ကုက္ကုစ္စ

**ကုက္ကုစ္စ**သည် ၁။ နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှု သဘောရှိသော စေတသိက် ကုက္ကုစ္စ။ ၂။ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယုံမှားမှု သံသယသဘောရှိသော ဝိနယကုက္ကုစ္စ။ ၃။ ခြေလက်အင်္ဂါ မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားခြင်း (ခြေလက်ဆော့ခြင်း) သဘောရှိသော သံယတကုက္ကုစ္စ ။ ထိုတွင်—
### (၁) စေတသိက်ကုက္ကုစ္စ
ပြုပြီးဒုစရိုက်၊ မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်သည် မုချကုကတ-မည်၏။ ပြုအပ်ပြီး၊ ပြုခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်၊ မပြုအပ်မိ မပြုလိုက်ရသော ကောင်းမှုသုစရိုက်ကို ပြန်လည် နှလုံးသွင်း အာရုံပြု၍ 
“**ကတံ မေ ပါပံ** = ငါသည် မကောင်းမှုကို ပြုမိခဲ့လေပြီ၊ ပြုမိလေခြင်း” ဟူ၍၎င်း၊ “**အကတံ မေ ကလျာဏံ** = ငါသည် ကောင်းမှုကို (ပြုနိုင်ခွင့် ကြုံပါလျက်) မပြုလိုက်ရ၊ မပြုမိလေခြင်း” ဟူ၍၎င်း နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်သော စိတ်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ၎င်းစိတ်မျိုးကို ပါဠိလို “ကုကတ” ဟု ခေါ်သည်။ ထိုကုကတခေါ် စိတ်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်းဖြစ်သော နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှု သဘောတရားကို ကုက္ကုစ္စဟု ခေါ်သည်။ ကုက္ကုစ္စရှိနေသူသည် ငွေဝယ်ကျွန်နှင့်တူ၍ ကုက္ကုစ္စသည် ကိုယ်ဘိုးငွေနှင့် တူသည်၊ ငွေဝယ်ကျွန်သည် ကိုယ်ဘိုးငွေ မကြေသေးသမျှ မိမိဆန္ဒအတိုင်း မပြုလုပ် မဆောင်ရွက်နိုင်၊ သခင့်အလိုကျသာ ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် သူတစ်ပါးနှင့်စပ်နေသည်၊ သူတစ်ပါးအနှောင်အဖွဲ့ ခံနေရသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကုက္ကုစ္စရှိနေသူမှာလည်း ကုက္ကုစ္စကို မဖျောက်နိုင်သေးသ၍ ယင်း၏ အနှောင့်အယှက် အနှောင်အဖွဲ့ ခံနေရသည်ဖြစ်ရာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ မိမိသဘောအတိုင်း မပြုလုပ်နိုင်ချေ ။
**တနည်း**- စက်ဆုပ်အပ် ကဲ့ရဲ့အပ် ကဲ့ထိုက်သော အပြုအမူ အမူအယာကို ပါဠိလို “ကုကတ” ဟူ၍၎င်း “ကုက္ကုစ္စ” ဟူ၍၎င်း ခေါ်သည်။ ဥပမာ-သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူမိသူသည် အပြစ်ဒဏ်ခံရသောအခါဖြစ်စေ၊ မိမိအလိုလို သံဝေဂရရှိလာသောအခါဖြစ်စေ “ပြုမိလေခြင်း၊ ပြုမှားမိလေပလေ” ဟု ပြုမိဖူးသော မကောင်းမှုကို သတိရကာ စိတ်နှလုံး မသာမယာ နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်သော အမူအရာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ထို့ပြင် အချိန်အရွယ်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ ကျန်းမာရေး စသည် ပြည့်ပြည့်စုံစုံရှိသည့်အခါက ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုမိဘဲ အချိန်အရွယ်လွန်ခါမှ “ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုလိုက်ရလေခြင်း၊ မပြုလိုက်ရပလေ” ဟု စိတ်နှလုံး မသာမယာ နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်သော အမူအရာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်ပြန်သည်။ ဤအမူအရာ ၂-မျိုးလုံးကိုပင် ပညာရှိများ နှစ်သက်ဖွယ်မဟုတ်၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် ကဲ့ရဲ့ဖွယ်သာ ဖြစ်သဖြင့် ကုကတ=ကုက္ကုစ္စ-ဟု ခေါ်သည် ။ ၎င်းသည် ပြုပြီးသော မကောင်းမှု၊ မပြုလိုက်ရသော ကောင်းမှုဟူသော အတိတ်ကို အာရုံပြုသည် ။ ၎င်းကို အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်သည် ။
### (၂) ဝိနယကုက္ကုစ္စ
ရဟန်းတော်များသည် ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဉာဏ်မမီသဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ခွင့် ရှိသလော? မရှိသလော? အပ်သလော? မအပ်သလော? ယုံမှားသံသယ ရှိတတ်ကြသည်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာသည်ပင် သိက္ခာပုဒ်တစ်ခု၌ “အပ်မှ အပ်ပါ့မလား”ဟု သံသယရှိဖူးသည် (ဝိ၊၁၊၉၆)။ ယင်းသို့သော ယုံမှားသံသယမျိုးကို ဝိနယကုက္ကုစ္စဟုခေါ်သည်၊ ဝိနယသံသယဟုလည်း သုံးနှုန်းသည်၊ ၎င်းသည် အကုသိုလ်မဟုတ်၊ အပ်မအပ်စူးစမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သော ဉာဏ်ပြဓာန်းသည့် ကုသိုလ်ကြိယာစိတ္တုပ္ပါဒ်သာတည်း ။
### (၃) အသံယတကုက္ကုစ္စ
ဘုရားစသော လေးစားလောက်သူများ မျက်မှောက်တွင် လက်တစ်လှုပ်လှုပ် ခြေတစ်လှုပ်လှုပ် လှုပ်ရှားနေခြင်းမှာ ယဉ်ကျေးသူများ၏ အပြုအမူမျိုး ပညာရှိများ နှစ်သက်လောက်သော အမူအရာမျိုးမဟုတ်၊ စက်ဆုပ်ကဲ့ရဲ့စရာသာ ဖြစ်သဖြင့် ယင်းအမူအရာမျိုးကို အသံယတ-ကုက္ကုစ္စ (အသံယတ=စောင့်စည်းထိန်းချုပ်မှုမရှိသော၊ ကုက္ကုစ္စ=ခြေလက် မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားမှု၊ ဆော့မှု) ဟု ခေါ်သည်။ (ကုက္ကုစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ မတူညီကြပုံကို ပရမတ္ထဒီပနီ၊ မင်းကွန်းဋီကာကျော် ဂဏ္ဌိသစ်-စသည်တို့၌ ရှုလေ။)

### **ကုက္ကုစ္စ၏ သဘာဝလက္ခဏာများ**
ကျမ်းဂန်များတွင် ကုက္ကုစ္စ၏ သဘောကို အောက်ပါအတိုင်း အသေးစိတ် ဖွင့်ဆိုထားပါသည် -
၁။ **လက္ခဏာ (သဘော):** ပြုပြီးသောအမှုအပေါ် **နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်ခြင်း** သဘောရှိသည်။
၂။ **ရသ (ကိစ္စ):** ပြုအပ်ပြီးသော ဒုစရိုက်နှင့် မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်တို့အပေါ် အဖန်တလဲလဲ လျှောက်၍ **ဝမ်းနည်းခြင်း** ကိစ္စရှိသည်။
၃။ **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (အကျိုး):** စိတ်နှလုံး ပူပန်လျက် အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း သို့မဟုတ် **စိတ်နှလုံး မသာမယာဖြစ်ခြင်း** အခြင်းအရာဖြင့် ပေါ်လွင်လာတတ်သည်။
၄။ **ပဒဋ္ဌာန် (အနီးစပ်ဆုံးအကြောင်း):** **ပြုပြီးသော ဒုစရိုက်နှင့် မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်** (ကုသိုလ်) တို့သည်ပင် ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် **"ဒု-သ-န-သော"** ဟု အသိများသော သူဌေးသား လေးဦးတို့သည် လူ့ဘဝတွင် ကုသိုလ်မပြုဘဲ ကာမဂုဏ်၌ ပျော်ပါးခဲ့ကြသဖြင့် ငရဲသို့ ရောက်သောအခါမှ အလွန်ကြီးမားသော နောင်တ ကုက္ကုစ္စများကို ခံစားခဲ့ကြရသည်။

### **ကုက္ကုစ္စကို မည်သို့ ကုစားမလဲ**
ပြုပြီးသောအကုသိုလ်အတွက် နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်နေခြင်းသည် ထိုအကုသိုလ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေဘဲ ကုက္ကုစ္စအကုသိုလ် အသစ်သာ တိုးလာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့သည် ပြုအပ်မိသော မကောင်းမှုကို တွေး၍ ပူဆွေးမနေတော့ဘဲ **"နောင်တစ်ဖန် ဤအမှုမျိုးကို မပြုတော့အံ့"** ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချကာ ကုသိုလ်တရားတို့ကိုသာ အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် **တမ္ဗဒါဌိက** အမည်ရှိသော သူသတ်သမားကြီးသည် မိမိပြုခဲ့သော အကုသိုလ်များအတွက် ကုက္ကုစ္စဖြစ်နေသဖြင့် တရားမနာနိုင် ဖြစ်နေရာ၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာက ပရိယာယ်ဖြင့် ကုက္ကုစ္စကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်။ ကုက္ကုစ္စ ငြိမ်းအေးသွားသောအခါမှသာ တရားကို စိတ်စိုက်နာယူနိုင်ပြီး ဝိပဿနာဉာဏ် ရရှိကာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။
### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [ကုက္ကုစ္စ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/အကုသိုလ်စေတသိက်_(၁၄)_လုံး_အပိုင်း#၁၁။_ကုက္ကုစ္စ)
* ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ပယ်ကြောင်းတရား ၆ ပါး
* [ကုက္ကုစ္စဒိနိစ္ဆယ](https://my.wikisource.org/wiki/သာသနဝိသောဓနီ_(ဒုတိယတွဲ)#ကုက္ကုစ္စဒိနိစ္ဆယ)
* [ကုက္ကုစ္စ, ဝိဟေသ, ဝိလေခ သုံးပုဒ် အထူး](https://my.wikisource.org/wiki/ဝိနည်းပဒေသာသင်တန်း/သဟဓမ္မိကဝဂ်_သိက္ခာပုဒ်_(၁၂)ပါး#ကုက္ကုစ္စ,_ဝိဟေသ,_ဝိလေခ_သုံးပုဒ်_အထူး)
* [ဒေါသ-ကုက္ကုစ္စအုပ်စု နာမ်တရား (၄) ချက်](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/မကောင်းအုပ်စု#ဒေါသ-ကုက္ကုစ္စအုပ်စု_နာမ်တရား_(၄)_ချက်)
* ကုက္ကုစ္စတရား ၃-ပါး
* ဥဒ္ဓစ္စ - ကုက္ကုစ္စ နီဝရဏ ဖြစ်ကြောင်းတရား
* [ကုက္ကုစ္စ အဖွင့်](https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#ကုက္ကုစ္စ_အဖွင့်)

### ပြင်ပလင့်များ
* 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ