open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည်

**စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများ** ဆိုသည်မှာ စံပယ်ပန်း အဆင်းလှပပြီး မွှေးကြိုင်ပါက ပန်ဆင်လိုသူများ များပြားသကဲ့သို့ လူငယ်ရွယ်နုပျိုသူများ (အထူးသဖြင့် မိန်းကလေးများ) သည်လည်း အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ရွေးချယ်လိုသူများ များပြားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ နှစ်သက်မှုသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်၏ အသွင်အပြင်နှင့် အရည်အသွေးပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ စံပယ်ပန်း၏ အလှနှင့် အနံ့သည် လူတို့၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ လူငယ်ရွယ်နုပျိုခြင်းသည်လည်း အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် အရေးပါသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေနှင့် လူတို့၏ အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေးကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများ၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများ**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မယ်စန္ဒာကလေးမှာ ရုပ်ရည်ကလည်းချော၊ အလိမ္မာ သဘောကလည်းမြင့်၊ အရွယ်ကလေးကလည်း သင့်နေတော့ မျှော်လင့်သူတွေ အလွန် များပေမပေါ့။ 
*   **စံပယ်ကောင်းလျှင်ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများ**သည်ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအတိုင်း… အဆင်းနှင့်အရွယ် နှစ်သွယ် လောက်လုံ၍ စွယ်စုံသဘောအားဖြင့် ညီညွတ်နေတဲ့အတွက် အမျိုးတူ ဂုဏ်တူဖြစ်တဲ့ လုလင်ပျို များက လိုလားနှစ်သက်ကြသဖြင့်…၊ 

## ကိုးကား
စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော

**စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော** ဆိုသည်မှာ အရာရာတွင် စိတ်သည် အဓိကအကျဆုံးဖြစ်ကြောင်း၊ စိတ်၏ စေတနာ၊ ရည်ရွယ်ချက်သည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်ကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော စိတ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ကံ၏ အကျိုးပေးမှုသည် ပြုလုပ်သောအမှု၏ နောက်ကွယ်ရှိ စိတ်စေတနာပေါ်တွင် မူတည်သည်။ စေတနာကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သောအမှုသည် ကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေပြီး စေတနာမကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သောအမှုသည် မကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေသည်။ အမှု၏ ရလဒ်ထက် စိတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် အဓိကဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။

### စက္ခုပါလမထေရ်ဝတ္ထု
ပေးထားသော ကိုးကားချက်တွင် စက္ခုပါလမထေရ်၏ ဖြစ်ရပ်ကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်သည် **စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော** ဆိုသော အယူအဆကို ထင်ရှားစေသည်။ စက္ခုပါလမထေရ်သည် မျက်စိအလင်းမရသော ရဟန္တာတစ်ပါးဖြစ်သည်။ စင်္ကြံလျှောက်စဉ် ပိုးကောင်များကို သတ်မိသော်လည်း သတ်လိုသော စေတနာမရှိသောကြောင့် အပြစ်မရှိကြောင်း မြတ်စွာဘုရားက ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤသည်က စိတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် အဓိကဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ပြသသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော ဆိုတဲ့အတိုင်း ဒါနအရာမှာ စေတနာ လိုရင်းပါပဲ။ စေတနာရှိခဲ့ပါလျှင် လှူစရာတွေ မရှားလှပါဘူး။ အချို့အချို့ သူဌေးကြီး များမှာ လှူဖွယ်ဝတ္ထုတွေ တောင်လိုပုံ၍ အစုံအလင် ပေါများသော်လည်း စေတနာမွဲခြောက်လို့ လှူချင်စိတ် မပေါက်ရှာကြဘူး။** 
*   ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ်၊ ၁ - စက္ခုပါလမထေရ်ဝတ္ထု။

## ကိုးကား
စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည်

**စာပေမြင့်မှ လူမျိုးတင့်မည်**

သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည်** ဆိုသည်မှာ လူမျိုးတစ်မျိုး၏ စာပေသည် တိုးတက်မြင့်မားမှသာ ထိုလူမျိုးသည်လည်း တိုးတက်မြင့်မားမည်။ စာပေပျောက်ကွယ်သွားပါက လူမျိုးပါ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ အရေးပါမှုကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ စာပေသည် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အစဉ်အလာနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ထင်ဟပ်စေသော အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ စာပေ တိုးတက်ခြင်းသည် လူမျိုး၏ ဉာဏ်ပညာ၊ အတွေးအခေါ်၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် စာပေ ပျောက်ကွယ်ခြင်းသည် လူမျိုး၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ဆုံးရှုံးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး နောက်ဆုံးတွင် လူမျိုးပင် တိမ်ကောသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### အကျဉ်းချုပ်
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရန်နှင့် စာပေ၏ တန်ဖိုးကို အသိအမှတ်ပြုရန် မည်မျှ အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးအနက်ထား သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **♦မြန်မာဆိုရိုးစကားတွင် စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည်ဟူ၍ ရှိပေသည်။ စာပေသည် လူမျိုး၏ အသက်သွေးခဲ ဖြစ်လေရာ စာပေ ပြည့်စုံရန်၊ ခိုင်မာရန်၊ တွင်ကျယ်ပြန့်ပွားရန် များစွာ လိုအပ်ပေသည်။** 

## ကိုးကား
စာစီစာကုံး
စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား

**စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား** ဆိုသည်မှာ အစာကို လုံလောက်စွာ စားသုံးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အသားများ တိုးပွားလာစေပြီး အိပ်ရေးဝဝ အိပ်စက်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အားအင်များ ပြည့်ဝလာစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အစားအစာနှင့် အိပ်စက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်သည် အစာအာဟာရကို အသုံးပြု၍ ကြွက်သားများနှင့် တစ်ရှူးများကို တည်ဆောက်ပြီး ပြုပြင်သည်။ ထို့အတူ အိပ်စက်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်ကို အနားပေးပြီး ပြန်လည်အားဖြည့်ပေးသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံအတွက် အစာအာဟာရနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့သည် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား ဟုဆိုသော်လည်း ပကတိ အိပ်ရိုး အိပ်စဉ်နှင့် အခွင့်ကောင်းသောအခါတို့၌သာ…၊** 

## ကိုးကား
စိတ်ထားတတ် မြတ်

**စိတ်ထားတတ် မြတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ်ထားတတ် မြတ်** ဆိုသည်မှာ စိတ်နေသဘောထားကို ကောင်းမွန်စွာ ထားတတ်ပါက မိမိကိုယ်တိုင်အတွက်သာမက အများအတွက်ပါ ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်၏ အရေးပါမှုနှင့် စိတ်ထားကောင်းမွန်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ စိတ်ထားသည် ထိုသူ၏ အပြုအမူ၊ အကျင့်အကြံနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ စိတ်ထားကောင်းမွန်သူသည် သူတစ်ပါးကို ကူညီဖေးမလိုသော စိတ်၊ သနားကြင်နာသော စိတ်၊ သည်းခံသော စိတ် စသည့် ကောင်းသော စိတ်ထားများ ရှိတတ်သည်။ ထိုသို့သော စိတ်ထားများဖြင့် ပြုမူခြင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင်အတွက် စိတ်၏ ချမ်းသာမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိစေသည့်အပြင် အခြားသူများအတွက်လည်း အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသော စိတ်ထားကို မွေးမြူခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် အများအကျိုးကို သယ်ပိုးနိုင်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်ထားတတ် မြ်တသည်ဆိုတဲ့အတိုင်း ဘယ်လိုပင် ကျပ်သော်လည်း စိတ်ထားတတ်လျှင် မြင့်မြတ်တဲ့ ကုသိုလ်အထုပ်ကို ပြုလုပ် ဆည်းပူးနိုင်တယ်။** 

## ကိုးကား
ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ

**ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ** ဆိုသည်မှာ ပြင်းပြသော ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စိတ်အားထက်သန်မှု ရှိပါက ထိုဆန္ဒကို ပြည့်ဝစေရန် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်အားထက်သန်မှု၊ ဇွဲလုံ့လနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ပြင်းပြသော ဆန္ဒရှိပါက လူသည် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားပြီး ရည်မှန်းချက်ကို အရောက်လှမ်းနိုင်ရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို ရှာဖွေကြံဆတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်အရာကိုမဆို အောင်မြင်လိုပါက ပြင်းပြသော ဆန္ဒရှိရန် အရေးကြီးသည်။

### လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ
**လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ရလိုသော အရာတစ်ခုရှိပါက ထိုအရာကို ရရှိရန် နည်းလမ်းကို ကြံဆရှာဖွေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကျွန်ုပ်တို့ကား…ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရဟူသော စကားအတိုင်း ကြိုးစားကြဖို့သာ ရှိလေသည်။** 
*   **ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ… စသော ဆိုရိုးစကားပေါင်းများစွာသည်နည်းလမ်း သိရန် လိုအပ်ပုံကို ဖော်ညွှန်းနေကြပေသည်။** 

## ကိုးကား
ဆိတ်ဆိတ်နေမူ သဘောတူ

**ဆိတ်ဆိတ်နေမူ သဘောတူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆိတ်ဆိတ်နေမူ သဘောတူ** ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိစ္စတစ်ခုကို တင်ပြလာသည့်အခါ တုံ့ပြန်စကား မပြောဘဲ တိတ်ဆိတ်နေပါက ထိုကိစ္စကို သဘောတူသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြုအမူနှင့် ဆက်သွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် စကားဖြင့်သာမက အပြုအမူဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုကြသည်။ တုံ့ပြန်မှု မရှိခြင်းသည်လည်း တစ်နည်းအားဖြင့် သဘောတူညီကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် အခြေအနေနှင့် အချိန်အခါကို လိုက်၍ အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူသင့်သည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် တိတ်ဆိတ်နေခြင်းသည် သဘောမတူခြင်း သို့မဟုတ် စဉ်းစားနေခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဖေဖေကလည်း ပေးမယ်ဆိုပြီး စကားပြန်မရဘဲ တုဏှိဘောကြီး ငေးနေပြန်ပါပြီ။ ဆိတ်ဆိတ်နေမူ သဘောတူ ဆိုတဲ့အတိုင်း အမာတောင်းတဲ့ ဆုကို ပေးရန် သဘောတူတယ်လို့ မှတ်တော့မှာပဲ။** 

## ကိုးကား
ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ထောင်းမှ သိ၊ လူတို့သဘော ပေါင်းမှ သိ

**ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ထောင်းမှ သိ၊ လူတို့သဘော ပေါင်းမှ သိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ထောင်းမှ သိ၊ လူတို့သဘော ပေါင်းမှ သိ** ဆိုသည်မှာ ဆန်၏ အရည်အသွေး (ကောင်း မကောင်း) ကို ထောင်းကြည့်မှ သိနိုင်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စိတ်နေသဘောထား (ကောင်း မကောင်း) ကိုလည်း အတူတကွ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံကြည့်မှ သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှင့် လူတို့၏ သဘောသဘာဝကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ အပေါ်ယံကြည့်ရုံဖြင့် အရာဝတ္ထု၏ အရည်အသွေး သို့မဟုတ် လူတို့၏ စိတ်နေသဘောထားကို အတိအကျ မသိနိုင်ပါ။ စမ်းသပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အတူတကွ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်းဖြင့်သာ အမှန်ကို သိရှိနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့ကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အချိန်ယူ၍ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စိတ်သဘောအမှန်ကို သိရန် မလွယ်ကူ၊ သို့သော် **ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ထောင်းမှ သိ၊ လူတို့သဘော ပေါင်းမှ သိ**ဆိုသည့်အတိုင်း အနီးကပ်ပေါင်းကြည့်လျှင် သိနိုင်၏။

## ကိုးကား
ဆပ်သွားဖူး ဆူးကဖျက်

**ဆပ်သွားဖူး ဆူးကဖျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆပ်သွားဖူး ဆူးကဖျက်** ဆိုသည်မှာ ဆပ်သွားဖူးပန်းသည် အဆင်းလှပြီး အနံ့မွှေးသော်လည်း ပန်းတွင်ပါရှိသော ဆူးများကြောင့် ပျားနှင့် ပိတုန်းကဲ့သို့ ပိုးမွှားများ လာရောက်ဝတ်ရည် မယူကြဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံအားဖြင့် ကောင်းမွန်လှပနေသော်လည်း အတွင်း၌ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် အနှောင့်အယှက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အရာတစ်ခုသည် အပေါ်ယံတွင် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော်လည်း အနီးကပ် လေ့လာကြည့်သောအခါ အခက်အခဲ သို့မဟုတ် အားနည်းချက်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ဆပ်သွားဖူး
ဆပ်သွားဖူးသည် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အဝါရောင် အပွင့်များ ပွင့်တတ်သည်။ အပွင့်သည် မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသော်လည်း အပင်တွင် ဆူးများ ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆပ်သွားဖူး ဆူးကဖျက် ဆိုတာလို ဆပ်သွားဖူးပန်းဟာ အဆင်းလှ အနံ့မွှေးသော်လည်း ဆူးကလေးတွေ များတာကြောင့် ပျား ပိတုန်း မခိုဘူးတဲ့၊** 

## ကိုးကား
ဆုပ်သော် ဖရိုဖရဲ၊ ကြံသော် တထွေးလုံးလုံး

**ဆုပ်သော် ဖရိုဖရဲ၊ ကြံသော် တထွေးလုံးလုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဆုပ်သော်ကား ကွဲ၊ ကြဲသော် လုံးထွေး။ ဆုပ်က ပြိုကွဲ၊ ကြဲက လုံးတတ် ဟူ၍လည်း အဆိုများ ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆုပ်သော် ဖရိုဖရဲ၊ ကြဲသော် တထွေးလုံးလုံး** ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ သို့မဟုတ် အာဏာကို လိုအပ်သူများအား ဝေမျှပေးကမ်းခြင်း မပြုဘဲ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆုပ်ကိုင်ထားပါက မိမိ၏ အသိုင်းအဝိုင်း သို့မဟုတ် ထောက်ခံသူများသည် တဖြည်းဖြည်း ကွဲကွာသွားတတ်သည်။ ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း ပြုပါက မိမိ၏ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ တည်ရှိနေမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆုပ်ကိုင်ထားခြင်းသည် တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး ဝေမျှခြင်းသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်းများ
*   **ဆုပ်သော်ကား ကွဲ၊ ကြဲသော် လုံးထွေး**
*   **ဆုပ်က ပြိုကွဲ၊ ကြဲက လုံးတတ်**

ဤအသုံးအနှုန်းများသည် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ဆုပ်ကိုင်ထားခြင်း၏ ဆိုးကျိုးနှင့် ဝေမျှခြင်း၏ ကောင်းကျိုးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆုပ်သော်ဖရိုဖရဲ၊ ကြဲသော်တထွေးလုံးလုံး၊ ကျင့်သုံးရမည်။** 
*   **ဒေါသထွက်ခါ၊ ပညာချွန်းအုပ်၊ ဆုပ်သော်ကွားကဲ၊ ကြဲသောလုံးထွေး၊ ကျင့်ရေးခုနစ်မည်၊** 
*   **ဆုပ်ကပြိုကွဲ၊ ကြဲကလုံးတတ်၊ ဆိုရိုးမှတ်၏၊** 

## ကိုးကား
ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကြွယ်လျှင် တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ

**ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကြွယ်လျှင် တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကောင်းလျှင် တစ်ယောက်မ၊ မိဘကောင်းလျှင် အရှိန်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကြွယ်လျှင် တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ** ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးများ မည်မျှပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝနေစေကာမူ မိမိအတွက် အနည်းငယ်သာ အကျိုးခံစားခွင့် ရှိမည်ဖြစ်ပြီး မိမိ၏ အိမ်ထောင်ဖက် (လင်) ကောင်းမှသာလျှင် ဘဝကို အပြည့်အဝ စံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆွေမျိုးများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုသည် မိမိအတွက် အထောက်အပံ့ အနည်းငယ်သာ ဖြစ်နိုင်ပြီး မိမိ၏ အိမ်ထောင်ဖက် ကောင်းမှသာ ဘဝကို ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် သေချာစွာ ရွေးချယ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

*   **တစ်စလယ်:** လယ်ယာမြေ အနည်းငယ်
*   **တစ်စလောင်း:** ထမင်းစားသော ပန်းကန် အနည်းငယ်
*   **စင်ခံ:** အိမ်၏ အပေါ်ထပ်ရှိ လသာဆောင်

### ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကောင်းလျှင် တစ်ယောက်မ၊ မိဘကောင်းလျှင် အရှိန်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ
ဤအသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး မိဘကောင်းလျှင် အရှိန်အဝါ ခံစားရုံသာဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက် ကောင်းမှသာ ဘဝကို အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊** **မျိုးကောင်းလျှင် တစ်ယောက်မ၊ မိဘကောင်းလျှင် အရှိန်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ**သည်။ 
*   **ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊** **မျိုးကြွယ်လျှင် တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ**သတဲ့။ 
*   **ဆွေကောင်းတော့ တစ်စလယ်**၊ **မျိုးကြွယ်တော့ တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းတော့ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ**တယ်ဆိုတဲ့ စကားဟာ သူတို့ရဲ့လက်သုံးစကားပေါ့။ 

## ကိုးကား
ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံ

**ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံ** ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးအချင်းချင်း လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းဖြင့် ဆွေမျိုးစုအတွင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှု တိုးပွားလာပြီး အစစအရာရာတွင် လုံခြုံမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှု ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဆွေမျိုးစု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆွေမျိုးအချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် မိသားစု၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် အာဏာကိုလည်း ဆွေမျိုးစုအတွင်း၌သာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် ဆွေမျိုးနီးစပ်သူများ လက်ထပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အင်ဂျင်နီယာကလေး ကိုမြင့်သိန်းလေ၊ လှလှနဲ့ဆိုလည်း ဆွေမျိုးနီးစပ်မို့ ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံ ဆိုတဲ့စကား ထောက်ထားပြီး ဦးတိုင်းကျော်နဲ့ဦးစံရင်တို့ လူကြီးချင်းစီစဉ်ကြတဲ့အလုပ်ပေါ့။** 
*   **ခင်ဗျားမှာ ဆွေမျိုးချင်းဖြစ်၍ ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအတိုင်း ခင်ဗျားတို့ပစ္စည်းများ တခြားကို မရောက်နိုင်ဘူး။** 

## ကိုးကား
ဆေးကောင်း၊ အင်းစောင်းသလောက်ရှိ

**ဆေးကောင်း၊ အင်းစောင်းသလောက်ရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆေးကောင်း အင်းစောင်းသလောက်ရှိ** ဆိုသည်မှာ အလွန်ကောင်းသည်ဟု ဆိုသော ဆေးဝါးပင်လျှင် စောင်းနေသော အင်း (နတ်၊ ဘိုးဘိုးအောင် စသည်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ကို ရယူရန် ရေးဆွဲထားသော ပုံ သို့မဟုတ် စာများ) လောက်သာ အစွမ်းထက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အင်း၏ အစွမ်းသတ္တိကို ချီးမွမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများသည် အင်းများတွင် နတ်၊ ဘိုးဘိုးအောင် စသည့် အစွမ်းသတ္တိရှိသော ဝိညာဉ်များ၏ အစောင့်အရှောက် ပါဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မည်မျှပင် ကောင်းသော ဆေးဝါးဖြစ်စေ အင်း၏ အစွမ်းအောက်တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အင်း၏ အရေးပါမှုနှင့် ယုံကြည်မှုကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ယခုအင်းကို အိမ်၊ ရွာ၊ ကျောင်းထောင့်များ၌ ကပ်ဆွဲထားကြလျှင် လက်နက်ဘေးရန်တွေ လွင့်ပါးနိုင်ပါတယ်။ ဆေးကောင်း အင်းစောင်း သလောက်ရှိသတဲ့၊** 

## ကိုးကား
ဆေးစာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုး

**ဆေးစာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆေးစာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုး** ဆိုသည်မှာ ဆေးစာ သို့မဟုတ် ဆေးညွှန်းကို ဖတ်ပြသည်ကို နားထောင်မိသူသည် ထိုဆေးဖြင့် မိမိ၏ ရောဂါဝေဒနာ ပျောက်ကင်းတော့မည်ဟု ထင်မှတ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်၏ သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆေးအကြောင်းကို ကြားရုံမျှဖြင့် စိတ်တွင် သက်သာရာရသွားသကဲ့သို့ ခံစားရတတ်သည်။ အမှန်တကယ်တွင် ဆေးကို သောက်သုံးခြင်း မရှိသေးပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မျှော်လင့်ချက် သို့မဟုတ် ယုံကြည်မှု၏ စိတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆေးအကြောင်းကို ကြားရုံဖြင့် ရောဂါပျောက်သည်ဟု မယူဆသင့်ကြောင်း၊ တကယ်တမ်း ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆေးစာဖတ်ရာ၊ မတှ်သူမှာလည်း၊ အနာပျောက်ခွင့်၊ ထင်မိလင့်သို့၊** 
*   **ဆေးစာဖတရာ် နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုးဆိုသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်လေရာ ဟိုကတစ်မျိုး၊ သည်ကတစ်ဖုံ ပြောချင်တိုင်း ပြောလာကြသည့် ဆေးနည်းအဖုံဖုံတို့မှာ မှတ်လို့သားလို့ လိုက်နာလို့ မကုန်ဆုံးနိုင်တော့သလောက်ပင်၊** 

## ကိုးကား
ဆောင်းမှာ သားရေ၊ နွေမှာ သစ်ခေါက်၊ မိုးမှာ ဝါးယောင်းခြောက်

**ဆောင်းမှာ သားရေ၊ နွေမှာ သစ်ခေါက်၊ မိုးမှာ ဝါးယောင်းခြောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆောင်းမှာ သားရေ၊ နွေမှာ သစ်ခေါက်၊ မိုးမှာ ဝါးယောင်းခြောက်** ဆိုသည်မှာ ဓားအိမ် သို့မဟုတ် ဓားရိုးကို ပြုလုပ်ရာတွင် ရာသီဥတုအလိုက် သင့်လျော်သော ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုရကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

*   **ဆောင်းမှာ သားရေ:** ဆောင်းရာသီတွင် အေးသော ရာသီဥတုကြောင့် သားရေသည် ကျုံ့သွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓားရိုးကို သားရေဖြင့် ပတ်ပါက တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဖြစ်စေပြီး လုံခြုံမှုပေးနိုင်သည်။
*   **နွေမှာ သစ်ခေါက်:** နွေရာသီတွင် ပူသော ရာသီဥတုကြောင့် သစ်ခေါက်သည် ပျော့ပြောင်းလာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓားရိုးကို သစ်ခေါက်ဖြင့် ပတ်ပါက လိုက်လျောညီထွေရှိပြီး အသုံးပြုရ အဆင်ပြေစေနိုင်သည်။
*   **မိုးမှာ ဝါးယောင်းခြောက်:** မိုးရာသီတွင် စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကြောင့် အခြားပစ္စည်းများ ပျော့အိလာနိုင်သည်။ ဝါးယောင်းခြောက်သည် ရေစိုခံနိုင်ပြီး တောင့်တင်းသောကြောင့် ဓားရိုးအတွက် သင့်လျော်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် ပစ္စည်းများ၏ သဘာဝကို လေ့လာပြီး အသုံးချခဲ့သော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အသိပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဓားနှင့် ဓားရိုးကို မြဲမြံအောင်(မကျွတ်အောင်) ပြုလုပ်ပေးသော သပ်ကို ပင်းရာတွင် ဆောင်းမှာ သားရေ၊ နွေမှာ သစ်ခေါက်၊ မိုးမှာဝါးယောင်းခြောက် စည်းစနစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။** 

## ကိုးကား
ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့်

**ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့်** ဆိုသည်မှာ ဆံပင်ကို ထုံးဖွဲ့ရာတွင် အမြိတ်အဆာတန်ဆာများ ပါဝင်သကဲ့သို့ စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ဝေ့ဝိုက်၍ ပြောဆိုခြင်း၊ အရိပ်အမြွက် သို့မဟုတ် အစောင်းအချိတ်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ပါဝင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ဝေ့ဝိုက်ပြောဆိုသော အလေ့အထကို ဖော်ပြသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် တိုက်ရိုက်ပြောဆိုခြင်းသည် မသင့်လျော်သောကြောင့် သွယ်ဝိုက်သော နည်းလမ်းဖြင့် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့်**ဆိုသလို အရိပ်မလွတ် နိမိတ်မလွတ်တဲ့ စကားတွေကို မပြောပါနှင့်၊ 

## ကိုးကား
ဆိုခဲစေ မြဲစေ

**ဆိုခဲစေ မြဲစေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆိုခဲစေ မြဲစေ** ဆိုသည်မှာ စကားကို အလွယ်တကူ မပြောသင့်ဘဲ သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ ပြောသင့်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် ပြောပြီးသော စကားအတိုင်း တည်ကြည်စွာ ကျင့်ကြံပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကား၏ တန်ဖိုးနှင့် သစ္စာရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အလွယ်တကူ ပြောဆိုသော စကားများသည် တည်ကြည်မှု မရှိဘဲ ပျောက်ပျက်လွယ်သည်။ သေချာစွာ စဉ်းစားပြီးမှ ပြောဆိုသော စကားများသည် တန်ဖိုးရှိပြီး တည်ကြည်မှု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စကားကို တန်ဖိုးထားပြီး ပြောပြီးသည့်အတိုင်း တည်ကြည်စွာ ပြုမူကျင့်ကြံသင့်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းနှင့် သစ္စာရှိသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ **ဆိုလွယ်စေ ပြယ်စေ** နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆိုခဲစေ မြဲစေ၊ ဆိုလွယ်စေ ပြယ်စေ** အဆိုရှိသောကြောင့် အစ်ကိုက ဆိုခဲသော စကားကို ဆိုလျှင် ကျွန်မကလည်း မြဲသော စကားကို ပြန်ပါမည်။ 
*   **ဆိုခဲစေ မြဲစေ** ဆိုသည့်အတိုင်း မိမိစကားကို တန်ဖိုးထားကာ လေးစားသောအားဖြင့် အပြောနှင့်ညီအောင် ပြုမူသင့်လေသည်။ 

## ကိုးကား
ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ

**ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တိတ်တိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ** ဆိုသည်မှာ ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာသူမြတ် စသော ပညာရှိသူများသည် မပြောသင့်သော အခါ သို့မဟုတ် ပြောရန် မသင့်လျော်သော အခြေအနေမျိုးတွင် စကားမပြောဘဲ တိတ်ဆိတ်စွာ နေလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိသူတို့၏ အပြောအဆိုကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ စကားကို အလွယ်တကူ မပြောဆိုခြင်း စသည့် အလေ့အထကို ဖော်ပြသည်။ မလိုအပ်ဘဲ စကားများများ ပြောဆိုခြင်းသည် အကျိုးမရှိသည့်အပြင် အန္တရာယ်ပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အခြေအနေကို ထောက်ရှု၍ ပြောသင့်မှသာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။ **သမ္ဗောဓိ** ဆိုသည်မှာ ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာသူမြတ် စသည်တို့၏ ဉာဏ်ပညာကို ရည်ညွှန်းသည်။

### တိတ်တိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ
**တိတ်တိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ** ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး တိတ်ဆိတ်စွာ နေခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ပိုမို အလေးပေး ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တိတ်တိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ ဆိုတာလို လေလုံးတွေများများနှင့် စကားကို အလွတ်မပြောဘဲ တုဏှိဘော အခံ့နေဦးမှပဲ။** 
*   **အတွင်းစိတ်ဓာတ်တွေ ပေါ်ကုန်မည်ကို စိုးသည့်အတွက်ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိဟူသည့်အတိုင်း တိတ်တိတ် နေခြင်းသာလျှင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်မည်ကို တွေးတောမိကြသောကြောင့်…၊** 

## ကိုးကား
ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား

**ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား** ဆိုသည်မှာ စစ်မှန်သော ဆင်စွယ်သည် ပိုးမစားဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စစ်မှန်ခြင်း သို့မဟုတ် အစစ်အမှန်ဖြစ်ခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ဖော်ပြသည်။ ဆင်စွယ်သည် အလွန်မာကျောပြီး သိပ်သည်းသောကြောင့် ပိုးမွှားများ မဖျက်ဆီးနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် စစ်မှန်သော ဆင်စွယ်သည် ပိုးမစားခြင်းသည် သဘာဝဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားကို အခြားအရာများ၏ စစ်မှန်မှုကို ဖော်ပြရာတွင်လည်း တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေသည် ဒုက္ခရောက်ချိန်တွင် သစ္စာမဖောက်ဟု ဆိုလိုလိုသည့်အခါ **ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား** ဟု သုံးနှုန်းနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မြတ်သည့်သူကား၊ စင်ဖြူမျိုးနွယ်၊ ကျင့်မပယ်တည့်၊ ဆင်စွယ်မှန်ငြား၊ ပိုးမစားသို့၊** 
*   **ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား။** 

## မူလရင်းမြစ်
*"မြတ်သည့်သူကား၊ စစ်ဖြူမျိုးနွယ်၊ ကျင့်မပယ်တည့်၊ **ဆင်စွယ်မှန်**ငြား၊ **ပိုးမစား**သို့၊" ၁၂၆၆ မဃ * ၂၆၂။ 

## ကိုးကား
စိတ်ရှိ ကန့်ပလူ၊ စိတ်မရှိ ကြက်သွန်ဖြူ

**စိတ်ရှိ ကန့်ပလူ၊ စိတ်မရှိ ကြက်သွန်ဖြူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ လိုလျှင် ကန့်ပလူ၊ မလိုလျှင် ကြက်သွန်ဖြူ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ်ရှိ ကန့်ပလူ၊ စိတ်မရှိ ကြက်သွန်ဖြူ** ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် မိမိစိတ်အကြိုက်တွေ့၍ ချစ်ခင်နှစ်သက်သော အမျိုးသားကို မွှေးကြိုင်သော ကန့်ပလူဥကို ပေး၍ ချစ်ခင်မှုကို ဖော်ပြပြီး စိတ်မကြိုက် မနှစ်သက်သော အမျိုးသားကိုမူ နံစော်သော ကြက်သွန်ဖြူဥကို ပေး၍ မလိုလားမှုကို ဖော်ပြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုတို့ကို အရာဝတ္ထုများဖြင့် ခိုင်းနှိုင်းဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ကန့်ပလူ၏ မွှေးကြိုင်သောအနံ့သည် နှစ်သက်မှုကို ကိုယ်စားပြုပြီး ကြက်သွန်ဖြူ၏ နံစော်သောအနံ့သည် မနှစ်သက်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားချက်ကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသော ရှေးခေတ် အသုံးအနှုန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်း
**လိုလျှင် ကန့်ပလူ၊ မလိုလျှင် ကြက်သွန်ဖြူ** ဟူ၍လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ပိုမိုတိုတောင်း၍ လွယ်ကူစွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်ရှိ ကန့်ပလူ၊ စိတ်မရှိ ကြက်သွန်ဖြူ၊** 
*   **နှစ်သက်သဘောကျသော အမျိုးသား ဖြစ်ပါက ကန့်ပလူဥနှင့် ကျောက်ပြင်ကို ထုတ်ပေး၏။ လူးကြ၊ လိမ်းကြ၏။ ထိုသည်ပင် နှစ်သက်ကြောင်း သိအပ်၏။ လိုလျှင် ကန့်ပလူ၊ မလိုလျှင် ကြက်သွန်ဖြူ ဟူ၍လည်း အနံ့နှင့် ပတ်သက်၍ ဆိုရိုးစကားဆိုရိုး ရှိကြ၏။** 

## ကိုးကား
ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်

**ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်** ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။

၁။ ဆင်သွားရာတစ်လျှောက်သည် မြေသား ကျစ်လျစ်ခိုင်မာသဖြင့် စိတ်ချရသော လမ်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ဆင်များသည် ကိုယ်အလေးချိန်များသောကြောင့် သွားလာရာတွင် မြေသားကို နင်းခြေပြီး သွားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်သွားပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော လမ်းကြောင်းသည် မြေသား ကျစ်လျစ်ခိုင်မာပြီး သွားလာရန် သင့်လျော်သော လမ်းကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ **ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်** ဆိုသည်မှာ အတွေ့အကြုံရှိသူ သို့မဟုတ် ဦးဆောင်သူတစ်ဦး၏ နောက်လိုက်ပါခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ အောင်မြင်မှုရရှိနိုင်သည်ဟု တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။

၂။ လမ်းမရှိသည့်နေရာ ဖြစ်စေကာမူ ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်သွားသည်။ ဆင်များသည် တောနက်များ၊ ချုံနွယ်ထူထပ်သော နေရာများတွင် သွားလာနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထိုသို့ သွားလာခြင်းဖြင့် လမ်းမရှိသော နေရာများတွင်ပင် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ **ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်** ဆိုသည်မှာ ခက်ခဲသော အခြေအနေ သို့မဟုတ် မဖြစ်နိုင်ဟု ထင်ရသော အရာတစ်ခုကိုပင် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ဖြစ်မြောက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်တယ်ဆိုတာက…ဆင်တွေ ခရီးသွားလျှင် အေးအေးဆေးဆေးနှင့် မြေကြီးကို စနစ်တကျ စမ်းသပ်နင်းကြည့်ပြီးမှ ရှေ့ဆက် ခရီးသွားလေ့ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် ဆင်ဖြတ်သွားတဲ့နေရာတွေဟာ မြေမပွဘူး၊ မြေမကျွံတတ်ဘူး၊ မြေမပြိုတတ်ဘူး၊ မြေသားမြေခဲ ကောင်းမွန် မှန်ကန်တဲ့၊ ခိုင်မာတဲ့ နေရာမျိုးသာ ဖြစ်တယ်။** 
*   **ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်သည်ဟူသော စကားအတိုင်း ရိုးထဲတွင် ဆင်သွားလမ်း လာလမ်းများကို အလွယ်တကူ တွေ့နိုင်သည်။** 

## မူလရင်းမြစ်
*"**ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်**တယ်ဆိုတာ ငါ့တူကြားဖူးမှာပေါ့။" [၁၃၄၇] ရေဆန်။ ၅၈။ 

## ကိုးကား
ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်

**ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်** ဆိုသည်မှာ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ပန်းချီဆရာသည် မတော်တဆ ဆေးစက်ကျသွားသည့် နေရာမှပင် လိုက်ဖက်ညီသော ရုပ်ပုံတစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးသည် မမျှော်လင့်သော အခြေအနေ သို့မဟုတ် အခက်အခဲမှပင် အကျိုးရှိသော အရာတစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခက်အခဲများကို အခွင့်အရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကံကောင်းထောက်မမှုကြောင့် လုပ်ကိုင်သမျှ အဆင်ပြေချောမွေ့ခြင်းကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်သည့် ပန်းချီဆရာကောင်းကဲ့သို့…၊** 
*   **ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်ဆိုသော စကားကဲ့သို့လည်း ဆေးစက်တိုင်းကို လိုရာသို့ ရေးဆွဲစီရင်နိုင်၏။** 

## မူလရင်းမြစ်
*"အနုဆိုလျှင် အနု၊ အကြမ်းဆိုလျှင် အကြမ်း၊ ဘယ်ကစမ်းဘယ်ကရ၊ ညာကစမ်းညာကရ၊ **ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်**၍..." 
* လူတစ်ဦးသည် ကံကောင်းနေသဖြင့် လုပ်သမျှ အဆင်ပြေချောမွေ့ကာ အောင်မြင်နေပါက **ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်**တယ်ဟု ပြောလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက်

**ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက်** ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသူများသည် မိမိတို့၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် မည်သည့်အရာကိုမျှ မကြောက်ဘဲ မကောင်းမှုများကိုပင် ပြုလုပ်ရဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ တွန်းအားနှင့် လူတို့၏ စိတ်ဓာတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်ဆင်းရဲသော အခြေအနေတွင် လူများသည် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးကိုသာ အဓိကထား စဉ်းစားကြပြီး အခြားအရာများကို ဂရုမစိုက်နိုင်တော့ပါ။ ထိုအခါ မကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရုန်းကန်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားလာကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု၏ ဆိုးကျိုးများနှင့် လူမှုရေးပြဿနာများကို သွယ်ဝိုက်၍ ထောက်ပြထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆင်းရဲလွန်းပါက အကုသိုလ်အမှုဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခြင်းကိုပင် မရှောင်တော့ဟု ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်

**ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ် နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်** ဆိုသည်မှာ လောကဓံတရားအရ လူတို့၏ ဘဝသည် အမြဲတစေ တသမတ်တည်း မတည်မြဲဘဲ ဆင်းရဲခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်းသည် အလှည့်ကျ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောက၏ မမြဲသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးသည် ယခုအချိန်တွင် ဆင်းရဲနေသော်လည်း နောင်တွင် ချမ်းသာလာနိုင်သကဲ့သို့ ယခုအချိန်တွင် ချမ်းသာနေသော်လည်း နောင်တွင် ဆင်းရဲသွားနိုင်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချိန်တွင် စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ပြီး ချမ်းသာချိန်တွင်လည်း မမေ့မလျော့ သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်
**ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ချမ်းသာခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းသည် အမြဲတစေ တည်မြဲနေသော အခြေအနေများ မဟုတ်ကြောင်းကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် ဆိုသလိုပေါ့အေရယ်။ ကုသိုလ်ကံဆိုတာ မသိနိုင်မမြင်နိုင်ဘူးအေ့။** 
*   **ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်ဆိုသော စကားအရ သတ္တဝါဟူသမျှတို့၏ ဖြစ်ရမြဲ လောကဓံတရားရှစ်ပါးအရ ဖြစ်ကြရသည်။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်

## ကိုးကား
ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက်

**ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက်** ဆိုသည်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် မက်သော အိပ်မက်များသည် အဓိပ္ပာယ်မရှိ၊ ယောင်ယမ်းပြီး မရေမရာ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အိပ်မက်နှင့် ရာသီဥတု ဆက်စပ်မှုအပေါ် ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆောင်းရာသီ၏ အေးသော ရာသီဥတုသည် လူတို့၏ အိပ်စက်မှုကို သက်ရောက်မှုရှိပြီး အိပ်မက်များကိုလည်း ထူးဆန်းစွာ မက်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆောင်းတွင်းတွင် မက်သော အိပ်မက်များကို အလေးအနက်ထား မှတ်ယူရန် မလိုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆောင်းတွင်းအခါ၌ အိပ်မက်များ ကယောင်ချောက်ချား မက်တတ်သောကြောင့် ထိုကာလ အိပ်မက်မျိုးကို အတိတ်နိမိတ်အဖြစ် ကောက်ယူရန် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆောင်းခါအိပ်မက်ကတောက်ကတက်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ဆောင်းခါများ မက်လျှင်ဖြင့် ကတောက်ကတက် ဆိုချင်ဆိုပါတော့၊ ယခုမှာတော့ ဆောင်းခါလည်းမဟုတ်သေးဘူး၊** 

## ကိုးကား
ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့

**ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့** ဆိုသည်မှာ ဆင်ကို အစာကျွေးသည့်အခါ **စေ့၊ စေ့** ဟု ခေါ်၍ ကျွေးရပြီး ဝက်ကို အစာကျွေးသည့်အခါ **လေ့၊ လေ့** ဟု ခေါ်၍ ကျွေးရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်များကို အစာကျွေးရာတွင် မတူညီသော အသံများဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများသည် တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူနှင့် အသံကို လေ့လာပြီး အစာကျွေးသည့်အခါ မတူညီသော အသံများဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းဆိုင်ရာ အလေ့အထကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့၊ ခေါ်၍ကျွေးမြဲပေ။** 
*   **ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့၊ ခေါ်၍ ကျွေးမြဲပေ… အစာကျွေးရန် ခေါ်ရာတွင် ဆင်ကို စေ့စေ့ဟု ခေါ်ပြီး၊ ဝက်ကို လေ့လေ့ဟု ခေါ်ကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားသဖြင့် ဝက်များဆင်များမွေးမြူလျက်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။** 

## ကိုးကား
ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ

**ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ** ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြုံတွေ့ရလေလေ၊ အတိတ်ဘဝများတွင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု နည်းပါးခဲ့ခြင်းကို ပြန်လည်အောက်မေ့ သံဝေဂရလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးပေးမှုကို ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ယခုဘဝ၏ အခြေအနေများသည် အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကံများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ အတိတ်ဘဝက ကုသိုလ်ကောင်းမှု နည်းပါးခဲ့ခြင်းကို သတိရကာ သံဝေဂရရှိပြီး နောင်ဘဝများတွင် ကောင်းမွန်သော ဘဝကို ရရှိစေရန် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### သံဝေဂ
**သံဝေဂ** ဆိုသည်မှာ လောက၏ မမြဲသော သဘောကို သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၏ တုန်လှုပ်မှု၊ ထိတ်လန့်မှု၊ နောင်တရမှု၊ စိတ်မကောင်းဖြစ်မှု စသည့် ခံစားချက်ကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်၌၊ ညွတ်ညွတ်ဆိုက်လျက်၊ စိုက်စိုက်ကော်ရော်၊ ပူဇော်နှစ်လို့၊ စားရာဖို့တွင်၊ တချို့ဝေခွဲ၊ မလှူရဲတည့်၊ ဆင်းရဲလေလေ၊ သံဝေရရ၊** 
*   **ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရဆိုသလိုပေါ့ကွယ်၊ ဘယ်သူမဆို ဆင်းရဲဒုက္ခနဲ့ တွေ့ကြုံတဲ့အခါ သံဝေဂတရားဆိုတာ ရကြစမြဲကွဲ့။** 

## ကိုးကား
စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှာထမ်းပိုး

**စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှာထမ်းပိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး** ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို မအပ်နှံဘဲ အပ်နှံသည်ဟု မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲပါက စွပ်စွဲသူသည် စွပ်စွဲခံရသူအား လျော်ကြေးပေးရမည်။ ပစ္စည်းကို အပ်နှံထားပါလျက် မအပ်နှံဟု ဖုံးကွယ်ပါက ထိုအကြောင်းကို သိသော သက်သေရှိလျှင် သို့မဟုတ် သုံးစွဲထားသော အထောက်အထားရှိပါက ဖုံးကွယ်သူသည် နှစ်ဆလျော်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားဥပဒေရေးရာနှင့် သက်ဆိုင်သော ရှေးခေတ် မြန်မာ့အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခြင်း သို့မဟုတ် သစ္စာဖောက်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာရှိမှု၊ မှန်ကန်မှုနှင့် တရားမျှတမှုကို အလေးထားကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ဓမ္မသတ်နှင့် ဆက်စပ်မှု
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ ဥပဒေကျမ်းများဖြစ်သော ဓမ္မသတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ဓမ္မသတ်များတွင် ပစ္စည်းအပ်နှံခြင်း၊ ငွေကြေးချေးငှားခြင်း စသည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်သော စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ **စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး** ဆိုသော အယူအဆသည် ဓမ္မသတ်များတွင် ပါဝင်သော အယူအဆများနှင့် ကိုက်ညီသည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်းများ
**စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး၊ ခိုးလျှင်အတက်၊ ယိုးလျှင်ဝက်တည့်** ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းတွင် ခိုးမှုနှင့် လိမ်လည်မှုများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး၊ ခိုးလျှင်အတက်၊ ယိုးလျှင်ဝက်တည့်၊** 
*   **ယွင်းဖောက်အင်္ဂါ၊ မနှံပါဟု၊…ပြစေသိသူ၊ မှန်၏ဟူက၊ ကွယ်သူ နှစ်ဆ၊ စစ်မရလည်း၊ ဥစ္စာ့သခင်၊ စွပ်လျှင်အစား၊** 

## ကိုးကား
စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း

**စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း** ဆိုသည်မှာ စိန်သည် အလင်းရောင် အားနည်းသော နေရာတွင် ပိုမိုတောက်ပပြီး ကြောင်ကျောက် (cat's eye gemstone) သည် အလင်းရောင်များသော နေရာတွင် ပိုမိုတောက်ပသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိန်နှင့် ကြောင်ကျောက်တို့၏ အလင်းပြန်မှု ဂုဏ်သတ္တိများ ကွဲပြားခြားနားပုံကို ဖော်ပြသည်။

*   **စိန် အမှောင်:** စိန်သည် အလင်းရောင်ကို အတွင်း၌ ဖမ်းယူကာ ပြန်လွှတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ အလင်းရောင် အားနည်းသော နေရာတွင်ပင် စိန်၏ တောက်ပမှုနှင့် အရောင်အဝါကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
*   **ကြောင် အလင်း:** ကြောင်ကျောက်တွင် အလင်းတန်းတစ်ခု ဖြတ်သွားသကဲ့သို့ ထင်ရသော အလင်းပြန်မှုမျိုး ရှိသည်။ ထိုအလင်းတန်းကို အလင်းရောင်များသော နေရာတွင် ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရတနာများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အသိပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိန်ကု ိအမှောင်၊ ကြောင်ကို အလင်း၊ မင်းကိုအကြိုက်၊ လိုရာလိုက်လျက်၊** 
*   **စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း ဟူသောစကားအရ စိန်ကောင်း တစ်လုံး ကို အနည်းငယ် အလင်းရောင်မှ ကွယ်၍ ကြည့်သောအခါ ပြိုးခနဲ ပြက်ခနဲ နှင့် မီးတောက်သလို တောက်ပလေသည်။** 
*   **ကြောင်ကျောက်များကို နေရောင်အလင်းရောင်နှင့် ကြည့်ပါက ကြိုးများ ပို၍ မြူးထူးတောက်ပခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ကျောက်ကုန်သည်များက စိန်အမှောင်၊ ကြောင် အလင်းဟူ၍ ဆိုရိုးစကား ရှိပါသည်။** 

## ကိုးကား
စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ်

**စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ်** ဆိုသည်မှာ စိန် သို့မဟုတ် ကျောက်မျက်ရတနာများ၏ အရည်အသွေးကို အကဲခတ်ခြင်းသည် လူတို့၏ စိတ်နေသဘောထားကို အကဲခတ်ခြင်းထက် ပိုမိုလွယ်ကူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သည် နက်နဲပြီး ခန့်မှန်းရခက်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ စိန်နှင့် ကျောက်မျက်ရတနာများသည် သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများ (အရောင်၊ အကြည်အလင်၊ အခွံအမာ စသည်) ဖြင့် တိုင်းတာနိုင်ပြီး အရည်အသွေးကို အကဲခတ်နိုင်သည်။ သို့သော် လူတို့၏ စိတ်သည် ပြောင်းလဲလွယ်ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ အတွင်းစိတ်ကို ထုတ်ဖော်မပြခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် အကဲခတ်ရန် ခက်ခဲသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ကို အကဲခတ်ရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ အပေါ်ယံအသွင်အပြင်ကိုသာ မကြည့်ဘဲ အတွင်းစိတ်ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### စိန်ကဲ ရွှေကဲ နှင့် ဆက်စပ်မှု
**စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး စိန်နှင့် ရွှေ၏ အရည်အသွေးကို အကဲခတ်ခြင်းထက် လူကို အကဲခတ်ခြင်းသည် ပို၍ ခက်ခဲကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   လူတို့၏ စိတ်သဘောအမူအရာသည် သိသာရန် လွန်စွာ ခက်ခဲသဖြင့် **စိန်ကဲ ကျောက်ကဲကိုသာ ခတ်နိုင်ဖို့ လွယ်၏။ လူရည်လူကဲကိုကား ခတ်ရန်ခဲယဉ်းလှ၏**။ 
*   **စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏**ဆိုသော စကားအတိုင်း…အမျိုးမျိုးသော လူတို့ကို ဆက်ဆံတွေ့ကြုံ နေရမည်ဖြစ်ရာ…၊ 

## ကိုးကား
ဆရာနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ

**ဆရားနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ** ဆိုသည်မှာ တတ်ကျွမ်းသော ဆရာနှစ်ဦး၏ အယူအဆ သို့မဟုတ် သွန်သင်ဆုံးမမှုများ ကွဲပြားခြားနားနေပါက တပည့်သားမြေးများ မည်သူ့ကို လိုက်နာရမည်ကို မသိဘဲ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် တပည့်များ၏ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆရာများသည် တပည့်များအတွက် လမ်းညွှန်ပြသသူများဖြစ်ကြသည်။ ဆရာများ၏ သွန်သင်မှုများ တူညီမှသာ တပည့်များသည် လမ်းကြောင်းမှန်ကို လိုက်နာနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆရာများ၏ အယူအဆများ ကွဲလွဲနေပါက တပည့်များသည် မည်သည့်အရာကို မှန်သည်ဟု ယူဆရမည်ကို မသိဘဲ စိတ်ရှုပ်ထွေးကာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချရန် ခက်ခဲတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာများ၏ သွန်သင်မှုများ တသမတ်တည်းဖြစ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ ဆိုသော စကားကဲ့သို့ ဧရာမပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦး ကွဲပြားနေသောအရာဖြစ်၍ သာမန်လူတို့ စေ့စပ်ခြင်းငှာ လည်း ခဲယဉ်းလှပေ၏။** 

## ကိုးကား
ဆရာခံသတ် ဓားမချပ်

**ဆရာခံသတ် ဓားမချပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာခံသတ် ဓားမချပ်** ဆိုသည်မှာ ခါးနောက်ပိုင်းနေရာ (အထူးသဖြင့် ကျောရိုးအောက်ပိုင်း) တွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ အလွန်နာကျင်သောကြောင့် ထိုးကွင်းဆရာကိုပင် ရန်ပြုချင်လောက်အောင် ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **ဓားမချပ်** ဆိုသည်မှာ ထန်းသမား၏ ထန်းလှီးဓားနှင့် ထိကပ်နေသော ခါးနေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုနေရာသည် အသားနည်းပြီး အရိုးနှင့် နီးကပ်သောကြောင့် ထိုးကွင်းထိုးလျှင် အလွန်နာကျင်တတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်နာကျင်မှုကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာခံသတ် ဓားမချပ် …ထန်းသမား၏ ထန်းလှီးဓားနှင့် ထိကပ်နေသော နေရာကို ဓားမချပ် ခေါ်သည်။ ၎င်းနေရာကို ထိုးသောအခါ နာလွန်းသဖြင့် ထိုးကွင်းဆရာကိုပင် ရန်မူတော့သည်။** 

## ကိုးကား
ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း

**ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း** ဆိုသည်မှာ မျဉ်းကြောင်းကို အသုံးမပြုဘဲ စာရေးပါက စာကြောင်းများ မညီမညာ မဖြောင့်မတန်း ဖြစ်တတ်သကဲ့သို့ ဆရာကောင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ပြသပေးမည့်သူ မရှိပါက လူသည် ရိုင်းစိုင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာ သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ပေးသူ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မျဉ်းကြောင်းသည် စာကြောင်းများကို ဖြောင့်တန်းစေရန် ကူညီပေးသကဲ့သို့ ဆရာသည်လည်း တပည့်များ သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်မှု လိုအပ်သူများအား မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးသည်။ ဆရာမရှိပါက လူသည် မှားယွင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ရိုင်းစိုင်းလာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လမ်းညွှန်မှုနှင့် ဆုံးမသွန်သင်မှု၏ အရေးပါမှုကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ဆရာမပြ နည်းမကျ
**ဆရာမပြ နည်းမကျ** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ဆရာ၏ လမ်းညွှန်မှုမရှိပါက မှန်ကန်သော နည်းလမ်းကို လိုက်နာရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာကောင်းကို မဝှီဲဆည်းကပ်ပါလေ။ ဆရာကို လက်မလွတ်ပါစေလင့်။ ဆရာမပြ နည်းမကျ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း လောကဆိုရိုးစကားများလည်း အထင်အရှားပင် ဖြစ်တော့၏။** 

## ကိုးကား
ဆရာများ သားသေ

**ဆရာများ သားသေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဆရာများ သားသေ - စကားပုံလည်းရှု။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာများ သားသေ** ဆိုသည်မှာ လူနာတစ်ဦး (အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်) ၏ ရောဂါကို ဆရာဝန်အများအပြားက မတူညီသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကုသမှုကြောင့် ရောဂါပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာဝန်များစွာ၏ မတူညီသော အကြံဉာဏ်များနှင့် ကုသမှုများသည် လူနာအတွက် အကျိုးမပြုဘဲ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အရာတစ်ခုတွင် ကျွမ်းကျင်သူ အများအပြား ပါဝင်ပါက မတူညီသော ထင်မြင်ယူဆချက်များကြောင့် အလုပ်မဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### အခြားအဓိပ္ပာယ်
အချို့နေရာများတွင် **ဆရာများ သားသေ** ဆိုသည်မှာ ဆရာအများအပြား၏ လက်တည့်စမ်း ကုသမှုကို ခံယူမိသဖြင့် သားလူနာ သေဆုံးရသကဲ့သို့ တစ်ယောက်တစ်ပေါက် ဩဇာပေးမှုများသောကြောင့် လုပ်ငန်းပျက်စီးဆုံးရှုံးရသည်ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာများ သားသေ ဆိုသော စကားကဲ့သို့ ဆရာများသည့်အတွက်ပင် သားမသေသော်လည်း သေသည်နှင့်မခြား အောက်ပိုင်းသိမ်၍သွားရာ…၊** 
*   **ကလေးကို ကုတာက ဆရာစုံလှပါပကော၊ ဆရာများ သားသေ ဆိုတာလို ဖြစ်နေဦးမယ်။** 

## မူလရင်းမြစ်
*"လူနာတစ်ဦး၏ ရောဂါဝေဒနာကို လူပေါင်းများစွာတို့က ဝိုင်းဝန်း၍ စေတနာပိုကာ တရကြမ်း နှိမ်နင်းကြသည်နှင့် **ဆရာများ သားသေ**ရသည်သာ ဖြစ်၏။" [၁၃၁၉] စာဗိမာန်၊ ၆၊ ၆။ ၈၅။
*"နေရာတကာ ဆရာသာလုပ်၍ တပည့်မခံလိုသူ များနေပါက **ဆရာများ သားသေ**ဆိုသကဲ့သို့ လမ်းမှန်မရောက်နိုင်။" [၁၃၀၉] လက်ရုံး။ ၉။

## ကိုးကား
ဆားမပါသည့်ဟင်း အရာသာကင်း

**ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း** ဆိုသည်မှာ ဟင်းလျာတစ်ခုတွင် ဆားမပါပါက အရသာမရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆားသည် ဟင်းလျာများ၏ အရသာကို မြှင့်တင်ပေးသော အဓိက အရာဖြစ်သည်။ ဆားမပါပါက ဟင်းလျာသည် ဖျော့တော့သော အရသာသာ ရှိပြီး စားချင်စဖွယ် မဖြစ်တော့ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် အဖွဲ့ဝင်များ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု မရှိပါက **ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း** ဆိုသကဲ့သို့ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် အင်အားမရှိ၊ တိုးတက်မှုမရှိဟု ဆိုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အလောဏကံ-ဆားမပါသော၊ ဗျဉ္ဇနတုံ-စားဖွယ်သည်လည်း၊ နရသံ-အရသာမရှိ၊** 
*   **မြန်မာစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်လည်းရှိ၊ မှတ်သားဖွယ်ရာလည်း ကောင်းသော ဆိုရိုးတစ်ခုရှိ၏။ ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်းပါဘိဟူ၍ ဖြစ်၏။ ထိုဆိုရိုးအတိုင်းပင် ဆားမပါသော ဟင်းသည် အရသာ ကင်းမဲ့ဘိ၏။** 

## ကိုးကား
ဆီပါလျှင် လွှစာပင်ကောင်းစမြဲ

**ဆီပါလျှင် လွှစာပင်ကောင်းစမြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆီပါလျှင် လွှစာပင် ကောင်းစမြဲ** ဆိုသည်မှာ ဟင်းလျာထဲတွင် ဆီပါဝင်ပါက လွှစာကဲ့သို့ စား၍မရသော အရာပင်လျှင် စားကောင်းသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဟင်းလျာများတွင် ဆီ၏ အရေးပါမှုကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ ဆီသည် ဟင်းလျာများ၏ အရသာကို တိုးမြှင့်ပေးသည့်အပြင် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများနှင့် ရောနှောကာ စားချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးသည်။ အလွန်ဆင်းရဲသော အခြေအနေတွင်ပင် ဆီအနည်းငယ်ဖြင့် ရရှိသမျှ အစားအစာကို စားကောင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အနည်းငယ်သော အရာတစ်ခုဖြင့်ပင် အခြေအနေကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခင်ဗျားတို့ ငါးခြောက်ချည်းစားလို့ ဘယ်အရသာ တွေ့မလဲ၊ ဆီလေးနဲ့မှပေါ့၊ ဆီပါရင် လွှစာတောင် ကောင်းတယ်ဆိုတဲ့ စကားတောင်ရှိသေးတယ်မဟုတ်လား။** 

## ကိုးကား
ဆည်တဲ့ ကန်သင်း၊ တည်တဲ့ ဟင်း

**ဆည်တဲ့ ကန်သင်း၊ တည်တဲ့ ဟင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆည်တဲ့ ကန်သင်း၊ တည်တဲ့ ဟင်း** ဆိုသည်မှာ ကန်သင်းကို စနစ်တကျ ဆည်ပါက ရေကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အထွက်ကောင်းသကဲ့သို့ ဟင်းကိုလည်း စနစ်တကျ တည်ပါက အရသာရှိသော ဟင်းလျာကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စနစ်တကျ ဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာကိုမဆို အစီအစဉ်တကျ၊ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်မှသာ ကောင်းမွန်သော ရလဒ်ကို ရရှိနိုင်သည်ကို ဤဆိုရိုးစကားက သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

*   **ဆည်တဲ့ ကန်သင်း:** ကန်သင်းကို သေချာစွာ မဆည်ပါက ရေများ ယိုစိမ့်ကုန်ပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများ ရေမရနိုင်ပါ။
*   **တည်တဲ့ ဟင်း:** ဟင်းကိုလည်း သေချာစွာ မတည်ပါက အရသာ မရှိသော ဟင်းလျာ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် ကန်သင်းဆည်ခြင်းနှင့် ဟင်းတည်ခြင်း နှစ်ခုစလုံးတွင် စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ရန် အရေးကြီးသည်။

### စီးတဲ့ရေ ဆည်တဲ့ကန်သင်း
**စီးတဲ့ရေ ဆည်တဲ့ကန်သင်း** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ဝင်လာသောငွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး

**ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး ရှူလျှင်မူး ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ ပဒိုင်းသီးလို ဆုပ်စူး စားရူး ဆိုရိုးစကားလည်းရှု။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး** ဆိုသည်မှာ ပဒိုင်းသီးကို ဆုပ်ကိုင်မိပါက ဆူးများကြောင့် စူးဝင်တတ်ပြီး အစေ့ကို စားမိပါက ရူးသွပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပဒိုင်းသီး၏ အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ ပဒိုင်းသီးသည် အပြင်ပန်းတွင် အန္တရာယ်မရှိဟု ထင်ရသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ကိုင်တွယ်စားသောက်ပါက အန္တရာယ်ရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံကြည့်ရုံဖြင့် မဆုံးဖြတ်သင့်ကြောင်း၊ သေချာစွာ စုံစမ်းလေ့လာသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ပဒိုင်းသီး
ပဒိုင်းသီးသည် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်တစ်မျိုး၏ အသီးဖြစ်သည်။ အသီးတွင် ဆူးများရှိပြီး အစေ့ကို စားမိပါက အာရုံကြောကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အဆိပ်ပါဝင်သည်။

### ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး ရှူလျှင်မူး
**ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး ရှူလျှင်မူး** ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း ပဒိုင်းသီး၏ အန္တရာယ်ကို ပိုမိုပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြသည်။ ပဒိုင်းသီးကို ဆုပ်ကိုင်ပါက စူးဝင်တတ်သည်၊ အစေ့ကို စားမိပါက ရူးသွပ်တတ်သည်၊ အနံ့ကို ရှူရှိုက်မိပါက မူးဝေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆုပ် လျှင်စူး စားလျှင်ရူးသော ပဒိုင်းသီးသည်ကား အတွင်း အပအားဖြင့် တင့်တယ်ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိပေ။** 
*   **ပဒိုင်းသီးကား ဂေါ်လီလုံးကဲ့သို့အလုံးအဝိုင်းဖြစ်၍ အပ၌ ဆူးနုများ ပေါက်နေသည်။ အတွင်း၌ အစေ့မည်းကလေးများရှိ၍ ၎င်းကို စားမိပါက ရူးသွပ်တတ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဆရာများက ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး ရှူလျှင်မူးဟု ပဒိုင်းသီးကို ဆိုရိုးစကားဆိုခဲ့ကြသည်။** 

## ကိုးကား
ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ

**ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ** ဆိုသည်မှာ ပြောသင့်ပြောထိုက်သော အကြောင်းအရာရှိပါက မည်သူ့ကိုမျှ မငဲ့ကွက်ဘဲ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုင်းပျမှု၊ နာလိုမှု၊ မနာလိုမှု စသည်တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် မလိုအပ်ဘဲ အမှန်တရားကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသင့်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောဆိုခြင်း၊ မှန်ကန်မှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မပြောသင့်သော စကားကို မပြောဆိုသင့်သကဲ့သို့ ပြောသင့်သော စကားကိုလည်း မပြောဘဲ မနေသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။ **ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ** ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်း
**ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၏၊ ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ၊ ငါ့ဝန်ရှိခဲ့** ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းတွင် မိမိ၏ တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် ပြောဆိုသင့်သည်ကို ပြောဆိုရမည်ဟု အလေးအနက်ထား ဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ဘုရားလူ့ဘ၊ မုနိန္ဒလျက်၊ မိန်းမယောကျာ်း၊ လူ့စကားဖြင့်၊ မကြား စကောင်း၊ မဆိုတောင်းကို၊ အကြောင်းဆောင်သွေး၊ ဆိုတုံသေးရှင့်၊ **ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၏၊** ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ၊ ငါ့ဝန်ရှိခဲ့၊ 
*   **ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ**၊ ဆိုစများလျား၊ မထားကောင်းဘူးဆိုထင့်၊ 
*   **ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ** ဟူသော စကားအတိုင်း အကြောင်းကြုံလျှင် မငဲ့မညှာ မိန့်ဆိုတော်မူပေသည်။ 

## ကိုးကား
ဆီရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ

**ဆီရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆီးရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ** ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် ဆီးသီးများ အမှည့်လွန်၍ အခွံကွဲအက်လာကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သီးနှံများ၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ တပို့တွဲလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်နှင့် နွေရာသီအစပ်တွင် ကျရောက်ပြီး ရာသီဥတု ခြောက်သွေ့တတ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆီးသီးများ အမှည့်လွန်လာပြီး အခွံများ ကွဲအက်တတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီအလိုက် သီးနှံများ၏ ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်သားလေ့လာသော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အလေ့အထကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆီးရွမ်းပေါက်ပြဲ၊ တပို့တွဲဝယ်၊ ပေါက်လဲကင်းငုံ၊ ရာသီကုံနှင့်၊ ရဂုံသာတောင်း၊** 
*   **ဆီး ရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲဆိုသည့်အတိုင်း ဆီးပင်တွေမူ ပြွတ်သိပ်ကျပ်ခဲ ရဲရဲနီနေသော ဆီးသီးများကို တွေ့ရသည်။** 

## ကိုးကား
ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်

**ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ် ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်** ဆိုသည်မှာ မြင်းကို ဇက်ကြိုး (မြင်း၏ ပါးစပ်တွင် တပ်ဆင်ထားသော သားရေကြိုး) ဖြင့် မထိန်းချုပ်ပါက မြင်းသည် လိုရာသို့ မသွားဘဲ ပရမ်းပတာ သွားလာနေမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ လယ်ကန်သင်း မရှိပါက ရေကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အခြေအနေတစ်ခုကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် သင့်လျော်သော ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်းများ လိုအပ်သည်။ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်း မရှိပါက ပရမ်းပတာ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး စသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် စည်းကမ်းမရှိပါက **ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်** ကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဇက်ကြိုးမရှိသော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်၊ ကြိုးမရှိသော နွားကျွဲ၊ အကွပ်မရှိသော ကြမ်းကဲ့သို့ ပရမ်းပတာရှိရာရောက်ချေသည်။** 
*   **ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်။** 

## ကိုးကား
ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်

**ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်** ဆိုသည်မှာ ဇာတ် performers များသည် ဇာတ်ကပြဖျော်ဖြေသည့်အခါ ပရိသတ်အတွက် အသိပညာ၊ အတွေးအမြင် သို့မဟုတ် ခံစားချက် တစ်စုံတစ်ခုကို ပေးစွမ်းနိုင်ရမည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်ပွဲပြီးဆုံး၍ ပြန်သွားသည့်တိုင်အောင် ပရိသတ်၏ စိတ်ထဲတွင် မှတ်သားစရာ တစ်စုံတစ်ခု ကျန်ရစ်ခဲ့ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်သဘင်၏ အရေးပါမှုနှင့် ဇာတ်သမားများ၏ တာဝန်ကို ဖော်ပြသည်။ ဇာတ်သည် ပျော်ရွှင်မှုပေးရုံသာမက အသိပညာနှင့် အတွေးအမြင်များကိုလည်း ပေးစွမ်းနိုင်ရမည်။ ကောင်းမွန်သော ဇာတ်တစ်ပွဲသည် ပရိသတ်ကို စေ့ဆော်နိုင်စွမ်းရှိပြီး ရေရှည်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်သမားများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ ဖျော်ဖြေမှုတွင် အဓိပ္ပာယ်နှင့် တန်ဖိုးရှိသော အရာများ ပါဝင်စေရန် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်ဟူ၍ ဇာတ်သဘင်ကို ဤမျှအထိ မြန်မာများ လေးလေးစားစား ရှိကြသည်။** 
*   **ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်။** 

## ကိုးကား
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ

**ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္ထ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ** ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် နိမိတ်ထူးများ ဖြစ်ပေါ်ထွန်းကားသော ကျွန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် လူသားများ နေထိုင်ရာ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် တောင်ဘက်အကျဆုံး ကျွန်းဖြစ်ပြီး ဘုရားရှင်များ ပွင့်ထွန်းရာ၊ စကြဝတေးမင်းများ ပေါ်ထွန်းရာ ကျွန်းဖြစ်သောကြောင့် ထူးခြားသော နိမိတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် **ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ** ဆိုသည်မှာ ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်များ၊ အတိတ်နိမိတ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ဇမ္ဗူဒိပ်
ဇမ္ဗူဒိပ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆအရ ကမ္ဘာကြီးကို ပိုင်းခြားထားသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြင့်မိုရ်တောင်ကို ဗဟိုပြု၍ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

### နိမိတ်
**နိမိတ်** ဆိုသည်မှာ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အရာတစ်ခု၏ ရှေ့ပြေး လက္ခဏာ သို့မဟုတ် အရိပ်အမြွက်ကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တတဲ့၊ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဆိုတာ နိမိတ်ထွန်းတဲ့ ကျွန်းပါ၊** 
*   **ဇမ္ဗူဒပီ နိမိတ္တဆိုသလို ထိုခေတ်ထိုအခါက ရှင်ဘုရင် ရူးရသော ဇာတ်လမ်းများ ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားလာဖူးသည်။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း

## ကိုးကား