open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
WakuWaku Japan

**WakuWaku Japan**  ရုပ်သံလိုင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ အာရှတစ်ခွင်သို့ နေ့စဉ် ၂၄ နာရီထုတ်လွှင့်ပေးနေသော  ဖျော်ဖြေရေးရုပ်သံ အမျိုးအစား အခပေးရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန် ရုပ်သံအစီအစဉ်များကို  အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ၊ မလေးဘာသာ ၊ မွန်ဂိုးလီးယားဘာသာ တို့ဖြင့်လည်း ထုတ်လွှင့်နေသည်။  နိုင်ငံအလိုက် ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားတို့ဖြင့် စာတန်းထိုးပြသခြင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
WakuWaku () ဆိုသည်မှာ " စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်" " တက်ကြွဖွယ်" " နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းဖွယ် " စသည့်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံအစိုးရသည် အဆိုပါရုပ်သံလိုင်း အတွက် ယန်းငွေ ၁၅.၅ ဘီလီယံ အကုန်အကျခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့ တွင် ၎င်း၏ ပထမဆုံးအစီအစဉ်ဖြစ်သော WakuWaku Japan Music Festival ဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တရားဝင် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် စတင်ထုတ်လွှင့်ရာတွင် တစ်နေ့လျှင် ၁၂ နာရီစာ အစီအစဉ်များ ပြန်လှန်ပြသခြင်းစနစ်ဖြင့် သာ ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ထုတ်လွှင့်ချိန်တွင် နေ့စဉ် ၂၄ နာရီ စနစ်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ 

ထိုအချိန်တွင်  Indovision နှင့် OkeVision တွင်သာ ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် OrangeTV နှင့် BiG TV တို့တွင် တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း တရားဝင် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး 4TV ၌ ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။

## ရုပ်သံအစီအစဉ် 
**WakuWaku Japan** ရုပ်သံလိုင်း သည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ  အင်နီမေးရှင်း ကာတွန်းများ၊ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ၊ ရုပ်ရှင် နှင့် အားကစား အစီအစဉ်များ၊ ဂီတအစီအစဉ်များ၊ ဂျပန်အစားအစာ နှင့် ခရီးသွားအစီအစဉ်များ ကို ထုတ်လွှင့်နေသည်။

### ပြသခဲ့သောရုပ်သံအစီအစဉ်များ
* *Music Japan TV* (2014-2017)
* *WakuWaku Kids* (2015-2016)
* *J.League Goal Highlights* (2015-2016)
* *WakuWaku Football Academy* (2015-2016)
* *Shiki-Oriori: Japan Food & Festival* (2015-2017)
* *Quiz Surprise!! Japan (Indonesia and Myanmar only)* (2015-2016)
* *Catch Your Dream! –Study in Japan-* (2017)
* ''Let's Enjoy Japanese! aJapan*
* *The Asian Judge (also on CNN Malaysia)* (2016)
* *Tokyo Doki Doki Campus LIFE* (2016)
* *The Wonder Japan -Takumi- (also on CNN Malaysia)* (2015)
* *Shiki-Oriori* (2014-2015)
* *Dream of Red & White Samurai (Indonesia only)* (2015)
* *Enjoy! Tokyo Disney Resort TV*
* *Washoku World Challenge 2015''

## ကိုးကား
လျောင်းတော်မူ ဗုဒ္ဓ

, Gandhara art, 2nd or 3rd century]]
 (Sri Lanka, 12th century)]]
**လျောင်းတော်မူ ဗုဒ္ဓ** ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်တုများကို ဆိုလိုသည်။ လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်ပွားတော်များသည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုနေခြင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။ ထုလုပ်ရာတွင်လည်း ညာဘက်သို့စောင်းနေဟန် ထုလုပ်ကြပြီး ဦးခေါင်းသည် ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် ညာလက်ပေါ် အမှီပြုထားသည်။ ဗုဒ္ဓသည် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် သူ၏တပည့်သားတို့သည် လျောင်းနေဟန် ရုပ်ပွားတော် ပြုလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံးသော လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်ပွားတော်ကို ဝတ်ဖိုကျောင်းတော်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်မှ အရှေ့တောင်အာရှ နေရာတိုင်းတွင် ပြုလုပ်လာကြသည်။

## ထင်ရှားသည့် နမူနာများ 
]]

Burma:
* Winsein Tawya Buddha (Mawlamyaing) - 
* Shwethalyaung Buddha (Bago) - 
India:
* Cave #26 of Ajanta

Indonesia:
* Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, East Java.

Japan
* Nanzoin temple, in Fukuoka Prefecture.

Malaysia:
* Wat Chayamangkalaram in Penang
* Sam Poh Tong in Perak
* Wat Phothivihan in Tumpat, Kelantan

Sri Lanka:
* Dambulla
* Gal Vihara in Polonnaruwa (12th century)

Tajikistan:
* Buddha of Ajina-Tepa (13 meters long), on display in the National Museum in Dushanbe

Thailand:
* Wat Dhammachaksemaram (reclining Buddha of the 7th century in Dvaravati style coming from Muang Sema)
* Wat Lokaya Sutharam in Ayutthaya
* Wat Pho of Bangkok

## ကိုးကား
ဂိဖု ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး

**ဂိဖုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး** (岐阜大仏) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုစီရင်စု၊ ဂိဖုမြို့တော်၊ ရှိုးဟိုးဂျိတွင် တည်ရှိသည်။ Kinpouzan Shōhō  ကျောင်း၏ ၁၁ ဆက်မြောက် ဘုန်းတော်ကြီး Ichyuu က ၁၉၇၀ ဝန်းကျင်တွင် တည်ဆောက်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့သည်။ Ichyuu သည် ထိုဘုရားကြီး မပြီးခင် ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆုံးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ အမွေဆက်ခံသူဘုန်းတော်ကြီး Kohshuu လက်ထက် ၁၈၃၂၊ ဧပြီလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ တည်ဆောက်မှုသည် ၃၈ နှစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ထောင်လိုက်အနေအထားရှိပြီး ကြီးမားသည့် ရုပ်ပွားတော်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

## တည်ဆောက်ခြင်း
ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ၎င်း၏ တည်ဆောက်ထားသည့် နည်းလမ်းကြောင့် သူများနှင့်မတူ ထူးခြားသည်။ ပထမအနေဖြင့် အလယ်တိုင်သည် ၁.၈ မီတာရှိပြီး ginkgo သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဗုဒ္ဓပုံစံကိုမူ ဝါးဖြင့် ရာဇမတ်ကွက်ပြုလုပ်ကာ လုပ်ထားသည်။ ထိုဝါးတို့ကို ရွံ့စေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံထားပြီး ပိဋကတ်များကို ထိုရွှံ့စေးများအပေါ်တွင် ရေးထားသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ထိုပိဋကတ်တို့ကို သစ်စေနှင့် ရွှေရောင်အချပ်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။

## အတိုင်းအတာများ
* ရုပ်တု၏ အမြင့် = ၁၃.၇ မီတာ (၄၄.၉ ပေ)
* မျက်နှာတော်၏ အလျား = ၃.၆၃ မီတာ (၁၁.၉ ပေ)
*မျက်လုံး၏ အလျား = ၀.၆၆ မီတာ (၂.၂ ပေ)
* နား၏ အလျား = ၂.၁၂ မီတာ (၇ ပေ)
* ပါးစပ်၏ အကျယ် = ၁.၃၁ မီတာ (၄.၃ မီတာ)
* နှာခေါင်း၏ အရှည် = ၀.၃၆ မီတာ (၁.၂ ပေ)

## သွားရောက်ရန်
JR ဂိဖုရထားဘူတာ (စင်္ကြံ - ၁၁) သို့မဟုတ မိုင်တဲဆုဂိဖုရထားဘူတာ (စင်္ကြံ - ၄) နှင့် နဂရသို့သွားမည့် မည်သည့် ဘတ်စကားဖြင့်မဆို သွားလာနိုင်သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市) Gifudaibutsu001.jpg|Shōhō-ji
File:岐阜大仏-大仏殿-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu002.jpg|Shōhō-ji
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu003.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)Gifudaibutsu008.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu010.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)-五百羅漢Gifudaibutsu019.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)-五百羅漢gifudaibutsu024.jpg

## ကိုးကား
ပန်းကြည့်ပွဲတော်

ရှေ့တွင်မြင်တွေ့ရပုံ၊ ၂၀၀၅]]
]]
**ပန်းကြည့်ပွဲတော်** (花見 - ဟနမိ ဟု အသံထွက်သည်) သည် ဂျပန်ရိုးရာဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်ပြီး လှပသောပန်းများကို ကြည့်ရှုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်တို့သည် ပန်းကို **ဟန** ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ၏။ ထိုပန်းကြည့်ပွဲတော်တွင် ချယ်ရီပန်း (ဆာခူရာ)၊ သို့မဟုတ် plum ဟု ခေါ်သည့် အပင်များကို ကြည့်ရှုကြသည်။ မတ်လ အဆုံးပိုင်းနှင့် မေလအစပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ချယ်ရီပန်းများ တစ်နိုင်ငံလုံး ပွင့်လန်းကြသည်။ အိုကီနာဝါကျွန်းတွင်မူ ဖေဖော်ဝါရီလပထမပတ်လောက်တွင် ပွင့်ကြသည်။ ပန်းများပွင့်လန်းချိန်ကို မိုးလေဝသဌာနက နှစ်စဉ် ခန့်မှန်းကြေညာပေးသည်။ ပန်းပွင့်ချိန်၏ နောက်ဆုံးတစ်ပတ် သို့မဟုတ် နှစ်ပတ်တွင် ပွင့်သောပန်းများကို ကြည့်ရန်စီစဉ်ကာ ပန်းကြည့်ပွဲတော်ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအချိနတွင်မူ ပန်းကြည့်ပွဲတော်တွင် ပါတီများပါ ကျင်းပလာကြပြီး နေ့အချိန် သို့ ညဘက်တွင် ချယ်ရီပန်း၏ ရနံ့ကို ရှူရှိုက်ကြသည်။ ညအချိန်တွင် ကျင်းပသည့် ပန်းကြည့်ပွဲတော်ကို ရောဇခူရာ (夜桜) "ညချယ်ရီ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အိုကီနာဝါကျွန်းတွင် ချယ်ရီပင်တို့တွင် မီးအိမ်လေးများဖြင့် အလှဆင်ကာ ညနေခင်းတွင် လှပစွာ ခံစားနိုက်ရန် ပြုလုပ်ကြသည်။

ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပန်းကြည့်ပွဲတော်သည် ရှေးကတည်းက တည်ရှိခဲ့သည်။ plum ( 梅) ဟုခေါ်သည့် အပင်များကို ကြည့်ရှုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ကြည့်ရှုကြခြင်းကို အုမဲမိ ( 梅見) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ပန်းကြည့်ခြင်းသည် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်သူများကြားတွင် ခေတ်စားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ချယ်ရီပန်းကြည့်ပွဲတော်ထက် ပိုမိုတည်ငြိမ်အေးဆေးသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ချယ်ရီပန်းကြည့်ပွဲမှာမူ  လူငယ်လူရွယ်များ ပါဝင်ဆင်နွှဲကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဆူညံ၍ ကြိတ်ကြိတ်တိုး ဖြစ်နေ‌သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Hana No En.jpg|Ukiyo-e painting from *The Tale of Genji*, chapter 20 *Hana no En, "Under the Cherry Blossoms"*, by artist Kunisada (1852)
File:Cherry Blossom Viewing Picnic, ca. 1624-1644, 39.87.jpg|*Cherry Blossom Viewing Picnic*, ca. 1624–1644. Edo period, Kan'ei Era. Ink, color and gold leaf on paper, Brooklyn Museum
File:Yasui tenjinyama hanami.jpg|Hanami in Osaka. People enjoy viewing blossoms with dance, music, food and sake. The black box on the right is a multi-tiered bento box. Hiroshige (1834)
File:Chiyoda Ooku Hanami.jpg|Ladies in the Edo palace enjoying cherry blossoms, Toyohara Chikanobu (1894)
File:Rukujogosho hanami.jpg|Evening Banquet for Cherry-blossom Viewing at the Rokujô Palace (Rokujô gosho hanami no yûen), by Kunisada (1855)
File:Yoshitsune with benkei.jpg|Woodblock print by Tsukioka Yoshitoshi, series ’Courageous Warriors (Yoshitoshi musha burui)’, Kurō Hangan Minamoto Yoshitsune and Musashibō Benkei under a cherry tree

## ကိုးကား
မဟာဓာတ်ကျောင်းတော် (အယုဓျာ)

and statue of Buddha, Wat Mahathat, Ayutthaya]]

**မဟာဓာတ်ကျောင်းတော်** (; **Mahādhātu**) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗဟို အယုဓျာတွင် တည်ရှိသည်။

## တည်နေရာ
ကျောင်းတော်သည် အယုဓျာမြို့ဟောင်း၏ အလယ်ဗဟို၊ ချိခွန်းလမ်း နှင့် နရဲဆူစန်လမ်းကြား ဖရာရမ်ပန်းခြံ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဝရှိဆွတ်

***ဝရှိဆွတ်*** () သည် ဂျပန်စတိုင် အခန်းများကို ဆိုလိုသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ကမူ "tatami room" ဟု မကြာခဏ ခေါ်ကြသည်။ ဂျပန်တို့၏ အိမ် သို့မဟုတ် ရိုးရာ tatami ကြမ်းခင်းရှိသည့်  တိုက်ခန်းတွင် ရှိသည့် အခန်းတစ်ခုကို ဆိုလိုသည်။  ဝရှိဆွတ်များသည် ဆွဲတံခါး (襖　- ဖုစုမ) များကို အသုံးပြုကြသည်။ ပတ္တတပ် တံခါးများထက် ဖုစုမများကို ဝရှိဆွတ်များတွင် ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။　ဝရှိဆွတ်တွင် ရှိုးဂျိဟုခေါ်သည့် အခန်းတစ်ခန်း ပါရှိပြီး ဧည့်ခန်းအဖြစ် ထားရှိသည်။ ထိုအခန်းတွင် ဂျပန်အခေါ် **အတိုကိုနိုမ**  အလှဆင်ပစ္စည်းများကို ထားရှိသည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်တို့၏ အခန်းအားလုံးနီးပါးသည် ဝရှိဆွတ်များ ဖြစ်လာကြသည်။ တတမိ (tatami) ကြမ်းခင်းပေါ်တွင် ဖုတွန်ဟုခေါ်သည့် ဂျပန်အခင်းတစ်မျိုးကိုထားရှိပြီး ဂျပန်လူမျိုးတို့သည် အိပ်စက်ကြသည်။ ထိုင်ရာတွင်လည်း တတမိအပေါ်  သို့မဟုတ် တတမိအပေါ်တွင် ထားရှိသည့် ဇဘုတွန် အပေါ်တွင် ထိုင်ကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်မူ ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ အိမ်အများစုတွင် ဝရှိဆွတ်အခန်းသည် တစ်ခန်းသာ ထားရှိသည်။ ဧည့်သည်များနှင့် လက်ခံတွေ့ဆုံရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ သုံးကြသည်။ ကျန်အခန်းများကိုမူ အနောက်နိုင်ငံများစတိုင် ပြုလုပ်ကြသည်။ အသစ်ဆောက်လုပ်လာကြသည့် ဂျပန်တိုက်ခန်းများတွင် ဝရှိဆွတ်သည် အားလုံး၌ မပါဝင်လာတော့ပေ။ ကြမ်းခင်းဖယောင်းပုဆိုးနှင့် သစ်မာများကိုသာ အခင်းအတွက် အသုံးပြုလာကြသည်။

ဝရှိဆွတ်၏ အရွယ်အစားကို တတမိဖျာ(tatami mats) ပမာဏဖြင့် တိုင်းတာသည်။ ရေတွက်ရာတွင် စကားလုံး ဂျိုး(畳) ကို သုံးသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် တတမိဖျာ အရွယ်အစားသည် ၆ သို့ ၈ ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အိမ်များတွင် ရှိကြသည်။ ဖျာတစ်ဝက်စာ ၄.၅ ပို အသုံးပြုကြသည့် တတမိအခန်းများလည်း ရှိသည်။

ဝရှိဆွတ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်သည့် ပရိဘောဂများတွင် မိသားစုဝင်များ ညစာစားရန် သို့မဟုတ် ဧည့်သည့်များကို ဧည့်ခံရန် စားပွဲခုံအနိမ့်တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ဇဘုတွန် သို့မဟုတ် ကုလားထိုင်အနိမ့်ကို တတမိဖျာပေါ်တွင်ထားက ထိုင်ကြသည်။ **အကိုတဆွတ်** ဟု ခေါ်သည့် စားပွဲအနိမ့်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ထိုစားပွဲတွင် အပူပေးပစ္စည်းများပါဝင်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထိုစားပွဲသည် ဂျပန်တို့၏ အိမ်အများစုတွင် အရေးပါသည်။

ဆန်ကျင်ဘက် စကားလုံးဖြစ်သည့် *ရောရှိဆွတ်* (洋室) ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အနောက်တိုင်းစတိုင် အခန်းများဟု ဆိုလိုသည်။ ဝရှိဆွတ်အတွက် နောက်ထက် အသုံးအနှုန်းတစ်မျိုးမှာ *နိဟွန်းမ* (日本間) ဖြစ်သည်။ *ရောရှိဆွတ်* အတွက် အလားတူသည့် အသုံးအနှုန်းမှာ *ရောမ* (洋間) ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်လာသူတစ်ယောက်အကြောင်း

***ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်လာသူတစ်ယောက်အကြောင်း*** သည် ဆန်းလွင် (အရှင်အာဒိစ္စရံသီ) ၏ ကျော်ကြားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
စာအုပ်တွင် ဦးဆန်းလွင်သည် အစ္စလာမ်၊ ခရစ်ယာန် စသည့်ဘာသာများမှ ဗုဒ္ဓဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပုံကို ရေးသားတင်ပြထားသည်။ သူ၏ ဘဝအတွေ့အကြုံနှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အတွေးအခေါ်၊ ဝါဒတို့ကိုလည်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ 

ဦးဆန်းလွင်သည် သူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဖြစ်မီ (၃၅) နှစ်ကာလပတ်လုံး ဘဝဒဿန၊ အတွေးအခေါ်၊ အယူဝါဒတို့ကို လေ့လာခဲ့ပုံကို စာအုပ်တွင်
အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသိပညာကို လိုလားသည် ဖြစ်အံ့၊ ဘဝသစ္စာကို ရှာလိုသည်ဖြစ်အံ့၊ ယထာဓမ္မကိုသာ မြင်လိုသည် ဖြစ်အံ့၊ ကမ္ဘာပေါ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးသော အယူဝါဒ မျိုးစုံကို မွှေနှောက်လိုသည် ဖြစ်အံ့။ ထိုသူအား စင်ကြယ်သော အမြင်ကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ ဖွင့်ထားသော စိတ်နှလုံး (open mind) ရှိအပ်၏။ ဖွင့်ထားသော စိတ်နှလုံးရှိသူတိုင်းအား ဤစာကို ဖတ်ရန် ဖိတ်ကြားပါသည်။
ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

## ထုတ်ဝေခြင်း
ယခင်က စာအုပ်ကို လေးတွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့၏။ နောင်အခါ တစ်အုပ်တည်းအဖြစ် ပေါင်း၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ “ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ယုံကြည် ဆည်းကပ်လာသူတစ်ယောက်အကြောင်း” သည် ဦးဆန်းလွင် ရေးခဲ့သည့် စာအုပ်များထဲတွင် အထူးထင်ရှားသည့်စာအုပ် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရောဟဏ

**အရှင်ရောဟဏ** သည် မိလိန္ဒပဉှာကျမ်းတွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏။ အရှင်နာဂသေန၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာလည်း ဖြစ်၏။

## ရဟန်းတို့၏ ဒဏ်ပေးခြင်း
မိလိန္ဒမင်း သည် ရဟန်းတို့အား အမေးပုစ္ဆာတို့ဖြင့် နှိပ်စက်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတို့သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်ရှိ နာဂသေနနတ်သားအား လူ့ပြည်သို့လာကာ မိလိန္ဒမင်း၏ ယုံမှားသံသယကို ဖြေဖျောက်ပေးပါရန် သွားရောက်တောင်းပန်၏။

နတ်ပြည်မှ ပြန်လာပြီးသော် ရဟန်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်၊ ရက္ခိတကုန်းပြင်တွင် စုဝေးနေ၏။ ထို့အချိန်တွင် အရှင်ရောဟဏသည် ဟိမဝန္တာတောင်သို့ဝင်ကာ ထိုနေ့မှစရေပါက ခုနစ်ရက်မတိုင်ခင်က နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနေ၏။ ထိုအခါ ရဟန်းတစ်ပါးက အရှင်အဿဂုတ္တအား “ဤအစည်းအဝေးသို့ မလာသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိပါ၏လော” ဟု မေး၏။ ထိုအခါ “ရှိပါ၏”  ဟု ဖြေ၏။ 

ထိုအချိန်တွင် အရှင်ရောဟဏသည် သမာပတ်မထကာ “ရဟန်းတို့သည် မိမိကို တောင့်တ၏” ဟု သိတော်မူကာ ရက္ခိတကုန်းပြင်သို့ လာ၏။ 

ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် “မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော် ပျက်စီးသည်ရှိသော သံဃာပြုရမည့် ကိစ္စကို မမြင်သလော” စု မေး၏။ ထိုအခါ အသျှင်ရောဟဏသည် တောင်းပန်လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ သံဃာသည် အသျှင်ရောဟဏအား “သောဏုတ္တရအမည်ရှိသည့် ပုဏ္ဏားတွင် နာဂသေနမည်သော သားငယ် ဖွားမြင်လိမ့်မည်။ ထိုသူငယ်အား လူ့ဘောင်မှ နှင်ထုတ်လျက် ရှင်သာမဏေပြုစေလော့” ဟု မိန့်တော်မူကာ ဒဏ်ပေး၏။ ထိုအခါ အရှင်ရောဟဏသည် “ကောင်းပါပြီ” ဟု ဝန်ခံတော်မူ၏။

## ကိုးကား
သွေး (ဝတ္ထု)

***သွေး*** သည် ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၏ ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျာနယ်ကျော်မမလေးသည် ဤဝတ္ထုတွင် စစ်ပြီးခေတ်ကာလ အဖေတူ မအေကွဲ မောင်နှမနှစ်ယောက်၏ သံယောဇဉ်ကို အထင်းသား ပေါ်လွင်အောင် ရေးဖွဲ့ထားသည်။

ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အစ်မဖြစ်သူနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မောင်ဖြစ်သူတို့၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤ “သွေး” ဝတ္ထုသည် ဂျပန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း ခံရသည်။

## ရေးဖြစ်ခြင်း
ဂျာနယ်ကျော်မမလေးသည် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် အခန်းဆက်ရေးခဲ့သည့်။ နောင်အခါ စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခြင်း 
သွေးဝတ္ထုကို ဂျပန်ဒါရိုက်တာ Koji Chino မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် *The bonds of blood* အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
သူလိုလူ (ဝတ္ထု)

***သူလိုလူ*** သည် ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၏ ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျာနယ်ကျော်မမလေးသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးချစ်မောင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို *သူလိုလူ* ဝတ္ထုဖြင့် ရေးသားထားသည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်တွင် ဂျာနယ်ကျော်မမလေးသည် ဦးချစ်မောင်နှင့် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပုံမှစ၍ သေဆုံးသွားသည့်အချိန်အထိ ဦးချစ်မောင်အကြောင်းကို ရေးသားတင်ပြထားသည်။ ဦးချစ်မောင်၏ လေးစားဖွယ်ကောင်းသည့် ရိုးဂုဏ်ကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဦးချစ်မောင် ရေးသားခဲ့သည့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများကိုလည်း ဖော်ပြထားပေသည်။

*သူလိုလူ* ဝတ္ထုသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းခံရသည်။ ထိုစာအုပ်၏ အမည်မှာ *A Man Like Him*ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရွှေဘိုသနပ်ခါး (သီချင်း)

***ရွှေဘိုသနပ်ခါး*** သီချင်းကို မန္တလာမြင့်၏ အကျော်ကြားဆုံးတေးဟု ဆိုကြသည်။ `အစကတော့ဖြူဖြူ ညိုသွားပြီ၊ အခုတော့ ညိုသွားပြီ၊ ပျိုမှားပါပီရှင် ခေါ်လာမိတယ်´ အစချီ ၎င်းသီချင်းကို နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်က ရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာတင်က သူ၏ထုံးစံအတိုင်း `ကြံကြံဖန်ဖန်ရန်ကုန်သူ၊ မန္တလာမြင့်တို့ ရန်ကုန်သူ၊ မန္တလေးရောက်မှ အသားမည်း ပြန်သတဲ့ဆူ´ စသည်ဖြင့် တေးဆိုသူ မန္တလာမြင့်၏ အမည်ကို တေးသီချင်းတွင် ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသီချင်းကို ၁၉၃၈-ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့၏။ နောင် အဆိုတော် ကိုအံ့ကြီးက ရန်ကုန်သူ အမည်ဖြင့် ပြန်လည်သီဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် `အသားရယ်ဖြူ လူပေမို့လား´အစချီစာပိုဒ် တစ်ပိုဒ် မပါဝင်ခဲ့ပေ။

## ကိုးကား
ကုသိုလ် နှင့် အကုသိုလ်

**ကုသိုလ် နှင့် အကုသိုလ်** သည် ဦးရွှေအောင်၏ ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်တွင် ဦးရွှေအောင်သည် ကုသိုလ်ကြောင့် ကောင်းကျိုးခံစားရပုံနှင့် အကုသိုလ်ကြောင့် မကောင်းကျိုးခံစားရပုံတို့ကို ကျမ်းဂန်အထောက်အထားများဖြင့် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
ကြီးမားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ

**ကြီးမားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ**ကို ဖော်ပြထားသည်။

## တရုတ်
* လီရှန်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
* ရွန့်ဟီယန်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
* လင်းရှန်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
* ထီယန်တန်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
* Spring Temple Buddha

## ဂျပန် 
* ဒိုင်းဘုဆွတ် (ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကြီးမားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ပေးသည့်အမည်နာမ ဖြစ်၏။

** ဂိဖု ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
** ကာမာဂါယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
** ကမာကူရ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
** တခအိုခ ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
** တိုးဒိုင်းဘုရားကျောင်း ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
** အုရှိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး

## ထိုင်း 
* ဝပ်ဖိုဘုရားကျောင်း
* ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး (ထိုင်း)
* ဖရာယိုင်ကျောင်းတော်

## အခြား 
* လေးကျွန်းစကြာရပ်တော်မူ၊ မြန်မာ
* ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်
* ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး (ဗုဒ္ဓဂါယာ)၊ အိန္ဒိယ

## ကိုးကား
ဆင်းဆေး

**ဆင်းဆေး** (*ဆင်းဆိုင်* ဟုလည်း အသံထွက်သည်) () တရုတ် နှင့် ဂျပန်ဘာသာစကားတွင် ချီးမြှောက်ခေါ်ဝေါ်သည့် ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုပါက **အခြားတစ်ဦးထက် အရင်မွေးဖွားသူ** သို့မဟုတ် **အရင်ဖြစ်လာသောသူ** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပုံမှန်အသုံးပြုရာတွင် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ခေါ်ဝေါ်ရန် သုံးနှုန်းပြီး **ဆရာ** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစကားလုံးကို အခြားသော လုပ်ငန်းဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရှိသူများ ကို ခေါ်ဝေါ်ရာတွင်လည်း သုံးစွဲသည်။ ဥပမာ - ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ စားရင်းကိုင်များ၊  ရှေ့နေများ၊ ရူပဗေဒပညာရှင်များ၊ နိုင်ငံရေးသမားများကို ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အနုပညာ သို့မဟုတ် အတတ်ပညာတစ်ရပ်ရပ်တွင် ကျွမ်းကျင်မှုရှိသည့် အချို့သောသူများကို ရိုသေလေးစားစွာ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင်လည်း သုံးစွဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ကိုယ်ခံပညာဆရာများတို့ ဖြစ်သည်။

## ဝေါဟာရသမိုင်း
အက္ခရာနှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် ဝေါဟာရသည် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုပါက **အရင်မွေးသည်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အသက်နှင့် အတွေ့အကြုံပေါ်မူတည်၍ ပညာရှိသော သင်ကြားသူကို ရည်ညွှန်းသည်။

နာမဝိသေသနစကားလုံး 大 သည် **ဒိုင်း** ဟု အသံထွက်၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ **များပြားသော** သို့မဟုတ် **ကြီးမားသော** ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အကြီးအကဲ (grand master) ဟုလည်း ပြန်ဆိုလေ့ ရှိသည်။ ထိုစကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက **ဒိုင်းဆင်းဆေး** ဖြစ်လာသည်။ ဒိုင်းဆင်းဆေးသည် ကျောင်းတစ်ခု သို့မဟုတ် ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုတွင် ပထမတန်းဆရာများအဖြစ် ရည်ညွှန်းခံရသူများအတွက် သုံးနှုန်းသည်။ အထူးသဖြင့် ပညာရေးနှင့်ဆိုင်သည့် ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အုပ်စုတစ်ခုတွင် ဆင်းဆေးဟု သတ်မှတ်ရန် အဆင့်မရှိသေးသော ရာထူးအားဖြင့်မြင့်သူများကို **ဆင်းပိုင်** (先輩) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ **ဆင်း** (先) ကို  "အရင်က" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏။ အထူးသဖြင့် ဆင်းပိုင်ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ကိုယ်ခံပညာနယ်ပယ်တွင် ဆင်းဆေးမဟုတ်သည့် ကျွမ်းကျင်သူအကြီးအကဲများအတွက် သုံးနှုန်းလေ့ ရှိသည်။

ဂျပန်ဘာသာစကားတွင် ဆင်းဆေးဟု ဖော်ပြသော အက္ခရာ( 先生) သည် တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် တူညီ၏။ တရုတ်တို့သည် ထိုအက္ခရာကို xiānshēng ဟု အသံထွက်ကြသည်။ xiānshēng သည် အရေးပါသည့်  ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် လောကဝတ်ဂုဏ်ပုဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် ဤဝေါဟာရကို *senʃaŋ or *sienʃaŋ ဟု အသံထွက်ကြသည်။ ခေတ်သစ်စံတရုတ်ဘာသာစကားတွင် Mr ကဲ့သို့ အမည်ပေးရန် အသုံးပြုကြသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားတွင် ဆင်းဆေးသည် ကျားမ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အသုံးပြုသည်။ ထိုကဲ့သို့ အသုံးပြုမှုသည် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အသုံးပြု‌နေမှုနှင့် တူသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှုများသည် တရုတ်အလယ်ပိုင်း ဝေါဟာရဆင်းသက်လာမှုနှင့် ပိုမို၍ နီးစပ်ဆက်စပ်မှု ရှိပေသည်။

## ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် သုံးနှုန်းခြင်း
ဇင်ကျောင်းတော်များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည့် ဆန်ဘိုခရောဒန်များတွင် ဆင်းဆေးဟူသော ဝေါဟာရကို သုံးစွဲကြသည်။ စီမံခန့်ခွဲမှုအဆင့်အလိုက် ဆင်းသက်လာသော ဆရာများကို ရည်ညွှန်းရန် သုံးနှုန်းကြ၏။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အခြားသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းများတွင် အသက်ဝါကြီးခြင်းကို ဂရုထားခြင်း မရှိဘဲ သုံးစွဲသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
မာဖီးယား

**မာဖီးယား**သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများ အရေအတွက်ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ အမည်ဖြင့်ဖော်ပြမည်ဆိုလျှင် ဆိုင်ဆီလီယံ မာဖီးယား ဖြစ်ပြီး အီတလီအခြေပြုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များကို ကိုဆာ နိုဆထရာ ဟုသိကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် “မာဖီးယား”ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အမေရိကန် မာဖီးယား ဟုညွှန်းဆိုကြသည်။ အခြားသော မာဖီးယားကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားသော အဖွဲ့အစည်းများကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် ရုရှား မာဖီးယား၊ တရုတ် ထရိုင်ယက်၊ အယ်လ်ဘေးနီးယန်း မာဖီးယား၊ ဘော့စ်နီးယန်း မာဖီးယား၊ အိုင်းရစ် လူဆိုးဂိုဏ်း၊ ဂျပန် ယာကူဇာ၊ နီရာပိုလီတန် ကာမောရား၊ ကာလာဘရိုင်ယန် အင်ဒရန်ဟီတာ၊ အင်ဒီယန်း မာဖီးယား၊ ယူနီဝမ်း ကောစ်၊ ဆာဗီးယန်း မာဖီးယား နှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း မာဖီးယား တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဒေသအတွင်းတွင်ဖွဲ့စည်းထားသော မာဖီးယား အဖွဲ့အစည်းများ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ရှိကြပြီး မည်သည့်တိကျသော လူမျိုးရေးနောက်ကြောင်းနှင့်မျှ အဆက်အသွယ်မရှိကြပါ။
အချို့သော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ကြသည့် အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းများသည် နိုင်ငံရေးအရင်းခံများ ဖြစ်ကြသည်။ လူဆိုးဂိုဏ်းများ စည်းကမ်းတကျရှိခဲ့မည်ဆိုလျှင် စနစ်တကျရှိသည်ဟုဆိုရန် လုံလောက်သည်။ စနစ်တကျစီိစဉ်ထားသော လူဆိုးဂိုဏ်း သို့မဟုတ် ဒုစရိုက်သားများကို ဆူပူသောင်းကျန်းသောလူအုပ်စုဟုလည်း ညွှန်းဆိုနိုင်သည်။ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများနှင့် ပတ်သက်နေမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်းအဖြစ် ညွှန်းဆိုသည်။
## မာဖီးယား အစ အီတလီက
မာဖီးယား ခေါ် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော လျှို့ဝှက်အသင်းကြီးသည် အီတလီပြည်ပိုင်၊ စစ္ဆလီကျွန်းကြီးမှ ၁၈၅၄-ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မာဖီးယားအသင်းကြီး၌ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း အုပ်ချုပ်ရေးရှိ၏။ အသင်းကြီးက စည်းမျဉ်းဥပဒေ ရေးဆွဲသတ်မှတ်မထား။ ထုံးတမ်းအဆင်အလာအတိုင်း ခရီးသွား၏။ ပုလိပ်စုံထောက်အဖွဲ့များ ခန့်အပ်ထားသည်။ အီတလီအစိုးရကို တစ်ဂိုဏ်းတစ်စင်ဖြင့် အန်တုသော အစည်းအရုံးကြီး ဖြစ်သည်။ အသင်းကြီးဩဇာမခံသူများကို မြေလှန်ရှာဖွေ၍ အဆုံးစီရင်ပစ်၏။ မာဖီးယားများသည် တိုင်းပြည်ကြီးတွင် တိုင်းပြည်ငယ် တစ်ဆူ ထွန်းကားနေသည်သာမက နေပြည်တော်ကို ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ဆိုင်နေသော တစ်သီးပုဂ္ဂလ တိုင်းပြည် အစည်းအရုံးအသင်းအဖွဲ့ ဖြစ်၏။ 

## သတ္တိရှိဖို့လို
မာဖီးယားအသင်းသည် ပေါ်စ၌ လက်ရွေးစင် ခေါင်းဆောင်များ မရှိ။ လျှို့ဝှက်သော အမှတ်သညာ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အသင်းတံဆိပ်၊ ဇာတ်သွင်းသော အခမ်းအနားနှင့် အသင်းဝင် စည်းကမ်းဥပဒေ သီးသီးသန့်သန့်ကြီး မထားချေ။ အသင်းဝင်လိုသူသည် သတ္တိဗျတ္တိ စွမ်းပကားနှင့် ပြည့်စုံ၍ ဓားခုတ်လှံထိုး လက်ရုံးရည် အတတ်ပညာ တတ်မြောက်ပါက အလိုအလျောက်ပင် မာဖီးယားအသင်းသား ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ယောက်ျားပီသသော စစ္ဆလီကျွန်းသားတိုင်း မာဖီးယားအသင်းသား ဖြစ်၏။ အသင်းဝင်မှာ သူရဲဘောနည်းကြောင်းပြသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အသင်းကြီး၏ ထုံးစံအတိုင်း အသတ်ခံရ၏။ မာဖီးယားအသင်းသားများ ပြောကြားသော "'ဗန်းစကား"' သက်သက်ပေါ်သေးသည်။ အားကြီးသူ- အရဲဆုံး အမိုက်ဆုံးသူသည် ဗိုလ်ဖြစ်၏။ သူ့ထက်သူ လူစွမ်းကောင်းများ ပေါ်ပေါက်၏။ ဗိုလ်လုပွဲ ပေါ်၏။ လုယက်တိုက်ခိုက် စုဆောင်းရသမျှကို ဩဇာအာဏာကြီးသူများက မိမိတို့ ကြိုက်သလို ဝေငှ ယူကြ၏။ နှုတ်ဆိတ်မှုသည် မာဖီးယားတို့ ရိုသေရသော ဓလေ့ဖြစ်၏။ ရဲရင့်ခြင်း အဆင်အလာကို ထိန်းသိမ်းမှုသည် မာဖီးယားတို့၏ ဝတ္တရားပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
လက်မည်းကြီး

**လက်မည်းကြီး**ဟူသော လျှို့ဝှက်အသင်းသည် ဆားဗီးယားပြည်၊ အလက်ဇန္ဒြားဘုရင်ကို သတ်သူ အွမ်လာဒီနာတစ်ဦး **အပစ်ဆ်**ဆိုသူက အွမ်လာဒီနာ လျှို့ဝှက်အသင်း ငြိမ်နေသောအခါ အလားတူ အသင်းတစ်ခု ထူထောင်လိုက်သည်။ ထိုအသင်းကို လက်မည်းကြီးဟု ခေါ်ကြသည်။ ကြွေးကြော်သံမှာ **ညီညွတ်ရေး သို့မဟုတ် သေ** ပင်တည်း။ ဆလက်ဗ်လူမျိုးများ ပေါင်းသင်းညီညွတ်ရေး အဓိကထား၏။ ဘဲလ်ဂရိတ်မြို့တော်၊ **ပိုင်မောင့်**သတင်းစာတိုက်၌ အသင်းလျှို့ဝှက်စွာ စည်းဝေး၏။ **ပန်းကုံးစိမ်း**ဟိုတယ်ဆိုင်မှာလည်း ကျောင်းပြေးနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ လူငယ်များ စုရုံး၍ တိုင်းရေးပြည်ရေး ဆွေးနွေးရာမှ လက်မည်းကြီး ပေါ်သည်ဆို၏။

၁၉၀၇-ခုနှစ်၌ လက်မည်းကြီး က မွန်တီနီဂရိုနယ်ဘုရင် နီကိုလတ်ခ်ကို ဗုံးဖြင့် ပစ်သတ်ရန် ကြံစည်ဖူး၏။ ၁၉၁၁-ခုနှစ် အွမ်လာဒီနာဂိုဏ်းဝင် လက်မည်းကြီး သင်းထောင်သူ အပစ်ဆ် က လက်မည်းကြီး သင်းကို တန်ခိုးကြီးအောင် လုပ်ကြံပြန်သည်။ အွမ်လာဒီနာအသင်းဝင်ဟောင်းများစု၍ အသင်းဝင် ငါးဦး "'လက်တစ်ချောင်း"'တပ်ခွဲ ဖွင့်၏။ တစ်သဝေမတိမ်း လူကြီးဩဇာ လိုက်နာပါမည်ဟု သစ္စာဆိုကြ၏။ အသင်းတံဆိပ်မှာ လူ့ခေါင်းခွံနှင့် ခြေရိုးလက်ရိုး ကြက်ခြေခတ်များနှင့် ဓားမြှောင်၊ ဗုံးအဆိပ်ပုလင်းကို လက်ဖြင့် ဆုပ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း

***စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း*** သည် ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းတွင် ခက်ခဲနက်နဲသည့် မေးခွန်းတစ်ထောင်ကျော်ကို ဖြေကြားထားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၊ ရဟန်းများ၏ အလေးထား ဖတ်ရှုရသည့် စာအုပ်လည်း ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်တွင် ပါဝင်သည့် မေးခွန်းများကို မေးထားသူမှာ ကျည်းကန်ရှင်ကြီး ဖြစ်၏။ ဖြေသူမှာ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။ မေးသူနှင့် ဖြေသူမှာ လောကီ လောကုတ် ပိဋကတ်စာပေကို ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ပဉ္စဒီပဒါယိကာထေရီ

**ပဉ္စဒီပဒါယိကာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ရှေးအတိတ်ဘဝ
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်သော် ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက် ကာလတွင် ဖြစ်၏။ ပဉ္စဒီပဒါယိကာထေရီသည် ဟံသာဝတီမြို့တွင် နေထိုင်၏။ လဆုတ်ရက်တွင် ပဉ္စဒီပဒါယိကာထေရီသည် ထင်းရှူးဗောဓိပင်မြတ်ကို ဖူးမြင်ရ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရာသည် မနှိုင်းမယှဉ်အပ်သော ဂုဏ်တော်ရှိပါက ဤဗောဓိပင်သည် တန်ခိုးပြပါဟု အဓိဋ္ဌာန်၏။ ထိုအခါ ဗောဓိပင်သည် တောက်ပကုန်၏။ ထို့နောက် ပဉ္စဒီပဒါယိကာထေရီသည် ခုနစ်နေ့၊ ခုနစ်ညပတ်လုံး  ထိုင်နေ၏။ ထို့နောက် ဆီမီးပူဇော်ခဲ့၏။

ထို့သို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကြောင့် များစွာသော ကောင်းကျိုးတို့ကို စံစားရ၏။ ဆီမီးလှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ မကောင်းသည့် **ဒုဂ္ဂတိ** ဘဝိသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ။

## ကိုးကား
ဆူမို

**ဆူမို** () သို့မဟုတ် **ဆူမိုနပန်း** သည် သည် နပန်းယှဉ်ပြိုင်ရသည့် အားကစား ဖြစ်သည်။ ယှဉ်ပြိုင်သူ (*ရိခိရှိ*) သည် အခြားယှဉ်ပြိုင်သူကို စည်းဝိုင်း၏ အပြင်သို့ရောက်အောင် (သို့မဟုတ်) ခြေဖဝါးမဟုတ်သည့် အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းကို ကြမ်းပြင်နှင့် ထိအောင် အားဖြင့် ကြိုးစားယှဉ်ပြိုင်ရသည်။ ** 相撲** သည် *အခြားတစ်ယောက်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း* ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။

ဤအားကစားသည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ တစ်ခုတည်းသာ အတတ်ပညာတစ်ခု အနေနှင့် လေ့ကျင့်သည်။

## ရုပ်ပုံများ

Image:Sumo_May09_Tochinoshin.jpg|Initial full squat with heels up.
Image:Sumo-Japan.jpg|Partial squat before engaging.

## ကိုးကား
ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး

***ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး*** သည် လယ်တီဆရာတော် ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းစာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်လိုသောသူတို့အတွက် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်တွင် ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုနည်းများ၊ ကသိုဏ်းရှုနည်းများနှင့်အတူ ဝိပဿနာ ရှုနည်းများလည်း ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဘုတ်ကြီးလေးပါး၊ သီလအမျိုးမျိုး၊ ဓုတင်အကျင့်များအကြောင်းကိုလည်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ

**ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ** သည် ဦးအေးမောင်၏ ထင်ရှားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေတစ်ခု ဖြစ်၏။ ဦးအေးမောင်သည် ဤစာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့လည်း “THE BUDDHA AND HIS TEACHING” ဟူသော အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်တွင် ပါဝင်သည်များမှာ အခြားသော ဘာသာရေးစာအုပ်များနှင့် မတူဘဲ တမူထူးခြားသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းအချို့တွင် ချွတ်ယွင်းချက်များရှိနေသည်ကို ဦးအေးမောင်က ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ဖော်ပြရေးသားထားသည်။ ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ သေပြီးနောက် လူသာသေ၍ ဝိညာဉ်သည် မသေဘဲ ရှိသည်ဟု အယူမှား အမှတ်မှားတို့ကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြထားပေသည်။

ဦးအေးမောင်သည် အမှာစာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည် 
ဆရာစွဲ၊ ကျမ်းဂန်စွဲ၊ ဝါဒစွဲမရှိဘဲ ဗုဒ္ဓဓမ္မနှင့် သံဃာအကြောင်း ခြေခြေမြစ်မြစ် စူးစမ်းလေ့လာလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ရည်စူး၍ စီစဉ်ရေးသား ပြုစုထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။

ဦး‌အေးမောင်သည် ဤစာအုပ်တွင် အနောက်တိုင်းမှ ပညာရှင်တို့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ အခြားဘာသာတို့၏ အယူဝါဒများကိုလည်း လေ့လာတင်ပြထားပေသည်။

## ကိုးကား
သကုလာထေရီ

**သကုလာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ဧတဒဂ်ရ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်သော် ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက် ကာလတွင် ဖြစ်၏။ ထိုအချိန်တွင် ပဒုမုတ္တရဘုရားပွင့်တော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် သကုလာထေရီသည် ဟံသာဝတီမြို့တွင် မင်းသမီး ဖြစ်၏။ အာနန္ဒာမင်း၏ သမီးတော် ဖြစ်၏။

သကုလာထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်ကာ တရားနာတော်မူခဲ့၏။ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းမိန်းမတစ်ယောက်ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်အရာတွင် ဧတဒဂ် ထားတော်မူ၏။ ထိုအခါ သကုလာထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားအား အလှူပေးလှူကာ ထိုဧတဒဂ်ကို ဆုတောင်း၏။

ထိုအခါ ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားက ဂေါတမအမည်ရှိသည့် ဘုရားလက်ထက်တွင် “သကုလာ” အမည်ဖြင့် ဧတဒဂ်ရ တပည့်သာဝိကာမ ဖြစ်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထို့နောက်သေလွန်သော် သကုလာထေရီသည် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့၏။

သကုလာထေရီသည် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ပရိဗိုဇ်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆွမ်းခံလှည့်လည်သော် ဆီကိုသာရ၏။  ထိုဆီတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို လှူဒါန်းပူဇော်၏။ ထိုကုသိုလ်ကံဖြင့် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဧတဒဂ်ရ အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာမ ဖြစ်တော်မူ၏။

## ကိုးကား
သောဏာထေရီ

**သောဏာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဧတဒဂ်ရ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သောဏာထေရီသည် ထက်သန်သောလုံ့လရှိသည့်အရာတွင် မြတ်စွာဘုရားက ဧတဒဂ် ပေးတော်မူခဲ့သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ပဒုမုတ္တရ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် သောဏာထေရီသည် သူဌေးမျိုး၌ ဖြစ်၏။ ထိုဘုရားထံတွင်ပင် တရားတို့ကို နာကြား၏။ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းမတစ်ဦးအား လုံ့လထက်သန်သော အရာတွင် ဧတဒဂ်ထားတော်မူ၏။

ထိုသို့ ဧတဒဂ်ပေးသည်ကို သောဏာထေရီသည် မြင်လေ၍ မြတ်စွာဘုရားအား ကောင်းမှုကို ပြု၏။ ထို့နောက် ထိုကဲ့သို့ ဧတဒဂ်ရရန် ဆုတောင်း၏။ ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားလည်း ဂေါတမအမည်ရှိသည့် ဘုရားလက်ထက်တွင် “သောဏာ” ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည့် တပည့်သာဝိကာမ ဖြစ်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ထိုသို့ ပြုခဲ့သည့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံတို့ကြောင့် သေလွန်သော် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်၏။

## ရဟန်းပြုခြင်း
နောက်ဆုံးဘဝသို့ ရောက်သော် သာဝတ္ထိပြည်တွင် သူဌေးမျိုး၌ ဖြစ်၏။ အရွယ်ရောက်သော် အိမ်ထောင်ပြု၏။ ထို့နောက် သားသမီးဆယ်ဦး ဖွားမြင်၏။ လင်ယောက်ျားဖြစ်သူသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းအဖြစ် ဝင်ရောက်၏။ ထို့နောက် သောဏာထေရီသည်လည်း သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၏။

## ဧတဒဂ်ရခြင်း
တစ်ခုသောအခါတွင် ရဟန်းမိန်းမတို့သည် သောဏာထေရီ ရေကိုနွေးစေရန် ကျိုချက်စေကာ ထွက်သွား၏။ထိုအခါ သောဏာထေရီသည် စိတ်ကို ကောင်းစွာဆောက်တည်၍ အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာမ ဖြစ်လေ၏။ 

ရဟန်းမိန်းမတို့သည် ပြန်လာ၍ ရေနွေးမေး၏။ ထိုအခါ သောဏာထေရီသည် တေဇောဓာတ်ကို အဓိဋ္ဌာန်၍ ရေကို လျင်မြန်စွာ နွေးစေ၏။ 

ထိုအခါ ရဟန်းမိန်းမတို့သည် အံ့ဩကြကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အောက်ပါအတိုင်း မိန့်တော်မူ၏။
အကြင်သူသည် ပျင်းရိယုတ်လျော့သော လုံ့လရှိလျက် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး အသက်ရှင်။ ထိုသူထက် ဝီရိယကို မြဲမြံစွာ အားထုတ်သူ၏ တစ်ရက်မျှ အသက်ရှင်ခြင်းက မြတ်၏။

ထို့နောက်  မြတ်စွာဘုရားသည် သောဏာထေရီကို ဧတဒဂ် ပေးတော်မူ၏။

## ကိုးကား
အေးမောင် (စာရေးဆရာ)

**ဦးအေးမောင်**သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းပြု စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ စာပေဗိမာန်တွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဦးအေးမောင်ကို ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဦးသိန်းကျော် နှင့် ဒေါ်သင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

### ပညာရေး
ဦးအေးမောင်သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ဝယ်စလီကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန် ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်သို့ တက်ရာက်၍ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ်စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။ မုံရွာမြို့ ဝယ်လစလီကျောင်းတွင် ၁၉၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၀ အထိ သုံးနှစ်ကြာ ဆရာလုပ်ခဲ့၏။ ထို့နောက်တွင် ရန်ကုန်ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၌ ဆရာအဖြစ် နှစ်နှစ်လုပ်ခဲ့သည်။

### စာပေရေးရာ လုပ်ကိုင်မှု
၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ စာပေဗိမာန်တွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဦးအေးမောင် (စာပေဗိမာန်) ကလောင်ဖြင့် စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း၊ သင့်ဘဝမဂ္ဂဇင်း၊ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ ဂါးဒီယန်မဂ္ဂဇင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် (မြန်မာ − အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာနှင့် အခြားမဂ္ဂဇင်း စာစောင်များတွင် ဘာသာရေး၊ စိတ်ပညာ၊ ဒဿန၊ သိပ္ပံပညာနှင့် အခြားပညာရေး သုတဆောင်းပါးများကို မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော်မျှ ရေးသားခဲ့သည်။

## ရေးသားခဲ့သော စာပေများ
ဦးအေးမောင်သည် *ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ*၊ *ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်*၊ *လူ့စိတ်သဘာဝ*၊ *သိပ္ပံနည်းစူးစမ်းမှုနှင့် သိပ္ပံပညာသဘော*၊ *စိတ်ဝိညာဉ်ဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ*၊ *ဘဝဆည်းဆာ*၊ *စိတ်ပညာနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား*၊ *စိတ်ပညာနှင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု*၊ *သေသည်၏ အခြားမဲ့၌*၊ *လူ့ဘဝလူ့လောကအမြင်*၊ *ပိဋကတ်မှ ဗုဒ္ဓနှင့် ဓမ္မ*၊ *ဗုဒ္ဓအမြင် လူသားစွမ်းအင်*၊ *လူတစ်ယောက်၏ ခွန်အား*၊ *ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ၏ ထူးခြားချက်များ* စသည့်စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။

ထို့ပြင် မဟာစည်ဆရာတော်၏ တရားစာအုပ် ငါးအုပ်၊ ကမ္ဘာအေး သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပိဋကတ်ဘာသာပြန်စာပေဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့အတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ် (မူလပဏ္ဏာသ)၊ ထေရအပါဒါန် (ပထမပိုင်း) နှင့် မင်းကွန်းဆရာတော်၏ မဟာဗုဒ္ဓဝင် (စတုတ္ထတွဲ) များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ (သုံးတွဲ) ကို ပေါင်းချုပ်အဖြစ် ပြန်လည် ပြုပြင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကို THE BUDDHA AND HIS TEACHING ဟူသော အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၁ ရက် (စနေနေ့) ညနေ ၄ နာရီ ၃၅ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းရပ်၊ သံတံတားလမ်းနေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သန်းရင် (ကွယ်လွန်) ဖြစ်ပြီး သားသမီးငါးဦး ကျန်ရစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:၁၉၁၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
S/2004 N 1

**S/2004 N 1** သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ သေးငယ်သော ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၁၈ ကီလိုမီတာခန့်ရှိကာ ကမ္ဘာမြေရက် ထက်ဝက်ခန့်ဖြင့် ဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်သည်။ ယင်းအား နက်ပကျွန်း၏ ထပ်တိုးလာသော ဂြိုဟ်ရံလ ၁၄ စင်းမြောက်အဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်ရံလသည် မှေးမှိန်လှသဖြင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ရောက်ခဲ့စဉ် မတွေ့ရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်၏ ပုံရိပ်များကို လေ့လာသောအခါမှ တွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
အမြင့်ပြမီတာ

**အမြင့်ပြမီတာ** () ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္တုတစ်ခု၏ ရောက်ရှိနေသောအမြင့် (Altitude) ကို တိုင်းတာပြသပေးသော ချိန်ခွက်ကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့်ပြမီတာသည် လေယာဉ်ပျံသန်းရေး အထောက်အကူပြု တိုင်းတာရေးကိရိယာအဖြစ် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် တောင်တက်သမားများနှင့် လေထီးခုန်သမားများသည်လည်း အမြင့်ပြမီတာကိရိယာကို အသုံးပြုကြသည်။
တွင်သုံးသော သမာရိုးကျ ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာ]]

အမြင့်ပြမီတာ ကို အဓိကအားဖြင့် သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။၎င်းတို့မှာ
# ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာ
# အသံလှိုင်းသုံးအမြင့်ပြမီတာ
# ရေဒါအမြင့်ပြမီတာ တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာ 
ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာ (Pressure Altimeter) သည် လေထုဖိအား (Atmospheric Pressure) ပြောင်းလဲမှုကို အခြေခံရယူကာ အမြင့်ကို ပြသတိုင်းတာသော အမြင့်တိုင်းကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီး၏ အမြင့်သို့တက်လာသောအခါ လေထုဖိအား ကျဆင်းလာသည်။ ဤသဘောတရားအား အခြေခံပြီး ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာကို ပြုလုပ်ထားသည်။ လေထုဖိအားကို ရယူ၍ ချိန်ညှိမှုပြုလုပ်ထားကာ အမြင့်ကို တိုင်းတာပြသလျှင် ဘာရိုမက်ထရစ်အမြင့်ပြမီတာ ဟုလည်းခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာသည် လေယာဉ်များတွင် အသုံးများသော အမြင့်ပြမီတာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်တက်သမားများနှင့် လေထီးခုန်သမားများသည်လည်း လက်တွင် ပတ်ရသည့် ဘာရိုမက်ထရစ်အမြင့်ပြမီတာများကို အသုံးပြုကြသည်။

ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာသည် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို အခြေခံလုပ်ဆောင်သည်။
:z=c\;T\;\log(P_o/P),

### ဖိအားသုံးအမြင့်ပြမီတာကိုအသုံးပြုမှု
တောင်တက်သမားများသည် ဘာရိုမက်ထရစ်အမြင့်ပြမီတာများကို ဂျီပီအက်စ် နှင့်တွဲဖက်၍ အသုံးပြုသည်။ ဂျီပီအက်စ်ကိရိယာသည် တောင်တက်သမား ချောက်အတွင်း ရောက်ရှိနေချိန်တွင်သော်လည်းကောင်း၊ ဂြိုဟ်တုများနှင့် မြေပြင်နီးကပ်နေချိန်တွင် အမြင့်ပြသမှု မတိကျမှု ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင်သော်လည်းကောင်း ဘာရိုမက်ထရစ်အမြင့်ပြမီတာသည် အလွန်အသုံးဝင်ပေသည်။ လက်ပတ်အမြင့်ပြမီတာသည် လေထီးခုန်သမားများအတွက် အလွန်အရေးပါသော အထောက်အကူပြုပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

## အသံလှိုင်းသုံးအမြင့်ပြမီတာ
ဖိအားသုံးမီတာသည် မိုးသည်းထန် ရာသီဥတုဆိုးရွားချိန်တွင် လေဖိအားတိုင်းတာမှု မှန်ကန်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အမြင့်ကို မှန်ကန်စွာ မပြသနိုင်တော့ပေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လေတပ်မှ ဖိအားသုံးမီတာထက် ပိုမိုတိကျကောင်းမွန်သော အသံလှိုင်းသုံးအမြင့်ပြမီတာတစ်မျိုးကို အောင်မြင်စွာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအမြင့်ပြမီတာသည် လင်းနို့များအသံလှိုင်းရယူကာ အကွာအဝေးတွက်ချက်သည့်နည်းအား အတုယူတီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အသံလှိုင်းသုံးမီတာသည်  မြေပြင်သို့ သံလွန်လှိုင်းများ ရိုက်ခတ်ရရှိလာသော အသံထုတ်လွှင့်မှုအား တွက်ချက်ပြောင်းလဲပြီး လေယာဉ်အမြင့် မည်မျှတွင် ရောက်ရှိနေသည်ကို မီတာဒိုင်ခွက်တွင် ပြသပေးသည်။

## ရေဒါအမြင့်ပြမီတာ
ရေဒါအမြင့်ပြမီတာသည် လေယာဉ်ပေါ်မှ မြေပြင်သို့ ရေဒီယိုလှိုင်း ထုတ်လွှင့်၍ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့် လှိုင်းကြာချိန်ကို တွက်ချက်၍ အမြင့်ပေကိုတိကျစွာ တိုင်းတာပြသပေးသည်။ ရေဒါအမြင့်ပြမီတာကို စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက်သုံး လေယာဉ်များ မြေပြင်ဆင်းသက်စဉ် မြေပြင်နှင့် အမြင့်အကွာအဝေးကို သိရှိနိုင်ရန် အသုံးပြုသည်။ရေဒါအမြင့်ပြမီတာသည် မြေပြင်အတားအဆီးသတိပေးစနစ်()၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင်သည်။ဤစနစ်တွင် လေယာဉ် မြေပြင်နှင့်နီးကပ်စွာ ပျံသန်းနေသောအခါတွင်းလည်းကောင်း၊ရှေ့တွင် တောင်၊မြင့်မားသည့် အဆောက်အအုံစသည့် မြေပြင်အတားအဆီးများရှိသည့်အခါတွင်လည်းကောင်း သတိပေးမှုလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ရေဒါအမြင့်ပြမီတာမှ အဓိကတိုင်းတာမှုပြုလုပ်ပေးသည်။ ရေဒါအမြင့်ပြမီတာနည်းပညာကို တိုက်လေယာဉ်အနိမ့်ပျံသန်းရာတွင် သုံးသောမြေပြင်ညွှန်းရေဒါစနစ်တွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
## ကိုးကား
ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီ

**ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီ**သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဧတဒဂ်ရ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ဖြစ်၏။ ထိုကာလတွင် ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏။ 

ထိုအချိန်တွင် ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် ဟံသာဝတီပြည်ရှိ “ဝိဒေဟ” အမည်ရှိသည့် သူဌေး၏ ဇနီးဖြစ်၏။ တစ်နေ့သော် ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် မြတ်စွဘုရားထံတွင် တရားနာနေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်သာဝကတစ်ဦးအား ဓူတင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဟု ချီးကျူး၏။

ထိုအခါ ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားအား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အလှူပေး၏။ ထို့နောက် ထိုဆုကို ရရပါလို၏ဟု ဆုတောင်း၏။

## ကိုးကား
ဒိုင်းခင်ခင်

**ဒိုင်းခင်ခင်** (၁၈၆၃ ဝန်းကျင် - ၁၈၈၂) သည် သီပေါမင်းလက်ထက် စုဖုရားလတ်အောက်ရှိ အပျိုတော်ဖြစ်ပြီး သီပေါမင်းနှင့် နောက်တိုးသံယောဇဉ်ပြဿနာကြောင့် လူသိများခဲ့သည်။ သီပေါမင်းက မြောက်နန်းစံမိဖုရားရာထူးပေးမည်ဖြစ်ကာ မည်သူ၏ရန်ပြုမှုမှမရှိစေရန် 'ကတိဖျက်ပါက ထီးနန်းကိုဆုံးရှုံးရပြီး၊ တိုင်းပြည်ပျက်ပါစေသား'ဟု ကတိသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သော်လည်း စုဖုရားလတ်၏ ဒိုင်းခင်ခင်အားအဆုံးစီရင်စေမှုကိုလျစ်လျူရှုခဲ့ခြင်းကြောင့် သီပေါမင်း၏ကိုယ်ဝန်ကိုလွယ်ထားလျက်နှင့် အဆုံးစီရင်ခံခဲ့ရသည်။

## ငယ်ဘဝ 
ကနီမြို့စားနှင့် မြို့စားကတော်တို့မှ ၁၈၆၃-ခု ဝန်းကျင်၌ မွေးဖွားသည်။ အမွေးခက်သဖြင့် ဆွဲရ ဟု ငယ်မည်တွင်သည်။  အမည်ရင်းမှာ ခင်ခင်ကြီး ဖြစ်သည်။

နောင်သော် သားသမီးမထွန်းကားသော ဒိုင်းအတွင်းဝန် ဦးဘိုကြီးနှင့် ဒိုင်းဝန်ကတော်တို့က မွေးစားသဖြင့် ဒိုင်းခင်ခင်ဟူ၍ အမည်တွင်လာသည်။ ကနီမြို့စားမှာ ဝန်ကတော်၏မောင် တော်စပ်သည်။ 

## အပျိုတော်ဘဝ 
သီပေါမင်း လက်ထက်၌ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်လာနိုင်သော မင်းညီမင်းသားအားလုံးကို သုတ်သင်ပြီးနောက် ဇာတာတက်စေရန် သီရိပဝေသနာ ရာဇဘိသေက ထပ်ရန် ကြံသည်။ နဝရတ်ခြယ် ရွှေဖလားကိုင်ရန် အပျိုတော်ရွေးရာ မောင်မောင်တုတ်က ဒိုင်းခင်ခင်ကို စာရင်းသွင်းသဖြင့် ဖလားကိုင်ရပြီး စုဖုရားလတ်၏ အပျိုတော်ဖြစ်လာသည်။ 

ငယ်သူငယ်ချင်း မောင်ဖေငယ်က ဒိုင်းခင်ခင်အားလည်းကောင်း၊ မောင်မောင်တုတ်က သီပေါမင်းအားလည်းကောင်း ဘေးတီးရာ စုံမက်သွားကြသည်။ စုဖုရားလတ်မှာ ဒုတိယကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်ဖြစ်၍ သီပေါမင်းနှင့် လက်လှမ်းမီခဲ့သည်။ မီးဖွားပြီးနောက် တောင်ဥယျာဉ် ပန်းခုံတော်၌ လူပျိုတော်အသွင် ဝတ်ဆင်ကာ သီပေါမင်းနှင့် ချိန်းတွေ့နေသော ဒိုင်းခင်ခင်ကို စုဖုရားလတ်မိ၍ ရိုက်နှက်ကာ ထောင်သွင်းချသည်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
၁၈၈၂-ခု၊ ဧပြီလတွင် ညချမ်းအချိန်၌ တိုင်းတာမင်းကြီး၏ မြင်းဇောင်းအတွင်း နန်းဝတ်နန်းစားများချွတ်စေကာ ဒူးထောက်၊ ဦးမော့ကာ လည်မြိုအား ဝါးစိမ်းတုတ်နှင့် ရိုက်လျက် အဆုံးစီရင်ခံရသည်။ အဆုံးမစီရင်မီ သီပေါမင်း၏မျက်နှာတော်အား မော်ဖူးခွင့်ရရန် အသနားခံပါသော်လည်း သီပေါမင်းကလျစ်လျူရှူခဲ့သည်။ အဆုံးစီရင်ချိန်တွင် သီပေါမင်း၏ နန်းသွေးအားလွယ်ထားရပြီး ကိုယ်ဝန်ရင့်မာချိန်ဖြစ်သည်။ မွေးစားမိဘများဖြစ်သည့် ဒိုင်းဝန်နှင့် ဒိုင်းဝန်ကတော်တို့သည်လည်း အဆစ်ပါ အဆုံးစီရင်ခံရသည်။

## ကိုးကား
သိင်္ဂါလမာတုထေရီ

**သိင်္ဂါလမာတုထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဧတဒဂ်ရ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## အတိတ်ဘဝ
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်ပါက ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် သိင်္ဂါလမာတုထေရီသည် ဥစ္စာပြည့်စုံသည့် အမတ်မျိုးတွင် ဖြစ်၏။ တစ်ခုသောအချိန်တွင် သိင်္ဂါလမာတုထေရီသည် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရ၏။ ထို့နောက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သွား၏။

တစ်နေ့သောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းမတစ်ဦးအား သဒ္ဓါတရားဖြင့် နှလုံးသွင်းသူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဟု ချီးကျူး၏။ ထိုအခါ သိင်္ဂါလမာတုထေရီသည် ထိုဧတဒဂ်ဆုကို တောင့်တကာ သိက္ခာသုံးပါးကို ဖြည့်ကျင့်၏။ ထိုအခါ ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားသည် ဂေါတမအမည်ရသည့် မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် “သိင်္ဂါလလုလင်၏ အမိ” ဟူသော အမည်ဖြင့် တပည့်သာဝိကာမ ဖြစ်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။

## ဧတဒဂ်ရတော်မူခြင်း
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင် သူဌေးမျိုး၌ လူဖြစ်၏။ သိင်္ဂါလဟူသော သားတစ်ဦးအား ဖွားမြင်၏။ သားဖြစ်သူ သိင်္ဂါလသည် မှားယွင်းသော အယူရှိသူ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သိင်္ဂါလသတို့သားအား တရားတို့ကို ဟောကြားရာ မိခင်ဖြစ်သူသည် သောတာပန် ဖြစ်၏။ ထို့နောက်တွင် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ခဲ့၏။

ထိုအခါ  သိင်္ဂါလမာတုထေရီသည် ဗုဒ္ဓနုဿတိဘာဝနာကို ပွားများရာ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူ၏။ သိင်္ဂါလမာတုထေရီသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ရောင်ခြည်တော်တောက်ပလျက်ရှိသည့် ရုပ်အဆင်းတော်ကို ဖူးမြော်ရသော်လည်း မရောင့်ရဲနိုင်ဖြစ်၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် သိင်္ဂါလမာတုထေရီအား သဒ္ဓါတရားဖြင့် နှလုံးသွင်းသူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဟူသော ဧတဒဂ်ဆုကို ပေးတော်မူ၏။

## ကိုးကား
ဇူလိုင် ၂၀၁၈ လကြတ်ခြင်း

လအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ လသည် ကမ္ဘာ့အရိပ်၏ အလယ်ဗဟိုသို့ ဖြတ်သန်း၍ သွားမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့်နောက်ပိုင်း ဤသည်မှာ ပထမဆုံးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်းတွင်တော့ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် လကြတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ပထမဆုံးအကြိမ်မှာ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့ကဖြစ်သည်။ 

လသည် ကမ္ဘာနှင့် အဝေဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေချိန်တွင် လကြတ်ခြင်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ လသည် ပုံမှန်အရွယ်အစားထက် သေးငယ်၍နေမည်ကို တွေ့ရပြီး(ဤကဲ့သို့ လအဝေးဆုံးသို့ရောက်၍ သေးငယ်နေဟန် ဖြစ်စဉ်ကို မိုက်ခရိုမွန်း ဟုခေါ်သည်။) ကမ္ဘာအား အနှေးဆုံးသောအရှိန်ဖြစ် လည့်ပတ်၍နေသည်။ ကြာမြင့်ချိန်မှာ ခန့်မှန်း ၁ နာရီ ၄၃ မိနစ်ခန့်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ သီအိုရီစံအရ လကြတ်ခြင်းမှာ ၁ နာရီ ၄၃ မိနစ်ရှိသော်လည်း လအား ကမ္ဘာ၏အရိပ်သည် တစိတ်တပိုင်းအားဖြင့် လေးနာရီကြာမျှ ဖုံးလွှမ်းထားခဲ့သည်။ 

ဤလကြတ်ခြင်းသည် နှစ် ၂၅,၀၀၀ မှ တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ကမ္ဘာနှင့်အနီးနိုင်ဆုံးနေရာသို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပူးကပ်ခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့်လည်း ကြုံကြိုက်ခဲ့သည်။ 

အမ်ဘရာအတွင်းကျရောက်နေသော်ငြားလည်း လ၏ အလင်းရောင်သည် အပြင်သို့ ထွက်နေသည်။

### မြေပုံ
## စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းများ

File:2018 Lunar Eclipse.gif|အေသင်မြို့၊ ဂရိနိုင်ငံမှ လကြတ်ခြင်း အန်နီမေးရှင်း
File:Лунное затмение 27 июля 2018 года в Екатеринбурге.ogv|ယဲ့ကာကျယ်ရင်ဘုဂ်မြို့၊ ရုရှားနိုင်ငံမှ လကြတ်ခြင်း ဗီဒီယိုမြင်ကွင်း
File:Partial Lunar Eclipse of July 28, 2018.jpg|နန်ကျင်းမြို့၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ 18:25 UTC
File:Eclipse lunar (42793807485).jpg|အာဆွန်စီယွန်မြို့၊ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ 19:10 UTC
File:Lunar eclipse 2018 07 27-1915.jpg|Rethymnon, Greece၊ 19:14 UTC
File:Lunar eclipse with red moon (41869598430).jpg|ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၊ 19:16 UTC
File:Lunar Eclipse 2018.jpg|Limassol, Cyprus, 19:27 UTC
File:Лунное затмение в Ташкенте.jpg|Tashkent, Uzbekistan, 19:32 UTC
File:Maale Adumim 14 27-07-18 22-33.jpg|ဂျေရုဆလင်မြို့၊ အစ္စရေးနိုင်ငံ 19:33 UTC
File:Total Lunar Eclipse with the Mars (43631697262).jpg|အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ယှဉ်တွဲမြင်ရသော လကြတ်ခြင်း၊ဖူကူအိုကာမြို့၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ 19:46 UTC
File:Total eclipse davao.jpg|ဒါဗောင်းမြို့၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ 19:52 UTC
File:Eclipse of the moon 2 (29810132768).jpg|ကရားကော့မြို့၊ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ 20:05 UTC
File:20180728 06-07 Chelsea, total lunar eclipse 10.jpg|ချယ်ဆီးမြို့၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ 20:07 UTC
File:Total Lunar Eclipse 2018 (41976695380).jpg|Tuen Mun၊ ဟောင်ကောင်၊ 20:47 UTC
File:2018.07.28 0005 300mm Lunar Total Eclipse 1 (43633067452).jpg|Huittinen၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ၊ 21:05 UTC
File:Lunar eclipse (43680756561).jpg|Graz, Austria, 21:12 UTC
File:Une belle Lune de Sang (beautiful Bloody Moon) (42991774724).jpg|Toulouse, France, 21:17 UTC
File:Blutmond.27.7.2018.nach.Austritt.aus.Kernschatten.jpg|ဘာလင်မြို့၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ 21:19 UTC
File:Eclisse di Luna 27 7 18 (29816914738).jpg|တျူးရင်းမြို့၊ အီတလီနိုင်ငံ၊ 21:19 UTC
File:Mondfinsternis Juli 2018 II (43695158571).jpg|ဟမ်းဗတ်မြို့၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ 21:23 UTC
File:Blood moon over Brastad old cemetery.jpg|Brastad, ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ 21:24 UTC
File:Eclipse parcial (43648377492).jpg|León, Spain၊ စပိန်နိုင်ငံ၊ 21:27 UTC

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်များ
* Where to see the eclipse and public events (Go Stargazing) 
* 
* Hermit eclipse: 2018-07-27
*Photo Reveals a Lunar Eclipse Like Never Before
သုက္ကာထေရီ

**သုက္ကာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိသော ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ဝိပဿီဘုရားလက်ထက် 
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်သော် ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာအထက် ကာလတွင် ဝိပဿသီမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် သုက္ကာထေရီသည် ဗန္ဓုမတီမြို့တွင် နေထိုင်၏။ တစ်နေ့သောအခါ ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်၏။ 

ဤသို့ဖြင့် လူ့ဘဝမှ ကွယ်လွန်ခဲ့သော် တုသိတာဘုံသို့ ရောက်၏။

### သိခီဘုရားလက်ထက်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ သုံးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် သိခီမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မ၏။ ထိုအချိန်တွင် သုက္ကာထေရီသည် သိခီမြတ်စွာဘုရားထံတွင် ရဟန်းပြု၏။ ဤဘဝမှ လွန်ခဲ့သည့်အခါတွင် တာဝတိံသာ နတ်ဘုံသို့ရောက်ခဲ့သည်။

### ဝေဿဘူဘုရားလက်ထက်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ၃၁ ကမ္ဘာအထက်တွင် ဝေဿဘူမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုဘုရားလက်ထက်တွင်လည်း သုက္ကာထေရီသည် ရဟန်းပြုတော်မူ၏။ ဤဘဝမှ လွန်ခဲ့သည့်အခါတွင် တာဝတိံသာ နတ်ဘုံသို့ရောက်ခဲ့သည်။

### ကောဏာဂုံဘုရားလက်ထက်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင်လည်း ရဟန်းပြုတော်မူ၏။

### ကဿပဘုရားလက်ထက်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင်လည်း ရဟန်းပြုတော်မူ၏။

### ဂေါတမဘုရားလက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင် သူဌေးမျိုး၌ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတစ်ထောင်ခြံရံလျက် ရာဇဂြိုဟ်သို့ ကြွသည်ကို ချီးကျူးတော်မူ၏။ ထိုအခါ သုက္ကာထေရီသည် အလှူတို့ဖြင့် ပူဇော်ခဲ့၏။

ထို့နောက် ဓမ္မဒိန္နာရဟန်းမထံတွင် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်၏။ ထို့နောက်တွင် သုက္ကာထေရီသည် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာမ ဖြစ်တော်မူ၏။

## ကိုးကား
အဍ္ဎကာသီထေရီ

**အဍ္ဎကာသိထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ကဿပမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် အဍ္ဎကာသိထေရီသည် ရဟန်းပြုတော်မူ၍ သီလ၊ ဣန္ဒြေတို့ကို စောင့်ထိန်းခဲ့၏။

တစ်နေ့သောအခါ အဍ္ဎကာသိထေရီသည် အာသဝေါကင်းပြီးသော ရဟန်းမတစ်ဦးကို ပြစ်မှားလိုသောစိတ်ဖြင့် ဆဲဆိုခဲ့၏။ ထိုကဲ့သို့ ပြုမိသော အကုသိုလ်ကြောင့် သေသောအခါ ငရဲသို့ လားရ၏။ 

ထိုငရဲမှ လွန်ခဲ့သောအခါ ပြည့်တန်ဆာမဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုဘဝမှ လွန်ခဲ့သောအခါ ကာသိတိုင်းတွင် သူဌေးမျိုး၌ ဖြစ်၏။ ရုပ်အဆင်းလည်း လှပ၏။ ယခင်ဘဝက ဆဲရေးခဲ့သည့် အကုသိုလ်ကံအကျိုးကြောင့် ရာဇဂြိုဟ်တွင် ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် ထား၏။

တစ်နေ့သောအခါ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်၏။ ဤသို့ဖြင့် အဍ္ဎကာသိထေရီသည် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်လေ၏။

## ကိုးကား
သီဟာသနဒါယကထေရ်

**သီဟာသနဒါယကထေရ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသာနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ၉၄ ကမ္ဘာအထက်တွင် ပွင့်တော်မူသည့် သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏။ (ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား မဟုတ်ပါ။) သီဟာသနဒါယကထေရ်သည် နေရာပလ္လင်၊ ခြေနင်း အင်ပျဉ်၊ ကျောင်းတို့ကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ထိုကဲ့သို့ ပြုခဲ့သည့် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကြောင့် သေလွန်သောအခါ တုသိတာနတ်ပြည်သို့ ရောက်၏။

တုသိတာနတ်ပြည်သို့ရောက်သော် များစွာသော စည်းစိမ်တို့ကို ခံစားရ၏။ အထက်ပါ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြုခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ သီဟာသနဒါယကထေရ်သည် မကောင်းသူတို့ လားရာဖြစ်သည့် ဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ။

ထို့ပြင် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်ပါက ၇၃ ကမ္ဘာထက်တွင် “ဣန္ဒ” အမည်ရှိသည့် စကြာမင်း သုံးကြိမ်ဖြစ်ခဲ့၏။ ၇၂ ကမ္ဘာထက်တွင် “သုမန” အမည်ရှိသည့် စကြဝတေးမင်း သုံးကြိမ်ဖြစ်၏။

နောက်ဆုံးတွင် သီဟာသနဒါယကထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာဖြစ်တော်မူ၏။

## ကိုးကား
ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်း

**ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်း** သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဘိဓမ္မာတရားကို အကျဉ်းချုပ်၍ လင်္ကာများဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းကို မုံရွာမြို့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးက ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

### အဘိဓမ္မာ၏အစ
မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်သည် ၆-ဝါအလွန် ၇-ဝါမြောက် ရောက်လတ်သောအခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ မယ်တော် ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော သန္တုသိတ နတ်သားကိုအမှူးပြု၍ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား ဓမ္မသင်္ဂဏီ, ဝိဘင်း, ဓာတုကထာ, ပုဂ္ဂလပညတ်, ကထာဝတ္ထု, ယမိုက်, ပဋ္ဌာန်း ၇-ကျမ်း အပြားရှိသော အဘိဓမ္မာ ဒေသနာကို ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

### အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြီုဟ်ကျမ်း
၎င်းအဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းဒေသနာကို ကောင်းစွာသိရှိစေခြင်း အကျိုးငှါ သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ တုမူလသောမကျောင်းတိုက်ကြီးအရှင် အသျှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ်သည် ပါဠိဘာသာဖြင့် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြီုဟ် ခေါ်ဆိုမည်မှန်း လက်သန်းအဋ္ဌကထာကျမ်းကို ကြိုးပမ်းတော်မူခဲ့သည်။

### ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းပေါ်ပေါက်လာခြင်း
ဤအဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းကို သင်ယူရာ၌ ပါဠိဘာသာ မကျွမ်းကျင်သော ရပ်သူရပ်သား ငယ်ရွယ်သူအများတို့မှာ ပါဠိ၏ခက်ခဲခြင်း၊ ပါးတို့ဖြင့် တွေ့ကြုံနေကြရသည့်အရေးကို မြော်တွေးထောက်ထား သနား ကရုဏာ လွန်စွာရှိလှသော မုံရွာမြို့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဤ ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းကို ချီးမွမ်းအံ့လောက် သံပေါက် လင်္ကာ ဖြင့် တီထွင်ကာ ရေးစီတော်မူခဲ့သည်။

### ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်း၏ ရည်ရွယ်ချက်
ဤကဲ့သို့ ကရုဏာရှေ့ထား ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့သော ဤ ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းကို ကြိုးပမ်းလေ့လာသူတို့မှာ အဘိဓမ္မတ္ထအရာ လိမ္မာ ယဉ်ကျေး ရှုပ်ထွေးခက်ခဲမရှိ အသိဉာဏ်ပွင့်လင်းမည်ဖြစ်၍ နှစ်နှစ် သက်သက် လေ့ကျက် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

### ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်း၏ အကျိုးကျေးဇူး
ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းသည် အဘိဓမ္မာကို လေ့လာလိုသူများအတွက် အထူးအထောက်အကူပြုသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ပါဠိဘာသာကို မကျွမ်းကျင်သူများအတွက် အဘိဓမ္မာ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို လွယ်ကူစွာ နားလည်နိုင်ရန် လင်္ကာများဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ဤကျမ်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အဘိဓမ္မာအပေါ် နားလည်မှု တိုးပွားစေပြီး အသိဉာဏ်ပွင့်လင်းစေနိုင်သည်။

### နိဂုံး
ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို လေ့လာလိုသူများအတွက် အဖိုးတန်သော ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကရုဏာဖြင့် ရေးသားထားသော ဤကျမ်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အဘိဓမ္မာကို လွယ်ကူစွာ နားလည်နိုင်ပါသည်။

ဤစာအုပ်တွင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားသည် အပိုင်း (၉) ပိုင်းဖြင့် ရေးသား ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ထိုအပိုင်း (၉) ပိုင်းတို့မှာ 
* စိတ်ပိုင်း
* စေတသိက်ပိုင်း
* ပကိဏ်းပိုင်း
* ဝီထိပိုင်း
* ဘုံပိုင်း
* ရုပ်ပိုင်း
* သမုစ္စည်းပိုင်း
* ပစ္စည်းပိုင်း
* ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း
စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ပုဏ္ဏိကာထေရီ

**ပုဏ္ဏိကာထေရီ** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် ယခင်ပွင့်တော်မူပြီးဘုရားများ ဖြစ်သည့် ဝပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ၊ ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားတို့လက်ထက်တွင် ရဟန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားကို စောင့်ထိန်းလိုက်နာကာ နေထို်င်ခဲ့၏။ လူတို့အား တရားဟောတတ်သည့် ရဟန်းမိန်းမ ဖြစ်လေ၏။ ထိုသို့ တရားဟောတတ်သော မာန်ကြောင့် ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် သီလရှိသော ရဟန်းမိန်းမတစ်ဦးကို မထီမဲ့မြင် ပြုမိခဲ့၏။

ထိုကဲ့သို့ မထီမဲ့မြင် ပြုမိခဲ့သည့် အကုသိုလ်ကံသည် ယခုနောက်ဆုံးဘဝတွင် အကျိုးပေးလေ၏။ သာဝတ္ထိမြို့ရှိ အနာထပိဏ်၏ အိမ်တွင် ရေခပ်ကျွန်မ ဖြစ်ခဲ့၏။ တစ်နေ့သောအခါ ကျွန်မသည် ရေခပ်သွား၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်သည် ရေတွင်စိမ်ကာ အအေးဖြင့် မိမိကိုယ်ကို နှိပ်စက်နေ၏။ ထိုအခါ ကျွန်မက “အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ပြုရပါသနည်း” ဟု မေး၏။ ပုဏ္ဏားက “ပြုပြီးသည့် အကုသိုလ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ပြုပါသည်” ဟု ဖြေ၏။ ထိုအခါ ကျွန်မသည် ပုဏ္ဏားကုန်းပေါ်တက်လာသောအခါ တရားနှင့် စပ်သော စကားကို ပြောကြား၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားကာ ရဟန်းပြုလေရာ ရဟန္တာ ဖြစ်၏။

ထိုနောက် ကျွန်မသည် အနာထပိဏ်ထံ ခွင့်တောင်းကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်၏။ ပုဏ္ဏိကာထေရီသည် မကြာမီပင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာမ ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
ဉာဏ်လမ်းပေါ်လျှောက် လူတစ်ယောက်အကြောင်း

***ဉာဏ်လမ်းပေါ်လျှောက် လူတစ်ယောက်အကြောင်း*** သည် ဆန်းလွင်ရေးသားခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် ဦးဆန်းလွင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ လွဲမှားနေသော အယူအဆများ၊ ယုံကြည်ချက်များကို ရေးသား ဖော်ပြထားသည်။

စာအုပ်ပါခေါင်းစဉ်အတိုင်း ဉာဏ်လမ်းပေါ်လျှောက်ကြမည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အတွေးအခေါ်မှား အယူအဆမှားများကို သုံးသပ်တင်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
အေးမောင် (သံတူကြောင်းကွဲ)

**အေးမောင်** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ -

*အေးမောင် (စာရေးဆရာ)
*အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)
*အေးမောင်(တက္ကသိုလ်)
ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရ်

**ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရ်** သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသာနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
သုမေဓာမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ပြီးချိန် ဖြစ်၏။ ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရ်သည် ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် စေတီတော်အား ရှိခိုးပူဇော်၏။ ထို့ပြင် သံဃာတော်များကိုလည်း ဆွမ်းလုပ်ကျွေး၏။ ထိုသို့ဆွမ်းလုပ်ကျွေးသည့်အခါ သုမေဓာမြတ်စွာဘုရား၏ အလုပ်ကအကျွေးဖြစ်သည့် သုမေဓာထေရ်သည် ဆွမ်းအနုမောဓနာပြုခဲ့၏။

ထိုဆွမ်းလှူသောစိတ်၏ ကြည်လင်ခြင်းကြောင့် နတ်ဗိမာန်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော နတ်သမီးတို့သည် ဖျော်ဖြေကုန်၏။ ထိုနတ်သမီးတို့သည် ကာမစည်းစိမ်တို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေး၏။ 

ထို့ပြင် ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရ်သည် နှစ်ဆယ့်ငါးကမ္ဘာထက်တွင် ဝရုဏ မည်သော စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုမင်းကြီးလက်ထက်တွင် တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် ထွန်ယက်ရရခြင်း မရှိဘဲ အလိုလိုကျက်သော သလေးဆန်တို့ကိုသာ သုံးဆောင်ရကုန်၏။’

ထိုစကြဝတေးမင်းဘဝမှ လွန်ခဲ့သော် နတ်ပြည်သို့တစ်ဖန် ရောက်ပြန်၏။ နတ်ပြည်တွင်လည်း အလုံးစုံသောသူတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို ရရှိခဲ့၏။

ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရ်သည် ကမ္ဘာသုံးသောင်းထက်၌ အမွှေးနံ့သာ လှူဒါန်းခဲ့၏။ ထိုအချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ဖူးချေ။

နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာဖြစ်တော်မူ၏။

## ကိုးကား