open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝမ်းဘဲ

မြန်မာနိုင်ငံ အမြို့မြို့အရွာရွာတွင် ဝမ်းဘဲကိုတွေ့နိုင်သည်။ အမြီးနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် အလွန်နက်သည့် အရောင်ရှိပြီးလျှင် အတောင်များကို ပိတ်ထားသောအခါတွင် အဖြူစင်းကြီးရှိသဖြင့် ဝမ်းဘဲသည်ထူးခြားသည်။ ခြေထောက်များမှာ တောက်ပသည့် အနီရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်အထိ ရှိတတ်သည်။ ဝမ်းဘဲ၏ သာမန်အော်သံမှာ 'ဂတ်*ဂတ်*ဂတ်' ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ရွှေလီမြစ်ကဲ့သို့သော မြစ်ကြီးများတွင် ဝမ်းဘဲကို တွေ့ နိုင်ပေသည်။ ဝမ်းဘဲသည် အခြားငှက်များနှင့် ရော၍နေလေ့မရှိချေ။ သို့သော် ဘဲခေါင်းစိမ်း (ဘဲခြေနီ)နှင့်ကား ရော၍နေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထုံးအိုင်များ၌လည်း ဝမ်းဘဲကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဝမ်းဘဲသည် ရေမျက်နှာပြင်တွင်သာ အစာရှာဖွေသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ထုံးအိုင်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စပါးပင်များကို စားပစ်သည်ထက် ခြေနှင့် နင်းပစ်ခြင်းကြောင့် ပို၍ပျက်စီးစေသည်။ ဝမ်းဘဲ၏ အနှစ်သက်ဆုံးအစာမှာ ရေပိုးရေမွှားများ၊ ဖားများနှင့် တီကောင်များဖြစ်သည်။

ဝမ်းဘဲသည် အသိုက်ကို အပင်များဖုံးအုပ်နေသော မြေကြီးပေါ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ထိုအသိုက်များသည် ရေနှင့်အတော်ဝေးဝေးတွင် ရှိတတ်သည်။ ဘဲရိုင်းများသည် သားပေါက်ချိန်၌ အတောင်နှင့် အမြီးရှိ အတောင်ရှည်များ လဲလှယ်ရန် ကျွတ်ကုန်ကြလေသည်။ ထိုသို့ အတောင်များကျွတ်နေစဉ်တွင် ဝမ်းဘဲသည် အသိုက်မှ အလွန်ထွက်ခဲသည်။ တစ်ခါ အုလျှင် ဝမ်းဘဲသည် ရှစ်ဥမှ ဆယ်ဥအထိ အုတတ်သော်လည်း တခါတရံတွင်မူ ၁၄ ဥအထိ အုတတ်လေသည်။

ဝမ်းဘဲသည် အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ ဩစတြေးလျတိုက်၊ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆိုက်ဗီးရီးယား အရှေ့ပိုင်းအထိ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ ဝမ်းဘဲသည် အန်ဆာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အနာတီဒီး မျိုးရင်းနှင့် အနာတီနီး မျိုးရင်းခွဲတို့တွင် ပါဝင်ပြီးလျှင် ယင်းကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် အနပ် ပီစီလောရင်းချား ပီစီလောရင်းချား ဟုခေါ်သည်။ ဝမ်းဘဲနှင့် မျိုးစဉ်တူ၊ မျိုးရင်းတူနှင့် မျိုးရင်းခွဲတူ အခြားဘဲတစ်မျိုးမှာ ဘဲခေါင်းစိမ်း၊ဘဲရစ်၊ဘဲအ တို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:ဘဲ (မျိုးစု)
အောင်စာငှက်

**အောင်စာငှက်**  (*Rhipidura albicollis*) သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ပြခန်း

Image:White-throated fantail scientific name Rhipidura albicollis at Sattal DSCN0829 1.jpg|At Sattal near Bhimtal, India
Image:White-throated fantail, Nalbari, Assam, India.jpg|Adult at nest from Nalbari, Assam, India

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရီးယားငှက်ကုလားအုတ်ပု

**ရီးယားငှက်ကုလားအုတ်ပု** (*Rhea americana*) သည် မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကတိုက် ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်အား အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ၊ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များတွင် ကျက်စားကြသည်။ အလေးချိန်  ရှိပြီး ရီးယားငှက်ကုလားအုတ်ပုသည် တောင်အမေရိကတွင် အကြီးမားဆုံးငှက်ဖြစ်သည်။ သဘာဝအတိုင်း တောထဲတွင် သက်တမ်း ၁၀.၅ နှစ်ရှိကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ
ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ပါရာဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဥရုဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အညိုရောင်ငှက်ပုတီး

**အညိုရောင်ငှက်ပုတီး** (**Chestnut Munia**) (*Lonchura atricapilla*) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ ထိုင်ဝမ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ဟာဝိုင်အီတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၁၉၉၅ မတိုင်ခင်က ယင်းငှက်သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားငှက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အော်ယောငှက်

**အော်ယောငှက်** **little cormorant** (*Microcarbo niger*) 

## ပြခန်း

Image:Little Cormorant (Non-breeding) I2 Picture 250.jpg| Non-breeding in  Kolkata, West Bengal, India
Image:Little Cormorant-Preening- I2 - Kolkata IMG 2510.jpg| Preening in  Kolkata, West Bengal, India
Image:Little Cormorant-Drying its wings I IMG 7981.jpg| Drying its wings in  Kolkata, West Bengal, India
Image:Little Cormorant, Kolkata, West Bengal, India I IMG 1035.jpg|Bird in flight over water in Kolkata, West Bengal, India
Image:Little Cormorant- Bathing I Picture 263.jpg| Bathing in  Kolkata, West Bengal, India
Image:Smallcormorant.jpg|Little Cormorant
Image:Phalacrocorax niger 027.jpg|On the Hunt
Image:Phalacrocorax niger 009.jpg|Drying wings after a hunt

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မြန်မာ စံတော်ချိန်

**မြန်မာစံတော်ချိန်** ( ) သည် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် ထပ်ပေါင်းထားသည့်အချိန်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ စံတော်ချိန် ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။ မြန်မာစံတော်ချိန် (MMT) 97°30′E လောင်ဂျီကျူ အခြေခံဖြင့် တွက်ချက်သည်။ မြန်မာစံတော်ချိန်သည် နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသော အချိန်ကို လိုက်နာထားခြင်း မရှိသည့်အတွက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
 (၁၈၅၅ ခုနှစ်)။ အချိန်ဘောလုံးကို ဘုရားထိပ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။]]

### ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ
မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက စံအချိန်မရှိပေ။ မြန်မာပြက္ခဒိန် စည်းမျဉ်းအရ ဒေသတစ်ခုစီသည် နေထွက်ချိန်၊ မွန်းတည့်ချိန်၊ နေဝင်ချိန်နှင့် သန်းခေါင်ယံအချိန်တို့ကို ခွဲခြားထားသည်။
. နေ့ကို *ဗဟို* ဟု ခေါ်သည့် သုံးနာရီကြာ အပိုင်းရှစ်ခု သို့မဟုတ် *နာရီ* ဟု ခေါ်သည့်  ၂၄ မိနစ်ကြာသည့် အပိုင်း ခြောက်ဆယ် ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ပြက္ခဒိန်တွင် မီလီစက္ကန့်အဆင့်အထိ အချိန်ယူနစ်များ ပါဝင်သော်လည်း *ဗဟို* နှင့် *နာရီ* ကို ပိုမိုလူကြိုက်များသည်။ *နာရီ* တစ်ခုစီတိုင်း မောင်း တစ်ချက်တီးကာ *ဗဟို* တစ်ခုစီတိုင်းတွင် စည် နှင့် ခေါင်းလောင်းတို့ကို တီးခတ်သည်။

## အချိန်မှတ်တမ်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချိန်
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ အချိန်
ဘိုးအင်း ၇၄၇

ဘိုးအင်း ၇၄၇ သည် ကိုယ်ထည်ဗျက်ကျယ်သော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသုံး ခရီးသည်တင် လေယာဉ် နှင့် ကုန်တင်လေယာဉ် ဖြစ်ပြီး ဂျမ်ဘိုဂျက် သို့ ကောင်းကင်၏ ဘုရင်မ (Queen of the Skies) ဆိုသော အမည်ဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဘိုးအင်း ၇၄၇ သည် တစ်ကမ္ဘာလုံး နေရာတကာတွင် အလွယ်တကူ တွေ့ရှိ မှတ်မိနိုင်သော လေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ထည် ဗျက်ကျယ်သော လေယာဉ်များတွင် ပထမဆုံး ထုတ်လုပ်သော လေယာဉ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှိ ဘိုးအင်း၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသုံး လေယာဉ်ပျံ ဌာနခွဲမှ ထုတ်လုပ်သည်။ မူလပထမ ၇၄၇ လေယာဉ်ပျံမှာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များက ထင်ရှားပြီး ကြီးမားသော ဘိုးအင်း ၇၀၇ ၏ နှစ်ဆခွဲမျှ ရှိသည်။ ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ၁၉၇၀ တွင် လုပ်ငန်းသုံး အနေနှင့် စတင်ပျံသန်းခဲ့ပြီးနောက် ၇၄၇ သည် ခရီးသည် အများဆုံး တင်ဆောင် နိုင်သည့် စံချိန်ကို ၃၇ နှစ်မျှ တင်နိုင်ခဲ့သည်။

အင်ဂျင် ၄လုံး တပ်ထားသော ၇၄၇ သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ထည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို နှစ်ထပ် တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းသည် ခရီးသည်တင်၊ ကုန်တင် နှင့် အခြား ဗာရှင်းများဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ ဘိုးအင်းသည် ဘုလုံးနှင့် တူသော ၇၄၇ ၏ အပေါ်ထပ်ကို ပထမတန်း ခရီးသည်များ အတွက်နှင့် ထိုင်ခုံ အပိုရရှိရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လေယာဉ်ပျံကို ထိုင်ခုံဖြုတ်၍ အရှေ့ပိုင်း ကုန်တံခါး တပ်ဆင်ရုံမျှဖြင့် ကုန်တင် လေယာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ ဘိုးအင်း မှာ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည့် အကြောင်းမှာ ကုမ္ပဏီ အနေနှင့် အသံထက်မြန်သော ခရီးသည်တင် လေယာဉ်များ ပေါ်ကထွက်လာမှုကို မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး (၁၉၆၀နှစ်များ အစောပိုင်းက ထိုလေယာဉ်ပျံများ အကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။) အကယ်၍ ၇၄၇ နှင့် အခြားသော အသံလောက် မမြန်သည့် လေယာဉ်ပျံများ ခေတ်ကုန်သွားပါက ကုန်တင်လေယာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ ၇၄၇ သည် အစင်းရေ ၄၀၀ မျှ ရောင်းချပြီးချိန်တွင် ခေတ်ကုန်သွားမည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း ဝေဖန်သူတို့၏ မျှော်လင့်ချက် အတိုင်း မဖြစ်ပဲ ၁၉၉၃ တွင် အစင်းရေ ၁၀၀၀ ကျော် သွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ဇွန်လတွင် ၁၄၁၈ စင်းမျှ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အခြား ပုံစံကွဲ အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ရန် အော်ဒါမှာထားသည်မှာ ၁၀၉ စင်းမျှ ကျန်နေသေးသည်။
မြန်မာ့စောင်း

**မြန်မာ့စောင်း** (သို့မဟုတ် **စောင်းကောက်**) ကို အောက်ပါစာမျက်နှာတို့တွင်ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
* စောင်းကောက်  ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့တူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
* *ဗမာ့စောင်း (ဗမာ့စောင်း (ရုပ်ရှင်) *၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၅ တွင် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ နှစ်ကားစလုံးအား Kon Ichikawa မှရိုက်ကူးထားသည်။
* *The Harp of Burma (ဝတ္ထု)၊* ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် ဂျပန်လူမျိုးစာရေးဆရာ Michio Takeyama မှရေးသားခဲ့သည်။
ဂေးရှား

(; )၊  သို့မဟုတ်  ဆိုသည်မှာ ဂျပန်ရိုးရာ အမျိုးသမီး ဖျော်ဖြေသူများ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့ တတ်ကျွမ်းသော ပညာများတွင် ဂျပန် အနုပညာ အမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခြင်း ပါဝင်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော အိမ်တွင်းမှုပညာ အရပ်ရပ်နှင့် နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်သူ ပျော်တော်ဆက် မိန်းကလေးဖြစ်သည်။ ဂေးရှားအစစ်မှာ စာရိတ္တ ပျက်စီးသူများ မဟုတ်ပေ။ အလွန်အဖိုးတန်သော လက်ရွေးစင် မိန်းကလေးများဖြစ်၍ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ အသက် ၅-နှစ်အရွယ်မှ စ၍ အဆို၊ အက၊ အပျော်၊ အပြုအပြင်၊ ဧည့်ဝတ် စသည်တို့ကို အထူးလေ့ကျင့် သင်ကြားထားကြသည်။ 

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
အမေရိကန်ဝန်ပို

**အမေရိကန် ဝန်ပိုဖြူ**  (), California. Note lack of "horn" and duller bare parts.]]

 in Florida.Note grey immature birds in center, and at left and right margins.|left]]

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝံပိုများ
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း

ကျောက်ခေတ်ဟောင်း (Paleolithic ) ကာလ ဆိုသည်မှာ သမိုင်း မတင်မီ ကာလ ဖြစ်ပြီး ရှေးအကျဆုံးသော ကျောက်လက်နက် ကိရိယာများ စတင် အသုံးပြုလာကြသည့် အချိန် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကာလကို ဟိုမီးနန်လူ တို့ ကျောက်လက်နက်များကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂.၆ သန်းခန့်မှ စတင် ရေတွက်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့် အထိ ဖြစ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နောက်တွင် ကျောက်ခေတ်လယ် (Mesolithic) ဟု သတ်မှတ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှင့် ကျောက်ခေတ်လယ်ကူးပြောင်းသည့် ကြားကာလ သည် နေရာဒေသကို လိုက်၍ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကွဲပြားခြားနားနိုင်သည်။

ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကာလတွင် လူတို့သည် ဘန်း (bands) ဟုခေါ်သည့် အစုအဖွဲ့ အသေးစားကလေးများဖြင့် နေထိုင်လေ့ ရှိကြပြီး သစ်ဥသစ်ဖုများ ရှာဖွေခြင်း၊ တောရိုင်းကောင်များကို ရှာဖွေ အမဲလိုက်ခြင်းတို့ဖြင့် အသက်ဆက် နေထိုင်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ
ကရင်စောင်းကောက်

ကရင်အမျိုးသား တူရိယာများအနက် ဖားစည်ကလွဲလျှင် ဏာဍိင် (ခေါ်) စောင်းကောက်သည် လူသိများ၍ နှစ်သက်ကြသော တူရိယာပစ္စည်းဖြစ်သည်။

စောင်းကောက်သံသည် လူတိုင်းက နှစ်သက်ကြသည်၊ အခြားသော တူရိယာများနှင့် တွဲဖက်၍ တီးခတ်ရသော်လည်း စောင်းကောက်သက်သက်ဖြင့် တီးခတ်ခြင်းကို ပို၍ နှစ်သက်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ညအခါ တီးခတ်ရာတွင် အလွန်သာယာသော တူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စောင်းသံ၏ အညုအဆွဲသည် သေသူပင် ပြန်ရှင်မတတ်ရှိသည်ဟု အဆိုအမွှန်း ပြုကြသည်။

ကရင့်စောင်းကောက်တွင် ကြိုးငါးချောင်း သို့မဟုတ် ခုနှစ်ချောင်းဖြင့် တပ်လေ့ရှိသည်။ မျက်မှောက်တွင် ခေတ်သီချင်းများ တီးခတ်နိုင်ရန် ကြိုး ၁၀ ချောင်းမှ ၁၂ ချောင်းအထိ တပ်ယူကြသည်။ ရှေးအခါက စောင်းကြိုးကို ပျားဖယောင်းဖြင့် လွန်းတင်၍ ကျစ်ထားသော လျှော်မျှင်၊ ကြိုးနွယ်ပင်၊ ဝါးမျှင်၊ ပိုးချည်တို့ဖြင့် တပ်လေ့ရှိသော်လည်း မျက်မှောက်တွင် နိုင်လွန်ကြိုး၊ သံမဏိကြိုး၊ ကြေးနီကြိုးတို့ဖြင့် အသုံးပြုလာကြပေပြီ။

## စောင်းကောက် ပြုလုပ်ပုံ
စောင်းကောက်ကို ပြုလုပ်ရာတွင် ကိုယ်ထည်ပိုင်းနှင့်ခေါင်းပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားလေသည်။ ကိုယ်ထည်ကို သစ်သားတစ်မျိုးနှင့် ပြုလုပ်ပြီး ခေါင်းပိုင်းကို အခြားသစ်သားတစ်မျိုးနှင့် ပြုလုပ်ယူလေ့ရှိသည်။ ကရင့်စောင်းကောက် ခေါင်းပိုင်းသည် ဗမာစောင်းကောက်ကဲ့သို့ ကွေးညွတ်ခြင်း မရှိလှချေ။ လောက်လေးကိုင်းမျှလောက်သာ ကောက်လေသည်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်ထည်ပိုင်းကို မာသောသစ်သားတို့ဖြင့်သာ ပြုလုပ်၍ရသည်။

စောင်းကောက်ကိုယ်ထည်ကို အလျားသုံးမိုက်၊ အနံတစ်မိုက်ခန့်ထား၍ အခေါင်းထွင်းကာ ဒရယ်သားရေ၊ ချေသားရေတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်ပြီး ကိုယ်ထည် ဘေးနှစ်ဖက်တွင် အပေါက်နှစ်ပေါက် ဖေါက်ထားသည်။ ယင်းအပေါက်ကို “နတ်သမီးပေါက်”ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။

စောင်း၏ ခေါင်းပိုင်းကို ကိုယ်ထည်နှင့် ဆက်စပ်ယူပြီး ထိပ်ပိုင်းတွင် ကြိုးတပ်၊ ကြိုးတင်းရန် လက်တံကို ထားရှိရသည်။ စောင်းခေါင်းပိုင်းသည် သဘာ၀ကောက်နေသော သစ်သားတို့ဖြင့် အလျားခြောက်မိုက်ခန့်အရှည်ယူ၍ တပ်ဆင်ယူရသည်။

## ဏာဍိင်ယူသီ့ (ခေါ်) လွမ်းအောင်ဖန်တီးစောင်း
ဏာဍိင်ယူသီ့ (ခေါ်) လွမ်းအောင်ဖန်တီးစောင်းသည် အထွတ်အမြတ်ထားသော စောင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အချို့က “တော်ဝင်စောင်း”ဟူ၍ အမည်သညာ သတ်မှတ်ပေးကြသည်။ တော်ဝင်စောင်းကို အချို့က “ဏာဍိင်ကိုင်”( ဏာဍိင်ဗားကိုင်)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ထိုစောင်းကို ပြုလုပ်ရာတွင် အစီအရင်တစ်မျိုးနှင့် လုပ်ယူရလေသည်။ ကိုယ်ထည်ကို ပိတောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ရပြီး ခေါင်းပိုင်းကို ယင်းတိုက်သားနှင့် ပြုလုပ်ယူကြသည်။ ကြိုးတပ် ကြိုးတင်းရန် လက်တံကို သစ်ဆင်စွယ်ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး တပ်ဆင်ရသည်။ ထိုစောင်းကို ပြုလုပ်ရာတွင် မပြီးမချင်း ရွာတွင်းသို့ယူဆောင်လာ၍ မရချေ။ တောထဲ၌သာ ပြုလုပ်ရပြီး မပြီးမချင်း တောထဲ၌သာ ထားခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။

စောင်းကိုပြုလုပ်ပြီး စောင်းကြိုးတပ်သောအခါ စောင်းအိုးအပေါက်တွင် ပန်းခုနှစ်မျိုး ခုနှစ်ပွင့် သွင်းရလေသည်။ စောင်း၏ အမြုတေခေါ်တပ်သော (ဏာဍိင်အပနယ့်)ကို ထည့်ရလေသည်။ ပန်းညိုခုနှစ်ပွင့်၊ စကားဝါပွင့်၊ နန်းလုံးကြိုင်၊ ဆောင်တော်ကူး၊ တရုတ်စံကား၊ စကားစိမ်းပွင့် စသည့် ခုနှစ်ပွင့်ကို ထည့်သွင်းပြီးလျှင် စောင်းကြိုးညှိကာ ထိုတောအုပ်၌ပင် သီချင်းဖြင့် သီဆိုတွဲဖက်ပြီး တီးခတ်ရလေသည်။

File:T'na, Smithsonian, 89.4.270.jpg |ကရင်စောင်းကောက်

## ကိုးကား
ရသေ့ကြောင်

## ရသေ့ကြောင်(၁၅၂-၁၆၇)
သက္ကရာဇ် ၇၄-ခုနှစ်၌ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်း လွန်သောအခါတွင် ပျူစောထီးက ကျေးဇူးရှင် ဆရာရသေ့ကို ပင့်ဖိတ်၍ ပုဂံတွင် မင်းပြုစေခြင်းအားဖြင့် **ရသေ့ကြောင်မင်း** ဖြစ်လာသည်။ ရာဇဝင်အရ လူပြောများသည်မှာ ရသေ့ကြောင်မင်းသည် ပျူစောထီးမင်း၏ ငယ်ဆရာရသေ့ဖြစ်ပြီး၊ ပျူစောထီး ပုဂံမြို့ကို ရန်အပေါင်းမှကင်းစင်စေပြီးနောက်တွင် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်း၏ သမီးတော် သီရိစန္ဒာဒေဝီနှင့် လက်ဆက်ကာ အိမ်ရှေ့အရာကို ရခဲ့သည်။ မင်းစည်းစိမ် ၁၅-နှစ်တွင်  နတ်ရွာစံတော်မူလေသည်။ ထို့နောက် သက္ကရာဇ် ၈၉-ခုနှစ်တွင် ပျူစောထီး နန်းတက်၏။  
## ကိုးကား
သတ္တဝါကြီးလေးကောင်

မြန်မာ့ရှေးရာဇဝင်များ၌ **သတ္တဝါကြီးလေးကောင်** ဆိုသည်မှာ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက်တွင် ပြည်သူအများကို အန္တရာယ်ပြုသော ငှက်ကြီး၊ ဝက်ကြီး၊ ကျားကြီးနှင့် ရှူးပျံကြီး ဟူသော သတ္တဝါကြီးများကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တဝါကြီးလေးကောင်ပေါ်လာမည့်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် အထင်အရှားရှိစဉ်ကပင် ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့ကြောင်း ရာဇဝင်ပုံပြင်က ဤသို့ဆိုခဲ့၏။

## နောက်ခံ
ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က မဇ္ဈိမဒေသမှနေ၍ နောင်ကာလ၌ "ပုဂံပြည်ကြီး"ဟူ၍ ပေါ်ထွန်းလာမည့်ဒေသသို့ ဒေသစာရီကြွချီမူခဲ့စဉ် ဘုရားရှင်သည် တန့်ကြည်တောင်ထိပ်သို့ရောက်သော် ရပ်၍ကြည့်တော်မူရာ တောင်ကမ်းပါးရှိ ပေါက်ပင်ထိပ်ဖျားတွင်နားနေသော ဥဗျိုင်းဖြူနှင့် ကျီးမည်း၊ ပေါက်ပင်ခွကြားတွင် လျှာနှစ်ခွဖြင့်ဖွတ်၊ ပေါက်ပင်ရင်း၌ ဝပ်နေသောဖားငယ် စသည့်သတ္တဝါလေးကောင်ကို တွေ့မြင်တော်မူသောအခါ ဘုရားရှင်က ပြုံးတော်မူ၏ ။ အရှင်အာနန္ဒာက သိလို၍ မေးမြန်းရာ ဘုရားရှင်က သူပရိနိဗ္ဗာန်ပြပြီး (၆၁၅) နှစ်လွန်လျှင် ဤနေရာ၌ တိုင်းပြည်ကြီးတစ်ခုဖြစ်မည်၊ ဗျိုင်းနှင့် ကျီး အပင်ထိပ်၌ နားသောကြောင့် အလှူအတန်း၊ လူဦးရေများပြားမည်၊ ဖွတ်ကောင် သစ်ပင်ခွ၌ ရှိသောကြောင့် ထိုပြည်ရှိသူများသည် စိုက်ပျိုးရေးမလုပ်ဘဲ ကုန်သည်အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးကာ မမှန်သောစကားပြောကြသည်ဖြစ်၍ သစ္စာမှားယွင်းမည်၊ ဖားငယ် ဝပ်သောကြောင့် ဖားကဲ့သို့ ဝမ်းရေးအဆင်ပြေကာ သာယာကြမည်ဟု ပြန်လည်မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုပြည်ကို တည်ထောင်သော ဘုရင်လက်ထက်၌ ငှက်ကြီး၊ ဝက်ကြီး၊ ကျားကြီး၊ ရှူးပျံကြီး တို့သည်လည်း မင်းမူဆိုးသွမ်းကြကာ ထိုသတ္တဝါကြီးလေးကောင်ကို နှိမ်နင်းမည့်သူမှာ ဖခင် နေနတ်သား၊ မိခင် နဂါး မှ သက်ဆင်းလာသူက ဖြိုခွင်းသုတ်သင်မည်ဟူ၍လည်း ပြောကြားခဲ့သည်။

## သူရဲကောင်း ပျူစောထီး
ပျူစောထီး အသက် (၁၆) သို့ရောက်သောအခါ ဖခင်ဖြစ်သူ နေမင်းသားက အလုံးစုံကို အောင်နိုင်သည့်အစွမ်းရှိသော လေးနှင့်မြားကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုလေးမြားကို စမ်းသပ်ချင်သောကြောင့် တောကိုဝင်ခဲ့သည်။ တောသို့မဝင်မီ ၎င်းကို စောင့်ရှောက်သော ပျူအိုလင်မယားက သတင်းစကားအသိပေးခဲ့သည်။ ထိုစကားမှာ အရှေ့အရပ်တွင် ဝက်ကြီးနှင့်နောက်လိုက်ငါးရာ၊ တောင်အရပ်တွင် ကျားကြီးနှင့်နောက်လိုက်ငါးရာ၊ အနောက်ဘက်၌ ငှက်ကြီးနှင့် နောက်လိုက်ငါးရာ၊ မြောက်ဘက်၌ ရှူးပျံကြီးနှင့် နောက်လိုက်ငါးရာတို့ရှိကာ ဘုရင်မင်းမြတ်သည်ပင် ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့နှစ်သက်သော အရာများပေးအပ်နေရသည်မှာ (၁၂) နှစ်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပျူစောထီးက ထိုနေရာများသို့သွား၍ တစ်ကောင်ခြင်းသုတ်သင်ခဲ့သည်။ ရန်သူများ သေဆုံးကြောင်း သီတင်းကြားသောအခါ ဘုရင်လည်း ဝမ်းသာစွာဖြင့် ပျူစောထီးရှိရာသွား၍ ၎င်း၏ မျိုးရိုးအကြောင်း မေးသော် သိရှိသဖြင့် ၎င်း၏သမီးတော် စန္ဒာဒေဝီကိုပေး၍ အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်စေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အေးချို

၁၉၄၈ ဩဂုတ်လအတွင်း သောင်းကျန်းသူ ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ပြည်-ရန်ကုန်ကားလမ်းအတိုင်း ချီတက်လာရာ ၁၉-၄-၄၈ ည ၇ နာရီခန့်အချိန် နတ်တလင်းမြို့ အနီးရှိ ဖိုးသာအောင်ကုန်းတံတားတဘက်သို့အရောက်တွင် တပ်စွဲထားသော ပြည်ထောင်စုစစ်ရဲတပ်ရင်း(၂၁)၏ တပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးအေးချိုသည် အင်အားအဆမတန်များပြားသော ရန်သူတို့အား မိမိအသက်ကိုပဓာနမထားပဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သောင်းကျန်းသူကွန်မြူနစ်တပ်များ ဆက်လက်မချီတတ်နိုင်တော့ပဲ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။

ဗိုလ်မှူးအေးချိုသည် ယင်းကဲ့သို့ ထူးကဲမြင့်မြတ်လှသော ရဲစွမ်းသတ္တိ၊ ကြံခိုင်သောစိတ်ဓာတ်တို့ဖြင့် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံ တိုက်ခိုက်ရင်း ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ ၁၉၄၈ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတွက် တာဝန်ကျေပွန်စွာ အသက်ပေးလှူသွားသူဖြစ်သည့်အလျှောက် နိုင်ငံတော်၏ ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုင်ရာအမြင့်ဆုံးဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို အမိန့်အာဏာ ၁၀/အထူး/၅၀ ဖြင့် ပထမဆုံးချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။

ဒီနေ့ခေတ်တွင် အောင်ဆန်းသူရိယ အေးချို၏ အမည်အား သူရဲကောင်းဗိမာန်၌ မော်ကွန်းတင်ကမ္ပည်းရေးထိုးထားရှိသည်။

## ကိုးကား
စောနစ်

ပုဂံမင်း ကျော်စွာအား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး မှ နန်းချသတ်ဖြတ်ပြီးနောက်တွင် ၎င်းတို့ဩဇာလွှမ်းမိုးသည့် ကျော်စွာ၏သား စောနစ်အား ပုဂံဘုရင်အဖြစ် နန်းတင်ကြသည်။ နန်းတက်ဘွဲ့မှာ **သီရိတြိဘဝနာတျာပဝရဓမ္မရာဇာ**ဖြစ်ပြီး ကျောက်စာများတွင် **မင်းလုလင်** ဟူ၍တွေ့ရတတ်သည်။ အာဏာမရှိသော မင်းအဖြစ်ဖြင့် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးမှ ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အုပ်စိုးသည်ကိုသာ လက်ပိုက်ကြည့်ရှုနေရပြီး ပွဲတက်ဘုရင်မျှသာ နေရာရသည်။ အချို့ကျောက်စာများတွင် ပုဂံမင်းကြီးဟုပင် သီးခြားခွဲထုတ်ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းလွန်လျှင် သားတော် စောမွန်နစ်မင်း ဆက်ခံသည်။ 

## ကိုးကား
စောမွန်နစ်

ပုဂံမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်သူ စောမွန်နစ်သည် ဖခင်စောနစ်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံ၍ ခရစ်နှစ် (၁၃၂၅)နန်းတက်သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ **သီရိတြိဘဝနာဒိတျာ သုဓမ္မရာဇာ** ဖြစ်ပြီး အချို့ကျောက်စာများတွင် **အစောနုထာမင်းကြီး** ဟုဖော်ပြသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ပုဂံဩဇာမှာ နေဝင်ချိန်ရောက်နေပြီဖြစ်ပြီး ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းမြို့များတွင် သီဟသူအဆက်အနွယ်များက အပြိုင်အဆိုင်ထီးပြိုင်ပြုနေချိန်ဖြစ်သည်။ နန်းသက်နောက်ဆုံးကာလများတွင်လည်း သတိုးမင်းဖျားက အင်းဝမြို့တည်၍ အင်းဝခေတ်ကို တည်ထောင်သည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ပုဂံမင်း စောမွန်နစ်၏ အနေအထားကို မှန်းဆနိုင်သည်။ စောမွန်နစ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အင်းဝတွင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ ပင် နန်းတက်နေပြီဖြစ်သည်။
သီဟသူ (ပြည်)

**ပြည်စား သီဟသူ**သည် ဖခင်ဖြစ်သူ နရသီဟပတေ့အား လုပ်ကြံ၍ ပုဂံထီးနန်းကို အုပ်စိုးရန် ကြံစည်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ နရသီဟပတေ့မင်းသည် ၎င်းလက်ထက်တွင် မွန်ဂိုတို့ကျူးကျော်သဖြင့် ပြည်မြို့အနောက်ဘက်လှည်းကျအရပ်သို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံသည်။ ထိုနောက်တွင် သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သည့် ဥဇနာ ရှိရာ ပုသိမ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြန်သည်။ သီဟသူအကြံအစည်ကို ရိပ်စားမိသည့် ဥဇနာက သီဟသူအား ဖမ်းဆီးကာ အပြစ်ပေးရန်ကြံသော်လည်း သီဟသူက ငိုယိုငြင်းဆိုသဖြင့် နရသီဟပတေ့ ကလွတ်စေသဖြင့် ပြည်သို့ပြန်သည်။ နရသီဟပတေ့  ပုဂံသို့အပြန်လမ်းတွင် သီဟသူက အဆိပ်ခတ်သော ဟင်းပွဲတို့ဖြင့် တည်ခင်းလုပ်ကြံသည်။ ထိုနောက် နောင်တော် ပုသိမ်စား ဥဇနာကိုလည်း လုပ်ကြံသည်။ ထိုနောက် ကျော်စွာရှိရာ ဒလ နှင့် ငပမွန် စားသော ပဲခူး တို့ကို တိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ဘဲ ပဲခူးစစ်ပွဲတွင် မြှားသင့်၍ သေလေသည်။

နရသီဟပတေ့ တရုတ်ပြေးမင်းနှင့်မိဖုရားငယ်ရှင်ဆင်မောက်တို့မှ မြင်သော သားတော်ဖြစ်သည်။ ပြည်ကိုစားရသောကြောင့် ပြည်စား သီဟသူ ဟု တွင်သည်။ ခမည်းတော်နရသီဟပတေ့သည် သီဟသူအား အကျီစယ်လွန်သည်နှင့် သီဟသူကခမည်းတော်အားနှလုံးထောင့် လေသည်။ ခမည်းတော်မင်းကြီး တရုတ်တို့ရန်မှရှောင်၍ မွန်တို့ပြည်တွင် သွားရောက်စံနေပြီးနောက် တရုတ်တပ်များ ဆုတ်ခွာပြီကြားသည်နှင့် ပုဂံသို့ဆန်တက်လေသည်၊ ခမည်းတော်ပြည်မြို့သို့အရောက် ပြည်မင်းသီဟသူသည် အဆိပ်ဆေးခတ်၍ ပွဲတော်ဆက်ကာ အတင်းအကျပ် ပွဲတော်တည်စေသည်။

နရသီဟပတေ့မင်းကြီး အနိစ္စရောက်တော်မူလျှင် ပြည်စားသီဟသူသည် မှူးတော်မတ်တော်ရဲမက်ဗိုလ်ပါ အပေါင်းတို့ကို သစ္စာချည်းတိုက်၍ တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း ဖြစ်ကြပြီးသော် အလုံးအရင်းများနှင့် နောင်တော် ဥဇနာရှိရာ ပုသိမ်မြို့သို့ ရေအားကြည်းအားချီသည်၊ နောင်တော်ဥဇနာ အသည်းအသန်မကျန်းမာ၍ အသက်လှုပ်လှုပ်သာရှိသည်ကို နုပ်နုပ်စဉ်း၍သတ်သည်။ ထိုအကြောင်းကိုညီတော်ဒလစား ကျော်စွာနှင့်ပဲခူးစားငပမွန်တို့ ကြားသော်ကျုံးမြောင်းပြင်၍ ကြံ့ကြံ့ခံကြသည်။ ဒလကိုတိုက်ရာမရချေ၊ ပဲခူးကို လုပ်ကြံသည့်အခါ ပဲခူးစားမခြေမငံပြောသည်နှင့်သီဟသူသည် 
ငပမွန်ကို လေးနှင့်ပစ်ရန် လေးကိုငင်ရာအငင်လွန်သောကြောင့် မိမိမြှားပင်မိမိကိုသင့်၍ အနိစ္စရောက်လေသည်။ မှူးမတ်တို့လည်း သီဟသူကိုသင်္ဂြိုဟ်၍ သင်းချိုင်းရာတွင် စေတီတည်၏။ သီဟသူမင်းလွန်သော် ဒလကျော်စွာ မင်းနန်းတက်သည်။

အချို့ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် သီဟသူအား ပုဂံမင်းဆက် မှ မင်းတစ်ပါးအဖြစ်ပင် အသိအမှတ်မပြုပေ။

=ဆက်လက်လေ့လာရန်=
*အမေရိကန်ရောက် မင်းသားသီဟသူ

## ကိုးကား
ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ

**ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ** (福島第一原子力発電所) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နယူးကလိယားသုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သည်။  ယင်းစက်ရုံသည် General Electric နှင့် Tokyo Electric Power Company တို့ပူးပေါင်းပြီး ဒီဇိုင်းဆွဲ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပြင်းအား ၉ ရှိ မြေငလျင်ကြောင့် ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ စက်ရုံနှင့် ကီလိုမီတာ ၃၀ အကွာအဝေးကို လူမသွားရနယ်မြေအဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား

**ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား** () များဆိုရာ၌ နေစကြဝဠာတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် မားဂြိုဟ်တို့ သွားရာလမ်းကြောင်း နှစ်ခုစပ်ကြား မိုင် ၃ဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျယ်ပြောသော လဟာပြင်ကြီးရှိ ဂြိုဟ်ကလေး ပေါင်းများစွာကို ဆိုသည်။ ယနေ့အထိ ဂြိုဟ်ကလေးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့ တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်၍ နောက်ထပ်လည် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများကို ထပ်မံတွေ့ရှိ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် မည်မျှသေးငယ်ကြ သနည်းဟူမူ အကြီးဆုံးကိုပင် သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မမြင်နိုင်ချေ။ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ကြည့်မှသာလျှင် မြင်နိုင်သည်။ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ကလေးမှာ  ဆီးရီးဖြစ်၍ အချင်း ၄၈၅ မိုင် 
ရှိ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးအချို့၏ အချင်းမှာ ၁ဝ မိုင်အောက်ပင် 
ငယ်ကြသေးသည်။

အဆိုပါဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ကြေမွသွား 
ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူသည်ဟု ရှေးက ယူဆခဲ့ကြသည်။ 
သို့ရာတွင် ယခုခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က အောက်ပါ 
အတိုင်း ယူဆကြ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ယင်းတို့ တည်ရှိ 
ရာ နယ်အတွင်း၌ ဆွဲအားကောင်းသော မဏ္ဍိုင်တစ်ခုသာ 
အကယ်၍ရှိပါက ထိုကဏ္ဍိုင်၌စုပေါင်း၍ ဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး 
ဖြစ်လာ နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ထိုဂြိုဟ်ကလေး 
များ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပုံ၏ ဇာစ်မြစ်ကိုကား မည်သူမျှ အတိ 
အကျ အပြည့်အစုံ မသိရသေးချေ။

ဂြိုဟ်ကလေးတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးများနည်းတူပင် နေကို 
လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ နေကို လှည့်ပတ်ရာ၌ ၃ နှစ်မှ ၁ဝ 
နှစ်အထိ အချိန်ကြာ၏။ ဂြိုဟ်ကလေးတို့သွားရာလမ်းကြောင်း 
များသည် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ လမ်းကြောင်း၏ 
အစွန်းတစ်ဖက်သည် အခြားအစွန်းထက် နေနှင့် များစွာ 
ပိုမိုနီးကပ်လျက် ရှိသည်။ အီးရော့ခေါ် ဂြိုဟ်ကလေးသည် ၂၇ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်ကျ 
ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၁၃၈ဝဝဝဝဝ ကွာဝေးသောနေရာသို့ ရောက် 
လာတတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကလေး ရွေ့ရှားနေပုံကိုကြည့်၍ 
နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာမှ နေ၏အကွာအဝေးကို အကောင်းဆုံးနည်းဖြင့် တွက်ချက်ယူနိုင်ကြသည်။ ထိုဂြိုဟ် 
ကလေးကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့မှ ဗစ်ဆိုသူ နက္ခတ္တ 
ဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အီးရော့သည် 
ကျွနုပ်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကဲ့သို့ အလုံးပုံမဟုတ်ဘဲ ကျောက်တုံး 
ကျောက်ခဲကြီးကဲ့သို့ ပုံပန်းမပြေပြစ်သည့် အစိုင်အခဲကြီးဖြစ်
ကြောင်းကို ထူးဆန်းစွာ တွေ့ရလေသည်။ ဤအချက်ကို 
ထောက်သဖြင့် အခြားဂြိုဟ်ကလေးများလည်း ဤအတိုင်း 
ဖြစ်နိုင်စရာရှိသည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ယူဆကြသည်။

## ကိုးကား
ဘန် ဂျွန်ဆင်

ဗင်ဂျွန်ဆင်ကား ဒေါက်တာ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင် မပေါ် ပေါက်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ လောက်က ထွန်းကားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှိတ်စပီးယား၊ ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချားစသော ကမ္ဘာကျော်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနှင့် ရေးဖော်ရေးဖက် တစ်ယောက်ဖြစ်သဖြင့် ဂျွန်ဆင်၏ အရည်အသွေးကို မှန်းဆနိုင်ပေသည်။ ဤသို့ ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော ဗင်ဂျွန်ဆင်ကား ပထမ၌ မထင်ရှားသော ပန်းရန်သမားတစ်ဦးသာလျှင် ဖြစ်ခဲ့၏။ ဂျွန်ဆင်သည် ပန်းရန်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နေယင်း အားလပ်ချိန်များတွင် ဖတ်ရန်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို သူ့အိတ်တွင် အမြဲဆောင်ထားလေ့ရှိလေသည်။ သို့သော် ဗင်ဂျွန်ဆင် နာမည်ကျော်ကြားလာရခြင်းမှာ စာပေထူးချွန်သောကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ မူလဓာတ်ခံပါရမီထူးခြားမှုနှင့် ဥပဓိရုပ်ခန့်ညားမှုတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ငယ်ရွယ်စဉ်က ဆိုးတေခဲ့၍ အိမ်ပြေး အဖြစ် လေလွင့်နေရာမှ ဂျွန်ဆင်သည် စစ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ခဲ့၏။ ထိုမှတစ်ဖန် ထောင်ကျခဲ့၏။ ငယ်ရွယ်သူတို့ဘာဝ သူနှင့် ပြိုင်ဖက်တစ်ဦးအား နှစ်ယောက်ချင်း ထိုးခုတ်ပွဲ၌ အနိုင်ယူခဲ့ ဘူးလေသည်။ သို့သော်လည်း ပညာပါရမီထူးချွန်သူဖြစ်သည့် အလျောက် နောင်တစ်ခေတ်တွင် နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာ၊ ပြဇာတ်ဆရာ၊ စာရေးဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ရှိတ်စပီးယားကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ဝိဇ္ဇာကြီးကပင် အရေးတယူ ပြုမူဆက်ဆံခဲ့ရလေသည်။ ဂျွန်ဆင်ရေးသော ပြဇာတ်တစ်ခုကို ရုံတင်ကပြရာတွင် ရှိတ်စပီးယားကိုယ်တိုင်ပါဝင် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ရှိတ်စပီးယား၏ ဝိုင်းတော်သား များသည် ဂျွန်ဆင်၏ ပထမဆုံး အလွမ်းဇာတ်လမ်းတစ်ခု ဖြစ် သော 'ဆက်ဂျေနပ်'ခေါ် ပြဇာတ်ကို လန်ဒန်မြို့ ဂလုပ်ရုံတွင် ရုံတင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ဂျွန်ဆင်သည် ကဗျာသီချင်းများကို ရေးသား ခဲ့ရာ သူ၏သီချင်းများကို လူကြိုက်များခဲ့၏။ စကားပြေ အရေး အသားဖက်၌လည်း နာမည်ရသူဖြစ်၏။ ဂျွန်ဆင်သည် လူချစ် လူခင်များသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုခေတ်က လန်ဒန်မြို့တွင် ထမင်းဆိုင်များ၌ ဝိုင်းဖွဲ့ စားသောက်လေ့ရှိရာ ထိုစားပွဲသောက်ပွဲများတွင် ဂျွန်ဆင်သည် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။ လန်ဒန်မြို့ ချိပဆိုက်ရပ်ကွက်ရှိ ရေသူမထမင်းဆိုင်သို့ ဂျွန်ဆင်သည် မကြာခဏ သွားရောက်စကားပြောလေ့ ရှိ၏။ ထိုအခါ စာရေးဆရာလောင်းများသည် ဂျွန်ဆင်ကို ဂရုတစိုက် နားထောင်ကြ၏။ ဤထမင်းဆိုင်၌ပင် ဂျွန်ဆင်ကို ရှိတ်စပီးယား၊ ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချားစသည့် စာရေးဆရာကျော်များနှင့်အတူ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ တစ်ခါသော် ဂျွန်ဆင်သည် စကော့လူမျိုးတို့အကြောင်းကို စောင်းပါးရိပ်ခြည် ရေးသားခဲ့ရာ အလွန်ထိမိလှသဖြင့် ပထမ ဂျိမ်းဘုရင်နှင့်အခြွေအရံတို့သည် ဒေါသူပုန်ထကာ ဂျွန်ဆင်အား ဖမ်းဆီး၍ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားလေသည်။ သို့ရာတွင် မိတ်ဆွေသင်္ဂဟတို့ ကူညီသဖြင့် မကြာမီပင်ထောင်မှ လွတ်လာ ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ဂျွန်ဆင်သည် ဘုရင်၏ယုံကြည်မှုကို ရရှိရန် ထပ်မံ ကြိုးစားခဲ့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် နန်းတွင်းစာဆိုဘွဲ့ထူးနှင့်တကွ ရိက္ခာတော်အဖြစ် တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂ဝဝ ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။

## ကိုးကား
အေမီ ဂျွန်ဆင်

**အေမီ ဂျွန်ဆင်** (; ၁ ဇူလိုင် ၁၉၀၃ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၁) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ပိုင်းလော့တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်က ရွိုင်ဒန်လေယာဉ်ပျံကွင်းမှ ဩစတြေးလျကျွန်းသို့ ဂျေဆင်ခေါ် လေယာဉ်ပျံဖြင့် တစ်ဦးတည်းပျံသန်းခဲ့သူ ပထမဆုံး အမျိုးသမီးဖြစ်သည်။ အေမီ ဂျွန်ဆင် ပျံသန်းခဲ့သော ခရီးမှာ မိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝဝ ကျော်မျှ ရှိ၍ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကို ကျော်လွန်အောင် စွန့်စားရသောခရီး ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုအဖြစ်နေဆိုးသောကြောင့် လမ်းစပျောက်၍ ရန်ကုန်မြို့သို့ သက်ဆင်းခဲ့ရသေးသည်။ တစ်ခါတွင် မိုးသက်လေပြင်းမိသဖြင့် အေမီ၏ လေယာဉ်ပျံသည် ငမန်းများကျက်စားရာ ဂျာဗားပင်လယ်ပြင်တွင် ရေနှင့်လွတ်ရုံမျှသာ ပျံသန်းခဲ့ရသည်။ ရာသီဥတု၏ ဒဏ်ချက်ကြောင့် လေယာဉ်ပျံသည်လည်း အတော်အတန် ပျက်စီးလျက် လူကိုယ်တိုင်မှာလည်း သက်စွန့်ဆံဖျားစွန့်စားရပြီးလျှင် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခဲ့သည့်နေ့မှ ၁၉ ရက်အကြာတွင်) ဩစတြေးလျတိုက် ဒါဝင်မြို့သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ဆင်းသက်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလန်မှ ဩစတြေလျတိုက်သို့ ၁၅ ၁/၂ ရက်ဖြင့် ပျံသန်းခဲ့သော ကမ္ဘာစံချိန်မှာ ကျိုးမသွားသော်လည်း အေမီမှာ ကမ္ဘာကျော်အမျိုးသမီး လေသူရဲကောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရလေသည်။

အေမီ ဂျွန်ဆင်သည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ ရှက်ဖီးတက္ကသိုလ် မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အေမီကား စာပေနှင့် ဆိုင်သောလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်မဝင်စားဘဲ စွန့်စားခြင်းကို လိုလားသူ သတ္တိခဲအမျိုးသမီး ဖြစ်ပေသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အဖော်တစ်ဦးနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ အသွားအပြန် ပျံသန်းခဲ့၏။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မှ ကိပ္ပတောင်းမြို့သို့ အသွားအပြန်ခရီးကို ၄ ရက် ၆ နာရီဖြင့် စံချိန်ပြုခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် နာမည်ကျော်လေသူရဲ ဂျေ၊ အေ၊ မော်လီဆင်နှင့် ထိမ်းမြား လက်ထပ်သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အေမီသည် မိမိချစ်လင်နှင့် အတူတကွ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းခဲ့လေသည်။ အေမီ၏ ထူးချွန်သော ရဲစွမ်းသတ္တိကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့ကိုယ်တိုင် နှုတ်ဖြင့် ချီးကျူးခဲ့ရုံမက အို၊ ဘီ၊ အီး ဘွဲ့ကိုပင် ပေးအပ်ခဲ့ဘူး၏။ အေမီကား ကမ္ဘာ့ အမျိုးသမီးလောကတွင် မှတ်တမ်းတင်ထိုက်အောင် ထူးခြားသော အမျိုးသမီးဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ နောက်ဆုံး၌ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံပျက်ကျသဖြင့် သေဆုံးရလေသည်။

## ကိုးကား
ဃနာနို့ဆွမ်း

****ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူမည့်နေ့တွင် သူကြွယ်သမီး သုဇာတာသည် ဘုရားရှင်အား 
ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းလေသည်။ ရှေးရှေးသော ဘုရားတို့၌လည်း ဤနည်းတူစွာ ဃနာနို့ဆွမ်းကို အလှူခံရစမြဲဖြစ်၏။ ဃနာနို့ဆွမ်းဟူသော ဝေါဟာရတွင် 'ဃနာ'သဒ္ဒါသည် 
အစိုင်အခဲကို ဟောပေသည်။ ပါဠိဘာသာအားဖြင့် ဃနာနို့ဆွမ်းကို ပါယာသဟုခေါ်သည်။ သုဇာတာနှင့် ဃနာနို့ဆွမ်း၏အကြောင်းကို အပါဒါန်အဋ္ဌကထာ၌ ဖော်ပြပါရှိပေသည်။ သုဇာတာသည် ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် အကြောင်းကား 
ဤသို့ဖြစ်လေသည်။

ဥရုဝေလတောအနီး သေနနိဂုံးရွာ၌ မဟာသေနအမည်ရှိသောသူကြွယ်၏ သမီးဖြစ်သူ သုဇာတာသည် အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်ခုသော ညောင်ပင်ရင်းသို့ကပ်၍ 'ကျွန်ုပ်သည် အမျိုးတူသော ယောက်ျားနှင့် ပေါင်းဖက်ရ၍ သားဦးယောက်ျားရပါက ညောင်စောင့်ရုက္ခစိုးအား တစ်နှစ်လျှင် တစ်သိန်းသော ဥစ္စာတို့ကို စွန့်၍ ပူဇော်ပါမည်'ဟု ကတိထား၍ ဆုတောင်း၏။ တောင်းသည့်အတိုင်းပြည့်လေသော် ရုက္ခစိုးနတ်အား ပူဇော်ရန် 
နို့ဆွမ်းကို စီမံ၏။ မဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထုအရ နို့ဆွမ်းကိုစီမံပုံမှာ နွားမ ၁၀၀၀ ကို နွယ်ချိုတောမှာကျောင်း၍ ထို ၁၀၀၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို နွားမ ၅၀၀ အား တိုက်၏။ တစ်ဖန် ထိုနွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၂၅၀ သော နွားမတို့ကို တိုက်၏။ ဤသို့ဖြင့် ၂၅၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၁၂၅ သော 
နွားမတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၂၅ သော နွားမတို့၏နို့ရည်ကို ၆၄ ကောင် 
သောနွားမတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၆၄ ကောင်သော နွားမတို့မှ နို့ရည်ကို 
နွားမ ၃၂ ကောင်ကိုလည်းကောင်း၊ နွားမ ၃၂ ကောင်တို့၏ နို့ရည်ကို 
နွားမ ၁၆ ကောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုနွားမ ၁၆ ကောင်မှ နို့ရည်ကို နွားမ ၈ ကောင်ကိုလည်းကောင်း တိုက်ကျွေး၏။ ထို ၈ ကောင်သော နွားမ 
တို့မှ နို့ရည်ကို ခံယူ၍ ထူးကဲမွန်မြတ်သော အရသာဖြင့် ပြည့်စုံသည့် ဃနာနို့ဆွမ်း ချက်လေသည်။

ဇိနတ္ထပကာသနီကျမ်း၌မူကား နို့ဆွမ်းစီမံပုံကို ဤသို့ပြဆိုထား၏။ ၁၀၀၀ သောနွားမတို့ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၈၀၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၂၀၀ သော နွားမတို့၌ တိုက်သည်။ ထို ၂၀၀ ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၁၆၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၄၀ သော နွားမတို့ကို တိုက်သည်။ ထို ၄၀ ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၄ စုသော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၈ ကောင်သော နွားမတို့ကို တိုက်သည်။ ထို ၈ ခုသော နွားတို့၏နို့ရည်ကို ဃနာနို့ဆွမ်းချက်သည်ဟူ၍ လာရှိလေသည်။

ယင်းသို့ ထူးမြတ်သောနို့ဃနာကိုချက်ပြီးမှ အသပြာ 
တစ်သိန်း ထိုက်သော ရွှေခွက်တွင်ထည့်၍ သုဇာတာသည် ရုက္ခစိုးကို ပူဇော်ရန် ညောင်ပင်သို့လာ၏။ ထိုနေ့သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဖြစ်၏။ ဘုရားလောင်းသည် တယ့်တယ်သော အသရေဖြင့် ညောင်ပင်ရင်းတွင် စံတော်မူသည်ကို သုဇာတာမြင်လျှင် အထူးကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် ဃနာနို့ဆွမ်းကို ရွှေခွက်နှင့်တကွ ပူဇော်၏။ ဘုရားလောင်း 
သည်လည်း ရွှေခွက်နှင့်တကွပင် အလှူခံယူတော်မူ၏။
သုဇာတာ သူကြွယ်သမီး ပူဇော်သော ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုဉ်း‌ပေးတော်မူလေသည်။

## ကိုးကား
ငါးကွန်းညှပ်

**ငါးကွန်းညှပ်** သည် ငါးပါးနှင့်အတူ 'အန်ချိုဗီ'ငါးမျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ ငါးကွန်းညှပ် ကို ငါးထန်းရွက်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ငါးအုပ်ဖား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ငါးပြားဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'စက်တီပင်နာ တယ်လီရား'ဖြစ်သည်။ ငါးကွန်းညှပ်သည် ရှောက်အသင်း(ဝါ) ငါးပါးနှင့် ဆင်တူသည်။ သို့သော် ငါးပါးထက် အရွယ်အနည်းငယ်ကြီးသည်။ ငါးကွန်းညှပ်သည် အလျား ၁၆ လက်မထိ ကြီးထွားသည်။ ကျောဖက်တွင် စိမ်းလဲ့လဲ့ရောင်ရှိ၍ ဝမ်းပိုင်းတွင် ငွေရောင်စင်း၊ ရွှေရောင်စင်း ကလေးများ ရှိသည်။ ကျောဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူးတောင်တို့တွင်မူ အဝါရောင်အစင်းများရှိသည်။ ငါးကွန်းညှပ် ၏ ကိုယ်မှာပြား၍ ဝမ်းပိုင်းတွင် လွှသွားကဲ့သို့ အထစ်များရှိသည်။ ပါးဟက်ဝ ကျယ်သည်။ ဦးခေါင်း၏ ဘေးဖက်တွင် မျက်စိရှိသည်။ မျက်ခွံ၌ အဆီပြည့်ဝလျက် ရှိသည်။ နှုတ်ခမ်းမွေး မပါချေ။ ကိုယ်ပေါ်၌ အကြေးခွံများ ညီညီညာညာ ရှိသည်။ ဦးခေါင်းတွင် အကြေးခွံမရှိ။ အသားနှင့် အရိုးနူးညံသော ငါးမျိုးဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ငါးထွေ

**ငါးထွေ**သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသော 
ကြောင်ငါး အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်လေသည်။ 'ကြောင်ငါး' 
ဟု အင်္ဂလိပ်အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းမှာ ပါးစပ်ဘေးတွင် 
ကြောင်နှုတ်ခမ်းမွေးနှင့်တူသော အမျှင်များ ပါရှိခြင်းကြောင့် 
ဖြစ်လေသည်။ ငါးထွေသည် အကြည့်ရအရုပ်ဆိုးသော်လည်း 
စား၍အရသာရှိသောငါး ဖြစ်သည်။ ငါးထွေသည် အသားစား 
ငါးမျိုး ဖြစ်သည်။ ငါးထွေ၏ ဦးခေါင်းသည် ကိုယ်နှင့် မလိုက် 
အောင် ကြီးမား၏။ ဆူးတောင်များသည် ဖြောင့်တန်း၏။ 
မေးရိုး၌ ရှည်ပြီးကောက်သောသွားများ စီတန်းလျက် ပေါက် 
သည်။ ငါးထွေ၏အရောင်မှာ မီးခိုးရောင်ဖြစ်သည်။ ကိုယ် 
အလေးချိန် ပေါင် ၁ဝဝ ကျော်စီးသော ငါးထွေများရှိ၏။ 
ကြောင်ငါး အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သော ငါးမျိုးများစွာ မြန်မာ 
နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးခွေးလျှာ

**ငါးခွေးလျှာမျိုး** (*Cynoglossus lingua*) ကို ငါးပြားမျိုးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 
ငါးခွေးလျှာသည် များသောအားဖြင့် ရေအောက်မြေပြင်ပေါ်တွင် 
သွားလာ ကျက်စားနေတတ်သည်။ ရေအောက်ရှိ ရွှံ့နွံရောင်နှင့် 
အလွန်တူသောကြောင့် ငါးခွေးလျှာကို မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ 
ငါးခွေးလျှာ၏ အရောင်သည် တစ်ချိန်နှင့် တစ်ချိန်မတူဘဲ 
ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ ညိုမည်းသော မြေပေါ်တွင်မူ ညို 
မည်းသော အရောင်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ ငါးခွေးလျှာ၌ 
အထက်အောက်နှင့် ဘေးပတ်လည်ကို မြင်နိုင်သော မျက်စိရှိ 
သည်။

ငါးခွေးလျှာသည် မြေကြီးပေါ်၌ အပြားလိုက်နေနိုင်၍ ကိုယ် 
အပေါ်ဘက်ပိုင်းသာ ရွံ့နွံ၏အရောင်နှင့် တူ၏။ အောက်ဘက် 
ပိုင်း၌ အဖြူရောင် ခပ်ဖျော့ဖျော့ရှိ၏။ အချို့လူများက 
ငါးခွေးလျှာ၏ အမည်းဖက်အပိုင်းမှာကျော၊ အဖြူဖက်အပိုင်းမှာ 
ဝမ်းဗိုက်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ကြ၏။ အမှန်မှာ ထိုအပိုင်းတို့ကား 
ငါးခွေးလျှာ၏ ညာဘက်ဘေးနှင့် ဗယ်ဖက်ဘေးများသာလျှင် 
ဖြစ်ပေသည်။

ကိုယ်တစ်ဖက်မည်း၊ တစ်ဖက်ဖြူရှိခြင်းထက် ထူးဆန်းသော 
အချက်မှာ ဦးခေါင်း၏ ညာဘက်တစ်ဖက်တည်း၌ မျက်စိ ၂ 
လုံး စလုံးရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ပါးစပ်မှာလည်း စောင်းလျက်ရှိ၏။ 
ငါးခွေးလျှာသည် မွေးခါစ၌သာ ငါး၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ 
မျက်စိမှာလည်း တစ်ဖက်တစ်လုံးစီသာရှိ၏။ သို့သော် များ
မကြာမီ ဗယ်ဖက်မျက်စိသည် တဖြည်းဖြည်း အပေါ်သို့ 
တက်လာပြီး ညာဘက်သို့ ရွေ့သွားသည်။ ပါးစပ်မှာလည်း 
ရွဲ့၍သွား၏။ အတန်ကြီးလာသောအခါ ငါးခွေးလျှာသည် နေ 
ရောင်ခြည်ရနိုင်သော ရေပြင်သို့ ရောက်လာသည်။ ထို့နောက် 
ရေအောက်သို့ ဆင်းသွားသည်။

ငါးခွေးလျှာမျိုးရင်းတွင် အမျိုးပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ပါဝင်၏။ 
ထိုငါးတို့သည် များသောအားဖြင့် အဖိုးတန်သော ငါးများ ဖြစ်
ကြသည်။ ဆိုးလီးအား ဗာလဂါရစ်ခေါ် ဥရောပတိုက်မှ ငါးခွေး 
လျှာသည် အလွန်အရသာရှိသောငါး ဖြစ်၏။ မျိုးရင်း တစ်ခု 
လုံးရှိ ငါးခွေးလျှာတို့တွင် ဟဲလဗတ်ငါးသည် အကြီးဆုံး ဖြစ် 
သည်။ ငါးခွေးလျှာအသည်းမှ အဆီထဲတွင် ဗီတာမင်အေနှင့် ဒီ 
အမြောက်အမြားပါရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ဟဲလဗတ်ငါးများကို 
အနောက်နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေးအနေနှင့် အကြီးအကျယ် 
ဖမ်းယူကြလေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် 'ပလာဂူရှ'နှင့် 'ဆိုးလီးအား'ဟူသော 
ငါးခွေးလျှာမျိုးစုဝင် ငါးများကို တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးဓားရှည်

ပါဏဗေဒအရ ငါးဓားရှည်ကို 'ခိုင်ရိုစင်တြပ်ဒိုရဗ်' ဟု 
ခေါ်သည်။ ငါးဓားရှည်၏ ကိုယ်သည် ရှည်လျား၍ ပြားသည်။ 
ဝမ်းပိုင်းစောင်းထက်သော်လည်း ငသလောက်မှာကဲ့သို့ လွှသွား 
နှင့် တူသော အထစ်များ မရှိချေ။ ပါးဟက်ဝကျယ်သည်။ 
မျက်စိများသည် အဆီဖြင့် ပြည့်ဝသော မျက်ခွံတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ် 
လျက်ရှိသည်။ နှုတ်သီးမွေး မပါချေ။ ပါးစပ်သည် စောင်း၍ 
စောက်နက်သည်။ အောက်မေးရိုးသည် အထက်မေးရိုးထက် 
ရှေ့သို့ ငေါထွက်နေသည်။ ကျောဆူးတောင်ငယ်တစ်ခု ရှိ၍ 
ယင်းသည် ကိုယ်၏ နောက်ပိုင်းကျကျတွင် တည်ရှိသည်။ 
စအိုဆူးတောင် ရှည်လျားသည်။ စအိုဆူးတောင်၏ အရှေ့ဘက် 
ဝမ်းပိုင်းစောင်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဆံပင်မွှေးနှင့် တူသော 
ဆူးမျှင်များရှိသည်။ အကြေးခွံတို့သည် ပါးလွှာ၍ သေးငယ်၏။ 
ငါးဓားရှည်သည် အကြေးခွံလဲတတ်သောငါးမျိုး ဖြစ်သည်။ 
ကျောက်ဖက်တင် စိမ်းပြာပြာရောင်ရှိ၍ ဘေးဖက်နှင့် ဝမ်းပိုင်း 
တွင် ငွေရောင်သန်းလျက်ရှိသည်။ ငါးဓားရှည်သည် အလျား 
၁၂ လက်မခန့်ထိ ကြီးထွားပေသည်။

## ကိုးကား
ငါးနုသန်း

**ငါးနုသန်း**သည် ငါးထွေမျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံအမည် 
အားဖြင့် ငါးနုသန်းကို 'ကယ်လီခရောက်ကပ်ပဒါး'ဟူ၍ ၎င်း၊ 
'ကယ်လီခရောက်ပါဗို'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ကယ်လီခရောက်ဗိုင်မာကျူ 
လေးတပ်'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ထိုငါးများ၌ နှုတ်သီးမွေး 
ပါသည်။ အကြေးခွံ မပါချေ။ ကျောဆူးတောင်တွင် အရိုးနု 
တစ်ချောင်းသာ ရှိသည်။ ရေချိုရေငန် ၂ ရပ်စလုံး၌ တွေ့ရ 
သော ငါးမျိုးဖြစ်သည်။ ငါးနုသန်းကို ငါးခြောက်လုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကျွမ်းသမား

## ကျွမ်းသမား
ကျွမ်းအတတ်ကို ရှေးအခါကပင် လေ့လာလိုက်စားခဲ့ကြ၏။ 
ကျွမ်းဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို မြေမှလွတ်၍ ၂ ပတ် ၃ ပတ် 
လည်အောင် ခုန်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကိုကျော်၍ 
လွတ်အောင်ကျွမ်းထိုးပြခြင်း၊ မြေပေါ်တွင် ရှေ့ကျွမ်း၊ နောက် 
ကျွမ်းပစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ကျွမ်းကစားသည်၊ ကျွမ်းပစ်သည်၊ 
ကျွမ်းရေးပြသည်ဟု ခေါ်လေသည်။ ကျွမ်းအတတ်သည် 
အားကစားလုပ်ငန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်၍ ကျမ်းမာသန်စွမ်းစေရန် 
အလေ့အကျင့်ပြုရသောအလုပ် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ရှေးအခါ 
က ရောမနှင့် ဂရိတို့ ကောင်းစားခဲ့စဉ် လူငယ်များကို စစ်သား 
ကောင်းများ ဖြစ်လာရေးအတွက် ကျွမ်းအတတ်ကို အခြား 
အားကစားလုပ်ငန်းများနှင့် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ 
ကျွမ်းအတတ် ကို လူအများအား ဧည့်ခံရာ၌လည်းကောင်း၊ ပွဲလမ်း 
သဘင်တို့၌လည်းကောင်း ပြသလေ့ရှိသည်။ ရှေးခေတ်ဂရိနှင့် ရောမနိုင်ငံ 
များတွင် ကြေးစားကျွမ်းသမားများသည် ခေတ်စားခဲ့၏။ 
အလယ်တွင်ကား ကျွမ်းသမားများသည် တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ 
လှည့်လည်ကာ မိမိတို့ အတတ်ပညာများကို ပြသလေ့ရှိတတ် 
သည်။ ယင်းကဲ့သို့ ရွာစဉ်လှည့်လည်၍ ပြသသည့်ကျွမ်းသမား 
များသည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဝိတိုရိယခေတ်အတွင်း အထူး 
ပေါများခဲ့၏။ ယခုတိုင် ယင်းတို့ကို ကျေးလက်ပွဲလမ်းများတွင် 
တွေ့နိုင်သေးသည်။

ကျွမ်းသမားများကို ပွဲလမ်းသဘင်၊ ဘုရားပွဲ၊ စစ်ချီတက်ရာ 
စသည်တို့၌ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်သောအခါက သုံးခဲ့ဘူး 
သည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဇာတ်နိပါတ်တော်များတွင် ကျွမ်းသမားများ 
ပါဝင်သည့် အခမ်းအနားများကို ခင်းကျင်းခဲ့ကြပုံကိုလည်းကောင်း 
အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်။ အင်းဝဒုတိယမင်းခေါင်သည် 
မိမိ၏ ကောင်းမှုတော်ဖြစ်သော မဟာမင်္ဂလာ စေတီတော် 
အတွက်၊ ဓာတ်တော်ကို ပင့်ဆောင်ရာတွင်၊ အခင်းအကျင်း 
အစီအစဉ်တို့၌ ရထား၏ ရှေ့နောက်တွင် ကျွမ်းသမားများကို 
ကျွမ်းရေးပြစေကာ ပါဝင် လှည့်လည်ကြောင်း တံတားဦးတည် 
မင်္ဂလာစေတီမော်ကွန်းတွင် ဖော်ပြထား၏။ ဝက်မစွတ်နဝဒေး၏ 
အာသံနိုင်မော်ကွန်းတွင်လည်း စစ်ချီတက်ရန် ပြင်ဆင်ကြရာ၌ 
ကျွမ်းသမားများဖြင့် ပျော်ရွှင်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရသည်။
မဟာဇနကပျို့တွင် နန်းတက်ပွဲ၌ သိုင်းကစားခြင်း၊ ကုလီ 
ရိုက်ခြင်းတို့နှင့်အတူ ကျွမ်းရေးပြခြင်းများကို ရေးသားဖော်ပြ 
ထား၏။ ရာမရကန်တွင် မင်းသားတရာရောက်ခန်း၌ တိုင် 
တက်ခြင်း၊ ကျွမ်းထိုးခြင်းတို့ကို ခင်းကျင်းပြသကြောင်း ဖတ်ရှု 
ရ၏။ ဝိဓူရပျို့တွင် လက်ဝှေ့လက်ပမ်းခတ်ခြင်းတို့နှင့်အတူ 
ကျွမ်းထိုးခြင်းကိုပါ ပူးတွဲဖော်ပြထားလေသည်။ မန်လည်ဆရာ 
တော်၏ မဃဒေဝလင်္ကာသစ်၊ ဥကင်တော်ဘွင့်၌ ကျွမ်းထိုးခြင်း၊ 
လက်ပမ်းပေါက်ခတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဖွဲ့ဆိုထား၏။ ကင်းဝန် 
မင်းကြီး၏ လန်ဒန်သွား မှတ်တမ်း၌ကား မိမိတို့အား ဧည့်ခံ 
ရာ၌ ကျွမ်းအမျိုးမျိုး ပြသသော အစီအစဉ် အခင်းအကျင်း 
လည်း ပါဝင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုအတတ်မျိုးမှာ 
အနောက်တိုင်း နိုင်ငံများ၌ ထိုစဉ်က ခေတ်စားခဲ့ကြောင်း 
သိရှိနိုင်ပေသည်။ ယခုခေတ် ဆပ်ကပ်ပွဲတို့၌ ကျွမ်းအတတ်ပြသ 
မှုသည် ဖြေဖျော်ရန် အစီအစဉ်တရပ်အဖြစ် အစဉ်ပါလာသည်ကို 
တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာဇာတ်ပွဲသဘင်များတွင်လည်း ညဦးပိုင်း 
ကပြရာတွင် ကျွမ်းသဘောသက်ဝင်သော အခင်းအကျင်းများ 
ထည့်သွင်း ပြသတတ်သည်။ ယနေ့ မြန်မာလူငယ်များအနေနှင့် 
လေ့ကျင့်နေကြသော အားကစားလုပ်ငန်းများတွင်လည်း 
ကျွမ်းအတတ်ကို အလေ့ဂရုပြု၍ လေ့ကျင့်လာကြသည်ကို 
တွေ့ရှိရပေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာပြည်၌ 
ဘားမယ်ကြွေဟူသော ဇာတ်မင်းသမီးတစ်ဦးသည် ကျွမ်း 
အတတ်ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်များခဲ့ဘူးသည်။ 

## ကိုးကား
ငါးပါး

ငါးပါး (Thrissocles Purava) သည် ငအုပ်ဖားနှင့်အတူ 'အန်ချိုဗီ'ငါးမျိုးစုတွင် 
ပါဝင်သည်။ ငါးပါးကို ရှောက်အသင်းဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ 
သိပ္ပံအမည်မှာ 'တြစ်စော့ကလီပါရေးဗား' ဖြစ်သည်။ ငါးပါး 
တွင် ဆူးတောင်တို့သည် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးသည်။ အမြီးခွ ရှည် 
သည်။ အကြေးခွံများသည် အလျားလိုက် ညီညီညာညာရှိသည်။ 
ကျောဆူးတောင်နှင့် စအိုဆူးတောင်တို့အောက်ခြေတွင် အကြေး 
ခွံငယ်များ စီတန်းလျက် ရှိသည်။ ပါးစပ်ပေါက် အလွန် ကျယ် 
သည်။ မေးရိုး ၂ ခုလုံးတွင် သွားများပါရှိသည်။ ငါးပါးသည် 
၁၂ လက်မခန့်အထိ ကြီးထွားသည်။ အရောင်မှာ ငွေရောင် 
ဖြစ်၍ ကျောတွင်အပြာရောင် ဦးခေါင်းတွင် ရွှေရောင် 
ထလျက် ရှိသည်။ ကျောဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူးတောင်တို့၌ 
ဝါကြန့်ကြန့် အရောင်ရှိသည်။ အခြားဆူးတောင်တို့၌ အရောင် 
မရှိချေ။ ငါးပါးသည် အသားနှင့်အရိုး နူးညံ့သောငါးမျိုး ဖြစ် 
သည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ငပုတောမြို့

**ငပုတောမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အနောက်တောင်စွန်းရှိ ပုသိမ်ခရိုင်၊  ပုသိမ်မြို့မှတောင်ဘက်သို့ ၁၆ မိုင် ကွာဝေး၍ ငဝန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်၍ မြို့နယ်မှာ ၁၄၀၄.၁၈၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏။ မြို့နယ်၏ အနောက်နှင့်တောင်ပိုင်းသည် ပင်လယ်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ နေထိုင်ကြသောသူများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာ လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

ဒုတိယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးစသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သော အခါ ပုသိမ်ခရိုင်ထဲတွင် ကျိန်တစ်လီ အပါအဝင်ဖြစ်သော ချောင်းသာမြို့နယ်ဟူ၍ ရှိသည်။ ထို့နောက် ယင်းမြို့နယ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ငန်ချောင်းနှင့် ငရုတ်ကောင်းတိုက်နယ်နှစ်နယ်ကို ငပုတောမြို့နယ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုနောက်၌ကား ငပုတောမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်သည် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် 
ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ငပုတောဟူသော အမည်မှာ ရှေးအခါက ငပုအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ယောက် နေထိုင်ခဲ့သော တောဖြစ်၍ ငပုတောဖြစ်လာကြောင်း အဆိုရှိသည်။ မုဆိုးငပုသည် သားကောင်များကို ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီး၍ ထိုသားကောင်များ၏ အရိုးများကို စုပုံထားရာအရပ်သည် 'အရိုးထားရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သားကောင်များကို ကျပ်တင်သောစင်ရှိရာ အရပ်သည် 'ကျပ်စင်ချောင်းရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြောင်းဖြင့် ဆိုလေသည်။ ယင်း အရိုးထားရွာနှင့် ကျပ်စင်ချောင်းရွာများမှာ ငပုတောမြို့ တောင်ဘက်တွင် ရှိကြသည်။

ငပုတောမြို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း ဆပဒရွာဟု အမည်တွင်ကြောင်း၊ ပုဂံနရပတိစည်သူမင်း လက်ထက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးပြီးနောက် ပုဂံပြည်သို့ပြန်အရောက်တွင် ပစ္ဆိမသဃာဂိုဏ်း သီးခြား တည်ထောင်သော ဆပဒမထေရ်မှာ ထိုရွာသားပင်ဖြစ်ကြောင်း အဆိုရှိလေသည်။

## လူမှုပထဝီဝင် 
ငပုတောမြို့နယ်အတွင်း ဆန်စပါး၊ ဆား၊ သစ်နှင့် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းများ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကျောက်ပွင့်ခူးခြင်းနှင့် ငါးမန်းဖမ်းသောလုပ်ငန်းများလည်း ရှိ၏။ မြို့နယ်အတွင်းရှိ ပြင်ခရိုင်ကျေးရွာသည် ငါးပိလုပ်ငန်းဖြင့်နာမည်ကြီး၍ မိန်းမလှကျွန်းသည် လိပ်ဥများစွာထွက်သော လိပ်သောင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အထက်ပါ ထွက်ကုန်များကို ပုသိမ်နှင့် ရန်ကုန်မြို့များသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။
ရွှေမြင်တင်စေတီနှင့် ရဟန္တာသိမ်တို့မှာ ငပုတောမြို့၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်။ အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ လက်ထက်က မြန်မာများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကိုလိုနီတည်ထောင်သူ အင်္ဂလိပ်များ သုတ်သင်ခြင်းခံခဲ့ရသော နေရာဖြစ်သည့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှာ ငပုတောမှ မော်တင်ဘုရားသို့ သွားရာလမ်းတွင်ရှိသည်။ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဆိုသော မော်တင်ဘုရားမှာ ငပုတောနယ်၌ ထင်ရှားသော စေတီတော်ဖြစ်သည်။ မော်တင်ဘုရားသည် ငပုတောမြို့မှ မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသော မော်တင်စွန်းအငူအနီးတွင် တည်ရှိ၍ ဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်တပေါင်းလ၌ သိုက်မြိုက်စည်ကားစွာ ကျင်းပသည်။ ငပုတောမြို့နယ်နှင့်တကွ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဂွစသော မြို့နယ်များမှ ဘုရားပွဲတော်သို့ လာကြသည်။ မော်တင်စွန်းသည် လှိုင်းတံပိုးများ၊ ခရုများဖြင့် သာယာသော ပင်လယ် ကမ်းခြေရှုခင်း ဖြစ်သဖြင့် စာဆိုတော် ဦးကြင်ဥသည် မော်တင်စွန်း အကြောင်းကို 'ကြုံစဖူးမြင်ဘူးမှယုံစဖွယ်' အစချီသော လေးဆစ်ချိုးကို စပ်ဆိုခဲ့ဘူးသည်။

## ကိုးကား
ငါးနက်ပြာ

**ငါးနက်ပြာ**ကို ငါးနံဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ငါးနက်ပြာသည် ငါးမြစ်ချင်း၊ ငါးကြင်း၊ ငါးဒုပ်တို့နှင့်အတူ ငါးသိုင်းမျိုးတွင် ပါသည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် 'လေဗီအိုကဲဗားစူး'ဟုခေါ်၍ 'စိုင်ပရီနီဒီ'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ငါးနက်ပြာသည် ကိုယ်ထည်တောင့်တင်းသည်။ ပါးစပ်ပေါက်ကျဉ်းသည်။ နှာတံနှင့် အထက်နှုတ်ခမ်းတို့တွင် အပေါက်ကလေးများ ရှိသည်။ နှုတ်သီးမွေး ၂ စုံပါရှိသည်။ အမြီးခွစောက်နက်သည်။ ငါးမြစ်ချင်း နှင့် ကွာခြားချက်မှာ ငါးနက်ပြာ၏ ကျောရိုးဆူးတောင်တွင် ဆူးတက်များပို၍ ပါရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အရောင်မှာ မည်း သည်။ ဆူးတောင်များ၏ အရောင်မှာလည်း မည်းသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အမြီးဆူးတောင်၏ အထက်ခြမ်းအဖျားတွင် အဖြူရောင်ရှိတတ်သည်။ ငါးအုံတုံနှင့် ငါးဒိန်တို့လည်း ငါးနက်ပြာနှင့် မျိုးချင်းနွှယ်သောငါးများ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးနှပ်

ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးနှပ်သည် 'စကိုပယ်လီဒေး' မျိုးရင်း တွင် ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် ငါးနှပ်ကို 'ဟာပိုဒွန် နေဟေးရီးယပ်'ဟု ခေါ်သည်။ ငါးနှပ်ကိုယ်သည် ရှည်လျား၍ အနည်းငယ်ပြား၏။ ဦးခေါင်းတိုတုတ်သည်။ နှာတံသည် ကျယ်၍ထိပ်ဝိုင်းသည်။ ပါးစပ်ပေါက် အလွန်ကျယ်သည်။ မေးရိုး ၂ ခုလုံးတွင် ထက်သောသွားများရှိသည်။ ဦးခေါင်းနှင့် ဆူးတောင်တို့သည် အလင်းပေါက်လုနီး ဖြစ်သည်။ ဝမ်းပိုင်း နေရာမှလွဲ၍ ကျန်ကိုယ်ပိုင်းသည်လည်း အလင်းပေါက်လုနီး ဖြစ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် မည်းနက်သော အစက်အပြောက် များ ရှိသည်။ ဝမ်းပိုင်းမှာ ငွေရောင်သန်းလျက် ရှိသည်။ အကြေးခွံသည် သေးငယ်၍ အလင်းပေါက်သဖြင့် လတ်ဆတ်သော ငါးနှပ်တွင် အကြေးခွံကိုခွဲခြား၍ သိနိုင်ရန် ခဲယဉ်း၏။ ငါးနှပ် သည် အလျား ၁၆ လက်မထိရှိသည်။ ငါးနှပ်ခြောက်ကို အာပဲ့ခြောက်ဟူ၍ ခေါ်ကြ၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးပျံ

**ငါးပျံ** (Flying Fish) သည် 'အိပ်ဇိုစီတီဒေး'ငါးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ငါးပျံ၏ ရင်ဆူးတောင်သည် အလွန်ကြီး၍ အမြီးဆူးတောင်၏ အောက်ခွမှာ အလွန်ရှည်သည်။ ငါးပျံသည် အမြီးနှင့် ပြင်းထန် စွာ ရေကို ရိုက်ခတ်၍ အပေါ်သို့ခုန်ပြီးလျှင် ရင်ဆူးတောင်ကို ငှက်တောင်များသဖွယ်ဖြန့်၍ လေဟုန်စီးနိုင်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ကိုက် ၂ဝဝ အဝေးအထိပင် ပျံနိုင်၏။ ပျံသန်းသည်မှာ ငမန်း၊ လင်းပိုင်စသော ရန်သူတို့၏ဘေးမှ လွတ်မြောက်ရန် ဖြစ် ကောင်း ဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ငါးပျံအမျိုး ၅ဝ ခန့်ရှိသည်။ ငါးပျံကို နွေးသောပင်လယ် များတွင် တွေ့ရသည်။ အာဖရိကတိုက်ရှိ ရေချိုပိုင်း၌ တွေ့ရ သော ပင်တိုဒန်ခေါ် ငါးသည်ငါးပျံတစ်မျိုးဖြစ်၏။ ထိုငါးပျံ သည် တောင်အမေရိကမြစ်များရှိ 'ဂက်စတရိုပီလီးကပ်'ခေါ် ငါးပျံလောက် မပျံသန်းနိုင်ပေ။ ထိုငါးပျံ၏ ဝမ်းပိုက်သည် သင်္ဘောဝမ်းနှင့်တူ၍ ပျံလိုသောအခါ ရင်ဆူးတောင်များဖြင့် ရေကိုရိုက်ခတ်ကာ အပေါ်သို့တက်လေသည်။ ကာလီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၌ တွေ့ရသော ငါးပျံတစ်မျိုးသည် ၁၈ လက်မခန့်ပင်ရှည်၍ ကြီးသော ရင်ဆူးတောင်၊ ဝမ်းဆူးတောင်တို့ဖြင့် ဝေးလံစွာ ပျံသန်းနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသော ရေငန်ငါး
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးပြေမ

**ငါးပြေမ** (ဃlimbing perch) ကို ပါဏဗေဒအရ 'အနာဗတ်တက်စတူဒိနိယပ်( Anabas testudineus)'ဟု 
ခေါ်သည်။ ထိုငါးမျိုးကို ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်း၊ အိုင်များတွင် 
တွေ့ရပေသည်။ ငါးပြေမ၏ ကိုယ်ထည်သည် ပြား၍ ဦးခေါင်း 
မှာ ကျယ်သည်။ အကြေးခွံများသည် ကြီး၍ ညီညာလာသည်။ 
ငါး၏ အရောင်မှာ အစိမ်းပုပ်ရောင်ဖြစ်၍ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းတွင် 
အရောင် ဖျော့တော့တော့နေသည်။ ကိုယ်အရှည် ၈ လက်မခန့် 
အထိ ရှိသည်။

ငါးပြေမငါးမျိုးသည် သွားလာသည့်အခါ အုပ်ဖွဲ့၍ သွားလာ 
လေ့ရှိသည်။ ရေထဲရှိ ပိုးမွှားများကို၎င်း၊ ပုဇွန်စိတ်ကလေးများ 
ကို၎င်း ဖမ်းယူ၍ စားတတ်ကြသည်။ အရွယ်ကြီးလာသော 
ငါးပြေမသည် ရွယ်တူအခြားငါးများနှင့်ရော၍ အစာရှာလေ့ 
ရှိသည်။ သားငယ်များဖြစ်သော ငါးပေါက်စကလေးများကို 
ဂရုမစိုက်ဘဲ လျစ်လျူရှုထားတတ်သည်။

ငါးပြေမသည် ငါးရံ့နှင့် မျိုးချင်းမတူသော်လည်း ငါးရံ့ကဲ့ 
သို့ပင် လေမှအောက်ဆီဂျင်ကို တိုက်ရိုက်ရှူနိုင်သော အင်္ဂါရှိ 
လေသည်။ ထိုကြောင့် ထိုငါးနှစ်မျိုးစလုံးသည် ကုန်းပေါ်တွင် 
အချိန်အတန်ကြာအောင် အသက်ရှင်နေနိုင်ကြ၏။ စွတ်စိုသည့် 
မြေပေါ်တွင် အမြီးကိုထောက်၍ ခရီးအတန်ဝေးဝေးသွားနိုင်ကြ 
လေသည်။

## ကိုးကား
ငါးဖီးမ

**ငါးဖီးမ** (*Leiognathus splendens*) ကို ငါးတံငါဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ရခိုင်တိုင်း၌ ယင်းကို ငါးဥကြီးဟူ၍ သိကြသည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် 'လေအိုနေးသပ်စပလင်ဒန်'ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပြား၍ ပါးစပ် အရှေ့သို့ ငေါထွက်နေသည်။ အရောင်မှာ ငွေရောင်တောက်နေသည်။ ဆူးတောင်များသည် သန်မာ၍ ကြီးထွား သည်။ အမြီးခွသည် ရှည်၏။ ကျောရိုးဆူးတောင်နှင့် နှာတံပေါ် ၌ အမည်းကွက်များ ပါရှိသည်။ အရှည် ၅ လက်မ၊ ၆ လက်မ အထိ ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ငါးဖယ်

**ငါးဖယ်**သည် ရေချိုရေငန် နှစ်ရပ်လုံးတွင် ကျက်စားသော ငါးမျိုး ဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအရ 'နိုတော့တာရပ် ချိတာလာ' ဟု ခေါ်သည်။ ငါးဖယ်၏ ကိုယ်သည် ပြား၍ ဝမ်းပိုင်းသည် ဓားသွားကဲ့သို့ ရှိသည်။ ကျောအရှေ့ပိုင်းခုံး၍ အနောက်ပိုင်း ဖြောင့်သည်။ ကျော၌ အလွန်သေးသော ဆူးတောင်တစ်ခုသာ ရှိသည်။ စအိုဆူးတောင်သည် ဝမ်းမှ အမြီးတိုင်အောင် ကိုယ်၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံခန့် တစ်ဆက်တည်းရှိသည်။ ဦးခေါင်းငယ်၍ နှာတံ အနည်းငယ်ချွန်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် ပါးလွှာသော အကြေး များ တစ်ခုပေါ်တစ်ခုထပ်ကာ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ ငါးဖယ်၏ အရောင်သည် ကျောပိုင်းတွင် အနည်းငယ် နက်ပြီး ကျန်အပိုင်း တွင် ဖြူသည်။ ကိုယ်အရှည် ၁ ပေမှ ၁ဝ ပေအထိ ရှိသည်။ ငါးဖယ်ကို ချက်ပြုတ်စားကြသည့်အပြင် ငါးပိလည်း လုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲ

**ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲ**သည် ပုဂံမင်းဆက် နရသီဟပတေ့လက်ထက် မြန်မာ့သက္ကရာဇ် ၆၄၇ ခု (ခရစ်နှစ် ၁၂၈၅ ခန့်) ၌ ဖြစ်သော တရုတ် (မန်ချူး/တာတာ) တပ်နှင့် မြန်မာတပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ငဆောင်ချမ်းအရပ်တွင် စစ်ပြိုင်သည်ကို စွဲ၍ ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲဟု တွင်သည်။ 

## စစ်ဖြစ်ရကြောင်း 
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၄၃ ခုခန့်တွင် တရုတ်သံ အမတ် ၁ ကျိပ်၊ မြင်းသည် ၁၀၀၀ တို့ လာ၍ ရှေးမြန်မာမင်းတပါးလက်ထက် ရွှေအိုး၊ ငွးအိုး၊ ရွှေပေါင်းချောင်၊ ငွေပေါင်းချောင်၊ ရွှေယောက်မ၊ ငွေယောက်မ၊ ရွှေယောက်ချို၊ ငွေယောက်ချိုတို့ကို ဆက်ဖူးသည်ကြောင်း ဆိုကာ တရုတ်မင်း (မြန်မာအခေါ် ဥတည်ဘွား၊ တရုတ်အခေါ် ကူဗလိုင်ခန်) က ပဏ္ဍာဆက်ရန် မှာကြောင်း ပြောသည်။ နရသီဟပတေ့က အခြေအမြစ်မရှိ၊ စော်ကားသည်ဟု ယူဆသည်။ ထိုစဉ် တရုတ်သံတို့က မင်းရှေ့၌ မလျော်မသင့် နေရာ အမျက်ထွက်၍ တယောက်မကျန် ကွပ်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ 

သံတို့သေလျှင် တရုတ်မင်းလည်း မင်းသား သုသုတ္တကီ ဦးစီးသော အင်အား ၂၀,၀၀၀၊ ပုညဓမ္မိကာ မဟာထေရ်၊ သျှီဓမ္မိကာသံဃာထေရ်တို့ ဦးဆောင်သော ကျောင်းပေါင်း ၇၀ မှ ဘုန်းကြီးများ  ကို သိန်းဃိုဠ် (ယခု ပုဂံ) သို့ ချီစေသည်။ (မြန်မာတို့က မြင်း ၆,၀၀၀,၀၀၀၊ ခြေသည် ၂၀,၀၀၀,၀၀၀ ဟု ဆိုသည် ) တရုတ်တို့ လာကြောင်းသိလျှင် ရာဇသင်္ကြံ၏ သားနှစ်ဦးဖြစ်သော အနန္တပစ္စည်း (ဥတ်လှကြီး)၊ ရန္တပစ္စည်း (ဥတ်လှငယ်) တို့ကို ဆင်မြင်းအပါ အင်အား ၈,၀၀၀,၀၀၀ နှင့် ခံစေသည်။ မြန်မာတပ်တို့ ငဆောင်ချမ်း (ဗန်းမော်အရှေ့ မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်) သို့ ရောက်သော် ဗန်းမော်မြစ်ငူ၌ ကျုံးမြောင်းလုပ်၌ အခိုင်နေသည်။ ကနဦးက မြန်မာဆင်တပ်ကို တရုတ်မြင်းတပ် မခံနိုင်။ နောက်မှ မြားဖြင့် နှိမ်ရာ ဆပ်တပ် ပျက်သည်။ ဆင်တပ်ပျက်ပြီးနောက် မြန်မာတို့ မခံနိုင်တော့ ငဆောင်ချမ်းမှ ဆုတ်ရသည်။ တိုက်ပွဲမှ နံနက်မှ မွန်းတည့်အထိ ကြာသည်။ 

မန်လည်တောင်ရံအရှေ့၌ ထပ်ခံသည်။ ထိုအရပ်၌လည်း ရှုံးပြီး စစ်သူကြီး အနန္တပစ္စည်း ကျသည်။ တရုတ်တို့ တရုတ်မော် (ထိုအရပ်မှာ တရုတ်တို့ရောက်ပြီးမှ ထိုအမည်ရခြင်း ဖြစ်) အထိ ရောက်လာသည်။ နရသီဟပတေ့လည်း ပုဂံအနောက်ဘက် လည်ကျအရပ်၌ ပုန်းရသည်။ 

ဤငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုဂံ မင်းနန်သူရွာ၊ လေးထောင့်ကန်မြောက်ကျောင်းကျောက်စာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ကျောက်စာထိုးထားသည်။အနန္တပစ္စည်းလေ ငဆောင်ချမ်းမြို့နေရလေ၏။ ပြည်ထဲပျက်စီးသည် ဖြစ်ခဲ့၏။ယင်းသို့ ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲတွင် တရုတ်စစ်သည်တို့ မြားစွမ်းပြပုံကို မြင်စိုင်း ငါးစီးရှင်သီဆိုသည့် မြင်းစိုင်းမြို့ဘွဲ့ ကာချင်းတွင် ဤသို့ ပါလေသည်။တရုတ်လာသည် ရိုင်ရိုင်လော ရိုင်ရိုင်

မြားမိုးရွာသည် ဖြိုင်ဖြိုင်လော ဖြိုင်ဖြိုင်

လင်းပြင်ပြည့်မျှ ငှက်လင်းတ

လတိုင်းလော လတိုင်းလတိုင်း

မြင်းသည်သိန်းသန်း များစွာလွန်းသည် ထက်ဝန်းရံသ မနိုင်မနိုင်

## ကိုးကား
ငါးပုဏ္ဏား

**ငါးပုဏ္ဏား**ကို ပါဏဗေဒအရ 'ပိုလီနီမပ် ပါရာဒီစိအပ်('''')'ဟု ခေါ်သည်။ ငါးပုဏ္ဏားသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟင်းလျာအဖြစ် အသုံးများသော ပင်လယ်ငါးမျိုး ဖြစ်၏။ ကိုယ်ပြား၍ အမြီး ပိုင်းကျဉ်း၏။ မျက်စိငယ်၏။ နှာတံဝိုင်း၍ ကျယ်ပြန့်၏။ ပါးစပ်ပေါက်ကျယ်၏။ အမြီးခွစောက်နက်၏။ ရင်ဆူးတောင်ရှိ ဆူးမျှင်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်နေကြသည်။ ထိုဆူး တောင်ရင်း၌ ဆူးမျှင်အလွတ် ၇ ချောင်းရှိသည်။ ထိုဆူးမျှင်များ အနက် အပေါ်ဆုံး ၃ မျှင်သည် အသန်ဆုံးနှင့် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ငါးကိုယ်ထက်ပင် နှစ်ပြန်လောက် ရှည်ကြသည်။ ကိုယ်လုံး၌ ရွှေရောင်ရှိ၍ ကျောပိုင်းတွင် မွဲပြာ ရောင်သန်းနေ၏။ ဆူးတောင်ရောင်မှာလည်း ရွှေရောင်ပေါက်နေကြသည်။ ငါးပုဏ္ဏား၏ ကိုယ်အရှည်မှာ ၉ လက်မခန့်အထိ ရှိသည်။ ထိုငါးမှာ အရသာရှိ၍ အသားနူးညံ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးဖောင်ရိုး

ပါဏဗေဒအလိုအရ **ငါးဖောင်ရိုး**သည် 'စကွမ်ဗရီစိုစီဒေး' (Scomberesocidae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ငဖောင်ရိုးသည် လုံးလုံးရှည်ရှည် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကျောဆူးတောင်တစ်ခုတည်းရှိ၍ ယင်း၌ ရိုးနုများပါရှိသည်။ မေးရိုးသည် ရှည်လျား၍ ငှက်နှုတ်သီးကဲ့သို့ ချွန်ထွက်နေ၏။ ငါးတောင်ညင်း၊ နှုတ်သီးထိုးတို့သည် ငါးဖောင်ရိုးနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သောငါးများ ဖြစ်ကြလေသည်။ အသားမှာ မွဲခြောက်၍နေသည်။ ကုလားငါးခြောက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါး
ကဏ္ဍ:ငါး မျိုးရင်းများ