open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)

ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဝင် **ဗိုလ်မိုးညို** ကို ၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ် ရှမ်းစုရွာ ၌ ဦးဘရှင်၊ ဒေါ်ငွေသင် တို့မှ မွေးဖွားသည်။ ရှမ်းမြန်မာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ကိုကျော်စိန် ဖြစ်ပြီး တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သို့ ဝင်ရောက်သောအခါ သခင်ကျော်စိန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်စစ်ပညာ သင်တန်းတက်စဉ် က ဂျပန် အမည်မှာ တကာဟရှိ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဗန်ကောက်တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ ဗိုလ်အမည် ခံယူရာတွင် ဗိုလ်မိုးညို ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကျောင်းသားဘဝ နှင့် ပညာရေးရာ
ရန်ကုန်မြို့ စိန့်ဂျွန်းကျောင်း (ယခု လသာ အ−ထ−က ၂ ) တွင် ဒသမတန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

(မိသားစုဝင်တွေအပြောအရတော့ စိန်ဂျွန်းဒိုင်အိုစီ၊ ယခုအထက (၁)၊ လမ်းမတော်ပါ ...။)

## အသက်မွေးမှု ဘဝ
ရန်ကုန်−အင်းစိန် ခရီးသည်တင် မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

## အမျိုးသား နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကို ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသော အခါ သခင်ထွန်းအုပ် သခင်ဗစိန် တို့၏ တို့ဗမာအစည်းအရုံး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သခင်ထွန်းအုပ်၊ သခင်ဗစိန် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မေလ တွင် သခင်သစ် နှင့် အတူ ထိုင်းနိုင်ငံ မှ တဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ရန် ကြိုးပမ်းစဉ် မဲဆောက်တွင် အဖမ်းခံရသည်။ မဲဆောက်အချုပ်ခန်းတွင် နှစ်ရက်ကြာ အချုပ်ခံရပြီး ပြည်နှင်ဒဏ် ခံရ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာခဲ့သည်။

ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် ရွေးချယ်စေလွှတ်သည့် မြန်မာ မျိုးချစ်လူငယ် စတုတ္ထ အသုတ်နှင့် အတူ ၈ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရီယုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းမှ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကျူးရှူးကျွန်း နာဂါဆကီးမြို့ အနီးရှိ ရေတပ်စခန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်းမြို့ သို့ သွားရောက်ကာ အပန်းဖြေခဲ့ကြသည်။ ၈ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်း သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် သွားရောက်ရာ ၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တွင် စစ်ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း မချီတက်မီ ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့ တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ပြည်တွင်း သူပုန်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်း၊ ဗိုလ်လင်းယုန် တို့နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီ နှင့် ဆက်သွယ်ကာ ရန်ကုန်မြို့၊ မင်းလှမြို့၊ ပဲခူးမြို့၊ မန္တလေးမြို့ နှင့် ရွှေဘိုမြို့တို့တွင် စစ်ပညာ သင်တန်းများ သင်ကြားပေးခြင်း၊ စစ်လက်နက်ငယ် သင်တန်းပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ကာလ က တိုင်း ၇ (သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး) တွင် စက်မှုလက်မှု တပ်ရင်း၂ ကို ဦးစီးကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

## အခြားဆောင်ရွက်ချက်များ
ရန်ကုန်မြို့ မသန်မစွမ်း ရဲဘော်ဟောင်းရိပ်သာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။

## ဆုတံဆိပ်ရေးရာ
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု နောက်ဆုံးကဏ္ဍ ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည် နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေး အတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောက်ရွက်မှုကြောင့် နိုင်ငံတော် က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ( ပထမ အဆင့် ) တံဆိပ် ချီးမြှင့် ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၉ ဧပြီ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
သကြားလုံး

သကြားလုံးသည် ယခုအခါ ယဉ်ကျေးသောနိုင်ငံတိုင်း၌ ကြီးငယ် မရွေး 
သုံးဆောင်သော စားစရာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် 
သကြားလုံးဟု သိမ်းကျုံးခေါ်သော်လည်း အမှန်အားဖြင့် 
သကြားလုံးတိုင်းသည် အလုံးကလေးများချည်းမဟုတ်ချေ။ အလုံး၊ 
လေးထောင့်၊ အပြား၊ အဝိုင်း စသည်ဖြင့်စိတ်ကူးရမိသည့် 
သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ထားလေသည်။ သို့ရာတွင် 
သကြားပါ၍ချိုရဲသောအရသာရှိခြင်းကား သကြားလုံးများ၏ ယေဘုယျ 
သဘောပင်ဖြစ်လေသည်။

သကြားလုံးကို သကြားတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်မဟုတ်ဘဲ 
အခြားချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသည့် ပစ္စည်းများပါထည့်သွင်းပြုလုပ်သည်။ 
ထို့ပြင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန်အတွက် ဗနီလာရနံ့ထည့်သွင်း၍ 
လှပတင့်တယ်စားချင်စဖွယ်ဖြစ်စေရန် ဆေးရောင်အမျိုးမျိုးတင်ပေးလေသည်။
သကြားလုံးများသည် ပထမပေါ်စက လူတိုင်းဝယ်ယူသုံးဆောင် 
နိုင်သောစားစရာမဟုတ်ဘဲ ငွေကြေးချမ်းသာသူများသာ စားသုံးနိုင်သော ဇိမ် 
ခံအစားအစာဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တစ်ဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်များလာသ 
ဖြင့် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး စားသုံးနိုင်အောင် စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်။ ယင်း 
သို့ အများသုံးအတွက်ပြုလုပ်လာကြသောအခါ အမျိုးအစားညံ့၍ဖြူနီကြောင် 
ကြား ဆေးဆိုးထားသော အပေါစားသကြားလုံးများ အမြောက်အမြားထွက် 
ပေါ်လာလေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အမျိုးအစား အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်၍ 
ဈေးလည်း မကြီးလှသောသကြားလုံးများကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင်လာကြ 
သည်။ ယခုအခါတွင်ကား သကြားလုံးလုပ်ငန်းမှာ ကြီးကျယ်လာပြီးလျှင် 
ကမ္ဘာအနှံ့အပြား လူတန်းစားမရွေး ဝယ်ယူသုံးဆောင်နိုင်သော အဖိုးနှုန်းထား 
ဖြင့် အများအပြားရောင်းချနိုင်လေပြီ။ သကြားလုံးများကိုလည်း တစ်နေ့တစ် 
ခြား ဆန်းသစ်လှပသော ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထူးခြား၍အရသာရှိလာ 
အောင်တီထွင်ပြုလုပ်ကြလေသည်။

သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံပြုလုပ်နည်းမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်လေသည်။ များ 
သောအားဖြင့် သကြားလုံးပြုလုပ်ရာတွင် သကြားနွားနို့၊ အမွှေးရည်နှင့် 
အရောင်တင်ဆေးများကိုထည့်သွင်းအသုံးပြုရသည်။ အချို့သောသကြားလုံး 
မျိုးတွင်ကား ချိုဆိမ့်သောသစ်သီးဆန်များ ပါရှိတတ်သည်။ အအီပြေစားသုံး 
ရန် ခပ်ချဉ်ချဉ်ပြုလုပ်ထားသောသကြားလုံးမျိုးလည်းရှိပေသည်။
သကြားလုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်များသောအားဖြင့် ကြွေရည်သုတ် 
ခွက်များကိုသာအသုံးပြုရသည်။ နွားနို့၊ သကြားစသည်တို့ကို ထိုခွက်ကြီး 
များတွင်ထည့်ကျို၍ အနည်းငယ်ပျစ်ခဲလာသောအခါ အုန်းသီးဆန်၊ ဗာဒံစေ့ 
စသော အဆာများနှင့်အမွှေးအကြိုင်များထည့်ပေးရသည်။ ထို့နောက် ကျို 
ထားသောအရည်ကို လက်ဖြင့်ပုံသွင်းပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်မည့်အနေတွင် 
ဖိုပေါ်မှချပြီးလျှင် ထောပတ်သုတ်ထားသော ကြွေရည်သတ်ခွက်များထဲသို့ 
လောင်းချရသည်။ ထိုအခါမှ ကျိုထားသောအရာများအေး၍ ခဲမသွားမီ အလို 
ရှိရာ သကြားလုံးပုံအမျိုးမျိုးကို ပုံစံခွက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓားဖြင့် ခွဲစိတ်၍ 
လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပေးရလေသည်။

သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံ အခြေခံမှာ အထက်ပါအတိုင်းဖြစ်သော်လည်း 
မိမိတို့နှစ်သာက်ရာ အမျိုးအစားမျိုးရရှိအောင် အမယ်များထည့်၍ ပြုလုပ်နိုင် 
လေသည်။ အမယ်များထည့်ရသောအမယ်မှာ သကြားဖြစ်၍ နွားနို့ကောင်း 
မရနိုင်လျှင် နို့ဆီ၊ နို့စိမ်းများကိုအသုံးပြုနိုင်လေသည်။ 
သကြားလုံးများသည် မပုပ်မသိုးနိုင်ဘဲ တာရှည်ထား၍ စားသုံး 
နိုင်သော စားစရာမျိုးဖြစ်သည်။ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းခဲခဲယဉ်းယဉ်း မရှိလှဘဲ 
အားလပ်သည့်နေ့ရက်များတွင် အိမ်၌အပျင်းပြေ လုပ်ကိုင်စားသောက်နိုင် 
သည်။

## ကိုးကား
ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီး

ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတဘွဲ့ခံ ဝံတောင်လည်ဘုန်းတော်ကြီးသည် ပြည်မြို့ ဇာတိဖြစ်၏။ ရတုအဖွဲ့အနွဲ့ အလွန်ကောင်းသဖြင့် အင်းဝခေတ် စာပေ လောကတွင် ထင်ရှားလေသည်။ အင်းဝခေတ်တွင် ကျော်ဇောထင်ရှားသော ရဟန်းစာဆိုတော် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ပြည်မြို့သို့ရောက်၍ သီတင်းသုံးတော် မူစဉ် ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် အပြန်အလှန် ရတုဖွဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ ထိုသို့ စာဆိုကျော်ရဟန်းတော်နှင့် အပြန်အလှန် ဖွဲ့ဆိုနိုင်သော ဘုန်းတော်ကြီးကား သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်နိုင်။ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တစ်ဦးဖြစ်ရမည်။ ရဟန်းတော်ချင်းဖြစ်သဖြင့် ဖွဲ့ဆိုခဲ့သော ရတုများမှာ လောကအကြောင်း နှင့်မဆိုင်ဘဲ တရားဒေသနာများ၏ ခက်ရာခက်ဆစ်တို့ဖြစ်၏။ ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီးတင်သွင်းသော မေတ္တာစာများကို တွေ့ရသောကြောင့် မေတ္တာစာကိုလည်း ရေးသားခဲ့ကြောင်းသိသာလေသည်

## ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီး
ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတဘွဲ့ခံ ဝံတောင်လည်ဘုန်းတော်ကြီးသည် ပြည်မြို့ 
ဇာတိဖြစ်၏။ ရတုအဖွဲ့အနွဲ့ အလွန်ကောင်းသဖြင့် အင်းဝခေတ် စာပေ 
လောကတွင် ထင်ရှားလေသည်။ အင်းဝခေတ်တွင် ကျော်ဇောထင်ရှားသော 
ရဟန်းစာဆိုတော် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ပြည်မြို့သို့ရောက်၍ သီတင်းသုံးတော် 
မူစဉ် ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် အပြန်အလှန် ရတုဖွဲ့သည်ဟု 
အဆိုရှိ၏။ ထိုသို့ စာဆိုကျော်ရဟန်းတော်နှင့် အပြန်အလှန် ဖွဲ့ဆိုနိုင်သော 
ဘုန်းတော်ကြီးကား သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်နိုင်။ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တစ်ဦးဖြစ်ရမည်။ 
ရဟန်းတော်ချင်းဖြစ်သဖြင့် ဖွဲ့ဆိုခဲ့သော ရတုများမှာ လောကအကြောင်း 
နှင့်မဆိုင်ဘဲ တရားဒေသနာများ၏ ခက်ရာခက်ဆစ်တို့ဖြစ်၏။ ပြည်ဘုရင် 
နရပတိထံသို့ ဝံတောင်လည် ဘုန်းတော်ကြီးတင်သွင်းသော မေတ္တာစာများကို 
တွေ့ရသောကြောင့် မေတ္တာစာကိုလည်း ရေးသားခဲ့ကြောင်းသိသာလေသည်။

## ကိုးကား
စာနယ်ဇင်း

သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းသုံးမျိုးပေါင်းထားသည့် "စာနယ်ဇင်း" ဆိုသော ဝေါဟာရကို တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းအားထုတ် ဝေခဲ့သည့် စာရေးဆရာကြီး ပဂျီငို အမည်ခံ တိုးတက်ရေးဦးစိန်က ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ "ဂျာနယ်" ဆိုသော ဝေါဟာရကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် "မြန်မာ့ဗျူဟာ ဂျာနယ်" တွင်စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းအုပ်စုမှ တစ်ပတ် အတွင်း အရေးကြီးသည့် သတင်းများ၊ သတင်းဝေဖန်ချက်များ ဝတ္ထုတို၊ ရုပ်ပြောင်စသည်တို့ပါဝင်သော ဂျာနယ်ပုံစံကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဂျာနယ်ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ရဲဝံ့စွာစတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကဂျာနယ်များ အပြိုင်အဆိုင်ထွက်ပေါ်လာရာတွင် ပါတီနိုင်ငံရေး ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် ရပ်တည်ပြီး ထုတ်ဝေကြသည်ကများသည်။ ပါတီနိုင်ငံရေးကျောထောက်နောက်ခံမယူဘဲ သတင်းသန့်သန့်၊ ဝေဖန်ရေးသန့်သန့်ထုတ်ဝေသောဂျာနယ်များတွင် မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်၊ သူရိယရုပ်စုံဂျာနယ်နှင့် ဇေယျ ဂျာနယ်တို့လောက်သာရှိသည်။

မဂ္ဂဇင်းကို ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် "မဂ္ဂဇိန်" ဟူသောအမည်ဖြင့် ၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီတွင်ထုတ်ဝေခဲ့ကြကြောင်းတွေ့ရသည်။ မြန်မာ ပညာရှိများက အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ Magazine ကို ပါဠိသက်ဝေါဟာရ အဖြစ် မဂ္ဂဇည၊ မဂ္ဂဇိန၊ မဂ္ဂဇာနဟူ၍ ပါဠိပုဒ်ဖြင့် ဝိဂြိုဟ်ပြုကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ပညာရကြောင်း လမ်းခရီးကိုပြသော စာစောင်၊ စာအုပ်" ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီက မဂ္ဂဇင်းများပေါ် ထွက်ခဲ့စေကာမူ မဂ္ဂဇင်းလောကတွင် နာမည်ရပြီး အရေးအပါဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ "သူရိယမဂ္ဂဇင်း" ဖြစ်ပြီး ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဂ္ဂဇင်းစာစောင် ၁ဝဝ ခန့်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဝမ်းတွင်းမြို့

**ဝမ်းတွင်းမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
ထာဝရအမေ ဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်သည် မြို့ဖြစ်သည်။

ဝမ်းတွင်းမြို့သည် ရန်ကုန်-မိတ္ထီလာ-မန္တလေး မော်တော် ကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မိတ္ထီလာမှ မိုင် ၂ဝ ကွာဝေး၍ ရန်ကုန် မြို့နှင့် ၃၅၈ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး မီးရထားလမ်း ပေါ်ရှိ သဲတောမြို့နှင့်မူ နှစ်မိုင်ကွာဝေးသည်။ မြို့ပေါ်တွင် အိမ်ခြေ ၆၀၇၂ ရှိ၍ လူဦးရေ ၂၈,၈၁၃ ဦး

## ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ 
ဝမ်းတွင်းမြို့တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း၊ အလယ်တန်း၊ မူလတန်း ကျောင်းများ ရှိသည်။ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း သဲတော–ဝမ်းတွင်းသည် ဝမ်းတွင်းမြို့၏ ပထမဆုံး အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။

ဝမ်းတွင်းမြို့တွင် မြိုနယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နှင့် မြို့နယ်ဘောလုံးအားကစားကွင်း ရှိသည်။

## အထင်ကရနေရာများ 
*သိမ်တောင်စေတီ
*မြတ်ညီနောင်စေတီ
*သိမ်တောင်ကျောင်းတိုင်

## ကိုးကား
သနပ္ပင်မြို့

**သနပ်ပင်မြို့**သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ပဲခူးတိုင်း၊ ပဲခူးခရိုင်၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ပဲခူးမြို့၏အရှေ့ဘက် ငါးမိုင် ခန့်အကွာတွင်ရှိသည်။

## ဒေသသမိုင်း 
သနပ်ပင်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြို့မတည်မီ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၇ဝ ကျော်ခန့်က ယခုမြို့တည်ထားသည့်အရပ်တွင် သနပ်ပင် အများအပြားပေါက်ရောက်နေခဲ့၍ ယင်းတို့အနက် အပင်ကြီးနှစ်ပင်မှာ ပဲခူးမြို့မှပင် လှမ်း၍ မြင်နိုင်လောက်အောင် ကြီးထွားမြင့်မားသည်ဟုဆိုကြသည်။ ထိုစဉ်က ထိုအရပ်တွင် တဲကလေး လေးငါးလုံးခန့်သာရှိ၍ အနီးအနားမှာလည်း တောကောင်းသဖြင့် မျက်နှာဖြူလူမျိုးများ အမဲလိုက်စခန်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ အဓိ 
ကရ သနပ်ပင်ကြီးနှစ်ပင်ကိုအစွဲပြု၍ ထိုစခန်းကို သနပ်ပင်စခန်းဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။ ထိုဒေသပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ မွန်လူမျိုးများဖြစ်ကြ၍ မြေရိုင်းဖုန်းဆိုးများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူနေအိမ်ခြေ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာရာ မြန်မာ ၁၁၇ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ထိုအရပ်ကို သနပ်ပင်ကျေးရွာဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။ ယင်းမှ 
တစ်ဆင့် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသော နယ်မြေဒေသဖြစ်သဖြင့် တိုးတက်စည်ကားလာသောကြောင့် မြို့ပိုင်ရုံးစိုက် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာလေသည်။

မြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် နှစ်မိုင်ပတ်လည်ခန့်ရှိသည်။ ၁၉၅၃-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၆,၈ဝ၅ ယောက်ဖြစ်၍ ဗမာလူမျိုးသည် အများစုဖြစ်လေသည်။

## ပထဝီဝင် အနေအထား
### တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း 
သနပ်ပင်မြို့သည် မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ဒီဂရီ ၀၇မိနစ်မှ ၁၇ဒီဂရီ ၂၂မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်တီကျု ၉၆ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်မှ ၉၆ဒီဂရီ ၅၅မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှအနောက်သို့ ၃၅မိုင်၊ မြောက်မှ‌တောင်သို့ (၁၁)မိုင် ရှည်လျားပါသည်။

## ကိုးကား
သပိတ်ကျင်းမြို့

**သပိတ်ကျင်းမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းမန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းခရိုင်တွင်ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်၌ရှိသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းဒေသ၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ ရာသီဥတုပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန် ၄၄ လက်မခန့်သာရရှိသည်။ ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသများနှင့်နီးစပ်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများပြားသော်လည်း မြို့ပေါ်တွင်နေထိုင်ကြသူများသည် မြန်မာလူမျိုးများသာလျှင်၊အများစုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅,၆၃၀ ယောက် ဖြစ်သည်။

ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးစအခါက သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မိုးကုတ် စသောပတ္တမြားမြေဒေသသို့မြစ်ကြောင်းခရီးဘက်မှ ဝင်ပေါက်ထွက်ပေါက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုမြို့တွင် ပတ္တမြားမြေကို စောင့်ရှောက်ရန် စစ်တပ်နှင့် စစ်ပုလိပ်များ ထားရှိခဲ့၍ ထိုစဉ်က ယခုထက် လူနေ အိမ်ခြေ ပိုမိုစည်ကားခဲ့သည်။

မူလကသပိတ်ကျင်းမြို့သည် ပတ္တမြားမြေခရိုင်အတွင်း ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲ၏ နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ နောင်အခါ သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲကို မြို့နယ်အဖြစ်ပြောင်း၍ ကသာခရိုင်အတွင်း
ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သပိတ်ကျင်းသည် ရွှေဘိုခရိုင်၏ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မိုးကုတ်မြို့နယ်နှင့်အတူ မန္တလေးခရိုင် အတွင်း သွတ်သွင်းခံခဲ့ရပြီး ယခုအခါ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်။ မြို့နယ်မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ညီညာပြန့်ဖြူးခြင်း မရှိဘဲ အရှေ့ဘက်ရှိ မိုးကုတ်မြို့နယ်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ကုန်းမြင့်သွားလေသည်။ မြို့နယ်၏ အောက်ခံမြေသည်လည်း များသောအားဖြင့်ထုံးကျောက်မြေဖြစ်သည်။

## လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး 
သပိတ်ကျင်းမြို့၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် မညံ့ဖျင်းလှချေ။ မန္တလေးမြို့နှင့် ရေကြောင်းအားဖြင့် ၇၇ မိုင် မျှသာဝေးကွာ၍ မန္တလေး၊ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ အစုန်အဆန် သွားလာနေသော ပြည်တွင်းရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ပိုင် သင်္ဘောကြီးသည်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် သပိတ်ကျင်းမြို့၌ ဆိုက်ကပ်သည်။ ထို့ပြင် မန္တလေးနှင့်သပိတ်ကျင်း အစုန်အဆန် သွားလာနေသောကြား ကူးတို့သင်္ဘောကလေးများလည်း ရှိသေးသည်။ ကုန်းလမ်းခရီး အားဖြင့် ပတ္တမြားမြေမိုးကုတ်မြို့နှင့် မော်တော်ကားလမ်းဖြင့်မိုင် ၆ဝ မျှသာကွာဝေး၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် မိုးမိတ်နှင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားစသည့်ကချင်ပြည်နယ်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါစသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်လက်သွားလာနိုင်သည်။

## ကိုးကား
သပိတ်

ရဟန်းတော်တို့၏ အသုံးအဆောင်၊ ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးတွင် 
**သပိတ်**သည်အပါအဝင်ဖြစ်၏။ မည်သည့်သပိတ်မျိုးကို 
ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ရမည်ဟု မပညတ်မသတ်မှတ်မီအခါ
ကရဟန်းတော်များသည်လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ဖြစ်သည့် 
အမျိုးမျိုးသောသပိတ်တို့ကို ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ကြသည်။ 
ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်သည် ၁၁ လုံးသောသစ်သား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ 
ပတ္တမြား၊ ကျောက်မျက်ရွဲ၊ ဖန်၊ ကြေးဖြူ၊ စဉ့်၊လွဲဖြူ၊ သလွဲမည်း၊ 
ကြေးနီ သပိတ်တို့ကိုပယ်မြစ်၍ မြေသပိတ် နှင့်သံသပိတ်
တို့ကိုသာ ခွင့်ပြုတော်မူသည်။

## သပိတ်
ရဟန်းတော်တို့သည် ဆွမ်း စသော အာဟာရတို့ကို ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းငှာအပ်
သောသပိတ်သည် မြေသပိတ်၊ သံသပိတ်ဟုနှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းသပိတ်
တို့သည် အဆင်းအရောင်လုံလောက်မှသာ အဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာ လောက်သည် 
ဖြစ်၍သပိတ်အရာဝင်သည်။ သပိတ်သည် 
#သပိတ်ကြီး၊ (၃-ပြည် တစ်ခွက် = 8.95013 l)
#သပိတ်လတ်၊ (၃-ခွက်နှင့် တစ်စလယ် = 4.475064 l)
#သပိတ်ငယ် (၃-စလယ်နှင့် တစ်လမယ် = 2.237532 l )ဟူ၍ မူရင်းအားဖြင့် သုံးလုံးရှိသည်။ တွက်ချက်ပုံ

ထိုတွင် သပိတ်ကြီးသည်
(က)သပိတ်ကြီး ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ကြီး။ (ဂ)သပိတ် 
ကြီးအောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။ ထို့အတူသပိတ်လတ်သည်လည်း 
(က)သပိတ်လတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်။ (ခ)သပိတ်လတ်၊
(ဂ)သပိတ်လတ် အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။ သပိတ်ငယ်
သည်လည်း (က)သပိတ်ငယ်ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ငယ်၊ 
(ဂ)သပိတ်ငယ်အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍ သုံးလုံးစီ ရှိကြသည်။ 

သို့ဖြစ်၍ သပိတ်သည်ကိုးလုံးရှိသည်။ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့်ချက်ပြီးထမင်း
ဟင်းအစုံသုံးစလယ်မလျော့ မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် 
သပိတ်ငယ်မည်သည်။ ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ချက်ပြီးထမင်းဟင်း 
စုံသုံးစလယ်ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျင် အငယ်ထက် 
ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင် အငယ့်အောက် ငယ်သော
သပိတ်မည်သည်။ ချက်ပြီး ထမင်းဟင်းအစုံတစ်ပြည့်တစ်ခွက် 
(သုံးခွက်) မလျှော့မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် သပိတ်လတ်မည်သည်။ 
ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ဤချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံထည့်သောအခါ
လျော့ဟောက်နေလျှင်အလတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်၊ 
ပိုမောက်နေလျှင် အလတ်အောက်ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။ 
ချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံသုံးပြည်ဝင်ဆံ့သော သပိတ်သည် 
သပိတ်ကြီးမည်သည်။

ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ချက် ပြီးထမင်းဟင်းအစုံသုံးပြည် 
ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျှင် အကြီးထက် 
ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင်အကြီး အောက်ငယ်သော 
သပိတ်မည်သည်။ သပိတ်ကိုးလုံးအနက်အငယ်ဆုံး 
(အငယ့်အောက်အငယ်)နှင့်အကြီးဆုံး (အကြီးထက် အကြီး) 
သပိတ်နှစ်လုံးသည် အဓိဌာန်ဝိကပ္ပနာ၊ပြုခွင့်မရှိသော ကြောင့်သပိတ်
အရာမဝင်၊ သာမန်ခွက်အဖြစ်ဖြင့် သာသုံးစွဲအပ်သည်၊ သပိတ်သည်
အမျိုးအစားအားဖြင့် မြေသပိတ်၊သံသပိတ်နှစ်မျိုးသာအပ်သည်။ 
အရောင်အဆင်းမှာဖြူကြောင်ကြောင် အရောင်အဆင်းမရှိစေဘဲ၊ ရဟန်း
တို့အား လျောက်ပတ်သောညိုမှောင်မှောင်အရောင်အဆင်း ရှိစေရမည်။ 
ဤရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြေသပိတ်ကိုနှစ်ကြိမ်မီးဖုတ်၍၊ သံသပိတ်ကို
ငါးကြိမ်မီးဖုတ်ရမည်ဟု အဌကထာ တို့၌ဆိုသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* သပိတ်အဓိဋ္ဌာန်တင်နည်း, ဝိကပ္ပနာပြုနည်း, စောင့်ရှောက်နည်း
* ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ထည့်သော သပိတ်
* မြန်မာ့ရိုးရာ အတိုင်းအတာယူနစ်များ

## ကိုးကား
သကြားပင်

**သကြားပင်**သည် သရက်ပင်၊ မရန်းပင် တို့ကဲ့သို့ ပင်စောက်မျိုး ဖြစ်သည်။ အသီးသည်သကြားကဲ့သို့ချိုသောကြောင့် ယင်းအပင်ကို သကြားပင်ဟုခေါ်ကြသည်။ သွတ္တပတ်ပင်နှင့်တူသဖြင့် သကြားပင်နှင့် သွတ္တပတ်ပင် ကိုအတူတူဟုထင်ကြသည်။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို အားခရပ်ဆာပိုတာဟုခေါ်၍ ဆာပိုတာစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လို ဆပိုဒီးလားပင်ဟုခေါ်သည်။

သကြားပင်သည် အမြဲစိမ်းလန်းသော အပင်မျိုးသည်။ ပေ ၂ဝ မှ ၆ဝ အထိ မြင့်တတ်သည်။ အရွက်သည် အစိမ်းရင့်ရောင် ပြောင်ချောချော၍ အရင်းရှူးကာ ထိပ်ကားသည်။ အသီးသည် အချင်းသုံးလက်မခန့် လုံးဝိုင်းသောသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အာလူးအနွမ်းရောင်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ အပေါ် 
ခွံပါး၍ အတွင်း၌ပြောင်ချောမည်းနက်သော အစေ့နှစ်စေ့သုံးစေ့ပါသည်။ မှည့်သည့်အခါ အတွင်းသားသည် ညိုဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိ၍ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းပြီး ချိုမြိန်သောအရသာရှိသည်။ အနံ့ချိုမွှေးသည်။ မမှည့်မီစားမူ အရသာဖန်၍ အစေးများသည်။ ယင်းသို့ထူးကဲ ချိုမြိန်သော အရသာထူးနှင့် 
ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှင်ဘုရင်များ စားသုံးရန် သီးသန့်စိုက်ပျိုး၍ တိုင်းသူပြည်သားများ စားသုံးမိပါက ကြီးလေးသော 
အပြစ်ဒဏ် ခံရကြောင်းဖြင့်ဆိုသည်။ 

သကြားပင် ပင်စည်အခေါက်မှ ထွက်သောအစေးကို လူတို့ စားသုံးကြသည့် ချူးအင်းဂမ်းခေါ် ကပ်စေးနဲသကြားခဲပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ သကြားပင်မှအစေးကို ချီကလာ၊ သို့မဟုတ် ချစ်ကယ်ဟုခေါ်သည်။ ကော်ဖတ်စေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ၁ဝ နှစ်သားကျော်သောအပင်၏ ပင် 
စည်ကို ငါးဆူးတောင်သဖွယ်ထစ်ပေးလျှင် အစေးထွက်သည်။ သို့ရာတွင် အစေးမကြာခဏထုတ်ပါက အပင်သေတတ်သည်။ (ချူးအင်းဂမ်း-လည်းရှု။) 
သကြားပင်၏ သစ်သားသည်မာ၍ကြာရှည်ခံသည်။ သကြားပင်ကို အစေ့မှလည်းကောင်း၊ အကိုင်းဆက်၍လည်းကောင်းစိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ပူ၍စိုစွတ်သော မြေနိမ့်ဒေသ၌ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ သကြားပင်မှ ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလအတွင်းတစ်ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှ မတ်လအတွင်းတစ်ကြိမ် တစ်နှစ်လျှင် သကြားသီးနှစ်သီးသီးတတ်သည်။ သကြားပင်သည်အမျိုး အတော်များများရှိသည်။

မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ ယင်းအသီးသည် အသားအရေ ကုန်ခမ်းခြောက်သွေ့သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သုက်ဓာတ်ပျက်သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သည်းခြေဆို့တောင့် နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ နှလုံးကိုလေဝင်၍ ဆာလောင်နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ သိန္နိပါတ်ရောက်၍ ရူးသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ပျံ့လွင့်သောအနာကိုလည်းကောင်း ချမ်းသာစေတတ်၏ဟုဆိုသည်။

အထက်ဖော်ပြပါသကြားပင်မျိုးအပြင် မြန်မာတို့ သကြားပင်ဟုခေါ်သော ချုံပင်ကလေးမျိုးလည်းရှိသေးသည်။ ယင်းကို မှန်ပင်၊ ဒန္တသုခပင် 
ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ဒန္တသုခသည် ပါဠိစကားဖြစ်ရာ ဒန္တ၏အနက်သည် သွားဖြစ်၍ သုခသည်ချမ်းသာခြင်းဖြစ်သဖြင့် သွားရောဂါမှ ချမ်းသာစေသောအပင်ဟုဆိုလိုသည်။ ယင်းအပင်ကို ပဉ္စငါးပါးအကုန်နုတ်၍ ပြုတ်ကာ အရည်ကိုငုံလျှင် သွားကိုက်ပျောက်သည်ဟုဆိုကြသည်။ အချို့ကမူ အပင်ကိုပြာချ၍ သွားတိုက်ကြသည်။ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် စကိုပါးရီးယားဒါး 
လဆစ်ဟုခေါ်သည်။ တစ်ပေမှသုံးပေအထိမြင့်သော နှစ်ရှည်ခံပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည်မာ၍ ပြောင်ချောဖြစ်သည်။ အရွက်သည် ခွေးသွားစိတ် အနားကွပ်ဖြစ်၍ တစ်လက်မမှနှစ်လက်မအထိ ကြီးကာအဖျားရှူးသည်။ မတ်လမှ ဇွန်အတွင်း အပွင့်ပွင့်သည်။ အပွင့်သည် ပင်စည်နား ကပ်ပွင့်၍ အ 
ချင်းလက်မ တစ်မတ်ခန့် ကြီးသည်။ ခြံမြေနှင့် လယ်ကန်သင်းရိုးတို့၌ အလေ့ကျရောနှောပေါက်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဝေါ့ ဝှစ်တမန်

**ဝေါ့ ဝှစ်တမန်** (Walt Whitman) သည် ထင်ရှားသော အမေရိကန် ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူရေးသော ကဗျာများတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အမေရိကန် ဒီမိုကရေစီကို ချီးကျူးရေးသားခဲ့ရာ အမေရိကန် မျိုးချစ် ဆရာကြီးဟူ၍ပင် နိုင်ငံခြား၌ အသိအမှတ်ပြုထားကြလေသည်။ ထို့ပြင် ဝှစ် တမန်သည် မိမိ၏ စိတ်နေစိတ်ထားကို အရေးအသားအားဖြင့် ထုတ်ဖော်ခဲ့ရာ၌ ခေတ်ရှေ့ပြေးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်မှ သူ၏စာပေလက်ရာ၏ အရသာကို အကဲဖြတ်နိုင်လာကြလေသည်။ ဝေါ့ဝှစ်တမန်သည် ၁၈၁၉ ခုနှစ်မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နယူး ယော့မြို့နယ် လောင်းအိုင်လန်၌ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က အခြေခံပညာ လောက်ကိုသာ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ရုံးလုလင်၊ ပုံနှိပ်စက်အလုပ်သမား၊ ကျောင်းဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ စသည်ဖြင့် အလုပ်အမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၈၄၈ ခုနှစ်အထိ *ဗရွှတ်ကလင်း အီးဂဲ* သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ ဝှစ်တမန်သည် ထိုသတင်းစာတွင် နိုင်ငံရေး၊ ပြည်သူ့အရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အကျဉ်းထောင်ပြုပြင်ရေး၊ ဂီတ အစရှိသည်ဖြင့် ကျယ်ပြန့်သော အကြောင်းအချက်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲခြင်းကို မလိုလားချေ။ ကျေးကျွန်စနစ်ကိုလည်း ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချသည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ဝှစ်တမန် ရေးသော *မြက်ပင်၏ အရွက်များ* ခေါ် ကဗျာစာအုပ်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အစအဦးတွင် ထိုကဗျာစာအုပ် သည် မထင်ပေါ်ခဲ့ချေ။ နောင်အခါ နာမည်ကျော် အမေရိကန် ကဗျာဆရာ အီမာဆန်က ဝှစ်တမန်၏ကဗျာကို ထုတ်ဖော်ချီးကျူးသောကြောင့် ထင်ရှား လာလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဝှစ်တမန်သည် မိမိကဗျာကို ပြုပြင်တိုးချဲ့ရန် အားထုတ်လေသည်။ *မြက်ပင်၏ အရွက်များ*တွင် ကဗျာဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုသာသော်ငြား လည်း စာဆိုသူသည် ပေါက်ဖွားရာ ပြည်ထောင်စုကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးသဖြင့် မိမိအဖြစ် ဘဝကို ကျေနပ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၆၁-၁၈၆၅ ခုနှစ်တို့တွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဝှစ်တမန်သည် သူနာပြုအဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်းက ရရှိခဲ့သော အတွေ့အကြုံများကို စကားပြေနှင့်လည်းကောင်း၊ ကဗျာနှင့်လည်းကောင်း ရေးသားစပ်ဆိုခဲ့သည်။ *ဒရမ်းတက်* ကဗျာ၌ *အို-ခေါင်းဆောင်၊ ကျွန်ုပ်၏ခေါင်းဆောင်*ဟူ၍ သမ္မတလင်ကွန်း ကျဆုံးသည့်အတွက် ယူကျုံးမရဖြစ်ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၅ ခုနှစ်အထိ ဝှစ်တမန်သည် ဝါရှင်တန်မြို့တွင် အစိုးရဌာန၌ အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် လေသင်ဓုန်းဖြတ်သဖြင့် အလုပ်မှအနားယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် နယူးဂျာစီပြည်နယ် ကင်မဒင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ၁၈၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
သခွတ်ပင်

## စာပေအနုပညာထဲမှ သခွတ်ပင်
**သခွတ်ပင်**သည် အသုရာနတ်ပြည်၏ အထိမ်းအမှတ် သစ်ပင်အဖြစ် ကျမ်းဂန်များတွင် ထင်ရှားသည်။ ကျမ်းဂန်အဆိုအရ ဘုရားအလောင်း မာဃလုလင်သည် သိကြားဖြစ်သောအခါ ရှိရင်းသိကြားကို တာဝတိံသာမှပယ်ချလိုက်ရာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေရှိ အသုရာ ပြည်သို့ရောက်လေ၏။ အသုရာပြည်၏ အခင်းအကျင်းတည်နေပုံသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ အသုရာနတ်တို့၏စိတ်၌ အသုရာ ပြည်ကို တာဝတိံသာဟုပင်ထင်မှတ်နေကြ၏။ သခွတ်ပင်များပွင့်ချိန်ရောက်မှ ပင်လယ်ကသစ်ပွင့်ရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မဟုတ်မှန်းသိသဖြင့် တာဝတိံသာ သို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် သခွတ်ပွင့်ချိန်တွင် စစ်ချီတက်ရာ၌ မြည်သောအသံကိုမိုးထစ်ချုန်းသည်ဟု ပြောလေ့ပြောထရှိလေသည်။   ထိုကြောင့် သခွတ်ပင်သည် မိုးဦးကာလ၌ ပွင့်သည်ဟု ယူရာသည်။ သိကြား နှင့်အသူရာတို့ သခွတ်ပွင့်ချိန်စစ်ခင်းကြပုံကို တေးရေး မြို့မငြိမ်းက "သခွတ်ပန်းရုပ်ရှင်"၏ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သည့် "ကသစ်ပန်း/သခွတ်ပန်း" အမည်ဖြင့် ခေတ်စမ်း သီချင်းတစ်ပုဒ်တေးပြုစပ်ဆိုဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ နာမည်ကြီး သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။  

## အပင်
သခွတ်ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ မလွှပင်၊ ကြောင်လျှာပင်တို့ကဲ့သို့ ဗစ်နိုးနီးယားစီအီး (Bignoniaceae) မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဒိုလီချန်ဒရုန်းကရစ္စပါ ဟုခေါ်သည်။ သခွတ်ပင်သည် ပေ ၄ဝ မှ ၆ဝအတွင်းမြင့်သည်။ ပါဠိဘာသာဖြင့် ဃောသာချဟုခေါ်သည်။ ယင်းမှာ ဃောကြေ၍ သာချမှ သခွတ်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## အမျိုးအစား
သခွတ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ သခွတ်ဖိုနှင့် သခွတ်မဖြစ်သည်။ သခွတ်ဖို၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စတီရီယိုစပါမံပါဆိုနာတမ် (*Stereospermum personatum*) ဟုခေါ်၍ သခွတ်မကို ဒိုလီချန်ဒရုန်းစပါသာဆီး (*Dolichandrone spathacea*) ဟုခေါ်သည်။

## ပေါက်ရောက်ရာဒေသ
သခွတ်ဖိုပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ သခွတ်မပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ တွေ့ရသည်။ သခွတ်ပင်များကို အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ သံတွဲမြို့များ၌ တွေ့နိုင်သည်။

## အရွက်
သခွတ်ပင်၏အရွက်သည် အလျားသုံးလက်မခန့်ရှိ၍ အဖျားချွန် သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အရွက်နှုတ်ခမ်းသားသည်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်သည်။ အရောင်သည် စိမ်းရင့်ရောင်ပြောင်လက်နေသည်။

## ပန်းပွင့်
ဇူလိုင်လမှအောက်တိုဘာလအတွင်း အပွင့်များပွင်သည်။ သခွတ်ပွင့်သည် မလွှပွင့် ကဲ့သို့ အဝကား၍ နံနက်စောစောအချိန် အပင်မှကြွေကျလေ့ရှိသည်။ အနီရောင် အဆင်းရှိသောအပွင့်ပွင့်သည့် သခွတ်ပင်မျိုးလည်းရှိသည်ဟု ဆေးကျမ်းများ၌ ဆိုသည်။

## တိုင်းရင်းဆေး
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွတ်ပွင့်အနီအဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ချိုဖန်ခါးရသာရှိ၏။ အေး၏။ အစာကိုပွစေတတ်၏။ သွေးသလိပ်ကိုနိုင်၏ ဟုဆိုသည်။ သခွတ်ပွင့်ကို ပြုတ်သုတ်ချက်စားလျှင် အသံပျက်သူတို့ အသံ ထွက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။ 

## စားစရာ
သခွတ်ပွင့် ကို ပြုတ်သုတ်၍ ဖြစ်စော၊ ကြော်၍ဖြစ်စေ စားသုံးကြသည်။

## ကိုးကား
သမီးလှကျွန်း

မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ ပုသိမ်မြစ်ဝ၏ တောင်ဘက်တွင် ကျွန်းကလေးများအတော်အသင့်ရှိရာ နဂရသာဂီကျွန်း (ခေါ်)ဟိုင်းကြီးကျွန်းနှင့် ဒိုင်းမွန်းကျွန်း(ခေါ်)**သမီးလှကျွန်း**တို့သည် ထင်ရှားသောကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သမီးလှကျွန်းကို လိပ်ကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ သမီးလှကျွန်းသည် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှ ၁၂-မိုင် ကွာဝေးသည်။ ပုသိမ်မြို့နှင့် မိုင် ၈၀ ကွာဝေးသည်။

သမီးလှကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် မှန်ကူကွက် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသဖြင့် အနောက်နိုင်ငံသားတို့ကဒိုင်းမွန်းကျွန်း သို့မဟုတ် စိန်ကျွန်းဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကျွန်း၏အတိအကျ တည်နေရာမှ မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ံ ၅၁ ၃ဝနှင့်အရှေ့ဘက်လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ၁၈ ၄၅ တွင်ဖြစ်သည်။ ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှတောင်ဘက် ၈ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ သမီးလှကျွန်း၏တောင်ဘက်စူးစူးတွင် မီးပြတိုက်တည်ထား သောအယ်ဂူအာဒါကျောက်တန်းတည်ရှိရာ ပုသိမ်ကမ်းခြေနှင့် ထိုအယ်ဂူအာဒါမီးပြတိုက် (ယခုပုသိမ်မီးပြတိုက်)၊ အကြားတွင် သမီးလှကျွန်းကဗဟိုကဲ့သို့ တည်ရှိနေလေသည်။ သမီးလှကျွန်းတွင်လည်း မီးပြတိုက်ရှိသည်။

သမီးလှကျွန်းသည် စတုရန်းတစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်း၍ အစဉ်စိမ်းလန်းစိုပြည်သော သစ်ပင်ချုံနွယ်တို့ဖြင့်ပိတ်ဖုံးလျက်ရှိသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ဤကျွန်းပေါ်၌ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးဌာနငယ်တစ်ခု ဖွင့်လှစ် ထားရှိသည်။ မြန်မာပြည်မကြီးမှကပ္ပလီကျွန်းသို့ ဆက်သွယ်ပြောကြား လိုသည့်အခါ ထိုကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံမှတစ် ဆင့်ပြောရလေသည်။ ပုသိမ်မြို့နှင့်လည်းကြေးနန်းအဆက်အသွယ်ရှိလေသည်။ ဤကျွန်း၌ အုန်းပင်အနည်းငယ်သာ ပေါက်ရောက်သည်။ 

ကျွန်းပတ်လည်၌ လိပ်များဥလေ့ရှိသဖြင့် လိပ်ဥများ ထွက်သောကြောင့် သမီးလှကျွန်းကို လိပ်ကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာလှေသမားများက သမီးလှ ကျွန်း၌ နတ်ကြီးသည်ဟုယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့်ယင်းကျွန်းအနီးသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်း သောစကားများကို မပြောဝံ့ကြချေ။

## ကိုးကား
သရဖီပင်

**သရဖီပင်**သည် ပုန်းညက်ပင်နှင့်မျိုးတူဖြစ်၍ ဂတ်တီဖာရီ(Guttiferae; ယခုအခါတွင် ) မျိုးရင်း၌ပါဝင်သည်။ ရုက္ခဗေဒအမည် အားဖြင့်*ကယ်လိုဖိုင်လမ်စပက်တေဗီ* (*Calophyllum spectabile*; ယခုအခါတွင် '**) ဟုခေါ်သည်လည်းရှိသည်။ ကယ်လိုဖိုင်လမ်ပိုလီယန်သွမ်(**')ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။ ကယ်လိုဖိုင်လမ်ကွန်စတယ်ရိုင်(*Calophyllum kunstleri*; ယခုအခါတွင် '''')ဟု 
ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။ 

ပူအိုက်သောရာသီဥတုရှိသည့်ဒေသများတွင် မူလပေါက်ရောက်ခဲ့သောအပင်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌တနင်္သာရီတိုင်း အမြဲစိမ်းတောများတွင် အများအပြားပေါက်ရောက် သည်။ ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီအရ
မှာ သရဖီဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းသည်သုရာဘိသဒ္ဒါမှဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သုရာဘိသဒ္ဒါပါဌ်တွင် ဥသရကျေ၍သရဘီဟုခေါ်တွင်လာရာမှသရဖီဟုရေးသားခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။ တောင်ပုန်းညက် 
ပင်ဟုလည်း ယူဆရန်ရှိကြောင်းဖော်ပြထားလေသည်။ 

သရဖီပင်သည် ပုန်းညက်ပင်နှင့်အနေအထားတူသည်။ ပင်စည်ဖြောင့်မတ်၍ အမြင့်ပေ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိရှိ ပြီးလျှင်လုံးပတ်ခုနစ်ပေခန့်ရှိသည်။ အရွက်များသည် ပုန်းညက်အရွက်ကဲ့သို့ ချောမွတ်ပြောင်လက်သည်။ အလျားလေး လက်မမှခြောက်လက်မအထိရှိသည်။ ပုန်းညက်ရွက်ကဲ့သို့ပင် ထူ၍သားရေကဲ့သို့မာကျောပြီးလျှင်အနားညီသည်။ ရှည်ရှည်ဝိုင်းဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ပုန်းညက်ရွက်နည်းတူ အလယ်အကြောမမှအကြောငယ်များ ထင်ရှားစွာ ယှဉ်ပြိုင်ထွက်ပေါ်နေသည်။ ပုန်းညက်နှင့်ခြားနားသော အခြားအချက်တစ်ရပ်မှာ အပွင့်ပွင့်ပုံ မတူခြင်းဖြစ်သည်။ ပုန်းညက်ကဲ့သို့အခိုင်လိုက်မပွင့်ဘဲ အကိုင်းအခက်များမှအပွင့်ကလေးများတစ်ပွင့်ချင်းထွက်ပွင့်သည်။ အပွင့်ညှာတံ တို၍အပွင့်ကြဲသည်။ 

အပွင့် ကလေးများသည် ကံ့ကော်ပွင့်အသေးစားကလေးများနှင့်ဆင်ဆင်တူ၍ ဝတ်ဆံအဝါရောင်ရှိသော အဖြူပွင့်ကလေးများဖြစ်သည်။ သင်းပျံ့သောရနံ့ရှိသည်။ ဇေယျရန္တမိတ်ဆို 'ဆောင်းဘုံဌာနေ'ချီရတုတွင်ဖွဲ့နွဲ့သကဲ့သို့ 'ဝတ်ဆံရွှေခဲ၊ပုလဲချပ်စီ'ထားသည့်နှယ်လှပယဉ်ကျေးသော သရဖီပန်းကလေးများကို အမျိုးသမီးတို့ပန်ဆင်ရန် နှစ်သက်ကြသည်။ တပေါင်းလအခါ သမယ၌ သရဖီပန်းများဖူးပွင့်ကြလေရာ ရှေးမြန်မာစာဆိုကြီးများသည် တပေါင်းလရာသီဘွဲ့များ၌ သရဖီပန်းအကြောင်းကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုကြသည်။ 

အမျိုးသမီးစာဆိုတော် မယ်ခွေ၏ဆဲ့နှစ်ရာသီ အဲချင်း ၁၂ပုဒ်အနက်တပေါင်းလဘွဲ့၌ -
နွေဦးမှတိမ်ခ၊ တောတောင်တလီ၊ မှိုင်းဝေရီနှင့်၊ 
ကတ္တီပါပေါင်း၊ ရွက်သစ်ကယ်လောင်း၊ ရွက်ဟောင်းပျံလို့၊ 
ခက်ရံမှဝေဝေ၊ အင်ကြင်းသရဖီ၊ ပန်းစုံစီနှင့်၊ သိင်္ဂီရောင်သွေး၊ 
ကြိုင်ကြိုင်ငယ်မွှေးလို့၊ ငှက်ကျေးငယ်ခြွေသည်၊ တောင်လေပြေ 
မုန် တိုင်းနှင့်၊ရေလှိုင်းသံတိုး ....'ဟုစပ်ဆိုခဲ့၏။ 
စာဆိုတော်ကြီးဦးမင်း၏ တပေါင်းလဘွဲ့လေးချိုးတွင်မူ* 
ယခေါင်စဉ်ရှည် သဲစေတီတည်မြဲမို့၊ ရှစ်မည်က မြူချည်လျှင်၊ 
သရဖီရွှေလိုဝင်းလို|၊အင်ကြင်းသန္တာညွန့်တို့၊ဖူးကွန့်ကိုက်လှယ် ....*ဟူ၍ သရဖီပန်းကလေးများ၏ ထင်ပေါ်သော 
ဝတ်ဆံအဝါရောင်ကို ရွှေရောင်နှင့်ခိုင်းနှိုင်းစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။

သရဖီပင်၏အသားသည်ညို၏။ အတော်အသင့်မာသည်။ အကြောအမျှင်များ သိပ်သည်းလျက် ပြုပြင်ရလွယ်သောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ သရဖီသားကိုသာမန်နည်းဖြင့်အခြောက်ခံ၍ အသားသေ
အောင်ပြုလျှင် ကောက်ကွေးတတ်သောကြောင့် ပေါင်းဖိုတွင်အခြောက်ခံမှသာလျှင် သစ်ကောင်းရနိုင်သည်။ 

သရဖီသားကိုလှေစပ်ခြင်း၊ အိမ်ဆောက်ခြင်း၊ လှေရွက်တိုင်၊ လှည်းထမ်းပိုးစသည်တို့ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ပန်းတကာခေါ် သရဖီတစ်မျိုးရှိသေးလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
သရဝဏ်နက္ခတ်

ဗိဿနိုးနတ်မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် သရဝဏ် နက္ခတ်၏ ပရိယာယ်ကို ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်း၌ “သာဝဏော၊ မာဓဝေါ၊ ဗိဿ ဏု“အစရှိသည်ဖြင့် (၈)ပါး ပြပါသည်။ 

သာဝဏဟူသော သက္ကဋဘာသာကို သရဝဏ်ဟု မြန်မာမှု ပြုထားသည့် ထိုနက္ခတ်ကို အဘိဓာန်ဋီကာ၌ “**ဧတေန**၊ ဤနက္ခတ်ဖြင့်။ **သုသာသုတံ**၊ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုဟု ဆိုအပ်သော။ **ဖလံ**၊ အကျိုးကို။ **သဝတိ**၊ ယိုစီးတတ်၏။ **ဣတိ**၊ ထို့ကြောင့်။ **သာ၀ဏော**၊ သရဝဏ် နက္ခတ်မည်၏ ဟူ၍ အနက်ဝိဂြိုဟ် ဖွင့်ဆိုပါသည်။ 

ထိုနက္ခတ်၏ လုံးရေ သင်္ချာအဆင်း သဏ္ဌာန်ကို ကျမ်း အချို့၌ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရပေသည်။ 
* -ပေါတ္တရသာဒိကျမ်း 
* -ဂြဟန္တီကျမ်း 
* -လဃုသင်္ဂြဟကျမ်း (၃) လုံး၊ တောင်ဝှေး သဏ္ဌာန်
* -သိင်္ဃဗောဓကျမ်း  (၃) လုံး၊ သဏ္ဌာန်မပါ
* -သေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း (၃) လုံး၊ သဏ္ဌာန်မပါ
* -ကပ္ပဝဏ္ဏနာကျမ်း (၃) လုံး၊ မြားသဏ္ဌာန်
* -နက္ခတ်လင်္ကာ (၃) လုံး၊ မြားသဏ္ဌာန်
ရွှေမင်ရေး ပုရပိုက်ဖြူ (၃) လုံး၊ ရေသေ့ သဏ္ဌာန်
သရဝဏ် နက္ခတ်ကို ဟရီမည်သော ဗိဿနိုး နတ်မင်းအစိုးရကြောင်း ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းတွင် ပြဆိုပေသည်။ 
## ကိုးကား
သရက်ချောင်းမြို့

**သရက်ချောင်းမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်တွင်ပါဝင်သော သရက်ချောင်းမြို့နယ်၏ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်-မြိတ် မော်တော်ကားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိ၍ ထားဝယ်မြို့မှ ၁၇ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ထားဝယ်မြို့ထက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ၁၅ မိုင်ခန့် ပိုမိုနီးကပ်ပြီးလျှင် ထားဝယ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း အနီးတွင်တည်ရှိသည်။ 

မြို့ပေါ်ရှိ အစိုးရ အဆောက်အအုံများအနက် မြို့ပိုင်ရုံးနှင့် ရဲဌာနတို့မှာ သောင်းကျန်းသူများ မီးရှို့ဖျက်ဆီး၍ ပျက်စီးခဲ့ရသဖြင့် ၁၉၆၁-၆၂ ခုနှစ်က အသစ်တစ်ဖန်ပြန်၍ဆောက်လုပ်ခဲ့ရသည်။ ငွေတိုက်တစ်ခုသာလျှင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးမတိုင်မီက အဆောက်အအုံဖြစ်လေသည်။

## ပထဝီဝင် 
သရက်ချောင်းမြို့နယ်သည် ထားဝယ်ခရိုင် အတွင်းရှိ မြို့နယ်လေးခုအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးလျှင် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးသောဒေသများမှ တစ်ပါး သရက်ချောင်းမြို့နယ်သည် ညီညာပြန့်ပြူးသော မြေနိမ့် မြေပြန့်နည်းပါး၍ တောင်ကုန်းကမူပေါများသည်။ မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တနင်္သာရီရိုးမတောင်တန်းကြီးရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် ထားဝယ်မြစ်ရှိလေသည်။ ယင်း၏တောင်နှင့် မြောက် အလျားသည်ထားဝယ်မြို့နယ်၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး ဖြစ်သော ရှင်မုတ္ထီးရွာရှိ ရွှေဂူချောင်းမှသည် မြိတ်ခရိုင် မြောက်ဘက်အစပ်တွင်ရှိသော ပလောက်ချောင်းအထိဖြစ်၍ မိုင် ၆ဝ ခန့်ရှည်လျားသည်။ မြို့နယ်၏ အရှေ့အနောက် အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် မိုင်၃ဝ ခန့်ရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ ဧရိယာသည် ၁ဝ၁၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ကျေးရွာပေါင်း ၁၄၉ရွာ ပါဝင်ရာသူကြီး ၄၅ ဦးကကျေးရွာအစုများဖွဲ့၍ ခွဲဝေအုပ်ချုပ် ရလေသည်။ 

## လူမှုပထဝီဝင် 
မြို့ပေါ်နှင့် မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသူတို့သည်  ထားဝယ်လူမျိုးများ နှင့် ကရင်လူမျိုးမွန်လူမျိုး အနည်းငယ်မျှရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ထားဝယ်၊ ကရင်၊ မွန် နိုင်ငံခြားသားတို့၏ရာခိုင်နှုန်း အချိုးအစား မှာ ၉၀:၇:၂:၁ ခန့်ဖြစ်လေသည်။ လူဦးရေအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြ၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များလည်း အနည်းအကျဉ်းမျှရှိလေသည်။ ကိုင်း၊ လယ်ယာနှင့်ခြံဥယျာဉ်လုပ်ငန်းသည် မြို့နယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော ကိုင်းနှင့် လယ်ဧရိယာပေါင်းမှာ ၃၁၄၆၂ဧကဖြစ်၍ အုန်းသီး၊ ကွမ်းသီး၊ ဒူးရင်း၊ မင်းကွတ်တို့ကိုစိုက်ပျိုးသော ခြံ ဥယျာဉ်ဧကပေါင်းမှာ ၂၄ဝ၅၁ ဧကဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယအရေးပါသောလုပ်ငန်းသည် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းဖြစ်၍ ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးကပ်သော ကျေးရွာများတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တတိယအရေးပါသော လုပ်ငန်းသည် သတ္တု လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၏ထွက်ကုန်တို့မှာဆန်စပါး၊ အုန်းသီး၊ ကွမ်းသီး၊ ဒူးရင်းသီး၊ ငါးပိငါးခြောက်နှင့်သံဖြူ ခဲမဖြူ၊ အဖြိုက်နက်၊ သတ္တုများဖြစ်သည်။

## အထင်ကရနေရာများ 
### ရှင်တောင်ပုံစေတီ 
မြို့နယ်အတွင်းရှိစေတီပုထိုးတို့အနက် သရက်ချောင်းမြို့ အရှေ့ဘက်စုပုံတောင်ပေါ်၌ တည်ထားသော ရှင်တောင်းပုံစေတီသည် သမိုင်းဝင်ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်းစေတီတစ်ဆူဖြစ်၍ အဆက်ဆက်မွမ်းမံပြင်ဆင် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းအရကောဇာသက္ကရာဇ် ၁ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က မောင်နွားအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ဦးသည်တောလိုက်ထွက်ရင်း ရသေ့တစ်ဦးနှင့်တွေ့၍ တရားပြဆုံးမသဖြင့် သတိသံဝေဂရကာ မိမိ၌ပါလာသော လေးမြားလက်နက်ပစ္စည်းများကို တောင်းဖြင့်ထည့်လှူဒါန်း၍ စုပုံမီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီးလျှင် ရသေ့ရဟန်းပြုသွားရာ ထိုလေးမြားလက်နက်တို့ကို စုပုံမီးရှို့သော နေရာ၌ တည်ထားခဲ့သောကြောင့်ရှင်တောင်းပုံဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ဤရှင်တောင်ပုံစေတီနှင့်စပ်လျဉ်း၍ *တောင်းပုံတောင်းပုံရှင်တောင်းပုံ၊ တောင်းပုံမတ်စောက် တတ်မရောက်၊ အောက်ကကွမ်းရာ ရွှေဖလားနှင့်ပူဇော် ပါနော်မယ်ဝေး* ဟူသော ရှေးထားဝယ်ဒိန်းချင်းတစ်ပုဒ်မှာ အလွန်ပင်ခေတ်စားခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
သလွန်

**သလွန်**သည် နန်းမနန်းဦး၌ တည်ထား 
မြဲဖြစ်သော ဘုရင်မိဖုရားတို့၏အိပ်ရာခုတင်အထူးပင် ဖြစ်သည်။ 
အုံးထားလက်တင်တို့၌ ကုမုဒြာ ကြာဖူး ကြာပွင့် ကြာရိုး 
ကြာရွက်တို့ဖြင့် လိမ်ယှက်နေဟန် ရွှေစသော ရတနာတို့ဖြင့် 
မွမ်းမံခြယ်လှယ်ထားသည်။ အလျားခုနစ်တောင်၊ 
အနံခုနစ်တောင်၊ ခြေခြောက်ချောင်းတပ်ဖြစ်သည်။ ပြူစောထီး 
သည် ခမည်းတော်နေမင်းက လေးမြှားအပ်၍ ငှက်၊ ဝက်၊ 
ဘီလူး၊ ဘူး၊ ရှူးပျံ၊ ကျား၊ ရန်သူ ခြောက်ပါးကို 
နှိမ်နင်းအောင်မြင်၍ မင်း၏အဖြစ်ကိုရောက်သည့် အောင်ခြင်း 
နိမိတ်ထင်ရှားစေလိုသဖြင့် ငှက်၊ ဝက်၊ ဘီလူး၊ ဘူး၊ ရှူးပျံ၊ 
ကျားတို့သဏ္ဌာန်ခြောက်ရုပ်လုပ်၍ မပြတ်အိပ်ယာနေရာတွင် 
အောက်အခံဖြစ်သော ခြေခြောက် ချောင်းတပ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု 
ရွှေဘုံနိဒါန်း၌လာသည်။ 

သလွန်သည် အခြားနေရာတို|့ထက်သာလွန်သောကြောင့် 
သာလွန်နေရာဟုခေါ်ရာမှ သလွန်ဖြစ်လာသည်ဟု အချို့က 
ဆိုကြသည်။ အချို့ကမူ အိပ်ရာ၊ ခုတင်၊ ခုံမြင့်ဟု 
အဓိပ္ပာယ်ရသောမွန်စကား ဒေန်သွာန်ဟူသော စကားမှလာ 
သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒေန်သွာန်မှဒေန်သဝန်၊ ယင်းမှသလဝန်၊ 
သလွန်ဟူ၍ ဖြစ်လာတန်ရာသည်ဟုယူကြသည်။ သလ 
ဝန်ဟူသောအရေးအသားကို ပုဂံမြို့အရှေ့တောင်ယွန်းမြောက် 
ကူနီဘုရားကျောက်စာစာကြောင်းရေ ၁၄ ၌ •
*တာဝ် တန်ကျတ်ရိယ် ၁ ရှုယ်၊ 
သလဝန်၁၊ဤမ်ရာတာဝ်နက်၊ပူစင် တံတိုင်၁၊ ခံတင်မွန်၁၊ 
ခင်နှီဦအစုံ၊ကွံချပ်၁*ဟူ၍ပါရှိလေသည်။
ဘုရင်မင်းမြတ်တို့၏စက်တော်ခေါ်ရာ သလွန်သည် 
နန္ဒကုမာရမင်းလက်ထက်မှစ၍ ပေါ်ပေါက်ကြောင်းနှင့် ရွှေဘုံ 
နိဒါန်း၌ပင် အကျယ်ပြဆိုသည်။

မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ စက်လက္ခဏာတော်ပေါင်း ၁ဝ၈ 
ကွက်တွင်ရွှေအင်းပျဉ်ရွှေသလွန်ပုံပါလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
သာပေါင်းမြို့

ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ပုသိမ်ခရိုင်အတွင်း၌တည်ရှိသော **သာပေါင်းမြို့**သည် ငဝန်(ပုသိမ်)မြစ်၏ လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်၌တည်ရှိသည်။ ပုသိမ်မြို့မှမြောက်ဘက်သို့ ရေလမ်းခရီးအား ၂၅မိုင် ဝေးကွာသည်။ ပုသိမ်မြို့နှင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့အကြား ငဝန်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ သင်္ဘောဆိပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လေသည်။

သာပေါင်းမြို့ဟုခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ရှေးအခါက သာပေါင်းမြို့တည်ရာအရပ်သည် ရခိုင်ရိုးမတောင် ခြေနှင့်နီးကပ်သဖြင့် တောသားကောင်များ စုပေါင်းနေကြသည်ကို အစွဲပြု၍ သားပေါင်းဟု ခေါ်တွင်ရာမှ သာပေါင်းဟု ရွေ့လျောလာသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သာပေါင်းမြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌နေထိုင်ကြသော ကရင်အမျိုးသားများ၏အလိုအရမူ ကရင်ဘာသာဖြင့် သော်ပိုးဟု ခေါ်တွင်ရာမှ သာပေါင်းဟုဖြစ်လာသည် ဆိုလေသည်။

သာပေါင်းမြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် အလျားတစ်မိုင်ခွဲ အနံမိုင်ဝက်ခန့်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်တွင် လူဦးရေအများစုသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီဗမာလူမျိုးများဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးများသည် ဒုတိယအများစုဖြစ်သည်။ သာပေါင်းမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ မြို့ပိုင်နှင့်မြို့နယ်ရာဇဝတ်တရားသူကြီးတို့၏ရုံးများရှိသည်။ 

ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ရုံး၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ဆေးရုံစသော အဆောက်အအုံများအပြင် မူလတန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ကျောင်း သုံးကျောင်းရှိသည်။ မြို့ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော သာသနိကအဆောက်အအုံမှာ အလွန်ရှေးကျသော မင်းကျောင်းခေါ် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်လေသည်။

သာပေါင်းမြို့နယ်သည် ပုသိမ်ခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းကျသည်။ အနောက်ဘက်၌ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အရှေဘက်နှင့်အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် ကျုံပျော်မြို့နယ်၊ အနောက်မြောက် ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်တို့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ သံတွဲခရိုင်နှင့် ပုသိမ်ခရိုင်၏ ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်ခွဲ၊ တောင်ဘက်တွင် ပုသိမ်မြို့နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။

မြို့နယ်၏အနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ရိုးမမှ တောင်စွယ် တောင်ထွတ်တို့သည် မြောက်ဘက်မှ ယှက်ဖြာထိုးဝင်နေကြသဖြင့် မြေမျက်နှာပြင်မညီမညာရှိသည်။ သာပေါင်းမြို့တည်ရာ အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှာမူ မြေညီမြေနိမ့်ဒေသဖြစ်လေသည်။

မြို့နယ်အတွင်းမြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြ၍ မြို့နယ်အတွင်း၌ဆန်စက်များရှိသည်။ မြေပဲစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ကိုင်းလုပ်ငန်း၊ အင်းလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျန်ဒေသများတွင် ကြိုးဝိုင်း သစ်တောနှင့်ကြိုးဝိုင်းအပသစ်တောများရှိ၍ သစ်ဝါးစသော သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများသည်လည်း မြိုနယ်၏ထွက်ကုန် များဖြစ်ကြသည်။ 

သာပေါင်းမြို့နယ်အတွင်း ဘုရားကုန်းရွာ၊ ဘုရားဦးပေါက်ရွာ၊ ဘုရားနီအုတ်ရှစ်စသောရွာကြီးများတွင် အလွန်ရှေးကျသော စေတီပုထိုးပျက်ကြီးများရှိသည်။ သို့သော် သုတေသနပြုသူများ မရှိသေးချေ။ မြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသောပွဲတော်သည် သာပေါင်းမြို့နှင့်ခုနစ်မိုင်ကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်စွယ်ရှိ တောင်ညိုဘုရားပွဲတော်ဖြစ်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တပေါင်းလ၌ စည်ကားစွာကျင်းပလေသည်။ 

သာပေါင်းမြို့နယ်၏အကျယ်အဝန်းသည် ၇၈၁ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ကျေးရွာအုပ်စု ၇၁ ခုပါဝင်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁ဝ၈ဝဝဝ ယောက်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒီဗမာလူမျိုးသည် အများဆုံးဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးတို့သည် ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ ကုလားအနည်းအကျဉ်း မျှရှိသည်။ မြို့နယ်အတွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် ငဝန်မြစ် နှင့်အခြားချောင်းကြီးချောင်းငယ်များကို အသုံးပြုကြ လေသည်။

## ကိုးကား
သာမာထေရီ

သာမာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
၏သာသနာတွင် သက်ဝင်ယုံကြည်သော ရဟန္တာမ 
တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ရဟန္တာမ မဖြစ်မီကအမည်မှာ သာမာ 
ဖြစ်သည်။ ဆောင်းကာလ၌ နွေးသောကိုယ်ငွေ့ရှိပြီးလျှင် နွေ 
ကာလ၌အေးမြသောကိုယ်ငွေ့ရှိ၏။ အသားအရေမှာဝင်းဝါ၏။ 
ယင်းသို့သော သာမာဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသောကြောင့် သာမာ 
ဟုအမည်မှည့်ခေါ်၏။ သာမာ၏ဖခင်ကား ကောသမ္ဘီပြည်မှ 
သဌေးတည်း။ သာမာ၏မိတ်ဆွေကား ယင်းနှင့်အမည်တူ 
သာမာဝတီသဌေးသမီးဖြစ်သည်။ သာမာဝတီကိုနောင်တွင် 
ဥတေနမင်းကြီးကသိမ်းမြန်း၍ မိဖုရားအရာမြှောက်၏။ 
သာမာနှင့်သာမာဝတီတို့သည် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းအမှု 
ကိုစက်ဆုပ်ရွံရှာကြသူများဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း သာမာဝ 
တီမှာ ဘုရင်၏အလိုဆန္ဒကို မငြင်းပယ်ဝံ့သဖြင့် အိမ်ထောင် 
ပြုခဲ့ရသည်။ ဥတေနဘုရင်တွင် သာမာဝတီမိဖုရားမှအပ 
အခြားသောမိဖုရားများလည်းရှိကြသည်။ ထိုမိဖုရားတို့အထဲတွင် 
မာဂဏ္ဍီမိဖုရားလည်းပါဝင်သည်။ မာဂဏ္ဍီသည် ဂေါတမ 
မြတ်စွာဘုရားအား ရန်ငြိုးဖွဲ့သိုထားသူဖြစ်သည်။ သာမာဝတီ 
မိဖုရားမှာမူ ခုဇ္ဇုတ္တရာမည်သောကျွန်မထံမှ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
၏တရားတော်ကိုနာယူရ၍ကြည်ညိုမြတ်နိုးသူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 
မာဂဏ္ဍီမိဖုရားသည် သာမာ ဝတီမိဖုရား ပျက်စီးရာပျက် 
စီးကြောင်းကို ကြံစည်၏။ မာဂဏ္ဍီ၏လုပ်ကြံမှုဖြင့် သာမာဝတီ 
မိဖုရားနှင့်အခြံအရံများသည် မီးလောင်၍ သေဆုံးကြရ 
ကုန်သည်။ 

ထိုသတင်းသည် သာမာဝတီမိဖုရား၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော 
သာမာထံသို့ရောက်လာသည်။ သာမာသည် ကြီးစွာထိတ် 
လန့်ခြင်းဖြစ်မိ၏။ သာမာဝတီမိဖုရားသည် အိမ်ထောင်ပြုမိ၍သာ 
ယင်းသို့သောဒုက္ခနှင့်တွေ့ရသည်ဟု စိတ်တွင်ထင်မှတ်၏။ 
ထို့ကြောင့်ဒုက္ခများပြတ်ရန် ရဟန်းပြု၏။ အမည်မှာ 
သာမာထေရီဖြစ်၏။ ရဟန်းပြု၍တရားအား ထုတ်ရာတွင် 
သာမာထေရီမှာ သာမာဝတီကိုစွဲလမ်းတွယ်တာမှုကြောင့် 
တရားမရနိုင်ဖြစ်နေခဲ့ရာ နောက်ဆုံးရှင်အာ နန္ဒာ၏ 
ဆုံးမသွန်သင်မှုဖြင့် ကိလေသာကုန်ခမ်း၍ ရဟန္တာမ 
ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
သာမောပလီး

## သာမောပလီး
သာမောပလီးဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် 
စာတင်ခဲ့ရသောအဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးရာ ဂရိနိုင်ငံ 
မြောက်ပိ်ုင်းရှိ တောင်ကြားလမ်း၏အမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသ 
တစ်ဝိုက်တွင်ထုံနာ၊ ကျင်နာကိုက်ခဲနာများကို ပျောက်ကင်း 
စေနိုင်သည့် ရေပူစမ်းကြီးတစ်ခုနှင့် ရေပူစမ်းငယ်လေး 
ခုရှိသည်ကိုအစွဲပြု၍'အပူထွက်ပေါက်' ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသော 
ထိုအမည်ဖြင့်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ 

သာမောပလီးတောင်ကြားလမ်းသည် အိုအီတာတောင်နှင့် 
မာလီယက်ပင်လယ်ကွေ့ကြားတွင်ရှိ၍ ပေ ၅ဝ ခန့်သာကျယ် 
သည်။ ယခုမူ ကာလရှည်ကြာစွာချောင်းမြောင်းတို့၏ ရေတိုက် 
စားမှုကြောင့်တောင် ကြားလမ်းဟုူ၍မရှိ တော့ဘဲ ပင်လယ် 
ဘက်သို့ပိုမိုကျယ်ပြန့်သွားသော လွင်ပြင်ကြီးဖြစ်နေလေသည်။ 
ရှေးအခါက ယင်းသည်ဂရိနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ဂရိနိ်ုင်ငံ 
တောင်ပိုင်းသို့ဝင်ထွက်သွားလာရန် တစ်ခုတည်းသော လမ်း 
ပေါက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါးရှားဘုရင်ဇာဇီး 
သည်ဂရိနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိ်ုက်ရန် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အလုံး 
အရင်းနှင့် ဂရိကျွန်းဆွယ်သို့ချီတက်လာခဲ့၏။ ဒါးဒနဲရေ 
လက်ကြားကို အခက်အခဲမရှိဘဲ ဖြတ်ကူးနိုင်သော်လည်း ဟဲ 
လစပွန့် အငူမှဂရိနိုင်ငံသို့ချီတက်ရာတွင် ပါးရှင်းတို့သည် 
သာမောပလီးတောင်ကြားလမ်းကျဉ်းကလေးကို ဖြတ်သွားရ 
မည်ဖြစ်၏။ ထိုတောင်ကြားလမ်းသည် ရန်သူတို့ကိုတားဆီးထား 
ရန် အလွန်ကောင်းသောနေရာဖြစ်သည်။ 

ဂရိနိုင်ငံသည် ပါးရှင်းတို့၏ရန်ကိုခုခံရန်ပြင်ဆင် 
ထားကြရာ ဂရိပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော စပါးတားပြည် 
နယ်သည်လည်းပါဝင်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်ပါးရှင်းတို့သည်ထို 
တောင်ကြားလမ်းကို ဖြတ်ကျော်ရမည်ကိုသိသော စပါးတား 
ဘုရင်လိယွန်နိီဒက်သည် စစ်သား ၃ဝဝ ခန့်နှင့်ထို 
တောင်ကြားလမ်းမှ ပါးရှင်းတပ်ကြီးကိုဆီးကြို ခုခံ တိုက်ခိုက် 
လေ၏။ ပါးရှင်းတို့သည် ဂရိတို့အား တစ်နေကုန်ကြိုးစား 
တိုက်ခိုက်သော်လည်း ရှေ့သို့မတိုးနိုင်အောင်ဖြစ်၍ အကျအဆုံး 
လည်း များပြားခဲ့လေသည်။ သို့သော် အီဖီယယ်လတီး ဆိုသူ 
သဘောလွယ်သောဂရိတစ်ဦး၏ သစ္စာဖောက်မှုကြောင့် သာမော 
ပလီးတောင်ကြားလမ်းကို ကွေ့ရှောင်၍အနောက်ဘက်မှ ဝန်းရံ 
မိအောင် သွားနိုင်သည့်လမ်းတစ်လမ်းကို ပါးရှင်းတို့သိ သွားကြ 
ပြီး ပါးရှင်းတပ်တို့သည် တောင်ကြားလမ်းကို ဟန်မပျက် 
တိုက်သူကတိုက်၍ ဖြတ်လမ်းမှအလုံးအရင်းနှင့် ဂရိ စစ်သည် 
တို့၏ နောက်ကျောဘက်သို့ချီတက်လေသည်။ တောင်ကြား 
လမ်းကိုသာ သဲသဲမဲမဲတိုက်နေသောဂရိတို့သည် ရှေ့ရောနောက်ပါ 
ရန်သူတပ်များဖြင့် ပိတ်ညပ်မိလေသည်။ သို့သော်ဂရိတပ်သည် 
တစ်ယောက်မကျန်သေဆုံးသည်အထိ ရန်သူတို့ကို ခုခံတိုက် 
ခိုက်ကြလေသည်။ 

ဂရိတို့သည် ထိုတောင်ကြားလမ်းမှနေ၍ ဘီစီ ၂ရ၉ 
ခုနှစ်တွင်ဂရိနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ရန် ဝင်လာသောဗရင်နပ် နှင့်ဂေါလ 
စစ်သည်တို့အားလည်းကောင်း၊ ဘီစီ ၂ဝရ ခုနှစ်တွင် 
မက်ဆီဒိုးနီးယားပြည့်ရှင် ဘုရင်ဖိလစ်၏ တိုက်ခိုက် 
လာခြင်းကိုလည်းကောင်း တားဆီးခုခံတိုက်ခိုက်ကြသေး 
သော်လည်း အရေးမလှခဲ့ကြချေ။
ဤသို့ဖြင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင်သာမောပလီးမှာ အရေးပါ 
သောတောင်ကြားလမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့လေသည်။
## ကိုးကား
သရက်ထည်ပန်းပင်

ချစ်စဖွယ်အသွေးအရောင်စုံ 
တို့ဖြင့်ဖူးပွင့်နေသောသရက်ထည်ပန်းပင်တို့သည် ပန်းခြံ 
ဥယျာဉ်တို့၏ အဆင်တန်ဆာတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းတို့သည် 
ပေါ်လီမိုနီယေးစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်ကြပြီးလျှင် မျိုးစိတ်ပေါင်း 
၃ဝကျော်ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် 
ချီလီနိုင်ငံတို့၌ပေါက်ရောက်သောမျိုးစိတ်များမှ တစ်ပါး 
ကျန်မျိုးစိတ် အများစုသည်မြောက်အမေရိကတိုက်၌ မူလ 
ပေါက်ရောက်ခဲ့ကြလေသည်။ 

သရက်ထည်ပန်းပင်သည် အပင်ပျော့မျိုးဖြစ်သည်။ 
အရွက်တို့သည် အဖျားချွန်၍အနားညီပြီးလျှင် ရွက်ဆိုင်ထွက် 
သည်။ အပွင့်တို့သည်အကိုင်းအခက်တို့၏ အဖျားမှထွက်၍ 
အဆုပ်အခဲပွင့်ကြသည်။ မြေကိုအနည်းငယ်ပြုပြင်ပေး 
လျှင်ဒေသမရွေးလှဘဲ စိုက်ပျိုး၍ဖြစ်လွယ်ပြီးလျှင် ရာသီဥတု 
၏ဒဏ်ကို အတော်အတန်ခံနိုင်ရည်ရှိသဖြင့် သရက်ထည် 
ပန်းပင်များကိုနေအိမ်ပန်းခြံများ၌ အစိုက်အပျိုးများသည်။ 
ထို့ပြင်မျိုးစပ်ခြင်းကိုလည်းပြုခဲ့ကြသဖြင့် အသွေးအရောင် 
ပိုမိုစုံလင်လာပေသည်။ တစ်ပိန်းတည်း အရောင် 
အသွေးများသာစုံလင်လာသည်မဟုတ်သေး၊ အစက်အပြောက် 
များလည်းပါရှိလာသည်။ ပွင့်ဖတ်ကလေးများသည် အနားညီညီ 
သာမက အချွန်းအဟိုက်ကလေးများနှင့်လည်းဖြစ်လာ လေသည်။ 
ပန်းပွင့်ဖတ်ကလေးများသည် အတော်အတန်နူးညံ့သော်လည်း 
ပန်းခက်များကိုအပင်မှမခူးဘဲထားလျှင် ရက်အတော်ကြာအောင် 
မညှိုးဘဲပွင့်လန်းနေလေသည်။ နေအိမ်ပန်းခြံများအတွင်း၌ 
ရောင်စုံဖူးပွင့်နေသောသရက်ထည် ပန်းခင်းသည်ရောင်စုံ 
ပန်းပွင့်ပန်းခက်များဖြင့်သရက်ထည်ဖျင်စကြီးတခုဖြန့် 
ခင်းထားသည့်နှယ်ဆင်ဆင်တူသဖြင့် ထိုပန်း ပင်ကလေးများကို 
မြန်မာနိုင်ငံ၌ သရက်ထည်ပန်းပင်ဟုခေါ်ဝေါ်လေသလောဟု 
ယူဆဖွယ်ရာရှိလေသည်။ အနောက် တိုင်းအမည်အားဖြင့် 
*ဖလော့*ဟုခေါ်တွင်ပေရာ ဂရိဘာသာအလိုအားဖြင့် 
*မီးတောက်မီးလျှံ*ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်။

သရက်ထည်ပန်းသည် အသွေးအရောင်စုံလင်ငြားသော်လည်း 
မီးတောက်မီးလျှံနှင့်တူသောအရောင်မျိုးကား ယခုတိုင် 
မရှိသေးချေ။ 
နှစ်ရှည်ခံအမျိုးအစားနှင့် တစ်နှစ်ခံအမျိုးအစားဟူ၍ 
နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည့်အနက် နှစ်ရှည်ခံမျိုးစိတ်များတွင် 
လေးပေအထိမြင့်၍ အပွင့်ကြီးသောအမျိုးအစားတို့လည်း 
ပါဝင်သည်။ အချို့မျိုးစိတ်တို့သည် တစ်ပေခန့်သာမြင့်၍ 
အချို့မူကားသုံးလက်မခန့်သာရှိသည်။ နှစ်ရှည်ခံအမျိုးအစားတို့ကို 
ကိုင်းဖြတ်၍၎င်း၊ အမြစ်မှအပင်ခွဲ၍လည်းကောင်း 
မျိုးပွားယူရသည်။ ထိုနောက်တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် သုံးပေမှ 
လေးပေခန့် အထိခွာ၍စိုက်ရသည်။ တစ်နှစ်ခံ အပင်များကိုမူ 
အစေ့မှပျိုးယူရပြီးလျှင် ပျိုးပင်ကလေးများကို ပန်းခင်းသို့ချသည့် 
အခါ တစ်ပေခန့်စီခွာ၍စိုက်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၃ဝ 
ပြည့်နှစ် တစ်ဝိုက်ခန့်မှစတင်၍ သရက်ထည်ပန်းပင်များကို 
ခြံဥယျာဉ်များ၌ အလှစိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ တစ်နှစ်ခံ 
အပင်များကိုစိုက်ပျိုးကြ၍ မိုးအကုန်ဆောင်းသို့ အကူးအချိန် 
ကာလမှစပြီးလျှင် ဝေဝေဆာဆာဖူးပွင့်နေသောသရက် 
ထည်ပန်းခင်းများကို မြင်တွေ့ကြရလေသည်။

## ကိုးကား
သာလဲပင်

မိုင်းကိုင်စက္ကူ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူ
ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုရသောသာလဲပင်ကို ရုက္ခဗေဒ
အမည်အားဖြင့် ဗရူးဆိုနီးရှားပက်ပီရီဖားရားဟုခေါ်၍
မိုရေစီအီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။ အချို့ကသာလဲကို
တာလဲဟုလည်း ခေါ်ကြ၍ ရှမ်းဘာသာဖြင့် မဲ့ဆိုင်လဲဟု
ခေါ်လေသည်။ 

သာလဲပင်သည် မိုးရေချိန်လက်မ ၅ဝ မှ ရဝ အထိ
ရှိ၍ အပူချိန်ဒီဂရီ ၈ဝ ကျော်ပြီးလျှင်ပေ ၂ဝဝဝမှ ၃၅ဝဝ
အထိမြင့်သောဒေသများရှိ ချောင်းကမ်းပါးအနီးအနားနျင့်
ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်ပေါက်ရောက်သည်။ နုံးမြေများ၌လည်း 
စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။ 

ထိုအပင်များကိုပစိဖိတ်ကျွန်းများ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ 
ယိုးဒယား (ထိုင်း)နျင့် ဂျပန်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုတ္တမ၊ ကျိုက္ခမီ၊သံလွင်စသောနယ်များ၊ 
ကယားပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂုတ်ထိပ်၊ မေမြို့နှင့် ဗန်းမော် နယ်များတွင် 
အများဆုံးပေါက်ရောက်သည်။ 

သာလဲပင်သည်ရွက်ကြွေပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အပင် 
အလတ် စား မျိုးဖြစ်၍အမြင့်ပေ ၃ဝ ခန့်ရှိတတ်သည်။
အမြစ်စို့အများအပြားထွက်သောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင်
အငုတ်များမှလည်း အပင်များကောင်းစွာပေါက်နိုင်သည်။
အရွက်များသည်နုစဉ်အခါတွင် အဟိုက်များရှိတတ်၍
ရင့်သောအခါထိပ်ချွန်သောဘဲဥပုံများဖြစ်လာသည်။
အရွက်နှုတ်ခမ်းသားများတွင်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ဖြစ်လေသည်။
အရွက်များသည်လေးလက်မမှရှစ်လက်မအထိရှည်ကြ၍
အပေါ်ဘက်သည် ကြမ်းလျက်အောက်ဘက်တွင်မူ 
အမွေးနုများ ရှိလေသည်။

အပွင့်များသည်ကြောင်မြီးတူပန်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှည်၍
လုံးသောပန်းခိုင်များဖြစ်ကြရာ တစ်လက်မခွဲမှသုံးလက်မ အထိ
ရှည်သည်။ အသီးသည်အနီရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂/၅ လက်မ
ခန့်ရှိပြီးလျှင် အသားထူလေသည်။
သာလဲပင်၏အသားသည် မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ပျော့သည်။
ထင်းအဖြစ် အသုံးများကြသည်။ ပင်စည်၏အခေါက်သည်လည်း
မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ချောမွတ်သည်။ ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံနှင့်
ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသောပုရပိုက်များကို
သာလဲပင်၏ အခေါက်မှပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောင်အခါ
ရှမ်းပြည်တွင်မိုင်းကိုင်စက္ကူ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူများကို
သာလဲပင်၏အခေါက်အတွင်းသားဖြင့်ပြုလုပ်လာကြ၍ 
ယခုအခါ ထိုလုပ်ငန်းသည်ရှမ်းပြည်နယ်၏ အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း
တစ်ရပ် ဖြစ်နေလေသည်။ 

( မိုင်းကိုင်စက္ကူ။)
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း
သီပေါနယ်တွင် သာလဲပင်မှ စက္ကူထုတ်လုပ်ရေးကို
စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အနေဖြင့်လုပ်ကိုင်ရေးအတွက်
ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ထိုအပင်များကိုအများအပြား
စိုက်ပျိုးရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အပင်များ
ဖြစ်ထွန်းနိုင်မည့်မြေနေရာရှားပါးမှု၊ အလုပ်သမား
အခက်အခဲနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပြဿနာများကြောင့်
ထိုအစီအစဉ်ကိုလက်လျှော့ခဲ့ရသည်ဟုသိရလေသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စက္ကူလုပ်ငန်းအတွက် သာလဲပင်များကို
လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ 

ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုင်းကိုင်စက္ကူကိုဆီစိမ်၍ 
ထီးရွက်ပြုလုပ်ကြသည်။ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ
တိုင်းရင်းသား တို့သည် ရှေးအခါကပင် သာလဲခေါက်ကို ပြုပြင်၍
အဝတ်အထည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား
သီပေါမြို့

ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲခရိုင် 
အတွင်းရှိ သီပေါမြို့သည်ရှမ်းစော်ဘွားများ အာဏာ မစွန့်လွှတ်မီက သီပေါနယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လေသည်။

ရှမ်းစော်ဘွားများ အာဏာစွန့်ပြီးနောက်တွင် 
သီပေါနယ်သည်နယ်ပိုင်အအုပ်ချုပ်ခံဖြစ်လာ၍ သီပေါမြို့သည် 
နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာလေသည်။
ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က အုန်းပေါင် 
စော်ဘွားသည် အုန်းပေါင်မြို့၌ နန်းစိုက်စံမြန်းနေခဲ့ရာမှ 
အရပ်အနေ မသင့်ဖြစ်လာသဖြင့် အုန်းပေါင်မြို့မှ သီပေါမြို့သို့ 
ရွှေ့ပြောင်းရသည်။ သီပေါဟုခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ ဟော်နန်း 
တည်ဆောက်မည့်နေရာကိုမြေတူးဆွကြသောအခါ ပတ္တမြား 
တစ်လုံး ပေါ်ထွက်လာသည်ကို အကြောင်းပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 
ပတ္တမြားပေါ်ထွက်ခြင်းသည် ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် 
ဆိုင်ပေါ်ဖြစ်ရာ ကာလကြာမြင့်သော်ဆိုင်ပေါ်မှ ဆီပေါ၊ 
ဆီပေါမှသီပေါဟု ရွေ့လျောလာဟန်တူသည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ 
သီပေါမြို့သည် မန္တလေး-လားရှိုးသွား မော်တော်ကား 
လမ်းနှင့် မီးရထားလမ်းတို့ ဖြတ်သန်းသွားရာမြို့ဖြစ်သည်။

ဒုဋ္ဌဝတီဟုလည်းခေါ်သော မြစ်ငယ်မြစ်၏ မြစ်ကမ်းဘေးတွင် 
တည်ရှိသည်။ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်သည်သီပေါမြို့ကို ကွေ့ဝိုက် စီးဆင်း 
သွားသည်။ မြစ်ကမ်းဘေးပေ ၁၇၅ဝမြင့်သော မြေပြန့် 
လွင်ပြင်တွင် မြို့တည်ထားသဖြင့် မြို့အနေအထားလှပ 
သာယာသည်။ မြို့ဧရိယာသည် ၁ဝ၄၃၅၉ ဧကရှိ၍ အိမ်ခြေ 
၁၄၄၆၊ လူဦးရေ (နောက်ဆုံးစာရင်းအရ) ၈၄၅၉ 
ယောက်ရှိလေသည်။ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေအများစုသည်ဗုဒ္ဓ 
ဘာသာဝင် ရှမ်းနှင့်မြန်မာလူမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၍ နိုင်ငံခြားသား 
တရုတ်၊ အိန္ဒိယလူမျိုးများလည်း အနည်းအကျဉ်းရှိသည်။ 
မြို့ပေါ်တွင်(၁)မြန်မာရပ်၊ (၂)အနောက်ရပ် 
(၃)တောင်မြို့ရပ်၊ (၄)ပန်းထိမ်ရပ်(တောင်ပိုင်း)၊ (၅) ပန်းထိမ်ရပ်(မြောက်ပိုင်း)၊ (၆)ဈေးရပ် 
၊(၇)မြို့လယ်ရပ်၊ (၈)မြောက်မြို့ (ဇာတ်စုရပ်) (၉) မီးရထားရပ်(ဘူတာရပ်) ဟူ၍ ရပ်ကွက်ကိုးခု ခွဲခြား 
သတ်မှတ်ထားသည်။
ပူနွေး စိုစွတ်သောရာသီဥတုရှိသဖြင့် သီပေါမြို့နယ် 
အတွင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရေး ကောင်းမွန်ဖြစ်ထွန်းသည်။ 
သီပေါမြို့နယ်အတွင်း၌ လိမ္မော်၊ ရှောက်ချို ၊သံပရာ၊ အခြား 
ရှောက်အမျိုးမျိုး၊ ဆန်စပါး၊ လက်ဖက်၊ ကြက်သွန်ဖြူ 
နှင့်မြေပဲစသည်တို့ကိုစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။ သီပေါ 
မြို့နယ်သည် လိမ္မော်နှင့်ရှောက်အမျိုးမျိုးတို့ အများအပြား 
ထွက် ရှိသဖြင့်လူသိများပြားထင်ရှားသည်။ သီပေါမြို့နယ်၏ 
အခြားထွက်ကုန်တစ်မျိုးမှာ ကျွန်းသစ်ဖြစ်လေသည်။

မြို့နယ်အတွင်းမှထွက်ကုန်များကို မြို့နယ်အတွင်းနှင့် 
အပသို့တင်ပို့ရန် မီးရထားလမ်းနှင့်မော်တော်ကားလမ်း ကို 
အများဆုံးအသုံးပြုရသည်။ သီပေါမြို့သည် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ 
ဖြစ်သော ကျောက်မဲမြို့နှင့် ၂၂မိုင်ကွာဝေးသည်။ ထို့ပြင် 
လားရှိုးမြို့နှင့် ၄၅ မိုင်၊ နမ္မတူမြို့နှင့် ၄၂ မိုင်၊ နမ့်ဆမ်မြို့နှင့် 
(မိုးတေနှင့်လီလုကူးတို့များကိုဖြတ်ကျော်၍) ၅၄ မိုင်ဝေးသည်။ 
ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် လွိုင်လင်မြို့နှင့်မော်တော်ကားလမ်း 
အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ၁၇၆ မိုင်ဝေးကွာပြီးလျှင်နမ့်လည်း၊ 
မိုင်းကိုင်း၊ လဲချား မြို့များကို ဖြတ်ကျော်သွားရလေသည်။

မြို့ပေါ်၌ထင်ရှားသော သာသနိက အဆောက်အအုံ 
များမှာ မဟာမြတ်မုနိဘုရားတန်ဆောင်း၊ရွှေစေတီ၊ သိမ်ကုန်း 
ဘုရားစသည်တို့ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ရေဦးကျောင်း၊ ရွှေကျောင်း၊ 
ဥယျာဉ်တော်ကျောင်း ၊ဘန်ကာကျောင်းစသော ဘုန်းတော်ကြီး 
ကျောင်းပေါင်း ၁၅ ကျောင်းရှိသည်၊ အခြားထင်ရှားသော 
အဆောက်အအုံများမှာ ယခင်ကသီပေါစော်ဘွား တို့ 
စုံမြန်းခဲ့သော ဟော်နန်း၊ နမ္မတူမြစ်ကမ်းဘေးရှိရေဟော်၊ 
အစိုးရရုံးများ၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့်မူလတန်း 
ကျောင်းများ၊ ဘူတာရုံ၊ ဈေးဆိုင်၊တိုင်ဆိုင်ကြီးများဖြင့် 
စည်ကားသောဈေး၊ လူထုအပန်းဖြေ စန်းမာလာဥယျာဉ် 
စသည်တို့ဖြစ်ကြလေသည်။
နှစ်စဉ်ဘုရားပွဲတော်ကြီးကျယ်စည်ကားသောဘော်ကြိုဘုရားသည် သီပေါမြို့နှင့် ခုနစ်မိုင်အကွာ၌ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
သီဟသူ (သံတူကြောင်းကွဲ)

**သီဟသူရ** သို့မဟုတ် **သီဟသူ** အမည်သည် အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။

## ဘုရင်များ၊ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ
* သီဟသူ (ပုဂံ) : ပုဂံ ဥဇနာမင်း သား သီဟသူ
* သီဟသူ (ပြည်) : နရသီဟပတေ့ သား ပြည်ဘုရင်
* တစီးရှင် သီဟသူ : မြင်စိုင်းမင်းဆက် (၁၂၉၇–၁၃၁၃) ကို ပူးတွဲတည်ထောင်၍ ပင်းယမင်းဆက်ကို ထူထောင်သူ (၁၃၁၃–၁၃၂၅)
* အောင်ပင်လယ်ဆုံး သီဟသူ : မင်းခေါင် နောက် အင်းဝကို အုပ်စိုးသူ (၁၄၂၂–၁၄၂၅)
* သီဟသူ : မိုးညှင်းမင်း သား နရပတိဘွဲ့ဖြင့် နန်းတက်သူ
* ပြည်စုန်မင်း သီဟသူ : နရပတိသား တောင်ငူမင်း (၁၄၆၈–၁၄၈၀)
* တောင်ငူ သီဟသူကြီး : ဘုရင့်နောင် ညီ၊ နောက် မင်းခေါင်ဘွဲ့ ရသော တောင်ငူဘုရင်
* တောင်ငူ သီဟသူငယ် : ကိုးသိန်းသခင် မင်းခေါင် သား

* အမေရိကန်ရောက် မင်းသားသီဟသူ

## ဘွဲ့တံဆိပ်(များ) 
* သီဟသူရဘွဲ့

## ဝန်ကြီးများ၊ ဗိုလ်ချုပ်များ 
* မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ် (၁၇၈၂) - ကုန်းဘောင်ခေတ် ဝန်ကြီးနှင့် ဗိုလ်ချုပ်

## ယနေ့ခေတ် 
* တင်အောင်မြင့်ဦး၊ ဦး (သီဟသူရ) - ဒုတိယသမ္မတ သီဟသူရဦးတင်အောင်မြင့်ဦး (၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂)