်းမှာ အောက်လွှတ်တော် လေဘာအမတ် အဖြစ် ထမ်းဆောင်ရင်း ဒိုင်အာခီလွှတ်တော်အတွင်း အဆိုသွင်းမှု မေးခွန်းထုတ်မှု ဆိုတာတွေနဲ့ပဲ အချိန် ကုန်သွားခဲ့ပါတယ်။ ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က စတင်ဖောက်ခွဲလိုက်တဲ့ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှာ လေဘာယူနီယံဟာ စေ့စပ်ဖြန်ဖြေရေး အခန်းကနေ ပါဝင်ခဲ့ပေမဲ့ လေဘာယူနီယံရဲ့ အခန်းဟာ အလုပ်သမားထု အတွင်း နလံမထူ နိုင်လောက်အောင် လျောကျသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ အလုပ်သမားထုဘက် က ရပ်တည်ရမယ့်အစား ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ နဲ့ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်ရေးဆီ တောင်းခံ အသနားခံသလို ရပ်တည်သွားခဲ့ပါတယ်။

## မှတ်စု
*A:ဇဒိုက်ဆိုတာ အင်္ဂလိပ်စကား Strike ကို ပီပီသသ မရွတ်ဆိုနိုင်တဲ့ ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကြီးကျယ်တဲ့ Strike  ဖြစ်တဲ့အတွက် “ဇဒိုက်ကြီး” လို့ ခေါ်ပါတယ်။  အဲဒီတုန်းက **သပိတ်** ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရ ကို မသုံးစွဲကြသေးလို့ ဆိုပါတယ်။

## ကိုးကား
*
ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ

**ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ** ကို ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သမိုင်းဝင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး သခင်ထွန်းအုပ်-သခင်ဗစိန်တို့ ဗမာအစည်းအရုံး  လို့ ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရတဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး တခြမ်းရဲ့ ခေါင်းဆောင် သခင်ဗစိန်ဟာ ၁၉၄၇၊ ဇူလိုင်-၁၉ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့ လုပ်ကြံခံရပြီး နောက်ပိုင်း ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံရရာက တနှစ်ခန့် အကြာမှာ လွတ်မြောက်လာခဲ့ပါတယ်။ ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာပြီး လ အနည်းငယ် အကြာ ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ ရက်နေ့မှာ သခင်ဗစိန် ဦးဆောင် တည်ထောင်လိုက်တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ပေါ်ထွက် လာတာဖြစ်သည်။

ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗစိန်၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ဖြစ်ပြီး ဦးဂုဏ်မာန် (မြင်ကွန်း မင်းသားကြီးရဲ့ သား)၊ ဦးလှမြတ်စိုး၊ သခင်ကျော်ရင်၊ သခင်ကျင်၊ ဦးမြင့် စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သခင်ဗစိန် ခေါင်းဆောင် တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဒီမိုကရေစီရေး ကြွေးကြော်သံ တွေပေးပြီး လှုပ်ရှားခဲ့ပေမဲ့ လူထုထောက်ခံမှု မရှိခဲ့ချေ။ လက်ျာစွန်းပါတီအဖြစ် လူသိများခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲများမှာလည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ လက်ဝဲဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ မာ့က်စ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွေကို တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သခင်ဗစိန် ဟာ ၁၉၅၂ မှာ အာရှတိုက် ရှိ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များ နဲ့ အဆက်အသွယ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှာ အာရှတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်၊ ဥရောပတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပြီး ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဆိုတာကိုပါ အတိအလင်း ထူထောင်ကာ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး တံခွန်ကို ထူခဲ့သည်။ ထိုင်း၊ ဂျပန်၊ ထိုင်ဝမ် နိုင်ငံများသို့ သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီး ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များနဲ့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့သလို ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ တောင်ဗီယက်နမ် ဆိုင်ဂုံမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ တတိယအကြိမ် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက်နဲ့ အနောက်ဂျာမဏီ ဖရန်ဖွတ်မြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ ဥရောပ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက် တို့ကိုလည်း သွားရောက် ပါဝင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဗမာပြည်ကို ဆီးတိုး စစ်စာချုပ်ဝင် နိုင်ငံဖြစ်စေရေး ကို သခင်ဗစိန် ကလိုလားခဲ့ပြီး ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဗမာပြည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးရန်၊ ကိုလံဘို စီမံကိန်းသို့ ဝင်ရန်တွေကို အကြိမ်ကြိမ် အကြံပေး တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ၅၈ ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲတဲ့အခါ နိုင်ငံတော် ကို ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ တပ်မတော်က ဝင်ရောက်အာဏာ သိမ်းသင့်ကြောင့်လည်း အကြံပေးတိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀ ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွေမှာလည်း သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ကြိုးပမ်းခဲ့သေးပေမယ့် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ လုံးဝနလံမထူနိုင်ခဲ့ချေ။ (ပါတီစ တင်ထူ ထောင်စက အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်တဲ့ သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ကိုယ်တိုင် ၁၉၆၀ ပြည့်ရွေးကောက်ပွဲ မှာ သန့်ရှင်း ဘက်ကနေ ဝင်ရောက် အရွေးချယ်ခံ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်)။ ၁၉၆၃ ဇွန်လမှာ သခင်ဗစိန် ကွယ်လွန်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ဟာလည်း တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားရသည်။
## ကိုးကား
*
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ

**လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ** ကို ၁၉၄၈၊ ဇူလိုင်-၁၆ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။ ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာရတဲ့ နောက်ခံအ ကြောင်းအချက်များက တော့ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ လက်နက်ကိုင် တောခိုရပြီး ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင် ဖြစ်ပွားလာရချိန်မှာ ကွန်မြူနစ် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် လက်ဝဲ အင်အားစုများ ညီညွတ်ရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ နဲ့ အဲဒီအချိန်ကရှိနေတဲ့ **နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး ကောင်စီ** က ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် များ မပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံတော်စောင့် အစိုးရ တရပ် ဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုချက် အပေါ် တုံ့ပြန် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီ-၁၂ ရက်နေ့ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နေအိမ်မှာ ဗိုလ်လက်ျာ၊ ဗိုလ်စိန်မှန်၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေ၊ ဦးအုန်း၊ ဦးသိန်းဖေမြင့် တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြပြီး လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရာက တဆင့်တိုး ပေါ်ထွက်လာချက် ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ မပေါ်မီ **မာ့က်စ် ဝါဒလေ့ လာရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့ရန်** ဆိုတဲ့အချက်အပါအဝင် နုမူ (၁၅) ချက် မေလမှာ ထွက်ပေါ် ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း မှာ **နုမူ** နှင့် **ရဲဘော်မူ**ဆိုပြီး မူ (၂) မူ ကွဲပြား ထွက်ပေါ် လာခဲ့ပြီး ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါ ကွဲခဲ့ရသလို ဖဆပလ အစိုးရ အတွင်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုတွေ ဆက်တိုက် ပေါ်ပေါက် လာရချိန်မှာ နိုင်ငံရေး အကြပ်အတည်း ကို ယာယီ ထွက်ပေါက်ရှာနိုင်ဖို့ လက်ဝဲညီညွတ်ရေး ကို ကြွေးကြော်ရင်း ရလဒ် အဖြစ် လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို ဇူလိုင်-၁၆ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

**ဗကပ** က တောတွင်း ရောက်နေရပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဗကပ ကို စတင်ဖမ်းဆီးစဉ်က ဖမ်းဆီး ရမိထားခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ရန်အောင်၊ ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်း တို့ကို အင်းစိန်ထောင် မှ ထုတ်ပေးပြီး လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ အတွင်း ထည့်သွင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။ 

လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်၊ ဆိုရှယ်လစ်၊ ကွန်မြူနစ် တို့နဲ့ ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပါတယ်။ လက်ဝဲညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို အောက်ပါ အတိုင်း ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။

# ဗိုလ်နေဝင်း	ဥက္ကဋ္ဌ	- တပ်မတော်
# ဗိုလ်ဗစိန်	- တပ်မတော် 
# ဗိုလ်ရဲထွဋ် 	- တပ်မတော် 
# ဗိုလ်စောထွန်းစိန်	- တပ်မတော် 
# ဗိုလ်ဇေယျ	- တပ်မတော်
# ဗိုလ်မှူးအောင်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်စိန်မှန်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်မင်းခေါင်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်လရောင်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်ညွန့်မောင်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်အောင်ညွန့်	- ပြည်သူ့ရဲဘော် 
# ဗိုလ်ဘုန်းအောင်	- ပြည်သူ့ရဲဘော်
# ဦးလှမောင်	- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ 
# ဦးဗဆွေ	- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ 
# ဦးကျော်ငြိမ်း	- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ 
# သခင်တင်	- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ 
# ဗိုလ်အောင်ကြီး	- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ 
# ဗိုလ်သိန်းတန်	- ကွန်မြူနစ်
# ဗိုလ်အောင်မင်း	- ကွန်မြူနစ်
# ဗိုလ်ရန်အောင်	- ကွန်မြူနစ်
# ဦးသိန်းဖေမြင့် -	အတွင်းရေးမှူး ဆိုပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။

လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ဟာ ဖွဲ့စည်းပြီး လပိုင်း အတွင်းမှာပဲ အာဏာရ အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းက ဖဆ-ဆိုရှယ်များ ရဲ့ သဘောထား မမှန်ကန်မှုကြောင့် အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ပြိုကွဲ သွားရရုံမက တချို့ပုဂ္ဂိုလ်များ တောခိုသူပုန် ဘဝရောက်သွားရပြီး နိဂုံးချုပ် သွားရပါတယ်။ (ဥပမာ ဗိုလ်လရောင်၊ ဗိုလ်ညွန့်မောင်၊ ဗိုလ်အောင်ညွန့် စတဲ့ပြည်သူ့ရဲဘော်များ တောခိုသွားရသလို ဗိုလ်ဇေယျ၊ ဗိုလ်ရဲထွဋ်၊ ဗိုလ်ရန်အောင် တို့လည်း တောခို သွားရပါတယ်။ မည်သည့် လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး လှုပ်ရှားမှု မှ မလုပ်ဆောင် နိုင်ခဲ့ပါ)။

## မှတ်စု
:A. ဗိုလ်ရန်အောင်၊ ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်းတို့ကို တကယ်ထောင်က လွှတ်ပေးခဲ့တာကတော့ ဇူလိုင်-၁၈ ရက်နေ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

## ကိုးကား
*
ဖလောရင့် နိုက်တင်ဂေးဆု

**ဖလောရင့်စ် နိုက်တင်ဂေးလ် ဆုတံဆိပ်** (Florence Nightingale Medal) သည် သူနာပြုပညာတွင် ထူးချွန်သူများအား ပေးအပ်သည့် နိုင်ငံတကာဆုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှသူနာပြု Florence Nightingale အား ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

ဤဆုတံဆိပ်ကို ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော အဌမအကြိမ်မြောက် နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီအသင်းများ ညီလာခံအပြီးတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) က ၁၉၁၂ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သူနာပြုတစ်ဦး ရရှိနိုင်သည့် အမြင့်ဆုံးသော နိုင်ငံတကာဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု ဖြစ်သည်။

ဤဆုကို *"ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုခုကြောင့် ဒဏ်ရာရသူများ၊ နာမကျန်းသူများ၊ မသန်စွမ်းသူများ သို့မဟုတ် အရပ်သားပြည်သူများအား ထူးခြားသည့် သတ္တိနှင့် စေတနာထား၍ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသူများ" သို့မဟုတ် "ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် သူနာပြုပညာရေးနယ်ပယ်များတွင် စံနမူနာပြကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူများ သို့မဟုတ် တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြစိတ်ဓာတ်ရှိသူများ"* အား ပေးအပ်သည်။

Florence Nightingale Medal Commission (ဖလောရင့်စ် နိုက်တင်ဂေးလ် ဆုတံဆိပ်ကော်မရှင်) တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီမှ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဝန်ထမ်းများ၊ အချို့သော သူနာပြုပညာရှင်များ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီနှင့် လခြမ်းနီအသင်းများ ဖက်ဒရေးရှင်း၏ သူနာပြုချုပ်နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သူနာပြုကောင်စီမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးတို့ ပါဝင်သည်။

ယင်းဆုကို ၂ နှစ်လျှင် တကြိမ် ၃၆ ဦးထက် မပိုဘဲ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ် ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော မေလ ၁၂ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ(I.C.R.C.) က ထုတ်ပြန် ကြေညာလေ့ရှိသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုရရှိသူများ 
## ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် 
* ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ်
* ကြက်ခြေနီအသင်း
* ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့
* လခြမ်းနီအသင်း
* နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ
* မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း

## ကိုးကား
* အမျိုးသားရေးနှင့် မြန်မာ့ ဆေးပညာရှင်များ (ဆရာဝန်တင်ရွှေ)
* မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အနှစ်ချုပ် (၁၉၈၆၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂)
* ကန်တော့ခံ သက်ကြီး စာပေပညာရှင်ကြီးများ အထ္တုပ္ပတ္တိ (စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို)
* တင်နိုင်တိုး ၏ ကမ္ဘာ့ ကြက်ခြေနီဆုရ မြန်မာ့ ဂုဏ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်များ
ကချင်အမျိုးသားများ ကွန်ဂရက်

ကချင်ပြည်နယ် မှ ဆမားဒူဝါး ဆင်ဝါးနောင် ခေါင်းဆောင်ကာ ပြည်သူ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တိုးတက် ကြီးပွားရေးအဖွဲ့ (ပယကဖ) ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် မရှေးမနှောင်းတွင် **ကချင်အမျိုးသား ကွန်ဂရက် (ကေအန်စီ)** အမည်ဖြင့် သီးခြားကချင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။ ဒူးဝါး ဇော်လွန်း နှင့် ဦးဇန်ထားဆင် တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဆိုပါ (ကေအန်စီ)သည်  ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးနှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင်  တည်မြဲဖဆပလဟု အမည်ရသော “ဆွေငြိမ်း”ဖက်မှရပ်တည် ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ ကေအန်စီသည် အမတ်အများဆုံး အရွေးချယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်  ဦးနု ကကေအန်စီ ခေါင်းဆောင် ဒူးဝါးဇော်လွန်းကို မခန့်အပ်ဘဲ အမတ်နေရာ တတိယသာလိုက်သည့် ပယကဖ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ၎င်း၏မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် ဆမားဒူးဝါးဆင်ဝါးနောင် ကိုသာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ တောင်ကြီးမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားများ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပြည်နယ်များညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ တွင် ကေအန်စီ မှ ဒူးဝါးဇော်လွန်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်မူ (ရှမ်းမူ) အား ကေအန်စီအနေဖြင့် ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။

## ကိုးကား
*
ရခိုင်အမျိုးသား ကွန်ဂရက်

၁၉၄၀ ပြည့် နှစ် ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှင့်ဆက်သွယ်ပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ပေါက်တော ၌ ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ညီလာခံတွင် လွတ်လပ်ရေး ကိစများအား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြသဖြင့်  ဗြိတိသျှ အစိုးရက **ရခိုင်ကွန်ဂရက်** နောက် နောက်ယောင်ခံစုံစမ်းမှုများလုပ်ကာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးကျော်ဦးအပါအဝင်  ခေါင်းဆောင်များကို တစ်ဦးပြီး တစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးကာ အိန္ဒိယအကျဉ်းထောင်များသို့  ပို့ပစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြင့် ရခိုင်အမျိုးသားကွန်ဂရက်သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု ခေတ်မတိုင်မီ အထိသာ လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့သည့်တိုင် ရခိုင်အမျိုးသားရေးအတွက် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ်မှတ်တမ်း တင်ထားကြရသည်။

## ကိုးကား
*
ချင်းလွတ်မြောက်ရေး တပ်ဖွဲ့

၁၉၄၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာ-၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ် တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော ချင်းလူငယ်များအား ဗိုလ်ထွာလ်ကမ်း ကဦးဆောင်ကာ ဖွဲ့စည်းပေးပြီး စစ်သင်တန်းများပါ ပေးခဲ့သည်။  ပါဝင်သူများမှာ ဗိုလ်ထန်ဇာဟောက်၊ ဗိုလ်ထာလုံး၊ ဗိုလ်ငေါ့ကျင့်ပေါင်၊ ဗိုလ်ထန်ကျင်ဟောက်၊ ဗိုလ်ငိုင်ခိုလျင်၊ ဗိုလ်ဇာပက် နှင့် ဗိုလ်ရှင့်ခိုဇမ် တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
*

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ
မှာတမ်း

**မှာတမ်း**ဆိုသည်မှာ တစ်ဖက်သား၏ စိတ်နှလုံးကို ညွတ်နူး တိမ်းမက်စေလျက် မြတ်နိုးကြင်နာလာအောင် အောက်ကျို့ ချော့မော့၍ ရေးသားသော စာဖြစ်သည်။ တစ်နည်းဆိုသော် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦးက ရည်ငံစေရန်ပေးသောစာ ဖြစ်သည်။ မှာတမ်းကို စကားပြေ ရိုးရိုးဖြင့် ရေးသည်ထက် ဒွေးချိုး၊ လေးချိုး၊ သဖြန် စသည်တို့ဖြင့် ချပ်ကာချပ်ကာ ကာရန်ယူလျက် ရေးသားကြသည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချစ်ခင်တမ်းတလျက် နွမ်းလျနေသည့်သဘောမျိုး ပါဝင်သောစာမျိုးဖြစ်၍ မှာတမ်းဟု ခေါ်ကြောင်းကို *ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်း*တွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရည်ငံသည့်အလျောက် ပေးသောစာမျိုးကိုသာ မှာတမ်းဟု ခေါ်သည် မဟုတ်သေး။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တော်အခါက ဗြဲတိုက်မှ လွှတ်တော်သို့လည်းကောင်း၊ လွှတ်တော်မှ ဗြဲတိုက်သို့လည်းကောင်း ပေးပို့ကြသော အမှာစာများကိုလည်း မှာတမ်းဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရသည်။

မှာတမ်း အရေးအသားသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်း၍ ခေတ်ထခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးစံသူ (ဦးစံတူလည်း ဟူ၏။)သည် ရွှေနန်းဘွဲ့ မှာတမ်း စာစုကို ရေးသားခဲ့၏။ ဦးစံသူသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မှာတမ်းရေးသားခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသော စာဆိုဖြစ်သည်။ စလေ ဦးပုညသည်လည်း မှာတမ်းအများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု 
မြန်မာစာပေ ဂန္ထဝင်များတွင် ဖော်ပြပါရှိ သော်လည်း အပြည့်အစုံ မတွေ့ရသေးချေ။ လူကြီး၊ လူငယ်တို့ နှုတ်ကဆောင်လျက်ရှိသော *ပန်းစမ္ပယ်၊ နန်းလယ်မှာ မပေါ်ခိုက်ဟာမို့၊ အလိုက်တော် တန်သင့်ရုံပ၊ ခံပွင့်ကိုကုံး။ နန်းရဝေ၊ မန်းမြေစမ္ပယ်လှိုင်တော့၊ ခံပန်းခိုင် ယာယီရွေ့တယ်၊ တောလေ့ရွာထုံး။*ဆိုသည့် ဒွေးချိုးမှာ ဦးပုညရေးသားသော မြမန်ဂီရိန်၊ မဟီသိန်ဝယ်ချီ သည့် မယ်ဘွဲ့မှာတမ်းတွင် ပါဝင် သည်။ ထို့ပြင် အဆွေးနယ်ချဲ့သူတို့ ညည်းလေ့ရှိသည့် *ကြင်ရ သူ၊ ဝဋ်ကယ်၊ ခွင့်မအား လင့်စားတွယ်တာလို့၊ ဘယ့်လောက် ကြာ ကမ္ဘာဆန်းကာမှ၊ သာခန်းတစ်ကြိမ်တွေ့မယ်လို့၊ အောက်မေ့မိတယ်။ ။ ခက်စရာ အပွေမှုတွင်ဖြင့်၊ စက္ကဝါ ကုဋေသုဟာမို့၊ ဆွေသမု မြစမ္ပယ်၊ ခတယ်လို့ ခွင့်မတုံး။ 
။ မှိတ်လို့သာ လောရ၊ လိပ်ကျော ကြောင်ကလော်သို့၊ 
ပြောင်ချော်ချော် သည်အချစ်ကိုဖြင့်၊ တစ်ခေတ်တွင် တစ်ခါ တွေ့ရတယ်၊ ပြောရွှေ့မဆုံး* ဟူသော လေးချိုးကိုလည်း ထိုမှာတမ်း၌ပင် တွေ့ရလေသည်။ ထိုမှာတမ်း ခွန်းတုံ့ပြန်သော *မင်္ဂလာဇေယျုံ၊ ရွှေဘုံဇာတိ*ချီသည့်မောင်ဘွဲ့ မှာတမ်းလည်း ရှိသေးသည်။ သို့ဖြင့် ဆရာတစ်ဦးတည်းပင် မယ်ဘွဲ့၊ မောင်ဘွဲ့များကို မောင်နှင့်မယ်များအတွက် အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ရေးပေးတတ်ကြောင်း သိသာနိုင်သည်။ *ကဗျာ ဗန္ဓသာရကျမ်း*တွင် မန္တလေး မောင်ဘိုးရင် ဆိုသူရေးသည့် မောင်ဘွဲ့မှာတမ်းတစ်စောင်ကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ 

ထိုနောက် မှာတမ်းရေးခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသူ တစ်ဦးမှာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၊ *ရတနာပုံ သတင်းစာ* အယ်ဒီတာ ဦးထင်ခေါ် ဘိုးဝဇီရဖြစ်သည်။ 

ဘိုးဝဇီရမှာ ပထမဆုံး မြန်မာသတင်းစာ ဆရာကြီးလည်းဖြစ်၏။ သူသည် မှာတမ်းကို အမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့လေသည်။ ဘိုးဝဇီရ၏ မှာတမ်းများမှာ အချစ်ရေးကို မဏ္ဍိုင်ပြု၍ ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့များကို ရေးသားထားသော မှာတမ်းများဖြစ်သည်။ တစ်နည်းဆိုသော် ဘိုးဝဇီရသည် ချစ်မေတ္တာကို မတည်၍ ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့မှာတမ်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် သူ၏ မှာတမ်းများကို *ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့ မှာတမ်းများ*အပြင် မိတ်သင်္ဂဟများ တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးပေးရသော *ရည်းစားပေးမှာတမ်းများ*ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သေးသည်။

## ကိုးကား
သံချပ်

## သံချပ်အဓိပ္ပာယ်
ယိမ်းချင်း၊ နတ်ချင်း၊ လှေတော်သံ စသော သီချင်းတို့၏အကြား၌ ထည့်သွင်းချပ်ညှပ်၍ တိုင်ကာ
ဖောက်ကာ သီဆိုရသော သီချင်းသံတိုမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် 'သံချပ်' ဟုခေါ်သည်။
## စပ်နည်း
သံချပ်စပ်ရာတွင် အတိုင်၊ အဖောက် တစ်စုံစီ ပါရမြဲဖြစ်သည်။
အတိုင်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးခံ၍ အပေါက်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးဖြစ်စေ၊ ရှစ်လုံးဖြစ်စေ အုပ်ရသည်။ ကာရန်
ယူပုံမှာ ၇ - ၃ သို့မဟုတ် ၇ - ၄ ဖြစ်သည်။

## နမူနာ
အတိုင်။ ။ ဘုန်းတော်ကြီးလို့ သက်တော်ရှည် (ရှေ)

- - - - - - +

အဖောက်။ ။ တို့တတွေ ရေချမ်းအိုးကြီး

- - + - - - - ။

## နမူနာပြ ကဗျာများ
၁။ မိုးလားကွဲ မောင်တို့ မောင်တို့။
လေလားကွဲ့ မောင်တို့ မောင်တို့။ (သံချပ်အချီ)

၂။ ဘုန်းတော်ထွန်းလို့ လေးကျွန်းသာ
ရွှေမြို့အောင်ချာ နတ်ပြည်အလား

၃။ ဖန်ပြာခွက်နဲ့ ကျောက်စက်ရေ
အမောပြေအောင် တိုက်ပါ့မမ။

၄။ ရွှေလက်ခုပ် အုပ်ကာတီး
ပျောသီးမှည့်မှည့် စားရအောင်။

၅။ အိုးစည်သားများ ကျက်သရေ
ကမ္ဘာသင်္ချေ ပြောလို့မဆုံး။

၆။ တေဇာ ဝေဖြာ ကြေညာကျော်
မိုးပေါ် ဘိုးတော် မ တဲ့ရပ်သား။

၇။ ဟေ့လား မောင်တို့ ဝါး။ (သံချပ်အချ)

ယခုအခါ သင်္ကြန်ပွဲတွင် သံချပ်ကဗျာများ အထူးခေတ်စားသည်။ သံချပ်ဝိုင်းများကို လူအများ
ဝိုင်းအုံနားထောင်ကြသည်။ တိုင်းပြည်၌ ပြုပြင်စရာကိစ္စများကို လှောင်ပြောင်ရယ်မောယင်း ဟာသဉာဏ်
ပါသော အကျိုးပြုအသိပေးသံချပ်များ စပ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အစဉ်အလာတခု ဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန

ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် သစ်တောနှင့် ပတ်သက်၍ သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Forestry) ထားရှိသည်။ ထို့နောက် ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စု လွတ်တော် ဒုတိယ ပုံမှန်အစည်းအဝေး သဘောတူညီချက်အရ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Environmental Conservation and Forestry) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## ဖွဲ့စည်းပုံ 
ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်။ 
*စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဦးစီးဌာန
*သစ်တောဦးစီးဌာန
*အပူပိုင်းဒေသစိမ်းလန်းစိုပြည်ရေးဦးစီးဌာန
*ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန
*မြေတိုင်းဦးစီးဌာန
*မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း တို့ဖြစ်သည်။ 

## အွန်လိုင်း ဆိုဒ် 
*ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏အင်တာနက် စာမျက်နှာ 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ
ကာရန်

## ပါပေပျင်
ကာရန် ဟူသည်မှာ အက္ခရာ၏ အဆုံးသံဖြစ်သည်။ *ကာရန္တ* ဟူသော ပါဠိစကားမှာ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။ အက္ခရာ၏အဆုံးသတ် (သို့မဟုတ်) အဆုံး အက္ခရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။  ဥပမာ - *က*အက္ခရာ၏အသံသည် *အ* ဖြစ်သည်။ *ကာ*အက္ခရာ၏အသံသည်*အာ*ဖြစ်သည်။ *ကား* အက္ခရာ၏ အသံသည် *အား* ဖြစ်သည်။ *ခဲ* ဟုဆိုလျှင် *အဲ* ကာရန်ဟု
သိရမည်။ *စူး*ဟုဆိုလျှင် *အူး* ကာရန်ဟု သိရမည်။ ကာရန်ယူရာတွင် အက္ခရာ၏အဆုံးသံချင်း အညီယူသည်လည်း ရှိသည်။ တပိုဒ်နှင့် တပိုဒ်တို့၏အဆုံးရှိ အသံချင်း အညီယူသည်လည်းရှိသည်။ နှစ်ပိုဒ်၊ သုံးပိုဒ် စသော ဝါကျတို့၏ အဆုံးရှိ အသံချင်း အညီယူသည်လည်း ရှိသည်။ အက္ခရာ၏ အဆုံးကာရန်ကို ဝဏ္ဏကာရန်၊ စာပိုဒ်၏အဆုံးကာရန်ကို ပဒကာရန်၊ ဝါကျ၏အဆုံးကာရန်ကို ဝါကျကာရန် ဟူ၍ခေါ်ကြသည်။

## ကာရန်(၆၄)ပါး
ကာရန် (၆၄) ပါး ရှိသည်။ 

#  အ - အ(အာ့)/အာ/အား
#  ဣ - အိ/အီ/အီး
#  ဥ - အု/အူ/အူး
# ဧ - အေ/အေ့/အေး
# အဲ - အဲ/အဲ့/အယ်
#  အော - အော/အော့/အော်
# အန် - အန်(အံ)/အန့်(အံ့)/အန်း/အိန်/အိန့်/အိန်း/အုန်(အုံ)/အုန့်(အုံ့)/အုန်း(အုံး)
# အမ် - အမ်/အမ့်/အမ်း/အိမ်/အိမ့်/အိမ်း/အုမ်/အုမ့်/အုမ်း
# အို - အို/အို့/အိုး
# အက် - အက်/အောက်/အိုက်
# အစ် - အစ်
# အတ် - အတ်/အိတ်/အုတ်
# အပ် - အပ်/အိပ်/အုပ်
# အင် - အင်/အင့်/အင်း/အောင်/အောင့်/အောင်း/အိုင်/အိုင့်/အိုင်း
# အဉ် - အဉ်/အဉ့်/အဉ်း
# အည် - အည်(အီ)/အည့်(အိ)/အည်း(အီး)

### ကာရန်တူများ
အောက်ပါတို့သည် ကာရန်တူများ ဖြစ်ကြသည်။

ကား = စား၊ ဝါး၊ ငါး၊ လား၊ ထွား၊ တား၊ ပွား၊ ပျား၊ ထား၊ မှား၊ ညား၊ ခါး၊၊

ခင် = မင်၊ ကြင်၊ မြင်၊ စင်၊ လွင်၊ ရှင်။

ကောင်း = ထောင်း၊ မောင်း၊ သောင်း၊ ကျောင်း၊ စောင်း။

မေ = ဖေ၊ ဆွေ၊ ဝေ၊ မြေ၊ ရွှေ၊ ငွေ။

စမ်း = ဂျမ်း၊ စွမ်း၊ ကမ်း၊ ဖမ်း၊ လမ်း။

စော = မော၊ တော၊ သော၊ ပြော၊ ကော။

အေး = ငေး၊ လေး၊ တွေး၊ ဆွေး၊ ရေး။

တိုး = ဖြိုး၊ စိုး၊ မိုး၊ အိုး၊ ကြိုး၊ ဆိုး။

ထွတ် = ကျွတ်၊ လွတ်၊ ဆွတ်၊ မွတ်၊ ရွှတ်။

နီ = တီ၊ စီ၊ ရီ၊ ပြီ၊ ချီ၊ သီ၊ ညီ။

## ကိုးကား
သံပေါက်

## သံပေါက်
အသံကို ပေါက်ရောက် ပေါ်လွင်စွာ ဖတ်ရွတ်ရသော လင်္ကာတိုအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာကဗျာ စတင် သင်ကြားသောအခါ 'ကဗျာအစ သံပေါက်က' ဟု ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း
သံပေါက်ကို ရှေးဦးစွာ သင်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။ သံပေါက်သည် လေးလုံး စပ်လင်္ကာဖွဲ့နည်း၏အခြေခံဖြစ်သည်။ ကဗျာဖွဲ့နည်းအမျိုးမျိုးတွင် အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သံပေါက်စပ်နည်း ကို လွယ်လွယ်သိနိုင်ရန် 'အစ လေးလုံး၊ အလယ် သုံး၊ အဆုံး ငါး ခုနစ်' ဟူ၍ မှတ်သားလေ့ရှိသည်။

## ပထမ သံပေါက်စပ်နည်း (၄ - ၃ - ၂) 
(၁) အစပိုဒ်တွင် လေးလုံး ရှိရမည်။
(၂) အလယ်တွင် သုံးလုံး ရှိရမည်။
(၃) နောက်ဆုံးအချတွင် ငါးလုံး သို့မဟုတ် ခုနစ်လုံး ရှိမည်။
(၄) ကာရန်ယူပုံမှာ ၄- ၃- ၂ စနစ် ဖြစ်သည်။ အစပိုဒ် လေးလုံး အနက် စတုတ္ထနေရာ၊ အလယ်ပိုဒ် သုံးလုံးအနက် တတိယနေရာ၊ နောက်ဆုံး ပိုဒ် ငါးလုံး သို့မဟုတ် ခုနစ်လုံးအနက် ဒုတိယနေရာတို့ ကာရန်ညီရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
လေးလုံးစပ်လင်္ကာ

## လေးလုံးစပ်လင်္ကာ
လေးလုံးလျှင် တပါဒစပ်ဆိုရသော ကဗျာအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ လင်္ကာ ဆိုသည်မှာ အလင်္ကာရမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။ တန်ဆာ ဆင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာကဗျာတွင် အသုံးများသော ကဗျာ အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်အထိ လေးလုံးစပ် လင်္ကာနည်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။
## စပ်နည်း
သံပေါက်စပ်နည်းကို နားလည်လျှင် လင်္ကာစပ်နည်းကို အလိုလို နားလည်နိုင်သည်။ လေးလုံးလျှင် တစ်ကြိမ်ဖြတ်တောက်၍ စည်းဝါးမှန်မှန် ဖွဲ့ရသည်။ ဖွဲ့သောအခါ အောက်ပါပုံစံအတိုင်း ကာရန်ယူ၍ ဖွဲ့ဆိုရသည်။
(၁) ၄ - ၃ - ၂ နည်း
(၂) ၄ - ၃ - ၁ နည်း
(၃) ၄ - ၁ နည်း
(၄) ၄ - ၂ နည်း
(၅) ၃ - ၁ နည်း
(၆) ၃ - ၂ နည်း ဟူ၍ စပ်ဆိုနိုင်သည်။
အထူးမှတ်ရန်မှာ လေးလုံးစပ်လင်္ကာတွင် ၄ - ၃ - ၂ စပ်နည်းသည် အခြေခံဖြစ်သည်။ ထိုမှဆင့်ပွား၍အမျိုးမျိုးဖြာထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
## ကိုးကား
ဒွေးချိုး

အချိုး နှစ်ချိုးပါဝင်သော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။ ပထမအချိုးကို အခံဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချီဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်၍ ဒုတိယအချိုးကို အအုပ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ နှစ်ဆစ်ချိုး ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
## ဒွေးချိုးစပ်နည်း
အချိုးနှစ်ချိုးရှိသည့်အနက် အခံချိုးတွင် အနည်းဆုံး နှစ်ပိုဒ်ဖြင့်ရေးပြီး အအုပ်ချိုးတွင် အနည်းဆုံးနှစ်ပိုဒ်ဖြင့် အုပ်လေ့ရှိသည်။
၂ ပိုဒ်ခံ - ၂ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး
၂ ပိုဒ်ခံ - ၃ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး
၃ ပိုဒ်ခံ - ၃ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး
၃ ပိုဒ်ခံ - ၄ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး စသည်ဖြင့် စိတ်ကူးဉာဏ်ရှိသလောက် ကွန့်မြူးရေးသားနိုင်သည်။
ဒွေးချိုးကဗျာတွင် ပိုဒ်ဆုံးကာရန် (အချိုးသတ်ကာရန်) များသည် ချသံများ ဖြစ်ရသည်။ အထူးသဖြင့်
ဝိသဇ္ဇနီသံများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ မည်သည့်အခါမျှ ချီသံ ခေါ် တက်သံမဖြစ်စေရ။ ထို့ပြင် ပိုဒ်တွင်းကာရန်များ
လည်း ရှိသည်။

နမူနာအနေဖြင့် အောက်ပါဒွေးချိုးကို
လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။

   အသားရယ်ဖြူ
   လူပေမို့လား။
   အသားတော်ညိုပြာညက်
   နန်းတော်ထက်ဖွား။

ဤဒွေးချိုး၏ ပထမပိုဒ်တွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန် အဖြစ်
အူ ကာရန်ဖြစ်သော ဖြူ နှင့် လူ ကိုယူထားသည်။

ဒုတိယပိုဒ်တွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန်အဖြစ်

အက် ကာရန်ဖြစ်သော ညက် နှင့် ထက် တို့
ညီနေသည့်အပြင် ပိုဒ်ဆုံးကာရန်များမှာလည်း
ချသံဖြစ်သော အား ကာရန် 
လား နှင့် ဖွား ယူထားသည်ကိုတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းအတိုင်းလေ့လာကြည့်ပါက 
ဒွေးချိုးကဗျာ စပ်ရန်မှာ မခက်တော့ပေ။

## ကိုးကား
ခွန်းထောက်

## ခွန်းထောက်
ရုပ်သေး၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် အငြိမ့်စသည်တို့တွင် မင်းသား မင်းသမီး နှစ်ပါးသွားအခန်း၌ လူရွှင်တော်
က အထောက်အကြို နှုတ်ခွန်းဆက်သည့်သဘောဖြင့် အချိုးတစ်ခုခုကို သီဆိုသည်။ ထိုအခါမျိုးတွင်
ခွန်းထောက် ဆိုသည်ဟု ခေါ်ကြသည်။ တစ်ဖန် ခွန်းထောက်အစား ကွန်းထောက်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေး
သည်။ ဇာတ်သဘင် ကပြရာတွင် လမ်းခရီး၌ မင်းသား မင်းသမီးတို့ ယာယီ သစ်ခက်တဲနန်းဆောက်၍
တစ်ထောက်နားနေသည်ကို အကြောင်းပြုသောကြောင့် ကွန်းထောက် ဟုခေါ်ကြောင်း ပညာရှင်များက
မိန့်ဆိုကြသည်။
## ကိုးကား
တျာချင်း

## တျာချင်း
*တျာ* ဟူသောစကားသည် ချိုမြသာယာ ပျူငှာသိမ်မွေ့စွာဖွဲ့ဆိုရသော တေးကဗျာဟု အဓိပ္ပာယ်
ရှိသည်။ ထိုသို့ သာယာချိုမြစွာသီဆိုရသော တေးကဗျာမျိုးဖြစ်သောကြောင့် တျာချင်း ဟု ခေါ်ကြသည်။
တျာဘွဲ့ဟူ၍လည်း ခေါ်ရိုးခေါ်စဉ် ရှိသည်။
တျာချင်းဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဂီတတွင် ထံ၊ တျာ၊ တေ၊ တျော စသော အသံစဉ်များရှိရာ သာယာ
နာပျော်ဖွယ် 'တျာသံ' ဖြင့်သီဆိုရသော တေးကဗျာတမျိုးဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားရသည်။ တျာချင်းကို တူရိယာ
နှင့်တွဲဖက်၍ သီ ဆို တီး မှုတ် ရသော တေးသီချင်းအမျိုးအစားဟု ဆိုနိုင်သည်။ တျာချင်းသည် ပင်းယခေတ်လောက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ 
တျာချင်းဟူခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ ဂီတသံ ၇မျိုးရှိသည့် အနက် မည်သည့် အသံနှင့်မဆိုမူတည်၍ သီချင်းကိုတီးမှုတ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ 
ယင်းတို့တီးမှုတ်သောအသံကို မူတည်သံ (သို့) တျာသံဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ တျာသံဖြင့်စ၍တျာသံနှင့်ဆုံးသောသီချင်းကို တျာချင်းဟုခေါ်သည်။

## တျာချင်းစပ်နည်း
တျာချင်း ကာရန်ယူပုံ စနစ်သည် လေးချိုး ကာရန်ယူပုံစနစ်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။ အက္ခရာစာလုံး
အရေအတွက်နှင့် အသံသွား အသံလာ ထူးခြားသည်မှအပ လေးချိုးပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်သည်ဟု လွယ်အောင်
မှတ်သားနိုင်သည်။ အဆုံး သတ်တိုင်း *လေး* ဟူသောစကားနှင့် ချရသည်။ ထို့နောက် မိမိနှစ်သက်သလောက်
လေးချိုးပိုဒ်များကို ဆက်ကာ ဆက်ကာ ရေးနိုင်သည်။ တစ်ပိုဒ်နှင့်တစ်ပိုဒ်အချိတ်အဆက်မိစေရန်
ယခင်အပိုဒ်၏ အဆုံးချ ကာရန်နှင့် နောက်တပိုဒ်၏ အစ ကာရန်ကို ချိတ်မိအောင်စပ်ဆိုရသည်။ တျာချင်း
တပုဒ်လုံးကို အဆုံးသတ်လိုသောအခါ အပိုဒ်ငယ်ကလေးနှစ်ခုကို ဖွဲ့၍ အသံအရှိန်သတ်ရသည်။

## ကိုးကား
အိုင်ချင်း

## အိုင်ချင်း
အသံ အိုင်အိုင်၊ အသံ မြိုင်မြိုင်နှင့် သံပြိုင်သီဆိုရသော အချင်းမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် *အိုင်ချင်း* ဟုခေါ်သည်။ ဤသီချင်းသံကို ကြားလိုက်လျှင် မျက်ရည်ဖြိုင်ဖြိုင် အိုင်၍ စီးဆင်းလာစေတတ်သော သတ္တိကြောင့် အိုင်ချင်း ခေါ်ပါသည် ဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။ အိုင်ချင်းများသည် ပထမအင်းဝခေတ်ကပင် စ၍ ပေါ်ခဲ့ရာ ကောက်စိုက်သူတို့ ဆိုကြသော အိုင်ချင်းများကိုသာ တွေ့ရ၏။ ဤသို့ တောရွာကျေးလက်တွင် ဖြစ်ပျက်သော အကြောင်းအရာများကို ဖွဲ့နွဲ့သည့် အိုင်ချင်းများကိုသာ တွေ့ရသောကြောင့် နန်းသုံးတော်ဝင်သည့် ကဗျာ ဟုတ်မည်မထင်။

## အိုင်ချင်းစပ်နည်း
အိုင်ချင်းစပ်နည်းမှာ မခက်လှ။ အစချီရာတွင် *ချစ်တဲ့သူငယ်လေ
သူငယ်ချင်းကောင်း ယောက်မတို့လေ* ဟု အစချီသည်။ အဆုံးချရာတွင် *အပျိုဖြူငယ်က ကျွမ်း၊ လွမ်းတုံ့တင်
လေ* ဟူ၍ ချသည်။ လှေနံဓားထစ်ကား မဟုတ်ချေ။ *အပျိုဖြူငယ်နှမမှာ၊ ကြုံရတင်ရှင်*၊ *အပျိုဖြူ
ငယ်ကပေါင်းပါတဲ့၊ သူကောင်းငယ်လေး* စသည်ဖြင့် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ တခါတရံတွင် *ချစ်တင်းငယ်
နှောသည်၊ ပြောစို့ငဲ့လေး* ဟူ၍လည်းကောင်း၊ *မြင်တိုင်းမုန်းစရာ့၊ ဂုန်းမအို၊ ရေလိုခန်းခြောက်ပါစေသား*
ဟူ၍ လည်းကောင်း ရေးဖွဲ့တတ်သေးသည်။ ဉာဏ်ရှိသလို ဖွဲ့နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ စည်းကြီးကမ်းကြီးကား မဟုတ်လှ။
ထို့ကြောင့် ကာရန်ယူပုံစနစ် အထူးမပြတော့ပြီ။ 
## ကိုးကား
တြိချိုး

## တြိချိုး
*တြိ* ဟူသည်မှာ သုံးခုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ပါဠိစကားစကား ဖြစ်သည်။ အချိုးသုံးချိုး ပါဝင်သော ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
## တြိချိုးစပ်နည်း
ဒွေးချိုးစပ်နည်းကိုသိလျှင် တြိချိုးစပ်နည်းကိုသိရန် မခက်တော့ချေ။ ဒွေးချိုးဟူသော အချိုးနှစ်ခုပေါ်တွင် အထက်က တချိုးထပ်ဆင့်လိုက်ရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။ ထပ်တိုးလိုက်သော ပထမအချိုးမှာ ချီသံခေါ်တက်သံဖြင့် ဆုံးရသည်။ ချီသံခေါ် တက်သံမှတစ်ပါး အခြားအသံများဖြင့် အချိုးကာရန်မချနိုင်။ ပထမ အချိုးကာရန်အတိုင်း ဒုတိယအချိုးတွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန် ယူရသည်။ ထိုသို့ ပထမအချိုး ကာရန်၏ နောက်သို့လိုက်၍ ဒုတိယအချိုး အဆုံးသတ်ခါနီးတွင် ကာရန်တူ ယူရသည်ကို ခွာထောက်ကာရန်ဟု ဆိုကြသည်။ ခွာထောက်ကာရန် ယူမိအောင် အထူးဂရုစိုက်ရသည်။ ခွာထောက်ကာရန်လွဲလျှင် ပထမအချိုးနှင့် ဒုတိယအချိုး အချိတ်အဆက်မမိပဲ တသီးတခြားစီ ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။ များသောအားဖြင့် ခွာထောက်ကာရန်မိဖို့ သတိမရပဲ ရှိတတ်ကြသည်။
## ကိုးကား
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်

ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် (Middle Palaeolithic) ဆိုသည်မှာ ပေလီယိုလစ်သစ် သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ ဒုတိယမြောက် ကာလ အပိုင်းအခြားကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ဥရောပ၊ အာရှ နှင့် အာဖရိကတို့တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းမှ နှစ်ပေါင်း ၃ သောင်း အတွင်း ကာလကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒေသပေါ်တွင် လိုက်၍ ကာလ အပိုင်းအခြား သတ်မှတ်မှုမှာ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားကြသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် ပေါ်ပေါက်ပြီးသည့်နောက်တွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း (Upper Paleolithic ) ကာလသို့ ကူးပြောင်း ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း ကာလမှာမူ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅ သောင်းမှ ၄ သောင်း ကြားရှိကာလကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကာလ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃သိန်းမှ ၃ သောင်းကြား ကာလ အတွင်းတွင် နင်းဒါသယ်လူသား (Homo neanderthalensis) တို့ ဥရောပတွင် တိုးပွားလာခဲ့ကြပြီး ခေတ်သစ်လူသားတို့နှင့် ခန္ဓာဗေဒအားဖြင့် တူညီသော လူသားတို့ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁သိန်း ၉ သောင်း ၅ ထောင်ခန့်ကာလက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်
ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ
လွမ်းချင်း

သတိရအောက်မေ့ဖွယ်ရာတို့ကို လွမ်းဆွတ်တသ စပ်ဆိုထားသော သီချင်းတစ်မျိုးကို လွမ်းချင်းဟုခေါ်သည်။ လွမ်းချင်းများ 
သည် အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တော်ကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ သို့သော် ထိုအခါက လွမ်းချင်းဟူသောအမည်နှင့် ခေတ်မစားခဲ့သေး 
ချေ။ မြောက်ဘက်သံဟူ၍သာ လူများခေါ်ဝေါ်နေကြ၏။ ရွှေဘိုမြို့မြောက်ဘက် ကျေးလက်တောရွာများတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်သီဆိုကြသောကြောင့် 
မြောက်ဘက်သံဟု အမည်ပေးထားကြဟန်တူ၏။

ထိုသီချင်းမျိုးစတင် ပေါ်ပေါက်စဉ်က ဆင်းရဲသော တောသူတောင်သားများသာ မိမိတို့လွမ်းရာရာကိုတွေး၍ စီကုံးဖွဲ့နွဲ့သီဆိုခဲ့ကြ၏။ 
နန်းတွင်း၌ကား ခေတ်မစားခဲ့သေးချေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ရောက်သော် ရာသီဖွဲ့ကို ရတုဖြင့်တစ်မျိုး၊ လင်္ကာနှင့်တစ်တန်၊ ပျို့ဖြင့်တစ်ဖုံ၊ တေးထပ် 
ဖြင့်တစ်နည်း အမျိုးမျိုးဖွဲ့ဆိုခဲ့ဖူးပြီဖြစ်ရာ၊ ယခုလောလောလတ်လတ်ပေါ်နေသော မြောက်ဘက်သံ၊ သို့မဟုတ် လွမ်းချင်းဖြင့် ဖွဲ့ရသော် ကောင်းလတ္တံ့ဟု 
ယူဆကြပြီးလျှင် ၁၂ ရာသီဘွဲ့ လွမ်းချင်းများပေါ်မှလွမ်းချင်းဟူသော သီချင်းသည် နန်းတွင်းသို့ပေါက်ရောက်လာတော့၏။

လွမ်းချင်းစာကိုယ်တွင် အချိုးနှစ်ချိုးရှိ၍ အချိုးတို့၏အဆုံး၌ 
*လေး* ဟူသောညှင်ညှင်သာသာရွတ်ဆိုရသော အက္ခရာတို့ဖြင့် အရေး 
အသားများလေသည်။ အကြောင်းအရာမှာ လွမ်းဆွေးစရာကိုအရင်းခံ၍ စပ်ရ 
လေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်စာဆို နာခံတော်ဝေါကြီးမှူး ဦးခြုံရေးသည့် 
''ဂနိုင်စဆီက၊ ထိုင်ကြမယ်လိုလို၊ မိုင်တငယ်ငို၊ မြိုင်မကို မဝင်ခင်က၊ 
တသွင်သွင် မျက်ရည်ဥတွေနဲ့၊ ညက်ကျေနု တအားငယ်တယ်၊ သနားစဖွယ် 
တပင်နတ်မှာဖြင့်'အစချီကာ လွမ်းချင်းသည်လွမ်းချင်းများတွင် စံနမူထား 
လောက်အောင် ကောင်းမွန်လှသောကြောင့် *စံတေး* ဟုပင်ခေါ်ဝေါ်၏။ 
ထိုလွမ်းချင်းမှာ သီပေါမင်းနှင့်မိဖုရားအရှင်နှစ်ပါးတို့ ရွှေကြက်ယက်သို့ 
ထွက်စံတော်မူရာ တောတောင်ကန္တာရခရီး၌ လွမ်းစဖွယ်အခြင်းအရာများကို 
ဖွဲ့နွဲ့၍ ဦးခြုံက စပ်ဆိုရေးသားဆက်သသည်တွင် အလွန်ကျေနပ်တော်မူ၍ 
ဆုတော်တစ်ထောင်ပင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည့် အဖွဲ့ကောင်းတစ်ခုဖြစ်၏။ 
များသောအားဖြင့် ထိုလွမ်းချင်းတို့တွင် တောတောင်ရေမြေ၏ 
လွမ်းဆွတ်ကြေကွဲဖွယ်တို့ကို ဖွဲ့လေ့ရှိ၏။ တောရွာဓလေ့ထုံးစံတို့ကို သရုပ် 
ဖော်သောအဖွဲ့များပင်ဖြစ်လေသည်။ စာဆိုတော်ဦးကြီး၊ ဦးဆောင်းတို့သည်
လွမ်းချင်းစာဆိုများဖြစ်ကြ၏။ 

## လွမ်းချင်း
လွမ်းချင်းဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော တေးသံဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည့် တေးကဗျာ
ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုမြို့ မြောက်ဘက် ကျေးလက်တောရွာများမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ယခင်က
*မြောက်ဘက်သံ* ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ ကြောင်း သိရသည်။
## လွမ်းချင်းစပ်နည်း
လွမ်းချင်းတွင် အချိုးနှစ်ခု ပါသည်။ အချိုး၏ အဆုံးများတွင် *လေး* ဟူသော စကားပါလေ့ရှိသည်။
စကား သုံးလုံး၊ လေးလုံး၊ ငါးလုံး၊ ခြောက်လုံး မှန်မှန်ပါတတ်၍ တစ်လုံးချိတ်ကာရန်ကို အသုံးများသည်။
ကာရန်ယူပုံမှာ လင်္ကာစပ်ကာရန် ယူပုံယူနည်းမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ပါဒအတွင်း၌ ပြန်ဂဟပ်ကာရန်
ခေါ် ခြင်္သေ့လည်ပြန်ကာရန်ကိုလည်း အသုံးပြု ဖွဲ့ဆိုတတ်သေးသည်။
ပြန်ဂဟပ်ကာရန် ဆိုသည်မှာ ကာရန်တစ်ခုကို ခံထားပြီးနောက် ထိုကာရန်နှင့်မတူသော ကာရန်သစ်
တစ်မျိုးကို ပြောင်းပြီးနောက် မူလကခံခဲ့သော ကာရန်ကို ပြန်အုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပြန်ဂဟပ်ကာရန်ယူပုံကို
ခြင်္သေ့လည်ပြန် ဟုလည်း ခေါ်သည်။
လွမ်းချင်းသည် တေးဂီတဘက်သို့ တိမ်းညွတ်သော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။ ရွတ်ဖတ်သောအခါ ဂီတသံ
ပေါက်အောင် ရွတ်ဖတ်ရသည်။ စာလုံးရေ အနည်းအများထားပုံ၊ အသံသွား အသံလာ ပြေပြစ်အောင်ဖွဲ့ပုံ
တို့ကို ရွတ်ဆိုကြည့်မှသာ ကျကျနန နားလည် သဘောပေါက်ပေမည်။

## ကိုးကား
ဇိုရိုရက်စထရာဘာသာ

ဇိုရိုရက်စထရာဘာသာ (Zoroastrianism) သို့ မာဇဒါဘာသာ (Mazdaism) ဆိုသည်မှာ တမန်တော် ဇိုရိုရက်စတာ၏ ဟောကြားမှုများ အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည့် ဘာသာတရား ဖြစ်သည်။ ယခင်အခါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုးကွယ်သူအများဆုံးသော ဘာသာတရားများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပါရှားနိုင်ငံ (ယခု အီရန်နိုင်ငံ) တည်ရှိရာ နေရာတွင် ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်က ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။

ဇိုရိုရက်စထရာဘာသာတွင် ဖန်ဆင်းရှင် အာဟူရာ မာဇဒါသည် အကောင်းချည်းသာ လုပ်ပြီး အဆိုးမှန်သမျှ မလုပ်ပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဇိုရိုရက်စထရာ ဘာသာတွင် အကောင်းနှင့် အဆိုးတို့သည် သီးခြားကွဲပြားခြားနားစွာ ရှိသည်။ မိစ္ဆာ ဒရုဂျ် (druj) က မာဇဒါ၏ ဖန်ဆင်းမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် ကြိုးစားပြီး အကောင်းများက သူတို့ အနေအထားကို မပျက်စီးအောင် ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းကြသည်။ ယခုခေတ်တွင် ဇိုရိုက်ရက်စထရာဘာသာသည် အားနည်းခဲ့ရပြီဖြစ်ပြီး မြန်မာတို့က ဖာရစီဘာသာအဖြစ်နှင့် လူသိများကြသည်။
မှိုသိမ်

## မှိုသိမ်
မှိုသိမ်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ အက်စကိုမိုင်စီးတီးဟု ခေါ် 
သည်။ အပင်၏ အရွက်များ၊ အသီးများ၊ စိုထိုင်းသည့် အဝတ် 
အစားနှင့် စိုထိုင်းသည့်စားစရာများပေါ်တွင် မကြာခဏ 
အကွက်ကလေးများ ရှိတတ်သည်ကို တွေ့ကြရ၏။ တစ်ခါ 
တစ်ရံတွင် ထိုအကွက်ကလေးများသည် အတော်ကြီးသည်ကို 
တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းသည် မှိုသိမ်များ စွဲနေကြခြင်း 
ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မှိုသိမ်သည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာတတ် 
၏။ မှိုသိမ် နှစ်မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးတွင် အမှုန့်ကလေးများ ပါရှိ၍ 
ကျန်တစ်မျိုးတွင် မွေးနုကလေးများ ပါရှိသည်။

အမှုန့်ကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်သည် အပင်စိမ်းများတွင် 
ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီးလျှင် မွေးနုကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်သည် 
အရွက်များ၊ သို့မဟုတ် အသီးကလေးများပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ် 
တတ်သည်။ အပွင့်ပွင့်သော အပင်မျိုးပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်တွင် 
အမှုန့်ကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ 

တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပင်စည်နှင့် အသီးများပေါ်၌ ပန်းပွင့်နှင့် 
တူသော အပိမ့်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုအပိမ့်များသည် 
စင်စစ်အားဖြင့် မှိုမျှင်ကလေးများ ဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုအမျှင်ကလေး 
များမှ တစ်ဖန် အမျှင်တိုကလေးများသည် ဖြာထွက်နေကြ၏။ 
ထိုအမျှင်တိုကလေးများတွင် စုတ်ယူနိုင်သော အဂ‡ါကလေးများ 
ပါရှိရာ ထိုအဂ‡ါကလေးများဖြင့် ပင်စည်နှင့် အသီးများကို 
စုတ်ယူကြသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ကန့်မှုန့်များ ဖြူပေး 
ခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သည်။

မွေးနုကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်များသည် အရွက်နှင့် 
အသီးကလေးများပေါ်တွင် အဝါစက်ကလေးများ အဖြစ် ဖြစ် 
ပေါ်လာတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် သခွား၊ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ 
ကြက်သွန်နီနှင့် ဆလတ်ပင်တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ 
ဗော်ဒိုးမစ်စချာ ပက်ဖျန်းပေးခြင်းဖြင့် ယင်းတို့ကို ကာကွယ် 
နိုင်သည်။

စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းဒေသရှိ တိုင်းပြည်များတွင် မှိုသိမ်များ 
ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ထိုဒေသမျိုးရှိ တိုင်းပြည်များ၌ အဝတ်အစား 
များကို သွေ့ခြောက်စွာ မထားနိုင်လျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ထွန်းလာ 
တတ်သည်။ သမပိုင်းဒေသရှိ တိုင်းပြည်များ၌ပင် အဝတ်အစား 
များကို တာရှည်စွာ စိုထိုင်း၍နေစေလျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ် 
လာတတ်သည်။ 

စိုထိုင်းသည့် တိုင်းပြည်များတွင် စာအုပ်များကို သေတ္တာ 
တွင် ထည့်၍ ပါရာဖော်မဲလဒီဟိုက် အမှုန့်များကို ဖြူးမထား 
လျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
အမှုန့်ကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်သည် အဲရီဆစ်ပါစီအီး 
မှိုမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၍ မွေးနုကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်သည် 
ပါရိုနိုစပိုရာစီအိး မှိုမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မှိုများ
သံချို

အသံချိုချိုသာသာရွတ်ရသော လေးချိုးကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။ ရုပ်သေးပွဲများတွင် လက်စွဲတော်ရုပ်ခေါ် စာဆိုရုပ်ကို ကိုင်ရသော စာဆိုကိုင်သံချိုကိုင်က အလှူအကြောင်း၊ အလှူရှင်အကြောင်းတို့ကို ရုပ်သေးစင်လက်တန်းကိုကိုင်လျက် ဇဝနဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်းဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိသော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လျင်မြန်သော ဇဝနဉာဏ်ကိုပင် လက်တန်းဉာဏ်ဟု ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။

## သံချိုစပ်နည်း
သံချိုစပ်နည်းမှာ လေးချိုးစပ်နည်း အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အချိုး
လေးချိုးပါသည်။ တတိယအချိုးတွင် ခွာထောက်ကာရန်ပါသည်။ ချီသံ ချသံအနေအထား၊ ကာရန်
အနေအထား အနည်းငယ်ကွဲသည်။ သို့ရာတွင် သံချိုသီဆိုပုံကို နားထောင်ကြည့်မှသာလျှင် သံချို၏သဘောကို
နားလည်နိုင်ပေမည်။ ကာရန်ယူပုံစနစ်မှာမူ လေးချိုး ကာရန်ယူပုံအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
## သံချိုစာဆိုများ
မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော သံချိုစာဆိုမှာ မောင်းထောင် ဦးကျော်လှ ဖြစ်သည်။ ဦးကျော်လှအပြင် သာဝတ္ထိဦးကြီး၊ အလုံမြို့ ကင်းစမ်းရွာက ဦးမြတ်ဝင်း၊ ကျောက္ကာရွာက ဦးကျော်၊ ချောင်းဦး ဆယ်ရွာက ဉာဏ်ကျယ် အမည်ခံ ဦးကြူ၊ မင်းစာဝန်နှင့် ဦးပျော်ဘွယ် စသည်တို့ ထင်ရှားကြသည်။ ဦးဉာဏ်ကျယ်နှင့် ဦးကျော်လှတို့သည် သံချိုစာဆိုပြိုင်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၃ဝ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ခေတ်စမ်းစာပေ ပေါ်ထွန်းသော ခေတ်တွင် ကဗျာစာဆို ဆရာဇော်ဂျီသည်
သံချိုအများအပြား ရေးသားဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မှန်စီ ကျောက်စီပညာ

မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဘုရားများသို့ ရောက်ဖူးသူ 
တိုင်းပင် တန်ဆောင်းပြာသာဒ်များတွင်လည်းကောင်း၊ ဘုရား 
ပလ္လင်တော်နှင့် ဂန္ဓကုဋိနံရံများတွင်လည်းကောင်း အရောင် 
အမျိုးမျိုးရှိသည့် ဖန်စမှန်စတို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့မြင် 
ကြရပေလိမ့်မည်။ ဤသို့ မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီမံခြယ်လှယ် 
ခြင်းကို ရှေးမြန်မာဘုရင်များ၏ နန်းတော်များနှင့် ဘုရား၊ 
ကျောင်းစသော သာသနိက အဆောက်အအုံများ၌ အထူးပြုလုပ် 
ခဲ့ကြလေသည်။ 
( မြန်မာ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း-။)
အနောက်တိုင်းများမှာမူကား မှန်ကိုသာမက အခြား အုတ်၊ 
ကျောက်ရောင်စုံများဖြင့် အဂ‡တေများ ပေါ်တွင် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် 
အမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် ပုံဖော်သွင်းမြှုပ်၍ မွမ်းမံ ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြ 
လေသည်။

ဤမှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ယခုခေတ်မှသာ မဟုတ်။ 
ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက် ခေတ်စားခဲ့ပေ 
သည်။ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးများသည် ဤအတတ်ကို ကောင်းစွာ 
တတ်မြောက်ခဲ့ကြရာ သူတို့၏ လက်ရာများကို ယနေ့တိုင် 
တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ မှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ဗိုင်ဇင်းတိုင် 
အင်ပိုင်ယာခေတ်တွင် ထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက် အီတလီပြည်တွင် 
မူကား ၁၃ ရာစုနှစ်များတွင်မှ ထွန်းကားလာလေသည်။ ဂရိ 
လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများသည်လည်း မှန်စီကျောက် 
စီ ပညာကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ကြ၍ အယူဝါဒဆိုင်ရာ 
အဆောက်အအုံများတွင် ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ 

မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ပွန်ပီယိုင်မြို့၌ 
တူးဖော်ရရှိသော အဆောက်အအုံ အချို့တို့တွင် ကြမ်းပြင်ကို 
မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပေသည်။ 
လန်ဒန်မြို့တွင်လည်း အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် 
အတွက် မြေကြီးကို တူးဖော်သည့်အခါ ရှေးဟောင်း ဗြိတိန် 
လူမျိုးတို့ သုံးစွဲခဲ့သော မှန်စီကြမ်းပြင်များကို မြေအောက် ၁၂ 
ပေ ၁၅ ပေအတွင်း၌ တွေ့ရှိကြရလေသည်။ ရှေးခေတ်ကမူ 
မှန်ကျောက်စီခြယ်ခြင်းကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံ 
များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြလေသည်။ အီတလီနိုင်ငံ 
ဗင်းနစ်မြို့၌ စိန်မတ်ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကြီး၏ အတွင်းဘက် 
တစ်ခုလုံးတွင် တမန်တော်၏ ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုးကို မှန်ဖြင့် စီ၍ 
ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၄ ဆက် 
မြောက် လူဝီဘုရင်၏ နန်းတော်သည် ဗာဆေးမြို့တွင် 
တည်ရှိ၍ အချို့ မှန်နန်းဆောင်များသည် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ 
လေသည်။

## ကိုးကား
မှိုမျိုး

thumb|alt=မှိုတုံတုံ|ကြွက်နားရွက်မှို
တန်းမြင့်အပင်မျိုးများတွင် ပါလေ့ရှိသော ကလိုရိုဖီ ခေါ် 
စိမ်းရောင်ဒြပ် မပါရှိသည့် အပင်မျိုး အားလုံးသည် မှိုမျိုးတွင် 
ပါဝင်ကြ၏။ ယင်းတို့၌ ပင်စည်၊ အရွက်နှင့် အပွင့်များ မရှိကြ 
ချေ။ ထိုအပင်မျိုး သည် နေရာတိုင်းတွင် ပေါက်ရောက်နိုင်၏။ 
မှိုမျိုးတွင် အမျိုးပေါင်း ၂၅ဝဝဝဝ မျှ ပါဝင်ရာ၊ ယင်းတို့သည် 
အရွယ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တွင် အမျိုးမျိုး ရှိကြလေသည်။ ထိုမှိုမျိုး 
များအနက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကိုသာ အမည်ပေး နိုင်သေးသည်။ 

တဆေးနှင့် ဗက်တီးရီးယားခေါ် မှိုမျိုးသည် သေးငယ်လွန်း 
သဖြင့် သာမန်မျက်စိနှင့် မမြင် နိုင်၍ မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ယူရ 
ပေသည်။ အချို့မှုမျိုးကမူ အချင်း နှစ်ပေမကပင် ရှိတတ်ကြ 
သည်။ မှိုမျိုးသည် အရွယ်တွင် အမျိုးမျိုး ရှိသကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် 
လည်း အမျိုးမျိုး ရှိသည်။

မှိုမျိုးတွင် စိမ်းရောင်ဒြပ် မပါရှိသဖြင့် ကိုယ်တိုင်အစာကို 
လုပ်မယူနိုင်ချေ။ ထိုကြောင့် အစာအတွက် အခြားသက်ရှိ 
သက်မဲ့အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ထွန်းလာကြ 
ရသည်။ သက်ရှိအပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ထွန်း 
လာကြသော မှိုမျိုးကို ပရဆိုက်မှိုမျိုးဟု ခေါ်၍ သက်မဲ့၊ 
သို့မဟုတ် ဆွေးမြည့်နေသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များကို 
အမှီပြု၍ ဖြစ်ထွန်းလာကြသော မှိုမျိုးကို ဆာပရိုဖိုက်မှိုမျိုးဟု 
ခေါ်သည်။ ပရဆုက်မှိုမျိုးသည် များသောအားဖြင့် ဘေးဖြစ်စေ 
တတ်ကြပြီးလျှင် အသုံးဝင်သည့် အပင် အမြောက်အမြား 
ပျက်စီးစေတတ်သည်။ ပရဆိုက်မှိုမျိုးများအနက် မှိုသိမ်နှင့် 
ဗက်တီးရီးယား ပါဝင်သော မှိုမျိုးသည် အရေးကြီး၏။ အချို့ 
သော ပရဆိုက်မှိုမျိုးတို့သည် လူ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များကို 
ရောဂါ ဖြစ်စေကြသည်။ ဆပရိုဖိုက် မှိုမျိုးများကမူ အပုပ်အစပ် 
များကို ရှင်းလင်း သုတ်သင်ပေးကြသဖြင့် လူ့အကျိုးကို 
သည်းပိုးပေးကြသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သို့သော် ဘေးဖြစ်စေ 
တတ်သော ဆပရိုဖိုက် မှိုမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။

အချို့သော မှိုမျိုးကို ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် သုံးနိုင်၍ 
အချို့ကို ဆိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မှိုများ
ဆတ်ခလောက်မျိုးစု

**ဆတ်ခလောက်** () မျိုးစိတ် အမျိုးမျိုးကို ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ယင်းတို့သည် မြွေပါမြီးတို မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ နေရပ်ဒေသကို လိုက်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် မာတီးအမေရိကာနာ၊ မာတီး ပင်နန်တီ၊ မာတီးဖွိုင်န စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်တွင်လေ သည်။ သေးသွယ်၍ ရှည်လျားသော ကိုယ်နှင့်တိုသည့် ခြေ ထောက်များရှိသည်။ အရွယ်မှာ ၁၇ လက်မမှ လက်မ ၄ဝ ထိ ရှိတတ်သည်။ ဆတ်ခလောက်များသည် များသောအားဖြင့် သစ် ခေါင်းများတွင် နေလေ့ရှိသော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကျောက် တွင်းများလည်း နေလေ့ရှိသည်။ သစ်ပင်တက် အလွန် ကျွမ်းကျင်၍ ရှဉ့်များကဲ့သို့ပင် တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့ ခုန်ကူးနိုင်သည်။

ဆတ်ခလောက်များသည် ယုန်၊ ရှဉ့်၊ ခါနှင့်အခြားငှက်များ၊ ကြွက်နှင့် အခွံမာသီးများကို စားသောက်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ခြောက်ကောင်မှ ရှစ်ကောင်အထိ ရှိတတ်သဖြင့် အပွား မြန်သည်။ ဆတ်ခလောက်များ၏ သားမွေးသည် လူကြိုက်များသောပစ္စည်း ဖြစ်၍ တန်ဖိုးကြီးသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်စွန်း အနီးတွင် နေထိုင်သည့် ဆတ်ခလောက်များ၏သားမွေးများကို ပို၍ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ဆောင်းတွင်း၌ ဖမ်းယူရရှိသော မြွေပါ ကြီးများ၏ သားမွေးသည် ပို၍ တန်ဖိုးကြီး၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ရ သည်မှာ ထိုအချိန်၌ သားမွေးသည် ပို၍ အမွေးထူပြီးလျှင် ပို၍ ရှည်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသားမွေးများဖြင့် အနွေးထည် များကို ချုပ်ယူကြသည်။ ထိုသားမွေးဖြင့် လုပ်ယူသည့် ပန်းချီစုတ်တံများသည်လည်း လွန်စွာကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆတ်ခလောက်များကို ထောင်ချောက်များဖြင့် ဖမ်းယူလေ့ရှိကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝီဇယ်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
မှန်တော့ပင်

**မှန်တော့ပင်**သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ 
များတွင် မူလပေါက်ရောက် သည့် သစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ မြန်မာ 
နိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်လေသည်။ အချိုးအစား 
ကျ၍ ရွက်အုံကောင်းသည့် အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၂၅ 
ပေမှ ပေ ၃ဝ အထိ ရှိတတ်သည်။ အရွက်များသည် ကြီးမား 
မာကျော ပျဉ်းတွဲပြီးလျှင် ၁ဝ လက်မမှ ၁၅ လက်မအထိ 
ရှည်၍ သုံးလက်မခန့် ကျယ်သည်။ များသောအားဖြင့် 
ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ချောမွတ်၍ အဝါ 
ရောင်ရှိသည့် မက်မောဖွယ်ကောင်းသော အသီး အမြောက် 
အမြား သီးသည်။ အသီး၏ အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာ 
သေးငယ်သော လိမ္မော်သီးများနှင့် တူသည်။ အသီး၏ အဖျား 
ဘက်တွင် ဝတ်ဆံမထိပ်ကဲ့သို့ ချွန်ထွက်နေသည်။

အရည်ရွှမ်း၍ အဝါရောင်ရှိသော အသားများကို စားနိုင် 
သည်။ အရသာမှာ ချဉ်သော်လည်း နှစ်သက်စဖွယ် ဖြစ်၏။ 
မှန်တော့ပင်၏ အခေါက်များမှာ အဝါရောင်ဆိုးဆေး 
ရရှိနိုင်ပေသည်။ အာသံပြည်နယ်တွင် ထိုဆိုးဆေးဖြင့် 
အဝတ်အထည်များကို ဆိုးလေ့ရှိကြသည်။
အသားထူသော အစေ့ကြီးများကို ပျိုးယူခြင်းဖြင့် မှန်တော့ 
ပင်များကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပေသည်။ 

မှန်တော့ပင်သည် ဂတ်တစ်ဖာရီး(; ယခုအခါတွင် ) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ 
ထိုအပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂါဆီနီးယား ဇန်သိုခိုင်းမတ်('''') 
ဟူ၍ ခေါ်သည်။

## ကိုးကား