ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် ဝိသုဒ္ဓိ (၇) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ မှားယွင်းသော အမြင် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) တို့မှ စင်ကြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကျမ်းဂန်များတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုပါသည်-

#  **ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဆို:** နာမ်တရားနှင့် ရုပ်တရားတို့ကို တစ်လုံးစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သဘောသို့ ဆိုက်အောင် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။
#  **သင်္ဂြိုဟ် အဆို:** လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏ ။

### ယောဂီအလိုက် ကျင့်စဉ်အစ
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသို့ ရောက်ရန် နာမ်ရုပ်ပိုင်းခြားမှု (နာမရူပပရိစ္ဆေဒ) ကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယောဂီအမျိုးအစားအလိုက် စတင်ပုံ ကွဲပြားလေ့ရှိသည် (ဤကား ယေဘုယျ သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်)-

* **သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက (သမထကို အခြေမခံဘဲ ဝိပဿနာသက်သက် အားထုတ်သူ):** ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။
* **သမထယာနိက (သမထကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာအားထုတ်သူ):** ယေဘုယျအားဖြင့် နာမ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။ (သို့သော် ရုပ်မှ စတင်၍လည်း ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။)

### သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ် နာမ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း)
# မိမိရရှိထားသော ရူပဈာန် သို့မဟုတ် အရူပဈာန် (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်မှ လွဲ၍) တစ်ခုခုသို့ ဝင်စားပြီး ထိုဈာန်မှ ထပါ။
# ဈာန်အင်္ဂါများ (ဥပမာ- ဝိတက်) နှင့် ယှဉ်သော နာမ်တရားအားလုံးကို လ-ရ-ပ-ပ တို့ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းပါ။
# ထိုနာမ်တရားအားလုံးသည် အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သောကြောင့် "နာမ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။
# ထိုနာမ်တရားတို့၏ မှီရာကို ရှာဖွေရာ မြွေ၏ခိုအောင်းရာကို လိုက်ရှာသကဲ့သို့ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို တွေ့မြင်ပါမည်။
# ထိုဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါး နှင့် ၎င်းတို့ကို မှီဖြစ်သော ကြွင်းဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။
# ထိုရုပ်တရားအားလုံးသည် ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် "ရုပ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။
# အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် "အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် နာမ်၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် ရုပ်" ဟု နာမ်ရုပ်ကို ခွဲခြား မှတ်သားပါ။

**(အာနာပါနကျင့်စဉ်မှ ကူးပြောင်းသူသည်လည်း ဤနည်းအတိုင်း မိမိရရှိသော ဈာန်မှထ၍ ဈာန်နာမ်တရားများ၊ ထို့နောက် ဟဒယဝတ္ထုနှင့်တကွ ရုပ်တရားများကို သိမ်းဆည်းရမည်။)**

### သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ် ရုပ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း)
# ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန) မှ စတင်ပါ။ (အကျဉ်းနည်း သို့မဟုတ် အကျယ်နည်း တစ်ခုခုဖြင့် ရှုမှတ်ပါ။)
# ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။ (၎င်းမှတဆင့် ရုပ်ကလာပ်များ၊ ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းရမည်။)

အချုပ်အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် နာမ်ရုပ် ပရမတ်တရားတို့ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် မှားယွင်းစွာ မြင်နေသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာ၍ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်၏ အရေးကြီးသော အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

### တိပိဋကအဘိဓာန်မှ အဓိပ္ပါယ်များ
*  (၁) အယူ(အသိဉာဏ်)၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်-ဟု ဆိုအပ်သော အယူ၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သော ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော အယူ (စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်)။ 
* (၂) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော သိမြင်တတ်သော မဂ်ဉာဏ်။ 
* (၃) (အတ္တဒိဋ္ဌိ “သတ္တဒိဋ္ဌိ”ဟူသော အညစ်အကြေးကို) စင်ကြယ်စေတတ်၊ သုတ်သင်တတ်သော ၄-ပါးသော သစ္စာကို သိမြင်တတ်သော (မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်စေတတ်သော) သပ္ပစ္စယ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။ 
* (၄) (ကိလေသာတို့မှ) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော သမ္မာဉာဏ် (စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ-နှင့် ကမ္မဿကတာ, ဈာန, ဝိပဿနာ, မဂ္ဂ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ)။ 
* (၅) (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဖြင့်) မိစ္ဆာအယူကို စင်ကြယ်စေခြင်း၊ သုတ်သင်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း။ 
### ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမှတ်ဖွယ်များ
* ယင်း-ဝိသုဒ္ဓိသည်-ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါးတွင် သုံးပါးမြောက် ဖြစ်၏  
* သီလ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမှ တစ်ပါး အခြားကိုယ် ခန္ဓာသဖွယ်ဖြစ်သော ဝိသုဒ္ဓိ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်၏ 
* လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် နာမ်ရုပ်တရား နှစ်ပါးကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်ပင် ဖြစ်၏ ။ 
* ယင်းကို နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆို၏ ။ 
* နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်, သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသေး၏ ။ 
* ဉာတပရိညာဉ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိရ၏ ။ 
* နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တို့ဖြင့် ပြီးစေရ၏ ။ 
* တေဘူမကဝဋ်ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားကာ သိနိုင်ရန် ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို အားထုတ်ရသည် ။ 
* ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေလျက် ဝိပဿနာအားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခေါ်ဆိုသော အရိယမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်လာနိုင်သည်, အရိယာအဆင့် ရောက်နိုင်သည် (။
* ပညာဘာဝနာ၏ အစ လက်ဟုန် ဖြစ်သော ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတန၊ ဝဝတ္ထာန်၊ ကောဋ္ဌာသအားဖြင့် ရှုမှတ်ပွားများပုံ အကျယ်ကို  ကြည့်။ 
* 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ
* ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်/၁၈-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို_အကျယ်ပြချက်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ