ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း

**ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း** ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများရာတွင် ရုပ်တရားကို အဓိက အာရုံပြု၍၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်း သုံးသပ် ရှုပွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုပါသည်။ ပါဠိဘာသာဖြင့် "ရူပ" (ရုပ်) နှင့် "ကမ္မဋ္ဌာန" (ဘာဝနာအာရုံ) ဟူသော စကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရူပသတ္တကလည်း ကြည့်။

### ကမ္မဋ္ဌာန်း နှစ်မျိုး (ဝိပဿနာပိုင်း)
ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘာဝနာ ပွားများရာ၌ သမထ ဘာဝနာနှင့် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ၊ သမထပိုင်း၌ ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ (၄၀) ရှိပါသည်။ ဝိပဿနာပိုင်း၌ အဓိက ကမ္မဋ္ဌာန်း နှစ်မျိုး ရှိပါသည်-

၁။  **ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း:** ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ ပွားများသော ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း။ ဤကမ္မဋ္ဌာန်းကို **ရူပပရိဂ္ဂဟ** ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ရုပ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခြင်း" ဖြစ်သည်။

၂။  **အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း သို့မဟုတ် နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း:** နာမ်တရား (စိတ်၊ စေတသိက်) ကို အဦးမူ၍ ပွားများသော ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း။ ဤကမ္မဋ္ဌာန်းကို **အရူပပရိဂ္ဂဟ** ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "နာမ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခြင်း" ဖြစ်သည်။

(မှတ်ချက် - "ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ကာယာနုပဿနာပိုင်းလာ အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကဲ့သို့သော သမထအာရုံများကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ ညွှန်းဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ဤဝိပဿနာ ရှုပွားပုံ အခန်း၌မူ ရုပ်တရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းခြင်း (ရူပပရိဂ္ဂဟ) ကိုသာ အဓိက ဆိုလိုပါသည်။)

### ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အဓိက ရှုမှတ်နည်း - ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန)
ဘုရားရှင်သည် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာ၌ များသောအားဖြင့် **ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြား ဝေဖန် ရှုမှတ်သောနည်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန)** ကို အခြေခံ၍ ဟောကြားတော်မူလေ့ ရှိပါသည်။ ၎င်းကို နည်းနှစ်နည်းဖြင့် ဟောကြားသည်-

# **သင်္ခေပနယ:** အကျဉ်းနည်း (ဥပမာ - မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်)
# **ဝိတ္ထာရနယ:** အကျယ်နည်း (ဥပမာ - မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန်)

### ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုပွားရန် အခြေခံ လိုအပ်ချက်
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ထိရောက်စွာ ရှုပွားနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါ အသိပညာများ ကြိုတင် ရှိထားရန် လိုအပ်ပါသည် ("ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတရား" အပိုင်းတွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း)-

* ရုပ် (၂၈) ပါး၏ အမျိုးအစားနှင့် အရေအတွက်။
* ရုပ်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန် (ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ၊ သို့မဟုတ် အကြောင်းမဲ့) ကို ကွဲပြားစွာ သိရှိခြင်း။
* ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့တွင် ပါဝင်သော ရုပ်တရားများကို သိရှိခြင်း။

ဤသို့ ရုပ်တရားနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းများကို ကွဲပြားစွာ သိရှိမှသာ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း မဟာဂေါပါလကသုတ္တန် စသည်၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

### ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုပွားပုံ အဆင့်ဆင့် (ဝိသုဒ္ဓိမဂ် လမ်းညွှန်ချက်အရ)
# **သမာဓိထူထောင်ခြင်း:** ရှေးဦးစွာ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော သမထကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုခု (ဥပမာ - အာနာပါနဿတိ) ဖြင့် စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် အားထုတ်၍ အနည်းဆုံး ဥပစာရသမာဓိ အဆင့်သို့ ရောက်အောင် ကျင့်ကြံရမည်။
# **ဓာတ်ကြီးလေးပါး ရှုမှတ်ခြင်း:** မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ပထဝီ (မာမှု/ပျော့မှု၊ ကြမ်းမှု/​ချောမှု၊ လေးမှု/ပေါ့မှု) ၊ အာပေါ (ဖွဲ့စည်းမှု/ယိုစီးမှု)၊ တေဇော (ပူမှု/အေးမှု)၊ ဝါယော (ထောက်ကန်မှု/လှုပ်ရှားမှု) ဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၏ သဘောလက္ခဏာများကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ရှုမှတ်ပါ။
# **ရုပ်ကလာပ်များကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း:** သမာဓိ အားကောင်းလာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် အတုံးအခဲ မဟုတ်တော့ဘဲ အလွန်သေးငယ်သော ရုပ်ကလာပ် အမှုန်လေးများ အစုအဝေးအဖြစ် ထင်လာမည်။ ထိုရုပ်ကလာပ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမှတ်ပါ။
# **ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲခြင်း:** ထိုရုပ်ကလာပ် တစ်ခုချင်းစီတွင် ပါဝင်သော ပရမတ်ရုပ်တရားများကို (ဥပမာ - ပထဝီ၊ အာပေါ... ဩဇာ၊ ဇီဝိတ၊ စက္ခုပသာဒ စသည်ဖြင့်) ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြား စိတ်ဖြာ၍ သိအောင် ရှုမှတ်ပါ။
# **ရုပ်တရားအားလုံးကို ခြုံငုံ သိမ်းဆည်းခြင်း (ရူပပရိဂ္ဂဟ):**
* မိမိခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများ (ဥပမာ - ဒွါရ ၆ ပါး၊ ကောဋ္ဌာသ ၄၂ ပါး) တွင် ရှိသော ရုပ်တရားများကို (ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ စသည်ဖြင့်) အကြောင်းနှင့်တကွ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းပါ။
* ထိုသို့ သိမ်းဆည်းရာတွင် ရုပ်အစစ် (ဝိပဿနာရှုရန် သင့်လျော်သော ပရမတ်ရုပ်) နှင့် ရုပ်အတု (အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား စသည့် ဝိကာရရုပ်၊ ပရိစ္ဆေဒရုပ်) များကို ခွဲခြား သိရှိပါ။
* ထို့နောက် မိမိ စူးစမ်းရှုမှတ်နေသော အပိုင်း (ဒွါရတစ်ခု၊ ကောဋ္ဌာသတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ကိုယ်လုံး) ရှိ ရုပ်တရား **အားလုံး** ကို ၎င်းတို့၏ တူညီသော သဘောလက္ခဏာဖြစ်သည့် **"ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော (ရုပ္ပန လက္ခဏာ)"** ဖြင့် တစ်ပေါင်းတည်း၊ တစ်စုတည်း ပြု၍ ဉာဏ်ဖြင့် ခြုံငုံကာ **"ရုပ်-ရုပ်"** ဟု သို့မဟုတ် **"ရုပ်တရား-ရုပ်တရား"** ဟု ရှုမှတ် ပိုင်းခြားယူပါ။
၆။  **ရုပ္ပန လက္ခဏာ (ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော):**
* "ရုပ္ပတိ" (ဖောက်ပြန်တတ်၏) + "ဣတိ" (ထို့ကြောင့်) = ရူပံ။ ရုပ်တရားဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အအေး၊ အပူ၊ ဆာလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ မှက်၊ ခြင်၊ လေ၊ နေပူ၊ သင်းကွဲမြွေစသည့် အန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါတို့၏ အတွေ့အထိ စသည့် ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားများကြောင့် **ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲခြင်း၊ ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း** သဘောရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ (ခဇ္ဇနီယသုတ်)
* ဤဖောက်ပြန်မှုသည် ရုပ်တရား၏ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ) သဘောကို ထင်ရှားစေသည်။ (နာမ်တရားများလည်း ပြောင်းလဲသော်လည်း ရုပ်တရား၏ ဖောက်ပြန်မှုက ပို၍ ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။)
* သို့သော် ဤသို့ ဖောက်ပြန်သော်လည်း ရုပ်ပရမတ်တစ်ခုချင်းစီ၏ မာမှု၊ ယိုစီးမှု စသော ပင်ကိုသဘာဝလက္ခဏာများမှာမူ ပြောင်းလဲမသွားပေ။

### ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အဘိဓမ္မာ အမြင်
* သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် အလွန် သေးငယ်၍ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်ကလာပ် အမှုန်များစွာဖြင့် စုပေါင်း ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
* ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုစီတွင် အနည်းဆုံး ရုပ်ပရမတ် (၈) မျိုး ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အတုံးအခဲ ဒြပ်ဝတ္ထုများ မဟုတ်ဘဲ၊ မာမှု၊ ယိုစီးမှု စသော သဘောတရား သက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်။
* ဤရုပ်တရားများသည် အလွန် တိုတောင်းသော အချိန်ကာလ (စိတ်တစ်ချက်၏ (၁၇) ချက်မျှသာ) တည်တံ့ပြီး ဖြစ်ပျက်နေကြသည်။ ဤဖြစ်ပျက်မှု အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက် သိမြင်မှသာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

### နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ကူးပြောင်းခြင်း
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် ရုပ်တရားများကို ပိုင်းခြား သိမြင်ပြီးသောအခါ၊ ရုပ်တရားသက်သက်ကို ရှုမှတ်နေရုံမျှဖြင့် အရိယမဂ်ဉာဏ်ကို မရရှိနိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် နာမ်တရားများ (စိတ်၊ စေတသိက်) ကို ဆက်လက် ရှုပွား သုံးသပ်သည့် **နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း (အရူပပရိဂ္ဂဟ)** သို့ ကူးပြောင်း ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း နှစ်မျိုး
* [ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ရှုကွက် အတိုချုပ် မှတ်ရန်](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပထမတွဲ/(၄၂)_ကောဋ္ဌာသ_-_ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း_အကျယ်နည်း#ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း_ရှုကွက်_အတိုချုပ်_မှတ်ရန်)
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ