open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ

**နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ** ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တွင် ဆင်ဖြူတော် ရောက်ရှိပါက တိုင်းပြည်သည် ဝပြောစည်ပင်သာယာလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဆင်ဖြူသည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် တန်ခိုးအာဏာ၊ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် တိုင်းပြည်၏ ကံကောင်းခြင်း နိမိတ်အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်ဖြူ ရောက်ရှိခြင်းသည် တိုင်းပြည်အတွက် ကောင်းသော လက္ခဏာတစ်ရပ်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ "နာဂ" ဆိုသည်မှာ တန်ခိုးကြီးသော မြွေနဂါးကို ရည်ညွှန်းပြီး ဤနေရာတွင် ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်ကြီးမားခြင်းကို ပိုမို ထင်ရှားစေရန် ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရုပ်ဝါသွင်မူ၊ အမြင်တူလည်း၊ ကျီးဖြူဆင်ဖြူ၊ ဂုဏ်မတူဘူး၊ ကျီးဖြူရောက်က၊ စစ်မက်ထ၏၊ နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ၏၊**" 

## ကိုးကား
နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ

**နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်-နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ** ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ယောက်ကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းများ ခံစားရပါက ထိုသူနှင့် ပတ်သက်၍ အတိတ်က ကောင်းမွန်သော အမှတ်တရများ၊ လွမ်းဆွတ်ဖွယ်ရာ အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်တွေးတောခြင်းဖြင့် စိတ်ဝေဒနာကို သက်သာစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုစားနည်းတစ်မျိုးကို ဖော်ပြသည်။ နာကျင်မှုဝေဒနာကို အတိတ်၏ ကောင်းမွန်သော အမှတ်တရများဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သက်သာစေခြင်းဖြစ်သည်။

### နှိုင်းယှဉ်ချက်
လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက် ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။

*   **နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ** ဆိုသည်မှာ နာကျင်မှုကို လွမ်းဆွတ်မှုဖြင့် ကုစားခြင်းဖြစ်သည်။
*   လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက် ဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်မှုကို နာကျင်မှုဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မေ့ပျောက်စေခြင်းဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆိုရိုးစကားနှစ်ခုသည် စိတ်ခံစားချက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပုံချင်း ဆန့်ကျင်ကွဲပြားကြသည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်

## ကိုးကား
နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်ထိုင်

**နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်ထိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်တိုင်** ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဣရိယာပုတ်ကို မျှတစေရန်အတွက် တစ်ခါထိုင်၍ အနားယူပြီးပါက တစ်တိုင် (အကွာအဝေးတစ်ခု) ခန့် လမ်းလျှောက်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုနှင့် အနားယူမှု မျှတရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အထိုင်များသောသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်ပြီး ကြွက်သားများ တောင့်တင်းခြင်း၊ သွေးလည်ပတ်မှု မကောင်းခြင်း စသည့် အထိုင်များခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။ "တိုင်" ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် အကွာအဝေး တိုင်းတာသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် အနည်းငယ် လမ်းလျှောက်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်တိုင်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့တစ်နာရီထိုင်လျှင် တစ်နာရီလမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း ဣရိယာပုတ်ကို ဖြေရန်မှာ လမ်းလျှောက် ခြင်းပင် ဖြစ်၏။" 

## ကိုးကား
နီလာအလျား၊ မြကားအပြာ၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက်

**နီလာအလျား၊ မြကားအပြာ၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက်** ဆိုသည်မှာ ကျောက်မျက်ရတနာလေးမျိုးကို သွေးဖြတ်ရာတွင် အကောင်းဆုံး ပုံသဏ္ဌာန်များအား ဖော်ပြထားသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   နီလာ (Sapphire): အလျားလိုက် ပုံစံ (elongated shape) သွေးရသည်။
*   မြ (Emerald): ပြားသော ပုံစံ (flat shape) သွေးရသည်။
*   ပတ္တမြား (Ruby): အမောက်ပုံစံ (convex shape) သွေးရသည်။
*   စိန် (Diamond): အစောက်ပုံစံ (faceted shape) သွေးရသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျောက်မျက်ရတနာ တစ်မျိုးစီ၏ အလှကို ပေါ်လွင်စေရန် မည်သို့ သွေးဖြတ်သင့်ကြောင်း လမ်းညွှန်ပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ကျောက်ကို ဆိုသော ထုံးကား **နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြား အမောက်၊ စိန်မှာအစောက်။**'” 
*   “ကျောက်၏ အနေအထား လက္ခဏာကို ရွေးချယ်ရာ၌ ရှေးကဆိုထုံး အရ **နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက်**ဟု ဆိုပါသည်။” 

## ကိုးကား
နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်

**နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်** ဆိုသည်မှာ အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးသော သူငယ်ချင်းများ သို့မဟုတ် လင်မယားများ အတူတကွ အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ပါက မကြာခဏ အချင်းများရန် ဖြစ်တတ်သော်လည်း ဝေးကွာသွားချိန်တွင်မူ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေး၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများတွင် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော်လည်း ထိုဆက်ဆံရေး၏ တန်ဖိုးကို ဝေးကွာမှသာ သိရှိလာတတ်ကြသည်။ "ကျက်ကျက်" ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ် စကားများရန်ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး "သက်သက်" ဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့ နှင်းနုနှင့် ဝေးလာခဲ့ခါမှ ကျွန်တော်သည် ကောင်မလေးအပေါ် ပိုပြီး သတိရမိ၊ အောက်မေ့ မိ၊… တမ်းတမိခဲ့သောကြောင့်…၊” 
*   "လင်နှင့်မယား ပြဿနာပေါ်တယ်ဆိုတာ အတူတူနေချိန်များလို့ ဖြစ်ရတာ… အတူနေရချိန်နည်းရင် လင်နဲ့မယား တာဝန်ကျေရုံ ပြောဆိုဆက်ဆံရတော့ ပိုခိုင်မြဲနိုင်တယ်၊ **နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်** သဘောပေါ့၊" 

## ကိုးကား
နီးလျက်နဲ့ဝေး

**နီးလျက်နဲ့ဝေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နီးလျက်နဲ့ဝေး** ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနီးအနားတွင် ရှိနေသော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဝေးကွာနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး မပြေလည်ခြင်း၊ စိတ်သဘောထား ကွဲလွဲနေခြင်း၊ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေခြင်း စသည့် အခြေအနေများတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နီးကပ်မှုသည် စစ်မှန်သော ရင်းနှီးမှုကို အာမမခံနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “မောင်တင့်နှင့်မယ်မြင့်တို့သည် ကိုယ်ချင်းကွဲ၍ စိတ်မကွဲဘဲ **နီးလျက်နှင့်ဝေး**၊ ဝေးလျက်နှင့်နီးဟူသော စကားအရ… နှောင်ဖွဲ့လျက်သာရှိ နေသောကြောင့်…၊” 
*   “ဘဟာဒူးနှင့်အမြတို့လည်း တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် **နီးလျက်နဲ့ဝေး** နေကြပြီ၊” 

## ကိုးကား
နုရာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ်

**နုရာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (အနု ငါးရာ၊ ရင့်မာ တစ်ကျိပ်-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
**နုမှာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ်** ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းအလျာ (ဗောဓိသတ္တ) သည် ဘုရားမဖြစ်မီ ကျင်လည်ခဲ့ရသော ဘဝများတွင် ပါရမီ အားနည်းသေးသည့် ဘဝပေါင်းမှာ ငါးရာသုံးဆယ့်ခုနစ်ဘဝ (အချို့ကျမ်းများတွင် ငါးရာဟုဆိုသည်) ရှိပြီး၊ ပါရမီ ရင့်ကျက်သော ဘဝပေါင်းမှာ ဆယ်ဘဝ (ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့) ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော ဘုရားအလောင်း၏ ဘဝအဆက်ဆက် ကျင်လည်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ပါရမီဖြည့်ကျင့်စဉ်တွင် အစပိုင်း၌ အားနည်းသေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် တဖြည်းဖြည်း ရင့်ကျက်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “အလှူရေစက် လက်နှင့်မကွာ **အနု ငါးရာ၊ ရင့်မာ တစ်ကျိပ်** နောင်လာ ရှစ်သောင်း ဘုရားလောင်းကဲ့သို့ ပြု ကောင်းသော ထုံးစံဥပဒေရှိ၏။” 
*   “၅၃၇-ဇာတ်တို့မှာ ဘုရားလောင်း(ဗောဓိသတ္တ)အဖြစ် နုသေးသည့် ဘဝများနှင့် ပတ်သက်နေပြီး နောက်ဆုံးဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကား ဘုရားဖြစ်ခါနီး ရင့်နေပြီဖြစ်သည့်ဘုရားလောင်းဘဝများနှင့်သက်ဆိုင်နေသည်။ ယင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ပေါ်လွင်အောင် **နုမှာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ်** ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။” 

## ကိုးကား
နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်

**နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်** ဆိုသည်မှာ ရိုသေလေးစားထိုက်သူများ (ဥပမာ- မိဘ၊ ဆရာ၊ သက်ကြီးဝါကြီး) နှင့် အတူရှိနေချိန်တွင် သူတို့အား ဦးစားပေးပြီး နောက်မှ လိုက်နေထိုင်ရမည်။ စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချ၍ ပြောဆိုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများနှင့် ရိုသေလေးစားမှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။ လူကြီးသူမများကို ရိုသေလေးစားခြင်းသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်**၊ စားသော်အတန်၊ ပေးသော် အလွန်၊ စကားမွန်ကိုမှတ်ကုန်မင်း၊” 
*   “**နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်**၊ စားသောက်အတန်၊ သည်းခံခြင်း လည်းကြီးစေ၊” 

## ကိုးကား
နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက်

**နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက်** ဆိုသည်မှာ နေဝင်ချိန်တွင် မီးထွန်းလေ့ရှိသောအိမ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်ကြီးပွားတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှေးယခင်က လျှပ်စစ်မီး မပေါ်မီအချိန်တွင် နေဝင်ချိန်၌ မီးထွန်းခြင်းသည် အိမ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု မရပ်တန့်သေးကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် လုံ့လဝီရိယရှိရှိ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စီးပွားတိုးတက်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ညအချိန်အထိ လုပ်ငန်းကိစ္စများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် စီးပွားတိုးတက်စေသည့် အကြောင်းတစ်ခုဟု ရှုမြင်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “အလင်းရောင်မရှိတော့သည်ကို မြင်ပါလျက် မီးထွန်းရမည်ကိုမေ့လျော့နေသည်။…**နေဝင်မီးလက် စီပွားတက်**ဟူသောစကားအရ နေဝင်လျှင် မီးထွန်း နေကျ၊ မီးရောင်လင်းလာမှ သတိရသည်။” 

## ကိုးကား
နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို

**နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို** ဆိုသည်မှာ မြန်မာလများတွင် ဝါဆိုလသည် နေ့တာ အရှည်ဆုံးလဖြစ်ပြီး ပြာသိုလသည် ညတာ အရှည်ဆုံးလဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ ဝါဆိုလသည် နွေရာသီနှင့် မိုးရာသီအကူးအပြောင်းတွင် ကျရောက်ပြီး နေအရှည်ဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။ ပြာသိုလသည် ဆောင်းရာသီတွင် ကျရောက်ပြီး ညအရှည်ဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ဝါဆိုလသည် နေ့တာအရှည်ဆုံး ဖြစ်၏၊ သို့ဖြစ်၍ **နေ့ကိုလို ဝါဆို** ပြာသိုလသို့ ရောက်သောအခါမှာကား ညနာရီ-၃၆၊ နေ့နာရီ-၂၄ သာရှိ၍ ၎င်းလသည် ညတာအရှည်ဆုံးလ ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ **ညကိုလို ပြာသို** ဟူ၍ ဆိုထုံး ပြုကြလေသည်။” 
*   “**နေ့မှာ ဝါဆို၊ ညမှာ ပြာသို** ဆိုရိုးရှိခဲ့သည့်အတိုင်း ဝါဆိုလသည် နေ့တာအရှည်ဆုံးလဖြစ်၍ ပြာသိုလသည် ညတာအရှည်ဆုံးလ ဖြစ်သည်။” 

## ကိုးကား
နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း

**နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း** ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလသည် နေ့အခါတွင် အလွန်ပူပြင်းပြီး ညအခါတွင် အလွန်အေးမြသော ရာသီဥတုကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ နောက်ဆုံးလဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။ ထိုအချိန်သည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေရာသီသို့ ကူးပြောင်းစအချိန်ဖြစ်သောကြောင့် နေ့ဘက်တွင် နေပူရှိန်ပြင်းထန်ပြီး ညဘက်တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်။ "သရမ်း" ဆိုသည်မှာ သာယာလှပခြင်း၊ ရာသီဥတုကောင်းမွန်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း ေ့နကိုပူ၍ ညကချိုမ်းသည်၊ **တပေါင်းလ လသရမ်း** ဆိုစကုန်သည်။” 
*   “နွေဦးပေါက်ခါနီးမို့ နေ့ပူလို့ ညချမ်း၊ **တပေါင်းလ လသရမ်း** ဖြစ်ရရှာ သည်။” 

## ကိုးကား
နေ့မြင် ညပျောက်

**နေ့မြင် ညပျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေ့မြင် ညပျောက်** ဆိုသည်မှာ နေ့အချိန်တွင် ကျန်းမာစွာ၊ အကောင်းပကတိ ရှိနေသူပင် ညတွင်းချင်း ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားနိုင်သကဲ့သို့ သေခြင်းတရားသည် အလွန်မြန်ဆန်ပြီး မမျှော်လင့်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရား၏ မမြဲခြင်းသဘောကို ထင်ရှားစေသည်။ လူတို့၏ အသက်သည် မမြဲသောကြောင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ယခုခေတ်ကြီး မှာ ရှေ့မြင်နောက်ရောက်၊ **နေ့မြင်ညပျောက်**ဆိုတာလို အိုဘေးကြီး၊ နာဘေးကြီး၊ သေဘေးကြီးတွေက… တကယ့်ကို လန့်စရာ ထိတ်စရာကြီးတွေ ဖြစ်နေကြတယ် မဟုတ်လား၊” 
*   “စစ်အတွင်းတုန်းက ဗုံးကြဲလို့ **နေ့မြင်ညပျောက်**တွေသားတွေ့ခဲ့တယ် မဟုတ်လား၊” 

## ကိုးကား
နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော

**နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော** ဆိုသည်မှာ ကျန်းမာရေးအတွက် နံနက်အချိန်တွင် ငှက်ပျောသီး စားသင့်ပြီး ညအချိန်တွင် သင်္ဘောသီး စားသင့်သည်ဟု အကြံပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာနှင့် ကျန်းမာရေး ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

*   နံနက်တွင် ငှက်ပျောသီးစားခြင်းသည် အားအင်ကို တိုးပွားစေပြီး တစ်နေ့တာ လှုပ်ရှားမှုအတွက် လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
*   ညတွင် သင်္ဘောသီးစားခြင်းသည် အစာခြေစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေပြီး ဝမ်းမှန်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ရှေးမြန်မာ လူကြီးသူမများ အနေနှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက် တတ်မှု… ဆိုရိုးဆောင်ပုဒ်ကလေးများအနက် **နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော**ဟူသော အသိပညာပေး စကားကလေးလည်း အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။” 

### ငှက်ပျောသီးတင် ပါဝင်သောဓာတ်များ
* Carbohydrates(ကစီဓာတ်) 22.84 g
* Sugars(သကြားဓာတ်) 12.23 g
* Dietary fiber(အမျှင်ဓာတ်) 2.6 g
* Fat(အဆီဓာတ်) 0.33 g
* Protein(ပရိုတင်းဓာတ်) 1.09 g
* Thiamine (B1) (3%) 0.031 mg
* Riboflavin (B2) (6%) 0.073 mg
* Niacin (B3) (4%) 0.665 mg
* Pantothenic acid (B5) (7%) 0.334 mg
* Vitamin B6 (31%) 0.4mg
* Folate (B9) (5%) 20 μg
* Choline (2%) 9.8 mg
* Vitamin C (10%) 8.7 mg
* Minerals Iron (2%) 0.26 mg
* Magnesium (8%) 27 mg
* Manganese (13%) 0.27 mg
* Phosphorus (3%) 22 mg
* Potassium (8%) 358mg
* Sodium (0%) 1 mg
* Zinc (2%) 0.15 mg
* ရေဓာတ် 75mg ( >70%)

## ကိုးကား
နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော

**နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော** ဆိုသည်မှာ နောက်ပစ်ရေးစာလုံး (နောက်မှ ပစ်သော စာလုံး) နှင့် ညသတ်ရေးစာလုံး (ညဖြင့် အဆုံးသတ်သော စာလုံး) တို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် တူညီကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေလေ့လာသူများအတွက် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်စာပေများတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ အနည်းငယ်ကွဲလွဲမှုများ ရှိနိုင်ပြီး ထိုသို့ကွဲလွဲမှုများရှိသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တူညီနိုင်ကြောင်းကို ရှင်းပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ကျည်နဲးကျည်နူတိ ကြာနှေးသည်။ စဲးတန်းတိသောင် ဣဒါနိပိ။ စည်းတန်း ဣတိစ ဘာသန္တိ။ **နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော**။” 
*   “ရှေးလူများကား ရဲစားဟူ၍ ရေးလေ့ပြုသည်မှာ **နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော** ဟူသော ပေါရာဏကထာဋီကာဆရာတို့စကားနှင့်အညီ ရဲ-ရည်း ကို ညီမျှသည်။” 

## ကိုးကား
နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော

**နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော** ဆိုသည်မှာ နောက်ပစ်ရေးစာလုံး (နောက်မှ ပစ်သော စာလုံး) နှင့် ယသတ်ရေးစာလုံး (ယ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော စာလုံး) တို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် တူညီကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာစာပေများတွင် စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံ အနည်းငယ် ကွဲလွဲမှုများ ရှိတတ်ပြီး ထိုသို့ ကွဲလွဲမှုများ ရှိသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တူညီနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ရှင်းပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "စယ်" နှင့် "စဲ" ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံးသည် အသံထွက် အနည်းငယ် ကွဲပြားသော်လည်း အဓိပ္ပာယ် တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးစာပေများကို လေ့လာရာတွင် ယင်းကဲ့သို့ ကွဲလွဲမှုများကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ပညာရှိတို့သည် စယ်တိသဒ္ဒဿ-စယ်ဟူသော သဒ္ဒါ၏… ယခုအခါ၌ စဲတိ၊ စဲဟူ၍၊ ဘာသန္တိ-ဆိုကုန်၏။ ကသ္မာ-အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား **နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော**-နောက်ပစ်နှင့် ယသတ်တူလေသောကြောင့်တည်း၊” 

## ကိုးကား
နိုင်လျှင်ကာ ရန်၊ ရှုံး ပူပန်

**နိုင်လျှင်ကာ ရန်၊ ရှုံး ပူပန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နိုင်လျှင်ကား ရန်၊ ရှုံး ပူပန်** ဆိုသည်မှာ လောင်းကစားကဲ့သို့သော ပြိုင်ဆိုင်မှုများတွင် မိမိဘက်မှ အနိုင်ရရှိပါက ရှုံးနိမ့်သူများ၏ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကို ခံရနိုင်ပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှုံးနိမ့်ပါက စိတ်သောက ဝေဒနာ ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောင်းကစား၏ ဆိုးကျိုးများကို ထင်ရှားစေသည်။ လောင်းကစားသည် မည်သူ့ကိုမျှ အမှန်တကယ် အကျိုးမပြုနိုင်ဘဲ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နိုင်လျှင်ကား ရန်၊ ရှုံးပူပန်** ဆိုသော စကားအတိုင်း လောင်းတမ်း ကစားခြင်းဖြင့် အနိုင်ရပြန်သောအခါ ရှုံးသူက ရန်ပြုတတ်ကုန်၏၊ ရှုံးပြန်လျှင် စိတ်နှလုံး ပူပန်ရ၏။” 

## ကိုးကား
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း

**နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း** ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ အရာဝတ္ထုများတွင် ရှိသော ပင်ကိုသဘာဝ၊ ပင်ကိုဓာတ်ကို မဖျက်ဆီးသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝကို လေးစားရန်နှင့် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်ကို မပြောင်းလဲပစ်ရန် သွန်သင်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ မူလသဘာဝကို ပြောင်းလဲပစ်ခြင်းသည် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် မူလအတိုင်း ထားရှိခြင်းက ပို၍ ကောင်းမွန်သည်။ ဥပမာ - သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦး၏ ပင်ကိုစရိုက်ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် ကြိုးစားခြင်းသည်လည်း ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ပထဝီပျက်ထ၊ နာသမျှကို၊ ကာလရှေးလွန်၊ ဆရာမွန်တို့၊ အာဂန္တုနာ၊ သညာခေါ်ဆို၊ ဆေးမလိုတည့်၊ နဂိုဓာတ်ဟောင်း၊ မဖျက်ကောင်း၍၊ အကြောင်းဆိုင် ဆီ၊ ပထဝီ၏၊ အမှီအကင်း၊ ဖြစ်စေလျှင်းသည်၊** 
*   **ဆေးဆရာတို့ အသုံးပြုလေ့ရှိသော ပြုပြင်ရေးဆိုင်ရာ ဆိုရိုးစကားတစ်ခုလည်း ရှိပြန်လေသည်။ နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်းဟူသော စကားပင် ဖြစ်လေသည်။** 
*   **နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်းဆိုသကဲ့သို့ မြေ၊ ရေ၊ သစ်ပင်၊ တောတောင် စသည်တို့ကို မူလသဘောမှ အဆမတန် ပြောင်းလဲစေခြင်းသည် လူတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်စေ၏။** 

## ကိုးကား
တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်

**တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ကြက်ဥအယောင်၊ တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်-လည်းရှု။

### အဓိပ္ပာယ်
**တိမ်တောင်သဖွယ် မင်းရေးကျယ်** ဆိုသည်မှာ မိုးသားတိမ်တိုက်တို့၏ အခြေအနေကို ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲသကဲ့သို့ မင်းရေးမင်းရာ ကိစ္စရပ်များကိုလည်း ခန့်မှန်းရန် အလွန်ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ မတည်ငြိမ်မှုနှင့် လူ့အရေးအရာများ၏ မရေရာမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ တိမ်တောင်တို့သည် ရုတ်တရက် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲတတ်သကဲ့သို့ မင်းရေးမင်းရာ ကိစ္စများသည်လည်း ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သောကြောင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းရေးမင်းရာ ကိစ္စများတွင် အထူးသတိထား ဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကြက်ဥအယောင်၊ တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်
ဤစကားစုသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး မင်းရေးမင်းရာကိစ္စများ၏ ခန့်မှန်းရခက်ခဲပုံကို ပိုမို၍ ထင်ရှားစေသည်။ ကြက်ဥ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲမှု မရှိသော်လည်း တိမ်တောင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိမ်တောင်ကို ဥပမာထား၍ မင်းရေးမင်းရာ၏ မတည်ငြိမ်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တိမ်တောင်သွဖယ် မင်းရေးကျယ် သတဲ့၊ ဘယ်လိုအရေးတော်များ ဖြစ်မယ် မသိရသေးဘူး၊** 
*   **ကောင်းကင်ပြင်တွင်လည်း တိမ်တိုက်တို့မှာ အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲကာ မျက်လှည့်ပြနေကြကုန်၏။ …တိမ်တောင်သဖွယ် မင်းရေးကျယ် ဆိုသော ရှေးလူကြီးတို့၏ စကားအတိုင်းပင်တည်း။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကြက်ဥအရောင် တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်

## ကိုးကား
နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္ထံ

**နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္ထံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္တံ** ဆိုသည်မှာ “အတတ်ပညာနှင့်တူသော မိတ်ဆွေသည် မရှိ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အတတ်ပညာသည် လူတစ်ဦးအတွက် အကောင်းဆုံး မိတ်ဆွေကဲ့သို့ အကျိုးပြုနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အတတ်ပညာကို တတ်မြောက်ထားခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ဘဝကို တိုးတက်အောင် တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေနိုင်သောကြောင့် အတတ်ပညာသည် အဖိုးတန်ဆုံး မိတ်ဆွေပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

*   **ဝိဇ္ဇာသမံ** (Vijjasamaṃ): အတတ်နှင့်တူသော
*   **မိတ္တံ** (Mittaṃ): အဆွေခင်ပွန်းမည်သည်
*   **နတ္ထိ** (Natthi): မရှိ

### ကိုးကားချက်များ
*   "**နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္တံ**" 

## ကိုးကား
နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ

**နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ** ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် ဖူးစာပါလာပါက မည်သူကပင် တားဆီးဖျက်ဆီးစေကာမူ ထိုဖူးစာကို မဖျက်ဆီးနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံကြမ္မာနှင့် ဖူးစာကို ယုံကြည်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့၏ ဆုံတွေ့မှု၊ ပေါင်းဖက်မှုများသည် ကံကြမ္မာ၏ စီမံမှုအောက်တွင် ရှိပြီး လူတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ပြောင်းလဲ၍ မရနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ "နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ" ဆိုသည်မှာ ကံကြမ္မာက ဖန်တီးပေးသော ဖူးစာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ** ဆိုတာလို ကျွန်မတို့ဖူးစာရေးတာက မောင်မောင်နှင့်အကျိုးပေးစေဖို့ ရှေးကပင် စီမံရင်းမို့…၊” 
*   “မည်သို့ပင် သေချာစွာ စပ်ဟပ်ထားငြားလည်း န်တရေးသည့်ဖူးစာ **လူပြင်ရာမခံ** ဆိုသော စကားပုံကလေးကဲ့သို့ နဖူးစာမပါလျှင်လည်း… ကွဲပြားတတ်သေး၏။” 

## ကိုးကား
နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ

**နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ” ဆိုသည်မှာ ခိုင်းနွားတစ်ကောင်၏ စွမ်းရည်နှင့် ခွန်အားကို စမ်းသပ်လိုလျှင် ချောင်းကမ်းပါးကဲ့သို့သော မတ်စောက်သည့် နေရာကို တက်ခိုင်းကြည့်မှသာ သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရိုးရိုးမြေပြန့်တွင် လျှောက်သွားနေချိန်၌ နွား၏ စွမ်းအားကို အကဲဖြတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင်မှ အစွမ်းအစ အမှန်ကို သိမြင်နိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ လူများ၏ အရည်အချင်း၊ စွမ်းရည်ကိုလည်း အခက်အခဲ အကျပ်အတည်းများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့မှသာ သိရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နွား ကောင်းမကောင်းဆိုတာ ချောင်းအတက်ကျမှိသတာပါပဲဗျာ၊” 

## ကိုးကား
နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်

**နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်** ဆိုသည်မှာ တိတ်တဆိတ် စကားပြောဆို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရာတွင် နေ့အချိန်၌ မိမိတို့၏ နောက်ဘက်တွင် မည်သူမျှ ရှိမနေကြောင်း သတိပြုသင့်ပြီး ညအချိန်၌ မိမိတို့၏ အောက်ဘက်တွင် မည်သူမျှ ရှိမနေကြောင်း သတိပြုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားသူများက ချောင်းမြောင်းနားထောင်နေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လုံခြုံရေးနှင့် သတိဝီရိယရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်** ဆိုသည့်အတိုင်း … နောက်သို့ပြန်၍ လှည့်ကြည့်မိပါမူ နံရံပေါက်၌ တောက်ပငြိမ်သက်စွာ ချောင်းမြောင်း၍ ကြည့်ရှုနေသော မျက်လုံးကလေးနှစ်လုံးကို…၊” 
*   “**နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်**ဆိုတဲ့ စကားလို ခင်တို့နှစ်ယောက် စကားပြောတုန်းက တတိုင်းမွှေးရုံအောက်ကို ငုံ့မကြည့် လိုက်မိတာ မှားတာပဲနော်။” 

## ကိုးကား
နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း

**နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း” ဆိုသည်မှာ နွေရာသီတွင် ထနောင်းပင်သည် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်စွာ ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မန်ကျည်းပင်သည် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်စွာ ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထနောင်းပင်သည် နွေရာသီတွင် အရွက်အုပ်အုံ ထူထပ်စွာ ရှိပြီး အရိပ်ကောင်းသောကြောင့် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ မန်ကျည်းပင်သည် ဆောင်းရာသီတွင် အရွက်များ ကျဲပါးသွားသော်လည်း အကိုင်းအခက်များ ဖြာထွက်နေခြင်းကြောင့် နေရောင်ခြည်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး နွေးထွေးမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သစ်ပင်များ၏ သဘာဝကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “အညာတစ်ခွင် ရောက်ကြလျှင်တော့ အဝေးက မြင်ရတဲ့ထနောင်းပင်ကို အကြောင်းထင်အောင် အကဲခတ်ကြပါတော့၊ မလွဲတမ်းမှတ်ရန် **နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း** ပါပဲရှင်၊” 
*   “မန်ကျည်းတို့၊ ထနောင်းတို့၊ တမာတို့ဆိုတာကလည်း… အရိပ်ကတန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် ရှိပါတယ်။ **နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း**လို့ ဆိုရိုးရှိသမှုတ်လား၊” 

## ကိုးကား
နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင်

**နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင်” ဆိုသည်မှာ သဘာဝတွင် ပေါက်ရောက်သော နွယ်ပင်၊ မြက်ပင်၊ သစ်ပင် အားလုံးနီးပါးသည် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်း ဆေးဖက်ဝင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာနှင့် သဘာဝကုထုံးများတွင် သစ်ပင်၊ အပင်များ၏ အသုံးပြုမှုသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝပစ္စည်းများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကို အလေးထားဖော်ပြပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “စကားသစ္စာ၊ မှန်သောခါကား၊ ဩဇာလေးနက်၊ ပေါ်ဆီတက်၍၊ **နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်၏**၊” 
*   “ကတိသစ္စာ၊ တည်သောခါမူ၊ ဩဇာလေးနက်၊ ပေါ်ဆီတက်၍၊ **နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်၏**ဟူ၍ ရှေးပညာရှိတို့ စပ်ဆိုထားခဲ့သည့်အတိုင်းသစ္စာ ရှိလျှင် သစ်ပင်တို့သည်ပင်လျှင် အဆီဩဇာ တက်ရလေသေး၏။” 
*   “ကတိသစ္စာ၊ မှန်သောခါ၊ သစ္စာ လေးနက်၊ ပေါ်သစ်ထွက်၊ **နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်**ဟူသော ရှေးပေါရာဏစကားမှာလည်း ဤသို့ မှန်ကန်သောအရာဌာန သစ္စာပုဗ္ဗင်္ဂမမျိုးကို ရည်၍ ဆိုခဲ့ပေတာပဲ။” 

## ကိုးကား
နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ်

**နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ်** ဆိုသည်မှာ နတ်တော်လသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာသွန်းဘဲ ဆင်ခြေရာများပင် တိမ်မြုပ်သွားရုံမျှသာ ရွာသွန်းသော "ဆင်ရာတိမ်မိုး" ဟုခေါ်သည့် ရာသီမိုး ရွာလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နတ်တော်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ နဝမလဖြစ်ပြီး နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။ ထိုအချိန်သည် မိုးကုန်၍ ဆောင်းအကူးအပြောင်းကာလ ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း မရှိတော့ဘဲ အနည်းငယ်သာ ရွာလေ့ရှိသည်။ ဆင်ခြေရာပင် တိမ်မြုပ်သည်ဆိုခြင်းမှာ မိုးအနည်းငယ်သာ ရွာသော်လည်း မြေပြင်ကို စိုစွတ်စေပြီး ဖုန်မှုန့်များ ကင်းစင်စေကြောင်းကို တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် နတ်တော်လတွင် မိုးရွာသွန်းမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အလွန်အကျွံ မများကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နတ်ပန်းဝေမြိုင်၊ သဇင်လှိုင်က၊ ဖြိုင်ဖြိုင်မကြဲ၊ စွတ်ရုံဖွဲသို့၊ သွန်းမြဲကန်မှာ၊ **ဆင်ရာတိမ်မိုး**၊ ခေါ်ကြရိုးတည့်၊ …၊ တောင်လိမ်မြောက်ကွေ့၊ မိုးသားရွေ့လျက်၊” 
*   “ရာသီဓနု၊ တွက်စုငါးသောင်း၊ သိန်းပေါင်းနှစ်လီ၊ ရာသီရွှင်ရွှင်၊ **ဆင်ရာတိမ်မိုး**၊ ရွာရိုးမက၊ သွန်းချလေ၊” 
*   “**နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ်**၊ နတ်အိမ်မြှောက်ချီး၊ မုန့်ဓားလှီး။နတ်တော်လအခါ ဆင်ခြေရာ၊ မြင်းခြေရာ တိမ်မြုပ်အောင် မိုးရွာသောကြောင့် အဖျားအနာ များ၍ နတ်များကိုသော်မှ ဆီကြော်မုန့်များအစား ဓားလှီးမုန့်နှင့် တင်ရသည်ဆိုလိုသည်။” 

## ကိုးကား
နှဲချောလျှင် တယော

**နှဲချောလျှင် တယော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှဲချောလျှင် တယော” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံကောင်းမွန် ချောမွေ့ပါက တယောသံနှင့်ပင် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တူရိယာနှစ်မျိုး၏ အသံကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ နှဲနှင့်တယောသည် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာများဖြစ်ကြပြီး အသံနေအထား အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသည်။ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံသည် အထစ်အငေါ့မရှိ ချောမွေ့ညင်သာပါက တယောသံကဲ့သို့ သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် နှဲမှုတ်ကျွမ်းကျင်မှုကို ချီးကျူးရာတွင်လည်း သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နှဲချောလျှင် တယော**ဆိုသကဲ့သို့ အလွန်တော်သူများ နှဲမှုတ်လျှင် တယောလိုပင် သာယာ၏။” 
*   “တယောထိုးသောအခါ တယောကြိုးပေါ်မှ နှိပ်သော လက်ချောင်းကလေးသည် တရွေ့ရွေ့ ပွတ်ကာ ရွေ့လျားကာ တစ်သံမှ အခြားတစ်သံသို့ ရောက်အောင် အထစ်အငေါ့မရှိ ချောမောပြေပြစ်စွာ အသံကို ပို့နိုင်သကဲ့သို့ နှဲသည်လည်း ထိုနည်းတူ မှုတ်နိုင်စွမ်း ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် **နှဲချောလျှင် တယော**ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။” 

## ကိုးကား
နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ

**နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ” ဆိုသည်မှာ နွားများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူသည် နွားများ၏ အစာရေ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် အခြားအရေးကိစ္စများကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်ရသကဲ့သို့ သားသမီးများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူသည်လည်း သားသမီးများ၏ အရေးကိစ္စအ၀၀ကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်အတူ တာဝန်နှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပါလာတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် မိမိတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများ သို့မဟုတ် ချစ်ခင်ရသူများအတွက် သဘာဝအားဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိတတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “များလှအချိ၊ လူ့လောကိ၌၊ **နွားရှိသသူ၊ နွားကြောင့်ပူသို့**၊ ဤသူမခြား၊ ပုံအလားဖြင့်၊ **သားရှိသသူ၊ သားကြောင့်ပူ၏။**” 
*   “ပုတ္တိမာ-သည်၊ ပုတ္တေဟိ-သားတို့ဖြင့်၊ သောစတိ-စိုးရိမ်၏၊ ဂေါမာ-သည်၊ ဂေါဟိ-နွားတို့ဖြင့်၊ တထေဝ- ထို့အတူသာလျှင်၊ သောစတိ-စိုးရိမ်၏။” 

## ကိုးကား
နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန်

**နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်-နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် သုခမိန်” ဆိုသည်မှာ ပညာရှိ သုခမိန်များသည် မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချိန်ဆပြီးမှ လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “သုခမိန်” ဆိုသည်မှာ ပညာရှိ၊ အတတ်ပညာရှင်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ပညာရှိသူများသည် အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ချက်များ မချမှတ်ဘဲ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုး၊ အကျိုးအပြစ်များကို သေချာစွာ ချိန်ဆသုံးသပ်ပြီးမှ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်သည်။ “ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်” ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန်** ဆိုတဲ့အတိုင်း နှိုင်းချိန်ဆင်ခြင်တတ်သော ပညာရှိသူတော်ကောင်းများ ရှိခဲ့ပါလျှင်…၊” 
*   “ထိုအစည်းအဝေးမှာ ကျောင်းသားများနှင့်ဆရာကြီးတို့ **နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် သုခမိန်**ဟူသော စကားအတိုင်း ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး၍…၊” 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်

## ကိုးကား
နှစ်ဆယ်ကျော် အစိတ်အပိုင်း၊ အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း

**နှစ်ဆယ်ကျော် အစိတ်အပိုင်း၊ အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှစ်ဆယ်ကျော်အစိတ်ပိုင်း အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း” ဆိုသည်မှာ မိန်းကလေးများသည် အသက်နှစ်ဆယ်ကျော် နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်ခန့်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အိမ်ထောင်ပြုရန် သင့်လျော်သော အရွယ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီဟု ဆိုလိုသည်။ “ဟိုင်း” ဟူသော စကားလုံးသည် အချိန်အခါ ရောက်ရှိလာပြီ၊ သင့်လျော်သော အချိန်သို့ ချဉ်းကပ်လာပြီဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ ယခင်က မိန်းကလေးများသည် အသက်ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိကြပြီး အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ်သည် အိမ်ထောင်ပြုရန် သင့်လျော်သော အရွယ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ လူမှုရေးအခြေအနေများ ပြောင်းလဲလာမှုနှင့်အတူ အိမ်ထောင်ပြုသည့် အသက်အရွယ်သည်လည်း ပြောင်းလဲလာပြီဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နှစ်ဆယ်ကျော်အစိတ် ပိုင်းဆိုတော့ အရွယ်တော် တစ်ဆိတ်ဟိုင်းလာပြီ မဟုတ်လား၊…ဒီဘက်ခေတ်မှာ မိန်းကလေးတွေဟာ အပျိုစင်ဘဝနဲ့ အသက် နှစ်ဆယ်ပြည့်အောင်နေကြတဲ့လူက တော်တော်ကလေး နည်းလာပြီ၊” 

## ကိုးကား
နည်းအမျှ များအဝ

**နည်းအမျှ များအဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ နည်းအမျှ များအဝ - စကားပုံလည်းရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**နည်းအမျှ များအဝ** ဆိုသည်မှာ စားစရာများများရှိလျှင် အားလုံးဝဝလင်လင် စားသောက်နိုင်ကြပြီး စားစရာနည်းပါးလျှင်မူ မျှတစွာ ဝေငှစားသောက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။ အခက်အခဲကာလများတွင် အချင်းချင်း ကူညီဖေးမရမည်၊ ရှိတာလေးနှင့် မျှဝေခံစားရမည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ဘာတရားသလဲ။ ဆွေမျိုးဆိုပြီး တကယ်ဆိုလျှင် အေးအတူပူအမျှပေါ့။ **နည်းအမျှ များအဝ**ဆိုဟုတ်သေးရဲ့၊” 
*   “တစ်ယောက်တည်း စားလေ့မရှိဘဲ**နည်းအမျှ များအဝ** ဟူသော စကားအတိုင်း ဝေငှစားသောက်လေ့ရှိကြ၍…၊” 

## ကိုးကား
နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ

**နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

“နှုတ်ချိုလျှင် သူချစ်သည်၊ လက်တိုလျှင် သူပစ်” ဟူ၍လည်း ဆိုထုံးရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ” ဆိုသည်မှာ မောက်မာစွာ ပြောဆိုခြင်း၊ လေလုံးထွားထွား ပြောဆိုခြင်းများ ပြုလုပ်ပါက မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းများက စွန့်ခွာသွားတတ်ပြီး၊ ရက်ရောစွာ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲတတ်ပါက မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းများက မိမိထံ ချဉ်းကပ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် စကားပြောဆိုမှုနှင့် ပေးကမ်းရက်ရောမှုတို့၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။ မာနကြီးသော စကားများ၊ မောက်မာသော အပြုအမူများသည် လူအများ၏ မုန်းတီးမှုကို ခံရစေနိုင်ပြီး ရက်ရောသော အပြုအမူသည် လူအများ၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိစေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နှုတ်ချိုလျှင် သူချစ်သည်၊ လက်တိုလျှင် သူပစ်သည်။**နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာသည်၊ လက်ကြီးလျှင်သူလာသည်**ဟူ၍လည်း ဆိုထုံးရှိသည်။” 
*   “ချိုချဉ်သစ်သီး၊ ငယ်ကြီးဝေငှ၊ ပျူငှာပြ၍၊ ရှင်ကပြုပါ၊ လက်ကြီးခါလျှင်၊ လာသူမငြီး၊ **နှုတ်ကြီးခါလျှင်၊ သူခွာလေမြဲ**၊” 

## ကိုးကား
နှုတ်ချိုလျှင် လက်တို

**နှုတ်ချိုလျှင် လက်တို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်ချိုလျှင် လက်တို” ဆိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် ချိုသာယဉ်ကျေးသော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာ သုံးစွဲရာတွင် နှမြောတွန့်တိုတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ အပြောအဆိုနှင့် အပြုအမူသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ စကားချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်းသည် စေတနာမှန်ကို အမြဲတမ်း ကိုယ်စားမပြုနိုင်ကြောင်းကို သတိပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
(ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် ရှာမတွေ့ပါ။ အကယ်၍ တွေ့ရှိပါက ထပ်မံဖြည့်စွက်ပေးပါမည်။)

## ကိုးကား
နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ

**နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ” ဆိုသည်မှာ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများကို မစောင့်စည်းခြင်းကြောင့် အနာတရ ဒဏ်ရာရရုံသာ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်းဘဲ မကောင်းသော စကားများ ပြောဆိုခြင်းကြောင့်မူ သေကျေပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စကားတစ်ခွန်း၏ အစွမ်းအစသည် လက်ရောက်မှုထက်ပင် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မဆင်မခြင် ပြောဆိုသော စကားများသည် လူတစ်ဦး၏ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ စိတ်ဓာတ်နှင့် အနာဂတ်ကိုပင် ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် စကားပြောဆိုရာတွင် အထူးသတိထားသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “လောကသမုတ်၊ အကြောင်းထုတ်မူ၊ **နှုတ်ကြောင့်လည်းသေ၊ လက်ကြောင့် ကြေ**ဟု၊ ဆိုထွေရှေးက၊” 
*   “**နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ** ဆိုသော သူဟောင်းစကားရှိ ချေ သည်။ ဘယ်အရာမျိုးမဆို အကြောင်းရှိသည်ကို အစအဆုံး အကုန်အစင် ဒိဋ္ဌ မသိသမျှကာလပတ်လုံး နုတ်ထွက်မဆိုးကြလေနှင့်၊” 

## ကိုးကား
နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံး

**နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံး” ဆိုသည်မှာ နှုတ်ဖြင့် အကြိမ်တစ်ရာ ပြောဆိုသည်ထက် စာဖြင့် တစ်ကြိမ် ရေးသားထားခြင်းက ပို၍ ထိရောက်မှုရှိပြီး ခိုင်လုံမှုလည်း ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စကားသည် လေထဲတွင် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သော်လည်း စာဖြင့် ရေးသားထားပါက အထောက်အထားအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာရေးသားခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် စာချုပ်စာတမ်းများ၊ အရေးကြီးသော မှတ်တမ်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် စာဖြင့် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းသည် အနာဂတ်တွင် ပြဿနာများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “နှုတ်တစ်ရာ စာတ်စလုံးတဲ့၊ စာချုပ်နှင့် အခိုင်အမာချုပ်ထားတာ။” 
*   “မြန်မာစကားတွင် နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံးဟူ၍ ရှိပါသည်။ ပါးစပ်ဖျားမှ ပြောစကားများသည် အခွန်းတစ်ရာပင် ရှိလင့်ကစား အချိန်ကာလကြာခဲ့သော် ယင်းတို့ကို မေ့ပျောက်ကုန်သည်။” 

## ကိုးကား
နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ

**နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “အပြောကတော့ ပျားသကာ၊ မနောကတော့ ခါးတမာ။ အပြောကတော့ ပျားသကာ၊ သဘောကတော့ ခါးတမာ” ဟူ၍လည်း အဆိုများ ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ” ဆိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် အလွန်ချိုသာပြီး နားထောင်သူ စိတ်ချမ်းသာစေသော်လည်း စိတ်အတွင်း၌မူ ဆိုးရွားသော စိတ်ထား၊ မကောင်းသော ရည်ရွယ်ချက်များ ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပျားရည်သည် အလွန်ချိုမြိန်ပြီး တမာသည် အလွန်ခါးသောကြောင့် ဤဥပမာကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတစ်ဦး၏ အပေါ်ယံအပြုအမူနှင့် စိတ်အတွင်း၌ ရှိသော စိတ်ထား မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ စကားကိုသာ ကြည့်၍ မဆုံးဖြတ်ဘဲ အတွင်းစိတ်ကိုလည်း သတိပြုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “အပြောက ပျားသကာ၊ သဘောက ခါးတမာဟု စကားအလာ ပမာ မှီးကြပေတော့၊” 
*   “ထိုကဲ့သို့သော ဝမ်းတွင်းကောက်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရည်၍ အပြောက ပျား သကာ၊ မနောက ခါးတမာ ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြ၏။” 

## ကိုးကား
**Bold text**
နှမ်းကောင်းလျှင် တစ်အိမ်ရာ၊ ဝါကောင်းလျှင် တစ်ထောင်ပို့

**နှမ်းကောင်းလျှင် တစ်အိမ်ရာ၊ ဝါကောင်းလျှင် တစ်ထောင်ပို့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှမ်းကောင်းလျှင် တစ်အိမ်ရာ၊ ဝါကောင်းလျှင် တစ်ထောင်ပို့” ဆိုသည်မှာ နှမ်းသီးနှံဖြစ်ထွန်းကောင်းမွန်ပါက တစ်အိမ်ထောင် ဖူလုံစွာ စားသောက်နိုင်သကဲ့သို့ ဝါဂွမ်းဖြစ်ထွန်းကောင်းမွန်ပါက တစ်အိမ်ထောင် ဖူလုံစွာ ဝတ်ဆင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၏ အရေးပါပုံနှင့် သီးနှံများ၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး မိသားစုတစ်စု၏ စားဝတ်နေရေးသည် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းမှုပေါ်တွင် များစွာ တည်မှီနေသည်။ ထို့ကြောင့် သီးနှံကောင်းမွန်ပါက မိသားစု၏ လူမှုစီးပွားဘဝ တိုးတက်ကောင်းမွန်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “မြေအနည်းငယ်ရှိရုံနှင့် ဝါအမျိုးကောင်းကို စိုက်ပျိုးလျှင် တစ်အိမ်ထောင် ဝတ်နိုင်သော အထည်များကို ရနိုင်ကြောင်း **ဝါကောင်းလျှင် တစ်ထောင်ပို့၊ နှမ်းကောင်းလျှင် တစ်အိမ်ရာ**ဟူ၍ ရှေးလူကြီးတို့က ဆိုရိုးစကား ထားခဲ့လေသည်။” 

## ကိုးကား
နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်

**နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံ၏ ကောင်းမွန်မှု၊ သာယာမှုသည် အဓိကအရေးပါသကဲ့သို့ ပတ်ဝိုင်းတီးမှုတ်ရာတွင် တီးခတ်သူ၏ ကိုယ်နေဟန်ထားနှင့် လက်ဟန်အမူအရာများ၏ သပ်ရပ်လှပမှုသည် အဓိကအရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာနှစ်မျိုး၏ တီးခတ်မှုအပေါ် မူတည်၍ အရေးပါသော အချက်များကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံကောင်းမှသာ နားထောင်သူကို ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ ပတ်ဝိုင်းတီးရာတွင်လည်း ဟန်အမူအရာ သပ်ရပ်မှသာ ကြည့်ရှုသူကို ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တူရိယာတစ်ခုစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ထင်ရှားစေသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်**ဟူသော စကားကဲ့သို့ မောင်သာထွန်း၏ ကိုယ်နေဟန်ထားနှင့် လက်ဟန် ကောင်းသည်ကို မြင်တွေ့ရသောသူအပေါင်းက…ဟန်ပဟူသော အမည်ကို ပရိသတ်များက ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ကြောင်း…၊” 

## ကိုးကား
နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး

**နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး” ဆိုသည်မှာ ချိုသာစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံခြင်းသည် အရေးကိစ္စများကို အောင်မြင်စေနိုင်သော အဓိကအကြောင်းအရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “သျှို” ဟူသော စကားလုံးသည် အဓိကအကြောင်းရင်း၊ အဓိကအချက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ချိုသာသော စကားဖြင့် လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး ခက်ခဲသော အခြေအနေများကိုပင် ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် စကားပြောဆိုရာတွင် ချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး** ဟူသော စကားအတိုင်း ချိုသာသော စကားကလေး တစ်ခွန်းဖြင့် ရန်သူကို မိတ်ဆွေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်လေသည်။” 
*   “**နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ချိုချိုသာသာ မွန်မွန်ရည်ရည် ပြောဆိုမယ်ဆိုရင်… မကြိုက်မနှစ်သက်တဲ့လူ မရှိပါဘူး။” 

## ကိုးကား
NGC 533

**NGC 533** သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး၁၇၈၅ အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဝီလီယံ ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
## မှတ်စု
ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက်

**ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက်** ဆိုသည်မှာ ဓား၊ လှံ စသော လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းထက် စာပေဖြင့် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခြင်းသည် ပိုမိုထိရောက် အောင်မြင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ စွမ်းအားကို ဖော်ပြသည်။ စာပေသည် လူတို့၏ စိတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပြီး လူအများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသည်။ လက်နက်ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကိုသာ ထိခိုက်စေနိုင်သော်လည်း စာပေဖြင့် စိတ်ဓာတ်နှင့် အတွေးအမြင်ကိုပါ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စာပေသည် လက်နက်ထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ **ကလောင်** ဆိုသည်မှာ စာရေးကိရိယာကို ရည်ညွှန်းပြီး ဤနေရာတွင် စာပေကို ကိုယ်စားပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **လွတ်လပ်ရေးအတွက် စာရေးဆရာတို့၏ တာဝန်သည် ကြီး မားလှပေသည်။ ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက်သည်ဟု ဆိုကြ၏။** 

## ကိုးကား
ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက် (ရန်ကုန်)

**ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက်**သည် ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော တန်ဖိုးကြီး ကျောက်မျက်ရတနာများကို ခင်းကျင်းပြသရန် ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပြတိုက်သည် လေးထပ်ရှိသော အဆောက်အဦ၏ တတိယမြောက်အထပ်တွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာအေးဘုရားအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
 

ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက်တွင် ကျောက်မျက်ရတနာရောင်းချပွဲများအတွင် တတိယထပ်တွင် အခန်း ၈၂ ခန်းပါရှိပြီး အရည်အသွေးမြင့် ကျောက်ရိုင်းတုံးများနှင့် ကျောက်ချောထည်များဖြစ်သည့် ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ ပုလဲ၊ ကျောက်စိမ်းနှင့် အခြားသော ကျောက်မျက်ရတနာများကို ခင်းကျင်းပြသထားသည်။ ကျောက်မျက်ရတနာဈေးကို နံနက် ၉ နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီထိ အင်္ဂါနေ့မှ တနင်္ဂနွေနေ့ထိ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက်တွင် ၆ လတစ်ကြိမ် ကျောက်မျက်ရတနာပြပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ကျောက်မျက်ရတနာကုန်သည်များ လာရောက်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကမ်းနားလမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့

**ကမ်းနားလမ်း**သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ အဓိကလမ်းမတစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်မှ အရှေ့သို့ ရန်ကုန်မြစ်နှင့်အပြိုင် ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ကမ်းနားလမ်းပေါ်တွင် အရေးကြီးသော အစိုးရအဆောက်အဦများဖြစ်သည် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အကောက်ခွန်ရုံး၊ ဗဟိုစာတိုက်ကြီး၊ မြန်မာ့ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်နှင့် ဗြိတိသျှသံရုံးတို့ တည်ရှိသည်။ ထိုလမ်းပေါ်တွင် ကြယ်ငါးပွင့်ဟိုတယ်တစ်ခုဖြစ်သော ကမ်းနားဟိုတယ်(Strand Hotel) တည်ရှိပြီး အဆိုပါဟိုတယ်ကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အေရှားဝေါကုမ္ပဏီသည် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ကမ်းနားလမ်းအား အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြန်လည်အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် လမ်းများတို့ချဲ့ခြင်းတို့ပါဝင်ပြီး ထိုအထဲတွင် နှစ်လမ်းသွား ရထားလမ်းတစ်ခုပါဝင်ပြီး  ရှည်လျားပြီး ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်မှ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထိုလမ်းကို ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် အဆောက်အဦ ၁၈၂ ခုအား ဖြိုဖျက်ရန်လိုအပ်ပြီး ထိုအထဲတွင် တိုက်ခန်းအိမ်ရာများ၊ အစိုးရအဆောက်အဦများနှင့် ကုန်လှောင်ရုံများပါဝင်သည်။ 

## ဓာတ်ပုံပြခန်း

File:Strand Road, Rangoon.JPG|၁၈၉၀ ခုနှစ်များဆီက ကမ်းနားလမ်း
File:Strand Road riverfront 16.jpg|ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
File:Strand Road riverfront 01.jpg|ကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)

## ကိုးကား
မြေနီကုန်းလမ်းဆုံ

**မြေနီကုန်းလမ်းဆုံ**သည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆူးလေးဘုရားအဝိုင်းပြီးလျှင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အများအပြားတည်ရှိရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ 
လမ်းဆုံး၏ မြောက်ဘက်တွင် ဒဂုံစင်တာ ရှော့ပင်းမောလ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဂမုန်းပွင့် ရှော့ပင်းစင်တာနှင့် တောင်ဘက်တွင် ပဒုမ္မာပန်းခြံနှင့် ပန်းခြံငယ်လေးတစ်ခု တည်ရှိသည်။

## ဝန်းကျင်ရှိ အဆောက်အဦများ 
မြေနီကုန်းလမ်းဆုံသည် ရန်ကုန်ပုံစံ နယူးယောက် တိုင်းမ်စကွဲယားကဲ့သို့ပင်။ ဒဂုံစင်တာ ရှော့ပင်းမောလ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှုပ်ထွေးဆုံးသော ရှော့ပင်းမောလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြည်လမ်းနှင့် ဗားဂရာလမ်းဆုံတွင် တည်ရှိသည်။ အချို့သော ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများသည် တခါတရံတွင် ဒဂုံစင်တာ၌ ရိုက်ကူးရေးများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ မြေနီကုန်းပလာဇာသည် ဒဂုံစင်တာနှင့် ဂမုန်းပွင့် ရှော့ပင်းစင်တာအကြားတွင်ရှိသည်။ ပဒုမ္မာပန်းခြံသည် ပန်းခြံငယ်လေးသာဖြစ်သည်။ ထိုအနီးရှိအမည်မသိ ပန်းခြံငယ်မှာလည်း ပန်းခြံအစစ်ကဲ့သို့မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ထိုပန်းခြံ၌ ရေပန်းနှင့် ရေအိုင်ငယ်လေးတစ်ခုရှိသည်။

## ကိုးကား
အ.ထ.က(၄)ဒဂုံ

**အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၄) ဒဂုံ**သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ယခင်က စိန့်လုခ်ကျောင်း(St. Luke's High School) ဟုခေါ်ကာ ပြည်သူပိုင်မပြုလုပ်မီ ၁၉၆၀ ခုနှစ်ထိ တောင်ငူအင်ဂလိကန်ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးလက်အောက်၌ ရှိခဲ့သည်။
တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်

**တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်၊ လှိုင်းကြီး လှေအောက် ဆိုရိုးစကားလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်** ဆိုသည်မှာ တောင်သည် မည်မျှပင် မြင့်မားပါစေ၊ တောင်တက်သူသည် ဇွဲရှိရှိ တက်ရောက်ပါက ထိုတောင်ထိပ်သည် နောက်ဆုံးတွင် ခြေဖဝါးအောက်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အခက်အခဲပင် ကြီးမားပါစေ၊ စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ ဆက်လက်ကြိုးစားပါက အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်သည်ဟု သွန်သင်ထားသည်။

### တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်၊ လှိုင်းကြီး လှေအောက်
ဤဆိုရိုးစကားသည် **တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်** ဆိုရိုးစကားကို ပိုမိုပြည့်စုံအောင် ရှင်းလင်းထားသည်။

*   **လှိုင်းကြီး လှေအောက်:** မည်မျှပင် ကြီးမားသော လှိုင်းလုံးပင်ဖြစ်စေ၊ လှေသည် ထိုလှိုင်းလုံးကို ကျော်ဖြတ်သွားနိုင်သကဲ့သို့ မည်မျှပင် ကြီးမားသော အခက်အခဲပင်ဖြစ်စေ၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ကျော်လွှားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားနှစ်ခုလုံးသည် မည်သည့်အခက်အခဲကိုမဆို ဇွဲရှိရှိ ကြိုးစားအားထုတ်ပါက ကျော်လွှားနိုင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ကျိုက်ထီးရိုးဘုရားဟာ ရွေ့မသွားပါဘူးကွယ်။ တို့များ ဘိုးစဉ် ဘောင်ဆက်ဟို ရှေးရှေးတုန်းကတည်းက ဒီနေရာမှာပဲ ဥစ္စာ။ ဒီတော့ တူမကြီးတို့ကသာ ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန်နဲ့သာ တက်ပါ။ နောက်ဆုံး ရောက်ရမှာပေါ့။ **တောင်ကြီးဖဝါးအောက်** ဆိုတဲ့စကား အရှိသားမဟုတ်လား။ 

## ကိုးကား
တစ်ခါလာတော့ ရွှေဧည့်သည်၊ နှစ်ခါလာတော့ ငွေဧည့်သည်

**တစ်ခါလာတော့ ရွှေဧည့်သည်၊ နှစ်ခါလာတော့ ငွေဧည့်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ခါလာတော့ ရွှေဧည့်သည်၊ နှစ်ခါလာတော့ ငွေဧည့်သည်** ဆိုသည်မှာ ပထမအကြိမ် ရောက်လာသော ဧည့်သည်ကို အထူးတလည် ဂရုတစိုက် ဧည့်ဝတ်ပြုကြသော်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ရောက်လာသောအခါ ပထမအကြိမ်လောက် ဂရုစိုက်မှု လျော့နည်းသွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ပထမဦးဆုံး တွေ့ဆုံချိန်တွင် အထူးဂရုစိုက်မှု၊ စိတ်ဝင်စားမှုများ ရှိတတ်သော်လည်း အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ဆုံလာသောအခါ ထိုဂရုစိုက်မှုနှင့် စိတ်ဝင်စားမှုများ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားတတ်သည်။ **ရွှေဧည့်သည်** ဆိုသည်မှာ အလွန်တန်ဖိုးထား ဂရုစိုက်ရသော ဧည့်သည်ကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ **ငွေဧည့်သည်** ဆိုသည်မှာ ရွှေဧည့်သည်လောက် အထူးဂရုစိုက်ရန် မလိုတော့သော ဧည့်သည်ကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ခါလာတော့ ရွှေဧည့်သည်၊ နှစ်ခါလာတော့ ငွေဧည့်သည်...လို့ ငယ်ငယ်က ပြောခဲ့ဖူးတယ်၊** 

## ကိုးကား
နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး

**နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး” ဆိုသည်မှာ စိတ်သဘောထား ကောင်းလွန်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို လိုက်လျောလွန်းခြင်းသည် မိမိအပေါ်တွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများ ပိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဝန်ကြီးသည် တိုင်းပြည်၏ အရေးကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲရသူဖြစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ရာတွင် တင်းတင်းမာမာ ဆုံးဖြတ်ရမည့် အချိန်များလည်း ရှိသည်။ အကယ်၍ စိတ်ကောင်းလွန်းပါက မသင့်လျော်သော လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်မိပြီး မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် တိုင်းပြည်အတွက်ပါ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကောင်းမွန်သော စိတ်ထားရှိခြင်းသည် ကောင်းသော်လည်း အခြေအနေအချိန်အခါကို ကြည့်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “**နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး**ဆိုသော စကား၊ အားနာလျှင် အားပါဆိုသော စကားကဲ့သို့ အစွမ်းသတ္တိတုံးစွာနှင့် အညံ့ခံ၍ နေပြန်ပါလျှင်လည်း သူတစ်ပါးတို့ ဖိစီးခြင်းများကို ခံရတတ်၏။” 
*   “**နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး**ဆိုသော ရှေးပေါရာဏစကားကဲ့သို့… သဒ္ဓါတရားကောင်းကြသော မြန်မာအမျိုးဇာတ်မှာ အကျပ်အတည်းကြုံခြင်းတည်းဟူသော တာဝန်ကြီးနှင့် တစ်နေ့တခြား ဖိစီး၍…၊” 

## ကိုးကား
အ.ထ.က(၁)အင်းစိန်

**အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၁) အင်းစိန်**သည် အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကျောင်း၏ ပင်မဆောင်ကို ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ထားသည်။

## ကိုးကား
ထောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့

**ထောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့** ဆိုသည်မှာ အလေးအနက်ထား တန်ဖိုးထားရမည့် စကား သို့မဟုတ် ကိစ္စရပ်ကို ပြက်ရယ်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားခြင်းသည် မသင့်လျော်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးကြီးသော အရာများကို လေးစားတန်ဖိုးထားရန် သွန်သင်သည်။ အလေးအနက်ထားရမည့် အရာကို ပြက်ရယ်ပြုခြင်းသည် ထိုအရာ၏ တန်ဖိုးကို လျော့ကျစေပြီး မလေးမခန့် သဘောထားခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ **ထောင်တန်သည့်စကား** ဆိုသည်မှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိသော စကား သို့မဟုတ် ကိစ္စရပ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ **ရယ်ပေါ့** ဆိုသည်မှာ ပြက်ရယ်ပြုခြင်း၊ ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အူမြူးခြင်းမှာ တန်ဖိုးရှိသော်လည်း နေရာတကာ အူမြူးရန်မသင့်ပေ။ ထောင်တန်သည့်စကား ရယ်လျှင်ပေါ့သည် မဟုတ်ပါလော။** 
*   **ဟေ့လူ၊ ထောင်တန်တဲ့စကား ရယ်လျှင်ပေါ့သတဲ့။…မင်းက ငါ့ကို မယုံလို့ ဟားနေတာလား။** 

## ကိုးကား
အ.ထ.က(၄)တာမွေ

**အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၄) တာမွေ**သည် တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ယခင်က ကတ်သလစ်ခရစ်ယာန်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး စိန့်ဖရန်စစ်အမျိုးသမီးကျောင်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအချိန်ထိ ကျောင်း၏နံဘေးတွင် စိန့်ဖရန်စစ်ကတ်သလစ်ဘုရားကျောင်းတည်ရှိနေပြီး ဘုရားကျောင်း၏ အ.ထ.က(၅)တာမွေ တည်ရှိသည်။
အ.ထ.က(၂)ပန်းဘဲတန်း

**အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၂) ပန်းဘဲတန်း**သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာတန်း ကျောင်းဖြစ်ပါသည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ ရန်ဒေရ်ရီးယား (Madrasa Mohammadea(MM) Randeria High School) ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတည်ရှိရာလမ်းသည်ယခုရွှေဘုံသာလမ်းအစား ယခင်က မဂိုလမ်းဟုခေါ်တွင်ခဲ့ရာကိုအစွဲပြု၍ ကျောင်းတော်ကြီးကို မဂိုလမ်းကျောင်းဟု အများကခေါ်ဆိုကြသည်။ ကျောင်းပင်မဆောင်ကို ရန်ကုန်မြိုပြအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားပြီး ရန်ကုန်မြို့စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
အ.ထ.က(၅)တာမွေ

**အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၅) တာမွေ**သည် တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကိုလိုနီခေတ်က ထိုကျောင်းသည် ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စိန့်ဖရန်စစ် ယောက်ျားလေးကျောင်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ဖရန်စစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ကျောင်း၏နံဘေးတွင် တည်ရှိနေပြီး ထိုဘုရားကျောင်း၏ တဖက်တွင် အ.ထ.က(၄)တာမွေ တည်ရှိသည်။
တန်ဆေး လွန်ဘေး

**တန်ဆေး လွန်ဘေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ တန်ဆေး လွန်ဘေး-စကားပုံလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ဆေး၊ လွန်ဘေး** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် အပြုအမူတစ်ခုကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ပြုလုပ်ပါက အကျိုးရှိသော်လည်း အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ပါက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလယ်အလတ်လမ်းကို လိုက်နာရန်နှင့် အရာရာတွင် အတိုင်းအရှည်ကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အစားအသောက်၊ ဆေးဝါး၊ အားကစား စသည့် အရာများသာမက အခြားအပြုအမူများတွင်လည်း အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ **တန်ဆေး** ဆိုသည်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ပမာဏကို ဆိုလိုပြီး ထိုပမာဏသည် ဆေးကဲ့သို့ အကျိုးပြုသည်။ **လွန်ဘေး** ဆိုသည်မှာ ထိုပမာဏထက် ကျော်လွန်သွားပါက ဘေးဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ပညာကျော်တို့၊ တန်သော်ကားဆေး၊ လွန်သော်ဘေးဟု၊ ရှေးဥဒါန်းချီ၊ ထုံးနှင့်ညီအောင်၊** 
*   **တန်ဆေး လွန်ဘေးတဲ့၊ တော်ရုံတန်ရုံလောက် ထမင်းဟင်း စားသောက် ကောင်းရုံလောက် သောက်မှပ။** 

## ကိုးကား
တန်ဆောင်မုန်းမိုးစွေ ကျွဲအိုနွားအိုသေ

**တန်ဆောင်မုန်းမိုးစွေ ကျွဲအိုနွားအိုသေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အညာဒေသတွင် အသုံးများသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ဆောင်မုန်းမိုးစွေ ကျွဲအိုနွားအိုသေ** ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မိုးသည် ရက်ဆက်မပြတ် ရွာသွန်းပါက အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သော ကျွဲနှင့် နွားများ အအေးဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ သေဆုံးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် တိရစ္ဆာန်များအပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မိုးနှောင်းကာလဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု အေးမြစပြုချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် မိုးများ ရက်ဆက်ရွာသွန်းပါက အအေးဒဏ်ကို မခံနိုင်သော ကျွဲအိုနွားအိုများ သေဆုံးတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် အညာဒေသတွင် ကျွဲနွားများကို အဓိက မွေးမြူကြသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုဒေသနှင့် ပို၍ သက်ဆိုင်သည်။ **မိုးစွေ** ဆိုသည်မှာ မိုး ရက်ဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တန်ဆောင်မုန်းလ
တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တန်ဆောင်မုန်းမိုးစွေ ကျွဲအိုနွားအိုသေ ဟူသော စကားကဲ့သို့ မိုးစွေ နေသည်။** 

## ကိုးကား
တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပဉ္စော၊ သံတယော

**တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပဉ္စော၊ သံတယော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ (တေ=၃၊ ဧစ်=၁၊ ပေဉ္စာ = ၅၊ တယော = ၃။)

### အဓိပ္ပာယ်
**တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပေဉ္စာ၊ သံတယော** ဆိုသည်မှာ မိုးရွာတော့မည့် အခြေအနေကို အကွာအဝေးနှင့် တိုင်းတာ၍ ဖော်ပြသော ရှေးခေတ်အဆိုအမိန့်ဖြစ်သည်။

*   **တိမ်တေ (တိမ် ၃ ယူဇနာ):** တိမ်တက်လာသည်ကို ၃ ယူဇနာ အကွာအဝေးမှ မြင်နိုင်သည်။
*   **လေဧစ် (လေ ၁ ယူဇနာ):** လေတိုက်လာသည်ကို ၁ ယူဇနာ အကွာအဝေးမှ သိရှိနိုင်သည်။
*   **လျှပ်စစ်ပေဉ္စာ (လျှပ်စီး ၅ ယူဇနာ):** လျှပ်စီးလက်သည်ကို ၅ ယူဇနာ အကွာအဝေးမှ မြင်နိုင်သည်။
*   **သံတယော (မိုးချုန်းသံ ၃ ယူဇနာ):** မိုးချုန်းသံကို ၃ ယူဇနာ အကွာအဝေးမှ ကြားနိုင်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူများ၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုနှင့် ရာသီဥတုကို ခန့်မှန်းနိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ ယူဇနာသည် ရှေးခေတ် အကွာအဝေး တိုင်းတာသည့် ပေနှင့် မိုင်ကဲ့သို့ အသုံးပြုသော အတိုင်းအတာတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပေဉ္စာ၊ သံတယော ဆိုသည်ကိုထောက်၍ လျှောက်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ တိမ်တက်သည်ကို သုံးယူဇနာက မြင်ပါသည်၊ လေ ဆင်သည်ကို တစ်ယူဇနာက မြင်ပါသည်၊ လျှပ်စစ်ပြက်သည်ကို ငါးယူဇနာက မြင်ပါသည်၊ မိုးဆင်သည်ကို သုံးယူဇနာက မြင်ပါသည်၊ ပညာရှိတို့စကားကို ထောက်၍ လျှောက်ပါသည်။** 
*   **စကားတောင်စားလောင်းကပင် တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပေဉ္စာ၊ သံတယောဆိုသည့် စကားကို ထောက်လျှင် ရွှေနန်းတော်သို့ ရောက်၍ တစ်မောင်းခန့်ကြာမှ မိုးလေကျပါလိမ့်မည်ဟု လျှောက်လေ၏။** 

## ကိုးကား