ဂျွန် နက်ရှ် (ဂျူနီယာ)

**ဂျွန်ဖို့စ်နက်ရှ်(ဂျူနီယာ) ()** (ဇွန် ၁၃ ၁၉၂၈ – မေ ၂၃ ၂၀၁၅) သည် အမေရိကန်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဂိမ်းသီအိုရီ၊ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီနှင့် ပါရှယ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း လေ့လာခြင်းများအတွက် အထောက်အကူပြုသော အခြေခံအချက်များကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။  နက်ရှ်၏ ကြိုးပမ်းမှုရလဒ်များကြောင့် နေ့စဉ်ဘဝထဲရှိ complex systems အတွင်း၌ အခွင့်အရေးနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ပြုလုပ်ပေးသော အကြောင်းအချက်များကို သိရှိနိုင်သော ဉာဏ်စွမ်းကို သိရှိနိုင်ခဲ့သည်။

သူ၏ သီအိုရီများကို ဘောဂဗေဒတွင်၌ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သူ့ဘဝနှောင်းပိုင်းကို ပရင်စတန်တက္ကသိုလ်၌ အကြီးတန်း သင်္ချာသုတေသနပညာရှင်အဖြစ် ဖြတ်သန်းနေစဉ် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ နိုဘဲယ်ဆုအား ဂိမ်းသီအိုရီပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Reinhard Selten နှင့် John Harsanyi တို့နှင့်အတူ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်း nonlinear partial differential equations တွင် သူ၏ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများအတွက် Louis Nirenberg နှင့်အတူ အာဘဲယ်ဆု(Abel Prize) ကို ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် နက်ရှ်၌ စိတ်ဝေဒနာ ခံစားနေရမှုလက္ခဏာများ သိသာစွာပြလာခဲ့ရာ ထိုစိတ်ကစဉ့်ကလျား ယုံမှားသံသယဖြစ်မှုရောဂါ(Paranoid schizophrenia)အား ကုသရန်အတွက် စိတ်ရောဂါဆေးရုံ၌ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကုန်ဆုံးခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏အခြေအနေသည် တဖြည်းဖြည်းကောင်းမွန်လာခဲ့ရာ ၁၉၈၀ နှစ်လည်ခုနှစ်များတွင် သူအား စာသင်ခြင်းအလုပ်များ ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်စေခဲ့သည်။နားမကျန်းမှုနှင့်အတူ သူ့ဘဝရုန်းကန်လှုပ်ရှားခဲ့မှု၊ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့မှုတို့ကို အခြေခံကာ ဆိုင်ဗီယာ နာဆာ(Sylvia Nasar) မှ *A Beautiful Mind* ဟုသော အမည်ဖြင့် နက်ရှ်၏အတ္ထုပတ္တိကို ရေးသားခဲ့ကာ ရပ်ဆဲယ် ခရိုဝီး(Russell Crowe) မှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်၍ ၎င်းအမည်ဖြင့်ပင် အတ္ထုပ္ပတ္တိရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

၂၃ မေ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နက်ရှ်နှင့် သူ၏ ဇနီးသည် အဲလီစီကာ နက်ရှ် (Alicia Nash) တို့သည် နယူးဂျာဆီ အမြန်လမ်းမကြီး(New Jersey Turnpike)တွင် အငှားကားစီးနေစဉ်တွင် ယာဉ်တိုက်မှုဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။

## ကလေးဘဝနှင့် ပညာရေး 
နက်ရှ်ကို ဇွန်လ ၁၃ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်ဘလူးဖီးလ်ဒ်မြို့ (အနောက်ဗာဂျီးနီးယား)တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ့ဖခင် ဂျွန်ဖို့စ်နက်ရှ်သည် လျှစ်စစ်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး Appalachian Electric Power Company တွင် အလုပ်လုပ်သည်။ သူ၏မိခင် မာဂရက်ဗာဂျီးနီးယား(née Martin) နက်ရှ်သည် လက်မထပ်ခင်အချိန်ထိ ကျောင်းဆရာမအလုပ်ကို လုပ်ခဲ့သည်။ Episcopal Church တွင် နက်ရှ်အား နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ နက်ရှ်တွင် မာရ်တာ ဟူခေါ်သော ညီမတစ်ယောက်ရှိခဲ့ပြီး သူမအား ၁၉၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၆ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။

နက်ရှ်သည် KG တန်းနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အဘိုးအဘွားများနှင့် မိဘများမှ လမ်းညွှန်ပေးခဲ့သော စာအုပ်များကို လေ့လာခဲ့သည်။ နက်ရှ်၏ မိဘများသည် သား၏ပညာရေးကို မပြတ်ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန် စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး သူ၏ အထက်တန်းကျောင်း နောက်ဆုံးနှစ်တွင် ဒေသကွန်မြူနစ်တီကောလိပ်တွင် အဆင့်မြင့်သင်္ချာကို သင်ကြားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နက်ရှ်သည် ကာနေဂျီ နည်းပညာ အင်စတီကျူတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဂျော့ဂျ်ဝါရှင်တန်ဟောက်စ် ပညာသင်ဆုကို ပညာသင်စဉ်တစ်လျှောက် အပြည့်အဝရရှိခဲ့သည်။ သူသည် အစပိုင်းတွင် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ဓာတုဗေဒဘာသာမှ သူ၏ဆရာ ဂျွန်လိုက်တန်ဆင်ဂျ်၏ အကြံပေးမှုဖြင့် သင်္ချာဘာသာသို့ ပြောင်းလဲသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် နက်ရှ်သည် သင်္ချာပညာဆိုင်ရာ သိပ္ပံဘွဲ့နှင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး ပရင်စတန် တက္ကသိုလ်ကိုတက်ရန် ပညာသင်ဆုကို လက်ခံခဲ့သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်တွင်ပင် နက်ရှ်သည်  ဘွဲ့လွန်အတွက် သင်္ချာပညာရပ်ကို လေ့လာခဲ့သည်။ West Windsor Township, New Jersey ရှိ နေအိမ်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် နက်ရှ်၏အသက် ၈၆ နှစ်အရွယ်တွင် သေဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* Home Page of John F. Nash Jr. at Princeton
* IDEAS/RePEc
* Video: "John Nash, Beautiful Mind and Game Theory" , lecture by Ariel Rubinstein, Tel Aviv University, November 2003
* "Nash Equilibrium" 2002 *Slate (magazine)* article by Robert Wright, about Nash's work and world government
* NSA releases Nash Encryption Machine plans  to National Cryptologic Museum for public viewing, 2012
* 
* Nash, John (1928– ) | Rare Books and Special Collections from Princeton's Mudd Library, including a copy of his dissertation (PDF)
* 
* 
* Biography of John Forbes Nash Jr. from the Institute for Operations Research and the Management Sciences

ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်များ