open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မိညို

## ညို၊ မိ
အင်းဝခေတ်သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့နှင့် 
မော်ကွန်းအရေးအသား၌ တိုးတက်သော ခေတ်ဖြစ်၏။ 
ထိုခေတ်က ထွန်းကားခဲ့သော စာဆိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း 
အများအားဖြင့် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ရဟန်း 
ပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုများ ထင်ရှားနေသောခေတ်တွင် ကိုယ်ရည်သွေးရတု 
ပိုဒ်စုံတစ်ပုဒ်ကို ရေးသားခြင်းဖြင့် ထူးကဲစွာနာမည်ကျော်ကြား 
လာသော အမျိုးသမီးစာဆိုတစ်ဦးကား မိညိုပင်ဖြစ်လေသည်။
မိညိုသည် ရခိုင်အမျိုးသမီးဖြစ်၏။ သက္ကရာဇ် ၉၁၃ ခုနှစ် 
တွင် အင်းဝ၌နန်းတက်သော နရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက် 
နန်းတွင်းစာဆိုတော်အဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ရသည်။ သူနှင့် 
အပြိုင် စာဆိုအမျိုးသမီး တစ်ဦးမှာကား နန်းတွင်းသူမိဖြူ ဖြစ် 
လေသည်။ 
မိဖြူ မိညို
ယခုအခါ မိညိုရေးသားသော အထက်ဖော်ပြပါပိုဒ်စုံရတု 
တစ်ပုဒ်တည်းကိုသာ တွေ့ရပေသည်။ သူ၏ ပိုဒ်စုံရတုမှာ 
ကိုယ်ရည်သွေး ဖြစ်လေသည်။ ကိုယ်ရည်သွေးရခြင်းမှာလည်း 
ယှဉ်ပြိုင်စာဆိုဖက်ဖြစ်သော မိဖြူနှင့်ဖက်ပြိုင်၍ ကိုယ်ရည်သွေး 
ရခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ကိုယ်ရည်သွေးရာ၌ မိညိုသည် 
ရှေးဦးစွာ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ချီးကျူးလိုသောကြောင့်၊
'တောင်တွင်မြင်းမိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ရေညိုရစ်သန်း၊ 
ရံလျက်ဝန်း၍၊ လေးကျွန်းအလယ်၊ လေးသွယ်ခြည်ရောင်၊ 
တပြောင်ပြောင်လျှင်၊ ဘုန်းခေါင်အထွတ်၊ သုံးလူ့နတ်တို့၊ 
မချွတ်မေတ္တာ၊ ဘိဓမ္မာကို၊ မှန်စွာအခေါင်၊ ကြားလွှမ့်ဆောင် 
သည်၊ တောင်တွင်မြင်းမိုရ်သာတကား။'ဟု ရေးသားဖွဲ့ဆိုလိုက် 
၏။ ထိုနောက် ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်များကို ဖော်ပြလိုပြန် 
သောကြောင့်၊'စည်တွင်ပဟိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ခါကိုသိစေ၊ ရှစ်ကြိမ် 
နေဖြင့်၊ ချက်ရေမရွေ့၊ တီးဓလေ့ကား၊ ညဉ့်နေ့နာရီ၊ ခြောက် 
ဆယ်စီလျှင်၊ ချက်ချီလှည့်ကျူး၊ ညဉ့်ဦးသန်ကောင်၊ သောက် 
ရောင်မိုးသောက်၊ မွန်းတည့်ရောက်က၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၊ 
လူရဟန်းတို့၊ ထက်ဝန်းဖူးမြင်၊ သိစီရင်သည်။ စည်တွင်ပဟိုရ် 
သာတကား။'ဟု ရေးသားစီကုံးပြန်လေသည်။ နောက်ဆုံးပိုဒ်တွင် 
မိညိုသည် သူ၏သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ကို 
အထက်က ချီးကျူးခဲ့သည့် မြင်းမိုရ်တောင် ကြီးများသောဂုဏ် 
နှင့်၎င်း၊ ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်ရာမြည်ဟည်းလှသော ဂုဏ် 
နှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုလေသည်။
'နန်းတွင်မိညို၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ မှောင်ကိုပယ်လင်း၊ ဆီမီး 
ဝင်းသို့၊ သီတင်းငါးမည်၊ သီလတည်လျက်၊ လှရည်ညက်သေး၊ 
ပြေး၍မဆို၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တည့်၊ ဝှန်တက်ပညာ၊
လင်္ကာရတု၊ ဆိုမှုရွရွ၊ ကြားကစိတ်ဝမ်း၊ သူ့နားချမ်းလိမ့်၊ စွဲ 
လမ်းထိုတွင်၊ တောင်နှယ်ထင်သည်။ နန်းတွင်မိညိုသာတကား။'
## ကိုးကား
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေ

ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် ဇမ္ဗူ့သပြေသီးမှ ဖြစ်သော 
ရွှေဖြစ်သည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့တွင်ဆို၏။ ယင်းကို ဇမ္ဗူနဒရွှေဟု 
ပြသည်။ လူတို့ သုံးဆောင်ကြသော ရွှေမှာ အဘိဓာန်ဋီကာ၊ 
အင်္ဂုတ္တိုရ် စသည့်ကျမ်းတို့ အလိုအားဖြင့် အမျိုးမျိုးအပြားပြား 
ရှိကြရာ၊ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် အကောင်းဆုံး ရွှေတစ်မျိုးဖြစ်၏။
ဤကိုရည်လျက်၊ ဦးတိုးက ရာမရကန်တွင် 'ရွှေနာရနီ၊ 
သိင်္ဂီနိက္ခ၊ ဟေမစာရု၊ ဝေလုရိယာ၊ နာလာမုတ္တာ၊ အဉ္စနာနှင့် 
နာရကာ၊ နာရဝေါ၊ သီးသန့်၍ပြောလွန်းလျှင်၊ ကြောမစင်းတန်၊ 
ကြောစင်းပြန်မည်ကြောင့်၊ ဝေဖန်ခြားနား၊ ခေါင်းစဉ်လို့သွား 
ရော့မည်။ နဂါးရင်းမြစ်၊ မြေကဖြစ်နှင့်၊ ရွှေနှစ်ဇော်ဂျီ၊ နင်းခွက် 
ကျစီခဲ့သည်။ လောဟီတွင်းစံ၊ နီဖလံကို၊ ဟန်တမ်းခွန်ထူ၊
ပြိုင်ရည်တူသော်လည်း၊ ရွှေဇမ္ဗူရာဇ်၊ ပင်ကြီးဖြစ်ကို၊ ဦးသစ်
ရောင်မှိုင်း၊ ရွှေမြင်တိုင်းတို့၊ မင်းတိုင်မှာဆုံရမည်ဖြစ်သည်'ဟူ၍ 
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေကို ချီးကျူး ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

သာရတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌ 
ကထာ၊ တိကနိပါတ်၊ အင်္ဂုတ္တရဋီကာကြီးနှင့် အဘိဓာန်တို့အလို 
အရ ဇမ္ဗူဒီပါ တောင်ကျွန်းဦးတွင်သာပေါက်သော ဇမ္ဗူ့သပြေ 
ပင်တွင် ဆင်ပြောင်ကြီး ပမာဏ၊ အိုးစရည်းကြီးပမာဏရှိကုန် 
သော အသီးတို့ရှိ၏။ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း

သပြေသီးတို့ မှည့်၍ကျရာအရပ်၌ ရွှေအညွန့်၊ ရွှေပင်တို့သည် 
ပေါက်ကုန်သည်ဟုဆိုသည်။ ဤကိုရည်၍ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ 
၏ ဘူရိဒတ်ဇာတ်ပေါင်းပျို့၌ 'ဤမှတဆန်း၊ ငါတို့ကျွန်း၌၊
မြင့်သွန်းယူဇနာ၊ တရာမျှလောက်၊ ဖြူဖြူရောက်သား၊ ပင် 
အောက်သပြေ၊ အသီးကြွေသော်၊ ရွှေတိဖြစ်ရှောင်း'ဟူ၍ စပ်ဆို 
ထားသည်။

ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေမှာ မီးနှင့်တူသောအရောင်ရှိသည်ဟု အဘိဓာန် 
ဋီကာပါဌ်၌ ဆို၏။ ထိုကြောင့် ရွှန်းပတောက် ပြောင်သော 
အဆင်းအရောင်မျိုးကို ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေရောင်ဖြင့် ဥပမာတင်စား 
ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ 'နာလိမုတ္တ၊ မည်ထုတ်စသည်၊ ကမ္ဘာ့ 
ကျက်သရေ၊ ဆယ်ပါးရွှေ'ဟူ၍ ဘုံခဏ်းပျို့၌ စပ်ဆိုထားသည်။ 
သို့သော် ရွှေအကောင်းအညံ့အလိုက် ၁၂ မျိုးခွဲထား၍၊ ဇမ္ဗူရာဇ် 
ရွှေစင်အရည်မှီအောင် သာမန်ရွှေကို အဆင့်ဆင့်လှော်လျှင် ဖြစ် 
နိုင်ကြောင်း ရာဇောဝါဒကျမ်း၊ သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်းတို့တွင် 
ဤသို့ဖော်ပြထား၏။

'နီဖလံရွှေ ၈ဝ ကျပ်ကို ၆ဝ ကျပ်တင်အောင်လှော်သော်၊ 
နာရဏီရွှေဖြစ်၏။ နာရဏီရွှေကို ၄၅ ကျပ် တင်အောင်လှော် 
သော်၊ နာရဝေါရွှေဖြစ်၏။ နာရဝေါရွှေကို ၃၃ ကျပ် ၇ မူး ၃ 
ပဲ ၂ ရွေးတင်အောင် လှော် သော်၊ နာလိကာရွှေဖြစ်၏။ ယင်း 
နာလိကာရွှေကို ၂၅ ကျပ် ၃ မူး ၂ ရွေးတင်အောင်လှော်သော်၊ 
နာလိမုတ္တာ ရွှေဖြစ်၏။ ထိုရွှေကို ၁၉ ကျပ် ၂ ရွေး ၂ ဆန် 
တင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီရွှေဖြစ်၏။ ထိုရွှေကို ၁၄ ကျပ် ၂ 
မူး ၁ ပဲ ၂ နှမ်းတင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီမုတ္တာရွှေဖြစ်၏။ 
ထိုရွှေကို ၁ဝ ကျပ်သား ၁၆ မူး ၁ပဲ ၄ ရွေး တဆန် တနှမ်း 
၃ မုန်ညင်း ၂ သန်းခေါင်းတင်အောင်လှော်မှ အဇတဝနီရွှေဖြစ် 
၏။ ထိုရွှေကို ၈ ကျပ် ၁ ရွေး ၃ နှမ်း ၂ မုန်ညင်း ၁ သန်း 
ခေါင်း ၃ ကညစ်ချေးတင်အောင်လှော်မှ ဇာတရူပရွှေဖြစ်၏။ 
ထိုရွှေကို ၆ ကျပ် ၃ ဆန် ၃ နှမ်း ၄ သန်းခေါင်း ၄ ကညစ် 
ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဥရဏီတာရွှေဖြစ်၏။ ယင်းကို ၄ ကျပ်
၂ မတ် ၂ ဆန် ၃ နှမ်း ၁ မုန်ညင်း ၆ သန်းခေါင်း ၂ 
ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ သင်္ဂီနိက္ခ ရွှေဖြစ်သည်။ ယင်း 
ရွှေကို ၃ ကျပ် ၃ မူး ၁ ပဲ ၄ ရွေး ၂ ဆန် ၂ နှမ်း ၃ သန်း 
ကောင်း ၂ ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေဖြစ်လေ 
သည်။'
## ကိုးကား
ညို၊ ဦး

## ညို၊ ဦး
ဦးညိုသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆို 
တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဖခင်မှာ ထင်ရှားသောစာဆိုတော် 
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်ဖြစ်သည်။

ဦးညို၏ ငယ်မည်မှာ မောင်သာမောင်ဖြစ်သည်။ ဦးညို 
သည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ကျွန်ယုံတော်ရင်း ဖြစ်သည့် 
အတိုင်း အတွင်းဝန်ထောက်အဖြစ် ချီးမြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။ 
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ရွှေမင်းဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းကို 
ဖွဲ့ဆိုသည်။

ဆင်တော်မော်ကွန်းများစွာအနက် ရွှေမင်းဘုန်းဆင်တော် 
မော်ကွန်းမှာ ဒုတိယအဆင့်အတန်းကိုမှီသည်။ ယင်းမော်ကွန်း 
ကို လေ့လာသောအားဖြင့် ဦးညိုသည် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် 
ဂဇသျှတ္တရဆင်ကြန်အတတ်များကို ကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်ကြောင်းသိ 
သာသည်။ ထိုမော်ကွန်း တစ်စောင်တည်းဖြင့်ပင် ဦးညိုသည် 
စာပေလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။

၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နန်းတက်တော်မူ 
သောအခါ၊ စဉ့်ကူးမင်းကို ကွပ်မျက်ရာတွင် စဉ့်ကူးမင်း၏ 
ကျွန်ယုံတော် ဦးညိုသည်လည်း ပါသွားလေသည်။
## ကိုးကား
ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်

**ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်** (Spoonbill) သည် ခရုစုတ်ငှက်နှင့်အတူ 'သရက်စကီ အိုနီသီဒီး' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။

ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် သာမန်အားဖြင့် ငဟစ်နှင့်တူ၏။ ကမ္ဘာပေါ်၌ ဇွန်းနှုတ်သီးငှက် ၆ မျိုးရှိ၏။ ထိုငှက်သည် အလျား ၃၃ လက်မရှည်သဖြင့် ငှက်ကြီးမျိုး ဖြစ်လေသည်။ အမွှေးအတောင်များ ဖြူသည်။ ခြေတံများသည်ရှည်လျား၏။ နှုတ်သီးသည်လည်း ဖြောင့်တန်း၍ ရှည်လျားသည်။ နှုတ်သီးရင်း၏ အရောင်သည် ခြေထောက်အရောင်ကဲ့သို့ မည်းသည်။ နှုတ်သီးဖျား၏ အရောင်ကားဝါသည်။ နှုတ်သီးသည် အလယ်၌ကျဉ်း၍ အဖျား၌ ပြားလျက် ဇွန်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ဇွန်းပုံသဏ္ဌာန်နှုတ်သီးကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ယင်းကိုလွယ်ကူစွာ မှတ်မိနိုင်ပေသည်။

ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် ရွံ့ထဲ ရေထဲတွင် လျင်မြန်စွာ လျှောက်သွားကာနှုတ်သီးကို ရွံ့ထဲသို့ တစ်ဝက်နှစ်ပြီးလျှင် ဗယ်ပြန်ညာပြန်ခတ်၍ ငါးကလေးများ ခရုများကို ဖမ်းယူစား သောက်သည်။ ပျံသန်းရာတွင် လေဟုန်ကိုမစီးဘဲ၊ အတောင်ကို မှန်မှန်ခတ်၍၊ ပျံသန်းသည်။ ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် အအုပ် အသင်းဖွဲ့၍ နေထိုင်တတ်၏။ အသိုက်ကို ကျူတောနှင့် ချုံဖုတ် များတွင်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်အထက် ၁ဝ ပေခန့်အမြင့်တွင်လည်းကောင်း၊ သစ် ကိုင်း သစ်ရွက်များနှင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ဥ ၃ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ အုလေ့ရှိသည်။ ထိုဥများသည် အဖြူရောင်ဖြစ်၍၊ နီညိုရောင်အကွက်များပါရှိတတ်သည်။

အမေရိကတိုက်တွင်တွေ့ရသော ဇွန်းနှုတ်သီးငှက် တစ်မျိုး မှာ လည်ပင်းနှင့် ကျောဖက်တွင် အဖြူရောင်ရှိ၍ ကျန်အမွှေး များသည် ပန်းရောင်ဖြစ်သည်။ အတောင်ပံရှိ အမွှေးများသည် အနီရောင်ဖြစ်၏။ ခြေတံများ၌လည်း အနီရောင်ရှိသည်။ ဇွန်း နှုတ်သီးငှက်များကို ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ အမေရိက တိုက်၊ အာရှတိုက်တို့၌ တွေ့ရ၏။ ယင်းငှက်များသည် ရာသီ အလိုက် ဒေသပြောင်းရွေ့၍ နေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဟော်လန်နိုင်ငံ တွင်ပေါက်ပွားသော ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်များသည် အာဖရိကတိုက် နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပင် ရောက်ရှိလာတတ်ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဇွန်းနှုတ်သီးများ မရှိကြချေ။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိလာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းတို့ကို ရခိုင်ပြည်နှင့် မင်းဘူးနယ်တွင် တွေ့ရတတ်ကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ထားဘူးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ
ညောင်ဦးမြို့

## ညောင်ဦးမြို့
မြင်းခြံခရိုင် တောင်ပိုင်း ပုဂံနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍၊ 
ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂံနယ် 
တွင် ပုဂံမြို့နှင့် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တို့ ပါဝင်ကြသည်။
မြို့၏ကျက်သရေမှာ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်ဖြစ်လေသည်။ 

ညောင်ဦးမြို့၏ လူဦးရေ မှာ ၁၉၅၃-ခုနှစ် သန်းခေါင်
စာရင်းအရ ၉၄၁၆ ယောက်ဖြစ်သည်။ စည်ပင်သာယာရေး
အတွက်၊ ညောင်ဦးမြို့ကော်မီတီကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်မှစ၍ 
တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ပုဂံမြို့အထက် ၄ မိုင်ကွာတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းပုဂံမြို့ရှိ 
စေတီပုထိုးများကို လည်ပတ်ဖူးမြှော်ရန် လာကြသော ခရီးသည် 
များအတွက်၊ ညောင်ဦးမြို့သည် စတည်းချရာ သင်္ဘောဆိပ် 
မြို့ဖြစ်သည်။ ပုဂံထွက် ကျောက်ကာယွန်းထည်များထုတ်လုပ်ရာ 
ဌာနဖြစ်၍ လူသိများသည် မြို့နယ်အတွင်း မြေပဲဖြစ်ထွန်းသဖြင့် 
ဆီစက်ကြီး များရှိသည်။

## ကိုးကား
ညောင်တုန်းမြို့

ညောင်တုန်းမြို့သည် မအူပင်ခရိုင်၊ ညောင်တုန်းနယ်အပိုင်၊ 
ညောင်တုန်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် 
ပန်းလှိုင်မြစ်ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ရှိ၍၊ မအူပင်မြို့၏ မြောက် 
ဘက်ကျသည်။ ညောင်တုန်းမြို့နယ်အပိုင်တွင် ညောင်တုန်းမြို့ 
နယ်နှင့် ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ညောင်တုန်းမြို့နယ်၏ 
အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၃၁ မိုင်မျှ ရှိသည်။ 
၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၅၂၄၅ယောက် 
ရှိသည်။

မူလက ညောင်တုန်းသည် အိမ်ခြေ ၁ဝဝ မျှသာရှိသော 
ရွာဖြစ်သည်။ ညောင်တုန်းနှင့်တစ်ဘက်ကမ်းဖြစ်သော ရန်ကင်း 
စံရာသည် ယခုအခါ ရွာပင်ဖြစ်နေသော်လည်း၊ ညောင်တုန်းမြို့ 
မစည်ကားစဉ်က မြစ်ကြောင်း ဆိပ်ကမ်းအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ 
သည်။ ခရစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်လောက်တွင် ညောင်တုန်းမြို့နေရာ၌ 
အိမ်ခြေ ၁ဝဝ ရှိသော ရွာကလေးသာ ရှိသည်။ ထိုနောက် 
အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင်မှ စည်ကားတိုးတက်လာသည်ဟု 
အမှတ်အသားရှိသည်။ ထိုခေတ်ကစ၍၊ အညာကုန်နှင့် အောက် 
ကုန် လဲလှယ်ရောင်းချရာ ဧရာဝတီဆိပ်ကမ်း မြို့ကြီးအဖြစ်သို့ 
တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အောက်ကုန်များမှာ အများ 
အားဖြင့် ငပိသာဖြစ်သောကြောင့် ညောင်တုန်းမြို့တွင် ငပိ 
လှောင်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်း၊ ရောင်းချခြင်းအလုပ်သည် များစွာ 
တွင်ကျယ်လာလေရာ၊ ညောင်တုန်းမြို့မှငပိထွက်သည်ဟု 
ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်၊ အကယ်စင်စစ်ကား၊ ညောင်တုန်းမြို့၏ 
အဓိကထွက် ကုန်မှာ ငပိမဟုတ်ချေ။ ဆန်စပါးနှင့် ကိုင်းကုန် 
များဖြစ်သည်။ ငပိမှာ အောက်မြို့ကျေးရွာများမှ ညောင်တုန်းမြို့ 
သို့ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းအတွက် ရောင်းချစေရန်တင်ပို့သော 
ကုန်စည်ဖြစ်သည်။

ညောင်တုန်းမြို့ကျွန်းထိပ်ရပ်သည် ငပိအရောင်းအဝယ်ဖြင့် 
စည်ကားသော ရပ်ကွက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၂ဝ ပြည့် 
နှစ်လွန်လာသောအခါ၊ ညောင်တုန်းမြစ်ဆိပ်၌ သောင်ထွန်းလာ 
သောကြောင့် ဧရာဝတီမီးသင်္ဘော မကပ်နိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ 
လျှင် တစ်စတစ်စဖြင့် ဆိပ်ကမ်းနေရာကော၍သွားခြင်းကြောင့်၊ 
ညောင်တုန်းမြို့၏ ငပိ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းသည်လည်း 
ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့လေသည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ငန်းမှာ အစဉ် 
အလာအားဖြင့် ယနေ့တိုင် အနည်းငယ်ကျန်ရစ်သေးသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုန့်ဟင်းခါး အမျိုးမျိုးရှိရာ ညောင်တုန်းမုန့်ဟင်းခါးမှာ တခြား မုန့်ဟင်းခါးများနှင့်မတူ တမူထူးခြား၍ အရသာရှိကာ နာမည်ကြီးပါသည်။  

## ထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ် 
* ကာတွန်း ဦးဘဂျမ်း (အလင်္ကာကျော်စွာ)
* ချိုတေးဆက် ကိုအောင်ကိုး (လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်)
* စိန်ကတုံး (သဘင်ပညာရှင်)
* ရှင်ဂုဏဝံသ (ကျမ်းပြုဆရာတော်)
* ရှင်နရိန္ဒ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်) (ကျမ်းပြုဆရာတော်)
* ရွှေဒုံးဘီအောင် (ဒါရိုက်တာ)
* လင်းယုန်သစ်လွင် (စာရေးဆရာ)
* ဝေဠုကျော် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
* သန်းသန်းထွေး (မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်)

## ကိုးကား
တန့်ဆည်မြို့

**တန့်ဆည်မြို့**သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊  ရေဦးခရိုင်တွင်တည်ရှိပြီး  တန့်ဆည်မြို့နယ်၏   ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ ရေဦးမြို့၏ မြောက်ဘက်   ၁၄  မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိသည် ။   စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ ရေဦးမြို့နယ်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ကလေးဝမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ အမတ်ကြီးဦးပေါ်ဦး၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။ တန့်ဆည်မြို့၌ ၂၀၁၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လူနေအိမ်ခြေ ၂၅၈၅ ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၁၄၉၁၁ဦး ခန့်ရှိသည်။အမတ်ကြီးဦးပေါ်ဦး၏ မွေးရပ်ဒေသအဖြစ်လူသိများသည်။

မြေအိုးလုပ်ငန်းတွင်ကျယ်၍၊ မြို့နယ်တစ်ခုလုံးသို့ ဖြန့်ချိနိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့်  မြို့ရိုးပျက်၊ စေတီပုထိုးပျက်များစွာနှင့် ကျယ်ပြန့်သောရေကန်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။ ကျောထောက်နောက်ခံဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆန်စပါးနှင့် ပဲစိုက်ပျိုးသည်။ မူးမြစ်နှင့် ၄ မိုင်ခန့်သာ ဝေးသော်လည်း၊ ရေသွင်း တူးမြောင်းများ မရှိချေ။ စစ်ကိုင်း မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ထန်းတပင်ဘူတာနှင့် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ နံနက်တွင် စစ်အာဏာရှင်ဆိုးအောက်မှ တန့်ဆည်မြို့ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
အလောင်းစည်သူမင်းကြီး ဖောင်တော်ရပ်တန့်ရာနေရာကို ဆည်(ကန်)ဖို့၍ ၎င်းရွာကို တန့်ဆည်ရွာဟု ခေါ်ပြီး နောင်တွင် အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာသည်။

## ပွဲတော်များ 
နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁၀)ရက်မှ (၁၅) ရက်နေ့အထိ ရွှေကတော့မြတ်စွာဘုရားပွဲတော်ကြီးသည် တစ်မြို့နယ်လုံးသာမက အနီးအနားမှပင် ထင်ရှားသိသော ဘုရားပွဲတော်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တနေဂျာငှက်

ငှက်လောကထဲတွင် **တနေဂျာငှက်** () ကဲ့သို့ လှပတောက်ပြောင်သော အမွှေးအတောင်ရှိသည့် ငှက်မျိုးမှာရှားသည်။ တနေဂျာငှက်ဖိုသည် ငှက်မထက် အဆင်းလှပသည်။ တနေဂျာငှက်သည် စင်စစ်အားဖြင့် ဖင့်ဟုခေါ်သောငှက်မျိုးအနွယ်ပင် ဖြစ်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှာ တနေဂျာငှက်များ၏ နေရင်းဒေသဖြစ်သည်။ အချို့သော တနေဂျာငှက်မျိုးကို မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကနေဒါနိုင်ငံများတွင် အနည်းငယ်မျှတွေ့ရ၏။ ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်စသော ကမ္ဘာဟောင်းရှိ နိုင်ငံများတွင်ကား၊ တနေဂျာ ငှက်ကိုမတွေ့ရချေ။

တနေဂျာငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၇၅ ခုရှိလေသည်။ အားလုံးသော တနေဂျာငှက်မျိုးသည် အရွယ်အားဖြင့် များစွာမကွာခြား လှချေ။ အလျား ၆ လက်မမှ ၈ လက်မှခန့်ထိရှိလေသည်။ အလေ့အကျင့်တွင်လည်း တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး တူညီကြသည်။ ထိုငှက်၏အစာမှာ ပိုးမွှားများနှင့် သစ်သီးများဖြစ်၏။ အသိုက်ကို အလျားလိုက်ထိုးထွက်သော သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် ဒယ်အိုး သဏ္ဌာန်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ၃ ဥမှ ၅ ဥအထိ ဥဥသည်။ တနေဂျာငှက် အော်မြည်သံမှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိသည်။

များစွာသောတနေဂျာငှက်မျိုးတွင် တနေဂျာခေါင်းဖြူသည် ချစ်စဖွယ်အကောင်းဆုံး ငှက် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုငှက်မျိုး၏ကိုယ်မှ အမွှေးအတောင်များသည် ပြောင်းဖူးပွင့်ကဲ့သို့ ပြာလဲ့၍၊အမောက်နှင့်ဦးခေါင်းမှာ ဘော်ငွေ အဆင်းကဲ့သို့ ဖြူဖွေးပြီးလျှင်နဖူးတွင် အနီစက်တစ်ခုရှိသည်။ ငှက်ဖိုနှင့်ငှက်မတို့မှာ ပုံသဏ္ဌာန်ချင်းဆင်တူသည်။ နေရင်းဒေသ တောတွင်းမှထွက်၍၊ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားရောက်ကျက်စားသော တနေဂျာငှက်မျိုးတွင် တနေဂျာငှက်နီမျိုးကိုလူသိများလေသည်။ ထိုငှက်မျိုးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ငှက်နီဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ၏။ ငှက်ဖို၏ အမွှေးအတောင်များမှာ ကြက်သွေးရောင်ဖြစ်၍၊ တောင်ပံနှင့်အမြီးတို့မှာ ချောမွှတ် မည်းနက်သည်။ ငှက်မများ၏ကိုယ်အထက်ပိုင်းမှာ အစိမ်းရောင်၊ ကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ အစိမ်းဝါရောင် ဖြစ်သည်။ အတောင်နှင့် အမြီးတို့မှာ ညိုမည်းလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ထမန်းလူမျိုး

**ထမန်းလူမျိုး**သည် တိဗက် မြန်မာအစုဝင် သက်အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်၍ မြန်မာနိုင်ငံအထက် ချင်းတွင်းခရိုင်၏မြောက်ဘက် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းနယ်မြေတို့ ဆုံရာဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိ၏။ ထမန်းတို့ပြောဆိုသော စကားသည် ကချင်စကား၊ နာဂစကားတို့နှင့် အဆက်အစပ် ရှိသည်ဟု ယူဆရ၏။ 

သို့ရာတွင် ကဒူးစကားကဲ့သို့ပင် ရှမ်းနှင့်ချင်းတို့၏ အငွေ့အသက်မကင်းသည်ကို တွေ့ရ၏။ လူမျိုး အဆက်အနွယ်အားဖြင့် ကဒူးတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု ယူဆရ၏။ ထမန်းလူဦးရေမှာ နည်းပါးလှပေရာ ထမန်းရွာဟူ၍ နာဂတောင်တန်းခရိုင် ဟုမ္မလင်းနယ်တွင် ထမန်သည် တစ်ရွာတည်းသာရှိ၏။ သို့သော် အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်၏ မြောက်စူးစူးရှိ ရွာကလေးများ၌လည်း ထမန်းလူမျိုးအနည်းငယ်ကို တွေ့ရလေသည်။

### သမန်းကျား(သို့)ထမန်းကျား
ထမန်းတို့သည် လူစင်စစ်မှ ကျားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၍ မိမိတို့ပိုင်ပစ္စည်းများကို ခိုးယူသူတို့အား ဒုက္ခပေးလေ့ ရှိကြောင်းကို ယခင်အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ဝန်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသူ မစ္စတာ ဂရန့်ဗရောင်းဆိုသူက ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်၌ စာအုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ဘူးလေသည်။

## ကိုးကား
ညံပင်

**ညံပင်** (*Sesbania bispinosa*) သည် မျိုးရင်း 'လီဂူမီးနိုးစီအီး'၊ မျိုးရင်းခွဲ 'ပက်ပီ 
လီအိုနေးတီး'တွင်ပါဝင်သည်။ ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'ဆက်စဗေးနီးယား အကျူလီအေးတား'ဟု ခေါ်သည်။

ညံပင်သည် ဆူးရှိသောသစ်နုပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ဆောင်း 
ရာသီတွင် အကိုင်းစွန်း ခြောက်သွေ့ညိ|ုးနွမ်းတတ်သော ညံ 
ချုံဖုတ်မျိုးလည်းရှိသည်။ ညံပင်သည် စိမ့်မြေများတွင် အများ 
အားဖြင့်ပေါက်ရောက်သည်။ အမြင့် ၆ ပေမှ ၈ ပေထိရှိသည်။ 
အရွက်မှာ ၆ လက်မမှ ၁၂ လက်မထိရှိသည်။ ရွက်ကြောမတွင် 
ဆူးများပါရှိသည်။ ရွက်မြွာအစုံ ၃ဝ မှ ၄ဝ ထိရှိသည်။ အပွင့် 
မှာ 'ရေစီမို့'မျိုးဖြစ်၍၊ အရှည် ၂ လက်မမှ ၃ လက်မထိရှိ 
သည်။ ညံပွင့်အရောင်မှာ အဝါရောင်တွင် ခရမ်းရောင်အပြောက် 
ကလေးများပါရှိသည်။ အသီးမှာ သီးတောင့်ဖြစ်၍၊ အရှည် ၆ 
လက်မမှ ၁၂ လက်မထိ ရှိသည်။

ညံပင်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ 
ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင်လည်း ပေါက်သည်ဟုသိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ညံပင်ကို ပြည်မြို့ အနီးအတဝိုက်တွင် ‌ေါများစွာ တွေ့ရသည် ။

## အသုံးပြုပုံ 
ညံပင်ကို 
ကျွဲနွားစာအတွက်သော်လည်းကောင်း၊ လျှော်မျှင်အတွက်သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုး 
ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မြေဩဇာကောင်းမွန်စေရန်အတွက် 
လည်း ညံပင်ကိုစိုက်ကြသည်။ ညံစေ့မှ အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝ 
သဖြင့် ယင်းကိုစားသုံး နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ညံပွင့်နှင့်ညံရွက်တို့ကို တို့စရာအဖြစ်စားသုံးကြသည်။ ပြည်မြို့ ‌ေှေဆံတော် ဘုရားတွင် နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့ နံနက်တိုင်း ညံရိုးမီးဖြင့် ဘုရားပူဇော်ပွဲ ကျင်းပသော ဓလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျှင်ပါသော အပင်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
လီယွန် ထရော့စကီး

ရုရှားနိုင်ငံ၊ အောက်တိုဘာတော်လှန်ရေးတွင် တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်ကြီးလီနင်နှင့်အတူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် စတာလင်နှင့် အတိုက်အခံဖြစ်၍၊ ရုရှားနိုင်ငံမှ ပြည်နှင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသူမှာ လီယွန်တရော့စကီး ဖြစ်လေသည်။ ထရော့စကီး၏ နာမည်ရင်းမှာ **လျက်ဒဗျီးဒဗျစ် ဗရမ်းရှတိုင်** ဖြစ်၏။ 

သူ့ကို ခရစ် ၁၈၇၉-ခုနှစ်တွင် ယူကရိန်းပြည်နယ်၊ ယနဗကာမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က အိုဒက်ဆာတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၈၉၈-ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသော ဆောင်ရွက်ချက်တို့ကြောင့် ဇာဘုရင်အစိုးရက ဖမ်းဆီးထားပြီးနောက်၊ ၁၉ဝဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဆိုက်ဗီးရီးယားသို့ ပို့လေသည်။ သို့ရာတွင် လီယွန် ထရော့စကီးဟူသော အမည်ဖြင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားမှ ခိုး၍ ထွက်လာပြီးလျှင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်၍ လီနင်နှင့်ပူးပေါင်းကာ တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အတူတကွ လုပ်လေသည်။ ၁၉ဝ၃-ခုနှစ် တွင် ရုရှားနိုင်ငံပြင်ပမှနေ၍ ရုရှားဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီညီလာခံကို ကျင်းပပေးခဲ့၏။ 

၁၉ဝ၅-ခုနှစ်တွင် ရုရှားသို့ပြန်လာရာ အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဆိုက်ဗီးရီးယားသို့ပင် တစ်ဖန် အပို့ခံရပြန်လေသည်။ သို့သော် ဆိုက်ဗီးရီးယားမှ ထွက်ပြေးပြန်၍ ၁၉ဝ၇-ခုနှစ်မှသည် ၁၉၁၄-ခုနှစ်အထိ ဗီယင်နားမြို့တွင် နေထိုင်ပြီးလျှင် ဗော်လရှီဗစ်နှင့် မင်ရှီဗစ် ဝါဒနှစ်ခုတို့၏အကြားဖြစ်သော အလယ်အလတ် ဝါဒကို အများသိအောင် ဖြန့်ချိလျက်ရှိလေသည်။

၁၉၁၄-၁၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့တွင် လှည့်လည်နေထိုင်ရာ ထိုနိုင်ငံတို့က ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးသဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ လာရောက်နေထိုင်ရလေသည်။ ၁၉၁၇-ခုနှစ်တွင်ကား အောက်တိုဘာလ ရုရှားတော်လှန်ရေးကြီးသည် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်၍ ထရော့စကီးသည် လီနင်နှင့်အတူ အာဏာသိမ်းပိုက်ရေး၌ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာလေသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဂျာမနီနှင့်စေ့စပ်သောကိစ္စ၌ လီနင်၏ အကြံပေးချက်ကို မနာယူဘဲ တင်းမာခဲ့သောကြောင့် စေ့စပ်ရေး၌ အရေးရှုံးနိမ့်ရပြီးလျှင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။

ထိုနောက်၌မူကား စစ်ဝန်ကြီးရာထူးကိုယူ၍ ရုရှားတပ်နီတော်ကြီး၏ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ဤသို့ဆောင်ရွက်ရာ၌ တော်လှန်ရေးကို သွေဖည်သောသူတို့အား နိုင်နင်းစွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဝါဒအားဖြင့်ကား ထရော့စကီးသည် လီနင်နှင့် သဘောကွဲလွဲခဲ့၏။ အထူးသဖြင့်ကား လီနင်အနီးတွင်ရှိသော စတာလင်နှင့် သဘောကွဲခဲ့သည်။ ၁၉၂၄-ခုနှစ်တွင် စတာလင် အာဏာရသောအခါ ထရော့စကီးသည် ဝန်ကြီးများအဖွဲ့မှ ပြုတ်ကျလေသည်။ 

၁၉၂၇-ခုနှစ်၌ ထရော့စကီးသည် ဆိုဗီယက် တာကီစတန်ပြည်နယ်သို့ နယ်နှင်ခံရလေသည်။ သို့သော် ထိုနယ်နှင်ခံနေရသည့်အတွင်း ထရော့စကီးသည် စတာလင်နှင့် ဆန့်ကျင်သောလုပ်ငန်းတို့ကို လုပ်မြဲလုပ်နေသဖြင့် ၁၉၂၉-ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံမှ လုံးဝနှင်ထုတ်ခြင်းကို ခံရပြန်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့နှင့် 
နော်ဝေးနိုင်ငံရှိ မြို့များသို့ လှည့်လည်နေထိုင်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ၁၉၃၇-ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုမြို့တော်၌ အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၄ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးတစ်ဦးက ချောင်းမြောင်း၍ တူနှင့်ထုကာ သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသဖြင့် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
အန်တိုနီ တရောလပ်

ထရောလပ်သည် အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုရေးဆရာဖြစ်သည်။ သူ့ကို လန်ဒန်မြို့တွင် ခရစ် ၁၈၁၅ ခုနှစ်၌ မွေးဖွား၏။ သူ၏ ဖခင်သည် မူလက ဝတ်လုံတော်ရအလုပ်ကို လုပ်နေရာမှ လယ်ယာနှင့် ကုန်သည်လုပ်ငန်းဘက်သို့ ပြောင်းလိုက်ရာ စီးပွားပျက်သည်သာ အဖတ်တင်ခဲ့၏။ မိခင်မှာကား မူလကပင် စာရေးဆရာ၏ ဇာတိပါလာသဖြင့် ဝတ္ထုနှင့် ခရီးသွားဆောင်းပါးကြီးများကို ရေးသားကာ၊ စီးပွားပျက်သည့်အိမ်ထောင်ကို ဖေးမပြုစုခဲ့ရသည်။

ထိုကဲ့သို့သော အခြေမျိုးကြောင့် အန်တိုနီထရောလပ်သည် ငယ်စဉ်ကပညာကို ဆုံးခန်းတိုင် ပေါက်မြောက်စွာ မသင်ခဲ့ရရှာချေ။ အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်ကပင်လျှင် ဝမ်းရေးအလို့ငှာ အိုင်ယာလန်ပြည်နယ် စာတိုက်ဌာန၌ အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည်။ ထိုဌာနတွင် ၁၈၄၁ ခုမှ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တိုင်တိုင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရာ၊ အက်စပက်တော်ရာထူးကို ရရှိခဲ့၏။

ထိုနောက် ၁၈၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၆၇ ခုနှစ်အထိ အထူးအလုပ်ဝတ္တရားဖြင့် အနိုင်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခြင်းခံရ၍၊ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစု၊ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဩစတြေးလီးယားကျွန်း၊ နယူးဇီးလန်ကျွန်း၊ တောင်အာဖရိကတိုက်ဟူသော ဒေသတို့သို့ ဝတ္တရားဖြင့် လှည့်လည်ပြီးလျှင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ၊ တာဝန်ဝတ္တရားကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ အနိုင်နိုင်ငံတို့သို လှည့်လည်အမှုထမ်းခဲ့သဖြင့်၊ ရရှိသော ဗဟုသုတတို့ ကိုမူတည်ကာ၊ သူရောက်ရှိခဲ့သောဒေသအကြောင်း သူသွားခဲ့သော ခရီးစဉ်အကြောင်းဟူသည်တို့ကို စာအုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

မူလက အိုင်ယာလန်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သဖြင့်၊ အိုင်ရစ်လူမျိုးတို့၏ ပုန်ကန်တော်လှန်သည်တို့ကို အခြေတည်ကာ ဝတ္ထုများရေးသားခဲ့၏။ သို့သော် သူ၏ဝတ္ထုများသည် မထူးခြားလှချေ။ နောင်အခါ၌ကား ထရောလပ်သည် ဝိတိုရိယဘုရင်မလက်ထက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လူလတ်တန်းစားတို့၏ အထက်လွှာရှိ လူ့သဘာဝ အခြေအနေတို့ကိုဖွဲ့ဆိုသော ဝတ္ထု ခြောက်အုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်ရာ နာမည်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။

ထရောလပ်သည် ထိုဝတ္ထုတို့တွင် သရုပ်မှန်ကို အတိအကျ ဖော်ပြ၍၊ လောကကို ခနဲ့သောသဘောဖြင့် ရေးသားလေရာ၊ အကြောင်းအရာတို့သည် သာမညပင် ဖြစ်စေကာမူ၊ တိကျမှန်ကန်သော အဖွဲ့အနွဲ့တို့သည် လူ၏စိတ်ကို ဆွဲဆောင်စေသည်။ ထိုဝတ္ထုများအပြင် နိုင်ငံရေးနှင့်ဆိုင်သော ဝတ္ထုပေါင်း ဆယ်အုပ်မျှကို ရေးသားသည်။ သူရေးသားသော စာအုပ်များမှာ အုပ်ပေါင်း ၅ဝ မျှရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ဇဝန၊ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ (သာသနာ့ဂုဏ်ရည်)

သက်တော် (၇၃) နှစ်၊ ဝါတော် (၅၃) ဝါ၊ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားတိုက်၊ သာသနာ့ဂုဏ်ရည်ကျောင်း ဆရာတော်ကို မကွေးတိုင်း၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ အိမ်သစ်ကျေးရွာနေ ခမည်းတော် (ဦးစိန်မြ)၊ မယ်တော် (ဒေါ်ချစ်ခိုင်) တို့က မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် တတိယ သားရတနာ ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရစ် ၁၃၀၀ပြည့်နှစ်တွင် မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သည်။ ငယ်နာမည်မှာ မောင်စိုးဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ ငယ်စဉ်ကပင် ရှင်ဇဝနဘွဲ့ဖြင့် ကိုရင်ဝတ်ခဲ့သည်။

၁၃၂၀ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မန္တလေးမြို့တွင် စာဝါလိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ခြောက်ထပ်ကြီး၊ သာသနာဂုဏ်ရည် ကျောင်းတိုက်တွင် နိုင်ငံတော် သံဃနာယက ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဏိတ ဘဒ္ဒန္တ အာဒိစ္စရံသီ ထံတွင် ပဋိပတ္တိစာဝါများ လိုက်ကာ ၎င်းကျောင်းမှာပင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။

ဆရာတော်ကြီး ဘန္ဒန္တ အာဒိစ္စ ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် သာသနဂုဏ်ရည်ကျောင်း၏ ကျောင်းထိုင် ဆရာတော်အဖြစ် ဆက်လက် သီတင်းသုံး နေထိုင်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်မှာ ကြည်ညိုစရာကောင်းပြီး အေးဆေးတည်ငြိမ်စွာဖြင့် နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ သူတပါး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်မှာ လွန်စွာစိုးရိမ်တတ်ပြီး ပျံတော်မူသည့် နှစ်အထိ ဆွမ်းခံစားသည်။ ဒကာ၊ ဒကာမများ၏ ပို့ဆွမ်းကို လက်ခံလေ့မရှိပါ။

ဆရာတာ်၏ ထူးခြားချက်မှာ ရဟန်းဘောင် ဝင်ရောက်ပြီးမှ အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း စာအုပ်ကို သင်ယူပြီး ဥပဒေဘွဲ့ (BA, BL) ရသည်အထိ တက္ကသိုလ်ပညာကို ရယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

၁၉၈၈၊ ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်း၊ ၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး စသည့် အရေးတော်ပုံတို့တွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ခြင်း၊ နိုင်ငံရေးသမားများ၏ သာရေး နာရေး နိုင်ငံရေး အခမ်းအနားများကို လက်ခံဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်အစိုးရ အာဏာပိုင်များ စောင့်ကြည့်ခြင်းခံရကာ ၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး ကာလမှာ ဆရာတော် သီတင်းသုံးတော်မူသော ကျောင်းတိုက်ကိုပါ ချိတ်ပိတ်ခြင်း ခံရသည်။

ဆရာတော်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်က စစ်အစိုးရကို ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇန သပိတ်မှောက်ကံဆောင်သဖြင့် စစ်အစိုးရက ဖမ်းဆီးထောင်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးကာလတွင် နအဖ စစ်တပ်များနှင့် လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များက ဆရာတော်၏ သာသနာ့ဂုဏ်ရည် ကျောင်းတိုက်ကို ဝင်ရောက် စီးနင်းခဲ့ကြပြီး၊ ကျောင်းတိုက်ရှိ သံဃာတော်များနှင့် ခေတ္တတည်းခိုနေသူများကို ဖမ်းဆီးကာ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်း ချိတ်ပိတ်ခဲ့ကြသည်။ သာသနာ့ဂုဏ်ရည် ဆရာတော်မှာ ကျောင်းတိုက်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းစဉ်က သီသီလေး လွတ်မြောက်ခဲ့ရပြီး၊ ဒါယကာ ဒါယိကာမများ၏ နေအိမ်များတွင် လှည့်လည်ကာ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ သီတင်းသုံး နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ သာသနာ့ဂုဏ်ရည် ကျောင်းတိုက်မှ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော သံဃာတော်များသည ် ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် မစ္စတာ ဂမ်ဘာရီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်စဉ်တွင် ပြန်လည် လွှတ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ သာသနာ့ဂုဏ်ရည် ကျောင်းတိုက်ကိုမူ ဆရာတော် ပြန်လွန်တော်မူသည့် ယခုအချိန်ထိ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

ဆရာတော်သည်လည်း ပျံလွန်တော်မူချိန် အထိ စစ်အစိုးရ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီး နှောင့်ယှက်မှုများကြောင့် ပုန်းအောင်း နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ဆေးဝါးကုသခံယူခွင့် ကောင်းစွာမရခဲ့သည့်အတွက် အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားရင်း ဇူလိုင် ၇ ရက် ၂၀၁၁၊ ည ၈ နာရီခန့် အချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်၊ သာသနဇောတိကကျောင်း၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ထရိုပီဇင်း

**ထရိုပီဇင်း** ()ဆိုသည်မှာ အပင် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကြီးထွားမှု၌လည်းကောင်း၊ အနေအထား၌ လည်းကောင်း၊ ဘာသာအလျောက် ပြောင်းလဲသွားစေရန် ပတ်ဝန်းကျင်က ပြုပြင်စေ့ဆော်ပေးခြင်းကို ခေါ်သည်။ ထိုပြုပြင်မှုများကို အပူကဖြစ်စေ၊ မြေဆွဲအားကဖြစ်စေ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကဖြစ်စေ၊ အလင်းကဖြစ်စေ၊ ရေကဖြစ်စေ၊ ဓာတ်ပစ္စည်းများကဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အခြားအားများကဖြစ်စေ ဖန်တီးပေးသည်။ 

အပူ၏ပြုပြင်မှုကို သာမိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ မြေဆွဲအား၏ ပြုပြင်မှုကို ဂျီအိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ပြုပြင်မှုကို ဂယ်လဗာနို ထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ အလင်း၏ပြုပြင်မှုကို ဖိုတိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ နေရောင်၏ပြုပြင်မှုကို ဟီလီယို ထရိုပီဇင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ်၏ပြုပြင်မှုကို ကင်မိုထရိုပီဇင်းဟုလည်းကောင်း၊ အသီးသီးခေါ်လေသည်။ မှတ်သားစရာအချက်မှာ သာမိုထရိုပီဇင်းတွင်အပင် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိရာသို့ သွားတတ်ခြင်း (ဝါ) လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိရာမှ ဖဲကြဉ်တတ်ခြင်းကို ပြုတတ်သည်။ ဖိုတိုထရိုပီဇင်း၊ ဟီလီယို ထရိုပီဇင်း၊ ကင်မို ထရိုပီဇင်း စသည်တို့တွင်လည်း ဤကဲ့သို့ပင်ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပင် ဇီဝကမ္မဗေဒ
ထရောက်ငါး

**ထရောက်ငါး**၏ အပေါ်ပိုင်းသည် အများအားဖြင့် ညို၍ အောက်ပိုင်းမှာ ငွေရောင်ပေါက်နေတတ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံး တွင် အမည်းပြောက်များ ရှိသည်။ သို့သော် မျိုးစိတ် ကွဲပြားခြား နားသည်နှင့်အမျှ ငါး၏အရောင်အဆင်းတို့လည်း ကွဲလွဲတတ် သည်။ ထိုသို့ ကွဲလွဲမှုများရှိခြင်းကြောင့် ငါးအကြောင်း ကျွမ်းကျင် သူများပင်လျှင် ထိုငါးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ သဘောကွဲလွဲကြလေသည်။

သိပ္ပံပညာရှင်များက ထရောက်ငါးကို အဓိကအားဖြင့် နှစ် မျိုးခွဲကြလေသည်။ ထိုနှစ်မျိုးမှာ ထရောက်မျိုးနှင့် ချားမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ ချားမျိုးမှာကား အလွန်အရသာရှိသော ငါးမျိုးဖြစ် သည်။ ပင်လယ်၌ ကျက်စားသော ထရောက်မျိုးနှင့် ရေချိုတွင် ကျက်စားသော ထရောက်မျိုးဟု နှစ်မျိုးခွဲ၍ ရှိပြန်သည်။ ထိုငါး နှစ်မျိုးစလုံးသည် အရသာရှိ၍ မျှားရန်အတွက် ကောင်းသဖြင့် တန်ဖိုးထားကြသည်။

ထရောက်ငါးများကို ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ကြရသည်။ ထိုအပိုင်းရှိ အင်းအိုင်၊ မြစ်၊ ချောင်းများအတွင်း၌ ထရောက် ငါးမျိုး မြောက်မြားစွာနေကြသည်။ ပင်လယ်တွင်း၌နေသည့် ထရောက်ငါးများသည် ဥအုချိန်သို့ ရောက်သောအခါ မြစ် ချောင်းများရှိရာသို့ ဆန်တက်လာကြသည်။ ဥအုချိန်မှာ နွေကူး ဥတုအစလောက်တွင်ဖြစ်သည်။ နွေကူးဥတုသို့ရောက်၍ ရေပူ လာသောအခါ ဥများပေါက်ကြသည်။ ရေစီးသန်၍ ကျောက် စရစ်များရှိသောရေတွင် ထရောက်ငါးသည် အလွန်အပွားမြန်သည်။

ဆောင်းဥတုတွင် ထိုငါးများသည် မြစ်ချောင်းကို စုန် ဆင်းလာကြပြီးလျှင် ပင်လယ်တွင်း၌ နေကြသည်။

## ကိုးကား
ထရီနီဒတ်ကျွန်း

ဗြိတိသျှပိုင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ဂျမေးကားကျွန်းမှ တစ်ပါး အခြားအကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ထရီနီဒတ်ကျွန်းဖြစ်သည်။ 
အရှေ့မြောက်ဘက်၌ တိုဘက်ဂိုကျွန်းရှိ၍၊ ထိုကျွန်းသည် ထရီနီဒက်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးသဘော၌ ရောနှော ပေါင်းစပ်လျက် ထရီနီဒတ်နှင့်တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ အဖြစ်ရှိလေသည်။

ထရီနီဒတ်ကျွန်းသည် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိ သည်။ မြေဩဇာကောင်းမွန်သည်။ သကြား၊ ကိုကိုး၊ အုန်း၊ ရှောက်၊ လိမ္မော်နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရေနံထွက်သဖြင့် ရေနံချက် သည့်လုပ်ငန်းသည် အရေးပါ၏။ ရေနံချေးအချို့ကို ဗင်နီဇွဲလားမှ တင်သွင်းသည်။ ကတ္တရာစေး ထွက်သည်။ ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၈၆၄ မိုင်ခန့်ရှိသည်။ တိုဘက်ဂိုကျွန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၁၆ မိုင်ရှိသည်။ 

လူဦးရေ ၁သန်း ၂သိန်းခန့်ရှိသည်။ တိုင်းရင်းသား လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ ပုံသည် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့် စပိန်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ဤကျွန်းကို ရှေးဦးစွာ တွေ့ရှိသူမှာ ကိုလံဘတ် (၁၄၉၈ ခုနှစ်)ဖြစ်သည်။ 

၁၇၉၇ ခုနှစ် အထိ စပိန် တို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းယူ သည်။ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ် အမီယန်မြို့တွင် ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်အရ ဂရိတ်ဗြိတိန်ပိုင်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ခံတပ်စခန်းများကို အမေရိကန်သို့ ၉၉ နှစ် အငှားစာချုပ်ဖြင့် 
ငှားရမ်းလိုက်၏။

ကျွန်းမှာ အများအားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော် အမြင့်ဆုံးသောတောင်မှာ ပေ ၃၁ဝဝ ကျော်မျှ သာမြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပစ်ချကတ္တရာအိုင်ကြီးရှိ၍ ထိုအိုင်တွင်းမှ ကတ္တရာစေးများရရှိ၏။ ပို့အော့စပိန်မှာ ထရီနီဒတ်ကျွန်း၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
## ကိုးကား
ဇန်ဇိဗာကျွန်း

ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်၊ တောင်လတ္တီတွဒ် ၆ ံတွင်တည်ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်မှ မိုင်ပေါင်း ၂၂ မိုင်ခွဲခန့် ကွာဝေးသည်။ အာဖရိကကမ်းခြေရှိ သန္တကျွန်းများအနက် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည်။ အလျားအားဖြင့် မိုင် ၅ဝ၊ အနံအားဖြင့် ၂၄ မိုင်ခန့်ရှိ၍၊ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၆၄ဝ ခန့်ရှိသည်။ ဇန်ဇိဗာ၏အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အလျား ၄၂ မိုင်၊ အနံ ၁၄ မိုင်ရှိ၍၊ စတုရန်းမိုင် ၃၈ဝ ခန့်ကျယ်သော ပင်းဗာကျွန်းတည်ရှိသည်။ ပင်းဗာအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ လူဦးရေ ၁၄၉၅၇၅ ယောက်ရှိ၍၊ ပင်းဗာ၌ ၁၁၄၅၈၇ ယောက်ရှိသည်။ ယင်းနှစ်ရပ်ပေါင်း လူဦးရေတွင် အာဖရိကလူမျိုး ၁၉၉၉၇၅ ယောက်၊ အာရပ်လူမျိုး ၄၄၅၆ဝ ယောက်၊ အိန္ဒိယလူမျိုး ၁၅၈၉၂ ယောက်၊ ဥရောပလူမျိုး ၂၉၆ ယောက်၊ အခြား လူမျိုး ၃၄၃၉ ယောက်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဇန်ဇိဗာမြို့ပင်ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ၄၅၂၇၅ ယောက်ရှိသည်။

၁၆ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုးများသည် ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ ကုန်ရောင်း ကုန်ဝယ်ဌာနတစ်ခု တည်ထောင်ကာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အာရပ်လူမျိုးတို့သည် အာဖရိကတိုက်တွင် နေထိုင်သော အာရပ်အမျိုးသားများ၏ အကူအညီဖြင့် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့ကို နှင်ထုတ်လိုက်ကြသည်။ ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ဇန်ဇိဗာမြို့ ကို ဇန်ဇိဗာကျွန်း၏ မြို့တော်အဖြစ် သမုတ်၍၊ သီးခြားနယ် တည်ထောင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်သို့ရောက်မှပင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက်မှ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၌မူ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့က ဇန်ဇိဗာနှင့် ပင်းဗာကျွန်းများတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသည်ဟု အသိအမှတ် ပြုလိုက်သောကြောင့် ပင်ဗားအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းမှာ ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ် ဖြစ်လာလေသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ စူလတန်နှင့် ဗြိတိသျှကိုယ် စားလှယ်တို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အမှုဆောင်ကောင်စီနှင့် ဥပဒေပြုကောင်စီဟု အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အမှုဆောင်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ စိုးစံသူ စူလတန်ဖြစ်၍၊ ဥပဒေပြုကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။ တရားစီရင်ရေးမှာမူ ဗြိတိသျှနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ ဟိုက်ကုတ်တရားရုံးတော်တို့ လက်အောက်တွင်တည်ရှိသည်။

ဇန်ဇီဗာစောင့်ရှောက်ခံနယ်တွင် လေးည|င်းစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၍၊ အများအားဖြင့် အာရပ်နှင့်အိန္ဒိယလူမျိုးတို့၏ လက်တွင်း၌ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးအားဖြင့် ဒုတိယအရေးပါသောလုပ်ငန်းမှာ အုန်းပင်စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ အုန်းခွံ၊ အုန်းဆီ၊ ဆပ်ပြာနှင့် အုန်းမှထွက်သော အခြားပစ္စည်းတို့သည် ဤကျွန်း၏ ထွက်ကုန်များဖြစ်ကြသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် လုပ်ငန်းသစ်တစ်ရပ် ထွန်းပေါ်လာခဲ့သည်။ ယင်းမှာ ကနစိုခေါက်ကို ခွာ၍ ထွက်ကုန်အဖြစ်နှင့် တင်ပို့သည့်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ အသီးအနှံတို့မှာ ဆန်စပါး၊ လိမ်မော်၊ နာနတ်၊ သင်္ဘောသီး၊ သရက်သီး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆင်စွယ်အများဆုံး ထွက်ရာအရပ်ဖြစ်သည်။ ဇန်ဇိဗာမြို့မှာ နှစ်စဉ်ပင်လယ်ကူးသင်္ဘော ၃ဝဝ ခန့်ဝင်ထွက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လေသည်။
## ကိုးကား
ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲ

ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲ။။
ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲသည် ဗြိတိသျှနိုင်ငံသမိုင်း၌ အကြီး 
အကျယ်ဆုံး ရေကြောင်းတိုက် ပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၈ဝ၄ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်ဧကရာဇ် နပိုလီယန်သည် ဥရောပ 
တိုက်တစ်ခုလုံးလိုလိုကိုပင် တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ 
နပိုလီယန် ပထမ

သူ့ကိုဆက်လက် ဘက်ပြိုင်နေသော 
နိုင်ငံမှာ ရေတပ်အင်အား တောင့်တင်းသော ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံ 
တည်းသာ ရှိလေသည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်ပြည်ကမ်းခြေသို့ 
တက်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေးမှာ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကို 
အင်္ဂလိပ်ရေတပ်က စောင့်ရှောက်နေသမျှ ဖြစ်မြောက်နိုင်မည် 
မဟုတ်သည်ကို နပိုလီယန် ကောင်းစွာသိလေသည်။ ထို့ကြောင့် 
တူလွန်နှင့် ဗရက်ရှိ ပြင်သစ်သင်္ဘော တပ်စုများကို ပိတ်ဆို့နေ 
သော အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများအား ရှောင်တိမ်းကာ အနောက် 
အိန္ဒိယကျွန်းစုသို့ ထွက်ခွာ စေလေသည်။ ထိုအခါ ရေကြောင်း 
ဗိုလ်ချုပ် နယ်လဆင်အုပ်ချုပ်သော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မကြီးသည် 
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုသို့ ထွက်ခွာသွားသော ပြင်သစ်ရေတပ် 
နောက်သို့ လိုက်သွားခဲ့သည်။ 
နယ်လဆင် ဟိုရေး ရှိုး

ထိုသို့ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကို အနောက်အိန္ဒိယ 
ကျွန်းစုသို့ရောက်အောင် သွေးဆောင်လာပြီးနောက် ပြင်သစ် 
ရေတပ်သည် ကွေ့၍ပြန်လာခဲ့လေသည်။ အနောက်အိန္ဒိယ 
ကျွန်းစုသို့ရောက်မှပင် နပိုလီယန်၏ ပရိယာယ်ကို ရိပ်မိသော 
နယ်လဆင်သည်လည်း အပြင်းချီကာ ပြန်လာခဲ့လေသည်။ 

ထိုအခါမှ နယ်လဆင်သည် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်ရေတပ်များ 
စပိန်နိုင်ငံ ကေးဒစ်မြို့ဆိပ်ကမ်း၌ စခန်းချလျက်ရှိသည်ကို 
တွေ့ရလေသည်။ သို့သော် နယ်လဆင်သည် သူ၏ရေတပ်ကို 
တစ်မျိုးတဖုံ နေရာချထားကာ ပရိယာယ်ဆင်လိုက်သဖြင့် 
ရန်သူသင်္ဘောများသည် ကေးဒစ်ဆိပ်ကမ်းမှ ထွက်လာလေတော့ 
၏။ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ကေးဒစ် 
နှင့် ဂျီဗရောတားအကြားရှိ ထရာဖဲလဂါအငူအနီးတွင် ရေတပ် 
နှစ်ခု တွေ့ဆုံတိုက်ခိုက်ကြသည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်၌ သင်္ဘောကြီး ၂၇ စင်း၊ သင်္ဘောငယ် ၄ 
စင်းပါဝင်၍၊ ရန်သူရေတပ်တွင် သင်္ဘောကြီး ၃၃ စင်း၊ 
သင်္ဘောငယ် ၇ စင်းပါဝင်သည်။ 'အင်္ဂလန်ပြည်သည် လူတိုင်း 
အား မိမိတာဝန်ဝတ္တရားကို ဆောင်ရွက်လိမ့်မည်ဟုမျှော်လင့် 
သည်'ဟူသော နယ်လဆင်၏အမိန့်ကိုနာခံ၍၊ အင်္ဂလိပ်ရေတပ် 
သည် ရန်သူနှင့် အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်လေသည်။

ထိုတိုက်ပွဲ၌ နယ်လဆင်ကျဆုံးသော်လည်း၊ အင်္ဂလိပ်တို့ အနိုင် 
ရသွားလေသည်။ သူတို့၏ သင်္ဘောတစ်စင်းမျှ မဆုံးရှုံးဘဲ 
ရန်သူသင်္ဘောများစွာ ပျက်စီးပြီးလျှင် ပြင်သစ် သုံ့ပန်းအများကို 
ဖမ်းဆီးရမိလိုက်သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ကျွန်းပေါ်သို့ တက် 
ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ကြံစည်ထားသော နပိုလီယန်၏ မြေ|ာ်လင့် 
ချက်များမှာ အချည်းနှီး ဖြစ်သွားလေတော့၏။

## ကိုးကား
တနင်္သာရီမြို့

**တနင်္သာရီမြို့**သည် မြိတ်ခရိုင် တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီမြို့နယ်သည် တနင်္သာရီမြစ်ငယ်နှင့် မြစ်ကြီးဆုံရာအရပ်၌ တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏နယ်နိမိတ်မှာမြောက်ဘက်၌ ပုလောမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်၌ တနင်္သာရီမြစ်ငယ်၊ တောင်ဘက်၌ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်၌ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီမြို့ကို ခရစ် ၁၃၇၃ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားမင်းတို့ သိမ်းယူခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ခရစ် ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရားသည် တနင်္သာရီမြို့ကို အပြီးအပိုင်သိမ်းပိုက်လေသည်။

တောင်ထူထပ်၍ သစ်တောများဖြင့်ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသောနယ်ဖြစ်၏။ နယ်အတွင်းသူများသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် လွယ်ကူမှုမရှိလှသောကြောင့် စည်ကားခြင်းမရှိချေ။ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်းမှာ ၄ဝ၃၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၅၁၄ ယောက်

## သမိုင်းနောက်ခံ 
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဟု မြန်မာနိုင်ငံလုံး၏ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်သတ်မှတ်ချက်များတွင် တိုင်းတစ်တိုင်း အနေဖြင့် လူသိများခြင်း၏ အရင်းခံဇစ်မြစ်မှာ တနင်္သာရီဟူသော သမိုင်းဝင်ရှေးဟောင်းမြို၏ အမည်ကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ တနင်္သာရီအကြောင်းကို မွန်-မြန်မာ ရာဇဝင်သမိုင်းများတွင် လက်လှမ်းမှီသမျှ စာစောင် အသီးသီး မှဖော်ပြကြသည်။ မုဒုံမြို့ ကန်ကြီးစေတီသမိုင်းတွင် မွန်ဒေသဖြစ်သော တနင်္သာရီဟု တွင်လာသည့်နေရာသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း(၂၅ဝဝ)
ကျော်လောက်ကပင်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခရစ် မပေါ်မှီနှင့် ခရစ်ဆယ်စုနှစ်များအထိ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ထားဝယ်ရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံပြည် နရုတိမင်းသည် တနင်္သာရီမြို့မှ လှေပျက်၍ရောက်လာကြသော တနင်္သာရီသားငါးယောက်တို့ကို လမ်းပြစေလျက် သာသနာပြုသက် (၁၇)ခုနှစ် တွင် ဒူကရတိုင်း၊ အောင်သာဝတီပြည်၊ ကလိန်အောင်မြို့ ကိုတည်ထောင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ကလိန်အောင်မြို့မှ ဓမ္မသေနမင်း၊ တနင်္သာရီမြို့မှ ကောရမ္ဘမင်း၊ နဂါးမင်းတို့သည် သာသနာ နှစ်(၂၃၈)ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်တွင် ထားဝယ်မြစ်ဝ ရှင်မော်တောင်၌ အံတော်စေတီကိုတည်ကြရာ ကောရမ္ဘမင်းသည် ကနက်သီရိမြို့ ကိုတည်ထောင်ပြီး ခေတ္တစိုးစံခဲ့လေသည်ဟု ထားဝယ်ကျော်မင်းက ဖော်ပြထားသည်။

တကောင်းခေတ်မတိုင်မီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၃ဝဝဝခန့်က ပျူနိုင်ငံရှိခဲ့သည်။ ပျူမင်းပေါင်း(၁၃၉၃)ပါး ရှိခဲ့ပြီး ပျူနိုင်ငံလက်အောက်ခံပြည်ထောင်ပေါင်း ၂၈ ပြည်ထောင် ဆီက ၁၂ ပြည်ထောင်ရှိသည်။ ယင်း၌ တနင်္သာရီပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။ ပျူမင်းဆက် တမ္ဗဒီပပျူမင်းပေါင်း(၁၉ဝ)တွင် နောက်ဆုံး မင်းဆက် ကလာဗုမင်းကို မြေမျို၏။ မြို့ကိုလည်း သန်လျက်မိုးရွာ၏။ လူတို့သည် ဓညဝတီရခိုင်သို့ တစ်စု၊ ထားဝယ်သို့တစ်စု၊ တနင်္သာရီသို့တစ်စု သုံးစုခွဲ၍
ရောက်ကုန်၏ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤကား ရှေးဟောင်းရာဇဝင်ကြီးများ၏ အဆိုတည်း။ ရှေးဟောင်းပျူခေတ်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း တနင်္သာရီရှေးဟောင်းမြို့တော် နှင့်ဆက်နွယ်မှုများ ရှိခဲ့ပေသည်။ ပုဂံမင်းဆက် ပေါင်း(၅၅)ဆက် ပုဂံသက္ကရာဇ် ၇၃ဝ၊ မြို့သက် ၁၂၆၁ နှစ်ရှိခဲ့ရာတွင် သမုတိရာဇ်မင်းမှစ၍ ရေတွက်လျှင် စတုတ္တပုဂံခေတ် ၄၂ ဆက်မြောက် အနော်ရထာမင်း(အေဒီ ၁ဝ၄၄-၁ဝ၇၇) လက်ထက် သထုံမှ ဆက်၍ တနင်္သာရီအထိ သိမ်းသွင်းပြီး နိုင်ငံတော်အတွင်း သိန်းပြုမြို့များ တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese%E2%80%93Siamese_War_(1759%E2%80%931760)

မှန်နန်းရာဇဝင်ဒုတိယတွဲ အလောင်းဘုရား ထိုင်းနိုင်ငံသို့ချီတက်သိမ်းပိုက်ခြင်း
လျှပ်တာပြောင်း

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံမှ လွှတ်လိုက်သော လျှပ်စစ်ဓာတ် 
စီးကို ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာသော 
မြို့ကြီးပြကြီးများသို့ ဖြန့်ပေးရာ၌ လျှပ်စစ်ဖိအား ကောင်းဖို့လို 
လေသည်။ ခရီးဝေးလေလေ၊ လျှပ်စစ်ဖိအားများရန် လိုလေလေ 
ဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်ဖိအားများမှသာ လမ်း၌ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် 
ဆုံးပါးခြင်းနည်းမည်။ 

ဓာတ်အားပေးစက်ရုံရှိ ဒိုင်နမိုမှ ထုတ် 
လိုက်သော လျှပ်စစ်ဗို့အားသည် မကြီးမားလှချေ။ ထိုကြောင့် 
လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာကြီးများသည် လျှပ်စစ်ဗို့အားကို တိုးမြှင့် 
ပေးနိုင်မည့်ကရိယာကို ကြံစည်ခဲ့ကြ ရလေသည်။

လျှပ်စစ်ဗို့အားဖြင့် ကရိယာပြုလုပ်ပုံမှာ သံစိမ်းတစ်ခုတွင် 
ဓာတ်မကူးနိုင်သည့် ပစ္စည်းဖြင့် ပတ်ထားသော ကြေးနန်းကြိုး 
နှစ်ခုကို တခြားစီရစ်ပတ်ထားသည်။ ကြေးနန်းကြိုးခွေတစ်ခုသို့ 
အစုန်အဆန်စီး ဓာတ်စီးကြောင်း (အေ၊ စီ)လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို 
သွင်းပေးလိုက်သောအခါ အခြားကြေးနန်းကြိုးခွေ၌ ယင်းလျှပ် 
စစ်ဓာတ်စီးတစ်ခု ဓာတ်ကူးသွားသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး သွင်း 
ပေးသောကြိုးခွေကို မူလနန်းခွေ (ပရိုင်မရီကွိုင်)ဟုခေါ်၍၊ 
ဓာတ်ကူးသွားသည့်ကြိုးခွေကို ဒုတိယနန်းခွေ (စက်ကင် 
ဒရီကွိုင်)ဟုခေါ်သည်။

ဤနေရာ၌ တွေ့ရသောအချက်မှာ မူလနန်းခွေ၏ ကြိုး 
အပတ်ပေါင်းနှင့် ဒုတိယနန်းခွေ၏ ကြိုးအပတ်ပေါင်းတို့ တူညီ 
လျှင် မူလနန်းခွေသို့ သွင်းပေးသော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး၏ ဗို့အား 
နှင့် ဒုတိယနန်းခွေ၌ဓာတ်ကူးသော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး ဗို့အားတို့ 
သည်တူညီကြသည်။ မူလနန်းခွေ၌ ကြိုးတပတ်ရှိ၍ ဒုတိယ 
နန်းခွေ၌ ကြိုး ၁ဝ ပတ်ရှိလျှင် ဒုတိယနန်းခွေ၏ လျှပ်စစ်ဗို့ 
အားသည် မူလနန်းခွေထက် ၁ဝ ကြီးသည်။ ဒုတိယနန်းခွေ၌ 
ကြိုးတပတ်ရှိ၍၊ မူလနန်းခွေ၌ ကြိုး ၁ဝ ပတ်ရှိလျှင် ဒုတိယ 
နန်းခွေ၏ဗို့အားသည် မူလနန်းခွေ၏ ၁ဝ ပုံ ၁ ပုံသာရှိသော 
အချက်ပင်ဖြစ်သည်။ အင်ဒပ်ရှင်းကွိုင်၏ သဘောသည် ဤ 
အချက်ကို အခြေခံထားလေသည်။ 
( အင်ဒပ်ရှင်းကွိုင်။)

ဓာတ်အားပေးရုံမှလာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး၏ ဖိအားကို 
မြှင့်ပေးလိုသည့်အခါ ထရန်စဖောမားကို အသုံးပြုရသည်။ 
ထရန်စဖောမားမှာ သံစိမ်းတစ်ခု၌ အထက်ပါနည်းအရ ကြေး 
နန်းကြိုးများကို ရစ်ပတ်ထားသော ကရိယာဖြစ်သည်။ မြို့ကြီး 
ပြကြီးများ၌ ဗို့အားများသော လျှပ်စစ်ဓာတ်သည် ဘေး 
အန္တရာယ်ဖြစ်လွယ်သဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်နှိမ့် ထရန်စဖောမားဖြင့် 
ကြိုးပတ်နည်းသော ဒုတိယနန်းခွေသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကူးစေ 
ရသည်။ 

ဗို့အားနှိမ့် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို လမ်း၌သွယ်ယူပြီးလျှင် 
အိမ်ထဲသို့သွယ်ယူသောအခါ ထပ်မံ၍ဗို့အားကို နှိမ့်ချပြန်သည်။ 
ထိုနှိမ့်ပြီး လျှပ်စစ်ဗို့အားဖြင့်သာ အိမ်တွင်းနေသူတို့သည် လျှပ် 
စစ်ဓာတ်ကို ဘေးကင်းစွာအသုံးချ နိုင်ကြပေသည်။

ထရန်စဖောမားသည် အပြန်အလှန်စီး ဓာတ်စီးကြောင်း(အေ၊ 
စီ) လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်သာလျှင် အသုံးပြုနိုင်၍ အစုန်စီး ဓာတ်စီး 
ကြောင်း (ဒီ၊ စီ) လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် အသုံးမပြုနိုင်ပေ။ ဤ 
အချက်ကြောင့်ပင်လျှင် အေ၊ စီ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို အသုံးများ 
ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဒီ၊ စီ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို ထရန်စဖောမား 
ဖြင့် အသုံးပြုလို သောအခါ ဒီ၊ စီ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို အေ၊ စီ 
လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည့် ကရိယာတစ်မျိုး 
ကို အသုံးပြုရသည်။ 

ထရန်စဖောမား၌ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ၂ 
ရာခိုင်နှုန်း၊ ၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ အပူအဖြစ် ဆုံးရှုံး၏။ အပူ 
ဒဏ်ကိုခံနိုင်စေရန် ထိုကရိယာကို သေတ္တာတစ်ခုထဲ၌ထည့်၍၊ 
အထူးစီမံထားသည့် ဆီဖြင့်စိမ်ထားရသည်။ ဝိုင်ယာလက်စက် 
များ၊ မော်တော်ကားစက်များ၌ ဤကရိယာ၏သဘောကိုယူ၍ 
အသုံးချသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ 

## ကိုးကား
ထီးချိုင့်မြို့

**ထီးချိုင့်မြို့**သည် ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်၏။ ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ျာဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ တောင် 
ကုန်းငယ်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူစအခါက၊ ကသာခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ဘူး၏။ 

၁၈၉၇ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ ဈေး၊ ဗိုလ်တဲ၊ ရဲဌာနာ၊ စာတိုက်များ ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ ကျုံးနှင့် ရှေးကျောက်ခံတပ်များမှာ စစ်စခန်းများ 
ဆောက်လုပ်သည့် အချိန်မှစ၍ ပျက်စီးကုန်သည်။ ထီးချိုင့်မြို့ ကို ရန္တပစ္စည်းနှင့် နန္တပစ္စည်း ညီနောင်နှစ်ပါးက တည်ထားခဲ့ သည်ဟုဆို၏။ ရန္တပစ္စည်းနှင့် နန္တပစ္စည်းတို့လက်ထက် တရုတ်တပ်များ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို မြန်မာတပ်များက ချီတက်ကာ မြင်းခင်းရာ အရပ်မှ တွန်းလှန်ဖြိုဖျက်ခဲ့၏။ ယင်းတို့၏ဆင်များ ချထားရာအရပ်ကို ဆင်ကျုံး၊ မြင်းများ ချထားရာ အရပ်ကို မြင်းကျုံးဟူ၍ ယခုတိုင်ခေါ်တွင်လျက်ရှိသည်။ 

ထီးချိုင့်မြို့တွင် ကျောက်ခံတပ်ပျက်များကို ယခုတိုင်တွေ့မြင်နိုင်၏။ ထီးချိုင့်မြို့တည်ရာ တောင်ကုန်းတွင် ထင်ရှားသော 
စေတီတဆူရှိသည်။ ထိုစေတီကို သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဟုဆို၏။ စေတီ၏ဘွဲ့တော်မှာ မြတသိန်းတန် ဖြစ်သည်။ နရပတိစည်သူမင်းကြီး သည် ဖောင်စကြာဖြင့် လှည့်လည်လာခဲ့စဉ်၊ ထိုစေတီကို ဖူးမြင်ရသည်တွင် ကြည်ညို လှသဖြင့် အဖိုးတသိန်း ထိုက်တန်သော မြခါးပတ်ကို ထိုစေတီ တွင် လှူတော်မူခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ တစ်သိန်းတန် မြခါးပတ် လှူခဲ့သည်ကိုအစွဲပြု၍ မြတသိန်းတန်ဘုရားဟု ဘွဲ့မည်တွင် သည်ဟုဆို၏။ မြို့၏အမည်မှာလည်း ထိုအရပ်တွင် လှူခဲ့သော ဘုရင်၏ ထီးနှင့်ကျိုင်းကိုအစွဲပြု၍ ထီးကျိုင်းဟု ခေါ် တွင်ရာမှ ရွေ့လျောကာ ထီးချိုင့်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။

မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့လက်ထက်တွင် ထီးချိုင့်မြို့သည် မြတောင်ဝန် စီရင်အုပ်ချုပ်သော မြတောင်မြို့နယ်၌အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ် ၁၈၉၂ ခုနှစ်အထိ ထီးချိုင့် မြို့နယ်မှာ ကသာခရိုင် မြတောင်နယ်ထဲတွင် ပါဝင်လျက်ရှိခဲ့ သည်။ ထိုနောက် ယင်းနှစ်၌ပင် ထိုမြို့နယ်ကို မြတောင်နယ်မှ ခွဲထုတ်၍ ကသာနယ်နှင့် ပူးပေါင်းပြီးသော်၊ ကသာနယ်ပိုင် လက်အောက် ထီးချိုင့်မြို့နယ်အဖြစ်ဖြင့် ထားရှိလေသည်။

၁၉၅၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေမှာ ထီးချိုင့်မြို့နယ် တစ်ခုလုံးအတွက် ၃၄၅ဝဝ ယောက်ခန့် ရှိမည် ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း(ယာယီ) အလိုမှာ ၂၉၅၉၅ ယောက်ဖြစ်သည်။ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၌ မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်တရုတ်တို့ အတူတကွနေထိုင်ကြသည်။ ဂန့်ဂေါတောင် စွယ်သည် ထီးချိုင့်မြို့နယ် မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်၍ ထီးချိုင့်မြို့အထိ တည်ရှိနေသည်။ ထိုကြောင့် မြို့နယ်အတွင်းတွင် ချောင်းငယ် 
မြောင်းငယ်၊ အင်းအိုင်အများရှိလေရာ၊ ထိုဒေသတို့တွင် ငါးဖမ်း ခြင်းအလုပ်ကို အတော်အသင့် လုပ်နိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထီးချိုင့်မြို့နယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်သည် ငပိ၊ ငခြောက်ဖြစ်သည်။ မြေပြန့်ဒေသတို့တွင် လယ်ယာအလုပ်ကို လုပ်ကြသည်။

## ရှေး‌မြို့ဟောင်းများ 
ရှေးမြန်မာ ခံတပ် ဖြစ်ခဲ့သော ထီးချိုင့်နယ်အတွင်း တုံငယ်၊ ကွမ်းဘောင်၊ မြတောင်၊ ချွန်းတောင် မြို့ဟောင်း ‌၄ မြို့ ရှိပြီး၊ မြတောင်နှင့် ချွန်းတောင်မြို့က ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်။ မြတောင်သည် နောက်ဆုံး သီပေါမင်း၏ မိဖုရားခေါင် စုဖုရားလတ် မြို့စားအရာ ရရှိရာ မြို့ ဖြစ်သည်။ ချွန်းတောင်မှာ မန္တလေးမြို့ မပျက်မီ ၁၈၇၈ တွင် ပျက်သုဉ်းပြီး၊ ရွာငယ်ကလေး အဖြစ်သာ ကျန်သည်။

## ကိုးကား
ထီးလှိုင်ငှက်

ထီးလှိုင်ငှက်သည် ဘုရားဟောကျမ်းဂန်လာ ဇာတ်ဝတ္ထု 
တို့တွင် ဟတ္ထိလိင်္ဂငှက်ဟူ၍ ထင်ရှား၏။ ပါဠိစကား ဟတ္ထိ 
လိင်္ဂမှ 'ထိလိုင်ကာ'သို့ ပြောင်းလဲလာပြီးလျှင် ထီးလှိုင်ငှက် 
ဖြစ်လာဟန်တူ၏။ ဟတ္ထိ ၏အနက် 'ဆင်'၊ လိင်္ဂ၏အနက် 
'အသွင်အပြင်'ဟူ၍ဖြစ်ရာ၊ ဤအနက် အဓိပ္ပာယ်နှစ်ရပ်ကို 
ဆက်စပ်၍၊ ငှက်ဆင်ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုကြ၏။ ကျန်စစ်သား 
မွန်ဘာသာဖြင့်ရေးထိုးသော ရွှေစည်းခုံကျောက်စာတွင် 'ဟတ္ထိ 
လိင်္ဂငှက်ဆင်'ဟူ၍ တွေ့ရ၏။ အရွယ်နှင့်အင်အား ကြီးမားသည် 
ကို အစွဲပြု၍လည်း ငှက်ဘီလူးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသေး 
သည်။

ဓမ္မပဒဝတ္ထုတွင် ထီးလှိုင်ငှက်၏အကြောင်းကို ဤသို့ပြဆို 
ထား၏။ ထီးလှိုင်ငှက်သည် ဆင်ပြောင်ငါးစီးအားကို ဆောင်နိုင် 
၏။ အစာကိုထိုးသုတ်၍ ကောင်းကင်၌ ပျံလေပြီးသော်၊ အလိုရှိ 
ရာအရပ်၌ချ၍ စားလေ့ရှိ၏။ အစာကိုမစားမီ လာခဲ့သည့်လမ်း 
ခရီးကို ပြန်၍လှည့်ကြည့်တတ်သော အလေ့ရှိ၏။

ကောသမ္ဗီပြည်ကြီးကို အုပ်စိုးသော ပူရန္တပ္ပမင်းကြီး၏ 
မိဖုရားသည် ကိုယ်ဝန်အရင့်အမာနှင့် နီမြန်းသော ကမ္ဗလာကို 
ဝတ်ခြုံလျက် နေစာလှုံနေစဉ်၊ ထီးလှိုင်ငှက်ကြီးသည် မိဖုရား 
အား သားတစ်အမှတ်ဖြင့် ထိုးသုတ် ဆောင်ယူသွားဘူးကြောင်း 
ကို ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ သာမာဝတီဝတ္ထုတွင် ဖော်ပြပါရှိလေ 
သည်။

မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ပုဂံပြည်၌ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းကြီး၊ စိုးစံ 
တော်မူစဉ်အခါက ပုဂံပြည်သူပြည်သားများအား နှိပ်စက်ညှင်းပန်းနေသော ရှူးပျံ၊ ကျားကြီး၊ ဝက်ကြီး၊ ငှက်ကြီးဟူ၍ ရှိလေရာ၊ ထိုငှက်ကြီးသည် ဟတ္ထိလိင်္ဂမည်သော ထီးလှိုင်ငှက်ပင် ဖြစ်တန်ရာသည်။ ငှက်စာအဖြစ် ခုနစ်ရက်တကြိမ်လျှင် သမီးကညာ 
ခုနစ်ယောက်ကို ငှက်ကြီးအားပေးရ၏။ ထိုငှက်သည် တောင်ငယ်ခန့်ပမာရှိ၏။ ပြူစောထီးသည် ကျားကြီး၊ ဝက်ကြီးနှင့် ရှူးပျံတို့ကို လေးလက်နက်ဖြင့် ဦးစွာခွင်းသတ်ပြီးမှ ထိုငှက်ကြီးကိုလည်း ခွင်းသတ်လေ၏။ ငှက်ကြီးသေသော် ငှက်တောင်တစ် 
ချောင်းကိုနုတ်၍ မိန်းမခုနစ်ယောက်ကို ရွက်စေရာ၊ အနိုင်ပင် ရွက်ရသောဟူ၏။ ထိုနောက် ပြူစောထီးလည်း ထိုမိန်းမခုနစ်ယောက်တို့ကို ငှက်တောင်နှင့်အတူ 'သင်တို့အရှင်မင်းကြီးအား 
ဆက်သလေတော့'ဟုဆို၍ လွှတ်လိုက်၏။ ခရီးအကြားတွင် ငှက်တောင်လေး၍ မရွက်နိုင်သဖြင့် ပစ်ခဲ့သောနေရာကို ငှက်တောင်ပစ်ဟူ၍လည်း‌ကောင်း၊ ငှက်ကြီးအား ပစ်သတ်သောနေရာကို ငှက် 
ပစ်တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယခုတိုင်ခေါ်ဝေါ်လေသည်။ ဤအကြောင်း 
နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ရှေးကဗျာလင်္ကာတို့၌ 'ကြီးလှငှက်ဆင်၊ အောင်မြင်ဝက်ထီး၊ သတ်လိုက်ပြီးမှ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ငှက်ဘီလူးနှင့်၊ စာ 
ကြူးဆီခဲ၊ ဝက်ထီးရဲကို၊ အောင်ပွဲခွင်းလတ်၊ အရိမဒ်ဝယ်'ဟူ၍ 
စပ်ဆိုဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒဏ္ဍာရီလာငှက်များ
ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်

အင်အားကြီးမားသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဂျပန်တို့သည် အလိမ္မာနှင့် ချုပ်ချယ်ရန်ကြိုးစားလာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးပေးတော့မည်ဖြစ်၍ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ဟူသော အမည်သည်လည်း အဓိပ္ပာယ်မရှိဖြစ်နေသည်။ လွတ်လပ်သည့်မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကာကွယ်ရန်သာ အရေးကြီးသဖြင့် **ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်** (ဘီဒီအေ) ဟု အမည်ပြောင်းရန်နှင့် တပ်သားအရေအတွက် လျှော့ချရန် ဂျပန်များက ဆိုလာကြသည်။ ဤတွင် ဘီအိုင်အေ ခေါင်းဆောင်များက ဂျပန်ကိုပြန်၍ မတော်လှန်နိုင်သေးသဖြင့် ဘီဒီအေဖွဲ့ရန် သဘောတူလိုက်ရသည်။

ဗိုလ်မိုးကြိုးအား ဂျပန်ပို့လိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၂ ဇူလိုင်လ (၂၇)ရက်နေ့တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရမည်ဟုဆိုကာ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ဗမာ့တပ်မတော်သားများကို ရန်ကုန်နှင့်မန္တလေးတွင်စုဝေးစေပြီး လက်နက်ကိုသိမ်းယူခဲ့သည်။ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတွင် ဌာနချုပ်မှအစ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့တိုင်း၌ ဂျပန်စစ်ဖက်အကြံပေးအရာရှိများ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ လက်နက်ခံယမ်းမီးကျောက်များကိုလည်း သာမန်မျှသာ ခွင့်ပြုထားသည်။ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ သေနာပတိအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဘီဒီအေခေတ်တွင် စစ်ဝန်ကြီးရုံး၊ စစ်တက္ကသိုလ် စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာ။ ၁၉၄၃ ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်။

## ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း 
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ကို လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ အတွက် စစ်ချီတက်ရင်း အရေးပေါ် ကောက်ကာငင်ကာ စုဖွဲ့ရတာမို့ စနစ်တကျ စိစစ်မှု မပြုနိုင်ခဲ့တာကြောင့် အလွှာပေါင်းစုံ လူတန်းစားပေါင်းစုံ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယင်း အနေအထားကြောင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့မှာ အင်အား (၅၀ဝ၀ဝ) ကျော်ရှိတဲ့ (BIA) တပ်မတော်ကြီးကို ဖျက်သိမ်းကာ အင်အား (၃၀ဝ၀) နဲ့ (BDA) ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် ကို အရည်အသွေး ကောင်းအောင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

BDA တပ်မတော်ကိုပြင်ဆင်စုဖွဲ့ခဲ့ရာမှာတော့ စနစ်တကျ စိစစ်မှုများပြုနိုင်ခဲ့သောကြောင့် တပ်ပုံစံ ဝင်ခဲ့သည်။ တပ်ရင်း၊ တပ်ခွဲ၊တပ်စု ၊ တပ်စိတ်များကို စည်းကမ်း စည်းမျဉ်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ အညီ စုဖွဲ့ နိုင်ခဲ့သလို အရည်အသွေး ပိုမို မြင့်စေဖို့ အတွက် အခြေခံ စစ်ပညာသင်တန်း၊ မွမ်းမံတိုးမြှင့်သင်တန်းအပြင် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းကိုပါ သင်တန်းများပေးဖို့ စနစ်တကျ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းက အရည်အသွေးပြည့်ဝစွာဆင်းတဲ့ အရာရှိလောင်းတွေကို ဂျပန်နိုင်ငံ့ ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ် သို့ အသုတ်လိုက် စေလွှတ်ကာ ဆည်းပူးသင်ယူ လေ့ကျင့်စေခဲ့သည်။ 

## တပ်မတော်အတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မိန့်ခွန်း 
၁၃-၃-၁၉၄၄ မှာ BDA ဗမာ့တပ်မတော်ခေတ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းဆင်းပွဲ တစ်ခုတွင် တပ်မတော်ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကျောင်းဆင်းပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် ဤသို့ပြောကြားခဲ့သည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရန် 
* တပ်မတော်

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:တပ်မတော်
ထီးလင်းမြို့

**ထီးလင်းမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ထီးလင်းမြို့နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ကျောက်ထူထပ်၍ မညီညာသည့်ပြင် တောင်ကုန်းများလည်းရှိသဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို မြစ်များချောင်းများနှင့်နီးသော မြေပြန့်ပိုင်းတွင်သာလုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။ ထီးလင်းမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၉၃ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။ ပိုးမွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းလည်း အတော်အသင့်ရှိ၍၊ ယာတိုင်ပိုး ယောလုံချည်များကို ရက်လုပ်ရောင်းချသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရ မအုပ်ချုပ်မီက ထီးလင်းမြို့သည် စော်ဘွားနယ်တစ်ခုဖြစ်၏။

ထီးလင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရားမှာ ထီးလင်းမြို့တောင်ဘက် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာ မောချောင်းဘေး သရခါရွာ တဖက်ကမ်း တောင်ဘက်ရွာ အနီးရှိ ရွှေကွန်အုပ်ဘုရားဖြစ်၍၊ နရပတိစည်သူမင်းကြီးက တည်ထားကိုးကွယ်သည်ဟုဆိုလေသည်။ ထိုဘုရားကို ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်းတွင် ထီးလင်းတမ်းခွန်၊ ဖုန်းရှိန်မွန်၊ ရွှေကွန်အုပ်မြတ်စွာ ဟု စပ်ဆိုထားလေသည်။ ထီးလင်းမြို့နယ်အတွင်း မှီတင်း နေထိုင်စားသောက်ကြသော လူမျိုးများသည် တောင်သားလူမျိုးနှင့် ချင်းလူမျိုးများဖြစ်၏။ ထီးလင်းမြို့သည် ပခုက္ကူမြို့နယ်၏ ၉၇ မိုင်ခန့်ဝေး၍၊ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။ ထို့အပြင် ထီးလင်းမှ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင် ကလေးဝမြို့သို့ နွေရာသီတွင် သွားလာနိုင်သော ကားလမ်းတစ်လမ်းတည်းရှိ၍၊ အရှည် ၁၃၈ မိုင်ရှိ လေသည်။ မြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၂ဝဝဝ ယောက်ဟူ၍ 
ခန့်မှန်းရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ထီးလင်းမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၇၄၈ တွင် စော်ဘွားနန္ဒရာဇ်က တည်ထောင်သည်။ သူ့ကို သား နန္ဒရာဇ်နှင့် စော်ဘွား ပုညစည်သူတို့က ဆက်ခံပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် စော်ဘွားဆက် ပြတ်သွားရာ ခရစ်နှစ် ၁၂၉၈ တွင်မှ စော်ဘွား ဦးခန်းပတ်က ထီးလင်းစော်ဘွားဆက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်သည်။ ယင်းနောက် အင်းဝခေတ်တလျှောက် ထီးလင်းမြို့၌ စော်ဘွားအဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားလက်ထက် ဟံသာဝတီသို့ သွားတိုက်စဉ် ထီးလင်းစော်ဘွား ဦးပြည့်ထွန်းအောင်သည် လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်ရာ သား ဦးကျန်က စော်ဘွားရာထူးကို ဆက်ခံသည်။ စော်ဘွားဦးကျန်လက်ထက် ၁၇၅၈ ခု မေလတွင် တောင်သားများ ထီးလင်းကို လာတိုက်သေးသည်။ ဦးကျန်သည် အလောင်းမင်းတရားနှင့် နောင်တော်ကြီးတို့ လက်ထက်တွင် စော်ဘွားအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။

ဦးကျန်ကို ဆက်ခံသူများမှာ ညီ ဦးနက်၊ စော်ဘွားကြီး ဦးပြည့်ထွန်းအောင် ညီ ဦးသာကျော်၊ စောနံ၊ ဦးထွားဖြူ စသူတို့ ဖြစ်ပြီး၊ ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက် ၂၆ မေ ၁၇၆၅ တွင် ထီးလင်းမြို့စစ်တမ်းကို စော်ဘွားဦးထွားဖြူက ဆက်သွင်းသည်။ ၁၅ ဇွန် ၁၇၇၃ တွင် လက်ရှိနေရာသို့ ထီးလင်းကို ရွှေ့ပြောင်းပြီး စော်ဘွားအစား မြို့သူကြီးများကို အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုစဉ် ထီးလင်းမြို့သူကြီးမှာ ဦးမောင်ဦး ဖြစ်ကာ ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက် ၁၇၈၃ တွင် ထီးလင်းမြို့စစ်တမ်း ဆက်သွင်းသူ ဖြစ်သည်။ ထီးလင်းမြို့သူကြီး ဦးမြတ်စံလက်ထက် ၁၉ ဧပြီ ၁၇၉၃ တွင် သမီး ရှင်မင်းငြိမ်းကို ဘိုးတော်ဘုရားထံ ဆက်သရာ မိဘများနှင့် မြို့နေလူကြီးများ နေပြည်တော်သို့ လိုက်ပို့ရသည်။ ၁၇၉၈ ဇွန်လဆန်းမှ ၁၇၉၉ ခုနှစ်အထိ ထီးလင်းမြို့ကို အုပ်ချုပ်သူ မြို့သူကြီးအမည်က ဦးမြတ်မှန်း ဖြစ်ပြီး သူ့ကို ဦးရွှေပု၊ ဦးသာကျံတို့က ဆက်ခံသည်။ ဦးသာကျံသည် ၁၈၀၂ တွင် စစ်တမ်း ဆက်သွင်းသည်။ ဘကြီးတော်လက်ထက်တွင် ထီးလင်းမြို့သူကြီးမှာ သီဟရာဇကျော် ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၀ တွင် မင်းလှသမန္တကျော်ထင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်တို့ကိုစုစည်း၍ ပခုက္ကူပြည်နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းရာတွင် ပခုက္ကူခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်အဖြစ်တည်ရှိလာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ထီးလင်းမြို့နယ်

**ထီးလင်းမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထီးလင်းမြို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Township 118 on "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Htilin Google Satellite Map" Maplandia