ယထာဘူတဉာဏ်

**ယထာဘူတဉာဏ်** ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရား (ရုပ်နာမ်တရား) တို့၏ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း)၊ အနတ္တ (အစိုးမရခြင်း) စသော မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သော သဘော (`ယထာဘူတ`) ကို ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်သည် ။

### သမ္မာဒဿနဉာဏ် နှင့် အတူတူဖြစ်ခြင်း
* ဤ ယထာဘူတဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ (`သမ္မာ`) သိမြင်တတ်သောကြောင့် (`ပဿတိ`) **သမ္မာဒဿနဉာဏ်** (မှန်ကန်သော အမြင်) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသည် ။ ဤအသိသည် ယထာဘူတကျသော အသိပင် ဖြစ်သည်။

### အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ယထာဘူတဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ပုံ
* **အနိစ္စအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း:** သင်္ခါရနိမိတ် (အကြောင်းနှင့်တကွသော ခန္ဓာငါးပါး) ကို အနိစ္စဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ထိုသင်္ခါရတို့၏ မမြဲသောသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။ ဤအသိသည် သမ္မာဒဿန မည်၏။ ဤသို့မြင်လျှင် သင်္ခါရတို့၌ နိစ္စ၊ အနိစ္စဟူသော ယုံမှားခြင်း (`ကင်္ခါ`) ကင်းသွားသည်။
* **မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်:** `နိမိတ္တ` ဆိုသည်မှာ ဃနသညာ (အတုံးအခဲဟု မှတ်ခြင်း) ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်သည်။ သင်္ခါရ၌ နိစ္စအဖြစ် အရိပ်အမြွက်မျှမရှိ၍ အနိစ္စဟု မြင်ခြင်းသည် ယထာဘူတ မြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသိသည် သမ္မာဒဿန မည်၏။ ဤအသိကို အတိတ်၊ အနာဂတ် တရားများအထိ ဆက်လက်သိမြင်နိုင်သည်။
* **ဒုက္ခအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း:** ပဝတ္တ (ကိလေသာ၊ ကံတို့ကြောင့် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်သော ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ) ကို ဒုက္ခဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ၎င်း၏ ဆင်းရဲခြင်းသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။
* **မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်:** `ပဝတ္တ` ဆိုသည်မှာ ကံကိလေသာကြောင့် ဖြစ်သော ဝိပါက်နာမ်ရုပ်ခန္ဓာအစဉ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဒုက္ခအဖြစ် ထင်ရှားစွာ ထင်လာသည်။
* **အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း:** နိမိတ္တ (အကြောင်းခန္ဓာ) နှင့် ပဝတ္တ (အကျိုးခန္ဓာ) နှစ်မျိုးလုံးကို အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ၎င်းတို့၏ အစိုးမရသော သဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။ ဤအသိသည် သမ္မာဒဿန မည်၏။ ဤသို့မြင်လျှင် ခပ်သိမ်းသောတရားတို့၌ အတ္တ ရှိ၊ မရှိ ဟူသော ယုံမှားခြင်း (`ကင်္ခါ`) ကင်းသွားသည်။

### ယထာဘူတဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿန၊ ကင်္ခါဝိတရဏ တို့၏ တူညီမှု
* ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၌ "ယထာဘူတဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿန၊ ကင်္ခါဝိတရဏ (ယုံမှားမှုမှ ကူးမြောက်ခြင်း) – ဤတရားသုံးပါးသည် အနက်အားဖြင့် တူ၍ သဒ္ဒါအသုံးအနှုန်းသာ ကွဲပြားသည်" (`ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ`) ဟု ဆိုထားသည်။
* ဆိုလိုသည်မှာ အကြောင်းနှင့်တကွသော နာမ်ရုပ်တရား (နိမိတ္တ၊ ပဝတ္တ) တို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော တစ်ခုတည်းသော ပညာကိုပင် သိပုံအခြင်းအရာကိုလိုက်၍ ယထာဘူတဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြင်ပုံအခြင်းအရာကိုလိုက်၍ သမ္မာဒဿနဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယုံမှားမှုကင်းစင်စေသော အစွမ်းကိုလိုက်၍ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ရုက္ခ၊ ပါဒပ၊ တရု ဟု အမည်အမျိုးမျိုး ခေါ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။)

### စူဠသောတာပန် အဆင့်
* ဤယထာဘူတဉာဏ် (ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ) နှင့် ပြည့်စုံသော ဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ သက်သာရာရသူ (`လဒ္ဓဿာသော`)၊ ထောက်တည်ရာရသူ (`လဒ္ဓပတိဋ္ဌော`)၊ သုဂတိဘဝ လားရာမြဲသူ (`နိယတဂတိကော`) ဖြစ်၍ **စူဠသောတာပန်** (သောတာပန်အငယ်စား) မည်၏။
 **မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်:**
* **လဒ္ဓဿာသ (သက်သာရာရသူ):** နာမ်ရုပ်ကို လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ပိုင်းခြားသိသော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ကြောင့် တရား၌ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု ပီတိပါမောဇ္ဇကို ရရှိသဖြင့် သက်သာရာရသည် မည်၏။
* **လဒ္ဓပတိဋ္ဌ (ထောက်တည်ရာရသူ):** အကြောင်းနှင့်တကွသော နာမ်ရုပ်ကိုသိသော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ကြောင့် သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ၊ ဝိသမဟေတုကဒိဋ္ဌိ စသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများ ကင်းစင်၍ သာသနာတော်၌ အမြစ်တွယ်သော သဒ္ဓါတရားရှိသူ ဖြစ်သောကြောင့် ထောက်တည်ရာရသည် မည်၏။
* ဤဉာဏ်အဆင့်တွင် လောကီဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်ပင် သစ္စာလေးပါးကို သဘောအားဖြင့် သိမြင်ပြီးဖြစ်၍ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်တော့ဘဲ သောတာပန်အဆင့်သို့ ရောက်ရန် လမ်းကြောင်းပေါ်၌ တည်နေသူ ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ယထာဘူတဉာဏ်
### တိပိဋကအဘိဓာန်မှ
**ယထာဘူတဉာဏ** 
*(၁) သဘောအားလျော်စွာ သိအပ်သော နေယျာရုံ၌ ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
* (၂) ယထာဘူတဉာဏ်၊ ယထာဘူတကျကျ-မဖောက်မပြန်-ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း-ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ-မှန်မှန်ကန်ကန်-သဘောအားလျော်စွာ-သိတတ်သောဉာဏ်၊ (ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ သာမည သဘောလက္ခဏာ, ဝိသေသသဘောလက္ခဏာကို သိတတ်သောဉာဏ်၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ အကြင်အကြင်ဟုတ်မှန်သော အနိစ္စတာ အစရှိသော သဘောလက္ခဏာကို သိတတ်သောဉာဏ်)။
### ယထာဘူတဉာဏ်၏ အမည်များ
ယထာဘူတဉာဏ်၏ အမည်တို့သည်-
* (၁) သမ္မသနဉာဏ်။
* (၂) ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်။
* (၃) ဘင်္ဂဉာဏ်။
* (၄) ဘယဉာဏ်။
* (၅) အာဒီနဝဉာဏ်။
* (၆) နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်။
* (၇) မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်။
* (၈) ပဋိသင်္ခါဉာဏ်။
* (၉) သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်။
* (၁၀) ကမ္မဿကတာဉာဏ်။
* (၁၁) အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၂) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၃) အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၄) နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၅) ဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၆) နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၇) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၈) အနိမိတ္တာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၁၉) အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၂၀) သုညတာနုပဿနာဉာဏ်။
* (၂၁) နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
* (၂၂) သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်။
* (၂၃) သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်။
* (၂၄) အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်။
* (၂၅) အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
* (၂၆) သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
* (၂၇) ဌာနာဌာနဉာဏ် = အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၂၈) ဝိပါကဉာဏ် = ဆောက်တည်အပ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို သိ-တတ်-ကြောင်း ဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၂၉) ပဋိပဒါဉာဏ် = သုဂတိဘုံ ဒုဂ္ဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံဟု ဆိုအပ်သော အကျင့်ကို သိတတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၀) အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏ် = များစွာသော ဓာတ်တို့၏ အထူးထူးသော သဘောရှိသော ခန္ဓာစသော သင်္ခါရလောကကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၁) သတ္တာနံနာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုနှလုံးသွင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၂) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် = တစ်ပါးသောသတ္တဝါတို့၏ သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်သည်၏အဖြစ် နုသည်၏ အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၃) ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ် = ဈာန် ဝိမောက္ခ သမာဓိ သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း ဖြူစင်ခြင်း ထခြင်းကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် = ရှေး၌နေဘူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (၃၅) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် = နတ်တို့၏မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးမှအဆင်းကို မြင်စွမ်းနိုင်သောဉာဏ်။
* (၃၆) အာသဝက္ခယဉာဏ် = အရဟတ္တဖိုလ်သို့ကပ်၍ နေကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
* (၃၇) မဟာဝဇီရဉာဏ်။
* (၃၈) တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်။
* (၃၉) သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
* (၄၀) မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်။
* (၄၁) ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်။
* (၄၂) သမ္မာဒဿန = ဟုတ်မှန်သောဉာဏ် အမြင်ဟူ၍ အရာဌာနအားလျော်စွာ အမျိုးမျိုး ရှိပေသည်။

### အမည်များ ခွဲခြားဖော်ပြချက်
ထိုတွင် (၁)  တို့၌ သမ္မသနဉာဏ်, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်, ဘင်္ဂဉာဏ်, ဘယဉာဏ်, အာဒီနဝဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်, ပဋိသင်္ခါဉာဏ်, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် (၉)ပါးကို ယထာဘူတဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ထို့ပြင်-
* (၂)  တို့၌ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်, ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်, အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်, ဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ်, နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ်, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ်, အနိမိတ္တာနုပဿနာဉာဏ်, အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာဉာဏ်, သုညတာနုပဿနာဉာဏ်ဟုဆိုအပ်သော အနုပဿနာဉာဏ် (၁၀)ပါး။
* (၃)  တို့၌ မဂ်ဉာဏ်(၄)ပါး။
* (၄)  တို့၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
* (၅)  တို့၌ ဒသဗလဉာဏ်ဟုဆိုအပ်သော-
* (က) ဌာနာဌာနဉာဏ် = အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ခ) ဝိပါကဉာဏ် = ဆောက်တည်အပ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ဂ) ပဋိပဒါဉာဏ် = သုဂတိဘုံ, ဒုဂ္ဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတည်းဟူသော အကျင့်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ဃ) အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏ် = များစွာသောဓာတ်တို့၏ အထူးထူးသော သဘောရှိသော ခန္ဓာစသော သင်္ခါရလောကကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (င) သတ္တာနံနာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုနှလုံးသွင်းခြင်းရှိသည်၏အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (စ) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် = တစ်ပါးသောသတ္တဝါတို့၏ သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်သည်အဖြစ်, နုသည်အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ဆ) ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ် = ဈာန်, ဝိမောက္ခ, သမာဓိ, သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း, ဖြူစင်ခြင်း, ထခြင်းကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ဇ) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် = ရှေး၌နေဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
* (ဈ) ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် = နတ်တို့၏ မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးမှအဆင်းကို မြင်စွမ်းနိုင်သောဉာဏ်။
* (ည) အာသဝက္ခယဉာဏ် = အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ကပ်၍ နေကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
* (၆)  တို့၌ တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်။
* (၇)  တို့၌ တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ် (= နာမရူပပရိဂ္ဂဟိတဉာဏ်), ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်, သမ္မနဉာဏ်, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်။
* (၈)  တို့၌ ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ် = ဘယဉာဏ်။
* (၉)  တို့၌ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်၊ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿနဉာဏ် = ဟုတ်မှန်သောဉာဏ် အမြင်။
* (၁၀)  တို့၌ မဟာဝဇီရဉာဏ် (= အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်)။
* (၁၁)  တို့၌ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
* (၁၂)  တို့၌ ကမ္မဿကတာဉာဏ်။
* (၁၃) ၌ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်-ကို ယထာဘူတဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
* ယထာဘူတဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်

အနုလောမိကဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်, ယထာဘူတဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့ဉာဏ်၌ သာလျှင် သက်ဝင်တည်နေကြသောကြောင့် ယင်းဉာဏ် ၂-ပါးကို ဝိဝဋ္ဋနိဿိတသုဒ္ဓသတ္တဝါ (အရိယာပုဂ္ဂိုလ်)တို့၏တည်နေရာ “အာသယ” ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရလေသည်။ 

ဤယထာဘူတ ဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ ဂတိမြဲသော စူဠသောတာပန် = သောတာပန်အငယ်စားလေးဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။ 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ