ရာဇ

alt=|thumb|341x341px|ချာလေမဂနေ (သို့) အသျှင်ချားလ် ( ၇၄၈-၈၁၄) သည် ဖရန့်ပြည်ဘုရင် ၊ လုမ်းဘတ်ပြည်ဘုရင်နှင့် ပထမဆုံး သန့်ရှင်းသောရောမပြည်၏ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်။ သူ၏ စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများနှင့် အောင်ပွဲများကြောင့် သူ့ကိုဥရောပ၏ဖခင်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။
thumb|ရောမဘုရင်၏သံတော်ဆင့်ပန်း ဦးရစ်သရဖူကို (ခေတ်သစ်အစောပိုင်းကာလများတွင်အသုံးပြုခဲ့သည်)
thumb|Lombards ၏ သံသရဖူ - ရှေးခေတ်ကအလယ်ခေတ်တော်ဝင်နန်းတော်၏ရှင်သန်မှုဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်
thumb|Theodoric the Great, Ostrogoths ဘုရင်၏ 12 ရာစုသရုပ်ဖော်ပုံ။
thumb|ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏အသျှင်လူးဝစ် ၁၄မင်းတရားသည် နေထွက်ဘုရင် ( *Roi-Soleil* ) ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်အကြွင်းမဲ့ဝါဒ ( Hyacinthe Rigaud, 1701 ပန်းချီ) တွင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
thumb|စကော့တလန်ပြည်၏ အသျှင်ရောဘတ် ၁ မင်းတရား

**ရာဇ**() သို့မဟုတ် **ဘုရင်**() အသုံးအနှုန်းသည် စိုးစံအုပ်ချုပ်သော ဘုရင် အမျိုးသားတစ်ဦးကို ခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်သူကို **ဘုရင်မ** () ဟူ၍ သုံးနှုန်းကြသည်။ အင်္ဂလိပ် 'queen'.ဆိုသော စကားလုံးမှာ ဘုရင်တစ်ပါး၏ "မိဖုရား" ဟုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

*သမိုင်းမတိုင်မီက ပေါ်ပေါက်လာသည့် ရှေးဟောင်းနှင့် ယနေ့ခေတ် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများသည် မိမိတို့လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်ကို မျိုးနွယ်စုဘုရင် (tribal king) အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအရ "မင်း" သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများပါ အုပ်ချုပ်မှုအစဉ်အလာဖြစ်သော မျိုးနွယ်စုအုပ်ချုပ်မှု ("မင်း/ဘုရင်) နှင့် ဘာသာဗေဒရင်းမြစ်အားဖြင့် တူညီလေသည်။  (ဥပမာ -  အိန္ဒိယဘာသာစကားများတွင် ရာဇာ (rājan)၊ ဂေါ့သစ်ဘာသာတွင် "ရီးခ်စ်" (reiks) နှင့် ရှေးဟောင်းအိုင်းရစ် စကားတွင် "ရိ" (rí) စသဖြင့်) (မှတ်စု - "ရ" ရှာလိပ်သံဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့် ဘာသာဗေဒ ရင်းမြစ် ဆက်စပ်မှု)
* ရှေးခေတ်ဂန္ထဝင်အရေးအသားတွင် ဘုရင်ကို လက်တင်ဘာသာတွင် "ရက်ကသတ်"နှင့် ဂရိတွင် "အာရခွန်" သို့မဟုတ် *ဘာသိလိကော*ဟု ဘာသာပြန်ကြသည်။
* ဥရောပဂန္ထဝင်ပဒေသရာဇ်ခေတ်၌  ပြည့်ရှင်မင်း ရာထူးသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကို (ရောမသမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ရောမအင်ပါယာ ) တို့တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 
* မျက်မှောက်ခေတ်အခြေအနေတွင် တံဆိပ်နာမံတော်ဘုရားသည် ဧကရာဇ်မင်းများ (အပြည့်အဝ သို့မဟုတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ) အုပ်ချုပ်မှုကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ *ရှင်ဘုရင်၏ တံဆိပ်နာမံတော်သည် ဧကရာဇ်အခြားတံဆိပ်နာမံတော်နဲ့တွဲ၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင်*  ဧကရာဇ်၊ ခမ်းနားသည့်မင်းသား၊ မင်းသား၊ အက်ခ်မြို့စား၊, မြို့စားသို့မဟုတ် ခမ်းနားသည့်မြို့စားနှင့် အစ္စလာမ်လောကတွင် မာလစ် ၊ဆူလတန်, အာမီရာ၊ စော်ဘွား သို့မဟုတ် ဟာကမ်စသဖြင့်အသုံးပြုကြသည်။ 

*ဘုရင်ဆိုသည့်စကားလုံးကို* ဘုရင့်ကြင်ယာတော်အတွက် တစ်ခါတစ်ရံတစ်ဦးအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အစဉ်တော်ဘုရားဘွဲ့အရအာဏာရမိဘုရားဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး တခါတရံမင်းသား၏ကြင်ယာတော်အား ပေးသနားပါသည်။

## အင်္ဂလိပ် 
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "ကင်း" သည် အင်္ဂလိပ်လို ဆက်ဆွန်စကား "ဆီနင်"မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုစကားလုံးသည် ဂျာမန်စကား "ခုနင်ဂက်စ်"မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျာမန်အသုံးအနှုန်း "ခုနင်ဒက်စ်"ကို အစောပိုင်းအချိန်များတွင်အက်စ်တိုးနးယားနှင့်ဖင်လန်နိုင်ငံတို့က မွေးစားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်"ကင်း" ဟူသောဝေါဟာရသည် လက်တင်စကားလုံး "ရက်ကသတ်" ညီမျှသောကြောင့် အခြားဥရောပစကားလုံးများသည်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။  အခြားအင်ဒို-၊ အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားများတွင် လက်တင်စကားလုံး "ရက်ကသတ်" ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အုပ်စိုးသောမင်း" သို့ "ဘုရင်"ဟု စကားလုံးအနေဖြင့် အထူးကွဲပြားစွာပြန်ဆိုကြသည်။ လက်တင်စကားလုံးတွင် ရက်ကသတ်၊ သင်္သကရိုက်စကားလုံးတွင် ရာဇာန် အိုင်းရစ်စကားလုံးတွင် ရစ်ဂ်ဟု အသီးသီးရှိကြသော်လည်း ဂေါ့သစ်အဘိဓာန်တွင် "အခိုက်"ဟု တွေ့မြင်ရသည်။ လက်ရှိ ဂျာမန်စာတွင် "အခိုက်ချ်"၊ ဒတ်ခ်စ်စာပေတွင် "ရာအီ"ဟု ရေးသားနေကြသည်။ ကင်းသည် ရှေးအင်္ဂလိပ်စာ စင်န် ဟူသောဝေါဟာရမှ *ဆင်းသက်လာသည်* ။ စာသားအရအဓိပ္ပာယ်မှာ“ မြင့်မြတ်သောဆွေမျိုးသားချင်းများ” (သို့)“ မွေးဖွားသူတစ် ဦး မှဆင်းသက်လာသူ” ( OED ) ဖြစ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘုရင်များ