ဥပစယရုပ်

ရူပဿ ဥပစယ (ရုပ်တရားတို့၏ တိုးပွားစုပုံခြင်း) **ဥပစယရုပ်**အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်။ သန္တတိရုပ်လည်း ကြည့်။

### ဥပစယ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က)
၁။  **လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား):** ဤ၌ အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ရှိသည်-
* (က) **အာစယ လက္ခဏာ:** ဘဝတစ်ခု၏ အစ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ရုပ်တရားတို့ **ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း** သဘော။
* (ခ) **ဝဍ္ဎိ လက္ခဏာ:** ထိုသို့ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပြီးနောက် ဣန္ဒြေများ (ဥပမာ- စက္ခုပသာဒ စသည်) ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် ရုပ်တရားတို့ **အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း** သဘော။

၂။  **ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်):** မဖြစ်သေးသော အနာဂတ် အစွန်းမှ ရုပ်တရားတို့ကို (ယခု ပစ္စုပ္ပန်၌) ပေါ်ပေါက် လာစေသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခြင်း ကိစ္စ။

၃။  **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး):** ဤ၌လည်း အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ရှိသည်-
* (က) **နိယျာတန ပစ္စုပဋ္ဌာန:** "ဤသည်တို့ကား ရုပ်တရားတို့တည်း" ဟု (ဉာဏ်၌) ဆောင်နှင်း အပ်နှင်း ပြသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာခြင်း။
* (ခ) **ပရိပုဏ္ဏဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန:** ရုပ်တရားတို့ ပြည့်စုံခြင်း သဘော ထင်ရှားလာခြင်း။
၄။  **ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း):** ဥပစယ ဖြစ်ဆဲ ရုပ်တရားများ။

### အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ ဆက်စပ်မှု
* **မူလအခြေခံ:** ဤ ဥပစယ နှင့် သန္တတိ ဟူသော အခေါ်အဝေါ် နှစ်မျိုး (အချို့အဖွင့်အရ အာစယ အပါအဝင် သုံးမျိုး) သည် အခြေခံအားဖြင့် **ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဇာတိရုပ်၏ ဥပါဒ်ခဏ)** ကိုပင် မတူညီသော ရှုထောင့်မှ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပရမတ်သဘောအရ တရားကိုယ် ကွဲပြားမှု မရှိ၊ ဖြစ်ခြင်း သဘောပင် ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာ ကွဲပြားမှု၊ ဟောကြားခံ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုကို လိုက်၍ ခွဲခြား ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
* **ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော်:** "ယော အာယတနာနံ အာစယော၊ သော ရူပဿ ဥပစယော။ ယော ရူပဿ ဥပစယော၊ သာ ရူပဿ သန္တတိ။" ဟု ဟောတော်မူသည်။
 **အဖွင့်:**
* ပထမဝါကျ - အာယတန (=ပရမတ်ရုပ်) တို့၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း (အာစယ) သည် ရုပ်၏ ဥပစယ မည်၏။ (ဤ၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် ပဌမ = အစ အနက်ကို ဟောသည်။)
* ဒုတိယဝါကျ - ရုပ်၏ (အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍) ဖြစ်ခြင်း (ဥပစယ) သည် ရုပ်၏ သန္တတိ (အစဉ်ဆက်ဖြစ်ခြင်း) မည်၏။ (ဤ၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် ဥပရိ = အထက်/နောက်ထပ် အနက်ကို ဟောသည်။)
 **အဋ္ဌကထာ ဥပမာ:** မြစ်ကမ်းပါးရှိ လက်ယက်တွင်း ဥပမာဖြင့် -
* ရေစတင် ထွက်ခြင်း = အာစယ (ရှေးဦးဖြစ်ခြင်း)
* ရေ တဖြည်းဖြည်း ပြည့်လာခြင်း = ဥပစယ (တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း)
* ရေလျှံ၍ စီးသွားခြင်း = သန္တတိ (အစဉ်ဆက်၍ ဖြစ်ခြင်း)
 **သုံးမျိုး ခွဲခြားပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ မူလဋီကာ အလို):**
* **အာစယ:** ဘဝတစ်ခု၌ ရုပ်တရားတို့ **ရှေးဦးအစ ပထမဆုံး** ဖြစ်ခြင်း (ပဋိသန္ဓေခဏ စသည်)။
* **ဥပစယ:** ထို ပထမ ဖြစ်ပြီးနောက် ရုပ်များ **ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင်** (ဥပမာ- ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါ၌ စက္ခုဒသက စသည် ဖြစ်သည်အထိ) **အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍** ဖြစ်ခြင်း။
* **သန္တတိ:** ရုပ်များ **ပြည့်စုံပြီးနောက်** စုတိစိတ် မတိုင်မီအထိ **အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ်** ဖြစ်ပွားနေခြင်း။

### ဥပစယ၏ အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခွ နှင့် ရှုကွက်
* ဥပစယ ဟူသော ပုဒ်၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် "ပထမ/အစ" ဟူသော အနက် နှင့် "ဥပရိ/အထက်/နောက်ထပ်" ဟူသော အနက် နှစ်မျိုးလုံးကို ဟောနိုင်သောကြောင့် ၎င်းတွင် အာစယ (အစဖြစ်ခြင်း) နှင့် ဥပစယ (တိုးပွားဖြစ်ခြင်း) နှစ်မျိုးလုံး၏ သဘော ပါဝင်နေသည်။
 ထို့ကြောင့် ဥပစယကို ရှုမှတ်လိုပါက-
* (က) မိမိရှုလိုသော ရုပ်တရား၏ ဘဝတစ်ခုအတွင်း **ပထမဆုံး ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်)** ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်နိုင်သည်။ (၎င်း၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်မှာ နိယျာတန - ရုပ်ဟု သိစေခြင်း ဖြစ်သည်)။
* (ခ) ထိုရုပ်တရားများ **ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်)** ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်နိုင်သည်။ (၎င်း၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်မှာ ပရိပုဏ္ဏဘာဝ - ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်သည်)။

### နိဂုံးချုပ်
ရူပဿ ဥပစယ ဆိုသည်မှာ အခြေခံအားဖြင့် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခဏ) ကိုပင် ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဘဝတစ်ခုအတွင်း ဖြစ်စဉ်ကို လိုက်၍ (၁) ပထမဆုံး အစဖြစ်ခြင်း နှင့် (၂) ရုပ်အင်္ဂါ ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ကို ညွှန်းဆိုနိုင်သော ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။ 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ၂၅။ ရူပဿ ဥပစယ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ