open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အငဲ

**အငဲ** သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရော့ခ်အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လေးဖြူ ၏ ညီ အရင်းတော်စပ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ကြီး၌ မွေးသည်။ 

မန္တလေးတက္ကသိုလ် တက်ခဲ့သည်။

## မိသားစုဘဝ 
တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် လက်ထောက်ကထိက ဒေါ်သီတာနှင့် လက်ထပ်ရာ သမီးနှစ်ယောက် ရသည်။ သမီးတစ်ဦးမှာ လမင်းခ အမည်ဖြင့် သီချင်းဆိုကာ အနုပညာလုပ်ငန်း လုပ်နေပြီဖြစ်သည်။

## အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
### တစ်ကိုယ်တော် တေးစီးရီးများ 
### အတွဲ တေးစီးရီးများ
#ရာစုသစ် (လေးဖြူ၊ မျိုးကြီး တို့နှင့်အတူ)
#LMN (လေးဖြူ၊ မျိုးကြီး တို့နှင့်အတူ)
#Iron Cross Unplugged Live (အဖွဲ့)
#Iron Cross Acoustic Live, 15th Anniversary) (အဖွဲ့)

## ကိုးကား
ဝိုင်ဝိုင်း

**ဝိုင်ဝိုင်း**သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရော့ခ်အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်၍ အိုင်းရင်းခရော့စ်ဂီတဝိုင်း၏ ပင်တိုင် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် "နေဆယ်စင်း" အယ်လ်ဘမ်ဖြင့် ဂီတလောကသို့ ပထမဆုံး စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

## ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်များ
* *နေဆယ်စင်း* (၁၉၉၈)
**လမင်းနဲ့ပင်လယ်* (၂၀၀၁)
* *ကြိုးမဲ့စွန်* (၂၀၀၃)
* *အချစ်ငှက်* (၂၀၀၄)
* *သမင်လည်ပြန် unplugged live (၂၀၀၆)
* *ထာဝရ* (၂၀၀၇)
* *အတုံ့အလှည့်* (၂၀၁၁)
* *ခရီးရှည်'' (၂၀၁၉)

## ကိုးကား
လျှပ်ညှို့သက်ရောက်မှု

လျှပ်စီးသည်တက်လိုက်ကျလိုက်ဖြစ်သကဲ့သို့ သံလိုက်စက်ကွင်းကလည်းဖြစ်လိုက်၊ ပျောက်ကွယ်သွားလိုက်ဖြင့်ရှိနေမည်။ သို့ဖြင့်လျှပ်စီးအတက်အကျသည် ဗို့အားအတက်အကျနှင့်ထပ်တူမဖြစ်တော့ဘဲ နောက်ကျကျန်ရစ်သည်။ ၎င်းကိုလျှပ်ညှို့သက်ရောက်မှုဟုခေါ်သည်။
ဆွန်ကျဲအို၊ ဆလိုင်း

**ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအို**သည် ချင်းအမျိုးသား တေးရေးတေးဆို တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ 
သူသီဆိုခဲ့သော "ဆုတောင်းခဲ့တယ် မိငယ်" သီချင်းအား စိုင်းထီးဆိုင်၊ မျိုးကျော့မြိုင်တို့ ပြန်လည်သီဆိုခဲ့ကြသည်။ စိုင်းထီးဆိုင်၏ အစောပိုင်းကာလတေးစုများတွင် ပါဝင်အားဖြည့်သီဆိုတီးခတ်လေ့ရှိသည်။ အရင်လိုဘဝမျိုးရောက်ချင်တယ်၊ သံသရာခရီးသည်၊ ဆုတောင်းခဲ့ဖူးတယ်မိငယ်
ဒီဆောင်းတစ်ည၊ အဆုံးအဖြတ် အစရှိသည့်သီချင်းများသည် သူ၏ထင်ရှားသောတေးလက်ရာများဖြစ်သည်။The Wild Ones တေးဂီတအဖွဲ့တွင်အချိန်တစ်ခုကြာပါဝင်ခဲ့ဖူးသည်။

## စီးရီးများ 
* *ကျေနပ်ပါတော့* (၁၉၇၅)
* *စိတ္တဇအလွမ်း* (၁၉၇၆)
* *ပြဒါးတစ်လမ်း သံတစ်လမ်း* (၁၉၇၆)
* *ထင်းခုတ်သမား* (၁၉၇၈)
* *ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါ၊ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီ* (၁၉၉၄)
* ရှင်သန်နေဆဲမေတ္တာ

## ဘ၀နိဂုံး
ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအိုသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
* 
* 

 

ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ
ဝါးတားပိုလိုကစားခြင်း

ဝါးတားပိုလိုကစားခြင်းကို ကန်ရေပြင် 
ကျယ်များ၌လည်းကောင်း၊ ရေကူးကန်များ၌လည်းကောင်း ကစားနိုင်သည်။ 
ကစားကွင်းမှာ ၁၉ ကိုက်မှ ကိုက် ၃ဝ ခန့်အထိ ရှည်လျား၍ ကိုက် ၂ဝ 
ခန့်ကျယ်ဝန်း၏။ ကစားကွင်း အစွန်းနှစ်ဖက်တွင် ၁ဝ ပေခန့် ကျယ်၍ 
ရေပြင်ပေါ်တွင် သုံးပေခန့်မြင့်သော ဂိုးတိုင်များ စိုက်ထူထားကာ ပိုက်ဖြင့် 
ကာထားသည်။ ကစားသူအရေအတွက်မှာ တစ်ဖက်လျှင်ခုနစ်ယောက်ဖြစ်၏။ 
ရှေ့တန်းသုံးယောက်၊ အလယ်တန်းတစ်ယောက်၊ နောက်တန်းနှစ်ယောက်နှင့် 
ဂိုးစောင့်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ကစားချိန်မှာ တစ်ချိန်လျှင် ငါးမိနစ်မှ ခုနစ် 
မိနစ်အထိဖြစ်၍ ကြားတွင်ခေတ္တနားကာ နှစ်ချိန်ကစားရ၏။ ကစားပုံမှာ 
လေထိုးထားသော ဘောလုံးကို တစ်ဖက်မှတစ်ဖက်သို့ လက်တစ်ဖက်တည်း 
ဖြင့် ရေကူးရင်း ပစ်ပေးကာ ဂိုးသွင်းကစားရခြင်းဖြစ်၏။ ကစားသူများသည် 
ဦးထုပ်ကျပ်ကလေးများကို ဆောင်းထားရ၍ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ဦးထုပ် 
အရောင်ခွဲခြားထားလေသည်။ စ ကစားသောအခါ ဒိုင်လူကြီးက ဘောလုံး 
ကို ကစားကွင်းအလယ်သို့ မြေ|ာက်ပစ်လိုက်ရ၏။ ရရာဖက်မှနေ၍ ဂိုးသွင်း 
နိုင်သည်အထိ ကစားသွားကြရ၏။ ဘောလုံးကို လက်နှစ်ဖက်နှင့် စုံကိုင် 
ထားလျှင်လည်းကောင်း၊ တစ်ဖက်လူကို ကန်ကျောက်ခြင်း၊ ရေနှင့်ပက်ခြင်း 
ပြုလျှင်လည်းကောင်း၊ တစ်ဖက်လူက လုသည့်အခါ ရေအောက်တွင် 
ဘောလုံးကိုနှစ်ထားလျှင်လည်းကောင်း ဝါးတားပိုလိုကစားခြင်းနှင့်ဆိုင်သော 
စည်းကမ်းများကို ဖောက်ဖျက်သည်မည်၏။

ဝါးတားပိုလို ကစားခြင်းမှာ များစွာစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်း၍ 
အထူးသတိဝီရိယရှိစွာဖြင့် အားစိုက်၍ကစားရသော ကစားနည်းမျိုးဖြစ်သည်။ 
ကစားသူများအား ကျန်းမာရေးနှင့် ပြည့်စုံစေသည့်အပြင် ရေကူးပိုမိုကျင် 
လျင်စေ၍ ခွန်အားဗလ တိုးတက်စေနိုင်သောကြောင့် ဝါးတားပိုလိုကစား 
နည်းမှာ တစ်နေ့တခြား ခေတ်စားလာသည်။ ယင်းကစားနည်းကို အဂ‡လန် 
ပြည်တွင် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်က စတင်ကစားခဲ့၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ 
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်လောက်မှ ရောက်သွားလေသည်။

## ကိုးကား
ကိုင်ဇာ

**ကိုင်ဇာ** သည် မြန်မာ သီချင်းရေးဆရာ နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၀ နှစ်နောက်ပိုင်း ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် တို့တွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ထားဝယ်သားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ရော့ခ် သီချင်းများမှာ လူကြီးရော လူငယ်များပါ နှစ်သက်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏ သီချင်းရေး ဆရာများမှာ စောဘွဲ့မှူး ၊ နိုင်မြန်မာ ၊ စိုးလွင်လွင် ၊ မောင်မော်ဈာန် ၊ သုခမိန်လှိုင် တို့ဖြစ်ပြီး သူ၏ ကျော်ကြားသောသီချင်းများကိုရေးသူမှာ နိုင်မြန်မာ နှင့် စောဘွဲ့မှူးတို.ဖြစ်ကြသည်။ ကိုင်ဇာ သည် အောင်မြင်သော သီချင်း ရေးသူလည်း ဖြစ်ပြီး မေဆွိ၊ မေခလာ တို့ နှင့် စုံတွဲသီဆိုခဲ့သော သီချင်းများမှာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။

## ထွက်ရှိခဲ့သောတေးစုများ
## ကိုးကား
ဝါးဗလားငှက်မျိုး

နိုင်ငံအသီးအသီးတွင်မျိုးရင်းချင်းမတူသော်လည်း 
အလေ့အကျင့်ချင်း ပုံသဏ္ဌာန်ချင်းတူညီသော ပိုးမွှားစားငှက်ငယ်အမျိုးမျိုး 
တို့ကို ဝါးဗလားငှက်မျိုးဟုခေါ်ကြသည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးကို မြင်နိုင်ခဲ၏။ 
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ထိုငှက်များသည် သေးငယ်ကြသည့်အပြင် သစ်ပင်နှင့် 
ချုံပင်များရှိအရွက်များနှင့် ကပ်၍နေလေ့ရှိကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဝါးဗ 
လားငှက်မျိုးတွင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုမှာလည်း လျင်မြန် 
ပြီးလျှင် ရှောင်တစ်ခင်ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏အသံသည် များ 
သောအားဖြင့် သာယာ၍ စူးရှပြီးလျှင် အပြောင်းအလဲမြန်သည်။ ထို့ကြောင့် 
ငှက်သံကိုနှစ်သက်သူများသည် ယင်းတို့၌ စိတ်ဝင်စားကြပြီးလျှင် ယင်းတို့ 
၏အသံကြောင့် ဝမ်းမြောက်ကြလေသည်။

ဝါးဗလားငှက်မျိုးအမြောက်အမြားသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင် 
စု တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတို့၌ ဆောင်းရာသီ၌နေထိုင်ကြပြီးလျှင် နွေကူး 
ရာသီနောက်ကျကျတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကိုဖြတ်ကာ နယ်ပြောင်းရွှေ့ 
ကြသည်။ မေလတွင် တောအုပ်များ၊ မြို့ကြီးများအတွင်းရှိ ပန်းခြံများနှင့် 
အဆောက်အအုံများအနီးရှိ သစ်ပင်များတွင် ဝါးဗလားငှက်မျိုးများကို စ၍ 
မြင်နိုင်သည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးအမြောက်အမြားသည် မြောက်ဘက်သို့ သား 
ငယ်များပေါက်ဖွားရန် ရွှေ့ပြောင်းလေ့ရှိကြရာ၊ အချို့သည် မြောက်ဘက်သို့ 
ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်နှင့် ယူးကွန်းဒေသများတိုင်အောင် သွားကြသည်။ 
အချို့ကမူ တောင်ဘက်ရှိ ပြည်နယ်များ၌ပင် အသိုက်များကို ပြုလုပ်ကြလေ 
သည်။

ဝါးဗလားငှက်မျိုး၏ အသိုက်သည် များသောအားဖြင့် ခွက်ပုံ 
သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် ယင်းကို သစ်ပင်၌ဖြစ်စေ၊ ချုံတွင်ဖြစ်စေ၊ မြေကြီးပေါ် 
တွင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အသိုက်ကို သစ်ခက်နှင့် မြက်များကို 
ရောထွေး၍ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အချို့ကို သစ်ပင်ရှိ အရွက်နုများဖြင့် 
ကျကျနနပြုလုပ်တတ်သည်။ ငှက်မသည် သုံးလုံးမှ ခြောက်လုံးအထိရှိသော 
ဥများကို အုလေ့ရှိသည်။ အရောင်မှာ ဖြူရောင်ရောင်ဖြစ်ပြီးလျှင် အရင်း 
ပိုင်းတွင် အညိုရောင်အမှတ်အသားများပါရှိသည်။
ဝါးဗလားငှက်မျိုး၏ အသံသည်များသောအားဖြင့် သာယာ၍ 
အချို့၏ အသံသာလျှင် မပီမသရှိတတ်ကြသည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးတွင် မျိုး 
စိတ်ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ရှိသည်။

ဝါးဗလားငှက်မျိုးသည် တောင်ယာလုပ်ကိုင်သူများအား များစွာ 
အကူအညီပေးသည်။ ယင်းတို့သည် အပင်နှင့် အသီးများကို အန္တရာယ်ဖြစ် 
စေသည့် ပိုးကောင်များကို သတ်ဖြတ်ပေးကြသည်။ အရွယ်သေးငယ်ကြ 
သဖြင့် အပင်၏အခေါက်များအကြားတွင် ပိုးကောင်များကို ရှာဖွေစား 
သောက်နိုင်သည့်အပြင် အသီးဖူးကလေးများရှိ ပိုးကောင်များကိုလည်း 
ဖမ်းယူစားသောက်ပေးကြသေးသည်။

ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ဝါးဗလားငှက်မျိုးတို့သည် အမွှေးအတောင်လှပ 
သည်ထက် သာယာစွာ အော်မြည်တတ်ခြင်းကြောင့် လူများက ယင်းတို့အား 
စိတ်ဝင်စားကြသည်။ ထိုငှက်များသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ မတ်လအလယ် 
လောက်မှစတင်၍ ရောက်ရှိလာကြသည်။

ကမ္ဘာဟောင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ဝါးဗလားငှက်မျိုးတို့သည် ပက် 
စာရင်းငှက်များပါဝင်သော မျိုးစဉ်ကြီးအတွင်းရှိ ဆီလဗိုင်အီဒီး မျိုးရင်းဝင် 
ငှက်များဖြစ်ကြလေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဝါးဗလား ငှက်မျိုးတို့ 
သည် အရောင်အဆင်း လှပကြပြီးလျှင် ပို၍အားနည်းသည့် ငှက်များဖြစ်ကြ 
လေသည်။ ထိုငှက်များသည် စာဖြူ စာမည်း စသည့်ငှက်မျိုးနှင့်လည်း 
ကောင်း၊ မြေလူးငှက်များနှင့်လည်းကောင်း သာ၍နီးစပ်ကြသည်။ မနီယိုတီ 
လတီဒီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဝါးဗလားငှက်မျိုး အတော်များများရှိလေ 
သည်။ သို့သော် ထိုငှက်မျိုးအနက် ငှက်လက်မကိုသာ သိသူများသည်။ 

ငှက်လက်မသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် ဆီလဗိုင် 
အီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်လေသည်။ ယင်းကို ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ပရီနီ 
ယာအင်အောနေတာ ဗလန်ဖောဒီး ဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်များ
ဝိတိုရိယရေတံခွန်

ဝိတိုရိယရေတံခွန်သည် အာဖရိက 
တိုက်တောင်ပိုင်း ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံနှင့် ဇမ်ဗီယာနိုင်ငံတို့၏ နယ်ခြား 
ဇစ်ဗီဇီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်သည် 
ထိုရေတံခွန်သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယ 
ရေတံခွန်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် အာဖရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း 
ကုန်းမြင့်တစ်လျှောက် စီးဆင်းလာပြီးနောက် ဝိတိုရိယရေတံခွန်နေရာသို့ 
ရောက်သော် ရုတ်တရက်အောက်ခြေရှိ ချောက်ထဲသို့ အဟုန်ပြင်းစွာ ထိုး 
ဆင်းလေသည်။ ကျဆင်းသည့် ရေတံခွန်အမြင့်သည် ပေ ၃၆၀ ခန့်ဖြစ်၍ 
အကျယ်မှာ တစ်မိုင်ကျော်ဖြစ်သည်။ ချောက်ကမ်းပါးထိပ်တွင် ရေသည် 
တစ်ပြင်တည်းကျဆင်းလာသည်မဟုတ်၊ ကျွန်းကလေးများက ကြားခံလျက်ရှိ 
သဖြင့် ရေကြောင်းလေးကြောင်းခွဲ၍ ကျဆင်းသည်။ အလယ်တွင်ရှိကြသည့် 
ရေတံခွန်မကြီးနှင့် သက်တံရေတံခွန်တို့သည် အကျယ်ဆုံးရေပြင် နှစ်ပိုင်း 
ဖြစ်သည်။

ကျဆင်းသောရေအဟုန်ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် အခိုးအငွေ့ကို 
၁ဝ မိုင်ခန့်ဝေးသော နေရာကပင် မြင်နိုင်သည်။ ရေကျဆင်းသံသည်လည်း 
အဆက်မပြတ် မိုးခြိမ်းသံကဲ့သို့ပင် ပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်း 
သားတို့က ထိုရေတံခွန်ကြီးကို * မိုးကြိုးမီးခိုး* ဟု အမည်ပေးထားကြ 
သည်။

၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ထိုချောက်ကြီး၏ ကမ်းအစွန်းနှစ်ဖက်ကို 
ပေါင်းကူးတံတားဆောက်လုပ်၍ ဆက်သွယ်ထားရာ ကိပ္ပတောင်းမြို့မှ ကိုင်ရို 
မြို့သို့သွားသော မီးရထားသည် ထိုတံတားဖြင့် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ရလေသည်။ 
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယရေတံခွန်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး 
စခန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ
ဝါးရောင်းငှက်မျိုး

မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူသိများသော ဝါးရောင်းငှက် နှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဝါးရောင်းငှက်နှင့် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူတို့ဖြစ်ကြ၍ နှစ်မျိုးလုံးသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် တင်မလိုင်အီဒီး မျိုးရင်းနှင့် တာဒွိုင်ဒီးနီး မျိုးရင်းခွဲ့တို့၌ ပါဝင်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါရှုးလက် ပက်တိုရေးလစ်မာရီဒီအိုနယ်လစ် ဟုခေါ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အရွယ်မှာ အလျား ၁၃ လက်မ ရှိသည်။ 
အမှတ်မဲ့ကြည့်လျှင် ဝါးရောင်းငှက်သည် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ထူးခြားသည့်ငှက်ဟု မထင်ရချေ။ သို့သော် အမွှေးအတောင်စုံလင်သော ဝါးရောင်းငှက်ကို အလင်းရောင်ရသည့် ကွင်းပြင်တွင် သေချာစွာကြည့်လျှင် စိုပြည်သော သံလွင်ရောင်နှင့် အညိုရောင်သန်းနေသည့် လှပသောငှက်ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အော်သံမှာ ထူးဆန်း၏။ ပြွေမှုတ်သံကဲ့သို့ ညင်သာသော အသံမျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် စူးရှ၍ တိုတောင်းသော လေချွန်သံများလည်း ထိုအသံနှင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသည်။ ကောင်ရေများစွာ ရောနှော၍ များသောအားဖြင့် အအုပ်အသင်းနှင့်ကျက်စားတတ်သဖြင့် အချင်းချင်း ပြိုင်တူရှုပ်ထွေးစွာအော်မြည်သံမှာ ကြည်ကွဲဖွယ်ကောင်းသည့် ပြွေမှုတ်သံနှင့် တူလေသည်။ ထိုအသံမျိုးအပြင် အခြားအော်သံ အထူးသဖြင့် ပွတ်ကြိတ်သံများကိုလည်း မကြာခဏကြားရသေးသည်။

ဝါးရောင်းငှက်များကို ကျွန်းတောများရှိရာ ကွင်းပြင်နှင့် တောင်ခြေများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ မေမြို့ရှိ ဝက်သစ်ချပင်ပေါက်ရောက်ရာ သစ်တောများတွင်လည်း ကျက်စားတတ်သည်။ မြေပေါ်တွင် သွားလာသည့် အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ ချုံဖုတ် သို့မဟုတ် သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှ တစ်ကိုင်းသို့ ကူးသည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ ခုန်၍ကူးသန်း သွားတတ်သည်။ တစ်ခုန်နှင့်တစ်ခုန် အလွန်ကျဲ၏။ သစ်ပင်ကင်းရှင်းသည့် မြေပြန့်တွင် ကူးသန်းသွားလာပုံမှာ ဤငှက်၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်သည် အအုပ်အသင်းနှင့် ကျက်စားတတ်သော်လည်း ဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုခုကြောင့် ထိတ်လန့်ခြင်းမျိုး မဟုတ်လျှင် မည်သည့်အခါမျှ သင်းလုံးကျွတ် စုပြုံ၍ ပျံသန်းလေ့မရှိချေ။ ကောင်ရေအနည်းငယ် စုပြုံ၍လည်း မပျံသန်းကြချေ။ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြောင်းကို အသီးအသီး စိတ်ချရလျှင် 
ပုန်းကွယ်နေသည့် ချုံတောမှ တစ်ကောင်နောက်သို့ တစ်ကောင် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှ ပျံသန်းသွားတတ်လေသည်။ ပျံသန်းပုံမှာ အချိုးမကျသဖြင့် ကြည့်၍ မကောင်းချေ။

ဝါးရောင်းငှက် သားပေါက်ချိန်မှာ မတ်လမှ မေလအထိဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သားပေါက်သည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် ချုံတောများတွင် ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ အသိုက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စောက်တိမ်သော ခွက်ပြန့်နှင့်တူသည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် မြက်ပင်နှင့် ဝါးရွက်တို့ကို လျော့ရိလျော့ရဲ လုံးထွေးပြီးလျှင် ပင်စည်ငယ်တွင် နွယ်နှာမောင်းတို့ဖြင့် ချည်နှောင်၍ ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥသုံးလုံး သို့မဟုတ် လေးလုံးရှိသည်။ ဥငါးလုံးတွေ့ရခဲသည်။ အရောင်မှာ စိမ်းပြာရောင်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ အနောက်ဘက်တွင် နီပေါနိုင်ငံအထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေ ၅,ဝဝဝ မြင့်သည့် သစ်တောများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိရာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၌ ပေ ၅,ဝဝဝ ထက်နိမ့်သည့် သစ်တောဒေသများတွင် ကျက်စားလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ဝိသာခသူဌေး

## ဝိသာခသူဌေး
ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် ဓမ္မ 
ကထိကအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ဓမ္မဒိန္နာထေရီလောင်း၏ခင်ပွန်းမှာ ဝိသာခ 
သူဌေးဖြစ်သည်။
ဝိသာခသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင် ဗိမ္ဗသာရမင်း၏ ငယ်သူငယ်ချင်း 
ဖြစ်သည့်အပြင် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတူပညာသင်ဖက်လည်းဖြစ်သည်။ 
ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ မြတ်စွာဘုရားရှေးဦးစွာ ကြွလာသောအခါ ဝိသာခသူဌေး 
သည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းနှင့်အတူသွားရောက်၍ တရားနာရာ တရားတော်၏အဆုံး 
တွင် သောတာပတ္တိဖိုလ်တည်သူဖြစ်သည်။

ဓမ္မဒိန္နာသည်လည်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည် သူဌေးကြီးတစ်ဦး၏ သမီး 
ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သောအခါ ဓမ္မဒိန္နာအားသူဌေးအမြောက်အမြားက 
ထိမ်းမြားရန် စကားကမ်းလှမ်းခဲ့ကြသော်လည်း ဗိမ္ဗိသာရမင်းက ပညာသင် 
ဖက် မိတ်ဆွေ ဝိသာခသူဌေးနှင့်သာ ဓမ္မဒိန္နာကို လက်ထပ်ပေးသည်။
ဝိသာခသူဌေးသည် အိမ်ထောင်သည်ဘဝနှင့် နေသော်လည်း 
မြတ်စွာဘုရား၏ ကျောင်းတော်သို့ မပြတ်တရားနာသွားလေ့ရှိသည်။ 
ဇနီးဖြစ်သူ ဓမ္မဒိန္နာကို မြတ်စွာဘုရားထံ၌ တရားနာလိုက်ပါရန် မကြခဏ 
ခေါ်ဖူးသော်လည်း ဓမ္မဒိန္နာသည် တစ်ကြိမ်တ်စခါမျှ မလိုက်ပါဘဲ နေခဲ့၏။
တစ်နေ့တွင် ဝိသာခသူဌေးသည် ဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွား 
ကာ တရားကိုနာယူရာ နက်နဲသည့် ရုပ်တရားနာမ်တရားများကို နာကြားရ 
သဖြင့် ဉာဏ်နှင့်အခန့်သင့်ပြီးလျှင် အနာဂါမိဖိုလ်သို့တည်လေသည်။ ထိုသို့ 
အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သွားသဖြင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဓမ္မဒိန္နာနှင့် ဆက်ဆံခြင်းသည် 
ယခင်သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်စဉ်က ဆက်ဆံခြင်းမျိုးနှင့်လုံးဝမတူတော့ချေ။ 
ဓမ္မဒိန္နာအကျိုးအကြောင်းမေးမြန်းသည့်အခါဝယ် ဝိသာခသူဌေးက မိမိသည် 
အနာဂါမ်အဖြစ်ကို ရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ သို့ဖြစ်၍ မိမိကိုမောင်ဖွားကဲ့သို့ 
အောက်မေ့၍ ဓမ္မဒိန္နာ နောက်ထပ်အိမ်ထောင်ပြုလိုက ပြုနိုင်ကြောင်းပြောပြ 
လေသည်။

ထိုအခါ ဓမ္မဒိန္နာသည် ပူဆွေးငိုယိုပြီးနောက် မခံချင်စိတ်ကြောင့် 
ဘုရားကျောင်းတော်သို့သွား၍ ဘိက္ခုနီမပြုလုပ်ပြီးလျှင် တရားကို အားထုတ် 
ရာ အာသဝေါကုန်ခမ်းသည့်ရဟန္တာမအဖြစ်သို့ရောက်ရှိသွားသည်။ အနာဂါမ် 
ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော ဝိသာခသူဌေးမှာ ရဟန်းမပြုနိုင်သည့်အတွက် အိမ်၌ ဝတ် 
ကြောင်ဖြင့်ကျန်ရစ်လေသည်။ ထိုနောက် ဓမ္မဒိန္နာထေရီသည် ဝိသာခ 
သူဌေးအား စူဠဝေဒလ္လသုတ်ကိုဟောကြေားသည်။ 

ဝိသာခ သူဌေးကြီးကဲ့သို့ အနာဂါမ်အဖြစ်သို့ ရောက်သော်လည်း 
လူဝတ်ကြောင်နှင့်နေသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အများအပြားပင်ဖြစ်သည်။ 
ရှေးရှေးဘဝများတွင် ရဟန်းမပြုဖူးသူများ၊ သင်္ကန်းမလှူဖူးသူများသည် 
ရဟန်းဘဝကိုမရနိုင်ကြဟု အဋ္ဌကထာဆရာကြီးများက အကြောင်းပြကြလေ 
သည်။

## ကိုးကား
ဝိတိုရိယအိုင်

ဝိတိုရိယအိုင်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဖြစ်၍ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဆူပီးရီးယာအိုင်မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံး ရေချိုအိုင် ဖြစ်သည်။  ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း မှ ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယနီယန်ဇာ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယအိုင်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ထိုအိုင်ကြီးသည် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ အသီးအသီးအတွင်း၌ တစ်စိတ်တစ်ဒေသစီ ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ အလျား ၂၅၅ မိုင်ကျော်၊ အနံ ၁၅၅ မိုင်ခန့်ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်၂၆,၆ဝဝ  (၆၈,၈၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်။ အာဖရိကရှိ ဧရိယာ အကျယ်ဆုံးသော ရေကန် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းဒေသ ရေကန်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ရေချိုရေကန် ဖြစ်သည်။ ရေထုထည်အားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ဝိတိုရိယရေကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီးများပေါ်တွင် ရှိသော ရေကန်များတွင် အဌမနေရာတွင် ရှိပြီး ရေထုထည် ၂.၂ ဘီလီယံ ဧက-ပေ (၂,၇၅၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေပေါင်း ၃,၇၂၆ မြင့်သော ကုန်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။

၁၈၅၈ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်အမျိုးသား ဂျွန် ဟန်နင်း စပိဆိုသူသည် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်းမြစ်ဖျားခံရာအရပ်ကို စူးစမ်းရှာဖွေသည်တွင် ထိုအိုင် ကြီးကို တွေ့ရှိခဲ့၏။ နိုင်းမြစ်သည် အိုင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်မှ စီးထွက် သည်။ ၁၈၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၈၉ ခုနှစ်များတွင် အိပ်၊ အမ်၊ စတန်လေ ဆိုသူက လည်း အိုင်တွင်း၌ လှည့်ပတ်စူးစမ်းခဲ့ဖူးသည်။ ဝိတိုရိယအိုင်သည် ရေတိမ်၍ ကျောက်ဆောင်ပေါများသည်။ ရှေးအခါက အိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် တိုင်းရင်းသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ ကြသော်လည်း စက်စီယင်ကောင်ကိုက်သဖြင့် စွဲကပ်တတ်သော ဦးနှောက် ရောင် အိပ်မဝရောဂါဆိုးကြောင့် အိုးအိမ်ကို စွန့်လွှတ်ထွက်ပြေးကြရလေ သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့များ သည် သင်္ဘောများဖြင့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်ကြသည်။ အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေရှိ မွန်ဗာဆာမြို့နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ် လျက်ရှိသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယအိုင်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။

ဝိတိုရိယ ရေကန်သည် မိုးရွာကျခြင်း နှင့် စမ်းချောင်းငယ် ထောင်ပေါင်းများစွာ တို့မှ ရေကို အဓိက ရရှိသည်။ ထိုကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်နေသော မြစ်ချောင်းများတွင် အကြီးဆုံးမှာ ကာဂဲရာ မြစ်ဖြစ်ပြီး မြစ်ဝမှာ ကန်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ရှိသည်။ ထိုကန်မှ စီးထွက်နေသော မြစ်နှစ်သွယ် ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ နိုင်းမြစ်ဖြူ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယနိုင်းမြစ်ဟု ခေါ်ကြပြီး ကန်၏ မြောက်ဘက် ကမ်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ ဂျင်ဂျာဒေသမှ စီးထွက်သည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကာတုန်ဂါမြစ်ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ကမ်း လူကာရာမှ စီးထွက်ကာ ဂျော့ရှ် ရေကန်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

## ကိုးကား
ဓမ္မဒိန္နာထေရီ

## ဓမ္မဒိန္နာထေရီ
ဓမ္မဒိန္နာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက် 
တော်တွင် တရားဟောကြားရာ၌၊ တရားကျအောင် ရှင်းလင်း 
ပြတ်သားစွာ ဟောကြားနိုင်စွမ်းရည်ကြောင့်၊ ဓမ္မကထိကအရာ၌ 
ဧတဒဂ်ရသော ထေရီတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ထိုထေရီသည် ပဒုမုတ္တရ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကစ၍ ပါရမီဆည်းပူးခဲ့ရာ၊ ဘဝများစွာ ကျင်လည်ပြီးနောက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ကိကီမင်း၏ သမီးတော် သုဓမ္မာမင်းသမီး ဖြစ်လေသည်။ 

တဖန် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် 
သူဌေးကြီးတစ်ဦး၏ သမီး ဓမ္မဒိန္နာဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ အရွယ် 
ရောက်သောအခါ၊ ပညာသင်ဘက် မိတ်ဆွေ ဝိသာခ သူဌေး 
နှင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးက လက်ထပ်ပေးသည်။ ဝိသာခါသူဌေးကား သောတာပန်တည်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ဝိသာခါ 
သူဌေးသည် အမြဲသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်၍ 
တရားနာလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဓမ္မဒိန္နာသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ 
တစ်ကြိမ်တခါမျှ မလိုက်ပါဘဲ နေခဲ့သည်။

တစ်နေ့သ၌ ဝိသာခ သဌေးသည် သောတာပန်စခန်းမှ 
အနာဂါမ်စခန်းသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီး၍၊ အိမ်သို့ပြန်သောအခါ၊ 
ဓမ္မဒိန္နာအား ရွှင်ပြကြည်ဖြူစွာ မဆက်ဆံဘဲ နေလေ၏။ 
ဓမ္မဒိန္နာသည် လင်သူဌေး၏ အမူအရာကို မေးသည့်အခါဝယ်၊ 
သူဌေးက မိမိသည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင် တရားနာယင်း၊ 
အနာဂါမ်အဖြစ်ကို ရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်းကို ပြောပြ၏။ ထိုမျှမက 
မိမိကို မောင်ဖွားကဲ့သို့ အောက်မေ့၍ နောက်ထပ် အိမ်ထောင် ပြုလိုကလည်းပြုလေဟု ခွင့်ပေးသည်။ ထိုအခါ ဓမ္မဒိန္နာသည် 
လွန်စွာပူဆွေးလျက် ငိုယိုပြီးနောက်၊ မိမိလင်ယောက်ျားကပင် 
သံယောဇဉ်ကို ဖယ်ခွါနိုင်လျှင်၊ မိမိကလည်း အဘယ်ကြောင့် 
မခွာနိုင်အံ့နည်းဟု မာန်တက်ကာ၊ ဘိက္ခုနီမ ပြုခွင့်တောင်း၍၊ 
မြတ်စွာဘုရား၏ ကျောင်းတော်သို့ သွားလေသည်။ 

ကျောင်းတော် သို့ရောက်သောအခါ လူဝတ်ကိုပယ်၍ ရဟန်းပြုရာ၊ 
လူအများက ချီးကျူးအံ့ဩကြရသည်။ များစွာသော အမျိုးသမီး 
တို့သည်လည်း အတုယူ၍ ရဟန်းပြုကြသည်။ ဓမ္မဒိန္နာသည် 
မကြာမီ တောသို့ထွက်၍ တရားအားထုတ်သဖြင့်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ 
လေးပါးနှင့်တကွ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်။ လူအများက မေးမြန်း 
သော တရားပုစ္ဆာများကိုလည်း ဖြေဆိုနိုင်၏။ ထိုနောက် ဓမ္မ 
ဒိန္နာသည် ဝိသာခ သူဌေးအား မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ စူဠဝေဒလ္လ 
သုတ်ကို ဟောကြားသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဓမ္မဒိန္နာ 
အား တရားဟောကြားရာတွင် တိကျပြတ်သား မှန်ကန်ခြင်း 
တို့ကြောင့် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်တော်မူလေ 
သည်။

## ကိုးကား
မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး

မုံရွာမြို့ ကျေးဇူးရှင် လယ်တီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသား စီရင်တော်မူအပ်သော မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး
## လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓတရားစွယ်စုံ 
ဤ မဟာသရဏဂုံ ကျမ်းတော်မြတ်ကြီးတွင်

တို့ကို သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ်နှင့်အညီ ရတနာသုံးပါး တွဲ၍ ရေးသားထားပါသဖြင့် **နိဗ္ဗာန်မျက်မှောက် ဘုရားရှိခိုးကျမ်း**ဟု ရည်ညွှန်းလိုသည်။
ဝိသာခါနက္ခတ်

ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းတွင် “ဣန္ဒနီ၊ သက္ကာနီ၊ ဝိသာခါ” ဟူ၍ ဝိသာခါနက္ခတ် ပရိယာယ် (၃)ပုဒ် ပြပါသည်။ သိကြားမင်း မယား သုဇိတာ၏ အမည်ဟော ပရိယာယ်များ ဟူ၍ မှတ်ပါလေ။ အဘိဓာန်ဋီကာ၌မူ “**ဝိသဒိတံ**၊ မတူသော။ **ဖလံ**၊ အကျိုးကို။ **ခနတိ**၊ တူးဖြိုတတ်၏။ **ဣတိတသ္မာ**၊ ထို့ကြောင့်။ **ဝိသာခါ**၊ ဝိသာခါမည်၏” ဟူ၍ တွေ့ရပေသည်။ လုံးရေသင်္ချာ အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို ကျမ်းအချို့ က အောက်ပါအတိုင်း ပြဆိုပါသည်။ 
* သေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း (၈) လုံး၊ သဏ္ဌာန်မပါ
* ပေါတ္တရသာဒိကျမ်း (၄) လုံး၊ ပန်းကုံး သဏ္ဌာန်
* ဂြဟသျှန္တီကျမ်း (၄) လုံး၊ မင်းကောဝန်း သဏ္ဌာန်
* လဃုသင်္ဂြဟကျမ်း (၄) လုံး၊ တုရိုင်တိုင် သဏ္ဌာန်
* အာကာသသျှတ္တရကျမ်း(၁၄) လုံး၊ တွင်းဝန်းသဏ္ဌာန်
* သိင်္ဃဗောဓကျမ်း (၄) လုံး၊ အဆင်း သဏ္ဌာန်မပါ
* ကပ္ပဝဏ္ဏနာကျမ်း (၁၂) လုံး၊ ပတ်ဆိုင်းဝန်း သဏ္ဌာန်
* ပုရပိုက်ဖြူတော် (၁၄) လုံး၊ ကျွဲဦးခေါင်း သဏ္ဌာန်
ဝိသာခါနက္ခတ်ကို သက္ကာနီမည်သော သိကြားမင်းမယား သုဇိတာ အစိုးရကြောင်း ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းက ဆိုပါသည်။
## ကိုးကား
ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မ

## ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မ(ခရစ် ၁၈၈ဝ - ၁၉၆၂)
ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သောဘုရင်မကြီးဖြစ်သည်။ ၁၈၉ဝ 
ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် တတိယဝီလျံဘုရင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ထီးနန်း 
အရိုက်အရာကိုဆက်ခံရရှိသည်။ သို့ရာတွင် အရွယ်မရောက်သေးသော 
ကြောင့် အစဦး၌ မယ်တော်ကရင်ခွင်ပိုက်အဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၈ 
ခုနှစ်တွင် ဝီလယ်မင်းနားသည် အရွယ်ရောက်လာသဖြင့် ဘိသိက်ခံ၍ နန်း 
တက်အုပ်စိုးသည်။

ဝီလယ်မင်းနားသည် ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ 
တွင် ဟိတ်မြို့တော်၌ဖွားမြင်၍ အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဝီလယ်မင်းနား ဟယ် 
လီနာပေါလင်းမာရီယာ ဖြစ်သည်။ နန်းတော်၌ပင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ 

၁၉ဝ၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် မက္ကလင်မတ်ရှဗေရင်း နယ်စား 
ဟင်နရီနှင့်ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့ 
တွင်တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဂျူးလီးယန္နား မင်းသမီးကို ဖွားမြင်ခဲ့ 
သည်။
ဘုရင်မကြီးသည် အနေအထိုင်ရိုးသား၍ နိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်မှု အခြေ 
ခံစည်းမျဉ်းကို တိကျစွာလိုက်နာကျင့်သုံးသူဖြစ်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း 
က နယ်သာလန်နိုင်ငံကို ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး 
သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ၌လည်း ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်ရန် ကြိုး 
စားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် မေလ၌ ဂျာမန်တပ်များသည် 
နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကြရုံမက၊ ဘုရင်မကြီးကိုပင် 
ဖမ်းဆီးရန်ကြံစည်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင်မကြီးနှင့်တစ်ကွ အစိုးရအဖွဲ့ 
တို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရလေသည်။ နယ်သာ 
လန် စစ်ပြေးအစိုးရသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဂျာမန်တပ်များ 
ကိုလည်းကောင်း၊ ဂျပန်တပ်များကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက်ရာ၌ ကူညီခဲ့ 
သည့်အပြင် ဒပ်ချလူမျိုးတို့ စိတ်ဓာတ်မကျဆင်းရန်အတွက်ကိုလည်း ထိန်း 
သိမ်းပေးခဲ့သည်။ 

၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလတွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံသည် ရန်သူ၏ လက် 
အောက်မှ လွတ်မြောက်သောအခါ ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မသည် မိမိ၏ 
နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ဘုရင်မကြီးသည် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ 
လာသဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် သမီးတော် 
ဂျူးလိးယန္နားမင်းသမီးအား ထီးနန်းကိုလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် နိုဝင် 
ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။

## ကိုးကား
ဂျိမ်း ဝုဖ်

**ဂျိမ်းဝု** (James Wolfe) သည် ကနေဒါပြည် ကွီဗက်မြို့တိုက်ပွဲတွင် ပြင်သစ်တပ်ကို အနိုင်ရခဲ့ရသဖြင့် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ထိုစစ်ပွဲကိုအောင်သဖြင့် 
ကနေဒါတစ်ပြည်လုံးကို သိမ်းယူရရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းဝုသည် ၁၇၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင့်နယ်ရှိ ဝက်စတာဟမ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ဖလန်းဒါးနယ်နှင့် စကော့တလန်ပြည်ဘက်၌ ဦးစွာစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းဝုသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် သေးသွယ်၍ ကျမ်းမာရေး၌ ချူချာသူတစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း 
စစ်ပညာကို စေ့စပ်သေချာစွာ လေ့လာခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ဖက်ရာထူး အဆင့်ဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။

၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝုသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျက်ဖရီအမ်းမှတ်လက်အောက်၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ပြင်သစ်တို့ကိုတိုက်ခိုက်ရန် အမေရိကတိုက်သို့ လိုက်ပါခဲ့လေသည်။ နိုဗာစကိုရှားပြည်နယ် လွီစဗတ်တိုက်ပွဲတွင် ဝုသည် ရှေ့တန်းစစ်ကြောင်းကို ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြင်သစ်တို့က အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားသော ထိုခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိလေသည်။ တစ်ဖန် ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလျံပစ်က ဝုအား ကွီဗက်မြို့ကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်လေသည်။ ဝုကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်သို့ ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားသည်။ သုံးလတိုင်တိုင် ကွီဗက်ခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။ နောက်ဆုံး၌ ၁၇၅၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ညဉ့်တွင် ဗြိတိသျှတပ်သား ၄ဝဝဝ ကို မြို့အထက်ရှိ အေဗရာဟမ်လွင်ပြင်သို့ စိန်လောရင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း လှေများဖြင့် ချီတက်စေသည်။ ၁၃ ရက်နေ့ အရုဏ်တက်အချိန်တွင် ပြင်သစ်တပ်များသည် ဝုက ပရိယာယ်ဆင်၍ ရွေးချယ်ထားသော စစ်မြေပြင်၌ ဗြိတိသျှတပ်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ ထိုကွီဗက်တိုက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဒဏ်ရာရသော်လည်း ဆက်လက်၍ တိုက်ခိုက်မြဲ တိုက်ခိုက်သည်။ သို့ရာတွင် တတိယအကြိမ် ကျည်သင့်သောအခါ ကွယ်လွန်လေ၏။ ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် မကွယ်လွန်မီ မိမိတို့ဘက်မှ အရေးသာလျက်ရှိကြောင်း သိရှိသွားလေသည်။ ပြင်သစ်ဗိုလ်ချုပ် မွန့်ကမ်းလည်း ထိုတိုက်ပွဲ၌ပင် ကျဆုံးသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဝု၏ ရုပ်အလောင်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်၍ ဂရင်းနစ်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ဝေဗယ်၊ ဗိုလ်ချုပ်

## ဝေဗယ်, ဗိုလ်ချုပ်(ခရစ် ၁၈၈၃ -၁၉၅ဝ)
အားဘွဲ့ရဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ် အာခိဗော ပါစီဗယ် ဝေဗယ် (Archibald Percival Wavell) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် 
ဟောင်း တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၁၈၈၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် 
အင်္ဂလန်ပြည်၊ အက်ဆက်နယ်၌ ဖွားမြင်သည်။ ဝင်ချက်စတာကောလိပ် 
ကျောင်းနှင့် ဆင်းဒဟတ် စစ်ကောလိပ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ပြီးနောက် 
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်၌ စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ တောင်အာဖရိကတိုက် 
တွင် ဖြစ်ပွားသော ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ၌လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယအနောက်မြောက် 
နယ်ခြားဒေသ၌လည်းကောင်း စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက 
ဝေဗယ်သည် ပြင်သစ်စစ်မြေပြင်တွင် အမှုထမ်းစဉ် ဒဏ်ရာရရှိ၍ 
မျက်လုံးတစ်ဖက်ကွယ်သည်။ ထို့နောက် ကော် ကေးဆပ်နယ်ရှိ ရုရှစစ်တပ်တွင် ဗြိတိသျှစစ်ဖက်သံအရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက် 
ရသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၂ဝပြည့်နှစ်အထိ အီဂျစ်ချီ ဗြိတိသျှတပ် 
ပေါင်းစု စစ်ဦးစီးအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၃၇-၁၉၃၈ 
ခုနှစ်အတွင်း ပယ်လက်စတိုင်၌ အာရပ်တော်လှန်းရေး ဖြစ်ပွားသောအခါ 
ဝေဗယ်ကို ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်၍ ဗြိတိသျှတပ်များကို ကွပ်ကဲ 
စေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားခါနီးဖြစ်သော ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ 
တွင် ကိုင်ရိုမြို့ စစ်ဌာနချုပ်၌ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ဗြိတိသျှတပ်များ၏ 
တပ်မှူးချုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းရသည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးရာထူး 
သို့ တိုးမြှင့်ခြင်းခံရပြီးလျှင် အီဂျစ်နိုင်ငံကို ထိပါးလာသော အီတာလျံ 
တပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်ဖြိုဖျက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ် ဝေဗယ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ 
ဗြိတိသျှတပ်ပေါင်းစု၏ သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားသည်။ တစ်ဖန် ဂျပန်နှင့် 
စစ်ဖြစ်သောအခါ မြန်မာပြည်၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် နယ်သာလန် အရှေ့ 
အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ဗြိတိသျှနှင့် ဒပ်ချတပ်များ၏ စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် 
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ ဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ 
ပြန်လာ၍ မူလရာထူး၌ အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။

၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက 
ဗိုလ်ချုပ်ဝေဗယ်အား စစ်သူကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပြီးလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ 
ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်၍ 
သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအချိန်၌ လွတ်လပ်ရေး 
အတွက် အမျိုးသားစိတ် ပြင်းပြလျက်ရှိရာ ဘုရင်ခံချုပ် ဝေဗယ်သည် မိမိ၏ 
တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့၍ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ဖြင့် 
လည်း ထင်ရှားလာသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘုရင်ခံချုပ် 
ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီး 
နောက် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန် 
လေသည်။

အားဘွဲ့ရဝေဗယ်သည် လော့အယ်လင်ဗီ (၁၉၄ဝ)၊ စစ်သား 
ကောင်း (၁၉၄၈) စသည့်စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့၍ သူ၏ စစ်ရေး 
စစ်ရာနှင့်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးတို့မှာလည်း ထင်ရှားလေသည်။

## ကိုးကား
ဝီလျံ၊ သ ဆိုင်းလင့်

ဩရိန်းမင်းသား **ဝီလျံ သ ဆိုင်းလင့်** (English: William the Silent;  Dutch: Willem de Zwijger) သည် ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံ (နယ်သလန်) 
ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးရာကိစ္စ၌ ချင့်ချိန်တိုင်းထွာ၍ 
ပြောဆိုတတ်သောကြောင့် ဝီလျံ သ ဆိုင်းလင့်ဟု အမည်တွင်သည်။ 
နက်စိုးမြို့စား၏ သားဖြစ်၍ ၁၅၃၃- ခုနှစ်တွင် ဒီလင်ဗတ် ရဲတိုက် (Dillenburg Castle) ၌ 
ဖွားမြင်သည်။

ဝီလျံသည် ရောမဧကရာဇ် ပဉ္စမချားဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် ကြီး 
ပြင်းလာခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် ဘုရင်ကြီး၏ မြှောက်စားခြင်းကိုလည်း ခံရ 
သည်။ မိဘတို့သည် ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဘုရင် 
ကြီး၏ အလိုဆန္ဒအရ သူသည် ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းသို့ကူးပြောင်း 
ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဩရိန်းမင်းသားဘွဲ့ကို ဆက်ခံရရှိသည်။ ၁၅၅၅-
ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ စစ်တပ်တို့၏ တပ်မှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ 
ထိုနှစ်၌ပင် ချားဘုရင်ကြီးသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ အုပ်ချုပ်မှုကို သားတော် 
ဒုတိယ ဖိလစ်အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်သည် 
စပိန်ထီးနန်းကိုလည်း ခမည်းတော်ထံမှ ဆက်ခံရရှိလေသည်။ 

ထိုအခါက နယ်သာလန်နိုင်ငံသည် စပိန်ဘုရင်၏ လက်အောက်ခံ 
နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ဘုရင်က ဝီလျံကို ဟော်လန်၊ 
ဇီလန်နှင့် ယူးထရက်တို့ အတွက် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ 
သို့ရာတွင် ဖိလစ်ဘုရင်၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ် အာလဗာမြို့စားသည် ဒပ်ချ်အမျိုးသားတို့ကို နှိပ်စက်ညှင်းပန်းသဖြင့် ဝီလျံသည် ဂျာမနီပြည်၊ ဒီလင်ဗတ်မြို့သို့ သွားရောက်၍ စပိန်အစိုးရကို တော်လှန်ရန် စီစဉ်လေသည်။ ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းသို့လည်း ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အစအဦးတွင် ဝီလျံခေါင်းဆောင်သော ဒပ်ချ်တော်လှန်ရေးသည် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ သို့ရာတွင် ဝီလျံသည် 
ဇွဲသန်သန်ဖြင့် တော်လှန်ရေးကို ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၅၈၁ ခုနှစ်၌ 
နယ်သာလန်မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်ခုနစ်နယ်တို့သည် စပိန်၏ ကြီးစိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်၍ ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ 
ထိုသို့အားဖြင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံဟူ၍ သီခြားနိုင်ငံ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။

ဒုတိယ ဖိလစ်ဘုရင်ကလည်း ဝီလျံကို ဖမ်းဆီးပေးနိုင်သူအား 
ဆုငွေချီးမြှင့်မည်ဟူ၍ ကြေညာထားသည်။ ဝီလျံသည် ဒက်ဖရိုင်တွင် 
နေထိုင်စဉ် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ဝ ရက်နေ့၌ ဗာလသာဇာ ဂျဲရတ် 
ဆိုသူ လူသတ်သမားတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံခြင်းကိုခံရ၍ အနိစ္စရောက်လေသည်။
ဝီလျံသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ် 
ရေးကို အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖခင်ဟု ဥဒါန်း 
တွင်ရစ်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
ကဲ့လူမျိုး

## ကဲ့လူမျိုး
ကဲ့ သို့မဟုတ် ဆဲ့ (Celts) လူမျိုးသည် အလွန်ရှေးကျ 
သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ 
ကပင် ဥရောပတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင် 
ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ရောမအင်ပိုင်ယာမှာ မပေါက်ဖွား 
သေးပေ။ ကဲ့လူမျိုးသည် လွန်စွာစစ်တိုက်ဝါသနာပါ၍ ဥရောပ 
တိုက်၌ တန်ခိုးထွားကြီးစိုးခဲ့ကြသည်။ သူတို့ဩဇာအာဏာသည် 
အီတလီနှင့် ဂရိနိုင်ငံများသို့တိုင်အောင် ပြန့်ပွားခဲ့သည်။

ရောမအင်ပိုင်ယာကြီး ထွန်းကားစတွင် သူတို့သည် အဲ့လပ 
တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်POLLAဒေသများ၌လည်းကောင်း၊၊ ဒန်းညု 
မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်း၌၎င်း၊ အခြေစိုက်နေကြလေပြီ။ ကဲ့လူမျိုး 
အချို့မှာ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ကျွန်းများသို့ ကူးပြောင်း 
နေထိုင်ကြ၏။
ယင်းသို့ တစ်ခါက တန်ခိုးထွားခဲ့သောကဲ့လူမျိုးသည် ယခု 
အခါ၌ သီးခြားလွတ်လပ်သော လူမျိုးတစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့် မတည် 
ရှိတော့ချေ။ သူတို့သည် သူတို့ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သော 
လူမျိုးတို့နှင့် ရောနှော၍ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်သွားကြလေပြီ။ 
သူတို့၏အဆက်အနွယ်များကို ယခုအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဘရီတိုင်းနီးနယ်၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဝေလပြည်၊ စကော့တလန်ပြည်နှင့် 
အိုင်ယာလန်ပြည်တို့၌ အနည်းငယ်စီ တွေ့ရလေတော့သည်။

ယခုအခါ ကဲ့လူမျိုး တိမ်ကောပပျောက်သွားသော်လည်း 
သူတို့၏ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့မှာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ယခု 
ခေတ် ဥရောပဘာသာစကားများတွင် ကဲ့စကားများပါသည်ကို 
တွေ့ရ၏။ ဥရောပတိုက်ရှိ တက္ကသိုလ်များ၌လည်း ကဲ့ဘာသာ 
နှင့် စာပေကို သင်ကြားပေးလျက်ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ဝေသိန္နီပင်

**ဝေသိန္နီပင်**သည် ကြီးလွယ်၍အမြင့်ပေ ၇ဝ မှ ၈ဝ 
အထိမြင့်သည်။ အကိုင်းကြီးများသည်လည်းဖြာထွက်ပြီးလျှင် အချိုးအစားကျ 
စွာပေါက်လေ့ရှိသည်။ ထိုအပင်သည် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ အထိ အသက်ရှည် 
၏။ တောင်ထူထပ်သော ဂရိ၊ ပါးရှားနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတို့သည် 
ထိုအပင်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသများဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုအခါ 
တွင် ထိုဝေသိန္နီပင်ကို အခြားဒေသများတွင်လည်း စိုက်ပျိုးယူကြလေသည်။
ထိုအပင်မှ သစ်ကြားသီးနှင့်တူသော အသီးများကို သီးလေ့ရှိသော် 
လည်း ထိုအသီးများကို သစ်ကြားသီးကဲ့သို့ မစားနိုင်ချေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည် 
မှာ ဝေသိန္နီသီးသည် အလွန်ခါးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါက်ရောက်သောဝေသိန္နီပင်သည် 
ဝေသိန္နီပင်အစစ်နှင့် အဆက်အစပ်မရှိချေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု 
အတွင်း၌ပေါက်ရောက်သော ဝေသိန္နီပင်ကို ဗတ်အိုင်းဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ 
ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုအပင်၏ အစေ့တွင်အညိုဖျော့ရောင်နှင့် အနည်းငယ်ပွင့်နေ 
ပုံရသော ဒရယ်၏မျက်စိနှင့်တူခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည် 
ထောင်စု၊ မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ဗတ်အိုင်းခေါ် သစ်ပင် 
တစ်မျိုးသည် ဝေသိန္နီပင်နှင့်အတူ မျိုးစုတစ်ခုတည်းတွင်ပါဝင်လေသည်။ ထို 
သို့သောအပင်မျိုးပေါက်ရောက်ခြင်းကြောင့် အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ်ကို ဗတ်အိုင်း 
ပြည်နယ်ဟုပင် ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။

ဥရောပတိုက်၌ပေါက်သော သာမန်ဝေသိန္နီပင်များကို လမ်ဘေးနှင့် 
ခြံများတွင် အထူးစိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့စိုက်ပျိုးကြခြင်းမှာ ထိုအပင် 
မှ အစိမ်းရင့်ရောင်အရွက်များ ထူထပ်စွာပေါက်ခြင်းနှင့် ယင်းတို့မှပွင့်သော 
ပန်းများကြောင့်ဖြစ်သည်။ အပင်များ၏အရောင်မှာ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူရောင်သော် 
လည်းကောင်း၊ အစိမ်းရောင်သန်းသည့် အဖြူရောင်သော်လည်းကောင်း၊ 
အဝါရောင်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုအပင်မှ သီးသောအသီးကို 
ခါးသဖြင့် မစားနိုင်ကြသော်လည်း ယင်းမှ စတာ့(ကစီ) ပြုလုပ်နိုင်လေ 
သည်။ ထို့အပြင် ထိုအသီးမှ စက္ကူကပ်ကော်ပြုလုပ်သောအခါ ထိုကော်က 
စာကြည့်တိုက်အတွင်းရှိ ပိုးကောင်များကို နှင်ထုတ်ပစ်သည်ဟုဆိုသည်။ 
ထိုအပင်၏သစ်သားမှာပေါ့၍ နူးညံ့သဖြင့်အသုံးမဝင်လှချေ။ မီးဖိုအသုံး 
အဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် ကစားစရာများသာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အပင်၏ 
အခေါက်ကိုမူ သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။

ဝေသိန္နီပင်တွင် အရွက်မြွာကြီးများရှိသည်။ ထိုအရွက်မြွာကြီးများ 
သည် တစ်နေရာတည်းမှ စု၍ထွက်လေ့ရှိသည်။ အစေ့ကြီးများသည် ဆူးများ 
ရှိသောအခွံများအတွင်း၌ ရှိကြလေသည်။ ဗတ်အိုင်းပင်တွင် အရွက်မြွာ ငါး 
ခုသာရှိ၍ ဝေသိန္နီပင်တွင်မူ အရွက်မြွာခုနစ်ခုရှိလေသည်။ 
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ မေခမြစ်ဝှမ်း၊ မေမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့ 
များတွင် ဝေသိန္နီပင်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ 

အက်စကူလပ်မျိုးစုဝင် ဝေသိန္နီပင်သည် ဟစ်ပိုကက်စတာ နေစီ 
အီးမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ် 
တွင် ပေါက်ရောက်သော ဝေသိန္နီပင်ကို အက်စကူလပ်ဂလေဗရာဟုခေါ်၍ 
ရိုးရိုးဝေသိန္နီပင်ကိုမူ အက်စကူလပ်ဟစ်ပိုကက်စတာနမ်ဟုခေါ်သည်။

## ကိုးကား
ဝယ်လင်တန်မြို့

## ဝယ်လင်တန်မြို့
ဝယ်လင်တန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် 
ဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်မြောက်ကျွန်း တောင်ဘက်စွန်းရှိ ပို့နစ်ကာလဆန် 
ပင်လယ်လက်ကြား အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ သင်္ဘောဆိပ် 
ကောင်းရှိသဖြင့် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။

မြို့တွင်းရှိ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရ 
အိမ်တော်၊ ပါလီမန်လွှတ်တော်နှင့် မြို့တော်ခန်းမတို့ဖြစ်သည်။ ဝယ်လင်တန် 
မြို့တွင် နယူးဇီလန်တက္ကသိုလ်၌ အပါအဝင်ဖြစ်သော ဝိတိုရိယ ကောလိပ် 
ကျောင်းတည်ရှိသည် ။ ထောပတ၊် ဒိန်၊ သိုးမွေး၊ သစ်သီး၊ သစ်သားနှင့် 
အမဲဟင်းလျာတို့ကို တင်ပို့သည်။

၁၈၄ဝပြည့်နှစ်တွင် ဝယ်လင်တန်မြို့စတည်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၆၅ 
ခုနှစ်တွင် နယူးဇီလန်ပြည်၏ မြို့တော်ကို အော့ကလန်မြို့မှ ဝယ်လင်တန်မြို့ 
သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ လူဦးရေ ၁၅၅၄ဝဝ ယောက်(၁၉၆၃) ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဝဲလန်းတူးမြောင်း

**ဝဲလန်းတူးမြောင်း** () သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အီရီအိုင်နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော နိုင်အာဂရာမြစ် 
တွင် နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်တည်ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ဘောများသည် ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ခရီးတစ်ဆက်တည်း မသွားနိုင်ချေ။ သို့ဖြစ်၍ ၁၈၂၄ - ၁၈၉၂ ခုနှစ်အတွင်းက ထိုအတားအဆီးကို ကျော်လွန်နိုင်စေရန် သစ်သားရေတံခါး ၄ဝ ရှိသော တူးမြောင်းငယ်တစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော လက်ရှိ တူးမြောင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်။

ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် အလျား ၂၇ မိုင်၊ အကျယ်ပေ ၂ဝဝ ရှိသည်။ အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ဖက်တွင် ပို့ဝဲလားမြို့နှင့် အီရိအိုင်ဖက်တွင် ပို့ကိုလဗုန်းမြို့တို့ အသီးအသီးတည်ရှိကြသည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဖောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမှာ အင်ဂျင်နီယာအတတ်ပညာ၏ အောင်မြင်မှုကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ အီရီအိုင်သည် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ထက် ၁၂၅ ပေ မြင့်သောကြောင့် အိုင်နှစ်ခုကြားတွင် ဖြတ်သန်းလာသော သင်္ဘောကို ရေတံခါး ခုနစ်ခုဖြင့်လိုအပ်သည့်အတိုင်း နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည်ပြုလုပ်ပေးရသည်။

ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် မြောက်အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းမှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်သို့ထွက်နိုင်သော ရေကြောင်းလမ်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို၏ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါအရာရောက်သော ခရီးလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
အဂ္ဂါ ဝေါလေ့

**အဂ္ဂါဝေါလေ့** (Edgar Wallace) သည် 
သာမည သတင်းစာရောင်းသူဘဝမှ စိတ်လှုပ်ရှားမှုပါဝင်သော
ဝတ္ထုရေးဆရာ အဖြစ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ 
သူရေးခဲ့သောဝတ္ထုများမှာ များသောအားဖြင့် 
စုံထောက်ဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက် 
စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သော ဝတ္ထုများကိုလည်းရေးခဲ့သည်။
ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ ဇာတ်ညွှန်း သတင်းစာဆောင်းပါးများကိုလည်း
ရေးသားခဲ့သည်။ အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် ဝတ္ထု ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်နှင့် 
ပြဇာတ်ပေါင်း ၁၄ ခုကို ရေးခဲ့ရာ၌ ဇာတ်အိမ်ဖွဲ့ပုံ၊ 
ဇာတ်ကွက်ဆင်ပုံတို့တွင် ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းလှသဖြင့် ဝတ္ထုဖတ်ပရိသတ်တို့ 
ကြိုက်နှစ်သက်သော စာရေးဆရာဖြစ်ပေသည်။
အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် 
လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ခုနစ်ရက်သားအရွယ်တွင် မိဘနှစ်ပါးတို့က 
စွန့်ပစ်ထားခဲ့ရာ ငါးအလုပ်သမားတစ်ဦးက ကောက်ယူမွေးစားခဲ့လေသည်။ 
ထိုကဲ့သို့ ဆင်းရဲသားတစ်ယောက်၏လက်တွင် ကြီးလာခဲ့ရသူ ဖြစ်ခြင်း 
ကြောင့် လူမွဲဘဝကို ကောင်းစွာနားလည်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က သတင်းစာ 
ရောင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားရရာ အလုပ်ကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် 
ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းခဲ့ရသည်။ အသက် ၂၁ 
နှစ်အရွယ်တွင် စစ်တပ်သို့ဝင်ပြီးလျှင် အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ သွား 
ရောက်စစ်မှုထမ်းရသည်။ စစ်သားဘဝတွင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများကို စတင် 
ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်၌ ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွား 
လာသောအခါ ဝေါလေ့သည် စစ်တပ်မှထွက်၍ ရိုက်တားအတွက် စစ် 
သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ လန်ဒန်မြို့ရှိ 'ဒေးလီးနယူး' သတင်း 
စာ၊ 'ဒေးလီးမေး' သတင်းစာတို့အတွက် အာဖရိကတိုက် သတင်းကိုယ်စား 
လှယ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်လာ၍ သတင်းထောက် 
အလုပ်ကိုလုပ်လေသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် စွန့်စားခန်း 
ပါဝင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် နာမည်ထင်ရှားလာလေသည်။ 'အခန်း 
၁၃'၊ 'မျက်နှာဖြူ'၊ 'တရားစောင့်သူလေးဦး'တို့သည် ထင်ရှားသော် ဝတ္ထု 
အချို့ဖြစ်၍ ပြဇာတ်များတွင် 'မျက်နှာဖုံးဝါ'၊ 'ထိန်လန့်စရာ'၊ 'ဖော်ကောင်' 
တို့မှာ ဝေါလေ့၏ လက်ရာကောင်းအချို့ဖြစ်သည်။ 
အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟော်လီဝု၌ ရုပ်ရှင်ဇာတ် 
ညွှန်းများ ရေးနေခိုက် ၁၉၃၂ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် 
ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ သတင်းစာရပ် 
ကွက်၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သော ဖလိလမ်းထောင့်၌ 'သတင်းထောက် အဂ္ဂါ 
ဝေါလေ့'အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြုလုပ်ထားရှိကြလေသည်။

## ကိုးကား
အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်

**ဟားဗတ် ဂျော့ချ် ဝဲလ်** (; /ဟားဘာ့တ် ဂျော့ဂျ် ဝဲလ်ဇ်/ ) သည် စာဖတ်ပရိသတ်၏ စိတ်ကိုဆွဲဆောင်နိုင်လောက်အောင် တီထွင်ကြံဆ၍ ရေးသားတတ်သော အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကျော် တယောက်ဖြစ်ပေသည်။ *အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ်* ဟူ၍ လူသိများသည်။ ဝဲလ်သည် မိမိ၏အတွေးအခေါ်နှင့် အယူအဆများကို လူတန်းစားမရွေး လက်ခံနိုင်အောင်ရေးသားဖော်ပြနိုင်စွမ်းရှိသည်၊ သိပ္ပံပညာရပ်ကိုအခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ လူမှုရေးပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း မိမိ၏ 
အမြင်ကို ဝတ္ထုကြောင်းဖြင့် ပြုစုရေးသား၍ တင်ပြခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ကင့်ခရိုင်၊ ဗရွမ်လီမြို့တွင် ၁၈၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ဖခင် ဂျိုးဇက်ဝဲလ်သည် ကြေးတမ်းစား ကရစ်ကက်ကစားသမားဖြစ်၏။ အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ဗရွမ်လီမြို့နှင့် ဆပ်ဆက်ခရိုင်၊ မစ်ဒဟပ်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆေးတိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း၊ အထည်တိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ဉာဏ်ကောင်းသူဖြစ်၍ ပညာသင်ဆုကို ရရှိသဖြင့် 
လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆက်သင်ခဲ့ရာ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။

## ကျောင်းဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့် ခေတ္တမျှလုပ်ကိုင်ပြီးလျှင် သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံအတတ်ကို အခြေပြု၍ အနှောင်းအဖြစ်ကို ဖော်ပြရေးသားသည့် *သည်တိုင်းမရှင်း* ခေါ်ဝတ္ထုကို ပထမဦးဆုံးပြုစုခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် *ကမ္ဘာများ၏စစ်ပွဲ*(၁၈၉၈)၊ *လဗိမာန်က ရှေးဦးလူ*(၁၉ဝ၁)၊ *နတ်တို့၏ဩဇာ*(၁၉ဝ၄) အစရှိသော အလားတူဝတ္ထုစာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့ရသည်။

တစ်ဖန် အိပ်ခ်ျ၊ဂျီ၊ ဝဲသည် မိမိ၏ လူနေမှုအတန်းအစားမှရရှိသော အတွေ့အကြုံကိုမှီး၍ လူ့ဘဝအစစ်အမှန်ကို ထုတ်ဖော်ရေးသားပြန်သည်။ ဝဲသည် ထိုကဲ့သို့သောဝတ္ထုမျိုးကိုရေးရာ၌ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ဘဝအခြေ အနေကိုသရော်ထားလေသည်။ ယင်းဝတ္ထုအမျိုးအစားတွင် *အချစ်နှင့် မစ္စတာလူဝစ်ရှမ်*(၁၉ဝဝ)၊ *ကစ်ပစ*(၁၉ဝ၅) နှင့် *ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ* (၁၉၁၂) စသည်တို့ပါဝင်သည်။

၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် *လေကြောင်းစစ်ပွဲ* ဟူသော စာအုပ်ဖြင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အခြေကို ကြိုတင်သိမြင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုစစ်အတွင်းက ပြည်တွင်းစစ်မျက်နှာကို သရုပ်ဖော်သည့် ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများ ကိုရေးသားပြန်သည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ ဝဲသည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်ကို *ကမ္ဘာ့သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်*(၁၉၂၂)စာအုပ်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၂၂  ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်ကျင်းပသော အထွေထွေပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲ၌ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ လေဘာပါတီကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံ ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဂျူလီယန်ဟပ်စလေနှင့် သားဖြစ်သူ ဂျီ၊ ပီ၊ ဝဲတို့၏အကူအညီဖြင့် *သည်ဆိုင်းယင့်အော့လိုက်ဖ* ခေါ် ဇီဝဗေဒစစ်တမ်းစာအုပ်ကိုရေးခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လူ့လောက နှင့်ဆိုင်၍ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေး၊ ချမ်းသာရေး၊ ပျော်ရွှင်ရေးတို့ အကြောင်းကို စာအုပ်ပြုစုခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဝဲသည် မိမိစိတ်ကူးဖြင့်ရည်မှန်းသော ကမ္ဘာ့ဓနသဟာယ ဖြစ်ပေါ်လာရေးနှင့်ဆိုင်သည့် စာအုပ်များကိုပြုစုရေးသားလေသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် နောင်ရေးကိုတွေးခေါ်၍ ဖြစ်လတ္တံ့သောအကြောင်းအရာတို့ကို*ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အကြောင်းအရာများ*ဟူသော စာအုပ်၌ ရေးသား တင်ပြခဲ့ရုံမျှမက မိမိကိုယ်တိုင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်။

အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် စာအုပ်ပေါင်းများစွာကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည့်အပြင် မိမိ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းကို ဖတ်ချင့်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်ဆင်၍ တင်ပြနိုင်စွမ်းရှိသောစာရေးဆရာဖြစ်ပေသည်။ သူသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်န့တွင်လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ဂျွန် ဝက်စလီ

## ဝက်စလီ, ဂျွန်(ခရစ် ၁၇ဝ၃-၁၇၉၁)
**ဂျွန် ဝက်စလီ** (John Wesley) သည် မက်သဒစ်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလန်သာသနာဂိုဏ်း သင်းထောက်ဆရာ ဂျွန်ဝက်စလီနှင့် သူ၏ညီ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ချားဝက်စလီတို့ 
ခေါင်းဆောင်သော လူငယ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု 
ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့ဝင်တို့သည် ဘုရားဝတ်ပြု ကိုးကွယ်မှု၌လည်းကောင်း၊ အနေအထိုင်၌လည်းကောင်း အလွန်စည်းကမ်းစနစ်ကြီးကြသည်။ 
အခြားကျောင်းသူ ကျောင်းသားတို့က ထိုအဖွဲ့ကို *ဟိုးလီးကလပ်* ဟုလည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်များကို *မက်သဒစ်* ဟုလည်းကောင်း သရော်သည့်အနေဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် မက်သဒစ်ခရစ်ယန်ဂိုဏ်းဟူ၍ 
ပေါ်ထွက်လာလေသည်။ 

ဂျွန် ဝက်စလီသည် ၁၇ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လင်ကွန်းရှိုင်းယာနယ်၊ အက်ပဝပ်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။ ဖခင် ဆယ်မျူယယ် ဝက်စလီသည် သင်းအုပ်ဆရာဖြစ်၍ ဂျွန်သည် သားသမီး ၁၉ ယောက် အနက် ၁၅ ယောက်မြောက်သားဖြစ်သည်။ ၁၇၂၄ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဖခင်၏ သင်းထောက်ဆရာအဖြစ် သာသနာဝန်ထမ်းအလုပ်၌ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်နှင့်ချား ဝက်စလီ ညီနောင်နှစ်ဦးတို့သည် သာသနာပြုရန် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ဂျွန်သည် သင်္ဘောပေါ်တွင် မိုရားဗီးယားပြည်က ခရစ်ယာန်ခရီးသည်တို့၏ တည်ကြည်သော ယုံကြည်မှုကို အားကျမိခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ သာသနာပြု ခြင်းသည် မအောင်မြင်လှသောကြောင့် ၁၇၃၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် မိုရာဗီးယားအမျိုးသားတို့၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို လေ့လာသည်။ ထို့နောက် ၁၇၃၈ ခုနှစ်၊ 
မေလ ၂၄ ရက်နေ့ညဉ့်တွင် မိုရားဗီးယား အမျိုးသားတို့၏ အစည်းအဝေးတစ်ခုသို့ တက်ရောက်နေစဉ် မိမိ၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုအသစ်ကို ဟောပြောရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဂျွန်ဝက်စလီသည် မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်ကို လှည့်လည်ဟော ပြောခဲ့လေသည်။

အင်္ဂလန် သာသနာဂိုဏ်းက ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ဂျွန် ဝက်စလီ၏ အယူအဆကို လက်မခံနိုင်ကြသဖြင့် မိမိတို့နှင့်ဆိုင်ရာ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းများ၌ တရားဟောပြောခွင့် မပြုချေ။ ထို့ကြောင့် ဝက်စလီသည် လဟာပြင်ဟောပြောပွဲများကို စီစဉ်၍ လူထုအား 
ဟောပြောရသည်။ တစ်နှစ် အတွင်း မိုင်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်မျှ ခရီးပေါက်အောင် လှည့်လည်၍ တရားဟောသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ မြင်းစီးသွားလာလေ့ ရှိသည်။ ဝက်စလီ၏ဝါဒကို နှစ်သက်လက်ခံသူတို့သည်လည်း အတိုက်အခံ ပြုခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း အကြားမှာပင် တိုးပွားများပြားလာသည်။ ထိုအခါ နောက်လိုက်များပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းတို့ကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ အယူဝါဒနှင့်ဆိုင်သော စာရွက်စာတမ်း 
မြောက်မြားစွာကိုလည်း ပြုစုရေးသားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂျွန် ဝက်စလီသည် အင်္ဂလန် သာသနာ ဂိုဏ်းမှခွဲထွက်၍ သာသနာဂိုဏ်းသစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ရန် မရည်ရွယ်ခဲ့ချေ။ ထိုကြောင့် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှသာ မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်း ဟူ၍ သီးခြားတည်ထောင်ကြသည်။ မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်သာသနာသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့တွင် အခြေကျပြီးလျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသည်။ ဂျွန်ဝက်စလီသည် ၁၇၉၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ ချားဝက်စလီ (ခရစ် ၁၇ဝ၇-၁၇၈၈) သည် အစ်ကို ဂျွန်ဝက်စလီ နှင့်အတူ မက်သဒစ်ခရစ်ယာန်သာသနာလုပ်ငန်း၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ် သည်။ ဓမ္မသီချင်းပေါင်း ၆,ဝဝဝကျော်မျှ ရေးစပ်ခဲ့သူအဖြစ်ဖြင့် ပို၍ ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး (Westminster Abbey)သည် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာရပ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန် အဆောက်အအုံအနီး၌ တည်ရှိ 
၍ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဗင်နဒစ် 
ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ရှစ်ရာစုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော 
ဘုန်းကြီးကျောင်းနေရာမှ လက်ရှိဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ အနောက်ခပ်ယွန်း 
ယွန်းတွင်ဖြစ်သည်။ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး၏ အမည်ရင်းသည် စိန်ပီတာ 
ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဖြစ်သည်ဟုဆို၏။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ် 
လျက်ရှိသည်။ ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် အဋ္ဌမ အက်ဒွပ်ဘုရင်တို့မှတစ်ပါး ဝီလျံ - 
သ - ကွန်ကာရာဘုရင် လက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်အသီး 
အသီးတို့သည် ထိုကျောင်းတော်ကြီးတွင် ဘိသိတ်ခံခဲ့ကြသည်။ အက်ဒွပ် - 
သ - ကွန်ဖက်ဆား ဝတ်ကျောင်းဆောင်တွင် ဘိသိတ်ခံရာ ကုလားထိုင်ကို 
လည်းကောင်း၊ ထိုကုလားထိုင်အောက်၌ စကော့တလန်ပြည်မှ ၁၂၉၆ 
ခုနှစ်တွင် ယူဆောင်ခဲ့သော စကုန်းကျောက်တုန်းကိုလည်းကောင်း တွေ့နိုင် 
သည်။ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့ ထိမ်းမြားလက် 
ထပ်ရာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့ကို ဂူသွင်း 
သင်္ဂြိုဟ်ရာဌာနလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၊ အာဇာနည် 
သားကောင်းများ၏ ဂူသင်္ချိုင်းများလည်း ထိုကျောင်းအတွင်း၌ရှိသည်။ 
ကျောင်း၏ တောင်ဘက်အဆွယ်တွင် 'ကဗျာစာဆိုထောင့်'ဟူ၍ ကဗျာစာဆို 
ကျော်တို့အတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သီးသန့်နေရာ သတ်မှတ်ထားရှိ 
သည်။ ထိုနေရာတွင် ချော်စာ၊ ရှိတ်စပီးယား၊ ဗင် ဂျွန်ဆင်၊ မီလတန်၊ 
စပင်ဆာ၊ ဒရိုင်ဒင် စသောစာဆိုတော်တို့၏ရုပ်တုနှင့် ကမ္ပည်းစာတမ်းတို့ကို 
တွေ့နိုင်သည်။ အခြားစာဆိုတော်နှင့် လူရည်ချွန်များဖြစ်သော ကိုးလားရစ်၊ 

ဗန်း၊ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင်၊ မကောလေး၊ ဒစ်ကင်း၊ လစ်ဗင်းစတုန်း၊ 
ဒါဝင်၊ နျူတန်၊ ပစ်၊ ဖောက်၊ ဂလက်စတုန်း၊ ဒစ်ဇရေလီ၏ ဟာဒီ၊ 
ကစ်ပလင်းတို့အတွက် ဂူများ၊ အထိမ်းအမှတ်များလည်း ကျောင်းအတွင်း၌ 
ရှိကြသည်။ 

၁ဝ၅ဝ - ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း အက်ဒွပ် သ ကွန် 
ဖက်ဆား ဘုရင်သည် ထိုနေရာ၌ နော်မန်ပုံစံ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ် 
ဆောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၂၄၅ ခုနှစ်တွင် တတိယဟင်နရီဘုရင် 
(ခရစ် ၁၂ဝ၇-၇၂) က အရှေ့ဘက်အဆောင်ကို ဆောက်လုပ်သည်။ တစ်ဖန် 
၁၅ ရာစုနှစ်တွင် သတ္တမဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)က တတိယ 
ဟင်နရီဘုရင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သောအဆောင်ကို အသစ်ပြင်၍ဆောက်သည်။ 
ထိုကဲ့သို့ ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့က ပြင်ဆင် 
မွမ်းမံလာခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံး ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းက 
အနောက်ဘက်ရှိ မျှော်စင်ကြီးနှစ်ခုကို ပုံစံထုတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို 
မျှော်စင်ကြီးများသည် ၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးလေသည်။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဂေါ့သ ဗိသုကာပုံစံလက်ရာ 
ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်သာမက ပြော့ကြောင်းထိုးတိုင်များ၊ ခုံးချွန်များ၊ 
အရောင်ခြယ် ပြတင်းမှန်များဖြင့် ခမ်းနားတင့်တယ်လှပေသည်။ အဆောက် 
အအုံအလျား ပေ ၅၃ဝ ရှိ၍ မျှော်စင်အမြင့်မှာ၂၂၅ ပေဖြစ်သည်။ 
ဘုရားဝတ်ပြုရာ အဆောင်ပေါင်း ၁၁ ခုရှိသည်။ အဝင်ဝလက်ယာဘက်တွင် 
ဂျရူးဆလမ်းခန်းမဆောင်တည်ရှိသည်။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး၏ အလယ်ခန်းမတွင် ပထမကမ္ဘာ 
စစ်အတွင်းက ကျဆုံးခဲ့သော အညတြစစ်သည်တော်များ၏ ဂူသင်္ချိုင်းရှိ 
သည်။ သတ္တမ ဟင်နရီ ဝတ်ကျောင်းဆောင်၌လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် 
အတွင်းက ဗြိတိန်လေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သော လေသူရဲတို့ 
အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြတင်းပေါက် တပ်ဆင်ထားသည်။ ဝက်စမင်စတာ 
အက်ဗေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်လေတပ်က ဗုံးကြဲသဖြင့် 
အတော်အတန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို မည်သည့်ဂိုဏ်းအုပ်၊ ဂိုဏ်းချုပ်လက် 
အောက်၌မျှ မထားဘဲ ဘုရင်ကခန့်အပ်သော ဘုန်းတော်ကြီးက စီမံအုပ်ချုပ် 
ရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလီကန် ဘုရားကျောင်းများ
ဝေလမင်းသား

**ဝေလမင်းသား** (Prince of Wales) ဟူသောဘွဲ့သည် ဂရိတ် ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ မင်းသားအား ချီးမြှင့်ရသော ဘွဲ့ဖြစ်သည်။ ဤဘွဲ့ကို ဘုရင့်သားတော် အကြီးဆုံးဖြစ်သော နန်းလျာများသာ ရရှိသည်။ သို့ သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဝေလမင်းသားဘွဲ့ရသူ အနိစ္စရောက်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဘွဲ့ကိုစွန့်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသား တော် တစ်ပါးပါးလက်သို့ ထိုဘွဲ့ရောက်နိုင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘုရင် ပထမ အက်ဒွပ်သည် ၁၃ဝဝ ခုနှစ်တွင် ဝေလမင်းသားဟူသောဘွဲ့ကို တီထွင်ခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဝေလနယ်ကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက် ၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် ကားနာဗွန်ရဲတိုက်၌ သားတော်တစ်ယောက် ဖွားမြောက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဘုရင်က သားတော်ကို ဝေလနယ်သားတို့အတွက် အင်္ဂလိပ်စကား မပြောတတ်သော မင်းသားအဖြစ်ဖြင့် အပ်နှင်းခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သားတော် ၁၇ နှစ် အရွယ်သို့ရောက်သော် ဘုရင်က ဝေလမင်းသားဟူသောဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခဲ့သည်။ နောင်အခါတွင် ထိုမင်းသားသည် ဒုတိယအက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ ထိုမင်း၏ သားတော်သည်ကား ဝေလမင်းသားဘွဲ့ကို မခံခဲ့ချေ။ သို့ရာတွင် နောင် အိမ်ရှေ့မင်းအဆက်ဆက်တို့အား ထိုဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။

ဝေလမင်းသားဟူသောဘွဲ့သည် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ သက်သက်ဖြစ်၍ ဆက်ခံရရှိသော ဘွဲ့မဟုတ်ချေ။ ဗြိတိသျှတော်ဝင်မိသားစုအတွင်း အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာတစ်ဦး ထွက်ပေါ်လာသောအခါ အသစ်တစ်ဖန် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ရသော ဘွဲ့ဖြစ်သည်၊ ထီးနန်းကို စွန့်ခဲ့သော အဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဝေလနယ် ကားနာဗွန်ရဲတိုက်တွင် ပထမဦးဆုံး ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ၁၉၁ဝ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ထိုရဲတိုက်၌ ဘွဲ့နှင်းသဘင် ဆင်ယင်ခဲ့လေသည်။ယခုလက်ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဝေလမင်းသားဘွဲ့ခံ အိမ်ရှေ့မင်းသားမှာ ဝီလီယံ မင်းသား ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
၁၈၉၉

**၁၈၉၉** 
## ၁၈၉၉ ခုနှစ် မှတ်တမ်း 
### ဇန်နဝါရီလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဖေဖော်ဝါရီလ 
(၁) ရက်။
::* 
### မတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဧပြီလ 
(၁) ရက်။
::* 
### မေလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇွန်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇူလိုင်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဩဂုတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### စက်တင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### အောက်တိုဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### နိုဝင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဒီဇင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::*
ဝင်နီပက်မြို့

thumb|ဝင်နီပက်မြို့
## ဝင်နီပက်မြို့ 
**ဝင်နီပက်မြို့** (Winnipeg)သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ မနီတိုးဗားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဝင်နီပက်ကန် တောင်ဘက် ၄၅ မိုင်အကွာတွင် မြစ်နီနှင့် အက်ဆီးနီဗွိုင်းမြစ်တို့ဆုံရာ၌ တည်ရှိသည်။ ဝင်နီပက်မြို့သည် မူလက နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်းမျှသာဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါကနေဒါနိုင်ငံ၌ စတုတ္ထမြို့ကြီး အဆင့်သို့ရောက်ရှိနေသည်။

ထိုကဲ့သို့ ကြီးကျယ်စည်ကားသော မြို့ကြီးအဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့ခြင်းမှာ မြို့၏ပထဝီအနေအထား အချက်ကျခြင်းကြောင့်ဟုဆိုရပေမည်။ ဝင်နီပက်မြို့သည် ဝင်နီပက်ကန်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်အကြား အလယ်ဗဟို၌တည်ရှိသည့်အပြင် ပရေရီလွင်ပြင်ဒေသမှ ထွက်ကုန်များ 
ကိုလည်းကောင်း၊ အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထွက်ကုန်များကိုလည်းကောင်း ထိုမြို့က တစ်ဆင့် ဖြန့်ချိရောင်းချရလေသည်။ ကနေဒီယန်ပစိဖိတ် မီးရထားလမ်း၊ ကနေဒီယန် နေရှင်နယ်မီးရထားလမ်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မီးရထားလမ်းတို့ဆုံရာ ဌာနလည်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး မီးရထားလမ်း ဗဟိုအချက်အချာဌာနဖြစ်သည်။ လေကြောင်းခရီး လမ်းဆုံလည်းဖြစ်သည်။

ဝင်နီပက်မြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၌ရှိသော ဂျုံစပါးထွက်ရာ ဒေသအတွက် တံခါးပေါက်သဖွယ်ဖြစ်၍ ဂျုံစပါးသိုလှောင်ခြင်း၊ ဂျုံမှုန့်ကြိတ်ခြင်း နှင့် တင်ပို့ရောင်းချခြင်း၌ ဗဟိုအချက်အချာဌာနဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အမဲသား စည်သွတ်လုပ်ငန်း၊ သံထည်ပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ ထွန်ယက်စက်ကိရိယာလုပ်ငန်း၊ 
သစ်လုပ်ငန်း၊ သားရေလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ထင်ရှားသော စက်မှု လုပ်ငန်း များဖြစ်သည်။ မြို့အတွက် ရေကို ဝုရေအိုင်မှ မိုင် ၁ဝဝ ကျော်ရှည်သော ရေသွယ်ပြွန်ဖြင့် သွယ်ယူရရှိသည်။

ဝင်နီပက်မြို့ရှိ လမ်းမကြီးများတွင်ကျယ်၍ ဖြောင့်တန်းသည်။ လမ်းဘေးတစ်လျှောက်၌ သစ်ပင်များကို အစီအရီစိုက်ပျိုးထားသည်။ အပန်းဖြေရန်အတွက် ပန်းဥယျာဉ်နှင့် ကစားကွင်းများစွာရှိသည်။ မနီတိုးဗား တက္ကသိုလ်ကြီးလည်းတည်ရှိသည်။ ဝင်နီပက်မြို့တွင် လူဦးရေ ၂၆၅၄၂၉ ခန့် 
(၁၉၆၃) ရှိလေသည်။ ဝင်နီပက်မြို့ တည်ရာအရပ်တွင် ဖို့ရုတ်ခေါ် သားမွေးကုန်သွယ်စခန်းကို ၁၇၃၈ ခုနှစ်၌ စတင်ဖွင့်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖန် ၁၈၁၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၃ခုနှစ်အထိ ဖို့ဂယ်ရီဟုအမည်တွင်လေသည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ဝင်နီပက်အိုင် အမည်ကိုယူ၍ ဝင်နီပက်မြို့ဟု အမည်သစ်ဖြင့် ခေါ်တွင်ခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား