ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ

**ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ** ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်တရားများ (အထူးသဖြင့် ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ် တရားများ) ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ပိတ်ဆီးတားမြစ်တတ်သော **စိတ်၏ထိုင်းမှိုင်းခြင်း (ထိန) နှင့် စေတသိက်တို့၏ထိုင်းမှိုင်းခြင်း (မိဒ္ဓ)** ဟူသော နီဝရဏတရားကို ဆိုလိုပါသည်။

* **ထိန:** စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ မထက်သန်ခြင်း၊ အာရုံ၌ မလှုပ်ရှားလိုခြင်း။
* **မိဒ္ဓ:** စိတ်နှင့်အတူဖြစ်သော စေတသိက်တို့၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ မထက်သန်ခြင်း။

ဤတရားနှစ်ပါးသည် တရားကိုယ်အားဖြင့် ကွဲပြားသော်လည်း 
(၁) ယှဉ်ရာစိတ်ကို တွန့်ဆုတ်ထိုင်းမှိုင်းစေခြင်း ကိစ္စတူညီခြင်း၊ 
(၂) ပျင်းရိခြင်းဟူသော အကြောင်းတူညီခြင်း၊ 
(၃) ထက်သန်သောဝီရိယဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက်တရား တူညီခြင်းတို့ကြောင့် နီဝရဏတစ်ပါးတည်းအဖြစ် ပေါင်း၍ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
### ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၏ သဘောသဘာဝ
သံယုတ္တနိကာယ်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၏ သဘောသဘာဝကို အောက်ပါပုံပြင်ဥပမာဖြင့် ရှင်းပြတော်မူသည်-

> "ရေမှော်ရေညှိတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော ရေအိုးတစ်လုံးကို ကြည့်သောသူသည် မိမိမျက်နှာအရိပ်ကို ကောင်းစွာမမြင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ထိနမိဒ္ဓ လွှမ်းမိုးနေသောစိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိနမိဒ္ဓမှ လွတ်မြောက်ရာလမ်းကို ကောင်းစွာမမြင်နိုင်၊ မိမိအကျိုး၊ သူတစ်ပါးအကျိုး၊ နှစ်ဦးသားအကျိုးကို ကောင်းစွာမသိမြင်နိုင်၊ ရှေးက အလွတ်ကျက်မှတ်ထားသော စာများပင် သတိမရနိုင်၊ အလွတ်မကျက်မှတ်ရသေးသော စာများအတွက် ပြောဖွယ်ရာမရှိ။"

### ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်ပွားကြောင်း နှင့် ပယ်ဖျောက်ကြောင်း
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်ပွားကြောင်းနှင့် ပယ်ဖျောက်ကြောင်းကို ဤသို့ ဟောတော်မူသည်-

> "ရဟန်းတို့၊ မဖြစ်သေးသော ထိနမိဒ္ဓကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ ဖြစ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓကို အားကြီးစေတတ်သော အခြားတစ်ခုသောတရားကို ငါဘုရားမမြင်၊ **ပျင်းရိခြင်း၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ အပျင်းကြောဆန့်ခြင်း၊ အစားလွန်၍ ငိုက်မျဉ်းခြင်း၊ စိတ်၏မထက်သန်ခြင်း** သာလျှင် ဖြစ်၏။ စိတ်ထိုင်းမှိုင်းသောသူအား ထိနမိဒ္ဓသည် ဖြစ်ပွား၍ တိုးပွားနိုင်၏။"

> "ရဟန်းတို့၊ မဖြစ်သေးသော ထိနမိဒ္ဓကို မဖြစ်စေတတ်သော၊ ဖြစ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်စွန့်စေတတ်သော အခြားတစ်ခုသောတရားကို ငါဘုရားမမြင်၊ **ဝီရိယကိုစတင်ခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်း၊ ဆက်တိုက်အားထုတ်ခြင်းဟူသော ဝီရိယဓာတ်** သာလျှင် ဖြစ်၏။ ဝီရိယရှိသောသူအား ထိနမိဒ္ဓသည် မဖြစ်ပွားဘဲ ပယ်စွန့်နိုင်၏။"

### ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်ရှားရန် အထောက်အကူပြုသော နည်းလမ်းများ
 **(က) သတိပဋ္ဌာန်အဋ္ဌကထာလာ နည်းလမ်း (၆) မျိုး**
၁။  အစားလွန်ခြင်းသည် ထိနမိဒ္ဓ၏အကြောင်းဖြစ်ကြောင်း သိခြင်း။
၂။  ဣရိယာပုထ်ကို ပြောင်းလဲပေးခြင်း။
၃။  အလင်းသညာ (အာလောကသညာ) ကို နှလုံးသွင်းခြင်း။
၄။  လေဟာပြင်၌ နေထိုင်ခြင်း။
၅။  မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း (ကလျာဏမိတ္တ) ရှိခြင်း။
၆။  သင့်လျော်သော စကား (သပ္ပါယကထာ) ကို ပြောဆိုခြင်း။

 **(ခ) ဝိသုဒ္ဓိမဂ်လာ ဆင်ခြင်သုံးသပ်နည်းများ**
၁။  **မရဏာနုဿတိ:** "ယနေ့ပင် အားထုတ်သင့်၏၊ နက်ဖြန် သေခြင်းတရား လာမည်ကို မည်သူသိနိုင်အံ့နည်း" ဟု မရဏကို အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်ခြင်း။
၂။  **အနိစ္စ၌ ဒုက္ခကို ရှုမြင်ခြင်း:** အနိစ္စ၌ ဒုက္ခကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်နေသော ယောဂီအား ပျင်းရိခြင်း၏ အန္တရာယ်သည် ဓားကိုင်စွဲထားသော လူသတ်သမားကဲ့သို့ ထင်ရှားလာပြီး သတိသံဝေဂဖြစ်စေသည်။
၃။  **ပီတိတရား:** စိတ်ထိုင်းမှိုင်းနေချိန်သည် ပဿဒ္ဓိ၊ သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပွားများရန် အချိန်မဟုတ်။ ဓမ္မဝိစယ၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပွားများရန် အချိန်အခါဖြစ်ကြောင်း သိရှိ၍ ပီတိတရားကို ဖြစ်စေခြင်း။
၄။  **အရိယာတို့၏ ခရီးစဉ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း:** "ငါသည် ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ မဟာသာဝကတို့ လျှောက်လှမ်းတော်မူခဲ့သော လမ်းကို လျှောက်လှမ်းရမည်။ ပျင်းရိသောသူသည် ဤလမ်းကို မလျှောက်လှမ်းနိုင်" ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
၅။  **မြတ်စွာဘုရား၏ ကြီးမြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း:** "ငါ၏ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝီရိယကို ချီးမွမ်းတော်မူ၏။ ဘုရားရှင်ကို ပူဇော်ခြင်းမည်သည် တရားတော်အတိုင်း ကျင့်ကြံခြင်းဖြင့်သာ ဖြစ်နိုင်သည်၊ အခြားနည်းဖြင့် မဖြစ်နိုင်" ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
၆။  **တရားအမွေ၏ ကြီးမြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း:** "ငါသည် တရားတော်တည်းဟူသော ကြီးမြတ်သည့် အမွေတော်ကို ရယူရမည်။ ပျင်းရိသောသူသည် ဤအမွေကို မရယူနိုင်" ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
၇။  **စိတ်ကိုနှိုးဆော်ရန် ဆင်ခြင်ဖွယ် (၈) ပါး:** ပညာအသုံးချမှု နှေးကွေးခြင်း၊ သမာဓိချမ်းသာမရခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ထိုင်းမှိုင်းနေပါက ဇာတိ၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ၊ အပါယ်ဆင်းရဲ၊ အတိတ်-ပစ္စုပ္ပန်-အနာဂတ် သံသရာဆင်းရဲ ဟူသော သံဝေဂယူဖွယ် အကြောင်းအရာ (၈) ပါးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ စိတ်ကို နှိုးဆော်ပါ။
၈။  **အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်အား ဘုရားရှင်ဟောကြားသော ငိုက်မျဉ်းခြင်းကို ပယ်ဖျောက်နည်း (၈) ဆင့်:**
(၁) ငိုက်မျဉ်းစေသော အကြံအစည်ကို နှလုံးမသွင်း၊ မကြာခဏ မဆင်ခြင်ဘဲ နေပါ။
(၂) ကြားနာလေ့လာဖူးသော တရားတော်ကို စိတ်ထဲ၌ ပြန်လည်စဉ်းစားဆင်ခြင်ပါ။
(၃) ကြားနာလေ့လာဖူးသော တရားတော်ကို အကျယ်တဝင့် ရွတ်ဆိုပါ။
(၄) နားရွက်နှစ်ဖက်ကို ဆွဲ၍ လက်ဖဝါးဖြင့် ခြေလက်အင်္ဂါတို့ကို ပွတ်သပ်ပါ။
(၅) နေရာမှထ၍ မျက်နှာကို ရေသစ်ပြီး အရပ်လေးမျက်နှာကို ကြည့်ရှု၍ မိုးကောင်းကင်ရှိ ကြယ်တာရာတို့ကို မော့ကြည့်ပါ။
(၆) အလင်းသညာ (အာလောကသညာ) ကို နေ့အခါကဲ့သို့ ညအခါ၊ ညအခါကဲ့သို့ နေ့အခါ ဖြစ်စေရန် စိတ်၌ စွဲမြဲစွာထားပါ။
(၇) ဣန္ဒြေတို့ကို အတွင်းသို့လှည့်၍ စိတ်ကို အပြင်သို့မလွှတ်ဘဲ စင်္ကြံလျှောက်ပါ။
(၈) ဤနည်းများဖြင့် မပျောက်သေးပါက ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ ညာဘက်နံတောင်းဖြင့် လဲလျောင်းကာ၊ ခြေတစ်ဖက်ပေါ် တစ်ဖက်ထပ်လျက်၊ သတိသမ္ပဇဉ်ဖြင့် အိပ်စက်ပြီး၊ "ငါသည် လျောင်းခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်း ချမ်းသာကို ခုံမင်မနေ၊ အမြန်ထအံ့" ဟု စိတ်၌မှတ်၍ အိပ်ပါ။

 **(ဂ) ဘေးအန္တရာယ် (၅) မျိုးကို ဆင်ခြင်၍ သတိသံဝေဂယူခြင်း**
ယခုအချိန်၌ တရားအားထုတ်နိုင်သော်လည်း နောင်အခါ၌-
၁။  **အိုမင်းခြင်း (ဇရာ)**၊
၂။  **မကျန်းမာခြင်း (ဗျာဓိ)**၊
၃။  **ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း (ဒုဗ္ဘိက္ခ)**၊
၄။  **ဘေးအန္တရာယ်များခြင်း (ဘယ)**၊
၅။  **သံဃာအသင်းကွဲခြင်း (သံဃဘေဒ)**
တို့ကြောင့် တရားအားထုတ်ရန် ခက်ခဲသွားနိုင်သည်ကို ဆင်ခြင်ပြီး မရသေးသောတရားထူးကို ရရန်၊ မသိသေးသောတရားကို သိရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသော တရားကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုပင်လုံ့လဝီရိယကို စိုက်ထုတ်ရမည်ဟု နှလုံးသွင်းပါ။

### နိဂုံး
ထိနမိဒ္ဓသည် ပျင်းရိခြင်းနှင့် နှလုံးသွင်းမှားခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သံဝေဂဉာဏ်တို့ဖြင့် တွန်းလှန်ရမည်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ကာယ၊ ဝစီ၊ မနော ဒုစရိုက်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သော အကုသိုလ်အကြံအစည်များ ပေါ်လာသည့်အခါ ၎င်းကိုလက်မခံဘဲ ချက်ချင်းပယ်ရှားသောသူကို "အမြဲလုံ့လရှိသူ၊ ဝီရိယရှိသူ" ဟု ချီးမွမ်းတော်မူပါသည်။ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမတို့၏ ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးစွဲနေရသူဖြစ်၍ အချိန်ကို အချည်းနှီးမဖြစ်စေဘဲ မပြတ်မလပ်သော ဝီရိယဖြင့် ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏကို ကျော်လွှားရန် အားထုတ်သင့်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ