open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည် တရားသူကြီး

**မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည် တရားသူကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည် တရားသူကြီး” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။

၁။ ဆေးသမားအတွက် မမြင်အပ်သော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းဟူ၍ မရှိသကဲ့သို့ တရားသူကြီးအတွက်လည်း မကြားအပ်သော အမှုအခင်းအကြောင်းအရာဟူ၍ မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ရောဂါရှာဖွေကုသရာတွင် ဆေးသမားသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းကိုမဆို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သကဲ့သို့ တရားစီရင်ရာတွင်လည်း တရားသူကြီးသည် မည်သည့်အကြောင်းအရာကိုမဆို ကြားနာစစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆေးပညာနှင့် တရားစီရင်ရေး၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ “မကြားဝံ့ ရှေ့နေ၊ မမြင်အပ် ဆေးဆရာ”၊ “မမြင်ဝံ့ ဆေးဆရာ၊ မကြားဝံ့ တရားရုံး” စသည့် ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

၂။ ဆေးသမားနှင့် တရားသူကြီးတို့သည် သာမန်လူများနှင့် မနီးစပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆေးသမားသည် လူနာများ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စရပ်များကို သိရှိနိုင်သကဲ့သို့ တရားသူကြီးသည်လည်း အမှုအခင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ လူများ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များကို သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသူများနှင့် အလွန်အကျွံ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “မနှီးနှောရာသည် မင်းလုလင်”၊ “မတိုင်ပင်ရာသည် ရှေ့နေရှေ့ရပ်”၊ “မစေအပ်ရာသည် မိန်းမလျာ”၊ “မမြင်အပ်သည် ဆေးသမား၊ မကြားအပ်သည် ဣတ္ထိ” စသည့် ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မှန်းစမ်း၊ မရှက်နဲ့ မကြောက်နဲ့နော်၊ **မကြားဝံ့ ရှေ့နေ၊ မမြင်အပ် ဆေးဆရာ** တဲ့၊ ငါက ဆရာဝန်၊ မင်းရောဂါကို မြန်မြန်ပျောက်အောင် ကုသဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။" 
*   "**မမြင်ဝံ့ ဆေးဆရာ၊ မကြားဝ့ ံတရားရုံး**တဲ့၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ ပတ်သက်လာရင် ကိုယ်မကြားချင်တာလည်း ကြားရမှာပဲ၊ မမြင်ချင်တဲ့လူလည်း မြင်ရမှာပဲ၊" 
*   "**မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည်တရားဩူကီး**၊ မနှီးနှောရာသည် မင်းလုလင်၊ မတိုင်ပင်ရာသည် ရှေ့နေရှေ့ရပ်၊ မစေအပ်ရာသည် မိန်းမလျာ၊" 
*   "**မမြင်အပ်သည် ဆေးသမား၊ မကြားအပ်သည်တရားဩူကီး**၊ မနီးအပ်သည် ဣတ္ထိ၊" 

## ကိုးကား
မကောင်း၊ ကျောင်းပို့

**မကောင်း၊ ကျောင်းပို့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မကောင်း ကျောင်းပို့” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။

၁။ အိမ်တွင် မထားလိုတော့သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ အဝတ်အစားများ စသည်တို့ကို ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပေးပို့လှူဒါန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ မိမိအတွက် အသုံးမဝင်တော့သော ပစ္စည်းများကို အခြားသူများ အသုံးပြုနိုင်ရန် လှူဒါန်းခြင်းသည် ကောင်းမှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

၂။ အိမ်တွင် ဆိုးသွမ်းနေသော ကလေးများကို လိမ္မာယဉ်ကျေးလာစေရန် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပို့အပ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ဆရာတော်များ၏ ဆုံးမဩဝါဒနှင့် စည်းကမ်းများကြောင့် ကလေးများ၏ အကျင့်စာရိတ္တများ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ “မကောင်း ကျောင်းပို့” ဆိုသည်မှာ ဆိုးသွမ်းသော ကလေးကို ကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်းဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူတချို့ကား၊ ကိုယ်ဖို့ကောင်းရာ၊ ဝတ်စားပါ၍၊ များစွာပိုမို၊ မလိုချင်ကြောင်း၊ ထားမကောင်းလျှင်၊ ကျောင်းကိုပို့လေ၊ ဆိုသောထွေဖြင့်၊" 
*   "**မကောင်းကျောင်းပို့**။ ရပ်ရွာထဲတွင် ကျောင်းမနေဘဲ ဆိုးပေ နေသောကလေးအား ကျောင်းသို့ ပို့အပ်ထားပေးပါက အကြီးအကြပ်၊ အကွပ် အထိန်း၊ အဆုံးအမဖြင့် လူတော် ဖြစ်လာနိုင်သည်။" 

## ကိုးကား
ထောပတ် (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ထောပတ်** အမည်ပါဝင်သော အရာဝတ္ထုများမှာ

* ထောပတ် - နွားနို့မှ ရရှိသော နို့ထွက်ပစ္စည်း
* ထောပတ်ထမင်း - ထောပတ်ဖြင့် ချက်လုပ်သော ထမင်း
* ထောပတ်ပင် သို့မဟုတ် ထောပတ်သီး
* ထောပတ်ပဲ - အစေ့အဖြူရောင်ရှိသောပဲတစ်မျိုး။
မမြင်အပ်သည့် လူကန်းလား၊ မပြောအပ်သည့် လျှာမဲ့ငါး

**မမြင်အပ်သည့် လူကန်းလား၊ မပြောအပ်သည့် လျှာမဲ့ငါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မမြင်အပ်သည် သူကန်းလား၊ မပြောအပ်သည် လျှာမဲ့ငါး” ဆိုသည်မှာ မမြင်သင့်သော အရာများကို မမြင်သကဲ့သို့ နေရမည်၊ မပြောသင့်သော အရာများကို မပြောဘဲ နှုတ်ဆိတ်နေရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အခြားသူများ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စများ၊ မသိသင့်သော အကြောင်းအရာများကို သိလိုစိတ် မထားသင့်ကြောင်း၊ မပြောသင့်သော စကားများကိုလည်း မပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ သူတစ်ပါး၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုကို လေးစားသင့်ကြောင်း၊ မလိုအပ်သော စွက်ဖက်မှုများကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရပြီး အများအားဖြင့် စကားပုံအဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသော အကိုးအကားကို အထက်တွင် ပေးထားသော လင့်များတွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်

**ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ချစ်ခင်လေးစားမှု ရှိမှသာ ထိုသူ၏ ပြောဆိုပြုမူသမျှကို ကောင်းသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ချစ်ခင်မှုသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ကြည့်မြင်သုံးသပ်ရာတွင် ဘက်လိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လူတစ်ဦးကို ချစ်ခင်ခြင်းကြောင့် ထိုသူ၏ အမှားကိုပင် အမှန်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သတိပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာမင်းသည် တစ်ပါးသော အသွင်ဖြင့် မဖန်ဆင်းဘဲ **ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်**သည် ဖြစ်၍ ပဉ္စသီခ နတ်သား၏အသွင်ဖြင့် ဖန်ဆင်းလျက် တရားဟောလေ၏။” 
*   “**ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်** ဆိုတဲ့အတိုင်း ချစ်လှစွာသော သားကဟောကြားတဲ့ တရားဖြစ်တဲ့အတွက် အနှစ်သက်ကြီးနှစ်သက်ပြီး…၊” 

## ကိုးကား
မယား တိန်ညင်၊ လင် မုဆိုး

**မယား တိန်ညင်၊ လင် မုဆိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယား တိန်ညင်၊ လင် မုဆိုး” ဆိုသည်မှာ ဇနီးသည်က တိန်ညင်ကဲ့သို့ သွေးဆောင်ဖြားယောင်း၍ အပြစ်တစ်ခုခု ကျူးလွန်အောင် ဖန်တီးပြီးနောက် ခင်ပွန်းသည်က မုဆိုးကဲ့သို့ အမိဖမ်းကာ အပြစ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အကျပ်ကိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တိန်ညင်သည် သားကောင်ကို ကျော့ကွင်းဖြင့် ဖမ်းဆီးသကဲ့သို့ ဇနီးသည်ကလည်း လင်ဖြစ်သူကို သွေးဆောင်ဖြားယောင်းခြင်းဖြင့် အပြစ်ထဲသို့ ဆွဲသွင်းသည်။ ထို့နောက် လင်ဖြစ်သူက မုဆိုးကဲ့သို့ ထိုအပြစ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဇနီးသည်ကို အကျပ်ကိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အပြစ်ပေးခြင်း ပြုလုပ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လင်မယားနှစ်ဦးကြား သစ္စာဖောက်ဖျက်ခြင်း၊ လှည့်စားခြင်းနှင့် အကျိုးအမြတ်ထုတ်ခြင်း စသည့် ဆက်ဆံရေးအဆိပ်အတောက်များကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဓမ္မသတ်ခေါင်ချာ၊ ကမ္ပည်းစာတွင်၊ စဉ်လာပြသ၊ …မုဆိုးဆေလွင်၊ **တိန်ညင်မယား**၊" 
*   "ဆိုတိုင်းမမှန် လင်ကို ပြန်ပြောသော် **မယား တိန်ညင်၊ လင် မုဆိုး**ဖြစ်သောကြောင့် မယားခိုးပြစ် ကင်းလပ်စေ၊" 
*   "သူ့ကြင်ရာကို၊ မိစ္ဆာကရောက်၊ ကျူးလွန်မြောက်ဟု၊ စွဲလျှောက်တရား၊ တစ်ဦးသားက၊ **မယားတိန်ညင်၊ မုဆိုးလင်တည့်**၊" 

## ကိုးကား
မယားထိ ဓားကြည့်

**မယားထိ ဓားကြည့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားထိ ဓားကြည့်” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ မယားကို သူတစ်ပါးက ထိပါးစော်ကားပါက ခင်ပွန်းသည်အနေဖြင့် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ပြီး မည်သို့ပင် ပြုမူရန် ဝန်မလေးတော့ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ခင်ပွန်းသည်၏ ဇနီးအပေါ်ထားရှိသော ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုနှင့် ကာကွယ်လိုစိတ်ကို ဖော်ပြသည်။ ဇနီးသည်ကို ထိပါးစော်ကားခြင်းသည် ခင်ပွန်းသည်အတွက် အလွန်ပြင်းထန်သော စိတ်ခံစားမှုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အကြမ်းဖက်မှုအထိပင် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မယားထိ ဓားကြည့်**ဆိုသော ရှေးလူကြီးများထားခဲ့သော စကားပုံများအရလည်းကောင်း မည်သူမဆို ထိုကဲ့သို့ကိစ္စမျိုး၌ ဒေါသကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ ရှားကြသည်ဖြစ်ရာ…၊" 
*   "ရှင့်ညီကြားသွားရင် **မယားထိတော့ ဓားကြည့်**ဆိုတဲ့စကားနဲ့အညီ ညီအစ်ကိုချင်း ဓားချင်းထိုးမှုဖြစ်လိမ့်မယ်။" 

## ကိုးကား
မယားသခင်၊ လင်သားစိုးပိုင်

**မယားသခင်၊ လင်သားစိုးပိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားသခင်၊ လင်သာစိုးပိုင်” ဆိုသည်မှာ ခင်ပွန်းသည်သည် ဇနီးသည်၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ပြီး လင်မယားနှစ်ဦးပိုင်ဆိုင်သော ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဇနီးသည်၏ သဘောတူညီမှုမပါဘဲ ခင်ပွန်းသည်က လွတ်လပ်စွာ ပေးကမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ခင်ပွန်းသည်၏ အခွင့်အရေးနှင့် အာဏာကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ လင်မယားနှစ်ဦး၏ တန်းတူအခွင့်အရေးကို အလေးထားသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို လက်မခံကြပေ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လင်မယားပိုင်သည့် ဥစ္စာကို မယားမသိ။ လင်သည် သူတစ်ပါးအားပေးသော် အိမ်ထောင်ဖက်၊ မယားငယ် အသိမ်းအပြောင်မဟုတ်က ပေးသည်အတိုင်းယူသူရစေ။ … အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား **မယားသခင် လင်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း**။" 
*   "**မယားသခင်၊ လင်သာစိုးပိုင်**၊" 

## ကိုးကား
မယားဆိုးနှင့်၊ ကျွန်ဆိုးဟူဘိ၊ မြွေရှိအရပ်၊ ယှဉ်စပ်နေသူ၊ သေပြီးလူ

**မယားဆိုးနှင့်၊ ကျွန်ဆိုးဟူဘိ၊ မြွေရှိအရပ်၊ ယှဉ်စပ်နေသူ၊ သေပြီးလူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားဆိုးနှင့်၊ ကျွန်ဆိုးဟူဘိ၊ မြွေရှိအရပ်၊ ယှဉ်စပ်နေသူ၊ သေပြီးလူ” ဆိုသည်မှာ မယားဆိုးနှင့် အတူနေထိုင်ရသူ၊ ကျွန်ဆိုးနှင့် အလုပ်လုပ်ရသူ၊ အန္တရာယ်ရှိသော မြွေများရှိသော နေရာတွင် နေထိုင်ရသူများသည် အသက်ရှင်နေသော်လည်း စိတ်ဆင်းရဲမှုများစွာ ခံစားရသောကြောင့် သေပြီးသူနှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆိုးရွားသော ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် ဆက်ဆံရေးများ၏ လူတစ်ဦးအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သော ဆိုးကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။ မယားဆိုး၊ ကျွန်ဆိုး၊ မြွေရှိသောအရပ်တို့သည် အမြဲတမ်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် ဒုက္ခကို ဖြစ်စေနိုင်သော အရာများဖြစ်သောကြောင့် ထိုအခြေအနေများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသူများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကျမ်းလာအရှိ၊ နီတိဆိုရိုး၊ **မယားဆိုးနှင့်၊ ကျွန်ဆိုးဟူဘိ၊ မြွေရှိအရပ်၊ ယှဉ်စပ်နေသူ၊ သေပြီးလူ**ဟု၊ စွဲယူစိတ်က၊ ဧကန္တဖြင့်၊ မုချမြဲမြံ၊ နသံသယတ်၊ မချွတ်မှတ်တည့်၊" 

## ကိုးကား
မယားနေစ ကြောင်သေမှ

**မယားနေစ ကြောင်သေမှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားနေစ ကြောင်သေမှ” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဦးကာလတွင် ဇနီးသည်ကို ကြောက်ရွံ့စေရန်နှင့် မိမိ၏ အာဏာကို ပြသရန်အတွက် ကြောင်ကဲ့သို့သော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို ရက်ရက်စက်စက် ပြုမူခြင်းဖြင့် ခြိမ်းခြောက်လေ့ရှိသော အပြုအမူကို ဆိုလိုသည်။ ယောကျာ်းဖြစ်သူသည် ဇနီးသည်အပေါ် အကြမ်းဖက်လိုသော သဘောထားကို တိုက်ရိုက်မပြဘဲ တိရစ္ဆာန်များကို အသုံးပြု၍ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းသည် မလျော်ကန်သော အပြုအမူဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးစားမှုများကို ဝေဖန်ထောက်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကိုဒေါင်းက… ရိုက်၊ ဆောင့်ဆွဲပြီး အယုတ္တအနတ္တ လူတကာနှင့်သမုတ်ကာ စွပ်စွဲလိုက်ရင် **မယားနေစ ကြောင်သေမှ** ဆိုတဲ့အရသာကလေး တွေ့ရမှာပဲ၊" 
*   "ကျွန်မတို့ မြန်မာအိမ်ထောင်သည်တွေအဖို့ဆိုပြီး စကားပုံတစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးတယ်မဟုတ်လား ကိုလှပို၊ **မယားနေစ ကြောင်သေမှ**ဆိုတာလေ၊" 

## ကိုးကား
မယားသေကား အစားရ၏၊ မိဘသေငြား အစားမရ

**မယားသေကား အစားရ၏၊ မိဘသေငြား အစားမရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားသေက အစားရ၏၊ မိဘသေငြား အစားမရ” ဆိုသည်မှာ မယား သေဆုံးသွားပါက နောက်ထပ် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းဖြင့် ဇနီးသည်ကို အစားထိုးနိုင်သော်လည်း မိဘ သေဆုံးသွားပါက မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ အစားထိုး၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိဘ၏ ကျေးဇူးသည် အလွန်ကြီးမားပြီး မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍ မရကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မယားကို ပြန်လည်ရရှိနိုင်သော်လည်း မိဘကိုမူ ပြန်လည်ရရှိနိုင်မည် မဟုတ်သောကြောင့် မိဘအပေါ်တွင် ကောင်းစွာ ပြုစုစောင့်ရှောက်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မယားသေက အစားရ၏၊ မိဘသေငြား အစားမရ**၊" 
*   "**မယားသေက အစားရ၏၊ မိဘသေငြား အစားမရ**၊ သားလှလည်း လူလိမ္မာ၊ ပညာဖြင့် စဉ်းစားရော့၊" 
*   "မင်းအမေကြီးကို မင်း မသနားဘူးလားဟင်၊ အမေသေရင်အမေစား မရနိုင်ဘူးကွ၊ မယားသေရင် မယားအစားထိုးလို့ ရတယ်။" 

## ကိုးကား
မယားနှင့်နွား မသနားရ

**မယားနှင့်နွား မသနားရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မယားနှင့်နွား မသနားရ” ဆိုသည်မှာ မယားနှင့် နွားတို့ကို အလွန်အကျွံ သနားညှာတာပါက ရောင့်တက်ပြီး ဆုံးမရခက်ခဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူမှုအမြင်အရ မယားနှင့် နွားတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်အကျွံ သနားခြင်းသည် အကျိုးမဖြစ်ထွန်းစေဘဲ ဆိုးကျိုးများပင် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ဤဆိုရိုးစကားကို အမျိုးသမီးများအပေါ် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြပြီး လက်မခံကြပေ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကျွန်မအပေါ်မှာ အညှာတာနည်းကြောင်း မထင်ရှားဘူးလား၊ သူပြောတဲ့စကားအတိုင်း မိန်းမများကို မသနားရဘူးဆိုတဲ့အချက်နှင့် ကိုက်နေတာပေါ၊့ **နွားနှင့်မယား မသနားကောင်းဘူး** ဆိုတဲ့စကားကိုလည်း ကြားဖူးပါရဲ့၊" 

## ကိုးကား
မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး

**မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး” ဆိုသည်မှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို သူခိုးဟု အထင်ခံရတတ်ပြီး ရုပ်ရည်မလှပသူများကို စုန်းမဟု အထင်ခံရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတို့သည် အသွင်အပြင် သို့မဟုတ် ပြင်ပအခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အလွယ်တကူ အကဲဖြတ်တတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဆင်းရဲနွမ်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် ရုပ်ရည်မလှပခြင်းသည် လူတစ်ဦး၏ စိတ်နေသဘောထား သို့မဟုတ် အကျင့်စာရိတ္တကို တိုင်းတာရန် မှန်ကန်သော နည်းလမ်းမဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “မလှတော့ စုန်းယိုး၊ မရှိတော့ ခိုနိုး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မဟုတ်ပါဘူးသူကြီးရယ်၊ တော်တို့ဥစ္စာက **မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး** ထင်နေကြတာကိုး၊" 
*   "**မလှတော့ စုန်းယိုး၊ မရှိတော့ ခိုးနိုး** ဆိုတာလို ဖြစ်နေပါပြီ။ ငါ ဆင်းရဲတာတော့ မှန်ပါတယ်။ သို့ပေမဲ့ ခိုးဝှက်ယူဖို့ကိုတော့ စိတ်ကူးထဲတောင် မထည့်ပါဘူးကွာ။" 

## ကိုးကား
မလုပ် မရှုပ် မပြုတ်

**မလုပ် မရှုပ် မပြုတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မလုပ် မရှုပ် မပြုတ်” ဆိုသည်မှာ အလုပ်တွင် တက်တက်ကြွကြွ မလုပ်ကိုင်ဘဲ ပုံမှန်တာဝန်ကိုသာ ထမ်းဆောင်ပါက ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ နည်းပါးပြီး ထိုသို့ ပြဿနာမရှိခြင်းကြောင့် အလုပ်ပြုတ်မည့်အရေးကိုလည်း စိုးရိမ်ရန် မလိုဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလုပ်တွင် တက်ကြွစွာ လုပ်ကိုင်ခြင်းကို အားမပေးဘဲ အန္တရာယ်ကင်းစွာ နေထိုင်လိုသော သဘောထားကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်အကျွံ လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အလုပ်ပြုတ်သည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သောကြောင့် အန္တရာယ်ကင်းသော နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရပြီး အများအားဖြင့် စကားပုံအဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသော အကိုးအကားကို အထက်တွင် ပေးထားသော လင့်များတွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
မရောင်းဖြစ်လျှင် ခုံတိုင်လည်၊ မဝယ်ဖြစ်လျှင် စရန်ဆုံး

**မရောင်းဖြစ်လျှင် ခုံတိုင်လည်၊ မဝယ်ဖြစ်လျှင် စရန်ဆုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရောင်းဖြစ်လျှင် ခုံတိုင်လည်၊ မဝယ်ဖြစ်လျှင် စရန်ဆုံး” ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို ရောင်းဝယ်ရာတွင် ရောင်းသူက ရောင်းမည်ဟု ကတိပေးပြီး စရန်ငွေကို လက်ခံရယူပြီးမှ မရောင်းဖြစ်ပါက လက်ခံထားသော စရန်ငွေ၏ နှစ်ဆကို ဝယ်သူအား ပြန်ပေးရမည်ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ ဝယ်သူက ဝယ်မည်ဟု ကတိပေးပြီး စရန်ငွေကို ပေးချေပြီးမှ မဝယ်ဖြစ်ပါက ပေးထားသော စရန်ငွေကို ဆုံးရှုံးရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောင်းဝယ်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များနှင့် စရန်ငွေ၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ကတိကဝတ်ကို တန်ဖိုးထားရန်နှင့် စရန်ငွေပေးခြင်းဖြင့် နှစ်ဖက်စလုံး၏ တာဝန်ယူမှုကို သေချာစေကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မရောင်းဖြစ်သော်၊ တွက်စစ်ချိန်တွယ်၊ ခုံတိုင်လည်၍၊ မဝယ်လုံးလုံး၊ စရန်ဆုံး၍**၊" 
*   "**မရောင်းဖြစ်လျှင်ခုံတိုင်လည်၊ မဝယ်ဖြစ်လျှင် စရန်ဆုံး** ဆိုသောစကား။" 

## ကိုးကား
မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ

**မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ” ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကြောင့် အလှူဒါန မပြုလုပ်နိုင်ပါက နောင်ဘဝတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလှူဒါနသည် ကောင်းမှုကုသိုလ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ယခုဘဝတွင် အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝတွင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုဘဝတွင် မရှိဆင်းရဲ၍ အလှူမပြုလုပ်ပါက နောင်ဘဝတွင်လည်း ဆက်လက်ဆင်းရဲနေမည်ဟု ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို မပြုနိုင်သူသည် **မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ** ဆိုသော စကားအတိုင်း နောင်သံသရာ ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်း သွား ကြလေသောအခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုအထုပ်အထည် မပါလေသောကြောင့် ချမ်းသာမြင့်မြတ်သော အမျိုးဇာတ်၌ မဖြစ်ပွားရလေဘဲ…၊" 
*   "နိဗ္ဗာန်ဆော်က… **မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ** ဆိုတဲ့စကားကို ကြားဖူးတယ် မဟုတ်လား၊ မရှိ ရှိအောင် ကြိုးစားရှာဖွေပြီး လှူကွာလို့ တိုက်တွန်းပြန်တယ်။" 

## ကိုးကား
မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ

**မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ” ဆိုသည်မှာ လူတို့သည် မိမိ၌ မရှိသေးသော အရာများကို ရရှိလို၍ တောင့်တတတ်ကြသကဲ့သို့ ရှိပြီးသော အရာများ ဆုံးရှုံးသွားမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်ပူပန်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူ့သဘာဝ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မရှိသေးသော အရာကို လိုချင်ခြင်းသည် လူသားတို့၏ သဘာဝဖြစ်သော်လည်း ရရှိပြီးသော အရာကို ဆုံးရှုံးမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းသည်လည်း သဘာဝပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လူတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ စိတ်ချမ်းသာစွာ မနေနိုင်ဘဲ အမြဲတမ်း တောင့်တခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ခြင်း တစ်ခုခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရတတ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လူဆိုတဲ့လူတွေဟာ မရှိပြန်တော့လည်း တောင့်တောင့်တတနှင့် ရှာလိုက်ဖွေလိုက်ရတာ၊ ရှိပြန်တော့လည်း ဖြောင့်ဖြောင့်မှ မအိပ်ရအောင် တကြောင့်ကြကြနှင့် သောကဖိစီးပြီး အစိုးရိမ်ကြီး စိုးရိမ်ကြရပေတယ်၊ ဒါကြောင့် **မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ**ဆိုတဲ့စကားဟာ လွန်စွာမှ မှန်တာပေါ့၊" 

## ကိုးကား
မရှိတာထက် မသိတာခက်

**မရှိတာထက် မသိတာခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရှိတာထက် မသိတာခက်” ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ မရှိခြင်းထက် အသိပညာ၊ ဉာဏ်ပညာ မရှိခြင်းက ပို၍ ခက်ခဲကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာသည် ဘဝအတွက် အရေးပါသော်လည်း အသိပညာနှင့် ဉာဏ်ပညာသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သော အဓိကအင်အားစုဖြစ်သည်။ အသိပညာမရှိပါက မှားယွင်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ပြီး ဒုက္ခရောက်နိုင်သောကြောင့် အသိပညာသည် ပစ္စည်းဥစ္စာထက် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မရှိတာထက် မသိတာခက် ဆိုတာလို သည်လို အလိုက်ကန်းဆိုးမသိတဲ့ မိန်းမတွေနှင့် တွေ့ရတာထက် လောကမှာ ခက်တာမရှိဘူး။" 
*   "မရှိတာထက် မသိတာခက်…လောကမှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ မရှိလျှင် အခက်ကြီး မခက် အမှားကြီး မမှား၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ မရှိပြီဆိုမှဖြင့် အခက်ကြီးခက် အမှားကြီးမှောက်မှားရတော့တာပဲ။" 

## ကိုးကား
မရှိဝမ်းစာ ရှိတန်ဆာ

**မရှိဝမ်းစာ ရှိတန်ဆာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာ” ဆိုသည်မှာ ငွေကြေးချို့တဲ့ ဆင်းရဲသောအခါတွင် လက်ဝတ်ရတနာများသည် ဝမ်းစာအတွက် အရေးပေါ် ရောင်းချ၍ အသုံးပြုနိုင်သော ပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝသောအခါတွင်မူ အဆိုပါ လက်ဝတ်ရတနာများသည် အလှအပအတွက် အဆင်တန်ဆာများ ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လက်ဝတ်ရတနာများ၏ အသုံးဝင်ပုံ နှစ်မျိုးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဆင်းရဲချိန်တွင် အသက်ဆက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုနိုင်သကဲ့သို့ ချမ်းသာချိန်တွင်လည်း လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် အလှအပကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပိုက်ဆံပြတ်လို့ ပေါင်ရင်တောင် ရွှေဆိုရင် ဈေးပိုပြီး ရသေးတယ်။ ရောင်းရင်လည်း ဈေးမဆုံးဘူး။ **မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာ** ဆိုတာ အဲဒါပဲ။" 
*   "ပစ္စည်းပဲ၊ **မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာ**ပေါ့။" 

## ကိုးကား
မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်

**မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်” ဆိုသည်မှာ အသုဘ (လူသေ) တစ်ကြိမ် မြင်တွေ့ခြင်းမှ ရရှိသော သတိသံဝေဂ (လောက၏ မမြဲခြင်းသဘောကို သိမြင်ခြင်း) သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ အကြိမ်များစွာ သွားရောက်၍ တရားနာခြင်းမှ ရရှိသော သတိသံဝေဂနှင့် တန်ဖိုးချင်း ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူသေကို မြင်တွေ့ခြင်းသည် လောက၏ မမြဲခြင်းသဘောကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားသိရှိစေနိုင်သော အတွေ့အကြုံတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ တရားနာခြင်းဖြင့်လည်း ထိုကဲ့သို့ သဘောပေါက်နိုင်သော်လည်း လူသေကို မျက်မြင်တွေ့ရခြင်း၏ စိတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုသည် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် လူသေတစ်ကြိမ်မြင်ခြင်းသည် တရားဆယ်ကြိမ်နာခြင်းနှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရားကို သတိရခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “မြန်မာလူမျိုးများအတွင်း မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်ဟူသော စကားပုံသည် သေခြင်းတရားကို မျက်ကွယ်မပြုရန်၊ သေခြင်းတရားကို ရှုမြင် သုံးသပ်နိုင်ရန် ထားရှိသော စကားပုံဖြစ်သည်” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သင်္ခါရ သမ္ပဇဉ်နှင့် ဉာဏ်အမြင် တစ်ခါပေါက်သောကြောင့် **မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါ်က**ဟု ဆိုလောက်ဖွဲ့ စကားအလာ များတဏှာ ခင်တွယ်မခတော့ဘဲ ေဩာ် စင်ကြယ်ရတဲ့ သဘောတရားပေတည်း။" 
*   "မြန်မာလူမျိုးများအတွင်း **မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်**ဟူသော စကားပုံသည် သေခြင်းတရားကို မျက်ကွယ်မပြုရန်၊ သေခြင်းတရားကို ရှုမြင် သုံးသပ်နိုင်ရန် ထားရှိသော စကားပုံဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
မလှူတတ် ဈေးရောင်း

**မလှူတတ် ဈေးရောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မလှူတတ် ဈေးရောင်း” ဆိုသည်မှာ ငွေကြေးတတ်နိုင်မှု အခြေအနေကြောင့် အလှူဒါန အများအပြား မပြုလုပ်နိုင်ပါက ဈေးရောင်းသည့်အခါ ဝယ်သူများကို ဈေးနှုန်းသက်သာစွာ ရောင်းချခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမို၍ ပေးခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်းသည် ကုသိုလ်ရရှိစေသော ကောင်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း အခြားနည်းလမ်းများဖြင့်လည်း ကုသိုလ်ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှတစ်ဆင့် သူတစ်ပါးကို ကူညီခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ရယူနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလှူနိုင် မတန်းနိုင်တောင် ဒီထမင်းဆိုင်ကလေးကို ဆီပေါပေါ၊ ဆန်ပေါပေါ ဝယ်နိုင်ခြမ်းနိုင်ပြီး ဖွင့်သွားပါရစေ၊ အမေတော့ ကျေနပ်ပြီ၊ **မလှူတတ်ရင် ဈေးရောင်းလို့**ဆိုတဲ့စကား ရှိတယ်မဟုတ်လား။" 

## ကိုးကား
မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း

**မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း” ဆိုသည်မှာ အမှုကိစ္စတစ်ခုကို လိမ္မာပါးနပ်စွာ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် မဆောင်ရွက်ပါက ထိုအမှုကိုပင် ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရသဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင် ပင်ပန်းဆင်းရဲရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလုပ်တစ်ခုကို စတင်လုပ်ကိုင်ကတည်းက သေချာဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အချိန်နှင့် အားထုတ်မှုကို သက်သာစေကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ပေါ့ပေါ့ဆဆ လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အချိန်နှင့် အားထုတ်မှုကို ပိုမိုကုန်ကျစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “မလိမ္မာ နှစ်ခါမော” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပြည်ဘုရင်ကို ယုံကြည်၍ လွှဲအပ်ခဲ့ခြင်းဟာ အမှားကြီး မှားတော့တာပဲ။ **မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း**ဆိုတာလို တစ်ဖန်ထပ်၍ ချီတက်ရပြန်ဦးတော့မှာပဲ။" 

## ကိုးကား
မြစ်မခမီဒီယာဂရု

**မြစ်မခမီဒီယာဂရု**သည် လွတ်လပ်သော သတင်းအေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၌ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အယ်ဒီတာချုပ်မှ မေသင်္ကြန်ဟိန်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွက် Knight International Journalism Award ကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။

## ဝန်ဆောင်မှုများ 
မြစ်မခမီဒီယာသည် နေ့စဉ်သတင်းများကို ရုပ်သံလိုင်းများ၊ ရေဒီယိုလိုင်းများနှင့် ဂျာနယ်များမှတဆင့် ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိသည်။ မြစ်မခမီဒီယာဝက်ဘ်စာမျက်နှာကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အဝေးရောက်မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်များကို ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာစာဖတ်ပရိသတ်များအတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် စာမျက်နှာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
*မြစ်မခမီဒီယာဂရုဝက်ဘ်ဆိုဒ် 
*မြစ်မခမီဒီယာဂရုဝက်ဘ်ဆိုဒ် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ)
မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ

**မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် တစ်ကြိမ်တစ်ခါ မလိမ္မာမှုကြောင့် အမှားတစ်ခုခုကို ကျူးလွန်မိနိုင်သော်လည်း ထိုအမှားကို သင်ခန်းစာယူ၍ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံမမှားမိအောင် သတိပြုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတိုင်းသည် အမှားများ ကျူးလွန်တတ်ကြပြီး အရေးကြီးသည်မှာ ထိုအမှားများမှ သင်ခန်းစာယူ၍ မိမိကိုယ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမှားမှ သင်ခန်းစာယူခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မှားမိတာ မှားပါစေတော့၊ **မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စြဲမ** ဆိုတဲ့ စကားပုံများလည်း အရှိသားပဲ၊" 
*   "**မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ**ဆိုတဲ့ စကားတော့ ရှိတာပေါ့ကွာ၊ ဒါပေမဲ့ ဖေဖေတို့ စေတနာကတော့ တစ်ခါ၊ တစ်ကြိမ်၊ တစ်ဖဲ့မှ မိုက်တယ်ဆိုတာ မဖြစ်စေချင်ဘူး။" 

## ကိုးကား
မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး

**မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး” ဆိုသည်မှာ မိဘတို့၏ ကျေးဇူးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များတွင် အလွန်မြင့်မားသည်ဟု ဖော်ပြထားသော မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိဘတို့သည် သားသမီးများအပေါ် မွေးမြူပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ ပညာသင်ကြားပေးခြင်း စသည့် ကျေးဇူးများစွာ ရှိသည်။ ထိုကျေးဇူးများကို မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မိဘကို ရိုသေလေးစားကိုင်းရှိုင်းရန်နှင့် မိဘ၏ ကျေးဇူးကို သိတတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တောင်မြင်းမိုရ်ရှိ၊ ဂုဏ်ကြီးဘိသည်၊ မွေးမိဖခင်၊ ကျေးဇူးရှင်နှင့်၊" 
*   "မြင်းမိုရ်ဦးသို့၊ ကျေးဇူးဆဆ၊ ကြီးမြတ်လှသား၊ မိဘဘိုးဘွား၊ သက်ကြီးအားလျှင်၊ ပြစ်မှားကျူးထွေ၊ မရိုသေက၊ သရေမတက်၊ ဂုဏ်ရည် ပျက်၏။" 
*   "မိဘဖြစ်သူတို့မှာ� **မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး** ဆိုသည့်အတိုင်း မြင်းမိုရ်တောင်တမျှ များစွာပင် ရှိကြသည်။" 

## ကိုးကား
မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောခါ၊ မိုးကြီးရွာ

**မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောခါ၊ မိုးကြီးရွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောခါ၊ မိုးကြီးရွာ” ဆိုသည်မှာ ဝါဆိုလတွင် မာဃနက္ခတ် (မာဃကြယ်) နှင့် နဂါးကြယ်၊ ပြုဗ္ဗဖလဂုနီနက္ခတ်၊ ပြုဗ္ဗဘဒြပိုဒ်နက္ခတ်၊ ပြုဗ္ဗာသာဠ်နက္ခတ်တို့သည် လနှင့် ယှဉ်သောအခါ မိုးကြီးရွာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ကျေးနားသည်**” ဆိုသည်မှာ လနှင့် ယှဉ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် နက္ခတ်တာရာများကို လေ့လာပြီး မိုးလေဝသကို ခန့်မှန်းလေ့ရှိကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုကဲ့သို့ ခန့်မှန်းမှုများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တောင်သူကြီးတို့၏ ဆိုရိုးစကားတစ်ရပ်မှာ **မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောအခါ၊ မိုးကြီးရွာ** ဖြစ်ပါသည်။ ကျေးနားသည်ဆိုသည်မှာ စန်းယှဉ်သည်ကို ဆိုလိုပါသည်။" 

## ကိုးကား
မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး

**မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး” ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ် မစင်ကြယ်ပါက ဆေးကြောသန့်စင်ရသကဲ့သို့ မသိနားမလည်သော အရာတစ်ခုခု ရှိပါက သိရှိနားလည်အောင် မေးမြန်းရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသိပညာတို့၏ အရေးပါမှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မသိနားမလည်ဘဲ နေခြင်းထက် မေးမြန်းခြင်းဖြင့် ဗဟုသုတ တိုးပွားစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မသိသော်မေး၊ မစင်ဆေးဟု**၊ ထုံးရေးတန္တု၊ ဆိုမှတ်ပြုသား၊" 
*   "**မသိသော်မေး၊ ဆေးကားအစင်**၊ လူရှင်ဆိုဟူ၊ ပမာမူသား၊" 
*   "**မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး**ဆိုတဲ့အတိုင်း မသိလို့မေးတာပါ။" 

## ကိုးကား
ပြောဖန်များ မယားစကားအောင်

**ပြောဖန်များ မယားစကားအောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပြောဖန်များ မယားစကားအောင်” ဆိုသည်မှာ ဇနီးသည်က တစ်စုံတစ်ရာကို အကြိမ်ကြိမ် တိုက်တွန်းပြောဆိုပါက ခင်ပွန်းသည်သည် နောက်ဆုံးတွင် ဇနီးသည်၏ စကားအတိုင်း လိုက်လုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးဆက်ဆံမှုတွင် ဇနီးသည်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဇနီးသည်၏ ထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုမှုသည် ခင်ပွန်းသည်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်းကို ဤစကားပုံက ထင်ရှားစေသည်။ အထူးသဖြင့် အရေးကြီးသော ကိစ္စများတွင် ဇနီးသည်၏ အကြံဉာဏ်နှင့် တိုက်တွန်းမှုသည် ခင်ပွန်းသည်အတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   “ဖေဖေကလည်း ကြာတော့ **ပြောဖန်များ မယားစကားအောင်** ဆိုသလို ဘယ်တော့ကမှ ရိုက်ဖို့မပြောနဲ့၊ ငေါက်တောင်မငေါက်ဖူးတဲ့ ဖေဖေဟာ ခုတော့ ကြိမ်းမောင်းရုံတင် မကဘူး၊ (ကျွန်မ) မကြာမကြာ ရိုက်ခံထိတယ်။” 

## ကိုးကား
မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်

**မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်” ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသတ္တဝါများ သေဆုံးရမှုပမာဏကို နှိုင်းယှဉ်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ မုဆိုးတစ်ဦးသည် တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်သော သားကောင်အရေအတွက်သည် တံငါသည်တစ်ဦး တစ်မနက်တည်း သတ်ဖြတ်သော ငါးအရေအတွက်နှင့် ညီမျှနိုင်ပြီး တံငါသည်တစ်ဦး တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်သော ငါးအရေအတွက်သည် ချိပ်မွေးမြူသူများ ချိပ်ကို ရယူရန် သတ်ဖြတ်ရသော ချိပ်ပိုးအရေအတွက်နှင့် ညီမျှနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သတ်ဖြတ်ခံရသော သတ္တဝါအရေအတွက်သည် လုပ်ငန်းအမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ အချို့လုပ်ငန်းများသည် သတ္တဝါများစွာ သေဆုံးစေနိုင်ပြီး အချို့လုပ်ငန်းများတွင် သတ္တဝါအနည်းငယ်သာ သေဆုံးစေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ “မုဆိုးတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူ့အသက်သတ်ခြင်းသည် ပါဏာတိပါတကံ သက်ရောက်၍.. **မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်**ဟူ၍ ရှေးလူကြီးများ ဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့၏။" 
*   "**မုဆိုးတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်**ဟုဆိုသော ဆိုရိုးစကားကို လူအများ ကြားဖူးကြပေမည်။ …ဤဆိုစကားသည် လုံးဝ မှားယွင်းကြောင်း ချိပ်ပိုး မွေးမြူနည်းကို သိပ္ပံနည်းကျစွာ ကျင့်သုံးခဲ့ပါက မုချ တွေ့ရမည်ဖြစ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း

**မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း” ဆိုသည်မှာ ဒေါင်းကို ဖမ်းဆီးနိုင်မှသာ စစ်မှန်သော မုဆိုးဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဒေါင်းသည် ဖမ်းဆီးရန် ခက်ခဲသော တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မုဆိုးတစ်ဦးသည် ဒေါင်းကို ဖမ်းဆီးနိုင်မှသာ ကျွမ်းကျင်သော မုဆိုးတစ်ဦးဟု သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိန်ခေါ်မှုကြီးမားသော အရာတစ်ခုကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ ထူးချွန်သည်ဟု သတ်မှတ်ခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဒေါင်းအထာမသိလျှင် မုဆိုးတိုင်း ဒေါင်းဖမ်းဆီးရန် မလွယ်ကူလှ၍ **မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း**တဲ့၊ ဒေါင်းပစ်နိုင်ဖမ်းနိုင်တဲ့လူမှ မုဆိုးကောင်းလို့ ခေါ်တွင်နိုင်သလို…၊" 

## ကိုးကား
မုတမပါ လင်္ကာမချော

**မုတမပါ လင်္ကာမချော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မုတမပါ လင်္ကာမချော” ဆိုသည်မှာ ကဗျာ သို့မဟုတ် စာပေအရေးအသားများသည် ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံ သို့မဟုတ် အာရုံငါးပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ) ဖြင့် ခံစားသိရှိမှု မပါဝင်ပါက ချောမွေ့ပြေပြစ်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မုတ” ဆိုသည်မှာ အာရုံငါးပါးမှ ရရှိသော အတွေ့အကြုံများကို ရည်ညွှန်းသည်။ အာရုံငါးပါးဖြင့် တိုက်ရိုက်ခံစားသိရှိထားသော အကြောင်းအရာများကို ရေးသားမှသာ စာဖတ်သူ သို့မဟုတ် နားထောင်သူကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော စာပေအရေးအသားများ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ “မုသားမပါ လင်္ကာမချော” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုကြပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ အတုအယောင် သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သော အကြောင်းအရာများကို ရေးသားပါက စာပေအရေးအသားသည် တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မုသားမပါ လင်္ကာမချောဆိုသည်မှာ **မုတမပါ လင်္ကာမချော** ဆိုလိုသည်။ ရူပါရုံ စကားမျိုးကို ဒိဋ္ဌ၊ သဒ္ဒါရုံ စကားမျိုးကို သုတ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ စကားမျိုးကို မုတ၊" 

အထက်ပါ ကိုးကားချက်တွင် “မုသားမပါ လင်္ကာမချော” နှင့် “မုတမပါ လင်္ကာမချော” နှစ်ခုလုံးကို ရှင်းလင်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ သို့သော် အများသုံးစကားအနေဖြင့် “မုသားမပါ လင်္ကာမချော” ကို ပိုမိုအသုံးပြုကြပါသည်။ အချို့က “မုတမပါ လင်္ကာမချော” သည် ပိုမိုမှန်ကန်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါသည်။

## ကိုးကား
မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး

**မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး” ဆိုသည်မှာ မီးရောင်၊ လရောင်၊ နေရောင်တို့သည် လောကကို အလင်းပေးသော်လည်း ပညာဉာဏ်၏ အလင်းရောင်က ထိုအလင်းရောင်များထက် ပို၍ ထွန်းလင်းတောက်ပကာ အရာရာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ ပညာဉာဏ်သည် လူတို့၏ အတွေးအမြင်ကို ဖွင့်ပေးနိုင်ပြီး အမှန်တရားကို သိမြင်စေနိုင်သောကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလင်းရောင်များထက် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   " လောက၌ နေရောင်၊ လရောင်၊ မီးရောင်၊ ပညာရောင်ဟူ၍ အရောင်လေးပါး ထင်ရှားရှိရာတွင် ပညာရောင်သည်သာလျှင် အဆရာထောင်မက ထွန်းပဝင်းဝင်း လင်းစေနိုင်ကြောင်းနှင့် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသည်။" 
*   "**မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး** ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ၊ မြတ်မုနိ၊ ဟောရှိကျမ်းကိုကိုး ဟူ၍လည်းကောင်း ရှေးပညာရှိ ကဝိပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ ဆိုအပ်ကုန်ခဲ့ပြီ။" 

## ကိုးကား
မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း

**မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မီးပန်းများ ထွန်းညှိပူဇော်သော လဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မီးထွန်းပွဲတော်ကို ကျင်းပလေ့ရှိပြီး မီးပန်းများ၊ ဖယောင်းတိုင်များဖြင့် ဘုရားကျောင်းများ၊ အိမ်များကို အလှဆင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် “မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာတစ်ခုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မီးပန်းပွင့်တုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း၌**၊ မအုန်းဝဿ၊ မကျနှင်းမြူ၊" 
*   "**မီးပန်းပွင့်တုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း**၊ ထစ်အုန်းမိုးမဖွဲ၊" 

## ကိုးကား
မီးလောင်ရာ လေပင့်

**မီးလောင်ရာ လေပင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မီးလောင်ရာ လေပင့်” ဆိုသည်မှာ မီးလောင်နေသောနေရာတွင် လေက တိုက်ခတ်ခြင်းဖြင့် မီးအရှိန်ကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အခြေအနေဆိုးတစ်ခုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသော အကြောင်းအရာ သို့မဟုတ် အပြုအမူကို ဖော်ပြရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။ မီးလောင်နေသော အခြေအနေသည် ဆိုးရွားနေပြီဖြစ်သော်လည်း လေတိုက်ခြင်းက မီးကို ပို၍ လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ အခြေအနေဆိုးတစ်ခုတွင် အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုက ထပ်ဆင့်ဆိုးရွားစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မီးဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်နေရသည့်အထဲတွင် တောင်လေကလည်း **မီးလောင်ရာ လေပင့်**ဆိုသည့် စကားပုံအတိုင်းပင် တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်နေသည်။" 

## ကိုးကား
မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလွဲ

**မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလဲ” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ ဆုံးမစကားကို နားမထောင်သော သမီးသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ဒုက္ခရောက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သမီးဖြစ်သူအား အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မိဘ၏ အတွေ့အကြုံနှင့် အကြံဉာဏ်ကို လေးစားရန် သွန်သင်ဆုံးမလိုသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ မိဘတို့သည် သားသမီးများ၏ အနာဂတ်ကို ရှေးရှုသော စေတနာဖြင့် ဆုံးမတတ်ကြပြီး ထိုဆုံးမစကားများကို နာခံခြင်းဖြင့် အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေမှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလဲ** ဟူ၍လည်း မိန့်ဆိုကြသေးသည့်ပြင်၊" 
*   "**မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့်တိုးလိုးတွဲလဲ**… ဆိုတာကော သိတယ်မဟုတ်လား။" 

## ကိုးကား
မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်

**မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်” ဆိုသည်မှာ အစကတည်းက အခြေခံအုတ်မြစ် မခိုင်ခံ့သော သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သောအရာသည် နောက်ဆုံးတွင် ပျက်စီးသွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အစအဦးမှားယွင်းပါက နောက်ပိုင်းတွင် အရာအားလုံး မှားယွင်းသွားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မည်သည့်အရာကိုမဆို စတင်လုပ်ဆောင်ချိန်တွင် မှန်ကန်သော အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြင့် စတင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း တကယ့်မေတ္တာစစ်မဟုတ်၊ တကယ့်မိတ်ဆွေစစ်မဟုတ်၊ သူ့အကျိုးလိုလိုနှင့် ကိုယ့်ဘက်သို့ ယက်ခြင်းဆိုတဲ့ မသူတော်တို့ အမူအရာတွေ ပေါ်လာကုန်ပါရော။" 

## ကိုးကား
မေးဖန်များ စကားရ

**မေးဖန်များ စကားရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မေးဖန်များ စကားရ” ဆိုသည်မှာ မိမိသိလိုသော အကြောင်းအရာတစ်ခုကို မသိမချင်း အကြိမ်ကြိမ် မေးမြန်းစုံစမ်းခြင်းဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် သိရှိနားလည်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မေးမြန်းခြင်းသည် ဗဟုသုတရရှိရန် အဓိကနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မေးမြန်းခြင်းကို မရှက်သင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ မသိနားမလည်သော အရာများကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို သိရှိလာနိုင်ပြီး မိမိ၏ ဗဟုသုတကိုလည်း တိုးပွားစေနိုင်သည်။ စိတ်ရှည်ရှည်ထား၍ အကြိမ်ကြိမ် မေးမြန်းစုံစမ်းပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို သိရှိနားလည်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မေးဖန်များသော် စကားရ၏**ဟူသည့်အတိုင်း လုလင်အကြောင်းကို မေးလေသော် ပြည်သူတို့က ရှေးဖြစ်သောအကြောင်းကို ဆို၏။" 
*   "ဘာကို လုပ်ရမလဲဟု သိလိုက **မေးဖန်များ စကားရသည်**ဟူသောစကားအရ အလုပ်ကို တကယ် လုပ်လိုသောစိတ်နှင့် မေးမြန်းစုံစမ်းရှာကြံလျှင် ရမည်သာတည်း။" 
*   "**မေးဖန်များ စကားရ** ဆိုတာလို ဒေသန္တရဗဟုသုတရှိအောင် အရပ်ရပ် လှည့်လည်တဲ့အခါ စပ်မိစပ်ရာ မေးမြန်းချင်တဲ့ ဝါသနာပါလို့ ဖွားဖွားကို မေးတာပါ၊" 

## ကိုးကား
မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ

**မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် မိမိ၏ အိမ်ထောင်ဖက်သည် မကောင်းပါက ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းပါက ချမ်းသာသုခကို ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် မကောင်းပါက စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်ခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရနိုင်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းပါက ပျော်ရွှင်သာယာသော အိမ်ထောင်ရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် မတွေ့ရှိပါ။ သို့သော် အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်တူသော အသုံးအနှုန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အချို့စာပေများတွင် "လင်ကောင်းရမှ စံရသည်" စသည့် အသုံးအနှုန်းများ ပါဝင်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် “မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ” ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် လူအများလက်ခံထားသော အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေပါသည်။

## ကိုးကား
မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေစောင်းထက်

**မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေစောင်းထက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေစောင်းထက်” ဆိုသည်မှာ မီးထက် ရေက ပို၍ ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်းရှိပြီး ရေထက် လေက ပို၍ ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ ပြင်းထန်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ မီးသည် ပျက်စီးစေနိုင်သော်လည်း ရေကြီးခြင်းက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့အပြင် လေပြင်းမုန်တိုင်းသည် ရေကြီးခြင်းထက်ပင် ပို၍ အဖျက်စွမ်းအား ကြီးမားနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတရား၏ အစွမ်းထက်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထို့ကြောင့် ရှေးဆရာကြီးများက **မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေကြောင်းထက်** ဟူ၍ ပရိဘာသာ ပြုခဲ့ပေသည်။" 

## ကိုးကား
မိုးခါဖြစ်လျက် ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ

**မိုးခါဖြစ်လျက် ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးခါဖြစ်လျက်၊ ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ” ဆိုသည်မှာ မိုးရာသီဖြစ်ပါလျက် ပုရွက်ဆိတ်များ ရေအိုးအောက်ကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သောနေရာတွင် ခိုအောင်းနေပါက ထိုနှစ်တွင် မိုးခေါင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သဘာဝလက္ခဏာများနှင့် မိုးလေဝသအခြေအနေကို ဆက်စပ်၍ ခန့်မှန်းသော ရှေးခေတ်လူတို့၏ အယူအဆကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ပုရွက်ဆိတ်များသည် မိုးရွာတော့မည်ဆိုပါက မြေပြင်ပေါ်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ခြောက်သွေ့သောနေရာတွင် ခိုအောင်းနေခြင်းသည် မိုးနည်းနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိုးခါဖြစ်လျက်၊ ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ**။" 
*   "**မိုးခါဖြစ်လျက်၊ ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ**။" 

## ကိုးကား
မိုး စနေ၊ လေ ရာဟု

**မိုး စနေ၊ လေ ရာဟု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုး စနေ၊ လေ ရာဟု” ဆိုသည်မှာ မိုးနှင့် လေတို့၏ လာရာအရပ်ကို နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အယူအဆများနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “စနေ” သည် အနောက်တောင်ထောင့်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး “ရာဟု” သည် အနောက်မြောက်ထောင့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုးရွာမည့် တိမ်တိုက်များသည် အနောက်တောင်ထောင့်မှ တက်လာတတ်ပြီး လေပြင်းများ သယ်ဆောင်လာသော လေများသည် အနောက်မြောက်ထောင့်မှ လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် နက္ခတ်တာရာနှင့် လေထုအခြေအနေကို ဆက်စပ်လေ့လာပြီး မိုးလေဝသကို ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုကဲ့သို့ ခန့်မှန်းမှုများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူဟောင်းတို့မှာ **မိုးကိုစနေ၊ လေကိုရာဟု**ဟု ဆိုရိုးပြုသည့် စကား အစဉ်ရှိသည်။" 
*   "**မိုး စနေ၊ လေ ရာဟု** ဆိုတဲ့ ရှေးက စကားအတိုင်း မိုးနှင့်လေဟာ စနေ၊ ရာဟုထောင့်များမှ ချီတက်၍ လာတတ်သဖြင့်၊" 

## ကိုးကား
မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော

**မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “အသားတို့တွင် ဝက်သားသည် အမြတ်ဆုံး (အရသာအရှိဆုံး) ဖြစ်ပြီး အသီးတို့တွင် သရက်သီးသည် အမြတ်ဆုံး (အရသာအရှိဆုံး) ဖြစ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “**မံသေသု**” ဆိုသည်မှာ အသားတို့တွင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး “**သူကရော**” ဆိုသည်မှာ ဝက်သားကို ရည်ညွှန်းသည်။ “**ဖလေသု**” ဆိုသည်မှာ အသီးတို့တွင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး “**အမ္ဗော**” ဆိုသည်မှာ သရက်သီးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤစကားသည် အစားအစာများတွင် ဝက်သားနှင့် သရက်သီးတို့၏ ထူးခြားသော အရသာကို ချီးကျူးဖော်ပြသည်။ “အသားတွင် ဝက်၊ အသီးတွင် သရက်၊ အရွက်တွင် လက်ဖက်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ထိုစကားတွင် အရွက်များထဲတွင် လက်ဖက်သည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံဖြည့်စွက်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သရက်သီးကား လောကတွင် ထူးမြတ်သော အရသာရှိကြောင်းကို ကာလီဒါသဝတ္ထုတွင် **မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော**၊ ကဝိသု ကာလီဒါသောဟူ၍ ဆိုသည်။" 

## ကိုးကား
မိုးဖြူမစဲ၊ မိုးမည်းမရွာ

**မိုးဖြူမစဲ၊ မိုးမည်းမရွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးဖြူမစဲ၊ မိုးမည်းမရွာ” ဆိုသည်မှာ ကောင်းကင်တွင် တိမ်ဖြူများ အုံ့ဆိုင်းနေပါက ရွာသောမိုးသည် ကြာရှည်စွာ ရွာတတ်ပြီး တိမ်မည်းများ အုံ့မှိုင်းနေသော်လည်း မိုးမရွာဘဲ နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိုးရွာခြင်းကို တိမ်၏ အရောင်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ပေါ်မူတည်၍ ခန့်မှန်းသော ရှေးခေတ်လူတို့၏ အတွေ့အကြုံကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ တိမ်ဖြူများသည် ကျယ်ပြန့်သော မိုးရွာသွန်းမှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး တိမ်မည်းများသည် မိုးရွာရန် အလားအလာရှိသော်လည်း အမြဲတမ်း မိုးရွာသည်မဟုတ်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တစ်နေ့လုံး ကောင်းကင်ဝယ် ကြည်ကြည်လင်လင် ရှိနေခဲ့ပါလျက် ယခုမှ ညို့ရက်လေခြင်း၊ **မိုးဖြူမစဲ မိုးမည်းမရွာ**၊ တဖွားဖွား ကျလာသော မိုးစက်တို့ဖြင့် အကျႌရွှဲလာ၏။" 

## ကိုးကား
မိုးရိပ်လာ ဒူလာထ

**မိုးရိပ်လာ ဒူလာထ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးရိပ်လာ ဒူလာထ” ဆိုသည်မှာ မိုးရွာမည့် အရိပ်အယောင်များ (ဥပမာ- တိမ်ထူလာခြင်း၊ လေအေးများ တိုက်ခတ်လာခြင်း) ပေါ်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဒူလာရောဂါ ခံစားနေရသူများတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ (ဥပမာ- ကိုက်ခဲခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း) ပိုမိုခံစားရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိုးရိပ်လာ ဒူလာထ**။" 

## ကိုးကား
မိုးရွာမှ ပျိုးသာမည်

**မိုးရွာမှ ပျိုးသာမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးရွာမှ ပျိုးသာမည်” ဆိုသည်မှာ စပါးစိုက်ပျိုးရာတွင် မိုးသည် အဓိကအရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မိုးသင့်တင့်အောင် ရွာသွန်းမှသာ စပါးပျိုးပင်များ ကောင်းစွာ ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စိုက်ပျိုးရေးသည် မိုးရေကို အဓိက မှီခိုအားထားရသောကြောင့် မိုးသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရပြီး အများအားဖြင့် စကားပုံအဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသော အကိုးအကားကို အထက်တွင် ပေးထားသော လင့်များတွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
မိုးနှင့် နွားသိုး အစိုးမရ

**မိုးနှင့် နွားသိုး အစိုးမရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးနှင့် နွားသိုး အစိုးမရ” ဆိုသည်မှာ မိုးနှင့် နွားသိုးတို့ကို ထိန်းချုပ်ရန် မလွယ်ကူကြောင်း၊ မိမိ၏ စိတ်တိုင်းကျ ပြုလုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ မိုးသည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် မရှိသကဲ့သို့ နွားသိုးသည်လည်း အလွန်ရိုင်းစိုင်းပြီး ထိန်းကျောင်းရန် ခက်ခဲသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသော သဘာဝဖြစ်ရပ်များနှင့် သတ္တဝါများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိုးနှင့် နွားသိုး အစိုးမရ**ဆိုတဲ့ ဦးကြီးများရဲ့ စကားအတိုင်း မိုးကို ဦးကြီး များ လယ်ယာခွင်အတွက် အပိုအလိုမရှိ တိတိကျကျ ရွာသွန်းရရှိနိုင်ဖို့ကတော့ အလွန်မှပဲ ခက်လှပါတယ်။" 

## ကိုးကား
မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်

**မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်” ဆိုသည်မှာ အပင်များရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက် မိုးရေ တစ်စက်သည် အလွန်အရေးပါပြီး တန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မိုးရေတစ်စက်သည် အပင်တစ်ပင်အတွက် ရေတစ်အိုးစာနှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိုးရေ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး မိုးရေကို တန်ဖိုးထားသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်**ဟူသော စကားကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းလိုပင် သိရှိကြမည်ဖြစ်၏။ ဆိုလိုရင်းအနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ စပါးကောက်ပင်တို့နှင့်တကွ သစ်ပင်ဟူသမျှတို့၏ ရှင်သန်ရာ ရှင်သန်ကြောင်းမှာ မိုးရေပင်ဖြစ်၍…၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်
## ကိုးကား
မိဘစကား၊ နားထောင်ငြား၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း

**မိဘစကား၊ နားထောင်ငြား၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မိဘစကား၊ နားထောင်ငြား၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ စကားကို နာခံလိုက်နာပါက မိမိ၏ ဘဝခရီးလမ်းတွင် မည်မျှပင် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော အတားအဆီးများ (ဥပမာ- သံပြားကျောက်စောင်း) ရှိနေပါစေ မိဘ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့် အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိဘ၏ ဆုံးမဩဝါဒနှင့် လမ်းညွှန်မှုသည် သားသမီးများအတွက် အကောင်းဆုံးသော အကာအကွယ်နှင့် လမ်းပြဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မိဘစကားကို နာခံခြင်းဖြင့် ဘေးရန်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးနိုင်ပြီး အောင်မြင်မှုများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မိဘစကား၊ နားထောင်ငြားက၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်းဟု**၊ သူဟောင်းရှေးလွန်၊ ဆိုမိန့်ညွှန်၏။" 
*   "**မိဘစကား၊ နားထောင်ငြားက၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း၏**လို့ဆိုတဲ့�မိဘနှစ်ပါးပြောလိုက်တဲ့ စကားကို ကြားလိုက်ရင်ပဲ သနားတဲ့ စိတ်တွေဟာ တဖိတ်ဖိတ် ဝေပြီး…၊" 

## ကိုးကား
မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ သောက်သောက်စားစား လူ့မင်းသား

**မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ သောက်သောက်စားစား လူ့မင်းသား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား” ဆိုသည်မှာ အရက်သောက်စားခြင်းကို အခြေခံ၍ လူတို့ကို အကဲဖြတ်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ အရက်မသောက်စားတတ်သူကို လူနုံ၊ လူအဟု သတ်မှတ်ပြီး အရက်သောက်စားတတ်သူကိုမူ လူတော်၊ လူမော်ဟု သတ်မှတ်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရက်သောက်စားခြင်းကို လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်သော အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် အရက်သောက်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အများအားဖြင့် လက်မခံကြပေ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အရက်သမားတွေကလည်း **သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား၊ မသောက်မစား လူ့ငနွား**၊ တစ်ခွက်သောက် အထက်ရောက်ဆိုတဲ့ အတိုင် အဖောက်စကားတွေကို ဆူညံအောင် အော်ပြီး အရက်နှင့် ပျော်ကြသတဲ့၊" 
*   "သူ့ကြောင့် ကျွန်တော့်ဘဝ ရေတိမ်နစ်ခဲ့ရပါတယ်၊ ဆုံးရှုံးမှုပေါင်း ကုဋေကုဋာနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ **သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား၊ မသောက်မစား လူ့ငနွား**လို့ ဆိုရိုးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဘဝက ဆိုရိုးနဲ့ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားတယ်။" 

## ကိုးကား
ဆက်ရာဂျစ် ရေး

**ဆက်ရာဂျစ် ရေး** (; ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်း အခမ်းနားဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ရေးကို ကာလကတ္တားမြို့တော်ရှိ ဘင်ဂါလီ ဗြမ္မာ မိသားစုလေးတစ်ခုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအနုပညာရှင်တစ်ယောက်အဖြစ် အသက်မွေးနေသော ရေးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ အလည်ခရီးထွက်ခဲ့ရာမှ ပြင်သစ်ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူ ယန်း ရေနွား နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ဗွီတိုရီယို ဒီ စီကာ၏ အီတာလျံ နီယို ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သော *စက်ဘီး သူခိုးများ* (၁၉၄၈) ကို ကြည့်ရှုမိသွားပြီးနောက် လွတ်လပ် ရုပ်ရှင်များ ဖန်တီးရန် စတင် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။

ရေးသည် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ၊ သတင်းရုပ်ရှင်များအပါအဝင် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၆ ကားရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူသည် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ တေးရေးဆရာ၊ ဂီတဖန်တီးသူ၊ အကဆရာ၊ သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲသူ၊ စာရေးဆရာ နှင့် ရုပ်ရှင် ဝေဖန်ရေးဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ရေးအား အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ချီးမြင့်ခဲ့သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ပြင်ပ လင့်ခ်များ
* Satyajit Ray Foundation 
* SatyajitRay.org
* Satyajit Ray Film and Study Center: University of California – Santa Cruz 
* Satyajit Ray society 
* 
*  article by W. Andrew Robinson
မအိပ်မနေ အသက်ရှည်

**မအိပ်မနေ အသက်ရှည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မအိပ်မနေ အသက်ရှည်” ဆိုသည်မှာ အိပ်စက်အနားယူခြင်း မရှိဘဲ အမြဲတစေ နိုးကြားတက်ကြွနေခြင်းဖြင့် ဘေးရန်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးပြီး အသက်ရှည်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားသည် အိပ်စက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို လျှော့တွက်ထားသော အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမှန်မှာ လုံလောက်သော အိပ်စက်မှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါပြီး အိပ်ရေးပျက်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မောင်ပေါက်ကျိုင်း၏ ပုံပြင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မောင်ပေါက်ကျိုင်းသည် ဆရာ၏ “မအိပ်မနေ အသက်ရှည်” ဟူသော စကားကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် မိဖုရားကြီးကို သတ်ရန်လာသော နဂါးကို သတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပုံပြင်ကို အခြေခံ၍ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘေးရန်မှ ကင်းဝေးလိုလျှင် သတိဝီရိယရှိရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မအိပ်မနေ အသက်ရှည်**ဆိုသော တကောင်းရာဇဝင်လာ မောင်ပေါက်ကျိုင်း၏ စကားပုံအရ အသက်ရှည်ခြင်းအကျိုးကို ရရှိစေနိုင်၏။" 
*   "ဒီလူဆိုးတွေကို ကျွန်တော် ဖမ်းမိတာ တခြားကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ အညာက ကျွန်တော့်ဦးကြီးတစ်ယောက်မှာလိုက်တဲ့ **မအိပ်မနေ အသက်ရှည်** ဆိုတဲ့စကားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။" 

## ကိုးကား
မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ

**မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ” ဆိုသည်မှာ ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို ပြန်လည်ပြောပြရာတွင် ဇာတ်လမ်းထဲမှ မင်း၏ အမည်ကို မမှတ်မိပါက “ဗြဟ္မဒတ်” ဟုလည်းကောင်း၊ ပြည်၏ အမည်ကို မမှတ်မိပါက “ဗာရာဏသီ” ဟုလည်းကောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗြဟ္မဒတ်မင်းနှင့် ဗာရာဏသီပြည်သည် ဇာတ်နိပါတ်တော်များတွင် အများဆုံးပါဝင်သော မင်းနှင့် ပြည်ဖြစ်သောကြောင့် မမှတ်မိပါက ထိုအမည်များကို အစားထိုးသုံးစွဲခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်နိပါတ်တော်များ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ဇာတ်လမ်းများကို ပြန်လည်ပြောပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အလေ့အထကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မင်းမသိတတ်၊ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြောမှတ်ရှေးပုံပြင်။" 
*   "မြန်မာအများ ပြောစဉ်ဆိုရိုးတစ်ခု ရှိပါသည်။ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ၊ မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်ဟူသော စကားဖြစ်ပါသည်။ ဤစကားသည် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များရှိ ဗုဒ္ဓအလောင်းတော် ဖြစ်တော်မူရာပြည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောသော စကားစဉ် ဖြစ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး

**မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာငွေကို မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းကဲ့သို့ သဘောထားကာ လွတ်လပ်စွာ သုံးစွဲခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အာဏာရှိသူများ သို့မဟုတ် အစိုးရနှင့် နီးစပ်သူများသည် အများပြည်သူပိုင်ငွေကြေးကို မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အလွဲသုံးစားပြုခြင်းကို ဖော်ပြရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။ အများပိုင်ပစ္စည်းကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် သုံးစွဲခြင်းသည် မရိုးမဖြောင့်သော အပြုအမူဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မလုံလောက်တော့ ယောက်ျားကို အတင်းပူ၊ ယောက်ျားကလည်း နားငြီးမခံနိုင်တော့ **မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်ပြီး** အလွဲသုံးစားလုပ်၊" 

## ကိုးကား
မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်

**မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်” ဆိုသည်မှာ မင်းသည် ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ပြီး တိုင်းပြည်အပေါ် စေတနာကောင်းရှိသော်လည်း မင်း၏ အနီးတွင်ရှိသော မင်းမြှောင် (အမှုတော်ထမ်းများ၊ အကြံပေးများ) တို့သည် ကိုယ်ကျိုးရှာခြင်း၊ လာဘ်စားခြင်း စသည့် မကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် တိုင်းပြည်၏ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အာဏာရှိသူတစ်ဦးတည်း၏ ကောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုးခြင်းသည် တိုင်းပြည်အတွက် အဆုံးအဖြတ်မဟုတ်ဘဲ အာဏာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူများ၏ အပြုအမူသည်လည်း အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ “မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မင်းကောင်းပါလျက်၊ အမြှောင်ဖျက်သည်။" 
*   "ဘိုင်ဆပ်ကို မြို့ဝန်ခန့်မိတာနှင့် တူနေတာပ၊ အနှာကြောင့်မို့ ရှေးလူကြီးများက မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်တယ်လို့ ဆိုကြတာပ၊" 
*   "အမှုတော်ထမ်းနေသည့်ကာလ၌ မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်ခြင်းမရှိရအောင် ဘုရင်ကြီး သဘောကျသည်ဖြစ်စေ၊ မကျသည်ဖြစ်စေ အမှန်အတိုင်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တင်လျှောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။" 

## အခြားအသုံးအနှုန်း
**မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ 

## ကိုးကား
မင်းနား တစ်ထောင်

**မင်းနား တစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မင်းနား တစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့တွင် သတင်းအချက်အလက် စုံစမ်းရန်နှင့် ထောက်လှမ်းရန်အတွက် အရပ်ရပ်သို့ စေလွှတ်ထားသော သူလျှိုများစွာ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်းသည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသော အကြောင်းအရာများကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ သိရှိနိုင်ရန် သူလျှိုများကို အသုံးပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မင်း၏ အာဏာနှင့် သတင်းအချက်အလက်ရယူနိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ မင်းသည် သူလျှိုများမှတစ်ဆင့် မည်သူမည်ဝါက မည်သို့ပြောဆိုပြုမူသည်ကို သိရှိနိုင်သောကြောင့် မင်းကို သစ္စာရှိရန်နှင့် မင်းအပေါ် မကောင်းကြံစည်မှုများကို ရှောင်ရှားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မမှန်စကား၊ လျှပ်စာစားဟု၊ **မင်းနားတစ်ထောင်**၊ ကြားနှံ့ဆောင်သော်၊" 
*   "သူလျှိုယောက်ျား၊ ကိုယ်စောင့်ထား၍၊ **မင်းနားတစ်ထောင်**၊ ကုန်အောင်မကြွင်း၊ ပြည့်သတင်းကို၊ သားမင်းလိမ္မာ၊ မပြတ်နာရှင့်။" 
*   "မင်းတရားကြီးမှာ **မင်းနားတစ်ထောင်**ရှိသည်ဆိုသည်ကို သူတို့သိကြသည်။" 

## ကိုးကား