သုခ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)

*  (၁) ချမ်းသာ-ပျော်ရွှင်-ခြင်း၊ (ချမ်းသာ-ပျော်ရွှင်-တတ်သောတရား၊ သုခ-သောမနဿ-ဝေဒနာစေတသိက်)။  
* (၂) ချမ်းသာခြင်း၏-အမြစ်အရင်း-အခြေခံ၊ သုခမူလ။  
* (၃) ချမ်းသာသောအာရုံ-သုခါရမ္မဏ။ 
* (၄) ချမ်းသာကြောင်း-ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်သည့်-တရား။  
* (၅) ချမ်းသာရာဌာန၊ နတ်ပြည်၊ သုခပစ္စယဌာန။  
* (၆) ချမ်းသာကြောင်းဈာန်သမာပတ် (ပဌမဈာန်စသည့် အဗျာဗဇ္ဈ)၊ 
* (၇) ချမ်းသာရာ-နိဗ္ဗာန်-နိဗ္ဗာန။  
* (၈) ငြိမ်သက်-အေးချမ်း-သော ဥပေက္ခာဝေဒနာ။  
* (၉) သုခနှင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာ ၂-ပါး-သုခေါပေက္ခာ။  
* (၁၀) အလိုရှိ-ချစ်-နှစ်သက်-အပ်သော-စိတ်နှလုံးကို ပွားစေတတ်သော-ဣဋ္ဌပိယမနာပ။  
* (၁၁) ချမ်းသာမှု အရဟတ္တဖိုလ်-ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ။  
* (၁၂) ကြီးပွား-တိုးတက်-ခြင်း-ဝုဍ္ဎိ။  
* (၁၃) သုခ-လုလင်-သတို့သား-သာမဏေ။ 
* (၁၄) သုခသုတ်။  
* (၁၅) (ကိုယ်, စိတ်တို့၌ ဖြစ်သောကျင်နာခြင်းဟူသော ဒုက္ခဝေဒနာကို) ကောင်းစွာခဲစားတတ်သော သုခဝေဒနာ။ 
* (၁၆) (ကိုယ်, စိတ်တို့၏ ကျင်နာခြင်းကို) ကောင်းစွာတူးဖြိုတတ်သော သုခဝေဒနာ၊  
* (က) ကာယိကသုခဝေဒနာ  
* (ခ) စေတသိကသုခဝေဒနာ။ 
* (ဂ) ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော စေတသိကသုခ၊ ဝိပဿနာသုခ။  
* (ဃ) နိရာမိသသုခ။  
* (င) ဈာနသုခ။ 
* (စ) နိက္ခမသုခ။ 
* (ဆ) ပဝိဝေကသုခ။ 
* (ဇ) ဥပသမသုခ။  
* (ဈ) သမ္ဗောဓိသုခ၊ 
* (ည) အရဟတ္တမဂ်သုခ။  
* (ဋ) အရဟတ္တဖိုလ်သုခ။ 
* (၁၇) ချမ်းသာစေတတ်သောတရား။ 
* (၁၈) ဖြစ်သောချမ်းသာရှိ-ချမ်းသာခြင်းသို့ရောက်-သည်ကို-ပြုတတ်သောတရား။ 
* (၁၉) ထာဝစဉ်-အကြားမလပ်-မြဲသောချမ်းသာ။  
* (၂၀) ပြုလွယ်-လွယ်ကူ-သော။ သုကရ၊ 
* (၂၁) ပဋိပတ္တိသုခ။ 
* (၂၂) ဝိမောက္ခသုခ။  
* (၂၃) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသုခ။ 
* (၂၄) သမ္ပရာယိကသုခ။ 
* (၂၅) ပရမတ္ထသုခ။ 
* (၂၆) ငြိုငြင်-ပင်ပန်း-ဆင်းရဲ-ခြင်းမရှိသော။ 
### ချမ်းသာ ၂ မျိုး
* ၁။ ကာမဂုဏ် ပြည့်စုံမှုလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ‘ဂီဟိသုခ’ချမ်းသာ၊
* ၂။ ရဟန်း အဖြစ်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ‘ပဗ္ဗဇိတသုခ’ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ကာမဂုဏ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်သော ‘ကာမသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်သော ‘နေက္ခမ္မသုခ’ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* လောက၌ အကျုံး ဝင်သော ‘ဥပဓိသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ လောကုတ္တရာ၌ အကျုံးဝင်သော ‘နိရုပဓိသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* အာသဝေါတရားတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော ‘သာသဝသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ အာသဝေါတရားတို့၏အကြောင်း မဟုတ်သော ‘အနာသဝသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ကိလေသာ၏အာရုံဖြစ်၍ ဝဋ်သုံးပါးသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ‘သာမိသသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ကိလေသာ အာရုံမဟုတ်မူ၍ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ‘နိရာမိသသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ‘အရိယသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ပုထုဇဉ်တို့၏ ‘အနရိယသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ကိုယ်၌ဖြစ်သော ‘ကာယိကသုခ’ချမ်းသာ၊
* ၂။ စိတ်၌ ဖြစ်သော ‘စေတသိကသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ပီတိနှင့်တကွဖြစ်သော ‘သပ္ပီတိကသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ပီတိကင်းသော ‘နိပ္ပီတိကသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* သာယာအပ်သော သဘောရှိသော ‘သာတသုခ’ချမ်းသာ၊
* ၂။ လျစ်လျူရှုအပ်သော သဘောရှိသော ‘ဥပေက္ခာသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာသမာဓိကို မှီ၍ဖြစ်သော ‘သမာဓိသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာသမာဓိမှ ကင်းသော ‘အသမာဓိသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ပီတိနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော ‘သပ္ပီတိကာရမ္မဏသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ပီတိကင်းသော ဈာန်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော ‘နိပ္ပီတိကာရမ္မဏသုခ’ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* သာတသဘောရှိသော ဈာန်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော ‘သာတာရမ္မဏသုခ’ ချမ်းသာ၊
* ၂။ ဥပေက္ခာသဘောရှိသော ဈာန်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော ‘ဥပေက္ခာရမ္မဏသုခ’ ချမ်းသာ၊ (တစ်နည်း)
* ရူပါဝစရဈာန်လျှင် အာရုံရှိသော ‘ရူပါရမ္မဏသုခ’ချမ်းသာ၊
* ၂။ အရူပါဝစရဈာန်လျှင် အာရုံရှိသော ‘အရူပါရမ္မဏသုခ’ချမ်းသာ။ 

### ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းများ
အကျဉ်းပြ၊  ။ ချမ်းသာကြောင်းလေးပါး ဂါထာ၊  ။ ဂါထာများ၊  ။ ၂-ပါး၊ သုခဝိဟာရသုတ်၊  ဣန္ဒြေစောင့်စည်းမှု၊ စားသောက်မှု၌ ဆင်ခြင်မှု။ ။  ကောဓပယ်ရကြောင်း။ ။ အာနန္ဒသုတ်၊  ။ ဖာသုဝိဟာရသုတ်-အံ။ ။ ရထောပမသုတ်-သံ၊ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာကြောင်း။ ။ စူဠသကုလုဒါယီသုတ်-ပဏ်။ ။  ။ ဩကာသာဓိဂမဝဏ္ဏနာ၊  ။ ချမ်းသာလိုလျှင် သူတပါးကို မညှဉ်းဆဲရကြောင်း ဂါထာ၊  ။  ။ ချမ်းသာလိုသူ စွဲမယူရကြောင်းဂါထာ၊  ။ ချမ်းသာခြင်းအကြောင်း ၅-ပါး၊  သဒ္ဓါ၊ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယ၊ ပညဝါ။ ။ အာနန္ဒသုတ်၊ 
* (၁) မိမိကိုယ်တိုင် သီလနှင့်ပြည့်စုံ၍ အဓိသီလ သူတပါးကို မကဲ့ရဲ့ခြင်း။
* (၂) သူတပါးအတွက် မကြောင့်ကြခြင်း။
* (၃) ဘုန်းကံနည်းပါးသည်ကို မပူပန်ခြင်း။
* (၄) ဈာန်ကို ဝင်စားနေခြင်း။
* (၅) အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားနေခြင်း။ ။ ချမ်းသာလို၊ မိတ်မပြစ်မှား၊ ပြုငြားအကု၊ ရှောင်ကြဉ်မှုဟူသော ဂါထာ၊ 

* ချမ်းသာ ဟူသမျှကို မည်သူကမှ မပေးနိုင် မိမိ စိတ်ကောင်းကသာ ပေးနိုင်ကြောင်း ဂါထာ။ ။ ၂၁၀။ ။ ချမ်းသာနေရကြောင်း ဥဒါန်းကျူးသော ဂါထာများ၊ 
* နည်းငယ်ချမ်းသာ၊ စွန့်တုံပါ၊ များစွာကောင်းကျိုးရ ဟူသော ဂါထာ။ ။ 
* ပဉ္စကင်္ဂသုတ်။  ဈာန်နှင့်ယှဉ်သော သုခ ဝေဒနာကို အဆင့်ဆင့် သာလွန်ပုံကို ဟောထား၏၊ 
* ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ်၊  သုခဖြင့် သုခရှာမရ၊ ဒုက္ခဖြင့် သုခရှာမှသာ ရနိုင်ကြောင်းလျှောက်ထား၍ ဒုက္ခဖြင့် ရှာတိုင်း သုခမရနိုင်ကြောင်း ဘုရားလောင်းဘဝက ဆင်းရဲစွာ ကျင့်ခဲ့ဘူးကြောင်းကို အကျယ်ပြန်၍ ဟောထား၏၊ ဋ္ဌ-၌လည်းကောင်းမင်းသား၏ (သားသမီးမရနိုင်ခြင်း)အကြောင်းကိုလည်း ပြထား၏။ 
* ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ ပျင်းသူဒုက္ခရောက်၍ , ဝီရိယရှိသူသုခရှိကြောင်း 
* ဘူမိဇသုတ်၊  ဖဿကြောင့် သုခဒုက္ခ ဖြစ်ကြောင်း အသျှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က ဘူမိဇ မထေရ်အား ရှင်းပြထား၏၊ တဖန် ဘုရားရှင်က အခြားအကြောင်းများလည်း ရှိသေးကြောင်း ဟောထား၏။ 
### လူတို့ကြီးပွါးကြောင်း ချမ်းသာကြောင်းများ
လူတို့ကြီးပွါးကြောင်း ၅-ပါး၊ လိစ္ဆဝီကုမာရသုတ်၊ ၊ ၁-မိဘကိုလုပ် ကျွေးခြင်း၊ ၂-မယားကျေးကျွန်တို့အား ပေးကမ်းချီးမြှင့်ခြင်း၊ ၃-အိမ်နီး လယ်ယာနီးတို့အား ပေးကမ်းခြင်း၊ ၄-ရိုးရာနတ်တို့အား ပူဇော်ပသခြင်း၊ ၅-သမဏဗြာဟ္မဏတို့အား လှူဒါန်း၍ အရိုအသေပြုခြင်း၊ မှတ်သားဖွယ် ကောင်းသော ဂါထာများပါ၏။ ဥဇ္ဇယသုတ်၊ ၊ ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ၌ ချမ်းသာကြောင်း၊ ပျက်စီးကြောင်းများကို ဟောထား၏၊ မှတ်သားဖွယ် ဂါထာများ။ ။ ဒီဃဇာဏုသုတ်၊  ။ လူတို့ချမ်းသာလေးပါးကို ဟောသော အာနဏျသုတ်၊ ၊ အတ္ထိသုခ၊ ဘောဂသုခ၊ အာနဏျသုခ၊ အနဝဇ္ဇသုခ။ ။ လူစီးပွားတက်မှု ကျမှုအတွက် ဆုံးမသော ဂါထာများ၊ 

### သုခနှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်များ
သုခဝဂ္ဂ၊  ။ သုခအစစ်မှာ လောကုတ္တရာနယ်တွင်သာ ရှိကြောင်း၊  ။ သုခလိုက လိုက်နာရန်ညွှန်ပြသော ဂါထာ၊  ။ သုခလိုက ဒုက္ခနှင့် ရင်းနှီးရကြောင်း၊  ။ သုခလိုငြား ဒုက္ခပွါး၏၊  ။ သုခသုတ်၊  ဝေဒနာသုံးပါး၏ အပျက်ကိုမြင်လျှင် နှစ်သက်ခြင်းကင်းကြောင်း၊ ၂-ဂါထာပါ၏။ ။ သုခိတသုတ်၊  ချမ်းသာသူကိုမြင်သော် ငါတို့လည်း မရေတွက်နိုင်အောင် ချမ်းသာဘူးခဲ့သည်တကားဟု ဆင်ခြင်အောက်မေ့၍ ငြီးငွေ့သင့်ကြောင်း ဟောထား၏။ သုခ-ဒုက္ခ၌ အမြင်ချင်း မတူကြပုံ၊  သုခပတ္ထနာသုတ်၊  သုခလ္လိကာနုယောဂ၊ သုခလ္လိကာနုယောဂါနိ သံသဝဏ္ဏနာ၊  တိတ္ထိတို့အလိုနှင့် သာသနာတော်အလို သုခယူကြပုံ ခွဲပြခန်း။ ။ သုခပုဒ်အဖွင့်၊  အဆင့်ဆင့်သာလွန်သော သုခများကို ပြဆိုခဏ်း၊  သူတပါးတို့ကို ကိုယ်စိတ်ဆင်းရဲစေ၍ သုခရှာလျှင် သုခ မတွေ့ရဘဲ ဒုက္ခသာတွေ့ရတတ်ကြောင်းဂါထာ၊  (သုခလိုငြား ဒုက္ခပွါး၏)။ ။  သူတပါးကို မညှဉ်းဆဲဘဲ သုခရှာလျှင်မူ သုခတွေ့ရတတ်ကြောင်း၊ ၂-ဂါထာ၊ 
### သုခဖြစ်ကြောင်းများ
၅-ပါး၊  သဒ္ဓါ-ဟိရိမာ-ဩတ္တပ္ပီ-အာရဒ္ဓဝီရိယ-ပညာဝါ။ ။ ၆-ပါး၊ သုခသောမနဿသုတ်၊  ဂါထာ။ ။ သုခဝိဟာရသုတ်၊  ဂါထာများပါ၏။ ။ သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ စသော ဂါထာ၊  ။ သုခေါ ဝိဝေကော တုဋ္ဌဿ စသော ဂါထာ၊  ။  အဆင့် ဆင့်သာလွန်သော သုခကိုပြသော ဂါထာလည်းပါ၏။ ။ သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ စသော ဂါထာ၊  သုခသုတ်၊  ဖြစ်လျှင်ဒုက္ခ၊ မဖြစ်လျှင်သုခ-ဟု ဟောထားတော်မူ၏။ ။ ဒုတိယသုခသုတ်၊ ဤ၌ကား-သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်လျှင် သုခ၊ မမွေ့လျော်လျှင် ဒုက္ခ-ဟု ဟောထား၏။ ။ သမဂ္ဂါနံ တပေ သုခေါ၊  ။ သုခဝဂ်၊  ။ သုခပုဒ် အဖွင့်၊  ။ (ချမ်းသာခြင်းအကြောင်းများ အခန်း၌လည်း ရေးခဲ့ပြီ)၊  သုခပတ္ထနာသုတ်၊  ချီးမွမ်းခံရမှုပစ္စည်းဥစ္စာရမှု၊ သုဂတိ ဘဝသို့ရောက်ရမှု ကောင်းကျိုးသုံးမျိုးကို တောင့်တသော် သီလစောင့် ထိန်းရန် တိုက်တွန်းထားတော်မူ၏၊ ဂါထာများပါ၏၊ 
### ချမ်းသာကြောင်း တရား ၁၀ ပါး
* ၁။ သူ့အသက် သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၂။ သူ့ဥစ္စာ ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၃။ ကာမတို့၌ မှားယွင်းသော အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၄။ မဟုတ်မမှန် ပြောမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၅။ ကုန်းချောမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၆။ ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းစွာ ပြောဆိုမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၇။ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင် ကြဉ်ခြင်း၊
* ၈။ သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ရှေးရှုကြံစည်မှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၉။ သတ္တဝါတို့အား ဖျက်ဆီး လိုမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊
* ၁၀။ မှန်သော အမြင်ရှိခြင်း။ 
### ချမ်းသာ ၂ မျိုး
* ၁။ ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာခြင်း၊
* ၂။ စိတ်၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာခြင်း။ 
### ချမ်းသာ ၃ မျိုး
* ၁။ မနုဿသုခ- လူ့ချမ်းသာ၊
* ၂။ ဒိဗ္ဗသုခ- နတ်ချမ်းသာ၊
* ၃။ နိဗ္ဗာနသုခ- နိဗ္ဗာန် ချမ်းသာ။ 
### ချမ်းသာ ၄ မျိုး
* ၁။ အတ္ထိသုခ- ရရှိမှု ချမ်းသာ၊
* ၂။ ဘောဂသုခ- သုံးဆောင်မှု ချမ်းသာ၊
* ၃။ အာနဏျ သုခ- ကြွေးမြီမရှိမှု ချမ်းသာ၊
* ၄။ အနဝဇ္ဇသုခ- အပြစ်မရှိသော ချမ်းသာ။ 
### ချမ်းသာ, ဆင်းရဲဖြစ်စေသော တရား ၅ ပါး
* ၁။ ရုပ်၊
* ၂။ ဝေဒနာ၊
* ၃။ သညာ၊
* ၄။ သင်္ခါရ၊
* ၅။ ဝိညာဏ်။ 
### ချမ်းသာ၍ သုဂတိရောက်ကြောင်း ၅ ပါး
* ၁။ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ ရှိခြင်း၊
* ၂။ ရှက်မှု ဟိရီ ရှိခြင်း၊
* ၃။ ကြောက်လန့်မှု ဩတ္တပ္ပ ရှိခြင်း၊
* ၄။ ထက်သန်သော ဝီရိယ ရှိခြင်း၊
* ၅။ သိမှု ပညာ ရှိခြင်း။ (အံ၊၂၊၂-၃။) (အံ၊မြန်၊၂။၄။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်
### ချမ်းသာ၍ သုဂတိရောက်ကြောင်း တရား ၂ ပါး
* ၁။ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ- စက္ခု စသော ဣန္ဒြေ ခြောက်ပါးတို့၌ လုံခြုံသော တံခါးရှိခြင်း၊
* ၂။ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ- ဘောဇဉ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း။ 
### ချမ်းသာကြောင်း တရား ၄ ပါး
* ၁။ မြတ်စွာဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊
* ၂။ တရားတော်၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊
* ၃။ သံဃာတော်၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊
* ၄။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်သော မကျိုး, မပေါက်, မပြောက်, မကျားသော ငါးပါးသီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။ 
### ချမ်းသာခံစားခြင်း ၃ ပါး
* ၁။ အောက်အောက် ချမ်းသာကို ဖြစ်စေ၍ အထက် အထက် ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း (ပဌမဈာန်ဘုံ၌ ဖြစ်သော ဗြဟ္မာ)၊
* ၂။ ဈာန်ချမ်းသာ ခံစားခြင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် နှံ့သော ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း (အာဘဿရဘုံ၌ ဖြစ်သော ဗြဟ္မာ)၊
* ၃။ ဈာန်ချမ်းသာ ခံစားခြင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်နှံ့သော ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း (သုဘကိဏှာဘုံ၌ ဖြစ်သော ဗြဟ္မာ)။ 
### ချမ်းသာစွာ နေခြင်း ၅ မျိုး
* ၁။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေခြင်း၊
* ၂။ ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေခြင်း၊
* ၃။ တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေခြင်း၊
* ၄။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေခြင်း၊
* ၅။ (အရဟတ္တ ဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင် ရောက်၍ နေခြင်း။ 
### ချမ်းသာစွာ နေရကြောင်း တရား ၂ ပါး
၁။ သံဝေဂဖြစ်ဖွယ်ရာ ဌာနတို့၌ ထိတ်လန့် တုန်လှုပ်လျက် သံဝေဂ ဖြစ်ခြင်း၊
၂။ ထိတ်လန့်သော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၍ အသင့်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းလျက် ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် အားထုတ်ခြင်း။ (ခုဒ္ဒက၊၂၁၆။) (ခုဒ္ဒက၊မြန်။၁၉၉။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်
### ချမ်းသာစွာ နေရကြောင်း တရား ၂ ပါး
* ၁။ အမျက်မထွက်ခြင်း အက္ကောဓ၊
* ၂။ ရန်ငြိုးမဖွဲ့ခြင်း အနုပနာဟ၊ (တစ်နည်း)
* သူ့ကျေးဇူးကို မချေဖျက်ခြင်း အမက္ခ၊
* ၂။ အပြိုင်မပြုခြင်း အပဠာသ၊ (တစ်နည်း)
* မငြူစူခြင်း အနိဿာ၊
* ၂။ ဝန်မတိုခြင်း အမစ္ဆရိယ၊ (တစ်နည်း)
* မလှည့်ပတ်ခြင်း အမာယာ၊
* ၂။ မစဉ်းလဲခြင်း အသာဌေယျ၊ (တစ်နည်း)
* ဒုစရိုက်တရားတို့မှ ရှက်ခြင်း ဟိရီ၊
* ၂။ ဒုစရိုက်တရားတို့မှ လန့်ခြင်း ဩတ္တပ္ပ။ 
### ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း ၅ မျိုး
* ၁။ မျက်မှောက်မျက်ကွယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မေတ္တာကာယကံ ရှေးရှုတည်ခြင်း၊
* ၂။ မျက်မှောက်မျက်ကွယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မေတ္တာဝစီကံ ရှေးရှု တည်ခြင်း၊
* ၃။ မျက်မှောက်မျက်ကွယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မေတ္တာမနောကံ ရှေးရှု တည်ခြင်း၊
* ၄။ မျက်မှောက် မျက်ကွယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့် သီလတူမျှခြင်း၊
* ၅။ မျက်မှောက် မျက်ကွယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့် အယူဒိဋ္ဌိ တူမျှခြင်း။ 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ