open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အဇေလီယာပင်

**အဇေလီယာပင်**သည် လှပသော ပန်းပွင့် များပွင့်သည့်
ချုံပင်မျိုးဖြစ်၍ အီရီကေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ယင်းအပင်မျိုးသည် ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် မြောက်
အမေရိကတိုက် တို့တွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်၍ 
ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတို့တွင် 
အများဆုံး ပေါက်သည်။ အခြားအမျိုးတူအပင်များကဲ့သို့ အမြဲ 
စိမ်းသော အပင်မျိုးမဟုတ်ဘဲ ရွက်ပြတ်ပင်ဖြစ်သည်။ အဇေလီ 
ယာပင်သည် အမြင့်ခုနစ်ပေအထိမြင့်၍ အချို့မှာ ထို ထက်နိမ့် 
သည်။ အဇေလီယာပင်အမျိုးမျိုးရှိရာ ပန်းဝါသနာ ပါသောသူ 
များသည် ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုပန်းပင်မျိုးတွင် 
ဂင့်အဇေလီယာပင်သည် အလှပဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုဂင့်အဇေ 
လီယာပန်းပင်မျိုးကို ဗဲလဂျီယန်လူမျိုး ဥယျာဉ်မှူးကြီးတစ်ဦးက
စတင် မျိုးစစ် စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ယင်း ဂင့်အဇေလီယာပန်းသည်
အလွန်လှပသောကြောင့် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားပန်း
ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ အဇေလီယာပင်အမျိုးမျိုးရှိသည်နှင့်အမျှ ပန်းပွင့်
များမှာလည်း ပန်းရောင်၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အဝါနှင့် ခရမ်းရောင်ဟူ၍
အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အပွင့်များမှာ အဆုပ်လိုက် အခိုင်လိုက် 
မဟုတ်ဘဲ တစ်ပွင့်နှင့်တစ်ပွင့် ခပ်ကျဲကျဲရှိကြ၍ ပွင့်ဖတ်အုံမှာ 
ကတော့ပုံရှိသည်။ ဝတ်မှုန်တံများသည် ပွင့်ဖတ်များကို လွန်၍ 
အလွန်ရှည်စွာ ထွက်လျက်ရှိကြသည်။ အစေ့များသည် အတွင်း 
ရှိ ရှည်လျားလျား ခွက်ကလေးထဲ၌ အမွေးများ ဖုံးလျက် 
ရှိသည်။ အချို့အရွက်များသည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ အချို့ 
အရွက်များမှာ ဘဲဥပုံရှိကြသည်။ 

အချို့အဇေလီယာပင်မျိုးတွင် အပွင့်သည် စေးကပ်သော 
အမွေးများ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသောကြောင့် ပုရွက်ဆိတ်များဝင်၍ 
ပန်းဝတ်ရည်ကို မသောက်စားနိုင်ကြချေ။ မသောက်စားနိုင်ခြင်း 
ကြောင့် အပင်မျိုးပွားမှု အောင်မြင်နိုင်လေသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်၌ အဇေလီယာပင် အမျိုးပေါင်း ၄ဝ 
ခန့် တွေ့ရသည်။ ပန်းများသည် မေနှင့်ဇွန်လများတွင် ပွင့်ကြ၍ 
ထိုအခါတွင် ရေများများ လောင်းပေးရသည်။ *အဇေလီယာ* 
ဆိုသည်မှာ ဂရိဘာသာ စကားဖြစ်၍ ခြောက်သွေ့သည်ဟု 
အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုကဲ့သို့ အဓိပ္ပာယ်ရသည့်အတိုင်း ယင်း 
အပင်မျိုးသည် ခြောက်သွေ့သော သဲမြေများတွင်လည်းကောင်း၊ 
ကျောက်မြေများတွင်လည်းကောင်း ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။

## ကိုးကား
အဇော့ပင်လယ်

## အားဇော့ပင်လယ်
အားဇော့ပင်လယ်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ(ရုရှနိုင်ငံ)တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းတွင်းပင်လယ် ကလေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ် ဟုဆိုရ သော်လည်း စင်စစ်
ပင်လယ်ကွေ့ကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ ကတ်ချ ရေလက်ကြားသည် အားဇော့ပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်နက်ကို ဆက်စပ်ထားလျက် ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၄၅၂ဝ ခန့်ရှိ၍ အရှည်ဆုံးအလျားမှာ ပေးရေးကော့ကျွန်း ဆက်မှ ဒွန်းမြစ်ဝအထိ မိုင်ပေါင်း ၂၂ဝ ဖြစ်ပြီးလျှင် အကြီးဆုံး အနံမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၁ဝ ဖြစ်သည်။ အနက်ဆုံးနေရာမှာ ပေ ၅ဝ ရှိ၍ အချို့ နေရာများတွင် ဆယ်ပေလောက်သာ နက်သည်။ ပင်လယ်တွင် နေရာအတော်ခပ်များများ၌ သင်္ဘောကလေးများပင် သွားလာခုတ်မောင်းခြင်း မပြုနိုင်ချေ။ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်သော လေမုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ရေကြောင်း အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသည့်ပြင် ဒီဇင်ဘာလမှ မတ်လအထိလည်း ရေခဲလျက်
ရှိလေသည်။ အားဇော့ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သောမြစ်များတွင်ဒွန်မြစ်သည်
အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အားဇော့ပင်လယ်ရေသည် အတော်အသင့် 
ချိုသဖြင့် ငါးများ အလွန်ပေါရကား ထိုဒေသတဝိုက်တွင် ငါး 
ခြောက်လှန်းသော လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်း 
တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဤပင်လယ်ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် မြေငလျင် 
ရံဖန်ရံခါ လှုပ်တတ်ရာ ခရစ် ၁၇၉၉ ခုနှစ်က လှုပ်သော မြေ 
ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပင်လယ်တွင်းရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းမှာ စုံးစုံး 
မြုပ်သွားလေသည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် အိုဆီ 
ပင်ကိုမြို့၊ ဇဒါနော့မြို့၊ ရောစတော့မြို့၊ တဂန်ရော့မြို့နှင့် ယီနီ 
ကလီမြို့များအပါအဝင် မြို့ကြီးများရှိသည်။ 

အားဇော့ပင်လယ်ကမ်းခြေပေါ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း 
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ပြင်းထန်သော ရုရှ-ဂျာမန် 
တိုက်ပွဲပေါင်း များစွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် အောက်တို 
ဘာလ၌ ဂျာမန်စစ်တပ်ကြီး တစ်တပ်သည် အရှေ့ဘက် ရော့စ 
တော့မြို့ဆီသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ အခြား တပ် 
တစ်တပ်ကမူ ကရိုင်းမီးယားကျွန်းဆွယ်ကို ချင်းနင်း ဝင်ရောက် 
တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ရုရှလူမျိုးတို့သည် ထိုထိုး စစ်ဒဏ်ကို 
မခံနိုင်၍ ဆုတ်ခွာသွားရသဖြင့် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် 
ဂျာမန်တို့က ရော့စတော့မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း 
ကြေညာခဲ့လေသည်။ သို့သော် ရက်သတ္တတပတ် အတွင်းမှာပင် 
ရုရှတို့က ဂျာမန်တို့ကို တိုက်ထုတ် လိုက်လေသည်။ ၁၉၄၃ 
ခုနှစ် ဖေ‌ေဖာ်ဝါရီလတွင် ထိုမြို့ကို ဂျာမန် တို့ကတစ်ဖန် သိမ်းပိုက် 
လိုက်ကြပြန်သည်။ သို့သော် ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရုရှတို့က 
ဂျာမန်တို့ကို ထိုဒေသများမှ နောက်ဆုံးအပြီးအပိုင် တိုက်ထုတ် 
လိုက်ကြလေသည်။ 

အားဇော့မြို့သည် ဒွန်းမြစ်ပေါ်၌ရှိ၍ အားဇော့ပင်လယ်ထဲသို့ 
စီးဆင်းရာမြစ်ဝမှ ဆယ်မိုင်ခန့်ဝေးသောနေရာတွင် တည်ရှိ 
သည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ထိုမြို့၏ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်း 
ဖြစ်သော်လည်း သင်္ဘောဆိပ်တွင် နုံးနုနုံးမြေများ တင်ခြင်း 
ကြောင့် မြို့သည် တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်ခဲ့လေသည်။ ရုရှ 
လူမျိုးတို့သည် အားဇော့မြို့ကို ၁၆၉၆ ခုနှစ်က တူရကီလူမျိုး 
တို့လက်မှ တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးနောက် ၁၇၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြန် 
ပေးခဲ့လေသည်။ သို့သော် ၁၇၃၉ ခုနှစ်တွင် ယင်းမြို့သည် 
နောက်ဆုံး ရုရှတို့၏ အပြီးသတ် ပိုင်ဆိုင်သော မြို့ ဖြစ်ခဲ့လေ 
သည်။ မြို့၏လူဦးရေမျာ ၁၇ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
အဇိတထေရ်

** အရှင်အဇိတထေရ်  **  သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

### ထေရုပ္ပတ္တိ
အဇိတထေရ်သည် သာဝတ္ထိပြည့်ရှင် ဘုရင်ကောသလမင်းကြီး၏ လေးလေးမြတ်မြတ် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ထားသည့် မင်းဆရာနှင့် ပုဏ္ဏေးမတို့၏သားဖြစ်သည်။ အဇိတ သတို့သား ဖွားမြင်စဉ်အခါက ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော် မမူသေးပေ။ အရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် အိမ်ရာထောင်သည့် လူ့ဘောင်တွင် မမွေ့လျော်သဖြင့် ဗာဝရီရသေ့ကြီးထံတွင် ရသေ့ကလေး ပြုလုပ်နေလေသည်။

ဗာဝရီရသေ့ကြီးကား ယောက်ျားမြတ်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် ဗေဒင်သုံးပုံနှင့်တကွ ကျမ်းဂန် အရပ်ရပ်ကို တတ်မြောက်သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးမှ မင်းအပေါင်းနှင့် တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ဝပ်တွားကော်ရော် ပူဇော်ခြင်းကို ခံရလေသည်။ တပည့်ရသေ့ပေါင်းများစွာနှင့် ဂေါဓာဝတီမြစ် ကမ်းအနီးတွင် တိုက်တာ အာရာမ်ကြီးဖွဲ့ပြီးလျှင် တခမ်းတနား နေထိုင်၏။ ထိုအခိုက်တွင် လောကသုံးပါး၌ ဂေါတမရှင်တော် မြတ်ဘုရားသည် ထင်ရှားစွာ ပွင့်၍လာလေသည်။ ဗာဝရီရသေ့ကြီးသည် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်သည့် ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူ ကြောင်း ကြားသိသောအခါ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်မဟုတ် သိလိုသဖြင့် တပည့်ဖြစ်သော အဇိတရသေ့ကလေးအား ထောက် လှမ်းစုံစမ်းရန် ဘုရားရှင်ရှိရာသို့ စေလွှတ်လိုက် လေသည်။

အဇိတရသေ့သည် အဖော်ရသေ့များနှင့်အတူ ဘုရားရှင်ရှိရာ သို့သွား၍ ရောက်သောအခါ မဟာပုရိသ လက္ခဏာတော်ကြီး များနှင့်တကွ ဘုရားစင်စစ် အမှန်ဖြစ်သည့် နိမိတ်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးကြည့်ရှု၏။ ဘုရား စင်စစ် ဧကန်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်နှင့် အဇိတရသေ့သည် နှုတ်မမြွက်ဘဲ စိတ်ဖြင့်သာ လျှင် ပုစ္ဆာများကို မေးမြန်းလေသည်။ ရှင်တော်ဘုရားကလည်း မေးမြန်းသည့်ပုစ္ဆာအရပ်ရပ်ကို စိတ်တော်ဖြင့်သာလျှင် ဆုံးဖြတ် ဖြေကြားတော်မူ၏။ အဇိတရသေ့သည် အလွန်ကျေနပ် ဝမ်းမြောက်ပြီးလျှင် ဘုရားရှင်၌ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လွန်စွာ ကြည်ညို ရကား သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရန် ရဟန်းပြုလေသည်။ ရဟန်း ဖြစ်ပြီးသည့်အခါ၌လည်း အဇိတထေရ်ဟူ၍ပင် ထင်ရှား ကျော် စောလေသည်။ ရဟန်းဖြစ်ပြီးသည့်အခါ ဘုရားထံမှ သင့်လျော်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုတောင်း၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်ပြီးလျှင် ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ရာ၌ ပါရမီအလျောက် မကြာမီပင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။

## ကိုးကား
ဘာကူးမြို့

ဘာကူးမြို့သည်  ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အဇာဗိုင်ဂျန် သမ္မတနိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တွင် ပဉ္စမအကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ကက်စပျန်ပင်လယ်၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးလည်းဖြစ်၍ အက်ရှီရွန် ကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိလေသည်။

ဘာကူးမြို့တွင် သဘာဝဆိပ်ကမ်းကောင်းရှိ၍ ရေတပ်စခန်း တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုသည်။ ဆိုဗီယက်နှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့သည် ယင်းတို့၏ထွက်ကုန်အသီးအသီးကို ဘာကူးမြို့မှတစ်ဆင့် အပြန်အလှန် တင်ပို့ရောင်းချခြင်း ပြုကြသဖြင့် ဆိုဗီယက်-အီရန် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘာကူးမြို့၏ စည်ကားဖွံ့ဖြိုးမှုသည် မြို့ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်သော ရေနံနှင့် ဓာတ်ဆီတို့ကို ပို၍ အကြောင်း ပြုလေသည်။

ဘာကူးမြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသသည် ရွှံ့မီးတောင်များလည်း ပေါများသည်။ ရေနံများ အလွယ်တကူရရှိသော ရေနံမြေများလည်း ဖြစ်သည်။ အချို့နေရာများတွင် အသာအယာတွင်းတူးရုံနှင့် ရေနံများ လျှံထွက်တတ်သည်။ ဘာကူးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်သော ရေနံသည် ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တွင် ရေနံအထွက်၏ ၇၅ ရာခိုင် နှုန်းခန့် ဖြစ်သည်။

ယခင်က သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်၍ အတော်အသင့် စည်ကားခဲ့သော်လည်း မြို့အနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ရေနံထွက်သည်မှစ၍ လူဦးရေ တိုးတက်လာပြီးလျှင် ကြီးကျယ်စည်ကား လာသည်။ ဘာကူးမြို့၏ လူဦးရေမှာ မြို့ဆင်ခြေဖုံးအပါအဝင် ၁၉၅၉ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၉၆၈ဝဝဝ ဖြစ်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၁၈ ခုနှစ်ခန့်က ဘာကူးမြို့ ရေနံတွင်းများကို ဂျာမန်၊ တူရကီ၊ သို့မဟုတ် ဗောလရှီဗစ်တို့လက်တွင်း မကျရလေအောင် ဗြိတိသျှတပ်များက ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့မှ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့အထိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှတပ်များရုပ်သိမ်းပေးခဲ့ရ၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ် စစ်ပြေငြိမ်းပြီးနောက်တွင် မဟာမိတ်တို့ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ ဆုတ်ခွာပေးရလေသည်။ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က ဂျာမန်တပ်များသည် အဇော့ ပင်လယ်ဘက်မှ ရုရှကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ကရိုင်းမီးယားကျွန်းဆွယ်ကို ထိုးစစ်ဆင်ခြင်းများသည်လည်း ဘာကူးမြို့ ရေနံတွင်းများနှင့် ဘာတွမ်းမြို့သို့ ပို့သော ရေနံပိုက်လုံးများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ချိန်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာကူးမြို့သည် ပင်လယ်နက်ကမ်းခြေပေါ်တွင် ရှိ၍ ဘာကူးမြို့နှင့် မိုင် ၅၆ဝ ကွာဝေးပြီးလျှင် မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရုရှနိုင်ငံထွက် ရေနံများကို ဘာတွင်းမြို့မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံခြားများသို့ တင်ပို့လေသည်။

ဘာကူးမြို့၏ အရှေဘက်တွင် ရေနံချက်စက်ရုံကြီးများ ရှိသည်။ ရေနံချက်လုပ်ငန်းအပြင်၊ ဆေးရွက်လုပ်ငန်း၊ ဂျုံမှုန့်လုပ်ငန်း၊ ဓာတုဗေဒလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းနှင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းများလည်း ရှိလေသည်။
## ကိုးကား
ဆစ်ဂမန် ဖရွိုက်

**ဇီးမွန် ဖရွိုက်** () ၁၈၅၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား၍၊ ယဟူဒီမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်သော ဩစတြီးယားနိုင်ငံသားဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဗီယင်းနားမြို့တွင် ပညာသင်ကြားသည်။ ဦးစွာ၌ ဖရွိုက်သည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းကို ဝါသနာ စူးစိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နောင်အခါ၌ကား ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာကို လိုက်စားခဲ့လေသည်။ နှစ်ပေါင်း အတန်ကြာမျှ ဆရာအမျိုးမျိုးတို့၏ လက်အောက်တွင် သုတေသနပြု၍ ပညာရှာမှီးခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။ ငွေရေးကြေးရေးအခက်အခဲများကြောင့် သုတေသနလုပ်ငန်းကို စွန့်လွှတ် ၍၊ နာဗ်ကြောရောဂါကု ဆေးခန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာမြို့ရှိ ဒေါက်တာဂျိုးဇက် ဗရွိုင်ယာကစိတ်ချောက်ချားရောဂါရသူကို အိပ်မွေ့ချ၍ကုသနိုင်ကြောင်းဖြင့် ဖရွိုက်အား အကြောင်းကြားလိုက်သည်။ ထိုကြောင့် ဖရွိုက်သည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ပါရစ်မြို့တော်သို့ သွားရောက်၍၊ နာဗ်ကြောရောဂါကု ဆရာဝန်ကြီး ရှာကိုး၏ လက်အောက်တွင် တစ်နှစ်ကျော်မျှ ပညာသင်ကြားလေ့လာပြီးလျှင်၊ စိတ်ချောက်ချား ရောဂါစသော နာဗ်ကြောဆိုင်ရာရောဂါများကို နည်းသစ်နည်းဆန်းဖြစ်သော စိတ်ပညာနည်းဖြင့် ကုသရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။

ထိုနောက် ဗီယင်းနားမြို့တော်သို့ ပြန်လာပြီးလျှင်၊ နာဗ်ကြောရောဂါဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ယင်း၊ စိတ္တဇရောဂါကုသနည်းကို သင်ကြားပို့ချ၍၊ စိတ်ပညာကို သုတေသနပြုလုပ်ကာ လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဂျာမန်တို့ ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာသော ၁၉၃၉-ခုနှစ်၌ ဖရွိုက်သည် လန်ဒန်မြို့၌ နေစဉ်၊ တော်ဝင်အသင်းကြီးမှ သူ့အား အသင်းဝင် လူကြီးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ၁၉၃၉-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့၌ ဖရွိုက် အနိစ္စရောက်လေသည်။

ဖရွိုက်သည် စိတ်ဓာတ်ခွဲနည်းဖြင့် စိတ္တဇရောဂါကုထုံးနည်းကို ကြံဆခဲ့သည်။ ထိုနည်းကို အသုံးပြုရာ၌ ဝေဒနာရှင်ကို စိတ်ရောကိုယ်ပါ လွတ်လွတ်လပ်လပ်နေစေသည်။ သို့မှသာ ဝေဒနာရှင်သည် သူမမှတ်မိသော နောက်ကြောင်းတို့ကို ပြန်လည်သတိရ၍၊ ကုသသူဆရာဝန်အား ရောဂါလက္ခဏာကို ဆန်းစစ်ရာ၌ အကူအညီပေးနိုင်လိမ့်မည်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဖရွိုက်သည် လူ့စိတ်နှင့် အိပ်မက်တို့ကို သေချာစွာ လေ့လာလေသည်။ ဖရွိုက်၏ အလို၌ အိပ်မက်မက်ခြင်းဟူသည်မှာ လူတို့၏ အကယ်တန္တု မပြုလုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မပြုလုပ်အပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ချုပ်တည်းထားရသည့် ဆန္ဒများကို အိပ်မက်မက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ ဖရွိုက်၏ အရေးပါဆုံးသော ရှာဖွေတွေ့ချက်မှာ စိတ်တို့တွင် မသိစိတ်ဟူ၍လည်းရှိသည် ဟူသော အချက်ပင်ဖြစ်၏။ ဖရွိုက်၏ ကာမစ္ဆန္ဒစိတ်ဆိုင်ရာ အယူအဆတို့မှာ စိတ်ပညာရှင်တို့အဖို့ ဝိဝါဒဖြစ်ပွားစေခဲ့သ်။ ဖရွိုက်သည် ကျမ်းအမျိုးမျိုးကို ဂျာမန်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တို့ဖြင့် ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စမရောက်မီ နောက်ဆုံးပြုစုသွားသော ကျမ်းမှာ * စိတ်ဓာတ်ခွဲနည်း အခြေပြကျမ်း * ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
နိယာမတရား

နိယာမ တရား ၅-ပါး၊ တနည်း ၁၅-ပါး။ 
အမှတ် ၁-မှ ၅-အထိကို သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ မဟာပဒါနသုတ်မှ ယူပြသည်။ အဋ္ဌသာလိနီ။ ဋ္ဌ။၃၁၂-၌လည်းရှုပါ။ 
မြဲသောအလေ့အကျင့် သဘောတရားတို့ကို ခေါ်ဆိုသည်၊ ဤ၌ ပညာရှိကြီးများ ထုတ်ဆိုရေးသားချက် တစ်ဆယ့် offeredပါးကိုသာ ပြသော်လည်း အတိအကျ မမှတ်အပ်၊ ထိုထက်ပို၍လည်း ကြံဆယူငင်နိုင်သေး၏၊ ၎င်းကိုပင် 'ကမ္ဘာ့နိယာမ တရားကြီး ငါးပါး'ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ 

# စိတ္တ နိယာမ-  စိတ်တို့၏ အစဉ်အတိုင်း ရှေ့စိတ် နောက်စိတ် ဖြစ်ပွားသော သဘောတရား။ 
# ကမ္မ နိယာမ-  ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ ကံနှင့်အလားတူစွာ ကမ္မဝိပါက်တရားချမ်းသာ,ဆင်းရဲတို့ဖြစ်ပွားခြင်းသဘော။ 
# ဗီဇ နိယာမ-  သစ်စေ့ သစ်ညွန့် စသည်တို့၏ မူလမျိုးရိုးပင်ရင်းနှင့် အလားတူစွာပေါက်ခြင်းသဘော။ 
# ဥတု နိယာမ-  ဆောင်း, နွေ, မိုယ်းဥတုတို့၌ နှင်းကျခြင်း, ပူအိုက်ခြင်း, မိုးရွာခြင်းစသော အစဉ်မပြတ် အလားတူ ဖြစ်ခြင်းသဘော။ 
# ဓမ္မ နိယာမ-  ရေတို့၏ နိမ့်ရာသို့ စီးဆင်းခြင်း, သစ်ညွန့်တို့၏ ကောင်းကင်သို့ထိုးတက်ခြင်း,နေ လ ကြယ်တာရာတို့၏ ထွန်းလင်းတောက်ပ လှည့်လည်ခြင်း စသောသဘောတရားစု။ 
# ကပ္ပ နိယာမ-  ကမ္ဘာ၏ ပဌမတည်ထောင် ဖြစ်ပေါ် ပျက်စီးပြုပြင် ပြောင်းလဲနေခြင်းသဘော။ 
# လိင်္ဂ နိယာမ-  ထီး၊  မ သတ္တဝါတို့၏ အချင်းချင်း မတူ ထူးခြားသော အသွင်၊  အသံသဘော။ 
# ပထဝီ နိယာမ-  မြေ၏ တည်ရာ မှီရာဖြစ်ခြင်း ခက်မာ ခိုင်ခန့်ခြင်း သဘော။ 
# အာပေါ နိယာမ-  ရေ၏ နိမ့်ရာသို့စီးဆင်းခြင်း, အေးမြခြင်း, ပျော့ပျောင်းခြင်း သဘော။ 
# တေဇော နိယာမ-  မီး၏ ပူလောင်ခြင်း, မြိုက်ကျွမ်းခြင်း, ကြေညက်စေခြင်း, ရင့်ရော် ဆွေးမြေ့စေခြင်းနှင့် ချမ်းအေးခြင်း သဘော။ 
# ဝါယော နိယာမ-  လေ၏တွန်းကန် ထကြွ လှုပ်ရှား တောင့်ခိုင်ခြင်း သဘော။ 
# အာကာသ နိယာမ-  ကောင်းကင်၏ ဟင်းလင်းပွင့်ခြင်း, ရေးခြစ်၍ မရခြင်း, အဆင်းအရောင်ရုပ်သွင် ကင်းခြင်း သဘော။ 
# သူရိယ နိယာမ-  နေမင်း၏ အရောင်အဆင်းကိုပေးခြင်း, လက်ျာရစ် အမြဲလှည့်လည်ခြင်း,အရှေ့မှထွက်၍ အနောက်သို့ ဝင်ခြင်း သဘော။ 
# စန္ဒ တာရက နိယာမ-  လနှင့် ကြယ်တာရာတို့၏ အလင်းရောင်ကိုပေးခြင်း, အမြဲလက်ျာရစ်လှည့်လည်၍သွားခြင်း, အရှေ့မှထွက်ပြီး အနောက်သို့ ဝင်ခြင်း သဘော။ 
# ပဋိစ္စ သမုပ္ပါဒ နိယာမ-  ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့၏ တခုဖြစ်လျှင်အခြားတခုဖြစ်ပေါ်လာခြင်း, သဘောတရားတခုချုပ်လျှင် အခြားတစ်ခု ချုပ်ငြိမ်းသွားသော သဘောတရားစုမျိုး။  

## ကိုးကား
ပိုးမျိုးရှစ်ဆယ်

ပိုးမျိုး ၈ဝ။ 
ပိဋကတ်တော်တို့တွင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်။ ပ-အုပ်။ ၁၇၉။ ၂၂၇။ ၂၅ဝ။ အဘိဓမ္မာဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ ၃၁-တို့၌ရှုပါ။ 
စွယ်စုံကျော်ထင်အဖြေကျမ်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ ပိုးမျိုးရှစ်ဆယ်တို့နေကြပုံနှင့် အမည်များကို ဤသို့ဆိုသည်၊ ဤ၌ ဥပလက္ခဏနည်းမျှသာ ပြသည်၊ တစ်မျိုးမျိုး၌ မျိုးကွဲအဆွယ်အပွား များစွာရှိသေးကြောင်းကိုလည်း သိရာ၏။ 

*စလ, ပိင်္ဂလ, ဤပိုး၂-မျိုးကား ဆံရင်းဦးရေကို မှီနေစားသောက်၏၊ 
*ဥတ္တမ, အန္တောဥတ္တမ, ဤပိုး ၂-မျိုးကားဦးနှောက်၌ လည်းကောင်း၊
*နှာရုမုခ, ဒန္တမုခ, မံသတာ, ဤပိုး ၃-မျိုးကား မျက်စိ, နား, နှာခေါင်းတို့၌လည်းကောင်း၊
*ကာမုခ, အပ္ပတိဘယ, အပေါလ, ဤပိုး ၃-မျိုးကား လျှာ၌လည်းကောင်း၊
*စာရန္တ, စာရုဏ, ပန္နက, ဤပိုး၃-မျိုးကား သွားရင်း၌လည်းကောင်း၊
*လေဟ, ဆဝ, ဆဝဠ, ဤပိုး ၃-မျိုးကား ခြေသည်း လက်သည်း,အရေလွှာ, အကြောတို့၌လည်းကောင်း၊
*တုလန, ရတ္တ, လောဟိတ, ဤပိုး ၃-မျိုးတို့ကား အသားစိုင်အကြောစိုင်တို့၌လည်းကောင်း၊
*ဝေရမ္ဘ, မဟာဝေရမ္ဘ, ဤပိုး ၂-မျိုးကား လည်ချောင်း၌လည်းကောင်း၊
*တုလန,ရတ္တာ, လောဟိတာ, ဤပိုး ၃-မျိုးကား ရိုးတွင်းခြင်ဆီ၌လည်းကောင်း၊
*ဝတာ, ဝဂ္ဂုဝတာ, ဤပိုး ၂-မျိုးကား အညှို့၌လည်းကောင်း၊
*ဒန္တ, မဟာဒန္တ, ရောဟိတ, မဟာရောဟိတ, ဤပိုး ၄-မျိုးကားဟဒယဝတ္ထုခေါ် နှလုံးသား၌လည်းကောင်း၊ 
*ဝရုဏ, တဏှ, သီဝလ, မဟာသီဝလ, ဤပိုး ၄-မျိုးကားအသည်း၌လည်းကောင်း၊
*အဋ္ဌိဝိဓ, အဒဠှသဒ္ဒ, အဋ္ဌိသီဝလ, အဋ္ဌိသင်္ဂါ, မုဉ္စ, မုဉ္စသီဝရ, ဤပိုး ၆-မျိုးကားအဖျဉ်း သရက်ရွက်၌လည်းကောင်း၊
*သေတ, လောဟိတ, ကာလ, ကာလသီရ, စူကာ, မဟာစူကာ, ဤပိုး၆-မျိုးကား ကုလားအုပ် , ဆောင်ထပ်ခေါ်အဆုတ်၌လည်းကောင်း၊
*စူရန္တ, မဟာစူရန္တ, သိပ္ပ, မဟာသိပ္ပ,အန္တဝရ, ပက္ကာဝရ, ဤပိုး ၆-မျိုးကား အူတွင်း၌လည်းကောင်း၊
*လဇ္ဈုဝ, မဟာလဇ္ဈုဝ, ဩဇဝ, သိဉ္ဇိဝ,ဤပိုး ၄-မျိုးကား အစာသစ်, အစာဟောင်းအိမ်တို့၌လည်းကောင်း၊
*နိလ, ပိတ, ဥဠာ, ဒါနဝါ, အသမုခ,ဝဟန, ဗဟိဒ္ဓ, ဟနဝ, မုဉ္စိဒါခ, ဝိသာလ ဟလမုခီ, ဤပိုး ၁ဝ-မျိုးကား သည်းခြေ, သလိပ်,ပြည်, သွေး, ချွေး, အဆီခဲ, မျက်ရည်တို့၌လည်းကောင်း၊ 
*အတိမုခ, ဇာလာမုခ, ဤပိုး ၂-မျိုးကားနှလုံးသွေး၌လည်းကောင်း၊
*ကရ, ကရန္ဒ, ကရဏိယ, ကံဟက, ဟက္ကက, ဤပိုး ၅-မျိုးကားကိုယ်၏အရှေ့ပိုင်းလည်းကောင်း၊ 
*လောဟမုခ, မဟာလောဟမုခ, အာလာလောဟမုခ,မဟာအာလာလောဟမုခ, နှာရု, ဤပိုး ၅-မျိုးကား ကိုယ်၏အနောက်ပိုင်း၌လည်းကောင်း၊
*စဏ္ဍ, စဏ္ဍသီရ,ဝှေဇိဏှ, ဇိဏှသီဝရ, ပုထုလ, ဤပိုး ၅-မျိုးကား အောက်ပိုင်း ကိုယ်၌လည်းကောင်း၊ မှီတင်း စားသောက်လျက်ရှိကြကုန်၏။  

## ကိုးကား 
နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ
အန်းဒရိယ ဗီဆေးလိယပ်

ဘယ်လ်ဂျီယမ်လူမျိုး ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် အန်းဒရိယ ဗီဆေး လိယပ်(ခရစ် ၁၅၁၄-၁၅၆၄)သည် ယခုခေတ် ခန္ဓာဗေဒ ပညာရေးစံနစ်ကို စတင် တီထွင်သူ ဖြစ်သည်။ ဗီဆေးလိယပ်ကို ၁၅၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ လူးဗန်း၊ ကိုလုန်း၊ မွန့်ပဲလီးယေးနှင့် ပါရီမြို့များတွင် ပညာသင်ယူရာ 
ရူပဗေဒနှင့် ခန္ဓာဗေဒ ပညာရပ်တို့၌ ထူးချွန်သဖြင့် ကျော်ကြား သည်။ ပါရစ်မြို့တွင် ဆီလဗိယပ်၊ ယိုဟန်းနက်ဂွန်တာ စသော ဆေး ပညာရှင်ကြီးများထံ၌ ဆေးပညာကို ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သင် ယူပြီးနောက် လူးဗန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။ ထိုနောက် ဂျာမန်ဧကရာဇ်၏ တပ်မတော်၌ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းရင်း အီတလီနိုင်ငံ ဗင်းနစ်မြို့သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။ ဗင်းနစ်တက္ကသိုလ်တွင် ဝင်ရောက်၍ ဆေးပညာကို ဆက်လက်သင်ယူ ရာ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အမ်ဒီခေါ် ဆေးပညာဘွဲ့ထူးကို ဆွတ်ခူး ရရှိသည်။ 

၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗီဆေးလိယပ်သည် ခန္ဓာဗေဒပညာဆိုင်ရာ ဇယား ၆ ခုကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ ၁၅၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါဗီယာတက္ကသိုလ်၌ ခန္ဓာဗေဒပညာ 
ပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဗလုံးညားတက္ကသိုလ်၌လည်းကောင်း၊ မကြာမီ ပီဆာတက္ကသိုလ် ၌လည်းကောင်း ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ဗီဆေး လိယပ်သည် တက္ကသိုလ်တွင် စာပေပို့ချစဉ် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ခွဲစိတ်ပြသ၍ လက်တွေ့သင်ကြားပြသသော စံနစ်ကို စတင် တီထွင်သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် သူ၏အထင်ရှားဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည့် *ဒီကော်ပိုရစ် ဟျူမင်နီဖဲဗရစ်ကာ*ခေါ် အနာတမီ ပညာဆိုင်ရာကျမ်းကြီးကို ရေးသားထုတ်ဝေရာ ပညာရှင် 
အပေါင်းတို့က ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကြေနိုင်သော ကျမ်းကြီးအဖြစ် ချီးကျူးအသိအမှတ်ပြုကြရလေသည်။ ယခင်က တိရစ္ဆာန်ခန္ဓာကိုယ်များကို ခွဲစိတ်ရာမှ ရရှိသော ဗဟုသုတများ ဖြင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အကြောင်း မှတ်ချက်ချနေသည့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် ဂလင်းစသည်တို့၏ ယူဆချက်များ မှားယွင်းပုံကို ထုတ်ဖော်ရေးသားရာ ရေးသားသူ ဗီဆေးလိယပ်၏ ဂုဏ်သတင်း ကြီးမြင့်လာသလောက် အတိုက်အခံနှင့် ကန့်ကွက်သူ အတော်များများနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်။ 

၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဗီဆေးလိယပ်သည် ဧကရာဇ်ဘုရင်ပဉ္စမချား၏ သမားတော်ချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် သားတော် ဒုတိယဖိလစ်ဘုရင် လက်ထက်တွင်ပါ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရသည်။ သာသနာရေးဆိုင်ရာ တရားရုံးတော်က ဗီဆေးလိယပ်အား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအဖြစ် စွဲချက်တင်ကာ သတ်ရန် အမိန့်ချလိုက်သော်လည်း ဧကရာဇ်ဘုရင်က လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေး၍ ဟိုးလီး ဆီပါးလခါးသို့ ဘုရားဖူး လွှတ်လိုက်သည်။ ဘုရားဖူးရာမှ အပြန် ဇန်တီကျွန်းအနီး၌ သင်္ဘောမှောက်သဖြင့် ၁၅၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ဗီဆေးလိယပ် ပြုစုခဲ့သော လက်ရာများကို စုပေါင်း၍ ၁၇၂၅ ခုနှစ်တွင် စာအုပ်အဖြစ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေလေသည်။
## ကိုးကား
အနာပေါက်ခြင်း

## အနာပေါက်ခြင်း
အနာပေါက်ခြင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်၌ ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယောဟု အထည်ကိုယ် အမာခံဓာတ်ကြီးလေးပါး ရှိသည်။ ယင်းဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့တွင် ပြင်ပမှ 
အာပေါဓာတ်က ဖွဲ့စည်းချုပ်ကိုင်ထားသည့်အတွက် အကျဉ်းကျနေသော တေဇောဓာတ်မီး အခိုးအကင်းသည် လွန်ကဲကာ မိမိမှီရာ အိမ်ရှင် ပထဝီဓာတ်ကို ချိုးဖဲ့ဖျက်ဆီး၍ ထွက်ရသော 
ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ သွေးပြည်စုလျက် အဖု၊ အပိန့်၊ အလုံး၊ အခဲ အသေးအကြီး ဖြစ်လာသောရောဂါ ဖြစ်သည်။ ထိုရောဂါကို အနာပေါက်သည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ထိုကြောင့် ဆနဝုတိဆေးကျမ်း၌ *ဆနဝုတိ၊ အမည်ရှိသား၊ 
ကျမ်းကြီးအလို၊ ထွက်ဆိုကြောင်းအင်၊ ဘယ်အသွင်ဖြင့်၊ ဘယ် 
တွင်ပေါက်လာ၊ ဘယ်အနာဟု၊ နေအရပ်၊ လွန်စေ့အပ်အောင်၊ 
ပညပ်သည်ကား၊ ကျယ်ပွားများ၏။ မှတ်သားစွဲလမ်း၊ မှီသည့် 
ငြမ်းသို့၊ ရွှေကျမ်းတဝ၊ နိဿယမူ၊ ရောဂဗိန္ဓု၊ သွေးစုသွယ် 
သွယ်၊ ငယ်ငယ်ကြီးကြီး၊ အသီးသီးကို၊ ဓာတ်မီးဦးကင်း၊ ထွက် 
ခြင်းကြောင်းချာ၊ သည်သာမသွေ၊ ခေါ်ဆိုပေတော့၊ မီးနေထွက် 
ချီ၊ ပထဝီ၌၊ ခိုက်ပြီဟူက၊ စူစူကြိတ်ခဲ၊ တည်မြဲကြမ်းခက်၊ 
အနာသက်ကား၊ ခြောက်ရက်လွန် မြောက်၊ အာပေါရောက် 
၏*ဟု စပ်ဆိုထားသည်။

ခန္ဓာကိုယ်၌ ပေါက်သောအနာတို့သည် ပေါက်သောနေရာ 
ဌာနကို အစွဲပြု၍လည်းကောင်း၊ ပေါက်ပုံ အခြင်းအရာ 
လက္ခဏာ အသွင်သဏ္ဌာန်ကို အစွဲပြု၍လည်းကောင်း လောက 
ဟိတရာသီကျမ်း၌ ပါရှိသော အနာပေါက်ကျမ်းတွင် အနာ 
အမျိုးမျိုးကို ခွဲခြားလျက် ပြဆိုထားသည်။

# နဖူးပြင်တွင်ပေါက်သော် ဆင်နာ၊ 
# မျက်ကွင်း မျက်ရည်ခံတွင်ပေါက်သော် ကြက်သမာနာ၊ 
# နှုတ်ရည်ခံတွင် (မေးတွင်)ပေါက်သော် ဝက်ခြင်ဒေါင့်သိုးနာ၊ 
# မေးရိုး ပါးပြင်တွင်ပေါက်သော် ဝက်သမာနာ၊ 
# လည်ပင်းနားရွက် အောက်တွင်ပေါက်သော် တောင်စဉ်ခုနစ်ထပ်နာ၊ 
# ရေမျိုမှ အသည်းညွန့်တိုင်အောင် ပေါက်သော် ဂန္ဓမာလာနာ၊ 
# အသည်းညွန့်မှ ချက်အောက်တိုင်အောင်ပေါက်သော် အိုင်းချက် ကတိုနာ၊ 
#  သားထုတ်ခွင်တွင် (အဂ‡ါဇာတ်တစ်ခွင်တွင်) ပေါက်သော် ဖွတ်သိုနာ၊ 
# ပေါင်တွင်းပေါင်ခြံတွင် ပေါက် သော် ဂရင်ဂျီနာ၊ (အဘိဓာန်နိဿယသစ်၌ ဝစ္စမဂ်၏ ပတ်ဝန်းကျင် လက်နှစ်သစ်အတွင်း အကျိတ်အဖုဖြစ်၍ ပေါက်တတ်သော အနာကို ဘဂန္ဓိုလ်-ဂရင်ဂျီနာဟု ဆို၏။) 
#  ပေါင်လည်တွင်ပေါက်သော် ဂရင်ဂျီစမ္မနာ၊ 
#  ပုဆစ်ဒူးတွင် ပေါက်သော် အနာသစ်ငုတ်၊ 
# သလုံးသားတွင်ပေါက်သော် ရေနာစိမ်း၊ 
#  ခြေမျက်စိ တွင်ပေါက်သော် အိုင်းလည်ကုတ်တိုနာ၊ 
# ခြေဖမိုးတွင်ပေါက်သော် အနာဖအိုင်း၊ 
# ဖဝါးစပ်တွင် ပေါက်သော် ရေမြွေစိမ်းနာ၊ 
# ဖနောင့်၊ ဖဝါး ခေါင်းတွင်ပေါက်သော် ဖွတ်သိုနာ၊ 
# ဖဝါးလည်တွင် ပေါက်သော် အနာချူပေ၊ 
# ခြေသလုံးအတွင်းသို့ လျှောက်၍ ပေါက်သော် အထည်းသို့လျှို၍သွားသော် သက် တန့်ခေါင်းလျှိုနာ၊ 
# ပေါင်အရိုးတွင်ပေါက်သော် လျှို၍သွားသော် အပေါက်ရှိခဲ့သော် သက်တန့် ခေါင်းလျှိုနာ၊ 
# ပေါင်အရိုးတွင်ကွက်၍ကွက်၍ပေါက်သော် ငရှဉ့်ပွက်နာ၊ 
# ဖရုံဆွဲတွင်ပေါက်သော် ငရှဉ့်ပွက်နာ၊ 
# မြီးညောင်းတွင် ပေါက်သော် သက်တန့်ဖုံးနာ၊ 
# မြီးညောင်းမှ လက်ပြင်ညွန့် တိုင်အောင် ပေါက်သော် အနာပဆုတ်၊ 
# လည်ကုပ်တွင် ပတ်၍ ပေါက်သော် မြွေလည်ပတ်နာ၊ 
# ဆံရင်းတွင် ပေါက်သော် ဆင်ကူလည်ပတ်နာ၊ 
# ဆံရင်းအထက်ဦးထိပ် တွင်ပေါက်သော် အနာဆံကျင်၊ 
# ထိပ်လည်တွင်ပေါက်သော် အနာမှန်ကင်း၊ 
# နှာခေါင်းတွင်ပေါက်သော် အနာ ပတ္တမြား၊ 
# ပခုံးတွင်ပေါက်သော် သန်လျက်ထမ်းနာ၊ 
# လက်မောင်းကြွက်သားတွင် ပေါက်သော် သက်တန့် ခေါင်းလျှို နာ၊ 
# တံတောင်ဆစ်တွင်ပေါက်သော် အိုင်းလက်ကတူးနာ၊ 
ဤသို့လျှင် အနာပေါင်း ၃၁ ကို ပြဆိုထားသည်။ ထိုသို့ ပြဆို 
ထားသော်လည်း နူနာ၊ ထွတ်မြင်းနာ၊ ကိန္နရာနာ၊ မွေးကျွတ်နာ၊ 
ကျောက်နာ၊ ဝက်သက်နာ စသည်ဖြင့် များစွာ ရှိသေး၏
အထူးအားဖြင့် ထိုအနာပေါက်ကျမ်းတွင် အနာအမျိုးမျိုး 
ကိုသာ ပြဆိုထားသည်မဟုတ်၊ အနာနှင့် သင့်လျော်သော 
ဆေးအမျိုးမျိုးကိုလည်း ပြဆိုထားသည်။
## ကိုးကား
မိုနာလီဆာ

မိုနာလီဆာ () သည် အီတလီလူမျိုး စွယ်စုံပညာရှင် လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ ရေးဆွဲသည့် ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်၌ တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ပန်းချီကားအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး ၁၉၆၂ ခုတွင် ထားသော အာမခံငွေ ဒေါ်လာ သန်း (၁၀၀) ကြောင့် ဂင်းနစ်စံချိန်လည်း ဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၀၃-၀၆ ခုအတွင်း စဆွဲကြောင်း ယုံကြည်ကြသော်လည်း အပြီးသတ်သည့်အချိန်မှာ ၁၅၁၇ မှသာ ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) က ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ၁၇၉၇ ခုမှစ၍ နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပါရီမြို့ရှိ လူဗာ (Louvre) ပြတိုက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည်။

လီယိုနာဒိုသည် ပထမဦးစွာ ပန်းချီဆရာလည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အောင်မြင်ကျော်ကြားသူလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ပန်းချီကားများထဲမှ နှစ်ကား ဖြစ်သည့် ၊ မိုနာလီဆာ နှင့် နောက်ဆုံးညစာ တို့သည် အထင်ရှားအကျော်ကြားဆုံး နှင့် အချိန်တိုင်းလိုပင် ပုံတူဟာသ ရေးဆွဲခံရခြင်း၌အများဆုံး နှင့် ပုံတူဘာသာရေး ပန်းချီကားအဖြစ် အများဆုံး ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ပေးရသည်။
ဂျော့ရှ် ကူးဗီယေ

၁၉ ရာစုအစလောက်တွင် လူသိအများဆုံးဖြစ်ခဲ့သော အနာတမီပညာရှင် ရှော့ရှကူး 
ဗီယေသည် ၁၇၆၉-ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ် 
နိုင်ငံ မွန်ဗေးလျားမြို့၌ ဖွားမြင်လေသည်။ ငယ်စဉ်ကပင် 
သဘာဝသမိုင်းပညာရပ်၌ စိတ်ဝင်စားခဲ့၏။
ကူးဗီယေသည် စတတ်ဂတ်တက္ကသိုလ်တွင် ၄ နှစ်မျှ ပညာ 
သင်ကြားသည်။ ထိုသို့ပညာသင်ကြားနေစဉ်က စာကြည့်တိုက် 
ရှိ သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်အားလုံးလိုလို ဖတ်ရှုခဲ့၍ 
တိရစ္ဆာန်ခွဲစိတ်နည်းကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေ 
သည်။ ထိုနောက် ၁၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် နော်မန်ဒီကမ်းခြေ 
အနီးရှိ ကန်းမြို့၌ လူကုံထံတစ်ဦး၏သားကို စာပေပို့ချ ရသော 
နည်းပြဆရာအလုပ်ကို ရရှိခဲ့လေသည်။ ကန်းမြို့၌ နေထိုင်ခဲ့စဉ် 
က ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့မကြာခဏ သွားရောက်ခွင့် ရသည့် 
အလျောက် ငါး၊ ပုစွန်၊ ကနန်း အစရှိသော ရေသတ္တဝါတို့ကို 
ခွဲစိတ်လေ့လာနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် ကျောက်ဖြစ် ရုပ်ကြွင်း 
အမြောက်အမြားကိုလည်း တွေ့ရှိလေ့လာခဲ့ရ၏။ ထိုနောက် 
သူကဲ့သို့ပင် သဘာဝသမိုင်းပညာရပ်တွင် စိတ်ဝင်စား သူ 
အက်ဗေးတက်ဆီယေးဆိုသူနှင့် တွေ့ရှိခဲ့ရာ၊ တက်ဆီယေးက 
သူ့အား ပါရစ်မြို့သို့သွားရောက်၍ အလုပ်အကိုင်ကောင်းများ 
ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်။
ပါရစ်မြို့တွင် ကူးဗီယေသည် တဖြည်းဖြည်း နာမည် 
ကျော်ကြားလာခဲ့၏။ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့ရှိ ဇာဒင်းဒါ 
ပလန့် ခေါ် ရုက္ခဗေဒနှင့် ပါဏဗေဒဆိုင်ရာ ဥယျာဉ်ကြီးတွင် 
ယှဉ်ပြအနာတမီပညာရပ်ဆိုင်ရာ လက်ထောက်ပါမောက္ခအဖြစ် 
ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် 
ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံတော်ပညာမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့သို့ 
ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရ၏။ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် နပိုလီ 
ယန် ကသူ့အားပညာဝန်အဖြစ်ခန့်ထားခဲ့၏။ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် 
သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်း၏ အမြဲတမ်း အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် 
ရွေးချယ် ခြင်းခံရလေသည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်ပညာရေး ပြန်လည်ပြုပြင်မှုအတွက် 
၁၈ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ နပိုလီယန်အထွတ် 
အထိပ်မှ လျှောမကျမီကလေးတွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်လူကြီး 
အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသေးသည်။
ထိုနောက်တွင် ပါရစ်တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း 
ခံရပြန်သည်။ ၁၈ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်လက်ထက်တွင် 
ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီးလျှင် အစိုးရအဖွဲ့ 
ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ဒသမ ချားဘုရင် 
လက်ထက်တွင်ကား လွတ်လပ်စွာ ရေးသားဝေဖန်ခွင့်အတွက် 
ထောက်ခံပြောဆိုခဲ့သောကြောင့် ချားဘုရင်၏အငြိုအငြင်ကို 
ခံခဲ့ရလေသည်။ သို့သော် လူဝီဖိလစ် ဘုရင်လက်ထက်တွင် 
ဗဲရွန်ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည့်ပြင် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် 
ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ရွေးချယ်ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။ 
ထိုသို့ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် နိုင်ငံတော်အကျိုးကို 
ထမ်းဆောင်လျက်ရှိစဉ် ၁၈၃၂ ခု မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် 
လေဖြတ်သဖြင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်လေသည်။
၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သော 
သူ၏ယှဉ်ပြအနာတမီပညာဆိုင်ရာ ကျမ်း ၅ တွဲမှာ ထိုစဉ်က 
ထင်ရှားကျော်ကြားလေသည်။ ယှဉ်ပြအနာတမီပညာ စနစ် 
တကျလေ့လာရေးအတွက် ပထမဦးစွာပေါ်ထွက်လာသော
စာအုပ်များ ဖြစ်ပေသည်။
၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် 'တိရစ္ဆာန်လောက' ခေါ်စာအုပ်ကို 
ရေးသားပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ယင်းစာအုပ်မှာ သူ၏အကောင်းဆုံး 
သောလက်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုစာအုပ်တွင် သူလေ့လာစူးစမ်း 
ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော နည်းများအရ၊ တိရစ္ဆာန်တို့ကို အမျိုးအစား 
ခွဲခြားဖော်ပြခဲ့လေသည်။ နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာပင် ပါဏဗေဒ 
ပညာရပ်အတွက် များစွာအထောက်အထားပြုခဲ့ရသော စာအုပ် 
ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထို့ပြင် ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ခြေလေး 
ချောင်းသတ္တဝါများဆိုင်ရာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ စာအုပ် 
ကြောင့်၊ ရှေးခေတ် ကျောရိုးသတ္တဝါများဆိုင်ရာ ရုပ်ကြွင်း 
ကျောက်ပညာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ရသည်ဟုဆို၏။
## ကိုးကား
အနုရုဒ္ဓါထေရ်

**အနုရုဒ္ဓါထေရ်**သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
လက်ထက်တော်တွင် ထင်ရှားသော ထေရ် တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 
မြတ်စွာဘုရားခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ညီတော်ဖြစ်သော သုက္ကောဒနမင်း၏ သားတော် အငယ်ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က အဆင်းလှ၍ ဘုန်းကံကြီးလျက် သိမ်မွေ့နူးညံ့သည်။ မရှိ ဟူသော စကားကို တစ်ရံခါမျှ မကြားစဖူးချေ။
တစ်ရံရောအခါ အနုရုဒ္ဓါမင်းသားသည် ဂုဏ်ဝါတူမျှသော အခြားသာကီဝင်မင်းသားတို့နှင့် အံကစားရင်း မုန့်များကို အလောင်းအစားပြုရာ ရှုံးသဖြင့် မုန့်‌ပေးရရာ မုန့်ကုန်ပြန်သော် မိခင်ထံသို့ စေလွှတ်၍ တောင်းသည်။ မိခင်သည် သုံးလေးကြိမ်ရှိသော် မရှိတော့ဟူ၍ ပြောလိုက်ရာ ထိုစကားကို မုန့်အမည်ပင် ထင်မှတ်၍ မရှိမုန့်ကို တောင်းသည်။ မိခင်က မရှိကြောင်းကို သိစေလို၍ ရွှေဖလားချည်း ပေးလိုက်ရာ နုစဉ်က ပစ္စေကဗုဒ္ဓတစ်ပါးအား ထမင်းလှူခဲ့သော မင်းသား၏ ဘုန်းကုသိုလ်ကံကြောင့် နတ်များက မုန့်ထည့်ပေးကြသည်။ ထိုအကြောင်းကို မိခင်သိလျှင် ငါ့သားသည် ဘုန်းရှိသော ယောက်ျားဖြစ်သည်။ ရှေးဆုတောင်း အကြောင်းကြီးစွာ ရှိလိမ့်မည်ဟု အောက်မေ့၍ မုန့်စားလို၍ တောင်းလျှင် အချည်းနှီးသော ရွှေခွက်ကို ဖုံးလျက်သာ ပေးလိုက်၏။ ထိုမှစ၍ အိမ်ရာထောင်သော လူ့ဘောင်၌ နေသမျှကာလပတ်လုံး နတ်ပေးသော မုန့်များကို အစဉ် စားရ‌သည်။
အရွယ်ရောက်သော် နောင်တော်မဟာနန်မင်းသားက တိုင်ပင်လာသည့်အတိုင်း အခြား သာကီဝင်မင်းတို့ကဲ့သို့ ရဟန်းပြုရန် မယ်တော်အား တောင်းပန်ကာ မြတ်စွာဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွားရောက် ရဟန်းပြုသည်။ အနုရုဒ္ဓါနှင့်အတူ အာနန္ဒာ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ ကိမိလ၊ ဘဂု၊ ဒေဝဒတ်ဟူသော မင်းသားငါးပါးနှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိ လိုက်ပါကြသည်။ မြတ်စွာဘုရား အထံတော်သို့ ရောက်လျှင် ဇာတိမာန်ခက်ထန်သော သာကီဝင် မင်းမျိုးအဖို့ ရဟန်းဖြစ်သောအခါ ရိုသေရာဖြစ်စေရန် ဥပါလိကို ဦးစွာ ရဟန်းပြုပေးပြီးမှ မင်းသားတို့ကို ရဟန်းပြုပေးသည်။ ရဟန်းဖြစ်ပြီးသော် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ကြားနာရလျှင် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရတော်မူသည်။ ထို့နောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာထံ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ကြားပြီး‌သောအခါ စေတိယတိုင်း ပါစီနဝံသမြို့သို့သွား၍ တရားအားထုတ်ရာ ပဋိသမ္ဘိဒါနှင့်တကွ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ထိုအခါ ရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်ဟု လွန်စွာ ထင်ရှားသည်။ 

ရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်သည် ပဒုမုတ္တရဘုရားလက်ထက်တွင် အပါကဋမည်သော သူကြွယ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွားရောက်တရားတော်ကို နာကြားရာဝယ် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဉ်အရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ရဟန္တာတစ်ပါးကို အားကျ၍ ဘုရားရှင်အား အလှူပေးကာ ပန်ဆင်ခဲ့သည့် ဆုထူးကြောင့် ဒိဗ္ဗစက္ခု အမြင်ထက်သန်ရာတွင် အထူးကဲဆုံး စွမ်းဆောင်နိုင်သဖြင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအရာတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားက ချီးမြှောက်တော်မူသည်။

## ကိုးကား
အနဲမနီးပင်

**အနဲမနီးပင်**သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ သစ်တော်နှင့် 
စားကျက်များတွင် နွေကူးရာသီ၌ အလေ့ကျပေါက်လေ့ရှိသော 
ပန်းပင်မျိုး ဖြစ်၍ မျိုးတူဗစ်တားကပ်ပင်ကဲ့သို့ ရနန်းကူလေး 
စီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အနဲမနီးဟူသောစကားမှာ 
ဂရိဘာသာစကား ဖြစ်၍လေဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လှပ၍ 
ကျက်သရေရှိသော အနဲမနီးပန်းပွင့် အရိုင်းများသည် နွေကူး 
ရာသီကျစ လေပြင်းတိုက်ခတ်ချိန်တွင် လေမည်မျှလောက် 
တိုက်ခတ်သော်လည်း ပန်းပွင့်များသည် အောက်သို့ ငိုက်ကျ၍ 
ဟိုဟိုသည်သည် ယိမ်းထိုးရုံမျှအပ မည်သည့်အခါမှ ကျိုးပြု 
သွားခြင်း မရှိချေ။ ထိုကြောင့်လည်း ယင်းပန်းပွင့်များကို 
လေဒဏ်ခံပန်းပွင့်ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ကြသည်။ အနဲမနီး 
ပန်းပင်များသည် သမပိုင်းရာသီဥတု၌ ပေါက်ရာ အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စုမြောက်ပိုင်းနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့၌လည်း ပေါက် 
သည်။

ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ တောထဲတွင် အလေ့ကျပေါက်သော အနဲ 
မနီးပင် နှစ်မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးမှာ အပွင့်ဖြူ၍ လှပသည်။ 
ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ အနဲမနီး နီမိုရိုဆ ဖြစ်၍ သစ်တော 
နှင့်စားကျက်များတွင် တွေ့ရသည်။ ဒုတိယအမျိုးမှာ ခရမ်း 
ရောင်ပန်းများပွင့်၍ အင်္ဂလန်ပြည် အရှေ့နှင့်တောင်ပိုင်း 
ထုံးကျော်စားကျက်များ၌ ပေါက်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒ 
အမည်မှာ အနဲမနီး ပါလဆေးတီလဖြစ်သည်။ အခြားအမျိုး 
များသည် အာရှတိုက်၊ မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဥရောပ 
တိုက်တို့၌ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပီ 
အနဲမနီးနှင့် ဂျပန် အနဲမနီးတို့ အပါအဝင် အနဲမနီး ပန်းပင် 
အမျိုးမျိုးကို အိမ်တွင် အလှပြုပြင် စိုက်ပျိုးယူကြသည်။
အလေ့ပေါက်သော အနဲမနီးပင်၏ အပွင့်များသည် ညဉ့် 
အချိန်၌သော်လည်းကောင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာနေချိန်တွင် 
သော်လည်းကောင်း ပိတ်သွားလေသည်။ အချို့ အနဲမနီးပင် 
အထူးသဖြင့် အိမ်၌ပြုပြင် စိုက်ပျိုးယူသော အပင်မျိုး၏ 
ပင်စည်များသည် တောင့်တင်းခိုင်မာ၍ အပွင့်များမှာ အနီ၊ 
ပန်းရောင်း၊ အပြာ စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် အချို့သော အနဲမနီးပင်များကို 
အမြတ်တနိုး ထားကြသည်။ သေဆုံးသူ ဆွေမျိုးမိဖများ၏ 
ဈာပနတွင် ဤပန်းများဖြင့် ဝတ်ပြုကန့်တော့လေ့ရှိကြသည်။ 
ဂရိလူမျိုးတို့၏ ထုံးဟောင်း ပုံပြင်အရ အက်ဖရိုဒိုက်တီ နတ် 
သမီးသည် သူချစ်ကြိုက်နေသော အဒိုးနစ် လုလင်ပျိုကလေး 
သေဆုံးသွားကြောင်းကြားသဖြင့် ဝမ်းနည်းပက်လက်ဖြစ်၍ 
ငိုကြွေးရာမှ မြေပေါ်သို့ကျသော မျက်ရည်ပေါက်မှ ပေါက်သည့် 
ပန်းပင်ဟုဆိုသည်။ ထို့ပြင် လေသည်သာ ယင်းအပွင့်၏ ပွင့် 
ဖတ်ကို ဖွင့်ပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။

## ကိုးကား
ပင်လယ်မှိုကောင်

ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များအကြားတွင်၊ ပန်းပွင့်၊ အထူးသဖြင့် မှိုပွင့်တူသော အရာများကို တွေ့ရတတ်သည်။ ပဌမတွင် ယင်းတို့ကို အပင်များဟု ထင်ရသော်လည်း၊ စင်စစ် အပင်မဟုတ်ဘဲ၊ **ပင်လယ်မှိုကောင်**ဟုခေါ်သော ပင်လယ်သတ္တဝါ တစ်မျိုးသာဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသတ္တဝါတို့သည် ရေအောက် ကျောက်ဆောင်များ၊ ခရုခွံများတွင် မြဲမြံစွာ တွယ်ကပ်နေတတ်၍၊ ဆွဲနုတ်လျှင် အပိုင်းပိုင်းပြတ်၍ပါလာတတ်လေသည်။ 

**ပင်လယ်မှိုကောင်**ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်ရေခူ(ငထီး)နှင့် အမျိုးနွယ်သော ပင်လယ် အနီမိုနီများနှင့် သန္တာကောင်များပါဝင်သော ***အက်တိုဇိုဝါ***ဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ်မှိုကောင်မျိုးပေါင်းတွင်ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များ၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ တို၍တုတ်သောပင်စည်နှင့်တူသည်။ ပင်စည်၏ထိပ်တွင် ပါးစပ်ရှိသည်။ ပါးစပ်၏ပတ်လည်တစ်ဝိုက်တွင် ဂန္ဓမာပန်း၏ ပွင့်ဖတ်များနှင့်တူသော အာရုံမှင် (စမ်းလက်ဖမ်းလက်) အမြောက်အမြားရှိတတ်သည်။ 

ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် အရွယ်အစားစားရှိကြသည်။ ထိပ်ဝ၏အချင်းသည် ၁ လက်မ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမှ တစ်ပေကျော် (အချို့ဒေသတွင် ၃ ပေကျော်အထိရှိသည်။ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ အညို၊ မရမ်း၊ လိမ္မော် စသည်ဖြင့် အရောင်မျိုးစုံလည်းရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ကောင်တည်းမှာပင် အရောင် နှစ်မျိုး သုံးမျိုးရှိတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသမှ ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် တောက်ပသော အရောင်များရှိကြသည်။ ထိုကြောင့် ပင်လယ်မှိုကောင်များရှိရာ ပင်လယ်ရေအောက်ကို မြင်လိုက်ရလျှင်၊ ရောင်စုံပန်းများပွင့်နေသော ဥယျာဉ်တစ်ခုကို မြင်တွေ့ရဘိသကဲ့သို့ မှတ်ထင်ရလေသည်။ 

ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် အသားစားသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ အာရုံမှင်များ၏ အဖျားတွင် အဆိပ်ရှိသော အမျှင်များရှိသည်။ ယင်းတို့ အနီးသို့ ပုစွန်ဆိတ်၊ ငါး စသည်တို့ ရောက်လာလျှင် အဆိပ်မျှင်များကို ထုတ်၍ အဆိပ်ထိစေပြီးသော်၊ ယင်းတို့၏ ပါးစပ်တွင်းသို့ ရစ်ပတ်သိမ်း သွင်း၍ စားသောက်ကြလေသည်။ 

ပင်လယ်မှိုကောင်တို့ကို ရေတိမ်ရေနက်နှစ်မျိုးလုံးတွင် တွေ့နိုင်သည်။ အုပ်ဖွဲ့၍သော်လည်းကောင်း၊ ထီးတည်းသော်လည်းကောင်း နေတတ်သည်။ မျိုးပြန့်ပွားရေးအတွက် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါက်ပွားကြရာ၊ များသောအားဖြင့် ဥမှ ပေါက်ပွားကြသည်။ အခြားပေါက်ပွားနည်းမှာ ကွဲပွားခြင်းဖြစ်သည်။ ကွဲပွားရာ၌ အရွယ်ရောက်ပြီး ပင်လယ်မှိုကောင်၏ အလယ်တည့်တည့် အလယ်မှ အောက်သို့ နှစ်ခြမ်းကွဲသွား၍၊ နှစ်ကောင်ဖြစ်လာသည်။ ထိုနှစ်ခြမ်းကွဲသွားသော အခြမ်းမှ နောက်ထပ် နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးလျှင်၊ နှစ်ကောင် ဖြစ်လာပြန်လေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် တစ်ခြမ်းတစ်ခြမ်းမှ နှစ်ကောင်ပွားသွားလေသည်။ အခြား တစ်နည်းမှာ အဖူးကူးခြင်းဖြစ်၍၊ ပင်လယ်မှိုကောင်၊ အောက်ခြေမှ အဖူးထွက်သကဲ့သို့ ထွက်လာပြီးလျှင်၊ သီးခြား ဖြစ်သွားကာ အကောင်ပွားခြင်းဖြစ်လေသည်။ 

ယင်းတို့သည် တစ်နေရာတည်းတွင် တစ်သမတ်တည်း မြဲမြံစွာ တွယ်၍သာ နေမည်မဟုတ်ချေ။ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့သွားနိုင်ကြပေသည်။ ပင်လယ်မှိုကောင်တို့တွင် အရိုးအသားဟူ၍ မရှိဘဲ၊ ပျော့အိပျော့နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ရှိကြသည်။ ယင်းတို့ သေသည့်အခါ အစအန မကျန် ကြေမွ ပျက်စီးသွားသည်။ ပင်လယ်မှိုကောင် တို့သည် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ မှ ၆ဝ အထိ အသက်ရှည်ကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ရေသတ္တဝါများ
အညံ့စွဲစိတ်

## အညံ့စွဲစိတ်
ဆိုက်ကိုအနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ်အခြေစိစစ်မှု့ ပညာအရ ကလေးသူ
ငယ်များ၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကိုငယ်စဉ်က ချုပ်ချယ်ဖိနှိပ်ထားခဲ့ပါလျှင် 
ထိုသူငယ်များ၌ စိတ်၏အစွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
စိတ်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်သည့် ကြောက်စိတ်၊ မခံချင်စိတ်၊ ဒေါသစိတ်ဟူ
သည်တို့ သည် ကလေးအရွယ်၌ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ 
ထိုစိတ်တို့ကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လိုက်လျှင် ကလေးတို့ ကြီးပြင်း 
လာသောအခါ သေးသိမ် ညံ့ဖျင်းသည့် စိတ်ဓာတ်များ စွဲလာ 
ပြီးလျှင် လူထဲဲသူထဲသို့ မဝင်ရဲအောင် ဖြစ်သွားတတ်လေသည်။ 
ယင်းအစွဲစိတ်မျိုးကို အညံ့စွဲစိတ်ဟု ခေါ်သည်။ နှိပ်ကွပ်မှုများ 
လွန်းလျှင် တစ်ခါတစ်ရံ အကြောက်စွဲ စိတ်များပင် ကပ်ရောက် 
တတ်သည်။

အညံ့စွဲစိတ်ဟူသော ဝေါဟာရကို ဦးစွာပထမ တီထွင်၍ 
လူသိများအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဩစတြီးယား နိုင်ငံသား 
ဆရာဝန်ဖြစ်သူ အဲလဖရက်အက်ဒလာ (၁၈၇ဝ-၁၉၃၇) ဖြစ် 
သည်။ သူသည် ငယ်စဉ်က ဆိုက်ကို အနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ် 
အခြေ စိစစ်မှုပညာအဖွဲ့နှင့် ကျောင်းကို တည်ထောင်သူ 
ဒေါက်တာ ဆစ်ဂမန်ဖရွိုက် လက်အောက်တွင် ပညာသင်ကြား 
ခဲ့သည်။ ပထမတွင် အက်ဒလာသည် ဖရွိုက်၏ ယူဆချက်နှင့် 
ဝါဒများကို အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် 
တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အယူအဆချင်း မတူမှုကြောင့် 
သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ စိတ်ပညာရှင် ဖရွိုက် 
က လူ၏ စိတ်နေစိတ်ထား အပြုအမူအားလုံးသည် ဖိုမဇာတိ 
စိတ်၏ စေ့ဆော်မှုပေါ်တွင် တည်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ 
အက်ဒလာကမူ လူ၏အဓိက စေ့ဆော်မှု စွမ်းအင်သည် ဖိုမ 
ဇာတိစိတ် မဟုတ်ပဲ ထက်သန်သည့်စိတ်အလိုဟု ဆိုသည်။ 
သို့ဖြင့် သူတို့နှစ်ဦး ဝိဝါဒ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ 

အက်ဒလာ၏ ယူဆချက်အရ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါများ 
သည် ကိုယ်အဂ‡ါပျက်ခြင်း၊ ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်း ခြင်းများမှအစ 
ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤသို့ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါ 
စွဲကပ်လာသူများသည် အညံ့စွဲစိတ်များ ရရှိလာတတ်သည်ဖြစ်ရာ 
ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် 
နဂိုရှက်တတ်သော လူငယ်တစ်ယောက်သည် မိမိ၏ ကိုယ်အင်္ဂါ 
ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်းမှု၌ အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်တတ်သည်ဖြစ်ရ 
ကား ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် မကြာခဏ စွန့်စွန့်စားစား 
ပြုလုပ်တတ်လေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများကိုပင် ရန်စ 
ရန်လို ပြုလုပ်တတ်သည်။

အထက်ပါ သဘောတရားများကို အကြောင်းပြု၍ နာဗ် 
ကြောများကြောင့် ရောဂါအပြင်းအထန် စွဲကပ်သောသူများ (ဝါ) 
စိတ်အကြောင်းရင်းခံ ရောဂါစွဲကပ်သောသူများ၏ စိတ်နေ 
သဘောထားသည် ယောက်ျားပီသမှု ဖြစ်လိုသည့်ဆန္ဒပင် ဖြစ် 
သည်ဟု အက်ဒလာက ဆိုသည်။ ယင်းသဘောထားကိုသာ 
လိုဆန္ဒဟုခေါ်၍ ယောက်ျားရော မိန်းမများတွင်ပါ တွေ့ကြုံ 
ရသည်။

အက်ဒလာ၏ ယူဆချက် သဘောတရားများကို *အတ္တ 
ဘောစိတ်ပညာ*ဟု ခေါ်၍ သူ၏ သင်ပြချက်များကို လူအများ 
က လက်ခံကြသည်။ သူ၏ သင်ပြချက်များအရ ဩစတြီးယား 
နိုင်ငံ၊ ဗီယင်းနားမြို့တွင် ဥရောပတိုက်၌ ပထမဆုံးဖြစ်သည့် 
ကလေးသူငယ်များ ပြုစုစောင့်ရှောက်သော ဆေးခန်းများကို 
တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဤအဆောက်အအုံများသည် 
၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဖိနှိပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အက် 
ဒလာသည် မသေဆုံးမီနောက်ဆုံးနှစ်များ၌ တိုင်းတစ်ပါးတွင် 
သာ နေထိုင်တော့၏။ သူ၏ဝါဒကို ဟောပြောရန် အဗာဒင်း 
မြို့သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ၁၉၃၇ ခုနှစ် တစ်နေ့၌ လမ်းပေါ်တွင် 
ရုတ်တရက် အားပြတ် လဲကျသွားပြီးလျှင် သေဆုံးသွား 
လေသည်။

## ကိုးကား
၁၈၈၅

**၁၈၈၅ ** 
## ၁၈၈၅ ခုနှစ် မှတ်တမ်း 
### ဇန်နဝါရီလ 
(၁) ရက်။
::*

### ဖေဖော်ဝါရီလ 
(၁) ရက်။
::* 

### မတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဧပြီလ 
(၁) ရက်။
::* 
### မေလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇွန်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇူလိုင်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဩဂုတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### စက်တင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### အောက်တိုဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### နိုဝင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဒီဇင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::*

## ကိုးကား
အဘိဓာန်

-အင်္ဂလိပ် နှင့် အင်္ဂလိပ်-ပါဆီယန်း အဘိဓာန်များ]]
**အဘိဓာန်**ဆိုသည်မှာ ဘာသာရပ်တစ်ခု၏ ဝေါဟာရ စကားလုံးများကို အက္ခရာဝလိအရ စီစဉ်၍ အနက် အဓိပ္ပာယ်နှင့် အခြား သိအပ်သော အချက်အလက်တို့ကို ထိုဘာသာရပ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ 
အခြား ဘာသာရပ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ဖော်ပြထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ အဘိဓာန် အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်။

အဘိဓာန်ဟူသည်မှာ ဘာသာစကားတွင် ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သော စကားလုံးများကို အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ အထောက်အထား၊ အကိုးအကားများနှင့်တကွ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသော ကျမ်းဖြစ်၏။ 

အဘိဓာန်သည် မည်သည့်အခါမျှ စကားလုံးအဆန်းမထွင်။ အဘိဓာန်ကို အသုံးပြုရာ၌လည်း အောက်ပါအကြောင်းလေးရပ်အနက် အကြောင်းတရပ်ရပ်ကို သိလို သောကြောင့်သာ အသုံးပြုသည်ဖြစ်ရာ၏။ ယင်းအကြောင်းလေးရပ်မှာ -
# ***စာလုံးပေါင်း (သတ်ပုံသတ်ညွှန်း၊ ရစ်ပင့်ခွဲထားစသည်)ကို သိလိုခြင်း။***
# ***အသံထွက်ကိုသိလိုခြင်း***
# ***အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိလိုခြင်း***
# ***စကားလုံး၏ ဇစ်မြစ်ကိုသိလိုခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် အဘိဓာန်ကျမ်းတိုင်း အထက်ပါ သိလိုချက်အား လုံး ပါဝင်လိမ့်မည်ဟု မယူဆအပ်ပေ။ အောက်စဖို့အဘိဓာန်ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကြီးမှာမူကား အထက်ပါ အင်္ဂါရပ်များအပြင် စကားလုံးကို စတင်အသုံးပြုသော ခေတ်ကိုပင် ဖော်ပြထားလေသည်။***

## ***ကိုးကား***
အမေရိကတိုက်

*မြောက်အမေရိကတိုက်
*တောင်အမေရိကတိုက်
အမြစ်

**အမြစ်**သည် သစ်ပင်တစ်ပင်လုံး၏ မှီခိုအားထားရာဖြစ်သည်။ အမြစ်များသည် မြေကြီးအတွင်း၌ ဖြာထွက်လျက်ရှိပြီးလျှင် 
မြေကြီးကို ခိုင်မြဲစွာ ကုတ်ထားခြင်းကြောင့် လေပြင်းမုန်တိုင်း ကျရောက်သည့်အခါတွင် ယိုင်လဲမသွားပဲ မတ်မတ်မားမား ရပ်တည်နေနိုင်သည်။ ရေတိုက်စားခြင်းမှလည်း ရုတ်တရက် 
ပါမသွားနိုင်သည့်ပြင် အပင်တစ်ပင်လုံး၏ အသက်ရှင်ရေးနှင့် ကြီးထွားရေးအတွက် သဘာဝအလျောက် မြေကြီးထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရေနှင့်ဓာတ်ဆားရည်များကို တစ်ပင်လုံးသို့ ဖြန့်ဖြူးရာ အချက်အချာ ဌာနလည်း ဖြစ်သည်။ မြေကြီးထဲမှ 
စုတ်ယူရရှိသောရေနှင့် ဓာတ်ဆားရည်တို့သည် အပင်စာချက် 
လုပ်ရာ၌ အဓိက လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းကြမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ 
သရက်စေ့၊ ပဲစေ့၊ လိမ်မော်စေ့စသော အချို့အပင်များ၏ 
အစေ့တို့တွင် အစေ့ရွက် နှစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ စပါး၊ ပြောင်း၊ 
ဝါး၊ ထန်းမျိုးနှင့် မြက်စသော အခြားအပင်များ၏ အစေ့ 
တို့တွင် အစေ့ရွက်တစ်ခုစီသာ ရှိကြသည်။ အစေ့ရွက်နှစ်ခု 
ရှိသော အစေ့ရွက်စုံအပင်နှင့် အစေ့ရွက် တစ်ခုစီရှိသော အစေ့ 
ရွက်ထီး အပင်တို့မှ ထွက်သော အမြစ်တို့သည် ခြားနားကြ 
သည်။ အစေ့ရွက်စုံပင်မှ ထွက်သော အမြစ်တွင် ဗဟိုအမြစ်မ 
ကြီးရှိ၍ ယင်းမှ တစ်ဆင့် အမြစ်ငယ်များ ပြန့်ထွက်သွားကြ 
သည်။ အစေ့ရွက်စုံပင်မှ ထွက်သောအမြစ်တွင် ဗဟိုအမြစ်မ 
ကြီးရှိ၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် အမြစ်ငယ်များ ပြန့်ထွက်သွားကြသည်။ ထိုအရင်းခံအမြစ်မကြီးကို ရေသောက်မြစ် ဟုခေါ်သည်။ 
ရေသောက်မြစ်သည် မြေဆီလွှာအောက်သို့ နက်စွာ ဝင်ရောက်ထိုးဖောက်သွား တတ်သည်။ အစေ့ရွက်စုံပင်၏ ထူးခြားချက် 
တစ်ရပ်မှာ ရေသောက်မြစ်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အစေ့ရွက်ထီးပင် 
၌ကား ရေသောက်မြစ်ဟူ၍ မရှိချေ။ အမြစ်များသည် သေးငယ် 
၍ အရွယ်အစားခြင်းလည်း တူညီသလောက် ရှိကြသည်။ ဤ 
သို့သောအမြစ်များကို အမြစ်ဖွားများဟုခေါ်သည်။ ယင်း အမြစ် 
ဖွားများသည် အပေါ်ယံမြေဆီလွှာ၌သာ ပေါက်လေ့ရှိသည်။ 
မုန်လာဥဝါ၊ မုန်လာဥနီနှင့် မုန်လာဥဝိုင်းစသော အချို့အပင် 
တို့၏ ရေသောက်မြစ်တို့မှာ ပွယောင်းနေသည်။ ယင်းသို့ ပွ 
ယောင်းနေသည်မှာ ယင်းတို့၌ အပင်စာအပိုများ သိုထားခြင်း 
ကြောင့်ဖြစ်သည်။

အမြစ်များသည် များသောအားဖြင့် မြေအောက်သို့သာ ထိုး 
ဖောက်ဝင်သွားပြီးလျှင် ရေနှင့်ဓာတ်ဆားများကို ရှာဖွေကြသည်။ 
သို့သော် အချို့အနည်းငယ်မျှသော အပင်တို့၏ အမြစ်များသည် 
မြေပေါ်တွင် ထွက်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ မြေပေါ်တွင် ပေါက် 
ရောက်ကြခြင်းဖြင့် ထိုအမြစ်များသည် ပင်စည်ကို ပိုမိုခိုင်မြဲ 
စေသည်။ ယင်းတို့ကို မြေထောက်မြစ်များဟုခေါ်သည်။ ပြောင်း 
ဖူးပင်၊ ညောင်ပင်စသည်တို့တွင် မြေထောက်မြစ်များ ရှိကြ 
သည်။ ထိုအမြစ်မျိုးကို လေရှူမြစ်ဟုခေါ်သည်။ ဤလေရှူမြစ် 
များသည် လေထဲမှ ရေငွေ့ကို ယူ၍ အသက်ရှင်ကြသည်။ 
ဗေဒါပင်ကဲ့သို့သော အပင်၏အမြစ်များသည် ရေထဲတွင်သာ 
ပေါက်၍ အသက်ရှင်ရကား ယင်းအမြစ်များကို ရေမြစ်ဟု 
ခေါ်သည်။

အပင်၏ အမြစ်တက်များသည် အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက် 
လျက် ရေနှင့်ဓာတ်ဆားများကို ရှာဖွေကြသည်။ အမြစ်တက်များ 
ဖြစ်သော အမြစ်ငယ်များ၏ ထိပ်ဖျားအနီး၌ အမြစ်မွေးဟုခေါ် 
သော နုနယ်သည့် အမွေးကလေး များရှိသည်။ အမြစ်ထိပ်ဖျားမှ 
တစ်စင်တီမီတာလောက် အတွင်း၌ ထိုအမြစ်မွေးများကို မတွေ့ရ 
ချေ။ ထိပ်ဖျားအနီး၌သာ တွေ့ရသည်။ ရင့်သော အမြစ်ပိုင်း၌ 
လည်း ထိုအမြစ်မွေးများ မရှိချေ။ မြေဆီလွှာရှိရေနှင့် ဓာတ် 
ဆားရေတို့သည် ထိုအမြစ်မွေးတို့မှတစ်ဆင့် အပင်ထဲသို့ ဝင် 
ရောက်နိုင်သည်။ အခြားအမြစ်၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ မဝင် 
ရောက်နိုင်ချေ။ ဝင်ရောက်ရာ၌လည်း တစ်ဖက်သပ်စိမ့်၍ ဝင် 
လာခြင်းဖြစ်သည်။ အပင်ပေါက်ကလေးတစ်ပင်ကို ဆွဲနုတ်လိုက် 
သည့်အခါ အမြစ်မွေးများ အားလုံလိုလိုပင် ပျက်စီးကုန်ကြ 
သည်။ ထိုကြောင့် အပင်များကို ပြောင်းရွေ့စိုက်ပျိုးသည့်အခါ 
အမြစ်များကိုရံလျက် မြေဆီလွှာမြောက်မြားစွာ ပါလာစေရန် 
သတိပြုကြရမည်။ သို့မဟုတ်လျှင် အမြစ်မွေးများ ပျက်စီးကုန် 
လိမ့်မည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အပင်ရုပ်သွင်ဗေဒ
ကန်းစုပြည်နယ်

'''''' သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ၏အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် ဟွမ်းထူကုန်းပြင်မြင့်များ အကြားတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားပြည်နယ်၊ နင်ရှပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရှင်းကျန်းပြည်နယ်၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ချွမ်းပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရှန်းရှီးပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မြစ်ဝါမြစ်သည် ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။ 

၂၀၀၉ခုနှစ်စာရင်းအရ ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၂၉ သန်းကျော်ရှိပြီး ဟွေလူမျိုးများနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိဘက်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော်မှာ လန်ကျိုးမြို့ ဖြစ်ပြီး ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကန်းစုပြည်နယ်ကို အတိုကောက်အားဖြင့် ကန်း ("甘" Gān) သို့မဟုတ် လုံ ("陇" Lǒng) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တရုတ်ဘာသာစကားအရ လုံဟူသည်မှာ နဂါး ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် နဂါးတောင်တန်း ခေါ် လုံတောင်တန်း တည်ရှိသောကြောင့် ကန်းစုပြည်နယ်ကို နဂါးနောက်ပြည်နယ်၊ နဂါးညာဘက်ပြည်နယ်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

## အုပ်ချုပ်ရေးခရိုင်များ 
ကန်းစုပြည်နယ်ကို ခရိုင်ကြီးအဆင့်စုစုပေါင်း (၁၄)ခု ခွဲခြားထားသည်။ 

## လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ 
]]
ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၃၀,၇၁၁,၂၈၇ ယောက် နေထိုင်ကြသည်။ ၇၃% ခန့်မှာ ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူမျိုးအနေဖြင့် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး (၉၂%) ရှိပြီး အခြားလူမျိုးများမှာ ဟွေလူမျိုး၊ တိဘက်လူမျိုး၊ တုန်းရှန်းလူမျိုး၊ ထူလူမျိုး၊ မန်ချူးလူမျိုး၊ အူရ်ဂါလူမျိုး၊ ယူဂါလူမျိုး၊ ပေါနန်လူမျိုး၊ မွန်ဂိုလူမျိုး၊ ဆာလာလူမျိုး နှင့် ကာဇက်လူမျိုး များနေထိုင်ကြသည်။ ရှေးယခင်က ဟွေလူမျိုး ပန်းသေးတရုတ် (မူဆလင်များ) အများအပြားနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

## ဘာသာစကားများ 
အများစုသည် မြောက်ပိုင်းတရုတ်စကား (Mandarin Chinese) မူကွဲများကိုပြောဆိုကြသည်။  နယ်ခြားဒေသများတွင် ထူ၊ အန်ဒိုတိဘက်၊ မွန်ဂို နှင့် ကာဇက် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ ယင်းတိုင်းရင်းသားများသည် တရုတ်စကားကိုလည်း ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။

## ယဉ်ကျေးမှု 
အဓိကအစားအသောက်မှာ ဒေသထွက် ဂျုံ၊ ဘာလီ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ကန်စွန်းဥ နှင့် လူး၊ ဆပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကန်းစုပြည်နယ်သည် ယင်း၏ လားမြန့်ခေါ် လက်ဆွဲခေါက်ဆွဲ (pulled noodles) ကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။ မူဆလင်စားသောက်ဆိုင်များ (Muslim restaurants) မှာ သိုးသား၊ ဆိတ်သား စသည့် စားသောက်ဖွယ်ရာများ ရနိုင်သည်။  
## ဘာသာရေး 
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ နေထိုင်ကြသည်။ ကူမင်တန်အစ္စလာမ္မစ်ပုန်ကန်မှု (Kuomintang Islamic insurgency in China (1950–1958) သည် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်၏ အဆက်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု အနုလက်ရာများလည်း တွေ့ရသည်။ တွန်းဟွမ်သည် အလယ်ခေတ်မှ ထင်ရှားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။  

## အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း 
ကန်းစုပြည်နယ်၊ ဂိုဘိသဲကန္တာရအတွင်းရှိ ကျိုချွမ်မြို့တွင် ကျိုချွမ်အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း (Jiuquan Satellite Launch Center) တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Gansu Government Website
နွံ၊ စဝ်

သရေစည်သူ**စဝ်နွံ**သည် လဲချား စော်ဘွားကြီး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ရေးထိုးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ **စဝ်နွံ**ကို လဲချားမြို့ လဲချားဟော်၌ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၁၅ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်လိုင်းနှင့် အမိ စဝ်နန်းဆိုင် မွန်းတို့က မွေးဖွားသည်။  ကိုးနှစ်သား အရွယ်မှ၍ လဲချားမြို့ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွားသားမြေးများ ကျောင်းတွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ရဲအရာရှိသင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ ပရိုစဲလ်ထရီမ်နင်ကောလိပ်ကျောင်း တွင် ဥပဒေပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိတ္ထီလာမြို့၌ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် အမှူထမ်းသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင် အရိုက်အရာ လဲချားစော်ဘွားကြီး အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ 

မိုင်းကိုင် စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်မုံနှင့် မဟာဒေဝီ မြေပိုင်တို့၏ သမီးစဝ်ရွှေအိမ်သည် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်နွံ၏ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ မဟာဒေဝီ စဝ်ရွှေအိမ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရှမ်းအပျော်တမ်း တပ်အမှတ် ( ၁၃ ) တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် မေမြို့ ( ယခု ပြင်ဦးလွင် )၌ ရုံးစိုက်အမှူထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင် လဲချားမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဂျပန်၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်၍ မဟာမိတ် တပ်မဟာ ( ၁၀၁ ) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။

၁၉၄၆ - ၄၇ ခုနှစ်များ၌ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီး ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ( ၂၃ ) ဦး စုစည်းရာတွင် စဝ်နွံသည် ရှမ်းကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင် ( ၁၄ ) ဦး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၁၂ ) ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် ချုပ်ဆိုသော အခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ စဝ်နွံသည် အမှတ်စဉ် ( ၅ )၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ 

၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံး၌ သောင်းကျန်းသူများ အင်အားကြီးမားခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို များက ဦးစီးခေါင်းဆောင်လျက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြို့အသီးသီးကို သိမ်းပိုက်ထားကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် လဲချား စော်ဘွားကြီး စဝ်နွံသည် လဲချားနှင့် မိုးနဲ နယ်သူနယ်သား လူထုအများကို လှုံ့ဆော်စည်းရုံးပြီး လွယ်လင်မြို့ကို သောင်းကျန်းသူများလက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူရာတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သောင်းကျန်းသူများလက်တွင်းကျရောက်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ကို တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေးလကြာပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စဝ်နွံကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက သရေစည်သူဘွဲ့ ရွှေတံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ 
စဝ်နွံသည် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။

လဲချားစော်ဘွားကြီးဟောင်း စဝ်နွံသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားမြို့ လဲချားဟော်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
စာဆိုဗိမာန်

ကွယ်လွန်သူ စာရေးဆရာများ မြုပ်နှံသဂြိုဟ်ရန် ရန်ကုန်မြို့ တာမွေသင်္ချိုင်းတွင် သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချိုင်းနေရာဖြစ်သည်။ ထိုသင်္ချိုင်းတွင် မဟာဆွေ၊မောင်ကြည်လင်၊ ငွေတာရီ၊ ဝဇီရာ ၊ရွှေဓား၊ ယုဇနမောင်ခိုင်နှင့် ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းစသော စာရေးဆရာများ၏ သင်္ချိုင်းဂူနှင့် သင်္ချိုင်းနေရာများရှိသည်။ ယခုအခါ တာမွေသင်္ချိုင်းတစ်ခုလုံး ဖျက်လိုက်သောကြောင့် စာဆိုတော်များ၏ သင်္ချိုင်းအုတ်ဂူများ ပျက်စီးသွားခဲ့ရရှာသည်။ စာဆိုတော်ငွေတာရီ၏ အုတ်ဂူကိုသာ မိသားစုက အချိန်မီကြံတောသုသာန်သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ဖန် ကြံတော်သုသာန်ဖျက်လိုက်သောကြောင့် ငွေတာရီ အုတ်ဂူကို မြောက်ဥက္ကလာပ ရေဝေးသုသာန်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ဂူသွင်းခဲ့ရပြန်သည်။
စိန်ခင်မောင်ရီ

အမျိုးသား စာပေဆုရ စာရေးဆရာနှင့် သတင်းစာဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သူ **စိန်ခင်မောင်ရီ** ကို အဖ ကွယ်လွန်သူ စာရေးဆရာ 'ပုလိပ်အရာရှိတစ်ဦး' အမည်ခံ ခရိုင်ရဲဝန် ဦးဘသော် (ပြစ်မှုမဂ္ဂဇင်း စတင်တည်ထောင်သူ)၊ အမိဒေါ်မမလေးတို့မှ ၁၉၂၅ ခုတွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက်အနက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ခင်မောင်ရီ ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်စဉ်ဘဝ
စိန်ခင်မောင်ရီသည် မုံရွာမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် နေစဉ်ကတည်းက နယ်သတင်းထောက်အဖြစ် သတင်းစာများတွင် သတင်း၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် မုံရွာခရိုင် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး ဉာဏဗလမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။

## စာပေလောက
စာပေလောက သို့ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ပဒေသာမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နန်းမြိုင်၊ ယဉ်ညိမ်းစသည့် ကလောင်ခွဲများဖြင့်လည်း ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဘာသာပြန်များ ရေးသားခဲ့သည်။  ထို့နောက် သတင်းစာလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေး၊အိုးဝေ၊ ဗမာ့ဝါဒ၊ ဗမာ့ခေတ်နှင့် ယူနီယံဂေဇက် သတင်းစာများတွင် သတင်းအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ကြေးမုံသတင်းစာထုတ်ဝေရန် သတင်းစာတိုက် တည်ထောင်ရာတွင် တည်ထောင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကြေးမုံသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

စိန်ခင်မောင်ရီသည် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းတွင် အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းကောင်စီတွင် အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်နှင့် ဆင်ဆာ အဖွဲ့ဝင် စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ - ၅၈ တွင် တာ့ရှ်ကင့် အာရှ အာဖရိက စာရေးဆရာ ညီလာခံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၃ တွင် သတင်းစာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လည်ကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် 'ဖြူနီညိုပြာ' မဂ္ဂဇင်းကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ဘာသာပြန် နှင့် စာပေဆု
စိန်ခင်မောင်ရီသည် ပြဇာတ်များ ရေးသားခဲ့ရာ **မြေပိုင်ရှင် ဦးကံကောင်းနှင့် သမီးများ၊ ကြက်ကင်၊ ဒိုင်းညှောင့်၊ မျက်နှာဖုံးနှင့် အခြားပြဇာတ်စာပေ**များ ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန် စာအုပ်များအဖြစ် ယဉ်ညိမ်းကလောင် အမည်ဖြင့် သူခိုးနှင့် အရိုးခံမလေး'၊ 'ဆိုဗီယာလော့ရင့်'၊ 'ဝါးတဲကလေး' စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။ အနာတဟန် ဘာသာပြန်စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၈၅ ခုတွင် အမျိုးသားစာပေ ဘာသာပြန်(သုတ)ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

## သီချင်း
သီချင်း များ လည်း ရေးသားခဲ့ရာ စောင်းသိန်းဖေ သီဆိုသော 'ငွေညှို့ပင်' သီချင်းသည် စိန်ခင်မောင်ရီ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာ ဖြစ်သည်။

## ရုပ်ရှင်ဇတ်ညွန်း နှင့် ကျော်ကြားလှသော ဝေဖန်ရေး
စိန်ခင်မောင်ရီသည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းများကိုလည်း ရေးခဲ့ရာ 'ရွှေလက်ဖြင့်ခေါ်လည်းမလာ'၊ 'အမွန်ကတစ်ဖက် သူတို့က တစ်ဖက်' တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ စိန်ခင်မောင်ရီသည် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မဟေသီမဂ္ဂဇင်း၊ သောင်းပြောင်းထွေလာရယ်ချင်စရာမဂ္ဂဇင်း၊ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ပင်တိုင်ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေး ဆောင်းပါး **ဒါဖတ်ပြီးမှ ရုပ်ရှင်ကြည့်ပါ** နှင့် အခြားစာနယ်ဇင်းများတွင် ရုပ်ရှင်၊ ပြဇာတ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါး၊ ဘာသာပြန်၊ ဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာကြီး စိန်ခင်မောင်ရီသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြှို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်သန်းသန်းနှင့် သားခုနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်နှင့် မြေးငါးယောက်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ