open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်

**သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်** (အင်္ဂလိပ်: Liquefied natural gas, LNG) သည် စီအန်ဂျီ (CNG) ကဲ့သို့ပင် အသုံးပြုနိုင်သော လောင်စာအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဓာတုသင်္ကေတမှာ CH4 (မီသိန်း) ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများစုက ၎င်းကို အလားအလာကောင်းသော လောင်စာအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး သိုလှောင်နိုင်မှုတွင် အားသာချက်များ ရှိနေသည်။ LNG သည် အရည်ပြုလုပ်စဉ်ကပင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ ရေငွေ့၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလ်ဖိုက်နှင့် အခြားသော မလိုလားအပ်သော ဒြပ်စင်များကို ဖယ်ရှားထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် စီအန်ဂျီထက် ပိုမိုသန့်စင်ကာ ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ပါဝင်မှု မြင့်မားသည်။ ၎င်းကို သန့်စင်စေရန်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် အထူးလုပ်ငန်းစဉ်များဖြင့် ထုတ်လုပ်ကာ ပျမ်းမျှအပူချိန် အနုတ် ၁၆၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (-160°C) တွင် ဖိသိပ်၍ အထူးပြုလုပ်ထားသော သိုလှောင်စည်များ၌ ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

LNG သည် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အခြေအနေထက် ထုထည်အားဖြင့် အဆ ၆၀၀ ခန့် (၆၀၀ ပုံ ၁ ပုံ) သာ ရှိတော့သဖြင့် ခရီးရှည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လုံလောက်သော စွမ်းအင်သိပ်သည်းမှုကို ရရှိစေသည်။ ဓာတ်ငွေ့ကို ပိုက်လိုင်းများဖြင့် သယ်ယူရန် ခက်ခဲသော နေရာများသို့ အရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အထူးပြုလုပ်ထားသော သင်္ဘောကြီးများဖြင့် တင်ဆောင်ပို့ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော် LNG သည် ဓာတ်ဆီ သို့မဟုတ် ဒီဇယ်နှင့် စွမ်းအင်တူညီသည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ၎င်းကို ထုတ်လုပ်သည့် စရိတ်နှင့် အအေးခန်း ဆလင်ဒါများဖြင့် သိုလှောင်ရသည့် စရိတ်မှာ မြင့်မားလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် LNG စက်ရုံများနှင့် ဆိပ်ကမ်းများတွင် အအေးခံစနစ်များအတွက် ကုန်ကျစရိတ် ကြီးမြင့်မှုသည် စီးပွားဖြစ် အသုံးပြုရန် အားနည်းချက်တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း နည်းပညာတိုးတက်မှုများကြောင့် အဆိုပါ အားနည်းချက်များကို ပြုပြင်နိုင်ခဲ့သည်။ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွမ်းကျင်သူအချို့က LNG သည် အရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲစဉ်နှင့် သိုလှောင်ထားစဉ်အတွင်း အလွန်အငွေ့ပြန်လွယ်သော သဘာဝရှိသဖြင့် ခရီးရှည်သယ်ယူရာတွင် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ယနေ့တိုင် ဓာတ်ငွေ့ရည်တင်သင်္ဘောများပေါ်တွင် ထိုသို့သောအန္တရာယ်မျိုး ကြုံတွေ့ရခြင်း မရှိသေးပေ။ အခြားလောင်စာဆီများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စီအန်ဂျီထက် ဈေးကြီးသော်လည်း စွမ်းအင်ပိုမို သာလွန်ပြီး ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် အထွက်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဆာလ်ဖာအောက်ဆိုက်၊ ပြာနှင့် အနယ်အနှစ်များ ထွက်ရှိမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် သန့်စင်သော လောင်စာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေ 
လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစွမ်းအင် လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် ပြည်ပမှ LNG တင်သွင်းမှုကိုလည်း စဉ်းစားဆောင်ရွက်နေရပြီး ရုရှားကဲ့သို့သော နိုင်ငံများနှင့်လည်း တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။

သီလဝါဆိပ်ကမ်းက သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် (LNG) သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကနေ ကနဦးအနဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၁၅၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ဂမုန်း

thumb|ဂမုန်း

**ဂမုန်း**ဟူသောအမည်မှာ ဥရှိသောအပင်ငယ်များစွာတို့ကို ခြုံ၍ခေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ မြေ၌ ပေါက်သည်။ အချို့မှာ အပင်ကြီးတွင် တွယ်ကပ်ပေါက်သော ပင်ဆင့်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်ဆင့်မျိုးမှာ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ပါရာဆိုက်များဖြစ်သည်။ သာမန်အားဖြင့် ဂမုန်းသည် ပုတတ်စာ၊ နနွင်း၊ တောက်တာ စသည်တို့နှင့်အတူ **ကင်းဖီရီးယား** မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့သော် မြန်မာအခေါ် ဂမုန်းမှာ အလွန်များပြားလှ၍ ရုက္ခဗေဒအမည်တစ်ခုတည်းကို စွဲ၍မယူအပ်ချေ။ ကျောက်ကျမ်း၊ ဂမုန်းကျမ်းနှင့် ကဝေသာရကျမ်း တို့တွင် ဂမုန်းမျိုးပေါင်း (၁ဝ၉) မျိုး ပြထားပေသည်။

## ၁၀၉ မျိုးဂမုန်း
# ဂမုန်းဖြူ (ဂမုန်းလည်)
# ဂမုန်းဖြူကျော်
# ဂမုန်းနီ
# ဂမုန်းနက်
# ဂမုန်းကတိုး
# ခတ္တာဂမုန်း
# ဂမုန်းခွေးလာ
# ဂမုန်းကြက်လာ
# ဂမုန်းဝက်လာ
# ဂမုန်းနွားလာ
# ဂမုန်းပြောက်ကြီး
# ဂမုန်းပြောက်ငယ်
# ရစ်ဂမုန်း
# ဂမုန်းလိပ်မထွား
#ဂမုန်းလိပ်မေ့
#ဂမုန်းဆိတ်နား
#ဂမုန်းလိပ်လာ
# ဂမုန်းသင်္ဃာစင်
# ဂေါ်သဇင်ဂမုန်း
# ဂမုန်းကာလကဏ္ဍီ
# ဂမုန်းဆင်ကာလကဏ္ဍီ
# ဂမုန်းမြင်းကာလကဏ္ဍီ
# ဂမုန်းလူကာလကဏ္ဍီ
# ဂမုန်းမ
# ဂမုန်းကြက်တောင်စည်း
# ဂမုန်းကြက်တောင်
# ဂမုန်းကြက်ညွှတ်ငယ်
# ဂမုန်းစမ္ပာ
# ဂမုန်းကြက်စောင်း
# ဂမုန်းလက်ညှိုး
# ဂမုန်းကြက်မြီး
# ဂမုန်းသင်္ဘောကာလကဏ္ဍီ
# ဂမုန်းကျီးခြေကြီး
# ဂမုန်းကျီးခြေငယ်
# ဂမုန်းသံဆက်
# ဂမုန်းကျောက်ငို
# ဂမုန်းကိုယ်ရံကြီး
# ဂမုန်းရန်မီး
# ဂမုန်းရန်လွတ်
# ဂမုန်းလဝန်း
# ဂမုန်းလဝန်းကြီး
# ဂမုန်းကြက်တူရွေး
# ဂမုန်းနှင်းပန်း
# မီးကွင်းဂမုန်း
# ဧည့်လာဂမုန်း
# ဧည့်လန်ဂမုန်း
# ကွင်းထိုးဂမုန်း
# ဖားဂမုန်း
# ဂမုန်းဘီလူး
# ဂမုန်းပင့်ကူ
# ဒေါင်းဂမုန်း
# ဂမုန်းဆိတ်နား
# ကွမ်းစားဂမုန်း
# နဂါးဂမုန်း
# ဂမုန်းကိန္နရာ
#ဂမုန်းကျေးမြီး
#ဂမုန်းကြွက်မြီး
#ဂမုန်းကြွက်လျှာ
#ဂမုန်းခတက်
#ဂမုန်းခြကောင်
#ဂမုန်းခြံလွတ်
# ရှင်သူငယ်ဂမုန်း
#ဂမုန်းဆိတ်ဖြူ
#ဂမုန်းညှင်းပြောက်ငယ်
#ဂမုန်းတိမ်ပြာ
#ဂမုန်းစကား
#ဂမုန်းနနွင်း
#ဂမုန်းပြာသာဒ်၊ ဂမုန်းပြာသာဒ်
#ဂမုန်းရွှေသွယ်
# ဂမုန်းလကက်ဆက်
# ဂမုန်းအင်
# ဂမုန်းခတ္တာဖြူ
# ဂမုန်းခတ္တာရွှေ
# ဆင်စွယ်ဂမုန်း
# တပင်ရွှေထီးဂမုန်း

## စိုက်သင့်သော ဂမုန်း ၃၇ မျိုး
# အိမ်တွင်းမင်္ဂလာဂမုန်း
# ရှင်သူငယ်ဂမုန်း
# ငှက်ပျောရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အသေး)
# ငှက်ပျောရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အကြီး)
# ရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အနီ)
# ပြည်လုံးချမ်းသာဂမုန်း
# ရတနာဂမုန်း
# ဒေါင်းဂမုန်း (အဖို၊အမ)
# ကွင်းထိုးဂမုန်း
# ဇော်ဂျီမုတ်ဆိတ်ဂမုန်း
# ဘောဂကြီးဂမုန်း
# အင်းဂမုန်း
# လဝန်းဂမုန်း (အဖို၊အမ)
# ပတ္တမြားဂမုန်း
# ပြောက်ကလေးဂမုန်း
# စီးပွားဂမုန်း
# ကိုယ်ရံကြီးဂမုန်း
# မြွေနိုင်ဂမုန်း
# ဟင်္သာဂမုန်း
# ချိုးဂမုန်း
# ငုံးဂမုန်း
# သူတော်ကြီးဂမုန်း
# ဂမုန်းပလ္လင်ဆင့် (အဖြူ၊အနီ)
# ဂမုန်းနီ
# ဂမုန်းနက်
# ချမ်းသာကြီးဂမုန်း
# သူကြွယ်ဂမုန်း
# သူရဿတီဂမုန်း
# ဂမုန်းစေတီ
# ဆရာကြီးဂမုန်း
# ဆရာမကြီးဂမုန်း
# ရှင်ပျံဂမုန်း
# ရှင်သီဝလိဂမုန်း
# မယ်တော်ကြီးဂမုန်း
# ခတ္တာဖြူဂမုန်း
# ကျီးဂမုန်း(အဖို၊အမ)
# ဣစ္ဆာသယကျီးမင်းဂမုန်းများ ဖြစ်သည်။

## မစိုက်သင့်သောဂမုန်း ၇ မျိုး
# နန်းထိုင်ဘီလူးဂမုန်း
# ဆင်ဂမုန်း
# ကုမုဒြာကြာဂမုန်း
# ဇော်မဂမုန်း
# မြွေဂမုန်း
# ဗေဒါဂမုန်း
# ဆင်စွယ်ဂမုန်းများ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဒိုင်းနက်လူမျိုး

**ဒိုင်းနက်လူမျိုး (သက္ကမလူမျိုး)**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်။ ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဒိုင်းနက်လူမျိုးသည် တိဘက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးကြီးအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဘက်လူမျိုး၊ ဗမာလူမျိုးနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဒိုင်းနက်လူမျိုးများ၏ ၁၉၉၅ ခုနှစ် စာရင်းများအရ လူဦးရေ ၆၀,၀၀၀ ခန့်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၈၀,၀၀၀ အထိ ရှိလာခဲ့သည်။ အသွင်အပြင်အရ ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ခွဲခြားရန်ခက်သော်လည်း ဒိုင်းနက်လူမျိုးများတွင် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိကြသည်။ လူမျိုးစုအရ ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ သက္ကမလူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သည်။ ဒိုင်းနက်နှင့် သက္ကမလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားစကားမှာ အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် ဒိုင်းပညာရပ်များကို တတ်ကျွမ်းသူများ ဖြစ်ခဲ့ကြ၍ ဒိုင်းနက်လူမျိုးဟု​ခေါ်တွင်​ကြောင်း သိရသည်။ မူလ ဒိုင်းတတ် မှ ဒိုင်းဒက် ဒိုင်းနက်ဟုပြောင်းလဲလာသည်။ ဒိုင်းနက်လူမျိုးတွင် မျိုးနွယ်ကွဲ ၈မျိုးရှိသည်။  ဒိုင်းနက်တို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။ 

ဒိုင်းနက်အများဆုံး ​နေထိုင်ရာ​ဒေသမှာ စစ်​တွေမြို့နယ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဒိုင်းနက်၈ မျိုးအနက် လက်ဝဲ​ထောင်ဒိုင်းနက်များသည် ကျောက်​တော်၊ပုဏ္ဏားကျွန်း မြို့များတွင်​နေထိုင်ကြသည်။​ မောင်ညို​ထောင် ဒိုင်းနက်တို့သည်  မြောက်ဦး၊မင်းပြား၊ရ​သေ့​တောင်တို့တွင် ​နေထိုင်ကြသည်။ ဒိုင်းနက်တို့သည် ဘူးသီး​တောင်​မောင်​တော မြို့နယ်များနှင့် ​လေးမြို့​ချောင်းဖျားတွင်လည်း ​နေထိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား
1.ရခိုင်ယဉ်​ကျေးမှု ဓ​လေ့ထုံးစံများ

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ
ပရဲလူမျိုး

* ပရဲ ( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင် မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်၊
စကောကရင်လူမျိုး

**စကောကရင်** ( သို့မဟုတ် )၊ အ​ရှေ့ပိုးကရင်:ဖၠုံယှင် **ကရင်ဖြူ** စကောကရင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။

စကောကရင်သည် ကရင်လူမျိုးစုဝင် ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကရင်နီ နှင့် ပအိုဝ်း **(ကရင်မည်း)** နှင့် ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန် **ကရင်ဖြူ** ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။

စကောကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကရင်ပြည် ပဋိပက္ခများကြောင့် အများစုမှာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် နေထိုင်ကြသည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (ကေအင်ဒီအို)၊(ကေအင်ယူ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများလည်း ဖြစ်သည်။

## အခေါ်အဝေါ်ရင်းမြစ် 
စကောဟူသော စကားလုံး၏ မူလအသံထွက်မှာ ရှောင် ဖြစ်သည်။ ရှောင်ကို ဗမာလို ရေးသည့်အခါ အဆင်မပြေ၍သော်လည်းကောင်း မူလပြောဆိုသူက ရှောင်ဟူသော စကားလုံး၏ အသံထွက်ကို ပီပြင်စွာ မပြောနိုင်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း စကောဟူသော စကားလုံးက ဗမာစာပေတွင် တွင်ကျယ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ စကောဟူသော စကားလုံး၏ ကရင်အသံထွက်အမှန်မှာ "ရှောင်" ဖြစ်ပါကြောင်း ဖြည့်စွက်ရေးသားလိုက်ရပေသတည်း။ကရင်စာပေဖြင့်စှီzမှာအသံထွက်ပါက စဝှော်ဟုအသံထွက်ပါသည်။ထိုမှစကောဟုပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ရှောင်မှာမဖြစ်နိုင်ပါ။စှော်ကိုအမှတ်မှား၍ရှောင်ဟုရေးခြင်းဖြစ်နိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
ရှမ်းနီလူမျိုး

**တိုင်းလျန်** သို့မဟုတ် **ရှမ်းနီလူမျိုး** (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်, /taj˧˧.lɛːŋ˥˧/; ရှမ်း: တႆးလႅင်; အင်္ဂလိပ်: Tai Laeng) သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သည့် တိုင်လူမျိုးစုတစ်စုဖြစ်သည်။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ကချင်ပြည်နယ်၊စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားပြောအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။
 မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကောလင်း၊ ဝန်းသို၊ ထီးချိုင့်၊ ပင်လည်ဘူး၊ အင်းတော်၊ ဗန်းမောက်၊ ကသာ၊ ကလေး၊ တမူး၊ မော်လိုက်၊ ဖောင်းပြင်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော်၊ အင်းတော်ကြီး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ ဟိုပင်၊ ဟုမ္မလင်းနှင့် သောင်သွပ်ဒေသ၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ၊ ဖားကန့်၊ စသည့်ဒေသများနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းစကားကို ပြောကြဆဲဖြစ်ပြီး၊ ယခုအခါတွင် စကားပြော တိမ်ကောစပြုလာပြီဖြစ်သည်။ 
ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတော်နီးစပ်သည်။ ယခင်ကကိုယ်ပိုင်စာပေရှိခဲ့ကြပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းစသည်တို့ကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါတွင်လေ့လာသူမရှိသလောက်နည်းပါးလာသဖြင့် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။ လူမျိုးအားဖြင့်လည်း ရှမ်းနီဘာသာစကားကိုပြောဆိုခြင်းနည်းပါးလာသဖြင့် လူမျိုးပျောက်လုပြီဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်
* ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့
* ရှမ်းနီ အက္ခရာ
* အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့

ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု
မဟူရာကျောက်

မဟူရာသည် ကျစ်လျစ်မာကြောသောကျောက် 
သလင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကျောက်ခေါင်းများ ထဲရှိ 
သဲစင်ထပ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။ မဟူရကျောက်သည် 
သံမဏိထက် အနည်းငယ် မာသော်လည်း သံမဏိထက် 
ပိုဆတ်သည်။ မဟူရာသည် အရောင်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် 
အစင်းများထင်လျက် ရှိသည့်ပြင် သွေးလိုက် သည့်အခါ 
အလွန်အရောင် တောက်ပြောင်လာနိုင်သည်။ အချို့မဟူရာ 
ကျောက်များသည် အစင်းများဖြစ်၍ အချို့ကား လုံးချင်း 
မီးခိုးရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ အပြာရောင်၊ သို့
မဟုတ် အမည်းရောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့ မဟူရာ 
ကျောက်များကို ယင်းတို့တွင် ပေါ်ထွက်နေသော အရောင်ကို
လိုက်၍ အမည်အမျိုးမျိုး ပေးကြသည်။

မဟူရာကျောက်များကို များသောအားဖြင့် တောင် 
အမေရိကတိုက် ဘရာဇီးနိုင်ငံနှင့် ဥရုဂွေးနိုင်ငံတို့ရှိ 
ကျောက်ကျင်းများမှ တူးဖော်ရရှိကြသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ 
အိုင်ဒါ-အိုဗာစတိုင်းခရိုင်သည် နှစ်ရာပေါင်းများစွာကပင် 
မဟူရာကျောက်သွေးခြင်းနှင့် အရောင်တင်ခြင်း ပြုလုပ်ရာဌာန
ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျာမန်အလုပ်သမားများသည် 
မဟူရာကျောက်အရောင်ဆိုးနည်း အမျိုးမျိုးကို တိုးတက် 
လုပ်ကိုင်လာခဲ့ရာ ယခုအခါ အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော 
မဟူရာကျောက်များကို ကြိုက်ရာအရောင်ရအောင် ဆိုးယူကြ 
သည်။ အချို့ မဟူရာကျောက်များကို အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စု၊ ဩရီဂန်ပြည်နယ်တွင် တူးဖော်ရရှိ၍ 
ပို့တလန်မြို့တွင် ကျောက်သွေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။

မဟူရာကို ဆံထိုး၊ ရင်ထိုး၊ စက္ကူဖြတ်ဓား၊ 
မင်အိုးတင်ခုံနှင့် တံဆိပ်များ ပြုလုပ်ရာ၌ အများအပြား 
အသုံးပြုကြသည်။ မဟူရာကျောက်သည် မာသည့်ပြင် အက်ဆစ် 
မစားနိုင်သောကြောင့် ဓာတ်ပစ္စည်းများ ထောင်းရန်နှင့် ရောစပ် 
ရန်အတွက် ဆုံနှင့် ကျည်ပွေ့များ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြ 
လေသည်။

မဟူရာ အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် မဟူရာဖြူသည်လည်း 
ကျောက်သလင်းမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ အာရှမိုင်းနာ ဒေသ၊ 
ဗီသင်းနီးယားနယ်၊ ကယ်လဆီဒွန်မြို့အနီးတွင် မဟူရာဖြူ 
ကျောက်ကျင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အခြားမဟူရာဖြူ ကျောက်ကျင်း 
များကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ကာလီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် 
နှင့် ကော်လိုရားဒိုး ပြည်နယ်များ၊ အိုက်စလန်ကျွန်းနှင့် ဗြိတိန် 
နိုင်ငံ စကော့တလန်ပြည်တို့တွင် တွေ့ရသည်။

မဟူရာဖြူသည် ဟိုဘက် သည်ဘက် တိုးရိုပေါက် 
မမြင်နိုင်သော်လည်း မြင်နိုင်လုနီးပါးမျှကြည်လင်၍ အဝိုင်း
စက်ကလေးများ မှုန်မှုန်ပါရှိသည်။ အချို့မဟူရာဖြူများတွင် 
လှပသော အရောင်အစက်ကလေးများ ပါရှိသည်။
မဟူရာညိုသည်လည်း ကျောက်သလင်းမျိုးဖြစ်၍ 
လက်စွပ်နှင့် အခြားဆင်မြန်းရန် ဝတ်စားတန်ဆာများတွင် 
ထည့်၍ ဆင်ယင်ကြသည်။ မဟူရာညိုကို အိန္ဒိယ၊ 
ပယ်လက်စတိုင်၊ အာရေဗျ၊ ဘရာဇီး၊ ဥရုဂွေး၊ စကော့ 
တလန်နှင့် အယ်ယာနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ ယင်းသည် 
ကျောက်မျက်ရတနာများတွင် အပေါဆုံး ရတနာ တစ်ခုဖြစ်၍ 
သွေးရာ၌ အပြားလိုက်သွေးတတ်ကြသည်။ အခုံး၊ အခွက် 
ဖြစ်အောင်လည်း သွေးကြသည်။

မဟူရာနီသည်လည်း ကျောက်သလင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ 
ယင်းကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ 
များရှိ ကျောက်ကျင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသည်။ လက်စွပ် 
လက်ကောက်များတွင် ထည့်၍ ဆင်ယင်ကြသည်။ မဟူရာနီ
ကို တစ်ခါတစ်ရံ အဝါ၊ အညို၊ သို့မဟုတ် အဖြူရောင် 
ဖြစ်အောင်ဆိုး၍ အသုံးပြုကြသည်။ ရှေးလူများသည် 
မဟူရာနီကို လက်နက်နှင့် ပယောဂဘေးမှ အကာအကွယ်
ပေးသော အဆောင်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ကမ္မဝါစာ

**ကမ္မဝါစာ**ဟူသည် **ကမ္မ**ပုဒ်နှင့် **ဝါစာ**ပုဒ်တွဲစပ်ထားသော ပါဠိစကားတည်း။ ဤ၌ကမ္မ ဟူသည် ဝိနည်းကံတည်း။ 
ဝါစာဟူသည် ထိုဝိနည်းကံ ဆောင်သည့်အခါ ရွတ်ဖတ် 
အပ်သော စကား ဝါကျ တည်း။ ထိုကြောင့် ကမ္မဝါစာဟူသည် 
ရဟန်းသံဃာများ ဝိနည်းကံဆောင်သည့်အခါ အများ 
သဘောတူညီချက် ရယူရန် ရွတ်ဖတ်အပ်သော စကားဝါကျများ 
ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ရမည်။ မြန်မာလို *ကမ္မဝါ*ဟူ၍ ခေါ် 
အပ်သော စကားသည်လည်း ဤကမ္မဝါစာဟူသော ပါဠိ 
စကားကိုလိုက်၍ ခေါ်ခြင်းသာ ဖြစ်ပေသည်။ ရဟန်း သံဃာ 
များ ဝိနည်းကံဆောင်သည့်အခါ ကမ္မဝါစာများ ရွတ်ဖတ်၍ 
အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ် ရသည်။ ကမ္မဝါစာ၌ 
`ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာနှင့် ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာ အဓိပ္ပါယ် 
ပြဆိုလျှင် လုံလောက်၏။ သို့ရာတွင် ဝိနည်းကံ အပြည့်အစုံ 
ပြဆိုမှ ထင်ရှားမည်ဖြစ်၍ ဤ၌ဝိနည်းကံတို့ကို ပြဆိုပေအံ့။

## ကမ္မဝါစာလုံး 
ဤသည်မှာ အေဒီ ၁၁ ရာစုမှ လက်ရှိအထိ ကမ္မဝါစာရေးရာတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသော မြန်မာပါဠိအက္ခရာပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္မဝါစာရေးသားရာတွင် ပုဂံခေတ်ဟန် လေးထောင့်ဆန်သော ပန်းစာလုံးခေါ် စာညှင်းစာလုံးကိုရေးသားနည်းမှာတမျိုး၊ မြန်မာအက္ခရာဝိုင်းစက်စွာဖြင့် ရေးသားနည်းကတစ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။

စာညှင်းစာလုံးအက္ခရာဟန် 

## ကိုးကား
အိုဇုန်း

**အိုဇုန်း** (; ) ဆိုသည် မော်လီကျူးတစ်ခုစီတိုင်းမှာ အောက်စီဂျင်အက်တမ် ၃ ခု ပူးပေါင်း ပါဝင်နေသည့် အောက်စီဂျင်ဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းကို ဓာတုဗေဒအရ မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံ ဓာတုသင်္ကေတမှာ (O3) ဖြစ်သည်။ 
လတ်ဆတ်သည့် သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကဲ့သို့သော အစားအစာများနှင့် ရေကို သန့်စင်စေရန် 'ရောဂါပိုးကင်းဆေး' အနေဖြင့် အိုဇုန်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။ အစားအစာများကို လေထဲတွင်ရှိနေသော အိုဇုန်းနှင့် ထိတွေ့စေခြင်း၊ သို့မဟုတ် အိုဇုန်းပါသောရေဖြင့် ဆေးကြောခြင်းစသော နည်းတစ်မျိုးမျိုးဖြင့် သန့်စင်နိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် အောက်စီဂျင်ကို လေထဲတွင် O2 အနေဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် အောက်စီဂျင် အက်တမ် ၂ ခုရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုဇုန်းဟုခေါ်သော O3 သည် တည်ငြိမ်မှုနည်းပြီး ပုံမှန်အောက်စီဂျင်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန်၊ သူ၏ တတိယအက်တမ်ကို လွှတ်ပေးရန် ယိမ်းယိုင်နေသည်။ ထိုအချိန်မှ သူနှင့် တစ်ခုခုလာပြီး ထိတွေ့မိသောသူ၏ ပိုနေသောအက်တမ်ကို ထုတ်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို အောက်ဆီဒိုက် Oxidises ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ အိုဇုန်းသည် ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် မှိုတစ်မျိုးမျိုးနှင့် ထိတွေ့မိတဲ့သောအခါ သူတို့၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အောက်စီဒိုက်ဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို သေစေသည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းသည် အလွန်ကောင်းမွန်သော ရောဂါပိုးကင်းဆေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် အိုဇုန်းသည် လူအပါအဝင် တခြားသော မျက်နှာပြင်များပေါ်တွင်လည်း အောက်စီဒိုက် ဖြစ်နိုင်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားကြောင့် သက်ရောက်မှု မပြင်းထန်ပေမဲ့ အသားအရေ ယားယံနီမြန်းခြင်းစသော ကသိကအောက်ဖြစ်စရာ ကြုံလာနိုင်သဖြင့် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ သုံးစွဲသင့်သည်။ လတ်ဆတ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ တာရှည်သိမ်းထားနိုင်မှုကို အများဆုံး ထိခိုက် ပျက်စီးစေတာသည်မှာ ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုများဖြစ်သဖြင့် ယင်းကုန်ပစ္စည်းများအား အိုဇုန်းဖြင့်မွမ်းမံ ထိန်းသိမ်းထားပါက ကုန်ပစ္စည်းများကို သက်တမ်းကြာကြာ လတ်ဆတ်နေစေနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ
အမ်ပီသရီး

ယခု မီဒီယာခေတ်တွင် စီဒီချပ်များကို အလွန် အသုံးများကြသည်။ ပုံမှန် စီဒီတစ်ချပ်သည် တစ်မိနစ်လျှင် အချက်အလက်ပေါင်း ၁ဝသန်း (10 million bytes) နှုန်းဖြင့် သိုလှောင်သိမ်းဆည်းပါသည်။ ထို့ကြောင့် သုံးမိနစ်စာ သီချင်း တစ်ပုဒ်သည် 30megabytes ဆိုပါစို့။ အဆိုပါ သုံးမိနစ်ဆိုသော အချိန်သည် အင်တာနက်တွင် ဒေါင်းလုပ် ပြုလုပ်ရန် အချိန် ကြာမြင့်တတ်သည်။

သို့ဖြစ်၍ ဗီဒီယိုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အရွယ်ချုံ့ရန် MPEG မှ နည်းလမ်းများ တီထွင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ချုံ့ရာတွင် တေးသီချင်းများ၊ ဒီဗီဒီ ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများ၊ HDTV ထုတ်လွှင့် ချက်များနှင့် ဒီအက်စ်အက်စ် ဂြိုဟ်တု စနစ်များလည်းပါဝင်သည်။ ချုံ့ထားသော တေးဂီတဖိုင်များကိုလည်း MPEG Audio Layer-3 ဟု ခေါ်ကြ၍ ယခု ကျွန်တော်တို့ သိထားကြသည့် အမ်ပီသရီး ဖိုင်များဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ချုံ့လိုက်သည့် နည်းပညာအရ တေးသီချင်း တစ်ပုဒ်ကို အဆ ၁ဝ မှ ၁၂ ဆအထိ ငယ်အောင်ချုံ့ပေးနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ 30 megabytes ဖိုင်တစ်ဖိုင်သည် 3 megabytes သာရှိတော့သည်။ အသံ အရည်အသွေးလည်း သိသိသာသာ ကျဆင်းမသွားပါ။ ၎င်းကို နားထောင်ရသည်မှာ စိတ်တွင် ကျေနပ်မှုမရှိပါက မူရင်းဖိုင်အရွယ်အစားသို့ပြန်ပြောင်းနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်

## ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သည် မူလက တနယ်တည်းဖြစ်သော်လည်း နောင်အခါတွင် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားနှင့် တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားဟူ၍ ပြည်နယ် ၂ နယ်ဖြစ် 
သွားသည်။ ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တင်နက်ဆီပြည်နယ်နှင့် ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်၊ အရှေ့ ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ရှိလေသည်။

မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၂,၇၁၂ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေမှာ ၄,ဝ၆၁,၉၂၉ ယောက် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ရာလေးမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၆၅,၆၇၉ 
ယောက်ရှိလေသည်။
တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၁,ဝ၅၅ ကျယ်ဝန်း၍၊ လူဦးရေ ၂,၁၁၇,ဝ၂၇ ယောက်ရှိသောကြောင့် မြောက်ဘက်ပြည်နယ်ထက် ငယ်ပြီးလျှင် လူဦးရေလည်း နည်းလေသည်။ မြို့တော်မှာ ကိုလမ္ဗီးယားမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၈၆,၉၁၄ ယောက်ရှိလေသည်။

ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များတွင် ဝါကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။ ကပ္ပလီလူမျိုးများလည်း အများအပြားနေထိုင်လျက်ရှိကြသဖြင့်၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် 
အလုပ်သမားများကို ဈေးပေါပေါနှင့် ငှားရမ်းခိုင်းစေနိုင်ကြသည်။ ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်များ၏ ရာသီဥတုမှာ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်း၍ ဂွမ်းထည်ရက်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် အထူးပင် သင့်လျော်ပေသည်။ ထိုပြင် ရေတံခွန်ပေါများသောကြောင့် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စရိတ် သက်သာစွာဖြင့် ရရှိနိုင်လေသည်။

ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ် ၂ နယ်လုံးတွင် ဆေးပင်များကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။ ဆာဝေါ်လတာရာလေးသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့၏။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ထိုနယ်၌အခြေစိုက်နေထိုင်ကြရန် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများကို စေလွှတ်လိုက်ရာ ထိုနယ်ရှိတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများက အဝင်မခံဘဲ ခုခံတိုက်ခိုက်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများမှာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်သွားကြရလေသည်။

တစ်ဖန် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သို့ လာရောက်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်စုမှာလည်း ထူးဆန်းစွာ ပျောက်ကွယ်သွားကြပြန်၏။ ပထမ ချားဘုရင် လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ ထိုဒေသတွင် အခြေတကျနေထိုင်နိုင်အောင် စီစဉ်ပြုလုပ်ပေးသဖြင့် ထိုနယ်ကို အင်္ဂလန်၏ကိုလိုနီနယ်တစ်ခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ချား ဟူသောအမည်မှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကယ်ရိုလပ်ဖြစ်၍၊ ထိုနယ်ကို ချားဘုရင်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ကယ်ရိုလီးနားဟူ၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ 

ဒုတိယချားဘုရင်လက်ထက်သို့ရောက်သောအခါ ၁၆၆၃-ခုနှစ်တွင် ထိုနယ်ကို မှူးမတ်အချို့အား အပိုင်စားပေးသနား လိုက်သည်။ ထိုမှူးမတ်များက ကယ်ရိုလိုင်းနားနယ်ကို မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ နယ် ၂ နယ်ခွဲ ခြားလိုက်လေသည်။ တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်နှင့် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ပြည်နယ်တို့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အတော်ပင် အရေးပါခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူရင်းပြည်နယ် ၁၃ နယ်တွင် ဤနယ် ၂ နယ်အပါအဝင်ဖြစ်၏။ ၁၈၆၁- ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားသော အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲသည် တောင်ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်၌ရှိသော ဖို့ဆမ္မတာ ခံတပ်မြို့ ကလေးမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ ထိုပြည်တွင်းစစ်ပွဲမှာ သမ္မတကြီး အေဘရာဟမ် လင်ကွန်းလက်ထက်တွင် ငွေဝယ်ကျွန် စနစ် ပယ်ဖျက်ရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စတင်ဖြစ်ပွားလေရာ၊ တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သည် လင်ကွန်း၏ဝါဒကို ဆန့်ကျင် ပုန်ကန်သော တောင်ပိုင်းနယ်များဖက်တွင် စတင် သဘောကွဲလွဲ ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့၍ ပြည်ထောင်စုထဲမှ အဦးဆုံး ခွဲထွက်သော ပြည်နယ်ဖြစ်၏။ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှာမူ တောင်ပိုင်းနယ်များလက်သို့ ဖို့ဆမ္မတာကျဆုံးပြီးသည့်နောက်မှ တောင်ပိုင်းနယ်များဖက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တောင်ပိုင်းစစ်တပ်များအတွက် ဝေပုံကျပိုမိုသော စစ်သား အင်အားကို ရက်ရောစွာ ဖြည့်တင်းပေးခဲ့လေသည်။ 

## ကိုးကား
အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ

**အမှတ် (၁) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်းသည်အထိ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်း အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။

## ကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများ 
**နိုင်ငံရေးသမားများ**

* အောင်ဆန်းစုကြည်
* ထင်ကျော်

### သရုပ်ဆောင်များ 
* ကျော်သူ
* ခန့်စည်သူ
* စိုးသူ
* ဒွေး
* ဖြိုးငွေစိုး
* မင်းမော်ကွန်း
* ရဲအောင်
* ရာဇာနေဝင်း
* သင်ဇာဝင့်ကျော်
*ဝါဝါဝင်းရွှေ
* ဝင်းစည်သူ
* နှင်းအိဖြူ
* နန်းဆုရတီစိုး 
* ပန်းဖြူ
* မေသဉ္ဇာဦး
* Yee Ywe Hnyun
* ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း
* သဇင်
* အိန္ဒြာကျော်ဇင်
* ဆုထက်

### ဒါရိုက်တာများ 
* စင်ရော်မောင်မောင်
* သူရ (ခ) ဇာဂနာ
*ဏကြီး

### အဆိုတော်များ 
* ရေမွန် IDIOTS 
* Victor ခင်ညို
* သာစိုး
* အနဂ္ဂ
* အောင်ရင်
* နှင်းအိဖြူ
* မေဆွိ
* bobby soxer
* ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း
* ဟေမာနေဝင်း
* ရတနာမိုင်
*မေသက်ထားဆွေ

## ကိုးကား
ကမ်းယံလူမျိုး

## ကမ်းယံလူမျိုး
အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ဒေသ၌ အစာရေစာ ရှားပါး သဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တောင်ဘက်သို့ တသုတ်ပြီး 
တသုတ် ပြောင်းရွှေ့လာကြရာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်လာသူများမှာ  တိဘက်-မြန်မာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။

သူတို့သည် အရှေ့ဘက်လမ်း၊ အနောက်ဘက်လမ်းဟူ၍ လမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ အရှေ့ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လာသူသည် မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း၊ သံလွင်မြစ်ကြောင်း 
တို့ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ အနောက်ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လာသူတို့အနက် အချို့မှာ ဒီဟောင်းခေါ် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း ဆင်းလာကြပြီးလျှင် အာသံနယ်၌ မြို့ပြ 
တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်။ အချို့မှာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းတို့ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် သူတို့သည် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်များအကြားရှိ 
ရေဝေကုန်းတန်းကြီးတွင် မှီတင်းနေထိုင်လာကြရာ နောင်ကာလ ကြာမြင့်သော် တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လျက် နေထိုင်ကြလေသည်။

တိဘက်-မြန်မာတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်ဟူ၍ အမျိုးသုံးစား ကွဲပြားခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်တွင် ပျူတို့မြို့ပြ တည် 
ထောင်နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်ရိုးမတစ်လျှောက်ဖြစ်သော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများကို သက်ဟု ခေါ်တွင်သည်။ အနောက်ရိုးမ၏ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်သော 
ရခိုင်ရိုးမနှင့် ဘင်္ဂလားအော်အကြားရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေ အရပ်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို ကမ်းယံဟု ခေါ်ကြသည်။ ကာလကြာမြင့်သော် ပျူတို့သည် ကွယ်ပျောက်၍ မြန်မာအစု 
တွင် ပါဝင်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သက်နှင့် ကမ်းယံ များကိုမူ ချင်း၊ ရခိုင်အစုများတွင် ထည့်သွင်းရေတွက်ကြ လေသည်။

ကမ်းယံတို့ မှီတင်းနေထိုင်ရာဒေသမှာ သံတွဲမှစ၍ တောင်စဉ်ခုနစ်ခရိုင်ဖြစ်ကြောင်း၊ သရေခေတ္တရာတွင် ပျူတို့ ကောင်းစားစဉ် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ကမ်းယံတို့ရှိခဲ့ကြောင်း
ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

## ကိုးကား
အီး-စီးကရက်

**အီး-စီးကရက်**သည် ပုံမှန်စီးကရက်ထက်ရှည်သည်။ အတွင်းက လဲလို့ရသည့် ခွက်လေးထဲတွင် နစ်ကိုတင်းနှင့် propylene glycol [3] လို့ခေါ်သော စီးကရက်မီးခိုးလိုထွက်တာတူအောင်လုပ်ပေးသည့် ဓာတ်တစ်ခုပါဝင်သည်။ သောက်သုံးသူ လေရှူသွင်းလိုက်သောအခါမှာ အာရုံခံစင်ဆာကနေ၍ လေဝင်တာကို သိတာနှင့် စီးကရက်ထဲမှာရှိသော micro-processor chip ကနေ တစ်ဆင့် အငွေ့ကနေ အမှုန်အမွှားပုံစံပြောင်းပေးသည့် atomizer [4] ကို အရည်စက်များ လေရှူရာလမ်းကြောင်းသို့ ပို့ဆောင်မှု လုပ်ဆောင်စေမှာဖြစ်သည်။ ဘက်ထရီအားပြန်သွင်းလို့ရပြီး မီးမလာရင် သောက်၍ မရပါ။

အီး-စီးကရက် များကို တရုတ်နိုင်ငံက (၂၀၀၄) ခုနှစ်မှ စတင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဘက်ထရီ အသုံးပြု စက်ကိရိယာငယ်သည် စီးကရက် အစစ်ကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေရန် ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အီး-စီးကရက် များသည် အမျိုးအစား အလိုက် အရသာ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး လူငယ်များနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များ အတွက် ချောကလက်အရသာ ရှိသော အီး-စီးကရက်များပင် တီထွင်ထားသည်။ အီး-စီးကရက် ခေါ် အီလက်ထရောနစ် စီးကရက် များသည် ကာဆင်နိုဂျင်နှင့် အခြားသော အဆိပ်အတောက် ဓာတုပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း အမေရိကန် အစားအသောက် နှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့ (FDA) က ကြေညာလိုက်သည်။

အီး-စီးကရက် များတွင် ဒိုင်အီသိုင်လင်း ဂလိုင်ကော ကဲ့သို့ အဆိပ်ဖြစ်စေသော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း FDA ကဆိုသည်။ အီး-စီးကရက် များသည် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် သင့်တော်သော နည်းလမ်း တခုအဖြစ် အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်ရန် နှင့် မီးခိုးငွေ့ မထွက်စေ လိုသောကြောင့် ဆေးလိပ်သောက်ခွင့် မပြုကြောင်း တားမြစ်ထားသည့် နေရာများ အတွက် အသုံးပြုနိုင်ရန် ထုတ်လုပ် ထားသော်လည်း အန္တရာယ်ရှိသော အနေအထားကိုမူ သာမန် ဆေးလိပ်ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း FDA မှ ကော်မရှင်နာ မာဂရက် အေဟမ်းဘတ် က ပြောကြားခဲ့သည်။ FDA သည် ယခု ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ရန် အတွက် အီး-စီးကရက် အမျိုးအစား (၁၈)မျိုးကို လေ့လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် အလွန် လူကြိုက်များသည့် အီး-စီးကရက် Brand နှစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ 
## ကိုးကား
ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်

ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တံခါးပေါက် တခုအဖြစ် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ မြန်မာ-တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု လဲလှယ်ရေးများကို ဤကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှ ကျေးဇူးပြုခဲ့သည်။ တရုတ်မြန်မာ စစ်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ပွားစဉ်ကလည်း ဤကူးတို့ဆိပ်မှာ အထူးအရေးပါအရာရောက်ခဲ့သည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားသော မြန်မာများက အင်အားကြီးမားသော တရုတ်စစ်သည်တို့ကို အောင်မြင်နိုင်ခြင်းအကြောင်းတရပ်မှာ မြန်မာတို့က ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှနေ၍ တရုတ်ရိက္ခာထောက်များကို ဖြတ်တောက်တိုက်ခိုက်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

## တည်နေရာနှင့် ပထဝီအနေအထား 
ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှာ သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုကူးတို့ဆိပ်သို့ မန္တလေးမြို့မှ မြစ်ငယ်မြစ်စဉ် လမ်းကြောင်းစဉ်အတိုင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ခဲ့လျှင် မန္တလေးမြို့မှ လားရှိုးမြို့သို့ မီးရထားစီးပြီးလျှင် လားရှိုးမြို့မှ မြစ်ငယ်မြစ်ဝှမ်းကို ဖြတ်၍ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ လားရှိုးနှင့် ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှာ ၉၈ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ လာရှိုးမှ ရှေးဦးစွာ ၂၅ မိုင်ခန့်ဝေးသော မိုင်းယောစခန်းသို့အရောက် သာမန်မြေပန်ခရီးဖြင့် သွားနိုင်သည်။ မိုင်းယောမှ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်အထိ ၆၇မိုင်ခရီးမှာ တောင်ပေါ်လမ်းကျဉ်းမျှသာဖြစ်သဖြင့် လားဝန်တင်များဖြင့် သွားလာလေ့ရှိကြသည်။ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်သို့ ၁၅ မိုင်မျှသာ ဝေးလေသည်။ 

သံလွင်မြစ်ကို ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်မှ ဖြတ်ကူးရာတွင် လက်ျာကမ်းပါးထက် လက်ဝဲကမ်းပါးက ပိုမိုမြင့်မားမတ်စောက်သည့်ပြင့် ကျောက်များ ထူထပ်သဖြင့် အဆင်းအတက်များတွင် အထူးအခက်တွေ့ရသည်။ သံလွင်မြစ်ထဲသို့ တရုတ်ပြည်ဖက်မှ စီးဆင်းလာသော နံတင်ဟို မြစ်အဝတွင် ကျွန်းငယ်ကလေးတစ်ခု ထွန်းလျက်ရှိသည်။ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က အကောက်တော်ဌာနကို ဤကျွန်းပေါ်တွင် ထားရှိလေသည်။ 
ဤကူးတို့ဆိပ်ကို မှီ၍ သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းအနောက်ဘက်ကမ်း ကုန်းမြင့် မြေညီများပေါ်တွင် ကူးတို့ဆိပ်ရွာကလေး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ရွာကလေးများသည် ဈေးနေ့မဟုတ်လျှင် ခြောက်သွေ့လျက် ရှိသည်။ 

## လူမျိုးနှင့် စီးပွားရေး 
ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်အနီးအနားတွင် နေထိုင်ကြသူများမှာ အများအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများ ဖြစ်၍ ကချင်လူမျိုးနှင့် တရုတ်လူမျိုးများလည်း အနည်းငယ်စီ ရှိကြသည်။ သံလွင်မြစ်ကမ်းပါးပေါ်တွင် ရှမ်းလူမျိုးများက ဆန်စပါးများကို ရေမြောင်းသွယ်၍ စိုက်ပျိုးကြသည့်ပြင် ဆောင်းရာသီ၌လည်း မုရင်းစပါးနှင့် ကြံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆင်ခြေလျောတောင်ကမ်းပါးယံများတွင် နာနတ်ပင်များ စိုက်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ထွက်ကုန်များအပြင် တရုတ်နိုင်ငံမှ လာသော ပိုးထည်များ၊ မြက်ဦးထုပ်များ၊ ဖိနပ်များ၊ အထည်အလိပ်များနှင့် အခြားအိမ်သုံးပစ္စည်းများကိုလည်း ရောင်းဝယ်ကြသည်။ 

ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက အကောက်အရာရှိနှင့် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးအရာရှိများ ခန့်ထား၍ စစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကျွဲကျောင်းဗျိုင်း

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းကို ကွင်းပြင်၊ လယ်ပြင်နှင့် ကမ်းခြေများ၌ အများအပြားတွေ့နိုင်သည်။ ကျွဲနွားများအနီးတွင် အမြဲတွေ့ရသောကြောင့် ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ 
## ကြင်အင်လက္ခဏာများ 
အလျားလက်မ ၂၀ ရှိသည်။ ဝါသော နှုတ်သီးနှင့် ညိုမည်းသော ခြေထောက်များရှိသော ကြောင့် အခြားဗျိုင်းနှင့် ခွဲခြား၍ ရသည်။ 
## အစားအစာ 
ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းသည် ကျွဲနွားများကိုယ်ပေါ်တွင် နားလျက်ကျွဲနွားများ၌ ကပ်တွယ်နေသော ပိုးမွှားများကိုလည်းကောင်း၊ ကျွဲနွားများလှုပ်ရှားသွားလာရခြင်းကြောင့် မြက်သီးထပျံသော ပိုးမွားများကိုလည်းကောင်း စားသည်။ ငါးကလေးများ၊ ဖားလောင်းခေါ်ဖားတပိုင်းငါးတပိုင်းနှင့် ရေပိုးမွှားများကိုလည်း စားတတ်လေသည်။ အသိုက်ကို ကုက္ကိုပင်များ၌ ဧပြီလကုန် သို့မဟုတ် မေလ အစလောက်တွင် ပြုလုပ်သည်။ 
## အသိုက်ပြုလုပ်ခြင်း 
သရက်ပင်၊ ဝါးပင်တို့၌လည်း အသိုက်လုပ်တတ်သေးသည်။ ဥများသည် ဖြူ၍ အပြာပြောက်၊ အစိမ်းပြောက်များရှိသည်။

## ကိုးကား
ကြွက်တက်ခြင်း

ကြွက်တက်ခြင်း(Cramps)သည် လူ၏ခန္ဓာကိုယ်မှ ကြွက်သားများ ပင်ပန်းသွား၍ တင်းလွန်းကာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာဖြစ်သည်။
အားကစားသမားများ အထူးသဖြင့် ဘောလုံးသမားများ ဖြစ်တတ်သည်။ အိမ်မှာနေရင်း၊ ကြွက်တက်တာတွေလည်း အများကြီးရှိသည်။ ခြေသလုံးနှင့် ပေါင်က ကြွက်သား အဖြစ်များဆုံးဟု သိရသည်။ အလွန်မတန် နာလှသည်။ အိပ်နေရင်း နာတာမျိုးသည် ခြေ-လက်ကို အညောင်းဆန့်ရာမှ ကြွက်သားမျှဉ် နည်းနည်းမှာ နာလာခြင်းဖြစ်သည်။ အသက်ကြီးသူတွေ အဖြစ်များသည် ဆိုသော်လည်း ဆယ်ကျော်သက်တွေလည်း ဖြစ်တာပါသည်။ အေးသည့်အချိန် ပိုဖြစ်တတ်သည်။

အဝလွန်ခြင်း၊ ရေနှင့် ဓာတ်ဆား နည်းသွားခြင်း၊ ရာသီ-သွေးဆုံး၊ ဟော်မုန်း နည်းသွားခြင်း၊ သွေးအလျှောက် နည်းခြင်း၊ အာရုံကြော-ကြွက်သား တခုခုဖြစ်ခြင်း၊ Statins (ကိုလက်စထော) ကျဆေး၊ ဆီးချိုကျဆေးနှင့် လည်ပင်းကြီးဟော်မုန်း နည်းသူ တွေမှာလည်း ဖြစ်တတ်ပါသေးသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်၊ ဆား အစားနဲလျှင်၊ ချွေးထွက်များလျှင် ကြွက်သားများ နာတတ်သည်။ 

## ကုသနည်း 
ကြွက်တက်လျှင် ဖြစ်သည့်ကြွက်သားကို တအားတင်းအောင် လုပ်ပေးပါ။ ခြေသလုံးဖြစ်ရင် ခြေမကို အပေါ်ဆန့်ပေးသင့်သည်။ တအားနှိပ်တာမျိုး၊ ဆန့်ပေးတာမျိုး လုပ်ပေးပြီးလျှင် ကြွက်သားကို သူ့အကြောအတိုင်း ခပ်ဖော့ဖော့ဆက်နှိပ်ပေးပါ။
ဆရာဝန်များနှင့် ကူသောလူများထက် ခံရသောလူက ဘာလုပ်ပေးလျှင် ကောင်းမယ်ဆိုတာ ပိုသိသည်။ 
နာသည့်နေရာ နှိပ်ပြီးတာနှင့် အေးတာကပ်ပါ။ ရေ၊ ORS ဓာတ်ဆားရည် တိုက်ပါ။ ရေသောက် မနည်းပါနှင့်။ ဘယ်အားကစား လုပ်လုပ်၊ သွေးပူအောင် အရင်လုပ်ပါ။ ဘာဘဲလုပ်လုပ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် မလုပ်ခင်၊ ဖြေးဖြေး-မှန်မှန် လုပ်ပါ။

Paracetamol, Ibuprofen, Diclofenic ဆေး။ ကြွက်တက်ခြင်းကို Quinine (ငှက်ဖျားဆေး) အပြင် Naftidrofuryl, Dihydropyridine, Phenylalkylamine ဆေးများနှင့်လည်း ကုနိုင်သည်။

## အစားအစာ 
အုန်းရည် တလုံး-နှစ်လုံး သောက်လိုက်ပါ။ ရေနွေးကြမ်း အမြဲသောက်ပါ။
ရေနွေးနှင့် ရေချိုးသင့်သည်။ ဓတ်ဆား ကြွယ်ဝသော အစာများ စားသုံးရမည်။ (ကယ်လ်စီယမ်) ကြွယ်သော ပင်လယ်ငါး၊ ဒိန်ခဲ၊ တို့ဖူး၊ မုံလာစိမ်း။ (ပိုတက်ဆီယမ်) ကြွယ်တာတွေက အုန်းရည်၊ ငှက်ပြောသီး၊ ဆီးသီး၊ လိမ်မော်သီး၊ စပျစ်သီး၊ ဖရုံ၊ ဟင်းနုနွယ်၊ ဒိန်ချဉ်၊ ကွမ်းသီးဂေါ်ဖီထုပ်၊ အာလူး၊ ပဲသီးတောင့်၊ မုံလာဥချို။

## ကာကွယ်နည်း 
ကြွက်တက်တတ်သူများ အိပ်လျှင် ခြေထောက်အောက်က အခုအခံ ထားသင့်သည်။ အိပ်ပျော်နေတုံး ခြေမ-ခြေထောက် အောက်စိုက်နေရင် ဖြစ်တတ်သည်။ မအိပ်ခင် ဘယ်မှမရွေ့သော လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပေးသင့်သည်။ အကောင်းဆုံးက ခြေသလုံးများကို ဆုပ်နယ်ခံပြီးမှ အိပ်လျှင် ဇိမ်လည်းကျပြီး ကြွက်လည်း မတက်နိုင်ပါ။

## ကိုးကား
(Dr. တင့်ဆွေရေးသားသည့် ကြွက်တက်ခြင်း)
အစိုင်အခဲ

**အစိုင်အခဲ** (Solid) အခြေအနေထဲမှာ မော်လီကျူးများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခိုင်မြဲစွာဆွဲငင်ထားကြပြီး ရွေ့ရှားမှုလည်း သိပ်မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အခဲအတော်များများသည် ပုံစံတစ်ခုတည်းမှာပင် မပြောင်းမလဲ တည်မြဲနေသည်။အစိုင်အခဲမှာတိကျတဲ့ပုံစံနှင့်ထုထည်ရှိသည်။
အငွေ့

**အငွေ့** () သည် သာမန်အားဖြင့် လူတို့၏ မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော အခြေအနေတွင် ရှိသကဲ့သို့ မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သော အငွေ့အခြေအနေမျိုးများလည်း ရှိလေသည်။ အငွေ့အခြေအနေတွင် မော်လီကျူးများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆွဲငင်မှုလုံးဝမရှိသလောက် ဖြစ်သွားပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဝေးရာဆီ အရှိန်ပြင်းပြင်း ရွေ့လျားနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။ ကိုယ်ပိုင် အသွင်အပြင် မရှိပါ။
အသားဝါခြင်း

လူ၏ခန္ဓာကိုယ်ထဲ၌ အမည်းရောင်ခြယ် ပစ္စည်း (Melanin) သည် အရေပြားနှင့် မျက်လုံးတို့တွင်ရှိရာ ဤရောင်ခြည် ပစ္စည်းများက အသားမည်း၊ မျက်လုံးနက်သည်၊ ဥပမာ-နီဂရိုးနှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများ။ ဤရောင်ခြည်ပစ္စည်း နည်းပါးလွန်းက အသားဖြူ၍ မျက်လုံးပြာသည်။ သို့မဟုတ်-မျက်လုံးစိမ်းသည်။ ဥပမာ-ဥရောပတိုက်သားများ။ ဤရောင်ခြယ်ပစ္စည်း အတန်အသင့်ရှိက အသားညိုသောသူများ ဖြစ်လာသည်။ ဥပမာ-မြန်မာနှင့် မလေးရှား လူမျိုးများ။
ဤရောင်ခြယ်ပစ္စည်း အနည်းငယ် လျော့က တရုတ်နှင့် ဂျပန်ကဲ့သို့ အသားဝါ-ဟုခေါ်သည့် အာရှတိုက်သားများ ဖြစ်လာသည်။

သွေးထဲတွင်ရှိသော ဟီမိုဂလိုဗင်(Haemoglobin) ဓာတ်သည် အောက်စီဂျင်နှင့် ပေါင်း၍ အနီရောင်ဖြစ်စေသည်။ ကျန်းမာသူများ၏ နှုတ်ခမ်းနှင့် မျက်ခွံအတွင်းသားများ နီနေခြင်းမှာ နီနေရခြင်းမှာမူ ဤဓာတ်ကြောင့်အပြင် အီလီဒင် (Eleidin) ကြောင့် ဖြစ်သည်။

သို့ဖြစ်၍ လူတယောက်၏ မျက်ခွံအတွင်းသားနှင့် မျက်လုံးများ ဝါနေလျှင် ပုံမှန်မဟုတ်တော့ဟု ပြောနိုင်သည်။ အပြင်က ကိုယ်တွင်းသို့ဝင်လာသော ဓာတ်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလို ကိုယ်တွင်းရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ-အနီရောင်၊ အဝါရောင်၊ အသီးများကို စားဖန်များလျှင် အသားများဝါ၍ အရေပြားတွင် အသားဝါဖုများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ကရိုတင်းဓာတ် လွန်ကဲမှု (Hyper Carotenemia) ဟုခေါ်သည်။ ထို့အတူ အဝါရောင်ပစ္စည်းများနှင့် ဆေးများကို စားလျှင် လူမှာ အသားဝါတော့သည်။ ဥပမာ-မက်ပါကရင်း (Mepacrine) ဆေးကို စားခြင်းကြောင့် အသားဝါခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

ကိုယ်တွင်းတွင် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှု၊ သို့မဟုတ်-ရောဂါတခုခုကြောင့် မျက်လုံးဝါခြင်းကိုမူ အသားဝါလက္ခဏာ (Jaundice) ရသည်ဟု ခေါ်သည်။ သွေးနီဥများ လျင်မြန်စွာပျက်စီးသဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ-ငှက်ဖျားရောဂါ၊ သို့မဟုတ်-အသည်းရောဂါနှင့် သည်းခြေပြွန် ပိတ်သောကြောင့် မျက်လုံးဝါခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

သို့ဖြစ်၍ မျက်လုံးဝါ အသားဝါလျှင် လှသည်ဟုထင်ပြီး ကျေနပ်မနေဖို့ လိုအပ်သည်။ မိမိမှာ ဘာရောဂါရှိပြီလဲ ဆိုသည်ကို သိရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်အပ်သည်။ များသောအားဖြင့် အသားဝါလက္ခဏာသည် အသည်းကြီးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်တတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အသည်းကြီးနိုင်သော ရောဂါများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

# ဗိုင်းရပ်စ် အသည်းရောင် ရောဂါ
# အမီဘာ အသည်းရောင် ရောဂါ
# ကြွက်မှရသော လက်ပတိုစပိုင်ရိုးဆစ် ရောဂါ
# သွေးအဆိပ်တက် ရောဂါ
# အဆိပ်မိ ရောဂါ
# အရက်ကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောဂါများ
# အသည်းကင်ဆာ အမျိုးမျိုး

သည်းခြေပြွန် ပိတ်စေသော အကြောင်းများမှာ သည်းခြေပြွန်ထဲသို့ သန်ကောင်ဝင်သည်မှစ၍ သည်းခြေပြွန် အဆုံးတွင်ရှိသော ပန်ကရိယ အကျိတ်ခေါင်းကင်ဆာ ဖြစ်ခြင်းနှင့် လက်ဆယ့်နှစ်သစ်အူခေါ် အူသိမ်ပထမပိုင်း (Duodenum) ရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကလေးများတွင် အကြောင်းမရှိဘဲ ရုတ်တရက် ဗိုက်နာခြင်း၊ အသားဝါခြင်းတို့ ဖြစ်ပါက အကြီးအကျယ် ကြောက်စရာရောဂါများချည်းကို စဉ်းစား၍ တွေးပူနေခြင်းထက် သန်ကောင်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ကိုလည်း စဉ်းစားသင့်သည်။ ထို့အပြင် ဤသို့ သည်းခြေပြွန်ပိတ်၍ အသားဝါပါက တကိုယ်လုံးသို့ သည်းခြေဓာတ်ဆား (Bile Salts) များရောက်သဖြင့် ယားယံတတ်သည်။

လူကြီးများတွင်မူ သည်းခြေအိတ် (Gall Bladder) ထဲတွင် သည်းခြေကျောက်များ (Gall Stones) တည်တတ်ရာ ထိုကျောက်များသည် သည်းခြေပြွန်တလျှောက် ဆင်းသွားပြီး သည်းခြေပြွန်ကို ပိတ်စေတတ်၏။ ထိုအခါမျိုး၌လည်း သည်းခြေပြွန်ပိတ်၍ အသားဝါခြင်း (Obstructive Jaundice) ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုသို့ သည်းခြေကျောက်တည်သူများမှာ များသေားအားဖြင့် အသက် ၄၀-ကျော် ဝသော၊ စားကောင်းသောက်ဖွယ်များ အမြဲစားနေသည့် သူများ၊ အထူးသဖြင့် မိန်းမကြီးများတွင် ဖြစ်တတ်လေသည်။ သည်းခြေပြွန်ပိတ်လျှင် ဗိုက်လည်းနာတတ်၏။ အော့အန်ခြင်း၊ လေပွခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
သွေးအေးသတ္တဝါ

သွေးအေးသတ္တဝါများ၏ အရေပြားသည် ခြောက်သွေ့ပြီး အကြေးခွံများ အုပ်ထားလျက်ရှိသည်။ သွေးအေးသတ္တဝါအားလုံးနီးပါး ဥ ဥကြသည်။ နိုင်ငံတိုင်း၊ တိုင်းပြည်တိုင်းမှာ သွေးအေးသတ္တဝါတွေကို တွေ့ရှိနိုင်ပေမဲ့ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသတွေမှာ အတွေ့ရများသည်။
ကိုကာကိုလာ

]]
ကိုကာကိုလာ ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာနှင့် တဝန်း သောက်သုံးနေကြေသာ အချိုရည် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကိုကာကိုလာ အချိုရည်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်၊ အတ္တလန္တာမြို့မှ ဆေးဝါးပညာရှင် ဒေါက်တာဂျွန် ပန်မ်ဘာတန်က ဖော်စပ်တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၈၈၆ ခုနှစ် မေလကဖြစ်ပြီး ကိုကာကိုလာဟူသော အမည်ကို သူ၏ စာရင်းကိုင်ဖြစ်သူ ဖရန့်ရော်ဘင်ဆင်က ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း ကိုကာကိုလာ လိုဂို အမှတ်တံဆိပ်သည် ယနေ့တိုင် အောင်မြင်ကျော်ကြားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးသော အဆိုပါအချိုရည်ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၈) ရက်၌ အတ္တလန်တာမြို့ရှိ ဆေးဆိုင်မှ စတင် ရောင်းချခဲ့သည်။ စတင် ထုတ်လုပ်စဉ်က ဂျွန်ပန်မ်ဘာတန်အတွက် အရှုံးပေါ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ 

ကိုကာကိုလာ အချိုရည်ကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အသီးသီးရှိ ကုန်ပစ္စည်းဖြန့်ဖြူးသူများ နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆို၍ ထုတ်လုပ်ပြီးသော ကိုကာကိုလာ ဗူးများ၊ ပုလင်းများကို လက်လီအရောင်းဆိုင်များ၊ စားသောက်ဆိုင်များ နှင့် အကြွေစေ့နှင့် ကိုယ်တိုင်ဝယ်ယူနိုင်သော စက်များဆီသို့ ဖြန့်ဖြူးလျက်ရှိသည်။ ကိုကာကိုလာ ကုမ္ပဏီသည် Coke အမှတ်တံဆိပ်၏ အောက်တွင် တခြားသော အချိုရည်အမှတ်တံဆိပ်များကိုလည်း မှတ်တံဆိပ်များကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ လူသိများသော တံဆိပ်များမှာ Diet Coke Caffeine- Free, Coca-Cola Cheery, Coca-Cola Zero, Coca-Cola Vanilla အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကိုကာကိုလာ အမှတ်တံဆိပ်ကို နိုင်ငံပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး နေ့စဉ် သောက်သုံးသူ သန်းပေါင်း ၁၈၀၀ ကျော် ရှိသည်။ 

၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ ကုန်ပစ္စည်း အမှတ်တံဆိပ်များတွင် ကိုကာကိုလာ အမှတ်တံဆိပ်သည် ကမ္ဘာ့အဖိုးအတန်ဆုံး အမှတ်တံဆိပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုလာ အမျိုးအစားများ
အရည်

**အရည်** အခြေအနေမှာ မော်လီကျူး များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု လျော့ရဲစွာပင် ဆွဲငင်ထားနိုင်ကြသည်။ လှုပ်ရှားမှု ပိုဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အရည်တစ်ခုသည် စီးဆင်းနိုင်သည်။ သွန်ချ၊ သွန်းလောင်းနိုင်ပြီး ဖိတ်စဉ်နိုင်သည်။

အရည် တစ်ခု၏ သိပ်သည်းဆ သည် အများအားဖြင့် အစိုင်အခဲတစ်ခုနှင့် နီးစပ်ပြီး ဓာတ်ငွေ့ထက် များစွာမြင့်မားသည်။ ထို့ကြောင့် အရည်နှင့် အစိုင်အခဲ နှစ်မျိုးလုံးကို condensed matter ဟုခေါ်သည် ။ တစ်ဖက်တွင်မူ အရည်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များ စီးဆင်းနိုင်မှု တူညီသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို အရည်ဟု ခေါ်သည်။ အရည်ရေသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ပေါများသော်လည်း၊ ဤအရာသည် အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် စကြဝဠာတွင် အဖြစ်နည်းသော အရာဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမှာ အရည်များသည် တည်ရှိရန် အတော်လေး ကျဉ်းမြောင်းသော အပူချိန်/ဖိအား အကွာအဝေး လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စကြဝဠာအတွင်းရှိ လူသိအများဆုံးအရာသည် ဓာတ်ငွေ့ပုံစံ (တွေ့ရှိနိုင်သော အစိုင်အခဲခြေရာများနှင့်အတူ) ကြယ်များအတွင်းမှ တိမ်တိုက်များ သို့မဟုတ် ပလာစမာများအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။
နှင်းကျားသစ်

**နှင်းကျားသစ်** () သည် ကြောင်မျိုးရင်းဝင် သားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပြီး ကြောင်ကြီးမျိုးစု၏ *ပန်တယ်ရာ အန်စီယာ ()* မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ နှင်းကျားသစ်အများစုသည် အလယ်အာရှဒေများတွင် နေထိုင် ကျက်စားကြသည်။ နှင်းကျားသစ်ကို ကျားသစ် အဖြစ် ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ကျားသစ်အကောင်အသေးများနှင့် သာ ခပ်ဆင်ဆင်တူပြီး ပါဏဗေဒအရ မျိုးစုတူသော်လည်း မျိုးစိတ် မတူကြချေ။ 

## ပုံပန်းသဏ္ဌာန် 
နှင်းကျားသစ်များသည် အရှည်အားဖြင့် ၁.၄ မီတာခန့် ရှည်လျားကြပြီး အမြီးအရှည်မှာ ၉၀ စင်တီမီတာမှ ၁၀၀ စင်တီမီတာ အထိ ရှည်လျားလေ့ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အလေးချိန်အားဖြင့် ၇၅ ကီလိုဂရမ် အထိ ရှိတတ်သည်။ နှင်းကျားသစ် တို့တွင် မီးခိုးရောင် နှင့် အဖြူရောင် အမွှေးများနှင့် အနက်ရောင် အစက်အပြောက်များ ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့၏ အမြှီးတွင် အစင်းများ ရှိတတ်သည်။ နှင်းကျားသစ်တို့၏ အမွှေးများမှာ အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အတွက် ရှည်လျား ထူထပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ ခြေထောက်များမှာလည်း ကြီးမားပြီး အမွှေးထူကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၎င်းတို့ အနေနှင့် နှင်းထဲတွင် လွယ်ကူစွာ လျှောက်သွားနိုင်ကြသည်။

နှင်းကျားသစ်တို့သည် ၁၅ မီတာခန့်အထိ ဝေးလံစွာ ခုန်နိုင်ကြသည်။ ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များအနက် နှင်းကျားသစ် တစ်မျိုးသာလျှင် ကြောင်ကဲ့သို မအော်နိုင် မဟိန်းနိုင်ကြပေ။

## နေထိုင်မှုဘဝ 
နှင်းကျားသစ်တို့သည် အများအားဖြင့် ညဘက်တွင် ကျက်စားလေ့ ရှိပြီး တစ်ကောင်တည်း နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ ရက် ၁၀၀ ခန့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ပြီးနောက်တွင် နှင်းကျားသစ်မသည် ကလေး ၂ ကောင် ၃ကောင်ခန့်ကို မွေးလေ့ ရှိသည်။ သူတို့သည် အလွန်ကြီးမားသော ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ပြီး လူတို့သည် ၎င်းတို့ကို အမွှေးအတွက် သတ်ဖြတ်လေ့ ရှိကြသည်။

## ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
အောက်ပါ ဇယားကားချပ်သည် ဇီဝမျိုးခွဲပညာရှင်များမှ သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြားထားသော မျိုးရိုးဇယားဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:ကြောင်ကြီးမျိုးစုဝင် တိရစ္ဆာန်များ
အပြာရောင် အီဂွားနာဖွတ်

**အပြာရောင် အီဂွားနာဖွတ်** () သည် အပူပိုင်းဒေသနေ အသီးအရွက်စား တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်သည်။  အရောင်အသွေးမှာ နှစ်မျိုးနှစ်စားဖြစ်ပြီး အခြေအနေအလိုက် အညိုရောင် ရှိရာမှ အပြာရောင်သို့ ပြောင်းနိုင်သည်။ သူတို့ကျက်စားရာဒေသမှာ ကာရစ်ဗီယန်ကျွန်း (Grand Cayman) ဖြစ်သည်။ ယခုတွင် အီဂွားနာဖွတ် အရိုင်းမျိုး အရေအတွက် ၂၅ ကောင် သာလျှင် ကျန်ရှိသည်။ ကမ္ဘာတွင် အီဂွားနာ ဖွတ်နဂါးမျိုး၊ မျိုးရိုးသုဉ်းသွားရန် အစိုးရိမ်ရဆုံး သတ္တဝါထဲတွင် ပါဝင်နေသည်။

ပုံပါ ဖွတ်ကို Blue rock iguana အပြာရောင်နှင့်ကျောက်အီဂွားနာ သို့မဟုတ် နဂါးပြာလေးဟု ခေါ်ကြသည်။
, the largest and westernmost of the Cayman Islands southwest of Cuba.]]

, Grand Cayman]]

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ
အင်းကျား

**အင်းကျား**သည် ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များအနက် အလယ်အလတ် အရွယ်အစားရှိသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပြီး  ဟိမဝန္တာတောင်ခြေဒေသများမှနေ၍ ဗဟိုအရှေ့တောင်အာရှဒေသများအပြင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိပါ ဖြန့်ကျက်တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် ၎င်းတို့အား မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အင်းကျား အကောင်ရေစုစုပေါင်းအနေဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးအကောင်ရေ ၁၀၀၀၀ အောက်သာရှိပြီး ဒေသတစ်ခုစီ၌ အရွယ်ရောက်စအကောင်ရေ ၁၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဒေသဟူ၍မရှိဟုခန့်မှန်းထားသည်။  

အင်းကျား၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ ‘နီရိုဖဲလစ် နီဘူလိုစာ (*Neofelis nebulosa*)’ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အင်းကျားကို Mainland Clouded Leopard ဟုခေါ်ဆိုပြီး တရားဝင်သတ်မှတ်မထားသည့် ၎င်း၏မျိုးစိတ်ကွဲ "*စူမတြားအင်းကျား* (*N. diardi*)" ၏ အမည် (Sunda Clouded Leopard) နှင့် ကွဲပြားစေရန်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Meghalaya ပြည်နယ်၏ အထိမ်းအမှတ်တိရစ္ဆာန်လည်း ဖြစ်သည်။

## ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် Edward Griffith ဆိုသူမှ တရုတ်နိုင်ငံမှရရှိသည့် အင်းကျား သားရေဖြင့် ဖော်ထုတ်ပြသ၍ *Felis nebulosa* ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် Brian Houghton Hodgson ဆိုသူမှလည်း နီပေါနိုင်ငံမှရရှိသည့် အင်းကျားနမူနာဖြင့် *Felis macrosceloides* ဟူသော အမည်အား အဆိုပြုခဲ့ဖြစ်သည်။  ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် Robert Swinhoe ဆိုသူကလည်း ထိုင်ဝမ်မှရရှိသော အင်းကျား သားရေဖြင့် *Felis brachyura* ဟူသော အမည်အား အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ် တွင် John Edward Greyဆိုသူမှ *Neofelis* ဟူသော မျိုးစုအမည်အား အဆိုပြုတင်သွင်းခဲ့ပြီး မျိုးစိတ် သုံးမျိုးစလုံးအား ထိုမျိုးစု၏အောက်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် မျိုးစိတ်ကွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် လုံလောက်သည့် သက်သေအထောက်အထားမရှိခြင်းကြောင့် တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိတ် (*Neofelis  nebulosa*) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
စိုင်

စိုင်သည် သတ္တဗေဒအရ 'ဗိုင်ဗော့ ဗန်တင်းဗာမင်နိကပ်'ဖြစ်သည်။ 'ဗိုးဗိဒီး'မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ ပြောင်ထက်အရွက်ငယ်၍ ကိုယ်လုံးထွားကျိုင်းသည်။ အမြင့် ၅ ပေခွဲရှိ သည်။ ထို့ထက်မြင့်သော စိုင်များလည်းရှိသည်။ ဦးချိုမှာ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့်၂၄ လက်မရှည်၍၊ လုံးပတ် ၁၄ လက်မရှိ သည်။ ပြောင်ထက် ခြေတံရှည်သည်။ စိုင်မနှင့် စိုင်ထီးကလေးတို့တွင် ဝင်းပြောင်သော သစ်အယ်
သီးညိုအရောင်ရှိသည်။ မျက်နှာမှာ ဖြူသည်။ ခြေတံသည် ခွာအထက်မှဒူးဆစ်တိုင် အောင်ဖြူသည်။

တင်ပါးတွင်ထင်ရှားသော အဖြူကွက်ပါရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ စိုင်ထီးကလေးများ၏ နံဘေးတွင် အဖြူပြောက်များကို တွေ့ရသည်။ ယင်းအပြောက်များသည် တဖြည်းဖြည်း မွဲပြာရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ကြီးပြင်းသော စိုင်များ၏ အရောင်မှာ ညိုဝါရောင်ဖြစ်သည်။ စိုင်ထီးတွင် အများအားဖြင့် မျက်နှာမှ နှာယောင်တိုင်အောင်အဖြူရောင် ညစ်ညစ်ရှိသည်။ ကိုယ်လုံး၏အရောင်မှာ ကာကီရောင်ဖြစ်သည်။ လုံးလုံး မည်းမည်းနက်နေသောစိုင်ကို တွေ့ရခဲသည်။ စိုင်သည် ရွက်ကြွေတော၊ အမြဲစိမ်းတောများရှိ မြေညီ၌သော်လည်းကောင်း၊မညီညွတ်သော မြေပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျက်စားရန် နှစ်သက်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုင်ကိုသစ်တောရှိရာ တောင်ကုန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ စိုင်သည် လူကိုမြင်လျှင် ထွက်မပြေးတတ်ချေ။ တစ်ခါတစ်ရံ လယ်တောယာတောများထဲသို့ပင် ဝင်လာတတ်သည်။ နံနက်ခင်းနှင့် မွန်းလွဲပိုင်းတွင် အစာရှာထွက်သည်။ ပူအိုက်သောအချိန်တွင် နားနေတတ်သည်။ မြက်ပင်၊ဝါးရွက်၊ ဝါးမျှစ် နှင့်အပင်ငယ်ကလေးများကို စားတတ်သည်။ ငန်သောအရသာကို နှစ်သက်သည်။ အအုပ်အသင်းဖွဲ့လျက် စားကျက်ကောင်းရာဒေသသို့ ရာသီအလိုက်ပြောင်းရွှေ့ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ စိုင်သည် ဖျတ်လတ်သည်။ အကြား၊အမြင်နှင့် အနံ့ခံကောင်းသည်။ ငြိမ်သက်စွာနေလေ့ရှိသည်။ နွားကဲ့သို့ အသံပြု တတ်သည်။ ထိတ်လန့်သောအခါ ကျယ်လောင်စွာအော်၍ တစ်ဟုတ်တည်းပြေးလွှားတတ်သည်။ စိုင်သည် များသောအားဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် သားတစ်ကောင်သာပေါက်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ နှစ်ကောင်ပေါက်တတ်၏။ စိုင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ၊ ဘော်နီယိုကျွန်း နှင့် ဂျားဗားကျွန်းတို့တွင်တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
မဏိပူရတောင်ကုန်းများ၌လည်း တွေ့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ခွေးအ

အိမ်ခွေးများသည် ခွေးအတို့မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာကြ သည်ဟု သုတေသီများက ယုံကြည်ကြလေသည်။ ခွေးအ သည် အိမ်ခွေးနှင့် ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ကိုယ်လုံးသေး၍ နှုတ်သီး ချွန်သည့်အတွက် မြေခွေးနှင့် သာ၍တူသည်။ အရောင်မှာ အဝါ ညစ်ဖြစ်၍ ကျောဘက်တွင် အရောင်ပိုမွဲလာပြီးလျှင် ရင်ဘက် တွင် ဖျော့သွားသည်။ နှုတ်သီးဖျားမှ အမြီးဖျားအထိ နှစ်ပေခွဲ ကျော်ကျော် ရှည်၏။ အမြီးမှာ ရှစ်လက်မခန့် ရှည်၍ အမွေး ဖွားသည်။

ခွေးအ သည် လောဘကြီးသည်။ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသည်။ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြုကျင့်တတ်သည်။ ရွယ်တူ တိရစ္ဆာန်များကို မည်သည့်အခါမျှ မတိုက်ခိုက်ချေ။ မြို့ရွာများနှင့် မနီးမဝေးဖြစ် သော ဂူများ မြေတွင်း များတွင် နေလေ့ရှိသည်။ ခွေးအ အမ များသည် တစ်ကြိမ်လျှင် သား ၃ ကောင်မှ ၅ ကောင်အထိ မွေးလေ့ရှိသည်။ နေ့အခါ ခွေးအ တို့သည် တွင်းအောင်းနေကြ၍ ညအခါမှ တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ အုပ်ဖွဲ့၍ဖြစ်စေ အစာရှာ ထွက်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့ အစာရှာထွက်စဉ် မသာယာသော အသံဖြင့် အူတတ်ကြ၏။ လူတို့ စိုက်ပျိုးထားသော သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် လူတို့မွေးမြူထားသော ကြက်၊ ဘဲ၊ သိုး၊ ဆိတ် စသည် တို့ကို ခိုးဝှက်စားသောက်တတ်ကြသဖြင့် ခွေးအ များကို လူတို့ အလွန်မုန်းတီးကြသည်။ သို့သော် လူနေ ရပ်ကွက်တို့၌ တွေ့ရတတ်သော အပုပ်အစပ်နှင့် အသေကောင် များကို စားသောက်ရှင်းလင်းသွားတတ်သည့်အတွက် လူတို့အား တစ်နည်းတစ်ဖုံ ကျေးဇူးပြုသည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်ပေသည်။

တောထဲ၌ ကျား၊ ခြင်္သေ့ စသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ နောက်မှ နောက်ယောင်ခံလိုက်ကာ ယင်းတို့၏ စားကြွင်းစားကျန်များ ကိုလည်း လိုက်လံ စားသောက်တတ်သည်။ ကျင်လည်စွာ ပြေးလွှားတတ်ခြင်း၊ သဲသဲမဲမဲ ပြန်လည်ခုခံတတ်ခြင်းတို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခွေးအ များကို အမဲလိုက်ခွေးများဖြင့် အပျော် တမ်း အမဲလိုက်လေ့ ရှိကြသည်။

ခွေးအသည် အိမ်၌မွေးမြူလျှင် ယဉ်ပါးလွယ်သော်လည်း မင်္ဂလာမဲ့သောအသံနှင့် ညှီစို့စို့ကိုယ်အနံ့တို့ကြောင့် ယင်းတို့အား လူတို့မွေးမြူခြင်းမပြုကြချေ။

ခွေးအ ကို ဥရောပတိုက်အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင် များစွာ တွေ့ရ တတ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင်မူ ခွေးအ များကို အလျဉ်းမတွေ့ ရချေ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခွေးအ ကို ရခိုင်ရိုးမ အရှေ့ဘက်ရော အနောက်ဘက်ပါ တောစပ်ဒေသတွင် များစွာတွေ့နိုင်သည်။ ရခိုင်တိုင်းတွင် ခွေးအ ကို ခဲဝါဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ 

ခွေးအသုံးမျိုး ရှိလေသည်။ ယင်းတို့မှာ 

* ရွှေရောင် ခွေးအ၊ 
* ဘေးကျား ခွေးအ၊ 
* ကျောမည်း ခွေးအ၊

တို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
လျှပ်စစ်ဂစ်တာ

**လျှပ်စစ်ဂစ်တာ** (Electric guitar)သည် လွန်ခဲ့သော ၈၃-နှစ်ခန့်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုရမည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂစ်ဘ်ဆန်ဂစ်တာ ကုမ္ပဏီမှ အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးဖြစ်သူ Lioyd Loar ဆိုသူက အခြေခံတည်ဆောက်မှုကို စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဉာဏ်ကွန့်မြူးမှုကြောင့် ကြိုးတပ်တူရိယာပစ္စည်းများအတွက် ဒီဇိုင်းတော်လှန်ရေးဟု ဆိုရလောက်သော ပြောင်းလဲမှုကြီး ဖြစ်လာရသည်။ ပထမဆုံး ပေါ်ထွက်လာသော တူရိယာ ပစ္စည်းမှာ ဂစ်ဆွမ် အက်ဖ်-၅ Gibson - F 5 အမည်ရှိ မယ်ဒလင်များပင်ဖြစ်၏။

Loarသည် ၎င်း၏ ဂစ်ဆွမ် အက်ဖ်-၅ နှင့်ပင် ကျေနပ်မှုမရှိဘဲ ဆက်လက်၍ ဉာဏ်ကွန့်မြူးမှု အသစ်များကို ကြိုးစားဆောင်ရွက်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်း၏တူရိယာကြောင့် အခြားအသံများကို လွှမ်းမိုးသွားရသည်ဟု ဂစ်တာတီးသမားများက ကန့်ကွက်ပြစ်တင်မှုများ ပေါ်ပေါက်သွားရသည်။ သို့အတွက် Loar အနေဖြင့် အီလက်ထရောနစ်ဂစ်တာနည်းပညာ၏ ပဓာနကျသော electro static device တစ်ခုကို တီထွင်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းကို pickupဟု ဂစ်တာသမားများ နားလည်ထားကြ၏။ ကြိုးတီးခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောအသံကို လျှပ်စစ် တုန်နှုန်းအဖြစ် ပြောင်းပစ် ပေးကာ အသံချဲ့စက် တဆင့် စပီကာသို့ ပေးပို့ယူသောစနစ်ကို တီထွင်ပေးလိုက်သည်။ သို့သော် ရှုပ်ထွေးပွေလီသော မူလပုံစံကြီး အပေါ် ဂစ်ဘ်ဆန်ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်က စိတ်ဝင်စားမှုမရှိသဖြင့် မကျေမလည်ဖြစ်ကာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ ကုမ္ပဏီမှ Loar အလုပ် ထွက်လိုက်သည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်ကုမ္ပဏီ တစ်ခုတည်ထောင်ကာ လျှပ်စစ် ဂစ်တာဈေးကွက်ကို ရှာဖွေယူခဲ့သည်။ သို့သော် ငွေကြေးကုန်ကျစရိတ် သိပ်မြင့်လှသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကနဦးပုံစံဒီဇိုင်းများမှာ စွဲမက်စရာမရှိ၍လည်းကောင်း သိပ်မတွင်ကျယ်ခဲ့ပေ။ ထိုစဉ်တွင် Adolph Rickenbackကုမ္ပဏီမှ အင်ဂျင်နီယာ George Reaucharp က ကမ်းလှမ်းလာသဖြင့် ၎င်းဖြင့် ပူးပေါင်းကာ ၎င်း၏ ကုမ္ပဏီနာမည်ကိုသုံးစွဲခွင့်ပြု ခြင်းဖြင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ယူခဲ့ကြသည်။ 

တစ်ပြိုင်တည်း ဆိုသလို ဂစ်ဘ်ဆန်အပါအဝင် အခြားကုမ္ပဏီများကလည်း လျှပ်စစ်ဂစ်တာများ ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီး ထုတ်လုပ်လာကြပြန်သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်ရောက်သော် Benny Goodman Sextet နှင့်အတူ ဂစ်တာသမား Charlie Christion က ဂစ်ဆွမ် အက်ဖ်-၅-၁၅၀ အမည်ရှိ လျှပ်စစ်ဂစ်တာကို အသုံးပြု၍ တီးခတ်ဖျော်ဖြေမှုကြောင့် တစ်မုဟုတ်ချင်း ပေါ်ပြူလာ ဖြစ်သွားရသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မူ ရော့ခ်အင်ရိုးတေး ဂီတ ပေါ်ထွန်းလာမှုကြောင့် လျှပ်စစ်ဂစ်တာထုတ်လုပ်သူအများအပြား ပေါ်ပေါက်လာပြီး သုံးစွဲသူလည်း အမြောက်အမြားရှိလာတော့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂစ်တာသမား Les Paul နှင့် Jimi Herdrie တို့လျှပ်စစ်ဂစ်တာ နည်းပညာကို အသုံးချကာ အခြားနိုင်ငံများသို့ သွားရောက် ဖျော်ဖြေရင်း လျှပ်စစ်ဂစ်တာကို ကမ္ဘာတစ်လွှား မသိသူမရှိ သလောက် ဖြစ်လာရပေသည်။ ဤသည်မှာ Loar's Legacy ဟု ခေါ်လျှင် မှားနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
* Ref: Tech Review 

## ကိုးကား 
:en:Electric guitar
ပူမာ (မျိုးစု)

**ပူမာ** () သည် အမေရိကတိုက်များတွင် နေထိုင်ကျက်စားသော ကြောင်မျိုးရင်းဝင် သားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ အမေရိကတိုက်များ၏ ဒေသအသီးသီးမှ *ပူမာ* ကို "**ကူဂါ**၊ **တောင်ခြင်္သေ့**၊ **တောင်ကြောင်**၊ **ပန်သာ** သို့မဟုတ် **ပိန့်သာ**" ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းကြောင်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်း၏ ကြီးမားသော တောရဲတိရစ္ဆာန်များအတွင်း အများဆုံးတွေ့နိုင်သော အမျိုးဖြစ်သည်။ ယုကွန်ပြည်နယ်၊ ကနေဒါမှ တောင်အမေရိကရှိ တောင်ဘက်အန်းဒီးစ်အတွင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်းတွင်ရှိသော ကြောင်မျိုးစိတ်များအနက် ဂျဂွာ (ကျားသစ်မျိုးတစ်မျိုး)၏ အနောက် ဒုတိယအလေးဆုံး ကြောင်မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ကူဂါသည် ကြီးမားသော်လည်း သေးငယ်သောကြောင်မျိုးစိတ် များနှင့် ပိုမိုတူညီ၍ ခြင်္သေ့ထက် ကြောင်များနှင့် ပိုနီးစပ်သည်။ 

အဓိက အစာမျိုးများမှာ သမင်၊ဒရယ်၊မားလား၊ဆတ်၊သိုး၊ဆိတ်၊ဂျိုကောက်သိုး တို့နှင့် မြင်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သေးငယ်သော အင်းစက်များနှင့် တောကောင်များ (ရှဉ့်၊ယုန် စသည်တို့)ကိုလည်း အမဲလိုက်သည်။ ဤကြောင်သည် ခြုံပုတ်များနှင့် ကျောက်တောင် ထူထပ်သောဒေသများတွင် ကျက်စားရသည်ကို နှစ်သက်သည်။ မြေပြန့်တွင်လည်း နေထိုင်နိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
နန္ဒာလှိုင်

**နန္ဒာလှိုင်** (၁၉၇၄ -) သည် မြန်မာရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ကြော်ငြာလောကတွင် လူကြိုက်များသော မင်းသမီးတစ်လက်ဖြစ်ခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ
၁၉၇၄ ခုတွင် မော်လမြိုင်မြို့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးခြင်း ၆ ယောက်ရှိသည့်အနက်ဒုတိယမြောက်သမီးဖြစ်သည်။ 

## အနုပညာခရီး 
၁၉၉၆ ခုတွင် မြားနတ်မောင် ဇာတ်ကားဖြင့် အနုပညာနယ်သို့ စရောက်သည်။ ၁၉၉၈ ခုတွင် *ရွှေနံ့သာစံအိမ်* ဇာတ်ကား၌ အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ပို့ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုတွင် *တောင်သမန်သစ္စာ* ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆု ရသည်။

## သရုပ်ဆောင်သော ဇာတ်ကားများ
* မြူနှင်းတို့ထာဝရဝေ
* သူ့ကျွန်မခံပြီ
* ရင်ခွင်နန်းတော်
* ရွှေနံ့သာစံအိမ်
* မာယာရထား 
* ပေါ့ပေါ့ပါးပါးပြုံး
* ပင်လယ်မင်းသား
* ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်ကိုဗဟိုပြု၍
* ချစ်လူမိုက်
* ပုဂံပြည်မှပန်းနံ့သာ
* ကျားမြှီးဆွဲကိုကိုနဲ့ မျောက်မူးလဲမမ
* ကိုယ်တိုင်ရေးရာဇဝင်
* ပျော်ရွှင်ခြင်းကမ္ဘာ
* ဓမ္မာသောကအင်းဝရာဇာ
* ကျွန်တော့်ချစ်သူပြောသော သူ့ချစ်သူအကြောင်း
* တောင်သမန်သစ္စာ
* ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ်
* အချစ်နှင့်သူ၏ဂုဏ်သိက္ခာ
* အချစ်အိမ်ကလေး
* ပြန်ပြောပြဖို့တော်တော်ခက်လိမ့်မယ်
* ချစ်ပါနော်မောင့်ကို
* မကြားရမမြင်ရသောသံယောဇဉ်
* မော်ကင်းဥဒါန်း
* မငြိမ်းသောမီး 
* ကာရံအလွဲ 
* ကဝေပျို၏ပစ္စုပ္ပန်
* ငါ့ဓား ငါ့သွေး ငါ့ဧရာဝတီ
* ကက်ကင်း
* ဒါပဲနော်
* ပြဒါးမဲ့မှန်
* ဇော်က,ကနေသည်
* တောင်တန်းနဲ့တူသောယောကျာ်းများ
* အနှိုင်းမဲ့ရင်ခွင်
* ချစ်သောအရိမဒ္ဒနပူရ၏ မဟာအောင်ပွဲ

## မိသားစုဘဝ 
၂၀၀၈ ခု၊ မေလတွင် [ဇေကမ္ဘာ ခင်ရွှေ၊ဦး]]၏သား ဇေသီဟနှင့် လက်ထပ်သည်။ ၂၀၁၁ ဧပြီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယ သမီးဖြစ်သူ ဇေရတီလှိုင်ကို မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်နေ့တွင် တတိယသမီးဖြစ်သူ ဇေမဒီလှိုင်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။

## စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှု 
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နန္ဒာလှိုင်၏ မဟာနန္ဒာထရိတ်ဒင်းကုမ္ပဏီသည် Missha အလှကုန်ပစ္စည်းများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ တင်သွင်းဖြန့်ဖြူးခွင့်ရခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ