open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝင်းကိုကိုလတ်

**ဝင်းကိုကိုလတ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူ ၊ ဥပဒေရေးရာအကြံပေး၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ စာရေးဆရာနှင့် အမျိုးသားရေးဝါဒလှုပ်ရှားသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် အမျိုးသားကွန်ယက် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
ဦးဝင်းကိုကိုလတ်ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်း ၊ ထန်းတပင်မြို့နယ် တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။  သူသည် ရန်ကုန် အဝေးသင်တက္ကသိုလ်၌ အဝေးသင်ပညာရေး ဥပဒေဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

## အလုပ်အကိုင်နှင့်လှုပ်ရှားမှု 
ဝင်းကိုကိုလတ်သည် အမျိုးသားရေးဝါဒနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဘာသာကိုကာကွယ်သူဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဆင့်မြင့်နှင့်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည်မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားကွန်ယက်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံသားနှင့်ဘာသာရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ကော်မတီနှင့် နီးကပ်စွာဆက်နွယ်သည်။ 

ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်, ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဝင်းကိုကိုကြီးလတ် ဦးဆောင်သော သံဃာတော်များနှင့် အမျိုးသားရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသံရုံး အတွက် ကမာရွတ်မြို့နယ်မြို့နယ် ရှေ့မှောက်၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရိုဟင်ဂျာ  မရှိဟူ၍ မရှိကြောင်း ဆန္ဒပြ၍ ပြောကြားခဲ့သည်။ ဝင်းကိုကိုလတ်နှင့် အခြားသောအမျိုးသားရေး ခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ဆရာတော်ပါမောက္ခ၊ သက်မျိုးဦး၊ နောင်ဒေါ်လေးနှင့် နေဝင်းအောင်တို့သည် အမေရိကန်သံရုံးတွင် “ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်း” ၏ ဝေါဟာရများအား ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုကြောင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ သူသည်“ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိမွတ်စလင်အသိုင်းအဝိုင်း” ဟူသောစကားစုကို အသုံးပြု၍ ဒေသတွင်းရှိရိုဟင်ဂျာများအား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်ကမာရွတ်တရားရုံးတွင်တရားစွဲဆိုခြင်းခံရသည်။ သူသည်အခြားအမျိုးသားရေးခေါင်းဆောင်များ အပါအဝင် အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင် ဗဟန်းမြို့နယ် တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၆ လချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။    

၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူသည်  ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီး ၊ ပန်းတနော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် နေရာကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ် မန်းညွန့်သိန်း ကိုရှုံးခဲ့သည်။ 

## ကိုးကားချက်များ 

## ပြင်ပလင့်များ 
* Win Ko Ko Latt on VK
* 
* 
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ကျွမ့်ဘာသာစကား

thumb|220x220px| ကျွမ့်ဘာသာစကားစာအုပ်များ
**ကျွမ့်ဘာသာစကားများ**ကို တရုတ် တောင်ပိုင်းမှ ကျွမ့်လူမျိုးများနှင့် ယူနန်နှင့် ကွမ်တုံ ပြည်နယ်များနှင့်ကပ်လျက်အစိတ်အပိုင်းများတွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှမ်းဘာသာစကားအနွယ်ဝင်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုဒေသများတွင် ရှမ်းအနွယ်ဝင်စကားပြောလူမျိုး ၁၂မျိုးကျော်ရှိပါသည်။ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကျွမ့်ဘာသာစကားများသည် အခြား ရှမ်းဘာသာများထက်ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။  ရိုးရှင်းကျွမ့်စာသည် ဝူမင်ဒေသရှိ မြောက်ပိုင်းကျွမ့်စကားပေါ်တွင် အခြေခံထားပါသည်။

## ကိုးကားချက်များ 
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ရိုးရာတရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ
ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ
အထက်မြန်မာပြည်ဓါတ်ပုံအသင်း

thumb|အထက်မြန်မာပြည်ဓာတ်ပုံအသင်းဖွဲ့စည်းစဉ်လက်ရေးမူ မူပိုင်−ဦးသောင်းထွဋ်
thumb|၂၀၁၉−၂၀၂၀ အလုပ်အမှုဆောင်များ

**အထက်မြန်မာပြည်ဓာတ်ပုံအသင်း**သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဓာတ်ပုံအသင်းကြီးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော NGO အသင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

အသင်းကြီး စတင်တည်ထောင်သောနေ့ရက်နှင့် ဖွဲ့စည်းစဉ်က ပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဧပြီလ (၉)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ (၁၃၃၃ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်) တွင် အသင်းသား (၄၉) ယောက်က လျှို့ဝှက် ဆန္ဒမဲပေး၍ ဥက္ကဋ္ဌ  ဗိုလ်မှူးဗတင်၊ ဒု ဥက္ကဋ္ဌ  ဦးအောင်ဒင်၊ အတွင်းရေးမှူး ဦးခင်မောင်လေး(ဟံသာဝတီ)၊ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးအေးမောင်(ချယ်ရီ)၊ ပြန်ကြားရေးမှူး ဦးလှမြင့် (ကြေးမုံ)၊ ဘဏ္ဍာရေးမှူး ဦးဘသိန်း(ရွှေကျေး)၊ စာရင်းစစ် ဦးသိန်းမောင်(မလွန်)၊ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးမောင်မောင်လွင်(အင်းဝ)၊ ဦးချစ်ဝိန်၊ ဦးခင်မောင်ညီ၊ ဦးမြတ်ကျော်(မိုးကျော်သူ)၊ ဦးအောင်သန်း(ပိုက်ကျုံး)၊ ဦးအောင်ကြီး(ဝါးတန်း) တို့ပါဝင်သော အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို ရွေးချယ်ပြီး အထက်မြန်မာပြည်ဓာတ်ပုံ အသင်းကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။

ယခုအခါ အသင်းရုံးခန်းအား ရတနာပုံ စူပါစင်တာ စတုတ္ထအထပ် ၊ ၃၄ လမ်း၊ ၇၇ နှင့်၇၈ လမ်းကြား ၊ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်၊မန္တလေးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။

## အသင်းကြီး၏သက်တမ်း 
၂ဝ၂၂ ခုနှစ် တွင်  နှစ်(၅ဝ) ရွှေရတု ပြည့်မည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 
* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဓာတ်ပုံ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု ပြပွဲများဥပဒေ
* အထက်မြန်မာပြည် ဓာတ်ပုံအသင်း၏ ပင်လောင်း လွိုင်ကော်ခရီးစဉ်
*Upper Myanmar Photographic Society conducts photography course in Myingyan 
* http://www.findglocal.com/MM/Mandalay/260110610796013/UMPS-The-Upper-Myanmar-Photographic-Society
*[*အထက်မြန်မာပြည်ဓာတ်ပုံအသင်း*၏ (၄၃)ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်ကျင်းပ ရွှေမန္တလေးသတင်းစာ](https://digital.lib.washington.edu/researchworks/bitstream/handle/1773/39359/Vol(2)No(100).pdf)
*ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန ဓာတ်ပုံပညာ သင်တန်း (၃/၂၀၁၆) ဖွင့်ပွဲ သတင်း

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး
thumb|2020-2021 အမှုဆောင်များစာရင်း
တူယန်ကွမ်းပြည်နယ်

**တူယန်ကွမ်း** (**Tuyên Quang** ) ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဟနွိုင်းမြို့တော်ကြီးတည်ရှိသည်။ Lo မြစ် ချိုင့်ဝှမ်းသည်တစ်မြစ်လက်တက် အနီရောင်မြစ် ။ ပြည်နယ်ရှိ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ကို Tonkin Delta လို့ခေါ်တယ်။ ပြည်နယ်၏မြို့ကြီး၏အမည်မှာ တူယန်ကွမ်းမြို့နယ် ဖြစ်သည်။  ပြည်နယ်တွင်  2 နှုန်း 125 ပုဂ္ဂိုလ်များ၏သိပ်သည်းဆနှင့်အတူ 2011 ခုနှစ်, 730.800 ၏လူဦးရေခဲ့  ။ 

## အမည် 
ပြည်နယ်၏အမည်သည် တရုတ် - ဗီယက်နမ် စကားလုံးမှဆင်းသက်လာသည်။
right|thumb| တံဒေါင်တောင်တန်း။
right|thumb|250x250px| တူယန်ကွမ်းရှိစိုက်ကွင်းများ

## ကိုးကားချက်များ 
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
လောင်ကိုင်းပြည်နယ်

**လောင်ကိုင်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော** ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသရှိ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။  ပြည်နယ်သည် ဧရိယာ ၆,၃၈၃.၉ စတုရန်းကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင်လူ ဦးရေ ၆၀၂,၃၀၀ ရှိပါသည။

လောင်ကိုင်ပြည်နယ်တွင် သမိုင်းဝင်နေရာများ၊ သဘာဝဂူများရှိပြီး BắcHà ထန်းကဲ့သို့သောစိုက်ပျိုးရေးအထူးထုတ်လုပ်သည်။

## သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့်သတ္တဝါများ 
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ
ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ

**ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့၊ Mahamewna ဥယျာဉ်တွင် တည်ရှိသည့် ဗောဓိပင်တစ်ပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗုဒ္ဓဂါယာရှိ မဟာဗောဓိပင်မှ တောင်ဘက်အကိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၂၈၈ တွင် စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။, ခုနှစ်သိရှိရပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူစိုက်ပျိုးခဲ့သည့် သစ်ပင်များထဲတွင် ဤဗောဓိပင်သည် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။ 

## ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ
ဗောဓိပင်သို့ ကျွန်းပေါ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် သွားရောက်ကာ ဝတ်ပြုပူဇော်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းပြုလုပ်နေကျ ဖြစ်သည်။ သီရိမဟာဗောဓိသို့ အန်ဒရာပူရမြို့ရှိ ဝေးလံသောကျေးရွာများမှလည်း လာရောက်ကာ ပူဇော်ကြသည်။ အစောင့်များသည် အမျိုးမျိုးသော လှူဒါန်းဖွယ်များကို နေ့စဉ်ပေးလှူကြသည်။ ဤဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိကို လှူဒါန်းမှုများပြုလုပ်ပါက ဘဝတွင် ကံကောင်းမှုများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် များသောအားဖြင့် ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုသည် ကလေးငယ်အား မမွေးဖွားမီ ပုံပျက်မှုမရှိဘဲ အန္တရာယ်ကင်းစွာ မွေးဖွားနိုင်ရန်နှင့် ကလေးငယ်တွင် အနာရောဂါများ သက်သာပျောက်ကင်းစေရန် မဟာဗောဓိပင်သို့ သွားရောက်ကာ ဆုတောင်းအဓိဋ္ဌာန်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် အန်ဒရာပူရဒေသပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လယ်သမားများသည် မိမိတို့ လယ်ယာများမှ ရရှိသည့် ပထမဆုံးသော ထမင်းကို ဗောဓိပင်သို့ လှူဒါန်းကြသည့် ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည့် အစဉ်အလာတစ်ခုလည်း ရှိကြသည်။ ထိုသို့ လှူဒါန်းပါက ပိုးမွှားများနှင့် မိုးခေါင်ခြင်း၊ ဆင်များဖျက်ဆီးမှု စသည်တို့ကဲ့သို့သော အနှောင့်အယှက်များမှ နည်းပါးကာ လယ်ယာမှ သီးနှံထွက်မှုကောင်းမွန်သည်ဟု ခိုင်ခိုင်မာမာ ယုံကြည်ကြသည်။

## သမိုင်း
ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် ဤဗောဓိပင်ကို Sangamitta Theri (Pali; Skt.: Sanghamitra) က သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့သည်။ Sangamitta Theriသည် အသောကမင်း၏ သမီးတော် ဖြစ်သည်။ ၂၈၈ ဘီစီတွင် ၎င်းဗောဓိပင်ကို ဒေဝနမ်ပိယတိဿမင်းကြီး(Devanampiya Tissa) က Mahamevnāwa  ဥယျဉ်အတွင်းတွင် အမြင့် ၆.၅ မီတာ (၂၁.၃ ပေ) ရှိသည့် ကုန်းမြေပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ၎င်းကို အကာအရံများဖြင့် ကာရံထားသည်။

## ပူးပေါင်းပါဝင်မှုများ
မဟာဗောဓိသာသနာ့နယ်မြေကို တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးအောင် ရှေးခေတ်ဘုရင်များစွာတို့သည် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဗောဓိပင်၏ အရပ်လေးမျက်နှာတွင် Vasabha (65 - 107 AD) က ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် လေးဆူကို ထားရှိခဲ့သည်။ ဘုရင် Voharika Tissa (214 - 236 AD) သည်လည်း သတ္ထုရုပ်ပွားတော်များကို ထားရှိခဲ့သည်။ ဘုရင် Mahanaga (569 - 571 AD) သည် ဗောဓိပင်၏ ပတ်လည်တွင် ရေတူးမြောင်းတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းရေတူးမြောင်းကို Sena II (846 - 866 AD) က ပြုပြင်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Discover Sri Lanka - more information & images about Sri Maha Bodhi 
*Living Heritage - Jaya Siri Maha Bodhi  
*UNESCO World Heritage - Sacred City of Anuradhapura
*Sri Maha Bodhi tourist site
*The Bodhi Tree Network - Listing of branches/saplings of the Bodhi Tree around the world, cultivation tips of Bo tree, and how to share Bodhi trees
*Buddha and the Bodhi tree

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
သေလစေတီတော်

**သေလစေတီတော်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့၊ Jetavanaramaya ၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဓိကအရိုအသေအလေးအမြတ်ပြုရာနေရာ ၁၆ ခုထဲမှ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လဇ္ဇိတိဿဘုရင် (Lajjitissa) က ဘီစီ ၁ ရာစုတွင် တည်ထားခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ အောက်ခြေအချင်းသည် ၁၇.၅ ပေ ရှိသည်။ အောက်ခြေနှင့် စေတီတော်သည် ကျောက်တုံးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် စေတီတော်၏ အမည်ကို ဤအမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ moonstone and guardstones များကို ဤစေတီတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အနာတဟန်

**အနာတဟန်** () သည် မိချီရို မာရူယာမာ (Michiro Maruyama) ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုရှည် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ အနာတဟန် Anatahan သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ မြောက်ပိုင်းမာရီယာနာကျွန်းစုအတွင်းက ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ အမည် ဖြစ်သည်။ ဝတ္ထုသည် ၁၉၄၄၌ မာရီယာနာကျွန်းစု၊ ဆိုက်ပန်ကျွန်းကြီးအနီး အနာတဟန်ကျွန်းတွင် သင်္ဘောပျက်၍ သောင်တင်ခဲ့ရသော စာရေးဆရာနှင့် သင်္ဘောသားအယောက် (၂၀) တို့၏ ခုနစ်နှစ်တာဖြစ်ပျက်မှုများ အကြောင်းကို ရေးသားဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အုပ်စု ဒုက္ခသုက္ခအပေါင်းမှ ရှင်သန်နေထိုင်ရပုံ၊ အစားအစာ၊ နေထိုင်စရာများ မည်သို့မည်ပုံရှာဖွေရပုံများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးသားထားပေသည်။ ထို့အပြင် အချင်းချင်းကြား မတူညီသည့်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် မတူညီသောအကျင့်စရိုက်များက ဖြစ်စေသော ဆက်ဆံရေးများ၊ ကျွန်းပေါ်ရှိတစ်ဦးတည်းသောအမျိုးသမီး" ကေကို"ကို (Keiko)  အကြောင်းပြု၍ ပြိုင်ဆိုင်ကြပုံ၊ သေဆုံးကြပုံများကိုလည်း ဇာတ်လမ်း၏ အထွတ်အထိပ်သဘောဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့နောက် ဂျပန်များစစ်ရှုံး၍ အညံ့ခံပြီးနောက် ခြောက်နှစ်ကြာသောအခါ ၁၉၅၁ မှသာ ထိုကျွန်းတွင်ရှင်သန်ကျန်ရစ်သောသူများက အမေရိကန်ရေတပ်ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ထံသို့ အညံ့ခံခဲ့ကြသည်။

မာချီရို မာရူယာမာသည် ထိုအုပ်စုအတွင်းမှရှင်ကျန်ရစ်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ထိုအကြောင်းများကို ပြန်လည်ပြောပြသည့်ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ မူရင်းဝတ္ထုသည် ဂျပန်ဘာသာဖြင့်ဖြစ်၍ မည်သည့်ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ကို မသိရှိသော်လည်း ထိုဝတ္ထုကို ဒေါက်တာ ယန်းဟီးလ် ခန်း (Dr Younghill Kang) က အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်၁၉၅၄ တွင် ဘာသာပြန်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မူရင်းဝတ္ထုကို မာရူယာမာ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဉာဏ်ကွန့်မြူးမှုမပါဘဲ ရေးဖွဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

၁၉၅၃ တွင် အဖြူအမည်းဂျပန်ရုပ်ရှင်အဖြစ် Anatahan (သို့) The Saga of Anatahan ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဒါရိုက်တာ Josef von Sternberg က ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ တွင် ဂျပန်စာရေးဆရာ ကာအိုရူ အိုနိုက (Kaoru Ohno) ဇာတ်လမ်းကိုပြန်လည်အသက်သွင်း၍ *Cage on the Sea* အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရှည်ရေးသားခဲ့ကာ ၂၀၀၈ တွင် နတ်စုအို ကီရီနို (Natsuo Kirino) က "Tokyo-jima" ဝတ္ထုတိုအဖြ​စ်ရေးသားခဲ့ကာ ၂၀၁၀ တွင် ရုပ်ရှင်အဖြစ်မှီငြမ်းတင်ဆက်ခဲ့သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
*အနာတဟန်* ကျွန်းကြီးပေါ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက (၇)နှစ်တိုင်တိုင် သောင်တင်နေခဲ့သော ဂျပန်စစ်သား ၁၉ ဦး၏ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းလှသောဘဝမှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ပြီးဆုံးသည်ကိုလဲမသိကြပေ။ ရန်သူ့အသံကြားလျှင် ရှိသော လူအင်အားနှင့် ရရာလက်နက်စွဲကိုင်ကာ အညံ့မခံဘဲ တိုက်ခိုက်ကာမျိုးချစ်စိတ်ကိုပြသကြ၏။ နောက်ဆုံးတွင် သူတို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး၏ စာကြောင့်လက်နက်ချခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ ထိုကျွန်းပေါ်တွင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အခက်အခဲများ နှင့် မလျှော့သောဇွဲဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ကြပုံများကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်များ
အပူကူးပြောင်းခြင်း

**အပူကူးပြောင်းခြင်း** () သည် အပူပိုင်းဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များထဲက ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်၍  ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အရာဝတ္ထုများ (သို့) (အပူ) စနစ်များကြားရှိ အပူစွမ်းအင် ဖလှယ်ခြင်း၊ ပြောင်းလဲခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ခြင်းများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဘာသာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပူကူးပြောင်းခြင်းကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ရာ ဥပမာအနေဖြင့် အပူလျှောက်ကူးခြင်း (heat conduction) ၊ အပူစီးကူးခြင်း (heat convection)၊ အပူဖြာကူးခြင်း (heat radiation) နှင့် အရာဝတ္ထု၏အခြေနေပြောင်းခြင်း (phase changes; ခဲ၊ ရည်၊ ငွေ့ အခြေနေ) ဖြင့် အပူကူးပြောင်းခြင်းဟူ၍ ရှိနိုင်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများက အပူကူးပြောင်းခြင်းကို "အပူကူးပြောင်းနိုင်ရန် ပူသော (သို့) အေးသော မတူညီသောဓာတုအမျိုးအစားရှိသည့် အရာဝတ္ထုများ၏ ဒြပ်ထု (mass) ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍လည်း ယူဆကြသည်။ ဤ အရာဝတ္ထုများ (သို့) ယန္တရားများသည် မတူညီသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖွဲ့စည်းစနစ်တစ်ခုအတွင်း၌ တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။

အပူလျှောက်ကူးခြင်းကို အပူပြန့်နှံ့ခြင်း (heat diffusion) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြကာ အပူလျှောက်ကူးခြင်းဆိုသည်မှာ ဖွဲ့စည်းစနစ်နှစ်ခုကြား အမှုန်များ၏ အရွေ့စွမ်းအင်၏ တိုက်ရိုက် အနုစိတ်/အသေးစိတ် ဖလှယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင် (သို့) အခြားအရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် အပူချိန်မတူညီသောအခါ အရာဝတ္ထုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တို့ တူညီသောအပူချိန်ရရှိရန် သဘာဝဖြစ်စဉ်အတိုင်း အပူသည် စီးဆင်း၏ ။ ပူသောအရပ်မှ အေးသောအရပ်ဆီသို့ စီးဆင်းသွားရာ တူညီသောအပူချိန်ရောက်ရှိလျှင် ထိုအနေအထားကို "အပူမျှခြေ" (thermal equilibrium) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။ ဤသဘောတရားကို သာမိုဒိုင်းနမစ် ဒုတိယဥပဒေသတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။

ငွေ့ရည် (fluid) တစ်ခု၏ သိသာ/ကြီးမားသော ရွေ့ရှားစီးဆင်းခြင်းက အပူကို ၎င်း၏ဒြပ်ထုနှင့်အတူ သယ်ဆောင်သွားသောအခါ အပူစီးကူးခြင်းဖြစ်ပေါ်၏ ။ ငွေ့ရည်၏ စီးဆင်းမှုကို ပြင်ပဖြစ်စဉ်များက အားသက်ရောက်နိုင်သည် (သို့) ရံခါတွင် အပူစွမ်းအင်သည် ငွေ့ရည်ကို ပြန့်ကားကြီးမားစေသောအခါ (ဥပမာ မီးလျှံဖြာထွက်မှုသဘော) ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပေါ်နိုင်သည့်ဂုဏ်သတ္တိ (buoyancy: ဖော့ဂုဏ်သတ္တိ) အားများကလည်း ငွေ့ရည်စီးဆင်းမှုကို (ကမ္ဘာမြေဆွဲအားစက်ကွင်းအတွင်းတွင်) အကျိုးသက်ရောက်နိုင်ပေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ငွေ့ရည်သည် အပူကြောင့် ၎င်း၏စီးဆင်မှုကို ၎င်းကိုယ်တိုင်အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဤဒုတိယဖြစ်စဉ်ကို သဘာဝ စီးကူးမှု (natural convection) အဖြစ် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ စီးကူးမှုဖြစ်စဉ်အားလုံးသည် အပူကို တစ်ပိုင်းတစ်စပြန့်နှံ့သွားစေခြင်းဖြင့်လည်း အပူကို ရွေ့ရှားသွားစေသည်။ နောက်ထပ်စီးကူးမှုပုံစံတစ်ခုမှာ အားသက်ရောက်သော စီးကူးမှု (forced convection) ဖြစ်ပြီး ငွေ့ရည်ကို ရေစုပ်စက် (သို့) ပန်ကာ (သို့) အခြားစက်ကိရိယာများက အားဖြင့်သက်ရောက်သည်။

အပူဖြာကူးခြင်းသည် လေဟာနယ် (သို့) အလင်းပေါက်ကြားခံနယ်များဖြစ်သည့် (ခဲ၊ ရည်၊ ငွေ့) တစ်ခုခုတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အပူဖြာထွက်ကူးပြောင်းခြင်းသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများမှ ဖိုတွန်အမှုန်များ နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ကဏ္ဍ:စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်
သန္တိစေတီတော်၊ ဒေလီ

**သန္တိစေတီတော်**(၊ ဟင်ဒီအသံထွက်: ရှန်တီ၊ ၊ ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ချစ်ကြည်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှေးရှူကာ တည်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်များစွာထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဒလိုင်းလားမားက ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

## ဖော်ပြချက်
စေတီတော်သည် အတိုင်းအတာဖြင့် ၃၀ မီတာ (၉၈ ပေ) မြင့်ပြီး ၃၇ မီတာ (၁၂၁ ပေ) အချင်း ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
သန္တိစေတီတော်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၄ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စေတီတော်သည် ဒေလီမြို့၊ Humayun ဂူ၏ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အစောပိုင်းက စေတီတော်ကို Buddha Jayanti ဥယျဉ်တွင် တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘေးပတ်လည်မှ ဂျပန်ဥယျာဉ်တစ်ခုက ဝန်းရံလျက်တည်ရှိသည်။ ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းဖြစ်သည့် နိချိဒဆုဖုဂျိအိ (Nichidatsu Fujii) သည် မူလက စေတီတော် ပန္နချခြင်းကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည့် Jawaharlal Nehru နှင့်အတူ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ ဒေလီမြို့တိုးတက်ရေးအာဏာပိုင်နှင့် ဒေလီမြို့အုပ်ချုပ်သူဒုအရာရှိတို့၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုများဖြင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စေတီတော် တည်ဆောက်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ စေတီတော် တည်ဆောက်မှုသည် အချိန်သုံးနှစ်ကြာမြင့်ခဲ့သည်။အိန္ဒိယမှ ရာထူးကြီးမြင့်သူများလည်း စေတီတော်ဖွင့်ပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့မှာ Akhlaqur Rahman Kidwai, governor of Haryana; Murlidhar Chandrakant Bhandare, governor of Orissa; Tejendra Khanna, Lieutenant Governor of Delhi; Mikhail Gorbachev နှင့် Dinesh Rai တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 
Elephants sculpture, Gate of Shanti Stupa at Indraprastha Park, New Delhi, India.jpg|Sculpture at the gate of Shanti Stupa
File:IndraprasthaPark-Stupa-2.jpg|Pagoda at Shanti Stupa
File:IndraprasthaPark-Stupa-3.jpg|Murti of the Buddha at Shanti Stupa
File:Shanti Stupa at Indraprastha park , New Delhi, India.jpg|Front view of Shanti Stupa

## ပြင်ပလင့်များ
*Vishwa Shanti Stupa Project

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
အပူလျှောက်ကူးခြင်း

**အပူလျှောက်ကူးခြင်း** () သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုအတွင်း၌ အီလက်ထရွန်များရွေ့လျှားခြင်းနှင့် အလွန်သေးငယ်သောအမှုန်လေးများ၏ (အချင်းချင်း) တိုက်မိ၊ ဆောင့်မိခြင်းများကြောင့် အတွင်းစွမ်းအင် (internal energy) ဖလှယ်မှု(ဖြစ်စဉ်) ဖြစ်သည်။ ထိုလှုပ်ရှားတိုက်မိကြသော အမှုန်များတွင် မော်လီကျု၊ အက်တမ်နှင့် အီလက်ထရွန်များပါဝင်ကြ၍ ထိုအမှုန်များသည် ကစဉ့်ကလျားဖြစ်နေကြသော အရွေ့စွမ်းအင်၊ အတည်စွမ်းအင်များကို ဖလှယ်ကူးပြောင်းကြသည်။ ဤစွမ်းအင်နှစ်ရပ်ကိုပင်ပေါင်း၍ အတွင်းစွမ်းအင်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သည်။ အပူလျှောက်ကူးခြင်းသည် အဆင့်အခြေနေသုံးခု (ခဲ၊ ရည်၊ ငွေ့) တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော်လည်း အခဲအနေထားတွင်သာ သိသိသာသာဖြစ်ပေါ်ကြသည်။

အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြား အပူစွမ်းအင်ဖလှယ်ခြင်း (လျှောက်ကူးခြင်း) နှုန်းသည် ထိုအရာနှစ်ခု၏ အပူချိန်ကွာခြားချက် (temperature gradient) ၊ အပူလျှောက်ကူးသည့်ကြားခံပစ္စည်း၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့ပေါ်တွင်မူတည်သည်။

အပူဆိုသည်မှာ ပူသောအရာမှ အေးသောအရာဆီသို့ စီးဆင်းသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် လျှပ်စစ်မီးဖို၏ အပူပြားမှတဆင့် ထိတွေ့နေသော ဒယ်အိုးဖင်ဆီသို့ လျှောက်ကူးသွားသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုအတွင်း (သို့) အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြား အပူချိန်ကွာခြားချက်သည် ပြင်ပစွမ်းအင်ရင်းမြစ်တစ်ခုခု၏ အကျိုးသက်ရောက်စေမှုမရှိပါက အချိန်နှင့်အမျှ ကွာခြားမှုပမာဏ နည်း၍ နည်း၍သွားကာ တစ်ချိန်တွင် အပူမျှခြေအနေအထား (thermal equilibrium) သို့ရောက်ရှိသည်။

အပူလျှောက်ကူးခြင်းသည် (အစိုင်အခဲအနေထားရှိ) အရာဝတ္ထုတစ်ခုအတွင်း (သို့) အချင်းချင်းထိတွေ့နေကြသော အရာဝတ္ထုများကြားတွင် အရေးအပါဆုံးအပူဖလှယ်ခြင်းနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အစိုင်အခဲများတွင် လျှောက်ကူးခြင်းသည် သိသာကြီးမားစွာဖြစ်တတ်၏ ။ အကြောင်းမှာ အက်တမ် စသောအမှုန်များကြား နေရာလွတ် တုံ့ပြန်ဆက်ဆံမှုသည် အသေဖြစ်နေခြင်းက အမှုန်များကို တုန်ခါမှုမှတစ်ဆင့် အချင်းချင်းကြား စွမ်းအင်ကူးပြောင်းမှုကို ကူညီပေးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ 

လျှောက်ကူးခြင်းနည်းလမ်းသည် အငွေ့၊ အရည်များတွင် ဖြစ်ပေါ်မှု မရှိသလောက်နည်းပါးသည်။ အရည်၊ အထူးသဖြင့် အငွေ့တို့တွင် အက်တမ်များကြား ကြီးမားသောကွာဝေးမှုကြောင့် အချင်းချင်း တိုက်မိ၊ ဆောင့်မိမှု မရှိသလောက်ဖြစ်သောကြောင့် လျှောက်ကူးခြင်းနည်းလမ်းသည်လည်း အလွန်တရာနည်းပါးသည်။ (မဖြစ်ပေါ်ဟု မဆို၊ သို့သော် ဖြစ်ပေါ်မှုရှားပါး၊ နည်းပါးသည်)

ပူသောအရာဝတ္ထုတစ်ခုက မောလီကျုတစ်ခု၏ အရွေ့စွမ်းအင်သည် အေးသောအရာဝတ္ထုက မော်လီကျုထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ မော်လိကျုနှစ်ခုတိုက်မိပါလျှင် ပူသောမော်လီကျုမှ အေးသောမော်လီကျုသို့ စွမ်းအင်ကူးပြောင်းသည်။ ထိုသို့ တိုက်မိကြသော မော်လီကျုများအားလုံးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စုပေါင်းအကျိုးသက်ရောက်မှုသည် အသားတင် အပူအားတစ်ခုကို ရရှိဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုအသားတင်အပူကို အလိုရှိပါက : 

T = T hot - T cold 

ဟူ၍ အပူချိန်ကွာခြားချက်ဖြင့် တွက်ချက်နိုင်သည်။

အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အပူချိန်တူညီသွားပါက အသားတင်အပူကူးပြောင်းဖလှယ်နှုန်းသည် သုညအထိကျဆင်း၍ အပူမျှခြေအနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထိတွေ့သည့်အကျယ်အဝန်းများလာမှုနှင့်အတူ မော်လီကျူးများ ဝင်ရောက်တိုက်မိသည့်ပမာဏသည်လည်းများပြားလာသည်။ ထို့ကြောင့် အေးသောနံရံတစ်ခုကို လက်ချောင်းထိပ်ဖျားနှင့် ထိသည်ထက် လက်ဖဝါးပြင်တစ်ခုလုံးနှင့် ထိတွေ့လိုက်ခြင်းက အေးမြမှုကို ပိုမိုခံစားရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ဆဗက်ရှ်တာရီ၏ သရေးရှန်း ဂူသင်္ချိုင်း

**ဆဗက်ရှ်တာရီ၏ သရေးရှန်း ဂူသင်္ချိုင်း** သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ၊ ရက်ဇ်ဂရတ်ပြည်နယ်၊ ရက်ဇ်ဂရတ်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၄၂ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ဆဗက်ရှ်တာရီ ရွာ၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဂူသင်္ချိုင်းသည် ဒန်းညုမြစ် အောက်ပိုင်း နှစ်ဘက်စလုံးပါဝင်သည့် ဘီစီ ၃၀၀ ခန့်က တည်ရှိခဲ့သည့် ဂီတေးပြည် (ယနေ့ခေတ် ရိုမေးနီးယားနှင့် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ) ၏ ဘုရင် ဒရိုမီချေးတပ် နှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားဖြစ်သော မဟာအလက်ဇန္ဒား အားဆက်ခံသည့် ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် လိုင်စီမာချူးဘုရင် (ဘီစီ ၃၆၀ မှ ဘီစီ ၂၈၁) ၏ သမီးတော် တို့အား မြှုပ်နှံထားသည့် နေရာ ဖြစ်သည်။  ထိုဂူသင်္ချိုင်းသည် ယူနက်စကို ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မယ်ဆိုင်ခရိုင်

**မယ်ဆိုင်ခရိုင်** ( ; ရှမ်း -  [mɛ.sʰǎj] )သည် ချင်းရိုင်ခရိုင်မြောက်ပိုင်းမှာရှိသည့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ မယ်ဆိုင်သည် ထိုင်းနှင့် မြန်မာ အကြားအဓိကနယ်စပ်မျဉ်းဖြစ်ပါသည်။ အာရှအဝေးပြေးကွန်ရက် AH2 (Thailand Route 1 သို့မဟုတ် Phahonyothin Road ) သည် မယ်ဆိုင်မြစ် ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာချီလိတ်မြို့ အထိဖြတ်သွားသည်။

## အုပ်ချုပ်ရေး 
thumb|300x300px| မြန်မာ - ထိုင်းတံတား၊ မယ်ဆိုင်
right|thumb|300x300px| ခရိုင်ရုံး
ဤခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲရှစ်ခု၊ ရွာ၉၂ရွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်။ ထိုအထဲမှ ခရိုင်ခွဲ၂ခု (မယ်ဆိုင်နှင့် ဟွိုင်ခရိုင်) သည် ​မြို့တော်စည်ပင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ရှိပါသည်။ မယ်ဆိုင်ခရိုင်အောက်တွင် မယ်ဆိုင်နှင့် ဝီယန်ဖန်ခမ်ခရိုင်ခွဲများ၊ ဟွိုင်ခရိုင်အောက်တွင် ဟွိုင်ခရိုင်ခွဲရှိပါသည်။ ထပ်မံ၍ ခရိုင်ခွဲအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (၈) ခုရှိပါသည်။

အဆိုပါ geocode 7 ကိုမသုံးပါ။

## ကိုးကားချက်များ 
## ပြင်ပလင့်များ 
*   
*   
* amphoe.com (ထိုင်း)
* http://www.maesai.go.th မယ်ဆိုင်မြို့နယ်ဝက်ဘ်ဆိုက် (ထိုင်း)
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ကိရိဘတ်ဝိဟာရ

**ကိရိဘတ်ဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့ဟောင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဝိဟာရ၏ အကြွင်းအကျန်များက ၎င်းသည် အမြင့် ၉ မီတာ (၃၀ ပေ) နှင့် အဝန်းသည် ၁၃၂.၅ မီတာ (၄၃၅ ပေ) ရှိသည်။ တည်ဆောက်သည့် ခုနှစ်နှင့် မည်သည့်မင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်များကိုမူ မသိရှိရပေ။ အနီးစပ်ဆုံးခန့်မှန်းချက်များအရ ဤဝိဟာရသည် ရုပ်ပွားတော်သီတင်းသုံးရာကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* ''This page incorporates content from  Dr. Rohan Hettiarachchi's http://www.lankalibrary.com/  used with permission of website owner.''

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဝိဿသန္တိစေတီတော်

**ဝိဿသန္တိစေတီတော်** (သက္ကတ:ဝိၐွၐာန္တိ၊ ဟိန္ဒီအသံထွက်: ဗစ်ဝရှန်တီ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Gitai Mandir အနီး, မဟာရဋ္ဌ (Maharashtra), Wardha ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရည်စူး၍ တည်ခဲ့သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်လည်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ စေတီတော်၏ အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ထားရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် ပန်းခြံကြီးတစ်ခုနှင့်အတူ ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ငယ်တစ်ခု ရှိသည်။ စေတီတော်၏ အနီးအနားတွင် ကမ္ဘာကြီးငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆုတောင်းဝတ်ပြုနိုင်ရန် ကျောင်းတော်တစ်ခု ရှိသည်။ မူလစေတီတော်သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စေတီတော်ကို ပြင်ဆင်မှုအသစ်များ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ကာလမြင်တွေ့နေရသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်ပေါင်း ၈၀ ကို Nipponzan Myohoji ဗုဒ္ဓဘာသာအဖွဲ့အစည်းက တည်ထားသည်။ Fujii Nichidatsu ၏ စိတ်ကူးအိပ်မက်ဖြစ်ပြီး Mohandas K. Gandhi ၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံအနုမြူဗုံးကြဲခံရမှုကို တန်ပြန်သည့်အနေဖြင့် စေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးဖြစ်ပြီး လူသိပိုများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်ကို Rajgir ရှိ Ratnagiri တောင်ကုန်းတွင် တည်ထားခဲ့သည်။Aruna Deshpande, *Buddhist India Rediscovered*, Jaico Publishing House, 2013 .</ref
## ပြင်ပလင့်များ
* Bihar Tourism 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
၃၆၀ ဝက်ဘ် ဘရောက်ဆာ

**၃၆၀ ဝက်ဘ် ဘရောက်ဆာ** () သည် အိုင်အိုအက်စ် ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ် အတွက် Digital Poke မှဖန်တီးသော web browser တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် စတင်လွှင့်တင်ခဲ့၏ ။

ဤဘရောက်ဆာတွင် ဒေါင်းလုတ်ဆွဲခြင်၊ ရှာဖွေကြည့်ရှုခြင်း၊ Firefox အကောင့်နှင့် ဒေတာအချက်လက် တစ်သားတည်းဖြစ်စေခြင်း၊ ဘရောက်ဆာပုံစံများ၊ ဖိုင်မန်နေဂျာ နှင့် ဖိုင်များကို ချုံ့ခြင်း၊ ချဲ့ခြင်း (unrar, unzip) များပြုလုပ်နိုင်သည် ။     

ဤဘရောက်ဆာ၏ အဓိကပြိုင်ဘက်များမှာ ဆာဖာရီ (ဘရောက်ဆာ), ဂူဂယ် ခရုမ်း, Atomic နှင့် Mercury တို့ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကားချက်များ 
ကဏ္ဍ:ဝဘ် ဘရောက်ဆာများ
ဆိုနာတာပုံစံ

**ဆိုနာတာပုံစံ** သို့မဟုတ် ပထမမုဗ်မန့်ပုံစံ (၊ *Sonata-Allegro form* သို့မဟုတ် *First movement form*) ဆိုသည်မှာ ဆိုနာတာဟူသောသီချင်းကိုရေးသားရာ၌ အသုံးပြုရေးသားသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုပုံစံတွင် ပြသခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးခြင်း၊ ပြန်လာခြင်း ဟူသောအဓိကအပိုင်းသုံးရပ်ပါဝင်သည်။

ဆိုနာတာပုံစံကို အများအားဖြင့် ဆိုနာတာများ၏ ပထမဆုံးမုဗ်မန့်တွင် အသုံးပြုရေးသားလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အခြားမုဗ်မန့်များ အထူးသဖြင့် နောက်ဆုံးမုဗ်မန့်တွင် ထည့်သွင်းရေးသားနိုင်သည်။ ထိုပုံစံတွင် အပိုင်းသုံးပိုင်းရှိသည်ဟုဆိုသော်လည်း ပြောင်းလဲရေးသားနိုင်သည်။ ဆိုနာတာပုံစံသည် အသုံးများလှသောကြောင့် ဆင်ဖိုနီများ၊ ကွန်ချာတို (concerto) စသော သံစုံတီးဝိုင်းကြီးသီချင်းများ၏ ပထမဆုံးမုဗ်မန့်ကို "ဆိုနာတာ" ဟူ၍ပင် အမည်တပ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။

သည် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းပါရှိ‌သော ဆိုနာတာများကို ရေးသားခဲ့ရာ ထိုဆိုနာတာပုံစံအတွက် စံနမူနာကောင်းများဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကားချက်များ
ကဏ္ဍ:ဂီတသီအိုရီ
ကဏ္ဍ:ဂီတရေးသားသည့်ပုံစံ
ဥဒယဌာနီပြည်နယ်

ဥဒယဌာနီ သို့ ဥထိုင်းဌာနီပြည်နယ် (     ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် ၇၇ခုအနက်မှ ပြည်နယ်တစ်ခု​ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တွင်တည်ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ (မြောက်ဘက်မှနာရီလက်တံအတိုင်း​ရေ တွက်​ြကည့်ပါ) နခွန်စဝမ်၊ ချိုင်နတ်၊ ဆူဖန်ဘူရီ၊ ကန်ချနဘူရီနှင့် တခ်တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘန်ကောက်နှင့် ချင်းမိုင် ကြားရှိ ကီလိုမီတာ၂၀၀အကွာအဝေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်ရှိသည်။။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ပလင့် သေနေသော ဆောင်းပါးများအားလုံး
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ
လဠိတဂိရိ

**လဠိတဂိရိ** (**လလစ်ဂိရိ**) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩရိသပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိကစေတီတော်များ၊ နက်နဲသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ကျောင်းတော်များ (ဝိဟာရများ) စသည်တို့ဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ရှေးအကျဆုံးသော နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ထိုနေရာမှ ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ Tantric ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဤနေရာတွင် လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။

ရတနာဂိရိ (Ratnagiri) နှင့် ဥဒယဂိရိ (Udayagiri) များသည်လည်း ထိုနေရာနှင့် သိပ်မဝေးသည့်နေရာတွင် အတူတကွ တည်ရှိကြပြီး လလစ်ဂိရိနှင့် သုံးမြှောင့်တြိဂံပုံ တည်ရှိသည်။ ရှေးခေတ်မှတ်တမ်းများမှ ၎င်းတို့အားလုံး သို့မဟုတ် တစ်ခုသည် ကြီမားသည့် ပွတ်ပဂီရိဝိဟာရ (Pushpagiri Vihara) ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ၎င်းသည် မတူညီသည့်နေရာတွင် တည်ရှိနေသည်။

## တည်နေရာ
လလစ်ဂိရိသည် သီးခြားရှိနေသည့် Assian တောင်တန်းရှိ Parabhadi နှင့် Landa သဲကျောက်တောင်ကုန်းများ၏ စပ်ဆက်လျက်ရှိသည့်နေရာတွင်တည်ရှိသည့် အဓိကအရေးပါသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Cuttack ခရိုင်၊ Mahanga Tahsil တွင် တည်ရှိသည်။ ဩရိသပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် Bhubaneswar မှ ၉၀ ကီလိုမီတာ (၅၆ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယခင်မြို့တော်ဖြစ်သည် Cuttack သည် ၆၀ ကီလိုမီတာ (၃၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဥဒယဂိရိ (Udaigiri) သည် လလိတဂိရိမှ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ရတနာဂိရိ (Ratnagiri) သည် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ Cuttack မှဆိုပါက လမ်းသည် ကောင်းမွန်ပြီး နိုင်ငံ၏ ကျန်သည့်နေရာဒေသများသို့ ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းနှင့် လေကြောင်းလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

## သမိုင်း
## ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ရှာဖွေမှုများ
## ပြတိုက်
## ကျမ်းစာများ
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
မောင်မြင့်ကြွယ်

**မောင်မြင့်ကြွယ်** (၁၂ ဧပြီ ၁၉၃၄ မွေးဖွား) သည် ပခုက္ကူစာပေတစ်သက်တာဆုရ မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

## အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး 
၁၉၃၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့က သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့ရှိ ဖခင် ဦးဝါနန်းနှင့် မိခင် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားချင်း (၈) ‌ယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဗဟိုအစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တက္ကသိုလ်ပညာရည်ချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့၊ ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီပလိုမာတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။

## ဝန်ထမ်းဘဝ 
၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ရူပဗေဒဌာနတွင် သရုပ်ပြဆရာ၊ ထို့‌‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံဝန်ထမ်း (အကြီးတန်း) အဖြစ် ဝေါ၊ ကဝနှင့် သာယာဝတီတို့တွင် လက်ထောက်မြို့ပိုင်၊ မြို့ပိုင်နှင့် နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပုံနှိပ်သူများနှင့် ထုတ်ဝေသူများ ဗဟိုမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့ရုံးတွင် လက်ထောက်မှတ်ပုံတင်အရာရှိ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးရုံးတွင် အတွင်းဝန်ကလေးနှင့် ရုံးအဖွဲ့မှူး၊ သတင်းနှင့် စာနယ်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းရှိ ဂါဒီယန်းသတင်းစာ၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် (အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာ၊ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာနှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့တွင် အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲရေးမှူးရာထူးဖြင့် နှစ်ပေါင်း (၂၀) ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ အထိ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန မြဝတီစာပေတိုက်တွင် အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲရေးမှူးရာထူးမှ အယ်ဒီတာချုပ်အထိ တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

## စာပေရေးသားခြင်း 
၁၉၅၄ ခုနှစ် အသက် (၂၀) အရွယ်မှစ၍ ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားပြီး စာပေနယ်ပယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု ၃၇ အုပ်၊ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် တစ်အုပ်၊ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်တက်ကျမ်းစာအုပ်များအပါအဝင် သုတစာအုပ် ကိုးအုပ်၊ ဟာသပေါင်းချုပ်တစ်အုပ်၊ စုစုပေါင်း ၄၈ အုပ်၊ ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ပုဒ်ရေ ၁၀၀၀ ကျော်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။ 
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်၊ လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ် (ဒုတိယဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် *အကြွင်းမဲ့ခေါင်းဆောင်မှုသဘောတရား* စာအုပ်အတွက် သုတစွယ်စုံစာပေဆု (ဘာသာပြန်) ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တည်ထောင်သော "ပခုက္ကူစာပေတစ်သက်တာဆု" ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ဆရာ၏ ထင်ရှားသော ကလောင်ခွဲတစ်ခုမှာ "မောင်ညစ်ကျယ်" ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၃၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
စွယ်တော်ကျောင်းတော်

**သီရိဒလဒမလိဂဝ** သို့မဟုတ် **သွားဓာတ်တော်ကျောင်းတော်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကန်ဒီမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကန်ဒီမင်း၏ ယခင်နန်းတော်နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနန်းတော်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ သွားဓာတ်တော်များသည် စံပယ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးအခါများက ဓာတ်တော်သည် ဒေသတွင်းနိုင်ငံရေးအခန်ကဏ္ဍတွင် အရေးပါသည့်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဓာတ်တော်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတိုင်းသည် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို ရရှိကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ကန်ဒီသည် သီရိလင်္ကာဘုရင်များ၏ နောက်ဆုံးမြို့တော်ြဖစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကျောင်းတော်တည်ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာလည်း ဖြစ်သည်။

ဘိက္ခုရဟန်းနှစ်ပါးဖြစ်ကြသည့် Malwatte နှင့် Asgiriya တို့သည် ကျောင်းတော်၏ အတွင်းဘက်အခန်း၌ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ဝတ်ပြုမှုများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ မိုးသောက်ချိန်၊ မွန်းတည့်ချိန်နှင့် ညနေ စသည့်ဖြင့် တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ်ကျ အမြဲတမ်း ဝတ်ပြုများလုပ်ဆောင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် သွားဓာတ်တော်ကို သန့်ရှင်းဆေးကြောမှုများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ထိုသို့ ဆေးကြောရာတွင် Nanumura Mangallaya ဟု  ခေါ်ကြသည့် သန့်ရှင်းမွှေးကြိုင်သည့် ရေနှင့်ပန်းများမှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဆေးဖက်ဝင်သည့်အရာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုမွန်မြတ်သန့်စင်သည့်ရေသည် အစွမ်းထက်မြတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ထိုအချိန်တွင် ထိုရေကို မျှဝေပေးသည်။

ကျောင်းတော်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Janatha Vimukthi Peramuna တို့၏ ဗုံးခွဲမှုနှင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင်  Liberation Tigers of Tamil Eelam တို့၏ ဗုံးခွဲမှုများကို ကို တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဗုံးခွဲမှုဖြစ်သည့်အခါတိုင်းတွင် ကျောင်းတော်ကို အပြည့်အဝ ပြုပြင်မွမ်းမံနိုင်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
 at Sri Dalada Maligawa Kandy Sri Lanka]]
 of Princess Hemamali and her husband, Prince Dantha which she carried Gautama Buddha's tooth relic hidden in her hair to Sri Lanka. - Painting by Solias Mendis]]

## ဗိသုကာ
## စပ်ဆက်အဆောက်အဦးနှင့် လက်ရာများ
### တော်တင်နန်းတော်
 built the Royal Palace of Kandy]]

### စုဝေးခန်းမ
### မဟာမဠုဝ
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကေသရီယစေတီတော်

**ကေသရီယစေတီတော်** သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည်  ဗီဟာပြည်၊ ချမ်ပရန် (အရှေ့) ခရိုင်၊ ပတ်နာ (Patna) မှ ၁၁၀ ကီလိုမီတာ (၆၈ မိုင်) အကွာရှိ ကေသရီယမြို့ (Kesariya) တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော် BCE ၃ ရာစုတွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ အဝန်းသည် ပေ ၄၀၀ နီးပါး (၁၂၀ မီတာ) နှင့် အမြင့်သည် ၁၀၄ ပေခန့် (၃၂ မီတာ) ရှိသည်။

## သမိုင်း
စေတီတော်အား စူးစမ်းရှာဖွေမှုများကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းမတိုင်မီ ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် Colonel Mackenzie က ခေါင်းဆောင်၍ ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ၁၈၆၁ - ၆၂ ခုနှစ်များတွင် ဗိုလ်ချုပ် General Cunningham ၏ တူးဖော်လေ့လာမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ တူးဖော်မှုကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှေးဟောင်းသုတေသနလေ့လာရေး (ASI) က ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး KK Muhammed က ဦးဆောင်ကာစီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မူလစေတီတော်သည် အသောကမင်း (250 BCEခန့်) က ဖြစ်သည်။ ၎င်းနေရာတွင် အသောကမင်း စိုက်ထူခဲ့သည့် ကျောက်စာတိုင်တစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
ကျော်မြင့် (တရားသူကြီး)

တရားသူကြီး **ဦးကျော်မြင့်** ကို အဖ အရေးပိုင် ဦးဖိန်း (ကေအက်စ်အမ်၊ အေတီအမ်)နှင့် အမိ ဒေါ်မိမိ တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်ရှိသည်။ ဦးကျော်မြင့် သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကြံခံရတဲ့ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ ညီဖြစ်ပြီး တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း၊ တက္ကသိုလ်ကျောက်စာဖတ်နဲ့ သမာဓိမြို့ဝန် ဒေါ်မြမူ၊ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာထင်အောင်၊ ခေတ်စမ်းစာဆို ခင်စောမူနဲ့ အင်္ဂလိပ်စာဌာနမှူး ဒေါ်တင်စောမူတို့ရဲ့ အစ်ကို ဖြစ်ပါတယ်။ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ် ၊ တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာထင်အောင် တို့ ညီအစ်ကို ၄ ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်မှ ဘားအက်လော (Bar-at-Law) ဝတ်လုံဘွဲ့များရ၍ ထူးချွန်ထက်မြက် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။

## အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များ လုပ်ကြံမှု အထူးခုံရုံး
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်တကွ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်များ လုပ်ကြံခံရသော အမှုကို စီရင်ချက်ချသည့် အထူးခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ဂဠုံဦးစောနှင့် အပေါင်းပါများကို သေဒဏ်စီရင်ချက် ချမှတ်ခဲ့သည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* အာဇာနည်နေ့

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တရားသူကြီးများ
ရိဒိဝိဟာရ

**ရိဒီဝိဟာရ** သို့မဟုတ် **ငွေကျောင်းတော်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ရိဒီဂမရွာတွင်တ တည်ရှိသည့် BCE၂ ရာစုက ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းလက်ထက်တွင် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် ငွေသတ္ထုများ ရှိသည့်နေရာဟု ယူဆကြပြီး ၎င်းငွေများကို မဟာစေတီတော်တည်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မဟာဝံသကျမ်းစာများနှင့် Thupavamsa တို့အရ ရိဒီဝိဟာရကို မဟာစေတီတော် ပြီးမြောက်အောင်မြင်ခဲ့သည့်အတွက် ဝမ်းမြောက်သည့်အနေဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
## တည်နေရာ
ရိဒီဝိဟာရသည် ကုရုနီဂလမြို့(Kurunegala)၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာ ရိဒီဂမ(Ridigama) မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ကုရုနီဂလမြို့သည် သီရိလင်္ကာ၏ မြို့တော် ကိုလံဘိုမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၉၄ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဝိဟာရ၏ တည်နေရာသည် ကုရုနီဂလနှင့် Dambulla ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် A6 လမ်းမကြီးပေါ်ရှိ Ibbagamuwa မှ ၁၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## ဆက်စပ်လျက်ရှိသည့် အဆောက်အဦးများ၊ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် တည်နေရာများ
## ပန်းချီနှင့် ကျောက်စာများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကာတွန်းဇာတ်ကောင်

ကာတွန်းဆရာများသည်မိတို့်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေရန် ကိုယ်ပိုင်ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များကို ဖန်တီးရေးဆွဲလေ့ဇာတ်သရုပ်မျိုးစုံတန်ဆာဆင်လျက်ကပြရပေသည်။ အငို၊အရယ်၊အထေ့၊အမဲ့နှင့်ပြုံးပျော်ရယ်မောမှု၊ဝမ်းနည်းမှု၊ ကျေနပ်မှု၊ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှု၊အံဩမှု၊ဒေါသဖြစ်မှု စသောစိတ်ခံစားမှုများကို စာရှုသူ(ကာတွန်းဖတ်သူ)၊ပရိသတ်တို့၏ ရင်ထဲတွင် တင်ကျန်နေစေရန် ၊မျက်စိထဲတွင် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်းပေါ်လာစေရန် ရှုခင်းမျိုးစုံ၊ဇာတ်ပို့၊ဇာတ်ရံ စသဖြင့် ဇာတ်သရုပ်မျိုးစုံတန်ဆာဆင်လျက်ကပြရပေသည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များသည် ကာတွန်းဆရာ၏ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆိုလိုရင်းပေါ်လွင်အောင် ရေးဆွဲရသည့် အနုပညာမြောက် ပစ္စည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။

စုံထောက်၊မုဆိုး၊လူ့ဂွစာ၊ငို့ဘ၊ ကလေး စသောသူတို့ကို အခြေပြု၍ လောကဓလေ့ နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရေးဆွဲလေ့ရှိကြသည်။ 

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များ၏ သရုပ်သကန်နှင့် သဘာဝသည် ကော်မစ်ကာတွန်း(ကာတွန်းဇာတ်လမ်းရှည်)များရေးဆွဲရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုပေသည်။ 

စုံထောက်ကာတွန်းများ၌ စုံထောက်ကြီး ဦးရှံစားထောက်ကြီး ဦးနံပြား၊ မုဆိုးကာတွန်း၌ တွတ်ပီ၊ဖိုးထော် စသော ဇာတ်ကောင်များသည်ထင်ရှားသည်။ တိရစ္ဆာန်များလှုပ်ရှားစကာပြောသော ကာတွန်းများ၌ တီထွင်ပါရဂူဖိုးဆိတ်ဖြူ၊ မျောက်ညို,လူ့ဂွစာများ၌ ဦးကပ်စီး၊ဦးစိတ်တို​စ သော ဇာတ်ကောင်များသည်လဲ အထူး ထင်ရှားသည်။

ဇာတ်ကောင်အတည်တကျမဟုတ်ဘဲ ဆိုလိုရင်းကိုကွက်မိစေရန် အလျဉ်းသင့်သလို ဖန်တီးရေးဆွဲသည့်ဇာတ်ကောင်များလဲရှိသည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များကို ရေးဆွဲရာ၌ သင့်လျော်သော အချိုးတစ်ခုကို စံထားလျက် ရေးဆွဲရန်အထူးလိုအပ်လှပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့်- ကာတွန်း​​ငွေကြည်၏ ကာတွန်းအချိုးသည် ၄ချိုး၊ကာတွန်းမြင့်စိုးလေး၏ ကာတွန်းအချိုးသည် ခေါင်း၂ဆ၊ ကိုယ်၁ဆ ဖြစ်သည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်အသစ်များသည်လည်း ခေတ်၊ စနစ်နှင့်အညီပေါ်ထွက် နေဦးမည်သာဖြစ်သည်။

ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များသည် ဖျော်ဖြေရန်၊ပညာပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် တစ်ထောင့်တစ်နေရာမှ အကျိုးပြုလျက်ရှိပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇာတ်ကောင်များ
ကိရိဝိဟာရ

**ကိရိဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Kataragama တွင်တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို BC သုံးရာစုလောက်က တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ Kataragama  ဒေသကို အုပ်ချုပ်သည့် Mahasena မင်းက တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။  သီရိလင်္ကာရှိ အကျော်ကြားဆုံးသော စေတီတော်တစ်ဆူလည်း ဖြစ်သည်။  ကိရိဝိဟာရသည် သီရိလင်္ကာရှိ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗုဒ္ဓသာသနာ့နယ်မြေ ၁၆ ခုဖြစ်သည့် Solosmasthana တွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် အမြင့် ၉၅ ပေ၊ အဝန်း ၂၈၀ ပေ ရှိသည်။ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် Ruhunu Maha Kataragama Devalaya မှ မြောက်ဘက် ၈၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ရဟန်း Kobawaka Dhamminda Thera သည် ကိရိဝိဟာရရာဇမဟာဝိဟာရကျောင်းတော်၏ လက်ရှိအုပ်ချုပ်သူဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Kataragama Travel Guide 
*Kataragama Kiri Vehera website

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်

**ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်** (; အတိုကောက် **ZRA**) သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဇိုမီး အမျိုးသားတော်‌လှန်‌ရေးတပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မဏိပူရပြည်နယ် ချူရာချန်ပါခရိုင်အတွင်းရှိ ကူကီးလူမျိုးများနှင့် ပိုက်တဲလူမျိုးများအကြား တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ မိခင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ဇိုမီးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ZRA ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဇိုတိုင်းရင်းသားများ၏ အကျိုးကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ဇိုလူမျိုးများအား ပြည်နယ်တစ်ခုတည်းအောက် (ဇိုဂမ်) တွင် ပေါင်းစည်းနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ဇိုဂမ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်)၊ မြန်မာနိုင်ငံ (ချင်းပြည်နယ်) နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ (စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ) တို့၏ နယ်နမိတ်များပါဝင်သော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လက်ရှိခေါင်းဆောင်များမှာ
* Thanglianpau Guite -  ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော် ဥက္ကဋ္ဌ
* D. Kamsuanthang - အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး
* Jimmy Suanpu - သတင်းနှင့်ပြန်ကြားရေးမှူး

## လှုပ်ရှားဧရိယာများ 
ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်သည် မဏိပူရပြည်နယ်ရှိ ချူရာချန်ပါခရိုင်၏ အဓိက ဧရိယာများ၊ မဏိပူရပြည်နယ်ရှိ အခြားခရိုင်များ (အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်အနီး) တွင် အဓိကလှုပ်ရှားသည်။ အရေးပါသော လှုပ်ရှားဧရိယာများတွင် မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၏ နယ်နမိတ်ဒေသများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တို့တွင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism
* South Asia Terrorism Portal 
* Zomi Re-Unification Organization

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ
သောမာဝသိယစေတီတော်

**သောမာဝသိယစေတီတော်** (, )သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ပေါဠောန္နရုဝမြို့ (Polonnaruwa) တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်၏ ဘွဲ့တော်မှာ  “သောမာဝသိယရာဇမဟာဝိဟာရ” ဖြစ်သည်။

စေတီတော်သည် မဟာဝေလီမြစ် (Mahaweli) မြစ်၏ ဘယ်ဘက်ကမ်း သောမာဝသိယအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်ကို ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားဓာတ်တော်ကို ဌာပနာခြင်း မပြုမီအချိန်ကပင် တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ စေတီတော်ကို ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်း၏ ဖမည်းတော်ဖြစ်သူ ကာဝန္တိဿမင်းက တည်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤစေတီတော်သည် မဟာစေတီတော်၊ မိရိသဝေဋိယဝိဟာရ၊ ဇေတဝနရာမ (Jetavanaramaya) စသည်တို့ထက် ပို၍ ရှေးကျသည်။

စေတီတော်၏ အမည်သည် အဘယမင်းသား (Abhaya) ၏ ဇနီး၊ ကာဝန္တိဿမင်း (Kavantissa) ၏ အစ်မတော်စပ်သူဖြစ်သည့် သောမာဝသိမင်းသမီး (Somawathi) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မဟိန္ဒရဟန္တာထံမှ ရခဲ့သည် ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်ကို ဌာပနာရန်အတွက် မင်းသားသည် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် စေတီတော်၏ ဘွဲ့အမည်ကို မင်းသမီး၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ စေတီတော်နှင့် အခြားသော တည်ဆောက်မှုများ ပြီးစီးသည့်အခါတွင် မင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့သည် ကျောင်းတော်ကို မဟိန္ဒရဟန္တာနှင့် အခြားရဟန်းများသို့ ပေးအပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ
## အခြားဖတ်ရှုရန်
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ကိုးကား
ရတနာပြသာဒ

**ရတနာပြသာဒ** (သိံဟလအသံထွက်: ရတ်နပရာဆဒယ) သည် ကနိတ္ထတိဿမင်း (Kanittha Tissa) တည်ခဲ့သည့် အထပ်မြင့် အဆောက်အဦတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကနိတ္ထတိဿသည် အေဒီ ၁၆၇ မှ ၁၈၆ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ . ဒုတိယမိဟိန္ဒု (Mihindu II) နှင့် စတုတ္ထမိဟိန္ဒု (Mihindu IV) တို့သည် အဆောက်အဦကို ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဘယဂီရိဝိဟာရှိ လှပသည့် အကာအရံကျောက်တုံးများကိုလည်း ဤနေရာတွင် တွေ့ရသည်။ အန်ဒရာပူရခေတ်ကလအချိန်က အလှပအပြည့်စုံဆုံးဖြစ်သည့် ကျောက်အကာအရံများကို ဤနေရာတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ Tapovana ဘိက္ခူသည် ဤနေရာ၌ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
လင်္ကာရာမ

**လင်္ကာရာမ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့ရှိ Galhebakada တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ Valagamba မင်းက တည်ခဲ့သည်။ စေတီတော်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အကြောင်းကိုမှ သိရှိရခြင်း မရှိပေ။ စေတီတော်ကို နောက်ပိုင်းအချိန်များတွင် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အပျက်အစီးများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ကျောက်တိုင်အတန်များ ရှိသည်ကို သိနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စေတီတော်ကို ဝန်းရံကာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည့် အဆောက်အဦတစ်ခု တည်ရှိခဲ့သည်ကိုလည်း ယုံမှားသံသယရှိစရာ မရှိပေ။ စေတီတော်၏ ဝင်းအဝိုင်းသည် မြေပြင်အပေါ်၌ ၁၀ ပေ (၃ မီတာ) ရှိသည်ဟု ထင်ရသည်။ စေတီတော်၏ အချင်းသည် ၄၅ ပေ (၁၄ မီတာ) ရှိသည်။ ဝင်းအဝိုင်းသည် ဝိုင်းစက်သည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ၁၃၃၂ ပေ (၄၀၆ မီတာ) ရှိသည်။

## ဆင်ရေကန်
ဆင်ရေကန်သည် လင်္ကာရာမနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိပြီး လူလုပ်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလျား ၁၅၉ မီတာ၊ အနံသည် ၅၂.၇ မီတာနှင့် အနက်သည် ၉.၅ မီတာ ရှိသည်။ ၎င်းကန်သည် ရေ ၇၅၀၀၀ ကုဗမီတာ ဝင်ဆံ့သည်။

မြေအောက်တူးမြောင်းမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ကာ Periyamkulama ကန်မှ ရေကို ဤကန်အတွင်းသို့ ဖြည့်သွင်းသည်။ ဤမြေအောက် တူးမြောင်းသည် နှစ်ရာနှင့်ချီသည့်တိုင်အောင် အလုပ်လုပ်သေးသည်။ ဤကန်ကို အဘယဂီရိဗုဒ္ဓကျောင်းတော်ရှိ ရဟန်းများသည် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ရဟန်းများသည် ၅၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* ''This page incorporates content from  Dr. Rohan Hettiarachchi's http://www.lankalibrary.com/ used with permission of website owner.''

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
မလွန်မြသပိတ်

thumb|မလွန်မြသပိတ်
**မလွန်မြသပိတ်စေတီ**သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အထက်မင်းလှမြို့နယ်၊ မလွန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။

## ဘုရားသမိုင်း 
သက္ကရာဇ် ၆၅၅ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းမြို့ သီဟပတေ့မင်းသည် မလွန်မြို့အောင်သီရိကုန်းတော်၌ ရတနာစက် ဤဘုရားကိုတည်တော်မူ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ၄၅ ဝါလုံး အသုံးပြုတော်မူခဲ့သော ပဲနောက်အဆင်းရှိ မြသပိတ်သည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော် မူပြီးနောက် အရှင်အာနန္ဒာနှင့် မြသပိတ်တော် အတူပါသွားပြီး သာဝတ္တိပြည်၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ၎င်းမှတစ်ဆင့် ဒက္ခိဏဂီရိတိုင်း၊ ဝဇီရာပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

သက္ကရာဇ် ၁ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဒွတ္တပေါင် မင်းကြီးသည် ဗိုလ်ခြေများစွာနှင့် မြသပိတ်တော်ကို ဝဇီရာပြည် မှပင့်ဆောင်၍ သရေခေတ္တရာမြို့ပြင်၌ မြစည်းခုံဘွဲအမည်ဖြင့် မြသပိတ်တော်ကို ဌာပနာပြီး စေတီတည်ခဲ့သည်။ သရေခေတ္တရာ ပြည်ပျက်သော် မြသပိတ်တော်သည် ပေါက္ကံပြည် သို့လည်းကောင်း၊ ပုဂံပြည်ပျက်သော် မြသပိတ်တော်သည် အင်းဝသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၇၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင် မင်းရာဇာသည် အင်းဝကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး အင်းဝမှ ဘုရားရုပ်ပွားတစ်ဆူနှင့် မြသပိတ်တော်ကို ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဖောင်နှင့်ပင့်ဆောင်ခဲ့ရာ မလွန်မြို့သို့ ရောက်သောအခါ ဖောင်သည် မလွန်ဝဲ(ယခုရွှေ လဝန်းဝဲ)၌ ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ ဖောင်တော်ကို လှေတော်သားတို့ဖြင့် စုံဆွဲလှော်ခတ်သော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုအခါ ရဟန်းရှင်လူ ပညာရှင်အပေါင်းတို့က စိစစ်တွက်ချက်ကြပြီး မြတ်စွာဘုရား၏ ဗျာဒိတ်အရ ဤနေရာ၌ မြသပိတ်တော်အပူဇော်ခံဖို့ ထင်ရိပ်ရှိသည်ဟု ဘုရင်အား လျှောက်တင်ကြရာ ဟံသာဝတီဘုရင်သည် လက်လျှော့၍ မလွန်မြို့ အောင်သီရိကုန်းတော်ပေါ်၌ တည်ထားသော ရတနာစက်ဘုရားအတွင်း ဌာပနာ၍ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ မြသပိတ်တော်သည် မလွန်မြို့ကို ကျော်လွန်နိုင် ခြင်းမရှိ၍ မလွန်ဟုလည်းကောင်း၊ နောင်အခါ ရတနာစက်ဘုရားသည် မြသပိတ် ဘုရားဟုလည်းကောင်း ထင်ရှားခဲ့သည်။

ရှေးအခါက မြသပိတ်စေတီတော် ဝန်းကျင်တွင် ပုပ္ပာရုံကျောင်းတော်၊ နဂါးရုံကျောင်းတော်၊ နန္ဒာ လိုဏ်ဂူများ၊ သံဃနန္ဒီ စသောခဏ္ဍ သိမ်ကြီး ကိုးခု၊ ရဟန္တာများ သီတင်း သုံးသော မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတော်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော သိမ်နေရာများနှင့် ဘုရားစေတီ အများ အပြားသာ ကျန်ရစ်သည်။

သက္ကရာဇ် ၁၂၂ဝ ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် မြေငလျင်လှုပ်၍ မြသပိတ်စေတီတော် ပြိုပျက်ခဲ့ရရာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅ ခုနှစ်တွင် ဂိုဏ်းအုပ် နဂါးရုံကျောင်းဆရာတော်နှင့် စင်္ကြာဆရာတော်တို့ ကြပ်မတ်၍ မူလစေတီကို ဓာတ်တော်ဆူရေ တစ်ထောင်ကျော် ဖြင့် ဌာပနာပြီးစေတီကို ထပ်မံတည်ထားခဲ့သည်။

မြသပိတ်စေတီတော်ကြီးအား နာယက ဆရာတော်များနှင့် ဂေါပကအဖွဲ့မှ စနစ်တကျ ပြုပြင်ထိန်း သိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၃ ရက်မှ နတ်တော်လဆန်း ၇ ရက်နေ့ထိ ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော် ကျင်းပခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
အနုရာဓပူရမဟာဝိဟာရ

, which was part of the Mahavihara complex]]
**အနုရာဓပူရမဟာဝိဟာရယ** (သို့) **အနုရာဓပူရမဟာဝိဟာရ** () သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း (247–207 BCE) က ကျောင်းတော်ကို အနုရာဓပူရမြို့တော်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ (၄ ရာစုမှ ငါးရာစု ) နှင့် ဓမ္မပါလ တို့ကဲ့သို့သော ရဟန်းများသည် ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့်ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများနှင့် ဝိသုဒ္ဓမဂ်ကဲ့သို့သော စာပေများကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။ မဟာဝိဟာရတွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်ကြသည့် ရဟန်းများကို Mahaviharavasins ဟု ခေါ်ကြသည်။

ငါးရာစုတွင် မဟာဝိဟာရသည် အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် ခေတ်အမီဆုံးသော တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာမှ များစွာသော ပညာသင်ကြားသူများသည် လာရောက်လေ့လာကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ယင်း-ကို ဒေဝါနံပိယတိဿ-မင်း လှူဒါန်းသောကြောင့် တိဿ မဟာဝိဟာရ, 

B.E. ၁၇၇-တွင် သီဟိုဠ်ဘုရင် မုဋသိဝသည် ကျောင်းတိုက်မတည်မီ ထိုနေရာကို ဥယျာဉ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်စီမံစဉ် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသောကြောင့် မဟာမေဃဝန , ပရိဝေဏများစွာ “၃၆၄”တို့ဖြင့် ကျယ်ပြန့်လာသောကြောင့် မဟာဝိဟာရ (သီဟိုဠ်သမိုင်းများ)ဟု ခေါ်ဆို ရသည်။ ကကုသန်ဘုရား လက်ထက် မဟာတိတ္ထာရာမ, ကောဏာဂုံဘုရား လက်ထက် မဟာနာမာရာမ, ကဿပဘုရား လက်ထက် သာဂရာရာမ, ဂေါတမဘုရား လက်ထက် မဟာမေဃဝန-ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏ ။ 

B.E. ၂၃၆-နှစ် နယုန်လဆုတ် ၂-ရက်နေ့တွင် ဒေဝါနံပိယတိဿ-မင်းက မဟိန္ဒ-ထေရ်၏ လက်ပေါ်၌ ရေစက်သွန်းချ၍ သံဃိကလှူဒါန်းခဲ့သည် ။ 

ယင်း-သည် သီဟိုဠ်ကျွန်း မြို့တော် ကိုလံဘိုမှ ၁၂၆-မိုင်ဝေးကွာသော အနုရာဓပူရမြို့၌ တည်ရှိ၏ ။ 

ယင်း-၌ သံယုတ္တနိကာယ်ဆောင် စူဠသီဝထေရ် ဒေသစာရီ လှည့်လည်ရောက်ရှိခိုက် သံဃာမှ ဆိတ် သုဉ်း၏ ။ 

တရုပ်ရဟန်းတော် ဖာဟိယန် သီဟိုဠ်ရောက်စဉ် A.D. ၄၀၀-ခန့်က သံဃာ ၃၀၀၀-ခန့် သီတင်းသုံး ဖူး၏ ။ 

အဋ္ဌကထာကျမ်းပြု အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ B.E. ၉၅၅-၌ မင်းပြုသော မဟာနာမမင်းလက်ထက် မဟာဝိဟာရသို့ရောက်၍ အဋ္ဌကထာသစ်ကို ရေးကူးသည် ။ တိဿ (၁၉)-နှင့်လည်း ယှဉ်ကြည့်။ 

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
* The Official Website of Anuradhapura Maha Viharaya 

ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အရှေ့တစ်ဝက်ပိတ်အဝိုင်းသရ

**အရှေ့တစ်ဝက်ပိတ်အဝိုင်းသရ** () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင်  (အေ) သင်္ကေတဖြင့်ပြသည်။ အိုင်ပီအေအမည်အားဖြင့် *slashed O* ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေး၊ ဖဲရိုးကျွန်းစု ဘာသာစကားများမှ ငှားယူထားသည့် အက္ခရာဖြစ်၏ ။ ဤသင်္ကေတကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၌ "o, slash" (အို၊ မျဉ်းစောင်း) ဖြင့် ရည်ညွှန်းကြသည်။ ၎င်းနှင့်ကပ်လျက် ရှိသော  (အေ) အသံထွက်ရှိပုံနှင့် နီးစပ်ကာ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း၍ထွက်ရသည်။

### အင်္ဂါရပ်များ 
*ယခုဖော်ပြပါ  သရ၌ လျှာသည် ခံတွင်း၌ အပိတ်သရနှင့် တစ်ဝက်သရ ကြားနေရာတွင်ရှိသည်။
*လျှာ၏ ရှေ့နောက် အနေအထား၌ လျှာသည် ခံတွင်း၏ အရှေ့ဘက်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။ သို့သော် ဗျည်းသံဖြစ်ပေါ်သည်အထိ ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းမပြုရချေ။ အရှေ့အဝိုင်းသရများသည် အများအားဖြင့် အလယ် (သို့) အရှေ့နီးပါးသရများ ဖြစ်လေ့ရှိကြသည်။
*အဝိုင်းသရဟူ၍ ခေါ်ဆိုရာ၌ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း၍ ချပ်ကာ (compressed) ထွက်ရှိသည်။ နှုတ်လမ်းသားအစွန်းများသည် တင်းတင်းရင်းရင်းဖြင့် ဆွဲယူ၍ ချပ်ချပ်ကပ်ကပ်ပုံစံဖြစ်ကာ နှုတ်ခမ်း၏ အတွင်းသားများ မပေါ်လွင်စေရပါ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ပိတ်သရများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ
ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ
ပွတ်ပဂိရိဝိဟာရ

**ပွတ်ပဂိရိဝိဟာရ** (သက္ကတ: **ပုၑ္ပဂိရိဝိဟာရ**၊ ပါဠိ: **ပုပ္ဖဂိရိဝိဟာရ**) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩရိသပြည်နယ်၊ Jajpur ခရိုင်ရှိ Langudi တောင်ကုန်းထိပ်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်လူမျိုး ခရီးသွား Xuanzang (c. 602 – c. 664) ပွတ်ပဂိရိနှင့် အခြားသော ရှေးဟောင်းနေရာများကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ လာလစ်ဂိရိ - ရတ်နာဂိရိ - ဥဒယဂိရိတို့သည် ကျောင်းတော်များအုပ်စုသည် Jajpur ခရိုင်တွင် ရှိကြသည်။ ဤပွတ်ပဂိရိဝိဟာရ၌ အဆောက်အဦ၊ စေတီတော် အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး၊ ပန်းပုများ (ပြတိုက်များသို့ များစွာ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပြသထားကြ) နှင့် အခြားသော အသုံးအဆောက်ပစ္စည်းများ စသည်တို့၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့ရသည်။

သို့သော် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာတူးဖော်မှုများကို ၁၉၉၆ - ၂၀၀၆ အတွင်း Langudi တောင်တန်းများတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ရေးထွင်းထားကြသည့်စာများတွင် ကျောင်းတော်ကို puṣpa sabhar giriya ဟု ရေးထိုးထားသည်။ တူးဖော်သူများက ပွတ်ပဂိရိ ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာလည်း ပညာရှင်များအကြားတွင် အမြင်အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေစေခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် ဤနေရာသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လေ့လာနိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ထားသည်။

Xuanzang လည်ပတ်ရာတွင် ပွတ်ပဂိရိသည် ရှေးခေတ်ကာလအိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရေးပါသည့် ဗုဒ္ဓသာသနာ့နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ နာလန္ဒာ၊ Nalanda, Vikramashila, Odantapuri, Takshashila and Vallabhi တို့နှင့်အတူ ပွတ်ပဂိရိသည်လည်း ပညာသင်ကြားရာ အဓိကကျသည့် နေရာဌာနဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ဝိဟာရသည် ၃ ရာစုနှင့် ၁၁ ရာစုအကြားတွင် တိုးတက်လာခဲ့သည်။
## သမိုင်းဖော်ပြချက်များ
## ဖော်ထုတ်ခြင်း
## Langudi တောင်ကုန်းတူးဖော်မှုများ
## ခရီးသွား
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဩရိသပြည်နယ်အစိုးရသည် လန်ဂုဒိတောင်နေရာကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်ကာ ခရီးသွားများနေရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ လမ်းများနှင့် အခြားဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာများကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Pushpagiri (Langudi Hill) - Jajpur - Odisha - Buddhist site - Ancient Stupa.jpg | Ruins of the large stupa with a square base
File:Pushpagiri (Langudi Hill) - Jajpur - Odisha - Buddhist site - Rock-Cut Stupas.JPG | Rock-cut stupas
File:Pushpagiri (Langudi Hill) - Jajpur - Odisha - Buddhist site - Stone inscription written in Pali.jpg | Pali stone inscription

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
မိရိသဝေဋိယဝိဟာရ

**မိရိဆဝေတိယစေတီတော်** (**မိရိသဝေဋိယဝိဟာရ**) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမှတ်တရအဆောက်အဦတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းသည် ကေဠာရမင်းကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီနောက်တွင် ဤစေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဓာတ်တော်ကို လှံတံတွင် မြှုပ်နှံထားရှိသည်။ တစ်ခုသောအချိန်တွင် မင်းကြီးသည် တိဿဝီဝကန်သို့ ရေသွားချိုးရာတွင် လှံတံကို စိုက်ကာ ထားခဲ့ပြီး ရေချိုးဆင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် လှံတံကို နှုတ်မရဘဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလှံတံ နှုတ်မရဘဲ ရှိခဲ့သည့်နေရာတွင် ဤစေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် အေးစက်သည့်ဟင်းတစ်ခွက်ကို သံဃာအား မလှူဒါန်းပဲ စားမိသည်ကို အမှတ်ရမိခဲ့သည်။ ထို့အတွက် သူသည် မိမိကိုယ်ကို အပြစ်ပေးသည့်အနေဖြင့် မိရိဆဝေတိယစေတီကို  တည်ခဲ့သည်။ မြေနေရာအကျယ် ဧက ၅၀ (၂၀ ဟက်တာ) တွင် တည်ခဲ့သည်။ Kasyapa I နှင့် Kasyapa V  မင်းတို့သည် စေတီတော်သည် ပြိုလဲပျက်စီးနေသည့်အတွက် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Discover Sri Lanka - More information & images about Mirisaveti Stupa 
*photos of Mirisawetiya Stupa 
*Details about The Mirisavati Dagaba and other sites in Anuradhapura
* ''This page incorporates content from  Dr. Rohan Hettiarachchi's http://www.lankalibrary.com/  used with permission of website owner.''
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ