open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အက်တီနီယမ်

**အက်တီနီယမ်** ()  ဒြပ်စင်သည် ငွေရောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနက်ရောင်များ ပါဝင်ပြီး ကြီးမားသော ရေဒီယို သတ္တိကြွခြင်း နှင့်အတူ အပြာရောင် အလင်းတန်းများ အသွင် တောက်ပနေသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ Actinium ဒြပ်စင်အား ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် André-Louis Debierne ဆိုသူမှ စတင်ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ် တွင် Friedrich Otto Giesel က ထပ်မံ အသေးစိတ်ရှာဖွေ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Actinium ၏ ဓာတုဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော ဂုဏ်သတ္တိ အချက် အလက်များသည် ရှားပါးဒြပ်စင် lanthanum နှင့် ဆင်တူသည်။ Actinium ဟူသော အမည်သည် ဂရိဘာသာစကား aktinos မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဓိပ္ပာယ် အားဖြင့် ရောင်ခြည်တန်း သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
Actinium သည် ရေဒီယို သတ္တိကြွမှု မြင့်မားသဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးမပြုနိုင်ပေ။ ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် Actinium-225 ကို အပူစွမ်းအင် ရရှိစေရန် တွဲဖက် အသုံးပြုပါသည်။ အထူးသဖြင့် radioimmunotherapy ကုထုံးများတွင် များစွာ အသုံးဝင်ပါသည်။

## သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
Actinium အား ယူရေနီယမ် သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။ α- ray နှင့် β – ray များ ထုတ်လွှတ်ပြီး တည်ရှိမှု သက်တမ်းသည် ၂၁.၇၇၃ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Uranium သတ္ထုရိုင်း ၁ တန်တွင် actinium ၁၀ ဂရမ်ခန့် ပါဝင်သည်။ Actinium ကို Uranium သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသော်လည်း အဏုမြူ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် 226-Ra ၏ နျူထရွန် ကွဲထွက်ခြင်းမှာ မီလီဂရမ် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည် ဟုသာ ဖော်ပြကြသည်။ Actinium ၏ အိုင်ဆိုတုပ် တစ်ခုဖြစ်သော Ac-227 ကို သဘာဝတွင် အများအပြား တွေ့ရှိရသည်။ Ac-227 (သက်တမ်း ၂၁.၇၇၃ နှစ် )၊ Ac-225 (သက်တမ်း ၁၀ ရက်)၊ Ac-226 (၂၉.၃၇ နာရီ)၊ အစရှိသော အိုင်ဆိုတုပ်များ ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ 
ရေဒီယို သတ္တိကြွသော Actinium-227 မှ ထုတ်လွှတ်သော ရောင်ခြည်များသည် ကျန်းမာရေးကို များစွာ ထိခိုက်စေသည်။ Actinium-227 သည် plutonium ကဲ့သို့ အန္တရာယ်ပေးနိုင်သော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ Actinium မှ ထုတ်လွှတ်သော ရောင်ခြည်များကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆဲလ်များ ပျက်စီးစေ နိုင်သည်။ ၎င်း ဒြပ်စင်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကြာရှည်စွာ ခိုအောင်းနေနိုင်ပြီး အခြားဆဲလ်များအား ဓာတ်ရောင်ခြည် သင့်စေကာ အမျိုးမျိုးသော ကင်ဆာ ရောဂါများကို ဖြစ်ပွား စေနိုင်သည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ 
ရေဒီယို သတ္တိကြွစေသော အညစ် ကြေးများ စွန့်ပစ်ခြင်း နှင့်အမှတ်မထင် စွန့်ထုတ်မိခြင်း တို့ကြောင့် ရေထု၊ လေထု နှင့် မြေထုထဲသို့ Actinium-227 များ ရောက်ရှိ နိုင်သည်။ ထို့သို့ ရောက်ရှိခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ရှိစေနိုင်သည်။

## ကိုးကား
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်

**အိုင်စ်တိုင်နီယမ်** () သည် အသနိုက်စီးရီးတွင်ပါဝင်သော အဖွဲ့ဝင်တခုလည်းဖြစ်သည်။ အိုင်စ်တိုင်နီယမ် သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွသော သတ္တုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်စီဂျင်၊ ရေနွေးငွေ့ နှင့် အက်စ်ဆစ်များဖြင့် ဖျက်စီးနိူင်သော်လည်း အယ်လ်ကာလီများဖြင့် မဖျက်စီးနိူင်ပေ။ အိုင်စ်တိုင်နီယမ် ကို အယ်လ်ဘတ် အိုင်စ်တိုင်း (Albert Einstein) အား ဂုဏ်ပြု ပေးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သသည်။
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်သည် atomic number မြင့်မားသော elements များထဲတွင် အဆင့်(၇)ရှိသည်။ (၁၉၅၂) ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် Berkeley တက္ကသိုလ်၊ ကယ်လ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ Albert Ghiorso နှင့် G.R. Choppin ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တို့မှ Los Alamos မြို့၌ အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ (၁၉၅၂) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နျူးကလီးယားလက်နက်မှ စမ်းသပ်မှုမှ အပျက်အစီး အစအနများကို စစ်ဆေးမှုမှ Einsteinium isotope (253Es) ကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ (253Es) ၏ သက်တမ်းဝက်မှာ 20.5 days ဖြစ်သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် isotope 253 ၏လုံလောက်သော ပမာဏကို (သာမန်မျက်လုံးဖြင့် မြင်နိုင်သောအရွယ်) ရရှိရန် အိုင်စ်တိုင်နီယမ်ကို ထုတ်လုပ်သည်။ ၎င်း isotope 253 သည် 0.01mg အလေးချိန်ရှိပြီး ညီမျှမှုရှိအောင် တိုင်းတာ ပြုလုပ်ထားသည်။ ၎င်းသတ္တုမှ Mendelevium(Md) သတ္တုဒြပ်စင်ကို ရရှိရန် အသုံးပြုကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်စ်တိုင်နီယမ်ကို Oak Ridge National ဓာတ်ခွဲခန်းတွင်လည်းထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင်စ်တိုနီယမ် 3 mg အလေးချိန်ခန့် ရရှိစေရန် လေးနှစ်ကျော်ကြာ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်စေခြင်း နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပလူတိုနီယမ် အိုင်ဆိုတုပ်၏ ၁ ကီလိုဂရမ် ပမာဏကို ဓာတုဆိုင်ရာ ခွဲခြာနည်းဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ အိုင်စ်တီင်နီယမ်၏ isotopes ၁၄ ခုသည် သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏သက်တမ်းဝက်မှာ နှစ်စက္ကန့်(အိုင်ဆိုတုပ် ၂၅၇) မှ ၄၇၁ ရက် ( ရှိသော (အိုင်ဆိုတုပ် ၂၅၂) ထိ ကြာမြင့်ကြသည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်၏ အသုံးချပြုခြင်းကို လက်ရှိအချိန်၌ တွင်ကျယ်စွာ မတွေ့ရသေးပေ။

## ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ 
လက်ရှိအချိန်၌ အိုင်စ်တီင်နီယမ်ကို သဘာဝတွင် မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် မသိမသာ ပါဝင်ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။

## ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ 
အိုင်စ်တိုင်နီယမ် (Einsteinium) သည် သဘာဝကျကျ မဖြစ်ပွားသေးသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အလွှာတွင်လည်း မတွေ့ရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျရောက်နိူင်သော အန္တရာယ် မရှိသေးဟု ဆိုရသော်လည်း ၎င်းဒြပ်စင်မှ ရောင်စဉ်ထုတ်လွှတ်ခြင်းများကိုမူ ကာကွယ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှုများ 
သဘာဝတွင် အိုင်စ်တီင်နီယမ်(Einsteinium)ကို မတွေ့ရှိရသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ဆိုင်သော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ်မှု အခြေအနေမရှိသေးပေ။

## ကိုးကား
ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ (၃၄)ယောက်မြောက် ဒွိုက် ဒေးဗစ် အစ်ကီ အိုင်စင်ဟောင်ဝါအား ၁၈၉၀ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၄ ရက်နေ့က တက္ကဆပ်ပြည်နယ်၊ ဒနီဆန်တွင်ဖွားမြင်သည်။ ဖခင် ဒေးဗစ်ဂျက်ကော့ဘ် နှင့် မိခင် အိုင်ဒါအဲလိဇဘတ် အိုင်စင်ဟောင်ဝါတို့မှ ဖွားမြင်ကာ အလယ်နာမည် အစ်ကီမှာ ချစ်စနိုးဖြင့် ခေါ်တွင်သည့် အမည်ဖြစ်သည်။ 

ကန်းဆက်စ်ပြည်နယ် အဘီလီနီအရပ်ရှိလယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ဝက်စ်ပွိုင့်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး နောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ မာမီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။

၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် ကြည်းတပ်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၃၅-၁၉၃၉အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါက်ကလပ် မက်ခ်အာသာ၏ စစ်ဦးစီးအဖွဲ့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဥရောပ အမေရိကန် လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၂တွင် မဟာမိတ်တပ်များ မြောက်အမေရိကကမ်းခြေဒေသအား ကမ်းတက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် စစ်ဆင်ရေးအားဦးစီးကွပ်ကဲသူ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၄၊ ဇွန်၊ ၆တွင်ဆင်နွှဲသော နော်မန်ဒီကမ်းတက်တိုက်ပွဲတွင်လည်း ဆက်လက်ဦးစီးကွပ်ကဲသည်။ ၁၉၄၃ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံခြားတပ်ပေါင်းစု၏ အကြီးအကဲ တပ်မှူးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀တွင် အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်တွင် ကြယ်လေးပွင့်အဆင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် အစမ်းခန့်အပ်တာဝန်ပေးခံရပြီးနောက် ၁၉၄၆တွင် ထိုရာထူးတွင် အမြဲခန့်အပ်ခံရသည်။ ၁၉၄၅၊မေ၊၇တွင် ရိုင်း၌ပြုလုပ်သော နာဇီဂျာမနီတို့၏ လက်နက်ချပွဲအခမ်းအနားတွင် မဟာမိတ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ စစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ် (၁၉၄၅-၁၉၄၈) အတွင်း တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ စစ်တွင်းကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကို Crusade in Europe အမည်ဖြင့် ၁၉၄၈တွင် စာအုပ်ရေးသားထုတ်ဝေရာ အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ 
၁၉၄၈တွင် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိ၊ ၁၉၅၀တွင် နေတိုးစစ်မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ ဦးစီးချုပ် စသည့်ရာထူးများကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 

တပ်မှထွက်ပြီးနောက်တွင် ရီပါပလီကန်ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်းခံရသည်။ 

နိုင်ငံရေးအယူအဆများတွင် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါသည် လွတ်လပ်မှုရှိသူတစ်ဦးအဖြစ်ခံယူထားပြီး စီးပွားရေးတွင်လည်း လွတ်လပ်သည့်ဈေးကွက်စနစ်ကို လက်ခံယုံကြည်သည်။ စစ်ရေးတွင်လည်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအမြင်ဖြင့် စနစ်တကျတည်ဆောက်သည်။ တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းသည် ထင်ရှားသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။ 
နိုင်ငံတကာရေးရာများတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအဆုံးသတ်နိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှစစ်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့ (ဆီးတိုး)ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံအား ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်တပ်စွဲသည့်အခါ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရှုံ့ချသည့်အဆိုအား ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံလုံးပါဝင်သည့် “Open Skies’’ မူဝါဒအား သဘောတူသည်။ 
သမ္မတရာထူးမှ အနားယူပြီးနောက် ၁၉၆၉၊ မတ်လ၊ ၂၈ ရက်တွင် ဝါရှင်တန် ဒီစီတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်း

**အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်း** ဆိုသည်မှာ လက်ရှိအာဏာရ ပါတီ သို့မဟုတ် အစိုးရအား နိုင်ငံရေးအရ ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ကိုင် (စစ်ရေး နည်းလမ်း) အရ ဖြစ်စေ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုနေသော ပါတီ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်း ကို  အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်း ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ **အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်**ဆိုသည်မှာ လက်ရှိအာဏာရပါတီ(အစိုးရအဖွဲ့)အား ဆန့်ကျင်သော(သို့)ယှဉ်ပြိုင်သော ပါတီခေါင်းခေါင်(အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်)ဖြစ်သည်။
ပရိုတက်တီနီယမ်

**ပရိုတက်စတီနီယမ်** (Protactinium) သည် အက်တီနီယမ်စီးရီး(Actinium Series) တွင်ပါဝင်သော ငွေရောင် သတ္တုဒြပ်စင်ဖြစ်သည် ၎င်းဒြပ်စင်သည် အလွယ်တကူပုံသွင်း၍ရသော တောက်ပသည့်၊ ငွေမှင်ရောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွသည့် ဒြပ်စင်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လေထဲနှင့် ထိတွေ့မိပါက အလွယ်တကူ အရောင်မှေးမှိန်သွားခြင်းမရှိပါ။ ပရိုတက်စတီနီယမ် သည် လေ၊ ရေခိုးရေငွေ့ အက်စစ်တို့နှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းရှိသည်။ သို့သော် Alkalis (အက်စစ်တို့နှင့် ဓာတ်ပြုကာ ဓာတုဗေဒ သဘောအရ ဆားဖြစ်သောအရာ) များနှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းမရှိပေ။

## အသုံးပြုခြင်း 
ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအားကောင်းခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကျယ်ပြန်စွာ အသုံးပြုခြင်းမရှိပါ။

## သဘာဝမှာ တွေရှိမှုအခြေအနေ 
ပရိုတက်စတီနီယမ်၏ အိုင်ဆိုတုပ်တစ်ခုဖြစ်သော Protactinium 231 ကိုသဘာဝ ယူရေနီယမ်သတ္ထုရိုင်းထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ သဘာဝ သတ္တုရိုင်း Zaire တွင်လည်း 3ppm ခန့် တွေရှိရသည်။Protactiniumအား မြေကြီး၊ ကျောက်တုံး၊ ရေမျက်နှာပြင်၊ ရေအောက်၊ အပင်များနှင့် သက်ရှိများ တွင်ပါဝင်မှုှ အလွန် နည်းပါးသည်။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ 
ပရိုတက်စတီနီယမ်သည် လူခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ စားသောက်ခြင်း၊ သောက်သုံးခြင်း (သို့) အသက်ရှူခြင်း တို့မှဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ပရိုတက်စတီနီယမ်ကို ရှူရှိက်မိသောအခါ အနည်းငယ်သော ပမာဏသည်အဆုတ်မှ သွေးထဲကိုဖြတ်သန်းကာ အခြားသော အစိတ်အပိုင်းများထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားနိုင်ပြီး ယင်းအစိတ်အပိုင်းများထဲတွင်ရှိသော ကွန်ပေါင်း များပေါ်တွင် မူတည်ကာ ပြောင်းလည်းသွားနိုင်သည်။ ဂါမာ(ဂမ္မာရောင်ခြည်ဟုလည်းခေါ်)ရောင်ခြည် မှ ထွက်သော protactinium-231 ကြောင့်ပြင်ပထိခိုက်မှုအနည်းအကျဉ်းရှိသော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် protactinium အား ကိုင်တွယ်မှသာ ကျန်းမာရေးအပေါ်ထိခိုက်နိုင်သည်။ protactinium ကိုသယ်ဆောင်လာသော ဖုန်မှုန့်၊ protactinium ပါဝင်သောရေ၊ ပရိုတက်စတီနီယမ်ထိုးသွင်းထားသော အစားအစာများကြောင့်ထိခိုက်မှုရှိနိုင်သည်။ လေကိုရှူသွင်းခြင်းကြောင့် protactinium သည် ခန္ဒာကိုယ်ထဲသို အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှတဆင့် အလွယ်တကူဝင်ရောက်နိုင်သည်။ အရိုး အသည်း ကျောက်ကပ်တို့ တွင် protactinium မှထွက်လာသော ions များကပ်ငြိခြင်းကြောင့် ကင်ဆာရောဂါများဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားနှုန်းဟာ uranium-238 နဲ့ protactinium-234m တို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ protactinium-234 ပြိုကွဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအားရှိသော beta particles (အမှုန်ငယ်လေးများ) ထွက်လာနိုင်သောကြောင့် uraniumကိုင်တွယ်သောအခါ ကာကွယ်ရန် ထူထဲသောရာဘာလက်အိတ်များ စွပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ် နိုင်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်သွင်းခြင်းကြောင့်ရသောရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှူသွင်းခြင်းနှင့် ယှဉ်လျှင် နည်းပါးပါသည်။

## ကိုးကား
ပန်ကရိယ

ပန်ကရိယ(မုန့်ချိုအိတ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။)သည် အဆီ၊ ကစီနှင့် အသားဓာတ်များကို ရိုးရှင်း သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းလေးများ အဖြစ်သို့ ရောက်စေရန် အင်ဇိုင်းမ်များ ထုတ်လုပ်၍ ခြေပေးပါသည့် အလုပ်ကို လုပ်သည်။ ပန်ကရိယ( မုန့်ချိုအိတ်)မှ ထွက်သော အရည်တို့က အစာအိမ်ထဲရှိ အရာတို့၏ အက်စစ်ဓာတ် မျှခြေအရောက် ခြေဖျက်ပေးပါသည်။
## ကိုးကား
ပန်ကရိယသည် အစာခြေအဖွဲ့အစည်းတွင်ပါဝင်သောအရာဖြစ်သည်။အဲ့အရာသည်အစာအိမ်၏အောက်ဘက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။
ဘဝေါ

ဘဝေါဆိုသည်မှာ အလွန်ကြီးကျယ်သည့် ဒုက္ခကြုံမည့်အတွက် ကြိုတင်ကာ အင်မတန်ကြောက်ရွှံ့စေသည့် အခြင်းအရာများ ကြိုတင်ဖြစ်ပွားခြင်းမျိုးကိုဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့်- ဘုရားဆင်းတုတော် ရောင်ခြည်လွှတ်ခြင်း၊ စေတီပုထိုး(သို့) ဆင်းတုတော်များအနီးတွင် ထွန်းလင်းနေခြင်း၊ ဆင်းတုတော်တွင် မျက်ရည်၊ချွေး၊သွေး စသည်တို့ ကျခြင်း၊ ဘုံနန်းပြာသာဒ်မှအခိုးထွက်ခြင်း၊ လကိုကြယ်ဖောက်ခြင်း(ဂျပန်ခေတ်)၊ ကြယ်တံခွန်လွှတ်ခြင်း၊ ကောင်းကင်အလုံးမှ ချင်းချင်းနီခြင်း စသည်တို့ကို ဘဝေါအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

သို့သော် ယခုခေတ်တွင် ဘဝေါအား နိမိတ်အဖြစ် ရောထွေးသတ်မှတ်ထားကြသည်များကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွေ့ရတတ်သည်။
ရေဒီယမ်

**ရေဒီယမ်** (Radium) သည် ငွေရောင်တောက်ပပြီး နူးညံ့သည့် သတ္တု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဓာတ်အားပြင်းပါသည်။ လေထုနှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ ဓာတ်တိုးပြီး အဖြူရောင်နီးပါးရှိသော အရောင်မှ အနက်ရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ 
အလင်းရောင်ဖြာထွက်စေနိုင်သည်။ ရေထဲတွင် Alkaline-earth အုပ်စုထဲတွင် အင်အားအပြည့်ဝဆုံး အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော်လည်း ငွေ့ရည်ပျံဖို့အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
ဆိုးဆေးများ တောက်ပစေရန် အတွက်အသုံးပြုပါသည်။ (radium bromide အနေနှင့်သုံးသည်) ရေဒီယမ်နှင့် ဘာယေလီယမ် ကို နယူထရွန်များ၏ လွယ်ကူရင်းမြစ်များ(Portable source of neutrons) အဖြစ်သုံးခဲ့ဖူးပါသည်။ ရေဒီယမ်ကို ကင်ဆာ ဆေးများထဲတွင် adon gas ကိုပြုလုပ်ဖို့ သုံးခဲ့သည် ။ ၁၉ ရာစုနှစ် အစတွင် ရေဒီယမ်ကို ပေါင်းစပ် ပစ္စည်း အနေဖြင့် သွားတိုက်ဆေး၊ ဆံပင်လိမ်းဆေး နှင့် အစားအစာများတွင်လည်း ထည့်ပြီးသုံးခဲ့ကြသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေဒီယမ် ကို ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၁ square kilometer ( အနက်40 cm ) စီမှာ radium 1 gram ပါသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၂၀ရာစုနှစ်အစပိုင်းတွင် radium ကို uranium သတ္တုရိုင်း များမှထုတ်ယူရှိပြီး ဆိုးဆေးများ တောက်ပစေရန်နှင့် ဆေးကုသမှုများအတွက် အသုံးပြုပါသည်။ Uranium သတ္တုရိုင်းထဲတွင် radium ပါဝင်မှုသည် 150 နှင့် 350 mg/ton အထိပါဝင်နိုင်ပါပြီး Zaire နှင့် Canada နိုင်ငံရှိ သတ္တုရိုင်းတွင်းများတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။

## ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှု 
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်များသည် အလွန်သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေပါသည်။ ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် ၎င်း တွင်ပါဝင်သော ရေဒီယို သတ္တိကြွ ခြင်းကို မြင်စေနိုင်သည်။ လူ့အဖွဲ့ အစည်းတွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်း အခန်းကဏ္ဍသည် သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ လူတို့သည် သတ္တုကြွသော ရေဒီယမ်များကို ကျောက်မီးသွေးနှင့် အခြားလောင်စာများကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းအားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ စွန့်ထုတ်ပါသည်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများစွန့်ပစ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသော မြေအောက်ရေထဲတွင် ရေဒီယမ် ပါဝင်မှုနှုန်းသည် မြင့်မားပါသည်။ ယခုလက်ရှိ အခြေအနေအားဖြင့် လေထုနှင့် မြေကြီးထဲတွင်ရှိသော ရေဒီယမ်ပမာဏ နှင့် ပက်သက်၍ အသုံးချနိုင်သော နည်းပညာကို မတွေ့ရှိနိုင်သေးပါ။ သဘာဝကျစွာ ပါဝင်နေသောရေဒီယမ် ပမာဏကို လူ့ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးပါ။ သို့သော် ရေဒီယမ် သတ္တိကြွနှုန်းများပါက ကျန်းမာရေးကို ပိုမိုထိခိုက် စေနိုင်သည်။
ဥပမာ – သွားကျိုးခြင်း၊ anaemia(သွေးနီဥနည်းခြင်း)၊cataract (မျက်စိရောင်ခြင်း)။

နောက်ဆုံး လေ့လာချက်အရ ရေဒီယမ်၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်းသည် ကင်ဆာရောဂါအပြင် အချိန်တိုအတွင်း သေစေနိုင်သည်။ ၎င်းဆိုးကျိုးများကို မှတ်သားထားသင့်ပါသည်။ ထိုအရာများသည် ရေဒီယံထဲတွင်ပါဝင်သော ဂမ်မာ(gamma ray) ရောင်ခြည် ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းရောင်ခြည် (gamma ray )သည် လေထုကိုဖြတ်ပြီး အကွာဝေးတော်တော်များများထိ ဖြာထွက်နိုင်သည်။ ရေဒီယမ်၏ သတ္တုကြွမှုသည် လူကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်နိုင်သည့်အတွက် ၎င်းကိုလိုအပ်မှသာ သုံးသင့်ပါသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ 
ရေဒီယမ်သည် Uranium and thorium (nuclear fuel) များ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားလျှင် ရေဒီယို သတ္တုကြွ အက်တမ်များအဖြစ် အဆက်မပြတ် ထုတ်လွှတ်ပါသည်။ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေကြီးထဲတွင်လည်း ရေဒီယမ်ပါဝင်မှု အနည်းငယ်ရှိသည်။ သို့သော် ရေနှင့် အချို့နေရာများတွင် ရေဒီယမ်သည် သိပ်သည်းမှုမြင့်မားစွာ ပါဝင်နေပါသည်။
ယူရေနီယမ် သတ္တုတွင်း အနီးအနားတွင် ရှိသောရေထဲတွင် ရေဒီယမ် ပါဝင်မှုနှုန်းသည် မြင့်မားနေပါသည်။ အပင်များသည် မြေကြီးထဲမှ ရေဒီယမ်ကို စုပ်ယူကြသည်။ ထို့အတူ သတ္တဝါများသည်လည်း ထိုအပင်များကို စားသုံခြင်းကြောင့် ရေဒီယမ်များကို စားသုံးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ကဏ္ဍ:အယ်ကာလိုင်း သတ္တုများ
စတူးဝပ် ဘုရင်မျိုးနွယ်

## စတူးဝပ်ဘုရင်များ
စတူးဝပ်မင်းဆက်သည် ခရစ် ၁၄ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၈ ရာစု 
နှစ်များအတွင်းက စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်များတွင် 
အလွန်ထင်ရှားခဲ့သော မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန် 
ပြည့်ရှင် ရောဗတ်ဘရုစ်(ခရစ် ၁၃ဝ၆ -၁၃၉ဝ)၏ သမီးတော် 
မာဂျရီနှင့် ဝေါ်လတာ စတူးဝပ်တို့သင့်မြတ်ရာတွင် ဖွားမြင် 
သော သားတော် ဒုတိယရောဘတ် (၁၃၇၁-၁၃၉ဝ) သည် 
စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်၍ စကော့တလန် 
ပြည်တွင် မင်းပြုသည်။ ဒုတိယရောဘတ် ဘုရင် နတ်ရွာစံ 
ပြီးနောက် တတိယရောဘတ်ဘုရင်နှင့်ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ 
စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်များ၊ စကော့ ဘုရင်မ မေရီတို့သည် 
စကော့တလန်ပြည်အား အစဉ်အဆက် အုပ်ချုပ်သွားသော 
စတူးဝပ်မင်းဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။

အင်္ဂလန်ပြည်၌ ပထမ အယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မ (၁၅၅၈- 
၁၆ဝ၃)နတ်ရွာစံလျှင် စကော့ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော် 
စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဆဋ္ဌမဂျိမ်းစ်သည် ပထမဂျိမ်းစ် (၁၆ဝ၃- 
၁၆၂၅) အမည်ဖြင့် ဗြိတိသျှ ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်။ 
ဤသို့ဖြင့် ဗြိတိသျှထီးနန်းတွင် စတူးဝပ်မင်းဆက် ပေါ်ပေါက် 
လာကာ အထက်ထက်က မကြာခဏ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော 
စကော့တလန်ပြည်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်တို့သည် ဘုရင်တစ်ပါး 
တည်း၏ လက်အောက်၌ နှစ်ပြည့်တစ်ပြည်အဖြစ်သို့ ပူးပေါင်း 
မိကြ၏။ သို့သော် နှစ်ပြည်ထောင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကဲ့သို့သော 
အရေးကိစ္စတို့၌မူ တစ်သီးတစ်ခြားစီ ဆောင်ရွက်ကြသည်။ 

ပထမဂျိမ်း ဘုရင်အား ဆက်ခံသော ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (၁၆၂၅- 
၁၆၄၉) လက်ထက်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ရာ ဘုရင်အား 
ဆန့်ကျင်သော တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် ကရွမ်းဝဲလ် ၏ 
ကွန်မွန်းဝဲ့ခေါ် အုပ်ချုပ်ရေးတစ်မျိုး ပေါ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန် 
ပြည်၌ စတူးဝပ်မင်းဆက် ခေတ္တမျှပြတ်နေခဲ့သည်။ 

သို့သော် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် ပထမချားဘုရင် 
၏သားတော် ဒုတိယချားလ်စ်ဘုရင် (၁၆၆ဝ-၁၆၈၅)အား နန်းတင် 
နိုင်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလန်၌ စတူးဝပ် မင်းဆက်များ ဆက်လက်
အုပ်စိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဂျိမ်းစ်ဘုရင်(၁၆၈၅-၁၆၈၈)၊ ကြင်ဖက် 
တော် တတိယဝီလျံ (၁၆၈၈-၁၆၉၄)၊ မေရီ၏ညီမတော် အန်း
ဘုရင်မ (၁၇ဝ၂-၁၇၁၄)တို့သည်ကား ဒုတိယချားလ်စ်ဘုရင်နောက် 
အင်္ဂလန် တွင် အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်စိုးစံသော စတူးဝပ် 
မင်းဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။ 

စတူးဝပ် နောက်ဆုံး မင်းဆက်ဖြစ်သော အန်းဘုရင်မတွင် 
သားသမီးမရှိသည်ကတစ်ကြောင်း၊ အခြား စတူးဝပ်အနွယ်ဝင် 
များမှလည်း နိုင်ငံတော်က အသိအမှတ်ပြုသော ခရစ်ယန် 
ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင်များ မဟုတ်သည့်ပြင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် 
များ ဖြစ်ကြသည်က တစ်ကြောင်း၊ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် 
အန်ဘုရင်မ နတ်ရွာစံလျှင် ဗြိတိသျှထီးနန်း၌ စတူးဝပ်မင်းဆက် 
ပြတ်ကာ ဟန်နိုဗာခေါ် ဝင်ဆာမင်းဆက် စတင်လေတော့သည်။ 
ယင်းဝင်ဆာမင်းဆက်များ လက်ထက် ၁၇၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၇၄၅ 
ခုနှစ်များတွင် စတူးဝပ်အနွယ်တော်များကို လိုလားသူများက 
ဗြိတိသျှထီးနန်းတွင် စတူးဝပ်မင်းဆက်အား ဆက်လက်ထား 
ရှိရန် ပုန်ကန်ထကြွသော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။ ထိုအချိန်မှ 
စ၍ စတူးဝပ်အနွယ်ဝင်များမှာ ဗြိတိသျှ ထီးနန်းတွင် တန်ခိုး 
မှိန်ကာ၊ မင်းဆက်ပြတ်သွားလေတော့သည်။

## ကိုးကား
မန်ဒယ်လီဗီယမ်

**မန်ဒဲလီဗီယမ်** () သည် ဓာတ်ခွဲခန်းမှသာထုတ်ယူရရှိနိုင်သည့် ပထမမြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ ဘားကလေး (Berkekey) ဓာတ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ခွဲခန်း၌ ၆၀ လက်မ ဒြပ်မှုန်အရှိန်မြင့်စက် (60-inch cyclotron) အတွင်း 253 Es အား ဟီလီယန် (helium) အယ်လဖာ ဒြပ်မှုန် နှင့်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် 256Md ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏သက်တမ်းဝက် (half life)သည် ၇၆ မိနစ် ရှိပြီး၊ 258Md သက်တမ်းဝက်(half life) သည် ၅၂ ရက် ရှိသည်။ မန်ဒဲလီဗီယမ် ၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှာ ၎င်း၏ အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number)၊ သက်တမ်းဝက် (half life) နှင့် အိုင်ဆိုတုပ်စ် (isotopes) များကြောင့် ကန့်သတ်ချက်များရှိသည်။ ၎င်း၏အိုင်ဆိုတုပ်စ် အကွာအဝေးမှာ ၂၄၄ မှ ၂၆၁ အထိရှိသည်။ မန်ဒဲလီဗီယမ် ကို Periodic table ကို ပထမဆုံးတီထွင်ခဲ့သူ ရုရှားသိပ္ပံပညာရှင် မန်ဒဲလီးယပ်ဖ်အား ဂုဏ်ပြုနာမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

## အသုံးပြုခြင်း
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားရေး နှင့် အခြား နေရာများအားလုံးတွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။

## ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်များသည် သဘာတွင်မတည်ရှိသည့်အပြင် အလွန်မတည်ငြိမ်သော nuclei ဖြစ်ကြောင်း တွေရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ရှာတွေ့ရန်ခက်ခဲသည်။

## ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများ
မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။

## ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများ
မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ပတ်န်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
အူသိမ်ဖြတ်ပိုင်း

အူနံရံ၏ အပြင်ဘက်ဆုံး မျက်နှာပြင်ရှိ ကြွက်သားများက အူထဲဝင်လာသော အစာများ အောက်ဘက်သို့ ရွေ့ရွေ့သွားရန် ပေးပို့ပါသည်။ အူနံရံရှိ အရိအချွဲလွှာက အစာထဲပါ အဟာရများ သွေးထဲ ရောက်သွားစေရန် စုပ်ယူရာတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးပါသည့် အူပိုင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
## ကိုးကား
အတိတ်

**အတိတ်** ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ခဲ့၊ဖြစ်စဲသော အခြင်းအရာတို့သည် နောင်တစ်ချိန်တွင်လည်း တစ်ကျော့ပြန်ဖြစ်နိုင်ကြောင်းအား သတိပေးလိုသောအားဖြင့် ပြောဆိုသည့် စကားများကို ဆိုလိုသည်။ 

(တိတ်) ဟူသော စကားကို အတိတ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ (အတိတ်ဟုဆိုသော်လည်း လွန်လေပြီးသော ကာလကိုခေါ်သည့် အတိတ်မဟုတ်) လက်ဆောင်ကိုခေါ်သော စကားသာ ဖြစ်၏။ မိတ်ဆွေများက မိမိထံသို့ ပို့လိုက်သော လက်ဆောင်သည် တိတ်မည်၏ (သို့မဟုတ် အတိတ်မည်၏) ထိုလက်ဆောင်သည် မိမိနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်ကောင်းသည် (အတိတ်ကောင်းသည်)၊ မနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်မကောင်း (အတိတ်မကောင်း)ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိကြ၏။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* နိမိတ်
* နိမိတ်နှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်
 ကိုးကား
ဖာမီယမ်

**ဖာမီယမ်** () သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ် ၈၉ မှ ၁၀၃ရှိသော (Actinoids) အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်သတ္တိကို အသေးစိတ်လေ့လာရန် ခက်ခဲသော်လည်း လေ၊ ရေနွေးငွေ၊ အက်ဆစ် တို့ဖြင့်တိုက်စားလျှင် ငွေသတ္တုစပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ Tm ကို (Actinoids) အုပ်စုထဲတွင် ၈ ခုမြောက်အဖြစ် ရှာတွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် Albert Ghiorso နှင့် သူ၏တွဲဖက် လက်ထောက်များက အပူထုတ်နယူကလီးယားပေါက်ကွဲခြင်း (Thermonuclear explosion) ဖြင့်ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ နှင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်အစောပိုင်းကာလများတွင် အက်တမ် အမှတ်စဉ် ၉၉ နှင့် ၁၀၀ တွေ့ရှိမှုကို လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဆွီဇလန်နိုင်ငံ မြို့တော် Stockholm ရှိ Nobel Institute of Physics မှ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် 238U ကို 16O ion နှင့် တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ၃၀ မိနစ်ခန့် ကြာသော alpha ရောင်စဉ်တန်း တစ်ခု သီးခြား ထွက်ပေါ်လာသည်။ ထို alpha ရောင်စဉ်တွင် atomic weight 250 ဝန်းကျင်နှင့် proton အရည်အတွက် 100 ပါဝင်နေသည်။ (တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် 100Fm250 ဖြစ်သည်)။ ထိုအဖွဲ့သည် ၎င်းတွေ့ရှိမှုအား ၁၉၅၄ ခုနှစ်တိုင်အောင် ကြေညာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် Fm250 အိုင်ဆိုတုပ်အဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်၏ သက်တမ်းဝက်(half-life) မှာ ၃၀ မိနစ်ဖြစ်သည်။ ဖာမီယမ်၏ ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်သတ္တိကို လေ့လာရန်မှာ မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။ 254Fm နှင့် စွမ်းအားမြင့် အိုင်ဆိုတုပ်ပ်များမှ ပမာဏကြီးမားသော နယူထရွန်စီးကြောင်းကို ပလူတိုနီယမ်ဒြပ်စင် ကဲ့သို့ ထုတ်လွတ်ပေးသည်။ ဖာမီယမ်တွင် အိုင်ဆိုတုပ် ၁၆ ခု ပါဝင်ကြောင်း ုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ 257Fm သည် ရက်ပေါင်း ၁၀၀.၅ အထိ သက်တမ်းရှည်နိုင်ပြီး 250Fm သည် ၃၀ မိနစ်သာခံသည်။ 250Fm ကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာအတည်ပြုကာ 120Nb (nobelium) ကိုထုတ်လုပ်သည်။

## အသုံးပြုခြင်း
ဖာမီယမ်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန် အကြောင်းပြချက်မရှိပေ။ သို့သော် တနေ့နေ့တွင်တော့ ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် အသုံးချနိုင်ပါလိမ့်မည်။

## ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ
ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အလွာ တွင်လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများ ကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ
ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အလွာ တွင်လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ 

## ကိုးကား
မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)

## မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးထွန်းငွေ၊ အမိ ဒေါ်ခင်ရွှေတို့က ကညွှတ်ကွင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မြင့်သိန်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူဖြစ်သည်။

  
အခြေခံပညာကို ကညွှတ်ကွင်း အထက်တန်းကျောင်းတွင် သင်ယူခဲ့ပြီး အထက်တန်း ပညာကို ဒဂုံ (၂) မြို့မကျောင်း တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် သမိုင်းဘာသာဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာ (အထူးအောင်) အောင်မြင်ခဲ့သည်။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပုသိမ်တက္ကသိုလ်၊ စစ်တွေတက္ကသိုလ် တို့တွင် နည်းပြ၊ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ သုတေသန လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။

အလျဉ်းသင့်သည့် အခါတိုင်း သုတေသန ဆောင်းပါးများကို သုတေသန ဂျာနယ်၊ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ရေးသားလျက် ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နိုဘယ်လီယမ်

**နိုဘယ်လီယမ်** သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု မရှိသော ဒုတိယ transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အတည်ငြိမ်ဆုံး အခြေအနေဖြစ်သည့် isotope (၂၅၉) တွင် သက်တမ်းဝက်(half life) ၅၈ မိနစ်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ ၎င်း၏ atomic number, half-life နှင့် isotopes အရေအတွက် ပမာဏမှာအနည်းအကျင်းသာဖြစ်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်၏ အလေးချိန်(atomic weight) ပြောင်းလည်းမှုများမှာ Isotopes(၂၄၉) မှ (၂၆၂)အထိရှိသည်။ဓာတုသင်္ကေတ No ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ၎င်း ဒြပ်စင်ကို နိုဗယ်လ်ဆုတည်ထောင်သူ ဆွီဒင်သိပ္ပံပညာရှင် Alfred Nobel အားအစွဲပြု၍ Nobelium ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။

## အသုံးပြုခြင်း
Transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သော ၎င်းဒြပ်စင် အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာ သိရှိထားပြီး အသုံးပြုရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။

## သဘာဝ တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ
Transferium element များသည် သဘာဝတွင် တိတိကျကျ မတွေ့ရှိရပါ။ ၎င်းတို့တွင် မတည်ငြိမ်သော နျုကလိုင်း(Unstable nuclei)ပါရှိခြင်းကြောင့် ပြုလုပ်ရန်ခက်ခဲရုံသာမက ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် မလွယ်ကူပါ။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု
နိုဘယ်လီယမ်သည် သဘာဝအရ မတွေ့ရှိရပါ။ မတည်ငြိမ်သော ဒြပ်စင်(unstable element) ဖြစ်၍ ယို့ယွင်းပျက်စီးလွယ်ပြီး အခြား ဒြပ်စင်များအဖြစ် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တွေ့ရှိရန် မလွယ်ကူပါ။ ထိုကြောင့် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

## ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု
နိုဘယ်လီယမ်(Nobelium) သည် သက်တမ်းဝက်(half-life) အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။

## ကိုးကား
သတ္တုကျောက်ရိုင်း

သတ္တုကျောက်ရိုင်းဆိုသည်မှာ ကျောက်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၎င်းကျောက်များအတွင်း သံ၊သတ္တု၊ ရွှေ၊ ကြေးအစရှိသော သဘာဝသယံဇာတများပါဝင်သည်။ ၎င်းကျောက်ရိုင်းများကို မိုင်းတွင်းများမှ ထုတ်ယူရရှိသည်။
လန်သနမ်

**လန်သနမ်** () သည် ပျော့ပျောင်း၍ အလွယ်တကူ ပုံသွင်းနိုင်သော၊ ကွေးနိုင်ညွတ်နိုင်သော၊ ငွေဖြူရောင်ရှိသော သတ္ထုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှားပါးသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်များထဲတွင် ထူးခြားပြီး၊ ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းအား ကောင်းသော ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လေထဲ၌ အောက်စီဂျင်နှင့် လျင်မြန်စွာဓာတ်ပြုနိုင်ပြီး၊ ရေနှင့်အတူဓာတ်ပြု၍ Hydroxides ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လန်သနမ်သည် လွယ်ကူစွာ မီးလောင် နိုင်သော်လည်း ဆားအဖြစ် ပျော်ဝင်နိုင်စွမ်းမရှိပါ။

## အသုံးပြုခြင်း 
လန်သနမ်သည် ရှားပါးသော ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အခါအားလျော်စွာ အိမ်သုံးပစ္စည်းကိရိယာများ အနေဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရောင်စုံရုပ်မြင်သံကြားစက်များ၊ အလင်းပေးနိုင်သောမီးချောင်းများ၊ ဓာတ်အားထိန်းနိုင်သော မီးချောင်းများ စသည်တို့တွင် အသုံးပြုသည်။ ရှားပါးသောဒြပ်စင်များထဲ၌ ထူးခြားသောဂုဏ်သတ္တိများရှိသော ဒြပ်စင်လည်းဖြစ်သည်။ La2O2 အား အထူးအမြင်အား ကောင်းသော မျက်မှန်များ (အနီအောက်ရောင်ခြည် စုပ်ယူနိုင်သော မျက်မှန်များ၊ ကင်မရာများ နှင့် အဝေးကြည့် မှန်ဘီလူးများ) ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုပါသည်။ အကယ်၍ ပြင်းအားကောင်းသော သံမဏိအနည်းငယ် ထည့်ပေါင်းလိုက်မည်ဆိုပါက အလွယ်တကူ ပုံသွင်း၍ ရသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်မျိုးကို ရရှိစေနိုင်သည်။ လန်သနမ်ကို အဓိကကျသော လျှပ်ခေါင်း(electrodes) ပြုလုပ်ရာ ကာဗွန်များထဲတွင် ဗဟိုချက်အနေဖြင့် အသုံးပြုပါသည်။ လန်သနမ်ဆားသည် zeolite ဓာတ်ကူပစ္စည်းအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းဓာတ်ကူပစ္စည်းသည် မြင့်မားသော အပူချိန်တွင်ပင် တည်ငြိမ်စွာ တည်ရှိသောကြောင့် ရေနံချက် လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။

## သဘာဝတွင် တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
လန်သနမ်သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထဲ၌ ပမာဏအနည်းငယ်သာ ရှားရှားပါးပါးတွေ့ရှိရသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် သတ္ထုရိုင်း၂မျိုး အနေဖြင့်သာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ Lanthanum Oxide အားတစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ၁၂ တန်ခန့် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး၊ အရန်အနေဖြင့် မက်ထရစ်တန် ၆ သန်းနီးပါးခန့် ရှိသည်။ ဖန်ထည်၊ မှန်ထည်များအား အရောင် ပြောင်လက်စေရန်နှင့်၊ ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ အဖြစ် အသုံးပြုရန်အတွက် အမှန်တကယ်လုံလောက်စွာ ထုတ်လုပ်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် လန်သနမ် အသုံးပြုမှုမှာ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။
]]
## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ 
လေထုစိုထိုင်းမှုနှင့်အတူ ၎င်းဓာတ်ငွေ့များကို လေနှင့်အတူ ရှူသွင်းမိစေနိုင်သောကြောင့် အသုံးချမှုဆိုင်ရာ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်ထဲ၌ လန်သနမ်သည် အန္တရာယ်ရှိစေသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းကိုအချိန်တော်ကြာ ရှူရှိုက်မိလာသည်နှင့်အမျှ အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါ အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ လူ၏ ခန္ခာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်မှုများပြားလာပါကလည်း အသည်းရောဂါကိုပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ 
လန်သနမ်(Lanthanum)အများစုသည် ရေနံထုတ်လုပ်ရာ စက်မှုပတ်ဝန်းကျင်နေရာများတွင် အဓိကအားဖြင့်စုပုံမိကြသည်။ လန်သနမ်ပါဝင်သော ပစ္စည်းကိရိယားများအား စွန့်ပစ်ကြသော အခါတွင်လည်း လန်သနမ်သည် လူ့ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ ပြန်၍ဝင်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လန်သနမ်(Lanthanum)သည် ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံမြေဆီလွှာနှင့် ရေအောက်လွှာထဲတွင် တစ်စထက်တစ်စ တဖြည်းဖြည်းစုပုံမိလာကြသည်။ ရေနှင့်အတူပါလာသော လန်သနမ်သည် ရေသတ္တဝါများ၏ ကလက်စီးဆဲလ်များနှင့် အမှေးပါးများပျက်စီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် အာရုံကြောဖွဲစည်းမှုအပိုင်းနှင့် မျိုးပွားခြင်းတို့အပေါ်တွင် ထိခိုက်မှုရှိစေနိုင်သည်။ လန်သနမ်သည် ကြွက်သားများ ထဲတွင်လွယ်ကူခိုင်မြဲစွာ ခိုအောင်းနေနိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
တင်နွယ်မောင်

စာရေးဆရာ တင်နွယ်မောင်ကို အဖေ ဦးဘလွန်း၊ အမိ ဒေါ်လှကြည်တို့က ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပန်းတနော်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ဦးကျော်မြင့် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ပန်းတနော်မြို့ ဝိုင်အမ်ဘီအေကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်စာအဓိကဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၆၇ မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ မြန်မာ့သတင်းစဉ် (နိုင်ငံခြားသတင်းဌာန) တွင် အယ်ဒီတာ၊ စာတည်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သတင်းပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ချက်ကိုစလိုဗက်နိုင်ငံမှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ သင်တန်းကို ဩစတေးလျနိုင်ငံ (ဆစ်ဒနီမြို့) တွင် လည်းကောင်း တက်ရောက်သင်ကြား အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော ကမ္ဘာကျော် အစ္စရေး လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့အကြောင်း ရေးသားထားသည့် 'မော့ဆက်' ဘာသာပြန် စာအုပ်သည် ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်။ ဘာသာပြန်စာအုပ်ပေါင်း အုပ်ရေ ၃၀ ကျော် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

တင်နွယ်မောင်၊ ဂျုပီတာ၊ ကိုကိုကျော်၊ ကျော်ဘောဂ၊ ဂျော့ဘလွန်း ကလောင်အမည်များဖြင့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များ၊ ပညာပေး စာစောင်များတွင် ဆောင်းပါးများ၊ ရသစာတန်းများ၊ အိမ်ထောင်ရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ သိပ္ပံမောင်ဝ၏ ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ ဆရာဇော်ဂျီ၏ ကဗျာများကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ရေးသားခဲ့သည်။

အင်တာနေရှင်နယ် ဘာသာပြန် မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာတိုင်း(မ်) ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စာရေးဆရာ တင်နွယ်မောင်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာရပ်နှင့် ဘာသာပြန်စာပေ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အလေးထားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ ဆရာတင်နွယ်မောင် (ဦးကျော်မြင့် - ပန်းတနော်) သည် ၁၀၊ ၄၊ ၂၀၀၆ တွင် ယူအိတ်ချ်စီ (UHC) အထူးကုဆေးခန်း၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်တင်နွယ် ကထိက(ငြိမ်း) နှင့် သားကြီး မောင်မင်းစိုး၊ သမီးကြီး ဒေါက်တာသီတာစိုးနှင့် သမီးငယ် ခင်မော့ဆက်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဂျွန် ဂျိမ်း ဩဒူဘွန်

ဂျွန် ဂျမ်း ဩဒူဘွန်(John James Audubon) (ဧပြီ ၂၆၊ ၁၇၈၅-ဇန်နဝါရီ ၂၇၊ ၁၈၅၁) သည် ပြင်သစ်-အမေရိကန် လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် ငှက်များအကြောင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လေ့လာသူနှင့် ပန်းချီသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် အမေရိကမြောက်ပိုင်းရှိ ငှက်များအကြောင်းများကို ပုံများရေးဆွဲ၊ မှတ်သားဖော်ပြထားခဲ့သည်။ သူအား ပြင်သစ်ကိုလိုနီပိုင် စိန့်ဒိုမန်ဂွေ့(ယခု-ဟိုင်တီ) တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်အချိန်များအား ပြင်သစ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူသည် အမေရိကကို ချစ်မြတ်နိုး၍ ၎င်းအတွက် ကြီးမားသော အလုပ်ကို လုပ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ်အမေရိကန် လူမျိုးများအတွက် ပြသပေးခဲ့သည်။ 
သူ၏ အမည်ရင်မှား ဂျင်း ရောဘင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၈၀၃ ခုနှစ်၊ အမေရိကန်သို့ မှတ်ပုံတင်ရန်အတွက် သင်္ဘောပျဉ်ခင်းနေစဉ်၊ ၎င်း၏အသက် ၁၈နှစ်ကျော်ပြီးနောက်တွင် သူ့အမည်အား ပြောင်းလဲ့ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
လော်ရန်စီယမ်

**လော်ရန်စီယမ်** () သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု မရှိသော ဒုတိယ transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အတည်ငြိမ်ဆုံး အခြေအနေဖြစ်သည့် isotope (၂၆၂) တွင် သက်တမ်းဝက်(half life) ၂၁၆ မိနစ်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ ၎င်း၏ atomic number, half-life နှင့် isotopes အရေအတွက် ပမာဏမှာ အနည်းအကျင်းသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်၏ အလေးချိန် (Atomic weight) ပြောင်းလည်းမှုများမှာ isotopes (၂၅၂) မှ (၂၆၂)အထိရှိသည်။၎င်း ဒြပ်စင်ကို ရှာဖွေရေးကိရိယာ Cyclotron (ဒြပ်စင်အသစ်များ ဖော်ထုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ရှာဖွေရေးကိရိယာ) တည်ထွင်သူ ရူပဗေဒ ပညာရှင် Ernest O. Lawrence အား အစွဲပြု၍ Lawrencium ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
Transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သော ၎င်းဒြပ်စင် အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာသိရှိထားပြီး အသုံးပြုရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။

## သဘာဝ တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
Transferium element များသည် သဘာဝတွင်တိတိကျကျမတွေ့ရှိရပါ။ ၎င်းတို့တွင် unstable nuclei ပါရှိခြင်းကြောင့် ပြုလုပ်ရန်ခက်ခဲရုံသာမက ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် မလွယ်ကူပါ။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု 
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium)သည် သဘာဝအရ မတွေ့ရှိရပါ။ unstable element ဖြစ်၍ ယို့ယွင်းပျက်စီးလွယ်ပြီး အခြား element များအဖြစ် လျင်မြန်စွာပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မတွေ့ရှိနိုင်ပါ။ ထိုကြောင့် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

## ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု 
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium) သည် သက်တမ်းဝက်(half-life) အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ရီပစ်

ရီပစ် (Rivet)ဆိုသည်မှာ သံထည်၊ အလူမီနီယမ်တို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တွဲသောအခါ အပေါက်ဖောက်ပြီး ရီပစ်နှင့် တွဲရသည်။ ရီပစ်ချောင်းကို ထည့်ကာ ရီပစ်ဂမ်းနှင့်ဆွဲပြီး ညှစ်ရိုက်ရသည်။ ရီပစ်သည် သံချောင်းနှင့် အလူမီနီယံ တွဲပြီး ပြုလုပ်ထားသည်။ ရီပစ်များသည် သံထည်၊ အလူမီနီယံ အထူအပါးကို လိုက်ပြီး အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးနှင့် အသုံးပြုရသည်။ ရီပစ်တစ်ဘူးတွင် အလုံးတစ်ထောင် ပါရှိသည်။
ရီပစ်ဂမ်း

ရီပစ်ဂမ်း (Rivet Gun)သည် သံထည်၊ အလူမီနီယမ်တို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တွဲရာ ရီပစ်ထည့်ကာ ဆွဲညှစ်ရိုက်ရသော အလူမီနီယံလုပ်ငန်းသုံး ကိရိယာဖြစ်သည်။ ယခင်က တံတားများတည်ဆောက်ရာတွင် တံတားသံပေါင်များ၏ ဆွဲအားကျုံ့အားများကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက်လည်း ရီပစ်ဖြင့် ရိုက်ထည့်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဝါရှာ

thumb | right | ဝါရှာအမျိုးမျိုး**ဝါရှာ** ဆိုသည်မှာ အပေါက်ပါသော အပြားငယ်ဖြစ်ပြီး အရစ်ပါတွဲဆက်ကိရိယာတို့ရှိ ဝန်အားကို ဖြန့်ခွဲပေးရန် သုံးသည်။ အဝိုင်းပြားမှာ အသုံးတွင်ကျယ်ပြီး လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ လေးထောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဘိုးတိုင် (မူလ) နှင့် နပ် (မူလီ) အတွဲအတွက် အသုံးများသည်။ ကြားခံပြား၊ စပရိန် (ဘယ်လီဗေးဝါရှာ၊ လှိုင်းဝါရှာ)၊ အစားခံပြား၊ စဦးဝန်တိုင်းပစ္စည်း၊ အကြပ်ပစ္စည်း၊  အတုန်လျှော့ပစ္စည်း (ရော်ဘာဝါရှာ)  စသဖြင့် အခြားအသုံးများလည်း ရှိသေးသည်။ အများအားဖြင့် အပြင်အချင်းကို အတွင်းအချင်း၏ ၂ ဆအချိုးဖြင့် ထားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် စံမဟုတ်။ ကွဲပြားနိုင်သေးသည်။ 

သတ္တုနှင့် ပလတ်စတစ်ကို ဝါရှာလုပ်ရန် အသုံးများသည်။ အရည်အသွေးမြင့် ဘိုးဆက်တို့၌ လိမ်အားသွင်းပြီးနောက် စဦးဝန် လျော့မသွားရန် အမာတင်ပြီး သံဝါရှာ လိုသည်။ မူလီတို့၌ ဓာတ်ကြေးတက်ခြင်းမဖြစ်စေရန် ဝါရှာကို အလူမီနီယမ်စိမ်၍လည်း သုံးတတ်သေးသည်။ 

ဝေါဟာရပေါ်လာပုံကို အတိအကျမသိရသေး။ ပထမဆုံး ဝါရှာအသုံးကို ၁၃၄၆ ကဟု မှတ်တမ်းရှိသည်။ သို့သော် ဝေါဟာရကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်မှာ ၁၆၁၁ ခုကပင် တွေ့ရချေပြီ။  

ဝါရှာခံခြင်းအားဖြင့် နပ် ပြန်လည်ဖြုတ်သောအခါတွင် လွယ်ကူစွာဖြုတ်နိုင်သည်။ အောက်ခံပစ္စည်းအားလည်း အထိအခိုက်နည်းပါးစေ၏။ ဝါရှာပြားများသည် နပ်တိုင်ပေါ်မူတည်ကာ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ အသုံးပြုသည့် စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းကိုလည်း လိုက်၍ အမျိုးအစားကွဲပြားတတ်သည်။ ထို့ပြင် ဝါရှာများကို ဆီ၊လေ၊ရေ စသည့်တို့အား လုံခြုံစေရန်အတွက်လည်း အသံပြုတတ်ကြသည်။ (ဥပမာ-ကြေးဝါရှာသည် ဆီ၊ ရေ လုံသည်။)
Kiss (band)

Kiss တီးဝိုင်းအဖွဲ့သည် နယူးယောက်မြို့တွင် ၁၉၇၃ခုနှစ်ကတည်ထောင်ခဲ့သော အမေရိကန် ရော့ခ်တီးဝိုင်းဖြစ်ပြီး ပေါလ် စတန်လီ(Paul Stanley)(ရစ်သမ်ဂစ်တာ၊ အဆို)၊ဂျီးန် ဆိုင်မင်(Gene Simmons)(ဘေ့စ်ဂစ်တာ၊ အဆို)၊အေ့စ် ဖရယ်လီ(Ace Flehley)(လိဒ်ဂစ်တာ၊ အဆို)၊ပီတာ ခရစ်စ်(Peter Criss)(ဒရမ်၊ အဆို)တို့မှစတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။KISS တီးဝိုင်းသည် အဖွဲ့ဝင်များ၏မျက်နှာဆေးခြယ်ခြင်းနှင့် စင်မြင့်ဝတ်စုံများကြောင့် လူသိများသည်။KISSအဖွဲ့သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအလယ်ပိုင်းတွင် မီးများမှုတ်ထုတ်ခြင်း၊ သွေးသံယိုခြင်း၊ မီးခိုးထွက်ဂစ်တာတီးခြင်း၊ ဒုံးပျံပစ်လွှတ်ခြင်း၊ ဒရမ်သေတ္တာများနှင့် မီးရှူးမီးပန်းပစ်ခြင်းများ ပါဝင်သည့် တုန်လှုပ်ဖွယ်ရော့ခ်စတိုင် တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေမှုများဖြင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ တီးဝိုင်းသည် စတန်လေနှင့် ဆိုင်မွန်တို့သာ တစ်ခုတည်းသော တသမတ်တည်းအဖွဲ့ဝင်များ ကျန်ရှိနေပြီး အဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲများစွာကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးလူစာရင်းမှာ Tommy Thayer (လိဒ်ဂစ်တာ၊ တေးဆို) နဲ့ အဲရစ် စင်ဂါ (ဒရမ်၊ တေးဆို) တို့ဖြစ်သည်။

## လက်ရှိ အဖွဲ့ဝင်များ
*ပေါလ် စတန်လီ(Paul Stanley)(ရစ်သမ်ဂစ်တာ၊ အဆို)
*ဂျီးန် ဆိုင်မင်(Gene Simmons)(ဘေ့စ်ဂစ်တာ၊ အဆို)  
*တော်မီ သေယာ(Tommy Thayer)(လိဒ်ဂစ်တာ၊ တေးဆို) 
*အဲရစ် စင်ဂါ(Eric Singer) (ဒရမ်၊ တေးဆို)

## ယခင်အဖွဲ့ဝင်များ
*အေ့ဖရဲလီ(လိဒ်ဂစ်တာ၊ အဆို)
*ပီတာ ခရစ်(ဒရမ်၊ အဆို)
*အဲရစ် ကာရ်(ဒရမ်၊ အဆို)
*ဗင်းနိုင်းဗင်းဆင့်တ်(လိဒ်ဂစ်တာ၊ အဆို)
*မာ့ခ် စိန့်ဂျွန်(လိဒ်ဂစ်တာ၊ အဆို)
*ဘရုစ်ခေးလခ်(လိဒ်ဂစ်တာ၊ အဆို)

## တေးစုများ
* Kiss
* Hotter Than Hell
* Dressed To Kill
* Alive!
* Destroyer
* Rock And Roll Over
* Love Gun
* Alive II
* Gene Simmons
* Paul Stanley
* Ace Frehley
* Peter Criss
* Dynasty
* Unmasked
* Music From "The Elder"
* Creatures Of The Night
* Lick It Up
* Animalize
* Asylum
* Crazy Nights
* Hot In The Shade
* Revenge
* Alive III
* Kiss Unplugged
* Carnival Of Souls: The Final Sessions
* Psycho Circus
* Kiss Symphony: Alive IV
* Sonic Boom
## အခြားဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ
*ကစ်အွန်လိုင်း
*ကစ်စစ်တပ်
အမ် (အက္ခရာ)

M သည် လက်တင်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၁၃ လုံးမြောက် အက္ခရာဖြစ်၍ *(/ˈɛm/; အမည်-em)*ဟု အသံထွက်ပါသည်။ 
## သမိုင်း 
M ဆိုသည့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအား ဂရိ မြူ (Greek Mu) မှတဆင့် ဖိုးနီးရှန်းန် မမ်(Phoenician Mem) မှ ရရှိခဲ့ကြသည်။ စီမီတစ် မမ်(Semitic Mem)၏ မူလသည် ရေပုံမှဖြစ်လာသည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသည်။ အီဂျစ်ခေတ်တွင် စီမီတစ်လူများ အလုပ်လုပ်နေသည်ကို သိပြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၂၀၀၀ ဘီစီခန့်တွင် ရေအတွက်အီဂျစ်စာလုံး(n-t)ကြောင့် နှာသံပါသွားရင်းဗျည်းတစ်ခုအတွက် ရေပုံ အရုပ်စာကို ပထမဆုံး ငှားယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဤတူသောသင်္ကေတသည် စီမီတစ်ဘာသာတွင် /m/ အတွက် အသုံးပြုဖို့ရန်ဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ ၎င်းတို့၏စာလုံးတွင် ရေအတွက် ၎င်းစာလုံးအသံထွက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ 
ခေတ်သစ်ဘာသာစကားများကဲ့သို့သော စံနှုန်းထားသည့်ဘာသာစကားများတွင် အက္ခရာ သည်  နှုတ်ခမ်းဗျည်းအက္ခရာအသံ (m)ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အောက်စဖိုဒ်အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်(ပထမတည်းဖြတ်မှု)တွင် ပြောဆိုသည်မှာ (m)သည် နောက်၌ ism နှင့် spasm ကဲ့သို့ စကားလုံးများအတွင်း သရအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒများတွင်မူ ဝဏ္ဏဗျည်းသံတစ်ခုကဲ့သို့ ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။-IPA [m]

## အသုံးပြုပုံ 
* ယူနီကုဒ်တွင် အက္ခရာကြီး Mသည် ကုဒ်အမှတ် U+004D ဖြစ်၍ အက္ခရာသေးသည် ကုဒ်အမှတ် U+006D အဖြစ်တည်ရှိသည်။ 
* ASCII ကုဒ်တွင် အက္ခရာကြီး Mသည် ၇၇ ဖြစ်၍ အက္ခရာကြီး Mသည် ၁၀၉ သို့မဟုတ် ဘိုင်နရီ ၀၁၀၀၁၁၀၁ နှင့် ၀၁၁၀၁၁၀၁ စသဖြင့် လိုက်ရောညီထွေ တည်ရှိနေကြသည်။ 
* EBCDIC ကုဒ်အတွက် M အကြီးသည် ၂၁၂ ဖြစ်၍ အသေးသည် ၁၄၈ ဖြစ်ပြန်သည်။
* HTML နှင့် XMLတို့တွင် ဂဏန်းဆိုင်ရာရုပ်လက္ခဏာညွှန်းဆိုမှုသည် are "M" နှင့် "m"  ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အက္ခရာအကြီးနှင့် အသေးပုံစံ အသီးသီး ရှိကြသည်။ 

## ကိုးကား
မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်

**မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်** (Massachusetts Institute of Technology သို့ MIT) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိက သုတေသန တက္ကသိုလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အမ်အိုင်တီတွင် ကျောင်း ၅ ကျောင်း နှင့် ကောလိပ်တစ်ခု ရှိပြီး ပညာရေး ဌာနပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများကို အာရုံစိုက် လုပ်ကိုင်သော နေရာဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စက်မှုထွန်းကာလာသည်နှင့် အတူ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဥရောပရှိ ပေါ်လီတက်ခနစ် တက္ကသိုလ်တို့၏ မော်ဒယ်လ်ကို ယူထားပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို အစကနဦးကတည်းက အာရုံစိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အင်စတော်လေးရှင်း အတ်တ်

အင်စတော်လေးရှင်း အတ်တ် ဆိုသည်မှာ အနုပညာပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖန်တီးထားသည့် နေရာပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။ သုံးဖက်မြင် ရုပ်လုံးကြွ အနုပညာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကြည့်ရှုသူ၏ အမြင်ကို ပြောင်းလဲအောင် ရည်ရွယ်၍ ဒီဇိုင်းလုပ်ထားသည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် အဆောက်အဦး အတွင်း တည်ဆောက်ထားသော အနုပညာကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြင်ပတွင်တည်ဆောက်ထားသော အရာကို လန်းအတ် (Land Art) ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအခေါ်အဝေါ် နှစ်ခုကြားရှိ စည်းမျဉ်းမှာ မှေးမှိန်နေသည်။
## ကိုးကား
ဘော်နီယိုကျွန်း

ဘော်နီယိုကျွန်း (မလေးအခေါ် ဘော်နီယို၊ အင်ဒိုနီးရှား အခေါ် ကာလီမန်တန်) ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်ပြီး ဩစတေးလျနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အရှေ့တောင် အာရှ ရေကြောင်းပိုင်နက်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်။

ဘော်နီယိုကျွန်းကို ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့မှ ခွဲဝေ၍ ပိုင်ဆိုင်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကျွန်း၏ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်တွင် ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ရှိသော မလေးရှား နိုင်ငံ ဆာဘားပြည်နယ်နှင့် ဆာရာဝပ် ပြည်နယ်တို့သည် ကျွန်း၏ ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော နေရာကိုယူထားသည်။ မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင်ရှိသော ဘရူနိုင်းနိုင်ငံမှာ ဘော်နီယိုကျွန်း၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော မြေနေရာပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံးသော သစ်တောရှိပြီး ဘရာဇီးနိုင်ငံ ရှိ အမေဇုန်တောအုပ် ထက်ပင် ရှေးကျသည်ဟု ဆိုကြသည်။
အန်ကောဝပ်

**အန်ကောဝပ်**သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အန်ကောဒေသတွင် ရှိသော ဘုရားကျောင်း အဆောက်အဦး အစုအဝေးဖြစ်ပြီး ဆာရာဘာမန် (၂) ဘုရင်က ၁၂ ရာစု အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော် ဘုရားကျောင်းနှင့် မြို့တော်အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အန်ကောဝပ်ဘုရားကျောင်းသည် စတင်တည်ဆောက်သော အချိန်မှစ၍ ယခုထက်တိုင် အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားသော ဘာသာရေး အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ အစဦးပိုင်းတွင် ဟိန္ဒူ ဗိဿနိုး နတ်ဘုရားကျောင်း အသွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အတွက် ရည်ရွယ်ကာ ဆက်လက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ဘာသာရေး အဆောက်အဦး ဖြစ်သည်။ ခမာ ဗိသုကာ ပညာ၏ ထိပ်တန်းရောက်နေသည့် အချိန်ကို ထင်ဟပ်နေသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သင်္ကေတဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် အလံတွင်လည်း ပါဝင်ကာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်တို့ကို အဓိက ဆွဲဆောင်ရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။

အန်ကောဝပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အမြင့်မှာ မြေပြင်မှ ၆၅မီတာ မြင့်မားလှသည်။ ပုဂံမှ အမြင့်ဆုံး သဗ္ဗညု ( ၆၁မီတာ ) နှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်မြင့်မားလှပေသည်။ အန်ကောမြို့ဟောင်း၏ ဘုရားတိုင်းတွင် ကျုံးရှိသည်။ အန်ကောဝပ်၏ ကျုံးကား ကြီးမားကျယ်ပြန့်လှသည်။
အန်ကောဝပ်ဘုရားကျောင်းသည် မြင်းမိုရ်တောင်ကို အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပြီး တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဖော်ကျူးထားသော လက်ရာများအနက် အန်ကောဝပ်သည် အကောင်းဆုံး လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝိုင်းရံထားသော ပင်လယ်ခုနစ်စင်းနှင့် သမုဒ္ဒရာခုနစ်ခုကို အန်ကောဝပ်၏ ဗိသုကာလက်ရာထဲတွင် အကောင်းဆုံးဖော်ကျူးနိုင်ခဲ့သည်။အန်ကော မြို့ဟောင်းကြီး၏ အခြားထင်ရှားသောနေရာမှာ ဘေယုံ (Bayon) ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားကျောင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ များပြားလှသော မျက်နှာများဖြစ်သည်။ အရင်တုန်းက ဗုဒ္ဓ၏ မျက်နှာများဟု နာမည်ကြီးခဲ့ပြီး တချို့က ခမာဘုရင်တို့၏ မျက်နှာများဟု ယူဆကြသည်။ နောက်ထပ်နာမည်ကြီးသော နေရာမှာ တာဖရွမ် (Ta Prohm) ဆိုသောနေရာပင်ဖြစ်မည်။ Tomb Rider ကိုကြည့်ဖူးသူတိုင်းအတွက် ထိုနေရာနှင့်စိမ်းမည် မဟုတ်ပါ။ အန်ကောမြို့ဟောင်းသည် တစ်ချိန်က တောအုပ်ကြီးထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ လူတို့၏ စွန့်ပစ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်လူမျိုးက ပြန်လည်တူးဖော်ပြီးသောအခါ အန်ကောမြို့ဟောင်း၏ အလှသည် ပြန်ပြီးအသက်ဝင်လာသည်။ ထိုဘုရားကျောင်း၏ ထူးခြားချက်မှာ သမိုင်းပညာရှင်တို့၏ မတူးဖော်ခင်အတိုင်း အရှိကိုအရှိအတိုင်း ထားခြင်းဖြစ်သည်။ Silk Tree ၏ ကြီးမားလှသော အမြစ်များကြားထဲတွင် ဘုရားကျောင်းသည် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာဖြင့် မတ်တပ်ရပ်စဲရှိသည်။ ပန်းရောင်ဖျော့ဖျော့ အမြစ်ကြီးများသည် မြွေလိမ်မြွေကောက်ပမာ ဘုရားကျောင်းကို ရစ်ပတ်ထားပြီး အစိမ်းရောင်ရေညှိပင်များက လွှမ်းခြုံထားသည်။ မြေ၏သဘာ၀နှင့် လူသားတို့ဖန်တီးမှု နှစ်ခုသည် လှပစွာပေါင်းစည်းနေသော နေရာလေးဖြစ်သည်။

အန်ကောမြို့ဟောင်းကြီးသည် ပုဂံလိုဘုရားကျောင်းများစွာ တည်ရှိသောနေရာဖြစ်သည်။ ထူထပ်အုပ်ဆိုင်းနေသော သစ်ပင်ကြီးများကြောင့် ဘုရားကျောင်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မမြင်ရပေမယ့် တကယ်တော့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုက နီးနီးလေးပါ။ အန်ကောမြို့ဟောင်းသည် ဘုရားကျောင်းများနှင့် လှပနေရုံမျှမက မြို့လေးကလည်း နွေးထွေးပျူငှာသော  ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးများကြောင့် လှပသောမြို့ကလေး ဖြစ်သည်။

စားစရိတ်နှင့် ဟိုတယ်စရိတ်မှာလည်း သိပ်ပြီးဈေးမကြီးလှ။ Old Market မှာပိုးပုဝါနှင့် ငွေထည်များဈေးသက်သာစွာ ဝယ်ယူနိုင်သည်။ ပိုးပုဝါတစ်ထည်လျှင် US$ 2 သို့မဟုတ် $3 ခန့်သာ ပေးရသည်။ ငွေထည်များမှာ ဈေးသက်သာသော်လည်း အရည်အသွေး သိပ်မကောင်းပေ။

## ကိုးကား
အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂

**လော့ခ်ဟိမာတင် အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂** သည် တစ်ယောက်စီး အင်ဂျင်တစ်လုံးတပ် ပဉ္စမမျိုးဆက် ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် စမ်းသပ်ဆဲဖြစ်သည်။ မြေပြင်တိုက်ခိုက်ရေး၊ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ရေဒါမြင်ကွင်းမှ ဖမ်းမိရန် ခက်ခဲသော ရေဒါလှိုင်း ပုံရိပ်လျော့ နည်းပညာကို အသုံးပြုထားသည်။ အက်ဖ် ၃၅ တွင် မော်ဒယ်လ် ၃ မျိုးရှိပြီး ပထမတစ်မျိုးမှာ ပုံမှန် အတက်အဆင်း ပြုလုပ်နိုင်သည့် အမျိုးအစား၊ ဒုတိယ တစ်မျိုးမှာ ပြေးလမ်း အတိုတွင် တက်နိုင်ပြီး ဒေါင်လိုက် ဆင်းသက်နိုင်သော အမျိုးအစား နှင့် တတိယတစ်မျိုးမှာ လေယာဉ်တင်သင်္ဘောတွင် အတက်အဆင်း ပြုလုပ်နိုင်သော အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
* Borgu, Aldo. ''A Big Deal: Australia's Future Air Combat Capability*. Canberra: Australian Strategic Policy Institute, 2004. ISBN 1-920722-25-4.
* Gunston, Bill. *Yakovlev Aircraft since 1924*. London: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.
* Keijsper, Gerald. *Lockheed F-35 Joint Strike Fighter*. London: Pen & Sword Aviation, 2007. ISBN 978-1-84415-631-3.
* Kopp, Carlo and Peter Goon. "Joint Strike Fighter." *Air Power Australia''. Retrieved 15 July 2007.
* Lake, Jon. "The West's Great Hope". *AirForces Monthly*, December 2010.
* Polmar, Norman. *The Naval Institute Guide to the Ships and Aircraft of the U.S. Fleet.* Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2005. ISBN 978-1-59114-685-8.
* Spick, Mike. *The Illustrated Directory of Fighters*. London: Salamander, 2002. ISBN 1-84065-384-1.
* Winchester, Jim. "Lockheed Martin X-35/F-35 JSF". *Concept Aircraft: Prototypes, X-Planes and Experimental Aircraft*. Kent, UK: Grange Books plc., 2005. ISBN 1-59223-480-1.

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Official JSF web site , Official JSF videos 
* Official F-35 Team web site
* JSF UK Team 
* F-35 – Royal Air Force 
* U.S. Navy Research, Development & Acquisition, F-35 page 
* F-35 profile on Scramble Dutch Aviation Society 
* U.S. Naval Air Systems Command , NAVAIR news 
* F-35 Lightning II Joint Strike Fighter
ဝင်ဘယ်လ်ဒမ် ချန်ပီယံရှစ်ပ်

**ဝင်ဘယ်လ်ဒမ်** တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံးသော တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဂုဏ်သရေအရှိဆုံးဟု ယူဆကြသည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ် ကတည်းကပင် လန်ဒန်မြို့ ၏ ဆင်ခြေဖုံးဒေသ တစ်ခုဖြစ်သော ဝင်ဘယ်လ်ဒမ်ရှိ အောလ်အင်္ဂလန် ကလပ်တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။ ဂရင်းန်စလန်းဟု ခေါ်သော တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကြီး ၄ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး အခြား ၃ခုမှာ ဩစတြေးလျ အိုးပင်း၊ ပြင်သစ် အိုးပင်း နှင့် အမေရိကန် အိုးပင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
မာရီယာ ရှာရာပိုဗာ

မာရီယာ ရှာရာပိုဗာ (Maria Yuryevna Sharapova) (၁၉၈၇ ဧပြီ ၁၉ မွေး) သည် ယခင် ကမ္ဘာ့ အဆင့်တစ် ရုရှားလူမျိုး အမျိုးသမီး ကြေးစား တင်းနစ်သမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ရှာရာပိုဗာသည် အမျိုးသမီး တင်းနစ် အဖွဲ့ချုပ်၏ တစ်ဦးချင်း ဖလား ၂၃ ခုကို ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်  ဝင်ဘယ်လ်ဒမ် ချန်ပီယံ၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ် အမေရိကန် အိုးပင်း ချန်ပီယံ နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဩစတြေးလျ အိုးပင်း ချန်ပီယံ စသည့် ဂရင်းန် စလမ်း ချန်ပီယံဘွဲ့များကိုလည်း ၃ ခါရရှိခဲ့ဘူးသည်။ သူမသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် နှစ်ကုန် အမျိုးသမီး တင်းနစ်အဖွဲ့ချုပ်၏ ဖိတ်ခေါ် လှည့်လည်ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း အနိုင်ရခဲ့ဖူးသည်။

အမျိုးသမီး တင်းနင်အဖွဲ့ချုပ်က သူမကို ကမ္ဘာ့ အဆင့်တစ်အဖြစ် ၄ ကြိမ် တိုင် သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ပထမဆုံး အကြိမ် ကမ္ဘာ့အဆင့်တစ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာ့အဆင့်တစ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်မှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်တွင် ဖြစ်သည်။ သူမကို လက်ရှိ ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၈ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
လက်သီးအုံကြွမှု

၁၉၀၀ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းကို အခြေပြုကာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် လက်သီးအုံကြွမှု (သို့) လက်သီးပုန်ကန်မှု(Boxer Uprising) သည် တရုတ်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု တစ်ရပ်ဖြစ်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအား နောက်ဆုံးအုပ်ချုပ်သည့် မန်ချူးမင်းဆက်အားလည်းကောင်း၊ နယ်ချဲ့နိုင်ငံခြားသားများအားလည်းကောင်း အလုံးစုံပုန်ကန်သည့် တော်လှန်ရေးဖြစ်သည်။ ထိုတော်လှန်ပုန်ကန်မှုကြီးကြောင့် ပဒေသရာဇ်မန်ချူးအစိုးရ အားနည်းချိနဲ့သွားရပြီး တိုးတက်ပွင့်လင်းသော ပညာတတ်လူငယ်များ၏ ဦးဆောင်မှုတို့ဖြင့် နောင် ၁၁နှစ်အကြာတွင် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ 

၁၈၉၈ခုနှစ်မှစကာ **တရားမျှတသော လက်သီးများ** အမည်ရှိ အသင်းကို မြောက်ပိုင်းတရုတ်လယ်သမားများက လျှို့ဝှက်တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်အရောက်တွင် ထိုအသင်းကြီး အင်အားကောင်းလာကာ တော်လှန်ရေးကြီး စတင်သည်။ ရည်မှန်းချက်မှာ ကိုလိုနီစနစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဆန့်ကျင်ရေး ဖြစ်သည်။ ထိုရည်မှန်းချက်အတိုင်းပင် နိုင်ငံခြားသားနှင့် တရုတ်လူမျိုး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အမြောက်အများအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ 

အစပိုင်းတွင် မန်ချူးအစိုးရအနေဖြင့် လက်သီးသူပုန်များအား နှိမ်နှင်းခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သူပုန်တို့ကို ထောက်ခံကာ ပြည်ပဩဇာလွှမ်းမိုးခြင်းကို ဖယ်ရှားရန်ကြိုးပမ်းလာသည်။ မေလတွင် လက်သီးသူပုန်များသည် ကျေးလက်များမှ ဘေကျင်းမြို့တော်သို့စုရုံးလာသလို မန်ချူးအစိုးရမှလည်း ပြည်ပတိုင်းပြည်များကို စစ်ကြေညာရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ သို့ဖြင့် အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ အီတလီ၊ ဂျပန် စသော မဟာမိတ် ၈ နိုင်ငံတို့မှ သံတမန်တို့သည် သံတမန်ရိပ်သာတွင် ၅၅ ရက်ကြာ ပုန်းအောင်နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ထို သံတမန်များနှင့် မိသားစုများအားလည်းကောင်း၊ ကျန်အရပ်သားများအားလည်းကောင်း ကယ်တင်ရန်အကြောင်းပြ၍ မဟာမိတ် ၈ နိုင်ငံတို့မှ စစ်တပ်များစေလွှတ်ကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုစစ်တပ်များမရောက်လာမီ ဇွန်လ၊ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မိဖုရားကြီး ရှီစီးမှ နိုင်ငံခြားသားများအား သတ်ရန်အမိန့်ပေးခဲ့သဖြင့် သံတမန်များနှင့် မိသားစုဝင်များပါ သတ်ဖြတ်ခံရသည်။

ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံစုံတပ်ဖွဲ့များ ဘေကျင်းမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် လက်သီးသူပုန်ထမှုကို ထိန်းချုပ်နှိမ်နှင်းနိုင်သည့် အပြင် မန်ချူးအစိုးရထံမှလည်း စစ်လျှော်ကြေးငွေ စုစုပေါင်း ပေါင် ၆၇ သန်းကို နှစ်ကာလ ၃၉ နှစ်အတွင်း အပြေအလည်ပေးဆပ်စေသည့် boxer protocol သဘောတူညီချက်ကိုပါ အရယူခဲ့ကြသည်။
စပိန်ပြည်တွင်းစစ်

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၊ ၁၇ ရက်နေ့မှစကာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော စပိန်ပြည်တွင်းစစ်သည် ၃ နှစ်နီးပါးမျှ ကြာရှည်ကာ လူပေါင်း ၃ သိန်းကျော်ကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။ ထိုသေဆုံးသူများအနက်မှ ၁ သိန်း ၂ သောင်းကျော်မှာ နှစ်ဖက်စစ်သည်များ၏ သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသည့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူများဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ခုနှစ်တွင် သမ္မတ မန်နျူရယ် အဇားနားဦးဆောင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့အား မကျေနပ်သည့် အမျိုးသားရေးဝါဒီ စစ်ဗိုလ်များက အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုမှ တစ်ဆင့် နှစ်ဖက်ထောက်ခံသည့် တပ်များပါဝင်လာကာ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ကြခြင်းဖြင့် ပြည်တွင်းစစ် စတင်သည်။ ရလဒ်အဖြစ် အမျိုးသားရေးဝါဒီတို့ အောင်ပွဲခံကာ ဒုတိယမြောက် စပိန် သမ္မတနိုင်ငံဖျက်သိမ်းခံရပြီး စပိန်နိုင်ငံအဖြစ် ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။
သရဲ

အများက ယုံကြည်လက်ခံထားမှု အရ သရဲ ဆိုသည်မှာ သေဆုံးသွားသော လူတစ်ယောက် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် တစ်ကောင်၏ ဝိညာဉ်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိတို့အား ရုပ်အားဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားသော ပုံသဏ္ဌန် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ရှိနေကြောင်း ပြတတ်သော အရာပင်ဖြစ်သည်။ သရဲ၏ ပုံသဏ္ဌန် အနေအထားမှာ အမျိုးမျိုး အစားစားကွဲပြားသည်။ သူတို့ရှိနေကြောင်း ပြတတ်သော ပုံသဏ္ဌန်မှာလည်း မမြင်ရပဲ ရှိနေကြောင်း ပြတတ်သည်မှ စ၍ အရိပ်သဏ္ဌန် အလယ် သက်ရှိတို့နှင့် ပုံစံတူ အဆုံး အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ သေဆုံးသွားသော လူတို့၏ ဝိညာဉ်နှင့် ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးစားသည်ကို နီခရိုမန်စီ (necromancy) ဟု ခေါ်သည်။

သေဆုံးသွားသောသူတို့ ပုံသဏ္ဌန် တစ်မျိုးဖြင့် ရှိနေသည်ကို ယုံကြည်ကြသည်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားပေသည်။ စာပေ မပေါ်ပေါက်မီ ယဉ်ကျေးမှု ကာလများကပင် လူမဟုတ်သော အရာတို့၏ ဝိညာဉ်ကို ယုံကြည့်ကြသည့် အန်နီမစ်ဇင် (animism ) နှင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် ကွယ်လွန်ပြီးသူတို့ကို ကိုးကွယ်ခြင်းတို့မှ စ၍ တွေ့နိုင်သည်။

သရဲများအားလုံး အစွမ်းရှိကြသည်မဟုတ်ပေ။ အချို့မှာ သက်ရှိများကဲ့သို့ပင် နေထိုင်၊ သွားလာကြသည်လည်း ရှိ၏။ ပြုမိသော အကုသိုလ်ကံအပေါ်လိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ သေခါနီး၌ စွဲလမ်းမိသော စိတ်အစွဲကြောင့်သော်လည်းကောင်း ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ရှိကြပေသည်။ သုဿာန်များတွင်သာ ရှိကြသည်မဟုတ်ပေ၊ လမ်းမများပေါ်နှင့် စိတ်စွဲလမ်းရာ နေရာများ၌နေကြသည်လည်းရှိ၏။ 

မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မှ သရဲ၏ ဖြစ်သည်မှုကို အတည်ပြုသက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိသေးပါ ဒါ‌ေမယ့်သရဲကတကယ်ရှိပါတယ်။လိ့မယုံလို့မရဘူးငါ‌ောင်ခြောက်တာခံဖူးတယ်
ယီမင်နိုင်ငံ

**ယီမင်နိုင်ငံ** (တရားဝင် အခေါ်အားဖြင့် ယီမင်သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နီ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိုမန်နိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျှက် ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယီမင်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ