open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အားရ်၊ ရောမ နှင့် ရိုမန်နက်စ် အဆောက်အဦးများ

**အားရ်၊ ရောမ နှင့် ရိုမန်နက်စ် အဆောက်အဦးများ**  သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အားရ်မြို့ လယ်ရှိ အဆောက်အဦး အစုအဝေး တည်ရှိသော နေရာ ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ယူနက်စကိုမှ ထိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာနှင့် ပတ်သက်သော အကျဉ်းချုံး မှတ်ချက်မှာ
အားရ်သည် ရှေးဟောင်းမြို့တော်အား အလယ်ခေတ် ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုလောက မှ ဆက်ခံ အသုံးပြုခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကောင်းသော ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ရင်သပ်ရှုမောဖွယ်ရာ ရောမ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး များရှိပြီး အစောဆုံး အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ကြသော အားကစားပြိုင်ကွင်း၊ ရောမဇာတ်ရုံ နှင့် ခရစ်ပတိုပေါ်တီကပ်စ် (မြေအောက် ပြခန်းများ) ပါဝင်ကာ ဘီစီ ၁ ရာစု က တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄ ရာစုနှစ်တွင်  အားရ်၏ ဒုတိယရွှေခေတ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကွန်စတန်တင်း၏ ရေချိုးရာ နေရာ နှင့် အယ်လ်လစ်ကမ့်၏ နက်ခရိုပိုလစ် တို့သည် သက်သေပင် ဖြစ်သည်။ အားရ်သည် မြေထဲပင်လယ် ဒေသ အတွင်း ဆွဲဆောင်မှု အရှိဆုံး မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့တံတိုင်းအတွင်း စိန့်ထရိုဟိုင်း နှင့် ၎င်း၏  အမိုးတပ်စင်္ကြန်တို့သည် ဒေသအတွင်းရှိ အရေးပါသော ရောမခေတ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။  

ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းထားသော ဒေသသည် ၆၅ ဟက်တာမျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုဒေသအတွင်း အောက်ပါ အဆောက်အဦးများ ပါဝင်သည်။ 
* အားရ် အမိုးဖွင့်ဇာတ်ရုံ
* ရောမဇာတ်ရုံ
* ခရစ်ပတိုပေါ်တီကပ်စ် နှင့် ရောမ ဖိုရမ်
*ကွန်စတန်တင်း၏ သာမေး
* ရောမ ကက်စထရမ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ
* အယ်လ်လစ်ကမ့်
* စိန့်ထရိုဟိုင်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ၎င်း၏ အမိုးတပ်စင်္ကြန်
* ရောမ အိတ်စီဒရာ (အာလာတန် ပြတိုက်ဝင်း)

## ကိုးကား
ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)

﻿{{Infobox planet
| name               = Europa
| alt_names          = Jupiter II
| adjectives         = Europan
| image              = Europa-moon.jpg
| caption            = Europa's trailing hemisphere in approximate natural color. The prominent crater in the lower right is Pwyll and the darker regions are areas where Europa's primarily water ice surface has a higher mineral content. Imaged on 7 September 1996 by *Galileo* spacecraft.
| bgcolour           = #a0ffa0
| discovery          = yes
| discoverer         = ဂယ်လယ်လီယိုSimon Marius
| discovered         = ၁၆၁၀ ဇန်နဝါရီ ၈

| orbit_ref          =
| epoch              = 8 January 2004
| mean_orbit_radius  = 
| eccentricity       = 0.009
| apoapsis           = 
| period             = 
| volume             =  (0.015 Earths)
| mass               =  (0.008 Earths)
| moment_of_inertia_factor =  (estimate)
| escape_velocity    = 
| rotation           = Synchronous
| axial_tilt         = 0.1°
| albedo             = 0.67&nbsp;±&nbsp;0.03
| magnitude          = 5.29 (opposition)
| mean_temp_1        = 102&nbsp;K (−171.15°C)
| max_temp_1         = 125&nbsp;K
| atmosphere         = yes
| surface_pressure   = 0.1 µPa (10−12 bar)
}}
**ယူရိုပါ** သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဆဌမမြောက်
အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သည်။ ယူရိုပါအား ဂယ်လီလီယိုက ၁၆၁၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် လကမ္ဘာထက် အနည်းငယ်သေးပြီး အများစုကို ဆီလီကာ ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေခဲလွှာဖြင့်
ဖုံးအုပ်ထားသည်။ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်သည့် ပါးလွှာသော လေထုလည်း တည်ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင်မှာ ပြောင်ချောနေကာ မီးတောင်ပေါက်ဝများမှာ ရှားပါးသည်။ ကမ္ဘာအခြေပြု တယ်လီစကုပ်များဖြင့် လေ့လာချက်များအပြင် အာကာသယာဉ်များဖြင့် စေလွှတ်ကာ ယူရိုပါအား ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သည်။ ယူရိုပါသည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အပြောင်ချောဆုံး မျက်နှာပြင်အား ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ မျက်နှာပြင် ချောမွေ့မှုသည်ရေရှိသော သမုဒ္ဒရာများ တည်ရှိနိုင်သဖြင့် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်သည်ဟူသော အဆိုများကို ဦးတည်စေသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ
ဗော်ဂါဂရတ်မြို့

**ဗော်ဂါဂရတ်မြို့**(။ ယခင်အမည်များ - **ဆာရီဆင်း**၊ , ၁၅၈၉–၁၉၂၅, နှင့် **စတာလင်ဂရတ်**၊ , ၁၉၂၅–၁၉၆၁)သည် ဗော်ဂါဂရတ်အော့ဗလတ်၏ အရေးပါသော စက်မှုမြို့နှင့် အုပ်ချုပ်မှုဗဟိုဖြစ်သည်။ မြို့သည် မြောက်မှ တောင်သို့  မျှရှည်လျားပြီး ဗော်လ်ဂါမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် မြို့ကို ဗော်ဂါဂရတ်မြို့၏ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။

မြို့တော်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန် အမှတ် ၆ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်(6th Army (Wehrmacht))၏ ဝန်းရံပတ်ဆို့မှုကြောင့် မြို့အားခုခံကာကွယ်သည့် စတာလင်ဂရတ်တိုက်ပွဲ(Battle of Stalingrad)ဖြစ်ပွားခဲ့ရာနေရာအဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများသမိုင်းတွင် ထိုတိုက်ပွဲကို အကြာဆုံးနှင့် သွေးမြေကျမှုအများဆုံးတိုက်ပွဲအဖြစ် ညွှန်းဆိုကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
### ဆာရီဆင်းမြို့ 
### စတာလင်ဂရတ်မြို့ 
၁၉၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဆောင်ကြီး စတာလင်အား အမည်နာမကို သမုတ်သောအားဖြင့် ဆာရီဆင်းမြို့အား စတာလင်ဂရတ်မြို့အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲပညတ်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့၌ ၁၉၁၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ရုရှားတော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားစဉ် ထိုမြို့ကို ဇာဘုရင်၏ တပ်များလက်သို့ မကျရောက်စေရန် ရုရှားတော်လှန်ရေးသမား ဗော်လရှီဗစ်တို့အား ခေါင်းဆောင်၍ ခုခံကာကွယ်သော စတာလင်၏ အခန်းကဏ္ဍကို အောက်မေ့သတိရစေရန် ထို့သို့အမည်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။

တော်လှန်ရေးကြီးအပြီးတွင် ဘုရင်စနစ် ကျဆုံး သွား၍ ဆိုဗီယက်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်သစ်၌ ၁၉၂၂ ခုမှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အတွင်း စတာလင်ဂရက်မြို့သည် လယ်ထွန်စက်ကိရိယာများ၊ လော်ရီကားများ၊ တင့်ကားများစသည်တို့ကို ထုတ်လုပ်ရာ စက်မှုလုပ်ငန်းမြို့ကြီးတစ်ခု အဖြစ်သို့ တစ်ဟုန်တည်း တိုးတက်ခဲ့၏။ ရေနံတွင်းများနှင့် သစ်စက်များကိုလည်း ထိုမြို့၌ အများအပြား တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ရုရှားတို့သည် စတာလင်ဂရက် မြို့ကို အင်အားကြီးမားသော ဂျာမန်တပ်များ လက်တွင်းသို့ မကျရောက်စေရန် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်သဖြင့် စတာလင်ဂရက်မြို့ တိုက်ပွဲမှာ ကမ္ဘာကျော်သော တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ နွေဦးပေါက်စတွင် အင်အားကြီးမားသော ဂျာမန်တပ်တို့သည် ဗော်လဂါ မြစ်ကြောင်း ခရီးကို အပိုင်စီးရန် စတာလင်ဂရက်မြို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြ၏။ ဂျာမန်တို့၏ အမြောက်ဒဏ် ဗုံးဒဏ်တို့ကြောင့် စတာလင်ဂရက်မြို့မှာများစွာပျက်စီးခဲ့လေသည်။

ဂျာမန်တို့သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်ထိ ၆၆ ရက်တိုင်တိုင် စတာလင်ဂရက်မြို့တော်ကို ဝန်းရံသိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ရုရှားစစ်တပ်က ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံ၍ စတာလင်ဂရက်မြို့ကို ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်သည်တွင် ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဖေဖွာရီလ ၂ ရက်နေ့၌ လူပေါင်း ၃၃ဝ,ဝဝဝ ပါဝင်သော ဂျာမန်စစ်တပ်ကို ထိုတပ်၏ စစ်သေနာပတိ ဖွန်ပေါလပ်နှင့်အတူ သုံ့ပန်းအဖြစ်နှင့် ဖမ်းဆီး ရမိလိုက်လေသည်။ ကမ္ဘာ့စစ် အခြေအနေမှာ ဤတိုက်ပွဲ၏ အရှုံးအနိုင်ပေါ်တွင် များစွာတည်ခဲ့၏။ ထိုကြောင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ တဟီရန်းညီလာခံ ကျင်းပသောအခါ၊ ဗြိတိသျှနိုင်ငံ ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်သည် ရုရှနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် စတာလင်အား ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့၏ကိုယ်စား ရုရှလူမျိုးတို့အား အလေးပြုသော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် စတာလင်ဂရက် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဓားမြှောင်ကို လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးလေသည်။

## ကိုးကား
ကပိလဝတ်မြို့

**ကပိလဝတ်** ဟုလည်း သိကြသော **တုံလီဟာဝါမြို့** သည် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ကပိလဝတ်ခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြူနီစပယ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာနှင့် ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ ဖွားတော်မူရာနေရာဖြစ်သော လုမ္ဗိနီ၏ အနောက်တောင်ဘက်  အကွာခန့်တွင် တည်ရှိသည်။

ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်  တွင် တည်ရှိပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်နှင့် နယ်နမိတ် ထိစပ်နေသည်။

## ကိုးကား
အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အုတ်မြစ်များ

**အစ္စလာမ် ၏အုတ်မြစ်များ** ဆိုသည်မှာ အစ္စလာမ် ၏အခြေခံများ ကျင့်ဆောင်မှုများကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

## ရှီအာ များ  
ရှီအာ များသည် အစ္စလာမ်  ၏အုတ်မြစ်များကို  အိုဆူလေဒီးန်  နှင့်  ဖှရူအေဒီးန် နှစ်ခုပေါ်တွင်အခြေခံပြီးယုံ
ကြည်ထားသည်။ အိုဆူလ် သည်ယုံကြည်ချက်ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်ပြီး ဖှရူအ် သည် ဝါဂျိဘ် ဆိုင်ရာကျင့်ဆောင်မှု
များဖြစ်သည်။ အိုဆူလ် ကိုယုံကြည်ရမည်မှာ သာသနာကိုလက်ခံခြင်း နှင့်ပတ်သက်၍သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်ပြီး
ဖှရူအ် ကိုကျင့်ဆောင်ခြင်းသည်ကား မွတ်စလင်မ် ဖြစ်ခြင်းမဖြစ်ခြင်းအတွက်သတ်မှတ်ချက်မဟုတ်ပါ။ ရှီအာ
မဇ်ဟဘ် ၏အိုဆူလ် မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

* *သောင်ဟီးဒ် - အလ္လာဟ် အရှင်မြတ်တစ်ပါးတည်းတည်ရှိခြင်း
* *နဗူဝသ် - တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ) နှင့်တမန်တော်အပေါင်းအားစေလွှတ်ခြင်း
* *မအားဒ် -    လူသားအပေါင်းတစ်နေ့ပြန်လည်ရှင်သန်ထကြွရမည်ဖြစ်ပြီး  စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်းခံရမည် လူ သားတိုင်းမိမိတို့နှင့်ထိုက်တန်သည့်ရလဒ်ကိုရရှိမည့်နေ့ဖြစ်သည်။
* *အဒ်လ် -  အလ္လာဟ် အရှင်မြတ်၏ လုပ်ရပ်တိုင်းသည်သင့်တင့်မျှတမှုရှိပြီး  မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမှ ရက်စက်ခြင်းအလျင်းမရှိ၊အရာရာတိုင်းကိုထိုက်တန်သည့်နေရာတွင်ထားရှိပြီး တည်ရှိမှုတိုင်းအားအကောင်း ဆုံးအနေအထားဖြင့်စီရင်ကွပ်ကဲတော်မူ၏။.
* *အေမာမသ် - တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ) ပြီးနောက် ၁၂ ပါးသောအေမာမ်မေမာအ်စူမ်(အစ) များသည် အေ မာမသ် နှင့် ခေလာဖှသ် ကိုဆက်ခံသူများဖြစ်ကြသည် ၊ ထိုအေမာမ် များသည် အလ္လာဟ် အရှင်မြတ်ဘက်မှ ခန့်အပ်သူများဖြစ်ကြသည်။.
ဖှရူအေဒီးန် မှာ ဝါဂျိဘ် မလုပ်မနေရ အမလ် (အရေးကြီးသည့်ကျင့်ဆောင်မှုများ) အနေနှင့် ၁၀ ခုရှိသည်။:
* နမါးဇ်
* ရိုဇာ
* ဟဂျ်
* ဇကားသ်
* ခွမ်စ်
* ဂျေဟားဒ်
* အမ်ရ်ဘေမာအ်ရူးဖှ် နဟီအဇ်မွန်ကရ် (ကောင်းသောဘက်သို့ဖိတ်ခေါ်ခြင်း နှင့်မကောင်းသည့်အရာ      များမှတားမြစ်ခြင်း
* သဝလ္လာ သဗ္ဗရာ (အရှင်မြတ်အတွက်ချစ်ခြင်း နှင့်အရှင်မြတ်အတွက်မုန်းခြင်း)

## အဲဟ်လေစွန်နသ် ၏သာသနာ့အုတ်မြစ် ~ 
အဲဟ်လေစွန်နသ် ၏သာသနာ့အုတ်မြစ်သည်အောက်ဖော်ပြပါ ငါးခုတွင်သတ်မှတ်ယုံကြည်ထားသည်။ မွတ်
စလင်မ် တိုင်း၎င်းတို့အားကျင့်ကြံရမည်မှာ ဝါဂျိဘ် ဖြစ်သည်။:
* -ရှဟာဒသ်သိုင်းန်  ….….  နှစ်ခုသောအရာကိုသက်သေပေးခြင်း  တစ်ပါးတည်းအရှင်ကို သက်သေပေးခြင်း      (لااله الا الله)     နှင့်  တမန်တော်မြတ်ကြီး  (ဆွ) သည်  အလ္လာဟ် ၏ နဗီ ဖြစ်ကြောင်းကိုသက်သေပေးခြင်း   (محمد رسول الله) 
* -နမါးဇ်
* -ရိုဇာ
* -ဇကားသ်
* -ဟဂျ်

## အစ္စမာအီလီ များ၏သာသနာ့အုတ်မြစ် ~ 
အစ္စမာအီလီ များသည်အောက်ဖော်ပြပါ ၇ ခုကိုသာသနာ့အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ်ယုံကြည်ကြသည်။:
* -အီမါန်
* -သွဟာရသ်
* -နမါးဇ်
* -ဇကားသ်
* -ရိုဇာ
* -ဟဂျ်
* -ဂျေဟားဒ်

## ဆက်နွယ်သောအကြောင်းအရာများ 
## ကိုးကား
သကျမျိုးနွယ်

**သကျ**()() သို့မဟုတ် **သက္ကမျိုး**(釋迦族)သည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် (ယနေ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် နီပေါနိုင်ငံ) ရှိ ရှေးမျိုးနွယ် ဖြစ်သည်။

သက္ကတိုင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တည်ထောင်သူ ဖြစ်သော ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဖြစ်သော သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားနှင့် ယှဉ်တွဲ သိကြသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား သည် သက္ကတိုင်း၊ ကပိလဝတ်ပြည် ဘုရင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ သားတော် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဖွန်တီးနေးရှိ အဲဘီး ဘုန်းကြီးကျောင်း

**ဖွန်တီနေးရှိ အဲဘီးဘုန်းကြီးကျောင်း** သည် ယခင် စစ်တားရှန်းဂိုဏ်း၏ အဲဘီးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံ ကို့ဒိုး ပြည်နယ် မာမက် ကွန်မြူးန် မောင့်ဘတ်ဒ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းအား ၁၁၁၈ ခုနှစ်တွင် ကလဲဗော့မှ စိန့်ဘားနတ်ဒ်မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရောမစတိုင်လ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဥရောပရှိ ရှေးအကျဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံး စစ်တားရှန်း အဲဘီးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်သည်။ ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ မူလ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း အဆောက်အဦးတွင် ပါဝင်သော အိပ်ဆောင်၊ အမိုးတပ်စင်္ကြန်၊ အစည်းအဝေးခန်းမ ၊ ရေနွေးငွေ့ခန်း ၊ ထမင်းစားခန်း၊ ခိုအိမ် နှင့် ပန်းပဲဖိုခန်း တို့တွင် ထမင်းစားဆောင်မှအပ ကျန်သော အခန်းအားလုံးမှာ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ဖွန်တီးနေး အဲဘီးဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် အခြားသော စစ်တားရှန်းဂိုဏ်း၏ အဲဘီးဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် ရောမ နှင့် ဂေါသစ် ဗိသုကာ ပညာများ အကြား ပေါင်းကူး အဖြစ်တည်ရှိနေသည်။

Fontenay-172-2008-gje.jpg|
Fontenay-116-Kirche-Westfassade-2008-gje.jpg|
Fontenay-124-Kirche-Mittelschiff-Chor-2008-gje.jpg|
Fontenay-142-Kapitelsaal-2008-gje.jpg|
Fontenay-180-2008-gje.jpg|
Fontenay-162-Schmiede-Wasserrad-2008-gje.jpg|

## ကိုးကား
ဝေလန်ဒရာ ရေကန်ဒေသ

**ဝေလန်ဒရာ ရေကန်ဒေသ** သည် 
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ် အနောက်ဖျားတွင် တည်ရှိသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ဝေလန်ဒရာရေကန် ဒေသသည် ဩစတြေးလျ ရှေးဦးနေ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသော မူသီမူသီလူမျိုး၊ နျမ်ပါးလူမျိုး၊ ဘားကင်ဂျီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ တွေ့ဆုံရာ ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၅၉၀,၀၀၀ ဧက (၂၄၀,၀၀၀ ဟက်တာ) ကျယ်ဝန်းသော ထိုဒေသကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေ
နှစ်ကော်မတီမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ပဉ္စမအကြိမ် အစည်းအဝေးတွင် အောက်ပါအတိုင်းဖော်ပြ၍ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းသို့ ထည့်သွင်း ခဲ့သည်။ 
{{quotation|''... ကမ္ဘာဦးအစကတည်းက ကြွင်းကျန်ရစ်သော ကန်ရေပြင်စနစ်၏ အနယ်အနှစ်များ၊ ဘူမိရုပ်သွင်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ နှင့် မြေသားတို့တွင် အနိမ့်ပိုင်း ရေခဲဖုံးလွှမ်းခြင်းမခံခဲ့ရသော ပလိုင်စတိုဆင်း သွင်ပြင်များ၏ အထောက်အထားများကို တွေ့ရသည်။ ပလိုင်စတိုဆင်းခေတ်နှောင်းပိုင်း ရေခဲခေတ် နှင့် အပူပိုင်းခေတ်ကြား ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲနှင့် ဆက်စပ်သော ထင်ရှားသော အထောက်အထားများလည်း ရှိပြီး အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်မှ ဖြစ်သည်။ ရေကန်၏ ဂေဟစနစ် အနေနှင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၈,၅၀၀ ခန့်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သဖြင့် ဝေလန်ဒရော ရေကန်များသည် လူတို့အနေနှင့် ယခု ပုံပန်းသဏ္ဌန်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြသော ပလိုင်စတိုဆင်းခေတ်အတွင်းက သက်ရှိတို့၏ အခြေအနေ အတွက် အကောင်းဆုံး မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။ 

အပျက်အစီးမရှိသော ကျောက်လွှာများသည် ဟိုမိုဆေးပီးယန်း ဆေးပီးယန်း တို့၏ ဘောဂဗေဒ ဘဝကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် ထင်ရှားသော သက်သေများ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အကြွင်းအကျန်များ ဖြစ်သော မီးဖို၊ ကျောက်သားလက်နက်များနှင့် ခရုခွံ အကြွင်းအကျန်များမှ ဒေသအတွင်း ရနိုင်သမျှ အရင်းအမြစ်များကို အံ့ဩဖွယ်ရာ အသုံးချနိုင်ခြင်းနှင့် ပြောင်းလဲလာသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအကြား ဆန်းပြားစွာ ပေါင်းကူး ဆက်စပ်နိုင်ခြင်း ကို  ပြသနေသည်။ မပျက်မစီးဘဲ ရှိသော ဧရာမ သားပိုက်ကောင်ကြီးများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း များကိုလည်း ဤနေရာတွင် တွေ့ရသည်။

ဝေလန်ဒရာဒေသတွင် အာဖရိက အပြင်ဘက် ဟိုမိုဆေးပီးယန်း နှင့် ဆေးပီးယန်းတို့၏ အစောဆုံးသော သက်သေများရှိသည်။ ထိုသက်သေများကြောင့် လူတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၂,၀၀၀ ခန့်ကတည်းက ဩစတြေးလျသို့တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြကြောင်း သိရသည်။ ထိုနယ်မြေတွင် လွန်စွာရှေးကျသော အချိန်က လူသေတို့ကို မြှုပ်နှံရာ နေရာများ လည်း ရှိပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်က မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ နေရာလည်း ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး အခမ်းအနားဖြင့် မီးသင်္ဂြိုဟ်သော နေရာ ဖြစ်သည်။ ရှုပ်ထွေးသော အပင်များကို အစားအစာအဖြစ် စုဆောင်းသည့် စနစ်၏ သဲလွန်စများကိုလည်း တွေ့ရပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၈,၀၀၀ ခန့်က မြက်ရိုင်းစေ့ကို ဂျုံအဖြစ်ကြိတ်သည့် ကျောက်တုံးများကိုလည်း တွေ့ရပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုသော အချိန်နှင့် တစ်ချိန်တည်းခန့်တွင် ဖြစ်သည်။ ဆိုးဆေးများကို ထိုကန်စပ်သို့ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၂,၀၀၀ ခန့်ကပင် သယ်ယူပို့ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဒေသမှ အထောက်အထားများကြောင့် ဩစတြေးလျ၏ အစောပိုင်း ကျောက်လက်နက်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်။

သတ်မှတ်ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၉,၀၀၀ မှ ၂၃,၀၀၀ အတွင်းမှ လူတို့သွားရာလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့ရသဖြင့် အစောပိုင်းလူတို့အနေနှင့် သူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မည်သို့ အပြန်အလှန် ဆက်ဆံကြသည်ကို နားလည်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
သူရဲကောင်းလေးများ (ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား)

***သူရဲကောင်းလေးများ*** ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် (၁၉၈၁)ခုနှစ်တွင် မာလာဦးရုပ်ရှင်မှ ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သော ကလေး သရုပ်ဆောင်အများအပြား ပါဝင်သည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ကား ဖြစ်သည်။ ဝတ္ထုမှာ ကလေး သူငယ်ဝတ္ထုများဖြင့် စာပေဆုများ ရရှိခဲ့သော စာရေးဆရာ တက္ကသိုလ်မောင်အောင်ဆွေ၏ ဝတ္ထုဇာတ်လမ်း ဖြစ်သည်။ ဇာတ်ညွှန်းကို မောင်သီဝက ရေးသားပြီး ဒါရိုက်တာအကယ်ဒမီ မောင်တင်ဦးက ရိုက်ကူး တင်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဇော်ဝမ်း၊ မေဝင်းမောင်၊ ဗိုလ်ဗကို၊ အံ့ကျော်၊ စံမတူ၊ ဦးဝမ်ချူး၊ ဝေသာလီမောင်ဖုန်း၊ ဒေါ်ခင်လေးဆွေ၊ စိန်သန်း၊ မြမောင်၊ ညီညီမင်းတို့နှင့်အတူ ကလေးသရုပ်ဆောင်များအဖြစ် အောင်ထွန်းလေး၊ ကျော်သက်မောင်၊ ဒေဝအောင်၊ အေးအေးမော်၊ မင်းမင်းသော် တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။

## ဇာတ်ကြောင်း
မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် အထင်ကရအဖြစ် သမိုင်းတွင်ရစ်ခဲ့သော ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကို အခြေခံ၍ ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ထားသည်။ ထိုဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးတွင် လူကြီးများနှင့်အတူ ကလေးများကလည်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပါဝင်လှုပ်ရှား၍ အမျိုးသား ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်များအား ပြသခဲ့ကြပုံများကို ဖော်ကျူးရိုက်ကူးထား သော ကလေးသရုပ်ဆောင်များ၏ စွန့်စားခန်းဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များ

မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တန်အရ ဗုဒ္ဓသည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး ဓာတ်တော်များခွဲဝေခဲ့သည်။

## ဓာတ်တော်များ ခွဲဝေခြင်း
 of the Buddha by Drona the Brahmin, Gandhara, Zenyōmitsu-Temple Museum, Tokyo]]
 (Kushinagar) ]]

## အသောကမင်း၏ ဓာတ်တော်များကို ဖြန့်ဝေမှု
, with the Buddha ]]

နောက်ပိုင်းတွင် အသောကမင်းသည် ဓာတ်တော်များကို တူးဖော်ခဲ့သည်။ ဓာတ်တော်များသည် အစိတ်အပိုင်း (၈၄၀၀၀) ခု ကွဲထွက်သွားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုဓာတ်တော်များကို မင်းကြီးသည် သူအုပ်စိုးရာ နယ်မြေဒေသများတွင် စေတီများတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသည့် ဓာတ်တော်များစွာတို့ကို အခြားသောတိုင်းပြည်များသို့ ဆောင်ယူခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယောယာကားတားမြို့

**ယောယာကားတားမြို့**သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိ သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ပညာရေး၊ ဂန္ထဝင် ဂျာဗားအနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု (ပါတိတ်၊ သဘင်၊ ဂီတ၊ ကဗျာနှင့် ရုပ်သေးအက) တို့၏ အချက်အချာနေရာအ ဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယောယာကားတားအထူးဒေသ၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ၏ အမျိုးသားတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း (၁၉၄၅)ခုနှစ်မှ (၁၉၄၉)ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယောယာကားတားမြို့အနီးတွင် ကမ္ဘာကျော် ဗောရောဗုဓောစေတီ တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
NGC 1234

**NGC 1234** သည် အဲရိဒနပ်စ်  ကြယ်စုတန်းရှိ နှစ်ဘက်ခုံး ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် Francis Preserved Leavenworth ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်
* Digitized Sky Survey - NG 1234 photo 
* 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဲရိဒနပ်စ် (ကြယ်စုတန်း)
ကျဉ်တုပ်ခံဝံ့ မခံဝံ့

***ကျဉ်တုပ်ခံဝံ့ မခံဝံ့*** ဝတ္ထုကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာရေးဆရာ မောင်သာရ ရေးသားသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာကျောင်းသားအရေးအခင်းတွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ အဖမ်းအဆီးခံရသည့် ကျောင်းသားများ၏ အတွေ့အကြုံကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ဒီဇင်ဘာလတွင် မြရာပင်စာပေတိုက်မှ အုပ်ရေခြောက်ထောင် ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိသည်။

## ခေါင်းစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ 
ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာလာ လင်္ကာတပိုဒ်ဖြစ်သည့်

" မင်းမှာ လုပ်ချင်၏။ တင်းကုပ်မှာ အချုပ်ခံဝံ့ မခံဝံ့။

  ပဲဟင်းကို ရှုတ်ချင်၏။ နှုတ်ခမ်းမွှေးကို အနုတ်ခံဝံ့ မခံဝံ့။

  မှိုနှင့်မျှစ်ကို နုတ်ချင်၏။ ကျဉ်တုပ်ခံဝံ့ မခံဝံ့။ "

မှ ထုတ်နုတ်အမည်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

လူတို့သည် အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည့်အခါ ပိုမိုတက်ကြွလာသူ ရှိသကဲ့သို့ တွေဝေယိမ်းယိုင်သူများလည်း ရှိကြောင်းကို သရုပ်ဖော်ရေးသားလိုရင်း ဖြစ်သည်။

## တရားမဝင်စာပေအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပုံ 
ဤဝတ္ထုအား ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်းတွင် အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်အဖြစ် စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဂျူလိုင်လတွင် တစ်ကြိမ်ပါပြီးသည်နှင့် ဝေဖန်မှုများ ပြင်းထန်သောကြောင့် ဆက်လက်ဖော်ပြခြင်း မပြုတော့ပေ။ နှစ်ကုန်ပိုင်းရောက်မှသာ မြရာပင်စာပေတိုက်နှင့် ချိတ်ဆက်မိပြီး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ကျောင်းသားများအပေါ် ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးပုံ၊ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ကာ ဝန်ခံမှုယူပုံတို့ကို ဖော်ပြထားခြင်းကြောင့် ဖတ်ရှုရန်မသင့်ကြောင်း အာဏာပိုင်တို့က ဆုံးဖြတ်ကာ ဖြန့်ချိပြီးသုံးရက်အကြာတွင် စာအုပ်များကို လိုက်လံသိမ်းဆည်း၍ ထုတ်ဝေခွင့် ပိတ်လိုက်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
အောက်တိုဘာ၊ ဝါကျွတ်ကျောင်းပိတ်ရက်အား တစ်လမှ ဆယ့်ငါးရက်သို့ အာဏာပိုင်တို့က လျှော့ချလိုက်သည်။ အကြောင်းပြချက်မှာ ကျောင်းသူကျောင်းသားများ စာပေ ပိုမိုတတ်မြောက်စေလိုရင်း ဟူသည်။ ဤသည်ကို တော်လှန်ရန် နိုင်ငံရေးပါတီအချို့မှ အခါပေးသောကြောင့် သမဂ္ဂကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ကာ ကျောင်းမတက်ဘဲ ဆန္ဒပြသည်။ လေးရက်ခန့်ကြာသော် စိတ်မခိုင်သည့်ကျောင်းသားများက ကျောင်းပြန်တက်ကြသည်။ ကျောင်းပြန်တက်သည့် ကျောင်းသားများကို သပိတ်ကျောင်းသားများက တားဆီးကြသည်။ ဤဂယက်မှာ အခြားတက္ကသိုလ်များသို့ ကူးစက်ကာ အရေးအခင်းအသွင် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် အာဏာပိုင်များက ကျောင်းများအား အကန့်အသတ်မရှိပိတ်ကာ ဦးဆောင်သည့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးသည်။ ဤတွင် အဓိကဇာတ်ဆောင် မောင်ထွန်းနောင်အပါအဝင် ကျောင်းသားငါးဦး အဖမ်းဆီး ခံရသည်။ ထောင်တွင်း၌ အခက်အခဲများတွေ့လာ၍ အထိန်းသိမ်းခံ ကျောင်းသားများ သဘောထား ပြောင်းလဲလာသည်။ အချုပ်အနှောင်မှလွတ်သော် မိမိဘဝလမ်းကြောင်းကို တစ်ယောက်တစ်လမ်းရှာကာ ခွဲထွက်သွားကြတော့သည်။

## အဓိကဇာတ်ဆောင်များ 
ထွန်းနောင်

တည်ကြည်

အောင်ထွေး

သိန်းလွင်

ဉာဏ်မြင့်

တင်မောင်ဝင်း

## ကိုးကား
မသိန်းရှင်ဆီ ပို့ပေးပါ

***မသိန်းရှင်ဆီ ပို့ပေးပါ*** ဝတ္ထုကို မြန်မာစာရေးဆရာ နိုင်ဝင်းဆွေ ရေးသားသည်။ ညွန့်စာပေ မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေပြီး နိုင်ဝင်းဆွေ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

## ဇာတ်လမ်း အကျဉ်း 
၁၉၆၀ ဝန်းကျင် ကုန်စည်များ မှောင်ခိုကူးစဉ်ကာလက ထန်းညှက်မှောင်ခိုတစ်ဦး၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရထားလိုက်ဘူတာစာရေးတစ်ဦးနေရာမှ စိတ်ကူးယဉ် ခံစားရေးဖွဲ့ထားသည်။

မှောင်ခိုကူးရင်း ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ရင်းလိုက်ရသူများအကြားတွင် အရှက်ငဲ့ကာ အသက်ကို ရင်းလိုက်ရသည့် မိန်းမငယ်တစ်ဦးမှာ သေအံ့မူးမူးအချိန်တွင်ပင် မှောင်ခိုလက်ခံ မသိန်းရှင်၏ အမည်ကိုသာ တသသဖြစ်နေပုံကို ဖော်ပြလို၍ ***မသိန်းရှင်ဆီ ပို့ပေးပါ*** ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

## အဓိကဇာတ်ဆောင်များ 
ညိုညို (ထန်းလျက် မှောင်ခိုကူးသူ)

ကိုရင်မောင် (ရထားလိုက်ဘူတာစာရေး)

## ကိုးကား
ပလေးဘွိုင်း (မဂ္ဂဇင်း)

**ပလေးဘွိုင်း** သည် အမျိုးသားများအတွက်ထုတ်ဝေသည့် မဂ္ဂဇင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာဖုံးအား အဝတ်မဲ့အမျိုးသမီးဓာတ်ပုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ပြီး စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများနှင့် စာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာများအား ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

## နောက်ခံသမိုင်း 
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ချီကာဂိုမြို့၌ ဟာ့ ဟက်ဖနာ နှင့် အဖွဲ့က စတင်ထုတ်ဝေပြီး မတည်ငွေကို ဟက်ဖနာ၏ မိခင်ဖြစ်သူထံမှာ ဒေါ်လာတစ်ထောင် ချေးယူခဲ့ရသည်။ ယခုအခါ ပလေးဘွိုင်းမဂ္ဂဇင်းမှသည် ပလေးဘွိုင်းအင်တာပရိုက်အဖြစ်သို့ ကြီးထွားသွားပြီ ဖြစ်သည်။ ပလေးဘွိုင်းသည် ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံး တံဆိပ်များအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ မူလက အမေရိကန်၌သာ ထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံအလိုက်ထုတ်ဝေသည့် ပလေးဘွိုင်းမဂ္ဂဇင်းများကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။

ပလေးဘွိုင်းသည် ဝတ္ထုတိုဖြန့်ချိခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရှည်လျားသောသမိုင်းရှိခဲ့ပြီး အာသာ စီ ကလာ့ခ်၊ အိုင်ယန် ဖလန်းမင်း၊ ဗလာဒီမာ နိုဗိုကော့၊ ချက် ပလာနီယက်၊ ပီ ဂျီ ဝုတ်ဟောက်၊ မာဂရက် အတ်ဝုဒ် စသည့် နာမည်ကြီ: ဝတ္ထုရေးဆရာများ၏ လက်ရာတို့ကို ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။ ရောင်စုံကာတွန်းကဏ္ဍလည်း ပါဝင်ရာ ဂျက် ကိုး၊ အဲဒန် ဒက်ဒီနီ၊ ဂျူးစ် ဖီလဖာ၊ ရှယ် ဆေးဗားစတိန်း၊ အဲရစ် ဆိုးကူးနှင့် ရိုးလန်း ဘီ ဝီလဆင် ကဲ့သို့သော ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းဆရာများ၏ ပင်တိုင်မဂ္ဂဇင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ပလေးဘွိုင်းတွင် လူသိများသည့် အနုပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေးသမားများ၊ သီချင်းရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ ဂျာနယ်လစ်တို့မှသည် ပြိုင်ကားမောင်းသမားများအထိ မေးမြန်းစူးစမ်းသည့် အင်တာဗျူးကဏ္ဍကိုလည်း လစဉ် ထည့်သွင်းထားသည်။

## ထုတ်ဝေခြင်း 
ရောင်းအားအကောင်းဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် ပုံနှိပ်မှုမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလထုတ်မဂ္ဂဇင်းဖြစ်ပြီး (၇ ၁၆၁ ၅၆၁) အုပ် ရောင်းချခဲ့ရသည်။ အမေရိကန် ပညာတတ်အသိုင်းအဝိုင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံမှာ ဤမဂ္ဂဇင်းအား လစဉ်ဝယ်ယူလျက်ရှိသည်။

၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် မျက်စိအလင်းမရသူတို့အတွက် ဘရေးနည်းဖြင့် ထုတ်ဝေရာ ဒီနည်းဖြင့်ထုတ်ဝေသည့် ပထမဆုံးမဂ္ဂဇင်း ဖြစ်လာသည်။

## ကိုးကား
လီလီ ကောလင်း

**လီလီ ဂျိန်း ကောလင်း** သည် အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့် မော်ဒယ်ဖြစ်ပြီး မမြင်ရသည့်ဘက်၊ ပြန်ပေး၊ ကြေးမုံကြီ:ရယ် ကြေးမုံကြီ:ရယ် စသည့်ဇာတ်ကားတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသည်။

## ငယ်ဘဝ 
ကောလင်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆာရေးပြည်နယ်၊ ဂေ့ဖို့မြို့၌ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အဆိုတော် ဖေး ကောလင်း ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဖေး၏ ဒုတိယဇနီး ဂျေး တာဗဲမန်း ဖြစ်သည်။ မိခင်သည် အမေရိကန်လူမျိုး ဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘလီဟေး အမျိုးသမီးကလပ်၌ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ 

အသက်ငါးနှစ်အရွယ်၌ မိဘများ ကွာရှင်းချိန်တွင် မိခင်နှင့်အတူ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ လော့အိန်ဂျလိစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသည်။ ဟားဗတ် ဝက်စလိတ် ကျောင်းမှ အောင်မြင်သောအခါ ကာလီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတက္ကသိုလ်တွင် ပြန်ကြားရေးဆိုင်ရာဂျာနယ်လစ်ဇင် ဘာသာရပ်အထူးပြုဖြင့် ဘွဲ့ယူသည်။ 

## ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ဇာတ်ကားများ 
## ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ 
* လီလီကောလင်း, "မကွယ်မဝှက်", ဟာပါကောလင်း, ၂၀၁၇, ISBN: 978-0-06-247301-1

## ကိုးကား
ကျိုက်ပေါလော ရုပ်ပွားတော်

ကျိုက်ပေါလော မှဲ့ရှင် ရုပ်ပွားတော်သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့တွင် ရှိသည်။ ကျိုက်ပေါလောဘုရား၊ ရုပ်ရှင်တော်ဘုရား၊ မှဲ့ရှင်တော်ဘုရား ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ 

## နောက်ခံသမိုင်း 
(၄) ဘီစီခန့်တွင် အာသောကမင်း၏ သားတော် အရှင်မဟိန္ဒက သီရိလင်္ကာသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်ယူဆောင်လာသည်။ ထိုအချိန်တွင် သီရိလင်္ကာကို အုပ်ချုပ်သောမင်းမှာ ဒေဝါနံပိယ တိဿမင်း ဖြစ်သည်။ တိဿမင်း၏ အကြံအရ အရှင်မဟိန္ဒ၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် ပန်းပုဆရာတို့က ကရမက်သား ဗုဒ္ဓဆင်းတုလေးဆူ ထုလုပ်ပူဇော်သည်။ အဆိုပါဆင်းတုလေးဆူကို အရှင်မဟိန္ဒ၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ သာသနာပြန့်ပွားရန်အလို့ငှာ သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ မျှောစေသည်။ 

ကျွန်းတုံးဖြင့်မျှောသော တစ်ဆူမှာ ပုသိမ်မြို့အနီးသို့ ရောက်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

သင်္ကန်းတုံးဖြင့်မျှောသော တစ်ဆူမှာ ကျိုက္ခမီမြို့သို့ ကပ်ရာ ကျိုက္ခမီဘုရားဟူ၍ တည်ထားပူဇော်ကြသည်။

ပိန္နဲတုံးဖြင့် မျှောသော တစ်ဆူမှာ ထားဝယ်ဆိပ်ကမ်းသို့ ကပ်သည်။ ယခုမူ ရှင်မုတ္ထီးဘုရားဟု အမည်တွင်သည်။

ကျောက်ဘီးဖြင့်မျှောသော ကျန်တစ်ဆူမှာ ကျိုက်ထိုမြို့တောင်ဘက် ဆီးကုန်းချောင်း၌ ကပ်ကာ ကျိုက်ပေါလောဘုရား ဖြစ်လာသည်။

## **ကျိုက်ပေါလော** ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ 
ဖက္ကလိပ်ကျေးရွာနေ လယ်သမား ဦ:ထွန်းဘော်က စတင်တွေ့ရှိပြီး ကျိုက်ထိုမြို့တွင်း၌ သတင်းဖြန့်သည်။ သူဌေးကြီ: ဦ:ဖိုးထော်၏ဇနီး ဒေါ်လုံမက ဆယ်ယူကာ ယခုတည်ရှိရာနေရာတွင် ယာယီဂန္ဓကုဋီတိုက် ဆောက်လုပ်ကိုးကွယ်သည်။ သီရိလင်္ကာမှလာသည့် ဆင်းတုဖြစ်သောကြောင့် မွန်ဘာသာဖြင့် ကျာတ်ပလော့ (ကျာတ် − ဘုရား၊ ပလော့ − အနောက်အရပ်) ဟု အမည်တွင်သည်။ နောက်သော် ကာလရွေ့လျောကာ ကျိုက်ပေါလော ဟု ခေါ်ကြသည်။

## မှဲ့ရှင်တော် ဟူ၍ ခေါ်တွင်လာပုံ 
ဂန္ဓကုဋီတိုက် တည်ပြီးသောအခါ ဆင်းတုတော်အား အမွှေးနံ့သာများဖြင့် ဆေးကြောကြသည်။ ထိုအခါ ညာဘက် နားထင်၌ မှဲ့တစ်လုံးကို တွေ့ရသည်။ အစွန်းကွက်ဟုယူဆကာ အထပ်ထပ်ပွတ်ဆေးသော်လည်း မပျောက်ပျက်ဘဲ ရှိနေသည်။ နောက်တနေ့တွင် ရွှေဆိုင်းရွှေသင်္ကန်းများ ကပ်လှူရာ အမည်းစက်ပျောက်အောင် အထပ်ထပ်ကပ်ကြသော်လည်း တစ်နာရီခန့်အကြာတွင် ပေါ်မြဲပြန်ပေါ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဤအဖြစ်အပျက်ကို အစွဲပြုကာ မှဲ့ရှင်တော်ဘုရားဟု အမည်တွင်လာသည်။

## ဆင်းတုတော်၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေပုံ 
ဉာဏ်တော်မှာ သုံးပေခြောက်လက်မ ရှိသည်။ နောက်ခံဖုံမှာ ခြောက်လက်မ၊ တင်ပျဉ်ခွေ ဒူးတော်နှစ်ဖက်အကျယ်မှာ နှစ်ပေခြောက်လက်မ ရှိပြီး ပလ္လင်အမြင့် လေးပေခုနှစ်လက်မ ရှိသည်။

တည်နေပုံမှာ ဈာနမုဒြာဟန် ဖြစ်ပြီး ဖူးမြော်သူတို့အား တရားဟောပြမည့် ပုံသွင်ဖြစ်သည်။

## ကျောက်ဘီး ဇာတ်ကြောင်း 
သီရိလင်္ကာမှ မျှောလိုက်စဉ်က ကျောက်ဘီးဖြင့်မျောကြောင်း သိရသော်လည်း ဆင်းတုအား ဆယ်ယူစဉ်မှစ၍ ကျောက်ဘီးဇာတ်ကြောင်းမှာ အစရှာမရပေ။ နောင်သော် မဟာဗောဓိစေတီတော် တည်ထားရန် ဂန္ဓကုဋီတိုက် အနောက်ဘက်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးအား မြေညှိကြရာမှာ ကျောက်ဘီးကို တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။ ယခုမူ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ထည့်သွင်းပြသထားသည်။

## ကိုးကား 
* ကျိုက်ပေါလောမှဲ့ရှင်တော်သမိုင်း

ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ကိုဒေါင်း (ဝတ္ထု)

***ကိုဒေါင်း*** ကို မြန်မာစာရေးဆရာ မောင်ထင် ရေးသည်။ စတုတ္ထအကြိမ် ပုံနှိပ်ရာ၌ အမှာစာတွင် "စာရေးသူက ကိုဒေါင်းကို ဖန်တီးသည်ဟု ဆိုကြ၏။ သို့သော် ကိုဒေါင်းက စာရေးသူအား စာရေးဆရာဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးသည်ကိုလည်း စာရေးသူက မမေ့နိုင်" ဟု စာရေးသူက ဆိုသည်။

## ထုတ်ဝေခြင်း 
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်များတွင် ဂန္တလောက၌ မဂ္ဂဇင်း အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်အဖြစ် ရေးသားသည်။ ရေးသားပြီ:သမျှ ဝတ္ထု (၈) ပုဒ်ကို ပေါင်းကာ ၁၉၄၀ တွင် ဘားမားယူနီယံပုံနှိပ်တိုက်တွင် ပုံနှိပ်ကာ မြန်မာပြည်စာအုပ်တိုက်မှ "ကိုဒေါင်း ဝတ္ထုတိုများ" အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေသည်။ 

ဂျပန်ခေတ်အတွင်း၌ စစ်ဘေးကြောင့် စာမူများပျောက်ပျက်သွားရာ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် **ကိုဒေါင်း၏ စစ်ပွဲ** ဖြင့် ကိုဒေါင်းဇာတ်လမ်းကို အဆုံးသတ်လိုက်သည်။

၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ထင်ကြီးဆိုသူမှ ဝယ်ထားဖူးသည့်ဝတ္ထုတစ်အုပ်ကို ပေးပို့၍ ၁၉၆၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ငွေတာရီစာစဉ်မှ ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ထုတ်ဝေရာတွင် **ကိုဒေါင်း** ဟူသောအမည်ကိုသာ ယူတော့သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
ကိုဒေါင်းအမည်ရှိ ညောင်လိမ်ရွာသားတစ်ဦ:အကြောင်းကို ၎င်းကိုယ်တိုင် စာရေးသူအား ပြောပြလေဟန် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ 

## အဓိကဇာတ်ဆောင်များ 
ကိုဒေါင်း

ကိုဖိုးဝ

မချော

မရွှေနက်

ခင်စိန်

## ကိုးကား
တက်ဘုန်းကြီး (ဝတ္ထု)

***တက်ဘုန်းကြီး*** ဝတ္ထုကို မြန်မာစာရေးဆရာ သိန်းဖေမြင့် က သိန်းဖေ ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသည်။ ကျော်ကြားမှုကိုအသုံးချ၍ လာဘ်လာဘရှာဖွေကာ တလွဲတချော်အသုံးချနေပုံကို ဘာသာရေးနောက်ခံဖြင့် စိတ်ကူးပုံဖော် ထားသည်။ ဤဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍ ဆရာ သိန်းဖေမြင့်အား **တက်ဘုန်းကြီး သိန်းဖေ** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

## ထုတ်ဝေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စများ 
ကနဦးထုတ်ဝေသည့် အချိန်ကို မသိရ။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အောင်သူရိယ စာပေမှ ပြန်လည်ထုတ်ဝေသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။

ထိုခေတ်က တိုးတက်သောခေတ်ကို အတိုအားဖြင့် တက်ခေတ်၊ အဆိုပါကာလရှိ လူငယ်များကို တက်လူ ဟူ၍ ဆိုကြသည့်နည်းတူ ခေတ်ပေါ်ဘုန်းကြီးများကိုလည်း တက်ဘုန်းကြီးဟူ၍ အမည်ပေး သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
မဇ္ဈိမနန္ဒဝန် ကျောင်းရှိ ဦးသုဓဇမှာ ကျော်ကြားသည့် ဓမ္မာကထိကဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူဖြစ်သည်။ လာဘ်လာဘပေါများစေရန် ယပ်လှဲတရားဟောရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အမျိုးသမီး တရားနာပရိသတ်၏ အားပေးမှုကို ခံရပြီး မြာပွေရန် ကြိုးပမ်းသည်။ အနီးကပ်ပစ်မှတ်မှာ ကျောင်းပရဝုန်အတွင်းရှိ သီလရှင်မလေး သီလစာရီ ဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်သော်လည်း ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်နှင့် မရှင်းမရှင်းဖြစ်နေသည့် မသီလစာရီမှာ ငယ်ရွယ်၍ အပြောကောင်းသည့် ဦးသုဓဇအား ပစ်ပစ်ခါခါမပြုလျက်ရာမှ အစချီကာ ငြိစွန်းသွားသည်။ ဤအကြောင်းအား ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်သိသော် ဦးသုဓဇအား ကျောင်းမှ နှင်ထုတ်သည်။ ကျောင်းလက်မဲ့ကိုယ်တော်မှာ နယ်လှည့်တရားပြစဉ်ပင် ဘာသာရေးလိုက်စားသည့် အပျိုကြီး မစောညွန့်နှင့် ဆုံသည်။ ဝါရင့်သမ္ဘာရင့်နှင့်ကြုံသည့် မစောညွန့်မှာ မူးအား မြစ်ထင်၍ ဦးသုဓဇ လူဝတ်လဲကာ မိမိနှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန် ငွေကြေးထောက်ပံ့လိုက်သည်။ ထိုငွေဖြင့် မသီလစာရီနှင့် ပြန်ပေါင်းထုပ်နေသည်ကို ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ကြီးသိသော် သစ္စာဖောက်နှစ်ဦးအား မိမိလက်ဖြင့် အဆုံးသတ်တော့သည်။

## အဓိကဇာတ်ဆောင်များ 
ဦးသုဓဇ

မသီလစာရီ

ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်

မစောညွန့်

## ကိုးကား
ချိုချို (သမ္မတကတော်)

**ဒေါ်ချိုချို** သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဒသမမြောက် သမ္မတဖြစ်သူဦးဝင်းမြင့်၏ ဇနီးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## အစောပိုင်းဘဝနှင့်မိသားစု 
သူမသည် ကြွယ်ဝသည့် မိသားစုမှ တတိယသမီးဖြစ်သည်။ သူမနှင့် ဦးဝင်းမြင့်သည် ကလေးဘဝကပင် တွေ့ခဲ့ကြသည်။ သား ၁ ဦး၊ သမီး ၁ ဦးရှိကာ သားမှာ အသက် ၁၆ နှစ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ခင်ပွန်းမှာ အကျဉ်းချခံနေရသည်။

ဦးဝင်းမြင့်သမ္မတဖြစ်လာပြီးနောက် မြန်မာပြည်၏ first lady ဖြစ်လာသည်။
 

## ကိုးကား
ခင်သက်ဌေး

**ဒေါ်ခင်သက်ဌေး**သည် ခင်ပွန်း ဦးမြင့်ဆွေ ယာယီသမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ယာယီ First lady ဖြစ်လာကာ လက်ရှိ ဒုတိယသမ္မတကတော် ဖြစ်သည်။ ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်၌ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
မြန်မာ့စေတီပုထိုးများ

မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများသည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာပြုကာ တည်ထားကြသည်။ ထိုဓာတ်တော်များတွင် ဗုဒ္ဓနှင့် ပတ်သက်သည့် ဓာတ်တော်များ ပါဝင်ကြ၏။ စေတီပုထိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝအလှအပရှုခြင်းများကို ဖော်ပြနေကြသည်။ မန္တလေးနှင့် ပုဂံအပါအဝင် နိုင်ငံအတွင်းရှိနေရာအတော်များများသည် ထိုဒေသများရှိ များပြားလှသည့် စေတီပုထိုးများကြောင့် လူသိများကြသည်။ စေတီပုထိုးများတွင်လည်း ရာသီအလိုက် ဘုရားပွဲတော်များကို ပြုလုပ်ကျင်းပကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများတွင် အာရာမ်၊ မုခ်ဟု ခေါ်သည့် ဝင်ပေါက်ထွက်ပေါက်များသည် အရပ်မျက်နှာလေးခုတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် စေတီတော်၏ ပတ်လည်တွင် ရင်ပြင်လည်း ရှိသည်။

## အမျိုးအစားများ
## ကိုးကား
အစ္စလာမ် ယဉ်ကျေးမှု

**အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှု**သည် အစ္စလာမ့် သမိုင်းတစ်လျှောက်တူညီမှုရှိခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုများကို သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ် ၏ပထမပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုပုံစံများမှာ အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုဆန်ခဲ့သည်။ အစ္စလာမ်သည် အင်ပါယာ  အသီးသီးသို့ လျင်မြန်စွာ ပြန့်နှံ့သွားပြီးနောက် ထိုယဉ်ကျေးမှုသည် ဖာရစီ၊ ကော့ကေးဆပ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊  တူရကီ၊ မွန်ဂို၊ အိန္ဒိယ၊ မလေး၊ ဆိုဘာလီ၊ ဘာဘာ၊ အီဂျစ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မရ်ဝ် တို့၏ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ  (အမှန်တကယ်တော့) အစ္စလာမ်တွင် ရှိနေသည့် အမလ် - လုပ်ဆောင်မှုကျင့်ကြံမှုအားလုံး အကျုံးဝင်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် တမန်တော်မြတ် (ဆွ) ၏ စွန်နသ် တော်များသာ
အစ္စလာမ့် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ ကုရ်အာန် ၏ မိန့်ရပ်များအားလုံး အကျုံးဝင်သည် ၊ ဥပမာ - နမါးဇ် ၊ ရိုဇာ တို့ ဖြစ်သည်။

## ဘာသာစကား စာပေ သဒ္ဒါ 
### ဖှာရစီ 
### တူရကီ 
### ဟင်္နဒီ  နှင့် အစ္စလာမ်မီး 
## အနုပညာ နှင့်အတတ်ပညာ 
### သတ္တဝါတို့၏ပန်းချီများ 
### လက်ရေးလှ ပန်းစာလုံး 
## ဗိသုကာ 
### အစ္စလာမ် ၏အရေးမပါလှသည့်ကိစ္စရပ်များ  
## ပြဇတ်ရုံ 
## အကအခုန် 
## တေးဂီတ 
## ထိမ်းမြားခြင်းသည် အစ္စလာမ်တွင်အရေးကြီးသောယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ 
## မိသားစုကိစ္စရပ်များသည်လည်းအလွန်လေးနက်သည့်ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှဖြစ်၏။ 
## ကိုးကား
ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ

**ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ**များသည် အကြံပေးကောင်စီများဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်အချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း အလေ့အထ ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ ပြည်နယ်များကို ဇုန်ကြီး ခြောက်ခုအဖြစ် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ ငါးခုကို ၁၉၅၆ ပြည်နယ်များ ပြန်လည်စီမံရေး အက်ဥပဒေ အပိုင်း ၃ အရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ပြည်နယ်များ၏ အထူးပြဿနာများကို ၁၉၇၁ အရှေ့မြောက်ပိုင်းကောင်စီ အက်ဥပဒေ အရ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ အဖြစ် သီးခြား သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ လက်ရှိသတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းထားသော ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

*မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် ချန်ဒီဂါမြို့၊ ဒေလီမြို့၊ ဟာယနပြည်နယ်၊ ဟီမာချယ်ဒေသပြည်နယ်၊ ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် နှင့် ရာဇဌာန်ပြည်နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
*အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် အာသံပြည်နယ်၊ အာရန်နာချယ်ဒေသပြည်နယ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်၊ မိဂါလယပြည်နယ်၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ နာဂလန်းပြည်နယ် နှင့် တြိပူရပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် ထုတ်ပြန်သော အရှေ့မြောက်ပိုင်းကောင်စီ (နောက်ဆက်တွဲ) အရ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
*အလယ်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် ချဟာတစ်ဂါပြည်နယ်၊ မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်၊ အက်ထရာခန်ပြည်နယ် နှင့် ဥတ္တရဒေသပြည်နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
*အရှေ့ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် ဘီဟာပြည်နယ်၊ ဂျဟာခန်ပြည်နယ်၊ ဩရိဿပြည်နယ် နှင့် အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
*အနောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် ဒါဒရာနှင့် နာဂါဟဲဗာလီ၊ ဒါမန်နှင့် ဒီအူး၊ ဂိုအာပြည်နယ်၊ ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ် နှင့် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
*တောင်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ တွင် အန်ဒရာဒေသပြည်နယ်၊ ကာနာတာကာပြည်နယ်၊ ကီရာလာပြည်နယ်၊ လက်ခ်ရှားဝိလ်၊ ပူဒူချယ်ရီ၊ မဒရပ်ပြည်နယ် နှင့် တယ်လန်ဂါနာပြည်နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
*ကပ္ပလီကျွန်းနှင့် နီကိုဘားကျွန်းများ၊ လက်ခ်ရှားဝိလ် တို့သည် မည်သည့် ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာကောင်စီအဖွဲ့တွင်မှ မပါဝင်သော်လည်း ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီတွင် ပါဝင်ရန် အထူး ဖိတ်ခေါ်ခြင်း ခံရသည်။

## ကိုးကား
မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ

**မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ** () သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများဖြစ်သော ချန်ဒီဂါ နှင့် ဒေလီအမျိုးသားမြို့တော်နယ်မြေတို့နှင့် ပြည်နယ်များဖြစ်သော ဟာယနပြည်နယ်၊ ဟီမာချယ်ဒေသပြည်နယ်၊ ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် နှင့် ရာဇဌာန်ပြည်နယ် တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ပြည်နယ်အချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း အလေ့အထ ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များကို ဇုန်ကြီး ခြောက်ခုအဖြစ် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ ငါးခုကို ၁၉၅၆ ပြည်နယ်များ ပြန်လည်စီမံရေး အက်ဥပဒေ အပိုင်း ၃ အရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ
* အလယ်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ
* အရှေ့ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ
* အနောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ
* တောင်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ

## ကိုးကား
ဘာဘာအလံ

**ဘာဘာအလံ** (; ) သည် ဘာဘာလူမျိုးတို့ အသုံးပြုသည့် လူမျိုးစုအလံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အာဖရိကနိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံတို့ရှိ ဘာဘာလှုပ်ရှားမှုတို့တွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

အယ်လ်ဂျီးရီးယား အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ မူဂျာဟစ် အမည် Mohand Arav Bessaoud က ဘာဘာအလံကို အယ်လဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ Ouadhia မြို့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူသည် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဂျီးရီးယား တော်လှန်ရေးတွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်ကာ ဘာဘာအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၏ ဖခင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသူ ဖြစ်သည်။
ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း

၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းနှင့်ဆက်နွယ်ကာ ဂေါ်ရင်ဂျီကုလားနှင့် မြန်မာကူလီတို့အကြား ပထမအကြိမ်ဖြစ်ပွားသော အဓိကရုဏ်းဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရင်း 
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကပ်ကို အကြောင်းပြကာ အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီများက ဆန်နှင့် အခြားသီးနှံဈေးတို့ကို အဆမတန် လျှော့ချလိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ကြွေးတင်သည့် တောင်သူလယ်သမားများမှာ မြို့တက်၍ အသက်မွေးလာသည်။

၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် တနေ့တာလုပ်ခ တကျပ်ခွဲသာရသည်ကို မကျေနပ်သဖြင့် စတီဖီဒိုးယင်း ကုမ္ပဏီမှ ကုန်တင်ကုန်ချအလုပ်သမား ​ဂေါ်ရင်ဂျီ (၂၀၀) က သပိတ်မှောက်သည်။ အလုပ်သမားများ၏ တောင်းဆိုချက်ကို မလိုက်လျောလိုသည့်အတွက် လူစားထိုးရန် ပြင်ဆင်ကာ မြို့ပေါ်တက်လာသည့် ကျေးလက်အလုပ်လက်မဲ့များကို အစားထိုးသည်။ 

ကုမ္ပဏီနှင့် သပိတ်မှောက် ဂေါ်ရင်ဂျီများ ညှိနှိုင်းကြရာ တကျပ် ၇၅ ပြားဖြင့် သဘောညီကြသည်။ ထိုအခါ အစားဝင်သည့် မြန်မာကူလီများနှင့် အလုပ်ပြန်ဆင်းသည့် ဂေါ်ရင်ဂျီများ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မေလ ၂၆ ရက်မှစ၍ ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း စဖြစ်သည်။

"ဂေါ်ရင်ဂျီအလုပ်သမား (၂၀၀၀) ကျော်က မြန်မာအလုပ်သမား (၅၀၀) အား ဝိုင်းရိုက်သည်" ဟူသော ကောလဟာလမှာ ရန်ကုန်မြို့အနှံ့ ပျံ့သွားကာ ဂေါ်ရင်ဂျီနှင့်သာမက အခြားကုလားများနှင့်ပါ အချင်းများကုန်သည်။ ရန်ကုန်မှစသော အဓိကရုဏ်းသည် မြန်မာတပြည်လုံး ကူးစက်သွားရာ ဂေါ်ရင်ဂျီ (၂၅၀) ခန့်နှင့် မြန်မာအချို့ သေဆုံးသည်။

ကုလား-ဗမာအဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားနေစဉ် ဗြိတိသျှလူမျိုးများနှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများအားမကျေနပ်သော မြန်မာကျောင်းသားများနှင့် လူမျိုးရေးဝါဒီများက ခေတ်သစ်မြန်မာ့သမိုင်းအား လွှမ်းမိုးမည့်တို့ဗမာအစည်းအရုံးကို မေလ၃၀ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## အဆုံးသတ် 
နိုင်ငံရေးအသိရှိသည့် ကုလားနှင့်မြန်မာ ခေါင်းဆောင်များ၊ မြို့မိမြို့ဘများ၊ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်၌ သာဓုဆရာတော်၊ ဗားကရာဆရာတော်၊ အလုံ ဇောတနာရာမဆရာတော် စသည့် သံဃာများက အဓိကရုဏ်းပြေငြိမ်းရန် ဆောင်ရွက်ကြသဖြင့် ရက်အနည်းငယ်အတွင်း အဆုံးသတ်သွားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ
ဘုံဘေဘားမား ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း

၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝေါလေ့ညီနောင်များက စတင်ထူထောင်သည့် ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းအရင်းတခုအနေဖြင့် လူသိများသည်။

## ကုမ္ပဏီ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ 
**ဘုံဘေဘားမား ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း လီမိတက်** (ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီ ဟု လူသိများ) ကို ဝေါလေ့ညီနောင်တို့က ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ထူထောင်သည်။ ကနဦ:က ဝီလီယံ ဝေါလေ့ (William Wallace) ဝယ်ယူထားသည့် မြန်မာပြည်မှ လက်ဖက်များကို အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်တင်သွင်းသည့် အများပိုင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။

ဝေါလေ့ညီနောင်တို့မှာ အီဒင်ဘာ့မှ စကော့လူမျိုးကုန်သည်များ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၀ ဝန်းကျင်၌ ဘုံဘေ (ယခု မွန်ဘိုင်း) သို့ ညီအစ်ကို ခြောက်ဦး ရောက်လာသည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် *ဝေါလေ့ညီနောင်များ ကုမ္ပဏီ* (Wallace Bros & Co.) ဟူ၍ ဘုံဘေ၌ လုပ်ငန်းမှတ်ပုံတင်သည်။ ၁၈၅၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တွင်လည်း ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ဘုံဘေသို့ လက်ဖက်များ တင်ပို့သည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် *ဘုံဘေဘားမား ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း* (Bombay Burmah Trading Corporation) ဟူ၌ အမည်ပြောင်းသည်။ ရှယ်ယာအချို့ကို အိန္ဒိယကုန်သည်များအား ရောင်းချထားသော်လည်း အများစုကို ဝေါလေ့ညီအစ်ကိုတို့က ထိန်းချုပ်ထားသည်။ 

## လုပ်ဆောင်ချက်များ 
အစောပိုင်းကာလက မြန်မာမှ လက်ဖက်ကို အိန္ဒိယသို့တင်သွင်းရန် ထူထောင်သည့် ကုမ္ပဏီမျှသာ ဖြစ်သည်။ နှောင်းပိုင်း ၁၈၇၀ ခုနှစ်များတွင် မြန်မာနှင့် ထိုင်းတို့မှ ကျွန်းသစ်ထုတ်သည့် အဓိကကုမ္ပဏီတခု ဖြစ်လာသည်။ ဝါ၊ ရေနံနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ဆောင်သည်။

## စစ်ပွဲ၏ အကြောင်းရင်း 
ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာတို့အကြား ပဋိပက္ခများက အင်္ဂလိပ်တို့ကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲဟူ၍ စစ်မျက်နှာဖွင့်စေသည့် အကြောင်းရင်းတချက် ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနှင့် ပြင်သစ်တို့အကြား ပတ်သက်မှုကို စုံစမ်းရန်အတွက် မျက်နှာဖုံးတခုအနေနှင့်လည်း အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။

၁၈၈၀ ခုနှစ်များတွင် လန်ဒန်အတွက် ငွေကြေးဝင်ထွက်ရာ အဓိကနေရာမှာ ဝေါလေ့ညီနောင်များ ကုမ္ပဏီပင် ဖြစ်သည်။ 

## မျက်မှောက် အခြေအနေ 
ယခုအခါ ဝါဒီယာ (Wadia) ကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

## ထပ်မံ သိရှိလိုပါက 
* Arnold Cecil Pointon, "Bombay Burmah Trading Corporation 1863-1963", Millbrook Press, 1964
* RH Macaulay, "History of Bombay Burmah Trading Corporation 1864-1910", 1934
* Anthony Webster, "Gentlemen Capitalists: British Imperialism in South East Asia 1770-1890", Tauris Academis Studies, 1998

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
မုဒြာရဲ့ခေါ်သံ (ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား)

***မုဒြာရဲ့ခေါ်သံ*** () ဇာတ်ကားသည် အမျိုးသမီး ဒါရိုက်တာ ခရစ္စတီးနားခီ ပွဲဦးထွက်ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ဇဏ်ခီ၊ လှယဉ်ကျေး နှင့် နန်းဝေဝေထွန်း(ဇာတ်ပို့)တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသော dramatized documentary ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သော မြန်မာပြည်ဖွား ဂျေဒန် (Jaden) သည် ၎င်း၏ဇာစ်မြစ်ကို ရှာဖွေရန် မြန်မာပြည်သို့ပြန်လာခဲ့ပြီး ထင်မှတ်မထားသော အမှန်တရားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ မြန်မာပြည်ဖွား အမေရိကန်နိုင်ငံသား ဂျေဒန်သည် ၎င်း၏ ဂီတမဟာတန်းသုတေသန စာတန်းအတွက် မြန်မာ့ရိုးရာဂီတနှင့်အကကို သုတေသနပြုရန် ဇာတိမြေမြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ဤတွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်မှ ရိုးရာဂီတဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရထားသော နှင်းသူဇာနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ဂျေဒန်၏မိဘအရင်းနှင့် ဇာစ်မြစ်ကို ရှာဖွေရန် ကူညီခဲ့သည်။ ဂျေဒန်၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဉ်တလျှောက် လူသိနည်းသော ဒေသခံများ၏ နေထိုင်မှုပုံစံများ၊ တွေ့မြင်ရခဲသော မြန်မာပြည်၏ အလှအပများကို ထင်ဟပ်စေသော ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်သည်။ 

## သရုပ်ဆောင်များ 
*ဂျေဒန် အဖြစ် ဇဏ်ခီ
*နှင်းသူဇာ အဖြစ် လှယဉ်ကျေး

## ရရှိခဲ့သောဆုများနှင့် ဆန်ကာတင်စာရင်းဝင်မှုများ 
## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* 
* 
*
ပေတလူ မိလတ်

**ပေတလူ မိလတ်** () သည် ပြင်သစ် ရေတပ်သားဟောင်း ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရေတပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ယိုးဒယား၊ တရုတ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားသည့် စစ်ပွဲတို့တွင် မြန်မာဘက်မှ ကူသည်။ ယိုးဒယားနှင့်တိုက်သည့် စစ်ပွဲတွင် ပြောင်မြောက်သော လုပ်ဆောင်ချက်တို့ကြောင့် တပယ်မြို့ကို စားရသည်။ အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် စတင်ရောက်ရှိလာပြီး စဉ့်ကူမင်းအထိ အမှုထမ်းသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းနှင့် အလွန်ရင်းနှီးသည်။

## ပြင်သစ် ရေတပ်သားဘဝ 
၁၇၃၆ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်မှလွဲ၍ နောက်ကြောင်း အသေးစိတ် မသိရ။ 

၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်နှင့် ဟံသာဝတီ စစ်ဖြစ်ရာ ဟံသာဝတီအား ကူညီရန် ပြင်သစ်တို့က သင်္ဘောသုံးစီး လွှတ်သည်။ ကုန်းဘောင်တပ်ကို သန်လျင်မှ ခုခံနေသည့် ပြင်သစ်ဗိုလ် ဗျူနို (Sieur de Bruno) အား ကူရန် ဖြစ်သည်။

၁၇၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်တွင် သန်လျင်ကို အလောင်းမင်းတရား သိမ်းသော် ပြင်သစ်သင်္ဘောနှစ်စီးကိုပါ ရသည်။ သင်္ဘောမှ အရာရှိများကို ကွပ်မျက်ကာ သင်္ဘောသားတို့အား မြန်မာတပ်သို့ ဝင်စေသည်။ မိလတ်မှာ အဆိုပါသင်္ဘောသားများအနက်မှ တဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းကာလက အသက် ၂၀ သာ ရှိသေးသည်။

## မြန်မာတပ်၏ အမှုတော်ထမ်းကာလ 
ထို့ပြင်သစ်တပ်စုမှာ ၁၇၅၉-၆၇ အတွင်း ယိုးဒယားတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ ၁၇၆၆-၆၉ အတွင်း မန်ချူးတို့နှင့် လည်းကောင်း စစ်မက်ဖြစ်သွားသောအခါ အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

ယိုးဒယား၊ မန်ချူးတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ချိန်တွင် ပြင်သစ်သို့ဆက်သွယ်ကာ လက်နက်ဝယ်ယူရန် မိလတ်က ကူညီသည်။ စီးပွားကူးသန်းပြုလုပ်ရန် ပြင်သစ်တမန် ဖာရောက် (M. Feraud) အား ၁၇၇၀ ခုနှစ်တွင် ဖိတ်ခေါ်ပေးခဲ့ရာ ရန်ကုန်၌ ပြင်သစ်သင်္ဘောဆိပ် ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ 

အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် ဗရင်ဂျီကုလားဖြူတပ်၌ စစ်ကြပ် အဖြစ် စခန့်သည်။ နောင်သော် တပ်မှူး၊ စစ်ဗိုလ် စသဖြင့် သူကောင်းပြုခံရသည်။

ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ပေတလူ မိလတ်မှာ *သက်တော်စောင့်ကုလားဗိုလ်* ရာထူးနှင့် တပယ်မြို့ကို စားရသည်။ ရာဇသာရဘွဲ့နှင့် သီရိရာဇာ သူရကျော်ထင်ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခံရသည်။

စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင်လည်း သက်တော်စောင့်ကုလားဗိုလ်ဘွဲ့ကို ဆက်လက်ချီးမြှင့် ခံရသည်။ တပယ်မြို့ကို ရှေးကအတိုင်း စားစေသည်။ မူလ သီရိရာဇ သူရကျော်ထင်မှသည် နေမျိုးဘွဲ့ တိုးရာ *နေမျိုး သီရိရာဇ သူရကျော်ထင်* ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ပြန်သည်။

## ပရဟိတ ဆောင်ရွက်ချက် 
မိလတ်မှာ စာသင်ကျောင်း၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ တည်ဆောက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ အနောက်တိုင်းပညာရေးကို မြန်မာပြည်၌ ပြန့်ပွားစေသူလည်း ဖြစ်သည်။

## ဆွေမျိုးသားချင်း 
ဇနီ:ဖြစ်သူမှာ ခင်မိလတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာသွေးနှော ဖြစ်သည်။ သားသမီးမထွန်းကား၍ ခင်သစ် (​မေရီ) နှင့် ပေါ်သစ် (ဖိလစ်) ဟူသော ဝမ်းကွဲမောင်နှမများကို သားသမီးအဖြစ် မွေးစားထားသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၁၇၇၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ စစ်ကိုင်းနယ်၊ ငါးရာပြားရွာတွင် ကျောက်ဂူတည် မြုပ်နှံပြီး "*ပရင်သစ် (ပြင်သစ်) ဗိုလ်၊ သီရိရာဇ သူရကျော်ထင်၊ တပယ်မြို့စား*" ဟူ၍ မှတ်တမ်းထိုးထားသည်။

## ကိုးကား
ကင်ကျောင်ဟျောင်

**ကင်ကျောင်ဟျောင်**သည် တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော *ကျောင်း ၂၀၁၇* မှ စတင်ကာ နာမည်ကြီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

## အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း 
ကင်သည် သူ၏ပွဲဦးထွက် ဇာတ်လမ်းကို ၂၀၁၅ ဘူဆန်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပြသခဲ့သည့် *အိုဗာမန်း* ရုပ်ရှင်တွင် စတင်ခဲ့သည်။

၂၀၁၇ တွင် "ကျောင်း ၂၀၁၇" ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရိုက်ကူးအပြီး နာမည်ကျော်ကြားလာသည်။

## ရိုက်ကူးခဲ့သည်များ
### ရုပ်ရှင်များ
### ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
## ဆုများနှင့် ဇကာတင်များ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
အီးမရိတ် ဘောလုံးကွင်း

**အီးမရိတ် ​ဘောလုံးကွင်း**လန်ဒန်၊ ​ဟောလ​ဝေးရှိဘောလုံးကွင်းဖြစ်သည်။ အာဆင်နယ်အသင်း၏အိမ်ကွင်းလည်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဝင်ဘ​လေကွင်း၊ မန်ယူအသင်း၏ အိုးထရက်ဖို့ဒ်ကွင်း၊ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် အသစ်တည်​ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သော စပါးအသင်း၏အိမ်ကွင်းပြီးလျှင် စတုတ္ထ​​မြောက် အကြီးဆုံးကွင်းဖြစ်သည်။

၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် ယခင်အိမ်ကွင်းဖြစ်​သော ဟိုက်ဘူရီကို တိုးချဲ့ရန် စီမံကိန်းကို ​ဒေသအာဏာပိုင်များမှ ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အ​ကြောင်းအမျိုးမျိုး (​ဝင်ဘ​လေကွင်းကို ဝယ်ယူရန်အစီအစဉ်အပါအဝင်)ကို စဉ်းစားခဲ့ပြီး​နောက် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်တွင် အသင်းအ​နေဖြင့် အက်ရှ်ဘူတန်ရှိ စက်ရုံနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းစွန့်ပစ်ရာ​နေရာကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် ​ဒေသအာဏာပိုင်များ၏ ခွင့်ပြုချက်ရရှိခဲ့သည်။​ပြောင်း​ရွေ့ခြင်းကို ၂၀၀၂တွင်စတင်ခဲ့ပြီး ​ငွေ​ကြေးအခက်အခဲ​ကြောင့် ၂၀၀၄ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီအထိ ကြန့်ကြာခဲ့ရသည်။​နောက်ပိုင်းတွင် အီးမရိတ်​လေ​ကြောင်းလိုင်းမှာ အဓိကပံ့ပိုးသူဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလတွင် အီးမရိတ်ကွင်းအဖြစ် အမည်​ပေးခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်း အလုံးစုံပြီးစီးခဲ့သည်။ 

### Arsenalisation 
## ဖွဲ့စည်းပုံနှင့်အဆောက်အဦ 
### နိုင်ငံတကာဘောလုံးပွဲ 
နိုင်ငံတကာပွဲများကိုလဲလက်ခံခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ဓနုဘာသာစကား

**ဓနုဘာသာစကား** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုကြသော ဘားမစ်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဓနုလူမျိုးများက ပြောဆိုကြသည်။ ဓနုဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား
ရုန်းတူဘာသာစကား

**ရုန်းတူဘာသာစကား** (**ရုန်းတူချင်း** သို့မဟုတ် **တောင်သား**) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်သော ကူကီးဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ထုမြို့နှင့် ဆောမြို့နယ်တို့ရှိ ကျေးရွာ ၃၅ ရွာတွင် ပြောဆိုကြသည်။ ဤဘာသာစကားတွင် ဒေသအလိုက် စကားသံ ၃ မျိုးကွဲပြားပြီး ယင်းတို့မှာ မြောက်ပိုင်းရုန်းတူ၊ အလယ်ရုန်းတူနှင့် တောင်ပိုင်းရုန်းတူ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
ရောင်းတူဘာသာစကား

**ရောင်းတူဘာသာစကား** (**ရောင်းတူချင်း** သို့မဟုတ် **Welaung**) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကူကီးဘာသာစကားဟုဆိုသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာ ၂ ရွာနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
Windows NT

**Windows NT** သည် မိုက်ခရိုဆော့မှ ထုတ်လုပ်သည့် ကွန်ပျူတာ မောင်းနှင်ရေးစနစ်၏ မိသားစုတစ်ခုဖြစ်ကာ ပထမဆုံးဗားရှင်းကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် release လုပ်ခဲ့သည်။ Windows NT ၏ ပထမဆုံး ဗားရှင်းမှာ Windows NT 3.1 ဖြစ်ပြီး workstation နှင့် ဆာဗာ ကွန်ပျူတာများအတွက် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ယခင်က "NT" အား "New Technology" ကို ရည်ညွန်းခြင်းဖြစ်သော်လည်း နောက်ထပ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ Windows 2000 မှစတင်ပြီး "NT" အား ထုတ်ကုန်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့ကာ ထုတ်ကုန် ဗားရှင်း၌သာ ပါဝင်ခဲ့သည်။

NT သည် ဝင်းဒိုးဗားရှင်း၏ ပထမဆုံး 32-bit ဗားရှင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး Windows 3.1x နှင့် Windows 9x တို့သည် 16-bit/32-bit hybrid များဖြစ်ခဲ့သည်။ Windows NT မိသားစု၏ အဓိက feature များ၌ Windows Shell, Windows API, Native API, Active Directory, Group Policy, Hardware Abstraction Layer, NTFS, BitLocker, Windows Store, Windows Update, နှင့် Hyper-V တို့ ပါဝင်သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ဇော်မင်း (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ဇော်မင်း** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 
* ဇော်မင်း - အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးဟောင်း
* ဇော်မင်း (သင်းအုပ်ဆရာ) - ထိုင်းနိုင်ငံ အမ်စီအေအသင်းတော်၏ စီနီယာသင်းအုပ်ဆရာ
* ဇော်မင်းထွန်း (ဘောလုံးသမား) - မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း၏ နောက်တန်းခံစစ်သမား
* ဇော်မင်း (နိုင်ငံရေးသမား) - ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်
မြို(ခမိ)ဘာသာစကား

**မြို**၊ **မြိုခမိ** သို့မဟုတ် *မြိုချင်း* သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကူးကီးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။

## ပထဝီဆိုင်ရာ ပျံ့နှံ့မှု
မြိုစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အောက်ပါမြို့နယ်များတွင် အပြောများသည်။ 
*ချင်းပြည်နယ်: ပလက်ဝ မြို့နယ်
*ရခိုင်ပြည်နယ်: ကျောက်တော်၊ ဘူးသီးတောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ပေါက်တော၊ မြောက်ဦး နှင့် မောင်တော မြို့နယ်။

## Dialects
There are 4 main dialects of Mro (*Ethnologue*).

*Arang (Ahraing Khami, Areung, Aroeng)
*Xengna (Hrengna)
*Xata
*Vakung (Wakun, Wakung)

Vakung is the most widely spoken and understood dialect

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
စီးယင်းဘာသာစကား

**စီးယင်းဘာသာစကား** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်မြို့နယ် တောင်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြသော ချင်းဘာသာစကား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
ရှိုဘာသာစကား

**ရှိုဘာသာစကား** () သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုကြသော ကူကီး ဒေသိယစကား ဖြစ်သည်။ ရှိုဘာသာစကားတွင် ထင်ရှားသော ဒေသိယစကား လေးမျိုးရှိနိုင်ပြီး ယင်းတို့မှာ အရှို၊ ဘွာလ်ခွာ၊ ချင်းပုံ (ဥုပ်ပူး) နှင့် Shendu တို့ ဖြစ်သည်။

**Mayin** and **Longpaw** are not mutually intelligible, but have been subsumed under the ISO code for Chinbon because Mayin-Longpaw speakers generally understand Chinbon.  **Minkya** is similarly included because most Minkya speakers understand Mayin.

## ပျံ့နှံ့ပြောဆိုမှုများ
**ချင်းပုံဘာသာစကား** ကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ အောက်ပါမြို့နယ်များတွင် ပြောဆိုကြသည်။
*ချင်းပြည်နယ်: ကန်ပက်လက်မြို့နယ် နှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်
*မကွေးတိုင်းဒေသကြီး: ဆောမြို့နယ် နှင့် စေတုတ္တရာမြို့နယ်
*ရခိုင်ပြည်နယ်: မင်းပြားမြို့နယ်

**အရှိုချင်းဘာသာစကား** ကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။

VanBik (2009:38) တွင် အောက်ပါ အရှိုစကားများကို စာရင်းပြုစုထားသည်။
*Settu (စစ်တွေ မှ သံတွဲအကြား၊ အထူးသဖြင့် စစ်တွေမှ အမ်း အကြားတွင် ပြောဆိုကြသည်)
*လိုင်းတူ (စေတုတ္တရာမြို့နယ်တွင် ပြောဆိုကြသည်)
*Awttu (မင်းတုန်းမြို့နယ်တွင် ပြောဆိုကြသည်)
*Kowntu (ငဖဲ၊ မင်းလှနှင့် မင်းဘူးမြို့နယ်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်)
*Kaitu (ပဲခူး၊ မန္တလေးနှင့် မကွေး စသည်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်)
*Lauku (ကျောက်ဖြူ၊ အမ်း တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်)

**ဘွာလ်ခွာဘာသာစကား** ကို ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ မြောက်ပိုင်းရှိ ဘွာလ်ခွာ၊ ဖိုင်ဇောက် နှင့် Khuang ရွာများတွင် ပြောဆိုကြသည်။

**Shendu** ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။

## ဝါစဿရဗေဒ
အရှိုစကားတွင် ဗျည်းသံ ၂၈ ခုနှင့် သရ ၇ ခု ရှိသည်။

Diphthongs: 

## ဗန္ဓနဗေဒ
အခြားသော ကူကီးဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် အရှိုကြိယာများတွင် ကွဲပြားသော ပုဒ်ရင်း နှစ်ခု ရှိသည်။ This stem alternation is a Proto-Kukish feature, which has been retained to different degrees in different Kukish languages.

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
ထော်ဘာသာစကား

**ထော်ဘာသာစကား** (**ထော်ချင်း** သို့မဟုတ် ***Laamtuk Thet***) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ လမ်သုတ်ရွာ နှင့် ရွာဗန်းရွာတို့တွင် ပြောဆိုကြသော ကူကီးဘာသာစကား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
လောက်သူဘာသာစကား

**လောက်သူဘာသာစကား** (လောက်သူချင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ရှိ မတူပီမြို့နယ်၊ဟားခါးမြို့နယ်နှင့် ထန်တလန်မြို့နယ်များရှိ ကျေးရွာ ၁၈ ရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကူကီးဘာသာစကား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ လောက်သူကျေးရွာများမှာ နှာဟရိန်၊ ခွာဟရန်၊ ထန်ဩ၊ ဖန်ထင်၊ ဆူရ်ငင်း၊ တီးဆဲင်း၊ ဆင်တုန်၊ ဟရင်းပီ၊ ဆာတဲ၊ လေကန်း၊ လောင်တလန်၊ ရွာမန်း, စပေါ၊ ပင်တီးယား၊လေပီးနှင့် လာအိုရွာ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ပျံ့နှံ့မှု
VanBik (2009:55) တွင် အောက်ပါ လောက်သူရွာများကို စာရင်းပြုစုထားသည်။

ဖာသေး, ဖန်ထင်၊ နှာဟရိန်၊ ဟရင်းပီ၊ ခွာဟရန်၊ လေကန်း၊ လေပီး၊ ဆာတဲ၊ ဆင်တုန်၊ ဆူရ်ငင်း၊ ထန်ဩ၊ တီးဆဲင်းနှင့် ရွာမန်း တို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
ဇိုဖေဘာသာစကား

**ဇိုဖေဘာသာစကား** (**Zyphe**, **Zophei**, **Zoptei**, **Vawngtu**) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် အစပြုသော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်လည်း ပြောဆိုကြသည်။ ဇိုဖေဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၁၇,၀၀၀ ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၃,၀၀၀ ခန့် အသုံးပြုပြောဆိုကြသည်။ ယင်းတွင် အောက်ဇိုဖေနှင့် အထက်ဇိုဖေ ဟူ၍ လေသံနှစ်မျိုး ကွဲပြားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ