open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဂိုးရယ်ဆိတ်

**ဂိုးရယ်** () သည် *Nemorhaedus* သို့မဟုတ် *Naemorhedus* ဟူသော မျိုးစု၌ မျိုးစိတ် လေးခု ရှိသည်။ ဆိတ်လိုလို ဒရယ်ငယ်လိုလို ပုံပန်းသွင်ပြင်ရှိသော ခွာပါသည့် အကောင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။

မူရင်းအမည်မှာ လက်တင်စာလုံးဖြစ်သည့် nemor-haedus ဖြစ်ကာ nemus, nemoris *သူဌေး*နှင့် haedus *ဆိတ်ကလေး *ကို ပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး **ဆိတ်သူဌေးလေး**ဟု ဆိုလိုဟန်ရှိသည်။ ဟမီတန် စမစ်က Naemorhedus ဟု စာလုံးမှားပေါင်းမိသောကြောင့် ထိုအမည် တွင်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

မကြာသေးခင်အထိ ဤမျိုးစုတွင် ဆီးရိုးတောဆိတ် မျိုးစိတ်(ယခု ကပရိကောနစ် *Capricornis* မျိုးစု၌)လည်း ပါသည်။ **ဂိုးရယ်**ဆိုသော အမည်သည် **ဟိမဝန္တာဂိုးရယ်**ဟူသော အရှေ့အိန္ဒိယစကားလုံးမှ လာသည်။ **ဂိုးရယ်**မျိုးစိတ် လေးမျိုးမှာ-
* ဟိမဝန္တာဂိုးရယ်၊ (ဂူးရယ်ဟုလည်း ခေါ်)၊ နယ်မောဟဒပ် ဂိုးရယ်(*Naemorhedus goral*)၊ နီပေါနှင့် ဘူတန်နှင့် အလားတူပင် အိန္ဒိယအနောက်မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်တို့တွင် အလေ့ကျနေထိုင်။
* မြီးရှည်ဂိုးရယ်၊ နယ်မောဟဒပ် ကော်ဒတပ်(*Naemorhedus caudatus*)၊ ထိုင်းအနောက်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်းကို ဖြတ်ကျော်၍ တရုတ်နှင့် ရုရှားတို့၌ တွေ့ရှိ။ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ပေါ်ရှိ စစ်မဲ့ဇုံ၌လည်း အတော်များများ တွေ့ရှိ။
* ဂိုးရယ်နီ၊ နယ်မောဟဒပ် ပိုင်လဲ့ရီ(*Naemorhedus baileyi*)၊ တရုတ်ပြည်၊ ယူနယ်ပြည်မှ တိဘက်၊ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်အပြင် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း၌လည်း ကျက်စား။
* တရုတ်ဂိုးရယ်၊ နယ်မောဟဒပ် ဂရိရှပ်(*Naemorhedus griseus*)၊ မြန်မာ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် လာအို(ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ)တို့၌ ပြန့်နှံ့နေထိုင်။
ဂိုးရယ်များကို မကြာခဏဆိုသလိုပင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် အလွန်မြင့်သော ကျောက်ဆောင်ပေါများသည့် တောင်စောင်းများ၌ တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့ ကျက်စားရာနယ်မြေများသည် မျိုးဆက်စပ်သော ဆီးရိုးတောဆိတ်များ၏ ကျက်စားရာနယ်နှင့် မကြာမကြာ ထိပ်တိုက်တွေ့လေ့ရှိသော်လည်း၊ ဂိုးရယ်တို့သည် အပင်နည်းနည်းသာ ပေါက်သော ပိုမြင့်၊ ပိုမတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများ၌ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

ဂိုးရယ်သည် စံအားဖြင့် ၂၅ - ၄၀ ကီလို လေးပြီး၊ အလျားအားဖြင့် ၈၀ - ၁၃၀ စင်တီမီတာ ရှည်ကာ၊ တိုပြီးနောက်လှန်နေသော ဦးချိုများ ပိုင်ဆိုင်သည်။  မျိုးစိတ်အချင်းချင်း၊ တကောင်နှင် တကောင် ရောင်စဉ် မတူပေ၊ ယေဘုယျအားဖြင့် မီးခိုရောင်ဖျော့ဖျော့မှ နီညိုရင့်ရောင်ထိ အစားစား ရှိကာ၊ ရင်ဘတ်၊ လည်ပင်း၊ နှင့် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း၌ အရောင်ပိုဖျော့ပြီး၊ ကျောရိုးတလျှောက် အနက်စင်း တကြောင်း ရှိသည်။ ရှည်လျားလှသော သားမွေးများကြောင့်၊ သူတို့ကို မကြာခဏ တွေ့လေ့ရှိသော အေးသောအရပ်ဒေသ၌ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ကာကွယ်နေနိုင်လေသည်။ 

မျိုးရိုးများ တူညီ ကြသော်လည်း၊ ဂိုးရယ်များသည် ဒရယ်ငယ်များထက် ပိုတုတ်ခိုင်ပြီး၊ ခွာများမှာ ပိုကြီး၊ ပိုလေးသည်။ ဂိုးရယ်မသည် လုပ်ဆောင်နိုင်သော နို့သီးခေါင်း လေးခု ရှိပြီးလျှင်၊ ဆိတ်မ၊ သိုးမများတွင်မူ လုပ်ဆောင်နိုင်သော နို့သီးခေါင်း နှစ်ခုသာ ရှိသည်။ ဆီးရိုးတောဆိတ်များနှင့် မတူသည်မှာ၊ ဂိုးရယ်တို့တွင် အလုပ်လုပ်နိုင်သော မျက်လုံးရှေ့ဂလင်း မပါရှိချေ။

## ကိုးကား
WannaCry ransomware attack

**WannaCry ransomware attack** သည် WannaCry ဟူသည့် WanaCrypt0r 2.0, Wanna Decryptor) နာမည်နှင့် ransomware ကွန်ပျူတာ worm တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ် ကွန်ပျူတာများကို ပစ်မှတ်ထားသော ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။ တိုက်ခိုက်သည့်ပုံစံမှာ ကွန်ပျူတာအား encrypt လုပ်ပစ်ကာ ဘစ်ကွိုင် ငွေကြေးဖြင့် ပြန်ရွေးငွေကြေး တောင်းခံခြင်းဖြစ်သည်။ တိုက်ခိုက်မှုသည် မေလ ၁၂၊ ၂၀၁၇ တွင်စတင်ခဲ့ပြီး မမှန်းဆနိုင်သည့် ပမာဏဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခံရသည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၅၀ ကျော်နှင့် ကွန်ပျူတာပေါင်း ၂၃၀၀၀ ကျော် ယင်း၏ တိုက်ခိုက်မှု၌ ကူးစက်ခံခဲ့ရသည်။ ထိခိုက်မှု အများဆုံးခံရသည့်နိုင်ငံများမှာ ရုရှားနိုင်ငံ၊ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စပိန်၏ လေကြောင်းလိုင်းအချို့နှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင်လည်း ပစ်မှတ်ထားခံခဲ့ရသည်။ 

ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု စတင်ဖြစ်ပွားသည့်ရက်သည် မေလ ၁၂ ရက်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် သောကြာနေ့ ဖြစ်သည်။ Spain's Telefónica, FedEx, Deutsche Bahn, and LATAM လေကြောင်းလိုင်းများလည်းတိုက်ခိုက်ခံရသည်။ သို့သော် Wannacry သည် ယင်းနည်းကို အသုံးပြုသည်ဟု အတည်ပြုချက်မရှိပေ။ အမေရိကန် အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ၏ local ကွန်ယက်များနှင့် remote host များမှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော EternalBlue exploit နှင့် DoublePulsar backdoor ကို အသုံးပြုထားသည်ဟုဆိုသည်။ တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်ပွားခင် ၂၀၁၇ မတ်လ ၁၄ တွင် မိုက်ခရိုဆော့မှ သတိပေးခဲ့သော်လည်း အဖွဲ့အစည်းအများစုမှာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Windows XP နှင့် Windows Server 2003 ကဲ့သို့ support မရှိတော့သည့် ဝင်းဒိုး ဗားရှင်းများသည် ပစ်မှတ်ထားခံရရန် များပြားသော်လည်း ယခုအခါ မိုက်ခရိုဆော့က ပုံမှန်မဟုတ်သော update များကို ထုတ်ပေးရန် စိုင်းပြင်နေသည်ဟုဆိုသည်။

## ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကွန်ပျူတာများကို စတင်သက်ရောက်ခဲ့သည်။ အစဦးသက်ရောက်မှုများသည် ကွန်ရက်ရှိအကာအကွယ်များ၏ အာနည်းချက်များမှတစ်ဆင့် သို့မဟုတ် phishing attack ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အလုပ်လုပ်ဆောင်သည့်အခါ malware သည် kill switch ဒိုမိန်းအမည်ကို စတင်စစ်ဆေးသည်။ ရှာဖွေစစ်ဆေး၍ မတွေ့ရှိပါက ransomware သည် ကွန်ပျူတာရှိအချက်အလက်များ (data) ကို ဝှက် (encrypt) လိုက်သည်။ ထို့နောက် SMB အားနည်းချက် (Vulnerability) ကို တိုက်ခိုက်ပြီး အင်တာနက်ပေါ်ရှိ ကျွန်ပျူတာများနှင့် တူညီစွာရှိကြသော ကွန်ပျူတာများကို ကျပန်းပြန့်နှံ့စေသည့် နည်းကိုသုံးကာ တိုက်ခိုက်သည်။

မိုက်ခရိုဆော့၏ security update ကို အသုံးပြုထားခြင်းမရှိသော အဖွဲ့အစည်းလုပ်ငန်းများမှာ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ခေတ်မမှီတော့သော ဝင်းဒိုး XP  OS များသည် အမှားအယွင်းအားနည်းချက်များမြင့်မားပြီး လုံခြုံရေးအတွက်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလကတည်းက ထုတ်ဝေခြင်းမရှိတော့ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် ဝင်းဒိုး XP အတွက် security patch တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အရေးပေါ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## သက်ရောက်မှုများ
နိုင်ငံပေါင်း ၁၅၀ တွင် ကွန်ပျူတာပေါင်း ၂၀၀၀၀၀ ဝန်းကျင် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ Kaspersky Labs အရ သက်ရောက်မှုအများဆုံးနိုင်ငံများသည် ရုရှ၊ ယူကရိန်း၊ အိန္ဒိယ နှင့် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန် နှင့် စကော့တလန် နိုင်ငံတို့ရှိ အမျိုးသားကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများလည်း အတိုက်ခိုက် ခံခဲ့ရသည်။ ကွန်ပျူတာ၊ MRI scanners, သွေးများကိုသိမ်းသည့် အအေးသေတ္တာများ နှင့် အခြား ပစ္စည်းများအပါအဝင် ကိရိယာပေါင်း ၇၀၀၀၀ နှင့်အထက် အတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။

## သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သာ အဖွဲ့အစည်းများ စာရင်း
## မှတ်စုများ 
## ကိုးကား
အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်

**အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်** (အတိုကောက် **တမခ(၉၉)**) သည် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး နှင့် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ အတွင်း ဖြန့်ခွဲထားရှိသည်။ **တမခ** များ နှင့် **စကခ** များသည် ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏ အင်အားအပေါ် မူတည်၍ လိုအပ်သလို စစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ *ဗိုလ်မှူးချုပ်‌*       ဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်း 
၁၉၆၈ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်ကို မန္တလေးတိုင်း၊ မိတ္ထီလာမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး သူရကျော်ထင် (ကြည်း - ၅၃၃၂) ဖြစ်သည်။

## ဖွဲ့စည်းပုံ 
အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။

### အမှတ်(၉၉၁)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ 
### အမှတ်(၉၉၂)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ 
### အမှတ်(၉၉၃)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ 
### ခြေမြန်တပ်ရင်းများ 
# ခမရ(၃၁၅) - မိတ္ထီလာမြို့
# ခမရ(၁၁၃) - မိတ္ထီလာမြို့  
# ခမရ(၄၁၇) - ယင်းတော်ရွာ 
# ခမရ(၄၁၈) - ယင်းတော်ရွာ
# ခမရ(၄၁၉) - သာစည်မြို့ 
# ခမရ(၄၂၀) - သာစည်မြို့ 
# ခမရ(၁၅)    -မြင်းခြံမြို့ 
# ခမရ(၁၄)    - ကျောက်ဆည်မြို့
# ခမရ(၁၀၉) - 
# ခလရ(၇၉)  - မိတ္ထီလာမြို့

## တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ 
# ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ထင် (ကြည်း - ၅၃၃၂) (၁၂-၈-၁၉၆၈ မှ ၂-၇-၁၉၆၉)
# ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အုန်း (ကြည်း - ၅၆၀၅) (၃-၇-၁၉၆၉ မှ ၂၈-၄-၁၉၇၂ )
# ဗိုလ်မှူးကြီး တင်စိန် (ကြည်း - ၆၁၈၁) (၂၉-၄-၁၉၇၂ မှ ၈-၃-၁၉၇၄)
# ဗိုလ်မှူးကြီး လှဖေ (ကြည်း - ၅၇၉၆) (၈-၃-၁၉၇၄ မှ )
# ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းဂေါင် (ကြည်း - ၆၃၁၅)
# ဗိုလ်မှူးကြီး စောမောင် (ကြည်း - ၆၁၈၇) (ဗသက - ၆) (၁၈-၃-၁၉၇၅ မှ ၁၂-၈-၁၉၇၆)
# ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းနောင် (ကြည်း - ၆၁၂၉) (၁၃-၈-၁၉၇၆ မှ ၂၄-၁၁-၁၉၇၇)
# ဗိုလ်မှူးကြီး အယ်လ်ကွန်ဖန် (ကြည်း - ၅၉၉၇) (၂၄-၁၁-၁၉၇၇ မှ ၇-၈-၁၉၈၁)
# ဗိုလ်မှူးကြီး ဉာဏ်လင်း (ကြည်း - ၇၈၆၃) (စတသ - ၁) (၇-၈-၁၉၈၁ မှ ၄-၁၁-၁၉၈၅)
# ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်သင့် (ကြည်း - ၇၆၀၀) (ဗသက - ၁၈) (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ )
# ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းဇော်ညွှန့် (ကြည်း - ၇၈၇၈) (စတသ - ၁)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်သန်း (ကြည်း - ၈၄၅၈)
# ဗိုလ်မှူးကြီး စန်းမောင် (ဗသက - ၃၂)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် သိန်းအောင်
# ဗိုလ်မှူးချုပ် ဌေးဦး (ကြည်း - ၁၂၁၃၃) (ဗသက - ၄၃)
# ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ခင်စိုး (ကြည်း - ၁၄၂၈၂) (စတသ - ၁၉)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်း (ကြည်း - ၁၆၄၈၉) (စတသ - ၂၂)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်ဌေး (ကြည်း - ၁၇၁၀၀) (ဗသက - ၆၃)
# ဗိုလ်မှူးကြီး ကိုကိုနိုင်
# ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ထွန်းအောင်
# ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကျော်လွင် (အလသ - ၂၄)

## ကိုးကား 
## နောက်ထပ်ကြည့်ရန် 
#099
ကိန်းပါပဝင်တော့မယ်

**ကိန်းပါပဝင်တော့မယ်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
သတင်းစာအလို ရေးသားဖွဲ့ဆိုသော ဥရောပ ဘုရင်မကြီးအကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## ကိန်းပါပဝင်တော့မယ်

မန်းကနက် တွင်ဖြင့်၊ နန်းဆက်နှစ်ကြိမ်မြင်လို့၊ အတင်းပင်ပယ်လှန်၍၊ မြန်မာနိုင်ငံ စိုးပိုင်သပေတဲ့၊ နံစနေ (ထီး) ပါပတို့မှာ၊ ကြီးဒုက္ခရောက်တော့မယ်။ 

ပမာမှီးရလျှင်ဖြင့်၊ ပြည်ကြီးရယ် ပဉ္စာက၊ ဝိဒေဟာ မဟော်ကိုစမ်းသည့်နှယ်၊ ဉာဏ်စွမ်းရည်မတူတန်သည့်၊ ပြည်ကြီးစံ ရွတ်ရှတ်မင်းတို့ကို၊ ခင်းစပြန်တယ်။

သို့ပါသော် ရန်ခံ၍၊ တနိုင်ငံရွတ်ရှတ်မင်းတို့က၊ သေနင်္ဂါ ဗျူဟာကျင်းပါလို့၊ ဘိလပ်ပိုင်နယ်ကိုထွင်းသည့်ပြင်၊ ပါလီမန်လွှတ်တော်နင်းမည်ဟု၊ သတင်းစာသည်လိုထွက်ပြန်တော့၊ စိတ်လက်တော် နေမကြည်၍၊ ဧကရီ မာန်မချခဲ့လျှင်၊ သည်နိုင်ငံအိန္ဒိယမှာတော့၊ ကိန်းပါပဝင်တော့မယ်၊ မှန်တကယ်မလွဲ။

သိုက်အထွက်မှာတော့၊ နတ်စက်ရောင်ဆရာတော်နှင့်၊ ပုဏ္ဏားကျော်ဇာဂရုတို့က၊ (၉) ခုဝသန်ကုန်ခဲ့လျှင်၊ ပြည်ဒဂုံဟံသထီးမှာလ၊ လောဟိတံချောင်းရေစီးလိမ့်မတဲ့၊ ရပ်ကြီးစံ ကညာခင်တို့၊ ဆန်ကာတင်ချစ်လင်နှင့်မကွဲရအောင်၊ ရတနာပလ္လင်ဓမ္မရာဇ်အရှင်မှာ မြဲကြတော့ကွယ်၊ ပွဲတွေ့ နှစ်ပဲ။

## ခက်ဆစ်
၁။ မန်းကနက် = မန္တလေးနေပြည်တော်။

၂။ နန်းဆက်နှစ်ကြိမ် = မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်း။

၃။ နံစနေထီးပါပ = ပါပလူမျိုးဖြစ်သည့် စနေနံအင်္ဂလိပ်မင်း။

၄။ ဧကရီ = ဘိလပ်ခေါ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို အစိုးရသည့် ဘုရင်မကြီး။

၅။ လောဟိတံ = သွေး။

၆။ ဓမ္မရာဇ် = တရားမင်း (ဝါ) မြတ်စွာဘုရား။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အမှတ်(၇)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်

**အမှတ်(၇)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ် စွန်ရဲရွာအနီးတွင် အခြေစိုက်ပြီး လက်အောက်ခံ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်းများကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဖြန့်ခွဲထားရှိသည်။

စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၀၇
Asia/Jayapura

**Asia/Jayapura** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Jayapura
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ဂျရာပူရမြို့ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ အနောက်နယူးဂီနီနှင့် မာလုကူကျွန်းစုတို့ဖြစ်သည်။ 

## ကုဒ် 
*အင်ဒိုနီရှား (တရားဝင်): WIT ()
*အင်္ဂလိပ် (တရားဝင်မဟုတ်): Eastern Time of Indonesia (ETI), Eastern Indonesian Time (EIT), Eastern Indonesia Standard Time (EIST), Jayapura Time (JT), Indonesian Eastern Time (IET or IDET)
## ကိုးကား
Asia/Kamchatka

**Asia/Kamchatka** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Kamchatka
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ကမ်ချသကာကျွန်းဆွယ်ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ ကမ်ချသကာ ကရိုင်းတို့ဖြစ်သည်။ 

## UTC offset ပြောင်းလဲခြင်း
* ၂၀၁၀-၀၃-၂၈ တွင် UTC+12 မှ UTC+11 သို့

## အခြားကြည့်ရန် 
* ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ
* ကမ်ချသကာ စံတော်ချိန်

## ကိုးကား
Asia/Kashgar

**Asia/Kashgar** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Kashgar
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ကာရှ်ဂါမြို့ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယခင်အသုံးပြုခဲ့သော ခွန်းလွန်အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC offset မှာ UTC+05:30 ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
Asia/Khandyga

**Asia/Khandyga** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Khandyga
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ခန်ဒီးဂါမြို့(Khandyga)ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ ဆာခါးပြည်နယ်(Sakha Republic)ရှိတွမ်ပွန်းစကီးခရိုင် (Tomponsky District)နှင့် အုစ်-မေစကီးခရိုင်(Ust-Maysky District)တို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ အတွင်းတွင် Asia/Khandyga သည် ဗလာဒီဗော့စတော့စံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒီအချိန်မတိုင်မီအရှေ့ပိုင်းကာလနှင့် လက်ရှိတွင် ထိုခရိုင်နှစ်ခုစလုံးသည် ယာကုစ်စံတော်ချိန်(မော်စကို+06)ကို အသုံးပြုကြသည်။

## အခြားကြည့်ရန် 
* ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ

## ကိုးကား
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း

**မြန်မာနိုင်ငံ**၏ လက်ရှိ **မြို့တော်**မှာ နေပြည်တော်မြို့ ဖြစ်သည်။ အောက်ပါတို့မှာ ၉ ရာစုနှစ်မှ လက်ရှိအချိန်အထိ မြန်မာ့သမိုင်းတလျောက် ထင်ရှားသော မြို့တော်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။ စာရင်းအား ခေတ်အလိုက်၊ အချိန်အလိုက် စီစဉ်ထားပြီး နိုင်ငံတော်မြို့တော်များအား **စာလုံးထူ** ဖြင့် ပြသထားသည်။

## မြို့တော်များစာရင်း
## မှတ်စုများ
## ကိုးကား 
## ကျမ်းပြုစာစုများ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့တော်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ
အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်

**အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်**သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်၊ တောင်ညိုဒေသတွင် အခြေစိုက်ပြီး လက်အောက်ခံ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်းများကို နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဖြန့်ခွဲထားရှိသည်။

### **လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး** တပ်ရင်းများ 
ကွပ်ကဲမှုအောက် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

# အမှတ် (၁၀၁၆) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း - 
# အမှတ် (၂၀၃၁) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း - လယ်ဝေးမြို့
# အမှတ် (၂၀၃၂) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း - တပ်ကုန်းမြို့
# အမှတ် (၃၀၃၀) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း - ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်
# အမှတ် (၃၀၃၂) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း

စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၀၈
ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေး

**ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
၁၂၈၉ ခုနှစ်လောက်က အင်္ဂလိပ်အစိုရသည် ဘဏ္ဍာတော်ငွေနည်းပါးသဖြင့် အခွန်တော်တိုးကောက်ခြင်း၊ တိုင်းပြည်ဆူပူမှုများ ဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဦးကျော်လှက များမကြာမီ တိုင်းပြည်အေးသွားမည်၊ မိုးလေဝသကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ ဖွံ့ဖြိုးမည်၊ အခွန်တော်များလည်း လျော့ပါးသွားမည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေး 

သက္ကရာဇ်မှာ ရှစ်အလာကတိုးလျှင်ဖြင့်၊ နှစ်ကိုးအနေမတော့၊ ဖြိုးဝေစွာ မိုးရေမရှားပေဘု၊ ကြိုးစားကာ လယ်မှာထွန်ကြ၊ မျိုးစပါးအမွန် တိုးပွားအခွန်တက်စေဘို့၊  မိုးသုံးချက်ညီမျှရန်။

ခိုက်ရန်တွေအဖြာဖြာနှင့်၊ ဘဏ်တိုက်မှာ သွင်းကာထားလေသည့်၊ ဒင်္ဂါးတွေသီသီနဲသော်ကြောင့်၊ ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေးရယ်နှင့်၊ ချေးနှင့်ပါဆင့်ကာ တောင်းချေပေါ့၊ ရွာပေါင်းစုံ ဘယ်လိုလုပ်ရပါ့၊ ခေါင်းကုတ်ကြပြန်။

မြန်မာတွေဝလို့၊ စန်းဇာတာ ချမ်းသာကြပါလိမ့်၊ မိဿခွင်ခိုဝင်ရောက်သည့်၊ ဂြိုဟ်သောကြာ ဂဠုန်ငှက်ကယ်နှင့်၊ စုန်သက်ကာ ကြွက်ကြာသပတေးငဲ့ပြင်၊ ဆင်မှာပြောင် အင်္ဂါထွေးရက်ကယ်မို့၊ အဝေးကသူပုန်ရန်၊ ငုံပြန်လိမ့်သုံ့ပန်း။

ယခုအခါ စုကာထားလေတော့၊ ဂြိုဟ်ငါးထွေ ဂဟေကွဲသော်ကြောင့်၊ ငွေခွဲပုံနိုင်ငံရေးကိုဖြင့်၊ ချေးနှင့်ပါဆင့်ကာ မတောင်းပေဘု၊ ဂြိုဟ်ပဉ္ဇင်ထိုခွင်က ပြောင်းကြပါရော့မယ်ဗျာ၊ ကောင်းကင့်စခန်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
သာသနာပြုမင်းကိုမျှော်

**သာသနာပြုမင်းကိုမျှော်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
နတ်စက်ရောင်ဆရာတော်နှင့် ဇာဂရုပုဏ္ဏားတို့က သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၄၀၀ ကျော်လျှင် သသနာ့ရာဇာပြုလိမ့်မည်ဟု ရေးခဲ့ကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## သာသနာပြုမင်းကိုမျှော်

ဂဏန်းမှာ ပြွမ်းကာတွဲ၊ ဝမ်းဘဲပမာသို့၊ ထံရင်းမှာ ချဉ်းကာကပ်ပါလို့၊ သွင်းအပ်သည့် စာတဘောင်နှင့်၊ နတ်စက်ရောင် ဆရာမွန်ငဲ့ပြင်၊ မင်းသာလွန် ကျွန်ယုံထားခဲ့သည့်၊ ပုဏ္ဏားကျော်ဇာဂရုတို့က၊ ကိန်းပြုလို့  သင်ခဲ့ပေ။

ဒွေးအဋ္ဌာငယ်နှင့်၊ ဧက ဧကာပ၊ နှစ်ထောင်မှာ လေးရာလွှမ်းပါလို့၊ အစွန်ဝယ် ငါးဆယ်ဖြစ်ချေပေါ့၊ သက္ကရာဇ်ကောဇာ ငါးဆယ် ဖျောက်လိုက်တော့၊ တထောင်ပြင် နှစ်ရာမောက်၊ သာခြောက်ဆယ်ရှစ်ခုစွန်း၊ ဖြစ်ထွန်းသာသနာပွားစေဘို့၊ သိကြားဗြဟ္မာမပါလို့၊ ကာလမှာ အလွန်ကောင်းလိမ့်မတဲ့၊ ကျွန်ပြောင်းကာ သခင်ရွှေ့ရလိမ့်၊ အောက်မေ့မိချေ။

မြတ်ရှင်ပင် သဗ္ဗညုကဲ့သို့၊ ယှဉ်တုကာ အာဏာမိုးပါလို့၊ တန်ခိုးရှိန်တေဇာနှင့်၊ ကျိတ်နှီးကာ အမှီရကာမှ၊ လောကရှိကျမ်းအလာမှာ၊ ရဟန်းရှင် လူတကာဟူသမျှတို့၊ သင်္ဃာပါဆွမ်းအဟာရကိုဖြင့်၊ နန်းကမှချီးမြှောက်ချေ၊ ဖောက်သွေလို့ မတိမ်း။

မြေဝသုန် ရွှေဘုံသာက၊ သာသနာမြစ်စဉ်သို့ လျှောက်လိမ့်မတဲ့၊ သစ်တောက်ကယ်ပလ္လင်နှင့်၊ နောက်အစဉ် ရွှေနှင့်ပန်းပါတဲ့၊ မြို့နန်းတည်ခဲ့ ဟောင်းပေဂ၊ တကောင်းပြည် မန်လည်မှာ ရပ်သတဲ့၊ သည်ဇာတ်သည်လိုနှင့် ပြီးမှာဖြင့်၊ တတ်သီပုံးအခေါင်မို့၊ နတ်စက်ရောင် ဇာဂရုတို့၊ သာသနာရာဇာပြုမတဲ့၊ အာနုဘော် ဂုဏ်ကျော်ဇောပါလိမ့်၊ ဘုရားအလျာ သိကြားဗြဟ္မာနှင့် နှောရက်ကယ်မို့၊ ဂုဏ်ကျော်ဇောပါလိမ့်၊ ဘုရားအလျာ သိကြားဗြဟ္မာနှင့် နှောရက်ကယ်မို့၊ နှစ်ပါးဆရာ အလကားဝါလို့ မဟောတန်ဘုကွယ်၊ လောကတွက်ကိန်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရွှေဘိုနှင့်ရေညို

**ရွှေဘိုနှင့်ရေညို** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ရွှေဘိုချောင်းဖောက်သည်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## ရွှေဘိုနှင့်ရေညို 

နိမိတ်ရှေးငယ်က တိတ်ဘေးတဘောင်ဆိုကြ၊ ပြည်ရွှေဘိုမြို့တော်မြောက်မှလ၊ မြောင်းတွေကာ ချောင်းရေပေါက်လာတော့၊ ခေါင်းဖျောက်ကာ မောင်လူပျိုတို့၊ ပလွေကိုရောင်မှာညှပ်သို့၊ သောင်စပ်မှိုင်ကာငေးတော့၊ မလေးငယ်ရွှေထိုးသူတို့၊ အလိုတူ ဟိုလူပိုင်တဲ့အောင်၊ စပယ်ခိုင် သွယ်ပြိုင်ဆက်ကိုဖြင့် (နှစ်သွယ်ပြိုင် ဆယ်ခိုင်ဆယ်ကိုဖြင့်)၊ တဖက်တင်ကာပေးလျှင်လ၊ နှစ်ဦးပြိုင် ကူးနိုင်လိမ့်မယ်မလေလို့ ကြွေးကြော်နှင့် ကြာခဲ့ပြီ။

လေးကျွန်းပိုင် မန္ဓရာဇ်ကဲ့သို့၊ အနှစ်ကယ်တရာက၊ ဖြစ်လာရန်ခေတ်သာတဲ့ အခွင့်ပေမို့၊ တေဇာထော် ကြေညာနှင့်လေသို့၊ ရာမင့်နောင် စိန္တေလောင်းငယ့်ကို၊ ရေမြောင်းသွယ်၊ ချောင်းငယ်ဖောက်လာထင့်၊ အုတ်ကျောက်တံ နရတေမြန်နှင့်၊ ရေတခွန် ထွေသွန်ဆင်းပါ၍၊ ခင်းချလို့စီ။

ရွှေဘိုကို ရေညိုရောက်တော့၊ ပျိုပေါက်ကညာကြော့ငယ်ကို၊ လာတော့မှ ပလွေတိုနှင့်၊ ကြိုဆိုကာ ကွမ်းရေဆက်ကြတော့၊ ပန်းရွှေခက်သပြေနီ၊ ကေသီမှာ ဆင်ရုံး။

ဟိုရှေးယခေါင်က၊ တေးသဘောင်ဆိုသာဆိုကြ၊ ပြည်နဂိုရ် ရွှေဘိုမြောက်မှာဖြင့်၊ ချောင်းပေါက် ရေမမြင်ဘူးရှာဘု၊ ကိုးကုဋေ အဖိုးငွေနှင့် တူးကြလို့၊ ရှေးဦးဝင်ကုန်းဘောင်ဆိုက်တော့၊ ရောင်ငိုက်ကယ်ပလွေတိုနှင့်၊ ရွှေဘိုမှာ နေညိုလျှင်၊ ရေချိုသုံးမှာမို့၊ ပြည်လုံးကုန် လုံကညာတို့၊ ပဒုမ္မာ ကြာနှစ်ခက်ကိုလ၊ သုံးလိုရာပြုံးကာဆက်ကြတော့၊ ရာသက်တိုင် ပျော်ရှည်ရောက်ပေမယ့်၊ အလောင်းတော် ပရမေ၊ ခေါင်းပေါ်ပလွေနှင့် ရောက်ဖို့ကွယ်၊ မြောင်းဖောက်လာတုန်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဦးကျော်လှအဆို အစောင်းသံချို

**ဦးကျော်လှအဆို အစောင်းသံချို** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## ဦးကျော်လှအဆို အစောင်းသံချို 

ဘောမထသင့်ပါဘု၊ ဒေါသမှောင်မြူခြယ်၍ ကြူနွယ်မှာ လူရယ်မှကြိုက်စေတော့၊ ကြမ်းတိုက်တဲ့ စကားဆို။

ချီးမွမ်းသူတယောက်ကောင်းလျှင်ဖြင့်၊ တသောင်းလူကဲ့ရဲ့အုံးစေတော့၊ နှလုံးရည်ပုံ မဝရှာလို့၊ ဒေါသစိတ်ပို။

ကာလဉာဏ် ရေပေါ်သွားလိုဖြင့်၊ စော်ကားပေါင်သည်တည၊ ရယ်ရရုံ စာကလိလိုက်၊ မောင်းထောင်ကြီးတက္ကသိုလ်၊ ဝန်တို၍ မစောင်း။

ရပ်ပြစ်ရှစ်ဆိုတရား၊ နားမျက်စိ မမြင်ကွယ်တတ်သတဲ့၊ စင်လယ်မှာ မဖြေလောက်သော်ကြောင့်၊ စင်အောက်ကို မောင်ကြူဆင်းတော့၊ အခင်းရေပြန်နှင့် ဖက်သည့်ပြင်၊ ကျွက်ကျွက်ဆူ အော်ကာလန့်ရှာလိမ့်၊ မဒီတွေထမီဖြန့်ပါလို့၊ အဆီရေ အညှီပြန့်ပါလိမ့်မကွယ်၊ မင်းဉာဏ့်နှာခေါင်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
Asia/Krasnoyarsk

**Asia/Krasnoyarsk** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Krasnoyarsk
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ ကရာစနိုရာ့စ်မြို့ဖြစ်သည်။ တနှစ်ပါတ်လုံး UTC+7 ကိုအသုံးပြုပြီး နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ကို အသုံးပြုခြင်းမရှိပေ။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ Altai Krai၊ Altai republic၊ Novosibirsk oblast၊ Kemerovo Oblast၊ Khakassia၊ Krasnoyarsk Krai၊ Tomsk Oblast၊ Tuva Republic တို့ဖြစ်သည်။

## အခြားကြည့်ရန် 
* ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ

## ကိုးကား
Asia/Makassar

**Asia/Makassar** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Makassar
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ မာကတ်ဆာမြို့ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ဘော်နီယိုကျွန်း၊ ဆူလာဝေစီကျွန်း၊ ဘာလီကျွန်း၊ Lesser Sunda Islandsနှင့် အနောက်တီမောတို့ဖြစ်သည်။ 

## ကုဒ် 
*အင်ဒိုနီရှား (တရားဝင်): WITA ()
*အင်္ဂလိပ် (တရားဝင်မဟုတ်): Central Time of Indonesia (CTI), Central Indonesian Time (CIT), Central Indonesia Standard Time (CIST), Bali Standard Time (BST), Indonesian Central Time (ICT or IDCT)

## ကိုးကား
ဟတ်စကီခွေး

**ဟတ်စကီခွေး**  သည် မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် လှည်းဆွဲရန် အသုံးပြုသည့် ခွေးအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် အမြန်ဆုံးခွေးမျိုးဖြစ်ပြီး ဆိုရသော် Alaskan Malamute ဟူသော ဟတ်စကီခွေး ဖြစ်သည်။ မကြာသေးခင်နှစ်များက ကုမ္ပဏီများသည် နှင်းဒေသများတွင် ခွေးလှည်းဖြင့် ခရီးသွားရန် ဈေးကွက်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဟတ်စကီခွေးများကို အိမ်မွေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခရီးသွားရာ၌ အုပ်စုဖွဲ့ခွေးများအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးချနေပြီဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကိုလီခွေး

**ကိုလီခွေး** များသည် တိရစ္ဆာန် အုပ်ထိန်းရေးခွေးအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မူလဒေသမှာ စကော့တလန်နှင့် မြောက်ပိုင်း အင်္ဂလန်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားမှာ အလယ်အလတ်ရှိပြီး ပေါ့ပါးသွက်လက်သော ခွေးဖြစ်သည်။ အများစုမှာ လည်ဆံနားတွင် အဖြူရောင်အမွေး ရှိလေသည်။ ကိုလီခွေးတို့သည် အင်မတန် တက်ကြွ၊ ဖျတ်လတ်ကြပြီး သိုး၊ ဆိတ် စသော တိရစ္ဆာန်များကို ကျောင်းရာ၌ ခိုင်မာသော ပင်ကိုဗီဇအသိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ကမ္ဘာ့အနှံ့၌ ပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သော ကိုလီခွေးတို့ကို လုပ်ငန်းသုံးခွေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သိုး ဆိတ် ထိန်းကျောင်းရေးခွေးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ခွေးအားကစားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်အဖြစ် မွေးမြူကြသည်။ မျိုးနွယ်စုတူ *ဘော်ဒါ ကိုလီ*များနှင့် ကိုလီခွေးတို့သည် အင်မတန် အမောခံနိုင်ရည်ရှိကြသည်။ မရပ်မနားဘဲ တစ်နေကုန် ပြေးလွှားနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။  ကိုလီခွေးတို့သည် Stanley Coren ၏ *ခွေးအသိဉာဏ်*ဟူသော စစ်တမ်းအရ အဆင့် ၁၆ တွင် တည်ရှိသည်။ ဘော်ဒါ ကိုလီမှာမူ အဆင့် ၁ နေရာတွင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ ကိုလီခွေးတို့သည် တိရစ္ဆာန် ထိန်းကျောင်းရေးပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်ဆင်နွဲနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

## ကိုးကား
နံပဲဖြူထွန်းတဲ့အချိန်

**နံပဲဖြူထွန်းတဲ့အချိန်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
၆ ခု၊ ၇ ခု၊ ၈ ခုနှစ်များတွင် *လိဂ်အော့နေးရှင်း* ခေါ် လူအမျိုးမျိုး အသင်းကြီးပေါ်လာမည့်အကြောင်းနှင့် ပဲဖြူကလေးဈေးကောင်းမည့်အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## နံပဲဖြူထွန်းတဲ့အချိန် 

 လောကဓာတ်တွင်ဖြင့်၊ မသာသတ်ကယ်အဋ္ဌာကြုံ၍၊ နဗါကုန်နှစ်ကို ဆိုက်အောင်ပ၊ ဆူလှိုက်ကာ ကမ္ဘာကြေသည့်နှယ်၊ မြန်မာတွေ လူတသင်းမှာတော့၊ ပူပြင်းစွာ မနေသာဘု၊ ပြေရွာမှာ ကြေးငွေအမှုရယ်ကြောင့်၊ မြေပထဗျာဆွေးကြွေလုပါပေါ့၊ များဗိုလ်ထု မသက်သာ။

သက္ကရာဇ် ကူးပြန်တော့၊ နှစ်ဦးအတာပေါ်ခဲ့လျှင်၊ အလောင်းတော် မဟာသမ္မတရယ်လို့၊ ရာဇငယ် ရာဇိန္ဒာတို့၊ လာချိန်ခါ အမှန်နီးသော်ကြောင့်၊ ကြယ်ကြီးတွေဂြိုဟ်တာရာတို့၊ ဗဟိုအာကာမှာ စိုဖြာလင်းကြတယ်၊ ဝင်းတောက် ရောင်ဖြာ။

နိမိတ်ထူးပါဘိ၊ ဟိတ်ကူးကာ ရွှေနဘံအဇဋက၊ ငွေစန္ဒာ စန်းယုန်မင်းကိုဖြင့်၊ ကြယ်သောကြာ ဖောက်ကာထွင်းသည့်ပြင်၊ ကြွက်မင်းဘုံတူဆီသို့၊ ယုန်စန္ဒီ ဝင်ကာဖြတ်ပြန်တော့၊ တိုင်းရပ်မှာ ဘုရင်သမုတို့၊ ကမ္ဘာတွင် အနိုင်လုရှာကြ၊ ဘယ်သူ့အနေနှင့်၊ ဘယ်ပြေမှာ ဘယ်သူက အုပ်မယ်လို၊ သရုပ်အခြေခံပ၊ သွေမလှန် ဧကန်ပြရလျှင်၊ ဆန်း (စွန်း) ဒသဤအခါ၊ ပြည်ရွာပ ငြိမ်းအေး။

ဇမ္ဗူဒိပ်မှာဖြင့်၊ နိမိတ်အမှန်ယူကြတော့၊ နံပဲဖြူတခါထွန်းချိန်မို့၊ စနေဂြိုဟ် နေခိုတဲ့ကျွန်းမှာဖြင့်၊ နဂါးမြွေကို ဖားတွေက လွှမ်းပါလိမ့်မဗျာ၊ ပြွမ်းတသိုက်ထွေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ လောကဓာတ် = သဘာဝလောကကြီး။

၂။ သောသတ် = ၆ ခု၊ ၇ နှစ်။

၃။ အဋ္ဌာ = ရှစ်ခုနှစ်။

၄။ နဝါ = ကိုးခုနှစ်။

၅။ ဟိတ် = ရှေ့ဖြစ်မည့်အကြောင်းနိမိတ်။

၆။ ဘုရင်သမု = သမုတိဘုရင်။

၇။ ဇမ္ဗူဒိပ် = ဇမ္ဗူဒီပါတောင်ကျွန်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
Asia/Novosibirsk

**Asia/Novosibirsk** သည် IANA အချိန်ဇုန် ဒေတာရင်းမြစ်၏ zone.tab ဖိုင်မှ အချိန်ဇုန်၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပါဝင်သော ဒေတာများမှ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 
 
 Asia/Novosibirsk
 

ရည်ညွှန်းအမှတ်မှာ နိုဗာဆီးဘရစ်မြို့ဖြစ်သည်။ 

## လွှမ်းခြုံဧရိယာ 
၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ထိုအချိန်ဇုန်၏ လွှမ်းခြုံဧရိယာမှာ Novosibirsk Oblastနှင့် Tomsk Oblast တို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ထိုနယ်နှစ်ခုကို မတူညီသော အချိန်ဇုန်များ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် နယ်နှစ်ခုလုံးသည် Asia/Krasnoyarsk အချိန်ဇုန်ကို အသုံးပြုကြပြီး နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ကို အသုံးပြုခြင်းမရှိတော့ချေ။ 

## အခြားကြည့်ရန် 
* ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ

## ကိုးကား
တပ်မှူးကြီးဦးသာထွားဘွဲ့ သံချို

**တပ်မှူးကြီးဦးသာထွားဘွဲ့ သံချို** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## တပ်မှူးကြီးဦးသာထွားဘွဲ့ သံချို 

ရှေးဝစနရယ်က၊ ကြေးဗဒုံခေါ်သညနှင့်၊ မန်းမြတ်ကယ် စဉ်ရံလို့၊ မင်္ဂလံလုံရွှေမြို့တွင်မှ၊ ခြောက်စို့ ဝေခွဲပုံ၊ တွဲဖက်ပေါ် စုံစာရင်းငယ်နှင့်၊ ရဲမက်ကျော် ရန်ကိုခွင်းနိုင်လို့၊ မှန်ကင်းခေါ် စုမည်မှတ်သည့်ပြင်၊ ခြောက်တပ်ကိုဖွဲ့ကာရုံးပါလို့၊ တဆယ့်သုံးသွေးဆော်နှင့်၊ အရေးတော် ကုန်အောင်ထမ်းနေကြ၊ နန်းရွှေပြည်တွင်းကိုယ်ရံ။

ကပ်ကမ္ဘာတည်အစရယ်က၊ မြတ်ပဝရာခြည်ရောင်ပခဲ့သည့်၊ သောင်းသမ္မတနှုန်းအခံသို့၊ ဘုန်းအလျှံ သမ္ဘာရည်နှင့်၊ ပါရမီစာဂီလေ့ရယ်ကြောင့်၊ ဘေးမဆွယ် လေးဆယ်မြေ့ဆီက၊ တဆွယ်တွေ့ပြန်။

ဇာမရီကေသရကဲ့သို့၊ ဘယာမသီအဝေပတဲ့ပြင်၊ နေလနှုန်းအသွင်သို့၊ နှစ်ဘုန်းပြင် ကံတော်ဆင်သည့်၊ စံပျော်ရွှင်ရှစ်ဖြူရိပ်တွင်မှ၊ ဘိသက်တော်ဖြန့်ယဉ်တဲ့၊ နန်းပလ္လင်သီဟာမှာကြို့ပါလို့၊ လန့်မရှောင် ရန်ဘောင်ကိုဆို့နေကြ၊ စိုရွှေပြည့်စုမျက်မှန်၊ တုဘက်ခံမြင်ဘူး။

ဖက်မနှုန်းကြနှင့်၊ စက်ဘုန်းပြိုင်မြတ်နှစ်ပါးရယ်က၊ လက်သုံးကိုင်အပ်သနားတဲ့ပြင်၊ ထပ်ပွားကာရှုမျှော်၍၊ မှုပေါ်လျှင်စုကျော်နှင့် ထမ်းစေဟု၊ နန်းရွှေဗျာ ကြူကြူလှည့်တာမို့၊ နှစ်ပါးသဒ္ဓါထားအရာရှိတွင်ဖြင့်၊ အများတကာကြွားဝါ၍ မစိကြပါနှင့်တော့၊ ခေါင်းပြောင်ပြောင် လောင်းထောင်ကိုထိပေလိမ့်၊ နန်းကြီးတပ်မှူး။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မဟာဝိဇယစေတီ

**မဟာဝိဇယစေတီတော်**သည်  ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း၊ ဓမ္မရက္ခိတကုန်းတော်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ တောင်ဘက်မုဒ်အနီး တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
မဟာ=ကြီးမားသော၊ ဝိဇယ=ထူးကဲစွာ အောင်မြင်ခြင်း ဟူသည့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုဆောင်သော မဟာဝိဇယစေတီတော်ကို နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် ပထမအကြိမ် ကျင်းပသော ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ သံဃအစည်းအဝေးပွဲကြီးအောင်မြင်သည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာဝိဇယစေတီကို ၁၉၈၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထားခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၁၃၄ ပေ၊ ထီးတော်အမြင့် ၂၂ ပေ၊ စိန်ဖူးတော်အမြင့် ၁၃ ပေ၊ စုစုပေါင်း ဉာဏ်တော်အမြင့် ၁၆၉ ပေ၊ အောက်ခြေအချင်း ၁၆၅ ပေ ၈ လက်မရှိသော လိုဏ်ဂူပါစေတီပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။

အာရုံခံလိုဏ်ဂူ၏ အလယ်တွင် စကျင်ကျောက်ဖြူ၊ အပရာဇိတပလ္လင်တော်ပေါ်၌ နီပေါနိုင်ငံဘုရင် ဗီရေန္ဒြဗီရဝိကရရှဟ်ဒေဝနှင့် မိဖုရားကြီး ဣဿွရယလက္ချမိဒေဝီရှဟ်တို့၏ ဓမ္မလက်ဆောင်ပဏ္ဏာတော် နာဂစီဝရာပဋပဋိမာဆင်းတုတော်နှင့် ပဉ္စဓာတုဝါဟန စေတီတော်တို့သည် ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ ဘုရားထီးတော်ကို ထိုစဉ်နိုင်ငံအကြီးအကဲဖြစ်သူ မဆလပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးနေဝင်းမှ လှူဒါန်းခဲ့သည်။

ရှစ်မြောင့်ပုံ အပရာဇိတပလ္လင်တော် ဘေးပတ်လည်တွင် အရပ်ရှစ်မျက်နှာအလိုက် စကျင်ကျောက်ဖြူပလ္လင်တော် ရှစ်ခန်းနှင့် မုဒြာကွဲပြားသော ရုပ်ပွားတော်ရှစ်ဆူတို့ကို ၄၅ တန်အလေးချိန်ရှိ စကျင်ကျောက်တုံးကြီး ၁ တုံးကိုပင် ထွင်းဖောက်ထုလုပ်ထားသည်။ စေတီတော်ကြီး၏ ထူးခြားမှုမှာ တစ်နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တိုင်း တနင်္လာဂြိုဟ်တိုင်မှ နေအလင်းရောင်သည် အပရာဇိတပလ္လင်တော်ထိပ်ပိုင်း အရှေ့ဘက်မုခ်ပေါက်ငယ်တွင် သီတင်းသုံးစံပယ်တော်မူသော နာဂစီဝရပဋပဋိမာ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကိန်းတွေ့လျက်ငြား

**ကိန်းတွေ့လျက်ငြား** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
အမရပူရမြို့တည်နန်းတည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက် အနုရာဓ၊ ဇေဋ္ဌမူလာသန်နက္ခတ်များပေါ်သို့ စနေဂြိုဟ်ရောက်တော့မည်။ မူလနက္ခတ်သည် စနေနက္ခတ်ဖြစ်သည်။ စနေဂြိုဟ် စနေနက္ခတ်နှင့်တွေ့လျှင် ဆိုးသည်ဟု ရခိုင်ဗေဒင်ကျမ်းကြီး၌ ပါသည်၊ မှန်မည်လားဟု မောင်ထောင်သာသနာပိုင်ကြီးအား လျှောက်ရာ လမ်းမှန်လျှင် မဆိုး၊ ဖောက်ပြန်လျှင်ဆိုးကြောင်းကို ရာဇဝင်သက်သေနှင့် ပြကာ မိန့်ဆိုသည်။ ယခုသည် ဤကိန်းကြုံလာသည်ကို ကြိုတင်နိမိတ်ဖတ်ကာ ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## ကိန်းတွေ့လျက်ငြား

တဆဲ့နှစ်ရာသီ လှည့်ကာရုန်းလို့၊ လသုံးဆယ် တခွင်နေခဲ့၊ နှစ်ပေါင်းရေ သုံးဆယ်ကျလျှင်ဖြင့်၊ မူလစနေသို့၊ ဂြိုဟ်စနေလွှမ်းကာ စီးနေကျ၊ နန်းထီးစံ ဘုရင်နှင့်၊ ရဟန်းကြီးရှင် ပန်း၍ပင်ထိတ်စေဘို့၊ ဒမ္ဘိက္ခံ ဆန်ရေရှားတတ်သည်တဲ့၊ များလူတို့ သိစေရန်။

ပူရပြည်တည်စံပျော်သည့်၊ မြတ်ဘိုးတော် ဧကရာဇ်ရယ်က၊ ခြေမြစ်စွား စာရခိုင်နှင့်၊ သာသနာပိုင်မောင်းထောင်ကြီးသို့၊ ခိုမှီးကာ ပုစ္ဆာလျှောက်တော့၊ အကောက်ရယ် မကြံလို့၊ မဖောက်ပြန်လမ်းမှန်သွားလျှင်ဖြင့်၊ နဂါးဝယ် ကြယ်မုလနှင့်၊ တူမျှကာ စနေငြိစေတော့၊ ပြေ၏ရန်တယ် မဖြုံသင့်ဟု၊ နိယထုံ သီဟဇာ နှင့်၊ ဗျဂ္ဃစာ ဝဂ္ဂါကျင့်လျှင်ဖြင့်၊ စာနှင့်ပင် အညီဖြစ်တတ်ကဲ့၊ ဤနှစ်တွင် ဝါဆိုဦးက နှစ်စနေ ဂဟေပူးမိမှ၊ ထွေထူးကာ နောင်ကိုကျုံ့ပြန်ခဲ့၊ ကျားစားတုံ့ပြန်။

သည်ဂြိုဟ်ကြယ် သည်ကိုရောက်လျှင်ဖြင့်၊ ပြည်ပေါက္ကံတရုပ်ပြေးတဲ့၊ မင်းခွေးချေး နတ်ရွာကူးသည့်ပြင်၊ စောလူးနန်းစံကျခဲ့၊ ပန်းမယမှာစံရွှင်တဲ့၊ ငါးစီးရှင်ရာဇာ၏၊ သားကျော်စွာ ခန္ဓာကင်းစဉ်က၊ စီးနင်းသည့် ဂြိုဟ်ပါပတဲ့၊ အင်းဝမြေ သာသည့်တိုင်းတွင်မှ၊ စစ်ကိုင်းမှာ ကိုးကွယ်မှီးတဲ့၊ ငါးထပ်ကြီး ဒါယကာနှင့်၊ မင်းဟံ သာဝကီရောက်ကဲ့ပြင်၊ ထိုနောက်စနေပူးတော့၊ စဉ့်ကူစံ ရေသို့ယွန်းရှာရ၊၊ မြင်ကွန်းစံ ပုန်ကန်ရေးက၊ ဘထွေးတော် အိမ်ရှေ့လောင်းတို့၊ ရွှေ့ပြောင်းကာ စနေထပ်စဉ်က၊ ခေါင်းပြတ်၍ မြေမှာစံ၊ ပြေနိုင်ငံလှုပ်ရှား။

ခွင်ဗြိစ္ဆာ တန်ဆောင်မုန်းမှာတော့၊ နှစ်လုံးပြိုင်ယှဉ်တူပလို့၊ မူလစနေနှင့်၊ ဂြိုဟ်စနေနှစ်ခုနှောကြလိမ့်၊ ဥရောပါဒေသီ၏၊ ဧကရီ ရာဇာက၊ အဖြာဖြာ နိုင်ငံခြုံလျက်ကယ်မို့၊ ရန်သူပုန်ပြိုလို့အေးတန်ရဲ့၊ ဟိုရှေးအစဉ်စဉ်က၊ ရှင်ဘုရင် ခန္ဓာပြောင်းနေကျ၊ စာဟောင်းမှန်ကျမ်းဂန်ထွက်ရယ်နဲ့၊ ပြန်ဗျဂ္ဃာနောက်ကို ရွှေ့ပါလိမ့်၊ စတုံ့အကျန် မြုံ့ပြန်သည့် ဓလေ့ဟာမို့၊ စနေမသမာ ပြေတကာမွှေ့နေကျ၊ ကိန်းတွေ့လျက်ငြား။

## ခက်ဆစ်
၁။ လသုံးဆယ် = စနေဂြိုဟ်သည် တစ်ရာသီလျှင် လပေါင်းသုံးဆယ်နေသည်။

၂။ ဒုမ္ဘိက္ခံ = ဒုမ္ဘိက္ခန္တရကပ်၊ ငတ်မွတ်ခြင်း။

၃။ နိယထုံ = တစ်ရာသီတွင် နေသင့်သည်ထက် ပို၍နေခြင်း။

၄။ သီဟဇာ = ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ရှေ့သို့ထိုးတက်၍ သွားခြင်း။

၅။ ဗျဂ္ဃဇာ = ကျားကဲ့သို့ နောက်ပြန်၍ ရှေ့တက်ခြင်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ မန်းကလိပ်

**တံခွန်တိုင်ရွာ** သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်၊ မန်းကလိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည့် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ တွံတေးမြို့နယ်

**တံခွန်တိုင်ရွာ** သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ တွံတေးမြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည့် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တရဖျား (သံတူကြောင်းကွဲ)

**တရဖျား** အမည်ရှိ မြန်မာမင်းမျိုးမင်းနွယ်များမှာ-

* တရဖျားကြီး၊ စစ်ကိုင်းဘုရင်၊ ၁၃၂၇–၃၅/၃၆
* တရဖျားငယ်၊ စစ်ကိုင်းဘုရင်၊ ၁၃၄၉–၅၂
* တရဖျား စွာစော်ကဲ၊ အင်းဝဘုရင်၊ ၁၃၆၇–၁၄၀၀
* ဆင်ဖြူရှင်တရဖျား၊ အင်းဝဘုရင်၊ ၁၄၀၀
* တောင်ငူတရဖျား၊ တောင်ငူဘုရင်ခံ၊ ၁၄၄၀–၄၆
တညက်ရွာ၊ မြိတ်မြို့နယ်

**တညက်ကျေးရွာအုပ်စု** သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြိတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ၂၁ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ (၂၇မိုင်) ခန့်အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။

တညက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင်**(ခ)** (တညက်ကုလား) 

၁။ ပလုံးကျေးရွာ၊(ဗမာ)

၂။ ကသာရိုင်ကျေးရွာ၊(ဗမာ၊ကရင်)

၃။ စာမြိန်တောင်ကျေးရွာ၊

၄။ ကျောင်းတောင်ကျေးရွာ၊(ဗမာ)

၅။ တညက်အနောက်ကျေးရွာ၊

၆။ တညက်အောက်ဇဝဲကျေးရွာ(ဗမာ)

စုစုပေါင်းကျေးရွာ(**၆**)ရွာဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပါသည်။

**ဒေသစာသင်ကျောင်းများ**

၁။ *ပလုံးကျေးရွာ **(အ.လ.က)ခွဲ***

၂။ *ကသာရိုင်ကျေးရွာ**(အ.မ.က)***

၃။ စာမြိန်တောင်**(အ.ထ.က)**

၄။ စာမြိန်တောင်**(အ.မ.က)**

၅။ ကျောင်းတောင် **(အ.လ.က)**

၆။ တညက်အနောက်**(မူလွန်)**

၇။ အောက်ဇဝဲ **(မူလွန် )**

**ထင်ရှားသောတောင်တန်းဒေသ**

၁။ ဆင်မတောင်

**ထင်ရှားသောလှေဆိပ်များ**

၁။ ပလုံး**(လှေဆိပ်)**

၂။ စာမြိန်တောင်(**လှေဆိပ်)**

၃။ တညက်အနောက်(**လှေဆိပ်)**

၄။ အောက်ဇဝဲ(**လှေဆိပ်)**

## စီးပွားရေး 
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြပြီး အခြား တံငါ၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ဓနိပျား ကျိုချက် ခြင်း၊ တစ်နိုင်တစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူခြင်းများ လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျစွာ (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ကျစွာ** အမည်ရှိ မြန်မာမင်းမျိုးမင်းနွယ်များမှာ -

* ကျစွာမင်း:  ပုဂံဘုရင် (နန်းသက် ၁၂၃၅−၅၁)
* ကျစွာ (စစ်ကိုင်း):  စစ်ကိုင်းဘုရင် (နန်းသက် ၁၃၃၉−၄၉)
* ကျစွာ (ပြည်): ပြည်မြို့စား (r.  ၁၃၀၅−၄၄)
တောင်ခွေး

**တောင်ခွေး** ဆိုသည်မှာ     ယူရေးရှားအလယ်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ကျက်စားသည့် ခွေးအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ တောင်ခွေးများသည် လုပ်ငန်းသုံးခွေးများဖြစ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် တိရစ္ဆာန်စောင့်ခွေး၊ ခြံစောင့်ခွေးအဖြစ် အသုံးဝင်သည်။ သူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇအရ မိုလိုဆာခွေး (Molosser) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ တောင်ခွေး အများစုတွင် အမွေးထူနှစ်ထပ် ရှိကြသည်။ တောင်ခွေးအမျိုးအစားတွင်လည်း အုပ်စုဝင်ပေါင်းများစွာ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကျောက်တော်ကြီးဘုရား (သံတူကြောင်းကွဲ)

* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(အမရပူရ) - ပုဂံမင်း၏ ကောင်းမှုတော်ဖြစ်ပြီး အမရပူရမြို့ ၊ တောင်သမန်အင်းအနီးတည်ရှိ
* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(မန္တလေး) - မင်းတုန်းမင်း၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်ပြီး မန္တလေးမြို့၊ မန္တလေးတောင်ခြေ၌တည်ရှိ
* ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(ရန်ကုန်) - ရန်ကုန်မြို့၊ မင်းဓမ္မကုန်းတော်ပေါ်၌တည်ရှိ
သီဟပတေ့

**သီဟပတေ့** သည် မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်အမည်၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့အမည် ဖြစ်သည်။

## မင်းမျိုးမင်းနွယ်
* မင်းပြောက် သီဟပတေ့: စစ်ကိုင်းဘုရင် (နန်းသက် ၁၃၅၂−၆၄)
* ရမည်းသင်း သီဟပတေ့: ရမည်းသင်းမြို့စား (r. ၁၃၃၀−၄၀)

## မြို့စားများ
* တကောင်း သီဟပတေ့: တကောင်းမြို့စား  (r.  ၁၃၆၇−၁၄၀၀)၊ **ငနောက်ဆံ** ဟုလည်း သိကြသည်။
* မိုးကောင်း သီဟပတေ့: မိုးညှင်း−မိုးကောင်း *စော်ဘွား* (r. ၁၄၄၂−၅၀)

## ဗိုလ်ချုပ်များ 
* နေမျိုးသီဟပတေ့:  ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိုလ်ချုပ်
ရော်ဂျာမိုး

**ဆာရော်ဂျာ ဂျော့ချ် မိုး** ကေဘီအီး (၁၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၂၇ - ၂၃ မေ ၂၀၁၇) သည် အင်္ဂလိပ် ရုပ်ရှင်မင်းသား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် ဗြိတိသျှ လျှို့ဝှက်အေးဂျင့် ဂျိမ်းစ်ဘွန်း အဖြစ် ၁၉၇၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၅ ခုကြား ရုပ်ရှင် ၇ ခုတွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၆၂ နှင့် ၁၉၆၉ ကြားတွင် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ သည်စိန့် (The Saint) တွင် ဆိုင်မွန် တမ်ပလာ (Simon Templar) အဖြစ် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ရော်ဂျာမိုးသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရှောင်ကွန်နရီ ထံမှ ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ဇာတ်ကောင်စရိုက်ကို လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗ်အင်န်လက်ဒိုင်း (Live and Let Die) ရုပ်ရှင်တွင် ဇီးရိုးဇီးရိုးဆဲဗင်း အဖြစ် ပထမဆုံး ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ ဂျိမ်းစ်ဘွန်း မင်းသား သက်တမ်း အရှည်ဆုံး ဖြစ်ပြီး နောက်ထပ် ရုပ်ရှင် ၆ ကားတွင် ဂျိမ်းစ်ဘွန်း အဖြစ် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရော်ဂျာမိုးအား အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ ၂ မှ ပရဟိတလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နိုက် အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် အစိုးရမှ ရော်ဂျာမိုးအား အနုပညာတွင် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်နိုင်သူအဖြစ် Ordre des Arts et des Lettres ၏ ကွန်မန်ဒါ ဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ
ရော်ဂျာမိုးအား ၁၉၂၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ တွင် လန်ဒန်မြို့ စတော့ခ်ဝဲလ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ရဲသား ဖြစ်သူ ဖခင် ဂျော့ချ်အဲဖရက်မိုး (၁၉၀၄-၁၉၉၇) နှင့် မိခင် လီလီယံ လီလီ ပုပ် (၁၉၀၄-၁၉၈၆) တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ သူ၏ မိခင်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာလကတ္တားမြို့တွင် မွေးဖွားသော်လည်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘက်တားဆီး ဂရမ်မာကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဒီဗွန်ဒေသ ဟိုးဝေါ်သီမြို့ သို့ စစ်ဘေးရှောင်ခဲ့ကာ ကွန်းဝေါလ် လောန်ဆက်စတန် ကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိုင်းယားနယ် အမာရှမ်ရှိ ဒေါက်တာ ချယ်လွန်နာ ဂရမ်မာကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့ကာ ဒါဟမ်းတက္ကသိုလ် တွင် ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ဘွဲ့မရခဲ့ပေ။

ရော်ဂျာမိုးသည် အန်နီမေးရှင်း စတူဒီယို တစ်ခုတွင် ပညာသင် အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း အမှားလုပ်မိ၍ အလုပ်ထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် ရော်ဂျာမိုးသည် ပြင်ပ အမျိုးသမီးပရိသတ် အား ဆွဲဆောင်မှု အားကောင်းကြောင်း သတိထားမိ၍ ဒါရိုက်တာဟတ်စ်မှ ရော်ဂျာမိုးအား တော်ဝင်ပြဇာတ်အနုပညာ အကယ်ဒမီတွင် တက်ရောက်ရန် ကျောင်းစရိတ် ကုန်ကျခံခဲ့သည်။ ရော်ဂျာမိုးသည် ထိုကျောင်းတွင် ၃ နှစ်မျှ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

အသက် ၁၈ နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသော အခါတွင် ရော်ဂျာမိုးသည် စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေကြောင့် စစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် တော်ဝင်ကြည်းတပ်တွင် ဒုဗိုလ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ၃၇၂ ၃၉၄ ဖြစ်သည်။  သူသည် စုပေါင်း ဖျော်ဖြေရေးတပ်တွင် အရာရှိဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ကြီးအဆင့် အထိ ရာထူး တိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အနောက်ဂျာမနီရှိ စစ်တပ် စတို အသေးစား တစ်ခုအား ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟမ်းဘတ်မြို့အား ဖြစ်သွားသော ဖျော်ဖြေရေးသမားများအား စစ်တပ်ကိုယ်စား ကြည့်ရှု စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(ရန်ကုန်)

ရန်ကုန်မြို့ရှိ **ကျောက်တော်ကြီးဘုရား**သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်ရှိ မင်းဓမ္မကုန်းတော်ပေါ်တွင် စံပါယ်လျက်ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်မြတ်စံပါယ်ရာ ဂန္ဓာကုဋီတိုက်တော်သည်  မြင့်ပြီး ဘွဲ့တော်အပြည်အစုံမှာ **လောကချမ်းသာအဘယလာဘ မုနိရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး**ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွာတော်မြတ်ကြီးကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ စကျင်တောင်မှရရှိသော အဖြူရောင်စကျင်ကျောက်တုံး တစ်တုံးမှ ထုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘေးရန်အန္တရာယ်မရှိအောင် ကာကွယ်ပေးလျက်ရှိသောဟန်ဖြစ်သော အဘယမုဒြာသဏ္ဌာန် ထုလုပ်ထားသည်။

စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထုလုပ်ထားသော ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို အထူးပြုလုပ်ထားသော ရထားလမ်းများတည်ဆောက်ပြီး အေးရှားဝေါလ်ကုမ္ပဏီမှ လှူဒါန်းသော  ရှည်သည့် သမ္ဗန်တော်ဖြင့် သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို ၂၀၀၂ နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ထုလုပ်ပြီးစီးလှူဒါန်းမှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Kyauk Taw Kyee Pagoda.jpg|ကျောက်တော်ကြီးဘုရား

## ကိုးကား
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်

**တံခွန်တိုင်စံပြကျေးရွာ** () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။

ကရင်တိုင်းရင်းသား အများစု နေထိုင်ပြီး မွန်၊ ဗမာစသော အခြားသော တိုင်းရင်းသားများလည်း နေထိုင်ကြသည်။ တံခွန်တိုင်စံပြကျေးရွာသည် ခလယ်ရွာကြီးနှင့် မဝေးသဖြင့် *ခလယ်-တံခွန်တိုင်ရွာ* ဟု တွဲစပ်ခေါ်တွင်ကြသည်။

ရွာ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဒေါနတောင်တန်း တည်ရှိပြီး ရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ညိုတောင်တန်း တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
တံခွန်တိုင် တည်ရာ ခုနှစ်မှာ၊ မှတ်ပါ " အင်းအိုင်အစ"တည်းဟု နူတ်ဖြင့် မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည့်အတိုင်း တံခွန်တိုင်ရွာကို ကောဇာ သက္ကရာဇ် (၁၁၁၃) ခုနှစ် တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်ယူကြသည်။ 

အဖွားနန်းအိမ်(ဖီ့အိင်)၊ အဖွား နန်းဟွန့်(ဖီ့ဃှံင့်)၊ အဖွားနန်းတိုက်(ဖီ့တာ်)တို့ မိသားစု သုံးစုတို့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်း မိသားစုဝင်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း (၂၀၀) ကျော်အချိန်က ရခိုင်ပြည်နယ်ဘက်မှ လည်းကောင်း၊ ဥက္ကာလာပ ရန်ကုန်ဘက်မှ လည်းကောင်း၊ ဟံသာဝတီပြည်ဘက်မှ လည်းကောင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသဘက်မှ လည်းကောင်း၊ အဖိုး အဖွားများက ဤအရပ်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ 

ရခိုင်ပြည်ဘက်မှ ရောက်ရှိလာကြသူများမှာ ဖီးအွာ၊ ဖီးအိမ်၊ ဖီးဟွန့် (ဖီ့ဃှံင့်)၊ ဥက္ကာလာပ ရန်ကုန်ဘက်မှ ရောက်ရှိလာကြသူများမှာ ဖီးခင်၊ ဖီးခါ၊ ဟံသာဝတီပြည်ဘက်မှ ရောက်ရှိလာသူများမှာ ဖီးတိုက်၊ ဖီးရွှေဝ၊ ဖီးနေ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသဘက်မှ ဖီးပိုင်၊ ဖီးဟာ (ဃှာ)၊ ဖီးပဒါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ (အဖွားကို ကရင်ဘာသာဖြင့် 'ဖီ့' ဟု ခေါ်ပါသည်။)

ရွှာလယ်ရှိ အင်းကြီးထဲတွင် ရှေးလူကြီးသူမများက ရှေးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် *တံခွန်တိုင်* တိုင်များစွာကို စိုက်ထူခဲ့ကြသဖြင့် ရွာကိုလည်း တံခွန်တိုင်စံပြကျေးရွာဟု ခေါ်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ်လောက်တွင် လက်ထောက်မြို့ပိုင် ရုံးစိုက်ရာ မြို့နယ်ခွဲ အဆင့်ထိရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ တိုက်နယ်အဆင့်သာ ရှိသည်။

## ပညာရေး 
* အ.ထ.က တံခွန်တိုင်
* အခြေခံပညာမူလတန်းလွန် (၄)ကျောင်း၊ တံခွန်တိုင်
* အ.မ.က (၁)
* အ.မ.က (၂)
* အ.မ.က (၃)
* အ.မ.က (ဇီးဖြူကုန်း)

## ကျန်းမာရေး 
ခလယ် - တံခွန်တိုင် တိုက်နယ်ဆေးရုံ

## လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး 
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အရ တံခွန်တိုင်စံပြကျေးရွာမှ မွန်ပြည်နယ် မုဒုံမြို့၊ မော်လမြိုင်မြို့၊ သံဖြူဇရပ်မြို့များသို့ လည်းကောင်း၊ ကရင်ပြည်နယ် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့၊ ဘုရားသုံးဆူမြို့၊ ကျိုက်ဒုံမြို့၊ ကော့ကရိတ်မြို့၊ ဘားအံမြို့များသို့လည်းကောင်း ကားလမ်းခရီးဖြင့်  နေ့ချင်းပြန် အသွားအလာ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူသော ရွာဖြစ်သည်။

## စီးပွားရေး 
လယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် ရော်ဘာခြံ လုပ်ငန်းများကိုလည်း အဓိကလုပ်ကိုင် အားထားရသောရွာ ဖြစ်သည်။

## ထင်ရှားသည့်နေရာများ 
ရွာ၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် သမိုင်းဝင် ဇီးဖြူကုန်း မဏိရတနာဆံတော်ရှင်စေတီတော် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
*စာသားပါ အချက်အလက်တချို့ကို မာန်နာဲသော (ဝင်းရော်) ၏ စာမူများမှ ကောက်နူတ် မှီငြမ်းထားသည်။

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* "Tagondaing Map — Satellite Images of Tagondaing" Maplandia World Gazetteer 

ကဏ္ဍ:ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမှတ်(၁၄၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း

**အမှတ် (၁၄၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း**သည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ မိုင်းရယ်၊ နောင်ကော်ကြီး ကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်။

ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်း

အဒူမင်းညို ရေးသော **ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်း**သည် အထင်အရှား တွေ့ရှိရသော ဧချင်းများတွင် အဟောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ဧချင်းဖွဲ့ဆိုသော ခုနှစ်ကိုကား အတိအကျ မသိရပေ။ အင်းဝဘုရင် နရပတိနှင့် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင်ဖြစ်သော ရခိုင်ဘုရင်ဘစောဖြူ နန်းတက်သည့် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၈၁၇ ခုနှစ် က ထိုဧချင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ 

ထိုဧချင်းသည် တောင်ငူခေတ်၊ ညောင်ရမ်းခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် ဧချင်းများလောက် ရာဇဝင်ကြောင်းတွင် မပြည့်စုံလှသော်လည်း ဖွဲ့ဆိုလိုသမျှကို မကွယ်မထောင့် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ သုံးနှုန်းထားသော စကားလုံးတို့သည်လည်း သုတိသာယာ၍ ပေါ်လွင်လှပေသည်။

## ကိုးကား
ငစဉ့်ကူးမင်း ဧချင်း

**ငစဉ့်ကူးမင်း ဧချင်း** သည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ပလိပ်ရွာစား မင်းရဲရာဇာ ရေးသည့် ဧချင်း ဖြစ်သည်။ ရေးသူကို အစွဲပြု၍ **ပလိပ်စား ဧချင်း** ဟုလည်းကောင်း၊ အိမ်ရှေ့မင်းအား ဆက်ရသဖြင့် **ရွှေနားတော်သွင်း ဧချင်း** ဟုလည်းကောင်း၊ ခေါ်ကြသည်။ 

## ရေးဖြစ်ပုံ 
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ဦးဖျော်က စဉ့်ကူမင်းသား၏ အကြီးတော်အဖြစ် နေသည်။ ထိုစဉ် အိမ်ရှေ့စံက တောင်ငူခေတ် ရှင်သံခိုရေးသည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗ ဧချင်းမှာ ကောင်းကြောင်း ချီးမွမ်းသည်။ ဦးဖျော်က သူသည်လည်း ဧချင်းကောင်း ရေးနိုင်ကြောင်း ပြောသဖြင့် မင်းသားက ရေးရန် တောင်းပန်သည်။ 

*မင်္ဂလာချက်ဘွေ* ချီ ဧချင်းအား ဆက်ရာ နှစ်သက်သဖြင့် မင်းရဲရာဇာဘွဲ့နှင့် ပလိပ်ရွာကို အစားပေးသည်။

ကမ္ဘာဦးတည် မဟာသမ္မတမင်းမှစ၍ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကို နန်းစံနှစ်နှင့်တကွ အစီအစဉ်အတိုင်း ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုထားသဖြင့် အလွန်အရေးပါသော ရာဇဝင်ချုပ်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။

ရှင်သံခို၏ဧချင်း တွင် မြို့ဖွဲ့၊ ဘုန်းတော်ဖွဲ့များကို ပိုမိုပြည့်စုံပြီး အဖွဲ့သည်လည်း ဦးဖျော်ထက် ပြေသည်။ ရှင်သံခိုသည် ရတုစာဆိုဖြစ်၍ ဧချင်းတွင် ရာသီဥတု အခြေအနေများကိုလည်း ထည့်စပ်သည်။ ဦးဖျော်က စကားလုံးသုံး လိမ္မာ၍ အလုံးမထပ်စေဘဲ ဝေါဟာရကြွယ်စွာဖြင့် ဇာတိသွေး ဇာတိမာန် တက်ရန်ကို ပိုအလေးထားဟန် တူသည်။

ဧချင်းအဖွဲ့သည် တောင်ငူခေတ်၊ ညောင်ရမ်းခေတ်များ၌ အထူးခေတ်စားခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် ငစဉ့်ကူးဧချင်းကို မကျော်နိုင်။ ဤဧချင်းသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်၏ ထူးခြားသော မှတ်တိုင်တခု ဖြစ်သည်။ 

## ပုံနှိပ်ခြင်း 
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် နေပြည်တော်သို့ ပုံနှိပ်စက် ရောက်လာသည့်နောက် ၁၈၇၅ ခုတွင် ပုံနှိပ်စာ ဖြစ်လာသည်။ 

၁၉၂၂ ခုတွင် ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်က ပြန်ရိုက်သည်။ 

## ကိုးကား
မင်းရဲဒိဗ္ဗ ဧချင်း

အဖွဲ့အနွဲ့ကောင်းမွန်ပြည့်စုံ၍ အကောင်းဆုံး ဧချင်း တစ်စောင်ဟု ဆိုရသော **မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်း**သည်လည်း တောင်ငူခေတ်အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ လက်ဆောင်ယူမှူး ရှင်သံခိုသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၇၅–၉၈ဝ ခန့်အတွင်းက စပ်ဆိုခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ဧချင်းတို့၏ စည်းမျဉ်းထုံးတမ်းအတိုင်း မိမိ၏ အရှင်သခင်၏ ဘုန်းတော်ကိုဖွဲ့ဆိုရာ၌-

*ဧ နတ်ဖက်တမျှ၊ ရှင့်ဖမင်းဖျား၊ စံကျောင်းများ ကို၊
ကိုယ်ပွားထောင်ဖြစ်၊ ဖန်ဆင်းလှစ်၍၊ ရာနှစ် ရှည်ကျော်၊
ချီးကျူးသော်လည်း၊ ကျွန်တော်လုံးခြုံ၊ လျှောက်မကုန်ခဲ့…ဧ*

ဟူ၍ ရိုးရိုးကလေးနှင့် အထူးလေးနက် ခမ်းနားပေါ်လွင်စွာ ဖွဲ့နွဲ့ခဲ့လေသည်။

ထိုဧချင်းသည် အဘက်ဘက်၌ ပြည့်စုံသည်ဟု ဆိုကြခြင်းမှာ ဘေးလောင်းတော်၊ ဘိုးလောင်းတော်တို့၏ ဘုန်းလက်ရုံး တန်ခိုးတေဇောတို့နှင့် စစ်မက်တိုက်ခိုက်ခြင်း တို့ကိုသာလျှင် အစဉ်တစိုက် မဖွဲ့နွဲ့ဘဲ မဟာကုသိုလ်တော်ကြီး များ အကြောင်းကိုပါ ထည့်သွင်းစပ်ဆိုထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
မဟာရာဇဝင်သစ်

***မဟာရာဇဝင်သစ်*** သည် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ငူခေတ် ရာဇဝင်ကျမ်းဖြစ်သော *မဟာရာဇဝင်ကြီး* ၏ တိကျမှုကို စစ်ဆေးရန်နှင့် အသစ်ဖြည့်စွက်ရန်အတွက် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် စတင်ပြုစုခဲ့ပြီး ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ရေးသားသူ တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူအနေဖြင့် ၁၇၈၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၇၉၃ ခုနှစ်အကြားတွင် တိုင်းပြည်တစ်ဝှမ်း စုဆောင်းတွေ့ရှိရသော ကျောက်စာပေါင်း ၆၀၀ ကျော်နှင့် ရှိနှင့်ပြီး မှတ်တမ်းများစွာတို့နှင့် စစ်ဆေးတိုက်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများနှင့် ညှိနှိုင်းတိုက်ဆိုင်ကာ ပြုစုထားသော ပထမဆုံး သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

*မဟာရာဇဝင်သစ်*ကျမ်းတွင် ၁၇၈၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ရပ်များ ပါဝင်ပြီး ယခင် ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ မှားယွင်းမှုများကို ပြင်ဆင်ထားခြင်းများနှင့် ယခင်ကျမ်းများအား ဝေဖန်ထားမှုများ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယခင်ရာဇဝင်ကျမ်းများအား ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ထားမှုများကြောင့် ဘုရင်နှင့် နန်းတော်လွှတ်ရုံးတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် *အပယ်ခံ ရာဇဝင်* ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေ ကုန်းဘောင်ခေတ်၏ ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရာဇဝင်ကျမ်းဖြစ်သော *မှန်နန်း ရာဇဝင်* သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယင်းရာဇဝင်ကျမ်းတွင် *မဟာရာဇဝင်သစ်*ကျမ်း၏ ပြင်ဆင်ချက်များ၊ အထူးသဖြင့် ပုဂံခေတ်ဘုရင်များ၏ နန်းသက်ရက်စွဲများကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထားသည်။

*မဟာရာဇဝင်သစ်*ကျမ်းသည် ယနေ့အချိန်ထိ လူသိနည်းသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ကျမ်းပြုစာစုများ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:၁၇၈၉ စာအုပ်များ
မေတ္တာညွန့်ဘူတာ

**မေတ္တာညွန့်ဘူတာ**သည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားပတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ စတင်ရေတွက်သော် ၃၆ ခုမြောက် ဘူတာရုံ ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်ရေတွက်သော် ၄ ခုမြောက် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတလျှောက် ရပ်နားသော ဘူတာရုံ စုစုပေါင်း ၃၈ ခု ရှိသည်။

## ကိုးကား
Glass Palace Chronicle

***Glass Palace Chronicle of the kings of Burma*** သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်၏ စံပြုရာဇဝင်ကျမ်း ဖြစ်သော *မှန်နန်း ရာဇဝင် *၏ တစ်ခုတည်းသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် ရာဇဝင်ကျမ်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် *မှန်နန်းရာဇဝင် *ကို ဦးဖေမောင်တင် နှင့် ဂေါ်ဒင် လုစ် တို့က အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်အမည်ကိုဂေါ်ဒင် လုစ် မှ ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

George Coedes က "အလောင်းစည်သူ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်ရပ်များကို အလွန်အမင်း ဖော်ကျူးထားသည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*  - American Council of Learned Societies (ACLS) History E-Book Project. (*Requires Athens Access.*)
ဧဘိသိက်ပွဲ

**ဧဘိသိက်ပွဲ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားသည် ရာဇဘိသိက်၊ မုဒ္ဓါဘိသိက်၊ သီရိ၊ ပဝေသနဘိသိက်ခံတော်မူသည့် ဘိသိက်ပွဲအကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## ဧဘိသိက်ပွဲ

သိုက်ငါးတန် ကျမ်းဂန်နှိပ်ပါတဲ့၊ မန်းရိပ်ခိုသေလာတွင်းမတော့၊ မိဓိလာ နေမိမင်းကဲ့သို့၊ သတင်းဆောက်တည်ချုပ်၊ ဥပုဿ်တော် ဆောက်ကာရွက်သူနှင့်၊ စာကျက်သူ ကလျာဏတွေပြင်၊ တာပသသရှင်ရဟန်းတို့ကို၊ လှူဒါန်းကာပဏာလှုံ၍၊ ဓမ္မာရုံပတ်လည်ဝိုင်းမိအောင်၊ ရပ်တိုင်းတွင်ကုသိုလ်ပြုပေတဲ့၊ လောင်းကျွတ်ဆုမုံ၊ ပွင့်လျာ။

မဟေသီ ဒေဝီနတ်ကယ်နှင့်၊ မှူးမတ်တွေဗိုလ်ခြေအုံရ၊ နွေနယုန် မေဓုန်ရက်တွင်မှ၊ နန်းဆက်တော်ရှည်အဓွန့်၊ အညွန့်ထပ်ပွားစေဖို့၊ သိကြားကလက်ယာ၊ ဗြဟ္မာကလက်ဝဲ။

သာရမဏ်ကပ္ပါ၊ သုမေဓာဗျာဒိတ်ပွဲမတော့၊ ငရဲတိုင်အဝီစိ မချိသူ အပူအေးရသတဲ့၊ နောင်လေးထွေသစ္စာမှန်တဲ့၊ ရာနန်းပိုင် ရွှေဘုံစံမတော့၊ နိယတံ မဟုတ်ငြားသော်လဲ၊ နုငါးရာပါတန်ကောင်းပေငဲ့၊ အလောင်းတော် တဆူမို့၊ သေသင့်သူလူမရှိစေနှင့်၊ ဇီဝိတံသက်ဒါန၊ ရာဇရာမှပေးနိုင်သတဲ့၊ ပူဆွေးကာ စိတ်ပင်ပန်းသူတို့၊ ထောင်တန်းမနေလျှင်းရအောင်၊ ခြေကျင်းဖြုတ်ကာချွတ်ပါလို့၊ ခွင့်သာအောင် ဖွင့်ကာလွှတ်စေဟု၊ ရာဝတ်တော် ရှောင်ပယ်လွှဲသော်ကြောင့်၊ ငရဲတိုင် အဝီစိ၊ မချိသူ အပူအေးပါလိမ့်၊ မုလေးခိုင်အောင်သပြေနှင့်၊ ရာဇဘွေပလ္လင်ပေါ်၊ ရေယာဉ်တော် စံပျော်ပါးသော်ကြောင့်၊ လှော်ကားတွေကုဋေသောင်းငဲ့ပြင်၊ ရေကြောင်းစံ ဖောင်ကရဝိက်ကယ်နှင့်၊ ဖြူရိပ်စံ ပဲ့တင်ဟိန်းလှအောင်၊ စည်ဆော်ကာ ပြည်တော်သိမ်းချေပေါ့၊ သည်ကိန်းကို သည်လိုအဖြစ်ကိုဖြင့်၊ သည်ခေတ်သည်ခါကြုံရ၊ ရတနာပုံ မန်းတောင်ရိပ်မှာ၊ ဧဘိသိက်ပွဲ။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး

***ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ***သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သော ဒုတိယမြောက် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်း ဖြစ်သည်။ *မှန်နန်း ရာဇဝင်* ၏ ဒုတိယအပိုင်းဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှတို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲနှစ်ခု အပါအဝင် ၁၈၂၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ရပ်များ ပါဝင်သည်။

## ပုံနှိပ်ခြင်းများ 
ဒုတိယ ရာဇဝင်ကျမ်းကို ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခုအခါ ယင်းကို *ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်*၏ ဒုတိယတွဲအနေဖြင့် ထုတ်ဝေထားသည်။ *ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်*တွင် အတွဲသုံးတွဲရှိပြီး ပထမတွဲ (၁၇၅၂–၁၈၂၁)၊ ဒုတိယတွဲ (၁၈၂၁–၁၈၅၄)၊ နှင့် တတိယတွဲ (၁၈၅၄–၁၈၈၅) တို့ ဖြစ်သည်။

## အကျဉ်းချုပ် 
ဤရာဇဝင်ကျမ်း ရေးသားခြင်းကို ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် (၁၈၅၂) အပြီး ၁၅ နှစ်အကြာ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်သမိုင်း ကော်မရှင် မှ စတင်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် *မှန်နန်းရာဇဝင်* အား ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ရန် အခြား ကော်မရှင်တစ်ခုအား တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ကော်မရှင်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် (၁၈၂၄–၁၈၂၆) မတိုင်မီ ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ပထမကော်မရှင်အဖွဲ့ ရပ်နားပြီးနောက် ဒုတိယကော်မရှင်အဖွဲ့အနေဖြင့် ဆိုးရွားသော စစ်ပွဲနှစ်ခုအကြောင်းကို ရေးသားကိုင်တွယ်ခဲ့ရသည်။ ကော်မရှင်သည် ရာဇဝင်ကျမ်းအား ဒုတိယစစ်ပွဲ အပြီး ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယရာဇဝင်ကျမ်းတွင် စစ်ပွဲနှစ်ခုအကြောင်းကို အပြည့်အစုံ ထည့်သွင်းရေးသားထားသည်။ အတွဲ ၁၀ တွဲပါဝင်သော ဒုတိယရာဇဝင်ကျမ်းသည် ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ် ပြီးစီးခဲ့သည်။

## မှတ်စုများ 
## ကိုးကား 
* 
* 
* 
*