ခဲဖွယ်

**ခဲဖွယ်** (ပါဠိ: **ခါဒနီယ**) ဟူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ သုံးဆောင်အပ်သော အာဟာရများအနက် ဘောဇဉ် (၅) ပါးမှ ကြွင်းသော၊ အာဟာရအလို့ငှာ ခဲအပ်၊ စားအပ်သော အရာဝတ္ထုများကို ဆိုလိုသည်။ ရဟန်းတော်များအတွက် ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်ဟူသမျှသည် သပိတ်အတွင်းသို့ လောင်းထည့်အပ်သောကြောင့် **ပိဏ္ဍပါတ** ဟူသော အမည်တွင်ဝင်သော်လည်း ဝိနည်းဥပဒေအရ ခဲဖွယ်နှင့် ဘောဇဉ်ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် ။

### ခဲဖွယ် (၁၂) ပါး
ကျမ်းဂန်များတွင် ခဲဖွယ်အမျိုးအစားကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း (၁၂) မျိုး ခွဲခြားပြဆိုထားပါသည်  -

၁။ **မူလခါဒနီယ (အမြစ်ခဲဖွယ်):** မုန်လာဥ၊ ကန်စွန်းဥ၊ စိမ်းစားဥ စသော အမြစ်၊ ဥရှည်မျိုးများ။
၂။ **ကန္ဒခါဒနီယ (အဥခဲဖွယ်):** ကြာဥ၊ ဝက်မြေဥ စသည်။
၃။ **မုဠာလခါဒနီယ (အစွယ်ခဲဖွယ်):** ကြာစွယ်၊ ပြိတ်စွယ် စသည်။
၄။ **မတ္ထကခါဒနီယ (အညှောင့်ခဲဖွယ်):** ကြိမ်ညွှန့်၊ မျှစ်၊ ထန်းညွှန့် စသည်။
၅။ **ခန္ဓခါဒနီယ (ပင်စည်ခဲဖွယ်):** ကြံပင်၊ ကြာရိုး စသည်။
၆။ **တစခါဒနီယ (အခေါက်/အခွံခဲဖွယ်):** အရည်ရှိသော ကြံခွံ၊ ကွမ်းသီးခွံ စသည်။ (မှတ်ချက် - အရည်မရှိသော အခွံသည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်နိုင်သည် )။
၇။ **ပတ္တခါဒနီယ (အရွက်ခဲဖွယ်):** မုန်လာရွက်၊ ပဲရွက်၊ ဂေါ်ဖီ၊ ဆလတ်ရွက် စသည်။
၈။ **ပုပ္ဖခါဒနီယ (အပွင့်ခဲဖွယ်):** မုန်လာပွင့်၊ ပဲပွင့်၊ သခွတ်ပွင့် စသည်။
၉။ **ဖလခါဒနီယ (အသီးခဲဖွယ်):** ထန်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ပိန္နဲသီး၊ သရက်သီး စသည်။
၁၀။ **အဋ္ဌိခါဒနီယ (အစေ့ခဲဖွယ်):** ပိန္နဲစေ့၊ ကြာစေ့ စသည်။
၁၁။ **ပိဋ္ဌခါဒနီယ (အမှုန့်ခဲဖွယ်):** ဆန်မှုန့်၊ ပဲမှုန့်၊ ဂျုံမှုန့် စသည်။
၁၂။ **နိယျာသခါဒနီယ (အစေးခဲဖွယ်):** ကြံအစေး၊ ရှိန်းခို၊ ဆေးကုလားမ စသည်။

### ကာလိက သတ်မှတ်ချက်
ခဲဖွယ်အများစုသည် **ယာဝကာလိက** (အရုဏ်တက်မှ မွန်းတည့်တိုင်အောင်သာ သုံးဆောင်ကောင်းသော အရာ) များ ဖြစ်ကြသည် ,။ နေလွဲသောအခါ (ဝိကာလ) ၌ ခဲဖွယ်ကို စားပါက **ဝိကာလဘောဇန** ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်။ သို့သော် အချို့သော အမြစ်၊ အခေါက်၊ အရွက်တို့သည် ဆေးအဖြစ် သုံးဆောင်ပါက **ယာဝဇီဝိက** (တစ်သက်လုံး သုံးဆောင်ကောင်းသောဆေး) ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို အဆာပြေ အာဟာရအဖြစ် စားသုံးပါက အပြစ်ရှိသည် ။

### အကပ်ခံခြင်းနှင့် သိုမှီးခြင်း
ခဲဖွယ်ဟူသမျှကို ရဟန်းတော်များ သုံးဆောင်ရာတွင် လူ သို့မဟုတ် သာမဏေထံမှ စနစ်တကျ **အကပ်ခံ (ဒိန္န)** ပြီးမှသာ သုံးဆောင်ရသည်။ အကပ်ခံရာတွင် အောက်ပါအင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ညီညွတ်ရမည်  -
၁။ အလှူခံမည့် ရဟန်းထံ ရှေးရှုဆောင်ယူလာခြင်း။
၂။ ရဟန်းနှင့် (၂) တောင့်ထွာ (ဟတ္ထပါသ်) အတွင်း ရှိခြင်း။
၃။ သာမန်လူတစ်ယောက် မြှောက်ချီနိုင်သော အလေးချိန်ရှိခြင်း။
၄။ ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကိုင်ထားသောဝတ္ထုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပစ်၍ဖြစ်စေ ပေးခြင်း။
၅။ ရဟန်းက ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် ကိုင်ထားသောဝတ္ထုဖြင့် လက်ခံခြင်း။

အကပ်ခံပြီးသော ခဲဖွယ်ကို တစ်ညဉ့်လွန်အောင် သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍ မစားရပေ (**သန္နိဓိကာရက**)။ အကယ်၍ မစွန့်ဘဲ တစ်ညဉ့်လွန်သွားပါက သန္နိဓိအာပတ် သင့်သဖြင့် စားသုံးခွင့် မရှိတော့ပေ ။

### ကပ္ပိခြင်း (အပ်စပ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း)
အပင်ပေါက်နိုင်သော မျိုးစေ့ပါသည့် သစ်သီးများ၊ သစ်မြစ်များကို ရဟန်းတော်များ တိုက်ရိုက်မစားကောင်းသဖြင့် ကပ္ပိယ (လူပုဂ္ဂိုလ်) များက **"ကပ္ပိယံ ကရောဟိ"** ဟု ရဟန်းက ဆိုသည့်အခါ **"ကပ္ပိယံ ဘန္တေ"** ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထားကာ မီးဖြင့်ထိုးခြင်း၊ ဓားဖြင့်ခုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်သည်းဖြင့် ဆိတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို **ကပ္ပိခြင်း** ဟု ခေါ်သည် ။

### ရှောင်ကြဉ်အပ်သော အသားများ
ခဲဖွယ်တွင် အသား (မံသ) ပါဝင်ပါက ရဟန်းတော်များ မစားကောင်းသော **အသားကြီး (၁၀) မျိုး** (လူသား၊ ခွေးသား၊ မြင်းသား၊ ဆင်သား၊ သစ်သား၊ ကျားသား၊ ခြင်္သေ့သား၊ ဝံသား၊ အောင်းသား၊ မြွေသား) မဖြစ်စေရန် သတိပြုရမည် ။

### အဖျော်ရည်နှင့် ခဲဖွယ်
အသီးကြီး (၉) လုံး (ထန်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ပိန္နဲသီးနှစ်မျိုး၊ ဗူးသီး၊ ဖရုံသီးနှင့် သခွားသီးသုံးမျိုး) တို့သည် အဖျော်ရည်လုပ်ရန် မအပ်စပ်သော ယာဝကာလိက ခဲဖွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကြွင်းသော အသီးငယ်များမှ ပြုလုပ်သော အဖျော်ရည်များကိုမူ မီးဖြင့်မချက်ဘဲ ရေအေးဖြင့် ဖျော်ထားပါက **ယာမကာလိက** အဖြစ် နေလွဲညဉ့်ယာမ်အတွင်း သောက်သုံးနိုင်သည်။
### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
* ဝိနည်းပဒေသာသင်တန်း
* ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ကပ္ပိယာဝန်များ
* [ဝိကာလဘောဇန](https://my.wikisource.org/wiki/ဝိနည်းငါးကျမ်း_အရသာ_(ဒုတိယပိုင်း)#၇-ဝိကာလဘောဇန)
### ကိုးကား