ဒွါရ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)

**ဒွါရ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် မူလအားဖြင့် လူနေအိမ်များ၏ ဝင်ထွက်သွားလာရာ တံခါးပေါက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤအဘိဓမ္မာ၌မူ ထိုပကတိ တံခါးပေါက်နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသော စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) စသော တရားများကို တင်စား၍ "ဒွါရ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အိမ်တစ်အိမ်၌ တံခါးပေါက်မရှိလျှင် လူများ ဝင်ထွက်၍မရသကဲ့သို့၊ ခန္ဓာအိမ်၌လည်း စက္ခုပသာဒ စသော ဒွါရများမရှိလျှင် စက္ခုဒွါရဝီထိစိတ် (မျက်စိအသိစိတ်အစဉ်) စသော ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဖဿ (တွေ့ထိမှု) စသော နာမ်တရားစုများ ဖြစ်ပေါ်လာရာ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် စက္ခုပသာဒ စသည်တို့ကို ဒွါရဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။

### ဒွါရ နှင့် အာရုံ (အာရမ္မဏ) တို့၏ ဆက်စပ်မှု
* **ဒွါရနှစ်ခု၌ အာရုံပြိုင်တူထင်ခြင်း:** ရူပါရုံ (အဆင်း)၊ သဒ္ဒါရုံ (အသံ)၊ ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)၊ ရသာရုံ (အရသာ)၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) ဟူသော အပြင်ပဉ္စာရုံ တစ်မျိုးမျိုးသည် သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရနှစ်ခု၌ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထင်လာပြီး ဘဝင်စိတ် လှုပ်ရှားခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်လာသည်။
# **ရူပါရုံ:** စက္ခုဒွါရ (မျက်စိအကြည်) ကို ရိုက်ခတ်၍ ထိုခဏမှာပင် မနောဒွါရ (ဘဝင်မနောအကြည်) ၌ ထင်လာသည်။
# **သဒ္ဒါရုံ:** သောတဒွါရ (နားအကြည်) ကို ရိုက်ခတ်၍ ထိုခဏမှာပင် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။
# **ဂန္ဓာရုံ:** ဃာနဒွါရ (နှာခေါင်းအကြည်) ကို ရိုက်ခတ်၍ ထိုခဏမှာပင် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။
# **ရသာရုံ:** ဇိဝှါဒွါရ (လျှာအကြည်) ကို ရိုက်ခတ်၍ ထိုခဏမှာပင် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။
# **ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ:** ကာယဒွါရ (ကိုယ်အကြည်) ကို ရိုက်ခတ်၍ ထိုခဏမှာပင် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။
* **ဥပမာ:** ငှက်တစ်ကောင်သည် သစ်ပင်ဖျား၌ နားသောအခါ သစ်ကိုင်းကို ထိခိုက်မိခြင်းနှင့် ငှက်၏အရိပ် မြေ၌ထင်ခြင်းတို့သည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်သကဲ့သို့၊ အာရုံတစ်ခုသည် သက်ဆိုင်ရာ အကြည်ဓာတ် (ပသာဒရုပ်) ကို ရိုက်ခတ်ခြင်းနှင့် မနောဒွါရ၌ ထင်လာခြင်းတို့သည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့နောက် ဘဝင်စိတ်အစဉ် ရပ်တန့်၍ သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရ၌ ဝီထိစိတ်များ (အာဝဇ္ဇန်း၊ ဒဿန စသည်) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
* **သုဒ္ဓမနောဒွါရ:** ဓမ္မာရုံ (စိတ်သက်သက်ဖြင့် သိသောအာရုံ) တို့မူကား အကြည်ပသာဒရုပ်ကို တိုက်ရိုက်ရိုက်ခတ်ခြင်းမရှိဘဲ မနောဒွါရ (ဘဝင်မနောအကြည်) ၌ တိုက်ရိုက်ထင်လာသည်။

### ဒွါရနှစ်ပါး၌ ဇောဖြစ်ပေါ်ပုံ
ပဉ္စာရုံ (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ) တစ်ခုခုကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော ဇောစိတ်အစဉ်သည် သက်ဆိုင်ရာ ပသာဒဒွါရ (ဥပမာ- စက္ခုဒွါရ) ၌လည်း ဖြစ်၏၊ မနောဒွါရ၌လည်း ဖြစ်၏။

### အာယတနဒွါရ နှင့် ကမ္မဒွါရ ခွဲခြားခြင်း
သာသနာတော်၌ ဒွါရကို အသုံးအနှုန်းနှစ်မျိုးဖြင့် တွေ့ရသည်-

 ၁။ **ကမ္မဒွါရ - ၃ ပါး:** ကံပြုရာ တံခါးသုံးပေါက်။
* **ကာယဒွါရ (ကမ္မ):** စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ကာယဝိညတ်ရုပ် (ကိုယ်အမူအရာဖြင့် ပြုသောကံ)။
* **ဝစီဒွါရ (ကမ္မ):** စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝစီဝိညတ်ရုပ် (နှုတ်အမူအရာ/စကားသံဖြင့် ပြုသောကံ)။ (စာ၌ တိုက်ရိုက်မပါသော်လည်း ကာယဒွါရနှင့် ယှဉ်တွဲသဘောပေါက်ရန်။)
* **မနောဒွါရ (ကမ္မ):** စေတနာကံ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သော စိတ်အားလုံး (အထူးသဖြင့် ကုသိုလ်/အကုသိုလ် ဇောစိတ် ၂၉ ပါး)။
 ၂။ **အာယတနဒွါရ - ၆ ပါး:** ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ရာ တံခါးခြောက်ပေါက်။
* **စက္ခုဒွါရ (အာယတန):** စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်)။
* **သောတဒွါရ (အာယတန):** သောတပသာဒ (နားအကြည်)။
* **ဃာနဒွါရ (အာယတန):** ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်)။
* **ဇိဝှါဒွါရ (အာယတန):** ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်)။
* **ကာယဒွါရ (အာယတန):** ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်)။
* **မနောဒွါရ (အာယတန):** (က) ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်၊ (ခ) အာဝဇ္ဇန်း (မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း) နှင့်တကွ ဘဝင်စိတ်၊ (ဂ) ဟဒယဝတ္ထုရုပ် (တင်စား၍)။

### မှတ်ချက်
ဤ "နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း" တွင် နာမ်တရားများကို အာယတနဒွါရ၏ အစွမ်းဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်းကို ရှင်းပြရာ၌ သုံးနှုန်းသော "ကာယဒွါရ" နှင့် "မနောဒွါရ" တို့သည် **အာယတနဒွါရ** ကိုသာ ရည်ညွှန်းကြောင်း မှတ်သားရမည်။

### တိပိဋကအဘိဓာန်လာ အဓိပ္ပါယ်များ
(၁) တံခါး တံခါးပေါက် တံခါးရွက်။ 

(၂) တံခါးမုခ်။  

(၃) (က) စက္ခု-စသော ၆-ပါးသော-ဒွါရ-အပေါက်-အဝ။ 

(ခ) မျက်စိ, နား, နှာခေါင်း, ခံတွင်း, ဝစ္စမဂ်, ပဿာဝမဂ်အားဖြင့် ၉-ပါးသော-ဒွါရ-အပေါက်-အဝ။  

(ဂ) ခံတွင်း-ပါးစပ်-ပေါက်-ဝ။  

(ဃ) ကာယ, ဝစီ, မနောအားဖြင့် ၃-ပါးသော ဒွါရ။ 

(င) အရိယာမဂ်။ 

(၄) အခွင့်။  

(၅) အကြောင်း၊ အကြောင်းပြုခြင်း။  

(၆) ဒွါရ-ပုဒ်ဖြင့်မှတ်အပ်သော ယာဝဒွါရကောသ သိက္ခာပုဒ်။  

(၇) မုခဒွါရသိက္ခာပုဒ်။   

### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ဒွါရ ဟူသည်
* အာယတနဒွါရ - ကမ္မဒွါရ
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ