open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မနုဿကျော်ဝင်း

## ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် 
ဆရာမနုဿ ကျော်ဝင်းကို ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် အဖ ဦးအုန်းမောင်၊ အမိ ဒေါ်လှရှိန်တို့က ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ငါးယောက် အနက် သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ကျော်ဝင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၆၁-ခုမှ စတင်၍ ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မနုဿဗေဒပညာရပ်တွင် ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို၎င်း၊ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို၎င်း ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈-ခုနှစ် ရန်ကုန်အထိ ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

'ရွှေအိုးလေး'၊ 'လှမြင့်'၊ 'မောင်ဝင်းနွယ်(ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်)' နှင့် 'တက္ကသိုလ် ဝင်းသူ' စသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ မိမိ အထူးလိုက်စားခဲ့သော မနုဿဗေဒ ပညာရပ်ကို အစွဲပြု၍ ၁၉၆၈ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ 'မနုဿကျော်ဝင်း' ဟူသော အမည်ကို ခံခဲ့သည်။ ကွင်းဆင်းလေ့လာမှု အတွေ့အကြုံများကို စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုများအဖြစ် ရေးသားခဲ့သည်။ သုတေသန စာတမ်းများ၊ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ စုစုပေါင်း ၄၀ဝ-ကျော်ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး မြန်မာ့အသံ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ အစီအစဉ်မှလည်း အသံလွှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၆၉-ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နာဂတောင်တန်းနှင့် ပြည်နယ်များသို့ အကြိမ်ကြိမ် ကွင်းဆင်းလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် စာမူပြိုင်ပွဲ၌ 'အခြေခံ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ' စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ဆုကို လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် 'တက္ကသိုလ် ဘယ်မှာရှိတယ်' စာမူဖြင့် ဝတ္ထုရှည်ဆုကို လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် 'နောက်အော်နာဂ' စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆုကို ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် 'ခရီးကြမ်း ဓလေ့ဆန်းဆန်း' စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန် စာပဒေသာဆုနှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် 'အိုးခြမ်းပဲ့များ သက်သေထား' စာမူဖြင့် ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ စာပေ ဝတ္ထုရှည်များ ဆက်လက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် 'အခြေခံ ပြတိုက်ပညာ' စာအုပ်ကို ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆရာ မနုဿကျော်ဝင်းသည် လုံးချင်း ၆ အုပ် ရေးသားခဲ့ရာ ၅ အုပ် ဆုရခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ စာပေဆု ပြိုင်ပွဲ၌ ဝတ္ထုရှည် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟာဝိုင်ရီပြည်နယ်၊ ဟိုနိုလူလူမြို့ရှိ 'အရှေ့ အနောက် ဗဟိုရေးရာ တက္ကသိုလ်' (East-West Centre) ၌ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းရေး ဆိုင်ရာ ပြတိုက် ပညာတော်သင် အဖြစ် ၆ လတာမျှ သွားရောက် လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ အတွက် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကိုးရီးယားနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဖိလိပိုင်နိုင်ငံ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင် စင်ကာပူနိုင်ငံများသို့ သွာရောက်ခဲ့သည်။

ဆရာ မနုဿကျော်ဝင်းသည် ယဉ်ကျေးမှု ဗိမာန် ဦးစီး ဌာန၊ တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု သုတေသ ဌာနခွဲတွင် သုတေသန အရာရှိ အဖြစ် စတင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပြတိုက်မှူးကြီး၊ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်နှင့် ရှေးဟောင်း သုတေသန ဦးစီး ဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆရာသည် အမျိုးသား ညီလာခံတွင် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်လည်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့တွင်လည်း ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ရေးသား ပြုစုခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များ 
၁။ အခြေခံ ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာ ၁၉၇၃
၂။ တက္ကသိုလ် ဘယ်မှာရှိတယ် ၁၉၇၅
၃။ နောက်အော်နာဂ ၁၉၇၇
၄။ ခရီးကြမ်းကြမ်း ဓလေ့ဆန်းဆန်း ၁၉၇၆
၅။ အိုးခြမ်းပဲ့များ သက်သေထား ၁၉၉၅
၆။ အခြေခံ ပြတိုက်ပညာ ၂၀၀၁ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထရန်ကျူလာ ပင့်ကူ

**ထရန်ကျူလာ ပင့်ကူ** () ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ *လိုက်ကိုဆာ ထရန်ကျူလာ (Lycosa tarantula)* ဖြစ်သည်။ ထရန်ကျူလာ ဟူသော အမည်မှာ အီတလီနိုင်ငံရှိ ထရန်တို ဟုခေါ်သော မြို့အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်း ဒေသများတွင်သာ တွေ့နိုင်၏။ သို့သော် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းပြည်အသီးအသီးမှ ပင့်ကူ အကြီးစားများကိုလည်း ဤအမည်ဖြင့်ပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပင့်ကူကြီးများကို ကျားပင့်ကူ ဟူ၍ခေါ်ကြသည်။ ထရန်ကျူလာပင့်ကူသည် ခြေထောက်တစ်ဘက်အစွန်းမှ အခြား တစ်ဘက်စွန်းသို့ ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မခန့်ထိရှိ၏။ ခြေလက်မှစ၍ တစ်ကိုယ်လုံးအမွေးစုတ်ဖွား ဖုံးအုပ်နေလျက်အလွန် အဆိပ်ပြင်းသည်။ ပိုးမွှားနှင့် သေးငယ်သော တိရစ္ဆာန်ကလေးများကို ဖမ်းဆီးစားသောက်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ထရန်ကျူလာပင့်ကူအချို့မှာ ငှက်ကလေးများကိုပင် ဖမ်းယူစားသောက်တတ်သည်။ လူကိုကိုက်လျှင်၊ အကိုက်ခံရသူမှာ ပြင်းစွာအဆိပ်တက်၍၊ အမွေးများ စူးမိလျှင်လည်း စူးသည့်နေရာ၌ အခံရခက်အောင် နာကျင်ရောင်ရမ်းလာတတ်သည်။ ထိုပင့်ကူကြီးမျိုးကို အပူပိုင်းဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိပ်ပြင်းသည့်အတွက် တိုင်းရင်းသားများက အလွန်ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ 

ထရန်ကျူလာပင့်ကူမများသည် ပိုးအိမ်များကို သူတို့၏အိမ်ဖြစ်သော တွင်းများ၌ထားပြီးလျှင် အပြင်သို့ထွက်သည့်အခါ၌ ယူဆောင်သွားလေ့ရှိကြသည်။ ထရန်ကျူလာပင့်ကူငယ်များ ပေါက်လာ သောအခါ မိခင်တို့၏ ကျောပေါ်တွင် ရက်သက်တစ်ပတ်ခန့်မျှ နေထိုင်ရသည်။ ထရန်ကျူလာပင့်ကူတို့သည် မြေတွင်တွင်းနက်နက် တူးကာ နေတတ်၍၊ တွင်းကို နူးညံ့သော ပင့်ကူမျှင်ဖြင့် အနားကွပ်ထားလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည်အခြား ပင့်ကူတို့ ကဲ့သို့ ပင့်ကူအိမ်များဖွဲ့၍ သားကောင်ကို ထောင်ဖမ်းလေ့မရှိချေ။ အမှိုက်သရိုက်၊ သစ်ရွက်ခြောက်များအကြား၌ ပုန်းအောင်း၍ သော်လည်းကောင်း၊ တွင်းထဲမှနေ၍သော်လည်းကောင်း သားကောင်ကို ချောင်းမြောင်းကာ ခုန်အုပ်၍ ဖမ်းဆီးတတ်သည်။

## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)

ကဏ္ဍ:ပင့်ကူများ
တလိုင်း

**တလိုင်း** () ဝေါဟာရသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုကြား အငြင်းပွားဖွယ် စကားလုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားဖြင့် *မွန်* ဟုဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း မွန်စကားအနေဖြင့်မူ မိဘမျိုးရိုးမစစ် (မိဘအားဖျက်စီးသော သားသမီး)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဝေါဟာရကို အသုံးမပြုရန် မွန်လူမျိုးများက အစဉ်အဆက် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သုံးစွဲခဲ့မှုများ 
တလိုင်း ဝေါဟာရဇာစ်မြစ် မည်သို့စတင်ဖြစ်လာကြောင်း နှင့်ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများစွာရှိခဲ့သည်။ မည်သည့်ဘာသားစကားတွင်မျှ ထိုဝေါဟာရံ စတင်သုံးစွဲပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တိတိကျကျ သိရှိနိုင်ခြင်း မရှိပေ​။ အောက်ပါတို့တွင် ဤဝေါဟာရဇာစ်မြစ်နှင့် သုံးစွဲမှုတို့ကို ဖော်ပြထား၏။

မဇ္ဈိမဒေသ တေလိင်္ဂနတိုင်းမှ လူမျိုးခြားတို့သည် သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြရာ ကာလကြာသော် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများနှင့် သွေးရောစပ်လျက် မွေးဖွားလာကြသော လူမျိုးတို့အား မူရင်းနေရပ် တေလိင်္ဂအမည်ကို အစွဲပြု၍ တေလိင်္ဂလူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုရာမှ ကာလကြာသော် တလိုင်းဟူသော အမည်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ရာဇဝင်ဟောင်းကျမ်းတစ်ခု၌ အဆိုရှိသည်။

သာသနာသက္ကရာဇ် ၄၃၉ ခုနှစ် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် တိဿမင်းလက်ထက်တွင် ဒွန်းစဏ္ဍားတို့က သာသနာကို နှောက်ယှက်ဖျက်ဆီးသောကြောင့် ထိုဒွန်းစဏ္ဍားတို့ကို ဖမ်းဆီးကာ သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ ကျန်ရစ်သော ဒွန်းစဏ္ဍားတို့သည်လည်း ချောင်းတစ်ခုတွင် သတ်သေကုန်ကြရာ မွန်ဘာသာဖြင့် တီလိုင်ချောင်း ဟု ခေါ်ကြကုန်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ထိုချောင်းကို တီလိုင်ချောင်း၊ ချောင်းအနီးအနားအရပ်ဒေသကို တီလိုင်ရပ် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြရာမှ ကာလကြာသော် တီလိုင် မှ တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းတစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အေဒီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင် ဟံသာဝတီကို မြန်မာမင်းများ မသိမ်းမီကတည်းက တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရသည် တည်ရှိနေပြီးဖြစ်၍ အေဒီ ၁၀၀၀ နှစ်များက အနော်ရထာမင်းအုပ်စိုးစဉ် ထွင်းထုခဲ့သော ကျောက်စာများတွင် တလိုင်းဝေါဟာရပါရှိသည်ဟုဆိုကြသည်။

၁၄၆၈ မှ ၁၅၃၀ အတွင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အင်းဝခေတ် ရဟန်းစာဆိုတော် မွန်လူမျိုးဖြစ်သည့် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ရေးဖွဲ့သော ကိုးခန်းပျို့၏ နိဂုံးပိုဒ်ရေ-၁၃၊ အပိုဒ် (၂) တွင် မိမိသည် ဘုရင်မ ရှင်စောပု၊ ပုသိမ်မြို့စား ဗညာအိမ်တို့၏ မျိုးဆက်ဖြစ်ကြောင်းကို 
 ဟူ၍ ရေးသားထားမှုရှိသည်။

တလိုင်း ဝေါဟာရကို သူ့သျှင်တကာရွတ်ပိ၊ တပင်ရွှေထီး ဘုရင့်နောင်စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်း နောက်ဆုံး ဟံသာဝတီမင်းခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ်တို့တွင်သာ သုံးစွဲမှုရှိခဲ့သည်ဟု မွန်သမိုင်းသုတေသနအဖွဲ့က ဆိုသည်။

အေဒီ ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁၁ ရက်) တွင် ချုပ်ဆိုသော အင်းဝဘုရင်နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့အကြား ချုပ်ဆိုသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်တွင် Province of Pegu ကို တလိုင်းနိုင်ငံ၊ တလိုင်းပြည် ဟု ဖော်ပြသုံးစွဲခဲ့သည်။

## ကွေ့ကရင် တလိုင်း 
မွန်ရာဇဝင်ချုပ်ကြီးပေမူ၌ ၁၂ ရာစုဦး မွန်-ဗမာတိုက်ပွဲများတွင် "ကွေ့ကရင် တလိုင်းတပ်သားတို့" ဟု အသုံးပါကြောင်း ကရင်ရာဇဝင်ကဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
တလိုင်းကောင်

**တလိုင်းကောင်**ဟုခေါ်သော နှုတ်သီးတိုငှက်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ 'ပလူဗီအေးလစ် ဒိုမင်နီက' ဟု ခေါ်သည်။ 'ကယ်ရာ ဒရိုင်အီဒီး' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။ အလျား ၁ဝ လက်မရှိ၏။ ပျံသန်းသည့်အခါ အမြီးပိုင်းသည် မည်းနေသည်ဟု ထင်ရသည်။ မေလအစ သားပေါက်ချိန်တွင် အမွှေးများသည် ပို၍မည်းလာ၏။ ထို့ပြင် ဦးခေါင်ထိပ်ရှိ အမွှေးဖြူများသည်လည်း 
ပို၍ကျယ်ပြန့်လာသည်။ ထိုအမွှေးဖြူများသည် မျက်စိအထက်မှ မျက်ခုံးမွှေးထူထူကဲ့သို့ နောက်ဖက်သို့ ရှည်ထွက်၍လည်ပင်းနှင့် ရင်အုပ်ထိ ရောက်လာသည်။ ကိုယ်အောက်ပိုင်းသည် မည်းနက်၍၊ ကျောဖက်ရှိ ရွှေရောင်တောက်နေသည့် အပြောက်များသည် ပို၍ထင်ရှားလေသည်။

တလိုင်းကောင်ငှက်များကို အုပ်လိုက်တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ထိုငှက်များသည် ခရီးဝေးပျံသန်း၍ ဒေသပြောင်းခြင်းမှာ အထူးအံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။ အမေရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင် 
ပေါက်ပွားကြသောတလိုင်းကောင်များသည် ထိုဒေသ၌ ဆောင်းဥတုဝင်လာသောအခါ၊ တောင်အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံထိ မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝ မျှရှိသော ခရီးကို 
သမုဒ္ဒရာပေါ်မှ ဖြတ်၍ ပျံသန်းကြသည်။ ထိုဒေသတွင် ဆောင်းဥတု၌ ကျက်စားကြပြီးလျှင် နွေဥတုရောက်သောအခါ မြောက်ဘက်နေရင်းဒေသများသို့ ပျံသန်းကြပြန်သည်။ အပြန်တွင် 
အလာလမ်းအတိုင်းမပျံကြဘဲ၊ ကုန်းမြေများပေါ်မှဖြတ်၍ ပျံသန်းကြခြင်းသည် ထိုငှက်များ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ဆောင်းဥတုတွင် တလိုင်းကောင်ငှက် အမြောက်အမြား ပျံသန်းလာတတ်ကြပြီးလျှင်၊ မေလလယ်လောက်တွင် ပြန်သွားတတ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တလိုင်းကောင် ငှက်မျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိလေသည်။ 

တလိုင်းကောင်ငှက်၏ အော်သံသည် စူးရှသော်လည်း၊ နားထောင်ကောင်းသော နှစ်ဆင့် လေချွန်သံမျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် နွားစားကျက်နှင့် ကမ်းခြေရှိ ရွံ့ညွှန်များတွင် ကျက်စားလေ့ရှိကြ၏။ ထွန်ပြီးစ လယ်ကွက်၊ စွတ်စိုသော မြက်ခင်းနှင့် ရိုးပြတ်တောများတွင် ကျက်စားရန်ကိုလည်း နှစ်သက်ကြသည်။ ပျံသန်းရာ၌ အတောင်ကို မှန်မှန်ခတ်၍ စုစုရုံးရုံး စည်းကမ်းသေဝပ်စွာ ပျံသန်းတတ်သည်။ မြေပေါ်တွင် ခေါင်းကို ဟန်တစ်မျိုးဖြင့် ညိတ်၍ ညိတ်၍ ပြေးရင်းအစာများကို လိုက်လံရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ ထို့ပြင် လျှောက်ပြေးရာတွင် ကိုယ်ကို မြေပြင်နှင့်ညိလုမတတ် ထားတတ်ကြသည်။ 
သို့သော် ရပ်နားသောအခါတွင်မူ ကိုယ်ကို ပို၍တည့်မတ်စွာ ထားသည်။ အထူးသဖြင့် သူတို့အဖို့ ဘေးရန်ရှိမည်ဟု စိုးရိမ်ရသောအခါများတွင် ကိုယ်ကိုတည့်မတ်စွာ ထားတတ်ကြသည်။ တလိုင်းကောင်၏အစာများမှာ ပိုးမွှားကောင်များ၊ သစ်ပင် အစို့အညောင့်နှင့် ဗယ်ရီသီးများဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းနား၌ ကျက်စားသောအခါတွင်မူ၊ ခရု၊ ပက်ကျိ၊ ကနန်းမှစ၍ ပင်လယ်ပိုးကောင်းများကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာတိတ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကျော်စွာထက်

၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မြင်းမူမြို့၌ အဖ ဦးလှမောင်၊ အမိ ဒေါ်မမလေး တို့မှ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း တင်မောင်ညွန့်၊ ငယ်စဉ်က မြင်းမူမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ နဝမတန်း အထိလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိလည်းကောင်း ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိသည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထုတ် ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း ‘မဏိ ကျော်စွာထက်’ ကလောင် အမည်ဖြင့် ‘အခါနှင့် နံ့သာနှင့်’ ဝတ္ထုတို စတင် ဖော်ပြ ခံရပြီး မိုးဝေ စာပေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘ကျော်စွာထက်’ အမည်ဖြင့် ‘နွေနေ’ ဝတ္ထုတို ရေးသားရင်း မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထုတို ဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၈၉-ခုနှစ်တွင် ကျော်စွာထက် ဝတ္ထုတိုများ (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ (၄) နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ‘ပြဿဒါး မလွတ်တဲ့ နေ့နှင့် တခြား ဝတ္ထုတို’ စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့၊ မြို့သစ်(၃)ရပ်ကွက်၊ မနော်ဟရီလမ်းနှင့် ၆၄-လမ်းထောင့်အနီး ကံရာဇာဆေးခန်းတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မန္တလေး
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တသက်စိန်၊ ဦး (ဇာတ်မင်းသားကြီး)

ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ တော်ဝင်ပန်တျာကျောင်းမှ အကပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ရ ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးတသက်စိန် (သောမတ်ဘိုးစိန်) ကို ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဘုရားဒါယကာ
သဘင့် ဦးသျှောင် ဂရိတ် ဦးဖိုးစိန်၊ အမိ ဒေါ်ကြင်ယုံတို့မှ  ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။

ဦးတသက်စိန်သည် စစ်ကြိုခေတ်တွင် Diocesan Boys High School ကျောင်းတွင်ခြောက်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးဂျပန်ခေတ်တွင် ဥတ္တမဂျပန်စာသင်ကျောင်း၌ ဂျပန်စာကို ခင်ခရုခမ် အဆင့် အောင်မြင် သည်အထိ သင်ကြားခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ်၌ တီတီစီကျောင်းတွင် ၁ဝ တန်းအထိ ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။

ပညာသင်ကြားနေစဉ်ကပင် ဦးတသက်စိန်သည် ဇာတ်ပွဲများတွင် အိမ်ရှေ့မင်းသားအခန်းနှင့် လိုအပ်သော ဇာတ်ကောင်
နေရာများ၌ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်ခန့်က
သူငယ်ချင်း တစ်ဦး၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ
ဆောက်ဟမ်တန် (အေအက်စ်တီ) ကျောင်းတွင် လေယာဉ်မောင်း
သင်ရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။

သို့သော် ဖခင်ဖြစ်သူ ဘုရားဒါယကာ ဦးဖိုးစိန်က
လေယာဉ်မောင်းသင်တန်း တက်ရောက်ခြင်းကို မနှစ်မြို့သဖြင့်
လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်သွားပြီး လွတ်လပ်ရေးမရမီက မြန်မာနိုင်ငံ
တွင် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုံ သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်
ခဲ့ဖူးသော လော့မောင့်ဘက်တန်ထံမှ ထောက်ခံစာကို ရယူ၍
သာမန်လူများ တက်ရောက်နိုင်ခဲသည့် တော်ဝင်ပန်တျာကျောင်းကို သားဖြစ်သူ
ဦးတသက်စိန်အား အပ်နှံပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။

ဦးတသက်စိန်သည် အဆိုပါပန်တျာကျောင်းမှ
တော်ဝင်နန်းသုံး ဓားခုတ်ပညာဒီပလို မာဘွဲ့ကိုလည်း
ကောင်း၊ Tap Dancing ခေါ် အသံထွက်စေရန် ဖိနပ်တွင် သံခွာ
တပ်၍ ကရသောခြေက ပညာဒီပလိုမာဘွဲ့ကို လည်းကောင်း
ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခြေကပညာတွင် ဆရာဖြစ်အဆင့်အထိ
ထူးချွန်ခဲ့သောကြောင့် ဤThe imperial society of Teachers Dancing ဆုတံဆိပ်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရ
သည်။

ဦးတသက်စိန်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့်
အတူ ဇာတ်ကခဲ့ရာ သူ၏ ခြေကပညာကို အခြေခံ၍ မြန်မာ့မူ
မြန်မာ့ဟန်မပျက် ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြခဲ့သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်
ပြီးနောက် အစ်ကိုကြီး ဖြစ်သူဦးကက်နက်စိန်နှင့် အတူ စိန်မဟာ
သဘင်ဇာတ်တည်ထောင်ပြီး ကပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ စိန်မဟာ
သဘင် လှည့်လည်ကပြရာတွင် တပ်မတော်သားများ အပန်းဖြေ
နိုင်ရန်အတွက် တပ်သဘင်ပွဲအဖြစ် ကပြခဲ့ဖူးသည်။ ထို့အပြင်
ဦးတသက်စိန်သည် ဆေးရုံရန်ပုံငွေ အလှူပွဲများ၊ မိခင်နှင့်ကလေး
စောင့်ရှောက်ရေး အလှူပွဲများ အဖြစ်လည်း ကပြပေးခဲ့ပြီး
လူမှုရေးလုပ်ငန်းကို တစ်တပ်တစ်အား ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မန္တလေး၊ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီပြတိုက် ရန်ပုံငွေအတွက် ကပြဖျော်ဖြေ
ပေးခဲ့သဖြင့် ဦးတသက်စိန်အား သာသနာ့ အကျိုးဆောင်
ရွှေတံဆိပ်နှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်လက်မှတ်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

ဦးတသက်စိန်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဇာတ်သဘင်
လောကမှအနားယူ၍ Tourist Burma ၌ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်
များ လမ်းညွှန်လုပ်ငန်းကို ဂျပန်၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဂျာမန် ဘာသာ
သုံးမျိုး ကျွမ်းကျင်စွာအသုံးပြုလျက် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဦးတသက်စိန်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ
၂၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်
တွင် ဇနီး ဒေါ်ရင်ရင်စိန်နှင့် သားသမီးခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်
သည်။
## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး

တောင်တွင်းကြီး **ကိုကိုကြီး** (၁၉၃၁-၁၉၈၁) ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ရှောက်ကုန်းကျေးရွာ၌ အဖ ဦးဘိုထိန်နှင့် အမိ ဒေါ်စံရှင်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းညီအစ်ကို သုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများနှင့်အတူ တောင်တွင်းကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ယူခဲ့သည်။

## ပညာရေးနှင့် ဆရာဘဝ 
ဦးကိုကိုကြီးသည် မင်းဘူးမြို့ရှိ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဒဿမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်အထိ တောင်တွင်းကြီး ဆရာတော် အရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ထူထောင်သော ဗုဒ္ဓသာသနာပြုကျောင်းတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ်သင်တန်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ 
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေရင်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အတွင်းရေးမှူးနှင့် လက်ရုံးတပ်တာဝန်ခံ စသည့်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး၏ ကြွေးကြော်သံဂျာနယ်၊ ဘာမားဂျာနယ်၊ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းတို့၌ ဘာသာပြန်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

## စစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် တာဝန်များ 
၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနနုဂ္ဂဟ အမျိုးသားကျောင်း၌ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဘီအိုင်အေ (BIA) ၌ တာဝန်ခံအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် မြင်းခြံခရိုင်၊ ဆီမီးခုံမြို့ရှိ ဘီအိုင်အေ (BIA) အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၌ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသောအခါ မကွေးခရိုင်၊ ဖဆပလ ပြန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် မကွေးခရိုင် အမှုထမ်းပေါင်းစုံစည်းရုံးရေး တာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်သူ့ရဲဘော်ပါတီအဖြစ် တောခိုခဲ့သည်။

## စာပေဘဝနှင့် ထင်ရှားသော လက်ရာများ 
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်၌ စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး၊ အဘိဓမ္မာ၊ သမိုင်း စသည့် စာအုပ်များနှင့် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၄၀ ကျော်ကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ကလေးများအတွက် ဆောင်းပါးပုံပြင်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကိုလည်း မန္တလေးလူထုသတင်းစာ၊ ဂျာနယ်နှင့် ရှုမဝရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်းများ၌ ရေးသားခဲ့သည်။

ဦးကိုကိုကြီး (တောင်တွင်းကြီး) ကလောင်အမည်ဖြင့် ဘုံရိပ်သာ၊ ပုရစ်လူရည်ချွန်မှတ်တမ်း စသည်တို့ကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန် လုံးချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၂၅ အုပ်ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် 'တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး' ကလောင်အမည်ကို အတည်တကျ ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်ပိုင်စာအုပ်တိုက်ဖွင့်၍ ဂန္ထဝင်မြောက်စာပေများ ရေးသားခဲ့ရာ 'ဂေါ်ကီ'၊ 'အမေ' စသည့် စာအုပ်များသည် အထူးထင်ရှားသည်။

## ဆုများ 
ရုရှားစာရေးဆရာကြီး ဂေါ်ကီ၏ "The Three" ဝတ္ထုကို 'သူတို့သုံးယောက်' အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းဝတ္ထုသည် ရုရှားကျောမွဲတို့၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ အဆိုပါစာအုပ်ဖြင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွက် ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပေဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ဦးကိုကိုကြီး ကွယ်လွန်သည့် အချိန်တွင် ဇနီး ခင်ခင်ကြီးနှင့် သားငါးယောက် ကျန်ရစ်သည်။
## ကိုးကား 
* (က) မလိခ၊ မြန်မာစာပေအဘိဓာန် တွဲ (၃)၊ စာ-၆၂၊ ၆၃။
* (ခ) မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၂)၊ စာ-၁၄၆။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:၁၉၁၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၈၁ ကွယ်လွန်သူများ
ဘတ်ဂ်ဂျောင်းဟီး

**ဘက်ဂျောင်းဟိ**()သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်း ကျုံဆန်းနယ် ဆွန်းဆန်းရှိမ္မိုရွာ၌ ဖွားမြင်သော တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတကြီး ဖြစ်သည်။ သူသည် လယ်သမားတစ်ဦး၏ ရင်သွေးခုနစ် ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဂူးနော်မန်ကျောင်းမှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ကျောင်းဆရာအဖြစ် သုံးနှစ်ဝင်လုပ်ကာ ထိုစဉ်က မန်ချူးကိုကုဟုတွင်သော မန်ချူးရီယား နိုင်ငံသို့သွား၍ မန်ချူးကိုးစစ်အကယ်ဒမီ ကျောင်းတက် သည်။ ဤတွင် ဂျပန်တို့က ၎င်းတို့၏စစ်ကျောင်း၌ စာရင်း သွင်းလိုက်၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန် လက်နက်ချချိန်၌ ပတ်သည် မန်ချူးရီးယား အခြေစိုက် ဂျပန် ကွမ်တုံတပ်မတော်တွင် ဗိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
thumb|တောင်ကိုရီးယား သမ္မတ ဘက်ဂျောင်းဟိ
ထိုနောက်တွင် သူသည် တောင်ကိုရီးယားသို့ ပြန်လာပြီး ကိုရီးယားစစ် အကယ်ဒမီ တက်ရာ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၌ သင်တန်းပြီးသည်။ ထိုမှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင်မူ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်သို့ ရောက်၍ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ကိုရီးယားစစ်ပွဲ (၁၉၅ဝ-၅၃) ၌ ပါဝင်ခဲ့သူအဖြစ်ဖြင့် ဗိုလ်မှူး ချုပ်ရာထူးကိုရရှိသည်။ သူသည် ကိုရီးယားစစ်အတွင်း ထောက်လှမ်းရေးနှင့် စစ်ထောက်ပို့တပ်တွင်ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့ရသည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ စစ်ပြေငြိမ်းသောအခါ သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အမြောက်လက်နက်သင် တန်းကျောင်းတွင် ခြောက်လခန့် တက်ရောက်သင်ယူသည်။ ဘက်ဂျောင်းဟိသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အမြောက် တပ်၏တပ်မတစ်ခု၌ တပ်မှူး ဖြစ်လာသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် တပ်မတော်အမှတ် ၂ တွင်ဒုတိယတပ်မှူးဖြစ်ပြန်ကာ ၁၉၆၁ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင်ဝန်ကြီးချုပ် ချန်မျုံ (ဂျွန်အပ်ချန်း)၏ လက်မှအစိုးရအာဏာကို သိမ်းယူသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်၍ သမ္မတရွေးပွဲကို ဝင်သည်။ ယင်းသို့ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရာ၌ တူတော်သူ ကင်ချွန်ပီလနှင့်တွဲ၍ ဒီမိုကရက်တစ် လစ်ဗရယ်ပါတီကို ထောင်ကာယှဉ်ပြိုင်ခြင်းဖြစ်ရာ သမ္မတအရွေးခံရသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် သမ္မတ အဖြစ် အရွေးခံရပြန်သည်။

၁၉၇၂ ခုနှစ် ပြည်သူ့မဲဆန္ဒခံယူပွဲတွင် ပတ်သည် သမ္မတအာဏာများ တိုးတက်ရရှိလာသည့် အပြင် သမ္မတသက်တမ်း ခြောက်နှစ် သတ်မှတ်၍ ပြန်လည် အရွေးခံရပြန်သည်။ ပတ်ချုန်းဟီးနှင့် သူ၏ အစိုးရ အဖွဲ့နိုင်ငံကို အဘက်ဘက်မှ တိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းထူထောင်နေစဉ်တွင် တောင်မြောက်ကိုရီယား ငြိမ်းချမ်းစွာပူပေါင်းရေးကိစ္စ၊ တောင်ကိုရီးယားမှ အမေရိကန်တပ်များ ရုပ်သိမ်း မည့်ကိစ္စ၊ ယင်းသို့ ရုပ်သိမ်းချိန်၌လည်း စစ်ပစ္စည်း အထောက်အပံ့စသည် ဆက်လက်ရရှိရေးကိစ္စနှင့် ကိုရီးယား ဂိတ်အမည်တွင်လာသော အမေရိကန် အမတ်များအား တောင်ကိုရီယားကိုပင်း၍ စစ်အထောက်အပံ့ ပေးရေးကို ဆောက်ရွက်စေရန် လာဘ်ထိုးသည် ဆိုသည့် အရေးကိစ္စ စသည်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

## ကိုးကား
တာတာရစ် အက်ဆစ်

**တာတာရစ် အက်ဆစ်**သည် စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးစသော သစ်သီးများ၏အရည်တွင် ပါရှိသည်။ ဓာတုဗေဒသဘောအား 
ဖြင့် ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်စီဂျင်ဓာတ်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော အရောင်ကင်း၍ အလင်းပေါက်သည့် 
ပုံဆောင်ခဲများဖြစ်၏။ တာတာရစ်အက်ဆစ်ကို သုံးမျိုးသုံးစား ခွဲခြားထားသော်လည်း၊ ဓာတုသင်္ကေတ ပုံသေရေးနည်းမှာ 
(C4H6O6)ဟု တစ်မျိုးတည်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအက်ဆစ်ကို အခြားသော သစ်သီးများမှလည်း အနည်းအကျဉ်းရနိုင်၏။ သို့ရာတွင် စပျစ်ရည်မှ အများဆုံးရရှိလေသည်။

စပျစ်ရည်ကို စည်ထဲတွင်ထည့်ထားစဉ် ကဇော်ပေါက်လာ သောအခါ၊ စည်အတွင်းဘက်၌ မာသာချိုးများ တက်လာသည်။ 
ထိုချိုးမှာ 'အာဂေါ' သို့မဟုတ် 'ပိုတက်ဆီယမ် တားထရိတ် အက်ဆစ်'ဟု ခေါ်သော ဓာတ်ဆားဖြစ်သည်။ ဤဓာတ်ဆားကို 
ရေတွင်ဖျော်ပြီးလျှင် တစ်ဖန်ပြန်၍ ပုံဆောင်ခဲဖြစ်စေသောအခါ၊ အနည်းငယ် သန့်လာသော ပုံဆောင်ခဲကိုရသည်။ ထိုတာတာ 
တွင် ရှိနေသေးသော အညစ်အကြေးများကို ထုတ်ပြီးလျှင် ပို၍ သန့်အောင် ပြုလုပ်သောအခါ၊ 'တာတာအဆီဖတ်'ဟုတွင်သော 
ပစ္စည်းကိုရလေသည်။ 'တာတာအဆီဖတ်'သည် အလွန်အဖိုး ထိုက်တန်၍ အသုံးဝင်၏။ ဤအဆီဖတ်ကို ဆိုဒီယမ် ဗိုင်ကာ 
ဗွန်နိတ်နှင့်ရောစပ်၍ ပေါင်မုံ့ ကိတ်မုံ့များ ဖုတ်ရာတွင် ပွထစေသော ဗိတ်ကင်းပေါင်မှုန့်ကို ပြုလုပ်ရ၏။

ဆိုဒါထိုပြင် အဘယဆေးဖော်စပ်ရာ၌လည်း အသုံးပြု၏။ ဆေးဆိုင်များတွင် အများအစားရောင်းချသော တာတာရစ်အက်ဆစ်နှင့် အခြား ဓာတ်ဆားများကို ဤအဆီဖတ်မှ ထုတ်ယူကြလေသည်။ ထိုအဆီဖတ်မှ ရသည့် အထူးထင်ရှားသော ဓာတ်ဆားနှစ်မျိုးမှာ 
'ရိုရှယ်ဆား'ဟုခေါ်သော ဆိုဒီယမ် ပိုတက်ဆီယမ် တားထရိတ် ဓာတ်ဆားနှင့် 'တာတာ အီမက်တစ်'ဟုခေါ်သော ပိုတက်ဆီယမ် အန်တီမိုနိုင်တားထရိတ် ဓာတ်ဆားတို့ဖြစ်ကြသည်။ တာတာကို ဖြစ်စေ၊ တာတာအဆီဖတ်ကိုဖြစ်စေ ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်နှင့် စီမံသောအခါ၊ တာတာ ရစ်အက်ဆစ်ကိုရ၏။ တာတာရစ်အက်ဆစ်ကို သရက်ထည် အပွင့်ရိုက်ခြင်း၊ ဆေးဆိုးခြင်း၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခြင်း၊ ဘယဆေးဖော်စပ်ခြင်းတို့တွင်လည်းကောင်း၊ အဖျောယမကာနှင့် အရက်စသည်တို့တွင် အနံ့အရသာ ကောင်းမွန်စေသော ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသုံးပြုလေသည်။

## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
တာတာလူမျိုး

၅ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ဂိုဗီ သဲကန္တာရ၏ အရှေ့မြောက် 
ဘက်ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသော မွန်ဂိုအဆက်အနွယ်တို့ကို 
တာတာလူမျိုးဟု ခေါ်သည်။ နောင်သောအခါ တာတာလူမျိုး 
တို့ကို ခီတန်လူမျိုးတို့က တိုက်ခိုက်နှင်ထုတ်လိုက်ရာ၊ တာတာ 
တို့သည် တောင်ဘက်ဒေသတို့သို့ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ရသည်။ 
၉ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ တာတာတို့သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြလေရာ၊ မွန်ဂိုလူမျိုးဟု တွင်လာကြ 
သည်။ 

၁၃ ရာစုနှစ်၌ ထိုမွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် တူရကီ၊ ရုရှအရှေ့ပိုင်း၊ 
ဖင်းလန်စသော တိုင်းပြည်များသို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ကြ
လေသည်။ အနောက်ဥရောပအထိ မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာကို 
ချဲ့ထွင်ခဲ့သော ဂျင်ဂစ်ခန်နှင့် သူ၏အဆက်အနွယ်တို့ 
မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သောမင်းများ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)

*၁။ အမည်ရင်း - ဦးခင်မောင်သန်း
*၂။ မိဘအမည် - ဦးကြင်ဖေ၊ ဒေါ်မိမိ
*၃။ မွေးသက္ကရာဇ်- ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ
*၄။ မွေးဖွားရာဒေသ - မုံရွာ

၁၉၆၁ - သိပ္ပံ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို စိတ်ပညာ အဓိကဖြင့် ရခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ် စိတ်ပညာဌာန တွင် သရုပ်ပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။

၁၉၆၄ - အမေရိကန်နိုင်ငံ အင်ဒီယားနားပြည်နယ် ပါဒူးတက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ရခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်ပြီး အမှုထမ်းခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ် စိတ်ပညာဌာန ပါမောက္ခဌာနမှူး(ငြိမ်း)

စိတ်ပညာ ဆောင်းပါးများကို လစဉ်ထုတ် စာစောင်များတွင် အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်။

အယူသီးမှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် စိတ်ပညာ ရှုထောင့် ဟူသော စာအုပ်အပါအဝင် ရေးခဲ့၊ ထုတ်ခဲ့သော စာအုပ်ပေါင်း ၁ဝ အုပ်ကျော် ရှိသည်။

စာရေးဆရာ ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)သည် အသက်(၇၄)နှစ် (၁၈-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဂျိုဇော် (စာရေးဆရာ)

၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတိုင်း အမရပူရ မြို့၌ အဖ ဦးမြမောင်၊ အမိ ဒေါ်မြခင် တို့မှ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း စိုးဝင်း၊ ငယ်စဉ်က အမရပူရမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆေး တက္ဗသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိ ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထုတ် သဘင် မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘အမော ဘယ်ခါ ပြေပါ့မယ်’ ဝတ္ထုတို စတင် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ပေဖူးလွှာ၊ မဟေသီ၊ ဟန်သစ်၊ စပယ်ဖြူ၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထုတို ဆရာ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ‘အလင်းအမှောင် နှောင်ကြိုးနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ’ လုံးချင်း စာအုပ်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ‘နာရီထဲက သံလျှပ် များနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ’ လုံးချင်း စာအုပ် ကို၎င်း ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို များအပြင် ဆောင်ပါး များလည်း ရေးသားလျက် ရှိသည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တာရပင်ဆီ

တာပင်တိုင်ခေါ် တာရပင်ဆီကို ထင်ရှူးပင်မျိုးအပါအဝင် 
ဖြစ်သော ကတော့ပုံ အသီးသီးသည့် အပင်အမျိုးမျိုးမှ ရနိုင် 
သည်။ တာရပင်ဆီ အမျိုးမျိုးရှိရာ၊ ထွက်သော တိုင်းပြည်ကို 
လိုက်၍ ပြင်သစ်တာရပင်ဆီ၊ ရုရှတာရပင်ဆီ၊ ပါလက်စတိုင်း 
တာရပင်ဆီ၊ ဗင်းနစ်တာရပင်ဆီစသည်ဖြင့် အမည်အမျိုးမျိုး 
ကွဲပြားကြလေသည်။

ထိုအပင်အမျိုးမျိုးမှ ထုတ်ယူရရှိသောအဆီမှာ အဝါရောင် 
တာရပင်ဆီအရိုင်းဖြစ်၍ ထိုအဆီကို ပေါင်းခံခြင်းဖြင့် တာရပင် 
ဆီကိုရနိုင်သည်။ ထိုအပင်တို့၏ သစ်သားကို ပြုတ်၍ပေါင်းခံ 
ခြင်းဖြင့်လည်း တာရပင်ဆီကို ရနိုင်သည်။ တာရပင်ဆီသည် 
အရောင်ကင်း၍ မီးလောင်လွယ်သည်။ ပူသောအရသာရှိလျက် 
အနံ့မှာသင်းသည် ကန့်၊ ဖေါ့စဖေါရပ်၊ ထင်းရှူးဆီကဲ့သို့သော 
သစ်အဆီ၊ ကြက်ပေါင်စေးကဲ့သို့သော သစ်အစေးတို့သည် 
တာရပင်ဆီတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်။ တာရပင်ဆီသည် ခြောက် 
လွယ်သည့်အတွက် ထွက်သမျှ တာရပင်ဆီ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း 
ကို ခြယ်ဆေးနှင့်အရောင်တင်ဆီများတွင် သုံးကြသည်။ 

ခြယ်ဆေးများပြစ်နေလျှင် တာရပင်ဆီနှင့် အရည်သွက်လာအောင်
လုပ်ယူနိုင်သည်။ အဝတ်ပေါ်၌ ခြယ်ဆေးများပေကျံနေလျှင်လည်း
ချွတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထိုပြင် ဘယဆေးနှင့်
ပိုးသတ်ဆေးများတွင် ထည့်၍လည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။

## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
စုထား၊ စာရေးဆရာမ

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်ဦးလွင် မြို့၌ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ ပြင်ဦးလွင်၊ ပုသိမ်၊ မန္တလေးမြို့ များတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ မန္တလေး ဆေး တက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိ ခဲ့သည်။ ယခု အခါ ဆေးခန်း ဖွင့်၍ အခြား တဘက်တွင် ကဗျာ ရေးသားလျက် ရှိသည်။ စုထားသည် မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) တွင် ‘အမှောင် ကမ္ဘာထဲမှ ဝိညာဉ်’ ဝတ္ထုတို စတင် ရေးသား ခဲ့သည်။ နောက် မဂ္ဂဇင်း စာမျက်နှာ များတွင် ဆက်လက် ရေးသား လာသည်။ ‘အဆိပ်နိုင်’ လုံးချင်း ဝတ္ထု ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ အခြား စုပေါင်း ထုတ်ဝေသော ဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်များ တွင်လည်း ပါဝင် ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)

center|thumb

## ကိုခေး 
ညောင်လေးပင်မြို့ အနောက်ဘက်၊ (၇) မိုင်ခန့် ဝေးသည့် ဇီးကန်ရွာ ဇာတိ။ အဘ ဦးဘိုးကျော့၊   အမိဒေါ်သိန်းမြတို့၏သားဦးဖြစ်သည်။ လယ်သမား သားဖြစ်သည်။ 

အမည်အရင်း - ဦးအောင်မြင်။ 

ညောင်လေးပင် အ.လ.က၊ အမှတ်(၁) အ.ထ.က တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။၁၉၇၇ တွင် သိပ္ပံဘွဲ့(ဓာတုဗေဒ) ၊ ၁၉၈၁ တွင် ဓာတ်ခွဲခန်း ဒီပလိုမာ ရရှိသည်။ 

မော်လမြိုင်ကောလိပ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘ခေး’၊ 'အောင်ခက်တင်'၊ 'လူအောင်အောင်' ကလောင်အမည်များဖြင့် စတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ 'ပေဖူးလွှာ' မဂ္ဂဇင်းတွင် 'ရေခဲ သစ်သီး’ ဝတ္ထုတိုကို ‘ကိုခေး’ အမည်ဖြင့် ရေးသား၍ စာပေလောကထဲ ရောက်ရှိခဲ့သည်။  ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ 'ပေဖူးလွှာ' မဂ္ဂဇင်းပါ 'ကျောင်း အဆင်းမှာ’ဝတ္ထုတိုမှာ ထင်ရှားသည်။ ဝေဖန်ရေးဆရာ 'ဦးအောင်သင်း'မှ အကြိုက်ဆုံး ဝတ္ထုတိုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ မန္တလေးသူနာပြုတက္ကသိုလ် မြန်မာစာတွင်လည်း ရွေးချယ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ 

'ပုစ္ဆာ' ၊‘ထဘီ တိုတို ရေစိုစို’၊ ‘အတောင်မဲ့ လိပ်ပြာ’၊ ‘တစ်သက်လျာ လွမ်းစာ ပါးပြီထင့်’ နှင့် ‘တုံ့နှောင် တင်းရစ်’ ဝတ္ထုတို များမှာ ထင်ရှားကြောင်း '၂၀ ရာစု မြန်မာဝတ္ထုတို ၁၀၀' စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

'ထဘီတိုတို ရေစိုစို' ကို ဂျပန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ 

'တစ်သက်လျာ လွမ်းစာပါးပြီထင့်' ကို ဆရာကြီး ဦးသုခမှ ကျော်ကြားသော 'အဖေနဲ့သား' ရုပ်မြင်ဇာတ်လမ်းအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။  

၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကိုခေး ဝတ္ထုတိုများ(၁) ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၂၅ ခုဖြင့် စိတ်ကူးချိုချိုအနုပညာမှ စာအုပ်ထုတ်ဝေထားသည်။ 

ဇနီးနှင့် သားနှစ်ဦးရှိပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းမြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တာရာကြီးကိုးလုံး

တာရာကြီးကိုးလုံးဆိုသည်မှာ အဿဝဏီအစ ရေဝတီ 
အဆုံးရှိသော နက္ခတ် ၂၇ လုံး နှင့်အစဉ်အလိုက်ယှဉ်သည့် 
အဓိက ကျီးတာရာ၊ ဟံသ ဟင်္သာတာရာ၊ ကက္ကဋာ ပုဇွန်တာ 
ရာ၊ တူလာ ချိန်တာ ရာ၊ စူဠာ ဆံကျင်တာရာ၊ ကေဝဓ
တံငါတာရာ၊ ဟတ္ထိ ဆင်တာရာ၊ အဿ မြင်းတာရာ၊ ဗကော 
ဗျိုင်းတာ ရာဟူ၍ အာကာသသျှတ္တရစသော လောကီစာငယ် 
များမှာ တာရာဟူ၍အခြားမဆို။ နက္ခတ်နှင့် တာရာကား 
ပရိယာယ် အလဲအလှယ်ပင်တည်းဟူ၍ ဆိုသည်။

ပါဠိအဘိဓာန်များ၌ တာရာကို တာရက ကူးဖြတ်၍သွား 
သော ကြယ်တာရာဟု အနက်ပေးသည်။ မိမိ သွားလမ်းကို 
မစွန့်သောကြောင့် တာရာဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဖန်တလဲလဲ တက်သည် 
ဖြစ်၍ မကုန်နိုင်သောကြောင့် နက္ခတ်ဟူ၍လည်းကောင်း တာရာနှင့် 
နက္ခတ်ကို ခွဲခြား၍ပြသည်။ လောကဒီပနီ၊ သာရတ္ထဒီပနီ၊ စန္ဒ 
သူရိယဂတိ ဒီပနီ စသော ကျမ်းတို့၌ နက္ခတ်တာရာတို့သည် 
မ္ဿိ၊ ပြ္ဿိစသော တဆယ့်နှစ်ရာသီစက်ဝန်းကို မလွန်မူ၍၊ 
နှစ်လုံးတပါဒ်တည်းဟူသော ကိုးနဝင်းစီ အရေအတွက်အရ၊ 
တရာ့ရှစ်နဝင်းနှင့် နှစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးသော နက္ခတ်တို့သည် 
ကိုယ်မှီသောစက်တွင်းကသာနေ၍၊ ယုဂန္ဓုရ်တောင်ထိပ်၏ 
အစွန်းနှင့်အမျှတွင် မြင့်မိုရ်တောင်ကို လက်ျာရစ်၊ လျွှာိနာရီ 
ခြောက်ဆယ်ဖြင့် တအင်္သာအရှိ၍ ပတ်မိစေလျက် လှည့်ကြ 
ကုန်သည်ဟုဆို၏။ တစ်ဖန် မဟာသုတကာရီ မဃဒေဝလင်္ကာ
သစ်တွင် 'အသီးအသီး၊ ရောင်ညီးညီးဖြင့်၊ ကျီးနှင့်ဟလင်္ကာ၊ 
ကက္ကဋာက၊ တူလာစူဠာ၊ တံငါ ဆင်မြင်း၊ ဗျိုင်းမယွင်းသား၊ 
ကိုးသင်းမဟာ၊ တွင်းတာရာတို့၊ နောက်ပါအညီ၊ သာဝဏီက၊ 
သုံးစီနက္ခတ်၊ ပါဒ်တရာ့ရှစ်၊ နဝင်းစစ်၍၊ ဝန်းရစ်လက်ျာ၊ 
လန္ဒာကို၊ ကမ္ဘာကျွန်းအောင်၊ ရံထွန်းပြောင်သို့' ဟူ၍ဆိုလေ 
သည်။

## ကိုးကား
ဝီလျံ တားနား

ရှုမျှော်ခင်းရေးဆွဲရာ၌ ကမ္ဘာကျော်ကြားသော အင်္ဂလိပ်ရေဆေးပန်းချီဆရာ ဂျိုးဇက် မဲလာ့ ဝီလျံ တားနားသည် ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင် သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ ဆျွှာသည် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ် သူသည် ပထမဦးစွာ၌ သားဖြစ်သူအား စာသင်စေသော်လည်း၊ သားဖြစ်သူသည် စာထက် ပန်းချီကိုပို၍ စိတ်ထက်သန်သည်ကို တွေ့ရသောအခါ၊ ပန်းချီအနုပညာကို သင်ကြားစေရန် အားပေး အားမြှောက်ပြုလာလေသည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် တားနား၏ ဖခင်သည် တားနားကို တော်ဝင်အနုပညာတံခွန်ကျောင်း၌ အပ် နှံပေးသည်။ ထို့ပြင် တားနားသည် ပန်းချီကျော် ဆာ ဂျော့ရွှာ ရေးနော့ထံတွင်လည်း တပည့်ခံခဲ့ဘူးသည်။

တားနားသည် ငယ်စဉ်မှစ၍ ဆယ်နှစ်ခန့် ပန်းချီအတတ် ကိုလေ့ရာတွင့် မဂ္ဂဇင်းရုပ်ပုံရေးဆွဲခြင်းနှင့် ရေဆေးရောင်စုံ ခြယ်ခြင်းတို့၌ ထူးချွန်၍ တတ်မြောက်လာသည်။ တော်ဝင် အနုပညာတံခွန်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်၍ ပညာသင်ရာ တစ်နှစ်မျှကြာလျှင်ပင်၊ သူ၏ ပထမပန်းချီကားကို တော်ဝင်အနုပညာတံခွန်ကျောင်း၌ ချိတ်ဆွဲခွင့်ရခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူ သည် အသက် ၁၅ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ နောင်သောအခါ သဘာဝရှုခင်း ရေးဆွဲရာ၌ ခေတ်ကိုဦးဆောင်နိုင်သူဖြစ်သည့် အလျှောက် ခရစ် ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာကျော် တစ်ဦးဖြစ်လာလေသည်။ နောင်သောအခါ တားနားသည် ရေဆေးကိုသာမက ဆီဆေးကိုပါ အသုံးပြုလာသည်။ သို့ရာတွင် သူသည် ဆီဆေးကိုဖော်စပ်ရာ၌ ကောင်းစွာနည်းမကျသောကြောင့် သူ၏ဆီဆေးကားတို့မှာ ကာလကြည်ရှည်စွာမခံချေ။ ထိုကြောင့် ရေဆေးကိုနိုင်သည့်အချက်၌သာ ကျော်စောထင်ရှား သည်။ တားနားသည် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့သို့ လှည့်ပတ်၍၊ ရှုမျှော်ခင်းများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ရပ်စကင်က တားနား၏ ရေဆေးအကြောင်းကို စာတအုပ်တွင် ဖော်ပြ ဝေဖန်လိုက်ရာ၊ တားနားသည် အထူးနာမည်ကျော်ကြားလာလေသည်။ သို့သော် တားနားသည် ပန်းချီ ရေးဆွဲခြင်းမှတစ်ပါး အခြားကိုအာရုံမစိုက်ဘဲ၊ တစ်ကိုယ်တည်း နေလေ့ရှိသည်။ ခရစ် ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏နောက်ဆုံးလက်ရာတစ်ခုကို ပန်းချီအသင်း၌ ပြသပြီးနောက်၊ အသင်း အစည်းအဝေးများကို နောက်ထပ် မတက်ရောက်တော့ချေ။ 

လန်ဒန်မြို့ ချောင်ကျသော ရပ်ကွက်တစ်ခု၌ လူသိမခံဘဲ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၅၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့ တွင် ထိုနေရာ၌နေထိုင်ယင်းပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။ သူ ကွယ်လွန်သောအခါ ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ကျန်ရစ်ခဲ့သမျှတို့ကို ပန်းချီပညာရှင်တို့အား ထောက်ပံ့စေရန် တော်ဝင်အနုပညာ တံခွန်အသင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ

## ဒေါက်တာ စန်းစန်းဦး (၁၉၆၄) 
## ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
စန်းစန်းဦးသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးစန်း၊ အမိ ဒေါ်ထွေးအောင် တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၇ ယောက်အနက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အမည်အရင်း စန်းစန်းဦး ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က အမှတ် (၃)၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်းပညာ အထိ သင်ကြားသည်။ နောက် ရန်ကုန်မြို့ ဒေသကောလိပ် အမှတ် (၁) တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်၌ M.B.B.S. ဘွဲ့ရသည်။ Med. Sc. (Mental Health) ဘွဲ့လည်း ရသည်။

စန်းစန်းဦးသည် ၁၉၉ဝ ခုနှစ်တွင် ဟန်သစ် မဂ္ဂဇင်း၌ 'ကဝဗတ ယာဆူနရီ' (Kawabata Yasunare) ၏ ဝတ္ထုတို တပုဒ်ကို 'ဆောင်းမိုးဦး' အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုထားသော ဝတ္ထုတို စတင် ဖော်ပြခံရသည်။ ထို့နောက် ကဝဗတ၏ ဝတ္ထုတိုများ ဆက်လက် ပြန်ဆိုပြီးနောက် လုံးချင်း ဝတ္ထုတိုစာအုပ် 'သေလွန်ပြီးနောက်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ' ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အခြား နိုင်ငံတကာ ခေတ်သစ် ဝတ္ထုတိုများကိုလည်း မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဘာသာပြန်ဆို ရေးသားလျက် ရှိသည်။ ဥပမာ၊ ဗာဂျီးနီးယားဝုဖ် (Virginear Woolf) ၏ Kew Gardwns ကို 'ကူးဥယာဉ်များ' အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုပြီး Beauty မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာပြန် အရေးသားများသည် ရှင်းလင်း ပြေပြစ်သည်။ ဥပမာ၊ ကူးဥယာဉ်များ ဝတ္ထုတိုတွင် … "ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ပန်းခင်းဆီမှ အညှာတံပေါင်း တထောင်ခန့်မျှ ထိုးထွက်လာပြီး လမ်းခုလတ် အရောက်တွင် အသည်းပုံ သို့မဟုတ် လျှာပုံသဏ္ဌာန်ရှိ အရွက်များ ဖြန့်ထွက်လာကာ အဖျားပိုင်း အရောက်တွင် အနီ ဒါမှမဟုတ် အပြာ ဒါမှမဟုတ် အဝါ ပွင့်ချပ်များ ဖြန့်ကား ထွက်လာပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောင်စုံ အစက်အပြောက်ကလေးများ မြင့်တက် ပေါ်လွင်လျက် ရှိကာ အနီ အဝါ အပြာ အရိပ်ကျဉ်းကျဉ်းကလေးများ ထဲမှ ဖြောင့်စင်းနေသော အတံ တခု ထိုးထွက်လာသည်" ဟု ဝါကျ တကြောင်းထဲ၌ မြင်ကွင်းကို ရေးသား တင်ပြထားသည်။

စန်စန်းဦးသည် အနောက်တိုင်း ခေတ်သစ် ဝတ္ထုတိုများနှင့် အရှေ့တိုင်း ဂျပန်ခေတ်သစ် ဝတ္ထုတိုများကို အထူးပြု ပြန်ဆို ရေးသားနေသော မြန်မာ အမျိုးသမီး ဘာသာပြန် စာရေးဆရာမ တဦး ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ခင်လေးမြင့်၊ ခိုင်လင်းမော် (မန်းတက္ကသိုလ်) တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဘာသာပြန် စာရေးဆရာမ တဦး ဖြစ်သည်။

## လိပ်စာ 
ယခုအခါ စန်းစန်ဦးသည် စိတ်ရောဂါကု ဆေးရုံကြီးတွင် ဆရာဝန် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း ခင်ပွန်း ဒေါက်တာအောင်မင်း (အောင်မင်း)၊ သား ဉာဏ်လင်း၊ သက်ဆောင်းအေး တို့နှင့်အတူ အမှတ် ၂၇၁၊ ဘုရင့်နောင်လမ်း၊ ၄၄ ရပ်ကွက်၊ မြောက်ဒဂုံမြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ 

## ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးသော စာအုပ် 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တင်တင်လှ

**ဒေါ်တင်တင်လှ**သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မှ သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဒေါ်တင်တင်လှသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဘက်တွင် မင်းသားကြီး ရွှေဘ၊ တွံတေးသိန်းတန်တို့ လက်ထက်ကတည်းက မင်းသမီးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ရုပ်ရှင်ဖလင်များ ပျက်တောက်သွားသည့် အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်လောက သားများ ခေတ္တရုပ်ရှင် အနုပညာလောကနှင့် အလှမ်းဝေးခဲ့ကြရသည်။ တဖန် ဗီဒီယိုများပေါ်ကာစ အချိန်ကာလတွင် ရုပ်ရှင်အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့ပြန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အဒေါ် ဇာတ်ဝင်ခန်း၊ အမေ ဇာတ်ဝင်ခန်း များတွင် ပါဝင်၍ သရုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရသော ဝါရင့်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဒေါ်တင်တင်လှသည် ၂.၁၀.၂၀၁ဝ (စနေနေ့) နံနက် (၆း၄၅) နာရီ အချိန်၌ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၆၈) နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ 
 
## ကိုးကား
စိန်တူ

**ဒေါက်တာ စိန်တူ**သည် ဗမာလူမျိုး ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ အကယ်ဒမီမှ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။သူသည် စိတ်ပညာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ဆက်လက်သင်ယူရန် စေလွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
အင်ဂိုလာနိုင်ငံ

**အင်ဂိုလာနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ အင်ဂိုလာသမ္မတနိုင်ငံ ဟု ဖြစ်သည်။ အာဖရိက တောင်-အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် နမီးဘီးယားနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့နှင့် နယ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ မြို့တော်မှာ လွမ်ဒါ (Luanda) ဖြစ်သည်။  ကဗင်ဒါလူမျိုးစုပြည်နယ်သည် အင်ဂိုလာနှင့် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အင်ဂိုလာသည် ၁၆ရာစုမှစ၍ ၁၉၇၅အထိ ပေါ်တူဂီကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၇၅မှ ၂၀၀၂ အထိ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် ရေနံနှင့် စိန် ဒုတိယအထွက်ဆုံး တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။ လူ့မျှော်မှန်းသက်တမ်းနိမ့်ပြီး မွေးစကလေးအသက်ရှင်နှုန်းနိမ့်သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကဗင်ဒါပြည်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (Front for the Liberation of the Enclave of Cabinda|FLEC) နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချူပ်ဆိုခဲ့သည်။ ကဗင်ဒါခွဲထွက်ရေးပျောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် ယနေ့ထိတိုင် မြောက်ပိုင်းတွင် လှုပ်ရှားနေဆဲဖြစ်သည်။  အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ ရေနံထွက်ရှိမှု စုစုပေါင်း၏ ၆၅% မှာ ယင်း ကဗင်ဒါဒေသမှ ဖြစ်သည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ် 
## ပထဝီဝင်အနေအထား
## ရာသီဥတု 
## သမိုင်းကြောင်း
## ပြည်နယ်များ 
## အစိုးရအဖွဲ့
## နိုင်ငံရေး 
## နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး
## စစ်တပ် 
## စီးပွားရေး
## ကျန်းမာရေး 
## ပညာရေး
## လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ 
## ယဉ်ကျေးမှု
## ကိုးကား
အင်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ

အင်တီဂွါနှင့်ဘာဘူဒါသည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကြားရှိ စပိန်စကားပြောများနေထိုင်သော အမြွာကျွန်း နှစ်ကျွန်းဖြစ်သည်။ အင်တီဂွါကျွန်း နှင့် ဘာဘူဒါကျွန်း တို့သည် အကြီးဆုံးကျွန်းများဖြစ်ပြီး Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden and York Islands စသောကျွန်းငယ်အမြောက်အမြားပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ ဒီဂရီ ခန့်တွင်တည်ရှိပြီး အီကွေတာနှင့်နီးသော အင်တီဂွါနှင့်ဘာဘူဒါကို ကမ်းခြေ(၃၆၅)ခုရှိသောတိုင်းပြည် (Land of 365 Beaches) ဟုခေါ်သည်။ ယင်းတိုင်းပြည်တွင် အပန်းဖြေကမ်းခြေပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်။ ယခင်ကဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးနေသည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ် 
## ပထဝီဝင်အနေအထား
## ရာသီဥတု 
## သမိုင်းကြောင်း
## ပြည်နယ်များ 
## အစိုးရအဖွဲ့
## နိုင်ငံရေး 
## နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး
## စစ်တပ် 
## စီးပွားရေး
## ကျန်းမာရေး 
## ပညာရေး
## လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ 
## ယဉ်ကျေးမှု
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:မြောက်အာဖရိကန် နိုင်ငံများ
ဋီကာကျော်

**ဋီကာကျော်** ကျမ်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပရက္ကမဗာဟုမင်း 
လက်ထက်တွင် သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာဆရာ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ 
တပည့်ဖြစ်သော အရှင်သုမင်္ဂလသာမိမထေရ် ပြုစုစီရင်သော 
ကျမ်းဖြစ်၏။ ဋီကာကျော်ဟူသောပုဒ်၌ ဋီကာဟူသော စကား 
သည် တစ်ပုဒ်၊ ကျော်ဟူသော စကားသည် တစ်ပုဒ်ဖြစ်၏။ 
ဋီကာသည် ပါဠိစကားဖြစ်၏။ ဋီကီယတိ ဇနီယတိ အဋ္ဌကထာ 
ယအေတ္ထာဧတာယာတိ ဋီကာဟူသော ဝိဂြိုဟ်အရ၊ အဋ္ဌကထာ 
၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်အသွယ်သွယ်ကို သိသာထင်ရှားအောင် 
အကျယ်တဝင့်ဖွင့်ဆို ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဋီကာမည်၏။ 
ပါဠိတော်၏ အဖွင့်ကျမ်းသည် အဋ္ဌကထာမည်၏။ အဋ္ဌကထာ 
၏ အဖွင့်ကျမ်းသည် ဋီကာမည်၏။ ဋီကျမ်းသည်လည်း ပိဋက 
သုံးပုံ အစုံအလင် များစွာပင်ရှိလေသည်။

ဤဋီကာကျော် ကျမ်းကား အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းမှ လာရှိ 
သော စိတ် စေတသိက်စသော တရားတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ 
အရှင်အနုရုဒ္ဓါဆရာ ရေးသားအပ်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟမည် 
သော သင်္ဂြိုဟ်လက်သန်း အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ဖွင့်ဆိုသောကျမ်း 
ဖြစ်၏။

ကျော်ဟူသော စကားမှာ ကျော်စောထင်ရှားသော အနက် 
ရှိသော မြန်မာစကားဖြစ်၏။ ဋီကာအများနှင့်တကွ လက်သန်း 
အဋ္ဌကထာ မည်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏အဖွင့်၊ 
ဋီကာဟောင်း၊ သင်္ခေပ ဝဏ္ဏနာ ဋီကာများရှိပါလျက်နှင့် အခြား 
ဋီကာများကို ကျော်သဒ္ဒါတပ်၍မခေါ်ဆိုဘဲ၊ ဤဋီကာကိုသာ 
ကျော်ဘွဲ့တပ်ကာ ဋီကာကျော်ဟု အဘယ့်ကြောင့်ခေါ်ဆိုရပါ 
သနည်းဟူမူ၊ ယခုအဆိုလတ္တံ့သော အကြောင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်၏။
အရှင်သုမင်္ဂလာသာမိ မထေရ်၏ ဋီကာကျမ်းသည် မြန်မာ 
နိုင်ငံသို့ အစဉ်အားဖြင့်ရောက်လာရာ၊ ဆရာစဉ်ဆက် သင်ကြား 
ပို့ချကြသောအခါ၊ စာသင်ငယ်အများသိနားလည်ရန် ပေါ်လွင် 
ထင်ရှားသော အနက်အဓိပ္ပာယ် ရှိသောကြောင့် 'ဋီကာလှ'ဟု 
ရှေးဦးစွာတွင်၏။

သက္ကရာဇ် ၈ဝ၄ ခုနှစ် ရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော် 
နရပတိမင်းလက်ထက် နန်းစံခြောက်နှစ်မြောက်တွင် ပင်းယ 
မြို့တော်တောင်လက် စကားအင်းရွာဇာတိ အရိယဝံသမည်သော 
အရှင်သည် မိန်းမကိုယ်ဝန် ဆောင်တရွက်မျှလောက်သော 
သဒ္ဒါကြီး၊ သဒ္ဒါငယ်၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ အဘိဓာန်၊ ဆန်း၊ အလင်္ကာ 
စသော ကျမ်းစာများကို နှုတ်အရအာဂုံ လုံးစုံတျက်တျက် 
ကောင်းစွာဆောင်ရွက်နိုင်ပါလျက် ပိဋကအရာ လိမ်မာတတ် 
မြောက် ဉာဏ်အမြင်ပေါက်မှု မရှိပါ၍၊ စိတ်ပျက်နွမ်းလျ၊ 
လက်မှိုင်ချ၍နေလေ၏။ ထိုနောက်၌မူ၊ စစ်ကိုင်းတောင် ရေငုံ 
ချောင်ဆရာတော်၏ သင်းပျံ့ မွှေးကြူ၊ သူမတူတန်၊ ကျန်းဂန်ကျ 
န၊ တတ်တော်မူလှသော သတင်းထူးကို ကြားသိရ၍၊ အရိယ 
ဝံသအရှင်သည် ယင်းဆရာတော်ထံ နည်းခံသင်ယူရန် အခွင့် 
ကောင်းကို ဝပ်စင်းတောင်းယူ၍၊ ဤဋီကာကျမ်းကို ကျမ်းထွက်၊ 
ကျမ်းတက်၊ သံဝဏ္ဏနာဆက္က၊ အချက်ကျန၊ နယစုံစွာပို့ချသင် 
ကြားတော်မူလေသည်။ ထိုအခါမှ ဋီကာကျမ်းဦးအစ၊ ရတနတ္တ 
ယမဏာမအဖွင့်ပလ္လင်တို့မျှဖြင့်၊ ပညာမျက်စိအလင်းကို ရရှိ 
သဖြင့်၊ ကဝိမုံသောက် ပေါက်အာဇာနည် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ် 
ကျော်မြတ် ဖြစ်ရသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ 'ကျော်ရော့ဟဲ့ဋီကာ' 
ဆိုသော ဆရာတော်အစဉ်အဆက်တို့၏ စကားအရ၊ ဋီကာလှ 
အမည်ပျောက်၍၊ ဋီကာကျော် ဟူသောအမည်ဖြင့် ထင်ရှားကျော် 
စောလာသည်မှာ ယခုတိုင်အောင်ပင်ဖြစ်၏။ အရှင်အရိယဝံသ 
မထေရ်လည်း ထိုဋီကာကျော်၏အဖွင့် မဏိသာရမဉ္စူသာ မည်သော ကျမ်းကို ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့ပေသည်။

## ကိုးကား
ခရစ္စမတ် အလှဆင်ခြင်း

ဒီဇင်ဘာလ ဆိုလျှင် ခရစ္စမတ်ပွဲအတွက် အိမ်တွေမှာ အလှဆင်နေကြပါပြီ။ ခရစ်စမတ် အလှဆင်ခြင်း အလေ့အထက ၁၆ရာစု တည်းက ဂျာမနီနိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ အချိန်တုန်းက ခရစ္စမတ်နေ့မှာ တည်ခင်းတဲ့ အစားအစာများ ဖြစ်တဲ့ သကြားချောင်း၊ ပျားရည်ကိတ်မုန့် ၊ ခရစ္စမတ် ကန်ဒီ ချိုချဉ်များကို ခရစ္စမတ်သစ်ပင် ၊ အိမ်တံခါးဝ စတာတွေမှာ အလှဆင် ပြင်ဆင် လေ့ရှိ ခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၈ ရာစုမှာတော့ ခရစ္စမတ် အလှဆင်ခြင်းက ပိုမို ခေတ်စားလာပြီး တောက်ပြောင်သော စက္ကူများ၊ ရောင်စုံ စက္ကူများနဲ့ အလှဆင်ကြပြီး ချိုချဉ် သကြားလုံးများ ၊ ကိတ်မုန့်များ ၊ စပျစ်သီးခြောက်များ နဲ့ သစ်သီးများကိုလည်း ပါဝင် ထည့်သွင်းကာ အလှဆင်လေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ 

ယနေ့ခေတ်အချိန်မှာတော့ ခရစ္စမတ် အလှဆင်တဲ့ ပစ္စည်းများ အများအပြားရှိပြီး လူတစ်ဦးရဲ့ အကြိုက်ပေါ်မူတည်ပြီး အလှဆင်ယင်လေ့ ရှိကြပါတယ်။

ခရစ္စမတ် အလှဆင်တဲ့ ပစ္စည်းများကတော့ အိန်ဂျယ် ၊ ခရစ္စမတ် ဘောလုံးများ ၊ ခရစ္စမတ် ဖယောင်းတိုင်များ ၊ ပြောင်လက်တောက်ပနေသော စက္ကူရောင်စုံကြိုးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ခရစ္စမတ် သစ်ပင်ငယ်လေးများ စသည်ဖြင့် ဖြစ်ကြပါတယ်။

ခရစ္စမတ်အိန်ဂျယ်ရုပ်ကလေးများကို ခရစ္စမတ် အလှဆင်တဲ့နေရာမှာ အသုံးပြုခဲ့ကြတာ ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်များကတည်းက ဖြစ်ပြီး ယနေ့အချိန်ထိ ဆက်လက်ကျယ်ပြန့်စွာ အလှဆင်နေကြပါတယ်။ အိန်ဂျယ်များက ခရစ်ယာန်ဘာသာနဲ့ အဓိကပါဝင်ပတ်သက်နေသလို အခြားသော ဘာသာများဖြစ်ကြတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ ၊ ဂျူး ဘာသာများမှာလည်း သက်ဆိုင်ရာ နတ်သမီး အိန်ဂျယ်များ ရှိကြပါတယ်။ အိန်ဂျယ်များကို တမန်တော်များအဖြစ်ဖြင့်လည်း သိကြပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ခန့်မှ စလို့ ဖန်ဘောလုံးများကို ခရစ္စမတ် အလှဆင် ဘော်လုံးများ အဖြစ် အသုံးပြု အလှဆင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ တော့ ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ စတင်တီထွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ တောက်ပတဲ့ ပလပ်စတစ် ရောင်စုံ ဘော်လုံးများကို ခရစ္စမတ် အလှဆင်တဲ့အခါမှာ အသုံးပြု နေကြပါတယ်။

ခရစ္စမတ် ထင်းရှုးပင်မှာ ခရစ်စမတ် ဖယောင်းတိုင်များ ထည့်သွင်း အလှဆင်ခြင်းဟာ ၁၆ ရာစုကတည်းကပင်ဖြစ်ပါတယ်။ ခရစ္စမတ် သစ်ပင်ကို ဝယ်ယူလာပြီး အိမ်မှာ စတင် အလှဆင်ချိန်မှာ ခရစ္စမတ် ဖယောင်းတိုင်များကိုပါ တစ်ချိန်တည်း အလှဆင်ခြင်း အကြောင်းရင်းကတော့ ခရစ္စမတ်ဖယောင်းတိုင်များက ဘဝရဲ့ ပျော်ရွှင်ခြင်း အလင်းရောင် အဖြစ် ကိုယ်စားပြုသလို ပြီးပြည့်စုံသော ခရစ္စမတ် အဖြစ်လည်း ကိုယ်စားပြုခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။

၁၆၁၀ ခုနှစ်မှာ ဂျာမဏီနိုင်ငံကနေ စတင်တီထွင်ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့ ငွေအစစ်နဲ့ပြုလုပ်ထားတဲ့ Tinsel များကို ခရစ္စမတ် အလှဆင်တဲ့နေရာမှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။ ငွေ အချပ်လိုက်ကို စက်ဖြင့် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ အစင်းများအဖြစ်ရအောင်ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပန်းကုံးသဖွယ်ပြုလုပ်ကာ အလှဆင်ကြပါတယ်။ ငွေသားအစစ်နဲ့ပြုလုပ်ခြင်းက ရေရှည်မှာ တောက်ပမှု လျော့နည်းလာပြီး မလှတော့တဲ့အတွက် နောက်ပိုင်းမှာ ငွေအစား အခြား ပစ္စည်းများနဲ့ အစားထိုး ပြုလုပ် အလှဆင်ကြပါတယ်။ 

ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် မိသားစုများမှာ ခရစ္စမတ် အလှဆင်ခြင်းဟာ မျိုးဆက် တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့ ကူးပြောင်း လက်ဆင့်ကမ်း ကြပါတယ်။ နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်းမှာ ခရစ္စမတ် အလှဆင် ပစ္စည်းများကို အသစ်ဝယ်ယူကာ အရောင်မှိန်ဖျော့သွားသော ၊ တောက်ပမှု မရှိတော့သော ယခင်နှစ်မှ အလှဆင် ပစ္စည်းများနေရာမှာ အစားထိုးကာ သစ်လွင်သော ခံစားမှုများကို ပေးစွမ်း နိုင်အောင် ပြင်ဆင်လေ့ရှိကြပါတယ်။

ခရစ္စမတ် အလှဆင်ခြင်းများ မပြုလုပ်ဘဲ ခရစ်စမတ်ဆိုတာ ရောက်မလာနိုင်သလိုပါပဲ။ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလရောက်တိုင်း နှင်းဖွေးဖွေးနဲ့ ဆောင်းချမ်းညများမှာ တောက်ပနေသော ခရစ္စမတ် ထင်းရူးပင်နားမှာ ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်ကာ မိသားစု ချမ်းမြေ့ပျော်ရွှင်ကြသည်မှာ ကြည်နူးစရာ မြင်ကွင်း တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။
ကိုမိုရိုနိုင်ငံ

အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာအတွင်း မိုဇမ်ဗစ် ရေလက်ကြားမက်ဒါဂက်စကာကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် အာဖရိကအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းခြေအနီးရှိ ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတ နိုင်ငံတွင် ၁၉၇၇ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၇ဝ,ဝဝဝ ရှိသည်။ ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆၃ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဂရင်းကိုမိုရို ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုရိုနီမြို့ဖြစ်သည်။

ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတနိုင်ငံတွင် ၁၉၇၈-ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး ညွှန်ကြားမှု အဖွဲ့က သမ္မတ အလီဆွိုင်းလီယာအား ဖြုတ်ချ၍ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပစ္စည်းများ လွတ်လပ်စွာ သုံးစွဲခွင့်များ ပါဝင်သော ယခင်အစိုးရလက်ထက်က ဆုံးရှုံးခဲ့သည့်အခွင့်အရေးများကို ပြန်လည်ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးမည်ဟု အစိုးရသစ်အဖွဲ့ကထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့လေသည်။

၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဗ္ဗဒူလာဟီမိုဟာ မက်လက်သို့ စစ်ညွှန်ကြားရေးအဖွဲ့က အာဏာလွှဲအပ်ပေးခဲ့သည်။ ကိုမိုရိုကျွန်းစုတွင်လစ်ဗရယ် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးမည်။ ဒီမိုကရေစီအဆောက်အအုံများ ပြန်လည်ထူထောင်ကာ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းများပြန်လည် ဆောင်ရွက်ပေးမည်ဟု အစိုးရ သစ်ကကြေညာချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်လိုက်အပြီးတွင် ကျွန်းစုတွင်ပါဝင်သော မိုဟီလီကျွန်းနှင့် အန်ဂျူအန်ကျွန်းတို့သည် အစိုးရသစ်နှင့်
ပူးပေါင်းလိုက်ကြသည်။ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချခြင်းခံရသော ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတနိုင်ငံအကြီးအကဲ အလီဆွိုင်းလီယာသည် ထိန်းသိမ်းထားရာမှထွက်ပြေးရန် ကြံစည်မှုဖြင့် ပစ်သတ်ခံလိုက်ရလေသည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံတို့သည် သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်ဆက်ဆံမှု ပြန်လည်ထူ ထောင်ကြမည်ဟုဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။ နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကိုမိုရိုနိုင်ငံလက်ရှိ အာဏာရ နိုင်ငံရေး စစ်ဖက်ဆိုင်ရာညွှန်ကြားရေးအဖွဲ့ ပူးတွဲသဘာပတိများဖြစ်ကြသော အာမက်အဗ္ဗ
ဒူလာနှင့် မိုဟာမက် အာမက်တို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ၁၉၇၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နေ့က သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။

ကွယ်လွန်သူသမ္မတ အလီဆွိုင်းလီက ၎င်းအား ရာထူးမှဖယ်ရှားအာဏာမယူမီ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အတွင်းက အာမက် အဗ္ဗဒူလာက ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံအား တစ်ဖက်သတ် လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် ပြင်သစ်နှင့် ကိုမိုနိုင်ငံတို့မှာ သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုမိုရိုနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ
တောမီး

**တောမီး**သည် ခြောက်သွေ့သော သစ်တောဒေသ သို့မဟုတ် ကျေးလက်ဒေသ တောပိုင်းတွင် လောင်ကျွမ်းသည့် မီးဖြစ်သည်။ အခြားမီးဘေးနှင့် ကွဲပြားချက်မှာ တောမီးသည် အတိုင်းအတာ ကြီးမားပြီး အနီးဝန်းကျင်သို့ အလျင်အမြန် ကူးစက်လောင်ကျွမ်းနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးတည်ရာအရပ်ကို ခန့်မှန်းရခက်သလို လမ်းများ၊ မြစ်ချောင်းများကို ခုန်ကျော်ကာ လောင်ကျွမ်းလေ့ရှိသည်။ တောမီး၏ ထူးခြားချက်ကို မီးလောင်ကျွမ်းရသည့် အကြောင်းအရင်း၊ ကူးစက်သည့် အရှိန်၊ မီးလောင်ကျွမ်းသည့် ဧရိယာအတွင်းရှိ မီးလောင်ကျွမ်းနိုင်သော အရာဝတ္ထုများ၊ မိုးလေဝသအခြေအနေ စသည့် အချက်များပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်သည်။ 
 on September 5, 2008]]
တောမီး ဖြစ်ပွားသော စိုက်ခင်းများပေါ် မူတည်၍ တောမီးကို **ရှပ်ပြေးမီး**(**brush fire**)၊ **ချုံပုတ်မီး**(**bush fire**)၊ **ကန္တရမီး** (**desert fire**)၊ **တောအုပ်မီး** (**forest fire**)၊ **မြက်ရိုင်းမီး** (**grass fire**)၊ **တောင်ကုန်းမီး** (**hill fire**)၊ **သစ်ဆွေးမီး** (**peat fire**)၊ **စိုက်ခင်းမီး** (**vegetation fire**)နှင့် **မြက်ခင်းပြင်မီး** (**veld fire**)ဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ် သန်း ၄၂၀ မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပင်များ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်မှ စ၍ တောမီးဟူ၍ စတင် ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ကျောက်ဖြစ် ရုပ်ကြွင်း မီးသင့်ကျောက်များက ညွှန်ပြနေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိသမိုင်း တလျှောက်တွင် တောမီး ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဇီဝစနစ်၏ သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့် တောကောင်များအပေါ် ကြီးမားသော ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲမှု အကျိုး သက်ရောက်မည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် ကာဘွန်ကြွယ်ဝသော အပင်များ၊ ခြောက်သွေ့သော ဥတုများ၊ လေထဲရှိ အောက်ဆီဂျင်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော လျှပ်စီးများနှင့် မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် နဂိုကတည်းကပင် လောင်ကျွမ်းလွယ်သော ဂြိုဟ်ကြီး တလုံး ဖြစ်နေသည်။ တောမီးများသည် လူ့အသက်နှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဆုံးရှုံးစေနိုင်သော်လည်း၊ မီး‌တွင်း ပါဝင်သော သီးပင်စားပင်၊ သတ္တဝါနှင့် ဇီဝစနစ်အပေါ် ကောင်းကျိုးများစွာ ရှိသည်။ အပင်မျိုးစိတ် များစွာသည် မျိုးပွားရန်နှင့် ကြီးထွားရန်အတွက် မီး၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို မှီခိုနေရသည်။ သို့သော် တောမီး လောင်လေ့ မရှိသော နေရာတွင် လောင်ပါက ဇီဝ အကျိုးသက်ရောက်မှု မခံစားရချေ။ 

တောမီးကို တားဆီးခြင်း၊ ထောက်လှမ်းခြင်းနှင့် နှိပ်ကွပ်ခြင်း နည်းဗျူဟာတို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ပြောင်းလဲလာသော်လည်း မဆုံးနိုင်သော ဇာတ်မျောကြီး ဖြစ်လျက် ရှိသည်။ တွေ့ရအများဆုံးနှင့် အကုန်အကျ အသက်သာဆုံး နည်းလမ်း တခုမှာ **ထိန်းချုပ်၍ လောင်ကျွမ်းမှု** (controlled burning) ဖြစ်ပြီး၊ တောမီး လောင်ကျွမ်းရမည့် အရာပမာဏ နည်းနည်းသာ ရရှိအောင် လျှော့ချပေးခြင်း၊ နည်းနည်းသာ လောင်ကျွမ်းခွင့် ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဒိုင်ကိုဒရမ်

ဒိုင်ကို ဆိုသည်မှာ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ဒရမ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင်မူ အမျိုးမျိုးသော ဂျပန် ဒရမ်များကို ဒိုင်ကို ဟုခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ခေတ်သစ်အနုပညာ တစ်မျိုး ဖြစ်သော ဒိုင်ကိုဒရမ်အဖွဲ့ကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။ ဒိုင်ကိုဒရမ် ဖျော်ဖြေမှုမှာ ၅ မိနစ်မှ ၂၅ မိနစ် အထိ ကြာမြင့်တတ်ပြီး အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး/အမြန်၊ ရုတ်တရက်၊ အလောတကြီး၊ အရေးပေါ် စသည့် ပုံသဏ္ဌန် အတိုင်း တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ ဖျော်ဖြေမှုသည် အဆုံးသတ်တိုင်အောင် တဖြည်းဖြည်းချင်း အရှိန်မြှင့်တင်သွားလေ့ ရှိသည်။
အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်

အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ် (The Asian Development Bank, ADB) သည် အာရှနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ဖြစ်သည်။ အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်သည် ယခင်အီးကဖီးခေါ် အာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင် (ယခု အက်စကက် ခေါ် အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင်) ၏စီမံကိန်းများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့၌ ကျင်းပသော အာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင် အစည်းအဝေးက အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ် ဖွင့်လှစ်ရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သဖြင့် ယင်းနေ့မှာပင် ဘဏ်ဖွဲ့စည်းရေးစာချုပ်ကို ၂၁ နိုင်ငံက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် သတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံအရေအတွက် ပြည့်စုံသဖြင့် ဘဏ်လုပ်ငန်း ကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။

အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ် တည်ထောင်ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာအာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဒေသရှိ နိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရန်နှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ရင်းနှီးမြှပ်နှံခြင်း၊
ငွေကြေးအကူအညီပေးခြင်း၊ ငွေချေးငှားငြင်း၊ ကျွမ်းကျင်မှုအကူအညီပေးခြင်းနှင့် အခြားအကူအညီပေးခြင်း အမျိုးမျိုးတို့ကို ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ စီးပွားတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်များကို အထိရောက်ဆုံး ဆောင်ရွက်ရေးသည် အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်၏ အဓိကဦးစားပေး လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်၏ အဓိက စည်းကမ်းချက်များမှာ အီးကဖီး (အက်စက်) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံး နှင့် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသရှိ အခြားနိုင်ငံများလည်း အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ငွေချေးငှား လိုသော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းသို့မဟုတ် ပုပ္ပလိကလုပ်ငန်းများသည် ဘဏ်မှချေးငွေများကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ အာမခံစာချုပ်များဖြင့် အရင်းအနှီးများ ထည့်ဝင်၍ဖြစ်စေ၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အခြားစာချုပ်များဖြင့် ဖြစ်စေ အကူအညီရရှိနိုင်သည်။ ဘဏ်ချေးငွေများ၏ အတိုးနှုန်းမှာ ကော်မရှင်ငွေ အပါအဝင် တစ်နှစ်လျှင် ငါးရာခိုင်နှုန်းမှ ခြောက်ရာခိုင်နှုန်း အထိဖြစ်သည်။ နှစ်ရှည်ချေးငွေ၊ အထူးချေးငွေနှင့် အတိုးနှုန်းနည်းသော ချေးငွေများဟူ၍ ကန့်သတ်ထားသည်။ ငွေချေးငှားသော နိုင်ငံများသည် ဘဏ်မှ ချေးငွေဖြင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများထံမှသာ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရမည် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ဘဏ်အုပ်ချုပ်ရေး လုပ်ငန်းများအတွက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိုင်းမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ပါဝင်သည့်အုပ် ချုပ်ရေးမှူး ဘုတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဘုတ်အဖွဲ့က ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးနှင့် အဖွဲ့ဝင် ၁ဝ ဦး ပါဝင်သော ညွှန်ကြားရေးမှူးများအဖွဲ့ကို ရွေးချယ်ရသည်။ ဥက္ကဋ္ဌ၏ သက်တမ်းသည် ငါးနှစ်ဖြစ်သည်။  အဖွဲ့ဝင် ညွှန်ကြားရေးမှူး ၁ဝ ဦးကို အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသအတွင်းရှိ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ခုနှစ် နိုင်ငံနှင့် ပြင်ပဒေသရှိ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံတို့မှ တစ်ဦးကျစီ ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်၏ လုပ်ငန်းတည်နေရာသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ
မနီလာမြို့ဖြစ်သည်။

## အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်တွင် အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသနိုင်ငံများနှင့် အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသပြင်ပမှ နိုင်ငံများပါဝင်ကြပြီး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံပေါင်း ၆၇ နိုင်ငံ ရှိသည်။ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၄၈ နိုင်ငံ နှင့် ပြင်ပနိုင်ငံ ၁၉ နိုင်ငံ တို့ ဖြစ်သည်။

| style="vertical-align: top;" |

|}

## ကိုးကား