ဝိညာဏ်

ဝိညာဏဟူသော ပါဠိစကားလုံးကို ဝိညာဉ်ဟုလည်း ကောင်း ဝိညာဏ်ဟုလည်းကောင်း သုံးနှုန်းသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ 

(၁) သိခြင်း။ 

(၂) ဝိညာဉ်၊ စိတ်၊ (အာရုံကို) အထူးသဖြင့် သိတတ်သော သဘောတရား —

* (က) ဝိညာဉ်-စိတ်-တစ် ခုယုတ်ကိုးဆယ်။ 
* (ခ) ကမ္မဝိညာဉ်၊ အဘိသင်္ခါရဝိညာဉ်။ 
* (ဂ)ဘုံသုံးပါး၌ဖြစ်သော ကုသိုလ်-ဝိညာဉ်-စိတ်-စသည်။ 
* (ဃ) ဇော-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (င) (ရာဂနှင့်ယှဉ်သော) မရဏာသန္နဇော-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (စ) ပဋိသန္ဓေ-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (ဆ) နိကန္တိတဏှာ နှင့်ယှဉ်သော စိတ်၊ လောဘမူစိတ်။ 
* (ဇ) ပဋိသန္ဓေ-ဝိညာဉ်-စိတ်-နှင့် ကြွင်းသော-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (ဈ) ကမ္မဝိညာဉ်နှင့် အလုံးစုံသော ဝိညာဉ်, ဇောဝိညာဉ်။ 
* (ည) အလုံးစုံသော ဝိပါက်-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (ဋ) လောကီ ဝိပါက်-ဝိညာဉ်-စိတ်။
* (ဌ) ဝိပါက်, ကြိယာ ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (ဍ) ပဋိသန္ဓေ-ဝိညာဉ်-စိတ် နှင့် (ပဝတ္တိအခါ) လောကီဝိပါက်-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 
* (ဎ) နောက်ဆုံး-ဝိညာဉ်-စိတ် (ရဟန္တာတို့၏စုတိစိတ်) နှင့် အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဉ်။ 
* (ဏ) စက္ခုဝိညာဉ်။
* (တ) ပဌမာရုပ္ပဝိညာဉ်။ 
* (ထ) ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော-ဝိညာဉ်-စိတ်။ 

(၃) ဝိညာဉ်၊ တိတ္ထိတို့ ကြံဆအပ်သော အတ္တ, အသက်, လိပ်ပြာ, ဝိညာဉ်ကောင်။ 

(၄) နိဗ္ဗာန်— 
* (က) ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော သဘောတရား။  
* (ခ) မဂ်, ဖိုလ်, ပစ္စဝေက္ခနာဉာဏ်တို့ဖြင့် အလုံးစုံသော သင်္ခတတရားတို့ထက် ထူးသည်၏အဖြစ်ဖြင့် သိအပ်သော သဘောတရား။ 

(၅) စုံစမ်း ဆင်ခြင်ခြင်း။ 

(၆) ဝိညာဏသုတ် ၅-သုတ်။ 

(၇) ဝိညာဏဉ္စာယတနပဉ္စာသုတ်။ 
## ဝိညာဉ် ၆-ပါး
(ဝိညာဉ်သည်— (၁) စက္ခုဝိညာဉ် (၂) သောတဝိညာဉ် (၃) ဃာနဝိညာဉ် (၄) ဇိဝှါဝိညာဉ် (၅) ကာယဝိညာဉ် (၆) မနော ဝိညာဉ် ဟူ၍ ၆-ပါး အပြားရှိ၏။ 

ထိုတွင် ... **စက္ခုဝိညာဉ်**သည် စက္ခုပသာဒနှင့် ရူပါရုံကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ (တစ်နည်း) စက္ခုဝိညာဉ်သည် 
* (၁) စက္ခုပသာဒ၏ မပျက်စီးခြင်း။  
* (၂) အရောင် အလင်းဟူသော အမှီသဟဲကိုရခြင်း၊  
* (၃) ရူပါရုံ၏ထင်ခြင်းသို့ရောက်ခြင်း၊ 
* (၄) နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်း ၄-ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 

ထို့အတူ **သောတဝိညာဉ်**သည် သောတပသာဒနှင့် သဒ္ဒါရုံကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ (တစ်နည်း) သောတဝိညာဉ်သည်  
* (၁)  သောတပသာဒ၏ မပျက်စီးခြင်း၊  
* (၂) အာကာသဓာတ်ဟူသော အမှီသဟဲကို ရခြင်း၊  
* (၃) သဒ္ဒါရုံ၏ထင်ခြင်းသို့ရောက်ခြင်း၊  
* (၄) နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်း ၄-ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 

**ဃာနဝိညာဉ်**သည် ယာနပသာဒနှင့် ဂန္ဓာရုံကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ (တစ်နည်း) ဃာနဝိညာဉ်သည် 
* (၁) ဃာနပသာဒ၏ မပျက်စီးခြင်း၊  
* (၂) ဝါယောဓာတ် ဟူသော အမှီသဟဲကိုရခြင်း၊  
* (၃) ဂန္ဓာရုံ၏ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၊  
* (၄) နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်း ၄-ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 

**ဇိဝှါဝိညာဉ်**သည် ဇိဝှါပသာဒနှင့်ရသာရုံကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ (တစ်နည်း) ဇိဝှါဝိညာဉ်သည် 
* (၁) ဇိဝှါပသာဒ၏ မပျက်စီးခြင်း၊  
* (၂) အာပေါဓာတ်ဟူသော အမှီသဟဲကိုရခြင်း၊  
* (၃) ရသာရုံ၏ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၊  
* (၄) နှလုံးသွင်းခြင်းဟူသော အကြောင်း-၄-ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ် လာသည်။ 

**ကာယဝိညာဉ်**သည် ကာယပသာဒနှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ (တစ်နည်း) ကာယဝိညာဉ်သည်
* (၁) ကာယပသာဒ၏ မပျက်စီးခြင်း၊  
* (၂) ပထဝီဓာတ် ဟူသော အမှီသဟဲကိုရခြင်း၊  
* (၃) ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၏ ထင်ခြင်းသို့ရောက်ခြင်း၊  
* (၄) နှလုံးသွင်း ခြင်းဟူသော အကြောင်း ၄-ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 

**မနောဝိညာဉ်**သည် အာဝဇ္ဇန်းနှင့်တကွသော ဘဝင်စိတ်, တေဘူမကဓမ္မတို့ကို အစွဲ ပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။  
## ဝိညာဉ်၏ လက္ခဏာစသည်
ဝိညာဉ်သည် အာရုံကိုအထူးသဖြင့်သိခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။ 

နာမ်ရုပ်တို့၏ ရှေ့သွားအဖြစ်ဟူသော ကိစ္စရှိ၏။ 

ရှေးဘဝနှင့်တကွ စပ်တတ်သော တရားဟူ၍ ဉာဏ်အား ရှေ့ရှုထင်တတ်၏။ 

သင်္ခါရလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။ (ဝါ) ဝတ္ထု, အာရုံလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ရှိ၏။  

## “သညာ, ဝိညာဉ်, ပညာ” အထူး
ကလေးသူငယ်သည် ရွှေအသပြာကို မြင်သောအခါ ရွှေအသပြာ၏ ဆန်းကြယ် သည်၏အဖြစ်, အလွန်ဆန်းကြယ်သည်၏ အဖြစ် စသည်ကိုသာသိ၍ လူတို့၏ အသုံးအဆောင် ရတနာ၏အဖြစ်ကို မသိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သညာသည် ဤအရာ ဝတ္ထုကား အညို, ဤအရာဝတ္ထုကား အရွှေ ဤသို့စသည်ဖြင့် အာရုံကို အမှတ်ပြု၍ သိကာမျှသာဖြစ်သည်၊ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ လက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍မသိနိုင်။ 

ရွှေပန်းတိမ် မတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရွှေအသပြာကို မြင်သောအခါ ရွှေအသပြာ၏ ဆန်းကြယ်သည်၏အဖြစ်, အလွန်ဆန်းကြယ်သည်၏အဖြစ် စသည်ကိုလည်းကောင်း, လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ရတနာ၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်းသိ၍ ရွှေအသပြာ၏ အတု, အစစ်ကို မသိသကဲ့သို့၊ ထိုအတူ ဝိညာဉ်သည် အညို, အရွှေစသောအာရုံကို လည်းကောင်း, အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ လက္ခဏာကိုလည်းကောင်း သိနိုင်၏။ သို့သော် အားထုတ်၍ မဂ်တရားထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းသို့ကား မရောက်စေနိုင်။ 

ရွှေပန်းတိမ်သည်သည် ရွှေအသပြာကို မြင်သောအခါ ရွှေအသပြာ၏ ဆန်းကြယ်သည်၏အဖြစ်, အလွန်ဆန်းကြယ်သည်၏ အဖြစ် စသည်ကိုလည်းကောင်း, လူတို့၏ အသုံးအဆောင် ရတနာ၏အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း, ရွှေအသပြာ၏ အတု, အစစ်ကို လည်းကောင်း သိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပညာသည် အညို, အရွှေစသော အာရုံကိုလည်းကောင်း, အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တလက္ခဏာကို လည်းကောင်း သိနိုင်၏၊ အားထုတ်၍ မဂ် တရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသို့လည်း ရောက်စေနိုင်၏။ ဤသို့ သညာ, ဝိညာဉ်, ပညာတို့ ထူးကြသည်။ 
## တရားကိုယ်
တရားကိုယ်အားဖြင့်လည်း သညာသည် သညာက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သော တရားဖြစ်၍ ဝိညာဉ်သည် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင် သောတရား, ပညာသည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သော တရားဖြစ်သည်။ ဤသို့ တရားကိုယ်အားဖြင့်လည်း ထူးကြသည်။  

## ဝိညာဉ်, ပညာ, ဇီဝအထူး
(ဝိညာဉ် သည်အာရုံကို သိနိုင်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာရှိ၍ ပညာသည် ခွဲခြား၍ သိခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။ ဇီဝ-ကို ခန္ဓာကိုယ်၌ မရ အပ်, မရနိုင်။ ဤသို့ထူးသည်။  
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ