open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး

**မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့၏ အမျက်ဒေါသ သို့မဟုတ် အပြစ်ပေးခြင်းသည် အကြောင်းပြချက် ခိုင်ခိုင်လုံလုံရှိရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မဆို ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်း၏ အာဏာသည် အကန့်အသတ်မရှိ ပြင်းထန်သောကြောင့် မည်သူမျှ မင်း၏ အမျက်ဒေါသကို ရှောင်ရှားရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မင်း၏ အမျက်ဒေါသသည် မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို မသိနိုင်သောကြောင့် မင်းကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေစွာ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး** ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း နဂါးမင်းတို့၏ အလျှံနှင့်တူတဲ့ မျက်စောင်းတော်များကိုလည်း ကြောက်လန့်ရပါတယ်။" 
*   "တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံတဲ့ မင်းမျိုးများဟာလည်း သူတို့ကို မရိုမသေ မထီ လေးစားပြုလုပ်ရင် ဘုရင်တို့မျက်စောင်းဟာလည်း အကြောင်းမရွေးပေဘူး။" 

## ကိုးကား
မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ

**မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့ ခရီးထွက်ရာတွင် ကောင်းသော ရက် (ရက်ရာဇာ) ကို ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ မင်းတို့ထွက်သောနေ့သည် မင်္ဂလာရှိသော ရက်မြတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်း၏ အာဏာနှင့် ဂုဏ်သရေကို ဖော်ညွှန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ မင်းသည် အရာရာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သော အာဏာရှိသူဖြစ်သောကြောင့် မင်း၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် မင်္ဂလာရှိပြီး ကောင်းမြတ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ “မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မင်းတို့ထွက်ခွါ၊ ရက်ရာဇာ၊ အခါမရွေးကောင်းဆိုတဲ့ စကားလည်း အရှိသားပဲ၊" 

## ကိုးကား
မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား

**မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့၏ စကားသည် မိုးကြိုးကဲ့သို့ ပြင်းထန်ပြီး တိကျပြတ်သားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်း၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် မည်သူမျှ ချိုးဖောက်၍ မရနိုင်လောက်အောင် အာဏာစက်ရှိကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မိုးကြိုးသည် မည်သည့်အရာကိုမဆို ဖျက်ဆီးနိုင်သကဲ့သို့ မင်း၏ စကားသည်လည်း မည်သူ့ကိုမဆို အပြစ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မင်း၏ စကားကို လေးစားလိုက်နာရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မင်းတို့စကား၊ မိုးကြိုးသွားသို့**၊ မခြားမှန်စွာ၊ စံတည်ရာ၏။" 
*   "**မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား**ဆိုဘိသကဲ့သို့ ဥပဒေထုံးတမ်းရှိသည်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရမည်။" 

## ကိုးကား
မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်

**မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ အပြစ်ဒဏ်ကို ခံရသောသူသည် ထိုအပြစ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ဥစ္စာဓန၊ ဆွေမျိုးအင်အား သို့မဟုတ် မိမိ၏ ဉာဏ်ပညာကို အားကိုး၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အရာအားလုံးကို လွှမ်းမိုးနိုင်ပြီး မည်သူမျှ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် မတတ်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ အာဏာ၏ အစွမ်းအစနှင့် တရားဥပဒေ၏ တင်းကျပ်မှုကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဘူမိပါလ၊ ရာဇိန္ဒဟု၊ နရသနင်း၊ မင်းဟူသည်၌၊ အရည်အချင်း၊ သီတင်းဥစ္စာ၊ ပညာအမျိုး၊ မကိုးသာချေ၊ ကမ်းခြေသစ်ပင်၊ ရောက်သောသွင်သို့၊ ပုံပြင်တူငြား၊ သနားသော်သာ၊ လိုရာရောက်နိုင်၊ အပြီးတိုင်ရှင့်၊" 
*   "**မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်**၊ ဆိုရိုးတွင်ဘိ၊ ရှေးထုံးရှိ၏၊" 

## ကိုးကား
မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်

**မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်” ဆိုသည်မှာ မင်း၏ အစေအပါး သို့မဟုတ် အမှုထမ်းဖြစ်ခြင်းကို မြစ်ကမ်းနားတွင် ပေါက်ရောက်နေသော သစ်ပင်နှင့် ခိုင်းနှိုင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ မြစ်ကမ်းနားရှိ သစ်ပင်သည် မြစ်ရေကို အမှီပြု၍ စိုပြည်လန်းဆန်းနေနိုင်သော်လည်း မြစ်ရေ၏ တိုက်စားမှုကြောင့် ပြိုလဲပျက်စီးနိုင်သကဲ့သို့ မင်း၏ အစေအပါးများသည် မင်း၏ အာဏာနှင့် ကျေးဇူးကြောင့် ကြီးပွားချမ်းသာနိုင်သော်လည်း မင်း၏ အမျက်ဒေါသ သို့မဟုတ် အပြစ်ပေးခြင်းခံရပါက အလွယ်တကူ ပျက်စီးဆုံးရှုံးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခြင်း၏ အန္တရာယ်နှင့် မမြဲခြင်းသဘောကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဘူမိပါလ၊ ရာဇိန္ဒဟု၊ နရသနင်း၊ မင်းဟူသည်၌၊ အရည်အချင်း၊ သီတင်းဥစ္စာ၊ ပညာအမျိုး၊ မကိုးသာချေ၊ ကမ်းခြေသစ်ပင်၊ ရောက်သောသွင်သို့၊ ပုံပြင်တူငြား၊ သနားတော်သာ၊ လိုရာရောက်နိုင်၊ အပြီးတိုင်ရှင့်၊" 
*   "မင်းခယောက်ျား၊ လစာစားတို့၊ ကမ်းနားသစ်ပင်၊ ပမာသွင်နှင့်၊" 
*   "မင်းခစားယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်ဆိုတဲ့ အလုပ်မျိုးတွေ ဝါသနာ မပါဝံ့ပါဘူး ခုံမင်းကြီးရယ်။ နဖူးပွန်းအောင် ဒူးပွန်းအောင် ခစား၍ ဖားပြုပ်လို ကုပ်ကုပ်ကြီး တစ်ဝပ်တည်းဝပ်နေရတဲ့ လောကငရဲကိုလည်း မခံချင်ပါဘူး။" 

## ကိုးကား
မင်းကို နိုင်လိုသော လက်ဆောင်

**မင်းကို နိုင်လိုသော လက်ဆောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းကို နိုင်လိုသော် လက်ဆောင်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦးဦးနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မိမိ၏ ကိစ္စတစ်ခုကို အောင်မြင်လိုပါက လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သခြင်းဖြင့် လိုရာကိစ္စပြီးမြောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တရားမျှတမှုအပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများကြောင့်လည်း လွှမ်းမိုးခံရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အာဏာရှိသူများထံမှ အကူအညီ သို့မဟုတ် မျက်နှာသာရရှိရန်အတွက် လာဘ်ပေးခြင်းသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော အပြုအမူတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ငွေများတရားနိုင်ဆိုခြင်းနှင့် **မင်းကို နိုင်လိုသော် လက်ဆောင်** ဟူသော စကားအရလည်းကောင်း၊ သမ္မတခုံကဝိက အဂတိလေးပါး မလိုက်စားဘဲ တရားနှင့်အညီ စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေလတ္တံ့။" 

## ကိုးကား
မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစား မောင် အိမ်ဦးခန်း

**မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစား မောင် အိမ်ဦးခန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစား မောင် အိမ်ဦးခန်း” ဆိုသည်မှာ မိသားစုအတွင်းရှိ မောင်နှမများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ မောင်ဖြစ်သူသည် အလုပ်အကိုင်ကောင်းမွန်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝပါက နှမဖြစ်သူသည် အိမ်မှုကိစ္စများ၊ အထူးသဖြင့် မီးဖိုချောင်နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုပ်များကိုသာ လုပ်ကိုင်ရလေ့ရှိသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် နှမဖြစ်သူသည် အလုပ်အကိုင်ကောင်းမွန်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝပါက မောင်ဖြစ်သူသည် အိမ်တွင် အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ကျား၊ မတို့၏ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ခွဲဝေထားသော အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မောင်ကောင်းလျှင် နှမ မီးဖိုချောင် ဆိုဘိသကဲ့သို့ စေ့စေ့ကြီး စဉ်းစားလိုက်လျှင် မောင်ဖားဆို၍ အသုံးမကျ၊" 
*   "မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်ဆိုတဲ့ စကားကို မှားတယ်လို့ လွှင့်ပစ်လိုက်ရတော့မှာလား။ နှမများကတော့ စိမ်းကားလေ့မရှိပါဘူး။" 
*   "ကိုယ့်နှမလေး ကောင်းစားနေတာမြင်ရတော့ မောင်လုပ်တဲ့လူကလည်း မျှော်လင့်ချက်တွေ ထားသဗျာ။ မောင် ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစားတော့ မောင် အိမ်ဦးခန်း ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ကြားဖူးပါလိမ့်မယ်။" 

## ကိုးကား
မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ

**မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ” ဆိုသည်မှာ မေတ္တာတရားသည် ရဲရင့်ခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး သစ္စာတရားသည် ခိုင်မြဲခြင်းကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အထူးသဖြင့် ချစ်သူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာနှင့် သစ္စာသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ မေတ္တာသည် စွန့်လွှတ်စွန့်စားရဲသော သတ္တိကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး သစ္စာရှိခြင်းသည် ဆက်ဆံရေးကို တည်မြဲစေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာနှင့် သစ္စာ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ**။" 

## ကိုးကား
မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်

**မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်” ဆိုသည်မှာ မန်ကျည်းပင်၏ အကိုင်းအခက်များသည် သေးငယ်နွဲ့ညောင်းသော်လည်း အလွန်ခိုင်မာသန်စွမ်းပြီး မကျိုးမပြတ်နိုင်သော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ “**တစ်ညှို**” ဆိုသည်မှာ လက်ညှိုးနှင့် လက်မကို ထိပ်ချင်းထိကပ်၍ ပြုလုပ်ထားသော စက်ဝိုင်း၏ အရွယ်အစားကို ရည်ညွှန်းသည်။ မန်ကျည်းပင်၏ သေးငယ်သော အကိုင်းအခက်ပင်လျှင် လူတစ်ယောက်၏ ဝိတ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်လောက်အောင် ခိုင်ခံ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံအားဖြင့် သေးငယ်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အတွင်းအားဖြင့် ခိုင်မာသော အရာ သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မန်ကျည်းပင်၏ အကိုင်းအခက်များသည် သေးသေးကလေး၊ နွဲ့နွဲ့ကလေး ဖြစ်သော်လည်း အင်မတန် ခိုင်မာသန်စွမ်းသည်။ မကျိုးတတ်၊ မပြတ်တတ်၊ မပဲ့တတ်သည်ကို သတိပြုမိသောအခါ **မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်**ဟု ဆိုကြသည်။" 

## ကိုးကား
မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား

**မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား” ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးသုံးမြို့၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “မန္တလေး” သည် စကားပြောကောင်းခြင်း၊ စကားကြွယ်ဝခြင်းကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ “ရန်ကုန်” သည် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် ဟိတ်ဟန်ထုတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူသိများသည်။ “မော်လမြိုင်” သည် အရသာရှိသော အစားအစာများကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြို့တစ်ခုစီ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုပုံစံကို အတိုချုပ် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မန္တလေးက စကား၊ ရန်ကုန်က အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစားဆိုတဲ့ စကားပုံဟာလည်းပဲ အပြောအဆို၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက်များမှာ နာမည်ရတဲ့ လောကီယဉ်ကျေးမှုစကားပုံလို့ ဆိုရမယ်။" 
*   "မန္တလေး စကား၊ မော်လမြိုင် အစား ဟူ၍ ရှေးလူတို့ ပြောဆို ကြကုန်သည်။" 

## ကိုးကား
မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ

**မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ” ဆိုသည်မှာ မန္တန် (ဂါထာ) များတွင် “သစ္စာ” သည် အစွမ်းအထက်ဆုံးဖြစ်ပြီး အေးမြသော အရာများတွင် “မေတ္တာ”သည် အအေးမြဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မန္တန်၏ အစွမ်းသည် သစ္စာစကားကို တိုင်တည်ခြင်းပေါ်တွင် မူတည်ပြီး မေတ္တာတရားသည် စိတ်နှလုံးကို အေးချမ်းစေနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာနှင့် မေတ္တာတရားတို့၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ**ဆိုသောအတိုင်း သစ္စာတစ်လုံးကို စကားပြောတိုင်း အမြဲ သုံးစွဲသွားပါလျှင်…၊" 

## ကိုးကား
မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်း

**မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်း” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြီးထွားမှုနှင့် အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “နှမ်း”ပင်သည် စိုက်ပျိုးပြီး မကြာမီ ရင့်မှည့်လွယ်သကဲ့သို့ အမျိုးသမီးများသည်လည်း ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပင် အရွယ်ရောက်လွယ်ပြီး အိုမင်းရင့်ရော်မှု လက္ခဏာများ စောစီးစွာ ပေါ်တတ်သည်။ “ထန်း”ပင်သည် ကြီးထွားရန် အချိန်ကြာမြင့်သကဲ့သို့ အမျိုးသားများသည်လည်း အရွယ်ရောက်ရန် အချိန်ပိုကြာပြီး အိုမင်းရင့်ရော်မှု လက္ခဏာများ နောက်ကျမှ ပေါ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်ကို ရိုးရှင်းစွာ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်းဟူ၍ဆိုသော စကားပုံအတိုင်း မိန်းမတို့သည် အရွယ်ရောက်လွယ်၍ အိုရုပ်ပေါ်လွယ်၏။" 

## ကိုးကား
မိန်းမကိုသာ တိုင်ပင်ရာ

**မိန်းမကိုသာ တိုင်ပင်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမကိုသာ တိုင်ပင်ရာ” ဆိုသည်မှာ အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ်တစ်ခုခုကို မည်သို့ ဆောင်ရွက်ရမည်ကို မသိသောအခါ သို့မဟုတ် ကြံရာမရဖြစ်နေသော အခါမျိုးတွင် မိမိ၏ ဇနီးမယားကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်လူတို့သည် ဇနီးမယား၏ အကြံဉာဏ်ကို လေးစားတန်ဖိုးထားကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဇနီးမယားသည် အိမ်ထောင်ဦးစီး၏ အနီးကပ်ဆုံး မိတ်ဆွေနှင့် အကြံပေးကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် အရေးကြီးကိစ္စများတွင် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယခေါင့်ကာလ၊ ရှေးမဆွ၌၊ ကိစ္စတစ်သီး၊ အရေးကြီး၍၊ မပြီးနိုင်က၊ ကြံမရသော်၊ မိန်းမကိုသာ၊ တိုင်ပင်ရာဟု၊ ပညာရှိများ၊ အစဉ်ကြားလျက်၊ ထင်ရှားမိန့်မှာ၊ ဥဒါန်းလာ၏။" 

## ကိုးကား
မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်

ကဗျာ
**မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်” ဆိုသည်မှာ ရုပ်ရည်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံသော အမျိုးသမီးသည် ပန်းတစ်ပွင့်ကိုသာ ပန်ဆင်ထားသော်လည်း အလွန်တင့်တယ်လှပသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရုပ်ရည်အဆင်းသည် ပင်ကိုအလှဖြစ်ပြီး အပြင်အဆင် အနည်းငယ်ဖြင့်ပင် တင့်တယ်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ “မိန်းမချောပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်၊ အရုပ်ဆိုးပန်းပန် တစ်ဟင်းငံ” နှင့် “မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်၊ လူသွမ်းပန်းပန် တစ်ဟင်းငံ” ဟူ၍လည်း အဆိုအမိန့်များရှိပြီး “တစ်ဟင်းငံ” ဆိုသည်မှာ ဟင်းတစ်အိုး ချက်လောက်အောင် ပန်းများစွာ ပန်ဆင်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ရည်မလှပသူများသည် ပန်းများစွာ ပန်ဆင်ထားသော်လည်း မတင့်တယ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ခေါင်းလောင်းပန်းမှာ၊ လူသွမ်းပန်းပန်၊ တစ်ဟင်းငံမို့၊ ကျွန်တန်နှင့် ကျိန်းချေ၊ ကျွန်ဖြစ်စေဟု၊" 
*   "လမ်းနံဘေးတွင် ကြွေကျလျက်ရှိသော ရင်ခတ်ပန်းတစ်ပွင့်ကို ကောက်ကာပေးရင်း အင်း၊ မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်တဲ့၊ တို့ဒကာမကြီး မိန်းမကောင်း တစ်ယောက်ကပဲ၊ တစ်ပွင့်တလေပန်ရ တော်ရော့ပ၊" 
*   "ကျွန်မ တစ်ပွင့်ပဲ ပန်ပါ့မယ်။ မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်လို့ ဆိုထားသားပဲရှင့်၊" 

## ကိုးကား
မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်တာ၊ ယောက်ျားကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ

**မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်တာ၊ ယောက်ျားကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်ကာ၊ ယောက်ျားကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ” ဆိုသည်မှာ ချစ်သူနှစ်ဦး၏ အချစ်ကို ဖော်ပြရာတွင် အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူ ကွာခြားပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “မိန်းမ” (အမျိုးသမီး) သည် မိမိချစ်သူလာမည့်အချိန်ကို စိတ်ရှည်စွာ “**မျှော်လိုက်ကာ**” (စောင့်ဆိုင်းနေရုံသာ) ဖြစ်ပြီး “ယောက်ျား” (အမျိုးသား) ကမူ မိမိချစ်သူရှိရာသို့ တိုက်ရိုက် “**စိုက်စိုက်လာ**” (သွားရောက်တတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကျား၊ မ ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အလာကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ချစ်သူကို တိုက်ရိုက် လိုက်လံရှာဖွေခြင်းထက် စောင့်ဆိုင်းနေတတ်ပြီး အမျိုးသားများကမူ တက်ကြွစွာ ချစ်သူကို ရှာဖွေတတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိန်းမကြိုက်က မျှော်လိုက်ကာ၊ ယောက်ျားကြိုက်က စိုက်စိုက်လာ**ဆိုသည့် စကားအတိုင်း မိန်းမသည် ယောက်ျားရှိရာသို့ သွားရိုးမရှိဟု မည်မျှပင် လိုက်လိုသော်လည်း မလိုက်ဘဲနေလေ၏။" 
*   "ယောက်ျားပျိုကလေးတွေရှိတဲ့ အိမ်ကို အပျိုကလေးများက သွားတယ်လာတယ်ဆိုတာ လူတကာက မေးငေါ့ခံရတတ်ပါတယ် မေမေ။ ရှေးစကားပုံမှာလည်း ယောက်ျား ကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ၊ မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်ကာဆိုမဟုတ်လား။ မြမြကဖြင့် စတင်ပြီး မသွားပါရစေနဲ့။" 

## ကိုးကား
မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်

**မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများသည် အသက်အရွယ် မည်မျှပင် ကြီးရင့်ပါစေ အိမ်ထောင်ပြုရန် အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ချက် ရှိနေသေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဖူးစာ” ဆိုသည်မှာ အတိတ်ဘဝက ပါလာသော ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်ဖက်နှင့် ဆုံတွေ့ရမည့် ကံကြမ္မာဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများ၏ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော မျှော်လင့်ချက်သည် အသက်အရွယ်ကြောင့် ကုန်ဆုံးမသွားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်သတဲ့**၊ အရွယ်ကြီးသော်လည်း မပျက်စီးဟု အတပ်မပြောနိုင်။" 

## ကိုးကား
မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်

**မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ရှင်များ ဖြစ်လာပါက လင်နှင့်မယား နှစ်ဦးစလုံး တက်ညီလက်ညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ကြရမည်၊ မခိုမကတ် အလုပ်လုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မောင်” ဆိုသည်မှာ လင်ယောက်ျားကို ရည်ညွှန်းပြီး “**မယ်**” ဆိုသည်မှာ မယားကို ရည်ညွှန်းသည်။ “**တစ်ထမ်း**” နှင့် “**တစ်ရွက်**” ဆိုသည်မှာ အလုပ်ကို ပမာပြု၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် တာဝန်ယူမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်**ဆိုသကဲသို့ အိမ်မှုကိစ္စများတွင်လည်း လင်ဖြစ်သူကပါ ကူညီဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင်သင့်သည်။" 
*   "ကိုဥဩတို့က **မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်** လည်ချင်းယှက်ပြီး ရုန်းရဲတဲ့ သူတွေပဲ၊" 

## ကိုးကား
မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ

**မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများ၏ “ဣန္ဒြေ” (အရှက်အကြောက်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား) သည် အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားပြီး မည်သည့် ရွှေငွေနှင့်မျှ လဲလှယ်၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ အရှက်အကြောက်နှင့် ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာကို အသက်နှင့် ထပ်တူ တန်ဖိုးထားကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများ၏ ဣန္ဒြေ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အမေရယ်၊ **မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ**ဟု ဆိုရိုးစကားရှိပါလျက်နှင့် အရှက်ကို မငဲ့ကွက်ဘဲ သမီးကို ကတော်အရာဆက်မည်ဟု ကြံသည်မှာ မတော်ဘူး ထင်ပါတယ်။" 
*   "မိန်းမတိုဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရဘူးတဲ့ ကြားစ၊ ဣန္ဒြေပျက်စီးမှဖြင့် အခက်ကြီး ခက်တတ်တယ်။" 

## ကိုးကား
မိန်းမဖျက် ပြည်ပျက်

**မိန်းမဖျက် ပြည်ပျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမဖျက် ပြည်ပျက်” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။

၁။ အမျိုးသမီးများ၏ ဖြားယောင်းသွေးထိုးမှုကြောင့် လူအချင်းချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်ကာ ထိုမှတစ်ဆင့် တိုင်းပြည်ပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ အမျိုးသမီးများသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေနိုင်သော အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

၂။ တန်ခိုးအာဏာရှိသော တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်ကို အရည်အသွေးမရှိသော ဇနီးမယားက လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ပါက တိုင်းပြည်ပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ အာဏာရှိသူများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ၎င်းတို့၏ အနီးကပ်ဆုံးသူများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် မှားယွင်းနိုင်ပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် တိုင်းပြည်အတွက် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများကို အပြစ်တင်လိုသော သဘောထက် လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပဋိပက္ခများနှင့် လွှမ်းမိုးမှုများ၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးလိုသော သဘောကို ပိုမိုဆောင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မိန်းမဖျက်က၊ ပြည်ပျက်တတ်စွာ၊ ဆိုရိုးမှာရှင့်၊" 
*   "မိန်းမဖျက်က ပြည်ပျက်သည်ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို စဉ်းစားသော် လက်ရုံးအားကို မဆိုလို၊ မာယာလက်နက်ကို သုံး၍ နှလုံးရည်သက်သက်နှင့် လိုရာကိစ္စကို ဆောင်ရွက်အောင်မြင်နိုင်ကြောင်းကို ပြလေသည်။"

## ကိုးကား
မိန်းမဗွေကြမ်း၊ သန်းဥစမ်း၊ ယောက်ျားဗွေဆိုး လက်ကိုချိုး

**မိန်းမဗွေကြမ်း၊ သန်းဥစမ်း၊ ယောက်ျားဗွေဆိုး လက်ကိုချိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမဗွေကြမ်း သန်းဥစမ်း၊ ယောက်ျားဗွေဆိုး လက်ကိုချိုး” ဆိုသည်မှာ စရိုက်ဆိုးသော သို့မဟုတ် အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းသော အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ဗွေကြမ်း**” ဆိုသည်မှာ စရိုက်ကြမ်းတမ်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “**သန်းဥစမ်း**” ဆိုသည်မှာ သန်းရှာခြင်း သို့မဟုတ် သန်းကိုက်ခြင်းကြောင့် ယားယံခြင်းကို သက်သာစေရန် ပြုလုပ်သော အပြုအမူကို ဆိုလိုပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် စိတ်မရှည်ခြင်း၊ စိတ်တိုခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ “**ဗွေဆိုး**” ဆိုသည်မှာ စရိုက်ဆိုးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “**လက်ကိုချိုး**” ဆိုသည်မှာ ဒေါသထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်တိုခြင်းကြောင့် လက်ကို ဆုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းတင်းဆုပ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စရိုက်ကြမ်းသော အမျိုးသမီးများသည် စိတ်တိုလွယ်ပြီး စရိုက်ဆိုးသော အမျိုးသားများသည် ဒေါသကြီးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိန်းမဗွေကြမ်း သန်းဥစမ်း၊ ယောက်ျားဗွေဆိုး လက်ကိုချိုး**လို့ ရှေးလူကြီးများ ပြောလေ့ရှိပေတယ်။" 

## ကိုးကား
မိန်းမမှာ မီး၊ ယောက်ျားမှာ ဆီး

**မိန်းမမှာ မီး၊ ယောက်ျားမှာ ဆီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမမှာ မီး၊ ယောက်ျားမှာ ဆီး” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများတွင် “မီး” (မီးယပ်ရောဂါ) သည် အဖြစ်များပြီး ဒုက္ခပေးတတ်သော ရောဂါဖြစ်သကဲ့သို့ အမျိုးသားများတွင် “ဆီး” (ဆီးရောဂါ) သည် အဖြစ်များပြီး ဒုက္ခပေးတတ်သော ရောဂါဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့တွင် အဖြစ်များသော ရောဂါများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ကိုးကားချက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ဆီးရောဂါသည် ကျား၊ မ မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သတိပြုသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိန်းမမှာ မီး၊ ယောက်ျားမှာ ဆီး** ဟု ဆိုရိုးစကားများ ရှိပင်ရှိသော်လည်း ဆီးရောဂါမှာ ကျား မ မရွေး နှိပ်စက်တတ်သော ရောဂါဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းကောင်းကြီး သိ၍ထားသင့်လှပေသတည်း။" 

## ကိုးကား
မိန်းမမာယာ သဲကိုးဖျာ

**မိန်းမမာယာ သဲကိုးဖျာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမမာယာ သဲကိုးဖျာ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတို့၏ “မာယာ” (ပရိယာယ်၊ လှည့်ကွက်) သည် အလွန်များပြားလှကြောင်းကို ပမာပြု၍ ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**သဲကိုးဖျာ**” ဆိုသည်မှာ ဖျာကိုးချပ်ပေါ်တွင် ရှိသော သဲပွင့်အရေအတွက် အတိုင်း များပြားလွန်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖျာကိုးချပ်ပေါ်ရှိ သဲပွင့်အရေအတွက်ကို ရေတွက်ရန် မဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အမျိုးသမီးတို့၏ မာယာကိုလည်း အတိအကျ ဖော်ပြရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးတို့၏ ပရိယာယ်ကြွယ်ဝမှုကို ချီးကျူးသော သဘော သို့မဟုတ် သတိပေးသော သဘောဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မိန်းမတို့… ဇာတ်သဘာဝအလျောက် အလိုလို တတ်မြောက်လာသော မာယာကား အကျဉ်းအားဖြင့် လေးဆယ်၊ အကျယ်အပွားကိုဆိုသော် မရေမတွက်နိုင်။ ထို့ကြောင့် **မိန်းမမာယာ သဲကိုးဖျာ** ဟူ၍ ပြောစမှတ်ပြုကြကုန်၏။" 
*   "မစားချင်တဲ့လူ နေကြဟု စားရအောင် ခေါ်ခြင်းသည်ပင် ရှေးလူကြီး တွေပြောတဲ့ **မိန်းမမာယာ သဲကိုးဖျာ** ဆိုတာထဲက တစ်ခုဖြစ်မှာပဲဟု တွက်ဆကာ ကျွန်တော့်မှာ ပညာရလိုက်ပါသည်။" 

### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
မာယာ ၄၀

### ကိုးကား
ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု

**ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု** သည် နိုင်ငံများ၊ အမျိုးမျိုးသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ အုပ်စုများ မှ ကွန်ပျူတာများ၏ သတင်းအချက်အလက်များ၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်များ၊ တစ်ကိုယ်ရေသုံးကွန်ပျူတာများ (personal computers) ကို ပစ်မှတ်ထားကာ စော်ကားတိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုများကို အန္တရာယ်ရှိ၍ သိရှိနိုင်မှုမရှိသော အဖျက်လုပ်ဆောင်မှုများဖြင့် စတင်ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ပစ်မှတ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းများကို ဟက်ကင်း (hacking) ဖြင့် လုံခြုံမှုမရှိသောစနစ်အတွင်း၌ လုပ်ဆောင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆိုက်ဘာတိုက်ပွဲများ ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုများသည် spyware များကို ကွန်ပျူတာများအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ အချက်အလက်များကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်သည်။

## ဗိုင်းရပ်(Virus)
ဗိုင်းရပ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပုံတူပွားနိုင်သည့် ပရိုဂရမ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဗိုင်းရပ်ပရိုဂရမ်ကိုသည် အခြားသော ပရိုဂရမ်များ၊ ဖိုင်များတွင် တွဲကာ ပျံ့နှံ့ကြသည်။

## Worms
Worm သည် ကိုယ်တိုင်ပုံတူကူးရန် အခြားသော ပရိုဂရမ်၊ ဖိုင်များ၏ အကူအညီကို မလိုအပ်ပေ။ Worm သည် ကွန်ရက်ပေါ်တွင် ပြန့်ပွားစေရန် protocols များကို အသုံးပြုကြသည်။
မင်းအစ သမ္မတ

**မင်းအစ သမ္မတ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းအစ သမ္မတ” ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာဦးအစတွင် လူတို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သော မင်း၏ မူလအစသည် မဟာသမ္မတမင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များတွင် ကမ္ဘာဦးအစ၌ လူတို့သည် မိမိတို့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် မဟာသမ္မတမင်းကို တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မင်းစနစ်၏ သမိုင်းကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆများနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လူများသနင်း၊ မင်းကအိုစ၊ သမ္မတဟု၊ ကမ္ဘာ့တံတွာ၊ ဓမ္မတာတိုင်း၊" 

## ကိုးကား
မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်

**မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း လိုက်လျောပြုမူပြောဆိုပါက မင်း၏ နှစ်သက်မြှောက်စားခြင်းကို ခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အာဏာရှိသူများ၏ မျက်နှာသာရရှိရန်အတွက် သူတို့၏ အလိုသို့ လိုက်လျောခြင်းသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများ၏ သဘောထားနှင့် အပြုအမူကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အာဏာနှင့် နီးစပ်လိုသူများ၏ အပြုအမူကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မင်းလိုလိုက်က၊ မင်းကြို်ကတတ်စွာ**၊ သဘောသာတည့်၊" 
*   "**မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့အလိုတော်ရိ ပြုလုပ်၍ …၊" 
*   "ရာဇမစ္စံ ဝသံဂမေ-ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် မင်းထံစိုးကပ်၊ မင်းမှူးမတ်ဟူသော အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းအဖြစ်ကို အလိုရှိသောသူသည် မင်းအလိုသို့ လိုက်ပါရာ၏ ဟူလို။ ထိုစကားကို အစွဲပြု၍ **မင်းအလိုလိုက်က မင်းကြိုက်သည်**ဟူသော စကားကို ပြောဆိုကြကုန်၏။" 

## ကိုးကား
မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာကတိ

**မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာကတိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာ ကတိ” ဆိုသည်မှာ မင်းသည် မိမိ၏ ဂတိကဝတ်နှင့် တိုင်းပြည်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိရသကဲ့သို့ လူပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းသည်လည်း မိမိ၏ ကတိစကားကို တည်ကြည်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်းနှင့် လူတို့၏ တာဝန်ဝတ္တရားကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ မင်းသည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ကာကွယ်ရန် တာဝန်ရှိပြီး လူတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ ကတိစကားကို တည်ကြည်စွာ စောင့်ထိန်းရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာနှင့် ကတိ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မင်းမှာသစ္စာ၊ လူမှာကတိ**၊ ဆိုရိုးရှိတိုင်း၊ မြဲဘိဘယ်ခါ၊ မချွတ်ရာဘူး၊" 
*   "**မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာ ကတိ** ဆိုသည့်အတိုင်း ရှင်စောပု၏ အလိုတော်ကို ဖြည့်နိုင်လျှင် ရှင်စောပုသည် ကတိအတိုင်း သစ္စာစောင့်မည်ကိုကား ယုံမှားဖွယ်ရာ မရှိပေ။" 

## ကိုးကား
မြန်မာမှန် ပုဂံ ရောက်ဖူးရမည်

**မြန်မာမှန် ပုဂံ ရောက်ဖူးရမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြန်မာမှန် ပုဂံ ရောက်ဖူးရမည်” ဆိုသည်မှာ စစ်မှန်သော “**မြန်မာ**” တစ်ဦးဖြစ်လျှင် ရှေးဟောင်းမြို့တော်ဖြစ်သော “**ပုဂံ**” သို့ တစ်ကြိမ်မဟုတ်တစ်ကြိမ် ရောက်ဖူးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပုဂံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးမြို့တော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များစွာ တည်ရှိရာနေရာဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပုဂံ၏ သမိုင်းဝင် အရေးပါမှုနှင့် မြန်မာလူမျိုးများအတွက် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ “မြန်မာမှန်လျှင် ပုဂံရောက်ဖူးသင့်လှသည်၊ ပုဂံရောက်လျှင် အာနန္ဒာရောက်မှ ပုဂံရောက်သည်မည်၏” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြန်မာမှန် ပုဂံသို့ရောက်ဖူးရမည်** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားအတိုင်း မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုစုတည်ရာ(ဝါ) မြန်မာ့ကျက်သရေအပေါင်းတို့ ခညောင်းရာဖြစ်သော ပုဂံမြို့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို သွားရောက်လေ့လာလိုကြသော သုတေသီများအတွက်… စီစဉ်ပေးခဲ့လေသည်။" 
*   "**မြန်မာမှန်လျှင် ပုဂံရောက်ဖူးသင့်လှသည်၊ ပုဂံရောက်လျှင် အာနန္ဒာရောက်မှ ပုဂံရောက်သည်မည်၏**ဟူသော စကားတစ်ခု ရှိသည်။" 

## ကိုးကား
မြန်မာအစ တကောင်းက

**မြန်မာအစ တကောင်းက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြန်မာအစ တကောင်းက” ဆိုသည်မှာ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် “**တကောင်း**” ဒေသမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးဟောင်းရာဇဝင်များအရ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ပထမဆုံး မင်းနေပြည်တော်ကို တကောင်းတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တကောင်း၏ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အာဒိစ္စဝံသ သာကိယအနွယ်တော်လျှင် အမွန်ရှိသော မြန်မာမင်း တို့၏ တည်ရင်းအစ ပထမဖြစ်သော တကောင်းပြည်ကြီးကို အစမူသဖြင့်…၊" 
*   "**မြန်မာအစ တကောင်းက**ဟု ပြောဆိုကြခြင်းမှာ မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီးအရ…အဘိရာဇာမည်သော သကျသာကီဝင်မင်းသည်… တကောင်း ပြည်ကြီးကို တည်ထောင်စံနေတော်မူ၏ဟု…၊" 

## ကိုးကား
မြင်းမှာ အုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာ ကုလား၊ ဓားမှာ မိုးကြိုး၊ ယွန်း ပုဆိုး

**မြင်းမှာ အုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာ ကုလား၊ ဓားမှာ မိုးကြိုး၊ ယွန်း ပုဆိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်းမှာ အုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာ ကုလား၊ ဓားမှာ မိုးကြိုး၊ ယွန်း ပုဆိုး” ဆိုသည်မှာ အမျိုးအစားတူ အရာဝတ္ထုများထဲမှ အကောင်းဆုံး သို့မဟုတ် အထူးခြားဆုံးကို ရွေးချယ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**မြင်းမှာ အုန်းခွံ**” ဆိုသည်မှာ မြင်းများထဲတွင် “**အုန်းခွံ**” (အုန်းသီးအခွံကဲ့သို့ အညိုရောင်) ရောင်ရှိသော မြင်းသည် အကောင်းဆုံးဟု ယူဆကြသည်။
*   “**ကျွန်မှာ ကုလား**” ဆိုသည်မှာ ကျွန်များထဲတွင် “**ကုလား**” (အိန္ဒိယလူမျိုး) သည် အစေခံကောင်းပြီး အကျိုးအများဆုံးဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအသုံးအနှုန်းသည် ခေတ်နှင့်မညီတော့ဘဲ ခွဲခြားဆက်ဆံသော သဘောသက်ရောက်သောကြောင့် ယခုအခါ အသုံးနည်းသွားပြီဖြစ်သည်။
*   “**ဓားမှာ မိုးကြိုး**” ဆိုသည်မှာ ဓားများထဲတွင် “**မိုးကြိုး**” (မိုးကြိုးထိမှန်ထားသော သတ္တု) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဓားသည် အကောင်းဆုံးဟု ယူဆကြသည်။ မိုးကြိုးထိမှန်ထားသော သတ္တုသည် အထူးအစွမ်းထက်သည်ဟု ရှေးယုံကြည်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
*   “**ယွန်း ပုဆိုး**” ဆိုသည်မှာ ပုဆိုးများထဲတွင် “**ယွန်း**” ထည်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော ပုဆိုးသည် အကောင်းဆုံးဟု ယူဆကြသည်။ ယွန်းထည်သည် အလွန်ကောင်းမွန်သော အထည်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ “မြင်း အုန်းခွံ၊ ကျွန် ကုလား၊ မယား တောသူ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြင်းမှာ အုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာ ကုလား၊ ဓားမှာ မိုးကြိုး၊ ယွန်း ပုဆိုး**နှင့်၊ အိုးစားဖက်စုံ၊ စစ်သည်ပုံမှာ၊ ကျွန်ယုံစားမို့၊ မောင်ကလေးငယ် မောင်သာလိုက်တယ်၊" 

## ကိုးကား
မြင်းမစီးတတ်တော့ အုံးပေါက်၊ ကွမ်းမစားတတ်တော့ ထုံးပေါက်

**မြင်းမစီးတတ်တော့ အုံးပေါက်၊ ကွမ်းမစားတတ်တော့ ထုံးပေါက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်းမစီးတတ်တော့ အုံးပေါက်၊ ကွမ်းမစားတတ်တော့ ထုံးပေါက်” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို မကျွမ်းကျင်ဘဲ ပြုလုပ်ပါက မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မြင်းမစီးတတ်တော့ အုံးပေါက်**” ဆိုသည်မှာ “**မြင်း**” ကို မစီးတတ်ဘဲ စီးပါက “**အုံး**” (မြင်းကုန်းနှီး) နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ပွန်းပဲ့နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အသားပေါက်ခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ကွမ်းမစားတတ်တော့ ထုံးပေါက်**” ဆိုသည်မှာ “**ကွမ်း**” ကို စနစ်တကျ မစားတတ်ပါက “**ထုံး**” (ကွမ်းယာတွင် ထည့်သော ထုံး) လွန်ကဲ၍ အာခေါင်တွင် ပူလောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျိန်းစပ်ခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မကျွမ်းကျင်သောအရာကို မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း သို့မဟုတ် ပြုလုပ်ပါက သတိထားသင့်ကြောင်းကို သတိပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြင်းမစီးတတ်တော့ အုံးပေါက်၊ ကွမ်းမစားတတ်တော့ ထုံးပေါက်**ဟုတောင်သူကြီးတို့ ရှေးစကားရှိသည်။ ထုံးသည် ငန်သော အရသာ မရှိပေမည့် ကွမ်းတစ်ယာ၏ အလေးအပေါ့ဆိုသောနေရာတွင် ထုံးကို လိုတိုး ပိုလျှော့ပြုရ၏။" 
*   "ကွမ်းမစားဖူးဘဲ စားတော့ ထုံးပေါက်သည်၊ မြင်းမစီးဖူးဘဲ စီးတော့ကုန်းပေါက်သည်
ထုံးလွန်ကဲသွားသော် ကွမ်းစားလေ့မရှိသူအဖို့ အာခေါင်တွင် ထုံးပေါက်ပြီး ကျိန်းစပ်နေတတ်သည်။ မြင်းကိုလည်း စီးပုံစီးနည်း စနစ်တကျနှင့် စီးတတ်ရ၏။ အရမ်းမဲ့စီးသော် ကုန်းနှီး (မြင်းကျောပေါ်တွင် လူထိုင်ရန်အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောအရာ) ဒဏ်ကြောင့် အသားများပေါက်ပြဲ၍ နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားရတတ်သည်။" 

## ကိုးကား
မြင်းပိန်တော့ ကျိုး၊ ခွေးပိန်တော့ ခိုး

**မြင်းပိန်တော့ ကျိုး၊ ခွေးပိန်တော့ ခိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်းပိန်တော့ ကျိုး၊ ခွေးပိန်တော့ ခိုး” ဆိုသည်မှာ အားနည်းသော သို့မဟုတ် ချို့တဲ့သော အခြေအနေတွင် မတူညီသော သက်ရှိများသည် မတူညီသော တုံ့ပြန်မှုများ ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မြင်းပိန်တော့ ကျိုး**” ဆိုသည်မှာ ပိန်ချုံးချိနဲ့နေသော “**မြင်း**” သည် အားနည်းသောကြောင့် ကောင်းစွာ မလှုပ်ရှားနိုင်ဘဲ “**ကျိုး**” (ထော့ကျိုးထော့ကျိုး) သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ခွေးပိန်တော့ ခိုး**” ဆိုသည်မှာ ပိန်ချုံးချိနဲ့နေသော “**ခွေး**” သည် အစာရှာမရသောကြောင့် “**ခိုး**” စားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် မတူညီသော သက်ရှိများသည် မတူညီသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြင်းပိန်တော့ ကျိုး၊ ခွေးပိန်တော့ ခိုး**။" 

## ကိုးကား
မြင်းကို နိုင်လိုက ဇက်၊ သစ်ဝါးကို နိုင်လိုက အမျက်၊ လူကို နိုင်လိုက ချက်

**မြင်းကို နိုင်လိုက ဇက်၊ သစ်ဝါးကို နိုင်လိုက အမျက်၊ လူကို နိုင်လိုက ချက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်းကို နိုင်လိုက ဇက်၊ သစ်ဝါးကို နိုင်လိုက အမျက်၊ လူကို နိုင်လိုက ချက်” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

*   “**မြင်းကို နိုင်လိုက ဇက်**” ဆိုသည်မှာ မြင်းကို ထိန်းချုပ်လိုပါက “**ဇက်**” (မြင်းဇက်ကြိုး) ကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြင်းဇက်ကြိုးသည် မြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် အဓိကကိရိယာဖြစ်သည်။
*   “**သစ်ဝါးကို နိုင်လိုက အမျက်**” ဆိုသည်မှာ သစ်ဝါးကို လိုသလို ပုံသွင်းလိုပါက “**အမျက်**” (အဆစ်) ၏ သဘောကို သိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သစ်ဝါး၏ အဆစ်များကို သိရှိမှသာ လိုသလို ခွဲစိတ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
*   “**လူကို နိုင်လိုက ချက်**” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို မိမိအလိုသို့ လိုက်ပါစေရန် ဆွဲဆောင်လိုပါက “**ချက်**” (အားနည်းချက် သို့မဟုတ် အဓိကအကြောင်းရင်း) ကို သိရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦး၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် အဓိက လိုအပ်ချက်ကို သိရှိမှသာ ထိရောက်စွာ ဆွဲဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ထိန်းချုပ်ရန် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပညာရှိစကားရှိသည်မှာ **မြင်းကို နိုင်လိုက ဇက်၊ သစ်ဝါးကို နိုင်လိုက အမျက်၊ လူကို နိုင်လိုက ချက်**ဆိုတဲ့စကား ရှိပေသည်။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် အချက်ကို ကြည့်ရှု၍ အမှုကို ဆောင်ရာသည်။" 

## ကိုးကား
မြတ်စွာဘုရားသော်မှ နို့တစ်လုံးဖိုးသာကျေ

**မြတ်စွာဘုရားသော်မှ နို့တစ်လုံးဖိုးသာကျေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မြတ်စွာဘုရားသော်မှ နို့တစ်လုံးဖိုးသာကျေ” ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားကဲ့သို့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြီးမားသော ပုဂ္ဂိုလ်ပင်လျှင် မိခင်၏ “**နို့တစ်လုံးဖိုး**” (နို့တစ်ကြိမ်စာ) ကျေးဇူးကိုသာ အပြည့်အဝ ဆပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုရလောက်အောင် မိခင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးသည် အလွန်ကြီးမားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိခင်၏ မေတ္တာနှင့် ကျေးဇူးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ မိဘကျေးဇူးသည် အလွန်လေးနက်ပြီး မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### မှတ်ချက်
မြတ်စွာဘုရားသည် မိဘကျေးဇူးကို အကုန်ကျေအောင် ဆပ်နိုင်ခဲ့သည်။ "နို့တစ်လုံးဖိုးသာ ကျေအောင်ဆပ်နိုင်ခဲ့သည်" ဆိုသည်မှာ အရပ်စကား၊ ဇာတ်စကားသာ ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မြင်းမိုရ်တောင်ဦး၊ မကကျူးသည့်၊ ကျေးဇူးတော်အရှင်၊ မွေးမိခင်လို့ ခဏခဏကြားဖူးနေရတော့ ဘုရားသော်မှ မိခင်ကျေးဇူးကို ဆပ်တာ နို့တစ်လုံးဖိုး ပဲ ကျေတယ်ဆိုတာကို လက်ခံချင်ပါတယ်။" 

## ကိုးကား
မြင်းကို နိုင်လို ဇက်ကိုဆွဲ၊ လှေကို နိုင်လို တက်ကိုဆွဲ

**မြင်းကို နိုင်လို ဇက်ကိုဆွဲ၊ လှေကို နိုင်လို တက်ကိုဆွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်းကို နိုင်လို ဇက်ကိုဆွဲ၊ လှေကို နိုင်လို တက်ကိုစွဲ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို ထိန်းချုပ်လိုပါက သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မြင်းကို နိုင်လို ဇက်ကိုဆွဲ**” ဆိုသည်မှာ မြင်းကို ထိန်းချုပ်လိုပါက “**ဇက်**” (မြင်းဇက်ကြိုး) ကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြင်းဇက်ကြိုးသည် မြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် အဓိကကိရိယာဖြစ်သည်။ “**လှေကို နိုင်လို တက်ကိုစွဲ**” ဆိုသည်မှာ လှေကို ထိန်းချုပ်လိုပါက “**တက်**” (လှေရွက်) ကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေရွက်သည် လှေကို ဦးတည်ရာသို့ ရွေ့လျားစေရန် အဓိကကိရိယာဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ထိန်းချုပ်ရန် သင့်လျော်သော ကိရိယာ သို့မဟုတ် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြင်းကို နိုင်လို ဇက်ကိုဆွဲ၊ လှေကို နိုင်လို တက်ကိုစွဲ**၊" 

## ကိုးကား
မိန်းမယောက်ျား၊ မြင်ဖန်များသော်၊ သနားချစ်ခင်၊ စိတ်ကျွမ်းဝင်

**မိန်းမယောက်ျား၊ မြင်ဖန်များသော်၊ သနားချစ်ခင်၊ စိတ်ကျွမ်းဝင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမယောက်ျား၊ မြင်ဖန်များသော်၊ သနားချစ်ခင်၊ စိတ်ကျွမ်းဝင်” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့သည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ဆုံထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများလာသောအခါ တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး “**သနားချစ်ခင်**” စိတ်နှင့် “**စိတ်ကျွမ်းဝင်**” (ရင်းနှီးလိုသော) စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် အကြိမ်ကြိမ် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုသည် ရင်းနှီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိန်းမယောက်ျား၊ မြင်ဖန်များသော်၊ သနားချစ်ခင်၊ စိတ်ကျွမ်းဝင်၏**။" 

## ကိုးကား
မိန်းမ လှ မလှ အိပ်ရာထမှာ ကြည့်ရ

**မိန်းမ လှ မလှ အိပ်ရာထမှာ ကြည့်ရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမ လှ မလှ အိပ်ရာထမှာ ကြည့်ရ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ရည်အမှန်ကို သိလိုပါက မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်မီ “**အိပ်ရာထ**” ချိန်တွင် ကြည့်ရှုအကဲခတ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပကတိအလှသည် ပြင်ဆင်ထားသောအလှထက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုအခါ ကုလားသူဌေးကြီးစိတ်၌ **မိန်းမ လှ မလှ အိပ်ရာထမှာ ကြည့်ရ**ဆိုသည့်စကားကို သတိရသဖြင့်…၊" 

## ကိုးကား
မိန်းမဟူဘိ ထိုဣတ္ထိကား၊ မရှိမကောင်း ရှိမကောင်းနှင့်၊ မပေါင်းလည်းခက်၊ ပေါင်းလည်းခက်

**မိန်းမဟူဘိ ထိုဣတ္ထိကား၊ မရှိမကောင်း ရှိမကောင်းနှင့်၊ မပေါင်းလည်းခက်၊ ပေါင်းလည်းခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိန်းမဟူဘိ၊ ထိုဣတ္ထိကား၊ မရှိမကောင်း၊ ရှိမကောင်းနှင့်၊ မပေါင်းလည်းခက်၊ ပေါင်းလည်းခက်” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများအတွက် ဇနီးမယားသည် မရှိလျှင်လည်း အထီးကျန်ဆန်ခြင်း၊ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နိုင်ခြင်း စသည့် အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်သကဲ့သို့ ရှိလျှင်လည်း စိတ်သောကရောက်ခြင်း၊ အငြင်းအခုံများ ဖြစ်ပွားခြင်း စသည့် အခက်အခဲများ ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဇနီးမယားနှင့် “**မပေါင်းလည်းခက်**” (အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ရန်လည်း ခက်ခဲ) ပြီး “**ပေါင်းလည်းခက်**” (အိမ်ထောင်ပြု၍ အတူတကွ နေထိုင်ရန်လည်း ခက်ခဲ) သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကြုံတွေ့နိုင်သော အခက်အခဲများကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လောကီဘုံသား၊ လူယောက်ျားတို့၊ မယားဟူဘိ၊ ထိုဣတ္ထိ နှင်၊့ မရှိမကောင်း၊ ရှိမကောင်းဘဲ၊ မပေါင်းလည်းခက်၊ ပေါင်းလည်းခက်၏။" 

## ကိုးကား
မုန့်သာ ဝေစားနိုင်သည်၊ လင်ကို မဝေငှနိုင်'

**မုန့်သာ ဝေစားနိုင်သည်၊ လင်ကို မဝေငှနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုန့်သာ ဝေစားနိုင်သည်၊ လင်ကို မဝေငှနိုင်” ဆိုသည်မှာ “မုန့်” (အစားအစာ) ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အခြားသူများနှင့် ဝေမျှစားသုံးနိုင်သော်လည်း “လင်” (ခင်ပွန်း) ကိုမူ အခြားသူနှင့် မျှဝေ၍ မချစ်နိုင်၊ လက်မခံနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ သဘောတရားကို ဖော်ပြသည်။ အစားအစာကဲ့သို့သော ပြင်ပပစ္စည်းများကို ဝေမျှနိုင်သော်လည်း အချစ်သည် နှစ်ဦးကြားတွင်သာ ရှိသင့်သော သီးသန့်ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ “ထမင်းကိုသာ ဝေ၍ စားလိုက်ချင်၏၊ လင်ကိုကား မဝေနိုင်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မုန့်ကိုသာ ဝေငှစားမည်၊ လင်ကို မဝေငှနိုင်ဘူး**ဆိုတဲ့ ရှေးလူကြီးများ စကားနှင့်အညီ ဒေါ်မွှေးမြိုင်က လင်ဂုဏ်ကို ကိုးပြီးတော့ အမျိုးမျိုးပြောဆိုသည်မှာ…၊" 
*   "**ထမင်းကိုသာ ဝေ၍ စားလိုက်ချင်၏၊ လင်ကိုကား မဝေနိုင်**ဆိုသည့် စကားနှင့်အညီ… အချစ်ကို ဝေရမည့်အလုပ်မှာမူကား မိန်းမတို့ဓမ္မတာ မည်သည့် နည်းနှင့်မျှ သည်းမခံနိုင်ရှာကြချေ။" 

## ကိုးကား
မုန်းတင်းပြောလျှင် တိုက်၊ ချစ်တင်းပြောလျှင် ငိုက်

**မုန်းတင်းပြောလျှင် တိုက်၊ ချစ်တင်းပြောလျှင် ငိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုန်းတင်းပြောလျှင် တိုက်၊ ချစ်တင်းပြောလျှင် ငိုက်” ဆိုသည်မှာ မိမိကို မုန်းတီးသူများက မိမိအကြောင်း မကောင်းပြောဆိုလျှင် မိမိကိုယ်တိုင် ထိခိုက်နစ်နာရတတ်သည် (“**တိုက်**”)။ မိမိကို ချစ်ခင်သူများက မိမိအကြောင်း ချီးမွမ်းပြောဆိုလျှင်မူ ဂရုမစိုက်ဘဲ လျစ်လျူရှုထားတတ်သည် (“**ငိုက်**”) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဝေဖန်မှုနှင့် ချီးမွမ်းမှုအပေါ် လူတို့၏ တုံ့ပြန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ လူအများစုသည် ဝေဖန်မှုကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ပြီး ချီးမွမ်းမှုကို လျစ်လျူရှုတတ်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မုန်းတင်းပြောလျှင် တိုက်၊ ချစ်တင်းပြောလျှင် ငိုက်** ဆိုတဲ့ ရှေးလူကြီးတို့စကား မလိုသူများက မုန်းတင်းပြောလျှင် တိုက်ခိုက်၊ ချစ်တင်းပြောလျှင် အိပ်ငိုက်သတဲ့။ ဘယ်တစ်ထောင့်က ချစ်တင်းပြောနေကြပါလိမ့်မလဲ၊ အလွန်ပဲ အိပ်ငိုက်လိုက်တာ။" 

## ကိုးကား
မုန်းလျှင် အပြစ်၊ ချစ်လျှင် အကျိုး၊ မြတ်နိုးလျှင် သဒ္ဓါ

**မုန်းလျှင် အပြစ်၊ ချစ်လျှင် အကျိုး၊ မြတ်နိုးလျှင် သဒ္ဓါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုန်းလျှင် အပြစ်၊ ချစ်လျှင် အကျိုး၊ မြတ်နိုးလျှင် သဒ္ဓါ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို “**မုန်းလျှင်**” ထိုသူ၏ အပြုအမူမှန်သမျှကို အပြစ်ဟုသာ မြင်တတ်သည်။ “**ချစ်လျှင်**” ထိုသူ၏ အပြုအမူမှန်သမျှကို အကျိုး (အကောင်း) ဟုသာ မြင်တတ်သည်။ “**မြတ်နိုးလျှင်**” ထိုသူကို လေးစားကြည်ညိုသော “**သဒ္ဓါ**” တရား ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားမှုသည် အခြားသူများအပေါ် အကဲဖြတ်ပုံကို မည်သို့ လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မုန်းတီးမှုသည် အပျက်သဘောရှုမြင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုသည် အပြုသဘောရှုမြင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မုန်းလျှင် အပြစ်၊ ချစ်လျှင် အကျိုး၊ မြတ်နိုးလျှင် သဒ္ဓါ**၊ ရှေးသူဟောင်း စကားလာနှင့်၊ နှိုင်းကာဆင်ခြင်၊ ကိုဇဝနစိတ်ဘဝင်၌၊ ပျိုကဲ့သို့ မချစ်ခင်လို့၊ ပြစ်တင်စကား၊ ကျွန်မ၌ထားတာများ၊ လားလားမျှ တော်မယ်မထင်ပါရှင်၊" 
*   "လူဆိုတာမျိုး **မုန်းလျှင် အပြစ်၊ ချစ်လျှင် အကျိုး၊ မြတ်နိုးမှ သဒ္ဓါ**ဆိုသလို ကိုယ်နှင့်အထပ်မတည့်ရင်ဖြင့် တစ်ပတ်လှည့်ပြောချင်တာ ပြောတာမျိုးပါ၊" 

## ကိုးကား
မြစ်ရေဖွေးဖွေး ကိုင်းဖွေးဖွေး

**မြစ်ရေဖွေးဖွေး ကိုင်းဖွေးဖွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မြစ်ရေဖွေးဖွေး ကိုင်းဖွေးဖွေး” ဆိုသည်မှာ မိုးရာသီတွင် “**မြစ်ရေ**” များ ပြည့်လျှံလာသောအခါ “**ကိုင်း**” (မြစ်ကမ်းဘေးတွင် ပေါက်သော အပင်တစ်မျိုး) ပင်များတွင် အဖြူရောင်အပွင့်များ ဖုံးလွှမ်း၍ လှပနေသည်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိုးရာသီ၏ သဘာဝအလှကို ပုံဖော်ထားသည်။ အထူးသဖြင့် ဝါဆိုလနှင့် ဝါခေါင်လများတွင် မိုးရေများသောကြောင့် မြစ်ရေများ တိုးလာပြီး ကိုင်းပင်များလည်း ပွင့်လန်းကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြစ်ရေဖွေးဖွေး ကိုင်းဖွေးဖွေး** ဟု အဆိုရှိကြောင်း ပြောပြကြသည်။ ဝါဆို၊ ဝါခေါင် ရေဖောင်ဖောင် အချိန်ရောက်လျှင် ကိုင်းတို့ပွင့်၍ ဖွေးဖွေးဖြူ နေကြလိမ့်မည်။" 

## ကိုးကား
မျက်စိမှာ ရေ၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ခါး

**မျက်စိမှာ ရေ၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ခါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (ရေ ကို ရီ ဟု လျှာကို အသံလိပ်ကာ ထွက်သည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်စိမှာ ရေ၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ခါး” ဆိုသည်မှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုစီအတွက် သင့်လျော်သော အရာများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရေ**” သည် “**မျက်စိ**” ကို ကြည်လင်စေသည်။ “**ဆီ**” သည် “**နား**” နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ “**ဆား**” သည် “**ဒန္တီ**” (သွား) နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ “**ခါး**” သော အရာသည် “**ဝမ်း**” ဗိုက်နာကျင်ခြင်းနှင့် လေပွခြင်းကို သက်သာစေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာအယူအဆများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ “မျက်စိမှာ ရေ၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ပျား” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မျက်စိနှင့် အသင့်လျော်ဆုံးသော အရာဝတ္ထုကား **မျက်စိမှာ ရေ၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ခါး** အစဉ်အလာရိုးရာဆောင်ပုဒ်အတိုင်း ရေ သို့မဟုတ် အရည်များ အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်၏။" 
*   "**မျက်စိမှာ ရည်(ရေ)၊ နားမှာ ဆီ၊ ဒန္တီမှာ ဆား၊ ဝမ်းမှာ ခါး**တဲ့။ ဝမ်းမီးကောင်းအောင် အခါးဓာတ်က အရေးကြီးတယ်။" 

## ကိုးကား
မျက်စိ အကျင့်၊ ဝမ်း အချင့်

**မျက်စိ အကျင့်၊ ဝမ်း အချင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်စိ အကျင့်၊ ဝမ်း အချင့်” ဆိုသည်မှာ “**မျက်စိ**” ကို “**အကျင့်**” (အိပ်ချိန်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း) ဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြင့် အိပ်ချိန်လွန်ကျူးခြင်းကို ရှောင်ရှားနိုင်ပြီး “**ဝမ်း**” ကို “**အချင့်**” (စားသောက်မှုကို ချင့်ချိန်ခြင်း) ဖြင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် အစားအသောက် လွန်ကျူးခြင်းကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် မိမိတို့၏ အပြုအမူနှင့် အလေ့အကျင့်များကို ထိန်းချုပ်လေ့ကျင့်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသော လူနေမှုဘဝကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ “မျက်စိ အကျင့်၊ ဝမ်း အချင့်” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မများစေရ၊ သင့်ရုံမျှသာ၊ သောက်လေရာ၏၊ စာနာခန့်ချိ၊ **မျက်စိ အကျင့်၊ ဝမ်းအချင့်**ဟု၊ ယခင့်ဝေါဟာ၊ ထင်ရှားစွာရှင့်၊" 
*   "မျက်စိမှာ အကျင့်၊ ဝမ်းမှာ အချင့်ဆိုသောစကားသည် အိပ်သောမျက်စိကို အကျင့်ပြု၍ အအိပ်နည်းပါး၊ နိုးကြားခြင်း များရမည်။ ဝမ်းမှာလည်း အချင့် ပမာဏနှင့် မျှတစွာ စားရမည်ဟူ၍…၊" 

## ကိုးကား
မုန်းသော် မပိုင်၊ ချစ်သော် ပိုင်၏

**မုန်းသော် မပိုင်၊ ချစ်သော် ပိုင်၏** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုန်းသော်မပိုင်၊ ချစ်သော်ပိုင်၏” ဆိုသည်မှာ မိမိကို “**မုန်းလျှင်**” မိမိ၏ အစေအပါး သို့မဟုတ် လက်အောက်ငယ်သားများပင်ဖြစ်စေ မိမိ၏ စေခိုင်းမှုကို လိုက်နာဆောင်ရွက်မည် မဟုတ်ပေ။ မိမိကို “**ချစ်လျှင်**” သာ မိမိ၏ စေခိုင်းမှုအားလုံးကို လိုက်နာဆောင်ရွက်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အုပ်ချုပ်မှုနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် ချစ်ခင်မှုနှင့် ယုံကြည်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူအများစုသည် မိမိတို့ လေးစားချစ်ခင်သူများ၏ စကားကို ပိုမိုနားထောင် လိုက်နာတတ်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တောင်ငူစား သင်္ခယာလည်း… ရှမ်းတို့ကို သာယာချေငံစွာလျက် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများစွာ ပေး၍ အဆွေခင်ပွန်း ပြု၏။ ထိုရွာရှမ်းတို့လည်း သူတို့ဆိုကြသည်။ **မုန်းသော် မပိုင်၊ ချစ်သော် ပိုင်၏**ဟု မှတ်ကုန်လျက် အကျွန်ုပ်တို့ အမှုတော်ကို ထမ်းအံ့သည်ဟု ကျွန်ခံလာကုန်၏။" 

## ကိုးကား
မျက်စိအချမ်း၊ ဝမ်းကား အပူ

**မျက်စိအချမ်း၊ ဝမ်းကား အပူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်စိ အချမ်း၊ ဝမ်းကား အပူ” ဆိုသည်မှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုဖြစ်သော “**မျက်စိ**” သည် “**အချမ်း**” (အေးသော) ဓာတ်နှင့် သင့်လျော်ပြီး “**ဝမ်း**” (ဗိုက်) သည် “**အပူ**” ဓာတ်နှင့် သင့်လျော်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာအယူအဆများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုစီတွင် သင့်လျော်သော အပူချိန်နှင့် ဓာတ်သဘောများရှိပြီး ထိုအရာများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေသည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မျက်စိအချမ်း၊ ဝမ်းကားအူပ**၊ ဟူသားအလျောက်၊ ကျမ်းထောက် တတ်ကျော်၊ နတ်ဆေးဖော်လျက်၊" 
*   "ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ ဆေးပညာဆောင်ပုဒ်ကလေး ရှုပါဘိ၊ **မျက်စိ အချမ်း၊ ဝမ်းကား အပူ**၊ မျက်စိဆိုင်ရာ ကုမလျှင် အအေး အချမ်း၊ ဝမ်းဗိုက် အတွင်းသွင်းရမည့်ဆေး အစားအစာဟူက အပူဖြစ်စေရမည် ဆိုလိုသည်။" 

## ကိုးကား
မျက်စိ အဆုံး၊ နား အရှုံး

**မျက်စိ အဆုံး၊ နား အရှုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်စိ အဆုံး၊ နား အရှုံး” ဆိုသည်မှာ “**မျက်စိ**” မမြင်ခြင်းသည် ဘဝတစ်ခုလုံး ဆုံးရှုံးသွားသကဲ့သို့ ခံစားရပြီး “**နား**” မကြားခြင်းသည် လူဖြစ်ရှုံးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာရုံငါးပါးတွင် မျက်စိနှင့် နား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မျက်စိသည် ကမ္ဘာလောကကို မြင်တွေ့နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းပြီး နားသည် အသံများကို ကြားနိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်စိနှင့် နား ဆုံးရှုံးခြင်းသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝတွင် ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "စက္ခုအာရုံသည် အရေးကြီးဆုံးသော အာရုံတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် **မျက်စိ အဆုံး၊ နား အရှုံး**ဟု ဆိုရိုးရှိပေသည်။" 
*   "**မျက်စိ အဆုံး၊ နား အရှုံး**ဟူသော ရှေးမြန်မာစကားပုံတစ်ရပ်ရှိခဲ့ရာ မျက်မမြင်များ၏ဘဝမှာ အဆုံးစွန်သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
မျက်ရည် စက်လက် တံကောက်ခွက်

**မျက်ရည် စက်လက် တံကောက်ခွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်ရည်စက်လက် တံကောက်ခွက်” ဆိုသည်မှာ “**တံကောက်ခွက်**” (ဒူးခေါင်း၏ နောက်ဘက် အတွင်းပိုင်းရှိ အသားပျော့နေရာ) တွင် ထိုးကွင်းထိုးသောအခါ အလွန်နာကျင်သောကြောင့် “**မျက်ရည်စက်လက်**” (မျက်ရည်ကျလောက်အောင်) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်နာကျင်မှုကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။ “ရက်ရက်စက်စက် တံကောက် ခွက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မျက်ရည်စက်လက် တံကောက်ခွက်**… ဒူးခေါင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အတွင်းပိုင်းသည် တံကောက်ကွေး တံကောက်ခွက် ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာမှာ အသားပျော့ဖြစ်သဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် နာကျင်သည်။ မျက်ရည်စက်လက် ဖြစ်ရသည်။" 

## ကိုးကား
မျက်စပ် ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား

**မျက်စပ် ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မျက်စပ် ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော “**မယား**” (ဇနီး) ကို တစ်စုံတစ်ဦးက ထိပါးစော်ကားပါက “**မျက်စပ် ပိုးဝင်**” သကဲ့သို့ အလွန်အမင်း စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် “**ဆံ တစ်ပင်တင်း**” သကဲ့သို့ အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းကို ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ် ပြင်းထန်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသောသူကို ထိပါးစော်ကားခံရပါက မခံမရပ်နိုင်အောင် ခံစားရတတ်သည်။ “သွားကြား ရိုးညပ်၊ မျက်စပ်ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား**ဆိုသည့် စကားအတိုင်း မခံမရပ်နိုင်သဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး ဆတ်ဆတ်တုန်၍ နေလေ၏။" 
*   "ထိုအချိန်၌ ကိုကိုတင်သည် **မျက်စပ် ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား** ဒေါသမီးပွား ကြီးမားတောက်လောင် မငြိမ်းနိုင်အောင် ရှိ၏။" 
*   "ရှေးလူကြီးများစကား အရှိသားကလား။ **သွားကြား ရိုးညပ်၊ မျက်စပ်ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား**လို့ စကားပုံရှိတယ်။ ယခုတော့ ကိုယ် စုံမက်နေတဲ့ ရည်းစားကို တစ်ရပ်သားက ကြားဝင်ပြီး…၊" 
*   "**မျက်စပ် ပိုးဝင်၊ ဆံ တစ်ပင်တင်း၊ ချစ်ခြင်းမယား၊ ရည်စားလူလု** ဤလေးခုသည် အခံရအခက်ဆုံး ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ…၊" 

## ကိုးကား
မြင်ဖန်များ ယဉ်ပါး

**မြင်ဖန်များ ယဉ်ပါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်ဖန်များ ယဉ်ပါး” ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် အချင်းချင်း “**မြင်ဖန်များ**” (မကြာခဏ တွေ့ဆုံထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများလာလျှင်) “**ယဉ်ပါး**” (ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်လာ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အခြားသူများနှင့် ပိုမိုရင်းနှီးလာတတ်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
(ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် မတွေ့ရှိပါ။ သို့သော် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိသော အခြားဆိုရိုးစကားများ ရှိပါသည်။ ဥပမာ- မိန်းမယောက်ျား၊ မြင်ဖန်များသော်၊ သနားချစ်ခင်၊ စိတ်ကျွမ်းဝင်။ ထိုဆိုရိုးစကားတွင် ကိုးကားချက်များ ပါရှိပါသည်။)

## ကိုးကား
ဂျန်နီဖာလောရင့်

**ဂျန်နီဖာ ရှရဒါ လောရန့်စ်** () သည် အမေရိကန် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကတည်းကပင် လောရန့်စ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လစာဝင်ငွေအများဆုံး အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ ရိုက်ကူးထားသော ရုပ်ရှင်များမှ ရရှိသော စုစုပေါင်းဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ၅.၅ ဘီလီယံကျော် ဖြစ်သည်။ တိုင်း(မ်) မဂ္ဂဇင်းသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၏ ကမ္ဘာ့အလွှမ်းမိုးဆုံးသူ (၁၀၀) စာရင်းတွင် သူမကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက Forbes ကလည်း ၂၀၁၄ နှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်များ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသူ (၁၀၀) စာရင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 

ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း

**မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း” ဆိုသည်မှာ မိမိခံတွင်းကို “**မြိန်**” (အရသာရှိသည်ဟု ခံစားရစေသော) စားဖွယ်သည် မိမိအတွက် “**ဟင်းကောင်း**” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦးစီ၏ အကြိုက်နှင့် ခံတွင်းအရသာသည် မတူညီနိုင်သောကြောင့် မိမိနှစ်သက်သော အစားအစာသည် မိမိအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အကြိုက်ကွဲပြားမှုကို ဖော်ပြသည်။ “မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း၊ ခင်ရာ ဆွေမျိုး” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကျွန်တော်က ပြန်အားနာတာပါဗျာ၊ **မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း၊ ခင်ရာ ဆွေမျိုး**ပေါ့၊" 
*   "မြန်မာစကားပုံထဲတွင် **မြိန်ရာ ဟင်းကောင်း၊ ခင်ရာ ဆွေမျိုး၊ ပျော်ရာ နိဗ္ဗာန်**ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရရှိခဲ့တယ်။" 

## ကိုးကား
မွေးနေ့ဆောင် အောင်

**မွေးနေ့ဆောင် အောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မွေးနေ့ဆောင် အောင်” ဆိုသည်မှာ အရေးကြီးသော အမှုကိစ္စများကို မိမိ၏ “**မွေးနေ့**” တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ပါက “**အောင်**” (အောင်မြင်မှု) ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ရာသီခွင်ဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်။ မိမိမွေးနေ့သည် ကံကောင်းခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ထိုနေ့တွင် အရေးကြီးကိစ္စများ စတင်ခြင်းသည် ကောင်းသောနိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤယုံကြည်မှုသည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုသာဖြစ်ပြီး အထောက်အထားခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက်မရှိပါ။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် မတွေ့ရှိပါ။

## ကိုးကား
မြေမညီသော် ရေနှင့်ညှိ၊ လူမညီသော် သေနှင့်ညှိ၊ သွေးမညီသော် ဆီနှင့်ညှိ

**မြေမညီသော် ရေနှင့်ညှိ၊ လူမညီသော် သေနှင့်ညှိ၊ သွေးမညီသော် ဆီနှင့်ညှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြေမညီသော် ရေနှင့်ညှိ၊ လူမညီသော် သေနှင့်ညှိ၊ သွေးမညီသော် ဆီနှင့်ညှိ” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူများအကြား မညီမျှမှု သို့မဟုတ် ကွဲပြားမှုများကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးမျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**မြေမညီသော် ရေနှင့်ညှိ**” ဆိုသည်မှာ မြေမျက်နှာပြင် မညီညာပါက “**ရေ**” ကို အသုံးပြု၍ ညှိရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေသည် အမြင့်မှ အနိမ့်သို့ စီးဆင်းသော သဘောရှိသောကြောင့် မညီညာသော မြေမျက်နှာပြင်ကို ညှိပေးနိုင်သည်။
*   “**လူမညီသော် သေနှင့်ညှိ**” ဆိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိပါက “**သေ**”ရည် (အရက်) ဝိုင်းတွင် စုဝေး၍ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရက်သောက်ခြင်းသည် လူအများကြားတွင် ရင်းနှီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပြဿနာများကို ပြေလည်စေနိုင်သည်။
*   “**သွေးမညီသော် ဆီနှင့်ညှိ**” ဆိုသည်မှာ သွေးသားတော်စပ်သူများအကြား ဆက်ဆံရေး မပြေလည်ပါက “**ဆီ**” (အဆီ) ကို အသုံးပြု၍ ညှိနှိုင်းရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာတွင် ဆီဆိုသည်မှာ နှမ်းဆီကဲ့သို့သော အဆီများကို ရည်ညွှန်းပြီး အစားအသောက် ဝေမျှစားသောက်ခြင်းဖြင့် သွေးသားဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ကမူ ဆီသည် ချောမွေ့စေသော သဘောရှိသောကြောင့် ဆီဖြင့် ညှိသည်ဆိုသည်မှာ စည်းလုံးညီညွတ်အောင် ပြုလုပ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီသော အခြေအနေများတွင် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် မတူညီသော နည်းလမ်းများ လိုအပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြေမညီသော် ရေနှင့်ညှိ၊ လူမညီသော် သေနှင့်ညှိ၊ သွေးမညီသော် ဆီနှင့်ညှိ** ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း…၊" 

## ကိုးကား