open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရေတလမ်းကုန်းတလမ်း အဖြေဆန်း

**ရေတလမ်းကုန်းတလမ်းအဖြေဆန်း** () ဟူသည် ယခင်က တရုပ်ပြည်တွင်း၌သုံးစွဲသည့်အမည် **ရေတလမ်းကုန်းတလမ်း** () အမည်ဖြင့် လူသိများသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အဦဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးမဟာဗျူဟာဖြစ်ပြီး တရုပ်အစိုးရက ၂၀၁၃ ခုတွင် စတင်ဖော်ဆောင်သည်။ နိုင်ငံနှင့် အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၇၀ နီးပါးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုသည်။ တရုပ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူးနှင့် နိုင်ငံခေါင်းဆောင် ရှီကျင့်ဖျင်၏ အဓိကနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။  ၂၀၁၃ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကာဇက်စတန်သို့ တရားဝင်အလည်အပတ်သွားစဉ် ပိုးလမ်းမ စီးပွားရေးခါးပတ်ကို ဖော်ဆောင်မည်မှ စတင်ပြောဖူးသည်။ 

ခါးပတ်ဟူသည် ပိုးလမ်းမ စီးပွားရေးခါးပတ်ကို အတိုကောက်သုံးခြင်းဖြစ်ပြီး ကားလမ်း ရထားလမ်းများကို ကုန်းတွင်းပိတ် ဗဟိုအာရှဒေသမှဖြတ်ကာ သမိုင်းဝင် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများအတိုင်း အနောက်ဘက် (ဥရောပနိုင်ငံများ) သို့ ချိတ်ဆက်မည်ဖြစ်သည်။ လမ်းမှာမူ ၂၁ ရာစု ရေကြောင်း ပိုးလမ်းမကို အတိုကောက်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကိုဖြတ်ကာ တောင်အာရှ၊ ယင်းမှသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကတို့သို့ ဆက်သွယ်မည့် အင်ဒို-ပစိဖိတ် ပင်လယ်ရေကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့တွင် ဆိပ်ကမ်း၊ အထပ်မြင့်အဆောက်အဦ၊ ရထားလမ်း၊ လေဆိပ်၊ ဆည်၊ လိုဏ်ခေါင်းလမ်းများ ပါဝင်သည်။ 

ရေတလမ်းကုန်းတလမ်းအဖြေဆန်းဟူသော လုပ်ငန်းကို တရုပ်အခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ၂၀၁၇ ခုတွင် စတင်ထူထောင်သည်။ တရုပ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်သည့် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် ၂၀၄၉ ခုတွင် ပြီးစီးနိုင်မည် ခန့်မှန်းထားသည်။ အကောင်းမြင်သူ အဆိုးမြင်သူများ ရှိကြသည်အနက် အဓိကဆန့်ကျင်နေသူမှာ အမေရိကန်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်း မေးအံ့။ ယင်းကို တရုပ်ဗဟိုပြု နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးကွန်ယက်ဟု ရှုမြင်သောကြောင့်တည်း။  ယင်းကို ကာပြန်သည့်အနေဖြင့် အမေရိကန်၊ ဂျပန်နှင့် ဩစတေးလျတို့ ပေါင်းကာ အပြာစက်ကွန်ယက်အမည်ရှိ အခြေခံအဆောက်အဦများ ဆောက်လုပ်မှု ဆန်းစစ်ရေးလုပ်ငန်းကို ၂၀၁၉ ခုတွင် ထူထောင်ထားသည်။  စီးပွားရေးအကြံပေးအဖွဲ့တခုမှ လေ့လာချက်အရမူ ရေတလမ်းကုန်းတမ်းအစီအစဉ်သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဂျီဒီပီကို ၂၀၄၀ ပြည့်မှစ၍ တနှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၇.၁ ထြီလျံမျှ တိုးမြှင့်ပေးနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး
စတန်းဖို့ ထောင်တွင်းစမ်းသပ်ချက်

**စတန်းဖို့ ထောင်တွင်းစမ်းသပ်ချက်**() သည် အစမ်းသပ်ခံတို့၏ တုံ့ပြန်ချက်၊ အပြူအမူတို့ကို ထောင်တွင်း၌ ၂ ပတ်ကြာ စစ်ဆေးသော စမ်းသပ်ချက်တခု ဖြစ်သည်။ စတန်းဖို့တက္ကသိုလ်မှ စိတ်ပညာပါမောက္ခ ဖိလစ် ဇင်ဘာဒိုက သုတေသနကို ဦးဆောင်ပြီး ၁၉၇၁ ခု၊ နွေရာသီတွင် လုပ်သည်။ 

သုတေသနဖြစ်မြောက်ရန် အမေရိကန်ရေတပ်သုတေသနရုံးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သည်။ စမ်းသပ်ချက်မှ အချို့ကို ရုပ်သံမှတ်တမ်းတင်ထားပြီး တစိတ်တပိုင်းကို အများပြည်သူတို့ လွတ်လပ်စွာ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ 

စမ်းသပ်ချက်စသော တရားဝင်နေ့စွဲမှာ ၁၉၇၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက် ဖြစ်သည်။ ပေါ်လိုအာတိုရဲများက ဖမ်းထားသော အကျဉ်းသားတို့ကို သုံး၍ စသည်။ အချို့သော ထောင်စောင့်များ၏ အပြုအမူမှာ အကျဉ်းသားတို့အပေါ် အလွန်ခက်ထန်လာသည့်အတွက် ခရစ္စတီးနားမာ့စလက်က သုတေသနခေါင်းဆောင် ဇင်ဘာဒိုကို ရပ်ရန် ပြောရသည်။ သို့ဖြင့် သတ်မှတ်ကာလမစေ့မီ ရပ်လိုက်ရသည်။ စမ်းသပ်ချက်ကို ၆ ရက်အကြာ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်တွင် ရပ်သည်။ ထောင့်စောင့်များနှင့် အကျဉ်းသားတို့အား စမ်းသပ်ချက်ရလဒ်အကျဉ်းကို ဇင်ဘာဒိုက ရှင်းပြပြီးနောက် ရလာသော အချက်အလက်များကို ဆန်းစစ်ကာ တွေ့ရှိချက်များကို စာတမ်းအဖြစ် ထုတ်ဝေသည်။ 

ဤစမ်းသပ်ချက်ကို လူမှုစိတ်ပညာသင်ရိုးမိတ်ဆက်တို့တွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။  သို့သော် အချို့ကျောင်းများကလည်း ကျင့်ဝတ်မဲ့ နည်းလမ်းမကျခြင်းတို့ကြောင့် ၎င်းကိစ္စကို လူမှုစိတ်ပညာအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မပြုပေ။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်
အီသီယိုးပီးယား ပြန်လည်ရှင်သန်ရေးဆည်ကြီး

**အီသီယီုးပီးယား ပြန်လည်ရှင်သန်ရေးဆည်ကြီး** (**GERD** or **TaIHiGe**; ) သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ နိုင်းမြစ်ပြာတွင် တည်ရှိသည့် ဆည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ Benishangul-Gumuz  ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ဆူဒန်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်၏ အရှေ့ဘက် ၄၅ ကီလိုမီတာခန့် (၂၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

ဆည်တည်ဆောက်ရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ပြတ်တောက်မှုအတွက် လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ လျှပ်စစ်ရောင်းချရန် ဖြစ်သည်။ ဤဆည်သည် လျှပ်စစ်ပမာဏ ၆.၄၅ ဂီဂါဝပ်ကို ထုတ်လုပ်မည် ဖြစ်သည်။ ပြီးစီးသွားပါက ဤဆည်သည် အာဖရိကတိုက်ရှိ အကြီးဆုံးရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခုနစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလည်း ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။

ရေဖြည့်သွင်းမှုကို ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ရေပြည့်ရန်မှာ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုအပေါ်မူတည်ကာ ၄ နှစ်မှ ၇ နှစ်ကြား ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နိုင်ဗရှာကန်

**နိုင်ဗရှာကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် နကုရုမြို့နယ်ရှိ နိုင်ဗရှာမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ရိုဘိမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် တွင် ဖြစ်သည်။ ကန်၏ အမည်သည် ဒေသဘာသာစကား Maasai ဘာသာစကားဖြင့် Nai'posha မှ ဆင်းသက်လာသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ကြမ်းတမ်းသည့် ရေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကန်တွင် ရေစီးများသည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
## ပြင်ပလင့်များ
* AFP-TV report about the lake drying up
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အုံးလီးဖန်

**ဥံးလီးဖန်** () သည် လန်ဒန်အခြေစိုက် အသင်းဝင်ကြေးယူ အကြောင်းအချက်မျှဝေရေး ဝန်ဆောင်မှုတခုဖြစ်ပြီး အကြောင်းအချက်များဖန်တီးသူတို့သည် အသင်းဝင်ကြေးသွင်းသူတို့ ပေးသောငွေကို ရယူခွင့် ရှိသည်။  အသင်းဝင်သူတို့ထံမှ လစဉ်ကြေးဖြင့် ငွေရနိုင်သည့်အပြင် အပိုဆုပေးစနစ်၊ တခါကြည့်တခါပေးစနစ်များလည်း ထည့်သွင်းပေးထားသည်။ 

ဝန်ဆောင်မှုတွင် ဂီတပညာရှင်များ၊ ကိုယ်ကာယကြံ့ခိုင်ရေးပညာရှင်များနှင့် အခြားစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဗီဒီယို ဖန်တီးနိုင်သူများ ရှိသော်လည်း ဖန်တီးသူအများစုမှာ လိင်လုပ်သားများ ဖြစ်နေသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်တွင် အောက်တိုဘာလမှစ၍ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြောင်းအချက်များကို ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ်မှ ဖယ်ရှားကာ နောင်တွင် အလားတူအကြောင်းအချက်မျိုး တင်၍ ငွေရှာခွင့်ပြုတော့မည်မဟုတ်ဟု ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်ပတ်အကြာမှာပဲကုမ္ပဏီ၏ CEOတင် စတုတ်ကလီ ဖြစ်သူက ကြေညာချက်အားရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး လိင်အသားပေး ရုပ်သံများအား ပြန်လည်မျှဝေခွင့်ပြုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ

အောက်ပါတို့သည် ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။ ကန်များသည် နိုင်ငံပိုင်နယ်နိမိတ်အတွင်း အလုံးစုံ သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တပိုင်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

## ကန်များ
* ကုဖဒကန်
* Vendu Barássià
* Vendu Boliangà
* Vendu Cambenha
* Vendu Cantoro
* Vendu Chamo
* Vendu Coli
* Vendu Culambai
* Vendu Diderè Nora
* Vendu Jangalá
* Vendu Massabo

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဖော့လုံး

**ဖော့လုံး** သည် မြန်မာအမျိုးသားများ ဆင်မြန်းတန်ဆာဆင် အသုံးပြုသည့် ခေါင်းပေါင်းအမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပဝါဖြူကို လိပ်၍ ဝတ်ဆင်ကြကာ ရှေးယခင်ခေတ်များတွင် ဘုရင်၊ မှူးမတ်တို့၏ ခေါင်းလည်းဖြစ်သည်။

ခေါင်းဘက်ပိုင်းတွင် လိပ်၍ ပတ်ထားကာ  အနောက်ဘက်တွင်မူ သစ်ရွက်ကဲ့သို့ ချွန်ထွက်နေသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ကြိုကာလတွင် ဖော့လုံးကို မြန်မာ့တရားရုံများတွင် အမျိုးသားတရားရုံးရှေ့နေများက ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိခေတ်ကာလ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖော့လုံးကို ယောက်ျားလေးများသည် ရှင်ပြုအလှူပွဲနှင့် မြန်မာ့အကဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ
ဘီရ် ဘဟာဒူး ရာန

**ဘီရ် ဘဟာဒူး ရာန**(Nepali: बीर बहादुर राना) သည် နီပေါလူမျိုး ဂျူဒိုခ နည်းပြ ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၉၅ မဒရပ်၌ ကျင်းပသော ၇ ကြိမ်မြောက် တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ(SAG)တွင် နီပေါကိုယ်စားပြု ရွှေတံဆိပ်ရ ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
* Judo medalists awarded
ခုမ် ရတနက်မနီ

**ခုမ် ရတနက်မနီ** (ဖနွမ်းပင်၊ ၁၉၈၂ နို ၃ ဖွား) သည် ကျား ၆၀ ကီလိုတန်း၌ ယှဉ်ပြိုင်သော ကမ္ဘောဒီးယား ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ နွေအိုလံပစ်၌ ဂျူဒို ကျား ၆၀ ကီလိုပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယချီ၌ ရှုံးနိမ့်သည်။

## ကိုးကား
ကုဖဒကန်အမျိုးသားပန်းခြံ

**ကုဖဒကန်** သို့မဟုတ် **ကုဖဒကန်အမျိုးသားပန်းခြံ** ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ပန်းခြံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤနေရာသည် ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ 

ချင်ပန်ဇီမျက်များသည် ပန်းခြံအတွင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အောင်ထဲ့ကင်း

**အောင်ထဲ့ကင်း** (; ၁၉၇၅ ဇွန် ၁၂ ဖွား) သည် တရုတ် ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၆ နွေအိုလံပစ်တွင် ကျား မစ်ဒယ်ဝိတ်(၈၆ ကီလို)ပွဲစဉ်၌ ယှဉ်ပြိုင်သည်။

## ကိုးကား
တီးရဝတ် ဟုံးကလင်း

**တီးရဝတ် ဟုံးကလင်း** (Thai: ธีรวัฒน์ หอมกลิ่น; ဘန်ကောက်၊ ၁၉၈၇ အောက် ၁၃ ဖွား) သည် ထိုင်း ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ နွေအိုလံပစ်တွင် ဂျူဒိုမောင် ကီလို ၁၀၀ တန်း၌ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယာဆင် ဇိုင်ယာ

**မိုဟာမက် ယာဆင် ဇိုင်ယာ** () သည် အာဖဂန် စစ်မှုထမ်းဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဟောင်း၊ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်းနှင့် တက္ခာပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဖြစ်သည်။  အာဖဂန်နစ္စတန်၏ အကြမ်းဖက်နှိပ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၀၀၁ ခုတွင်၎င်း၊ အမျိုးသားလုံခြုံရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးတွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ၂၀၁၁-၁၅ ကာလတွင်၎င်း တာဝန်ထမ်းဖူးသည်။ 

ဇိုင်ယာသည် စစ်ဘက်နှင့်ထောက်လှမ်းရေးပညာတွင် ဒီဂရီဘွဲ့ ရဖူးပြီး ဂျမီယာတီအစ္စလာမီပါတီ နောက်ခံရှိသူ ဖြစ်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန် စစ်ဘက်အရာရှိများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ဝီဂါ ဘာသာစကား

**ဝီဂါ ဘာသာစကား** () သည် ယခင်က အရှေ့တာကီစကားဟု လူသိများသော တာကစ် ဘာသာစကားတမျိုး ဖြစ်သည်။ ဝီဂါ ပါဆို-အာရဘစ် အက္ခရာဖြင့် ရေးသည်။ သုံးစွဲသူ ၁၀-၁၅ သန်းမျှ ရှိပြီး တရုပ်အနောက်ဘက်ရှိ ရှင်းကျန်း-ဝီဂါကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသနေ ဝီဂါလူမျိုးတို့ အဓိကသုံးသည်။  

အသုံးများသောအသိုင်းအဝိုင်းမှာ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ္စတန်နှင့် ဥဇဘက္ကစ္စတန်တို့တွင် ဖြစ်ပြီး ယင်းနိုင်ငံရှိ နယ်စပ်ဒေသတချို့တွင်လည်း ဤစကားကို သုံးသည်။ ရှင်းကျန်း-ဝီဂါကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ ရုံးသုံးစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သတင်းစာ၊ ရုပ်သံနှင့် ရေဒီယိုအစီအစဉ်များတွင်လည်း သုံးသည်။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝီဂါ ဘာသာစကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
တာဟူး ဂီဂျဲရော့

**တာဟူး ဂီဂျဲရော့**သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်ရှိ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ချီရီဘွန်းမြို့ ဒေသထွက် ချို၍စပ်သော ဆော့စ်တွင် တည့်ခင်းပြင်ဆင်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားတို့ဟူးကြော်ဖြစ်သည်။ တာဟူး ဂီဂျဲရော့တွင် *တာဟူး ပေါင်း*(အထဲတွင် ဟာနေသော တာဟူး ဂိုရင်း(တို့ဟူးကြော်)တစ်မျိုး)ကို ဖြတ်တောက်ထား အပိုင်းငယ်လေးများပါဝင်ပြီး အုန်းသကြား၊ ရှာလကာရည်နှင့် ပဲငံပြာရည်အချိုတို့ကို ရောစပ်ထားသော အရည်ကျဲတွင် ထည့်၍ သုံးဆောင်သည်။ ၎င်းကို *လာယ*ဟုခေါ်သည့် မြေထည်ပန်းကန်လုံးတွင် ထည့်၍ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီကလေးနှင့် Bird's eye chili တို့ကိုထောင်းအားပုံကာ သုံး‌ဆောင်မှုပြုကြသည်။ တာဟူး ဂီဂျဲရော့ကို များသောအားဖြင့် မြေထည်ပန်းကန်တွင်လည်း ထည့်၍သုံးဆောင်သည်။ 

## ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန် 
* တာဟူး ဂိုရင်း
* တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ငါးမျိုးစိတ်များ စာရင်း

အောက်ပါဇယားတွင် ငါးမျိုးစိတ်များ စာရင်းကို အမည်၊ မျိုးစိတ်၊ အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်အလိုက် ဖော်ပြထားသည်။ အချို့ ငါးမျိုးများသည် မျိုးစိတ်မတူဘဲ အမည်နှင့် အခေါ်အဝေါ် တူနေသည်ကို တွေ့ရမည်။

ကဏ္ဍ:ငါး
စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုစနစ်

**စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု** ဆိုသည်မှာ အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် စုပေါင်းကာ အာဏာခွဲဝေခြင်း ဖြစ်သည်။ 

## ဥပမာများ 
### ကွန်မြူနစ် 
#### တရုတ် 
တရုတ် နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) ၏ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုမှာ ၁၉၇၀ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တိန့်ရှောင်ဖိန် နှင့် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တိန့်ရှောင်ဖိန်မှာ ထိုစဉ်က တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌ မော်စီတုန်း ၏ CCP ပေါ်လစ်ဗျူရိုအမြဲတမ်းကော်မတီ တွင် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အာဏာပိုင်စိုးနေမှုအား ရပ်တန့်စေရန် ပါတီကို တွန်းအားပေး ကြိုးစားခဲ့သည်။ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု၏ဤခေတ်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရှီကျင့်ဖျင်က သူ၏ရာထူးသက်တမ်း ကန့်သတ်ချက်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီးနောက် တရုတ်ပြည်မ၏ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်ခြင်းခေတ်မှာ ရှီကျင့်ဖင့်နှင့်သာ အဆုံးသတ်တော့မည်ဟု ထင်ကြေးပေးလာကြသည်။

#### ဗီယက်နမ် 
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၌ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး လဲဒွမ် အုပ်ချုပ်သောစဉ်က နိုင်ငံအား စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု အာဏာကို ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရုံးမှ ပေါ်လစ်ဗျူရိုအမြဲတမ်းကော်မတီသို့ မျှဝေစေခဲ့သည်။ သို့သော် အာဏာစက်ပိုင်ရှင်အဖြစ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ တည်ရှိနေစေခဲ့သည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင်မူ တစ်ဦးတည်းအား ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် မထားတော့ဘဲ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် တို့အပြင် ပေါ်လစ်ဗြူရို၊ အတွင်းရေးမှူးချုပ်နှင့် ဗဟိုကော်မတီ စသည်တို့အသီးသီးထံ အစိုးရအာဏာကို မျှဝေထားသည်။

#### ဆိုဗီယက်ယူနီယံ 
ဆိုဗီယက်၏ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု (    ၊ '** ) သို့မဟုတ်ခေါင်းဆောင်ခြင်းစုစည်းမှု (    , **') ကို ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ (ပြည်ထောင်စုဆိုဗီယက်) ၏ စံပြအုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏အဓိကတာဝန်မှာ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပေါ်လစ်ဗြူရို၊ ဗဟိုကော်မတီ, နှင့် ဝန်ကြီးများကောင်စီတို့ထံ မျှဝေကာ ဆိုဗီယက်နိုင်ငံရေးစနစ်တွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးတည်းကသာ ကြီးစိုးမှု (အော်တိုကရေစီ) ဖြစ်မလာစေရန် ကြိုးပမ်းတားဆီးထားသည်။ လီနင်ကို ဆိုဗီယက်စာပေများအရ စုပေါင်းခေါင်းဆောင်ရာ၌ ပြီးပြည့်စုံသောဥပမာဟု ဆိုကြသည်။

### အခြားပါတီ ဥပမာများ 
အစိမ်းရောင် ပါတီများနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီများသည် အမျိုးသားနှင့်အမျိုးသမီးပူးတွဲခေါင်းဆောင်များ (သို့) ပူးတွဲပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူများမှတစ်ဆင့် စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုကို ကျင့်သုံးကြသည်။

## ကိုးကားချက် 
ကဏ္ဍ:ကွန်မြူနစ်ဝါဒ
ပါကယ်ဒယ်

**ပါကယ်ဒယ်**သည် အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာများမှ အသီးအရွက်အကြော်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ပါကယ်ဒယ်ကို ချေထားသော အားလူးဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး အခြား လူသိများသော ချက်ပြုပ်ပုံမူကွဲများတွင် *ပါကယ်ဒယ် ဂျာဂွန်း* (ပြောင်းဖူးပါကယ်ဒယ်)၊ *ပါကယ်ဒယ် တာဟူး* (တို့ဟူး ပါကယ်ဒယ်)နှင့် *ပါကယ်ဒယ် အီကန်* (ငါးနှပ်နှပ်စဉ်းဖြင့်)တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှား ဒေသအများစုတွင် ပါကယ်ဒယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော်လည်း ဂျာဗားဘာသာဖြင့် *ဘယ်ဂယ်ဒီ*(begedil)ဟုခေါ်ပြီး မလေးနှင့် စင်ကာပူတို့တွင်လည်း ထိုသို့ခေါ်ဝေါ်ကြသဖြင့် ဂျာဗားမှ မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူသို့ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများက ထိုအကြော်ကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်နှင့် တူသည်။ 

## မူလအစ 
ပါကယ်ဒယ်သည် ဒတ်ချ် ဖရီကဒယ်လာ( frikadeller)မှ ဆင်းသတ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
တာဂျစ် ဘာသာစကား

**တာဂျစ်** သို့ **တာဂျစ်ကီ ဘာသာစကား** () သည် တာဂျစ်ကီ ပါးရှန်း ()၊ တတ်ဇီကီ ဟူ၍လည်း အမည်ကွဲများရှိပြီး တာဂျစ်ကစ္စတန်နှင့် ဥဇဘက္ကစ္စတန်ရှိ တာဂျစ်လူမျိုးများ သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
တိုင်းစ်

***တိုင်းစ်*** (, /သ တိုင်းမ်ဇ်/) သည် ဗြိတိသျှနေ့စဉ်သတင်းစာဖြစ်၍ လန်ဒန်တွင် အခြေစိုက်သည်။ "*The Daily Universal Register*" အမည်ဖြင့် ၁၇၈၅ တွင် စတင်ခဲ့၍ ၁၇၈၈ တွင် လက်ရှိအမည်ဖြင့် ပြောင်းလဲထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တိုင်းစ်နှင့် ညီမသတင်းစာဖြစ်သော "*The Sunday Times*" ကို ၁၈၂၁ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "တိုင်းစ်သတင်းစာများ"အုပ်စုခွဲကပိုင်ဆိုင်ပြီး ယင်းအုပ်စုသည် "နယူးစ် ယူကေ"လုပ်ငန်း၏ အခွဲဖြစ်သည်။ "နယူးစ် ယူကေ"ကို ထပ်မံ၍ "နယူးစ် ကော်ပိုရေးရှင်" (News Corp) က ပိုင်ဆိုင်လေသည်။ "တိုင်းစ်" နှင့် "ဆန်းဒေးတိုင်းစ်" တို့ကို တသီးတခြား တည်ထောင်ခဲ့ကြကာ တည်းဖြတ်သူများလည်း မတူကြပေ။ ၁၉၆၆ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်တစ်ဦးတည်းဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

"တိုင်းစ်"သတင်းစာသည် "Times" ဟူသော ဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့သည့် ပထမဆုံးသတင်းဖြစ်၍ အခြားသော ယင်းဝေါဟာရပါ သတင်းစာများ (ဥပမာ-နယူးယောက်တိုင်းစ်၊ အိန္ဒိယတိုင်းစ် ) ၏ ဦးဆောင်ရှေ့ပြေးလည်းဖြစ်၏ ။ ဤဝေါဟာရပါသော သတင်းစာများသည် တိုင်းပြည်အများ၌ ဤစကားလုံးပါသော သတင်းစာများသည် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားကြရာ "တိုင်းစ်"သတင်းစာကို များသောအားဖြင့် "လန်ဒန်တိုင်းစ်" (The London Times or The Times'' of London) ဟု ရည်ညွှန်ခြင်းလည်းရှိသည်။ ထိုသို့ရည်ညွှန်းသော်လည်း သတင်းစာမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ခြုံငုံရေးသားဖော်ပြ၍ ဖြန့်ချိကြသည်။ ရည်ညွှန်းကိုးကားမှုများခိုင်လုံသော (မှတ်တမ်းပြုနိုင်သော) သတင်းစာအဖြစ် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ယူဆကြ၏ ။

၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီမှစ၍ "တိုင်းစ်"ကို နေ့စဉ်စောင်ရေ လေးသိန်းကျော်ကို ထုတ်ဝေကာ ယင်းကာလတွင် ဆန်းဒေးတိုင်းစ်သည် အပတ်စဉ်စောင်ရေအား ခုနစ်သိန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။  

"တိုင်းစ်"သတင်းစာသည် စာကြည့်တိုက်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိနိုင်မှု၊ အသေးစိတ် အညွှန်းများကြောင့် ပညာရှင်၊ သုတေသနပြုလုပ်သူများက သုံးစွဲမှုများ၏ ။ ၂၀၁၀ အထိ ဒီဂျစ်တယ်အသွင်ပြောင်း သတင်းစာများစုစည်းထားမှု အပြည့်အစုံဖိုင်တစ်ခုကို ဂေးဘ်ဆန်ဂေ့ဂျ် (Gale Cengage) ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းထံမှ အွန်လိုင်းတွင် ရရှိနိုင်သည်။ တိုင်းစ်နယူးစ်ရိုမန် (Times News Roman) ဟုခေါ်သော (ယခင်ခေတ်)ခဲစာလုံး၊ ကွန်ပျူတာစာလုံးများသည် "တိုင်းစ်" သတင်းစာမှ ပေါက်ဖွားလာသော စာလုံးပုံစံဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ်

***ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ်*** (, The Telegraph; ) သည် ဗြိတိသျှ နေ့စဉ်သတင်းစာဖြစ်၍ လန်ဒန်မြို့၊ တယ်လီဂရပ်ဖ် မီဒီယာအုပ်စုက ဖြန့်ချိကာ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသာမက နိုင်ငံတကာသို့လည်း ဖြန့်ဖြူးကြသည်။ ဆိုက်ကြီးသတင်းစာအမျိုးအစားဖြစ်၏  ။

အာသာ ဘီ. ဆလေး (Arthur B. Sleigh) က ၁၈၅၅ တွင် *The Daily Telegraph & Courier* အမည်ဖြင့် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ကာ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီအာဏာရလာသည့်အခါ ယူကေ၌ တိုင်းစ်သတင်းစာထက်ပို၍ပင် ခိုင်မာယုံကြည်နိုင်သည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်ကြလေသည်။ "တယ်လီဂရပ်ဖ်"တွင် အရည်အသွေး အဆင့်မြင့်သည့် သတင်းပညာရပ်/ဆောင်ရွက်မှု ရှိသည်ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ကမ္ဘာပေါ်၌ ကြီးမားခမ်းနားသော ခေါင်းစဉ်များထဲက တစ်ခုဟူ၍လည်း ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။

သတင်းစာ၏ ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော "ယခင်၊ ယခု၊ အနာဂတ်" (Was, is, and will be) စာသားသည် ခေါင်းကြီးပိုင်းစာမျက်နှာများတွင် ပါ၍ ၁၈၅၈ ဧပြီ ၁၉ မှစကာ သတင်းစာ၏ ထုတ်ဝေမူတိုင်း၌ ထည့်သွင်းခဲ့ကြလေသည်။ ၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာတွင် စောင်ရေ ၃၆၃,၁၈၃ အထိရှိခဲ့၍ ညီအမသတင်းစာဖြစ်သည့် "The Sunday Telegraph" ကို ၁၉၆၁ မှစတင်ထုတ်ဝေခဲ့၍ ၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာမှစ၍ စောင်ရေ ၂၈၁,၀၂၅ ရှိခဲ့သည်။ သို့ရာ၌ တူညီသော အကြောင်းအရာများ ထည့်သွင်းမှုရှိသည်။

"တယ်လီဂရပ်ဖ်"သည် ထင်ရှားကျော်ကြားသော သတင်းဦးများစွာကို တင်ပြသော ပထမဆုံးသတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်ရာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားခြင်းများကို တင်ဆက်ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၉ ၌ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းပါလီမန် အမတ်များ၏ အသုံးအဖြုန်းများကို ဖော်ပြခဲ့ရာ၌ လူသိများထင်ရှားလှသည့် နိုင်ငံရေးသမားများနုတ်ထွက်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ရပြီး ယင်းဖော်ပြမှုအတွက် သတင်းစာဆု (The Press Awards) ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ၂၀၁၆ တွင်လည်း အင်္ဂလန် ဘောလုံးမန်နေဂျာ ဆမ် အလာဒိုက်စ်ကို ပုန်းလျှိုးစစ်ဆေးမှုများအကြောင်းကိုလည်း ပထမဆုံးရေးသားခဲ့သည့် သတင်းစာဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန် သတင်းစာများ
အိစက်စက်

**အိစက်စက်** () သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား၏ကမ်းစပ်၊ အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော စီရင်စုတခု ဖြစ်သည်။ အရှေ့နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကန့်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဝက်စက်စက်တို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဆာရေးနှင့် ထိစပ်သော မြေအနည်းငယ်လည်း ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း အိစက်စက်သည် သမိုင်းဝင်စီရင်စုဖြစ်သော စက်စက်၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် ၅ ရာစုခန့်က ရောမသားတို့ ထွက်သွားပြီးနောက် တောင်ဘက် ဆက်ဆွန်မင်းတို့ နန်းစိုက်ရာတည်း။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းလက်ကျန်များ ပေါများပြီး ကုန်းမြင့်ဘက်တွင် ပို၍ တွေ့နိုင်သည်။ ကမ်းခြေနှင့်နီးသဖြင့် ကျူးကျော်သူတို့ မတင်မကြာဝင်လာသည့်နေရာဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ရောမတို့အပြင် နော်မန် (ပြင်သစ် အနောက်ပိုင်းသား) တို့လည်း ဝင်လာဖူးသည်။ အစောပိုင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ပန်းပဲလုပ်ငန်း၊ သိုးမွေးအရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။ ယခုသော် ထိုလုပ်ငန်းအားလုံး မရှိသလောက် ပျောက်ကွယ်သွားပြီ ဖြစ်၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ပိုင်း
ရှင်းကျန်း

**ရှင်းကျန်း-ဝီဂါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ** (၊ ) သည် တရုပ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတခု ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရှိပြီး ဗဟိုအာရှနှင့် နီးသည်။ တရုပ်ရှိ ပြည်နယ်အဆင့် နယ်မြေအပိုင်းအခြားများအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့်ယှဉ်လျှင် (၈) ခုမြောက် အကြီးဆုံးတည်း။ အကျယ်အဝန်း ၁၆၀၀၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၂၀၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး လူဦးရေ ၂၅ သန်းခန့် နေထိုင်သည်။ 

ရှင်းကျန်းနှင့်ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများမှာ မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှား၊ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ္စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စတန်၊ အာဖဂန္နစ္စတန်၊ ပါကစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယတို့ ဖြစ်သည်။ ကာရာကိုရမ်၊ ကွန်လွန်နှင့် တီအန်ရှန်းတောင်တန်းများသည် ရှင်းကျန်း၏ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်နယ်စပ်များကို ခြံရံထားသည်။ ရှင်းကျန်းနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အက်ဆိုင်ချင်နှင့် ကာရာကိုရမ်တိုးချဲ့မြေတို့ကို အိန္ဒိယမှလည်း ၎င်းပိုင်မြေအဖြစ် အထောက်အထားသွင်းလျက် ရှိသည်။ နိုင်ငံတွင်းပြည်နယ်များဖြစ်သော တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဂန်ဆုနှင့် ကျင်းဟိုင်တို့သည်လည်း ရှင်းကျန်းနှင့် ထိစပ်နေသည်။ သမိုင်းဝင် နာမည်ကျော် ပိုးလမ်းမသည် ပြည်နယ်၏ အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းသည်။

လူမျိုးစုအမျိုးမျိုးတို့ ဇာတိဖြစ်ပြီး တာကစ်၊ ဝီဂါ၊ ကာဇက်၊ ကာဂျစ်၊ ဟန်၊ တိဘက်၊ ဟွေ၊ တာဂျစ်၊ မွန်ဂို၊ ရုရှားနှင့် ဆိုင်ဘေ (တရုပ်တို့က ရှီဘို ခေါ်) လူမျိုးများ နေထိုင်သည်။  လူမျိုးစုအလိုက် တဒါဇင်မျှရှိသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရနယ်မြေများ သတ်မှတ်ပေးထားသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ရေးသော သမိုင်းဟောင်းတို့တွင် ဤဒေသကို တရုပ်တာကက်စတန်၊ အရှေ့တာကက်စတန်၊ အရှေ့တာကီစတန် ဟူ၍ ရေးသည်။ နယ်မြေ၏ ၉.၇% မျှသာ လူနေနိုင်သော မြေများဖြစ်သည်။ 

၁၉၉၀ ဝန်းကျင်မှ ၂၀၁၀ ကာလများထိ အရှေ့တာကက်စတန် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ၊ ခွဲထွက်ရေးပဋိပက္ခများနှင့် အစွန်းရောက်အစ္စလာမ်ဝါဒများရှိကာ ဒေသတွင်း မငြိမ်မသက်။ ရံဖန်ရံခါဆိုသလို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများရှိပြီး ခွဲထွက်ရေးအုပ်စုများနှင့် အစိုးရတပ်များအကြား တိုက်ပွဲများလည်း ရှိခဲ့သည်။  ယင်းတို့ကို ပြေလည်ရန် တရုပ်အစိုးရသည် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများကို ဒေသတွင်း၌ တည်ဆောက်ကာ မူဆလင်လူထုအား ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများစွန့်လွှတ်ရန် တွန်းအားပေးခြင်း၊ လူမျိုးရေးခံယူချက်တို့ကို ပျောက်ကွယ်အောင် ဖိအားသုံးခြင်းတို့ ပြုကာ နိုင်ငံချစ်စိတ်တခုသာရှိစေရန် အားထုတ်သည်။  ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်တို့ကို စောင့်ကြည့်လေ့လာသူတို့က ဝီဂါလူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုဟု ပေါင်းစည်းခေါင်းစဉ်တပ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရှင်းကျန်း
ကဏ္ဍ:အနောက်ပိုင်း တရုတ်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ
တိုင်းနံဝဲ

**တိုင်းနံဝဲ** () သည် အင်္ဂလန်အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ပြစီရင်စုတခု ဖြစ်သည်။ တိုင်းမြစ်နှင့် ဝဲမြစ်တို့ ဆုံရာအရပ်တွင် ရှိ၏။ ၁၉၇၂ ဒေသအုပ်ချုပ်မှုဥပဒေအရ ၁၉၇၄ ခုတွင် မြို့အဖြစ် စတင်သတ်မှတ်သည်။ မြို့နယ်ခွဲ ၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့ထားရာ ၎င်းတို့မှာ နယူးကာဆယ်အက်ပွန်တိုင်း (အတိုကောက် နယူးကာဆယ်)၊ ဂိတ်စဟတ်၊ နော့တိုင်းဆိုက်၊ ဆောက်တိုင်းဆိုက်နှင့် ဆန္ဒားလန်းတို့ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နော့သမ္ဗလန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ဒါဟမ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ဘက်ပင်လယ်တို့ ရှိသည်။ နယ်မြေအရ အင်္ဂလန်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း လူဦးရေအရမူ အထူထပ်ဆုံးတည်း။
လျင်မြန်တုံ့ပြန်မှုကုဒ်

thumb|200px|ဝီကီပီးဒီးယားမြန်မာ၏ ဗဟိုစာမျက်နှာသို့ ရည်ညွှန်းသော QR ကုဒ်
**QR ကုဒ်** (သို့) **လျင်မြန်တုံ့ပြန်မှုကုဒ်** (Quick Response Code) သည် မက်ထရစ်ဘားကုဒ် matrix barcode (သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်မြင်ဘားကုဒ် two-dimensional barcode) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်မော်တော်ယာဉ်ကုမ္ပဏီ Denso Wave မှ တီထွင်ခဲ့သည်။ ဘားကုဒ်သည် ၎င်းနှင့်တွဲကပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းနှင့်ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်များကို စက်ဖြင့်ဖတ်နိုင်သော အညွှန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ QR ကုဒ်သည် ဝက်ဘ်ဆိုဒ် website (သို့) အပလီကေးရှင်း (application) တစ်ခုကို ညွှန်ပြသော တည်နေရာ၊ အမှတ်အသား (သို့) ခြေရာခံ အချက်အလက်တစ်ခု ပါဝင်ပြီး အချက်အလက်များကို အကျိုးရှိရှိ သိုလှောင်ရန် စံဖြစ်သော စာဝှက်ခြင်းပုံစံ "encoding modes" လေးခု (ဂဏန်း၊ အက္ခရာ၊ ဘိုဒ် byte/ဘိုင်နရီ binary ၊ ဂျပန်စာလုံး ခန်းဂျီး (kanji) နှင့် ခန (kana) ကို အသုံးပြုထားပြီး အခြားဆင့်ကဲများ extensions ကိုလည်း အသုံးပြုထားသည်။

QR ကုဒ်သည် အဖြူရောင်နောက်ခံပေါ် စတုရန်းကွန်ရက်တစ်ခုရှိပြီး ကွန်ရက်အတွင်း အနက်ရောင်စတုရန်းကွက်များစွာဖြင့် အစီအရီလုပ်ထားသော ပုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကင်မရာကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော်စက်ဖြင့် ဖတ်နိုင်ပြီး၊ ပုံကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူနိုင်မှု မရှိသေးခင် Reed-Solomon error correction ဟုခေါ်သော အမှားပြင်ဆင်ခြင်းစနစ်ကို သုံးသည်။ ထို့နောက် လိုအပ်သောအချက်အလက်များကို ပုံ၏အလျားလိုက်နှင့် ဒေါင်လိုက်အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုစလုံးတွင် ဖော်ပြထားသော ပုံစံများမှ ထုတ်ယူသည်။

## သမိုင်း 
QR ကုဒ်စနစ်သည် ဂျပန်မော်တော်ယာဉ်ကုမ္ပဏီ Denso Wave ၏ အင်ဂျင်နီယာ **မစဟိရိုဟရ** (Masahiro Hara) မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။ ကနဦး ဒီဇိုင်းသည် အဖြူ၊ အမဲအပိုင်းအစများဖြင့် ပုံဖော်ထားသည်။ မော်တော်ယာဉ်များ ထုတ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ခြေရာခံရန် ရည်ရွယ်ပြီး မြန်နှုန်းမြင့် စကင် (scan) ဖတ်ခြင်းအတွက် ရည်ရွယ်ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စံဖြစ်သော UPC ဘားကုဒ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၎င်း၏ လျင်မြန်စွာဖတ်နိုင်မှုနှင့် သိုလှောင်နိုင်မှုပမာဏတို့ကြောင့် မော်တော်ယဉ်လုပ်ငန်းပြင်ပမှာပါ လူကြိုက်များလာသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ထုတ်ကုန်များခြေရာခံခြင်း၊ အချိန်ခြေရာခံခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းအမှတ်အသား သတ်မှတ်ခြင်း၊ စာရွက်စာတန်းများ စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ အချက်အလက်များ ဖော်ပြခြင်း၊ ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ ဖွင့်ကြည့်ခြင်း၊ ကြိုးမဲ့နက်ဝပ်တစ်ခုကို ချိတ်ဆက်ခြင်း၊ အီးမေးလ်(သို့) စာတိုပို့ခြင်း အစရှိသော ပိုမိုလွယ်ကူအဆင်ပြေစေသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေရာတကာ သုံးစွဲနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် QR ကုဒ် ဖန်တီးပေးသော အခမဲ့၊ အခပေး ဆော့ဖ်ဝဲလ်၊ အွန်လိုင်းကိရိယာ အများအပြား ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန် တီထွင်မှုများ
ဆာရက်ရေကန်

**ဆာရက်အင်း** ( ) သည် တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဂေါ်နို-ဘဒက်ရှန်ပြည်နယ်၊ ရူရွှန်ဒိစတြိတ်ရှိ အင်းတခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၇၅.၈ ကီလိုမီတာ (၄၇.၁ မိုင်)၊ အနက် မီတာ ၁၀၀ ခန့်နှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၃၂၆၃ မီတာ (၁၀၇၀၅ ပေ) အမြင့်တွင် ရှိသည်။ ရေထုမှာ ၁၆ ကုဗကီလိုမီတာ (၃.၈ ကုဗမိုင်) ဖြစ်သည်။ အင်းပတ်လည်ရှိ တောင်များမှာ အင်းရေပြင်အထက် ၂၃၀၀ မီတာ (၇၅၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ 

၁၉၁၁ ခုတွင် ငလျင်ကြီးလှုပ်သည်နောက် မာဂက်မြစ်ကို ပြတ်ရွေ့ကြောက ပိတ်ကာ အင်းဖြစ်လာခြင်းတည်း။ ဤအင်းကိုပိတ်ကာ **အူဆိုင်ဆည်**ဟူ၍ တည်ထားသည်။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်များက အလားတူငလျင်မျိုး ဖြစ်ပါက ရေဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။  

**ရှဒေါင်အင်း**သည် အူဆိုင်ဆည်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင်ရှိသော အင်းငယ်တခုဖြစ်ပြီး ဆာရက်အင်း၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။  

## ကိုးကား
မုတိရစ်ဝိကန်

**မုတိရစ်ဝိကန်** (ယခင်က Kyle ကန် သို့မဟုတ် Kyle ဆည် ဟု သိကြ) သည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မက်ဗင်ဂိုမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ဤကန်၏ အမည်မှာ Kyle  ကန် ဟု တွင်ရခြင်းသည် ကန်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည့် Kyle လယ်ကွင်းများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ဧရိယာ ၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၁၉၆၀ တွင် မုတိရစ်ဝိမြစ်ပေါ်တွင် Kyle  ဆည်ကို တည်ဆောက်ရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤဆည်မှ ရေများကို lowveld  ဒေသမှ အနောက်တောင်ဘက်ဒေသနှင့် တြိဂံမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများအား စိုက်ပျိုးမြေများအတွက် ရေထောက်ပံ့ပေးမည် ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသများတွင် အဓိကစိုက်ပျိုးပင်မှာ ကြံပင် ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Lake Kyle Recreational Park 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဝိုက်ကျွန်း

**ဝိုက်ကျွန်း** ခေါ် **အယ်လော့ဝိုက်** () သည် အင်္ဂလန်ရှိ အကြီးဆုံးနှင့် ဒုတိယ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး ကျွန်းစီရင်စု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားတွင် ရှိပြီး ဟမ္ပရှိုင်းယားကမ်းစပ်မှ အနီးဆုံးလျှင် ၂ မိုင်၊ အဝေးဆုံးလျှင် ၅ မိုင်အကြာတွင် ရှိသည်။ အယ်လော့ဝိုက်နှင့် ဟမ္ပရှိုင်းယားအကြားရှိ ရေပြင်ကို ဆိုးလန့်ရေလက်ကြား ခေါ်သည်။ ဗစ်တိုးရီးယန်းကာလများကတည်းကပင် ရာသီဥတုသာယာခြင်း၊ ကမ်းခြေမြင်ကွင်းရှိခြင်း၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပြေပြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ကမ်းပေါ်ရှိ ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်းများသို့ အားလပ်ရက်များတွင် ပြည်သူတို့ သွားရောက်လေ့ ရှိ၏။ ယခင်က ဟမ္ပရှိုင်းယားနယ်တွင် ပါသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ပိုင်း
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ
ဘမ်ဟုရုရု

**ဘမ်ဟုရုရု** သည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ မရွှန်နလန့်အလယ်ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဘန့်ဝီလု

**ဘန့်ဝီလု** သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးစိုစွတ်မြေဒေသများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြေနေရာတွင် ဘန့်ဝီလုကန်သည်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ကွန်ဂိုမြစ်အထက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၄၀ မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ 

ကန်သည် အရှည် ၇၅ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၄၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်၏ ရေမျက်နှာပြင် ဧရိယာသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ကန်နှင့် စိုစွန်မြေဒေသကို အတူတကွ တိုင်းတာပါက စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၅၀၀၀ ရှိသည်။ ကန်၏ ပျမ်းမျှရေအနက်သည် ၄ မီတာ မျှသာ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အိရှိဘဂန်ဒုကန်

**အိရှိဘဂန်ဒုကန်** သည် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ Luangwa မြစ် နှင့်Chambeshi မြစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်၏ အမည်သည်  ဘမ်းဘဘာသာစကားမှ ဖြစ်လာပြီး "တော်ဝင်မိကျောင်းများ၏ ကန်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အာဖရိကအလယ်ပိုင်းရှိ ကန်များတွင် သေးငယ်သော်လည်း ကန်သည် ၅ × ၁.၅  ကီလိုမီတာ (၃.၁၁ မိုင်  × ၀.၉၃ မိုင် ) ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ခရှိဘကန်

**ခရှိဘကန်** သည် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ Luansha မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

## ရေအား
## ဒေသဒဏ္ဍာရီ
## ကိုးကား
အင်ဒီပန်းဒန့်

***အင်ဒီပန်းဒန့်*** () သည် ဗြိတိသျှ အွန်လိုင်းသတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ မနက်ပိုင်း ပုံနှိပ်သတင်းစာအဖြစ် ၁၉၆၈ တွင် တည်ထောင်ခဲ့၍ အမည်ပြောင်အားဖြင့် the *Indy* ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ မူလအစ၌ ဆိုက်ကြီးသတင်းစာဖြစ်သော်လည်း၂၀၀၃ တွင် ဆိုက်သေး (tabloid) အဖြစ်ပြောင်းလဲဖြန့်ချိခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းနေ့စွဲသည် ၂၀၁၆ မတ် ၂၆ ဖြစ်၍ အွန်လိုင်းအသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။

သတင်းစာသည် ငွေရေးကြေးရေးကိစ္စများအပေါ် လွတ်လပ်၍ ထိန်းချုပ်မှုမဲ့ ဈေးကွက် (pro-market) တွင် ရပ်တည်ရန်ရည်ရွယ်သည်။ သတင်းစာကို တိုနီ အို'ရေးလီ၏ အိုင်းရစ် "Independent News & Media" က ၁၉၉၇ အထိ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ တွင် ရုရှားသူဌေး အလက်ဇန္ဒား လဲ့ဘဲ့ဒဲ့ဗ် (Lebedev) ထံသို့ရောင်းချခဲ့၍ ၂၀၁၇ တွင် ဆော်ဒီရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတစ်ဦးက ရှယ်ရာ ၃၀ % ဝယ်ယူခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ဇွန်၌ သတင်းစာစောင်ရေသည် ၅၈,၀၀၀ အောက်သာရှိခဲ့ရာ ၁၉၉၀ က အမြင့်ဆုံးရောင်းချရနှုန်းထက် ၈၅ % ကျဆင်းခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် တနင်္ဂနွေထုတ်ဝေမူသည်လည်း စောင်ရေ ၉၇,၀၀၀ ကျော်အထက်သာ ရှိခဲ့၏ ။ နေ့စဉ်ထုတ်ဝေမူသည် ၂၀၀၄ တွင် ဗြိတိသျှ စာနယ်ဇင်းဆု (Press Award)  ၏ တစ်နှစ်တာ အမျိုးသား သတင်းစာဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဤသတင်းစာ၏ ဝဘ်ဆိုက်နှင့် မိုဘိုင်းအပ်(ပ်) နှစ်ခုပေါင်း၌ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု/ဖတ်ရှုသူ လစဉ် ၂၂ သန်းကျော်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန် သတင်းစာများ
ခရော့တော့

thumb|အဖြူရောင် အနားတွန့်ခရော့တော့ကို ဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီး
**ခရော့တော့** (ရှပ်တပိုင်းပြတ်၊ ဗိုက်သားဖော်ရှပ်၊ ရှပ်အောက်ပိုင်းဖြတ် ဟူ၍လည်း ခေါ်) ( ) သည် ကိုယ်အထက်ပိုင်းဝတ် သို့ အပေါ်ဝတ်တမျိုးဖြစ်ပြီး ဗိုက်သားတခုလုံးကိုဖြစ်စေ၊ ချက်နှင့်ခါးအထက်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ ဖော်ထားသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
### အမျိုးသမီး 
၁၈၉၃ ချီကာဂိုကမ္ဘာ့ပြပွဲကြီးတွင် အီဂျစ်သားတို့၏ပြကွက်မှာ အတော်ပင် လူစိတ်ဝင်စားမှုရကာ ဗိုက်သားဖော်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အတွေးအခေါ်များ ပြောင်းလဲလာသည်။  ၁၉၃၀-၄၀ ကာလများတွင် ဖက်ရှင်လောကတွင် ဤအဝတ်အစားများ အတော်လွှမ်းမိုးသော်လည်း ရေကူးဝတ်စုံအမျိုးအစားအောက်တွင်ပင် ထားကြသည်။  ၁၉၆၀-၇၀ ကာလများတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်လာပြီးနောက် ဘာဘရာဧဒင်နှင့် ဂျိန်းဘာကင်တို့သို့ နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်များက လမ်းစထွင် ဝတ်ဆင်ခဲ့သည်။  အသွင်ကွဲများ၊ ရင်ဘတ်စည်းရှပ်သို့ ရင်ဘတ်ထုံးရှပ်များကို ၁၉၄၀ ဝန်းကျင် ဖက်ရှင်အဖြစ် မြင်ရသည်မှာ ၁၉၆၀ ကာလများအထိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ နှစ်များတွင် ဖလက်ရှဒန့်ရုပ်ရှင် လူကြိုက်များသည်နှင့်အတူ ကိုယ်ကာလလေ့ကျင့်ရာတွင် ဝတ်လေ့ဝတ်ထရှိသော အင်္ကျီအဖြစ် တွေ့ရသည်။ ၁၉၈၃ ထွက် "လပ်ကီးစတား" အမည်ရှိ တေးဗီဒီယိုတွင် မက်ဒေါနားက ခရော့တော့ဝတ်ကာ သရုပ်ဆောင်သဖြင့် လူပြောသူပြောများခဲ့၏။  ၁၉၉၀ ဝန်းကျင်တွင် တပြန်ခေတ်စားသည်မှာ ယနေ့အထိပင်တည်း။ 

## ကိုးကား
လခြမ်းကွေးပေါင်မုန့်

**လခြမ်းကွေးပေါင်မုန့်** သို့မဟုတ် ***ခွားဆွန့်*** () သည် ထောပတ်ဖြင့်လုပ်သော ပွဆေးသုံး ပေါင်မုန့်ကြွပ်ဖြစ်ပြီး ဩစထြီးယားမှာ စပေါ်သည်။  သို့သော် ပြင်သစ်မှစ၍ ကမ္ဘာအနှံ့သို့ ရောက်သည်။ Croissant ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်မှာ မုန့်အသွင်အပြင်သည် လခြမ်း (Crescent) နှင့် တူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က လခြမ်းကို ဤအတိုင်းပင် စာလုံးပေါင်းသည်။ မုန့်နှစ်ဂျုံတုံးကို ထောပတ်သုတ်ကာ လိပ်ပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ ခေါက်သည်။ အလွှာပြားဖြစ်အောက် ဖိချလိုက်ရသည်။ လုပ်ဖန်များသော် ထောပတ်အထပ်ထပ်ဖြင့် ခပ်ကြွပ်ကြွပ်ဖြစ်လာသည့် မုန့်ကို ရ၏။

ဥရောပနိုင်ငံအများတွင် ယင်းပေါင်မုန့်ကို မနက်ခင်းစာအဖြစ် စားကြသည်။

## ကိုးကား
ဘီဘီစီသတင်း

**ဘီဘီစီသတင်း** () သည် ဗြိတိသျှ ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း၏ လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်၍ လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ၊ သတင်းများကို စုဆောင်းခြင်း၊ ထုတ်လွှင့်ခြင်းများအား ပြုလုပ်သည်။ ဤဌာနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး ရုပ်သံလွှင့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး အွန်လိုင်းသတင်းပေးပို့ချက်များအပါအဝင် ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်မှုသည် တစ်ရက်၌ နာရီပေါင်း ၁၂၀ ခန့်ရှိလေသည်။ ဘီဘီစီသတင်း ဝန်ဆောင်မှုသည် ကမ္ဘာအနှံ့၌ သတင်းထောက်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်နှင့် နိုင်ငံခြားသတင်းအချက်အလက်အဖွဲ့ (ဗျူရို) ၅၀ ရှိသည်။ ဖရန် အန်စ်ဝါ့သ် (Fran Unsworth) သည် ၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီမှစ၍ သတင်းနှင့် လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ(ဌာန)၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်သည်။

ဌာန၏ နှစ်စဉ်ဘဏ္ဍာရေးလျာထားချက်သည် ပေါင်သန်း ၃၅၀ ကျော်လွန်ကာ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၃,၅၀၀ ရှိပြီး ထိုအထဲမှ ၂,၀၀၀ သည် သတင်းသမားများဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်ရုပ်သံလွှင့်အဖွဲ့ စီဂျီတီအန် (CGTN) သည် ယူကေ၌ ထုတ်လွှင့်ခွင့်လိုင်စင်အား ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထိန်းကျောင်းသည့်အဖွဲ့ Ofcom က ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ တွင် ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီးနောက် တရုတ်နိုင်ငံကလည်း ၎င်းတို့ဆီ၌ ဘီဘီစီသတင်းဌာနကို ပိတ်ပင်ခံ့သည်။ 

ဘီဘီစီသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည် စီမံအုပ်ချုပ်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်၍ တော်ဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့် ပြန်တမ်း (royal charter) က တရားဝင်ခွင့်ပြုပေးထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစိုးရအပေါ် အမှီခိုကင်းစွာဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ အစိုးရဘက်ကလည်း ဘီဘီစီ၏ အထွေထွေ ညွှန်ကြားရေးမှူး ကို ခန့်အပ်နိုင်ခြင်း၊ ဖြုတ်နိုင်ခြင်း ၊ သတင်းများကို ဘက်မလိုက်ဘဲ မျှမျှတတ တင်ဆက်ခြင်းကို တောင်းဆိုရန် အခွင့်အာဏာ မရှိပေ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အခြားသော သတင်းမီဒီယာများကဲ့သို့ပင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တကျော၌ နိုင်ငံရေးဘက်လိုက်မှုရှိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရမှုများစွာရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘီဘီစီ
ကဏ္ဍ:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ ရုပ်မြင်သံကြားသတင်းများ
အမှတ်(၇၈) ခြေလျင်တပ်ရင်း

ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၈) သည် အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ ခြေလျင်တပ်ရင်း တစ်ရင်းဖြစ်ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပုပ္ပါးတွင် အခြေစိုက်သည်။ "ပုပ္ပါးအနော်ရထာတပ်ရင်း"ဟုလည်း လူသိများခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
၁၉၂၉ ပါလက်စတိုင်း အုံကြွမှု

thumb|အုံကြွမှုကာလအတွင်း ဂျေရုဆလင်မြို့ဟောင်းရှိ ဂျက်ဖာတံခါးမှာ ထွက်ပြေးနေသော ဂျူးမိသားစုများ

**၁၉၂၉ ပါလက်စတိုင်း အုံကြွမှု** ခေါ် **ဗျူးရတ်အရေးအခင်း** () သည် ဂျူးတို့က **၁၉၂၉ ဖြစ်စဉ်များ** () ဟု ခေါ်ပြီး ဂျေရုဆလင်ရှိ အနောက်ဘက်နံရံကို ရပိုင်ခွင့်နှင့်ပတ်သက်၍ ဂျူးနှင့် မူဆလင်တို့ အခြင်းများကာ ဆန္ဒပြမှုများ ဆူပူအုံကြွမှုများ ဖြစ်ပေါ်သော ကိစ္စရပ်တည်း။

ဖြစ်စဉ်အများစုတွင် ဂျူးတို့နှင့် ၎င်းတို့ပိုင်ပစ္စည်းများအား အာရပ်များက ဖျက်ဆီးသည်။ အုံကြွမှုဖြစ်သည့်ကာလ ဩဂုတ်လ ၂၃ မှ ၂၉ ရက်အတွင်း ဂျူး ၁၃၃ ယောက် အသတ်ခံရပြီး ၃၃၉ ယောက် ဒဏ်ရာရသည်။ အများစုမှာ လက်နက်မဲ့ပြည်သူများ ဖြစ်သည်။  အာရပ်တို့ဘက်မှလည်း ၁၁၆ ယောက် အသတ်ခံရပြီး ၂၃၂ ယောက် ဒဏ်ရာရ၏။ အများစုကို တာဝန်ပေးခံရသော အဓိကရုဏ်းနှိပ်နင်းရေးရဲများက လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အသတ်ခံရသူများအနက် အာရပ် အယောက် ၂၀ မှာ အရပ်သားဂျူးများနှင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားသော ဗြိတိသျှသားတို့ လက်ချက်တည်း။  အုံကြွမှုပြေငြိမ်သည်နောက် အာရပ် ၁၇၄ ယောက်၊ ဂျူး ၁၀၉ ယောက်ကို သတ်ဖြတ်မှု၊ သတ်ဖြတ်ရန်အားထုတ်မှုတို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးကာ ယင်းတို့အနက် အာရပ် ၄၀% မျှ၊ ဂျူး ၃% မျှကို အပြစ်ထင်ရှားကြောင်း ဖော်ပြ၍ ဘက်လိုက်စွာအရေးယူခဲ့သည်။ အရေးအခင်းအတွင်း ပါလတ်စတိုင်းအသိုင်းအဝိုင်းငယ် ၁၇ ခုမျှ ပျက်စီးသည်။ 

## ကိုးကား
ချိဗီရိုကန်

**ချိဗီရိုကန်** သည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ မန်ယမီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Sir Robert McIlwaine အမှတ်တရအနေဖြင့် ယခင်က McIlwaine  ကန် ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ 

ကန်သည် ဟာရဲမြို့ (Harare,) ၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤမြို့အတွက် အဓိကရေထောက်ပံ့မှုသည် ဤကန်မှ ရယူထားသည်။ ကန်တူးဖော်တည်ဆောက်မှုသည် ၃ နှစ်ခွဲကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူသို့ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဆည်သည် မီတာ ၄၀၀ ရှည်သည်။

ကန်၏ ရေကို စိုက်ပျိုးရေပေးဝေခြင်းနှင့် စီးပွားဖြင့် ငါးဖမ်းခြင်းများအတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။ grass carp, tigerfish, black bream, Clarias gariepinus, yellowfish, and green-headed bream စသည့် ငါးများပါဝင်သည့် အချို့သော ငါးမျိုးစိတ်များကို ဤကန်တွင် တွေ့ရသည်။

ကန်နှင့် အနီးအနားမြေနေရာများကို  Lake Chivero Recreational Park ၏ အစိတ်အပိုင်းနေရာတစ်ခုအဖြစ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ကန်ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်နေ့တွင် ရမ်ဆာကွန်ဗန်းရှင်းအရ နိုင်ငံတကာအရေးပါသည့်စိုစွတ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း

အောက်ပါတို့သည် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။

## ကန်များ
*Lake Bangweulu
*Lake Kariba
*Lake Kashiba
*Lake Ishiba Ng'andu
*Mofwe Lagoon
*Lake Mweru
*Lake Mweru Wantipa
*Lake Tanganyika
* Rift Valley lakes

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ရေကန်များ
ဘွန်ယွန်းယိကန်

**ဘွန်ယွန်းယိကန်** ("ငှက်ငယ်များ၏ နေရာ") သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကိဆိုရိုမြို့နှင့် ကဘလီမြို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ရဝမ်ဒါနိုင်ငံနယ်နိမိတ်နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံပညာစာပေများ၌မှု ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၄၀ မီတာ (၁၃၀ ပေ) ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။  သို့သော် အချို့သော ခရီးသွားလမ်းညွှန်များနှင့် ဒေသခံများသည် ဤကန်သည် အာဖရိကရှိ ဒုတိယမြောက် အနက်ဆုံးကန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ကန်၏ အခြေတွင် တည်ရှိသည့် မြို့များမှာ မုကိုမြို့နှင့် ကျီဗုမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

## ပထဝီသွင်ပြင်
## ပြင်ပလင့်များ
* https://www.youtube.com/watch?v=459-IrnCR5Y - a beautiful video about lake Bunyonyi
* http://www.bunyonyi.org - A guide To Lake Bunyonyi

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မုတန်ဒကန်

**မုတန်ဒကန်** သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ရေကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
ကန်သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ ကိဆိုရိုခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကိဆိုရိုမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာသို့ ကမ်ပလာမြို့မှတစ်ဆင့် သွားမည်ဆိုပါက ကုန်းလမ်းခရီးအကွာအဝေးသည် ၄၅၄ ကီလိုမီတာ (၂၈၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကမ်ပလာမြို့သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။ မုတန်ဒကန်၏ ကိုဩဒိနိတ်တည်နေရာသည် 01 14 06S, 29 40 12E (Latitude:-1.2350; Longitude:29.6700) ဖြစ်သည်။

## အကျဉ်းချုပ်
## သက်ရှိနှင့် သစ်ပင်များ
## ပြင်ပလင့်များ
* Homestay on Lake Mutanda shores and Coffee Tours
* Nkuringo Safari Lodge on the Shores of Lake Mutanda
* Lake Mutanda Eco Community Centre 
* Mgahinga Community Development Organization
* Bamboo Ecotours for Canoe Trekking at Lake Mutanda

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မွေရုဝမ်တိပကန်

**မွေရုဝမ်တိပကန်** သို့မဟုတ် **မွေရုဝနတိပ** (အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် - ရွှံ့ထူသည့်ကန်") သည် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရေအဝင်နှင့် အထွက်
ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် မြစ်များနှင့် ချောင်းများသည် အလွန်များပြားမှု ရှိပေ။ ကန်အတွင်းသို့ တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာရှိ Mporokoso  တောင်မှ ရများနှင့် ကွန်ဂိုနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများမှ ရေများသည် စီးဝင်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဂါးဒီးယန်း

***ဂါးဒီးယန်း*** () သည် ဗြိတိသျှနေ့စဉ်သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၁ တွင် "မန်ချက်စတာ ဂါးဒီးယန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့၍ ၁၉၅၉ တွင် လက်ရှိအမည်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။  ညီအမသတင်းစာများဖြစ်သော "အော့ဆာဗာ" (The Observer) နှင့် ဂါးဒီးယန်း အပတ်စဉ်" (The Guardian Weekly) များနှင့်အတူ ဂါးဒီးယန်းနေ့စဉ်သတင်းစာသည် "စကော့ ထရပ်စ်တ် လီမိတက်"က ပိုင်ဆိုင်သော "ဂါးဒီးယန်း မီဒီယာ အုပ်စု" ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ 

အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ကို ၁၉၃၆ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၍  သတင်းစာ၏ ဘဏ္ဍာရေး၊ လွတ်လပ်သော တည်းဖြတ်ခြင်း စသည်များကို အာမခံနိုင်ရန်နှင့် ဂါးဒီးယန်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး ဩဇာခံနိုင်ရမှုမှ ကင်းရှင်း၍ လွတ်လပ်အမှီခိုကင်းစွာ ရပ်တည်သည့်တန်ဖိုး၊ လွတ်လပ်သော သတင်းပညာရပ်တို့ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ မှစ၍သတင်းစာ၏ အဓိက ပုံနှိပ်သတင်းအပိုင်းများကို ဆိုက်သေး (tabloid) ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ အထိ ပုံနှိပ်မူသည် နေ့စဉ်စောင်ရေ ၁၂၆,၈၇၉ ရှိခဲ့၏ ။  ဆိုရှယ်လစ်ဘရယ်ဝါဒအတွက် စင်မြင့်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်သော နာမည်ဂုဏ်သတင်းနှင့် လက်ဝဲယိမ်းတည်းဖြတ်ရေးသားမှုများသည် ထိုသတင်းစာဖတ်သူများကို ဂါးဒီးယန်းဖတ်ရှုသူများ၊ ဂါးဒီးယန်းသမားများ (Guardianista) ဟူ၍ လက်ဝဲယိမ်းသည့်အတွက် ချိုးနှိမ်သော ဂုဏ်ထူးဝိသေသများ တပ်ခံရခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ယူကေတွင် အရည်အသွေးရှိသော အခြားသတင်းစာများဖြစ်သည့် တိုင်းစ်၊ ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ်၊ အင်ဒီပန်းဒန့်၊ အိုင် တို့အပါအဝင် ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာသည်လည်း ဖတ်ရှုမှုများသော သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ပုံနှိပ်မူ စောင်ရေအား ကျဆင်းသော်လည်း အွန်လိုင်းမူသည် ယူကေ၌ လစဉ် ဖတ်ရှုသူ ၂၃ သန်းကျော်ရှိသည်ဟု သိရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန် သတင်းစာများ
ဒေါင်းဆင်ဒရုန်း

**ဒေါင်းဆင်ဒရုန်း** () သို့မဟုတ် **ထွိုင်ဆိုမီ-၂၁** ( ) သည် မျိုးရိုးဗီဇအစဉ်မကျခြင်းဖြစ်ပြီး ခရိုမိုဆုမ်း-၂၁ တွင် ၂ ခုတစ်စုံ ဖြစ်ရမည့်အစား ၃ ခုတွဲကာ ၃ ခုတစ်စုံ ဖြစ်လာသည်က ဒီရောဂါ အရင်းခံတည်း။  ထိုသို့ဖြစ်က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးမှု နှေးခြင်း၊ အသိဉာဏ်ဖွံ့ဖြိုးမှု အနိမ့်စားမှ အလတ်စားအထိ ဖြစ်ခြင်း၊ မြင်သာသော မျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ ရှိခြင်းတို့ တွေ့ရသည်။  ဒေါင်းဆင်ဒရုန်းရသူ၏ ပျမ်းမျှဉာဏ်ရည်မှာ ၅၀ သာဖြစ်ပြီး ၈ နှစ်သား ၁၀ နှစ်သားကလေး၏ ဉာဏ်ရည်မျှသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကွဲပြားသည်လည်း ရှိ၏။ 

ရောဂါရသူ၏ မိဘများမှာ မျိုးရိုးဗီဇအရ ပုံမှန်ကောင်းမွန်သူများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။  အသက် ၂၀ ကျော်မိခင်များတွင် ၀.၁%  မျှ ဤသို့ဖြစ်လာနိုင်ပြီး အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ်မိခင်တွင်မူ ဖြစ်တန်စွမ်း ၃% အထိ တိုးသည်။  အပိုထွက်လာသော ခရိုမိုဇုမ်းမှာ မည်သို့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု မသိရသေး။  သို့သော် ရောဂါရှိမရှိကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်၌ သန္ဓေသားစစ်ဆေးခြင်းနည်းဖြင့် စမ်းသပ်ကာ သိနိုင်သည့်နည်းတူ မွေးဖွားပြီးပြီးချင်း မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေး၍လည်း သိနိုင်သည်။  ထိုသို့စစ်ဆေးနည်း ပေါ်ပြီးကတည်းကပင် စစ်ဆေး၍ ရောဂါရှိသည်ဟု သိပါက ကိုယ်ဝန်ဖျက်သည်က များလေ၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဒေါင်းဆင်ဒရုန်း
တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း

**တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း** သို့မဟုတ် **တာဟူး ဘွန်ကန်**သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်ရှိ ဆူမဲ့ဒန်းမြို့မှ ဆွန်ဒန် တို့ဟူးအကြတ်ကြော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုး Ong Kino မှ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသော တို့ဟူးများနှင့် ကွဲပြားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများရှိသည်။ 

## သမိုင်း 
တာဟူး ဘွန်ကန်သည် ဆူမဲ့ဒန်းမြို့ရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးတို့ဟူးဆိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် "ဘွန်ကန်"တို့ဟူးကို တရုတ်ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ Ong Kino မှ ပထမဆုံးပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဆူမဲ့ဒန်းမြို့၏ ပထမဆုံးသော တို့ဟူးဖြစ်သည်။ Ong Kino သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ကွမ်ကျိုးမြို့၊ အန်းရှီးမှ ဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Ong Kino  သည် သူ၏မိသားစုစားရန် တို့ဟူးအား စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အိမ်နီးချင်းများအား စတင်ရောင်းချခဲ့ပြီး လူအများမှ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသောကြောင့် လုပ်ငန်းအဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် Ong Kino ၏ တဦးတည်းသော သားဖြစ်သော Ong Bunkeng  သည် ဆူမဲ့ဒန်းသို့ရောက်ရှိလာပြီး မိဘများ၏လုပ်ငန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး Ong Kino နှင့် သူ့ဇနီးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဇာတိမြို့သို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်သို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် သူ့၏လုပ်ငန်းအား သူသားဖြစ်သူ Ong Boen Keng (တရုတ်:王文卿) အား အမွေပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မတိုင်မီထိ လုပ်ငန်းတိုးတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် လုပ်ငန်းသည် အအောင်မြင်ဆုံးအခြေအနေသို့ရောက်ပြီး ယနေ့အချိန်တိုင်အောင် အလွန်အောင်မြင်မှုရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ 

ဆူမဲ့ဒန်း၏ မင်းသား ဆူရီးယန်းမာဂျာသည် ဆီတူရာဂျာခရိုင်ခွဲသို့ ခရီးထွက်သောအခါတွင် "တာဟူး ဘွန်ကန်"ဆိုင်ရှေ့သို့ ရပ်တန့်ပြီး တို့ဟူးကို စားသူကြည့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ဆွန်ဒန်ဘာသာစကားဖြင့် "Geuning ngeunah ieu kadaharan teh, moal burung payu geura" (အကြမ်းဖျဉ်းဘာသာပြန်လျှင် "ဤတို့ဟူးသည် အရသာအလွန်ရှိပြီး လူများက ဝယ်စားမှာ အသေအချာပဲ") ဟု ဆိုခဲ့သည်။ 

## လက္ခဏာ 
တာဟူး ဆူမဲ့ဒန်း၏ လက္ခဏများတွင် ၎င်းတို့ ပါဝင်မှုသည် တဝက်လွတ် သို့မဟုတ် အပြည့်လွတ် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်တို့ဟူးဖြူထက် အထဲတွင် အနှစ်ပိုမိုပါဝင်သည်။ အရသာသည် အနံ့ပြင်းသည်။ လွန်တောင်း၊ ဆမ်ဘယ်အမျိုးမျိုး၊ ပဲငံပြာရည် သို့မဟုတ် ဂျာပဲ ရာဝတ်တို့ဖြင့် သုံးဆောင်ရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ Kompas သတင်းစာမှ အဲကို ဟန်ဒြာဝန် ဆိုဖ်ယန်သည် တာဟူးဆူမဲ့ဒန်းသည် 2.5–3&nbsp;cm x 3&nbsp;cm အရွယ်အစားရှိပြီး အညိုဖျော့ရောင်ရှိကာ ပြောက်ကျားအရေများနှင့် ကြွပ်ဆက်ပြီး အရသာရှိသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။   

## ကိုးကား
## ကျမ်းကိုး
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
နဘုဂဘိုကန်

**နဘုဂဘိုကန်** သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် သေးငယ်သည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
ဤကန်သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၊ အလယ်ပိုင်းဒေသ၊ မဆကခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် မဆကမြို့၏ အရှေ့ဘက်သို့ ကားလမ်းဖြင့် ၂၃ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။
တ်လုပ်မှုအပေါ်  သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေသည်။

## အကျဉ်းချုပ်
နဘုဂဘိုကန်သည် ဗစ်တိုးရီးယားကန်၏ ကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗစ်တိုးရီးဗားကန်သည် နဘုဂဘိုကန်၏ ကန်ခြေမှ ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်) မျှသာ ဝေးသည်။

ဤကန်ရှိသည့် နေရာဒေသကို လူများနှင့် တိရစ္ဆာန်များအတွက် အရေးပါသည့်အတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် Ramsar site နေရာအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။

ကန်၏ ပတ်ဝန်းကျင်သည် အနီးအနားရှိ လူအများအပေါ် များစွာမှီခိုအားထားနေရာပြီး လူနေထူထပ်သည်။ ဆိုးရွားလှသည့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ဆောင်မှုများသည် ကန်၏ ရေအရည်အသွေးနှင့် အစားအသောက်ထုတ်လုပ်မှုအပေါ်  သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေသည်။
## သမိုင်းကြောင်း
## သက်ရှိနှင့် အပင်များ
### ငါးများ
## ပြင်ပလင့်များ
*
*Lake Nabugabo Homepage 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း

အောက်ပါတို့သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။
## ရေကန်များ
* Lake Albert
* Lake Bisina
* Lake Bugondo
* Lake Buhera
* Lake Bujuku
* Lake Bunyonyi
* Lake Edward
* Lake George
* Lake Kabaka
* Lake Kachera
* Lake Katwe
* Lake Kayumbu 
* Lake Kitandra
* Lake Kwania
* Lake Kyahafi
* Lake Kyoga
* Lake Mburo
* Lake Mutanda
* Lake Mulehe
* Lake Nabugabo
* Lake Nakuwa
* Lake Nkugute
* Lake Nyabihoko
* Lake Nyamusingire
* Lake Opeta
* Lake Saka
* Lake Nyungu
* Lake Rutoto
* Lake Magadi
* Lake Nakivale
* Lake Victoria (shared with Kenya and Tanzania)
* Lake Wamala

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ချိန်ရွှင့်ကျောင်း

**ချိန်ရွှင့်ကျောင်း** (, ၁၉၉၁ ဖေ ၉ ဖွား) သည် တရုတ် ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ နွေအိုလံပစ်၌ မိခင်တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်စားပြု ဝင်ပြိုင်ရာ ကြေးတံဆိပ်ဆု ရသည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ် ဂျူဒိုမောင်
အေဘီစီသတင်း

**အေဘီစီသတင်း** () သည် ဝေါ့လ်ဒစ်စနီ ရုပ်မြင်သံကြား၏ အမေရိကန် ရုပ်သံလွှင့် ကုမ္ပဏီ အေဘီစီကွန်ရက်၏ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသည့် အစီအစဉ်သည် ညနေပိုင်းသတင်း "ABC World News Tonight with David Muir" ဖြစ်ကာ အခြားအစီအစဉ်များတွင် နံနက်ခင်းသတင်းစကားဝိုင်း "Good Morning America" ၊ "Nightline" ၊ "Primetime" ၊ "20/20" နှင့် တနင်္ဂနွေ နံနက် နိုင်ငံရေးရာများအစီအစဉ်ဖြစ်သော "This Week with George Stephanopoulos" တို့ဖြစ်ကြသည်။

ဤဖော်ပြပါအစီအစဉ်များအပြင် အေဘီစီသတင်းဌာနသည် ရေဒီယိုသတင်း၊ အေဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းနှင့် အခြားထင်ရှားကျော်ကြားသူများ၏ အစီအစဉ်များကိုလည်း ထုတ်လွှင့်ပေးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်သံလွှင့် ကုမ္ပဏီ
စီဘီအက်စ်သတင်း

**စီဘီအက်စ် သတင်း** () သည် အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရေဒီယိုလုပ်ငန်း စီဘီအက်စ် (CBS) ၏ သတင်းဌာနဖြစ်သည်။ အစီအစဉ်များတွင် ညနေသတင်း၊ မနက်သတင်း၊ မိနစ် ၆၀၊ ၄၈ နာရီ၊ တနင်္ဂနွေမနက်ခင်း နိုင်ငံရေးရာအစီအစဉ်ဖြစ်သော "Face the Nation" များ ပါဝင်သည်။ ရေဒီယိုသတင်းထုတ်လွှင့်မှု၌လည်း များစွာသော ရေဒီယိုဌာနများမှ နာရီအလိုက် သတင်းများကို တင်ဆက်ကြသည်။ စီဘီအက်စ် သတင်းဌာနသည် ၂၄ နာရီ ဒီဂျစ်တယ်သတင်းကွန်ရက် စီဘီအက်စ်အန် (CBSN) ကိုလည်း ဆောင်ရွက်သည်။ ၂၀၂၁ ဧပြီအထိ စီဘီအက်စ် သတင်းဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အကြီးတန်းဦး‌ဆောင်ထုတ်လုပ်သူအရာရှိသည် ဆူဆန် ဇာရင်စကီးဖြစ်၍ ဤသတင်းကွန်ရက်၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီးဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်။

၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၅ တွင် စီဘီအက်စ် ရုပ်သံဌာနနှင့် စီဘီအက်စ်သတင်းဌာနတို့က ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာဌာနအသီးသီးကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစပ်ကာ စီဘီအက်စ်သတင်းနှင့် ရုပ်သံဌာနများ (CBS News and Television Stations) အမည်တွင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စီဘီအက်စ်သတင်း
ဝမလကန်

**ဝမလကန်** သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရေကန်သည် sitatunga ("enjobe" in Luganda)အပါအဝင် အန္တရာယ်ရှိနေသည့် ငှက်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များသည် မှီတင်းကာနေထိုင်ကြသည့် စိုစွတ်မြေဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ဘုဂန်ဒမြို့ရှိ လူအများအတွက် ရိုးရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ ကိုဩဒိနိတ်တည်နေရာသည် 0°20'44.0"N, 31°53'16.0"E (Latitude:0.345545; Longitude:31.887778) ဖြစ်သည်။

## အကျဉ်းချုပ်
ကန်၏ ဧရိယာသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၉၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကန်တွင် ကျွန်းများစွာသည် အစက်ပုံသဏ္ဌာန်တည်ရှိနေကြသည်။ ၎င်းကျွန်းများမှာ Lwanju Island, Mabo Island, and Bagwe Island, Kiraza, Kazinga နှင့် အခြားကျွန်းများတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကန်အတွင်းသို့ River Nyanzi, the River Kitenga, the River Kaabasuma, the River Mpamujugu, and the River Bbimbye စသည့် မြစ်များမှ ရေများသည် စီးဝင်လျက်ရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
## ပြင်ပလင့်များ
*Rivers, lakes, wetlands: could water become the world's biggest market?

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အန်ဘီစီသတင်း

**အန်ဘီစီသတင်း** သည် အမေရိကန် ရုပ်သံလွှင့်ကွန်ရက်အန်ဘီစီ၏ သတင်းဌာနဖြစ်သည်။ ကွန်ကတ်စ် ကော်ပိုရေးရှင်း၏ လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်သော အန်ဘီစီယူနီဗာဆယ်၏ ဌာနခွဲ "NBCUniversal Television and Streaming" ၏ အောက်၌တည်ရှိသည်။ အန်ဘီစီသတင်းဌာန၏ အကြီးအကဲသည် နိုဝါ အာပန်ဟိုင်း (Noah Oppenheim) ဖြစ်၏ ။ အန်ဘီစီယူနီဗာဆယ်သတင်းအုပ်စုသည် "အမ်အက်စ်အန်ဘီစီ" (MSNBC) အထွေထွေသတင်းလိုင်း၊ စီးပွားရေးနှင့် သုံးစွဲသူဆိုင်ရာ သတင်းလိုင်းများဖြစ်သော စီအန်ဘီစီ (CNBC) ၊ စီအန်ဘီစီဝါးလ်ဒ် (CNBC World) တို့ကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး စပိန်ဘာသာဖြင့် Noticias Telemundo ရုပ်သံနှင့် ယူကေအခြေစိုက် စကိုင်းသတင်းဌာနကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။

အန်ဘီစီသတင်းသည် ၁၉၄၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ တွင် စတင်လွှင့်ထုတ်ခဲ့၍ နယူးယောက်မြို့တော်ရှိ အန်ဘီစီယူနီဗာဆယ်ရုံးချုပ် "30 Rockefeller Plaza" တွင် ရုပ်သံများကို ထုတ်လုပ်၊ လွှင့်တင်ကြသည်။ အန်ဘီစီသည် အမေရိက၏ နံပါတ်တစ်အဆင့်သတ်မှတ်ခံရသော သတင်းတင်ဆက်ခြင်း အစီအစဉ် *NBC Nightly News* နှင့် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ရုပ်မြင်သံကြားအစီစဉ်တွဲဖြစ်သော *Meet The Press*  ၊ တနင်္ဂနွေနံနက် သတင်းရေးရာ တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်း စသည်တို့ကို ထုတ်လွှင့်တင်ဆက်သည်။ ထို့အပြင် အန်ဘီစီ၌ နှစ်ပေါင်း ၇၀ သက်တမ်းရှိ ရှားပါးသော သမိုင်းဆိုင်ရာ ရုပ်သံမှတ်တမ်းများလည်း ရှိ၍ အန်ဘီစီယူနီဗာဆယ် မော်ကွန်းများမှ အွန်လိုင်းတွင် ရရှိနိုင်ပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားရုပ်သံလွှင့်ကုမ္ပဏီ
ကောင်းအယ်ဝေ

**ကောင်းအယ်ဝေ** (၁၉၆၈ မေ ၁၅ ဖွား) သည် တရုတ် ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ နွေအိုလံပစ်၌ ကျားဂျူဒို ၆၅ ကီလို(ဟဖ်လိုက်ဝိတ်)ပွဲစဉ်တွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၆၈ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ် ဂျူဒိုမောင်
ဖောက်စ်သတင်း

**ဖောက်စ်သတင်း** (; အသံထွက် -  or ; တရားဝင်အမည် "Fox News Channel") သည် အမေရိကန် ကွန်ဆာဗေးတစ်အမာခံ သတင်းရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ နယူးယောက်မြို့၌ အခြေစိုက်၍ ဖောက်စ်မီဒီယာအုပ်စုက ပိုင်ဆိုင်ပြီး၊ ထိုအုပ်စုကို ဖောက်စ်ကော်ပိုရေးရှင်းက ထပ်မံပိုင်ဆိုင်သည်။ အဓိကရုပ်သံလွှင့်စတူဒီယိုများမှာ နယူးယောက်မြို့၊ မဟတ္တန်အရပ်၏အလယ်ရှိ 1211 Avenue of the Americas အဆောက်အအုံကြီးတွင် တည်ရှိကာ ဖောက်စ်သတင်းသည် နိုင်ငံ ၈၆ ခုခန့်ကို သတင်းဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။

ဤရုပ်သံလိုင်းကို ဩစတေးလျ-အမေရိကန်သား မီဒီယာလုပ်ငန်းရှင် ရူးပါ့တ် မားဒေါ့ခ် (Rupert Murdoch) က ကွန်ဆာဗေးတစ်ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်စေရန်တည်ထောင်ခဲ့၍ ယခင် ရစ်ပါဘလစ်ကန်ပါတီ မီဒီယာအတိုင်ပင်ခံနှင့် စီအန်ဘီစီရုပ်သံ အလုပ်အမှုဆောင် ရော်ဂျာ အေးလ်ဇ် (Roger Ailes) ကို စီအီးအိုအဖြစ် ငှားရမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ အောက်တိုဘာ ၇ တွင် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဖောက်စ်သတင်းသည် ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်အကုန်နှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ကာလများတွင် အမေရိက၌ အခပေးကြည့်ရှုရသောလိုင်းများတွင် အင်အားကြီးမားလာသည့် သတင်းကွန်ရက်တစ်ခုဖ့စ်လာခဲ့သည်။ မားဒေါ့ခ်သည် လက်ရှိ စီမံအုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအကဲဖြစ်၍ ဆူဇန် စကော့သည် စီအီးအိုအဖြစ် ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။

ဖောက်စ်သတင်းသည် ရစ်ပါဘလစ်ကန်ပါတီနှင့် ထိုပါတီ၏ နိုင်ငံရေးသမားများကို ဘက်လိုက်၍ တင်ဆက်ဖော်ပြပြီး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကိုမူ မကောင်းမြင်သဘောဖြင့် တင်ဆက်သည်ဟု ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ ခြုံငုံသုံးသပ်လျှင် ဤရုပ်သံသည် သတင်း၏ တည်ကြည်ခိုင်မာမှုကို အန္တရာယ်ပေးသည်ဟု ဝေဖန်သူများက ပြောဆိုကြ၏ ။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့် သက်တမ်းအတွင်း ရုပ်သံသည် ထရမ့်အစိုးရ၏ အာဘော်ကို ပြန်လည်ဖောက်သည်ချခြင်းမှာ သိသာထင်ရှားသည်ဟု လေ့လာသူတို့က ဆိုကြလေသည်။ ပညာရှင်များကလည်း ဤရုပ်သံသည် နိုင်ငံပိုင်(အစိုးရပိုင်) ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် နီးကပ်ဆင်တူသည်ဟု ညွှန်းဆိုမှုပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောက်စ်သတင်း
ဘာဟိရတ်အယ်ဘိဘန့်

**ဘာဟိရတ်အယ်ဘိဘန့်** သည် တူနီရှားနိုင်ငံ၊ ဇာဇစ်ဒေတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်ကို ရမ်ဆာကွန်ဗန်းရှင်းအရ နိုင်ငံတကာစိုစွတ်မြေဒေသအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကန်သည် ဧရိယာ ၂၇၀၀၀ ဟက်တာကျယ်ဝန်းသည်။ အလျား  ၃၂ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ်သည် ၁၀ ကီလိုမီတာနှင့် အနက် ၄ မီတာ ရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တူနီးရှားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ချိန်ချိုက်လျံ

**ချိန်ချိုက်လျံ** (၁၉၇၀ ဖေ ၉ ဖွား)သည် တရုတ် ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ နွေအိုလံပစ်၌ ဂျူဒို ကျား ၆၀ ကီလို ပွဲစဉ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၇၀ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ် ဂျူဒိုမောင်