open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘုရားသုံးဆူပြတ်ရွေ့ကြော

**ဘုရားသုံးဆူပြတ်ရွေ့ကြော**သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံကြားရှိ ညာဘက်သို့ ရွေ့လျားသော Strike-slip Fault (အလျားလိုက်လျှောပြတ်ရွေ့) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သုံးဆူတောင်တောင်ကြားလမ်းကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယမြေထုချပ်နှင့် ယူရေးရှားမြေထုချပ်တို့ တိုက်မိခြင်း၏ ရလဒ်အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

ဘုရားသုံးဆူပြတ်ရွေ့ကြောဇုန် (TPFZ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တနင်္သာရီ တောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်အကျဆုံး တောင်တန်းကို တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းမှ ပိုင်းခြားထားသည့် အကျယ်အားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ၅၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော ဇုန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဧရိယာတစ်ခုလုံးတွင် ပြတ်ရွေ့ကြောင်းများ (fault traces) နှင့် Paleozoic ထုံးကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော homoclinal တောင်ကြောများ (homoclinal ridges) အများအပြားဖြင့် တည်ရှိသည်။

ဘုရားသုံးဆူပြတ်ရွေ့ကြောဇုန်သည် အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ညွှတ်တိုးထွက်လာခြင်းကို ထိန်းညှိပေးထားပြီး ဖိအားများသည် နာရီလက်တံအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ၎င်းသည် ဝမ်ချောက် ပြတ်ရွေ့ (Wang Chao Fault) နှင့် မဲပင်း ပြတ်ရွေ့ (Mae Ping Fault) တို့နှင့်အတူ မြစ်နီပြတ်ရွေ့ (Red River Fault) နှင့် ပြိုင်လျက် တည်ရှိသည်။

အနာဂတ်တွင် TPFZ နှင့် Sri Sawat ပြတ်ရွေ့ဇုန် (SSFZ) တို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားမည့် ငလျင်တစ်ခုသည် ကန်ချနဘူရီပြည်နယ်ရှိ ကြီးမားသော ဆည်များကို ပျက်စီးစေပြီး ဘန်ကောက်မြို့ကို ကျယ်ပြန့်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်ကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိနေသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၅၀၀ ခန့်ကပင် ထိုဒေသတွင် ပြင်းထန်သော ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ
တက်လွင်ထွန်း

ဗိုလ်ချုပ် **တက်လွင်ထွန်း**(၁၉၇၂ ဖွား) သည် လက်ရှိ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီက သူသည် တပ်မတော်(ရေ) ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း ၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး နှင့် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် ဌာချုပ်မှူး ဖြစ်ခဲ့သည်။

## စစ်မှုထမ်းဘဝ 
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိဖြစ်လာခဲ့ပြီး တပ်မတော်(ရေ)တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးအရာရှိငယ်အ ဖြစ် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။သူ၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ရေ ၃၆၇၉ ဖြစ်သည်။

သူသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလက  မြန်မာ့ရေပြင်ပိုင်နက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်းပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်ရေယာဉ်များဖြင့် စစ်နည်းဗျူဟာအဆင့် ဝေဟင်၊ ရေပြင်၊ ရေအောက်စစ်ဆင်မှုနှင့် ပစ်ခတ်မှုလေ့ကျင့်ခန်း တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ရေတပ်မမှူး ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူး တိုးကာ ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး (ဌာနချုပ်မှူး) ဖြစ်လာသည်။ယင်းနောက် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် ဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။

### တက်ရောက်ခဲ့သည့် သင်တန်းများ 
၂၀၁၂ခုနှစ်တွင်  စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်(Command and General Staff Course)၊ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တန်းမြင့် စစ်ရေယာဉ်မှူးသင်တန်း(Naval Higher Command Course)၊ ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်(National Defense College) နှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဒီပလိုမာ(Diploma in Law) စသည်ဖြင့် အသီးသီးတက်ရောက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။  

## ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ အကြီးအကဲတာဝန် 
၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်တွင် ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ ၏ ပထမဦးဆုံး ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုကျော် အား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ်သို့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက  ပြောင်းရွေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ထိုသို့ခန့်အပ်ခံရပြီးနောက် သူသည် ထိုရာထူးတွင် စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အမယ်ဖီကမ်းခြေ

**အမယ်ဖီကမ်းခြေ** သည် အီတလီနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကမ်းခြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နိုင်ငံတကာခရီးသွားများကို စွဲဆောက်လျက်ရှိသည့်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အထရာနီရွာ (Atrani) နှင့် ဗီထရီဆူမာရီရွာ (Vietri sul Mare) တို့သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ အလှအပဆုံးရွာများအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။

## ကိုးကား
လာဆာ တိဗက်ဘာသာစကား

**လာဆာတိဗက်ဘာသာစကား**   သို့မဟုတ် **စံပြုတိဗက်ဘာသာစကား**  သည် တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၏မြို့တော် Lhasa မှလူများပြောဆိုသော စံသတ်မှတ်ထားသော ဒေသိ ယ စကားဖြစ်သည်။  ၎င်းသည် တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 

တိဗက်ဘာသာစကား များ၏ ရိုးရာ "ကိုင်းသုံးကိုင်း" အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုတွင် လာဆာ ဒေသိယစကားသည် ဗဟိုတိဗက် ကိုင်းခွဲ  တွင်ပါဝင်သည် (ကျန်နှစ်ခုမှာ Khams Tibetan နှင့် Amdo Tibetan )။  အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း နှင့် ပတ်သက်၍ ခမ် ဒေသိယစကား (Khams Tibetan) ပြောဆိုသူများသည် လာဆာတိဗက်စကား ပြောဆိုသူများနှင့် အခြေခံအဆင့်လောက် ဆက်သွယ်နိုင်သော်လည်း အမ်ဒို(Amdo) ဒေသိယစကား ပြောဆိုသူများအနေဖြင့် လာဆာ ပြောဆိုသူများဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပါ  ။  

### အထားအသိုနှင့် စကားလုံးအစီအစဉ် 
တိဗက်ဘာသာစကားသည် Subject-object-verb (SOV) စကားလုံးအစီအစဉ်  အဖြစ် လျော့ရဲစွာ ခေါ်ဆို နိုင်သော ergative language ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် ကျယ်ပြန့်သော Head-final စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိသည်-

* တိဗက်ဘသာစကားတွင် နာမ်နှင့် နာမဝိသေသန နှစ်ခုကို Genitive particle ဖြင့် ချိတ်ဆက်မထားပါက နာမဝိသေသနများသည် ယေဘူယျအားဖြင့်  နာမ်များနောက်သို့ လိုက်ကြသည်၊ ၊
* copular clauses များတွင် adjectives ကဲ့သို့ပင် ကတ္တားနှင့် ကြိယာဝိသေသနများသည်  ကြိယာရှေ့တွင်ရှိသည်။
* genitive case ဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသော နာမ်သည် ၎င်းကို အထူးပြုသည့် နာမ်၏ ရှေ့တွင်ရှိသည်။
* သရုပ်ပြခြင်း နှင့် ဂဏန်းများသည် ၎င်းတို့ပြင်ဆင်ထားသော နာမ်၏နောက်တွင် လိုက်နေပါသည်။

### နာမ်နှင့်နာမ် 
တိဗက်နာမ်များသည် သဒ္ဒါနည်းအရ လိင်ကွဲပြားမှု မရှိသလို ဂဏန်း အတွက် အရလည်း ပြောင်းလဲမှုမရှိပါ။ သို့သော်၊ တိကျသောလူ့နာမ်များတွင် အများကိန်းအမှတ်အသားကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ 

### ကြိယာ 
တိဗက်ရှိကြိယာများသည် အပိုဒ် ၏အဆုံးတွင် အမြဲလာပါသည်။ ကြိယာများသည် တိဗက်ဘာသာတွင် လူပုဂ္ဂိုလ် ၊ နံပါတ် သို့မဟုတ် ကျား၊ မ သဘောတူညီချက်ကို မပြပါ။ Active နှင့် Passive အကြား အသံ ခြားနားချက် မရှိပါ။ တိဗက်ကြိယာများသည် အသံနှင့်ပတ်သက်၍ Neutral ဖြစ်ပါသည်။ 
right|thumb| McLeod Ganj ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် တိဗက်ဘာသာဖြင့် ဆုတောင်းပေးသည့် ကျောက်ပြားများ
[right|thumb| အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Dharamsala ရှိ စာကြည့်တိုက်တစ်ခုတွင် [တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကျမ်းဂန်များဖြစ်သော *Pechas*]]
ဗမာ ၊ တရုတ် ၊ ဂျပန် ၊ ကိုးရီးယား နှင့် ဗီယက်နမ် ကဲ့သို့သော အရှေ့အာရှ ဘာသာစကား အများအပြားနှင့် မတူဘဲ၊ တိဗက်တွင် ရေတွက်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဂဏန်းအရန် သို့မဟုတ် တိုင်းတာသည့် စကားလုံးများ မရှိပါ။ သို့သော်၊ စုပေါင်း သို့မဟုတ် တစ်သားတည်း၏ဖော်ပြသော စကားလုံးများကို ဆယ်ဂဏန်းပြီးနောက်၊ တစ်ခါတစ်ရံ သေးငယ်သောနံပါတ်ပြီးနောက် သုံးလေ့ရှိသည်။ 

သိပ္ပံပညာနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရပ်များတွင် ဝေဒ သက္ကတဘာသာ တွင်ကဲ့သို့ ဂဏန်းများကို ပုံဆောင်စကားလုံးများဖြင့် ဖော်ပြသည်။ 

ရေးထားသော ဂဏန်းများသည် ဟိန္ဒူ-အာရဗီ ဂဏန်းစနစ် ၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဂန္ထဝင်တိဗက်ကျမ်းများတွင် အစောပိုင်းက အတည်ပြုထားသည့် အခြေခံ-10 တည်နေရာရေတွက်ခြင်းစနစ်  ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:အသင်းဝင်မှသာ ရနိုင်သည့် အကြောင်းအရာသို့ လင့်ချိတ်ထားသော စာမျက်နှာများ
ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ
ကဏ္ဍ:Language articles with old Ethnologue 18 speaker data
နိဂျောလမ်း

**နိဂျောလမ်း** (二条通 にじょうどおり Nijō dōri) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် လမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ သွယ်တန်းတည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိရခဝလမ်းမှ စတင်ပြီး အနောက်ဘက်တွင် နိဂျောရဲတိုက်အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၃.၅ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ယခုလက်ရှိအချိန်ကာလ နိဂျောလမ်းသည် ကျိုတိုမြို့ကို "ဟဲအိအန်ခယော" အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့စဉ်က နိဂျောအိုးဂျိလမ်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ အချက်အလက်များအရ လမ်းမ၏ အကျယ်သည် ၅၁ မီတာ (ယာဉ်များသွားလာသည့်လမ်းအကျယ်သည် ၄၃.၈ မီတာရှိ) ရှိသည်။ ကျိုတိုမြို့တွင် ဆုဇခုရိပ်သာလမ်းပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အကျယ်ဆုံးလမ်းလည်း ဖြစ်သည်။

အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် ဤလမ်းမနေရာသည် ဆေးဆိုင်များတည်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအချိန်အထိပင် ဆေးဆိုင်များသည် ဤနေရာတွင် ကျန်ရှိနေကြသေးသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤလမ်းမပေါ်တွင် ကျိုတိုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းမှ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ရထားသည် တဲရမချိလမ်းမှ ဂျင်းဂူးမိချိလမ်းအကြား ပြေးဆွဲခဲ့သည်။

## လက်ရှိကာလ
လက်ရှိကာလတွင် တဲရမချိလမ်း၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့် တစ်လမ်းသွားလမ်း ဖြစ်လာသည်။ အရေးပါသည့် ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာအဆောက်အဦများသည် ဤလမ်းအနီးဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။

## လမ်းတစ်လျှောက် အထင်ကရနေရာများ
* ကျိုတိုတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်
* ခေတ်သစ်အမျိုးသားအနုပညာပြတိုက်၊ ကျိုတို
* ကျိုတိုမြို့နယ်အနုပညာပြတိုက်
* ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်
* ROHM ကျိုတိုပြဇာတ်ရုံ
* မိယခိုမက်ဆဲ
* The Ritz-Carlton Kyoto
* Bank of Japan Kyoto Branch
* Shimadzu Foundation Memorial Hall
* HOTEL THE MITSUI KYOTO
* နိဂျောရဲတိုက်

## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ
တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်

**တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်** (အင်္ဂလိပ်: Chief Justice of the High Court of the Region or State) သည် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်များတွင် အကြီးအမှူး တာဝန်အရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၃၀၈ (က)(၂) အရ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးတရားရုံးများဖြစ်သော   ပြည်နယ် သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် (၁၄)ခု တွင် ပြည်နယ်  တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ် သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ် တစ်ဦးစီ ထားရှိသည်။၂၀၀၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ  တရားလွှတ်တော် တစ်ခုစီတွင် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် အပါအဝင် တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီး အနည်းဆုံး (၃)ဦးမှ အများဆုံး (၇)ဦး အထိ ခန့်အပ်နိုင်သည်။

## တရားလွှတ်တော်များ နှင့် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်များ စာရင်း 
## အခြားလေ့လာရန် 
* ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်
* ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်

## ကိုးကား
MacOS

**macOS** သို့မဟုတ် **မက်ခ့်အိုအက်စ်** (ယခင် OS X နှင့် မူလက Mac OS X) ကွန်ပျူတာစနစ်သည် Apple Inc. မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ဖန်တီးပြီး ဖြန့်ချိခဲ့သော Unix စနစ်အသုံးပြုလျက် ရေးသားထားသော ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Apple ၏ Mac ကွန်ပျူတာများအတွက် လက်ရှိ operating system ဖြစ်သည်။ ဒက်စတော့ နှင့် လက်တော့ပ်ကွန်ပျူတာဈေးကွက်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ် ပြီးလျှင် ဒုတိယအသုံးအများဆုံး desktop OS ဖြစ်ပြီး ChromeOS နှင့် SteamOS အပါအဝင် Linux distributions အားလုံးထက် သာလွန်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ macOS ၏ နောက်ဆုံးထွက်ဗားရှင်းမှာ macOS 15 Sequoia ဖြစ်ပြီး macOS ၏ ၂၁ ခုမြောက် ဗားရှင်း ဖြစ်သည်။

Mac OS X သည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ အဓိက Macintosh operating system ဖြစ်ခဲ့သော classic Mac OS ၏ နေရာတွင် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ underlying architecture သည် Apple ကုမ္ပဏီမှ NeXT ကို ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းကြောင့် NeXT ၏ NeXTSTEP မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီး Steve Jobs ကိုလည်း Apple သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။

ပထမဆုံး desktop version ဖြစ်သော Mac OS X 10.0 ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Mac OS X Leopard နှင့် နောက်ပိုင်း macOS ဗားရှင်းအားလုံး (OS X Lion မှလွဲ၍) UNIX 03 certified ဖြစ်သည်။  macOS ၏ derivatives များမှာ Apple ၏ အခြား operating system များဖြစ်သည့် iOS, iPadOS, watchOS, tvOS, audioOS နှင့် visionOS တို့ဖြစ်သည်။ macOS သည် processor architectures သုံးမျိုးကို support လုပ်ခဲ့သည်- မူလက ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် PowerPC-based Macs; ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ Intel Core-based Macs; နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကိုယ်တိုင်ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော 64-bit Arm Apple M series Macs များဖြစ်သည်။

macOS ၏ မူလ အမှတ်တံဆိပ်အထောက်အထား ၏ ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ "ten - တစ်ဆယ်" ဟု အသံထွက်သော ရောမဂဏန်း X ကို အသုံးပြုခြင်းအပြင် big cats မျိုးစိတ်များအလိုက် code naming ပြုလုပ်ခြင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ နေရာများအလိုက် ကုဒ်နာမည် ကင်ပွန်တပ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။  

Apple သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နာမည်ကို "OS X" ဟု တိုစေခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Apple ၏ အခြား operating system များ၏ branding နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "macOS" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် macOS Big Sur ကို version 11 အဖြစ် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်—macOS 10 ၏ 16 releases အပြီး သိသာထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုဖြစ်သည်—သို့သော် အမည်ပေးခြင်းပုံစံသည် California ရှိ နေရာများကို ဆက်လက်ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် Apple သည် ၎င်း၏ ထုတ်ကုန်များအားလုံးတွင် version number ကို WWDC ကြေညာပြီးနောက် နှစ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ WWDC တွင် ကြေညာခဲ့သော macOS Tahoe သည် macOS 26 ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်
Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ

**Burmo-Qiangic(ဗမာ-ချန်း သို့မဟုတ် ဗမာ-ချိအန်)** သို့မဟုတ် အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ (**Eastern Tibeto-Burman** ) ဘာသာစကားများသည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား မိသားစုဝင်ဘာသာစကားထဲတွင်ပါဝင်ပြီး Burmic နှင့် Qiangic ဘာသာများအကြား သဒ္ဒါ၊ အသံဗေဒနှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ တူညီမှုများကြောင့် ဆွဲထုတ်ထားသော သီအိုရီပညာဖြစ်သည်။ တရားဝင် မိသားစုသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း၊ ဘာသာစကားဆက်စပ်ပုံနှင့် သမိုင်းလမ်းကြောင်းကိုနားလည်ရန်အရေးကြီးသည့် အတွေးအခေါ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း တန်ဂတ်ဘာသာစကား အပါအဝင် လိုလို-ဗမာ ( Lolo-Burmese ) နှင့် Qiangic  အကိုင်းအခက်များ ပါဝင်သည်။

Burma–Qiangic သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားစု (Sino-Tibetan) ၏ Tibeto-Burman သို့မဟုတ် တိဗက်ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ အကိုင်းအဆက် တစ်ခုအဖြစ် သုတေသနအချို့တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

ထိုအယူအဆကို ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် David Bradley, James Matisoff, နှင့် Scott DeLancey တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။

Burma–Qiangic သီအိုရီသည် Tibeto-Burman ancestral population တူညီသောမျိုးနွယ်တစ်ခုမှ နေရာခြားခြားသို့ ခွဲထွက်လာပြီး တစ်အုပ်စုသည် မြန်မာမြေသို့ , တစ်အုပ်စုသည် တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် တိဘက် သို့သွားသော တောင်ပိုင်း Qiangic group ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်စာအုပ်တွင် မြန်မာအစခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဗမာ-ချန်(ချိအန်) အဆိုအားထောက်ခံခဲ့သည်။

## ပါဝင်သောဘာသာစကားအုပ်စုများ
Burma–Qiangic သည် မူလအားဖြင့် အောက်ပါ ဘာသာစကားအုပ်စု ၂ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

၁။ Burmish (ဗမာအုပ်စုဝင်)
	
•Burmese (မြန်မာ/ဗမာစကား)
	
•Achang (အာချန်/မိုင်းသား)
	
•Hani (အာခါ)
	
•Loloish (ယီ)
	
•စသည်…

၂။ Qiangic
	
•Qiang (Tibetan Plateau မှ)
	
•Pumi
	
•Muya
	
•Ersu
	
•Namuyi
	
•Nuosu (some view it as Loloish, others Qiangic)
	
•Lizu (Liangshan)

## သဒ္ဒါဆိုင်ရာဆက်စပ်မှုများ 
Burma–Qiangic လျှောက်ထားမှုမှာ syntax (သဒ္ဒါ), phonology (အသံဗေဒ) နှင့် morphology (ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒ) အခြေခံထားသည်။ အချို့သောရုပ်သံပုံစံတူမှုများမှာ -
**(၁) Verb agreement system:**

* Burmese နှင့် Qiangic ဘာသာစကားအချို့တွင် verb stem alternation (e.g. volitional vs non-volitional) တွေ့ရသည်။

**(၂)**  **Directional verb morphology:**

* Lolo-Burmese, Qiangic နှစ်ဖက်လုံးတွင် directional particles (သွား၊လာ၊ဆင်း၊တက် စသည်) ကို verb နောက်တွင်တပ်ပြီး meaning ပြောင်းသည်။

**(၃) SOV word order(စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ[ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ])**

**(Subject–Object–Verb):**

* နှစ်ဖက်လုံးတွင် SOV structure အများဆုံး တွေ့ရသည်။

**(၄) Tonal systems**

**(နိမ့်မြင့်သံ/တက်ကျသံ):**

* Burmese, Yi, Qiangic တို့တွင် tone ရှိသည်။ Tone တည်ဆောက်ပုံက မတူညီနိုင်သော်လည်း တူညီသော phonological drift (အသံသက်တမ်းတူဖွဲ့စည်းမှု) တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ
ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်

**ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်** (関西国際空港, Kansai Kokusai Kūkō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာမြို့တွင်တည်ရှိသည့် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့သုံးခုတည်ရှိသည့်အတွက် ထိုဒေသ၏ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ဤလေဆိပ်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

လေဆိပ်ကို အိုဆာကာဘူတာ၏ ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာ အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းသည် ၁၀၆၈ ဟက်တာ ရှိသည်။ ပြေးလမ်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပြေးလမ်းတစ်ခုသည် အကျယ် ၆၀ မီတာ၊ အရှည် ၃.၅ ကီလိုမီတာရှိပြီး အခြားတစ်ခုမှာ အကျယ် ၆၀ မီတာ၊ အရှည် ၄၀၀၀ မီတာ ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဤလေဆိပ်တွင် ခရီးသည်ပေါင်း ၁၃,၆၅၁,၁၈၄ ဦးကို ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Kansai International Airport, operations  ; http://www.kansai-airport.or.jp/index.asp 
* Kansai International Airport, corporate  
* http://www.kald.co.jp/english/eindexframe.html 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ
ဂွမ်းဂယ်ထို မင်းတရားကြီး

**ဂွမ်းဂယ်ထို မင်းတရားကြီး**(, ၃၇၄ ~ ၄၁၂) သို့မဟုတ် **ဂွမ်းဂယ်ထိုမင်း**()သည် ဂိုဂူလျော၏ ၁၉ ဦးမြောက် ဘုရင်(နန်းစံနှစ် : ၃၉၁ ~ ၄၁၂)ဖြစ်သည်။ အမည်မှာ ဒမ်းဒေါ့(담덕/談德) သို့မဟုတ် အန်း(안/安)ဖြစ်ပြီး ဂိုဂူ့ဂ်ယမ်းမင်း၏ သားတော်ဖြစ်သည်။

ယခုခေတ် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် သူ၏ အောင်မြင်မှုများကို ကြီးမားစွာ အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် **ဂွမ်းဂယ်ထိုမင်းတရားကြီး**(광개토대왕/廣開土大王)ဟူ၍ ခေါ်တွင်သည်။ တစ်ဖက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့၌ **ဟိုထယ်မင်း**(호태왕/好太王)ဟူသော အမည်နာမဖြင့် ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား
ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ

**ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ** (အင်္ဂလိပ်: New Chinland Congress Party, NCCP) သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပေါ်ထွက်လာသော နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပါတီတည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌမှာ မြန်မာ့တပ်မတော် စစ်မှုထမ်းဟောင်း အငြိမ်စား ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး  ဦးစိုးထက် ဖြစ်သည်။ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ ဦးဘွာလ်ဆိုင်လို ဖြစ်သည်။ 

ပါတီမှတ်ပုံတင်အမှတ်မှာ (၅၇) ဖြစ်သည်။

## ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း 
ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ (New Chinland Congress Party) ကို နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရန်အတွက် နစကအသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ တည်ထောင်ခွင့်ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့သည်။

ထို့နောက် ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက် အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အရ ပါတီမှတ်တင်ပုံတင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ 

## ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ 
### အမျိုးသားလွှတ်တော် 
### ပြည်သူ့လွှတ်တော် 
### ပြည်နယ်လွှတ်တော် 
### တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးများ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ
စိုင်းငေါင်းဆိုင်ဟိန်း

**စိုင်းငေါင်းဆိုင်ဟိန်း** (၁၃ ဧပြီ ၁၉၇၀ - ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) သည် ရှမ်းလူမျိုး ကျောင်းဆရာ နှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊မောက်မယ် မဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ၂၀၁၀၊၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ သုံးကြိမ်စလုံး အနိုင်ရခဲ့သည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း သေနတ်သမားအချို့၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် မောက်မယ်မြို့နယ် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
သူသည် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲအောင်မြင်ပြီး ပညာရေးတက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်ကာ B.A,B.Edဘွဲ့ ရရှိသည်။ဘွဲ့ရသည့် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်ကတည်းကစပြီး ပညာရေးလောကထဲ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ မူလတန်းပြ၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် အထိ အခြေခံပညာ  မူလတန်းကျောင်းအုပ်၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်  အထိ အထက်တန်းပြ၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ထိ လက်ထောက်ပညာရေးမှူးအဖြစ် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်တွင်ပင် တာဝန်များအသီးသီး ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ 

## နိုင်ငံရေးဘဝဖြတ်သန်းမှု 
သူသည် ၂၀၁၀ အထွထွေရွေးကောက်ပွဲ တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်သည်။ အနိုင်ရ၍ လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာသည်။ ယင်းအပြင် ၂၀၀၅ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ များတွင်လည်း ပါတီကိုယ်စားပြုဝင်ပြိုင်ကာ အနိုင်ရခဲ့ပြန်သည်။

## လုပ်ကြံခံရခြင်း 
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ရက်နေ့ နံနက် ၉နာရီ အချိန်တွင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့ အထွက် ၎င်း၏ လိ​မ္မော်စိုက်ပျိုးရေးခြံအတွင်း အမည်မသိသေနတ်သမားများ လက်ချက်ကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသည်။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ လုပ်ကြံမှုများ
ညီညွတ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ

**ညီညွတ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ** (အင်္ဂလိပ်: Unity and Development Party, UADP) သည် သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပေါ်ထွက်လာသော ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပါတီတည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါက်တာခင်မောင်ဦး ဖြစ်သည်။

## ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း 
ပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရန်အတွက် နစကအသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ပါတီ တည်ထောင်ခွင့်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့သည်။

ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက် အမှတ် ၈/၂၀၂၄ အရ ပါတီမှတ်တင်ပုံတင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ပါတီမှတ်ပုံတင်အမှတ်မှာ (၅၅) ဖြစ်သည်။

## ပါတီရုံးချုပ် 
ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သာကေတမြို့နယ်၊ ACE အိမ်ရာ၊ စိန်ပန်းလမ်း၊ ခြံအမှတ် (၂၆) တွင် ပါတီရုံးချုပ်ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ 

## ပါတီ ဦးဆောင်သူများ 
* ဥက္ကဋ္ဌ - ဒေါက်တာ ခင်မောင်ဦး
* ဒုဥက္ကဋ္ဌ - ဦးဇော်လွင်မြင့်

## ပြင်ပလင့်ခ် 
* 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ
အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ

**အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ**သည် တောင်အာရှဒေသတွင် လူမျိုးစုများကွဲပြားစွာဖြင့်တည်ရှိနေသော အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကားပြောသူများဖြစ်သည်။ သမိုင်းအရ ဗဟိုအာရှရှိ အင်ဒို-အီရန် ရွေ့ပြောင်းသူများသည် တောင်အာရှဒေသသို့ အင်ဒို-အာရိယန် တို့၏ ရှေ့ပြေး အုပ်စုအဖြစ် ရွေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသည်ဟု ယူဆရသည်။ အင်ဒူမြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော အစောပိုင်း အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများသည် အင်ဒို-အီရန်အုပ်စုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ သမိုင်းကြောင်းများ သိသာထင်ရှားစွာဆက်စပ်နေသည်။ ယနေ့ခေတ် ဘင်္ဂလာဒေ့ရှ်၊ နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ၊ မော်လ်ဒိုက်၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများနှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဒေသ များတွင့် ပြန့်နှံ့စွာနေထိုင်လျက်ရှိသည်။

## မျိုးရိုးဗီဇ 
အင်ဒို–အာရိယန် လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ အဓိက Y-DNA Haplogroup များတွင်R1a-Z93 သည် အင်ဒို–အာရိယန် မျိုးရိုးအတွက် အထင်အရှားဆုံးအမှတ်အသား ဖြစ်ပြီး၊ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၊ ပါကစ္စတန်၊ နီပေါ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။  
J2-M172 သည် အနောက်အာရှနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများမှ အင်ဒို–အာရိယန် မျိုးရိုးထဲသို့ ဝင်ရောက်ထားပြီး၊ တောင်အာရှတွင်လည်း အများအပြား တွေ့ရသည်။L-M20သည် အိန္ဒိယထူးခြားသော Haplogroup တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဒေသတွင်းအရင်းအမြစ်များကို သက်သေပြနေသည်။  
H-M69 ဒေသဆိုင်ရာ ဗီဇ အမှတ်အသား ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယများထဲတွင် တွေ့ရသည်။R2-M124,G-M201, Q-M242 စသဖြင့် အနည်းဆုံး %-များတွင် တွေ့ရသည်။  

ဤ Haplogroup များသည် အိန္ဒိယခေတ်ရှေး အစောပိုင်း လူမျိုးဗီဇ ပေါင်းစပ်မှုများကို ထင်ဟပ်ပြထားပြီး၊ အင်ဒို-ဥရောပ လူမျိုးများ၏ ဆက်နွယ်မှုနှင့် တောင်အာရှ ဒေသ၏ ဒေသဆိုင်ရာ ဗီဇပေါင်းစပ်မှုကို တပြိုင်နက် ဖော်ပြနေသည်။

## ယဉ်ကျေးမှု 
အင်ဒို–အာရိယန် လူမျိုးများသည် ဝေဒယဉ်ကျေးမှု ကို အခြေခံထားပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဂျိန်းဘာသာ တို့ကို အဓိက ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ကြသည်။ ဂီတ၊ အနုပညာ၊ စာပေ၊ သီချင်း၊ အစဉ်အလာပေါင်းစုံတို့သည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်အာရှဒေသ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားစွာ ရှိခဲ့သည်။  
## ကိုးကား 
*
ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်

**ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်** (京都府立図書館 Kyōto Furitsu Toshokan) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ဆခယောရပ်ကွက်၊ အိုခဇခိတွင် တည်ရှိသည့် စီရင်စုစာကြည့်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကျိုတိုစီရင်စုအစိုးရက ကူညီထောက်ပံ့ပေးထားသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
*၁၈၇၃ - ရှုရှောအင်းစာကြည့်တိုက်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဤစာကြည့်တိုက်ကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။
*၁၈၉၈ - ကျိုတို-ဂယောအန်းတွင် ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
*၁၉၀၉ - ကျိုတိုမြို့၊ အိုခဇခိတွင် ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
*၁၉၆၃ - များစွာသောစာအုပ်များကို ကျိုတိုစီရင်စုစာကြည့်တိုက်နှင့် မော်ကွန်းဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
*၁၉၉၅ - ဟန်းရှင်းငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် စာကြည့်တိုက်၏ ပင်မအဆောက်အဦသည် ကြီးမားသည့်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။
*၂၀၀၁ - အဆောက်အဦအသစ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

## စာကြည့်တိုက်ခွဲများ
*၁၉၄၉ - ခဝရမချိစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၀ - ဖုရှိမိဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၀ - မိယဇုဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၉၇ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၀ - အယဘဲဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၀ - မိနဲယာမဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၁ - ခမိဂယောဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၂ - ဆိုနိုဘဲဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့)
*၁၉၅၂ - ခိတခုဝတဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲ့ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်)
*၁၉၅၂ - ခိဇုဒေသစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်)
*၁၉၅၇ - နခဂယောစာကြည့်တိုက်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။)

## ပိုမိုကြည့်ရှုရန်
* 
* 

## ပြင်ပလင့်များ
* 

## ကိုးကား
ကချင်ပဋိပက္ခ

**ကချင်ပဋိပက္ခ** (သို့) **ကချင်စစ်ပွဲ** သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ ဟု စုပေါင်းရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်သည့် ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကချင်လက်နက်ကိုင်များသည် တပ်မတော် (မြန်မာ့တပ်မတော်) ကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အကြား အဓိက အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး တစ်ခုတည်းကိုသာ ကြားဝင်စေ့စပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ စုစုပေါင်း ၁၇ နှစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

2011 ခုနှစ် စစ်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးကတည်းက အရပ်သား ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး 100,000 ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မြေမြှုပ်မိုင်းများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုမှု ၊  ကလေးစစ်သား ၊
ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ

**ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ** (အင်္ဂလိပ်: Kayah State People’s Party, အတိုကောက်: KySPP) သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပေါ်ထွက်လာသော နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း 
ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရန်အတွက် နစကအသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ တည်ထောင်ခွင့်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့သည်။

ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက် အမှတ် ၁/၂၀၂၅ အရ ပါတီမှတ်တင်ပုံတင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ (KySPP)၏ မှတ်ပုံတင်အမှတ်မှာ ( ၅၆ ) ဖြစ်ပါသည်။

## ပါတီရုံးချုပ် 
ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့၊ အောင်သီဟရပ်ကွက်၊ သဇင်လမ်း၊ ဧ-၁၂၇ တွင် ပါတီရုံးချုပ် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ
ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်)

**ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်) ပါတီ** (အင်္ဂလိပ်: New Democratic Party (Kachin), အတိုကောက်: NDP (Kachin)) သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။​ ပါတီသည် ၂၀၁၉ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၉)ရက်နေ့ တွင် မှတ်ပုံတင် အမှတ်(၁၁၉) ဖြင့် ခွင့်ပြုမိန့်ရရှိခဲ့သည်။

## ပါတီအကြီးအကဲများ 
ပါတီနာယက မှာ ဦးစခုန်တိန့်ယိန်း ဖြစ်သည်။ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ မှာ ဦးတိန့်ဆောင် ဖြစ်ပြီး ပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ မှာ  ဦးစခုန်တိန့်ယိန်း ၏ သားဖြစ်သူ  ဦးဇခုန်ယိန်းဆောင် ဖြစ်သည် ။ 

## သမိုင်း 
ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်) ပါတီသည် ကချင်အထူးဒေသ (၁) ရှိ မြို့နယ် (၄) ခု ဖြစ်သော ချီဖွေမြို့နယ်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တို့တွင်သာ လှုပ်ရှားသည်။ 

## ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း 
ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်) ပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေသစ်အရ မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရန်အတွက် နစကအသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ ပြန်လည် လျှောက်ထားခဲ့ရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊​ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် (၃) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ 

## ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု 
၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒီမိုကရေစီပါတီသစ် (ကချင်) ပါတီအနေဖြင့် ချီဖွေမြို့နယ်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တို့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၈) ဦး ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် (၂) ခု၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် (၂) ခု၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် (၄) ခု တို့ ပါဝင်သည်။  

### အမျိုးသားလွှတ်တော် 
### ပြည်သူ့လွှတ်တော် 
### ပြည်နယ်လွှတ်တော် 
### တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးများ 
## ပါတီရုံးချုပ် 
ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ပန်ဝါမြို့၊ အမှတ်(၃)ရပ်ကွက်၊ ချမ်းမော အိမ်ရာ (၁၇)တွင် ပါတီရုံးချုပ်ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တည်ဆဲ နိုင်ငံရေးပါတီများ
ကျိုတိုအမျိုးသားပြတိုက်

**ကျိုတိုအမျိုးသားပြတိုက်** (京都国立博物館, Kyōto Kokuritsu Hakubutsukan) သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် အဓိကအနုပညာပြတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၊ ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်အကြိုအနုပညာလက်ရာများနှင် အာဆီယံဒေသဆိုင်ရာ အနုပညာလက်ရာများကို ပြသထားသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုအမျိုးသားပြတိုက်နှင့်အတူ တိုကျိုအမျိုးသားပြတိုက်၊ နာရအမျိုးသားပြတိုက်များကို ဆောက်လုပ်ရန် လျာထားခဲ့သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပြတိုက်ဆောက်လုပ်မှု ပြီးစီးသွားခဲ့သည်။ ပြတိုက်ကို ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ပြတိုက်၏ အမည်သည် အချိန်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြတိုက်၏ အမည်ကို ကျိုတိုနိုင်ငံ့မိသားစုများပြတိုက်၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုနိုင်ငံ့လက်ဆောင်ပြတိုက်ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ဖူးသည်။ ယခုလက်ရှိအမည်ဖြစ်သည့် ကျိုတိုအမျိုးသားပြတိုက်ဟူသည့် အမည်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## အသွင်အပြင်
ကျိုတိုအမျိုးသားပြတိုက်တွင် အဆောက်အဦများစွာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုအထဲမှ ထင်ရှားသည့်အဆောက်အဦများမှာ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ခတယာမတိုးခုမက ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သည့် ပင်မပြခန်းမနှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် မိုရိတခဲအိချိက ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သည့် ပြခန်းမဆောင်အသစ်တို့ ဖြစ်သည်။

## ထိန်းသိမ်းထားသည်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုရှိ အဆောက်အအုံများ
ကွမ်တုန်းဘာသာစကား

ကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားအုပ်မှာ တရုတ်နွယ်(Sinitic) ဘာသာစကားထဲတွင်ပါဝင်သော ယွဲ့(Yue)ဘာသာစကား ၏ ဒေသိယစကားဖြစ်သည်။ကွမ်တုန်းဘာသာစကား၏မူလသသည် ကွမ်ကျိုးမြို့တည်ရှိရာ ကျူးမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တစ်ဝှက်ဒေသများဖြစ်သည်။ကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် အထူးသဖြင့် တရုတ်ဘာသာ၏ ယွဲ့(Yue) အုပ်စုတစ်ခုလုံးကိုရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းမျိုးလည်းရှိသည်အပြင် တစ်ခါတစ်ရံ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအပြန်အလှန်နားလည်နိုင်လည်နိုင်သော Taishanese ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းရည်ညွှန်းခြင်းမျိုးလည်းရှိသည်။

ကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်း၊ ဟောင်ကောင်နှင့်မကာအိုမြို့များတွင် အသုံးပြုကြသည်သာမရ ရေမြေရပ်ခြားတွင်အခြေချနေထိုင်သော ကွမ်တုန်းနွယ်ဖွားများ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည့်အပြင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဇင်းမြစ်ကိုပါဖော်ပြလျှက်ရှိသည်။တရုတ်ပြည်မအတွင်း အဓိကအားဖြင့် ကွမ်တုန်းပြည်နယ်(ကျူးမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ)နှင့် အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်ဖြစ်သော ကွမ်ရှီပြည်နယ်တွင် အသုံးပြုကြသည်။ကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် ဟောင်ကောင်နှင့်မကာအို အထူးဒေသများအပေါ် တွဲဖက်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် လွှမ်းမိုးထားနိုင်စဲဖြစ်သည်။ဒါ့အပြင်၊ အနောက်နိုင်ငံများ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ(အထူးသဖြင့် မလေးရှား၊ကမ္ဘောဒီးယား၊ဗီယက်နမ် နှင့် စင်္ကာပူနိုင်ငံ)သို့ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့သော ရေမြေရပ်ခြားကွမ်တုန်းနွယ်ဖွားများအကြားတွင်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အသုံးပြုကြသည်။၂၀၂၃ တွင်စုစုပေါင်းကွမ်တုန်းစကားပြောသူ သန်း၈၀ခန့်ရှိပြီး စံကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် ယွဲ့(Yue) ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်ပြည်မ၏ရုံးသုံး မန်ဒရင်းဘာသာစကားမဟုတ်သော တရုတ်ဘာသာစကား များတွင် ပြောဆိုသူအများဆုံးဘာသာစကားလည်းဖြစ်သည်။

ကွမ်တုန်းဘာသာစကားသည် မန်ဒရင်းတရုတ်စကားနှင့် အခြားတရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများနှင် ဝေါဟာရ တူညီစွာမျှဝေမှုများ ရှိသော်လည်း အသံလေယူလေသိမ်းကွာခြားမှုများသာမက အချို့သော ဝေါဟာရများနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်မှုပုံဆန် ကွဲပြားမှုများကြောင့် တခြားတရုတ်နွယ်ဘာသာများနှင့် အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်မှုမရှိပါ။ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံတွင်အထူးသဖြင့် ကြိယာနေရာချထားမှုသည် အမျိုးကွဲနှစ်ခုကြားတွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကွဲပြားသည်။ကွမ်တုန်း နှင့် မန်ဒရင်း အကြား ထင်ရှားသော ခြားနားချက်မှာ စကားပြောစကားလုံးကို ရေးသားပုံ၊ နှစ်ခုစလုံးကို ပြောစကား ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်သော်လည်း၊ ကွမ်တုန်းဘာသာပြောသူများ သည် အလွန်နည်းပါးသော ကွမ်တုန်းစကားဖြင့် ရေးသားထားသော ဝေါဟာရအပြည့်အစုံတွင် တတ်ကျွမ်းနားလည်ကြသည်၊ ထို့ကြောင့် စာလုံးပေါင်းမဟုတ်သော တရားဝင်ပုံစံဖြင့် ရေးသားထားသော ပုံစံကို လက်ခံထားပြီး၊ ၎င်းသည် ရေးသားထားသောစံမန်ဒရင်း နှင့် ပိုတူပါသည်။[4][1]သို့ရာတွင်၊ စံတရုတ်စာ ကြိယာစကားဖြင့် တရားဝင် ကွမ်တုံ ဖြင့် ဖတ်နိုင်သောကြောင့် စကားလုံးအသုံးအနှုန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကြိယာမဟုတ်သော စကားလုံးမျှသာဖြစ်ပြီး၊ ရံဖန်ရံခါတွင် စာဖတ်သူရွေးချယ်သော အဓိပ္ပာယ်တွင် အနည်းငယ်ပြောင်းလဲမှုများသာ ရှိပါသည်၊၊ရလဒ်အနေနှင့် မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို ကွမ်တုန်းဘာသာစကားအရေးအသားသည် မန်ဒရင်းအရေးအသားနှင့်တူနေမည်ဖြစ်ပြီး အသံထွက်သာကွဲပြားမှုရှိသည်။နိဂုံးချုပ်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် ကွမ်တုံးပြောစကားအရေးအသားများသည် လူမှုကွန်ယက်များနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များတွင် အသုံးများသော အပြင်အဆင်များအဖြစ်တည်ရှိနေသည်။
ကောင်လေးနှင့်ကမ္ဘာ

***ကောင်လေးနှင့်ကမ္ဘာ*** () သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော ဘရာဇီး အန်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ Filme de Papel ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာ အလီ အဘရီအူမှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

## သရုပ်ဆောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ 
* ကူကာ အဖြစ် ဗီနီစီရှပ် ဂါစီယာ
* လူငယ် အဖြစ် Felipe Zilse
* အဘိုးကြီး အဖြစ် အလီ အဘရီအူ
* ကူကာ၏မိခင် အဖြစ် Lu Horta
* ကူကာ၏ဖခင် အဖြစ် Marco Aurélio Campos
* ခွေး အဖြစ် Cassius Romero

## ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှု 
### ဆုများ 
## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ် 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:ဘရာဇီး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:ဘရာဇီး ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:ပေါ်တူဂီဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
အောင်စိုး

**အောင်စိုး** အမည်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 

* အောင်စိုး၊ ဗဂျီ - ပန်းချီကထိက 
* အောင်စိုး (စာရေးဆရာ) - အညာဓလေ့ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုတိုစာရေးဆရာ
* အောင်စိုး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) - ကစထ ၄ မှူး၊ပြည်ထဲရေး ဒုဝန်ကြီး(ငြိမ်း) နှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမား
နိုင်နိုင်ဦး

**ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး** (၁၉၇၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး တပ်မတော်အရာရှိကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး ၊ လားရှိုးမြို့ အခြေစိုက် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။သူသည်  ကစထ(၂)မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် စစ်မြေပြင်အထိဆင်း၍ တအောင်းတပ် ထိန်းချုပ်ထားသည့်  နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ 

## စစ်မှုထမ်းဘဝ 
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး သည် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် (၃၅) ဆင်းဖြစ်သည်။ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း - ၂၅၀၈၉ ဖြင့် တပ်မတော်(ကြည်း) တွင် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ကစပြီး ဒုဗိုလ်အဆင့် နှင့် စစ်မှုစထမ်းသည်။ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း နှင့် အပတ်စဉ် တူသည်။

သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာသည်။ယင်းနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့်   တပ်မ ၅၅ တပ်မမှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၅ရက် နေ့တွင် တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်လာပြီး  ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၈ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းသည်။

ထိုနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ် တာဝန် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးဖြင့်  အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်သည်။၂၀၂၃ ခုနှစ် တွင် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ရှိ မြို့နယ် အများအပြားဆုံးရှုံးရချိန် အဆိုပါ စစ်ဒေသများအား တာဝန်ယူရသည့် စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် နိုင်နိုင်ဦးသည် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်  အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး  အဖြစ် ရာထူးတိုးခံရသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးအဖြစ်မှ အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး​ ဖြစ်လာခဲ့​​သည်။

### ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ 
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ရက်နေ့ တွင် တပ်မတော် သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသည့်  လားရှိုးအခြေစိုက် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရမခ)ကို   မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်MNDAA နှင့်တပ်ပေါင်းစုမဟာမိတ်များထံသို့  လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးသည့်နောက် အဆိုပါတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုပါ ကွပ်ကဲရသည့် အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦးကို ထိုလထဲမှာပင် ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ယင်းနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်၊ ရှမ်းပြည်နယ်(တောင်ပိုင်း)၊ ဖယ်ခုံခရီးစဉ် မတိုင်မီ မူလရာထူးပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။  သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်းခမ်းစစ်မျက်နှာပြင် သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး စစ်ဆင်ရေးကို အနီးကပ်ကိုယ်တိုင် ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး၊နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်လည် ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 

## ရရှိခဲ့သောဘွဲ့ 
၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ 

## ကိုယ်ပိုင်ဘဝ 
သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ကြည်နွယ်ဦး ဖြစ်ကာ ကျော်ဇေနိုင်၊လင်းထက်နိုင် နှင့် သွန်းသီရိနိုင် ဆိုသည့် သားသမီး ၃ဦးရှိသည်။

## ကိုးကား
ဂျိဒိုင်းပွဲတော်

**ဂျိဒိုင်းပွဲတော်** (時代祭; "Festival of the Ages") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် အထူးထင်ရှားသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပွဲတော်ကို အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။ ကျိုတိုမြို့တွင် အထင်ရှားဆုံးပွဲတော် (၃) ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အအိုအိပွဲတော်၊ ဂိအွန်းပွဲတော်နှင့် ဂျိဒိုင်းပွဲတော်တို့ ဖြစ်သည်။ အအိုအိပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြီး ဂိအွန်းပွဲတော်ကို ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့မှ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပကြသည်။ အသက်အရွယ်မျိုးစုံ ပွဲတော်တွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ခေတ်ကာလအဆက်ဆက်တွင် ဝတ်စားဆင်ယင်လာခဲ့သည့် အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ကြကာ ဆင်နွှဲကြသည်။

ဤပွဲတော်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို ကျိုတိုမြို့မှ တိုကျိုမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲသည့် ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂျိဒိုင်းပွဲတော်သည် မနက်ခင်းအစောပိုင်းတွင် စတင်ပြီး အသေးစားနတ်ကွန်းစင်ကို ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်မှ ဆောင်ယူလာခဲ့ကြသည်။ လူအများသည် နတ်ကွန်းစင်ငယ်ကို အရိုအသေပြုကြသည်။ ငါးနာရီကြာ လှည့်လည်သည့်အခမ်းအနားကို ညနေပိုင်းတွင် ကျင်းပပြီး ပါဝင်လှည်လည်သူ ၂၀၀၀ ရှိသည်။ လှည့်လည်သူများသည် ဆာမူရိုင်းပုံစံ အဝတ်အစားများ၊ စစ်တပ်ပုံသဏ္ဌာန်ဝတ်ဆင်မှုများနှင့် မဲဂျိခေတ်က ပုံမှန်လူတို့ဝတ်စားဆင်ယင်ကြသည့် ပုံစံများဖြင့် လှည့်လည်ကြသည်။

## ရုပ်ပုံများ

Image:Jidai Festival.jpg
Image:JidaiMatsuri_Bugyo.jpg
Image:Jidai Matsuri-Yoshino Period 1.jpg

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့
ISO 639 ကုဒ်များစာရင်း

ဤသည်မှာ ISO 639 **ကုဒ်များ၏စရင်းဖြစ်သည်**-စရင်းများတွင်

* ISO ကုဒ် 1-639 စာရင်း
* ISO 2-639 ကုဒ်များစာရင်း
* ISO 3-639 ကုဒ်များစာရင်း
* ISO-3-639 အဓိကဘာသာစကားများစာရင်း
* ISO-5-639 ကုဒ်များစာရင်း
ဆူရီနမ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ

**ဆူရီနမ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ** (    ) သည် ၁၉၈၆ မှ ၁၉၉၂ အတွင်း ဆူရီနမ် အရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်သည်။ ပဋိပက္ခတွင် အဓိကအားဖြင့် Saramaka ( Maroon ) တိုက်ခိုက်ရေးသမားများနှင့် စစ်သားဟောင်း Ronnie Brunswijk တို့ ဦးဆောင်သော Jungle Commando သူပုန်အဖွဲ့နှင့် ထိုအချိန်က စစ်တပ်အကြီးအကဲ Dési Bouterse မှ အ *မိန့်* ပေးသော Surinamese အမျိုးသားတပ်မတော်တို့ ပါဝင်ပါသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲများစာရင်း

## အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲများစာရင်း
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် သမ္မတများ
ဥမ္မာရင်မီ

**ဒေါ်ဥမ္မာရင်မီ** (၁၉၅၈ မွေးဖွား) သည် ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ ၏  ပထမဦးဆုံးသော အမျိုးသမီး ရဲမှူးကြီး ဖြစ်သည်။သူသည် ရဲတပ်ဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် မူးယစ်အထူးတပ်ဖွဲ့ တွင် ၂၃ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ယင်းနောက် လူကုန်ကူးမှုတားဆီးနှိမ်နင်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့် နိုင်ငံဖြတ်ကျော်မှုခင်းဌာနကြီး တို့တွင် ပြောင်းလဲထမ်းဆောင်ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သူဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
သူသည် ငယ်ဘဝကို  ဖခင်ဖြစ်သူ ဂေါ်ရခါးလူမျိုး ဗိုလ်မှူး စီဘီထာပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ရာ ယခင်ဂေါ်ရခါးတပ် ယခု အမှတ်(၄) ခြေလျင်တပ်ရင်း နှင့် ခလရ(၆၄)၊ လဲချား တို့တွင်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။မွေးချင်း ၃​ ဦး အနက် အငယ်ဆုံးသမီး ဖြစ်ပြီး  ရှမ်းပြည်နယ်၊မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမားဟောင်း ကိုရွှေဘော် နှင့် ကယားပြည်နယ်လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားသမားဟောင်း ကိုဟယ်ရီ  တို့၏ ညီမ ဖြစ်သည်။သူသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် တက္ကသိုလ်ဘွဲ့ရ သည်။

## ရဲဝန်ထမ်းဘဝ 
ဒေါ်ဥမ္မာရင်မီ သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ က ခေါ်ယူသည့် အမျိုးသမီး ဒုရဲအုပ်လောင်းသင်တန်း သို့ ဝင်ခွင့် ဖြေဆိုခဲ့ပြီး  ရဲဝန်ထမ်းလောင်း စဖြစ်လာသည်။ဒုရဲအုပ်သင်တန်းပြီးဆုံးသည့် ၁၉၈၄ ခုနှစ် တွင် ဒုရဲအုပ် ရာထူးဖြင့် တောင်ကြီး မူးယစ်အထူးတပ်ဖွဲ့ တွင် စတင် တာဝန်ထမ်းသည်။မူးယစ်အထူးတပ်ဖွဲ့တွင် နှစ် ၂၃ နှစ်ကြာ တာဝန် အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီး လူကုန်ကူးမှုတားဆီးနှိမ်နင်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့  သို့ ပြောင်းရွှေ့ ထမ်းဆောင်သည်။  

သူသည် လူကုန်တားရဲတပ်ဖွဲ့ တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၂၀၁၈ ခုနှစ် တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကော့သောင်း မှ ရနောင်းသို့ အလုံပိတ်ကွန်တိန်နာဖြင့် လူကုန်ကူးခဲ့ကြသည့် ဖြစ်စဉ်အတွင်း မြန်မာ အမျိုးသမီး နှင့် ကလေးငယ် အပါအဝင် စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၅၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည့် မှုခင်းကို နှစ်နိုင်ငံ အဆင့်မြင့်ရဲအရာရှိကြီးများ နှင့်အတူ ပူးတွဲ ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။  

၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဩစတေးလျအစိုးရ အထောက်အပံ့ဖြင့် မြန်မာ၊ထိုင်း၊လာအို၊ကမ္ဘောဒီးယား (၄)နိုင်ငံပါ လူကုန်ကူးမှုတားဆီးနှိမ်နင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည့် စီမံကိန်းတွင်  မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ ၏  ပထမဦးဆုံးသော အမျိုးသမီး ရဲမှူးကြီး အဖြစ်ရာထူးတိုးကာ မြန်မာ လူကုန်ကူးမှုတားဆီးနှိမ်နင်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့  တွင် ရဲမှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံဖြတ်ကျော်မှုခင်းဌာနကြီး၊  သုတေသနစီမံကိန်း နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ဌာနမှူး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် သက်ပြည့်အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ 

## နောက်ပိုင်းအခြေအနေ 
ဒေါ်ဥမ္မာရင်မီ သည် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများတွင် သက်ငယ်မုဒိမ်း နှင့် အမျိုးသမီးများ အကြမ်းဖက်မှုပပျောက်ရေးအစီအစဉ်များ နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်၌ ပါဝင် ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ

မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့အာရှဒေသတွင်နေထိုင်သော အရှေ့အာရှ၏ဒေသခံ လူမျိုးစုများဖြစ်ကြသည်။ရှေ့ပြေးမွန်ဂိုဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်ကြသည်။မွန်ဂိုလူမျိုးများသည် အကြီးဆုံးခေတ်ပြိုင် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ကျယ်ပြန့်သောမြက်ခင်းလွင်ပြင်ဒေသကြီး တွင်မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားစွာတည်ရှိနေသော်လည်း မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရနီးစပ်နေစဲဖြစ်ပြီး  ရှေးဟောင်းအရှေ့မြောက်အာရှသားများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများတွေ့ရသည်။

## မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ 
မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ သည် အများအားဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့ပင်လယ်(ဂျပန်ပင်လယ်)၏ အနောက်ဘက်အာရှကုန်းမကြီး၏ကမ်းခြေဒေသများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိရပြီး၊ တရုတ်မြောက်ပိုင်း၊ ကင်မီကျူတောင်တန်းနှင့် စိမ်းမြောင်ဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားများနယ်နိမိတ်ဖြန့်ကျက်နေခဲ့ကြသည်။  
အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင်C-M217 (C2) သည် မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများအတွက် အဓိက Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ အစောဆုံးမွန်ဂိုကျောက်ခေတ်သားများထံမှ ဆက်ခံလာသည်ဟု အထောက်အထားများတွင် တွေ့ရသည်။  
O-M175 သည် အရှေ့အာရှတွင် စာရင်းအများဆုံးဖြစ်သော်လည်း မွန်ဂိုများထဲတွင်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှိသည်။  
N-M231သည် ဆိုင်ဘီးရီးယားနှင့် တောင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒေသများမှ ရောက်လာပြီး၊ မွန်ဂိုအုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရသည်။  
R1a နှင့် Q တို့သည် အနည်းငယ်သာ အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရသည်။  
မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင်မွန်ဂိုအမျိုးသမီးလိုင်း mtDNA များသည် အရှေ့အာရှအုပ်စုများဖြစ်သည့် Haplogroup D, C, G, Z တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။  Haplogroup D4 နှင့် D5 သည် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ အလယ်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။Haplogroup C1a, G2a, Z သည် ဆိုင်ဘီးရီးယားနှင့် တူရင်ရှိရာဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။  

မွန်ဂိုလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သုတေသနများအရ၊ ၎င်းတို့တွင် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု ကြီးမားသည်။ ထို့အပြင် တချို့ဒေသများတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၊ တာ့ခ်လူမျိုးများနှင့် ဗဟိုအာရှ တိုင်းရင်းသားများမှ အလယ်အလတ်ရောနှောမှု ရှိကြောင်း သုတေသနတွေ့ရှိထားသည်။Autosomal DNA သုတေသနအရ မွန်ဂိုများသည် အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားနွယ်ထွေးမှု တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ထားကြသည်။  

မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အဓိကအားဖြင့် Haplogroup C-M217 ကို အခြေခံထားပြီး၊ အရှေ့အာရှနှင့် ဆိုင်ဘီးရီးယားဒေသများမှ ရှေးခေတ်အရင်းအမြစ်များနှင့် နီးစပ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ တွင် **ဗုဒ္ဓဘာသာ သည်** ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိပြီး  အစ္စလာမ်ဘာသာ ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ( ပရိုတက်စတင့် နှင့် ကက်သလစ်ဘာသာ )၊ ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဘာသာ တို့နှင့်အတူ နိုင်ငံအတွင်း အသိအမှတ်ပြုထားသော ဘာသာခြောက်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ 2023 ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသား စုစုပေါင်း၏ 0.71% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အားဖြင့် ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။

အများစုမှာ ဂျာကာတာ ၊ ရိအော ၊   ဘန်ကာဘယ်လီတန် ၊ သုမာတြားမြောက်ပိုင်း နှင့် ကာလီမန်တန်အနောက်ပိုင်း တို့တွင် စုစည်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော် တာအိုဘာသာ ၊ တြိဓမ္မ ၊ ယီကွမ်တောက် နှင့် အင်ဒိုနီးရှား၏တရားဝင်ဘာသာများအဖြစ် မသတ်မှတ်ထားသည့် အခြား တရုတ်ရိုးရာဘာသာဝင်များ က ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ် ခံယူထားသောကြောင့် ဤပမာဏသည် ဖောင်းပွနေဖွယ်ရှိသည်။  ယနေ့အင်ဒိုနီးရှားရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုသည် တရုတ် နှင့် အခြား အရှေ့အာရှလူမျိုးများ ဖြစ်ကြ‌သော်လည်း မိရိုးဖလာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော(ဂျာဗားလူမျိုး ၊ တန်ဂရိလူမျိုး ၊ ဆာဆက်လူမျိုး ၊ ဘာလီလူမျိုး နှင့် အာလီဖုရုလူမျိုး ) တို့လည်း ရှိနေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား ယဉ်ကျေးမှု
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိဘက်လူမျိုးများ

**မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိဘက်လူမျိုးများ**သည် တိဘက်ဒေသအပြင်ဘက်တွင် နေထိုင်ပြီး တိကျသောလူဦးရေမသိရှိရသေးပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသတွင်ရှိသော ဒဟွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်တွင် တိဘက်လူမျိုးအမြားအပြားနေထိုင်သည်။၁၉၃၂ ခုနှစ်ကဲ့သို့ ၂၀ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် တိဘက်ဒေသမှ ကုန်သွယ်မှုများဖြင့် ထိုဒေသသို့ပြောင်းရွေ့မှုများရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ခုနှစ်အထိ တိဘက်ခမ်းလူမျိုးကုန်သည်များသည် မြန်မာပြည်နယ်စပ်ဒေသများကိုဖြတ်၍ ကုန်သွယ်မှုများရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂-၀၃ ခုနှစ်တွင်, California Academy of sciences မှ  P. Christiaan Klieger နှင့် ဓာတ်ပုံဆရာ Dong Lin က သူတို့၏ဒုတိယအကြိမ် ခါကာဘိုရာဇီဒေသ ခရီးတွင် မနုဿဗေဒ စစ်တမ်းကိုအောင်မြင်စွာကောက်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် ခမ်းတိဘက်လူမျိုးအပါအဝင် Nyima နှင့် Gyaltsen လူမျိုးများနေထိုင်ပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၂၀၀နေထိုင်သည့် တဟွန်ဒမ်းရွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:တိဘက်လူမျိုး
တဲရမချိလမ်း

**တဲရမချိလမ်း**  (寺町通 てらまちどおり, teramachidōri) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်လမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤလမ်းသည် အရှည် ၄.၆ ကီလိုမီတာရှိကာ ခုရမဂုချိလမ်းမှ ဂေါ့ဂျောလမ်အထိ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်းတည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
လက်ရှိအချိန် တဲရမချိလမ်းသည် ဟဲအိအန်ခယောမြို့အဖြစ် ရှိခဲ့စဉ်ကာလက ဟိဂရှိခယောဂိုခုအိုးဂျိလမ်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်ကာလက ၃၂ မီတာခန့်ကျယ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤလမ်သည် အိုးနင်းစစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။

၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် လမ်းကို တိယောတိုမိဟိဒဲယောှိက ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး များစွာသောဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များကိုလည်း ဤနေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းများအရ ထိုနေရာတွင် ခန့်မှန်းခြေ ကျောင်းတော်ပေါင်း ၈၀ ခန့် ရှိသည်။

အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် စာအုပ်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာစိတ်ပုတီးများ၊ စာရေးစုတ်တံများနှင့် ဆေးများကို ရောင်းချခြင်းဖြင့် စည်ကားလာခဲ့သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၆ ခုနှစ်အထိ မရုတမချိလမ်းနှ်င့ နိဂျောလမ်းအကြားတွင် ဓာတ်ရထားပြေးဆွဲခဲ့သည်။

## လက်ရှိကာလ
လက်ရှိအချိန်တွင် လမ်းသည် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက် ခဝရမချိလမ်းနှင့် အနောက်ဘက် ဂေါ့ခိုမချိလမ်းတို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။

## အထင်ကရနေရာများ
* ယတဒဲရ
* ရိုဇန်းဂျိ
* ဟွန်းနိုးဂျိ
* ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်
* ကျိုတိုမြို့သမိုင်းဆိုင်ရာစာကြည့်တိုက်
* ကျိုတိုမြို့တော်ခန်းမ

## ပြင်ပလင့်များ
* Yatadera 
* Kyoto Imperial Palace
* Kyoto City Library of Historical Documents
* Teramachikai English website

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ
ဘီဒမ်း

**ဘီဒမ်း**(, ? ~ ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၆၄၇)သည် ၆၄၅ ခုနှစ်မှ ၆၄၇ ခုနှစ်အထိ ရှီလာပြည်၏ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သော ရှီလာ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။

ဆောန်ဒေါ့က်ဘုရင်မအား ပုန်ကန်မှုတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ပုန်ကန်မှုမတိုင်မီက အဂ္ဂမဟာ သေနာပတိ(နန်းတော် ညီလာခံ၏ အမြင့်ဆုံးရာထူး)ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ မွေးဖွားမှု သို့မဟုတ် အောင်မြင်မှုများအကြောင်း အသေးစိတ်ကို မှတ်တမ်း အစစ်မှန်များ မရှိသဖြင့် အနည်းငယ်သာ သိရသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အဂ္ဂမဟာ သေနာပတိဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့် သူသည် တော်ဝင်မျိုးနွယ် သို့မဟုတ် ဂျင်းဂိုးလ် မျိုးနွယ်ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့မည်ဟု ကြံဆနိုင်သည်။
ခိယမချိလမ်း

**ခိယမချိလမ်း** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်လမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းသည် ခိယမချိနိဂျောလမ်းနှင့် ခိယမချိရှိချိဂျောလမ်းအကြား မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်းတည်ရှိသည်။  တခဆဲမြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
*  (Kiyamachi Nijō intersection)
*  (Kiyamachi Shichijō intersection)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆောင်းပါးတိုများ
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ
တာ့ခ်လူမျိုးများ

**တာ့ခ်လူမျိုးများ** (သို့မဟုတ်) **တာကစ်လူမျိုးနွယ်စုများ** (Turkic peoples) သည် အရှေ့အာရှ၊ အနောက်အာရှ၊ ဗဟိုအာရှ ဒေသများအပြင် မြောက်အာရှနှင့် ဥရောပ၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျှက်ရှိသော တာကစ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။

သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ Altai-Sayan ဒေသ၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် Tuva ဒေသများကဲ့သို့ ဗဟိုအာရှနှင့် အရှေ့အာရှထိဆက်နေသောနေရာများတွင် တာ့ခ်လူမျိုးများ၏ရှေ့ပြေးလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့သည်ဟုယူဆရသည်။အစဦးတွင် ရှေးပြေးတာကစ်စကားပြောသူများသည် လယ်ယာလုပ်ငန်းလူကိုင်သူများနှင့် အမဲလိုက်မုဆိုးများဖြစ်သော်လည်း နောင်တွင် လှည့်လည်သွားလာသော ခြေသလုံးအိမ်တိုင်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်ဟုယူဆရသည်။အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းခေတ်ကာလများတွင် အနောက်ယူရေးရှားနှင့် အရှေ့အာရှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသွင်အပြင်နှစ်မျိုးလုံး နှင့် မျိုးရိုးဗီဇများကို တာ့ခ်လူမျိူးများအကြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်တွေ့ရှိရသည်၊ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်နီးချင်း အီရန်အုပ်စုဝင်၊မွန်ဂိုအုပ်စုဝင်များ၊ Tocharian၊ Uralic နှင့် Yeniseian လူမျိုးများနှင့် ကြာရှည်သောဆက်ဆံရေးများတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တာ့ခ်လူမျိုးများသည် တခြားလူမျိုးအုပ်စုများနှင့် ဘာသာစကားပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း၊ လက်ခံကျင့်သုံးခြင်း၊ပေါင်းသင်းလက်ထက်ခြင်း၊အနိုင်ရခြင်း၊မွေးစားခြင်း နှင့် ဘာသာကူးပြောင်းခြင်း များပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ထိုမှတဆင့် အလွန်ကွဲပြားသော လူမျိုးစုများစွာတို့သည် တာ့ခ်လူမျိုး၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်ပါဝင်လာကြသည်။မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ၊ တာ့ခ်လူမျိုးများသည် မတူညီသော ထောင့်များတွင် ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ၊ ဘုံမျိုးရိုးဗီဇ နှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာအတွေ့အကြုံများကဲ့သို့ ဘာသာစကားမဟုတ်သော ဝိသေသလက္ခဏာများကို မျှဝေထားကြသည်။ခေတ်သစ် တာ့ခ် လူမျိုးစုအချို့တွင် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးစုများမှာ Altai လူမျိုး၊  အဇာဘိုင်ဂျန်၊ Chuvash လူမျိုး၊ Gagauz လူမျိုး၊ ကာဇက်လူမျိုး၊ ကာဂျစ် လူမျိုး၊ တာ့ခ်မန်လူမျိုး၊ တူရကီလူမျိုး၊ Tuvans၊ ဝီဂါလူမျိုး၊ ဥဇဘက်လူမျိုး နှင့် Yakuts တို့ ပါဝင်သည်။

ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ
ဝီဂါ လူမျိုး

ဝီဂါများသည် တာ့ခ်အုပ်စုဝင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီးယေဘုယျအားဖြင့် အရှေ့အာရှ၊ ဗဟိုအာရှဒေသများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရဆက်စပ်နေသည်။တရုတ်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ရှင်းကျန်းဝီဂါကိုယ်ပိုင်အုပ်စုချုပ်ခွင့်ဒေသ ၏ အဓိကလူမျိုးစုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည်။ဝီဂါလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူနည်းစု ၅၅မျိုးတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။

ဝီဂါ များသည် Taklamakan သဲကန္တာရအတွင်း တာရမ်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပြန့်ကျဲစွာတည်ရှိနေသော အိုအေစစ်များစွာတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။သမိုင်းတွင် ထိုအိုအေစစ်များသည် အိမ်နီးချင်း တရုတ်၊မွန်ဂို၊တိဗက် နှင့် အခြားတာ့ခ်မျိုးနွယ်များ၏ တိုင်းပြည်များအတွင်းပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်လွပ်လပ်သောတိုင်းပြည်အဖြစ်လည်းထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ 10 ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ ထန်မင်းဆက် လက်ထက် ပိုးလမ်းမမှတဆင့် တဖြည်းဖြည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး 16 ရာစုတွင် ဝီဂါအများစုသည် မွတ်ဆလင်များဖြစ်လာကြသည်။အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ထိုအချိန်မှစ၍ ဝီဂါများ၏  ယဉ်ကျေးမှု အတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၈၀%သော ရှင်းကျန်း ဝီဂါလူမျိုးများသည် တာရမ်မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်နေစဲဖြစ်သည်။

ကျန်ရှိသော ရှင်းကျန်းပြည်နယ်မှ ဝီဂါများ သည် Yining (Ghulja)၊ Karamay၊ Tacheng (Chöchek) နှင့် Urumqi တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ရှင်းကျန်းပြည်နယ် ၏အပြင်ဘက်တွင်နေထိုင်သော ဝီဂါများ ၏အကြီးဆုံးအသိုင်းအဝိုင်းမှာ မြောက်ဘက်အလယ်ပိုင်း ဟူနန်ပြည်နယ် တောဝ်ယွမ်ကောင်တီ မှ တောဝ်ယွမ်ဝီဂါများ ဖြစ်သည်။ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ်စတန်၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နှင့် တူရကီနိုင်ငံတို့ကဲ့သို့ အခြားသော တာ့ခ်နိုင်ငံများတွင် ထင်ရှားသော ကွဲပြားသော အသိုက်အဝန်းများ ရှိနေသည်။ဝီဂါလူမျိုးအချို့သည် ဆောဒီအာရေဗျ၊ဂျော်ဒန်၊ဩစတေးလျ၊ဂျပန်၊ကနေဒါ၊ရုရှား၊ဆွီဒင်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်နေထိုင်ကြည်သည်။

2014 ခုနှစ်မှစ၍၊တရုတ်အစိုးရအား Human Rights Watch ကဲ့သို့သော အစိုးရနှင့် အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးက ရှင်းကျန်းတွင်နေထိုင်သော ဝီဂါများကို အတင်းအကြပ်အယူအဆပြောင်းလဲခြင်း အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းအပါအဝင် များစွာသော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုအဖြစ် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ(CCP) အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရှီကျင့်ဖျင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဖန်တီးထားသော အဆိုပါစခန်းများသည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ဝါဒ လေ့ကျင့်ပေးခြင်း၊ ခွဲထွက်ရေးဝါဒကို တားဆီးရန် လေ့ကျင့်ပေးခြင်း၊ အသက်မွေးကျောင်းသင်ကြားပေးခြင်း၊ ဝါဒဖြန့်ခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် လေ့ကျင့်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။
ခမူလူမျိုး

**ခမူလူမျိုး** (**Khmu** (; Khmu: ;   or  ;  ;  ; ; ) သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဌာနေလူမျိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လာအိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် ၈၈% နေထိုင်ပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ဌာနေလူမျိုး လူနည်းစု ဖြစ်သည်။လာအိုနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၁၁% ရှိသည်။ သမိုင်းတွင် Kmhmu, Kemu, Kơbru ဟု အင်္ဂလိပ် စာလုံးပေါင်းခဲ့ကြသည်။

ခမူလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ဘက်စွန်းဒေသ( စစ်ဆောင်ပန္နား၊ ယူနန်ပြည်နယ်) ၊ ရာစုနှစ်များစွာကြာ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများကိုလည်း ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ခမူလူမျိုးများသည် တရားဝင်တိုင်းရင်းသား အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသော်လည်း ပလောင်လူမျိုး၏ အုပ်စုခွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

သံတွဲ "ခမူး" သည် ၎င်းတို့၏ စကားလုံး kymhmuʔ[1] မှ "လူ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည့် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ခမူးသည် ၎င်းတို့၏ လူမျိုးကို ပရူဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းပါသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံ လူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ လူမျိုးများ
ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု