open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
လွယ်လွန်းက ရှုံး၊ ထည်လွန်းက မုန်း

**လွယ်လွန်းက ရှုံး၊ ထည်လွန်းက မုန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လွယ်လွန်းက ရှုံး၊ ထည်လွန်းက မုန်း” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လွယ်လွန်းက ရှုံး**” ဆိုသည်မှာ အရာရာကို “**လွယ်လွန်း**” (ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားခြင်း၊ ဂရုမစိုက်ခြင်း) ပြုမူပါက “**ရှုံး**” (ဆုံးရှုံးမှု၊ အောင်မြင်မှု မရရှိခြင်း) နှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရာရာကို သေချာစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း မရှိဘဲ ပေါ့ပေါ့တန်တန် ပြုမူပါက ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ထည်လွန်းက မုန်း**” ဆိုသည်မှာ “**ထည်လွန်း**” (အလွန်အကျွံ ထည်ဝါခြင်း၊ မာန်မာန ထားခြင်း) ပြုမူပါက “**မုန်း**” (အခြားသူများ၏ မုန်းတီးမှုကို ခံရခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မာန်မာန ထားခြင်း၊ တယူသန် ဆန်ခြင်း စသည့် အပြုအမူများသည် အခြားသူများ၏ မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာရာတွင် အလွန်အကျွံ မပြုမူသင့်ဘဲ အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်းကို လိုက်နာသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ပြုမူနေထိုင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အိမ်ထောင်ဖက်အရေး၊ သားမယားအမှုကို မတွေးဘဲမပြုသာ၊ ကရုဏာကြီးလွန်းလျှင်လည်း မတော်လှ၊ **လွယ်လွန်းက ရှုံး၊ ထည်လွန်းက မုန်း** ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း အလွယ်ချည်းလည်း မလိုက်သာ၊ ထည်ထည်ဝါဝါကြီး နေလို့လည်းမတော်၊ လျော်ကန်အောင် စဉ်းစားပြီးနေနိုင်မှ သင့်မြတ်တဲ့ ကာလမို့…၊" 

## ကိုးကား
လှေအစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက်

**လှေအစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှေအစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက်” ဆိုသည်မှာ “**လှေအစုန်**” (မြစ်ရေ အောက်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းသောအခါ) “**ရေရွက်တိုက်**” (ရွက်လွှင့်၍ သွားနိုင်ပါက) “**လှေသမားများ အကြည်ဆိုက်**” (လှေသမားများ အလွန်ဝမ်းသာကြသည်၊ အပန်းဖြေနားနေနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ မြစ်ရေအောက်သို့ စုန်ဆင်းချိန်တွင် လေကောင်းလေသန့် ရရှိပါက ရွက်လွှင့်၍ သွားနိုင်ပြီး လှော်ခတ်စရာ မလိုသောကြောင့် လှေသမားများ ပင်ပန်းသက်သာပြီး အပန်းဖြေနားနေနိုင်သော အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခွင့်ကောင်းနှင့် ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် အခွင့်ကောင်းကို အသုံးချပြီး အပန်းဖြေနိုင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မြစ်ရေကြီး၍ လှေစုန်ချိန်တွင် ရေရွက်တိုက်ခွင့်ရပါကလည်း လှေသမားများသည် အကြည်ဆိုက်ရလောက်အောင် နားနေခွင့် ရကြပေသည်။…ဤသို့သော လူနေမှုအခြေအနေကို ဖော်ပြလို၍ လှေသမားများသည် တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူးဟူ၍လည်းကောင်း၊ **လှေအစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက်** ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်ဆိုသုံးစွဲခဲ့ကြလေသည်။" 

## ကိုးကား
လှေအဆင်း မြင်းအတက်

**လှေအဆင်း မြင်းအတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှေအဆင်း၊ မြင်းအတက်” ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေနှစ်ခုတွင် သတိထားရမည့် အကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လှေအဆင်း**” ဆိုသည်မှာ “**လှေ**” (ရေယာဉ်) မှ “**အဆင်း**” (ဆင်းသက်ချိန်) တွင် သတိထားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေသည် ရေပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် လှေမှ ဆင်းသက်ချိန်တွင် ရေထဲသို့ ပြုတ်ကျနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည်။
*   “**မြင်းအတက်**” ဆိုသည်မှာ “**မြင်း**” (မြင်းကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်) ပေါ်သို့ “**အတက်**” (တက်ရောက်ချိန်) တွင် သတိထားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြင်းသည် ရွေ့လျားနေနိုင်သော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ချိန်တွင် မြင်းမှ ပြုတ်ကျနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လှေမှဆင်းချိန်နှင့် မြင်းပေါ်တက်ချိန် နှစ်ခုစလုံးသည် မတည်ငြိမ်သော အခြေအနေများဖြစ်သောကြောင့် သတိထားရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေများတွင် သတိဝီရိယရှိခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လှေအဆင်း၊ မြင်းအတက်**ဟု ဆိုသော်လည်း ကျွန်တော့်အတွက်မူ မြစ်မနီး၊ လှေဝေးခဲ့သဖြင့် လှေအတက်တွင်ပင် လှုပ်လှုပ်ရွရွဖြစ်ပြီး မလိခမြစ်ထဲသို့ လိမ့်ကျချင်နေပါ၏။" 
*   "**လှေအဆင်း၊ မြင်းအတက်**။" 

## ကိုးကား
လှေဦးစို စို၊ လှေဦးခြောက် ခြောက်

**လှေဦးစို စို၊ လှေဦးခြောက် ခြောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှေဦးစို စို၊ လှေဦးခြောက် ခြောက်” ဆိုသည်မှာ တံငါသည်များ၏ ဘဝကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လှေဦးစို စို**” ဆိုသည်မှာ “**လှေဦး**” (လှေ၏ဦးပိုင်း) “**စို**” (ရေစိုနေခြင်း) ဖြစ်ပါက “**စို**” (စားဝတ်နေရေး ပြေလည်ခြင်း၊ ဝင်ငွေရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေဦး ရေစိုနေခြင်းသည် တံငါသည်များ ငါးဖမ်းရန် ထွက်သွားခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး ငါးဖမ်းမိပါက စားဝတ်နေရေး ပြေလည်သည်။
*   “**လှေဦးခြောက် ခြောက်**” ဆိုသည်မှာ “**လှေဦး**” (လှေ၏ဦးပိုင်း) “**ခြောက်**” (ရေမစိုဘဲ ခြောက်သွေ့နေခြင်း) ဖြစ်ပါက “**ခြောက်**” (စားဝတ်နေရေး မပြေလည်ခြင်း၊ ဝင်ငွေမရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေဦး ခြောက်သွေ့နေခြင်းသည် တံငါသည်များ ငါးဖမ်းရန် မထွက်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး ငါးမဖမ်းပါက စားဝတ်နေရေး မပြေလည်ပါ။

ဆိုလိုသည်မှာ တံငါသည်များသည် နေ့စဉ် ငါးဖမ်းမှသာ စားဝတ်နေရေး ပြေလည်ပြီး ငါးမဖမ်းပါက စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် နေ့စဉ်လုပ်ကိုင်စားသောက်ရသော လူတန်းစားများ၏ ဘဝကို ထင်ဟပ်စေသည်။ “လှေဦးခြောက် ခြောက်၊ လှေဦးစို စို” စကားပုံလည်းရှု။ “လှေဦးစိုမှ ပါးစပ်စိုသည်။ လှေဦးခြောက်လျှင် ပါးစပ်ခြောက်သည်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အဘဉာဏ်တို့လို တံငါသည်များဘဝမှာ **လှေဦးစိုမှ ပါးစပ်စိုသည်။ လှေဦးခြောက်လျှင် ပါးစပ်ခြောက်သည်**ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လှေဦးခြောက် ခြောက်၊ လှေဦးစို စို စကားပုံ။
## ကိုးကား
လှေမျော လှေနှင့်လိုက်၊ ငွေမျော ငွေနှင့်လိုက်

**လှေမျော လှေနှင့်လိုက်၊ ငွေမျော ငွေနှင့်လိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှေမျော လှေနှင့်လိုက်၊ ငွေမျော ငွေနှင့်လိုက်” ဆိုသည်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် အရှုံးပေါ်လာပါက မည်သို့ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လှေမျော လှေနှင့်လိုက်**” ဆိုသည်မှာ “**လှေမျော**” (လှေ ရေတွင် မျောပါသွားလျှင်) “**လှေနှင့်လိုက်**” (အခြားလှေဖြင့် လိုက်လံဆယ်ယူရခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ငွေမျော ငွေနှင့်လိုက်**” ဆိုသည်မှာ “**ငွေမျော**” (ငွေကြေး အရှုံးပေါ်လျှင်) “**ငွေနှင့်လိုက်**” (ငွေရင်းငွေနှီး ထပ်မံစိုက်ထုတ်၍ ပြန်လည်ရရှိအောင် ကြိုးစားခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် အရှုံးပေါ်လာပါက လက်လျှော့အရှုံးမပေးဘဲ ငွေရင်းငွေနှီး ထပ်မံစိုက်ထုတ်၍ ပြန်လည် အမြတ်ရရှိအောင် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စွန့်လွှတ်ဝံ့သော စိတ်ဓာတ်နှင့် ဇွဲရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လောင်းကစားသမားဟူသည် လက်ကြီးစမြဲ။ သူတို့က **လှေမျောလျှင် လှေနှင့်လိုက်၊ ငွေမျောလျှင် ငွေနှင့်လိုက်** ပမာစကားကို လက်ကိုင်ပြုစမြဲ။" 

## ကိုးကား
လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရ၊ ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရ

**လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရ၊ ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာသာ မြင်ရ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရ၊ ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရ” ဆိုသည်မှာ “**လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရ**” (လူတစ်ဦး ထမ်းလာသော လှံကို အလွယ်တကူ မြင်နိုင်သည်) သော်လည်း “**ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရ**” (လူတစ်ဦး၏ ကံကြမ္မာကို မမြင်နိုင်၊ မသိနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ကံကြမ္မာကဲ့သို့သော အမြင်အာရုံဖြင့် မမြင်နိုင်သည့် အရာများကို မသိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံကြမ္မာ၏ နက်နဲမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် မိမိတို့၏ အနာဂတ်ကို ကြိုတင်မသိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကံအကျိုးပေးမည့် အလိုကို တင်ကြိုသိတာမျိုးမဟုတ်၊ **လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရတယ်၊ ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရဘူး**တဲ့၊" 
*   "ကျွန်မတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာ ဘယ်လို ဖန်တီးလာဦးမယ်ဆိုတာ ဘယ်သူမှ မပြောနိုင်ပါဘူး။ **လှံထမ်းလာတာသာ မြင်နိုင်တယ်၊ ကံထမ်းလာတာ မမြင်နိုင်ဘူး** မဟုတ်လား၊" 

## ကိုးကား
လှိုင်းကြီး လှေအောက်

**လှိုင်းကြီး လှေအောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှိုင်းကြီး လှေအောက်” ဆိုသည်မှာ “**လှိုင်းကြီး**” (အလွန်ကြီးမားသော လှိုင်းလုံးများ) မည်မျှပင် ကြီးမားစေကာမူ “**လှေအောက်**” (လှေ၏အောက်ခြေ) တွင် အဆုံးသတ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်မျှပင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရပါစေ ထိုအခက်အခဲများသည် နောက်ဆုံးတွင် ကျော်လွှားနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်မှုရှိရန် အားပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ လှိုင်းလုံးများသည် လှေကို လှုပ်ခတ်စေနိုင်သော်လည်း လှေအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ အန္တရာယ် မပြုနိုင်တော့သကဲ့သို့ မည်မျှပင် ကြီးမားသော ပြဿနာများပင်ဖြစ်စေကာမူ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ပါက ကျော်လွှားနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “လှိုင်းကြီး လှေအောက်၊ တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်” ဟူသော စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
"**လှိုင်းကြီး လှေအောက်** ဟူသော စကားသည် မှန်ပေသည်။ တလိပ်လိပ် ပြေးလွှားနေသော လှိုင်းကြီးတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်တော်တို့ သင်္ဘောအောက်သို့ ဝင်သွားကြရကုန်သည်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လှိုင်းကြီး လှေအောက်၊ တောင်ကြီး ဖဝါးအောက်
## ကိုးကား
လှည်းကားအနှင်၊ လှေလျှင်တက်ပဲ့၊ မြင်းဇက်ဖွဲ့

**လှည်းကားအနှင်၊ လှေလျှင်တက်ပဲ့၊ မြင်းဇက်ဖွဲ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှည်းကားအနှင်၊ လှေလျှင်တက်ပဲ့၊ မြင်းဇက်ဖွဲ့” ဆိုသည်မှာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နည်းလမ်းသုံးမျိုးနှင့် သက်ဆိုင်သော ကျွမ်းကျင်မှုများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လှည်းကားအနှင်**” ဆိုသည်မှာ “**လှည်းကား**” (နွား သို့မဟုတ် မြင်းများဖြင့် ဆွဲသော လှည်း) ကို “**အနှင်**” (မောင်းနှင်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်း) သည် လှည်းသမား၏ အဓိက ကျွမ်းကျင်မှုဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လှည်းသမားသည် လှည်းကို ကောင်းမွန်စွာ မောင်းနှင်နိုင်ရမည်။
*   “**လှေလျှင်တက်ပဲ့**” ဆိုသည်မှာ “**လှေ**” (ရေယာဉ်) ကို “**တက်ပဲ့**” (တက်ကိုင်ခြင်းနှင့် ပဲ့ကိုင်ခြင်း) သည် လှေသမား၏ အဓိက ကျွမ်းကျင်မှုဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေသမားသည် လှေကို ဦးတည်ရာသို့ ရွေ့လျားစေရန် တက်ကိုင်ခြင်းနှင့် ဦးတည်ရာမှန်ကန်စေရန် ပဲ့ကိုင်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ရမည်။
*   “**မြင်းဇက်ဖွဲ့**” ဆိုသည်မှာ “**မြင်း**” (မြင်းကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်) ကို “**ဇက်ဖွဲ့**” (မြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ဇက်ကြိုးကို အသုံးပြုခြင်း) သည် မြင်းစီးသူ၏ အဓိက ကျွမ်းကျင်မှုဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြင်းစီးသူသည် မြင်းကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရမည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နည်းလမ်းတစ်ခုစီတွင် သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများ လိုအပ်ပြီး ထိုကျွမ်းကျင်မှုများကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်မှသာ အန္တရာယ်ကင်းစွာ သွားလာနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**လှည်းကားအနှင်၊ လှေလျှင်တက်ပဲ့၊ မြင်းဇက်ဖွဲ့၍**၊" 

## ကိုးကား
သဒိသံ ပါကံ ဇနေတိ

**သဒိသံ ပါကံ ဇနေတိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒိသံ ပါကံ ဇနေတိ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်ပြီး “**သဒိသံ**” (တူသော)၊ “**ပါကံ**” (အကျိုးကို)၊ “**ဇနေတိ**” (ဖြစ်စေ၏) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ကံတူ အကျိုးပေး” နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိပြုလုပ်ခဲ့သော ကံအပေါ်မူတည်၍ တူညီသော အကျိုးကို ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကောင်းသောကံ ပြုလုပ်ပါက ကောင်းကျိုးကို ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး မကောင်းသောကံ ပြုလုပ်ပါက မကောင်းသော အကျိုးကို ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို အဓိကထား ဖော်ပြသည်။ “ကံတူ အကျိုးပေး” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယခုကာလသူများ၏ သဒ္ဓါတရားတွေကတော့…စေတနာအားလျော်စွာ အကျိုးပေးရပြန်သောကြောင့် **သဒိသံ ပါကံ ဇနေတိ** ဟူသော စကားအရအကျိုးနုံ အကျိုးမွဲ အကျိုးကော်စေးနှဲ အကျိုးဆင်းရဲတွေ ပေးဦးမှာပဲ၊" 
*   "အတိတ်ကံပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကံပဲ ဖြစ်ဖြစ် **သဒိသံ ပါကံ ဇနေတိ** ဆိုတဲ့အတိုင်း ကံဆိုတာ တူတဲ့အကျိုးကို ပေးတတ်တယ်။" 

## ကိုးကား
သမီးမိန်းမ မွေးပြန်ရ၊ မောင်ဖားမိဘ အရှက်ရ

**သမီးမိန်းမ မွေးပြန်ရ၊ မောင်ဖားမိဘ အရှက်ရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သမီးမိန်းမ မွေးပြန်ရ၊ မောင်ဖားမိဘ အရှက်ရ” ဆိုသည်မှာ “**သမီးမိန်းမ မွေးပြန်ရ**” (သမီးမိန်းကလေးကို မွေးဖွားရခြင်း) သည် သမီးဖြစ်သူ၏ အပြုအမူ မကောင်းပါက “**မောင်ဖားမိဘ အရှက်ရ**” (မောင်နှင့် ဖခင် အပါအဝင် မိဘများ အရှက်ရစေနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သမီးမိန်းကလေးများသည် မိသားစု၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကိုယ်စားပြုသောကြောင့် သမီးဖြစ်သူ၏ အပြုအမူ မကောင်းပါက မိဘနှင့် အစ်ကိုများ အရှက်ရစေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိန်းကလေးများ၏ အပြုအမူသည် မိသားစုကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အိမ်ထောင်မချ၊ သားမိန်းမအား၊ မြင့်ရှည်ထားသော်၊ မောင်ဖားမဘိ၊ ထိန်းယခပဲ၊ အရှက်ကွဲသို့၊" 
*   "သမီးမိန်းမ မွေးပြန်ရ၊ မောင်ဖားမိဘ အသရေပျက်၍ အရှက်ရဟု ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သမီးမိန်းကလေးများ အရွယ်ရောက်လာလျှင် မိဘမောင်ဖားတို့က စိုးရိမ်စိတ်ပို၍ နေရာတကာမှာ ချုပ်ချယ်တတ်ကြသည်။" 

## ကိုးကား
လိမ္မာမှ အိမ်ပါမည်

**လိမ္မာမှ အိမ်ပါမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လိမ္မာမှ အိမ်ပါသည်” ဆိုသည်မှာ “**လိမ္မာမှ**” (ငွေကြေးကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မှ၊ ချွေတာသုံးစွဲနိုင်မှ) “**အိမ်ပါသည်**” (ဥစ္စာပစ္စည်းများ စုဆောင်းမိမည်၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ငွေကြေးကို မဆင်မခြင် သုံးစွဲပါက မည်မျှပင် ဝင်ငွေကောင်းပါစေ ဥစ္စာပစ္စည်းများ စုဆောင်းမိမည် မဟုတ်ဘဲ ငွေကြေးကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မှသာ ဥစ္စာပစ္စည်းများ တိုးပွားလာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ချွေတာသုံးစွဲမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

## ကိုးကား
သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ၊ ဓားပြကြီးတော့ သူပုန်

**သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ၊ ဓားပြကြီးတော့ သူပုန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ၊ ဓားပြကြီးတော့ သူပုန်” ဆိုသည်မှာ ရာဇဝတ်မှုများသည် အဆင့်ဆင့် တိုးမြင့်လာနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ**” ဆိုသည်မှာ သာမန် “**သူခိုး**” များသည် အဖွဲ့အစည်းကြီးထောင်၍ အင်အားကောင်းလာသောအခါ “**ဓားပြ**” (လက်နက်ကိုင်၍ လုယက်တိုက်ခိုက်သူများ) ဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ဓားပြကြီးတော့ သူပုန်**” ဆိုသည်မှာ “**ဓားပြ**” များသည် အင်အားနှင့် လက်နက်အင်အား ပိုမိုတောင့်တင်းလာသောအခါ “**သူပုန်**” (အစိုးရ သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းကို လက်နက်ကိုင်၍ တော်လှန်ပုန်ကန်သူများ) ဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ရာဇဝတ်မှုများသည် အသေးစားမှ အကြီးစားသို့ တဖြည်းဖြည်း တိုးမြင့်လာနိုင်ကြောင်း၊ အသေးစား ရာဇဝတ်မှုများကို လျစ်လျူရှုထားပါက နောက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာဇဝတ်မှုများကို ထိရောက်စွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ၊ ဓားပြကြီးသူပုန်တဲ့**…အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကို ခိုးယူသောအခါ သူခိုးကြီးဖြစ်ပြီးတော့ မိမိတို့အပေါင်းအသင်း များလာသောအခါ ဓားပြပြုလုပ်တိုက်ခိုက်ကြလိမ့်မည်။ ဓားပြတိုက်ရာမှ တစ်စတစ်စ အားကြီးလာလျှင် သူပုန်ပြုလုပ်၍ နိုင်ငံကို ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်။" 
*   "တို့မြန်မာစကားပုံ ရှိတယ်မဟုတ်လား၊ **သူခိုးကြီးတော့ ဓားပြ၊ ဓားပြကြီး တော့ သူပုန်**တဲ့။" 

## ကိုးကား
သူဇာကိုလည်း မပစ်နှင့်၊ စာနုကိုလည်း မချစ်နှင့်

**သူဇာကိုလည်း မပစ်နှင့်၊ စာနုကိုလည်း မချစ်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူဇာကိုလည်း မပစ်နှင့်၊ စာနုကိုလည်း မချစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ သူဇာပျို့နှင့် ပတ်သက်၍ အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်းကို လိုက်နာသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သူဇာကိုလည်း မပစ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ “**သူဇာ**” (သူဇာပျို့) ကို လုံးဝ ပစ်ပယ်မထားသင့်၊ လေ့လာဆည်းပူးသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ သူဇာပျို့သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၊ ထုံးစံဓလေ့များ ပါဝင်သောကြောင့် လေ့လာရန် တန်ဖိုးရှိသည်။
*   “**စာနုကိုလည်း မချစ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ “**စာနု**” (စာသားများ၏ အဖွဲ့အနွဲ့၊ စာပေအလှအပ) တွင်သာ အာရုံစိုက်၍ နစ်မြုပ်မနေသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ စာပေအလှအပကို ခံစားသင့်သော်လည်း သူဇာပျို့၏ အဓိက အကြောင်းအရာနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သူဇာပျို့ကို လေ့လာသင့်သော်လည်း စာသားများ၏ အဖွဲ့အနွဲ့တွင်သာ အာရုံမစိုက်ဘဲ အဓိက အကြောင်းအရာနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း နားလည်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် သူဇာပျို့ကို လေ့လာရာတွင် အပေါ်ယံ အလှအပတွင်သာ မွေ့လျော်မနေဘဲ အတွင်းအဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း လေ့လာဆည်းပူးသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်းကို လိုက်နာခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူဇာပျို့ကား ရွှေဘုံရွှေနန်း၊ မင်းခမ်းမင်းနား၊ ထုံးစံဓလေ့ အလုံးစုံပါသောကြောင့် ရှေးပညာရှိ မှူးကြီးမတ်ကြီးတို့မှာ **သူဇာကို မပစ်နှင့်၊ စာနုကိုလည်းမချစ်နှင့်**ဟု ဆိုရိုးစကားတွင်လေသည်…။" 
*   "အဆိုပါ သူဇာပျို့ကဗျာမှာ **စာနုကို လည်း မချစ်နှင့်၊ သူဇာလည်းမပစ်နှင့်** ဟူသည်နှင့်အညီ ပလီချက် မူမူရာရာမှာ သူဇာယှဉ်မတုနိုင်အောင် ယဉ်နုသော ပျို့ကြီးအစစ် ဖြစ်ပါပေသည်။" 

## ကိုးကား
သဝေမပါ ကိုးဂါထာ

**သဝေမပါ ကိုးဂါထာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဝေမပါ ကိုးဂါထာ” ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အသုံးပြုသော သရဏဂုံသုံးပါး (ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ) ပါဠိဂါထာများကို ရည်ညွှန်းသည်။ “**သဝေမပါ**” ဆိုသည်မှာ ပါဠိအက္ခရာ “သ” နှင့် “ဝ” နှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ထားသော “သဝေထိုး” (သို့) “သဝေ” မပါဝင်သော ဂါထာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သရဏဂုံသုံးပါးဂါထာများ၏ အစတွင် “သ” သို့မဟုတ် “သဝေ” မပါဝင်သောကြောင့် “သဝေမပါ ကိုးဂါထာ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤဂါထာများကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "နှစ်လခရီး၊ တောကြီးတောင်ခြေ၊ ရောက်ကုန်လေလည်း၊ **သဝေမပါ၊ ကိုးဂါထာဟု**၊ မြတ်စွာဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မံသံဃံ၊ သရဏံပီတိ၊ ဂစ္ဆာမိကို၊ ရွတ်ဘိနှုတ်ဝယ်၊ သရဇ္ဈာယ်ကာ၊ ဘယာနတ္ထိ၊ ဘေးမရှိ…၊" 
*   "**သဝေမပါ ကိုးဂါထာ**၊ လိုရာဆေးဖော်သုံးဟု ဆရာစဉ်ဆက် ဆုံးမနာယူလေ့ကျင့်ခဲ့ပါသည်။" 

## ကိုးကား
သူစိမ်းကောင်းလျှင် ဆွေမျိုးမသာ

**သူစိမ်းကောင်းလျှင် ဆွေမျိုးမသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူစိမ်းကောင်းလျှင် ဆွေမျိုးမသာ” ဆိုသည်မှာ “**သူစိမ်းကောင်းလျှင်**” (မသိကျွမ်းသောသူ သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးမတော်စပ်သူ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံပါက) “**ဆွေမျိုးမသာ**” (ဆွေမျိုးထက်ပင် ပို၍ အားကိုးအားထားပြုနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဆွေမျိုးတော်စပ်သူများထက် မသိကျွမ်းသောသူများက ပိုမို၍ ကူညီဖေးမတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဆွေမျိုးတော်စပ်သော်လည်း ဆက်ဆံရေး မကောင်းပါက အကူအညီ ရရှိရန် ခက်ခဲနိုင်ပြီး မသိကျွမ်းသော်လည်း စိတ်ရင်းစေတနာကောင်းသော သူများထံမှ အကူအညီ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆက်ဆံရေး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး သွေးသားတော်စပ်မှု တစ်ခုတည်းသာ အရေးမကြီးကြောင်းကို ထောက်ပြသည်။

သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားကို အထွေထွေ အနေဖြင့် မယူဆသင့်ပါ။ ဆွေမျိုးကောင်းများလည်း ရှိနိုင်ပြီး အကူအညီများစွာ ပေးနိုင်ပါသည်။ အရေးကြီးသည်မှာ မည်သူနှင့် ဆက်ဆံသည်ဖြစ်စေ စိတ်ရင်းစေတနာနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အလေးထားရန် ဖြစ်ပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   " သူစိမ်းကောင်းလျှင် ဆွေမျိုးမသာဟူသော စကားကို အားကိုးပြုကာ ဆွေမျိုးကို ပစ်ပယ်၍ သူစိမ်းကိုသာ လုံးလုံးလျားလျား အားကိုးသူများမှာ… ဆွေမျိုးမှသာ ကူညီနိုင်သော အရေးမျိုးကြုံသည့်အခါ ဒုက္ခများတတ်လေသည်။" 
*   "သူစိမ်းပင် ဖြစ်စေကာမူ နီးနီးကပ်ကပ် နေရသူဖြစ်၍သိစမ်းကောင်းတော့ ဆွေမသာဆိုသော စကားကဲ့သို့ ဆွေလိုမျိုးလို တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အထူး ကြင်နာနိုင်သည်။" 

## ကိုးကား
လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်

**လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို လွမ်းဆွတ်သော စိတ်ခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်လာပါက ထိုသူ၏ အပြစ် သို့မဟုတ် အားနည်းချက်ကို အာရုံစိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုလွမ်းဆွတ်မှုကို ဖျောက်ဖျက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်မှုကို အပြစ်ရှာခြင်းဖြင့် တွန်းလှန်ခြင်းဖြစ်သည်။ လွမ်းဆွတ်နေသောသူ၏ မကောင်းသော အပိုင်းများကို ပြန်တွေးခြင်းဖြင့် လွမ်းဆွတ်မှု လျော့ပါးသွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ခံစားမှုများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းတစ်မျိုးကို ဖော်ပြသည်။ “လွမ်းတာပေါ်လာလျှင် နာတာနှင့်ဆို့” နှင့် “လွမ်းစရာရှိလျှင် နာစရာနှင့်ဖြေ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ “နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ” ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လွမ်းတာပေါ်လာလျှင် နာတာနှင့်ဆို့**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်းလိုပဲ အလွမ်းအဆွေးတွေကိုတော့ သင်းတို့အပေါ်၌ နာတာနှင့် ဆို့ထားပြီး၊" 
*   "**လွမ်းစရာပေါ်ရင် နာစရာနဲ့ဖျောက်**ဆိုတဲ့ စကားလို ထွေး ဖျောက်လိုက်ချင်ပါရဲ့။ ဖျောက်ချင်ပေမဲ့ ထွေးရဲ့ချစ်သူမှာ နာစရာအပြစ် ရှိတာမှမဟုတ်ဘဲ။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ
## ကိုးကား
လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း

**လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း” ဆိုသည်မှာ ပုဂံမြို့ရှိ ဘုရားပုထိုးများ၏ များပြားလှသော အရေအတွက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားကို အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။

*   **အဓိပ္ပာယ် (၁) - ဘုရားပေါင်း ၄၄၄၆ ဆူ** ဤအဓိပ္ပာယ်အရ “လှည်းဝင်ရိုးသံ” ၏ ဂဏန်းသင်္ကေတများ (လှည်း=၄၊ ဝင်=၄၊ ရိုး=၄၊ သံ=၆) ကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ပုဂံတွင် ဘုရားပေါင်း ၄၄၄၆ ဆူ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ပိုမိုအများလက်ခံသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။
*   **အဓိပ္ပာယ် (၂) - ဘုရားပေါင်း ၄၄၄၆၇၃၃ ဆူ** အချို့က “လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ” ၏ စာလုံးများအားလုံးမှ ဂဏန်းသင်္ကေတများ (လှည်း=၄၊ ဝင်=၄၊ ရိုး= ၄၊ သံ=၆၊ တ=၇၊ ညံ=၃၊ ညံ=၃) ကို ယူ၍ ပုဂံတွင် ဘုရားပေါင်း ၄၄၄၆၇၃၃ ဆူ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် ဤအဓိပ္ပာယ်ကို အများက လက်မခံကြပါ။

ဆိုလိုသည်မှာ ပုဂံတွင် အလွန်များပြားသော ဘုရားပုထိုးများ ရှိပြီး ၎င်းအရေအတွက်ကို “လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဘုရားများ မည်မျှ များပြားခဲ့သည်ကို တစ်ချိန်တစ်ခါက အစဉ်အလာ သံပေါက် မှတ်တမ်းတစ်ခု ထားခဲ့သည်မှာ **လှည်းဝင်ရိုးသံတညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း**ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းမှာ လှည်းဝင်ရိုးသံသာ ကောက်ယူပေမည်။…ပုဂံဘုရားအရေအတွက် ၄၄၄၆-ဆူသာ ရှိရမည် ဖြစ်ပေသည်။" 
*   "မောင်က ပုဂြံမို့စစ်ကြဲကီးသားမှို့လည်းဝင်ရိုးသံတညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်းဆိုတဲ့ အသိန်းလေးဆယ်ကျော် ရှိတဲ့ ပုဂံဘုရားရာဇဝင်ကိုတော့ ကုန်စင်လုနီးနီး သိမှာပဲ ထင်ပါရဲ့၊" 
*   "ပုဂံတစ်ခွင်တစ်ပြင်တွင် စေတီဂူဘုရားပေါင်း ၄၄၄၆၇၃၃-ဆူရှိလေဟန်ကို **လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ၊ ပုဂံဘုရားပေါင်း**ဟူ၍လည်းကောင်း စကားအစဉ်အလာ ရှိလေသည်။" 

## ကိုးကား
သူ့ကို ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်ပင်ပျက်

**သူ့ကို ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်ပင်ပျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူ့ကို ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်ပင်ပျက်” ဆိုသည်မှာ “**သူ့ကို ကိုယ်ဖျက်**” (အခြားသူတစ်ဦးကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း) သည် နောက်ဆုံးတွင် “**ကိုယ်ပင်ပျက်**” (မိမိကိုယ်တိုင် ပျက်စီးခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူတစ်ဦးကို ဒုက္ခရောက်အောင် ကြံစည်ပြုလုပ်ပါက မိမိကိုယ်တိုင် ထိုမကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို မလွဲမသွေ ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါးကို မကောင်းမကြံရန်၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကိုသာ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ဝိပါက်ဟူသည်၊ ကြာမရှည်ခင်၊ ပြန်လည်တတ်မျိုး၊ မကောင်းကျိုးဖြင့်၊ နောက်ပိုးလိုက်တက်၊ **သူ့ကိုဖျက်က၊ ကိုယ်ပျက်တတ်စွာ**၊ သူ့ထက်သာရှင့်၊" 

## ကိုးကား
သူ့စိတ်လိုကို ကိုယ့်စိတ်နှင့်နှိုင်း

**သူ့စိတ်လိုကို ကိုယ့်စိတ်နှင့်နှိုင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူ့စိတ်ကိုလို ကိုယ့်စိတ်နှင့်နှိုင်း” ဆိုသည်မှာ “**သူ့စိတ်ကိုလို**” (အခြားသူတစ်ဦး၏ စိတ်ကို သိလိုပါက) “**ကိုယ့်စိတ်နှင့်နှိုင်း**” (မိမိကိုယ်တိုင်၏ စိတ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူတစ်ဦး၏ ခံစားချက်၊ အတွေးအမြင် သို့မဟုတ် အပြုအမူကို နားလည်လိုပါက မိမိကိုယ်တိုင် ထိုအခြေအနေတွင် မည်သို့ခံစားရမည်ကို စဉ်းစားကြည့်ခြင်းဖြင့် နားလည်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာနာထောက်ထားမှု၊ ကိုယ်ချင်းစာနာမှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ အခြားသူများ၏ အခြေအနေကို မိမိကိုယ်တိုင်၏ အတွေ့အကြုံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုနားလည်နိုင်ပြီး ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"အထိန်းတော်ကြီး ဝိစိတြလည်း **သူ့စိတ်ကိုလို ကိုယ့်စိတ်နှင့်နှိုင်း**ဆိုသကဲ့သို့ အကလေးကို ထား၍ လူကြီးမှ မခံနိုင်သည်ကို နောင်တော်ပြုချက်နှင့်ဖြစ်လျှင် ရွှေကိုယ်တော်အငယ် အဆိုးပင် နည်းသေးသည်။" 

## ကိုးကား
သူတစ်ပါးမကောင်းကြံ ကိုယ့်မှာ ဘေးဒဏ်ထိ

**သူတစ်ပါးမကောင်းကြံ ကိုယ့်မှာ ဘေးဒဏ်ထိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူတစ်ပါးမကောင်းကြံ ကိုယ့်မှာ ဘေးဒဏ်ထိ” ဆိုသည်မှာ “**သူတစ်ပါးမကောင်းကြံ**” (အခြားသူတစ်ဦးကို မကောင်းကြံစည်ခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း) သည် နောက်ဆုံးတွင် “**ကိုယ့်မှာ ဘေးဒဏ်ထိ**” (မိမိကိုယ်တိုင် ထိုမကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို ခံစားရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူတစ်ဦးကို ဒုက္ခရောက်အောင် ကြံစည်ပြုလုပ်ပါက မိမိကိုယ်တိုင် ထိုမကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို မလွဲမသွေ ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “ကိုယ့်ရှူးကိုယ်ပတ်” ဟူသော စကားပုံနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါးကို မကောင်းမကြံရန်၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကိုသာ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူတစ်ပါးကို ဘယ်တော့မှ မကောင်းမကြံလေနှင့်နော်၊ **သူတစ်ပါးကို မကောင်းကြံ ကိုယ့်မှာသာ ဘေးဒဏ်ထိ**ဆိုတဲ့ စကားကို မြဲမြဲ မှတ်ထားကြ ပေတော့။" 
*   "**သူတစ်ပါး မကောင်းကြံ ကိုယှ့်မာ ဘေးဒဏိ်ထ**လို့ လူကြီး သူမများရဲ့ ပြောစကားတွေဟာလည်း…သွေးထွက်အောင် မှန်တယ်လို့သာ ဆိုရမှာပါပဲ၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကိုယ့်ရှူး ကိုယ်ပတ် စကားပုံ။

## ကိုးကား
သူမိုက်နှင့်ပေါင်း၊ သူကောင်းလည်းပျက်

**သူမိုက်နှင့်ပေါင်း၊ သူကောင်းလည်းပျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူမိုက်နှင့်ပေါင်း သူကောင်းလည်းပျက်” ဆိုသည်မှာ “**သူမိုက်နှင့်ပေါင်း**” (မိုက်မဲသူ၊ ပညာမဲ့သူ၊ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းသူနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံပါက) “**သူကောင်းလည်းပျက်**” (ကောင်းမြတ်သောသူ၊ ပညာရှိသူ၊ အကျင့်စာရိတ္တ ကောင်းမွန်သူလည်း ပျက်စီးတတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မကောင်းသောသူများနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံပါက ကောင်းသောသူများပင်လျှင် မကောင်းသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ခံစားရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မကောင်းသော အကျင့်အကြံများ ကူးစက်နိုင်ခြင်း၊ မကောင်းသော အပေါင်းအသင်းများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အကျင့်စာရိတ္တ ပျက်စီးနိုင်ခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါင်းအသင်း ရွေးချယ်မှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ဤလူ့ရွာဝယ်၊ သေချာဝမ်း၌၊ မှတ်ယူပိုက်လော့၊ **သူမိုက်နှင့်ပေါင်း၊ သူကောင်းလည်းပျက်**၊ ကျင့်ယွင်းကွက်ခဲ့၊" 

## ကိုးကား
သေကံမရောက် သက်မပျောက်

**သေကံမရောက် သက်မပျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သေကံမရောက် သက်မပျောက်” ဆိုသည်မှာ “**သေကံမရောက်**” (သေဆုံးရန် ကံ မရောက်သေးလျှင်) “**သက်မပျောက်**” (အသက် မဆုံးရှုံးနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သေဆုံးချိန် မတန်သေးပါက မည်မျှပင် အန္တရာယ်များသော အခြေအနေနှင့် ကြုံတွေ့ရစေကာမူ အသက်မသေနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားနှင့် ဆက်စပ်သော ယုံကြည်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့အား ကြုံတွေ့လာနိုင်သော အခက်အခဲများနှင့် အန္တရာယ်များကို ရဲရဲရင်ဆိုင်ရန် အားပေးသည့် သဘောလည်း သက်ရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သေကံမရောက် သက်မပျောက်**ဆိုတာလို ဘယ်လိုပဲ ကြံကြံ ကံကုသိုလ် ကောင်းတော့ မသေနိုင်ဘူးပ။" 
*   "**သေကံမရောက်သက်မပျောက်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့ သေချိန်မရောက်လျှင် အသက်ပျောက်ဆုံးခြင်း မရှိနိုင်ချေ။" 

## ကိုးကား
သေချာမှ ရေရာသည်

**သေချာမှ ရေရာသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သေချာမှ ရေရာ” ဆိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခုကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ရာတွင် “**သေချာမှ**” (စေ့စပ်သေချာမှု ရှိမှ) “**ရေရာ**” (ခိုင်ခိုင်မာမာ ဖြစ်သည်၊ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိစ္စတစ်ခုကို မစတင်မီ သေချာစွာ စိစစ်ခြင်း၊ စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းများ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မသေချာဘဲ အလျင်စလို ပြုလုပ်ပါက အမှားအယွင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အောင်မြင်မှု မရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စေ့စပ်သေချာမှု၊ သတိဝီရိယနှင့် ပြင်ဆင်မှုတို့၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သေချာမှ ရေရာ**။" 

## ကိုးကား
သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့

**သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့” ဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပျက်ရမည့် သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**သေတစ်နေ့**” (တစ်နေ့တွင် သေဆုံးရမည်) နှင့် “**မွေးတစ်နေ့**” (တစ်နေ့တွင် မွေးဖွားလာခဲ့သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သူမဆို မွေးဖွားလာသည်နှင့်အမျှ တစ်နေ့တွင် သေဆုံးရမည်ဖြစ်သောကြောင့် သေဆုံးခြင်းကို အထူးတလည် စိုးရိမ်ပူပန်နေရန် မလိုကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သေခြင်းတရားသည် သဘာဝ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရားကို သဘာဝကျကျ လက်ခံရန်နှင့် လက်ရှိဘဝကို တန်ဖိုးထားရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့**၊ လူသည် သေမျိုးဖြစ်၏။ သေနေ့စေ့လျှင် အဘယ်မှာပင် နေစေကာမူ သေမှာပဲ၊" 
*   "လူဟာ သေနေ့စေ့မှ သေတာပါ အမေရာ၊ **သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့**ပေါ့၊" 

## ကိုးကား
သေပြီစင်းစင်း ခါးပုံတွင်း

**သေပြီစင်းစင်း ခါးပုံတွင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သေပြီစင်းစင်း ခါးပုံတွင်း” ဆိုသည်မှာ ခါးအောက်ပိုင်း (ချက်နှင့် တည့်တည့်နေရာ) တွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ အလွန်အမင်း နာကျင်ခြင်းကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သေပြီစင်းစင်း**” ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း နာကျင်မှုကြောင့် သေလုမတတ် ခံစားရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
*   “**ခါးပုံတွင်း**” ဆိုသည်မှာ ခါးအောက်ပိုင်း၊ ချက်နှင့် တည့်တည့်နေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုနေရာသည် အာရုံကြောများ စုဝေးရာဖြစ်သောကြောင့် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ အခြားနေရာများထက် ပို၍ နာကျင်သည်ဟု ယူဆရသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ခါးအောက်ပိုင်းတွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ အလွန်အမင်း နာကျင်ပြီး သေလုမတတ် ခံစားရကြောင်းကို ပုံဖော်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုးကွင်းထိုးခြင်း၏ နာကျင်မှုကို တင်စားဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သေပြီစင်းစင်း ခါးပုံတွင်း**။ နေရာအားဖြင့် ချက်နှင့်တည့်တည့်နေရာ ဖြစ်၏။ ထိုခါးပုံစအောက်ရှိ နေရာသည် ခါးပုံတွင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာကို စုတ်ချက်ရောက်၍ နာကျင်ပုံမှာကား တွန့်လိမ်၍ပင် မနေနိုင်၊ စင်းစင်းသေပြီဟု ထင်ရ၏။" 

## ကိုးကား
သေသူကို ရှင်သူတ

**သေသူကို ရှင်သူတ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သေသူကို ရှင်သူတ” ဆိုသည်မှာ လက်ရှိကာလ၏ အခြေအနေသည် အလွန်ကောင်းမွန်နေသောကြောင့် အတိတ်ကာလက သေဆုံးသွားသူများသာ ရှိနေပါက ယခုလို ကောင်းမွန်သော အချိန်အခါကို ကြုံတွေ့ရမည် မဟုတ်ဟု တမ်းတခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ယခုအချိန်သည် အလွန်ကောင်းမွန်သော အချိန်ဖြစ်သောကြောင့် အတိတ်ကာလက သေဆုံးသွားသူများကိုယ်တိုင် ရှိနေပါက ဝမ်းသာကြည်နူးကြမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်ရှိအချိန်၏ ကောင်းမွန်မှုကို ချီးကျူးတင်စားသော စကားတစ်ခွန်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သေသူကို ရှင်သူတရအောင်ပင် စွမ်းဆောင်သော သူရဲကောင်းကို လက်ရွေးစင်ခန့်လိုက်လေပြီဖြစ်ရာ…၊" 
*   "သေသူကို ရှင်သူတရရိုးအတိုင်း ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ရေတိမ်တွင် နစ်၍ ကျဆုံးသွားရသည့်နောက် မြန်ပြည်တစ်လွှားဝယ် မြို့တိုင်းရွာတိုင်း ဆွမ်းသွတ်အမျှဝေခြင်း၊ ချီးကျူးပွဲများ ကျင်းပခြင်းပြုကြသည်မှာ…၊" 

## ကိုးကား
သူများမနာလို ကိုယ်အကျိုးမရှိ

**သူများမနာလို ကိုယ်အကျိုးမရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူများမနာလို ကိုယ်အကျိုးမရှိ” ဆိုသည်မှာ “**သူများမနာလို**” (အခြားသူများ၏ ကောင်းစားမှု၊ တိုးတက်မှုကို မလိုမရှုစိမ့်ဖြစ်ခြင်း) သည် နောက်ဆုံးတွင် “**ကိုယ်အကျိုးမရှိ**” (မိမိကိုယ်တိုင်အတွက် အကျိုးမဲ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူများ၏ ကောင်းစားမှု၊ တိုးတက်မှုကို မနာလိုဖြစ်နေခြင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင်၏ စိတ်ကို ဆင်းရဲစေသည့်အပြင် မိမိ၏ တိုးတက်မှုလမ်းကြောင်းကိုလည်း နှောင့်နှေးစေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မနာလိုဝန်တိုစိတ်သည် အကျိုးမရှိသည့်အပြင် ဆိုးကျိုးများပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မနာလိုဝန်တိုစိတ်ကို ရှောင်ကြဉ်ရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကို တိုးတက်အောင် ကြိုးစားရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူတစ်ပါးကို မနိုာလလျှင် ကိုယ်မှာ အကျိုးမရှိ၊ သူတို့ကုသိုလ်သိုက်ကောင်း၍ ဝတ်ကြစားကြသည်ကို ဘယ်လိုမှ မအောက်မေ့ကြပါနှင့်။" 
*   "သူများမနာလို ကိုယ်အကျိုးမရှိဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ဘထွေးတော် အိမ်ရှေ့မင်း ကံတော်ကုန်ရတာ အဖတ်တင်ပြီး မြင်ကွန်းမောင်တော်ကြီးများလည်း ခံစားခွင့်ခံစားထိုက်ရှိသလောက်က ဝေးသထက်ဝေးတဲ့အပြင်…၊" 

## ကိုးကား
သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့၊ ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့

**သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့၊ ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့၊ ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့**” ဆိုသည်မှာ သေဆုံးသွားသောသူကို အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း မေ့လျော့သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် အမှတ်တရများသည် အချိန်နှင့်အမျှ မှေးမှိန်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့**” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသောသူကို ကြိုးစားရှာဖွေပါက တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မျှော်လင့်ချက်နှင့် ကြိုးစားမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သေဆုံးခြင်းနှင့် ပျောက်ဆုံးခြင်းတို့သည် မတူညီသော အတွေ့အကြုံများဖြစ်ပြီး လူတို့၏ တုံ့ပြန်မှုသည်လည်း မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သေဆုံးခြင်းသည် ပြန်လည်ဆုံတွေ့နိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မေ့လျော့သွားတတ်သော်လည်း ပျောက်ဆုံးခြင်းသည် ပြန်လည်တွေ့ရှိနိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ကြိုးစားရှာဖွေသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူ့သဘာဝ၏ မတည်မြဲမှုနှင့် မျှော်လင့်ချက်တို့အကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့၊ သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဘယ်လို ပုန်း၍ပင် နေသော်လည်း… **ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့** ဆိုသလို အတန်ကြာတော့ ရှာလို့ တွေ့စမြဲပေါ့။" 
*   "**သေသောသူ ကြာလျှင်မေ့၊ ပျောက်သောသူ ရှာလျှင်တွေ့**ဟူသော စကားပုံ ရှိသော်လည်း…အကြည်မှာ ကိုကြီးအောင်ကို ရှာ၍ပင် မတွေ့နိုင်သေးပေ။" 
*   "သေသောသူ ကြာလျှှင်မေ့ရသည်မှာ သဘာဝတရားပင် ဖြစ်သော်ငြားလည်း မာ့အဖို့တော့ ဗိုလ်မြင့်လွင်ကို ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မေ့၍ မရနိုင်ရှာခဲ့ပေ။" 

## ကိုးကား
သောကြာရေကြောင်း မသွားကောင်း

**သောကြာရေကြောင်း မသွားကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သောကြာရေကြောင်း မသွားကောင်း” ဆိုသည်မှာ “**သောကြာ**” (သောကြာနေ့) တွင် “**ရေကြောင်း**” (ရေလမ်းခရီး) “**မသွားကောင်း**” (မသွားသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သောကြာနေ့တွင် ရေကြောင်းခရီးသွားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ကြောင်း ရှေးယခင်က ယုံကြည်ကြသည်။ ဤအယူအဆသည် ဗေဒင်နှင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး သောကြာနေ့သည် ရေနှင့် သင့်မြတ်မှု မရှိဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သောကြာနေ့တွင် ရေကြောင်းခရီးသွားပါက အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ “လှည်းမှာစနေ၊ သောကြာလှေ၊ သွားလေနေ့မသင့်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ စနေနေ့တွင် လှည်းဖြင့် ခရီးသွားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သကဲ့သို့ သောကြာနေ့တွင်လည်း လှေဖြင့် ခရီးသွားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

သို့သော် ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်လူအများစုက လက်မခံကြပါ။ ခရီးသွားခြင်း၏ အန္တရာယ်သည် နေ့ရက်တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မူတည်သည်ဟု မယုံကြည်ကြပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လှည်းမှာစနေ၊ သောကြာလှေ၊ သွားလေနေ့မသင့်**။" 
*   "သောကြာနေ့နှင့် ပတ်သက်သည့် အယူသီး မှုတစ်ခုကို… ဖော်ပြရမည်ဆိုသော် **သောကြာရေကြောင်း မသွားကောင်း**ဟူသော စာဆိုပင်တည်း။" 

## ကိုးကား
သောကြာလူမျိုး စကားအိုး

**သောကြာလူမျိုး စကားအိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သောကြာလူမျိုး စကားအိုး” ဆိုသည်မှာ “**သောကြာလူမျိုး**” (သောကြာနေ့တွင် မွေးဖွားသူ) သည် “**စကားအိုး**” (စကားများများ ပြောတတ်သူ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သောကြာနေ့တွင် မွေးဖွားသူများသည် စကားပြောဆိုရာတွင် အလွန်များပြားတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤအယူအဆသည် ဗေဒင်နှင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် လူတစ်ဦး၏ စရိုက်လက္ခဏာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ “သောကြာလေမျိုး စကားအိုး” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။

သို့သော် ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်လူအများစုက အထွေထွေအားဖြင့် လက်မခံကြပါ။ လူတစ်ဦး၏ စကားပြောဆိုမှုသည် မွေးနေ့တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မူတည်သည်ဟု မယုံကြည်ကြပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်၊ ပြုစုပျိုးထောင်မှုနှင့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး စသည့် အခြားအကြောင်းအရာများလည်း အရေးပါသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"သောကြာသားဖြစ်သော မောင်အောင်သည် **သောကြာလူမျိုး စကားအိုး** ဆိုသည်နှင့်အညီ…စကားများတတ်သော အကျင့်စရိုက်ရှိသည်တစ်ကြောင်း…၊" 

## ကိုးကား
သံချပ်အစ မိုးလေက

**သံချပ်အစ မိုးလေက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သံချပ်အစ မိုးလေက” ဆိုသည်မှာ သံချပ်ထိုးရာတွင် အသုံးပြုသော စကားအစကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**သံချပ်အစ**” (သံချပ်၏ အစ) သည် “**မိုးလေက**” (မိုးနှင့် လေကို ရည်ညွှန်းသော စကားလုံးများ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သံချပ်ထိုးသည့်အခါ “မိုး မိုး မိုးလားမောင်ရို့၊ လေ လေ လေလားမောင်ရို့” ဟူသော စကားဖြင့် စတင်လေ့ရှိသည်။ ဤစကားများသည် သံချပ်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ အသုံးပြုသော စကားများဖြစ်ပြီး သံချပ်၏ အစကို မှတ်သားစေရန် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သံချပ်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"အိုးစည်ဆရာ၊ ဒိုးပတ်ဆရာ အနုပညာသည်များကလည်း မိမိတို့ လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ **သံချပ်အစ၊ မိုးလေက**ဟု ဆိုကြသည်။ မိုး မိုး မိုးလား မောင်ရို့၊ လေ လေ လေလား မောင်ရို့ဆိုသော သံချပ်ကို ကျွန်တော်တို့ ကြားဖူးကြသည်၊ ဆိုဖူးကြသည် မဟုတ်ပါလား၊" 

## ကိုးကား
သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ

**သံဃာဖက်တော့  အခက်ဝေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ” ဆိုသည်မှာ “**သံဃာဖက်တော့**” (သံဃာတော်များကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ပါက) “**အခက်ဝေ**” (ဘဝတွင် ချမ်းသာကြီးပွားခြင်း၊ တိုးတက်စည်ပင်ခြင်းများ ရရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းသံဃာတော်များကို ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်း စသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဘဝတွင် ချမ်းသာသုခ၊ တိုးတက်စည်ပင်မှုများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် သံဃာတော်များ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး သံဃာတော်များကို ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော ကောင်းကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။ “ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်၊ တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ဘုရားကို ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်ခြင်း၊ တရားကို ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် အမျက်ပြေခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သံဃာဖက်ကအခက်ဝေ** ဆိုသည့်အတိုင်း အရိယာသံဃာနွယ်ဝင် ရှင်သီဝလိရဟန္တာမြတ်ကြီးကို ပူဇော်ကြသူ ခပ်သိမ်းလူတို့သည် အခက်အလက် ဝေဆာစွာဖြင့် ဘဝပင်စည်ကြီး လှပတင့်မောနိုင်ကြပါစေ၊" 

## ကိုးကား
သံပေါက်မနိုင် တေးမကိုင်နှင့်

**သံပေါက်မနိုင် တေးမကိုင်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သံပေါက်မနိုင် တေးမကိုင်နှင့်” ဆိုသည်မှာ “**သံပေါက်မနိုင်**” (သံပေါက်ကဗျာကိုပင် ကောင်းစွာ မရေးစပ်နိုင်ပါက) “**တေးမကိုင်နှင့်**” (တေးသီချင်းကို မရေးစပ်နှင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကဗျာအရေးအသား အခြေခံ အားနည်းပါက တေးသီချင်းကဲ့သို့ ပိုမိုခက်ခဲသော စာပေအရေးအသားကို မကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သံပေါက်သည် မြန်မာကဗျာအမျိုးအစားများထဲမှ အခြေခံအကျဆုံး တစ်ခုဖြစ်ပြီး သံပေါက်ကိုပင် ကောင်းစွာ မရေးစပ်နိုင်ပါက တေးသီချင်း၏ စာသားများကို ကောင်းစွာ ရေးစပ်နိုင်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ အရည်အချင်းကို သိရှိပြီးမှ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော အရာကို ရွေးချယ်သင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ရှေးက ဆိုရိုးစကားမှာ…**သံပေါက်မနိုင် တေးမကိုင်နှင့်** …ဟူ၍ ရှိခဲ့လေ သည်။" 

## ကိုးကား
သေသူပေးက ရှင်သူရ

**သေသူပေးက ရှင်သူရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

“သေသူပေးက ရှင်သူရ” ဆိုသည်မှာ “**သေသူပေးက**” (သေဆုံးသူ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို) “**ရှင်သူရ**” (ရှင်ကျန်ရစ်သူက ရရှိသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မကျန်းမာသူကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသူ သို့မဟုတ် သေဆုံးသူကို သင်္ဂြိုဟ်ပေးသူသည် သေဆုံးသူ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အထူးသဖြင့် ဆွေမျိုးမတော်စပ်သူများကြားတွင် ယင်းသို့ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ မကျန်းမာစဉ် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးပြီးနောက် သင်္ဂြိုဟ်ပေးခြင်းသည် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုကျေးဇူး၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် သေဆုံးသူ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို ရရှိခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှေးမြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးဇူးသိတတ်မှုနှင့် ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

ကိုးကားချက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဥပမာအနေဖြင့် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် အခြားရဟန်းတစ်ပါးကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီး ထိုရဟန်း သေဆုံးသွားသောအခါ ကျန်ရစ်သော ပစ္စည်းကို ရရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤအကြောင်းအရာသည် “သေသူပေးက ရှင်သူရ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားကို ထောက်ခံသော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**အကောင်ချီပိုး၊ အမျိုးမတူ၊ သေသူပေးက၊ ရှင်သူရ၏**။" 
*   "**သေသူပေးက ရှင်သူရ၏**ဆိုသောစကား၊" 
*   ဘုရားလက်ထက်တော်တွင် သူဌေးသားတစ်ယောက်သည် ရဟန်းခံ၍ သင်္ကန်းအနားပတ်အတွင်း တစ်သိန်းတန်လက်စွပ်ကို မြှုပ်လျက် အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားရာ တစ်ဦးသော ရဟန်း၏ ကျောင်း၌ တည်းနေ၏။ ထိုအခါ ရဟန်းနာဖျားမကျန်းရှိရာ ကျောင်းရှင်ရဟန်းလည်း ကောင်းစွာ ကုမပေ၏။ ကံကြမ္မာအလျောက် သေလွန်လျှင် ထိုတစ်သိန်းတန်လက်စွပ်ကို ရ၍ ကျောင်းရှင်ရဟန်းယူထားပြီးမှ ကောင်းမွန်သင်္ဂြိုဟ်ပေ၏။ အဖသူဌေးလိုက်လာ၍ အလုံးစုံကို ပြန်ပြောပေ၏။ အဖသူဌေးလည်း လက်စွပ်ကို ရထိုက်ကြောင်းနှင့် တောင်းကာလ မြတ်စွာဘုရားသခင်ခြေတော်ရင်းသို့ ဝပ်စင်းလျှောက်ထားကြရာ နာစဉ်ကုမ၍ သေလျှင် အရိုးမြေကျသင်္ဂြိုဟ်သူ ရထိုက်ကြောင်း ဟောတော်မူချေသောကြောင့် ကုသသင်္ဂြိုဟ်သူတို့ခံစားသော တရားလမ်းဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
သက်ရှိအရင်း သက်ကင်းအဖျား

**သက်ရှိအရင်း သက်ကင်းအဖျား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သက်ရှိ အရင်း၊ သက်ကင်း အဖျား” ဆိုသည်မှာ အမည်တစ်ခု၏ နေ့နံကို တွက်ချက်ရာတွင် အသုံးပြုသော နည်းလမ်းတစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သက်ရှိ အရင်း**” ဆိုသည်မှာ အမည်သည် သက်ရှိအရာ (ဥပမာ-လူ၊ တိရစ္ဆာန်) ကို ရည်ညွှန်းပါက ထိုအမည်၏ “**အရင်း**” (အစစာလုံး) ကို ယူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**သက်ကင်း အဖျား**” ဆိုသည်မှာ အမည်သည် သက်မဲ့အရာ (ဥပမာ-အရာဝတ္ထု၊ နေရာ) ကို ရည်ညွှန်းပါက ထိုအမည်၏ “**အဖျား**” (အဆုံးစာလုံး) ကို ယူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အမည်တစ်ခု၏ နေ့နံကို တွက်ချက်ရာတွင် ထိုအမည်သည် သက်ရှိကို ရည်ညွှန်းပါက အစစာလုံးကို အသုံးပြုပြီး သက်မဲ့ကို ရည်ညွှန်းပါက အဆုံးစာလုံးကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကိုးကားချက်တွင် ဥပမာများဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။

*   “**တံခွန်**” သည် သက်မဲ့ဖြစ်သောကြောင့် အဆုံးစာလုံး “**ခွန်**” ကိုယူပြီး တနင်္လာနေ့၏ နံဖြစ်သော “**ခ**” နှင့် တူညီသောကြောင့် တံခွန်သည် တနင်္လာနံဖြစ်သည်။
*   “**ဇီးကွက်**” သည် သက်ရှိဖြစ်သောကြောင့် အစစာလုံး “**ဇီး**” ကိုယူပြီး အင်္ဂါနေ့၏ နံဖြစ်သော “**ဇ**” နှင့် တူညီသောကြောင့် ဇီးကွက်သည် အင်္ဂါနံဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ အမည်များနှင့် နေ့နံများကို ဆက်စပ်တွက်ချက်ပုံကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"မောင်နိုင်ဝင်းဆိုသူသည်သ်ကရှိ အရင်းဟူသောဝေဒစည်းကမ်းအရနိုင် ဟူသော ပထမစာလုံးကိုသာ ယူရပါမည်။…ရန်ကုန်သည ်သက်ကင်းအဖျား ဟူသော ဝေဒစည်းကမ်းအရ နောက်ဆုံးစာလုံးဖြစ်သော ကုန် ကို ယူရပါမည်။" 

## ကိုးကား
သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား

**သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား” ဆိုသည်မှာ “**သက်ကြီးစကား**” (အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူတို့၏ ပြောဆိုဆုံးမစကား) ကို “**သက်ငယ်ကြား**” (အသက်အရွယ်ငယ်ရွယ်သူတို့က နာခံမှတ်သားရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အသက်ကြီးသူများ၏ အတွေ့အကြုံ၊ ဗဟုသုတနှင့် ပညာဉာဏ်များမှတစ်ဆင့် ပြောဆိုဆုံးမသော စကားများကို ငယ်ရွယ်သူများက လေးစားစွာ နာခံမှတ်သားသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်ကြီးသူများကို ရိုသေလေးစားမှုနှင့် မျိုးဆက်တစ်ခုမှ တစ်ဆက်သို့ အသိပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ လက်ဆင့်ကမ်းပို့ချခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သက်ကြီးစကား၊ သက်ငယ်ကြားဖြင့်**၊ မှတ်သားဝေါဟာ၊" 
*   "ဤအကြောင်းမှာ ရာဇဝင်တွင် မပါသော်လည်း **သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား**ဆိုသော စကားအစဉ်အလာ ရှိရုံမက၊" 

## ကိုးကား
သက်သေပင် ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ

**သက်သေပင် ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သက်သေပင် ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ” ဆိုသည်မှာ “**သက်သေပင် ကြီးသော်လည်း**” (သက်သေသည် မည်မျှပင် ခိုင်လုံအားကောင်းနေပါစေ) “**မထီးစေရာ**” (တစ်ခုတည်းကိုသာ အတည်မယူသင့်၊ အခြားအချက်အလက်များနှင့်လည်း ချိန်ဆသုံးသပ်သင့်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သက်သေအထောက်အထား တစ်ခုတည်းကိုသာ အဓိက မထားဘဲ အခြားအခြေအနေများ၊ အကြောင်းအရာများနှင့်လည်း ချိန်ဆသုံးသပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သက်သေတစ်ခုသည် အရေးပါသော်လည်း အမှုတစ်ခုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အလုံးစုံသော အချက်အလက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်မှုနှင့် သုံးသပ်ဆင်ခြင်မှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ “သက်သေကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သက်သေပင်ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ**။" 
*   "**သက်သေကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ**။" 
*   "**သက်သေပင်ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ**။" 

## ကိုးကား
သက်သေသက္ခိ၊ မရှိစကား၊ တရားမအောင်း

**သက်သေသက္ခိ၊ မရှိစကား၊ တရားမအောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သက်သေမညီ၊ ကိုယ်စီစကား၊ တရားမအောင်” ဆိုသည်မှာ “**သက်သေမညီ**” (သက်သေအထောက်အထားများ ညီညွတ်မှုမရှိခြင်း)၊ “**ကိုယ်စီစကား**” (သက်သေများက တစ်ဦးတစ်မျိုးစီ ထွက်ဆိုခြင်း) ကြောင့် “**တရားမအောင်**” (တရားရှုံးခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အမှုတစ်ခုတွင် သက်သေအထောက်အထားများနှင့် သက်သေများ၏ ထွက်ဆိုချက်များသည် ကိုက်ညီမှုမရှိဘဲ ကွဲလွဲနေပါက တရားရှုံးနိုင်ခြေများကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တရားစီရင်ရေးတွင် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများနှင့် သက်သေများ၏ တသမတ်တည်း ထွက်ဆိုချက်များသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ “သက်သေမညီ၊ ကိုယ်စီတရား၊ စကားကိုလည်း၊ တရားမအောင်စေရာ” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ပင်လယ်ဖားရုပ်၊ လက်ခုပ်တွင်ရေ၊ သက်သေမညီ၊ ကိုယ်စီစကား၊ တရားမအောင်**၊" 
*   "**သက်သေမညီ၊ ကိုယ်စီတရား၊ စကားကိုလည်း၊ တရားမအောင်စေရာ**။" 

## ကိုးကား
သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ကာမေငါးသင်း သည်ဆားတွင်း

**သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ကာမေငါးသင်း သည်ဆားတွင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ကာမေငါးသင်း သည်ဆားတွင်း” ဆိုသည်မှာ “**သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ**” (ဆားငံရည်ကို သောက်လေလေ ရေငတ်လေလေ ဖြစ်သကဲ့သို့) “**ကာမေငါးသင်း သည်ဆားတွင်း**” (ကာမဂုဏ်ငါးပါးသည် ဆားတွင်းနှင့် တူသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကာမဂုဏ်ငါးပါး (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) တို့ကို မည်မျှပင် ခံစားပါစေ ကျေနပ်တင်းတိမ်မှု မရှိဘဲ ပို၍ ပို၍ ခံစားလိုစိတ်သာ တိုးပွားလာကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဆားငံရည်ကို သောက်ခြင်းဖြင့် ရေငတ်ပြေမည့်အစား ပို၍ ရေငတ်သကဲ့သို့ ကာမဂုဏ်များကို ခံစားခြင်းသည်လည်း တဏှာရာဂကို ပို၍ တိုးပွားစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကာမဂုဏ်တို့၏ မပြည့်စုံနိုင်သော သဘောကို ဖော်ပြပြီး တဏှာရာဂကို လျှော့ချရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ငါးပါးကာမာ၊ ဝဋ်ချမ်းသာ၏၊ နစ်ကာပူလော၊ မြစ်သဘောကား၊…၊ **သောက်လေသောက်လေ၊ ငတ်မပြေတည့်**၊ ကျတ်ရေအနည်၊ ဆားငန်ရည်နှင့်၊ မည်သည်မထူး၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကာမဂုဏ်ငါးပါး

## ကိုးကား
သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ထန်းရည်သုံးမျိုး ရသာအိုး

**သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ထန်းရည်သုံးမျိုး ရသာအိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ထန်းရည်သုံးမျိုး ရသာအိုး” ဆိုသည်မှာ “**သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ**” (မည်မျှပင် သောက်သောက် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိ) သော “**ထန်းရည်သုံးမျိုး**” (ထန်းရည် သုံးမျိုး) သည် “**ရသာအိုး**” (အလွန်အရသာရှိသော အရာ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အလွန်အရသာရှိသော ထန်းရည် သုံးမျိုးကို မည်မျှပင် သောက်စေကာမူ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိဘဲ ဆက်လက်သောက်သုံးလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ထိုထန်းရည် သုံးမျိုးမှာ “ရဟန်းကြီးကြိုက်” (ရဟန်းတော်များ သောက်သုံးသော ထန်းရည်)၊ “အပျော်သောက်” (ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် သောက်သုံးသော ထန်းရည်) နှင့် “ထန်းရည်ခါး” (ခါးသက်သော အရသာရှိသော ထန်းရည်) တို့ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထန်းရည်၏ အရသာထူးခြားမှုနှင့် လူတို့၏ သောက်သုံးလိုစိတ်ကို ပုံဖော်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ၊ ထန်းရည်သုံးမျိုး ရသာအိုး**လို့ စာချိုးခဲ့ကြတယ်။ ထန်းရည်သုံးမျိုးဆိုတာက ရဟန်းကြီးသောက်ကတစ်မျိုး၊ အပျော်သောက်ကတစ်မျိုး၊ ထန်းရည်ချိုးကပ်တို့ သောက်တဲ့ ထန်းရည်ခါးက တစ်မျိုး၊ အဲဒီလို သုံးမျိုးရှိတယ်။ ရဟန်းကြီးသောက်ဆိုတာက ပုဂံခေတ်က သမထီးဂိုဏ်းဝင် ခင်ကြီးတို့ ကြိုက်တဲ့ ပင်ကျရည်နုနုကို ခေါ်တယ်။ သိပ်မပြင်းလှဘူးပေါ့၊" 

## ကိုးကား
သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ဥစ္စာရနိုးနိုး

**သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ဥစ္စာရနိုးနိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ဥစ္စာရနိုးနိုး” ဆိုသည်မှာ “**သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ**” (သိုက်စာဖတ်နေသည်ကို နားထောင်မိပါက) “**ဥစ္စာရနိုးနိုး**” (ထိုသိုက်တွင်ရှိသော ဥစ္စာများကို မိမိကိုယ်တိုင် ရရှိတော့မယောင် ထင်မှတ်မျှော်လင့်မိတတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သိုက်စာဖတ်သံကို ကြားရုံမျှဖြင့် ထိုသိုက်မှ ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိရရှိတော့မည်ဟု အချို့သူများက အလွယ်တကူ မျှော်လင့်တတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွယ်တကူ မျှော်လင့်ခြင်း သို့မဟုတ် မဖြစ်နိုင်သောအရာကို မျှော်လင့်ခြင်း၏ မိုက်မဲမှုကို သတိပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ တကယ့်လက်တွေ့တွင် ဥစ္စာရရှိရန်အတွက် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ လုံ့လဝီရိယရှိမှုသည် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သိုက်စာဖတ်ရာ၊နားထောင်ပါသည်၊ ဥစ္စာရရေး၊ မျှော်မိတွေးသို့**၊" 
*   "ဒါကြောင့်**သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ဥစ္စာ ရနိုးနိုး**လို့ ရှေးလူကြီး များဆိုထားကြတာပေါ့။" 
*   "**သိုက်စာဖတ်ရာ နားထောင်ကာ၊ ဥစ္စာရနိုးနိုး** ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့တော့ လောကမှာ မရဘူး၊ လုံ့လဝီရိယဆိုတဲ့ ပယောဂသမ္ပတ္တိရှိမှလည်း ကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေးခွင့် ရှိတယ်။" 

## ကိုးကား
သင်္ဂြိုဟ်ဝိုးဝါး အပါယ်လား၊ ရှေ့နေဝိုးဝါး အရှုံးများ၊ သမားဝိုးဝါး အသေများ

**သင်္ဂြိုဟ်ဝိုးဝါး အပါယ်လား၊ ရှေ့နေဝိုးဝါး အရှုံးများ၊ သမားဝိုးဝါး အသေများ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သင်္ဂြိုဟ်ဝိုးဝါး အပါယ်လား၊ ရှေ့နေဝိုးဝါး အရှုံးများ၊ သမားဝိုးဝါး အသေများ” ဆိုသည်မှာ အတတ်ပညာ သို့မဟုတ် အလုပ်တစ်ခုကို တိကျသေချာစွာ မတတ်ကျွမ်းပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သင်္ဂြိုဟ်ဝိုးဝါး အပါယ်လား**” ဆိုသည်မှာ “**သင်္ဂြိုဟ်**” (အဘိဓမ္မာ သင်္ချာကျမ်း) ကို “**ဝိုးဝါး**” (မကျွမ်းကျင်စွာ၊ သေချာစွာ မသိနားမလည်ဘဲ) လေ့လာပါက အယူအဆမှားယွင်းပြီး “**အပါယ်လား**” (အပါယ်သို့ ရောက်နိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ရှေ့နေဝိုးဝါး အရှုံးများ**” ဆိုသည်မှာ “**ရှေ့နေ**” (အမှုလိုက်ရှေ့နေ) သည် အမှုကို “**ဝိုးဝါး**” (ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် မကိုင်တွယ်ပါက) “**အရှုံးများ**” (အမှုရှုံးနိုင်ခြေများသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**သမားဝိုးဝါး အသေများ**” ဆိုသည်မှာ “**သမား**” (ဆရာဝန်) သည် ဆေးကုသရာတွင် “**ဝိုးဝါး**” (ကျွမ်းကျင်မှု မရှိပါက) “**အသေများ**” (လူနာ သေဆုံးနိုင်ခြေများသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အဘိဓမ္မာကို သေချာစွာ မလေ့လာပါက အယူအဆမှားယွင်းပြီး အပါယ်သို့ ရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ရှေ့နေသည် အမှုကို ကျွမ်းကျင်စွာ မကိုင်တွယ်ပါက အမှုရှုံးနိုင်ပြီး ဆရာဝန်သည် ဆေးကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်မှု မရှိပါက လူနာသေဆုံးနိုင်ခြေများကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အတတ်ပညာတစ်ခုကို တိကျစွာ လေ့လာသင်ယူရန်နှင့် ကျွမ်းကျင်မှုရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"လူ့သဘာဝကို လေ့လာဆန်းစစ်၍ ဝေဖန်တတ်သော ပညာရှင်ကမူ **သင်္ဂြိုဟ်ဝိုးဝါး အပါယ်လား၊ ရှေ့နေဝိုးဝါး အရှုံးများ၊ သမားဝိုးဝါး အသေများ** ဟုဆိုလေသည်။" 

## ကိုးကား
သင်းဝင်လည်းပွင့် ယင်လည်းဝင့်

**သင်းဝင်လည်းပွင့် ယင်လည်းဝင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သင်းဝင်လည်းပွင့် ယင်လည်းဝင့်” ဆိုသည်မှာ “**သင်းဝင်လည်းပွင့်**” (သင်းဝင်ပင်၏ အပွင့်များ ပွင့်သောအခါ) “**ယင်လည်းဝင့်**” (ယင်ကောင်များလည်း အလွန်အမင်း ပေါများလာသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သင်းဝင်ပင်များ ပွင့်ချိန်တွင် ထွက်ပေါ်လာသော အနံ့ကြောင့် ယင်ကောင်များ အများအပြား လာရောက်ကြကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သင်းဝင်ပွင့်သည် ပွင့်ခါစတွင် အနံ့မရှိသော်လည်း အပွင့်ညှိုးနွမ်းချိန် သို့မဟုတ် ကြွေချိန်တွင် ညှီစို့စို့အနံ့တစ်မျိုး ထွက်ပေါ်လာပြီး ထိုအနံ့သည် ယင်ကောင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သောကြောင့် ယင်ကောင်များ အများအပြား လာရောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်နေပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"သင်းဝင်ပွင့်သည် ပွင့်သစ်စ၌ အနံ့မရှိသော်လည်း အပွင့်ညှိုးနွမ်းချိန် ကြွေချိန်တို့၌ ညှီစို့စို့အနံ့ ထွက်သည်။ ထိုအနံ့ကြောင့် ယင်ကောင်များ လာရောက်ခြင်းဖြင့်**သင်းဝင်လည်းပွင့် ယင်လည်းဝင့်**ဟူသောစကား ဖြစ်ပေါ် လာရလေသည်။" 

## ကိုးကား
သစ္စာနှုတ်သီး မန္တန်ကြီး

**သစ္စာနှုတ်သီး မန္တန်ကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ္စာနှုတ်သီး မန္တန်ကြီး” ဆိုသည်မှာ “**သစ္စာနှုတ်သီး**” (သစ္စာစကား၊ မှန်ကန်သော စကား) သည် “**မန္တန်ကြီး**” (အလွန်တန်ခိုးထက်မြက်သော မန္တန်) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သစ္စာစကားသည် အလွန်တန်ခိုးထက်မြက်ပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု ကြီးမားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သစ္စာရှိသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားနိုင်ခြင်း၊ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာစကား၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အကြောင်းဖြစ်လား၊ ကြိုက်လတ်ငြားမူ၊ သိကြားကုငှာ၊ မလွတ်သာတည့်၊ **သစ္စာနှုတ်သီး၊ မန္တန်ကြီးဖြင့်**၊ ကျော်ချီးစေအောင်၊ အငြိမ်းဆောင်သည်၊" 
*   "သစ္စာဖောက်လှန်၊ မတော်မှန်က၊ ဘေးဒဏ်ရောက်ကာ၊ ပျက်တတ်စွာ၏၊ **သစ္စာနှုတ်သီး၊ မန္တန်ကြီးကား**၊ သေပြီးသော်မှ၊ ရှင်ပြန်ရ၏။" 
*   "သစ္စာဝါစာဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော နှုတ်များသည် ပြောဆိုတိုင်း အောင်မြင်၍ စကားအရာတွင် သိဒိေ္ဓ ပါက်ပြီးဖြစ်လေသောကြောင့်… **သစ္စာ နှုတ်သီးမန္တန်ကြီး**ဟူ၍ ရှေးသူတော်တို့ ပြောစမှတ်ပြုတော်မူကြကုန်၏။" 

## ကိုးကား
သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ ပုံတင်က လေး တောက ဝေး

**သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ ပုံတင်က လေး တောက ဝေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ ပုံတင်က လေး တောက ဝေး” ဆိုသည်မှာ “**သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်**” (သစ်စေးထိုးလုပ်ငန်းတွင် ပုံတင်ကို တစ်ဖက်တွင် လွယ်၍) “**ပုံတင်က လေး တောက ဝေး**” (လေးလံသော ပုံတင်ကို လွယ်ကာ ဝေးလံသော တောထဲသို့ သွားရောက်လုပ်ကိုင်ရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သစ်စေးထိုးလုပ်ငန်းသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းဆင်းရဲပြီး ဝေးလံခေါင်သီသော တောတောင်များထဲတွင် လေးလံသော ပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်ကာ လုပ်ကိုင်ရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပုံတင်ဆိုသည်မှာ သစ်စေးထည့်ရန် အသုံးပြုသော ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် တောင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ်စေးထိုးလုပ်သားများ၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ပေါ်လွင်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ပုံတင်နှင့်ပတ်သက်၍ **သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ပုံတင်က လေးတောက ဝေး**ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။" 

## ကိုးကား