သမုဒယ

**သမုဒယ** ဟူသော ပါဠိစကားသည် "သံ+ဥ+ဣ+ဏ" ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ "ဖြစ်ပေါ်ခြင်း"၊ "အကြောင်း"၊ "ပေါင်းစုခြင်း" စသော အဓိပ္ပါယ်များစွာကို သယ်ဆောင်ထားသည်။ သမုဒယ၏ အဓိပ္ပါယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ဗုဒ္ဓစာပေများတွင် တွေ့ရသည်။ 

### သမုဒယ၏ အဓိပ္ပါယ်များ
သမုဒယသည် အဓိပ္ပါယ် (၉) မျိုးအထိ ရှိပါသည်။ ယင်းတို့အနက် ပထမ သမုဒယနှစ်မျိုးမှာ 
* ၁. **ခဏိကသမုဒယော** (ခဏအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသဘော)
* ၂. **ပစ္စယသမုဒယော** (အကြောင်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသဘော) တို့ဖြစ်ပါသည်။

### (၁) ဖြစ်ခြင်း (ခဏိကသမုဒယ)
ခဏိကသမုဒယသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော ဥပါဒ်ခဏကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့်- ဒိဋ္ဌိများ၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဥပါဒ်ခဏကို ခဏိကသမုဒယဟု ခေါ်သည်။ 

### (၂) အကြောင်း (ပစ္စယသမုဒယ)
ပစ္စယသမုဒယသည် အကြောင်းတရားများ စုပေါင်းညီညွတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရားကို ဆိုလိုသည်။  ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အရာအားလုံးသည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ရှုမြင်သည်။ ပစ္စယသမုဒယသည် ထိုအကြောင်းအကျိုး ဆက်နွယ်မှုကို ညွှန်ပြသော အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်သည်။ ပစ္စယသမုဒယတွင် ဒိဋ္ဌိ၏အကြောင်း (၈) ပါးရှိသည်ဟု မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာတွင် ဆိုထားသည်။

===သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ = ဥဒယဒဿန = အဖြစ်သက်သက်ရှုနည်း===
* ၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂၀) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏၊
* ၂။ တဏှာ (၂၀) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ။ ။
* ၃။ ဥပါဒါန် (၂၀) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ။ ။
* ၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ။ ။
* ၅။ ကံ (= ၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏၊
** ကမ္မဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
* ၆။ စိတ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စိတ္တဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏၊
** စိတ္တဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
* ၇။ ဥတု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဥတုဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏၊
** ဥတုဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
* ၈။ အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အာဟာရဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏၊
** အာဟာရဇရုပ် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။

### (၃) အပေါင်းအစုပြုခြင်း၊ ပေါင်းစုခြင်း
သမုဒယသည် အရာဝတ္ထုများ စုပေါင်းခြင်း၊ ပေါင်းစည်းခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပါယ်သည် အရာဝတ္ထုတို့၏ စုပေါင်းဖြစ်တည်မှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။

### (၄) အပေါင်းအစု
အပေါင်းအစုဟူသော အဓိပ္ပါယ်သည် စုပေါင်းထားသော အရာများ၏ အစုအဝေးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "အလင်းရောင်အပေါင်းအစု" (ပဘာသမုဒယံ) ဟူသော စကားရပ်တွင် သမုဒယသည် အလင်းရောင်များ စုပေါင်းထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### (၅) သမုဒယသစ္စာ
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အရိယသစ္စာလေးပါးတွင် ဒုတိယမြောက်သစ္စာမှာ သမုဒယသစ္စာဖြစ်သည်။ သမုဒယသစ္စာသည် ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း) ၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း အကြောင်းရင်းကို ဖော်ပြသည်။

### (က) တဏှာ၊ လောဘ
သမုဒယသစ္စာ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ တဏှာ (ရယူလိုမှု) နှင့် လောဘ (တပ်မက်မှု) တို့ဖြစ်သည်။  တဏှာနှင့် လောဘသည် လူသားတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများ၏ အဓိက ဇာစ်မြစ်ဖြစ်သည်။

### (ခ) အကုသိုလ် ဒွါဒသစိတ္တုပ္ပါဒ်၊ လောကီကုသိုလ် သတ္တရသစိတ္တုပ္ပါဒ်
သမုဒယသစ္စာသည် အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါးနှင့် လောကီကုသိုလ်စိတ် ၁၇ ပါးတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ ဤစိတ်များသည် ဒုက္ခကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းတရားများ ဖြစ်သည်။

### (၆) သမုဒယသုတ် ၄-သုတ်
သံယုတ္တနိကာယ်တွင် သမုဒယသုတ် အမည်ရှိသော သုတ်လေးသုတ်ရှိသည်။ ယင်းသုတ်များသည် သမုဒယ၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ဗုဒ္ဓဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားတော်များဖြစ်သည်။

### (၇) သမုဒယဓမ္မသုတ်
သံယုတ္တနိကာယ်တွင်ပင် သမုဒယဓမ္မသုတ် ဟူသော သုတ်တစ်ခုရှိသေးသည်။ ဤသုတ်သည် ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်း သဘောကို သမုဒယနှင့် နိရောဓတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ဟောကြားထားသည်။

### (၈) အခွန်အတုတ်၊ အတိုးအပွား၊ အမြတ်အစွန်း
သမုဒယသည် အခွန်အတုတ်၊ အတိုးအပွား၊ အမြတ်အစွန်း စသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဓိပ္ပါယ်ကိုလည်း သယ်ဆောင်သည်။  "သမုဒယသဉ္ဇာတီ" ဟူသော ပါဠိစကားရပ်တွင် သမုဒယသည် ဘောဂ (စည်းစိမ်ဥစ္စာ) ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

### (၉) ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အနက်
နောက်ဆုံးအနေဖြင့် သမုဒယသည် "ဖြစ်ကြောင်း" ဟူသော အနက်ကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်။ ဤအဓိပ္ပါယ်သည် သမုဒယ၏ အကြောင်းတရားသဘောကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*အတ္ထင်္ဂမ
* ခန္ဓာငါးပါးကို ဆင်ခြင်ခြင်းအပိုင်း
* ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ် ကောက်နုတ်ချက်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ