ဓမ္မာရုံ

အဘိဓမ္မာတရားတော်တွင် အာရုံ (၆) ပါးရှိသည့်အနက်၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ် ဟူသော အကြည်ရုပ် (ပသာဒရုပ်) တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက်သိမြင်နိုင်သော အာရုံ (၅) ပါး (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) မှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော သိဖွယ်ရာတရားအားလုံးကို **ဓမ္မာရုံ** ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ဓမ္မာရုံသည် မနောဝိညာဏ် (စိတ်) ၏ သီးသန့်အာရုံဖြစ်ပြီး အလွန်ကျယ်ပြန့်သော အရာများကို အကျုံးဝင်ပါသည်။

### အာရုံ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်
"အာရုံ" ဟုခေါ်သော ပါဠိဝေါဟာရ **အာရမ္မဏ** နှင့် **အာလမ္ဗဏ** တို့သည် စိတ်တို့၏ ဖြစ်တည်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပုံကို ဖော်ပြပါသည်-

* **အာရမ္မဏ** သည် "မွေ့လျော်ရာ" ဟု အနက်ရသည်။ လူတို့သည် ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံများ၌ မွေ့လျော်ကြသကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့်စေတသိက်တို့သည်လည်း ရူပါရုံအစရှိသော အာရုံခြောက်ပါး၌ မွေ့လျော်ကြ၊ အာရုံပြုကြသောကြောင့် "အာရမ္မဏ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။
* **အာလမ္ဗဏ** သည် "ဆွဲကိုင်ရာ၊ စွဲမှီရာ" ဟု အနက်ရသည်။ အားအင်ချည့်နဲ့သူက တောင်ဝှေးကို အားပြု၍ ထရ၊ သွားရသကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့်စေတသိက်တို့သည်လည်း အာရုံတစ်ခုခုကို စွဲမှီစရာ၊ ဆွဲကိုင်စရာအဖြစ် အားပြုမှသာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် "အာလမ္ဗဏ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းအရ ဓမ္မာရုံကို အဓိကအားဖြင့် (၆) မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါသည်-

### ဓမ္မာရုံ (၆) မျိုး
 ၁။ **ပသာဒရုပ် (၅) ပါး:**
စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်)၊ သောတပသာဒ (နားအကြည်)၊ ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်)၊ ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်) နှင့် ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအကြည်ရုပ်များသည် အာရုံကို လက်ခံရာ နေရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်၏ သဘောသဘာဝကိုမူ မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သာ သိနိုင်သောကြောင့် ဓမ္မာရုံတွင် ပါဝင်ပါသည်။

 ၂။ **သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး:**
ရုပ်တရား (၂၈) ပါးတွင် ထင်ရှားကြမ်းတမ်းသော ဩဠာရိကရုပ် (၁၂) ပါး (ပသာဒရုပ် ၅ ပါး + အာရုံရုပ် ၇ ပါး) မှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော သိမ်မွေ့နူးညံ့သည့် ရုပ်တရား (၁၆) ပါးကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဇီဝိတရုပ်၊ ဟဒယဝတ္ထု၊ ဘာဝရုပ် (၂) ပါး စသည်တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် "သုခုမရုပ်" ဟုခေါ်ပြီး ဓမ္မာရုံအဖြစ် သတ်မှတ်ပါသည်။

 ၃။ **စိတ် (၈၉) ပါး:**
လောကီ၊ လောကုတ္တရာ စိတ်အားလုံးသည် မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဥပမာ- မိမိ၏စိတ်ကို မိမိပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏စိတ်ကို အဘိညာဉ်ဖြင့် သိခြင်းတို့၌ စိတ်သည် ဓမ္မာရုံဖြစ်နေပါသည်။

 ၄။ **စေတသိက် (၅၂) ပါး:**
စိတ်နှင့်အတူဖြစ်သော ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ စသည့် စေတသိက်အားလုံးသည်လည်း မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံများ ဖြစ်ကြသည်။

 ၅။ **နိဗ္ဗာန်:**
အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော အသင်္ခတဓာတ်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲအားလုံး၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အငြိမ်းဓာတ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် လောကုတ္တရာမဂ်စိတ်၊ ဖိုလ်စိတ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် အထူးမြတ်ဆုံးသော ဓမ္မာရုံ ဖြစ်ပါသည်။

 ၆။ **ပညတ်:**
ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ၊ အမည်နာမ၊ ပုံသဏ္ဌာန် စသည်ဖြင့် လူတို့ မှည့်ခေါ်သုံးစွဲကြသော အရာအားလုံးသည် ပညတ်မည်ပါသည်။ ဥပမာ- ကသိုဏ်းပညတ်၊ လူ၊ နတ်၊ တောင်၊ မြစ်၊ အိမ် စသည့် အမည်နာမနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များအားလုံးသည် ဓမ္မာရုံတွင် အကျုံးဝင်ပါသည်။

### ဓမ္မာရုံ မဟုတ်သောတရားများ
ရုပ်တရားများတွင် အာရုံ (၅) ပါးဟုခေါ်သော ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံနှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော) ဟူသော ထင်ရှားကြမ်းတမ်းသည့် ရုပ် (၇) ပါးသည် ဓမ္မာရုံ **မဟုတ်ပါ။** ၎င်းတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ ပဉ္စဒွါရ (မျက်စိ၊ နား စသည်) တို့၏ တိုက်ရိုက်အာရုံများ ဖြစ်ကြသည်။

**နိဂုံးချုပ်** အားဖြင့် ဓမ္မာရုံဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အာရုံငါးပါးမှလွဲ၍ စိတ်ကသာလျှင် သိနိုင်သော အလွန်ကျယ်ပြန့်သည့် အာရုံအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် သိမ်မွေ့သောရုပ်တရားများ၊ စိတ်စေတသိက်အားလုံး၊ ပရမတ္ထတရား၏ အဆုံးစွန်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်နှင့် လောက၌ သုံးစွဲနေသော ပညတ်တရားအားလုံး ပါဝင်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ

ပြင်ပလင့်များ
*