အကုသိုလ်စေတသိက်

ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေပြီး အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဖန်တီးပေးသော စေတသိက် (၁၄) မျိုး ရှိပါသည်။  ယင်းတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲ၍ လေ့လာနိုင်ပါသည် -

### မောစတုက္က (၄) ပါး (အကုသိုလ်စိတ်တိုင်း၌ ပါဝင်သောတရားများ)
*   **မောဟ:** ပရမတ္ထဓမ္မ၏ သဘောမှန်ကို မသိခြင်း၊ တွေဝေခြင်း ဖြစ်သည်။  **ပညာမျက်စိ ကာဏ်းခြင်း** သဘောရှိပြီး  အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း ကိစ္စရှိသည်။  အမှားကို အမှန်ထင်ကာ ဒုစရိုက်တံခါးကို ဖွင့်ပေးသော အကုသိုလ်အားလုံး၏ မူလအခြေခံဖြစ်သည်။ 
*   **အဟိရိက:** မကောင်းမှုဒုစရိုက် ပြုရမည်ကို **မရှက်ခြင်း** ဖြစ်သည်။  **ရွာဝက်သည် မစင်ကို မရွံသကဲ့သို့** မစ္ဆေရအညစ်အကြေးတို့ကို မစက်ဆုပ်ခြင်း သဘောရှိသည်။  မိမိကိုယ်ကို မရိုသေ၊ မလေးစားခြင်းသည် ယင်း၏ အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ 
*   **အနောတ္တပ္ပ:** မကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို **မကြောက်ခြင်း** ဖြစ်သည်။  **ပိုးဖလံကောင်သည် မီးလျှံကို မကြောက်ဘဲ တိုးဝင်သကဲ့သို့** ဒုစရိုက်၏ ဘေးကို မထိတ်လန့်ခြင်း သဘောရှိသည်။  သူတစ်ပါးကို မလေးစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ 
*   **ဥဒ္ဓစ္စ:** စိတ်မငြိမ်သက်ခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။  လေတိုက်၍ လှုပ်ရှားသော ရေကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကျောက်ခဲပစ်ချ၍ လွင့်တက်သော **ပြာပူ** ကဲ့သို့လည်းကောင်း အာရုံ၌ မရပ်မတည် တုန်လှုပ်တတ်သော သဘောရှိသည်။ 

### လောတိက (၃) ပါး (လောဘနှင့် ယှဉ်သောတရားများ)
*   **လောဘ:** အာရုံကို လိုလားတပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။  **မျောက်နှဲစေး** ကဲ့သို့ အာရုံ၌ ငြိကပ်တွယ်တာခြင်း သဘောရှိပြီး  အဝတ်၌ စွန်းထင်းသော ဆီမင်ကဲ့သို့ အာရုံကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ခြင်း အခြင်းအရာ ရှိသည်။ 
*   **ဒိဋ္ဌိ:** အမှန်ကို အမှားယူသော အယူမှားခြင်း ဖြစ်သည်။  ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့ကို နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်စွဲမြဲခြင်း သဘောရှိသည်။ 
*   **မာန:** ငါတကားဟု **ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်း** ဖြစ်သည်။  အရာရာတွင် အပေါ်စီးမှ နေလိုသော **တုရင်မှန်ကင်း** ကဲ့သို့သော သဘောရှိသည်။  မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးပြီး သူတစ်ပါးကို နှိမ်လိုသော စိတ်ဓာတ်ဖြစ်သည်။ 

### ဒေါစတုက္က (၄) ပါး (ဒေါသနှင့် ယှဉ်သောတရားများ)
*   **ဒေါသ:** စိတ်ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။  အပုတ်ခတ်ခံရသော **မြွေဟောက်** ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ **တောမီး** ကဲ့သို့လည်းကောင်း မိမိ၏မှီရာကို လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးတတ်သော သဘောရှိသည်။ 
*   **ဣဿာ):** သူတစ်ပါး၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို **ငြူစူခြင်း၊ မနာလိုခြင်း** ဖြစ်သည်။  သူတစ်ပါး ကောင်းစားသည်ကို သည်းမခံနိုင်ဘဲ မျက်နှာလွှဲတတ်သော သဘောရှိသည်။ 
*   **မစ္ဆရိယ:** မိမိ၏ စည်းစိမ်ကို သူတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံလိုဘဲ **ဝန်တိုခြင်း** ဖြစ်သည်။  မိမိစည်းစိမ်ကို လျှို့ဝှက်ခြင်းနှင့် တွန့်တိုဆုတ်နစ်ခြင်း သဘောရှိသည်။ 
*   **ကုက္ကုစ္စ:** ပြုပြီးသော ဒုစရိုက်နှင့် မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်တို့အပေါ် **နောင်တရခြင်း** ဖြစ်သည်။  စိတ်နှလုံး မသာမယာဖြစ်ကာ အဖန်ဖန် ပူပန်နေတတ်သော သဘောရှိသည်။ 

### အခြား စေတသိက် (၃) ပါး
*   **ထိန :** စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ အားတက်သရော မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။  ဝီရိယကို ဖျက်ဆီး၍ ထိုထိုကိစ္စတို့၌ ဆုတ်နစ်စေတတ်သည်။ 
*   **မိဒ္ဓ:** စေတသိက်တို့၏ မခံ့ညားခြင်း၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။  ဝိညာဏ်ဒွါရတို့ကို ပိတ်ဆို့၍ **အိပ်ချင်ငိုက်မျဉ်းခြင်း** ကို ဖြစ်စေသည်။ 
*   **ဝိစိကိစ္ဆာ (Skepticism):** ရတနာသုံးပါးနှင့် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးတို့အပေါ် **ယုံမှားသံသယ** ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။  "ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား" ဟု နှစ်လုံးနှစ်ခွ ဖြစ်ကာ စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း သဘောရှိသည်။ 

### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ပရမတ္ထသံခိပ်အဖြေကျမ်း
* ဝိပဿနာဒီပနီ
* အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း
* [နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#အကုသိုလ်စေတသိက်_(၁၄)_လုံး)
* သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်
* [နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/စေတသိက်ပိုင်းဆိုင်ရာ_သိမှတ်စရာ#အကုသိုလ်စေတသိက်_(၁၄)_လုံး)
* [ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)](https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#အကုသိုလ်စေတသိက်_အဖွင့်)

### ပြင်ပလင့်များ
* 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ