open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အကောက်ခွန်

တိုင်းတစ်ပါးမှ ဝင်လာသော ကုန်နှင့် တိုင်းတစ်ပါးသို့ ထုတ်သော
ကုန်များပေါ်တွင် စည်းကြပ်သောအခွန်များကို အကောက်ခွန်ဟု 
ခေါ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တိုင်းတစ်ပါးမှ ဝင်လာသော ဝင်ကုန်
များပေါ်တွင် များသောအားဖြင့် အခွန်စည်းကြပ်တတ်ကြရာ 
ယင်းအခွန်ကို သွင်းကုန် ကောက်ခွန်ဟု ခေါ်သည်။ တိုင်းတစ်ပါးသို့ 
ထုတ်သော ကုန်များပေါ်တွင် အကောက်ခွန်ယူသည့် တိုင်းပြည်များမှာ
အနည်း ငယ်မျှသာ ရှိရာ ယင်းအခွန်မျိုးကို ထုတ်ကုန်ကောက်ခွန်ဟု 
ခေါ်သည်။ ထုတ်ကုန်များများ ထုတ်နိုင်အောင် အားပေးသော 
အနေဖြင့် တိုင်းပြည် အများအပြားသည် ထုတ်ကုန်များပေါ်တွင် 
အကောက်ခွန်ယူလေ့ မရှိချေ။ ထုတ်ကုန် အမြောက်အမြား 
ထုတ်နိုင်မှ နိုင်ငံခြားငွေ များစွာ ရရှိနိုင်သည်။ အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့တွင် ထုတ်ကုန်ခွန်ယူသည့် 
စံနစ်ကို ဥပဒေဖြင့်ပင် တားမြစ်ထားလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ 
သည်လည်း ထုတ်ကုန်များပေါ်တွင် အကောက်ခွန်ခံခြင်း မရှိ 
ချေ။ သို့သော် အချို့ တိုင်းပြည်များတွင် ပြည်တွင်း အထူး 
လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ပြည်ပသို့ မထုတ်နိုင်အောင် 
ထုတ်ကုန်ခွန်များ စည်းကြပ်ကာ သွယ်ဝိုက်၍ တားမြစ်ထား 
တတ်သည်။ ကော်ဖီ အမြောက်အမြားစိုက်၍ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားသို့ 
ပို့နေသော ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် အခွန်ဝင်ငွေ မှန်မှန်ရရှိစေရန် 
ထုတ်သော ကော်ဖီများပေါ်တွင် အကောက်အခွန် စည်းကြပ် 
သည်။

အကောက်ခွန်သည် နိုင်ငံအစိုးရအတွက် အလွန်မှန်သော 
ဝင်ငွေဖြစ်ရကား တိုင်းပြည် အသီးအသီးတို့ သည် မိမိတို့၏ 
ဥပဒေ စည်းမျဉ်းအရ သွင်းကုန်များပေါ်တွင် အကောက်ခွန် 
စည်းကြပ်ကြသည်။ စည်းကြပ်ပုံ စည်းကြပ်နည်းမှာ တစ် 
တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည် မတူကြချေ။ ခရစ် ၁၈၆ဝ ပြည့် 
နှစ်လောက်မှစ၍ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် ဆယ်နှစ် 
ကျော်ကျော်တိုင်အောင် အကောက်မရှိ၊ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ် 
မှုရှိခဲ့သော အဂ‡လန်နိုင်ငံသည် တိုင်းပြည် ပြန်လည်ထူထောင် 
ရန် ငွေကြေး ရရှိရေးအတွက်ကြောင့်သာ သွင်းကုန်များပေါ် 
တွင် သွင်းကုန် ကောက်ခွန်ကို ကောက်ခံခဲ့လေသည်။ အခြား 
တိုင်းပြည်များသည်လည်း မိမိတို့၏ အစိုးရ ဘဏ္ဍာတော် 
ဖြည့်သွင်းရန်အတွက် သွင်းကုန် ကောက်ခွန်များ ကောက်ကြ 
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် အချို့ တိုင်းပြည်များတွင် 
ရည်ရွယ်ချက် နှစ်မျိုးဖြင့် သွင်းကုန်ကောက်ခွန်များ စည်းကြပ် 
ကြသည်။ တစ်မျိုးမှာ အစိုးရဘဏ္ဍာတော် ဖြည့်တင်းရန်နှင့် 
တစ်မျိုးမှာ ပြည်တွင်း လုပ်ငန်း ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖြစ် 
သည်။ ဤတိုင်းပြည်များသည် နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းသော ကုန် 
များ အဖိုးနှုန်း တက်သွားစေရန် သွင်းကုန်ကောက်ခွန်များ 
စည်းကြပ်ကြသည်။ ဤသို့ စည်းကြပ်ရခြင်းမှာ ပြည်တွင်းကုန် 
ထုတ်လုပ်သူများအား အခွင့်အရေး ပေးလိုသောကြောင့်ဖြစ်၍ 
ဤနည်းသည် ပြည်တွင်း လုပ်ငန်းကာကွယ်ရန် ကောက် 
သောနည်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နိုင်ငံခြားမှ 
တင်သွင်းလာသော ကုန်များကို ပြည်တွင်းဖြစ်ကုန်များနှင့် 
ယှဉ်ပြိုင် မရောင်းနိုင်အောင် စီစဉ်ပေးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

သွင်းကုန် အရေအတွက်ပေါ်တွင် မူတည်၍ ကောက်သော 
အကောက်ခွန်ကို ပမာဏအလိုက် အကောက်ခွန်ဟု ခေါ်သည်။ 
သွင်းကုန်များ၏ တန်ဖိုးပေါ်တွင် တွက်ချက်၍ ကောက်သော 
အကောက်ခွန်ကို တန်ဖိုး အလိုက် အကောက်ခွန်ဟု ခေါ်သည်။ 
အချို့ကုန်များပေါ်တွင် ကောက်သောနည်းမှာ အထက်ပါ နည်း 
နှစ်နည်းကို ပေါင်း၍ ကောက်သောနည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အဂူးတီကောင်

**အဂူးတီကောင်**သည် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ တောင်ဘက် တောင်အမေရိကတိုက်တစ်လျှောက်ရှိ ပူနွေးသော တောနက်များ၌နေ၍ ထိုဒေသရှိ ကြံခင်းများ၊ ငှက်ပျောခင်းကြီးများကို အလွန်ဖျက်ဆီးတတ်သည့် ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်သည်။ ပူးများကဲ့သို့ အက်စီ ပရော့တီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ဇီဝဗေဒအလိုအရ ဒက်စီပရော့တား အဂူးတီဟု ခေါ်သည်။ ယုန်နှင့် အတော်အတန် တူသည်။ သို့သော် နားရွက်မှာ တို၍ ဝိုင်းသည်။ ကိုယ်အလျား ၁၈ လက်မခန့် ရှည်သည်။ အမြီးမှာ မရှိသလောက် တိုသည်။ ခြေလက်များသည် ရှည်၍ သေးသွယ်သည်။ ပြေးသောအခါ သမင်ကလေးပြေးသည်နှင့် တူသည်ဟု ဆိုသည်။

အဂူးတီကောင်သည် နီညိုညိုအရောင်ရှိ၍ အသားမှာ ဖြူ၏။ စား၍ ကောင်းသဖြင့် လူကြိုက်များသည်။ အခြား မျိုးတူရွက်စား သတ္တဝါကလေးများကဲ့သို့ ညဉ့်အခါ အကောင် ၂ဝ လောက်အုပ်ဖွဲ့၍ လှည့်လည် ကျက်စားတတ်ကြသည်။ တောကြောင်၊ ကျား၊ ကျားသစ်များက ဖမ်းဆီး သတ်ဖြတ်စားခြင်းကို ခံကြရသည်။ နေ့အချိန်တွင် သစ်ခေါင်းများ၌ဖြစ်စေ၊ မြေတွင်းများ၌ဖြစ်စေ ပုန်းအောင်းနေတတ်ကြသည်။ အဂူးတီကောင်သည် သစ်မြစ်များ၊ အရွက်များ၊ အသီးမာများကို စားသည်။ အလွန် ရေကူးကောင်းသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ
ဝါပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်-- တစ်နှစ်ခံ သို့မဟုတ် နှစ်ရှည်ခံ ပင်များ ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၄ ပေ ခန့်ထိ ရှိသည်။ အကိုင်း ဖြာသည်။ အမွှေးထူ သို့မဟုတ် ပြောင်ချော သည်။ အခေါက် အရောင် ညိုမည်း၏။ အမြစ် အလွန်ဖွာ ၍ ဖြူဝါရောင် ရှိ၏။
အရွက်-- ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ လက်ဝါးပုံ ဖြစ်ပြီး အဝိုက်များ ၃-၅ ခုထိ ပါသည်။ ရွက်ထိပ် ချွန်ပြီး ရွက်ရင်း ဝိုင်းသည်။ အရွက် ထက်အောက် မျက်နှာပြင် နှစ်ဖက်လုံး၌ အမွေးနု များရှိ၍ နူးညံ့၏။ ရွက်စွယ် လှံစွပ်ပုံ ဖြစ်သည်။
အပွင့်-- ပွင့်တည်း ဖြစ်၏။ အဝါရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်၏။ ခေါင်းလောင်း ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ချဉ်ပေါင်ပွင့် နှင့် ဆင်၏။
အသီး-- အက်ကွဲသီး ဖြစ်သည်။ ဘဲဥပုံ ဖြစ်ပြီး လုံးဝိုင်းသည်။ ၃-၅ မြောင်း ရှိသည်။ အစေ့ ၂၅-၄၀ ထိပါ၍ အညိုရောင် ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့၊ အမြစ်၊ အပွင့် ၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြားတွင် ပေါက်ရောက် သော်လည်း မိုးနည်းသော အရပ်တွင် ပိုမို ဖြစ်ထွန်းသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ-- စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-
(က)မြေပြုပြင်ခြင်း-- စိုက်ခင်းမြေ အား ကောင်းစွာ မှုန့်ညက်အောင် ပြုပြင် သင့်သည်။
(ခ)စိုက်ပျိုးခြင်း--အတန်းလိုက် စိုက်ပျိုးရန် လိုအပ်သည်။ တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၂-၄ ပေ၊ တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၂-၄ ပေ မြေ၏ အခြေအနေ ကိုကြည့်၍ စိုက်သင့်သည်။ နှမ်း ၊ ပဲ စသည် တို့နှင့်လည်း သီးညှပ် အဖြစ် ရောနှော စိုက်နိုင်သည်။
(ဂ)ပြုစုဂရုစိုက်ခြင်း-- ပေါင်းသုတ်သင်ခြင်း၊ ပိုးမွှား ကာကွယ်ခြင်း၊ ပင်ကျပ် နုတ်ခြင်း တို့ကို လိုအပ်သလို ပြုစုပေး ရမည်။
(ဃ)ကောက်သိမ်းခြင်း-- ဝါပေါက် ကောင်းစွာ ကွဲအက် လာသော အခါတွင် ကောက်ယူ ရမည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ ဝါဖူးသည် ချို၏။ အေး၏။ ၀ဖြိုးစေ၏။ နို့ကို ပွားစေ၏။ သည်းခြေ ရောဂါ ၊ သလိပ် ရောဂါ များကို ကင်းဝေး စေ၏။ ရေငတ်ခြင်း ကို ပြေပျောက် စေ၏။ စိတ်ပျံ့ လွင့်ခြင်း၊ သတိမေ့ခြင်း များကို ကင်းဝေးစေ၏။ အရွက်သည် လေရောဂါ ကိုနိုင်၏။ သွေးကို တိုးပွားစေ၏။ ဆီးရွှင် စေ၏။ နားရောဂါ နှင့် စပ်လျဉ်းသော ရောဂါများ ကို ကင်းဝေး စေ၏။ အစေ့ သည် နို့ကို ပွားစေ၏။ ကာမအား ကိုတိုးစေ၏။ ဝါပင်၏ အစိတ် အပိုင်း အားလုံးသည် အရေပြား ရောဂါ၊ မြွေဆိပ်၊ ကင်းဆိပ် နှင့် သားအိမ်၌ ထိုးကျင်ခြင်း တို့ကို ပျောက်ကင်း စေ၏။
အသုံးပြုပုံ-
အစေ့--
၁။ ဝါစေ့ အဆံကို ကြိတ်၍ မီးလောင်နာ များကို လိမ်းပေးက ပူလောင်ခြင်း ပျောက်၏။
၂။ ဝါစေ့ အတွင်းသား အဆံကို နွားနို့နှင့် ကျိုစားက ဦးနှောက် အားနည်းခြင်း ပျောက်၏။
၃။ ဝါစေ့ နှင့် ချင်းခြောက် ကို ရေနှင့် သွေးလိမ်းသော် လိင်ဥ ရောင်ခြင်း ပျောက်၏။
၄။ ဝါစေ့ကို ပြုတ်ငုံသော် သွားနာ သွားကိုက် ပျောက်၏။
၅။ ဝါစေ့ကို ကြိတ်၍ မီးကင်ပြီး အပြားလေး များပြုကာ အသမာ နှင့် သွေးစုနာ များကို အုံပေး၊ ကပ်ပေး ပါက အနာများ ပျောက်၏။
အမြစ်--
၁။ ဝါမြစ်ကို ကျက်ကျက် ပြုတ်သောက်က ဆီးပူရောဂါ နှင့် ဆီးသွားသော အခါ နာကျင်ခြင်း ပျောက်၏။
၂။ ဝါမြစ်ခေါက် ကို ပြုတ်သောက်သော် မီးယပ် လာစဉ် သွေးလွန်သော ရောဂါ ပျောက်၏။
၃။ ဝါမြစ်ကို ဆန်ဆေးရည် နှင့် သွေးသောက် သော် မီးယပ်ဖြူဆင်း သောရောဂါ ပျောက်၏။
အပွင့်--
၁။ ဝါပွင့်ကို ရှာလပတ် ရည်လုပ် သောက်သော် စိတ်နောက်ခြင်း၊ ရူးသွပ်ခြင်း ပျောက်၍ စိတ်ကို ရွှင်လန်း စေသည်။
၂။ ဝါပွင့်ကို ပြာချ၍ သိပ်ပေး ပါက အနာစိမ်း အနာစက် များ အသားနု တက်၍ ပျောက်၏။
အရွက်--
၁။ ဝါရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ သောက်သော် အစာ မကြေ ဝမ်းသွား ရောဂါ ပျောက်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီဝလောင်စာများ

ကဏ္ဍ:အမျှင်ပါသော အပင်များ
ပတဲကောကြီး

## ပုံသဏ္ဌာန်
### အပင်
အမြဲစိမ်း အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၅-၈ ပေ အထိ မြင့်သည်။ ရွက်ယောင် ပင်စည် ဖြစ်ပြီး ထောင်မတ်၍ ပေါက်သည်။ ပင်စည် လုံးမာ ၍ ချောမွေ့ သည်။ အရွက်ပင်စည် လုံး အား ပတ်၍ ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အလျား ၁-၂ ပေ အထိ ရှိ၏။ ရွက်ပြား ကျဉ်း၏။ ရွက်ရင်းပိုင်း သို့မဟုတ် သွယ်ပြီး ရွက်ထိပ်သို့ ချွန်သွယ် သွားသည်။ ဂုံမင်း ရွက်နှင့် တူသည်။ ရွက်ညှာ တိုသည်။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှား၍ မြောင်းပါသည်။ အရွက် မျက်နှာပြင် နှစ်ဖက်လုံး ချောမွေ့ပြီး ရွက်နားညီသည်။ အပွင့်သေးငယ်ပြီး အဖြူ ရောင်တွင် နီညို စင်းကလေး များ ရှိသည်။

### အမြစ်ဥ
ဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်ပြီး နနွင်း တက်နှင့် တူသည်။ အမြှေး ဖတ်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ မြစ်မြွှာ နည်းသည်။

## အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ
ဥတက်

## မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာ၀ ပေါက်ပင် ဖြစ်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
### အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပတဲကော မြစ်သည် ပူ၊ စပ်၊ ခါး သော အရသာ ရှိ၏။ ပူ၍ ထက်မြက်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိ၏။ သွေး၊ သလိပ်ကို ကြေစေ၍ အဆိပ်ကို လည်းကောင်း၊ ရောင်ရမ်းသော အနာကိုလည်းကောင်း နိုင်သော သတ္တိရှိ၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေသည်။ နှလုံးကို အကျိုး ပြုသည်။ နှုတ်ကို မြိန်စေသည်။

## အသုံးပြုပုံ
### ဥတက်
၁။ ပတဲကောကြီး ကို ဝမ်းကိုက် ရောဂါ၊ သွေးဝမ်းကျ ရောဂါ၊ ပန်းနာရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ ပျောက် ဆေးများ အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။

၂။ ဆီးခဲလျှင် ပတဲကော ကို ဆန်ဆေးရည် နှင့် သွေးသောက်က ဆီးရွှင်စေ၏။

၃။ ပတဲကောကြီး မြစ်ကို ချင်းစိမ်းအရည်၊ ပျားရည်နှင့် လျက်ပေးက ချောင်းဆိုး ရောဂါ ပျောက်၏။

၄။ ပတဲကောကြီး နှင့် စမုန်ဖြူ၊ ဆားမီးဖုတ် တို့ကို အမှုန့် ပြု၍ အနည်းငယ်မျှ လျက်ပေး သော် ရင်နာ၊ ဝမ်းနာ ပျောက်၏။

၅။ ဆီးအိမ်တွင် ဆီးရှိလျက် ဆီးအောင့် ဆီးချုပ်နေမူ ပတဲကောကြီး မြစ်ကို ရေနှင့် သွေးသောက် သော် ပျောက်၏။

၆။ အဖျား ရောဂါ များ အတွက် အဖျားကို နိုင်စေ သော ငန်းဆေးနှင့် ပတဲကောကြီး ပြုတ်ရည် တိုက်ပါက လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကင်း၏။

၇။ ပတဲကောကြီး၊ ချင်းခြောက်၊ သိန္ဓောဆား တို့ကို ဆတူ စပ်၍ အမှုန့်ပြု သောက်သော် အစာ မကြေ ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။ 

## ကိုးကား
ဟျူးဂျနိုး

ဟျူးဂျနိုးဟူသော အမည်သည် ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ  ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် များကို ခေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။ ဟျူးဂျနိုးတို့သည် ဂျွန်ကယ်လဗင်၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယုံကြည်လက်ခံသူများ ဖြစ်သောကြောင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအချိန်က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ကြီးစိုးလျက် ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပါရစ်မြို့တွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ အင်အား ကောင်းလျက်ရှိရာ ဟျူးဂျနိုးတို့ကို စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည့် မြို့များ၌နေထိုင်ကြသော လူတန်းစား၌ တွေ့ရသည်။ ဟျူးဂျနိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်အတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ကို မရရှိကြချေ။ ထိုကြောင့် အချင်းချင်း သွေးစည်း၍ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ကို မရရအောင် ကြိုးပမ်းရာမှ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။

ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင် (၁၅၄၇-၁၅၅၉)လက်ထက်တွင် 
ဟျူးဂျနိုးတို့သည် အင်အား ကြီးမားလာသဖြင့် ဗရင်ဂျီ 
ဂိုဏ်းဝင်တို့က ထိတ်လန့်လာကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ အင်အား 
ကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့ ကြီးစိုးသော 
အစိုးရကလည်း ဟျူးဂျနိုးတို့ကို တိုး၍ နှိပ်ကွပ်ခဲ့လေသည်။ 
ဒုတိယ ဖရန်စစ်ဘုရင်လက်ထက်၌ မူကား ဟျူးဂျနိုးတို့သည် 
နိုင်ငံရေးရာဘက်တွင် 0x100သဇာ တိုးတက်လာသည်။ နာဗားဘုရင် 
အန်ထော်နီ၊ ကွန်ဒေး မင်းသား လူဝီ၊ ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ် 
ကိုလေးညီ အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် ဟျူးဂျနိုးဂိုဏ်းဝင် 
များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့၏ ခေါင်းဆောင်မှာ 
ဂူအက်နယ်စား ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြင့် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်များနှင့် 
ဟျူးဂျနိုးတို့သည် စောင်မာန်တင်းလျက်ရှိကြရာ တစ်ခါသော်
ကျီတစ်ခုထဲ၌ ဘုရားဝတ် ပြုရန် စုဝေးရောက်ရှိနေသော ဟျူး 
ဂျနိုးတို့ကို ဂူအက်နယ်စားနှင့် နောက်ပါတို့က တိုက်ခိုက်ကြ 
လေသည်။ ထိုအချိန်မှအစပြု၍ ပြည်တွင်းစစ် ဆက်လက် 
ဖြစ်ပွားခဲ့သည်မှာ ၁၅၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၉၈ ခုနှစ်အထိ ကြာ 
ရှည်သည်။ တတိယ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲပြီးသည့်နောက် ၁၅၇၂ 
ခုနှစ် 0x100သဂုတ်လ ၂၄ ရက် စိတ်ဗာသောလ မျူးနေ့ကြီးတွင် 
ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့က ဟျူးဂျနိုးတို့ကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့
ကြသည်။ ထိုလူသတ်ပွဲကြီးတွင် ဟျူးဂျနိုး မြောက်မြားစွာ 
အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့လေသည်။

၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ပြီးဆုံးသည်။ 
စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင် (၁၅၈၉-၁၆၁ဝ)သည် ယခင်က ဟျူး 
ဂျနိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော်လည်း ရောမကတ် 
သလစ်(ဗရင်ဂျီ)ဂိုဏ်းသို့ ကူးေးပြာင်းခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၅၉၈ 
ခုနှစ်၌ နန့်အမိန့်ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်၍ ဟျူးဂျနိုးတို့အား 
လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး 
တို့ကို ပေးခဲ့လေသည်။

တစ်ဆဲ့သုံးဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်လက်ထက်သို့ ရောက် 
သောအခါ ဟျူးဂျနိုးတို့သည် အယူဝါဒကို ဗန်းပြကာ နိုင်ငံရေး 
အာဏာရရန် ကြိုးစားလာကြသဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ကာဒင်နယ် 
ရစ်ရှလျူးက ယင်းတို့၏ ခံတပ်မြို့များကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူ 
ခဲ့သည်။
( ရစ်ရှလျူး ကာဒင်နယ်။)

ထိုသို့အားဖြင့် ဟျူးဂျနိုးတို့သည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး
များကိုလက်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်မှုကို
ဆက်၍ ရရှိခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၆၈၅ ခုနှစ်၌ ၁၄ ဆက်
မြောက်လူဝီဘုရင်က နန့်အမိန့်ပြန်တမ်းကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် 
ဟျူးဂျနိုးတို့သည် ဥပဒေအရ ခံစားခဲ့ရသော အခွင့်အရေး 
အားလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် 
မနေနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ ထွက်ပြေးကြရလေသည်။ 
ထွက်ပြေးကြသူများထဲတွင် လက်မှုပညာသည် အမြောက် 
အမြား ပါရှိရာ ဟျူးဂျနိုးတို့ သွားရောက်နေထိုင်ရာဖြစ်သော 
အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဟော်လန်၊ အမေရိကတိုက်စသော နိုင်ငံ 
များ၌ ပြင်သစ်လက်မှုပညာရပ်တို့ ထွန်းကားလာကြ လေသည်။
## ကိုးကား
အလိုကျူပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
နှစ်ကြာခံ မြက်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကျူပင် နှင့် တူသည်။ ၁၈ ပေ ထိ မြင့်သည်။ မြေအောက်၌ မြစ်အုံ ရှိသည်။ ထိုမှ မြေပေါ်ပိုင်း ပင်စည် ထွက်သည်။ ပင်စည်၌ အခေါင်း ရှိသည်။ ပင်စည် ချောမွတ်ပြီး အဆစ်များ၌ အဖြူရောင် အရစ်များ ရှိသည်။
အရွက်
ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ၁ ပေ - ၂ ပေ ခန့်ထိ ရှည်သည်။ သေးသွယ် ရှည်လျားသော ပုံသဏ္ဌာန် ရှိကာ အဖျားသို့ ရှူးသွားပြီး အောက်သို့ ငိုက်ကျ နေသည်။ ရွက်ပြား ချော၏။ ပင်စည်ကို တင်းကျပ်စွာ ကုပ်ထားသော ရွက်အိမ်ရှိသည်။ ရွက်ရင်း ပတ်လည် နူးညံ့သော အမွေးများ ရှိသည်။ ရွက်နား ရှသည်။
အပွင့်
ပန်းခိုင် ပေါ်တွင် အညိုရောင် အပွင့်လေးများ ပွင့်သည်။ ပန်းပွင့်၌ ပွင့်ခံ ရွက်မာ ၂ ခု ရှိသည်။ ငှက်တောင်ပုံ လှံစွပ်ပုံ ရှိသည်။ ထိပ်ဘက်၌ အလွန်သေးငယ်သော အသွား ၂ ခု ရှိသည်။ ကိုင်းပွင့် နှင့်တူသည်။
အမြစ်
မြစ်အုံ ရှိသည်။ မြစ်မြွှာ များစွာ ဖြာသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အမြစ်အုံ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား အမြင့်ပေ ၃၅၀၀ ထိ ပေါက်ရောက်သည်။ ဗန်းမော်၊ ကသာ၊ ပြင်ဦးလွင်၊ သရက်နယ် များတွင် အများဆုံး တွေ့သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလိုအရ အလိုကျူသည် အေး၏။ ခါး၏။ ချို၏။ ဖန်၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ လေသလိပ် ကို ကြေစေ၍ သည်းခြေကို ပယ်တတ်၏။ သွေးဖောက်ပြန် ခြင်းကို ပျောက်ကင်းစေ တတ်၏။ နှလုံး၊ ဆီးအိမ်၊ သားအိမ် တို့၌ ပူခြင်း ၊ နာကျင် ကိုက်ခဲခြင်းနှင့် ရေယုန် ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေ တတ်၍ နှုတ်ကို မြိန်စေ၏။ သုက်ကို ပွားစေ၏။ ဆီးကို စင်ကြယ်စေ၍ အသက်ရှူစေအား ကို ဖြစ်စေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
အမြစ်အုံ
၁။ အမြစ်အုံ ကို ပြုတ်သောက် ခြင်းဖြင့် ဆီးကို စင်ကြယ် စေ၏။ ညောင်းကျ ရောဂါနှင့် အသားအရေ ယားယံခြင်းကို ပျောက်ကင်း စေပြီး ရာသီသွေး ကိုလည်း ကျဆင်းသည်။
၂။ အလိုကျူ ပြုတ်ရည်တွင် ကြွေပုပ်မှုန့် ထည့်ဖျော် သောက်ပါက အမျိုးသမီးများ ရိဖြူ ရိနီ ကျဆင်းခြင်း ပျောက်၏။
၃။ အလိုကျူ ရွက်ခြောက်ကို လက်ဖက်ခြောက် ရော၍ သောက်ပါက ကာမအားကို ဖြစ်စေ၏။ သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါနှင့် အညောင်း အညာ အကိုက်အခဲ များကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေပြီး နှုတ်ကို မြိန်စေ၏။
၄။ အလိုကျူသည် ဆီးကောင်း စေတတ်သဖြင့် ဆီးဆေး များစွာ တို့တွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုရ၏။ အထူးသဖြင့် ဆီးကျောက်တည် ရောဂါ၊ ဆီးအိမ် ကိုက်ခဲသော ရောဂါ၊ ဆီးအောင့် ရောဂါ၊ ဆီးနီ၊ ဆီးဝါ၊ ဆီးကျန်ခြင်းနှင့် ဒူလာသွေးဝမ်း ၊ မီးယပ် သွေးဝမ်း ရောဂါများ အတွက် အလိုကျူ ၁၀ ဆကို ကြွေပုပ် ၅ ဆ၊ သိန္ဓော ၂ ဆ၊ ဆင်နှာမောင်း ၅ ဆ၊ လိပ်ကျောက်ဆူး ၁ ဆ တို့နှင့် ရော၍ အခြောက်လှန်း အမှုန့်ပြု ကွမ်းသီးခန့် လုံး၍ နံနက်ည တစ်ကြိမ်စီ သောက်သုံးပါက ရောဂါများ ပျောက်ကင်း ချမ်းသာစေပြီး လူကို ကျန်းမာ ရွှင်လန်း ၀ဖြိုးစေ၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြက်ပင်များ
မိကျောင်းကွမ်းဖတ်

## Hygrophila phlomoides Nees (မိကျောင်းကွမ်းဖတ်)
*Botany Term 	: 	Hygrophila phlomoides Nees
*Species/Family 	: 	Acanthaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- ချုံဆန်သော တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၁/၂ -၃ ပေ ခန့် ရှိသည်။ ပင်စည်နှင့် ရိုးတံ လေးထောင့် ပုံဖြစ်ပြီး အနည်းငယ် မာကျော ၏ ။ ပင်စည်ဆစ် များမှ အကိုင်းများ မျက်နှာချင်း ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက်၏ ။ အပင်ရိုးတံ တစ်လျှောက်လုံး အမွေးနု ကလေးများ ပေါက်၏ ။
အရွက်
- ရွက်ဆိုင် ထွက်၏။ အလျား ၂ လက်မခန့် ရှည်၏။ ငှက်တောင် ပုံဖြစ်ပြီး ရွက်ညှာ မရှိသလောက် ဖြစ်၏။ အရင်း အနည်းငယ် ချွန်ပြီး အဖျားဝိုင်း ၍ ရွက်နား လှိုင်းတွန့် ပါ၏။ အရွက် ထက် အောက် အမွေးနု ကလေးများ ရှိ၏။
အပွင့်
- အဖြူရောင် တွင် မရန်းစေ့ ရောင် အနားတွင် ကွပ်ထား ၏။ ပွင့်ချပ်အုံ သည် ပင်မနှင့် အကိုင်း တို့၏ အဆစ်အဖု ကို ကပ်တွယ်ပြီး ပတ်လည်ပွင့် ၏။ သီတင်းကျွတ် လကုန်၌ စတင် ပွင့်၏။
အသီး
- ခွံပျော့ အက်ကွဲ သီးဖြစ်သည်။ အစေ့ဆံ အနီရောင် ဖြစ်၍ မုန်ညင်းစေ့ ခန့်ရှိ၏ ။ တပေါင်းလတွင် အသီး ရင့်မှည့်၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ မိကျောင်း ကွမ်းဖတ်သည် ဆိမ့်၍ အနည်းငယ် ခါးသော အရသာ ရှိ၏ ။ ပူ၏ ၊ အားကို ဖြစ်စေ၏ ၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏၊၊ အရေပြားပေါ် ၌ ဖြစ်သော အနာများ ကို နိုင်၏။

အသုံးပြုပုံ-
အစေ့
၁။ ပြည်တ ရွှဲရွှဲနှင့် မကျက်နိုင် သော အနာအို ၊ အနာဟောင်းများ ၎င်းအစေ့ကို ကြိတ်၍ အုံပေးက အနာကျက် ပြီး အသားနု တက်ကာ ပျောက်ကင်း၏။
၂။ ယင်း၏ အစေ့ဖြင့် မျက်စိနာ ၊ လေနာ ၊ ပွေးညှင်း ၊ တင်းတိပ် နာ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေ သော ဆေး ဖော်စပ် သုံးနိုင်၏။

## ကိုးကား
နံနံပင်

မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင်ပေါက်ရောက်သည်။ ရာသီအလိုက် စိုက်ပျိုးပင်ဖြစ်သည်။

*Botany Term 	: 	Coriandrum sativum Linn
*Species/Family 	: 	Umbelliferae

## ပုံသဏ္ဌာန် 
အပင်--
တစ်နှစ်ခံ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့်တစ်ပေခန့်အထိ ရှိတတ်ပြီး အမြဲစိမ်း ပင်ဖြစ်သည်။ ပင်စည်လုံး အလွန် သေးငယ်၍ ချောမွေ့သည်။

အရွက်--- 
အရွက်များ လွန်စွာ ဖြာထွက်သည်။ ရွက်နားဝိုက်များ အလွန်ဟိုက်ကာ အဝိုက် ၃ ခု သို့မဟုတ် ၃ ခု ထက် ပို၍ ပါရှိ၏။ အဝိုက်များသည် အပ်ချည်ကဲ့သို့ ကွဲဖြာနေသည်။ ရွက်ပြား အစိမ်းဖျော့ရောင်ရှိသည်။

အပွင့်--- 
အလွန်သေး ငယ်၍ အဖြူရောင် ရှိသည်။ ထီးပုံ ပန်းခိုင်မှ ပွင့်သည်။

အသီး--- 
ညိုဝါရောင် ရှိ၍ လုံးသည်။ အက်ကွဲသီး ဖြစ်၍ အခန်း လေးများတွင် တစ်ဖက်လုံး တစ်ဖက်ခွက် နေသော အစေ့လေးပါရှိ၏ ။
အသုံးပြုနိုင်သည့်

အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့။

စိုက်ပျိုးပုံ-

(က) စိုက်ခင်းမြေပြင်ခြင်း။
အလျား ပေ ၂၀ ၊ အနံ ၄ပေ ရှိ စိုက်ခင်း ဘောင်များကို မြေကောင်းစွာ မှုန့်ညက်အောင် ပြုပြင်ရန် လိုသည်။ မြေအား ပြုပြင်ပြီး နောက် နောက်ချေး မြေဆွေး ရသလောက် ဖြင့် ရောမွှေရမည်။

(ခ) စိုက်ပျိုးခြင်း။
ပေ ၂၀ ၊ ၄ ပေရှိ စိုက်ခင်း တစ်ဘောင် အတွက် မျိုးစေ့ တစ်ကျပ်သား ခန့် လိုသည်။ မစိုက်ပျိုး မီ မျိုးစေ့ များကို ကောင်းစွာ ခြောက်သွေ့စေ ပြီး ၇ရက်ခန့် ရေစိမ်၍ ဖောက်ထားပြီး မှ ကြဲပက် စိုက်ပျိုး သင့်သည်။ အပင် ထူလျှင် ၄ လက်မခြား ခန့် လက်ကြားခွဲ ပေးသင့်သည်။

(ဂ) ရေစုပ်ခြင်း။ 
စိုက်ပျိုး ပြီး လျှင် ပြီးချင်း ကောက်ရိုးဖြင့် စိုက်ဘောင်အား ခပ်ပါးပါး ဖုံးအုပ်၍ ရေရွှဲရွှဲ လောင်းပေးရ မည်။ နေ့စဉ် မှန်မှန် ရေလောင်းပေး သင့်သည်။

(ဃ) ဆွတ်ခူးခြင်း။
စိုက်ပြီး ၄၅ ရက်မှ ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း နုတ်ယူ စားသုံးနိုင်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ 
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ နံနံစေ့သည် ဖန်၊ ခါး၊ စပ်၏။ ပူ၏။ ကြေကျက်က ချို၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ အစာကို ကြေကျက်စေ၏။ နှုတ်မြိန်စေ၏။ သွေး၊ လေ၊ သလိပ် သုံးပါးကို ငြိမ်းစေ၏။ သွားကိုက်ခြင်း၊ အရိုးအဆစ်နာကျင်ခြင်း၊ လိပ်ခေါင်းရောဂါ၊ ဝက်သက်ရောဂါ၊ တုတ်-သန်ကောင်၊ ဘက်တီးရီးယားနှင့် ယားနာတို့အတွက် ကုသပေးနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။
အလှကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဆပ်ပြာတို့တွင်လည်း မွှေးရနံ့အဖြစ် နံနံပင်ကို သုံးလေ့ရှိသည်။ 

## အသုံးပြုပုံ 
အစေ့
* နံနံစေ့အား ဆီးဖြူသီး နှင့် ညဦးမှ နေ၍ စိမ်းထားပြီး နံနက်တွင် စစ်၍ သကြားခဲ နှင့် ရောသောက်သော် ခေါင်းကိုက်ရောဂါ ပျောက်၏ ။
* နံနံစေ့ကို ချင်းခြောက်နှင့် ရောပြုတ်ပြီး အစာစား ပြီး တိုင်း သောက်ပါက ဝမ်းမီး ကောင်းလာစေသည်။
* နံနံစေ့ကို သကြားနှင့် ပြုတ်ပြီး အအေးခံ ၍ ဆန်ဆေး ရည်နှင့် ရောသောက်ပါက မိန်းမများ ကိုယ်ဝန်တည်စ ဖြစ်သော အန်ခြင်း ၊ပျို့ခြင်း ၊ နှလုံးနာခြင်း များ ပျောက်၏ ။
* နံနံစေ့ မှုန့်နှင့် သကြားကို ရော၍ စားခြင်းဖြင့် အပူကြောင့် ဖြစ်သော အဆစ်အမျက် ကိုက်ခဲခြင်း များ ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏ ။
* နံနံစေ့ကို ဝါး၍ အရည်မျို ချပါက လည်ချောင်းနာ ခြင်း ပျောက်ကင်းသည်။
* နံနံစေ့ကို ဆန်ဆေးရည် တွင်စိမ်၍ သကြားသင့် ရုံရောပြီး တိုက်ပါက ကလေးများ ချောင်းဆိုး ပန်းနာ ပျောက်ကင်း၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
အင်ဂျလာ မာကယ်

**အင်ဂျလာ ဒိုရသီယာ မာကယ်** (Angela Dorothea Merkel) (၁၉၅၄ ဇူလိုင် ၁၇ မွေးဖွား) သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်မှ ယနေ့တိုင်အောင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ၏ အဓိပတိ(ဝန်ကြီးချုပ်) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။ မာကယ်သည် မက်လန်ဘတ်ချ်-ဗိုပွန်မန် မှ နေ၍ ဘူဒန်စတတ် ခေါ် ဂျာမန် ပါလီမန်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ် ယူနီယံ ပါလီမန် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ သူမသည် ခရစ်ယာန် လူမှုရေး သမဂ္ဂ နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်မပါတီ ဖြစ်သော ဂျာမနီ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက်တီပါတီ တို့၏ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ တွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူမ၏ ပါတီဖြစ်သော ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ် ယူနီယံမှ မဲအများဆုံးရခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ် ယူနီယံ၊ ဖရီး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူမ၏ အစိုးရသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မာကယ်သည် ဥရောပ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဂျီအိတ် အဖွဲ့အား ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် လစ်စဘွန်းစာချုပ် နှင့် ဘာလင် ကြေညာစာတမ်း တို့တွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သက်တမ်းအတွင်း အဓိက ကိုင်တွင် ဖြေရှင်းသော နိုင်ငံတွင်းဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများမှာ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်သည်။

မာကယ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး ဂျီအိတ် အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီးများတွင် မာဂရက် သက်ချာ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။
ဂျူလီယာ ဂေးလတ်

**ဂျူလီယာ အီလင်း ဂေးလတ်** (Julia Eileen Gillard) (၁၉၆၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဝေလနိုင်ငံ ဖွား) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ၏ ၂၇ ယောက်မြောက်နှင့် လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဂေးလတ်သည် သူမ၏ မိသားစုနှင့် အတူ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အက်ဒလိတ်မြို့သို့ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရွေ့ပြောင်းလာခဲ့ပြီး မစ်ချ်ဟမ်း ဒီမွန်စထရေးရှင်း ကျောင်း နှင့် အန်လေး အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဂေးလတ်သည် မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဲလ်ဘုန်း တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့နှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့တို့ဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ သူမသည် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ မဝင်ရောက်မီတွင် စလေတာ နှင့် ဂေါ်ဒွန် ဥပဒေရေးရာ ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို အထူးပြုခဲ့သည်။

ဂေးလတ်သည် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗစ်တိုးရီးယားပြည်နယ် လေလာ၌  ဩစတြေးလျနိုင်ငံ လေဘာပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ အရွေးချယ်ခံ ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ဂေးလတ်သည် ရှဲဒိုး ကက်ဘိနက်တွင် လူဦးရေ နှင့် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကြီးကြပ်ရန် ခန့်အပ် ခံခဲ့ရသည်။ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးဆိုင်ရာ၊ လူမျိုးစုများ ဆိုင်ရာ နှင့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ တာဝန်များကို နောက်တွင် ထပ်မံ ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကီဗင်ရတ်ဒ်သည် လေဘာပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာပြီး ဂေးလတ်မှာ ဒုတိယ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လေဘာပါတီ အောင်ပွဲခံပြီးသည့် အခါတွင် ဂေးလတ်သည် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ပညာရေး၊ အလုပ်အကိုင် နှင့် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွက် ကီဗင်ရတ်ဒ် သည် သူ၏ ပါတီမှ ထောက်ခံမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဘေးထွက်ခဲ့ရသည်။ ဂေးလတ်မှာ ဩစတြေးလျ လေဘာပါတီ၏ ဖက်ဒရယ် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အာဏာရ အစိုးရ ဖြစ်သော ဂေးလတ်၏ လေဘာ အစိုးရသည် တိုနီ အဘော့ ဦးဆောင်သော အတိုက်အခံ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ပြီးနောက် ဩစတြေးလျ ဂရင်းပါတီ နှင့် တသီးပုဂ္ဂလ အမတ် ၃ ဦးတို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အစိုးရ ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ

**ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ** (**Yoshihiko Noda**) (၁၉၅၇ မေလ ၂၀ ရက် ဖွား) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။ သူသည် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ပါတီဝင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အောက်လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ဝန်ကြီးချုပ် နာအိုတိုကန်၏ နေရာကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ဂျပန်ဘုရင်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ
ကြစုပင်

**ကြစု** ခေါ် **ဖန်ခါးငယ်** သည် အပင် ပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၏။ ပေ ၆၀ မှ ၈၀ အထိမြင့်သည်။ ဖန်ခါးထက် ပင်စည်ပိုဖြောင့်သည်။ အရွက်သည် ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။ ၃-၆ လက်မအထိ ရှည်၍ အရွက်ရင်းများ ပြောက်ချောတောက်ပသည်။ လှံစွပ်ပုံဗြက်ကျယ်၍ ရှည်မျောမျောထိပ်ချွန်ဖြစ်သည်။ ရွက်ညှာ ၁/၂ လက်မခန့် ရှည်သည်။ အရွက်နားချောသည်။ အပွင့်မှာ သေးငယ်သည်။ ဝါမှိုင်းမှိုင်း အရောင်ရှိသည်။ ပွင့်ညှာမဲ့ပြီး တစ်ပင်တည်း တွင် အဖိုပွင့်၊ အမပွင့် ပါရှိသည်။ တန်ခူး၊ ကဆုန်လတွင် ပွင့်သည်။ အသီးမှာ ၂ လက်မနီးပါးရှိ၍ ရှည်မျောမျော မှ လှံစွပ်ပုံ အထိရှိသည်။ ဖန်ခါးသီးထက် ငယ်သည်။ ၅ ထောင့် ရှိသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် သီးမှည့်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
### အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကြစုသီးသည် ချဉ်၊ ဖန်၊ ခါး၊ ဆိမ့်၊ စပ်သော အရသာငါးမျိုးရှိ၏။ အဖန်သည် အားအကြီးဆုံးဖြစ်၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၍ သွေးသောက်လျှင် ဝမ်း သက်၏။ ပြုတ်စားလျှင် ဝမ်းချုပ်၏။ ဖျော်စားလျှင် လေ၊ သွေး၊ သည်းခြေ ဒေါသသုံးပါးကို နိုင်၏။ အသက်ကို ရှည်စေ၏။ မျက်စိနာနှင့် သင့်၍ အသံကို ကောင်းစေ၏။

### အသီး
#ပျားရည်နှင့် ကြစုသီးမှုန့်ကို လျက်ပေးသော် လေရောဂါ ပျောက်၏။
#ကြစုသီးကို ထုခြေ၍ ဆေးတံတွင်ထည့်သောက်သော် ပန်းနာရောဂါ ပျောက်၏။
#ကြစုသီးကို မုန့်ကျွဲသည်းကဲ့သို့ ကျိုစားသော် ဝမ်းတစစ်စစ် သက်သော ရောဂါ ၊ အစာမကြေ ဝမ်းသက်ရောဂါ ပျောက်၏။
#အသားကျယ်ပြန့်စွာ စားတတ်သော အနာကို ကြစုသီးငါးခွက်တစ်ခွက်တင်ပြုတ်၍ ဖန်ရေဆေးပေးရ၏။
#ကြစုသီးကို ရေနှင့်သွေး၍ ပျားရည်၊ နှမ်းဆီတို့နှင့် ရောပြီး မီးလောင်သောနေရာ ၊ ရေနွေးပူလောင်သော နေရာတို့၌ လိမ်းကျံပေးရ၏။
#ကြစုသီးမှုန့်ဖြင့် သွားတိုက်သော် သွားဖြူ၏။ သွားရောဂါပျောက်၏။ အသီးကို ရှားစေးနှင့် ပြုတ်ငုံသော် သွားခိုင်၏။ ကြစုသီးကို ငါးခွက်တစ်ခွက်တင် ကျို၍ ပျားရည်နှင့်ရောသောက်သော် အမျိုးမျိုးသော ခံတွင်း ရောဂါများပျောက်၏။
#ကြစုသီးနှစ်ကို ကြိတ်၍ ခေါင်းတွင် လိမ်းပေးသော် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
#ကြစုသီးကို တစ်ညလုံး ရေနှင့် စိမ်ပြီး နံနက်တွင် ယင်းစိမ်ရည်နှင့် မျက်စိကို ဆေးကြောပေးသော် မျက်စိအေး၍ အမြင်သန်၏။
#ကြစုသီးမှုန့်ကို မုရားကြီးရွက်ညှစ်ရည်ဖြင့် ၇ ကြိမ်တေ၍ ၇ ကြိမ် နေလှန်းပြီး ပျားရည်နှင့် တေ၍လျက်သော်သွေးအန်၊ သွေးလျှံရောဂါ ပျောက်၏။
#ကြစုသီးမှုန့်ကို ပျားရည်နှင့် လျက်လျှင်လည်းကောင်း ၊ ထန်းလျက်နှင့်တေ၍ အလုံးပြု စားလျှင်လည်းကောင်း၊ အစာအိမ်အချဉ်ပေါက်ရောဂါ ပျောက်၏။
#ကြစုသီးကို နွားကျင်ငယ်ရေနှင့် ပြုတ်၍ သောက်သော် သွေးအားနည်းရောဂါ၊ အချိ၊ အဖောရောဂါ ပျောက် ။ 

## ကိုးကား
ပရန္နဝါ

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- အပွင့်ကို လိုက်၍ အပင် သုံးမျိုး ကွဲသည်။ အဖြူ ၊ အနီ ၊ အညို ဖြစ်၍ သုံးမျိုးလုံး အကျိုးပြု သည်။ မြေတွင် ဖြန့်ပေါက် သော နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်သည်။
အရွက်
- အဆစ်မှ အရွက် များ မျက်နှာချင်း ဆိုင် ထွက်သော် လည်း တစ်ဖက် တွင် တစ်ရွက် ထွက်၍ အခြား တစ်ဖက် တွင် နှစ်ရွက် ထွက်သည်။ ရွက်ရင်း ကျယ်သော ဘဲဥ ပုံရှိ ရွက်ထိပ် အချို့ ချွန်ပြီး အချို့ ဝိုင်း၏ ။ အရွက် အပေါ် မျက်နှာပြင် ချောမွတ်သည်။
အပွင့်
- ပန်းခိုင် ထိပ်တွင် သေးငယ်သော အပွင့် ကလေးများ စု၍ ပွင့်၏ ။ အမျိုး လိုက်၍ အဖြူ ၊ အနီ ၊ အညို အရောင် သုံးမျိုး ကွဲ၏ ။
အသီး
- သေးငယ်သည်။ အခန်း ၅ ခန်း ပါရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အမြစ် ၊ အပင်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ မြေပြန့် အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်၏ ။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပရန္နဝါ သည် ခါး၏ ၊ စပ်ရှားရှား ရှိ၏ ၊ ပူ၏ ၊ အသက်ကို ရှည်စေ၏ ။ နှလုံး ရောဂါ ၊ဖောရောင်ခြင်း ၊ ပန်းနာ ၊ လေ ၊ သလိပ်ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏ ။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၍ ဝမ်းသက်စေ ပြီး ဆီးကို ရွှင်စေသည်။ ချွေးကို ထွက်စေ၍ ရေဖျဉ်း ရောဂါကို နိုင်သော သတ္တိ ရှိ၏။

အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁။ ပရန္နဝါ ရွက်ရည်ကို နို့နှင့် ရောသောက်က ဆီးအောင့် ရောဂါ ၊ ဆီးပူ ညောင်းကျ ရောဂါ ၊ ပန်းသေ ရောဂါ နှင့် အဖျား ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေရုံမျှ မက အသက် ကို ရှည်စေ၍ လူကို နုပျို အားတိုး စေနိုင်၏ ။
၂။ အရွက်ကို ငါးကြင်း သားနှင့် ချက်စား ပါက ကိုယ်တစ်ခြမ်း သေရောဂါ ပျောက်၏ ။
၃။ မီးဖွား ပြီးစ အမျိုးသမီး များ နို့မထွက် လျှင် ပရန္နဝါ ရွက်ကို ဟင်းခါး ချက်သောက် ခြင်းဖြင့် နို့ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြီး နို့နာ၊ နို့ကိုက် နှင့် သကျည်း ကိုက်ရောဂါ များလည်း ပျောက်ကင်း စေ၏။
၄။ ပရန္နဝါ ရွက်ကို ငါးပနော်နှင့် ကြော်ချက် စားခြင်း ၊ ဟင်းချိုသောက် ခြင်းဖြင့် နှလုံးရောဂါ ၊ အဆုတ်ရောင် ၊ အူရောင် ရောဂါ ၊ ကိုယ်ဖော ကိုယ်ရောင် ရောဂါ ၊ ရေဖျဉ်း ၊ မြင်းသရိုက် ၊ လေနာ သလိပ်နာ ၊ အစာ မကြေ ရောဂါများ ပျောက်၏ ။
၅။ ခန္ဓာကိုယ် ပြင်ပ၌ ရောင်ရမ်း ခြင်းများ အတွက် အရွက် ကို ထုထောင်း ၍ ကြပ်စည်း ပေးရ၏ ။
အမြစ်
၁။ အမြစ်မှုန့် ကို သကြားနှင့် စားသော် ချောင်းခြောက်ဆိုး ခြင်းနှင့် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ခြင်းနှင့် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ခြင်းများ ပျောက်၏ ။ ပျားရည်နှင့် လျက်ပေးသော် ပန်းနာ ရောဂါ ပျောက်၏ ။
အပင်
၁။ ပရန္နဝါ ကို ကြိတ်မှန် ရွက် နှင့် ရောသောက် သော် မီးယပ် ရောဂါ ပျောက်၏။
၂။ ဒန့်ကျွဲ စေ့နှင့် ရော၍ စားခြင်း ၊ လိမ်းခြင်း ပြုသော် ပွေးနာ ပျောက်၏ ။
၃။ တောင်သာ ဆရာမ မုန်း၏ ဆေးညွှန်း အရ ` ပရန္နဝါ ပါးပါး လွှာ ၊ သကာ ပျားရည်နှင့် စပ် ၊ ဒန့်သလွန် ပွင့် အုန်းဆံရင့် ချင့်၍ လျော်အောင် စပ်၊ မင်းတုန်းမင်းခေါင် သူသုံး ဆောင်၊ ဘုန်းရောင်နေ သို့တက် ၊ ဒန္တာသံ မှိုနှက် ၊ အသံ ကရဝိတ်ငှက် ၊ ကေသာ ပိတုန်းရောင် နက်´ ဟူ၍ ဖော်ပြ ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ 

## ကိုးကား
ပိတ်ချင်း

## Dried Catkins (ပိတ်ချင်း)
*Botany Term 	: 	Dried Catkins
*Species/Family 	: 	Piperaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- အမြဲ စိမ်း နွယ်ပင် မျိုးဖြစ်သည်။ ကွမ်းပင် နှင့် တူသည်။ ပင်စည် လုံး၍ အဆစ် များ ရှိသည်။ အကိုင်း အခက် များ သေးငယ်ပြီး ထောင်မတ် နေသည်။ အဖိုပင်၊ အမ ပင် ဟူ၍ ရှိသည်။ အရွက်-- ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ နှလုံးပုံ ရှိ၍ အဖျား ချွန်သည်။ ကွမ်းရွက် နှင့် တူသည်။ ရွက်ပြား ချောသည်။ ရွက်နား ညီသည်။ ထင်ရှား သော ရွက်ကြော ခုနှစ်ခု ရှိပြီး ရွက်ကြောများ ရွက်ညှာ ရင်းမှ ဖြာထွက်သည်။ ရွက်ညှာ ရှည်သည်။
အပွင့်
- ပန်းခိုင်တွင် သေးငယ်သည့် အပွင့်လေး များ ပါရှိ သည်။ ပွင့်ညှာ မဲ့သည်။ အဖို အမ သတ်သတ် စီရှိ၍ အမ ပန်းခိုင်သည် အဖို ပန်းခိုင် ထက် ပို၍ သေးငယ် သည်။ အပွင့် အနီ ရောင် ရှိသည်။ တပို့တွဲလ တပေါင်းလတွင် ပွင့်သည်။
အသီး
- သေးငယ် သည်။ ကွမ်းသီး တောင့်ကဲ့သို့ သီးသည်။ မှည့်သော အခါ အနီရောင် ရှိသည်။ အစေ့ အနည်းငယ် လုံးဝိုင်းသည်။ ကဆုန်၊ နယုန် လတွင် အသီး ရင့်မှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အသီး၊ အမြစ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ နေရာ အနှံ့ အပြား၌ ပေါက်သည်။ အထူး သဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တောင်ပေါ် ဒေသရှိ သစ်ပင် ကြီးများ၏ အရိပ် အာဝါသ အောက်၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက် လေ့ရှိသည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက် သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလို အရ ပိတ်ချင်းသီး သည် ချို၏။ အေး၏။ သည်းခြေ ကို ငြိမ်းစေသည်။ အမြစ် သည် စပ်၏။ ပူ၏။ ကြေလွယ်၏။ ဝမ်းမီး ကို တောက်စေ၍ သလိပ် ကို ကြေစေ သည်။

အသုံးပြုပုံ-
အသီး
၁။ ပိတ်ချင်းသီး ကို ရေနှင့် သွေး၍ မျက်စဉ်း ခတ်ပါက ဇက်ကြော တက်ခြင်း၊ ထို်င်းမှိုင်းခြင်း ပျောက်၏။
၂။ အဆိပ် ရှိ သတ္တဝါ များ ကိုက်သော နေရာတွင် သွေး၍ လိမ်းပေး ပါက အဆိပ် များ ပြယ်၏။
၃။ ပိတ်ချင်းသီး အမှုန့် ကို ရေနွေး နှင့် သောက်ပါက သန်ကျ၏။ ရင်နာ ၊ ရင်အောင့် ခြင်းလည်း ပျောက်၏။ ပျားရည် နှင့် ရော၍ လျက်ပါက သွေးလွန် သွေးကျ ရောဂါ ပျောက်ကင်း ပြီး အားအင် ပြည့်ဖြိုးစေ၏။
၄။ ငှက်ဖျား ၊ တုန်ဖျား၊ တုပ်ကွေးဖျား စသော ရောဂါ များ အတွက် ပိတ်ချင်းသီး တောင့်ကို ထန်းလျက်၊ ချင်းတို့ နှင့် ရောကျို သောက်ခြင်းဖြင့် အဖျားကျ ပြီး အညောင်း အညာ အကိုက် အခဲ ပြေစေသည်။
၅။ ပိတ်ချင်းသီး တောင့် ကို ဝါးပေး ခြင်းဖြင့် သွားနာ သွားကိုက် ပျောက်၏။
အမြစ်
၁။ လေဖြတ် ၍ အဆစ် များ ရောင်ခြင်း၊ ခါးကိုက် ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါက အမြစ်မှုန့် အနည်းငယ် ကို ရေနွေး နှင့် သောက်ရသည်။ 

## ကိုးကား
ဒေးဗစ် ကင်မရွန်

ဒေးဗစ် ဝီလီယမ် ဒေါ်နယ်လ် ကင်မရွန် (၁၉၆၆ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်မွေး) သည် လက်ရှိ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်သူ့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး နှင့် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ကင်မရွန်သည် ဝစ်တနီ ပြည်နယ်၏ ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော် အမတ်ဖြစ်သည်။

ကင်မရွန်သည် စိတ်ပညာ၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်ကို အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး ဖတ်စ်ကလပ် အော်နာ ဒီဂရီ ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ကွန်ဆာဗေးတစ် သုတေသန ဌာနသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး နော်မန် လေးမောင့် ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ထိုမှ တဆင့် မိုက်ကယ် ဟောင်းဝပ်၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ကာလ်တန် ဆက်သွယ်ရေး၏ ကော်ပိုရေးရှင်းဆိုင်ရာ အမှုအခင်းများ ဌာန၏ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ၇ နှစ်ကြာမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်။

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စတက်ဖို့ဒ်၌ ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝစ်တနီရှိ အောက်စဖို့ ရှိုင်းယား မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ သူသည် အတိုက်အခံ၏ ရှေ့တန်း နေရာသို့ နှစ်နှစ် အကြာတွင် ရာထူးတိုးမြှင့် ပေးခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပေါ်လစီ အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အများပြည်သူ၏ အမြင်တွင် အသက်ငယ်ပြီး အစွန်းမရောက်သော အမတ်အဖြစ် ရှိခဲ့၍ လူငယ် မဲဆန္ဒရှင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ရွေးပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။

မေလ ၆ ရက် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီမှ အမတ် ၃၀၇ ဦး နေရာ ရခဲ့သည်။ ၅ ရက်ကြာမျှ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆွေးနွေးပြီးနောက် ကင်မရွန်သည် လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်များနှင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အားအော့ဖ် လစ်ဗာပူးလ် လွန်မြောက်ပြီးနောက် ၁၉၈ နှစ် အကြာတွင် ကင်မရွန်သည် ဗြိတိန်၏ အသက်အငယ်ဆုံးသော ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကင်မရွန်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ပထမဆုံး ညွန့်ပေါင်း အစိုးရကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
အခွင့်အရေး ဥပဒေကြမ်း

အင်္ဂလန်ပြည် သမိုင်းတွင် ၁၆၈၈ ခုနှစ် သွေးမြေမကျ တော်လှန်မှုကြီးအားဖြင့် ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်၏ နေရာတွင် တတိယ ဝီလျံနှင့် မေရီတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံ ခဲ့လေသည်။ ဝီလျံနှင့်မေရီ မင်းနှစ်ပါးတို့ ထိုသို့ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို မဆက်ခံရသေးမီ အောက်လွှတ်တော်သည် အခွင့်အရေးကျေညာ စာတမ်းတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲအတည်ပြုကာ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် နန်းလျာများထံ တင်ပြ၍ သဘောတူစေခဲ့၏။ ထိုအခွင့်အရေး ကျေညာစာတမ်းတစ်ရပ် ရေးဆွဲအတည်ပြုကာထီးနန်းဆက်ခံမည့် နန်းလျာများထံ တင်ပြ၍ သဘောတူစေ၏။ ထိုအခွင့်အရေး ကျေညာစာတမ်းကိုပင် ၁၆၈၉ ခုနှစ်တွင်ဥပဒေကြမ်းအဖြစ် ရေးဆွဲကာ ပါလီမန်
လွှတ်တော်တွင် တင်ပြအတည်ပြုခဲ့လေသည်။ 

*ဝီလျံဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)

ထိုဥပဒေကြမ်းတွင် နန်းကျဘုရင် ဒုတိယဂျိမ်း၏ ဥပဒေ လက်လွှတ် ပြုမူပုံများနှင့် ဤသို့ ပြုမူသဖြင့် လူထု မကျေနပ် သောကြောင့် ထီးနန်းစွန့်ရပုံများကို ဖော်ပြ၍ လူတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ကာကွယ်ထားသည့် အပိုဒ်များကို ထည့်သွင်း ထားလေသည်။ ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မရပဲ ဘုရင့် အမိန့်ဖြင့် တရားဥပဒေများ အကျိုးသက်ရောက်ခွင့်ကို ရပ်ဆိုင်း ထားခြင်း၊ တရားဥပဒေများ အသုံးပြုရန် ဖြစ်ပါလျက် မသုံးပဲ နေနိုင်ခွင့်အာဏာ (တရားလက်လွတ် ပြုမူခြင်း)၊ အထူး တရား ရုံးတော်များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက် မရပဲ ဘုရင့် အထူးအခွင့်အရေးအရ အခွန်ကောက်ခံခြင်း၊ နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းနေသည့်အခါတွင် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မရပဲ နိုင်ငံတွင်း စစ်တပ် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခြင်း စသည်တို့မှာ တရားဥပဒေအရ မဟုတ်ဟု ဖော်ပြထား၏။ ထို့ပြင် ဘုရင် ထံသို့ အလွှာတင်သွင်းခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ပါလီမန် ရွေးကောက် ပွဲများ ကျင်းပနိုင်ခွင့်၊ ပါလီမန်အတွင်း လွတ်လပ်စွာ အချေ အတင် စကားပြောဆိုခွင့်၊ ပါလီမန်ကို မကြာခဏ ဆင့်ခေါ်နိုင် ခွင့် စသည်တို့ကိုလည်း ဤအခွင့်အရေး ဥပဒေကြမ်းတွင် အတိအလင်း ဖော်ပြ ထည့်သွင်းလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သမိုင်းတွင် မဂ္ဂနာကာတာ စာချုပ်ကြီး ပြီးခဲ့သည့်နောက် အင်္ဂလိပ် လွတ်လပ်ရေး၏ အကွယ်အကာကြီး တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဤမျှလူ့အခွင့်အရေးကို တရားမျှတစွာ ကာကွယ်ခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် *အဆမတန် အာမခံ တောင်းမှု*နှင့် ဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ချက်များ အပါအဝင် ပထမ ပြင်ဆင်ချက် ၁ဝ ခုမှာ ထအင်္ဂလိပ် အခွင့် အရေး ဥပဒေကြမ်းကို မှီးခဲ့ရလေသည်။

## ကိုးကား
အချိန်ခလုတ်

အချိန်ခလုတ်ဆိုသည်မှာ အချိန်ကျရောက်သောအခါ လှုပ်ရှားလာပြီးလျှင်
လျှပ်စစ် ဆာကစ်ကို ပွင့်အောင်ဖြစ်စေ၊ ပိတ်မိအောင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်ပေး
သည့် ခလုတ်ကို ဆိုသည်။ ဤခလုတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရိုးဆုံး
ကိရိယာမျိုးမှာ နာရီနှိုးစက် ဖြစ်သည်။ နံနက်တိုင်း အချိန်ကျသောအခါ 
ချိတ်ဆက်နှစ်ခုကို ပိတ်သွားစေ၍ လျှပ်စစ်ခေါင်းဆောင်း၊ သို့မဟုတ် 
ရိုးရိုးနှိုးစက်ကို မြည်လာစေသည်။ အခြား အသုံးအဆောင်မျိုး 
မှာ လှေကားတွင် မီးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် တိုက်များ၌ 
အသုံးပြုသောစက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လှေကား 
ပေါ်သို့ မတက်မီ မီးခလုတ်ကို ဖွင့်လိုက်သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်ထား 
သည့်မီးကို နာရီစက်ဖြင့် လည်သော ကိရိယာတစ်ခုကြောင့် 
အချိန်အတန်ငယ် ကြာသောအခါ အလိုအလျောက် ပိတ်သွား 
သည်။

ဤထက်ပို၍ ရှုပ်ထွေးသော စက်မျိုးသည် အချိန်ကျရောက် 
သည့်အခါ သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်အထိ လည်သွားနိုင် 
သည်။ ကျောင်းများတွင် *အချိန်စာရင်းနာရီ*သည် ၄၅ မိနစ် 
လျှင် တစ်ကြိမ်ကျစီ တီးလေ့ရှိ သည်။ ထိုနာရီသည် မုံ့စားချိန် 
တစ်နာရီလုံးတွင်ဖြစ်စေ၊ စနေနေ့နှင့် တနင်္ဂနွေနေ့များတွင် 
ဖြစ်စေ အလုပ် မလုပ်ဘဲ နေသည်။ အခြားစက်မျိုးသည် အချိန် 
တန်လျှင် ဝိုင်ယာလက်စက်မှ ပိတ်လိုက်ဖွင့်လိုက် ပြုလုပ်ပေး 
သဖြင့် ဝိုင်ယာလက်စက်မှ ကျွန်ုပ်တို့ ကြားချင်သော သတင်း 
များကိုသာ ကြားစေသည်။ လမ်းမီးများနှင့် ဆိုင်များတွင် 
မီးများကို အချိန်အတန်ကြာလျှင် ပိတ်ရန်နှင့် ဖွင့်ရန်အပြင် 
မီးရောင်ပေး၍ ရိုက်ရသော ဓာတ်ပုံရိုက် ကိရိယာတွင် အချိန်ကို 
တိုင်းတာရန်အတွက် ဤခလုတ်မျိုးကိုပင် အသုံးပြုလေသည်။
အချိန်အတိုင်း လှုပ်ရှားသော စက်မျိုးကို မက္ကင်းနီကယ်၊ 
ဆိုင်ကရိုနပ်နှင့် အီလက်ထရွန်နစ်ဟူ၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ 
မက္ကင်းနီကယ် အမျိုးတွင် နာရီစက်ကို သုံးသည်။ နာရီစက်ဖြင့် 
လည်နေသည့် ချပ်ဝိုင်းပေါ်ရှိ အပ်များသည် မောင်းတံများကို 
လှုပ်ရှား သွားစေသောအခါ ခလုတ်ကို လှုပ်ရှားသွားစေသည့် 
စက်သည်လည်း လည်သွားသည်။ ဆိုင်ကရိုနပ်အမျိုးတွင် 
အလားတူ အလုပ်လုပ်ပုံ သဘောကို အသုံးပြုထားသည်။ 

ဤစက်နှစ်မျိုးတွင် အဓိက ခြားနားချက်မှာ စက်ကို ခုတ် 
မောင်းရာတွင် နာရီစက်ကို အသုံးမပြုပဲ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် 
သွားသော နာရီများကဲ့သို့ ဆိုင်ကရိုနပ် မိုတာကို အသုံးပြုခြင်း 
ဖြစ်သည်။ ဤနှစ်မျိုးစလုံးတွင် ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသည်။ 
ဥဒါဟရုဏ်အားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်တွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ 
ပြတ်တောက်မှုရှိလျှင် စည်းချက် မကျပဲ ရှိတတ်သည်။ 
နာရီစက်များတွင်မူကား အနည်းဆုံး ရက်သတ္တတပတ်လျှင် 
တစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် နှစ် ပတ်လျှင်တစ်ကြိမ် သော့ပေးရန် 
လိုသည်။

လမ်းများတွင် မီးထွန်းရန်အတွက် သုံးသောအခါ ခလုတ် 
နှစ်မျိုးစလုံးကိုပင် နေဝင်၍ နာရီဝက်ခန့်ကြာ သောအခါ မီးကို 
ထွန်းပေးရန်နှင့် နေမထွက်မီ နာရီဝက်ခန့်ကြိုတင်၍ မီးငြိမ်း 
ပစ်ရန် စီစဉ်ပေးလေ့ ရှိသည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်နိုင်စေရန် ဤ 
ခလုတ်များတွင် ဆိုလဒိုင်ယမ်ခေါ် ဒိုင်ခွက်တစ်မျိုးကို တပ်ဆင် 
ပေးထားသည်။ ဤကိရိယာသည် နေ့စဉ် ချိတ်ဆက်ကို အနည်း 
ငယ် ပြောင်းသွားအောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေး 
ရခြင်းမှာ နွေနှင့် ဆောင်းတွင် နေထွက်ချိန်နှင့် နေဝင်ချိန်သည် 
တစ်ချိန်နှင့်တစ်ချိန် မတူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အလွန် တိုတောင်းလှသည့် ကြားကာလ အချိန်ကို လိုသော 
အခါ စက်ဖြင့် လည်သွားစေသည့် ခလုတ်မျိုးသည် အချိန် 
မမှန်တတ်ပေ။ ဤကိစ္စအတွက် အချိန်ကို တိကျမှန်ကန်စေရန် 
အီလက်ထရွန်နစ် ကိရိယာများကို အသုံးပြုသည်။ သတ္တုကို 
ဆက်ယူသော လုပ်ငန်းများတွင် အချိန်ကို အလွန်မှန်ကန်စေရန် 
အီလက်ထရွန်နစ် ကိရိယာမျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။ 
## ကိုးကား
ဇော်ဂျီတောင်ဝှေးပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- ပင်ပျော့ပင်ငယ်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀ ပေခန့် ထိမြင့်သည်။ အကိုင်းအခက်ဖြာခြင်းမရှိ။ ပင်လုံးထီးတည်းဖြစ်၏ ။ ပင်စည်လုံးပေါ်တွင် အရွက်ရော အမာရွတ်ကလေးများ ရှိသည်။ (ပင်စည် လုံးသည် တောင်ဝှေးနှင့် သဏ္ဌာန်တူ၏ ။)
အရွက် - ပင်စည်လုံးအားပတ်၍ ထွက်၏ ။ ရှည်မျောမျော လှံစွပ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်းသို့ သွယ်သွား၏။ အလျား တစ်တောင်ခန့် ရှိ၏ ။ ရွက်ညှာ ၄ လက်မခန့်ရှည်ပြီး မြောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ရွက်ညှာရင်းသည် ပင်စည်ကို ကုပ်ပတ်ထား၏ ။ ရွက်ညှာနှင့်တကွ အရွက်အထက်အောက် မျက်နှာပြင် ၂ ဖက်လုံး နုစဉ်အနီရင့်ရောင်ရှိ၍ ရင့်လျှင် နီညိုရောင်နှင့် စိမ်းမှိုင်းမှိုင်းရောင်ရောစပ်နေ၏ ။ ရွက်နားအနီရောင်ရှိ၏ ။ ရွက်ပြားချောမွေ့၍ အနည်းငယ်မာ၏ ။ ရွက်နားချော၍ လှိုင်းအနည်းငယ်ရှိသည်။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှား၍ သန်မာသည်။
အပွင့်
- အပင်ထိပ်မှ ပွင့်တံထွက်၍ ပွင့်၏ ။ အပွင့်သေးငယ်၍ နီညိုရောင်ရှိ၏။
အမြစ်
- ရေသောက်မြစ်ရှည်လျား၍ ယင်းဘေးမှ မြစ်မြွှာလေးများ ဖြာထွက်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အမြစ် ၊ ပဉ္စငါးပါး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ဘုရား ညောင်ရေအိုးပန်း ထိုးရန်အတွက် လည်းကောင်း ၊ အလှအပအဖြစ်လည်းကောင်း ခြံဝင်းများတွင်လည်း စိုက်ပျိုး၏ ။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဇော်ဂျီတောင်ဝှေးသည် အရသာဖန်၏။ အေး၏ ။ သွေးအန် သွေးကျ ၊ သွေးလျှံ၊ သွေးသွန်နာကိုနိုင်၍ သည်းခြေ ဒေါသအပူကို လွန်စွာ ငြိမ်းစေနိုင်၏ ။

အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁။ အရွက်ကို ရေနှင့် ကျိုသောက်က သွေးအန်သွေးကျ သွေးလွန်ရောဂါ ပျောက်၏ ။ သကြားနှင့် ကျိုသောက်သော် ဝမ်းကောင်းစေ မှန်စေ၏ ။ ထန်းလျက်နှင့် ကျိုသောက်သော် အူရောင်ရောဂါ ၊ အသည်းရောင်ရောဂါတို့ ပျောက်၏ ။
၂။ ရွက်နုများကို ပါးပါးလှီး၍ သုပ်စားတို့စားလျှင် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ ပျောက်၏ ။ ဝမ်းကို လည်းကောင်းစေ၏ ။
၃။ ဇော်ဂျီတောင်ဝှေးရွက်ကို လူနို့နှင့် ပြုတ်သောက်ပါက အဆုတ်ရောင်ခြင်း ၊ အသည်းရောင်ခြင်း နှင့် ကျောက်ကပ်တွင်ဖြစ်သော ရောဂါများ ပျောက်၏ ။
အမြစ်
၁။ အမြစ်ကို သွေး၍ ရှူလျှင် ထိပ်ကပ်နာနှင့် နှာခေါင်း သွေးလျှံ ၊ သွေးကျခြင်းများ ပျောက်၏ ။
၂။ လျှာ၌ အနာ ၊ အဖုအပိမ့်များပေါက်လျှင် ဇော်ဂျီတောင်ဝှေး မြစ်ကိုသွေး၍ ဆားအနည်းငယ်ထည့်ပြီး လျှာနာ ကို နှိုက်ပေးရ၏။
၃။ အမြစ်ကို ပြုတ်သောက်က ဝမ်းကောင်းစေ၏ ။
၄။ အမြစ်ကို သွေးလိမ်းသော် ဝဲစို ၊ ဝဲခြောက်နာ ၊ ပေါက်ခြံကွဲနာနှင့် အခြားအနာအဆာများပျောက်၏။
ပဉ္စငါးပါး
၁။ အမျိုးသမီးများ မီးယပ်မပေါ်သော် ဇော်ဂျီတောင်ဝှေး ပဉ္စငါးပါးကို သကြားနှင့် ကျိုသောက်က မီးယပ်ပေါ်စေ၏ ။
၂။ ဇော်ဂျီတောင်ဝှေး ပဉ္စငါးပါးပြုတ်ရည်ကို သကြား ။ ကန်စွန်းရွက်ပြုတ်ရည်နှင့် ဖျော်စပ်၍ နေ့စဉ်သောက်သော် အဆုတ်နာ ပျောက်၏။
၃။ ဇော်ဂျီတောင်ဝှေး ပဉ္စငါးပါး ကြိတ်ညှစ်ရည် ၊ ချင်း ၊ ထန်းလျက်ရည်တို့ ဆတူစပ်၍ နေ့စဉ်သောက်သော် အမျိုးသမီးများ သွေးသားမှန်ကန်၍ လှစေ ၀စေ၏ ။ အမောလည်း ခံနိုင်၏ ။ အမျိုးသမီးကြီးများ သွေးဆုံးရောဂါကို လည်း ပျောက်စေ၏ ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ

ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
စမုန်စပါး

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၃　ပေခန့် ထိ မြင့်သည်။ ပင်လုံးသေး၍ အခေါင်းပါသည်။ ရိုးတံမှ အကိုင်း အခက် ကလေးများ ထွက်၏။
အရွက်
အရွက်နူးညံ့ပြီး သေးမွှားသော အမျှင်ကလေးများ ဖြစ်ကြ၏။ မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသည်။
အပွင့်
သေးငယ်၍ အဝါရောင်ရှိသည်။ ထီးပုံသဏ္ဌာန် ပန်းခိုင် တွင်ပွင့်၏။
အသီး
အနှံကလေးများသဖွယ် အသီးကလေးများ စုပြုံသီးကြသည်။ ဥသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ အစေ့သည် စိမ်း၍ ကြာသော် ဝါသွား၏။ အစေ့မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့ ၊ အရွက် ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	တောင်ပေါ်ဒေသ အမြင့်ပေ ၆၀၀၀ ထိပေါက်ရောက်နိုင်သည်။
အပူပိုင်း ဒေသတွင် သာမက အအေးပိုင်းဒေသတွင်ပါ ပေါက်ရောက်သည်။
အအေးပိုင်းဒေသတွင်နှစ်ရှည်ခံပင်ဖြစ်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
စိုက်ပျိုးပင် အဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-

(က) ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးခြင်း

စမုန်စပါးပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁ပေကွာ လေးကွက်ကျား စိုက်ပျိုးရသည်။ စိုက်ပျိုးမှုလွယ်ကူရန် ထွန်သွားကို ၁ ပေ ခြား၍ လေးကွက် ကျား ကြောင်း ဆွဲပြီး ၎င်းတို့ ဆုံသော နေရာများတွင် မျိုးစေ့ ၄ စေ့ခန့် ထည့်လျက် ကြမ်းတုံးဖြင့် မြေညှိပေးရသည်။

(ခ) ထိန်းသိမ်းပြုစုခြင်း

စိုက်ပျိုးထားသော စမုန်စပါးပင်များအား ပေါင်းပင်များ မဖုံးလွှမ်းနိုင်စေရန် အချိန်မီ ကြားပေါင်းထွန်လိုက်ခြင်း ၊ ပင်ခြေတွင် ပေါင်းရှင်း ပေးခြင်း ၊ မြေဆွပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးရသည်။

(ဂ) ရိတ်သိမ်း ဆွတ်ခူးခြင်း

တပို့တွဲလအတွင်း ရိတ်သိမ်း၍ ပင်ခြေမှ တံစဉ်ဖြင့် ရိတ်ယူပြီး တလင်းတွင် စုပုံ၍ အခြောက်လှန်းရသည်။

(ဃ) ပြုပြင် ထုတ်လုပ်ခြင်း

အသီးခြွေရာတွင် နွားဖြင့် ခြွေပါက မျိုးစေ့ များ ကွဲကြေနိုင်သဖြင့် စုပုံကာ တုတ်ဖြင့် ရိုက်ပြီး ခြွေယူရ၏။ ရရှိသော စမုန်စပါးမျိုးစေ့များကို အခြောက်ထားရသည်။

အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်း များ အလိုအရ စမုန်စပါးသည် ပူ၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၏။ လေ ၊ သလိပ် ၊ သွေးကို ဖြောင့်စေ၏ ၊ ညီမျှစေ၏။ နှလုံးကို အကျိုးပြု၏။ ဝမ်းမီး နုံ့ခြင်း ကို ပျောက်ကင်း စေတတ်၏။ လေအားကြီး သောအနာ၊ အတွင်းပူနာ၊ ရေငတ်နာ တို့ကို နိုင်၏။
အသုံးပြုပုံ-

အစေ့
# စမုန်စပါးကို အဆီထုတ်၍ အနောက်နိုင်ငံ ဆေးဝါး များတွင် လေဆေးအဖြစ် အသုံးပြု၏။
# စမုန်စပါးကို စားသုံးခြင်းဖြင့် သလိပ် ၊ လေကို ပယ်၍ ချောင်းဆိုးခြင်း ၊ အန်ခြင်းတို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
# အဖျားကြီး ၊ အပူကြီး သော် စမုန်စပါးကို ညဦးက စိမ်၍ နံနက် တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အပူရှိန် လျော့၍ အဖျားကျသွားမည်။
# ကလေးများ အစာမကြေရောဂါ အတွက် စမုန်စပါးကို ရေနွေးဖြော၍ တိုက်သော် အစာမကြေ ဝမ်းဗိုက်ရောင် ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
# ဥသျှစ်သီးကင်းနှင့် စမုန်စပါးကို ရောထောင်း၍ သောက်လျှင် အစာမကြေ ဝမ်းရောဂါပျောက်ကင်း၏။
# စမုန်စပါးနှင့် သကြားကို ဆတူရော၍ ညအိပ်ရာဝင်သောက်သော် မျက်စိကြည်လင်သည်။

အရွက်
# အရွက်ကို အရည်ညှစ်၍ သောက်လျှင် ဆီးချုပ်၊ ဆီးအောင့် ပျောက်၍ ဆီးကောင်းစေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ

ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အခွံမာသီးများနှင့် အစေ့များ
မချစ်ဥ

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
ပင်ပျော့ပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၁ ပေခန့်ရှိသည်။ ရေခဲပြင်အောက် ၌ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်တည်းဖြစ်၍ ပင်စည် အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ချောမွေ့သည်။
အရွက်
ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။ ဖြောင့်မတ်သည်။ ကြိုးပြားသေးပုံရှိပြီး ရွက်ထိပ် ချွန်သွယ်သည်။ ရွက်ညှာမဲ့သည်။ ရွက်လယ် ကြော ထင်ရှားသည်။ ၂ လက်မ ၄ လက်မ ရှည်သည်။
အပွင့်
ပွင့်တည်း ပွင့်သည်။ ၁ မှ ၂ လက်မ အထိ ရှည်သည်။ ခေါင်းလောင်း ပုံဖြစ်သည်။ စိမ်းဝါ ရောင်ရှိသည်။
ဥ
လုံးဝိုင်းသည်။ အဖြူရောင်ရှိသည်။ ကြက်သွန်ဥနှင့် ဆင်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ဥ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	ကချင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ရေခဲများဖုံးအုပ်သော ဒေသ တွင် များစွာ ပေါက် ရောက်သည်။ ရေခဲများဖုံးအုပ်ချိန်၌ ရေခဲ များအောက်၌ ပေါက်ရောက်ပြီး ရေခဲများအရည်ပျော်သွား သောအခါမှ ပေါ်ထွက်လာသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ၎င်းဥသည်ခါးသည်၊ဆိမ့်သည်၊ အသက်ကို ရှည်စေနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏။ လူသားတို့အတွက် အရေးကြီးသော လေဓာတ်ကို အားပေး၏။ ယုတ်လျော့နေသော ကိုယ်ငွေ့အပူ ဓာတ်ကို ဖြစ်ထွန်း နိုင်ရန် များစွာ အထောက်အပံ့ ပြု၏။
အသုံးပြုပုံ-
ဥ
၁။ မချစ်ဥ၍ ထူးခြားသော အစွမ်းသတ္တိရှိ၍ ယင်းကို မအို၊ မနာ၊ မသေဆေး ဟု ယူဆကြသည်။
၂။ အနာပေါက်၊ ပန်းနာ၊ သွေးအားနည်းရောဂါ ၊ ချောင်းခြောက် အဆုတ်နာ၊ လေကျိတ်၊ သွေးကျိတ်၊အကြောနာ၊အဆစ်ကိုက် ၊ဆီးပူငုပ်၊ နာတာရှည်ဖျား စသော ရောဂါများ မကျရောက်နိုင်အောင် လည်းကောင်း၊ ပျောက်ကင်း ချမ်းသာစေရန်လည်းကောင်း အသုံးပြု၏။
၃။ မချစ်ဥကို အမှုန့်ပြု၍ လိမ္မော်ခွံနှင့် ပြုတ်ပြီးသောက်ခြင်းဖြင့် ပန်းနာရောဂါ နူနာရောဂါများ ပျောက်ကင်းစေ၏။
၄။ မချစ်ဥခြောက်အမှုန့်ကို ပျားရည်ပုလင်းကြီး တစ်ဝက်ခန့်နှင့်စိမ်ထားပြီး နေ့စဉ်နံနက် ည လက်ဖက်ရည်ဇွန်းတစ်ဇွန်းကျ စားသုံးပေးပါက ဒူလာရောဂါ ပျောက်ကင်း၍ အိပ်ပျော်စားဝင် အသက်ရှည်စေသည်။ 

## ကိုးကား
ရုရှား

အောက်ပါတို့မှ တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
* ရုရှားနိုင်ငံ
* ရုရှားလူမျိုး
* ရုရှားသဒ္ဒါ
သရက်

အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
* သရက်ခရိုင်
* သရက်မြို့
* သရက် (အပင်)
၂၀၁၁ မုံရွာရေကြီးမှု

## ရေကြီးမှုဖြစ်စဉ် 
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော မုန်တိုင်းငယ်၏ အရှိန်ကြောင့် အောက်တိုဘာလ၊ (၂၀) ရက်နေ့တွင် မုံရွာမြို့နယ်အတွင်း ရေကြီးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့၍ မြို့နယ်တွင်း သွားလာရေးခက်ခဲပြီး တောင်သူများနှင့် ခြံစိုက်ပျိုးရေးသမားများ ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။
## ထိခိုက်ပျက်စီးမှု 
မိုးညှင်းသမ္ဗုဒ္ဒေစေတီ ရှေ့ လမ်းမပေါ်တွင် ထနောင်းပင်ကြီး တစ်ပင်လဲကျခဲ့ပြီး လမ်းပိတ်ဆို့မှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤရေကြီးမှုကြောင့် ကျောက္ကာ၊ ထန်းဇလုတ်ချောင်း ရေကြောင်း ကျသောဒေသများ ပိုမိုထိခိုက်သည်။ အထူးသဖြင့် မုံရွာ-မန္တလေးကားလမ်းအနီးရှိ ထနောင်းတော နှင့် မအူရွာတို့၏ အဓိကစိုက်ခင်းများ ရေမြုပ်ကုန်သည်။ ရေကြီးမှုကြောင့် ကြက်သွန်၊ ကွမ်းခြံ၊ ပန်းမုန်လာ၊ ခရမ်းချဉ်၊ ဝါ၊ ပဲစင်းငုံ စိုက်ခင်းများ ရေမြုပ်ပျက်စီးကုန်သည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
*၂၀၁၁ ပခုက္ကူရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ကျောက်ဆည်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု
*၂၀၁၁ မုံရွာရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ မြစ်သာမြစ်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ဆင်ဖြူကျွန်းရေကြီးမှု
*ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးမြန်မာ့သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ
မြဝတီ

**မြဝတီ** ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။

## နေရာဒေသ 
* မြဝတီခရိုင်
* မြဝတီမြို့နယ်
* မြဝတီမြို့
* မြဝတီရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
* မြဝတီရွာ၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်
* မြဝတီရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
* မြဝတီရွာ၊ ကျုံကနောင်၊ ဝါးခယ်မမြို့နယ်

## လူပုဂ္ဂိုလ် 
* မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ

## အခြား 
* မြဝတီဘဏ်
* မြဝတီစာပေတိုက်
* မြဝတီမဂ္ဂဇင်း
* မြဝတီဂျာနယ်
* မြဝတီသတင်းစာ
* မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား
* မြဝတီ ဘောလုံးအသင်း
မင်းလှ

အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
* မင်းလှခံတပ်
*မင်းလှမြို့၊ သရက်ခရိုင် - အထက်မင်းလှမြို့ (သရက်ခရိုင်၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး)
*မင်းလှမြို့၊ သာယာဝတီခရိုင် - အောက်မင်းလှမြို့ (သာယာဝတီခရိုင်၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး)
၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု

## ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း 
ပုဂံ(ညောင်ဦး)မြို့တွင် ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ (၁၉)ရက်နေ့ညမှ (၂၀)ရက်နေ့နံနက် ပိုင်းအထိ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခဲ့ရာ ထိုနေ့နံနက်(၉)နာရီအချိန် ညောင်ဦးမြို့ မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒဌာန ၏ တိုင်းထွာချက်များအရ မိုးရေချိန် (၈)လက်မ ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါမိုးကြီးမှုကြောင့် ပုဂံရှေးဟောင်းဘုရားနှင့် အဆောက်အဦးတချို့ ပြိုကျပျက်စီး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

## ထိခိုက်ပျက်စီးမှု 
သရပါဟိုတယ်အနီး ကားလမ်းနံဘေးရှိ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းလက်ရာ ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူပြိုကျခဲ့သည်။ အဆိုပါမိုးမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် မှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော မုန်တိုင်းငယ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သရပါဟိုတယ်အနီးရှိ ပြိုကျခဲ့သောစေတီ ၏ ရှေးဟောင်းဘုရားနံပါတ်မှာ (၁၉၅၅)ဖြစ်ပြီး၊ အုတ်ကျောင်းခံစေတီ အမျိုးအစားဖြစ်ကာ၊ အုတ်ခွက်ဘုရားနှင့် ဆင်းတုတော် ဌာပနာပစ္စည်းများလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်အတွင်းတံတိုင်း၊ မြောက်ဘက်မုခ်ဦးစေတီ၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းသည် လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်အဝင် မုခ်ဦးခြင်္သေ့ကြီးနှစ်ကောင် အနက်တောင်ဘက်ခြင်္သေ့၏ နောက်ဘက်ခြေထောက်နှင့် ဖင်မြီး ပိုင်းတစ်ခြမ်းသည် လည်းကောင်း၊ ရွှေစည်းခုံစေတီ အနောက်ဘက်သက်တော်ရှည်(နံကပ်ကျောင်း)အတွင်းရှိ ရှေးဟောင်း အုတ်ကျောင်းတော်ကြီးသည် လည်းကောင်း ထိုနေ့ကမိုးကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ အုတ်ကျောင်းကြီးမှာ စွာစော်ကဲမင်း (အင်းဝခေတ်) က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယမန်နှစ်ကမှ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနမှ အနောက်ဘက်ခြမ်းကို ပြုပြင်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အလားတူ ရှေးဟောင်းတံတိုင်းတချို့လည်း ပျက်စီးမှုရှိကြောင်း Weekly Eleven News Journal တွင် ဖော်ပြထားသည်။

## မိုးရေချိန်စံချိန်သစ် 
ညောင်ဦးမြို့တွင် ယခုနှစ်အတွင်း လွန်ခဲ့သည့် ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့က ရွာသွန်းခဲ့သောမိုးကြောင့် (၄၇)နှစ်တာ ကာလအတွင်း မိုးရေချိန်အများဆုံးရရှိသည့်နေ့အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ (၄.၇၂)လက်မ ရွာသွန်းခဲ့သော်လည်း ယခုရွာသွန်းသောမိုးမှာ မိုးရေချိန် (၈)လက်မ ရရှိခဲ့ရာ စံချိန်သစ် ထပ်မံတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ မိုးကြောင့် မြို့တွင်း လမ်းတချို့သဲများ၊ ရေများဖုံလွှမ်းခဲ့ပြီး သက်ဆိုင်ရာမှ ရှင်းလင်းဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
*၂၀၁၁ ပခုက္ကူရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ကျောက်ဆည်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု
*၂၀၁၁ မုံရွာရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ မြစ်သာမြစ်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ဆင်ဖြူကျွန်းရေကြီးမှု
*ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးမြန်မာ့သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ

## ကိုးကား
ရန်သူမျိုးငါးပါး

ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော်အရ လူတို့ကို နှိပ်စက်တတ် ဖျက်ဆီးတတ်သော ရန်သူမျိုး(၅)ပါး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -

*(၁) ရေ

*(၂) မီး

*(၃) မင်း

*(၄) ခိုးသူ

*(၅) မချစ်မနှစ်သက်သောသူ (မူကွဲအနေဖြင့် အမွေခံဆိုး ဟုလည်း ဖော်ပြကြသည်။)

## ကိုးကား
၂၀၁၁ ဆင်ဖြူကျွန်းရေကြီးမှု

## ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း 
မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းမှုနှင့်အတူ စလင်းဆည်ရေလွှတ်မှုကြောင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်းရှိ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့၌ ရေလွှမ်းမိုးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
အဆိုပါရက်ပိုင်းတွင် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၉) ရက်နေ့ ညပိုင်းမှ စတင်ကာ စလင်းဆည်ရေကို ဖောက်ချခဲ့သည်။ 

## ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ 
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့တွင် အောက်တိုဘာလ (၂၀) ရက်နေ့ နံနက် (၄)နာရီအချိန်ခန့်မှ စတင်ကာ ရေတက်လာပြီး နာရီဝက်ခန့်အတွင်းတွင်ပင် ဆင်ဖြူကျွန်းဈေးမှာ ရေထု ခါးအထိ မြုပ်သွားသည်။ နံနက် (၇) နာရီခန့်တွင် မြို့တွင်းနေရာ အားလုံးနီးပါး ရေလွှမ်းမိုး ခံရပြီ ဖြစ်သည်။ ဈေးထဲမှ ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းချိန် မရသည့်အတွက် အကုန်လုံးနီးပါး ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ စလင်းချောင်းတွင်လည်း ချောင်း‌ရေကြီးပြီး နွယ်တမယ်တံတား လေးပိုင်းကျိုးသွားခဲ့သည်။ ရေကြီးသည်ကို တံတားပေါ်တက်၍ လာကြည့်နေခဲ့သော လူလေးငါးယောက်ခန့် တံတားကျိုးကျသွားရာတွင် ရေထဲမျောပါသွားခဲ့သည်။ စလင်းချောင်း နွယ်တမယ်တံတား ချဉ်းကပ်တာပေါင်များ ကျိုးသွားကာ ဆင်ဖြူကျွန်း-ချောက်ကားလမ်းပိုင်းမှာလည်း ပြတ်တောက်သွားသည်။ အဆိုပါ ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသတွင် ဤအကြိမ်ရေကြီးခြင်းသည် နှစ်နှစ်ဆက်တိုက်ရေကြီးခြင်းဖြစ်သည်။ 

## မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတစ်ခုလုံး၏ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ 
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ အပါအဝင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းမှုကြောင့် နောက်ဆုံးရရှိသောစာရင်းများအရ စုစုပေါင်း အိမ်ခြေပျက်စီးမှု ၂၂၀၈ အိမ်၊ ရေမြုပ်အိမ်ခြေ  ၄၅၁၀ အိမ်၊ လယ် ဧက ၁၂၀၊ ယာ ဧက ၁၄၀၊ မျိုးစပါးတင်းပေါင်း ၃၀၀၀၀ ကျော်၊ လူအသေအပျောက် စုစုပေါင်း ၉၀ ကျော် (ပျောက်ဆုံးစာရင်းမပါ)၊ နွား ၄၀၅ ကောင်၊ ဆိတ် ၁၀၄၀ ကောင်၊ ဝက် ၁၄၈ ကောင်၊ ထွန်စက် ၁ စီး၊ ရေတင်စက် ၅ စီး၊ ရေစုပ်စက် ၆ စီး၊ တံတားကြီး ၁၀ စင်း၊ ဘုန်းကြီး ကျောင်း ၂ ကျောင်း၊ စာသင်ကျောင်း ၈ ကျောင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သူရဦးရွှေမန်း၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကား၍ Weekly Eleven News Journal တွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
*၂၀၁၁ ပခုက္ကူရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ကျောက်ဆည်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု
*၂၀၁၁ မုံရွာရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ မြစ်သာမြစ်ရေကြီးမှု
*၂၀၁၁ ဆင်ဖြူကျွန်းရေကြီးမှု
*ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးမြန်မာ့သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ