ရုပ်အတု

အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ရုပ်တရား ၂၈ ပါး ရှိသည့်အနက်၊ ပင်ကိုသဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ မှီခိုရာ ရုပ်အစစ် (နိပ္ဖန္နရုပ် ၁၈ ပါး) တို့၏ အခြင်းအရာ သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းတရားများကြောင့် သညာဝေါဟာရအားဖြင့်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော ရုပ် ၁၀ မျိုးကို **အနိပ္ဖန္နရုပ်** သို့မဟုတ် **ရုပ်အတု** ဟု ခေါ်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

### ပရိစ္ဆေဒရုပ် (၁) ပါး
* **အာကာသဓာတ်:** ရုပ်ကလာပ် (ရုပ်အစုအဝေး အမှုန်) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောယှက်ရအောင် အကြား၌ ပိုင်းခြားထားသော ဟင်းလင်းပြင် သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကလာပ်များ၏ အကြားအပေါက်ဖြစ်၍ ၎င်းတို့ကို ပိုင်းခြားပေးသောကြောင့် ပရိစ္ဆေဒရုပ်ဟု ခေါ်သည်။

### ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါး
ဤရုပ်နှစ်မျိုးသည် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေနိုင်သော အမူအရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များဖြစ်ပြီး သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ၌ မရှိနိုင်ပါ။

* **ကာယဝိညတ် :** ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း)။
* **ဝစီဝိညတ် :** နှုတ်မှ ထွက်သော စကားသံဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- "လာပါ" ဟု နှုတ်ဖြင့် ခေါ်ခြင်း)။

### ဝိကာရရုပ် (၅) ပါး 
ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ပြောင်းလဲမှု အခြင်းအရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျမ်းစာအရ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ (၃) ပါး နှင့် ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါးကို ပေါင်း၍ ဝိကာရရုပ် (၅) ပါးဟု ခေါ်သည်။

* **လဟုတာ:** စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ ပေါ့ပါးခြင်း သဘော။
* **မုဒုတာ :** စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့ခြင်း သဘော။
* **ကမ္မညတာ :** စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ အမှုကိစ္စ၌ ကောင်းစွာခံ့ညားခြင်း၊ သင့်လျော်ခြင်း၊ အသုံးခံခြင်း သဘော။
(ကာယဝိညတ် နှင့် ဝစီဝိညတ် တို့ကိုလည်း ဤအုပ်စု၌ ထည့်သွင်းရေတွက်ပါသည်။)

### လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး 
ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ တည်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း ဟူသော သဘောတရားများကို ဖော်ပြသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။

* **ဥပစယ :** ရုပ်အစစ်တို့၏ ဘဝတစ်ခုအတွင်း ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သို့မဟုတ် ဣန္ဒြေများ ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးတက်ဖြစ်ပွားလာခြင်း သဘော။
* **သန္တတိ :** ဣန္ဒြေပြည့်စုံပြီးနောက် ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေးနှင့်နောက် အဆက်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပွားနေခြင်း သဘော။
(မှတ်ချက်: ဥပစယ နှင့် သန္တတိ နှစ်မျိုးလုံးသည် ရုပ်အစစ်တို့၏ "ဖြစ်ခြင်း" (ဥပါဒ်) သဘောကိုပင် ဝေနေယျတို့ အလိုက်ခွဲခြား ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။)
* **ဇရတာ:** ရုပ်အစစ်တို့၏ ရင့်ခြင်း၊ အိုခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း သဘော။ ၎င်းသည် ရုပ်၏ "တည်" ချိန် (ဌီကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။
* **အနိစ္စတာ:** ရုပ်အစစ်တို့၏ ချုပ်ပျက်ခြင်း သဘော။ ၎င်းသည် ရုပ်၏ "ပျက်" ချိန် (ဘင်ကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။

### ဘူတရုပ် နှင့် ဥပါဒါရုပ်
* ရုပ် ၂၈ ပါးတွင် ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော ဓာတ်ကြီး (၄) ပါးကို **ဘူတရုပ်** (သို့မဟုတ် မဟာဘုတ်) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
* ထို ဘူတရုပ် (၄) ပါးမှ ကြွင်းသော ရုပ် (၂၄) ပါး (အနိပ္ဖန္နရုပ် ၁၀ ပါး အပါအဝင်) ကို ဘူတရုပ်ကြီးလေးပါးကို မှီ၍ ဖြစ်ရသောကြောင့် **ဥပါဒါရုပ်** ဟု ခေါ်ပါသည်။

သို့ဖြစ်၍ အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀) ပါးသည် ကိုယ်ပိုင်သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားတည်ရှိနေသော ရုပ်များမဟုတ်ဘဲ၊ နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အခြင်းအရာ၊ အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပျက်မှု လက္ခဏာများကို ဖော်ပြရန် သညာဝေါဟာရအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [အနိပ္ဖန္နရုပ် = ရုပ်အတု (၁၀) မျိုး](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပထမတွဲ/ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း#အနိပ္ဖန္နရုပ်_=_ရုပ်အတု_(၁၀)_မျိုး)

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ