open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
နီးလဂိရိဆေယာ

**နီးလဂိရိဆေယာ** သည် (නීලගිරිසෑය) သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အမ်ပါရာခရိုင်၊ Lahugala တွင် တည်ရှိသည့် ကြီးမားသည့် ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအရှေ့ဘက်ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည်များထဲတွင် အကြီးဆုံးစေတီတော် ဖြစ်သည်။ စေတီတော်၏ အဝန်းသည် ၁၈၂ မီတာ (၅၉၇ ပေ) နှင့် အမြင့်သည် ၂၂ မီတာ (၇၂ ပေ) လက်ရှိအတိုင်းအတာများအရ ရှိကြသည်။ မကြာသေးသောအချိန်ကာလများက ထိုဒေသတွင် တမီကျား (Tamil Tiger) စစ်ဖက်အဖွဲ့၏ လှုပ်ရှားများ မြင့်တက်လာသဖြင့် ဆယ်စုနှစ်သုံးခုကြာအောင်ပင် စေတီတော်နှင့် ၎င်းရှိ ကျောင်းတော်နေရာတို့သည် ပိတ်ပင်တားမြစ်မှုများ ခံခဲ့ရသည်။

## သမိုင်း
## ပြင်ဆင်ခြင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်

ရှေးခေတ်အီဂျစ် သမိုင်းတွင် **အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ် ဆိုသည်မှာ ဘီစီ ၂၆၈၆**-၂၁၈၁ အတွင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။​ ထိုကာလကို "ပိရိမစ်များ၏ ခေတ်" သို့မဟုတ် "ပိရမစ်တည်ဆောက်သူများ၏ ခေတ်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုခေတ်တွင် ပါဝင်သည်မှာ စတုတ္ထမင်းဆက် မှ ပိရိမစ်တည်ဆောက်သူ ဘုရင်များ ဖြစ်သည့် ပိရိမစ်တည်ဆောက်ခြင်း အနုပညာကို ပြီးပြည့်စုံစေခဲ့သူ ဆနက်ဖရူးဘုရင် နှင့် ဂီဇာတွင် ပိရိမစ်များ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော ခူဖူးဘုရင်၊​ခါဖရေးဘုရင် နှင့် မန်ကာရေးဘုရင် တို့ အုပ်စိုးသည့် အချိန်ကာလများ ဖြစ်သည်။  အီဂျစ်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုလောက၏ အထွဋ်အထိပ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်ရှိခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပြီး အီဂျစ်ပြည်ခေတ် ၃ ခု ၏ ပထမဆုံး ဖြစ်ပြီး( နောက်တွင် အီဂျစ်ပြည်အလယ်ခေတ် နှင့် အီဂျစ်ပြည်သစ်ခေတ် တို့ ရှိသည်။) နိုင်းလ်ချိုင့်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းရှိ ယဉ်ကျေးမှုလောက၏ မြင့်မားသော အချိန်များဟု သတ်မှတ်သည်။  

“ ရွှေခေတ်” သုံးခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည့် "အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်" ဟူသည့်အယူအဆကို ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်အီဂျစ်ဗေဒပညာရှင် ဘာရွန် ဗွန် ဘွန်ဆန်  ကစတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစု တစ်လျှောက်လုံးတွင် သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားသည်။ အစောပိုင်းဘုရင်ခေတ်များ၏ နောက်ဆုံးဘုရင်သည် အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်မှ ပထမဆုံး ဘုရင်နှစ်ပါး နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်မျှသာမကပဲ မြို့တော်နှင့် ဘုရင်၏ နေထိုင်ရာသည်လည်း မမ်ဖစ်ကို ရှေးဟောင်း အီဂျစ်တို့ ခေါ်ဆိုသည့် အမည် ဖြစ်သည့် အင်နပ်-ဟက်ဂျ် ဖြစ်သဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုကာလ နှစ်ခုခွဲခြားသည့် အဓိကအချက်မှာ ဗိသုကာပညာတွင် ဆန်းသစ်တော်လှန်သော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း နှင့်အတူ အီဂျစ်လူ့အဖွဲ့အစည်း အပေါ် သက်ရောက်မှုနှင့် အကြီးစားတည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းများ တည်ဆောက်လာမှုတို့ ဖြစ်သည်။  အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်တွင် အီဂျစ်ဘုရင် ( အီဂျစ်ပြည်သစ်ခေတ်အထိ ဖာရိုဘုရင်ဟု မခေါ်ဆိုကြပေ။)  သည် ရှင်သန်နေသော နတ်ဘုရားတစ်ပါး အဖြစ် တည်ရှိပြီး သက်ဦးဆံပိုင် အဖြစ် အုပ်ချုပ်ကာ သူ၏လက်အောက်ခံများအား ကြိုက်ရာခိုင်းစေနိုင်သကဲ့သို့ ကြွယ်ဝမှုမှန်သမျှကိုလည်း တောင်းခံနိုင်သည်။ 

တတိယမင်းဆက်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သော ဇွဲဆက် ဘုရင် လက်ထက်တွင် အီဂျစ် နန်းမြို့တော်အား မမ်ဖစ် သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ဂျိုဆာသည် နန်းတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆက်ကွာရာ သည် အဆောက်အဦးများအတွက် ခေတ်သစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဗိသုကာပုံစံအသစ်အတွက် စိတ်ကူးဖြစ်သော လှေကားထစ်ပုံ ပိရမစ်တည်ဆောက်ခြင်းကြောင့်  ဂျိုဆာဘုရင်၏ ဗိသုကာပညာရှင်ဖြစ်သော အင်မ်ဟိုတက်ပ် ကို ကျောက်တုံးများနှင့် အဆောက်အဦးတည်ဆောက်ခြင်းကို စတင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။   အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်သည် အီဂျစ်ဘုရင်များကို မြှုပ်နှံရာ နေရာဖြစ်သော ပိရမစ်အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။

## ကိုးကား
အဒမ်တောင်ထိပ်

**အဒမ်တောင်ထိပ်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် အုပ်စောင်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ရှိနေသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ  ဖြစ်သည်။ အမြင့်သည် ၂၂၄၃ မီတာ (၇၃၅၉ ပေ) ရှိသည်။  ၎င်းတောင်သည် သရိပဒ (ශ්‍රී පාද) ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာ တည်ရှိသဖြင့် လူသိများသည်။ ထိုခြေတော်ရာသည် တောင်ထိပ်အနီး တောင်ထိပ်မှ ၁.၈ မီတာ (၅ ပေ ၁၁ လက်မ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူများက “ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာပွဲတော်” အဖြစ် ပွဲတော်များ ကျင်းပခြင်း၊ ဟိန္ဒဘာသာသက်ဝင်ယုံကြည်သူများက ဟန်နုမာန်နှင့် ရှီဗ “ရှီဝ၏ အလင်းရောင်တောင်” အဖြစ်ပွဲတော်များ ကျင်းပခြင်း၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အချို့က အာဒမ် နှင့် ပတ်သက်သည့် ပွဲများ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တို့က သူတော်စင် တောမတ်စ် နှင့် ပတ်သက်သည့် ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။

## ပထဝီသွင်ပြင်
## လမ်းကြောင်းများ
## အမည်သတ်မှတ်ခြင်း
## သမိုင်းကြောင်း
## အထွတ်အမြတ်နေရာ
 of Adam's Peak at sunrise (6:34 am).]]

### သမိုင်းဆိုင်ရာ
 during sunset.]]

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ခြေတော်ရာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဘယ်ဘက်ခြေတော်ရာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သီရိလင်္ကာသို့ ကြွရောက်လာစဉ်က ချန်ခဲ့သည့် ခြေတော်ရာလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုခြေတော်ရာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနတ်ဒေဝါများက ပင့်ဖိတ်မှု၏ အရိုအသေပြုမှု လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် ရှိနေကြသည်။ 

တမီလူမျိုး ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့ကမူ ထိုခြေတော်ရာသည် ရှီဝ၏ ခြေတော်ရာဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုတောင်သည် ဒဏ္ဍာရီများ၌ သမိုင်းဝင်တောင် တြိကုတ (Trikuta) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ ထို့အပြင် ရာမာယနခေတ်အခါကာလများက ရာဝဏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ
အိဆုရုမုနိယ

**အိဆုရုမုနိယ** (ဣသုရုမုဏိယ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဒပူရမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိဿဝီဝကန် (Tissa Wewa) အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤဝိဟာရတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည့် ပန်းပုလက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ the Isurumuniya Lovers, Elephant Pond နှင့် The Royal Family တို့ ဖြစ်ကြသည်။
## သမိုင်း
## ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အပျက်အစီးများ
## ရုပ်ပုံများ

SL Anuradhapura asv2020-01 img21 Isurumuniya Temple.jpg|Isurumuniya temple front view
SL Anuradhapura asv2020-01 img20 Isurumuniya Temple.jpg|Interior of Isurumuniya temple
Lovers of Isurumuniya.jpg|Isurumuniya Lovers-Pem-Yuwala-Dutugemunu's son Saliya and the low caste (Sadol Kula) maiden Asokamala whom he loved
Isurumuniya Royal Family.jpg|Royal Family carving in the Isurumuniya Viharaya
Bathing Elephants of Isurumuniya.jpg|Elephant pond carving in Isurumuniya

## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ရေခဲစေတီ

**ရေခဲစေတီ** (Ice Stupa) သည် ဆောင်းရာသီတွင် ရေများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် ရေခဲစေခြင်းနည်းပညာကို အသုံးပြုထားသည့် ကန်တော့နှင့်တူသည့် ရေခဲပုံဆောင်ခဲ ဖြစ်သည်။ နွေရာသီ၌ မလုံလောက်သဖြင့် ရေခဲစေတီကို အရည်ပျော်စေကာ သီးနှံများအတွက် လိုအပ်သည့်ရေကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ရေခဲစေတီကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Ladakh မြို့ရှိ အင်ဂျင်နီယာ Sonam Wangchuk က တီထွင်ထားသည်။ ၎င်းစီမံကိန်းကို NGO Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh က တာဝန်ယူကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး စီမံကိန်းစမ်းသပ်မှုကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းစီမံကိန်း၏ အမည်ကို “ရေခဲစေတီစီမံကိန်း” ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် Sonam Wangchuk သည် ရေခဲစေတီ ဖြင့် Rolex Awards for Enterprise ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

လဒက် (Ladakh) သည် အေးမြသည့်ကန္တာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီ၌ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် အေးမြသည့်မြေဆီလွှာနှင့် နိမ့်ပါးသည့်အပူချိန်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။ နွေဦးရာသီရောက်လျှင် သီးနှံများစိုက်ပျိုးရန်အတွက် ရေလိုအပ်ချက်သည် များပြားလာပြီး စမ်းချောင်းများသည် ခမ်းခြောက်နေကြသည်။ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်မှာလည်း ၅၀ မီလီမီတာ (၂ လက်မ) အောက်ပင် လျော့နည်းနေသည်။ ထို့အတွက် လဒက်ဒေသရှိ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် နှင်းနှင့် ပျော်ကျစီးဆင်းနေသည့် ရေခဲများအပေါ် လုံးဝမှီခိုလျက်ရှိသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ထိုဒေသတွင် နွေရာသီအပူချိန်များမှာလည်း မြင့်မားလာပြီး အချိန်နှင့်အမျှ ရေခဲများအရည်ပျော်မှုသည်လည်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နွေဦးရာသီတွင် အစားအသောက်ဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့မှုများနှင့် စိုက်ပျိုးရေး စသည့်လုပ်ငန်းများအတွကက် ရေသည် မလုံလောက်မှုသည် ပိုမို၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မေလကာလတစ်ခုတွင်  Sonam Wangchuk သည် တံတားတစ်ခု၏ အောက်တွင် ရေခဲများကို သတိပြုမိခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ နွေရာသီအချိန်ကာလမှ လွဲ၍ လဒက်ဒေသ၏ အနိမ့်ဆုံးနေရာများတွင် နေရောင်ခြည်တိုက်ရိုက်မထိတွေ့ပါက ရေခဲများသည် အရည်မပျော်သည်ကို သတိပြုမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sonam Wangchuk က ရေခဲများကို နေရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုက အကာအကွယ်ပေးမည်ဆိုပါက အရည်ပျော်ခြင်း မရှိဘဲ ကြာရှည်စွာ ထားနိုင်မည်ကို နားလည်ခဲ့သည်။ ကြီးမားသည့် ရေပမာဏရှိသည့် ထုထည်ကို အမိုးအကာ ပြုလုပ်ရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သည်ကို Wangchuk သည် နားလည်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရေကို ကတော့ပုံစံအေးခဲကာ ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် စဉ်းစားခဲ့သည်။ ထိုသို့ထားရှိပါက နေရောင်ခြည်မှ နေရာမျက်နှာပြင် အနည်းငယ်ကို ကာကွယ်ထားခြင်းဖြင့် ရေထုထည်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေကို ချွေတာရန်နှင့် လူတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ရေခဲပုံဆောင်ခဲများကို အားပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရေခဲစေတီပြိုင်ပွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်း ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရေခဲစေတီ အခုရေ ၁၂ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ၂၅ ခုပတ်ဝန်းကျင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Video about Ice stupa

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
နာဂဒီပပုရာဏဝိဟာရ

**နာဂဒီပပုရာဏဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းစီရင်စုနယ် ဂျက်နာခရိုင် (Jaffna) တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗုဒ္ဓသာသနာ့နယ်မြေ ၁၆ ခု (Solosmasthana) တွင် ဤစေတီတော်သည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလ သမိုင်းများအရ စေတီတော် တည်ရှိသည့် နေရာသို့ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီး ငါးနှစ်မြောက်တွင် ကြွရောက်တော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွဘုရားသည် ရန်လိုနေသည့် နဂါးမင်းနှစ်ဦးဖြစ်သည့် Chulodara နှင့် Mahodara အကြားတွင် နေကာ ငြိမ်းအေးအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု
]]
စေတီတော်တည်ရှိရာနေရာသည် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီး ငါးနှစ်မြောက်အချိန်တွင် ဒုတိယမြောက်အကြိမ်အဖြစ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ လာခဲ့ရာနေရာဖြစ်သည်။ နဂါးမင်းနှစ်ပါးဖြစ်သည့် Chulodara နှင့် Mahodara တို့၏ အကြားတွင် သီတင်းသုံးကာတရားထိုင်ခဲ့သည်။

ရန်မူလာသည့် နဂါးမင်းတို့သည် မြင်သည့်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တန်ခိုးကို အသုံးပြုကာ ကောင်းကင်ထက်တွင် သီတင်းသုံးနေခဲ့သည်။ ထိုအခါ နဂါးမင်းတို့သည် အံ့အားသင့်ခြင်း ပျော်ရွှင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် နဂါးတို့ကို တရားဟောကြားသည့်အခါတွင် နဂါးမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြကာ အရိုအသေပေးခဲ့ကြသည်။ နဂါးမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပလ္လင်ကို လှူဒါန်းကာ မြတ်စွာဘုရားအပေါ်၌ သက်ဝင်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်သွားကြသည်။

ဤဝိဟာရကို Devanampiya Tissa နှင့် ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်း လက်ထက်များတွင် ပြင်ဆင်မှုများ၊ အဆင့်မြှင့်တင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာကိုလည်း မြင့်မြတ်သည့်နေရာတစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်စေခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
သောင်တင်းလည်ရစ်

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ခင်လက်ျာ

ဒေါက်တာ**ခင်လက်ျာ**သည် မြန်မာ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လက်ျာ ၏ သမီးဖြစ်သည်။

## ပညာရေး
ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးမဟာဘွဲ့ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ရရှိခဲ့သည်။

## အမျိုးသားစာပေဆု
ဒေါက်တာခင်လက်ျာသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာ) ကို *ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ* စာအုပ်ဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (သုတ)) ကို Burma's Fate စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။

## ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ
* *ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ* (ဇွန်ပွင့်စာပေ)
* ''Burma's Fate* (ဇွန်ပွင့်စာပေ)
* *ကျွန်မသိသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဦးလေးများ* 
* *ဖေဖေနှင့် သမိုင်းအမှတ်တရများ*
**ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် အာဏာရှင်လှရွှေ၏ ဘဝပုံရိပ်များ*
**ဖေဖေ့စိတ်ကူးပန်းချီကားများ*
**လူလည်းတစ်ထွေ ရေလည်းတခြား*
**အမှတ်မထင်စွန့်စားခန်းများ''

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အရှေ့တစ်ဝက်အဝိုင်းသရ

**အရှေ့တစ်ဝက်အဝိုင်းသရ** () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် တစ်ဝက်ပိတ်သရ  နှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရ  ကြားရှိ အရှေ့တစ်ဝက်အဝိုင်းသရကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အက္ခရာမရှိပေ။ ပုံမှန်အားဖြင့်  အဖြစ်သာရေးသားကြသည်။ တိကျမှုကိုလိုအပ်ပါက အသံဖြည့်စွက်စကားလုံးကိုသုံး၍  သို့  ဟူ၍ ရေးသားနိုင်သည်။

## အရှေ့တစ်ဝက်ဖိကပ်သရ 
အရှေ့တစ်ဝက်ဖိကပ်သရကို အိုင်ပီအေစနစ်တွင် စံအားဖြင့်  သို့  ဟူ၍ ဖလှယ်ဖော်ပြရေးသားကြသည်။ အိုင်ပီအေ၌နှုတ်လမ်းဖိကပ်ခြင်းအတွက် ဖြည့်စွက်သင်္ကေတမရှိသော်လည်း နှုတ်ခမ်း ဖိကပ်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားဖော်ပြနိုင်သည်။ အက္ခရာ  ကို  /  ( /  နှင့်အတူ နှုတ်ခမ်းကပ်ခြင်းပုံစံ) ၊  /  ( /  တို့ကို နှုခပ်းကပ်ခြင်းပုံစံဖြင့် အထူးပြုရေးသားမှုပုံစံ) တို့ဖြစ်သည်။ နှုခမ်းဖြန့်ခြင်းကို ဖြည့်စွက်အသံသင်္ကေတ  သုံးနိုင်ပြီး အဝိုင်းသရများကို တွဲကပ်၍ အပြန့်သရဖြစ်စေရန် လိုသလို သုံးနိုင်သည်။ ဥပမာမှာ  /  ဖြစ်သည်။

### အင်္ဂါရပ်များ 
*သရ၏ အမြင့်မှာ တစ်ဝက်ပိတ်သရနှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရကြား တစ်ဝက်နေရာတွင်ရှိသည်။
*လျှာ၏ ရှေ့နောက် အနေအထား၌ လျှာသည် ခံတွင်း၏ အရှေ့ဖက်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။ သို့သော် ဗျည်းသံဖြစ်ပေါ်သည်အထိ ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းမပြုရချေ။ 
*အဝိုင်းသရဟူ၍ ခေါ်ဆိုရာ၌ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း၍ ချပ်ကာ (compressed) ထွက်ရှိသည်။ နှုတ်လမ်းသားအစွန်းများသည် တင်းတင်းရင်းရင်းဖြင့် ဆွဲယူ၍ ချပ်ချပ်ကပ်ကပ်ပုံစံဖြစ်ကာ နှုတ်ခမ်း၏ အတွင်းသားများ မပေါ်လွင်စေရပါ။

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်သရများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ
ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ
အရှေ့တစ်ဝက်အပြန့်သရ

**အရှေ့တစ်ဝက်အပြန့်သရ** () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် တစ်ဝက်ပိတ်သရd  နှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရ  ကြားရှိ အရှေ့တစ်ဝက်အပြန်သရကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အက္ခရာမရှိပေ။ ပုံမှန်အားဖြင့်  အဖြစ်သာရေးသားကြသည်။ တိကျမှုကိုလိုအပ်ပါက အသံဖြည့်စွက်စကားလုံးကိုသုံး၍  နှင့်  ဟူ၍ ရေးသားနိုင်သည်။ ပထမပုံစံသည်   ကိုနှိမ့်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်၍ ပိုမိုအသုံးများသည်။ တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားစကားသံလေ့လာမှုပညာရပ်တွင် , (small capital E, U+1D07, ) ကို ရံခါတွင်အသုံးပြုကြကာ နမူနာအားဖြင့် ကျွန့်ကျန် ရှန်ဖန် (Zhengzhang Shangfang) ဘာသာစကား ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုထားသည်။ 

သံရင်းအနေဖြင့် တစ်ဝက်နေရာ၌ (အပိတ်ဖက်လည်းမကျ၊ အဖွင့်ဖက်လည်းမကျ) အရှေ့အပြန့်သရတစ်ခုတည်းသာရှိသော ဘာသာစကားများအတွက် ထိုသရကို တစ်ဝက်စစ်စစ်အသံဖြင့် ထွက်လေ့ရှိကာ သဒ္ဒဗေဒအလိုအရ တစ်ဝက်ပိတ်သရ (သို့) တစ်ဝက်ဖွင့်သရသံများနှင့် ကွာခြား၍ ထွက်ရှိတတ်ကြသည်။ နမူနာပြရလျှင် ဘာ့စ်ခ်ဘာသာ (Basque) ၊ စပိန်၊ ရိုမေးနီးယား၊ တူရကီ၊ ဂျပန်၊ ဖင်လန်၊ ဂရိ၊ ဟဲဂျားဇိ အာရေးဗျ၊ ဆာဘို-ခရိုအေးရှ၊ ကိုရီးယားဒေသယိဖြစ်သော ဆိုးလ်ဒေသယိစကား တို့ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဒေသယိဘာသာစကားများစွာတွင်လည်း ဤသရသံတည်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ယေဘုယျ ထိုသို့သတ်မှတ်ချက်မျိုးမရှိပေ။ လီဘိုစကား (Lgbo) ၊ အီဂျစ်အာရေးဗျ၊ တို့၌ တစ်ဝက်ပိတ်   သရရှိ၍ ဘူလ်ဂေးရီးယား တွင် တစ်ဝက်ဖွင့်  သရရှိသည်။ သို့သော် ဤဘာသာစကားတို့၌ သံရင်းအရ အခြား အရှေ့တစ်ဝက်သရနောက်တစ်ခု မရှိပေ။

ထိုင်းနှင့်မလေးရှားတို့တွင် ပြောဆိုကြသော ကန်ဆီယူ (Kensiu) စကားတွင် တစ်ဝက်စစ်စစ်သရများရှိသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြ၍ ထိုသရများသည် အရှေ့/အနောက်ကဲ့သို့သော ငန့်သတ်ဘောင်များမရှိဘဲ သံရင်းပိုင်းဆိုင်ရာအရ အပိတ်၊ အဖွင့်ဖက် တိမ်းသော သရများနှင့် ကွာခြားသည်ဟုလည်း ဆိုကြ၏ ။

## အင်္ဂါရပ်များ
*သရ၏ အမြင့်မှာ တစ်ဝက်ပိတ်သရနှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရကြား တစ်ဝက်နေရာတွင်ရှိသည်။
*လျှာ၏ ရှေ့နောက် အနေအထား၌ လျှာသည် ခံတွင်း၏ အရှေ့ဘက်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။ သို့သော် ဗျည်းသံဖြစ်ပေါ်သည်အထိ ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းမပြုရချေ။ 
*အပြန့်သရဟုဆိုရာ၌ နှုတ်ခမ်းကိုဖြန့်၍ အသံထွက်ရှိသည်။

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
## References
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်သရများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ
ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
ဘတတိုတလီနာဂူ

**ဘတတိုတလီနာဂူ** (**ဗဋတောဋ လေနဂုဟာ**၊ Diva Guhava ဟုလည်း  သိကြ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကုရုဝိဋမြို့ (Kuruwita) မှ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) အကွာရှိ Sudagala တွင် တည်ရှိသည့် ဂူတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ဂူသည် အတိုင်းအတာများမှာ ခန့်မှန်းခြေ အမြင့် ၁၅ မီတာ (၄၉ ပေ), အကျယ် ၁၈ မီတာ (၅၉ ပေ), အလျား ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ)၊ ဂူ၏ အတွင်းပိုင်း စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၆၈၀၀ ကုဗမီတာ (၂၄၀၀၀၀ ကုဗပေ) ရှိသည်။ ဂူသို့ သွားရောက်မည်ဆိုပါက Sudagala မှ ခြေလျင်လမ်းဖြင့် မီတာ ၄၀၀ (၁၃၀၀ ပေ) သွားရသည်။ ထို့မှတစ်ဆင့် နောက်ထက် ဂူပေါက်ဝသို့ ၅၀ မီတာ (၁၆၀ ပေ) တက်ရသည်။ ဤဂူမှ ခန့်မှန်းခြေ ၃၀ မီတာ (၉၈ ပေ) အကွာတွင် နောက်ထပ်ဂူတစ်ခုသည် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာသို့ မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ရေကူးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထိုဂူသို့ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် အဒမ်တောင်ထိပ်တွင် ခြေတော်ရာ ထားခဲ့ပြီးနောက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဗိဒစ်ရှဗရိဗဂျာယောဂိနိကျောင်းတော်

**ဗိဒစ်ရှဗရိဗဂျာယောဂိနိကျောင်းတော်** သည် ကတ်မန်ဒုလွင်ပြင် (Kathmandu) တွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ကျောင်းတော်ကို Bijeśvarī Vajrayoginī (ဗိဇေၐွရီ ဝဇြယောဂိနီ)၊ Bidjeshwori Bajra Jogini၊ Bijayaswar၊ Bidjeswori၊ သို့မဟုတ် Visyasvari စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ကြသည်။ ကျောင်းတော်သည် ဘစ်ရှနုမတိမြစ် (Bishnumati) ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။

## ရည်ရွယ်ချက်
## ဗိသုကာ
## ရုပ်ပုံများ
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ကိုညက် နာဂ

right|thumb| ကိုညက်လူမျိုးခေါင်းဆောင်၏ ခေါင်းဆောင်း
ကိုညက်များသည် နာဂ  တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများဖြစ်သည်။ နာဂလန်းရှိ မွန်ခရိုင်တွင် နေထိုင်ကြပြီ ၎င်းတို့ကို ,'သည်လန်းဒေါ့ဖ်သည် အန့်ဂ်'ဟု လူသိများပါသည်။ အန့်ဂ်/ ဝန့်သ်များ သည်သူတို့၏ရိုးရာအစဉ်အလာအကြီးအကဲများဖြစ်သည်။ ရန်သူခေါင်းကိုယူခြင်းအတွက်မျက်နှာတက်တူးများကိုရရှိခဲ့သည်။ 

ကိုညက်များရှိ အခြားထူးခြားသည့်ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများမှာ သေနတ်များထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သံမဏိထုတ်လုပ်ခြင်း၊ 'ဂျန်လောင်း' (machetes)နှင့်သစ်သားပန်းပုများကိုပြုလုပ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

## ပွဲတော် 
​အောက်လင်းဟု အမ​ည်ရသည့်ပွဲ​တော် တစ်ခုရှိသည်။ ဤပွဲတော်ကို ဧပြီလ (၁ရက်မှ ၆ရက်ထိ)၏ ပထမဆုံးရက်သတ္တပတ်တွင်ကျင်းပပြီး ဤပွဲတော်သည် နွေဦးရာသီကိုကြိုဆိုနိုင်သည့်အပြင် အနန္တတန်ခိုးရှင် (ကာ့ဝမ်)၏ မျိုးစေ့မကြဲမီမြေပေါ်တွင်ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိသောပွဲတော်လည်းဖြစ်သည်။ ကိုညက်များ၏ အကြီးဆုံးပွဲတော်လည်းဖြစ်ပာသည်။ နောက်ထပ်ပွဲတော်တစ်ခုမှာ 'လောင်အိုမောပွဲတော်' ဖြစ်​ြပီး ဩဂုတ်လမှစက်တင်ဘာလအတွင်းကျင်းပသောရိုးရာရိတ်သိမ်းပွဲတော်ဖြစ်သည်။
right|thumb| သစ်သားဖြင့်ထွင်းထားသောလခေါင်းနှင့် ဦးခေါင်းနှစ်ခုရှိသော ကိုညက်လူမျိုးစု၏အခမ်းအနားသုံး​ြခင်း​တ​ောင်း၊ ဤ​ခြင်းသည် သင်္ကေတဖြစ်သည်။

## လူ့အဖွဲ့အစည်း 
ကိုညက်များသည်နာဂမျိုးနွယ်စုတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို အရုဏာစလ်ပရ​​ဒေသပြည်နယ်ရှိ တြိရပ်၊ လောင်ဒင်နှင့် ချန်လန်ခရိုင်များတွင်တွေ့ရသည်။ အာသံပြည်နယ်သိဗသကာခရိုင်နှင့် မြန်မာပြည်တွင်လည်းရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို အရုဏာစလ်ပရဒေသတွင် ဝန်ချိုဟုခေါ်ကြသည်၊ ('ဝန်ချို' သည် 'ကိုညက်'နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်သည်) လူမျိုးရေးအရ၊ ယဉ်ကျေးမှုအရနှင့်ဘာသာစကားအရနူတူနှင့်တန်ဆာတို့သည်တန်သာပြည်နယ် Arunachal Pradesh ပြည်နယ်နှင့်လည်း Konyaks များနှင့်နီးကပ်စွာဆက်နွှယ်သည်။ Konyaks သည်ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုလက်ခံသောနာဂမျိုးနွယ်စုတွင်နောက်ဆုံးဖြစ်သည်။ ယခင်ကသူတို့သည်အနီးအနားရှိကျေးရွာများကိုတိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက်နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားခဲ့ပြီးမကြာခဏဆိုသလိုဆန့်ကျင်သူရဲများ၏ ဦး ခေါင်းများကိုသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့်ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်းများဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရသည့်ခေါင်းများကိုဆုဖလားများအဖြစ်ယူပြီး 'baan' (အများပိုင်အိမ်) တွင်ချိတ်ဆွဲထားသည်။ အမဲလိုက်ခေါင်းများ၏အရေအတွက်သည်စစ်သည်တစ် ဦး ၏စွမ်းအားကိုညွှန်ပြသည်။ ခေါင်းဖြတ်ခြင်းလေ့လာရေးခရီးများကိုဂုဏ်သိက္ခာနှင့်သစ္စာစောင့်သိမှုနှင့်စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံခြင်းကဲ့သို့သောယုံကြည်ချက်အချို့ကမကြာခဏမောင်းနှင်သည်။

## ဘာသာစကား 
ကိုညက်ဘာသာစကား သည် တရုတ် - တိဘက်အနွယ်ရှိ ဆားလ်မျိုးနွယ်အခွဲ၊ မြောက်ပိုင်းနာဂမျိုးနွယ်ခွဲတွင်ပါဝင်သည်။

## ကြည့်ရှုပါ 
* Aoling ပွဲတော်

## နောက်ထပ်ဖတ်ရန် 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နာဂလူမျိုး
အဘယဂိရိဝိဟာရ

]]
, Kuttam Pokuna (twin pond) and moonstone.]]

**အဘယဂိရိဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဒပူရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် မဟာယာန၊ ထေရဝါဒနှင့် Vajrayana  ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပျက်အစီးအများဆုံး ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတွင် ခရီးသွားများ၏ အလေးအမြတ်အထားဆုံး ဗုဒ္ဓသာသနာ့နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းများအရ ကျောင်းတော်သည် ကြီးမားသည့် ဘုန်းတော်ကြီးပညာသင်ကြားရာဌာန ဖြစ်သကဲ့သို့ တော်ဝင်မြို့တော်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

အဘယဂိရိဝိဟာရ ဟူသည့် ဝေါဟာရသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနေရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်သာမက ရဟန်းသံဃာများ၏ အသိုင်းအဝိုင်းနေရာတစ်ခုလည်း  ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို ဘီစီ ၂ ရာစုတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁ ရာစုတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပညာသင်ကြားရနေရာအဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များကို လေ့လာကြသည့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ပညာသင်ကြားသူများ၏ စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကမ္ဘာ၏ အခြားနေရာများတွင်လည်း ဤကျောင်းတော်၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့မြင်နိုင်ပြီး ကျောင်းခွဲများကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 
## ဘုရင် Valagamba နှင့် Abhayagiri
## အဘယဂိရိ၏ ရွှေရောင်ခေတ်ကာလများ
 Bodhisattva. Sri Lanka, ca. 750 CE]]

### Royal patronage
### နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်မှုများ
### မဟာယာနနှင့် Vajrayāna
## နှိမ်နင်းခံရခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရခြင်း
## ဒဏ္ဍာရီ
## ဗိသုကာဆိုင်ရာများ
## လက်ရှိကာလ
## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)

**ကွမ်းရှီ** (ကွမ်ရှီးကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ **(ကကကဒ)**သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်။ ​ဗီယက်နမ် ( Ha Giang, Cao Bang၊ လန်ဆွန် နှင့် ကွမ်နင်ပြည်နယ်)၊ တုံကင်ပင်လယ်ကွေ့ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပါသည်။ ၁၉၅၈ တွင် ကွမ်ရှီး ပြည်နယ်သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏မြို့တော်မှာ နန်နင်း ဖြစ်သည်။ 

## နာမည် 
## စီးပွားရေး 
## သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး 
## ယဉ်ကျေးမှု 
## ခရီးသွားလုပ်ငန်း 
## ညီအစ်မဒေသများ 
*  – Kumamoto Prefecture (1982)
*  – Carinthia (1987)
*  – Rio Grande do Norte (1995)
*  – Newport (Formerly) (1996-2019)
*  – Voronezh Oblast (1997)
*  – Montana (1999)
*  – Poitou-Charentes (2002)
*  – Surat Thani Province (2004)
*  – Podkarpackie (2015)

## ကြည့်ရှုပါ 
## မှတ်စုများ 
## ကိုးကားချက်များ 
### ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links
ကဏ္ဍ:ရိုးရာတရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ
ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ
မုသိယံဂနရာဇမဟာဝိဟာရ

**မုတိယံဂဏရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Uva စီရင်စု၊ Badulla ခရိုင်၊ Badulla မြို့အလယ်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 
## သမိုင်း
## ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများ
မင်းကြီး ဒေဝနမ်ပိယတိဿ (307 - 266 BC) သည် မူလစေတီတော်ကို ကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး နေရာကိုလည်း ကျောင်းတော်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် Jettha Tissa I (266 - 276 AD), King Dhatusena (459-477 AD), King Vijayabahu I (1055–1110 AD) and King Parakramabahu I (1153–1186 AD) တို့သည်လည်း စေတီတော်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ကြသေးသည်။

## ဆွဲဆောင်ရာနေရာများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကလျာဏီရာဇမဟာဝိဟာရ

**ကလျာဏီရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Kelaniya မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိုလံဘိုမြို့မှ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ လက်ရှိအချိန် ကျောင်းတော်၏ အုပ်ချုပ်သူ ရဟန်းမှာ ပါမောက္ခ ကောလ္လုပိတိယေမဟိန္ဒသံဃရက္ခိထထေရ (Professor Kollupitiye Mahinda Sangharakkhitha Thera) ဖြစ်သည်။

ကျောင်းတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် အတက်အကျ စပ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ထင်ရှားသည့် ဆိုရိုးစကား ရှိကြသည်မှာ ကလျာဏီကျောင်းတော်သည် မြင့်ပါက သီရိလင်္ကာသည်လည်း မြင့်ပြီး၊ ကျောင်းတော်သည် နိမ့်ကျပါက နိုင်ငံနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးသည်လည်း နိမ့်ကျသည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားနှင့် လေးနက်စွာ စပ်ဆက်လျက်ရှိသည်။

## သမိုင်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
သာသနာပိုင်မန်လည်ဆရာတော်

**ပထမ မန်လည်ဆရာတော်** သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးနှင့် ခေတ်လယ်ပိုင်းတွင် ကျော်ကြားထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် အစတွင် သက်တော် (၃၉) သာရှိသေး၏ ။ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၇၆ တွင်ဖွားမြင်၍ ဇာတိရပ်ရွာမှာ သစိုးမန်လည်ရွာဖြစ်ကာ ငယ်အမည်မှာ သာကြီး ဟုခေါ်တွင်သည်။ သာမဏေဝတ်သောအခါ *ရှင်ဂုဏ* ဘွဲ့အမည်ရရှိ၏ ။ သာမဏေခုနစ်ဝါ၊ သက်တော် နှစ်ဆယ်ကျော်၌ ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းအမည် *ဂုနမဉ္စူ* ဖြစ်သည်။ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် သင်္ကန်းဝတ်ရုံကို တင်ခြင်း၊ ရုံခြင်း အဓိကရုဏ်းဖြစ်သောအခါ ရဟန်းများ ကျောင်းမှထွက်ခွာလျှင် သင်္ကန်းကိုလုံခြုံအောင် ဝတ်ရုံရမည်၊ ဗလာဖခုံးထက်၌ ခေါက်၍တင်ရုံဖြင့်မရဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

## အခြားကြည့်ရန်
မန်လည်ဆရာတော် (ဒုတိယ)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသာသနာပိုင်များ
အပူစီးကူးခြင်း

**အပူစီးကူးခြင်း** () သည် ငွေ့ရည်များ စီးဆင်းရွေ့လျားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပူကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပူစီးကူးခြင်းသာ် အရည်နှင့် အငွေ့များ (ငွေ့ရည် - fluid) တွင်ရှိသော မော်လီကျူးများ၏ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြစ်၍ ဤနည်းသည် အစိုင်အခဲအခြေနေရှိသော အရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုမရှိပေ။ အကြောင်းမှာ အစိုင်အခဲတို့၌ ထိုမော်လီကျူးများသည် စီးဆင်းခြင်း၊ ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိနိုင်၍ဖြစ်သည်။ အစိုင်အခဲတွင်ဖြစ်သော အပူကူးပြောင်းမှုပုံစံကို အပူလျှောက်ကူးခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ 

အပူစီးကူးခြင်းကို ဒြပ်များ ကြီးမားသောစီးဆင်းရွေ့လှားမှုကဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာမြေတွင် လေထု၏ လှုပ်ရှားလည်ပတ်မှုကို အပူပိုင်းဒေသမှ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများဆီသို့ "လေပူစီးကြောင်း"၊ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသမှ အပူပိုင်းဒေသများဆီသို့ "လေအေးစီးကြောင်း" များက ဖြစ်ပေါ်စေ၏ ။ (ဤ၌ ကမ္ဘာလည်ပတ်မှုသည် လေစီးကြောင်းများ၏ လားရာကို လတ္တီကျုပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲစေသည်) အပူစီးကူးခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော နမူနာတစ်ခုကို ကားအင်ဂျင်များတွင် တွေ့နိုင်၏ ။ အင်ဂျင်များ၌ ရေ (သို့) အပူလျှော့ချရည် (coolant) များက အအေးခံစနစ်တွင် ပစ္စတင်များဆီသို့ လှည့်ပတ်သွားလာစေခြင်းဖြင့် အင်ဂျင်ကို အေးမြစေရန် (အပူမလွန်ကဲစေရန်) ထိန်းပေးနိုင်သည်။

သဘာဝစီးကူးမှုကို ဖော့အား (ဂုဏ်သတ္တိ) (buoyant forces) ကဖြစ်စေ၏ ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အပူလျိန်မြင့်မားလာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သိပ်သည်းဆကျဆင်းလာကာ လေပူများ အထက်သို့ တက်သည်။ ဤအခြေခံသဘောတရားသည် မည်သည့် ငွေ့ရည်အတွက်မဆို အသုံးချနိုင်ရာ ဥပမာဆိုရလျှင် မီးဖိုပေါ်၌ တင်ထားသော ရေနွေးအိုးတစ်လုံးကို ဤစီးကူးမှုပုံစံဖြင့် ပူစေ၊ နွေးစေသည်။ သမုဒ္ဒရာ ရေစီးကြောင်းနှင့် ကမ္ဘာ့လေထု၏ လေစီးကြောင်းကြီးများသည် အပူစွမ်းအင်ကို ကမ္ဘာ့တစ်နေရာမှ အခြားနေရာတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းပို့ဆောင်ပေးကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ဆင်းဒိုင်းဒိုင်းခန်နွန်

**ဆင်းဒိုင်းဒိုင်းခန်နွန်** (仙台 大観音) i သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆင်းဒိုင်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကြီးမားသည့် ရုပ်တုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ကမ္ဘာပေါ်ရှိ Nyoirin Kannon ရုပ်တုများတွင် ဤရုပ်တုသည် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းရုပ်တုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမြောက်အမြင့်ဆုံးရုပ်တုဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၀၀ မီတာ (၃၃၀ ပေ) ရှိသည်။ တည်ဆောက်မှုများ ပြီးစီးသည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်အချိန်ကာလတွင် ဤရုပ်တုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးရုပ်တု ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ရုပ်တုမှ ရှင်ဂွန်ဗုဒ္ဓဘာသာ(Shingon Buddhism)မှ ဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်းဖြစ်သည့် ကန်နွန် (Kannon) ကို ထုလုပ်ထားသည်။ 

ရုပ်တုအတွင်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ဝင်ကြေးပေးဆောင်ရသည်။ အတွင်းရှိ အပေါ်ထပ်တွင် ကြီးမားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များစွာနှင့် ဒဏ္ဍာရီလာဘုရင်များ၏ ရုပ်တုများ ရှိသည်။ 

လည်ပတ်သူများအနေဖြင့် ၁၂ ထပ်မြောက် နေရာသို့ ဓာတ်လှေကားစီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ထို့နောက်တွင် လှေကားများမှ အောက်သို့ဆင်းလာပြီး မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိမည် ဖြစ်သည်။ အထပ်တစ်ခုချင်းစီးတွင် သစ်သားအိမ်ထဲ၌ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ရှစ်ခုကို ပြသထားပြီး စုစုပေါင်းအားဖြင့် ၁၀၈ ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
နိဂလိဟဝ

**နိဂလိဟဝ** သည် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ကပ္ပိလဝတ် ခရိုင် လုမ္ဗိနီဇုန်တွင်တည်ရှိသည့် ကျေးရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်နီပေါနိုင်ငံ စာရင်းအရ ကျေးရွာတွင် လူဦးရေ ၇၅၆၄ ဦး နေထိုင်ပြီး အိမ်ထောင်စု ၁၂၃၁ စု ရှိသည်။ 

## သမိုင်း
လက်ရှိအချိန်တွင် နိဂလဟဝ ဟုသိကြသည့် ကျေးရွာသည် ရှေးခေတ်ကာလများက သောဘဝတီဟု သိကြသည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ကောဏဂုံမြတ်စွာဘုရားသည် သောဘဝတီ တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု ဆိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ အထွတ်အမြတ်နေရာများ
မဟိယံဂနရာဇမဟာဝိဟာရ

**မဟိယံဂနရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မဟိယံဂနမြို့ (Mahiyangana) တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား တိုင်းပြည်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ်ကြွရောက်တော်မူခဲ့သည့် နေရာဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ Solosmasthana ဟု ခေါ်သည့် သီရိလင်္ကာရှိ အထွတ်အမြတ်ထားရာ နေရာ ၁၆ ခုထဲတွင် ဤနေရာသည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ဘီစီ ၅၄၃ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက်တွင် Sarabhu ဟု အမည်ရသည့် ရဟန္တာသည် မြတ်စွာဘုရားအား မီးသင်္ဂြုဟ်ရာနေရာမှ ဓာတ်တော်တစ်ဆူ ရရှိခဲ့ပြီး ဆောင်ယူလာခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်တော်ကိုလည်း အထက်ပါစေတီတော်တွင်ပင် ဌာပနာခဲ့ပြီး စေတီတော်ကိုလည်း အမြင့် ၁၈ ပေ (၅.၅ မီတာ) အထိ မြှင့်တင်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ထိုအထဲတွင် ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးသည်လည်း အပါအဝင်ဖြစ်ကာ မင်းကြီးသည် စေတီတော်အကို အမြင့် ၁၂၀ ပေ (၃၇ မီတာ) သို့တိုင်အောင် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ အခြားသော အုပ်ချုပ်သူများ ဖြစ်ကြသည့် Voharika Tissa, Sena II, Vijayabahu I နှင့် Kirti Sri Rajasinha တို့သည် စေတီတော်ကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းသည့် လုပ်ငန်းများနှင့်ပြင်ဆင်သည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် D. S. Senanayake ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် စေတီတော်ပြု ပြင်ပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ လုပ်ဆောင်မည့်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြင်ဆင်မှုများကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် စေတီတော် အမွမ်းချွန်အသစ်တစ်ခုကိုပါ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ပြင်ဆင်မှုသည်လည်း  ပြီးစီးခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Mahiyangana Raja Maha Viharaya - 1.jpg|Mahiyangana Raja Maha Viharaya sub gate
File:Mahiyangana Pagoda.jpg|Mahiyangana Pagoda closer look
File:Mahiyangana Raja Maha Viharaya Bodhi Tree.jpg|Mahiyangana Viharaya Bodhi Tree
File:Mahiyangana Raja Maha Viharaya Museum.jpg|Mahiyangana Museum

## ပြင်ပလင့်များ
## ကိုးကား
၂၆ လမ်း

**၂၆လမ်း** (၂၆ဘီလမ်း)သည် မန္တလေးမြို့၏ အဓိကလမ်းမကြီးများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့၏ အရှေ့အနောက်အတိုင်းဖောက်လုပ်ထားပြီး အရှေ့ပိုင်းသည် အရှေ့မြို့ပတ်လမ်း(မန္တလေး-ပြင်ဦးလွင်လမ်း)မှစ၍ အနောက်ပိုင်းသည် အနောက်မြို့ပတ်လမ်း (ကမ်းနားလမ်း)တွင်ဆုံးသည်။ မြို့နယ်နှစ်ခု၏ နယ်ခြားလမ်းဖြစ်ပြီး လမ်း၏မြောက်ဘက်သည် အောင်မြေသာစံမြို့နယ်ဖြစ်ကာ တောင်ဘက်သည် ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ခေတ်က ဘီလမ်းဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့၍ ၂၆ဘီလမ်းဟုလည်း လူသိများသည်။၁၃၀၀ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း၇ရက်၊ ၁၉၃၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ရက်နေ့တွင် နယ်ချဲ့တို့၏ ဖိနှိပ်မှုကိုဆန့်ကျင်ရန် အိမ်တော်ရာ ၁၄ခန်းဇရပ်မှ ၂၆ဘီလမ်းအတိုင်း အရှေ့ဘက်ရှိ ယခုမြို့တော်စည်ပင်ရုံးရှိရာ ပုလိပ်ရုံးသို့ ချီတက်လာစဉ် သေနတ်ဖြင့်ပစ်ကာ လူစုခွဲသဖြင့် သံဃာတော်များအပါအဝင် အာဇာနည် (၁၇) ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ကျဆုံးသွားသည့် အာဇာနည် (၁၇)ဦးကို ဂုဏ်ပြု၍ အာဇာနည်လမ်းဟုလည်း ပေးခဲ့ဖူးသည်။၈၄လမ်းနှင့်လမ်းဆုံတွင် ဈေးချိုနာရီစင် တည်ရှိသည်။

## ထင်ရှားသောနေရာများ
*ဈေးချိုတော်
*မြို့တော်စည်ပင်ရုံး
*မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (မန္တလေးရုံးခွဲ)
*မြို့တော်ဥယျာဉ်
## ထင်ရှားသောလမ်းဆုံများ
*မြို့ပတ်လမ်း
*၆၂ လမ်း
*၆၆ လမ်း
*၇၃ လမ်း
*၇၈ လမ်း
*လမ်း ၈၀
*၈၄ လမ်း
*မြို့ပတ်လမ်း
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေး
မဟာမဂ္ဂဥယျာဉ်

**မဟာမဂ္ဂ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘုရင် Mutasiva (367 - 307 BC) က ပန်းခြံကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သမိုင်းတွင် ၎င်း၏ အမည်ကို ဤပန်းခြံကို ပထမဆုံးတည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ သူသည် ဘုရင် Pandukabhaya မင်း၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ဘုရင် Devanampiya Tissa ၏ ခမည်းတော် တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။

ဘုရင် Pandukabhaya သည် အန်ဒရာပူရမြို့ကို တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။ ဖခင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံပြီးနောက် ဘုရင်ဖြစ်လာသည့် ဘုရင် Mutasiva သည် အန်ဒရာပူရမြို့၏ တောင်ဘက်နှင့် မြို့အပြင်ဘက်တွင် တော်ဝင်ဥယျာဉ်နှစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နန္ဒန (Jōtivana)  ဟု အမည်ရသည့် ဥယျာဉ်သည် တောင်ဘက်ဂိတ်တည်ရှိသည့်နေရာအကျော်တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းနောက် မဟာမဂ္ဂဥယျာဉ် တည်ရှိသည်။

ဥယျာဉ်ကို စတင်ခဲ့သည့်အချိန်သည် ထူးမြတ်သည့်အချိန်အခါနှင့် ကြုံခဲ့ရပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သည့် မိုးသည် သည်းထန်စွာသွန်းခဲ့သည်။ မဟာ၏ အဓိပ္ပာယမှာ “များပြားသော” မဂ္ဂ ဆိုသည်မှာ “မိုးပေါက်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဟာဝံသကျမ်း၌ ဤဥယျာဉ်သည် သီးသီးများ ပန်းမန်များဖြင့် ပျော်မွေ့ဖွယ်ရာမျိုးစုံဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ဟု ဆိုသည်။

ဤဥယျာဉ်သည် [[သမာဓိရုပ်ပွားတော်]၊ ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ၊ မဟာစေတီတော် (သီရိလင်္ကာ) နှင့် သုပရမစေတီတော်များလည်း တည်ရှိသဖြင့် ထင်ရှားသည်။
## ရုပ်ပုံများ

SL Anuradhapura asv2020-01 img30 Samadhi Buddha.jpg|Samādhi Statue
Golden Fence at Jaya Sri Maha Bodhi.jpg|Golden Fence at Jaya Sri Maha Bodhi
SL Anuradhapura asv2020-01 img11 Ruwanwelisaya Stupa.jpg|Ruwanveli Stupa
SL Anuradhapura asv2020-01 img34 Thuparamaya Stupa.jpg|Thūpārāma Stupa

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာပီတယ်လ်

**အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာပီတယ်လ်** သို့မဟုတ် အမေရိကန်လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ () သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီ မြို့တော်၏ အထင်ကရရှိဆုံးသောအဆောက်အအုံများထဲက တစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံ၏ လွှတ်တော် တွေ့ဆုံစည်းဝေးရာ အဆောက်အအုံလည်း ဖြစ်သည်။ ကာပီတယ်လ်အဆောက်အအုံ (Capitol Building) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရ အရေးအပါဆုံးနေရာတစ်ခုဖြစ်နိုင်ကာ ၁၈၀၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ကွန်ဂရက်(လွှတ်တော်) တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ တွင် တောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန် ယင်းအဆောက်အအုံ၌ ပထမဆုံး ကျမ်းသစ္စာကျိမ်ဆိုသော ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

ကာပီတယ်အဆောက်အအုံသည် ကာပီတယ်လ်ကုန်း (Capitol Hill)၊ အမျိုးသားမောလ် (National Mall) ရင်ပြင်ပန်းခြံ၏ အရှေ့ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးနားတွင် လင်ကွန်းအမှတ်တရအဆောက်အဦ၊ တရားရုံးချုပ်၊ လွှတ်တော်စာကြည့်တိုက်များတည်ရှိသည်။

၁၉၇၀ တွင် သမ္မတ ဝါရှင်တန်က နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ဆောက်ရန် ယခု ကိုလံဘီယာခရိုင် (District of Columbia) ရှိ နေရာကိုရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အင်ဂျင်နီယာ ပရဲယား ချားလ်စ် အယ်လ် အန်ဖန့်က မြို့တော်အသစ်အတွက် အစီစဉ်ရေးဆွဲပေးခဲ့ကာ ကာပီတယ်လ်အဆောက်အအုံနေရာကို ကုန်းမြင့်တစ်ခု၌ ရာထားပေးခဲ့ကာ ထိုကုန်းမြင့်ကို ထိုခေတ်က ဂျက်ကင်စ်ကုန်း (Jenkins' Hill)  ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ယခု၌ ကာပီတယ်လ်ကုန်းဟူ၍ ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

မူလအဆောက်အအုံကို ၁၇၉၃ တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြကာ အဆောက်အအုံကို ၁၈၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၈၁၄ ဝါရှင်တန်မြို့တိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပျင်စီးသွားခဲ့၍ ငါးနှစ်အတွင်း ပြည်လည် ကောင်းမွန်စေရန် ပြုပြင်ခဲ့ကြရသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်း၌ အဆောက်အအုံကို ထမ်မံတိုးချဲ့ခဲ့ကြရာ အလွန်ကြီးမားသော ခေါင်မိုးအခုံး၊ တိုးချဲ့ဘေးထုတ်ဆောင်များဖြင့် ကြီးမားကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ တိုးချဲ့ဘေးထုတ်ဆောင်များတွင် ကျယ်ဝန်းသော အဆောင်ကြီးနှစ်ခုလည်းပါရှိရာ ၎င်းတို့မှာ တောင်ဘက်အဆောင်သည် အောက်လွှတ်တော် (House of Representatives) နှင့် မြောက်ဘက်ဆောင်သည် အထက်လွှတ်တော် (Senate) တို့အတွက် ဖြစ်ကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်များ၏ အဆောက်အဦများကဲ့သို့ ကာပီတယ်လ်ကို ဂန္ထဝင်ခေတ်သစ်ပုံစံအသွင်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့၍ အပြင်ဘက်ပိုင်း၌ အဖြူရောင်သုတ်လိမ်းထားသည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်နှစ်ခုစလုံးသည် အဆောက်အအုံ၏ မျက်နှာစာများဖြစ်ကြပြီး အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတစ်ခုကိုသာလျှင် ဧည့်သည်များနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသောသူများအတွက် ဝင်ရောက်ရန်ထားရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
တိုလုဝိလရုပ်ပွားတော်

**တိုလုဝိလရုပ်ပွားတော်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဒပူရမြို့ တည်ရှိသည့် ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို ၄ ရာစု သို့မဟုတ် ၅ ရာစုက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နှမ်းဖတ်ကျောက်ကို ထွင်းထုထားကာ သီရိလင်္ကာရှိ မူလအခြေအနေအတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့် အကောင်းဆုံးလက်ရာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် သမာဓိရုပ်ပွားတော်နှင့် ဆင်တူသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ အချို့အင်္ဂါရပ်များကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် မသုရကျောင်း၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါရှိနေသည်ကို သိနိုင်သည်။ ယခုအခါ ရုပ်ပွားတော်ကို ကိုလမ်ဘိုအမျိုးသားပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။

## ပုံပန်းသွင်ပြင်
တိုလုဝိလဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်သည် သမာဓိရုပ်ပွားတော်တို့နှင့်အတူ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်ကျောက်ပန်းရံများထဲတွင် အကောင်းဆုံးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာတွင် တွေ့ရှိရသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များထဲတွင် မူလအခြေအနေအတိုင်း အကောင်းဆုံးထိန်းသိမ်းထားရှိသည့် ရုပ်ပွားတော်လည်း ဖြစ်သည်။ နှမ်းဖတ်ကျောက်တုံးတစ်ခုတည်းကို ထွင်းထားသည့် ရုပ်ပွားတော် ဖြစ်သည်။ သမာဓိရုပ်ပွားတော်နှင့် နီးနီးစပ်စပ် ဆင်တူပြီး အနည်းငယ် သေးငယ်သည်။ ရုပ်ပွားတော်တော်သည် အမြင့် ၉ လက်မ (၁.၇၅ မီတာ) ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ ခြေထောက်များသည် ခွေထားပြီး လက်များသည်လည်း တရားထိုင်နေဟန် ဖြစ်သည်။ dhyana မုဒြာပုံစံ ဖြစ်သည်။ ထိုင်နေသည့် ပုံစံသည် weerasana ဖြစ်သည်။ ပခုံးအကျယ်သည် ၃ ပေ ၅ လက်မ (၁.၀၄ မီတာ)၊ ဒူးခေါင်းနှစ်ခုအကြား အကျယ်သည် ၅ ပေ ၉ လက်မ (၁.၇၅ မီတာ )ရှိသည်။

ဤရုပ်ပွားတော်နှင့် ခေတ်ကာတူညီသည့် အခြားရုပ်ပွားတော်များ၏ နားသည် ရှည်လျားပြီး တွဲကျနေသည်။ တိုလုဝိလရုပ်ပွားတော်တွင်မူ ထိုကဲ့သို့ မရှိပေ။ နောက်ထပ် ထူးခြားသည့်တစ်ခုမှာ လည်ပင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် အစင်းကြောင်းသုံးခု ဆွဲထားသည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ Mathura School ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိသည်ကို သိနိုင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ Chaiya ရှိ Wat Phra Borom That ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိသည့် ထိုင်တော်တူရုပ်ပွားတော်များသည် တိုလုဝိလရုပ်ပွားတော်ကဲ့သို့သော အနုရာဒပူရမှ ရုပ်တုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများတည်ရှိနေသည်။

## သမိုင်း
သမိုင်းပညာရှင်များက ရုပ်ပွားတော်ကို ၄ - ၅ ရာစုကာလ အနုရာဒပူရနောက်ပိုင်းအချိန်များက ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။  နောင်အခါတွင် ရုပ်ပွားတော်ကို ကိုလံဘိုအမျိုးသားပြတိုက်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ထားရှိခဲ့သည်။ ပြတိုက်သည် ရှေးခေတ်သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံးသော ပန်းပုလက်ရာများ ရှိသည့် နေရာတစ်ခုဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို အဆောက်အဦ အဓိကဝင်ပေါက်အရှေ့ဘက်တွင်ပင် သိသာစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အပူဖြာကူးခြင်း

is invisible to the human eye. Infrared cameras are capable of capturing this infrared emission.]]
**အပူဖြာကူးခြင်း** (သို့) **အပူဖြာထွက်ခြင်း** () သည် ပကတိအပူချိန်သုညမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုမှ ထုတ်လွှင့်သော စွမ်းအင်ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ (တစ်နည်း ဖိုတွန်အမှုန်များ) က ပို့ဆောင်ပေးသည်။ တစ်နည်းဆိုရလျှင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းဖြာထွက်ခြင်းပုံစံဖြင့်  ပူသောအရာမှ (မျက်နှာပြင်မှ) အရပ်မျက်နှာ အဖက်ဖက်သို့ ထုတ်လွှင့်လိုက်ကာ ထိုအပူဖြာထွက်ခြင်းသည် ၎င်းကိုစုပ်ယူမည့်နေရာဆီသို့ အလင်းအလျှင်နှုန်းဖြင့် ရွေ့ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် အပူဖြာထွက်ခြင်းဖြစ်စဉ်တွင် ၎င်းကိုကူးပြောင်းသယ်ယူမည့် ကြားခံနယ်(အရာဝတ္ထု) မလိုအပ်ပေ။

ထိုသို့ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းဖြာထွက်ခြင်းစွမ်းအင်သည် လှိုင်းအလျား (wavelength) ပေါ်တွင်မူတည်ရာ လှိုင်းအလျားတိုလေလေ စွမ်အင်မြင့်မားလေလေဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လှိုင်းအရှည်ဆုံး အနီအောက်ရောင်ခြည်မှသည် လှိုင်းအတိုဆုံးဖြစ်သော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အထိ လှိုင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ဂျွန် ဝီလျံ ပိုလီဒိုရီ

**ဂျွန် ဝီလျံ ပိုလီဒိုရီ** ( သည် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာနှင့် ဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။  သူသည် အရိုင်းသဘာဝဖော်ကျူးခြင်းလှုပ်ရှားမှု (Romantic movement ) တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် လူသိများပြီး သွေးစုပ်ဖုတ်ကောင်ဇာတ်လမ်းအမျိုးအစား ဖန်တီးသူအဖြစ် အချို့ကအသိအမှတ်ပြုကြသည်။  သူ၏အောင်မြင်မှုအရှိဆုံး လက်ရာသည် “ Vampyre” (၁၈၁၉) ဇာတ်လမ်းတိုဖြစ်ပြီး ပထမဆုံးထုတ်ဝေသော ခေတ်သစ်သွေးစုပ်ဖုတ်ကောင်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်လည်း ဖြစ်လဲ့သည်။  ထိုဇာတ်လမ်းကို စာရေးဆရာ ဘိုင်ရန် (Lord Byron) အားမှားယွင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း ဘိုင်ရန် နှင့် ပိုလီဒိုရီ နှစ်ယောက်လုံးက ထိုဇာတ်လမ်းသည် ပိုလီဒိုရီ၏ ဝတ္ထုဖြစ်ကြောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

ဂျွန် ဝီလျံ ပိုလီဒိုရီ ကို ၁၇၅၅ စက်တင်ဘာ ၇ ရက်တွင်လန်ဒန်မြို့တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး အီတလီနိုင်ငံရေးသမား ဂယ်တားနို ပိုလီဒိုရီ(Gaetano Polidori) နှင့် အင်္ဂလိပ်ကျူရှင်ဆရာမ အန်နာ မာရီယာ ပီယာ့စ်တို့၏ သားဖြစ်သည်။ ဂျွန် ပိုလီဒိုရီတွင် ညီအကို သုံးဦး၊ ညီအမလေးဦးရှိ၍ ညီမဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ပိုလီဒိုရီက နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာ (သို့) ပြည်နှင်ဒဏ်သင့်သူ ပညာတတ် ဂေးဘရီယ်လ် ရိုဆက်တီနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ တူတော်သူတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဝီလျံ မိုက်ကယ် ရိုဆက်တီက ၁၉၁၁ တွင် ပိုလီဒိုရီဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၇၉၅ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၈၂၁ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဆရာဝန်များ
The Political Compass

**The Political Compass** သည် နိုင်ငံရေးအမြင်ကို ခန့်မှန်းခြေတိုင်းတာပေးသောဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မေးခွန်း ၆၂ ပုဒ်တွင် ဖြေကြားထားခြင်းကို အခြေခံ၍ နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်၏ မည်သည့်နေရာတွင်ရှိသည်ကို နေရာချပါသည်။ မေးခွန်းဖြေကြားပုံမှာ နိုင်ငံရေးအကြောင်းအရာကို "အလွန်သဘောတူသည်၊ သဘောတူသည်၊ သဘောမတူပါ၊ အလွန်သဘောမတူပါ" ဟူသောအဖြေများထဲမှ တစ်ခုကိုရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဝက်ဘ်ဆိုက်၏မူပိုင်ခွင့်ကို နယူးဇီလန်နိုင်ငံရှိ "Pace News Limited" ဟူသောကုမ္ပဏီမှ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထိုကုမ္ပဏီ၏ ဒါရိုက်တာမှာ ဝိန်း ဘရစ်တန်ဒန် (Wayne Brittenden) ဖြစ်သည်။ "The New York Times" သတင်းစာသည်လည်း ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဘရစ်တန်ဒန်မှ ပြုလုပ်ထားသည်ဟုဆိုခဲ့သည်။ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်၏ အစောပိုင်းဗားရှင်ကို "The World Action" ၏ဆာဗာ၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## စပက်ထရမ်ပုံစံ
]]

The Political Compass ၏ စပက်ထရမ်သည် ဝင်ရိုးနှစ်ခုပါသောပုံစံကို အသုံးပြုပါသည်။ ရေပြင်ညီဝင်ရိုးသည် စီးပွားရေး လက်ဝဲ-လက်ယာ ဝင်ရိုးဖြစ်သည်။ လက်ဝဲဘက်သည် တိုင်းပြည်စီးပွား‌ရေးကို အစိုးရကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်လိုခြင်းဖြစ်ပြီး လက်ယာဘက်သည် တိုင်ပြည်စီးပွားရေးကို အစိုးရမဟုတ်ကိုယ်ပိုင်ကော်ပိုရေးရှင်းများက ကိုယ်ပိုင်ထိန်းချုပ်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုးမှာ လူမှုနည်းအရ အာဏာရှင်-လွတ်လပ်မှု ဝင်ရိုးဖြစ်သည်။ အပေါ်ဘက်သည် အာဏာရှင်ကိုလိုက်နာရခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ဘက်သည် လွပ်လပ်စွာနေထိုင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုပုံစံသည် ဒေးဗစ် နိုလန် (David Nolan) ရေးဆွဲထားသောဇယားနှင့်ဆင်တူသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် မောရစ် ဘရိုင်ဆန် (Maurice C. Bryson) နှင့် ဝီလီယမ် မက်ဒေးလ် (William R. McDill) တို့၏ရေးဆွဲမှုသည်လည်းကောင်း ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အဲလ်ဘတ် မဲလ်ဆာ (Albert Meltzer) နှင့် စတူးအာ့တ် ခရစ်စတီ (Stuart Christie) တို့၏ရေးဆွဲမှုသည်လည်းကောင်း နိုလန်၏ဇယားနှင့် ဆင်တူကြသည်။

ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်၏ အမှတ်ပေးစနစ်ကိုရှင်ပြထားခြင်းမရှိပေ။ သို့ဖြစ်ရာ တွမ် ယူတလေနှင့် ဘရိုင်ရန် မစ်ရှဲလ် (Biran Mitchell) တို့သည် ထိုအကြောင်းအရာနှင့်ပက်သက်၍ ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကားချက်များ
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* The Political Compass

ကဏ္ဍ: နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်
ကဏ္ဍ: အင်္ဂလန်နိုင်ငံရေးဝက်ဘ်ဆိုက်များ
ကန္ဒေဝိဟာရ

**ကန္ဒေဝိဟာရ** (කන්දේ විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကလုတရခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် အလုတ်ဂမမြို့ (Aluthgama) အနီးရှိ တောင်ကုန်းထိပ်တစ်ခုတွင် တည်ထားသဖြင့် ကန်ဒီဝိဟာရ (တောင်ပေါ်ကျောင်းတော်) ဟု တွင်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ အစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## သမိုင်း
ကျောင်းတော်ကို  ဥဒုဂမဆန္ဒြသရဆရာတော် (Udugama Chandrasara) ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရဟန်းတော် ကရပဂလဒေဝမိတ္တ (Karapagala Devamitta) က ၁၇၃၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဥဒုဂမဆန္ဒြသရဆရာတော်သည် ဂလပသရာဇမဟာဝိဟာရ (Galapatha Raja Maha Vihara) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအကြီးအကဲဖြစ်ကာ ven. Weliwita Sri Saranankara Thero ၏ တပည့်လည်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို အချိန်ကာလတစ်ခုပြီးတစ်ခု တိုးတက်အောင် ပြုပြင်ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဓိကကျသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ Ven. Hikkaduwe Sri Sumangala Thero ၏ ကြိုးပမ်းမှု ရလဒ်တစ်ခုအနေဖြင့် ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းများအတွက် ပညာသင်ကြားမှုကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည့် Kshethrarama Pirivena သည် ကျောင်းတော်နှင့် ချိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ Kshethrarama Pirivena သည် ဤကျောင်းတော်ကို နိုင်ငံတော်၏ ဗုဒ္ဓဘာသာပညာသင်ကြားမှု စင်တာတစ်အခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ကျောင်းတော်၊ စေတီတော်နှင့် ဗောဓိပင်များသည် ကျောင်းတော်ကို အဋ္ဌဂံပုံစံဝန်းရံကာ တည်ရှိနေသည်။ ဗောဓိပင်သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၃၀၀ ကျော်ကတည်းက ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ကျောင်းတော်ရှိ ကြီးမားသည် စေတီတော်တစ်ခုသည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး စေတီငယ်တစ်ခုကို ငုံကာ တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစေတီငယ်သည် ၁၇၈၃ ခုနှစ်က Ven. Udugama Chandrasara Thero တည်ခဲ့သည့် စေတီ ဖြစ်သည်။ in height and considered as one of tallest sitting Buddha statues in the world.

ဓာတ်တော်ထားရှိရာ အခန်းသည် ကျောင်းတော်ဥပစာတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ အခန်းသို့ အဝင်ပေါက်သည် ကျောက်မျောကျောက်ကို ထွင်းထုထားပြီး တံခါးတစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ အတွင်းဘက်နံရံနှင့် မျက်နှာကြက်သည် Kandyan ခေတ်ကာလက နံရံဆေးရေးပန်းချီများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ Kandyan ခေတ်၏ နောက်ပိုင်းကာလအချိန်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ကျောင်းတော်ရှိ ရုပ်ပွားတော်တည်ရှိရာကျောင်းဆောင်တွင် အတွင်းပိုင်းနှင့် အပြင်ပိုင်းဟူ၍ ပါဝင်သည်။ ဘုရားကျောင်းဆောင်သို့ အဝင်ပေါက်သည် အမိုးခုံးသုံးခု ပါဝင်နေဟန် ဖြစ်နေသည်။ အတွင်းပိုင်းတွင် ရပ်တော်မူ၊ လျောင်းတော်မူနှင့် ထိုင်တော်မူ ရုပ်ပွားတော် သုံးခု ရှိသည်။ အတွင်းနှင့် အပြင် အခန်းနှစ်ခုစလုံး၏ နံရံနှင့် မျက်နှာကြက်များသည် ဇာတကဝတ္ထုပုံပြင်များဖြင့် ပန်းချီရေးဆွဲထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ
Guishan Guanyin of the Thousand Hands and Eyes

**Guishan Guanyin of the Thousand Hands and Eyes** သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟူနန်စီရင်စု (Hunan), Ningxiang တွင် တည်ရှိသည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် အမြင့်ဆုံး ရုပ်တုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခုနစ်ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ Avalokitesvara ရုပ်တုဖြစ်ပြီး ကြေးနီဖြင့် ပြုလုပ်ထားကာ ရွှေချထားသည်။ အမြင့်သည် ၉၉ မီတာ (၃၂၅ ပေ) ရှိသည်။ Ningshan မြို့တောအစိုးရသည် ဒေသခံများနှင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အကူအညီဖြင့် ယွမ် သန်း ၂၆၀ အကုန်အကျခံကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Images

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
သမာဓိရုပ်ပွားတော်

at Mahamevnāwa Park in Anuradhapura, Sri Lanka.]]

**သမာဓိရုပ်ပွားတော်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဒပူရမြို့၊ Mahamevnāwa ဥယျာဉ်တွင် တည်ရှိသည့် ထင်ရှားသော ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ Dhyana မုဒြာပုံစံ ပထမဆုံးဘုရားဖြစ်တော်မူချိန် တရားထိုင်နေဟန် ရုပ်ပွားတော် ဖြစ်သည်။  အမြင့် ၇ ပေ ၃ လက်မ ရှိပြီး dolomite marble စကျင်ကျောက်ကို ထွင်းထုထားသည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ပွားတော်ကို Mahamevnāwa ဥယျာဉ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် ခေတ်ကာလတူသည့် တိုလုဝိလရုပ်ပွားတော် (Toluvila statue) နှင့် ဆင်တူသည်။ သမာဓိရုပ်ပွားတော် Gupta ခေတ်ကာလက ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များနှင့် ဆင်တူပြီး မူလရုပ်ပွားတော်သည် ရွှေချထားပြီး မျက်လုံးတော်မှာလည်း အဖိုးထိုက်သည့် ကျောက်မျက်ရတနာဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် ဗောဓိပင်ကျောင်းတော် ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တည်ရှိသည့် ရုပ်ပွားတော်လေးခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် အကောင်းပကတိအတိုင်း အပျက်အစီးများစွာမရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ရုပ်ပွားတော်လည်း ဖြစ်သည်။

ရုပ်ပွားတော်ကို ၄ - ၆ ရာစုက တည်ထားခဲ့သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်ကို သီရိလင်္ကာရှိ အကောင်းဆုံးဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် သီရိလင်္ကာသို့ လာရောက်ခဲ့စဉ်က ဤရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံတူ ကျွန်းသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ရုပ်ပွားတော်ကို လက်ဆောက်အဖြစ် ပေးခဲ့သည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည့် Jawaharlal Nehru သည် Dehradun ထောင်အတွင်းရှိစဉ်က ဤရုပ်ပွားတော်၏ ဓာတ်ပုံကို ထားရှိကာ ကြည်ညိုခဲ့သည်။ သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည့်အခါတွင် ရုပ်ပွားတော်အစစ်ကို ကြည်ညိုရန် အနုရာဒပူရသို့ လာရောက်ခဲ့သည်။

၂၅ ပေရှိသည့် ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံတူ ရုပ်တုကို ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည့် Embulawitiya Medhananda Thero က ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊ ကဖန့်ကလင်မြို့ရှိ နယူးဂျာစီဗုဒ္ဓဝိဟာရနှင့် တရားစင်တာ ((NJBV) တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု မြို့ကောင်စီက ဆိုခဲ့သည်။

## Kurunegala,  Rambodagalla ရှိ သမာဓိရုပ်ပွားတော်
ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ပျက်စီးမှုကို တန်ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် Kurunegala ရှိ Rambodagalla ၌ သမာဓိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်ကို အိန္ဒိယလူမျိုး ပန်းပုပညာရှင် Muthu Muthiah Sathapathi က ဦးဆောင်ကာ ကျောက်ဆောင်ကို ထွင်ထုကာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၆၇.၅ ပေ မြင့်ပြီး ၁၃ နှစ်အကြာတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံသည် အနုရာဒပူရရှိ သမာဓိရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံကိုယူကာ ပြုလုပ်ထားသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* ''This page incorporates content from  Dr. Rohan Hettiarachchi's http://www.lankalibrary.com/ used with permission of website owner.''
*Samadhi Buddha Statue 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
တာရာရုပ်ပွားတော်

**တာရာရုပ်ပွားတော်** သည် အေဒီ ၇-၈ ရာစုက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ကြေးနီဖြင့်ပြုလုပ်ကာ ရွှေချထားသည့် တာရာရုပ်ပွားတော် ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ကန်ဒီ၏ နောက်ဆုံးမင်းကို တိုက်ခိုက်ကာ ကန်ဒီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဗြိတိသျှသီရိလင်္ကာအစိုးရ Robert Brownrigg က ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ပွားတော်ကို ဗြိတိသျှပြတိုက်သို့ ဆောင်ယူသွားသည်။

## နောက်ခံသမိုင်း
ဘီစီ သုံးရာစုကတည်းက ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှည်လျားစွာပင် တည်ရှိခဲ့သည။ ဘီစီ ၃၇၇ အနုရာဒပူရဘုရင့်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဘုရင် Pandukabhaya လက်ထက်အချိန်ကာလကတည်းက ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စတင်လာခဲ့သည်။ အနုရာဒပူရခေတ်ကာလ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အရေးပါသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဥပဒေနှင့် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်များအပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ တရရုပ်ပွားတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာအကြားတွင် အပြန်အလှန် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်သွယ်မှုရှိသည်ကို ဖော်ပြသည့် ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရသည် ဟိန္ဒူမိခင်နတ်သမီးဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ပြောင်းလဲကာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသည် ယခုအချိန်တွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤရုပ်ပွားတော်ကို အချိန်ကာလတစ်ခုက အစောင့်အရှောက်နတ် Pattini ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင်မူ တရ၏ ရုပ်ပွားတောဖြစ်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

## ဖော်ပြချက်
## ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု
## ပုံတူရုပ်ပွားတော်များ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကိုလံဘိုအမျိုးသားပြတိုက်

**ကိုလံဘိုအမျိုးသားပြတိုက်** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ပြတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိုလံဘိုမြို့တွင် ပြတိုက်နှစ်ခုရှိသည်။ ဤပြတိုက်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးပြတိုက် ဖြစ်သည်။ ဗဟိုအစိုးရ၏ အမျိုးသားပြတိုက်ဌာနက ဤပြတိုက်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ကိုလံဘိုပြတိုက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ မင်းမြောက်တန်ဆာများကဲ့သို့သော သီရိလင်္ကာအတွက် အရေးကြီးသည်များကို ပြသထားသည်။ Kandyan monarchs ၏ ပလ္လင်နှင့် သရဖူးများကိုလည်း ပြသထားသည်။ ထို့အပြင် အခြားပြသထားသည့် ပစ္စည်းများသည်လည်း သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်သမိုင်းကြောင်းကို ပြောပြနေသယောင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်း
အစပိုင်းတွင် ပြတိုက်ကို ကိုလံဘိုပြတိုက်ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ၁၈၇၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တည်ထောင်သူမှာ ထိုအချိန်က ဗြိတိသျှ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ အစိုးရ Sir William Henry Gregory ဖြစ်သည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများဌာနမှ ဗိသုကာရှင် James G. Smither (1833–1910) က အဆောက်အဦအား အီတလီဗိသုကာပုံဖြင့် ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးခဲ့ပြီး နောက်နှစ်တွင် ပြတိုက်သည် ၎င်း၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စတင်ခဲ့သည်။

Colombo, Colombo Customs, Old Town Hall in Pettah, Galle Face Hotel, Victoria Arcade, Finlay Moir building, the Clock Tower, Batternburg Battery နှင့် အခြားအဆောက်အဦများစွာတို့သည် ယနေ့အချိန်ထိ (၂၀၁၁) တိုင် တည်ရှိနေသေးသည်။ Old Town Hall in Pettah သည် ယခုအချိန်တွင် စည်ကားသည့် ဈေးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ၎င်းကို စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၆၈၉ ဖြင့် စာချုပ်ချုပ်ဆို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Sri Lanka National Museum website 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ပြတိုက်များ
ဣန္ဒြဝိဟာရကျောင်းတော်

**ဣန္ဒြဝိဟာရကျောင်းတော်** (วัดอินทรวิหาร; ထိုင်းအသံထွက်**ဝပ်အင်ထရာဝိဟန်**) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၊ Phra Nakhonခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် တတိယအဆင့်တော်ဝင်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ၃၂ မီတာ (၁၀၅ ပေ) အမြင့်ရှိ ရုပ်တော်မူရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည့် Luang Pho To သို့မဟုတ် "Phra Si Ariyamettrai" (သီရိအရိယမေတ္တေယျဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်) ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ဤရုပ်ပွားတော်ကို အလေးအမြတ်ပြုခံရသည့် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် Somdej Toh က တည်ဆောက်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့သည်။

## တည်နေရာ
ကျောင်တော်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၊ Phra Nakhon, Banglamphu ဧရိယာ၏ မြောက်အစွန်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်သို့ ကျောက်ဖယားမြစ်တွင် လှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ကုန်းလမ်းအနေဖြင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာပို့ဆောင်ရေးများဖြင့်လည်း သွားလာနိုင်သည်။ Samsen Road မြောက်ဘက်သို့ သွားပါက ကျောင်းတော်သို့ ရောက်မည် ဖြစ်သည်။

## သမိုင်း
ကျောင်းတော်သည် အဆင့် ၃ ရှိသည့် တော်ဝင်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အယုဒ္ဓယဘုရင်လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မူလက ကျောင်းတော်ကို ရိုင်ဖရစ် (Wat Rai Phrik, ယာခင်းကျောင်းတော်) ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းတော်တည်ရှိသည့် မြေနေရာသည် စစ်အတွင်း အကျဉ်းသားများ ဝင်ဆံ့စေရန် Rama I (ပထမရာမ) က စီစဉ်ခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ Vajiravudh ဘုရင်လက်ထက် ရောက်သည့်အခါ ၎င်းကို Chao Inthawong (ဣန္ဒဝံသ) က ပြင်ဆင်မွမ်းမံကာ ထို့နောက်တွင် အင်သရာဝိဟန်ကျောင်းတော်ဟု သိလာကြသည်။ Chao Inthawong သည် ဗီယင်ကျန်းမြို့မှ ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကာ ကျောင်းတော်၏ ကျောင်းထိုင်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။

## Luang Pho To ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
ကျောင်းတော်၏ အဓိကအဆောက်အဦမှာ အမြင့် ၃၂ မီတာ (၁၀၅ ပေ)၊ အကျယ် ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပွားတော်ကို Luang Pho To or "Phra Si Ariyamettrai" (မေတ္တေယျဘုရား) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ခြောက်နှစ်ကျော် ကြာမြင့်ခဲ့ကာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို အုတ်များ၊ အင်္ဂတေသရွတ်နုများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ကျောင်းတော်၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်က စေတီတော်တည်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့သဖြင့် တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်သည် ရုပ်ပွားတော်၏ ခြေတော်၌ ၁၈၇၁ ခုနှစ် တည်ဆောက်နေဆဲ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

ကျောင်းထိုင်ဘုန်းတော်ကြီး၏ ရွှေရည်စိမ်ထားသည့် ရုပ်အလောင်းကို ကျောင်းတော်၏ အဝင်ပေါက်တွင် ဌာပနာခဲ့သည်။

## ပါဝင်သည်များ
### ကျောင်တော်
### ကွမ်ရင်မယ်တော်ဗိမာန်
### ဆုတောင်းဝတ်ပြုမှု
## ရုပ်ပုံများ

Image:Wat Intharawihan - Temple front.jpg|Detail on the front of the wat
Image:Wat Intharawihan - Statue.jpg|An ornamental statue
Image:Wat Intharawihan - Statue 2.jpg|*Luang Pho To* or *Luang Phaw Toh*
Image:Wat Intharawihan - Buddha 2.jpg|A woman prays at Buddha's feet

## ကိုးကား