ဣဒ္ဓိပါဒ်

(က)ပြီးစီးထမြောက်သောတရား အစု (ဆန္ဒ, ဝီရိယ, စိတ္တ, ဝီမံသာဟူသောတစ်ပါးပါးသောတရား)။ 

(ခ) သတ္တဝါတို့ ကြီးပွါး တိုးတက်ကြောင်း တရားတို့၏တည်ရာ မှီရာ အခြေခံအကြောင်း တရား။ 

(ဂ) ဣဒ္ဓိမည်သော-ပြီးစီးထ မြောက်သော-သတ္တဝါတို့ ကြီးပွါးတိုးတက် ကြောင်းဖြစ်သော-(ဥပစာရဈာန် အစရှိသော ကုသိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်သော) ဆန္ဒ, သမာဓိ, ပဓာနသင်္ခါရတရားတို့၏တည်ရာမှီရာ အခြေခံဖြစ်သော (၎င်းတရား တစ်ပါးပါးမှ) ကြွင်းကျန်သော စိတ်စေတသိက်ဟူသော-တရား အစုအဝေး-နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး။ 
### ဣဒ္ဓိ, ဣဒ္ဓိပါဒ်
(ဤနည်း၌ **ဆန္ဒ,** သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ မည်သော သမ္မပ္ပဓာန် ဝီရိယဟူသော တရား သုံးပါးတို့သည် ဣဒ္ဓိလည်း မည်၏၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း မည်၏၊ ၎င်းတို့မှ ကြွင်းသော နာမက္ခန္ဓာတရား လေးပါးတို့ကား ဣဒ္ဓိပါဒ်သာ မည်၏၊ 

ထို့အတူ **ဝီရိယ,** သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ (သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ) ဟူသော တရား သုံးပါးတို့သည်၎င်း၊ 

**စိတ္တ,** သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ ဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည်၎င်း၊ 

**ဝီမံသာ**, သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည်၎င်း ဣဒ္ဓိလည်း မည်၏၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း မည်၏၊ 

၎င်းသုံးပါးတို့မှ ကြွင်းသော နာမက္ခန္ဓာတရား လေးပါးတို့ကား ဣဒ္ဓိပါဒ်သာမည်၏။ ဣဒ္ဓိနှင့် ဣဒ္ဓိ-ပါဒအရ နောက်ထပ်အရကောက်ယူပုံ အမျိုးမျိုးကို အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၃-စသည်၌ကြည့်။)  

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓနိဒ္ဒေသတွင် ဖော်ပြထားသော ဣဒ္ဓိ (၁၀) မျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-

**ဣဒ္ဓိ ဆိုသည်မှာ** ပြီးစီးပြည့်စုံစေခြင်း၊ အလိုရှိအပ်သောအရာကို ပြီးစီးပြည့်စုံစေနိုင်သော စွမ်းရည်ကို ပါဠိလို "ဣဒ္ဓိ"၊ မြန်မာလို "တန်ခိုး" ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

### ဣဒ္ဓိ (၁၀) မျိုး
၁။  **အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိ:** တန်ခိုးရှင်က မိမိတစ်ကိုယ်တည်းကိုပင် အရာပေါင်းများစွာ (ရာ၊ ထောင် စသည်) ဖြစ်စေရန် ဉာဏ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်လိုက်ခြင်း၊ စိတ်ဖြင့် စွဲမြဲစွာ ဆောက်တည်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် မိမိနှင့်တူသော သို့မဟုတ် မတူသော နိမ္မိတရုပ်ပွားများစွာကို မိမိမူလကိုယ် ပျောက်မသွားစေဘဲ ပြင်ပတွင် ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးဖြစ်သည်။ ဥပမာ - အရှင်စူဠပန္ထက မထေရ်သည် မိမိတစ်ကိုယ်တည်းကို ရဟန်းတစ်ထောင်အဖြစ် ဖန်ဆင်းခြင်း။

၂။  **ဝိကုဗ္ဗနဣဒ္ဓိ:** မိမိ၏ မူလရုပ်သဏ္ဌာန်ကို နဂါး၊ ဂဠုန် စသည့် မိမိအလိုရှိရာ အခြားအသွင်သဏ္ဌာန်တစ်ခုခုသို့ ပြောင်းလဲဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးဖြစ်သည်။ (ဝိ = အထူးထူးအထွေထွေ၊ ကုဗ္ဗန = ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်း)။

၃။  **မနောမယဣဒ္ဓိ:** မိမိ၏ မူလကိုယ်ကို မပြောင်းလဲဘဲ၊ ပြင်ပ၌လည်း ဖန်ဆင်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ မိမိ၏ ကိုယ်အတွင်းမှ မိမိနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော ကိုယ်ငယ်တစ်ခုကို စိတ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းထုတ်နုတ်ပြနိုင်သော တန်ခိုးဖြစ်သည်။ (မနောမယ = စိတ်ဖြင့် ပြီးသော၊ စိတ်အလိုရှိတိုင်း ပြီးစီးသော)။

၄။  **ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ:** အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် အစရှိသော ဉာဏ်တော်၏ အာနုဘော် ပြန့်နှံ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အံ့ဖွယ်ပြီးစီးမှု (တန်ခိုး) ဖြစ်သည်။ ဤဘဝတွင် မချွတ်ဧကန် ရရှိမည့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်၏ အစွမ်းကြောင့် အန္တရာယ်မှ လွတ်ကင်းခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ (၁):** အရှင်ဗာကုလ - ကောသမ္ဗီသူဌေးသား၊ ဖွားစတွင် ယမုနာမြစ်၌ ရေချိုးစဉ် ငါးမျိုခံရသော်လည်း မသေဘဲ ဗာရာဏသီ၌ ငါးကိုခွဲသောအခါ အသက်ရှင်လျက် ပြန်တွေ့ရခြင်း။ ဤသို့ အန္တရာယ်ကင်းခြင်းသည် ထိုဘဝ၌ ရရှိမည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ (၂):** သံကိစ္စသာမဏေ - မွေးဖွားခါနီးတွင် မိခင်သေဆုံး၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်စဉ် ဝမ်းဗိုက်ကို တံစူးဖြင့် ထိုးမိသော်လည်း မသေဘဲ အသက်ရှင်ကာ နောက်ပိုင်း ရဟန္တာဖြစ်သွားခြင်း။ ဤသို့ မီးလောင်မသေခြင်းသည်လည်း ထိုဘဝ၌ ရရှိမည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်။
၅။**သမာဓိဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ:** ဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားဆဲ၊ ဝင်စားပြီးစ အချိန်များတွင် သမာဓိ၏ အာနုဘော် ပြန့်နှံ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အံ့ဖွယ်ပြီးစီးမှု (တန်ခိုး) ဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ:** အရှင်သာရိပုတ္တရာ - အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်နှင့်အတူ ကပေါတချောက်၌ သီတင်းသုံးစဉ်၊ ဆံရိတ်ပြီးစ လသာညတွင် သမာပတ်ဝင်စားနေခိုက် ဘီလူးတစ်ကောင်က ဦးခေါင်းကို အားကုန်ရိုက်သော်လည်း သမာဓိအစွမ်းကြောင့် နာကျင်ထိခိုက်မှု မရှိခြင်း။
၆။  **အရိယဣဒ္ဓိ:** အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ တန်ခိုးဖြစ်သည်။ စက်ဆုပ်ဖွယ်အာရုံကို စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်ဟု လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်သော အာရုံကို စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု လည်းကောင်း မိမိတို့ နှလုံးသွင်းလိုသည့်အတိုင်း ရှုမြင်နိုင်စွမ်းသော တန်ခိုးဖြစ်သည်။

၇။  **ကမ္မဝိပါကဇဣဒ္ဓိ:** ရှေးကံ၏ အကျိုးပေးကြောင့် ယခုဘဝတွင် အထူးအားထုတ်မှုမရှိဘဲ ရရှိသော တန်ခိုးဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ:** ငှက်များ ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းနိုင်ခြင်း၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ကမ္ဘာဦးလူ၊ အချို့သော ဝိနိပါတိကအသူရာများ ကောင်းကင်၌ သွားလာနိုင်ခြင်း။
၈။  **ပုညဝန္တဣဒ္ဓိ:** ကောင်းမှုကုသိုလ် (ပုည) ရှိသူတို့၏ တန်ခိုးဖြစ်သည်။ ရှေးကုသိုလ်ကံအပြင် ယခုဘဝတွင် ပြုလုပ်သော အားထုတ်မှု၊ ကျင့်ကြံမှုတို့ကြောင့် ရရှိလာသော တန်ခိုးဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ:** စကြာမင်းကြီး ကောင်းကင်၌ သွားနိုင်ခြင်း (စကြာကျင့်ဝတ် ကျင့်ကြံရခြင်း)၊ သူ၏စစ်သည်ဗိုလ်ပါများ စကြာမင်းကို မှီ၍ လိုက်ပါနိုင်ခြင်း၊ ဇောတိက၊ ဇဋိလ၊ ဃောသက၊ မေဏ္ဍက သူဌေးကြီးများ၏ အံ့ဖွယ်စည်းစိမ်ချမ်းသာများ။
* **ကမ္မဝိပါကဇ နှင့် ပုညဝန္တ ထူးခြားချက်:** ကမ္မဝိပါကဇသည် ရှေးကံသက်သက်ကြောင့် မွေးရာပါရရှိခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပုညဝန္တမှာ ရှေးကံအပြင် ယခုဘဝ အားထုတ်မှု၊ အကြောင်းတရားများ ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
၉။  **ဝိဇ္ဇာမယဣဒ္ဓိ:** မန္တန်၊ ဆေးဝါး အစရှိသော ဝိဇ္ဇာအတတ်ပညာကို အသုံးပြု၍ ရရှိသော တန်ခိုးဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ:** ဝိဇ္ဇာဓိုရ်များ ကောင်းကင်ပျံနိုင်ခြင်း။
၁၀။ **သမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိ:** သက်ဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအတိုင်း ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု (သမ္မာပယောဂ) ကြောင့် ရရှိလာသော ပြီးစီးပြည့်စုံမှု အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
* **ဥပမာ:** မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုကြောင့် ရရှိခြင်း (အမြတ်ဆုံး)၊ နှုတ်မှုပညာ၊ လက်မှုပညာ၊ ဗေဒင်၊ ပိဋကတ် သင်ကြားတတ်မြောက်ခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း စသည်ဖြင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်မှုကြောင့် အောင်မြင်ပြည့်စုံမှု ဟူသမျှ ဤဣဒ္ဓိတွင် အကျုံးဝင်သည်။

ဤဣဒ္ဓိ (၁၀) မျိုးတွင် အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိ၊ ဝိကုဗ္ဗနဣဒ္ဓိ၊ မနောမယဣဒ္ဓိ စသည်တို့ကို ရရှိရန် အခြေခံ ဈာန်သမာဓိ အားကောင်းရန် လိုအပ်ကြောင်း မှတ်သားအပ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [ဣဒ္ဓိ အဓိဋ္ဌာန်](https://my.wikisource.org/wiki/မဟာဗုဒ္ဓဝင်/၆-_ပါရမီတော်ခဏ်း_(ဇ)_အဓိဋ္ဌာနပါရမီ#ဣဒ္ဓိ_အဓိဋ္ဌာန်)
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ