open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပိုလန်နိုင်ငံ

**ပိုလန်နိုင်ငံ** (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ပိုလန်သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပအလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ချက်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ နှင့် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘော်လကန်ပင်လယ်၊ ရုရှားနိုင်ငံမှ ကာလီနင်ဂရင် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှဦ ၃၁၂,၆၇၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၁၂၀,၇၂၆ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၆၉ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ကာ ဥရောပတွင် နဝမမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။  ပိုလန်တွင် လူဦးရေ ၃၈ သန်းမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၄ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်စနစ် အလွန် နိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ အများဆုံးသော နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

## မှတ်ချက်များ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ

**ဘော့စနီးယားနှင့်ဟာဇီဂိုးဗီးနား** ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အားဖြင့် **Bosnia and Herzegovina** ဟုခေါ်ဆိုသည်။   ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနား နိုင်ငံသည် ဥရောပတောင်ပိုင်း ဘော်လကန် ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဘော့စနီးယား-ဟာဇီဂိုးဗီးနား သို့ ဘော့စနီးယားဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ မြောက်ဘက်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ တို့ ရှိသဖြင့် ဘော့စနီးယားသည် ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ ဖြစ်လုနီးပါးပင် ဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည့် နီယမ်မြို့ (Neum) အနီးအနားဝန်းကျင် ၂၆ကီလိုမီတာ အရှည်ရှိသော အေဒရီယက်တစ်ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းမှအပ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခုဟု ဆိုနိုင်သည်။  နိုင်ငံ၏ အတွင်းပိုင်းမှာ အလယ်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းအထိ တောင်ထူထပ်ပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တောင်ကုန်းများရှိကာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သည်။

တိုင်းပြည်၏ အလယ်ပိုင်းတောင်ပိုင်းတို့တွင် တောတောင်ထူထပ်ပြီး၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသည် ပထဝီဝင်အနေအထား ကွဲပြားနေမှုကြောင့် သင့်တင့်မျှတသော  (continental climate) ရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ နွေအခါ လွန်စွာပူပြင်းပြီး၊ ဆောင်းအခါတွင် ဆီးနှင်းများထူထပ်စွာကျသည်။ တောင်ဘက်စွန်းပိုင်းတွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတု (Mediterranean climate) ရှိပြီး မြေပြင်ညီညာပြန့်ပြူးသည်။ 

တိုင်းပြည်တွင်းတွင် လူမျိုးစု (၃)စုနေထိုင်ကြသည်။ ဘော့စနီယက် (Bosniaks) လူမျိုးစုမှာ လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ ဆာ့ဗ် (Serbs) လူမျိုးစုမှာ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ခရုတ် (Croats) လူမျိုးစုမှာ တတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင် လူမျိုးစုကွဲပြားနေစေကာမူ ဘော့စနီးယားနှင့်ဟာဇီဂိုးဗီးနား နိုင်ငံသားတို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာအားဖြင့် ဘော့စနီးယန်း (Bosnian) လူမျိုး နှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနီးယန်း (Herzegovinian) လူမျိုး ဟုသာ သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ဘော့စနီးယန်း နှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနီးယန်း ဝေါဟာရတို့သည် လူမျိုးစုအတွက် သုံးနှုန်းသည် မဟုတ်ပဲ ဒေသပေါ်မူတည်၍ သုံးစွဲခြင်းသာအဓိက ဖြစ်သည်။ ဟာဇီဂိုးဗီးနားသည် တိကျသော နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်လည်း မရှိပေ။ ဗဟိုထိန်းချုပ်သော နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးမျိုး မဟုတ်ပဲ အုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ (၂)ဖွဲ့ ရှိသည်။ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနား ဖက်ဒရေးရှင်း (Federation of Bosnia and Herzegovina) အစိုးရ နှင့် ဆာ့ပ်စ်ကာသမ္မတနိုင်ငံ (Republika Srpska) အစိုးရတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တဖန် ယင်းအစိုးရတို့ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သော ဘရော့ကိုခရိုင် (Brčko District) ကလည်း တတိယ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေသေးသည်။ 

ယခင်က ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ် (၆)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ယူဂိုဆလားဗီးယားပြည်ထောင်စု ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဘော့စနီးယားနှင့်ဟာဇီဂိုးဗီးနား (Bosnia and Herzegovina) သည် ၁၉၉၀ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ယူဂိုဆလပ်ဗ်စစ်ပွဲများအတွင်း လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးပြီး ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်ကို အသွင်ကူးပြောင်းလျက် ရှိသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ခွင့်ရရှိရန် လျှောက်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀၊ ဧပြီလတွင် နေတိုးအဖွဲ့ လေ့လာသူနိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည်။ ၂၀၀၂ခု၊ ဧပြီလ(၂၄)ရက်နေ့မှစ၍ ဥရောပကောင်စီ (Council of Europe) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၃)ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်သော မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ (Mediterranean Union) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ

**ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ** (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ဘီလာရုဇ်သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အရှေ့ဥရောပတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။  အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် လတ်ဗီယာနိုင်ငံ တို့ဖြစ်ကြသည်။ မြို့တော်မှာ မင့်စ် (Minsk) မြို့ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံဧရိယာ ၂၀၇,၆၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သစ်တောများဖြစ်သည်။အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ထုတ်လုပ်ရေး တို့ဖြစ်သည်။ 

၂၀ ရာစုနှစ်အထိ ဘယ်လာရုစ်သည် Principality of Polotsk၊ Grand Duchy of Lithuania၊ ရုရှားအင်ပါယာ နှင့် Polish–Lithuanian Commonwealth စသော အခြားသောတိုင်းပြည်များ၏ နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သည်။ ရုရှားတော်လှန်ရေး ပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုဝင် သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ လက်ရှိနယ်မြေ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ၁၉၃၉ ပိုလန်ကို ရုရှားတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယပိုးလစ်ရှ်သမ္မတနိုင်ငံမှ နယ်မြေအချို့ပါ ထပ်မံရရှိပြီး ဘယ်လိုရုရှားဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။  ၎င်း၏နယ်မြေရောတိုင်းပြည်ပါ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင် လုံးဝပျက်စီးခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး စီးပွားရေးရင်းမြစ် ထက်ဝက်ကျော် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။  စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ စစ်ဒဏ်ကို ခါးစည်းခံခဲ့ရသော ဘယ်လာရုစ်သည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီး၏ မူလတည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲခြင်း (၁၉၈၅-၁၉၉၁) ဖြစ်ပွားစဉ်ကာလ ၁၉၉၀ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၇)ရက်တွင် ဘယ်လာရုစ်ပါလီမန်မှ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁၊ ဩဂုတ်လ (၂၅)ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို (Alexander Lukashenko) သည် ၁၉၉၄ ခုနှစ် မှစ၍ သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ခုနှစ်မှစ၍ ဘယ်လာရုစ်နှင့် ရုရှားတို့သည် ပိုမိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘယ်လာရုစ်သည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများဓနသဟာယအဖွဲ့ (Commonwealth of Independent States) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအနက် လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုအညွှန်းကိန်း (Human Development Index) အမြင့်မားဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။

ဘယ်လာရုစ်လူဦးရေ၏ ၉.၄၉%ခန့်သည် မြို့ပြတွင်နေထိုင်ကြသည်။  ၈၀%ကျော်သည် ဒေသခံဘယ်လာရုစ်များ၊ ရုရှား၊ ပိုးလ် နှင့် ယူကရိန်းလူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၉၅ခုနှစ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှစ၍ ဘယ်လာရုစ်တွင် တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား (၂)မျိုး ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ဘယ်လာရုစ်ဘာသာနှင့် ရုရှားဘာသာတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် နိုင်ငံတော်၏ ကိုးကွယ်ရာဘာသာကို အတိအကျပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းမရှိပေ။ ရုရှားအော်သိုဒေါက်ကျောင်းတော်ဂိုဏ်းမှာ အများစု ကိုးကွယ်ကြသောဘာသာဖြစ်သည်။ ဒုတိယအများဆုံးမှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်သည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ် 
ဘီလာရုဇ် ဟူသောဝေါဟာရသည် ဘဲလ် (အဖြူ) နှင့် ရုစ် (ရုရှား) ဟူသော စကားလုံးများနှင့် ပေါင်းစပ်ထားရာ "ရုရှားဖြူ" ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့သောဘာသာစကားများတွင် ဤနိုင်ငံကို "ရုရှားဖြူနိုင်ငံ" ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။

## နိုင်ငံရေး
## အစိုးရအဖွဲ့ 
## စီးပွားရေး
## ပထဝီဝင်အနေအထား 
## ရာသီဥတု
## လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ 
## ယဉ်ကျေးမှု
## စစ်တပ် 
## ပညာရေး
## ကျန်းမာရေး 
## ခရီးသွားလုပ်ငန်း
## ကိုးကား
အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ

**အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ** (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အီကွေတာ ဂီနီ သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၈,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ  (၁၁,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသဖြင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ အသေးဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တစိတ်တစ်ပိုင်း အတွင်းတွင်သာရှိပြီး ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ပြည်သူတို့မှာ ကုလသမဂ္ဂ၏ ဆင်းရဲခြင်း သတ်မှတ်ချက် တစ်ရက်လျှင် ၂ ဒေါ်လာ အောက် ဝင်ငွေဖြင့် နေထိုင်နေကြသည်။ လူဦးရေ ၆၅၀,၇၀၂ ရှိသည်။

အာဖရိကတိုက်၌တည်ရှိသော မြောက်ဘက်တွင်ကင်မရွန်းနိုင်ငံ နှင့်တောင်ဘက်တွင် ဂါဘွန်နိုင်ငံတို့တည် ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁ဝ၈၃၂ စတုရန်းမိုင်ပေါင်းရှိပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၁ဝဝဝဝ ရှိသည်။ မြို့တော်မှာမာလာဘိုမြို့ ဖြစ်လေသည်။

နိုင်ငံ၏လူဦးရေအများစုမှာ ဗရင်ဂျီဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။ စပိန်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်းလူအများစုက အာဖရိကဘာသာစကားကိုသုံးစွဲကြသည်။ အဓိကပြင်ပတင်ပို့ကုန်များမှာ ကိုကိုးနှင့် အထပ်သားအတွက်သစ်များ ဖြစ်သည်။

၁၉၆၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်လက်အောက်မှ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သော လွတ်လပ်ရေးကိုရရှိသည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဒေသအလိုက် ရွေးကောက်ပွဲများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးကိုတစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ရရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်ရွေး ကောက် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသူ မာဆီနဂွီးမာဗိုင်ယိုဂိုအား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရာသက်ပန် သမ္မတအဖြစ်ခန့် အပ်သည်။

နယ်စပ် ပြဿနာကြောင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံတိုနှင့်ဆက်ဆံရေးမှာ ခပ်တန်းတန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

သို့ရာတွင် ရုရှ၊တရုတ်၊ မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံများနှင့် ပုံမှန်အတိုင်း ဆက်ဆံလျက်ရှိသည်။

အီကွေတာဂီနီ နိုင်ငံသည် ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၁၂ ရက်နေ့တွင် ၁၂၆ နိုင်ငံမြောက် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်၍ အာဖရိကညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ

ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံသည် ကာရစ်ဘီယံ ဒေသအတွင်းရှိ ဂရိတ်တားအန်တေးလ်ကျွန်းစုများထဲမှ ဟစ်စပန်နီအိုလာကျွန်းပေါ်တွင် ရှိသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ပိုင်း ၃ ပုံ၁ပုံမှာ ဟေတီနိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဟစ်စပန်နီအိုလာကျွန်းသည် ကာရစ်ဘီယံဒေသအတွင်း နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ မျှဝေပိုင်ဆိုင်သော ကျွန်းနှစ်ကျွန်းထဲမှ တစ်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေနှင့် အကျယ်အဝန်းအရ ဒိုမီနီကန် သမ္မတနိုင်ငံသည် ကာရစ်ဘီယံ နိုင်ငံများတွင် ကျူးဘားနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၄၈,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၈,၇၀၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၀ သန်းခန့်မျှ ရှိသည်။

## မှတ်စုများ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ဂါဘွန်နိုင်ငံ

**ဂါဘွန်နိုင်ငံ**သည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်း အနောက်ဘက်တွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အီကွေတာကို ခွလျက် တည်ရှိသည်။ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ]]၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်သော ဂီနီပင်လယ်ကွေ့သည် အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၇၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေမှာ ၁သန်းခွဲခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ လစ်ဗရီဗေးလ်မြို့ ဖြစ်သည်။

ဂါဘွန်သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ရက်နေ့တွင်လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ 

ဂါဘွန်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁ဝ၂,၃၁၇ ရှိပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၅၃ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ ဂါဘွန်သည် ပြင်သစ်အီကွေတာ အာဖရိက နယ်လေးခုအနက် အတိုးတက်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ 

ဂါဘွန် သမ္မတနိုင်ငံသည် သစ်တောထူထပ်၍ သစ်လုပ်ငန်းတွင် အာဖရိကတိုက်၌ နာမည်ကျော်ကြားသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အဖိုးတန်သစ်များ ထွက်ရှိသည့်အပြင် မန်းဂနိ၊ ယူရေနီယံနှင့် ရေနံတို့ ထွက်ရှိပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချသည်။ သီးနှံ စိုက်ပျိုးရေးတွင် ကိုကိုး၊ စပါး၊ ငှက်ပျောနှင့် ဆီအုန်းပင်များကို အများအပြား စိုက်ပျိုး၍ ပြည်ပသို့ တင်ပို့ ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း သွင်းကုန်ထက် ပြည်ပသို့ ကုန်ပိုမိုတင်ပို့နိုင်၍ နိုင်ငံစီးပွားရေး အခြေအနေ ကောင်းမွန်လျက် ရှိသည်။

ဂါဘွန်နိုင်ငံသို့ ၁၄၇ဝ ပြည့်နှစ်လောက်မှ အစပြု၍ ဥရောပတိုက်သားများ ရောက်ရှိ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။ ပထမတွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုးများ ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒပ်ချနှင့် ပြင်သစ်လူမျိုးများ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၈၈၄-၈၅ ခုနှစ် ဘာလင်မြို့၌ ကျင်းပသော ဥရောပတိုက်နိုင်ငံကြီးများ ကွန်ဖရင့်က ဂါဘွန်ကို ပြင်သစ်ပိုင်နယ်ပယ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုင်ဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ် လူမျိုးစု သဟာယအဖွဲ့ဝင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်မူ လွတ်လပ်သော ဂါဘွန်သမ္မတ နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အတွင်းတွင်ပင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ လက်ရှိသမ္မတအွမ္မဗွန်ဂိုသည် နိုင်ငံတွင်း တစ်ပါတီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ဗွန်ဂိုသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် 
ကွယ်လွန်သူ သမ္မတလီယွန်အမ်ဗာကို ဆက်ခံသူဖြစ်သည်။ နိုဘယ်ဆုရ ဒေါက်တာ အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာသည် ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂါဘွန်နိုင်ငံ၊ လမ်ဗာရိန်းမြို့၌ ကုဋ္ဌရောဂါသည်များအတွက် ဆေးရုံကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
ဝယ်လ်ကွန်

ဝယ်လ်ကွန်(အင်္ဂလိပ်အမည်-Wellcom, ထိုင်းအမည်-เวลคอม) ကုမ္ပဏီသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မိုလ်ဘိုင်းဖုန်းနှင့် စမတ်ဖုန်းများ ပြုလုပ်သည့် နယူးတယ်(NewTel Corporation) ကော်ပိုးရေးရှင်းမှ ထုတ်လုပ်သော စမတ်ဖုန်းအမျိုးအစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းကုမ္ပဏီကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ထောင်ထားသည်။ ယခုအခါ ထိုင်းနိုင်ငံမှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံများသို့ ဈေးကွက် ချဲ့ထွင်နေသည်။ ၎င်းစမတ်ဖုန်းသည် အန်ဒရွိုင့် စနစ်ပေါ်တွင် အခြေပြုပြီး တိုးတက်လာခဲ့သော ဆော့ဝဲအမျိုးအစားကို အသုံးပြုထားသည်။
ဘရူနို မားစ်

**ဘရူနို မား(စ်)** (Bruno Mars) ၏ အမည်ရင်းမှာ Peter Gene Hernandez  ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် တေးရေးတေးဆိုနှင့် တေးသီချင်း ထုတ်လုပ်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ် ဟိုနိုလူလူတွင် ကြီးပြင်းသည့် ဘရူနို မား(စ်) သည် ဂီတပညာရှင် မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသည့်အလျောက် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် တေးသီချင်းများကို ဖန်တီးရေးသားခဲ့သည်။ ကလေးဘဝတလျှောက် မွေးရပ်ဇာတိမြေတွင် နေရာအသီးသီး၌ သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ အထက်တန်းအောင်ပြီးနောက် ဂီတလုပ်ငန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ The Smeezingtons အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အခြားတေးသံရှင်များအတွက် တေးသီချင်းများကို စတင် ရေးသားပေးသည်။

ဖခင်ဖြစ်သူ Peter Hernandes မှာ ဂျူး၊ပေါ်တူဂီ အနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး မိခင် Bernie ကတော့ ဖိလစ်ပိုင်၊စပိန်အစပ် ဖြစ်သည်။ မိခင်မှာ hula dancer တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ percussion တီးခတ်သူဖြစ်သည်။

သူတို့မိသားစုတွင် သားသမီးခြောက်ယောက်ရှိသည်။ ဦးလေးဖြစ်သူက Bruno အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် စင်ပေါ်တက်သီချင်းဆိုခိုင်းရာမှ ဂီတကို စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း မိသားစုပိုင် "The Love Notes" အဖွဲ့တွင် တစ်ပတ်ကို ငါးရက်ခန့် သီချင်းများ သီဆိုခဲ့သည်။ အသက်သုံးနှစ်အရွယ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ အနုပညာအလုပ်များ လုပ်ကိုင်ရန် Bruno Mars အမည်ဖြင့် Motown Records နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် တေးရေးနှင့် ထုတ်လုပ်သူ Phillip Lawrence တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

Bruno Mars, Philip Lawrence နှင့် Ari Levine တို့ပူးပေါင်းကာ သီချင်းများ ရေးသားသီဆို ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် record production အဖွဲ့ဖြစ်သော The Smeezingtons ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထို record production team သည် အနုပညာရှင်တော်တော်များများနှင့် လက်တွဲနိုင်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုများရခဲ့သလို ASCAP Pop Music Awards for Songwriters အစရှိသည့် ဆုများလည်း ရရှိခဲ့သည်။ Bruno ရေးသားပေးခဲ့သော Right Round , Waving Flag, Billionaire, Long Distance, All I Ask, Can We Dance စသည့်သီချင်းများသည် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး Alexandra Burke, Travie McCoy, Adam Levine, Brandy, Sean Kingston, Alicia Keys, Adele, Flo Rida စသောအနုပညာရှင်များအတွက်လည်း သီချင်းများ ရေးသားခဲ့သည်။

## အောင်မြင်မှု 
Bruno တွင် US Billboard No.1 ဖြစ်ခဲ့သောသီချင်း ၆ ပုဒ်ရှိသည်။ 

#"Uptown Funk!" (14 weeks)
#"Locked Out of Heaven" (6 weeks)
#"Just The Way You Are" (4 weeks)
#"Grenade" (4 weeks)
#"Nothin' On You" (2 weeks)
#"When I Was Your Man" (1 week)

နောက်ထပ် Billboard Hot 100 စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သော သီချင်းများမှာ

#It Will Rain
#24K Magic
#Lazy Song
#Treasure
#Gorilla
#Young Girls
#Runaway Baby
#That's What I Like
#Marry You
#Versace On The Floor

၂၀၁၀ နောက်ပိုင်း No.1 Single အများဆုံးရရှိထားသော Artist များထဲတွင် Rihanna (9) နဲ့ Katy Perry (8) ပြီးနောက် တတိယမြောက်နေရာတွင် Bruno Mars ကရပ်တည်နေသည်။ 
single နှစ်ပုဒ် Billboard Top Ten တွင် တပြိုင်နက်တည်းစာရင်းဝင်သော ပထမဆုံး အမျိုးသားအဆိုရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား အဆိုတော်များ
အမေရိကန် အိုင်ဒယ်(လ်)

**အမေရိကန် အိုင်ဒယ်(လ်)** (American Idol) သည် အမေရိကန် Fox ရုပ်သံဌာနမှ ထုတ်လွှင့်သည့် သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲ အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်မှ Pop Idol အစီအစဉ်ကို အတုယူထားပြီး ဂီတပါရမီရှင်များကို ရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ချိန်မှစ၍ ယနေ့အထိ လူကြိုက်အများဆုံး အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ 

ပြိုင်ပွဲနောက်ဆုံး အနိုင်ရသူကို ဒိုင်လူကြီးများအပြင် ပရိသတ်မှ တယ်လီဖုန်း၊ အင်တာနက်၊ မိုဘိုင်းဖုန်း မက်စေ့ချ်များမှတဆင့် မဲပေးဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ အနိုင်ရရှိသူမှာ တစ်ကိုယ်တော် တေးအယ်လ်ဘမ် ထုတ်ဝေခွင့်ရှိသည်။
## ကိုးကား
အင်ဒဲဗား အာကာသ လွန်းပြန်ယာဉ်

**အင်ဒဲဗား အာကာသ လွန်းပြန်ယာဉ်** () သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အမျိုးသား အာကာသနှင့် လေကြောင်း ဦးစီးဌာန ခေါ် နာဆာလက်အောက်ရှိ ကနေဒီအာကာသစင်တာတွင် အာကာသ ခရီးစဉ်များကို ပျံသန်းသွားလာနေသည့် ပဉ္စမမြောက် အာကာသ လွန်းပြန်ယာဉ် တစ်စီးဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပထမဦးဆုံး ပျံသန်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံး ခရီးစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ဤခရီးစဉ်အပြီးတွင် အနားပေးတော့မည် ဖြစ်သည်။

## ကျမ်းကိုး
မြစ်ကျဉ်းသုံးသွယ် ရေကာတာ

**မြစ်ကျဉ်းသုံးသွယ် ရေကာတာ**သည် တရုတ်ပြည်၏ အရှည်ဆုံးမြစ် ယန်ဇီမြစ်ပေါ်ရှိ ဟူပေပြည်နယ် ဆန်းတုန်ဖိန်မြို့ အနီးတွင် တည်ဆောက်ထားသည့် ရေကာတာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည်လည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၁၈၂၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။

ရေကာတာကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ကာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့မှစ၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံတွင် ဓာတ်အား ၇၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်ပေးနိုင်သည့် တာဗိုင်ပေါင်း ၂၆ ခုရှိသည်။ 

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားအပြင် ယန်ဇီမြစ်တလျှောက် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး စွမ်းအားကို မြှင့်တင်ပေးကာ မြစ်ရေကြီးမှုများကို လျော့ပါးစေသည်။ တရုတ်အစိုးရက ယင်းရေကာတာကို ဆောက်လုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ဘက်ပေါင်းစုံတွင် အောင်မြင်သည့် သမိုင်းဝင် စီမံကိန်းတစ်ရပ်ဟု ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ရေကာတာ ဆောက်လုပ်ခြင်းကြောင့် ယန်ဇီမြစ်ကမ်းဘေးတစ်လျှောက်ရှိ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ၊ လူနေရပ်ကွက်များ ရေအောက်နစ်မြုပ်သွားခဲ့သလို လူဦးရေ ၁.၃ သန်းခန့် ဌာနေကို စွန့်ခွာကာ အခြားနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည့်အပြင် မြေပြိုခြင်းစသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ပိုမိုကြီးမား လာစေသည်။

အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅ ဘီလီယံ အကုန်ခံ ဆောက်လုပ်ထားသည့် မြစ်ကျဉ်းသုံးသွယ် ရေကာတာကြီးကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုများ၊ ပထဝီ မြေအနေအထားအပေါ် ထိခိုက်မှုများ၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ရှိနေကြောင်း တရုတ်အစိုးရက ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ရွှင်ပျော်ပျော် အဆိုအသင်း

**ရွှင်ပျော်ပျော် အဆိုအသင်း** (Glee) သည် အမေရိကန် Fox ရုပ်သံဌာန မှ ထုတ်လွှင့်သည့် ဂီတဇာတ်မြူး ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်လမ်းတွဲမှာ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ လီမာမြို့ရှိ William McKinley အထက်တန်းကျောင်းမှ ရွှင်ပျော်ပျော် အဆိုအသင်း (glee club) က New Directions (လမ်းကြောင်းသစ်) အမည်ဖြင့် အဆိုပြိုင်ပွဲဝင်သည့် အကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသည်။ ပထမဦးဆုံး ရှေ့ပြေးဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲအတွင်း ပြန်လည်သီဆိုထားသည့် သီချင်းများကိုလည်း အယ်လ်ဘမ်အဖြစ် စုစည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းဇာတ်လမ်းတွဲ အောင်မြင်မှု ရလာသည့်အလျောက် ကာရာအိုကေဂိမ်းများပင် ထုတ်ဝေသည့်အထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

ယင်းဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ရွှေကမ္ဘာလုံးဆုပေးပွဲတွင် ဂီတဇာတ်မြူး (သို့) ဟာသဇာတ်မြူး (Musical or Comedy) အမျိုးအစားမှ အကောင်းဆုံး ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဆုကို ရရှိခဲ့သည့်အပြင် သရုပ်ဆောင် Jane Lynch နှင့် Chris Colfer တို့သည်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးဇာတ်ပို့ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ
ယိုပေါက် (ကွန်ပျူတာ)

စနစ်၏ ပျော့ကွက် သို့မဟုတ် အားနည်းချက်ကို ဆိုလိုသည်။ စနစ်၏ အားနည်းချက် ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာကွန်ယက် အစရှိသည့် အင်ဖော်မေးရှင်း စစ္စတမ်များနှင့်ပတ်သက်၍၊ မသက်ဆိုင်သော သူတစ်ဦးမှ လိုခြုံရေးကို ထိခိုက်နိုင်သော အပြုအမူ၊ များကိုပြုလုပ်နိုင်သည့် စနစ်၏ အားနည်းချက်၊ သို့မဟုတ် အာနည်းချက်ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အကြောင်းအရင်း။ ဤနေရာတွင်ဖော်ပြထားသော လုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောအပြုအမူဆိုသည်မှာ ဥပမာအားဖြင့် စနစ်နှင့်မပတ်သက်သူတစ်ဦးက စစ္စတမ်အတွင်း တိတ်တစိတ်ဝင်ရောက်ပြီး၊ စနစ်တစ်ခုလုံးကို စိတ်ကြိုက်ထိမ်းသိမ်း၍ လျှို့ဝှက်အချက်အလက်များကို ခိုးယူခြင်း၊ တရားမဝင်ဖြန့်ချိခြင်း တို့ကို ဆိုလိုသည်။

စနစ်၏ အားနည်းချက်ကို ဖြစ်ပွားစေသောအကြောင်းအရင်းမှာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာပစ္စည်းများ၏ချို့ယွင်းချက်၊ ဆော့ဖ်ဝဲများ၏ချို့ယွင်းချက် တို့ကအများစုဖြစ်သော်လည်း၊ ဖော်ပြပါချို့ယွင်းချက်များသာ အားနည်းချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်မဟုတ်ပဲ၊ အခြားသော အကြောင်းအရင်များလည်းရှိ တတ်သည်။ စစ္စတမ်ကို စတင်ရေးသားသည့်အချိန်တွင် ရေးသားသူက မျှော်လင့်မထားသော အသုံးပြုပုံကိုအသုံးပြုလာခြင်း၊ စနစ် ဒီဇိုင်းရေးသားသည့် အဆင့်တွင် မေ့ကျန်ခဲ့ခြင်း အစရှိသည့် ထိုစဉ်က အားနည်းချက်ဟု မမြင်ခဲ့သော အကြောင်းအရာများက နောက်ပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များအဖြစ် ထွက်ပါလာကြသည်က များပေသည်။ 

အများဆုံး အားနည်းချက်များမှာ ဆော့ဖ်ဝဲ၏ အမှားများနှင့် အသုံးပြုပုံ၏ချို့ယွင်းချက်များကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သည်က များပေသည်။ အားနည်းချက်များကို တွေ့ရှိသည့်အခါတွင် နည်းပညာရှင်များက အမှားပြင်ပရိုဂရမ်များကို ရေးသားကြသည်ကများသည်။ အထက်ပါ စစ္စတမ်အားနည်းချက်များ ပေါ်ပေါက်လာပါက ပြုပြင်ထားသည့် ပရိုဂရမ်များကိုအသုံးပြုခြင်းက စစ္စတမ် လုံခြုံရေးကို ထိမ်းသိမ်းရာတွင် အရေးပါသောအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။

အချက်အလက်လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အားနည်းချက်ကိုဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်မှာ စစ္စတမ်ပေါ်ရှိ ပြဿနာများသာမက၊ လျှို့ဝှက်အချက်အလက်များကို ထိမ်းသိမ်းထားသော လုံခြုံရေး ဖွဲ့စည်းပုံ၏ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့ စစ္စတမ်ကြောင့်မဟုတ်ပဲ လူဖွဲ့စည်းပုံ၏ အားနည်းချက်ကြောင့်ဖြစ်ပွားသော အားနည်းချက်ကို ဖွဲ့စည်းပုံ၏အားနည်းချက်ဟု ခွဲခြားအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
အက်စ်တက်တိုင်း

**အက်စ်တက်တိုင်း** (Astatine) (ဓာတုသင်္ကေတ- At)သည် အလွန်ပြင်းထန်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်တခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် လေးလံသော halogen အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ ဒြပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများသည် iodine ဒြပ်စင်နှင့် ဆင်တူနိုင်သည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်၏ အားလုံးသော isotopes များ၏ သက်တမ်းဝက်သည် ကာလတိုတောင်းသောကြောင့် အနည်းသာ သုတေသနပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်အကြောင်း သိရှိရသော အချက်အားလုံးသည် ခန့်မှန်းထားချက်များသာ ဖြစ်ပြီး ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (periodic table) ၌ ၎င်း၏တည်နေရာကို iodine ဒြပ်စင်၏အောက်၌ ထားရှိသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်အား ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာလေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်အားပျော့သော ပျော်ရည်အသွင်ပြုလုပ်၍ လေ့လာနိုင်သည်။
]]

## အသုံးပြုခြင်း
၎င်းဒြပ်စင်ကို နျူကလီးယားစက်ရုံများနှင့် သုတေသနပြုလုပ်ရာ ဓာတ်ခွဲခန်းများ ပြင်ပ၌ မတွေ့ရှိနိုင်ပါ။

## သဘာဝတွင်တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ
ကမ္ဘာပေါ်၌ ယနေ့ထိ အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်အား ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏသည် ၁ မိုက်ခရိုဂရမ် (1 microgram=one millionth of gram) ခန့်သာရှိပြီး ထိုပမာဏအားလုံးသည် ထုတ်လုပ်ပြီးအချိန်အနည်းငယ်အတွင်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်များအရ သိရှိရသည်။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ
အချိန်အနည်းငယ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော Astatine ဒြပ်စင်၏ စုစုပေါင်း ပမာဏသည် ၃၀ ဂရမ် အောက်နည်းပါးပြီး၊ ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းမှ ထုတ်နိုင်သော ပမာဏသည် မိုက်ခရိုဂရမ်အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ထိုပမာဏ နှစ်ခုလုံးသည်အလွန်တိုသော Astatine ဒြပ်စင်၏ သက်တမ်းဝက် (half-life) ကြောင့်လျင်မြန်စွာ ပြိုကွဲပျက်စီးသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းဒြပ်စင်မှ လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။ Astatine ဒြပ်စင်အား အနည်းငယ်သောနယူကလီယာသုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် လေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၏ မြင့်မားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် လိုအပ်သော အထူးခေတ်မှီစက်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ ကိုင်တွယ်ရေးနည်းပညာများနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးမှသာ လေ့လာမှုများပြုလုပ်သင့်သည်။ အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် halogen(ဟေလိုဂျင်) တမျိုးဖြစ်ပြီး စားသောက်မိပါက iodine ကဲ့သို့ လည်ချောင်းအတွင်းတွင် စုပုံနိုင်သည်။ ဓာတုဗေဒ ရှူထောင့်မှ ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ ၎င်းကို iodine အဖြစ်သို့ တုပပြုလုပ်၍ အသုံးပြုလျင် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေနိုင်သည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့သတ်ရောက်မှုများ
အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် သက်ရှိများ ရှင်သန်ရာ ဝန်းကျင်တွင် တစ်စုံတစ်ရာအရေးပါသော ပမာဏ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် သာမန်အခြေအနေတွင် ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ရန် အကြောင်းမရှိပါ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ကဏ္ဍ:ဟေလိုဂျင်များ
ကဏ္ဍ:တပိုင်းသတ္တုများ
မြူးနစ်ခ်မြို့

**မြူးနစ်မြို့**သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာဗေးရီးယားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဘာဗေးရီးယန်း အဲလ်ပ် တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက် အီဆာမြစ်ကမ်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြူးနစ်သည် ဘာလင်မြို့ နှင့် ဟမ်းဘတ်မြို့တို့ ပြီးလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့၏ ဧရိယာ အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၁.၃၅ သန်းခန့် နေထိုင်ကြသည်။ မြူးနစ်ချ်သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်အတွက် အိမ်ရှင်မြို့ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်အတွက် အိမ်ရှင်အဖြစ် ပဏာမ ရွေးချယ်ထားသော စာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်သည်။
မြူးနစ်မြို့ကို ဂျာမန်ဘာသာအားဖြင့် မျူချင်းဟု ခေါ်ကာ ရဟန်းတို့ဌာနီဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခရစ် ၇၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က ယင်းဒေသ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တကျောင်းရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရိုးရှိ၏။ မြူးနစ်မြို့သည် နာဇီပါတီနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားနာမည်ရပေသည်။ ခရစ် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်မြို့တွင် နာဇီပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ဗီယာအဆောင်ပုန်ကန်မှု အရေးအခင်းသည် မြူးနစ်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ ဟစ်တလာ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် အာဏာသိမ်းယူရန် ကြံစည်သော အမှုပင်တည်း။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီတို့ ဆွေးနွေး၍ ချက်ကိုဆလိုဗေးကီးယားကို နာဇီတို့အား ပေးအပ်သော သသောတူညီချက်ကို မြူးနစ်မြို့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးကြ၏။ 

မြူးနစ်မြို့တွင် ဘာလင်မြို့မှ မိုင် ၃၀၀ ကွာဝေး၍ အနောက်တောင်အရပ် ဘာဘေးရီးယားလွင်ပြင်ရှိ အီဇာမြစ်ကမ်းဘေး၌ တည်ရှိသည်။ အီဇာ၏ကမ်းလေး တလျှောက်တွင် ဥယျာဉ်ပန်းခြံ၊ ချောင်းငယ် မြောင်းငယ် ရေတံခွန်နှင့် အိုင်များရှိသဖြင့် နာဇီပါတီမကြီးစိုးမီအခါကာလက အလွန်သာယာသည် ဟူ၏။ မြူးနစ်မြို့သည် အီတလီနိုင်ငံသို့ ခရီးပေါက်သော ဘရင်နာတောင်ကြားလမ်းနှင့် မိုင် ၁၀၀ မျှပင် မဝေးပေ။ မြူးနစ်မြို့မှ မျှော်မှန်းကြည့်လိုက်ပါက ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အဲ့လ်ပ်တောင်ထွတ်များကို မြင်နိုင်ပေသည်။ မြူးနစ်မြို့၏ တည်နေရာသည် အချက်အချာကျသောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းရှိနိုင်ငံများ ဆုံတွေ့ကြရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ 

မြူးနစ်မြို့တွင် လှပခမ်းနားသော နန်းတော်များ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အစိုးရရုံးများ၊ ကျောင်းများ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် တိုက်တာအဆောက်အဦများစွာ ရှိကြသည်။ ထင်ရှားသော အဆောက်အဦကြီး ၃ ခုတို့မှာကား နန်းတော်ဟောင်း၊ နိုထရာဒမ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ဂျာမန်ပြတိုက်ကြီးဖြစ်၏။ ဂျာမန်ပြတိုက်ကြီးမှာ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသော ပြတိုက်ကြီးတခုဖြစ်၍ စက်မှုလက်မှုနှင့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာများကို ခင်ကျင်းပြသထားပေသည်။ 

## ကိုးကား
အော့ကလန်မြို့

**အော့ကလန် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ** () သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ မြောက်ဘက်ကျွန်း ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ပြဒေသဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁,၃၅၄,၉၀၀ ဦး ရှိပြီး နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ အော့ကလန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့ကြီးများထဲတွင် ပိုလီနီးရှန်းလူမျိုး အများဆုံး ရှိသော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ မောင်ရီဘာသာစကားဖြင့် အော့ကလန်မြို့၏ အမည်မှာ Tāmaki Makaurau ဖြစ်သည်။

အော့ကလန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ မြောက်ကျွန်း အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ခြောက်မိုင်မျှကျယ်သောကျွန်းဆက် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဘုရင်ခံ ဟော့ဗဆင်သည် မြို့တော်တည်ရန်အတွက် မီးသေတောင်ကုန်းများပေါ်ရှိ နေရာကို ရွေး၍ အော့ကလန်မြို့ကိုတည်ခဲ့သည်။
ရှစ်နှစ်မျှကြာပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအခါက ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ်အမှုထမ်းလျက် ရှိသော လော့အော့ကလန် အမည်ကိုအစွဲပြု၍ အော့ကလန်မြို့ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ၁၈၄၅ ခုမှ ၁၈၆၄ ခုနှစ်အထိ အော့ကလန် မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို ဝယ်လင်တန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ကြသည်။
အော့ကလန်မြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား သာယာလှပသည့်အပြင် သဘာဝဆိပ်ကမ်းကောင်းလည်း ရှိခြင်း ကြောင့် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးအတွက် ထင်ရှားသောမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျတိုက် ဆစ်ဒနီမြို့မှ ၁,၁၃၅ မိုင် ဝေး၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပစိဖိတ်ကျွန်း များ၊ တောင်အာဖရိကတိုက် စသည်တို့နှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ခရီးဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်းဆက်ပေါ်တွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သော သင်္ဘောဆိပ် နှစ်ခုရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ဝေတီမာတာ သင်္ဘောဆိပ်ရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် မနုကောသင်္ဘောဆိပ် ရှိသည်။

အော့ကလန်မြို့သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ရာသီဥတု ညီညွတ်မျှတသည်။ မြို့မြောက်ဘက် နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းကို အကြီး 
အကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ သကြား ချက်ခြင်း၊ စက္ကူနှင့် ကြိုးထုတ်လုပ်ခြင်းတို့သည် ထင်ရှားသော စက်မှု လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ၊ အသား၊ သစ်စေး၊ သိုးမွေး၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ရွှေတို့ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည်။ အော့ကလန်မြို့တွင် လူဦးရေ ၁၅၁,၉ဝဝ ယောက် (၁၉၇၂) ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဘာလင် အိုလံပစ်အားကစားကွင်း

ဘာလင်အိုလံပစ် အားကစားကွင်းကြီးသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဘာလင်မြို့တွင် တည်ရှိသော အားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၃၆ ခုနှစ် အိုပံပစ်ပွဲတော်အတွက် တည်ဆောက်ထားခဲ့ကြသည်။ 

## ဖြစ်စဉ်များ 
* ၁၉၃၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပွဲတော်
* ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား
* ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား
* ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ပြေးခုံပစ် ဗိုလ်လုပွဲ
* Hertha BSC ဘာလင်

## အခြား 
* ဌာနာချုပ်ဝက်ဆိုဒ် http://www.olympiastadion-berlin.de/
အီဖယ်လ် မျှော်စင်

အီဖယ်လ်မျှော်စင်  (   ) သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ပါရီမြို့တို့၏ အထင်ကရပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံးနှင့် ပါရီမြို့၏ အမြင့်ဆုံးသော အီဖယ်လ် မျှော်စင်သည် ပါရီမြို့ရှိ ရှမ့် ဒီ မားစ် အရပ်တွင်တည်ရှိပြီး သံဘောင်များဖြင့် သီးသန့်တည်ဆောက်ထားသည့် လက်ရာဖြစ်သည်။ မျှော်စင်၏ အမည်အား ပုံစံထုတ်လုပ်ပေးသည့် အင်ဂျင်နီယာ ဂတ်စတပ်ဗ် အီဖယ်လ်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

မျှော်စင်သည် ခရီးသွားများနှင့် လေ့လာသူများအတွက် လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုရန် အထပ်သုံးထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပထမထပ်(မြေညီထပ်) နှင့် ဒုတိယထပ်များအား လှေကားနှင့် ဓာတ်လှေကားများ အသုံးပြု၍ လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုနိုင်သော်လည်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် တတိယထပ်ကိုမူ ဓာတ်လှေကားတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ တက်ရောက်နိုင်သည်။

## နောက်ခံသမိုင်း 
ပြင်သစ်တို့သည် နာမည်ကျော် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြီး နှစ်၁၀၀ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့် ပါရီမြို့တော်တွင် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး တည်ဆောက်ရန် အကြံရကြသည့်နောက် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗိသုကာပြိုင်ပွဲကျင်းပကာ ရွေးချယ်ခံရသည့် မျှော်စင်ပုံအား တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြင့် လုပ်သားပေါင်း ၃၀၀ကျော်တို့သည် အထူးသန့်စင်ထားသည့် သံမဏိသံပေါင် အစိတ်အပိုင်းပေါင်း ၁၈၀၃၈ခု တို့ကို ဆက်စပ်တပ်ဆင်ကြသည်။ ထိုသို့တပ်ဆင်ရာတွင် ရီပစ်ပေါင်း ၂သန်းခွဲကျော် အသုံးပြူခဲ့ကြရသည်။ ထိုခေတ်ကာလများတွင် ဤကဲ့သို့မြင့်မားသည့် မျှော်စင် အဆောက်အဦးတည်ဆောက်ခြင်းသည် အလွန်အန္တရာယ်များလှသော်လည်း တာဝန်ယူကြီးကြပ်သည့် အင်ဂျင်နီယာ၊ ဗိသုကာများ၏ ကျွမ်းကျင်စေ့စပ်မှုတို့ကြောင့် တည်ဆောက်ရေးကာလအတွင်းတွင် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းသေဆုံးမှုအနေဖြင့် လုပ်သားတစ်ဦးသာ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ၃၁ရက်၊ မတ်လ၊ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ကာ ၆ရက်၊ မေလတွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပါရီမြို့ရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ရွှေအမြုတေစာပေဆု

**ရွှေအမြုတေစာပေဆုပေးပွဲ**ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့က စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ရွှေအမြုတေ မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာချုပ် ဦးဝင်းငြိမ်း၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော မေလတွင် ရွှေအမြုတေစာပေဆုကို နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ရွှေအမြုတေစာပေဆုပေးပွဲကို ရသစာပေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုရန် ရည်ရွယ်ပြီး ပေးအပ်သောဆုဖြစ်သည်။
ဂန္ထဝင်

ဂန္ထဝင် ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ မြန်မာဘာသာတွင် ပါဠိဘာသာမှ မွေးစားထားခြင်းဟု ယူဆနိုင်သည်။ အလွန်ရှေးကျသော အရာတစ်ခုသည် ယနေ့ထိတိုင်အောင် ပစ်ပယ်မထားနိုင်ပဲ ၎င်းနှင့် အမြဲ ချိန်ထိုးနိုင်ရန်အတွက်အထိ အရေးပါသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ပြင်၎င်းစကားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်ကို အစဉ်ထာဝရ လေးစားထိုက်သော သို့မဟုတ် အမြဲတစေ ချိန်ထိုးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော စံ ဥပမာတစ်ခုကို ဆိုလိုနိုင်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင် နာမ် ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင်မူ ဝိသေသနစာ စာလုံးတစ်လုံး ဖြစ်သည့်အပြင် တစ်ခါတစ်ရံ နာမ်(အင်္ဂလိပ်စာအရေးအသားတွင်) အဖြစ် တွေ့ရသည်။

ဂငယ် နငယ်-ပါဌ်ဆင့် ထဆင်ထူး တို့ဖြင့် ဂန္ထဝင် ဟု စာလုံးပေါင်းရသည်။ ဂံဓဝင် ဟု အသံထွက်ရသည်။ အများစု မှားရေးကြသလို တဝမ်းပူ-ဂန္ထဝင် မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုပါ။
Nonmetal

ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (Periodic Table)၏ ဒေါင်လိုက်အစုများတွင် အစု-၁၄ မှ အစု-၁၆ ထိ ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များသည် Non-Metals များဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်များသည် အပူနှင့် လျှပ်စီး ဖြတ်ကူးနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိမရှိကြပါ။ Metals များနှင့် မတူပဲ အလွန်ကျွတ်ဆတ် သောဂုဏ်သတ္တိ ရှိကြသည်။ နန်းဆွဲခြင်း(အမျှင်လုပ်ခြင်း) လုပ်ရန် မလွယ်ကူသလိုပင် အပြားခတ်(အချပ်ပါးလေးဖြစ်အောင်လုပ်ခြင်း) ရန်လည်း ခက်ခဲပါသည်။ သတ္တုမဟုတ်သော ဒြပ်စင်များသည် အခန်းအပူချိန်တွင် အခြေအနေ သုံးရပ်ရှိသည့်အနက်မှ အခြေအနေ နှစ်ရပ်အနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အောက်စီဂျင်သည် အငွေ့အခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ပြီး ကာဗွန်သည် အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ ၎င်း တို့တွင့် တောက်ပသော သတ္တုရောင် မရှိခြင်းသာမက အလင်းပြန်နိုင်ခြင်း လည်း မရှိပါ။ ၎င်းတို့၏ ဓာတ်တိုးကိန်းများမှာ + -၄ -၃ နှင် -၂ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ

အိုင်စီတီသည် information and communications technology ၏ အတိုကောက်အမည်ဖြစ်သည်။ သတင်းနှင့်ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ ဟုလည်းခေါ်ဆိုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ သတင်းသိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတို့သည် သမိုင်းတလျှောက် ဆက်စပ်နေသော နည်းပညာများဖြစ်ကြသော်လည်း ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ သီးခြားစီရှိခဲ့ကြ၏။ သို့ရာတွင် ၁၉၉၀ခုနှစ်ပိုင်းမှစ၍ အင်တာနက်၊ မိုဘိုင်းတယ်လီဖုန်း၊ ကြိုးမဲ့ ကွန်ပျူတာအစရှိသည့်ပစ္စည်းများ၏ အသုံးများလာမှု့၊ အစရှိသည့် ကရိယာများကိုအခြေခံသော ဝန်ဆောင်လုပ်ငန်းများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှု့တို့က သတင်းသိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတို့၏ နယ်နမိတ်ကို ကျဉ်းမြောင်းစေခဲ့ပြီး အိုင်စီတီဟု သုံးစွဲမှု့များကို တွေ့လာရ၏။  
နောက်ပိုင်း အိုင်စီတီဆိုသည့်စကားလုံးတွင် သတင်းသိပ္ပံအထောက်အကူနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ပံ့ပိုးမှု့တို့တွင် တနည်းနည်းဖြင့် ပတ်သက်နေသော နည်းပညာများ၊ ကွန်ပျုတာနှင့် ဆက်သွယ်ရေး အထောက်အကူလျှပ်စစ် ကရိယာများ၊ Network တွင်အသုံးပြုမည့်ပစ္စည်းကရိယာများ အစရှိသည့် ကရိယာများနှင့်၊ အခြေခံ ဆော့ဖ်ဝဲများကိုလည်း ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုပါသည်။
တွားသွားသတ္တဝါ

thumb|Common House Geckos mating, ventral view with hemipenis inserted in the cloaca

**တွားသွားသတ္တဝါ**ဆိုသည်မှာ ရက်ပတီလီးယား (Reptilia) မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများမှာ အသက်ရှူခြင်း၊ အခွံပါသော ဥများကို ဥခြင်း (အချို့သော မြွေများမှာ အရှင်မွေးကြသည်။) နှင့် အကြေးကွက်များ နှင့် အကြေးခွံများ ပါရှိသော အရေပြားများ ရှိကြခြင်း တို့ဖြစ်သည်။thumb|အမေရိကန်မိကျောင်းများမိတ်လိုက်စဉ်အတွင်းအသံကျယ်ကျယ်ပေးပုံ
တွားသွားသတ္တဝါများကို ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးအေးသတ္တဝါများဟု ရှုမြင်ကြသည်။ သူတို့ကို ခြေလေးချောင်းရှိသော သို့ ခြေလေးချောင်းရှိသော မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသော တက်ထရာပေါ့ဒ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယခုခေတ်တွင် တွားသွားသတ္တဝါများသည် အန္တာတိက တိုက်မှ လွဲ၍ တိုက် တိုင်း လိုလိုတွင် နေထိုင်ကြပြီး မျိုးစစ် ၄ ခု ခွဲခြားထားသည်။

## အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း 
{{clade| style=font-size:80%;line-height:80%
|label1=Amniota
|1={{clade
   |1=Synapsida (နို့တိုက်သတ္တဝါများနှင့် ၎င်းတို့၏မျိုးသုဉ်းမျိုးနွယ်များ) 
   |label2=**Reptilia** |sublabel2=(total group)
   |2={{clade
         |label1=Parareptilia
         |1=
      |label2=Eureptilia
      |2={{clade
         |1=Captorhinidae 
         |label2=Romeriida
         |2={{clade
            |1=*Paleothyris*
            |label2=Diapsida
            |2={{clade
               |1=Araeoscelidia 
               |label2=Neodiapsida
               |2= }} }} }} }} }} }}

### ပါဏဗေဒ အလိုအရ သိပ္ပံနည်းကျ ဇီဝမျိုးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (တက်ဆွန်) 
ယေဘူယျခွဲခြားထားသော မျိုးသုဉ်းပြီး နှင့် ရှင်သန်ဆဲ တွားသွားသတ္တဝါအမျိုးအစားများဖြစ်သည်။ အရေးပါသည့် အုပ်စုများကို အဓိကထား၍ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။.

* **တွားသွားသတ္တဝါ (Reptilia)**/ **Sauropsida**
** **Parareptilia**
** **Eureptilia**
*** Captorhinidae
*** **Diapsida** 
**** Araeoscelidia
**** **Neodiapsida**
***** Drepanosauromorpha (placement uncertain)
***** Younginiformes (paraphyletic)
***** Ichthyosauromorpha (placement uncertain)
***** Thalattosauria (placement uncertain)
***** **Sauria**
****** **Lepidosauromorpha**
******* Lepidosauriformes
******** Rhynchocephalia (tuatara)
******** Squamata (lizards & snakes)
****** Choristodera (placement uncertain)
****** Sauropterygia (placement uncertain)
****** **Pantestudines** (turtles and kin, placement uncertain)
****** **Archosauromorpha**
******* Protorosauria (paraphyletic)
******* Rhynchosauria
******* Allokotosauria
******* Archosauriformes
******** Phytosauria
******** **Archosauria**
********* Pseudosuchia
********** Crocodilia (crocodilians)
********* Avemetatarsalia/Ornithodira
********** Pterosauria
********** Dinosauria
*********** Ornithischia
*********** Saurischia (including birds (**Aves**))

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ
ရောမမြို့

ရောမမြို့ (အင်္ဂလိပ် : Rome၊ အီတလီ: Roma ) သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂.၇ သန်းကျော်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၂၈၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၉၆.၃ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရောမမြို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ဘက် အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အီတလီနိုင်ငံ လာဇီယိုဒေသရှိ တိုင်ဘာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။

ရောမမြို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်မျှ ရှည်လျားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘီစီ တစ်ရာစုမှ အေဒီ ၇ ရာစု အထိ နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်မျှ အနောက်ဥရောပနှင့် မြေထဲပင်လယ် ကမ်းစပ်အထိ နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားထားသော ဒေသတို့တွင် ဩဇာကြီးမားခဲ့သော ရောမ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၊ ရောမ သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ရောမအင်ပါယာ တို့၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁ ရာစုမှစ၍ ရောမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရုံးထိုင်ရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘိုင်ဇင်တိုင်းတို့၏ လွှမ်းမိုးသည့် ကာလ ကျော်လွန်သွားသည့် အချိန်တွင် ပါပယ်လ်နိုင်ငံ (Papal States) ၏ မြို့တော် အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်မှာ ၁၈၇၀ အထိပင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ရောမသည် အီတလီ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အီတလီ သမ္မတနိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာသည်။
ရောမ၏သမိုင်းသည် ၂၈ ရာစုနှစ်အထိဖြစ်သည်။ ရောမသည် ဘီစီ ၇၅၃ ခန့်အထိ တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြနေပြီး၊ ၎င်းနေရာတွင် လူအများစုနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံး ဩဇာကြီးမားစွာ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်သော မြို့ကြီးများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ပေါလ် စခိုး

**ပေါလ် အေရွန် စခိုး** (Paul Scholes) ( ၁၉၇၄ နိုဝင်ဘာ ၁၆ မွေး) သည် အနားယူသွားသော အင်္ဂလိပ် ဘောလုံးသမား တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးကလပ်တွင် အလယ်တန်း ကစားသမား တစ်ဦး အဖြစ် ကစားခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ ဘောလုံးသမား သက်တမ်း တလျှောက်လုံးကို မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် ကလပ်အသင်းတစ်ခုတည်းတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။

ပေါလ်စခိုးကို ဆဲလ်ဖို့ဒ်တွင် မွေးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လန်လေ သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ကျောင်းတွင် ခရစ်ကက် နှင့် ဘောလုံး နှစ်ခုစလုံးတွင် ထူးချွန်သည်။ သူ၏ ကျောင်းရှိ ကင်းထောက် တစ်ဦးက သူ့အား သတိထားမိပြီးသွားသည့် နောက်တွင် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်မှ စ၍ မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်၌ လေ့ကျင့်ကစားစေခဲ့သည်။ မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် ဖလား ၃ လုံးရသော ရာသီတွင် အဓိက နေရာမှ ကစားခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် နှင့် အတူ ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၁၀ ကြိမ်၊ အက်ဖ်အေဖလား ၃ ကြိမ်၊ ယူအီးအက်ဖ်အေ ချန်ပီယံလိဂ်တွင် ဒုတိယ တံဆိပ်တို့ ရရှိခဲ့ဖူးသည်။

စခိုးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အသင်းတွင် ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အထိ ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ နှင့် ၂၀၀၂ ကမ္ဘာ့ဖလား အပြင် ယူရို ၂၀၀၀ နှင့် ယူရို ၂၀၀၄ တို့တွင် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်။ ကစားပွဲအားလုံးတွင် အဝါကဒ် ၁၂၀ ကျော် ထိဖူးပြီး အနီကဒ်ပြ၍ အထုတ်ခံရသည်မှာ ၁၀ ကြိမ် ရှိသည်။

စခိုးသည် မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်နှင့် အတူပွဲပေါင်း ၆၅၀ ကျော် ကစားခဲ့သဖြင့် မန်ယူနှင့် ကစားသော ဘောလုံးသမားများတွင် စတုတ္ထမြောက် အများဆုံး ပွဲကစားသူဖြစ်သည်။ သူသည် ၃၁ မေလ ၂၀၁၁ တွင် အနားယူရန် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။
တပိုင်းသတ္တု

ဒြပ်စင်များတွင် Metals ဂုဏ်သတ္တိ သာမက Non-Metals ဂုဏ်သတ္တိများပါ ရှိကြသောကြောင့် တစ်ပိုင်းသတ္တုများဟုခေါ်သည်။ တစ်ပိုင်းသတ္တုများကို Metals နှင့် Non-Metals ခွဲထားသော မျဉ်းကြောင်းအမည်း (dark-line) တစ်လျှောက် (ဘေးတဘက်တချက်) တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ (အလူမီနီယမ် မပါ။) ၎င်းမျဉ်းသည် အလူမီနီယမ် (Aluminium) နှင့် ဘိုရွန် (Boron) ကြားမှ စပြီး Po နှင့် At ကြားထိ ဆွဲထားသော မျဉ်းဖြစ်သည်။ ဆီလီကွန် (Silicon) နှင့် ဂျာမေနီယမ် (Germanium) ကဲ့သို့သော Metalloids များသည် တစ်ပိုင်း လျှပ်ကူးပစ္စည်းများ (Semi-conductors) ဖြစ်ကြသည်။
တစ်ပိုင်း လျှပ်ကူး ပစ္စည်းဆိုသည်မှာ သီးခြား အခြေအနေတစ်ရပ် အောက်တွင် လျှပ်စစ်အားကို သယ်ဆောင်ပေးပို့နိုင်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးနှင့်မတူညီမှုမှာ တစ်ပိုင်းသတ္တုများသည် အပူချိန်သုည အခြေအနေတွင် လျှပ်စစ်စီးကူးနိုင်သည်။ ဒြပ်စင်များနှင့်ကွာြခားချက်မှာ တစ်ပိုင်းသတ္တုတို့သည် အပူချိန်မြင့်လေလေ လျှပ်စစ်စီးကူးမှုကောင်းလေလေဖြစ်သည်။ ၎င်း ဂုဏ်သတ္တိကြောင့် ဆီလီကွန်နှင့် ဂျာမေနီယမ်များကို ကွန်ပျူတာနှင့် ဂဏန်းတွက်စက်များ တွင် တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူး ပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များကြားတွင် တစ်ပိုင်းသတ္တုအတွက် သတ်မှတ်ထားသောတိကျသော အဓိပ္ပာယ်မရှိသေးပါ။
ပုံမှန် တစ်ပိုင်းသတ္တုတစ်ခုသည်သတ္တုအသွင်အပြင်(တောက်ပြောင်မှု)ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်း တို့သည် အလွန်ကြွပ်ဆပ်သည်။ လျှပ်စစ်အနည်းငယ်သာစီးသည်။ ၎င်းတို့ သည်အများအားဖြင့် nonmetal များကဲ့သို့ပြုမူသည်။ သူတို့ဟာသတ္တုများနှင့်အတူ အလွိုင်း သတ္တုစပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ သူတို့ရဲ့အခြားရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့်ဓာတုဂုဏ်သတ္တိများအများစုမှာအလယ်အလတ်ဖြစ်ကြ၏။ တစ်ပိုင်းသတ္တုများတွင် များသောအားဖြင့်မည်သည့်ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာအသုံးပြုမှုမျှမရှိကြပါ။၎င်းတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ဒြပ်ပေါင်းများကိုသတ္တုစပ်, ဇီဝဗေဒအေးဂျင့် ဓာတ်ကူပစ္စည်း မီးကူးနှောင့်နှေးစေသောပစ္စည်း ဖန်ခွက် optical သိုလှောင်မှု တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းနှင့်လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ optoelectronics pyrotechnics စသည်တို့ အတွက်အသုံးပြုကြသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တပိုင်းသတ္တုများ
ကဏ္ဍ:သတ္တုများ
လီယွန်နယ် မက်ဆီ

**လီယွန်နယ် အင်ဒရေ မက်ဆီ**သည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် မီယာမီ နှင့် အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ အသင်း တို့တွင် ရှေ့တန်း ညာတောင်ပံနှင့် ကွင်းလယ်တိုက်စစ် ကစားသမား အဖြစ် ကစားနေသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မက်ဆီ ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ရိုဆာရီယိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ မျိုးဆက်တွင်သာမက သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင်ပါ အကောင်းဆုံးသော ဘောလုံးသမား တစ်ယောက်အဖြစ် အများကသတ်မှတ်ကြသည်။ သူ၏ ကစားဟန်နှင့် စွမ်းရည်တို့မှာ အာဂျင်တီးနား ဘောလုံးအကျော်အမော် မာရာဒိုနာ ကိုပင် ယှဉ်နိုင်ပြီး မာရာဒိုနာ ကိုယ်တိုင်က သူ့နေရာကို ဆက်ခံမည့်သူတစ်ဦးဟု ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ရွှေဘောလုံးဆု 8 ကြိမ်နှင့် ဥရောပ ရွှေဖိနပ်ဆု ခြောက်ကြိမ်လည်း ရရှိထားသည်။ အလိမ်အခေါက်စွမ်းရည် ပြိုင်ဘက်ကင်း ထူးချွန်၍ ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်၊ ဂိုးသွင်းစွမ်းရည် အင်မတန် ကောင်းမွန်သောကြောင့် အခြားကမ္ဘာမှလာသော ဂြိုဟ်သားဟုပင် အများစုက တင်စားကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားဘောလုံးသမားများ
ကဏ္ဍ:ဘာစီလိုနာဘောလုံးသမားများ
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမားများ‎
ကဏ္ဍ:၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ကစားသမားများ
စစ်ရာဇဝတ်မှု

**စစ်ရာဇဝတ်မှု** () သည် နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ တရားရုံး ရောမ ဥပဒေအရ စစ်ပွဲအတွင်း လူများကို ဆန္ဒအလျောက် သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းခြင်း၊ စစ်ရေးအရ လိုအပ်ခြင်းမရှိဘဲ ပိုင်ဆိုင်မှု ပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ အရပ်သားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ အကာအကွယ် မရှိသော၊ စစ်ရေးစစ်ရာ အနေနှင့် တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်မထားသော မြို့များ၊ ရွာများ၊ နေအိမ်များကို မည်သည့် နည်းနှင့်မဆို တိုက်ခိုက်ခြင်း စသည်တို့ကို ကျူးလွန်ခြင်း။ အသက် ၁၅ နှစ်အောက် မပြည့်သေးသော ကလေး သူငယ်များကို နိုင်ငံတော်၏ လက်နက်ကိုင် စစ်တပ် အတွင်း အတင်းအကြပ် စစ်မှုထမ်းစေခြင်း တို့သည်လည်း ပြစ်မှုမြောက်သည်။

## ကိုးကား
လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု

[thumb|[ရဝမ်ဒါ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွင်း အလောင်းများ]]
လူအမြာက်အများကို ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်မှုဆိုသည်မှာ လူသတ်မှုများ၊ လူမျိုးတုန်းအောင် သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူများကို အတင်းအကြပ် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ၊ လူများကို ကျွန်ပြုမှုများ စသည်တို့ကို စနစ်တကျနှင့် အကျယ် အပြန့် ပြုမူသူများကို တင်သောစွဲချက်များ။ 

## ကိုးကား
နိုဘယ်ဂက်စ်

**နိုဘယ်ဂက်စ်** (Noble Gas) ၆ခုကို ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (Periodic Table)၏ ဒေါင်လိုက်အုပ်စု အမှတ်စဉ်-၁၈ (ယခင်ဇယျားအဟောင်းတွင်အုပ်စု 0 )တွင် တည်ရှိသည်။ Noble gas များသည်အရောင်မရှိ၊ အနံ့မရှိသောဓာတ်ငွေ့များဖြစ်ကြသည်။ အက်တမ်တစ်လုံးတည်းနေသောဒြပ်စင်များဖြစ်ကြပြီးဓာတ်ပြုသတ္တိအလွန်နဲသည်။Noble Gases များသည် ဓာတ်တိုးကိန်း ၀ ရှိပြီး အလွယ်တကူ ဒြပ်ပေါင်း မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ၁၉၆၀ တိုင်အောင် အစွမ်းမဲ့ ဓာတ်ငွေ့များ (Inert Gases) တခါတရံ **အေရိုဂျင်များ** (aerogens)) ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အားလုံးသော Noble Gases များ၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအီလက်ထရွန် ပတ်လမ်းတွင် တည်မြဲရန်အများဆုံး ရှိနိုင်သော အီလက်ထရွန် အရေအတွက်မှာ ဟီလီယမ် (Helium) တွင် ၂ လုံးဖြစ်ပြီး ကျန် Noble Gases များ တွင် ၈လုံး စီ ဖြစ်ကြသည်။
Noble gas များသည် အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော အခြေအနေများ အောက်တွင် မှလွဲ၍ ပုံမှန်အားဖြင့် ဓာတ်ပြုသတ္တိနည်းကြ၏။ Noble gas များ၏ ဓာတ်ပြုသတ္တိ နည်းခြင်း (အစွမ်းမဲ့ခြင်း)သည် ဓာတ်မပြုစေချင်သော နေရာများတွင် အသုံးချရန် အလွန် သင့်လျော်စေသည်။ ဥပမာ: အာဂွန်ကို လျှပ်စစ်မီးလုံးများတွင် ပူနေသော အဖြိုက်နက် tungsten နန်းကြိုးကို ဓာတ်တိုးစေခြင်းမှကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ အောက်ဆီဂျင်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းမှကာကွယ်ရန် ဟီလီယမ်ကို ရေနက်ရေငုပ်သမားများအားရှူစေသည်။
၎င်းတို့၏ Noble gases ဖြစ်သော၏ဂုဏ်သတ္တိများကို ခေတ်သစ်အက်တမ်တည်ဆောက်ပုံသီအိုရီဖြင့် ရှင်းပြနိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ အပြင်ဘက်ဆုံး shell တွင် valence အီလက်ထရွန် ၈လုံး (ဟီလီယမ်တွင်၂လုံး) ပြည့်ခြင်းကြောင့် ဓာတုဓာတ်ပြုခြင်းတွင်ပါဝင်ရန်(စိတ်သဘောထား)အစွမ်းအနည်းငယ်သာ ရှိစေသည်။ ထို့ကြောင့်အဆိုပါ noble gas တို့၏ ဒြပ်ပေါင်း ရာဂဏန်း အနည်းငယ်သာ ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ noble gas အချင်းချင်းတို့သည် အရည်ပျော်မှတ်နှင့် ဆူမှတ်နည်းငယ်သာကွာခြားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဂက်စ်များ
ပင်လယ်နီ

**ပင်လယ်နီ**သည် အရှေ့မြောက်ဘက် အာရှဘက်ခြမ်း အာရပ်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက် အာဖရိကတို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီသည် ၂၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှည်လျားသော်လည်း အကျယ်မှာ ၃၃၀ ကီလိုမီတာခန့်သာ ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောအများအပြားသည် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်သန်း သွားလာကြသည်။ အကြောင်းမှာ စူးအက်တူးမြောင်းသည် ပင်လယ်နီကို မြေထဲပင်လယ်နှင့် ဆက်ထားပေးပြီး အခြားတစ်ဖက်မှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်။

ပင်လယ်နီရှိ ရေများတွင် ဆား ပိုများပြီး အခြား ပင်လယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုကြည်လင်သည်။ အကြောင်းမှာ ပင်လယ်နီ အတွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ် မရှိသလောက် နီးပါးဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီ အနီးပတ်ဝန်းကျင်၏ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီး ပူနွေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဥရောပနှင့် ကမ္ဘာ့အခြားအရပ်မှ လူတို့သည် ပင်လယ်နီသို့ အပန်းဖြေရန် လာရောက်ကြလေ့ ရှိသည်။ ပင်လယ်နီနှင့် ကပ်နေသော တိုင်းပြည်များမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ အီရီထရီးယားနိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။
မော်ဂန် စတန်လေ

မော်ဂန် စတန်လေသည် တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး ဌာနချုပ်မှာ နယူးယောက်မြို့ တော်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ ဖောက်သည်များမှာ နယ်ပယ် အမျိုးမျိုးမှဖြစ်ပြီး ကော်ပိုရေးရှင်းများ၊ အစိုးရများ၊ ငွေကြေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ နှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလများ ပါဝင်သည်။ မော်ဂန် စတန်လေသည် တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၃၆ နိုင်ငံတွင် လုပ်ငန်း လုပ်ဆောင်လျက် ရှိပြီး ရုံးပေါင်း ၆၀၀ ကျော် နှင့် ဝန်ထမ်းပေါင်း ၆၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ မော်ဂန် စတန်လေသည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇၇၉ ဘီလီယံ ပမာဏ ရှိသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို စီမံခန့်ခွဲလျက် ရှိကြောင်း ကြေညာထားသည်။ ၎င်း၏ ဌာနချုပ်မှာ နယူးယောက်မြို့လယ် ရှိ မစ်ဒ်တောင်း မက်ဟက်တန် တွင် ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကာနဲလ် (ကွန်ပျူတာ)

ကွန်ပျူတာနှင့် သက်ဆိုင်သော အသုံးအနှုန်းတွင် ကာနဲလ် (kernel) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ် အတော်များများ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟတ်ဒ်ဝဲလ် အဆင့်တွင် လုပ်ဆောင်သော ဒေတာ ကိုင်တွယ်ထိန်းသိမ်းမှုများ (data processing) နှင့် အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲလ် (application) တို့ကြားတွင် ပေါင်းကူးသဖွယ် ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ကာနဲလ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် စနစ်၏ အရင်းအမြစ် (system's resources) များကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း (ဟတ်ဒ်ဝဲလ် နှင့် ဆော့ဖ်ဝဲလ် အစိတ်အပိုင်းတို့ကြား ဆက်သွယ်ပေးခြင်း) လည်း ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ်များ၏ အခြေခံ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည့် အတွက် ကာနဲလ်သည် ရင်းမြစ်များ (အထူးသဖြင့် ပရိုဆက်ဆာ နှင့် I/O device များ) အတွက် အောက်ခြေ အကျဆုံး စိတ်ကူးပုံဖော်နိုင်သည့် အလွှာ အဖြစ် ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။
အက်ရှားရီကီးယား ကိုလိုင်

**အက်ရှားရီကီးယား ကိုလိုင်** (Escherichia coli) သည် အီး ကိုလိုင် (E. coli) ဆိုသည့် အတိုကောက် အမည်ဖြင့် လူသိများသည့် အချောင်းသဏ္ဌာန်ရှိ ဘက်တီးရီးယားပိုး တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သွေးနွေးသတ္တဝါများ၏ အူလမ်းကြောင်းတွင် အတွေ့များသည်။ အီး ကိုလိုင် အမျိုးအစား အများစုမှာ ဘေးကင်းသော်လည်း အချို့မှာ လူတို့တွင် အစာအဆိပ်သင့်မှု ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

ဘေးကင်းသော အီး ကိုလိုင်များသည် ပုံမှန် ဘက်တီးရီးယားများ ဖြစ်ပြီး ဗီတာမင် ကေ ၂ ကို စစ်ထုတ်ပေး သောကြောင့် အူလမ်းကြောင်းတွင် ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည့် ဘက်တီးရီးယားများ မတွယ်ကပ်စေအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။ အီး ကိုလိုင်များ၏ ဗီဇ (ဂျီး) သည် ပိုမိုရိုးစင်းသည့်အပြင် ကိုင်တွယ်ရ လွယ်ကူသောကြောင့် ဇီဝနည်းပညာနှင့် အဏုဇီဝဗေဒ ပညာရပ်များတွင် အရေးပါသည့် ဓာတ်ခွဲခန်းသုံး ဘက်တီးရီးယားများ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဘက်တီးရီးယား
ကဏ္ဍ:အပူပိုင်းဒေသရောဂါများ
ဩစတြေးလျ အိုးပင်း

ဩစတြေးလျ အိုးပင်း သည် ဂရင်းစလင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲ ၄ ခုအနက် တစ်နှစ်အတွင်း ပထမဦးဆုံး ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ နွေရာသီ ဇန်နဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် ကျင်းပသည့် အရေးပါသော ကြေးစား တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ကစားသမားများသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ မျက်ခင်းကွင်းပေါ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ မဲလ်ဘုန်းဥယျာဉ် မြေမာကွင်း၌ ကျင်းပသည်။

## ကိုးကား
ဂျွန် မက်ကိန်း

အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် **ဂျွန်မက်ကိန်း** (မွေးရက် - ၂၃ ဩဂုတ် ၁၉၃၆) သည် ၂၀၀၈ခုနှစ် အမေရိကန် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် လက်ရှိ သမ္မတ အိုဘားမား နှင့် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ရရေးအတွက် အစဉ်တစိုက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ပြင်သစ် အိုးပင်း

**ပြင်သစ် အိုးပင်း** (ပြင်သစ်ဘာသာ : Les internationaux de France de Roland-Garros or Tournoi de Roland-Garros) သည် မေလနှောင်းနှင့် ဇွန်လဆန်းတွင် နှစ်ပတ်ကြာ ကျင်းပသည့် တင်းနှစ်ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် အိုးပင်းသည် ဂရင်းစလင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကြီး ၄ ခုအနက် တစ်နှစ်အတွင်း ဩစတြေးလျ အိုးပင်းပြီးနောက် ဒုတိယမြောက် ကျင်းပသည့် ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည့်အပြင် မြေနီကွင်းတွင် ပြုလုပ်သည့် တစ်ခုတည်းသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ယူအက်စ် အိုးပင်း

**ယူအက်စ် အိုးပင်း** (US Open, formally the United States Open Tennis Championships) သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဂရင်းစလင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကြီး ၄ ခုအနက် နှစ်တစ်နှစ်အတွင်း အချိန်ဇယားအရ နောက်ဆုံးကျင်းပသည့် တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲကာလမှာ ဩဂုတ်နှင့် စက်တင်ဘာလများအတွင်း နှစ်ပတ်ကြာသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားအဆင့် ယောက်ျားတစ်ဦးချင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကို ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ 

အဓိက ပြိုင်ပွဲများတွင် အမျိုးသားတစ်ဦးချင်း၊ အမျိုးသမီးတစ်ဦးချင်း၊ အမျိုးသားနှစ်ဦးစီ၊ အမျိုးသမီးနှစ်ဦးစီ၊ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ဒပ်ဘယ် (double) စသည်ဖြင့် ၅ မျိုးခွဲထားသည်။ ထို့အပြင် လူကြီးပိုင်း၊ လူငယ်ပိုင်းနှင့် ဘီးတပ်ကုလားထိုင်စီး အားကစားသမားများအတွက် ပြိုင်ပွဲများကိုလည်း ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ယိုဟန်း စထရောက်

ယိုဟန်းစထရောက်သည် ဩစတြီးယန်းလူမျိုး ဂီတပညာသည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ဗီယင်းနားမြို့၌ ၁၈၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ နာမည်ကျော် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း သားဖြစ်သူ ဟိုဟန်းစထရောက်အား သူကဲ့သို့ ဂီတဖြင့် အသက် မမွေးစေလို၍ ငယ်စဉ်ကပင် ဗီယင်းနားမြိုရှိ လက်မှုပညာ သင်ကျောင်းသို့ ပို့ပြီးလျှင် အရွယ်ရောက်သော အခါ၌လည်း ဘဏ်တိုက်စာရေးအလုပ်ကို လုပ်စေလေသည်။ သို့သော် စထရောက်သည် ဖခင်ကြီးကွယ်ရာ၌ တရောထိုးပညာကို တိတ်တဆိတ် သင်ယူ၍ ၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တီးဝိုင်းတစ်ခုကို သူကိုယ်တိုင် ဦးစီးကာ တီးမှုတ်ခဲ့၏။ ထိုအခါမှ စ၍ စထရောက်သည် ဂီတပညာသည်ကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ်၌ တီးဝိုင်းကို မိမိတီးဝိုင်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဩစတြီးယား၊ ပိုလန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများတွင် လှည့်လည်တီးမှုတ်ရာ လူကြိုက် အလွန်များခဲ့လေသည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုတော်အမျိုးသမီး တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီးလျှင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် အလုပ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်လေ၏။ ထိုနောက် စထရောက်သည် ကပွဲများ၌ သီဆိုရန် သီချင်းများကို ရေးသားယင်း သီချင်းရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် ကျော်ကြားလာပြန်သည်။ စထရောက်သည် ကပွဲသီချင်း ပုဒ်ပေါင်း ၄ဝဝ နီးပါးရေးသားခဲ့သည်သာမက ထိုသီချင်းများ ကဲ့သို့ပင် လူကြိုက်များသော အော်ပရာခေါ် တေးသံစုံဇာတ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ 

၁၈၉၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ရက်နေ့တွင် ဂီတစာဆိုကြီး စထရောက်သည် မိမိချက်မြုပ်ဖြစ်သော ဗီယင်းနားမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဩစတြီးယား ဂီတပညာရှင်များ