open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ယဉ်ကျေးမှု

ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်မှ လူအများစိတ်အနှောက်အယှက်မဖြစ်စေရန်ပြောဆို၊ပြုမူ၊နေထိုင်ရာတွင်လိုက်နာအပ်သည့်နည်းစနစ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ လူတစ်မျိုး၏ ဘဝတည်ဆောက် ပျိုးထောင်ပုံ နည်းနာများသာ ဖြစ်သည်။ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ လူတို့ ဆက်ဆံ နေထိုင်စားသောက် လှုပ်ရှားသည့် ပုံစံသည် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု စံနစ်ဖြစ်သည်။  

ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် ၃ မျိုးအား ရည်ညွှန်းပြောဆိုကြသည်။

* ပထမ တစ်ခုမှာ မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ထိုထဲတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော အနုပညာ လက်ရာများ၊ မြင့်မားသော လူနေမှုများပါဝင်နေသည်။

* ဒုတိယ တစ်ခုမှာ လူသားမျိုးနွယ် တစ်ခု၏ အသိပညာ၊ ယုံကြည်မှု၊ အသုံးပြုသော အမှတ်အသားတို့၏ စိတ်ကူး အရည်အသွေးပေါ်မူတည်သည့် လူမှုရေး လေ့လာမှုများ ဖြစ်သည်။ 

* တတိယ တစ်ခုမှာ လူမှု အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ရည်ရွယ်ချက် ၊ သဘောထားများ၊ တန်ဖိုးများ၊ အစဉ်အလာများ၏ ထူးခြားသော ဝိသေသ လက္ခဏာများ ဖြင့် သတ်မှတ်ထားမှု တို့ဖြစ်ကြသည်။

မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ယဉ်ကျေးမှုဟူသည် လူသားတစ်ဦးအတွက် ဘဝ၏ လမ်းတစ်ဟူသော စကားလုံးတစ်လုံး ဖြစ်သည်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် မတူညီကြသကဲ့သို့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၊ တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုသူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထား၊ ထိုပတ်ဝန်းကျင်၏ လှုပ်ရှားမှု 

## ယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်
ယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်ကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားသင့်ပေသည် -

* အိမ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၃၂) မျိုး
* ကျောင်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၄) မျိုး
* လမ်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၄) မျိုး
* ကစားစဉ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၀) မျိုး
* ခရီးသွားစဉ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၁) မျိုး
* အထွေထွေ ယဉ်ကျေးခြင်း (၂၁) မျိုး

တို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ
ပရိက္ခရာ ၈-ပါး

**ပရိက္ခရာ** ဆိုသည်မှာ ရဟန်းတို့၏ အသုံးအဆောင်ကို ခေါ်သည်။ ရဟန်းတော်များ၏ ပရိက္ခရာမှာ ၈-ပါးရှိ၏။

### ပရိက္ခရာ ၈-ပါး 
၁။ **ပတ္တ=** သပိတ်
၂။ **သင်းပိုင်=** အောက်ပိုင်းဝတ် သင်္ကန်း
၃။ **ဧကသီ=** အပေါ်ပိုင်းဝတ် သင်္ကန်း
၄။ **ဒုကုတ်=** ၂-ထပ် သင်္ကန်းကြီး
၅။ **ကာယဗန္ဓန=** ခါးပန်းကြိုး
၆။ **ဝါသိက=** ပဲခွပ် ဓားငယ်
၇။ **သူစိ=** အပ် အပ်ချည်
၈။ **ပရိသာဝန=** ရေစစ်

## လင်္ကာ 
သင်္ကန်းသုံးရပ်၊ သပိတ်၊ အပ်
ပဲခွပ်၊ ရေစစ်၊ ခါးပန်းတစ်။

* သင်္ကန်းသုံးရပ် ဆိုသည်မှာ ဧကသီ၊ သင်းပိုင်နှင့် ဒုကုဋ်လို့ခေါ်သော နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီး။

## ခါးပန်းကြိုး
ကြိုးအများ ပေါင်း၍ ပြုအပ်သော ခါးပန်းကြိုး၊ ရေမြွေဦးခေါင်းသဏ္ဌာန် ပြုအပ်သော ခါးပန်းကြိုး၊ မုရိုးစည်သဏ္ဌာန်, ဆောက်လုံးသဏ္ဌာန် ခါးပန်းကြိုးတို့ကို ဆောင်လျှင် ဒုက္ကဋ်၊ အပြားရက်သော ခါးပန်းကြိုး၊ ဝက်အူသဏ္ဌာန် ပြုအပ်သော ခါးပန်းကြိုးတို့ကို ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ မုရိုးစည်သဏ္ဌာန် ပြုအပ်သော အမြိတ်အဆာ, ဆောက်လုံးသဏ္ဌာန် ပြုအပ်သော အမြိတ်အဆာတို့ကို ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ ခါးပန်းသီးကိုလည်း ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊

==ဝါသိ (= ပဲခွပ်^ဓားမတို)==
ပဲခွပ်အရ သင်ဓုန်းဓားဟု ယူဆနေကြ၍ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးတွင် သင်ဓုန်းဓားအစစ် မထည့်နိုင်သူတို့ သံဖြူဓား ပလတ်စတစ်ဓားကို ထည့်နေကြပါသည်။ သာမညဖလသုတ်အဋ္ဌကထာ၌ ဒန်ပူသတ်သောအခါ, ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် အပေါင်(ဘောင်)ပြုလုပ်သောအခါ, သင်္ကန်းဖြင့် တဲထိုးရန် သစ်ရွေသောအခါ, ကြံခွံ ခွာသောအခါ, အုန်းသီးစသည် ခွဲသောအခါ ပဲခွပ်ကို ရဟန်းတို့ အသုံးပြုကြောင်း ဆိုသည်။ 

ထို့ကြောင့် ဝါသိ-အရ ပဲခွပ်ဟူသည် သင်ဓုန်းဓား မဟုတ်ကြောင်း ဓားမတိုသာဖြစ်ကြောင်း ၌ ဖော်ပြထားသည်။

## အခြားပရိက္ခရာများ
ထီး, ဖိနပ်, ယပ်, တောင်ဝှေး, ခြင်ထောင်, ခေါင်းအုံး, နိသီဒိုန်အခင်းတို့ကိုလည်း ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊

**(မှတ်ချက်)** ရာဘာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖနောင့်ဖုံး ဖမိုးဖုံး မပါသော ဖိနပ် များလည်း အပ်၏ဟု မဟာပဒေသလေးပါးနှင့် ညှိ၍ ရှေးဆရာတော်ကြီးများ ယူကြသည်။

**(မှတ်ချက်)** မဇ္ဈိမလေးတောင် ပကတိခြောက်တောင်ရှိသော တောင်ဝှေးကိုသာ သမုတ်၍ ပေးရသည်။ ထိုထက် ရှည်သော, တိုသော တောင်ဝှေးသည်ကား သမ္မုတိကင်းသော်လည်း ရဟန်းအားလုံး အပ်၏၊ 

### အခြားပရိက္ခရာများ 
၁။ ထီး
၂။ ဖိနပ်
၃။ ယပ်တောင်
၄။ နေကထိုင်
၅။ ခြုံထည်
၆။ ဆွမ်းဗူး
၇။ ကိုယ်ပတ်
ယပ်တောင်၊ ထီး၊ ဖိနပ်တို့မှာ
ပရိက္ခရာ (၈) ပါးတွင်မပါဝင်ပါ။ အပူဒဏ်၊ အအေးဒဏ် စသော ရာသီဥတုနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက်သုံးရသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့ကို အဓိကလူမျိုးစုကြီးရှစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲထားသည်။

# ကချင်
# ကယား
# ကရင်
# ချင်း
# မွန်
# ဗမာ
# ရခိုင်
# ရှမ်း

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ထုတ် လုပ်သားပြည်သူ နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် ယင်းလူမျိုးစုစာရင်းများမှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူမျိုးစုစာရင်းအခြေခံ၍ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ခုနှစ် လူမျိုးစုစာရင်းအရလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ရှေးဟောင်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုရုံး၏ အကြံပြုချက်နှင့် ယင်းနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်၏ အကြံပေးချက်အရလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဌာနချုပ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုရေးရာကော်မတီ၏ ညှိနှိုင်းပေးချက်အရ လည်းကောင်း လူမျိုးစုစာရင်းများကို အချိန်ယူပြုစုခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ထို့အပြင် အသိအမှတ် မပြုထားသော အခြား လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေပြီး အများဆုံးမှာ တရုတ်မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ပန်းသေးလူမျိုးများ (ယင်းနှစ်စုသည် လူဦးရေ၏ ၃%)၊ အိန္ဒိယမြန်မာနွယ်များ (လူဦးရေ၏ ၂%)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များနှင့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးအုပ်စုနှစ်ခုအတွက် တိကျသော တရားဝင်စာရင်းထုတ်ပြန်ချက် မရှိသော်လည်း အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းတွင် ၅၂,၀၀၀ ခန့်နှင့် နိုင်ငံပြင်ပတွင် ၁.၆ သန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

## တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ
အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည်။

### ကချင်
ကချင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၂ ခု ပါဝင်သည်။

* ကချင်လူမျိုး
* ထရုမ်းလူမျိုး
* ဒလောင်လူမျိုး
* ဂျိမ်းဖောလူမျိုး (*သိန်းပေါ်၊ ဂျင်းဖော*)
* ဂေါ်ရီလူမျိုး (*ဂေါ်ရစ်*)

* ကယားလူမျိုး (*ကရင်နီ*)
* ဇယိန်လူမျိုး (*ကယန်း လထာ*)
* ကယန်းလူမျိုး (*ပဒေါင်*)
* ဂေခိုလူမျိုး (*ကယန်းကယ်ခို*)
* ဂေဘားလူမျိုး

* ပရဲလူမျိုး (*ကယော၊ ကယော်*)
* မနူမနောလူမျိုး (*မနုမနော*)
* ယင်းတလဲလူမျိုး
* ယင်းဘော်လူမျိုး

### ကရင်
ကရင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။

* ကရင်လူမျိုး
* ကရင်ဖြူလူမျိုး (*ဂေဘားကရင်*)
* ပလေကီးလူမျိုး (*ပလေချီး*)
* မွန်ကရင်လူမျိုး (*စာဖြူ*)
* ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး (:en:Burmese Indians)
* တောင်သားလူမျိုး
* ဗမာဂေါ်ရခါးလူမျိုး (:en:Burmese Gurkha)
* ဗမာမီဇိုလူမျိုးများ
* ဂျူးလူမျိုးများ
* ပသီလူမျိုး
* ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး

## ကိုးကား
ရစ်၊ မောင် (ကာတွန်း)

## မောင်ရစ်၏ဘဝစာမျက်နှာ
မောင်ရစ်သည်ရန်ကုန်စက်မူတက္ကသိုလ်တွင်ပညာသင်ကြားရင်းနှင့်ပင်ကာတွန်းဘောက်စ်၌အတောအသင့်နာမည်ရနေသောကာတွန်းသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ BEဘွဲ့ကိုရရှိပြီးနောက်တွင် အပြင်ကွန်ပြူတာသင်တန်းများတွင် ကွန်ပြူတာအတတ်ပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့ကာ သူငယ်ချင်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ကွန်ပြူတာဆိုင် ဖွင့်နိုင်ခဲ့သည်။ မောင်ရစ်သည်ကွန်ပြူတာကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်အဖြစ်၎င်း၊ ကာတွန်းဆရာတစ်ယောက်အဖြစ်၎င်း၊ စာရေးဆရာတစ်ယောက်အဖြစ်၎င်းရပ်တည်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

## စာပေဘဝ 
မောင်ရစ်သည်ရန်ကုန်စက်မူတက္ကသိုလ်တွင်ပညာသင်ကြားနေရင်းဖြင့် ကာတွန်းဘောက်စ်တွင် ကာတွန်းများအများအပြားရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစ၍အတွေးအမြင်မဂ္ဂဇင်းတွင် "စာဖတ်တာ"ဟူသော ဆောင်းပါးဖြင့် စာပေလောကထဲသို့ ဝင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်အတွေးအမြင်တွင်ပင်ကလေးအတွေး၊ ဘဝ၏ရည်မှန်းချက်၊ ပုံပြင်များ၊ စာနယ်ဇင်း၊ ခါးသီးတဲ့အမှန်၊ နည်းပညာတော်လှန်ရေး၊ ပေမှီထောင့်မှီ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ဘဘကြီး၊ အင်တာနက်ထဲမှာ မောင်ရစ်ကိုထားရစ်ခဲ့ အစရှိသဖြင့်ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။

ကာတွန်းမောင်ရစ်အမည်ဖြင့်ဖခင်ဖြစ်သူ၏သင်္ချာ "ဆောင်ပါးများနှင့် Working People Daily သတင်းစာများ
(၁၉၈၇-၈၈)တွင်ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ဆောင်းပါးများအတွက် ကာတွန်းတိုများ များစွာရေးဆွဲခဲ့သည်။

ထို့ပြင်အင်္ဂလိပ်စာသင်ခန်းစာကာတွန်းများဖြစ်သော "ရွှေမိနှင့်အင်္ဂလိပ်စာ" ကာတွန်းတစ်မျက်နှာများကို လစဉ် မင်္ဂလာမောင်မယ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၉၆-ခုနှစ်လောက်အထိ ရေးသားခဲ့သည်။

၁၉၉၂ခုနှစ်တွင်ပညာရေးဗျူရိုအတွက်အသုံးလုံးစာအုပ်များဖြစ်သော"လက်ဖျန့်တောင်းရန်မလိုပါ။"

"ဒေါ်လှတင့်တာဝန်ကျေပါသည်""စာအုပ်အငှားဆိုင်ကလေး"အစရှိသောသရုပ်ဖော်ပန်းချီများဖြင့်ရေး
သားသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။

ဖခင်ဖြစ်သူဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းရေးသားခဲ့သော"အခြေခံသင်္ချာသစ်" စာအုပ်တွင် အတွင်းသရုပ်ဖော်ပုံများကို
၁၉၉၁(လောကသစ်စာပေ) တွင်ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင်အဖွားဖြစ်သူရေးသားခဲ့သော "Gift of laungter"

အင်္ဂလိပ်စာအုပ် ၁၉၉၅ခုနှစ်(ပါရမီစာပေ)အတွက်အတွင်းအပြင်မျက်နှာဖုံးပုံများကိုရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။

ညီမဖြစ်သူ ဂျူနီယာဝင်း ၏သိပ္ပံဆောင်းပါးတစ်ချိူ့အတွက်ကာတွန်းပုံများနှင့် English for All မဂ္ဂဇင်းကဗျာ
တချိူ့အတွက် ကာတွန်းပုံတချို့ ရေးဆွဲပေးနေဆဲဖြစ်သည်။

ယခုအချိန်ထိ မောင်ရစ်အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ၊ ကာတွန်းများရေးဆွဲ နေဆဲဖြစ်သည်။

မိုးမခ
မောင်ရစ်သည်၊ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ကွန်ပြူတာအလုပ်အကိုင်လုပ်ကိုင်ရာမှ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပညာသွားရောက်သင်ကြားခဲ့သည်။ မဟာဘွဲ့ကိုရရှိပြီးနောက် ဆန်ဖရန်စစ်စကိုစတိတ်ယူနီဗာစတီ တွင်စာကြည့်တိုက်မှူးအလုပ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ 
မိုးမခရေဒီယို အင်တာနက်အစီအစဉျကို အသံလှှင့်ဝါသနာရှင် မြန်မာများနှင့် စတင်ခဲ့ပြီး၊ မိုးမခမီဒီယာအဖြစ် မြန်မာ့အရေးစာပေ၊သတင်းများကို အင်တာနက် moemaka.com မှတဆင့် ထုတ်လှှင့်ရတွင် တာဝန်ခံဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉တွင် အမေရိကန်သမ်မတ အိုဘားမားက အိမ်ဖြူတော်သို့ ဖိတ်ခေါ်တွေ့ဆုံရာတွင် တိုက်ပုံ၊ပုဆိုး၊လွယ်အိတ်ဖြင့် တက်ရောက်ခဲ့သော မြန်မာဘလောက်ကာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး

**ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး** သည် ရန်ကုန်မြို့ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးက ယခုဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးနေရာတွင် အယ်လီဖင့်စတုံး၊ အင်ပါရာဖာရစီ ကဇာတ်ရုံနှင့် စီနီမာဒီပဲရစ် ရုပ်ရှင်ရုံများ တည်ရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ (ယခု ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ) က ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဈေးသစ်ကြီး ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ မြူနီစပါယ်မင်းကြီးစကော့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စကော့ဈေးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်နိုင်ဈေးဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးသည် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦး တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
စကော့ဈေးအား ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဘောလုံးအားကစားကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ ဗြိတိသျှလူမျိုး အုပ်ချူပ်သူအရာရှိ ဆာ ဂျိမ်း(စ်) ဂျော့ စကော့(ဒ်)အား ဂုဏ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားဆိုကြသော်လည်း အမှန်၌ ထိုစဉ်က မြူနီစပါယ်ကော်မရှင်နာမင်းကြီး ဂါဗင် စကော့(ဒ်)အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်း အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းဈေးဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ
* ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး၏ ဓာတ်ပုံနှင့် ဗွီဒီယိုများ
နာရေးကူညီမှုအသင်း(ရန်ကုန်)

**နာရေးကူညီမှုအသင်း (ရန်ကုန်)** ရုံးချုပ်လက်ရှိတည်နေရာမှာသင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် ဗြဟ္မဝိဟာရ ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်တွင် ဖြစ်သည်။ အသင်း၏ဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ငံကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသား ကိုကျော်သူဖြစ်သည်။

## စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံ 
ရန်ကုန်မြို့ နာရေးကူညီမှုအသင်း ဖြစ်မြောက်ရေးကော်မတီကို ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ပြီး ပထမဦးဆုံး နာရေးကူညီမှုပြုခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မြန်မာ့ပန်းပုပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးဟန်တင်၏ ဈာပနကို မြန်မာအနုပညာရှင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီကိုကျော်သူက နာရေးယာဉ်ကို ကိုယ်တိုင်မောင်းနှင်၍ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။

ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ လူမျိုးဘာသာ မရွေး အခမဲ့ အကူအညီပေးမည် ဟူသော အသင်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ဆရာကြီးဦးဟန်တင် ကဲ့သို့သော ချမ်းသာကြွယ်ဝသူ၊ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတို့၏ တဖန်ပြန်လည် လှူဒါန်းငွေများဖြင့်လည်း ငွေကြေးချို့တဲ့ နွမ်းပါးသူတို့၏ နာရေးကိစ္စများတွင် အားဖြည့်သုံးစွဲခွင့် ရခဲ့သည်။

ဆရာကြီး ဦးသုခ၏ အိပ်မက်နှင့် မန္တလေးဗြဟ္မာစိုရ်အသင်းကြီး၏ လမ်းပြမှုမှ အကောင်အထည် ပေါ်လာသော 'ရန်ကုန်မြို့ နာရေးကူညီမှုအသင်း' ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီတွင် နိုင်ငံကျော် အနုပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာကြီးများ၊ မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေသူများ၊ ကုန်သည်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဝန်ထမ်းများ၊ လက်လုပ်လက်စားများ၊ စသည့် လူတန်းစားမျိုးစုံ ပါဝင်သည်။

လူမျိုးဘာသာ၊ ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး ခုနှစ်ရက်သားသမီးတို့၏ နာရေးကိစ္စများ၊ ဆေးကုသမှုများ၊ လေးဘေး၊ မီးဘေး၊ ရေဘေး ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို အခမဲ့ ကူညီ ဆောင်ရွက်ပေးနေသော နာရေးကူညီမှုအသင်း (ရန်ကုန်) ရုံးချုပ်ကို ဒဂုံမြို့သစ် (မြောက်ပိုင်း) ၄၈ ရပ်ကွက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

## သုခ ကုသိုလ်ဖြစ် ဆေးခန်း 
အသင်းကြီးသည် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်း သေဆုံးသူ ရာချီရှိသည့် အရေအတွက်ကို လစဉ်နီးပါး လိုက်လံသင်္ဂြိုဟ် ပေးနေသလို၊ သုခ ကုသိုလ်ဖြစ် ဆေးခန်း ကလည်း နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လူနာပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ကို အခမဲ့ ကုသပေးရင်း လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပရဟိတအသင်းများ
မြန်မာ့အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း

**မြန်မာ့အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း**၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင်စက်ရုံပေါင်း (၂၆)ရုံ၊ စက်ရုံခွဲ(၈)ရုံ၊ စုစုပေါင်း (၃၄)ရုံရှိသည်။ ၎င်းစက်ရုံများ အနေဖြင့်- 
# ချည်မျှင်အမျိုးမျိုး၊ 
# ချည် ထည်ပိတ်အမျိုးမျိုး၊
# ချည်ဇာပိတ်၊ 
# ဖလန်နယ်ပိတ်၊ 
# ချည်ခြင် ထောင်ဇာ၊ 
# မျက် နှာသုတ်ပဝါ၊ 
# ပေါ်လီအက်စတာ၊ 
# ဝါဂွမ်းရောစပ်ထည်၊ 
# ရှပ်အင်္ကျီ၊ 
# ဘောင်းဘီရှည်၊
# ဘောင်းဘီတို၊ 
# ခြေအိတ်၊ 
# ဆွယ်တာ၊ 
# စွပ်ကျယ်၊ 
# ခန်းဆီးပိတ်၊ 
# စောင်၊ 
# အမျိုးသားဝတ် လုံချည်၊ 
# သင်္ကန်း၊ 
# ပတ်တီးပိတ်၊ 
# ဆေးဂွမ်း၊
# အပ်ချည် စသည့် ကုန်ပစ္စည်း(၁၀၆)မျိုးတို့အား နှစ်အလိုက်သတ်မှတ်ထားသည့် ကုန်ထုတ် လုပ်မှုလျာထားချက် ပြည့်မီအောင် စီ မံထုတ်လုပ်ရေး၊ တိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် စီမံကိန်းသစ်များအကောင်အထည်ဖော်ရေး၊ ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရေး၊ ငွေကြေးစီမံရေးနှင့် ဝန်ထမ်းရေးရာကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့အထွေထွေနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး စက်မှုလုပ်ငန်း

မြန်မာ့အထွေထွေနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး စက်မှုလုပ်ငန်း၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် စက်ရုံပေါင်း(၁၈)ရုံ၊ စက် ရုံခွဲ(၁၂)ရုံ၊ စုစုပေါင်း (၃၀)ရုံရှိသည်။ 
၎င်းစက်ရုံများ အနေဖြင့် 
# သားရေနှင့်သားရေ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ 
# ထုပ်ပိုးစက္ကူဘူး များ၊ 
# ထုပ်ပိုးသစ်သား သေတ္တာ၊ 
# ဘောပင်၊ 
# ရာဘာပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ 
# ဖိနပ်၊ 
# စက်ဘီး၊ 
# အပ်ချုပ်စက်ခေါင်း၊ 
# ကြွေရည်သုတ် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊
# ထီးအမျိုးမျိုးစသည့် ကုန်ပစ္စည်း(၂၅၅) မျိုးတို့အား နှစ်အလိုက်သတ်မှတ်ထားသည့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လျာထားချက်ပြည့်မီအောင် စီမံထုတ်လုပ်ဆောင် ရွက်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းပြင် ဝန်ကြီးဌာနအတွင်း 
# ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ၊ 
# အထွေထွေ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်း၊ 
# ရေအေး လေအေးစက်များပြုပြင်ခြင်းလုပ်ငန်း၊ 
# လျှပ်စစ်ပစ္စည်း ပြင်ဆင်ခြင်းလုပ်ငန်းများကိုလည်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
မြန်မာ့စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်း

**မြန်မာ့စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်း**၏ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ပင်မစက်ရုံ (၂၂)ရုံနှင့် စက်ရုံခွဲပေါင်း(၂၅)ရုံ၊ စုစုပေါင်း (၄၇)ရုံ ရှိသည်။ ၎င်းစက်ရုံများအနေဖြင့်-
# စီးကရက်၊ 
# ဘီယာနှင့်အရက် အမျိုးမျိုး၊ 
# အရက်ပျံ၊ 
# ဗီနီဂါ၊ 
# သကြားလုံးအမျိုး မျိုး၊ 
# ရေခဲ၊ 
# အချိုရည်၊ 
# ပဲနို့ရည်၊ 
# သောက်ရေသန့်၊ 
# ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက် စသည့် ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးပေါင်း(၈၀)တို့အားနှစ် အလိုက်သတ် မှတ်ထားသည့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လျာထားချက်ပြည့်မီအောင် စီမံထုတ်လုပ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ရတနာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်း

မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ရတနာ ဓာတ်ငွေ့နှင့် ပိုက်လိုင်း လုပ်ငန်းများတွင် စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီကြီး ရှဗရွမ် ကော်ပိုရေးရှင်း Chevronသည် မြန်မာရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းနှင့်တွဲဖက်လုပ်ကိုင်နေသည်။ ရှဗရွမ်ကော်ပိုရေးရှင်း Chevron Corporation သည် ကမ္ဘာ့ စတုတ္တမြောက် စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ San Ramon မြို့၌ ဗဟိုဌာနချုပ်ဖွင့်ထားသည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈ဝ ကျော်တွင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေ၊ တူးဖော်၊ ထုတ်လုပ်၊ သန့်စင်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်နေသည်။

ရှဗရွန်သည် ၂၀ဝ၅ မှစတင်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီ UNOCAL မှ လုပ်ငန်းများကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ PTTEP၊ ပြင်သစ်မှ TOTAL တို့နှင့်အတူ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက ရှဗရွန်ကို ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွားရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ အကြောင်းပြချက်မှာ အလွန် တုန်လှုပ်ဖွယ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို ကျူးလွန်နေသည့် မြန်မာ န.အ.ဖအစိုးရအတွက် သူတို့၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေး အသက်သွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ 

သူတို့ လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သည့် နေရာဒေသရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ဘဝနေထိုင်မှု အဆင့်အတန်း တိုးတက်စေရန် ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုရေး အစီအစဉ်များကို ဆက်လက်ထားရှိကြောင်း ရှဗရွမ် ကော်ပိုရေးရှင်း မှပြောရေးဆိုခွင့်ရှိ သူက ပြောသည်။ “ရတနာစီမံကိန်း၏ ပိုက်လိုင်းတလျှောက် ရပ်ရွာနဲ့ ထိတွေ့ ဆက်ဆံရေး အစီအစဉ်တွေရဲ့ အကျိုးရှိမှုကို ရှဗရွန်နဲ့ မဆိုင်တဲ့ ပြင်ပစာရင်းစစ်အဖွဲ့က အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်” ဟု Jhonstone က ဆက်လက် ပြောကြားခဲ့သည်။ 

ရှဗရွန် အနေဖြင့် ‘အပေါင်း လက္ခဏာဆောင်သော အင်အားစု’ ဖြစ်လာရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အတွေ့အကြုံများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ရပ်ရွာလူထုနှင့် လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ရာတွင် ကော်ပိုရိတ်တာဝန်သိမှု တည်းဟူသော ခိုင်မာသည့် ချဉ်းကပ်မှုမျိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သူက ပြောသည်။ “စီမံကိန်း လုပ်ငန်းနဲ့ အနီးတဝိုက်မှာ နေထိုင်ကြတဲ့ ပြည်သူတွေဟာ ရှဗရွန်နဲ့ သူ့ရဲ့ လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ဘက်တွေရဲ့ ကောင်းမှုကြောင့် များစွာ တိုးတက်လာကြတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။ 

ရှဗရွန်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားသည် ဆိုလျှင်ပင် ‘အခြား များစွာသော ပြိုင်ဘက်များက ရှဗရွန်၏ နေရာတွင် ဝင်ရောက် နေရာယူလာကြမည်သာ ဖြစ်ကြောင်း’၊ ဤသို့ဆိုလျှင် ဤအစီအစဉ်နှင့်အတူ မိမိတို့၏ သန္နိဋ္ဌာန်ဖြစ်သော ရပ်ရွာလူထုနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရေးနှင့် ရပ်ရွာနှင့် ဆက်ဆံရေး CE/CR လုပ်ငန်းများ၏ အဆင့်ကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် မြန်မာပြည်သူလူထု၏ အခွင့်အလမ်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေလိမ့်မည်ဖြစ်ကြောင်း Johnstone က ပြောသည်။ ၂၀ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ရတနာ စီမံကိန်းမှ မြန်မာန.အ.ဖအစိုးရမှအမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၉၀ဝ ဝင်ငွေ ရရှိခဲ့သည်။
ဆရာခ ရူပဗေဒဆု

**ဆရာခ ရူပဗေဒဆု**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ရူပဗေဒပါမောက္ခ ဖြစ်သော ပါမောက္ခ ဒေါက်တာမောင်မောင်ခကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပေးအပ်သောဆု ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၂၀ဝ၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂၀)ရက်နေ့၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဌာန တွင် ပေးအပ်ခဲ့ပေသည်။ ၂၀ဝ၈-ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး စာတမ်းအဖြစ် (ဆရာခ ရူပဗေဒဆု)ကို မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါက်တာထွန်းလွင်က ရရှိခဲ့သည်။ 

၂၀ဝ၈-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှ ဒီဇင်ဘာလ အထိ ပါရဂူဘွဲ့ရသူများ၏ စာတမ်းများထဲမှ အကောင်းဆုံး စာတမ်းရှင်ကို "ဆရာခ ရူပဗေဒဆု" ချီးမြှင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀ဝ၈-ခုနှစ်၏ ပါရဂူဘွဲ့ရ စာတမ်းပေါင်း ၃၀-ဝန်းကျင်ခန့်တွင် "မြန်မာနိုင်ငံ၏ မုတ်သုံရာသီဥတု အကြောင်း" စာတမ်းပြုစုခဲ့သော ဒေါက်တာထွန်းလွင်၏ စာတမ်းက ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစာတမ်းမှာ စာမျက်နှာ(၂၀ဝ)ကျော် ပါရှိသည်။ 

ဆရာခ(ဒေါက်တာမောင်မောင်ခ)သည် ၁၉၁၅-ခုနှစ်၊ အဖဦးရွှေလွင်+အမိဒေါ်လွင် တို့မှ မော်လမြိုင်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၃-ခုနှစ်အထိ ၁၈-နှစ်တိုင် ရူပဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် သင်ကြားရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး၊ သုတေသနတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၆၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄-နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆရာခသည် အသက်(၉၀)အရွယ် ၂၀ဝ၅-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရူပဗေဒပညာရှင် ဖြစ်သလို မိုးလေဝသ ပညာရှင်လည်း ဖြစ်သည်။ 

ထိုဆုကို ယခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ချီးမြှင့်သွားမည် ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ပြူတာ ပြပွဲ

**ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာ ပြပွဲ**（**Taipei International Information Technology Show**၊ အတိုကောက်အားဖြင့် **Computex Taipei**）ကို ထိုင်ဝမ် (အာအိုစီ) စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာနနှင့် ထိုင်ပေမြို့နယ်အစိုးရတို့မှ ကြီးကြပ်ညွှန်ကြားကာ ထိုင်ဝမ် ပြည်ပကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့် ထိုင်ပေ ကွန်ပျူတာ လုပ်ငန်းရှင်များ အသင်းတို့က ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြပွဲတရပ်ဖြစ်သည်။ 

ကွန်ပျူတက်ထိုင်ပေကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ထိုင်ပေမြို့ ကွန်ပျူတာပြပွဲဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အမည်များ COMPUTEX ဟု ကင်မွန်းတပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး စင်တာ အဆောက်အဦး စတင်ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုပြီးနောက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ကွန်ပြူတက်ထိုင်ပေအား ယင်းစင်တာတွင် အတည်တကျ ကျင်းပလာခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ ကွန်ပျူတက်သည် အာရှတွင် အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံ ကွန်ပျူတာ ပြပွဲဖြစ်လာသည်။

ပြပွဲအတိုင်းအတာ တနှစ်ထက်တစ်နှစ် ကြီးမားလာသည့်အလျောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၌ ကွန်ပြူတက်သည် ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယအကြီးမားဆုံးသော ပြပွဲဖြစ်လာသည်။
သမ္မတအိမ်တော် အဆောက်အဦး (ထိုင်ပေ)

**သမ္မတအိမ်တော် အဆောက်အဦး**သည် **တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (အာအိုစီ)** သမ္မတ ရုံးတက်ရာ ဌာနဖြစ်သည်။ ယင်းအဆောက်အဦးအား ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ် (၁၈၉၅-၁၉၄၅) တွင် ဂျပန်ဗိသုကာပညာရှင် အုဟဲအိဂျိ နာဂနိုက ပုံစံရေးဆွဲခဲ့သည်။ မူလက ထိုင်ဝမ်ဘုရင်ခံ၏ ရုံးတော်အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း မဟာမိတ်တပ်တို့၏ ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ စစ်ကြီးပြီးနောက် ထိုင်ဝမ်ပြည်နယ်မှူး ချန်ယိက ပြန်လည် ပြုပြင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ကွန်မင်တန်အစိုးရ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲတွင် ရှုံးနှိမ့်ကာ ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆောက်အဦးအား သမ္မတအိမ်တော်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိတိုင် ဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:သမ္မတ အိမ်တော်များ
ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်

**ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်**（臺灣桃園國際機場 **Taiwan Taoyuan International Airport**, IATA အဖွဲ့အစည်းမှ သတ်မှတ်ထားသည့် သင်္ကေတ **TPE**）အား ထိုင်ဝမ်တွင် အတိုကောက်အားဖြင့် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် သို့ ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတိုင်မှီတွင် အသုံးပြုသည့်အမည်မှာ ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ 

ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဒေသရှိ ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုင်ဝမ် (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အာအိုစီ)၏ မြို့တော် ထိုင်ပေမြို့နှင့် ၄၀ ကီလိုမီတာ ကွာဝေးသည်။ ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ၃ ခုအနက် အကြီးဆုံးနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် ဝင်ထွက်သွားလာမှု အများဆုံး လေဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။ 

## ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးမှု 
### နောက်ခံအကြောင်းအရင်း 
၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ထိုင်ပေမြို့တွင်း အသုံးပြုနေသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ထိုင်ပေစုန်းဆန်းလေဆိပ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကြီးလုံမြစ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် လူနေအိမ်ခြေများ ရှိသောကြောင့် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ များပြားလာသည့် ခရီးသည်ဦးရေများအတွက် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် မြေကွက်လပ်မရှိ တော့ပေ။ ထို့အပြင် လေယာဉ်ပြေးလမ်းမှာလည်း တစ်လမ်းတည်းသား ရှိသည့်အတွက် လေဆိပ်အသစ် ဆောက်လုပ်ရန်နှင့် အနာဂတ်တွင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် သင့်တော်မည့် မြေနေရာကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်လာသည်။ 

ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ထိုင်ဝမ်အစိုးရမှ မြို့တော်ထိုင်ပေနှင့် အနီးဆုံးလဲဖြစ် မြေကွက်လပ် ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်းလည်း ရှိသည့် ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် လေဆိပ်အသစ် တည်ဆောက်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အတွင်း အရေးပါသည့် စီမံကိန်းတရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်း အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ 。

### အမည်ရင်းမြစ် 
၁၉၇၉ ခုနှစ် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် မူလ ထိုင်ပေမြို့တွင်းရှိ ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အား အစားထိုး အသုံးပြုသည့် အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်လာသောကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွင် စာရင်းသွင်းထားသည့် သင်္ကေတမှာ မူလ သင်္ကေတ **TPE** ကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးသည်တင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်း (ICAO) ၏ သင်္ကေတမှာမူ **RCTP** ဖြစ်သည်။ 

ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အား အကောင်အထည်ဖော်သည့် ကာလအတွင်း ၎င်းလေဆိပ်အား မူလက ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟု အမည်ပေးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လေဆိပ်မဖွင့်မှီ ၁၀ ရက်အလို ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံး စည်းဝေးပွဲ၌ အာအိုစီ သမ္မတဟောင်း ချန်ကေရှိတ်（蔣介石）အား အထိန်းအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် “ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်”(中正國際機場)အဖြစ် အမည်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (中正 ကျုံးကျန့်မှာ ချန်ကေရှိတ်၏ အမည်ရင်းဖြစ်သည်)' အင်္ဂလိပ်အမည်မှာမူ **Chiang Kai-Shek International Airport** ဖြစ်သည်။ ပြည်သူများအကြားတွင် အင်္ဂလိပ်အမည်၏ အတိုကောက် **CKS** အား အသုံးများကြသည်။ 

သို့သော် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုစဉ်အခါက ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ရေးပါတီဝင် သမ္မတ ချန်ဆွေပြန်မှ ဝန်ကြီးများရုံးအား လေဆိပ်အမည် ပြောင်းရေး မပြောင်းရေး ဆွေးနွေးကြရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။  ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံးမှ မူလ ချန်ကေရှိတ်လေဆိပ်အစား “ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်” အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုခဲ့သည်။

## ကျမ်းကိုး
အာကာသယာဉ်

ပေါ်တွင် ဆင်းသက်ပုံကို အနုပညာသမားမှ စိတ်ကူးယဉ် ပုံဖော်ထားခြင်း]]

**အာကာသယာဉ်** ဆိုသည်မှာ အာကာသအတွင်း ပျံသန်းသွားလာရန် ရည်ရွယ်၍ ဆောက်လုပ်ထားသော စက်သို့မဟုတ် ယာဉ်တစ်မျိုးကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်များကို ဆက်သွယ်ရေး၊ ကမ္ဘာမြေပြင် လေ့လာခြင်း၊ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းခြင်း၊ လမ်းကြောင်းရှာခြင်း၊ ဂြိုဟ်များအား စူးစမ်းလေ့လာခြင်းနှင့် အာကာသ ခရီးသွားလုပ်ငန်း စသည့် ရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုး အတွက် အသုံးပြု ကြသည်။ အာကာသယာဉ်နှင့် အာကာသ ခရီးသွားခြင်းတို့ကို သိပ္ပံဝတ္ထုများတွင် အမြဲလိုလို တွေ့ရတတ်သည်။

ဆပ်အော်ဘစ်တယ် အာကာသ ခရီးစဉ်တွင် အာကာသယာဉ်သည် အာကာသတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ကမ္ဘာကို တပတ်ပြည့်အောင် မပတ်ဘဲ မြေမျက်နှာပြင် ပေါ်သို့ ပြန်လည် ဆင်းသက်သည်။ အော်ဘစ်တယ် အာကာသ ခရီးစဉ်တွင်မူ အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်း သို့မဟုတ် အခြား အာကာသအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ၏ ပတ်လည်တွင် လှည့်ပတ် သွားလာလေ့ ရှိသည်။ လူသားများ လိုက်ပါစီးနှင်းသော ခရီးစဉ်အတွက် ဆောက်လုပ်ထားသော အာကာသာယာဉ်များတွင် လူသားများအား အာကာသယာဉ်မှူး သို့မဟုတ် ခရီးသည် အနေနှင့် သယ်ဆောင် သွားလေ့ ရှိကြပြီး စက်ရုပ်များဖြင့် ထိန်းချုပ်သော အာကာသယာဉ်များ တွင် အလိုအလျောက် စနစ် သို့မဟုတ် အဝေးထိန်း စနစ်ဖြင့် ထိန်းချုပ် မောင်းနှင် ကြသည်။ သိပ္ပံပညာ သုတေသန အတွက် အသုံးပြုသော စက်ရုပ်သုံး အာကာသယာဉ်များကို အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းအတွင်း လှည့်ပတ်သွားနေသော စက်ရုပ်သုံး အာကာသယာဉ်များကိုမူ ဂြိုဟ်တုများ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ပိုင်အိုးနီးယား ၁၀ နှင့် ၁၁၊ ဗွိုင်ရေဂျာ ၁၊ ၂ နှင့် နယူးဟော်ရီဇုန် အပါအဝင် အနည်းငယ်မျှသော ကြယ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရေးရန် လွှတ်တင်ထားသော ယာဉ် အချို့သာ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အပြင်သို့ ထွက်မည့် လမ်းကြောင်း အတွင်းတွင် ရှိနေကြသည်။

## စနစ်ခွဲများ 
အာကာသယာဉ်စနစ်တွင် ၎င်းတို့၏ ခရီးစဉ် ရည်ရွယ်ချက် အပေါ်မူတည်၍ စနစ်ခွဲပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါရှိကြသည်။ အာကာသယာဉ် စနစ်ခွဲများတွင် အာကာသအတွင်း သွားလာမည့် ယာဉ်နှင့် အတူ အရပ်မျက်နှာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း စနစ် (ADAC,ADC သို့ ACS ဟု အမျိုးမျိုး ခေါ်ကြသည်)၊ လမ်းကြောင်းပြစနစ်၊ လမ်းကြောင်းရှာနှင့် ထိန်းချုပ် စနစ် ( GNC သို့ GN&C)၊ ဆက်သွယ်ရေးစနစ် (Comms) ၊ အမိန့်ပေးခြင်းနှင့် အချက်အလက် ကိုင်တွယ်ချင်း (CDH သို့ C&DH)၊ စွမ်းအားပေးစနစ် (EPS)၊ အပူချိန် ထိန်းချုပ်စနစ် (TCS) ၊ တွန်းကန် မောင်းနှင်စနစ် နှင့် ကိုယ်ထည်တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ယာဉ်နှင့်အတူ ပစ္စည်းကိရိယာများကို ပုံမှန်အားဖြင့် တွဲချိတ်ထားလေ့ ရှိသည်။

; အသက်ရှင်သန်ရေး အထောက်အကူစနစ် :လူသားတို့ စီးနင်းလိုက်ပါမည့် အာကာသယာဉ်များတွင် အာကာသယာဉ်မှူးတို့ အတွက် အသက်ရှင်သန်ရေး အထောက်အကူ စနစ်သည် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။

; အရပ်မျက်နှာ ထိန်းချုပ်ခြင်း : အာကာသယဉ်များ အနေနှင့် အာကာသအတွင်း သွားလိုသော အရပ်မျက်နှာကို သိရှိပြီး သွားလာနိုင်ရန်နှင့် ပြင်ပမှ သက်ရောက်လာသော အားနှင့် အားစုံတွဲတို့ကို တုံ့ပြန်နိုင်ရန် အတွက် အရပ်မျက်နှာ ထိန်းချုပ်ခြင်း စနစ် လိုအပ်သည်။ အရပ်မျက်နှာ ချုပ်ထိန်းခြင်း စနစ်ခွဲတွင် အာရုံခံကိရိယာများနှင့် ထိန်းချုပ်လှုပ်ရှားသည့် ကိရိယာများ အပြင် ထိုအရာများကို လိုအပ်သလို ထိန်းချုပ်နိုင်မည့် အယ်ဂေါ်ရစ်သမ် ခေါ် အစီအစဉ်များလည်း ပါဝင်သည်။ အရပ်မျက်နှာ ထိန်းချုပ်ခြင်း စနစ်ခွဲသည် နေကို ဦးတည်ခြင်းဖြင့် နေရောင်ခြည် စွမ်းအားကို အာကာသယာဉ်တွင် ပြန်လည် ဖြည့်တင်းပေးခြင်း၊ ကမ္ဘာသို့ ဦးတည်ခြင်းဖြင့် မြေပြင်စခန်းနှင့် ဆက်သွယ်မှု ရရှိစေခြင်းစသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေသည်။ 

## ကိုးကား
အလယ်ခေတ်

၌ အလယ်ခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။]]

**အလယ်ခေတ်**သည် ဥရောပသမိုင်းတွင်ပါဝင်သော အချိန်ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလယ်ခေတ်သည် အနောက်ရောမအင်ပါယာ ကျဆုံးချိန် အေဒီ ၄၇၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ် ကမ္ဘာသစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် ၁၄၉၂ ခန့်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း အကြောင်းမှာ ထိုအချိန်ကာလသည် ရောမ နန်းစဉ် ပျက်သုံးခြင်းနှင့် ခေတ်သစ်ဥရောပ အစောပိုင်းကာလများ စတင်ခြင်းတို့၏ အလယ်တွင် ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အလယ်ခေတ်တွင် ပညာရေးမှေးမှိန်နေခြင်းကြောင့် မှောင်သောခေတ် (Dark Ages) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ထွန်းကားလာမှုကြောင့် သက်ဝင်ယုံကြည်မှု၏ ခေတ် (Age of Faith) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အတိအကျ ပြောရလျှင် မှောင်သောခေတ် ဆိုသည်မှာ ရှာလမိန်း ထီနန်းမပြုခင် အချိန် အေဒီ ၄၇၆ မှ ၈၀၀ အတွင်း အလွန်စောသော ခေတ်ကာလများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

ဥရောပ တခွင်တွင် ရောမအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ယဉ်ကျေးမှုမရှိသော မျိုးနွယ်စုတို့၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောင်မှုကြောင့် မြို့များ မြို့တော်များနှင့် ၎င်းမြို့များအတွင်း နေထိုင်သူတို့ ပျက်စီးဆုံးပါးခဲ့ရသည်။ ဥရောပသည် ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်နေပြီး ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ရန် မကောင်းလှပေ။ ရောမတို့ အသုံးပြုခဲ့သော သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် စာပေဆိုင်ရာ ဗဟုသုတ အများအပြားမှာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ မှောင်သောခေတ်ကာလတွင် လူတို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ စစ်ပွဲများနှင့် ကပ်ဆိုက်မှုများ ပြည့်နှက် နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အမှောင်ခေတ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကံကောင်းထောက်မစွာပင် ထိုအချိန်ကာလမှာ နှစ် ၃၀၀ သာကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ရှာလမိန်းကို အေဒီ ၈၀၀ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ပြီးနောက် သူသည် အုပ်ချုပ်မှု အမိန့်အာဏာ၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးရေး တို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဥရောပသည် အစောပိုင်း ရာစုနှစ်များတွင် သူတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့သော အရာများကို တဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်လည် ရရှိလာခဲ့သည်။

အလယ်ခေတ်တွင် အနောက် ရောမအင်ပါယာမှ ကျန်ရှိသော ဒေသများသည် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ဟန်ဂေရီ၊ စပိန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ပိုလန် နှင့် ရုရှား အစရှိသည့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာ့သမိုင်း
အော်ပီကျယ်

**အော်ပီကျယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တကွက်ဟာသ၊ သရော်ကာတွန်းများကို ပြောင်မြောက်အောင် ရေးဆွဲနိုင်သူ နာမည်ကြီး ကာတွန်းဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။

အော်ပီကျယ်ကို ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူခရိုင် ရေနံချပ်ရွာ၌ အဖဦးသောင်းစိန်နှင့် အမိဒေါ်ခင်အေးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဝင်းနိုင်ဖြစ်သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်ထိ ရန်ကုန် ဒွန်မော်စကိုကျောင်း၊ မိတ္ထီလာ ဒေါ်ပါကျောင်း၊ မန္တလေးလေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၊ မန္တလေး အ.ထ.က(၁၆)နှင့် ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာB.E(Mech)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင် ကာတွန်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ကားထုတ်လုပ်ရေး (အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း)အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဆန်စက်အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်မှစ၍ အချိန်ပြည့် ကာတွန်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ရံဖန်ရံခါ ကြော်ငြာဖန်တီးခြင်း၊ သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲခြင်း၊ မျက်နှာဖုံးဒီဇိုင်း ပြုလုပ်ခြင်း၊ စီဒီပြုလုပ်ခြင်းများ လုပ်ကိုင်သည်။ 

၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွန်ပျူတာကာတွန်းရုပ်ရှင် (၃)လသင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃၊ ၉၄၊ ၉၅၊ ၉၆-ခုနှစ်များတွင် မြို့နယ်စာဖတ်သင်းများ၊ စာချစ်သူများနှင့် မဂ္ဂဇင်းများကပေးသော ကာတွန်းဆုများကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MPA(ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှုမဟာဘွဲ့) ရရှိခဲ့သည်။

## ဟောပြော၊ ပြသခဲ့သော ပွဲများ 
* ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်အပါအဝင် မြို့အတော်များများသို့ စာပေဟောပြောပွဲများ သွားရောက်ဟောပြောခဲ့သည်။ 
* ၁၉၉၆-ခု၊ မေလတွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ကာတွန်းပြိုင်ပွဲကို ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
* ၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် တိုကျို၌ ကျင်းပသော စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အာရှကာတွန်းပြပွဲသို့ ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
* ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆန္ဒပြ သံဃာတော်များကို ဆွမ်းကပ်လှူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့၍ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာ အော်ပီကျယ်၏ ရုပ်ပြောင် ကာတွန်းများကို ပုံနှိပ် ဖြန့်ချိခွင့်ကို စစ်အစိုးရက ပိတ်ပင် လိုက်သည်။
* ၂ဝဝ၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ရက်နေ့တွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အသိ နိုးကြားလာစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး အနုပညာ ရှင် ၅ဝ ၏ ဖန်တီးမှုလက်ရာများ ကိုစုစည်း ပြသသည့် (ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အနုပညာ ပြပွဲ)Environment Art Exhibition အမည်ရှိ ပြပွဲတစ်ရပ်ကို ဗဟန်းမြို့နယ် ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်းရှိ Myanmar Art Center (ယခင် ပန်းချီပန်းပုကျောင်း) ရန်ကုန်မြို့၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ပြသခဲ့သည်။ ထိုပြပွဲတွင် ဆီဆေးဖြင့်သရုပ်ဖော်ထားသည့် နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာ အော်ပီကျယ် ၏ ကာတွန်းလက်ရာတစ်ခုကို စိစစ်ရေးက ပန်းချီပြခန်းမှ အသိမ်းခံရသည်။
* ၂ဝဝ၉-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၁၃-ရက်တွင် သမ္မတဟိုတယ်၌ မိဘမဲ့ကလေးတွေကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ကလေးတို့ရဲ့ ပန်းချီပြိုင်ပွဲတွင်လည်း Professor Dr.ကျော်လင်းနှင့် အတူ ဟောပြောခဲ့သည်။

## ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ 
# *အော်ပီကျယ်ကာတွန်းများ(၁)* (၁၉၉၀-ခုနှစ်)
# *အော်ပီကျယ်ကာတွန်းများ(၂)* (၁၉၉၄-ခုနှစ်)
# *သိုးနှစ်ကောင်* (ဇော်မောင် နှင့်) (၁၉၉၇-ခုနှစ်)
# *ပြည်တွင်းဖြစ်ကာတွန်းများ* ( ကံချွန်၊ ဝင်းအောင်၊ စောမင်းဝေ နှင့်) (၁၉၉၈-ခုနှစ်)
# *Quotations* (ဆရာကြွယ် နှင့်) (၁၉၉၉-ခုနှစ်)

## မိသားစု 
အိမ်ထောင်ရှိ၍ သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန

**ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန** (အင်္ဂလိပ်: Ministry of Health) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်သည့် ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။ သမ္မတဦးထင်ကျော် အစိုးရလက်ထက်တွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုကို ပေါင်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် နစကမှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြန်လည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## ဝန်ကြီးများ
## ဖွဲ့စည်းပုံ 
ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်အောက်ပါ ဦးစီးဌာနများကို ထပ်မံခွဲထားသည်။ ၎င်းဦးစီးဌာနများမှာ-
#ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန (ယခင် ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန)
#ကုသရေးဦးစီးဌာန (ယခင် ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန)
#ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဦးစီးဌာန
#ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန
#တိုင်းရင်းဆေးပညာဦးစီးဌာန
#အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန တို့ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန လုပ်ငန်းများကို ယခင်က ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန၌ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန သီးခြားဖွဲ့စည်း၍ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာများကို တိုးချဲ့ကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ဤဝန်ကြီးဌာနရှိ အတွင်းဝန်များအောက်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် တစ်ဦးရှိသည်။ ထိုညွှန်ကြားရေးဝန်ကို ကူညီရန် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးဝန် ၄ ဦး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိတစ်ဦးနှင့် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးဝန်များ ထားရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလျှင် ဆေးရုံတစ်ခုရှိရမည်ဆိုသော 
ပြည်တော်သာဆောင်ပုဒ်အရ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ခရိုင်ဆေးရုံကြီးများ၊ မြို့နယ်ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများကို အနှံ့အပြား ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၂၁၄ ရုံရှိ၍ ဆေးပေးခန်းပေါင်း ၁၂၁ ခန်း ရှိလေသည်။ ထိုဆေးရုံများအပြင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ၊ ခွေးရူးကိုက်ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကုဋ္ဌနူနာဆိုင်ရာ ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကာလသားရောဂါကုဆေးရုံနှင့် တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပေါ်လီကလင်းနစ် ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဆေးပေးဌာနများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*ကျန်းမာရေးနှင် အားကစားဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဘ်ဆိုဒ် 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
တရားရုံးချုပ်

ဤရုံးချုပ်ကို ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ် အဖြစ်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် တရားရေးနှင့် ပတ်သက်၍ တရားရုံးချုပ် ထားရှိသည်။ တရားရုံးချုပ်၏ လက်အောက်တွင် 
# စီမံနှင့် ဝန်ထမ်းရေးရာဌာန
# ပြစ်မှုတရားစီရင်ရေးဌာန
# တရားမ တရားစီရင်ရေးဌာန
# စစ်ဆေးရေးဌာန
# ထောက်ပံ့နှင့် ငွေစာရင်းဌာန
# ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းဌာန
# သုတေသနဌာန
# လေ့ကျင့်ရေးဌာန တို့ရှိသည်။
ဉာဏ်စဉ်

ဗောဓိအလောင်းအလျာ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် မိမိတို့ရည်သန် ပန်ဆင်အပ်သည့် **ဗောဓိဉာဏ်**အလိုက် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ပါရမီဖြည့်ကျင့်တော်မူကြပြီးလျှင် နောက်ဆုံးပစ္ဆိမဘဝ၌ ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါး ယာဉ်ရထားဖြင့် အဆင့်ဆင့်တက်ကာအထွတ် အထိပ်ဖြစ်သည့် ဗောဓိဉာဏ်သို့ ရောက်တော်မူကြသည်၊ 

### စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ
နောက်ဆုံးပစ္ဆိမဘဝဝယ် ဗောဓိအလျာ ပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်ကြီးတို့သည် သူ့အသက် သတ်မှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းစသော **ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ**,

ဣန္ဒြေ ၆-ပါး တံခါး ၆ ပေါက်တို့၌ အကုသိုလ်တရားတို့ မဝင်လာရအောင် စောင့်စည်းပိတ်ဆို့ခြင်း, **ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ**,

အသက်မွေးမှု၏ စင်ကြယ်ခြင်း**အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ**, 

ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း ဆေး ပစ္စည်း ၄-ပါးတို့ကို ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်ကာ ဆင်ခြင်သုံးစွဲခြင်း **ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ** ဟူသော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို ခရုသင်းပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် စင်ကြယ်အောင် ကျင့်သုံးတော်မူကြသည်။ ။ တို့၌ ကြည့်။) ။ 

### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
ဝိပဿနာ

ဗောဓိဉာဏ်

ဉာဏ်ပညာ

ဝိပဿနာဉာဏ်

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ

**ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ**သည် Webster’s Dictionary ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ “သခင်ယေရှုကို ခရစ်တော်အဖြစ် ယုံကြည်သက်ဝင်သူ (သို့မဟုတ်) သခင်ယေရှု၏ သွန်သင်ချက်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးသူ” ကို ခရစ်ယာန်ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အနှစ်သာရကို နားလည်ရန်အတွက် ဤအခြေခံအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှ စတင်လေ့လာရန် အလွန်သင့်တော်ပါသည်။ သို့သော်လည်း လောကီဘက်ဆိုင်ရာ အဖွင့်အဆိုများသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သမ္မာကျမ်းစာလာ သမ္မာတရားများနှင့် ကွဲလွဲမှားယွင်းနေတတ်သည်ကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။

ခရစ်ယာန် ဆိုသည့် စကားလုံးကို ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည် -

* တမန်တော်ဝတ္ထု ၁၁:၂၆
* တမန်တော်ဝတ္ထု ၂၆:၂၈
* ၁ ရှင်ပေတရု ၄:၁၆

အန္တိအုတ်မြို့တွင် သခင်ယေရှု၏ တပည့်တော်များကို “ခရစ်ယာန်များ” ဟု ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည် (တ၊ ၁၁:၂၆)။ ထိုစဉ်က မယုံကြည်သူများက ယုံကြည်သူတို့၏ အကျင့်စရိုက်၊ အပြောအဆိုနှင့် အပြုအမူများသည် ခရစ်တော်နှင့် ဆင်တူနေသဖြင့် သရော်သည့်သဘောဖြင့် မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ စစ်မှန်သော အဓိပ္ပာယ်မှာ “ခရစ်တော်နှင့် သက်ဆိုင်သောအဖွဲ့” သို့မဟုတ် “ခရစ်တော်၏ နောက်လိုက်များ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ဤသည်မှာ အဘိဓာန်များတွင် ဖော်ပြထားသော အဓိပ္ပာယ်နှင့်လည်း ကိုက်ညီမှုရှိပါသည်။

လက်ရှိတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ဘာသာတရားဖြစ်ပြီး ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူပေါင်း (၂.၁) ဘီလီယံကျော် ရှိပါသည်။ ဤဘာသာတရားသည် သမ္မာကျမ်းစာ (ဓမ္မဟောင်းနှင့် ဓမ္မသစ်) လာ သခင်ယေရှုခရစ်တော်၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် သွန်သင်ချက်များအပေါ် အခြေခံထားသော တစ်ဆူတည်းသော ဘုရားဝါဒီ (Monotheistic religion) ဖြစ်ပါသည်။

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
*မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ

## ကိုးကား
အမျိုးသမီးသုံး ကွန်ဒုံး

အမျိုးသားက ကွန်ဒုံး မသုံးစွဲလိုတဲ့ အခါမှာ အမျိုးသမီးက တပ်ဆင် ထားလိုက် နိုင်ပါတယ်။ လိင်ဆက်ဆံတဲ့ အခါတိုင်း အသစ်တစ်ခု သုံးစွဲသင့်ပါတယ်။ သက်တမ်းကုန် နေရင်၊ အထုပ်ပေါက်ပြဲနေရင်၊ ကွန်ဒုံးပွန်းပဲ့ ဟောင်းစုတ်ရင် မသုံးစွဲပါနဲ့။ ကွန်ဒုံးကို အထုပ်ထဲက ထုတ်ရင် သွားနဲ့၊ ဓားနဲ့၊ ကပ်ကြေးနဲ့ ကိုက်ညှပ် မထုတ်ပါနဲ့။ တခြားထက်တဲ့ ချွန်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ မသုံးပါနဲ့။ ကွန်ဒုံး ပျက်စီး နိုင်ပါတယ်။ ကွန်ဒုံးဟာ ချောဆီ အတွင်းအပြင် အလုံအလောက် ရှိရဲ့လား စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။ ကိုယ်တိုင်တပ်ဆင်ရတာ လွယ်ကူပါတယ်။ တစ်ဦးတည်း သီးသန့် ရှိတဲ့ အခါမှာ လေ့ကျင ့်ထားနိုင်ပါတယ်။

(၁) ပွင့်နေတဲ့ ဘက်ကို အောက်ဘက် ထားပြီး ကိုင်ပါ။

(၂) သက်တောင့်သက်သာ အနေအထားနဲ့ ပေါင်ကွပြီး ထိုင်ခုံပေါ် ခြေတစ်ဖက် တင်ထား နိုင်ပါတယ်။ ကွန်ဒုံးရဲ့ ပိတ်နေတဲ့ ဘက်ကို ကိုင်ပြီး အတွင်းကွင်းကို ရှည်ရှည် ကျဉ်းကျဉ်းဖြစ်အောင် ညှစ်ကိုင်ရပါမယ်။ တခြား လက်က မိန်းမကိုယ်ဝကို ဟထားရပါမယ်။ အတွင်းကွင်းကို မိန်းမ ကိုယ်ထဲ အသာသွင်းရပါမယ်။

(၃) လက်ညှိုးကို ကွန်ဒုံး အတွင်းဘက်ကို ထည့်ပြီး အတွင်းကွင်းကို အတွင်း အရောက်နိုင်ဆုံး တွန်းသွင်းရပါမယ်။ ကွန်ဒုံး လိမ်မနေ စေရပါဘူး။

(၄) အပြင်ကွင်းက မိန်းမ ကိုယ်ဝမှာ ရှိပြီး ကွန်ဒုံးသားဟာ မိန်းမကိုယ် နံရံနဲ့ ကပ်နေပြီး အတွင်းသားနဲ့ တသားတည်း ဖြစ်နေရပါမယ်။

ယောက်ျား လိင်တံကို ကွန်ဒုံးနဲ့ မိန်းမ ကိုယ်နံရံကြားထဲ ဝင်မသွားဘဲ မိန်းမ ကိုယ်ထဲသို့ သေချာဝင်အောင် လက်နဲ့ အသာ ထိန်းသွင်း ပေးရပါတယ် (ချောဆီ အလုံအလောက် သုံးစွဲမှ သာလျှင် လိင်ဆက်ဆံစဉ်မှာ ကွန်ဒုံးဟာ နေရာတကျ ရှိနေပါလိမ့်မယ်)။ ဆက်ဆံပြီးတဲ့ အခါမှာ အပြင်ကွင်းကို လိမ်ပြီး ကွန်ဒုံးကို အပြင် ဆွဲထုတ် ရပါတယ်။ မတ်တတ် မရပ်ခင် ကွန်ဒုံးကို ဆွဲထုတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမျိုးသားသုံး ကွန်ဒုံးလို လိင်တံ မပျော့ခင် အလျင်စလို ဆွဲထုတ်စရာ မလိုပါဘူး။ သုံးပြီး ကွန်ဒုံးကို အမှိုက်ပုံး၊ အိမ်သာတွင်းထဲ စွန့်ပစ်ရပါမယ်။ ရေဆွဲ အိမ်သာထဲ ရေဆွဲမချပါနဲ့။ ကွန်ဒုံး အပိုဆောင်ထား သင့်ပါတယ်။

အမျိုးသားသုံး ကွန်ဒုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း မသုံးရပါဘူး။ ကွန်ဒုံးချင်း ပွတ်တိုက် စုတ်ပြဲ သွားပါလိမ့်မယ်။ အမျိုးသား အများစုဟာလည်း အမျိုးသမီးဘက်က ကွန်ဒုံးသုံးတာကို နားလည် လက်ခံလာကြပါပြီ။ အမျိုးသားသုံး ကွန်ဒုံးလို အလျင်စလို မဟုတ်ဘဲ ၈ နာရီ ကြိုသွင်း ထားနိုင်လို့ နှစ်သက်ကြပါတယ်။ နာကျင်ခြင်း လုံးဝမရှိပါဘူး။ ကျပ်ခြင်း၊ တင်းခြင်း မရှိပါဘူး။ အပူအအေး မျှတပါတယ်။

ရာသီ လာနေတဲ့ အခါ၊ သားအိမ် နောက်လန်နေတဲ့ အခါ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် နေတဲ့အခါ သုံးစွဲနိုင်ပါတယ်။ (သွေးဆုံးပြီး သူတွေ အတွက်လည်း သင့်လျော်ကြောင်း ကြုံတုန်းပြော ချင်ပါတယ်)။ အမျိုးသားသုံး ကွန်ဒုံးလုပ်တဲ့ latex တို့ nanoxynol-9 တို့နဲ့ သွေး မတည့်ဘဲ ယားယံတတ် သူတွေလည်း သုံးစွဲနိုင်ပါတယ်။ အရင် လေးငါးနှစ်တုန်းက ဆိုရင် အမျိုးသမီးသုံး ကွန်ဒုံးဆိုတာ ပစ္စည်း အသစ်အဆန်း ဖြစ်နေသေးခဲ့တဲ့ အတွက် သုံးစွဲဖို့ လက်မခံချင်တာရယ်၊ နည်းပညာနဲ့ အတွေ့အကြုံ မပြည့်စုံ သေးတာရယ်၊ သုံးစွဲစဉ် အသံမြည်တဲ့ အတွက် ငြင်းဆန်ကြပါတယ်။ အခု နောက်ဆုံးပေါ်တွေကတော့ အဲဒီ ချို့ယွင်း ချက်မရှိဘဲ လိင်မှု ဆိုင်ရာ အိမ်ထောင်သည် ဘဝ အရသာကို ပြည့်ဝစွာ ခံစား နိုင်ကြပါတယ်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန်းမ မျိုးပွားအင်္ဂါ
ကဏ္ဍ:ကွန်ဒုံးများ
ဘန်တောင်ယန် ကရင်ဒုက္ခသည်စခန်း

ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် စံခရဘူရီခရိုင် နယ်မြေမှ ဘန်တောင်ယန် (Ban Tong Yang) ကရင်ဒုက္ခသည်စခန်းသည်စံခရဘူရီမြို့မှ (၃၁) ကီလိုမီတာ ကွာဝေးပြီး ဒုက္ခသည်ပေါင်း (၄၃,ဝ၀ဝ) ကျော်ရှိသည်။ ထိုစခန်းတွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကူအညီပေးနေသည့် အဖွဲ့မှာ အေအာစီ (American Relief Committee) ဖြစ်သည်။
ကျွန်းဖို

**ကျွန်းဖို** ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ *Premna pyramidata* ဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ဖျောက်ဆိပ်

**ဖျောက်ဆိပ်** ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ *Holoptelea integrifolia* ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
လင်းလွန်း

**လင်းလွန်းပင်** (*Hura crepitans*) (Sandbox tree) သည် မြောက်အမေရိက၊ တောင်အမေရိကနှင့် အမေဇုန် မိုးသစ်တောများတွင် သဘာဝအလျောက် တွေ့ရသော သစ်ပင်ဖြစ်သည်။ ပင်စည်တွင် ဆူးချွန်များစွာ ရှိသောကြောင့် **မျောက်တက်မရ** ဟု အမည်ပေးခံရသည်။ ထို့အပြင် အသီးသည် ရင့်မည့်သောအခါ ပေါက်ကွဲတတ်သောကြောင့် **ဒိုင်းနမိုက်ပင်** ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဆိပ်ရှိသော အပင်များ
လက်ခုပ်

**လက်ခုပ်ပင်**သည် စတာကျူလီအေစီအီး (*Sterculia foetida*) ယခုအခါတွင် *Malvaceae* မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် စတာကျူလီယာဖီတီဒါ ('''') ဟုခေါ် သည်။ ယင်းအပင်သည် ၃၅ မီတာ (၁၁၅ ပေ) အထိ ကြီးထွားသည်။လက်ခုပ်ပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။ များသောအားဖြင့် ဤအပင်ကို လျှော်ရရှိရန်အတွက် စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်။ လက်ပံပင်နှင့်ဆင်သဖြင့် လက်ပံလျှော်ပင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လျှော်ဖြူပင်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ အသားမှာ မွဲပြာရောင်ရှိ၍ပွသည်။ ပျော့လည်းပျော့သော သစ်သားဖြစ်ရာ တာရှည်ခံသော သစ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ တဲအိမ်များဆောက်ရန်၊ လှေစပ်ရန်၊ ရွက်တိုင်နှင့် ပေါ့ပါးသော သေတ္တာများလုပ်ရန် အသုံးဝင်သည်။ 

လက်ပံလျှော် ခေါ် လက်ခုပ်ပင်၏ အရွက်များကို ဝမ်းနုတ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသီးတွင် ဖန်သောသတ္တိရှိသဖြင့် ချုပ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ လက်ခုပ်ပင်ကို ကရင်အမည်ဖြင့် လျှော်ဝါ၊ ကချင်အမည်ဖြင့် ခဒန်ထား ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။

ဆင်ခံတက်ပင် ဟု ခေါ်သော လက်ခုပ်ပင်တစ်မျိုးရှိသေးသည်။ ယင်းလက်ခုပ်ပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် အတွေ့ရများသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် အပင်အမြင့်ပေ ၁ဝဝ အထိရှိ၍ ပင်စည်များ တည့်မတ်နေသည်။ ပင်စည်လုံးပတ် ခြောက်ပေမှ ရှစ်ပေအထိရှိသည်။ အသားပွ သစ်ပင်မျိုးထဲမှဖြစ်သော်လည်း အခြားသစ်သားပွတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဤလက်ခုပ်သားသည် ပိုမာ၍ ခိုင်ခံ့သည်။ သစ်သားမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်စေ၊ အညိုရောင်ဖျော့ဖျော့ဖြစ်စေရှိသည်။ တာရှည်ခံသော သစ်သားပင် မဟုတ်ငြားသော်လည်း ပျဉ်ခွဲရန်နှင့် လက်ဖက်ခြောက်သေတ္တာ လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးဝင်သည်။ ဤလက်ခုပ်သားကို ခွဲဖြတ်စိပ်ဖြာပြီးလျှင်ပြီးခြင်း ဖိုတွင် အခြောက်ခံထားလျှင် ပျဉ်ကောင်း ပျဉ်သန့်များရနိုင်သည်။ မီးခြစ်ဆံနှင့် မီးခြစ်အိမ်များလုပ်ရန် သင့်တော်သော သစ်သား ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီဝလောင်စာများ
ကျောက်ဖြူအကျဉ်းထောင်

ရခိုင်ပြည်နယ်ကျောက်ဖြူ မြို့ တွင် ကျောက်ဖြူအကျဉ်းထောင်တည်ရှိသည်။
သစ်တို

**သစ်တို** ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ *Sandoricum koetjape* ဖြစ်သည်။ ကြီးမားခန့်ညား၍ မြင့်မားပြီးလျှင် 
အရိပ်အာဝါသကောင်းမွန်သောသစ်တိုပင်ကြီးများသည် 
စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော အရပ်ဒေသများတွင် မြေပြင် အမြင့် ပေ 
၃ဝဝ အထက် ပေါက်ရောက်နိုင် သည်ကို တွေ့ရသည်။ 
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်တို့တွင် 
ပေါက်ရောက်သည့်ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း အမြဲစိမ်း 
သစ်တောကြီးများတွင် သစ်တိုပင်ကြီးများကို တွေ့ရလေသည်။ 
ရန်ကုန်မြို့တွင် အတွေ့ အမြင်ရများသော သစ်ပင်များအနက် 
သစ်တိုပင်များလည်းပါဝင်သည်။

သစ်တိုပင်သည် ၁၂ ရာသီ စိမ်းလန်းသော 
အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ မီလီယေစီအီး() မျိုးရင်းဝင် ဖြစ်သည်။ 
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဆန်ဒေါရီကန် အင်ဒီကမ်('**; ယခုအခါတွ **')ဟု 
ခေါ်သည်။ ထိုအပင်ကြီးများသည် ပေ ၈ဝ မှ ၉ဝအထိ 
မြင့်မားကြပြီးလျှင် လုံးပတ် ခုနစ်ပေမှ ရှစ်ပေအထိ 
ရှိနိုင်သည်။ အရွက်များသည် ရွက်မွှာကြီးသုံခုပါသော 
ရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်။ အနားညီအရွက်များဖြစ်၍ 
ဘေးရွက်နှစ်ရွက်သည် ညှာတံ တိုပြီးလျှင် ထိပ်ရွက်မြွာသည် 
ညှာတံရှည်သည်။ အရွက်များသည် ထိပ်ချွန်သော ဘဲဥဝိုင်း 
ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်လေသသည် ။

အကိုင်းအခက် ခွကြားနေရာများမှ ပန်းခိုင်များထွက်၍ 
ပွင့်သည်။ ပန်းပွင့်များသည် သေးငယ်ကြ၍ ဖြူသယောင်ယောင် 
ဝါသယောင်ယောင်ဖြစ်သည်။ နွေရာသီကုန်လုနီးချိန်တွင် 
အသီးများမှည့်ဝင်းကြရာ အလုံးအနေအထားနှင့် အရောင်အသွေး 
သည် အဝေးမှကြည့်လျှင် လိမ္မော်သီးနှင့်ယိုးမှားဘွယ်ရာ 
တူလေသည်။ အသီး၏ အတွင်းသားနေပုံသည် 
မင်းကွတ်သီးနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။ ထိုကြောင့် မင်းကွတ်သီး 
ကို အချို့က တောမင်းကွတ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ 

အစေ့ခန်းသုံးခန်းမှ ငါးခန်းအထိပါရှိတတ်ရာ တစ်ခန်း၌ 
တစ်စေ့စီ ပါသောအစေ့များကို ဖုံးလျက် ရှိသော အသားနှစ်သည် 
ဖြူဖွေးပြီးလျှင် ချိုချဉ်ချဉ် အရသာရှိသည်။ ထိုအသားနှစ်ကို 
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကျောက်ကျော(ဂျယ်လီ) ပြုလုပ်ကြသော်လည်း 
အသီးမှည့်၏ အတွင်းသားကို အစိမ်းစားကြသည်သာ 
များလေသည်။ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်တွင် ထိုအနှစ်ကို 
ဆန်နှင့်ရော၍ ကစော်ဖောက်ပြီးလျှင် သေရည်တစ်မျိုး 
ပြုလုပ်ကြလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ဝါဝင်း၍ အတန်ငယ်ပျော့သော 
အသီးခွံကို အသုံးများကြသည်။ စင်စစ် ထိုအသီးခွံသည် 
ချဉ်ဖန်ဖန် အရသာရှိပြီးလျှင် အနံ့သည်လည်း 
တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအသီး မှည့်ခွံသည် 
ဝက်သားနှင့်ဆီပြန်ချက်လျှင်လည်းကောင်း၊ငါးပိချက်ချက်လျှင်လည်းကောင်း၊ 
အလွန်နှုတ်မြိန်သော ဟင်းမယ်များ ဖြစ်လာနိုင်ပေသည်။ 
အချို့အရပ်ဒေသ၌ သစ်တိုသီးကို အလုံးလိုက် ချဉ်ဖတ်ထည့်၍ 
လည်း စားကြသည်။ သစ်တိုသီးအခွံနှင့် အပင်၏ 
အခေါက်သည် အဖန်ဓာတ်ပါ၍ ချုပ်သဖြင့် ဝမ်းသက်ရောဂါ 
နှင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါများအတွက် အသုံးကြသည်။ 

အမြစ်သည်လည်း ဝမ်းသက်ခြင်းအတွက်ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု 
ဆိုကြလေသည်။ သစ်တိုသီးသည် ခွဲဖြတ်ပြီးစတွင် 
ပန်းရောင်ဖြစ်သော်လည်း အသားခြေက်သွားသည့်အခါ အရောင် 
ပြောင်းကာ နီညို ဖြစ်သွားသည်။ ရာသီဥတု 
အချိန်အခါကိုလိုက်၍ အသားပွထခြင်း၊ ကျစ်သိပ်ခြင်း 
ဖြစ်တတ်ပြီးလျှင် သစ်ဖောက်ပိုးကောင်များ ခိုအောင်းနိုင်သဖြင့် 
သစ်ကတိုးထက်ညံ့သည် ဟု ဆိုရစေကာမူ 
အိမ်ထောင်ပရိဘောဂများပြုလုပ်ရာတွင် သစ်ကတိုးအစား 
အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် လှည်းများ၊ လှေများ၊ 
ရေစည်များကိုလည်း သစ်တိုသားဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ 
အထူးသဖြင့် သစ်တိုသား ကို ခုံဖိနပ်ပြုလုပ်ရန် 
အသုံးချကြသည်။

တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင် တကတ်သစ်တိုဟုခေါ်သော 
သစ်တိုပင်တစ်မျိုး ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။ 
သစ်တိုပင်များကို အစေ့ပျိုး၍ စိုက်နိုင်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
မျောက်ချော

မျောက်ချောပင်သည် ဆမ္မီဒေးစီအီးမျိုးရင်း (Samydaceae; ယခုအခါတွင် )တွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ယင်းကို ဟုမ္မာလီယမ် တိုမင်တိုဆမ်('''')ဟုခေါ်သည်။ မျောက်ချာပင်သည် မြင့်သော တောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ အထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများ၌ အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ အပင်ဖျား၌သာ အကိုင်းအခက် အရွက်များ ဝေဝေဆာဆာ တွေ့ရပြီးလျှင် အပင်၏ အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း ပေ ၅ဝ အမြင့်အထိပင်စည်တွင် အကိုင်းအခက် အရွက်ဟူ၍ ဘာမျှ မရှိဘဲ ပြောင်ချော၍ နေသည်။ မျောက်ချောပင်၏ အခေါက်သည် အလွန် ချောမွတ်သဖြင့် မျောက်များပင် လွယ်လွယ်ကူကူနှင့် မတက်နိုင်ဘဲ လျှောကျတတ်သောကြောင့် မျောက်ချောပင်ခေါ်သည်ဟု ဆိုသည်။

## အသုံးပြုပုံ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျောက်ချောသားနှင့် ပင်လယ် ကနစိုသားတို့သည် မီးဆိုက်ရန် အကောင်းဆုံး ထင်းများဖြစ်သည်။ မျောက်ချောသားမီးသွေးသည်လည်း ပထမတန်းစား မီးသွေးဖြစ်၏။ မျောက်ချောသားနှင့် ပင်လယ်ကနစိုသားကို နယ်များမှ ရန်ကုန်မြို့သို့ထင်းအဖြစ် အမြောက်အမြား တင်ပို့ရသည်။

မျောက်ချောသားသည် ဝါကြန့်ကြန့် အရောင်ရှိ၍ မာသည်။ အသားကျစ်သည်။ သို့သော်လည်း အသားသေအောင် ပြုလုပ်ထားစဉ် ကောက်လိမ်ကွဲအက်တတ်သည်။ ထွန်သွားများနှင့် လှည်းသန်များပြုလုပ်ရာ၌ မျောက်ချောသားကို အသုံးပြုကြသည်။ လှေရွက်တိုင် ၊ ရွက်လက်တို့ ပြုလုပ်ရန် သင့်တော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ မျောက်ချောပင်ကို မျောက်ငိုပင်ဟု အချို့ကခေါ်ကြသည်။ မျောက်ချောပင်ကို သင်းသတ်၍ မရချေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ကျားသေကို အသက်မသွင်းရ

ကျားသေကို အသက်သွင်းသူသည် ထိုကျားကိုက်၍ သေရသကဲ့သို့ စွမ်းအားသတ္တိ မရှိတော့သည့် ရန်သူ ပြိုင်ဘက်စသည်ကို အခွင့်အလမ်း ပေးမိသဖြင့် အန္တရာယ်ကြီးစွာ ပြုခြင်းခံရသည်။ အန္တရာယ်ပေးနိုင်သည့် သူယုတ်မာများကို သွားရောက်ကယ်တင်သောအခါ ထို သူယုတ်မာများကပင် ကျေးဇူးကန်းလျှက် မိမိအားပြန်လည်ရန်ပြုခြင်းကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးတတ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် သွယ်ဝိုက်သော အခြားဆင့်ပွားအဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ပညာမပြည့်စုံဘဲ အစွမ်းမပြသင့်ကြောင်း ကို ဆုံးမဩဝါဒပေးသည့် စကားပုံဖြစ်သည်။ 

ဤစကားပုံ၏ ဗျုပ္ပတ် (အကြောင်းရင်း) မှာ -

ဧကနိပါတ်၊ သိဉ္ဇီဝ ဇာတ်တော်လာ တက္ကသိုလ်ပြည် ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးထံ လာရောက်ပညာသင်ယူကြသော ကျောင်းသားများအနက်မှ သိဉ္ဇီဝ အမည်ရှိကျောင်းသားအကြောင်းဖြစ်လေသည်။ ထိုကျောင်းသားသည် သေပြီးသူကို အသက်ပြန်ရှင်စေသည့် အသက်သွင်းမန္တန်ကို သင်ယူတတ်မြောက်လေသည်။

တစ်နေ့တွင် ကျောင်းသားများတောထဲသို့ ထင်းရှာထွက်ကြရာ ကျားသေတစ်ကောင်ကို တွေ့လျှင် အသက်သွင်းမန္တန်ကို စမ်းသပ်လိုကြောင်း အဖော်များကို ပြောရာ အဖော်များက ကျားအသက်ဝင်လာလျှင် အန္တရာယ်တွေ့မည်စိုး၍ သစ်ပင်မြင့်များပေါ် တက်ကာနေကြ၏။
သိဉ္ဇီဝသည် အန္တရာယ်ကို မတွေးဘဲ မန္တန်စွမ်းပြလိုသော ဇောဖြင့် ကျောက်ခဲတစ်လုံးကို ကောက်ယူကာ မန္တန်ရွတ်ပြီး ကျားသေအနားသို့ကပ်ကာ ထိမိအောင် ပေါက်လိုက်လျှင် ထိုကျားသေသည် အသက်ပြန်ဝင်လာကာ အနီးရှိ သိဉ္ဇီဝအား ကိုက်ချီ၍ တောနက်ထဲဝင်သွားလေတော့သည်။
ဤအကြောင်း ဆရာကြီးသိလျှင် ‘တပည့်တို့၊ သိဉ္ဇီဝဟာ သေသူကို ရှင်စေတဲ့မန္တန်ကိုသာ သင်ရသေးသူဖြစ်သည်။ အသက်ဝင်လာသူကို အသက်ပြန်နှုတ်တဲ့ မန္တန် သူ မသင်ရသေး။ ဒါကြောင့် ကျားကိုက်သတ်တာကို ခံရခြင်းဖြစ်တယ်၊ အန္တရာယ်ပေးတတ်တဲ့ မသူတော်ကိုမှ သွားရောက် ကယ်တင်ခြင်းသည် ထိုမသူတော်ကြောင့်ပင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးတတ်ခြင်းကို ရစေတာပဲ’ ဟု ဆုံးမစကားပြောကြားလိုက်လေသည်။

## ကျမ်းကိုး
ယာလည်းညက်စေ ကြက်လည်းပန်းစေ

**ယာလည်းညက်စေ ကြက်လည်းပန်းစေ** သည် မြန်မာစကာပုံတစ်ခုဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက်
ခွပ်နေသော တောကြက်နှစ်ကောင် မောပန်းသည့် အချိန်အထိ စိတ်ရှည်ရှည် စောင့်ဆိုင်းရင်း မိမိယာကို ထွန်ရေးမပျက် ထွန်သဖြင့် ယာလည်းညက်၊ ကြက်ကိုလည်း အလွယ်တကူ ဖမ်းနိုင်သကဲ့သို့ ကိစ္စတစ်ခုကို အခြေအနေပေးသည်အထိ စိတ်ရှည်ရှည် စောင့်ဆိုင်းရင်း လုပ်ဆောင်ဖွယ် တစ်ခုကို လုပ်နှင့်သဖြင့် အချိန်ပို မကုန်ဘဲ အလုပ်နှစ်ခု ပြီးမြောက်သည်။

## နောက်ခံ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၃၂-ခုနှစ်တွင် ကလေးနှင့် မိုးညှင်း စစ်ဖြစ်ကြရာ ကလေးစား သိုချည်ဘွားက အင်းဝဘုရင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ ထံ ‘ကျွန်ုပ်ကို ကူညီပါ၊ အောင်မြင်လျှင် မိုးညှင်းကို ဆက်ပါမည်’ ဟု လျှောက်လာသည်။ မိုးညှင်းစား စောခုံမှိုင်းကလည်း ‘ကျွန်ုပ်ကိုကူညီပါ။ ကလေးကို ဆက်ပါမည်’ ဟု လျှောက်လာသည်။

ထိုကိစ္စကို မင်းကြီးစွာက ပညာရှိအမတ်ကြီး စည်းတပြစ်ကို တိုင်ပင်ရာ အမတ်ကြီးက ‘ကိစ္စတစ်ခုတွင် အမြန်ပြုရသောကိစ္စ၊ အနှေးပြုရသောကိစ္စ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ဤကိစ္စကို ကြည့်သောအခါ သူတို့နှစ်ဘက် အားအင်မတူကြလျှင် အမြန်ပြုရပါမည်။ ယခုတွင် သူတို့သည် အားချင်းတူနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် နှေးနှေးပင် ပြုတော်မူပါ။ စကားအားဖြင့် ဥပမာပုံတစ်ခုကိုလျှောက်တင်သည်။

“လူတစ်ယောက်သည် တောစပ်၌ လယ်ထွန်စဉ် တောကြက်နှစ်ကောင်တို့ ခွပ်နေကြသည်ကို မြင်လျှင် အမြန်သွားရောက်၍ ဖမ်းယူပါက ကြက်များ မောပမ်းခြင်း မရှိကြသေးသောကြောင့် လွတ်ထွက်၍ ပြေးသွားနိုင်သည်။ ငါလည်း လယ်ထွန်သည့် အလုပ်ပျက်လိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ‘ကြက်လည်းမောစေ၊ ယာလည်း ညက်စေ’ လေအောင် နေစေဦးအံ့ဟု ယာကို ထွန်မြဲထွန်နေ၏။ ယာညက်သောအခါမှ မောပမ်းနေကြပြီးဖြစ်သော ကြက်နှစ်ကောင်ကို သွားရောက်၍ ဖမ်းယူလျက် လွယ်ကူစွာ ဖမ်းရလေ၏။” ဟုသော ဥပမာကို လျှောက်တငမခဲ့၏ ။

"ဤသို့ပင် ယခုလည်း ကလေးရော မိုးညှင်းပါ တိုက်ကြပါစေဦး၊ နှစ်ဦးလုံး မောပမ်းနွမ်းနယ်လာမှ ချီ၍ သိမ်းယူတော်မူပါလျှင် နှစ်ပြည်လုံးကို အလွယ်နှင့်ပင် ရပါလိမ့်မည်" ဟု တင်လျှောက်၏။ အမတ်ကြီး အကြံပေးသည့်အတိုင်း သင့်မြတ်လှသည်ဟု မင်းကြီးစွာသည်လည်း မည်သူ့အားမျှ မကူညီဘဲ နောင်မှချီ၍ သိမ်းပိုက်လျှင် ကလေးနှင့် မိုးညှင်းကို ရလေ၏။ ထိုအခါ စည်းတပြစ်အမတ်ကြီးအား ကလေးနှင့် မိုးညှင်းနှစ်ခုလုံးအား စားစေခွင့် ပေးလေ၏။

(ဤရာဇဝင်လာကိုထောက်၍ နှောင်းလူတို့သည် ထွန်ရေးလည်း ညက်စေ၊ ကြက်လည်း ပန်းစေဟူသော စကားပုံကို စံပြု၍ သုံးစွဲလာကြလေသတည်း။)

## ယေဘုယျကိုးကား 
* မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် ရာဇဝင်ဖတ်စာ
* ဆရာမကြီး ကြည်ဦး၏ စကားပုံအလင်းပြကျမ်း
ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ

**ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ**သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး သမုဒ္ဒရာဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အမည်မှာ လက်တင်ဘာသာ *Mare Pacificum* မှဆင်းသက်လာပြီး "ဆိတ်ငြိမ်သောပင်လယ်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် မြောက်ဘက် အာတိတ်စက်ဝိုင်းမှ တောင်ဘက် အန္တာတိကတိုက်အထိ ကျယ်ဝန်းသည်။ အနောက်ဘက်တွင် အာရှတိုက်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အမေရိကတိုက်တို့ တည်ရှိသည်။ 

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၁၆၉.၂ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၆၅.၃ သန်း) ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာကြီးများအနက် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေမျက်နှာပြင်၏ ၄၆ % ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် တခုလုံး၏ ၃၂ % ရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေအားလုံး စုစုပေါင်းထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည်။  

အီကွေတာသည် ၎င်းအား **မြောက်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ** နှင့် **တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ** အဖြစ် နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်။  မြောက်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မာရီယာနာချောက် (Mariana Trench) သည် ၁၀၉၁၁ မီတာ (၃၅၇၉၈ ပေ) နက်ရှိုင်းပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် လည်းကောင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် လည်းကောင်း အနက်ရှိုင်းဆုံး ချောက်တခုဖြစ်သည်။ 

## ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ပတ်လည်ရှိ နိုင်ငံနှင့် ဒေသများ 
## ကျမ်းကိုး
နေစိုးမြ၊ စော

ဗိုလ်ကြီးစောနေစိုးမြသည် ကရင်တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်ကြီးစောဘိုမြ ၏ အငယ်ဆုံးသားဖြစ်ပြီး ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ) ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောထိန်မောင်၏ တူဖြစ်သည်။ ကရင်ငြိမ်းချမ်ရေးကောင်စီ (KNU/KNLA-PC) ၏ စစ်ရေးချုပ် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်စောနေစိုးမြသည် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ထံတွင် တပ်ခွဲမှူး ဗိုလ်ကြီးရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် KNU မှ ခွဲထွက်ကာ ထိုစဉ်က နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (န.အ.ဖ) အစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော (KNU/KNLA-PC) ထံ ဆက်သွယ်ဝင်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကိုဗစ်ရောဂါဖြင့် ၂၀၂၁ ခု ဩဂုတ်လ ၃ ရက် ညပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။