open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ယမ်း

ယမ်းကို မည်သည့်အခါကစ၍ တီထွင်ခဲ့သည်ကို 
မည်သူမျှ မပြောနိုင်ချေ။ အမှန်မှာ ယမ်းကို မည်သူတစ်ဦး 
တစ်ယောက်ကမျှ မတီထွင်နိုင်ခဲ့ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် 
ယမ်းကို စစ်ဘက်နှင့် အခြားဘက်များ၌ မီးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေ 
ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။

ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ထိုကဲ့သို့သော မီးလောင် 
စေနိုင်သည့် သတ္တိရှိသောပစ္စည်း၏ အကြောင်းကို သိခဲ့ကြလေ 
သည်။ ခရစ် ၆၇၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို 
ကာကွယ်သူများက ဆာရဆင်တို့ အား တိုက်ခိုက်ရာ၌ ပထမ 
စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည့် *ဂရိမီး*သည် မျက်မှောက်ခေတ် 
ယမ်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် 
ထိုစဉ်က ယမ်းကို အမြောက်ဆံ၊ သို့မဟုတ် သေနတ်ကျည်ဆန် 
များကို ပစ်ခတ်သည့်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးမပြုနိုင်ခဲ့ချေ။ ယမ်း 
များကို မီးရှို့ပြီးလျှင် နံရံတံတိုင်းကြီးများ၏ အောက်ခြေ၌ဝိုင်းရံ 
ထားသော ရန်သူများအပေါ်သို့ လောင်းချခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်နိုင် 
ခဲ့လေသည်။ ရော်ဂျာ ဘေကန် အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဘုန်းကြီး 
တစ်ပါးနှင့် ဗာထိုးရှဗာ့အမည်ရှိ ဂျာမန်လူမျိုး ဘုန်းကြီးတစ်ပါး 
တို့က ၁၃ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၄ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်း 
တွင် ယမ်း၌ မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်ကြောင်း အသီး 
အသီး ဖော်ပြနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ 
အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ 
အသုံးပြုနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၃၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်ဟု ဖလော် 
ရင့်မြို့ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ သမိုင်းဆရာတစ်ဦးကမူ 
ကရေးဆီးတိုက်ပွဲ (၁၃၄၆ ခုနှစ်)တွင် အမြောက်မြားကို အသုံး 
ပြုသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် ထိုအမြောက်မြားသည် 
မြင်းများနှင့် လူများကို ခြောက်လှန့် ရုံသာသာမျှသာ ဖြစ်ပေ 
လိမ့်မည်။

ယမ်းကို အရေးပါစွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ပုန်ကန် 
လျက်ရှိသော ဗဲရွန်မှူးမတ်များ၏ ရဲတိုက်နံရံကြီးများကို ဖြိုခွဲ 
ပစ်ရာတွင် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် ပုန်ကန်နေကြသော မှူးမတ်များ 
သည် ရဲတိုက်ကြီးများတွင် ကောင်းစွာနေထိုင်ကာ ဘုရင်နှင့် 
တိုင်းပြည်ရှိ လူများကို အာခံ၍ မနေနိုင်ကြတော့ချေ။ ထို့ 
နောက်တွင် ယမ်းကို လက်နက်ငယ်များတွင် အသုံးပြုလာနိုင်ခဲ့
ကြသဖြင့် သေနတ်တစ်လက်ရှိသော သာမန်လူတစ်ယောက် 
သည် သံချပ်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြင်းစီးသူရဲ 
ကောင်းကြီးတစ်ဦးထက် စစ်ပွဲတွင် ပို၍ ကြောက်စရာ ကောင်း 
လာခဲ့လေသည်။

ရှေးခေတ် ယမ်းသည် ယခုခေတ်ရှိ သာမန်ယမ်းမှုန့် 
အနက်နှင့် မထူးခြားလှချေ။ ထိုယမ်းတွင် ယမ်းစိမ်း (ပိုတက် 
ဆီယမ် နိုက်ထရိတ်)၊ မီးသွေးနှင့် ကန့်တို့ကို ရောစပ်ထား 
သည်။ ထိုဓာတ်ပစ္စည်းများကို ရောစပ်သည့် အချိုးများသည် 
တစ်ချိန်နှင့် တစ်ချိန်တွင် မတူကြချေ။ ယခုအခါတွင် အသုံးပြု 
နေကြသည့် အချိုးမှာ ယမ်းစိမ်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ မီးသွေး ၁၅ 
ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကန့် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ထိုဓာတ်ပစ္စည်း 
များကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ သမအောင် အခြောက်ခံရသည်။ 
ထို့နောက် ဒလိမ့်များဖြင့် လိုသည့်အရွယ်များဖြစ်အောင် ကြိတ် 
ခွဲထားကြသည်။

ယခုခေတ်တွင် မီးပန်းများနှင့် ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း 
များ ပြုလုပ်သောအခါ၌သာလျှင် ထိုယမ်းမျိုးကို အသုံးပြုကြ 
တော့သည်။ စစ်ဘက်တွင် အသုံးပြုသည့် ယမ်းများသည် မီးခိုး 
မထွက်သော ယမ်းမှုန့်များနှင့် အလွန်ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း 
များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမီးခိုးမထွက်သော ယမ်းမှုန့်ကို 
၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့က စစ်ဘက်တွင် ပထမစ၍ 
အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ
သီလဝ (ရမည်းသင်းစား)

**သီလဝ** (သက္ကရာဇ် ???-၇၅၇) သည် အင်းဝခေတ်တွင် ရမည်းသင်း မြို့စားမင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရုံးရည် ထူးချွန်ပြီး ဆင်စီး အလွန်တတ်သည်။

## မွေးချင်း 
ညီ မဟာပြောက်နှင့် ညီမ ခမည်းမိ ဟူ၍ မွေးချင်းနှစ်ယောက် ရှိသည်။ ခမည်းမိကို မင်းကြီးစွာစော်ကဲ တောင်နန်းတင်သည်။ မဟာပြောက်မှာ သီလဝလွန်သော် ရမည်းသင်းစား ဖြစ်လာသည်။

## ရမည်းသင်းကို စားခြင်း 
သတိုးမင်းဖျားလက်ထက် ရမည်းသင်းကို စားရသည်။ ဆင် ၆၀၊ မြင်း ၈၀၀ နှင့် ဗိုလ် ၁၀ ၀၀၀ ရှိသည်။

### ဘဝရှင်အရာကို ပယ်ငြင်းခြင်း 
သတိုးမင်းဖျား နတ်ရွာစံသော် မှူးမတ်အပေါင်းညီညွတ်ကြကာ သီလဝအား မင်းပြုရန် တောင်းပန်ကြသည်။ သီလဝလည်း ငါသည် တနေ့ စကားသုံးလေးခွန်းမျှမပြော၊ မင်းအဖြစ်ကို ငါလည်း အလိုမရှိ။ အမြင့်စား တရဖျားစောကဲသည် မင်း၏ယောက်ဖတော်လည်း ဖြစ်သည်။ နှလုံးလက်ရုံးလည်း ကုံသည်။ စော်ကဲကို မင်းမြှောက်လေဟု ဆိုကာ စည်းစိမ်ကို ငြင်းသည်။ ရည်ရွယ်ရင်းမရှိဘဲ သီလဝ၏ အကြံပေးချက်အရ စော်ကဲမင်းဖြစ်ရသည်ကို ရည်၍ *မရွယ်ဘဲစော်ကဲမင်းဖြစ်* ဟူသောစကား ပေါ်လာလေသည်။

### မိုးညှင်းရှမ်းတို့ကို နှိပ်နင်းခြင်း 
သက္ကရာဇ် ရ၅၄ ခုတွင် မိုးညှင်းရှမ်းတို့သည် ဆင်မြင်းအလုံးအရင်းနှင့် ချီ၍ မြေဒူးကိုတိုက်ကာ ဗမာတို့ကို ထိပါးသည်။ မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် သိင်္ခသူစောနှောင်း၊ အင်းယဉ်တုရင်၊ လယ်ကိုင်းငခရာသား ငရွှေတို့နှင့်အတူ ကိုယ်တော်တိုင် ရေအားကြည်းအားဆန်၍ ခုခံရန်ချီတက်၏။ သို့ရာတွင်သိင်္ခသူစောနှောင်းနှင့် အင်းရည်တုရင်တို့သည် မြင်းကိုသာကျွမ်း၍ ဆင်မှာမကျင်။ လယ်ကိုင်းငခရာသား ငရွှေသည် ကာကိုသာတတ်၍ မြင်း၌မလည်သောကြောင့် ဗမာတပ်ပျက်၍ ဆုတ်ရသည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးစွာလည်း အင်းဝကို ခိုင်ခံ့အောင် စီရင်တော်မူ၍ တောင်ငူစား၊ တောင်တွင်းစား၊ ရမည်းသင်းစား၊ ဝတီးစား၊ ညောင်ရမ်းစား၊ ပေါက်မြိုင်စား၊ ပင်လယ်စားတို့ကို စုရုံးသည်။ အများမရောက်မီ ရမည်းသင်းစားသီလဝသည် အပြင်းချီလာ၍ ထီးပေါင်းကားမှ ကူးပြီးလျှင် သိင်္ခသူစောနှောင်းကို မြင်းတင်၍ လက်ယာက နေစေ၏။ အင်းယဉ်တုရင်ကို မြင်းတင်၍ လက်ဝဲက နေစေသည်။ ငခရာသား ငရွှေနှင့်မယားယုံ တိတလတို့ကို ကာကိုင်စေ၏။ သီလဝမှာမူ စောရဲစွာဟူသောဆင်ကိုစီး၍ တိုက်လေသည်။ ရှမ်းတပ် ၁၅ တပ်လုံးပျက်၍ စစ်ကိုင်းမှ ရွာသစ်တိုင်အောင် အလောင်းအတိ ဖြစ်၏။ 

## သုံးခါသာ ရယ်ခြင်း 
ဘဝတလျှောက်လုံး အောက်ပါ ၃ ကြိမ်တွင်သာ ရယ်ပြုံးဖူးသည်ဟု မှန်နန်း၌ ဆိုသည် −

* တခါသော် တောတွင်းသားတယောက် ကြက်လက်ဆောင်ဆက်မည်ဟူ၍ လာသည်။ မင်းကိုမမြင်၍ လက်ဆောင်နှင့်ဆင်းသွားသည်ကို စောပုလဲမြင်လျှင် ငါရှိလျက် မပေးဘဲ ပြန်သည်။ မယားဟူသည်ကားယောက်ျားဘုန်းကိုမှီ၍ အသက်မွေးရချေသည်ဟု အသိဝင်သည်။ သီလဝလာသော် ဆီး၍ ရွှေဖလားနှင့် ခြေဆေးပေးသည်။ ထိုအခါ ငါ့မယားကား ယနေ့ အကြောင်းရှိမည်ဟု သိ၍ ပြုံးလေသည်။
* တရံတွင် မြို့ထိပ်၌ နေဆာလှုံနေခိုက် လူထွက်တယောက် ဦးရစ်ဗေါင်းထုပ်နှင့်တကွ ကျုံးထဲတွင် ရေငုပ်၍ချိုးသည်ကို မြင်လျှင် ရယ်သည်။
* တကြိမ်မှာ ရမည်းသင်းမြို့ဝန်းကျင် ရှမ်းစစ်သည်အထပ်ထပ် ရောက်လာသည်ကို ကြက်ပွဲက မထ။ စောပုလဲလည်း ရင်ဘတ်တီး၍ ရင်ဝတ်အကျွတ်ကျွတ် ဦးဆံဖားလျားဖြင့် လူအပြည့်ရှိသည့် မြို့ပြင်ကြက်ပွဲသို့ ပြေး၍ လာပြောသည်။ ဤတွင် "ငါ့မယား ဗျာပါကြီးလှလေသည်" ဟု ပြုံးရယ်ပြီးလျှင် သူရဲကောင်း မယားယုံ တိတလတို့နှင့် ထွက်တိုက်သည်။

## မိသားစုဘဝ 
မင်းကြီးစွာစော်ကဲ နှမရင်း စောပုလဲနှင့် စုံဖက်ရာ သမီး မင်းလှမြတ်ကို မြင်သည်။ မင်းလှမြတ်မှာ ဆင်ဖြူရှင်တရဖျား၏ မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာသည်။ ဆင်ဖြူရှင်လွန်သော် မင်းလှမြတ်အား မင်းခေါင်ကြီး၊ မိုးညှင်းမင်းတရားတို့ မိဖုရားမြှောက်ကြောင်း ကျောက်စာတို့၌ ဆိုသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
သက္ကရာဇ် ၇၅၇ ခုတွင် ကံကုန်သည်။

## ကိုးကား
အရသာ

အချို့သော မော်လီကျူးနှင့် အိုင်းယွန်းတို့က တိရစ္ဆာန်အချို့၏ လျှာရှိ အာရုံခံဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဦးနှောက်သို့ ဆိုင်ရာသတင်း ပေးပို့သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော သိရှိခံစားချက်မှာ **အရသာ(taste)** တို့ကို တွေ့ကြုံမိခြင်း ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိနေကြသော အရသာဟူသည့် လှုံ့ဆော်ချက်သည် အနံ့နှင့် များစွာ 
ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နှာပိတ်ချိန်၌ သစ်သော့သီးကို
စားကြည့်လျှင် ယခင် စားရိုးအတိုင်း စားစဉ်ကနှင့်လုံးဝမတူပဲ 
သစ်သော့သီးသည် ကြက်သွန်၏ အရသာကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို 
တွေ့ရပေမည်။ သို့ဖြင့် အနံ့နှင့်အရသာ ခွဲခြား၍ မရလောက်အောင်
ဒွန်တွဲနေသည်ဟု အချို့က ဆိုကြသည်။

အနံ့ကိုပင် အရသာဟု ယူဆကြပြီးလျှင် အထင်မှား အပြော 
မှား ဖြစ်တတ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အအေးမိ၍ နှာစေးပြီး 
နှာခေါင်းပိတ်နေသောအခါ မည်သည့် အစာကိုပင်စားစား 
ယခင်ကကဲ့သို့ အနံ့မရချေ။ ယင်းသို့ အနံ့မရသဖြင့် စား 
သောက်မကောင်း ဖြစ်သည်ကို အရသာပျက်သည်ဟု ပြော 
ဆိုလေ့ ရှိကြ၏။ အမှန်မှာ အရသာပျက်ခြင်း မဟုတ်ချေ။ 
အနံ့မရတော့သဖြင့် ယခင်က အရသာဟု ထင်မှတ်မှားသော 
အနံ့တွင် ချွတ်ယွင်းခြင်းသာလျှင် ဖြစ်သည်။

အမှန်အားဖြင့် အရသာကို လျှာပေါ်၌ရှိနေသော အရသာဖု 
ကလေးများဖြင့်သာ ခံစားနိုင်ကြ၏။ ထိုအရသာ ဖုကလေးများ 
၏ထိပ်တွင် ရသာရုံ နာဗ်ကြောစွန်းများသည် အနှံ့အပြား ယှက် 
သန်း၍ နေကြ၏။ ရသာရုံ သတင်းကို ရသာရုံ နာဗ်ကြော 
တို့သည် ဦးနှောက်သို့ ဆောင် ယူသွားကြသဖြင့် အရသာသိမှု 
ဖြစ်ပေါ် လာလေသည်။ သို့သော် အရသာကို ကျွန်ုပ်တို့သည် 
လျှာတစ်ခုလုံးတွင် အနှံ့အပြား ခံစားရခြင်း မဟုတ်ချေ။ လျှာ 
၏ အလယ်ကောင်အပိုင်းသည် အရသာမပေါ်သောအပိုင်း ဖြစ် 
၏။ ရသာရုံနာဗ်ကြောတို့ အနေများရာ၌သာလျှင် အရသာကို 
ကောင်းစွာ ခံစားနိုင်ကြလေသည်။ လျှာဖျားသည် ချိုသော 
အရသာကို ပိုမိုခံစားနိုင်၍ လျှာရင်းမှာမူကား ခါးသော အရသာ 
ကို ပိုမို ခံစားနိုင်လေသည်။ အငန်နှင့် အချဉ်အရသာများကို 
လျှာ၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် ခံစားနိုင်သည်။

များစွာသော အစာတို့တွင် အရသာတစ်မျိုးတည်း မရှိပဲ 
ရသာပေါင်းစုံ ရောလျက်ရှိတတ်သည်။ အချို့တွင် အနံ့သာ 
လျှင်ရှိ၍ အရသာ လုံးဝမရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ မည်သည့် 
အရာဝတ္ထုပင် ဖြစ်စေကာမူ အရည် မပျော်ပဲ အတုံးအခဲဖြစ်နေ 
လျှင် အရသာမပေါ်ချေ။ ပါးစပ်ကိုဟ၍ အသက်ရှူရှိုက်ပေး 
ပါက လျှာသည် ခြောက်၍ လာပေမည်။ ယင်းသို့ ခြောက်နေ 
စဉ် သကြားမှုန့်များကို လျှာပေါ်တွင် တင်ပေးပါက မည်သည့် 
အရသာမျှ မပေါ်သည်ကို တွေ့ရမည်။ အတန်ကြာ၍ သကြား 
အရည်ပျော်သောအခါမှသာလျှင် ချိုသော အရသာ ပေါ်လာ 
လေသည်။

အချို၊ အချဉ်၊ အငန်၊ အခါးဟူ၍ အရသာလေးမျိုးရှိ၏။ 
ထိုအရသာတစ်ခုစီ၌ ဆိုင်ရာ နာဗ်ကြောစွန်းများနှင့် ဆိုင်ရာ 
နာဗ်ကြောမျှင်များ ရှိကြသည်။ ဦးနှောက်၌လည်း အရသာ 
တစ်ခုစီကို ချုပ်ကိုင်သောဌာန ရှိပေမည်။ ထိုအရသာလေးမျိုးမှ 
လွဲ၍ ကျန်အရသာများမှာ အနံ့ကိုသာလျှင် အကြောင်းပြု၍ 
ဖြစ်ကြသည်။

အနံ့သည် အရသာနှင့် များစွာ ဆက်သွယ်မှု ရှိသည်။ 
ကျွန်ုပ်တို့ ခံစားရသော အနံ့အသက်ဟူသည်မှာ အနံ့နှင့် 
သက်ဆိုင်သော နာဗ်ကြောများ ရှိသည့်နေရာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်း 
များ လာရောက် တွေ့ထိသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အနံ့ 
အသက်တစ်မျိုးစီသည် နာဗ်ကြောတစ်မျိုးစီနှင့် သက်ဆိုင်၍ ထို 
နာဗ်ကြောကို သွားရောက် တွေ့ထိသောအခါမှဆိုင်ရာ အနံ့ 
အသက်ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုပစ္စည်း၏ အနံ့ကို ရရှိနိုင်၏။ 
ဓာတ်ငွေ့များ သည် ပျံ့နှံ့တတ်သော သဘောရှိ၍ အဝေး၌ 
ရှိသော ပစ္စည်းများကို အနံ့ဖြင့် သိရှိကြရလေသည်။

## ကိုးကား
အရိယာရှစ်ပါး

**အရိယာရှစ်ပါး** ဆိုသည်မှာ မြင့်မြတ်ဖြူစင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ပါးကို ခေါ်သည်။ ထိုအရိယာရှစ်ပါးဟူသည်မှာ-
* သောတာပတ္တိမဂ်သို့ရောက်ဆဲ သောတာပတ္တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* သကဒါဂါမိမဂ်သို့ရောက်ဆဲ သကဒါဂါမိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* အနာဂါဒါမိမဂ်သို့ရောက်ဆဲ အနာဂါမိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* အရဟမတ္တမဂ်သို့ရောက်ဆဲ အရဟတ္တမဂ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ရောက်နေသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* သကဒါဂါမိဖိုလ်သို့ရောက်နေသော သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* အနာဂါမိဖိုလ်သို့ရောက်နေသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါး၊
* အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်နေသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် ၁ ပါးဟူ၍ မဂ်ပုဂ္ဂိုလ် လေးပါး၊ ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ် လေးပါး၊ ပေါင်း အရိယာ ရှစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

အရိယာ နှင့် အရိယသာဝကလည်း ကြည့်ပါ။
## ကိုးကား
ရာဇဌာနပြည်နယ်

အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် 
ရာဇပုတ္တနနယ် 
ဟူ၍ ယခင်က ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် 
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံဟူ၍ သီးခြားနိုင်ငံနှစ်ခု တည်ထောင်ပြီးသည့် 
နောက် ရာဇပုတ္တနနယ်ရှိ အိန္ဒိယစော်ဘွားနယ် ၁၉ နယ်နှင့် 
အကြီးအကဲ အုပ်ချုပ်သောနယ်သုံးနယ်တို့သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် 
မတ်လ ၃ဝ ရက်နေ့၌ စုပေါင်း၍ ရာဇဌာန်ပြည်နယ်အဖြစ် 
ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ 
၁၃၂၁၅၂ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ လူဦးရေ ၂ဝ၁၅၅၆ဝ၂ ယောက် 
(၁၉၆၁)ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဂျိုင်ပူမြို့ဖြစ်သည်။
ရာဇဌာန်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတက 
မဟာမင်းကြီးမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော အပ်ဂျမီအာ 
နယ်ဟူ၍ သီးခြားနယ်ရှိသည်။

ရာဇဌာန် ပြည်နယ်သားတို့သည် များသောအားဖြင့် 
ဗြာဟ္မဏအယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူများဖြစ်၍ ဟိန္ဒီ 
ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ရှေးအခါကတည်းက 
စစ်သူရဲကောင်းများ ပေါ်ထွက်ရာဒေသအဖြစ် နာမည်ထင်ရှား 
ခဲ့သည်။

အာရဝေလ္လိတောင်တန်းသည် ပြည်နယ်ကို အရှေ့မြောက်မှ 
အနောက်တောင်သို့ ဖြတ်သန်းလျက် တည်ရှိသည်။ တောင်တန်း 
အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းထက်ပို၍ 
ကျယ်ဝန်းသော်လည်း သားသဲကန္တာရအစပ်ဖြစ်သောကြောင့် 
ခြောက်သွေ့သည်။ နေထိုင်သူများသည်လည်း နွားကျောင်း၊ သိုး 
ကျောင်း၊ ကုလားအုပ်ကျောင်းအလုပ်ဖြင့် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ 
သို့ အစဉ်ရွေ့ပြောင်း နေထိုင်သူများ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ တောင် 
ဘက်ပိုင်း၌မူကား လူများသည် နှံစားပြောင်း၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ ဝါ၊ 
ဆေးတို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ အိုးအိမ် အတည်တကျဖြင့် 
နေထိုင်သည်။ ထိုအပိုင်းတွင် ချမ်းဗောမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ် 
လက်တက်များမှ ရေရလေသည်။

## ကိုးကား
ရာဇသင်္ကြံ (ပုဂံ)

ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံကျမ်းတွင်**ရာဇသင်္ကြံ၊ ပညာလျှံ၊ ပုဂံပြည်လုံးကဲ။**ဟူ၍ အမတ်ကြီး ရာဇသင်္ကြံ၏ ပညာဂုဏ်ရည်ကို ထုတ်ဖော်ခြီးကျူးထားသည်။ သခင်မျက်သော် ခံ၊ သခင်ကြည်သာလျှင် အမှုထမ်းပြန်သော ကျန်စစ်သားမင်းသားကဲ့သို့ ကျေးဇူးသစ္စာ စောင့်သိသည့် နှလုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသော အမတ် ကြီးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထိုမျှသာမကသေး၊ လက်ရုံးရည်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသော စစ်သူကြီးအမတ်ဖြစ်၏။

ပညာရှိအမတ်ကြီး ရာဇသင်္ကြံသည် ပုဂံခေတ် ဥဇနာမင်း(မြန်မာ ၆၁၂-၆၁၇)လက်ထက်မှစ၍ နာမည် ထင်ရှားသော အမတ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဥဇနာမင်းလွန်သော် ရာဇသင်္ကြံအမတ်ကြီးသည် ဥဇနာမင်း၏ သားတော်အကြီး သီဟသူအား နန်းမအပ်ဘဲ၊ သားတော်အငယ် နရသီဟပတေ့ကို နန်းတင်သည်။ တစ်ခါက သားတော်ကြီးသီဟသူသည် မင်းသားဘဝ၌ ရှိစဉ် အမတ်ကြီးရာဇသင်္ကြံအား မိမိကြွလာသည်ကို မြင်လျက်နှင့် အင်္ကျီလက်ကို မသိမ်းရာသလောဟု အင်္ကျီလက်ပေါ်သို့ ကွမ်းသွေး ထွေးချခဲ့ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဥဇနာမင်း လွန်သော် အခြားမှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်၍ သားတော်အကြီး သီဟသူ အစား သားတော်အငယ်နရသီဟပတေ့အား နန်းအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ရာဇသင်္ကြံအမတ်ကြီး နန်းတင်သော နရသီဟပတေ့မင်းကလည်း နန်းရပြီးလျှင် ရာဇသင်္ကြံကို မေ့လျော့၍ အလေးဂရုမပြုဘဲ ရှိ၏။ ထိုအခါ ရာဇသင်္ကြံသည် စိတ်နာသဖြင့် ညီလာခံ ဝင်ရာတွင် ပန်းကပ်ပဲ့ကို ကိုင်ဆောင်၍ အခစားဝင်လေသည်။ နရသီဟပတေ့မင်း အကြောင်းကို မေးလျှင် ပန်းပွတ်သည် အမျိုးတို့ ကောင်းစားနေ၍ ပန်းပွတ်မည့်သူ မရှိသဖြင့် ပန်းကပ်ပဲ့ကိုသာ ကိုင်ဆောင်ရကြောင်းကို လျှောက်တင်သည်။ နရသီဟပတေ့မင်း၏မယ်တော်မှာ ပန်းပွတ်သည်မျိုးဖြစ်၍ မင်းကြီးသည် ထိုစကားကို ကြားလျှင် အမျက်ထွက်၏။ ထို့ကြောင့် အမတ်ကြီးရာဇသင်္ကြံထံမှ ရာထူးအဆောင်အယောင်များကို ရုပ်သိမ်း၍ ဒလသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်လေသည်။

ရာဇသင်္ကြံအမတ်ကြီး ဘုရင့်အပါး၌ မရှိတော့ပြီဟု ကြားလျှင် တိုင်းရေးပြည်မှု၌ ကျွမ်းကျင်သူမရှိပြီဟု မုတ္တမစားသည်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း မစ္ဆဂီရိစားသည်လည်းကောင်း ခြားနားပုန်ကန်ကြလေသည်။ ထိုအခါ နရသီဟပတေ့မင်းလည်း မိဖုရားစောနှင့်တိုင်ပင်၍ မိဖုရားကြီး၏ အကြံပေးချက်အရ ရာဇသင်္ကြံကို ဒလမှ ပြန်ခေါ်၍ အဆောင်အယောင်များ ပြန်လည်အပ်နှင်းပြီးလျှင် မုတ္တမသို့ စေလွှတ်သည်။ ရာဇသင်္ကြံ၏ စွမ်းရည်ကြောင့် မုတ္တမကို အလွယ်တကူနှင့် ပြန်လည်ရရှိသည်။ သရေပစ္စပတေ့သည် အအုပ်အချုပ် အကွပ်အကဲ ညံ့ဖျင်းသဖြင့် မစ္ဆဂီရိသို့ မရောက်မီကပင် တပ်ပျက်၍ ဆုတ်ပြေးခဲ့ရသည်။ သရေပစ္စပတေ့၏ အရေး၌လည်း ရာဇသင်္ကြံ အလျှောက်ကောင်း၍ မင်းမျက်မင်းဒဏ်မှ အသက်လွတ်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် မင်းကြီးသည် အမတ်ကြီးရာဇသင်္ကြံကို မစ္ဆဂီရိသို့ စေလွှတ်နှိမ်နင်းစေ၏။ ရာဇသင်္ကြံလည်း ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းကို အောင်မြင်ပြီးနောက် မစ္ဆဂီရိစားနှင့်တကွ ခေါင်းဆောင်တို့ကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ရခိုင်မှ အပြန်တွင် နာမကျန်းဖြစ်၍ ဒလ အရောက်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် နှလုံးရည်၊ 
လက်ရုံးရည်တို့နှင့် ပြည့်စုံသောအမတ်ကြီးရာဇသင်္ကြံသည် အသက် ၆၂ နှစ် အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်လေ၏။

ရာဇသင်္ကြံတွင် သားနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့၏။ နရသီဟပတေ့မင်းလည်း သားအကြီးအား အနန္ဒပစ္စည်း၊ သားအငယ်ကား၊ ရန္တပစ္စည်းဟူသော ဘွဲ့များကို အပ်နှင်းချီးမြှောက်တော် မူလေသည်။

## ကိုးကား
ရဝေရှင်ထွေး

## ရဝေရှင်ထွေး
ရဝေ ရှင်ထွေးသည် ကေတုမတီ တောင်ငူရွှေနန်းတည် 
မဟာဓမ္မရာဇာမင်း (သက္ကရာဇ် ၉၄၆-၉၇၁ ခုနှစ်)၏ နန်းတွင်း 
ကိုယ်လုပ်တော်ဖြစ်သည်။ တောင်ငူမြို့ကို အနောက်ဘက်လွန် 
မင်းတရားကြီး အလိုတော်ပြည့်လျှင် ရဝေရှင်ထွေးကို အင်းဝသို့ 
ခေါ်ဆောင်သွား၍ အင်းဝတွင် နန်းတွင်းစာဆိုအဖြစ် ခစားရ 
သည်။ ရဝေရှင်ထွေးဟူသော အမည်သည် အင်းဝသို့ရောက်မှ 
ရသောအမည် ဖြစ်သည်။ ရဝေ-နန်း၊ ရှင်ထွေး-မထွေး၊ 
နန်းတွင်းသူ မထွေးဟူ၏။ 

အချို့ကလည်း စာဆိုသူ မထွေး၏အမည်မှန်မှာ ရေဝေရွာ 
ဇာတိဖြစ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ရေဝေရှင်ထွေး ဖြစ်သည်ဟု ဆို 
သည်။ စာဆိုတော်ဦးမင်းသည်လည်း ရေဝေရွာသားပင် ဖြစ်၏။ 
ရေဝေရှင်ထွေးဟူသော အမည်သည် စလေဦးပုည၊ ကျည်းကန် 
ရှင်ကြီး၊ ဝံတောင်လယ် ဘုန်းတော်ကြီးတို့ကဲ့သို့ ဇာတိကိုလိုက် 
၍ တွဲ မှည့်ဆိုသောအမည်မျှ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးသည် တောင်ငူမြို့ကို
အလိုတော်ပြည့်လျှင် နတ်သျှင်နောင်ကိုပင် လက်အောက်ဘုရင်ခံ 
အဖြစ် ထားခဲ့၍ အင်းဝသို့ ပြန်တော်မူ၏။ နတ်သျှင်နောင် 
လည်း အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီးသို့ ကောင်းနိုးရာရာ 
လက်ဆောင်များ ဆက်သမည်ဟု ရှာဖွေရာ မင်းတရားကြီး၏ 
ညီတော်က သီချင်းအဲအန်များတွင် ကျွမ်းကျင်သူများကို အလို 
ရှိသည်ဆို၍ နန်းတွင်းစာဆိုတော်များထဲမှ ကြိုက်ရာကို ရွေး 
ကောက်ခေါ်ယူသွားစေသည်တွင် ရဝေရှင်ထွေးလည်း အင်းဝသို့ 
ပါသွားလေသည်ဟု အချို့စာများတွင် ဆိုသည်။ 

ရဝေရှင်ထွေးသည် အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီး၏ 
လက်ထက် (သက္ကရာဇ် ၉၆၇-၉၉ဝ ပြည့်နှစ်)တွင် အန်ချင်း 
တစ်ပုဒ်ကို စပ်ဆိုသည်။ ထိုအန်ချင်းသည် ရှေးပုဂံမင်းတို့ 
လက်ထက် အသုံးပြုသော ဥသျှောင်ထုံးနည်း ၅၅ မျိုးကို 
ကဗျာလင်္ကာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
( ဆံထုံး)

ထိုအန်ချင်းကို ကြည့်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပုဂံခေတ်က 
ဆံထုံး ထုံးနည်းများကို သိရသည်။ ရှေးခေတ်အခါက အပြုအမူ 
များကို မေ့ပျောက်တိမ်မြုပ်၍ မသွားအောင် ယင်းကဲ့သို့ အမှတ် 
တရ တရိုတသေ ကဗျာလင်္ကာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားခဲ့သောကြောင့် 
ယခုခေတ်အဖို့ များစွာ ဗဟုသုတ ဖြစ်ရလေသည်။ စာဆို ရဝေ 
ရှင်ထွေးသည် ပုဂံခေတ် ဆံထုံးထုံးနည်းများ တိမ်ကောပပျောက် 
သွားမည်စိုး၍ ကဗျာဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆံထုံး 
နည်း ၅၅ မျိုးကို ပဒအပို မပါရအောင် စေ့စပ်စွာ ချုံး၍ ဖွဲ့နွဲ့ 
စပ်ဆိုခဲ့ပေသည်။

## ကိုးကား
ရာဟုဂြိုဟ်

ရာဟုဂြိုဟ်သည် ကလိင်္ဂတိုင်းသား ဗန္ဓလအနွယ် 
သီဟိကာ မြေစောင့်နတ်သမီး၏ သားဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာနှစ်ကျမ်းတွင် ဆိုသည်။ ထိုရာဟုဂြိုဟ်သည် ရာသီစက်၌ လှည့်လည်၏ ဆိုသော်လည်း တစ်ပါးဂြိုဟ် 
ကဲ့သို့ ကောင်းကင်၌ တည်သည်မဟုတ်၊ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေရင်း 
ဖြစ်သော အသုရာပြည်၌ တည်သည်ဖြစ်၍ မြေ၌ ကျက်စားသည်။ ဘုရားသခင်သည် သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် စံပယ်တော်မူသော 
အခါ ရာဟုအသုရိန်သည် မြေမှတက်၍ နေလကို ဖမ်းသည်တွင်၊ နေနတ်သား လနတ်သားတို့က ငါတို့အား ဘုရားသခင်သာ ကိုးကွယ်ရာဖြစ်တော့သည်ဟု ဂါထာရွတ်၏။ ထိုအကြောင်း 
ကို ဘုရားသခင်သည် ဂန္ဓကုဋီတိုက်တော်ကပင် ဒိဗ္ဗသောတဖြင့်ကြားတော်မူ၍၊ အချင်းရာဟု လွှတ်လော့ဟု မိန့်တော်မူလျှင် အသုရိန်လည်း ဖမ်းရာမှ လွှတ်၍ ပြေးလေ၏ဟု သံယုတ္တ 
နိကာယ် ဒေဝတာသံယုတ်ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူသောအတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ လာ၏။

ရာဟုအသုရိန်သည် မည်းနက်သောအဆင်းရှိလျက် ယမ 
မင်းကဲ့သို့ မထင်ရှားဘဲ မြေပြင်၌ လည်တတ်၏။ ဝရဇိန်နှင့်တူ 
သော အစွယ်သုံးချောင်းရှိလျက် ကြောက်မက်ဖွယ် ကြမ်းကြုတ် 
၏။ ထိုရာဟုသည် တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီစက်၌ ဂြိုဟ်တစ်ပါးတို့၏ 
သွားခြင်းမှ ဖောက်ပြန်သော သွားခြင်းဖြင့် မိဿ၊ မိန်၊ ကုံ 
စသော အစဉ်အားဖြင့် လှည့်ပတ်သွားလာသည်။ ရာဟုအသုရိန် 
ကောင်းကင်၌လှည့်ရာ နေလတို့နှင့် ခရီးကြုံကြိုက်သဖြင့် 
ဖမ်းခြင်းကိုပင် သဗ္ဗကြတ်၊ ထက်ဝက်ကြတ်၊ သုံးစိတ်ကြတ် 
ဖမ်းသည်ဟုလည်းကောင်း၊ သမသတ်ဖမ်းသည် ဟုလည်းကောင်း ဟောပြောလေရှိသည်။

## နေလကြတ်ခြင်း 
ရာဟုအသုရိန်၏ ကိုယ်ကား အရပ်အားဖြင့် ယူဇနာ 
လေးထောင့်ရှစ်ရာ ရှိ၏။ လက်ကတီးကြားကား ယူဇနာ တစ်ရာ့ 
နှစ်ဆယ်၊ မောင်းလက်ရုံးအလုံးကား ယူဇနာခြောက်ရာ၊ 
ဦးခေါင်းကား ယူဇနာကိုးရာ၊ နဖူးပြင်ယူဇနာသုံးရာ မျက်မှောင် 
အကြား ယူဇနာငါးဆယ်၊ ခံတွင်းအကျယ် ယူဇနာနှစ်ရာ၊ 
အစောက်ယူဇနာ သုံးရာ၊ နှာခေါင်းယူဇနာ သုံးရာ၊ လက်ဖဝါး 
ခြေဖဝါးအကျယ် ယူဇနာ ခုနစ်ရာရှိ၏။ ထိုရာဟုသည် နေလ 
သွားသော လမ်းဖြင့်သွား၍ နေရလထားကို မြင်လျှင်၊ လက်ခြေ 
ကားလျက် ခံတွင်းကို ဟင်းလင်းဖွင့်၍လိုက်၏။ ထိုအခါ 
နေဗိမာန်၊ လဗိမာန်၌ စောင့်သောနတ်တို့သည် ယူဇနာသုံးရာ 
နက်သော နရက်ချောက်ကြီးသို့ ကျအံ့သကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အလွန်
ကြောက်ကုန်ရကား အခြံအရံနှင့်တကွ တစ်ပြိုင်နက် ငိုကြွေး 
လျက် ထွက်ပြေးကုန်၏။ ထိုအခါ ရာဟုသည် နေလဗိမာန်ကို 
ရံခါလည်း လက်ဝါးဖြင့်ဖုံး၏။ ရံခါလည်း မေးအောက်၌ 
ထား၏။ ရံခါလည်း လျှာဖြင့် လျက်၏။ ရံခါလည်း ပါးစောင် 
၌ ထား၏။ ယင်းသို့ ငုံနိုင် ဖုံးလွှမ်းနိုင်သော်လည်း နေလတို့၏ 
သွားသောအဟုန်ကို မတန့်စေနိုင်။ လိုက်၍သာ ကစားရာ၏။ 
အကယ်၍ တန့်စေငြားအံ့၊ ပါးစောင်ဖြင့်ငုံသော် ဦးခေါင်းပြတ် 
ရာ၏။ လက်ဖြင့်တားသော် လက်ဝါးပြတ်ရာ၏။ ဖမ်းလိုရင်းမှာ 
ဗိမာန်ကိုသာ အရောင်အဝါ လှပသောကြောင့် ကစားခြင်းငှာ 
ဖမ်းလိုသည်။ ဗိမာန်ဖမ်းလျှင် နတ်သားကိုလည်း ဖမ်းရာကျသည်ဟု သံယုတ်ဋီကာ၌ ပြဆိုလေသည်။

## ကိုးကား
ရာဟုလာ

**ရာဟုလာထေရ်**သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက် 
ထင်ရှားသော ထေရ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
သည် ဘုရားမဖြစ်မီ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဘဝက ယသောဓရာ 
မင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဖွားမြင်သော သားတော် 
ဖြစ်သည်။ ဘုရားအလောင်းတော်အဖို့ လကို ရာဟုဖမ်းသကဲ့သို့ 
သံယောဇဉ် အနှောင်အဖွဲ့နှင့် တူသည်ဖြစ်၍ ရာဟုလာအမည် 
တွင်သည်။ 

မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၄ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် မြတ်စွာ 
ဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူပြီးနောက် ရာဟုလာ 
၏မယ်တော် ယသောဓရာမိဖုရားသည် သားတော်ရာဟုလာအား 
ဖခမည်းတော် ဘုရားထံတွင် ဖွားတော်မူစဉ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့ 
သော ရွှေအိုးကြီးများကို အမွေတောင်းရန် စေလွှတ်သည်။
ရာဟုလာသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ရောက်သောအခါ 
မြတ်စွာဘုရားက လောကီအမွေထက် မြတ်သော လောကုတ္တရာ 
အမွေကို ပေးရန် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို ခေါ်၍ ဆံရိတ်စေ 
သည်။ ထိုနောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာအား သရဏဂုံပေးစေလျက်၊ 
ရှင်မဟာကဿပကို ဩဝါဒဆရာပြုစေကာ သာသနာ့ဘောင်သို့ 
သွတ်သွင်းတော်မူသည်။

ထိုအချိန်တွင် ရှင်ရာဟုလာမှာ အသက် ခုနစ်နှစ်မျှသာ 
ရှိသေးသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဟုလာအား သိက္ခာပုဒ် မြဲ 
စေရန် ရာဟုလောဝါဒသုတ်ဖြင့် ဆုံးမတော်မူသည်။ ရာဟုလာ 
ကား သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပို၍ အားထုတ်လိုသောဆန္ဒ ပြင်းထန်လှ 
သည်။ အသက် ၁၈ နှစ်ရွယ်အထိ ပြက်ရယ်ပြုသောစကားကိုမျှ 
မပြောချေ။ ရှင်ရာဟုလာကိုယ်တော်မှာ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့် 
ပြည့်စုံသဖြင့် လူအများက တဏှာပေမဖြင့် ချစ်ခင်ကြသော
ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်ကို 
ဟောတော်မူသည်။

ရှင်ရာဟုလာသည် အသက် ၁၈ နှစ်ရှိသောအခါ ဉာဏ် 
ရင့်ပြီဖြစ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားက စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ်ကို 
ဟောတော်မူရာ တရားတော်၏ အဆုံး၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ 
ရောက်သည်။

ရှင်ရာဟုလာသည် သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အလွန် 
ခိုင်မြဲလွန်ကဲသောကြောင့် သိက္ခာကာမာနံဧတဒဂ်ဘွဲ့ဖြင့် 
ချီမြှောက်တော်မူခြင်း ခံရလေသည်။

## ကိုးကား
ရီဂါမြို့

## ရီးဂမြို့
ရီးဂမြို့သည် လတ်ဗီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ 
ဒဗိနာမြစ်ဝမှ အတွင်းဘက်ရှစ်မိုင်ခန့် အကွာ ရီးဂပင်လယ်ကွေ့ 
တွင် တည်ရှိသည်။ မူလက ရီးဂမြို့သည် ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် 
ပြုလုပ်ရာ ဈေးမြို့ ကလေးမျှသာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်အထိ 
ဂျာမနီနိုင်ငံထွက် ကုန်စည်များနှင့် နီးပါးမြစ်ဝှမ်း၊ ဗော်လဂါမြစ် 
ဝှမ်းထွက် ကုန်စည်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့ 
သည်။

၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ် ရုရှဇာဘုရင် ပီတာ-သ-ဂရိတ် လက် 
ထက်က လတ်ဗီးယားပြည်ကို ရုရှနိုင်ငံထဲသို့ သိမ်းသွင်းခဲ့လေ 
သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှတော်လှန်ရေး ပြီးသည့်နောက် လတ် 
ဗီးယားသည် လွတ်လပ်သောသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၄ 
ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် ရီးဂမြို့ကို 
သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၄ ခုနှစ်သို့ရောက်မှ လွတ်မြောက်သည်။
ရီးဂမြို့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းအပြင် လက်မှုပညာသင် 
ကျောင်းနှင့် အနုပညာသင်ကျောင်းများလည်း ရှိသည်။

မော်စကိုမြို့၊ ဘာလင်မြို့၊ ဝါဆောမြို့များနှင့် မီးရထားခရီးဖြင့် 
၎င်း၊ လေကြောင်းခရီးဖြင့်၎င်း အဆက်အသွယ်ရှိသည်။ ရီးဂမြို့ 
သည် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံအတွက် သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးလည်း ဖြစ် 
သဖြင့် ရုရှနိုင်ငံထွက် သစ်၊ ဆိုးဆေး၊ အထည်အလိပ်၊ ဓာတု 
ဗေဒပစ္စည်း၊ စက်ကိရိယာနှင့်စက္ကူတို့ကို တင်ပို့သည်။ လူဦးရေ 
၆၅၈ဝဝဝ ယောက် ရှိသည်။

## ကိုးကား
ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့

ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဘရာဇီးနိုင်ငံ 
၏ မြို့တော်ဟောင်းဖြစ်သည်။ ရီယိုဒီဂျနေးရိုး ပင်လယ်အော်၏ 
အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ အလွန်သာယာသော 
သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ်၏။ တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့မှ လွဲလျှင် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ရီးအိုးဒါဇနရိုပင်လယ်အော်သည် ကုန်းတွင်းဘက်သို့ မိုင် 
ပေါင်းများစွာ ထိုးဝင်ပြီးလျှင် တောင်တန်းများ ဝိုင်းရံလျက် 
ရှိ၏။ ပင်လယ်အော်ထဲ၌လည်း ကျွန်းငယ်များရှိသည်။ အချို့ 
နေရာတို့တွင် တောင်စွယ်တောင်တန်းသည် ပင်လယ်ရေစပ် 
ထိအောင် သွယ်တန်းလျက်ရှိသဖြင့် သာယာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ 
ကို မြို့တွင်း၌ပင် တွေ့နိုင်လေသည်။

တစ်မိုင်ကျော်ရှည်သော ရီးအိုဗရန်ကိုခေါ် လမ်းမကြီးသည် 
မြို့လယ်ကို ဖြတ်သန်း၍ တစ်ဖက်တစ်ချက်၌ ခေတ်မီအဆောက် 
အအုံများ ရံလျက်ရှိသည်။ လမ်းဘေးတစ်လျှောက်တွင် ထန်းမျိုး 
ဝင် သစ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးထား၍ လူသွားလမ်းကို ကျောက် 
ပြားများဖြင့် အကွက်ဖော်ထားလေသည်။ ပင်လယ်ကမ်း 
တစ်လျှောက်၌လည်း ဗီးရားမားခေါ် လမ်းမကြီး ရှိ၏။ ထို 
လမ်းမနှစ်သွယ်ဆုံရာ အနီးတွင် မွန်ရိုးနန်းတော် အမည်ရှိ 
အဆောက်အအုံရှိသည်။ မြို့တွင်း၌ ပန်းခြံများ၊ ဥယျာဉ်များ 
ရှိ၍ ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်က စတင်စိုက်ပျိုး ပြုစုခဲ့သော ရုက္ခဗေဒ 
ဥယျာဉ်မှာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ အပင်မျိုး စုံလှသည်။ အမျိုးသား 
ပြတိုက်၊ သမ္မတစံအိမ်၊ မျူနီစီပယ်ဇာတ်ရုံနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး 
ဌာနရုံးများသည် မြို့ကျက်သရေဆောင် အဆောက်အအုံများ 
ဖြစ်ကြသည်။

ရီးအိုဒါဇနမြို့သည် ၂ဝ ရာစုနှစ်မတိုင်မီက ခေတ်နောက် 
ကျသော ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့သာ ဖြစ်၏။ မြို့လမ်းများသည် 
ကျဉ်းမြောင်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သဖြင့် ရောဂါဘယ 
ထူပြော၏။ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၌လည်း ရွံ့နွံ၊ သဲဖြင့်ပြည့်လျက် 
ရှိသဖြင့် သင်္ဘောကြီးများ မဆိုက်ကပ်နိုင်ကြချေ။ ကာဖီတမည် 
တည်းကို အဓိကထား၍ တင်ပို့ရောင်းချ၏။ ၂ဝ ရာစုနှစ်ထဲသို့ 
ရောက်လာသောအခါ ငွေပေါင်းမြောက်မြားစွာ အကုန်ခံ၍ မြို့ 
ကွက်နှင့် သင်္ဘောဆိပ်ကို ပြုပြင်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် 
ယခုအခါ ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့သည် အရောင်းအဝယ်ဖြင့် စည်ကား 
လာရုံမျှမက သင်္ဘောကြီးများဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော ခေတ်မီ 
ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်လာလေသည်။

မြို့တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ များသောအားဖြင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း 
ဝင်များ ဖြစ်သည်။ ဗရာဇီးတက္ကသိုလ်ကို ထိုမြို့တွင် ၁၉၂ဝ 
ပြည့်နှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ်တက္ကသိုလ် 
ကိုမူ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် 
တက္ကသိုလ်ကိုမူ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်သည်။ အခြား 
စာသင်ကျောင်းများလည်းရှိရာ ပညာသင်ကြားရေး၌ တိုးတက် 
လျက် ရှိသည်။

ကာဖီကို အများဆုံး တင်ပို့ရောင်းချလျက်ပင် ရှိ၏။ 
အခြားထွက်ကုန်များမှာ သကြား၊ ပီလောပီနံဥ၊ ဆေးရွက်နှင့် 
ဆေးလိပ်၊ အသားနှင့် သားရေတို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ 
၃၃ဝ၇၁၆၃ (၁၉၆၁)ယောက် ရှိသည်။

၂၀၁၄ ရီယိုအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲနှင့် ၂၀၁၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲတို့ကိုလည်း ကျင်းပနိုင်ခဲ့သောမြို့ဖြစ်သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* Oficiala retejo de la urbo

ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ မြို့များ
ယန်း ယက် ရူးဆိုး

**ယန်း ယက် ရူးဆိုး**သည် ပြင်သစ်စာရေးဆရာနှင့် ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဖြစ်ပေသည်။ သူသည် ဟျူးဂျနိုးမိဘများမှ ၁၇၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီးဗားမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ မိခင်မှာ သူ့ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနိစ္စရောက်လေသည်။ ဖခင်သည်လည်း တစ်ရပ်တစ်ကျေးသို့ ပြောင်းရွေ့သွားသဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ လက်တွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် ပုံထွင်းဆရာတစ်ဦးထံ၌ ပညာသင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အိမ်မှ ထွက်ပြေးသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၇၄၁ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့ ရောက်လာ၏။

ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်လူမှုရေးစံနစ်တွင် အထက်တန်းစားလူများ၏ ဩဇာလွှမ်းပုံနှင့် ဆင်းရဲသားလူတန်းစားတို့ လူရာမဝင်ပုံတို့ကို သိမြင်လာလေ၏။ ထိုအချက်ကို အခြေပြု၍ *လူမှု ပဋိညာဉ်*ခေါ် စာအုပ်ကို ပြုစုရေးသားလေသည်။ ရူးဆိုးသည် ထိုစာအုပ်တွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၌ အစိုးရသူဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ ပုံကို၎င်း၊ အစိုးရအာဏာသည် လူထုထံမှ ဆင်းသက်လာပုံကို ၎င်း ရေးသားဖော်ပြ၏။ သို့ဖြစ်၍ လူထုသဘောမတူသော တရားဥပဒေသည် မတည်မြဲနိုင် ဟုဆိုသည်။ ထိုစာအုပ်သည် ပြင်သစ်အမျိုးသားတို့၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို သိသိသာသာ လှုံဆော်ပေးလိုက်သည် ဖြစ်သောကြောင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားရသော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ သူထွင်ခဲ့သော *လွတ်လပ်ရေး၊ သာတူညီမျှရေးနှင့် ချစ်ကြည်ရေး*ဟူသည့် စာအုပ်ကို မြဒေါင်းညိုက မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့ဘူးသည်။

ပညာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း မိမိ၏ အယူအဆများကို *အိမီး*ခေါ်စာအုပ်၌ ဖော်ပြထားလေသည်။ ရူးဆိုးက ကျောင်းသားများကို ပညာသင်ကြားရာ၌ ပို၍ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန် ထောက်ခံတင်ပြထားသည်။ ယခုခေတ် ပညာသင်ကြားရေးနည်းစံနစ်သည် ရူးဆိုး၏ ပညာရေးအယူအဆအချို့ကို မှီးသည်ဟု ဆိုနိုင်၏။ ထိုစာအုပ်ကို ဒေါ်မမခင်က မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့သည်။

ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်စာပေလောက၌လည်း စိတ်ကူးစိတ်သန်း အသစ်ထွင်၍ ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။ ဘဝအကျိုးမြင် စာပေ၏ ဖခင်ဟူ၍ပင် အချို့က ဆိုကြလေသည်။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိမျိုး ဖြစ်သည့် *ကွန်ဖက်ရှင်း*ခေါ် စာအုပ်မှာ သူ၏ထင်ရှားသော စာပေလက်ရာ ဖြစ်သည်။ ရူးဆိုးသည် လူများကို အသိဉာာဏ် တိုးပွားအောင် လမ်းပြခဲ့သော်လည်း ကိုယ်တိုင်မူကား အပြောနှင့်အလုပ် မညီညွတ်သူ ဖြစ်၏။ သဘာဝ၏ လှပတင့်တယ်ပုံကို အမွှမ်းတင်ရေးသားသော်လည်း ကိုယ်တိုင်မြို့ထဲ၌ ကျပ်တည်းကျဉ်းမြောင်းစွာ နေထိုင်သည်က များသည်။ လူတို့၏ တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုကို အရေးဆို တင်ပြခဲ့သော်လည်း ကိုယ်တိုင်မှာမူကား အမြဲဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ နေထိုင်ရလေသည်။

၁၇၆၂ ခုနှစ်၌ ရူးဆိုးသည် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အယူအဆများကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရှောင်တိမ်းနေထိုင်ရသည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည်။ သို့သော် ကျန်းမာရေးချွတ်ယွင်းလျက် ရှိရာမှ ၁၇၇၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့အနီး၌ ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
ပီတာ ပေါ ရူးဗင်

**ပီတာပေါ ရူးဗင်** သည် နာမည်ကျော် ဖလင်းမစ်‎အမျိုးသား ပန်းချီဆရာ‎ဖြစ်သည်။ ရူးဗင်သည် ရီနေဆွန်းခေတ်‎ အီတလီနိုင်ငံ‎ ပန်းချီလက်ရာကို ဥရောပမြောက်ပိုင်း ထိပ်တန်းပန်းချီ လက်ရာနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီးလျှင် ဆေးရောင်ခြယ်ခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်း တို့၌ မိမိဉာဏ်ကွန့်၍ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ရူးဗင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဥရောပတိုက်ရှိ ပန်းချီဆရာတို့က သူ၏လက်ရာကို အတုယူ ရေးဆွဲကြရလေသည်။

ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံ‎၊ အန့်တွပ်မြို့‎ရှိ ရူးဗင်၏ နေအိမ်သို့ ပန်းချီပညာသင် မြောက်မြားစွာတို့ လာရောက်၍ တပည့်ခံကြ သည်။ ပုံတူကားရေးဆွဲရာ၌ နာမည်ကျော်သော ပန်းချီဆရာ ဗန်ဒိုက် ဆာအန်တိုနီမှာ ရူးဗင်၏တပည့်ဖြစ်သည်။ ရူးဗင်ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားပေါင်း ၁၂၅ဝ ခန့်တွင် ရှုခင်းပုံနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံ ပန်းချီကားများလည်း ပါဝင်၏။ ထုံးဟောင်းပုံပြင်နှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပန်းချီကားများ၊ ပုံတူပန်းချီကားများလည်း ပါဝင်၏။ ရူးဗင်သည် နန်းတော်နံရံတွင် တန်ဆာဆင်ရန် ပန်းချီကားချပ်ကြီးများ၊ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း‎တွင် တန်ဆာဆင်ရန် ပန်းချီကားချပ်ကြီးများကို ရေးဆွဲရန် အထူးပင် ဝါသနာထုံသည်။ ရူးဗင်၏ ပန်းချီကား များသည် အသက်ဝင်လျက် ရှိပြီးလျှင် သူ၏လက်စွမ်းနှင့် စိတ်ကူးဉာဏ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသလျက် ရှိပေသည်။

ရူးဗင်ကို ၁၅၇၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ‎အနောက်ပိုင်း ဆီးဂျင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်သည် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသား ဖြစ်သော်လည်း အယူဝါဒအစွဲအလမ်းကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ် ခံနေရသူဖြစ်၏။ ရူးဗင်သည် ဘခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မိခင်နှင့်အတူ ဇာတိအရပ်ဖြစ်သော အန့်တွပ်မြို့သို့ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ပန်းချီဆရာအသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာပြီးလျှင် နှစ်နှစ်ကြာသော အခါ အီတလီနိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ မန်တူအာမြို့စားထံ၌ 
ခစားသည်။ ရူးဗင်သည် မြို့စားကြီးအတွက် ပန်းချီကားပေါင်း များစွာ ရေးဆွဲခဲ့ရသည့်အပြင် ရောမမြို့‎၊ဂျီနိုးအားမြို့‎နှင့်  ဗင်းနစ်မြို့‎များ၌ အီတလီရီနေဆွန်းခေတ်မှ ပန်းချီကျော်တို့၏ လက်ရာများ ကို လေ့လာခဲ့ရလေသည်။

၁၆ဝ၈ ခုနှစ်တွင် အန့်တွပ်မြို့သို့ ပြန်လာပြီးနောက် မကြာမီ အဇ္ဇဗလားဗရန့်ဆိုသူနှင့် လက်ထပ်သည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၃ ဆက်မြောက်လူဝီ၏ မယ်တော်က ရူးဗင်အား ဖိတ်ခေါ်၍ သူ၏ဘဝ အဖြစ်အပျက်များကို ပန်းချီ ကားများဖြင့် သရုပ်ဖော်စေ၏။ ထိုပန်းချီကားများသည် ပါရစ်မြို့၊ လပ်ဇင်ဗူးနန်းတော်၌ တန်ဆာဆင်ရန် ဖြစ်လေသည်။ ပန်းချီကျော်ရူးဗင်သည် သံတမန်အဖြစ်လည်း အရည်အချင်းပြည့်သူဖြစ်၏။ ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖလင်းမစ် ဘုရင်ခံက ရူးဗင်အား သံတမန်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ‎ စတုတ္ထဖိလစ်ဘုရင်ထံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန် နိုင်ငံတို့ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုရန် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ‎ ပထမချားဘုရင်ထံသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရ 
လေသည်။ ရူးဗင်သည် တာဝန်ကို ကျေပြွန်စွာ ထမ်းဆောင်နိုင် သဖြင့် ချားဘုရင်က ဆာဘွဲ့အပ်နှင်း၍ သူကောင်းပြုသည်။ 
စပိန်ဘုရင်ကလည်း ဘွဲ့ထူးဖြင့် ခြီးမြှင့်လေသည်။

ထိုနောက် ရူးဗင်သည် သံတမန်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး လျှင် အန့်တွပ်မြို့၌ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်လေသည်။ ပထမ ဇနီးသည် ၁၆၂၆ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဟယ်လီနာဖိုးမင့် ဆိုသူနှင့် လက်ထပ်ပြန်သည်။ ရူးဗင်သည် ခန့်ညားထယ်ဝါစွာ နေထိုင်၏။ သူ၏နေအိမ်ကြီးတွင် ရှေး ခေတ်နှင့် နှောင်းခေတ် ပန်းချီလက်ရာကျော်များဖြင့် တန်ဆာ ဆင်ထားသည်။ သူ၏ပထမဇနီးနှင့် ကလေးများပုံတူပန်းချီကား၊ ဒုတိယဇနီး ပုံတူပန်းချီကားများသည် အနုပညာလက်ရာမြောက် သော ပန်းချီကားများအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ မင်းစိုးရာဇာပိုင်းက လည်းကောင်း၊ အနုပညာရှင်ပိုင်းကလည်းကောင်း ရူးဗင်နှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ သူ့အိမ်သို့ ဝင်ထွက်သွားလာလေ့ ရှိကြသည်။ ရူးဗင်သည် ၁၆၄ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။

## ကိုးကား
ရူးဝါးနယ်

## ရူးဝါးနယ်
ဂျာမနီနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရိုင်းမြစ်၏ လက် 
တက်ဖြစ်သော ရူးဝါးမြစ်စီးဆင်းရာ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်ပိုင်းကို 
ရူးဝါးနယ်ဟု ခေါ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အလျား ၉၅ 
မိုင်ခန့်နှင့် အနံ ၆၅ မိုင်ခန့် ရှိ၏။ ရူးဝါးနယ်တွင် ကျောက်မီး 
သွေး အမြောက်အမြား ထွက်သဖြင့် ဥရောပတိုက်၌ စက်မှု 
လက်မှုလုပ်ငန်း အကြီးအကျယ်ထွန်းကား၍ လူဦးရေ ထူထပ် 
သောဒေသ ဖြစ်သည်။ မီးရထားလမ်း၊ မြစ်လမ်းနှင့် တူးမြောင်း 
လမ်းများရှိ၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းသည်။ 

ရူးဝါးနယ်တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အချက် 
အခြာ မြို့ကြီးများမှာ အက်ဆင်မြို့၊ ဒေါ့တမွန်မြို့၊ ဒူဇယ်ဒေါ့ 
မြို့၊ ဒိဇဗုမြို့နှင့် ဗူပါတယ်မြို့များဖြစ်၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏လက်နက် 
ပြုလုပ်ရာဌာန ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ဂျာမနီ 
နိုင်ငံတွင် အလွန်ကြီးကျယ်သော ကရပ်လက်နက်အလုပ်ရုံ 
များမှာ ထိုဒေသ၌ တည်ရှိလေသည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်(၁၉၁၄-၁၈) ပြီးသည့်နောက် ဗာဆေး 
စာချုပ်အရ ဂျာမန်တို့သည် ရူးဝါးနယ်ရှိ လက်နက် အလုပ်ရုံ 
များကို အခြားသံထည်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် အသုံးချ
ကြသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ အာဏာရလာသော 
အခါ ထိုနယ်ကို လက်နက်အလုပ်ရုံကြီးအဖြစ်သို့ ပြန်၍ 
ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ် 
လေတပ်သည် ရူးဝါးနယ်ကို သဲသဲမဲမဲ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ထိုနယ်ကို 
သိမ်းပိုက်မိပြီးလျှင် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရသောအပိုင်း၌ ထည့်သွင်း 
ထားကြလေသည်။

၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ စ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ 
ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဗဲလဂျီယမ် စသော ဥရောပတိုက်ရှိ မဟာမိတ် 
နိုင်ငံကို စုပေါင်း၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရူးဝါးအာဏာပိုင်အဖွဲ့ 
ကို ဖွဲ့စည်းကာ ရူးဝါးနယ်ရှိ သတ္တုတွင်းများ၊ ကျောက်မီးသွေး 
တွင်းများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အနောက် 
ဂျာမနီအပါအဝင်ဖြစ်သော အထက်ပါနိုင်ငံများသည် ထိုနယ်ရှိ 
သတ္တုတွင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အသစ်ထပ်မံ ဖွဲ့စည်း 
လိုက်သော ဥရောပကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိအဖွဲ့က ထို 
အာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို လက်ပြောင်းယူလိုက်လေသည်။

## ကိုးကား
ရေကရားပင်

**ရေကရားပင်** (**Pitcher plant**) သည် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အာရှတိုက်အပူပိုင်းဒေသများအပြင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် မက်ဒါဂက်စကားကျွန်းတို့တွင် ပေါက်သည်။ အထူးသဖြင့် ဗော်နီယိုကျွန်းတွင် ပေါများသည်။ ရေကရားပင်သည် နီပင်သေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် နီပင်သီးမျိုးစု၌ ပါဝင်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၆ဝ ခန့်ရှိသည်။ ရေကရားပင်သည် နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ ချုံဖုတ်များကို နွယ်ပတ်၍ ပေါက်သည်။ ရေကရားပင်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အရွက်ဖျား၌ ရေကရားပုံရှိသော ထူးဆန်းသည့် အရွက်အိတ်ကလေးများ တွဲလျားကျနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရေကရားပင်ကို သားစားပင်(သို့မဟုတ် ပိုးကောင်စားပင်) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဆိုပါ အရွက်အိတ်ထဲသို့ ဝင်မိသောပိုးကောင်များသည် ထောင်ချောက်တွင် မိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ထွက်မလာနိုင်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရေကရားပုံ ရွက်အိတ်ကလေးများသည် အပင်မျိုးစိတ်ကို လိုက်၍ ပုံအမျိုးမျိုးနှင့် အရွယ်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့သည် လက်ညှိုးလောက်သာရှိ၍ အချို့သည် အစိတ်ဝင် ပုလင်းလောက်အထိ ကြီးမားသည်။ အရောင်မှာလည်း အဝါမှ အစိမ်းပုပ်အထိ အမျိုးမျိုးကွဲလွဲ၍ အချို့တွင် အနီစင်းများပင် ပါတတ်သေးသည်။ ရွက်အိတ်တွင် အဖုံးများလည်း ပါရှိ၍ ယင်းတို့သည် ရွက်အိတ် နုနယ်စဉ်အချိန်တွင် ပိတ်နေလျက် ကြီးရင့်လာသောအခါကျမှ ပွင့်သွားလေသည်။

ရွက်အိတ်ပိုင်းသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပိုးကောင်ထောင်ချောက် ဖြစ်၏။ ထိုထောင်ချောက်အတွင်း၌ ပိုးကောင်များကို သွေးဆောင်နိုင်သော ဝတ်ရည်ရှိသည်။ ပိုးကောင်များသည် ထိုဝတ်ရည်ကို စားသောက်ရန် အပေါက်ဝမှ အထဲသို့ ဝင်ကြသည်။ ထိုအခါ ဝင်လမ်းသာရှိ၍ 
ထွက်လမ်းမရှိသော ရွက်အိတ်ထဲတွင် ပိုးကောင်တို့သည် ဝတ်ရည်များနှင့် ရောသွားပြီးလျှင် သေကြေ ပျက်စီးသွားကြလေသည်။ တစ်နည်းဆိုလျှင် အပင်က ပိုးကောင်များကို ဝါးမျို ချေဖျက်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ ချေဖျက်လိုက်ခြင်းဖြင့် အပင်၏ အသက်ရှင်ရေးအတွက် လိုအပ်သော နိုက်တြိုဂျင်ဓာတ်ကို ရရှိသွားလေသည်။

## ပြခန်း
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အသားစား အပင်များ
ရူးသွပ်ခြင်း

## ရူးသွပ်ခြင်း
ရူးသွပ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်က အမှုဆောင်ရွက်ရာ 
တွင် အစီအစဉ်မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့သော လူ 
တစ်ယောက်သည် အပေါင်းအသင်းများနှင့် ဝင်ဆံ့အောင် 
ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း မရှိချေ။

စိတ်ကမောက်ကမ ဖြစ်နေသူများအား ကုသသည့်ဆရာ 
များကို စိတ်ရောဂါကုဆရာဟု ခေါ်သည်။ စိတ်ရောဂါကု ဆရာ 
များက စိတ်အလွန်အကြူး ကမောက်ကမဖြစ်နေသူများကို 
ချာချာရူးသူများဟု ပြောလေ့ရှိကြသည်။ ရူးသွပ်ခြင်းသည် 
ဦးနှောက်ဆဲများ အမှန်ပင် ထိခိုက်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ အင်္ဂါများ 
နှင့် ဆိုင်ရာတွင် ရောဂါဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း ဖြစ်နိုင်သည်။ 
ဦးနှောက်ဆဲများတွင် ထိခိုက်မှု မရှိသည့်တိုင်အောင် စိတ်က 
အမှုဆောင်ရွက်ရာတွင် အစီအစဉ်အတိုင်း မဆောင်ရွက်လျှင် 
ရူးသွပ်သည်ဟု ဆိုသဖြင့် ရူးသွပ်ခြင်းသည် အမှု ဆောင် 
ရွက်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်နေလေသည်။

စိတ်ကမောက်ကမ ဖြစ်ခြင်းသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုး
ကြောင့် ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အကြောင်းနှစ်မျိုး
ကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ပထမအကြောင်းမှာ တင်ကူး၍ သဘော 
ပါခြင်းနှင့် ဒုတိယအကြောင်းမှာ လှုံ့ဆော်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ 
မျိုးရိုးလိုက်၍ ဖြစ်တတ်ခြင်း၊ အသက်၊ လိင်၊ ပတ်ဝန်းကျင် 
အခြေအနေ၊ ရာသီဥတုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာမှုတို့သည် 
တင်ကူး၍ သဘောပါသည့် အကြောင်းများဖြစ်သည်။ လှုံ့ 
ဆော်ခြင်း အကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ လှုံ့ဆော်ခြင်းအကြောင်း 
များတွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ အဆိပ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ကူးစက်ခြင်း၊ 
ပန်းလျခြင်း၊ ဒဏ်ရာများရခြင်းနှင့် ဦးနှောက်နှင့် အခြား 
အင်္ဂါများတွင် ရောဂါဖြစ်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ စိတ်ဒုက္ခ 
ရောက်ခြင်း၊ ပူပန်ခြင်း၊ ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် တုန်လှုပ်ခြင်း 
များလည်း ပါဝင်သည်။

စွဲလမ်းလွန်ခြင်းနှင့် စိတ်ညိုးငယ်ခြင်းတို့သည်လည်း 
ရူးသွပ်ခြင်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ စွဲလမ်းလွန်ခြင်းသည် စိတ် 
လှုပ်ရှားမှုနှင့်ဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည်။ လူတစ်ယောက် 
မမောမပန်းဘဲ လှုပ်ရှားပြောဆိုနေလျှင် သူသည် အလွန်အား 
ကောင်းသည်ဟု ထင်တတ်သည်။ စိတ်ည|ိုးငယ်သောအခါတွင် 
သူ၏အကြံအစည်၊ စကားပြောခြင်းနှင့် စိတ်ညိ|ုးငယ်တတ်သည်။ 
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုနှစ်မျိုးသည် တစ်လှည့်စီ ဖြစ်တတ်၍ 
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုလက္ခဏာနှစ်မျိုး ရောစပ်ပြီးလျှင် လှုပ်ရှား 
သည့်စိတ်သည် ညိ|ုးငယ်ခြင်း ဖြစ်နေတတ်သည်။
အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူများ သူငယ်ပြန်ခြင်းသည်လည်း 
ရူးသွပ်ခြင်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်၊ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ဦးနှောက် 
နှင့် သွေးကြောများတွင် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် 
ဖြစ်သည်။

သွေးလွတ်ကြောများ မာလာခြင်း၊ အရက်စွဲမြဲစွာ အလွန် 
သောက်ခြင်း၊ ဝက်ရှုးနာနှင့် လေသင်ဓုန်းတို့ကြောင့်လည်း ရူး 
သွပ်တတ်သေးသည်။

ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ရင့်ကျက်လာသောအခါတွင်လည်း 
ဦးနှောက်ဆဲများ ပျက်စီးကာ ရူးသွပ်တတ်သည်။
ယခုအခါတွင် ရူးသွပ်သူများအား သင့်မြတ်မည့် အစာ 
များကို ကြွေးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားစေခြင်း၊ စိတ်ကို ရွှင်မြူး 
ပျော်ပါးစေခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် ကုသပေးကြသည်။ 
ထို့ပြင် စိတ်ကုဆရာဝန်များက စိတ်တွင် ရောဂါဖြစ်ခြင်းသည် 
အခြားကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော နှလုံး၊ ကျောက်ကပ် 
စသည်တို့တွင် ရောဂါဖြစ်ခြင်းနှင့်မထူးဟု ယူဆကြပြီးလျှင် 
ပုံပမာ အူအတက်နာပေါက်သောအခါတွင် ထိုအနာကို 
ဖယ်ရှား၍ ကုသပေးသကဲ့သို့ စိတ်ရောဂါဖြစ်ရာတွင်လည်း 
စိတ်ရောဂါ၏ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်ကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရန် ကြိုး 
စားကြလေသည်။

## ကိုးကား
ရေကြက်မ

ရေကြက်မသည် အောက်ပါ ငှက်တစ်မျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်

*ရေကြက်ရင်ဖြူ
*ကလူကွက်ငှက်
ရေကြက်ဒုံ

**ရေကြက်ဒုံ**ကို သင်္ဘောရေကြက် ဟုလည်း ခေါ်သည်။ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအရ ရေကြက်ဒုံ ကို ဖူလီကာအက်ထရာ ဟုခေါ်သည်။ ထိုငှက်သည် ရယ်လီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါ၏။ 
ရေကြက်ဒုံ၏ ကိုယ်အလျား သည် ၁၆ လက်မရှိ၏။ ငှက်ငယ်များ၏ ကိုယ်အပေါ်ပိုင်းသည် ညို၍ အောက်ပိုင်းသည် အရောင်ဖျော့ကာ အဖြူရောင်များနှင့် ရောနေသည်။ ရေကြက်ဒုံ၏ အသံမှာ စူး၍ ကျယ်သော 'ကရော-ကရော' ဟူသည့် အသံဖြစ်သည်။ သို့သော် အချင်းချင်း သိနားလည်အောင် ပြောဆိုသည့်အသံ မြောက်မြားစွာ ရှိသေးသည်။ အခြားရေကြက်မျိုးထက် ပို၍ ရေကို ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် ကြီးမားသည့် ထုံးအိုင်များတွင် ရေကြက်ဒုံသည် အနေများ၏။ နေ့ခင်းပိုင်းတွင် ရေထဲ၌ ကူးခတ်နေပြီးလျှင် အစာအတွက် ရေတွင်ငုပ်နေကြသော ရေကြက်ဒုံများကို မြင်နိုင်ပေ 
သည်။ နံနက်နှင့် ညနေပိုင်းများတွင်မူ ကွင်းပြင်များသို့ သွားတတ်ကြပြီးလျှင် ပိုးကောင်၊ ခရု၊ ပက်ကျိနှင့် အပင်ငယ်များကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ ရေကြက်ဒုံငှက် ပျံသောအခါ လေးလံသည့် ခြေထောက်ကြီးများကို နောက်သို့ပစ်၍ ပျံသန်းတတ်သည်။ 

ရေကြက်ဒုံသည် ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်၊ ဟိမဝန္တာတောင်၏ မြောက်ဘက်ရှိ ဒေသများ၊ အာရေဗျ၊ ဆဟာရ သဲကန္တာရ၏ မြောက်ဘက်ရှိ အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်တို့၏ အာတိတ်ဒေသများတွင် နေထိုင်သောငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် ရေကြက်ဒုံသည် အပူလျော့ပိုင်း ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ကြသည်။ အေးသည့် ရာသီတွင် သင့်တော်သော ထုံးအိုင်များတွင် ရေကြက်ဒုံငှက်များကို အတွေ့ရများသော်လည်း သားပေါက်သည့် အထောက်အထားကိုမူ မတွေ့ရချေ။ လူရှိုင်းနယ်ခြားအနီး ချင်းတောင်များရှိ ရေအိုင်တစ်ခုတွင် သားပေါက်တတ်သည်ဟူ၍ကား ငှက်ပါရဂူတစ်ဦးက ယူဆလေသည်။ ထို့အပြင် မန္တလေးခရိုင်၊ မောင်းမကန် ထုံးအိုင်၌ ရေကြက်ဒုံများကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး တွေ့ရသည်ဟု ဆိုလေသည်။

## ပြခန်း

File:Eurasian Coot (Fulica atra) parents with five chicks.ogv|Adults and chicks in New Zealand

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြောက်အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရေခဲ

အရှေ့တောင်ဘက်မှ ရေခဲ ရေတံခွန်]]
သန့်စင်သည့် ရေစစ်စစ်သည် သာမန်ဖိအားသာရှိလျှင် အပူချိန်စင်တီဂရိတ် သုညဒီဂရီ၊ သို့မဟုတ် ဖာရင်ဟိုက် ၃၂ ဒီဂရီသို့ ရောက်သောအခါတွင် **ရေခဲ**အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ဆားပါသည့်ရေ ဖြစ်လျှင် ထိုအပူချိန်၌ မခဲသေးဘဲ စင်တီဂရိတ်နှစ်ဒီဂရီမျှ အောက်သို့လျော့ကျသွားမှ ခဲသည်။ အကယ်၍ ရေကို ခွက်တစ်ခုထဲ၌ ထည့်၍ အပေါ်မှ ဆီလောင်းထားသောခွက်ကို ငြိမ်သက်စွာထားလျှင် ဖာရင်ဟိုက် ၁ဝ ဒီဂရီသို့ ရောက်သွားသည့်တိုင်အောင် ရေမခဲဘဲနေသည်ကို တွေ့ရ၏။ သို့သော် ခွက်ကို အနည်းငယ် လှုပ်ပေးလိုက်ရုံနှင့် ရေခဲသွားသည်ကို တွေ့ရမည်။ ရေခဲခြင်းမှာ ရေသည် အရည်အဖြစ်မှ ပုံဆောင်ခဲများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၍ ထိုပုံဆောင်ခဲကလေးများ သိပ်သည်းစွာ စုစည်းပေါင်းစပ်ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေခဲ၏ ပုံဆောင်ခဲများသည် အပ်ချောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် ခြောက်မြောင့် ရှိကြသည်။

အခြားအရာဝတ္ထုတို့နှင့် မတူသော ရေခဲ၏ ထူးခြားကွဲပြားသည့် အချက်မှာ အခြားအရည်တို့ထက် ခဲသွားသည့်အခါ၌ သိပ်သည်းသွားကြသော်လည်း ရေမှာမူ ခဲသွားသည့်အခါမှ ကြွထလာသောအချက် ဖြစ်သည်။ ရေ၏အသိပ်သည်းဆုံး အပူချိန်မှာ စင်တီဂရိတ် လေးဒီဂရီ ဖြစ်သည်။ ရေသည် ခဲသွားသည့်အခါ၌ ရေ၏ ထုထည်ထက် ၁၁ ပုံ တစ်ပုံမျှ ကြွထလာ၍ ရေထက်ပေါ့သွားသဖြင့် ရေပေါ်၌ ပေါလောပေါ်နေသည်။ ရေခဲကို သဘာဝအလျောက်သာ ရရှိနိုင်သည်မဟုတ်၊ စက်ကိရိယာတို့ဖြင့်လည်း လုပ်ယူနိုင်လေသည်။ 

ရေကို စက်ကိရိယာတို့ဖြင့် ခဲစေရာတွင် ရေသန့်သန့်ကို ထောင့်မှန်စတုဂံ သတ္တုခွက်များတွင် ထည့်ပေးရသည်။ သတ္တုခွက်များ၏ အရွယ်မှာ အဝမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုခွက်များတွင် အဖုံးများ မပါရှိစေရပေ။ ပြီးလျှင် ထိုသတ္တုခွက်များကို ဆားရည်တွင် ချပေးရသည်။ ထိုနောက် ဆားရည်အတွင်းသို့ အမ်မိုနီယာရည်များကို ပိုက်များဖြင့် သွင်းပေးရသည်။ အမ်မိုနီယာရည်သည် လွန်စွာအေးသဖြင့် ဆားရည်မှ အပူများကို စုပ်ယူပြီးလျှင် အမ်မိုနီယာရည်ကို ဆူစေကာ အမ်မိုနီယာကို ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်နှင့် ပျံသွားစေသည်။ ဆားရည်၏ အပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၆ ဒီဂရီနှင့် ၁၈ ဒီဂရီအတွင်း၌ ရှိသည်။ သတ္တုခွက်များတွင် ထည့်ထားသော ရေများသည် ဘေးဘက်မှစ၍ ခဲကြသည်။ ထိုကြောင့် ရေခဲအဖြစ်နှင့် ကြွတက်သောအခါတွင် အပေါ်ဘက်သို့သာ ကြွတက်လေသည်။ သတ္တုခွက်များအတွင်းရှိ ရေများ ခဲသွားပြီးသောအခါ ထိုခွက်များကို စက်ဖြင့် မယူပြီးလျှင် ရေနွေးတွင် ချပေးသည်။ ထိုအခါ ရေခဲတုံးများသည် သတ္တုခွက်များအတွင်းမှ ကျွတ်ထွက်လာနိုင်ကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရေခဲ
ကဏ္ဍ:တွင်းထွက်များ
ရေခဲတောင်

ယောက်အငူ အနီးတွင် တွေ့ရသော ရေခဲတောင်]]
 ယောက်အငူရှိ ရေခဲတောင်များကို အထက်စီးမှ တွေ့ရစဉ် ]]
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးများ၏ ရေမျက်နှာပြင်ထက်တွင် 
တောင်ငယ်ကလေး တစ်လုံးပမာ ပေနှစ်ရာ သုံးရာနီးနီး မြင့်ပြီး 
လျှင် နေရောင်ဟပ်သောအခါ တပြောင်ပြောင် တလက်လက် 
အရောင်အမျိုးမျိုး ထွက်လေ့ရှိသော ရေခဲတုံးကြီးများသည် 
အမြင်အားဖြင့် ကြည့်ရှု၍ ကောင်းသလောက် လူတို့အား ဒုက္ခ 
ပေးတတ်သဖြင့် ပင်လယ်သွားသင်္ဘောကြီးများသည် အထူး 
သဖြင့် သတိပြုကြရလေသည်။

ကမ္ဘာ၏အစွန်အဖျားဖြစ်သော အအေးပိုင်းများသည် ရေခဲ 
ပြင်ကြီးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ ထိုရေခဲပြင်ကြီးမှ ပဲ့ထွက် 
တတ်သော ရေခဲတုံးကြီးများသည် အခြားသော ပင်လယ် 
သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ သက်ဆင်း မျောပါသွားလေ့ရှိသည်။ 
အထူးအားဖြင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ရှိ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ 
ရေခဲပြင်ကြီးများမှ ရေခဲတုံးကြီးများသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ 
ကြီးအတွင်းသို့ သက်ဆင်းမျောလာလေ့ ရှိကြ၏။ ထိုမှ တောင် 
ဘက်သို့ တစ်ရွေ့ရွေ့ရောက်လာကာ နေရောင်အပူဓာတ်တို့နှင့် 
တွေ့သောအခါ အရည်ပျော်ပြီးလျှင် ပျောက်ပျက်သွားလေသည်။ 
အရည်မပျော်မီတွင်ကား ခရီးမိုင်ပေါင်းများစွာ မျောပါလာတတ် 
လေသည်။

တောင်ငယ်တမျှ ကြီးမားလှသော ဤရေခဲတောင်ကြီးများ 
သည် ကိုးပုံလျှင် တစ်ပုံသာ ရေမျက်နှာပြင်ထက်တွင် ပေါ်နေ၍ 
ကျန်ရှစ်ပုံမှာ ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေလေသည်။
ရေခဲတောင်ကြီးများကြောင့် မည်မျှလောက် ပျက်စီးသည် 
ကို ရှေးအခါက ကောင်းစွာ သတိမထားမိကြချေ။ ၁၉၁၂ ခုနှစ် 
က တိုင်တန်နစ်ခေါ် သင်္ဘောကြီးသည် ရေခဲတောင်နှင့် တိုက်မိ 
သဖြင့် ပျက်စီးနစ်မြုပ်သွားသည့်အကြောင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ကြား 
ကြရသောအခါ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးကပင် အထူး အံ့ဩဝမ်းနည်း
ကြရလေသည်။ ထိုအခါက အကြီးဆုံးဖြစ်သော အဆိုပါသင်္ဘော 
ကြီးသည် အင်္ဂလန်ပြည် ဆောက်သမ္ပတန်မြို့မှ အမေရိကတိုက် 
သို့ ပထမအကြိမ် ခုတ်မောင်းသွားစဉ် ကြီးမားလှသော ရေခဲ 
တောင်ကြီးနှင့် တိုက်မိသောကြောင့် နစ်မြုပ် ပျက်စီးရလေရာ 
ပါလာသော ခရီးသည်ပေါင်း ၂၃ဝဝ အနက် ၇ဝ၆ ယောက် 
ကိုသာ အသက်ရှင်လျက် ကယ်ဆယ် ရရှိလေသည်။
အတ္တလန္တိတ်မြောက်ပိုင်း၌ တွေ့ရသော ရေခဲတောင်များမှာ 
များသောအားဖြင့် ဂရင်းလန်းကျွန်းကြီးရှိ ရေခဲပြင်ကြီးမှ ပဲ့ကျ 
သော ရေခဲအစိုင်အခဲကြီးများ ဖြစ်၍ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်း 
ဖြည်း မျောပါလာပြီးလျှင် ဧပြီ၊ မေ၊ ဇွန်လများလောက်တွင် 
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်း သင်္ဘောလမ်းဆီသို့ ချဉ်းကပ် 
လာတတ်လေသည်။

သို့ဖြင့် ရေခဲတောင်များ၏ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် 
ယခုအခါ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းတွင် သွားလာနေ 
သော ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောပိုင်ရှင် ကုမ္ပဏီများက စုပေါင်းပြီး 
လျှင် သမုဒ္ဒရာကြီးတစ်လျောက် ကင်းထောက်သင်္ဘောများ 
စေလွှတ်ကာ လူစီးသင်္ဘောနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘောများအား 
ပင်လယ်တွင် မျောပါလျက်ရှိသော တွေ့သမျှ ရေခဲတောင်ကြီး 
များ၏နေရာနှင့် ယင်းတို့ မျောလာမည်ထင်ရသည့်လမ်းကြောင်း 
ကို ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် သတင်းပို့ရန် စီမံထားရ၏။ ထို့ပြင် 
သင်္ဘောများ ခုတ်မောင်းရာလမ်းကိုလည်း ဆောင်းရာသီတွင် 
ရေခဲတောင်ပေါရာ မြောက်ဘက်လမ်းမှ ဝေးနိုင်သမျှဝေးရာ 
တောင်ဘက်သို့ ဆုတ်လျက် ခုတ်မောင်းစေလေသည်။
တောင်ဘက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင်လည်း ရေခဲတောင်များ 
မျောနေသည့်ဒေသများ ရှိသည်။ ထိုရေခဲတောင်များသည် 
အန္တာတိတ်ရေခဲပြင်မှ ပဲ့၍ မျောလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ 
ထိုကဲ့သို့ မျောနေကြသော ရေခဲတောင်များအနက် အချို့သည် 
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော ရေခဲတောင်
ကြီးများထက်ပင် အဆပေါင်းများစွာ ကြီးမားကြလေသည်။

## ကိုးကား
ရေငုံး

**ရေငုံး** သည် ရယ်လီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ပေါ်ဇာနာဖွတ်စက ဗေကာရီ ဟုခေါ် သည်။ ရေငုံးသည် လူမြင်မခံတတ်သော ငှက်မျိုး ဖြစ်၏။ ယင်း၏ ကိုယ်ထည်အလျားသည် ခုနစ်လက်မခန့်ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းသည် ညို၍ အောက်ပိုင်းမှာ နီသည်။ ရေငုံး၏ ခြေထောက်များမှာ နီမြန်းနေ၍ ပျံသန်းစဉ်တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်။ ပျံသန်းရာ၌ ဖြောင့်ဖြောင့်တန်းတန်း အလွန် 
လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည်။ ရေငုံး၏ အသံမှာ သာယာ ညှင်းပျောင်း၏။ ဆိတ်ငြိမ်စွာနေတတ်၍ သားပေါက်ချိန်၌ပင် မဆူညံကြချေ။

ရေငုံးသည် တစ်နေ့ပတ်လုံး ကိုင်းတောထဲတွင် နေပြီးလျှင် နံနက်နှင့် ညနေအချိန်၌သာ အပြင်ထွက်၍ လယ်ကွင်းများ၌ အစာရှာဖွေသည်။ အလွန် ပုံးလျှိုးကွယ်လျှိုး နေတတ်လေသည်။ မိုးရာသီတွင် သားပေါက်၍ အသိုက်ကို မြေပေါ်၌ မြက် ဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ငါးဥမှ ရှစ်ဥအထိ ရှိသည်။ ဥအရောင်မှာ ဖြူ၍ အညိုကွက်များ ရှိသည်။ အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရေငုံးကို အနှံ့အပြား တွေ့ရ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတု သင့်လျော်သောဒေသများ၌ တွေ့ရသည်။ ရေငုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြဲနေသည့်ငှက် သို့မဟုတ် နွေအခါမှ လာရောက်သောငှက် ဖြစ် သည်ကိုမူ အသေအချာ မသိရသေးပေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟောင်ကောင်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရေစကြိုမြို့

**ရေစကြိုမြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၏ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ ချင်းတွင်းမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရေစကြိုမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၈၄ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ သူကြီးပိုင် နယ်ပေါင်း ၉၈ ခု ပါဝင်လေသည်။ ရေစကြိုမြို့သည် ပခုက္ကူမြို့၏ အထက် ၂၆ မိုင်အကွာတွင်ရှိ၍ ပခုက္ကူမြို့နှင့် မော်တော်ကား လမ်းဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းအားဖြင့်လည်း လှေသင်္ဘောတို့ ကူးသန်းသွားလာနိုင်သည်။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု အတန်ဖြစ်ထွန်း၍ ရေစကြိုထန်းလျက်နှင့် ထန်းသီးမုန့်မှာ ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်ဖြစ်သည်။ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်၍ မြို့ပေါ်တွင် အစိုးရရုံးများ၊ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ရေဆင်နှာမောင်း

ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ အင်းအိုင်ရေပြင်ပေါ်၌ 
ဖြစ်စေ လေဆင်နှာမောင်း ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ ရေပြင်ပေါ်မှ 
တိမ်တိုက်ထိအောင် အထက်သို့ ထိုးတက်နေသော နှာမောင်း 
သဏ္ဌာန် ရေလုံးကို ရေဆင်နှာမောင်းဟု ခေါ်သည်။ ရေဆင် 
နှာမောင်းသည် အထက်သို့ ပြင်းထန်စွာတက်သော လေစီး
ကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ လျင်မြန်စွာ လေပွေမွှေ့၍ 
တက်ရာ၌ ရေဆင်နှာမောင်းအတွင်းတွင် လေဖိအားနည်းရာ 
အရပ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ရေဆင်နှာမောင်းထဲရှိ ရေသည် 
ရေငန်မဟုတ်၊ ရေချိုဖြစ်သည့်အချက်ကို ထောက်၍ နှာမောင်း 
သဏ္ဌာန် ရေလုံးသည် လေထဲရှိ အငွေ့ရည်ဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း 
သိရသည်။

ရေပြင်ပေါ်၌ သွားလာကြသောလှေ၊ သင်္ဘောတို့သည် 
လေပွေမွှေ့သောအရှိန်ကြောင့် တိမ်းမှောက်နစ်မြုပ်နိုင်၏။ ရေ 
ဆင်နှာမောင်းသည် အပူပိုင်းဒေသ ရေပြင်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ 
ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ရေဆင်နှာမောင်းသည် အမြင့်ပေ 
၁၅ဝဝ အထိ တက်၍ ၁ဝ မိနစ်မှ မိနစ် ၃ဝ အထိ အချိန်
ကြာမြင့်လေသည်။

## ကိုးကား
ရေကြက်

**ရေကြက်** (**common moorhen**) (*Gallinula chloropus*) သည် အမည်နှင့်လိုက်အောင် ရေတွင် ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် ရယ်လီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို သတ္တဗေဒ (ပါဏဗေဒ‎) အလိုအရ ဂယ်လီနျူလာကလိုရိုပတ် ဟူ၍ခေါ်သည်။ ရေကြက်သည် ကိုယ်အလျား ၁၂ လက်မရှိ၍ ရေကူးရာတွင် ခေါင်းကို ညိတ်ကာညိတ်ကာ ကူးလေ့ရှိသည်။ အမြီးကိုလည်း အဆက်မပြတ် ပင့်တင်လေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အမြီး၏ အောက်ဘက်ရှိ အဖြူကွက်များကို မြင်နိုင်လေသည်။  အစိမ်းရောင်ရှိသော ခြေထောက်များတွင် အနီရစ်ရှိခြင်းနှင့် အနီရောင်နှုတ်သီးဖျားတွင် အဝါရောင်ရှိခြင်းတို့သည် ရေကြက်၏ ထူးခြားသောလက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

ရေကြက်၏အော်သံသည် ကျယ်လောင်စူးရှ၍ ရုတ်တရက် လန့်ဖျပ်အော်လိုက်သည်နှင့်တူသည်။ အော်သံကို အတော်ဝေး ဝေးမှပင် ကြားနိုင်လေသည်။ ရေအစဉ်မပြတ်ရှိ၍ ကိုင်းပင်များ ထူထပ်စွာ ပေါက်နေသော နေရာမျိုးတွင် နေလေ့ရှိသည်။ ရေကြက်သည် ထုံးအိုင်များတွင် နေလေ့ရှိသော ငှက်မျိုးဖြစ်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှာကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ၊ မြစ်များနှင့် ချောင်းများတွင် တွေ့ရခဲသည်။ ရေတွင်ပေါက်ရောက်နေသော အပင်များကြားတွင် ရေကြက်သည် သွားလာလျက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ရေပိုးရေမွှားများကို စားနေလေ့ရှိသည်။ ရေကြက်သည် ရေကူးကျင်လည်ပြီးလျှင် ရေတွင်လည်း ကောင်းစွာ ငုပ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံသောအခါတွင်မှသာရေတွင် ငုပ်လေ့ရှိပုံရသည်။ ရေစပ်ရှိ ကုန်းပေါ်သို့လည်း တက်၍ အစာရှာစားလေ့ရှိသည်။ ကုန်းပေါ်သို့ တက်၍လည်း သွားလာလေ့ရှိသည်။ သစ်ပင်များပေါ်တွင်လည်း ရေကြက်သည်  နားလေ့ရှိသည့်အပြင် သစ်ကိုင်းများကို တစ်ကိုင်းပြီးလျှင် တစ်ကိုင်း ကျင်လည်စွာ ကူးသွားနိုင်သည်။ ပျံရာတွင် လေးလံပြီးလျှင် အားထုတ်၍ ပျံရပုံရှိသည်။ ပျံသောအခါ ရေပြင်နှင့် ကပ်၍ ပျံလေ့ရှိပြီးလျှင် လည်တံနှင့် ခြေထောက်များကို ဆန့်တန်း၍ ပျံလေ့ရှိသည်။ 

ရေကြက်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်များရှိ သင့်တော်သောထုံးအိုင်များတွင် မိုးဥတုအတွင်း၌ သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ အသိုက်ကို ရေတွင်ပေါက်သည့် ဆွေးမြည့်နေသော အပင်များ၏ ပင်စည်ရိုးများ၊ အရွက်များနှင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ရေကြက်၏အသိုက်များကို ချုံများပေါ်တွင်၎င်း၊ သစ်ပင်များပေါ်တွင်၎င်း၊ ရေပေါ်၌ မျောနေကြသည်၎င်း တွေ့နိုင်ပေသည်။ တစ်မြုံလျှင် ခြောက်ဥမှ ကိုးဥအထိ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ၁၄ ဥအထိပင်ရှိတတ်သည်။ ဥ၏အရောင်မှာ အညိုပျော့ရောင် ဖြစ်ပြီးလျှင် နီညိုရောင်နှင့် ခရမ်းရောင်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ ရေကြက်သည် ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် အထူးပေါများ၍ ဩစတြေးလျတိုက်မှတစ်ပါး အခြားတိုက်ကြီးများအားလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရေကန်ထုံးအိုင်ရှိရာ ဒေသများတွင် ရေကြက်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆောင်းရာသီ၌ တွေ့နိုင်သော်လည်း မိုးရာသီ၌မူ ရှိပုံမရချေ။ သားလည်း ပေါက်ပုံမပေါ်ချေ။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အတော်ကြီးသည့် ရေအိုင်များတွင် ရေကြက်များကို တွေ့နိုင်လေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရေဆေးခြယ်နည်း

## ရေဆေးခြယ်နည်း
ပန်းချီဆေးရေးအတတ်တွင် နည်းစံနစ်အမျိုးမျိုးရှိရာ ရေ 
ဆေးဖြင့် ရေးဆွဲသည့်နည်းလည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်၏။ 
သို့သော် ရေဆေးသည် ရေးဆွဲရာတွင် မြန်မြန် ခြောက်သွေ့ 
လွယ်သဖြင့် လိုနေသည့် နေရာကို ပြုပြင်ရန် အခက်အခဲ 
တွေ့ရလေသည်။ ထိုပြင် ရေဆေး၏ အခြားချွတ်ယွင်းချက် 
တစ်ခုမှာ ဆီဆေးလောက် အရောင်မတောက်သည့်ပြင် မြန်မြန် 
မှိန်လွယ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပန်းချီဆရာသည် ပန်းချီကားတွင် 
အလင်းရောင် များများသွင်းလိုသောအခါ ရေဆေးကို အသုံးပြုရ 
စမြဲ ဖြစ်သည်။

ရေဆေးသည် ဆီဆေးလောက် သုံးရာ၌ မလွယ်ကူသော် 
လည်း ပန်းချီပညာ သင်ခါစလူငယ်များသည် ရေဆေးဖြင့် 
ရှေးဦးစွာ သင်ယူကြရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေဆေး 
သည် စရိတ်ကုန်သက်သာသောကြောင့် စုတ်တံနှင့် ဆေးခြယ် 
ပေးရာတွင် အလေ့အကျင့်များများ လုပ်နိုင်သည်။ စာသင် 
ကျောင်းများတွင် ပုံဆွဲဆရာတို့က ကျောင်းသားကျောင်းသူများ 
ကို ပုံဆွဲအတတ် သင်ပေးသည့်အခါ ရေဆေးကို အသုံးမခိုင်းမီ 
ရောင်စုံခဲတံ၊ ရောင်စုံမြေဖြူ စသည်တို့ကို ရှေးဦးစွာ အသုံးပြု 
စေတတ်ကြသည်။

ရေဆေးသည် များသောအားဖြင့် အရည်မဟုတ်၊ အရောင် 
အမျိုးမျိုးရှိသောဆေးခဲများဖြစ်၍ ဆေးရောင်မြဲစေရန် ကော်ရည် 
နှင့် ရောစပ်ထားသည်။ ရေးဆွဲသူသည် စုတ်တံကို ရေထဲ၌ 
နှစ်ပြီးနောက် ရေကို အနည်းငယ် ခါချပြီးလျှင် လိုသော 
အရောင်ရှိသည့် ဆေးခဲပေါ်တွင် သုတ်လိမ်း၍ စက္ကူပေါ်တွင် 
ရေးခြယ်ရသည်။

ရေးဆေးသည် ရေးရခက်သဖြင့် ပန်းချီဆရာတိုင်း နိုင်နိုင် 
နင်းနင်း မရေးဆွဲနိုင်ကြချေ။ အချို့သော ကမ္ဘာကျော် ပန်းချီ 
ကားကြီးများမှာ ရေဆေးဖြင့် ရေးခြယ်ထားသော ပန်းချီကား 
များပင် ဖြစ်သည်။

အီဂျစ်၊ တရုတ်၊ ဂရိ စသည့် ရှေးကျသော နိုင်ငံများတွင် 
ရေဆေးကို ရှေးပဝေဏီကပင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသော်လည်း ၁၇ 
ရာစုနှစ်လောက်ဆီသို့ ရောက်မှသာ ဗြိတိန် အစရှိသောနိုင်ငံများ 
တွင် အနှံ့အပြား အသုံးများလာခဲ့လေသည်။ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှား 
ခဲ့သော ရေဆေးပန်းချီဆရာကြီးများအနက် အချို့တို့မှာ ရမ်း 
ဗရန့်၊ ရူးဗင်၊ ဒျူရာ၊ ဂီယာတင်၊ တားနား စသည်တို့ ဖြစ်ကြ 
လေသည်။

## ကိုးကား
ရေတာရှည်မြို့

**ရေတာရှည်မြို့**သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူခရိုင် ရေတာရှည်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ တောင်ငူမြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် မန္တလေးသွား မီးရထားလမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ရေတာရှည်မြို့နယ်သည် တောင်ငူခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ဖျားတွင် ရှိ၍ ၉၉၆ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏။ ရေတာရှည်မြို့သည် တောင်ငူမြို့နှင့် ကားလမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း အဆက်အသွယ်ကောင်းသော မြို့ကလေး ဖြစ်သည်။ တောင်ငူမြို့မှ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၁၇ မိုင် ဝေး သည်။ မြို့အနောက်ဘက်ရှိ လယ်ကွင်းနှင့် ရွာစဉ်များသည် ပဲခူးရိုးမတောင်ခြေအထိ ရောက်သည်။

မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်သောမြို့ဖြစ်၍ အစိုးရရုံးများ၊ အစိုးရအထက် တန်းကျောင်း၊ သစ်စက်နှင့် ဆန်စက်များ ရှိ၏။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၉၂၂ ယောက်ရှိလေသည်။

## အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ် 
* ဒဂုန်ဦးလှဘေ

## ကိုးကား