open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်

**ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်** ဆိုသည်မှာ ဆရာကောင်းတစ်ဦး၏ သင်ကြားပြသမှုနှင့် ဆုံးမသွန်သင်မှုများကို ခံယူရသော တပည့်သည် အရည်အချင်း ပြည့်ဝလာပြီး လူအများအလယ်တွင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား တင့်တယ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်တို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဆရာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဆရာကောင်းတစ်ဦးသည် တပည့်များအား ပညာသာမက စာရိတ္တပိုင်းကိုပါ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့ လမ်းညွှန်မှုကြောင့် တပည့်များသည် ဘက်ပေါင်းစုံမှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အကျိုးပြုသောသူများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသောဆရာကို ရရှိခြင်းသည် တပည့်တစ်ဦးအတွက် မည်မျှ အရေးပါကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။ ပန်းကောင်းပန်ခြင်းသည် တင့်တယ်ခြင်း၊ ထင်ပေါ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်ဆိုသော စကားအတိုင်း ပထမကျော် တည်းဟူသော ဂုဏ်၊ ထွန်းရှိန်ဟူသော ကောင်းသည့် နာမပညတ်ကလေးကို အလွဲသုံးစားမလုပ်ဘဲ လိမ္မာယဉ်ကျေးစွာနှင့်…၊** 
*   **ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်ဟူသော စကားကဲ့သို့ တပည့်ကောင်း ပီသစွာ ခေါင်းဆောင်၍ ပွဲအမျိုးမျိုးတီးခဲ့ရာ၌…၊** 

## ကိုးကား
တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူ တူနိုင်ရိုးလား

**တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူ တူနိုင်ရိုးလား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူ တူနိုင်ရိုးလား** ဆိုသည်မှာ ရှမ်းတောင်သူများသည် ရရှိသော ဝင်ငွေအနည်းငယ်ထဲမှပင် တစ်ဝက်ကို လှူဒါန်းလေ့ရှိကြပြီး ထိုသို့သော စွန့်လွှတ်ရက်ရောသော စိတ်ဓာတ်မျိုးကို အခြားသူများတွင် တွေ့ရခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှမ်းတောင်သူများ၏ သဒ္ဓါတရား ထက်သန်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အလေးအနက် သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး လှူဒါန်းခြင်းကို ကုသိုလ်ကောင်းမှုအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသော်လည်း လှူဒါန်းရန် ဝန်မလေးကြပေ။ **တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ** ဆိုသည်မှာ ရရှိသော ဝင်ငွေ၏ ထက်ဝက်ကို လှူဒါန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာငွေကြေးစနစ်တွင် **မူး** သည် **ပဲ** ထက် တန်ဖိုးကြီးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူတူနိုင်ရိုးလား။** 
*   **တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူ မှီနိုင်ရိုးလား ဟူသော အဆို ကဲ့သို့ပင် လှူဖို့တန်းဖို့ကိုသာ အာရုံပြုနေကြသူများ ဖြစ်၏။** 

## ကိုးကား
တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ

**တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ** ဆိုသည်မှာ အမှုကိစ္စတစ်ခု သို့မဟုတ် သတင်းအကြောင်းအရာတစ်ခုသည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်မှ စတင်ခဲ့သော်လည်း မကြာမီ အချိန်အတွင်း လူအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သတင်းအချက်အလက်များ သို့မဟုတ် အပြုအမူများ၏ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် လူတစ်ဦး၏ လုပ်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် ပြောဆိုမှုသည် အခြားသူများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပြီး ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာဆိုသလို လောကမှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ပြီး မိတ်ဆွေဖြစ်ကြရတာမျိုးပါပဲ။** 
*   **တစ်စတစ်စနဲ့ တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ ဆိုသလို…အရိဋ္ဌပြည် တစ်ပြည်လုံးမှာ အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် တော်ငလျင်နှက်သကဲ့သို့ဆူညံစွာ ပွက်ပြီးလျှင်…၊** 
*   **ဒီလိုမှ မလုပ်ကြဘူးဆိုရင်ဖြင့် တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ ဆိုသလိုဝမ်းကိုက်ရောဂါ အနှံ့နှံ့အပျံ့ပျံ့ဖြစ်ပြီး သေတဲ့လူလည်း သေကုန်ကြပါလိမ့်မယ် ကိုမြထူးရဲ့၊** 

## ကိုးကား
တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ

**တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တစ်ယောက်ကောင်းက၊ တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ထောင်းထောင်းကြေ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ယောက်ကောင်းက၊ တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ** ဆိုသည်မှာ လက်ရုံးရည် နှလုံးရည် ပြည့်စုံသော သူတစ်ဦးသည် ရန်သူဗိုလ်ခြေ တစ်သောင်းကိုပင် အပြတ်အသတ် အောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် စွမ်းရည်ထက်မြက်မှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ညွှန်းသည်။ စွမ်းရည်ထက်မြက်သော ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် စစ်သူရဲကောင်းတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အရည်အချင်း၊ သတ္တိနှင့် စွမ်းရည်များဖြင့် ရန်သူအင်အား အများအပြားကိုပင် အောင်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ညက်ညက်ကြေ** ဆိုသည်မှာ အပြတ်အသတ် ပျက်စီးခြင်း၊ အောင်မြင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ထောင်းထောင်းကြေ** ဆိုသည်မှာလည်း အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ပင် ဖြစ်သည်။

### တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို
**တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို** ဆိုသော စကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦး၏ စွမ်းအားကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ယောက်ကောင်း၊ တစ်သောငို်းဗ်လခြေ၊ ထောင်းထောင်းကြေအောင်၊ ဖြိုလေမြဲဆိုပါတကား၊** 
*   **တစ်ယောက်ကောင်း၊ တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ည်ကညက်ကြေဆိုတဲ့ စကားလိုလူအစုအပုံကြီး မများသော်လည်း အားထားလောက်သော သူရဲကောင်းများ လိုတယ် မောင်မင်းရဲ့၊** 
*   **တိုင်းပြည်နှင့်လူထုက ယြုံကည်အားကိုးအပ်သည့် ဗမာ့သားကောင်းများပီပီ လက်မနှေးတမ်း နောက်မတွန့်တမ်း တိုက်ကြရပေမည်။ တစ်ယောက် ကောင်းက၊ တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေဟူသော စကားသုံးကို နှလုံးအိမ်တွင်း၌ စွဲမှတ်ထည့်သွင်းလိုက်ပါသည်။**

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို

## ကိုးကား
တစ်ယောက်တစ်လက် ကျောင်းသားလက်

**တစ်ယောက်တစ်လက် ကျောင်းသားလက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ယောက်တစ်လက် ကျောင်းသားလက်** ဆိုသည်မှာ ကျောင်း၏ ဝေယျာဝစ္စ (ပြုစုလုပ်ကိုင်ရမည့် အမှုကိစ္စ) များကို ကျောင်းသားများအားလုံး ဝိုင်းဝန်းကူညီ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် မြန်မြန်ဆန်ဆန်နှင့် မပင်မပန်း ပြီးမြောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။ အမှုကိစ္စတစ်ခုကို လူအများ ဝိုင်းဝန်းကူညီ လုပ်ဆောင်ပါက တစ်ဦးချင်းစီအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး သက်သာစေပြီး အချိန်တိုအတွင်း ပြီးမြောက်နိုင်သည်။ ကျောင်းတွင် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း၊ ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ခြင်း စသည့် ဝေယျာဝစ္စများကို ကျောင်းသားများ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ဆရာ၊ ဆရာမများ၏ ဝန်ကိုလည်း သက်သာစေသည်။

## ကိုးကား
တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို

**တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တစ်ယောက်ကောင်းက၊ တစ်သောင်း ဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို** ဆိုသည်မှာ အရည်အချင်းရှိသော ခေါင်းဆောင်ကောင်း တစ်ဦးသည် တပ်မတော်ကြီးတစ်ခုလုံးကို ဦးဆောင်နိုင်စွမ်းရှိပြီး ရန်သူတစ်သောင်းကိုပင် အောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ခေါင်းဆောင်ကောင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦး၏ အရည်အချင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုတို့သည် တပ်ဖွဲ့တစ်ခု၏ အောင်မြင်မှုအတွက် အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။ ခေါင်းဆောင်ကောင်းပါက တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ရန်သူကို ရင်ဆိုင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ **ပြို** ဆိုသည်မှာ ပျက်စီးခြင်း၊ အောင်နိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တစ်ယောက်ကောင်းက၊ တစ်သောင်း ဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ
ဤအသုံးအနှုန်းသည် **တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို** ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦး၏ စွမ်းအားကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။ **ညက်ညက်ကြေ** ဆိုသည်မှာ လုံးဝအနိုင်ရခြင်း၊ အပြတ်အသတ် အောင်မြင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **သူ့စစ်ခြေကို၊ ဖျက်ချေဖြိုခွင်း၊ နှိပ်နင်းနိုင်ရှောင်း၊ တစ်ယောက်ကောင်းက၊ တစ်သောင်းရန်ပြို၊ ဆိုသော့အလား၊** 
*   **တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို ဆိုသောစကားအရ တစ်ယောက်သောသူက ခေါင်းဆောင်ရှေ့သွားပြု၍ ရဲရင့်လိုက်ပါလျှင် နောက်ပါငယ်သားတို့လည်း အားရှိရှိနှင့် ရဲရင့်ကြ၍…၊** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ

## ကိုးကား
တစ်ရေးနိုးသော် အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံ တစ်သိန်းတန်

**တစ်ရေးနိုးသော် အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံ တစ်သိန်းတန် ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ရေးနိုးသော် အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံ တစ်သိန်းတန်** ဆိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံ ညအချိန် အိပ်ပျော်နေရာမှ နိုးလာချိန်တွင် ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာသော အကြံအစည်သည် အလွန်တန်ဖိုးရှိပြီး အောင်မြင်မှုများစွာ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာသော အကြံဉာဏ်များ၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် အိပ်ပျော်နေချိန်တွင် စိတ်သည် လွတ်လပ်စွာ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်သောကြောင့် မမျှော်လင့်ဘဲ ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်များ ရရှိတတ်သည်။ ထိုအကြံဉာဏ်များသည် အလွန်တန်ဖိုးရှိပြီး ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုများ ရရှိစေနိုင်သည်။ **တစ်သိန်းတန်** ဆိုသည်မှာ အလွန်တန်ဖိုးကြီးခြင်းကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ခါတစ်ရံသော် တစ်ရေးနိုးမှ အကြံပေါ်လာတတ်၍ တစ်ရေးနိုးသော် အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံ တစ်သိန်းတန် ဟု ဆိုရိုးရှိလေသည်။** 
*   **တစ်ရေးနိုးသော်အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံတစ်သိန်းတန်ဟူသော ဝေါဟာရစကား ရှိ၏။** 

## ကိုးကား
တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ့်ဖို့ရှာ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်း

**တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ့်ဖို့ရှာ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ဖို့ရှာ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်း** ဆိုသည်မှာ မိမိတစ်ဦးတည်း ချမ်းသာရေးကိုသာ ရှေးရှု၍ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများစွာကို ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကိုယ်ကျိုးရှာခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကိုသာ အဓိကထား၍ လုပ်ဆောင်ပါက အခြားသူများ၏ အခွင့်အရေးကို ချိုးဖောက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဒုက္ခရောက်စေခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အချင်းချင်း မှီခိုအားထားနေရသောကြောင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လုပ်ဆောင်မှုသည် အခြားသူများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကျိုးသာမက အများအကျိုးကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ဖို့ရှာ၍၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်းဖြင့်၊ မကောင်းမှုချည်း၊ အပည်းပည်းတိ၊** 
*   **အင်နှင့်အလျောက်၊ တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ဖို့ရှာ၍၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်းဖြင့်၊ မကောင်းမှုကြီး၊ ဖြစ်သည်တည်းဟု၊** 

## ကိုးကား
တစ်ရွာသား တစ်အားငယ်

**တစ်ရွာသား တစ်အားငယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ရွာသား တစ်အားငယ်** ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ရပ်ရွာဒေသမဟုတ်သော အခြားဒေသတစ်ခုတွင် ရောက်ရှိနေသူသည် အားငယ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်နှင့် မရင်းနှီးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ပတ်ဝန်းကျင်မှ အခြား မရင်းနှီးသော ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ အထီးကျန်ဆန်ခြင်း၊ စိမ်းသက်ခြင်းနှင့် အားငယ်ခြင်းများ ခံစားရတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် မိမိ၏ အသိုင်းအဝိုင်း၊ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများ မရှိသောအခါ ပို၍ပင် အားငယ်တတ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   တကယ်လို့ဆိုတော့ **တစ်ရွာသား တစ်အားငယ်** ဆိုတာလို ကိုမှိုင်းကြီးဟာ ငါတို့ရဲ့နေရာ ရန်ကုန်မြို့ကို ဝင်လာရှာတယ်၊ ခမျာဧည့်သည်မျက်နှာ မငယ်ရအောင်ဟဲ့လို့…၊ 

## ကိုးကား
တစ်သက်တစ်ခါ စန်းဇာတာ၊ လူမှထစမြဲ

**တစ်သက်တစ်ခါ စန်းဇာတာ၊ လူမှထစမြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်သက်တစ်ခါ၊ စန်းဇာတာ၊ လူမှာထစမြဲ** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ တစ်သက်တာတွင် အခွင့်ကောင်း သို့မဟုတ် ကံကောင်းမှုသည် တစ်ကြိမ်တစ်ခါတော့ ကြုံတွေ့ရစမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ဘဝတွင် မမျှော်လင့်ဘဲ ကြုံတွေ့ရတတ်သော အခွင့်အရေးများနှင့် ကံကောင်းမှုများကို ဖော်ပြသည်။ လူတိုင်းတွင် ကံကောင်းချိန်၊ အောင်မြင်ချိန်သည် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု အားပေးသော သဘောလည်း သက်ရောက်သည်။ **စန်းဇာတာ** ဆိုသည်မှာ ကံကောင်းခြင်း၊ အခွင့်ကောင်းကြုံခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ထစမြဲ** ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာစမြဲဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်သက်တစ်ခါ၊ စန်းဇာတာ၊ လူမှာထစမြဲ ဆိုသည့် စကားအတိုင်း နောက်တစ်နေ့နံနက် အကျွန့်ဘဝတွင် မတွေ့ကြုံဖူးသည့် အထူးအဖြစ်အပျက် တို့ကို တွေ့ရ၏။** 

## ကိုးကား
တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး

**တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တစ်လုတ် ကျွေးဖူး သူ့ကျေးဇူး ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး စကားပုံလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါး၏ ထမင်းကို တစ်လုတ်မျှ စားဖူးရုံနှင့်ပင် ထိုသူ၏ ကျေးဇူးကို သိတတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ သူတစ်ပါး၏ အကူအညီ သို့မဟုတ် ကျေးဇူးပြုမှုကို ခံယူရပါက မည်မျှပင် နည်းပါးစေကာမူ ကျေးဇူးတင်တတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ **တစ်လုတ်** ဟူသော စကားလုံးသည် အနည်းငယ်မျှသော အကူအညီကို ဆိုလိုသော်လည်း ထိုအကူအညီကိုပင် ကျေးဇူးတင်ရမည်ဟု အလေးအနက်ထား ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်လုတ် ကျွေးဖူး သူ့ကျေးဇူး ဟူသော အဆိုသည်လည်း အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ပင် ဖြစ်သည်။

### သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်မှု
ပေးထားသော မူရင်းစာတွင် ပင်းယဘုရင် ငါးစီး ရှင်ကျော်စွာနှင့် ငခင်ညိုတို့၏ ဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ဤဇာတ်လမ်းသည် **တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး** ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သာဓကတစ်ခုအနေဖြင့် ထင်ရှားစွာ ပြသသည်။ ငခင်ညိုသည် ရန်သူကို လုပ်ကြံရန် စေလွှတ်ခံရသော်လည်း ရန်သူ၏ ထမင်းကို စားမိသောအခါ ထိုသူ၏ ကျေးဇူးကို သတိရပြီး လုပ်ကြံရန် အကြံအစည်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ဤသည်ကပင် အနည်းငယ်မျှသော ကျေးဇူးကိုပင် မမေ့သင့်ကြောင်း သက်သေပြသော သာဓကကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူးဆိုသလို အခု အမေကြီးတို့အိမ်တွင်ဝင်ရောက် အရိပ်တည်းခို၊ ကွမ်းဆေးမှစ၍ ရေတစ်ပေါက် သောက်ရသော ကျေးဇူးရှိပါသောကြောင့်၊** 
*   **တစ်လုတ်ကျွေးဖူး သူ့ကျေးဇူးဆိုသည့်အတိုင်း ထမင်းတစ်လုတ် ကျွေးဖူးလျှင်လည်း ကျေးဇူးပင်တည်း။** 
*   **ပင်းယဘုရင် ငါးစီး ရှင်ကျော်စွာသည် ပင်လယ်မြို့စားဖြစ်စဉ်က ညီတော် စစ်ကိုင်းမြို့စား အသင်္ခယာစောယွမ်းကို လုပ်ကြံရန် သူရဲကောင်း ငခင်ညိုကို စေတော်မူ၏။ ငခင်ညိုသည် စစ်ကိုင်းဘက်သို့ ကူး၍ အရိပ်အခြည်ကို ကြည့်၏။ မလုပ်ကြံသာ၍ သုံးရက်တိုင် တောတွင်း၌ ပုန်း၍နေရ၏။ အခွင့်သာသောအခါနန်းတော်သို့ တက်၏။ စစ်ကိုင်းမြို့စား နတ်တင်ထားသော ထမင်းနှင့်အမဲသားကို ရွှေစလောင်းတစ်ခုဝယ် မြင်သော် ဆာလှသည်နှင့် စား၏။ ထို့နောက် အတွင်းတော်သို့ ဝင်၍ အသင်္ခယာစောယွမ်း စက်တော်ခေါ်သော သလွန်ခေါင်းရင်းဝယ်ရပ်ကာ ဆောင်ယူလာသော ဓားကို နုတ်၏။ ထိုခဏ၌ပင် **ဤမင်းကား ငါ၏ထမင်းအရှင် ဖြစ်ပေပြီ။ ထမင်းရှင်ကို ပြစ်မှားသော အပြစ်ကား သံသရာ၌ ကြီးလှ၏**ဟု တွေးမိသဖြင့် နုတ်ထားသော ဓားကို ဓားအိမ်သို့ ပြန်သွင်း၏။ ထို့နောက် စစ်ကိုင်းမြို့စားထံရောက်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ရန် စစ်ကိုင်းမြို့စားအား သူ၏ခမည်းတော် ပေးသနားသော ပတ္တမြားစီဓားကို ယူ၍ ပြန်ခဲ့၏။ အရှင် ပင်လယ်မြို့စားထံရောက်သော် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကို နားတော်လျှောက်၍ ပတ္တမြားစီဓားကို ဆက်သ၏။ ငခင်ညိုလျှောက်တင်သော စကားကို ပင်လယ်မြို့စားကြားသော် **ငါ့ကျွန်သည် ထမင်းတစ်စလောင်းကို စားရရုံနှင့်ပင် သူ့ကျေးဇူးကို သိ၏။ နေ့တိုင်းမလပ် သားမယားနှင့်တကွ ကျွေးမွေးလျက်ရှိသော ငါ၏ကျေးဇူးတော်ကိုကား အဘယ် ဆိုဖွယ်ရာရှိအံ့နည်း'''ဟု ချီးမွမ်းတော်မူ၏။ များစွာသော ဆုလာဘ်ကိုလည်း ပေးတော်မူ၏။ မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပ။

## ကိုးကား
တစ်သက်မှာ တစ်ခါသေရစမြဲ

**တစ်သက်မှာ တစ်ခါသေရစမြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်သက်မှာ တစ်ခါသေရစမြဲ** ဆိုသည်မှာ လူတိုင်းသည် တစ်သက်တာတွင် တစ်ကြိမ်သာ သေဆုံးရမည်ဖြစ်ပြီး သေခြင်းတရားသည် ရှောင်လွှဲမရသော သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် သေရမည်ကို အလွန်အမင်း ကြောက်ရွံ့နေရန် မလိုဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ရန်နှင့် ဘဝကို တန်ဖိုးထားရန် သွန်သင်သည်။ သေခြင်းတရားကို ကြောက်ရွံ့နေခြင်းထက် လက်ကျန်ဘဝကို အကောင်းဆုံး ဖြတ်သန်းရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ယောက်ျားပဲ ကိုဩဘာရယ်၊ ဘာကြောက်စရာရှိလဲ၊ လူဆိုတာတစ်သက်တစ်ခါ သေကြစမြဲ ပဲ။** 

## ကိုးကား
တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ

**တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ** ဆိုသည်မှာ လူတိုင်းတွင် တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခုသော ကျွမ်းကျင်မှု၊ တတ်မြောက်မှု သို့မဟုတ် ထူးခြားသော အရည်အချင်းတစ်ခုစီ ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ မတူညီသော အရည်အချင်းနှင့် စွမ်းရည်များကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးစီတွင် ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော အရည်အချင်းများ ရှိပြီး ထိုအရည်အချင်းများသည် အသုံးဝင်ပြီး တန်ဖိုးရှိသည်။ လူတိုင်းသည် တစ်ခုခုကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု အားပေးသော သဘောလည်း သက်ရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ ဆိုသော စကားအတိုင်း တစ်ဦးဦးသောသူမှာ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ တတ်ကျွမ်းလိမ္မာ၍ ဆောင်ရွက်သယ်ပိုးနိုင်သော အချက်ကောင်းတစ်ခုခု ရှိတတ်လေသည်။** 
*   **တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းကြသော စာရေးဆရာပေါင်းများစွာတို့ ပါဝင်ရေးသားခြင်းကြောင့်…၊** 

## ကိုးကား
တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှ

**တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှ** ဆိုသည်မှာ မိန်းမများသည် သားတစ်ကြိမ် မွေးဖွားပြီးတိုင်း ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ သွေးဟောင်းများ ကုန်ဆုံးသွားပြီး သွေးသစ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ပိုမိုလှပလာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးမွေးဖွားခြင်းကြောင့် မိန်းမများ၏ အသွင်အပြင် ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးယခင်က ယုံကြည်မှုများအရ ကလေးမွေးဖွားခြင်းသည် မိန်းမများ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို သန့်စင်စေပြီး ပိုမိုကျန်းမာသန်စွမ်းကာ လှပစေသည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း တစ်သားမွေးပြီးတဲ့ မိန်းမများကိုလည်း ယောက်ျားတို့ နှစ်သက်လေ့ရှိကြတယ်။** 
*   **တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှဆိုသော စကားအတိုင်း ခင်ဦးသည် သားတော်ရတနာ ဖွားမြင်ပြီးနောက်… အလှဂုဏ် တိုးတက်၍ လာလေ၏။** 
*   **တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှ ဆိုသလို သွေးပုပ်သွေးညစ်များ ကင်းစင်လာသော သူမအသားကလေးမှာ ရွှေဝါနုရောင်ပြေးလျက် အလွန်မှ ချစ်စဖွယ် ကောင်းနေပါသည်။** 

## ကိုးကား
တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာ

**တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာ** ဆိုသည်မှာ မိမိက အခြားသူတစ်ဦးကို မေတ္တာထားလျှင် ထိုသူကလည်း မိမိကို မေတ္တာတုံ့ပြန်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြန်အလှန် မေတ္တာထားခြင်း၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာ၊ စေတနာ၊ ချစ်ခင်မှုတို့ကို အပြန်အလှန် ပေးကမ်းမှသာ သာယာပျော်ရွှင်သော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ မိမိက အရင် မေတ္တာထားခြင်းဖြင့် အခြားသူ၏ မေတ္တာကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သော သဘောလည်း သက်ရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကျမ်းဂန်ပေစာ၊ ဆိုရာမှာလည်း၊ မေတ္တာတစ်ဦး၊ ချစ်ကြည်နူးက၊ တစ်ဦးသည်လျှင်၊ ချစ်မြဲပင်ဟု၊ အထင်အရှား၊ ဆိုစကားကို၊** 
*   **မေတ္တာတစ်ဦး၊ ချစ်ကြည်နူးက၊ တစ်ထူးသူလျှင်၊ ချစ်မြဲပင်ဟု၊ အထင် အရှား၊ စကားတစ်ဆူ၊ တံခွန်ထူလျက်၊** 
*   **တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာဆိုသလို သူ့မေတ္တာ၏ သုံးပုံတစ်ပုံလောက်တော့ ငါကလည်း မေတ္တာရှိနေရင်းပေပဲ။** 
*   **တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာ ဆိုသလို မြင့်ကလည်း ကိုသန်းကဲ့သို့ပင် မေတ္တာတုံ့ပြန်ကာ ဧကန်ချစ်ခင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။** 

## ကိုးကား
တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း

**တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေစစ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း** ဆိုသည်မှာ တန်ခူးလတွင် ရေများ တဖြည်းဖြည်း နည်းပါးလာပြီး ကဆုန်လတွင် ရေများ ခန်းခြောက်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နွေရာသီ ရာသီဥတုကို ဖော်ပြသည်။ တန်ခူးလနှင့် ကဆုန်လများသည် နွေရာသီ၏ အပူဆုံးအချိန်များဖြစ်ပြီး မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးသောကြောင့် ရေများ ခန်းခြောက်တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကန်များ၊ အိုင်များနှင့် ရေတွင်းများတွင် ရေများ လျော့နည်းသွားတတ်သည်။ **ရေကုန်** ဆိုသည်မှာ ရေများ တဖြည်းဖြည်း နည်းပါးလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ရေခန်း** ဆိုသည်မှာ ရေ လုံးဝ ခန်းခြောက်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ရေစစ်** ဆိုသည်မှာလည်း ရေ အလွန်နည်းပါးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### တန်ခူးလနှင့် ကဆုန်လ
*   တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။
*   ကဆုန်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဒုတိယလဖြစ်ပြီး ဧပြီလနှင့် မေလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေစစ် ဆိုသည့်အတိုင်း မြစ်ရေသည် စစ်နေလေသည်။** 
*   **တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း ဟူသော စကားနှင့်အညီ ကျွန်းလှရွာရှိ ရေတွင်းများသည် နွေကာလ၌ ရေနည်းလာတတ်၏။** 
*   **ငါးလွှတ်ပွဲလည်း ကျင်းပကြလေသည်။ တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း ဟူသော စကားအတိုင်းပင် ကဆုန်လ၌ ရေကန်ရေအိုင်များ ခန်းခြောက် နေတတ်ပေသည်။** 

## ကိုးကား
တန်ဆေး၊ လွန်သေ

**တန်ဆေး၊ လွန်သေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

## အနက်အဓိပ္ပာယ်
 တော်သင့်ရုံစားပါမှု ဆေးဖြစ်မည်။ အလွန်အကြူး စားသုံးလျှင်မှုသေဘေးတွေ့ကြုံရတတ်သည်။

## ကိုးကား
တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့

**တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး (အထူးသဖြင့် ယောက်ျားများ) သည် မိန်းမတစ်ဦးကို ချစ်သည်ဟု ပြောဆိုသော်လည်း ထိုမိန်းမနှင့် ဝေးကွာသွားသောအခါ လွယ်ကူစွာ မေ့လျော့သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထား မခိုင်မြဲပုံနှင့် အချစ်၏ မတည်မြဲပုံကို ဖော်ပြသည်။ အချို့လူများသည် မျက်စိရှေ့တွင် ရှိနေချိန်တွင်သာ ဂရုစိုက်ကြပြီး ဝေးကွာသွားသောအခါ မေ့လျော့သွားတတ်ကြသည်။ **တစ်ချုံကွယ်** ဆိုသည်မှာ မျက်ကွယ်သို့ ရောက်သွားခြင်း၊ ဝေးကွာသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **တစ်မယ်မေ့** ဆိုသည်မှာ လွယ်ကူစွာ မေ့လျော့သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့။** 
*   **သတိရပါနော်၊… တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားတို့လိုလည်း မဖြစ်ပါနဲ့နော်။** 

## ကိုးကား
တတ်သည့်ပညာ မနေသာ

**တတ်သည့်ပညာ မနေသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တတ်သည့်ပညာ မနေသာ** ဆိုသည်မှာ မိမိတတ်မြောက်ထားသော အတတ်ပညာတစ်ရပ်သည် အသုံးချရန် အခွင့်အခါ ကြုံလာသောအခါ ထိုပညာကို မနေသာဘဲ အသုံးချစမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာတတ်မြောက်ထားသူများ၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ပညာတတ်မြောက်ထားသူများသည် မိမိတို့၏ ပညာကို အသုံးချလိုစိတ် ပြင်းပြကြသည်။ အခွင့်အခါ ကြုံလာသောအခါ မိမိတို့၏ ပညာကို အသုံးချ၍ အကျိုးပြုလိုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တတ်သည့်ပညာ မနေသာ ဆိုသကဲ့သို့ဆရာမ ဖြစ်လာသည့်အခါကစ၍ တပည့်ကလေးများအပေါ်တွင် စေတနာသန့်သန့်ဖြင့် အားကြိုးမာန်တက် သင်ကြားခဲ့သည်။** 
*   **ရုပ်သေးပညာသည်များမှာ တတ်သည်ပ့ညာ မနေသာ ဆိုသကဲ့သို့ ရွာစဉ်လျှောက်၍ စင်ထိုးကာ ခင်းကျင်းပြသနေကြသော်လည်း…၊** 

## ကိုးကား
တပည့်မကောင်း၊ ဆရာ့ခေါင်း

**တပည့်မကောင်း၊ ဆရာ့ခေါင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
**တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း** ဆိုသည်မှာ တပည့်၏ အပြုအမူ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းလျှင် ထိုတပည့်ကို သွန်သင်ဆုံးမပေးသော ဆရာ၏ တာဝန်ဝတ္တရား ပျက်ကွက်သည်ဟု အများက ထင်မြင်ယူဆကြပြီး ဆရာ့အပေါ် အပြစ်တင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်တို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဆရာ၏ တာဝန်ယူမှုကို ဖော်ပြသည်။ တပည့်တစ်ဦး၏ အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ကျရှုံးမှုသည် ဆရာ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှုနှင့် များစွာ ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တပည့်မကောင်းလျှင် ဆရာ့ကို အပြစ်တင်ခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစဉ်အလာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် တပည့်တစ်ဦး၏ အပြုအမူသည် ဆရာ့၏ သွန်သင်ဆုံးမမှုအပြင် အခြားအကြောင်းအရာများစွာပေါ်တွင်လည်း မူတည်နိုင်သည်ကို သတိပြုသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုသော စကားအရ တပည့်မလိမ္မာလျှင် ဆရာသို့ ထိခိုက်တတ်လေသည်။** 
*   **တို့မြန်မာစကားလည်း ရှိတယ်မဟုတ်လား၊ တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုတာလေ၊ ဒီတော့ မင်းမကောင်းတာဟာ မင်းကြောင့်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ ငါ့ကြောင့်လို့ သိတဲ့အတွက်…၊** 

အခြားဆိုလိုရင်းတစ်ခုမှာ တပည့်မလိမ္မာလျှင် ဆရာတွင် တာဝန်မကင်းသကဲ့သို့ ငယ်သူမလိမ္မာလျှင် ကြီးသူများတွင် တာဝန်မကင်းချေ။ 

## မူလရင်းမြစ်
*"**တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း** ဆိုသော စကားအရ တပည့် မလိမ္မာလျှင် ဆရာသို့ ထိခိုက် တတ်လေသည်။" [၁၂၈၂] နီရီ၊ ပ။ ၁၀၇။
*"**တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း** ဆိုတဲ့ စကားကို အမြဲ လက်ကိုင်ထားကြပါ။" [၁၂၈၈] သူရ၊ ဒု။ ၁၁၆။ 

## ကိုးကား
တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း

**တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း** ဆိုသည်မှာ မိဘတစ်ဦးတည်းမှ မွေးဖွားလာသော သားသမီးများအနက် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် အခြားသူများနှင့် မတူဘဲ ထူးခြားသော အရည်အချင်း သို့မဟုတ် အမူအကျင့်များ ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ မတူညီသော စရိုက်လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသည်။ မိဘမျိုးရိုးတူသော်လည်း သားသမီးများသည် ပတ်ဝန်းကျင်၊ ပြုစုပျိုးထောင်မှုနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် မတူညီသော အရည်အချင်းများနှင့် စရိုက်လက္ခဏာများ ရှိလာနိုင်သည်။ **ထွန်း** ဆိုသည်မှာ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခြင်း၊ ထူးခြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း**ဆိုသည့်အတိုင်း အကောင်းတွေ အများထဲမှ ဘယ်တော့မျှ ပြုတ်မနူးသည့် စုန်းပြူးသူ သားညံ့သမီးညံ့များလည်း ပါတတ်သေးသည်။ 
*   အချို့၌ ဤရောဂါဆိုးမျိုးကို ရသည်မှာ **တစ်မိပေါက် တစ်ယောက် ထွန်းသည်**မျိုးမဟုတ်ဘဲ အမျိုးနှင့်ချီ၍ လည်းကောင်း၊ အသိုက်အဝန်းနှင့် ဆက်၍ လည်းကောင်း စွဲကပ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
တန်ဆောင်မုန်းတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက်

**တန်ဆောင်မုန်းတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ဆောင်မုန်းတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက်** ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ဆီးနှင်းကျခြင်းနှင့် မိုးရွာခြင်းများ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။ ထိုအချိန်သည် မိုးရာသီကုန်ဆုံးပြီး ဆောင်းဦးကာလသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု မတည်ငြိမ်ဘဲ ဆီးနှင်းကျခြင်းနှင့် မိုးရွာခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ **ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်** ဆိုသည်မှာ ဆီးနှင်းခဏတာ ကျဆင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **မိုးတစ်လိုက်** ဆိုသည်မှာ မိုးခဏတာ ရွာသွန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တန်ဆောင်မုန်းတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက်။** 
*   **တန်ဆောင်မုန်းအတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက် \n တန်ဆောင်မုန်းလမှာ မိုးရွာမြဲ၊ နှင်းကျမြဲ ဆိုလိုသည်။** 

## ကိုးကား
တန်ဆောင်မုန်းမိုး ကန်ကျိုးအောင်ရွာ

**တန်ဆောင်မုန်းမိုး ကန်ကျိုးအောင်ရွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အညာဒေသတွင် အသုံးများသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ဆောင်မုန်းမိုး ကန်ကျိုးအောင်ရွာ** ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ရွာသောမိုးသည် အလွန်သည်းထန်သောကြောင့် လယ်ကန်များပင် ကျိုးပျက်သည်အထိ ရွာသွန်းတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ မိုးရွာသွန်းမှု ပြင်းထန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မိုးနှောင်းကာလဖြစ်သော်လည်း အချို့နှစ်များတွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းတတ်ပြီး လယ်ကန်များ ရေဖိအားကို မခံနိုင်ဘဲ ကျိုးပျက်တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် အညာဒေသတွင် မိုးရေကို အဓိက အားထား စိုက်ပျိုးကြသောကြောင့် ကန်များ၏ အရေးပါမှုကို ထင်ရှားစေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မိုးအန္တရာယ်ကို သတိထားသင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### တန်ဆောင်မုန်းလ
တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။

## ကိုးကား
တန်ခူးမည်မှတ် ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး

**တန်ခူးမည်မှတ် ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ခူးမည်မှတ်၊ ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး** ဆိုသည်မှာ တန်ခူးလရောက်လျှင် ဖက်ဆွတ်ရေ (ဧရာဝတီမြစ်ရေ) သည် တိုးမြင့်လာပြီး သင်္ကြန်မိုးလည်း ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ခူးလ၏ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ တန်ခူးလသည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့် တိုက်ဆိုင်သောလဖြစ်ပြီး နွေရာသီကုန်ဆုံးကာ မိုးဦးကာလသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် မြစ်ရေများ တိုးလာပြီး မိုးလည်း ရွာတတ်သည်။ **မည်မှတ်** ဆိုသည်မှာ ဖြစ်မြဲ၊ မှန်ကန်သည်ဟု မှတ်သားထားရန် ဆိုလိုသည်။ **ဖက်ဆွတ်ရေတိုး** ဆိုသည်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ရေ တိုးမြင့်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **သင်္ကြန်မိုး** ဆိုသည်မှာ သင်္ကြန်ကာလတွင် ရွာသော မိုးကို ဆိုလိုသည်။

### တန်ခူးလ
တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တန်ခူးမည်မှတ်၊ ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး။** 
*   **တန်ခူးမည်မှတ်၊ ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး \n တန်ခူးလတွင် ဖက်ဆွတ်ရေ ခေါ်သော ရေသည် ဧရာဝတီမြစ်မှာ တိုးမြဲ၊ သင်္ကြန် ခေါ်သော မိုးသည် ရွာမြဲဆိုလိုသည်။** 
## ကိုးကား
တိမ်မယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်မယောင်နှင့် ခက်

**တိမ်မယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်မယောင်နှင့် ခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တိမ်မယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်မယောင်နှင့် ခက်** ဆိုသည်မှာ အချို့ မြစ်ချောင်းများသည် အပေါ်ယံကြည့်လျှင် တိမ်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် နက်ရှိုင်းတတ်သကဲ့သို့ အချို့ကိစ္စများသည်လည်း အပေါ်ယံကြည့်လျှင် လွယ်ကူသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် ခက်ခဲနက်နဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံအမြင်ကိုသာ မကြည့်ဘဲ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် ကိစ္စရပ်တစ်ခု၏ အတွင်းသဘောကို သေချာစွာ လေ့လာဆန်းစစ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အထင်သေး၍ မရသော အရာများရှိကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်တွင်းကလည်း သိ၏။ နှစ်သက်ခြင်းလည်း ရှိ၏။ သို့ရာတွင် အနက်ပေးခြင်းငှာမူ မစွမ်းနိုင်… တိမ်ယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်ယောင်နှင့် ခက်သည်။** 
*   **နှုတ်မှုရေးရာပညာသည် တိမ်ယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်မယောင်နှင့်ခက် သော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။** 
*   **ဂီတ သည် နက်နဲ၏၊ ခက်ခဲ၏၊ သိမ်မွေ့၏၊ နူးညံ့၏။ တိမ်မယောင်နှင့် နက်တတ်ပြီး လွယ်မယောင်ှနင့်လည်း ခက်တတ်ချေသည်။** 

## ကိုးကား
တွေ့ဖန်များတော့ ယဉ်၊ မြင်ဖန်များတော့ လှ

**တွေ့ဖန်များတော့ ယဉ်၊ မြင်ဖန်များတော့ လှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တွေ့ဖန်များတော့ ယဉ်၊ မြင်ဖန်များတော့ လှ** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို အကြိမ်ကြိမ် တွေ့မြင်ဆက်ဆံဖန်များလာသောအခါ ပထမတွင် မထင်ရှားသော အရာများပင် တဖြည်းဖြည်း ရင်းနှီးလာပြီး နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းလာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုနှင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ထိတွေ့မှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။ ပထမတွင် စိမ်းလွန်းသော အရာများသည် အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ထိဆက်ဆံမှုမှတစ်ဆင့် ရင်းနှီးလာပြီး နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းလာနိုင်သည်။ **ယဉ်** ဆိုသည်မှာ ရိုင်းစိုင်းခြင်းကင်း၍ ယဉ်ကျေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **လှ** ဆိုသည်မှာ ကြည့်ကောင်းခြင်း၊ နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
တန်ဆောင်မုန်း၊ သောင်ကတုံးချောင်ခွာ၊ မအိပ်ရာ

**တန်ဆောင်မုန်း၊ သောင်ကတုံးချောင်ခွာ၊ မအိပ်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**တန်ဆောင်မုန်း၊ သောင်ကတုံးချောင်ခွာ၊ မအိပ်ရာ** ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ တိုက်ခတ်တတ်သောကြောင့် မြစ်ကမ်းနားရှိ သောင်ကတုံးများတွင် လှေများကို ရပ်နားလိုပါက လေဒဏ်၊ မိုးဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်သော ချောင်ကျသည့် နေရာတွင်သာ ရပ်နားသင့်ပြီး ထိုကဲ့သို့ အကာအကွယ်မဲ့သော သောင်ကတုံးများတွင် အိပ်စက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် လှေများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြစ်ကြောင်းများကို အသုံးပြု၍ သွားလာမှုနှင့် ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ လှေများသည် အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လှေများနှင့် လှေသားများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးသည် အရေးပါသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မုန်တိုင်းများ တိုက်ခတ်တတ်သောကြောင့် လှေများကို သတိထား ရပ်နားသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### တန်ဆောင်မုန်းလ
တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   **တန်ဆောင်မုန်းလတွင် အကာအကွယ်မရှိသော သောင်ကတုံးများ၌ လှေဆိုက်ကပ်အိပ်မိ၍ … မုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ဒုက္ခမရောက်ရန် တန်ဆောင်မုန်း၊ သောင်ကတုံးချောင်ခွာ၊ မအိပ်ရာ ဟူသော ကဗျာလင်္ကာ ဖြင့် လှေသမားအချင်းချင်း သတိပေးခဲ့လေသည်။** 

## ကိုးကား
ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင်

**ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင်** ဆိုသည်မှာ ဒူးခေါင်း၏ အပေါ်ပိုင်း (ဒူးဆစ်) တွင် ထိုးကွင်းထိုးသောအခါ အလွန်အမင်း နာကျင်သောကြောင့် ထ၍ ပြေးချင်လောက်အောင် ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုးကွင်းထိုးခြင်း၏ နာကျင်မှုကို တင်စားဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးများတွင် ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် ရိုးရာအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် နာကျင်မှုဝေဒနာကို အလွန်အမင်း ခံစားရသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ **ရေအိုးတင်** ဆိုသည်မှာ ဒူးခေါင်း၏ အပေါ်ပိုင်း (ဒူးဆစ်) ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုနေရာသည် အထိမခံနိုင်အောင် နာကျင်လွယ်သော နေရာဖြစ်သည်။

### ကိုးကား
*   **ထိုးကွင်းအထိုးခံရသည်မှာ နာကျင်လှကြောင်းကိုမူ… ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင်ဟုလည်းကောင်း၊ ဆရာကော်ဆဲ တင်ပါးဆွဲ ဟုလည်းကောင်း ခံခဲ့ရဖူးသော ရှေးလူများသည် ဆိုရိုးစကားထွင်ရစ်ခဲ့ကြ၏။** 
*   **ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင် …လူ့ခန္ဓာ ကိုယ်တွင် ရေအိုးတင် ခေါ်သောနေရာကား ထိုဒူးနေရာပေတည်း။ …တစ်ခါတည်း ထပြေးချင်အောင်နာကျင်ကြောင်း ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။** 

## ကိုးကား
ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မနက်

**ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မနက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
**ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မနက်** ဆိုသည်မှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် ထမင်း (အစားအစာ) ၏ အာဟာရဓာတ်သည် ခုနစ်ရက်ခန့် ကြာရှည်ခံနိုင်သော်လည်း ရေ၏ အရေးပါမှုမှာ နေ့စဉ် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေမသောက်ဘဲ တစ်ရက်ပင် အသက်မရှင်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက အလေးပေး ဖော်ပြထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အစားအစာမရှိဘဲ ရက်အနည်းငယ် အသက်ရှင်နိုင်သော်လည်း ရေမရှိဘဲ တစ်ရက်ပင် အသက်ရှင်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရေ၏ အရေးပါမှုကို ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကား
*   **အမှန်ဆိုရလျှင် လူရဲ့ကိုယ် သုံးပုံပုံလျှင် နှစ်ပုံဟာ ရေသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေကို မသောက်ဘဲ ကြာကြာ မနေနိုင်ကြပါဘူး၊ မြန်မာဆိုရိုးစကားမှာတောင် ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မန်ကလို့ ရှိတယ် မဟုတ်ပါလား၊** 
*   **ထမင်းအသက်ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တ်စမန်ကဆိုတဲ့ စကားဟာ ထမင်းတစ်နပ်၏ အမြိုက်ဩဇာဟာ ခုနစ်ရက်ကြာမှ လူ့ခန္ဓာမှာ ကုန်ခန်းတယ်၊ ရေတစ်ခွက်ရဲ့ဩဇာကတော့ တစ်မနက်အတွင်းမှာ ကုန်ခန်းတယ်။** 

## ကိုးကား
ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း

**ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း** ဆိုသည်မှာ ထီးတစ်လက်တွင် ခရိုင် (ထီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု) သည် အရေးအပါဆုံး အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်လည်း မင်း (ဘုရင် သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူ) သည် အရေးအပါဆုံးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းနှင့် နိုင်ငံတစ်ခု၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထီးတစ်လက်တွင် ခရိုင်မပါလျှင် ထီးသည် အသုံးမဝင်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်လည်း မင်း (အုပ်ချုပ်သူ) မရှိလျှင် တိုင်းပြည် မတည်ငြိမ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထီး မှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း သည် အချုပ်အခြာပဲဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့ပါသည်။** 

## ကိုးကား
ထု−ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်−သဗ္ဗညု၊ အနု−အာနန္ဒာ

**ထု−ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်−သဗ္ဗညု၊ အနု−အာနန္ဒာ၊ တန်ခိုး-​ရွှေစည်းခုံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
**ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ** ဆိုသည်မှာ ပုဂံရှိ ဘုရားသုံးဆူ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   **ထု-ဓမ္မရံ:** ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် ထုထည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ **ထု** ဆိုသည်မှာ ထုထည်၊ အကျယ်အဝန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **ဉာဏ်-သဗ္ဗညု:** သဗ္ဗညုဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ **ဉာဏ်** ဆိုသည်မှာ အမြင့်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **အနု-အာနန္ဒာ:** အာနန္ဒာဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် အနုပညာလက်ရာ အမြောက်ဆုံးနှင့် အလှပဆုံးဖြစ်သည်။ **အနု** ဆိုသည်မှာ အနုပညာလက်ရာကို ရည်ညွှန်းသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ပုဂံ၏ ဗိသုကာလက်ရာမြောက်သော ဘုရားများကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသော စကားလည်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ ဟူ၍ ပုဂံတွင်ထုထည် အကြီးမားဆုံးကို ဓမ္မရံကြီး၊ ဉာဏ်တော်အမြင့်ဆုံး သဗ္ဗညု၊ ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာ လက်ရာစုံလှသည့် အာနန္ဒာဘုရား စသည်ဖြင့်…၊** 
*   **ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိသည် နှင့်အညီ ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သောဘုရားမှာ ဓမ္မရံကြီး ဂူဘုရားကြီးပင် ဖြစ်သည်။** 

*   ဓမ္မရံကြီးဘုရား
*   သဗ္ဗညုဘုရား
*   အာနန္ဒာဘုရား

## ကိုးကား
ထသွားပြန်ကြည့်

**ထသွားပြန်ကြည့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထသွားပြန်ကြည့်** ဆိုသည်မှာ တစ်နေရာမှ ထွက်ခွာသွားသည့်အခါတိုင်း မိမိ၏ ပစ္စည်းများ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ သေချာစွာ ပြန်လည် စစ်ဆေးကြည့်ရှုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သတိနှင့် ပြုမူနေထိုင်ရန်၊ ပေါ့ဆမှုမရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများသာမက အရေးကြီးသော အချက်အလက်များ၊ မှတ်စုများ စသည်တို့ကိုလည်း ပြန်လည် စစ်ဆေးသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ **ထ၊ သွား၊ ပြန်ကြည့်၊ သတိရှိ** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ** ထသွားပြန်ကြည့်ဟူသော ပညာရှိတို့ ဆုံးမစကားများအရ အစဉ်အလာ ဓမ္မတာလုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ကိစ္စသာ ဖြစ်ပါသည်။** 

## ကိုးကား
ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်

**ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးကို အလွန်အကျွံ ထောက်ထားညှာတာမိပါက မိမိအတွက် အနှောင့်အယှက်များ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။ ထို့အတူ သူတစ်ပါးကို အလွန်အကျွံ မြှောက်စားချီးမွမ်းပါက ထိုသူသည် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးကာ မာန်မာနထောင်လွှားလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အတိုင်းအရှည်ကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ အလွန်အကျွံ ကြင်နာထောက်ထားခြင်းနှင့် အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းခြင်းတို့သည် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ **ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်** ဆိုသည်မှာ အလွန်အကျွံ ဂရုစိုက်ခြင်း၊ မျက်နှာသာပေးခြင်းကြောင့် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ **မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်** ဆိုသည်မှာ အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းခြင်းကြောင့် မာန်မာန ထောင်လွှားလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မိန်းမများဟာ သူတို့ကို သနားသဖြင့် ထောက်ထားညှာ တာပြီဆိုမှဖြင့် အလိုလိုနေရင်း နှောင့်ယှက်လာပါရော၊** 
*   **မြှောက်စားလျှင်ရော့င်တက်၊ ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက် ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း တကယ်လို့ သခင်ကြီးဘုရားရဲ့ အလိုတော်အတိုင်း လိုက်ပါခဲ့မယ်ဆိုပါလျှင် …ထွတ်ထွတ်မှာ ခက်ရမှာမို့…၊** 

## ကိုးကား
ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့်

**ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့်** ဆိုသည်မှာ စကားကို ထင်ရာမြင်ရာ မဆင်မခြင် မပြောဆိုသင့်သကဲ့သို့ အစားအစာကိုလည်း စားကောင်းတိုင်း အလွန်အကျွံ မစားသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် လည်းကောင်း၊ အစားအသောက် စားသောက်ရာတွင် လည်းကောင်း ဆင်ခြင်တုံတရားရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ မဆင်မခြင် ပြောဆိုပါက အခြားသူများအား ထိခိုက်စေနိုင်သကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ စားသောက်ပါကလည်း ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် အရာရာတွင် အတိုင်းအရှည်ကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့်** ဟူ၍ ရှေးဆရာကြီးတို့ ဆိုအပ်သော ဆိုရိုးစကားအတိုင်း မိမိတို့စားသောက်နေကျဖြစ်သော အစားအစာပင် ဖြစ်လင့်ကစား အရသာရှိ၍ စားသောက်ကောင်းတိုင်း များစွာ မစားမသောက်ရာ။ 

## ကိုးကား
ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက်

**ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက်** ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် ရှိသည့်အရာကိုပင် အသုံးပြု၍ အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ ထင်းမရှိသောအခါ အိမ်၏ ထရံကို ဖျက်၍ ထင်းအဖြစ် အသုံးပြုရသကဲ့သို့ ဟင်းချက်စရာ မရှိသောအခါ အိမ်တွင် မွေးထားသော ကြက်ကို ချက်စားရသည့် အခြေအနေကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် ရရှိနိုင်သည့် အရာကို အသုံးချ၍ အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ရှားပါးသော အခိုက်အတန့်နှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ မနှမြောသာဘဲ ရှိသောအရာကိုပင် သုံးရစွဲရပုံကို ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက်ဟု ဆိုကြသည်။** 

## ကိုးကား
တောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့

**တောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

## အနက်အဓိပ္ပာယ်
တန်ဖိုးထားရမည့် စကားကို ပြက်ရယ်ပြုလျှင် တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်တတ်သည်။

## ကိုးကား
ထန်းသီးအုန်းအုန်း၊ ဖားအုန်းအုန်း

**ထန်းသီးအုန်းအုန်း၊ ဖားအုန်းအုန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း** ဆိုသည်မှာ ဝါဆိုလနှင့် ဝါခေါင်လများတွင် ဖားများ ဆူညံစွာ အော်မြည်နေချိန်၌ ထန်းသီးမှည့်များလည်း တအုန်းအုန်း ကြွေကျလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လများသည် မိုးရာသီဖြစ်ပြီး ဖားများ အော်မြည်တတ်သော အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ထန်းသီးများလည်း မှည့်၍ ကြွေကျတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထန်းလုပ်သားများက ထိုအခြေအနေကို **ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း** ဟု ပြောဆိုကြသည်။ **အုန်းအုန်း** ဆိုသည်မှာ အသံထွက်ပုံကို တု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။

### ဝါဆိုလနှင့် ဝါခေါင်လ
*   ဝါဆိုလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ စတုတ္ထလဖြစ်ပြီး ဇွန်လနှင့် ဇူလိုင်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
*   ဝါခေါင်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပဉ္စမလဖြစ်ပြီး ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း ဆိုသော မိုးနောက်ဖျားလောက် ထန်းအလှီးရပ်ရသည်နှင့် တစ်နှစ်တာအတွက် ထန်းလျက်ကျိုရန် ထင်းခုတ် ရလေတော့သည်။** 
*   **ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လများ၌ မိုးမျှော်ကြသည့် ဖားများ တအုန်းအုန်း အော်မြည်သံများနှင့်အတူ ထန်းသီးများ ကြွေကျကြသည့် အသံကို ကြားရလျှင် ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်းဟု ထန်းလုပ်သားတို့ ပြောစမှတ်ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။** 

## ကိုးကား
ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုး

**ဒေါင်ဒေါင်မည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောင်တောင်ထောင့်မှ မိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  (ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ တောင်ကလာမှ မိုး-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
**ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုး** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သုံးခု၏ အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   **ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး:** အိုးကို ခေါက်ကြည့်လျှင် ဒေါင်ဒေါင်မြည်သော အိုးသည်သာ အိုးကောင်းဖြစ်သည်။ မမြည်ပါက အိုးမကောင်းဟု သတ်မှတ်သည်။
*   **သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး:** ကြိုးတစ်ချောင်းသည် သုံးလွန်းတင်၍ ကျစ်ထားမှသာ ခိုင်ခံ့ပြီး အသုံးခံသည်။ လွန်းနည်းပါက ကြိုးမခိုင်ခံ့ဟု သတ်မှတ်သည်။
*   **အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုး:** မိုးသည် အနောက်တောင်ထောင့်မှ တက်လာသော မိုးသားတိမ်တိုက်မှ ရွာမှသာ အချိန်မှန် ရွာသောမိုး ဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှု၊ ခိုင်ခံ့မှုနှင့် အချိန်ကိုက်ဖြစ်မှုတို့သည် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှအိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုးဟူသော ရှေးရိုးစကားအတိုင်း အနောက်တောင်ထောင့်အရပ်မှ ကမ္ဗလာမင်သင်တိုင်းတို့ဖြင့် ရစ်သိုင်းကာ လွှမ်းခြုံထားသကဲ့သို့ အမ္ဗုန်မောင်မိုးဒေဝါကလည်း ရွာတော့ဟန်တကဲကဲ ညိုမည်း၍နေတော့သည်။** 
*   **အနောက်တောင်အရပ် စနေထောင့်ဆီမှ မိုးသားတိမ်လိပ်များရုတ်ခြည်း တက်လာကာ ခြိုးခြိမ့်သံမပေးဘဲ ဗြုန်းခနဲ ရွာချလိုက်သည်မှာ သည်းပါဘိချင်း၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ တောင်ကလာမှမိုး ဟူသည့် ရှေးလူကြီးသူမတို့ ဆိုရိုးစကားမှာ မှန်နေသည်။** 

## ကိုးကား
ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ

**ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ** ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါလေးမျိုး၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် မြန်မာအက္ခရာလေးလုံး၏ ပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝနှင့် ဘာသာစကား ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ သဘာဝအရာဝတ္ထုများတွင်ပင် ဘာသာစကား၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သော အက္ခရာများ တည်ရှိနေသည်ဟု ရှေးလူကြီးများက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

*   **ဒေါင်း (ဒေါင်း၏အမြီး):** စ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
*   **ပုစွန် (ပုစွန်လုံး၏ ကျောကုန်း):** ဓ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
*   **ဝံ (ဝက်ဝံ၏ ဝမ်းဗိုက်):** ဝ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
*   **ငါး (ငါးရံ့ဒိုင်း၏ အမြီး):** ဗ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဝံပုစွန် ငါး၊ ဒေါင်းမြီးဖျားမှာ၊ စာလေးပါးကျေခါမှ၊ သွေပါ့မယ် လှယဉ်ကြူးငဲ့၊** 
*   **ဒေါင်း ပုစွန်၊ လူဝံနှင့် ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာဟု ရှေးပညာရှိများ ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။** 

## ကိုးကား
ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး

**ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး** ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးရှိသော အရာ သို့မဟုတ် အရည်အချင်းတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါက ထိုအရာ၏ တန်ဖိုး မလျော့ကျစေရန်၊ အမြဲတမ်း အသုံးဝင်နေစေရန်အတွက် ဂရုတစိုက် ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ပေးရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဓားကောင်းတစ်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါက ထိုဓားကို အမြဲထက်မြနေအောင် သွေးပေးရသကဲ့သို့ မြင်းကောင်းတစ်ကောင်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါကလည်း မြင်းကို အစာရေဝအောင် ကျွေးမွေးပြုစုပေးရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ မပြုလုပ်ပါက ဓား၏ ထက်မြက်မှုနှင့် မြင်း၏ ခွန်အားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းရမည့် အရေးပါပုံကို သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး။** 

## ကိုးကား
ဒီဝိ စမ္မေသု ဟညတေ

**ဒီဝိ စမ္မေသု ဟညတေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဒီပိ စမ္မေသု ဟညတေ** ဆိုသည်မှာ **ကျားသစ်သည် အရေကြောင့် အသတ်ခံရသည်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြင်ပန်း အသွင်အပြင်၏ တန်ဖိုးကြောင့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ကျားသစ်၏ လှပသော အရေခွံသည် လူတို့၏ လိုချင်တပ်မက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုအရာကြောင့်ပင် အမဲလိုက်ခံရကာ အသက်ဆုံးရှုံးရသည်။ လူတို့၏ အပေါ်ယံကိုသာ ကြည့်၍ တန်ဖိုးထားမှုကြောင့် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

*   **ဒီပိ (Dipi):** ကျားသစ်ကို
*   **စမ္မေသု (Chammesu):** အရေတို့ကြောင့်
*   **ဟညတေ (Hanyate):** သတ်အပ်၏

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဒီပိ-သစ်ကို၊ စမ္မေသု-အရေတို့ကြောင့်၊ ဟညတေ-သတ်အပ်၏။** 

*   ကျားသစ်

## ကိုးကား
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ

**ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ** ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ ဝတ္ထုများ၏ ဓာတ်သဘောနှင့် နေ့နံတို့၏ တူညီမှုကို အခြေခံ၍ အကျိုးပြုခြင်း (ဆေးကုသခြင်း) နှင့် အကျိုးဖျက်ဆီးခြင်း (သတ်ခြင်း) တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ အယူအဆနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည်။

ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ: ဓာတ်နှင့် နံ တူညီသော အရာများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရောဂါများကို ကုသနိုင်ခြင်း၊ အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာ - တနင်္လာနေ့နံရှိသူတစ်ဦးအား တနင်္လာနေ့နံနှင့် သက်ဆိုင်သော ဆေးမြစ် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုများဖြင့် ကုသခြင်း။

နံတူသတ်က အသေရ: နေ့နံတူညီသော အရာများ (သို့) ပုဂ္ဂိုလ်များကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ထိခိုက်အောင် ပြုလုပ်ပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဥပမာ - တနင်္လာနေ့နံရှိသူနှင့် တနင်္လာနေ့နံနှင့် သက်ဆိုင်သော အရာတစ်ခုခု ပဋိပက္ခဖြစ်ပါက ထိုသူအား ထိခိုက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ ဆေးပညာ၊ ဗေဒင်၊ ယတြာနှင့် အဂ္ဂိရတ်ပညာတို့တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
**ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ-ကျမ်းရင်းလင်္ကာ လာသည့်အတိုင်း ဝက် လည်းကောင်း၊ လူလည်းကောင်း၊ ရေလည်းကောင်း ဓာတ်တူရကား… ဝက်ထမ်း လူမျိုး၊ ရေမချိုးရာ ဟူသော ဓာတ်တူကိုသိ၊ … နံတူသတ်က အသေရဟူ၍ ကျမ်းရင်းလင်္ကာ လာသည်နှင့်အညီ ခိုက်ပြီးသောဓာတ်ကို ပြန်၍ ရိုက်ရာ၏။** 

**ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရဆိုတဲ့အတိုင်း သံခဲလို မာနေတဲ့ အမာ့ကို ချိန်ပြီး စိန်ကြီးလို အမာစားလုပ်နေမှ တော်မယ်၊** 

**ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရဟူသော အင်္ဂဝိဇ္ဇာ နည်း(ဓာတ်ရိုက်နည်း၊ ဓာတ်ဆင်နည်း)အတိုင်း ကင်းဟူသော တနင်္လာကို ကြေးဟူသော တနင်္လာနံ ဓာတ်တူနံတူဖြင့် အကိုက်ခံရသူ ကြားအောင် တီးခေါက်ပေးလျှင် ပျောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။** 

## ကိုးကား
ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး

**ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  (ထူးလျှင်ထူး၊ မထူးလျှင်ရူး- ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
"ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး" ဆိုသည်မှာ သာမန်လူများနှင့် မတူကွဲပြားသော အရာများကို လုပ်ဆောင်သူတစ်ဦးသည် အကယ်၍ အောင်မြင်ထူးချွန်သွားပါက အလွန်ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သွားမည်။ သို့မဟုတ်ပါက ရူးသွပ်သူတစ်ဦးဟု အထင်ခံရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စွန့်စားလုပ်ကိုင်ခြင်း၏ နှစ်ဖက်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ အောင်မြင်မှုရရှိရန်အတွက် စွန့်စားမှုများ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ထိုစွန့်စားမှုများသည် အောင်မြင်မှုမရပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ "ထူး" ဆိုသည်မှာ ထူးခြားထက်မြက်ခြင်း၊ အောင်မြင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "ရူး" ဆိုသည်မှာ သာမန်လူများကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားစွာ ပြုမူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာတွင် ရူးသွပ်ခြင်းဟု တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မဟုတ်ဘဲ အများမလုပ်ရဲသော အရာများကို လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထူးချင်လည်းထူးမှ၊ ရူးချင်လည်းရူးမှလို့ဆိုတဲ့ စကားလို သူတစ်ပါးထက် ထူးအောင်ရူးအောင်လုပ်မှ ကျော်စောထင်ရှားတဲ့ ခေတ်ကြီးမှာ…၊" 
*   "ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး ဟူသောစကားတွင် သူသည် ထူးခြားရကား အများသောလူနှင့် မတူသည့်အချက်များ သူ့တွင် ရှိသည်။" 

## ကိုးကား
ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်

**ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်** ဆိုသည်မှာ တရားဥပဒေများ ရှိနေပါလျက်နှင့်ပင် တရားစီရင်သူ အချို့သည် တံစိုးလက်ဆောင်များ ရယူကာ တရားမျှတမှု မရှိဘဲ ဘက်လိုက် ဆုံးဖြတ်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားစီရင်ရေးနယ်ပယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အဂတိလိုက်စားမှုနှင့် မတရားမှုများကို ထောက်ပြသည်။ ဥပဒေရှိရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ ဥပဒေကို တိတိကျကျ လိုက်နာကျင့်သုံးသူများ ရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

*   **ဓမ္မသတ်တရား:** တရားဥပဒေ၊ ဥပဒေစာအုပ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **ရှိပါငြားလည်း:** ဥပဒေများ ရှိနေပါလျက်နှင့်ပင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
*   **တိမ်းပါးငဲ့ကွက်:** ဘက်လိုက် ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ တရားမျှတမှု မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
*   **လက်ဆောင်ဖျက်:** တံစိုးလက်ဆောင် ရယူခြင်းဖြင့် တရားစီရင်မှုကို ပျက်စီးစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဓမသ္မတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်သည်။** 
*   **ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်ဟု၊ စဉ်ဆက်ဆိုရိုး၊ မျှော်စောင့်ကြိုးလော့၊** 

## ကိုးကား
ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ

**ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ တရားနတ်စောင့်-လည်းရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓမ္မောဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရီ** ဆိုသည်မှာ **တရားစောင့်သောသူကို တရားက ပြန်၍ စောင့်သည်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားသဖြင့် ကျင့်ကြံနေထိုင်သူကို တရားကပင် ပြန်လည် စောင့်ရှောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တရားကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တရားနှင့်အညီ နေထိုင်ခြင်းသည် ဘေးရန်ကင်းဝေးစေပြီး ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ရရှိစေနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။

*   **ဓမ္မော (Dhammo):** တရားသည်
*   **ဟဝေ (Have):** စင်စစ်ဧကန်
*   **ရက္ခတိ (Rakkhati):** စောင့်ရှောက်၏
*   **ဓမ္မစာရီ (Dhammacari):** တရားကျင့်သောသူကို

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရီ၊ မွေ့သိမ်နက်ကိ၊ ပါဠိထင်ရှား၊ ဟော မြွက်ကြားတိုင်း၊ တရားမထောင့်၊ အမှန်စောင့်က၊ စောင့်သည့်တရား၊ စောင့်သူ အားကို၊ မမှားဆတ်ဆတ်၊ စောင့်သတတ်တည့်၊** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*တရား နတ်စောင့်

## ကိုးကား
ဓမ္မသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ

**ဓမ္မသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ** ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ အယူအဆအရ နေ့နံအချို့ တူညီသောသူများသည် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ပေါင်းသင်းပါက အသက်မရှည်တတ်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် နေ့နံနှင့် ဗေဒင်ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။

အောက်ပါ နေ့နံများသည် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် မသင့်လျော်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။

*   စနေ နှင့် ကြာသပတေး (ဓမ် = စနေ၊ မာ = ကြာသပတေး)
*   သောကြာ နှင့် တနင်္လာ (သော = သောကြာ၊ က = တနင်္လာ)
*   တနင်္ဂနွေ နှင့် ဗုဒ္ဓဟူး (အင်း = တနင်္ဂနွေ၊ ဝ = ဗုဒ္ဓဟူး)
*   ရာဟု နှင့် အင်္ဂါ (ရာ = ရာဟု၊ ဇာ = အင်္ဂါ)

ဤယုံကြည်မှုသည် ယခုခေတ်တွင် အသုံးနည်းသွားပြီဖြစ်သော်လည်း ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယုံကြည်မှုများကို လေ့လာရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခိုက်ရန်မှာကား၊ ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ မယှဉ်ရာတည့်။** 
*   **ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည် ရာ။** 

## ကိုးကား
နဖူးစာ ရွာလည်

**နဖူးစာ ရွာလည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နဖူးစာ ရွာလည်** ဆိုသည်မှာ ဖူးစာပါလာသော စုံဖက် (အိမ်ထောင်ဖက်) သည် မည်မျှပင် ဝေးကွာနေပါစေ၊ မည်သို့ပင် အတားအဆီးများ ရှိနေပါစေ နောက်ဆုံးတွင် ဆုံစည်းကြရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံကြမ္မာ၏ စီမံမှုကို ယုံကြည်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ လူနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖူးစာပါပါက မည်သို့မျှ ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်ဘဲ ကံကြမ္မာက ဆွဲခေါ်လာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ **ရွာလည်** ဆိုသည်မှာ ရွာထဲတွင် လှည့်လည်သွားလာခြင်းကို ဆိုလိုသော်လည်း ဤနေရာတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဝေးကွာနေသူများ ပြန်လည် ဆုံစည်းခြင်းကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **နဖူးစာသည်၊ ရွာလည်သမျိုး၊ ဆိုစရိုးတည့်၊** 
*   **လောကီဓမ္မတာ၊ လူတို့ရွာမှာ၊ နဖူးစာ ရွာလည်တဲ့။** 

## ကိုးကား
နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး

**နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး** ဆိုသည်မှာ နယုန်လတွင် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာဘဲ မိုးဖွဲမိုးသေးလေးများသာ ရွာလေ့ရှိပြီး ထိုမိုးကြောင့် မြက်နုကလေးများ စတင်ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် နယုန်လ၏ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ နယုန်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တတိယလဖြစ်ပြီး မေလနှောင်းပိုင်းမှ ဇွန်လအစောပိုင်းအထိ ကျရောက်သည်။ ထိုအချိန်သည် နွေရာသီကုန်ဆုံးကာ မိုးဦးကာလသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာသေးဘဲ မိုးဖွဲမိုးသေးလေးများသာ ရွာလေ့ရှိသည်။ ထိုမိုးသည် မြေကြီးကို စိုစွတ်စေပြီး မြက်နုကလေးများ ပေါက်ဖွားရန် အထောက်အကူပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး** နယုန်လအတွင်း မိုးပေါက် ငယ်ငယ်ရွာသည့်အတွက် မြက်ပင်ကလေးများ ပေါက်ပွားကြဆဲဆိုလိုသည်။ 
*   **နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး**ဆိုသော စကားအတိုင်း တိမ်လိပ်တိမ်ခဲများမှ မိုးသေးမိုးဖွဲကလေးများ တစ်ပြိုက်နှစ်ပြိုက်ကျလျက် မြက်ခင်း စိမ်းလဲ့လဲ့ကလေးများ မြင်ရစပြုလျှင်ပင်…၊ 

## ကိုးကား
နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ

**နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ရန်ကိုရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်-နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ** ဆိုသည်မှာ "ရန်ကို ရန်ချင်း တုံ့ပြန်ခြင်းဖြင့် ရန်သည် မည်သည့်အခါမှ မငြိမ်းနိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရန်ကို ရန်နှင့် တုံ့ပြန်လေ ရန်များ ပို၍ တိုးပွားလာလေဖြစ်သည်။ ရန်ကို အကြင်နာမေတ္တာ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းတို့ဖြင့်သာ ငြိမ်းအေးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရန်ငြိမ်းအေးစေရန် မေတ္တာ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါပုံကို သွန်သင်သည်။

*   ဝေရာနိ (Verāni): ရန်တို့သည်
*   ဝေရေန (Verena): ရန်တုံ့မူခြင်းဖြင့်
*   နဟိ ဥပသမ္မန္တိ (Nahi Upasammanti): မငြိမ်းကုန်
*   ကုဒါစနံ (Kudācanaṃ): မည်သည့်အခါမျှ

### ကိုးကားချက်များ
*   "**နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ**၊ သမ္မန္တီဓ ကုဒါစနံ။ ဤလောက၌ ရန်တုံ့မူခြင်းဖြင့် ရန်တို့သည် အဘယ်အခါမျှ မပြေငြိမ်းနိုင်ကုန်၊" 

## ကိုးကား