မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း

**မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း**ဟူသည် "မနောဒွါရ" (စိတ်တံခါး) နှင့် "အာဝဇ္ဇန" (ဆင်ခြင်ခြင်း၊ အာရုံပြုခြင်း) ဟူသော ပုဒ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မနောဒွါရ၌ ထင်လာသော အာရုံကို ဆင်ခြင်တတ်သောစိတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစိတ်သည် ဘဝင်စိတ်အစဉ် ပြတ်တောက်ပြီးနောက် ဝီထိစိတ်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ မနောဒွါရဝီထိ၏ အစ၌ အာရုံသို့ ဦးစွာညွတ်ကိုင်းပေးသော စိတ်ဖြစ်သည်။

### မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ အမျိုးအစား
၎င်းသည် စေတသိက်တို့၏ သဘာဝအရ **ဥပေက္ခာသဟဂုတ် အဟိတ် ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတ်**ဟု ခေါ်သည်။
* **ဥပေက္ခာသဟဂုတ်:** လျစ်လျူရှုသော ဝေဒနာ (ဥပေက္ခာဝေဒနာ) နှင့် အတူဖြစ်သောစိတ်။
* **အဟိတ်:** ဟိတ်ခြောက်ပါး (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ) တို့နှင့် မယှဉ်သောစိတ်။
* **ကိရိယာ:** ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံလည်းမဟုတ်၊ ထိုကံတို့၏ အကျိုးဝိပါက်လည်းမဟုတ်ဘဲ အပြုအမူမျှသာဖြစ်သောစိတ် (ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ သန္တာန်၌ဖြစ်သော ကုသိုလ်အလားတူစိတ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အာရုံကို ဆင်ခြင်ရုံသက်သက်ဖြစ်သောစိတ်)။
* **မနောဝိညာဏဓာတ်:** စိတ်အသိဓာတ်တစ်မျိုး။

### လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် (လက္ခဏာဒိစတုက္က)
အာရုံခြောက်ပါး (သဠာရမ္မဏ) ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်မှာ -

# **လက္ခဏာ:** အာရုံ (၆)ပါးကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘော။
# **ရသ:** မနောဒွါရ၌ ထင်လာသော အာရုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း (ကိစ္စ)။
# **ပစ္စုပဋ္ဌာန်:** မနောဒွါရ၌ ထင်လာသော အာရုံကို ဆင်ခြင်တတ်သော သဘောတရား (အဖြစ် ယောဂီ၏ဉာဏ်၌ ထင်လာခြင်း)။
# **ပဒဋ္ဌာန်:** ဘဝင်အယဉ် ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်း (ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ)။

ဉာဏ်နုသူများ နားလည်လွယ်စေရန် ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းကို ပုံစံထုတ်၍ ပြရလျှင်-
# **လက္ခဏာ:** ရူပါရုံကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘော။
# **ရသ:** မနောဒွါရ၌ထင်လာသော ရူပါရုံကို (ရှေးရှုကျရောက်လာသော ရူပါရုံကို) ဆင်ခြင်ခြင်း။
# **ပစ္စုပဋ္ဌာန်:** မနောဒွါရ၌ထင်လာသော ရူပါရုံကို ဆင်ခြင်တတ်သော သဘောတရား။
# **ပဒဋ္ဌာန်:** ဘဝင်အယဉ် ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်း။
(ဤမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၌ ယှဉ်ဖက် သမ္ပယုတ်နာမ်တရား (၁၂)လုံး ရှိပါသည်။)

### ဝီထိစိတ်အစဉ်များတွင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ အခန်းကဏ္ဍ
အာရုံတစ်ခုကို သိမြင်မှုဖြစ်စဉ် (ဝီထိ) များစွာတွင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
ဥပမာ- အဆင်းရူပါရုံကို သိရာ၌-
# ပထမဦးစွာ ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို သိသော စက္ခုဒွါရဝီထိ ဖြစ်သည်။
# ထို့နောက် ထိုစက္ခုဒွါရဝီထိက ယူထားသော အတိတ်ရူပါရုံကို သိသော တဒနုဝတ္တက မနောဒွါရဝီထိ ဖြစ်သည်။ (ဤဝီထိ၏ အစတွင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ပါဝင်သည်။)
# ထို့နောက် မြင်ပြီးသော အတိတ်ရူပါရုံကို "ညို၏၊ ဝါ၏" စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားနိုင်သော သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိများ ဆက်ဖြစ်သည်။
# ထိုသို့ ပိုင်းခြားပြီးသော ရူပါရုံကိုစွဲ၍ "ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ အိုး" စသည့် သင်္ကေတ (ပညတ်) အတိုင်း သိသော သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိများ ဖြစ်သည်။
# ပဉ္စမမြောက် မနောဒွါရဝီထိကျမှ "ယောက်ျား၊ မိန်းမ" စသည့် အတ္ထပညတ်ကို ပိုင်နိုင်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး ကြည်ညိုခြင်း၊ တပ်မက်ခြင်း စသည်ဖြစ်လာသည်။ ဤနောက်ပိုင်း မနောဒွါရဝီထိများတွင် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဇောစိတ်များ၌ ယှဉ်သော အဓိမောက္ခစေတသိက် (ဆုံးဖြတ်ခြင်း) ၏ စွမ်းအင်သည် အလွန်မြင့်မားလာသည်။

### ယောနိသောမနသိကာရ နှင့် အယောနိသောမနသိကာရ
မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် ယောနိသောမနသိကာရ (သင့်တင့်မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု) နှင့် အယောနိသောမနသိကာရ (မသင့်မတင့် မှားယွင်းသော နှလုံးသွင်းမှု) တို့၌ ဇောစိတ်များနှင့် အလားတူ စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။
* အကုသိုလ်ဇောများက အာရုံကို နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ၊ သုဘ စသည်ဖြင့် အယောနိသောမနသိကာရ အားဖြင့် နှလုံးသွင်းသကဲ့သို့၊ ထိုဇောတို့၏ရှေ့မှ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းကလည်း အလားတူ နှလုံးသွင်းတတ်၊ ဆုံးဖြတ်တတ်သည်။
* ထိုအတူ ဝိပဿနာဇောများက သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ အသုဘ စသည်ဖြင့် ယောနိသောမနသိကာရ အားဖြင့် နှလုံးသွင်းသကဲ့သို့၊ ထိုဇောတို့၏ရှေ့မှ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းကလည်း အလားတူ နှလုံးသွင်းတတ်၊ ဆုံးဖြတ်တတ်သည်။
ထို့ကြောင့် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် အာရုံကို ဆင်ခြင်ရုံသာမက (မှားသည်ဖြစ်စေ၊ မှန်သည်ဖြစ်စေ) ဆုံးဖြတ်မှုလည်း ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု မှတ်ရမည်။

### မဟာဂဇစိတ် (ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့်တူသောစိတ်)
အဋ္ဌကထာဆရာတော်က မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်ကို "မဟာဂဇစိတ်" ဟု ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့် ဥပမာပေးထားပါသည်-
* ဤစိတ်သည် ဘုံသုံးပါးရှိ စိတ်ရှိသတ္တဝါအားလုံးနှင့် ဆက်ဆံပြီး၊ မဖြစ်သော သတ္တဝါဟူ၍ မရှိ။
* ပဉ္စဒွါရ၌ (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းအမည်ဖြင့်) ဝုဋ္ဌော (ဆုံးဖြတ်ခြင်း) ကိစ္စ၊ မနောဒွါရ၌ အာဝဇ္ဇန်း (ဆင်ခြင်ခြင်း) ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
* သဗ္ဗညုတဘုရားရှင်တို့နှင့်သာ ဆက်ဆံသော အသာဓာရဏဉာဏ်တော် (၆) ပါးသည်ပင်လျှင် ဤမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းက ယူပေးအပ်သော အာရုံကိုသာ အာရုံယူနိုင်ကြသည်။
* ဤစိတ်၏ အာရုံမပြုနိုင်သော တရားဟူ၍ မရှိသလောက်ရှားပါးသည်။
* "သဗ္ဗညုတဉာဏ်မဟုတ်ဘဲ သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့် အလားတူသောတရားကား အဘယ်နည်း" ဟုမေးလျှင် "ဤမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်တည်း" ဟု ဖြေဆိုရမည် ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ဆင်ပြောင်ကြီးသည် အားကြီးသကဲ့သို့၊ ဤမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည်လည်း သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်မြတ်ကြီး၏ ရှေ့သွားဖြစ်၍ အလုံးစုံကို အာရုံပြုနိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် အားကောင်းလှသည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။

### နိဂုံး
မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် အခြေခံကျပြီး အလွန်စွမ်းပကားကြီးသော စိတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မနောဒွါရ၌ အသိစိတ်အစဉ်ကို စတင်ပေးပြီး၊ အာရုံအမျိုးမျိုးကို ယူနိုင်စွမ်းရှိကာ၊ လောကီအသိပညာမှစ၍ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်များအထိ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။ ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော အာရုံယူနိုင်စွမ်းကြောင့် ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့် နှိုင်းယှဉ်တင်စားခြင်း ခံရသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ

ပြင်ပလင့်များ
*