open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မိုဘိုင်းနည်းပညာ

မိုလ်ဘိုင်းနည်းပညာဆိုသည်မှာ ဆယ်လူလာဆက်သွယ်ရေးအတွက်အသုံးပြုသော နည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မိုလ်ဘိုင်း code division multiple access (CDMA) နည်းပညာသည် နောက်ပိုင်းခေတ် မိုလ်ဘိုင်းနည်းပညာတွင် အခန်းကဏ္ဍများစွာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## အမျိုးအစားများ
* တူးဂျီ
* သရီးဂျီ
* အယ်လ်တီအီး

### တူးဂျီ
### သရီးဂျီ
### အယ်လ်တီအီး
## နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာအသေးစိတ်အချက်အလက်များ
### ကွန်ယက်ဖွဲ့စည်းပုံ
### ဆင်းမ်ကတ်
## တူးဂျီ၊ သရီးဂျီ နှင့် အယ်လ်တီအီးတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း
## ကိုးကားချက်
ရေမြောင်ကြီး

ရေမြောင်ကြီးစခန်းသည် ကျိုက်ထီးရိုးဘုရားသို့သွားရာ တောင်တက်ခြေလျင်လမ်းတွင် တည်ရှိသော ခရီးသွားများ နားနေစခန်းများအနက် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။
စခန်းသည် စမ့်စမ်းချောင်းဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ရေချိုးဆိပ် နှင့် နားနေစရာ များရှိသည်။
ဒဗလျူ စီဒီအမ်အေ

ဒဗလျူ စီဒီအမ်အေ (WCDMA or Wideband Code Division Multiple Access, UMTS-FDD, UTRA-FDD, or IMT-2000 CDMA Direct Spread) ဆိုသည်မှာ ၃ဂျီ မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးချိတ်ဆက်မှုတွင် တွေ့ရှိရသော ရေဒီယိုဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန် အန်တီတီ ဒိုကိုမို ဖိုမာ ဝန်ဆောင်မှု အခြေခံဖြစ်ပြီး ယူနီဗာဆယ်မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးစနစ် အဓိကအသုံးပြုသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ တခါတရံတွင် ဒဗလျူ ဒီအမ်အေကို ယူအမ်တီအက်စ်၏ ကိုယ်စား အသုံးပြုသည်။
မိုင်ယန်လချင်း

မိုင်ယန်လချင်းဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း(၃ဝဝဝ)ခန့်က ပျူဘက်မှ အယူမတူဘဲ ကွဲထွက်လာခဲ့သော မျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး မှော်အတတ်ပညာများကို အထူးသက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ မှော်ပညာလိုက်စားသူအချင်းချင်း အဖြူရောင်မှော်ပညာရှင်၊ အနက်ရောင်မှော်ပညာရှင် နှင့် မီးခိုးရောင်မှော်ပညာရှင်ဟူ၍ သုံးမျိုးသုံးစားခွဲခြားထားပြီး မီးခိုးရောင်မှော်ပညာသည် အမြင့်ဆုံးနှင့်အစွမ်းအထက်ဆုံးဖြစ်သည်။

မိုင်ယန်လချင်းတို့သည် စိတ္တအာယုအမည်ရှိသော သက်တော်ရှည်ကျမ်းမှတစ်ဆင့်   သူတို့၏အသက်ကိုဆွဲဆန့်ကာ အရိမေတ္တယျမြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုစောင့်မျှော်ကာ နိဗ္ဗာန်ဝင်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိကြသူများလည်းဖြစ်ကြသည်။ မိုင်ယန်လချင်းတိုင်းပြည်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်မှာ ဝါယန်န ဖြစ်ပြီး သူ၏သမီးတော်မှာ လွင်ခမ်းမိုဃ်ဖြစ်သည်။  လွင်ခမ်းမိုဃ်သည် ပျူလူမျိုးတစ်ဦးနှင့်ကြိုက်နှစ်သက်ကာ ပျူလူမျိုး၏ပျူတိုင်းပြည်သို့လိုက်ပြေးသွားရာ မိုင်ယန်လချင်းများမှ လွင်ခမ်းမိုဃ်ကို တိုင်းပြည်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရာတွင် လွင်ခမ်းမိုဃ်နောက်မှတစ်ဆင့် မသမာသောသူများက မိုင်ယန်လချင်းရှိ စိတ္တအာယုကျမ်းကို ခိုးယူရန်လိုက်ပါလာခဲ့ပြီး မိုင်ယန်လချင်းတိုင်းပြည်ကို စစ်ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း မိုင်ယန်လချင်းတို့၏ သက်တော်ရှည်အဓိဋ္ဌာန်ကြောင့် မိုင်ယန်လချင်းတို့က ပျူများကို ပြန်မတိုက်ဘဲ မြန်မာနှစ်(၃၇၃)ခု ပြာသိုလဆန်း(၅)ရက်နေ့တွင် တိုင်းပြည်ကို အစအနဖျောက်ခဲ့ကာ တဘောင်စကားနှစ်ခွန်းကို ထားရစ်ခဲ့လေသည်။ ထိုတဘောင်စကားနှစ်ခွန်းမှာကား 
* မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၇၂)မှ (၁၃၇၇)အတွင်း ကမ္ဘာကြီးတွင် သေကျေပျက်စီးမှုများဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မိုင်ယန်လချင်းမှော်အတတ်ပညာများပြန်လည်ထွန်းကားလာမည်။
* ထို့နောက် သင်္ကြန်တစ်ရက်နောက်ဆုတ်လိမ့်မည်။ သင်္ကြန်တစ်ရက်နောက်ဆုတ်သောနှစ်တွင်ကား မိုင်ယန်လချင်းပညာရှင်များ ပေါ်ထွက်လာလိမ့်မည်ဟု ဖြစ်လေသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ မိုင်ယန်လချင်း၏မီးခိုးရောင်မှော်ကျင့်စဉ်ကျင့်ကြံသူ အတော်လေးများနေပြီဖြစ်ကာ မိုင်ယန်လချင်းပျောက်ကွယ်သွားသော်လည်း မိုင်ယန်လချင်း၏မှော်အတတ်ပညာများဆက်လက်ထွန်းကားလာမည်လားဆိုတာကိုတော့ စောင့်ကြည့်ရပေဦးတော့မည်။

## ကျမ်းကိုး 
*ဆဋ္ဌမအာရုံမဂ္ဂဇင်း အမှတ်(၁)
တာလပေါဟင်း

**တာလပေါဟင်း**သည် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာအစားအစာ ဖြစ်သည်။ မူလပထမတွင် ကြိမ်ဖူးကို အဓိကထား၍ ချက်ပြုတ်သော ဟင်းလျာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်သောပစ္စည်းများ
*ဆန်
*ငါးရံ့ (သို့) ငါးကြင်း
*ကန်စွန်းရွက်
*ချဉ်ပေါင်
*ပဲရွက်
*ဆူးပုတ်ရွက်
*မျှစ်ပြုတ်
*ဓညင်းသီးပြုတ်
*ငံပြာရည်
*မျှင်ငါးပိ
*ငရုတ်သီးစိမ်းတောင့်
*ပင်စိမ်း
*စပါးလင်
*ပင်စိမ်း
*ဆား
*ငရုပ်ကောင်း

## ကိုးကား
ပလာတာ

**ပလာတာ**သည် မြန်မာပြည်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန်ပြန့် စားသုံးလေ့ ရှိသော အိန္ဒိယ အစားအစာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပဲ နှင့် လည်းကောင်း၊ သကြားနှင့် လည်းကောင်း တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိသည်။
ချေလှောင်

**ချေလှောင်**

ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
မျောက်စပ်

အရှေ့တောင် အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း နှင့် ဆက်စပ်သော ဒေသများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။  

ရေကူးကျွမ်းကျင်ပြီး မိုင်ဝက်ခန့် ရေကူးနိုင်သည်။ သစ်ကိုင်းများ ပေါ်တွင် အနေနည်းပြီး မြေပြင်ပေါ်တွင် အနေများသည်။ ၃နှစ်မှ ၄နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်သည်။ ၁၃၅ ရက် မှ ၁၄၅ ရက် အထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သဘာဝ တောတွင်း သက်တမ်းတွင် ၁၁ နှစ် အထိ နေပြီး တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များတွင် ၂၀ နှစ် အထိ နေထိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
မျောက်ပုတီး

**မျောက်ပုတီး**များကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ အမြီးသည် တိုသဖြင့် အခြား မျောက်မျိုးများမှ ခွဲခြားနိုင်သည်။ နဖူးနှင့် ငယ်ထိပ်တွင် ညိုနက်ရောင် အမွှေးရှိသည်။ ကပ်ဦးထုပ် သဏ္ဌန် ဖြစ်နေသည်။ ၂ နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၅၀ ရက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သက်တမ်းမှာ ၂၀နှစ် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
ကျေးကျုတ်

**ကျေးကျုတ်**ကို အရှေ့တိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျေးကျုတ်ကို အပူပိုင်းဒေသများနှင့် ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။
ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း တို့တစ်လျောက်တွင် ပျံ့နှံ့စွာနေသည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ရှိဟန်မတူချေ။ 

ကျေးကျုတ်သည် အလျား ၁၆ ၁/၂ လက်မခန့်ရှိ၍ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အပြာနုရောင် လွမ်းနေသည်။ ကျေးကျုတ်အဖိုကလေးများတွင် ၃ ခါလည်ကျမှ နှင်းဆီရောင်လည်ရစ်နှင့် အမဲရစ်တို့တွေ့ရ၍ ငှက်မများ၌ မထင်ရှားသော အစိမ်းရစ်ကို တွေ့ရသည်။ Mutation လို့ခေါ်သော ရောင်စုံကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ရှိနေပြီး မြန်မာပြည်တွင် သဘာဝအစိမ်းရောင်ကိုသာ တွေ့ရသေးသည်။ ကျေးတမာ ၊ ကြက်တူရွေး ခေါင်းစိမ်း ၊ ကျေးစေတမန် ဟု အမည်မှားများ ခေါ်ဆိုနေကြသေးသည်။ ကျေးကျုတ်သည် လူယဉ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးများ
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ

အိုဆာကာ  **ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ**  သည် ပြည်ခရိုင် ၊ ရွှေတောင်မြို့ ဦးသိန်းရွှေ မှ စတင်ခဲ့သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲသည် မုန့်ဟင်းခါးကိုအခြေခံပြီး ပြုလုပ်ထားသော စားဖွယ်စုံဖြစ်သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ကို (၁၉၆၀) ခုနှစ် မှစ၍ ဦးသိန်းရွှေ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ နာမည်ဖြင့် ရွှေတောင်မြို့တွင် စတင်ရောင်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ သည် လူသိနည်းပြီး စားသုံးသူ နည်းပါးခဲ့သည်။ (၁၉၇၀) ခုနှစ် တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ၊ အိုဆာကာမြို့ တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုကုန်စည်ပြပွဲတွင် ခေါက်ဆွဲပြိုင်ပွဲကျင်းပရာ မြန်မာနိုင်ငံ မှ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ သည် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ဟုသောအမည်သည် တရားဝင် အမည်ဖြစ်ပြီး အိုဆာကာ ဟုသောအမည်သည် (၁၉၇၀) ခုနှစ် တွင် အိုဆာကာမြို့ ခေါက်ဆွဲပြိုင်ပွဲမှ ပထမဆု ရရှိခဲ့ သောကြောင့် အိုဆာကာမြို့ ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။

## ပါဝင်ပစ္စည်းများ 
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ပြုလုပ်ရာတွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ
# ဂျုံခေါက်ဆွဲ
# ကြက်သွန်နီ
# နံနံပင်
# သံပရာသီး
# အုန်းသီး
# ပဲအကျက်မှုန့်
# ငရုတ်သီးအကြမ်းမှုန့်ကြော်တို့ဖြစ်သည်။

ခေါက်ဆွဲနှင့် တွဲဖက်စားသုံးသော ကြက်သားဟင်းညို ချက်ရန် ပါဝင်ပစ္စည်းများမှာ
# ကြက်ရင်အုံသား
# ကြက်သွန်နီ 
# ကြက်သွန်ဖြူ
# ငရုတ်သီးမှုန့်
# ဆား 
# ကြက်သားမှုန့်
# ဟင်းရွက်ဆီ

## ကိုးကား
စမူဆာသုပ်

စမူဆာကို ဂေါ်ဖီထုပ်၊ ခရမ်းချဉ်သီးတို့နှင့် ရောနှောကာ ဆီချက်၊ပူစီနန်၊ ပဲမှုန့်တို့ဖြင့် သုပ်နှယ်ထားပြီး အသုပ်ပေါ်သို့ သံပရာသီးညှစ်၍ စားရသော အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အညာဒေသတွင် ကျယ်ပြန့်စွာစားသုံးလေ့ရှိသော အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။  စမူဆာသည် သုံးထောင့်ပုံစံရှိ၍ အာလူး၊ ကြက်သွန်နီစသည့် အရာများကို အစာသွပ်ထားကာ ဆီဖြင့်ကြော်ထားသော မုန့်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ စမူဆာ၏ အစာသွပ်ပစ္စည်းများတွင် ကန်စွန်းရွက်ကဲ့သို့ အရွက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသော်လည်း မြန်မာနှင့်ထိုင်းနိုင်ငံရှိ စမူဆာများတွင်မူ အရွက်များအား အစာသွပ်အဖြစ် ထည့်သွင်းခြင်းမရှိချေ။ စမူဆာသည် ဘီယာဆိုင်များ၊ လဘက်ရည်ဆိုင်များသာမက ထမင်းဆိုင်များ၊ ဟော်တယ်များတွင်ပါ ရောင်းချလာကြသည့် အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အရက်နှင့်တွဲဖက်စားသုံးရန် သင့်တော်သည်ဟု ယူဆထားကြသော်လည်း အဆာပြေသော်လည်းကောင်း ထမင်းနှင့်တွဲဖက်၍ ဟင်းအဖြစ်သော်လည်ကောင်း စားသုံးလာကြသည်။
မျောက်တံငါ

**မျောက်တံငါ**များကို အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ရေကူးကျွမ်းကျင်ပြီး အမြီးသည် ခန္ဓာကိုယ်ထက် ပိုရှည်သည်။ ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်ခွဲတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၅၉ ရက်မှ ၁၇၈ ရက် အထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ အသက် ၁၅ လ မှ ၁၈ လတွင် သားခွဲသည်။ သက်တမ်းမှာ (၂၀) နှစ် ဖြစ်သည်။

သိပ္ပံအမည် မာကကာ ဖက်စီကျူလရစ် (Macaca Facicularis)၊ မြန်မာအမည် **မျောက်တံငါ**သည် ကမ္ဘာဟောင်းမျောက် (Old World Monkeys) ဖြစ်ကာ၊ ၎င်းတို့၏ ကျက်စားနေထိုင်ပုံကို တည်၍ မြိတ်နှင့် အနီးတဝိုက်တွင် ဒေသခံများက **ကဏန်းစားမျောက်**ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဒီရေဝင်ရောက်သော လမုတောများတွင် နေထိုင်သည့် ဒေသအခေါ် **ဇရပ်တောမျောက်**ဟူ၍ လည်းကောင်း လူသိများပြီးလျှင်၊ ရခိုင်ဘက်တွင် **ဒီကျင်းမျောက်**ဟု ခေါ်သည်။ ပြုန်းတီးမှု အန္တရာယ် နည်းသေးသည့် သတ္တဝါ (Least Concern, LC) အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းမှုအဆင့် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ၎င်းတို့ရှင်သန်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၌ အရေအတွက် အားဖြင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက် ရှိသည်။ မျိုးစဉ် ပရိုင်းမိတ်စ် (Primates)၊ မျိုးရင်း စာကိုပစ်သီစီဒေး (Cercopithecidae)တွင် ပါဝင်သော ကဏန်းစားမျောက်သည် အမြီး အတိုအရှည် ကွဲပြားခြင်း၊ ပါးစောင်အိတ် ကြီးမားခြင်း၊ မေးရိုးရှည်ခြင်း၊ သန်မာသည့် သွားများ ရှိခြင်းနှင့် အစာအိမ် တည်ဆောက်ပုံ ရိုးစင်းခြင်းတို့ကြောင့် မျောက်ပတီး၊ မျောက်စပ်၊ မျောက်တံငါတို့နှင့် အတူ တဆင့်ခံ မျိုးရင်း စာကိုပစ်သီစီနေး(Sub family: Cercopithecinae) ၌ ထည့်သွင်းထားကာ၊ မျောက်တံငါ (Long-tailed macaque) အပါဝင် မျောက်ပတီး (Pig-tailed macaque)၊ မျောက်မြီးတို (Stump-tailed macaque)၊ အာသံမျောက် (Assamese macaque) နှင့် မျောက်စပ် (Rhesus macaque) ဟူ၍ မေကာ့မျောက် (macaques) (Genus: Macaca) ၅ မျိုး ရှိသည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် နီးသော သစ်တောများ၌ နေထိုင်သော မျောက်တံငါများကို ဒီရေရောက်ရှိရာ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ အမြီးအလွန် ရှည်လျား၍ အခြား မေကာ့မျောက်မျိုးများမှ ခွဲခြားထုတ်နိုင်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ် အမွေးအရောင်မှာ မွဲပြာရောင်မှ နီညိုရောင် ရှိကာ၊ ဝမ်းဗိုက် အရောင်ဖျော့သည်။ ငယ်ထိပ်နှင့် နဖူး၌ အမွေး နောက်ပြန်လှန် ထွက်ပြီး၊ ဦးစွန်ဖျား ချွန်သည်။

အထီးတွင် အသက်ကြီးသော မျောက်စပ်နှင့် အာသံမျောက်တို့ကဲ့သို့ နှုတ်ခမ်းမွေး ပါးသိုင်းမွေးများ ရှည်ရှည် ပေါက်ပြီး ရေကူး ကျွမ်းကျင်သည်။ နေ့ဘက် လှုပ်ရှားသွားလာသော သတ္တဝါများ အုပ်စု တစုလျှင် အကောင်ရေ ၁၀ ကောင်မှ ၄၅ ကောင်ထိ ပါဝင်ကာ၊ အကောင် ၈၈၀ ထိ အုပ်စုကြီးလည်း ရှိသည်။ လူများ အန္တရာယ် မပြုသော ဘုရားကျောင်းကန်များ အနီးတွင် မှီတင်း နေထိုင်တတ်သည်။

မာကကာ ဖက်စီကျူလရစ် တွင် တဆင့်ခံ မျိုးစိတ် ၁၀ မျိုး ရှိကာ၊ မာကကာ ဖက်စီကူလရစ် ဆောရုစ် (Macaca fascicularis saureus)ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အနောက်တောင်ပိုင်း Tenaaf ကျွန်းဆွယ်၊ မြန်မာတောင်ပိုင်း မြိတ်ကျွန်းစုနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်အလယ်ပိုင်းတို့၌ တွေ့ရသည်။

အစုံစားသတ္တဝါများ ဖြစ်ပြီး၊ ကုန်းပေါ်၌ သစ်ပင်၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များအတွင်း လှုပ်ရှားသွားလာ နေထိုင်ကြသည်။ ပင်လယ်နှင့် နီးသော သစ်တောများ၌ နေထိုင်သည့်အခါ ဒီရေကျချိန်တွင် ပင်လယ်ကမ်းစပ်ရှိ ကျောက်တုံး ကျောက်ဆောင်များပေါ်တွင် တင်ကျန်ခဲ့သော ခရု၊ ကဏန်း၊ ကမာ၊ ယောက်သွားများကို လည်းကောင်း၊ ဒီရေရောက်ပင်များမှ အသီး၊ အစေ့၊ အပွင့်များကို လည်းကောင်း စားသုံးသည်။ ခရု၊ ကဏန်း၊ ကမာ၊ ယောက်သွား စသည့် သတ္တဝါများ၏ ကိုယ်ကို ဖုံးအုပ်ထားသော အပြင်ခွံများကို ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများနှင့် ထုခွဲ စားသုံးခြင်း၊ ချွန်ထက်သော ခရုများကို အသုံးပြု၍ ကျောက်ဆောင်များကြား ထိုးဆွ အစာ ရှာဖွေခြင်း၊ ကျောက်ဆောင်၌ တွယ်ကပ်နေသော ခရင်းကောင်များကို ခွာစားခြင်း၊ ကျောက်ခဲ မရှိသည့်အခါ ခရင်းကောင် (ဒေသခေါ် ဂျင်းကောင်)များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ထုရိုက်စားသုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
မျောက်မျက်နှာနီမြီးတို

**မျောက်မျက်နှာ မြီးတို** ကို တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ရှည်လျားပြီး ညိုမှိုင်းရောင် အမွှေးများ ရှိသည်။ မျက်နှာမှာ ညိုပြီး အနက်ရောင် အစက်အပျောက်များ ပါရှိသည်။

၅ နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၄၆ ရက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သက်တမ်းမှာ ၂၂ နှစ် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
မျောက်မျက်ကွင်းဖြူ

**မျောက်မျက်ကွင်းဖြူ**သည် ဆာကိုပီသီစီဒေး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော မျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံအမည်မှာ ထရာချီပီသီးကပ်စ် အော့စကူးရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။

မျောက်မျက်ကွင်းဖြူသည် မျက်လုံးနှစ်လုံးတွင် အကွင်းများ ပါရှိပြီး ပါးစပ်တွင်လည်း ဖြူနေပါသည်။

၂ နှစ်မှ ၃ နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၄၀ မှ ၁၅၀ ရက် အထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သက်တမ်းမှာ ၁၀ နှစ် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
အပျိုတော်အက

## အပျိုတော် ၁၂ ထွေအက
(၁) နတ်အက၊

(၂) မြင်းအက၊

(၃) ဗြောအက၊

(၄) အိုးစည် အက၊

(၅) မျောက်အက၊

(၆) ဘီလူးအက၊

(၇) ဇော်ဂျီအက၊

(၈) ဝန်အက၊

(၉) ဒိုးပတ် အက၊

(၁၀) အပြောင်အရွှမ်းအက၊

(၁၁) သူငယ်တော် အက၊

(၁၂) အဘိုးအို အက၊

## အပျိုတော်ကကြိုး ၁၂ မျိုး
(၁) မျက်ခုံး ပလို့၊

(၂) မေး ပလို့၊

(၃) ပခုံး ပလို့၊

(၄) ရင် ပလို့၊

(၅) လက်ရုံးပလို့၊

(၆) လက်စုံ ပလို့၊

(၇) တစ်ခြမ်း ပလို့၊

(၈) အရုပ်ကြိုးလိမ်ပလို့၊

(၉) ဘယ်ခြေညာလက် ပလို့၊

(၁၀) စုံပလို့၊

(၁၁) လက်ခုံ ပလို့၊

(၁၂) နတ်ယိုင်အက။

(ပလို့ - ပလို့ ဂျိ။ ပလို့ ဂျိ။)

## ကိုးကား
အပြောင်မယား

အမြှောင်မယား၏ ရှေးအသုံးဖြစ်သည်။ အမြှောင်မယားဟူသည်မှာ တရားဝင်ဇနီးရှိလျက် တိတ်တိတ်ပုန်းယူထားသော မိန်းမကို ဆိုလိုသည်။ 

## အပြောင်မယား
(၁) မယားပါကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊

(၂) လင်ပါကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊

(၃) နှစ်ပါးစုံဝယ်သောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊

(၄) မယားမိဘကပေးသောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊

(၅) လင်မိဘကပေးသောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊

(၆) ငွေကြေးမစပ် အလွတ်မိန်းမကို သိမ်းသောအပြောင်။

## ကိုးကား
အနေသနာ

အနေသနာ  ဆိုသည်မှာ မသင့်လျော်သော ရှာဖွေခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ သာသနာ့ဝန်ထမ်းရဟန်းတို့နှင့် မလျော်သော ဆေးကုခြင်းစသည်ဖြင့် ပစ္စည်းလေးပါးရအောင် ရှာဖွေခြင်းကိုလည်း အနေသနာဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
### ကျမ်းကိုး ဘာသာပြန်များ
သင်္ကန်းအတွက် မသင့်လျော်သော ရှာဖွေမှုကို ပြုလုပ်ပါက အာပတ်သင့်သည်။  
တမန်အဖြစ်သွားခြင်း၊ အစေအခိုင်းခံစေခြင်း စသည်တို့အပါအဝင် အမျိုးမျိုးရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။  ထို့ကြောင့် ရဟန်းများသည် အနေသနာကို အထူးရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။ အနေသနာသည် မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှုဖြစ်ပြီး သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအတွက် မသင့်လျော်ကြောင်း ဆိုထားသည်။  
အနေသနာကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဟူသည် ဆေးကုသခြင်း၊ တမန်အဖြစ်သွားခြင်း စသည်တို့ဖြင့် မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဝေးဝေးရှောင်ခြင်း ဖြစ်၏။
 အနေသနာ ဟူသည် ၂၁ မျိုးသော မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှုဖြစ်သည်။  ထို့ကြောင့် မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှုကို ပယ်ရှားရမည်။ မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှုသည် အနေသနာ မည်၏၊ ဆိုအပ်ပြီးသော မိစ္ဆာဇီဝ၌ အကျုံးဝင်၏။ ထို (အနေသနာ) သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်နှင့် မလျော်ကန်၊ ထို (မလျော်ကန်သော ရှာဖွေမှု) သည် အနေသနာ မည်၏၊

အနေသန-၏အပြစ်များကို -တို့တွင် ကြည့်။ ဤအနေသန အမျိုးမျိုးကို သင်္ချာမသတ်မှတ်ပဲ -တို့၌ ပြဆိုထားသည်။ ယင်းတို့ကိုပင် အမှီပြု၍ -တို့၌ အနေသန ၂၁-မျိုးကို ပြဆိုအပ်သည်။ ထိုတွင် မ၊ဋ္ဌ-၌ သီ-မူကွဲ အတိုင်းယူလျှင် ယင်းနှင့် မူလဋီ-တို့ အတူတူ ဖြစ်သည်။ ခုဒ္ဒက၊ ဋ္ဌ-နှင့် သုတ္တနိ၊ ဋ္ဌ-တို့၌ကား မိလိန္ဒ၌ လာသည့် အတိုင်းပင် ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ 

ကုလဒူသကကမ္မ, မိစ္ဆာဇီဝ တို့လည်း ကြည့်။ 

### အနေသနာ ၂၁-ပါး
(၁) လူများကို ဆေးကုပေး၍ ပစ္စည်းရှာခြင်း၊

(၂) လူတို့၏ ခရီးရှည်စေတမန်လုပ်ခြင်း၊

(၃) လူတို့၏အနီးအနား အစေအခိုင်းခံခြင်း၊

(၄) အနာကိုဓားခွဲပေးခြင်း၊

(၅) ဆေးလိမ်းပေးခြင်း၊

(၆) ပျို့အန်ဆေးပေးခြင်း၊

(၇) ဝမ်းနုတ်ဆေးပေးခြင်း၊

(၈) နှာရှူဆေးပေးခြင်း

(၉) မျက်စဉ်းပေးခြင်း၊

(၁၀) ဝါးပေးခြင်း၊

(၁၁) သစ်ရွက် သက်ငယ် ဓနိပေးခြင်း၊

(၁၂) ပန်းပေးခြင်း၊

(၁၃) စားဖွယ်သစ်သီးပေးခြင်း၊

(၁၄) ရေချိုးဆပ်ပြာပေးခြင်း၊

(၁၅) ဒန်ပူပေးခြင်း၊

(၁၆) မျက်နှာသစ်ရေပေးခြင်း၊

(၁၇) မျက်နှာချေမှုန့် ပေါင်ဒါပေးခြင်း၊

(၁၈) မြေညက်ပေးခြင်း၊

(၁၉) မိမိကိုယ်ကိုအောက်ချ၍ကျုပ် ကျွန်တော်စသော ဝေါဟာရတို့ဖြင့်ပြောခြင်း၊

(၂၀) လိမ်လည် ဝါကြွား၍ပြောကြားခြင်း၊

(၂၁) ကလေးထိန်းများကဲ့သို့ လူတို့၏ကလေးများကို ချီပွေ့ချော့မြှူခြင်း။

## လင်္ကာ
(ဆောင်) ၁။ မျက်သစ်ရေထက်၊ ဆွမ်းတုံ့စွက်၊ သစ်ရွက် ချိုးမှုန့်ပါ။

၂။ ကလေးချီသယ်၊ ပဲဟင်းနှယ်၊ ချစ်ဖွယ် နှုတ်ဝါစာ။

၃။ ခိုင်းစေရာခံ၊ စေတမန်၊ မြေကျန် အတတ်ပါ။

၄။ ခေတ္တအင်္ဂ၊ နက္ခတ္တ၊ သုံးဝ ထိုဝိဇ္ဇာ။

၅။ ပေါင်းပါ ဒူရှစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်၊ စင်စစ် နေသနာ။

**တစ်နည်း**

၁။ မျက်သစ်ရေထက်၊ ခိုင်းစေစွက်၊ သစ်ရွက်ချိုးမှုန့်ပါ။

၂။ ကလေးချီသယ်၊ ပဲဟင်းနှယ်၊ ချစ်ဖွယ် နှုတ်ဝါစာ။

၃။ နာခွဲလိမ်းဆေး၊ ဝမ်းအန်ဆေး၊ ချက်ပေးဆီ နှစ်ဖြာ။

၄။ ပေါင်းပါဒူရှစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်၊ စင်စစ်နေသနာ။

## ကိုးကား
ပတ်လုံး

ဆိုင်းဝိုင်းကြီး အတွင်း၌ သုံးသော ပတ်လုံးမျိုး ၂၂ လုံးရှိသည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ အစဉ်အတိုင်းယူလျှင် -

ဒုန်းခဲကြီး၊ လက်သဲ၊ တဆစ်လုံး၊ ဘယ်တျော၊ ဘယ်တေး၊ ဒူးလုံး၊ တေးလက်၊ တျာလက်၊ ပတ်စာတပ်၊ ငါးပေါက်လုံး၊ (၁၀) လေးပေါက်လုံး၊ သုံးပေါက်လုံး၊ နှစ်ပေါက်လုံး၊ သံကုန်ဖျား၊ တျောဖျား၊ ခြောက်ပေါက်ဖျား၊ ငါးပေါက်ဖျား၊ လေးပေါက်ဖျား၊ သုံးပေါက်ဖျား၊ နှစ်ပေါက်ဖျား၊ (၂၀)
သံကုန်ညွန့်၊ ကြူသံ ဆူသံ၊ စုစုပေါင်း ၂၂ လုံးဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
နို့ထိန်း

ရှေးအခါက ယခုကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်နို့မျိုးဖြင့် မိမိတို့သားသမီးတို့ကို မမွေးမြူ၊ လူလူချင်း နို့ဖြင့်သာ မွေးမြူစေကြ၏။ 

## နို့ထိန်းအင်္ဂါ ၉ ပါး
ဗုဒ္ဓဝင် အဋ္ဌကထာတွင် ဖော်ပြချက်အရ မိမိကလေးအား နို့ထိန်း တိုက်ကျွေးမည့် သူမသည် -
"မမြင့်လွန်း, မနိမ့်လွန်း, မကြုံလွန်း, မဆူလွန်း, မမည်းလွန်း, မဖြူလွန်း, ရင်သားမရှည်လွန်း, မတိုလွန်း, ချောင်းဆိုးပန်းနာ မရှိသူ" ဖြစ်စေရသည်။

## ကိုးကား
ဓနိတ

## ဓနိတ အက္ခရာ ၁၀ လုံး
ကမ္မဝါစာဖတ်ရာ၌ အသံတင်းတင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရွတ်ဖတ်ရသော အက္ခရာမျိုး ၁၀-လုံး။ 

"ခ ဃ ဆ ဈ ဋ္ဌ ဎ ထ ဓ ဖ ဘ" တို့ ဖြစ်သည်။
သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်

## ကိုးကား
မျောက်မောင်းမ

**မျောက်မောင်းမ** သည် နေ့ပိုင်းတွင် သစ်ခေါင်းများ အတွင်း အိပ်စက်ပြီး ညပိုင်းတွင် အစာရှာလေ့ ရှိကြသည်။ သွားလာရာတွင် နှေးကွေးသည်။ အနံ့ခံအား ကောင်းမွန်သည်။

၁၈ လတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၉၀ ရက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သဘာဝ တောတွင်းသက်တမ်းမှာ ၁၄ နှစ်ခန့် ဖြစ်ပြီး တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များတွင် ၁၆ နှစ် အထိ သက်တမ်း ရှိတတ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပရိုင်းမိတ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
တိုင်ကြီး ၁၀ ပါး

ဗေဒင်ကျမ်းလာ ဇာတာဖွဲ့ရာ စသည်တို့၌ အသုံးပြုသည်။

## တိုင်ကြီး ၁၀ ပါး
(၁) မူလတိုင်၊

(၂) ဓာတ်တိုင်၊

(၃) စုတ်တိုင်၊

(၄) ပုညတိုင်၊

(၅) ဣဿရိယတိုင်၊

(၆) ပဋိသန္ဓေတိုင်၊

(၇) ပဝတ္တိတိုင်၊

(၈) ထီးဖြူတိုင်၊

(၉) သီရိတိုင်၊

(၁၀) ဆင်ဖြူတိုင်။

## ကိုးကား
တာလုဇ

**တာလုဇ** () ဆိုသည်မှာ ပါဠိဝေါဟာရဖြစ်၍ **အာစောက်** (သို့) **အာခေါင်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ တာလုဌာန် (အာစောက်အရပ်၊ နေရာ) ၌ဖြစ်သော ပါဠိအက္ခရာ (၉) လုံး ရှိသည်။

## ပါဠိ တာလုဇ အက္ခရာ ၉ လုံး
အာစောက်ခေါ် အာခေါင်အရပ်မှ မြည်၍ထွက်လာသော အက္ခရာမျိုး ၉ လုံးမှာ "ဣ ဤစ ဆ ဇ ဈ ည ယ ဧ" တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
နေသွေးနီ

ကဗျာဆရာကြီး နေသွေးနီကို ရမည်းသင်းမြို့၊ အရှေ့ဘက် (၃) မိုင်ခန့်ရှိ စံပြသိမ်ကုန်းကျေးရွာတွင် မွေးဖွားသည်။

ကဗျာဆရာကြီး နေသွေးနီသည် ကဗျာ၊ ဝတ္ထုများအပြင် သီချင်းတပုဒ်လည်း ရေးသားဖူးသည်။ 

၂၀၁၂ မေလက ရသအလင်း ဖောင်ဒေးရှင်း က ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ပြုလွှာကို ဆရာမောင်စိမ်းနီက ဆရာ နေသွေးနီကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ 

ဂုဏ်ပြုလွှာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးစ ပြည်တွင်းစစ်ခေတ် မီးတောက်ကြား ပြည်သူ လူထု၏ ဘဝနှင့်ဝေဒနာကို လူငယ်ဒေသနာ နှင့် ကဗျာ တွင်ရစ်စေခဲ့သည့် အတွက် လည်းကောင်း၊ ‘ကဗျာ တစ်ပုဒ်၁၅ကျပ်၊ ငတ်ချင်ငတ်ပြတ် ချင်ပြတ်၊ စိတ်ဓာတ်မကျ ရေးစို့ဗျ’ ဟု ပြည်သူထဲမှာ သက်တမ်းရှည်ကြာ ကဗျာအလံ မလှဲနေလာခဲ့သည့် အတွက် လည်းကောင်း၊ စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ အဖွဲ့ အစည်း များတွင် ခေတ်အလျောက် ပါဝင် ပခုံးထမ်းခဲ့သည့်  အတွက်လည်းကောင်း ရိုးရှင်း ခိုင်ကျည်သည့် အနုပညာနှင့် ကဗျာ သစ္စာ ခိုင်မြဲနေနိုင်သော ကဗျာ ဆရာ နေသွေးနီ ဟု ဖော်ပြထားသည်။ 

နေသွေးနီသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁၆)ရက်နေ့ သင်္ကြန်အတက်နေ့ ညက လှည်းကူးမြို့နယ် ငါးဆူတောင်ကျေးရွာ နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။ နေသွေးနီသည် ကွယ်လွန်တွင် အသက် ၈၄ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်

## မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်း၏ အုတ်ဂူပြာသာဒ် ဖြစ်သည်။ သားတော် ရတနာပုံ ဒုတိယနန်းစံ သီပေါမင်း၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည်။

### တည်နေရာ
မန္တလေးနန်းတွင်း အတွင်းမြို့ရိုးအရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနာချုပ်စခန်းရုံးနှင့် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၊ တောင်ဘက်တွင် ပုဂံမင်းမယ်တော် အုတ်ဂူပြာသာဒ်၊ ကျောက်စာရုံနှင့် ပဟိုရ်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် လောင်းရှည်မိဖုရား ဂူပြာသာဒ်နှင့် ဒင်္ဂါး စက်ရုံတို့ တည်ရှိသည်။ 

### သမိုင်းအကျဉ်း
ပဉ္စသင်္ဂါယနာတင်ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁⁠၁၇၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားပြီး အမရပူရနန်းတော်တွင် နောင်တော်ပုဂံမင်းကို သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းချပြီး ဘုရင်အဖြစ် စတင်အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗေဒင်သိုက်တဘောင်ကိန်းခန်းအလိုအရ အမရပူရမှ မန္တလေးသို့ နန်းတော်နှင့် မြို့တော်ကိုပြောင်းရွှေ့နန်းစံခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်၏တစ်သက်တာတွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ခေတ်မီတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတို့ကို တိုးတက်အောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့ရုံမျှမက အထူးသဖြင့် သာသနာရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်သည်အထိ ထူးခြားစွာစွမ်းဆောင်ခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါသညီ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့ရာ ကြိုတင်မှာကြားချက်အရ မီးရှို့ခြင်းမပြုဘဲ ယခုနေရာတွင် ရုပ်ကလာပ်တော်အား ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ မှန်စီလက်ရာမှာ မင်းတုန်းမင်း၏ မွေးစားသားတော် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား၏ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။

### အမျိုးအစား
အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး စိန်တောင်များရံလျက် တံတိုင်းငယ်ကာရံထားသည်။

### လက်ရှိအခြအနေ
မင်းတုန်းမင်းအုတ်ဂူပြာသာဒ်သည် မြေပြင်မှ ၃ ပေ၊ ၆ လက်မအမြင့် အုတ်ခုံပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ထိုအုတ်ခုံကိုတက်ရန် လေးဘက်စလုံးတွင် လှေကားများ တပ်ဆင်တည်ဆောက်ထားသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်မှာ မူလအုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဘုံခုနှစ်ဆင့်ပြာသာဒ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းနတ်ရွာစံပြီးနောက် မွေးစားသားဖြစ်သူ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီးက မှန်စီကုသိုလ်ပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ရုပ်ကလာပ်ကို မီးရှို့ပြာချခြင်းမပြုပဲ အုတ်ဂူပြာသာဒ်အတွင်း ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်တွင် တပ်ဆင်မွမ်းထားသော အမွှမ်းပန်းများမှာလည်း ရတနာပုံခေတ်ကိုယ်စားပြု စံထားလောက်သည့် အင်္ဂတေပန်းတော့များ ဖြစ်သည်။ ထိန်းသိမ်းထားရှိမှုကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုနည်းပါးသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ် အုတ်ခုံအရှေ့လှေကားအနီးတွင် မင်းတုန်းမင်းအကြောင်း အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဘာသာများဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာတစ်ချပ်ရှိသည်။ မင်းတုန်းမင်းအုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် အတူ မိဖုရားများဖြစ်ကြသော ဆင်ဖြူမရှင်၊ လောင်းရှည်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်တို့ကိုပါ ဝန်းရံလျက် တံတိုင်းတစ်ခုတည်းအတွင်း တည်ဆောက်ထားသည်။ အနောက်ဘက်မျက်နှာတွင် ဝင်ပေါက်တစ်ခုသာရှိသည်။

### ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

## အကိုးအကား
ရှမ်းဟင်းထုပ်

ဟင်းထုပ်ဆိုသည်မှာ ကြက်သွန်မြိတ် နဲ့ ဆန်မှုန့်သမအောင်မွှေပြီး ငှက်ပျောဖက်နဲ့ ထုပ်ကာ ပေါင်းထားသောအရာဟု အကြမ်း မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဟင်းထုပ်ကို အင်းသား၊ ပအိုး၊ ကယား တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာအစားအစာလဲဖြစ်သည်။ ရှမ်းဟင်းထုပ်ဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသတစ်ဝိုက် မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲများတွင်လည်း ဟင်းထုပ် ဖြင့် တည်ခင်းဧည့်ခံလေ့ရှိကြသည်။
ဟင်းထုပ်မှာ အဆိမ့်အရသာရှိပြီး ငရုတ်သီးခြောက်အား ထောင်းပြီး ဆီနှင့်ချက်၍ တို့၍စားနိုင်သည်။
အပ်​စိုက်​ကု​သ​ခြင်း

## အပ်စိုက်ကုသခြင်း
အပ်စိုက်ကုသခြင်း တတ်ပညာသည် ေရှးနှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် တရုတ် နိုင်ငံ၌ အသုံးပြုလာခဲ့သော ဆေးအတတ်ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာသေးခင်ကမှ အပ်စိုက်ကုသခြင်းကို လူသိများလာကာ ဝေဒနာပျောက်ကင်းစေသောနည်းအဖြစ်၎င်း၊ ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူနာကို ထုန်စေသောနည်းအဖြစ်၎င်း အသုံးများလာကြသည်။ ယခုအခါ ခေတ်မီတိုးတက်သော နိုင်ငံများ၌ပင်အပ်စိုက်ကုသ ခြင်းကို လက်တွေ့အသုံးချနေကြလေသည်။ ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၆ဝ⁠ဝခန်ဿက တရုတ်ဘုရင်ကြီး ရှီဟွမ်တီ၏ ပျိုးထောင်ပေးမှုကြောင့် အပ်စိုက်ကုသခြင်းအတတ်ပညာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ရှေးတရုတ် ဆေးပညာရှင် များ၏အဆိုအရ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ **အသက်စွမ်းအင်ဓာတ်** စီးသည့်မမြင်နိုင်သော ဓာတ်စီးလမ်းကြောင်း ၁၂ ခုရှိသည်။ အသက်စွမ်းအင်ဓာတ်စီးပုံ မမှန်လျှင်လူကို အနာရောဂါ ရစေတတ်သည်။ ဓာတ်စီးလမ်းေကြောင်း တစ်လျှောက်၌အပ်များကို ထိုးစိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အသက်စွမ်းအင်ဓာတ်စီးမှုကို ပြန်လည်ညီညွတ်စေပြီးကျန်းမာရေးကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ အပ်များကို ထိုးစိုက်ရာတွင် ဝေဒနာဖြစ်ပေါ်သည့် နေရာ၌ ထိုး
စိုက်ခြင်း မပြုပေ။ သတ်မှတ်ထား သော နေရာများ၌သာ ထိုးစိုက်ရသည်။ ထိုနေရာများမှာ များသောအားဖြင့် ဝေဒနာဖြစ်ပေါ်ရာနေရာမှ ခပ် လှမ်း⁠လှမ်းတွင် ရှိတတ်သည်။ အပ်စိုက်ကု ဆရာတို့၏ အလိုအရ ခရာကိုယ်ဆိုင်ရာ သဘာဝ ဆောင်ရွက်မှ ပျက်ကွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ေရာဂါဝေဒနာများကို အပ်စိုက်
ကုသခြင်းဖြင့် ကုသပေးနိုင်သည်။ 

ဥပမာ= ဖြတ်သီးနှာစေးဖျားေရာဂါ၊ ပန်းနာ၊ အူသိမ်ပြည်တည်နာ၊ အူအတက်ရောင်နာ၊ အူမရောင်နာ၊ ခေါင်း တစ်ခြမ်းကိုက်ရောဂါ စသည်တို့မှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ သဘာဝ ဖောက်ပြန်မှု  ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယင်းတို့ကို အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကုသပေးနိုင်သည်။ သို့သော် လေ
အောင့်ခြင်း၊ မျက်စိအတွင်း တိမ်စွဲ ခြင်း၊ အရိုးကျိုးခြင်း စသည်တို့မှာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း ချွတ်ယွင်းမှုများ ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် မကုသနိုင်ဟု ဆိုသည်။ ဆေးသိပ္ပံပညာရှင်အချို့က အပ်စိုက်ကုသခြင်း အတတ်ပညာကို ကောင်းစွာ မယုံကြည်ကြသေးပေ။ အပ်စိုက် ကုသရာတွင် ထိုးစိုက်
လိုက်သော အပ်များက ခံစားမှု အာရုံများကို ပိုပေးနိုင်သော နဗ်ကြောများကို ပိတ်ဆို့လိုက်သောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ် တစ်နေရာသို့ အာရုံခံစား မှုမရောက်တော့သဖြင့် ထိုနေရာ၌ နာကျင်မှုမရှိ တော့ဘဲ ထုန်သွားရခြင်း ဖြစ်ပေမည်ဟု ဆေးသိပ္ပံပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ထိုယူဆချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အထောက်အထား
တစ်စုံတစ်ရာ မပြနိုင်ကြသေးပေ။ အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါး စွဲသူများကိုပင် ကုသပေးသည်။ ယင်းကဲ့သို့ကုသရာ၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကိုပါ ထည့်သုံး
သည်။ လူနာ၏နားဝ နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်၌ အပ်နှစ်ချောင်းကို ထိုးစိုက်ထား ပြီး ငါးဗို့မှ ခြောက်ဗို့အထိရှိသော လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကို ထိုအပ်မှတစ်ဆင့် ခရာကိုယ်အတွင်းဖြတ်စီးစေခြင်း ဖြင့် ပျို့အန်ခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ စိတ်ညှိုးငယ်ခြင်း စသော မူးယစ်ဆေးဝါး မသုံးသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လက္ခဏာများကို နှိမ်နင်းပေးသည်။ ဤသို့ကုသပေးရာ၌ တစ်ကြိမ်လျှင် မိနစ် ၃ဝ ခန့်ကြာသည်။ အစ၌ လူနာကို တစ်ရက်လျှင် တစ်ကြိမ်ကျ အထက်ပါနည်းအတိုင်း ကုသပေးသည်။ ရောဂါသက်လာသည်နှင့်အမျှ ကုသသည့်အကြိမ်ကို အဖြည်းဖြည်းလျှော့ချပေးသွားရသည်။

## ကိုးကား
ချက်ပြုတ်နည်းစနစ်များ

# ကင်ခြင်း  (Grilling)
# ကျိုခြင်း (Boiling)
# ကျပ်တင်ခြင်း (Smoking)
# ကြော်ခြင်း 
# ကြော်ချက်ချက်ခြင်း (Fry and simmer in stock) 
# ကြော်နှပ်နှပ်ခြင်း(Frying and braising) 
# ကြွပ်ကြွပ်ကြော်ခြင်း (Crispy Frying)
# ချက်ခြင်း (Cooking)
# ဆီနည်းနည်းဖြင့်ကြော်ခြင်း (Pan Frying)
# ဆီမြုပ်အောင်ကြော်ခြင်း (Deep Frying)
# ဆီပူထိုးခြင်း (Sauteing)
# တံစို့ထိုးကင်ခြင်း (Spit Roasting)
# နှပ်ခြင်း(Braising)
# ပြုတ်ခြင်း (Boiling)
# ပြုတ်ကြော်ကြော်ခြင်း(Cooked by Boiling and Frying) 
#  ပြုတ်ဖျော⁠ဖျောခြင်း (Par Boiling)
# ပေါင်းခြင်း (Steaming)
# ဖုတ်ခြင်း(Baking)
# မွှေကြော်ခြင်း (Stir Frying)
# မီးအုံးခြင်း (Roasting in Embers)
# ရေနွေးဖျောခြင်း (Blanching)
# လှော်ခြင်း (Parching)
#အိုးကပ်ချက်ခြင်း(Sticking a Cooking Pan)

အထက်ပါချက်ပြုတ်နည်းများမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်အသုံးများသောအခြေခံချက်ပြုတ်နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။  မိရိုးဖလာချက်ပြုတ်နည်းများဖြစ်ကြသောဆီပြန်ချက်ခြင်း၊ ရေချိုချက်ခြင်း၊ ဆီကျန်ရေကျန်ချက်ခြင်း၊ ပြန်ပေါင်းခြင်းစသောချက်ပြုတ်နည်းလမ်းများလည်းရှိနေပါသေးသည်။  အဆိုပါချက်ပြုတ်နည်းများအပြင် မီးလွတ်အစားအစာစီမံနည်း၊ တာရှည်ခံအစားအစာပြုလုပ်နည်းများလည်းရှိပါသေးသည်။ 

## ကိုးကား
ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုး

**ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုး** ()ဆိုသည်မှာ လေဖိအားနှင့် အပူချိန်များဖြင့် ချက်နိုင်ပြီးလေလုံကာ အပူချိန်မြင့်မားသည့်အတွက် မည်သည့်ပစ္စည်းကိုချက်စေကာမူ အချိန်နည်းနည်းဖြင့် လျင်မြန်စွာနူးနပ်စေသော ချက်ပြုတ်အိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းအိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်းဖြင့် အပူရှိန်လုံ၍ အပူရှိန်များ လိုအပ်သည်ထက် ပိုမိုရရှိသောကြောင့် အစားအစာများကို လျင်မြန်စွာ ကျက်စေနိုင်သည်။ ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးမှာ အလုံပိတ်ချက်ပြုတ်ရသောကြောင့် အပူရှိန်ကြောင့် ဆူပွက်လေ အိုးအတွင်းဖိနှိပ်အားများလေ၊ ရေဆူမှတ်မြင့်တက်လေဖြစ်ကာ အစားအစာများကို လျင်မြန်စွာနူးနပ်စေသည်။

ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်းကြောင့် အသား၊ ငါး၊ အသီးအရွက်များ လျင်မြန်စွာ နူးနပ်စေပြီး၊ သာမန်ချက်ပြုတ်ချိန်၏သုံးပုံတစ်ပုံသာ အချိန်ကုန်စေသည်။ အိုးအတွင်းသို့ အရည် (သို့) အသား (သို့) အသီးအရွက်များကို အိုး၏ထက်ဝက်ထက် ကျော်လွန်၍ မထည့်ရပါ။ သို့မှသာ အတုံးမပျက် ရရှိနိုင်ပြီး အခြားအန္တရာယ်များ ကင်းဝေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အိုး၏အဖုံးတွင် အန္တရာယ်ကင်းစေရန်အတွက် ပစ္စည်းနှစ်မျိုး တပ်ဆင်ထားသည်။ အလေးချိန်ညွှန်ပြဖိတုံး (Indicator weight) နှင့် အလိုအလျောက် လေဝင်လေထွက်အပေါက် (Automatic air vent) တို့ ဖြစ်သည်။ အပူရှိန်မလျှော့ပဲ ဖိအားသည် လိုသည်ထက် ပိုလာပါက အိုးအဖုံးပေါ်မှ ဖိတုံးကလေးမှာ အလိုအလျောက် ကြွတက်၍ထွက်သွားစေခြင်းဖြင့် ဖိအားကိုလျော့စေနိုင်သည်။ နောက်တစ်မျိုးဖြစ်သော အလိုအလျောက် လေဝင်ပေါက်မှ အငွေ့များထွက်ခြင်းဖြင့် အိုးအတွင်းမှ ဖိအားကိုလျော့စေနိုင်သည်။ ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးဖြင့် စွပ်ပြုတ်များ၊ ဟင်းချိုများ၊ ချဉ်ရည်များ၊ အသားဟင်း၊ ငါးဟင်း၊ ကြက်၊ ဘဲများ စသည်များကို အချိန်တို⁠တိုဖြင့် ချက်ပြုတ်နိုင်သည်။
ဟူစိန်ဗင်းအုန်း

မလေးရှားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း **ဒါတွတ်ဟူစိန်ဗင်းအုန်း**ကို ၁၉၂⁠၂ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၂)ရက်နေ့တွင် မလေးရှားပြည် 
ဂျိုဟိုးဘာရူးအရပ်၌ ဖွားမြင်၍ ယူနိုက်တက်မလေးအမျိုးသားအသင်းကြီး(ယူအမ်အင်အို)၏ နာယကနှင့် တည်ထောင်သူ
ဖခင် ဒါတွတ်အုန်းဘင်းဂျအာဖား၏ သားကြီးဩရသဖြစ်သည်။ ကောလိပ်ပညာကို ဇာတိအရပ်ရှိ အင်္ဂလန်ကောလိပ်
တွင် ဆည်းပူးပြီး နောက် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ ဗိုလ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ ထိုမှ ၁၉၄၁-ခု
နှစ် စောစောပိုင်း၌ အိန္ဒိယပြည် ဒါရာဒွန်ရှိ စစ်အကယ်ဒမီသို့ သွားရောက်သင်ကြားရသည်။ ထိုအတွင်း မလေးရှားပြည်မှာ
ဂျပန်တို့လက်သို့ ရောက်သွားသော်လည်း အုန်းက စစ်ပညာသင်တန်းပြီးအောင်ဆက်လက် ဆည်းပူးသဖြင့် ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင်
အိန္ဒိယတပ်မတော်၌ ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်လာကာ အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်းပါးရှား(အီရန်)၊ အီရတ်နှင့် အိန္ဒိယပြည်များ
တွင် တပ်နှင့်တွဲ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။

နိုင်ငံရပ်ခြား၌ စစ်မှုထမ်းခြင်း အမှုများပြီးဆုံးသောအခါ မစ္စတာ
အုန်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပြန်လာ၍နယူးဒေလီရှိ အိန္ဒိယစစ်ဌာန
ချုပ်တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ မြို့ပြရေးရာ (မလေးရှား) ဌာန
ခွဲ၌ တာဝန်ဝတ္တ ရား ဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့နောက် သူသည်
ရာဝါပင်ဒီမြို့ရှိ မလေးရှားရဲစုဆောင်းရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး
ဌာနတွင် သင်တန်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်လာပြီးလျှင် မလေးရှားပြည်သို့ ဗြိတိသျှလွတ်မြောက်ရေး တပ်ဖွဲ့များနှင့်အတူ ပြန်ရောက်
ခဲ့သည်။

မလေးရှားပြည်၌ ဟူစိန်အုန်းကို ဗြိတိသျှ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး
ဌာန၌ ထားလျက် ဂျိုဟိုဘာရူး ရဲအဖွဲ့ရုံး တွင် ရဲတပ်အုပ်ဗိုလ်
ခန့်ထားသည်။ ထို့နောက် ဂျိုးဟိုနယ်ဆီဂါမတ်တွင် အကူ
အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ ဖြစ်လာသည်။

ထို့နောက်တွင် မစ္စတာအုန်းသည် မလေးအုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ထမ်း
ဌာနတွင် ကွာလာဆီ လောင်ဂေါနှင့်ကလန်ခရိုင်ရုံးများ၌ အမှု
ထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်။ မကြာမီ ဟူစိန်အုန်းသည် အလုပ်ထွက်၍
နိုင်ငံရေးစတင် လုပ်ကိုင်သည်။ ယူအမ်အင်အိုအဖွဲ့ချုပ်၏
လူငယ်ခေါင်းဆောင်နှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်အပြင် ပြည်
ထောင်စုဥပဒေ ပြုကောင်စီ ဂျိုဟိုပြည်နယ်ကောင်စီနှင့်
ဂျိုဟိုပြည်နယ် အလုပ်အမှုဆောင် ကောင်စီတို့တွင်လည်း
ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မလေးရားတွင် ဗြိတိသျှတို့က တရုတ်ကွန်မြူနစ်သူပုန်ထ
မှုကို အကြောင်းပြု၍ အရေးပေါ်အခြေအ နေကြေညာချက်
ထုတ်ပြန်ထားရချိန်၌ ဟူစိန်အုန်းသည် ဂျိုဟိုပြည်နယ် ကန်ပို
အစောင့်တပ်တွင် အရာရှိချုပ် ဖြစ်ရပြန်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်နေ
စဉ်အတွင်း၌ တပ်သားပေါင်း တစ်သောင်းကျော်ကို စုဆောင်း
လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ ၏။ ထိုနောက် အင်္ဂလန်ပြည် လင်ကွန်း
တက္ကသိုလ်၌ ဥပဒေပညာကို သွားရောက်သင်ယူပြီးလျှင်
ဝတ်လုံအ ဖြစ်ဖြင့် မိမိနိုင်ငံသို့ ပြန်လာ၍ ကွာလာလမ်ပူမြို့၌
ဝတ်လုံလိုက်နေလေသည်။

ဟူစိန်အုန်းသည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ယူအမ်အင်အို အသင်းသို့
ဝင်လိုက်သည်။ ဂျိုဟိုဘာရူးတီမော မဲဆန္ဒနယ်မှ အောက်လွှတ်
တော်အမတ် အရွေးခံခဲ့ရ၏။ ထိုမှဝန်ကြီးချုပ်ရာမန် နုတ်ထွက်၍
တွန်အဗ္ဗဒူရာဇတ် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာစဉ် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် စက်
တင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် ဟူစိန်အုန်းသည် ပညာရေးဝန်ကြီး
ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက်တစ်ဖန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်
ဆောင်ရွက်ရသည်။
ထီးဖြူတော်

ထီးဖြူတော်
ရာဇဘိသေကကျမ်း အလိုအရ မင်းမြောက်တန်ဆာငါးပါး အဝင်ဖြစ်သည်။ 

## ထီးဖြူတော်မျိုး ၄ စင်း
(၁) ထီးရွက်ကိုးဆင့် ထီးရိုး ဆယ်တောင်ရှိသော 'နဝဒဏ္ဍထီး'၊

(၂) ထီးရွက် အမှတ်မရှိ ထီးရိုးခြောက်တောင်ရှိသော 'မနောဟရထီး'၊

(၃) ထီးရွက်အမှတ်မရှိ ထီးရိုးငါးတောင်ရှိသော 'အာတပတြထီး'၊

(၄) ထီးရွက်အမှတ်မရှိ ထီးရိုးလေးတောင်ရှိသော 'ဝိဇယတြထီး'။

မှတ်ချက် - ရှေ့သုံးစင်းကား ရာဇပလ္လင်မှာ ဆောင်းသော ထီးတော်များဖြစ်၏။ ဝိဇယတြထီးကား ယွန်းကြွ စက်ချီတော်မူရာ စသည်တို့၌ အမြဲဆောင်ဆောင်းသော ထီးတော်ဖြစ်၏။

မင်းခဏ်းလင်္ကာ ကဗျာစာတမ်းတို့၌လည်း ထီးဖြူတော် ၄ စင်းကို ဖော်ပြထားသည်။
 
'ကနကဒဏ်၊ ထီးမွန် ၂ စင်း၊ ဝင်းဝင်းလျှံပတ်၊ တမွတ်နှစ်ဆူ၊ ရောင်မူညီးညီး၊ ယာဉ်ထီးလေးပါး' ဟု စပ်ဆိုထားကြ၏။

မှတ်ချက် - ယာဉ်ထီးဟူရာ၌ ဧကရာဇ်မင်းမြတ်တို့စီးသော ဆင်ယာဉ် ရထားယာဉ် လှေယာဉ် သုံးပါး၌ ထီးဖြူတော်များ စိုက်ဆောင်ရသည်ကိုစွဲ၍ 'ယာဉ်ထီး' ခေါ်တွင်စေသည်။

## ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
ဒိသာဇေယျကျမ်းတွင် ထီးဖြူတော် ရှစ်ဖြာဟု ဖော်ပြ၏။

(၁) ကနက္ကဒဏ် ထီး၊

(၂) သူရိယထီး၊

(၃) ပဒုမာထီး၊

(၄) သမုတိထီး၊ ဟူ၍ လက်ဝဲထီးလေးစင်း၊

(၅) ကမ္ဗုထီး၊

(၆) စန္ဒထီး၊

(၇) ကုမုဒထီး၊

(၈) ဝိသကြုံထီးဟူ၍ လက်ယာထီး ၄ စင်းအားဖြင့် ရှစ်စင်းထီးဖြူ မှတ်ယူရာ၏။

## ကိုးကား
ကွန်မန်ဒို

ကွန်မန်ဒို ဟူသော မူရင်းဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား Commando မှ ဆင်းသက်လာသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ **အလစ်တွင် ရုတ်တရက် လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည့် တပ်ဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှ တပ်သား**ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ကွန်မန်ဒိုဟူသည့် ဝေါဟာရသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။

ကွန်မန်ဒို ဟူသော စကားလုံးကို စောစောပိုင်းက မြန်မာသတင်းစာများနှင့် ဂျာနယ်မဂ္ဂဇင်း၌ အသေခံတပ်သားများဟူ၍ သုံးစွဲခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ မူရင်းဘာသာစကား အသံထွက်အတိုင်း ကွန်မန်ဒို ဟူ၍ပင် တိုက်ရိုက်သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ (မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားတစ်ကား၏ အမည်ကို မို⁠မိုချစ်တဲ့ ကွန်မန်ဒို ဟူ၍ သုံးစွဲလာသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။) မူလက ကွန်မန်ဒိုကို **အသေခံတပ်သား** ဟူ၍ မြန်မာပြန်ဆို သုံးစွဲခဲ့ကြရာမှ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အရ ရုတ်တရက် အလစ်တွင် လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည့်  တပ်ဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှ တပ်သား ဟူ၍ နားလည်ထားခဲ့ကြရာမှ ထိုသို့ လျှပ်တစ်ပြက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် မိမိအသက်ကို ပဓာနမထားပဲ သက်စွန့်ဆံဖျား အသေခံ၍ တိုက်ခိုက်ကြရသည့်အတွက် ကွန်မန်ဒိုဆိုသည်မှာ အသေခံတပ်သားဟူ၍ အလွယ်တကူ ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ 

သို့သော် ကွန်မန်ဒို (ဝါ) အသေခံတပ်သား ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက မထင်ရှားသေးပဲ စစ်ပြီးကာလ ၁၉၇၀-ပြည့် လွန်နှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် လေယာဉ်အပိုင်စီးမှုများ နှင့် ပြန်ပေးဆွဲမှုများကို အကြောင်းပြု၍ ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားများက စတင်သုံးစွဲ လာခဲ့ရာမှ ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၉၇၆-ခုနှစ်က  ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ အင်တက်ဘီ လေဆိပ်၌ ခရီးသည် ၁၀၀ကျော်တို့အား ပြင်သစ်လေယာဉ်ကြီးနှင့်အတူ ပြန်ပေးဆွဲထားခဲ့သည့် 
ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားများအား အစ္စရေးကွန်မန်ဒို (အသေခံတပ်သား)များက လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် စီးနင်းကယ်တင်ခဲ့ကြရာမှ ကွန်မန်ဒိုဟူသော ဝေါဟာရသည် ပိုမိုကျော်ကြား လူသိများလာခဲ့ကြသည်။ 

ထိုမှတဖန် ၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တပ်နီများက ဂျပန်လေယာဉ်ကြီးတစ်စင်းကို အပိုင်စီးခဲ့ကြ၍၊ ဂျာမာန်မြို့ပြ ပြောက်ကျားများကလည်း အနောက်ဂျာမန်လေယာဉ်ကြီးတစ်စင်းကို အပိုင်စီးခဲ့ကြပြီးနောက် ကွန်မန်ဒိုဟူသော ဝေါဟာရသည် (မော်တော်ကား၊ ရေဒီယို၊ တီဗွီ၊ ကက်ဆက်) စသော အင်္ဂလိပ်စာလုံးများကဲ့သို့ မြန်မာစာနယ်ဇင်းများက ဖောဖောသီသီ သုံးစွဲလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကွန်မန်ဒိုဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားလုံးကိုပင် မသုံးစွဲကြတော့ဘဲ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း အသေခံတပ်သားဟူ၍ ပြောင်းလွဲသုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်မှာ ရာစုနှစ် ထက်ဝက်ကျော်မျှပင် ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။  

သို့သော် ကွန်မန်ဒိုဟူသော အမည်ကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့၍ အသေခံတပ်သားအဖြစ် သက်စွန့်ဆံဖျား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုတစ်ယောက် ၁၉၄၄-ခုနှစ်လောက်က အထင်အရှား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးသည်။ အဆိုပါ ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုမှာ အခြားသူမဟုတ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးလုဆဲဆဲ အချိန်တွင် ဟစ်တလာအတွက် ညာလက်ရုံးသဖွယ် အားကိုးခဲ့ရ၍ အရေးကြီးသည့် စစ်ဆင်ရေးများတွင် စွန့်လွှတ်စွန့်စားခဲ့ရသည့် အော်တို စကော်ဇနီ ဆိုသူဖြစ်၍ အခြား⁠အခြားသော ဂျာမန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများထက်ပင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။   

## ကိုးကား
အုန်းခင်၊ ဦး (မိုးကြိုး)

သတင်းစာဆရာကြီး **မိုးကြိုးဦးအုန်းခင်** (ခရစ် ၁၉၀၃-၁၉၈၉) ကို ၁၉၀၃ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလ (၂၀) နေ့တွင် ပန်းတနော်မြို့နယ် မင်းတစုရွာ၌အဖ ဦးဖိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်စံပယ် တို့မှ မွေးဖွားသည်။ မအူပင်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်းကိုအောင်မြင်ခဲ့ရာ အစိုးရစကောလားရှစ်ဆုရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဥပစာသိပ္ပံအထက်တန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။

၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် သခင်ဘသောင်း၊ သခင်လှဘော်တို့နှင့်အတူ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ခုနှစ်တွင် ကာယဗလဦးရှိန်၊ ဦးဇော်ဝိတ်တို့နှင့်အတူ ကျန်းမာရေးအတွက် ခြေလျင်လျှောက်ခြင်း ပြုလုပ်ကြရန် နှိုးဆော်ရာ၌ပါဝင်ခဲ့၍ **ခြေလျင် ဦးအုန်းခင်** ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် နဂါးနီစာအုပ်တိုက်၌ မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ‘ဗမာ့ခေတ်’ သတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ **ဗမာ့ခေတ်ဦးအုန်းခင်** ဟုလည်း လူသိများခဲ့သည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ်ထွက် ‘မိုးကြိုး’ သတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ မိုးကြိုးဦးအုန်းခင်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ 

## ကိုးကား
ကြက်သွန်

*ကြက်သွန်ဖြူ
*ကြက်သွန်နီ
*ကြက်သွန်မြိတ်
ပူဒီနာ

အချို့က ပူစီနံ ဟု ခေါ်ကြသည်။ မြန်မာအစားအသောက် တွင် ထည့်ချက်သော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပူစီနံ၏ အခြားထူးခြားချက်မှာ ဆေးဖက်လည်းဝင်လေသည်။ သက်ရွယ်မရွေး ညအိပ်မပျော်သော သူများအတွက် အိပ်ယာဝင်ခါနီး ၎င်း အရွက်အား ရေနွေးပူပူထဲ၌ လက္ဘ်ခြောက်ခက်သကဲ့သို့ ပြုတ်ကာ ထိုရေကို သောက်ပေးခြင်းဖြင့် နှစ်ခြိုက်စွာ အိပ်ပျော်လေသည်။

ပူဒီနာပင်သည် ပင်စိမ်းပင်နှင့် အမျိုးချင်း
တူသောကြောင့်၊ အရွက်ထွက်ပုံ၊အပွင့်ပွင့်ပုံတို့သည် ပင်စိမ်း
ပင်ကဲ့သို့ တထေရာတည်းဖြစ်သည်။ လေးဗီယေးတီး´မျိုး
ရင်းတွင်ပါဝင်၍၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိထင်ရှားသောပူဒီနာပင် နှစ်
မျိုး၏ရုက္ခဗေဒအမည်များမှာ မင်သာအာရဗင်ဆစ် နှင့် “မင်
သာဆီလဗက်စတြစ်”တို့အသီးသီးဖြစ်လေသည်။ ဤအပင်
မျိုးပေါင်း ၂၅ မျိုးခန့်မျှ ရှိရာ၊ ထိုအပင်တို့၏ထူးခြားသော
အနံ့နှင့်အရသာကို လူတို့ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့်ဟင်းရွက်
စိမ်းအဖြစ်ဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှံ့အပြားစိုက်ပျိုးကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ပင်စိမ်းပင်နှင့် ပူဒီနာပင်
များ၏အရွက်အခက်တို့ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက် လက်သုတ်
နှင့်ချိုချဉ်သနပ်အစရှိသည်တို့၌ အနံ့အရသာပိုမိုကောင်း
မွန်လာရအောင် ထည့်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုအပင်များမှ အ
ကြောအခြင်ကိုက်ခဲသည့် ရောဂါအတွက် သုတ်လိမ်းရသော
ဆီတစ်မျိုးကိုရရှိသည်။ ဤအပင်မျိုးအားလုံးတို့တွင် လေး
ထောင့်ကျကျပင်စည်များရှိ၍၊ အကိုင်း၏တစ်ဖက်တစ်
ချက်မှ ရိုးတံချင်းဆိုင်၍ အရွက်များထွက်သည်။ အကိုင်း
တို့တွင် အပွင့်ငယ်များ အဆုပ်လိုက်ပွင့်တတ်သည်။

## ကိုးကား
ကြွက်နို့

**ကြွက်နို့** () ဆိုသည်မှာ Human papilloma virus (HPV) ခေါ်သော (ဗိုင်းရပ်စ်)ကြောင့် ဖြစ်ကြသည်။ ထိုပိုးများသည် အမျိုးပေါင်း ၁ဝ⁠ဝ ကျော် ၂ဝဝ ရှိသည်။ တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ကြွက်နို့ပေါက်တတ်သည်။ ကူးတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် လိင်လမ်းကြောင်း(ပါးစပ်၊ မွေးလမ်းကြောင်း၊ စအို)များမှာ ဖြစ်သည့် ကြွက်နို့က ပိုပြီးကူးတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကာအကွယ်မဲ့ အတူနေထိုင်ခြင်းကို ရှောင်ပါ။ တချို့မှာ အပြင်ကနေ မသိနိုင်တဲ့ ကြွက်နို့ရှိနေတတ်ပြီး သူများကို ကူးစက်နိုင်သည်။

တချို့ကြွက်နို့များသည် အလိုလို ပျောက်သွားနိုင်သည်။ ဒါပေမဲ့ ပျောက်မှာဘဲဆိုပြီး စောင့်မနေဘဲ ကုဖို့တိုက်တွန်းပါသည်။ ကုသနည်းကလဲ ကြွက်နို့ပေါက်တဲ့နေရာ မတူရင် မတူပြန်ပါ။ ဆေးမြီးတိုနည်းတွေကို အားမပေးလိုပါ။ အလွယ်ဝယ်ရတဲ့ ဆေးတွေဆိုတာ အာမခံချက် မရှိပါ။ အသားတွေကို စားပစ်မယ့် အက်စစ်ဓာတ် အဆများလွန်းတာတွေ ဖြစ်တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် မျက်နှာနဲ့ လိင်လမ်းကြောင်းမှာ ပေါက်တာမျိုးဆိုရင် ပိုဆိုးသွားပါလိမ့်သည်။

အရေပြားအထူကုဆရာဝန်တွေက အကောင်ဆုံးကုသပေးနိုင်သည်။ မြင်တာနဲ့ ရောဂါကိုသိသည်။ လိုအပ်ရင် Biopsy အသားစဖြတ်ပြီး စစ်ဆေးမည်။ ကြွက်နို့တွေက ဆေးမကုဘဲလဲ ပျောက်နိုင်တာရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးတွေမှာ ဖြစ်ရင်။ လိင်လမ်းကြောင်းမှာမဟုတ်ရင် ဘာမှ စိုးရိမ်စရာမလိုပါ။

# Cantharidin ဆေးလိမ်းပေးနည်း။ အပူဖူးလေးထွက်မယ်။ တပါတ်နေရင် သေသွားတဲ့ကြွက်နို့ကို ခြစ်ထုတ်ပြစ်မယ်။ ဒီဆေးလိမ်းကာစ ဘယ်လိုမှ မခံစားရပေမယ့် ၃-၄ နာရီ ကြာလာရင် နာလာပါမယ်။ ဆေးလိမ်း ပြီးရင် တစ်ရက်တိုင်တိုင် ပတ်တီးစည်းပေးထားတာ ပိုကောင်းပါတယ်။ Cantharidin နဲ့ ရောထားတဲ့ ဆေးမျိုး ဆိုရင် ၂ နာရီကြာရင် ပတ်တီး ဖြည်ပေးရပါမယ်။
# Liquid nitrogen ဆိုတာ ကြွက်နို့ကို အေးခဲသွားစေတဲ့ ဆေးကုနည်း Cryotherapy ဖြစ်ပါတယ်။ ၂ ကြိမ်ကနေ ၄ ကြိမ် ရက်ခြားပြီး လုပ်ပေးရပါတယ်။ ၁ ပါတ်ကနေ ၃ ပါတ်ပဲ ကြာမှာပါ။
# Electrosurgery and curettage လျှပ်စစ်နည်း။ ခြေထောက်မှာဖြစ်တာကို သုံးလေ့ရှိတယ်။ ပြီးတဲ့နောက် ခြစ်ပြစ်ပေးမယ်။
# Excision ခွဲစိတ်ဓားနဲ့ ခွဲထုတ်နည်း။
# Laser လေဆာနည်းနဲ့ Chemical peels ဓာတုအခွံခွါနည်းတွေကို ခက်ခဲတဲ့ကြွက်နို့တွေအတွက် သုံးနိုင်သည်။
# Salicylic acid အပြင်းစား + Tretinoin + Glycolic acid တွေသုံးတယ်။ ခြေ-လက်တွေမှာ ပေါက်တာမျိုးကို လိမ်းပေးရင်ရပါတယ်။ နေ့တိုင်း ရက်ကြာကြာ လိမ်းရပါမယ်။ ရေချိုးပြီးနောက် အရေပြားက ခပ်စို⁠စိုလေး ရှိနေတုံး ဆေးလိမ်းတာ ပိုထိရောက်ပါတယ်။ နောက်ထပ် ရေတစ်ခါ မချိုးခင် ကျောက်တုံးကြမ်းလေးနဲ့ ပွတ်တိုက်ပြီး သေနေတဲ့ အရေပြားလွှာကို ရှင်းထုတ် ပစ်ရပါဦးမည်။
# Bleomycin ဆေးထိုးနည်း။ ကင်ဆာကိုကုတဲ့ဆေးဖြစ်တယ်။ ဘေးထွက်-ဆိုးကျိုးတော့ရှိမယ်။ ဥပမာ ခြေသည်းလက်သည်းပျက်စီးနိုင်သည်။
# Immunotherapy ခုခံအားဆေးနည်း။ Diphencyprone (DCP) ဆေးသုံးတယ်။ Interferon (အင်တာဖရွန်) ထိုးဆေးလဲသုံးသည်။

## အလားအလာ
ကြွက်နို့ဖြစ်စေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ကတော့ မသေပါ။ ပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။ တနေရာမှာ အသစ်ပေါ်မယ်။ ကြွက်နို့ကို တစ်နည်းနဲ့ မရရင် နောက်တစ်နည်းသုံးပြီး ကုရတတ်ပါတယ်။ အပြီးတိုင် ပျောက်သွားတာရှိသလို ပြန်လဲ ဖြစ်တတ်သည်။ လိင်လမ်းကြောင်းကြွက်နို့က ပိုပြီး ပြန်ဖြစ်တတ်သည်။

## ကိုးကား
အစ္စလာမာဘတ်မြို့

အစ္စလာမ် မာဘတ်မြို့သည် ပါကစ္စတန်သမ္မတနိုင်ငံ‎၏ မြို့တော်‎သစ်ဖြစ်သည်။ ယခင် အနောက်ပါကစ္စတန်မြောက်ပိုင်း အနန့်တနပ်ခရိုင်တွင်ရှိ၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၃⁠၃° ၄၀'နှင့် အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် ၇၃° ၈' တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။

ပါကစ္စတန်အစိုးရ အစဉ်အဆက်တို့ ရုံးစိုက်ရာ တောင်ဘက်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းပေါ်ရှိ ကရာချိမြို့‎ သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မြို့တော်အဖြစ်မှ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ တောင်စခန်း မြို့ဖြစ်သော ရဝါပင်ဒီမြို့‎သို့ ယာယီပြောင်းရွှေ့ရုံးစိုက်သည်။ ပါကစ္စတန်သမ္မတအယွတ်ခန်‎သည် ရဝါပင်ဒီမြို့ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ကျော်အကွာရှိ ကျေးရွာခြောက်ရွာနေရာတွင် အစ္စလာမ်မာဗတ်ဟူသောအမည်ဖြင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မြို့သစ် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

မြို့အင်္ဂါနှင့်အညီ စနစ်တကျ အကွက်ချ၍ တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဆောက်အအုံ‎များမှာ ဗိသုကာ‎ပညာ လက်စွမ်းပြ ခေတ်မီ ထူးခြားလှပကြသည်။၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မြို့လူဦးရေ ငါးသောင်းရှိလာသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၃၅၀ဝ၀ရှိနေ လေပြီ။

မြို့လူထု သောက်သုံးရန်အတွက် ရေကို မြို့လယ်ရှိ ရဝါရေလှောင်ကန်မှ လွှတ်ပေးသည်။ အစ္စလာမ်မာဗတ်မြို့နှင့် ရဝါပင်ဒီမြို့ နှစ်မြို့အတွက် တစ်နေ့လျှင် ရေဂါလံ ၁၄ သန်းအထိ လွှတ်ပေးရသည်။ ရဝါရေကန်‎ကြီးသည် အကျယ်စတုရန်း သုံးမိုင်ရှိ၍ အလွန်သာယာလှပသည်။

အစ္စလာမ်မာဗတ်မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁ယ၆၅၁ မြင့်၍ ပေါ့ဝါးကုန်းပြင်မြင့် ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် ပန်ဂျပ်‎နယ် ဆားတောင်တန်း၊ အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒုမြစ်‎၊ မြောက် ဘက်တွင် ကသ္မီရ‎နယ် ဆိရင်နဂါးမြို့‎ တို့ ရှိကြသည်။

တောင်ဘက်ရှိ လာဟိုမြို့‎မှ အနောက်မြောက်နယ်စပ် ပက်ရှဝါးမြို့‎သို့သွားသော မီးရထားလမ်း‎သည် အစ္စလာမ်မာဗတ်မြို့ကို ဖြတ်၍သွားသည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ ရှေးဟောင်း ဘုရားကျောင်းအို ကျောင်းပျက်များ အနှံ့အပြား ရှိသဖြင့်၎င်း၊ လှပသော စမ်းတွင်းနှင့် တူးမြောင်းများကြောင့်၎င်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်‎တို့ အလာများသည်။

## ကိုးကား
ပေပင်

**ပေပင်**သည် အပူပိုင်းအပူပိုင်းအရပ်ဒေသ၌ ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ထန်းပင်နှင့် အနည်းငယ်တူသည်။ ပေပင်၏အသီးသည် သေးငယ်သည်။ ပေပင်မှ ပေရည်ကိုရသည်။ ငန်သောအရသာရှိသည်။ ထန်းပင်ထက် လုံးပတ်ကြီး၍ အရွက်လည်းကြီးသည်။ ပေပင်၏အသက်မှာ နှစ် ၆၀ခန့် ရှည်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပေတစ်သီး ကျီးတစ်သား ဆိုသော စကားပုံအတိုင်း ပေပင်သည် တစ်ကြိမ်သီးပြီးလျှင် သွေ့ခြောက်၍ သေသွားသည်။

## ကိုးကား
ပေပင် လည်းတကယ် ဟုတ်ပါတယ် တသီးသီးpမသေဘူး နောက် ထပ် သီးတော့မယ် အကို ပေပင် အကြောင်းလည်း ကောင်းကောင်းမသိလို့ နစ် ထပ်ပေးပင် ကြောင်း သိရင် ရှင်းပြပေးပါ အကို

မသိရင်စာဖတ်ဟ
မုတ္တမစဉ့်အိုး

[thumb|မုတ္တမစဉ့်အိုး (စပိန်နိုင်ငံ [မဒရစ်မြို့|မဒရစ်ရေကြောင်းပြတိုက်)]]
မုတ္တမမြို့သည် ရှေးအခါက အလွန်ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော မွန်တို့၏ မဂဒူးမင်းဆက် (ခေါ်) ဝါရီရူးမင်းဆက် (ခေါ်) ဟံသာဝတီပဲခူးမင်းဆက်ကို မုတ္တမမြို့မှ စတင်တည်ထောင်သူ ဝါရီရူးမင်း (ခေါ်) ဗညားဝါရူးမင်း(ခရစ်နှစ် ၁၂၅၃-၁၃၀၇)(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၁၄ - ၆၆၈) အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ မုတ္တမမြို့သည် ကိုရီးယား၊ တရုတ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ အာဖရိကနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် သမိုင်းဝင် ရေကြောင်းပိုးလမ်းမ (Maritime Silk Road)တွင် အဓိကကုန်သွယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ပင်လယ်ကူးရွက်သင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒါကြောင့် အနောက်နိုင်ငံသားတို့ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား ကျက်စားရာလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။

အိုးများကို ဤမုတ္တမဆိပ်ကမ်းမြို့မှ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ရာမှ မုတ္တမအိုးဟူသော အမည်ကို ခရစ်နှစ် ၁၃၀၀နှစ်များကာလမှ စတင်ကာရရှိခဲ့သည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးများ၏အရောင်မှာ အများအားဖြင့် သံလွင်စိမ်းရောင် (သို့) ရွှေညိုရောင် (သို့) အညိုရောင် (သို့) အမည်းရောင်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးကို စားသောက်ကုန်များ (ဆန်၊ ဝိုင်၊ သကြားလုံး၊ သစ်သီးများနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ) နှင့် အဖိုးတန်ကုန်သွယ် ရေကြောင်းကုန်ပစ္စည်းများ (ဘိန်းနှင့် ဆီကဲ့သို့)ကို ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူရာ တွင် အဓိကအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပကုန်သည်များ နှစ်သက်သော Kraak နှင့် Swatow ကြွေထည်များထက်ပင် ဒေသခံတို့ကိုယ်တိုင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည့် ကုန်ပစ္စည်းများအဖြစ် တန်ဖိုးကြီးလာကြသည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးများ (နှင့် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများ) ကို အစေး၊ သွားဖုံး၊ ငှက်သိုက်၊ ထရီပန် (ပင်လယ်သခွားသီး) နှင့် ပုလဲများကဲ့သို့သော အရှေ့တောင်အာရှမှ ဇိမ်ခံပစ္စည်းများနှင့် လဲလှယ် ရောင်းဝယ်ခဲ့ကြသည်။ တန်ဖိုးမြင့်မားမှုကြောင့် မုတ္တမစဉ့်အိုးကို သာမန် အိုးများနှင့် မတူဘဲ Austronesianလူမျိုးများ (ယနေ့ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ အရှေ့တီမော၊ ဖိလစ်ပိုင်ရှိလူမျိုးများ)က နေ့စဉ် အသုံးမပြုကြပေ။

ရှေးအခါက မုတ္တမစဉ့်အိုးကို အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှုများကြားတွင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုနှင့် အဆင့်အတန်း၏ သင်္ကေတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ၎င်းမုတ္တမစဉ့်အိုးတို့ကို အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုများရှိ  မှူးမတ်များနှင့် ထင်ရှားသော မိသားစုများ၏ အိမ်များတွင် အလှထား ပြသလေ့ရှိသည်။ ယခုခေတ်တွင်တော့ နိုင်ငံတကာရှိ ပြတိုက်များတွေ တွေ့မြင်လေ့လာနိုင်ပါသည်။

## အကိုးအကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ပယ်ပုံတော်ဝင်း

ပယ်ပုံတော်ဝင်း
အမရပူရမြို့နန်းတည် ဗဒုံမင်းကြီးခေါ် ဘိုးတော်ဘုရားတည်ဆောက်ခဲ့သော ပယ်အတိုင်းအတာ စံနှုန်းပြ ကျောက်စာဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
အကွက် ၉၀၃၊ သီတာအေးရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့။
အရှေ့ဘက်တွင် အဓိကရုဏ်းနှိမ်နင်းရေး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းလမ်းခွဲနှင့် ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရတနာပုံကားကြီးကွင်း တည်ရှိသည်။

## ခေတ်ကာလ
အမရပူရခေတ်လက်ရာ ကျောက်စာနှင့် ကျောက်တိုင်များကို စကျင်ကျောက်ဖြင့်  ထွင်းထုထားသည်။

## ထူးခြားချက်
ဘုရင်ပိုင်မြေနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတပယ်၏ အတိုင်းအတာကို ကျောက်တိုင်များဖြင့် စံနမူနာပြ စိုက်ထူထားသည်။ ကျောက်စာတွင် မြန်မာ့ရိုးရာတိုင်းတာမှု စံနှုန်းပါသည်။

## သမိုင်းအကျဉ်း
ပယ်ပုံတော်ဝင်းကို သီရိပဝရပိယောနန္တယသတြိဘဝနာဒိတျာဓိပတိ ပဏ္ဍိတမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ မည်သော ဆင်ဖြူများရှင်မင်းတရား ဘိုးတော်ဗဒုံမင်းသည် မဟာပထဝီဖြစ်သော ဤမြေကြီးသည် ယူဇနာ နှစ်သိန်းလေးသောင်းရှိရာ ဆံခြည်တစ်ခြမ်း၊ နှမ်းတစ်လုံးရှိအရာတို့ကို အလေးအမြတ်ပြုစေရန် ပြည်သူပြည်သားတို့ ကန်သင်း၊ ကန်ပိုင်၊ နယ်စပ်အငြင်းအခုံ ခိုက်ရနမဖြစ် အပြစ်ကင်းလွတ်စေရန် ပညာရှိတို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်ပြီး ပကတိပယ်နှင့် မင်းပယ်နှစ်ရပ်ကို ကျမ်းဂန်လာထုံးစံဥပဒေနှင့်အညီ နေရာ၊ ဝင်းသတ်မှတ်၍ ကျောက်တိုင်များ စိုက်ထူတော်မူခဲ့သည်။ အငြင်းအခုံတစ်ခုပေါ်လာပါက ပကတိပယ်၊ မင်းပယ်တို့စံနှုန်းများနှင့် တိုင်းတာဆုံးဖြတ်စေရန် ကျောက်စာများဖြင့် ရေးသားစိုက်ထူခဲ့သည်။ 
*ပကတိပယ်တွင် တစ်ဘက် ၂၅ တာ၊ စတုရန်းလေးဘက်တွင် တာ ၁၀၀၊
*မင်းပယ်တွင် တစ်ဘက် ၃၅ တာ၊ နှစ်တောင်၊ တစ်မိုက်၊ လေးသစ် စတုရန်းလေးဘက်တွင် ၁၄၁ တာ၊ နှစ်တောင်၊ ၁၆ သစ် ဖြစ်၏။ 
*လက်သစ်တောင်တာ အခြင်ကို ဆန်ဖြူခွံနက် စပါးခုနှစ်လုံးသော် လက်တစ်သစ်၊ နှစ်ဆယ့်လေးလက်သစ်သော် တစ်တောင်၊ ခုနှစ်တောင်သော် တစ်တာဖြစ်သည် ဟူသော ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ထည့်သွင်းရေးထိုးထားသည်။

## အမျိုးအစား
သံကူကွန်ကရစ်ကျောက်စာရုံ နှစ်ရုံရှိပြီး ပယ်အတိုင်းအတာ စကျင်ကျောက်တိုင်များ ရှိသည်။

## လက်ရှိအခြေအနေ
ကျောက်စာ၊ ကျောက်စာရုံနှင့် စိုက်ထားသော ကျောက်တိုင်များအားလုံး မူလအတိုင်း မပျက်မစီး ရှိနေပါသည်။ ကျောက်စာရုံနှစ်ရုံကို လက်ရန်းများဖြင့် ဧရိယာပြုဝန်းရံထားပြီး စံနှုန်းပြကျောက်တိုင်များကိုမူ သံပန်းများဖြင့် အုပ်မိုးထိန်းသိမ်းထားသည်။

## ထိန်းသိမ်းမှု
ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ဝင်းခြံတစ်ခုလုံးကို ဝင်းခတ်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားသည်။

## အကိုးအကား
ဈေးကွက်ထိုးဖောက်ခြင်း

**ဈေးကွက်ထိုးဖောက်ခြင်း**  ဆိုသည်မှာ ဖောက်သည်များကို ရယူခြင်း၊ စိတ်ကျေနပ်မှုပေးခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းဟူသော လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ဈေးကွက်ထိုးဖောက်ခြင်းကို အများအားဖြင့် ရောင်းချသူ၊ ပုံမှန်အားဖြင့် လက်လီရောင်းချသူ သို့မဟုတ် ထုတ်လုပ်သူက လုပ်ဆောင်သည်။ ထုတ်ကုန်များကို အခြားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများသို့ (B2B) သို့မဟုတ် စားသုံးသူများထံသို့ တိုက်ရိုက် (B2C) ဈေးကွက်ရှာဖွေနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို မီဒီယာ၊ ဈေးကွက်သုတေသန သို့မဟုတ် ကြော်ငြာအေဂျင်စီကဲ့သို့သော အထူးပြု ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးကုမ္ပဏီများသို့ ကန်ထရိုက်ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကုန်သွယ်ရေးအသင်းအဖွဲ့တစ်ခု သို့မဟုတ် အစိုးရအေဂျင်စီတစ်ခု (စိုက်ပျိုးရေးဈေးကွက်ရှာဖွေရေးဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ကဲ့သို့) သည် စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံး သို့မဟုတ် ဒေသတစ်ခုလုံးအတွက် ကိုယ်စားပြု၍ ကြော်ငြာပေးတတ်သည်၊ ၎င်းတို့မှာ မကြာခဏဆိုသလို သီးခြားအစားအစာအမျိုးအစားတစ်ခု (ဥပမာ Got Milk?)၊ သီးခြားဒေသတစ်ခုမှ အစားအစာ၊ သို့မဟုတ် မြို့တစ်မြို့ သို့မဟုတ် ဒေသတစ်ခုကို ခရီးသွားလာရေးနေရာတစ်ခုအဖြစ် ကြော်ငြာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

ဈေးကွက်ဦးတည်ချက်များ ဆိုသည်မှာ ဈေးကွက်စီမံကိန်းရေးဆွဲရာတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သော အကြောင်းအချက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အတွေးအခေါ်များ ဖြစ်သည်။ ထုတ်ကုန်၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များနှင့် ၎င်းကို မည်သို့ရောင်းချမည်ကို ဖော်ပြသည့် ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးရောစပ်မှု (marketing mix) သည် ထုတ်ကုန်ကို ကြော်ငြာရန် အသုံးပြုမည့် လမ်းကြောင်းများအပါအဝင်၊ ထုတ်ကုန်ကို ဝန်းရံနေသော ပတ်ဝန်းကျင်၊ ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးသုတေသနနှင့် ဈေးကွက်သုတေသန၏ ရလဒ်များ၊ နှင့် ထုတ်ကုန်၏ ပစ်မှတ်ဈေးကွက်၏ လက္ခခဏာများ ၏ သက်ရောက်မှုကို ခံရသည်။ ဤအချက်များကို ဆုံးဖြတ်ပြီးသည်နှင့် ဈေးကွက်ရှာဖွေသူများသည် ကူပွန်များနှင့် အခြားသော ဈေးနှုန်းဆွဲဆောင်မှုများကို အသုံးပြုခြင်းအပါအဝင် ထုတ်ကုန်ကို မြှင့်တင်ရန် မည်သည့်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုမည်ကို ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကောင်းခြင်းငါးဖြာ

* (၁) ဆဝိကလျာဏ =   အရေအဆင်းကောင်းခြင်း။ 
* (၂) မံသကလျာဏ = အသားအရေ ပြည့်ဖြိုးကောင်းမွန်ခြင်း။ 
* (၃) အဌိကလျာဏ = အရိုးအဆစ်ပြေပြစ်ကောင်းမွန်ခြင်း။ 
* (၄) ကေသကလျာဏ = ဆံပင်ကောင်းခြင်း။ 
* (၅) ဝယကလျာဏ = အရွယ်တင်ခြင်း။ 

## အကိုးအကား
လေမျိုးငါးပါး

#နာဂလေ=ပျို့အန်ခြင်းအမှုကိုပြုသောလေ ။ 
#ကုမ္မလေ=မျက်စိခံတွင်းတို့မှ ဖွင့်ခြင်းပိတ်ခြင်းအမှုကိုပြုသောလေ။  
#ကိကရလေ=ချောင်းဆိုးခြင်း ချေဆတ်ခြင်းအမှုကိုပြုသောလေ။  
#ဒေဝဒတ္တလေ=သမ်းသေခြင်းအမှုကိုပြုသောလေ။  
#ဝနေဉ္စလေ=ဟစ်အော်ကြွေးကြော်ခြင်းအမှုကိုပြုသောလေ။ 

## အကိုးအကား
ဂင်ဂိုပင်

**ကမ္ဘာဦးပင်၊ ဂင်ဂိုပင်** ဟု ခေါ်တွင်သည်။ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းထဲတွင် တွေ့ရှိ စိုက်ပျိုးခဲ့ရသောအပင် ဖြစ်သဖြင့် **ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းသစ်ပင်** ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမိုင်းမတိုင်မီ အပင်မျိုးစုများ
သုဓမ္မာဇရပ်များ

**သုဓမ္မာဇရပ်များ**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရတနာပုံမြို့တည်၊ နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည်။ 

## တည်နေရာ
မန္တလေးတောင်၏တောင်ဘက် အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ၆၅ လမ်းနှင့် စန္ဒာမုနိစေတီ၊ အနောက်ဘက်တွင် ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်နှင့် မဟာဇောတိကာရာမ (စံကျောင်းတိုက်)၊ တောင်ဘက်တွင် ၁၂ လမ်းနှင့် ကျုံးမြို့ရိုး၊ မြောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတောင် တည်ရှိသည်။
ပေါ်မှ တွေ့မြင်ရသော ကျုံး၊ နန်းမြို့ရိုးနှင့် သုဓမ္မာဇရပ်များ (၁၉၇၆ ခုနှစ်)]]
## ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ သစ်သားအဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည်။

## ထူးခြားချက်
ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ရတနာပုံခေတ် သာသနာရေးဆိုင်ရာ စာပြန်ပွဲများကျင်းပရာ အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်။

## သမိုင်းအကျဉ်း
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတောင်ခြေ၊ ရွှေမြို့တော် အရှေ့မြောက်အရပ် ယခုကျောက်တော်ကြီးဘုရား တောင်ဘက်တွင် ပဋ္ဌာန်းဟောသိမ်များကို မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရတနာပုံရွှေမြို့နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းတော်မူခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၂၂၆ ခုနှစ်တွင် မှူးမတ်များအား ငွေတော်ထုတ်ပေး၍ သုဓမ္မာဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်စေတော်မူခဲ့သည်။ ယင်းဇရပ်များကို သုဓမ္မာဇရပ်တန်းဟုခေါ်သည်။ အဆိုပါ သုဓမ္မာဇရပ်များသည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းကြီးလက်ထက်၌ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် သာသနာ့အာဇာနည်လောင်းများ ရွေးချယ်သည့် သုဓမ္မာစာပြန်ပွဲများကျင်းပရာ မြင့်မြတ်သော ဘူမိနက်သန်နေရာလည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နှစ်ကာလကြာမြင့်မှု၊ သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးကုန်ခဲ့ရာ ၁၉ ဆောင်မျှသာကျန်ရှိ၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းထားလျက်ရှိသည်။

## အမျိုးအစား
သစ်သားတိုင်လုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အမိုးနှစ်ထပ် လည်ပေါ်တစ်ဆင့်ခံထားဝယ်ဆောင်ပုံစံ  အဆောက်အအုံမျိုးဖြစ်သည်။ အဆောက်အအုံကို ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်စနစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ယခင်က အမွှမ်းပန်းများ အမိုးအကာများရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ၌မရှိတော့ပါ။

## လက်ရှိအခြေအနေ
အဆောက်အအုံ၏ အဖြူထည်ပိုင်းများကို မူလလက်ရာမပျက် တွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် အမွှမ်းပန်းများနှင့် အကာအရံများကိုမူ နှစ်ကာလရှည်ကြာမှုကြောင့် မတွေ့ရတော့ပါ။

ခံ့ညားတောင့်တင်းသော တိုင်လုံးကြီးများနှင့် ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်တည်ဆောက်ခဲ့သော မြန်မာ့ဗိသုကာ နမူနာပြအဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည်။ ယခင်က သုဓမ္မာဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင် ရှိခဲ့သော်လည်း သဘာဝဘေးဒဏ်နှင့် မီးလောင်မှုကြောင့် ယခုအခါ ၁၉ ဆောင်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများကိုလည်း ရှေးမူလက်ရာတိုင်း ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည်။

## ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက တာဝန်ယူထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ
ကဏ္ဍ:မန္တလေး
ကဏ္ဍ:မန္တလေးမြို့ရှိ အဆောက်အအုံများ