open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဂျက်ကော့ ကာတီယေး

**ဂျေ ကာတီယေး** (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၅၇) သည် မြောက်အမေရိကတိုက်၌ ပြင်သစ်ကိုလိုနီနယ်သစ်များ စတင်ထူထောင်နိုင်ရန် အခြေချပေးခဲသူ ဖြစ်သည်။ ကာတီယေး သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ သင်္ဘောသားကောင်းတို့ ထွက်ပေါ်ရာ ဗရစ်တနီယ် စန်မာလိုမြို့သား တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းမှတစ်ပါး သူ၏ ငယ်ရွယ်စဉ်က အဖြစ်အပျက်များကို မသိရပေ။
သူ၏အကြောင်းကို စတင်သိရှိရသည်မှာ ၁၅၃၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ပထမ ဖရန်စစ်က သူ့အား ရေသစ်၊ မြေသစ် ရှာဖွေရန်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်သို့ လမ်းပေါက်ရှာရန် စေလွှတ် သည့်အခါမှ ဖြစ်၏။ ထိုစဉ်က ကာတီယေးသည် စန်မာလိုမြို့မှ သင်္ဘောငယ် ၂စင်းဖြင့် ဧပြီလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် စတင် ခရီး ထွက်ခဲ့ရာ နယူးဖောင်းလန်းဒေသသို့ မေလ ၁ဝရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကာတီယေးသည် လာဘရာဒေါ တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းကို ဆန်တက်သွားပြီးနောက် ဗဲလအိုင်းရေလက် ကြားမှ စိန့်လောရင့် ပင်လယ်ကျွန်းဆွယ်ကို ပြင်သစ်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းယူခဲ့၏။ ယင်းသို့ဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်၌ ပြင်သစ် ကိုလိုနီကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။

၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် နယ်သစ်တည်ထောင်ရန် သင်္ဘော ၃စင်း ဖြင့် အမေရိကတိုက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်သည်။ စိန်လောရင့် ပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ ရောက်ပြီးနောက် အနောက်ဘက်သို့ ဆန် တက်ကြည့်ရာ ထိုရေပြင်ကြီးမှာ မြစ်ကြီးတစ်မြစ် ဖြစ်ကြောင်း ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ သိရသောနေ့ (ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက် နေ့)မှာ စိန်လောရင့်သူတော်စင်၏ ပွဲတော်နေ့ ဖြစ်နေသဖြင့် ကာတီယေး သည် ထိုမြစ်ကို စိန်လောရင့်မြစ်ဟု အမည်ပေးခဲ့ လေသည်။

မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ခဲ့ရာ၌ ယခု မွန်းထရီးအောမြို့ တည်ရာတွင် တိုင်းရင်းသားလူရိုင်းတို့၏ ဟိုချီလာ ဂါရွာ ကလေးကို တွေ့ရသည်။ ထိုရွာကလေးအနီးရှိ မိုးမိုးမားမား ရှိနေသော တောင်ကြီး တစ်ကောင်ကို ကာတီယေးသည် မွန်းထရီးအောဟု အမည်ပေးခဲ့၏။ နောင်တွင် ရွာကလေး တိုးတက် စည်ပင်လာ၍ မြို့ဖြစ်လာသောအခါ တောင်၏အမည် ကို စွဲ၍ မွန်းထရီးအောမြို့ဟု ခေါ်ကြလေသည်။

၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် အမေရိကတိုက်ဖက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် ကျောက်မျက်ရတနာများ ပေါများသည်ဟုဆိုသော ဆက်ဂနေးနယ်ကို ပြင်သစ်ဘုရင် အတွက် ရှာဖွေပေးရန် ဖြစ်သည့် ဆီညာဒါ ရိုဗါဗါးတို့အဖွဲ့ အတွက် ကာတီယေးက ရှေ့တော်ပြေး လမ်းထွင်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ ကာတီယေးသည် လာရှင်းရေမော်များကို စူးစမ်း ရှာဖွေခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ရိုဗါဗါးသည် ကာတီယေးပြန်သွားပြီးမှ ရောက်လာ၍ တာဝန်ယူခဲ့သည့် အတိုင်း အဖိုးတန်ရတနာများ ထွက်သည့်ဒေသကို စူးစမ်း ရှာဖွေသော်လည်း မတွေ့ရချေ။ ထိုကြောင့် ပြင်သစ်ဘုရင်သည် ရိုဗါဗါးအား ပြန်ခေါ်ရန် ကာတီယေးကို ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် 
စေလွှတ်လိုက်ပြန်သည်။ ထိုနောက်တွင်ကား ခရီး မထွက်တော့ ဘဲ စန်မာလိုမြို့ရှိ ဘုရင်က ပေးသနားထားသော ခြံများနှင့်အိမ် ကြီးတွင် အေးချမ်းစွာ နေယင်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော သူ၏ ခရီးသွားမှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကာတီးယေး သည် ၁၅၅၇ ခု စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
ကလိုဗါပင်

ကလိုဗါပဲပင်သည် ပဲလုံးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ အယ်လဖားဖားကဲ့သို့ ကျွဲနွားစာအတွက်နှင့် လယ်ခင်းများ မြေဩဇာ ထက်သန်လာစေရန်အတွက် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော်မျှရှိ၍ ဥရောပတိုက် 
နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် သမပိုင်းဒေသများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင်တို့၏ အရွက်တွင် ရွက်မြွှာသုံးရွက်စီပါရှိ၍ ထိုအပင်များမှ အနီပွင့် အဖြူပွင့်နှင့် ကြက်သွေးရောင် အဝါရောင်အပွင့်များ ပွင့်ကြသည်။ ရွက်မြွှာလေးရွက်ပါဝင်သည့် ကလိုဗာကို ကံကောင်းသည့်အဆောင်အဖြစ် အနောက်တိုင်းတွင် ယူဆကြသည်။ ကလိုဗါပဲပင်အစစ်နှင့်အလွန်နီးစပ်ဆင်တူသည့် ကလိုဗါ အချိုပင်များကို ယခင်က ပျားမွေးမြူတို့သာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုအပင်များဖြင့် ပျားမွေးမြူသောအခါ အကောင်းစား ပျား ရည်ကို ရရှိနိုင်၏၊ ယခုအခါ တောင်သူလယ်သမား များလည်း ဤအပင်မျိုးကို အသုံးပြုလာကြပြီ။

ကလိုဗါပဲပင်များကို စိုက်ပျိုးပြီးလျှင် ကျွဲနွားစာအတွက် ပင်စည်များကို ပထမအကြိမ် ရိတ်သိမ်းကြသည်။ နောက်တစ်ကြိမ် အစေ့များအတွက် ရိတ်သိမ်းရပြန်သည်။ ဤအပင်များနှင့် သင့် တော်သည့်ရာသီဥတု ကြာရှည်ခဲ့သော် ထပ်မံ မစိုက်ပျိုးရဘဲ အကြိမ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။

အယ်လဖားဖားပင်ကဲ့သို့ ကလိုဗါပဲပင်၏ အမြစ်များသည်လည်း ရှည်လျားကြသဖြင့် မြေဆီအောက်ခံလွှာတွင်ရှိသော အပင်အာဟာရဓာတ်ကို ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အပင်၏ အမြစ်များတွင်ရှိသော အဖုငယ်တို့၌ လေထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို စုတ်ယူ၍ အပင်အာဟာရဓာတ်အဖြစ် ပြောင်းပေးသည့် ဗက်တီးရီးယားများ နေထိုင်ကြသည်။

ယင်းသို့ဖြင့် ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးထားသည့် လယ်ခင်းများတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပြည့်လာသည်။ အရင်နှစ်က ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးခဲ့သည့် လယ်ခင်းတွင် ပြောင်းဖူးပင်များကို တစ်လှည့်စိုက်ပျိုးကြည့်ရာ ပြောင်းဖူးပင်များမှာ သန်စွမ်း၍ ပြောင်းဖူး အထွက်ကောင်းလာကြောင်းကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်၊ မြေဩဇာပြုပြင်ရေးတွင် ဤပဲပင်မျိုးသည် များစွာ အရေးပါကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။

## ကိုးကား
ကလီဂျူလာဘုရင်

**ကလီဂျူလာ**သည် ၁၂-ခုနှစ်တွင် ရိနိုင်ငံ အက်ရှမ်မြို့၌ ဖွားမြင်၍၊ ၃၇ ခုနှစ်မှ ၄၁ 
နှစ် အထိ ရောမနိုင်ငံတော်၏ တတိယဧကရာဇ်ဘုရင်အဖြစ် 
စိုးစံသည်။ ငယ်စဉ်က သူ့ဖခင်၏ ရောမစစ်တပ်တွင် ကြီးပြင်း 
ခဲ့ရ၏။ ကလီေခေါ် ရောမစစ်ဖိနပ်ကြီးကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော 
ကြောင့် ကလီဂျူလာဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ သူ၏အမည်ရင်း 
မှာ ဂေးယပ်ဆီဇာဖြစ်၏။ သူသည် ရောမနိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယ 
ဧကရာဇ်ဘုရင် တိုက်ဗီးရီးယပ်၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်၍၊ တိုက် 
ဗီးရီးယပ် ကွယ်လွန်သောအခါ ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ဖြစ်လာ 
သည်။ ကလီကျူလာသည် ဘုရင်ဖြစ်စတွင် သက်ညှာစွာနှင့် တရား 
မျှတစွာ အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် တိုင်းသူပြည်သားအများက သောင်း 
သောင်းဖြဖြ ကောင်းခြီးပေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ နောင်သော် သူ၏ 
အပြုအမူများမှာ စိတ်မနှံ့သူတစ်ဦး၏ ပြုမူပုံမျိုးကဲ့သို့ ဖြစ်လာ 
သောကြောင့် များမကြာမီပင် တစ်နိုင်ငံလုံး ငြိုငြင်လာကြသည်။ 
အချို့က သူသည် တစ်ခါတွင် အပြင်းအထန် ဖျားပြီးနောက် 
စိတ်မနှံ့ဖြစ်သွားသည်ဟု ဆိုသည်။ သူ၏မြင်းကို တရားသူကြီး 
အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း၊ စစ်တိုက်ရာမှအပြန်တွင် ပြင်သစ်ကမ်းခြေ 
မှ ခရုခွံများကို နတ်များပသရန်အတွက် စစ်သားများအား 
ကောက်ခိုင်းခြင်း၊ သူ့အား နတ်တစ်ပါးအဖြစ် တိုင်းသူပြည်သား 
များ ကိုးကွယ်နိုင်ရန်အတွက် ဗိမာန်ကြီးတစ်ခုကို ဆောက်လုပ် 
စေခြင်းစသော အပြုအမူတို့က ကလီကျူလာ၏ စိတ်မနှံ့မှုကို 
ဖော်ပြပေသည်။ ထိုမျှမကသေး တိုက်ဗီးရီးယားလက်ထက်မှ 
စုဆောင်းခဲ့သော တိုင်းပြည်၏ဘဏ္ဍာများကို ဖြုန်းတီးပစ်ပြီး 
လျှင်၊ ဆွေမျိုးသားချင်း အရင်းအချာများနှင့် ရောမမြို့သူမြို့သား 
များကို အကြောင်းမဲ့ သွေးချောင်းစီးအောင် သတ်ဖြတ်လေသေး 
သည်။ဤသို့ဖြင့် လေးနှစ်မျှ ပရမ်းပတာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ တိုင်းသူ 
ပြည်သားများလည်း မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်လာ၍ နောက်ဆုံး၌ လုပ်ကြံ 
သတ်ဖြတ်ခံရလေသည်။

## ကိုးကား
ပီတာ ကာရင်တန်

ဗြိတိန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ **လော့ဒ်ကာရင်တန်**(၆ ဇွန် ၁၉၁၉ – ၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈)ကို ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ လော့ဒ်ကာရင်တန်သည် အိတန်ကောလိပ်နှင့် ဆင်းဟပ် ကောလိပ်များတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အိတန်ကောလိပ်၏ အဖွဲ့ဝင်လူကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ဥပဒေပညာရပ်ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှမှူးမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခံရပြီး ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ သူရဲကောင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ တံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှတပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်၊ ဗြိတိသျှစစ်သူရဲကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

ထိုနောက် နိုင်ငံရေးဘက်သို့ ဝင်ရောက်၍ ပါလီမန်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက်ပွဲဝင်သည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ်အစိုးရ လက်ထက်များတွင် အထက်တန်းရာထူးကြီးများကို လက်ခံတာဝန်ယူခဲ့သည်။ ပါလီမန်အထက်လွှတ်တော်တွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-၅၄ ခုနှစ်အထိ လယ်ယာနှင့် ငါးလုပ်ငန်းဌာနဝန်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄-၅၆ ခုနှစ်အထိ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၆-၅၉ ခုနှစ်အထိ ရေတပ်ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄-၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ပါလီမန် အထက်လွှတ်တော်တွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီကို ခေါင်းဆောင်၍ အတိုက်အခံအမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ အာဏာပြန်လည်ရရှိပြီး အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့နိုင်သောအခါတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၇၂-၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်တွင် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဗြိတိန်ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ပြန်လည်အနိုင်ရရှိလာ သောအခါ လော့ဒ်ကာရင်တန်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် ဗြိတိသျှဓနသဟာယရေးရာဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။ လော့ဒ်ကာရင်တန်တွင် ဇနီးနှင့် သားသမီးနှစ်ယောက် ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကာလသားရောဂါ

**ကာလသားရောဂါ**သည် များသောအားဖြင့် မေထုန်မှီဝဲရာမှ စ၍ဖြစ်ပေါ်လာသော ကူးစက်တတ်သည့်ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ကာလသားရောဂါ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည့်အနက် အရေးတကြီး ကာကွယ်တားဆီးရမည့် ရောဂါများမှာ ဆစ်ဖလစ်နှင့် ဂိုနိုညောင်းကျ ရောဂါတို့ ဖြစ်သည်။

ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ဖြစ်ရခြင်းမှာ စပိုင်ရိုခီပိုးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းပိုးသည် အရေပြား၊ သို့မဟုတ် ကျိချွဲမြှေးများ ပွန်းပဲ့ရာမှ လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ ဝင်သည်။ မေထုန်မှီဝဲခိုက်တွင် အများဆုံး ကူးစက် ဝင်ရောက်တတ်သည်။ ရောဂါရှိသူကို နှုတ်ခမ်းချင်း စုတ်မိသောကြောင့်၎င်း၊ ယင်းတို့သုံးထားသည့် ပန်းကန် ခွက်ယောက်၊ မျက်နှာသုတ် ပဝါ စသည့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းကို သုံးစွဲမိသောကြောင့်၎င်း 
ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကူးစက်တတ်သေးသည်။

ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ခဲ့လျှင် အာခေါင်ရိုးပေါက်ခြင်း၊ အသည်း သို့မဟုတ် အရေပြားပေါ်၌ အနာဆိုးများ ပေါက်ခြင်း၊ နှာခေါင်းရိုး ကျိုးသွားခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပြီး ဦးနှောက်၊ သွေးကြော၊ နှလုံးနှင့် ဗဟိုအာရုံကြောစုတို့ကို ထိခိုက် ပျက်စီးစေတတ်သည်။ ဝမ်းတွင်းပါ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါသည် ရောဂါရှင် မိခင်ထံမှ ပဋိသန္ဓေသားသို့ ကူးစက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သန္ဓေရှိစက ကူးစက်ခဲ့လျှင် သန္ဓေပျက်ပြီး သားလျှောတတ်သည်။ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါကို ကုသရာ၌ ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ စပိုင်ရိုခိပိုးများကို ပဋိဇီဝဆေးများသုံး၍ သုတ်သင် ရှင်းလင်းပစ်ရသည်။ ထိုကိစ္စအတွက် ပင်နီဆီလင် ဆေးများကို 
အသုံးများသည်။

ဂိုနိုရီယာခေါ် ဂိုနိုညောင်းကျနာမှာမူ ဂိုနိုကော့ကတ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် အင်္ဂါဇာတ်နှင့် အင်္ဂါဇာတ်အနီးရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည့် ရောဂါမျိုးဖြစ်သည်။ ဂိုနိုညောင်းကျနာသည် တာရှည်လာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး အဆစ်အမြစ်ရောင်ခြင်း၊ နှလုံးသားများရောင်ခြင်း စသည်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဂိုနိုညောင်းကျရောဂါရှိသော 
မိခင်များမှမွေးသည့် မွေးကင်းစ ကလေးများသည် ဂိုနိုရီယားပိုးကြောင့် မျက်စိကန်းတတ်သည်။ ကလေးများကို မျက်စိကန်းခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဆီလဗာနိုက်တြိတ်ခေါ် မျက်စဉ်းတစ်မျိုးကို မွေးလျှင်မွေးချင်း ခတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ဂိုနိုညောင်းကျနာကိုကုသရာ၌ ဆာလဖာဆေးနှင့် ပင်နီဆီလင်ဆေးများကို သုံးကြသည်။

ကာလသားရောဂါသည် မျိုးပွားအင်္ဂါများကို အန္တရာယ်ကြီးစွာ ပေးတတ်သောကြောင့် မျိုးဖျက်ရန်သူဟူ၍ပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ ဤကဲ့သို့လူမျိုးပြုန်းတီးစေသော ရောဂါဆိုးမှ ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံး 
နည်းလမ်းမှာမိမိ ခင်ပွန်းနှင့် ဇနီး မှတပါး မေထုန်မှီဝဲခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်ပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်

**ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက်**သည် အရောင်ကင်း၍ အနံ့အရသာ မရှိသော ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်၏။ 
ရေတွင်အနည်းငယ်သာ ပျော်ဝင်၏။ လေလောက်ပင်လေး၍ ကိုယ်တိုင်မီးလောင်နိုင်သော်လည်း မီးလောင်မှုကို အားမပေး
ချေ။ အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်သောကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့ကို လူ၊ တိရစ္ဆာန်တို့ ရူရှိုက် မိသော် အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို သဘာဝတွင် အလိုအလျောက် တွေ့ရခဲ၏။ မီးတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော 
လေထဲ၌ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ တွေ့ရ၏။ မီးထွန်းသော ဓာတ်ငွေ့များတွင် ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက် ပါတတ်သောကြောင့်၊ 
ထိုဓာတ်ငွေ့ကို အနည်းငယ်မျှရူရှိုက်မိလျှင်ပင် ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည်။ မော်တော်ကား အိပ်ဇောပိုက်များမှ 
ထုတ်လိုက်သောအငွေ့များ တွင်လည်း ကာဗွန်မို‌ေနာက်ဆိုက် ပါလာသောကြောင့်၊ လူရှိနေခိုက် မော်တော်ကားကို စက်နှိုး၍ 
မော်တော်ကားရုံကို လေလုံအောင် ပိတ်မထားမိရန် အထူးသတိပြုအပ်ပေသည်။ ကာဗွန်မိုအောက်ဆိုက်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ခြားနားပုံမှာ ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက်၏ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် 
ကာဗွန်အက်တမ်တစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခုသာ ပါရှိ၏။ ယင်း၏ဓာတု သင်္ကေတမှာ CO ဖြစ်၏။

ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက် ရရှိလိုသော် မီးသွေးကို လေအလုံ အလောက် မပေးဘဲ မီးရှို့ပါက မီးသွေးရှိ ကာဗွန်နှင့်လေ 
အတွင်းရှိ အောက်စီဂျင်တို့သည် ပူးပေါင်း၍ ကာဗွန်မွန် အောက်ဆိုက် ဖြစ်လာသည်။

မီးသွေး + အောက်ဆီဂျင် (မလုံမလောက်) ကာဗွန်မွန်‌ေနာက်ဆိုက် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ကို ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် မှလည်း ရရှိနိုင်၏။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရဲရဲတောက်နေသော မီးကျီးခဲများ အပေါ်မှ ဖြတ်သန်းသွားစေခြင်းဖြင့် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရရှိနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကာပို့တီ ထရူးမင်း

**ထရူးမင်း ကာပို့တီ** ()  သည် အမေရိကန် စာရေးဆရာနှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထရူးမင်း ကာပို့တီကို ၁၉၂၄ 
ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စု နယူးအော်လင်းမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အရွယ် 
မရောက်မီကပင် မိဘနှစ်ပါး ကွာရှင်းခဲ့ကြ၍ လူဝီဇီယန္နားနှင့် 
အယ်လဗားမားပြည်နယ်များရှိ ဆွေမျိုးများထံတွင် မှီခို 
ကြီးပြင်းလာရသည်။ ခရစ်စမတ် အမှတ်တရ (၁၉၆၅)၊ 
ကျေးဇူးရှိသော ဧည်သည့် (၁၉၆၈) တို့သည် ကာပို့တီ 
ငယ်စဉ်က တစ်ကောင်ကြွက်ဘဝ ကျင်လည်ကြီးပြင်းလာရပုံကို 
ရေးထားသည့် ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ လက်ရာများ ဖြစ်သည်။ 
စိန့်ဂျွန်းအကယ်ဒမီနှင့် ဂရင်းနစ် အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် 
ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။

ကာပို့တီသည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် နယူးယော့ 
ကားဂျာနယ်တိုက်တွင် ကာတွန်းစာမူများ အမျိုးအစားရွေးချယ် 
ခွဲဝေပေးသူအဖြစ် ခန့်ထားခံရသည်။ ကာပို့တီ၏ အားသား 
ဗွိုက်ဆက်စ် အားသား ရွမ်းစ်(၁၉၄၈) ဝတ္ထုသည် အလား 
အလာကောင်းသော လူငယ်စာရေးဆရာတစ်ယောက်၏ 
လက်ရာအဖြစ် ထောပနာပြု ခံရသည်။ ယင်းဝတ္ထုတွင် ဖခင် 
ပျောက်ရှာပုံတော်ဖွင့်သည့် ၁၃ နှစ်သားတကောင်ကြွက် 
လုလင်ငယ်တယောက်၏ ဘဝကို သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားသည်။ 
ထရီးအော့ဖ်နိုက် (၁၉၄၉) သည် မေတ္တာဖွဲ့ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် 
ဖြစ်သည်။ ဒေသခံအရောင် (၁၉၅ဝ) သည် ခရီးသွား 
ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်သည် ဖြစ်သည်။ သဂရတ်စ်ဟပ် (၁၉၅၁) 
ဝšုတွင် ကာပို့တီသည် အင်္ဂလန်ရေဖျန်းခရစ်ယာန်အသင်း 
ဥပဒေကို မလိုက်နာမိသော လူရိုး လူဖြောင့်တစ်စု၏ အဖြစ်ကို 
ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ယင်းဝတ္ထုကို ပြဇာတ်အဖြစ်လည်း ရေးသား၍ 
စင်တင်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကာပို့တီသည် 
တေးစာဆို ဟဲရိုးအာလန်နှင့်တွဲ၍ ပန်းဂေဟာဝတ္ထုကို ရေးသား 
သည်။ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ကျင်လည်သော ဂီတအဖွဲ့ 
တစ်ဖွဲ့အကြောင်းကို ခြယ်မှုန်းထားသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် 
မိစ္ဆာဆိုးကို ရိုက်ထိုးလေ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းကို ရေးသည်။
နယူးယော့ ကားမဂ္ဂဇင်း၏ တာဝန်ပေးချက်အရ 
ကာပို့တီသည် နီဂရိုးဇာတ်အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ 
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကို သွားခဲ့ပြီးနောက် ထိုခရီး 
အကြောင်းကို သမျူးဇက်စ်အာဟက်(၁၉၅၅)တွင် ထည့်ရေး 
သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရေး၍ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင် 
အဖြစ် တင်ဆက်ခဲ့သော တစ်ဖနီတို့ဆီမှာ နံနက်စာ ဝတ္ထုသည် 
ထင်ရှားသည်။

ကာပို့တီသည် စာနယ်ဇင်း အတွေ့အကြုံကို အခြေခံ၍ 
ပြုစုသော မှတ်သားမိသမျှ (၁၉၅၉)စာအုပ်တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား 
မာလွန်ဘရန်ဒိုအပါအဝင် ကျော်စောထင်ရှားသူတို့၏ 
အကြောင်းကို တစေ့တစောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ၁၉၆၄ 
ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သော 
သွေးအေးအေးနှင့် ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းမှာမူ စာနယ်ဇင်းသမား 
ရေးဟန်မဟုတ်ဟု ကာပို့တီက ငြင်းဆိုသည်။ အခြေအနေမဲ့ 
လေလွင့်လူငယ်နှစ်ဦးက မိသားစုတစ်စုလုံးကို သတ်ဖြတ်ပုံ 
တကယ့်ဖြစ်ရပ်ကို တင်ပြထားသည့် ယင်းစာအုပ်သည် 
အရောင်းရတွင်ကျယ်ဆုံး စာရင်းဝင် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ 
စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း မဟုတ်သော ဝတ္ထု (ဖြစ်ရပ်မှန် 
ဝတ္ထု)ဟူသော စာပေရေးဟန် အသစ်ကို ဖန်တီးခဲ့သည်ဟု 
ကာပို့တီဂုဏ်ယူသော စာအုပ် ဖြစ်သည်။ ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင် 
ဇာတ်ညွှန်း၊ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါးအများအပြားကိုလည်း 
ရေးသားခဲ့သည်။

ကာပို့တီသည် အထက်တန်းလွှာနှင့် အခွင့်ထူးခံ 
လူတန်းစားကို ထိုးနှက်သော အန်ဆာ့ထ်ပရေယားစ် ဝတ္ထုကို 
မဂ္ဂဇင်းအခန်းဆက်ဝတ္ထုအဖြစ် ရေးသားနေဆဲ ကွယ်လွန်သွားရာ 
ယနေ့ထိ ပေါ်ထွန်းသမျှ တစ်ပိုင်းတစ်စဝတ္ထုရှည်များအနက် 
အထူးခြားဆုံး လက်ရာအဖြစ် စာပေဝေဖန်ရေးသမားများက 
အကဲဖြတ်သည်။
ကာပို့တီသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကယ်လီ 
ဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဘဲအဲယားမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ကာဗွန်

အမျိုးသမီးများ အထူးသဖြင့် တန်ဖိုးထားကြသည့် 
စိန်နှင့် ကမ္ဘာ့နေ့စဉ်သုံး ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော ခဲတံတွင် ပါရှိ 
သည့် ဂရက်ဖိုက် (ခဲနက်)တို့သည် အခြားမည်သည့်ပစ္စည်းနှင့်မျှ 
မရောသော ကာဗွန်အစစ်များ သာလျှင် ဖြစ်ကြ၏။ ကျောက်မီးသွေးနှင့် မီးသွေးတို့သည် ကာဗွန်အစစ်များ မဟုတ်ကြသော်လည်း ကာဗွန် အများဆုံး ပါရှိသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြ၏။ အချို့သော ကျောက်မီးသွေး အကောင်းစားများတွင် ကာဗွန် ရာခိုင်နှုန်း ၉ဝ အထိ ပါရှိသည်။

အခြားပစ္စည်းများနှင့် ရောနှော ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသော 
ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများမှာ အများအပြားရှိ၏။ ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်း 
မည်မျှ များပြားသနည်းဟူမူ ဓာတုဗေဒပညာကို အင်ဩဂဲနစ် 
ကင်မစ္စတြီနှင့် ဩဂဲနစ် ကင်မစ္စတြီဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားပင် 
ခွဲခြားထားရသည်။ ဩဂဲနစ်ကင်မစ္စတြီဆိုသည်မှာ ကာဗွန် 
ဒြပ်ပေါင်းများ အကြောင်းချည်း သက်သက်နှင့်သာ သက်ဆိုင် 
သော ဓာတုဗေဒဖြစ်၍၊ ယနေ့အထိ သိရှိထားသော ကာဗွန် 
ဒြပ်ပေါင်း အရေအတွက် ၃ သိန်းနီးပါးရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ကာဗွန်ပါသော ပစ္စည်းကို လေထဲတွင်ဖြစ်စေ၊ အောက်ဆီဂျင်ထဲတွင် ဖြစ်စေ၊ မီးတိုက်ပေးလိုက်လျှင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အောက်စီဂျင် လုံလုံ 
လောက်လောက် မရရှိသည့်အခါ ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် 
ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ကာဗွန်နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်တို့ ဓာတ် 
ပေါင်းစပ်သောအခါ မက်သိန်းဓာတ်ငွေ့ကို၎င်း၊ ဓာတ်ဆီ 
ကဲ့သို့သော ဩဂဲနစ်အက်ဆစ်များနှင့် အယ်လကိုဟောကဲ့သို့ 
သော ဟိုက်ဒရို ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများကို၎င်း ရရှိသည်။ 
အောက်စီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် ဓာတ်ပေါင်းစပ်သော 
အခါတွင် အက်ဆီတစ်အက်ဆစ် ကဲ့သို့သော ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် 
ဒြပ်ပေါင်းများကို ရရှိသည်။ ကာဗွန်သည် သတ္တုများနှင့်လည်း 
ပေါင်းစပ်နိုင်ရာ ထိုဒြဗ်ပေါင်းများကို ကာဗိုက်ဟုခေါ်၏။ 
အထင်ရှားဆုံးသော ကာဗိုက်မှာ ကယ်ဆီယမ်ကာဗိုက် ဖြစ်၏။ 
ကယ်ဆီယမ်ကာဗိုက် အပေါ်တွင် ရေအနည်းငယ် လောင်းချ 
လိုက်လျှင် အဆက်တီလင် ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ကာဗွန် 
သည် သက်ရှိရာများတွင် အရေးကြီးသော ဓာတ်ဖက် ပစ္စည်း 
တစ်ခုအဖြစ် ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။

စိန်နှင့်ခဲနက်တို့သည် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်သော ကာဗွန်များဖြစ်ကြ 
၏။ ပုံဆောင်ခဲမဟုတ်သော ကာဗွန်မျိုးများလည်း ရှိသေးသည်။ 
ဆီမှိုင်း၊ မီးသွေး၊ အရိုးမီးသွေး စသည်တို့မှာ ပုံဆောင်ခဲမဟုတ် 
သော ကာဗွန်များဖြစ်၏။ ရေနံကို မီးရှို့လိုက်သောအခါ၌ 
ဆီမှိုင်းကို ရရှိ၍၊ မော်တော်ကားတိုင်ယာများ ပိုမိုခိုင်ခံ့အောင် 
ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း၊ ပုံနှိပ်မင်ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း၊ အကြီးအကျယ် 
အသုံးဝင်၏။ မီးသွေးကို ဓာတ်ငွေ့ကာမျက်နှာဖုံးတွင် အသုံးချ 
ရ၏။ အရိုးကို လေလုံမီးဖိုတွင် မီးကျွမ်း စေသောအခါ အရိုး 
မီးသွေးရရှိ၍၊ ထိုအရိုးမီးသွေးကို သကြားလုပ်ငန်းတွင် သကြား 
အဝါကို အဖြူရောင်ဖြစ်အောင် ချွတ်ရာ၌ အသုံးပြုရ၏။
ကာဗွန်သည် တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်တို့ အသက်ရှင်၍ ကြီးထွား 
သန်မာလာစေရန် အရင်းခံပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့်၊ 
မည့်သည့် အစားအစာ မည်သည့်အဝတ်အစား၌မဆို ကာဗွန် 
ပါရှိ၏။ သကြား၊ ကာဖီ၊ ထောပတ်၊ လက်ဖက်ခြောက် စသော 
စားကုန်သောက်ကုန်များနှင့် အင်္ကျီ လုံချည်အစရှိသော အထည် 
အဝတ် များမှာ ကာဗွန်အရင်းခံ၍ ဖြစ်လာကြသော ပစ္စည်း 
များပင် ဖြစ်သည်။

ကာဗွန်သည် ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်၍ အက်တမ်အလေးဆ ၁၂ 
ရှိပြီးလျှင် အက်တမ်နံပါတ်စဉ်မှာ ၆ ဖြစ်၏။

## ဆက်စပ်လေ့လာရန် 
* ကျောက်မီးသွေး 
* ဂရက်ဖိုက်
* စိန်
* မီးသွေး
 

## ကိုးကား
ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်

ဖီနော(Phenols) ဟုလည်းခေါ်သော ကာဘော်လစ် အက်ဆစ် (Carbolic Acid)ကို ကျောက်မီးသွေးကတ္တရာမှ အဆင့်ဆင့် ပေါင်းခံနည်းဖြင့် ထုတ်ယူကြ၏။ သို့သော် အကြီးအကျယ် ရောင်းချရန်အတွက်မူကား ကတ္တရာအဆီဖြစ်သော ဗင်ဇင်းမှ ဓာတ်ပေါင်းစပ်ယူရသည်။ ဓာတ်ပေါင်းစပ်ယူနည်းမှာ ဗင်ဇင်းကို အခိုးငွေ့ တထောင်းထောင်း ထွက်နေသော ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်နှင့်ရော၍ ဗင်ဇင်းဆာလဖွန်နစ် အက်ဆစ်ဖြစ်စေ၏။ ထိုနောက် ဗင်ဇင်းဆာလဖွန်နစ် အက်ဆစ်ကို တစ်ဖန် ကော့စတစ်ဆိုဒါနှင့် ရောကျို၍ ဆိုဒီယမ် ကာဗိုလိတ် ဖြစ်စေ၏။ ထိုမှအဆင့်ဆင့် ပေါင်းခံ၍ ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ကို ထုတ်ယူသည်။

ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ကို ၁၈၃၄-ခုနှစ်၌ ဂျာမနီနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် Friedrich Whler က ကျောက်မီးသွေး ကတ္တရာမှတစ်ဆင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 
ကာဘော်လစ်အက်ဆစ် အရိုင်းသည် ဆီဖြစ်၍ ညိုပုပ်သော အရောင်ရှိ၏။ ထိုဆီအရိုင်းထဲမှ အညစ်အကြေးများကို သန့်စင်သောအခါ အရောင်ကင်းသော ပုံဆောင်ခဲ (ခရစ္စတယ်)များကို ရရှိ၏။ ထိုပုံဆောင်ခဲများသည် အပူချိန် စင်တီဂရိတ် ၄၂.၅ ဒီဂရီ-၄၃ဒီဂရီ တွင် အရည်စပျော်၍ ၁၈၁.၃ ဒီဂရီ တွင်ဆူ၏။ ပြင်းထန်သော အဆိပ်ပစ္စည်းဖြစ်၍ ထူးခြားသော အနံ့ရှိ၏။ ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်သည် အလွန်စားတတ်သော သတ္တိရှိသဖြင့် အသားအရေပေါ်သို့ ကျရောက်လျှင် အနာများ ဖြစ်တတ်၍ ပျောက်ကင်းစေရန် ခဲယဉ်းသည်။ သို့သော် ရေအပုံ တစ်ရာတွင် ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်သုံးပုံမျှရော၍ရသော ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ဖျော်ရည်ကိုမူကား အနာများ ဆေးကြောရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ဆီကို ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အန်တီဆက်ပတစ် (အပုပ်နိုင်ဆေး၊ အနာမယဉ်းဆေး)များ အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြ၏။ ထို့ပြင် ရေမွှေး၊ ဆပ်ပြာ၊ သွားတိုက် ဆေးမှုန့်၊ ဆိုးဆေး၊ ဓာတ်ပုံ ပုံဖော်ဆေးနှင့် ဆေးဝါးများ ဖော်စပ်ပြုလုပ်ရာ၌လည်း အလွန်အသုံးဝင်၏။ ထို့ပြင် ပလတ်စတစ်နှင့် ပလတ်စတစ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများလုပ်ကိုင်ရာတွင် အထူးသဖြင့် ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ကို များစွာ အသုံးပြုကြ၏။ ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်မှ ထုတ်သော ကာဘော်လစ်ဆပ်ပြာသည် အနီပုပ်ရောင်ရှိ၍ ရနံ့စူးသည်။ 

ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် အလွန်ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ခဲယမ်းမီး ကျောက်များ ပြုလုပ်ရာ၌ ကာဘော်လစ်အက်ဆစ်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အသုံးပြု နည်းမှာ နိုက်ထရစ် အက်ဆစ်နှင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် အပြင်းရည်ကို ထပ်မံထည့်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပစ်ကရစ် အက်ဆစ်ကို ရရှိနိုင်၏။ ပစ်ကရစ်အက်ဆစ်သည် ဝါထိန်သောအရောင် ရှိသည့် အခဲကလေးများဖြစ်၍ မီးတိုက်ပေးလိုက်သည့်အခါ ဖြစ်စေ၊ ထုရိုက်လိုက်သည့်အခါဖြစ်စေ၊ အလွန်ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲသည်။ ပစ်ကရစ်အက်ဆစ်ကို ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် များစွာ အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
 

## ကိုးကား
ကာလာသောကမင်း

## ကာလာသောကမင်း
ကာလာသောကမင်းမှာ သာသနာတော် 
ရေးဆိုင်ရာ ဒုတိယသင်္ဂါယနာ တင်သော မင်းအဖြစ် ထင်ရှား 
ကျော်ကြားသည်။

ထိုမင်းသည် သုသုနာဂမင်း၏ သားတော်ဖြစ်၍ သာသနာ 
အနှစ် ၉ဝ ပြည့်တွင် ခမည်းတော်၏ အရိုက် အရာဖြစ်သော 
ဝေသာလီပြည်ကို ဆက်ခံစိုးစံသည်။ ထိုမင်းလက်ထက် ဝဇ္ဇီလီ 
တိုင်းသား ရဟန်းများသည် ဝိနည်းတော်နှင့် မညီသော အဓမ္မဝတ္ထုဆယ်ပါးတို့ကို ကျင့်သုံးနေကြသဖြင့် ဒုတိယသင်္ဂါယနာ 
တင်ရန် အကြောင်းအချက် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကောသမ္ဗီပြည်၌ 
သီတင်းသုံးနေတော်မူသော သျှင်မဟာယသထေရ်သည် ဝဇ္ဇတိုင်း 
သားရဟန်းတို့ ဝိနည်းတရားပျက်ပြားကြောင်း ကြားသိရလျှင် 
များစွာစိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်လေ၏။ သျှင်ရေဝတထေရ်၊ သျှင် 
သဗ္ဗကာမိထေရ်စသော ရဟန္တာတို့အား တိုက်တွန်း နှိုးဆော် 
လျက် အလဇ္ဇီရဟန်းတို့၏ မိစ္ဆာဝါဒကို တွန်းလှန်ဖြေရှင်းရန် 
ဝေသာလီပြည် ဝါလိကာရာမ ကျောင်းတိုက်သို့ ကြွတော်မူ၏။ 
ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်ကျောင်းတိုက်၌ ရှိကြသော ဝဇ္ဖီတိုင်း 
သား ရဟန်းတို့က သျှင်မာယသထေရ်အမှူးရှိသော ရဟန်းတို့ 
သည် မိမိတို့အား ရန်ပြုရန်ပါလာသည်ဟု ကာလာသောက 
မင်းကြီးအား ဂုံးချောကြကုန်၏။ မင်းကြီးလည်း ယုံစားမိ 
သဖြင့် ရှင်မဟာယသထေရ် အမှူးရှိသော ရဟန္တာ ၇ဝဝ တို့ 
မလာရအောင် တားဆီးကြချေဟု ခိုင်းတော်မူ၏။ သို့ရာတွင် 
မင်းကြီးစေလွှတ်သော အမတ်များနှင့် ရှင်မဟာယသထေရ်တို့ 
မဆုံမိကြလေ။ နောက်ဆုံးတွင် အလဇ္ဇီရဟန်းတို့၏ ကောက် 
ကျစ်သော အကြံအစည်ကို သိရှိသောအခါ မင်းကြီးသည် 
နောင်တကြီးစွာရပြီးလျှင် ကောသမ္မီရဟန်းတို့ထံ ကိုယ်တိုင် 
သွားရောက် ဆည်းကပ်လျက် ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာအဖြစ် 
ခံယူလေသည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ရဟန်းပရိသတ်တို့ ဆုံမိကြလျှင် 
ရှင်ရေဝတထေရ်၊ ရှင်သဗ္ဗကာမိထေရ်တို့က တရားမှန်ကို ညွှန်ပြ 
ဆုံးမတော်မူလေသည်။ ဝဇ္ဖီတိုင်းသား ရဟန်းတို့လည်း မိမိတို့ 
အမှားများကို ဝန်ခံ၍ ဝိနည်းတရားမှန်ကို လက်ခံဆောက်တည် 
ကြကုန်၏။ ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များ 
နောင်အခါ တိမ်းပါးချွတ်ချော်ခြင်း မရှိစေဘဲ ခိုင်မြဲသည်ထက် 
ခိုက်မြဲစေရန် သင်္ဂါယနာ တင်သင့်ကြောင်း ဆွေးနွေးကြသည်။ 
ကာလာသောကမင်းကြီးလည်း ကျောင်းသင်္ခမ်း အစရှိသော 
လိုဖွယ်ကိစ္စတို့ကို ကပ်လှူတော်မူသည်။ ဤသို့လျှင် မဟာယသ 
ထေရ် အမှူးရှိသော ရဟန္တာခုနစ်ရာတို့သည် သာသနာအနှစ် 
၁ဝဝ ပြည့်တွင် ၈ လတိုင်တိုင် ဒုတိယသင်္ဂါယနာ တင်တော်မူ 
ကြသည်။ ဒုတိယသင်္ဂါယနာ တင်ရာ၌ ပထမသင်္ဂါယနာမှာ 
ကဲ့သို့ပင် နှုတ်ဖြင့်သာ ရွတ်ဖတ်ညှိနှိုင်းကာ တင်ဆိုကြလေ 
သည်။ 

ထိုစဉ်အခါတွင် အကြီးအမှူး ပြုကြကုန်သော 
ရှင်မဟာယသထေရ်၊ ရှင်ရေဝတထေရ်၊ ရှင်သဗ္ဗကာမိထေရ်၊ 
ရှင်သဠထေရ်၊ ရှင်ခုဇ္ဇသောဘိတထေရ်၊ ရှင်သမ္ဘူတထေရ်တို့မှာ 
မြတ်စွာဘုရားသခင်အား မျက်ဝါးထင်ထင် ဖူးတွေ့လိုက်ကြ 
ရသည့်အပြင် ရှင်အာနန္ဒာနှင့် အတူနေ ရဟန်းများလည်း ဖြစ် 
ကြကုန်သည်။

ယင်းသို့ ဒုတိယသင်္ဂါယနာ တင်သည့်အကြောင်းကို 
'ဝေသာလီ ပြည်ကြီးရှင်၊ ဘုရင်ကာလာသောက မင်းတရား 
လက်ထက်၊ ဆယ်ချက်သော အဓိမ္မိက၊ ဥဗ္ဗိနယဝါဒီဖြင့်၊ 
ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းများတို့၊ ဖေါက်ပြားသည်ကို အကြောင်းမူ 
၍ နိဗ္ဗူတာရုံ၊ ပြည့်စုံလက်ရှိ၊ သိဒ္ဓိမြောက်ပြီး၊ ထေရ်ကြီး 
ခုနစ်ရာ၊ ရဟန္တာတို့သည် ရှင်မဟာယသ၊ ထေရိန္ဒကို၊ ဂဏ 
ပါမောက်၊ အကြီးမြှောက်၍၊ မေးလျောက်ဖြေပြန်၊ အတ္ထန္ဒရ၊ 
ဖော်ပြလင်းလင်း၊ ရှင်းပစေလျက်၊ ကိုးထွေအင်္ဂါ၊ ဒေသနာကို၊ 
မုခါရုဠီ၊ ပေါင်းညီရှစ်လ၊ ရွတ်အံကြ၍၊ ဒုတိယသံဂါယနာ 
တင်ပါသည်' ဟု ဦးပုည၏ သာသနာလျှောက် အခန်းတွင် 
ရေးသားထားလေသည်။

## ကိုးကား
ဟူအန် ကာလို့စ် ၁

စပိန်နိုင်ငံ ပထမမြောက်ဘုရင် ဟူအန် ကာလို့စ် () ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ ရောမမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ တစ်ဆယ့်သုံးဆက်မြောက် အယ်လဖွန်းဆိုး ဘုရင် ၏ မြေးတော်ဖြစ်သည်။ မိဘများသည် ဗူးဗွန်းမင်းဆက်ဖြစ်ကြ သော ဗာစီလိုးနားနယ်စား ဒွန်ယွန်ဒီဗူးဗွန်နှင့် မာရီယာတို့ ဖြစ်သည်။

ယူထရိတ်စာချုပ်အရ ဗူးဗွန်းမင်းဆက်သည် ၁၇၁၃ ခုနစ် ပ ဉ္စမဖိလစ်ဘုရင် စိုးစံသည့် အချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုး ခဲ့သည်။ ၁၈၃၃ ခုနှစ် သတ္တမမြောက် ဖာဒိနန်ဘုရင် နတ်ရွာစံ ပြီးသည့် နောက်ပိုင်း၌ တန်ခိုးအာဏာ မှေးမှိန်ခဲ့သော ဗူးဗွန်း မျိုးနွယ် နန်းဆက်သည် ဝှမ်ကာလို့ လက်ထက်တွင် ပြန်လည် ရှင်သန်၍ လာလေသည်။

ဝှမ်ကာလို့သည် ဖရိုင်ဘတ်မြို့နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ လစ်စဘွန်းမြို့များတွင် မူလတန်းပညာကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အသက် ၁ဝ နှစ်အရွယ်တွင် အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်း ကျောင်း ပညာများကို စပိန်နိုင်ငံ မဒရစ်မြို့၌ သင်ကြားသည်။ သူ၏ဖခင် ဘာစီလိုးနားနယ်စား၏ဆန္ဒအရ နိုင်ငံနှင့် မကင်းကွာ စေရန်အတွက် စပိန်နိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြား၍ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ မက်ဒရစ်မြို့ရှိ ဆန်အိုင်စီဒရို တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားသည်။

၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စရာဂေါ့ဆား စစ်ပညာသင်ကျောင်းဝင် ခွင့် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ဗိုလ်သင်တန်း တက်ရောက် သည်။

၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဗိုလ် ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ထိုနှစ်ကုန်ဆုံးသည့်အခါတွင် လေတပ်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်၍ လေယာဉ်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို 
နောက် စရာဂေါ့ဆား စစ်ပညာသင်ကျောင်းသို့ လက်တွေ့ လေ့ကျင့်မှု ရရှိရေးအတွက် ဝင်ရောက်သည်။ ကြည်း၊ ရေ၊ လေတပ်များတွင် ဗိုလ်ရာထူး ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ရှစ်နှစ်ကြာသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ စစ်ပညာများကို သင်ကြားပြီး ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝှမ် ကာလို့သည် တက္ကသိုလ်ပညာရပ်များကို မဒရစ်မြို့၌ သင်ကြား သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဂရိနိုင်ငံ ဘုရင်ပေါနှင့် ကြင်ယာတော် ပက်ဒရိကတို့၏ သမီးတော် ဆိုဖီယာမင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြား သည်။ သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားသည်။ ဖိလစ်မင်းသား 
နန်းလျာ၊ အယ်လီနာ မင်းသမီးနှင့် ခရစ်စတီးနား မင်းသမီးတို့ ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံ၏ အခြေအနေ စူးစမ်းလေ့လာ ဗဟုသုတရယူရန် အတွက် ဝှမ်ကာလို့သည် အစိုးရဌာနများ၌ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် လေ့ကျင့်၍ နိုင်ငံတဝန်းလုံးသို့ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လွှတ်တော်က ဝှမ်ကာလို့အား စပိန်မင်းသားဘွဲ့ အပ်နှင်း၍ နိုင်ငံတော် အဓိပတိရာထူးကို ဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ကြေညာသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်များတွင် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကို နာမကျန်း ဖြစ်သောအခါ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဝှမ်ကာလို့သည် အဓိပတိ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကို ကွယ်လွန်သောအခါ ဝှမ်ကာလို့ သည် နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံဥပဒေကို လေးစားခံယူမည့် အကြောင်း ပါလီမန်တွင် ကျမ်းသစ္စာဆိုသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မင်းမြတ် အဖြစ် ခံယူသည်။ 

စပိန်ဘုရင်နှင့် မိဖုရားသည် မဒရစ်မြို့နှင့် သုံးမိုင်ကွာဝေး သော ဇာဇူလာနန်းတော်၌ နေထိုင်ကြသည်။ ဘုရင်ကာလို့သည် အားကစား ဝါသနာပါ၍ ရေခဲပြင်ပေါ် လျှောစီးခြင်း၊ ရွက်လှေ မျှောခြင်း အစရှိသည်တို့တွင် လေ့ကျင့်မှု အတော်အတန် ပြု လုပ်သဖြင့် ကမ္ဘာရွက်လှေပြိုင်ပွဲများတွင် ထူးချွန်ဆုများကို ဆွတ်ခူးခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
ကာမိုင်းမြို့

**ကာမိုင်းမြို့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကောင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုးကောင်းချောင်းအတိုင်း ဆန်တက်သော် ရေလမ်းခရီး မိုင် ၇ဝ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ သို့သော် ကားလမ်းမှဆိုလျှင် ၂၅ မိုင်မျှသာ ဝေးလေသည်။ ကားမိုင်းမြို့မှာ ယခင်က မြစ်ကြီးနားခရိုင်၌ ပါဝင်၍ ကာမိုင်းတောင်တန်းနယ်၊ မိုးကောင်းတောင်တန်းနယ်၊ မိုးညှင်းတောင်တန်းနယ်၊ ဟူးကောင်း ပယင်း တွင်းနယ်၊ နာဂတောင်တန်းနယ်နှင့် ကျောက်စိမ်းတွင်းနယ်များ ဆိုင်ရာ တောင်တန်းဝန်ထောက် ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။

မြို့မှာ စတုရန်းတစ်မိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၉,၄၃၀ ယောက်မျှရှိ၏။ မြို့သူမြို့သားများမှာ အများအားဖြင့် တံငါနှင့်တောင်သူလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မိုးကောင်း ချောင်းဖျားရှိ ကော်ဖတ်ခြံများမှ ကော်ဖတ်များနှင် ကျောက်စိမ်းများကို အရောင်းအဝယ် ပြုကြသည်။

ရာသီဥတုမှာ အေးမြစိုစွတ်သဖြင့် မိုးဥတုတွင် အဖျားအနာ ထူထပ်၏။ ကျောက်စိမ်းစသော တွင်းထွက် ပစ္စည်းများအတွက် အကောက်တော်ရုံးရှိ၍ နှစ်စဉ် အခွန်တော်များစွာ ရရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ဂျွန်ကိ

]]

အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ကဗျာစာဆိုတဦးဖြစ်သည့် ဂျွန်ကိသည် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ အညတြ မြင်းထိန်းတစ်ဦးသာ ဖြစ်သောကြောင့် သားဖြစ်သူအား အထက်တန်း ပညာရပ်များကို သင်ကြားရန် တက္ကသိုလ်သို့ မစေလွှတ်နိုင်ခဲ့ရှာဘဲ သာမန်စာသင်ကျောင်းကလေးတွင်သာ ပညာသင်ကြားစေခဲ့ရသည်။

ဂျွန်မှာ ငယ်စဉ်ကပင် မဟုတ်မခံစိတ်ဓာတ်နှင့် မြင့်မြတ်သော သဘောထားရှိသူဖြစ်ရာ ကျောင်းသားတိုင်း ဆရာတိုင်းကပင် သူ့ကို ချစ်ခင်ကြလေသည်။ အထူးသဖြင့် သူနေသောကျောင်းမှ ဆရာကြီး၏သားနှင့် ချစ်ကျွမ်းတဝင် ခင်မင်ခဲ့ရာ ဤအချက်သည်ပင် ဂျွန်၏ နောင်ရေးကို ဖန်တီးခဲ့သော အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။

အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ကဗျာဆရာတို့သည် အများအားဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်သာယာသော တောရွာဒေသများတွင် အချိန် ကုန်လွန် စေတတ်ကြသော်လည်း ဂျွန်ကိမှာမူ သူ၏ ကလေးဘဝကို စည်ကားလှသော လန်ဒန်မြို့တော်ကြီးတွင်သာ ကုန်လွန်စေ ခဲ့ရလေသည်။ အလှအပကို သဘောကျတတ်ခြင်းကား ကိ၏ နဂိုဓာတ်ခံပင် ဖြစ်၏။ 'အလှ သည် သစ္စာ၊ သစ္စာသည် အလှ' ဤကား ကိ၏ ဝမ်းတွင်းပါ ယုံကြည်ချက်ဖြစ်သည်။ ကိအဖို့ လောကကြီးတွင် အရေးအကြီးဆုံးသော အရာတစ်ခုတည်း သာရှိ၏။ ထိုအရာသည် အခြားမဟုတ် အလှပင်ဖြစ်၏။ ကိသည် သူနှင့် တစ်ခုတည်းပေါ်ပေါက်လာသော ရှဲလီ၊ ဝမ်ဇဝပ် စသည့် ကဗျာစာဆိုကြီးများကဲ့သို့ ကမ္ဘာ ကြီးကို ပြောင်းလဲလို၊ တော်လှန်လိုသော ဆန္ဒရှိသည့် စာဆိုမျိုး မဟုတ်ချေ။ အလှအပတည်းဟူသော သာယာသည့် လောကဝယ် စိတ်ကူးယဉ်ကာ ပျော်မွေ့နေလိုသော စိတ်ကူးယဉ် အလှစာဆို (ဝါ) အနွဲ့စာဆိုတစ်ဦးသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။

၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်လေရာ ကိသည် ကျောင်းမှထွက်ပြီးသော် ဆရာဝန်တစ်ဦးထံတွင် လက်ထောက် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုလုပ်ငန်းတွင် စိတ်မဝင်စားဘဲ ကဗျာလင်္ကာများ စီကုံးရေး သားသည့်ဖက်သို့သာ စိတ်ယိုင်လျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ဆေးဝါးကုသသည့် လုပ်ငန်းကို စွန့်ပယ်ကာ သူဝါသနာစူးရှသော စာဆိုလောကသို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ ကိသည် သူ၏ ပထမဆုံးကဗျာစာအုပ်ကို ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာပေအကဲခတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန် ရှုတ်ချခြင်းကို ခံရသည်။ သို့ရာတွင် စိတ်ပျက်ခြင်းမရှိဘဲ 'အင်ဒင်မီယွန်'အမည်ရှိ ကဗျာ ရှည်ကြီးတစ်ပုဒ်ကို နောက်ထပ် ရေးသားထုတ်ဝေပြန်သည်။ ထိုကဗျာမှလည်း စာပေဝေဖန်ရေးသမားများ၏ အပြစ်ပြောဆိုခြင်း ခံရပြန်၏။ ထိုကြောင့် ကိသည် သူ့ကဗျာများ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များကို ကိုယ်တိုင် သိမြင်ရကား ထိုကဗျာတို့ကို ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ထပ်မံပြုပြင်ရေးသားခဲ့၏။

ကိ၏ နောက်ပိုင်းကဗျာစုကား အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင်မည်သည့်အခါမျှ တိမ်မြှုပ်သွားနိုင်တော့မည် မဟုတ်သော ကဗျာ အညွန့်အဖူးများ ဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ကဗျာပါရဂူ ကိမှ စိတ်လက် ချမ်းချမ်းသာသာ နေရသည်ဟူ၍ မရှိရှာဘဲ နုနယ်ပျိုမျစ် အသက် ၂၆ အရွယ်တွင် အီတလီနိုင်ငံသို့ ဆေးကုသွားရင်း ချောင်းဆိုးသွေးပါရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့လေသည်။
 

## ကိုးကား
အန်နာတိုလီ ကားပေါ့

ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် ချန်ပီယံတို့၏ သမိုင်းတွင် မော်ကွန်းအသစ်တင်လာသူ ရုရှအမျိုးသား **အန်နာတိုလီ ကားပေါ့** (, ''Anatolij Evgen'evič Karpov*; )သည် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဘာဂွီအိုမြို့၌ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် ပြိုင်ပွဲကြီးတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ ဗစ်တာကော့ချနွိုင်းအား ၆ ပွဲ ၅ ပွဲနှင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲ တွင် ကားပေါ့ အနိုင်ရရှိခဲ့သည့်အတွက် ချန်ပီယံကားပေါ့က အမေရိကန်ဒေါ်လာသုံးသိန်းခွဲနှင့် ကော့ချနွိုင်းက ဒေါ်လာနှစ်သိန်း ကြေးရခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် အချိန်က လက်ရှိ ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် ချန်ပီယံ ဖြစ်သော အမေရိကန် နိုင်ငံသား ဘော်ဘီဖစ်ရှာက ဆုကြေးငွေကို မကျေနပ်သဖြင့် ချန်ပီယံ ကစားပွဲကို ယှဉ်ပြိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ခြင်းကြောင့် ကားပေါ့သည် လက်ရှိ ချန်ပီယံနှင့် ယှဉ်ပြိုင်စရာ မလိုပဲ ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် ချန်ပီယံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့ စစ်တုရင် ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတွင် အမြင့်ဆုံး ဆုကြေးများဖြစ်သည်။ အသက် ၂၇ နှစ်သာရှိသေးသည့် ကားပေါ့သည် လီနင်ဂရက် တက္ကသိုလ်မှ ဘောဂဗေဒဘွဲ့ရ ကျောင်းသား တစ်ဦးဖြစ်
သည်။ ရုရှနိုင်ငံ အုရယ်နယ်၏ ရှေးဟောင်း မြို့တော်ကလေးတစ်မြို့ဖြစ်သော ဇလာတောက်မြို့တွင် ၁၉၅၁ ခုနှစ် မေလ ၂၃ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်က
ပင် စစ်တုရင်ကို စတင်ကစားခဲ့ရာ အသက် တစ်ဆယ့်ငါးနှစ်အရွယ် (၁၉၆၆) တွင်စစ်တုရင်ဆရာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ တဖန်ထပ်ဆင့်၍ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၌ အငယ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့ပြန်
သည်။ နောက်တနှစ်အကြာတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စစ်တုရင် ဆရာကြီး (International Master) အဖြစ် ထပ်မံဆွတ်ခူး နိုင်ခဲ့ပြန်လေသည်။ ၁၉၇ဝပြည့်နှစ်တွင် စစ်တုရင်ဆရာကြီး (Grand Master) စာရင်းဝင် ဖြစ်လာပြီးနောက်ကမ္ဘာ့ ပြိုင်ပွဲကြီးလေးပွဲတွင် အနိုင်ရကာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ဖြစ်လာသည်။ ပြိုင်ပွဲကြီးပေါင်း ၁၆ ပွဲကစားခဲ့ရာပြိုင်ပွဲ ၁၃ ပွဲ၌ အနိုင်ရပြီး ပွဲစဉ်ပေါင်း ၁၈၇ ပွဲ ကစားခဲ့ကာ၈၈ပွဲနိုင်၊ ၉၃ပွဲသရေ ၆ ပွဲရှုံးထားသည်။ စစ်တုရင် သတင်းထောက်များက ချီးမြှင့်သော အော်စကာ ဆုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကားပေါ့သည် မိမိ၏ အမိနိုင်ငံတွင်းရှိ မော်စကိုမြို့တွင် ၁၉၇၁ခုနှစ်တွင်၎င်း၊ နိုင်ငံအပ ပင်လယ်ရပ်ခြား ဟေစတင်၌ ၁၉၇၁၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင်၎င်း၊ စန်အန်တိုနီယို၌ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင်၎င်း၊
မက်ဒရစ် တွင် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင်၎င်း စစ်တုရင် ပြိုင်ပွဲများကို အဆက်မပြတ် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ပွဲစဉ်တိုင်း လိုလိုပင်အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် နိ(ခ)မြို့၌ အကောင်းဆုံးအိုလံပစ် စစ်တုရင် ဗိုလ်အဖြစ် စံချိန် တင်နိုင်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၄ နှစ်မပြည့်မီကပင် ကားပေါ့သည် နာမည်ကျော် စစ်တုရင်
ဆရာကြီး စာရင်းဝင်များ ဖြစ်သော လက်ဖ်ပေါလု ဂေရက် စကီဘောရစ်စပတ်စကီ-ဗစ်တာကော့ချနွိုင်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ယူခဲ့ဘူးသူ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်စစ်တုရင် ချန်ပီယံ
ဖစ်ရှာနှင့်လည်း ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ဘူးသူ ဖြစ်သည်။

အန်နာတိုလီ ကားပေါ့သည် ဤသို့ စစ်တုရင်ကစားရာ ၌သာ ထူးချွန်သူ မဟုတ်သေးချေ။ ငယ်စဉ်အခါကတည်းကပင် ပညာရေး၌ ထူးချွန်သူဖြစ်ခဲ့၏။ အလယ်တန်းပညာကို ဆည်းပူး
စဉ်ကပင် ရွှေတံဆိပ်ဆုချီးမြှင့် ခံခဲ့ရသည်။

ကားပေါ့သည် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသည်။ သို့ကြောင့်ပင် အောင်မြင်ခြင်းသရဖူကို ဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည်အမိနိုင်ငံ နှင့် မည်မျှပင် ဝေးကွာသော ဒေသသို့ ရောက်နေသော်လည်း သူ့အမိနိုင်ငံမှ နေ့စဉ်လိုပင် အားပေးစာ၊ သံကြိုးစာများကိုပေးပို့ ရရှိနေ၍ သူ့မှာယှဉ်ပြိုင်ရာ၌ ခွန်အားအပြည့် ရှိနေကြောင်းဖြင့် သတင်းစာ ဆရာများအား ဖွင့်ထုတ် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူကလည်း အများမျှော်လင့်သလို ကြိုးစားကြောင်း သက်သေ ပြနိုင်ခဲ့သည်။

ကားပေါ့သည် *လက်ရွေးစင် အားကစားနည်းများ၁၉၆၇-၁၉၇၇'' ဟူသော စာအုပ်တစ်အုပ်ကိုသူ ကိုယ်တိုင်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ ကားပေါ့သည် ရုရှားနိုင်ငံသား ကမ္ဘာ့အသက်ငယ်ဆုံး စစ်တုရင် ချန်ပီယံ ဖြစ်လာသော ဂယ်ရီကက်စပါးရော့ကို ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် ချန်ပီယံ သရဖူကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကာဠုဒါယီထေရ်

**ကာဠုဒါယီထေရ်**သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
အလောင်း သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားနှင့် တစ်ပြိုင်တည်း ဖွားသော 
ဖွားဖက်တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူငယ်ဖော် ကစားဖက်အဖြစ် 
ကြီးပြင်းခဲ့ရာ၊ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ ဖခင်သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် 
ကာဠုဒါယီအား အမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်မြှောက်စားသည်။ 
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး၍ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် 
ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသောအခါ၊ ခမည်း 
တော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးတွေ့လို 
သဖြင့် ကြွလာတော်မူရန် အမတ်များကို အကြိမ်ကြိမ် လွှတ်၍ 
ပင့်စေသည်။ အပင့်လွှတ်သော အမတ်တို့လည်း မြတ်စွာဘုရား 
ထံသို့ ရောက်လျှင် အခြွေအရံများနှင့်အတူ အကျွတ်တရားရ၍ 
ရဟန္တာဖြစ်ကုန်ကြသဖြင့် ခမည်းတော်၏စကားကို မလျှောက် 
ထားမိဘဲ ရှိကြသည်။

သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးလည်း မည်သည့်သတင်းစကားမျှ မကြား 
သိရသဖြင့် စိတ်မချမ်းမသာဖြစ်လျက် နောက်ဆုံးတွင် ကာဠု 
ဒါယီ အမတ်ကို ခေါ်၍ အခြွေအရံတစ်ထောင်နှင့် စေလွှတ်ပြန် 
သည်။

မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ရောက်လျှင်ပင် ကာဠုဒါယီအမတ်နှင့် 
အခြွေအရံများသည် ရဟန္တာဖြစ်ကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် ခမည်း 
တော် မှာကြားလိုက်သည်ကို မမေ့လျော့ဘဲ ၆ဝ မျှသော ဂါထာ 
တို့ဖြင့် ကပိလဝတ် နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် ကြွရောက်ရန် 
လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုဂါထာခြောက်ဆယ် လျှောက်ထား 
ချက်များကား၊ မြတ်စွာဘုရား၏ စိတ်သဘောတော် ကြည်နူး 
ညွတ်ပျောင်းအောင် တပေါင်းရာသီ၏ ရေမြေ တောတောင် 
ဩကာသလောက သာယာဟန်ကို အဖန်ဖန်ချီးကျူးကာ ပင့် 
ဆောင်သောစကားများ ပါဝင်သဖြင့် အလွန် သာယာနာ 
ပျော်ဖွယ်ရှိပေသည်။ ထိုအခါမှ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ် 
ပြည်မှ ယူဇနာ ၆ဝ ကွာသော ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်၍ 
သာကီဝင်မင်းများအား တရားဟောကြားတော်မူသည်။
ကာဠုဒါယီထေရ်သည် ဒါယကာတို့၏စိတ်ကို သဒ္ဓါကြည် 
လင် ဖြစ်စေနိုင်သော ဘုရားတပည့်သားတို့တွင် ထူးချွန် 
မြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ကုလပ္ပသာဒကဧတဒဂ် 
ဘွဲ့ရလေသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မထေရ်များကဏ္ဍ:ရဟန္တာများ
ကဏ္ဍ:ဧတဒဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ
အန်ဒရေး ကီရီလင်ကာ

**အန်ဒရေး ပါပလာဗစ်ချ် ကီရီလင်ကာ**သည် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ဗဟိုကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူးနှင့် နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
 
၁၉ဝ၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရုရှားနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဗိုရိုနက်ဒေသ၌ မွေးဖွားသည်။ အင် ဒရေး ကီရီလင်ကာသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖစ်တာတစ်ဦးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ ဗော်လဂါမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ရိဘမြို့ လေကြောင်းအတတ်သင်သိပ္ပံ ဘွဲ့ရခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇိုင်းအင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

အန်ဒရေးကီရီလင်ကာသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုဝင် ယူကရိန်း ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံတွင် အရေးကြီးသော ပါတီတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။ ပါတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဆိုဗီယက်ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ ကြသည့် မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီး အတွင်းတွင် ကီရီလင်ကာသည် တပ်နီတော်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ကနဦးတွင် တပ်မတော်စစ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ယူရပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး ကော်မတီ၏ မော်စကိုလေယာဉ် စက်ရုံတွင် တာဝန်ခံအဖြစ် ထမ်းဆောင် သည်။ စစ်ပြီးကာလတွင် အင်းဒရေးကီရီလင်ကာသည် ယူကရိန်း သမ္မတနိုင်ငံတဝန်း၌လည်းကောင်း၊ ဥရယ်ဒေသရှိ ဆဗားလော့ဗ်မြို့၌လည်းကောင်း ပါတီ၏အရေးကြီးသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အင်းဒရေးကီရီလင်ကာသည် ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၇-၁၉၆၁ ခုနှစ်များအတွင်း ပေါ်လစ်ဗြူရို အရန်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂- ၁၉၆၆ တွင် ပေါ်လစ်ဗြူရို အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရ သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ 
တွင် ပေါ်လစ်ဗြူရိုအဖွဲ့ဝင်အပြင် ပါတီဗဟိုကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။

၁၉၇၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကျင်းပသော ၂၄ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကျင်းပသော ၂၅ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်တွင် အန်ဒရေးကီရီလင်ကာအား အထက် ဖော်ပြပါ တာဝန်များ၌ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သားသူရဲကောင်းဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ခံယူရရှိသည်။

အန်ဒရေး ကီရီလင်ကာသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား
လင်ကွန်းမြို့၊ အင်္ဂလန်

လင်ကွန်းမြို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကမ်ဗာလန် ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ကြီးဖြစ်၍ အိဒင်မြစ် ပေါ်တွင် တည်ရှိ လေသည်။ စကော့တလန်ပြည် နယ်စပ်နှင့် ၁ဝမိုင်မျှပင် မကွာ ဝေးသော နယ်ခြားမြို့ တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ကျော်စော ထင်ရှား သော ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးနှင့် ရဲတိုက်ကြီးများ ရှိရာ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ ၁၁ ရာစုနှစ်အတွင်းက စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် တစ်ဖန် ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့ပြန်သည်။ လင်ကွန်းရဲတိုက်ကြီးမှာ ၁ဝ၉၂ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယဝီလျံဘုရင် တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အအုံ 
ဖြစ်၍ ယခုအခါ ပျက်စီးချွတ်ယွင်းနေပြီ ဖြစ်သော်လည်း စစ် 
တန်းလျား အဖြစ် အသုံးပြုနေကြသေးသည်။ ထိုသို့ ရှေးကျလှ 
သော သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံကြီးများအပြင်ကြီး ကျယ်သော 
ပြည်သူ့အဆောက်အအုံကြီးများဖြစ်သည့် မြို့တော်ခန်းမကြီး၊ 
တရားရုံးတော်၊ ပြတိုက်နှင့် အနုပညာပြခန်းများလည်း ရှိသည်။ 
ဦးထုပ်လုပ်ခြင်း၊ အထည်အလိပ် ရက်လုပ် ခြင်း၊ ဗီစကွက် မုန့် 
လုပ်ခြင်းတို့မှာ ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြလျက်၊ သံ 
ရည်ကျိုရုံများနှင့် အင်ဂျင်နီယာ အလုပ်ရုံများလည်း ရှိသည်။ 
မီးရထားလမ်းဆုံမြို့ တစ်မြို့ဖြစ်၍၊ လန်ဒန်မြို့မှ မီးရထားလမ်း 
အတိုင်း မိုင် ၃ဝဝ ခန့် ကွာဝေးသည်။ လင်ကွန်းမြို့ လူဦးရေ 
မှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၈၈၄၀၀ ခန့် ဖြစ်၏။ 
 

## ကိုးကား
ကီယာတန်ညီနောင်

## ကီယာတန်ညီနောင် (Richard and Cherry Kearton)
တိရစ္ဆာန်နှင့်ငှက်များအကြောင်းကို 
ဝါသနာကြီးစွာနှင့်ဦးဦးဖျားဖျား လေ့လာလိုက်စား သူများတွင် 
ကီယာတန် အမည်ရှိသော ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်မှာ အထူးခြား 
ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။

အစ်ကိုဖြစ်သူ၏ အမည်မှာ ရစ်ချတ်ကီယာတန် ဖြစ်၏။ 
၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ယော့ရှိုင်ယာ နယ်၌ ဖွားမြင်၍၊ 
ဖခင်မှာ မြေပိုင်ရှင် လယ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အရွယ် 
ရောက်သောအခါ ငှက်များကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူ စုဆောင်းရုံမက 
ငှက်များအကြောင်းကိုလည်း စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ 
ရာမှ ထင်ရှား လာခဲ့သည်။ ကျောင်းများသို့ လှည့်လည် သွား 
ရောက်ကာ ငှက်များအကြောင်း မကြာခဏ ဟောပြောလေ့ရှိ၍၊ 
သူ၏စာအုပ်များမှာ ယခုတိုင် ထင်ရှားလျက် ရှိပေသည်။ 
တိရစ္ဆာန်တို့အနက် ငှက်များတွင် ပို၍ စိတ်ဝင်စားသည်။ ငှက် 
များအကြောင်းကိုသာ အသက်ထက်ဆုံး အာရုံစူးစိုက်၍ 
လေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ညီဖြစ်သူ ချယ်ရီကီယာတန်သည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင် 
သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် ဝါသနာအထုံချင်း တူညီသည့် 
အလျောက် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် အမြဲတစေ တွဲဖက်၍ 
တိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်များအကြောင်းကို ရှာဖွေ လေ့လာခဲ့ကြသည်။ 
ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ အစ်ကိုကဲ့သို့ ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ တိရစ္ဆာန်များ 
ဖြင့်သာ ရောင့်ရဲ တင်းတိမ်၍ မနေဘဲ၊ သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ 
ပေါများသည့် အာဖရိကတိုက်သို့ပင် သွားရောက်ပြီးလျှင် တော 
တိရစ္ဆာန်အသီးသီး၏ သဘာဝများကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ 
ထိုကြောင့် အစ်ကိုထက်ပင် ထင်ရှားကျော် ကြားခဲ့ပေသည်။
လူအပေါင်းအား သဘာဝကို နှစ်သက်ခင်တွယ်၍ စိတ်ဝင် 
စားလာအောင် ပြောနိုင်၊ ပြုနိုင်သူများတွင် ထိုညီအစ်ကို နှစ် 
ယောက်ကို မှီသူရှားပေသည်။ တိရစ္ဆာန်များ ငှက်များအကြောင်း 
နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အဆိုပါ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် ရေးသားခဲ့သော 
စာအုပ်စာတမ်းများနှင့် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဓာတ်ပုံများမှာ အများ 
ပင်ရှိရာ၊ ယင်းတု့ိတွင် မှတ်သားဖွယ် ကိုယ်တွေ့ ဗဟုသုတနှင့် 
အသည်းထိတ်စရာ စွန့်စားခန်းများဖြင့် ပြည့်နှက် နေလေသည်။

## ကိုးကား
ကားဒစ်မြို့

, ကားဒစ်တက္ကသိုလ် နှင့် ထောင်စုနှစ်ြပည့် အားကစားရုံ]]

**ကားဒစ်မြို့**သည် ဂလာမော်ဂန်ရှိုင်ယာခရိုင်၏ 
ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်၍ ဝေလပြည်တွင် အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။ 
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်မီးသွေး အများဆုံးသင်္ဘောတင် ထုတ် 
ရောင်းရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် ဗြိတိသျှကျွန်းစုရှိ ထိပ်တန်း 
ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်လေသည်။ ဝေလပြည် 
တောင်ပိုင်း ဆက်ဗန်းမြစ်ဝကျယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ဗရစ္စတို 
ရေလက်ကြားကြီးမှ ၃ မိုင်မျှကွာဝေးသည်။ ၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင် 
မာသာတစ်ဗီးမြို့သို့ တူးမြောင်း ဖေါက်လုပ်လိုက်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ 
၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောကျင်းများ တည်ဆောက်လိုက်သဖြင့် 
လည်းကောင်း၊ ကာဒစ်မြို့မှာ သိသိသာသာ တိုးတက်စည်ကားလာလေ 
သည်။ မာသာတစ်ဗီးမြို့သို့ ကူးပြောင်းမဖွင့်လှစ်မီက ကာဒစ်မြို့ 
၏ ကျောထောက်နောက်ခံနယ်များမှာ ကျောက်မီးသွေးများကို 
လားများဖြင့် ကာဒစ်မြို့ဆိပ်ကမ်းသို့ အရောက်ပို့ဆောင်ခဲ့ကြရ 
သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၁၁ ခုနှစ်အတွင်း မြို့လယ်ပိုင်းကို 
ပြန်လည်ပြုပြင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် ဗြိတိန်ကျွန်းရှိ စက်မှု 
လုပ်ငန်း ထွန်းကားသော အခြားမြို့များထက် များစွာ သာယာ 
လျက် စိတ်ချမ်းမြေ့ဖွယ်ဖြစ်သော ဥယျာဉ်တို့နှင့် သိုက်မြိုက် 
ဝေဆာစွာရှိသည်။ ဥယျာဉ် အစုစုပေါင်းမှာ ဧက ၃ဝဝ ခန့် 
ကျယ်ဝန်းရာ၊ ယင်းတို့အနက် ၅၂ ဧကမျှ ကျယ်သော ကသေး 
ဥယျာဉ်နှင့်အနီးတဝိုက်တွင် ကားဒစ်မြို့၏ ခမ်းနားသော 
အဆောက် အအုံကြီးများ ရှိလေသည်။ ပေ ၂ဝဝ မြင့်သော 
နာရီစင်ရှိသည့် မြို့တော်ခန်းမ အဆောက်အအုံ၊ ယူနီဗာစီတီ 
ကောလိပ်ကျောင်း၊ ဝေလအမျိုးသား ပြတိုက်ကြီး၊ စိန်ဂျွန်း 
ဘုရားရှိခိုးကျောင်းစသည့်တို့မှာ ကားဒစ် မြို့၏ ကျက်သရေ 
ဆောင် အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ကြလျက် ၁၂ ရာစုနှစ်အတွင်း 
၌ ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ကားဒစ်ရဲတိုက်ကြီးမှာ မြို့၏ဗဟိုချက်မ 
ဖြစ်လေသည်။ ထိုရဲတိုက် ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မားကွစ် 
ဘွဲ့ရ ဗျူမြို့စားကြီးသည် ကားဒစ်မြို့ ကော်ပိုရေးရှင်းအဖွဲ့သို့ 
လှူဒါန်းပေးအပ်လိုက်၏။

ဝေလတောင်ပိုင်းရှိ ကျောက်မီးသွေးထွက်ရာ ဒေသတို့နှင့် 
တူးမြောင်းများဖြင့်၎င်း၊ မီးရထားလမ်းဖြင့်၎င်း၊ ဆက်သွယ် 
ထား၍ သံ၊ သံမဏိလုပ်ငန်း၊ သံဖြူလုပ်ငန်း၊ သင်္ဘောတည် 
ဆောက်ပြင်ဆင်သော လုပ်ငန်းတို့တွင် အထူး ထင်ရှားသည်။ 
သင်္ဘောကျင်းတို့မှာ ၇-မိုင်မျှ ရှည်လျား၍ ဧက ၂ဝဝ ခန့် 
ကျယ်ဝန်း၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျာမန်တို့သည် 
ထိုသင်္ဘောကျင်းတို့ကို တစ်ညအတွင်း မီးလောင်ဗုံး တစ် 
သောင်းခန့် ကြဲချ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။

ကားဒစ်မြို့သည် စတုရန်း ၂၆ မိုင်မျှ ကျယ်ဝန်း၍ 
လူဦးရေမှာ ၂၄၃၆၂၇ မျှ ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ကီးဝီးငှက်

ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြောက်မြားလှစွာသော ငှက်တို့တွင် ကီးဝီးဟု အမည်တွင်သော ငှက်မျိုးသည် အသွင်အားဖြင့် အံ့ဩဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံးသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ကီးဝီးငှက်ကို နယူးဇီလန်ကျွန်း မှတစ်ပါး အခြားနိုင်ငံများ၌ မတွေ့ချေ။ ကီးဝီး ဟူသော နာမည်မှာ အော်သံကို အစွဲပြု၍ နယူးဇီလန်တိုင်းရင်းသားများက ပေးထားသော နာမည်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပါရဂူများကမူ ထိုငှက်၌ ပျံသန်းနိုင်လောက်သော အတောင်များ မရှိသောကြောင့် 'အက်ပတာရစ်'(တောင်ပံမဲ့)ဟုခေါ်သည်။

ကီးဝီးငှက်တွင် အလွန်ရှည်လျားသော နှုတ်သီးရှိသည်။ အရွယ်မှာ အိမ်၌ မွေးထားသော ကြက်အငယ်စား အရွယ်သာသာ ဖြစ်သည်။ ကီးဝီတွင် တောင်ပံများရှိ၏။ သို့သော် အလွန်သေးငယ်၍ ပျံသန်းရန်အတွက် အသုံးမကျချေ။ ကိုယ်၌ရှိသော အမွှေးများမှာ အလွန်ရှည်၍ တစ်ကိုယ်လုံး အမွှေးအမှင်များ ဖုံးနေဘိသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ မပျံသန်းနိုင်သော်လည်း ခြေထောက်များမှာ အလွန်သန်မာ တောင့်တင်းသည်။ အခြားငှက်များနှင့် မတူသော ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ ထိုငှက်၏ နှာခေါင်းပေါက်များသည် ရှည်လျားသော နှုတ်သီးဖျားတွင် ရှိနေခြင်းပင်ဖြစ်၏။ အစာရှာဖွေသောအခါ နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ခံ၍ ရှာဖွေသည်။ သူ၏အစာမှာ တီကောင်၊ ပိုးတောင်မာနှင့် ဗယ်ရီသီးများဖြစ်၏။ တီကောင်ကို နှုတ်သီးဖြင့် ရွံ့ထဲ၌ ရှာဖွေတတ်သည်။

ကီးဝီးသည် နေ့ခင်းတွင် အိပ်၍ ညအခါ၌သာ အစာရှာဖွေသည်။ ရန်သူကို ခုခံရန်အတွက် ချွန်ထက်သော ခြေသည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ငှက်၏ အရွယ်နှင့်စာသော် သူ၏ဥမှာ ကြီးမားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ဥ ၂ လုံးခန့် အု၍ ငှက်ဖိုက ဥပေါ်၌ ဝပ်သည်။ အသိုက် ပြုလုပ်သော အလေ့အကျင့် မရှိဘဲ မြေကြီး၌ ကျင်းတူး၍ အုတတ်သည်။ နယူးဇီလန်တိုင်းရင်းသားများ၏ သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် ကီးဝီးများ အတော်နည်းပါးသွားလေပြီ။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ ဤငှက်မျိုးကို မသတ်ဖြတ်ရဟု နယူးဇီလန်အစိုးရက ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
ကုမာရ၊ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ (ရေဦးမြို့)

## ကုမာရ၊ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ ရေဦးမြို့၊ လေးထပ်ကြီးကျောင်းတိုက် (မြန်မာ ၁၂၇၂-၁၃၅၁) 
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကုမာရကို စစ်ကိုင်းတိုင်း ရေဦးမြို့နယ်၊ ထန်းကြီး
အုပ်စု၊ ထန်းတောကုန်း ကျေးရွာ၌ ခမည်းတော် ဦးဘုန်းကျော်၊ 
မယ်တော်ဒေါ်မြစ်တို့က သက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း 
၁၄ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ရှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် 
ခမည်းတော် မယ်တော်တို့၏ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ထန်းတောကုန်းရွာ 
သဒ္ဓမ္မဝံသ ရွာသာကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံ၌ 
ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ သာမဏေဘွဲ့မှာ ရှင်ကုမာရ 
ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်
နေ့တွင် ထန်းတောကုန်းရွာ၊ သဒ္ဓမ္မဝံသရွာသာ ကျောင်းတိုက်၊
ခဏ္ဍသိမ် ရေဦးမြို့၊ လေးထပ်ကြီးကျောင်း ဆရာတော် ဦးဒေဝိန္ဒ
ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် ခမည်းတော် မယ်တော်တို့၏ ပစ္စယာ
နုဂ္ဂဟကို ခံယူ၍ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်
မူသည်။

ဆရာတော်သည် ငါးနှစ်သားအရွယ်မှစ၍ အခြေခံစာများကို
သဒ္ဓမ္မဝံသရွာသာကျောင်း ဆရာတော်ထံသင်ကြားခဲ့ပြီး ရှစ်နှစ်
သားအရွယ် သာမဏေအဖြစ်သို့ရောက်သောအခါ အဘိုးဖြစ်သူ
ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ခေါင်းစား မရွာ တောရကျောင်း ဆရာတော်
ဘုရားကြီးထံ၌ ပစ္စဝေက္ခဏာ၊ လိင်၊ ဒဏ်၊ သေခိယ၊ ခန္ဓကဝတ်
တို့ကို ပါဌ် အနက် အာဂုံဆောင်နိုင်သည်အထိ ကောင်းစွာသင်
ယူခဲ့သည်။

ထို့နောက်ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်းများစွာကို ရေးသား
ပြုစုတော်မူသော ပိဋိကတ္တယကောဝိဒဂန္တကာရက ရေဦးဆရာ
တော် ဦးဒေဝိန္ဒထံ၌ ပိဋကတ်ကျမ်းစာ အမျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း၊
တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဦးစန္ဒ၊ စာချဆရာတော် ဦးဉာဏိန္ဒ စသော
ဆရာတော်များထံ၌ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊
ဒွေမာ တိကာဝိနည်းပါဠိတော် စသောကျမ်းစာများကိုလည်းကောင်း
သင်ကြားတတ်မြောက်တော်မူခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ဆရာတော်သည် လယ်တီတိုက် ပထမကျော် ဦးဝါယမထံ၌
ရူပသိဒ္ဓိကျမ်း၊ အမရပူရ မင်္ဂလာ ရာမတိုက် ဆရာတော် ဦးဓမ္မသာမိ
ထံ၌ ယမိုက်ပဋ္ဌာန်းညဝါကျမ်း၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး 
ထံတော်၌ ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာကျမ်းစသော 
ကျမ်းစာများကို စွယ်စုံထူးမြောက် ပါရဂူမြောက်အောင် သင်ယူ
တော်မူခဲ့သည်။

ထိုသို့ စာပေကျမ်းဂန်များကို သင်ယူတတ်မြောက်တော်မူပြီးနောက်
၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ရေဦးမြို့၊ လေးထပ်ကြီးကျောင်းတိုက်၌ စာချ
အနုနာယကအဖြစ် စာပေများကို ပို့ချတော်မူသည်။ စာပေကျမ်းဂန်
များကို တပည့် သံဃာများအား ပို့ချတော်မူရင်း ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ
ဘာဏက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပါဠိ ဝိသောဓက၊ ရေဦးမြို့ကျောင်း 
ထိုင် ဆရာတော်များအဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင်၊ ရေဦးမြို့မြို့မသံဃာ့
အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိပထမပြန် စာမေးပွဲကြီးကြပ်ရေး အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ 
စစ်ကိုင်းတိုင်း သံဃာ့နာယကအဖွဲ့ဝင်စသော သာသနာရေး ကိစ္စ
အဝဝကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။

ဤသို့ သာသနာတော်အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူသော
ကြောင့် သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်ဝတော်မူ
သည့် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကုမာရသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ 
၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်
နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ဆက်ကပ် လှူဒါန်းသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်။

အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကုမာရသည်
၁၃၅၁ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့တွင် 
ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူသည်။

## ကိုးကား
ကီးယက်မြို့

**ကီးယက်မြို့**သည် နီးပါးမြစ်၏ လက်ယာဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ လူဦးရေ ၈၅ဝ,ဝဝဝ မျှရှိသော မြို့ကြီး ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ 
မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံးသော 
မြို့ကြီးဖြစ်၍ ထိုမြို့ကို 'မြို့များမိခင်'ဟု ရုရှတို့ ခေါ်ကြသည်။ 
လယ်ယာနှင့်စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသော ဒေသတွင် 
တည်ရှိသည့်ပြင် မီးရထားလမ်းဆုံရာ မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သဖြင့် 
ရုရှနိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်၏။ ကုန်တင်ကုန်ချ 
ရှုပ်ရှက်ခတ်မျှ စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းများ၊ သတ္တုရည်ကျိုရုံ 
များ၊ ဂျုံစက်၊ သကြားစက်၊ သားရေနယ်စက်၊ အရည်ချက်စက်၊ 
ဖန်ချက်စက် စသည်တို့အပြင် ဓာတ်ခွဲခန်းများ၊ စက်မှုလက်မှု 
ပညာသင်ကျောင်းများ၊ ပြတိုက်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီး 
များနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်၊ သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်း 
တို့လည်း ရှိသဖြင့်၊ ကီးယက်မြို့သည် ယခုအခါ ခေတ်မှီသော 
မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။

ကီးယက်မြို့တွင် အပိုင်းကြီးသုံးပိုင်း ထင်ရှားခြားနားစွာ 
တည်ရှိ၏။ ပထမပိုင်းမှာ မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် တွင်ရှိသော 
ပိုဒိုးခေါ် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးရပ်ကွက် ဖြစ်သည်။ ထိုအပိုင်း 
တွင် ယဟူဒီရပ်ကွက်လည်း ပါဝင်သည်။ ဒုတိယအပိုင်းမှာ 
တောင်ကုန်းအမြင့်ပိုင်းတို့ အပေါ်တွင်ရှိသော ကီးယက် 
မြို့ဟောင်းရပ်ကွက် ဖြစ်၏။ တတိယပိုင်းမှာ ပက်ချာစကီ 
တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ လာဗရာဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်သည်။ 
လာဗရာ ကျောင်းတွင် ၁၁ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဆောက်လုပ် 
ခဲ့သော ဂူအမြောက်အမြား ရှိ၏။ ယခင်က လာဗရာ ကျောင်း 
သည် မြို့တံတိုင်း၊ မျှော်စင်၊ ဈေးဆိုင်ကန္နား၊ ဘုရားရှိခိုး 
ကျောင်း၊ စာသင်ကျောင်း၊ စာပုံနှိပ်စက် စသည်တို့ဖြင့် သီးခြား 
မြို့ကလေး တစ်မြို့သဖွယ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှ 
တော်လှန်ရေး မစမီက ရုရှလူမျိုးတို့သည် လာဗရာကျောင်းသို့ 
နှစ်စဉ် ဘုရားဖူးသွားရောက်လေ့ ရှိကြသည်။ အချို့သော ဘုန်း 
ကြီးများသည် ထိုအရပ်ရှိ ဂူများတွင် အသက်ထက်ဆုံး တရား 
အားထုတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ကီးယက်မြို့ဟောင်း ရပ်ကွက်တွင် 
၁၁ ရာစုနှစ် အတွင်းက တည်ဆောက်ခဲ့သော ထည်ဝါခန့်ညား 
သည့် စိန်ဆိုဖီးယား ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး ရှိ၏။ 
ထိုဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ ထိပ်ပိုင်းတွင် ရွှေသားဖြင့် ပြုလုပ်
ထားသော ခေါင်းလောင်းစင်ကြီး ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှား 
လေသည်။

ကီးယက်မြို့သည် ၅ ရာစုနှစ်အတွင်းက တည်ခဲ့သော မြို့ 
ကြီး ဖြစ်၏။ အလယ်ခေတ်တွင် စည်ကား တိုးတက်လျက် 
ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် ရုရှနိုင်ငံတွင် ခရစ်ယန် 
ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ခရစ်ယန် စာသင်ကျောင်းများ ရှေးဦးစွာ 
ဖွင့်လှစ်တည်ဆောက်ရာမြို့ ဖြစ်သည့်ပြင်၊ တစ်ခါက ဘုရားရှိခိုး 
ကျောင်းပေါင်း ၁၅ဝ မျှ ရှိခဲ့ဘူးသဖြင့်၊ ရှေးအခါက ရုရှတို့ 
သည် ထိုမြို့ကို 'ကီးယက်မြို့မြတ်'ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုခဲ့ကြ၏။ 
မွန်ဂိုလူမျိုး၊ လစ်သွေးနီးယန်းလူမျိုးနှင့် ပိုးလူမျိုးတို့သည် ကီး 
ယက်မြို့ကို အသီးသီး ပိုင်ဆိုင် အုပ်စိုးခဲ့ကြဘူး၏။ သို့ရာတွင် 
၁၆၆၈ ခုနှစ်၌ ရုရှလူမျိုးတို့က ပြန်လည် သိမ်းပိုက်လိုက်ကြ 
သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာ 
၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျာမန်တို့သည် အပြင်းအထန် 
တိုက်ခိုက်၍ ကီးယက်မြို့ကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၃ ခုနှစ်အထိ 
သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ကြ၏။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ရုရှတပ်များ ကီးယက်မြို့ 
သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ မူလလူဦးရေ ၈၅ဝဝဝဝ ခန့်မှာ 
၇၅ဝဝဝ ခန့်အထိ လျော့ကျသွားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ လူနေအိမ်များ 
နှင့်တကွ တံတားများ၊ စက်ရုံများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်း 
အဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးဘုန်းကြီးကျောင်းများမှာ မရှုမလှ 
ပျက်စီးကုန်ပြီကိုလည်းကောင်း၊ တွေ့ကြရလေသည်။
 

## ကိုးကား