open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရစ်ငှက်

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရစ်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ရစ်များသည် ဒေါင်း၊ ငုံး၊ တောကြက်များနှင့်အတူ ဖာစီအင်နီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ရစ်အမျိုးမျိုး၌ ပါဏဗေဒ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် လိုဖူရာ လျူကိုမယ်လင်နာ ခေါ် ရစ်မျိုး၏ ကိုယ်အလျားမှာ လက်မ ၂ဝ မှ ၂၇ အထိ ရှိသည်။ ပါဏဗေဒအလိုအရ လိုဖူရာနစ်သီးမားရပ်ဟု ခေါ်သည့် ရစ်မျိုး၏အရွယ်မှာ ပထမရစ်မျိုး လောက်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခြေထောက်နီ၍ အဖို၌ ၁၈ လက်မမှ ၂၆ လက်မအထိ ရှည်သော အမြီး ရှိသည်။ ထိုရစ်ဖိုများ၏ ကိုယ်အထက်ပိုင်းသည် ဖြူ၍ အောက်ဘက်ပိုင်းသည် မည်း၏။ မျက်နှာအရေပြားသည် ကြက်သွေးရောင်ဖြစ်၍ ဦးခေါင်းနှင့် အမောက်များသည် မည်းလျက် ရှိသည်။

ရစ်များ၏ အော်သံမှာ ကွဲအက်၍ အာလုပ်သံ ပါသည်။ ထိတ်လန့်သောအခါ ဟု-ကိ-ကိ ဟူ၍ အာလုပ်သံဖြင့် ထပ်ကာ ထပ်ကာ အော်တတ်သည်။ ပထမရစ်မျိုးဖြစ်သော လိုဖူရာ လျူကိုမယ်လင်နာ ကိုများသောအားဖြင့် ကျွန်းတောများတွင် တွေ့ကြရသည်။ ထိုရစ်မျိုးသည် တောကြက်အုပ်များ ဖွဲ့၍ ချောင်းကလေးများဘေးတွင် ကျက်စားကြသည်။ တောကြက်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ထိုရစ်မျိုးကို ရိတ်ပြီးစ လယ်ကွင်းများတွင် အတွေ့ရနည်းသည်။ သို့သော် အုပ်စုများ ဖွဲ့၍ နေခြင်းကိုမူ တစ်ခါတစ်ရံ ဆောင်းရာသီ နံနက်ပိုင်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ ထို့အပြင် လသာသောညဉ့်များ၌ ကွင်းပြင်များသို့ ထွက်၍ ကျက်စားတတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ကြောက်ရွှံတတ်၍ လူကပ်မခံချေ။ မြေပေါ်၌သာ ပြေးတတ်ကြပြီးလျှင် မတတ်သာမှပင်ထ၍ ပျံတက်ကြသည်။ ထိုရစ်မျိုး၏ အဖိုများသည် အလွန်ရန်မူတတ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို တည်သည့်ရစ်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ ဖမ်းယူနိုင်သည်။

ထိုရစ်မျိုးသည် များသောအားဖြင့် မတ်လမှ မေလအထိတွင် သားပေါက်တတ်ကြသည်။ သို့သော် တနင်္သာရီနယ်ဘက်တွင် ဇန်နဝါရီလ စောစောပိုင်းတွင် ဥတတ်ကြသည်။ နောက်တစ်ကြိမ် အောက်တိုဘာအထိ ဥကြပြန်သည်။ လေးဥမှ ဆယ်ဥ အထိရှိသော ဥများကို မြေကြီးပေါ်ရှိ ယက်ထားသော တွင်းများတွင် ဥအုတတ်သည်။ အရောင်မှာ အဖြူမှ နီဝါရောင်အထိ ရှိတတ်သည်။

ထိုရစ်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တောင်ခြေများတွင်အတွေ့ရများပြီးလျှင် ပေ ၆ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများတွင်လည်း အနည်းအကျဉ်း တွေ့ရသည်။ ဒုတိယရစ်မျိုးများကို ပေပေါင်း ၉ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။ မြက်ခင်းများသို့ ထွက်ကြသည်ကို တွေ့ရခဲသည်။ ရစ်များ၏ အစာမှာ စပါး၊ ဂျုံ စသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ သစ်စေ့၊ သစ်ရွက်၊ မြက်နုအပြင် ပိုးကောင်နှင့် ပိုးပေါက်စများ ဖြစ်လေသည်။

## သတ္တဗေဒအမည် 
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရစ်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရစ်မျိုးစိတ်သုံးမျိုးကိုတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ
# ရစ်ရင်မဲ (Black Breasted Kalij Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Lathami) 
# မြန်မာငွေရောင်ရစ် (Myanmar Silver Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Lathami) 
# ယူနန်ငွေရောင်ရစ် (Yunnan Silver Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Nyethemerus) 

## အမျိုးအနွယ် 
ရစ်သည် Gallinae မျိုးစဉ်တွင်ပါဝင်ပြီး မျိုးရင်းမှာ Phasainidae ဖြစ်သည်။ ၎င်းမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များမှာ တောရိုင်းငှက်များဖြစ်သည့် ဒေါင်း၊ မင်းဒေါင်း၊ တောကြက်၊ ငုံး၊ တောင်ခါနှင့် ခါတို့ဖြစ်သည်။

သို့သော်မြက်ခင်းတောများ၌ နေထိုင်လေရှိသော Button Quails ခေါ် ငုံးတစ်မျိုးမှာ ၎င်းမျိုးရင်းတွင်မပါဝင်ပေ။ ၎င်းမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော ငှက်တို့သည်မြေပေါ်တွင်ကျက်စားလေ့ရှိကြသည်။ ကြောက်ရွံ့သောအခါတွင် အိပ်တန်းဝင်သောအချိန်များတွင် သစ်ပင်ပေါ်၌နေလေ့ရှိသည်။ ထရာဂိုပန်ရစ် (Trangopans) မျိုးများမှတစ်ပါး မြေပေါ်၌ပင်ဥများဥကြသည်။ ပေါက်ပွားလာသောငှက်ကလေးများတွင် အမွေးနုကလေးများရှိပြီး ဥများပေါက်ပြီးလျှင် ပြီးချင်းလိုပင် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သည်။

## သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
ဤဇယားသည် မျိုးစိတ်များတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား မျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုယူဆချက်အရ အစဉ်လိုက်ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းခွဲများ
ရောင်စုံစနိုက်

**ရောင်စုံစနိုက်** သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက်၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

## ပုံများ 

Image:Greater Painted-snipe (Male) I2 IMG 9272.jpg| Female at Hodal in Faridabad District of Haryana, India.
Image:Greater Painted-snipe (Male) I11.jpg|‎ Females at Hodal in Faridabad District of Haryana, India.
Image:Greater Painted Snipe I3 IMG 5736.jpg| Male or juvenile in Kolkata, West Bengal, India.

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရက်ကန်းသမားငှက်

**ရက်ကန်းသမားငှက်**

 in the Serengeti, Tanzania]]
 colony in The Gambia. The nests are the spherical suspended objects]]

## ကိုးကား
ပင်းတယဂူ

**ပင်းတယရွှေဥမင်** (ပင်းတယရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား)သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ပင်းတယမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်းတယ(စွယ်တော်ပန်းအဖြူပင်ပေါသည့် မြေပြန့်လွင်ပြင်ကျယ်ကျယ်ရှိရာ အရပ်) ဂူသုံးလုံးရှိကာ အရှေ့ဘက်အပေါက်မှ ဝင်ရောက်ရသောဂူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်အကျဆုံးဂူသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေပေါင်း ၄၉၇၀ မြင့်သည်။ ပင်းတယမြို့ ၏ အမြင့်ပေမှာ ပေပေါင်း ၃၈၈၀ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ဆုံး ကျသောဂူကို အရှေ့ဘက်သံပြာသာဒ်မှ တဆင့် လှေကားထစ် ၁၀၁ ထစ်တက်ပြီး ဝင်လိုက်သောအခါ ဘုရားရှင်ကိုယ်စားတော်၊ ရုပ်ပွားတော်၊ ဆင်းတုတော်တွေများပြားစွာ တွေ့ရပါမည်ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် အတောင်ငါးဆယ် (ခုနှစ်ဆယ့်ငါးပေ)ရှိသော ရွှေဥမင်စေတီတော်ကို ဂူအဝင်ဝ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းခပ်ကျကျတွင် ဖူးမြော်နိုင်သည်။ ယုံကြည်မှုသမိုင်းအရတော့ ထိုစေတီကို အသောကမင်းက တည်ထားခဲ့ပြီး အလောင်းစည်သူမင်းက ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ဂူအဝင်မှ လိုဏ်ခေါင်းမြောက်ဘက်အဆုံးအထိ ပေ ၄၉၀ ရှည်သည်။

ပင်းတယဂူဟု ခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ဒဏ္ဌာရီပုံပြင်အရ`ပင့်ကူရ´မှ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်းတယဂူ၏ တောင်ခြေတွင် ပုန်းတလုတ်ရေကန်  ရှိသည်။ 

= မှီငြမ်း =
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ

**အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ**ဟု တရားဝင်ခေါ်ဆိုသော အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် အနောက်ဥရောပတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသနှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သော အိုင်ယာလန်ကျွန်း၏ ခြောက်ပုံငါးပုံမျှကို နေရာယူထားသည်။ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သော မြောက်အိုင်ယာလန်နှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ အခြားနေရာများတွင်မူ အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် စိန့်ဂျော့ခ်ရှ် ရေလက်ကြား၊ တောင်ဘက်တွင် ဆဲလ်တစ်ပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။

အိုင်းရစ်ရှ် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်ဂလို-အိုင်းရှစ်ရှ် စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်ကြောင့် ဗြိတိသျှ ဓနသယာယနိုင်ငံ အတွင်းတွင် လွတ်လပ်သော အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဝက်စ်မင်စတာ ဥပဒေ နှင့် ၁၉၃၆ခုနှစ် နန်းစွန့်ခြင်း အရေးအခင်းကြောင့် အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် အိုင်ယာလန်ကိုလုံးဝ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအပြီးတွင် အိုင်ယာလန် ထီးနန်း၏ လက်ကျန် တာဝန်တို့ကို လုံးဝ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် နောက်ဆုံးကျန်နေသေးသော ဆက်စပ်မှု ကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံတွင် အစည်းအဝေးတက်ခြင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ကတည်းက ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဗြိတိန်မှ ၁၉၄၉ အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေဖြင့် အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။

အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အချိန်ကနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရခါစအချိန်က ဥရောပတွင် အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ စွန့်ပစ်သူ အများအပြား ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က အခြားနိုင်ငံ အများစုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ ဒီမိုကရေစီ ပြည့်ဝပြီး ကြွေးမှီကင်းရှင်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် နိုင်ငံ၏ အကျိုးအမြတ် ကာကွယ်ခြင်းကို ရှေးရှုသော စီးပွားရေး စနစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီ: ၁၉၇၃ တွင် ဥရောပ သမဂ္ဂ သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် အပြီးနောက် စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်းနှင့် ဥပဒေ စဉ်းမျဉ်းများကို သိသာစွာ လျော့ချပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ဆဲလ်တစ် တိုင်းဂါးကာလ ဟု ခေါ်သည့် လျင်မြန်သော စီးပွားရေး တိုးတက်သည့်ခေတ်ကာလ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၇-၂၀၁၀ စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်သည် အထိပင် ဖြစ်သည်။

အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အရ သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အတိုးတက်ဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး လူထုဖွဲ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပဉ္စမနေရာ ရှိသည်။ အီကော်နောမစ် အင်တဲလ်လီးဂျင့် ယူနစ်၏ နေထိုင်မှု အရည်အသွေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပထမရှိပြီး ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ဆဋ္ဌမ နေရာ ရှိသည်။ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်၊စီးပွားရေး လွတ်လပ်ခွင့်၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှု တို့တွင်လည်း အဆင့်မြင့်မားစွာ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
## ပထဝီ 
## နိုင်ငံရေး 
## စီးပွားရေး 
## လူနေမှုစရိုက်လက္ခဏာ 
## ယဉ်ကျေးမှု 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ
ပယ်လေးတန်

“ပယ်လေးတန်” သည် ဘုရားရှင်၏ညီတော်အာနန္ဒာမှ ဘုရားရှင်ထံတွင် အလုပ်အကြွေးတာဝန် မယူခင် ခွင့်တောင်းခဲ့သည့် ပယ်အပ်သောဆုလေးခု နှင့် ပန်အပ်သောဆုလေးခုကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ပယ်အပ်သောဆုလေးခုမှာ 
(၁)အရှင်ဘုရားသည် မိမိရသော အဖိုးထိုက် သင်္ကန်းကို တပည့်တော်အား မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၂) အရှင်ဘုရားသည် မိမိရရှိလာသော ဆွမ်းခဲဖွယ်ကို တပည့်တော်အားမပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၃) အရှင်ဘုရားသည် မိမိ ကျိန်းစက်တော်မူရာကျောင်း၌ တပည့်တော်အား အတူတကွ နေထိုင်ခွင့်ကို မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ 
(၄) အရှင်ဘုရားအား ပင့်ဖိတ်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရာသို့ တပည့်တော်အား မခေါ်ဘဲ ထားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်ပြီး၊ 
ပန်အပ်သောဆုလေးခု မှာ 
(၁) အရှင်ဘုရားသည် တပည့်တော် လက်ခံထားသော ဖိတ်ကြားရာသို့ လိုက်တော်မူပါဘုရား၊ 
(၂) အရှင်ဘုရားအားဖူးမျှော်ရန် အဝေးရပ်ရွာမှ ရောက်လာကြသော ပရိသတ်အား ရောက်လာသောအချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံသို့ ပို့ဆောင်ခွင့်ရလိုသည်ဘုရား၊ 
(၃) တပည့်တော်၌ ယုံမှားသင်္ကာ တစုံတရာ ပေါ်လာခဲ့သော် ပေါ်လာသော အချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံ ချဉ်းကပ်ခွင့် ရလိုသည်ဘုရား၊ 
(၄) တပည့်တော်၏ မျက်ကွယ်အရပ်တပါးတွင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားဒေသနာများကို ကျောင်းပြန်ရောက်သောအခါ တပည့်တော်အား ထပ်မံဟောကြားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 
ပယ်လေးတန်ဟူသော အခွင့်အရေးလေးမျိုးကို ပယ်ရခြင်းမှာ “အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင် ရရှိလာသော အဖိုးထိုက် အဖိုးတန် သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံရ၏။ ဆွမ်းကောင်းဟင်းကောင်းကို စားသောက်ရ၏။ တကျောင်းတည်းမှာ အတူနေရ၏။ ဘုရားရှင်ကို ပင့်ဖိတ်လျှင် သူပါလိုက်ပါရ၏။ ဤသို့သော အခွင့်ထူးလာဘ်ထူးကို ရသဖြင့် ဘုရားရှင်ကို သူပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း ဖြစ်၏။ ဤလို ပြုစုလုပ်ကျွေးရသူမှာ ဘာများဝန်လေးစရာ ရှိမည်နည်း” ဟု မနာလိုသူတို့ ပြောကြားလာခြင်းမှ ရှောင်နိုင်ရန်ဖြစ်ပြီး - 
ပန်အပ်သောဆုလေးခု တောင်းယူရခြင်းမှာ “သဒ္ဓါထက်သန်သော အမျိုးသားများသည် ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မရှိကြ၍ နောက်တနေ့မှာ ဘုရားရှင်နှင့်အတူ သူတို့အိမ်သို့ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြရန် ပင့်ဖိတ်တတ်ကြသည်။ ထိုဖိတ်ကြားရာသို့ အကယ်၍ ဘုရားရှင်လိုက်ပါတော်မမူပါလျှင်၊ အလိုရှိသော ခဏမှာ ပရိသတ်ကို ဘုရားဖူးပို့ခွင့် မရပါလျှင်၊ ယုံမှားသင်္ကာကင်းရှင်းရန် ချဉ်းကပ်ခွင့် မရပါလျှင် ပြောစရာဆိုစရာများ ပေါ်လာနိုင်ပြီး၊ အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်ကို မည်သို့များ ပြုစုပါသနည်း၊ သူ့ကို ဘုရားရှင်က ဤမျှလောက်ပင် ချီးမြှောက်မှုပြုတော်မမူပါချေတကား ဟု အပြစ်တင်လာနိုင်သည်။ 
ထို့ပြင် ဟောကြားသော ဒေသနာတော် တခုခုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်မျက်ကွယ်ရာမှာ မေးလာကြသောအခါ မိမိမဖြေနိုင်ပါက ‘သင်သည် ဘုရားရှင်နောက်တော်ပါးမှ အရိပ်ပမာ လိုက်ပါခဲ့၏။ နှစ်ရှည်လများ ပြုစုလုပ်ကျွေးခဲ့၏။ သို့ပါလျက် ဤမျှလောက်ပင်မသိလေတကားဟု ဆိုလာကြပါလိမ့်မည်။ 
ပယ်လေးတန် အစရှိသောဆုများကို ရှင်အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်အားပြုစုရာတွင် အပြစ်အနာအဆာများ ကင်းစင်၍ စိတ်နှလုံးရွှင်လန်းစွာ ပြုစုနိုင်သော အကျိုးတရားများကို မြင်သောကြောင့် တောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘုရားရှင်မှလည်း ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။         ။ 
(သုတ်မဟာဝဂ်၊ မဟာပဒါနသုတ် အဌကထာ)

## (ကိုးကား)
တောလုံငှက်

ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ **တောလုံငှက်** (Collared Scops Owl)  သည် ‘စတြစ်ဂျီ‌ဖောမီး’မျိုးစဉ် တွင်လည်းကောင်း၊ ‘စတြစ်ဂျီဒီး’မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။ အလျား ၈ လက်မခန့်ရှိ၍ နားရွက်‌မွှေးများပါရှိသည်။ တောလုံငှက်၏ အရောင်မှာ မွဲပြာရင့်‌ရောင် သို့မဟုတ် နီညိုရောင်ဖြစ်သည်။ တောတွင်း၌ ကျက်စား‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။‌ 

မှောင်စပျိုးသည့်အခါ တောလုံငှက်သည် *“ကြက်ဝက်‌ခြောက်ကောင်”* ဟု ထပ်တစ်လဲလဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ‌အော်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုအသံကို တောင်‌ခြေရင်းရှိ ကျွန်း‌တောအတွင်း၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံးကြားရတတ်သည်။ သို့‌သော် မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီ၌ အသံစဉ်အတိုင်း အပြည့်အစုံ မအော်‌ချေ။ နွေရာသီ၌မူ တောလုံငှက်၏အော်သံကို ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင်ဟု အပြည့်အစုံ အဆက်မပြတ်ကြားရသည့်ပြင်‌ နေ့အခါ၌ပင် တစ်ခါတစ်ရံ ကြားရသေး၏။ 

တောလုံငှက်သည် ကျွန်း‌တောများ၌သာ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။ ထူထပ်စွာ‌ပေါက်‌သော အရွက်တို့၏အကြား၌ နေ့အခါ တွင် ပုန်းလျှိုးအိပ်‌နေတတ်သဖြင့် တွေ့ရခဲသည်။ ညအခါ၌သာ ထွက်လာတတ်သည်။ ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံ၊ ချေးထိုးပိုး၊ တိရစ္ဆာန်ငယ်များနှင့် ငှက်ငယ်များဖြစ်သည်။ ဖေ‌ဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ တောလုံငှက်များ သား‌ပေါက်ကြသည်။ မေလနှင့် ဇွန်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သား‌ပေါက်ပြန်သည်။ ဥများကို သစ်‌ခေါင်းထဲ၌ ဥအုလေ့ရှိသည်။ တစ်မြုံလျှင် ၃ ဥမှ ၄ ဥထိ ရှိတတ်သည်။ ဥသည် ခပ်လုံး⁠လုံးဖြစ်၍ ဥခွံမှာ နူးညံ့‌ချောမွတ် သည်။ တောလုံငှက်ကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား‌တွေ့ရသည်။  အနောက်ဘက် ဟိမဝန္တာ‌တောင်အထိ ယင်းကို တွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်‌တောများတွင် အမြဲ‌တွေ့ရသော ငှက်မျိုးဖြစ် သည်။ ပေ ၆၀⁠၀၀ အမြင့်ထိ နေနိုင်သည်။

**တောလုံငှက်**

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
တင်ကျီးငှက်

**တင်ကျီးငှက်** () သည် ‌ခြေ‌ချောင်းများကြားတွင် အ‌ရေပြားရှိ သော ငှက်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ ‌ရေတွင်ငုပ်၍ ငါးများကိုအစာ အဖြစ် လိုက်လံဖမ်းဆီး စား‌သောက်တတ်သည်။ တင်ကျီးငှက် သည် ဇီဝ‌ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ‘ဖယ်လာ ကရိုကိုရက်စီဒီး’ မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံးတွင် တင်ကျီးငှက်အမျိုး မျိုးကို ‌တွေ့နိုင်သည်။ အများအားဖြင့် တင်ကျီးငှက်တို့သည် ပင်လယ်ကမ်း‌ခြေတွင် ‌နေ‌လေ့ရှိကြ‌သော်လည်း မြစ်များနှင့် အိုင် များတွင်လည်း မကြာခဏ‌တွေ့ရတတ်သည်။ ငှက်ကြီးဝံပိုနှင့် တင်ကျီးငှက်သည် နီးစပ်သည်။ တင်ကျီးငှက်ကြီးမျိုးသည် အလျားလက်မ ၃၀ မကရှည်သည်။ တင်ကျီးငှက်အားလုံးတွင် သန်မာ၍ရှည်‌သော နှုတ်သီးနှင့်‌တောင်ပံများရှိသည်။ နှုတ်သီး၏ အဖျား ‌ကောက်သည်။ အမြီးရှိအ‌မွှေးများသည် အနည်းငယ်ဖွင့် ထား‌သော ယပ်‌တောင်ကဲ့သို့ ပြန့်ကားလျက်ရှိသည်။
တင်ကျီးငှက်တို့သည် အများအားဖြင့် ‌ရေငုပ်၍ ငါးဖမ်းရာ၌ ‌ရေထဲတွင် ကြာရှည်စွာ‌နေနိုင်ကြသည်။ ‌ရေကူးရာတွင် အ‌ရေ ပြားရှိသည့် ‌ခြေများကို အသုံးပြုသည်။ ပျံသန်း‌သောအခါ ‌ရေ မျက်နှာပြင်နှင့်ကပ်၍ပျံသန်းပြီးလျှင် ငါးများကို ဖမ်းယူတတ်ကြ သည်။ သို့မဟုတ်လျှင်လည်း ရေပေါ်တွင် ကိုင်းလျက်ရှိ‌သော သစ်ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နားကာ ငါး‌ပေါ်လာမည်ကို ‌စောင့်‌မြော်‌နေ တတ်သည်။ အစာစားရာတွင် ‌လောဘတကြီး စားမျို‌လေ့ရှိ သည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ တင်ကျီးငှက်သည် အလျား ၃၂ လက်မခန့်ရှိ သည်။ သား‌ပေါက်ချိန်ဖြစ်‌သော စက်တင်ဘာလဆန်းမှ ဒီဇင် ဘာလလယ်အထိ ပါးနှစ်ဘက်နှင့် နံ‌ဘေးတို့တွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိ သည်။ ထို့‌ကြောင့် တင်ကျီးငှက်ကို မှတ်မိရန် လွယ်ကူသည်။ ငှက်ငယ်များသည် ပို၍အ‌ရောင်ညိုပြီးလျှင် ‌အောက်ပိုင်းတွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိသည်။ ‌ဘေးဘက်နှင့်တစ်ခါတစ်ရံ ကိုယ်အလယ် ပိုင်းတွင် အညိုကွက်များရှိတတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တင်ကျီးငှက်မျိုးသည် ‌ရေချိုသက်သက်တွင် သာ ကျက်စားသည့် ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ မြစ်များနှင့် အိုင်များ တွင် အုပ်ဖွဲ့ကာ‌နေကြသည်ကို မကြာခဏ ‌တွေ့ရတတ်သည်။ ပျံသန်းရာတွင် လည်ပင်းကို‌ရှေ့သို့ဆန့်ထုတ်ပြီး‌နောက် အ‌တောင် ကို မှန်မှန်ရိုက်ခတ်ကာ အ‌တော်မြန်မြန်ပျံသည်။ ပျံရာ၌ တည့် တည့်ပျံသည်။ နား‌နေသည့်အခါတွင် ဝမ်းဘဲများကဲ့သို့ ရေပေါ်၌ မနားဘဲ၊ ကမ်း‌ခြေ‌ပေါ်၌၎င်း ‌ကျောက်တုံးများ ‌ပေါ်၌၎င်း သစ်ပင်များ‌ပေါ်၌၎င်း နား‌နေ‌လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ နား‌နေ ခိုက်တွင် အ‌တောင်များကိုဖြန့်၍ ‌နေလှန်း‌လေ့ရှိသည်။ ကုန်း ‌ပေါ်၌ ‌လျှောက်သွားသည့်အခါ ငှက်ကြီးဝံပိုကဲ့သို့ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထား၍ သွားတတ်ကြသည်။ သို့‌သော် ‌ခေတ္တမျှသာ လျင်မြန်စွာ သွားနိုင်သည်။ ‌ရေကူး‌သောအခါ ‌ခေါင်းကိုမတ်မတ် ထားလျက် ကိုယ်ကိုနှစ်၍ကူးသည်။
ထိတ်လန့်သည့်အခါ၌ ကိုယ်ကို‌ ရေအောက်သို့နှစ်၍ ‌ခေါင်းနှင့်လည်တံသာ ‌ဖော်ထား သည်။ ‌ရေငုပ်ကျွမ်းကျင်‌သော်လည်း ‌ရေထဲ၌ စက္ကန့် ၆၀ ထက် ပို၍ ‌နေခဲသည်။ ငါးဖမ်းအလွန် လျင်မြန်သည်။ မိသည့်အစာကို မမျိုမီ အများအားဖြင့် ရေပေါ်သို့ယူလာတတ်သည်။ အစာကို ‌ခေါင်းပိုင်းမှစ၍ မျိုချ‌လေ့ရှိသည်။ ‌ရေပြင်မှထ၍ အပျံတွင် ‌တောင်ပံများကို ရိုက်ခတ်ရုံမျှမက ‌ခြေများဖြင့်လည်း ယက်ကန် ပေးကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ
တောင်ဒေါင်းငှက်

**တောင်ဒေါင်းငှက်** (*Lyncornis macrotis*) သည် မြေဝပ်ငှက်မျိုးဖြစ်၍ 'ကက်ပရီမာလ ဂျီဖောမီး' မျိုးစဉ်တွင်လည်းကောင်း၊ 'ကက်ပရီမာလဂျီဒီး' မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒအလိုအားဖြင့် တောင်ဒေါင်းကို 'ယူရိုစ တော့ပိုဒပ်မက်ကရောတစ် စာဗီနီစက်' ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁၆ လက်မခန့်ရှိ၍ ကိုယ်ထည်ကြီးမားသည်။ နားရွက်တွင် အမွှေးစုများရှိခြင်း၊ အတောင်နှင့် အမြီးတို့တွင် အဖြူရောင်မရှိခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ဒေါင်းကို အခြားမြေဝပ် ငှက်မျိုးမှ လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိနိုင်သည်။

ပျံသန်းနေခိုက် 'တူဝီအူး' ဟု သာယာနာပျော်ဖွယ်ရာ ကျယ် လောင်စွာ ပြတ်ပြတ်သားသား အော်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ပထမအသံကို နှစ်ချက်ဆင့်၍ တိုတောင်းစွာ 'တူတူဝီအူး' ဟု အော်သည်။ အော်သံကို နိုဝင်ဘာလမှ ဇွန်လထိ ကြားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လ၌ လသာသည့်ညများ တွင် တညလုံးကြားနိုင်သည်။

ပဲခူးရိုးမရှိ ကျွန်းတောများတွင် တောင်ဒေါင်းကိုတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့သည် နေဝင်ချိန်သို့ရောက်လျှင် အလွန်မြင့်မားစွာ တကွဲတပြား ပျံသန်းလာတတ်ကြသည်။ ထိုသို့ ပျံသန်းလာကြ စဉ် ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ လေချွန်သံလုပ်၍ မြည်ကြသည်။ မိုးချုပ်လျှင် အနိမ့်သို့ ဆင်းလာကြသည်။ လုံးဝမှောင်သောအခါ မြေကြီးနှင့် ပေအနည်းငယ်သာခွာ၍ ပျံသန်းကြတော့သည်။

ဂျွမ်းထိုးပျံသန်းလျက် ပိုးကောင်များကို ရှာဖွေစားသောက်တတ် ကြသည်။ တောတွင်း၌ ယင်း၏ သာယာသောအသံကိုသာ မကြားရလျှင် တောင်ဒေါင်းကို သိမ်းငှက်နှင့် ယိုးမှားနိုင်သည်။ သာမန် မြေဝပ်ငှက်ကဲ့သို့ တောင်ဒေါင်းသည် မကြာခဏ နား လေ့မရှိချေ။ နားပြန်လျှင်လည်း မြေကြီးပေါ်၌နေခဲသည်။ ဝါး ပင်နှင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နားနေတတ်၏။ နားသောအခါ ရင်အောက်ပိုင်းနှင့် ဝမ်းပိုက်တို့ဖြင့်သာနားသည်။ နားနေစဉ် လေချွန်သံကို မကြာခဏပြုလုပ်သည်။ လေချွန်ခါနီးတွင် ဦးခေါင်းကို ရှေ့သို့ ရုတ်တရက် ဆန့်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ တောင်ဒေါင်း၏ အရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်နှင့် အလွန်တူသဖြင့် ငှက်ကို ခွဲခြား၍မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်း သည်။

တောင်ဒေါင်းသည် ဇန္နဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ ဥအုလေ့ရှိ သည်။ တမြုံလျှင် တစ်ဥသာရှိသည်။ ဥအရောင်မှာ မလိုင်နှစ် ဖျော့ရောင်ဖြစ်၍ အပြောက်အနည်းငယ်သာပါရှိသည်။ အရှေ့ ဘက်နိုင်ငံများတွင် တောင်ဒေါင်းကို အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ခြေရှိ သစ်တောများတွင် အမြဲနေ၍ တောင် မြင့်များပေါ်တွင်ကား နေလေ့မရှိချေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ယူရေးရှား တောင်ပီစူးငှက်

**ယူရေးရှား တောင်ပီစူးငှက်** သည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး

ကျောက်ခတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးကို Lower Palaeolithic ဟုခေါ်ပြီးကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အစောဆုံးသော ကာလအပိုင်းအခြားကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလအားဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂သန်းခွဲခန့်က ဖြစ်ပြီး လူသားတို့ ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော လက်နက် ကိရိယာများကို စတင် အသုံးပြုလာကြောင်း အထောက်အထား တွေ့ရှိရသည့် အချိန်ကာလဟု လက်ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနမှတ်တမ်းများတွင် မှတ်သားထားသည်။ ထိုအချိန်မှ စတင်ပြီးနောက် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းကျော်ခန့် အထိကာလ ကြာမြင့်သည်။

ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး အပြီးတွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် (Middle Palaeolithic) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပိုမို၍ တိုးတက်သော လက်နက်ကိရိယာများကို တီထွင် အသုံးပြုလာသည့် အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ လူတို့ မီးကို အသုံးပြုလာခြင်းသည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် ဆိုသည့်အချက်မှာမူ သုတေသီတို့ အငြင်းပွားကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ
ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်
ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ

**ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ** (သို့) **ငဟစ်မျိုးရင်းဝင်များ** ဆိုသည်မှာ ငဟစ်ငှက်များနှင့် ဗျိုင်းငှက်များ၏ မူလဆင်းသက်လာရာ မျိုးရင်း*“**Ardeidae**”* ထဲတွင် ပါဝင်သော ငှက်မျိုးစုများကို ခြုံငုံကိုယ်စားပြုသည့် မျိုးရိုးခွဲခြားသတ်မှတ်သည့် အဆင့်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် **ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ** မျိုးစဉ်ထဲတွင် ပါဝင်သည်။ မျိုးစု ပေါင်း ၂၁ ခုရှိပြီး ယင်းငှက်တို့သည် တီကောင်၊ ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များကို စားသုံးကြသည်။ ။ 

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ထုံးစပ်ဖြူငှက်

**ထုံးစပ်ဖြူငှက်** 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဗဟိုအာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား ပေါက်ကွဲမှု

**ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား ပေါက်ကွဲမှု**သည် ၁၉၈၆ ဧပြီလ ၂၆ တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ ပရီပရတ်ရှိ ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေး စက်ရုံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ယူကရိန်းသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို အဖြစ်အပျက် သည် နျူကလီးယား စွမ်းအင် အသုံးပြုမှု သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးသော မတော်တဆ ဖြစ်ပျက်မှု အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုကို တားဆီးပေးမည့် အကာအကွယ် အဆောက်အဦး မရှိသည့် အတွက်ကြောင့် ပေါက်ကွဲမှုမှ ထွက်လာသည့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသည့် နျူကလီးယား အကြွင်းအကျန်များသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု အနောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဥရောပ၊ စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ ယူကေ နှင့် အမေရိကန် အရှေ့ပိုင်း တို့သို့ လွင့်စဉ်မျောပါ သွားခဲ့သည်။ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဘယ်လာရုစ် နိုင်ငံ နှင့် ရုရှားတို့မှာ နျူကလီးယား ပျံ့နှံ့မှုကို ဆိုးရွားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ လွင့်စဉ်မှုများသည် ဘယ်လာရုစ် နိုင်ငံပေါက်တွင် ကျရောက်ခဲ့သည်။ လူ ၂ သိန်းခန့်ကို နေရာမှ ဖယ်ရှားခဲ့ရပြီး မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှု အပြီးတွင် အခြား နေရာများတွင် နေထိုင်စေခဲ့ရသည်။

ထိုမတော်တဆ ဖြစ်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက် နျူကလီးယား စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေး လုပ်ငန်း အပေါ် စိုးရိမ်မှု တိုးမြင့်ခဲ့ပြီး အချိန်အတန်ကြာမျှ လုပ်ငန်း တိုးချဲ့ချင်း အရှိန်ကို လျှော့ချ ခဲ့ရသည်။ ဆိုဗီယက် အစိုးရ အပေါ်တွင်လည်း လျှို့ဝှက်သိပ်သည်းစွာ နေထိုင်မှု လျော့ကျရန် ဖိအားပေးခံခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန် နောက်ပိုင်းတွင် ရုရှား၊ ယူကရိန်း နှင့် ဘယ်လာရုစ်တို့သည် သီးခြား တိုင်းပြည်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုတိုင်းပြည်များသည် နျူကလီးယား ညစ်ညမ်းမှုကို ဖယ်ရှားရန် နှင့် မတော်တဆ ဖြစ်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် စရိတ်များကို မြောက်မြားစွာ အကုန်အကျ ခံခဲ့ရသည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွမှုနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်သည့် အလားအလာ များပြားသည်။ သို့သော်လည်း လူပေါင်းမည်မျှသည် ချာနိုဘိုင်း မတော်တဆမှုကြောင့် ကင်ဆာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် ဆိုသည်ကိုမူ အတိအကျ ပြောရန် ခက်ခဲသည်။ မတော်တဆ ဖြစ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော သူများ ကင်ဆာ သို့မဟုတ် အလားတူ ရောဂါများဖြင့် သေဆုံးသည့် အခါတွင် ထို မတော်မဆမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု ပြောဆိုရန်မှု ခက်ခဲသည်။ နိုင်ငံတကာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ ၏ အဆိုအရ ၅၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ၄၇ ယောက်မှာ ထိုမတော်တဆမှုတွင် ပါဝင်သော အလုပ်သမားများ ဖြစ်ပြီး ၉ ယောက်မှာ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာဖြင့် သေဆုံးသော ကလေးငယ်များ ဖြစ်သည်။ အစီရင်ခံစာအရ လူပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ပင် ထိုမတော်တဆမှုနှင့် ပတ်သက်သော နာတာရှည် ရောဂါများဖြင့် သေဆုံးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ဂရင်းပိစ်နှင့် အခြား အဖွဲ့အစည်းများကမူ ထို ခန့်မှန်းချက်သည် မှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ကိုးကား
သဲတလိုင်းလေး

**သဲတလိုင်းလေး** (ဝါ) **ဒီလုံးခေါင်းငှက်** ()

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဒေါင်းစွန်

**ဒေါင်းစွန်** () 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဟယ်ရီယာ သိမ်း
နဖားကြီးငှက်

**နဖားကြီးငှက်** (*Dendrocitta vagabunda*) ကို အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဘီလုံးငှက်

**ဘီလုံးငှက်** သည် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ထူးခြားလှပသော ငှက်မျိုးမဟုတ်သော်လည်း၊ သာယာစွာ အသံကျူးရင့် တေးဆိုတတ်သည်။ ထိုငှက်မျိုးသည် အလောဒီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း များစွာရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လယ်ကွက်များ၌ တွေ့ရတတ်သော ဘီလုံးငှက်မျိုးကို ပါဏဗေဒအမည်အားဖြင့် အလောဒါ ဂူလာဂူလာဟု ခေါ်လေသည်။

ဘီလုံးငှက်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် စာကလေးနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။ အပေါ်ပိုင်းမှ အညိုနုရောင် အမွှေးအတောင်များတွင် လည်းကောင်း၊ ရင်အုပ်တွင် လည်းကောင်း အညိုရင့်ရောင် အကန့်များ၊ အကြောင်းများရှိသည်။ စာကလေး၏ အရွယ်ခန့် ၆.၁၂ - ၇ လက်မခန့်အလျားရှိသည်။ အမောက်ကလေးလိုလို ရှိတတ်ရာ၊ တခါ တရံ ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရသည်။ အဖိုရော အမပါ ပုံပန်းသွင်ပြင် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ဘီလုံးငှက်တို့ကို လယ်ကွင်းများ၊ မြက်ခင်းများ၊ လွင်ပြင်များ၌ အစုလိုက်၊ အုပ်လိုက် တွေ့ရတတ်သည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခုအခါ ဘီလုံးငှက်များ အတွေ့ရ နည်းသွားလေပြီ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းလယ်ကွက်များ၌ ကျက်စားတတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သော်လည်း၊ ရိုးပြတ်များထက် မြက်ခင်းများကို ပို၍ နှစ်သက်ဟန်တူသည်။ ဘီလုံးငှက်တို့သည် ပိုးမွှားများ၊ သစ်စေ့၊ စပါးစေ့များကို ရှာဖွေ စားသောက်တတ် လေသည်။

ဘီလုံးငှက်တို့သည် ကောင်းကင်သို့ပျံတက်နေစဉ် တေးဆိုတတ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မိတ်လိုက်ချိန်တွင် ဘီလုံးငှက်ဖိုတို့သည် တေးသံစုံ ကျူးရင့်၍ အစွမ်းပြပြီးလျှင် 
လူပျိုလှည့်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများတွင် အစွမ်းပြတတ်ကြသည်။ ဘီလုံးငှက်ဖိုသည် နားနေသည့် နေရာမှ တောင်ပံ တဖျပ်ဖျပ် ခတ်ပြီးလျှင် အပေါ်တည့်တည့်သို့ထိုး၍ ပျံသန်းယင်း တေးသံကျူးရင့် သွားလေရာ၊ တခါတရံ မှန်ပြောင်းနှင့်ကြည့်၍ မရအောင်ပင် မြင့်လှစွာ ပျံတက်သည်။ တေးသံကျူးရင့်ဆဲတွင် အခြားငှက်များ၏ အသံမျိုးကိုလည်း ပြုနိုင်သည်။

အပေါ်ပျံတက်ရာမှ ရုတ်ခြည်း အောက်သို့ပျံမဆင်းသေးဘဲ၊ လေဘက်သို့ဦးခေါင်းလှည့်ကာ အပေါ်၌ တန့်နေပြီးသော် တခါတခါမှ အတောင်ကို ခတ်ယင်း ဆက်လက်၍ တေးသံကျူးနေတတ်သည်။ ၅ မိနစ်ခန့် ကြာမှ တောင်ပံကိုပိတ်၍ အောက်သို့စိုက်ချလိုက်၊ တောင်ပံကိုဖြန့်၍ ခတ်လိုက်၊ ပြန်ပိတ်၍ စိုက်ချလိုက်ရာမှ၊ မြေပြင်နှင့် နီးလာသောအခါ မူလပျံတက်နေသော နေရာသို့ရောက်အောင် တရှိန်ထိုး ပျံသွားတတ်လေသည်။ အမ တစ်ကောင်အတွက် အဖိုများစွာတို့သည် တပြိုင်တည်း အစွမ်းပြတတ်ကြရာ၊ တကွင်းလုံးသည် ယင်းတို့အသံဖြင့် ဆူညံနေတတ်လေသည်။

ဘီလုံးငှက်တို့သည် မြေပြင်၌ နားနေဆဲတွင်လည်း တေးဆိုသည်ကို ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရသည်။ လူတစုံတယောက်ကို မြင်လျှင် မပြေးဘဲ ဝပ်နေပြီးသော် ယင်းတို့အားသွား၍ နှောင့်ယှက်လျှင် ကျစ်ကျစ်၊ ကျစ်ကျစ်နှင့် အော်မြည်ကာ မြေပြင်နှင့်ကပ်၍ နိမ့်ချည် မြင့်ချည် ပျံသန်းနေတတ်ကြသည်။ အဝေးသို့ပျံသန်းလိုလျှင်၊ ကောင်းကင်သို့မြင့်စွာ ပျံတက်ကြလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရသော ဘီလုံးငှက်မျိုး၏ အသံသည် ပျော့၍စူးသည်။ အလောဒါဗဉာနယီမျိုးစိတ်ဝင် ဘီလုံးငှက်တို့၏ တေးဆိုသံသည် ပို၍သာယာသည်။ ဘီလုံးငှက်တို့၏ သားပေါက်ချိန်သည် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း ၂ သား ပေါက်သည်။ ယင်းတို့၏ အသိုက်များကို ချုံဖုတ်များ၊ မြက်တောများ၊ အကာအကွယ်ရှိသော မြေချိုင့်ခွက်များထဲတွင် မြက်ခြောက်များ
ခင်း၍ ပြုလုပ်ကြသည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥ ၃ ဥမှ ၅ ဥအထိ ရှိတတ်သည်။ ဥတို့သည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ ဥခွံချောမွတ်သည်။ ဝါညိုညို အစက်အပြောက်များ၊ ခရမ်းပြာ အစက်
အပြောက်များ အများ အပြားပါရှိသည်။ ဘီလုံးငှက်မျိုးကို ဥရောပတိုက်တွင် လည်းကောင်း၊ တူရကီ၊ အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယားစသော အာရှနိုင်ငံများတွင် လည်းကောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
နှံပြီစုတ်

**နှံပြီစုတ်ငှက် (သို့) ဝတ်ရည်စုတ်ငှက်** များသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြသည်။ အာဖရိကတိုက်၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဩစတျေးလျတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အီကွေတာဒေသတွင် မျိုးစိတ်မူကွဲ ပိုများသည်ကိုတွေ့ရသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ ခု၊ မျိုးစု ၁၆ ခု ရှိသည်။ ယင်းငှက်များသည် ဝတ်ရည်ကို အဓိက မှီခိုပြီး ရင်သွေးငယ်များကို အစာကျွေးချိန်တွင် အင်းဆက်၊ ပင့်ကူများကိုလည်း စားသုံးကြသည်။ 

## အမည်နှင့်အမှတ်အသား
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှံပြီစုတ် ကို နာမည်သာ ကြားဖူးသူများ၍ အသေအချာ တွေ့မြင်လေ့လာဖူးသူမှာ အနည်းငယ်မျှသာရှိသည်။ နှံပြီစုတ်သည် အလျား ၅လက်မ ရှိသည်။ နှံပြီစုတ် အမြောက်နှင့်ချိန်ဟူသော စကားသည် နှံပြီစုတ်၏ သေးငယ်ပုံကို ပေါ်လွင်စေသည်။ များသောအားဖြင့် အသံကိုသာ ကြားရ၍ အလွန်မြင်ရခဲလေသည်။

## အသံ
နှံပြီစုတ်သည် အလွန်ကျယ်လောင်စွာ အော်တတ်၍ ၁၀စက္ကန့်အတွင်း ၂၅ကြိမ်ခန့်မျှ အော်နိုင်သည်။

## အလေ့အကျင့်နှင့်အစာ
နှံပြီစုတ်သည် ဥယျာဉ်ပန်းခြံများ၌ ကျက်စားလေ့ရှိ၏။ ချုံပုတ်တောများတွင် နေလေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီတွင် ကျွန်းတောများ၌ နှံပြီစုတ်၏ သာယာသော သီချင်းသံကို ကြားနိုင်သည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ ရှည်လျားသောအမြီးမှာ ကျောပေါ်တွင် ထောင်နေတတ်သည်။ နှံပြီစုတ်သည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ အလွန်လျင်မြန်ဖျတ်လတ်သည်။ အပင်ငယ် အကြိုအကားတွင် ပိုးမွှားကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။ 

## အသိုက်နှင့် ဥများ
မေလမှ ဇူလိုင်လအထိ အချိန်မှာ နှံပြီစုတ် သားပေါက်ချိန်ဖြစ်သည်။ အသိုက်ကို မြေကြီးမှ ၆ပေခန့်ကွာသော ချုံနိမ့်တွင်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်းတွင်လည်းကောင်း ပြုလုပ်တတ်သည်။ အသိုက်လုပ်ရာတွင် အရေးအကြီးဆုံးမှာ သစ်ရွက်ခပ်ကြီးကြီး တစ်ရွက်ပင်ဖြစ်သည်။ အသိုက်၏သဏ္ဌာန်မှာ ခွက်နှင့်တူ၍ မွေးနနုများခင်းလျက် မြက်နုများဖြင့် ကာရံထားသည်။ လေထဲတွင် ပုခက်ဆင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်စေရန် သစ်ရွက် နှစ်ရွက်သုံးရွက် စသည်ကိုချုပ်စပ်လျက် ချည်ထွေးများဖြင့် နှုတ်သီးအားကို ထိုးဖောက်သီထားသည်။

တမြံလျင် ၃ဥ မှ ၄ဥ အထိရှိသည်။ ဥမှာရှည်၍ ခပ်ချွန်ချွန်ဖြစ်သည်။ ဥခွံမှာ ပါးလွှာနူးညံ့၍ ပြောင်လက်ခြင်းမရှိချေ။ ဥ၏အရောင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ အဖြူပန်းရောင်၊ အပြာနုအစိမ်း နှင့် အမည်းအညိုပြောက်များစသည်ဖြင့် အမျိုးစုံသည်။ များသောအားဖြင့် အမှတ်များသည် ဥ၏ အရင်းဖက်တွင်များ၏။ တစ်ဥလျှင် ပျမ်းမျှ အလျား ၀.၆၄လက်မ နှင့် ဗျက် ၀.၄၆လက်မ ရှိသည်။

## တွေ့နိုင်သည့်ဒေသ
နှံပြီစုတ်ငှက်ကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းလုံးတွင်ကား အမြဲနေထိုင်သော ငှက်များဖြစ်၍ ကွင်းပြင်များ တောင်ခြေများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ပေ ၄၀၀၀ အမြင့်အထိ ကျက်စားကြ၏။ ရန်ကုန်မြို့တွင်မူ နှံပြီစုတ်ကို ဥယျာဉ် ပန်းခြံများ၌ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
နှုတ်သီးကောက်ဝါဇွေး

**နှုတ်သီးကောက်ဝါဇွေး** (**Indian Scimitar Babbler**)

## ကိုးကား
ဒီးဒုတ်

**ဒီးဒုတ်**သည် ဦးချိုကဲ့သို့ အမွေးဖုတ်ရှိသော ဇီးကွက်နွယ်ဝင် ညဉ့်ငှက်ကြီးဖြစ်သည်။ မသူတော်ခုနစ်ပါးဟုဆိုရိုးရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ခုနစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ တီးတုတ်ငှက်ကို ‘ကီတူးပါဇီလုံနင်ဆစ်’ ဟု‌ခေါ်သည်။ ‘စတြစ် ဂျီဒီး’မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။ တီးတုတ်ငှက်သည် ကိုယ်ထည်ကြီးမားတုတ်ခိုင်သည်။ ကိုယ်အလျား လက်မ ၂၀ ရှိသည်။ အမွေးအရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပို၍အရောင်‌ဖျော့သည်။ အထူးသဖြင့် ရင်ပိုင်း၌ ထောင်လိုက်အမည်စင်းများရှိသည်။ဦး‌ခေါင်းဖက်အပေါ်သို့ ထိုးထွက်‌နေ‌သောအမွေးစုများသည် နားရွက်နှင့်တူသည်။ မျက်စိများသည် ကြီး၍ဝိုင်းလျက် အဝါ‌ရောင်ရှိသည်။ ခြေများတွင် အမွေးမရှိ‌ချေ။ တီးတုတ်အဖိုနှင့်အမသည် ရုပ်ချင်းဆင်တူ၏။ နေဝင်ရီတရောအချိန်၌ တောထူထပ်ရာ အရပ်တွင် တစ်‌ကောင်ချင်း‌တွေ့ရသည်။

တီးတုတ်ငှက်ကို အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည့်ပြင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌လည်း တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောင်‌ခြေရှိ သစ်‌တောများ၌၊ နေ‌လေ့ရှိသည်။ ကုန်းမြင့်များ‌ပေါ်တွင် နေဟန်မတူ‌ချေ။

ထိုငှက်သည် တောများတွင် နေ‌လေ့ရှိပြီးလျှင် ချောင်းကြီး ချောင်းငယ်များသို့ လာ‌ရောက်ကျက်စားတတ်သည်။ ညဉ့်ငှက် ဖြစ်သဖြင့် နေ့အချိန်တွင်အိပ်၍၊ မှောင်စပျိုးသည့်အချိန်ကျမှ စားကျက်ရှိရာသို့ သွား‌ရောက်သည်။ တီးတုတ်ငှက်၏အော်သံသည် ကျယ်‌လောင်၍ လူတစ်‌ယောက်၏ နှုတ်ခမ်းကိုပိတ်လျက် အူအူအူဟု မြည်သော အသံမျိုးနှင့်တူသည်။ ထိုအသံမျိုးကို သုံးခွန်းဆင့်‌အော်တတ်သည်။

တီးတုတ်ငှက်သည် ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ ငါးနှင့် ကနန်းတို့ကို စား‌သောက်တတ်သည်။ ခြေသည်းများသည် အစာကို မြဲမြံစွာကိုင်ဖမ်းထားနိုင်ရန် ချွန်ထက်‌နေသည်။ ရေစပ်နားရှိ သစ်ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နား၍ အစာကို ရှာ‌ဖွေတတ်သည်။ ရေစပ်တွင်ဆင်း၍ ရေချိုးလျက် အမွေးအတောင်များကို ပြုပြင်‌ပေး‌လေ့ရှိသည်။

ဒေသအလိုက် သား‌ပေါက်ချိန် အမျိုးမျိုးရှိ‌သော်လည်း၊ များ‌သောအားဖြင့် ဒီဇင်ဘာလနှင့် မတ်လအကြားတွင် သားပေါက်တတ်သည်။ ဥများကို ကမ်းပါး‌ကျောက်‌ဆောင်များ၌ ဖြစ်‌စေ၊ သစ်‌ခေါင်းများ၌ဖြစ်‌စေ အုတတ်သည်။ အသိုက်များကို ရေနှင့်နီး‌သော နေရာများတွင် ဖွဲ့‌လေ့ရှိသည်။ စွန် နှင့် လင်းတများ စွန့်ပစ်သွား‌သော အသိုက်‌ဟောင်းများကို ဆက်လက်၍ အသုံးပြုတတ်သည်။ တမြုံလျှင် ဥတစ်လုံးမှ၊ ၂ လုံးရှိတတ်သည်။ ဥမှာ ဖြူ၍ လုံးသယောင်‌ယောင်ရှိသည်။

စတြစ်ဂျီဒီး မျိုးရင်းဝင် တီးတုတ်ငှက်မျိုး များပြားစွာရှိ၏။ ယင်းတို့အနက် ထင်ရှား‌သော တီးတုတ် ငှက်မျိုးများမှာ ကုပ်ကလူငှက်၊ မြီးဝန်၊ တောလုံငှက်၊ မိန်ငှက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုငှက်များကို မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
နှုတ်သီးစိမ်းဝါဖတ်လေးကြီး

**နှုတ်သီးစိမ်းဝါဖတ်လေးကြီးငှက်** (ဝါဖလေးငှက်) (*Phaenicophaeus tristis*) သည် ဥဩငှက်မျိုး၌ ပါဝင်၍ မျိုးရင်းသည် ကျူကျူလီဒီး (Cuculidae)  ဖြစ်သည်။ ဇီဝဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဖီနီကော့ဖီးယပ် ထရစ်တစ်လောင်ဂျီကော်ဒေးတပ် (*Phaenicophaeus tristis*) ဟုခေါ်သည်။ ကိုယ်အလျားသည် ၂၄ လက်မရှိရာ ရှည်လျားသော အမြီးကပင် ၁၆ လက်မရှိသည်။ နှုတ်သီးအရောင်သည် စိမ်း၍ မျက်စိပတ်လည်တွင် အနီကွက်ရှိသည်။ အမွှေးထူထဲ သိပ်သည်းသည်။ ကိုယ်ထည်၏အရောင်သည် ဦးခေါင်းပိုင်း၌ ခရမ်းနုသွေးဖြစ်၍ အမြီးပိုင်း၌ အစိမ်းရင့်ရောင်နှင့် ခရမ်းရင့်ရောင်တို့ ရောနှောနေသည်။ သို့သော် အဝေးမှ မြင်ရသည့်အခါ အမြီးရှိ အဖြူကွက်များမှလွဲလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး မည်းနေသည်ဟု ထင်ရလေသည်။

တောထဲ၌ နေထိုင်ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်၍ ဝါဖလေးကို အလွန်အတွေ့ရနည်းသည်။ ယင်းတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ မြို့စွန်ရွာဖျား၊ တောအုံ ချုံကြားသို့ လာတတ်သည်။ အပျံသင်သော ငှက်မျိုးလည်း မဟုတ်ချေ။ ချုံဖုတ်များကြား၌ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာတတ်သည်။ အနွယ်ပင်များ ရစ်ပတ်နေသော သစ်ပင်ကြီးများ၏ အရွက်များအကြားနှင့် အကိုင်းအခက်များအကြား၌ ယင်း၏ ရှည်လျားသောအမြီးကို ကျင်လျင်စွာ ထိန်းသိမ်းလျက် လှည့်ပတ်သွားလာနေတတ်သည်။ ဝါဖလေးငှက်တို့သည် အဖို အမ ရာသက်ပန် တွဲလျက်နေထိုင်တတ်သည်။ *ကွတ်* *ကွတ်* ဟု အစချီပြီးလျှင် အဆုံးသတ်တွင် *ကူး*၊ *ကူး*၊ *ကူး* ဟု ခတ်တိုးတိုး အော်လေ့ရှိသည်။ နံနက်ခင်းချိန်ခါတွင် အဖို အမ လေချွန်သံမျိုးဖြင့် အော်သည်ကိုလည်း ကြားဖူးသူတို့ရှိသည်။ ဝါဖလေးသည် ပိုးမွှားနှင့် သစ်သီး၊ 
သစ်စေ့တို့ကို စားသောက်လေသည်။

ထိုငှက်တို့သည် မြေပြင်မှ ၁ဝ ပေခန့်မြင့်သော ဝါးရုံများတွင် လည်းကောင်း၊ ချုံဖုတ်ခပ်မြင့်မြင့်များတွင်လည်းကောင်း အသိုက်များ ပြုလုပ်တတ်သည်။ ယင်းတို့၏ အသိုက်သည် ချိုးသိုက်နှင့် ဆင်ဆင်တူ 
သော်လည်း သစ်ရွက်စိမ်းများဖြင့်လည်း ခင်းထားတတ်သည်။ မတ်လဆန်းမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း ဥအုတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် နှစ်ဥမှ သုံးဥအထိရှိ၍ ချိုးဥကဲ့သို့ အရောင်ဖြူသည်။

ဝါဖလေးငှက်မျိုးကို မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသနှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရာဒေသ အနှံ့အပြားရှိ တောစပ်ချုံဖုတ်များ၌ နေထိုင်ကြ၍ ယင်းတို့သည် ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်သော ကုန်းမြင့်ဒေသတို့၌လည်း နေထိုင်ကျက်စားနိုင်ကြလေသည်။

Image:Green-billed Malkoha (Phaenicophaeus tristis) at Jayanti, Duars, West Bengal W.jpg|at Jayanti in  Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of  West Bengal, India. 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဥဩ၊ ယောက်ဖခွေးခေါ်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နှုတ်သီးထူငူ

**နှုတ်သီးထူငူငှက်** (**Thick-billed Green Pigeon**) သည် ငူငှက်မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ခို၊ ချိုးနှင့် အလားတူငှက်မျိုးစဉ်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။

Image:Thick-billed Green Pigeon (Treron curvirostra) at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 098.jpg| at Jayanti in  Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of  West Bengal, India.
Image:Thick-billed Green Pigeon (Treron curvirostra) at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 093.jpg| at Jayanti in  Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of  West Bengal, India.

## ကိုးကား
အမ်ပရာပင်ဂွင်း

**အမ်ပရာပင်ကွင်း**သည် ပင်ဂွင်းမျိုးနွယ်များတွင် အရှည်ဆုံးနှင့် အလေးလံဆုံး သက်ရှိထင်ရှား ပင်ဂွင်း မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ အန္တာတိကတိုက်တခုတွင်သာ နေထိုင်ကျက်စားပြီး အဖိုနှင့်အမသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဆင်တူညီသည်။ အလျား  ခန့်ရှိပြီး အလေးချိန်  ထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အခြားပင်ဂွင်းများအားလုံးကဲ့သို့ပင် အင်ပါယာ ပင်ဂွန်းများသည် မပျံသန်းနိုင်ကြချေ။ ငါးကို အဓိက စားသုံးပြီး အခြားသော ပုစွန်များကဲ့သို့သော ရေနေသတ္တဝါများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်ကြသည်။ ဤမျိုးစိတ်သည် ရေထဲတွင် မိနစ် ၂၀ ခန့် ငုတ်နိုင်ပြီး ရေအနက်  အထိ ငုတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပင်ဂွင်းများ
ဖယ်ကွန်သိမ်းငှက်

**ဖယ်(လ်)ကင်သိမ်း**

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သားကောင်ဖမ်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဖယ်ကွန်သိမ်းနှင့်အလားတူ ငှက်များ
ပင့်ကူဖမ်းငှက်

**ပင့်ကူဖမ်းငှက်** (*Arachnothera magna*) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဗေါင်းထုတ်ငှက်

**ဗေါင်းထုတ်ငှက်** သို့မဟုတ် **ဗောင်တုတ်ငှက်** () (*Gallicrex cinerea*) သည် အာရှတိုက်၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ငှက်အဖိုသည်  ရှည်ပြီး အလေးချိန်  ရှိသည်။ ငှက်အမမှာ အလျား  နှင့် အလေးချိန်  ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မိုးဆွေငှက်ကျားကြီး

**မိုးဆွေငှက်ကျားကြီး** (**Greater Striped Swallow**)

## ကိုးကား
ဖိုးခေါင်ငှက်

**ဖိုးခေါင်ငှက်**  (*Psilopogon lineatus*) သည် ရင်အုပ်၊ လည်ချောင်း ဦးခေါင်း အညိုဖျော့ဖျော့ အကြောင်အကျားဖြင့် မြက်ခင်းစိမ်းရောင်ရှိသော ငှက်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်အလျား ၁၁ လက္မခွဲခန့် ရှိသည်။ ပေ ၄၀၀၀ထိ သစ်တောများနှင့် ဆက်စပ်နေသော သစ်ပင်အုပ်၊ ဥယျာဉ်နှင့် နှစ်ရှည်ပင် စိုက်ခင်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ရွာများ၊ မြို့များကို ရှောင်ကွင်းလေ့ရှိသည်။ အဖို၏ ပိုင်နက်ခေါ်သံသည် အလွန်ကျယ်လောင်ပြီး ချိုသာစွာ ပူးပေါက် ပူးပေါက် ပူးပေါက် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း သားပေါက်သည်။ ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။
 

Image:Lineated Barbet (Megalaima lineata) cleaning a nesting tree hole in Kolkata I IMG 8969.jpg| Cleaning a nesting tree hole in Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet (Megalaima lineata) at Nest in Narendrapur near Kolkata I IMG 7716.jpg| at Nest in Narendrapur near Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet (Megalaima lineata) at Nest in Narendrapur near Kolkata I IMG 7715.jpg| at Nest in Narendrapur near Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet I IMG 5792.jpg|In Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet- Eating Goolar fig (Ficus racemosa)- I3 IMG 5830.jpg| Eating Goolar fig (Ficus racemosa) in Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet- Looking out of its nest I4 IMG 2620.jpg|Looking out of its nest in Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet- Food for Juveniles- I2- Kolkata IMG 2641.jpg|Food for Juveniles in Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet- Eating Goolar fig (Ficus racemosa)- Kolkata IMG 5810.jpg| Eating Goolar fig (*Ficus racemosa*) in Kolkata, West Bengal, India.
Image:Lineated Barbet- different perches I.jpg| At different perches in Kolkata, West Bengal, India.

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ပန်းရောင်စတာလင်ဆက်ရက်

**ပန်းရောင်စတာလင်ဆက်ရက်** (**Rosy Starling**)

## ကိုးကား
မောက်တင်ငှက်

**မောက်တင်ငှက်** သည် ဝမ်းဘဲ၊ ငန်းတို့နှင့်အတူ "အင်ဆာရီ 
ဖောမီး" မျိုးစဉ်တွင် "အနက်တီဒီး" မျိုးရင်း၌ ပါဝင်၍ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် **ဆာကီဒိုင်အောနစ် မယ်လာနိုတော့** ဟုခေါ်သည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝမ်းဘဲနှင့်ငန်းအမျိုးပေါင်း ၃၄ မျိုးရှိသည်ဟု 
သိရသော်လည်း ၆ မျိုးသာလျှင် တိုင်းရင်းငှက်များဖြစ်ကြသည်။ 
ကျန်အမျိုးများမှာ ဆောင်းရာသီဧည့်သည်ငှက်များ ဖြစ်ကြ၍ 
စက်တင်ဘာလ၊ သို့မဟုတ် အောက်တိုဘာလလောက်တွင် 
ရောက်လာပြီးလျှင် မတ်လတွင် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ဖြစ်စေ၊ 
သို့မဟုတ် ထို့ထက် မြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများသို့ဖြစ်စေ 
တစ်ဖန် ပြန်သွားကြသည်။ ထိုနေရာများ၌သာ သားပေါက် 
သည်။ တိုင်းရင်းငှက်မျိုးများတွင် မောက်တင်သည် တစ်မျိုး 
အပါအဝင်ဖြစ်၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်လည်း ကောင်းပေသည်။ ကျန် 
တိုင်းရင်းငှက် ၅ မျိုးမှာ တောဘဲ၊ ကလကတ်၊ စစ်စလီကြီး၊စစ်စလီခေါင်းမဲနှင့် ဝမ်းဘဲတို့ ဖြစ်ကြသည်။

မောက်တင်အဖိုများသည် အလျားလက်မ ၃ဝ ရှိ၍ 
အမများမှာ ၂၃ လက်မသာရှိသည်။ မောက်တင်အဖို၏ အပေါ် 
ပိုင်းသည် အနက်ရောင်တွင် အစိမ်းရောင်၊ ခရမ်းရောင်နုနှင့် 
ကြေးနီရောင်များ ရောယှက်၍ ချောမွတ်တောက်ပနေပေသည်။ 
ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အခြားဝမ်းဘဲနှင့်မတူဘဲ နှုတ်သီးရင်း 
တွင် အသားအမောက်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် 
မောက်တင်ဟု အမည်တွင်သည်။ ထိုအမောက်သည် သားပေါက် 
ချိန်တွင် ပိုမိုထင်ရှားလေသည်။ မောက်တင်အမသည် အဖိုထက် 
သိသိသာသာအရွယ်ငယ်၍ မွဲခြောက်ခြောက် အရောင်ရှိပြီးလျှင် 
အမောက်လည်း မရှိချေ။ မောက်တင်တို့သည် ပျံသန်းရာတွင် 
သန်မာ၍ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည်။

မောက်တင်တို့သည် အများအားဖြင့် သစ်ပင်ထက်၌နေ 
သည်။ ကိုင်းပင် သစ်ပင် အနည်းငယ်မျှ ဝိုင်းလျက်ရှိသော ရေ 
တိမ်အင်းအိုင်များ၌ ယင်းတို့ကို တစ်ကောင်တည်းဖြစ်စေ၊ အဖို 
အမတွဲလျက်ဖြစ်စေ၊ အအုပ်အသင်းကလေးဖွဲ့၍ဖြစ်စေ တွေ့ရ 
တတ်သည်။ ညဉ့်အချိန် ထိုအပင်၌ပင် အိပ်တန်းတက်ကြသည်။ 
သားပေါက်ချိန်မဟုတ်သည့်အချိန်၌ မြစ်ချောင်းများ၊ သဲသောင် 
ကမ်းခြေများ၌နေသည်။ မောက်တင်များသည် စပါးများကို အ 
မြောက်အမြားစားသည်။ သို့သော်လည်း သစ်မြစ်၊ သစ်စေ့များ၊ 
ရေထဲ၌ပေါက်သော ပင်ငယ်အမျိုးမျိုးတို့၏ အစို့များ၊ တီကောင် 
နှင့် ရေပိုးရေမွှားများကိုလည်း စားကြသည်။

မောက်တင်အဖို၏ ရိုးရိုးအော်သံမှာ မကျယ်လောင်မစူး 
ရှသော်လည်း အသိုက်အနီးအနားသို့ သွားရောက်နှောင့်ယှက် 
သည့်အခါ မကြောက်မရွံ့ ဆူညံစွာအော်ဟစ်တတ်သည်။ မောက် 
တင်တို့သည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း သားပေါက်ကြ 
သည်။ သာမန်အားဖြင့် အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်ရှိ အခေါင်း 
တွင်း၌ တုတ်များ၊ မြက်များ၊ သစ်ရွက်များနှင့် အမွှေးအတောင် 
များဖြင့် ဖြစ်ကတတ်ဆန်း ပြုလုပ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ၇ ဥမှ 
၁၂ ဥအထိ ရှိသည်။ အသိုက်တစ်ခုတွင်ကား ဥပေါင်း ၄၇ ဥ 
အထိ ရှိသည်ကိုတွေ့ရဘူးသည်။ ဥများသည် ရှည်မျောမျောရှိ၍ 
ပထမတွင် ဖြူနေသော်လည်း ကြာလတ်သော် တဖြည်းဖြည်းညို 
လာသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကလကတ်ငှက်၏ဥများကို မောက် 
တင်အသိုက်တွင် တွေ့ရတတ်သည်။

မောက်တင်တို့ကို အာဖရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန် 
မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ 
မြောက်ပိုင်း၌တွေ့ရခဲ၍ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင်ကား 
အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:စက္ကဝါက်
ဘဲခေါင်းစိမ်း

ဝမ်းဘဲနှင့် မျိုးစဉ်တူ၊ မျိုးရင်းတူနှင့် မျိုးရင်းခွဲတူ အခြားဘဲတစ်မျိုးမှာ ဘဲခေါင်းစိမ်းဖြစ်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်း၏ အလျားမှာ ၂၃ လက်မ ဖြစ်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းဟုခေါ်ကြသည့်အတိုင်း ဦးခေါင်း၏ အရောင်သည် ကိုယ်အရောင်နှင့်မတူဘဲ အစိမ်းရောင်လွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအဖို၏ အမြီးအလယ်ရှိ အမွှေးလေးချောင်းသည် အပေါ်သို့ တွန့်လိမ်လျက်ရှိသဖြင့် အခြားဘဲများနှင့် ခြားနားသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအဖို၏အရောင်သည် များသောအားဖြင့် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်ပြီးလျှင် လည်ပင်းပတ်လည်တွင် အဖြူရစ်ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအမ၏အသံသည် ကျယ်လောင်၍ ကြမ်းတမ်းသော်လည်း အဖို၏အသံမှာ ခတ်အုတ်အုတ်ဖြစ်သည်။

ဘဲခေါင်းစိမ်းများကို ရေကန်များ၊ ထုံးအိုင်များနှင့် အသီးအနှံ စိုက်ပျိုးခင်းများရှိသည့် ရေဝပ်ဒေသများတွင် စုံတွဲဖြစ်စေ၊ အုပ်ကလေးများဖွဲ့၍ဖြစ်စေ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် ရေမျက်နှာပြင်တွင်သာ ကျက်စားလေ့ရှိသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အစာအတွက် နှစ်ပေ၊ သုံးပေမျှ ရေတွင်ငုပ်လေ့ရှိသည်။ ရေမှထ၍ ပျံရာတွင် တည့်တည့်မတ်မတ် ထလေ့ရှိသည်။ မြေကြီးပေါ်၌ လမ်းလျှောက်ရာတွင် သာမန်ဝမ်းဘဲထက်ပို၍ ကောင်းမွန်စွာ လျှောက်နိုင်သည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းအုပ်များသည် စားကျက်သို့ဖြစ်စေ၊ စားကျက်မှဖြစ်စေ အချိန်မှန်မှန် ပျံသန်းလေ့ရှိကြသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်း ပျံသန်းရာတွင် လျင်မြန်ပြီးလျှင် ထူးခြားသည့်လှုပ် ရှားမှုရှိသည်။ အတောင်များကိုခတ်ရာတွင် မမြန်လှသော်လည်း လေချွန်သံ ပေါက်သည်။ အစာရှာရန်ပျံသန်းစဉ်တွင် ပုံသဏ္ဌာန်ထား၍ ပျံသန်းလေ့မရှိ ကြသော်လည်း နယ်ပြောင်းကြသောအခါမှာမူ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်ဖြစ်စေ၊ အမြဲသဖြင့် ပြောင်းလဲလေ့ရှိသော ရွှေရွှေအတန်းလိုက်ဖြစ်စေ ပျံသန်းလေ့ရှိကြသည်။

ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲနေထိုင်သော ငှက်မျိုးမဟုတ်ချေ။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အနီးဆုံး ဘဲခေါင်းစိမ်း၏ သားပေါက်သောနေရာများမှာ တိဗက်နှင့် ကသ္မီယပြည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီ၌ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသို့ အုပ်ကလေးများဖွဲ့၍ မှန်မှန်လာပုံရသည်။ ချင်းတွင်းအထက်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ဘဲခေါင်းစိမ်းကိုတွေ့ရသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် ကြောက်တတ်သဖြင့် သေနတ်သံကို ကြားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရှေးဦးစွာပျံသန်းသွားလေ့ရှိသည်။ ဘဲခေါင်းစိမ်းကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎)အလိုအားဖြင့် **အနပ်ပလက်တိုင်းရင်းချား ပလက်တိုင်းရင်းချာ** ဟုခေါ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:ဘဲ (မျိုးစု)
လင်ကောင်ပိုး

**လင်ကောင်ပိုး** 
မိန်ငှက်လင်ကောင်ပိုး ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ **ငှက်ဆိုး**ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သော မိန်ငှက်သည် တိုင်တိုနီဒီး() မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍
ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် တိုင်တိုအယ်လဗာ စတာတင်း ဟုခေါ်
သည်။ မိန်ငှက်သည် အလျား ၁၃ လက်မခွဲရှိ၍ တီးတုတ်လောက် 
မကြီးမားလှချေ။ မိန်ငှက်၏ ကိုယ်ထည် တည်ဆောက်ထားပုံမှာ
တီးတုတ်ငှက်မျိုးနှင့် တူသယောင်ရှိသော်လည်း မျိုးရင်းချင်းကား 
မတူ၊ ကွဲပြားကြသည်။ 

မိန်ငှက်၏ မျက်နှာအနေအထားသည် မျောက်မျက်နှာကဲ့သို့ဝိုင်း၍ သေးငယ် တောက်ပသော မျက်လုံးများရှိသည်။ မှောင်စပျိုးချိန်၌ ပျံသန်းသွားသောအခါ မိန်ငှက်၏ အရောင်သည် ဖြူဖတ်ဖြူယော်အရောင်ရှိသည်။ ကိုယ်အထက်ပိုင်းသည် အရောင်ခပ်မွဲမွဲရှိ၍ မျက်နှာကား ဆွတ်ဆွတ်ဖြူလျက် အောက်ပိုင်းတွင် အဖြူပေါ်၌ အညိုစက်များ ရှိသည်။ ခြေတံရှည်၍ နားသောအခါ မတ်မတ်နားနိုင်သည်။ နေဝင်ရီတရော အချိန်၌အများအားဖြင့် ပျံသန်းနေသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။

မိန်ငှက်သည် တီးတုတ်၊ ဇီးကွက်ငှက်များကဲ့သို့ ညဉ့်ငှက်သက်သက်ဖြစ်သဖြင့် နေ့အခါတွင် သစ်ခေါင်း၊ လိုဏ်ခေါင်းများ၌အိပ်၍ မှောင်စပျိုးသည့် အချိန်ကျမှ ထွက်ကာ တညဉ့်လုံး လိုက်လံကျက်စားသည်။ ကြွက်များကို မြေကြီးပေါ်မှ ဖမ်းယူစားသောက်သည်။ အခြားတိရစ္ဆာန်ကလေးများနှင့် ငှက်ကလေးများကိုလည်း ဖမ်း၍ အကောင်လိုက် မျိုချတတ်သည်။ အတန်ကြီးသည့် ငှက်များကိုလည်း ဖမ်း၍ သတ်စားလေ့ ရှိသည်။ မိန်ငှက်သည် အစာများကို တစ်နေရာတည်း၌သာ စား၍ ထိုနေရာ၌ပင် မကြေသော အစာများကို အန်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ အမွေးနှင့် အရိုး စသည့် မကြေနိုင်
သော အစာများသည် ငှက်၏ ပါးစပ်မှ အလုံးကလေးများ အဖြစ်ထွက်လာပြီးလျှင် ခြောက်သွားသည့် တိုင်အောင်ပင် မည်း၍ ပြောင်နေသည်။ မိန်ငှက်သည် ညဉ့်အခါ စူးစူးရှရှ 'ဂစ်' ဟူသော အသံမျိုးနှင့် အော်တတ်ရာ အချို့က လူမမာသေမည့် အတိတ်ဆိုး နိမိတ်ဆိုးဟု ယူဆသောကြောင့် ယင်းကို ငှက်ဆိုးဟု ခေါ်သည်။ အချို့ကမူ 'ငှက်သူတော်' ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုငှက်၏ အော်သံကို စက်တင်ဘာလမှ မတ်လအထိ ကြားရ၍ အခြားအချိန်၌ ကြားရခဲသည်။

ဒေသအလိုက် သားပေါက်ချိန် အမျိုးမျိုးရှိသော်လည်း၊ များသောအားဖြင့် ဒီဇင်ဘာလနှင့် ဇန်နဝါရီလ လများတွင် မိန်ငှက်များ သားပေါက်တတ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် အသိုက်ကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး အုတ်နံရံခေါင်းတွင် ဖြစ်စေ၊ ရေတွင်းနံရံခေါင်းတွင် ဖြစ်စေ၊ သစ်ခေါင်းတွင် ဖြစ်စေ တွေ့နိုင်သည်။ အသိုက်ဟု ဆိုရသော်လည်း စားကြွင်းစားကျန်များ၊ အန်ဖတ်များ စုပုံနေသော နေရာမျှသာဖြစ်သည်။ ကျနစွာ ပြုလုပ်ထားလေ့ မရှိချေ။ တမြုံလျှင် ၄ ဥမှ ၇ ဥအထိ ရှိသည်။ ဥများသည် ဖြူ၍ ချောပြီးလျှင် လုံးသယောင်ယောင်ရှိသည်။ မိန်ငှက်ကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ကား ကွင်းပြင်များ၌ နေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
ထပ်တယူငှက်

**ထပ်တယူငှက်** (**Trogon**) ကို သိသူအလွန်နည်းပါးသည်။ တုတ္ထရူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဇီဝဗေဒအခေါ်မှာ 'ဟာပက်တပ် အီရစ် သရိုစဲဖလပ် အီရစ်သရိုစဲဖလပ်' ဖြစ်သည်။ မျိုးစဉ် **Trogoniformes** တွင်ပါဝင်ပြီး မျိုးစု ၇ ခုထဲတွင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခုပါဝင်သည်။ ထိုငှက်သည် အလျား ၁၃ လက်မရှိ သည်။ ငှက်မ၏ ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်းနှင့် ရင်အုပ်အပေါ်ပိုင်းမှာ လိမ်မော်ရင့်ရောင်ရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တွင် အမြီးနှင့် တောင်ပံများ ဖြူဖွေးနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အမြီးသည်ကျယ်ပြန့်၍၊ လေးထောင့်စပ်စပ်ဖြစ်၏။ ငှက်ကလေးများ၏ တောင်ပံသည် မည်းနက်သည်။

ထပ်တယူငှက်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြောင်အော်သကဲ့သို့ တိုးတိုးအော်တတ်၍၊ သားပေါက်ချိန်၌ မကြာမကြာ ညည်းသံပေးလေ့ရှိသည်။ ယင်းသည် ကျွန်းတောများတွင်သာ နေလေ့ရှိ၍၊ အများအားဖြင့် ချုံဖုတ်နှင့် ဝါးတောများတွင် တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ စုံတွဲဖြစ်စေ တွေ့ရတတ်သည်။ တစ်နေ့လုံး ငြိမ်သက်စွာနေ၍ နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများ၌သာ ပိုးဖလံများကို  ရှာဖွေစားသောက်သည်။ အစာကို ပျံသန်းယင်း စားတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ၌သာ မြေပေါ်တွင်အစာစားသည်။ ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံနှင့် ပိုးမွှားအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။

ထပ်တယူငှက်များသည် မတ်လမှ မေလအတွင်း သားပေါက်ကြ၏။ တစ်မြုံလျှင် ၂ ဥမှ ၄ ဥအထိရှိ၍၊ ဥများကို ဝါးပင် သို့မဟုတ် သစ်ငုတ်အခေါင်းတွင် အုလေ့ရှိကြသည်။ ထပ်တယူငှက်ဥသည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ ဖြူယော်သော အရောင်ရှိ၏။ ဥ၏ပျမ်းမျှအလျားမှာ ၁.၁၃ လက်မဖြစ်၍၊ ပြက် ဝ.၉၅ လက်မရှိလေသည်။

ထပ်တယူငှက်များကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်၏။ ယင်းတို့သည် နီပေါနိုင်ငံမှ အာသံပြည်ကိုဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတစ်လျှောက် တနင်္သာရီတိုင်းအထိ ကျက်စားကြသည်။ ထပ်တယူငှက်သည် အမြင့် ပေ ၆ဝဝဝ အထိပျံတက် ကျက်စားနေနိုင်၍ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများတွင် ယင်းတို့ကို အမြဲတမ်းတွေ့ရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထပ်တယူငှက်များ
တိုဗဂ္ဂန်စီးခြင်း

တိုဗဂ္ဂန်စီးခြင်းသည် ‌ဆောင်းရာသီကစားနည်းတစ်မျိုးဖြစ် 
သည်။ တိုဗဂ္ဂန်ဟူသည်မှာ ပျဉ်ပြားများ ‌ပေါင်းစပ်ထား‌သော 
ချပ်ပြားကြီးဖြစ်၍ ထိပ်ဘက်တွင် ဦး‌ကော့ထားသည်။ ‌အောက် 
‌ခြေမျက်နှာပြင်ကို ‌ချောမွတ်‌နေ‌အောင် ပွတ်တိုက်ထားရသည်။ 
အရှည်မှာ ၈ ‌ပေခန့်ရှိ၍၊ အကျယ် ၁ ‌ပေခွဲခန့်ရှိသည်။ အများ 
အားဖြင့် လူ ၄ ‌ယောက်စီးကြသည်။ ‌နောက်ဆုံးလူက ပဲ့ကိုင် 
၏။ တိုဗဂ္ဂန်တွင် ဘီးများမပါ‌ချေ။ ‌ရေခဲပြင်နှင့် နှင်းဖုံး‌နေ‌သော 
‌တောင်ကုန်းများ‌ပေါ်မှ အရှိန်နှင့်‌လျှောဆင်းရသည်။ ‌မြေပြန့်များ 
သည့်‌ဒေသ၌ အရှိန်များများရ‌စေရန် ကုန်း‌လျှောသဖွယ် 
ပြုလုပ်ထားရ၏။ တိုဗဂ္ဂန်ကို တစ်နာရီလျှင် ၆၁ မိုင်နှုန်းစီးနိုင် 
သည့် စံချိန်ရှိသည်။ အင်ဒီးယန်းအမဲလိုက်မုဆိုးများသည် 
တိုဗဂ္ဂန်ကို သစ်‌ခေါက်ဖြင့် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ 

နှင်းထူထပ် ‌သော‌နေရာ၌ အမဲသား‌ကောင်များကို 
တိုဗဂ္ဂန်တွင်တင်၍ ယူ ‌ဆောင်‌လေ့ရှိ သည်။ အက်စကီးမိုး
လူမျိုးများကမူ တိုဗဂ္ဂန်ကို ‌ဝေလငါးရိုးဖြင့်လုပ်သည်။ 
တိုဗဂ္ဂန်စီး၍ ကစားခြင်းကို ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၌ ၁၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် 
စတင်ပြုလုပ်ခဲ့၏။ ယခုအခါ ထိုကစားနည်းသည် အ‌မေရိကနှင့် 
ဥ‌ရောပတိုက်တို့တွင်ပြန့်ပွား လျက်ရှိ‌နေသည်။ 

‌ဗော့ဗစလက်ကစားနည်းမှာ တိုဗဂ္ဂန် ကစား နည်းတစ်မျိုး
ပင်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ထည်မှာ ပျဉ်ချပ်ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ သံမဏိ
ဖြင့်လုပ်ထားခြင်းသာ ကွာခြား၏။ တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၃၀
မှ ရဝ အထိ‌ရောက်နိုင်သည်။ ကိုယ်ထည်အရှည်မှာ ၉ ‌ပေ 
မှ ၁၂ ‌ပေ ခန့်အထိရှိ၍ ၂ ‌ယောက်ထိုင်၊ ၄ ‌ယောက်ထိုင်ဟူ၍ 
အစားစားရှိ‌လေသည်။
## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
ဟိဒဲကီ တိုဂျို

ဟိဒဲကီတိုဂျိုသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက (၁၉၄၁- ၄၄) ခုနှစ် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှား‌သော ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦး ဖြစ်‌လေသည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ ‌တော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့၍၊ ဖခင်မှာ ၁၉၀၄-၀၅ ခုနှစ် ရုရှဂျပန်စစ်ပွဲ အတွင်းက ထင်‌ပေါ်‌ကျော်ကြား ခဲ့‌သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးအဲအီးကျို တိုဂျိုဖြစ်‌လေသည်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် ဆာမူရိုင်းခေါ် သူရဲ‌ကောင်း အဆက်အနွယ်မှ ဆင်းသက်‌ ပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်သည့်အတိုင်း တိုဂျိုသည် အရွယ်‌ရောက်‌သောအခါ တိုကျိုမြို့‌တော်ရှိ စစ်ဦးစီး အရာရှိ‌ ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြား ခဲ့‌လေသည်။ စစ်‌ကောလိပ် ‌ကျောင်းမှထွက်‌သောအခါ စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်လာ၍ စစ်ပညာ သင်ဆရာ အလုပ်ကို ‌ခေတ္တမျှလုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး‌နောက် တိုဂျိုသည် မန်းချူးရီးယားပြည်တွင် တပ်ခွဲများကို ‌စေလွှတ်ထား‌သော ကွမ်တန်စစ်တပ်သို့ ဝင်‌ရောက်အမှုထမ်းခဲ့‌လေသည်။

ကွမ်တန်စစ်တပ်ထဲတွင် ဂျပန်နယ်ချဲ့စံနစ်ကို အ‌ကောင် အထည်‌ပေါ်‌အောင် အထူးပင်လုံးပန်း‌နေ‌သော စစ်အရာရှိအချို့ ပါဝင်‌လေသည်။ ယင်းစစ်အရာရှိများသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် မန်ချူးရီးယားပြည်ကို သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ထို‌နောက် တရုတ်နိုင်ငံကို ချင်းနင်းဝင်‌ရောက် တိုက်ခိုက်ရန်လည်းစီစဉ်ခဲ့ကြ သည်။ တိုဂျိုသည် ကွမ်တန်စစ်တပ်ထဲတွင် ရာထူးတစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့်တက်ကာ နာမည်ထွက် လာခဲ့‌လေသည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်အဆင့်အတန်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျပန် စစ်တပ်များ၏ စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့၇‌လေသည်။ 

ထိုစဉ်က တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျပန်စစ်အရာရှိများ၏ မှတ် တမ်းများကိုစစ်‌ဆေး၍ ကွမ်တန်စစ်တပ်၏ ရည်မှန်းချက်များကို သ‌ဘောမကျ သူများအား ရာထူးမှ ဖြုတ်ချခဲ့‌လေသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တိုဂျိုသည် နိုင်ငံ‌ရေးတွင် ဝင်‌ရောက် ‌ဆောင်ရွက်သည်။ ဒုတိယစစ်ဝန်ကြီးရာထူးကို လအနည်း 
ငယ်ခန့် လုပ်ကိုင်ရပြီး‌နောက် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ‌လေသည်။ စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ် ဂျပန်၊ ဂျာမန်၊ အီတလီ ဝင်ရိုးတန်းသုံးနိုင်ငံ မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ဖြစ်‌မြောက်‌အောင် ကူညီခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က နန်းရင်းဝန်မှာ ကိုနို ‌ယေး ဖြစ်‌လေသည်။

၁၉၄၁ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာလတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဆက်ခံရလေသည်။ ထို့အပြင် တိုဂျိုသည် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် လည်း တွဲဘက်‌ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဝန်ကြီးချုပ်က စစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးကို ယူထားသည်မှာ ဂျပန်ဥပ‌ဒေနှင့် ဆန့် ကျင်‌နေ‌လေသည်။ သို့‌သော်လည်း တိုဂျိုမှာ အာဏာရှင်တစ်ပိုင်း ဖြစ်‌နေရာ မည်သူမျှ အတိုက်မခံမပြုဝံ့ခဲ့‌ချေ။

တိုဂျို နန်းရင်းဝန်ဖြစ်၍ တစ်လခွဲခန့် ရှိ‌သောအခါ၊ ဂျပန် သည် အ‌မေရိကပိုင် ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို စစ်‌လေယာဉ်ပျံများဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက် ခဲ့‌လေသည်။ စစ်ဖြစ်စနှစ်များတွင် ဂျပန်တို့သည် အ‌ရှေ့အာရှတိုက်‌ဒေသတွင် ‌နေရာတိုင်း၌ ‌အောင်မြင်ခဲ့ကြ‌သော် လည်း၊ ၁၉၄၃-၁၉၄၄ ခုနှစ်များသို့ ‌ရောက်လာ‌သောအခါ ‌နေရာအနှံ့အပြားတွင် အ‌ရေးနိမ့်လျက် ရှိ‌လေ‌တော့သည်။ တိုဂျို အစိုးရမှာလည်း တစ်‌နေ့တစ်ခြား လူကြိုက်နည်းလာ‌လေရာ၊ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဂျပန်ပိုင် ဆိုင်ပန်ကျွန်း ကျဆုံးသည်တွင် တိုဂျိုရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့၇‌လေသည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အ‌မေရိကန်တပ်များက ဂျပန်ကျွန်းကို တက်‌ရောက်ပြီး‌သောအခါ တိုဂျိုသည် ရန်သူ့ အဖမ်းမခံလိုသဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ‌သေနတ်နှင့်ပစ်၍ အဆုံးစီရင် ရန် ကြိုးစားခဲ့၏။ ‌သေနတ်ဒဏ်ချက်မှာ အ‌တော်ပင်ပြင်းထန် ‌သော်လည်း အ‌မေရိကန် ဆရာဝန်များက ကုသ‌ပေး၍ ပြန်လည် ကျန်းမာလာသဖြင့် သူ၏ရည်ရွယ်ချက်လည်း အထမ‌မြောက် ခဲ့‌ချေ။ အ‌မေရိကန်စစ်ခုံရုံးက တိုဂျိုအား စစ်ရာဇဝတ်‌ကောင် တစ်ဦးအဖြစ် တရားစွဲဆိုစစ်‌ဆေးပြီး‌နောက် ‌သေဒဏ်အပြစ်‌ပေး ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်‌နေ့တွင် အဆုံးစီရင် 
လိုက်‌လေသည်။
## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)