open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဂျာဗိုးအာကောင်

**ဂျာဗိုးအာကောင်** (Jerboa)သည် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်တို့တွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်၏။ 'ဒစ်ပိုဒီဒီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၏။ ယင်း၌ ကြွက်သွားကဲ့သို့ သေးငယ်၍ ချွန်ထက်သော သွားမျိုး ရှိသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ဂျာဗိုးအာကောင်မှာ ကိုယ်အရှည် ၈ လက်မခန့် ရှိသည်။ အမြီးမှာလုံး၍ ၁ဝ လက်မခန့်ရှည်ပြီး အမွေးတိုကလေးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ အဖျား၌ အမွေးစုလျက်ရှိ၏။ ခြေသည်း ၅ ခုရှိသော ရှေ့ခြေတို့မှာ အလွန်တို၏။ နောက်ခြေတို့မှာ ရှေ့ခြေတို့ထက် ၆ ဆခန့် ရှည်သည်၊ ခုန်ရန် ကြံရွယ်သောအခါ နောက်ခြေတို့ကို၎င်း၊ အမြီးကို၎င်း ထောက်၍ထားသည်။ ရှေ့ခြေတို့ကိုမူ ရင်ပတ်တွင်ကပ်၍ ထားလေသည်။

ထို့နောက် ခုန်လိုက်သောအခါ နောက်ခြေတို့ဖြင့်သာ ထောက်၍ကျသည်။ ဤသို့ လျင်မြန်စွာ ခုန်ပေါက်ကာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သွားလာလှည့်လည် ကျက်စားတတ်ကြလေသည်။ ဂျာဗိုးအာကောင်သည် ခြေသည်းများဖြင့် မြေကြီးတွင် တွင်းတူး၍ တစ်နေ့လုံးနေသည်။ ညဉ့်အခါတွင်သာ ထွက်၍ လျင်မြန် ဖျတ်လတ်သောကြောင့် ဖမ်းမိရန် ခဲယဉ်းပေသည်။ အသင်းအဖွဲ့နှင့် နေလေ့ရှိသည်။

ပါရှားနိုင်ငံရှိ 'အဲလက်တဂအင်ဒီးက'ခေါ် ဂျာဗိုးအာကောင်သည်လည်း တွင်းထဲတွင်နေသော ညဉ့်သတ္တဝါမျိုးဖြစ်၏။ ကောက်ပဲသီးနှံများကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ
ဂျာမားယယ်ပျဲ

## ဂျာမားယယ်ပျဲ (ခရစ် ၁၉ဝ၅-၁၉၈၄)
လက်ဗနွန်နိုင်ငံ၌ မာရွန်နိုက်ခရစ်ယာန်များ၏ အကျိုး 
စီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် 
ဒေမိုကရာထဲ ဆိုရှယ်လက်ဗနွန်လက်စ်ဖလန်ဂေးပါတီ 
(ကာတိပါတီ) ကို ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ထူထောင်ရာ၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး 
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ယင်းပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသူ 
ပျဲဂျမားယယ်ကို ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က 
ဘေရွတ်မြို့ စိန့်ဂျိုးဇက်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ 
ပါရီမြို့ ကိုချင်ဆေးရုံ၌ ဆေးဝါးဗေဒပညာရှင် သင်တန်း 
တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နယ်ချဲ့ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ခဲ့၍ 
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် 
အထွေထွေ သပိတ်ကြီး ဖြစ်မြောက်စေရန် စည်းရုံးဦးဆောင် 
ခဲ့သည်။
ပျဲဂျမားယယ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် 
အာရပ်နိုင်ငံများအဖွဲ့ချုပ်ကို ထူထောင်ခဲ့ရာ၌ စတင်ဦးဆောင် 
လှုံ့ဆော်တဦးလည်းဖြစ်သည်။ လက်ဗနွန်နိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး 
အလုပ်သမားဥပဒေ(၁၉၄၄ ခုနှစ်)ကို ပြုစုရာတွင်လည်း ပါဝင် 
ခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာသည်။ 
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်သူ့လုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် 
လက်ဗနွန်အစိုးရအဖွဲ့၌ စတင်ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ ဘဏ္ဍာ 
ရေးဝန်ကြီး၊ ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ပြည်သူ့ကျန်မာရေးဝန်ကြီး 
အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ် 
အထိ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးတာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၇၅- 
၇၆ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော လက်ဗနွန်ပြည်တွင်းစစ်တွင် 
ဖလန်ဂေးပြည်သူ့စစ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
ပျဲဂျမားယယ်သည် မူဆလင်ရန်ဘက်များ၊ ခရစ်ယာန်အုပ်စု 
အတွင်းရှိ အာဏာပြိုင်ဘက်များ၊ ဆီးရီးယား ခေါင်းဆောင်များ၊ 
ပါလက်စတိုင်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် ဘဝတလျှောက်လုံး 
အားပြိုင်နေရသည့်အလျောက် လုပ်ကြံရန် ကြံစည်မှုများကို 
အကြိမ်ကြိမ်ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားခဲ့ရသည်။ ပျဲဂျမားယယ်သည် 
လက်ဗနွန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိသမ္မတ အာမင်ဂျမားယယ်နှင့် ၁၉၈၂ 
ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့က ဖလန်ဂေးပါတီဌာနချုပ် 
ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခြင်း 
မပြုရသေးမီ ကိုးရက်အလိုတွင် ကွယ်လွန်သွားသူ ဘရှီး 
ဂျမားယယ်တို့၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်။ ပျဲဂျမားယယ်သည် 
၁၉၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့က ဆွန်နီ မူဆလင် 
ခေါင်းဆောင် ရာရှစ်ကရာမီ ဦးဆောင်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော 
အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့တွင် စာတိုက်နှင့် 
ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် 
လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနတို့ကို တာဝန်ခံရသော ဝန်ကြီးအဖြစ် 
ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပိုလန်နှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံများမှ ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင် 
ဘွဲ့များကိုလည်း ဆွတ်ခူးရရှိဖူးသူ လက်ဗနွန်မာရွန် နိုက် 
ခရစ်ယာန်များ၏ ခေါင်းဆောင် ပျဲဂျမားယယ် ၁၉၈၄ ခုနှစ် 
ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဘေရွတ်မြို့ အရှေ့မြောက်ရှိ 
ဘစ်ဖာယာမြို့၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ဂျီနိုအာမြို့

## ဂျီနိုအာမြို့
ဂျီနိုအာမြို့သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဂျီနိုအာမြို့ပင်လယ်ကွေ့၏ ကမ်းခြေ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၏။ မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတမြို့ ဖြစ်သည်။ အီတလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သို့သွားရာ တံခါးမကြီးလည်း ဖြစ်၏။ အီတလီနိုင်ငံလုံးမှ ထွက်သော ကုန်ပစ္စည်းတို့၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်မျှကို ထိုသင်္ဘောဆိပ် မြို့ကြီးမှတဆင့် တင်ပို့ရလေသည်။ အနီးဆုံးဖြစ်သော 
မာဆေးမြို့ကြီးလောက် သင်္ဘောအဝင်အထွက် မများလှသော် လည်း ထိုမာဆေးဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးထက်ပင် ကုန်တင်ကုန်ချ ပိုမို၍ များပြား၏။ သင်္ဘောကျင်းကြီးများနှင့် ကုန်ပစ္စည်း သိုလှောင်ရန် ကုန်ရုံကြီးများကိုလည်း တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးချဲ့ ဆောက်လုပ်ထား၏။ ထိုဆိပ်ကမ်းမှ အီတလီနိုင်ငံသို့ ဝင်ကုန်များမှာ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ ဓာတ်ဆီ၊ ကျောက်မီး သွေး၊ ဖော့စဖိတ်၊ သံနှင့် သံမဏိတို့ ဖြစ်သည်။ ထွက်ကုန် 
များမှာမူကား ပိုးထည်၊ သံလွင်ဆီ၊ ဆပ်ပြာ၊ စက္ကူ၊ ဝိုင်အရက် နှင့် စကျင်ကျောက်များပင်တည်း။ ဤမြို့ကြီးသည် အီတလီနိုင်ငံ၏ လေကြောင်းနှင့် မီးရထား လမ်းဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဂျီနိုအာမြို့သူမြို့သား များသည် ပင်လယ်၌ စွန့်စားသွားလာကြ၍ ဂျီနိုးအာမြို့မှာပင် 
နာမည်ကျော် သင်္ဘောသားကြီး ခရစ္စတိုဗာ ကိုလံဘတ် ထွန်းကား ခဲ့လေသည်။

ဂျီနိုအာမြို့သည် ရှေးအခါက လောင်းဗတ်နှင့် ဖရန့်တို့ လက်ထဲသို့ ကျရောက်၍ရှာလမိန်းဘုရင်ကြီး၏ နိုင်ငံတော် ကြီး ပျက်စီးသွားသော အခါ လွတ်လပ်သောမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာ သည်။ မှူးမတ် သေနာပတိ လူနည်းစုတို့နှင့် ဒီမိုကရေစီဝါဒ သမားများသည် အမြဲပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့ရာ တစ်လှည့်စီအုပ်စိုးခဲ့ကြ၍ ၁၆ ရာစု၌ လူနည်းစုဝါဒ လွှမ်းမိုးသွားသည်။ ထိုနောက်၌ကား ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိခဲ့ရာမှ ဆာဒင်းနီးယားနှင့် ဗီးဒမွန့် နယ် ဘုရင်များ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်သွားပြီးနောက် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် အီတလီပိုင် ဖြစ်သွားသည်။ ထိုမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၆၀၇,၇၇၁ (၂၀၁၀ ခု)ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောလုပ်ငန်း၊ အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းနှင့် အထည်လုပ်ငန်းများရှိ၏။

## ကိုးကား
ဂျီဘရော်လ်တာ

**ဂျီဘရော်လ်တာ**သည် မြေထဲပင်လယ်အဝ၌ ရှိသော အိုက်ဘေးရီးယန်း ကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ဘက်အဆုံးတွင် တည်ရှိသည့် ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဧရိယာစုစုပေါင်း ၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၃ စတုရန်းမိုင်) ခန့်ရှိသည်။ စပိန်နိုင်ငံတောင်ဘက် မြေထဲပင်လယ်ထဲသို့ ထိုးထွက်လျက်ရှိသော သန်လျက်စွန်း အငူပေါ်တွင် တည်ရှိလျက် ၁ မိုင်ခန့် ရှည်ပြီးလျှင် ၁ မိုင်ခန့် ကျယ်ပြန့်၍ ပေပေါင်း ၁၄ဝ မြင့်လေသည်။ ဂျီဘရော်လ်တာမြို့ကား ခံတပ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်၏ မြောက်ဘက်ဖျားနှင့် ဥရောပတိုက်ရှိ စပိန်နိုင်ငံ တောင်ဖျားမှာ ၁၂ မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးလျက် ဂျီဘရော်လ်တာ ကျောက်ဆောင်ကြီးသည် မြေထဲပင်လယ်ရေပြင်ထဲသို့ မြင့်မြင့်မားမား ထိုးထွက်လျက်ရှိရာ မြေထဲပင်လယ်နှင့်တကွ ဆူးအက် တူးမြောင်းကို ဖြတ်၍ အရှေ့ဖျားသို့သွားရာ ရေလမ်းကြောင်းကို စောင့်ရှောက်ကာကွယ်သော ခံတပ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆောင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးတွင် ဗြိတိသျှနယ်နှင့် စပိန်နယ်ကိုခြားထားသော ကြားနယ်မြေလွတ် ရှိလေသည်။ ယင်းကျောက်ဆောင်၏ အောက်ခြေသည် လူဦးရေထူထပ်သော မြို့ဧရိယာဖြစ်ကာ ဂျီဘရော်လ်တာနယ်သားနှင့် အခြားလူမျိုးပေါင်း ၃၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ခရစ် ၇၁၁ ခုနှစ်က မွတ်စလင်စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးသည် ရေလက်ကြားကိုဖြတ်၍ ဂျီဘရော်လ်တာကို သိမ်းယူခဲ့ရာ ထိုကျောက်တောင်ကုန်းကို 'ဂျဗယ်အယ်တာရစ်'၏ ကျောက် တောင်ကုန်းဟု စစ်ဗိုလ်၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ပေးခဲ့ရာမှ ဂျီဘရော်လ်တာဟု ခေါ်တွင်လာသည်။ ထိုသူသည် ထိုနေရာ၌ပင် ခံတပ်တည်ဆောက်ခဲ့၏။ ၁၇ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂျီဘရော်လ်တာကို ဗြိတိသျှတို့က စပိန်တို့ထံမှ သိမ်းယူပြီး ခံတပ်အခိုင်အခံ့ ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၇၇၉-၁၇၈၃ ခုနှစ်များအတွင်း ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့ ပူးပေါင်းလုပ်ကြံသော်လည်း မရခဲ့ချေ။ 

ခံတပ်မှ ပစ်ခတ်သော အမြောက်ကြီးများကြောင့် ရန်သူသင်္ဘောများသာ မီးလောင်ပျက်စီးသွားကြရလေသည်။ ခံတပ်မှာ ဖောက်ခွဲ၍ မရသော ကျောက်သားပကတိဖြစ်၍ အထူးခိုင်ခံ့ပြီး လျှင် ဖြိုခွင်းရန် ခဲယဉ်းလှလေသည်။ သင်္ဘောဆိပ်မှာ သင်္ဘောကြီးများပင် ဆိုက်ကပ်နိုင်၍ ကုန်သင်္ဘောများကို ကျောက်မီးသွေး ဖြည့်တင်းရာစခန်းလည်း ဖြစ်၏။ မြေထဲပင်လယ်၏ တံခါးဝတွင် ခန့်ညားထည်ဝါစွာ တည်ရှိသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့အတွက် အရေးကြီးသော ချက်ကောင်းရေတပ်စခန်းတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရန်သူဂျာမန်ဩဇာခံ ဗီရှီ ပြင်သစ်အစိုးရနှင့် အီတလီတို့က တိုက်ခိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။

ဂရိတို့သည် ထိုဂျီဘရော်လ်တာကျောက်တောင်စွန်းနှင့် အာဖရိကတိုက်ဖက်ရှိ အငူစွန်းတို့ကို ကမ္ဘာကြီး၏ အနောက်ဘက် တံခါးဝများဟုပင် ရှေးအခါက မှတ်ယူခဲ့ကြဖူးသည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ် 
*ဂျီဘရော်လ်တာမြေပုံ 
*ဂျီဘရော်လ်တာအစိုးရ
*ဂျီဘရော်လ်တာ၏ ဓာတ်ပုံများ
ကျောက်ပန်းပင်

ဂျီရေးနီးယမ်းခေါ် ကျောက်ပန်းပင်မှာ ဒန်းပင်အပါအဝင် 
ဖြစ်သော ဂျီရေနီးယားစီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၏။ သို့သော် 
ကျောက်ပန်းပင်တွင် အတုနှင့်အစစ်ဟူ၍ ၂ မျိုးရှိပြန်သည်။ 
ကျောက်ပန်းပင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသည့် အနီ၊ အဖြူနှင့် 
ပန်းရောင် အရောင် ၃ မျိုးရှိသော ခြံစိုက်ပန်းမွှေးပင်များမှာ 
အမှန်အားဖြင့် ကျောက်ပန်းပင် အတုမျှသာ ဖြစ်လေသည်။
ကျောက်ပန်းပင်အစစ်မှာ အပင်ရိုင်းသာဖြစ်၍ မရန်းရောင် 
သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ပွင့်များ ပွင့်လေ့ရှိ၏။ ထိုအပင်၏ သီး 
တောင့်ပုံကိုကြည့်၍ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထိုအပင်ကို ကရိန်းဗိ 
(ကြိုးကြာနှုတ်သီး)ပင် ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ အထူး 
သဖြင့် လောင်းရိပ်ရသော နေရာများတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည်၊ 
သီးတောင့်များ မွေးနုကလေးများကို တွေ့နိုင်သည်။ အလှအပ 
ဆုံးမျိုးမှာ ပန်းပြာပွင့်သော အမျိုးဖြစ်၍ လမ်းဘေးများတွင် 
ပေါက်လေ့ရှိသည်။ အခြားတစ်မျိုးမှာ စိုစွတ်သော သစ်တော 
များနှင့် အုတ်တံတိုင်းပျက်ကြီးများပေါ်တွင် ပေါက်ကြ၍ 
ယင်းတို့၏ အပွင့်ကလေးများမှာ မရန်းပြာနုရောင်ပေါ်တွင် 
အနီစင်းများ ရောလျက်ရှိ၏။ ခြောက်သွေ့သော သဲမြေများတွင် 
ပေါက်လေ့ရှိ၍ ကျောက်ပန်းပင်အနွယ်ဝင် အခြားပန်းပင်တစ်မျိုး 
လည်း ရှိသေးသည်။ ယင်းကိုစတော့ဗိ(ငှက်ကျားနှုတ်သီး)ပင်ဟု 
ခေါ်သည်။

ဧည့်ခန်းများတွင် ပန်းအိုးများ၌ အလှစိုက်ပျိုးထားလေ့ 
ရှိသော ကျောက်ပန်းပင်မျိုးမှာ ကျောက်ပန်းပင်ဟု ခေါ်ရ 
ငြားသော်လည်း အထက်တွင်ရေးခဲ့သည့်အတိုင်း အတုမျှသာ 
ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်သည် အမှန်အားဖြင့် ပယ်လာဂိုးနီးယမ်း 
ဟု ခေါ်သော ပန်းပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဂျီရေးနီး 
ယေးစီး မျိုးရင်းမှာပင် ပါဝင်လျက် ကျောက်ပန်းပင်နှင့် အသွင် 
ချင်းသာ ကွာခြားသည်။ ပန်း၏အရောင်မှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူမှ 
ပန်းရောင်နှင့် ကြက်သွေးရောင်အထိ အရောင်မျိုး စုံသည်။ 
အရွက်များမှလည်း အဝါရောင် အဖြူရောင်စသည်ဖြင့် ကွဲပြား
ကြသည်။ ထိုပန်းပင်မျိုးကို အထူးသဖြင့် အိမ်ပြတင်း ပေါက်ဝ 
များတွင် အလှစိုက်ပျိုးကြ၍ စားပွဲတင်ပန်းအိုး စသည်များဖြင့် 
လည်း အလှအပစိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။
 

## ကိုးကား
ဂျိမ်းစ် ဟော့ဝု ဂျင်းန်

သိပ္ပံပညာရှင် ဆာဂျိမ်းဟော့ဝုဂျင်းန်သည် ခရစ် ၁၈၇၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ဂျင်းန်သည် အထူးသဖြင့် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာ ရပ်တို့တွင် ထူးချွန်၏။ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ပညာရည် ထက်မြက်သဖြင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်၌ စမစ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့၏။ နောက် ၄ နှစ်အကြာတွင် ထရင်နီတီ 
ကောလိပ်ကျောင်း၌ သင်္ချာကထိက ဖြစ်၏။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်ထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ပရင့်စတန် တက္ကသိုလ်၌ သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်၏။ အင်္ဂလန် 
နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည့်အခါ ကိမ်းဗရစ်တက္ကုသိုလ်တွင် ၁၉၁ဝ ခုမှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အတွင်း သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်၏။ ၁၉၁၉ ခုမှ ၁၈၂၉ ခုနှစ်အထိ တော်ဝင်အသင်း၌ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာ၏။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ရှိ မောင့်ဝီလဆ် နက္ခတ်မျှော်စင်၌ နက္ခတ္တသုတေသီတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။

ဂျင်းန်သည် ရူပဗေဒနှင့် နက္ခတ္တဗေဒကို သင်္ချာပညာဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ချာကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် နက္ခတ်တာရာတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ဗဟုသုတ 
အသစ်အဆန်းများကို ထုတ်ဖော်ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ရှေးအခါက သင်္ချာပညာကို အထူးတတ်မြောက်သူများသာလျှင် ကောင်းကင်ရှိ နက္ခတ်တရာများ အကြောင်းကို သဘောပေါက် 
အောင် နားလည်နိုင်ကြ၏။ သာမန်လူတို့သည် ဂြိုဟ်နက္ခ စသည်တို့၏ အမည်များလောက်ကိုသာ သိနိုင်ကြပြီး ထိုထက်တိုး၍ နားလည်နိုင်ဖွယ်ရာ မရှိပေ။ သို့သော် ဆာဂျိမ်းဂျင်းန်၏ 
ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ယခုအခါ၌ ကျောင်းသူကျောင်းသားများနှင့် ပညာအရည်အချင်း အသင့်အတင့်ရှိသူများပင်လျှင် စကြဝဠာ၏ နက်နဲခက်ခဲသော အကြောင်းအရာတို့ကို သဘောပေါက် နားလည်နိုင်ကြပြီဖြစ်သည်။

သင်္ချာကို ထူးချွန်အောင် တတ်မြောက်ပြီးနောက် ဂျင်းန် သည် ထိုပညာကို နက္ခတ္တ-ရူပဗေဒတွင် အသုံးပြုလျက် စကြာဝဋ္ဌာ၏ နက်နဲမှုများကို ထုတ်ဖော် ရှင်းပြလေသည်။ ဆာဂျိမ်း 
ဂျင်းန်သည် နောက်လာနောင်သားတို့ သိပ္ပံပညာရပ်များကို လေ့လာရ လွယ်ကူအောင် စာအုပ်များစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးစာအုပ်ပေါင်း ၁ဝဝ ရွေးချယ် 
ရာတွင် 'နက်နဲလှစွာ စကြဝဠာ'စာအုပ်သည် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဂျင်းန်ရေးသားခဲ့သော အခြားစာအုပ်များမှာ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာလိုက်စားသူ ပညာရှင်တို့နှင့်သာ သင့်တော်မည့် စာအုပ်များ ဖြစ်၏။ ဆာဂျိမ်းဂျင်းန်သည် ၁၉၄၆ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အနိစ္စရောက်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် သင်္ချာပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ
ဂျူဒို

**ဂျူဒို**ကို ခေတ်ပေါ် ဂျပန်ကိုယ်ခံပညာရပ်အဖြစ် စာရင်းသွင်းထားပြီး၊ ထိုစဉ်ကတည်းက အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌ ထည့်သွင်း ကျင်းပသည်။ ယင်းအားကစားနည်းကို ၁၈၈၂ တွင် ဂျိဂိုရိုး ခနိုး (Jigoro Kano) က ဂျပန်တွင် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးနှင့် စာရိတ္တ ကြံ့ခိုင်ရေးအတွက် တီထွင်ခဲ့သည်။ ရန်သူနှင့် သူသေကိုယ်သေ ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်သော ဂျူဂျစ်ဆုသိုင်းမှ မြစ်ဖျားခံလာသည့် ဂျူဒို၏ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာရပ်မှာ ယှဉ်ပြိုင်ရေးလက္ခဏာ ဖြစ်ကာ၊ ယင်းရည်ရွယ်ချက်မှာ ပြိုင်ဘက်ကို မြေပေါ် လွှဲပစ်မည် (throw) သို့မဟုတ် မလှုပ်မရှားနိုင်အောင် တခုခုနှင့် သော်လည်းကောင်း အလွတ် သော်လည်ကောင်း ဖိချမည် (take down) သို့မဟုတ် သိုင်းချုပ်ခြင်း (joint lock) လည်မြိုညှစ်ခြင်း (chokehold) တို့ဖြင့် ပြိုင်ဘက်ကို အညံ့ခံအောင် လုပ်မည် ဟုသာ ဖြစ်သည်။ လက်သီးထိုးခြင်း (Strike)၊ ခြေလက်များဖြင့် ကန်ကျောက်ခြင်းသည် ဂျူဒို၏ တိုက်ခိုက်ရေး တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သော်ငြားလည်း *ခတ*၌သာ ခွင့်ပြု၍၊ ဂျူဒိုပြိုင်ပွဲ သို့မဟုတ် *ရန်းဒိုရိ*၌ ခွင့်ပြုမထားချေ။ ခတ (Kata) သည် ကြိုတင်စည်းဝါးရိုက်ထားပြီးသား ပုံစံကျ ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်ကာ၊ ရန်းဒိုရိ (Randori) သည် အလွတ်လေ့ကျင့်ပုံကို ဆိုလိုသည်။ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲများတွင် မိတ်ဆက်မပေးမီက ၎င်းကို *ဂျူဒို*ဟု မခေါ်သေး၊ *ခနိုး ဂျူဂျစ်ဆု*ဟု ညွှန်းဆိုသည်။ ဂျူဒိုသမား တဦးကို ဂျပန်လို *ဂျူးဒိုးခ* (judoka)၊ ဂျူဒိုဝတ်စုံကို *ဂျူးဒိုးငိ* (judogi)ဟု ခေါ်လေသည်။

ဂျူဒိုတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာသော အယူအဆများနှင့် သင်ကြားပြသပုံများသည် အခြား ခေတ်ပေါ် ဂျပန်ကိုယ်ခံပညာရပ်များပေါ် သက်ရောက်ပြီး စံပြ ဖြစ်လာသည်။ ဂျူဒိုမှတဆင့် ဘရာဇီးဂျူဂျစ်ဆု (Brazilian jiu-jitsu)၊ ခရဗ်မဂ (Krav Maga)၊ ဆမ်ဘို (Sambo)သိုင်း နှင့် အေအာဘီသိုင်း စသည်တို့သို့ ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲသွားသည်။ အခြား တိုက်ခိုက်ရေးပညာရပ်များ ဖြစ်သော CQC, MMA, လက်ပမ်းနှင့် ခြေပမ်းတို့ကိုလည်း ဂျူဒိုက လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အားကစား
ကဏ္ဍ:ကိုယ်ခံပညာ
ဂျူနီးပါးပင်

**ဂျူနီးပါးပင်**သည် ထင်ရှူးပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ အေးသောဒေသများတွင် ပေါက်သည်။ ဂျူနီးပါး အမျိုးများစွာ ရှိသည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ပေါက်သော ဂျူနီးပါး ကွန်မျူနိအပင်မျိုးမှာ ရိုးရိုး ဂျူးနီးပါးမျိုး ဖြစ်၏။ ထိုအပင်မျိုးသည် အထူးသဖြင့် ထုံးကျောက်တောင်များ၌ ပေါက်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် ချုံဖုတ်ကလေးလောက်သာ မြင့်ကြသော်လည်း ပေ ၂ဝ၊ ၂၅ ပေအထိ မြင့်သော အပင်များ လည်းရှိသည်။ ဂျူနီးပါး၏ အသားမှာ နီ၏။ တစ်ပင်လုံးမှ တာပင်တိုင် အနံ့ထွက်သည်။ ဂျူနီးပါးအသားကို အိမ်ထောင် ပရိဘောဂနှင့် ခဲတံပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ဝင်းခြံတိုင်များ အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ရုတ်တရက်သော် ဂျူနီးပါးကို မည်သူမျှ ထင်ရှူးပင်ဟူ၍ ထင်မည်မဟုတ် ချေ။ အကြောင်းမှာ ဂျူနီးပါးအသီးတို့သည် သာမန်ထင်ရှူး သီးတို့ကဲ့သို့ ကတော့ပုံမရှိဘဲ ဗယ်ရီသီးကလေး များကဲ့သို့ လုံး နေကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အသီး၏အရောင်မှာ နက်ပြာရောင် ဖြစ်သည်။ အစိမ်းပုပ်ရောင် အရွက်များသည် အပ်ပုံသဏ္ဌာန်
ရှိကြသည်။ ဂျူနီးပါးသီးကို ဘယဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုရသည်။ အရက်များတွင် အထူးသဖြင့် ဂျင်အရက်တွင် အနံ့အရသာ ရစေရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ဂျူးဂျစ်ဆူအတတ်

**ဂျူးဂျစ်ဆူ** (အင်္ဂလိပ်: Jujutsu) ဆိုသည်မှာ ဂျပန်နပန်းသတ်နည်း တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူးဂျစ်ဆူပညာတတ်မြောက်သူသည် ကာယဗလအားဖြင့် ကြုံလှီသူဖြစ်သော်လည်း မိမိထက်အားအင်ကြီးမားသန်စွမ်းသူကို အလွယ်တကူ အောင်မြင်နိုင်သည်။ ဤအတတ်၏ မူရင်းသဘောမှာ လက်မောင်းအားအရှိန်နှင့် ချိန်သားကို စနစ်တကျ တွက်ဆအသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လက်မောင်းအား အရှိန်ဖြင့် ရန်သူ၏ခြေလက်စသည်တို့ ကျိုးသွားစေ နိုင်သည့်ပြင် အကြောအလစ်လွဲခြင်း၊ သတိမေ့လျော့ခြင်းတို့ကို လည်း ဖြစ်စေနိုင်၏။

ဂျူးဂျစ်ဆူ အတတ်မှာ အာရုံကြောများကို အရိုးနှင့် ဖိကပ်ပေးခြင်းဖြင့် ကြီးစွာသော ဝေဒနာကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီးလျှင် ထုံကျင်ခြင်းကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သွေးလွှတ်ကြောများကို ဖိနှိပ် ထိုးကြိတ်ခြင်းအားလည်း ချက်ချင်းပင် မေ့မြောသွားစေနိုင်သည်။ ဂျူးဂျစ်ဆူ သိုင်းကွက်များကို မတ်တတ်ရပ်နေစဉ် အခါတွင်၎င်း၊ မြေကြီးပေါ်တွင် ဝမ်းလျားမှောက်သည့်အခါတွင်၎င်း အသုံးချနိုင်သည်။ သိုင်းဆရာသည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ အရေးကြီးသည့် သိုင်းကွက်တစ်ခုခု ရရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ နည်းပရိယာယ်ကို ဉာဏ်စေစား၍ သုံးလေ့ရှိသည်။ ရန်သူကို အနည်းငယ် လျှော့ပေးတန်က လျှော့ပေးခြင်းဖြင့် အောင်မြင်နိုင် ပေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံသူသည် ရန်သူ ၏ မျက်နှာကို ဦးထုပ်ဖြင့် ပေါက်ခြင်း၊ လက်ကိုင်ပုဝါဖြင့် ပစ်ခြင်းစသည့် တမုဟုတ်ခြင်း အံ့အားသင့်စေတတ်သောနည်းကို သုံး၍ လိုရာသိုင်းကွက်ကို ဖမ်းယူကာ ရန်သူကို ဗုံးဗုံးလဲစေနိုင်ပေသည်။ ဂျူးဂျစ်ဆုပညာတွင် ပူးသတ်ခြင်းများသည် အလွန် ပြင်းထန်လှ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရန်သူကို ပခုံးသို့မဟုတ် ကျောရိုးဖြင့် ဦးစောက်ကျအောင် ပြုလုပ်လိုသောကြောင့်ပင် ဖြစ် သည်။ ရန်သူတို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရသောအခါ ဂျူးဂျစ်ဆူသမားသည် အနည်းငယ် နောက်ဆုတ်ပေးပြီးလျှင် ရှေ့သို့ ကျွံလာသော ရန်သူခြေမျက်စိ သို့မဟုတ် ဒူးကို ခြေဖဝါးဖြင့် ခတ်လိုက်၍ ရန်သူကို အရေးနိမ့် စေသည်။ လက်မောင်း အရှိန်ဖြင့် ရန်သူကို ပစ်ချရာဝယ် ပေါင်၊ တင်ပါး နှင့် ပခုံးအားကို အသုံးပြုသည်။ ရန်သူ၏ ကုတ်အင်္ကျီ ကော်လာ၊ အင်္ကျီလက် စသည်တို့ကို ဆွဲကိုင်၍ ဂျူးဂျစ်ဆူသမားသည် ချိန်သားပျက် အောင် ပစ်ချအနိုင်ယူစမြဲ ဖြစ်သည်။ 

ရန်သူသည် ပစ်ချခြင်းခံရသောအခါ အများအားဖြင့် အရိုးကျိုး၊ အဆစ်လွဲသွားသော်လည်း ဂျူးဂျစ်ဆူပညာ ကျွမ်းကျင်ထားလျှင် ယင်းသို့ အကျမနာအောင် ကျင့်သားရနိုင်ပေသည်။ အကျမနာအောင် လေ့ကျင့်ရာ ဝယ် ဦးခေါင်း သို့မဟုတ် အဆစ် တစ်ခုခုဖြင့် ကြမ်းပြင်ပေါ်သို့မကျရန် သတိပြုဖို့ပင် ဖြစ်သည်။ ထမ်းပိုး၍ ပစ်ချခြင်းခံသောအခါ ဂျူးဂျစ်ဆူသမားသည် လက်ကို လျင်မြန်စွာ ဆန့်တန်းပြီးသော် ကြမ်းပြင်ကို လက်ဖဝါးဖြင့် ရိုက်လိုက်ရသည်။ ယင်းသို့ ခန္ဓာကိုယ် ကြမ်းပြင်ပေါ်သို့ မကျမီ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ရိုက်ပတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပစ်ချခြင်းခံရသော အရှိန်ကို ပျက်ပြားစေသည်။ ကြမ်းပြင်ကို မျက်နှာမူ၍ တည့်တည့်ကြီး ဆင်းလာလျှင် ကိုယ်၊ လက်၊ ခြေထောက်နှင့် ဦးခေါင်းကို တန်းနေစေပြီးလျှင် လည်ပင်းကြွက်သားများကိုလည်း တောင့်ထားလိုက်ရသည်။ ကြမ်းပြင်ပေါ် လက်ဖဝါးဖြင့် ကျစေ၍ ယင်းသို့ကျသည့်အခါတွင်လည်း လက်မောင်းများကို အတန်ငယ်ကွေးညွတ်ရပေသည်။ ဤကဲ့သို့ အကျမနာအောင် အလေ့အကျင့် ပြုလုပ်ထားခြင်းမှာ ဂျူးဂျစ်ဆူ အတတ်၌ သာမက ဘောလုံးကစားခြင်းစသော အခြားအတတ်များ တွင်လည်း အသုံးဝင်ပေသည်။

## ကိုးကား
ဂျူးရားတောင်တန်း

**ဂျူးရားတောင်တန်း**သည် ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ၂ ခုကြားတွင် အရှေ့မြောက်မှ အနောက်တောင်သို့ တန်းလျက်တည်ရှိသည်။ အကျယ်အားဖြင့် ၃၈ မိုင်ခန့်ရှိ၍ ၁၅၆ မိုင် ရှည်လျားသည်။ တောင်တန်း၏ အလယ်ကို ချန်လှပ်၍ အခြား နေရာများတွင် မြစ်များနှင့် နက်ရှိုင်းသော တောင်ကြားများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်းရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းသို့ ခပ်ပြေပြေ နိမ့်ဆင်းသွား သည်။ အရှေ့ဘက်၌မူကား တောင်များသည် အလွန်မတ်စောက် ၍ တောင်ပေါ်ချောင်းတို့သည် ဂျီနီးဗားနှင့် နျူရှားတဲအိုင်များသို့ ဒလဟော စီးဆင်းကြသည်။ တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်အစွန် ဆုံးတွင် ထင်ရှားကျော်စောသော ဗဲဲလဖောတောင်ကြား ရှိ၏။

ထိုတောင်ကြားလမ်းမှာ လူနေအစည်ကားဆုံးဖြစ်သော ပြင်သစ် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဒေသကို ဖြတ်သွားလေရကား ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အိမ်ရှေ့တံခါးပေါက်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဂျူးရားတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် သစ်ပင်များ အလွန်ထူထပ်စွာ ပေါက် ရောက်လျက်ရှိသည်။ ထိုသစ်တောမှရသော သစ်သားတစ်မျိုးကို ကလေးကစားစရာပြုလုပ်ရန် အသုံးချကြသည်။ တောင်တန်း၏ ကုန်းမြင့်ဒေသတို့တွင် မြက်ခင်းလွင်ပြင်များရှိလေရာ ထိုဒေသ၌ သိုးကိုမွေးမြူကြသည်။ ဂျုံကိုလည်း စိုက်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ
ဂျိမ်းစ် ဂျူးလ်

ဂျူးလ ဂျေ၊ ပီ (ခရစ် ၁၈၁၈-၁၈၈၉) - ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းပရက်စကော့ဂျူးလသည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၈၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဆာဖိုးမြို့၌ ဖွားမြင်၏။ ဂျူးလသည် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ဝင်စားသည်။ ကောင့်ရမ်းဖိုနှင့် ဆာဟန်ဖရီဒေဗီတို့ကဲ့သို့ အပူဓာတ်အကြောင်းတွင် ပါရဂူ မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်၏။ ဂျူးလသည် အက်တမ်အဆိုကို ဖန်တီးသူ ရူပဗေဒကဝိကျော် ဂျွန်ဒေါလတန်ထံ၌ တပည့်ခံ၍ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲသည်။ 

အထူးသဖြင့် သံလိုက်ဓာတ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် တို့၏ ဆန်းကြယ်မှုအကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တိုင်းတာရန် နည်းစနစ်ရှာဖွေ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း အပူအလုပ်မျှကိန်းကို ပထမဆုံး ကြံစည်၍ သိရှိခဲ့လေသည်။ အပူစွမ်းအင်ကို အလုပ်အားဖွဲ့ပြနိုင်သည့်အချက်ကို ဂျူးလ သည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ မျှကြာအောင် စမ်းသပ်ရှာဖွေရသည်။ ဂျူးလကို အစွဲပြု၍ ထိုအချက်သည် ရူပဗေဒတွင် 'ဂျူးလ နိယမ'ဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။

ဂျူးလနိယာမအရ အလေးချိန်တစ်ပေါင်ရှိရေကို အပူချိန် ၁ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် တက်အောင် ပြုလုပ်သောအပူသည် ၇၇၈ ပေါင် အလေးချိန်ရှိဝန်ကို ၁ ပေမြင့်အောင် ပြုလုပ်သော 
အလုပ်အားနှင့် ညီမျှသည်။ လော့ကယ်လဗင်နှင့်အတူ ဂျူးလ သည် ဖိနှိပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့တွင် အပူပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း၊ ဖိနှိပ်ထားသော အစိုင်အခဲနှင့် စန့်ထွက်သော အစိုင် အခဲတို့တွင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း လေ့လာစုံစမ်းခဲ့သည်။

( ကယ်လဗင် ဒဗလျု၊တီ။)တော်ဝင်အသင်း က ဂျူးလအား ငွေကြေးထောက်ပံ့၍ သုတေသနလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်စေသဖြင့် ကွန်ဒင်ဆာကို တီထွင်နိုင်သည်။ ဂျူးလ 
တီထွင်သော ကွန်ဒင်ဆာများသည် ထိုအခါက သင်္ဘောများ တွင် အသုံးပြုသော ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များကို ပိုမို၍ ကောင်းမွန်လာစေလေသည်။

ဂျူးလသည် ဂုဏ်ထူးဘွဲ့များစွာတို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ သည်။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ် လာသည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် 
ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
ဂျယ်လတင်း

## ဂျယ်လတင်း
တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုး၊ ဦးချိုနှင့် ခွာများကို အက်ဆစ် 
အပျော့ရည်ထဲတွင် စိမ်လိုက်လျှင် အချို့သော အစိတ်အပိုင်း 
များသည် အရည်ပျော်သွား၍ အချို့သည် အရည်မပျော်ဘဲ 
ကျန်ခဲဲ့သည်။ အရည်မပျော်ဘဲ ကျန်ခဲ့သော အစိတ်အပိုင်း 
များကို ရေတွင်ထည့်၍ ပြုတ်လိုက်လျှင် ကော်ရည်ဖြစ်လာ 
သည်။ အရောင်မှာ ဝါတာတာရှိ၍ အရသာမရှိချေ။ ခဲသွား 
သောအခါ မာ၍ဆတ်လာသည်။ ထိုကော်ကို ဂျယ်လတင်းဟု 
ခေါ်သည် ကျောက်ကျောဟုခေါ်သည့် ငါးစည်ဖောင်းကော်မှာ 
ဂျယ်လတင်း အကောင်းဆုံးအစားဖြစ်၍ ယင်းတို့ လူတို့ 
စားသုံးနိုင်သည်။ 

စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဂျယ်လတင်းကို များစွာ အသုံး 
ပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်းသန့်သန့်ကို သရေစာမုံ့နှင့် အခြား 
အစားအသောက်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြု၍ ဂျယ်လတင်း 
အညံ့စားကိုမူ ကော်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်း 
မှရသော ကော်သည် အလွန်စေးကပ်သဖြင့် ပစ္စည်းများဆက်စပ် 
ရာ၌ အသုံးပြုသည်။ ဂျယ်လတင်းအညံ့စားကို ဆာလဖျူရစ် 
အက်ဆစ်ရည်နှင့် သန့်အောင်ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ အရောင် 
ဖြူလာ၍ အလင်းမပေါက် တစ်ပေါက်ရှိသော ဂျယ်လတင်း 
အကောင်းစားကိုရသည်။ ဂျယ်လတင်းကို အစားအသောက်များ 
မာလာစေရန်နှင့် အရက်များကို သန့်အောင်လုပ်ရာ၌လည်း 
အသုံးပြုသည်။ အချောင်းလိုက်လှီးဖြတ်၍ ဈေးတွင် ရောင်းချ
ကြသော ကျွဲကော်မှာ ဂျယ်လတင်းအညံ့စားပင် ဖြစ်၏။ 

ကျွဲကော်ကို ပုံနှိပ်စက်မင်လုံးများ သွန်းလုပ်ရာတွင် အဓိက 
အသုံးပြုကြသည်။ ဂျယ်လတင်းကို ဆေးလုံးများ အပြင်ဘက်မှ 
သုတ်လိမ်းပေးရာတွင်စ္ဆင်း၊ သားရေနယ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုး 
လုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ရေခံပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မင်လုပ်ငန်း၊ 
သားရေတုလုပ်ငန်းတို့တွင်စ္ဆင်း များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ 
ဓာတ်ပုံရိုက်မှန်နှင့် ရုပ်ရှင်ကော်ပြားများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း 
ဂျယ်လတင်းကော်ကို အခြေခံပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ 
လေသည်။

## ကိုးကား
ဘရှီးယာ ဂါမေး

လက်ဘနွန်သမ္မတနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အသက်ငယ်ဆုံးသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသူ ဘရှီးယာ ဂါမေးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဘေရွတ်မြို့ အရှေ့မြောက်ရှိ ဘစ်ဖာယာမြို့တွင် ထင်ရှားသော လူကုံထံမိဘများမှာ မွေးဖွားသည်။ ဘရှီးယာ၏ ဖခင်သည် ဖလန်းဂေးပါတီ (ကာတိပါတီ)ကို ထူထောင်သူ ရာသက်ပန်ခေါင်းဆောင် ပျဲဂျမားယယ် ဖြစ်သည်။ ဖခင် ပျဲဂျမားယယ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အာရပ်နိုင်ငံများအဖွဲ့ချုပ်ကို ထူထောင်ခဲ့ရာ၌ စတင် ဦးဆောင်လှုံဆော်သူတဦးဖြစ်သည်။ ဘရှီးယာသည် ဘေရွတ်မြို့ရှိ ပြင်သစ်စိန့်ဂျိုးဇက်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိသည်။

ဘရှီးယာ ဂါမေးသည် အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်ကပင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ပြည်တွင်စစ်ကာလ၌ ဖလန်ဂေးပါတီ၏ ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ အသက် ၁၃ နှစ်တွင် စစ်သင်တန်းတက် ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် လူ ၁ဝဝ တပ်ဖွဲ့၏တပ်မှူး ဖြစ်လာသည်။ လက်ဗနွန်နိုင်ငံ၌ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အပြင်းထန်ဆုံး ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဘရှီးယာသည် ရှေ့နေလုပ်ငန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမြဲတမ်းတပ်များ အပါအဝင်အင်အား ၂ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသော ဖလန်ဂစ်ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့၏ တပ်မှူးချုပ် ဖြစ်လာသည်။

ဖလန်ဂေးပါတီကဲ့သို့ မာရိုနက်ခရစ်ယာန်အုပ်စုဝင် ဖြစ်သော်လည်း ဆီးရီးယားလိုလားသော ဆူလေမန် ဖရန်ဂျေး ဦးဆောင်သည့် ခရစ်ယာန်အုပ်စုကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘရှီး၏ ဖလန်ဂစ်ပြည်သူ့များက ခြေမှုန်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လက်ဗနွန်နိုင်ငံ ခရစ်ယာန် နိုင်ငံရေးပါတီများတွင် ဖလန်ဂေးပါတီကဲ့သို့ ထင်ရှားသော အမျိုးသား လစ်ဗရ်ယပါတီခေါင်းဆောင် ကာမီးချာမွန်၏ ခရစ်ယာန်ပြည်သူ့စစ်များကိုလည်း ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘရှီးယာ၏ ဖလန်းဂစ်ပြည်သူ့ စစ်များက နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။

ဘရှီးယာ ဂါမေးသည် ပါလက်စတိုင်းများကိုလည်းကောင်း၊ လက်ဝဲမူဆလင်များကိုလည်းကောင်း ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့်နည်းတူ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော အခြားမာရိုနိုက် ခရစ်ယာန်အုပ်စုများကိုလည်း ယှဉ်ပြိုင်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ဘရှီးယာကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် တကြိမ်၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တကြိမ် ရန်သူများက လုပ်ကြံခဲ့သဖြင့် သမီးနှင့် ကိုယ်ရံတော်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံးခဲ့ရသည်။

လက်ဗနွန်နိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတရာထူးကို မာရိုနိုက် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များမှ ရွေးချယ်ရပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ကို ဆွန်နီမူဆလင်များမှ ရွေးချယ်ရသောကြောင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် သက်တမ်းပြည့်မည့် သမ္မတအီလီယက်ဆာ ကစ်ကို ဆက်ခံရန် ဘရှီးယာ ဂါမေးကို တဦးတည်းသော သမ္မတလောင်းအဖြစ် လျာထားခဲ့သည်။

ဘရှီးယာ ဂါမေးကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၉၂ ဦးပါဝင်သော လွှတ်တော်က ထောက်ခံမဲ ၅၇ မဲဖြင့် သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လိုက်သည်။ ဘရှီးယာသည် လက်ဗနွန်နိုင်ငံ တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် ပထမခြေလှမ်းအဖြစ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များ ဖျက်သိမ်းရေးကို စတင်လှုံဆော်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖလန်ဂေးပါတီဌာနချုပ်၌ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဘရှီးယာ ဂါမေးသည် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခြင်း မပြုရသေးမီ ကိုးရက်အလိုတွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။

## ကိုးကား
ဂျွန် ဂျယ်လီကို

ဗြိတိသျှ ရေကြောင်းဖက်တွင် ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ တွင် ဆာဂျွန်ရပ် ရှဝပ်ဂျယ်လီကို(John Rushworth Jellicoe, 1st Earl Jellicoe)လည်း တစ်ယောက် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဂျယ်လီကိုသည် ၁၈၅၉ ခုတွင် ဆောက်သမ္ပတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်အခါကပင် ရေကြောင်းဖက်၌ စိတ်အားထက်သန်သဖြင့် ၁၈၇၂ ခုနှစ် ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေတပ်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ ကုန်သွယ်ရေကြောင်းဆိုင်ရာတွင် မာလိန်မှူးဖြစ်၍ သူ၏ဘေးမှာ စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ၌ ပါဝင်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ပွဲရခဲ့သော ဒုတိယရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖိလစ်ပက်တန် ဖြစ်သည်။

ဂျယ်လီကိုသည် ရေတပ်သို့ဝင်ပြီး၍ ၈ နှစ်ကြာသောအခါ ရေတပ်ဗိုလ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းခံရသည်။ ဂျယ်လီ ကိုသည် ရေကြောင်းဖက်တွင် အမှုထမ်းသက်ရင့်လေလေ၊ အရည်အချင်း တိုးတက်ထူးချွန်လေလေဖြစ်ရကား အရေးကြီးသော တာဝန်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဆုတံဆိပ်မြောက်မြားစွာဖြင့် ခြီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။ ရာထူးများလည်း တိုးတက်လာလေသည်။ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကလေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် ဂျယ်လီကိုသည် ရေကြောင်း သေနာပတိချုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ မဟာရေတပ်မတော်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်သော ဂျတ်တလန်စစ်ပွဲတွင် ဂျာမန် ရေတပ်ကြီးကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းလိုက်သောကြောင့် ဘွဲဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများစွာဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရလေသည်။ 

ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှစ၍ ပထမရေကြောင်းဆိုင်ရာ အမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုင်းကောင့်ခေါ် သူကောင်းဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြေ|ာက်ခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ထိုကြောင့် ဂျယ်လီကိုသည် ပထမကမ္ဘာစစ်၏ ရေကြောင်းအာဇာနည်အဖြစ် ယခုတိုင် ကျော်ကြားလျက် ရှိသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၂၄ ခုနှစ်အထိ နယူးဇီယန်ကျွန်းတွင် ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အထိ ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်မင်းမြတ်က'အား'ခေါ် သူကောင်းဘွဲ့ဖြင့် မှူးမတ်ငယ်အဖြစ် အပ်နှင်းချီးမြှင့် ပြန်လေသည်။ ဂျယ်လီကိုကား ရေကြောင်းအမြောက်ပစ်အတတ်များတွင် ထူးချွန်သော ပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ဆောင်ရွက်ချက်အရ ဗြိတိသျှအမြောက်ဌာနသည် အထူးပင် တိုးတက်ခဲ့လေသည်။ ထိုရေကြောင်းအာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား ၁၉၃၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ရာ သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို အခြားသော ဗြိတိန်အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနှင့်အတူ စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် မြှုပ်နှံထား လေသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ရေးသားခဲ့သော 'မဟာရေတပ်မတော်' (၁၉၁၄-၁၆)နှင့် 'ရေကြောင်းစစ်ပွဲ၏ အဖြစ်အပျက် များ'ဟူသော စာအုပ် ၂ အုပ်ကား ဗြိတိသျှရေကြောင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းကြီးများသဖွယ်ဖြစ်ရာ ရာဇဝင်ကို အထောက်အပံ့ အလွန်ပေးသော အဖိုးတန်သည့်စာအုပ်ကြီးများပင် ဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
ဂျော်တို (ပန်းချီဆရာ)

အီတလီလူမျိုး ကမ္ဘာကျော် ပန်းချီဆရာကြီး **ဂျော်တို**(**Giotto di Bondone** (c.1267-1337))သည် ဥရောပတိုက်တွင် အနုပညာရပ်များ ပြန်လည် ဆန်းသစ်လာ စက ထွန်းကားခဲ့သည်။ သူ၏နာမည်အပြည့်အစုံမှာ ဂျော်တိုဒီ ဗွန်ဒိုးနေး ဖြစ်သည်။ ဂျော်တိုသည် အီတလီမြောက်ပိုင်းရှိ ဖလော်ရင့်မြို့အနီး ရွာကလေးတစ်ရွာတွင် မွေးသည်ဟု အဆို ရှိသည်။ သူ၏ဖခင်မှာ လယ်ပိုင်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ကိုယ်ပိုင် လယ်ယာများကို လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြောင်း သိရှိရသည်။ ဂျော်တိုသည် ကလေးဘဝက လမ်းပေါ်တွင် သိုးရုပ်တစ်ရုပ် ရေးဆွဲနေသည်ကို ထိုအခါက ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာကြီး ချီမားဗူဧက တွေ့သဖြင့် ဂျော်တိုကို ခေါ်သွား 
ပြီးလျှင် ပန်းချီအတတ်ကို သင်ကြားပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ 

ဂျော်တိုသည် ချီမားဗူဧနှင့် တွေ့ပြီးနောက် ထိုဆရာကြီးထံမှာပင် တပည့်ခံကာ ပန်းချီပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့ရာ မူလ ပါရမီခံရင့်သန်ပြီးသူဖြစ်သည့် အတိုင်း မကြာမီပင် ပန်းချီအတတ်တွင် ထက်မြက်ထူးချွန်လာလေသည်။ ဘဝကို ဖော်ကျူးရာတွင် ဂျော်တိုသည် သူမတူအောင် ကောင်းမွန်သေချာလှသည်။

ဂျော်တိုရှေးဦးစွာ ရေးဆွဲခဲ့သော ပုံများမှာ အဆီဇီဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်းရှိ အဆီဇီစိန်ဖရန်းစစ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကားများ ဖြစ်သည်။ သူသည် လူပုံများကို ရေးဆွဲရာတွင် သက်ရှိ လူများကို ကြည့်၍ ရေးဆွဲလေ့ရှိသည်။ ထိုပန်းချီကားများကို သူ၏ ဆရာကြီးကိုယ်တိုင် စတင်ရေးဆွဲ၍ အပြီးမသတ်သေခင် ကွယ်လွန်သွားသောကြောင့် ဂျော်တိုကပင်တာဝန်ယူ၍ အပြီးသတ်သည်အထိ ဆက်လက်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ထိုနောက် ပက်ဒူအားမြို့သို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် ရှေးခေတ် ရောမပြည်၏ အရီနာမြို့တည်ရာအရပ်ရှိ စိန်မေရီဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ အတွင်းဘက် ၄ မျက်နှာလုံးကို ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲပေးလေသည်။

ရောမမြို့တွင် စိန်ပီတာဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးကို တည်ဆောက်ပြီးသောအခါ အတွင်းဘက်၌ တန်ဆာဆင်ယင်ရန် အတွက် နိုင်ငံတွင်းရှိ သုခုမပညာသည်များကို ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ဖြင့် လိုက်လံရှာဖွေ၍ လက်ရာများကို တောင်းယူသည်။ ထိုသူများအနက် ဂျော်တိုအား စိတ်တိုင်းကျသဖြင့် အလျင်အမြန်ခေါ်ယူ၍ ရေးခြယ်စေသည်။

ဂျော်တိုသည် အလုပ်နှင့်လက်မပြတ်ဘဲ အချိန်ရှိသမျှ ပန်းချီကားများကို ရေးခြယ်နေသောပညာသည်ကြီးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသော စာဆိုတော်ကြီး ဒန်တီမှာ သူနှင့် ရင်းနှီးခင်မင်သော မိတ်ဆွေဖြစ်သည့်ပြင် အကြံဉာဏ် ပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဂျော်တို၏လက်ရာကောင်းများသည် ပန်းချီကားများအဖြစ်သာ အများအပြား ကျန်ရစ်သောကြောင့် သူ့အား ပန်းချီဆေးရေးအတတ်၌သာ ကျွမ်းကျင်သူဟု ထင်မြင်ဖွယ်ဖြစ်သော်လည်း ဗိသုကာ အတတ်နှင့် ရုပ်လုံးဖော် အတတ်တွင်လည်း ကျွမ်းကျင်လှသူ ဖြစ်သည်။ ဖလော်ရင့်မြို့ရှိ ဂျူအိုမိုဘုရားရှိခိုးကျောင်း ခေါင်းလောင်းစင်ကြီးနှင့် ဂျော်တို မျှော်စင် အဆောက်အအုံကြီးများ၏ ပုံစံများမှာ ဂျော်တိုရေးဆွဲခဲ့သော ပုံစံများ ဖြစ်သည်သာမက သူကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်ဆောက် လုပ်ခဲ့ရသော အဆောက်အအုံကြီးများ ဖြစ်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအဆောက်အအုံကြီးများ ဆုံးခန်းသို့ မရောက်မီ ၁၃၃၇ ခုနှစ်၌ ပန်းချီဆရာကြီး ဂျော်တို ကွယ်လွန်လေသည်။ သူ၏တပည့် များက ဆက်လက်၍ လက်စသတ်သည်။ သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ဂုဏ်ပြုလျက် သူတည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဖလော်ရင့်မြို့ရှိ ထင်ရှားသည့် ဂျူအိုမိုဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးအတွင်း၌ အမှတ်တရမြှုပ်နှံထားကြလေသည်။

## ကိုးကား
သစ်ပင်လူသား

သစ်ပင်လူသားသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာကာတာမြို့ ၁၈၀ ကီလိုမီတာအကွာ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ တတ်ဂျန်ဂျာရာ ဒေသတွင်နေထိုင်သူ မစ္စတာ ဒီဒီ ကိုဆာဝါ ( ၃၂ )နှစ် ဖြစ်သည်။ ခန္တာကိုယ်ပေါ်ရှိ အရေပြားများသည် သစ်ခေါက်၊ သစ်မြစ်များကဲ့သို့ဖြစ်နေပြီး၊ အမှန်မှာ ထူးထူးဆန်းဆန်းရောဂါဖြစ်နေသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ 

အမေရိကန်နိုင်ငံဆရာဝန်က တစ်ရူးစယူပြီး ဓာတ်ခွဲကာ ဆေးကုသပေးရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရ၏ ငြင်းဆန်ခြင်းခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။

အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတအမိန့်နှင့် ပြည်တွင်းဆရာဝန်များက ဖြတ်တောက်ခွဲစိတ်လိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ပေ။ 
နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၀၈-ခုနှစ်တွင်  အမေရိကန်အကူအညီဖြင့် ဆေးကုသရာ သက်သာသွားသည်။

ဒါပေမဲ့ ဆက်လက်ကြီးထွားနေသော အခက်အလက်တွေကို ၂၀၀၉-ခုနှစ်တွင် ထပ်မံဖြတ်တောက်ပြီးနောက် ပညာရှင်ဆရာဝန်များ၏ အဆိုအရ

ထိုရောဂါကို ရပ်တန့်သွားအောင်မလုပ်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။

## ကိုးကား
ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ

ဂျော်ဒန်နိုင်ငံကို ယခင်က ထရန်စဂျော်ဒန်ဟု ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် အမီအဗ္ဗဒူလာဘုရင်လက်ထက်၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာချုပ်အရ ထရန်စဂျော်ဒန်အမည်ကို ဂျော်ဒန်ဟု ပြောင်းလိုက် ၏။ သို့သော် ထိုအမည်ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်ရောက်မှပင် အများက အသုံးပြုလာကြလေသည်။

ထရန်စဂျော်ဒန်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရခြင်းမှာ ထိုပြည်ငယ်သည် မြေထဲပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဒေသရှိ ဂျော်ဒန်မြစ်ကို ဖြတ်လျက် တည်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုပြည်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃၄၇၅ဝ ရှိသည်။ လူဦးရေမှာ မူလက ၃၅ဝဝဝဝ ခန့် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်ယခုအခါ လူဦးရေ ၁၃၃၂၉၈၉ ခန့်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ အစ္စလမ် အယူဝါဒီ အာရပ်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ အာရပ်တိုင်းပြည်ဖြစ်၍ သူတို့၏နေအိမ်ပုံစံမှာ အလွန်ရှေးရိုးကျသေး၏။ ရှေးရောမအင်ပိုင်ယာခေတ်က လယ်ယာစိုက်ပျိုးသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ခဲ့ သော်လည်း နောင်အခါနှစ် ရာပေါင်းများစွာ လယ်မြေတို့ကို ပစ်ထားခဲ့သောကြောင့်၎င်း၊ မိုးနည်းပါးသွားသောကြောင့်၎င်း လယ်မြေတို့မှာ စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းတော့ဘဲ ကျဉ်းမြောင်း သော မြေကွက် အနည်းငယ်တွင်သာ ဂျုံ၊ မုယောစပါးနှင့် သစ်သီးများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စပျစ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ များစွာသောအာရပ်တို့မှာကား သိုး၊ ဆိတ်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှည့်လည်ထိန်းကျောင်းကြလေသည်။ ထိုပြည်တွင်ရှိသော ဓာတ်သတ္တုများမှာ ဖော့စဖိတ်နှင့် ပိုတက်တို့ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်မှာ အမ္မန်ဖြစ်၏။ ထိုပြည်၏ဒေသအများသည် သဲကန္တာ ရဖြစ်၍ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီးလျှင် နေ့အခါပူ၍ ညဖက်တွင် ချမ်းအေးလှလေသည်။

ရှေးအခါက ထရန်စဂျော်ဒန်နှင့် ပါလက်စတိုင်းတို့မှာတစ်ပြည်တည်းဖြစ်၍ ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ ထရန် စဂျော်ဒန်ကို တပြည်သတ်သတ် ခွဲထုတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှဩဇာခံပြည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အကြားတွင် ထိုပြည်နယ်၌ ယဟူဒီနှင့် အာရပ်တို့၏ အဓိကရုဏ်းများ မကြာခဏဖြစ်ပွားသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းကမူ ယဟူဒီရော အာရပ်တို့ပါ ဂရိတ်ဗြိတိန်ဖက်မှ ကူညီ တိုက်ခိုက်ပေးကြသည်။

၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ထရန်စဂျော်ဒန်မှာ ဘုရင်အုပ်စိုးသည့် လွတ်လပ်သော ဂျော်ဒန်နိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာ၏။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အနှစ် ၂ဝ မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားသော်လည်း အကြောင်းရှိလာပါက ဂျော်ဒန်က အာရပ်နိုင်ငံအဖွဲ့ကိုသာ ပထမ ဦးစားပေးကာ ကူညီမည်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ကျေညာထားလေသည်။ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှာ အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပတို့ ဆက်သွယ်သည့် ကုန်းလမ်းခရီးကြောင်းတွင် အရေးပါသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားသိရှိကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)

ဂျော်ဂျီးယားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မူရင်း 
နယ် ၁၃ နယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ 
ဒုတိယဂျော့ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ဂျော်ဂျီးယားဟု တွင်သည်။ 
ခရစ် ၁၇၃၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သည်။ အမေရိကန် ပြည် 
ထောင်စု၏ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်း တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ 
လေသည်။ ထိုနယ်၏အနောက်ဘက်၌ အယ်လဗားမားပြည်နယ်၊ 
အရှေ့ဘက်၌ တောင်ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်နှင့် အတ္တလန္တိတ် 
သမုဒ္ဒရာ၊ မြောက်ဘက်၌ တင်နက်ဆီပြည်နယ်နှင့် မြောက် 
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်၌ ဖလော်ရီဒါပြည်တို့ 
ရှိသည်။

ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း 
၅၈၈၇၆ ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း 
အရ ၃၄၄၄၅၇၈ ဖြစ်လေသည်။ ယင်းအနက် ကပ္ပလီလူမျိုး 
တို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၀၀၀၀၀၀ ကျော်လေသည်။

ဂျော်ဂျီးယားနယ်ကို ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒီဆိုးတိုးအမည်ရှိ 
ဥရောပတိုက်သားတစ်ဦးက ပထမဦးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော် 
လည်း ထိုနောက် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ကြာသောအခါမှသာ 
ထိုနယ်တွင် ဥရောပတိုက်သားများ အခြေတကျ နေထိုင်စပြုကြ 
လေသည်။

ဂျော်ဂျီးယားပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုမှာ တစ်နေရာနှင့် 
တစ်နေရာ မတူချေ။ ဂျောဂျီးယားတောင်ပိုင်း၏ ရာသီဥတုသည် 
ဖလော်ရီဒါမြောက်ပိုင်း၏ ရာသီဥတုနှင့် တူ၏။ သို့ရာတွင် 
ပူလွန်း၊ အေးလွန်းသော ရာသီဥတုမျိုးကား မည်သည့်အပိုင်း 
တွင်မျှ မရှိသဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဂျော်ဂျီးယားပြည်နယ် 
သည် သမမျှတသော ရာသီဥတုရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ 
မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးအများဆုံးရွာသွန်း၍ အရှေ့ပိုင်းတွင် မိုး 
အနည်းဆုံး ဖြစ်လေသည်။ ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ လက်မ ၅၀ 
ခန့် ဖြစ်လေသည်။

ဂျော်ဂျီးယားနယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို 
လုပ်ကိုင်ကြ၍ ဝါဂွမ်းကို အများဆုံး စိုက်ပျိုးကြ၏။ အခြား 
စိုက်ပျိုးသော အသီးအနှံတို့မှာ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ကန်စွန်းဥ၊ 
ဆေးပင် စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောများမှာလည်း 
စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၀၀၀၀ ခန့်ရှိလေသည်။ စက်မှုလက်မှု 
လုပ်ငန်းများလည်းရှိရာ ယခုအခါ ရေအားသုံး လျှပ်စစ်အား
ကြောင့် တစ်နေ့တခြား ကြီးပွားတိုးတက်လျက်ရှိပေသည်။ 
ဂျော်ဂျီးယားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထဲတွင် 
မြေစေးဖြူ အများဆုံးထွက်သော ဓာတ်သတ္တုများမှာ နှမ်းဖတ် 
ကျောက်၊ စကျင်ကျောက်၊ မန်ဂနီ၊ ကန့်ကူ၊ ရွှေ၊ ငွေနှင့် 
လချေးတို့ ဖြစ်သည်။

ဂျော်ဂျီးယားပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အတ္တလန္တာမြို့ဖြစ်၍ 
လူဦးရေ ၃၃၁၃၁၄ ရှိလေသည်။ ဗရန်ဇွစ်နှင့် ဆာဗန္နာမြို့များ 
မှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင်ရှိ၍ သင်္ဘောဆိပ်မြို့များ ဖြစ်လေ 
သည်။

## ကိုးကား
ဂျိုးဇက် ဂျော့ဖား

ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း အနိုင်နိုင်ငံတွင် စစ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များစွာ ရှိကြသည့်အနက် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမှာ **ဂျိုးဇက်ဆေးဇားဂျော့ဖား** ဆိုသူ စစ်သေနာပတိပင် ဖြစ်၏။ ဂျော့ဖားသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပီးရနီးနယ်၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ ဝိုင်အရက်စည်လုပ်သူ လက်သမားဖြစ်၏။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလက်မှုပညာသင်ကျောင်း၌ ပညာသင်ယူစဉ် ၁၈၇ဝ ပြည့်၌ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီတို့ စစ်ဖြစ်ကြရာ ကျောင်းမှထွက်၍ စစ်ထဲဝင်သည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ပြင်သစ်တို့ အရေးရှုံး နိမ့်ရသည်ကို အသက် ၁၈ နှစ်ရွယ်မျှသာ ရှိသေးသော ဂျော့ဖားသည် အခဲမကျေ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုစစ်ပွဲအပြီးတွင် ဂျော့ဖားသည် ပညာကို ဆက်လက်သင်ကြားရာ ၂ နှစ်အတွင်း အင်ဂျင်နီယာ ဖြစ်လာသောကြောင့် စစ်တပ် အင်ဂျင်နီယာတပ်စုတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ ပါရစ်မြို့ခံတပ်ကြီးကို တည်ဆောက်ရာတွင် ဂျော့ဖားလည်း အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ဂျော့ဖားသည် အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်၌ ဗိုလ်ကြီး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။ ထိုနောက် သူ၏ ဇနီး ကွယ်လွန်သဖြင့် စိတ်ပြေလက်ပျောက်ဆိုသကဲ့သို့ အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ ရွှေ့ပြောင်းသည်။ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် စစ်တပ် မီးရထားဌာန၌ အမှုထမ်းသည်။ ထိုနောက် ဗိုလ်မှူးဖြစ်လာသည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်၌ တပ်မဟာ ဗိုလ်ချုပ်ဟူ၍ အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်၌ ကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်သောအခါ ဂျော့ဖားသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ် ၂ ဦးပေါင်း စစ်တပ်များ၏ စစ်သူကြီးဖြစ်လာသည်။ ထိုစဉ်က သူ၏ အမိန့်လွှာများတွင်ပါရှိသော 'ရဲဘော်တို့၊ ငါတို့ တိုက်စစ်ဆင်နေကြပြီ၊ ရှေ့သို့ တက်နိုင်သမျှ တက်ကြလော့၊ မတက်နိုင်လျှင်၊ သိမ်းပိုက်ပြီးနေရာကို လက် မလွတ်စေနှင့်၊ လက်လွှတ်ရလျှင် သေကြကုန်လော့' ဟူသော အမိန့်များသည်၎င်း၊ 'စနစ်ကျမှ အောင်မြင်သည်' ဟူသောဩဝါဒသည်လည်းကောင်း သူ၏ စစ်သည်တော်များအတွက် အဖိုးတန်စကားများ ဖြစ်ချေသည်။ဂျော့ဖားသည် စစ်သားတို့၏ ချစ်ကြောက်ရိုသေခြင်းကို ခံရသူ ဖြစ်ရာ စစ်သားများက သူ့အား ဖခင်ကြီးဂျော့ဖားဟုခေါ်ကြသည်။ ထိုစစ်သားကောင်း အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့

**ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့**သည် ထရန်စဗားပြည်နယ်မြို့တော်ဖြစ်၍ 
အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ပိုင်းတွင် အနေအထား အလှအပ 
ဆုံးနှင့် အရောင်းအဝယ် အစည်ကားဆုံးမြို့ ဖြစ်လေသည်။
မြို့၏တောင်ဘက်တွင် ရွှေအမြောက်အမြားထွက်ရာ တောင် 
တန်းကြီးတစ်ခု တည်ရှိ၍ မြို့၏တောင်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် 
အနောက်ဘက်များတွင် ရွှေတွင်းများ၊ အလုပ်ရုံများ၊ အလုပ် 
သမားတန်းလျားများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။ မြို့ပေါ်ရှိ လမ်းများမှ 
လည်း လေးကွက်ကျားချ၍ထားဘိသကဲ့သို့ အရှေ့နှင့်အနောက်၊ 
တောင်နှင့်မြောက် တည့်မတ်စွာတည်ရှိ၍ အလွန်လှပသော မြို့ 
တစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။
ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ် ကရန်စဗားနယ် သတ္တုတူးဖော်ရေးဖက် 
ဆိုင်ရာ မြေတိုင်းမင်းကြီး ဂျိုဟန္နက်ရစ်ဆက်၏အမည်ကို 
အစွဲပြုပြီးလျှင် ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြ၏။ 
ထိုမြို့မှ ကိပ်ကိုလိုနီမြို့ကြီးများ၊ နာတဲပြည်နယ်ရှိ မြို့ကြီးများ 
နှင့် မီးရထားလမ်း အဆက်အသွယ်ကောင်းခြင်းဖြင့် သတ္တု 
တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းများကို ပို၍ဖွံ့ဖြိုး အကျိုးဖြစ်ထွန်းလာ 
စေ၏။
ဝစ်ဝေါတားဆရန်းခေါ်သည့် ရွှေထွက်ရာတောင်ကျော်မှာ ၆၁ 
မိုင်ရှည်လျား၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရွှေအထွက်ဆုံးနေရာဖြစ်သဖြင့် 
ထင်ရှား ကျော်စောပြီးလျှင် ယင်းဒေသ၏ သတ္တုတူးဖော်ရေး 
လုပ်ငန်းများကို အမှီပြု၍ တည်ထားသော ဂျိုဟန္နက် စဗတ်မြို့ 
ကိုလည်း 'ရွှေမြို့တော်ကြီး'ဟူသော အမည်ကိုပင် ပေးထားကြ 
လေသည်။
မြူနီစပယ်အဆောက်အအုံများ၊ မြှိုတော်ခန်းမကြီး၊တက္ကသိုလ် 
ကျောင်းတော်ကြီး၊ အနုပညာပြခန်း၊ စာတိုက်ရုံး၊ တရားရုံးများ 
မှစ၍ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော အဆောက်အအုံကြီးများမှာ မြို့၏ 
ကျက်သရေဆောင်များ ဖြစ်ကြ၍ အခြားကျော်စော ထင်ရှား 
သော နေရာများမှာ မြင်းပြိုင်ကွင်းနှင့် တိရစ္ဆာန်ရုံ စသည်တို့ 
ဖြစ်၏။
မြို့အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၈၉ မိုင်ရှိ၍ လူဦးရေ 
၈၈ဝ,ဝဝဝ ကျော်ခန့် ရှိလေသည်။
 

## ကိုးကား
ဂျက္ကဗိုက်

ဥရောပတိုက်နိုင်ငံများတွင် ၁၆ ရာစုနှစ်များအထိ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသည် ပြိုင်ဖက်မရှိ ဩဇာကြီးခဲ့သည်။ ပြည့်ရှင်မင်းမှအစ ဆင်းရဲသားများအထိ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်၍ ထိုဂိုဏ်းကို ဦးစီးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဩဇာအာဏာကို ရိုသေလေးစားကြသည်။ သို့ရာတွင် ခရစ်နှစ် ၁၅ဝဝ ကျော်လောက် 
မှစ၍ ဂျာမနီပြည်က အစပြုကာ ပြန့်ပွားလာသော ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းကြီး ထွန်းကားလာရာ ထိုဂိုဏ်းကို သက်ဝင်ယုံကြည် 
သူ ပေါများလာသည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရကား ထိုစဉ်အခါက အင်္ဂလန်ပြည်၌ အုပ်စိုးနေသော ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဒုတိယဂျိမ်းသည် ဗဘုရင်ဂျီဂိုဏ်း ပြန်လည် ထွန်းကား လာစေရန်အတွက် တိုင်းပြည်ဝန်ထမ်းများအတွက် ဗရင်ဂျီးဂိုဏ်းဝင်များအားသာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်အား စက်ဆုပ်မုန်းတီးသဖြင့် ဂျိမ်း၏ သမီးတော် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်သော ဟော်လန်နိုင်ငံ မိဖုရားမေရီနှင့် မြောက်သားတော် ဝီလျံဘုရင်တို့အားခေါ်၍ နန်းအပ်ရာ ဂျိမ်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရလေသည်။

၁၆၈၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ဥပဒေကို အတည်ပြုလိုက်လေရာ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်းဝင်များသာ ရရှိနိုင်ပေရကား ဂျိမ်းဘုရင်နှင့် သားတော် ဂျိမ်းမင်းသားတို့အား လိုလားကြသောသူများက ဂျိမ်းဘုရင် ထီးနန်း ပြန်လည်ရရှိရေးကို ကြိုးစားကြလေသည်။ 
ထိုလူတစ်စုကို ဂျက္ကဗိုက်ဟု ခေါ်လေသည်။ ဂျက္ကဗိုက်ဟူသော အမည်မှာ 'ဂျိမ်း'ဟူသော အမည်၏ လက်တင်ဘာသာ အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်လေရာ ထီနန်းမှ နှင်ထုတ်ခြင်းခံရသော ဒုတိယ 
ဂျိမ်းဘုရင်နှင့်တကွ ဆွေစဉ်မျိုးဆက်များကို ဠကည်ညိုသူများဟု 
အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။

၁၇၁၄ ခုနှစ် ပထမဂျော့ဘုရင် နန်းတက်သောအခါ ဘုရင်သည် ဂျာမန်လူမျိုးသာ ဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားကိုလည်း မတတ်၊ အင်္ဂလိပ်ဓလေ့ ထုံးစံကိုလည်း နားမလည်၊ အင်္ဂလိပ်လူများကိုလည်း မလေးစားဘဲ ရှိနေပေရာ ဂျက္ကဗိုက် အဖွဲ့ဝင်များသည် အလွန်စိတ်နာကြည်းလျက် ၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် ပထမ ဂျက္ကဗိုက် ပုန်ကန်မှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သို့ရာတွင် ခေါင်းဆောင်ကောင်း မရှိမှု၊ လက်နက်၊ရိက္ခာ၊ ကြေးငွေ မလုံလောက်မှုစသော အကြောင်းများကြောင့် ဂျက္ကဗိုက်များ အရေးနိမ့် ရလေသည်။

ဒုတိယဂျိမ်း၏ မြေးတော် ချားလ်စ်မင်းသားခေါင်းဆောင်လျက် 
ဒုတိယအကြိမ် ဂျက္ကဗိုက်များ ပုန်ကန်ထကြွကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအကြိမ်၌လည်း ဂျက္ကဗိုက်များရှုံးပြန်ရာ ချားလ်စ်မင်းသားသည်ပင် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ဂျက္ကဗိုက်တို့သည် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်မှ ကွယ်ပျောက်၍ သွားသော်လည်း 
အစဉ်အလာ စွဲလမ်းမှုတစ်ခုကဲ့သို့ အရိပ်အငွေ့ ကျန်ရစ်လေသည်။ စကော့တလန်ပြည်မှာ ဂျက္ကဗိုက်တို့၏ ပင်ရင်းဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ရုတ်တရက် ဝါဒစွဲ မပျောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ပထမ 
ဂျက္ကဗိုက် အစွဲအလမ်းများသည် ကျန်ရှိနေခဲ့ပေသေးသည်။

## ကိုးကား
ဂျက္ကဗင်း

ဂျက္ကဗင်း။ ။
ဂျက္ကဗင်းဟူသည်ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးအတွင်းက ထင်ရှား သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ ဖြစ်လေသည်။ ထိုအဖွဲ့ကို ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗာဆေးမြို့၌ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ ပထမ၌ ဂျက္ကဗင်း သို့မဟုတ် ဒိုမင်နီကန် ဘုန်းကြီးကျောင်းအလွတ်တစ်ခု အတွင်း တွင် ယင်း၏ဌာနချုပ် ထားရှိခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ နောင်အခါ ဂျက္ကဗင်းအဖွဲ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။ အစကနဦးတွင် အဖွဲ့ဝင်များ ပြင်သစ်နိုင်ငံ တဝန်းလုံး၌ အဖွဲ့ခွဲများ ဖြန့်ထား၍ ဘုရင်အစိုးရ ခိုင်မြဲတည်တံ့ရေးကို ကြိုးပမ်း ခဲ့လေသည်။
လူဝီဘုရင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးရန် ကြံစည်သောအခါ ဂျက္ကဗင်းတို့သည် ဘုရင်အစိုးရစနစ်ကို မလိုလားကြတော့ဘဲ သမ္မတ အစိုးရစနစ်ကို နှစ်သက် လိုလားလာကြလေသည်။ သူတို့အဖွဲ့ကိုလည်း ရောဗက်စပျဲ (Maximilien Robespierre) (၁၇၅၈-၉၄) စသော တစ်ယူသန်သမားများက ဦးစီး ကြိုးကိုင်လာကြလေသည်။ 

ဂျက္ကဗင်းအဖွဲ့မှာ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာ၍ အရေးပါသောအဖွဲ့ ဖြစ်လာခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် တော်လှန်ရေး အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သော အဖွဲ့ကြီးပင် ဖြစ်လာ လေသည်။ ဂျက္ကဗင်းအဖွဲ့ဝင်တို့သည် လူထုဆန္ဒပြပွဲများ မကြာ ခဏလုပ်ခဲ့သော ပါရစ်ကွန်မျွမ်းကိုလည်း ကြိုးကိုင်ခဲ့၏။ ယင်း အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ရောဗက်စပျဲနှင့် ဒန်တွန် တို့သည် တစ်ယူသန်သမားများ ဖြစ်ကြ၍ နောင်အခါ ဂျက္ကဗင်း ဆိုလျှင် တယူသန်တော်လှန်ရေးသမားဟု အများက မှတ်ယူကြ 
လေတော့၏။( ဒန်တွန ဂျီ၊ဂျေ။)ထို့ပြင် သူတို့၏ခေါင်းဆောင် ရောဗက်စပျဲသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် သွေးချောင်းစီးမျှ လူအများ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့စဉ်က အာဏာရှင်တစ်မျှ တန်ခိုးထွားခဲ့ပေ သည်။ သူတို့ကြောင့် လူဝီဘုရင်မှာ ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင် အသတ် ခံရလေသည်။

၁၇၉၄ ခုနှစ်၌ ရောဗက်စပျဲအား သူ၏ အတိုက်အခံလူစုက သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ရောဗက်စပျဲ အသတ်ခံရပြီးနောက် အဖွဲ့မှာ တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုးမှိန်၍ ပျက်လုမတတ် ဖြစ်လာ 
လေသည်။ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင်ကား ထိုပျက်လုမတတ်ဖြစ် သော အဖွဲ့ကို လုံးဝဖျက်သိမ်းလိုက်ရလေတော့သည်။ 
( ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး။)

## ကိုးကား
သောမတ် ဂျိုနသန် ဂျက္ကဆန်

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော တောင် ပိုင်းပြည်နယ်များနှင့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတို့၏ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီးတွင် တောမတ်ဂျော်နသန်ဂျက္ကဆန်သည် တောင်ပိုင်းစစ်တပ်များကို အုပ်ချုပ်ရသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ တောင်ပိုင်းစစ်တပ်၏ စစ်သေနာပတိချုပ်ကြီးလီ၏ ညာလက်ရုံးလည်း ဖြစ်၏။ ဂျက္ကဆန်သည် ဗာဂျင်နီးယားပြည်နယ်၊ ကလတ်စဗတ်မြို့၌ ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင် သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် သူ၏ဖခင်သေဆုံးခဲ့လေရာ မိခင်ဖြစ်သူနှင့် ဆင်းရဲစွာ နေထိုင်ရသည်။ ထိုကြောင့် ဂျက္ကဆန်သည် တောရွာစာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ ရေးတတ်ရုံ၊ဖတ်တတ်ရုံမျှ ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ဂျက္ကဆန်၏ လုံ့လ ဝီရိယ ကြောင့် ရသမျှအခွင့်အရေးဖြင့် ပညာကို အတန်ပင် တတ်မြောက်အောင် သင်ကြားနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဝါရှင်တန်မြို့ စစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ခွင့်ရသည်။ နောက် ၄ နှစ်ခန့်ရှိသော် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ်ဖြင့် အမြောက်တပ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်ရာထူး၌ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်မှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၄၆ ခုနှစ် မက္ကဆီကိုစစ်ပွဲ၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ အထူးပင် ထင်ပေါ် ကျော်စောခဲ့၏။ ယင်းသို့ ၇ လအတွင်း စစ်ပွဲ အပွဲပွဲတွင် အောင်ပန်းဆွတ်ခူး၍ နာမည် ကျော်ကြားလာခြင်းကြောင့် ဗိုလ်မှူးရာထူးသို့ တိုးတက်ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျင်နီးယား စစ်ပညာသင်ကျောင်း၌ အမြောက် တပ်ဖက်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်အောက် ငယ်သားတို့အား ကြင်နာသနားတတ်မှု၊ တည်ကြည်ဖြောင့်မှန်မှု၊ ရဲရင့်သတ္တိရှိမှု၊ ဘုရားတရား ကြည်ညိုမှုတို့ကြောင့် အားလုံးကုန်သော တပည့်စစ်သားများက သူ့အား ရိုသေလေးစားကြလေသည်။ ဘုရားတရားကို အလွန်ကြည်ညိုသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် တိုက်ပွဲမစမီနှင့် တိုက်ပွဲပြီးတိုင်း ဘုရားဝတ်ပြုလေ့ရှိသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။

၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်သောအခါ ဂျက္ကဆန်သည် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်း ပြန်လေသည်။ သူ၏လက်ရုံးရည်နှင့် နှလုံးရည်တို့မှာ သူ အုပ်ချုပ်ရသော စစ်တပ်များ၌သာမက ရန်သူစစ်တပ်များသို့ပင် ပျံ့နှံ့ကျော်ကြားခဲဲ့သည်။ သူ၏တပ်သားများနှင့် ရန်သူဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းတပ်သားများ နှစ်ဖက်စလုံးပင် သူ့ကို လေးစားကြသည်။ ဗူလရန်းတိုက်ပွဲတွင် မြောက်ပိုင်းတပ်များဖက်မှ အပြင်းအထန် ဖိတိုက်ခြင်းခံရသော တောင်ပိုင်းစစ်တပ် ဗိုလ်ချုပ်ဗီး သည် ဂျက္ကဆန်ထံသို့ ပြေးလာပြီးလျှင် 'ဗိုလ်ချုပ်၊ ဗိုလ်ချုပ် ကျွန်ုပ်တို့ကို ရန်သူတွေ ဖိလိုက်လာကြပြီ'ဟု ပြောသည်။ ထိုအခါ ဂျက္ကဆန်က 'သို့ဖြစ်လျှင် သူတို့အား လှံစွပ်ဖြင့် ဆီး၍ ခံလော့'ဟု ဆိုပြီးလျှင် ဗာဂျင်းနီးယန်စစ်တပ်များ၏ နောက်မှ ကြံ့ကြံ့ခံလေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဗီးလည်း စိတ်အားတက်ကြွကာ သူစစ်သားများထံ ပြန်သွားပြီးလျှင်'ရဲဘော်တို့ ရှုလော့၊ ဗိုလ်ချုပ် ဂျက္ကဆန်သည် သင်တို့ထံပါး၌ ကျောက်နံရံကြီးသဖွယ် ကြံ့ကြံ့ခံနေပေသည်'ဟု အားပေး၍ ရန်သူတို့ကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တွန်းလှန် တိုက်ခိုက်စေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဂျက္ကဆန်အား 'စတုန်းဝေါ ဂျက္ကဆန်'ဟု ခေါ်ကြတော့သည်။ 'ကျောက်နံရံဂျက္ကဆန်'ဟု 
အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ထိုအမည်ကား သူနှင့် သင့်လျော်လှပေသည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်၊ မေလအတွင်း၌ ချန်စယ်လာစဗီးတိုက်ပွဲတွင် သူ၏တပ်အား ဝိုင်းထားသောရန်သူတပ်ကို ပြန်ဝိုင်းမိအောင် စစ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ဂျက္ကဆန်သည် စစ်သမိုင်းတွင် ဥဒါန်း တွင်ရစ်သော ရဲစွမ်းသတ္တိကိုပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂျက္ကဆန်သည် ထိုတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေစဉ် သူ၏ စစ်သားများက လူမှား၍ ပစ်ခတ်မိသောကြောင့် ဒဏ်ရာအကြီးအကျယ် ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုဒဏ်ရာဖြင့်ပင် လကျာ်လက် ဖြတ်ပစ်ရရုံမက တစ်ပတ်ခန့် အကြာ ၁၈၆၃ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် စစ်သားကောင်းကြီး ဂျက္ကဆန် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
ဂျစ်ပဆမ်

ဂျစ်ပဆမ်။ ။
ဂျစ်ပဆမ်သည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဖြူတွင် အဝါ 
ရောင် အနည်းငယ်သန်းနေသော တွင်းထွက်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ 
ဓာတုဗေဒအလိုအရ ဂျစ်ပဆမ်သည် ရေဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲစည်း 
ထားအပ်သော ကယ်လဆီယမ်ဆာလဖိတ် ဖြစ်၏။ ဂျစ်ပဆမ် 
သည် အဆိုပါဓာတ်ဆား ပျော်ဝင်ရည်များမှ ရေတဖြည်းဖြည်း 
အခိုးအငွေ့ဖြစ်ကာ လွင့်ပျောက်သွားပြီးနောက် ကျန်ရစ်နေသော 
ကျောက်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျစ်ပဆမ်ကျောက်သည် မိုးစကေးအရ မာဆင့် ၂ သာရှိသဖြင့်
အလွန်ပျော့သောကြောင့် ယင်းကို လက်သည်းနှင့်ပင် ခြစ်၍ 
ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဂျစ်ပဆမ်ကို ဆယ်လီနိုက်ခေါ် ကြည်လင် 
သည့် ခရစ္စတယ်ပွင့်များအနေဖြင့် တွေ့ရ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ 
လည်း အယ်လဗတ်စတာကျောက်ဖြူအနေဖြင့် တွေ့ရတတ် 
သည်။

ဂျစ်ပဆမ်ကို အမှုန့်ကြိတ်၍ အပူတိုက်ပေးသောအခါ ရေ 
၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ထွက်ပြီးနောက် ဖြူဖွေးနုနယ်သော အမှုန့် 
များရသည်။ ထိုအမှုန့်ကို ပလာစတာအော့ပဲရစ်(အင်္ဂတေမှုန့်)ဟု 
ခေါ်သည်။ ပါရီမြို့အမည် တပ်ထားခြင်းမှာ ယခင်က ပါရီ
မြို့အနီး၌ ဂျစ်ပဆမ်ကို အကြီးအကျယ်တူး၍ အင်္ဂတေအဖြစ် 
အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

အဆိုပါ ပလာစတာမှုန့်ကို အသုံးပြုသောအခါ ရှေးဦးစွာ 
ရေဖြင့် ရောနယ်၍ လေသလပ်ခံပေးသောအခါ ပလာစတာ 
မှုန့်သည် လျင်မြန်စွာ မာကျောခိုင်ခံ့သော အင်္ဂတေတစ်မျိုး ဖြစ် 
လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဤပလာစတာကို အထူးသဖြင့် ရုပ်တု 
ဆရာများက ပုံအမျိုးမျိုး သွန်းလုပ်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ 

ဆေးရုံများတွင် ခြေလက်ကျိုးသူများအား ကျပ်စည်းရန်အတွက် 
လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဂျစ်ပဆန်ကို တစခါတစ်ရံ မြေဩဇာ 
အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၍ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ အရောင်ဆိုးဆေး 
လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂတေနှင့် အဆောက်အအုံပစ္စည်းလုပ်ငန်း စသည် 
များတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဂျစ်ပဆမ်ကျောက်လွှာထပ် 
များကို စီးဖြတ်လာသောရေတွင် အဆိုပါဓာတ်ဆားများ 
အမြောက်အမြားပျော်ဝင်လျက်ရှိရာ ထိုရေစေးမျိုးသည် ဗျစ်ရည် 
ချက်လုပ်ရာ၌ အဖိုးတန် အသုံးဝင်လေသည်။

ဂျစ်ပဆမ်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ အများဆုံး တူးဖော်ရရှိ၍ 
အခြားဂျစ်ပဆမ်ထွက်ရာနိုင်ငံများမှာ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ စပိန်၊ 
အီတလီနှင့် ရုရှတို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင်

၁၉ ရာစု ဆန်းစလောက်အထိ လူတို့သည် ရိုးရိုးအဆင်များ 
ကို ရက်ကန်းစင်များဖြင့်သာ ရက်လုပ် နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အဆင် 
ဆန်းများကို ရက်လိုသောအခါ ရက်ကန်းစင် တစ်စင်လျှင် လူ 
၃ ယောက်ကျစီ အလုပ်လုပ်ကြရ၏။ ဤ ၃ ယောက်တွင် 
ပထမလူသည် အဆင်ပုံစံကို ကြည့်၍ ဒုတိယလူအား မည်သည့် 
နှတ်ကို နင်းပေးရမည်ကို၎င်း၊ တတိယလူအား လိုသောအရောင် 
ရရှိအောင် မည်သည့်လွန်းကို အသုံးပြုရမည်ကို၎င်း အမြဲတစေ 
ညွှန်ကြားပေးနေရပေသည်။
ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက်မာရီဂျက္ကတ်ဆိုသူ ပြင်သစ် 
ရက်ကန်းသမားတစ်ဦးသည် ရက်ကန်းတစ်မျိုးကို တီထွင်လိုက် 
သည်။ ထိုရက်ကန်းစင်မှာ ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင်ဟုတွင်၍ များစွာ 
တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရက်ကန်းစင်မျိုးဖြင့် အဆင်ဆန်း 
များကို လူတစ်ယောက်တည်းဖြင့် ရက်လုပ်နိုင်သည်။ ဂျက္ကတ် 
လက်ထက်မတိုင်မီက အခြားပြင်သစ်လူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်သူ 
ဇက်ဒါဗိုကန်ဆန်သည်လည်း လိုသည့်အဆင်မျိုးရအောင် ဒလိမ့် 
တုံး၌ အပေါက်ငယ်များ စီတန်း၍ ဖောက်လုပ်ထားသည့် 
အထိန်းကရိယာတစ်မျိုးကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ဗိုကန်ဆန်သည် 
တိုင်ခြည်တိုင်း၌ ယင်းတို့ကို မြှင့်တင်ပေးရန် (မြှင့်ကြိုး) 
တစ်ပင်စီ ချည်၍ ထိုကြိုးစများကို ဘောင်တစ်ခုသို့ ဆက် 
ထားသည်။ ဘောင်တွင် ဒလိမ့်တုံး မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ စပရင် 
ဖြင့် ဖိပေးသည့်အပ်များ တပ်ဆင်ထားသည်။ ဒလိမ့်တုံးပတ် 
လည်၌ အဆင်ပုံစံအလိုက် ပေါက်ဖောက်ထားသော စက္ကူ 
ကပ်ပြားတစ်ခု ရှိလေသည်။ အပ်များသည် စက္ကူကပ်ပြားရှိ 
အပေါက်များမှတဆင့် ဒလိမ်တုံးရှိ ဆိုင်ရာ အပေါက်များထဲသို့ 
ဝင်သွားသည်။ ထိုအခါ မြှင့်ကြိုးက တိုင်ခြည်ကို အထက်သို့ 
ဆွဲတင်ပေးသည်။
ဗိုကန်ဆန်၏ကရိယာသည် ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင် ဖြစ်မြောက် 
အောင်မြင်ရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ ဗိုကန်ဆန်၏ ကရိယာကို 
အသုံးပြုရာတွင် ရက်လုပ်သော ဒီဇိုင်းပုံတစ်ခုလုံးကကို ဒလိမ့် 
တုံးပေါ်ရှိ ကပ်ပြား၌ ဖော်ပေးရန်လိုသည်။ ယင်းသို့ လိုသည့် 
အတိုင်း ဤကရိယာဖြင့် အထည်ငယ်များကိုသာ ရက်လုပ် 
နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဒလိမ့်တုံးကိုလည်း စက်မှု အခက်အခဲများ
ကြောင့် ကြီးကြီးမားမား မပြုလုပ်နိုင်ပေ။ ဂျက္ကတ်သည် ဗိုကန် 
ဆန်၏ ကရိယာကို အတုယူ၍ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ တိုးချဲ့ပြုပြင် 
လိုက်သည်။ သူပြုလုပ်သည့် ကရိယာတွင် ဒလိမ့်တုံး လုံးဝ 
မပါတော့ချေ။ ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင်တွင် ဒလိမ့်တုံး အစား 
အပေါက်ဖောက်ထားသော လေးထောင့်ကပ်ပြားများကိုသာ 
အသုံးပြုထားလေသည်။

ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင်သည် ပုံဖော်ရက်ကန်းအတတ်ကို 
တစ်ခါတည်း ခေတ်မီပြောင်းလဲဲသွားစေသည်။ နောင်သော် 
အပေါက်ဖောက်ထားသော ကပ်ပြားဖြင့် အလိုအလျောက် 
ထိန်းပေးသည့်ကရိယာမျိုးကို ခေတ်မီရက်ကန်းစင်များတွင် 
သာမက ဂဏန်းတွက်စက်၊ စန္ဒရား၊ ဇာထိုးစက် စသည့် 
စက်များတွင်လည်း အနှံ့အပြား တပ်ဆင်အသုံးပြုလာကြသည်။ 

## ကိုးကား