မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီးရထားစက်ခေါင်းများ စာရင်း

ဤကား မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီးရထားစက်ခေါင်းများ စာရင်းများဖြစ်သည်။

## ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများ 
ဗြိတိသျှခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော စက်ခေါင်းများမှာ ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများသာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၇ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် အေဇီးရိုးဝမ်း (A-01) စက်ခေါင်းမှာ (၁၀)တန်ခန့်သာရှိပြီး ဆွဲအား (၃၈၅၇)ပေါင်ရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတိုးချဲ့ အသုံးပြုလာသော ကုန်ရထားဆွဲ ဝိုင်ဒီ(YD) အမျိုးအစားစက်ခေါင်းများမှာ (၉၂)တန်ရှိကာ ဆွဲအား (၁၉၇၂၉)ပေါင်ရှိခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်တက်ရထားများတွင် အသုံးပြုသည့် ဂျီအေ(GA) အမျိုးအစားစက်ခေါင်းများမှာ (၁၀၅)တန်ရှိပြီး ဆွဲအားမှာ (၄၁၈၈၉)ပေါင်ရှိခဲ့သည်။

ထိုခေတ် မီးရထားလမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သော သံလမ်းများမှာ တစ်ကိုက်လျှင် ၇၅ပေါင်၊ ၆၀ပေါင်၊ ၅၀ပေါင်နှင့် ၄၀ ၁/၄ ပေါင်စီးသော သံလမ်းများဖြစ်သည်။ ၃၉ပေရှိသော သံလမ်းတစ်ဆက်တွင် ၃၉ပေ သံလမ်း (၂)ချောင်း ၊ ဇလီဖားတုံး (၁၆)တုံး၊ သံလမ်းဆက်ပြား (၂)စုံ၊ ဇာဝီ(၈)လုံး၊ ပင်ငုတ်(၆၄)ချောင်း, ၁ ၁/၂ အရွယ် လမ်းခင်းကျောက် (၂၉၆)ကုဗပေကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

### Eold (0-4-2) အမျိုးအစား  
အိန္ဒိယမီးရထားမှသတ်မှတ်ထားသော “E” အမျိုးအစား 0-4-2 ပါသော ပထမဆုံးအင်ဂျင်ရထားကို ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မှပြည်မြို့  ရထားလမ်းတည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်ဟု ယူဆရပါသည်။ . နောက်ပိုင်းတွင် နံပါတ် ၃၁ အထိ ရရှိခဲ့သည်။

=== F (0-6-0) အမျိုးအစား 
thumb|① "D" သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။② မောင်းနှင်ဝင်ရိုးအရေအတွက် (Driving Axle) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ 

③ ③ရွေ့လျားနေသော axes အရေအတွက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ C က 3၊ D က 4၊ F က 6 ဖြစ်ပါသည်။

④ မြင်းကောင်ရေအားနံပါတ် (ယူနစ်- HP) ကိုယ်စားပြုသည်။ (ယခုပုံတွင် မြင်းကောင်ရေ ၅၀၀ အမျိုးအစားကိုဆိုလိုသည်။)

⑤ စက်ခေါင်း နံပါတ်စဉ်။ (ယခုပုံတွင် အမှတ်စဉ် (၁၁) ဖြစ်သည်။)

### DF.1201 (Bo'Bo'Bo'-de) အမျိုးအစား 
ပထမဆုံးအနေဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံ အဲလ်စသွန်ကုမ္ပဏီ (Alsthom) မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၆)လုံးကို ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် စတင်ဝယ်ယူခဲ့သည်။ တစ်စီးလျှင် ထိုခေတ်ကာလတန်ဖိုး ၅၅၉,၀၀၀ ကျပ် ကျသင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့မှ စတင်ပြီး ရန်ကုန် - ပြည်၊ လက်ပံတန်း - ပြည်၊ ရန်ကုန် - မုတ္တမနှင့် ရန်ကုန် - မန္တလေးအကြား ပြေးဆွဲနေသော အမြန်လူစီးရထားခရီးစဉ်များတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ Sifang ထံမှ နောက်ထပ်စက်ခေါင်း (၄)စီးကို မှာယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် DF.1207 အင်ဂျင်များကို အင်းစိန်အလုပ်ရုံတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးနေသော သို့မဟုတ် မတော်တဆမှုများကြောင့် ပျက်စီးသွားသော အခြား DF.1207 အမျိုးအစားများကို အသုံးပြုကာ အင်းစိန်အလုပ်ရုံတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။

### DD.1501 (B'B'-dh) အမျိုးအစား 
၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် Alsthom အမျိုးအစား DF.1207 (၂၇)လုံးနှင့်အတူ အမျိုးအစား B'B'-dh ဒီဇယ်-ဟိုက်ဒရောလစ် စက်ခေါင်း ၂၈ လုံးကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ခရု(ပ်)ကုမ္ပဏီ (Krupp)ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံမှာ ထုတ်လုပ်သော ဒီဇယ်ဟိုက်ဒရောလစ်စက်ခေါင်းများတွင် အရွေ့အင်းအားပြောင်းစနစ် (Hydraulic Transmission) ကိုတပ်ဆပ်ထားသည်။ အဆိုပါ စက်ခေါင်းများအနက် တောင်တက်ဒီဇယ်စက်ခေါင်းနှင့် မြေပြန့်ဒီဇယ်စက်ခေါင်များဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး တောင်တင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်များတွင် အရေလှည့်ပတ်ခြင်းမှ ရရှိသော ဘရိတ်အင်အား(Hydro Dynamic Brake) ကိုတပ်ဆပ်ထားသည်။ အဆိုပါ စက်ခေါင်း (၂၈)လုံးအနေက်မှ (၁၄)လုံးကို မန္တလေး - မြစ်ကြီးနားနှင့် မန္တလေး - နဘား -ကသာကြားပြေးဆွဲနေသော လူစီးရထားတချို့တွင် ၁၉၆၅ခုနှစ် ဇွန်လမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ကျန်တောင်တက် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၁၄)လုံးကို မန္တလေး - လာရှိုးကြားပြေးဆွဲနေသော လူစီးကုန်တင်ရထားများတွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အသုံးပြုခဲ့သည်။ တောင်တက်သုံး ဒီဇယ်စက်ခေါင်းတစ်စီးသည် ထိုခေတ်ကာလ ၈၂၉,၀၇၈ ကျပ်နှင့် မြေပြန့်သုံး ဒီဇယ်စက်ခေါင်းတစ်စီးသည် ထိုခေတ်ကာလ ၇၈၈,၄၇၀ ကျပ်တန်ဖိုး ကျသင့်ခဲ့သည်။

### DMU.2 (Ganz-Mavag) အမျိုးအစား 
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ Ganz_MAVAG Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၇ပေ ၈လက်မ အလေးချိန် ၁၀၄.၃တန် မြင်းကောင်ရေအား ၅၆၀ ရှိသော သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားတွဲဆိုင်း (DMU) ၂ ဆိုင်းအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၂,၅၇၃,၂၇ဝိ/ ဖြင့်လည်းကောင်းဝယ်ယူပြီး ၁၉၆၀ ဇွန်လပိုင်းမှစတင်ပြီး ခရီးတိုလော်ကယ်ရထားအဖြစ်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။

### DEMU (စပိန် CAF)အမျိုးအစား 
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများ ပြီးစီးပြီနောက်ပိုင်း ပြေးဆွဲရန်အတွက် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မစ်ဆူဘီရှီ နှင့် စပိန်နိုင်ငံရှိ CAF တို့မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်ကားခြောက်စီးပါ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သုံး ရထား (DEMU) ၁၁ စီးကိုဝယ်ယူရန်အတွက် စတင် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ကိုဗစ်ကာလနှင့် တိုကျိုအိုလံပစ်ကာလအတွင်း လုပ်ငန်းများနောက်နှေးမှုများကြောင့် အချိန်မှီပေးပို့နိုင်ခြင်းမရှိသည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် အစားထိုးအသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် KIHA 40 အမျိုးအစားရထားများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ရက်နေ့တွင် ပထမအသုတ် DEMU အမျိုးအစား ရထားများ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

ရထားတစ်ဆိုင်းလျှင် ၆တွဲပါဝင်ပြီး ရထားတစ်စီးလျှင် ဂျပန်ယန်း ၁.၆၉၇ ဘီလီယံကုန်ကျခဲ့သည်။ တွဲဆိုင်းဖွဲ့ဆင်မှုအနေဖြင့် MC1+M+M+M+M+MC2 ဟူ၍ တွဲ၆တွဲပါဝင်သည်။ တစ်တွဲအလျားအနေဖြင့် ၁၉.၁မီတာ၊ (၆)တွဲပါတွဲအလျားအနေဖြင့် ၁၂၀.၉မီတာ၊ တွဲအကျယ် ၂.၈မီတာ၊ တွဲအမြင့် ၃.၅၉၉မီတာ၊ ကြမ်းပြင်အမြင့် ၁.၁၈၀ မီတာဖြစ်သည်။ ၆တွဲပါရထားတစ်စီးလျှင် ထိုင်စီးခရီးသည် စုစုပေါင်း ၃၃၂ဦး၊ ရပ်စီးခရီးသည် စုစုပေါင်း ၅၀၀ဦးနှင့် စုစုပေါင်း ၈၃၂ဦးတင်ဆောင်နိုင်သည်။ ဒီဇိုင်းအရ အများဆုံး (၁)နာရီလျှင် ၁၁၀ ကီလိုမီတာနှုန်း အထိပြေးဆွဲနိုင်သည်။

### DEMU (ဂျပန် Niigata Transis) အမျိုးအစား 
၂၀၂၀၊ ဩဂုတ်လတွင် Niigata Transis သည်မြန်မာ့မီးရထား၏ ရန်ကုန်-တောင်ငူလမ်းပိုင်းတွင် အသုံးပြုမည့် DEMU ရထားသစ် ၄စီးကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် Niigata ဆိပ်ကမ်းမှကဆင့် ရေကြောင်းဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ JICA မှအဆင့်မြင့်တင်နေသော ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်း၏ ပထမပိုင်း ရန်ကုန်-တောင်ငူလမ်းပိုင်း ပြီးစီးပြီးနောက် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခင်က Niigata Transis မှ RBE ရထားများနှင့် လူစီးရထားများရှိနေပြီးဖြစ်သော်လည်း ယခုတစ်ခေါက် DEMU ရထားများမှာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးသော ရထားသစ်တင်သွင်းခြင်းဖြစ်သည်။

ရထားတစ်စီးတွင် ၆ဆိုင်းပါဝင်ပြီး ပထမတန်းအမျိုးအစား(၄)တွဲနှင့် အထက်တန်းအမျိုးအစား(၂)တွဲ ပါဝင်သည်။ တွဲဆိုင်းဖွဲ့ဆင်မှုအနေဖြင့် MC1+M+Ms+Ms+M+MC2 ဟူ၍ တွဲ၆တွဲပါဝင်သည်။  ဒီဇိုင်းအရ အမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်းသည် ၁နာရီလျှင့် ၁၁၀ ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ခွင့်ပြုအမြန်နှုန်းမှာ ၁နာရီလျှင် ၁၀၀ ကီလိုမီတာဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ ရထားစီးကြာချိန်ကို ယခင် ၇နာရီမှ ယခုရထားသစ်ဖြင့် ၃နာရီမိနစ်၂၀ အထိ သိသိသာသာလျှော့ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရထားသစ်များအတွက် ယာဒ်ဝင်းသစ်ကို ရွာသာကြီးဘူတာအနီးတွင် တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။

### RBE.25 (ex. Jap. railcar) အမျိုးအစား 
none|thumb|ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သော KiHa 21 ဂျပန်ကားရထား
၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပြေးဆွဲမှုရပ်ဆိုင်းခဲ့သည့် KiHa (ကီဟ) ဒီဇယ်ရထားများကို မြန်မာ့မီးရထားမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ရထားတွဲများသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ရထားလိုင်းများမှ ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နောက်ပိုင်းတွင် JR East နှင့် JR Hokkaido ကဲ့သို့သော Japan မီးရထား၏ လုပ်ငန်းခွဲများမှလည်း အသုံးပြုထားသော Kiha ရထားတွဲများ (Kiha 38, 40, 47, 48, 141) ကို မြန်မာ့မီးရထားထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ရထားတွဲအချို့ကို အထူးကားရထားများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့ပြီး အချို့မှာ လော်ကယ်နှင့် ခရီးဝေးခရီးစဉ်အတွက် အသုံးပြုသည်။ မြန်မာ့မီးရထား အလုပ်ရုံများတွင် ရထားသံလမ်းအကျယ် ပြန်လည် ပြင်ဆင်များ လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ရထားတွဲ ၁၂၇ တွဲဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ 

### RBE.36 (ex. JR kiha 58) အမျိုးအစား 
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် JRခွဲ West သည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သော Kiha 58 အမျိုးအစား ဒီဇယ်ရထားတွဲ ၁၂ စီးကို မြန်မာ့မီးရထားထံ ရောင်းချခဲ့သည်။ မြို့တော်သစ်နေပြည်တော်သို့ အမြန်ရထားပြေးဆွဲရန် အစပိုင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လော်ကယ်ရထားပြေးဆွဲရန်အတွက် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ၎င်းတို့ကို အနားပေးခဲ့ပြီး မြစ်ဆုံအလုပ်ရုံတွင် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။

### RBE.50 (ex. JR kiha) အမျိုးအစား 
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ ပထမအသုတ်အဖြစ် Kiha ရထားတွဲ အစီး ၂၀ (Kiha 52 နှင့် 58) ရရှိခဲ့ပါသည်။  မြင်းကောင်ရေ 500 ဖြစ်သည့်အတွက် RBE.50 အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် JR Hokkaido မှ Kiha 183 ရထားတွဲ ၈ တွဲကိုလှူဒါန်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် JR West နှင့် JR Hokkaido မှ Kiha 142၊ 181 နှင့် 180 အမျိုးအစား နောက်ထပ်ရထားတွဲ 25 တွဲ ရရှိလာ၍ RBE.50 ရထားတွဲ စုစုပေါင်း ၅၃စီးထိ တိုးလာခဲ့သည်။ အချို့သော ရထားတွဲများသည် လေအေးပေးစနစ်ပါရှိသောကြောင့် ရထားနှင့် ထပ်တိုး P အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာ - RBE.P2059 – RBE.P5043။

### RBE.25.0 (ex. JR kiha 182-184) အမျိုးအစား 
၂၀၀၉/၁၀ခုနှစ်များတွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ Kiha 183 ရထားတွဲများကို ဂျပန်မီးရထားလုပ်ငန်းခွဲ ဟော့ကိုင်းဒိုးမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ မန္တလေးနှင့် နေပြည်တော်ကြားရှိ အမြန်ရထားများအတွက် ရထားတွဲများကို နှစ်အနည်းငယ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝန်ဆောင်မှုများ ရပ်ဆိုင်းသွားပြီးနောက် ရထားတွဲများကို ပြေးဆွဲမှုရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး မြစ်ကြီးနား အလုပ်ရုံတွင် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ တချို့ရထားတွဲများကိုမှု မည့်သည့်အခါမျှ အသုံးပြုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

### RBE.30 (ex. Jap. railcar) အမျိုးအစား 
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားမှ ပုဂ္ဂလိက ဂျပန်မီးရထား Sanriku မီးရထားမှ ရထားတွဲ ၃ တွဲကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး RBE.30 အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 2015 ခုနှစ်တွင် Sanriku မီးရထားမှ နောက်ထပ်ရထားတွဲ 2 တွဲကို Japan Railways လုပ်ငန်းခွဲ Tokai မှ ရထားတွဲ ၂၈ တွဲနှင့် ပုဂ္ဂလိက Ihara မီးရထားမှ ၁ ခုတို့နှင့်အတူ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ထပ် ရထားတွဲ 23 တွဲသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် JR Tokai မှ ထပ်မံပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး RBE.30 ရထားတွဲအရေအတွက်သည် ၅၇စီး အထိ တိုးလာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး