open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အင်န်ဇိုင်း

**အင်ဇိုင်း** (Enzyme) များသည် သက်ရှိများအတွင်း ဇီဝဓာတ်ပြုမှုများ၌ ဓာတ်ပြုနှုန်းကို မြန်စေ နှေးစေသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသော ပရိုတိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။  အင်ဇိုင်းများ ဓာတ်ကူပြုပေးသည့် ဓာတ်ပြုမှုဖြစ်စဉ် မူလအစတွင် ပါဝင်သည့် မော်လီကျူးများကို စပ်စထြိတ် (substrate) ဟုခေါ်ပြီး ဓာတ်ပြုပြီးနောက် ၎င်းစပ်စထြိတ်တို့သည် အခြား မော်လီကျူးများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ သက်ရှိ ကလာပ်စည်း (ဆဲလ်) များအတွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များအားလုံးနီးပါး ထိုက်လျောက်သည့် နှုန်းထားအတိုင်း ဖြစ်ပွားစေရန် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးသည် စပ်စထြိတ်အချို့အတွက်သာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဓာတ်ကူပေးသောကြောင့် ဆဲလ်များအတွင်း ရှိသည့် အင်ဇိုင်းများကိုမူတည်၍ ယင်းဆဲလ်တွင် မည်သည့် ဇီဝတွင်း ဖြစ်ပျက်မှုများ ဖြစ်ပွားမည်ကို အဆုံးအဖြတ် ပေးမည်ဖြစ်သည်။ 

အင်ဇိုင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်များတွင် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပါဝင်သော အသားဓာတ်ဖြစ်သည်။ အများစုသော ဇီဝဓာတု ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်စဉ်များတွင် အင်ဇိုင်းများပါဝင်သည်။ အင်ဇိုင်းများသည် ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် လိုအပ်သော အသားဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်သည်။http://mrenzyme.com/enzyme/ 

အင်ဇိုင်းများ၏ ဖြစ်တည်မှု

၁၉၆၈ ခုနှစ်ခန့် ကတည်းက အမျိုးအစားပေါင်း ၁၃၀၀ ခန့်ရှိသောအင်ဇိုင်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဆေးပညာအရမူ အမျိုးအစား ၅၀၀၀ ကျော်ခန့်ရှိသော အင်ဇိုင်းများသည် အသက်ရှင်သန်မှုအတွက် လိုအပ်ကြောင်းသိရှိလာရသည်။ သွေးကြောများအတွင်းတွင်ပင် အင်ဇိုင်းအမျိုးပေါင်း ၉၈ မျိုးခန့်တွေ့ရှိရသည်။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးခြင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများရှိပြီးဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်သည် မွေးဖွားစဉ်ကတည်းက အင်ဇိုင်းများအား သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသည်နှင့်အမျှ အင်ဇိုင်းများသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာသည်။ အင်ဇိုင်းများ ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းသည် အိုမင်းရင့်ရော်မှုဆီသို့ဦးတည်ပါသည်။

အင်ဇိုင်းများသည် လိုအပ်သော ကုန်ချောများကို ထုတ်လုပ်ပေးသောခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ စက်ရုံလေးများဖြစ်သည်။ စားသောက်လိုက်သော အစားအစာတို့မှ တစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက်လိုအပ်သော ဆဲလ်များ ၊ သွေး ၊ အရိုး ၊ ဟော်မုန်း နှင့် အခြားအရေးကြီးသော ကိုယ်ခန္ဓာ ဒြပ်စင် နှင့် ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် အင်ဇိုင်းများသည် အဓိကနေရာမှ ဓာတ်ကူပစ္စည်းများအဖြစ်ဆောင်ရွက်ကြသည်။

သို့ဖြစ်ပေရာ အင်ဇိုင်းများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတာဝန် နှင့် အင်ဇိုင်းတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့၏ ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းများ သတ်မှတ်ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ အင်ဇိုင်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသောအခြေအနေတစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အင်ဇိုင်းများ လုံလောက်ပြည့်ဝစွာရှိခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ခန္ဓာကိုယ်အား အကောင်းဆုံးသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွင် ထားရှိပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟုလည်း ယုံကြည်ပါသည်။

အင်ဟစ်ဘစ်တာ (inhibitor) ခေါ် မော်လီကျူးများသည် အင်ဇိုင်းများ၏ စွမ်းဆောင်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။ အက်တစ်ဗေတာ (activator) ခေါ် မော်လီကျူးများမှာမူ ပိုမိုလျင်မြန်စေသည်။ ဆေးဝါး အတော်များများနှင့် အဆိပ်များမှာ အင်ဟစ်ဘစ်တာများ ဖြစ်ကြသည်။ အပူချိန်၊ ဓာတုဝန်းကျင် (ဥပမာ - pH တန်ဖိုး) နှင့် စပ်စထြိတ်ပမာဏများသည်လည်း အင်ဇိုင်း စွမ်းဆောင်မှုကို သက်ရောက်စေသည်။ အင်ဇိုင်းများကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပဋိဇီဝပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။ 

## ကိုးကား 
3. http://mrenzyme.com/enzyme/
နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို

တွင် သုတေသန အတွက်သုံးသော အသေးစား နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို CROCUS ၏ ဗဟိုထု ]]

## နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို
နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို ဆိုသည်မှာ နျူကလီးယားထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ပေါင်းဖိုကို ခေါ်သည်။ ဓာတ်ပေါင်းဖို အလုပ်လုပ်ပုံမှာ နျူကလီးယားပြိုကွဲခြင်း က ထွက်လာသည့် အပူနှင့် ရေနွေးငွေ့ ဖြစ်ပြီး၊ တာဘိုင်ကို မောင်းစေခြင်းဖြစ်သည်။ အတွေ့ရများသော ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် ပြည့်ဝယူရေနီယမ်လောင်စာတုံး များကိုသုံးသည်။ ဒင်္ဂါးပြားအရွယ် တစ်လက်မအရှည် အချောင်းလေးကို စုစည်းထားသည်။ လုံခြုံစွာ ကာရံထားသော ဖိအားမြင့်အခန်းအတွင်းတွင် ထည့်ထားသည်။ အအေးပေးရန် အတွက် ရေထဲတွင် မြှုပ်ထားရသည်။ အခြားအမျိုးအစားများတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် သို့မဟုတ် သတ္တု အရည်ကို သုံးပါသည်။
ကျား-မ ပညာရေး

**ကျား-မ ပညာရေး**ဆိုသည်မှာ ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးများကို ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ၊ တစ်ချိန်တည်း၊ တစ်နေရာတည်းတွင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတစ်ခုတည်းကို အတူတကွ သင်ကြားပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်ကာလများက မိန်းကလေးများသည် အလှအပနှင့် အိမ်မှုကိစ္စများကိုသာ အလေးပေးသင့်သည်ဟူသော အယူသည်းမှုများကြောင့် အမျိုးသမီးပညာတတ် ခေါင်းပါးခဲ့သော်လည်း၊ ခေတ်စနစ်ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအယူအဆများ ပြောင်းလဲလာကာ အမျိုးသမီးများအတွက်လည်း ပညာရေးသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## နိုင်ငံတကာတွင် ပေါ်ပေါက်လာပုံ 
အစောပိုင်းကာလများတွင် မိန်းကလေးကျောင်းများကို သီးသန့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ငွေရေးကြေးရေး ချွေတာနိုင်ရန်အတွက် ယောက်ျားကလေးကျောင်းများ၌ မိန်းကလေးများကိုပါ တွဲဖက်လက်ခံခဲ့ကြသည်။ စကော့တလန်ပြည်တွင် ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ မူလတန်းများ၌ ကျား-မ တွဲဖက်သင်ကြားမှုကို စတင်စမ်းသပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင်လည်း အလားတူကျောင်းများ ရှိခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်၊ ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့လောက် ခေတ်မစားခဲ့ချေ။

## ပူးတွဲပညာရေး၏ အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် လူမှုရေးအမြင် 
ဤစနစ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျား-မ တန်းတူအခွင့်အရေးရရှိစေရန်နှင့် တာဝန်များကို ညီတူညီမျှ ထမ်းဆောင်နိုင်စေရန်ဖြစ်သည်။ ကျား-မ သီးခြားစီခွဲခြားထားခြင်းသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်ဆံရာတွင် ရှက်ကြောက်ခြင်းနှင့် စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော်လည်း၊ နေ့စဉ်အတူတကွ ပညာသင်ကြားခြင်းဖြင့် စိတ်သန့်ရှင်းစွာနှင့် တည်ငြိမ်စွာ ဆက်ဆံတတ်လာစေသည်။ 

ယနေ့ခေတ်တွင် တက္ကသိုလ်အများစုမှာ ကျား-မ ပူးတွဲသင်ကြားသည့်စနစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်ကာ အမျိုးသမီးများမှာလည်း အမျိုးသားများနည်းတူ အမြင်ကျယ်သော ပညာတတ်များ ဖြစ်လာကြသည်။

## စိန်ခေါ်မှုနှင့် ကွဲပြားခြားနားမှုများ 
အကျိုးကျေးဇူးများရှိသော်လည်း ကျား-မ နှစ်ဦးစလုံးသည် ကိုယ်ကာယသန်စွမ်းမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် မတူညီသော သဘာဝများ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ဘာသာရပ်များသည် အမျိုးသားများ သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးများနှင့်သာ ပိုမိုသင့်လျော်တတ်ခြင်းမျိုး ရှိနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း တက္ကသိုလ်အဆင့်များတွင်မူ နှစ်ဦးစလုံး လေ့လာနိုင်ရန် သင့်လျော်အောင် စီစဉ်ပေးထားလေ့ရှိသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကျား-မ ပူးတွဲပညာရေး 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးယခင်က မိန်းကလေးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ စာသင်ခွင့်မရသော်လည်း လူကျောင်းများ၌ ယောက်ျားကလေးများနှင့် ရောနှောသင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ အထက်တန်းကျောင်းများတွင် ကျား-မ ရောနှောသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် မိန်းကလေးအထက်တန်းကျောင်းမရှိသော မြို့များ၌ ယောက်ျားကလေးကျောင်းများသို့ တက်ရောက်ခွင့်ပြုရာမှ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သဖြင့် ကျား-မ ပူးတွဲကျောင်းများ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့မအမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျား-မ ပူးတွဲပညာရေးအတွက် စံပြကျောင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ 

## ကိုးကား
ကြေးစည်

## ဘဝကေ
ဝယ်စကားပြေကြေးစည်သည် ဃနတူရိယာဟု ခေါ်သည့် တခဲနက်စည်များတွင် အဝင်အပါဖြစ်သော တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ 
ကြေး ကိုမူတည်ကာ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ကြေးစည်ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ကြေးစည်သည် သာယာငြိမ့်လေး၊ ကြည်အေးသော 
အသံကို ဆောင်သည့်ပြင် ကြေးစည်သံကို အဝေးမှ ကြားနိုင်သဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများသည် အများအားဖြင့် သာသနာ့ကိစ္စများတွင် ဖိတ်ကြားနိုးဆော်သည့်အခါ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြု၍ အမျှအတန်းဝေသည့်အခါများတွင် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာတူရိယာများ၌ ကြေးသံ ၁ဝ ပါးဟု ဆိုသော တူရိယာသံ ၁ဝ မျိုးတွင်လည်း ကြေးစည်သံမှာ တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကြေးစည်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ၃ ထောင့်ပုံ အပြားဖြစ်သည်။ အပေါ်ထိပ်အစွန်းမှာ လုံး၍ အောက်အစွန်း ၂ ဖက်မှာ အပေါ်သို့ ကော့ထောင်၍ နေလေသည်။ ကြေးစည်၏ဝမ်းသည် အနည်းငယ် မို့မောက်၍နေသည်။ အနားသတ်ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ကြေးစည်သည် စေတီပုံနှင့် တူသည်။

ကြေးစည်မှာ ခေါင်းလောင်းကဲ့သို့ ပုံလောင်း၍ ယူရသော ကြေးထည်မျိုးမဟုတ်ဘဲ ကြေးမောင်း၊ လင်းကွင်းများကဲ့သို့ ပုံခတ်၍ ယူရသော အထည်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြေးစည်ပြုလုပ်ရန် သတ္တုရောစပ်ပုံမှာ ဆရာတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး မတူကြချေ။ အချို့က ကြေးဝါနှင့် ခဲ၊ ကြွပ်၊ ဘင်များကို အချိုးအစား အမျိုးမျိုးဖြင့် ရောစပ်ကြသည်။ အချို့ကမူ ကြေးဝါ ၇ဝ၊ သွပ် ၂ဝ၊ ခဲ ၁ဝ ကျပ် အချိုးဖြင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ကြသည်။ ကြေးစည် 
အရွယ်ပမာဏမှာလည်း အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကလေးကစားစရာ ၂ လက်မအရွယ် ကြေးစည်မှ အောက်ခြေပြက် ၂ ပေခွဲခန့်ရှိ၍ အချိန်ပိဿာ ၅ဝ ကျော်အရွယ်အထိ ကြေးစည်ခတ်ကြသည်။

ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးရာ၌ အခြားစည်မောင်း၊ ခေါင်းလောင်းတို့ကို တီးသကဲ့သို့ မထုမထိုးရဘဲ အရိုးတံ တပ်ထားသော သစ်သားဆောက်ပုတ်ဖြင့် ကြေးစည်၏ ထောင့်စွန်းတစ်ဖက်ကို တီးခတ်ပေးရသည်။ ထိုအခါ ကြိုးဖြင့် ဆိုင်းထားသော ကြေးစည်သည် လည်သွားယင်း သာယာငြိမ့်လေးသော အသံကို ဝေ့၍ ဝေ့၍ ထွက်ပေါ်လာစေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်များတွင် ဘုရားစင်ရှေ့၌ အရွယ်သင့် ကြေးစည်များကို ဆွဲထားကြပြီးလျှင် ဘုရားပုထိုး၊ ရှိခိုးဝတ်တက်ခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ဆီးမီးပူဇော် ခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုတိုင်းပြုတိုင်း ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးလေ့ရှိကြသည်။ ဆွမ်းလောင်းအသင်း၊ ဝတ်အသင်း၊ အရုံခံဆွမ်းလောင်းအဖွဲ့ စသောအသင်းအဖွဲ့များသည် အလှူခံထွက်သည့်အခါ ကြေးစည်ကို ရှေ့ဆုံးမှ ရိုက်တီး၍ နှိုးဆော်ဖိတ်ကြားလေ့ရှိကြသည်။

ကြေးစည်ကို သုမင်္ဂလကိစ္စများတွင်သာမက ဒုမင်္ဂလကိစ္စ 
များတွင်လည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ အသုဘ၌ ဆွေမျိုး 
ညာတိ မိတ်သင်္ဂဟများက ပြုလုပ်သော ကောင်းမှုဒါနကို 
သေလွန်သူနှင့်တကွ သတ္တဝါများတို့အား အမျှပေးဝေခြင်း 
အထိမ်းအမှတ်ဖြင့်၎င်း၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတို့၌ သတိ 
သံဝေဂရစေခြင်းငှာ၎င်း ကြေးစည်ကို ရိုက်တီးလေ့ရှိကြသည်။
ကြေးစည်ကို အသုံးပြုခြင်းမှာ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သီးခြား 
ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ 
သာသနနုဂ္ဂဟ စေတီယင်္ဂဏအသင်းကဲ့သို့သော အသင်းအဖွဲ့ 
အချို့တို့သည် ကြေးစည်ကို အသင်းတံဆိပ်အဖြစ် အသုံးပြုကြ 
သည်။ အချုပ်အားဖြင့် ကြေးစည်သည် သာသနာရေးဆိုင်ရာ 
တူရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကြေးစည်သံကို ကြားရသော 
သူတော်စင်တို့သည် စိတ်နှလုံး တည်ငြိမ်ချမ်းမြေ့ကြကုန်သည်။ 
ထိုသို့ဖြစ်ကြရသည်မှာ သာယာချိုဧသော ကြေးစည်သံသည် 
ဧမြငြိမ်သက်သော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုစေနိုင်သောကြောင့်ဟု 
ဆိုရပေမည်။

ကြေးစည်နှင့် ဗုဒ္ဓတရားတော်သည် အစဉ်ဆက်စပ်နေ 
ရကား ရတနာသုံးပါးနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် ကြေးစည်သံ 
အမြဲကြားရ၏။ သို့ဖြင့် 'စက်တော်ရင်းဝယ်'ကဗျာတွင်
:::ချာလည် ချာလည်
:::ရွှေကြေးစည်လည်း
:::သာကြည်ချိုအေး
:::နိဗ္ဗာန်တေးကို
:::ကြော်ကြွေးရာမှ ဆိတ်ခဲ့ပြီ။
ဟူ၍ စာဆိုတစ်ဦးက ဖွဲ့ဆိုထားလေသည်။

## ကိုးကား
ကြေးဝါ

## ကြေးဝါ 
ကြေးဝါသည် ကြေးနီနှင့် သွပ်ကို အချိုးအမျိုးမျိုး ရောစပ် 
၍ ရရှိသည့် သတ္တုစပ်ဖြစ်သည်။ မာ၍ တာရှည်အသုံးခံသော 
သတ္တုဖြစ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကြေးဝါကို အဆိုပါသတ္တု နှစ်မျိုး 
အပြင် ခဲပုပ်နှင့် သံဖြူကဲ့သို့သော သတ္တုမျိုးဖြင့်လည်း ရောစပ် 
ပေးတတ်ကြသည်။ ကြေးဝါလုပ်နည်းကို ဥရောပတိုက်တွင် 
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ခန့်ကပင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ 
ထိုခေတ်အခါက လူတို့သည် ဓား၊ ပုဆိန်၊ မြားသွားနှင့် အခြား 
လက်နက်များကို ကြေးဝါဖြင့် ပြုလုပ်သုံးစွဲကြသည်။

ကြေးဝါကို အလွယ်တကူ ကျိုနိုင်၏။ ပုံသွန်းယူ၍ ရနိုင် 
သည့်အပြင် အသုံးအဆောင် အမျိုးမျိုးကိုလည်း လွယ်ကူစွာ 
ပြုလုပ်ယူနိုင်၏။ ရေငွေ့ရှိသော လေထဲတွင် ပစ်ထားသော် 
လည်း ချေးမတက်ချေ။ ကြေးဝါတွင် အရာင်တင်ခံနိုင်သော 
သတ္တိရှိခြင်းကြောင့် အလှပြတန်ဆာပလာများနှင့် ရုပ်ပုံများ 
ထုလုပ်ရန်အတွက် အလွန်ကောင်းသည်။ ကြေးဝါ၏ အမျိုး 
အမည်များစွာ ရှိသည်နှင့်အမျှ အသုံးပြုပုံမှာလည်း များပြား 
လှ၏။ ကြေးဝါခေါင်းလောင်းများသည် အသံ အလွန်သာယာ 
သည့်အပြင် ရာသီဥတုဒဏ်ကို အချိန်အကန့်အသတ်မရှိ ခံနိုင် 
ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကြေးဝါဖြင့် ပစ္စည်းများကို သွန်းလုပ်ရာတွင် 
ကြေးဝါကို အရည်ကျို၍ ပုံစံအတွင်းသို့ သွန်းယူလေ့ရှိကြသည်။ 
ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းတွင် ကျွမ်းကျင်မှုလိုလေသည်။ 
ကြေးသွန်း အလုပ်မစမီ ရွံ့စေး၊ သဲနှင့်ဖွဲတို့ကို သင့်သလို 
ရောစပ်ပြီး ပုံကို အကြမ်းအားဖြင့် လုပ်ယူသည်။ ထို့နောက် 
နုံးမြေဖြင့် မံပြီးလျှင် မီးသွေးမှုန့်နှင့် မြင်းချေးရောထားသော 
အရည်ဖြင့် လိမ်းကျံပေးသည်။

ထိုပုံစံပေါ်တွင် ဖယောင်းကို လိုသည့်ပုံ ဖြစ်လာသည့်တိုင် 
အောင် ကပ်ပြီး အသေးစိတ်ပြုပြင်ပေးသည်။ ထို့နောက် 
ဖယောင်းပုံစံပေါ်တွင် ရွံ့စေးကို မံပေးသည်။ လောင်းထည့်သော 
ကြေးဝါရည် ဖောက်ထွက်မလာနိုင်အောင် ရွံ့စေးတွင် သဲနှင့် 
ဖွဲများကို ရောပေးသည်။ ရွံ့စေး၊ သဲနှင့် ဖွဲများ၊ မံပေးရာတွင် 
ကြေးဝါရည်လောင်းရန် အပေါက်နှင့် ဓာတ်ငွေ့ထွက်ရန် 
အပေါက်များကိုပါ တပါတည်း လုပ်သည်။ ထို့နောက် ပုံစံကို 
ဖိုများဖြင့်ဆိုင်ကာ မီးအပြင်းတိုက်ပေးလေသည်။ ထိုအခါ 
ဖယောင်းသည် အရည်ပျော်၍ ထွက်လာသဖြင့် ရွံ့စေးပုံစံ 
အတွင်းတွင် အခေါင်းသာ ကျန်ရစ်တော့သည်။ ပုံစံယူနေခိုက် 
တွင် အရည်ကျိုထားသောကြေးဝါကို လောင်းထည့်သည်။ 
ကြေးဝါရည်သည် ဖယောင်းရှိခဲ့သောနေရာများသို့ ရောက်သွား 
သည်။ ထိုသို့ သွန်ပြီးလျှင် အအေးခံကာ အပြင်ဘက်ရှိ ရွံ့စေး 
များကို ခွာချလိုက်သည်။ သွန်းပြီး၍ ရသောပုံကို စို့၊ တစည်း 
နှင့် ကော်ပတ်စက္ကူများဖြင့် အချောကိုင်ပေးသည်။

ကြေးဝါပြုလုပ်ရာတွင် ကြေးနီ ၅၄.၁ ဆနှင့် သွပ် 
၄၅.၉ ဆကို ရောကျိုပေးလေ့ရှိကြသည်။ ကြေးဝါကို ဘုရား 
ရုပ်တုတော်များ သွန်းလုပ်ရာ၌ အသုံးများသည်။ ကြေးဝါဖြင့် 
လုပ်သည့် အသုံးအဆောင်များမှာ လက်ဆေးခံ၊ ခေါင်းလောင်း၊ 
ဆည်းလည်း၊ ကျွဲနွားခလောက်၊ ချူ၊ ကွမ်းအစ်၊ ရေစစ်၊ 
ကွမ်းညှပ်၊ ဖလား၊ ထုံးဗူး၊ ကွမ်းဆုံ၊ သပိတ်ဖုံး၊ လင်းကွင်း၊ 
စည်း၊ နားဖာကလော်၊ မောင်း၊ ကြေးနောင်၊ ကြေးစည်၊ ချိန်ခွင်၊ 
ထွေးခံ၊ ဇွန်း၊ မွေးညှပ်၊ ဇာဂနာနှင့် အလေးများ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကော့ခ်မိသားစု

ဟောင်ကောင်တွင် ဖြစ်ခဲ့သော ပုဂ္ဂလိ ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဈေးနှုန်းများ ထိုးကျသွားချိန် မတိုင်မီတွင် အိမ်ရာခြံမြေလုပ်ငန်းများ၏ ဈေးကွက် ဝရုန်းသုန်းကား ပျက်သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြောစမှတ်ပြု ဝရုန်းသုန်းကား ဈေးကွက် ပျက်သွားသော လုပ်ငန်းမိသားစုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြီးခဲ့သည့် မေ လတွင် အငယ်နှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် Thomas နှင့် Raymond တို့၏ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ အပြီးတွင် အကြီးဆုံး အကိုဖြစ်သူ Walter မှာ ၁၈နှစ်ကြာ လုပ်ခဲ့သော Sun Hung Kai လုပ်ငန်းစု၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးမှပြုတ်သွားခဲ့ သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ Kwong Siu-hing က ဥက်ကဌ ရာထူးကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလတွင် ဟောင်ကောင်၌ “W” ဟိုတယ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကော့ခ် မိသားစု သည် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာ လုပ်ငန်းများဖြစ်သော SmarTone-Vodafone နှင့် စီးတီး ဘက်စ်ကား ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော KMB တို့၌လည်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံဖို့ စိတ်ဝင်စားမှု ရှိကြသည်။
သလင်းကျောက်

{{Infobox mineral
| name          = သလင်းကျောက်
| gravity       = 2.65; variable 2.59–2.63 in impure varieties
| luster        = Vitreous&nbsp;– waxy to dull when massive
| refractive    = nω = 1.543–1.545 nε = 1.552–1.554
| opticalprop   = Uniaxial (+)
| birefringence = +0.009 (B-G interval)
| pleochroism   = None
| streak        = White
| density       =
| tenacity      = Brittle
| melt          = 1670 °C (β tridymite) 1713 °C (β cristobalite)
| dana          = 75.01.03.01 (tectosilicates)
| image         = Quartz, Tibet.jpg
| imagesize     = 200px
| caption       = တိဘက်မှ သလင်းကျောက် crystal cluster
| formula       = SiO2
| molweight     = 
| strunz        = 4.DA.05 (oxides)
| system        = α-quartz: trigonal β-quartz: hexagonal
| cleavage      = {0110} Indistinct
| class         = α-quartz: trapezohedral (class 3 2); β-quartz: trapezohedral (class 6 2 2)
| symmetry      = α-quartz: *P3221* (no. 154)β-quartz: *P6222* (no. 180) or *P6422* (no. 181)
| unit cell     = a = 4.9133 Å, c = 5.4053 Å; Z=3
| color         = Colorless through various colors to black
| habit         = 6-sided prism ending in 6-sided pyramid (typical), drusy, fine-grained to microcrystalline, massive
| twinning      = Common Dauphine law, Brazil law and Japan law
| references    = 
}}

**သလင်းကျောက်**သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသော တွင်းထွက် သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး မာခြင်းအဆင့် (၇) ရှိကာ သိပ်သည်းဆအနေဖြင့် (၂.၆၅) g/cm³ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်

**ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်** (အတိုကောက် **ကရခ**) သည် မြိတ်မြို့ အခြေစိုက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ၎င်း၏ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။လက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်(DSA-41) ဖြစ်သည်။

## သမိုင်း 
၁၉၉၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက် တွင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း သည်။ 

## ဖွဲ့စည်းပုံ 
### စစ်ဗျူဟာများ 
## တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ 
### အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် 
### အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် 
### အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် 
## ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ 
ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာအောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

## မှတ်စု 
## ကိုးကား 
## နောက်ထပ်ကြည့်ရန် 
ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ

ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ
လီကျောက်ကျီး

လီကျောက်ကျီး (李兆基) GBM သည် ၁၉၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၉ တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်တုံးရှိ ရွှင့်တယ်ရပ်ကွက်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ရာမြေ အသုံးချလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင် တယောက်ဖြစ်ပြီး Henderson အိမ်ရာခြံမြေ အသုံးချ လုပ်ငန်း၏ အများဆုံးပိုင်ဆိုင်သူ ပိုင်ရှင်တယောက်ဖြစ်သည်။ (HKSE: 0012) Henderson Land Development သည် အိမ်ရာခြံမြေနှင့် သက်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းအားလုံးကို ပေါင်းစပ်လုပ်ကိုင်သော အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ပြီး အိမ်ရာခြံမြေများ၊ ဟိုတယ်များ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် အများပြည်သူသုံးရန် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်း၊ အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများကို ပိုင်ဆိုင် လုပ်ကိုင်သည်။

## ကြွယ်ဝမှုများ 
လက်ရှိတွင် ဟောင်ကောင်နှင့် တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် အချမ်းသာဆုံးဖြစ်သော လီကာရှင်း နောက်တွင် ကပ်လျက် ဒုတိယ အချမ်းသာဆုံးဖြစ်သည်။ Forbes 2010 စာရင်းအရ Lee သည် ခန့်မှန်းဒေါ်လာ ၂၃ ဘီလျံ ပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၁၈ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ကတည်းက သူ၏ အဓိက ဦးပိုင်လုပ်ငန်းမှ ချုပ်ကိုင်ထားသော ရှယ်ယာများမှ များပြားလှသော အကျိုးအမြတ်များရရှိခဲ့သည်။

ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုမှ ရသည့် အမြတ်အစွန်းများက သူ့အား “ ဟောင်ကောင် ၏ ဘတ်(ဖ)ဖတ်” နှင့် “အာရှ ရှယ်ယာ ဈေးကွက် ၏ ဆရာ” စသောနာမည်ပြောင်များအား ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရစေသည်။ ၄ ယောက်မြောက်မွေးပြီး ကြွယ်ဝချမ်းသာသောဘီလျံနာ ဖြစ်လာသူမှာ ကမ္ဘာတွင် အလွန်ရှားပါး သောကြောင့် သူကိုရင်းနှီးသူများက Uncle Four ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။

## လက်ရှိ တာဝန်ယူထားသောရာထူးများ 
ဟင်ဒါဆင်မြေယာဖွံ့ဖြိုးရေးကုမ္ပဏီလီမိတက်(Henderson Land Development Company Limited) ကို တည်ထောင်သူ ဖြစ်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ ရာထူးကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နေသူ တယောက်ဖြစ်သည်။ ဟောင်ကောင်နှင့်တရုတ်ဂက်စ်ကုမ္ပဏီလီမိတက်(Hong Kong and China Gas Company Limited) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။
မီရာမာ(Miramar) ဟိုတယ်နှင့် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု လုပ်ငန်း ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။

Sun Hung Kai Properies Limited တွင် ကုမ္ပဏီမှ တရားဝင်ရာထူးမဟုတ်သော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်သည့် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အနေဖြင့် ရှိသည်။ Hong Kong Ferry ( Holdings) Limited နှင့် East Asia Limited Bank ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင်တယောက် ဖြစ်သည်။ ပိုစ့်မောက် ဘောလုံးအသင်းကို ဝယ်ယူရန် Peter Storrie အဖွဲ့အစည်း၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ပေါင်းစည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။

## ကိုးကား
ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်

**ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်**မှာ ကယားပြည်နယ်‌အနောက်ပိုင်းတွင် ပါဝင်သောနယ်တစ်နယ် ဖြစ်သည်။ မြောက်ဖက်တွင် ဘောလခဲ မြောက်ပိုင်းနယ်နှင့် မိုးဗြဲနယ်၊ အရှေ့ဖက်တွင် ကန္ဒရဝတီနယ်၊ တောင်ဖက်တွင် ဘောလခဲတောင်ပိုင်းနယ်နှင့် တောင်ငူခရိုင်၊ အနောက်ဖက်တွင် တောင်ငူခရိုင်တို့ ရှိသည်။ အကျယ် အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။ ပွန်ချောင်း၏ လက်တက်ဖြစ်သော လျဒုချောင်းမှာ အရှေ့ ဖက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်၍ ပွန်ချောင်း၏ အခြားလက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သော ကျောက်ကြီးချောင်းခေါ် ထူးချောင်းမှာ တောင်ဖက် နယ်နိမိတ် ဖြစ်၏။ အခြားလက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သော နန်းဖဲ ချောင်းသည် ဤနယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၏။ အနောက်ဖက် တွင် တောတောင် ပိုမိုထူထပ်၍ အရှေ့ဖက်ပိုင်းတွင် မြေပြန့် အနည်းငယ် ရှိသည်။ ထိုမြေပြန့်ကို ဖြတ်၍ ဘောလခဲမှ မြောက်ဘက်နောင်ပုလဲ၊ လွယ်ကော်အထိ လမ်းဖောက်ထား သည်။

၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၄၅ဝဝ ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ ယခုအခါ လူဦးရေတိုးတက် ပိုမိုလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။ နေထိုင်သော လူမျိုးများမှာ ကယား၊ ဘရက်နှင့် မနုမနောတို့ ဖြစ်၍ ခရစ်ယာန်နှင့် 
နတ်ကိုးကွယ်သူတို့ ပေါများကြ၏။

ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်တွင် တိုက်နယ် ၆ ခု၊ ကျေးရွာ ၁၂၄ ရွာ ပါဝင်၍ အိမ်ခြေ ၃၆၁၄ အိမ် ရှိသည်။ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ် ကို စတင်တည်ထောင်သောမင်းမှာ ဂေးဖိုးဒူးမင်း ဖြစ်သည်။ ဂေးဖိုးဒူးအမည်မှာ ကယားဘာသာစကားဖြစ်၍ ပြည်နယ်အပွင့်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုဂေးဖိုးဒူးမင်းကို အစွဲပြု၍ ကြယ်ဖိုးကြီး ဖြစ်လာသည်။ ရှေးအခါက ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘောလခဲမှ နောင်ပုလဲနယ်သို့သွားသော ခရီးလမ်း ထက်ဝက်လောက်တွင်ရှိသော ကြယ်ဖိုးကြီးမြို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မင်းခြောက်ဆက်မြောက်ဖြစ်သော ခွန်ဆူးလက်ထက်ကစ၍ ဖရူးဆိုးမြို့သည် မြို့တော် ဖြစ်လာသည်။ ဖရူးဆိုးမြို့သည် မော်ချီးလွိုင်ကော်‌လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိလေသည်။

ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်မှ မင်းများသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာမင်းများနှင့်၎င်း၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရနှင့် ၎င်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ကြသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ် ရေး ရသောအခါ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်ကို အုပ်ချုပ်ရသော ယာယီ မြို့စားမှာ စောရွှေဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ကယားပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို သစ္စာဖောက်ဖျက်၍ ပုန်ကန် သဖြင့် စောရွှေကို တိုက်ထုတ်မောင်းနှင်ပြီးနောက် ၁၉၅ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ် လူထု၏ဆန္ဒအရ ကယားအမျိုးသား ဖြစ်သော ဦးချစ်ပန်အား ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်အုပ်အဖြစ်တင်မြှောက် ကြသည်။
## ကိုးကား
ကျွဲစာ၊ နွားစာ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျေးလက်တောရွာအနီးအပါးများ၌ ကျွဲ 
စားကျက်၊ နွားစားကျက်ဟူ၍ သတ်မှတ်ထားသော မြက်ခင်း 
များကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ကျွဲစားကျက်များ ထားရှိသည့်အပြင် 
ကောက်ရိုး၊ ပြောင်းရိုး စသည်တို့ကိုလည်း သိုလှောင်ထားတတ်
ကြသေးသည်။ ဧက ၂ဝ ခန့်ရှိသော တောင်သူတစ်ယောက် 
သည် မြေ ၈ ဧကခန့်ကို ဝါစိုက်၍ ၈ ဧကခန့်ကို နှမ်းစိုက်ပြီး 
လျှင် ကျန် ၄ ဧကကို နွားစားပြောင်း စိုက်လေ့ရှိ၏။ 

အချို့မြေပဲစိုက်သောသူတို့သည် မြေပဲကို မတူးဖော်မီ ပဲရိုးများ 
ကို ဖြတ်၍ ထိုရိုးဖြတ်များ ကို ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် သိုလှောင် 
ထားတတ်ကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် သန့်ရှင်း၍ ကောင်းသော 
နွားစာမြေပဲရိုးရ၏။ သို့ရာတွင် စရိတ်ကြီးသဖြင့် ယခုအခါ 
ဤနည်းကို အသုံးပြုသူ နည်းလေပြီ။ အများအားဖြင့်၊ ပဲရိုးကို 
ထွန်နှင့်တိုက်၍ ဖြတ်ကြသည်က များ၏။ ထွန်နှင့်တိုက်သော 
အခါ ပဲရိုးများသည် မြေကြီးနှင့် ရောထွေးနေသဖြင့် နွားစာ 
အတွက် ဖြတ်သောအရိုးလောက် မကောင်းလှချေ။
ဤသို့ ကျွဲစာ၊ နွားစာများကို သိုလှောင်ထားခြင်းအားဖြင့် 
ကျွဲနွားများ ကျွေးမွေးရန် အစာကို တစ်ရာသီနှင့် တစ်ရာသီ 
အဆက်မပြတ် ရရှိနိုင်ကြပေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၌ မိုးဦးကျအချိန်မှစ၍ ကောက်စိုက် 
သည့် အချိန်အထိ ကျွဲနွားများ ကျွေးမွေးရန်အတွက် နွေရာသီ 
ကပင် ကောက်ရိုးများကို ကုန်းကျ၍ ရေမဝပ်နိုင်သောနေရာ 
များတွင် စုပုံထားတတ်ကြသည်။ မိုးတွင်းအခါ ရေလှမ်းသော 
ဒေသများတွင်မူ၊ စင်များ ဆောက်လုပ်၍၊ သိုလှောင်ထားတတ်
ကြ၏။ ထို့ပြင် မိုးရေကြောင့် ကောက်ရိုးများ မပျက်စီးစေရန် 
အတွက်လည်း ကောက်ရိုးပုံများကို အမိုးမိုးပေးထားတတ်ကြ၏။ 
မိုးတွင်းအခါ ကန်သင်းရိုးနှင့် လယ်ကြိုလယ်ကြားတွင် ပေါက် 
သောမြက်များကို ရိတ်၍ ကျွဲနွားများကို ကျွေးမွေးနိုင်ကြသော် 
လည်း များသောအားဖြင့် လောက်လောက်ငင မကျွေးနိုင်ကြပေ။
မြေပဲဖတ်၊ နှမ်းဖတ်၊ ဝါစေ့ဖတ်၊ ဖွဲနု၊ ဆန်ကွဲ၊ ပဲမှော်တို့ 
ကိုလည်း၊ ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြရာ ယင်းတို့ကို 
လည်း သိုလှောင်ထားတတ်ကြပေသည်။ စဉ်းပြီးသားကောက်ရိုး 
ပြောင်းရိုးတို့နှင့်အတူ မြေပဲဖတ်၊ နှမ်းဖတ်၊ ပဲမှော် စသည် 
တို့ကို ရောနယ်၍ ကျွေးမွေးလျှင် ကျွဲနွားများအဖို့ အာဟာရ 
ဓာတ် ပို၍ဖြစ်၏။ ရှားပါးသော အချို့အရပ်များတွင် ပေအူ၊ 
ထန်းအူများကိုပင် ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် ကျွေးမွေးကြရသည်။ 
ကျွဲစာ၊ နွားစာဖြစ်သော မြက်များကို မြက်ဝိုင်း၊ မြက်ကြား၊ 
ဘဲစာမြက်၊ မြက်ချို၊ ဝါးရုံမြက်၊ မြက်မှား၊ မြက်ခါး၊ မြက်လူး 
စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များကို သီးသန့်မွေးမြူသည့် အနောက်နိုင်ငံ 
များတွင်မူ ထိုတိရစ္ဆာန်တို့အတွက် အစာဖူလုံရအောင် မြက် 
အပြင် ပဲပင်အမျိုးမျိုးလည်း အထူးစိုက်ပျိုးထားကြသည်။ 
ပဲပင်များကို စိုက်ပျိုးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်မှာ ထို 
တိုင်းပြည်များတွင် ဆောင်းဥတု၏အအေးဒဏ်ကို မြက်က ခံနိုင် 
ရည် မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

ကျွဲစာ နွားစာအတွက် မြက်၊ ပဲပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြရာ၌ 
တိရစ္ဆာန်များအတွက် လိုအပ်သည့် ပရိုတင်း အချိုဓာတ် အစ 
ရှိသော အာဟာရဓာတ်များ မပျက်ပြားသွားစေရန် မြက်ကို 
ပွင့်ချိန်တွင် ရိတ်သိမ်းကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ လယ်တစ်ကွင်း 
ထဲမှ တစ်နှစ်လျှင် ၂ ကြိမ် ၃ ကြိမ်မျှ ရိတ်သိမ်းရသည်၊ 
ရိတ်ပြီးသည့်မြက်ကို လယ်ကွင်းထဲတွင် ၃ ရက်ခန့် အခြောက် 
လှန်းထားလေ့ရှိသည်။ ထို့နောက် မြက်အခြောက် မမြန်လွန်း 
ရအောင် ထွန်ခြစ်များဖြင့် အစုလိုက်၊ အပုံလိုက်ပြုလုပ်၍ 
ရက်သတ္တတစ်ပတ်မျှ လယ်ကွင်းထဲ၌ ထားရပြန်သည်။ ပြီးမှ 
ကျီများသို့ မြက်ခြောက်ကို သယ်ယူသိုလှောင်ထားကြသည်။ 
ယခုအခါ မြက်ကို ရိတ်သိမ်း သိုလှောင်ခြင်း၊ အသယ်ရအသိုရ 
လွယ်ကူအောင် သိပ်သည်းစွာစည်းနှောင်ခြင်း အစရှိသော 
လုပ်ငန်းကိစ္စအဝဝတို့ကို စက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြရာ၊ 
လုပ်ငန်းမှာ ပိုမိုလွယ်ကူလာသည်။ ထို့ပြင် မြက်စိုကို မူလ 
အာဟာရဓာတ်များ မပျက်ပြားစေဘဲ၊ ခြောက်သွေ့လာစေနိုင် 
သည့် စက်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီ ဖြစ်၍ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေး 
လုပ်ငန်းသည် တိုးတက်လာလေသည်။
လင်းမြီးဆွဲငှက်

**လင်းမြီးဆွဲငှက်** ကို ကျွဲမြီးဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ လင်းဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ မီးတောင်ဖိုနက်ဟူလည်းကောင်း အမည်အမျိုး မျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ငှက်တော်နှင့်အတူ ဒိုင်ကရူး 
ရီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ဒိုင်ကရူးရပ်မာကရိုဆာကပ်(*Dicrurus macrocercus*) ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည့်အနက် အမြီးတစ်ခုတည်းကပင် ငါးလက်မခွဲရှည်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံး သပိတ်ရောင်ထနေအောင် မည်းနက် တောက်ပြောင်နေသော အမွှေးအတောင်များနှင့် ခက်ရင်းခွကဲ့သို့ ရှည်သော 
အမြီးခွများကြောင့် ထိုငှက်များကို အလွယ်တကူနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။ သို့သော် ငှက်တော်နှင့် ဆင်တူရိုးမှားဖြစ် တတ်သည်။ ငှက်တော်တွင်လည်း အမြီးခွရှိ၍ အရောင်မှာမည်းနက်၏။ သို့သော် အနက်နည်းသည်။ လင်းမြီးဆွဲအမြီး၌ရှိသည့် အမွှေးကြီးများတွင် အပြင်အမွှေးများသည် အလယ်မွှေးများထက် တစ်လက်မခွဲပိုရှည်သည်။ လင်းမြီးဆွဲတို့သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရာသီအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်တတ်ကြသည်။

လင်းမြီးဆွဲသည် မည်းနက်တောက်ပြောင်သော အမွှေးအတောင် 
နှင့် ရှည်လျားသော အမြီးခွကြောင့် လှပတင့်တယ်သည်။ ကြေးနန်းကြိုး 
များ၊ သစ်ပင်များပေါ်၌ နားနေ၍ ကျယ်လောင်စွာ ဆူ⁠ဆူညံ⁠ညံ အော်တတ်ကြ 
သည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ကျီးကန်းမျိုးထဲကမဟုတ်သော်လည်း မိမိ၏ 
အသိုက်ကို ရဲရင့်စွာကာကွယ်ခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြ 
ခြင်းတို့မှာ ကျီးကန်းထက်ပင် သာပေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကျီးကန်းတစ် 
ကောင်ကို လင်းမြီးဆွဲများက လိုက်လံထိုးဆိတ်နေသည်ကို တွေ့ရတတ် 
သည်။ ပျံသန်းရာ၌ ကျင်လည်၍ လျင်မြန်သန်စွမ်းသည်။ လင်းမြီးဆွဲကို 
လွင်တီးပြင်နှင့် ချုံတောများ၊ ကြေးနန်းကြိုးများတွင်တွေ့ရသည်။ သစ်ငုတ် 
တိုနှင့် အခြားမြင့်မားသော နေရာများတွင်နားနေရင်း လေထဲ၌ပင် ပျံသန်း 
နေသော ပိုးမွှားများနှင့် မြေပေါ်၌ သွားလာနေသော ပိုးမွှားများကို စောင့်၍ 
ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိသည်။ နားနေချိန်တွင် အမြီးကို နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည် 
လုပ်နေတတ်သည်။ အစာစားနေသော ကျွဲ၊ နွားများပေါ်တွင်နား၍ ကျွဲ၊ နွား 
များကိုယ်ပေါ်၌ တွယ်ကပ်နေသော ပိုးမွှားများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက် 
သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ၌မူ အခြားငှက်များ ဖမ်းယူထားသောအစာများကို 
အဓမ္မလု၍ စားကြသည်။ လင်းမြီးဆွဲသည် ပိုးမွှားများကိုသာ စားသဖြင့် 
လူတို့၏ အကျိုးဆောင်ငှက်လည်းဖြစ်ပေသည်။ 

ဥများကို ဧပြီလနှင့်မေလအတွင်း ဥအုကြသည်။ အသိုက်ကို မြေ 
ပေါ်မှ အတော်မြင့်၍ အပြင်သို့ အလျားလိုက် ထိုးထွက်နေသော သစ်ကိုင်း 
ခွတွင် တွဲလောင်းပြုလုပ်သည်။ အသိုက်ကို မြက်၊ သစ်ကိုင်းခြောက် 
စသည်တို့ဖြင့် သပ်ရပ်ခိုင်ခံ့စွာ ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့ရာတွင် အသိုက်၏ 
အောက်ခံမှာပါးသဖြင့် ဥများကို အောက်မှ အတိုင်းသားမြင်နိုင်သည်။ တမြုံ 
လျှင် နှစ်ဥမှ ငါးဥအထိရှိ၍ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ သားငယ်များကို 
အစာကျွေးရာ၌ စားပြီးအစာကို တစ်ဖန် အန်၍ ခွံ့ကျွေးလေ့ရှိသည်။
လင်းမြီးဆွဲကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အများအပြား တွေ့မြင်ရ 
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးရှိ တောင်ခြေနှင့် လွင်ပြင်များတွင် အနှံ့ 
အပြား တွေ့ရလေသည်။ အချို့လင်းမြီးဆွဲများသည် အမြဲတမ်း နေရာအတည် 
တကျ နေကြသော်လည်း ကျန်များစွာသော လင်းမြီးဆွဲတို့မှာ နွေရာသီ၌ 
မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသများမှ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများ 
သို့ သားပေါက်ရန် ရွှေ့တတ်ကြသည်။ တစ်ဖန် အောက်တိုဘာလတွင် 
နေရင်းဒေသများသို့ ပြန်လာကြပြန်သည်။ ဤကဲ့သို့ လင်းမြီးဆွဲအုပ်ကြီးများ 
ပြန်လာကြသည်ကို အချို့ဒေသတွင် အထင်အရှားတွေ့ရလေသည်။

## ပြခန်း

File:Greater-racket-tailed-drongo-khao-yai.webm|Greater racket-tailed drongo, Khao Yai National Park
File:Greater Racket-Tailed Drongo-1.jpg|thumb|left|With growing outer tail feathers (Western Ghats, Kerala)

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကွမ်းပေါင်းထုပ်

ကွမ်းပေါင်းထုပ် ဆိုသည်မှာ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် (အတုပြုလုပ်ထားသော ကွမ်းယာအစားထိုးပစ္စည်း) ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရားမဝင်၊ မှောင်ခိုဝင်လာသော စားသောက်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ 

## ကွမ်းပေါင်းထုပ်၏ အကျိုးအပြစ်များ 
ကွမ်းပေါင်းထုပ် စားသူများသည် အူပါးပြီး မစားနိုင်၊ မသောက်နိုင်ဖြစ်၍ သေဆုံးနိုင်ခြင်း၊ အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ရွက်သင်္ဘော

ရှေးပဝေသဏီအခါကပင် လူတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာနိုင်ရန် ဖောင်များ၊ လှေငယ်များ၊ လှေကြီးများ၊ ရွက်သင်္ဘောများ စသည်ဖြင့် တီထွင်ကာ သွားလာခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် ဖောင်များ၊ လှေငယ်များဖြင့် သွားလာကြရာမှ ၁၉-ရာစုခန့်တွင် ရွက်သင်္ဘောများကို တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုလာကြသည်။
၁၉-ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့အလျင်မြန်ဆုံး သင်္ဘောကြီးများမှာ ရွက်သင်္ဘောများဖြစ်သည်။ အချို့ ရွက်သင်္ဘောကြီးများတွင် ရွက်တိုင်ပေါင်းများစွာ ထူထားပြီး ရွက်များကို အသုံးပြုကာ ပင်လယ်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းကြသည်။

အချို့ရွက်သင်္ဘောများတွင် ရွက်ပေါင်း ၃၀-ကျော်အထိ ပါဝင်ပြီး မီတာ ၁၀၀-မြင့်သည့်ရွက်တိုင်များ ပါဝင်သည်။ ရွက်များတွင်လည်း ကန့်လန့်ရွက်နှင့် ဒေါင်လိုက်ရွက်ဟုရှိပြီး ကန့်လန့်ရွက်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်သည်။ ဒေါင်လိုက်ရွက်များ၏ပုံမှာ တြိဂံပုံဖြစ်သည်။

ရွက်သင်္ဘောများတွင် ရှည်လျားပြီး ထိပ်ချွန်သည့် ဦးပိုင်းက ရေကို လျင်မြန်စွာခွဲထုတ်နိုင်သည်။ ရွက်သင်္ဘောများကို အဓိကအားဖြင့် လေအားဖြင့် မောင်းနှင်ရသောကြောင့် လေအားကို ရနိုင်သမျှ ရအောင် ယူကြရသည်။ အလျင်မြန်ဆုံး ရွက်သင်္ဘောဖြစ်သည့် Cutty Sark သင်္ဘောသည် လေအားရရှိရန် စတုရန်း မီတာ ၃၀⁠၀၀-ရှိသော ရွက်ကြီးကို အသုံးပြုပြီး တစ်နာရီ ၃၁-ကီလိုမီတာနှုန်းထိ သွားနိုင်သည်ဟု သိရသည်။ 

## ကိုးကား
ကယ်ဆယ်ရေးသင်္ဘော

သင်္ဘောအမျိုးအစားပေါင်းများစွာ ရှိသည့်အနက် ကယ်ဆယ်ရေးသင်္ဘောများသည်လည်း အရေးပါသော သင်္ဘောများဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်နှင့်ကြုံတွေ့နေရသော သင်္ဘောများ၏ အကြောင်းကြားချက်ကို ရသည်နှင့်တပြိုင်နက် ကယ်ဆယ်ရေးသင်္ဘောများ ထွက်ခွါရသည်။

ကယ်ဆယ်ရေးသင်္ဘောများကို ပင်လယ်ပြင်တွင် နေရာအတည်တကျ ကျောက်ချရပ်နား၍သော်လည်းကောင်း၊ သင်္ဘောကြီးများပေါ်တွင် တင်ဆောင်၍သော်လည်းကောင်း ထားရှိသည်။ ပင်လယ်တွင်း မျောနေသူများကို ဆယ်ယူရန်အတွက် အသက်ကယ်လှေများကိုလည်း တင်ဆောင် ထားရှိသည်။ အသက်ကယ်သင်္ဘောငယ်များကို ကြမ်းတမ်းသော ပင်လယ်လှိုင်းများနှင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ရန် အထူးဒီဇိုင်းထုတ် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ပင်လယ်လှိုင်း ရိုက်ချလိုက်ပါက ချက်ချင်း ပြန်လည်ဆယ်ယူ တည့်မတ်နိုင်သည့် ဒီဇိုင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် သင်္ဘောများ
စစ်သင်္ဘော

ကမ္ဘာ့သမိုင်း တစ်လျှောက်တွင် စစ်သင်္ဘောအမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ ကြသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် စစ်သင်္ဘောများ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောများနှင့် ထောက်ပံ့ရေး သင်္ဘောများဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ 
* စစ်သင်္ဘောများကို ထပ်မံ၍ အတန်းအစား ခွဲခြားလျှင် လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများ၊ ဖျက်သင်္ဘောများ၊ တိုက်သင်္ဘောများ၊ အစောင့်လိုက် သင်္ဘောများ၊ အပေါ့စား တိုက်သင်္ဘောများ (Corvette)၊ ကုန်းရေ နှစ်သွယ်သွား သင်္ဘောများ ဟူ၍ ထပ်မံ ခွဲခြားနိုင်သည်။ 
* ရေငုပ် သင်္ဘောများကို ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး မိမိသူလျှိုများအား ရန်သူ့ နယ်မြေအတွင်းသို့ တိတ်တဆိတ် ပို့ဆောင်ရန်နှင့် ရန်သူ့ သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ 
* ထောက်ပံ့ရေး သင်္ဘောများတွင် မိုင်းရှင်းသင်္ဘောများ၊ ကင်းလှည့်သင်္ဘောများ၊ ဆေးရုံသင်္ဘောများ၊ လောင်စာတင်သင်္ဘောများ ပါဝင်ကြသည်။
ဖျက်သင်္ဘော

ဖျက်သင်္ဘော (destroyer) သည် လျင်မြန်မှု ၊ စစ်ကစားနိုင်မှုနှင့် (လောင်စာ ၊ ရေ စသည်) ထပ်မံ ဖြည့်တင်းမှု မပြုလုပ်ပဲ ကြာရှည်စွာ ရပ်တည်နိုင်မှု ရှိသည့် စစ်သင်္ဘော ဖြစ်ပြီး စစ်သင်္ဘော အုပ်စုများ ၊ ရေယာဉ်စုများကို အစောင့်လိုက်ရန်အတွက် အသုံးပြု ကြသည်။
မ​တ္တ​ရာ​မြို့

မတ္တရာမြို့ သည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့၏မြောက်ဘက် (၁၅)မိုင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့မှ မတ္တရာမြို့သို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ မတ္တရာမြို့ နှင့် ပတ်သက်၍ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်ဒေသ နှင့် မြန်မာပြည်နယ်စပ်၌ အမတ်ပေါင်း(၁ဝဝ)အား တည်စေခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းတစ်စောင်၌မူ ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄-ခုနှစ်တွင် အင်းဝဘုရင် သတိုးမင်းဖျားက ထူထောင်ခဲ့ကြောင်းဆိုသည်။ မတ္တရာသည် ညောင်ရမ်းခေတ်တွင် ပြန်လည်မှေးမှိန်သွားခဲ့၏။ ခရစ်နှစ်(၁၆⁠၆၈ - ၁၆၇၈)ခုနှစ်များတွင် မတ္တရာကို တိုက်နယ်အဝင် ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာ အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ကုန်းဘောင်ေခတ်သို့ရောက်သောအခါ မတ္တရာမှာ မြို့ဖြစ်လာပြီး မြို့ သူကြီးတစ်ဦးက အုပ်ချုပ်ရ၏။ ၁၈⁠၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ မတ္တရာမြို့လည်း အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွား၏။ မြောက်ပိုင်းခရိုင်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ် မတ္တရာမှာ မန္တလေး စီရင်စုအတွင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ မတ္တရာမြို့မှာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ခြေ(၅ဝဝ)၊ လူဦးရေ (၂၅ဝဝ) ခန့်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများသောကြောင့် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ မတ္တရာနယ် ချောင်းခွရွာတွင် အခြေပြုလျှက် မက္ခရာမင်းသားကြီး၏ သားတော်များ ဦးဆောင်ကာနယ်ချဲ့တို့ကို တွန်းလှန်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ မတ္တရာမြို့မှာ အင်္ဂလိပ် ခေတ်၁၉ဝ၂ ခုနှစ်ကပင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဆည်တော်ကြီးကြောင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ မတ္တရာ ဆည်တော်ကြီးကို နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက်ကပင် ဆည်ဖို့တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဆို၏။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ဆည်တော်ကြီးမှရေကို တူးမြောင်းဖြင့် သွယ်ယူကာ မန္တလေးနန်းတော် နှင့် ကျုံးတော်အတွင်းသို့ ရေသွင်းယူခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရက ဆည်ဟောင်းကြီးအား လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသစ်တဖန် ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ကာလတွင် ဆည်တော်ကြီးကို အသစ်တဖန်ပြုပြင်ကာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးပြုပါသည်။ နှစ်စဉ်အထင်ကရ ကျင်းပလေ့ရှိသော တောင်ပြုန်းပွဲတော် ကို မတ္တရာမြို့နယ် တောင်ပြုန်းအရပ်၌ ကျင်းပကြခြင်းဖြစ်၏။ တောင်ပြုန်းမှာ မန္တလေးမှ(၉)မိုင်ခန့် ကွာဝေးပြီး ကားလမ်း၊ ရထားလမ်းတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၏။ နှစ်စဉ် ဝါခေါင်လဆန်း(၈)ရက်နေ့တွင် တောင်ပြုန်းပွဲတော်ကို စတင်လေ့ရှိပြီး အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ နတ်ကိုးကွယ်သူများ၊ နတ်ထိမ်းနတ်အုပ်များ လာရောကျလေ့ရှိကြ၏။ တောင်ပြုန်းတွင် အနော်ရထာမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော် တည်ရှိသော်လည်း တောင်ပြုန်းပွဲတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှားခြင်းမရှိပေ။ မတ္တရာမြို့နယ်သည် ရာသီဥတုကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာ ကောင်းသောအရပ်ဖြစ်သဖြင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေ လုပ်ငန်းမှာ များစွာဖြစ်ထွန်းပါသည်။ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် မတ္တရာမှာ နန်းတွင်းရိက္ခာ ဖြည့်တင်းပေးရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ပေါင်းတည်မြို့

**ပေါင်းတည်မြို့**သည် ရန်ကုန်-ပြည် အဝေးပြေးကားလမ်းနှင့်ရထားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်လဒ်တီကျု ၁၈ ဒီဂရီ ၂၈ မိနစ် မှ ၇၂ မိနစ်အကြား အေ့ရှလောင်ဂျီကျု ၉၅ ဒီဂရီ ၂၃ မိနစ်မှ ၁၂မိနစ် ကြားတွင်တည်ရှိသည်။

ပေါင်းတည်မြို့သည် နတ်တလင်းခရိုင်အတွင်းတွင် တည်ရှိသော ပေါင်းတည်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြည်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်။ ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့ မှ ၁၄၃မိုင်ကွာဝေးပြီးလျှင် ပြည်မြို့နှင့် ၃၆ မိုင် ကွာဝေးသည်။ ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းလည်း ပေါင်းတည်မြို့ကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ 

ပေါင်းတည်မြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၂၅၈ ရွာပါဝင်သည်။ ပေါင်းတည်မြို့နယ်သည် ၃၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ခရိုင်အတွင်းတွင် ပြည်မြို့နောက် အစည်ကားဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂၀၂၃/၁၀/ အရ ၂၆၃၇၈ ယောက် ရှိသည်။ 

စစ်မဖြစ်မီက လူကြီးထောင် အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သော ပေါင်တည်ထောင်ကို စစ်ပြီးကာလနောက်၌ လည်း လူကြီးထောင်အဖြစ် ဆက်လက် အသုံးပြလျက်ရှိသည်

ပေါင်းတည်မြို့သည် ကားလမ်း၊ ရထားလမ်းတို့ ဖြတ်သန်းရာ မြို့ ဖြစ်သဖြင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်းသည်။ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ ဆန်စပါးလုပ်ငန်း နှင့် ရာသီချိန် အသီးအနှံစိုက်ပျိုးခြင်း လုပ်ငန်း တို့ ဖြစ်သည်။ 

ပေါင်းတည်မြို့အထွက် ရန်ကုန်-ပြည် လမ်းမကြီးပေါ်ရှိ မင်းလက်ျာသီရိ နှင့် မင်းလက်ဝဲသီရိ ဘုရားကြီး နှစ်ဆူသည် မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်သည်။ 

မင်းလက်ျာသီရိဘုရားအတွင်း သီးသန့် ဂန္ဓကုဋိ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်ပွားတစ်ဆူ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ စွယ်တော်ရောက်သည့် ၁၂၅၉ ခုနှစ်  တော်သလင်း လဆန်း ၁၃ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ နှစ်စဉ် တော်သလင်းလတိုင်း မြတ်စွယ်တော် ကန်တော့ခံ လှည့်လည်ပွဲ ကျင်းပရာ၊ အလွန်စည်ကား သိုက်မြိုက်သဖြင့် အထူး မီးရထားများပင် စီစဉ်ပေးရလေသည်။
ပေါင်းတည်မြို့နယ်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဘယ်ဒေသမှ မရှိသော ရွာအမည်ရှိသည်။ ရွာအမည်ကား မြေနံ့သာရွာ ဖြစ်သည် ရနံ့သင်းသောမြေဟု အဓိပ္ပာယ် ရလေသည်။ 

## ကျော်ကြားထင်ရှား 
* ပေါင်းတည်မြို့နယ်တွင် နာမည်ကြီးသော ဒေသထွက်လက်ဆောင်မှာ ယောက်ကျားကြီးငါးပိရည် (နတ္တလင်းနှင့်အတူ) ဖြစ်သည်။ 
* မိုးညအိပ်မက်မြူဇာတ်ကားသည်တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်၏ဝတ္ထုကိုအ​ခြေခံ၍ရိုက်ကူးထား​သောဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး​ပေါင်းတည်မြို့ကိုအ​ခြေခံ၍ရိုက်ကူးထား​သောဇာတ်ကားနှင့်​​ရေသားထား​သောဝတ္ထုဖြစ်သည်။

## အထင်ကရ ပေါင်းတည်မြို့ ဇာတိများ 
* ဂီတပညာရှင် ကိုရဲလွင် (မဇ္ဈိမလှိုင်း) သည် ပေါင်းတည်မြို့တွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
* ဆရာကြီး​သော်တာ​ဆွေသည်​​ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ကြို့ပင်ရွာတွင်​မွေးဖွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မွန်ကရင်လူမျိုး

သထုံနယ်တစ်ဝိုက်မှ ကျိုက်ထိုနယ်အထိ
နေထိုင်သော ထို့ကလီဘောင် ကရင်လူမျိုးကို မွန်ကရင်ဟုခေါ်သည်။ ပိုးကရင်နှင့် စကောကရင်စကား ကို ပေါင်းပြီး ပြောသော
ဘာသာစကားဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
လေသင်္ဘော

လေသင်္ဘောဆိုသည်မှာ ဓာတ်ငွေ့ဖြင့် ပျံသန်းရသော သို့မဟုတ် လေထက်ပေါ့သော ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ပဲ့နှင့် ပန်ကာများကို အသုံးပြု၍ သို့မဟုတ် အခြား တွန်းထုတ်သော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ရသော လေယာဉ်တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ပံပါသော လေယာဉ်ပျံများ နှင့် ရဟတ်ယာဉ်များကဲ့သို့ အတောင်ပံကို လေထဲတွင် ရွေ့လျားခြင်းကြောင့် ပျံသန်းသည့် ယာဉ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ လေသင်္ဘောများနှင့် မီးပုံးပျံများမှာ ကျယ်ပြန့်သော ကိုယ်ထည် အတွင်းတွင် လေထက်သိပ်သည်းဆ နည်းသော ဓာတ်ငွေ့များကို ဖြည့်သွင်းခြင်းဖြင့် လေပေါ်တွင် ပျံသန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

အဓိက အမျိုးအစားများမှာ ကိုယ်ထည်အပျော့၊ ကိုယ်ထည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အမာ နှင့် ကိုယ်ထည် အမာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်ထည်အပျော့စား လေသင်္ဘောများမှာ အတွင်းတွင် အထောက်အကန် မပါရှိသော အသေးစား လေသင်္ဘောများ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျိုးဇက် ကွန်းရက်

နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာတစ်ယောက်ဟူ၍ အသိအမှတ် ပြုခြင်းခံရသော ဂျိုးဇက်ကန်းရက်သည် ပိုလန်ပြည်သား ဖြစ်ပေသည်။ သူ၏အမည်ရင်းမှာ တီယိုဒေါ ဂျိုးဇက် ကွန်းရက်ကော်ဇင်းနီယိုစကီ ဖြစ်၏။ သူ့ဖခင်မှာ ပိုလန် တော်လှန်ရေးသမား တစ်ယောက် ဖြစ်ရကား ကွန်းရက် မှာ ရှုပ်ထွေးလှသော နိုင်ငံရေးသမားများ၏ လောကအလယ် 
တွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်။ ပိုလန်ပြည်သည် ကုန်းတွင်းပိုင်း ကျရောက်သောပြည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကွန်းရက်တွင် 
ငယ်စဉ်ကတည်းက ပင်လယ်သို့ ခရီးထွက်လိုသည့်ဆန္ဒ တဖွား⁠ဖွား ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သူသည် ပိုလန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ရေးသားထားသော ရှိတ် စပီးယား၊ ဒစ်ကင်း၊ ဟျူးဂိုး၊ မဲရီးယတ်နှင့် ကူးပါးတို့၏ ပြဇာတ်နှင့် ဝတ္ထုများကို ဖတ်ရှု 
ခဲ့ရာမှ ပင်လယ်သို့ ခရီးထွက်လိုသည့် ဆန္ဒများ ပေါ်ပေါက်လာ ခဲ့သည်ဟု ဆို၏။

ဤသို့ဖြင့် ကွန်းဂရက်သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးပိုင် သင်္ဘောတစ်စင်း၌ သင်္ဘောသားအဖြစ် လိုက်ပါခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ကြာပြီးနောက် သူသည် အင်္ဂလိပ် ကုန် သင်္ဘောတစ်စင်းသို့ ကူးပြောင်းသည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်အထိ 
နှစ်ပေါင်း ၂ဝ မျှ ပင်လယ်ခရီးဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ လှည့် လည် ရောက်ရှိခဲ့ရာ၊ နောက်ဆုံး၌ သင်္ဘောကပ္ပီတန်ရာထူးကိုပင် 
ရရှိခဲ့သည်။ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ အာဖရိကတိုက် အစရှိသော ဒေသများသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ အတွင်း 
ရရှိခဲ့သော အတွေ့အကြုံ ဗဟုသုတများကို သူသည် စေ့စုံစွာ မှတ်ထားခဲ့လေသည်။

ကွန်းရက်သည် အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်ရှိလာစဉ်က၊ အင်္ဂလိပ်စကား 
တစ်လုံးမျှ မတတ်သေးချေ။ သို့သော် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ခင်တွယ်သူတစ်ယောက် ဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာနှင့် စကားကို 
အထူးပင် လေ့လာခဲ့ပေသည်။ ၁၈⁠၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူလေသည်။

ကွန်းရက်သည် လန်ဒန်မြို့၌ နေထိုင်လျက်ရှိစဉ် သာသာ သော ဆောင်းဦးပေါက်ရာသီ နေ့တစ်နေ့တွင် မလေးရှားကျွန်း 
ဆွယ်၌ တွေ့ခဲ့ရသော အယ်လမေးယားဆိုသူ၏ အကြောင်းကို တွေးမိ၍ အပျင်းဖြေသဘောနှင့် အယ်လမေးယားဖော်လီခေါ် 
(အယ်လမေးယား၏ အရွှမ်းများ) ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို စတင် ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကွန်းရက်၏အသက်မှာ ၃၂ 
နှစ်မျှ ရှိနေလေပြီ။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်းရက် အဦးဆုံးရေးခဲ့ သော ထိုအယ်လမေးယားဖော်လီဝတ္ထုကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကွန်းရက်သည် အောက်ပါဝတ္ထုများကို ဆက် လက်၍ ရေးသားပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ယင်းတို့မှာ နစ်ဂါးအေ့သီ 
နာစစ်ဆပ် (၁၈၉၈)၊ လော့ဂျင် (၁၉ဝဝ)၊ ယု(လူငယ်) (၁၉ဝ၂)၊ တိုင်ဖွန်း (လေမုန်တိုင်း) (၁၉ဝ၃) နော့စထရိုမို (၁၉ဝ၄) စသော စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော မီရာအော့သီဆီး (ပင်လယ်ကြေးမုံ) စာအုပ်တွင် ကွန်းရက်သည် သူ၏အကြောင်းများကို ရေးသား ထားလေသည်။ ဆီးကရက်အေးဂျင့် (အထောက်တော်) (၁၉ဝ၇)၊ ချန့်(အခွင့်အရေး) (၁၉၁၄)၊ ဗစ်ထရီ (အောင်မြင်ခြင်း) (၁၉၁၅)၊ သရိုဗာ (လှည့်လည်သူ) (၁၉၂၃)တို့မှာ ဂျိုးဇက်ကွန်းရက် ရေးခဲ့သော အခြားဝတ္ထုများ ဖြစ်လေသည်။ နောက်ဆုံးရေးခဲ့သော ဆပ်ဆပင့်ဝတ္ထုမှာ တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်၏။ သူ၏ဝတ္ထုများမှာ ပင်လယ်ပြင်တွင် တွေ့ကြုံခဲ့ရသော အဖြစ်အပျက်များကို ရေးသားထားသော ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ သူအင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာအဖြစ် အောင်မြင်မှုမှာ ထူးခြားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ အကြောင်းကား အသက် ၂ဝ အရွယ်ခန့်အထိ အင်္ဂလိပ်စာတစ်လုံးမျှမတတ်ဘဲ ရှိနေပြီးမှ အသက် ၄ဝ အရွယ် တိုင်အောင် စာအနည်းအကျဉ်းမျှလောက်သာ ရေးသားခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

ဂျိုးဇက်ကွန်းရက်သည် ၁၈၅၇ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် ယူကရိန်းနယ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့၍ ၁၉၂၄ ခု ဩဂုတ်လ ၄ ရက်တွင် 
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကန်တာဗာရီမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
ကွမ်​တမ်​သီ​အို​ရီ

**ကွမ်တမ်သီအိုရီ** (ခေါ်) **စမွှားသီအိုရီ**ကို နားလည်ရန် ၎င်းသီအိုရီတို့အရ ဒြပ်နှင့် စွမ်းအင်တို့၏ အရင်းခံ ဖွဲ့စည်းတည်ရှိပုံကို အထောက်အလျောက်သိဖို့ ဦးစွာ လိုလေသည်။ အရာအားလုံးတွင် စမွှား(ကွမ်တမ်) ဟုခေါ်သော အလွန်သေးငယ်သည့် အမှုန်(အမှုန်)များ စုဖွဲ့ထားခြင်း။ သာဓကအားဖြင့် အက်တမ်၏အလယ်တွင် နျူကလီးယပ်စ် (ခေါ်) အက်တမ့်ဗဟိုဆန် ရှိသည်၊ ၎င်း နျူးကလီးယပ်စ်သည် အက်တမ်၏ အလေးချိန်စီးရာ ဖြစ်သည်။ 
နျူးကလီးယပ်ထဲတွင် အက်တမ်အောက် ငယ်သော ပရိုတွန်၊ နျူထရွန်ခေါ် အမှုန်တို့နှင့်အတူ စွမ်းအင် ပါရှိသည်။ 
နျူးကလီးယပ်ပတ်လည်တွင် အီလက်ထရွန်ခေါ် အမှုန်များ ရှိသေးသည်။ အီလက်ထရွန်တို့သည် ကိုယ့်သဘာဝနှင့်ကိုယ် အက်တမ့်ဗဟိုဆံကို လှည့်ပတ်နေကြသည်။ အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံသည် နေပတ် ဂြိုဟ်စု ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အကြမ်းဖျင်းသာ ဆင်တူ၏။ အက်တမ့်ဗဟိုဆံသည်က ဗဟိုတခို၌ တည်ရှိခြင်းအားဖြင့်သာ နေနှင့် တူ၍ အီလက်ထရွန်တို့ကား ဂြိုဟ်များလှည့်ပတ်သကဲ့သို့ အတိအကျ လမ်းကြောင်းတို့နှင့် သွားလာနေသည် မဆိုသာ၊ စမွှား(ကွမ်တမ်) လောက၏ သဘာဝတို့အတိုင်းသာ မရေမရာ ဝဲခိုတည်ရှိသွားနေဟန် ရှိ၏။

အပြင်မှအားတစ်ခု⁠ခုက အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲစေသောအခါ အီလက်ထရွန်များသည် မိမိတို့ သွားရာလမ်းမှ အခြားလမ်းသို့ ကူးပြောင်းသွားတတ်ကြသည်။ အီလက်ထရွန်တစ်ခုသည် မိမိသွားရာလမ်းမှ အတွင်းလမ်းသို့ ကူးသွားသောအခါ စွမ်းအင်တစ်ကွမ်တမ်ကို အက်တမ်က ထုတ်လိုက်သည်။ တစ်ဖန် အီလက်ထရွန်သည် မိမိသွားရာလမ်းမှ အပြင်လမ်းသို့ ကူးသွားသောအခါ စွမ်းအင် တကွမ်တမ်ကို အက်တမ်က ရရှိလိုက်သည်။ ထိုအချက်ကို ခရစ် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် မက်စပလန့် ဆိုသူ ဂျာမန်ပါမောက္ခတစ်ဦးက သိရှိလေသည်၊ ကွမ်တမ်သီအိုရီအရ အလင်းရောင်နှင့်တကွ ဖြာထွက်မှုစွမ်းအင်ဟူသရွေ့တွင် အလွန်သေးငယ်သော စွမ်းအင်ကွမ်တမ်များ 
ပါရှိကြသည်။ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်တွင် အီလက်ထရွန်သည် ဧကမူ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြာထွက်မှုစွမ်းအင်ဟူသရွေ့တွင် ကွမ်တမ်ဟူသည် ဧကမူ (အရင်းခံ အစအနမွှား) ဖြစ်သည်။

စွမ်းအင်ကွမ်တမ်သီအိုရီသည် လှိုင်းသဘောဖြင့် သွားသော စွမ်းအင်မျိုးနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ ထိုစွမ်းအင်မျိုးကို ဖြာထွက်မှု စွမ်းအင်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်တို့တွင် အပူ၊ အလင်း၊ ရေဒီယမ်၊ အာထရာဗွိုင်အို လက်ရောင်ခြည် (ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်)၊ အိပ်စရေးရောင်ခြည်၊ ရေဒီယိုလှိုင်းနှင့် ကော့စမစ်ရောင်ခြည် (စကြာစဠာရောင်ခြည်)တို့ ပါဝင်ကြလေသည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုသည် စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သောအခါ၌၎င်း၊ ယူသွင်းသောအခါ၌၎င်း၊ ထိုပစ္စည်းရှိ အက်တမ်ဟူသရွေ့သည် 
တုန်ခါလာကြသည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုမှ စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်လျှင် ပစ္စည်းရှိအက်တမ်တိုင်း ၌ စွမ်းအင်အချို့ လျော့ပါးသွားသည်။ တစ်ဖန်ပစ္စည်းတစ်ခုသည် စွမ်းအင်ကို ယူသွင်းလျှင် ထိုပစ္စည်းရှိ အက်တမ်တိုင်းသည် စွမ်းအင်အချို့ကို ရရှိသည်။ အက်တမ်များ တုန်ခါစဉ် အလင်းရောင်ထွက်နေသည်။ 

ကွမ်တမ်(စမွှား)သီအိုရီ ပေါ်လာခြင်းကြောင့် သိပ္ပံပညာသည် များစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အက်တမ်စွမ်းအင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုတေသန ပြုလုပ်ရာ၌ အခက်အခဲများစွာကို ကွမ်တမ်(စမွှား)သီအိုရီ အားဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ
ကျောက်စုန်းတောက်ခြင်းနှင့် ပိုးစုန်းတောက်ခြင်း

နေသည်လည်းကောင်း၊ ရေနံဆီမီးသည်လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်မီးသည်လည်းကောင်း အလင်းရောင်ကို အသီးသီးပေးကြ၏။ ထိုပစ္စည်းတို့သည် အလင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အပူကိုလည်း တပါတည်း ထုတ်ပေးကြသည်။ သို့ရာတွင် ပိုးစုန်းကြူးနှင့် ညကြည့်နာရီများကို ကြည်မည်ဆိုလျှင် အပူကိုမပေးဘဲ အလင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပေးတတ်သည့် ပစ္စည်းများလည်း ရှိကြောင်းကို သတိမူမိကြပေလိမ့်မည်။ 

ကယ်လဆီယမ်ဆာလဖိုဒ်၊ စထရွန်ရှီယမ် ဆာလဖိုဒ်နှင့် ဗေရီယမ်ဆာလဖိုဒ် စသော တွင်းထွက်သတ္တုများကို အလင်းရောင်၌ ပထမခံယူပြီးနောက် မှောင်ထဲ၌ထားလျှင် လင်းလျက်နေတတ်သည်။ ထိုပစ္စည်းများနှင့် အလားတူလင်းသည့် ဗက်တီးရီးယား၊ ပိုးစုန်းကြူး၊ တီစုန်း၊ ကင်းစုန်းတို့ကဲ့သို့သော ကုန်းသတ္တဝါ ၊ ရေသတ္တဝါများလည်း အများပင် ရှိသည်။ ဤအလင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းမှန်ကို အတိအကျ မသိရသေးချေ။ သို့ရာတွင် အထက်ပါပစ္စည်းတို၏ လင်းပုံမှာ ဖော့စဖော့ရပ်ခေါ် ဒြပ်စင်ကို အမှောင်ထဲ၌ထားလျှင် စိမ်းလဲ့လဲ့ အဖြူရောင်ဖြင့် လင်းပုံမျိုးအတိုင်း ဖြစ်သဖြင့် ထိုအလင်းမျိုးကို ဖေါ့စဖေါ့ ရက်စင်း(ကျောက်စုန်းတောက်ခြင်း)ဟူ၍ ယေဘူယျအားဖြင့် ခေါ်စမှတ် ပြုကြသည်။ 

တစ်ဖန် ပစ္စည်းတစ်ခုမှ မိမိဖာသာ အလိုအလျောက် ထုတ်ပေးသည့်အလင်းမျိုးကို လူမီနက်စင်း (ပိုးစုန်းတောက်ခြင်း)ဟူ၍လည်း ခေါ်ပြန်ရာ ဤဖော့စဖော့ ရက်စင်းနှင့် လူမီနက်စင်း ဝေါဟာရ နှစ်လုံးကို အရောရော အနှောနှော သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုဝေါဟာရတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ချင်းမှာ မတူပေ။ အတိအကျဆိုလျင် ဖော့စဖော့ရက်စင်းမှာ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တွင်းထွက်သတ္တုတို့ကဲ့သို့ အလင်းရောင်ကို ဖြစ်စေ၊ အခြားအလင်းဓာတ်ရောင်ခြည်တစ်မျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေ၊ ပထမခံယူပြီးနောက်မှ အမှောင်ထဲ့၌ အပူရှိန်ကင်းစွာဖြင့် ဆက်လက်၍ လင်းနိုင်သော သတ္တိကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။ ပိုးစုန်းကြူးကဲ့သို့ သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်တွင်းမှ ထွက်သော အလင်းမှာမူ ထိုအလင်းနှင့် ခြားနား၍ ထိုအလင်းကို အမှန်စင်စစ် လူမီနက်စင်းဟူ၍ ခေါ်ရာ၏။ 

ပိုးစုန်းကြူးမှ အလင်းရောင်ပေးသေ အစိတ်အပိုင်းတွင် လူဆီဖာရင်နှင့် လူဆီဖာရေ့ဟုခေါ်သော ပစ္စည်းနှစ်မျိုးပါဝင်သည်။ လူဆီဖာရင်သည် လေနှင့် ရေ ရရှိသော နေရာတွင် အောက်ဆီဂျင်နှင့်ပေါင်းပြီးနောက် အလင်းရောင်ကို ဖန်တီးထုတ်ပေးသည်။ လူဆီဖာရေ့ကမူ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးဖြစ်၍ အလင်းရောင်ဖြစ်ပေါ်ရေးအတွက် အားပေးသည်။ 
တစ်ခါတစ်ရံ ပင်လယ်ပြင်၌ အစုလိုက်အအုပ်လိုက်ဖြစ်စေ၊ တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ အလင်းရောင်ထွက်နေသည့် ငါးနှင့် အခြားရေသတ္တဝါများကို တွေ့ရတတ်ရာ၊ ထိုသို့ အလင်းရောင်ထွက်ခြင်းမှာ ထိုသတ္တဝါတို့ ကိုယ်ပေါ်တွင် တွယ်ကပ်နေသော အလင်းရောင်ပေးနိုင်သည့် ဗက်တီးရီးယားများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဗက်တီးရီးယားများကို ရေထဲ၌ အတွေ့ရများ၍ ဤကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ပေးနိုင်သည့် ဗက်တီးရီးယားပေါင်းမှာ အားလုံး ၂၈ မျိုးခန့် ရှိသည်ဟု သိရသည်။ 

## ကိုးကား
ကောဏ္ဍည

ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက်၊ ရာမ၊ ဓဇ၊ လက္ခဏ၊ ဇောတိမန္တ၊ ယည၊ သုဗောဓ၊ သုယာမ ဟူသော ပုဏ္ဏားခုနှစ်ဦးတို့က ဤမင်းသားသည် စကြဝတေးမင်းသော်လည်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဘုရားသော်လည်း ဖြစ်လတ္တံ့ ဟူ၍ လျှောက်တင်ကြသည်။ ထို့နောက် ကောဏ္ဍညအနွယ်ဖြစ်သော သုဒတ္ထပုဏ္ဏားငယ်ကမူ ဤ မင်းသားသည် ဘုရားဧကန် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိမိတ်ဖတ်လေသည်။

နိမိတ်ဖတ်ကြားသော ပုဏ္ဏားဆရာတို့ မကွယ်လွန်မီ မိမိတို့သားများအား သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘုရားဖြစ်တော်မူသော အခါ သူ၏အဆုံးအမကို ခံယူ၍ သူ၏ထံပါး၌ ရဟန်းပြုကြလော့ဟု မှာကြားခဲ့ကြလေသည်။ သုဒတ္တပုဏ္ဏားမှတစ်ပါး ကျန်ပုဏ္ဏားအားလုံးတို့ ကံကုန်ခဲ့ပြီးနောက် သုဒတ္တပုဏ္ဏားနှင့် နိမိတ်ဖတ်ပုဏ္ဏား ၇ ဦး အနက် ၄ ဦး၏ သားလေးယောက် တို့သည် ရဟန်းပြု၍ တောထွက်ကြလေ၏။ သုဒတ္တပုဏ္ဏား၏ ရဟန်းအမည်မှာ အနွယ်ကိုစွဲ၍ ရှင်ကောဏ္ဍညဟု တွင်သည်။ ကျန်ရဟန်းတို့၏အမည်မှာ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာနာမ်၊ အဿဇိထေရ်၊ တို့ ဖြစ်၏။ ရှင်ကောဏ္ဍည အမှူးရှိသော ထိုရဟန်းတို့သည် ဂေါမတအား လုပ်ကျွေးပြုစုကြသည်။ သို့ရာတွင် အရှင်ဂေါတမ သည် ဘုရားဖြစ်ကြောင်း သစ္စာလေးပါးကို မတွေ့မြင်မီ ရဟန်း ငါးပါးတို့ စိတ်ပျက် ကာ ဂေါတမအား စွန့်ခွာ၍ မိဂဒါဝုန်တောသို့ သွားကြလေသည်။

ဂေါတမအလောင်းတော်သည် ခြောက်နှစ်ပတ်လုံး ဒုက္ကရ စရိယာကျင့်တော်မူ၍ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ကာ သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူပြီးနောက် မိဂဒါဝုန်တော၌ ကေဏ္ဍညအမှူးရှိသော ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့နှင့် တွေ့ရှိပြန်ရာ 
တရားဦးဖြစ်သော ဓမ္မစကြာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော် မူသည်။ ရှင်ကောဏ္ဍညသည် တရားတော်၏အဆုံး၌ ရှေးဦးစွာ သာတပတ္တိဖိုလ်သို့ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ကောဏ္ဍည မထေရ်အား မြတ်စွာဘုရားခင်ကိုယ်တော်တိုင် အညာသိ 
ကောဏ္ဍညဟု တရားဦးရ၍ ရတ္တညုအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်။

## ဆုပန်ခြင်း
အချိန်သည် လွန်ခဲ့ပြီးသည့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်လက်ထက် ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် လယ်ပိုင်ရှင်သူကြွယ် တစ်ဦးရှိခဲ့သည်။ ထိုသူကြွယ်သည် ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ် ဖြစ်လာမည့်သူ ဖြစ်သည်။ ထိုလယ်ပိုင်ရှင်သူကြွယ်သည် ရဟန်းတစ်ပါးအား ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ပေးသည်ကို အားကျစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ကာ အလှူအတန်းများ ပြုလုပ်ခဲ့၏။ သူ၏ အလှူသည် အောက်ပါအတိုင်း အဦးအဖျားကို ကိုးကြိမ် လှူခြင်း ဖြစ်သည် - 

# ဦးဦးဖျားဖျား စပါးဖုံး အလှူ၊
#မုန့်ဆန်းဦးအလှူ၊
#စပါးရိတ်သောအခါ ရိတ်ဦးအလှူ၊
#အဆုပ်ပြုသောအခါ ဆုပ်ဦးအလှူ၊
#လှိုင်းသောအခါ လှိုင်းဦးအလှူ၊ (လှိုင်း = စည်းသည်၊ သိမ်းသည်။)
# နင်းနယ်သောအခါ နင်းဦးအလှူ၊
#ခြင်သောအခါ ခြင်ဦးအလှူ၊
# ရောင်းသောအခါ ရောင်းဦးအလှူ၊
# စားသောအခါ စားဦးအလှူ။

အထက်ပါ အလှူဦးကိုးမျိုးကို အလှူပေးကာ နောင်ပွင့်တော်မူမည့် ဘုရားရှင်ထံတွင် "သူတစ်ပါးတို့ထက် ရှေးဦးစွာ တရားအရသာကို သောက်ရသည် ဖြစ်ပါစေ" ဟု ဆုပန်ခဲ့လေသည်။ 

## ကိုးကား
ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ်

ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူလပြည်နယ်ကြီး ၁၃ ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၍ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းခြေဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် နယူးယောက်ပြည်နယ်တို့က နယ်နိမိတ် သတ်မှတ် ထားလေသည်။ ကွန်နက်တီကတ်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅ဝ⁠ဝ၉ သာရှိ၍ ၁၉၅ဝ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေမှာ ၂ဝ⁠ဝ၇၂၈ဝ ယောက်ဖြစ်ရာ အကျယ်အဝန်းနှင့် မမျှအောင် လူဦးရေ ထူထပ်လေသည်။
ထိုနယ်တွင် မြို့ပေါင်းများစွာရှိ၍ မြို့တော်မှာ ကွန်နက်တီကတ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ဟာ့တ်ဖို့မြို့ ဖြစ်၏။ ၁၉၅ဝခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၇⁠၇၃၉၇ ယောက် ရှိ
သည်။ အခြားမြို့များမှာ ၁၉၅ဝ ခု လူဦးရေ ၁၆၄⁠၄၄၃ ယောက်ရှိသော နယူးဟေးဗင်းမြို့နှင့် ၁၉၅ဝ ခု လူဦးရေ ၁၅၈၇ဝ၉ ယောက် ရှိသည့် ဗရစ်ဂျပို့မြို့တို့ ဖြစ်လေသည်။
ကမ္ဘာ၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှာ နယူးဟေးဗင်း မြို့တွင် ရှိလေသည်။ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ်သည် မြေဩဇာ ထက်သန်ကောင်းမွန်ခြင်း မရှိသဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ကောင်းစွာမဖြစ်ထွန်းချေ။ သို့ရာတွင် နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းနှင့် သစ်သီးခြံများမှာ နယ်၏စီးပွားရေးကို များစွာ အထောက်အပံ့ပေးလေသည်။ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည့်ပြည်နယ်ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ထွက်ကုန်များမှာ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပစ္စည်းသာလျှင် ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အများဆုံး ထွက်ကုန်များမှာ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ လေယာဉ်ပျံ စသည့် စစ်သုံးပစ္စည်းများ၊ နာရီများနှင့် ဆေးလိပ် ဆေးတံ စသောကုန်စည်များ ဖြစ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား 

Image:St John Church, Bozrah CT.JPG
Image:Middletown, CT - 169-203 Main St 01.jpg
Image:Five Mile Point Light - New Haven CT.jpg
ကွန်းဒေါလင်းတ

**ကွန်းဒေါလင်းတ** (Condor) သည် ကမ္ဘာသစ်လင်းတ မျိုးစိတ် နှစ်မျိုးကို ခေါ်သောအမည် ဖြစ်သည်။ ***ကွန်းဒေါ*** ဟူသောအမည်သည် ကွီချာလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်းရှိ ပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များအားလုံး၌ အရွယ်အစားအကြီးမားဆုံးဖြစ်သည်။  

အန်းဒီးကွန်းဒေါလင်းတကို တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီးတောင်တန်းဒေသတွင် တွေ့ရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားကွန်းဒေါလင်းတကိုမူ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံများ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တောင်တန်းများတွင်သာတွေ့ရသည်။

ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာသစ် လင်းတများ
ကဏ္ဍ:ပံ့သကူသားစား တိရစ္ဆာန်များ
ကျိုက်ထိုမြို့နယ်

**ကျိုက်ထိုမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကျိုက်ထိုမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်  မြန်မာလွှတ်တော်များမှ ဖြေကြားပေးသည့် အချက်အလက်များအရ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ၁၅၇, ၂၁၆ ဦးခန့်နေထိုင်ပြီး အိမ်ထောင်စု ၂၇,၇၄၅ စု ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်သည့် အချက်အလက်များအရ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ ရက် မှ  ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ အိမ်ထောင်စု ၂၁၆၀၈ စုရှိပြီး လူဦးရေ  ၁၆၄၈၁၂ ရှိသည်။https://www.moi.gov.mm/index.php/local-info/3126 ထို့ပြင် ကုတင် ၂၅ လုံးဆန့် ဆေးရုံတစ်ရုံ၊ ကုတင် ၁၆လုံးဆန့် သိမ့်ဇရပ်စခန်း ဆေးရုံ၊ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရောက်ရေး‌ဂေဟာတစ်လုံး၊ ကျေးလက်ဆေးပေးခန်း ၇၊ ကျေးလက်ဆေးပေးခန်းဌာနခွဲ ၂၈ ခုရှိဆို၏။

## သဘာဝဘေး 
### ရေကြီးရေလျှံမှု 
ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်မှ စတင်ကာ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းမှုနှင့် တောင်ကျရေကြောင့် ရပ်ကွက်အချို့ ရေမြုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုမှုကြောင့် လူနေအိမ် ၇ လုံး ပြိုကျခြင်း၊ ၈ လုံး ပျက်စီးခြင်းအပြင် ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် အဝေးပြေးကားလမ်းမပေါ်တွင်လည်း ရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကားသွားလာဖြတ်သန်းမှု ယာယီရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်ထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကျိုက်ထိုမြို့ပေါ် တိုးချဲ့ရပ်ကွက်များဖြစ်သည့် ကော့စနိုင်ရပ်ကွက်၊ ဇေယျာမွန်ရပ်ကွက်နှင့် သမလရပ်ကွက်တို့တွင် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ရေလွှမ်းခံရမှုကြောင့် ဒေသခံ ၄၀ဝ၀ နီးပါးတို့ ဘေးလွတ်ရာ ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခိုလှုံခဲ့ကြရသည်။ ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် ကျိုက်ထိုတွင် ကယ်ဆယ်ရေးစခန်း ၆ ခု၊ လူဦးရေ ၃၉၁၆ ဦး၊ မြေပြိုကယ်ဆယ်ရေးစခန်း ၁ ခု၊ လူဦးရေ ၉၁ ဦးတို့ ဘေးလွတ်ရာ ခိုလှုံခဲ့ကြရသည်။ ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့ နေ့လယ်အချိန်မှစ၍ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်အတွင်း ရေအားလုံးပြန်ကျသွားသည့်အတွက် ရေဘေးရှောင်သူများ နေအိမ်များသို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။

ကျိုက်ထိုမြို့ပေါ် ရပ်ကွက်တို့တွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရေကြီးရေလျှံမှုဒဏ်ခံရလေ့ရှိပြီး ဒေသခံထောင်နှင့်ချီပြီး ဘေးလွတ်ရာတိမ်းရှောင်ရသည့်အဖြစ်မျိုး ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးသည်။ 

## ကိုးကား