open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အာဖရိကကျားကြောင်

**အာဖရိကကျားကြောင်**ကို ဆာဗယ်လ်ကြောင်ရိုင်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသည်။ ခြေတံရှည်ပြီး အမြီးတိုသည်။ ကျားသစ်ကဲ့သို့ အနက်ပြောက်များ ပါရှိသည်။ ဦးခေါင်းထိပ်ပေါ်တွင် ကြီးမားသော နားရွက်ဝိုင်း ၂ခုမှာ ယှဉ်လျက် ထောင်နေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:နမီးဘီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ငန်းတော်ကျား

**ငန်းတော်ကျား**မြွေသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ စုစုပေါင်း မျိုးစိတ် ၁၆ မျိုးမျှ တွေ့ရှိထားသည်။ ထိုမြွေတို့သည် များသောအားဖြင့် အနက်ရောင် နှင့် အဝါရောင် အား တရစ်စီရစ် ထားကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဆိပ်ရှိ မြွေများ
ကဏ္ဍ:ငန်းမြွေ မျိုးစုဝင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ
သူရဲကောင်း တံဆိပ်နီ

စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Stephan Cran ၏ The Red Badge of Courage ဝတ္ထုရှည် ကို ဘာသာပြန် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်စဉ်ကာလ ပြည်ထောင်စုတပ်ဘက် မှ စစ်သားလေး တစ်ယောက် ရန်သူ သေနတ်ပစ် ခံရခြင်းကြောင့် စိတ်ဓာတ် ပျက်ပြားပြီး တိုက်ပွဲမှ ထွက်ပြေးပုံ၊ ထိုသို့ ထွက်ပြေးရာမှ တိုက်ပွဲ အရေးနိမ့်မှု ကြောင့် ဆုတ်ပြေးလာသော အခြား တပ်သားများ အကြား ယောင်လည်လည် ဖြစ်ကာ ပြန်လည် တိုက်ပွဲဝင်ပုံ၊ နောက်ဆုံးတပ် ၏ အလံကို အထိမခံဘဲ ဆုပ်ကိုင်ကာ ချီတက် တိုက်ခိုက်ပုံ ကို ရေးဖွဲ့ ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စစ်၏ အနိဌာရုံများကို ဖတ်ရှုရမည် ဖြစ်သလို စာဖတ်သူများ ကို စစ်ဆန့်ကျင်ရေးစိတ်၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ကို မြတ်နိုးစိတ်များ ဝင်ရောက် လာစေမည့် စာအုပ် ဖြစ်သည်။
ပါရီရုပ်ပုံလွှာ

စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Ernest Hemingway ၏ A Moveable Feast ကို ဘာသာပြန် ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပါရီမြို့မှ ထူးခြားသည့် နေရာဒေသများ၊ လူမျိုးစရိုက်များ၊ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များကို နောက်ခံထား ရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထုရှည် ကြီးဖြစ်သည်။
ဆမ်းမားဆက်မွန်၏ ဝတ္ထုတိုများ

နှစ်ဆယ်ရာစု ၏ ဝတ္ထုတို ဘုရင်တစ်ပါး ဟု လည်းကောင်း၊ အကျွမ်းကျင်ဆုံး ဝတ္ထုတို စာရေးဆရာ ဟု လည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဆမ်းမားဆက်မွမ် (W. Somerset Maugham) ၏ လက်ရွေးစင် ဝတ္ထုတိုများ ကို စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က ဘာသာပြန် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေပဇ္ဇုန်၊ ပုရွက်ဆိတ်နှင့် နှံကောင်၊ အနိုင်မခံ၊ အပျော်ဆုံးလူ၊ ကဗျာဆရာကြီး၊ လူမှာကတိ၊ ကိုဆိုးပေ၊ အမာရွတ်နဲ့လူ၊ ကျောင်းစောင့်ကြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်၊ အခါအခွင့် သင့်သော၊ ဂြိုဟ်မွှေသည့်စာ၊ စခန်းတစ်နေရာ၊ လမ်းဆုံး အစရှိသည့် ဝတ္ထုတိုများ ပါဝင် ကြသည်။
ဇလာတာ၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း

စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Zlata Filipovic ရေးသားသည့် Zlatas Diaryကို ဘာသာပြန်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဘော့စနီးယား ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ တွင် **ဇလာတာ** ဆိုသူ ၁၃ နှစ် သမီးလေး ရေးသားခဲ့သည့် ဒိုင်ယာရီ မှတ်တမ်း အကြောင်းဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဆာရာယေဗိုမှာ မြို့ပျက်ကြီး ဖြစ်လာပြီး ကျီးလန့်စာ စားနေရပုံ၊ အချို့မှာ မနေရဲတော့ဘဲ မြို့ကို စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပုံ၊ စစ်၏ အနိဋ္ဌာရုံများ၊ သူ၏ သူငယ်ချင်းများ နှင့် ကွဲရပုံ၊ အချို့ သေဆုံးခဲ့ရပုံများ၊ စစ်အတွင်း အသက်ရှင် နေထိုင်ရေး အတွက် ရုန်းကန် လှုပ်ရှားခဲ့ရမှုများ အပါအဝင် စစ်အတွင်း သူ၏ ခံစားမှုများ ကို ပီပီပြင်ပြင် ဖော်ပြထားသည်။ မူရင်းစာအုပ် သည် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ပြီး တရုတ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ များသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဇင်းကြောလိပ်

**ဇင်းကြောလိပ်** သည် ပင်လယ်လိပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။သားရေဘက်ပင်လယ်လိပ်ကို တစ်ခါတစ်ရံ lute turtle၊ leathery turtle သို့မဟုတ် luth ဟုခေါ်ကြပြီး အသက်ရှင်နေသော လိပ်အားလုံးတွင် အကြီးဆုံးနှင့် မိကျောင်းမဟုတ်သော တွားသွားသတ္တဝါများတွင် အလေးဆုံးဖြစ်ပြီး အရှည် ၂.၇ မီတာအထိ ရှိကာ အလေးချိန် ၅၀၀ ကီလိုဂရမ်အထိ ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်လိပ်များ
မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ (စာအုပ်)

**မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ** စာအုပ်သည် မောရစ်ကောလစ်၏ Last and First in Burma (1941-1948) အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ကျော်အောင်မှ ဘာသာပြန်ဆို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်မှ စာမူခွင့်ပြုချက်အမှတ် ၃၁၀၁၄၀၁၂၀၉ ဖြင့် ထုတ်ဝေသည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် စာရေးဆရာ ကျော်အောင်သည် ထင်ရှားသော ပင်ကိုရေးဝတ္ထုများ၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထုများ၊ ခရီးသွားမှတ်တမ်းများ၊ ကျမ်းစာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး အမျိုးသား စာပေဆု၊ အရှေ့တောင်အာရှ စာပေဆုတွေကိုလည်း ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် စာရေးသူ၏ ကိုယ်ရေးအကျဉ်းကိုလည်း ရှေ့ဆုံး၌ ဖော်ပြပေးထားသည်။

စာအုပ်၏ နောက်ဆုံးစာမျက်နှာများမှာ အဓိက ဖြစ်ရပ်ရက်စွဲများ ဟူ၍ ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မြန်မာသမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်နိုင်တဲ့နေ့အထိ နေ့အလိုက် ထူးခြားဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြပေးထားသည်။ မူရင်းဓာတ်ပုံ၊ မြေပုံများနှင့်တကွ ဖော်ပြထားပြီး ဂျပန်တို့၏ အကြံအစည်၊ ဦးစော၊ ဂျပန်စစ်ကြေညာပြီး ကျီးလန့်စာ စားကာလ၊ တော်လှန်ရေး သန္ဓတေည် မွေးဖွားခြင်း၊ ဒေါ်မန်စမစ်နှင့် ချာချီကမ်ဗာလင် မိန့်ခွန်း၊ အောင်ဆန်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း နိဂုံးစကား စသည့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ခေါင်းစဉ်ပေါင်း ၃၁ ခု ပါဝင်သည်။ နိဂုံးစကားဆိုသည့် အခန်းမှာဆိုတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။
:::*ဒေါ်မန်စမစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြံစည်ကြိုးစားခဲ့သည်။ မောင့်ဘက်တန်လည်း သူတို့လိုပင် . . .။ မြန်မာတို့ဘက်တွင်မူ အပြိုင် အဆိုင်တွေ များစွာပေါ်ခဲ့သည်။ ဆာပေါ်ထွန်း လိုလူ၊ ဦးစောလို လူများလည်း ရှိသည်။ သို့တိုင်အောင် ကယ်တင်ရှင် ဖြစ်နိုင်ရန် အလားအလာရှိသူများကို မွေးထုတ်ပေးသည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ရပ်တည်သူမှာအောင်ဆန်းပင် ဖြစ်ပေသတည်း။*

စာမျက်နှာ အချို့၏အောက်ခြေတွင် ရှင်းချက်လိုအပ်သော အင်္ဂလိပ်စာ စကားလုံးများ၊ ရှင်းလင်းချက်များကို အောက်ခြေမှတ်စုအဖြစ် ထည့်သွင်းပေးထားသည်။ စာအုပ်၏ နောက်ကျောဖုံးတွင်လည်း စာအုပ်ထဲတွင် ပါဝင်သည့် အကြောင်းအရာများကို အကျဉ်းမျှ ပုံနှိပ်ဖော်ပြပေးထားသည်။
လိပ်စွန်

**လိပ်စွန်** (Hawksbill sea turtle) သည် ပင်လယ်လိပ်မျိုးဖြစ်ပြီး *Cheloniidae* မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ လိပ်စွန်ကို ပါဏဗေဒအလိုအရ *“အိရက်မာရှယ်လေ အင်ဘရီခေတာ* *(Eretmochelys imbricata)”* ဟု အမည်ပေးထားသည်။    

လိပ်စွန်သည် *Eretmochelys* မျိုးစု၏ တစ်ခုတည်းသော ရှင်သန်ကျန်ရစ်သည့် မျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်။ လိပ်စွန်မျိုးစိတ်တွင် အတ္တလန္တိတ်မျိုးစိတ်ခွဲ နှင့် အင်ဒို-ပစိဖိတ်မျိုးစိတ်ခွဲဟူ၍ မျိုးစိတ်ခွဲနှစ်မျိုးရှိပြီး ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ သမုဒ္ဒရာများနှင့် ကမ်းခြေဒေသများတွင် ကျင်လည်ကျက်စားကြသည်။    

လက်ရှိအချိန်တွင် လိပ်စွန်များအား *မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိ* ပင်လယ်လိပ်မျိုးစိတ်အဖြစ် IUCN မှ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး အဆင့်သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း သစ်တောဦးစီးဌာန မှ “*လုံးဝကာကွယ်ထားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်*” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း၍'''''' ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ထားသည်။     

ဖိုင်:Tortue imbriqueeld4.jpg|alt=Photo from above of swimming turtle, with four outstretched flippers and faceted shell|ဤဓာတ်ပုံတွင် လိပ်ခွံပေါ်ရှိ အထပ်ထပ်ဖြစ်နေသည့် အကြေးခွံသကဲ့သို့သောအရာများကို ထင်ထင်ရှားရှားတွေ့ရသည်။
ဖိုင်:Hawksbill turtle doeppne-081.jpg|alt=Profile photo of animal head with prominent beak protruding above lower jaw, a faceted head covering surrounds the eye|လိပ်စွန်၏ ထူးခြားသောနှုတ်သီးပုံစံအား အနီးကပ်တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဖိုင်:Fluorescent Turtle.jpg|လိပ်စွန်၏ အလင်းရောင်ထွက်သော ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှ အရေးအကြောင်းများ

## ကိုးကား
နေဝင်ဘုရင်များ

ကိုလိုနီခေတ် က အင်္ဂလိပ် အစိုးရ ၏ I.C.S အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း အုပ်ချုပ်ရေး တရားစီရင်ရေးကိစ္စများ၌ သမာသမတ် ကျကျ အမှုထမ်းခဲ့သူ မောရစ်ကောလစ်၏ ရှမ်းပြည်နယ်သို့ ခရီးသွား အတွေ့အကြုံဖြစ်သည်။ မူရင်း စာရေးသူသည် ပင်စင်ယူပြီး ၃ နှစ်အကြာ အင်္ဂလန်၌ ရှိစဉ် အင်္ဂလိပ် လူမျိုး ရှမ်းပြည်နယ် တိုင်းမင်းကြီး၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် အင်္ဂလန်မှ ရှမ်းပြည်သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ တွေ့မြင်ခဲ့သည်များကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မှတ်တမ်းတင် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ကနဖော့

## Enhydra fluctuans Lour (ကနဖော့)
*Botany Term 	: 	Enhydra fluctuans Lour
*Species/Family 	: 	Compositae
အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။  သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။

ရခိုင်လူမျိုးများသည် ကနဖော့ ကို ခေါင်းရော် ဟုခေါ်ကြသည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
*အပင် ရေစပ် ရွှံ့နွံများကြား၌ ပေါက်သည့် ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁- ၂ ပေထိ ရှိ၏။ တစ်ပင်လုံး ပြောင်ချောနေသည်။ သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ အမွေးနုများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ကိုင်းဖြာသည်။ အဆစ်များမှ ဖော့ကဲ့သို့ ပေါ့ပါးသော အဖြူရောင် အမြစ်များ ဖြာထွက်သည်။
*အရွက် ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျထွက်သည်။ အရွက်များ သေးသွယ်ပြီး ငှက်တောင်ပုံ ရှိသည်။ ၁ လက်မမှ ၃ လက်မထိ ရှည်သည်။ ရွက်ရင်း ကျဉ်းသွယ်သည်။ ရွက်ညှာမဲ့၍ ရွက်နားညီသည်။ သို့မဟုတ် သေးငယ်သော ခွေးသွားစိပ်များ ရှိသည်။
*အပွင့် စိမ်းနုရောင်ရှိသည်။ ပွင့်ညှာမဲ့သည်။ ထိပ်ထွက်ပန်းပွင့် ဖြစ်သည်။ ပွင့်ချိန်မှာ သီတင်းကျွတ်လမှ တပေါင်းလ အထိ ဖြစ်သည်။
*အသီး တစ်စေ့သီး ဖြစ်သည်။

## အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ
ပဉ္စငါးပါး၊ အများအားဖြင့် အရွက်ကို သုံးသည်။
## မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ
အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
## ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
## အသုံးဝင်ပုံ 
*အာနိသင်  :  မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကနဖော့သည် ငန်ခါး အရသာ ရှိ၏။ သည်းခြေ၊ သလိပ်ကိုနိုင်၏။ ဖောရောင်ခြင်း၊ နူနာ၊ အရေပြားရောဂါ၊ ချောင်းဆိုးရောဂါ စသည်တို့မှ ကင်းဝေး၏။
## အသုံးပြုပုံ
*အရွက်
# အရွက်ကိုကြိတ်၍ ဦးခေါင်းတွင် အုံပေးခြင်းဖြင့် ဦးနှောက် ပူခြင်းကို အေးစေသည်။ အရေပြားနှင့် အကြောရောဂါများ အတွက်လည်း သုံးသည်။
# အရွက်ရည်ကို နွားနို့နှင့် ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်နို့နှင့် ဖြစ်စေ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ဆီးပူညောင်းကျနာကို ပျောက်စေသည်။
*ပဉ္စငါးပါး
# ကနဖော့ကို ပြုတ်၍ တို့စားခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ပြုတ်ရည်ဖြင့် ချွေးအောင်းခဲ့သော်လည်းကောင်း ဖောရောင်ခြင်း ပျောက်၏။
# ကနဖော့ ပဉ္စငါးပါးရည် အနည်းငယ်မျှ သောက်သော် ကျောက်ဖြူပေါက်သောရောဂါ၊ အရေပြားရောဂါ၊ ခြင်ဆီကို တိုးသောရောဂါများ ပျောက်ကင်း၏။
# ကနဖော့ရည်ကို ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် ကျောက်ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
# ကနဖော့ တစ်ပင်လုံးအား ဆန်ဆေးရည်၊ မုန်ညင်းဆီထည့်၍ပြုတ်ပြီး ဆားအနည်းငယ် ထည့်သောက်ခြင်းဖြင့် အသည်း အားနည်း သောရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၏။

## ကိုးကား
ကမ္ဘာလိပ်

**ကမ္ဘာလိပ်** (ခေါ်) **လိပ်ပုတီး** (*Amyda cartilaginea*) သည် အခွံပျော့လိပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဒေသ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်း၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ
ခွေးလှေးယား

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် တစ်နှစ်ခံနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ သေးသွယ်သော အကိုင်းအခက်များတွင် အမွေးများ ရှိသည်။ အပင်ကြီးရင့်လာသောအခါ ပြောင်ချော၏ ။
အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။ သုံးရွက်မြွှာပေါင်းဖြစ်၍ အောက်နှစ်ရွက်သည် လိပ်ပြာတောင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရွက်ရင်း ရွဲ့စောင်းနေသည်။ ထိပ်ရွက်မြွှာသည် ဘေးရွက်မြွှာ နှစ်ခုထက်သေးငယ်ပြီး ရွက်ထိပ်ရွက်ရက်းသွယ်၍ အလယ်ပိုင်း ကျယ်သည်။ အရွက်ထက်အောက် မျက်နှာပြင်နှင့်ရွက်ညှာတွင် အမွေးများရှိသည်။ ရွက်မြွှာများ၏ ရွက်ညှာရင်းတွင် ရွက်စွယ်၂ ခုရှိ၏။
အပွင့် ပဲပုစွန်ပွင့်နှင့်တူ၏ ။ ပွင့်ညှာတို၍ ပန်းခိုင်အောက်ဘက်သို့ ငိုက်ကျနေသည်။ အပွင့် ခရမ်းရောင်ဖြစ်သည်။ ပွင့်ချပ် အညိုရောင်ပေါ်တွင် အနက်စက်ကလေးများ ရှိ၍ မီးခိုးရောင် အမွေးကလေးများ ရှိ၏။
အသီး ညိုဝါရောင်ရှိ၏ ။ အသီးတောင့်မှာ ၂ လက်မ ၃ လက်မ ရှည်၍ ထိပ်ဘက်တွင် ကောက်နေ၏ ။ အစေ့အိမ်ဘေးတွင် ယားယံစေသော အမွေးများ ရှိသည်။ အစေ့ ၅-၆စေ့ ခန့်ပါသည်။ တပို့တွဲလ တပေါင်းလတွင်သီးသည်။
အစေ့ ဘဲဥပုံဖြစ်သည်။ ပြားချပ်နေသည်။ အညိုရောင်တွင် အနက်စက်များ ပါရှိ၏ ။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အမြစ် ၊ အစေ့ ၊ အသီး ၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ခွေးလှေးယားသည် ချိုခါးသော အရသာ ရှိ၏ ။ အေးသောဂုဏ်သတ္တိရှိ၏ ။ လေ ၊ သည်းခြေကို နိုင်၏ ။ အစေ့သည် သုက်ကိုပွားစေ၏ ။ အားကို ဖြစ်စေ၏ ၊ ၀ဖြိုးစေ၏ ၊ သန်ပိုးများကို နိုင်၏ ၊ အာရုံကြောများကို အားရှိစေ၏ ၊ အမြစ်သည် အကြောများကို အားရှိစေ၏။ ဆီးရွှင်စေ၏။ အစေ့အိမ်၌ ကပ်နေသော အမွေးများသည် သန်ပိုးများကို ကျစေ၍ သွေးလေတို့ကို ကြွစေနိုင်သဖြင့် ထုံကျင်နေသောနေရာတို့၌ လိမ်းပေးရ၏ ။
အသုံးပြုပုံ-
အမြစ်
၁ ။ ခွေးလှေးယားမြစ်မှုန့် အနည်းငယ်ကို ရေနှင့်ရောသောက်သော် သွေးဝမ်းကျရောဂါ ပျောက်၏။
၂ ။ ခွေးလှေယားမြစ်ကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ပြုတ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောသောက် သော် ကာလဝမ်းရောဂါ ပျောက်၏ ။
၃ ။ ခွေးလှေယားမြစ်ကို ကြိတ်၍ ရေဖျဉ်းရှိသောဗိုက်တွင် လိမ်းပေးခြင်း ၊ အတုံးငယ်ကလေးများပြု၍ ခြေဆစ်လက်ဆစ်တို့၌ ချည်နှောင်ပေးခြင်းဖြင့် ရေဖျဉ်းရောဂါပျောက်စေ၏။
၄ ။ ခွေးလှေယားမြစ် ကြိတ်ရည်ကို နေ့စဉ်သောက်သုံးသော် လေရောဂါ လက်မောင်းသိမ်ရောဂါ ပျောက်စေ၏ ။
၅ ။ ခွေးလှေယားမြစ်မှုန့်ကို ဆီနှင့် ချင်ပြီး အဆီကို စစ်ယူ၍ လိမ်းပေးသော် ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ ပျောက်၏ ။
အစေ့
၁ ။ ခွေးလှေယားစေ့မှုန့်ကို ရေနှင့် ရောသောက်သော် ဆီးချုပ်ရောဂါ ပျောက်၏ ။
၂ ။ ခွေးလှေယားစေ့အနုကို ဟင်းအဖြစ် ကြော်ချက်စားသော် သွေးအန် သွေးလျှံရောဂါ ပျောက်၏ ။
၃ ။ ခွေးလှေယားစေ့ကို ထောပတ်နှင့် ကြော်ချက်စားသော် လူကို ၀စေ၍ အားကို တိုးစေသည်။
၄ ။ ခွေးလှေယားစေ့ကို ကြိတ်၍ ကင်းကိုက်ရာ၌ အုံပေးသော် ကင်းဆိပ်ပျောက်၏ ။
၅ ။ ခွေးလှေယားစေ့သည် အားတိုးဆေး၊ ကာလသားရောဂါပျောက်ဆေး ၊ လေငန်းရောဂါပျောက်ဆေးအဖြစ်လည်း သုံး၏ ။
၆ ။ ခွေးလှေယားစေ့ကို အမှုန့်ပြု၍ နွားနို့သောက်လျှင် သုက်အားကို အထူးပွားစေ၏ ။ အမျိုးသမီးများ နို့ထွက်စေ၏ ။
၇ ။ ခွေးလှေယားစေ့နှင့် ခွေးလှေယားမြစ်ကို ဆတူအမှုန့်ပြု၍ ယင်းအမှုန့်နှင့် သကြားဆတူရောပြီး နွားနို့နှင့် နေ့စဉ်သောက်ပါက ကျန်းမာ၀ဖြိုးပြီး သုက်အားကို အလွန်အမင်း ကောင်းစေသည်။
အသီး
၁ ။ အသီးတောင့်ကို သန်ကျဆေးအဖြစ် သုံး၏ ။
အရွက်
၁ ။ ခွေးလှေယားရွက်ကို ပြုတ်တို့လျှင် အမျိုးသမီး သားသည် မိခင်များ နို့ထွက်များစေ၏ ။ သွေးအန် ၊ သွေးကျရောဂါ ကို ကာကွယ်နိုင်၏ ။ ယောက်ျားများ ဒူလာပါဒရက်ရောဂါပျောက်စေ၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော ပဲတောင့်ရှည်များ
ကျီးအာပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် နွယ်ပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည်သန်မာ၍ အောက်ပိုင်း၌ သစ်မာဖြစ်သည်။ အကိုင်းဖြာသည်။ မြောင်းပါသည်။ ရင့်သော ပင်စည်သည် မွဲခြောက်ခြောက်အရောင်ဖြစ်ပြီး ကြမ်းသော အပြောက်အစက်များ ရှိသည်။ နွယ်နှာမောင်း ၃ ခု ဖြာသည်။
အရွက် ရွက်လွှဲ တစ်ရွက်ချင်းထွက်သည်။ ရွက်ပြားချော၍ ကြီးသည်။ ရွက်ရင်း နှလုံးပုံရှိပြီး အဝိုက်ညီသည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်နားများ ခွေးသွားစိပ် ကျဲကျဲပုံရှိပြီး ရွက်ညှာအလွန်ရှည်ကာ အလယ်တွင် မြောင်းပါရှိသည်။
ပန်းပွင့် ပန်းခိုင်ပေါ်တွင် အဖြူရောင်ပန်းပွင့် လေးများ ပွင့်၏ ။ တန်ခူးလမှ နယုန်လအတွင်း ပွင့်သည်။
အသီး အစေ့များ ခွံမာသီး ဖြစ်သည်။ ၁၁/၂ -၂ လက်မခန့် အချင်း ရှိ၍ လုံးဝိုင်းသည်။ မှည့်သောအခါ အနီရောင် ဖြစ်သည်။ လိမ္မော်ရောင်အစင်း ၁၀ စင်း ခန့်ရှိသည်။ အသီးခွံ ထူသည်။ ဝါခေါင် ၊ တော်သလင်း လတွင် သီးသည်။
အမြစ် အမြစ်သည် မြေတွင်းသို့ နက်ရှိုင်းစွာသွား၍ မြစ်ဥပေါင်း များစွာနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိ၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အသီး ၊ အမြစ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အအေးပိုင်းဒေသမှအပ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ ။ ။ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် ။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကျီးအာသီးသည် ခါးသည် ၊ အနည်းငယ် ချိုသည်၊ သိမ်မွေ့သော အရသာ ရှိသည်။ နှလုံးနှင့် မသင့် ချေ။ အရည်သည် ဝမ်းသင့်စေသည်။
အသုံးဝင်ပုံ-
အသီး
၁ ။ ကျီးအာသီးကိုကြိတ်၍ အုန်းဆီနှင့် ရောကျိုပြီး ခပ်နွေးနွေး ထည့်ပေးက နားကိုက်နာနှင့် နှာခေါင်းတွင် ဖြစ်သော အနာများကို ပျောက်စေသည်။ နှာပုပ်ရောဂါတွင် နှာခေါင်း ထဲသို့ ယင်းဆီကို အစက်လိုက် ထည့်ပေးရ၏ ။
၂ ။ ၎င်းအသီးခြောက်ကို ချေ၍ ဆေးလိပ် ၊ ဆေးတံတွင် ထည့်သောက်ခဲ့သော် ပန်းနာ၊ ရင်ကျပ်ရောဂါပျောက်ကင်း၏ ။
၃ ။ အသီးကို လည်ချောင်းရောဂါ ၊ အစာမကြေရောဂါ ၊ ချောင်းဆိုးရောဂါ ၊ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါ ၊ နာတာရှည် ရောဂါ ၊ အစာအိမ်နှင့် စပ်လျဉ်းသောရောဂါများ အတွက် အသုံးပြုသည်။
အမြစ်
၁ ။ ကျီးအာမြစ်ကို သွေး၍ လျှာတွင် ပွတ်ပေးလျှင်တစ်ခဏချင်းပင် သလိပ်ကို ကြေစေ၏ ။ အမြစ်သက်သက် အမှုန့်ကို ထိပ်ကပ်နာ ရောဂါ၌ ရှူရ၏ ။
၂ ။ အမြစ်ဥကိုပြုတ်၍ ပျားရည်နှင့် သောက်က ဆီးအောင့် နာ ပျောက်၏ ။ 

## ကိုးကား
ကြောင်ရိုသေပင်

တချို့က ကြောင်ဆေးပင်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

### အပင်
တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၃ ပေခန့် ထိ မြင့်၏ ။ ပင်စည်ချောမွေ့၍ အစိမ်းရောင် ရှိပြီး သေးငယ်အမွှေးနုများ ရှိသည်။ ပင်စည်မှ အရွက် ထွက်၏။ ပင်စည် နှင့် အရွက်ကြားမှ ကိုင်းဖြာသည်။

### အရွက်
ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ဘဲဥပုံရှိ၍ ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်း အနည်းငယ် သွယ်သည်။ ရွက်နား ခွေးသွားစိပ်ရှိသည်။ရွက်ညှာ သေးသွယ် ရှည်လျားသည်။ ရွက်ပြားချောသည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများမှာ အရွက်ဖြစ်သည်။
### အပွင့်
ပန်းခိုင် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ အပွင့်သည် အလွန်ငယ်သည်။ ပင်စည် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ အပွင့်သည် အလွန်ငယ်သည်။ ပင်စည်နှင့် အရွက်ကြားမှ ထွက်သည်။ ပန်းခိုင်အောက် နားတွင် ရွက်ဖတ်ငယ်များ ထူးခြားစွာ ပါရှိသည်။
### အစေ့
အစေ့သည် ဝိုင်း၏ ။ ကြေမွတတ်၏ ။ ထိပ်ချွန်၍ ပြောင်ချော၏။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများမှာ အလွန်အေးသည့် တောင်ပေါ်ဒေသမှလွဲ၍ မြေပြန့်ဒေသများတွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
### အသုံးဝင်ပုံ
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ အရွက်ကို အန်ဆေးအဖြစ်သုံးက အဆုတ်အကူအညီ ပေး၏။ အဆစ်ရောင် ၊ အဆုတ်အအေးပတ်သော အဖျား ၊ ပန်းနာ လေပြွန်ချောင်း ပူခြင်း စသည်တို့ကို သက်သာစေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
အရွက်

၁ ။ ကြောင်ရိုသေပင်၏ အရွက်ရည်ကို ကလေးသူငယ်နာ ချွဲကျပ်ရောဂါအတွက် တမာရွက်ရည် နှင့် ရောစပ်တိုက်ပါက ဝမ်းသွားခြင်း ၊ အော့အန်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ ချွဲကျစေသည်။

၂ ။ အရွက်ပြုတ်ရည် ကို အန်ဆေးအဖြစ် တိုက်ပေးခြင်း ဖြင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်း တို့ကို ပျောက်၏ ။

၃ ။ အရွက်ခြောက်ပြုတ်ရည်ကို တိုက်လျှင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်၌ ရှိသော အညစ်အကြေးပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရှင်းလင်း စေပြီး အသက်ရှူပြွန်တံ ရောင်ခြင်းကို သက်သာစေ၏ ။ ပန်းနာရောဂါ ၊ မီးယပ်ကွက်ပေါ်သောရောဂါ ၊ သွေးတိုးရောဂါတို့ကို လည်း ပျောက်စေ၏။

၄ ။ အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ အုံပေးသော် အနာများပျောက်ကင်းစေ၏။

၅ ။ အရွက်ရည် သည် ဝဲခြောက် ၊ ပွေး ၊ ယားနာ စသော အရေပြား ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ တမာဆီနှင့် ရောလိမ်းသော် အမျိုးမျိုးသော ယားနာကို ပျောက်ကင်းစေ၏။

၆ ။ အရွက်ရည်ကို ကြက်ဆူဆီနှင့် ရော၍ အဆစ်အမျက်ကိုက်ရာတွင် လိမ်းပေးသော် ပျောက်ကင်းစေ၏။

၇ ။ ၎င်းအရည်ကို နားထဲသို့ ထည့်ပေးသော် နားပြည်ယိုခြင်း ၊ နားကိုက်ခြင်း ၊ နားလေထွက်ခြင်း ၊ နားအူခြင်း ပျောက်၏။

၈ ။ အရွက်ကို ငါးမြွေထိုးခြောက်နှင့် ကြော်စားက ဝမ်းထဲတွင် အူအတက် ရောင်စေသော ရောဂါကို ကာကွယ်သည်။ ဦးနှောက်ရောဂါနှင့် ဝမ်းမကောင်းခြင်း ၊ ဝမ်းပျက်ရောဂါဖြစ်ခြင်း ၊ ဝမ်းထဲ၌ ရစ်၍နာခြင်း များကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေသည်။

၉ ။ အရွက်ကို ပြုတ်၍ သုပ်စားပါက အဆုတ်ရောဂါ ၊ ဦီးနှောက်ရောဂါ ၊ နားအူ ၊ နားကိုက်ရောဂါ ၊ ဗိုက်အောင့် ရောဂါ ၊ ဗိုက်နာရောဂါတို့ကို ပျောက်စေသည်။

၁၀ ။ အရွက်ကို ချက်ပြုတ်စားသောက်ပါက ပန်းနာရောဂါ ၊ မီးယပ်ကွက် ပေါ်သောရောဂါ ၊ သူငယ်နာရောဂါ ၊ သွေးတိုးရောဂါများ ပျောက်ကင်းစေသည်။

၁၁ ။ အရွက်ကို ပုစွန်ထုပ်နှင့် ကြော်စားပါက နွမ်းလျပင်ပန်းခြင်း ပျောက်သည်။ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ဉာဏ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)

ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဝင် **ဗိုလ်ဉာဏ** ကို ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူခရိုင် ဖြူးမြို့နယ် ကျောက်တိုင်ကျေးရွာ ၌ ဦးဘပု၊ ဒေါ်မြစ် တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင် ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်မောင် ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး သို့ ဝင်သောအခါ သခင်မောင်မောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဗန်ကောက်တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ ဗိုလ်အမည် ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဉာဏ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကျောင်းသားဘဝ နှင့် ပညာရေးရာ
ကညွတ်ကွင်း မြို့တွင် သတ္တမတန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

## အသက်မွေးမှုဘဝ
ကချင်ပြည်နယ် ဆားမှော် သကြားစက်တွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

## အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်
ဖြူးမြို့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး သို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ကို တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သခင်မြ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှ ဗိုလ်ဉာဏ အား ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။

မြန်မာမျိုးချစ် လူငယ် စတုတ္ထ အသုတ်နှင့် အတူ ၈ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရီယုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းမှ လေယာဉ်ပျံ ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကျူးရှုးကျွန်း နာဂါစကီးမြို့ အနီးရှိ ရေတပ်စခန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှ တဆင့် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်း မြို့သို့ သွားရောက်ကာ အပန်းဖြေ ခဲ့ကြသည်။ ၈ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ လေယာဉ်ပျံ ဖြင့် သွားရောက်ရာ ၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ထားဝယ်စစ်ကြောင်း ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ချီတက်ကာ ဗြိတိသျှတပ်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထားဝယ်စစ်ကြောင်း သည် ၈ မတ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမှတ် ၅၅ ဂျပန်တပ်များနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ကို **သိမ်းပိုက်** နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်စစ်ဌာနချုပ်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ဗိုလ်ကြီးဉာဏ သည် ဖာပွန်မြို့တွင် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ဆုတံဆိပ်ရေးရာ
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (တတိယဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## ဘဝနိဂုံး
၄ ဧပြီ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဖာပွန်မြို့ ၌ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကရင်လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ **ချုံခို တိုက်ခိုက်မှု** ကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ပြီး ခေါင်းဖြတ် ယူသွားခြင်း ခံရသည်။ **တတိယမြောက် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်** ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
သွားရောဂါကုပညာ

မူလသွားများကို 
စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆေးကြောပေးခြင်း၊ ပြုပြင်ပေးခြင်း၊ 
နုတ်ပေးခြင်းနှင့်သွားတုများကိုစိုက်ပေးခြင်းစသော 
အတတ်ပညာကိုသွားစိုက်ပညာဟုခေါ်သည်။ 
သွားစိုက်ပညာသည် ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးများ လက်ထက်မှစ၍ 
ပေါပေါက်လာသောရှေးအတတ် ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း 
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာတွင်မကြာသေးမီကမှ 
အသိအမှတ်ပြုခြင်းကိုခံခဲ့ရလေသည်။ ရှေးအခါကပင်လျှင် 
သွားစိုက်ဆရာများသည်သွား၏အပေါက်များကို 
ဖာပေးခြင်း၊ သွားများနုတ်ပေးခြင်းနှင့်သွားတုများကို 
ထည့်ပေးခြင်းများကိုပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြလေသည်။

ယခုအခါလူများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် 
အချို့သောရောဂါများသည် သွားများကြောင့်ဖြစ်သည်ကို 
သိလာကြလေသည်။ သွားများကိုဂရုမစိုက် 
ပေါ့ပေါ့ဆဆထားမှုကြောင့်ရောဂါပိုးများ ဝင်ရောက်နိုင်သဖြင့် 
သွားဖုံးများတွင်လည်းကောင်း၊ သွားများတွင်လည်းကောင်း 
အနာများ စတင်ဖြစ်ပွားနိုင်လေသည်။ ထိုကြောင့် 
သွားစိုက်ဆရာဝန်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသော 
ဆရာဝန်များထံသို့ ခြောက်လလျှင်တစ်ကြိမ်ကျ သွားများကို 
သွားရောက်ပြသ၍ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းခံယူထိုက်လေသည်။ 
ယခုခေတ် သွားစိုက်ဆရာများသည် ရှေးခေတ် 
သွားစိုက်ဆရာများကဲ့သို့ သွားများကို နုတ်ပေးတတ်ရုံ၊ 
စိုက်ပေးတတ်ရုံ၊ ဖာ၍ပေးတတ်ရုံမျှနှင့် မပြီးတော့ဘဲ 
ပါးစပ်နှင့်ပတ်သက်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့် 
သွားတွင်ဖြစ်ပေါ်တတ် သည့်ရောဂါများ၏ အကြောင်း 
ရင်းများကိုလည်း နားလည်ရန် လိုလာပေတော့သည်။

ထို့ပြင်သွားများ၏ ချွတ်ယွင်းချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည့် 
ရောဂါများကိုလည်း နားလည်ရမည်ဖြစ်ပြီးလျှင် မည်ကဲ့သို့ 
ကုသထိုက်ကြောင်းကိုလည်း ပြောကြားနိုင်မည့်အရည်အခြင်း 
ရှိရမည်ဖြစ်လေသည် သွားစိုက်ဆရာသုံးစွဲသည့် 
ကိရိယာများသည်လည်း ခေတ်အမီဆုံးဖြစ်ပြီးလျှင် 
သူ၏နားလည်မှုသည်လည်း ကျယ်ဝန်းနိုင်သမျှ 
ကျယ်ဝန်းရမည်ဖြစ်လေသည်။

သွားစိုက်ပညာသည် အရေးကြီးသည့်ပညာရပ်တစ်ခု 
ဖြစ်လာပြီဖြစ်သောကြောင့် သွားစိုက်ဆရာ တစ်ယောက် 
ဖြစ်လာနိုင်ရန်နှစ်ရှည်လများ သင်ကြားရပေသည်။ 
သွားစိုက်ပညာကို သင်ကြားလိုသူသည် ဆယ်တန်း 
စာမေးပွဲကိုအောင်မြင်ရမည် ဖြစ်ပြီးလျှင် အစိုးရ 
အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ဆေးရုံတစ်ရုံနှင့် 
ဆက်သွယ်ထားသည့်သွားဘက်ဆိုင်ရာဌာနတွင် 
ဝင်ရောက်သင်ကြားရန် ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးဖြစ်လေသည်။ 

ဗြိတိသျှနိုင်ငံတွင် သွားနှင့်စပ်လျဉ်းသည့်အဖွဲ့များကို 
ခေတ်သစ်တက္ကသိုလ်များကသာလျှင်ပေး၍ရှေးကျသည့် 
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၊ သို့မဟုတ် ကိန်းဗရစ် 
တက္ကသိုလ်များမှဘွဲ့များကိုမပေးချေ။ သွားစိုက် ပညာကို 
အောင်မြင်ပြီး၍ အလုပ်လုပ်သောအခါ၌လည်း 
ယူနိုက်တက်ကင်း ဒမ်းနိုင်ငံရှိသွား စိုက်ပညာ ရှင်များအဖွဲ့တွင် 
မှတ်ပုံတင်ထားရန်လိုကြောင်းဥပဒေဖြင့်ပညတ်ထားလေသည်။
ပထမဆုံးသွားစိုက်ပညာသင်ကျောင်းကို 
အမေရိကန်နိုင်ငံ ဗောလတီးမိုးမြို့တွင် ၁၈၃၉ ခုနှစ်၌ 
ဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ၁၈၅၈ ခုနှစ်၌ 
နှစ်ကျောင်းဖွင့်ခဲ့ပေသည်။ ထိုကျောင်းနှစ်ကျောင်း 
သည်နောင်သောအခါ တော်ဝင်သွားစိုက်ဆေးရုံနှင့် 
အမျိုးသားသွားစိုက်ဆေးရုံများ ဖြစ်လာကြပြီးလျှင် ယခုအခါ 
လန်ဒန်တက္ကသိုလ်လက်အောက်တွင် ရှိကြလေသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ပညာရေး 
ဥပဒေအရရန်ကုန်ဆေးတက္ကသိုလ်(၁)နှင့်ဆက်သွယ်ပေါင်းစည်း
လျက် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးကောလိပ်ကို ၁၉၆၄ 
ခုနှစ်တွင်စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ သွားဘက်ဆိုင်ရာ 
ဆေးကောလိပ်မှဘီဒီအက်စဘွဲ့(သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာဘွဲ့) 
(ခုနစ်နှစ်သင်တန်း)ပေးအပ်လျက်ရှိသည်။ 
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲကို အဆင့်အတန်းမီအောင်မြင်ပြီး 
သူများတက်ရောက် သင်ကြားနိုင်သည်။ သွားဘက်ဆိုင်ရာ 
ဆေးကောလိပ်ကို ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၏ ယခင် 
ပြင်ပလူနာကုဌာန အဆောက်အအုံတွင်ဖွင့်လှစ်ထားလေသည်။ 

ယခုကာလ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သွားစိုက်ပညာဟု မသုံးနှုံးကြတော့ဘဲ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်များမှ ပေးအပ်သော ဘီဒီအက်စဘွဲ့(သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာဘွဲ့) ဖြင့် သွားနှင့်ခံတွင်းဆေးပညာ ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:သွားရောဂါကုပညာ
သွေးတိုးအား

## သွေးတိုးအား
သွေးတိုးအားဟူသည်မှာ 
လူ၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးလွှတ်ကြောနံရံ 
များကိုသွေးဖိခြင်း၊ သို့မဟုတ်သွေးတိုးခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ 
သွေးတိုးအား၏အမြင့်သည်နှလုံးကျုံ့ ခြင်း၏အားနှင့်နှုန်း၊ 
သွေးကြောစုများတွင်ရှိသော သွေး၏ပမာဏ၊ 
သွေးကိုသယ်ဆောင်သောသွေး လွှတ်ကြောများ၏ 
ရုန်းကန်သတ္တိများပေါ်တွင်တည်သည်။

ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် လူတစ်ယောက်၏ 
သွေးတိုးအားကို တိုင်းတာရာ၌ ပထမလက်မောင်းတွင် 
တင်းတင်းပတ်ထားသော ရော်ဗာအိတ်ထဲသို့လေကိုထိုးသွင်း၏။ 
ယင်းသို့ လေထိုးသွင်းရာဝယ် လက်မောင်းရှိသွေးလွှတ်ကြော 
များတွင် စီးနေသောသွေးများရပ်သွားသောအခါမှ 
လေသွင်းခြင်းကို ရပ်လိုက်သည်။ သွေးအစီးရပ်သွားသောအခါ 
တိုင်းတာသည့်ပြဒါးချိန်သည် သွေးတိုးအားမည်မျှရှိ 
သည်ကိုပြနေတော့၏။ ဤပြနေသောအမှတ်အသားကား 
နှလုံးကျုံ့ချိန်တွင်သွေးတိုးအားပြသော အမှတ်ကိုမူ 
နှလုံးပွချိန်သွေးတိုးအားဟုခေါ်သည်။ သွေးတိုးအားကို 
အတိအကျ တိုင်းတာလိုလျှင် ရော်ဗာအိတ်ထဲရှိလေ၏ 
အတင်းအလျော့ကိုလိုက်၍ သွေးလွှတ်ကြောများတွင် 
ဖြစ်ပေါ်လာသောအသံများ ကိုနားကြပ်နှင့်နားထောင်ရန် 
လိုအပ်ပေသည်။ နှလုံးကျုံ့ချိန်သွေးတိုးအားကို အကြမ်းဖျင်း 
သတ်မှတ်ရန်အတွက် လက်ကောက်ဝတ်တွင် 
သွေးခုန်ခြင်းစမ်း၍ မရနိုင်သည့်အချိန်၌ တိုင်းတာသည့် 
ပြဒါးချိန်ပေါ်ရှိ အမှတ်ကိုယူနိုင်ပေသည်။ 
နှလုံးပွချိန်သွေးတိုးအားအတွက်မူ ပြဒါးချိန်၌နှလုံး 
ကျုံ့စဉ်ပြဒါးမတက်တော့သောအမှတ်ကိုယူနိုင်ပေသည်။

နှလုံးကျုံ့ချိန်နှင့်နှလုံးပွချိန် သွေးတိုးအားတို့ 
ခြားနားခြင်းကိုသွေးခုန်အားဟုခေါ်သည်။ လူကြီးတိုင်း၏ 
အခြေမှန်နှလုံးကျုံ့ချိန်သွေးတိုးအားသည် ၁၂ဝ မီလီမီတာခန့် 
ရှိရာ ၁၅ဝ မီလီမီတာထက် ကျော်လွန်သွားပါက မြင့်သည်၊ 
သို့မဟုတ် ပြင်းသည်ဟုယူဆရသည်။ နှလုံးပွချိန်အခြေမှန် 
သွေးတိုးအားသည် နှလုံးကျုံ့ချိန်သွေးတိုးအား၏ 
သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ရှိသည်။ သို့သော် ၉ဝ မီလီမီတာထက် ပိုသော 
နှလုံးပွချိန်သွေးတိုးအားမှန်သမျှကို မြင့်သည်ဟုပင်ယူဆရသည်။ 

သွေးတိုးအားပြင်းခြင်း၏အကြောင်းရင်းကိုတိတိကျကျ 
မသတ်မှတ်နိုင်သောအခါ လိုအပ်သောသွေးတိုးအားပြင်းခြင်းဟု 
ခေါ်သည်။ တစ်သမတ်တည်းသွေးတိုးအားပြင်းရန်အတွက် 
နှလုံးသည်သာမန်ထက်အချိန်ပိုအလုပ် လုပ်ရပေမည်။
လူတစ်ယောက်၏သွေးတိုးအားသည် ကိုယ်အား 
စိတ်အားစိုက်ထုတ်မှု၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ မောပန်း ခြင်းနှင့် 
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် တစ်နေ့နှင့်တစ်နေ့၊ 
တစ်နာရီနှင့် တစ်နာရီမတူဘဲ ပြောင်းလဲနိုင်ပေသည်။ 

ယေဘုယျအားဖြင့်အသက်ကြီးလာသည့်အခါ သွေးတိုးအားမြင့် 
လာတတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်သွေးလွှတ်ကြောများ၏ 
ရုန်းကန်သတ္တိနည်းလာမှုကိုအကြောင်းပြု၍ သွေးစီး 
မှုနှေးလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သွေးတိုးအားပြင်းခြင်းအတွက် 
စိတ်သောကဖြစ်နေလျှင်လည်း သွေးတိုးအားသည် 
ရှိသင့်သည်ထက်ပို၍မြင့်တတ်ပေသည်။ အချို့သောသူများတွင် 
သွေးတိုးအား ပြင်းခြင်းသည် နှလုံးရပ်ခြင်း၊ 
လေသင်ဓုန်းထိခြင်းနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါစသည်များဖြစ်စေပြီး 
လျှင်လူကိုသေစေနိုင်လေသည်။

သွေးတိုးအားနိမ့်ခြင်း၊ သို့မဟုတ်ပျော့ခြင်းသည် 
များသောအားဖြင့်စိုးရိမ်ရမည့်ရောဂါ မဟုတ် ချေ။ 
နာတာရှည်ရောဂါသည်များနှင့်နာလန်ထသူများသည် 
သွေးတိုးအားပျော့တတ်သော်လည်းကျန်းမာလာသည့်အခါ 
မူလသွေတိုးအားသို့ပြန်ရောက်နိုင်ကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် 
သွေးတိုးအားပျော့ ခြင်းသည် ကုစားရမည့်ရောဂါမဟုတ်ချေ။
## ကိုးကား
သောမတ်စ် ဟာဒီ

**သောမတ်စ် ဟာဒီ** (; ၂ ဇွန် ၁၈၄၀ – ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၈) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

သောမတ်စ်ဟာဒီကို ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေါ ဆက်ရှိုင်ယာခရိုင် ဒေါချက်စတားမြို့အနီး၌ ဖွားမြင်သည်။ မိမိနေရပ်ရှိ စာသင်ကျောင်းတွင် အခြေခံပညာကိုသင်ကြားပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့ဘုရင့်ကောလိပ်ကျောင်း၌ ပညာဆက်သင်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၆ အရွယ်တွင်ဗိသုကာ အတတ်ကိုသင်ကြားသည်။ ဟာဒီသည် ဗိသုကာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နေစဉ် 
မိမိ၏ပင်ကိုဝါသနာအလျောက် စာပေများကိုလည်းရေးသားခဲ့သည်။ ၁၈၇၄ခုနှစ်တွင် *Far from the Madding Crowd*အမည်ရှိ ဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေပြီးနောက် ဟာဒီသည်စာပေလောကထဲသို့ 
ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်။

သောမတ်စ်ဟာဒီသည် မိမိ၏ချက်မြုပ်ရာအရပ်ကို စွဲလန်းခင်မင်သူဖြစ်သည့်အလျောက် သူရေးသောဝတ္ထုအများတွင် ထိုဒေသရှိ သဘာဝရှုခင်းကို နောက်ခံထား၍ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ဒေါချက်စတားမြို့နယ်ဒေသကိုလည်း ဝက်ဆက်ဟူသော ရှေးဟောင်းအမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။ ဟာဒီသည် တောကျေးလက်တွင်နေထိုင်သူတို့၏ သဘာဝဓလေ့ကို လည်းကောင်း၊ အရိုးခံစိတ်နေသဘောထားကိုလည်းကောင်း သဘောကျနှစ်သက်သူဖြစ်သည့်အပြင် သဘာဝကလူတို့၏ ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးကိုပြု ပြင်လျက် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သူလည်းဖြစ်သည်။

သောမတ်စ်ဟာဒီသည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၆ ခုနှစ်အထိဝတ္ထုပေါင်း ၁၄ ပုဒ်ကိုရေးပြီးနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ ကဗျာများကို စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သောဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အပြင် 
ထင်ရှားသောအခြားဝတ္ထုအချို့မှာ *မျက်လုံးပြာတစ်စုံ*၊ *တိုင်းရင်းသားအိမ်ပြန်ခန်း*၊*ကက်စတာဗရစ် မြို့တော်ဝန်*နှင့်* စိမ်းရောင်စိုသစ်ပင်အောက်*တို့ဖြစ်သည်။ ဟာဒီ၏ကဗျာများတွင် *ဝက်ဆက်ကဗျာများ*နှင့်*သီ·ဒိုင်နပ်စ*တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင်*အော်ဒါ·အော့ ·မဲ ရစ်* ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။

တောမတ်ဟာဒီသည် ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့တွင်ဒေါချက်စတာမြို့အနီးရှိနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ သူ၏အရိုးပြာကို လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးရှိ စာဆိုထောင့်တွင် မြုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ် 
ခဲ့ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဣဿရမူလီ

## ပုံသဏ္ဌာန်
အပင် ပင်ပျော့ ပင်နွယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အခေါက် ကြမ်းပြီး ညိုမွဲသော အရောင်ပေါ်တွင် စိမ်းပြာရောင် အကွက်များ ရှိသည်။ အကိုင်း အခက်များ သေးသွယ်သည်။ အရွက် ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ သင်္ဘောသီး ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ထိပ်ပိုင်းသည် ရွက်ရင်းပိုင်း ထက်ကျယ်သည်။ ရွက်ထိပ် ချွန်သည်။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှားသည်။ ရွက်နား ချော၍ အနည်းငယ် လှိုင်းတွန့် ရှိ၏။ အပွင့်အပွင့် ပုံသဏ္ဌာန် ဆန်းကြယ်သည်။ ပွင့်ညှာတံသည် အကိုင်းဖျားရှိ အရွက်တို့၏ အရင်းနားမှ ကပ်၍ထွက်သည်။ အပွင့်သည် ရေတကောင်း ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်ပြီး နှုတ်ခမ်း တဖက် ရှည်ကာ ခရမ်းညိုရောင် ရှိသည်။ အရင်းပိုင်းမှာ စိမ်းဖန့်ဖန့် အရောင်ရှိသည်။ တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်လ များတွင် ပွင့်သည်။ အသီးအစိမ်းရောင် ဖြစ်၍ ကျောက်ဖရုံသီး ပုံရှိပြီး အမြှောင်း ၆ မြှောင်း ပါသည်။ တစ်မြှောင်းလျှင် အစေ့ များစွာ ပါ၍ အစေ့မှာ သုံးထောင့် ပုံဖြစ်ပြီး ပြား၍ အတောင် ရှိသည်။ တပို့တွဲလ၌ အသီးရင့်၏။

## မြန်မာ့တိုင်းရင်းဆေးတွင် အသုံးပြုပုံ
*အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အမြစ် ၊ အရွက်။
*မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ မြေပြန့် ဒေသ အပိုင်း များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံသဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
*အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလိုအရ ဣဿရမူလီ သည် ခါး၏။ ဖန်၏။ အဆိပ်အမျိုးမျိုး တို့ကို နိုင်၏။ ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ၊ ကလေးများ အူတွင်း၌ ဖြစ်တတ်သော ရောဂါ၊ အစာ မကြေ လေရောဂါ နှင့် အဆစ် ကိုက်ခဲ ဖောရောင်ခြင်း တို့ကို ပယ်ဖျောက် တတ်၏။ ဥတု သွေးကိုလည်း မှန်စေ၏။ သွေးလွန်နာ၊ သွေးဖောက်ပြန် သော အနာနှင့် မူးဝေသော ဝေဒနာ တို့ကို ချမ်းသာ စေတတ်၏။

#### အမြစ်
*အမြစ်ကို သွေးလိမ်းသော် မြွေ၊ ကင်း စသည့် အဆိပ်များ ပြေစေ၏။
*အမြစ်မှုန့်နှင့် ဂျုံပြာ၊ ဆား ဆတူ ရောစပ်၍ ရေနွေးနှင့် သောက်ခြင်း၊ အဆစ်ရောင်သော နေရာများ၌ လူးပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲခြင်းနှင့် အဆစ်ရောင်ခြင်း ပျောက်၏။
*သွေးဝမ်းသွားခြင်း၊ အစာ မကြေ လေရောဂါ နှင့် ဝမ်းကြောများ တင်းရောင်ခြင်း တို့အတွက် အမြစ်မှုန့် ၂ ဆကို ချင်းခြောက်မှုန့် ၁ ဆ နှင့် တစ်နေ့ ၂ ကြိမ်ကျ သောက်သော် ပျောက်၏။
*အမြစ်ကို သွေး၍ သောက်ခြင်း၊ လျှာကို ပွတ်ပေး ခြင်းဖြင့် ငန်းဖမ်းခြင်း နှင့် နှုတ်ခမ်း၊ မေး၊ ပါး၊ လျှာ၊ အာလေးခြင်း များပျောက်၏။
*အမြစ်မှုန့်နှင့် ငရုတ်ကောင်းမှုန့် တို့ကို ဆားစိမ်း အနည်းငယ် ရော၍ ရေနွေးနှင့် သောက်သော် ဥတုသွေး ထိန်ချုပ်ခြင်း ပျောက်၍ မှန်စေ၏။
*ကလေးသူငယ်များ သူငယ်နာ ဝမ်းပျက်၍ အဖျား ဝင်လာသော် အရွက် သို့မဟုတ် အမြစ်ကို သွေး၍ လျှာကို အနည်းငယ်မျှ ပွတ်ပေးသော် ပျောက်၏။
*ထို့ပြင် ဣဿရ မူလီအမြစ်ကို သားဖွားလွယ်ဆေး၊ မီးယပ် အကွက် ပျောက်ဆေး၊ အဖျား ဖြတ်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် သုံးနိုင်၏။ ကလေး သူငယ်များ လည်ချောင်း အတွင်း၌ အပူဖု၊ အပူအိတ် များပေါက်လျှင် ဣဿရ ပဉ္စငါးပါး ညှစ်ရည်ကို အရွက်နှင့် မျှ၍ တိုက်ခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေ၏။

#### အရွက်
*အရွက် ညှစ်ရည်ကို ဆားမီးဖုတ် အနည်းငယ်နှင့် နံနက် ည တစ်ကြိမ်စီ သောက်ပေးပါက ရေဖျဉ်း ရောဂါနှင့် ချောင်းခြောက် ရောဂါ ပျောက်၏။
*ဣဿရ မူလီ အရွက် ၂ ရွက် ၃ ရွက်ခန့်ကို ငရုတ်ကောင်း ၈ စေ့ ၁၀ စေ့ ခန့်နှင့် ညက်အောင် ကြိတ် ၊ အဝတ်နှင့် စစ်ပြီး ၁၅ မိနစ် တစ်ကြိမ်ကျ သောက်က မြွေဆိပ်နှင့် တကွ အခြားသော တိရစ္ဆာန်ဆိပ်များ ပြေပျောက်စေ၏။ ယင်းဆေးရည်ကို အတွင်းဆေး အပြင်ဆေး အပြင် အအေးမိ အအေးပတ်၍ တကိုယ်လုံး သွေးကြော လေကြောများ အားနည်းပြီး ရေခဲတုံးပမာ အေးစက် သတိလစ်နေသော ရောဂါသည်များကို တိုက်ကျွေး အသုံးပြုက သွေးလေကြောများ လှုပ်ရှား နိုင်ပြီး သတိ ပြန်လည် ရရှိ စေနိုင်၏။ 

## ကိုးကား
ဟာဗားနားမြို့

**ဟာဗားနားမြို့**သည် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ကျူးဘားသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ကျူးဘားကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဖက်ကမ်းခြေတွင်တည်ရှိ၍ အခြားမြို့ကြီးများနှင့် မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ လေကြောင်းခရီးနှင့် ပင်လယ်ကြောင်းခရီးတို့အတွက် စခန်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖလော်ရီဒါပြည်နယ် ကီးဝက်မှ မိုင်၁ဝဝခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ 

ဟာဗားနားသင်္ဘောဆိပ်သည် ဟာဗားနားပင်လယ်အော် အတွင်း၌တည်ရှိခြင်းကြောင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရန်အတွက် လုံခြုံသောသင်္ဘောဆိပ်ကောင်းဖြစ်သည်။

ဟာဗားနားမြို့ကို မြို့သစ်နှင့်မြို့ဟောင်းဟူ၍ ပိုင်းခြားနိုင်သည်။ ဟာဗားနားမြို့ဟောင်းသည် သင်္ဘောဆိပ်အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ထိုရပ်ကွက်၌ ရှေးကျသော အဆောက်အအုံများကို လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးဟောင်းနှင့် ရဲတိုက်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ လမ်းများကျဉ်းမြောင်း၍ လူနေအိမ်ခြေ ကျပ်တည်းသည်။ ဟာဗားနားမြို့သစ်မှာမူကား မြို့ဟောင်းအနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းမကျယ်ကြီးများ၊ ဥယျာဉ်ပန်းခြံတို့ဖြင့် သပ်ယပ်ခမ်းနားသောမြို့ကွက်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အရောင်းအဝယ်စည်ကားသော ရပ်ကွက်လည်းဖြစ်သည်။ မြို့သစ်တွင် ကျူးဘား လွှတ်တော်နှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ တည်ရှိသည်။ 

ဟာဗားနားမြို့သည် ကျူးဗားကျွန်းမှ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သော ဆေးလိပ်၊ ဆေးရွက်နှင့် သကြားတို့ကို တင်ပို့ရောင်းချရာမြို့ ဖြစ်သည်။ သကြားလုပ်ငန်း၊ ဆေးလိပ်နှင့် 
စီးကရက်လုပ်ငန်းတို့မှာ ကြီးကျယ်သော စက်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်၍ ဟာဗားနားဆေးပြင်းလိပ်သည် ထင်ရှား၏။ အထူးသဖြင့် သကြားအများဆုံးတင်ပို့သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။
ဟာဗားနားမြို့သည် ကျူးဘားကျွန်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေးအတွက် ဗဟိုအချက်အချာမြို့ဖြစ်၍ ဟာဗားနားတက္ကသိုလ်နှင့် စိန်တောမတ် ကက်သလစ် တက္ကသိုလ်တို့ တည်ရာဌာနဖြစ်သည်။ စာကြည့်တိုက်နှင့် ပြတိုက်များလည်းရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
ရှေးအခါက ကျူးဘားကျွန်းကို စပိန်တို့ကပိုင်၍ ၁၅၁၅ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ကမ်းခြေ၌ ဟာဗားနားမြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့က မြို့ကို မကြာခဏတိုက်ခိုက်ကြသောကြောင့် မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ လက်ရှိနေရာသို့ ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရလေသည်။ ၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဟာဗားနားမြို့ကို တစ်နှစ်ခန့်မျှကြာအောင် 
သိမ်းပိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဟာဗားနားဆိပ်ကမ်း၌ မိန်းအမည်ရှိ အမေရိကန်စစ်သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ထူးဆန်းစွာပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန် နှင့်စပိန်တို့စစ်ဖြစ်ကြလေသည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင်စပိန်သည် ကျူးဘားကျွန်းကိုလက်လွှတ်လိုက်ရသည်။ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကျူးဘားသမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြသောအခါ ဟာဗားနားမြို့သည် မြို့တော်ဖြစ်လာ၏။

ဟာဗားနားမြို့တွင် စပိန်တို့ကြီးစိုးစဉ်က ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ရန်မှကာကွယ်ရန် ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ရဲတိုက်ကြီးများ၊ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဘုရင်ခံ၏စံအိမ်စသော ရှေးခေတ်အဆောက်အအုံများနှင့် လှပတင့်တယ်သော ခေတ်မှီမြို့ကွက်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုရန် နိုင်ငံခြားဧည့်သည်ပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့သည် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ 

ကျူးဘားကျွန်းကို ပထမဦးဆုံးတွေ့ခဲ့ရသူ ခရစ္စတိုဖာကိုလံဗပ်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဟာဗားနားမြို့ရှိ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ နှစ်တစ်ရာခန့်မျှ မြုပ်နှံထားပြီးနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင်မှ စပိန်နိုင်ငံသို့ သယ်ယူပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ဟာဗားနားမြို့သည် လူဦးရေ ၂၁၀၆၁၄၆ (၂၀၁၂)ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
## ကိုးကား
သွေးခုန်ခြင်း

==သွေးခုန်ခြင်း==
နှလုံးမှသွေးသည် သွေးကြောများ 
အတွင်းသို့ ပန်းထုတ်ခြင်းကြောင့် သွေးကြောများတွင် 
ဖောင်းလိုက်ကျုံ့လိုက်ဖြစ်နေသည်။ ယင်းသို့လှုပ်ရှားမှု 
ဖြစ်နေသည်ကိုအရေပြားနှင့် အနီးကပ်ဆုံးသွေးကြောများ၌ 
စမ်းသပ်ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိသာသည်။ များသောအားဖြင့် 
လက်ကောက် ဝတ်ရှိအရိုးနှင့်အရေပြားကြားတွင်ရှိသော 
သွေးကြောတွင် သွေးခုန်ပုံကိုစမ်းသပ်လေ့ရှိကြသည်။ 
ဤနေရာ၌ သွေးကြောများမှာ အောက်တွင်အရိုးခံရှိပြီး 
အရေပြားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် 
အစမ်းရလွယ်ကူသည်။

သွေးခုန်ပုံကိုစမ်းခြင်းသည် လူနာ၏ 
ရောဂါအခြေအနေကို အကဲခတ်ရာ၌ အကူအညီပေးသည်။ 
လူကောင်းတို့၏သွေးခုန်ပုံမှာပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်မိနစ်လျှင် 
၇၂ကြိမ်မျှခုန်၍ ကလေးများ တွင်ကားအကြိမ် ၁၂ဝ မျှခုန်၏။ 
သို့သော်အချို့၌ထိုထက်နည်း၍ အချို့၌ကားထိုထက်များ၍ခုန်၏။ 
ကျန်းမာရေးကိုလုံးဝမထိခိုက်စေဘဲ ပင်ကိုနှေးခြင်းမြန်ခြင်းမှာ 
မထောင်းတာလှသော်လည်း ကျန်းမာခြင်းကို 
ထိခိုက်စေသောနှေးခြင်းမြန်ခြင်းကိုကား 
အထူးဂရုစိုက်ရန်လိုလေသည်။

သွေးခုန်ပုံအနှေးအမြန်အပြင် သွေးခုန်ပုံ 
အမျိုးအစားကိုလည်း သွေးစမ်းခြင်းဖြင့်သိနိုင်သည်။ 
သွေးကျဲသည်၊ သွေးပျစ်သည်၊ အကြောထဲတွင်သွေးပြည့်သည်၊ 
သွေးနည်းသည်စသည်ဖြင့်ခွဲခြား၍သိ နိုင်လေသည်။
ဖျားနေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ နှလုံးရောဂါ 
ဖြစ်သည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ နာ့ဗ်ကြောများအသွားအလာမမှန်သည့် 
အခါ၌ဖြစ်စေ၊ သွေးခုန်အလွန်မြန်တတ်သည်။ 
သို့ရာတွင်တိုက်ဖွိုက်ခေါ် အူရောင်ဖျား ရောဂါဖြစ်သည့်အခါ 
သွေးခုန်နှုန်းအလွန်နှေးသည်ကိုတွေ့ရ၏။ 
သွေးခုန်အလွန်နှေးခြင်းမှာတိုက်ဖွိုက် 
ရောဂါ၏အထူးခြားဆုံးသောလက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

သွေးခုန်မမှန်ဆိုရာ၌တစ်ခါတစ်ရံ သွေးခုန်ပုံမှာ 
လေးငါးချက်အလွန်လျင်မြန်စွာခုန်ပြီးနောက် နှေးသွားလိုက်၊ 
မြန်လာလိုက်ဖြစ်သည်ကိုဆိုသည်။ အစာမကြေခြင်းကြောင့် 
လည်းကောင်း၊ အရက်ဆေးလိပ်စသော 
နစ်ကိုတင်အဆိပ်များပါသည့် အစားအသောက်များ 
ကိုအသောက်အစားကြူးမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှလုံးရောဂါ 
ဖြစ်သည့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ သွေးခုန်မမှန်ဖြစ်တတ်သည်။ 

ကူးစက်တတ်သောရောဂါများဖြစ်ပြီးနာ လန်ထကာစတွင်လည်း 
ဖြစ်တတ်၏။ သွေးခုန်အနှေးအမြန်မှာ ကလေးနှင့်လူကြီး 
တွင်သာကွာခြားသည်မဟုတ်၊မိန်းမနှင့်ယောက်ျားတွင်လည်း 
ကွာခြားလေသည်။ ယောက်ျားထက်မိန်မကခုနစ်ကြိမ် 
ရှစ်ကြိမ်ပို၍သွေးခုန်မြန်သည်ကို တွေ့ရ၏။

## ကိုးကား
ဟီရော့ဒိုးတပ်

**ဟစ်ရောဒတပ်စ် (သို့) ဟီရောဒေါ့တော့ရှ်** (; , *Hēródotos*) (ဘီစီ ၄၈၄ ခန့်·၄၂၄ခန့်) သည် ဂရိစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသမိုင်းဟူသောကျမ်းမျိုးကို ပထမဦးဆုံးရေးသား ပြုစုခဲ့သူဖြစ်သောကြောင့် *နိုင်ငံသမိုင်းများ၏သခင်* ဟုများသောအားဖြင့်ခေါ်တွင်လေသည်။ ဟီရော့ဒိုးတပ်သည် ပါးရှင်းတို့၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော အာရှမိုင်းနားကမ်းခြေရှိ ဟယ်လီကားနေးဆပ်တွင် ဖွားမြင်သောဂရိအမျိုးသားဖြစ်သည်။

သူသည်ငယ်စဉ်ကပင် စာပေဘက်၌ ဝါသနာပါသည့်အပြင် ပင်လယ်နက်မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ ဒေသ၊ ပါးရှားပြည်၊ အီဂျစ်ပြည်၊ အီတလီနှင်းစစ္စလီကျွန်းစသော အရပ်များသို့ ခရီးထွက်လှည့်လည် လျက်ထိုအရပ်အသီးသီးတွင် နေထိုင်သူတို့၏ဓလေ့ထုံးစံ၊ အယူဝါဒနှင့်သမိုင်းတို့ကို စူးစမ်းလေ့လာ ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့စုဆောင်းရရှိခဲ့သော အကြောင်းအချက်များကို သမိုင်းကျမ်းအဖြစ်ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်။ 

ဟီရောဒိုးတပ်ပြုစုသော သမိုင်းကျမ်းသည် အတွဲကိုးတွဲပါဝင်၍ ပါးရှင်းအင်ပိုင်ယာ ကျယ်ပြန့်လာပုံ၊ ဘီစီ၄၉ဝနှင့် ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ပါးရှင်းတို့က ဂရိပြည်နယ်များကိုတိုက်ခိုက်ပုံ၊ ဂရိတို့က ကျူးကျော်လာသူများကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံ၍ နောက်ဆုံး၌ အနိုင်ရလိုက်ပုံတို့ကို စိတ်ဝင်စား ဖွယ်ကောင်းအောင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုသမိုင်းကျမ်းတွင် သမိုင်းသက်သက်ကိုသာမရေးဘဲ မိမိ ခရီးထွက် လှည့်လည်စဉ်က တွေ့မြင်ကြားသိခဲ့ရသမျှ အကြောင်းအရာ တို့ကိုထည့်သွင်းဖော်ပြလေသည်။ ထိုကြောင့်ဟီရော့ဒိုးတပ်၏ သမိုင်းကျမ်းသည် မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသော တိုင်းပြည်တို့နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ရှေးခေတ်အခြေအနေနှင့် သမိုင်းကိုဖော်ပြသော ကျမ်းဖြစ်သည်။

ဘီစီ ၄၄ရခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ဟီရော့ဒိုးတပ်သည် 
အေသင် မြို့သို့သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်ဘီစီ ၄၄၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် အီတလီတောင်ပိုင်းရှိ ဂရိကိုလိုနီ သူရီး၌ 
ကွယ်လွန်သည်အထိ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
ဟီရိုရှီးမားမြို့

ဟီရိုရှီးမားမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ 
ဟွန်းရှူးကျွန်းတောင်ဘက် ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသော 
ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် 
အနောက်မြောက်ဘက်တို့တွင် တောင်ကုန်းများခြံရံလျက် 
ရှိသည်။ ယွန်းထည်၊ ကြေးထည်နှင့် အလှအပကုန်ပစ္စည်းများ 
ထွက်၍ စက်မှုလုပ် ငန်းများလည်းထွန်းကားသည်။ 
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ 
ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းကို အနည်းငယ်မျှလောက် သာခံခဲ့ရသည်။ 
သို့ရာတွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့၌ 
အမေရိကန်လေတပ်သည် ဟီရိုရှီးမားမြို့ပေါ်တွင် 
အနုမြူဗုံးတစ်လုံးကို ဘီ-၂၉ ဗုံးကြဲလေယာဉ်မှ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်ကြဲချခဲ့လေသည်။ 
ထိုအနုမြူဗုံးသည် မြို့လယ်အထက် ပေ ၁ဝဝဝခန့်အမြင့်တွင် 
ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုဒဏ်ကြောင့် တစ်မြို့လုံးနီးပါးမျှ 
မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။ လူဦးရေ သုံးသိန်းလေးသောင်း 
ကျော်ရှိသည့်အနက် လူပေါင်းခု နစ်သောင်းရှစ်ထောင်ကျော် 
သေဆုံး၍ ငါးသောင်းကိုးထောင်ခန့်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။
၁၉၄ရ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့ကိုပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသဖြင့် 
တဖြည်းဖြည်းအရောင်းအဝယ်စည် ကားလာပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅ 
ခုနှစ်တွင်လူဦးရေ ၅ဝ၄ဝဝဝ ယောက်ခန့် နေထိုင်လျက် 
ရှိသည်။
## ကိုးကား
ဟီးရိုးအင်း

**ဟီးရိုးအင်း** () သည် မော်ဖင်းမှ ထုတ်ယူရရှိအပ်သော ဆေးဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ဓာတုဝေါဟာရ အားဖြင့် Diamorphine ဟုခေါ်၍ ဓာတုသင်္ကေတ 
မှာ C21H23NO5 ဖြစ်သည်။ မော်ဖင်းကို ဘိန်းမှ ထုတ်ယူရရှိသည်ဖြစ်သဖြင့် ဟီးရိုးအင်းသည်လည်း မူးယစ်စေတတ်သော ဘိန်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ အရောင်အဆင်းအားဖြင့် ဖြူသောကြောင့် ဟီးရိုးအင်းကို ဘိန်းဖြူ ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဆေးဖြူမှုန့် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နံပါတ်ဖိုးဟူ၍လည်းကောင်း  လူအသိများသည်။

ဟီးရိုးအင်းသည် မော်ဖင်းနှင့်အကျိုးပေးပုံချင်း ဆင်တူသဖြင့် ဆေးဘက်တွင်မော်ဖင်းကို အသုံးပြုသည့် အတိုင်း ဟီးရိုးအင်းကိုလည်း အသုံးချလေ့ရှိသည်။ သို့သော် အကျိုးအာနိသင်အရာ၌မူ ဟယ်ရိုအင်သည် မော်ဖင်းနှင့် ဘိန်းတို့ထက် အဆပေါင်းများစွာ ထက်မြက်သည်။ ပိုမို၍ အဆိပ်ပြင်းထန်သည် ပိုမိုလွန်ကဲစွာပင် အလေ့အကျင့်အထုံ စွဲမြဲမြန်ဆန်စေသည်။ ဟီးရိုးအင်းသည် နာကျင်မှုဝေဒနာကို 
မငြိမ်းစေတတ်၊ အိပ်ပျော်အောင်လည်း အလျင်အမြန် မဖြစ်စေတတ်၊ မှီဝဲသူအား တုံ့နှေးခြင်း ဖြစ်စေတတ်သည်။ ဟီးရိုးအင်းကို ဘိန်းစွဲသူမျာ မှီဝဲလေ့ရှိသည်။ ဟီးရိုးအင်းသည် အခြားမည်သည့်ယစ်မျိုးနှင့်မျှမတူ၊ မှီဝဲသူ၏စိတ်ကို ပိုလိုလွန်ကဲစွာ ထိခိုက်စေသည်။ မှီဝဲစ၌ပေါ့ပါးပျော်ရွှင်လာစေကာ ငါသာလျှင်အဓိက၊ ငါလုပ်လျှင် မည်သည့်အရာအဆိုအောင်မြင်ရမည်စသည့် 
အမြင်အစွဲအဓိမာန ဝင်လာစေသည်။ ထို့နောက် အရှိကိုအရှိအတိုင်း မမြင်နိုင်တော့ဘဲ ပုံကြီးချဲ့ ထင်လာမြင်လာ မဆင်မခြင်ပြုလုပ်တတ်သောသတ္တိများ ပေါက်ဖွားလာစေသည်။ 
ကိုယ်ချင်းစာတရားနှင့် စောင့်ထိန်းလိုက်နာအပ်သော လူမှုကျင့်ဝတ်နှင့် တာဝန်များ မေ့ပျောက်လစ်ဟင်းကာ လူမှုဆန့်ကျင်ဘက်အပြုအမူများပြု လုပ်လာစေသည်။ ကာလကြာရှည်သော် ဟယ်ရိုအင်စွဲသူများသည် လူ့အသိုင်းအဝိုင်း ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဖယ်ကြဉ်ကာ ရာဇဝတ်ကောင်များဘဝသို့ ကူးပြောင်းသွားတတ်သည်။

ဟီးရိုးအင်းသည် လူမျိုးအညွန့်တုံးစေသော ယစ်မျိုးဖြစ်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တကွ ကမ္ဘာအ ရပ်ရပ်ရှိ နိုင်ငံများတွင် တရားဝင်ရောင်းဝယ်သုံးစွဲခြင်းကို ပိတ်ပင် တားမြစ်ထားပေသည်။ ထိုပြင် ဟီးရိုးအင်းကို 
ထုတ်ယူရရှိရာဖြစ်သော ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးခြင်းကို တားမြစ် ထားသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ဘိန်းပင်အစား ဆေးဖက်ဝင်သည့် ဆေးဂန္ဓမာပင်များ စိုက်ပျိုးကြရန် အားပေးကူညီလျက်ရှိသည်။ 
## ကိုးကား
ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်း

## ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်း
ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်းသည် မြောက်ပင်လယ်တွင်တည်ရှိသော အနောက်ဂျာမနီပိုင် ကျွန်းငယ်ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁/၃ စတုရန်းမိုင် 
မျှသာရှိသည်။ ကျွန်းကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းမှလွဲ၍ ပေ ၂ဝဝခန့်မြင့်မားသော သဲကျောက် ကမ်းပါးယံတို့ ကာရံလျက်ရှိသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ 
အဲ့လဗမြစ်ဝ အနောက်မြောက်ဘက် ၄၄ မိုင်ကွာ ဝေးသည်။ ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်းသည် ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့အတွက်အလွန်အရေးပါ အရာရောက်သော ရေတပ်စခန်းဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် *မြောက်ပင်လယ်မှဂျီဗရောတားခံတပ်*ဟူ၍ပင် ခေါ်စမှတ် 
ပြုကြသည်။ ၁၈ဝရ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ထိုကျွန်းကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ရရှိခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၈၉ဝ- ပြည့်နှစ်မှစ၍ ထိုကျွန်းကိုဂျာမနီတို့ကပိုင်ခဲ့သည်။ ဂျာမန် 
တို့သည်မိမိတို့၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့များနျင့် ကီးတူးမြောင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်းကို ခံတပ်အဖြစ် အခိုင်အခံ့စီမံထားခဲ့ကြလေသည်။ 

ပထမကမ္ဘာစစ်(၁၉၁၄-၁၈) ပြီးသည့်နောက် ၁၉၁၉ခုနှစ်တွင် ဗာဆေးစာချုပ်အရ ဂျာမန်တို့သည် ထိုကျွန်းရှိ ခံတပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြရသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ဟစ်တလာ ကြီးစိုးလာသောအခါ ထိုကျွန်း၌ ခံတပ်အသစ် တည်ဆောက်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုကြောင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၃၉-၄၅) အတွင်းက မဟာမိတ်လေတပ်သည် ထိုကျွန်းကို ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မေလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ဂျာမန်တပ်သည် ဗြိတိသျှတို့ထံတွင် လက်နက်ချအညံ့ခံကြလေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်ဧပြီ လတွင် ဗြိတိသျှရေတပ်က ကျွန်းပေါ်ရှိ ခံတပ်အစီအမံရှိသမျှတို့ကို အပြီးသတ်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးပစ် ခဲ့ကြလေသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ ဟယ်လီဂိုလန်ကျွန်းကို အနောက်ဂျာမနီအစိုးရလက်သို့ ပြန်လည် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ကထိုကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ ဦးရေမှာ ၂၅၈၈ ယောက်ဖြစ်သည်။ 
## ကိုးကား
ဖရန့်ဇ ဟား

## ဟားဖရန့်ဇ (ခရစ် ၁၅၈ဝ· ၁၆၆၆)
ကမ္ဘာကျော်နယ်သာလန် ပုံတူရေးပန်းချီကျော်များအနက် ဖရန့်ဇဟားလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား ဖရန့်ဇဟားသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ပန်းချီကျော်ရမ်းဗရန့်နောက်အထင်ရှားဆုံးသော ပန်းချီကျော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။

သူ့ကိုနယ်သာလန်နိုင်ငံ အန့်တဝပ်မြို့တွင် ၁၅၈ဝ ပြည့်၊ သို့မဟုတ် ၁၅၈၁ ခုနှစ် တွင်မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း ဟာလင်မြို့၌သာ အနေများလေသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပန်းချီကားများ ဆွဲခဲ့သည်။ သူ့ခေတ်ကအတော်ပင် ကျော်ကြားခဲ့သော်လည်း အစဉ်သဖြင့်ငွေကြေးပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရလေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာသူ့တွင် သားသမီးများပြားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် နောက်တွင်သူ့ကို ဟာလင်မြို့သူမြို့သားများက ငွေကြေးကူညီပေးကမ်းသဖြင့် ချောင်လည်ခဲ့ရသည်။ ဖရန့်ဇဟားသည် ၁၆၆၆-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ 

ဟားသည် အဆင့်အတန်းအမျိုးမျိုးမှ လူများ၏ ပုံတူရုပ်များကိုရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း လူစုလူဝေးနှင့် နေထိုင်ပုံများကိုရေးဆွဲရာတွင်အထူးသဖြင့်လူကြိုက် များလေသည်။ ဟားသည် ပုံတူရေးပန်းချီဆရာအဖြစ် အထူးထင်ရှားကျော်ကြားသည်ဖြစ်ရာ များသောအားဖြင့် လုပ်သားပြည်သူလူထုထဲမှလူများ၏ ပုံတူများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ခပ်ရွှင်ရွှင်ရုပ်ပုံတို့သာများသည်။ သဘာဝအလှအပဟူသည် နန်းတွင်းတွင်သာတွေ့ရသည်မဟုတ်၊တောတောင်ရေမြေနှင့်လူထုထဲတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့လေသည်။ ဟား၏လက်ရာပန်းချီကားပုံပေါင်း၂၈ဝခန့် ကျန်ရှိခဲ့သည့်အနက်အထင်ရှားဆုံးမှာ*ရယ်နေသောမြင်းသည် တော်*ပန်းချီကားဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော ပန်းချီကားများမှာ*လာဗိုဟီမီယန်*၊*ဟာလင်ကစုန်းမဟီလီဗော့ဗီ*၊နှင့်*စိန်အင်ဒရူး၏အရာရှိများ*စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။ 
## ကိုးကား
ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ

**ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ** (  ၊ , ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ဂ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဟိုပုန်းမြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ

*
**ဆီဆိုင်မြို့
*
**ဟိုပုံးမြို့
*
**ပင်လောင်းမြို့
**နောင်တရားမြို့
**ပေါင်းလောင်းမြို့

## ကိုးကား
ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ

**ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ** (  ၊ ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ဃ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ နမ့်ဆန်မြို့နယ် နှင့် မန်တုံမြို့နယ်တို့ကို ဖွဲ့စည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်သောမြို့နယ်များ 
#
#

## ကိုးကား
ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ

**ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ** (  ၊  ) သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၂ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(င) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ် နှင့် လောက်ကိုင်မြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။

## ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ

## ကိုးကား
ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ

**ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ** ( ၊  ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ရွာငံမြို့နယ် နှင့်ပင်းတယမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ပင်းတယ မြို့နယ်နှင့် ရွာငံမြို့နယ် နှစ်မြို့နယ် ပါဝင်ရာ- 
*ရွာငံမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၈,၃၄၈ အိမ်၊ လူဦးရေ ၈၂,၅၃၂ ဦးရှိပြီး၊ 
*ပင်းတယမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၇,၅၄၄ အိမ်၊ လူဦးရေ ၇၉,၃၀၃ ဦးရှိသည်။

## ပါဝင်သော မြို့နယ်များ 

## ကိုးကား
မူဝါဒလမ်းစဉ်(၇)ရပ်

မူဝါဒလမ်းစဉ်(၇)ရပ် ကို နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီမှ ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းလမ်းစဉ်(၇)ရပ်မှာ -
#၁၉၉၆ ခုနှစ်က စတင်၍ ယာယီအားဖြင့် ဆိုင်ငံ့ထားလျက်ရှိသော အမျိုးသားညီလာခံကို ပြန်လည်ကျင်းပခြင်း။ 
#အမျိုးသားညီလာခံကြီး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီးသည့်အခါ စစ်မှန်သည့် စည်းကမ်းပြည့်ဝသော ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖြစ်ထွန်းရေးအတွက် လိုအပ်သော ဆောင်ရွက်ဖွယ်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို တဆင့်ပြီးတဆင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း။ 
#အမျိုးသားညီလာခံကြီးက ချမှတ်ပေးသော အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့်မှုများနှင့်အညီ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို ရေးဆွဲခြင်း။ 
#ဖြစ်ပေါ်လာသည့်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကိုပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲများကျင်းပ၍အတည်ပြုခြင်း။ 
#ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်အရ လွှတ်တော်များဖွဲ့စည်းရေးအတွက် တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း။ 
#ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေအသစ်နှင့်အညီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးပွဲများ ကျင်းပခြင်း။ 
#လွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများနှင့် လွှတ်တော်ကဖွဲ့စည်းပေးသော အစိုးရအဖွဲ့နှင့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်သစ် တည်ဆောက်ခြင်း။ 
တို့ဖြစ်သည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဟဲရိုးဘုရင်

အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်များတွင် ဟဲရိုးဘွဲ့ခံဘုရင်နှစ်ပါးရှိ၍ ထိုဘုရင်နှစ်ပါးစလုံး သည်နော်မန်မင်းဆက်မတိုင်မီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သောမင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမဟဲရိုးဘုရင်သည်က နွတ်ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁ဝ၃ရ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးသည်။ ၁ဝ၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ ( ကနွတ်ဘုရင်•။)

## ဒုတိယဟဲရိုးဘုရင် (ခရစ် ၁ဝ၂ဝခန့် ၁ဝ၆၆)
ဒုတိယ ဟဲရိုးဘုရင်သည် အင်္ဂလိုဆက္ကဆန်မင်းဆက်တွင် 
နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်၍၊ နန်းသက်ကိုးလနီးပါးမျှသာကြာသည်။ 
ဟဲရိုးသည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်တန်ခိုးအာဏာကြီးမားသောအားဘွဲ့ရ 
ဝက်ဆက်နယ်စားဂေါ်ဒွင်၏ သားဖြစ် သည်။ ၁ဝ၅၃ ခုနှစ်တွင် 
ဂေါ်ဒွင်ကွယ်လွန်သောအခါဟဲရိုးသည်ဝက်ဆက်နယ်စားဘွဲ့ကို 
ဆက်ခံရရှိလေသည်။ထိုအချိန်မှစ၍ဟဲရိုးသည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် 
ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာကြွယ်ဝဆုံးနှင့်အ ထင်ရှားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ကြီး 
ဖြစ်လာလေသည်။
အက်ဒွပ်•သ•ကွန်ဖက်ဆားသည် ၁ဝ၆၆ခုနှစ်တွင် 
သာထောက်သမီးခံ မကျန်ရစ်ဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ 
မှူးမတ်မျိုးနွယ်အပေါင်းတို့က ဟဲရိုးကိုဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက် 
ကြသည်။ သို့ရာတွင်နော်မန်ဒီ နယ်စားဝီလျံက 
ဦးရီးတော်အက်ဒွပ်ဘုရင်သည်မိမိအားထီးနန်းကိုဆက်ခံစေမည်
ဟုကတိပေးခဲ့ဖူးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ဟဲရိုးကိုယ်တိုင်ကလည်း 
အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းရရှိရေး၌မိမိအားကူညီပါမည်ဟု သစ္စာဆိုခဲ့ 
ဘူးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း အကြောင်းပြ၍ 
မိမိသာလျှင်ထီးနန်းကိုဆက်ခံထိုက်သည်ဟု တောင်းဆိုလာလေ 
သည်။ ဟဲရိုးဘုရင်ကလည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် 
နော်မန်တို့လာရောက်ကြီးစိုးမှုကို ခုခံတွန်းလှန်ရန် 
အသင့်ပြင်ထားလေသည်။ 
( ဝီလျံ၊အင်္ဂလိပ်ဘုရင်များ။)

၁ဝ၆၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် 
ဝီလျံ၏စစ်တပ်များက အင်္ဂလန်တောင်ဘက်ကမ်းခြေပေါ်သို့ 
တက်ရောက်လာကြသောအခါ ဟဲရိုးဘုရင်သည်မြောက်ပိုင်း၌ 
ဒိန်းလူမျိုးတို့ကိုတိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းလျက်ရှိသည်။ 
ဟဲရိုးသည်နော်မန်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် မိမိ၏တပ်များကို 
တောင်ဘက်သို့အပြင်းချီလာစေသည်။ နော်မန်တပ်များနှင့် 
ဟေးစတင်းမြို့အနီးတွင် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့၌တွေ့ 
ဆုံတိုက်ခိုက်ရာ ဟဲရိုးဘုရင် ကျဆုံးလေသည်။ 
( ဟေးစတင်းတိုက်ပွဲ•။) 
ထိုတိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့အရေးနိမ့်ခဲ့ကြသဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ အင်္ဂလိုဆက္ကဆန်မင်းဆက်ပြတ်၍ နော်မန်မင်းဆက်တို့ ကြီးစိုးလာကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဟဲလဖက်မြို့

## ဟဲလဖက်မြို့
ဟဲလဖက်မြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ 
နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ်သည်။ 
ပြည်နယ်အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင်တည်ရှိ၍ 
ကမ်းရိုးတန်းနယ်များ၌ အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်း မြို့ဖြစ်သည်။ 
ဆောင်းအခါ၌ စိန်လောရင့်မြစ်ရေခဲသောကြောင့် 
မွန်းထရီးအောမြို့နှင့်ကွီဗက်မြို့တို့၏ဆိပ်ကမ်းများကို 
ပိတ်ထားရစဉ်ဟဲလဖက်ဆိပ်ကမ်းတွင် 
ရေခဲကင်းရှင်းလျက်ရှိသဖြင့်ကုန်တင်ကုန်ချလုပ်ငန်းကို 
အခြေမပျက်ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ဟဲလဖက်မြို့သည် 
ကနေဒါနိုင်ငံသမိုင်းခေတ်ဦးက ခံတပ်မြို့ဖြစ်သည့်နည်းတူ 
ယခုအခါ၌လည်း အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်ဆိုင်ရာ 
ကနေဒါနိုင်ငံရေတပ်မတော်၏ ဌာနချုပ်စခန်းဖြစ်သည်။
ဟဲလဖက်မြို့သည် မွန်းထရီးအောမြို့ အရှေ့ဘက် ရ၄ရ 
မိုင်အကွာတွင်တည်ရှိ၍ကနေဒါနိုင်ငံဖြတ်မီးရထားလမ်းမကြီး 
နှစ်ခုအတွက် လမ်းဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ဟဲလဖက်မြို့၌ 
သကြားစက်ရုံ၊ ဓာတ်ဆီချက်စက်ရုံ၊ သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့် 
လုပ်ငန်း၊စက်ကိရိယာလုပ်ငန်းစသောစက်မှုလုပ်ငန်းများ 
ထွန်းကား၍ ငါး၊ သစ်၊ ပန်းသီးတို့ကိုတင်ပို့ရောင်းချသည်။ 
ဟဲလဖက်မြို့ကို ဗြိတိသျှတို့က ၁၇၄၉ ခုနှစ်တွင် 
တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 
နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်လာသည်။ အားဘွဲ့ခံ 
ဟဲလဖက်မြို့စားကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် မြို့အမည်ကို 
ဟဲလဖက်ဟုခေါ်တွင်စေသည်။ 
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့်ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကဟဲလဖက်မြို့သည် 
မဟာမိတ်တို့အတွက်စစ်ပစ္စည်းများတင်ပို့ရာဆိပ်ကမ်းမြို့ 
ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟဲလဖက်မြို့တွင်လူဦးရေ ၁၉၈၁၉၃ ယောက် 
(၁၉၆၆)နေထိုင်လေသည်။
## ကိုးကား