open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကယ်လ်ဒီးယန်းအင်ပါယာ

ကယ်လ်ဒီယန်းတို့သည် ဘေဘီလိုးနီးယန်းလွင်ပြင်သို့တောင်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြပြီးနောက် ဘုရင် နဘိုပေါ်လက်ဆာ လက်ထက်တွင် အဆီးရီးယန်းတို့အား တိုက်ခိုက်ကာ အနိုင်ရပြီး မြစ်ဝှမ်းနှစ်သွယ်ဒေသတွင် ပြိုင်ဖက်ကင်း အုပ်ချုပ်နေထိုင်ကြသည်။(ဆိုင်းယက်ဆီရိစ် ဦးဆောင်သည့် မီးဒီးစ်တို့က မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသအား သိမ်းပိုက်သည်။) ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့သည် ဘေဘီလုံမြို့တော်အား အခြေပြုကာ တိုင်းပြည်ထူထောင်ကြပြီး အဆီးရီးယန်း ဘုရင်များ၏ ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် တိမ်ကောသွားသည့် မြို့တော်ဘေဘီလုံကိုလည်း အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်တည်ဆောက်ကြသည်။ ဤခေတ်ကို ကယ်လ်ဒီးယန်းအင်ပါယာ (သို့) ဘေဘီလုံအင်ပါယာသစ် (Neo- babylonian Empire) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 

## ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း 
ကယ်လ်ဒီးယန်းဘုရင်တို့အနက် နက်ဘူကတ်နက်ဇာ(Nebuchadnezzar) သည် ထင်ရှားသည့်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဘီစီ၆၀၄တွင် နန်းတက်လာပြီး ဘီစီ၅၆၁တွင် နတ်ရွာစံသည်။ ထိုမင်းလက်ထပ်တွင် ဘေဘီလုံမြို့တော်သည် ကြီးကျယ်တိုးတက်မှုတွင် ထိပ်ဆုံးအဆင့်သို့ရောက်လာရသည်။ မြို့တော်တောင်ဘက်တွင် ဝတ်ကျောင်းအသစ်ကြီးဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဝတ်ကျောင်းဒေသမှ နန်းတော်ထိ လမ်းမကြီးဖောက်လုပ်ကာ ပီယနတ်ဘုရားမ အစ်ရှတာ(Ishtar) အား ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ 

တောင်ကမ်းပါးသဖွယ် မြေယာများဖန်တီးကာ နန်းတော်၏ခေါင်မိုးတွင် အပူပိုင်းဒေသများမှ ဆန်းကျယ်ထူးခြားသည့် သစ်ပင်ပန်းပင်များကို စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ထိုဥယျာဉ်အား မိုးပျံဥယျာဉ်ဟု ခေါ်ကာ ရှေးခေတ် ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ခုနှစ်ပါး တွင်တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

## နက္ခတဗေဒ 
ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့သည် နက္ခတဗေဒတွင်လည်း အားပေးကြသည်။ ရှေးကျသော ထိုကာလကပင် ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့သည် ဂြိုဟ်ကြီးငါးလုံးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးဖြစ်ကာ အမည်နာမများလည်း သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်ကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်အား ပီယနတ်ဘုရားမ အစ်ရှတာ၊ ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား စစ်နတ်ဘုရား မာဒပ် အစရှိသဖြင့် ဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ (နောင်တွင် ထိုဓလေ့မှာ ဂရိယဉ်ကျေးမှုတွင် ပါဝင်ကာ ဂြိုဟ်များအား နတ်ဘုရားများ၏အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ကြသည်မှာ ယနေ့တိုင်ဖြစ်လေသည်။) ဤသို့ဖြင့် ရက်သတ္တပတ်တစ်ခုတွင် နတ်ဘုရားခုနှစ်ပါးအား အစွဲပြုကာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြင့် ခုနှစ်ရက်တစ်ပါတ် သတ်မှတ်ချက်ပေါ်ထွက်လာသည်။ 

ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့တွင် ထင်ရှားသည့် နက္ခတဗေဒပညာရှင်နှစ်ဦး ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ တစ်ဦးမှာ ဘီစီ၅၀၀ဝန်းကျင်ခန့်က ထင်ရှားခဲ့သည့် နဘူရီမန်းနူး(Naburimannu) ဖြစ်ကာ ကျန်တစ်ဦးမှာ ဘီစီ၄၀၀ခန့်က ကျော်ကြားသည့် ကီဒင်းနူး(Kidinnu) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့၏ နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာအချက်အလက်မှတ်တမ်းများမှာ ကမ္ဘာ့စံချိန်တင်ကြာရှည်ကာ ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာ့အကြာဆုံး နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာမှတ်တမ်းအဖြစ် တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။
ဝလုံး (ကာတွန်း)

ကာတွန်း ဝလုံး၏ အမည်ရင်းမှာ ရဲမာန်ဖြစ်သည်။ ကာတွန်း ဝလုံးကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်ဝင်းနှင့် အမိ ဒေါ်မာလာတို့မှ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၂၀⁠၀၀ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉⁠၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစပြီး ဝလုံးဆိုသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ပလုတ်တုတ်ကလေးဂျာနယ်တွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲခြင်းဖြင့် ကာတွန်းလောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ 
ထင်ရှားသော ကာတွန်းဇာတ်ကောင်မှာ ဇော်ဂျီကလေး ကြယ်နီ ဖြစ်သည်။ 
ကာတွန်း ဝလုံးသည် ပန်းချီ၊ ဒီဇိုင်း၊ ကာတွန်း အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။

တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲသုံးကြိမ် ပြသခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် Fantisia ပန်းချီပြပွဲ၊ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် I am Musical Legend ပန်းချီပြပွဲ နှင့် ၂၀၁၅ခုနှစ် တွင် A Burmese Legend ပန်းချီပြပွဲတို့ ဖြစ်သည်။ အုပ်စုပြပွဲပေါင်း ၃၀ကျော် တွင်လည်း ပါဝင်ပြသခဲ့ဖူးသည်။
## ကိုးကား
ဥဇနာ (ပင်းယ)

**ဥဇနာ (ပင်းယ)** (၁၂၉၈ – ၁၃၅၆/၅၇) သည် ပင်းယမြို့နှင့် ပင်းယမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်သူ တစ်စီးရှင် သီဟသူအား ဆက်ခံကာ ၁၃၂၄ တွင် နန်းတက်လာသည့် ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဥဇနာမှာ ပုဂံမင်း ကျော်စွာနှင့် မိဖုရား မိစောဦးတို့မှ ဆင်းသက်သူဖြစ်သည်။ ကျော်စွာအား သီဟသူတို့ညီနောင် သုံးဦးနန်းချလုပ်ကြံပြီးနောက်တွင် ဥဇနာအားကွယ်ဝန်လွယ်ထားသည့် မိစောဦးကို သီဟသူသိမ်းပိုက် မိဖုရားမြောက်သဖြင့်သာ သီဟသူ နန်းကို ဆက်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။

## ဥဇနာ နှင့် ဥစ္စနာ
ဥဇနာအမည်ကို မယ်တော် မိဖုရားကြီး ပေးထားဟန်တူသည်။ ဥစ္စနာအမည်ကို တစ်စီးရှင် သီဟသူ မင်းကြီး ကိုယ်တိုင် ပေးထားလေသည်။ ဥဇနာမင်းကြီးသည် နန်းတက်ပြီးမကြာသောနှစ်မှာပင် စကား ၇ ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်၍ သာသနာတော်၌ ပူဇော်၏။ ထိုအကြောင်းကို "ဥစ္စနာထော မဟိမ္ပာလော၊ သာသနုဇ္ဇောတနတ္ထိကော၊ ဝိဟာရေ သတ္တ ကာရေသိ၊ ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ။ ရေမြေကို အစိုးရသော သာသနာတော်၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော ဥစ္စနာမင်းကြီးသည် စကား ၇ ကျောင်းတို့ကို ဗောဓိဉာဏ်အတွက်သာလျှင် အကြောင်းကြောင့် ပြုလုပ်လှူဒါန်းလေသည်။" ဟူ၍ သက္ကရာဇ် ၇၀၂-ခုနှစ်၌ ရေးထိုးထားသော ပင်းယကျောက်စာမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဥစ္စနထော ဟူ၍ ရေးထိုးခဲ့လေသည်။ 

နန်းတက်ဘွဲ့မှာ **ၐြိတြိဘဝနာဒိတျပဝရဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဒါနပတိနရသိင်္ဃဥဇ္ဇနာ** ဖြစ်သည်။  

## ကြင်ဘက်များ 
မိဖုရားခေါင် အတုလမဟာဓမ္မဒေဝီတွင် -  

# သားတော် မင်းဦး၊ စည်သူဘွဲ့ခံသည်  
# ညီတော် မင်းထွေး၊ သီဟပတေ့ဘွဲ့ခံကာ ရမည်းသင်းကို စားသည်  

## ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ
နန်းသက်ကာလအတွင်း ကောင်းမှုကုသိုလ်အမြောက်အမြားကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသည့် ကုသိုလ်တော်မှာ ပင်းယ စကားခုနှစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အမိတူအဖကွဲညီတော်ဖြစ်သည့် ပင်လယ်စား ကျော်စွာမှ ဆင်ဖြူငါးစီးရသည့် အကြောင်းကြားသော် "ငါ့ညီ ငါ့စည်းစိမ်ကို ယူပါတော့ ငါမူကား ငါ့ကောင်းမှု စကားခုနှစ်ကျောင်းကို လှူလိုသမျှ လှူ၍ နေတော့မည်" ဟုဆိုကာ ညီတော်အား နန်းအပ်လေသည်။ သို့ဖြင့် ဥဇနာမင်း နန်းတော်အနောက်တံခါးမှ ထွက်လျှင် ညီဖြစ်သူ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ ကအရှေ့တံခါးမှ ဝင်၍ မင်းပြုလေသည်။ ဥဇနာလည်း ဆိုသည့်အတိုင်း စကားခုနှစ်ကျောင်းတွင် နေထိုင် ကုသိုလ်ပွားများလျက် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မက္ခရာဝန်းကျင်တွင် တောထွက်သွားလေသည်။

### ထင်ရှားသည့် ကုသိုလ်တော်များ 
ပင်းယ စကားခုနစ်ကျောင်း
# ဇမ္ဗူက
# ဝေဠုဝန်
# အိမ်နိမ့်
# ဇေတဝန်
# ကုလားကျောင်း
# ရွှေကျောင်း
# တောင်စွန်ကျောင်း

## ကိုးကား
ရဲနှောင်း (ပန်းချီဆရာ)

ပန်းချီ ရဲနှောင်းကို ၁၉၇၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့က အဖ ဦးခင်အောင်ဦး(ကာတွန်းအနောင်)နှင့် အမိ ဒေါ်မြတ်မြတ်ထင်တို့မှ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းကို ဝါသနာခဲ့ပြီး အခါအားလျော်စွာ ဂီတကိုလည်း လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ပြီးသည့် နောက်ပိုင်း ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကိုစိုးမိုးနိုင်၊ ကိုရဲမာန်(ယခု ကာတွန်း ဝလုံး)၊ ဇာမင်းထိုက်တို့နှင့် အတူ အရပ်လေးမျက်နှာ အမည်ဖြင့် ပြပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဇင်မင်းထွန်းနှင့် အတူ Duet အမည်ဖြင့်ပြပွဲပြုလုပ်ခဲ့ပြီး Second Duet ပြပွဲ၊ Another Seven ပြပွဲများတွင် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
တော်တီဆွေ (ကာတွန်း)

ကာတွန်း တော်တီဆွေကို ၁၉၇၉ ခုနှစ် မေလ ၁၄ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးသန်းဆွေနှင့် အမိ ဒေါ်ခင်မမဆွေတို့မှ မတ္တရာမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉၇ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်တက်ရောက်ရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ပန်းချီ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉၈ ခုနှစ်တွင် ကာတွန်းများစတင်ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ယခုအချိန်တွင် ကာတွန်း၊ ဒီဇိုင်းနှင့် ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲလျက်ရှိသည်။

ပြပွဲအနေဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်ပြပွဲ တစ်ပွဲ၊ အုပ်စုပြပွဲ သုံးပွဲနှင့် ကာတွန်းပွဲ နှစ်ပွဲ ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဂရုဘဏ်

**ဂရုဘဏ်**ဆိုသည်မှာ ရဟန်းတို့၌ ဝိနည်းတော်အရ ခွဲဝေမပေးကောင်းသော သံဏိကပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ရဟန်းတို့၌ ဂရုဘဏ်ပရိက္ခရာ၊ လဟုဘဏ်ပရိက္ခရာဟူ၍ ၂ မျိုးရှိရာ ဂရုဘဏ်ပရိက္ခရာကို သံဃာအားဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြစ်စေ စွန့်လည်းမစွန့်အပ်၊ ဝေဖန်လည်း မဝေဖန်အပ်ချေ။ စွန့်လျှင် ဝေဖန်လျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်သင့်သည်ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဝိနည်းတော်၌ ပညတ်တော်မူသည်။ ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်ဆိုသည်ကား ဒေသနာကြား၍ ဖြေရသည့်အာပတ် ၅ ပါးတွင် အကြီးလေးဆုံးသော အာပတ်ဖြစ်သည်။

### ဂရုဘဏ် (၂၅) ပါး (ဂရုဘဏ်ဥဒ္ဒေသ)
ဝိနည်းပါဠိတော်များတွင် ဂရုဘဏ်ကို အစု (၅) စု ခွဲခြားထားပြီး သရုပ်အားဖြင့် (၂၅) ခု ရှိသည်။

### ၁။ ပထမအစု (အာရာမနှင့် မြေကွက်)
* **အာရာမ** - သံဃာပိုင် ပန်းခြံ၊ တော၊ ဥယျာဉ်။
* **အာရာမဝတ္ထု** - ဥယျာဉ်မြေကွက်။

### ၂။ ဒုတိယအစု (ကျောင်းနှင့် ကျောင်းရာမြေ)
* **ဝိဟာရ** - ကျောင်းဆောင်၊ အဆောက်အအုံ။
* **ဝိဟာရဝတ္ထု** - ကျောင်းဆောက်ရန် မြေကွက်။

### ၃။ တတိယအစု (အိပ်ရာနေရာသုံး ပစ္စည်းများ)
* **မဉ္စ** - ညောင်စောင်း (ခုတင်)။
* **ပီဋ္ဌ** - အင်းပျဉ် (ထိုင်ခုံ)။
* **ဘိသိ** - ဖုံ၊ မွေ့ရာ။
* **ဗိဗ္ဗောဟန** - ခေါင်းအုံး။

### ၄။ စတုတ္ထအစု (သံ၊ ကြေး ထည်ပစ္စည်းများ)
* **လောဟကုမ္ဘီ** - ကြေးအိုးကြီး။
* **လောဟဘာဏက** - ကြေးအိုးစရည်း။
* **လောဟဝါရက** - ကြေးအင်ကွဲ (ရေခပ်အိုး)။
* **လောဟကဋာဟ** - ကြေးဖျဉ်းအိုး။
* **ဝါသိ** - ပဲခွပ်။
* **ဖရသု** - ပုဆိန်။
* **ကုဓာရီ** - ဓားမ။
* **ကုဒါလ** - ပေါက်တူး။
* **နိခါဒန** - ဆောက်။

### ၅။ ပဉ္စမအစု (သစ်၊ ဝါး၊ နွယ်နှင့် မြေထည်များ)
* **ဝလ္လိ** - နွယ်။
* **ဝေဠု** - ဝါး။
* **မုဉ္စ** - ဖြူဆံမြက်။
* **ပဗ္ဗဇ** - ပြိတ်မြက်။
* **တိဏ** - အခြားမြက်များ (သက်ငယ် စသည်)။
* **မတ္တိကာ** - မြေညက် (မြေစေး)။
* **ဒါရုဘဏ္ဍ** - သစ်ဘဏ္ဍာ (တိုင်၊ ထုပ်၊ လျောက်)။
* **မတ္တိကာဘဏ္ဍ** - မြေဘဏ္ဍာ (အုတ်၊ ကြွေပြား)။

ဂရုဘဏ်ကို အခြေအနေအလိုက် အမျိုးမျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။

### ဂရုဘဏ် ဝိနိစ္ဆယ (အဆုံးအဖြတ်များ)
### ၁။ လဲလှယ်ခြင်း 
ဂရုဘဏ်များကို အရင်းပြတ် မရောင်းအပ်၊ မစွန့်အပ်ပေ။ သို့သော် **ဂရုဘဏ်ချင်းချင်း** လဲလှယ်ခြင်းကိုမူ ခွင့်ပြုသည်။

* **ဥပမာ:** အဝေးတွင်ရှိ၍ ကြည့်ရှုရခက်သော သံဃာပိုင်အုန်းခြံကို ကျောင်းနှင့်နီးသော လူပိုင်အုန်းခြံနှင့် (သံဃာအတွက် အကျိုးရှိပါက) လဲလှယ်နိုင်သည်။
* **သတိပြုရန်:** ဂရုဘဏ်ကို ဆွမ်း၊ ဆေး၊ သင်္ကန်းတို့နှင့် လဲလှယ်ခြင်း မပြုအပ်ပါ။

### ၂။ ပုဂ္ဂလိက သုံးစွဲမှု
ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် အပိုင်စီးခြင်း၊ ဝေဖန်ခွဲဝေခြင်း လုံးဝမပြုရ။ သံဃိက (သံဃာဘုံပိုင်) အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမည်။ အကယ်၍ ပျက်စီးသွားပါက သို့မဟုတ် ပိုလျှံပါက ဖာတိကမ္မ (အဖိုးစားနားပေး၍ လဲလှယ်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီးမှသာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ သုံးစွဲနိုင်သည်။

### Stickiness and Ownership
* **ကျောင်းအဆောက်အဦ:** ကျောင်းရှိ မြေနှင့်တကွ ကျောင်းဆောင်များကို မည်သူမျှ ခွဲဝေ၍ မယူရ။
* **သံ/ကြေးထည်:** ပဲခွပ်၊ ပုဆိန် စသည်တို့မှာ သံဃာပိုင်ဖြစ်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်က သွားလေရာ ယူမသွားရ။ ကျောင်းတွင်သာ ထားခဲ့ရမည်။

### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
* ဂရုဘဏ်ဝိနိစ္ဆယ

### ကိုးကား
သောမတ်စ် ဂရေး

အင်္ဂလိပ်စာဆိုတစ်ဦးဖြစ်သော တောမတ်ဂရေးကို ၁၇၁၆ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်မြို့တွင် ဖွားမြင်၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ဖခင် သေဆုံးသွားရာ မိခင်ကြီးသည် ဂရေးကို ပညာသင်ပေးနိုင်ရန် ပင်ပန်းကြီးစွာ ငွေကြေးရှာကြံ၍ အီတန်ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ဂရေးသည် နန်းရင်းဝန် ရောဗတ်ဝါလပို၏ သား ဟောရေဝါလပို၏ ဆရာကလေးအဖြစ်နှင့် ဥရောပ တစ်ခွင်သို့ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့၏။ ၁၇၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သို့ပြန်လာပြီးလျှင် ကိမ်းဘရစ်တက္ကသိုလ်၌ သူအလွန် နှစ်သက်သော ဂရိစာပေကို လေ့လာသည်။ ၁၇၆၈ ခုနှစ်မှစ၍ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်၌ ရာဇဝင် ပါမောက္ခအဖြစ် ပညာပို့ချသင်ကြားရင်း ၁၇၇၁ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့ ၌ပင် ကွယ်လွန် ခဲ့လေသည်။

ဂရေးသည် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့၌ အနေများ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ သူ့မိခင်ကြီးရှိရာ စတုပို့ဂျက်သို့ပြန်၍ ၁ လ ၂ လ နေလေ့ ရှိ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ လန်ဒန်သို့သွားရောက်နေတတ်၏။ သူ့ရပ်ရွာသို့ ပြန်လာသောအခါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းပျက်နှင့် အိမ်အို ကျောင်းအိုများကြားတွင် လည်ပတ်နေတတ်၏။ တစ်နေ့သော် ဤသို့လျှောက်လည်ယင်း စတုပို့ဂျက်ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမြေ သို့ ရောက်သွားသောအခါ စိတ်ထဲတွင် ကဗျာတစ်ပုဒ် စပ်ဆို ချင်စိတ်ပေါက်လာသဖြင့် အယ်လဂျီခေါ် လွမ်းချင်းကဗျာကို ရေးသားလိုက်လေသည်။ ထိုကဗျာသည် ဂရေး၏ ရင်တွင်း၌ ခံစားရသောစိတ်မှ ယိုဖိတ်လာသည့် စကားလုံးတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားရာ သူရေးသမျှ ကဗျာများအနက် အထင်ရှား 
ဆုံး ဖြစ်လေသည်။ ထိုကဗျာကို ၁၇၅၁ ခုနှစ်တွင် စာအုပ် တစ်အုပ်လျှင် ၆ ပဲနိနှုန်းဖြင့်ရောင်း၍ ထိုနောက်၌ကား ပထမ ရိုက်နှိပ်သော စာမူကို ပေါင် ၉ဝဝ ပင်ပေး၍ ဝယ်ကြသည်။ သူပထမရေးသားသော ကဗျာမှာ 'နွေဦးရာသီသို့' ဟူသော ကဗျာဖြစ်သည်။ ထို့နောက် 'အီတန်ကောလိပ်ကျောင်း၏ နောင်ရေး'၊ 'ဆင်းရဲခြင်း'၊ 'သေဆုံးသွားသော အချစ်ဆုံး ကြောင်ကလေးသို့'ဟူသော လွမ်းချင်းဆန်သည့် ကဗျာများကိုရေးသည်။

## ကိုးကား
ဂရေဟမ် ဂရင်း

thumb|Graham Greene
ထင်ရှားသောအင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာကြီး ဂရေဟမ်ဂရင်းကို ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၂ ရက် နေ့ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကစိတ်ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သဖြင့် ဆေးကုသမှုခံယူခဲ့ရသည်။ ဂရင်းသည် ဘာကမ်စတက်ကျောင်း၌ ဘော်လီယိုကောလိပ် (အောက်စဖို့) တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပညာသင်စဉ်ကတည်းက စာပေစတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ထိ လန်ဒန်မြို့ထုတ် pectator သတင်းစာတွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဒစနခအအေသမသတင်းစာတွင် စာပေအယ်ဒီတာအဖြစ် ၁၉၄ဝ-၄၁ ခုနှစ်များတွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဌာနတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၄၄ ခုနှစ်မှ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် လီမိတက်ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခု၌ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် အခါအခွင့်သင့်တိုင်း ခရီးထွက်လေ့ရှိသည်။ အာဖရိက၊ အင်ဒိုချိုင်းနား စသောဒေသများသို့သွားရောက်ခဲ့သည်။ စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသများ၊ တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်ရာဒေသများ၊ ရောဂါဆိုး ဖြစ်ပွားနေသောဒေသများသို့ သွားရောက်လေ့လာကာ ထိုအတွေ့အကြုံများကိုအခြေခံပြီး ဝတ္ထုများကိုရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ဝတ္ထုတော်တော်များများကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ 
သူသည်စာပေရေးသားရာတွင် အပျော်ဖတ်အရေး အသားနှင့် အတည်အခန့်အရေးအသားဟူ၍ ဟန်နှစ်မျိုးခွဲခြားပြီးရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဝတ္ထု The Man Within (၁၉၂၉) သည် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ စာပေနိုဘယ်ဆုအတွက် ထင်ကြေးပေးခြင်းခံခဲ့ရဖူးသော်လည်း ဆုရခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ သို့ရာတွင်သူ၏ထင်ရှားသော စာပေအရည်အသွေးကြောင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တို့မှ အလားတူချီးမြှင့်သော စာပေပါရဂူဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဘာ့တက္ကသိုလ်မှ ရှိတ်စပီးယားဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သူ၏ဝတ္ထုများထဲမှ ထင်ရှားသောဝတ္ထုအချို့မှာ SmBrighton Roc 
(1938)/ The Heart of the Matter (1948)/ The End of the Affair (1951)/The Power and the Glory (1940) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ 

ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် ကွယ်လွန်ချိန်အသက် ၈၆ နှစ် အရွယ်အထိဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်၊ ခရီးသွားစာပေ၊ ဇာတ်ညွှန်းနှင့်ကလေးစာပေအပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီး ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဂရင်းညီနောင်

သိုးဆောင်းစာပေလောကတွင် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များမှာ ကလေးများအဖို့ လွန်စွာ ထင်ရှားသောစာပေ ဖြစ်သည်။ အရွယ်မရွေး ကလေးတိုင်းလိုပင် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များတွင် ပါဝင်သည့် တံငါသည် လင်မယား၊ ငလက်မ၊ နှင်းပေါက် စသော ပုံကလေးများကို များစွာ နှစ်သက်ကြ၏။ သို့သော် ထိုသို့ကလေးများဖတ်ချင်၊ နားထောင်ချင်အောင် ဒဏ္ဍာရီများကို ရေးသားခဲ့သူများကား မည်သူတို့ဖြစ်ကြောင်း သိရှိသူနည်း၏။ စင်စစ်အားဖြင့် ကလေးစာပေဟု ဆိုထိုက်သော ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကို စုဆောင်းပြုစုခဲ့သူများမှာ ဂျေးကော့ဂရင်းနှင့် 
ဝီလင်ဂရင်းခေါ် ဂျာမန်အမျိုးသားညီနောင် ၂ ယောက် ဖြစ် ပေသည်။

၁၇၈၅ ခုနှစ် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟနော်ရွာကလေးတွင် ဂျေး ကော့ဂရင်းအား မွေးဖွားခဲ့၏။ ညီဖြစ်သူ ဝီလင်ဂရင်းကိုကား နောက်တစ်နှစ်တွင် မွေးဖွား၏။ သူတို့၏ဖခင်မှာ ရှေ့နေတစ်ဦး ဖြစ်၏။ သူတို့တွင် မွေးချင်းပေါက်ဖော် ၆ ယောက်မျှရှိသော် လည်း သူတို့ ၂ ယောက်သာလျှင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အလွန်ချစ်ခင် ရင်းနှီးစွာ နေခဲ့ကြပေသည်။ သူတို့ ၂ ယောက် သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက အတူနေ၊ အတူသွား၊ အတူလာ၊ အမြဲမကွာ အတူတူသာလျှင် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်တတ်ကြလေ သည်။

ဂျာမန်စာပေသမိုင်းတွင် ဂရင်းညီအစ်ကို ၂ ယောက်၏ အမည်များမှာ အလွန်ထင်ရှားလေသည်။ အစ်ကိုကြီးဖြစ်သူ ဂျေးကော့သည် ဂျာမန်အဘိဓာန်ကျမ်းကြီးတစ်စောင်ကို စတင် ပြုစုသူ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပြုစုနေစဉ် ဂရင်းသည် စကားလုံးတို့၏ အသံပြောင်း အသံလွှဲနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် စည်းတစ်ခုကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိလေသည်။ ထိုစည်းမှာ 'ဂရင်းစည်း'ဟု ယနေ့ထက်တိုင် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။ ထိုစည်းမှာ သက္ကဋ၊ ဂရိ၊ လက်တင် စသော ဘာသာစကားလုံးတို့သည် အင်္ဂလိပ်၊ ဂျာမန် စကားလုံး များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာပုံကို ဖော်ပြရှင်းလင်းထားသောစည်း 
ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဂျာမန်အဘိဓာန်နှင့် ထုံးဟောင်း ပုံပြင်ကျမ်းကို လည်း ပြုစုခဲ့ပေသေးသည်။

ဂျေးကော့ပြုစုသည့် အထင်ရှားဆုံးသောကျမ်းများမှာ ဂျာမန် သဒ္ဒါကျမ်းနှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားသမိုင်းတို့ဖြစ်၏။ ညီဖြစ်သူ ဝီလင်၏ အကောင်းဆုံးသောကျမ်းမှာ ဂျာမန်သူရဲကောင်း တို့၏ ရာဇဝင်ပုံပြင် ဖြစ်လေသည်။ဂရင်းညီနောင်တို့ ပူးပေါင်း ၍ ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသော စာပေများအနက် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များသည် စာပေလောကတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂရင်းညီနောင်တို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝတွင် တွေ့သမျှ၊ ကြားသမျှတို့ကို အမြဲတစေ ဆင်ခြင်တွေးတောနေလေ့ရှိကြ သည်။ ထိုသို့ ငယ်စဉ်က ကြားခဲ့ဖူးသော ရှေးဟောင်းပုံပြင် များကို စုဆောင်း၍ စာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ ဖြစ်လာအောင် ညီအစ်ကို ၂ ယောက် ရေးသားထားခဲ့သဖြင့် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များဟူ၍ ကလေးတို့အတွက် စာစောင်တစ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက် လာလေသည်။

## ကိုးကား
မာသာ ဂရေဟမ်

ကမ္ဘာကျော်အကပညာရှင် အမျိုးသမီးကြီး မာသာဂရေဟမ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ပစ်(စ်)ဘာ့ခ်မြို့တွင် ၁၈၉၄ ခုနှစ်မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဂျော့ဂရင်းဖီးဂရေဟမ်နှင့် ဂျိမ်းဟယ်မီလ်တန် ဒီနစ်ဖြစ်သည်။ မာသာဂရေဟမ်သည် ငယ်စဉ်ကဘတ်ကောလိပ်တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်အဲရစ်ဟောကင်းစ် နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မာသာဂရေဟမ်သည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တစ်ဝန်းလုံး၌ လျှမ်းလျှမ်းတောက် အောင်မြင်ကျော်ကြား ခဲ့သည်။ မာသာဂရေဟမ် အကကုမ္ပဏီနှင့် မာသာဂရေဟမ်ခေတ်ပြိုင် အကသင်တန်းကျောင်းတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

မာသာဂရေဟမ်၏အကမှာ လွန်စွာညက်ညော၍ ရင်သပ်ရှုမောဖွယ် ဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။ အမေရိကန်
ပြည်ထောင်စုနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်သောဆုတံဆိပ်များအနက် တီထွင်ဖန်တီးမှုအနုပညာဆု (၁၉၆၈)၊ သမ္မတ၏ 
လွတ်လပ်ရေးဆုတံဆိပ် (၁၉ရ၆)၊ လဲဂျင်းဒီအော်နာဆု (၁၉၈၃)၊ အမျိုးသားအနုပညာဆု (၁၉၈၅) နှင့်ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဆု 
(ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်) တို့ပါဝင်သည်။မာသာဂရေဟမ်၏ထင်ရှားသော ကကြိုးကကွက်များ အနက် လွန်စွာကျော်ကြားခဲ့သည်တို့မှာ 
Letter to the world, Cave of the Heart, crobats of God. Scarlet Letter (၁၉ရ၅) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ 
ကမ္ဘာကျော်အကပညာရှင်ကြီး မာသာဂရေဟမ်သည် အကဇာတ်စဉ်ပေါ်တွင်အသက် ရ၅ နှစ်အရွယ်အထိ ဖျော်ဖြေကပြခဲ့ပြီး အသက်
၉ရ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အဆုတ်အအေးမိရောဂါဖြင့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အနုပညာရှင်များ
ဂလူးကို့သကြား

## ဂလူးကို့သကြား
အချို့သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့တွင် ဂလူးကို့သကြား ပါသောကြောင့် ချိုသည်။ ဂလူးကို့သကြားကို ကောက်နှံများမှ ရသောကစီမှ အမျာအပြား ချက်ယူကြသည်။ ချက်ယူပုံမှာ ကောက်နှံများမှရသည့် ကစီမှုန့်ကို ရေတွင် ဖျော်ပြီးလျှင် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ် အနည်းငယ်ထည့်၍ ကျိုသည်။ 
အက်ဆစ်သည် နောက်ဆုံးတွင် သမသွားသောအခါ ဂလူးကို့သကြားပွင့်ကလေးများ ဖြစ်လာသည်။ သကြားပွင့်အဖြစ်သို့ မရောက်သေးသော ဂလူးကို့သည် သကာရည်ကဲ့သို့ ချွဲပျစ် နေတတ်သည်။

ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရေးအတွက် ဂလူးကို့ကို သကြားပွင့် အဖြစ်သို့ မရောက်မီ သကာကဲ့သို့ ချွဲပျစ်နေသော အနေဖြင့် ယူကြသည်။ ဂလူးကို့သည် လွယ်လင့်တကူ သကြားပွင့် မတက်နိုင်သောကြောင့် သကြားလုံးများ ပြုလုပ်ရောင်းချရန်နှင့် သစ်သီးများ တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ရန် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ မုန့်တိုက်ကြီးများတွင်လည်း အဖိုးတန်မုန့် အကောင်းစားများလုပ်သည့်အခါ မုန့်တွင် သကြားပွင့်မတက်အောင် ဂလူးကို့ကို အသုံးပြုကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ အစာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် ဝင်သွားသော ကစီတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် ဂလူးကို့သကြားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီးလျှင် သွေးထဲသို့ ဝင်သွားသည်။ ဂလူးကို့သည် သွေးထဲသို့ဝင်သွားပြီးသော် အားကိုဖြစ်စေလျက် ကျန်းမာမှုကို များစွာ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသည်။ ဂလူးကို့သည် 
အစာကြေလွယ်သည်။ ထို့ကြောင့် အထူးသဖြင့် နာလန်ထခါစ အားအင်နည်းသူများနှင့် ကလေးသူငယ်များ စားသုံးရန်အတွက် အလွန်ကောင်းသည်။ အပင်များ၌ရှိသော ကစီသည် အချိန်ကာလအားလျော်စွာ ဂလူးကို့သကြားဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ စပျစ်သီးခြောက်တွင် တွေ့ရသော သကြားပွင့်ကလေးများသည် အများအားဖြင့် ဂလူးကို့များပင် ဖြစ်၏။ ပျားရည်တွင်လည်း ဂလူးကို့သကြား အများအပြား ပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
အက်ဒွပ် ဂရေး

ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သူ ဆာအက်ဒွပ်ဂရေးသည် လစ်ဘရယ်ပါတီဝင်ဖြစ်၍ ခရစ် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ပထမအရွေးခံရသည်။ ဂရေးသည် သူ၏အဖိုး ဆာဂျော့ဂရေး ကွယ်လွန်သောအခါတွင် ဗဲရွန်နက် အရိုက်အရာကို မျိုးရိုးအရ ဆက်ခံရရှိခဲ့လေသည်။

လစ်ဗရယ်ပါတီ ခေါင်းဆောင် နန်းရင်းဝန် ဂလက်စတုန်းသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂရေးအား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကလေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ လော့ရို စဘရီ၏ လက်ထောက်အဖြစ်ဖြင့် ပါလီမာန်တွင် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဂရေးသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်အထိ လစ်ဘရယ်ပါတီသည် အာဏာလက်လွတ်ဖြစ်၍ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီကသာ အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီက တစ်ဖန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲသာပြန်သဖြင့် ကင်းဗဲ ဗင်းနားမန်းက နန်းရင်းဝန်အဖြစ် ခေါင်းဆောင်၍ လစ်ဘရယ်အစိုးရဖွဲ့ ဖွဲ့နိုင်ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ဂရေးကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ခန့်လိုက်သည်။

ဂရေးသည် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် မိမိ တာဝန်ကို နိုင်နင်းကျွမ်းကျင်စွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံလည်းကောင်း၊ ရုရှအင်ပိုင်ယာကြီးနှင့်လည်ကောင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ မဟာမိတ်စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုကာ ဗြိတိန်၏ အင်အားကို ကမ္ဘာတွင် တောင့်တင်းစေခဲ့သည်။ ဂရေးသည် ဂျာမန်ဧကရာဇ်၏ စစ်ဖြစ်ရေးခြေလှမ်းကို အကဲခတ်မိသည့်အတိုင်း ဗြိတိန်က ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စေရန် လိမ္မာပါးနပ်စွာ မဟာမိတ်များကို ရှာကြံဖွဲ့ခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီအချိန်ကာလတွင် စစ်မက်မဖြစ်ပွားရအောင် ဂရေးသည် စေ့စပ်ကမ်းလှမ်းနည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကြိုးပမ်းချက်များ မအောင်မြင်ဘဲ ဂျာမန်တို့က စစ်စတင်တိုက်ခိုက်သောအခါ ဗြိတိသျှတစ်မျိုးသားလုံးက စစ်ကြေညာရေးကို ထောက်ခံအားပေးလာအောင် ဂရေးသည် ထိရောက်စွာ ဟောပြော၍ အစွမ်းကုန် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရခေါင်းဆောင် အက် စကွစ် နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သောအချိန်၌ ဂရေးသည် မျက်စိရောဂါ စွဲကပ်လာသဖြင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်လေသည်။ သူ၏တိုင်းပြည်အတွက် အမှုထမ်းခဲ့သည့် ကျေးဇူးကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘုရင်မင်းမြတ်က လော့အဆင့်အတန်းတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းပြုသည်။ ထို့အတွက် ဂရေးအား 
ပထမဗိုင်းကောင့်ဂရေး အော့ဖယ်လိုဒွန်ဟူ၍လည်း စာအုပ်စာတမ်းများတွင် ရေးသားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံလည်း 'ဂရေးအော့ဖယ်လိုဒွန်'၊ သို့မဟုတ် 'လော့ဖယ်လိုဒွန်'ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်။ ဂရေး ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် '၁၈၉၂ ခုမှ ၁၉၁၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ကာလ'ဟူသော စာအုပ်နှင့် 'ဖယ်လိုဒွန်စာတမ်းများ'(၁၉၂၆)ဟူသောစာအုပ်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဂရင်းလန်ကျွန်း

ဂရင်းလန်ကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံးကျွန်း 
ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာ့မြောက်ဖျား အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်းသို့ 
တစ်ကျွန်းလုံးလိုလို ကျရောက်နေသည်။ ဒေဗစ်ရေလက်ကြားနှင့် 
ဗက်ဖင်ပင်လယ်အော်တို့သည် ဂရင်းလန်ကျွန်းအား မြောက် 
အမေရိကတိုက်နှင့် ပိုင်းခြား၍ထားလေသည်။

ဂရင်းလန်ကျွန်း၏ ဧရိယာမှာ စတုရန်းမိုင် ၈၄ဝဝဝဝ မျှ 
ဖြစ်သည်။ အလျားမှာ မိုင် ၁၆ဝဝ ခန့်၊ အနံမှာ မိုင် ၇ဝဝ 
ကျော်ခန့် ဖြစ်သည်။ တစ်ဝက်ကျော်မျှသော မြေမျက်နှာပြင်ကို 
ထုထယ်ကြီးမားသော ရေခဲပြင်ဖုံးလွှမ်းနေသောကြောင့် တောင် 
ထိပ်များသာလျှင် ကွက်ကြား၊ ကွက်ကြားအားဖြင့် ရေခဲပြင် 
ပေါ်မှ ထိုး၍ ထွက်နေသည်။ ထိုရေခဲပြင်သည် နှစ်စဉ်တန်ချိန် 
ကုဋေ ၁ဝဝ ကျော်မျှလေးသော ရေခဲများကို ပင်လယ်ထဲသို့ 
ယူဆောင်ခဲ့သဖြင့် ပင်လယ်၌ မျောနေသော ရေခဲတောင်ကြီး 
များသည် ခရီးသွားသင်္ဘောများကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်။ 

ဂရင်းလန်၏ ကမ်းရိုး တန်းမှာ ကျောက်ထူထပ်၍ 
ကုန်းမြေတွင်းသို့ ရှည်လျားစွာ ဝင်နေသော ဖီအော့ခေါ်
ရေမြောင်းကြီးများဖြင့်ပြည့်နှက်လျက်ရှိ 
သည်။ ဂရင်းလန်၏အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ၌ ရေအေးစီးကြောင်းတစ်ခု 
ဖြတ်၍ စီးနေသည်။ ထို့ကြောင့် လူမနေနိုင်လောက်အောင် 
အအေးလွန်ကဲသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေမှာ အနည်းငယ်နွေး 
သဖြင့်၊ သစ်ပင်ပန်းမာလ်များ စိုစိုပြည်ပြည်ရှိ၏။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် 
သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂရင်းလန်တွင် လူပေါင်း ၅၆၅၈၃ ဦးခန့် 
နေထိုင်သည်။ ယခုအခါဂရင်းလန်းကျွန်းတွင်နေထိုင်သူ ၅၆၆၆၉ ဦးကျော်ခန့်ရှိသည်။ ထိုလူဦးရေထဲတွင် ဂရင်းလန်ကျွန်းသား အမြောက် 
အမြားပါဝင်၍ ဒိန်းမတ်လူမျိုး အနည်းငယ်သာရှိသည်။ ကျွန်းသား 
များမှာ အအေးဒဏ်ခံနိုင်သော အက်စကီးမိုးများ ဖြစ်ကြ၍ 
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ဆီးနှင်းထဲတွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

ထိုကျွန်းသားတို့သည် ကူးသန်းသွားလာရေး 
အတွက် ခွေးဆွဲစွပ်ဖားနှင့် ဖျံရေဖြင့်ချုပ်လုပ်သော ကယက်ခေါ် 
လောင်းလှေများကို အသုံးပြုကြသည်။ အလုပ်အကိုင်မှာ တံငါ 
အလုပ်ပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် မြေခွေး၊ ဝက်ဝံ အစရှိသော 
သားကောင်များကို ဖမ်းဆီးခြင်းဖြင့်လည်း အသက်မွေးမြူကြ 
သည်။

ဂရင်းလန်သည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် 
သည်။ ကရိုင်အိုလိုက်ခေါ် သတ္တုတစ်မျိုးကို တင်ပို့ရောင်းချ 
သည်။ ကျောက်မီးသွေး၊ ကြေးဝါ၊ ရွှေနှင့် သံတို့ကို ကျွန်းပေါ် 
တွင် တွေ့ရှိရသည်ဟု ဆိုသည်။ အခြားထွက်ကုန်တို့မှာ 
ဝေလငါး အစိုနှင့် အခြောက်ကုန်၊ ငါးကြီးဆီ၊ ငှက်သိုက်၊ 
သားမွေးနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏အရေများ ဖြစ်သည်။
ထိုကျွန်းကို ရှေးအခါကပင်လျှင် စကန်ဒီနေဗီးယန်း 
လူမျိုးတို့က သိရှိခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် 
လူမျိုးတို့က ထပ်မံတွေ့ရှိသည်။

ရှေးအခါက ဂရင်းလန်ကျွန်းကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံအစိုးရက 
ကိုလိုနီစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက် 
နေ့တွင် ယင်းကိုလိုနီစနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဂရင်းလန်ကျွန်းကို 
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့လေသည်။ ဂရင်းလန်ကျွန်း၌ 
မဲဆန္ဒနယ် ၂ နယ်ရှိရာ တစ်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကျကို 
ဒိန်းမတ်လွှတ်တော်သို့ စေလွှတ်ခွင့်ရှိသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂရင်းလန်ကျွန်း
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်
ဂလေဒီယေတာ

မှ ဂလေဒီယေတာ နံရံကျောက်စီ ပန်းချီကား]]
ရှေးခေတ် ရောမနိုင်ငံကောင်းစားစဉ်က ယခုခေတ်မျက်စိနှင့်
ကြည့်လျှင် လူ့ယဉ်ကျေးမှု များစွာဖီလာဖြစ်သော ဓားရေး၊ 
လှံရေး ယှဉ်ပြိုင်ကစားခြင်းသည် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုကစား 
ပွဲမှာ လူကိုအသေသတ်၍ အနိုင်ယူရသော ကစားပွဲဖြစ်သည်။ 
ဘုရင်နှင့်တကွ မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိတို့အပြင် ရောမသူ 
အပျိုစင်များသည် ထိုဓားရေး၊ လှံရေးပွဲကို အပျင်းဖြေသဘော 
ဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိသည်။ ယင်းပွဲတော်၌ ပါဝင်ဆင်နွှဲသူများကို 
ဂလက်ဒီယေးတားဟု ခေါ်သည်။ သူတို့မှာ များသောအားဖြင့် 
ငွေဝယ်ကျွန်များ၊ ရာဇဝတ်ကောင်များ၊ စစ်သုံ့ပန်းများဖြစ်သည်။ 
တစ်ခါတစ်ရံ အတိုက်အခိုက် ဝါသနာထုံသူ အမျိုးကောင်းသား 
များနှင့် စီးပွားပျက်သူတို့လည်း ပါဝင်ဆင်နွှဲတတ်လေသည်။

ယင်းသို့သော ဓားရေး၊ လှံရေးကစားရသည့်ပွဲများ ကျင်းပ 
သောအလေ့ကို ရောမလူမျိုးများသည် ဘီစီ ၂၆၄ ခုနှစ်က စ၍ 
အီထရပ်စကန်လူမျိုးများထံမှတစ်ဆင့် ဆက်ခံရရှိခဲ့ကြသည်။ 
ထိုပွဲတော်မျိုး အလွန်ခေတ်စားခဲ့စဉ်က ရောမနိုင်ငံ အာဏာ 
ရှင်ဖြစ်သူ ဆီဖာဘုရင်သည် ထိုဓားရေး၊ လှံရေးကစားသော 
လူသတ်သမားအတွဲပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ပါဝင်တိုက်ခိုက်သည့် 
ပွဲတော်ကြီးတစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ဖူးလေသည်။ ရောမဧကရာဇ် 
ဘုရင် တိုင်းတပ် လက်ထက်တွင်လည်း လူပေါင်း ၁၀၀၀၀ 
ခန့်နှင့် တိရစ္ဆာန်ရိုင်း အမျိုးစုံပါဝင်၍ ရက်ပေါင်း ၁၀၀ တိတိ
ကြာရှည်သော လူသတ်ကစားပွဲသဘင်ကြီးတစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ 
ဖူးသည်။ နောက်ခေတ်များတွင်လည်း ထိုပွဲတော်များမှာ ပိုမို 
ခေတ်စားလာကာ ဗြိတိန်မှ အာရှမိုင်းနားအထိ ထိုဓလေ့မှာ 
ပျံ့နှံ့လာသည်။ ရှေးခေတ် ရောမနိုင်ငံတွင်ကား လူသတ်ကစားပွဲဲ 
များတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲနိုင်ရန် ဓားရေး၊ လှံရေး၊ တိုက်ခိုက်ရေး 
အတတ်သင်ကျောင်းများပင် ဖွင့်လှစ်ထားလေသည်။

ထိုဓားရေး၊ လှံရေး တိုက်ပွဲများမှာ လွန်စွာကြောက်မယ်ဖွယ် 
ရာကောင်းပေသည်။ တိုက်ပွဲဝင် ကွင်းအလယ်တွင် တိုက်ပွဲဝင် 
သူ ၂ ယောက်သည် သူသေကိုယ်သေ တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဘုရင် 
နှင့်တကွ လူထုပရိသတ်က စင်မြင့်ပေါ်မှ စိတ်ဝင်စားစွာ ရှုစား
ကြသည်။ အကယ်၍ လူသတ်သမားတစ်ယောက်သည် အရေး 
နိမ့်ကာ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားပါက အနိုင်ရသူသည် ပွဲကြည့် 
ပရိသတ်အား ထိုသူ၏ကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်ခိုင်းသောသဘောဖြင့် 
အပေါ်သို့မော့၍ကြည့်သည်။ အကယ်၍ ပရိသတ်က လက်ကို 
မြေ|ာက်၍ လက်မကို အောက်သို့စိုက်လိုက်လျှင် သေစေဟု 
အဓိပ္ပာယ်ရ၍ အရေးနိမ့်သူမှာ မရှုမလှ အသတ်ခံရလေသည်။ 

ယင်းသို့ လူစိတ်ကင်းမဲ့သည့် တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲကြ 
သူများသည် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများနှင့် တိုက်ခိုက်ရသည်လည်း 
ရှိ၏။ အချို့မှာ ခက်ရင်းခွနှင့် ပိုက်ကွန်ကိုစွဲကိုင်၍ ရန်သူအား 
ပိုက်ကွန်ဖြင့် မိအောင်ဖမ်း၍ ကစားရသည်။ အချို့မှာလည်း 
သံခမောက်ဆောင်း၍ ငါးပုံသဏ္ဌာန်ဝတ်ဆင်ကာ ဓားနှင့် 
တိုက်ခိုက်ရ၏။ မြင်းစီး၍ တိုက်ခိုက်သောသူများလည်း ရှိ 
သေးသည်။ ထိုကြမ်းကြုတ်သောတိုက်ပွဲများသည် အေဒီ ၄၀၄ 
ခုနှစ်ကျမှသာ ပပျောက်သွားလေသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း တစ်ခု 
သော လူသတ်ကစားပွဲတွင် တယ်လင်းမကပ်အမည်ရှိသော 
အာရှဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးသည် ထိုကစားပွဲကို ကြည့်ရှုရာတွင် 
အရေးနိမ့်သော လူသတ်သမားအား သတ်အံ့ဆဲဆဲတွင် ကွင်းထဲ 
သို့ ရုတ်တရက်ပြေးဝင်သွားပြီးလျှင် ဘုရားသခင်၏ အလိုတော် 
အရ ထိုသူ၏အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် နိုင်သူအား တားမြစ် 
၍ တောင်းပန်လေသည်။ ထိုစဉ် လူစိတ်ကင်းနေသော ပွဲကြည့် 
ပရိသတ်များကလည်း မိမိတို့အာရုံကို ဖျက်ဆီးသောဘုန်းကြီး 
အား ဒေါသထွက်၍ ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်ခတ်ကြလေရာ၊ 
ဘုန်းတော်ကြီးမှာ ထိုနေရာ၌ပင် လွန်လေသည်။ သို့ရာတွင် 
အာရှမိုင်းနား ဘုန်းတော်ကြီး၏ စွန့်စားမှုမှာ အချည်းနှီး 
မဖြစ်ပေ။ လူသတ်ကစားပွဲကို ရှုစားနေသော ရောမဧရာဇ်ဘုရင် 
ဟိုနိုးရိယပ်သည် သံဝေဂ ရ၍ ထိုကဲ့သို့သော လူသတ်ကစားပွဲ 
များကို ထိုနေ့မှစ၍ ပိတ်ပင်တားမြစ်လိုက်သတည်း။

## ကိုးကား
ဂလစ်ဆရင်း

**ဂလစ်ဆရင်း** ()  သည် အရောင်ကင်း၍ အနံ့ မထင်ရှားသော အချိုရည်ခပ်ပျစ်ပျစ်ဖြစ်သည်။ ရေထက် လေး၍ ရေတွင် ကောင်းစွာပျော်သည်။ အဆီနှင့် ဆီစစ်စစ်မှန်သမျှတွင် ဂလစ်ဆရင်းပါသည်။ ဂလစ်ဆရင်းကို အလှဆီဟူ၍လည်း သိကြသည်။ သကြားမှ ကစော်ဖောက်ယူရသော အရက်များတွင် 
ဂလစ်ဆရင်း အနည်းအကျဉ်းပါ၏။ ဂလစ်ဆရင်းကို ဆပ်ပြာလုပ်ငန်း၌ ဘေးထွက်ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အများအပြားရရှိသည်။ ဂလစ်ဆရင်းစစ်စစ်ကို ဂလစ်ဆရိုဟု ခေါ်ကြသည်။ ဓာတုဗေဒ အလိုအားဖြင့် ထရိုင်ဟိုက်ဒရစ်အယ်လကိုဟောဟု ခေါ်၍ ဓာတုသင်္ကေတမှာ ဟဂ္ဂ၃ ံ၅ (ဥံ)၃ ဒ္ဒ ဖြစ်၏။ အယ်လကိုဟောအစုတွင် ပါဝင်သော်လည်း ဂလစ်ဆရင်း၌ မူးယစ်စေတတ်သော သတ္တိအနည်းငယ်မျှ မရှိချေ။

ဂလစ်ဆရင်းသည် ပစ္စည်းများစွာကို အရည်ပျော်စေနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ထင်းရှူးစေးကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးကို ကောင်းစွာ အရည်ပျော်စေနိုင်သည်။ အဝတ်၌စွဲသော ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်အစွန်းအထင်းမျာကို ဂလစ်ဆရင်းနှင့် တိုက်ချွတ် ဆေးကြောလျှင် အစွန်းအထင်းပျောက်သည်။ ဂလစ်ဆရင်းကို 
နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်း၊ ဒိုင်းနမိုက်စသော ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ခဲယမ်းမီးကျောက်များပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးများသည်။ ဆဲလိုဖိန်းနှင့် ပလပ်စတစ်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း သုံးသည်။

ဂလစ်ဆရင်းသည် မခြောက်သွေ့သောတတ်သော ပစ္စည်း တစ်မျိုးဖြစ်ခြင်းကြောင့် စီးကရက်နှင့် ဆေးတံသောက်ဆေးများတွင် ရောစွက်အသုံးပြုကြသည်။ ချို၍စေးသော သတ္တိရှိခြင်းကြောင့် ဆပ်ပြာ၊ အလှဆီစသော အလှကုန်များ၊ ဘယဆေးများ၊ သရေစာမုန့်များပြုလုပ်ရာတွင် ဂလစ်ဆရင်းကို အများ 
အစား အသုံးပြုကြသည်။ ဝမ်းနုတ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း သုံးကြသည်။

## ကိုးကား
ဂလပ်စဂိုးမြို့

**ဂလပ်စဂိုး**မြို့မှာ စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်း မြို့ဖြစ်၍ ကလိုက်မြစ်ပေါ်၌တည်ရှိပြီးလျှင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ တော်နှင့် ၄၇ မိုင်ခန့်သာကွာဝေးသည်။ ယခုအခါ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဂလပ်စဂိုးမြို့သည် ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံထွက်ရာဒေသ များ၏ ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သင်္ဘောတည်ခြင်း၊ သံထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခြင်းစသော စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း များ၌ အလွန်ကြီးကျယ်သည်။ ထို့ပြင် စက်ဖြင့် သိုးမွေးထည်၊ ချည်ထည်များ ရက်လုပ်ခြင်း၊ ဓာတ်ဆေးများချက်ချင်းတို့လည်း ထွန်းကားလေသည်။

မြို့ကို လှပစွာ အကွက်ချ၍ ခေတ်မီအောင် တည်ထား 
သည်။ စက်ရုံကြီးများနှင့် အလုပ်ရုံကြီးများသည် နေရာအနှံ့ရှိ 
သဖြင့် မီးခိုးထွက်နေသောခေါင်းတိုင်များ၊ တည်ဆောက်ဆဲ 
သင်္ဘောကိုယ်ထည်များ၊ ခေတ်မီသင်္ဘောကျင်းတစ်လျှောက်တွင် 
ဆိုက်ကပ်ထားသော သင်္ဘောများမှ ရွက်တိုင်များသည် မြို့၏ 
ရှုခင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

တက္ကသိုလ်ကျောင်းတော်ကြီး၊ သုခုမပညာသင်ကျောင်းများ၊ 
ကောလိပ်များ၊ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်၊ မြူနီစပယ် အဆောက် 
အအုံနှင့် စတော့ပွဲရုံကြီးများမှာ မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ 
ဖြစ်သည်။ သုခုမပညာပြခန်းကြီးမှာ ကယ်လဗင်ဂရိုခေါ် ပန်းခြံ
ကြီးအတွင်းတွင် အနီရောင်သဲကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထား 
သော အဆောက်အအုံဖြစ်၍ ဗြိတိသျှကျွန်းစုမှ အလွန် ရှားပါး 
ကောင်းမွန်သော ပန်းချီကားများကို တွေ့နိုင်လေသည်။

မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၆၂ မိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦး 
ရေ တစ်သန်းကျော်မျှရှိပြီးလျှင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင် 
အကြီးအကျယ်ဆုံးဌာနဖြစ်ရုံမျှမက ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏သင်္ဘောတည် 
ဆောက်သည့်လုပ်ငန်းတွင် အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်လေသည်။

ထိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ စံထားလောက်အောင် ကောင်း
ကြောင်းဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ကျော်ကြားလေသည်။ မြို့အုပ် 
ချုပ်ရေးရဲများ၊ ကျန်းမာရေးဌာနများ၊ အိုးအိမ်တည်ဆောက်ရေး 
များမှာ အလွန်စနစ်ကျနသဖြင့် ကမ္ဘာ့မြို့ကြီးများက နည်းယူ 
ကြရလေသည်။

## ကိုးကား
ဂဟေ

ဂဟေဆိုသည်မှာ သတ္တုများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်ရန် 
အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ သတ္တုများကို ဖာထေးရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း 
အသုံးပြုသော သတ္တုစပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဂဟေပြုလုပ်ရာ၌ အရေး
ကြီးသောအချက်မှာ ဂဟေသည် ဆက်ယူမည့် သတ္တုများထက် 
ပို၍ အရည်ပျော်လွယ်နိုင်ရမည့်အချက်ဖြစ်သည်။

ဂဟေသည် ဂဟေပျော့၊ ဂဟေမာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ 
ဂဟေမာသည် အပူချိန်များမှ အရည်ပျော်၍၊ ဂဟေပျော့မှာမူ 
အပူချိန်နည်းမှ အရည်ပျော်သည်။ ဂဟေမာသည် အလွန်ခိုင်မာ 
သဖြင့် ယင်းကို အလိုရှိသလို ထုရိုက်၍ပုံသွင်းယူနိုင်ပေသည်။ 
အချို့ဂဟေမာကို နန်းဆွဲ၍ ရသည်။ အချို့ကို အပြားခတ်၍ 
ရသည်။ အသုံးအများဆုံးသော ဂဟေမာမှာ ငွေဂဟေဖြစ်သည်။ 
ငွေဂဟေ၌ ငွေ၊ ကြေးနီနှင့် သွပ်တို့ပါရှိသည်။ ငွေကိုထည့်စပ်ရ 
ခြင်းမှာ ဂဟေ၏ အရည်ပျော်မှတ်ကို နိမ့်ကျသွားစေရန်ဖြစ်၏။ 
ငွေဂဟေ၌ ပါဝင်လေ့ရှိသော ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ငွေတို့၏ အချိုး 
အစားမှာ ကြေးနီ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ သွပ် ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် 
ငွေ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ထိုဂဟေသည် စင်တီဂရိတ် 
အပူချိန် ၈ဝ၈ ဒီဂရီတွင် အရည်ပျော်၏။

ထိုဂဟေမျိုးကို ကြေးဝါ၊ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ သံတို့ကို ဆက်ရာ 
တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာများ ဂဟေလုပ်ရာ၌ 
ရွှေကို အဓိကထား၍ ကြေးနီနှင့်ငွေတို့ကို ရောစပ်ယူကြသည်။
ဂဟေပျော့များသည် အပူချိန်နည်းနည်း၌ အရည်ပျော်နိုင်ကြ 
သည်။ ထိုဂဟေပျော့များသည် ကြွပ်ဆတ်သဖြင့် အထု အရိုက် 
မခံနိုင်ကြချေ။ လူသိများသောဂဟေပျော့များမှာ သံဖြူနှင့် ခဲကို 
အဓိကထား၍ ရောစပ်ထားသောဂဟေများပင် ဖြစ်သည်။ ဂဟေ 
ပျော့တစ်မျိုး၌ သံဖြူ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ခဲ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း 
ပါရှိသည်။ ထိုဂဟေမျိုးကို အများအားဖြင့် သံဖြူဆရာများ 
အသုံးပြုကြ၏။ ထိုဂဟေပျော့များအတွက် ကယ်ဒမီယမ်၊ 
ဗစ်စမတ်၊ အန်တီမိုနီနှင့် ငွေ (သတ္တု)တို့ကိုလည်း ရောစပ်ယူရ 
သည်။ ဂဟေဆက်ရာ၌ ပထမနီရဲအောင် မီးဖုတ်ထားသော 
ကြေးနီချောင်းဖြင့် ဂဟေကို အရည်ပျော်စေသည်။ ထို့နောက် 
ကြေးနီချောင်းထိပ်တွင် ဂဟေပျော်ကိုယူ၍ သတ္တုများကို ဆက် 
ပေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သတ္တုများကိုပျော်နေသော ဂဟေထဲ၌ 
နှစ်၍၎င်း၊ ဂဟေဆက်မည့်နေရာတွင် ဂဟေကို မီးတောက်ဖြင့် 
အရည်ပျော်စေ၍၎င်း ဆက်ပေးတတ်သည်။ ထိုနည်းများအပြင် 
သတ္တုများကို မီးဖုတ်၍ဆက်သောနည်းလည်း ပါသေးသည်။ 

ထိုနည်းကို ငွေဂဟေနှင့်ကြေးဂဟေဆက်ရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။
ဂဟေမဆက်မီ သတ္တုများသည် ချေးမတင်ဘဲ စင်ကြယ်၍ 
နေရပေသည်။ သို့မှသာလျှင် သတ္တုများ၌ ဂဟေကောင်းစွာ 
စွဲကပ်နိုင်ပေသည်။ ချေးရှိနေလျှင် ယင်းကိုစားပစ်ရန် သတ္တု 
ပျော်ကူခေါ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို အသုံးပြုရသည်။ ဂဟေပျော့ 
အတွက် ထင်းရှူးစေး၊ သို့မဟုတ် သွပ်ဖြင့်သတ်ထားသော 
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို၎င်း၊ ဂဟေမာအတွက် လက် 
ချားမှုန့်၊ သို့မဟုတ် ဇဝက်သာကို၎င်း သတ္တုပျော်ကူအဖြစ် 
အသုံးပြုကြသည်။
 

## ကိုးကား
ဂလိုက်ဒါလေယာဉ်

ဂလိုက်ဒါခေါ် လေယာဉ်လျှောသည် စက်မပါဘဲ ပျံသန်းနိုင် 
သော လေယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဂလိုက်ဒါကို တောင်ဆင်ခြေ 
လျှောမှ အရှိန်ဖြင့် လျှောချလိုက်သောအခါ၌ဖြစ်စေ လေယာဉ်ပျံ 
သို့မဟုတ် မော်တောာ်ကားဖြင့် ဆွဲ၍ ပြေးသောအခါ၌ဖြစ်စေ 
လေဟုန်စီးကာ လေယာဉ်ပျံကဲ့သို့ ပျံသန်းနိုင်သည်။ ဂလိုက်ဒါ 
သည် အလွန်ပေါ့သောကြောင့် အထက်သို့ တိုက်ခတ်နေသော 
လေစီးကြောင်းထဲတွင် အတော်မြင့်မြင့် ပျံတက်နိုင်ပြီးလျှင် ခရီး 
အတော်ဝေးဝေးသို့လည်း ပျံသန်းသွားနိုင်သည်။ သို့သော် 
စက်ပါသော လေယာဉ်ပျံတို့လောက်ကား ကြာမြင့်ဝေးလံစွာ 
မပျံသန်းနိုင်ချေ။

ဂလိုက်ဒါတွင် စက်မပါသည်မှအပ လေယာဉ်ပျံမှာကဲ့သို့ပင် 
အမြီး၊ တောင်ပံနှင့် ကိုယ်ထည်များပါရှိသည်။ အတောင်နှင့် 
အမြီးတွင်လည်း လေယာဉ်ပျံမှာကဲ့သို့ပင် ထက်အောက်ဘယ်ညာ 
သို့ တက်ဆင်းလှည့်ပတ်နိုင်အောင် ပဲ့များအသီးသီး တပ်ဆင် 
ထားလေသည်။ လူတို့သည် ဂလိုက်ဒါကို လေယာဉ်ပျံမပေါ်မီ 
အချိန်က အမျိုးမျိုး ကြိုးစားကြံစည်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော် 
ခရစ် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင်မှ ဂလိုက်ဒါကို အောတိုးလီလီယင်သဲ 
နှင့် ဂစ်စတပ် အမည်ရရှိသော ညီနောင်၂ ဦးတို့က ပထမဆုံး 
အောင်မြင်စွာ ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပျံကို ရှေးဦးစွာ 
ကြံစည်ခဲ့ကြသော ရိုက်ညီနောင်တို့ပင်လျှင် ဂလိုက်ဒါများဖြင့် 
စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့ကြရလေသည်။

ဂလိုက်ဒါတွင် အလွတ်ပျံသန်းနိုင်သော အမျိုးနှင့် 
လေယာဉ်ပျံကကြိုးဖြင့် ဆွဲဆောင်ရသော အမျိုးဟူ၍ ၂ မျိုး 
ရှိသည်။ ပထမအမျိုးတွင် တစ်ဖန် အပျော်စီး ဂလိုက်ဒါနှင့် 
လေယာဉ်ပျံ အမောင်းသင်ဂလိုက်ဒါ ဟူ၍ ၂ စားရှိပြန်သည်။ 
အခြားတစ်မျိုးမှာ ဝန်တင်ဂလိုက်ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာမန် 
ဂလိုက်ဒါတို့ထက် ကြီးမားကြသည်။ အချို့မှာ လူ ၃ဝ ခန့် 
အထိ တင်ဆောင်နိုင်အောင်ပင် ကြီးမားကြသည်။ ဤဝန်တင် 
ဂလိုက်ဒါမျိုးကို စီးပွားရေးဖက်၌ ကုန်ပစ္စည်းတင်ရန်အသုံးပြု၍ 
စစ်ပွဲများ၌ စစ်သား၊ စစ်လက်နက်နှင့် စစ်ရိက္ခာများ သယ်ယူ 
ပို့ဆောင်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဝင်းဂိတ်သည် 
ပြီးခဲ့သော ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျပန်တပ် 
များကို ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့စဉ်က ဤဂလိုက်ဒါမျိုးကို 
ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့လေသည်။

အဂ‡လန်၊ ဂျာမနီ၊ အမေရိကန်၊ ရုရှားစသော နိုင်ငံကြီးတို့၌ 
ဂလိုက်ဒါများ အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဂျာမနီ 
နိုင်ငံ၌ ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် ထူးထူးခြားခြား ခေတ်စား 
ခဲ့၍ ဂလိုက်ဒါစီး သူရဲကောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။ 
ထို့နာက်တွင် ဂလိုက်ဒါသည် ရုရှားနိုင်ငံ၌လည်း သိသိသာသာ 
ခေတ်စားလာခဲ့ပေသည်။

ဂလိုက်ဒါနှင့် အဝေးဆုံး ပျံသန်းခဲ့သော ကမ္ဘာစံချိန်မှာ 
မိုင်ပေါင်း ၄၆၅၅၃၂ ဖြစ်သည်။ ထိုခရီးကို အောက်လဂါက 
လက်ပီကိုဗာဆိုသူ ရုရှားအမျိုးသမီးလေသူရဲက ၁၉၃၉ ခုနှစ် 
တွင် ပျံသန်းခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးပျံသန်းခဲ့သော ကမ္ဘာ့စံချိန်မှာ 
စတင်ပျံသန်းရာမှ ပေပေါင်း ၂၆၄၁ဝ မြင့်သည်။ ထိုအမြင့်ကို 
ပါအိပ်ဆဲပါဆန်ဆိုသူ ဆွီဒင်အမျိုးသားတစ်ဦးက ၁၉၄၇ ခုနှစ် 
တွင် ပျံသန်းခဲ့သည်။ လေထဲ၌ အကြာဆုံးနေခဲ့သော ကမ္ဘာ့ 
စံချိန်မှာ ၃၆ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဖြစ်သည်။ ထိုစံချိန်ကို ကွတ်ရှမစ် 
ဆိုသူ ဂျာမန်အမျိုးသားတစ်ဦးက တွင်ခဲ့လေသည်။ 

## ကိုးကား
အာလန် ဂါစီယာ ပဲရက်ဇ်

ပီရူးနိုင်ငံသမ္မတ အာလန်ဂါစီယာ ပဲရက်ဇ်ကို (1949-2019) ၁၉၄၉-ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပီရူးနိုင်ငံ လီမာမြို့တော်တွင် မွေးဖွားသည်။ လီမာမြို့ စန်မားကော့စ် တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် စပိန်နိုင်ငံ မက်ဒရစ်မြိုနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံပါရီမြို့တို့ရှိ တက္ကသိုလ်များတွင် ဥပဒေနှင့် လူမှုရေး သိပ္ပံပညာဘွဲ့လွန် သင်တန်းများကို တက်ရောက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် ပီရူးနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာ၍ ပီရူးနိုင်ငံ၏လက်ရှိအခြေခံဥပဒကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းသော ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တွင် အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ရသည်။

ဂါစီယာပဲရက်ဇ်သည် အလျံဇာ ပေါ်ပြူလာ ရီဗော်လူစီ ယွန်နာရီယာအမေရိကာနာ (အေပီအာရ်အေ) ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံ ရသည်။ ဂါစီယာ၏အတိုက် အခံများက ဂါစီယာသည် နိုင်ငံရေး အတွေ့အကြုံနည်းပြီး စီမံအုပ်ချုပ်မှု အတွေ့အကြုံ လုံးဝမရှိကြောင်းဖြင့်ဝေ ဖန်တိုက်ခိုက်ကြသော်လည်း ထောက်ခံသူတို့ကမူယင်း အားနည်းချက်သည် ပင်လျှင် အင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်လာပြီး အစဉ်အလာအရ စစ်တပ်နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ဖိအားပေးမှုကို လုံးဝဒူးထောက် အညံ့ခံမည့်သူ မဟုတ်ဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဖိလစ်ဂွန် ဇာလေ့မား ကွက်စ် ကဲ့သို့ပင် သဘောတရားထက် နိုင်ငံရေးအရ လက်တွေ့ဗျူဟာကို ဦးစားပေးတတ်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့ဖြင့် ၁၉၈၅-ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့က ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင်ထောက်ခံမဲ ၄၅ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

မဲထက်ဝက်မကျော်၍ ဒုတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲ ယှဉ်ပြိုင်ရန်ရှိသော်လည်း မဲအရေအတွက် ဒုတိယအများဆုံး ရသူက နုတ်ထွက်သွား၍ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင်သမ္မတအသစ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ အေပီအာရ်အေပါတီသည်ပီးရူးနိုင်ငံတွင် ဝါအရင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးပါတီကြီး ဖြစ်သော်လည်း ဂါစီယာ ပဲရက်ဇ်သည်သာ သမ္မတအဖြစ် ပထမဆုံးရွေးချယ် တင်မြှောက်ခံရသော အေပီအာရပ်အေ ပါတီခေါင်း ဆောင်ဖြစ်သည်။

ပီရူးနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီအရ ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံထားရသောသမ္မတ တစ်ဦး၏ နေရာတွင် အနှစ် ၄ဝကျော် ကာလအတွင်းပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဒီမိုကရေစီနည်းအရ ဆက်ခံခွင့်ရသူဖြစ်လာသည်။

သမ္မတ ဂါစီယာသည် ပြည်ပပို့ကုန်မှ ရသောဝင်ငွေ၏ ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ ပြည်ပကြွေးမြီး ဆပ်မည်ဟု ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ပြည်ပ ကြွေးမြီဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၄ယ၇ဝဝတင် ရှိသော ပီရူးနိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ထူးခြားသော အစီအမံဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။၁၉၈၇-ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဘဏ် ၁ဝ ခု၊ ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီ ခြောက်ခုနှင့် အာမခံကုမ္ပဏီ ၁၇ ခုတို့ကို နိုင်ငံပိုင်သိမ်းယူရန် စီစဉ်ခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်က ရေနံတင်သွင်း နေရသောပီရူးနိုင်ငံသည် ဂါစီယာ၏ လက်ထက်တွင် ပြည်ပသို့တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သော နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။

## ကိုးကား
ဟာမင်း ဂါရင်း

thumb|ဟာမင် ဂိုးအားရင်း

ဂျာမနီနိုင်ငံ နာဇီပါတီီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော **ဟာမင် ဂိုးအားရင်း**သည် ဘာဘေးရီးယားပြည် ရိုဇင်ဟိုင်းမြို့၌ ၁၈၉၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ကြည်းတပ်ဗိုလ်အဖြစ်ဖြင့် စစ်မှုထမ်းရာမှ ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သော် လေတပ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ရန်သူလေယာဉ်ပျံများကို အများဆုံး ပစ်ချနိုင်သဖြင့် ပထမတန်းလေယာဉ်သူရဲကောင်းဟု ချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။

၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာတည်ထောင်သော နာဇီအဖွဲ့သို့ ဝင်သည်။ နာဇီအဖွဲ့ မုန်တိုင်းတပ်ကိုဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ရသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ပရပ်ရှားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်၍ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးလည်း ဖြစ်လာသည်။ ဂျာမန်လေတပ်ကို ကိုယ်တိုင်ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွက် ပြင်ဆင်မှုဖြစ်သော ၄ နှစ် စီမံကိန်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နာဇီများ တန်ခိုးကြီးချိန်တွင် ဂျာမန်လေတပ်စစ်သူကြီးဖြစ်သော ဂိုးအားရင်းသည် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ခဲ့၍ ဟစ်တလာ၏ ညာလက်ရုံးကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးခါနီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာနှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်၍ နာဇီပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေသည်။ စစ်ကြီးအပြီး စစ်တရားခံများကို စစ်ဆေးသော မဟာမိတ်စစ်ခုံရုံးက ဂိုးအားရင်းအား စစ်တရားခံအဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့၌ သေဒဏ်အမိန့်ချမှတ် လိုက်သည်။ သေဒဏ်အပြစ်ပေးရန်နေ့သို့ မရောက်မီ ဂိုးအားရင်းသည် မိမိကိုယ်ကို မိမိအဆိပ်ခတ်၍ အဆုံးစီရင်လိုက်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ ဂျာမန် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ
ကဏ္ဍ:ပထမကမ္ဘာစစ်မှ ဂျာမန် စစ်မှုထမ်းများ
ဗာရဟာဂီရီ ဗန်ကတ ဂီရီ

၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတကြီးအဖြစ် ငါးနှစ်တာတင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရသော ရှရီဂီရီကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဩရိဿပြည်နယ် ဘာချင်ပူမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ဇာတိမြို့ရှိ ကာလီကာတ် တက္ကသိုလ်နှင့် အိုင်ယာလန်ပြည် ဒဗ္ဗလင်မြို့ရှိ အမျိုးသားကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။ ဝတ်လုံတော်ရ စာမေးပွဲကိုလည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ 

မဒရပ်တရားလွှတ်တော်တွင် ရှေ့နေလိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အလုပ်သမားအရေးများတွင် ပါဝင်ဆောင် ရွက်ခဲ့၍ ထင်ရှားသော အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မီးရထားအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ထိုနောက် ဗဟိုဥပဒေပြု ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရပြီး မဒရပ်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီး ခန့်အပ်ခံရသည်။ အလုပ်သမားဌာန၊ စက်မှုလက်မှုဌာန၊ သမဝါယမနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးဌာနများ၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၃၇-၃၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်များအတွင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

သီဟိုဠ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အိန္ဒိယသံအမတ်ရာထူးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ ပြည် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် တာဝန်အမျိုးမျိုးတွင် ထမ်းဆောင်ခွင့် ရခဲ့သော ရှရီဂီရီသည် ပြည်နယ်ဘုရင်ခံမင်းကြီး ရာထူးကိုလည်း ရခဲ့ဖူးသည်။ 

၁၉၅၇-၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဩရိဿပြည်နယ်ဘုရင်ခံ၊ ၁၉၆ဝ-၆၅ ခုနှစ်တွင် ကေရာလာပြည်နယ် ဘုရင်ခံ၊ ၁၉၆၅-၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုက်ဆိုပြည်နယ် ဘုရင်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၆၇-၆၉ ခုနှစ်များတွင် ဒုတိယသမ္မတ တင်မြှောက်ခံရပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သမ္မတကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။

၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အသက် ၈၅ နှစ်အရွယ်တွင် မဒရပ်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ကယ်ရီ ဂရန့်

အမေရိကန်ရုပ်ရှင် အနုပညာရှင် ကယ်ရီဂရန့်ကို ၁၉ဝ၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဘရစ်စတိုမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ အာချီဗား အလက်ဇန္ဒားလိချ်ဖြစ်သည်။ ဖခင်သည်အရက်စွဲ၍ မိခင်သည် စိတ္တဇရောဂါ ဖိစီးသဖြင့်ငယ်စဉ်က အထီးကျန်ဘဝနှင့် ကျင်လည်ခဲ့ရသည်။ အာချီဗားသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ကဇာတ်ရုံတစ်ရုံသို့ ရောက်သွား ခဲ့ရာ လူငယ်ကျွမ်းဘားအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သော ဘော့ပင်ဒါနှင့် ဆက်သွယ်မိသည်။ ထိုအခါ အာချီဗားသည် သဏ္ဌာန်လုပ်သရုပ်တူ ဟန်မူရာသက်သက်ဖြင့် ဖျော်ဖြေသည့် မိုင်းအနုပညာ (Mine) နှင့် ဘားကျွမ်းပညာတို့ကို ဆည်းပူး ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇာတ်သဘင် လောက၌ ကျင်လည်နေခဲ့ ပြန်သည်။ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပါရာမောင့်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ရန် စာချုပ်ခဲ့ရာမှ ဟောလီဝုဒ်တွင် ခြေချမိသည်။ ကုမ္ပဏီ၏ တောင်းဆိုချက်အရ ကယ်ရီဂရန့်ဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူသည်။

ဂရန့်သည် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၇၂ ကားတွင် ပါဝင် သရုပ် ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည် သတိလက် လွတ် အမည်ရှိကားသည် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်သည့်ပြင် ဂရန့် ကိုယ်တိုင်လည်း အနှစ်သက်ဆုံးသော ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်အကဲဖြတ်ပညာရှင်တို့၏ အလိုအရ ဆီလဗီးယားစကား လက် (၁၉၃၅)၊ စူဇီ (၁၉၃၆)၊ သွေးထွက်အောင်မှန်သောစကား (၁၉၃၇)၊ ဂွန်ဂါဒင် (၁၉၃၉)၊ ဖီလာဒဲလဖီးယားပုံပြင် (၁၉၄ဝ)၊ ကျွန်ုပ်၏အနှစ်သက်ဆုံးဇနီး (၁၉၄ဝ)၊ ပျားရည်ဆမ်းခရီး ထွက်ခဲ့စဉ်က (၁၉၄၂)၊ တိုကျိုသို့အရောက် (၁၉၄၃)၊ ဖိုးကံကောင်း (၁၉၄၃)၊ ဟိုရှေးရှေးတုန်းက (၁၉၄၄)၊ အထီးကျန်နှလုံးသား သာလျှင် (၁၉၄၄)၊ နေ့နှင့်ည (၁၉၄၅)၊ မိန်းမပျိုတိုင်းကြင်ယာ ရသင့်သည် (၁၉၄၈)၊ ကျဉ်းထဲကျပ်ထဲ (၁၉၅ဝ)၊ သူခိုးဖမ်းရန် (၁၉၅၅)၊ ပိုစိမ်းသောမြက် (၁၉၆ဝ)တို့တွင်လည်း၊ ဂရန့်၏ သရုပ်ဆောင်မှုသည် ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ အင်းဂရစ် ဘာ့ဂမင် (၁၉၁၅-၁၉၈၂) နှင့်တွဲဖက် ပါဝင်သော ဒုစရိုက်ဖြင့် ကျော်ကြားသူ (၁၉၄၆)သည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာကြီးအဲလဖရက် ဟစ်ချကော့ (၁၈၉၉ -၁၉၈ဝ)၏ ထင်ရှား သောလက်ရာဖြစ်သည်။ ဟစ်ချကော့၏ ဇာတ်ကားများထဲတွင် သံသယ(၁၉၄၁)နှင့် အနောက်မြောက် ဘက်မှသည် အနောက်ဆီသို့ (၁၉၅၉) တို့တွင်လည်း ဂရန့် သည် ထူးချွန်စွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဂရန့်သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်က ရိုက်ကူးသော လမ်းလျှောက် သွားပါ မပြေးပါနဲ့ ဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းလာခဲ့ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်လောကမှ အနားယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဗာဂျီးနီးယားချယ်ရီနှင့် ပထမ ဆုံး လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘာဘရာဟဲရစ်နှင့် နောက်ဆုံးလက်ထပ်ခဲ့သည်အထိ အိမ်ထောင်ငါးဆက် ရှိခဲ့ သည်။ ရုပ်ရှင်လောကမှ အနားယူခဲ့ပြီးနောက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်ဖြစ်လာ ကာဖားဗဲ့၊ ဟောလီဝုဒ်ပါ့ခ်၊ အမ်ဂျီအမ် ယူအေနှင့် အမ်ဂျီအမ်ဂရင်းဟိုတယ်တို့၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ ဘုတ်အဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။

မိမိ၏သရုပ်ဆောင်ဟန်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတ ဇာတ်မြူး အနု ပညာရှင် ဂျက်ဘူချာနန် (၁၈၉၁-၁၉၅၇)၊ အမေရိကန်ရုပ်ရှင် ပညာရှင် နိုဝယ်ကောင်းဝပ် (၁၈၉၉-၁၉၇၃)နှင့် ရက်စ်ဟယ်ရစ် ဆင်(၁၉ဝ၈- )တို့ သုံးဦး ပေါင်းနှင့်ညီပါသည်ဟူ၍ ဖွင့်ဟ ဝန်ခံခဲ့သည့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်အနုပညာရှင် ကယ်ရီဂရန့်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အိုင်အိုဝါပြည်နယ် ဒါဗင်ပို့မြို့၌ အလှူပွဲ တစ်ရပ် ခင်းကျင်းရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နှလုံးရောဂါဖြင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဂေးလစ်လူမျိုးနှင့် ဂေးလစ်စာပေ

## ဂေးလစ်လူမျိုးနှင့် ဂေးလစ်စာပေ
စကော့တလန်ပြည်၏ ပထဝီဝင်ကို လေ့လာသည့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ ထိုတိုင်းပြည်သို့ အလည်အပတ် ရောက်ရှိသည့်အခါ၌လည်းကောင်း တောင်၊ မြစ်၊ မြို့ စသည်တို့၏ ထူးဆန်းသော အမည်နာမ များကို ကြားရ တွေ့ရကြပေလိမ့်မည်။ ထိုအမည်များမှာ သမိုင်းတင်စအခါက ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် နေထိုင်ခဲ့သော ဂေးလစ်လူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားဖြင့် မှည့်ခေါ်သော အမည် များ ဖြစ်သည်။ ဂေးလစ်လူမျိုးတို့သည် ကဲ့အမျိုးအနွယ်မှ ဆင်းသက်သူများဖြစ်၍ ဗြိတိသျှကျွန်းကို ရောမလူမျိုးများ လွှမ်းမိုးရန် ရောက်လာခဲ့ကြသည့်အခါတွင် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။ တောင်ပေါ်သား စကော့များမှာ ဂေးလစ်လူမျိုးများ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် ဂေးလစ်ဟူသော 
ဝေါဟာရမှာလည်း ရံဖန်ရံခါ တောင်ပေါ်သား စကော့တို့ကိုပင် ဆိုလိုပေသည်။ သို့သော် တောင်ပေါ်သားစကော့တို့ကို သူတို့ ပြောဆိုနေကြသော ဂေးလစ်ဘာသာ စကားကြောင့် ဂေးလစ် လူမျိုးဟု ခေါ်မည် ဆိုလျှင် အိုင်းရစ်လူမျိုးကိုလည်း ဂေးလစ် လူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သည်။ ဂေးလစ်ဘာသာစကားကို အိုင်ယာလန်သမိုင်းအစ လောက်မှစ၍ အိုင်ယာလန်တွင် ပြောဆိုသုံးစွဲခဲ့ကြ၏။ သို့သော် ခရစ် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်နောက် ပိုင်းတွင် အိုင်ရစ်လူမျိုး အနည်းငယ်ခန့်သာ ပြောဆိုသုံးစွဲကြ တော့သည်။

ယခုအခါတွင်ကား အိုင်ယာလန်ကျွန်း တောင်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းထားသော အယ်ရာနိုင်ငံတွင် ဂေးလစ် ဘာသာ စကားမှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်၍ ကျောင်းများ 
တွင်လည်း သင်ကြားပေးလေသည်။ ထိုပြင် အချို့သော အလုပ်အကိုင်များအတွက် ဂေးလစ်ဘာသာစကား တတ်ရမည် ဖြစ်၍ ဂေးလစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြုသူများသည် ယခု အခါ ပိုမိုများပြားလာ၏။

ဂေးလစ်ဘာသာစကားမှာ တောင်ပေါ်သား စကော့တို့၏ ပင်ရင်းဘာသာစကားပင် ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ တောင်ပေါ် သား စကော့အများပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနေကြ သည်။

ထိုပြင် ဂေးလစ်ဘာသာစကားမှာ မန်းကျွန်းတွင် နေထိုင်သော မန်းလူမျိုးတို့၏ တိုင်းရင်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ များစွာပြောဆိုသုံးစွဲဲသည့် အလေ့အထမရှိ တော့သဖြင့် ထိုကျွန်းတွင် တိမ်ကောလုမတတ်ရှိနေလေပြီ။ ဂေးလစ်ဘာသာစကားသည် သင်ကြားနားလည်ရန် မဆို ထားဘိ၊ အသံထွက်အမှန်ကို ပီအောင်ရွတ်ဆိုရန်ပင် ခဲယဉ်းလှ လေသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ဂေးလစ်စာပေတွင် ကဗျာ၊ လင်္ကာ အဖွဲ့အနွဲ့များနှင့် ရှေးဟောင်းပုံပြင်ကလေးများ ရှိခဲ့စေကာမူ ဘာသာစကား ခက်ခဲမှုကြောင့် ပညာရှင်များ လိုက်စားခြင်း မပြုလိုကြချေ။

## ကိုးကား
ဂေါ်ဖီထုပ်

**ဂေါ်ဖီထုပ်** () သည် ဂေါ်ဖီပွင့် (ပန်းမုန်လာ) ခါးပု၊ မုန်ညင်း၊ စမုန် စသည်တို့နှင့်အတူ 'ကရူစီဖာရီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'Brassica oleracea' ဖြစ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်ကို မုန်လာထုပ် ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်သည် ရေမတင်နိုင်သော မြေနုမြေမွများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။ ယင်းကို ပျိုးထောင်ပြီးမှ စိုက် ခင်းတွင် ထပ်မံ၍ စိုက်ရသည်။ မျိုးစေ့များမချမီ ပျိုးခင်းတွင် ဗောင်နိမ့်နိမ့် ပြုလုပ်ရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်ပေါ်တွင် ၄ လက်မ၊ ၅ လက်မစီခွါလျက် မျိုးစေ့များကို အတန်းလိုက် ပါးပါးချပေးရသည်။ ထိုမျိုးစေ့များပေါ်တွင် မြေစာမြေမှုန့်တို့ကို ခပ်ပါးပါး ဖုံးအုပ်ပေးပြီးနောက် ပန်းကရားဖြင့် ရေလောင်းပေး ရသည်။ ဗောင်များကို ငှက်ပျောရွက်၊ ထန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် နေပူမှ ကာကွယ်ရန် ဖုံးအုပ်ပေးရသည်။ ပျိုးပင်ကလေးများသည် ၄ လက်မခန့် ကြီးမြင့်လာ၍ အရွက် ၃ ရွက်မှ ၆ ရွက်အထိ ရှိလာသောအခါ ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ရန် သင့်ပြီဖြစ်သည်။

ပျိုးပင်ကလေးများကို ရွှေ့ပြောင်း မစိုက်မီ စိုက်ခင်းများကို ရေကောင်းစွာ ဖျန်းပေးရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်တန်းများတွင် တပေစီခွါလျက် ကျင်းငယ်ကလေးများ ခပ်နက်နက်တူးပြီးလျှင် ထိုကျင်းများထဲ၌ ပျိုးပင်ကလေးများကို စိုက်ပျိုးရသည်။ ရွှေ့ ပြောင်းစိုက်ပြီးနောက် ၃၊ ၄ ရက်လောက်ကြာအောင် အပင် ကလေးများကို နေပူမှ ကာကွယ်ပေးရ၍ ရေကိုလည်း နိုင်နိုင် လောင်းပေးရသည်။

ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များသည် ၃၊ ၄ လကြာမှ ကြီးရင့်လာကြ သည်။ မကြီးရင့်မီ အပင်များအကြားရှိ မြေကို ဆွပေး၍ နွား၊ မြင်းတို့၏ အညစ်အကြေးရေနှင့် နှမ်းဖတ်ပုပ်ရေများကို မကြာ ခဏ လောင်းပေးလျှင် အပင်များသည် အထူးသန်စွမ်းကြသည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အာဟာရဓာတ် များပြားစွာပါရှိသောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များကို မျိုးကွဲဲများ ဖြစ် ထွန်းအောင် ပြုပြင်၍ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဂေါ်ဖီ ထုပ်မျိုးပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေပြီ။ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အခြားအပင်များမှာထက် လတ်ဆတ်သော အစာပို၍ ပါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
ဂီယားနားနယ်များ

ဂီယားနား (The Guianas) အမည်ရှိသောနယ်မှာ သာမန်အားဖြင့် တောင်အမေရိကတိုက် အမေဇုံမြစ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်၏ အရှေ့ဘက်၌ရှိ၍ အကြမ်းအားဖြင့် အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၉ဝဝဝဝ ရှိသောနယ် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ကား တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်နှင့် အတ်ချ်တို့ စုပေါင်းပိုင်ဆိုင်ကြသောနယ်တို့ကို အတိအကျသတ်မှတ်၍ **ဂီးယားနားနယ်**ဟု ခေါ်သည်။ ထိုဂီယားနားနယ် ၃ နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၇၈၅ဝဝ ရှိသည်။ အဆိုပါနယ် ၃ နယ်မှာ ဗြိတိသျှဂီယားနား၊ ဒတ်ချ်ဂီယားနားနှင့် ပြင်သစ်ဂီယားနားတို့ ဖြစ်၏။

ထိုဂီယားနားနယ် ၃ နယ်စလုံး၏ ပကတိအနေအထား အသွင်အပြင်မှာ တစ်မျိုးတည်းဖြစ်၏။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် နိမ့်သောလွင်ပြင်ဒေသရှိ၍ အတွင်းဘက်တွင် ဂီယားနားကုန်းပြင်မြင့်ရှိသည်။ မြစ်များသည် မြင့်သောတောင်တန်းများမှ သမုဒ္ဒရာထဲသို့စီးဝင်ကြ၏။ ထိုမြစ်တို့သည် များသောအားဖြင့် ရေစီးသန်သဖြင့် လှေများကို ခရီးဝေးအတွက် အသုံးမပြုနိုင်ချေ။

ဂီယားနားနယ် ၃ နယ်လုံး၏ လူဦးရေ စုစုပေါင်းမှာ ၅၅ဝဝဝဝ ဖြစ်၏။ ထိုအနက် နိုင်ငံခြားလူမျိုးပေါင်းစုံသာလျှင် များပြား၍ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှာ အနည်းငယ်သာ ပါဝင်သည်။ ဗြိတိသျှဂီယားနားနယ်တွင် တိုင်းရင်းသားဦးရေ ၉ဝဝဝ၊ ဒပ်ချ်ဂီးယားနားနယ်တွင် ပြင်သစ်ဂီယားနားတွင် ၂၅ဝဝ မျှ ဖြစ်၏။ ခရစ် ၁၄၉၈ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်သူ ကိုလံဘတ်သည် ဂီယားနားကမ်းခြေကို အဝေးကလှမ်း၍ မြင်ရုံသာမြင်ခဲ့ရသည်။ ကမ်းပေါ်သို့ မတက်ခဲ့ချေ။ အနောက်တိုင်းသားတို့၏ သုဝဏ္ဏ ဘုမ္မိဟုဆိုရမည်ဖြစ်သော အယ်ဒိုရားဒိုးနိုင်ငံကို စပိန်နှင့်ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့က ဂီယားနားနယ်၌ ရှာဖွေရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ဗြိတိသျှလူမျိုး ဆာဝေါ်လတာရာလေးလည်း ထို့အတူပင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်ခါမှ ထိုဒေသများ၌ ကိုလိုနီနိုင်ငံများကို ဥရောပတိုက်သားတို့ စတင်ထူထောင်မိကြလေတော့သည်။

ဗြိတိသျှဂီယားနားနယ်သည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ မြောက်ဖက်ပင်လယ်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနယ်ကို ဗြိတိသျှဘုရင်က 'ကရောင်းကိုလိုနီ'နယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုနယ်မှာ စတုရန်းမိုင် ၈၃ဝဝဝ ကျယ်၏။ ၁၉၅၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၃၇ဝ၂၂ ရှိ၏။ လူမျိုးထဲတွင် အရှေ့အိန္ဒိယလူမျိုးနှင့် ကပ္ပလီများအများဆုံးဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်၊ ပေါ်တူဂီနှင့် တရုတ်အပြင် အခြားလူမျိုးများ သောင်းပြောင်းရှိကြ၏။ ထိုနယ်မှာ ပေ ၂ဝဝဝ အမြင့်မှကျလာသော ကိုင်အက်တူး ရေတံခွန်ကြောင့် ကျော်စော၏။ တွေ့ရှိနိုင်သော ဓာတ်သတ္တုများကား ရွှေ၊ စိန်၊ မန်ဂနိနှင့် ဗောက်ဆိုက်တို့ဖြစ်၍ ထုတ်ကုန်များကား သစ်သကြား၊ ဆန်၊ ရမ်အရက်၊ သကာ၊ ကာဖီနှင့် အုန်းသီးများ ဖြစ်၏။ မြို့တော်မှာ ဂျော့တောင်းဖြစ်သည်။

ဒပ်ချ်ဂီယားနားနယ်ကား ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်ဂီယားနားနယ် ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၅၅,၁၂၉ ကျယ်၍၊ လူဦးရေမှာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၇၇,၂၉ဝ ရှိ၏။ မြို့တော်မှာ ပရမ္မာရီဗိုဖြစ်သည်။ထိုနယ်ကို ဒပ်ချအစိုးရက တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည့် ဘုရင်ခံ က အုပ်ချုပ်သည်။ ဒပ်ချ်ဂီယားနားနယ်၏ ထွက်ကုန်များမှာ ဗောက်ဆိုက်၊ ရွှေ၊ သကြား၊ ကာဖီ၊ ငှက်ပျောသီးနှင့် သစ်စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ပြင်သစ်ဂီယားနားနယ်သည် တောင်အမေရိကတိုက် အရှေ့ မြောက်ထောင့်စွန်း၌ တည်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၃၄၇၄ဝ ကျယ် ဝန်း၏။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၈၅၃၇ ရှိသည့်အနက် ကယင်းမြို့တွင် ၁၁၇၇ဝ၄ ယောက်ရှိလေသည်။ ပြင်သစ်ဂီယားနားနယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ဗဟိုအစိုးရက တိုက်ရိုက်ခန့်ထားသော ဘုရင်ခံနှင့် သူ၏အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့၏လက်ထဲတွင်ရှိသည်။

ပြင်သစ်ဂီယားနားနယ်မှထွက်သော ကုန်ပစ္စည်းနှင့် အသီး အနှံများမှာ ကိုကိုး၊ ငှက်ပျောသီး၊ သစ်အမျိုးမျိုး၊ ရွှေ၊ ရမ် အရက်၊ သားရေအစိုအခြောက်၊ ဆန်စပါး၊ပြောင်းဆန်နှင့်ကြံပင် တို့ ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား