open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သစ္စံ ဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့် စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု

**သစ္စံ ဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့် စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု” ဆိုသည်မှာ “**သစ္စံဓမ္မ**” (သစ္စာစကား၊ မှန်ကန်သော အကျင့်တရား)၊ “**ဝီရိယ**” (လုံ့လဝီရိယ၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှု) နှင့် “**စာဂ**” (စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ ပေးကမ်းခြင်း) ဟူသော ဂုဏ်လေးပါးသည် “**ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု**” (ရန်သူကို အောင်မြင်နိုင်သော အကြောင်းတရားလေးခု) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရန်သူကို အောင်မြင်လိုပါက သစ္စာရှိခြင်း၊ တရားသဖြင့် ပြုမူခြင်း၊ လုံ့လဝီရိယရှိခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ပေးကမ်းရက်ရောခြင်း စသည့် ဂုဏ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဂုဏ်လေးပါးသည် မိမိကိုယ်ကို တိုးတက်စေသည့်အပြင် ရန်သူကိုလည်း အောင်မြင်စေနိုင်သော အကြောင်းတရားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### အသေးစိတ်
*   **သစ္စံ (သစ္စာ):** မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ ကတိတည်ခြင်း၊ သစ္စာရှိခြင်း။
*   **ဓမ္မ (ဓမ္မ):** တရားသဖြင့် ပြုမူခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့်အညီ နေထိုင်ခြင်း။
*   **ဝီရိယ (ဝီရိယ):** လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ မလျှော့သော ဇွဲရှိခြင်း။
*   **စာဂ (စာဂ):** စွန့်လွှတ်ပေးကမ်းခြင်း၊ ရက်ရောခြင်း၊ လောဘမထားခြင်း။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခုဖြင့်**၊" 
*   "**သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်ကြောင်း၊ ကျင့်ကောင်းလေးပါး**၊ စသည်အားဖြင့်၊" 
*   "ဒါကြောင့် ရှေးပညာရှိများက **သစ္စာ ဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု**လို့ မိန့်တော်မူကြပေတာပဲ။" 

## ကိုးကား
သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်

**သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်” ဆိုသည်မှာ “**သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်**” (တစ်ပင်တည်း ထီးထီးကျန်နေသော သစ်ပင်သည် လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်းကို ပို၍ ခံရလွယ်ကူသည်) နှင့် “**လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်**” (အပေါင်းအဖော်မရှိ တစ်ကိုယ်တည်းနေသူသည် အခြားသူများ၏ ရန်ပြုခြင်း၊ အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ပို၍ ခံရလွယ်ကူသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အားအင်နည်းပါးသူ သို့မဟုတ် အထီးကျန်ဆန်သူများသည် အင်အားကြီးသူများ၏ ဖိနှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ခံရနိုင်ခြေ ပိုများကြောင်းကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါင်းအဖော်များ၏ အရေးပါမှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါမှုနှင့် အားနည်းသူများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သစ်ပင်ထီးသော် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးသော် ရန်ညှဉ်းသည်**။" 
*   "**သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်** ဆိုတဲ့စကားလို မိတ်ဆွေကောင်းမထားဘဲ ကိုယ့်စွမ်းအားကိုယ်ကိုးလျှင် ရန်မျိုးနှင့် တွေ့တတ်သတဲ့။" 

## ကိုးကား
သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်၊ လူမှာလည်း အချစ်နှင့်၊ တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်

**သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်၊ လူမှာလည်း အချစ်နှင့်၊ တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်၊ လူမှာလည်း အချစ်နှင့်၊ တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ သဘောတရားများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ သဘောတရားများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ သစ်ပင်တစ်ပင်သည် အမြစ်မရှိဘဲ မရှင်သန်နိုင်သကဲ့သို့ အမြစ်သည် သစ်ပင်၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**လူမှာလည်း အချစ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ လူသားများသည်လည်း အချစ်မေတ္တာမရှိဘဲ မရှင်သန်နိုင်သကဲ့သို့ အချစ်သည် လူသားတို့၏ ဘဝအတွက် အရေးပါသော အရာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တစ်ခုသည်လည်း စစ်မက်နှင့် ကင်းကွာ၍ မရနိုင်သကဲ့သို့ စစ်သည် တိုင်းပြည်၏ သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သစ်ပင်အတွက် အမြစ်၊ လူသားအတွက် အချစ်၊ တိုင်းပြည်အတွက် စစ်သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သကဲ့သို့ သက်ဆိုင်ရာတို့၏ ရပ်တည်မှုအတွက် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတရား၊ လူ့သဘာဝနှင့် တိုင်းပြည်၏ သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သစ်ပင်မှာအမြစ်၊ လူမှာအချစ်၊ တိုင်းပြည်မှာစစ်** အသီးသီးအသက အသက ရှိကြရလေသည်။" 

## ကိုးကား
သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်

**သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်” ဆိုသည်မှာ “**သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်**” (သစ်ပင်အောက်တွင် ခိုလှုံနေစဉ် သစ်ပင်ပြိုလဲပါက သေဆုံးနိုင်သည်) နှင့် “**လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်**” (လူတစ်ဦးကို အောက်ကျို့ခစားခြင်းဖြင့် ထိုသူကြောင့် ဒုက္ခရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်း မဖြစ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သည် မမျှော်လင့်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ကိုပင် ထိခိုက်စေနိုင်သော်လည်း လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးတွင် အောက်ကျို့ခစားခြင်းသည် အန္တရာယ်မဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် သဘာဝတရား၏ အန္တရာယ်သည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးထက် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “လူ့အောက်ကျို့၍ မသေ၊ တုံးပိမှ သေသည်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သစ်ပင်အောက်ဝင်လျှင် သစ်ပင်အပိခံရမည်၊ လူ့အောက်ဝင်လျှင် လူအပိမခံရ**၊" 

## ကိုးကား
သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား

**သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား” ဆိုသည်မှာ “**သူ့လူ**” (အခြားသူတစ်ဦး၏ လူ၊ အပေါင်းအပါ) သည် တကယ်တမ်းတွင် “**ကိုယ့်ဘက်သား**” (မိမိဘက်မှ လူ) ဖြစ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူတစ်ဦး၏ အပေါင်းအပါ သို့မဟုတ် နောက်လိုက်ဟု ထင်မှတ်ထားသူသည် တကယ်တမ်းတွင် မိမိဘက်မှ သစ္စာခံဖြစ်နေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် ရှုပ်ထွေးနိုင်ပြီး မထင်မှတ်ထားသော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် သစ္စာစောင့်သိမှုတို့၏ မတည်မြဲမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"သူလျှိုတို့ထုံးစံအတိုင်း **သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား**လုပ်ပေါင်းလို့ ဒီကမောင်မောင်ပုတို့က တစ်ကြိမ် အထင်လွဲခဲ့ပါပြီ။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား
## ကိုးကား
သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက် ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်

**သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက် ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက် ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်” ဆိုသည်မှာ “**သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက်**” (သစ်ပင် သို့မဟုတ် ဝါးပင်တို့၏ အရိပ်ထက်) “**ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်**” (ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အကူအညီ၊ စောင့်ရှောက်မှု၊ ဖေးမမှုသည် ပိုမိုအေးမြသည်၊ စိတ်ချမ်းသာမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သစ်ပင်၏ အရိပ်သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို အေးမြစေနိုင်သော်လည်း ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အကူအညီ၊ စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ဖေးမမှုတို့သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကိုပါ အေးမြစေနိုင်သောကြောင့် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အရေးပါမှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် အပြန်အလှန် ကူညီဖေးမမှုတို့၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဆွေမျိုးတို့၏အရိပ် မည်သည်ကား အလွန်ပင် ချမ်းအေးလှပေသည်။" 
*   "ရုက္ခဿ-သစ်ပင်၏၊ ဆာယာ-အရိပ်သည်၊ သုခါဝ-ချမ်းသာသလျှင် ကတည်း၊ တတော-ထိုသစ်ပင်ရိပ် ချမ်းသာသည်ထက်၊ ဉာတိမာတာပိတု- ဆွေမျိုမိဘ၏၊ ဆာယာ-အရိပ်သည်၊ သုခါ-ချမ်းသာ၏။" 

## ကိုးကား
သစ်အဖျား ဝါးအရင်း

**သစ်အဖျား ဝါးအရင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်အဖျား၊ ဝါးအရင်း” ဆိုသည်မှာ သစ်သားနှင့် ဝါးတို့ကို ခွဲစိတ်ရာတွင် သုံးရမည့် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သစ်အဖျား**” ဆိုသည်မှာ သစ်သားကို ခွဲစိတ်ရာတွင် “**အဖျား**” (အပေါ်ပိုင်း၊ အစပိုင်း) မှ စတင်ခွဲစိတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ဝါးအရင်း**” ဆိုသည်မှာ ဝါးကို ခွဲစိတ်ရာတွင် “**အရင်း**” (အောက်ပိုင်း၊ အခြေပိုင်း) မှ စတင်ခွဲစိတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သစ်သားနှင့် ဝါးတို့၏ သဘာဝကွဲပြားမှုကြောင့် ခွဲစိတ်ရာတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သစ်သားသည် အဖျားပိုင်းမှ အရင်းပိုင်းသို့ ခွဲစိတ်မှသာ ဖြောင့်တန်းစွာ ခွဲစိတ်နိုင်ပြီး ဝါးသည် အရင်းပိုင်းမှ အဖျားပိုင်းသို့ ခွဲစိတ်မှသာ လွယ်ကူစွာ ခွဲစိတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်တွေ့အတွေ့အကြုံမှ ရရှိသော အသိပညာကို ဖော်ပြသည့် ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"သစ်ကိုခွဲမူ အဖျားမှ အရင်းသို့ ခွဲလာရ၏၊ ဝါးကို ခွဲသောအခါ၌မူ အရင်းမှအဖျားသို့ ခွဲသွားရ၏။ ထို့ကြောင့် **သစ်အဖျား၊ ဝါးအရင်း** ဟု ပြောစမှတ် ပြုခဲ့ကြကုန်၏။" 

## ကိုးကား
သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်

**သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်” ဆိုသည်မှာ အပင်များ၏ အသီးအပွင့်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သစ်သီး**” ဆိုသည်မှာ “**ပင်စောက်မှ သီးသော အသီး**” (အပင်မှ တိုက်ရိုက်သီးသော အသီး) ကို ခေါ်သည်။ ဥပမာ - သရက်သီး၊ လိမ္မော်သီး။
*   “**ဝလံ**” ဆိုသည်မှာ “**နွယ်မှ သီးသော အသီး**” (နွယ်ပင်များမှ သီးသော အသီး) ကို ခေါ်သည်။ ဥပမာ - စပျစ်သီး၊ ဖရဲသီး။
*   “**ပန်း**” ဆိုသည်မှာ “**ပင်စောက်မှ ပွင့်သော အပွင့်**” (အပင်မှ တိုက်ရိုက်ပွင့်သော အပွင့်) ကို ခေါ်သည်။ ဥပမာ - နှင်းဆီပန်း၊ ကြာပန်း။
*   “**မန်**” ဆိုသည်မှာ “**နွယ်မှ ပွင့်သော အပွင့်**” (နွယ်ပင်များမှ ပွင့်သော အပွင့်) ကို ခေါ်သည်။ ဥပမာ - စံပယ်ပန်း။

ဆိုလိုသည်မှာ အသီးနှင့် အပွင့်များကို ၎င်းတို့၏ မူလပေါက်ရောက်ရာ အပင်၏ ပုံစံ (ပင်စောက် သို့မဟုတ် နွယ်) ပေါ်မူတည်၍ ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာတို့၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုနှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း **သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်**ဟူ၍ ပြောထုံးဆိုထုံး ရှိသည်။" 

## ကိုးကား
သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ

**သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်စံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ” ဆိုသည်မှာ “**သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ**” (ဤဘဝတွင် ဤခန္ဓာကိုယ်ဖြင့်သာ အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားရမည်) နှင့် “**ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ**” (နောက်ဘဝတွင်လည်း နောက်ထပ်ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုဖြင့် အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဘဝတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုများသည် ဤဘဝ၌သာ အကျိုးပေးသည်မဟုတ်ဘဲ နောက်ဘဝများတွင်လည်း အကျိုးပေးနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ရန်နှင့် မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် တိုက်တွန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ကိုးကားချက်များတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို “လူမိုက်လက်သုံး တံမျဉ်းထုံး” ဟု ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဤဆိုရိုးစကားကို အကြောင်းပြကာ မိုက်မဲသော အပြုအမူများကို ပြုလုပ်တတ်သူများ ရှိကြောင်းကို သတိပေးခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မင်းတို့ ဆရာတပည့်နှစ်ကောင်ဟာ… လူမိုက်ကြီးတွေ အမှန်ဖြစ်ကြတယ်။ **သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ**ဆိုတဲ့ စကားကို အားထားပြီးအမျိုးမျိုး ကျင့်ကြံနေထိုင်ကြတာပဲ။" 
*   "**သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ**ဟူသော လူမိုက်လက်သုံး တံမျဉ်းထုံးကို နှလုံးစွဲမိ အာရုံငြိလျက်၊" 

## ကိုးကား
သူ့သဘောကို လိုက်လျောညီထွေ ကျင့်တတ်စေ

**သူ့သဘောကို လိုက်လျောညီထွေ ကျင့်တတ်စေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူ့သဘောကို၊ လိုက်လျောညီထွေ၊ ကျင့်တတ်စေ” ဆိုသည်မှာ “**သူ့သဘောကို**” (အခြားသူတစ်ဦး၏ စိတ်နေသဘောထား၊ အကျင့်စရိုက်) နှင့် “**လိုက်လျောညီထွေ**” (ကိုက်ညီစွာ၊ လိုက်လျောညီထွေစွာ) “**ကျင့်တတ်စေ**” (ပြုမူကျင့်ကြံပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိနှင့် ဆက်ဆံရသူများ၏ စိတ်နေသဘောထား၊ အကျင့်စရိုက်ကို နားလည်ပြီး ထိုသူနှင့် အဆင်ပြေစေရန် လိုက်လျောညီထွေစွာ ပြောဆိုပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အခြားသူများ၏ သဘောထားကို လိုက်လျောခြင်းဖြင့် ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်ကိုလည်း အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “သူ့စရိုက်နှင့်၊ လိုက်လျောညီထွေ၊ ကျင့်တတ်စေ” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေမှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "စရိုက်သုံးလတ်၊ ကျင့်ဝတ်ထူးခြား၊ လူသုံးပါးနှင့်၊ မပြားရောပြွမ်း၊ ပေါင်းဖက်ကျွမ်းလည်း၊ မဝှမ်းမကော၊ **သူ့သဘောကို၊ လိုက်လျောညီထွေ၊ ကျင့်တတ်စေ**။" 
*   "**သူ့စရိုက်နှင့်၊ လိုက်လျောညီထွေ၊ ကျင့်တတ်စေ** ဟူသော ရှေးသူကြီးတို့၏ စကားအတိုင်း အလိုကြီးသောသူကို ပစ္စည်းလက်ဆောင်ပေး၍ စရိုက်နှင့် လျော်စွာ ကျင့်လျှင် ထိုသူသည် မိမိဘက်သို့ ကိုင်းညွတ်၍ ပါလာမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်၏။" 

## ကိုးကား
သူ့အကျိုးဆောင် ကိုယ့်အကျိုးအောင်

**သူ့အကျိုးဆောင် ကိုယ့်အကျိုးအောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူ့အကျိုးဆောင် ကိုယ့်အကျိုးအောင်” ဆိုသည်မှာ “**သူ့အကျိုးဆောင်**” (အခြားသူတစ်ဦး၏ အကျိုးစီးပွားကို ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်း) သည် နောက်ဆုံးတွင် “**ကိုယ့်အကျိုးအောင်**” (မိမိကိုယ်တိုင်၏ အကျိုးစီးပွားကိုလည်း ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်စေသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြားသူတစ်ဦးကို စိတ်ရင်းစေတနာဖြင့် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် မိမိကိုယ်တိုင်အတွက်လည်း ကောင်းကျိုးများ ရရှိစေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အခြားသူများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို ရရှိခြင်း၊ ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးများ တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ရရှိခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အတ္တနှင့် ပရဟိတ သဘောတရားများ ဆက်စပ်နေပုံကို ဖော်ပြပြီး သူတစ်ပါးကို ကူညီခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာနိုင်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သူ့အကျိုးဆောင်က ကိုယ့်အကျိုးအောင်**သည်ဆိုသော စကားပုံကဲ့သို့ သူ၏အကျိုးကို ဆောင်ရုံမျှနှင့် အသင်လိုအပ်သော အရာများသည် အလိုလို ပြည့်လာသည်ကို အသင်တွေ့ရပေမည်။" 

## ကိုးကား
သင်္ကန်းမှာ ကထိန်၊ ကျောင်းမှာ သိမ်

**သင်္ကန်းမှာ ကထိန်၊ ကျောင်းမှာ သိမ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သင်္ကန်းမှာ ကထိန်၊ ကျောင်းမှာ သိမ်” ဆိုသည်မှာ အလှူဒါနများတွင် အမြတ်ဆုံးသော အလှူဒါန နှစ်မျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သင်္ကန်းမှာ ကထိန်**” ဆိုသည်မှာ သင်္ကန်းအလှူများတွင် “**ကထိန်**” သင်္ကန်းအလှူသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ကထိန်သင်္ကန်းသည် ဝါတွင်းကာလ၌ ရဟန်းတော်များအား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသော အထူးသင်္ကန်းဖြစ်ပြီး အကျိုးအာနိသင် အလွန်ကြီးမားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
*   “**ကျောင်းမှာ သိမ်**” ဆိုသည်မှာ ကျောင်းအလှူများတွင် “**သိမ်**” (သိမ်ကျောင်း) ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သိမ်သည် ရဟန်းတော်များ သီတင်းသုံး စည်းဝေးကာ ဝိနည်းကံများ ဆောင်ရွက်သော နေရာဖြစ်သောကြောင့် အလွန်အရေးပါသော နေရာဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သင်္ကန်းအလှူများတွင် ကထိန်သင်္ကန်းအလှူသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ ကျောင်းအလှူများတွင် သိမ်ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် ကထိန်သင်္ကန်းအလှူနှင့် သိမ်ကျောင်းအလှူတို့၏ အရေးပါမှုနှင့် အကျိုးအာနိသင်ကို ဖော်ပြသည်။

### အခြားအချက်အလက်များ
*   ကထိန်သင်္ကန်းအကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ကထိန် ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
*   သိမ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက သိမ် ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။

ဤအချက်အလက်များသည် ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုနားလည်စေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
သတ္တဝါ လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်

**သတ္တဝါ လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သတ္တဝါ လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်” ဆိုသည်မှာ “**သတ္တဝါ**” (ပိုးမွှား တိရစ္ဆာန်များ) သည် “**လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်**” (လူသားများက သတ်ဖြတ်မှသာ တိရစ္ဆာန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အချို့သူများ၏ အယူအဆအရ တိရစ္ဆာန်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ထိုတိရစ္ဆာန်များအား ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်စေခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခြင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအဆုံးအမဖြစ်သော သတ္တဝါများကို မသတ်ဖြတ်ရန်ဟူသော အဆုံးအမနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ သတ်ဖြတ်မှုကို အကြောင်းပြရန် သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်မှုအတွက် အပြစ်မရှိဟု ခံစားရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မှားယွင်းသော အယူအဆဖြစ်ပြီး သတ္တဝါများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် မကောင်းမှုသာဖြစ်ကြောင်းကို သတိပြုသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"သတ္တဝါဆိုတာ လူကချွတ်မှကျွတ်တာလို့ဆိုပြီး သူ့လည်ပင်းကိုကြိုး တစ်ချောင်းနှင့်ချည်ပြီး သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှာ သွားဆွဲထားလိုက်တယ်။" 

## ကိုးကား
သဒ္ဒါကိုးခေါက် စာပြိုးပြောက်

**သဒ္ဒါကိုးခေါက် စာပြိုးပြောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဒါကိုးခေါက် စာပြိုးပြောက်” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဒါကိုးခေါက်**” (ပါဠိသဒ္ဒါကို ကိုးကြိမ်တိုင်အောင် လေ့လာသင်ယူထားသော်လည်း) “**စာပြိုးပြောက်**” (စာပေအသိအနည်းငယ်သာ တတ်မြောက်သေးသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါသည် အလွန်နက်နဲပြီး မည်မျှပင် ကြိုးစားလေ့လာစေကာမူ အချိန်တိုအတွင်း အပြည့်အဝ တတ်မြောက်ရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ကိုးကြိမ်တိုင်အောင် လေ့လာသင်ယူခြင်းသည် များပြားသော အကြိမ်အရေအတွက်ဖြစ်သော်လည်း ထိုသို့ ကြိုးစားအားထုတ်ပါမှ စာပေအသိအနည်းငယ်ကိုသာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြင့် ပါဠိစာပေ၏ နက်နဲမှုကို ပေါ်လွင်စေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေလေ့လာသင်ယူခြင်းတွင် ဇွဲရှိရှိ ကြိုးစားအားထုတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အခြားအချက်အလက်များ
*   ပါဠိသဒ္ဒါဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာ၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ၊ စကားလုံးများ၏ အသွင်အပြင်နှင့် ဆက်စပ်ပုံများကို လေ့လာသော ဘာသာဗေဒပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို လေ့လာရာတွင် ပါဠိသဒ္ဒါကို တတ်ကျွမ်းရန် အရေးကြီးသည်။

ဤအချက်အလက်သည် ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုနားလည်စေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်

**သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဒါမတတ်**” (ပါဠိသဒ္ဒါကို မတတ်မြောက်ပါက) “**စာမတတ်**” (ပါဠိစာပေကို တတ်မြောက်သည်ဟု မဆိုနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိစာပေကို လေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါသည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သဒ္ဒါကို မတတ်မြောက်ပါက ပါဠိစာပေ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ရန် မလွယ်ကူသောကြောင့် ပါဠိစာပေကို တတ်သည်ဟု မဆိုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပါဠိစာပေလေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ “သဒ္ဒတ်မတာ သဒ္ဒါမတတ်၊ စတ်မတာ စာမတတ်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကဝိလက္ခဏာ၊ သေချာစေ့စပ်၊ အရပ်ရပ်ပင်၊ **သဒတ်မတာ၊ စတ်မတာဘူး**၊" 
*   "**သဒ္ဒါမတတ် စာမတ်တ** ဟူသော စကားကို ကြားဖူးထားသောကြောင့်လည်း မိမိမှာ သဒ္ဒါကို အတော်အတန် ခေါက်မိပြီဖြစ်သောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို စာတတ်သူဟူ၍ပင် ထင်မှတ်မိပေ၏။" 
*   "**သဒ္ဒတ်မတာ သဒ္ဒါမတတ်၊ စတ်မတာ စာမတတ်**၊" 

## ကိုးကား
သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်

**သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဒါမနိုင်**” (သဒ္ဒါကို ကောင်းစွာ မတတ်မြောက်သေးပါက၊ သဒ္ဒါအခြေခံ မခိုင်လုံသေးပါက) “**စာမကိုင်နှင့်**” (စာပေအရေးအသားကို မကိုင်တွယ်နှင့်၊ စာပေရေးသားခြင်းကို မပြုလုပ်နှင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဘာသာစကားတစ်ခု၏ သဒ္ဒါ (grammar) ကို ကျွမ်းကျင်မှုမရှိဘဲ စာပေအဆင့်မြင့် အရေးအသားများကို ရေးသားရန် မသင့်တော်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သဒ္ဒါသည် ဘာသာစကားတစ်ခု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး သဒ္ဒါကို ကောင်းစွာ နားမလည်ပါက စာပေအရေးအသားတွင် အမှားအယွင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘာသာစကားတစ်ခုကို လေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါကို အလေးထားလေ့လာရန်နှင့် အခြေခံအုတ်မြစ် ခိုင်ခံ့မှသာ အဆင့်မြင့်အရေးအသားများကို လေ့လာသင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ရှေးက ဆိုရိုးစကားမှာ… **သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်**…ဟူ၍ ရှိခဲ့လေသည်။" 

## ကိုးကား
သဒ္ဒါမသန် မောဂ္ဂလာန်

**သဒ္ဒါမသန် မောဂ္ဂလာန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဒါမသန် မောဂ္ဂလာန်” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဒါမသန်**” (ပါဠိသဒ္ဒါကို မကျွမ်းကျင်ပါက) “**မောဂ္ဂလာန်**” (မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲရှိပါက မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အထောက်အကူပြုနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းသည် ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်းများတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သောကြောင့် ပါဠိသဒ္ဒါကို လေ့လာလိုသူများအတွက် အထောက်အပံ့ကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပါဠိသဒ္ဒါလေ့လာရာတွင် မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အခြားအချက်အလက်များ
*   မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို အရှင်မောဂ္ဂလာန်မထေရ်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤကျမ်းသည် ပါဠိဘာသာ၏ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများကို စနစ်တကျ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သဒ္ဒါမသန်၊ မောဂ္ဂလာန်၊ ပြန်ပြန်သင်၍နာ**။" 
*   "**သဒ္ဒါမသန်၊ မောဂ္ဂလာန်ကို**၊ စိတ်ဉာဏ်ချင်းနင်း၊ စိန်ဖောက်ထွင်းသို့၊ မကြွင်းရစေ၊ ကြိုးပမ်းလေလော့၊" 

## ကိုးကား
သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝသတည်း

**သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း” ဆိုသည်မှာ ပါဠိစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးကို ချီးကျူးဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း**” ဆိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါအရာတွင် ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
*   “**ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း**” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့ကဗျာအရေးအသား၌ ရှင်မဟာသီလဝံသသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှင်မဟာသီလဝံသသည် ပျို့ကဗျာများကို အများအပြား ရေးသားခဲ့သော စာဆိုတော်ဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါနှင့် ပျို့ကဗျာအရေးအသားတွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးကို အသိအမှတ်ပြု ချီးကျူးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။

### အခြားအချက်အလက်များ
*   ရှင်မဟာကစ္စည်းအကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ကစ္စည်းသဒ္ဒါကျမ်း ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
*   ရှင်မဟာသီလဝံသအကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ရှင်မဟာသီလဝံသ ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း**ဟူ၍ ရှေးပညာရှင်များ ဆိုထုံးပြုကြလေသည်။" 

## ကိုးကား
သဒ္ဒါပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ

**သဒ္ဓါပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဓါပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဓါပညာ**” (ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားနှင့် ပညာဉာဏ်) နှင့် “**သမာဝီရိ**” (စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိနှင့် လုံ့လဝီရိယ) တို့ကို “**စောင်းနှယ်ညှိ**” (စောင်းကြိုးများကို ညှိသကဲ့သို့ ညီမျှအောင် ညှိနှိုင်းပေးရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုရရှိရန် သို့မဟုတ် တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာတွင် ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားနှင့် ပညာဉာဏ်၊ စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိနှင့် လုံ့လဝီရိယ စသည့် အရာလေးခုကို ညီမျှမျှတတ ရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ စောင်းကြိုးများကို ညှိနှိုင်းခြင်းဖြင့်သာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းသော အသံကို ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ အဆိုပါ အရာလေးခုကို ညီမျှအောင် ထိန်းညှိခြင်းဖြင့်သာ ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုနှင့် ချမ်းသာသုခကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘဝ၏ အရေးပါသော အရာများကို မျှတစွာ ထားရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ပညာရှေ့ထား၊ သဒ္ဓါအားဖြင့်၊ နှစ်ပါးညီစွာ၊ မျှစေရာ၏၊ **သဒ္ဓါ ပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ** လော့၊" 

## ကိုးကား
သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ

**သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ” ဆိုသည်မှာ “**သဒ္ဓါလွန်တော့**” (သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲသွားပါက) “**တဏှာကျွံ**” (တဏှာ၊ တပ်မက်မှု၊ စွဲလမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးအပေါ်တွင် သဒ္ဓါတရားထားရှိခြင်းသည် ကောင်းသောအရာဖြစ်သော်လည်း ထိုသဒ္ဓါတရားသည် အတိုင်းအဆမဲ့ လွန်ကဲသွားပါက တပ်မက်စွဲလမ်းမှု၊ လိုချင်တောင့်တမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သဒ္ဓါနှင့် တဏှာတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အလယ်အလတ်ထားရှိရန်နှင့် စိတ်၏ ခံစားချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာ** ဆိုတဲ့အတိုင်း လူများမှာသာ သဒ္ဓါကတဏှာ ဖြစ်တတ်တာမဟုတ်ဘူး၊" 
*   "သနားခြင်း၊ ကရုဏာရှိခြင်း၊ ညှာတာထောက်ထားခြင်းတို့ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းကြောင့် (ကြိုက်ခြင်း)ဘဝသို့ ကူးပြောင်းကာ လာတတ်ကြ၏။ **သဒ္ဓါလွန်သော် တဏှာဖြစ်**ဟူသကဲ့သို့တည်း။" 
*   "**သဒ္ဓါလွန်က တဏှာကျွံသည်**ဆိုသည့် စကားကိုလည်း ကျော်မင်းမကြားဖူးဘူး မဟုတ်၊" 

## ကိုးကား
သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်

**သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်” ဆိုသည်မှာ “**သည်းညည်းခံ**” (ဒုက္ခဝေဒနာ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ အခက်အခဲများကို စိတ်ရှည်သည်းခံနိုင်လျှင်) “**နိဗ္ဗာန်ရောက်**” (နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်နိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုနှင့် အခက်အခဲများကို စိတ်ရှည်သည်းခံခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကြောင်းတရားတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ သည်းခံခြင်းသည် တရားကျင့်ကြံအားထုတ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကိလေသာများကို ပယ်ရှားနိုင်ရန်အတွက် အရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး သည်းခံခြင်းဖြင့် ဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သည်းညည်းခံစောက်၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်၏** ဆိုထုံးစကားကို ယူ၍ ခြင်းရာ ပြန်သည်၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေမြို့၊ ရောက်မည်သို့ဟု စပ်ဆိုလေသည်။" 
*   "လူအပေါင်းတို့ဟာလည်း… **သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်**၊ ရန်ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနဲ့ဆိုတဲ့ စကားပုံများကို ထောက်ချင့်ပြီး…၊" 

## ကိုးကား
သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ

**သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ:** (ပါဠိဘာသာ) ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ရရှိပြီးသော အရာနှင့် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်းသည် လူတစ်ဦးအတွက် အကောင်းဆုံးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လောဘတရားနည်းပါးပြီး ရောင့်ရဲတင်းတိမ်တတ်ပါက စိတ်၏ချမ်းသာမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး ထိုချမ်းသာမှုသည် ပြင်ပစည်းစိမ်ဥစ္စာများထက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်မှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး လောဘတရား၏ ဆိုးကျိုးကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ ရောင့်ရဲ တင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ် ဟူသော မြန်မာဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပါသည်။

### အသေးစိတ်
*   **သန္တုဋ္ဌိ:** ရောင့်ရဲခြင်း၊ တင်းတိမ်ခြင်း။
*   **ပရမံ:** အမြတ်ဆုံး၊ အကောင်းဆုံး။
*   **ဓနံ:** ဥစ္စာ၊ စည်းစိမ်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ**။ သန္တုဋ္ဌိ-တဏှာမျက်လုံးမကျယ်ဘဲရောင့်ရဲ လွယ်ခြင်းသည်၊ ပရမံ-အမြတ်ဆုံးအကောင်းဆုံးသော၊ ဓနံ-ဥစ္စာရတနာ အစစ်ကြီး ပေတည်း။" 

## ကိုးကား
သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင်

**သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင်:** သန္ဓေတည်ကတည်းက ပါလာတဲ့ အကျင့်ဆိုး (သို့) စရိုက်ဆိုးကို ဘယ်သူကမှ ပြုပြင်ပေးလို့ မရနိုင်ဘူး။

ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် ငယ်စဉ်ကတည်းက စွဲကပ်နေသော အကျင့်ဆိုး၊ စရိုက်ဆိုးများကို အရွယ်ရောက်မှ ပြုပြင်ရန် အလွန်ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သန္ဓေတည်ချိန်ကတည်းက ပါလာသည်ဟု ဆိုခြင်းမှာ ထိုအကျင့်ဆိုးသည် အလွန်စွဲမြဲနေပြီး ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ပိုမိုအားကောင်းစေရန် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကာလတွင် ကလေးများအား ကောင်းမွန်သော အကျင့်အပြုအမူများ ရရှိအောင် သွန်သင်ဆုံးမခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ငယ်ကတည်းက ဉာဉ်ဆိုးစွဲလာရင် **သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင်** ဆိုသလိုကြီးခါ မှ ပြုပြင်လို့တော့ မရဘူးပေါ့၊" 

## ကိုးကား
သိပ္ပံ စောရော နဂဏှန္တိ

**သိပ္ပံ စောရော နဂဏှန္တိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သိပ္ပံ စောရာ နဂဏှန္တိ:** (ပါဠိဘာသာ) အတတ်ပညာကို ခိုးသူတို့ မခိုးယူနိုင်။

ဆိုလိုသည်မှာ အတတ်ပညာသည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကမျှ ခိုးယူ၍ မရနိုင်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ငွေကြေး၊ ရွှေ၊ ရတနာ စသည့် ပြင်ပစည်းစိမ်ဥစ္စာများသည် အခိုးခံရခြင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော်လည်း အတတ်ပညာသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကြိုးစားသင်ယူထားသောကြောင့် မည်သူမှ မယူဆောင်နိုင်သည့် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အတတ်ပညာ၏ တန်ဖိုးနှင့် ခိုင်မြဲမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အသေးစိတ်
*   **သိပ္ပံ (သိပ္ပံ):** အတတ်ပညာ၊ အတတ်အသိပညာ။
*   **စောရာ:** ခိုးသူတို့သည်၊ သူခိုးများ။
*   **နဂဏှန္တိ:** မခိုးယူနိုင်ကုန်၊ မယူနိုင်ကြ။

### အခြားဆိုရိုးစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှု
ဤဆိုရိုးစကားသည် အောက်ပါဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်သည်။

*   သိပ္ပာ သမံ ဓနံ နတ္ထိ

### ကိုးကားချက်များ
"**သိပ္ပံ စောရာ န ဂဏှရေ**။" 

**မှတ်ချက်:** ကိုးကားချက်တွင် "န ဂဏှရေ" ဟု ပါရှိသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မှာ "နဂဏှန္တိ" နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ပါသည်။ ပါဠိဘာသာ၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအရ အနည်းငယ် ကွဲပြားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

## ကိုးကား
သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ

**သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ:** (ပါဠိဘာသာ) အလှူအားလုံးတို့တွင် တရားအလှူသည် အမြတ်ဆုံး အသာဆုံးဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အခြားအလှူဒါနများထက် တရားအလှူသည် အကျိုးအာနိသင် အကြီးမားဆုံးဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာများ လှူဒါန်းခြင်းသည်လည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှုဖြစ်သော်လည်း တရားတော်ကို ဟောကြားခြင်း၊ ဝေမျှခြင်း၊ သင်ကြားပို့ချခြင်းသည် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်ဖြစ်ပြီး အခြားအလှူအားလုံးကို အောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တရားအလှူသည် လူတို့အား ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြပေးနိုင်သောကြောင့် အမြတ်ဆုံးအလှူဖြစ်သည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားအလှူ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အသေးစိတ်
*   **ဓမ္မဒါနံ:** တရားအလှူ၊ တရားတော်ကို ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း။
*   **သဗ္ဗဒါနံ:** အလှူအားလုံး၊ အလှူဒါနအပေါင်း။
*   **ဇိနာတိ:** အောင်နိုင်၏၊ လွှမ်းမိုး၏၊ သာလွန်၏။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ** တရားအလှူသည် အလှူအားလုံးကို အောင်နိုင်၏။" 
*   "**သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ** - တရားအလှူသည် အလှူအားလုံးကို အောင်နိုင်၏။" 

## ကိုးကား
သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ

**သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ:** (ပါဠိဘာသာ) ခပ်သိမ်းကုန်သော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ရှိကြကုန်၏။

ဆိုလိုသည်မှာ သတ္တဝါအားလုံးသည် မိမိတို့၏ ကံအတိုင်း အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားကြရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ကံသည် မိမိတို့၏ ပြုလုပ်မှုများ (အတွေး၊ အပြော၊ အပြုအမူ) ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်ပြီး ကောင်းသောကံသည် ကောင်းကျိုးကို ပေး၍ မကောင်းသောကံသည် မကောင်းကျိုးကို ပေးသည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးပေး သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိတို့၏ ပြုမူဆောင်ရွက်မှုများအတွက် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် တာဝန်ရှိကြောင်းနှင့် ကံ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ သတ္တဝါတစ်ခု ကံတစ်ခု ဟူသော မြန်မာဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပါသည်။

### အသေးစိတ်
*   **သဗ္ဗေ:** ခပ်သိမ်းကုန်သော၊ အားလုံးသော။
*   **သတ္တာ:** သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်၊ သတ္တဝါများ။
*   **ကမ္မသကာ:** ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ရှိကြကုန်၏၊ ကံ၏ အမွေခံများ ဖြစ်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သဗ္ဗေသတ္တာ ကမ္မသကာ**၊ သတ္တဝါတို့ ကံအကြောင်း၊ ကိုယ်က ကောင်းစေလိုသော စိတ်ရှိ၍ အားထုတ်ဆောင်ရွက်သော်လည်း သူအောင်ချင်မှ အောင်ပါသည်။" 
*   "**သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ** ဟူသော ဒေသနာတော်အတိုင်း သူ့မကောင်းမှုကံက သူနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။" 

## ကိုးကား
သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ

**သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ:** (ပါဠိဘာသာ) အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် အာဟာရကို မှီဝဲ၍ အသက်ရှင်နေကြသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သတ္တဝါအားလုံး အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် အစာအာဟာရသည် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အစာမရှိပါက မည်သည့်သတ္တဝါမျှ အသက်မရှင်နိုင်ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အစာအာဟာရ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အသေးစိတ်
*   **သဗ္ဗေ:** အလုံးစုံသော၊ အားလုံးသော။
*   **သတ္တာ:** သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်၊ သတ္တဝါများ။
*   **အာဟာရဋ္ဌိတိကာ:** အာဟာရသာလျှင် ထောက်တည်ရာရှိကုန်၏၊ အာဟာရကို မှီဝဲ၍ အသက်ရှင်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သဗ္ဗေသတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတကိာ** ဟူ၍ ဆိုသောအတိုင်း အလုံးစုံသော သတ္တဝါများသည် အစာအာဟာရဟု ဆိုအပ်သော ဘောဇဉ်များသာလျှင် ထောက်ရာတည်ရာ ရှိကုန်သောကြောင့်…၊" 
*   "**သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ**ဆိုတဲ့အတိုင်း သတ္တဝါမှန်သမျှ အစာ အာဟာရကိုသာ အမှီပြုပြီး အသက်ရှင်မှု ဖြစ်နိုင်တာမျိုးကလား။" 

## ကိုးကား
သုံးကျောင်းပြောင်းသော ရှင်၊ သုံးလင်ပြောင်းသော မိန်းမ

**သုံးကျောင်းပြောင်းသော ရှင်၊ သုံးလင်ပြောင်းသော မိန်းမ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သုံးကျောင်းပြောင်းသော ရှင်၊ သုံးလင်ပြောင်းသော မိန်းမ:** သုံးကြိမ်တိုင် ကျောင်းပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သော ရဟန်းနှင့် သုံးကြိမ်တိုင် အိမ်ထောင်ပြုရသော မိန်းမတို့ကို လူအများက တည်ကြည်မှုမရှိသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ရှုတ်ချလေ့ရှိသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သုံးကြိမ်တိုင် ကျောင်းပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရသော ရဟန်းသည် တစ်နေရာတွင် အတည်တကျ မနေနိုင်သူဟု လူအများက မြင်ကြသည်။ ထို့အတူပင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သုံးကြိမ်တိုင် အိမ်ထောင်ပြုရသော မိန်းမကိုလည်း အိမ်ထောင်ရေးတွင် တည်ကြည်မှုမရှိသူဟု ရှုမြင်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တည်ကြည်မှု၊ မြဲမြံမှုနှင့် ပတ်သက်သော လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သို့သော်လည်း အခြေအနေအရပ်ရပ်ကြောင့် ထိုသို့ဖြစ်ရသူများလည်း ရှိနိုင်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သုံးကျောင်းပြောင်းကျင်၊ ထိုသည့်ရှင်နှင့်၊ သုံးလင်ကွာလွတ်၊ မျိုးမြတ်မိန်းမ၊ ညွှတ်ကခွာလျက်၊ သုံးကြိမ်ထွက်သည့်၊ ငှက်လည်းတစ်မည်၊ ဤသုံးတည်တို့၊ ကွေ့လည်ဆန်းပြား၊" 
*   "သုံးကျောင်းပြောင်းသော ရှင်၊ သုံးလင်ကွာသော မိန်းမတို့သည် မိန်းမ ကောင်း မဟုတ်ကြောင်း ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြောဆိုဆုံးမဖူးသည်။"

## ကိုးကား
သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်

**သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်” ဆိုသည်မှာ “**သဏ္ဌာန်လုပ်**” (ပုံစံတူအောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ အသွင်အပြင်ကို တုပခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**သရုပ်တူရမည်**” (အမူအရာ၊ အပြုအမူသည်လည်း ထပ်တူညီမျှ ဖြစ်ရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သရုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူတစ်ဦး၏ ပုံစံကို တုပခြင်း ပြုလုပ်ရာတွင် ပြင်ပအသွင်အပြင်သာမက အတွင်းစိတ်ခံစားချက်၊ အပြုအမူနှင့် အမူအရာများပါ တူညီစွာ ပြုမူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သဘာဝကျကျ သရုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ပြင်ပအသွင်အပြင်နှင့် အတွင်းစိတ်တို့ ညီညွတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သရုပ်ဆောင်မှုအပြင် လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် အခြားအရာများတွင်လည်း သက်ဆိုင်နိုင်ပြီး အပေါ်ယံ ဟန်ဆောင်မှု မဟုတ်ဘဲ စစ်မှန်သော သရုပ်ဖော်မှုဖြစ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ရှေးက ဇာတ်ကွက်များမှာ **သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်**ဆိုသည့် စကားအတိုင်း ဆင်းရဲသားလုပ်လျှင် ဆင်းရဲသားအသွင် အဝတ်နွမ်းအဝတ်စုတ်နှင့် မရွှင်သော မျက်နှာဖြင့် ထွက်ကကြသည်။" 

## ကိုးကား
သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ

**သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ:** သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲသွားပါက စွဲလမ်းတပ်မက်မှု (ရာဂ) ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ သဒ္ဓါတရားသည် ကောင်းမြတ်သော စိတ်စေတနာဖြစ်သော်လည်း အတိုင်းအဆမရှိ လွန်ကဲသွားပါက တဏှာ၊ တပ်မက်မှု၊ စွဲလမ်းမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သဒ္ဓါနှင့် ရာဂတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အလယ်အလတ်ထားရှိရန်နှင့် မိမိ၏ စိတ်ခံစားချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အခြားဆိုရိုးစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှု
ဤဆိုရိုးစကားသည် အောက်ပါဆိုရိုးစကားများနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်သည်။

*   သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ

### ကိုးကားချက်များ
"**သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ**၊ ပညာလွန်သော် မာန၊" 

## ကိုးကား
သွားဖန်များ ခရီးရောက်

**သွားဖန်များ ခရီးရောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သွားဖန်များ ခရီးရောက်:** ထပ်ခါထပ်ခါ သွားလာနေမယ်ဆိုရင် ဝေးကွာတဲ့ ခရီးတစ်ခုကိုတောင် ရောက်ရှိနိုင်ပါတယ်။

ဆိုလိုသည်မှာ ဇွဲရှိရှိ ကြိုးစားအားထုတ်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လောက်ပဲ ခက်ခဲတဲ့အရာဖြစ်ပါစေ အောင်မြင်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြပါတယ်။ ခရီးဝေးတစ်ခုကို ရောက်ဖို့ဆိုတာ တစ်ခေါက်တည်းနဲ့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ အကြိမ်ကြိမ် သွားလာမှသာ ရောက်နိုင်သလိုပဲ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ကိုလည်း ကြိုးစားမှုအကြိမ်ကြိမ်နဲ့သာ ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လဝီရိယနဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုရဲ့ အရေးပါပုံကို အလေးပေးထားပါတယ်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုလုလင်သည်… **သွားဖန်များ ခရီးရောက်** ဟူသည့်အတိုင်း တကောင်းသို့ ရောက်လေ၏။" 
*   "**သွားဖန်များ ခရီးရောက်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့ မောင်မြင့်သည် ဝီရိယကို ရှေ့ထား၊ စွမ်းအားကို မလျှော့ဘဲ လာခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် မိမိအလိုရှိသော ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ ရောက်ခဲ့လေ၏။" 

## ကိုးကား
သွေးလေမလျှောက် ဘေးတွေရောက်

**သွေးလေမလျှောက် ဘေးတွေရောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သွေးလေမလျှောက် ဘေးတွေရောက်:** သွေးလည်ပတ်မှုနဲ့ လေလည်ပတ်မှု မမှန်ကန်ဘူးဆိုရင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ၊ ရောဂါတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် သွေးနှင့်လေ၏ လည်ပတ်မှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သွေးလည်ပတ်မှု မကောင်းလျှင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးသို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အာဟာရဓာတ်များ လုံလောက်စွာ မရောက်ရှိနိုင်ဘဲ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့အတူ လေလည်ပတ်မှု မကောင်းလျှင်လည်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် အခြားသော ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သွေးလည်ပတ်မှုနှင့် လေလည်ပတ်မှု ကောင်းမွန်စေရန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအစာများ စားသုံးခြင်းနှင့် ကျန်းမာသော နေထိုင်မှုပုံစံကို ကျင့်သုံးခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သွေးလေမလျှောက်၊ ဘေးတွေရောက်**ဟု ဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့၏။ လမ်းမလျှောက်ခြင်းသည် မြို့နေလူတန်းစားတို့အတွက် အထူးသဖြင့် သွေးလေ မလျှောက်မှုကို ဖြစ်စေတတ်၏။" 

## ကိုးကား
သွား တမန်၊ ပြန် ရှေ့နေ

**သွား တမန်၊ ပြန် ရှေ့နေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သွား တမန်၊ ပြန် ရှေ့နေ:** တစ်စုံတစ်ဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ကိုယ်စား တာဝန်ပေးစေလွှတ်ခြင်းခံရသူသည် သွားရောက်စေ့စပ်ဆွေးနွေးရာတွင် တမန် (ကိုယ်စားလှယ်) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရပြီး ပြန်လာသောအခါတွင် စေလွှတ်သူများအတွက် ရှေ့နေတစ်ဦးကဲ့သို့ အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စေလွှတ်ခံရသူသည် မိမိ၏ တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ရုံသာမက အခြေအနေအကြောင်းအရာများကိုလည်း စေလွှတ်သူများ နားလည်သဘောပေါက်အောင် ရှင်းလင်းတင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ တမန်အဖြစ် သွားရောက်စဉ်တွင် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ရပြီး ပြန်လာသောအခါတွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှ အကြောင်းအရာများ၊ ရလဒ်များနှင့် အခက်အခဲများကို စနစ်တကျ တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ကျေမှုနှင့် ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်မှုတို့၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**သွား တမန်၊ ပြန် ရှေ့နေတဲ့**၊…ညည်း မြန်မြန်သွားပါ၊ သူဘယ်လမ်း က ဘယ်အချိန် ပြန်မယ်ဆိုတာ မြန်မြန်မေးပြီး အပြေးလာခဲ့နော်။" 

## ကိုးကား
အနာနှင့်ဆေး ကိုက်အောင်ပေး

**အနာနှင့်ဆေး ကိုက်အောင်ပေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အနာနှင့်ဆေး ကိုက်အောင်ပေး:** ရောဂါနှင့် သင့်လျော်သော ဆေးဝါးကို သုံးစွဲပါက ရောဂါပျောက်ကင်းရန် မခက်ခဲပါ။

ဆိုလိုသည်မှာ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသရာတွင် မှန်ကန်သော ဆေးဝါးကို ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မတူညီသော ရောဂါများသည် မတူညီသော ကုသမှုများနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်ပါသည်။ မှားယွင်းသော ဆေးဝါးကို အသုံးပြုပါက ရောဂါကို မသက်သာစေသည့်အပြင် ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**အနာနှင့်ဆေး၊ ကိုက်အောင်ပေး၊ ပျောက်ရေးမခက်ပါ**။" 

## ကိုးကား
သျှောင်ကြီးလျှင် ငိုက်၊ လူကြီးလျှင် မိုက်

**သျှောင်ကြီးလျှင် ငိုက်၊ လူကြီးလျှင် မိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**သျှောင်ကြီးလျှင် ငိုက်၊ လူကြီးလျှင် မိုက်:** သျှောင်ထုံးသည် အလွန်ကြီးမားလွန်းပါက တင့်တယ်စွာ မတည်ရှိနိုင်ဘဲ အောက်သို့ ငိုက်ကျလာတတ်သည်။ ထို့အတူ လူအချို့သည် အသက်ကြီးလာသောအခါ ပို၍ ဆိုးသွမ်းလာတတ်သည် သို့မဟုတ် မိုက်မဲသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာရာတိုင်းတွင် အတိုင်းအဆရှိသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ သျှောင်ထုံးပင်လျှင် အလွန်ကြီးမားပါက မကောင်းသကဲ့သို့ လူသည်လည်း အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ပို၍ ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်သင့်သော်လည်း အချို့သူများမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ပို၍ မိုက်မဲလာတတ်သည်ကို ထောက်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသက်အရွယ်နှင့်အညီ သင့်လျော်သော အပြုအမူရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ တူကြီးလျှင် ပေ၊ လူကြီးလျှင် တေ ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"တူကြီးလျှင် ပေ၊ လူကြီးလျှင် တေ၊ **သျှောင်ကြီးလျှင် ငိုက်၊ လူကြီးလျှင် မိုက်** ဆိုသလို ခေတ်အလိုက်ကို သတိမထားဘဲ…၊" 

## ကိုးကား
အနာမသိ ဆေးမရှိ

**အနာမသိ ဆေးမရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
**အနာမသိ ဆေးမရှိ:** ရောဂါကို မသိပါက ထိုရောဂါကို ကုသရန် ဆေးဝါးကို မပေးနိုင်ပါ။

ဆိုလိုသည်မှာ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသရာတွင် ရောဂါ၏ သဘောသဘာဝကို သိရှိနားလည်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရောဂါကို မှန်ကန်စွာ မသိပါက မှန်ကန်သော ဆေးဝါးကို ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်မည် မဟုတ်သည့်အပြင် မှားယွင်းသော ဆေးဝါးကို အသုံးပြုမိပါက အန္တရာယ်ပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းကို သိရှိနားလည်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ **အနာမသိ ဆေးမရှိ** ဟူသော စကားပုံနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အကြင်လူ့ရွာ၊ လောကမှာလျှင်၊ **အနာမသိ၊ ဆေးမရှိ**တည့်၊" 
*   "အနာမိသ ဆေးမရှိ ဟု လောကဝေါဟာရစကားအတိုင်း ခံစားရသော ဝေဒနာကို ဝေဖန်၍ မသိနိုင်လျှင် ဆေးမရှိ၍ မပျောက်နိုင်။" 

## ကိုးကား
သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းမ

**သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းမ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းမ” ဆိုသည်မှာ “**သူတော်ကောင်း**” (အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသောသူ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်သူ) များကို “**နတ်ကောင်း**” (ကောင်းသော နတ်များ၊ နတ်မြတ်များ) က “**မ**” (စောင့်ရှောက်သည်၊ ကူညီစောင့်မသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကောင်းသောအကျင့်ကို ကျင့်ကြံသောသူများကို နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များက စောင့်ရှောက်ကူညီသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖော်ပြပြီး ကောင်းသောသူများကို ကောင်းသော စွမ်းအားများက ကူညီစောင့်မသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းစောင်မဆိုတဲ့အတိုင်း သမာဓိဖြောင့်ဖြောင့် သလီ စောင့်ပြီး ကြောင့်ကြမှုမရှိဘဲ နေလိုက်တဲ့အတွက် တောင်စောင့်နတ်မင်းကြီး စောင်မတော်မူလို့…၊" 
*   "သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းမဆိုတာလို ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်လို့ သီလသီတင်းကို စောင့်သုံး သူတော်ကောင်းနှလုံးရှိတဲ့ သူမို့ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များက စည်းကြပ်စောင့်ရှောက်တာ ဧကန်ပင် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။" 

## ကိုးကား
အနက်မသန် အဘိဓာန်

**အနက်မသန် အဘိဓာန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အနက်မသန် အဘိဓာန်:** စကားလုံး သို့မဟုတ် ဝေါဟာရတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ပါက အဘိဓာန် (အဘိဓာန်ကျမ်း) တွင် ရှာဖွေကြည့်သင့်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို တိကျစွာ သိရှိရန် အဘိဓာန်သည် အရေးပါသော အထောက်အကူပြုကိရိယာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အဘိဓာန်သည် စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်သာမက စာလုံးပေါင်း၊ အသုံးပြုပုံနှင့် မူရင်းဇာစ်မြစ်တို့ကိုလည်း ဖော်ပြပေးသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘာသာစကားကို လေ့လာရာတွင် အဘိဓာန်ကို အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အသေးစိတ်
*   **အနက်:** အဓိပ္ပာယ်။
*   **အဘိဓာန်:** စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို စုစည်းဖော်ပြထားသော ကျမ်း။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**အနက်မသန်၊ အဘိဓာန်**၊ မကျန်ရအောင်ရှာ။" 
*   "ပိဋကတ်၌၊ ပုဒ်ပါဌ်အချက်၊ ပါဠိထွက်တွင်၊ **အနက်မသန်၊ အဘိဓာန်** ကို၊ ဖန်ဖန်လဲလဲ၊ နှလုံးစွဲ၍၊ နှိုက်နှဲရှာဖွေ၊ ပတ်ပတ်မွှေလော့၊" 

## ကိုးကား
အပင်ကြီး အသီးသေးသည့်ညောင်၊ အမြင်နီး ခရီးဝေးသည့်တောင်

။ကြည့်လေဝေးလေဝေးလေကြည့်လေ

### အဓိပ္ပာယ်
**အပင်ကြီး အသီးသေးသည့်ညောင်၊ အမြင်နီး ခရီးဝေးသည့်တောင်:** ညောင်ပင်သည် အပင်၏ အရွယ်အစားအားဖြင့် ကြီးမားသော်လည်း အသီးမှာ သေးငယ်သည်။ တောင်ကို အဝေးမှ ကြည့်လျှင် အလွန်နီးကပ်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်း သွားရောက်ပါက ခရီးအလွန်ဝေးကွာသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အပေါ်ယံအသွင်အပြင်သည် အမှန်တကယ် အခြေအနေနှင့် မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့ရသောအရာသည် အမှန်တကယ် အခြေအနေနှင့် ကွဲလွဲနေနိုင်သည်ကို သတိပြုရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံကိုသာ မကြည့်ဘဲ အမှန်တကယ် အခြေအနေကို သေချာစွာ စူးစမ်းလေ့လာသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**အမြင်နီးလျက်ခရီးဝေးသည်ကား တောင်၊ အပင်ကြီးလျက် အသီးသေးသည်ကား ညောင်**။" 

## ကိုးကား
အပျိုလို မနေမိလို့ ကိုယ်ရိတယ်လေး

**အပျိုလို မနေမိလို့ ကိုယ်ရိတယ်လေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အပျိုလို မနေမိလို့ ကိုယ်ရိတယ်လေး:** အပျိုဘဝတွင် လွတ်လပ်စွာ မနေထိုင်ခဲ့ဘဲ အိမ်ထောင်ပြုလိုက်သောကြောင့် ဒုက္ခဆင်းရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက်ပိုင်းတွင် တာဝန်ဝတ္တရားများ ပိုမိုများပြားလာခြင်း၊ လွတ်လပ်မှု လျော့နည်းသွားခြင်း စသည့် အကြောင်းအရာများကြောင့် အပျိုဘဝကို တမ်းတမိသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ အိမ်ထောင်သည်ဘဝ၏ အခက်အခဲများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသော အမျိုးသမီးများက မိမိတို့၏ အပျိုဘဝကို ပြန်လည်တမ်းတလေ့ရှိကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့် လူတို့၏ စိတ်ခံစားချက်များကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### အသေးစိတ်
*   **ကိုယ်ရိတယ်လေး:** ဒုက္ခရောက်ခြင်း၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ ခံစားရခြင်း။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုအခါကျမှ **အပျိုလိုမနေမိလို့ကိုယ်ရိတယ်လေး** ဟူသော ရှေးလြူကီးတို့၏စကား အဓိပ္ပာယ်သွားကို အကွင်းသား အကွက်သား ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်လာတော့သတည်း။" 
*   "ထဘီကစို၊ သားကငို၊ တံတိုကပျောက်၊ လင်ကငေါက်၊ သပေါက်မ သည်မယ့်ကိုယ်ရယ်၊ **အပျိုလို မနေမိလို့ ကိုယ်ရိတယ်လေး**။" 

## ကိုးကား
အနာပဆုပ် ကျောလုံးပုပ်

**အနာပဆုပ် ကျောလုံးပုပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အနာပဆုပ် ကျောလုံးပုပ်:** အနာပဆုပ် (အရေပြားအောက်တွင် ပြည်စုနေသော အနာ) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပါက ကျောတစ်ပြင်လုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားပြီး နာကျင်ကိုက်ခဲစေနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပြဿနာ သို့မဟုတ် အခက်အခဲတစ်ခုသည် သေးငယ်သည့်ပုံစံဖြင့် စတင်နိုင်သော်လည်း ဂရုမစိုက်ဘဲ ထားပါက ကြီးမားသော ပြဿနာအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အနာပဆုပ်သည် သေးငယ်သော်လည်း ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်းရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို ဒုက္ခပေးနိုင်သကဲ့သို့ ပြဿနာတစ်ခုကိုလည်း အချိန်မီ မဖြေရှင်းပါက အခြားနေရာများသို့ ပြန့်နှံ့သွားပြီး ပိုမိုဆိုးရွားသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာများကို အချိန်မီ ဖြေရှင်းရန်နှင့် သေးငယ်သော ပြဿနာများကိုပင် လျှော့မတွက်သင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### အသေးစိတ်
*   **အနာပဆုပ်:** အရေပြားအောက်တွင် ပြည်စုနေသော အနာတစ်မျိုး။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက်ကို ကျွန်ုပ်တွင် ရှာမတွေ့ပါ။ 

## ကိုးကား
အပွေးမြင် အပင်သိ၊ အသွေးမြင် အသွင်သိ

**အပွေးမြင် အပင်သိ၊ အသွေးမြင် အသွင်သိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
**အပွေးမြင် အပင်သိ၊ အသွေးမြင် အသွင်သိ:** အပင်၏ အခေါက် (အပွေး) ကို ကြည့်ရုံဖြင့် မည်သည့်အပင်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦး၏ အမူအကျင့်၊ အပြောအဆိုနှင့် ပြုမူပုံကို ကြည့်ရုံဖြင့် ၎င်း၏ မျိုးရိုး၊ အဆင့်အတန်းနှင့် စရိုက်လက္ခဏာကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ အပေါ်ယံအသွင်အပြင်သည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း သို့မဟုတ် မူလဇာစ်မြစ်ကို ဖော်ပြနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အပင်၏ အခေါက်သည် အပင်၏ အမျိုးအစားကို ဖော်ပြနိုင်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦး၏ အပြုအမူသည်လည်း ၎င်း၏ နောက်ခံအခြေအနေ၊ ပညာရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားတို့ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံအသွင်အပြင်မှ အမှန်တရားကို ခန့်မှန်းနိုင်စွမ်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ **အပွေးမြင် အပင်သိ၊ အသွေးမြင် အသွင်သိ** ဟူသော စကားပုံနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အပြောအဆို အနေအထိုင်ကို မြော်ထောက်သော် လူကြီးလူကောင်းသားသမီးဖြစ်ကြောင်း မပြောခင်ကပဲ **အပွေးမြင် အပင်သိစေ၊ အသွေးမြင်က အသွင်သိစေ** ဆိုသကဲ့သို့ သိရှိရပေတယ်။" 
*   "မြန်မာတို့ဝေါဟာရ၌ **အပွေးမြင် အပငိ်သ**ဟူ၍ ရှိသည်။ ထိုသို့သိရှိခြင်းမှာ အပင်၏အပွေးကို မြင်ရုံဖြင့် မည်သည့်အပင်ဖြစ်ကြောင်း၊ မည်သည့်ဓာတ်တွေ ဦးစီးနေကြောင်း၊ မည်သည့်ဂုဏ်၊ မည်သည့်အရသာရှိကြောင်း တစ်မုဟုတ်ချင်း သိခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။" 

## ကိုးကား
အဖိုးနည်း ဝန်ပါ

**အဖိုးနည်း ဝန်ပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အဖိုးနည်း ဝန်ပါ:** ဤစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုး ရှိသည်။

* ၁။ တန်ဖိုးနည်းသော ပစ္စည်းသည် ပျက်စီးလွယ်သောကြောင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရခက်ခဲပြီး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေတတ်သည်။
* ၂။ တန်ဖိုးနည်းသော်လည်း အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းသည် အကျိုးရှိပြီး တန်ဖိုးရှိသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပစ္စည်းတစ်ခု၏ တန်ဖိုးသည် ဈေးနှုန်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ အရည်အသွေး၊ အသုံးဝင်မှုနှင့် ထိန်းသိမ်းရလွယ်ကူမှုတို့ပေါ်တွင်လည်း မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဈေးသက်သာသော ပစ္စည်းများသည် အရည်အသွေးမကောင်းပါက မကြာခဏ ပျက်စီးတတ်ပြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရန် ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုများပြားနိုင်သည်။ သို့သော် ဈေးသက်သာသော်လည်း အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းများသည် အကျိုးရှိပြီး တန်ဖိုးရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပစ္စည်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ရာတွင် ဈေးနှုန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ မကြည့်ဘဲ အခြားအချက်အလက်များကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပတ္တမြားအစစ်၊ ဖြစ်ကတည်း မှန်ကတည်း၊ **ဖိုးနည်းဝန်ပါ**၊ နေရာအင်တန်၊ ဆန်တစ်စလယ်၊ ဝယ်သူသာငြင်းရတော့သည်။" 
*   "အိန္ဒိယသည် မော်တော်ကားများသာမဟုတ်၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၌**ဖိုးနည်း ဝန်ပါ**နှင့် အလွန်အရာရောက်သော မော်တော်ဆိုင်ကယ်များ ထုတ်လုပ်ရန်လည်း အားထုတ်နေ၏။" 

## ကိုးကား
အပြော ကိုဖူးညို၊ အဆို ကိုပု

**အပြော ကိုဖူးညို၊ အဆို ကိုပု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အပြော ကိုဖူးညို၊ အဆို ကိုပ:** ရုပ်သေးသဘင်လောကတွင် ဦးဖူးညိုသည် စကားပြောအလွန်ကောင်း၍ ဦးပုသည် သီချင်းဆို အလွန်ကောင်းသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်သေးသဘင်မှ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး၏ ထူးချွန်သော အရည်အချင်းများကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးဖူးညိုသည် စကားပြောဆိုရာတွင် အလွန်ပါးနပ်ပြီး စကားလုံးများကို သွက်လက်စွာ သုံးနှုန်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဦးပုသည် သီချင်းဆိုရာတွင် အသံကောင်းခြင်း၊ သီချင်းအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပီပီပြင်ပြင် ဖော်ကျူးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သူများကို ချီးကျူးရာ၌ အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**အပြော ကိုဖူးညို၊ အဆိုကိုပ**ဟူ၍ ထိုခေတ်က ပြောစမှတ်ပြုကြသည့်အတိုင်း အပြောအဟောတွင် ဦးဖူးညိုက ပို၍ ကျော်ကြားပြီးလျှင် အဆိုတွင် ဦးပုက ပို၍ ကျော်ကြားထင်ရှားသည်။" 
*   "ဆရာပုသည်…အဆိုကောင်းခဲ့ခြင်းကြောင့်ပင် **အပြော ကိုဖူးညို၊ အဆို ကိုပ** ဟု သူ့ခေတ်က ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။" 

## ကိုးကား
အဆီစားလို့ အသားမဖြစ်

**အဆီစားလို့ အသားမဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အဆီစားလို့ အသားမဖြစ်:** အချို့လူများသည် အဆီများသော အစားအစာများကို စားသုံးသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်တွင် အသားဖြစ်ထွန်းခြင်း မရှိပေ။

ဆိုလိုသည်မှာ အစားအစာတစ်ခုတည်းကို စားသုံးရုံဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်မည်ဟု မဆိုလိုပါ။ လူတစ်ဦးစီ၏ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်နှင့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ အစားအစာများ၏ သက်ရောက်မှုသည် ကွဲပြားနိုင်သည်။ အချို့သူများတွင် အဆီစားသုံးမှုသည် အသားဖြစ်ထွန်းစေနိုင်သော်လည်း အချို့သူများတွင်မူ ထိုသို့မဟုတ်ပေ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**အဆီစားသော်လည်း အသားမဖြစ်**ဟူရာ၌ကား ကြက်ကိုယ်၊ ကြောင်ကိုယ်ကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ် အမြဲ ပူနေ၍ အတွင်းပူငုပ်နေသူများ အဆီစားသော်လည်း အတွင်းပူငုပ်နေသဖြင့် ဘယ်လောက်ပင်စားစား အသားမဖြစ်ဘဲ ပို၍သာ ပိန်လာတတ်၍…၊" 

## ကိုးကား
အပြောမတတ် အပတ်မပြေ

**အပြောမတတ် အပတ်မပြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အပြောမတတ် အပတ်မပြေ:** စကားပြောဆိုရာတွင် ကျွမ်းကျင်မှု မရှိပါက ပြောလိုသော အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မည် မဟုတ်သည့်အပြင် အထင်အမြင် လွဲမှားမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် သွက်လက်တိကျမှု၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုနှင့် အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်မှု စသည့် အရည်အချင်းများသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ စကားပြောမတတ်သူသည် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ကောင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မည် မဟုတ်သည့်အပြင် အခြားသူများ၏ နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကိုလည်း ခံရနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်ရန်နှင့် မိမိ၏ အပြောအဆိုကို တတ်နိုင်သမျှ ရှင်းလင်းပြတ်သားအောင် ကြိုးစားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရေဆိုတာ မြင့်ရာက နိမ့်ရာ စီးတယ် ဆိုလိုက်တော့ ဆရာဒေါ သဖြစ်မှာပေါ့ ဆရာ၊ ဒါကလည်း ကိုအောင်ဘုခမျာ **အပြောမတတ်လို့ အပတ်မပြေ** ဆိုသလို ဖြစ်သွားတာပါ။" 
*   "**အပြောမတတ် အပတ်မပြေ**၊ စကားလွန်နုတ်မရ၊… စသောစကားတို့ကို ထောက်လျှင် စကားအရာကို အရေးထားသင့်ပေသည်။" 

## ကိုးကား
အဆင်မတတ်လျှင် ဆန်းလျက်နှင့်မလှ၊ အငင်မတတ်လျှင် ပန်းလျက်နှင့်မရ

**အဆင်မတတ်လျှင် ဆန်းလျက်နှင့်မလှ၊ အငင်မတတ်လျှင် ပန်းလျက်နှင့်မရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အဆင်မတတ်လျှင် ဆန်းလျက်နှင့်မလှ၊ အငင်မတတ်လျှင် ပန်းလျက်နှင့်မရ:** မည်မျှပင် ဆန်းပြားကောင်းမွန်သော အရာဖြစ်စေ အဆင်အပြင် မတတ်ပါက မလှပ မတင့်တယ် ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့အတူ မိမိလိုချင်သော အရာကို ရရှိအောင် မှန်ကန်သော နည်းလမ်းဖြင့် အားမထုတ်ပါက ပင်ပန်းရကျိုး မနပ် ဖြစ်တတ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရာရာတွင် မှန်ကန်သော နည်းလမ်းနှင့် ချဉ်းကပ်မှုသည် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ အတတ်ပညာ သို့မဟုတ် အခြားသော အရာများ မည်မျှပင် တန်ဖိုးရှိစေကာမူ အသုံးပြုပုံ၊ စီမံခန့်ခွဲပုံ မမှန်ကန်ပါက အကျိုးမရှိနိုင်ပါ။ ထို့အတူ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုကို ရရှိရန် ကြိုးစားရာတွင်လည်း မှန်ကန်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုမှသာ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ မှားယွင်းသော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုပါက အချိန်နှင့် အားအင်ကို ဖြုန်းတီးရာရောက်ပြီး ရလဒ်ကောင်း ရရှိမည်မဟုတ်ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မှန်ကန်သော နည်းလမ်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"အရာကိုမချင့်၊ အခွင့်ကိုမစာ၊ သမာဓိအရေးမှာ ဝီရိယကို သုံးမှားချေသော ကြောင့် ရူးသွပ်ခြင်းသို့ ရောက်ချေသည်။ ထို့ကြောင့် **အဆင်မတတ်လျှင် ဆန်းလျက်နှင့်မလှ၊ အငင်မတတ်လျှင် ပန်းလျက်နှင့်မရ** ရှိတတ်သည်။" 

## ကိုးကား