open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဒေါကောင်တီ

ဒေါနိုင်ငံသည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဝစ်ကွန်စင်ပြည်နယ် ၏အရှေ့ဘက်စွန်းဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရလူ ဦး ရေမှာ ၂၇၇၈၅ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ေ မှာ Sturgeon Bay ဖြစ်သည်။

၎င်းခရိုင်ကို ၁၈၅၁ တွင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၆၁ တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၎င်းသည် Door ကျွန်းဆွယ်နှင့် ဝါရှင်တန်ကျွန်းကြားရှိရေလက်ကြားတွင်တည်ွှိခြင်းကိုအစွဲပု၍ နာမည်ပေးထားသည်။ Death's Door ဟုလူသိများသောအန္တရာယ်ရှိသောလမ်းကြောင်းသည် သငေ်္ဘာပျက်များနှင့်ပြန့်ကျဲနေသောကြောင့် အမေရိကန်များနှင့်အစောပိုင်းပြင်သစ်စူးစမ်းရှာဖွေသူများအကြား လူသိများစေခဲ့သည်။

ဒေါနိုင်ငံသည် အားလပ်ရက်များတွင် ခရီးသွားလည်ပတ် လာရောက်ခြင်းများနှင်  နိုင်ငံခြားသားခရီသွားဧည့်များအတွက် အကောင်းဆုံးနေရာတစ်ခုအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ အီလီနွိုက်ပြည်နယ်နေထိုင်သူများ အများဆုံးလာရောက်သည်။

## ပထဝီဝင် 
ယူအက်စ်သန်းခေါင်စာရင်းဗျူရို၏အဆိုအရခရိုင်မှာစုစုပေါင်း ဧရိယာ ၂,၃၇၀ စတုရန်းမိုင် (၆,၁၀၀ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ ၄၈၂ စတုရန်းမိုင် (၁,၂၅၀ ကီလိုမီတာ) သည်ကုန်းမြေဖြစ်ပြီး ၁၈၈၈ စတုရန်းမိုင် (၄၈၉၀ ကီလိုမီတာ) (၈၀%) သည်ရေပြင်ဧရိယာဖြစ်သည်။ ဧရိယာစုစုပေါင်းအားဖြင့် ဝစ်ကွန်စင်ပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးခရိုင်ဖြစ်ပါတယ်။ အဆိုပါခရိုင်တွင် ၂၉၈ မိုင် (၄၈၀၀၀၀ကီလိုမီတာ) ရှည်လျားသော ကမ်းခြေ၏ရှိသည်။ အဆိုပါခရိုင်ကိုကျွန်းဆွယ်၏အများစုဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၁၈၈၁ တွင် Sturgeon Bay Shipping တူးမြောင်းပြီးစီးပြီးနောက်ကျွန်းဆွယ်၏မြောက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်လာသည်။ ဤတူးမြောင်းသည်ရေနေကျက်စားရာနေရာများတွင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့်ပင်လယ်အော်ရှိမျိုးနွယ်စုလူ ဦး ရေကိုတစ်နည်းနည်းဖြင့်နည်းစေသည်ဟုယုံကြည်ရသည်။

နိုင်အာဂရာ Escarpment ၏ Dolomite outcroppings ကျွန်းဆွယ်၏ကမ်းခြေနှစ်ခုလုံးကိုမြင်နိုင်သည်၊ သို့သော် Bayshore Blufflands တွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း cuesta ၏ karst ဖွဲ့စည်းမှုများသည် Green Bay ဘက်တွင်ပိုမိုကြီးမားပြီး ပို၍ ထင်ရှားသည်။

သဲခုံများတိုးပွားလာခြင်းက နားခိုစရာကမ်းခြေအတော်များများကို ဖန်တီးစေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့်အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှာတွေ့နိုင်သည်။ ကျွန်းဆွယ်၏အလယ်တွင်အများအားဖြင့်ပြားသောသို့မဟုတ်လှိမ့်ထွက် စိုက်ပျိုးရသောမြေဖြစ်သည် အစ်ကာများကိုခရိုင်၏အနောက်တောင်ဘက်ထောင့်တွင်သာတွေ့နိုင်သည်။

### Escarpment 
အဆိုပါ escarpmentသည်  ကျောက်မိုင်းများ၊ နေအိမ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရေးမျှော်စင်များအတွက် ဆွဲဆောင်မှုတည်နေရာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင်လေရဟတ်တာဘိုင်စီမံကိန်းကိုပြီးစီးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ၃၀.၅ (က (၁၂.၃ ဟက်တာ) Rosiere Wind Farm သည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအရှေ့ပိုင်းတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။

အဆိုပါ escarpment တစ်လျှောက်တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတည်ဆောက်တည်ဆောက် high-tension ပါဝါလိုင်းများက ကျွန်းဆွယ်သို့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည်။

Carlton ရှိ Kewaunee ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအငြိမ်းစားယူကတည်းက ဒေါနိုင်ငံရှိလျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည်အဓိကအားဖြင့် Green Bay ရှိ J. P. Pulliam Generation Station ၊SkyGen မှပိုင်ဆိုင်သည့် De Pere (Brown County) နှင့် Kewaunee နိုင်ငံရှိ Point Beach Nuclear Plant သဘာဝဓာတ်ငွေ့သုံးစက်ရုံမှဖြစ်သည်။ ခြွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့် ချမ်ဘာကျွန်းလျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းမရှိသည့်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ရေနံ 
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်အစောပိုင်းက သုံး ပြည်နယ်၏အလယ်နှင့်တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသောကျောက်အလွှာတစ်ခုအတွင်း၌သုံးကြိမ်တိုင်တွေ့ရှိရသည်။  ထို့အပြင် dolomiteရှိ မီရှီဂန်ကန်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်ထိတွေ့နေသောနေရာမှာ ကတ္တရာစေးအစိုင်အခဲများ ကို  တွ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
ကြောင်မြင်းကြွက်

**ကြောင်မြင်းကြွက်** (Large-spotted civet)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝံပိုင့်များ
မူလာရစ်ချေ

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချေ၊ (ဂျီ)
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
လေသာဆောင်

လေသာဆောင်ဟူသည်မှာ ဘုရင်မင်းတရားကြီး လေအေး၊ လေညှင်းခံရာ လေတဖြူးဖြူး ဝင်လာနိုင်သည့် အဆောင်ဖြစ်သည်။ နွေရာသီကာလတွင် မင်းတရားကြီးသည် အလွန်ပူအိုက်လွန်းလှသဖြင့် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန် ယင်းအဆောင်တွင် ဝါးစိမ်းကွပ်ပျစ်တော်များ ခင်းကျင်း၍ စပယ်ပန်းများကို ကြဲဖြန့်လျက် မန်ကျည်းကိုင်းများကိုလည်း ရေတွင်ဆွတ်ဖြန်းကာ ဤအဆောင်၌ စံမြန်းနေတော် မူတတ်သည်။ တခါတရံ ဘုရင်မင်းမြတ်ကို ဖူးမြှော်ရန် လာကြကုန်သော နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်များသည် မဖူးမတွေ့နိုင်သေးမီ ဤလေသာဆောင်၌ ခေတ္တစောင့်ဆိုင်းနေရသည်။ 

ဘုရင်မင်းတရားကြီး နွေရာသီကာလ၌ လေသာဆောင်တွင် စံမြန်းတော်မူပုံကို အချုပ်တန်းဆရာဖေသည် အောက်ပါလေးဆစ်ဖြင့် ရေးစပ်ခြယ်မှုန်းခဲ့သည်။ 
::ကွပ်ပျစ်တော် မြရည်ခဲမှာလှ၊ 
::ငွေစပယ် ဖြူဖြူကြဲပါလို့၊
::ထူတွဲမှ ထတော့မယ်။ 

::စံဖလား သကြားပါ စသာထွေးပါလို့၊
::ကြံ့သွေးပါ ဖျော်၍သုံးသော်လဲ၊ နုံးခွင့်မပြယ်။
::ဆင်စွယ်ပျံ ငွေသစ်နန်းမှာလှ၊ အီစတန် နှင်းရေဖြန်းပါလို့၊ 
::ညှင်းလေဆန်း ခံရတယ်၊ သက်ကယ်မှ ရှုနိုင်ဘူး။ 

::နွေရာသီ ရွှေကေသာ တဖြည်းဖြည်းနှင့်၊
::နေသာကီ မြွေဆိပ်မွှန်းသည့်နှယ်၊ 
::ဂျွန်းပြန်လို့လူး။       ။ 

သာသနာရေးရာကိစ္စများအတွက်ရံဖန်ရံခါတွင် ဆရာတော်များပင့်၍ဆွေးနွေးတတ်သည်။ တောင်ပိန္နဲသားဖြင့် ခရုသင်းခံကာပြုလုပ်သော သင်္ခါသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဟန်တင်

**ဦးဟန်တင်**သည် မြန်မာလူမျိုး ပန်းပုဆရာကြီးဖြစ်ပြီး၊ လောင်းလုံးမြို့နယ် ညင်းမော်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။ ကော့သောင်းမြို့ရှိ ဘုရင့်နောင်ရုပ်တုကြီး မှာ သူ၏လက်ရာဖြစ်သည်။
ပန်းပုပညာရှင် ဦးလွင်မောင်၏ ဆရာဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၀၁ တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၂၀၀၁ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ
အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး

**အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး** (; အတိုကောက် **NH 1**) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤလမ်းမကြီးသည် မလေးကျွန်းဆွယ်ကို ဖြတ်သန်းလျက် တောင်ဘက်စွန်းရှိ ကော့သောင်းမြို့မှ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ရန်ကုန်မြို့အနီး ဘုရားကြီးမြို့အထိ တောင်နှင့် မြောက် သွယ်တန်းဖောက်လုပ်ထားသည်။ ၁,၁၉၃ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော ဤလမ်းမကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ဖြစ်သည်။

## လမ်းကြောင်း ဖော်ပြချက်
အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းများအကြား ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြှောင်ဒေသဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းကြောင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်စွန်းမြို့ဖြစ်သည့် ကော့သောင်းမြို့မှ စတင်သည်။ လမ်းမကြီးသည် အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများကို ဖြတ်သန်းကာ မြောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ထားပြီး၊ လမ်းပိုင်းအစတွင် တောင်တန်းများက ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်၌ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ လမ်းအနေအထားသည် အလွန်ကွေ့ကောက်ပြီး အရည်အသွေး နိမ့်ပါးသော်လည်း လမ်းခင်းထားပြီး ဖြစ်သည်။ NH 1 သည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ကြီးမားသော တံတားများစွာ ရှိသည်။ လမ်းကြောင်းသည် မြိတ်မြို့မှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ အနည်းငယ် ဝင်ရောက်သွားပြီး ထားဝယ်မြို့ ပြင်ပမှလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။

ထားဝယ်မြို့ မြောက်ဘက်တွင် အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးသည် အကွေ့အကောက် နည်းပါးလာပြီး၊ ရှည်လျားဖြောင့်တန်းသော လမ်းပိုင်းများနှင့်အတူ ပိုမိုပြန့်ပြူးသော မြေပြင်အနေအထားကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ လမ်းမကြီးသည် အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်တန်းများ၏ တောင်ခြေတစ်လျှောက် ဖောက်လုပ်ထားလေ့ရှိသည်။ မော်လမြိုင်မြို့တွင် ၂.၅ ကီလိုမီတာကျော် ရှည်လျားသော သံလွင်တံတား (မော်လမြိုင်)သည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားသည်။ ထို့နောက် လမ်းမကြီးသည် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ကို ဝိုက်ပတ်ကာ အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်သွားပြီး၊ ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဘက် ၈၀ ကီလိုမီတာအကွာ ဘုရားကြီးမြို့ရှိ အမှတ် (၁၂) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး၌ လမ်းဆုံးသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးသည် ရှေးယခင်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် အရေးပါပြီး မဟာဗျူဟာကျသော လမ်းမကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သထုံမြို့အထိ ရှည်လျားသော လမ်းမကြီး၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ သွားလာသော နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလာမှုအတွက် အရေးပါပြီး၊ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် အခြားသော အဓိက နယ်စပ်ဂိတ်ပေါက်များ မရှိပေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့ရှိ သံလွင်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံးတံတား ဖြစ်ခဲ့သည်။ လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို လမ်းခင်းထားပြီး ဖြစ်သည်။

ယခင်က ဤလမ်းမကြီးကို **အမှတ် (၈) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး**ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လမ်းကွန်ရက် အမှတ်စဉ်များကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပြီးနောက် ၎င်းကို အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး နံပါတ်တပ်ထားသော လမ်းဖြစ်သည်။

ဤ "အမှတ် (၁) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး" ဟူသော နံပါတ်စဉ်ကို တစ်ချိန်က "မန္တလေးသို့သွားရာလမ်း"အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ဖူးသည်။ ယင်းလမ်းဟောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ အရေးပါသော တောင်-မြောက် အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလုပ်အများဆုံး လမ်းမကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရန်ကုန်နှင့် မိတ္ထီလာကို ဆက်သွယ်ထားပြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့တွင် အရှေ့ဘက်သို့သွားသော အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး နှင့် ဆုံစည်းကာ၊ ထိုမှတဆင့် မြောက်ဘက် မန္တလေးမြို့သို့ ဆက်လက် သွားရောက်သည်။

## ကိုးကား
သစ်တက်ကြောင်

**"သစ်တက်ကြောင် (သို့) ကြောင်သလင်း"**

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ဖွန်းဘာသာစကား

**ဖွန်းဘာသာစကား** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့မြောက်ဘက်၊ ဧရာဝတီမြစ် အထက်ပိုင်းရှိ လျှိုမြောင်များတွင် နေထိုင်ကြသော ဖွန်းလူမျိုး သက်ကြီးရွယ်အိုများ ပြောဆိုကြသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖွန်းဘာသာစကားတွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ဒေသယစကားနှစ်မျိုး ရှိသည်။

## ကိုးကား 
* Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. Contributions to Sino-Tibetan Studies: 101-134.
* Yabu Shirō 藪 司郎 (2003). *The Hpun language endangered in Myanmar.* Osaka: Osaka University of Foreign Studies.
* Tun Aung Kyaw ထွန်အေင်ကျော် Thwanʺ Oṅ Kyo' (2007). ဖွန်းဒေသိယစကားလေ့လာချက် Phwanʺ desiyacakāʺ leʹlā khyak [A study on the Hpun dialect]. PhD thesis, မြန်မာဌာန ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် Burmese Department, Rangoon university.
အာရှဆင်

**အာရှဆင်** (*Elephas maximus*) ဟု လူသိများသော ဆင်များသည် မျိုးစု '*Elephas*' ၏ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သည့် တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ အာရှဆင်များအား အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်လျှောက်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းဒေသမှသည်  နီပေါနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ဆူမတြား တောင်ပိုင်း နှင့် ဘော်နီယိုကျွန်း အရှေ့ပိုင်းဒေသများအထိတိုင် ကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကျက်စားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ 

လက်ရှိတွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ မျိုးစိတ် "*E. m. maximus*"၊ ဗဟိုအာရှဒေသ မျိုးစိတ် "*E. m. indicus*" နှင့် ဆူမတြား မျိုးစိတ် "*E. m. sumatranus*" ဟူ၍ မျိုးစိတ် (၃)ခုအား မျိုးကွဲများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု၍ တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
.အာရှဆင်
ဆင်
ဝံကြောင်

**ဝံကြောင်** (binturong)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝံပိုင့်များ
မလုံတဲ့အိုး တုတ်မိုးရုံနဲ့အာ

**မလုံတဲ့အိုး တုတ်မိုးရုံနဲ့အာ**သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်၏ ။

## အဓိပ္ပာယ်
အက်ရာရှိနေသည့်အိုးသည် တုတ်ဖြင့် ရွယ်ရုံမျှနှင့် ကွဲဟလာသည် ဆိုသကဲ့သို့ တစ်စုံတစ်ခုအတွက် စိတ်မလုံသူသည် ခြိမ်းခြောက်သည် ထင်ကာမျှနှင့်ဣန္ဒြေမဆောင်နိုင် ဖွင့်ဟသည်။

**"ဟိုဧည့်သည်ကိုလည်း တယ်အရေးစိုက်ပါကလားဟု ငေါ့တော့တော့ မျက်နှာထားနှင့် ပြောလိုက်သောအခါ အတင့်မှာ မလုံတဲ့အိုး တုတ်မိုးရုံနဲ့အာသလို မျက်နှာမချိုမချဉ်  ဖြစ်သွားပြီး..."*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာစကားပုံများ
ကြောင်ဝံနားရွက်ဖြူ

**ကြောင်ဝံနားရွက်ဖြူ** (Small-toothed Palm_Civet)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစုများ
ကဏ္ဍ:ဝံပိုင့်များ
မိချောင်းမင်း ရေခင်းပြ

**မိချောင်းမင်း ရေခင်းပြ** သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
ရေ၌ ကျင်လည်ကျက်စားသော မိချောင်းအား ရေအကြောင်းကို သင်ပြသည်ဆိုသကဲ့သို့ နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်ပြီးသူအား လူသိလူတတ် လုပ်၍ ဆရာလုပ်သည်။ 

## မူလရင်းမြစ် 
" မွေးသဖခင် ကျေးဇူးရှင်၊ မိချောင်းမင်း ရေခင်းပြတယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။   လူဆိုတဲ့လူများမှာ သနားဂရုဏာ ရှိသင့်ပါတယ်။"
ဂိုးရယ်ဆိတ်နီ

**တောင်ဆိတ်နီ** (Red Goral)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂိုးရယ်ဆိတ်များ
တရုတ်ဂိုးရယ်ဆိတ်

**တရုတ်တောင်ဆိတ်** (Naemorhedus griseus)၊ မီးခိုးရောင် မြီးရှည်ဆိတ်ဟုလည်း သိကြသည့် ဆိတ်ငယ်ကလေး မျိုးစိတ် တမျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ထူထပ်သော ဒေသများ၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်း၊ အန္ဒိယ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် လာအိုတွင်လည်းတွေ့နိုင်သည်။ အချို့သော ထိုနေရာများတွင် အလွန်အကျွန် အမဲလိုက်ခံနေရသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးသမဂ္ဂဂမှ ထိခိုက်လွယ်သော မျိုးစိတ်များ"vulnerable species" အဖြစ် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်း ပြုစုထားသည်။

## ဖော်ပြချက်
တရုတ်တောင်ဆိတ်သည် တောဆိတ်တမျိုးနှင့် ဆိတ်အကြား ဟိုမကျ ဒီမကျရှိပြီး ပခုံးအမြင့် ၅၀ မှ ၇၈ စင်တီမီတာ(၂၀ မှ ၃၁ လက်မ) နှင့် အရှည် ၈၂ မှ ၁၃၀ စင်တီမီတာ (၃၂ မှ ၅၁ လက်မ) အထိကြီးထွားသည်။ သန်မာသည့် ခြေလက်အင်္ဂါနှင့် ကျယ်ပြန့်သည့် ခွာများရှိသည်။ ဦးချိုသည် တိုပြီးကတော့ပုံရှိကာ နားရွက်များသည် ချွန်ပြီး အတော်အသင့် ရှည်သည်။ သားမြတ်နှစ်စုံပါသည့် သိုး၊ ဆိတ်တို့နှင့် ကွဲပြားမှုရှိပြီး ၎င်းတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်စုံသာပါသည်။ The coat consists of a short, dense under layer and an upper layer of longer, semierect, coarse guard hairs. မီးခိုးရောင်ဖျော့ဖျော့မှ အနက်ညိုရောင်သို့မဟုတ် နီညိုရောင်အထိ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နောက်ကျောတွင် အနက်ရောင်အစင်းကြောင်းရှိပြီး လည်တိုင်နှင့် အောက်အစိတ်အပိုင်းသည် အရောင်ဖျော့သည်။ 

## Distribution and habitat
တရုတ်တောင်ဆိတ်သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသဖွားများ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ဘက်၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်နှင့် လာအိုမြောက်ပိုင်း အထိကျယ်ပြန့်ပြီး ဝေးခေါင်သည့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အများဆုံးရှိသည်။ ၎င်းသည် တောင်တန်းမျိုးစိတ်များဖြစ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသည့် နေရာများ၊ လက်လှမ်းမမှီသောနေရာများ၊ မတ်စောက်သောတောင်စောင်းများနှင့် ကုန်းပြင်မြင့်များတွင်တွေ့ရသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကျောက်ဆောင်ဒေသများတွင် နေထိုင်သည်။

## အပြုအမူ
တရုတ်တောင်ဆိတ် များသည်  ၁၂ ကောင်ပါဝင်သည့် အုပ်စုငယ်များဖြင့် သီးခြားနေထိုင်ကြသော်လည်း အသက်ကြီးသည့် အထီးများသည် တကိုယ်တည်းနေထိုင်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် သတိ ရှိ၍ အနားယူကြကာ ၊ ဝံပုလွေနှင့် ကျားသစ်ကဲ့သို့သော သားကောင်များကို ရှောင်ရှားနိုင်သည့် မြင့်မားသော ကျောက်ဆောင် တောင်စောင်းများတွင် အချိန်ဖြုန်းကြသည်။ ဆောင်းတွင်းကာလတွင် မြေပြန့်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကြသည်။ အများအားဖြင့် ချုံပုတ်များနှင့် အရွက်များကိုသာ ရှာဖွေလေ့ရှိပြီး မြက်ပင်၊ အခွံမာသီးနှင့် ဝက်သစ်ချသီး တို့ကိုလည်းစားသုံးကြသည်။ Breeding takes place in late spring when one or two kids are born after a gestation period of about 215 days. အကောင်ပေါက် ကလေးများသည် မွေးပြီးမကြာမီလမ်းလျှောက်နိုင်ပြီး ဆောင်းဦးရာသီတွင် နို့ကွာကြကာ ဆောင်းတွင်း တစ်လျှောက်လုံး မိခင်နှင့်အတူ ရှိနေတတ်သည်။

## အကြောင်းအရာများ
တရုတ်တောင်ဆိတ် ရင်ဆိုင်နေရသည့် အဓိက ခြိမ်းခြောက်မှုမှာ အမဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်များသည် အသား၊ သားမွှေးနှင့် တိုင်းရင်းဆေးများတွက်လည်း သတ်ဖြတ်ခြင်းခံနေရသည်။ ၎င်းတို့သည် လုံခြုံစိတ်ချရသောနေရာများတွင်ရှိသော်လည်း အခြားနေရာများတွင်မူ ကောင်ရေကျဆင်းနေသည်။ ယင်းသည် အလွန်အကျွံ အမဲလိုက်ခြင်းကြောင့်ဟု ယူဆရပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာ ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးသမဂ္ဂ ကတရုတ်တောင်ဆိတ်အား ထိခိုက်လွယ်သော မျိုးစိတ်များ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂိုးရယ်ဆိတ်များ
Wham!

**Wham!** သည် အင်္ဂလိပ် ပေါ့ဂီတအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်ခဲ့၍ အဆိုတော်နှစ်ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဂျော့ မိုက်ကယ် နှင့် အန်ဒရူး ရစ်ချ်လေ တို့ဖြစ်ကာ ၁၉၈၁တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘွတ်ရှီမြို့၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များ၌ ပေါ့ဂီတဆိုင်ရာ စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ မှ ၁၉၈၆အထိ ကမ္ဘာအနှံ့ အချပ်ရေ (တရားဝင်စာရင်းရှိ) ရောင်းအား သန်း (၃၀)ကျော်ရောင်းချခဲ့ရသည်။ ဖန့်ခ် နှင့် ဆိုးလ်ဂီတလွှမ်းမိုးမှုရှိကာ  ၎င်းတို့ကိုယ်၎င်းတို့ မတင်းတိမ်ဘဝင်မကျသော လူငယ်များဟုဖော်ပြ၍ Wham! အဖွဲ့၏ ၁၉၈၃ ပွဲဦးထွက်အခွေ *"အလွန်တရာကောင်းမွန်သော"* (Fantastic) သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ၊ လူလားမြောက် အရွယ်ရောက်ခြင်းအပေါ် စိတ်ပျက်မှုများကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ 

ဒုတိယအခွေ *"ကြီးကျယ်စေမယ်"* (Make It Big) သည် ၁၉၈၄တွင် ထွက်ရှိလာကာ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် အောင်မြင်သော ပေါ့အခွေတစ်ခွေဖြစ်ခဲ့၍ ယူကေနှင့် ယူအက်စ်တွင် နံပါတ်တစ်ချိတ်ခဲ့သည်။ အမေရိကတွင် MTV ရုပ်သံကြောင့် ဗြိတိသျှဂီတဝိုင်းများ ထိုးဖောက်အောင်မြင်လာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ၎င်းတို့၏ တစ်ကိုယ်တော်သီချင်းများဖြစ်သည့် *"မင်းထွက်...ထွက်ခွာမသွားခင် တို့ကိုနှိုးလှည့်ပါဦး"* (Wake Me Up Before You Go-Go) ၊ *"သူမလိုချင်သမျှ"* (Everything She Wants) ၊ *"ပေါ့ဆတီးတိုးသံ"* (Careless Whisper) တို့သည် ယူအက်စ် ဘီလ်ဘော့ဒ် ရေပန်းစားသီချင်း (၁၀၀)တွင် ထိပ်၌ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅တွင် Wham! အဖွဲ့သည် ပထမဆုံးအနောက်နိုင်ငံပေါ့ဂီတအဖွဲ့အနေဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ သို့ဆယ်ရက်ကြာ ခရီးစဉ်ထွက်မည်ဟု လူသိရှင်ကြားကြေညာခဲ့သည်။ ထိုပွဲသည် တရုတ်နှင့် အနောက်အုပ်စုတို့ အပြန်အလှန် ချစ်ကြည်မှု ဆက်ဆံရေးကို တိုးမြှင့်ရာ၌ အဓိကအရေးပါသော အချိန်တစ်ခုအဖြစ် မြင်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် တေးဂီတအဖွဲ့များ
ကဏ္ဍ:ဂီတ ဆောင်းပါးတိုများ
အိုးနှင့်ဆန် တန်ရုံ

အိုး၏ အရွယ်ပမာဏနှင့် ချက်မည့်ဆန် ပမာဏသည် သင့်တန်လျောက်ပတ်ရုံမျှသာ ဖြစ်ရသကဲ့သို့ သူ့ အတိုင်းအတာနှင့် သင့်တန်လျောက်ပတ်ရုံမျှသာဖြစ်သည်။

"အဝတ်အစားတို့ကို ကန့်သတ်ဖို့လိုတယ်၊ မကန့်သတ်ဘူးဆိုရင် ဝယ်လို့မဆုံးဖြစ်နေတော့မှာပဲ၊ သူ့အိုးနှင့် သူ့ဆန် တန်ရုံ လုပ်ဖို့ဆိုတာ မလွယ်လှဘူး၊ အဆုံးမှာတော့ စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုဟာ အရေးကြီးဆုံးပဲ။"
တောဆိတ်နီ

**တောဆိတ်နီ** (Red Serow)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီးရိုးတောဆိတ်များ
ထိုးမည့်ဆင် တစ်လှမ်းဆုတ်

**ထိုးမည့်ဆင် တစ်လှမ်းဆုတ်** သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
ထိုးမည့်ဆင်သည် အရှိန်ပြင်းစွာ ထိုးလိုသည့်အခါ အရှိန်ယူသည့်အနေဖြင့် ခြေတစ်လှမ်းဆုတ်သကဲ့သို့ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို အစွမ်းကုန် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လိုသည့်အခါ အားယူရန် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် အရှိန်လျှော့သည်။

## မူလရင်းမြစ် 
"စစ်ဆိုသည်မှာ ငြိမ်လွန်းလျှင် စိုးရိမ်ရမြဲ ဖြစ်သည်။ ... ထိုးမည့်ဆင် နောက်တစ်လှမ်းဆုတ်ဟုလည်း အဆိုရှိ၏"
နွားငတ် ရေကျ

**နွားငတ် ရေကျ** သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
ရေငတ်သောနွားကို ရေချလိုက်သောအခါ အငမ်းမရသောက်သကဲ့သို့ မက်မောတောင့်တသောအရာကို မြင်လိုက်ရသောအခါ အငမ်းမရ ဖြစ်သည်။ 

## မူလရင်းမြစ် 
"နွားငတ်ရေချ ဆိုသောစကားမျိုးကဲ့သို့ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သော အာရုံနှင့် တွေ့ကြုံလျှင် ဆွေ့ဆွေ့ခုန် လှုပ်ရှား၍ နေကြကုန်၏။"

## ကြောင်းတူသံကွဲ 
* နွားငတ် ရေချ - ဟူ၍လည်း အသုံးရှိသည်။
အလှည့်ကျ နွားမတောင် ရုန်းရ

**အလှည့်ကျ နွားမတောင် ရုန်းရ** သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
အလှည့်ကျသည့်အခါ နွားမသည်ပင် ထမ်းပိုးအောက်ဝင်၍ ရုန်းရသကဲ့သို့ မိမိအလှည့်ရောက်သည့်အခါ တာဝန်ကို ရှောင်လွှဲမရ၊ ထမ်းဆောင်ရမည် သာဖြစ်သည်။

## မူလရင်းမြစ် 
"အလှည့်ကျ နွားမတောင် ရုန်းရသေးတယ်၊ ကိုယ်လုပ်သရွေ့ ကိုယ်အိမ်ဝင်းခြံကောင်းဖို့အရေးတော့ ဘယ်သူမျှ ညည်းညူနေဖို့မလို"
ကေဆာ အမ်မရာ

**ကေဆာ အမ်မရာ** သို့မဟုတ် **ကူဆီ အမ်မရာ** ( အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် အမ်မရာ၏ ရဲတိုက်ငယ်) အား **အမ်မရာ ရဲတိုက်** ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြပြီး ယနေ့ခေတ် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော လူသိအများဆုံး သဲကန္တာရ ရဲတိုက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုရဲတိုက်အား အေဒီ ၇၂၃ နှင့် ၇၄၃ ခုနှစ်ကြားတွင် နောင်တစ်ချိန် အူမေယတ်ဒ်၏ ကာလစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဝါလစ် ဖြစ်လာမည့် ဝါလစ် အီဘင် ယာဇစ် မှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေသအတွင်း သူ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ထိုအချိန်က မြင့်တက် နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာအား အစောပိုင်း အစ္စလာမ် အနုပညာ နှင့် အစ္စလာမ် ဗိသုကာပညာအတွက် အရေးအပါဆုံး ဥပမာ တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။

ထိုအဆောက်အဦးသည် တကယ်တမ်းတွင် ကြီးမားသော ရဲတိုက် ပါဝင်သည့် အဆောက်အဦး အစုအဝေးတစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန် မျှသာ ဖြစ်ပြီး တော်ဝင်ဘုရင်၏ အပန်းဖြေရာ နေရာ ဖြစ်ကာ စစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော အစီအမံများ မပါဝင်ပေ။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကြွင်းကျန်ရစ်သည်မှာ ကျေးလက်အိမ် အသေးလေး တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတွင်းပိုင်း မျက်နှာကြက်တွင်သာ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဆေးရေးပန်းချီများကြောင့် ထင်ရှားပြီး ထိုသို့ ရေးဆွဲရာတွင် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာများမှာ ဘုရင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၊ အမဲလိုက် မြင်ကွင်း၊ ဝစ်လစ်စလစ် မိန်းမများ ပါဝင်သော အက မြင်ကွင်း၊ အလုပ်လုပ်နေသော လက်မှုပညာသည် တို့ ဖြစ်သည်။

Qasr Amra-02-2010-gje.jpg
Qasr Amra-16-Fresko-2010-gje.jpg
Qasr Amra-26-Fresko-2010-gje.jpg
Qasr Amra-30-Fresko-2010-gje.jpg
Qasr Amra-38-Fresko-2010-gje.jpg
Qasr Amra-54-Schoepfwerk-2010-gje.jpg

## ကိုးကား
နေသေးသပ ချုံထဲက၊ ချိုသွေးသပ တမြမြ

**နေသေးသပ ချုံထဲက၊ ချိုသွေးသပ တမြမြ** သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
အားမတန်သေးသဖြင့် ချုံထဲ၌ ပုန်အောင်းရင်း ချိုသွေးနေသာ ကျွဲနွားစသည် သတ္တဝါများကဲ့သို့ အားမတန်သေးသဖြင့် သိုသိပ်စွာ စောင့်ဆိုင်းရင် ရင်ဆိုင်ရန် အသင့် ပြင်ဆင်နေသည်။

## မူလရင်းမြစ် 
"တစ်မိုးအောက်ပဂေး၊ အဘသွေးဟာမို့၊ နေသေးသပ ချုံထဲက၊ ချိုသွေးသပ တမြမြ၊ ငါ နယ်ပိုင်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရလျှင် ..."
နွားပျိုသန်လှ နွားအိုပေါင်ကျိုး

**နွားပျိုသန်လှ နွားအိုပေါင်ကျိုး** သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။

## အဓိပ္ပာယ်
ပျိုရွယ်သောနွား သန်မာလှသည်ဆိုစေကာမူ ခိုင်းသားရပြီးဖြစ်သော ပေါင်ကျိုးနေသည့် နွားအို၏ သန်မာမှုမျှလောက်သာ ရှိသကဲ့သို့ လူငယ်၏ အစွမ်းသည် ဝါရင့်သော လူကြီး၏အစွမ်းကို မကျော်လွန်နိုင်။

**"အမြော်အမြင်ဉာဏ်နှင့် ကြံဖန်လုပ်ကိုင်တဲ့အရာမှာတော့ လူပျိုထက် တစ်ပဲ သာပါသေးတယ်။ နွားပျိုသန်လှ နွားအိုပေါင်ကျိုးဆိုတာ မကြားဖူးဘူးလား။*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ: မြန်မာစကားပုံများ
Eternal Gosh!

'''''' (အတိုကောက် EG)သည် ၂၀၁၃တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပေါ့ပ် ရော့ခ် တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဖြစ်သည်။၎င်းတီးဝိုင်းတွင် အဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သည်။ ထိုအဖွဲ့ဝင်များမှာ ဟန်နေတာ (ပင်တိုင်အဆိုတော် နှင့် တေးရေး) ၊ ဝေကြီး (လိဒ်ဂစ်တာ) ၊ ရည်မွန်ဦး (လိဒ်ဂစ်တာ) ၊ ဘွန်ဘွန် (ဘေ့စ်ဂစ်တာ) နှင့် အာရေး (ဒရမ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။၎င်းတို့သည် ပေါ့ပ်၊ Alternative rock နှင့် Alternative metal စသည့် သီချင်းအမျိုးအစားပေါင်းများစွာ ဖန်တီးခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တီးဝိုင်းအဖွဲ့များ
ကျွန်တော့် အမျိုးသမီးနဲ့ သူ့ရဲ့အမေ

"ကျွန်တော့် အမျိုးသမီးနဲ့ သူ့ရဲ့အမေ"ဟုခေါ်သော ကာတွန်းပုံသည် လူတစ်ယောက်ကို
ဇဝေဇဝါဖြစ်စေနိုင်သော ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရာဇဝင်
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုများ
အာသံနိုင်မော်ကွန်း

အာသံနိုင်မော်ကွန်းကို ဘိုးတော်ဘုရား၊ ဘကြီးတော်ဘုရား၊ ရွှေဘိုမင်းတို့ လက်ထက် ချီးမြှင့် သူကောင်းပြုခံရသော ပညာရှိ ဝက်မစွတ်မြို့စား နဝဒေး စီကုန်းရေးသားသည်။ ၎င်းရေးသားသော အခြားသော မော်ကွန်းများကဲ့သို့ နိဂုံးချုပ်သံပိုင် ပါဝင်သော်လည်း မည်သည့်ခုနှစ်တွင် ဆိုကြောင်း တပ်အပ်သေချာ မသိရပေ။ သို့ရာတွင် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၄-ခုနှစ်တွင် "'ကာမရူပ၊ အသမနှင့်၊ သက္ကဝဇ္ဇီ၊ ဝေသာလီ"'ဟု ရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသော အာသံပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူ အောင်မြင်သည်ကို ထောက်ရှု၍၎င်း၊ မော်ကွန်းစာကိုယ်နိဂုံးတွင် "ဗိုလ်ပွဲပြန်တွင်၊ အောင်ဘန်ပွားစီး၊ များလေပီးသား၊ မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလ၊ သေနကကို၊ နေကျသီးသန့်၊ ဝန်ကြီးခန့်၏။”ဟူ၍ ပါရှိသည်ကို ထောက်ရှု၍၎င်း၊ ရတနာသီခ ဒုတိယမဟာရာဇဝင်ကြီးတွင် ၁၁၈၄-ခု၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၂)ရက်နေ့တွင် မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလကို အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ ဝန်ကြီးခန့်ကြောင်း ပါရှိသဖြင့် ၎င်းနောက်မှ ဤ အာသံနိုင်မော်ကွန်းကို ရေးသားသည်ဟု ယူဆသင့်သည်။ 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ
ဝေါဟာရ

ဘာသာစကားတခုခု၏ **ဝေါဟာရ** ( သို့မဟုတ် *lexicon*) ဆိုသည်မှာ ထိုဘာသာစကား၏ ရှိရှိသမျှသော စကားလုံးထုကြီးကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကား၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းကြီး ၂ခု ရှိရာ တစ်ခုမှာ ဤ ဝေါဟာရထု (စကားလုံးများ) ဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ သဒ္ဒါဟူသော သတ်မှတ်စည်းမျဉ်းစု ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကား၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည့်အလျောက် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးနေကြပြီး သဒ္ဒါပိုင်းပြောင်းလဲမှုနှင့် စာလျှင် ဤဝေါဟာရပိုင်း၏ ပြောင်းလဲမှုက ပိုမြန်မြဲ ဖြစ်သည်။

မြန်မာဝေါဟာရထု (မြန်မာစကားလုံးများ) ထဲတွင် ပါဠိရင်း၊ ပါဠိသက်၊ ပါဠိပျက်၊ သက္ကတ၊ ပေါရာဏ၊ ကျောက်စာ၊ မွန် စသော ဘာသာများမှ ဆင်းသက်လာမှုများ သိသိသာသာ ရှိသကဲ့သို့ အင်္ဂလိပ်စကားနှင့် လက်တင်နွယ် ဘာသာစကားများမှ တိုက်ရိုက်မွေးစားယူသော ဝေါဟာရများလည်း ရှိသည်။ 

မြန်မာ အရပ်သုံးစကား တွင် "စကားလုံး တစ်လုံး"ကို "ဝေါဟာရ တစ်ခု"ဟုလည်း လွယ်လင့်တကူပင် သုံးနှုန်းတတ်ကြသဖြင့်၊ စင်စစ်အားဖြင့်မူ ဝေါဟာရ ဟူသည်က ဘာသာစကား တစ်ခု၌ ရှိရှိသမျှသော စကားလုံးထုကို ညွှန်းဆိုသည်။

## ရင်းမြစ် 
"ဝေါဟာရ" ဟူသော စကားလုံးသည် ပါဠိစကားလုံး ဖြစ်ပြီး *"စကား၊ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း၊ အမည်သညာ၊ ကုန်သွယ်ခြင်း၊ တရားဆုံးဖြတ်ခြင်း"*  စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားက "ဝေါဟာရ" စကားလုံးကို ယူရာတွင် အခေါ်အဝေါ်၊ စကားလုံး (term, word, vocabulary) ဟူ၍သ ယူငင်သုံးစွဲကြသည်။

## ဝေါဟာရ(ထု)၏ အဓိကအုပ်စုကြီး ၂ခု 
ဘာသာစကားတခု၌ ရှိသမျှ စကားလုံးတို့ကို အကြမ်းဖျင်း ၂အုပ်စု ခွဲနိုင်သဖြင့် ဝေါဟာရဟူသော စကားလုံးထုကြီး၌ ကဏ္ဍ၂ရပ်၊ အကန့် ၂ကန့် ပါသည့်သဖွယ် မှတ်ယူနိုင်သည်။

### အကန့်ရှင် (Open Class) 
ဝေါဟာရ (စကားလုံးထုကြီး)၏ အကန့်ရှင်ဆိုသည်မှာ ရှိသမျှသော ပင်ကို စကားလုံးများကို ခြုံငုံခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောစကား၏ ဇာတ်ကောင်များသဖွယ် ဖြစ်သော အရာဝတ္ထုများ၊ အခြင်းအရာများ၊ လုပ်ရပ်များကို သတ်မှတ်ညွှန်းဆိုသည့် စကားလုံးများ ဖြစ်၍ ဤအပိုင်းကို စကားဇာတ်ကောင်ထု (Lexical Subsystem) ဟုလည်း ခေါ်တန်သည်။

### အကန့်သေ (Closed Class) 
ဝေါဟာရ (စကားလုံးထုကြီး)၏ အကန့်ရှင်ဆိုသည်မှာ ရှိသမျှသော သဒ္ဒါအလိုက်သုံး အကူစကားလုံးများကို ခြုံငုံခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါ(စည်းမျဉ်းစု)အရ စကားဖွဲ့ရေးငှာ သုံးသည့် စကားသံများ (စကားလုံးများ) ဖြစ်၍ ဤအပိုင်းကို စကားဖွဲ့သံထု (Lexical Subsystem) ဟုလည်း ခေါ်တန်သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 

ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား
ရသာလျှင် ဘနဖူး သိုက်တူး

**ရသာလျှင် ဘနဖူး သိုက်တူး**သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။
## အဓိပ္ပာယ်
ဥစ္စာရမည်ဆိုလျှင် အဖ၏ နဖူးတွင်ပင် သိုက်တူးသည် ဆိုသကဲ့သို့ မိမိအတွက် အကျိုးရှိမည်ဆိုပါလျှင် မည်သူ့မျက်နှာမျှ မထောက်ထားဘဲ ရက်ရက်စက်စက် ပြုသည်။

**"ရနိုင်လျှင် ဘနဖူး သိုက်တူးမည့် ခေတ်ကြီးမို့ မိဘများကို အသက်ရှိတယ်လို့တောင် ထင်ကြတာမဟုတ်ဘူး။"*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာစကားပုံများ
ခြင်္သေ့မင်းရှေ့ ယုန်သူငယ် မသန်းဝံ့

**ခြင်္သေ့မင်းရှေ့ ယုန်သူငယ် မသန်းဝံ့**သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။

## အဓိပ္ပာယ်
ခြင်္သေ့မင်း၏ရှေ့မှောက်တွင် ယုန်သူငယ်သည် ဖြတ်သန်းမသွားဝံ့သကဲ့သို့ အရှိန်အဝါကြီးမားသူအား အရှိန်အဝါနည်းပါးသူက ကြောက်ရွံ့ခန့်ညားသည်။ 

ကဏ္ဍ:မြန်မာစကားပုံများ
ထမင်းကြမ်းကအငွေ့ထွက်ချင်

**ထမင်းကြမ်းကအငွေ့ထွက်ချင် **သည် မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
ကိုယ့်တွင် အစွမ်းအစမရှိဘဲ အစွမ်းအစ ပြချင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထမင်းကြမ်းက အငွေ့ထွက်ချင်ပုံနှင့် ပုံဖွဲ့ဖော်ပြသည်။

## ကိုးကား
ခိုင်သုခ

**ခိုင်သုခ** သည် ရခိုင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ဖြစ်သည်။ သူသည် အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးနဲ့ ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တို့အတွက် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တွင် ထမ်းဆောင်နေသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။

## အစောပိုင်းကာလ
သူ့အသက် ၂၀ ကျော်မှာ ကရင်ပြည် ကေအင်ယူနယ်မြေထဲ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့မှာ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ရခိုင့်တပ်မတော်(ယာယီ)မှာ သူ့ နိုင်ငံရေး လက်ဦးဆရာ ခိုင်ရာဇာ၊ ခိုင်စောထွန်း ၊ ခိုင်ဖြူအောင်တို့နဲ့ လက်တွဲပြီး ဝင်ပါပါတယ်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှာ ထိုင်းနယ်စပ်ကနေ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်း၊ ပြီးတော့ ပင်လယ်ဖြတ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကတဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ဝင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ ကံမကောင်းတော့ ၁၉၉၁ မှာ တကြိမ်၊ ၁၉၉၂ မှာ တကြိမ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ အဖမ်းခံရပြီး ထောင်ကျပါတယ်။ ပထမအကြိမ်မှာ ၂ လနဲ့ ၁၀ ရက်ပဲ ကျပေမယ့် ဒုတိယအကြိမ် စစ်ကြောင်းနဲ့အတူ နယ်ခြားကို ဖြတ်တာမို့ လက်နက်မှုနဲ့ ထောင် ၅ နှစ်ကျခံရပါတယ်။

## ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းခြင်း
ထောင်ကလွတ်လာတော့ ရခိုင်ပြည်နယ် လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) နဲ့ လက်တွဲပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလမှာ အစိုးရနဲ့ ALP တို့ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ ပဏမ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးအတွက် ပါတီကိုယ်စား ဦးဆောင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့အထိ ALP ခေါင်းဆောင်မှုပိုင်းက ပါဝင်လာခဲ့တယ်။

## ရက္ခိုင့်တပ်တော်သို့ ရောက်ရှိခြင်း
၂၀၁၄ မှာ ပါတီထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အချင်းချင်း သဘောကွဲကြရာက ALP နဲ့ လမ်းခွဲခဲ့ပြီး ရခိုင်လူငယ် တဦးဖြစ်တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် နဲ့ ပူးပေါင်းကာ ရက္ခိုင့်တပ်တော် ရဲ့ နိုင်ငံရေး တောင်ပံ ဖြစ်တဲ့ ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ကို ပူးပေါင်းထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
ပါးပိန်ရာ နံ့သာဖို့မရ

**ပါးပိန်ရာ နံ့သာဖို့မရ**သည် မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
မူလကတည်းက ပါရှိလာသော ချို့ယွင်းချက်ကို ဖုံးဖိထား၍ မရနိုင်ကြောင်း ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ပါးပိန်ချိုင့်နေ၍ နံ့သာဖြင့်ဖို့သော်လည်း ပါးဖောင်းမလာနိုင်ကြောင်း ဥပမာပေး၍ ဖော်ပြသည်။

## ကိုးကား
ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဇ္ဈိမသီလခန်း

ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဇ္ဈိမသီလခန်း၌ ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို အလယ်အလတ်ဖြစ်သော သီလစောင့်ထိန်းမှု ဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်္ဂါများဖြင့် ချီးမွမ်းပြောဆို နိုင်သည်ကို အကျယ်ရှင်းပြထားသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် မျိုးစေ့အပေါင်း  အပင်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ အမျိုးမျိုးသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သိုမှီးသုံးဆောင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတရား၏ ဆူးငြောင့်ဖြစ်သော ပွဲအမျိုးမျိုး ကြည့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော အမျိုးမျိုးသော လောင်းကစားမှုများ ပြုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ (စည်းစိမ်ခံစားခြင်းနှင့်ဆိုင်သော) မြင့်သောနေရာ မြတ်သောနေရာများကို ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ (အမွှေးနံ့သာ) လိမ်းခြယ်ခြင်း (လှပတင့်တယ်ရန်) ဆင်ယင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော စကားတို့ကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ အကျိုးမရှိပြိန်ဖျင်းသော အငြင်းအခုံ စကားပြောခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ တမန်အမှု အစေအပါးအမှု ဆောင်ရွက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ လာဘ်အလို့ငှါ အံ့ဖွယ်ကိုဖြစ်စေခြင်း မြှောက်ပင့်ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း အစရှိသော အလယ်အလတ်ဖြစ်သော သီလစောင့်ထိန်းမှု ဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်္ဂါများဖြင့် ပြည့်စုံကြောင်း ကို ဤမဇ္ဈိမသီလခန်း၌ ဖော်ပြထားသည်။

## ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဇ္ဈိမသီလခန်း ပါဠိနှင့် မြန်မာပြန်
## မှတ်စု
## ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ
* ဗြဟ္မဇာလသုတ်
* ဗြဟ္မဇာလသုတ် နိဒါန်း
* ဗြဟ္မဇာလသုတ် စူဠသီလခန်း
* ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဟာသီလခန်း
* ဗြဟ္မဇာလသုတ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပြခန်း

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီဃနိကာယ်
ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတား

**ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတား** သည် ပီရူးနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်က အထိ တည်ဆောက်ခဲ့သော အပျက်အစီးများနှင့် လက်မှုအနုပညာ လက်ရာများ ပါဝင်ပြီး အင်ကာယဉ်ကျေးမှု မတိုင်ခင် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သော ချာဗင် တို့က ဘီစီ ၄၀၀-၅၀၀ ခန့် အထိ နေထိုင်ခဲ့ကြသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် လီမားမြို့၏ မြောက်ဘက်  ခန့် အကွာရှိ အန်းကက်ရှ်ဒေသတွင် တည်ရှိကာ အမြင့်ပေ  ခန့်တွင် ရှိပြီး ကော်ဒီလဲယား ဘလန်ကာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက် ကွန်ချူးကို့စ် တောင်ကြား၏ အစပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတားသည် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည့် နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချာဗင် ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေမှ ရှေဟောင်းပစ္စည်းအချို့ကို လီမားမြို့ရှိ နာဆီယွန်ပြတိုက်တွင် လည်းကောင်း၊ ချာဗင်ရှိ မြူဆီယို နာဆီယွန်နယ် ဒီ ချာဗင် ပြတိုက်တွင်လည်းကောင်း ပြသထားသည်။

ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတားတွင် လူတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ခြင်းကို ကာဗွန်ဒိတ်တင်း နည်းလမ်းဖြင့် သုတေသနပြုကြည့်သောအခါ အစောဆုံး ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်ကပင် စတင်သည်ဟု တွေ့ရပြီး ပွဲလမ်းကျင်းပရာ ဗဟိုဌာနအဖြစ် အဓိက ရှိနေခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်အဆုံးမှ တဆင့် ဘီစီ ၁ ထောင်ခုနှစ်၏ တစ်ဝက်ခန့် အထိပင် ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းပေါ်တွင် အခြေတည်ကြသော်လည်း မြို့၏ တည်နေရာဖြစ်သော မာရာနွန်းမြစ်၏ ရေဝေကြောနေရာ နှင့် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် သစ်တောကြားတွင် ဖြစ်သောကြောင့် အိုင်ဒီယာများ နှင့် ကုန်စည်များကို စုစည်း ဖြန့်ဝေရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေသည် ပွဲလမ်းကျင်းပရာ ဗဟိုဌာနကြီး တစ်ခု ဖြစ်သဖြင့် ချာဗင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ များစွာ ဖော်ထုတ်ပြသ နေခဲ့သည်။ ချာဗင် ဒီ ဟွမ်းတားသည် ဒေသအတွင်းမှ ပြည်သူများ၏ စုစည်းဆုံတွေ့ရာ နှင့် အတူတကွ ဝတ်ပြုရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။  ထိုနေရာအား တောင်ကြား အငွေ့အသက်လွှမ်းမိုးနေသော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုပ်ထွေးသော နောက်ဆက်တွဲ ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် ဒေသအတွင်းမှ ကျော်လွန်၍ အရေးပါသော နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လူတို့သည် ချာဗင် ဒီ ဟွမ်းတားအား ဗဟိုဌာန တစ်ခု အဖြစ် လာရောက်ကြပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာ ရိုးရာ ပွဲလမ်းများကို တက်ရောက်ကြကာ ရှေ့ဖြစ်များကို မေးမြန်းကြပြီး ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ 

ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတား တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များ အရ ဘီစီ ၅၀၀ နှင့် ဘီစီ ၃၀၀ ခုနှစ်ကြားတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်း မတည်ငြိမ်မှုနှင့် ထကြွမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင်ပင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ချာဗင် ယဉ်ကျေးမှုလောကသည်လည်း ဆုတ်ယုတ်လာခဲ့သည်။ ကြီးမားသော ပွဲတော်ကျင်းပရာ နေရာကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ တည်ဆောက်ဆဲပင် ဖြစ်ကာ ထိုနေရာများကို ရွာများ နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူသည့် မြေများမှ အစားထိုး နေရာ ယူခဲ့သည်။ ချာဗင် ဒေ ဟွမ်းတားတွင် ဘီစီ ၅၀၀ ထက် နောက်မကျပဲ စက်ဝိုင်းပုံ ပလာဇာအား ရွာငယ်ကလေး တစ်ခုမှ အစားထိုး နေရာ ယူခဲ့သည်။ ထို ပလာဇာ နေရာအား အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုရှိသည့် အဖွဲ့များမှ ဆက်တိုက် နေရာ ယူခဲ့ကြပြီး ထိုရွာသားများမှာ အဆောက်အဦးမှ ကျောက်တုံးများ နှင့် ကျောက်ဆစ်လက်ရာများ ကို ဖဲ့ယူကြကာ အိမ်နံရံ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အဆင့်ဆင့်သော နေထိုင်ရာ ကြမ်းခင်းများက ညွှန်ပြနေသည်မှာ ထိုရွာသည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်များ အထိ ဆက်တိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ကို ပြသနေသည်။

## ကိုးကား
အပ်ပျောက်လျှင် ဆင်စီးရှာ၊ ဆင်ပျောက်လျှင် ဆန်ခါနှင့်ချ

အပ်ပျောက်သည်ကို ဆင်စီး၍ ရှာပြီး ဆင်ပျောက်သည်ကို ဆန်ခါနှင့်ချ၍ ရှာသကဲ့သို့ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် မလုပ်ဘဲ မလုပ်သင့် မလုပ်ထိုက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် အဆင်ခြင်မဲ့ ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်သည်။ 

"အပ်ပျောက်လျှင် ဆင်စီး၍ ရှာ၊ ဆင်ပျောက်လျှင် ဆန်ခါနှင့် ချ၍ ရှာ"
ချီဆွန်းဂျွမ်

**ချီဆွန်းဂျွမ်** (၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ မွေး) သည် စင်ကာပူနိုင်ငံရေးသမားနှင့် လက်ရှိ စင်ကာပူ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ချီ သည် စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ် (NUS) တွင် ကထိက တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၂ တွင် ချမ်ဆီတုန်း မှ သူ့အား အက်စ်ဒီပီသို့ ဝင်ရောက်ရန် သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ချမ်ဆီတုန်း သည် ချီနှင့် အခြားပါတီခေါင်းဆောင်များနှင့် သဘောထားကွဲပြားမှု အချို့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ပါတီမှ ထွက်ခွာခဲ့သော အခါ ချီ သည် အက်စ်ဒီပီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးနေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ချီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် စတင်စဉ် အချိန်က စင်ကာပူ ပါလီမန် ၌ ပါတီမှ အမတ် ၃ ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် နေရာအားလုံးကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အက်စ်ဒီပီမှ အမတ် တစ်ဦးမျှ ပါလီမန်သို့ အရွေးမခံခဲ့ရပေ။

ချီသည် သူ၏ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် အဖမ်းခံရပြီး ထောင်သွင်းအကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။​ အဓိကအားဖြင့် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ခွင့်ပြုချက်မယူဘဲ​ တရားဟောခြင်း နှင့် အများပြည်သူရှေ့မှောက်တွင် ဆန္ဒ ပြခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သူသည် စင်ကာပူ၏ အာဏာရ အစိုးရ ဖြစ်သော ပီအေပီ ပါတီ၏ ပါတီဝင်များ ကို ဝေဖန်မှုကြောင့် အသရေဖျက်မှုဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် တရားစွဲ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။ သူသည် စင်ကာပူ ၏ ယခင် ဝန်ကြီးချုပ်များ ဖြစ်ကြသော လီကွမ်းယူ နှင့် ဂိုချောက်တောင်တို့မှ တရားစွဲဆိုသော အမှုကို ရှုံးနိမ်၍ လျော်ကြေးမပေးနိုင်သဖြင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လူမွဲစာရင်း ကြေညာခံရပြီး ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ​တားမြစ်ခံရသည်။ ၂၀၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင် ချီသည် လီကွမ်းယူ နှင့် ဂိုချောက်တောင် တို့ကို ပေးရန် ငွေ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၃၀,၀၀၀ ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ လူမွဲစာရင်းကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့သည်။

## အစောပိုင်း ဘဝ
ချီသည် ငယ်စဉ်ဘဝက စင်ကာပူနိုင်ငံ အင်ဂလို-ချိုင်းနိစ်ကျောင်း တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ မန်းဖီးတက္ကသိုလ်တွင် စိတ်ပညာ အဓိကဖြင့် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၀တွင် ဂျော်ဂျီယာတက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ဝီစကီ တေးချော့သီချင်း

**ဝီစကီ တေးချော့သီချင်း** () သည် ဘီလ် အန်ဒါဆန်နှင့် ဂျွန် ရန်ဒဲလ် တို့ဖွဲ့ဆိုထားသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ အမေရိကန် ကန်းထရီးအဆိုတော် ဘရက်ဒ် ပေးဇ်လီ နှင့် အဲလစ်ဆန် ခရောက်စ် တို့သီဆိုသော စုံတွဲတေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ပေးဇ်လီ၏ တတိယမြောက် တေးအခွေ 'တာယာပေါ်က ရွှံ့ဗွက်များ' (Mud on the Tires) တွင် ပါဝင်ကာ ၂၀၀၄ မတ်လ ၂၉ တွင် ဖြန်ချိခဲ့သည်။ ပေးဇ်လီ၏ ဂီတလမ်းကြောင်းတွင် (၁၁)ကြိမ်မြောက် ဇယားပေါ်ရောက်ရှိခဲ့သော သီချင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဘီလ်ဘော့ဒ် ရေပန်းစား ကန်းထရီး သီချင်း (၁၀၀) ဇယားတွင် အဆင့်သုံးအထိ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ကန်းထရီးဂီတ တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံးတေးသီချင်းဆုကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ပလက်တီနမ် အဆင့် နှစ်ဆရရှိခဲ့သော ပေးဇ်လီ၏ သီချင်းလေးပုဒ်အနက် တစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်သည်။

## ပါဝင်မှု
ဝီစကီ တေးချော့သီချင်းသည် ဘဲလဒ် (ballad) လျှပ်စစ်ဂီတသံမပါ နဂိုအတိုင်းတီးခတ်သော (acoustic) တေးတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ ဘီ မိုင်းနား သံစဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ အကူးစတစ်ဂစ်တာ၊ ဒေါဘိုရာဂစ်တာ အမျိုးအစားများဖြင့် တီးခတ်ထားသည်။ ဇာတ်လမ်းအကြောင်းမှာ ရုတ်တရက် နာနာကျင်ကျင်ခွဲခွာခဲ့ရသော စုံတွဲသည် အရက်စွဲသည့် ဝေဒနာခံစားရပြီး နောက်ဆုံး အရက်ကြောင့်ပင် သေခြင်းတရားကို ကြုံတွေ့ရသည့် အကြောင်းဖြစ်၏ ။ ပထမအနေဖြင့် အမျိုးသားမှာ ခွဲခွာနာကျင်၍ အရက်စွဲသွားပြီး ထပ်မံ၍ ထိုအမျိုးသား သေဆုံးသဖြင့် အပြစ်မကင်းသလို ခံစားရသော အမျိုးသမီးသည် အရက်ကျေးကျွန်ဖြစ်၍ သေပွဲဆင်ရသည်။ သီချင်းစာသား၌ အမျိုးသမီးသည် အမျိုးသားကို နာကျင်ရင်ကွဲစေရန် ဖောက်ပြန်ခြင်း (သို့) ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုး ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ 

ပေးဇ်လီသည် ပထမ အပိုဒ်နှင့် သံပြိုင်အပိုဒ်ကို သီဆို၍ ခရောက်စ်က ဒုတိယ အပိုဒ်နှင့် သံပြိုင်အပိုဒ်ကို ဆိုသည်။ ပထမအပိုဒ်မှာ အမျိုးသားဇာတ်ရုပ်ကို သရုပ်ဖော်၍ အမျိုးသမီးအတွက် ဒုတိယအပိုဒ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကုန်းစံရွာ

**ကုန်းစံ** အမည်ရှိသည်များမှာ

## နေရာဒေသ 
* ကုန်းစံရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်
* ကုန်းစံရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
* မြောက်ကုန်းစံရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်
* ကုန်းစံ (နောက်)ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
* ကုန်းစံ (ရှေ့)ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
* ကုန်းစံရွာ၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်
* ကုန်းစံရွာ၊ ကျောက်တလုံး၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်
ပရီဒီ ဘန်နမီယေ

**ပရီဒီ ဘန်နမီယေ** (ထိုင်းဘာသာစကား: ปรีดี พนมยงค์) ထိုင်းနိုင်ငံရေးသမားနှင့်ပါမောက္ခဖြစ်သည်။ သူသည် ဝန်ကြီးချုပ်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီးထိုင်းနိုင်ငံ၏အကြီးတန်းအစိုးရအရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင်သူမွေးဖွားသည့်နှစ်တစ်ရာပြည့်ကိုယူနက်စကိုကကျင်းပခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များ
ကန်တော်ကြီး(တောင်ငူ)

**ကန်တော်ကြီး** သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့တွင် တည်ရှိသော ကန်တစ်ကန် ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ တောင်ငူဘုရင် မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ထို့နောက် ပုပ်ပဲချောင်းအနီးတွင် မြဝတီအမည်ဖြင့် နန်းမြို့ တည်ကာ ယာယီနန်းဖြင့် စံမြန်းတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ခပေါင်းချောင်းနှင့် ပေါင်းလောင်းမြစ်  ဆုံရာအနီး တွင် ဒွါရာဝတီမြို့တော်ကို တည်ဆောက်ကာ ထီးနန်းစိုက်ထူ၍ အာဏာစက်ဖြန့်မိုးတော်မူသည်။ ဒွါရာဝတီမြို့တော် ရွှေနန်း တွင် ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၇၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ မျှ စံမြန်းခဲ့ကာ ထိုနှစ်များအတွင်း မင်းကြီးညို၏ ဘုန်းတန်ခိုးမှာ အံ့မခန်းကြီးမားလာခဲ့သည်။ လက်နက်နိုင်ငံ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြို့တော်သို့ မှီတင်းခိုဝင်လာသူ များ၊ ဆင်မြင်းလက်နက်များ၊ များပြားလာသောကြောင့် မြို့တော်မှာ ကျဉ်းမြောင်းလာသည်။ ဤသည်ပင်လျှင် ကေတု မတီ တောင်ငူမြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရန် အကြောင်း ဖန်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် ကေတုမတီမြို့တော်သစ် တည်ရေး အတွက် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေး တော်မူသည်။ မင်းဆရာတော်ကြီးများဖြစ်သော သီဟိုဠ် ဆရာတော်၊ လောကုတ္တရာဆရာတော်၊ တောင်ညိုဦးပဥ္စင်း၊ ကျက်ဖတိုင်-မွန်ဆရာတော်တို့ထံမှ အကြံဉဏ်ချီးမြှင့်တော်မူခြင်းကိုလည်း ခံယူခဲ့လေသည်။

ထို့နောက် မြို့တော်သစ်တည်ရန်နေရာကို လက်ရှိ ဒွါရာ ဝတီမြို့တော်နှင့် မနီးမဝေးနေရာ၌ ရှာကြံစေသောအခါ ဒွါရာ ဝတီမြို့အထက်  ပေါင်းလောင်းမြစ်(စစ်တောင်းမြစ်)၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘူမိနက်သန် အောင်မြေမှန်အဖြစ် ပြန့် ပြူးကျယ်ဝန်းသည့် မြေနေရာတစ်ခုကို တွေ့ရသည်။ ယင်း နေရာတွင်  ကေတုမတီ  တောင်ငူမြို့တော်သစ်တည်ပြီး ကန်တော်ကြီး(ခေါ်) လေးကျွန်းကန်တော်(ခေါ်)ကြာအင်းကြီး ကို မြို့တော်တွင်းသို့သွင်း၍တည်ရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။

လေးကျွန်းကန်တော်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ငှက်ပျောကျွန်း၊ အုန်းကျွန်း၊ လိမ္မော်ကျွန်း၊ စံပယ်ကျွန်းဟူသော ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း ပါဝင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယင်းကြာအင်းကြီး တွင် ကြာမျိုးငါးပါးအစုံကိုလည်း စိုက်ပျိုးစေသည်။ ကြာအင်း ကြီးပတ်လည်တွင် ပိန္နဲ၊ သရက်စသော သီးမျိုးဥယျာဉ်၊ စံပယ်၊ ကြက်ရုန်း စသော ပန်းမျိုးဥယျာဉ်တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ တောင်ငူဘုရင်  မင်းကြီးညိုသည်  အလွန်  အမြော်အမြင် ကြီးစွာဖြင့် ဤကန်တော်ကြီးကို မြို့တွင်း၌ ထည့်သွင်း တည် ဆောက်ခဲ့ကြောင်း ရည်ရွယ်ချက်ကို နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပိုမို သိရှိလာခဲ့သည်။ ကေတုမတီတောင်ငူမြို့ကြီးကို ရန်သူများ အကြိမ်ကြိမ် ဝန်းရံပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်သော်လည်း မြို့တွင်း၌ ကန်တော်ကြီးကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသောကြောင့် မြို့တွင်းမှ ခုခံသူများသည် လူအတွက်သာမက  ဆင်၊  မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွားများအတွက် သောက်ရေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရေလုံလောက်အောင် ရရှိပြီး ကြံ့ကြံ့ခံ ခုခံနိုင်ခဲ့သည်။ ရေပို လွှဲပေါက်ကိုပါ ကန်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။

အဆိုပါ ကြာအင်းကြီးဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော ကန်ကြီးသည် ယခုနောက်ပိုင်းတွင် ကန်တော်ကြီး၊ မင်္ဂလာကန်တော်ကြီး၊ လေးကျွန်းကန်တော်ကြီး စသည့်အမည်တို့ဖြင့် ထင်ရှား လျက်ရှိသည်။ ကန်တော်ကြီးသည် စတုရန်းပုံရှိပြီး ရှေးဘုရင် များ ရေကစားရာ၊ လှေပွဲသဘင်များကျင်းပရာ နေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အစ္စလာမ်ဒဏ္ဍာရီ

**အစ္စလာမ်ဒဏ္ဍာရီ** () အစ္စလာမ်ဘာသာတရားနှင့် ကိုရမ်ကျမ်းစာ တို့နှင့် ဆက်နွယ်ပတ်သက်သော ဒဏ္ဍာရီအစုအဝေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာကျင့်ထုံးများ (သို့) ဒဏ္ဍာရီများထက် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဥပဒေသများနှင့် ပို၍ ဆက်နွှယ်သည်။ *ကမ္ဘာ့ဒဏ္ဍာရီများ အောက်စဖို့ မိတ်ဆွေအသင်း*က ရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များစွာကို အစ္စလာမ်ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြသည်။ ဤရိုးရာဇာတ်လမ်းများတွင် ဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ၊ တမလွန်လောကနှင့်ပတ်သက်သည့် အယူအဆများပါဝင်၍ ဤအယူအဆများကိုပင် အစ္စလာမ်ဘာသာသည် အခြား အေဘရာဟမ်းဘာသာတရားများနှင့်အတူ မျှဝေသုံးစွဲကြသည်။ ထို့နောက် ထသ်ရှားသော အစ္စလာမ်ဇာတ်လမ်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်မှာ 'ကာ့ဘာ' (Kaaba) ဇာတ်လမ်းဖြစ်၏။

အစ္စလာမ် တမန်တော် မိုဟာမက်၏ ရိုးရာ ဘဝဖြစ်စဉ်သည် အစ္စလာမ်အဆုံးအမတွင် အဓိကနေရာမှပါဝင်ကာ သဘာဝအရ သမိုင်းကြောင်းပိုဆန်သည်ဟု ယေဘူယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ဂျူးဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့ထက် ဒဏ္ဍာရီအပေါ်တွင် မှီခိုမှု နည်းပါးသည်။ သို့သော် ကျမ်းရင်းလာ ဇာတ်ဘမ်းများ၌ သဘာဝလွန် အဓိကဖြစ်ရပ်နှစ်ခုပါဝင်ရာ ၎င်းတို့မှာ : ကိုရမ်ကို ဘုရားရှင်က ထုတ်ဖော်ပြသခြင်း (revelation of the Quran) နှင့် အီစရ နှင့် မီရ (Isra and Mi'ra) — ဂျေရုစလင်သို့ ညခရီးစဉ် ထို့နောက် သတ္တမမြောက် ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်လည်း အစ္စလာမ် ဘာသာရေးကျမ်းများတွင် သမ္မာကျမ်းလာ ဇာတ်ကောင်များနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော ရာဇဝင်ဇာတ်လမ်းများပါဝင်သည်။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာများသည် ဂျူး၊ ခရစ်ယာန်များနှင့် သွေဖည်ကွာဝေး၏။

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
*ဂျူးဒဏ္ဍာရီ
*ခရစ်ယာန်ဒဏ္ဍာရီ

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘာသာရေးအလိုက် ဒဏ္ဍာရီ
ခရစ်ယာန်ဒဏ္ဍာရီ

**ခရစ်ယာန်ဒဏ္ဍာရီ** () သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာတရားနှင့် ဆက်စပ်သော ဒဏ္ဍာရီအစုအဝေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရသည် ဘာသာရေးနွှယ်သော မြင့်မြတ်သည့် ဇာတ်လမ်းကဲ့သို့သော ရာဇဝင်ပုံပြင်များ အမျိုးမျိုးကို လွှမ်းခြုံကာမိနိုင်သည်။ ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများစွာသည် ခရစ်ယာန်စာပေများစွာတွင် ပါဝင်ကြကာ ဥပမာအနေဖြင့် : တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ထောက်တိုင် (သို့) စကြဝဠာ ဝင်ရိုး၊ တိုက်ပွဲဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ငရဲဘုံသို့ သက်ဆင်းခြင်း (သို့) ငရဲကျခြင်း၊ သေဆုံးပြီးနောင် ပြန်လည်ရှင်သန်သော နတ်ဘုရား၊ ရေကြီးရေလျှံမှု ဇာတ်လမ်း၊ မျိုးနွယ်စု (သို့) မြို့တော်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခြင်ဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းများ၊ အတိတ်တစ်ချိန်က သူရဲကောင်း (သို့) သူတော်စင်များနှင့် ပတ်သက်က ဇာတ်လမ်းများ၊ ကောင်းကင်ဘုံ၊ မိမိကိုယ်ကို စွန့်လွှတ် အနစ်နာခံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ 

စာရေးဆရာများစွာတို့သည် သမ္မာကျမ်းတွင်တွေ့ရသော 'လဗိုက်ယသန်' ပင်လယ်မြွေနဂါးဇာတ်လမ်းပုံပြင် ကဲ့သို့သော ဒဏ္ဍာရီဆန်၍ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားဖွဲ့ဆိုထားသော အခြင်းအရာများကို ကိုယ်စားပြရည်ညွှန်းရန် ဒဏ္ဍာရီဆိုသည့် ဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဤဝေါဟာရကိုပင် အလယ်ခေတ်မှ ဒဏ္ဍာရီ ရာဇဝင် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များဖြစ်သည့် 'သူတော်စင်ဂျော့ချ်နှင့် နဂါး'၊ အားသာဘုရင် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ၊ ပါဇီဗယ်လ်ဇာတ်လမ်းရာဇဝင်များ တို့အတွကခ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ များစွာသော မှတ်ချက်ပြုသူများက ဂျွန် မစ်လ်တန်၏ 'နိဗ္ဗာန်ဘုံ ပျောက်ဆုံးခြင်း' (Paradise Lost) ကဗျာလင်္ကာရှည်ကို ခရစ်ယာန် ဒဏ္ဍာရီ၏ လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲလြားခဲ့ကြသည်။ ခရစ်ယာန် အကြောင်းအရာ၊ တင်စားဖွဲ့ဆိုချက်များ ပါဝင်သော ခေတ်သစ်ဇာတ်လမ်းများ အတွက်လည်း 'ခရစ်ယာန် ဒဏ္ဍာရီ' ဝေါဟာရကို သုံးစွဲကြသည်။ ခရစ်ယာန် အခြင်းအရများပါသော ခေတ်သစ်ဇာတ်လမ်းများ ကို စီ. အက်စ် လူးဝစ်၊ ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်၊ မက်ဒ်လေးန် အယ်လန်ဂဲလ်နှင့် ဂျော့ချ် မက်ဒေါနယ်လ်တို့၏ အရေးအသားများတွင် တွေ့နိုင်သည်။

ခရစ်ယာန်ဘာသာတရားသည် ရာစုနှစ်များစွာ၌ ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးသို့ ကွဲထွက်သွားကြသည်။ အားလုံးသော ဂိုဏ်းကွဲများတွင် ရိုးရာ မြင့်မြတ်သည့် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို တူညီသည့် ပုံစံဖြင့် စွဲကိုင်ထားသည် မဟုတ်ချေ။ ဥပမာ။  ။ ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်နှင့် အရှေ့ပိုင်း ရှေးရိုးခရစ်ယာန် အသင်းတော် (Eastern Orthodox churches) တို့လက်ခံထားသော သမ္မာကျမ်းစာအုပ်များတွင် ကျမ်းစာများစွာနှင့် ဇာတ်လမ်းများစွာ ( ဂျူးဒစ်ကျမ်း၊ တိုးဘစ်ကျမ်း လာ ဇာတ်လမ်းများ) ပါဝင်သော်လည်း ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်များစွာက ထိုကျမ်းရင်းများကို လက်ခံကြခြင်း မရှိပေ။ 

## ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်
*ဂျူးဒဏ္ဍာရီ
*အစ္စလာမ်ဒဏ္ဍာရီ

ကဏ္ဍ:ဘာသာရေးအလိုက် ဒဏ္ဍာရီ

## ကိုးကား
ကက်ကူအန်း

**ကက်ကူအန်း** သို့မဟုတ် **ကာကူအန်း** သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းပြူးနစ်မြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘွန်းအငူအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဖိုနီးရှားမြို့တော်အား ဘီစီ ၂၅၀ ပထမပြူးနစ်စစ်ပွဲ အတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့သည် ဟု ယူဆရပြီး ရောမတို့က ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်မျှ တည်ရှိခဲ့သည်။

မြို့ဟောင်းတူးဖော်ရာတွင် ဘီစီ ၄ ရာစု နှင့် ၃ ရာစုမှ ဒင်္ဂါးပြားများကို တွေ့ရသည်။ ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင် မြို့၏ပုံစံကို အထင်အရှားပင် တွေ့ရှိနိုင်သေးကာ အိမ်အများအပြားမှာ တံတိုင်းများ ကျန်ရှိသေး၍ မျက်နှာစာရှိ ရောင်စုံရွှံ့များကို မြင်နိုင်ဆဲပင် ဖြစ်သည်။ အိမ်များကို ပုံစံတကျ တည်ဆောက်ထားပြီး ခေတ်မီသော မြို့စီမံပုံအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ဘုရားကျောင်း နေရာတွင် တိုင်အချို့ တည်ရှိဆဲဖြစ်ပြီး အေထရီယံ အငယ်စားနေရာတွင် မှန်စီရွှေချများကို တွေ့နိုင်သေးသည်။ အပျက်အစီးများကြား နေရာအနှံ့တွင် အရံအတားကျောက်တုံးများ၊ အဝင်ဝ လှေခါးထစ်များ၊ ခွေးကတက်များ နှင့် ရိုးရှင်းစွာ မှန်စီရွှေချထားသည့် ကြမ်းခင်းများကို တွေ့ရသည်။ ကက်ကူအန်းဒေသတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များ ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း အကောင်းဆုံး အစိတ်အပိုင်းများကို တွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ကက်ကူအန်းသည် ပြူးနစ်မြို့တော်များဖြစ်ကြသော ကားသေ့မြို့၊ ဟက်ဒရူမီတမ် (ယနေ့ခေတ် ဆုစ်မြို့) နှင့် ယူတီကာ တို့နှင့် အတူ အရေးအပါဆုံး မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဖက်စိမ်းကွမ်းတောင် ရွှေဝတ္ထုတိုများ

**ဖက်စိမ်းကွမ်းတောင် ရွှေဝတ္ထုတိုများ**  သည် စာရေးဆရာမ ခင်ခင်ထူး၏ ဝတ္ထုတို ၁၅ ပုဒ်ကို စုစည်းထားသော စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဖက်စိမ်းကွမ်းတောင် ရွှေဝတ္ထုတိုများသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်)ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပါဝင်သော ဝတ္ထုတိုများသည် ရွှေအမြုတေမဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးသော ဝတ္ထုတိုများ ဖြစ်သည်။

ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများမှာ ကျေးလက်နေ မြန်မာလူမျိုးများ၏ ဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအကြောင်းများ ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်သော ဝတ္တုတိုများ
# ကျား
# ခရီးဖော်
# ပုံဆိုးမ
# ငှက်ဖမ်းသမား
# ပိုးဖလံ
# ဘွိုင်လာအိမ်ကလေး
# ကျူး
# နှစ်ပင်လိမ်ကြိုး
# ခံတပ်
# အစွဲနာ
# ကြိုးတန်း
# သားရေထိုင်
# အချိန်မှတ်နာရီ
# ရွှေတိုင်များလည်း
# ခလောက်မြွေ

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား စာအုပ်များ
စင်္ကမသုတ်

(၂)သုတ် ရှိပါသည်။

ဘုရားရှင်၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ မိမိတို့၏ ပရိသတ်တို့နှင့်အတူ စင်္ကြန် လျှောက်နေသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ အစရှိသော မထေရ်(၈)ပါးတို့၏ ဂုဏ်ပုဒ်များကို အသီးအသီး မိန့်ကြားတော်မူပြီး သတ္တဝါတို့သည် ဓာတ်သဘောတူအချင်းချင်း ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြပုံကို အကျယ်ရှင်းလင်း ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။

အဋ္ဌကထာ၌-မထေရ်မြတ်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများနှင့် မထေရ်မြတ်များ စင်္ကြန်လျှောက်နေကြခြင်း အကြောင်းများကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။
--------------

လမ်းလျှောက် (စင်္ကြန်)သွားခြင်းအကျိုးငါးပါးတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။

-------------

**စင်္ကမသုတ်** သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် စင်္ကြန်လျှောက်ခြင်း၏ အကျိုးအာနိသင် ငါးမျိုးကို ဟောကြားထားသည်။

## စင်္ကမသုတ်
ရဟန်းတို့ စင်္ကြန်လျှောက်ခြင်း၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။
အဘယ်ငါးမျိုးနည်းဟူမူ - 

၁။ ခရီးရှည်သွားနိုင်၏။

၂။ ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်၏။

၃။ အနာရောဂါကင်း၏။

၄။ စား သောက် ခဲ လျက်အပ်သော အစာအာဟာရသည် ကောင်းစွာကြေညက်နိုင်၏။

၅။ စင်္ကြန်လျှောက်ခြင်းဖြင့် ရအပ်သော တည်ကြည်မှု (သမာဓိ) သည် ကြာမြင့်စွာတည်နိုင်၏။

ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား စင်္ကြန်လျှောက်ခြင်း၌ အာနိသင်ငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်
ဟာဂျီ

**ဟာဂျီ သို့မဟုတ် ဟာ့ဂျ်** ( ; ) ဆိုသည်မှာ မွတ်ဆလင်များအတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ မက္ကာမြို့သို့ အစ္စလာမ့်ဘုရားဖူးခရီးစဉ်ဖြစ်သည် ။ အစ္စလာမ်၏ မဏ္ဍိုင်ကြီး (၅) ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည့် Shahadah (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး ဘုရားမရှိဟု ယုံကြည်သူ) ၊ ဆလဒ် (ဆုတောင်း)၊ ဇကာသ် (ဆွမ်းပေးလှူခြင်း) နှင့် လွှမ် (ရမဿွာန် ဥပုသ်) တို့နှင့်အတူ ပါဝင်သည်။ ဟာ့ဂ်ျသည် မွတ်စလင်ညီအကိုတော်များအဖွဲ့ကို ခင်းကျင်းပြသပြီး မွတ်စ်လင်မ်အချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်ပြီး ဘုရားသခင် (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံ) လက်အောက်ခံခြင်းသည် ပြည့်စုံသောအခါတွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် အလေ့အထတစ်ခုဖြစ်သည်။ Hajj ဟူသော စကားလုံးသည် "ကအဘာသို့ ဘုရားဖူးသွားခြင်း" ဟူသော အဓိပ္ပါယ်မှာ မွတ်စ်လင်မ်တို့က ၎င်းတို့၏ စိတ်ဝိညာဉ်များကို သန့်စင်စေရန် ရှည်လျားသော လောကီအပြစ်များကို သန့်စင်စေသော ခရီးရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး သေပြီးနောက် ခရီး၏ အပြင်ပန်း လုပ်ရပ်နှင့် အတွင်းစိတ်ကောင်းများ လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

ဟာ့ဂ်ျသည် မွတ်စ်လင်မ်များအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဘာသာရေးတာဝန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ခရီးတစ်လျှောက်လုံးတွင် ရုပ်ပိုင်းအရရော ငွေကြေးအရပါ တတ်စွမ်းနိုင်သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူ မွတ်ဆလင်များအားလုံးနှင့် အိမ်မှမရှိသည့်အချိန်များတွင် မိသားစုကို ထောက်ပံ့ရမည့်တာဝန်ဖြစ်သည်။ ဘုရားဖူးခရီးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တောင်းဆိုမှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေးအရ ဆုလာဘ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်မ်များသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို အသစ်တဖန်ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရန် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ မွတ်စ်လင်မ်များအတွက် အချိန်အခါဖြစ်သည်။

ဟာ့ဂ်ျသည် အစ္စလာမ့်ပြက္ခဒိန်၏ ဆယ်နှစ်မြောက်နှင့် နောက်ဆုံးလဖြစ်သည့် Dhu al-Hijjah ၏ အစ္စလမ်မစ်လအတွင်း ကျင်းပသည် ။ ဘုရားဖူးခရီးစဉ်သည် ငါးရက်ကြာမြင့်ပြီး အခမ်းအနားများနှင့် အခမ်းအနားများစွာ ပါဝင်ပါသည်။ ၎င်းတို့တွင်-

* Ihram- ဘုရားဖူးများသည် ထုံးတမ်းစဉ်လာ သန့်ရှင်းမှုဖြစ်သည့် ihram ပြည်နယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ယင်းတွင် ရိုးရှင်းသော အဖြူရောင်အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ မုတ်ဆိတ်ရိတ်ခြင်း နှင့် လက်သည်းညှပ်ခြင်း ကဲ့သို့သော အချို့သော လှုပ်ရှားမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည် ။
* Tawaf- ဘုရားဖူးများသည် ကဘကို လက်ယာရစ်ဖြင့် ခုနစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်သည်။
* Sa'i- ဘုရားဖူးများသည် Safa နှင့် Marwah တောင်ကြားတွင် ခုနစ်ကြိမ် လမ်းလျှောက်ကြသည်။
* အာရာဖတ်ပေါ်တွင်ရပ်ခြင်း- ဟဂ်ျများသည် Dhu al-Hijjah ကိုးရက်မြောက်နေ့တွင် အာရာဖတ်လွင်ပြင်ပေါ်တွင် ရပ်နေကြသည်။ ဤသည်မှာ ဟဂ်ျ၏ အရေးအကြီးဆုံး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။
* တိုင်သုံးတိုင်ကို ခဲနှင့်ပစ်ခြင်း- ဘုရားဖူးများသည် မာရ်နတ်ကိုကိုယ်စားပြုသော Mina တွင် တိုင်သုံးတိုင်ကို ကျောက်တုံးများချကြသည်။
* တိရစ္ဆာန်ကိုသတ်ခြင်း- ဘုရားဖူးများသည် သိုး သို့မဟုတ် ဆိတ်ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်ကိုသတ်ပြီး ဆင်းရဲသားတို့အား အသားများကို ဝေငှကြသည်။

ဟဂ်ျ ပြီးသောအခါ ဘုရားဖူးများသည် ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များသို့ ပြန်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ပုံမှန်ဘဝများကို ပြန်လည် ထူထောင်ကြသည်။ ယခုအခါ ၎င်းတို့အား ဟဂ်ျပြုခြင်း သို့မဟုတ် ဟဂ်ျ ပြီးမြောက်သော ဘုရားဖူးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။

ဟာ့ဂ်ျသည် မွတ်စလင်များအတွက် ထူးခြားပြီး အစွမ်းထက်သော အတွေ့အကြုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်ခြင်းကို အသစ်တဖန်ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရန် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ စုဝေးကြရမည့်အချိန်ဖြစ်သည်။ သူတို့ဘဝတွေကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီး ပိုကောင်းတဲ့ဘဝနေထိုင်ဖို့ ကတိကဝတ်ပြုရမယ့်အချိန်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အစ္စလာမ်ဘာသာ
မရဲဘဲနှင့် ကျွဲပြဲစီး

**မရဲဘဲနှင့် ကျွဲပြဲစီး** သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။

## အဓိပ္ပာယ်
မစီးရဲဘဲလျက် ဝဖီးတုတ်ခိုင်သော ကျွဲကြီးကို မဝံမရဲနှင့် စီးသကဲ့သို့ မနိုင်နင်းမှန်းသိလျက် ဒုက္ခတွေ့နိုင်သည့် ကိစ္စကို မဝံမရဲ လုပ်သည်။
**"မိမိတို့ မင်းသား မင်းသမီးများက ၎င်းဇာတ်ထုပ်ကို နိုင်အောင်မသယ်နိုင်ခဲ့ကြလျှင် မရဲဘဲနှင့် ကျွဲပြဲစီးသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပြီး အရှက်တကွဲ ဖြစ်ရန်သာ ရှိတော့မည်။"*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာစကားပုံများ
Valve Corporation

thumb
**Valve Corporation**, ထို့အပြင်အဖြစ်လူသိများ **Valve Software** ဒါမှမဟုတ်ရိုးရိုးလေးပါ **Valve**, အမေရိကန်ဗွီဒီယိုဂိမ်းတီထွင်သူ၊ ထုတ်ဝေသူနှင့်ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြန့်ဖြူးရေးကုမ္ပဏီသည် ၀ ါရှင်တန်၊ Bellevue တွင်အခြေစိုက်သည်။ ၎င်းသည် Steam နှင့် *Half-Life*၊ *Counter-Strike*၊ *Portal*၊ *Day of Defeat၊* *Team Fortress*၊ *Left 4 Dead* နှင့် *Dota* စီးရီးများအတွက် ဆော့ဝဲ ဖြန့်ဝေသည့် ပလက်ဖောင်း ဖြန့်ချိသူဖြစ်သည်။

Valve ကိုမိုက်ခရိုဆော့ဖ် ၀ န်ထမ်းဟောင်း Gabe Newell နှင့် Mike Harrington တို့က ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ပွဲ ဦး ထွက်ထုတ်ကုန်ဖြစ်သော PC ၏ပထမ ဦး ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် Half-Life သည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင်အလွန်အောင်မြင်ပြီးစီးပွားဖြစ်အောင်မြင်မှုအတွက်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး Harrington သည်ကုမ္ပဏီမှထွက်ခွာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် Valve သည် Steam ကိုစတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်ဒီဂျစ်တယ်ကွန်ပျူတာဂိမ်းရောင်းချမှု၏တစ်ဝက်ခန့်ကိုကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် Valve သည်ဂိမ်းစက်များဖြစ်သော Steam Machine၊ HTC Vive နှင့် Valve Index virtual reality headset ကဲ့သို့သော hardware ကိုစတင်တီထွင်ခဲ့သည်။
ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီ

**ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီ** (; ) သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ဒေသတွင် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာမြင့်စွာ နှုတ်မှုရေးရာ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ကမ္ဘာလောကဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီအကြောင်းအရာများနှင့် ဩကာသလောက၊ လူမှုလောကဆိုင်ရာ ဇာစ်မြစ်ဒဏ္ဍာရီအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်နိုင်ကြသည်။ ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို များသောအားဖြင့် ဒေသတစ်ခုအတွင်း၌သာ သတ်မှတ်ကြ၍ ထိုဒေသမှ ကျေးရွာ၊ မျိုးနွယ်စုများနှင့်သက်ဆိုင်ကြသည်။

အစောဆုံး ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ၊ တာအိုဘာသာ တို့ထက် ရှေးကျကာ ကိုရီးယားရိုးရာဘာသာတရားနှင့် နတ်အယူဝါဒ (နတ်ဝင်ခြင်း၊ နတ်ပူးခြင်း) တို့၌ အရိုးစွဲလျက် ရှိသည်။ ထိုပူးကပ်သော နတ်များကို ပူဇော်ပသသော ရိုးရာဓလေ့များသည် ကိုရီးယားနတ်အယူဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီကို ပြန်လည်ပြောဆိုကြခြင်း၌ အဓိကအရေးပါကြသည်။

များစွာသော ရှေးဟောင်းကိုရီးယားနတ်အယူဝါဒသည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် လက်တွေ့သဘောတရားတို့ကို အလေးပြုသည့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒထွန်းကားလာပြီးနောက် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်အချိန်ကာလများမှစ၍ ယခုထိတည်ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်ထားသော ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီ အနည်းငယ်မျှကိုသာ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပညာရှင်များက မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအတွင်း၌ ကိုက်ညီစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ကြပေသည်။

## ကိုးကား
### ကိုးကားအညွှန်းများ
### ကိုးကားရင်းမြစ်
* 
* 

ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဒဏ္ဍာရီ