ပေါလ် ဘီယာ

**ပေါလ် ဘီယာ** (Paul Biya၊  ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၃ မွေးဖွား) သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ဖြစ်သည်။၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ၊ သူသည် အသက် ၉၂ နှစ်ကျော်ဖြင့်  ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အသက်အကြီးဆုံး လက်ရှိသမ္မတ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော အာဖရိကတိုက်တွင်း တာဝန်အချိန်အရှည်ဆုံး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
ဘီတီ (Beti) မျိုးနွယ်ဖြစ်သည့် ပေါလ် ဘီယာသည် ယခုကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် Mvomeka’a ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်းသည် ငယ်စဉ်က ကင်မရွန်း၊ယောင်အွန်ဒေးမြို့ တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ပါရီမြို့ရှိ Lycée Louis-le-Grand နှင့် Institut des hautes études d'Outre-Mer  တို့တွင် ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။သူသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ဥပဒေ ဆိုင်ရာ အထူးပြုဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ 
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့အုပ်ချုပ်သော ကင်မရွန်းအပိုင်းသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာပြီး၊ အမာဒူ အဟိဂျို (Ahmadou Ahidjo)သည် သမ္မတအဖြစ် နိုင်ငံကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၆၁ ခုနှစ် တွင် ဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်သော တောင်ပိုင်းကင်မရွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး ကင်မရွန်းဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ထိုအချိန်ကာလတို့တွင်  ပေါလ် ဘီယာသည် သမ္မတ အမာဒူအဟစ်ဂျို  ၏ လက်အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်မရွန်း အမျိုးသားပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ညွန်ကြားရေးမှူး၊၁၉၆၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ တွင် ထိုဝန်ကြီးဌာန၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ်၊၁၉၆၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သမ္မတရုံးအရာရှိ၊၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်  သမ္မတရုံး အတွင်းရေးမှူးချုပ် စသည်ဖြင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးခဲ့သည်။

၁၉၆၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးအဆင့် အထိ တက်လှမ်း ရရှိလာခဲ့သည်။

## နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ရာထူးတာဝန် 
၁၉၇၂ ခုနှစ် တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ သည် ကင်မရွန်း  ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်သို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ထိုကဲ့သို့  ပြည်ထောင်စုစနစ် ထူထောင်ပြီးနောက် သမ္မတ အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် ပေါလ် ဘီယာ ကို   ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်တွင် နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ 

၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည်  ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း၍ ဝန်ကြီးချုပ်အား သမ္မတ၏ရာထူးနေရာကို  ဆက်ခံနိုင်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ထိုဥပဒေအရ သမ္မတ အမာဒူ အဟစ်ဂျို တွင် တစ်စုံတစ်ရာ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဝန်ကြီးချုပ်သည်   သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံတာဝန်ယူပေးရမည် ဖြစ်သည်။ 

၁၉၈၂  ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ အမာဒူ အဟစ်ဂျို  သည် ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့်  ရာထူးမှနုတ်ထွက်ကြောင်း မမျှော်လင့်ဘဲကြေညာခဲ့သည်။ထိုသို့ကြေညာပြီးနောက်  ပေါလ်ဘီယာ သည် နောက်နှစ်ရက်အကြာ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။

ထို့နောက်  ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊၁၉၈၈ ခုနှစ်၊၁၉၉၂ ခုနှစ်၊၁၉၉၇ ခုနှစ်၊၂၀၀၄ ခုနှစ်၊၂၀၁၁ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အနိုင်ရပြီး နိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် ၇ကြိမ် ဆက်တိုက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ရေနံကြွယ်ဝသည့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် စွမ်းအင်တင်ပို့မှုများမှ နိုင်ငံ့စီးပွားရေးကို အထောက်အကူပြုထားသည်။သို့သော်လည်း နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ လေးပုံတစ်ပုံနီးပါးမှာ ဆင်းရဲချို့တဲ့စွာ နေထိုင်ကြရသည့်အပြင်၊ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ကွာဟချက်နှင့် လူငယ်ပိုင်း အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာမှာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အဓိကပြဿနာများ ဖြစ်ပွားလျှက်ရှိသည်။

## ၂၀၂၅ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ 
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက် တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့်  သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဘီယာ သည် ထောက်ခံမဲ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်ဟု ကင်မရွန်းအာဏာပိုင်များသည်  အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အသက်အကြီးဆုံး  အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် လူသိများသော ဘီယာသည် သမ္မတအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၃ ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ဆက်လက်၍ နောက်ထပ် ၇ နှစ်ကြာမည့် ၈ကြိမ်မြောက် သမ္မတတာဝန် ကို ထမ်းဆောင်မည်ဟု  ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

### ဆန့်ကျင်မှုများ 
ကင်မရွန်း နိုင်ငံ၏ သက်တမ်းရှည် သမ္မတဖြစ်သူ အသက် ၉၂ နှစ်အရွယ် ပေါလ်ဘီယာ၏  ရှစ်ကြိမ်မြောက် ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ သမ္မတသက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ပြိုင်မှုအား  သမီးအရင်းဖြစ်သူကိုယ်တိုင် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် Brenda Biya သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလလယ်တွင် TikTok တွင် ဗီဒီယိုတစ်ခုတင်ခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့ တွင် ကျင်းပမည့် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ဖခင်ဖြစ်သူကို မဲပေးမည် မဟုတ်သည့်အကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ ဒိုအာလာတွင်  ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ မကြေညာမီ ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့် အတိုက်အခံဆန္ဒပြသူများကြား လူ ၄ ဦး သေဆုံးသည်အထိ  ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ဆန္ဒပြမှုများ ထပ်မံပေါ်ပေါက်ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးသမားများနှင့်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ 

## ကိုးကား