open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
JMdict

**JMdict** သည် ကြီးမားသည့် ဂျပန်ဘာသာစကားအဘိဓာန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တတိုအဲဘ၌ ဂျပန်-အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန်စာကြောင်းပေါင်း ၁၉၁၀၀၀ ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် မတူညီသည့် စကားလုံးအပေါင်းအစပ်များ ၂၆၇၀၀၀ ခုကို ဖော်ပြပေးသည်။ အဘိဓာန်ဖိုင်များသည် (Creative Commons Attribution-ShareAlike) ဖြင့် အခမဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤဝဘ်ဆိုက်ကို ကွန်ပျူတာ၊ မိုဘိုင်းဖုန်း စသည်တို့ဖြင့် အသုံးပြုမှုသည် ကျယ်ပြန့်စွာ တိုးတက်လာသည်။ ဤစီမံကိန်းကို ဂျပန်-အင်္ဂလိပ်ဘာသာကိုးကားမှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းကို Unihan ဒေတာဘေ့နှင့် အခြားသော ဂျပန်-အင်္ဂလိပ်စီမံကိန်းများကလည်း အသုံးပြထားသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
JMdict   စီမံကိန်းကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပြူတာဘာသာစကားပညာရှင် ဂျင်ဘရင်းက EDICT (a plain text flat file in EUC-JP encoding)  နှင့်အတူ ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၎င်းကို နောက်ပိုင်းတွင်  UTF-8-encoded XML ဖိုင်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် Jmdict ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပြင်သစ်၊ ဂျာမန်၊ ရုရှ အစရှိသဖြင့် အခြားသောဘာသာစကားများထည့်သွင်းမှုကိုလည်း ခွင့်ပြုထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာအဘိဓာန်များ
အူးလုံ

**အူးလုံလက်ဖက်** ( (*ဝုလုံ*, "နဂါးနက်")) သည် တရုတ်ရိုးရာ လက်ဖက်တစ်မျိုးဖြစ်၍ လက်ဖက်ရွက်များ လိပ်တွန့်မှုမရှိခင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဓာတ်တိုးစေခြင်း (semi-oxidation)၊ နေရောင်ခပ်ပြင်းပြင်းအောက်၌ ညှိုးခြောက်စေခြင်းဖြစ်စဉ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဓာတ်တိုးမှုဖြစ်စဉ်ပမာဏသည် မီးမပေးမီ၌ မျိုးမူကွဲနှင့် ထုတ်လုပ်မှုပုံစံတို့ပေါ်မူတည်၍ ၈% နှင့် ၈၅% ကြားတွင် ရှိနိုင်သည်။ အူးလုံလက်ဖက်သည် အထူးသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် နေထိုင်သော တရုတ်လူမျိုးများကြား အကြိုက်များသည်။ 

မတူညီသော အူးလုံလက်ဖက်ရည်ကြမ်းဖျော်နည်းပုံစံသည် အနံ့အရသာ အတော်ကွဲပြားနိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်၊ ထုတ်လုပ်ပုံတို့အပေါ်မူတည်ကာ အနံ့အရသာအမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှ အစားအစာ
ကဏ္ဍ:အူးလုံလက်ဖက်
အဲအိဂျိရိုး

**အဲအိဂျိရိုး** (英辞郎, Eijirō) သည် အလွန်ကြီးမားသည့် အင်္ဂလိပ် - ဂျပန်ဘာသာပြန် ဒေတာဘေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အီလက်ထရွန်နစ်အဘိဓာန်ပရောဂျက်၏ တည်းဖြတ်သူများက တီထွင်ခဲ့ပြီး ဘာသာပြန်သူများအတွက် ရည်ရွယ်သည်။ အဲအိဂျိရိုးသည် လက်ရှိအချိန်တွင် အင်တာနက်ပေါ်ရှိ အထင်ရှားဆုံးသော အဘိဓာန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပါဝင်သည့်အကြောင်းအရာများသည် နည်းပညာပိုင်းအရ တူညီသော်လည်း အီလက်ထရွန်နစ်အဘိဓာန်စီမံကိန်း (EDP) က အင်္ဂလိပ်-ဂျပန်ဒေတာဘေ့ကို Waeijirō (和英辞郎) အဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
အဲအိဂျိရိုးစီမံကိန်းကို အမည်သိရှိရခြင်းမရှိသည့် ဂျပန်ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးက စတင်ခဲ့သည်။ စတင်သည့်အချိန်က သူ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူများထံမှ မှတ်ချက်ကောင်းများ ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် အီလက်ထရွန်နစ်အဘိဓာန်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းသည် ဝီကီကဲ့သို့ တည်ဆောက်ပုံတူကာ အသုံးပြုသူများအား အဓိဓာန်တွင် ပါဝင်ပူးပေါင်းနိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ထားသည်။ ထိုကဲ့သို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်စေသည့်အချက်ကြောင့်ပင် ဒေတာဘေ့၏ လေးကြိမ်ကြောင့် ထုတ်ဝေမှုတွင် ဒေတာအချက်အလက်ပေါင်း ၁.၆၆ သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။

## အသွင်အပြင်များ
အဘိဓာန်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်သော်လည်း အဲအိဂျိရိုးသည် အခြားသောဂျပန်အဘိဓာန်များနှင့် ကွဲပြားသည်။

## ရရှိနိုင်မှု
အဲအိဂျိရိုးကို အွန်လိုင်မှတဆင့် ဝယ်ယူကာ CD-R သို့မဟုတ် ဒေါင်းလုပ်ဖိုင်အနေဖြင့် သက်သာသောဈေးနှုန်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ SpaceALC မှ အဲအိဂျိရိုကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသည်။ SpaceALC ဗားရှင်းသည်၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ရှစ်ကြိမ်မြောက်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် အဲအိဂျိရိုး၏ အွန်လိုင်းဗားရှင်း SpaceALC ဂျပန်ဘာသာစကားဝဘ်ကဆိုက်မှတစ်ဆင့် အခမဲ့ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Eijirō Homepage 
**What is Eijirō? 
*SpaceALC  – a portal site which includes an online dictionary based on Eijirō.
**Pocket Eijirō 
*The Story Behind Eijiro – A first-hand blog entry outlining the history of Eijirō

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာအဘိဓာန်များ
ကဏ္ဍ:အွန်လိုင်းအဘိဓာန်များ
အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း

အောက်ပါတို့သည် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။
## ရေကန်များ
#ချော့မယ်ဟာ
#ချော့အက်ချာဂူ
#ချော့အယ်ဟော့နာ
#ဆဘ်ခါမီလာ့
#ဖတ်ဇာရာကန်
#မန့်ဂေါ့ကန်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လက်ဖက်စိမ်းရည်

**လက်ဖက်စိမ်း** (သို့) **လက်ဖက်စိမ်းရည်** () သည် လက်ဖက်ရွက် (Camellia sinensis) မှ ပြုလုပ်ထားသော အရည် (လက်ဖက်ရည်ကြမ်း) တစ်မျိုးဖြစ်၍ အခြောက်ခံ၊ ဓာတ်တိုးမှုမရှိသေးသော လက်ဖက်ရွက်စိမ်းမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ အခြောက်ခံ၍ ဓာတ်တိုးမှုရှိထားပြီးသော လက်ဖက်များကို အချိုခြောက်ရည်၊ အူးလုံလက်ဖက်ရည်များကို ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ လက်ဖက်စိမ်းရည်သည် တရုတ်ပြည်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ လက်ဖက်စိမ်း(ရည်)ထုတ်လုပ်ခြင်းများသည် အရှေ့အာရှတလွှားသို့ ပြန့်နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီဖြစ်သည်။

လက်ဖက်စိမ်းပုံစံအချို့ရှိရာ  အများအားဖြင့် *C. sinensis* မျိုးကွဲများကို အသုံးပြုကြပြီး စိုက်ပျိုး/ပေါက်ရောက်မှု အခြေအနေ၊ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်၊ ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်၊ ခူးဆွတ်ရာကာလ တို့အပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားကြလေသည်။ လက်ဖက်စိမ်းကို တရုတ်၊ ဂျပန်တို့တွင် ဆေးကုသမှုအသုံးအဖြစ် နှစ်ထောင်ချီ၍ သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ လက်ဖက်စိမ်းသောက်သုံးမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကျန်းမာရေးအကျိုးသက်ရောက်မှုမျကို လေ့လာထားသည့် သုတေသနများစွာရှိသော်လည်း လက်ဖက်စိမ်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာအလေးချိန်ကျဆင်းရန်အတွက် အကူအညီများစွာမပေးနိုင်ဟု ဆိုထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လက်ဖက်စိမ်းရည်
သမိန်ဗြာဇ္ဇ

**သမိန်ဗြာဇ္ဇ** သည် မွန်မင်း ရာဇာဓိရာဇ်လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူ ဖြစ်သည်။ ယခင်ဘွဲ့မှာ သမိန်သံဗြတ် ဖြစ်သည်။ နောက် မုတ္တမနှင့် မော်လမြိုင် ကို သိမ်းရာတွင် အမတ်ဒိန်နှင့် သမန်သံဗြတ်တို့ အလုပ်အကြံကောင်း၍ သာလွန်အင်းအားဖြင့် ရန်သူကို နိုင်သည်။ သို့ဖြင့် သမိန်ဗြာဇ္ဇဟူသော ဘွဲ့ကို ပေးသည်။ ဒုံဝန်းမြို့ကိုလည်း စားရသည်။  နောက် မြောင်းမြကို စားရသည်။

တတိယအကြိမ် မင်းခေါင်က မွန်ပြည်သို့ စစ်ချီလာစဉ်တွင် ရိက္ခာဖြတ်တောက်ကာ အဝတပ်အား ချည့်နဲ့စေသည်။ နောက် အဝတပ် ပြန်ဆုတ်သည်တွင် လိုက်စစ်ဆင်ရာ ပဲခူး၌ လက်ရသုံ့ပန်း အများရသည်။ မိဖုရားများပင် ရ၏။ 

## ဘဝနိဂုံး 
မင်းရဲကျော်စွာနှင့် လဂွန်းအိန်တို့ လှေစီးချင်းမထိုးမီ နာမကျန်းဖြစ်ကာ မြောင်းမြ၌ပင် လွန်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ
အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရ

**အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရ** () သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို  ဟုတင်ဆက်ထားသည်။ ဤအက္ခရာသည် e ကို မှန်တွင်မြင်ရသည့်ပုံစံဖြစ်၍  **ရွှား**  နှင့် မရောထွေးရန်လိုအပ်သည်။ ဤသင်္ကေတကို ၁၉၉၃ တွင် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ယခင်က ဤသရသံကို လက်တင်စာလုံး e ကို အပေါ်ကအစက်နှစ်စက်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြဖူးသည်။  အချို့သော ရှေးကျသည့်ရင်းမြစ်များ၌   ဟူ၍ ဖလှယ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ 

အလယ်တစ်ဝက်အပြန့်သရကို ရည်ညွှန်းရန် ဤအက္ခရာကို အနိမ့် ဖြည့်စွက်အက္ခရာသုံး၍  ဟု ရေးသားနိုင်သည်။ 

ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောအားဖြင့် အမြင့် ဖြည့်စွက်အက္ခရာသုံး၍  အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ကာ အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရကို ရည်ညွှန်း၏ ။ တိတိကျကျရေးသားရမည်ဆိုလျှင် အပြန့်သဘောကိုညွှန်းဆိုသည့် ထပ်တိုးသင်္ကေတတင်၍  ဟုရေးသားနိုင်သည်။ 

## အင်္ဂါရပ်များ 
*တစ်ဝက်ပိတ်သရ ဆိုသည်မှာ လျှာ၏ နိမ့်မြင့်အနေအထာအရး တစ်ဝက်သရထက် အပေါ်သို့ရောက်ရှိကာ အပိတ်နီးပါးသရ၏ အောက်ဘက်၌တည်ရှိသည်။ 
*သရ၏ ရှေ့နောက်သဘောအရ အလယ်သရအမျိုးအစားဖြစ်ရာ လျှာ၏တည်နေရာသည် အရှေ့သရနှင့် အနောက်သရကြားအလယ်တွင် ရှိသည်။ 
*အပြန့်သရများကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကို ဖြန့်၍ ထွက်ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ပိတ်သရများ
ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ
ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
ရဲသေဉ်ရံ

**ရဲသေဉ်ရံ** (**ရဲသင်ရံ** လည်းခေါ်) သည် ပဲခူး၌ ဗညားဦး မင်းပြုစဉ်ကပင် အမှုထမ်းသော အမတ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် မထင်ရှား။ ဒဂုံသို့ပြေးသော ဗညားနွဲ့က သမိန်မရူးကို နိုင်သည်နောက် သမိန်ဇိပ်ဗြဲကို ခေါင်းဆောင်တင်ကာ ဗညားနွဲ့ထံ သစ္စာခံသည်။  နောင် ဗညားနွဲ့က ရာဇာဓိရာဇ် နာမံတော်ခံကာ မွန် ၃ ရပ်ကို မင်းပြုသည်နောက် ဟံသာဝတီ-အင်းဝ တိုက်ပွဲများဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။  သမိန်ဘွဲ့လည်း ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ
ကောလင်းခရိုင်

**ကောလင်းခရိုင်** သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ရက်နေ့တွင် ကသာခရိုင်အတွင်းမှ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်နှင့် ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်များကို ခွဲထုတ်ကာ ကောလင်းခရိုင်အဖြစ် အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကောလင်းမြို့ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
ကောလင်းခရိုင်တွင် အောက်ပါမြို့နယ်များ ပါဝင်သည်။
*ကောလင်းမြို့နယ်
*ဝန်းသိုမြို့နယ်
*ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်

## ကိုးကား
ငါးဘဲဖြူ

**ငါးဘဲဖြူ** (; သိပ္ပံအမည် *Amblypharyngodon mola*) သည် ရေချိုငါးအသေးမျိုး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးအကောင်များကို ရေအိုင်များ၊ မြောင်းများ၊ ရေစီးနှေးသော စမ်းချောင်းများ၊ လယ်ကွင်းများတို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ အရွယ်အစားအနေဖြင့်  အထိ ရှိတတ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
မိဝတောင်

**မိဝတောင်**  (三輪山, Miwa-yama) or Mount Mimoro (三諸山, Mimoro-yama)  သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရစီရင်စု၊ ဆခုရိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတောင်သည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသည့် တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းတောင်သည် အစောပိုင်းကာလအချိန်များကာလအတွင်း ရှင်တိုးဘာသာ၏ မြင့်မြတ်သည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တောင်တစ်ခုလုံးသည် မြင့်မြတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ၎င်းနေရာသည် ရှင်တိုးကျောင်းများ၊ အိုးမိဝကျောင်းများ ရှိခဲ့သည့်နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ 

တောင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ခိုဖွန်းခေတ်ကာလက ကုန်းမြေမို့များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ 

မိဝတောင်နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် နတ်ဘုရားမှာ  အိုးမိုနိုနုရှိ (大物主) (Ōmono-nushi-no-kami) မိုးနတ်ဘုရား ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်မှတ်တမ်းများတွင် မိဝတောင်၏ နတ်ဘုရားအကြီးအကဲနှင့် ပတ်သက်၍ မသေချာမှုများ ရှိနေသည်။ သို့သော်လည်း ထိုနတ်ဘုရားသည် အိုးခုနိနုရှိနှင့်မကြာခဏ ဆက်နွယ်မှု ရှိနေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ
တတိုအဲဘ

**တတိုအဲဘ** သည် နိုင်ငံခြားသားဘာသာစကားလေ့လာသူများအတွက် ရည်ရွယ်သည့် အခမဲပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကာ အသုံးပြုနိုင်သည့် ဥပမာစာကြောင်းများစွာကို သိမ်းဆည်းထားသည့် အွန်လိုင်းဒေတာဘေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမည်သည် ဂျပန်ဘာသာစကား တတိုအဲဘ "tatoeba" (例えば)ဖြစ်လာသည်။ တတိုအဲဘဆိုသည်မှာ "ဥပမာအားဖြင့်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားအွန်လိုင်းအဘိဓာန်များနှင့် မတူညီသည်မှာ တတိုအဲဘသည် စကားလုံးများပေါ်တွင် အဓိကထားကာ ပြီးပြည့်စုံသည့် ဘာသာပြန်စာကြောင်းများပေါ်တွင် အာရုံထားသည်။ 

ထို့အပြင် ဒေတာဘေ့၏ တည်ဆောက်ထားပုံသည် တစ်ဦးမျသည် အများဆီသို့ ပတ်သက်သည့်ပုံစံပေါ်တွင် ထားရှိသည်။ စာကြောင်းတစ်ကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဘာသပြန်ျားစွာ ရှိသည့်သာမက ၎င်း၏ အခြားဘာသာစကားများအားလုံးသို့ ဘာသာပြန်ထားမှုကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ 

## ရည်ရွယ်ချက်
ဤတတိုအဲဘပရောဂျက်၏ ရည်ရွယ်မှာ ဘာသာပြန်နှင့် စာကြောင်းဒေတာဘေ့တစ်ခုကိ တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဘာသာစကားလေ့လာသည့် အပ်ပလီကေးရှင်းတစ်ခုအနေဖြင့် မည်သူမဆို ပါဝင်နိုင်ပြီး အသုံးပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပရောဂျက်သည်ဒေတာများကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး၊ ပရိုဂရမ်မာများသည် အပ်ပလီကေးရှင်း၏ ကုဒ်ရေးသားမှုအပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်ရန်သာ ဖြစ်သည်။ ပရောဂျက်မှ စုဆောင်းထားရှိသည့် ဒေတာများကို အခမဲ့အနေဖြင့်  Creative Commons Attribution (CC-BY)  လိုင်စင်ဖြင့် ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် တတိုအဲဘတွင် ဘာသာစကား ၃၃၇ မျိုးဖြင့် စာကြောင်းပေါင်း ၇၅၀၀၀၀၀ ခုကျော် ရှိခဲ့သည်။ ဘာသာစကား ၁၀ မျိုးတို့၏ စာကြောင်းသည် ပရောဂျက်တစ်ခုလုံး၏ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ဘာသာစကား ၉၈ မျိုးတို့၏ စာကြောင်းများသည်လည်း စာကြောင်းရေ ၁၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ပထမတန်းဝင် ဘာသာစကား ၁၄ ခုတို့သည်လည်း တစ်ခုချင်းစီတွင် စာကြောင်းရေ ၁၀၀၀၀ ကျော် ရှိနေသည်။ 

တတိုအဲဘသည် လက်ရှိ Tanaka Corpus ၏ မူလဝဘ်ဆိုက်ဖြစ်သည်။ Tanaka Corpus  သည် ဟယောဂိုတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခ၏ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည့် အင်္ဂလိပ် - ဂျပန်စာကြောင်းတွဲများ ပါဝင်သည်။

ဘာသာစကားအားလုံးနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို https://tatoeba.org/eng/stats/sentences_by_language တွင် တွေ့နိုင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
တတိုအဲဘကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် Trang Ho က တီထွင်ခဲ့သည်။ သူမသည် မူလက  "multilangdict"ပရောဂျက်အမည်အောက်တွင် စတင်၍ ဤပရောဂျက်ကို လွှင့်တင်ခဲ့သည်။

## အသွင်အပြင်
မှတ်ပုံတင်ထားခြင်း မရှိသည့် အသုံးပြုသူများပင်လျှင် စကားလုံးမျိုးကို မည်သည့်ဘာသာစကားဖြင့်မဆို ရှာဖွေနိုင်သည်။ တတိအဲဘရှိ စာကြောင်းတစ်ခုချင်းစီတို့သည် နောက်လာမည့် ပုံစံတူဘာသာပြန်များတွက် ပြသပေးထားသည်။ တိုက်ရိုက်နှင့် တိုက်ရိုက်မဟုတ်သည့် ဘာသာပြန်ထားမှုများကိုလည်း ခွဲခြားပေးထားသည်။ စာကြောင်းများကိုလည်း အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်ကာ တွဲပေးထားသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဘာသာစကား ၁၉ မျိုးတွင် စာကြောင်းရေ ၂၀၀၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကိုလည်း မတူညီသည့် အရည်အသွေးများဖြင့် အသံဖတ်နိုင်သည်။ စာကြောင်းများကို ဘာသာစကား, tag သို့မဟုတ် အသံဖြင့် ဖွင့်လှစ်နိုင်သည်။

## ဒေတာဘေ့ပုံစံ
## လိုင်စင်
## ခွင့်ပြုမှု
## အသုံးပြုမှု
## အော့လိုင်းထုတ်ဝေမှု
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာအဘိဓာန်များ
ကဏ္ဍ:အွန်လိုင်းအဘိဓာန်များ
အမွေဆက်ခံသူ

**အမွေဆက်ခံသူ** သည် အစဉ်အဆက်အရ ပထမဦးဆုံး ဖြစ်သည်။ မိဖုရားတစ်ပါးသည် သားဦး သို့မဟုတ် သမီးဦးကို အမွေဆက်ခံသူယူဆ သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အသုံးပြုပုံခေါင်းစဉ်ကိုအမွေခံရဖို့လိုင်းအတွက်ပထမဦးဆုံးဖြစ်ပါတယ်ပေမယ့်သူတစ်ဦးထက်ပိုသောအရည်အချင်းပြည့်မီသူသည်အမွေခံ၏မွေးဖွားကြောင့်ရွှေ့ပြောင်းရနိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

မည်သည့်ရာထူးအာဏာကိုမဆိုဆက်ခံမည့်သူကိုညွှန်ပြရန်ဥပမာအားဖြင့်နိုင်ငံရေးသို့မဟုတ်ကော်ပိုရေးရှင်းခေါင်းဆောင်တစ် ဦး ဟုသုံးနှုန်းသည်။

primogeniture ပုံစံအချို့ဖြင့်အုပ်ချုပ်သောမျိုးရိုးလိုက်စနစ်တစ်ခု တွင်အနာဂတ်မွေးဖွားမှုနှင့်မသက်ဆိုင်ဘဲရာထူးသို့မဟုတ်ရာထူး ဆက်ခံ မှုတွင် လုံခြုံစိတ်ချရ သူအဖြစ်အလွယ်တကူသက်သေခံနိုင်သည် ။ တစ်ခုက အမွေဆက်ခံသူယူဆ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်, အစဉ်မပြတ်လက်ရှိခေါင်းစဉ်-ကိုင်ဆောင်သူမှ (primogeniture ၏ပုံစံအရ) ကိုပိုမိုနီးကပ်စွာတရားဝင်သဘောအရ related တစ်စုံတစ်ယောက်၏မွေးဖွားခြင်းအားဖြင့်ဆက်ခံမှာ "ချနေခဲ့ပါတယ်" ဖြစ်နိုင်သည်။

လူတစ် ဦး တည်းမှသာအမွေဆက်ခံနိုင် သည့် မျိုးရိုးအမည်ကို သားမယားကိုင်ဆောင်သူတစ် ဦး ၏ကိစ္စတွင်အရှင်းလင်းဆုံးဥပမာမှာ တွေ့ရှိရသည်။ မည်သည့်အချိန်တွင်မဆိုခေါင်းစဉ်တပ်သူသည်ကလေးများကိုမွေးထုတ်ပေးမည်ဆိုလျှင်ထိုကလေးများသည်ယခင်ကအမွေခံအမွေဆက်ခံဖူးသောမည်သူထက်မဆို ဦး စားပေးလိမ့်မည်။

အသက်အရွယ်နှင့်ကျန်းမာရေးမခွဲခြားဘဲ ကလေးမွေးဖွားခြင်းသည်အမြဲဖြစ်နိုင်သည်ဟု တရား ၀ င်စနစ်များစွာကယူဆသည် ။ ထိုသို့သောအခြေအနေများတွင်လူတစ် ဦး သည်လက်တွေ့ကျကျသဘောအရအမွေစားအမွေခံဖြစ်သော်လည်းဥပဒေအရပြောလျှင်အမွေစားအမွေခံဖြစ်နိုင်သည်။ အမှန်မှာ ဘုရင်မဗစ်တိုးရီးယား သည်သူမ၏ ဦး လေး ဘုရင်ဝီလျံ IV ကို ဆက်ခံ သောအခါ ကြေညာချက်၏အသုံးအနှုန်းသည် သတိပေးချက် တစ်ခုကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည် ။

### ာက်ျားများ-ဦး စားပေး primogeniture ၌သမီးများ 
သမီးများ (နှင့်သူတို့၏မျိုးရိုးများ) သည်အမျိုးသားများ၏ ဦး စားပေးစံနှုန်းအတိုင်းပြုလုပ်သောဘွဲ့များ၊ သားများ (နှင့်သူတို့၏အမွေစားအမွေခံများ) တို့၌သာဆက်ခံနိုင်သောဘွဲ့များဆက်ခံနိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာအမျိုးသမီးရောအမျိုးသားပါဆက်ခံရန်နေရာတစ်နေရာရပိုင်ခွင့်ရှိသည်၊ သို့သော်ထိုနေရာသို့ရောက်သောအခါအမျိုးသမီးတစ် ဦး သည်သူတို့၏အသက်အရွယ်၊ သူမ၏အသက်မခွဲခြားဘဲသူမ၏အစ်ကိုများနောက်တွင်ရှိနေလိမ့်မည်။

ထို့ကြောင့်ပုံမှန်အားဖြင့်တစ် ဦး တည်းသောသမီးသည်အငယ်ဖြစ်သော်လည်းမည်သည့်အချိန်တွင်မဆိုထိုရာထူးကိုလက်ခံမည့်အစ်ကိုတစ်ယောက်မွေးဖွားလာနိုင်သည့်အတွက်အမွေဆက်ခံသူမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့်သူမသည်အမွေဆက်ခံသူဟုယူဆရသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ Queen Elizabeth II သည်သူမ၏ဖခင် George VI ဘုရင် ၏အုပ်ချုပ်မှုအတွင်းအမွေစားအမွေခံဖြစ်ခဲ့သည် ၊ အကြောင်းမှာမည်သည့်အဆင့်တွင်မဆို George သည်တရားဝင်သားတစ် ဦး ကိုမွေးဖွားနိုင်သည်။

!
!
!
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|}

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်
ဝက်ချရယန့်ကလာရမ်

**ဝက်ချရယန့်ကလာရမ်** (; ) သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ပီနန်မြို့နယ်၊ ဂျော့မြို့၏  Pulau Tikus ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ထိုင်းကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Kelawei လမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိကာ  ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတော်နှင့် နီးသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတွင် သက်တမ်းအကြာဆုံး ထိုင်းမလေးရှား ကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သည့် ကဆုန်လပြည့်နေ့နှင့် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ထိုင်းတို့၏  Songkran နှင့် Loi Krathong စသည့်ပွဲတော်များကျင်းပရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## ရုပ်ပုံ

ဖိုင်:Wat Chayamangkalaram in the 1900s.jpg|The temple *stupa* structure, 
ဖိုင်:Bouddha couché du temple Thai de Penang.jpg|Reclining Buddha statue inside the temple which is considered as one of the world's longest.
ဖိုင်:Penang Malaysia Wat-Chaiya-Mangkalaram-Temple-02.jpg|Statue of Devas guarding the temple.
ဖိုင်:Penang Malaysia Wat-Chaiya-Mangkalaram-Temple-04.jpg|Urns where the cremated are being housed. 

## ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ
ခိုးဂျိအန်း

**ခိုးဂျိအန်း** (広辞苑,  စာဖြင့် - "စကားလုံးဥယျာဉ်ကျယ်ကြီး") သည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် အိဝနမိရှောတန်းစာပေထုတ်ဝေရေးက ပထမဆုံးအဖြစ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အတွဲတစ်ခုတည်းသာပါရှိသည့် ဂျပန်အဘိဓာန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအဘိဓာန်တွင် ဂျပန်ဘာသာအဘိဓာန်များတွင် အထင်ရှားဆုံးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ သတင်းစာတည်းဖြတ်သမားများတို့သည် ၎င်းအဘိဓာန်မှ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များကို မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအဘိဓာန်သည် ၁၁ သန်းရောင်းချခဲ့ရသည်။
## အိဇုရု ရှင်းမုရ
ခိုးဂျိအင်း ကို တိုကျိုတက္ကသိုလ်၏ ဂျပန်ဘာသာစကားပါမောက္ခဖြစ်သူ ရှင်းမုရ အိဇုရ (၁၈၇၆ - ၁၉၆၇) က ရေးသားခဲ့သည်။ သူ့ကို ယာမဂုချိစီရင်စုတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ တိကျိုတက္ကသိုလ်မှ ဘာသာဗေဒဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ တိုကျိုတက္ကသိုလ်တွင် သူသည် ခဇုတိရှိ အုအဲဒ  (上田万年, Ueda Kazutoshi, 1867–1937)  ၏ ကျောင်းသားတပည့်တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသေဆုံးပြီးနောက် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ခိုးဂျိအန်း၏ ထုတ်ဝေမှုများတွင် ရှင်းမုရကို အဓိကတည်းဖြတ်သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ဂျာမဏီတွင် ပညာသင်ကြးပြီးနောက်တွင် အုအဲဒသည် ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ  comparative linguistics ကို သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး မိအဲဂျိခေတ်ကာလ၏ နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဘိဓာန်တစ်ခုကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရှင်းမုရသည် ဂျပန်ဘာသာစကားစစ်ဆေးသည့်အလုပ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာအဘိဓာန်များ
ညီစေမင်း

**ညီစေမင်း** (၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၉) သည် မန္တလေးမြို့မှ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် အထက်ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဂုဏ်ထူးဆောင်အသင်းသား၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း၊ လူထုကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက် အယ်ဒီတာ လည်း ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး 
၁၉၄၉-ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြိုင်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတို့မှ မြင်းခြံမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဇံလှ ဖြစ်သည်။ 

၁၉၅၃-၁၉၆၆ ကာလတွင် အထက(၁) မြင်းခြံ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆-၁၉၆၈ ၌ မန္တလေး ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ၁၉၆၈-၁၉၇၃ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ညနေသင်တန်း၊ ၁၉၇၆-၁၉၇၈ အတွင်း ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ ဥပဒေပညာ HGP ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါဖြင့် မန္တလေးဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဘုရင်ထွေး

**ဘုရင်ထွေး** (ကောဇာ ??? - ၈၉၄) သည် ပြည်မြို့နှင့် မြို့ရံ မြို့ကျေးများကို စိုးအုပ်သော ပဒေသရာဇ်မင်းတပါး ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
သာယာဝတီ ဆင်ဖြူရှင် သတိုးမင်းစောက နောင်တော် ပြည် ဆင်များရှင် မင်းကြီးစွာ မိဖုရား မရီးဖြစ်သူကို နန်းဆက်တင်ရာ ဘုရင်ထွေးကို မြင်သည်။

## နန်းစံကာလ (၈၈၈-၈၉၄) 
၈၈၈ ခု၌ အဝပျက်ကာ ရှမ်းတို့လက်အောက် ရောက်သည်တွင် ပြည်မှာလည်း သတိုးမင်းစော လွန်သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဘုရင်ထွေး နန်းတက်သည်။ 

### အဝမှ ရှမ်းတို့ စစ်ချီလာခြင်း 
၈၉၄ ခုတွင် မိုးညှင်း စလုံနှင့် သား အဝ သိုဟန်ဘွားတို့ ပြည်သို့ စစ်ချီလာသည်။ အင်အားများသဖြင့် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာဆက်ကာ အချေအငံဆိုရသည်။ မိုးညှင်း စလုံက မင်းနှင့် လက်ဆောင်တို့ကို ယူကာ ပြန်သည်။ ကနဦးက ဘုရင်ထွေးကို အဝတွင်ထားရန် စီမံသည်။ သို့သော် တပဲယင်းရောက်လျှင် အခြွေအရံနှင့်တကွ ပြန်စေသဖြင့် ပြည်သို့ ပြန်လာသည်။

## ကြင်ဘက်နှင့် သားသမီးများ 
### အမည်မသိ မိဖုရား 
# သား ဘိုးတော်သခင်၊ နရပတိ အမည်ခံ၍ ပြည်၌ မင်းပြုသူ

### အမည်မသိ မိဖုရား 
# သမီး နရပတိမယ်တော်၊ စလင်း စည်သူကျော်ထင် မိဖုရား။ စလင်းပျက်သည်တွင် ဟံသာဝတီသို့ ပါသည်။ မင်းတရားရွှေထီးက ကျော်ထင်နော်ရထာ ညီ (နောက် ပြည် သတိုးဓမ္မရာဇာ ဖြစ်လာမည့်) နန္ဒယော်ဓါနှင့် လက်ဆက်ပေးသည်။

### ဘိုးတော်ချစ်မိ 
ကလေး မင်းရဲကျော်စွာနှင့် ပြည် မင်းကြီးစွာ သမီး ခင်ဘုန်းထွတ်တို့ သမီး ဘိုးတော်ချစ်မိနှင့် စုံဖက်ရာ သားသမီး ၄ ဦး ရသည်။

# သား ရှင်သရက်၊ မင်းခေါင် အမည်ခံ၍ ပြည်၌ မင်းပြုသူ
# နှမ၊ မင်းခေါင် မင်းပြုစဉ် တပင်ရွှေထီးသို့ ဆက်ကာ လေးကျွန်းမိဖုရား အမည်ခံသူ၊ နောက် မင်းတရားရွှေထီးက ကျော်ထင်နော်ရထာ ညီ ဇေယနန္ဒနှင့် စုံဖက်ပေးသည်။
# ညီမ ငယ်ကလွန်
# မောင် ငယ်ကလွန်

## ဘဝနိဂုံး 
၈၉၄ ခုတွင် ရှမ်းတို့လက်မှ ပြန်လွတ်လာသည်။ သို့သော် သား ဘိုးတော်သခင်မှာ နရပတိနာမံခံကာ မင်းပြုနှင့်ပြီ ဖြစ်သည်။ ၅ လမျှကြာသည်နောက် ဘုရင်ထွေး ပြန်ရောက်လာရာ ခမည်းတော်ကို မြို့သို့ အဝင်မခံ။ ဘုရင်ထွေးကား မြို့ပြင် နဝင်းချောင်းဘေးတွင် တဲနန်းထိုး၍ နေသည်။ ၁ လမျှအကြာတွင် နာမကျန်းဖြစ်ကာ လွန်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝိဟာရ

**ဝိဟာရ** ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ကျောင်းတော်များကို ယေဘုယျရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းစကားလုံးသည် ရှေးကျပြီး အစောပိုင်း သက္တတနှင့် ပါဠိဘာသာစကားများတွင် တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် နေရာအစီအစဉ်တစ်ခု သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန်နေရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းစကားလုံးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ရဟန်းတော်များ သီတင်းသုံးရာ နေရာ၊ အရပ်ဒေသရှိ အဆောက်အဦးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုဝေါဟာကို Ajivika, ဟိန္ဒူနှင့် ဂျိန်းဘာသာ စာပေများတွင် တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ
ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတိုက်

**ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတိုက်** (Dhammikarama Burmese Temple )သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ပီနန်မြို့နယ်၊ ဂျော့မြို့၏  Pulau Tikus ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ဘာမတ်လမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ဝက်ချယမန့်ကလာရန်နှင့် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး မြန်မာ - မလေး ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်၊ သင်္ကြန်၊ စွန့်ကရန်၊ ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော် သည့်ပွဲတော်များကို ကျင်းပရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## အသွင်အပြင်
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ
ဝတ်စီးအန်းထောင်း

**ဝက်စင်သွန်** (စာလုံးပေါင်းမမှန်)ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြထားသော **ဝတ်စီးအန်းထောင်း** (ရွှေမြို့တော်ကျောင်းတော်") သည် လာအိုနိုင်ငံ၊ လောင်ဖရာဘန်ကျွန်းဆွယ်၏ မြောက်ဖျားထိပ်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို ၁၅၅၉ မှ ၁၅၆၀ အကြားတွင် ဘုရင်  Setthathirath က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဝတ်စီးအန်းထောင်းသည် လာအိုနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည့် အရေးအပါဆုံးကျေင်းတော်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်တွင် ရိုးရာအနုပညာများ၊ စာမူများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာများ ကျန်ရှိနေသည်။

## အမည်ဝေါဟာရ
ဗတ်စင်သွန် ဟူသည့်အမည်၏ အဓိပ္ပာယ်သည်"ရွှေမြို့တော်၏ ကျောင်းတော်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လာအိုတွင် ဝက် သို့မဟုတ် ဗတ် သည်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတာ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုကျောင်းတော်များသည် လာအိုလူနေမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ဝတ်စီးအန်းထောင်းကို ၁၅၅၉ မှ ၁၅၆၀ အကြားတွင် ဘုရင် Setthathirath ၏ အမိန့်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင် Setthathirath သည် ယခု လာအိုနိုင်ငံဖြစ်လာမည့်  နယ်မြေဒေသတွင်  Lan Xang ဘုရင့်နိုင်ငံ ("ဆင်သန်းပေါင်းများစွာတို့၏ နယ်မြေ") တွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူအုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း Setthathirath သည် မြို့တော်ကို စင်သွန် (နောက်ပိုင်းတွင် ဤနေရာကို "လောင်ပရာဘန့်" ဟု ခေါ်ကြ)  မှ Vientiane သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းမှ စင်သွန်အရပ်ဒေသသည် မြေပြန့်နည်းပါးသည့်အတွက် ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြချက်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လောင်ပရာဘန့်သည် လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံ (LPDR) ဖြစ်လာသည့် ၁၉၇၅ မတိုင်မီအချိန်အထိ တော်ဝင်မြို့တော်အဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ 

ဗတ်စင်သွန်သည် တော်ဝင်မိသားစုတို့၏ ထောက်ပံ့ပေးမှုကြောင့် လာအိုဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့နိုင်ငံ မတည်ထောင်မီအထိ တော်ဝင်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတော်ကို ဗတ်ကီအိုနှင့် ဗတ်သတ်လောင် စသည့်ကျောင်းတော်များနှင့် ကပ်လျက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗတ်ဆိုသည်မှာ ဘုရင်များအတွက် သရဖူပေးရာနေရာ၊ ရဟန်းများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများအတွက် ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာနေရာ၊ ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များ ထားရှိရာနေရာ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာပွဲတော်များ ကျင်းပရာနေရာနှင့် ရိုးရာဗိသုကာလက်ရာများကို ပြသထားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။

## ဗိသုကာ
### နေရာ
### ပုံစံနှင့် အသွင်အပြင်
## ယနေ့လက်ရှိ ဝတ်စီးအန်းထောင်း 
## ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခြင်း
## ရုပ်ပုံများ

File:Wat Xieng Thong Laos I.jpg|Wat Xieng Thong Sim
File:Wat Xieng Thong Laos II.jpg|Funeral chapel
File:Wat Xieng Thong golden wall.jpg|Golden outer wall of Wat Xieng Thong
File:Wat Xieng Thong Laos inside.jpg|The inside of Wat Xieng Thong
File:Wat Xieng Thong Laos inside II.jpg|Buddha statue inside of Wat Xieng Thong
File:Wat Xieng Thong Laos ceremonial barge.jpg|The naga on the ceremonial barge
File:Buddhist monks cleaning the yard at Wat Xieng Thong temple.jpg|Young Buddhist monk pushing a hand cart to join others busy cleaning the yard

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ
ဝတ်ဖရာကဲ

**ဝတ်ဖရာကဲ** (, , ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝတ်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်ကို **"မြဘုရားကျောင်းတော်"** သို့မဟုတ် တရားဝင် နာမည်ဖြစ်သော "**ဝတ်ဘုရားသီရိရတနသတ္ထာရာမ - Wat Phra Si Rattana Satsadaram**" ဟု အများသိကြသည်။ ကျောင်းတော်တွင် အဆောက်အဦများစွာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းကျောင်းတော်သည်ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နေရာဖြစ်သည့် တော်ဝင်နန်းတော်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် မြဘုရားဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်သည် သီတင်းသုံးတော်မူလျက်ရှိသည်။

ကျောင်းတော်ကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ရာမ ၁ ၏ အမိန့်ဖြင့် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ရာမ ၁ သည် စကြီမင်းဆက်၏ ပထမဆုံးမင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် နောက်ပိုင်းဆက်ခံသည့်မင်းများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကျောင်းတော်တွင် ထပ်မံတည်ဆောက်မှုများ၊ ပြင်ဆင်မှုများနှင့် အလှဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ 

ကျောင်းတော်တွင် အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံအဆင့်နှင့် တော်ဝင်အခမ်းအနားများကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားများတွင် ဘုရင်က အကြီးအကဲပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကာ အစိုးရအရာရှိများ တက်ရောက်ကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစပြီး ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာနေရာတစ်ခုလည်း  ဖြစ်သည်။

ကျောင်းတော်ဝင်းထဲတွင် ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ဘာသာရေးအဆောက်အဦး များစွာ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့သည်လည်း ထိုင်းဗိသုကာပုံစံများဖြင့် တည်ဆောက်ထားကာ ထိုင်းဓလေ့ထုံးစံ ဘာသာရေးဗိသုကာလက်ရာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
 founded the Chakri dynasty in 1782; he began construction of the Wat Phra Kaew a year later.]]

## ဝတ်ပြုခန်း
### အပြင်ဘက်ပိုင်း
### အတွင်းဘက်ပိုင်း
## မြဘုရား
## ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ခန်းမ
### ကျောင်းတော်ငယ်
### Chao Mae Kuan Im
### ရသေ့
## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဘင်ဒရာဘာစီနီကျောင်းတော်

**ဘင်ဒရာဘာစီနီကျောင်းတော်** (Nepali: बिन्ध्यबासिनी मन्दिर) သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ ပိုခါရာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကျောင်းတော်သည်  မိရုဝ အမှတ် (၂) ရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာသည် နိုင်ငံတွင်းရှိ ခရီးသွားများနှင့် နိုင်ငံခြားခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ထားနိုင်သည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။  

## သမိုင်းကြောင်း
ကျောင်းတော်ကို ခန့်မှန်းခြေ ၁၇၆၀ ခုနှစ်များတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင် Girvan Yuddha Bikram Shah သည် အေဒီ ၁၈၁၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ တွင် Harivamsha Padhya ၏ နေရာတွင် အစားထိုးကာ Kahindra Padhya Poudel  ကို ကျောင်းတော်၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ဂုသိမြေနေရများကို ကျောင်းတော်၏ပုံမှန်လုပ်ငန်းများနှင့် ပူဇော်ပွဲများ ကျင်းပရန်အတွက် လှူဒါန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ဇန်ဂီနာကန်

**ဇန်ဂီနာကန်** () သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အမ်ဟာရာဒေသ၏ အဝိဇုန်၏ တည်နေရာ 10°54′50″N 36°58′00″E  တွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဝကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ၎င်းကန်သည် ကက်ဆာနှင့် အင်ဂျိဘာရာမြို့နှစ်ခုအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ Addis Ababa-Bahir Dar လမ်းမကြီးမှ ၂၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၅၀၀ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ အချင်းသည် အကြမ်းအားဖြင့် ၁ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၁၆၆ မီတာ ရှိသည်။ ဤကန်သည် အီသီယိုးပီးယားတွင် ရှာလာကန် ပြီးပါက ဒုတိယမြောက် အနက်ဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မီးတောင်ပေါက်ကွဲပြိုလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဟိုရာဒမ်ဘယ်

**ဟိုရာဒမ်ဘယ်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်တည်ရှိပြီး ရစ်လွင်ပြင်ဒေသကန်များတွင် ပါဝင်သည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် အက်ဒစ်အဘာဘာမြို့ ( Addis Ababa) ၏ တောင်ဘက် မိုင် ၁၀၀ ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည် အိုရိုမိယဒေသနှင့် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဘတုမြို့သည် ကန်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်အတွင်းသို့ မီကိမြစ်သည် အနောက်ဘက်မှ လည်းကောင်း၊ ကတာမြစ်သည်  အရှေ့ဘက်မှလည်းကောင်း ရေးများစီးဝင်သည်။ ကန်၏ ရေနက်ဧရိယာသည် ဧရိယာ ၇၀၂၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။

ဟိုရာဒမ်ဘယ်သည် အရှည် ၃၁ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂၀ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄၄၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၉ ကီလိုမီတာရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၆၃၆ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၆၇-၆၈ အီသီယိုးပီးယားအချက်အလက်များအရ ဇိဝေကန်၏ အရှည်သည် ၂၅ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂၀ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင် ဧရိယာသည် ၄၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၄ မီတာရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၈၄၆ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်တွင် ကျွန်းငါးခုပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ  Debre Sina, Galila, Funduro, Tsedecha နှင့် Tulu Gudo တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ရှလကန်

**ရှလကန်** သည် အီသီယီုးပီးယားနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် Abijatta-Shalla အမျိုးသားပန်းခြံတွင် တည်ရှိသည်။ 
## အကျဉ်းချုပ်
ကန်သည် အရှည် ၂၈ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၁၂ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၃၂၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၂၆၆ မီတာဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၅၅၈ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် အီသီယိုးပီးယားလွင်ပြင်ကန်များတွင် အနက်ဆုံးဖြစ်သည်။

ကန်၏ ကြမ်းပြင်တွင် ဆာလဖာများ ရှိသည့်အတွက် လူသိကြသည်။ 

ရှလကန်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေပူစမ်းများဖြင့် ပြည့်နေပြီး ရေများသည်လည်း ဆူပွက်နေသည်။ ကန်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေရာများတွင် အက်ကွဲကြောင်းများရှိနေကာ ၎င်းတို့သည် ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုနှင့် ပေါက်ကွဲများများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်းမှ ဆူနေသည့်ရေများသည် ဆူထွက်နေသဖြင့် ကန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေထုသည် အတော်လေး စိုထိုင်းလျက်ရှိသည်။ ကန်၏ တောင်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင်  flamingoes မျိုးစိတ်များစွာနှင့် ငှက်များကို တစ်ခါတရံ တွေ့ရတတ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း

အောက်ပါတို့သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။ ဤကန်များသည် တစ်စိတ်တပိုင်း သို့မဟုတ် အားလုံးသည် နိုင်ငံနယ်နိမိတ်တွင် ပါဝင်နေသည်။

## ကန်များ
| Lake Boyo || align="right" |{{

## ကိုဩဒိနိတ်အတည်မပြုရသေးသည့် ကန်များ
* Lake Chelelektu
* Lake Gargori
* Lake Laitali

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နိဟွန်းရှောခိ

**နိဟွန်းရှောခိ** (日本書紀) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းအကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဒုတိယမြောက်သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံး စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်ကို နိဟွန်းဂိ (日本紀, "ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်း") ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤစာအုပ်သည် သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံးစာအုပ်ဖြစ်သည့် ခိုခိဂျိစာအုပ်ထက် အချက်အလက်များပါဝင်ပြီး ပိုမို၍ အသေးစိတ်သည်။ ဤစာအုပ်သည် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနသမားများအတွက် အရေးပါသည့်အရာတစ်ခုအဖြစ် ရှိသည်။ ဤစာအုပ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုင်ရာများသည် အားလုံးပြည့်စုံလုနီးပါး ပါရှိသည်။ နိဟွန်းရှောခိသည် ၇၂၀ တွင် မင်းသား တိုနဲရိ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ပြီးစီးခဲ့သည်။ မင်းသားနှင့်အတူ ကူညီခဲ့သူမှာ အိုးနိုယဆုမရို ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ခိုဂျိခိ

**ခိုဂျိခိ**(古事記; ကိုဆာကီ)သည် ဂျပန်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းစာအုပ် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် ရာဇဝင်၊ သီချင်း၊ ပါးစပ်ပုံပြင်များနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုင်ရာများ ပါဝင်ကြသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* Original Text of the Kojiki.
*  Chamberlain's translation of *Kojiki*:
** full text at the Internet Sacred Text Archive
** scan from *The sacred books and early literature of the East*, edited by Charles Horne
*  *Encyclopedia of Shinto* 　Kokugakuin University
*  Basic Terms of Shinto 　Kokugakuin University
*  Online original text of the *Kojiki* and other texts 
*  Waseda University Library: 1644 manuscript, three volumes
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ
ပိုခါရာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်

**ပိုခါရာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်**  () သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ ဂန်ဒကိစီရင်စု၊ ပိုခါရာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် တည်ဆောက်ဆဲ လေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလေဆိပ်သည် လက်ရှိပြည်တွင်းသုံးလေဆိပ်၏ အရှေ့ဘက် ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ရန် လျာထားသည်။ ဤလေဆိပ်သည် နီပေါနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။

## အထောက်အကူ
## လေကြောင်းထိန်းသိမ်းမှု
## လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ဆိုက်ရောက်မည့်နေရာ
## အချက်အလက်များ
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ
အဘယာကန်

**အဘယာကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အီသီယိုးပီးယားအဓိကမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ဂုတောင်များ (Guge Mountains) ၏ အရှေ့တွင် ဖြစ်သည်။ 

အာဘမင့်မြို့သည် ကန်၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် Nechisar အမျိုးသားပန်းခြံ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်နားတွင် ချမိုကန် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ ပတ်လည်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် တောတွင်းငှက်များနေထိုင်သဖြင့် လူသိများသည် Savanna ဒေသရှိသည်။ ကန်တွင် ဒေသခံများသည် ငါးများလည်း ဖမ်းကြသည်။ အီသီယိုးပီးဘားငါးလုပ်ငန်းနှင့် ရေထွက်လုပ်ငန်းဌာနက တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၄၁၂ အလေးချိန်ရှိ ငါးများသည် ကန်တွင် ရှိနေသည်။ ဤသည်မှာ ဌာနက ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်ပြီး ဤပမာဏသည်ကန်တွင် ရေရှည်ရှိနေသည့် ငါးများ၏ ၆၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။

ကန်သည် အရှည် ၆၀ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂၀ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၁၁၆၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်တွင် ကျွန်းများလည်း ရှိသည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းသည် အရုရိုကျွန်း (Aruro) ဖြစ်သည်။ အခြားကျွန်းများတွင် Gidicho, Welege, Galmaka, နှင့် Alkali တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ကန်သည် အောက်ခြေတွင် အနည်ထိုင်မှုမြင့်မားသဖြင့် ရေအရောင်သည် အနီရောင် ဖြစ်နေသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* ILEC database entry for Lake Abaya

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
သစ္စာ ဆိုင်းဘာဘာ

**သစ္စာ ဆိုင်းဘာဘာ** () (၁၉၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၃ - ၂၀၁၁ ဧပြီ ၂၄) သည် အိန္ဒိယဂရုတစ်ပါးဖြစ်၍ ပရဟိတလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်၌ ၎င်းသည် "ရှဒီ ဆိုင်းဘာဘာ" ဝင်စားသည်ဟုဆိုကာ လူ့လောကအကျိုးသယ်ပိုးရန်နှင့် နောက်လိုက်တပည့်များအတွက် စံတင်နမူနာယူစရာဖြစ်စေရန်အလို့ငှာ နေအိမ်ကို စွန်ခွာခဲ့သည်။

ဆိုင်းဘာဘာ၏ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အစွမ်းသတ္တိ ဝိဘူတိ (ပြာများ)၊ အခြားအရာများ (ဥပမာ - လက်စွပ်၊ ဆွဲကြိုး၊ နာရီ...) ၊ အံ့ဖွယ်ဆေးကုသမှု၊ သေသူကိုအသက်သွင်းခြင်းများ၊ အကြားအမြင်၊ နှစ်နေရာတွင် တစ်ပြိုင်နက်ရှိနိုင်ခြင်း၊ တန်ခိုးစွမ်းအားရှိခြင်း၊ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်း စသည်တို့သည် ကျော်ကြားမှုနှင့် အငြင်းပွားဖွယ် ရင်းမြစ်များပင် ဖြစ်သည်။   ၎င်း၏ ထိုသို့ပြကွက်များသည် လှည့်ကွက်များအပေါ် အခြေခံထားသော်လည်း ၎င်း၏ တပည့်သာဝကများကမူ ထိုအခြင်းအရာများကို ယုံကြည်ကြလေသည်။

"သစ္စာဆိုင်း အဖွဲ့အစည်း" (Sathya Sai Organisation) ကို တည်ထောင်ခဲ့၍ အဖွဲ့ဝင်များကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုးတက်စေသည့်နည်းလမ်းအဖြစ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပြုလုပ်နိုင်စေရန်ရည်ရွယ်သည်။ အဖွဲ့အစည်းသည် ၁၂၆ နိုင်ငံတို့တွင် ဌာန ၁,၂၀၀ ကျော်ရှိသည်။ ထိုအဖွဲ့မှတဆင့် ဆိုင်းဘာဘာသည် အထူးသီးသန့် နှင့် အထွေထွေကု အခမဲ့ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများ၊ သောက်ရေရနိုင်ရေး လုပ်ငန်းများ၊ တက္ကသိုလ်တစ်ခု၊ ခန်းမဆောင်ကြီးများ၊ ကျောင်းသင်္ခမ်းများ၊ စာသင်ကျောင်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
လန်ဂနိုကန်

**လန်ဂနိုကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အိုရိုမီယာဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မြို့တော် Addis Ababa ၏ တောင်ဘက်လမ်းမမှ ၂၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။  Misraq Shewa နှင့် Arsi Zones တို့၏ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် အဘိဂျတ်တကန်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၅၈၅ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။

## အကျဉ်းချုပ်
အလယ်ပိုင်းဒေသစာရင်းအင်းအေဂျင်စီ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ လန်ဂနိုကန်သည် အရှည် ၁၈ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၁၆ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၂၃၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ အမြင့်ဆုံးအနက် ၄၆ မီတာ ရှိသည်။ ၎င်း၏ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၁၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ ဤကန်မှရေများသည် ဟိုရကယ်လိုမြစ်အတွင်း စီးဆင်းသွားသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* Late Evening on Lake Langano Nature Soundscape

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကိုကကန်

**ကိုကကန်** () သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် အဝက်မြစ်ကို  (Awash) မြစ်ကို ဖြတ်ကာ ကိုကဆည်ဆောက်လုပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကန်သည် ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၈၀ ရှိသည်။ ကန်သည် အိုရိုမီယာဒေသ၏ အရှေ့ရှီဝဇုန်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် ခရီးသွားများနှင့် မြို့ဒေသခံများအကြားတွင် ထင်ရှားသည်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် ငှက်များသည် ကန်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ကန်တွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ ငါးနှင့်ရေထွက်ပစ္စည်းဌာနက ထုတ်ပြန်ချက်အရ ငါး ၆၂၅ တန်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ကန်ရှိ အမြဲတည်ရှိနေသည့် ငါးအရေအတွက်၏ ခန့်မှန်းခြေ ၅၂ ရာခိုင်နှုန်း သို့မဟုတ် ၈၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဟိုက်ကန်

**ဟိုက်ကန်** (Amharic: ሐይቅ ሐይቅ) သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် ရှိသည့် ကြည်လင်သန့်ရှင်းသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် အမ်ဟာရာဒေသရှိ ဒီဘက်ဝိုလိုဇုန်ရှိ ဒက်ဆီမြို့၏  မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဟိုက်မြို့သည်  ကန်၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။

ကန်သည်  အရှည် ၆.၇ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၆ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၂၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၈၈ မီတာဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၀၃၀ မီတာတွင်ရှိသည်။ ဤကန်သည် Tehuledere woreda တွင်တည်ရှိသည့် ကန်နှစ်ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဆံရိတ်ခြင်း

**ဆံရိတ်ခြင်း** (**ခေါင်းရိတ်ခြင်း** လည်းခေါ်) သည် လူ၏ဆံကို တစိတ်တပိုင်းဖြစ်စေ၊ အားလုံးဖြစ်စေ ရိတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးခံယူချက်ကို ဖော်ထုတ်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ကျိုးနွံမှုကိုပြရန်သော်လည်းကောင်း ပြုလေ့ရှိသည်။ အလယ်ခေတ် ကတ်သလစ်ဘာသာဝင်တို့တွင် ထိုသို့သောအယူ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၇၂ ခုအရောက်တွင် ပုတ်ရဟန်းမင်းကြီးအမိန့်ဖြင့် ထိုသို့ပြုခြင်းကို ပိတ်ပင်သည်မှ တစတစ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ဆံရိတ်ခြင်းသည် ထောက်ခံခြင်း၊ စာနာခြင်းနှင့် ပူဆွေးဝမ်းနည်းခြင်းကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်။ လက်ရှိတွင် ရဟန်းများ၊ သက်ဝင်ယုံကြည်သူများ၊ အခြား ဆန်းဆန်းကြယ်ကြယ် ကိုးကွယ်သူများက ဆံရိတ်မှုကို ပြုလျက် ရှိသည်။

## ဘာသာရေးအရ ဆံရိတ်ခြင်း 
### ခရစ်ယာန်ဘာသာ 
အရှေ့ပိုင်းဪသိုဒေါ့အသင်းတော်ဘက်တွင် လောလောလတ်လတ် နှစ်ခြင်းခံပြီးသော အသင်းသားတို့ကို ဆံရိတ်ရန် ခွင့်ပြုလေ့ ရှိသည်။

### ဗုဒ္ဓဘာသာ 
ရဟန်း၊ သာမဏေနှင့် ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆံကြောင့်ဖြစ်သော ဗာဟီရတို့မှ ကင်းစေရန် ဆံရိတ်စေသည်။ နှောင်းဖြစ် သီလရှင်တို့လည်း ထိုထုံးစံကို ယူကာ ဆံရိတ်သည်။

### အစ္စလာမ်ဘာသာ 
မက္ကာသို့ ဘုရားဖူးပြီးအပြန်တွင် ခေါင်းရိတ်လေ့ ရှိသည်။

### ဟိန္ဒူဘာသာ 
ဟိန္ဒူဘာသာ၏ အချို့သော အယူကွဲတို့တွင် ခေါင်းရိတ်သည့်ထုံးစံ ရှိသည်။

## ပူဆွေးမှုကို ပြသည်အားဖြင့် ဆံရိတ်ခြင်း 
### အိန္ဒိယ 
မဇ္ဈိမဒေသ (အိန္ဒိယ) ၌ ရင်းချာသောအမျိုးအဆွေတို့ တိမ်းပါးလျှင် အမျိုးသားများက ဆံရိတ်လေ့ ရှိသည်။ နောက်ခံသဘောတရားမှာ အမျိုးသားတို့က အမျိုးသမီးများသို့ ကိုယ်လှုပ်ရင်တီး ငိုပွဲကြီးမဆင်ရသည့်အတွက် မဏိဦးခေါင်းတွင် အပူအောင်း၍ လူကောင်းအစစ်မှ မမာဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဟူ၏။ ဥပုသ်လည်း ၁၁ ရက် စောင့်ရသတတ်။

မိမိတို့ ထောက်ခံသော တနည်း ကြည်ညိုလေးစားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဘဝကူးလျှင်လည်း ဆံရိတ်တတ်သေးသည်။ 

### မြန်မာ 
မွန် ၃ ရပ်ကို မွန်တို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က မင်းလုပ်သူသေလျှင် ခေါင်းရိတ်ရသည့်ထုံးစံ ရှိသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၀၆ ခုတွင် မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ လွန်သဖြင့် တမြို့လုံးရှိ အမျိုးသားများ ခေါင်းရိတ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဆံပင် ပုံစံများ
ချူးဘဟာကန်

**ချူးဘဟာကန်** (Amharic: ጨው ባሕር *č̣ew bāhir*, "salty lake") သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်ကို Stefanie, Basso Naebor နှင့် Chuwaha စသဖြင့်လည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤကန်သည် အိုရိုမီယားဒေသနယ်နိမိတ်၏ အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
ချူးဘဟာကန်ရေသည့် ပြည့်သည့်အခါတွင် ကန်သည် ကင်ညာနိုင်ငံမြောက်ဘက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သွားသည်။ ကန်သည်  Stephanie Wildlife Sanctuary ၏အလယ်တွင်  တည်ရှိသည်။ ကန်၏ အတိုင်းအတာမှာ ၄၀ မိုင် (၆၄ ကီလိုမီတာ) နှင့် ၁၅ မိုင် (၂၄ ကီလိုမီတာ) ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ကန်သို့ ပထမဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည့် ဥရောပသားမှာ  Sámuel Teleki ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ချမိုကန်

**ချမိုကန်** (Amharic: ቻሞ ሐይቅ) သည် အီသီယီုးပီးယားနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် အီသီယိုးပီးယား၏ အဓိကမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထိက် ၁၁၁၀ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် အဘယာကန်နှင့် အာဘမင့်မြို့၏ တောင်ဘက်နား၊ ဂက်တောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အမရိုတောင်တန်းများ၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

## အကျဉ်းချုပ်
ချမိုကန်၏ မြောက်ဘက်အဆုံးနေရာသည် နီချီဆာအမျိုသားပန်းခြံတွင် တည်ရှိသည်။ အလယ်ပိုင်းဒေသအချက်အလက်အေဂျင်စီက ထုတ်ပြန်သည့် ပုံများအရ ကန်သည် အရှည် ၃၂ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၁၃ မီတာ၊ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၃၁၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၁၄ မီတာနှင့် ရေဝေရေလဲ ဧရိယာသည် ၁၈၇၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ အခြားသော ရင်းမြစ်များကမူ ကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၂၃၅ မီတာ၊ အရှည် ၂၆ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂၂ ကီလိုမီတာ၊ ဧရိယာ ၅၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲ ဧရိယာသည် ၂၂၂၀  စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၁၀ မီတာ ရှိသည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Lake Chamo 03.jpg|On the lake
File:Crocodylus niloticus in Lake Chamo 01.jpg|Nile crocodile
File:Hippopotamus amphibius in Lake Chamo 05.jpg|Hippopotamus
File:LakeChamoPelicans.jpg|Pelicans

## ပြင်ပလင့်မျာ
*ILEC Database entry for Lake Chamo

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အိုးမိဝကျောင်းတော်

**အိုးမိဝကျောင်းတော်** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရစီရင်စု၊ ဆခုရိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှင်တိုးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်တွင် ရုပ်ပွားတော်များ၊ ပစ္စည်းများ မရှိပေ။ ကျောင်းတော်သည် မိဝတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကျောင်းတော်တွင် ခန်းမရှိသော်လည်း နတ်များကို ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုရန် ထားရှိခြင်း မရှိပေ။ အိုးမိဝကျောင်းတော်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး ရှင်တိုးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
အိုးမိဝကျောင်းတော်၏ သမိုကြောင်းသည် မိဝတောင်နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။ ခိုဖွန်ခေတ်ကာလအစောပိုင်းတွင် ယာမတိုဘုရင်များနှင့် ခေါင်းဆောင်များသည် မိဝတောင်၌ နတ်ဘုရားများကို အရိုအသေပေးကြသည်။ အိုးမိဝကျောင်းတော်သည်လည်း အဓိကဝတ်ပြုရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိဝကျောင်းတော်တွင် ရှင်းတိုးပုံစံများ ပါရှိသည့်အတွက် နောက်ပိုင်းတွင် မိဝရှင်းတိုးဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
*Official Site (Japanese)
*Official Site (English)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်းများ
အယ်လန် ဒါဂျဲနရာ့စ်

**အယ်လန် လီ ဒါဂျဲနရာ့စ်** (; မွေးဖွား-၁၉၅၈ ဇန်နဝါရီ ၂၆) သည် အမေရိကန် ဟာသဖျော်ဖြေသူ၊ ရုပ်မြင်သံကြား အစီစဉ်တင်ဆက်သူ၊ မင်းသမီး၊ စာရေးဆရာ၊ ထုတ်လုပ်သူတစ်ဦးဖြစ်ကာ ဟာသရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ "အယ်လန်" ကို ၁၉၉၄ မှ ၁၉၉၈ အထိ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမ၏အမည်ဖြင့်ပင် ပြောဆိုဆွေးနွေးပွဲပုံစံဖြင့်တင်ဆက်သော The Ellen DeGeneres Show ကို ၂၀၀၃ မှစ၍ တင်ဆက်ခဲ့သည်။

ပရိသတ်ရှေ့ ဖျောဖြေတင်ဆက်မှုသည် ၁၉၈၀ အစောပိုင်းနှစ်များမှ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ဂျွန်နီ ကားဆန်၏ အစီအစဉ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးအဖြစ် Mr. Wrong (၁၉၉၆) ၊ EDtv (၁၉၉၉) ၊ The Love Letter (၁၉၉၉) နှင့် Finding Nemo (၂၀၀၃) ၊ Finding Dory (၂၀၁၆) ပစ်ခ်ဇာကာတွန်းရုပ်ရှင်တို့တွင် ဒိုရီဇာတ်ကောင်နေရာမှ အသံသရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နီမိုကာတွန်ရုပ်ရှင်အတွက် ဒါဂျဲနရာ့စ်ကို အသံသရုပ်ဆောင်ခြင်းအတွက် "အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့နေရာ" အတွက် စေတန်ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရကာ အသံသရုပ်ဆောင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွက် ပထမဆုံး ဆုလည်းဖြစ်ပေသည်။ ၂၀၁၀ တွင် အမေရိကန် အိုင်ဒေါ (/အိုင်းဒါလ်/) နဝမမြောက်ရာသီ၌ ဒိုင်အဖြစ်ပါဝင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

ဟာသဇာတ်လမ်းတွဲနှစ်ခုဖြစ်သော "Ellen" ရုပ်သံတွဲတွင် ၁၉၉၄ မှ ၁၉၉၈ အထိ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး "အယ်လန် ရှိုး"ကို ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၂ အထိ ပါဝင်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ၌ အယ်လန်ဇာတ်လမ်းတွဲ၏ စတုတ္ထမြောက်ရာသီတွင်အတွင်း "အော်ပရာ ဝင်းဖရေး ရှိုး"တွင် သူမသည် လိင်တူအမျိုးသမီးဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ဖွင့်ဟဝန်ခံခဲ့သည်။ ဝင်းဖရေးသရုပ်ဆောင်သော ကုထုံးဆရာဝန်ထံသို့ အယ်လန်၏ ဇာတ်ကောင် "အယ်လန် မော်ဂန်"သည်လည်း ထိုသို့ လူသိရှင်ကြား ဖွင့်ဟခဲ့ကာ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲ၌ လူသိရှင်ကြား ဖွင့်ဟဝန်ခံခြင်းအပါအဝင် LGBT (လိင်တူ/ကွဲ/ပြောင်း/စုံ...) ပြဿနာများကို စူးစမ်းရှာဖွေဖော်ပြထားလေ၏ ။ ၂၀၀၈ ၌ သူမကြာရှည်စွာ တွဲလာခဲ့သော အမျိုးသမီးချစ်သူ ပေါ်တီယာ ဒီ ရော့စ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။

ဒါဂျဲနရာ့စ်သည် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲ၊ ဂရမ်မီဆုပေးပွဲ၊ ပရိုင်းတိုင်း အမ်မီဆုပေးပွဲများတွင် စီစဉ်တင်ဆက်သူအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏ ။ စာအုပ်လေးအုပ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်တေးသံသွင်းကုမ္ပဏီ အလဲဗန်းအလဲဗန်း (Eleveneleven) နှင့် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိရေးကုမ္ပဏီ "A Very Good Production" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူနေမှုပုံစံ အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုဖြစ်သည့် "ED Ellen DeGeneres" ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ထိုတံဆိပ်ဖြင့် အဝတ်အစား၊ အသုံးအဆောင်၊ နေအိမ်၊ ကလေး၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကို ရောင်းချသည်။ အမ်မီဆု ၃၀ ၊ လူထုစိတ်ကြိက်ဆု (People's Choice Awards) ၂၀ တို့ကို ရရှိထားပြီး ဖြစ်လေကာ သူမ၏ လက်ရာ၊ ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေး အားထုတ်မှုများအတွက် အခြားဆုများစွာကိုလည်း ဆွတ်ခူးထားသည်။ ၂၀၁၆ ၌ (အမေရိကန်)"သမ္မတ လွတ်လပ်မှုဆုတံဆိပ်" (Presidential Medal of Freedom) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ တွင် သူမ၏ ရုပ်မြင်သံကြားတင်ဆက်မှုများအတွက် "ကားရာလ် ဘားနတ် ဆု" (Carol Burnett Award) ကို ၇၇ ကြိမ်မြောက် ရွှေကမ္ဘာလုံးဆုပေးပွဲတွင် ရရှိပြန်ရာ ကားရာလ် ဘားနတ်ပြီးလျှင် ပထမဆုံး ဆုလက်ခံသူဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဘရိယိုကန်

**ဘရိယိုကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အဖာဒေသ၏ အရှေ့ဘက်ဆုံးပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အဖမ်ဘိုကန်မှ အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ စီးဝင်သည့် စိမ့်မြေ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ ရေထွက်ပေါက်သည် တောင်ဘက်တွင် ရှိသည်။  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဟရှန်ဂီကန်

**ဟရှန်ဂီကန်** (ፃዕዳ ባሕሪ Lake Hashange, Lake Hashengi စသဖြင့်လည်း ခေါ်ကြ) သည် အီသီယီုးပီးယားနိုင်ငံ၊ တိဂရေးဒေသတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် အီသီယိုးပီးယား၏ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၀၉ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်တွင် ရေထွက်ပေါက် မရှိပေ။ ၁၉၆၇-၆၈ အီသီယိုးပီးယားအချက်အလက်များအရ ကန်သည် အရှည် ၅ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၄ ကီလိုမီတာနှင့် မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ 

ဗြိတိသျှလူမျိုး ရှာဖွေလေ့လာသူ ဟင်နရီဆော့က Tigrinya ဘာသာစကားဖြင့် ကန်၏ အမည်ကို Tsada Bahri ("အဖြူရောင်ပင်လယ်")  ဟု မှတ်သားခဲ့သည်။ ကန်၏ မျက်နှာကို ငှက်များသည် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဒေသခံတို့ရိုးရာပုံပြင်များတွင် ကန်ရှိရာနေရာတွင် ကြီးမားသည့်မြို့ကြီးတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နတ်ဘုရား၏ စိတ်မကျေနပ်သဖြင့် ထိုမြို့ကြီးသည် နတ်ဘုရား၏လက်ဖြင့် ချက်ချင်းဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အဖရီရာကန်

**အဖရီရာကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ဤကန်သည် မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၁၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ သို့သော်လည်း အခြားရင်းမြစ်များ၌မူ ဧရိယာသည်၁၂၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အတည်မပြုရသေးသည့် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခု၌ ကန်၏ အနက်သည် ၁၆၀ မီတာ (၅၂၅ ပေ) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားသောရင်းမြစ်များက  ရှိသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဘာဆကာကန်

**ဘာဆကာကန်** (; *Basaka Hayk* in Amharic) သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ အိုရိုမီယာဒေသယတွင်တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် တိမ်သည်။ ဤကန်သည် မြို့တော် Addis Ababa ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာ (၁၂၀ မိုင်) အကွာ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၉၅၀ မီတာ (၃၀၀၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။

## ကျယ်ပြန့်လာခြင်း
ကန်သည် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၅၀ အချိန်ကာလတွင် ကန်သည် သိသာစွာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ တွင် ၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၄၀ ဧက) ရှိရာမှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၄၂.၆စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၀၅၀၀ ဧက) အထိ  ရှိလာသည်။ ကန်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ကျယ်ပြန့်နေသည်။

## သက်ရောက်မှု
### စိုက်ပျိုးရေး
### လူနေမှု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အဖမ်ဘိုကန်

**အဖမ်ဘိုကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အဖာဒေသတွင် တည်ရှိသည့် အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့်  ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

## အကျဉ်းချုပ်
ကန်သည် မျက်နှာသွင်ပြင်ကြမ်းတမ်းည် မြောက်-တောင် ဝင်ရိုးတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည် အရှည် ၁၃ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂ မီတာ၊ ရေမျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၁၇၆၀ ဟက်တာ ရှိသည်။ ဂမ်မဲကန်မှရေသည် မြောက်ဘက်ပိုင်းနေရာရှိ ချောင်းမှတစ်ဆင့် အဖမ်ဘိုကန်သို့ စီးဝင်သည်။ အဖမ်ဘိုကန်သည် ၎င်း၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းခြေမှတစ်ဆင့် စိမ့်မြေဒေသသို့ စီးထွက်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အဘိဂျတ်တကန်

**အဘိဂျတ်တကန်** သည်  အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် အယ်ကာလိုင်းကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည်  Addis Ababa မြို့၏ တောင်ဘက်ရှိ အီသီယီုးပီးယား၏ အဓိကမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည်  Abijatta-Shalla အမျိုးသားပန်းခြံတွင် တည်ရှိသည်။

## အကျဉ်းချုပ်
es on Lake Abiyatta.]]

၁၉၆၇-၆၈ အီသီယီုးပီးယား၏ အချက်အလက်များအရ ကန်သည် အရှည် ၁၇ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၁၅ ကီလိုမီတာ၊ မျက်နှာပြင် ဧရိယာသည် ၂၀၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၁၄ မီတာရှိပြီး ကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၅၇၃ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* ILEC database entry for Lake Abijatta

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း

အောက်ပါတို့သည် ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။

## ကန်များ
*ဘရင်ဂိုကန်
*ဘိုဂိုရီးယားကန်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဘရင်ဂိုကန်

**ဘရင်ဂိုကန်** သည် တာကနာကန်ပြီးနောက် ကင်ညာမြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးနေရာတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၁၃၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၀ စတုရန်းမိုင်)ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၉၇၀ မီတာ (၃၁၈၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ကန်အတွင်းသို့ မိုလို၊ ပါပါရာ၊ အိုအယ်အရာယ် စသည့် မြစ်များမှ ရေများသည် စီးဝင်သည်။ ဤကန်သည် ကင်ညာမြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့်ရေကန်နှစ်ခုရှိသည့်အနက် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အခြားကန်တစ်ခုမှာ နိုင်းဗရှာကန် ဖြစ်သည်။

ကန်သည် ဝေးလံက ပူပြင်း၍ ဖုန်ထူသည့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၇၀ ကျော်တို့သသည် ဤကန်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တွေ့ရသည်မှာ နေရာပြောင်းရွှေ့လာသည့် Flamingo ငှက်များ ဖြစ်သည်။ Goliath heronry ငှက်ကို ကျောက်သားထူထပ်သည့် ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဂီဘရယ်တာကျွန်းတွင် တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နာရဒ မဟာထေရ်

**နာရဒ မဟာထေရ်** (; ; ၁၈၉၈ ဇူလိုင် ၁၄ - ၁၉၈၃ အောက်တိုဘာ ၂) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကိုလံဘိုရှိ ဝဇီရာရာမယ၏ ဩဝါဒစရိယဆရာတော်၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်သူ၊ ဘာသာပြန်သူ၊ ပညာတတ်ရဟန်းအကျော်အမော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 

## ထေရုပ္ပတ္တိ
ဆရာတော်ကို ကိုလံဘိုမြို့၊ ကိုတဟင်ဆင်ခြေဖုံးအရပ်၌ အလတ်တန်းစားမိသားစုတစ်ခုက မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထို၌ ဗောရောဗုဓောစေတီ၏ အရှေ့တောင်ခြမ်းတွင် ၁၉၃၄ မတ် ၁၀ ၌ ဗောဓိပင် စိုက်ပျိုးပေးခဲ့ကာ အချို့သော ဥပါသကာများကို ရဟန်းပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုင်ဝမမ၊ ကမ်ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ တောင်ဗီယက်နမ်၊ စင်္ကာပူ၊ ဂျပန်၊ နီပေါလ်၊ ဩစတေးလျ နိုင်ငံများအပါအဝင် များစွာသောနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့၏ ။ ၁၉၅၆ တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ကြွရောက်ခဲ့ပြီး ဝါရှင်တန် အထမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်၌ လူအုပ်ကြီးကို တရားချီးမြင့်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၆၀ နိုဝင်ဘာ ၂ ၌ အရှင်နာရဒသည် ဗောဓိပင်ကို တောင်ဗီယက်နမ်ရှိ သကျမုနိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် (Thích Ca Phật Đài) သို့ယူဆောင်လာပေးခဲ့ကာ ၁၉၆၀ နှစ်များအတွင်း ထိုနိုင်ငံသို့ အကြိမ်များစွာ သွားရောက်ခဲ့သည်။

ပီယဒဿီ မဟာထေရ် စသည့် ရဟန်းများနှင့် အတူ ၁၉၆၀ နှစ်များတွင် တရားဟောခြင်းပုံစံတစ်ခုကို 
လူကြိုက်များစေရန် လုပ်ဆောင်ရာ၌လည်း ပါဝင်အကျိုးပြုခဲ့သည်။ သီရိလင်္ကာရှိ အနောက်တိုင်းက အလယ်အလတ်တန်း မိသားစုများ၏ နေ့စဉ်ဘဝထဲသို့ ဗုဒ္ဓတရားတော်များ ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်ခဲ့လေသည်။

## ဆရာတော်၏ စာစုစာရင်း
**The Buddha and his Teachings* Fourth Edition: Buddhist Missionary Society, Kuala Lumpur, Malaysia, 1988.  
**Buddhism in a Nutshell *
**The Buddhist Doctrine of Kamma and Rebirth*
**A Manual of Abhidhamma*
**An Elementary Pali Course *
**Life of Venerable Sariputta*
**Everyman’s Ethics*
**Facts of Life*
**Dhammapada, Pali text and translation*
**The Way to Nibbana*
**The Mirror of the Dhamma: a manual of Buddhist recitations and devotional texts*
**An Outline of Buddhism*
**The Life of Buddha, in his own words*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ
ဌာနိဿရော

**ဌာနိဿရော မထေရ်** () သည် အမေရိကန် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း တစ်ပါးဖြစ်၍ အာချန်(အာစရိယ) ဂျဲ့ဖ် (Ajahn Geoff) ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်။ ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း (ကမ္မဋ္ဌာန ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း)  မှဖြစ်၍ အာချန် ဖူဝမ် ဇောတိကမထေရ်၏ သွန်သင်မှုအောက်တွင် ဆယ်နှစ်ကြာ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ မှစ၍ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ဆန်ဒီယေဂိုကောင်တီရှိ မေတ္တာတောရပ်ကျောင်း၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။

အရှင် ဌာနိဿရောကို ဓမ္မပဒ နှင့် သုတ္တန်ပိဋကတ်မှ သုတ္တန်ပေါင်း ၁၀၀၀ နီးပါး ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကြောင့် လူသိများထင်ရှားကာ အစောပိုင်းတွင် ကိုးကားဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်သော 'Access to Insight' အတွက် သုတ္တန်များစွာကို အခမဲ့ပြန်ဆိုပေးခဲ့၍ ထိုဆိုဒ်တွင် အသစ်ထပ်မံထည့်သွင်းမှု မရှိသည့်အခါ ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် ဆက်လက်ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ထိုဆက်လက်ရေးသားမှုများ၌ ထိုင်းတောကျောင်း အာစရိယတို့၏ ဓမ္မဟောပြောပို့ချမှုများပါဝင်သည်။ ကိုယ်တိုင်ရေးသားသော ဓမ္မဆိုင်ရာလက်ရာများ၊ ၎င်း၏ ပါဠိဘာသာပြန်များနှင့် ပတ်သက်သော လေ့လာမှုလမ်းညွှန်စာအုပ်များကိုလည်း ပြုစုခဲ့၏ ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ