open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဆိုရိုးစကား

**ဆိုရိုးစကား** ဟူသည် အစဉ်အလာပြောဆိုခဲ့ကြသော မှတ်သားဖွယ်ရာ စကားဖြစ်သည်။ ဆိုရိုးစကားသည် ဥပမာခိုင်းနှိုင်းခြင်း မဟုတ်ပဲ ပြောလိုသည့်စကားနှင့် ပြောထွက်မည့်စကားလုံးမှာ ကာရံနဘေ ညီစွာပြောဆိုခြင်း နှင့် ရှေးအစဉ်အလာက ပြောဆိုခဲ့ကြသော စကားများကို သုံးစွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာ-

* ကရင်သားမွေး၊ ခေါင်းမဆေးနှင့်၊ အိုးစည်တီး ပြီးအောင်ဆေး
* ကုလား အချုပ်၊ တရုတ် အထည်
* ခေါက်ရှာငှက်ပျံ လောကဓံ

## မြန်မာ့ဆိုရိုးစကားများ 
* ကစားသမား စကားမတည်
* ကဆုန်၊ နယုန် ဆွေ့ဆွေ့ခုန်
* ကဆုန်အတွင်း၊ မြေသင်းပျံ့ပျံ့၊ မိုးနံ့နံ့
* ကတညုတ ကတဝေဒီ
* ကရုဏာ လဟုနာဖြစ်
* ကရင်သားမွေး၊ ခေါင်းမဆေးနှင့်၊ အိုးစည်တီး ပြီးအောင်ဆေး
* ကလေးပါးစပ်မှာ အစား၊ ဈေးပါးစပ်မှာ စကား
* ကလေးရှက်တော့ ငို၊ လူကြီးရှက်တော့ ရယ်
* ကာလံဒေသံ၊ အဂ္ဂံဓနံ
* ကုရာနတ္ထိ ဆေးမရှိ
* ကုလား အချုပ်၊ တရုတ် အခြယ်
* ကုသိုလ်ရေစက် အဆက်မကွာ
* ကုသိုလ်လည်းရ၊ ဝမ်းလည်းဝ
* ကဲ့ရဲ့ ခုနစ်ရက်၊ ချီးမွမ်း ခုနစ်ရက်
* ကောဓော အတ္ထံ နဇာနာတိ
* ကံတူ အကျိုးပေး
* ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာသာ မြင်ရ
* ကံမရှိ ဉာဏ်ရှိတိုင်းမွဲ
* ကံမဲ့သူ ရှာမှီး၊ ကံကြီးသူ ခံစား
* ဥစ္စာကံစောင့်
* ဥစ္စာကံပေး မရသေး၊ နှောင့်နှေးဗျာပါ မရှိရာ
* ဥစ္စာပျောက် ငရဲရောက်
* ဥစ္စာဖြို စားဖိုက
* ဥစ္စာမရှိ ကတိမတည်
* ဥစ္စာရှိသူ နှလုံးပူ
* ဥစ္စာဟူသည် မျက်လှည့်မျိုး၊ ပညာဟူသည် မြတ်ရွှေအိုး
* ဧည့်သည်ညဉ့်နက် အအိပ်ခက်
* အတ္တသမံ ပေမံ နတ္ထိ
* အတ္တာဟိ အတ္တနော နာထော
* အတ္ထော အက္ခရ သညာတော
* ဣတ္ထိယမူ ရူပကောင်းလျက် ဆံထုံးဖျက်
* ဣတ္ထိရူပံ ဓနံ
* ဣတ္ထိ ဝင်္ကံ၊ နဒီ ဝင်္ကံ
* အုတ် ကျစ် ကျော် အေး မန္တလေး
* အန္တော ဂဗ္ဘေ၊ စရေ ဝံသေ၊ ဓာတ်ဖက်ပေ
* အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော
* အိမ်ကြီးတော့ လောင်စာ၊ ကျောင်းကြီးတော့ သံသရာ
* အိမ်ထောင်မှု ဘုရားတည်၊ ဆေးမင်ရည်စုတ်ထိုး
* အိမ်နီးချင်းကောင်းမှ လင်ကောင်းရ
* အိမ်နောက်ဖေး ဈေးဆိုင်တည်
* အိမ်မိုးချင်းဆက် ရပ်ကွက်တူနေ၊ သူသေငါပို့
* အိမ်ရှိလျှင် မာလကာပင်ရှိရမည်
* အိမ်သာလို့ ဧည့်လာ
* အိမ်အိုတော့ ကျားကန်၊ လူအိုတော့ ပန်းပန်
* အုံတုံ ပဉ္စ၊ ကျွဲကော် ဆ၊ ဥသျှစ် ဧကေး၊ တင်လဲ ဒွေး
*နေတော့ ပျဉ်ထောင်၊ စားတော့ ချဉ်ပေါင်
*ရွှေကျောင်းပြောင်ပြောင်၊ဝမ်းခေါင်ခေါင်

## ကိုးကား
အုတ်ခွက်စာ

## အုတ်ခွက်စာ
အုတ်ခွက်စာမှာ ရွှံစေးပြားပေဗတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ပုံနှိပ်၍ မီးဖုတ်ထားသော အုတ်ခွက်ဘုရား (မြေပုံဘုရားဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။)
များ၏ အောက်ခြေနှင့် ကျောဘက်တို့တွင် ရေးထိုးလေ့ရှိသော ကုသိုလ်ရှင်၏ ဆုတောင်းစာများဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်က
အုတ်ခွက်စာများစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

## ပုဂံခေတ်
၁၊၁၊၁။ ချစ်စကုန်းအုတ်ခွက်စာများ
## ကိုးကား
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်

**ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်**သည် မန္တလေးမြို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် ပါဝင်သောမြို့နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တွင် မန္တလေးစက်မှုဇုန် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်း​ကြောင်း
၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မန္တ​လေးမြို့ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်​ရေးအရ ၁၀.၁၂.၁၉၉၂တွင် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ် ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်။
## ပထဝီဝင်အ​နေအထား
​​မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ဒီဂရီ ၅၂မိနစ် ၃၀စက္ကန့်နှင့် ၂၁ဒီဂရီ ၉၆မိနစ်အကြား၊ အ​ရှေ့​လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၀၅မိနစ် ၃၀စက္ကန့်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၀၈မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အ​ရှေ့မှ အ​နောက်သို့ ၂မိုင်၊ ​တောင်မှ​မြောက်သို့ ၄မိုင်ရှိပြီး ၉.၈၉စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
### နယ်နိမိတ်
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်တွင် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊​တောင်ဘက်နှင့် အ​နောက်ဘက်တွင် အမရပူရမြို့နယ်၊​မြောက်ဘက်တွင် ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
### ​မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ညီညာပြန့်ပြူး​သော ​မြေပြန့်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်​ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၅၆​ပေတွင် တည်ရှိသည်။ ပရံ​တော်​ချောင်းသည် ​မြောက်မှ ​တောင်သို့ စီးဆင်း​နေသည်။
## လူဦး​ရေ
ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တွင်​နေထိုင်ကြ​သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံး​နေထိုင်ကြသည်။ ထို့​နောက် ရှမ်း၊ကရင်၊ချင်း၊ရခိုင်၊ကချင်၊မွန်၊ကယား လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာ​နေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအ​နေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ဟိန္ဒူ၊ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦး​ရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ 

## စီးပွား​ရေး
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်သည် စက်မှုဇုန်များတည်ရှိရာဖြစ်သည်။ မြို့နယ်အတွင်းရှိလူများသည် ပြည်သူ့ဝန်​ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။

မြို့နယ်အတွင်း စပါး၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊​နေကြာ စသည်တို့အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးသည်။ စက်မှုဇုန်များတွင် စက်ရုံ ၁၈၇ရုံ၊ အလုပ်ရုံ ၇၈၄ရုံ ရှိသည်။ အိမ်တွင်းစက်မှုလုပ်ငန်း​ ၂၁၈ခုရှိသည်။
### ​ဈေးများ
*စက်မှု ၁
*တံခွန်တိုင်
*ချမ်းမြရွှေပြည်
*ပြည်ရန်​ကျော်
*စက်မှု ၂
*ရတနာပုံ (စ)
*ရတနာပုံ (ဆ)
*ရန်​အောင်
*ရတနာပုံ (ဇ)

## ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
မန္တ​လေးမြို့၏ အကြီးဆုံးကားကွင်းဖြစ်သည့် ချမ်းမြရွှေပြည် (ကျွဲဆည်ကန်)ကားကွင်း တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တ​လေးအမြန်လမ်း၏ မန္တ​လေးအဝင်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
## ပညာ​ရေး
### အ​ခြေခံပညာ
#### အထက
အထက်တန်း​ကျောင်း ၃​ကျောင်းရှိသည်။
*အထက ၂၇
*အထက ၃၂
*အထက (စရပ်ကွက်)
#### အထက (ခွဲ)/အလက
*အလက(ထ(ခွဲ)) ၂၀
*အလက (ထ(ခွဲ)) ၂၃
*အလက (ထ(ခွဲ)) ၂၄
*အလက ၅
*အလက ၂၅
*အလက ၂၉
#### အမက
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၇​ကျောင်းရှိသည်။
## ကျန်းမာ​ရေး
ပြည်နယ်အတွင်း အစိုးရ​ဒေသန္တရ​ဆေး​ပေးခန်းနှင့် တိုင်းရင်ဆးခန်း ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများလည်းရှိသည်။

## ကိုးကား
စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်

**စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပညာရေးတက္ကသိုလ်နှစ်ခုမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းမြို့ ပတ္တမြားရပ်ကွက်  စစ်ကိုင်းစက်မှုဇုန်အနီးတွင်တည်ရှိသည်။

စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ပညာရေးဘာသာများဖြစ်ကြသော ပညာရေးစိတ်ပညာ (Educational Psychology)၊ ပညာရေးသဘောတရား (Educational Theory) နှင့် သင်ပြနည်း(Methodology) ဟူသော ဘာသာရပ် ၃ မျိုးကို အဓိကထားပြီး သင်ကြားပို့ချသည်။ လာရောက်သင်ကြားသော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ဆရာ၊ဆရာမလောင်းတို့ နေထိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ အဆောင်များကို တည်ဆောက်ထားသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
၁၉၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးပညာရေးတက္ကသိုလ်အဖြစ် မန္တလေးမြို့၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်အဖြစ် စစ်ကိုင်းမြို့၊ ပတ္တမြားရပ်ကွက် သို့  ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကွင်းအမှတ် ၇၈၄ အကျယ်အဝန်း၁၃၂.၇၁ ဧကကျယ်ဝန်းသည်။  စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေးဌာနခွဲ) ကို  ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ ထားရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို Institute မှ University သို့ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရွှေမင်းဝံအလယ်တန်းကျောင်းကို စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် တွဲဖက်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။

## ပေးအပ်သော ဘွဲ့များ 
စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အောက်ပါဘွဲ့အမျိုးအစားများကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။

## ကျောင်းသားအမျိုးအစားများ
စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်းသားအမျိုးစား ၅ မျိုး တက်ရောက်ပညာသင်ယူနေပါသည်။
# တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင် ၍တိုက်ရိုက်တက်ရောက်သောကျောင်းသား
# ပညာရေးကောလိပ်များမှ အဆင့်မီ၍တက်ရောက်ခွင့်ရသောကျောင်းသား
# မဟာပညာရေးဘွဲ့ကျောင်းသားနှင့်
# pgdma ကျောင်းသားများ
#PHD ‌ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အ.လ.က(၁) ဒဂုံ

အမှတ်(၁) အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဒဂုံမြို့နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ စံပြအလယ်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒဂုံမြို့နယ် ပြည်လမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ စီးတီးမောစင်တာ၊ စိန်ဂေဟာကုန်တိုက်၊ တော်ဝင်စင်တာ၊ တော်ဝင်ဟိုတယ်၊ ရှမ်းကုန်းဘူတာတို့သည် ကျောင်း၏ ဘေးဘီဝဲယာတွင် တည်ရှိသည်။ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်း၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး (Russia Embassy in Myanmar)သည်လည်း ကျောင်း၏ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။

အ.လ.က(၁)ဒဂုံကျောင်းကို Bishop Holmesကျောင်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ မူလက အ.မ.က(၅)ဒဂုံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော ထိုကျောင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အလယ်တန်းကျောင်းအဖြစ် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ရတနာဆောင်၊ ပတ္တမြားဆောင်၊ နဝရတ်ဆောင်ဟူ၍ ပင်မ စာသင်ဆောင်ကြီး သုံးဆောင်ရှိသည်။ ကျောင်းသားဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၃၀၀၀နှင့် အထက် ဖြစ်မည်ဟု သိရ၍၊ ဆရာ၊ ဆရာမဦးရေ တစ်ရာဝန်းကျင်နှင့် လည်ပတ်နေသော ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။

လက်ရှိ ကျောင်းအုပ်ဆရာမှာ ဒေါက်တာဥမ္မာထွေး ဖြစ်သည်။ အ.လ.က(၁)ဒဂုံ၏ ကျောင်းသားထုအရေးကို ဆောင်ရွက်ရန် အ.လ.က(၁)ဒဂုံ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂကို ဗကသများအဖွဲ့ချုပ်လက်အောက်၌ ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဖြစ်သည်။
ရဟိုင်း

ရဟိုင်းရပ်သည် မန္တလေးမြို့ရှိ အရပ်အမည် ဖြစ်သည်။
## ရဟိုင်း ပေါ်ပေါက်လာပုံ
ယွန်းယိုးဒယားဒေသမှ ပါလာသူများကို ယခုရွှေတချောင်းအနီး ရဟိုင်းအရပ်၌ ချထားခဲ့သည်။ အမည်အခေါ် ရွေ့လျားလာ၍ ရွာဟိုင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ ရေးကြလေသည်။ ရွှေတချောင်း တောင်ပိုင်း၌ မင်းသားစုအရပ်သည် ရှေးအခါက ယွန်းယိုးဒယား မင်းသားများကို ချထားပေးသောနေရာဟု သိရသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၈-၂၁ ခုနှစ် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ရတနာပုံ မန္တလေးမြို့ကို တည်ထောင်၍ ပြည်သူတို့အား ရပ်ကွက်နေရာများ ချထား၍ အမရပူရမှ ရွှေ့
ပြောင်း အမရပူရမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသောအခါ မန္တလေးမြို့ကြီးသည် စည်ကားလာလေသည်။ ယွန်းယိုးဒယားလူမျိုး၏အနွယ်များ နေရာအရပ်သည် ရဟိုင်းအရပ်၊ မင်းသားစုအရပ်ဟုခေါ်ကြ၍ အိမ်-ဈေးများချထားသည်။ ယိုးဒယားဈေးဟု ဖြစ်လာလေသည်။ ယိုးဒယားအနွယ်များယုံကြည်ကိုးကွယ်သော *ရာမနတ်*ကြောင့် ရာမနတ်စင်ဝင်းအမည် ခေါ်ကြသည်။ ယွန်းတန်းဟူ၍လည်း ရှိသည်။ ဘုရားသုံးဆူ(၈၂-လမ်း လမ်း၃၀နှင့်၃၁-လမ်းကြား)သည်ပင် ယိုးဒယားဘုရား
သုံးဆူဒေသမှ လူများ၏ဘုရားဖြစ်နိုင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ယွန်းဇင်းမယ်၊ လော၊ ယိုးဒယားမှပါလာသော အနွယ်တို့၏ပူဇော်ပသမှု ဓလေ့ထုံးစံတရပ်ဖြစ်သော သဲပုံစေတီများတည်ထားပူဇော်ကိုးကွယ်မှုကို ရွှေတချောင်းတလျှောက် ယိုးဒယားများနေထိုင်ခဲ့ရာ အရပ်၌ တွေ့ရှိရလေသည်။
## ကိုးကား
ရာဇဂြိုဟ်

*ရာဇဂြိုဟ်(အိန္ဒိယ)
*ရာဇဂြိုဟ်(မြန်မာ)
တယ်ရီ ဖောက်(စ်)

**တယ်ရီ ဖောက်(စ်)** (Terry Fox) သည် ကင်ဆာသုတေသနအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ လူ့လောက ကောင်းကျိုးသယ်ပိုးခဲ့သူ၊ ကနေဒါနိုင်ငံသား အားကစားသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် အစားထိုး တပ်ဆင်ထားသော ခြေထောက်အတု တစ်ဖက်ဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံ အနှံကို ဖြတ်သန်းကာ ကင်ဆာရောဂါ သုတေသန လုပ်ငန်း အတွက် ရန်ပုံငွေများ ရရှိရန် နှင့် ကင်ဆာအကြောင်းကို လူများ သတိပြုမိစေရန် မာရသွန်ပြေးပွဲ တစ်ခု စတင်ပြေးခဲ့သည်။ သူ၏ကင်ဆာဝေဒနာ ဆိုးရွားစွာ ပျံ့နှံ့လာမှုကြောင့် ၁၄၃ ရက် နှင့် ၅၃၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၃၃၉ မိုင်) ရောက်အပြီးတွင် အသက် သေဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း သူ့အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှု မာရသွန်ပြေးပွဲသည် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် အစဉ်အလာ တစ်ခု အဖြစ် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော တယ်ရီ ဖောက်(စ်) ပြေးပွဲ ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ရာ ယနေ့တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၆၀ ကျော်၊ လူသန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်သော ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး ကင်ဆာသုတေသန ရန်ပုံငွေ ပြေးပွဲနေ့  ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူ၏နာမည်ဖြင့် ကနေဒါ ဒေါ်လာ သန်း ၆၀၀ ကျော် ရန်ပုံငွေ ရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ဖောက်(စ်)သည် Port Coquitlam, British Columbia ရှိ အထက်တန်းကျောင်း နှင့် Simon Fraser University တို့တွင် တာဝေးအပြေးသမားနှင့် ဘက်စကက်ဘော ကစားသမား တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကင်ဆာ အကြိတ် တွေ့ရှိပြီးနောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ညာဘက်ခြေထောက် ဖြတ်တောက်ခံခဲ့ရသော်လည်း ပြေးပွဲများတွင် ခြေတုဖြင့် ပါဝင် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဗန်ကူးဗားမြို့တွင် ဘီးတပ်ထိုင်ခုံ ဘတ်စကတ်ဘော ပြိုင်ပွဲ ပြည်တွင်း ချန်ပီယံဆု ကို ၃ ကြိမ်ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာသုတေသနအတွက်  ရန်ပုံငွေ ရရှိစေရန် ကနေဒါ နိုင်ငံ အနှံ့ဖြတ်သန်းသော၊ မျှော်လင့်ချက် မာရသွန် ပြေးပွဲ (Marathon of Hope) ဟု အမည်ပေးထားသော တစ်ကိုယ်တော် မာရသွန် ပြေးပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။ ကနေဒါပြည်သူ ၂၄ သန်းထံမှ တစ်ယောက် ၁ ဒေါ်လာ ရန်ပုံငွေ ရရှိရန် သူ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။

ဧပြီလတွင် St. John's, Newfoundland မှ အားပေးသူ အနည်းငယ်ဖြင့် သူ၏ တစ်ကိုယ်တော်ပြေးပွဲကို စတင်ခဲ့ရာ တစ်ရက်လျှင် မာရသွန် အပြည့်နှုန်း  (ပျှမ်းမျှ ၄၂ ကီလိုမီတာ) ဖြင့် နေ့တိုင်းပြေးခဲ့သည်။ Ontario သို့ရောက်သောအခါ ဖောက်(စ်) ၏ သတင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျော်ကြားလာခဲ့ပြီး စီးပွားရေးသမားများ၊ အားကစားသမားများနှင့် နိုင်ငံရေးသမားအများအပြား သူ၏ ရန်ပုံငွေပွဲအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ Thunder Bay  အပြင်သို့ ရောက်သောအခါ ကင်ဆာဆဲလ် များ အဆုတ်ထဲအထိ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သောကြောင့် မာရသွန်ပြေးပွဲကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရပေသည်။ နောက် ၉ လအကြာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ရက်တွင် New Westminester ရှိ Royal Columbian ဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ဖောက်(စ်)သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမြင့်မားဆုံး သူကောင်းပြုခံရသူ Companion of the Order of Canada စာရင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ထူးချွန်အားကစားသမား တစ်ယောက်အနေဖြင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် Lou Marsh Award ဆု ကို ချီးမြင့်ခံခဲ့ရပြီး၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံ၏အကျော်ကြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံသူရဲကောင်း တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသော ဖောက်(စ်) ကို ဂုဏ်ပြုသော အဆောက်အဦးများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ရုပ်တု ကျောက်တိုင်များ၊ လမ်းများ နှင့် ပန်းခြံများကို ကနေဒါ နိုင်ငံ အနှံ့တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အ.ထ.က(၁၆)မန္တလေး

**အထက (၁၆) မန္တလေး** () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိပြီး မန္တလေး နန်းတော်၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကိုလိုနီခေတ် ၁၉၀၀ အစောပိုင်းတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Wesley High School (ဝက်စလီကျောင်း) ဟူ၍ အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ်တွင် ပြည်သူပိုင်ကျောင်းအဖြစ် အသိမ်းခံရသည်။ ကျောင်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄.၃ ဧရိယာကျယ်ဝန်းပြီး ကျောင်းဆောင် ၁၈ ဆောင် ရှိသည်။

အမှတ်(၁၆)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတွင် စာသင်ဆောင်ပေါင်း(၁၈)ဆောင်၊ စာသင်ခန်း အရေအတွက်(၇၈)ခန်းရှိပြီးကျာင်းစာကြည့်တိုက်အပါအဝင် မီဒီယာလက်တွေ့ခန်း များနှင့်  ကျောင်းကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်း၊ သိပ္ပံလက်တွေ့ခန်း၊ဘင်ခရာခန်း၊   ကျောင်းအုပ်ကြီး ရုံးခန်းနှင့် ဧည့်ခန်းဆောင်တို့ သီခြားတည်ရှိသည်။

## ကျောင်းအုပ်ကြီးများ 
* ဦးကျန် (၁၉၆၆-၁၉၆၉)
* ဦးမြတ်စံ (၁၉၆၉-၁၉၇၂)
* ဦးကျော်ညွန့် (၁၉၇၂-၁၉၇၆)
* ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်း (၁၉၇၆-၁၉၈၁)
* ဒေါ်စောကြင်အုန်း (၁၉၈၁-၁၉၉၆)
* ဒေါ်မြမြ (၁၉၉၆-၂၀၀၁)
* ဦးဌေးအောင် (၂၀၀၁-၂၀၀၂)
* ဒေါ်ထွေးထွေးသန်း (၂၀၀၂-၂၀၁၂)
* ဒေါ်သန်းသန်းနွဲ့ (​အောက်တိုဘာ ၂၀၁၂ -​ ​မေ ၂၀၁၆)
*​ဒေါက်တာတင်တင်​အေး (၂၀၁၆-​မေ ၂၀၁၉)
*ဦးသိန်းနိုင်  (ဇွန် ၂၀၁၉-၂၇.၁၁.၂၀၁၉)
*​ဒေါက်တာသန်းထိုက်စိုး(၂၇.၁၁.၂၀၁၉-လက်ရှိ)

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* ကျောင်း Website 
* ကျောင်းဖေ့စ်ဘွတ်ခ်
ကရုဇာစစ်သင်္ဘော

cruiser, launched in 1992]]

အရွယ်အလတ်စား စစ်သင်္ဘောမျိုး ဖြစ်သည်။ တန် ၅၀၀၀ မှ ၁၀၀၀၀ အထိ ကြီးမား၍ ၅-လက္မမှ ၈-လက္မ အမြှောက်များ တပ်ဆင်ထားသည်။ တစ်နာရီလျှင် ရေကြောင်းမိုင်ပေါင်း ၃၀ ခန့် လျင်မြန်စွာ ခုတ်မောင်းနိုင်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမနီနှင့် ဗြိတိသျှ ကရုဇာ ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ စစ်သင်္ဘော ခြင်္သေ့ (တန် ၈၀၀၀)ကို ၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကရစ်ရှနား

ဝိသျှ်ဏူးဘုရားရှင်၏ (၈)ကြိမ်မြောက် ဝင်စားသည့်ဘဝဟု ယုံကြည်ကြသည့် မီးနှင့်အလင်းရောင်ကို အစိုးရသော ဟိန္ဒူဘုရားဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ အထွတ်အမြတ် ပြုကြသည်။ ထိုအမည်မှာ မည်းနက်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ ရှေးဦးလူများသည် တိုင်းရင်းသား လူမည်းတို့ထံမှ ထိုအယူဝါဒကို လက်ခံရရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ကရိသျှ်ဏအား ကယ်တင်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားအဖြစ်ကိုးကွယ်ကြသည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကရစ်ရှနား
ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများ
ကရစ်ကက်

၂၂ ကိုက် ရှည်လျားသော ကွင်း၌ ဘောလုံးကလေးနှင့် ရိုက်တံတို့ကို အသုံးပြု၍ ဘောလုံးကို ရိုက်လွှတ်ထားစဉ် တစ်ဖက်က ဘောလုံးကို လိုက်ဖမ်းယူကာ ပစ်ပေါက်၍ တစ်ဖက်က ခေါက်ရေရအောင် ကူးသန်းပြေးခြင်းဖြင့် အပြန်အလှန် နှစ်ဖက်ကစားရသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ၁၃-ရာစုနှစ်လောက်ကပင် စတင်ကစားခဲ့ကြသည်။ ၁၇၄၄-ခုနှစ်က ကစားပွဲဆိုင်ရာ စည်းကမ်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ နိုင်ငံများစွာတွင် ကစားကြ၍ ကမ္ဘာ့ပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း ကျင်းပကြသည်။

ကမ္ဘာ့အအောင်မြင်ဆုံး ခရစ်ကတ်အသင်းများမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့ ဖြစ်သည်။  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အသင်းဖွဲ့ အားကစားများ
ကလီဖား၊ ကလစ်ဖ်

မူဆလင် လူမျိုးစု၏ ခေါင်းဆောင် မိုဟာမက်ကို ဆက်ခံသူများအား ခေါ်ဆိုသည်။ အာရပ်ဘာသာ စကားဖြစ်သည်။ ရှေးအခါ အစ္စလမ် အင်ပါယာတွင် တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားခဲ့သည်။ နောင်အခါ ဘာသာရေးကိုသာ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ကလီဖားတို့၏ အရှိန်အဝါလည်း မှေးမှိန်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကလီဖားများ ကွယ်ပကုန်လေသည်။  

## ကိုးကား
ကလဲရီနက်

**ကလဲရီနက်** () သည် သစ်သားနှင့် ပြုလုပ်ထားသော လေမှုတ်တူရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အခင်တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၁၇၅၀-ခုနှစ်လောက်က စ၍ သုံးစွဲခဲ့သည်။ သံစဉ်အမျိုးမျိုးအားဖြင့် ထုတ်လုပ်၍ အချို့မှာ သံစဉ် ၃-တွဲခွဲအထိ မှုတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဘီဖလက်နှင့် အေ အသံစဉ်ရှိသော ကလဲရီနက်မှာ တီးဝိုင်းသုံးစံကိုက်ဖြစ်၍ အီးဖလက် အသံစဉ် အမျိုးအစားလည်း ရှိသည်။ အီးဖလက် အောက်သံစဉ် တစ်တွဲ အောက်နိမ့်သော အရံ ကလဲရီနက်မျိုးလည်းရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တူရိယာ
ကတိုး

အမွှေးနံသာအဖြစ် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ရေမွှေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ကတိုးကောင်ဟုခေါ်သော ဒရယ်ဖိုကောင်တစ်မျိုး၏ ဝမ်းတွင်းအကြိတ် တစ်မျိုးမှ ထုတ်ယူသည်။ ထိုဒရယ်မျိုးကို အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း ဟိမဝန္တာတောင်ခြေဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ကြွက်ကတိုးဟူ၍လည်း ရှိသည်။ တချို့အပင်များမှလည်း ကတိုးထုတ်ယူသည်။ ကတိုးအတုများကိုလည်း ဖော်စပ်ကြသည်။  

## ကိုးကား
ကာဗိုက်

**ကာဗိုက်** () သည် ကာဘွန်နှင့် အခြားဒြပ်စဉ်တို့ ပေါင်းစပ်သော ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်သည်။ ကဲလ်စီယံကာဘိုက်သည် ရေနှင့်ပြုပြင်က အက်စီတလင်းကို ရရှိစေ၍ တန်တလမ်ကာဗိုက်နှင့် တန်စတင်ကာဗိုက်တို့မှာ အလွန်မာသော သတ္တုများကို ရရှိစေလေသည်။ ဘိုရန်ကာဗိုက်ဟူ၍လည်း ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်

**ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်** () ဆိုသည်မှာ ရေထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ပျော်ဝင်နေသည်ကို ခေါ်ဆိုသည်။ အမှန်အားဖြင့် ရှူရှိက်လေထဲတွင် ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်များ ပါဝင်သည်သာဖြစ်သည်။ နှစ်ကာလကြာရှည်လာသောအခါ ကျောက်လွှာမျက်နှာပြင်များသည်ပင် ၎င်းဓာတ်ကြောင့် သဘာဝပြောင်းလဲတတ်သည်။

## ကိုးကား
ကာအိုလင်

**ကာအိုလင်** (Kaolin) သည် တရုတ်ဘာသာစကားဖြစ်၍ **မြေစေး**ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဖြူဖွေး၍ စေးထန်းသည်။ သဘာဝမြေထွက်ပစ္စည်းဖြစ်၍ မြေဖြူတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ချယ်ဆေး အမျိုးမျိုးတွင် ထည့်၍ စပ်သည်။ မျက်နှာပြင် ပြောင်ချောသော စက္ကူများ (အတ်ပေပါ) ပြုလုပ်ရာတွင် သုံးသည်။ ကြွေထည်အကြမ်း အောက်ခံပြုလုပ်ရာ၌လည်း သုံးသည်။ အနာအုံရန် ဆေးတစ်မျိုးအဖြစ် ဖော်စပ်သုံးစွဲသည်။ အကြိတ်များ ပြည်မှည့်လွယ်စေသည်။ အမှုန့်အဖြစ် ရောင်းချသည်။

## ကိုးကား
ကီမိုနို

သည် ဂျပန် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သည့် ရိုးရာဝတ်စုံပွဖြစ်သည်။ လက်ပွ၊ ကိုယ်ထည်ပွဖြစ်၍ ရာသီဥတုအလိုက် အထူအပါးကွဲပြားသည်။ အရောင်အမျိုးမျိုးနှင့် အကွက်အဆင်အမျိုးမျိုးကို လှပစွာ ချုပ်လုပ်ဝတ်ဆင်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကီရာတင်

**ကီရာတင်** () ဆိုသည်မှာ ဆံပင်၊ လက်သည်း၊ ဦးချို၊ သိုးမွေး၊ ငှက်တောင် စသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ပရိုတင်း အမျိုးဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းတွင် ကန့်ဓာတ်အများဆုံးပါ၍ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ဆေးများကို ခံနိုင်စွမ်းရှိလေသည်။ ထို့ပြင် အခြားပရိုတင်းများကို ခွဲဖျက်နိုင်သော အင်ဇိုင်းမျိုးလည်း ဖြစ်သည်။  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရေပြား ခန္ဓာဗေဒ
ကလိုရိုဖောင်း

**ကလိုရိုဖောင်း** () သည် အရောင်မရှိသော အရည်ဖြစ်၍ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ထိုဆေးကို လစ်ဗာပူးမှ ဒေးဗစ်ဝေါလ်ဒိုင် ဆိုသူက စတင်တွေ့ရှိ၍ ဂျိမ်းဆင်ပဆင်ကို ပြောပြသဖြင့် ဆင်ပဆင်က ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးသည် အဋ္ဌမနှင့် နဝမ သားသမီးများ မွေးဖွားရာတွင် အနာအကျင် သက်သာစေရန် ကလိုရိုဖောင်း အငွေ့ကို ရှူရှိက်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဆိုင်းဘုတ်လုပ်ငန်းများလုပ်ရာတွင် ပလပ်စတစ်ပြား(Acrylic) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်ရာတွင်လည်း ကော်ရည်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကော်ရည်အဖြစ် အသုံးပြုသော ကလိုရိုဖောင်းသည် မေ့ဆေးလောက် အာနိသင် သိတ်မပြင်းပေ။ 

## ကိုးကား
ကေဒါ

**ကေဒါ** () ဆိုသည်မှာ ရုရှားပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီက မိမိ၏ ပါတီစိတ်များနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် မိမိတို့ ချမှတ်ထားသော ဝါဒလမ်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် အခြေခံအားပြုရသော ပါတီဝင်များကို ခေါ်ဆိုသည်။ ကေဒါသည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ခိုင်မာကျစ်လျစ်အောင် ဖွဲ့စည်းရာ၌ စံနစ်တကျ လေ့ကျင့်သင်ကြားထားပြီးသော အမာခံအမြူတေ ပါတီဝင်များဖြစ်၍ ၎င်းတို့က တစ်ဆင့် ပါတီကျယ်ပြန့်အောင် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ကာ စံပြအဖြစ် အားထုတ် ဆောင်ရွက်ကြရသည်။  

## ကိုးကား
ဖရိုဒါ ဒါစတာယဲဗ်စကီး

**ဖရိုဒါ မီဟာရီလာဘိချ် ဒါစတာယဲ့ဗ်စကီး**( ၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၂၁ –  ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၈၁) ဟာ ရုရှားဝတ္တုတို၊ ဝတ္တုရှည်၊ အက်ဆေး၊ ဂျာနယ်လစ် နှင့် တွေးခေါ်ပညာရှင်အဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ ဒါစတာယဲ့ဖ်စကီးရဲ့ စာပေတွေက စိတ်ပညာဆိုင်ရာ အရေးအသားတွေဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေး၊ လူမူရေးနှင့် ၁၉ ရာစုက ရုရှားနိုင်ငံရဲ့ ပရလောကဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးနေသာ လူသားတို့ရဲ့ဗျာများနေမှုကို ဖော်ပြနေသည်။ သူဟာ အသက် ၂၀ အရွယ်မှာ စတင်၍ စာရေးသားခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သူရဲ့ ပထမဆုံးဝတ္တုရှည်ဖြစ်သော **“သနားစရာ လူသတ္တဝါတွေ” Poor Folk (Russian: Бедные люди)** စာအုပ်ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှာ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှာ သူ၏ အသက်မှာ ၂၅ သာ ရှိသေးသည်။ သူ၏ ကျော်ကြားလှ သော စာအုပ်များထဲတွင် **“ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်” Crime and Punishment (Russian: Преступле́ние и наказа́ние)**(၁၈၆၆)၊ **" မိစ္ဆာ"Demons (Russian: Бесы)**၊ **ကာရာမာဇော့ဗ် ညီအကိုများ(The Brothers Karamazov (Russian: Братья Карамазовы)**(၁၈၈၀) တို့ပါဝင်သည်။ ဒါစတာယဲ့ဖ်စကီး ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များမှာ ဝတ္တုရှည် (၁၁)အုပ်၊ ဝတ္တုလတ်(၃)အုပ်၊ ဝတ္တုတို (၁၇) ပုဒ် နှင့် အခြားများစွာသော စာပေတို့ရေးသားခဲ့သည်။ စာပေဝေဖန်ရေး သမားများက သူကို စာပေလောကရဲ့ ကြီးကျယ်သော၊ ထူးခြားသော စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
 
ဒါစတာယဲ့ဖ်စကီးကို ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပုံပြင်များ၊ ဒဏ္ဍာရီ စာအုပ်များမှတဆင့် ရုရှားနှင့် နိုင်ငံခြားစာရေးဆရာများ၏ စာပေများကို ထိတွေ့ခဲ့သည်။ သူအသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏မိခင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အဲဒီအချိန်ပတ်ဝန်းကျင်မှာပဲ သူဟာ Nikolayev Military Engineering Institute (ယခု Military Engineering-Technical University) ဝင်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရပြီးတဲ့အခါမှာ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အပိုဝင်ငွေ အလို့ငှာ ဘာသာပြန်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၀ ခုနှစ် နှစ်လယ်လောက်တွင် သူရဲ့ ပထမဆုံးစာအုပ်ဖြစ်သော “သနားစရာ လူသတ္တဝါတွေ” စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး စိန့်ပီတာစပါတ် စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ 

၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ ပီတရာယဲ့ဗ်စကီးအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပါဝင်ပတ်သတ် နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းမှာ လစ်ဘရယ်ယူထရိုပီယမ် လျှို့ဝှက်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စာပေဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် တည်ထောင်ထားသည် ဟုဆိုသည်။ သူနှင့် အခြားအဖွဲ့ဝင်များသည် သေဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံရသည်။ သို့သော် သေဒဏ်မပေးမီ နီကိုလပ်စ်(ပထမ) ၏ ပြစ်ဒဏ်လျော့ပေါ့ အမိန့်ရောက်လာပြီး ဆိုက်ဘေးရီးယားအလုပ်သမားကမ့်သို့ ၄ နှစ် အပို့ခံခဲ့ရသည်။ 

နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဒါစတာယဲ့ဗ်စကီးသည် ဂျာနယ်လစ်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး မဂ္ဂဇင်းအများအပြားကို ထုတ်ဝေခြင်း၊ တည်းဖြတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာရေးဆရာရဲ့ ဒိုင်ယာရီ A Writer's Diary (Russian: Дневник писателя) ကိုရေးသားခဲ့သည်။ ဥရောပအနောက်ပိုင်းကို လှည့်လည်သွားလာခဲ့ပြီး လောင်းကစားဘက်တွင် အားသန်လာသဖြင့် ငွေကြေးအကြပ်အတည်းများ ကြုံခဲ့ရသည်။ ကာလတစ်ခု ငွေကြေးတောင်းခံမှုများရှိခဲ့သည်။ သိုသော် နောက်ဆုံးတွင် သူသည် အရောင်းရဆုံး စာရေးဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏စာအုပ်များကို ယခုအခါ ဘာသာပေါင်း ၁၇၀ ကျော် ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဒါစတာယဲ့ဗ်စကီး သည် အန်တွန် ချက်ကော့ဗ်၊ အားနက် ဟဲမင်းဝေး မှ စ၍ ဖရိုင်းဒရစ် နီချယ်၊ ယန်းပေါလ်ဆတ် တိုင်အောင် ပမာဏတစ်ခုထိတော့ လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
ကူကလပ်ကလန်

ကူကလပ်ကလန်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ လျှို့ဝှက်အသင်း အမည်ဖြစ်သည်။ ၁၈၆၅-ခုနှစ်တွင် တင်နက်ဆီနယ် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်တွင် ရှုံးသော ရဲဘော်များက စတင်ဖွဲ့စည်း၍ လူဖြူများ တန်ခိုးအာဏာ ရရေးအတွက် ဦးတည်သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၆၉-ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သူများက ဖျက်သိမ်းခဲ့ရာ အချို့နေရာများ၌ နှစ်အတန်ကြာ ဆက်၍ကျန်ရှိသည်။ ၁၉၁၅-ခုနှစ်တွင် ကပ္ပတိန်လူမည်း ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဂျော်ဂျီယာနယ်၌ ပြန်ပေါ်သည်။ ထိုဒုတိယအဖွဲ့မှာ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းသို့ ပြန့်သွား၍ ရွေးကောက်ပွဲများ၌ပင် လွှမ်းမိုးအနိုင်ယူလေသည်။ အဖွဲ့ဝင် ငါးသန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၁၉၃၀-ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင်ကား ပြိုပျက်လာခဲ့၍ တောင်ပိုင်းပြည်နယ် အချို့တွင် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု ဝါဒီအနေဖြင့် အများအပြား ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဖွဲ့အစည်းများ
ကဲရော့တင်း

**ကဲရော့တင်း** () ဆိုသည်မှာ မူလက မုံလာဥနီမှ ရရှိသော အနီရောင်၊ အရောင်ပြုပစ္စည်း သုံးမျိုးစုပေါင်းဖြစ်သည်။ မြက်နှင့် သစ်ရွက်များတွင်လည်း ပါရှိကြောင်း တွေ့ရှိကြရသည်။ ကဲရော့တင်း သည် ရှုပ်ထွေးသော ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်များ ဖြစ်သည်။ ဗီတာမင်အေ အဟာရ ရရှိစေနိုင်သော အဝါရောင် အသီးအနှံအမြစ်များတွင် ကဲရော့တင်းများ ပါရှိသည်။

## ကိုးကား
ကယ်လိုရီ

**ကယ်လိုရီ** ()သည် ဇီဝဗေဒ ပညာရပ်တွင် ရေတစ်ကီလိုဂရမ်အား အပူချိန် ၁၅ ဒီဂရီမှ ၁၆ ဒီဂရီထိ ပူစေနိုင်သည့် အပူစွမ်းအင် ယူနစ် ဖြစ်သည်။ အစားအစာများကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သော အပူစွမ်းအား ပမာဏကို တိုင်းထွာသော ဧကမူဖြစ်သည်။ ရူပဗေဒတွင် ရေ တစ်ဂရမ်ကို တစ်ဒီဂရီ အပူချိန်မြင့်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သော အပူအား မည်မျှထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည်ကို တွက်ချက်တိုင်းထွာ သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ဥပမာ ထမင်းတစ်ဆုပ်သည် ကယ်လိုရီအား ၁၀၄-ထုတ်လုပ်နိုင်၍ နွားနို့ တစ်အောင်စသည် ကယ်လိုရီအား ၂၀-ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စွမ်းအင်၏ ယူနစ်များ
ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ကယ်လိုရီမီတာ

**ကယ်လိုရီမီတာ** () ဆိုသည်မှာ အပူတိုင်းတာရာတွင် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ အရည်တစ်ခုတွင် ပြင်ပအပူရှိန်များ စွက်ဖက်ခြင်း မပြုစေဘဲ ပကတိအတိုင်း တိုင်းထွာရန်သုံးသည်။ ကြေးနီပြား (သို့) ဒန်ဖြင့်ပါးလွှာစွာ ပြုလုပ်ထားသော ခွက်တစ်ခုကို အတွင်းမှ အပူများ ထွက်မသွားစေရန်နှင့် အပြင်မှ အပူများ အတွင်းသို့ ဝင်မလာစေရန် အခြားခွက်ကြီးတစ်ခုတွင် ဝါဂွမ်းခံ၍ ထည့်ကာ တိုင်းတာမည့် အရည်များ အပူချိန်မျှသွားစေရန် ကြေးနီမွှေတံဖြင့် မွှေပေးရလေသည်။  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတ်ခွဲခန်း ကိရိယာ
ကဏ္ဍ:တိုင်းတာရေး ကိရိယာများ
ကရင်မလင်

မြို့တော်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မော်စကိုမြို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ရုရှားမြို့တော် မော်စကိုမှာ သမိုင်းဝင်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်းနေရာမှာ ၁၈၁၂-ခုနှစ်က နပိုလီယန်၏ တပ်များ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးရာ၌ ကြွင်းကျန်ခဲ့သည်။ ကရင်မလင် ရပ်ကွက်တွင် ရှေးဇာဘုရင်တို့၏ နန်းတော်ဆောင်များ (ယခုအခါ ပြတိုက်လုပ်ဆောင်ထားသည်။)နှင့် ရွှေရောင်ပေါင်းမိုး ဘုံဆင့်များ တပ်ဆင်ထားသည့် ၁၅-ရာစုနှစ်နှင့် ၁၆-ရာစု နှစ်ဝက်တက် ကျောင်းကြီးများရှိသည်။ ထိုမြို့တော်မှာ ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ အာဏာပိုင် လွှတ်တော်ရုံးစိုက်ရာ အချက်အချာ ဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်အစိုးရ အဖွဲ့ကိုယ်စား ကရင်မလင်ဟူ၍ တင်စားသုံးနှုန်းသည်။  
## ကိုးကား
ကေဖိန်း

**ကေဖိန်း** () (Also **ကဖိန်း**) ဆိုသည်မှာ လက်ဖက်၊ ကော်ဖီစေ့နှင့် ကိုလာစေ့များတွင် ပါရှိသည့် အဲလ်ကာလွိုက် တစ်မျိုးဖြစ်၍ ရေတွင်ပျော်လွယ်သည်။ သွေးကြောများကျယ်၍ လန်းဆန်းစေသော အာနိသင် အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဆေးဝါးများတွင် ရောစပ်သုံးစွဲကြသည်။ ကေဖိန်းသည် ကမ္ဘာအနှံ့ တွင်ကျယ်စွာ သုံးစွဲနေသည့် စွဲလမ်းစေတတ်သော မူးယစ်ဆေးဝါးဖြစ်သော်လည်း ယင်းသည် တရားဝင်ဖြစ်သည်။ ကေဖိန်းသည် အာရုံကြောစနစ်၏ သေချာသည့်အပိုင်းတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ ကေဖိန်းဓာတ်အား အပင်၏ အစေ့၊ အရွက် စသည်တို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး လူသိများသော ပင်ရင်းမှာ ကော်ဖီစေ့ဖြစ်သည်။ ကေဖိန်းဓာတ် ပါဝင်သော သောက်စရာ ကော်ဖီ၊ ကိုလာ၊ လက်ဖက်ရည်တို့သည် လူကြိုက်များပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်အရ မြောက်အမေရိကမှ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်ရောက်ပြီးသူများသည် ကေဖိန်းဓာတ်ကို နေ့စဉ် သုံးစွဲကြသည်။ ကေဖိန်းအားသုံးစွဲရာ၌ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုး ရှိလေသည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ ဆေးစာရင်းတစ်မျိုးဖြစ်သကဲ့သို့ အချို့သော ရောဂါများကိုလည်း ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးသည်။

## ကိုးကား
ကော့မစ်ရောင်ခြည်

**ကော့မစ်ရောင်ခြည်** () ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်သို့ အာကာသမှ အဆက်မပြတ် သွန်းချနေသော အရာဝတ္တုများ(ရောင်ခြည်မြူများ) ဖြစ်သည်။ မူလ ကော့မစ်ရောင်ခြည်၌ ပါရှိသော ပရိုတွန်နှင့် အခြားစွမ်းအင်ပါ မြူများမှာ လေပြင်ရှိ မြူများနှင့် ထိခိုက်မိသောကြောင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ ရောက်သောအခါ အာနိသင်တစ်မျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။ အချို့မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကိန်း ပစ္စည်းများ ဖြစ်သွားသည်။ ထိုရောင်ခြည်ကို အနုမြူသုတေသနလုပ်ငန်းတွင် စွမ်းအင်ထုတ်ယူရာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် အချို့မြူ၌ အင်အားကြီးမားလှ၍ ဖမ်းယူသော ကရိယာကို ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲသဖြင့် ထိုနည်းကို မသုံးဝံ့သေးပေ။ ကော့မစ်ရောင်ခြည်၏ မူလပင်မနေရာသည် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပမှ ဖြစ်သည်။ အဓိကပင်ရင်းမှာ အင်မတန်ကြီးမားသည့် ကြယ်တို့၏ ဆူပါနိုဗာများမှ ဖြစ်ကြသည်။

## ကျမ်းကိုး
ဂျော့ရှ် ဘိုင်ရွန်

ဂျော့ရှ် ဂေါဒွန် ဘိုင်ယွန် (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ - ၁၉ ဧပြီ ၁၈၂၄) ကို လောဒ် ဘိုင်ယွန်အဖြစ် လူသိများပြီး အင်္ဂလိပ် ကဗျာဆရာ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရိုမန့်တစ်စာပေ၏ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားသူဖြစ်သည် ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ 

ဘိုင်ယွန်ရဲ့ အကောင်းဆုံးလက်ရာ တစ်ခုမှာ ဒွန်ဂျင်းန်လင်္ကာရှည်ကြီးဖြစ်ပြီး အလင်္ကာပိုဒ်ရေ ၁၆ ပုဒ်ပါဝင်ကာ ၁၇ခုမြောက်မှာ ကွယ်လွန်သွားသောကြောင့် လက်စမသတ်နိုင်ခဲ့ချေ။ Childe Harold's Pilgrimage ကဗျာရှည်နှင့် She Walks in Beauty ကဗျာတို့မှာလည်း ထင်ရှားသည်။
 
ဘိုင်ယွန်ကို အတော်ဆုံးဗြိတိသျှလူမျိုး ကဗျာဆရာ တစ်ယောက်ဟု အားလုံးက အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ယခုအချိန်ထိ သူ့ကဗျာများကို ဖတ်နေကြဆဲဖြစ်ပြီး ၊ ယခုအချိန်ထိ လွှမ်းမိုးမှုလည်းရှိနေသေးသည်။ ဘိုင်ယွန်သည် ဥရောပတစ်တိုက်လုံး ခြေဆန့်ခဲ့ပြီး အီတလီနိုင်ငံကို အထူးသဘောကျကာ ထိုနိုင်ငံမှာ ၇ နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂရိလွတ်မြောက်ရေးတိုက်ပွဲတွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် ဝင်ရောက်ပါဝင် တိုက်ပွဲဝင်ပေးခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ဂရိတို့က ဘိုင်ယွန်ကို အမျိုးသား သူရဲကောင်းအဖြစ် အလေးအမြတ်ပြုကြသည်။ ဂရိနိုင်ငံ မစ်ဆိုလွန်ဂီမြို့တွင်နေစဉ် ဖျားနာခဲ့ပြီး တစ်နှစ်အကြာ အသက် ၃၆ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဘိုင်ရွန်ရဲ့ ဘဝဟာ ကောင်းဆိုးနှစ်တန် ရောထွေးနေပြီး သူရဲ့ မင်းစိုးရာဇာဆန်ဆန် ပြုမူမှုတွေ၊ ကြွေးမြီများပြားမှုတွေ၊ ချစ်မှုရေးရာ ရှုပ်ထွေးမှုများရှိနေပြီး ကောလဟာလများအရ သူ၏ ညီမများ(မအေတူဖအေကွဲ (သို့) ဖအေတူမအေကွဲ)နှင့် ရှုပ်ထွေးမှုများရှိနေပြီး ကိုယ်တိုင် ပြည်ပသို့ထွက်ခွာခဲ့ခြင်းဟု ဆိုကြသည်။
ဆိုဒီယမ် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုဒ်

**ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒြောက်ဆိုက်**() သို့မဟုတ် **ကော့စတစ်ဆော်ဒါ**()သည် အမှုန့်များဖြစ်၍ သဲဆပ်ပြာပြင်ပေါ်၌ ပွင့်တတ်သော သဘာဝ ကော့စတစ်ဆိုဒါနှင့် တူညီသော ဓာတ်ဆားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြွေထည်၊ ကျောက်ထည်များမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောရာ၌၎င်း၊ ဆပ်ပြာချက်လုပ်ရာ၌၎င်း သုံးသည်။ တိုက်စားတတ်သော သဘောရှိသည်။ အစွမ်းအထင်းများကို ချွတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

## ကိုးကား
ကော်တီဆုန်း

**ကော်တီဆုန်း** (Cortisone) ဆိုသည်မှာ အာဒင်နဲလ်အကြိတ်မှ ထုတ်လုပ်သော ဟိုမုန်းအစုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုဟိုမုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဖြစ်စဉ်၌ အရေးပါသည်။ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ပရိုတိန်းများကို ထုတ်လုပ်ရာတွင်၎င်း၊ ခန္ဓာကိုယ်၌ ဆိုဒီယမ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဓာတ်များ မျှတအောင် ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အကျိုးပြုသည်။ အချို့ ဒူလာရောဂါများတွင် ကော်တီဆုန်းကို အသုံးပြု စမ်းသပ်၍ လေ့လာကြသည်။ သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် ကော်တီဆုန်းများကို အတုပြုလုပ်ရန် ကြံဆဆဲဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆေးပညာ
ကိုမင်တန်

**ကိုမင်တန်** (၊ အတိုကောက် **Comintern**) သည် ၁၉၁၉-ခုနှစ်တွင် ရုရှားကွန်မြူနစ်ပါတီက ကြီးမှူး၍ မော်စကိုမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းထူထောင်သော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံများရှိ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ ဗဟိုအဖွဲ့အဖြစ် တိုးတက်လာသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒကို လိုက်နာ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ဖြန့်ရန်အတွက် တာဝန်ယူကြသည်။ ရုရှားမဟုတ်သော ကွန်မြူနစ်ပါတီများက ရုရှားကွန်မြူနစ်ပါတီကို စံနမူနာယူရန်လည်း လက်ခံသည်။ ၁၉၄၃-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဆိုဗီယက်တို့၏ မဟာမိတ် အရင်းရှင်နိုင်ငံများ ကျေနပ်စေရန်အတွက် ပယ်ဖျက်ရပ်စဲပေးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဗီယက်ဂျက် လေကြောင်းလိုင်း

**ဗီယက်ဂျက် လေကြောင်းလိုင်း** (၊  ) သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဘတ်ဂျက်လေကြောင်းလိုင်းဖြစ်သည်။ ဤလေကြောင်းလိုင်းကို ၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ခရီးသည် ၁၀ သန်းကျော်ကို ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ဟိုချီမင်းစီးတီးမှ ဟနွိုင်းမြို့သို့ ခရီးစဉ်ဖြင့် ပထမဦးဆုံးခရီးကို စတင်ပျံသန်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ  လေကြောင်းလိုင်းတွင် လေယာဉ်ပျံ အစင်းပေါင်း ၂၀ ရှိပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်း လေဆိပ်နှင့်အာရှရှိမြို့ကြီး  ၅ မြို့သို့ လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ပြေးဆွဲနေသည်။ ၂၀၁၄  ခုနှစ်တွင် Airbus A320 လေယာဉ်ပျံ ၆၃ စင်းကို ဝယ်ယူရန် စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကရစ်ပတွန်

**ကရစ်ပတွန်** (Krypton) သည် nobel gasတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အလွန်ရှားပါး၍ တန်ဘိုးကြီးသော ဒြပ်စင်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ဓာတ်ငွေ့သွင်းသော အထူးလျှပ်စစ်မီးအိမ်မျိုးဖြစ်သည့် သတ္တုတွင်းတူးသမားများ၏ မီးအိမ်နှင့် မီးပြတိုက်၏ မီးအိမ်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဇီနွန်ဓာတ်နှင့် အလားတူပင်သုံးသည်။

ကရစ်ပတွန် သည် ဂရိဘာသာစကား κρυπτός kryptos မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုန်းကွယ်နေသောအရာတစ်ခု ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဂက်စ်များ
ကိုလံဘိုစီမံကိန်း

**ကိုလံဘိုစီမံကိန်း** () သည် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအတွက် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် စီမံကိန်းဖြစ်၍ ၁၉၅၀-ပြည့်နှစ်တွင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ ကိုလံဘိုမြို့တွင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး၍ ရေးဆွဲကြသည်။ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်း၍ ကိုလံဘိုမြို့၌ ဗဟိုရုံးစိုက်သည်။ ထိုဌာနမှ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လောကဓာတ်ပညာ၊ သုတေသနလုပ်ငန်း စသည်တို့အတွက် အကူအညီပေးရန် စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲသည်။ အကျိုးခံစားခွင့်ရမည့် နိုင်ငံများမှာ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ နီပေါ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှား၊ စင်္ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဘိုနီယိုကျွန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကိုမင်ဖောင်

ဆိုဗီယက်ရုရှား ဦးဆောင်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ဗဟိုအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်သတင်း ဗြူရိုဟူ၍ အမည်ပေးရာမှ (Communist Imformation Bureau) **ကိုမင်ဖောင်** () ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၉-ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော ကိုမင်တန်၏ နောက်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ဥရောပအရှေ့နှင့် အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ ရုရှားနိုင်ငံများအတွက်သာ သတ်မှတ်ထား၍ ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံအားလုံး မပါဝင်ချေ။ ၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်း၍ ၁၉၅၆-ခုနှစ် ဟန်ဂေရီ ပုန်ကန်မှုကြီး ပေါ်ပြီးနောက် ရပ်စဲသွားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး
ကဏ္ဍ:ကွန်မြူနစ်ပါတီများ
ဝိရာမ

ဝိရာမ (Virama) ဆိုတဲ့ အသုံးကို ယူနီကုဒ်စတင် သုံးမှ ကြားဖူးပါတယ်။ ဝိရာမ ဆိုတာ တကယ်တော့ မြန်မာ အပါအဝင် ဗြဟ္မီပွား အက္ခရာတွေမှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။ မြန်မာ ဘာသာ အားဖြင့် ဝိရာမကို အသတ် ( ် ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဝိရာမ (विराम) ဆိုသည်မှာ သက္ကတဘာသာဖြင့် ရပ်တန့်ခြင်း၊ အဆုံးသတ်ခြင်း၊ အဆုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြန်မာ ဘာသာဖြင့် အသတ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

* ဝိရာမ (အသတ်) ဆိုသည်မှာ သတ်ခြင်း၊ ရပ်တန့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
* ဘာကို သတ်သနည်း။ သရသံကို သတ်ပါသည်။
* ဘာသရကို သတ်သနည်း။ 'အ' သရသံကို သတ်ပါသည်။
* မည်သည့် 'အ'သရကို သတ်သနည်း။ ဗျည်းအတွင်း တိမ်မြုပ်နေသော 'အ' သရကို သတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
### ဗျည်းအတွင်း တိမ်မြုပ်နေသော'အ'
မြန်မာအပါအဝင် ဗြဟ္မီပွားအက္ခရာများ၏ ထူးခြားသော ဝိသေသတစ်ခုမှာ 'အ' သည် ဗျည်းများအတွင်း တိမ်မြုပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ချက်အရ ဗျည်းသည် ကိုယ်ပိုင်အသံ မထုတ်နိုင်၊ သရ တစ်ခုခုနှင့်ပေါင်းမှသာ အသံထွက်နိုင်သည်။ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င စသော မြန်မာဗျည်းများကို ရွတ်ဆိုကြည့်ပါက အသံပြည့်ထွက်နိုင်သည်ကို တွေ့ရပါမည်။ အကြောင်းမှာ ဗျည်းများ အတွင်း 'အ' သရ ပေါင်းစပ်ထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဗျည်းအတွင်း တိမ်မြုပ်နေသော 'အ'သရသံ မပါဘဲ ဗျည်းသက်သက်ပြလိုပါက ဝိရာမ သို့မဟုတ် အသတ်ကိုတင်၍ ပြကြသည်။ ဗြဟ္မီပွားအက္ခရာများတွင် ဤကဲ့သို့ တိမ်မြုပ်နေသော 'အ'သရ ပါရှိကြသည်။

### ဗျည်းများနှင့် သရ တွဲဆက်ကြပုံ။
'က' သည် အမှန်စင်စစ် 'က်'ဗျည်းနှင့် 'အ'သရ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ဖလှယ်ပါက က=ka ဖြစ်ပြီး က်=k နှင့် အ= a တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေဝနာဂရီအက္ခရာတွင် क=က,ka ဖြစ်ပြီး क्=က်,k ဖြစ်သည်။

အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဪ၊ အို ဟူသော မြန်မာ သရ ၁၁ လုံးကို ဗျည်းများနှင့် ပေါင်းစပ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ရသည်။
::က်+အ =က
::က်+အာ =ကာ
::က်+ဣ =ကိ
::က်+ဤ =ကီ
::က်+ဥ =ကု
::က်+ဦ =ကူ
::က်+ဧ =ကေ
::က်+အဲ =ကဲ
::က်+ဩ =ကော
::က်+ဪ =ကော်
::က်+အို =ကို
::(ဣ၊ဤ၊ဥ၊ဦ၊ဧ၊ဩ၊ဪ ကို လုံးချင်း သရဟုခေါ်ပါသည်။ ိ ီ ု ူ ေ ော ော် စသည်တို့မှာ ဗျည်းယှဉ်သရဟုခေါ်ပါသည်။ တနည်း သရသင်္ကေတဟု ခေါ်ပါသည်)
### ဝိရာမ အသုံး ၂ မျိုး
မြန်မာစာတွင် ဝိရာမအသုံး ၂ မျိုးရှိသည်။ 
# အသတ်အနေဖြင့် သုံးခြင်း၊
# သံယုတ်ခေါ် ဗျည်းဆင့်များတွင် သုံးခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။
### ဗျည်းဆင့်
သံယုတ်တွင်သုံးရာမှာ ရှေ့ဗျည်းနှင့် နောက်ဗျည်းကြားမှာ ဝိရာမ ခံရသည်။ လက်ရေးဖြင့်ရေးရာတွင် မသိကြတာများပါတယ်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက စာလုံးဆင့်ဖတ်လျင် အပေါ်ဗျည်းကို အသတ်သံဖတ် အောက်ဗျည်းကို သရနဲ့တွဲဖတ်လို့ သင်ခဲ့ဖူးတာ မှတ်မိပါလိမ့်မယ်။

မန္တလေး ကို ပေါင်းပါက အသံအရ မန်+တလေး လို့ ထွက်ကြသည်။ အသတ်နေရာတွင် ဝိရာမ အစားထိုးပါက မန္တလေး ဆိုတဲ့ ပုံစံအတိုင်း ထွက်လာတာ မြင်ရမှာဖြစ်သည်။ ကင်းစီး င်္ ကို ငသတ်ရိုက်ပြီးမှ ဝိရာမ ရိုက်ရသည်။

::ဗုဒ်-ဓ= ဗုဒ္ဓ
::မန်-တလေး= မန္တလေး
::အတ်-တ= အတ္တ
::ခြင်-သေ့= ခြင်္သေ့
::သင်-ဘော= သင်္ဘော
::ဘန်-တေ= ဘန္တေ

### မြန်မာယူနီကုဒ်နှင့် ဝိရာမ
ပထမပိုင်း မြန်မာယူနီကုဒ်တွင် ဝိရာမ တစ်မျိုးသာ ရှိသည်။ ဝိရာမ တစ်မျိုးကပဲ အသတ်နေရာတွင် အသတ် ဗျည်းဆင့်နေရာတွင် ဗျည်းဆင့် လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲရသည်။ ဤစနစ်မှာ ဒေဝနာဂရီကဲ့သို့ အက္ခရာများတွင်လဲ ရှိသည်။ ဥပမာ- (कक्)ကက် (कक्क)ကက္က
ယပင့်၊ ရရစ်၊ ဝဆွဲ၊ ဟထိုး ကို မူလက မပါဝင်သေးပါ။ ပင့်ရစ်ဆွဲထိုးသည် ယရဝဟ ၏ စာလုံးဆင့်ပုံစံဖြစ်သောကြောင့် သတ်ဆိုင်ရာဗျည်းနှင့် ဝိရာမပေါင်းရိုက်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဝိရာမ+ယ= ျ

ဝိရာမ+ရ= ြ

ဝိရာမ+ဝ= ွ

ဝိရာမ+ဟ= ှ

သို့သော်မြန်မာစာ၏ သဘောသဘာဝအရ အဆင်မပြေမှုများ ရှိသဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် အသတ်နှင့် ပင့်ရစ်ဆွဲထိုး ကို ထည့်ပေးရသည်။
ကုန်သည်လေ

**ကုန်သည်လေ** (Trade winds) ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်က ကုန်သည်တို့ သင်္ဘောရွက်လွှင့်ရာတွင် များစွာအကျိုးပြုသော လေဖြစ်၍ ဒုတိယအပူပိုင်းဒေသမှ အီကွေတာဒေသသို့ တစ်နှစ်ပတ်လုံး တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အရှေ့မြောက်မှ တိုက်၍ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အရှေ့တောင်မှ တိုက်သည်။ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ပြင်များကို ဖြတ်၍တိုက်သည်။ ရာသီဥတု သာယာတတ်သော်လည်း တခါတရံ လေကတော့များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေတိုက်ခတ်ခြင်း
ကိုကိန်း

**ကိုကိန်း** သည် အပင်တစ်မျိုး (Erythroxylum)၏ ရွက်ခြောက်များမှ ထုတ်လုပ်သော အဲလ်ကာလွိုက် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဘိုလီးဗီးယားပြည်၊ ပီရူးပြည်၊ ဂျာဗားကျွန်းတို့တွင် ပေါက်ရောက်သော ပင်ပုဖြစ်သည်။ သွားစိုက်ရာတွင် ထုံဆေး၌၎င်း၊ မျက်စိခွဲစိတ်ရာတွင် အရေလွှာထုံဆေးအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုသည်။ အဆိပ်အတောက်ပြင်း၍ ဝမ်းထဲသို့ တိုက်ကျွေးခြင်း ပြုလေ့မရှိပေ။ အချို့နှုတ်ခမ်းကို ပွတ်လေ့ရှိရာ ဘိန်းကဲ့သို့ စွဲလန်းစေတတ်သည်။ အမေရိကန်ရှိ လူရိုင်းများသည် ရှေးက အမောအပန်း၊ အစာမွတ်ခံရန် ကုတ်ကင်းခြောက်များကို ဝါးလေ့ရှိသည်။ အချို့ ကုတ်ကင်းစွဲသူများလည်း ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကိုဟီးနိုးစိန်

**ကိုဟီးနိုး** ()သည် ၁၄၇၁-ခုနှစ်က တွေ့ရှိရသော ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စိန်ကြီးဖြစ်သည်။ ပါရှန်ဘာသာဖြင့် **အလင်းတောင်ကြီး**ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဂိုဘုရင် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ရာမှ ပါရှန်တို့က ရရှိပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့သည်။ ပန်ချပ်ပြည်နယ်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်သောအခါ စိန်ကြီးကို သိမ်းယူခဲ့၍  ဗြိတိသျှ သရဖူတွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည်။

## မှတ်စုများ
## ကိုးကား
ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်

**ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်** သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၀၉,၃၃၄ ယောက် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်

**ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်** သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅၀,၄၃၂ ယောက် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်တွင် ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဘုရားစေတီများလည်းရှိသည်။ ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်၊
လယ်ဝေးမြို့နယ်

**လယ်ဝေးမြို့နယ်** သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ဝေးမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၈၄,၁၄၄ ယောက် ဖြစ်သည်။

## နယ်နမိတ်နှင့် အကျယ်အဝန်း
အရှေ့ဘက်တွင် ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်၊ ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ အရှေ့မှအနောက်သို့ ၄၇.၀၂ မိုင်၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၁၈.၆၄ မိုင်ရှည်လျားပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၈၇၂.၂၄၈ မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။

## ဓာတ်ပုံများ

Pagoda in Lewe,Myanmar.jpg|ဖောင်တော်ချက်မဘုရား
Lewe2.jpg|လယ်ဝေးမြို့ တရားပွဲ
Lewe Township.jpg|လယ်ဝေးမြို့ ညရှုခင်း
Lewe3.jpg 

## ကိုးကား
ကျီးကန်း

**ကျီးကန်း**သည် မည်းနက်သော ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်၍ မြို့ကျီးကန်းနှင့် တောကျီးကန်းဟူ၍ နှစ်မျိုးကွဲသည်။ တောကျီးကန်းမှာ ကိုယ်ထည်ထွားသည်။ ကျီးသည် အလျား ၁၇" ရှိ၍ ရင်အုပ်နှင့် လည်အနားတွင် မွဲခြောက်သည်။ ကျီးကန်းသည် မျက်စိလျင်၍ လုယက်ခိုးဝှက်တတ်သည်။ စားကြွင်းစားကျန်၊ တီကောင်၊ ကြွက်ငယ်များကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။ ကျီးတစ်ကောင် သေလျင် ကျန်ကျီးကန်းများ ဝိုင်းလာ၍ အော်ဟစ်တတ်သည်။ အသိုက်ကို သစ်ပင်မြင့်များ အထူးသဖြင့် မန်ကျည်းပင်များတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ကျီးဥမှာ ကြက်ဥကဲ့သို့ ရှည်မျောပြီး အခွံမာကျောကာ အနီပြောက်၊ အညိုပြောက်များ ရှိသည်။ တောကျီးကန်း အသံမှာ ပို၍အောသည်။ ကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ တခါတရံ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော ကျီးကန်းကိုလည်း တွေ့ရတတ်သည်။

## မျိုးပွားပုံ 
ကျီးကန်းမသည် သုံးနှစ်သား၌ အရွယ်ရောက် ရင့်မာပြီး၊ ကျီးကန်းဖိုသည် ငါးနှစ်သားတွင် ရင့်မာသည်။ ဥကို သုံးလုံးမှ ကိုးလုံးထိ ဥတတ်ပြီး၊ အသိုက်ထဲတွင် ရက် ၂၀ မှ ၄၀ ထိ နေရလေ့ရှိသည်။ ကျီးကန်းများသည် တဘဝတာလုံး ကြင်ဖော်နှင့် တူတွဲ နေထိုင်ပြီး၊ ယခင်နှစ်က ပေါက်သော အငယ်များသည် အသိုက်ကို ဝိုင်းဝန်း စောင့်ရှောက်ပေးတတ်ကာ၊ ဥမှ ပေါက်ကာစ အသိုက်နေ ကျီးကန်းပေါက်စများကို အစာကျွေးခြင်း၌ ကူညီ‌သည်။

မြို့ပြဒေသတွင် အသိုက်နေ ကျီးကန်းပေါက်စများသည် သဘာဝနှင့် လိုက်လျောညီထွေ မရှိသော လူလုပ် အသိုက်များတွင် ငြိုငြင်စွာ နေထိုင်ရခြင်းနှင့် အာဟာရ ပြတ်လတ်သောကြောင့် အရိုးပြိုင်းပြိုင်း ကြီးပြင်းလာရခြင်းစသော ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။

## သက်တမ်းနှင့် ရောဂါ 
အချို့ကျီးကန်းများသည် အသက် ၂၀ ထိ နေနိုင်ပြီး၊ တောတွင်းဘဝတွင် အသက်အရှည်ဆုံး ဖြစ်သော အမေရိကန် ကျီးကန်းသည် အသက် ၃၀ နီးပါး ရှည်ခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းတင်ထားသော လှောင်ချိုင့်နှင့် မွေးမြူသည့် အသက်အကြီးဆုံး ကျီးကန်းမှာ အသက် ၅၉ တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။

အမေရိကန်ကျီးကန်းသည် မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားလာသော မြောက်အမေရိက၏ အနောက်ဘက် နိုင်းဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး (West Nile Virus)နှင့် ထိတွေ့ ကူးစက်လွယ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အမေရိကန်ကျီးကန်းများသည် ရောဂါ ဖြစ်ပွားပြီး တစ်ပတ်ခန့်အတွင်း ပုံမှန်အားဖြင့် သေဆုံးလေ့ရှိပြီး၊ အနည်းစုသာ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ရှင်သန်ခွင့်ရသည်။

## ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့် အခြေအနေ 
ကျီးကန်းမျိုးစိတ် ၂ ခုကို ယူအက်စ် ငါးမျိုးနှင့် သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ဌာနက မျိုးတုံးမည့် အန္တရာယ် ကျရောက်နေသည်ဟု စာရင်းသွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟာဝိုင်အီကျီး နှင့် မာရီယာနာကျီး တို့ဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်းဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဦးရေ ၄၅% လျော့ကျသွားသော အမေရိကန်ကျီးကိုမူ စိုးရိမ်ရန် မလိုဆုံး မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
ကဏ္ဍ:ပံ့သကူသားစား တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:စကားပြောသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ပျဉ်းမနားမြို့နယ်

**ပျဉ်းမနားမြို့နယ်** သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၁၈' နှင့် ၂၀ ဒီဂရီ ၂၂' အကြားတွင် ၎င်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ ဒီဂရီ ၄၅' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ပျဉ်းမနားမြို့သို့ (၂၄၄)မိုင်ရှိ၍ ရန်ကုန်မှ အရှေ့မြောက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် အရှေ့ပိုင်းသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၄၀၀၀ အမြင့်တွင် ရှိသည်။ အရှေ့ပိုင်း ပဲခူးရိုးမတွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၂၀၀၀ အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆက်စပ်နေသော နယ်နိမိတ်မှာ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် လယ်ဝေးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်တို့ ဖြစ်သည်။ ပျဉ်းမနားမြို့နယ်သည် အလျား ၄၈-မိုင်နှင့် အနံ ၂၀-မိုင်ရှိ ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၇၉၂.၂၇-မိုင်ရှိသည်။ 
### မြေမျက်နှာပြင်
ပျဉ်းမနားမြို့နယ်သည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်မှာ မြင့်၍ တောင်ဘက်သို့ တစ်ဖြေးဖြေးနိမ့်ဆင်းသွားသည်။ အနောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တို့တွင် တောင်တန်းတောင်ကုန်း၊ တောင်စွယ်များ တွေ့ရသည်။ ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တွင် ပေါင်းလောင်းမြစ်ထဲသို့ ဆင်သေချောင်း၊ ရေဆင်းချောင်း၊ တောင်ညိုချောင်း၊ နန်ချိုချောင်း၊ ချောင်းမကြီးချောင်း၊ စက်စက်ယိုချောင်း၊ လွှဲကြီးချောင်းတို့ စီးဆင်းကြသည်။ ထင်ရှားသော အင်းများမှာ နေရောင်ပြအင်း၊ ငါးပြေမအင်း၊ နွယ်ကူအင်းတို့ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကျောက်ပုစွန်

. Establishing a breeding population from introduced captive-bred animals.]]

**ကျောက်ပုစွန်များ** (Crayfishes) သည် ၆ လက်မထက် ပိုကြီးခဲသည်။ အဖြူရောင်၊ ပန်းရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်၊ အညိုရောင်၊ စိမ်းပြာနှင့် အပြာပုပ်ပုပ်အရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ကျောက်ပုစွန်၏အခွံသည် မာ၍ ကြမ်းသည်။ ပုစွန်တုပ်ကဲ့သို့ပင် လက် ၅ စုံရှိသည့်အနက် ပထမတစ်စုံသည် ညှပ်၍ရသည်။ ကျန်လက် ၄ စုံဖြင့် လမ်းလျှောက်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်အစားအစာ
ကျောက်မီးသွေးနု

ပေါင်းပင် သစ်ပင်များ နှစ်ကာလကြာရှည်စွာ နစ်မြုပ်နေရာမှ အခြေပြောင်းရာတွင် ကျောက်မီးသွေးအဖြစ်သို့ မရောက်မီ သက်နုပိုင်းဖြစ်သည်။ အညိုပုတ်ရောင် မီးသွေးလွှာများ အဖြစ်တွေ့ရသည်။ ကျောက်မီးသွေးနုမှာ လေနှင့်တွေ့ထိသည့်အခါ ကြွတ်ဆတ်လွယ်သည်။ ထုတ်လုပ်ရာ ဒေသ၌ပင် ရေနွေးငွေ့ထုတ်လုပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးကို မီးသင့်ကျောက်မီးသွေး ပြုလုပ်၍ မရပေ။ အရှေ့ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ ကမ္ဘာအတွက် သုံးပုံတစ်ပုံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံမှ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ထွက်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ် တန်သန်း ၆၀၀၀ ခန့်ထွက်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်မီးသွေး
ကြေးနီခေတ်

**ကြေးနီခေတ်** (Chalcolithic Age) ကို ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းစဉ်တွင် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၄၅၀၀ မှ ၃၀၀၀ အတွင်းဟု ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်။ ကြေးနီကို လက်နက် ကိရိယာအဖြစ် အစပြု၍ ပြုလုပ်သုံးစွဲခဲ့ကြသော ခေတ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုခေတ်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ စည်ပင်၍ အများနှင့်ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ ဆောက်လုပ်ကြသည်။ အိုးခွက်များကို အလှအပချယ်သည်။ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ၃၅၀၀ တွင် အရေးအသားပေါ်လာ၍ မှန်ကန်ခြင်း၊ စင်ကြယ်ခြင်းဟူသော သဘောတရားများကို ဆွေးနွေးလာခဲ့ကြသည်။ အသီးအနှံနှင့် ကောက်ပဲတို့ကို ပဓာန စားသောက်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ
ကြိုးမဲ့ကြေးနန်း

ကြေးနန်းဆက်သွယ်၍ သတင်းပို့ရာမှ ကြေးနန်းကြိုး လုံးဝမဆက်သွယ်ဘဲ လေပြင်ကို ဖြတ်၍ သတင်းပို့နိုင်သော ဝါယာကြိုးမဲ့ ကြေးနန်းနည်းကို အီတလီအမျိုးသား မာကိုနီက တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းသည် လေထဲ၌ မမြင်ရသော လှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်ရွေ့လျားစေသည့် အချက်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် ဆက်လက်ကြံစည်ရာ ၁၉၀၁-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၂)ရက်နေ့တွင် ဦးစွာ အောင်မြင်မှုရရှိလေသည်။ ဤနည်းသည် ရေဒီယိုများ ပေါ်ပေါက်စေသည့် အခြေခံပင်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကြောင်ဝန်

မူလက အသားစားသတ္တဝါ ဖြစ်သော်လည်း အသီးအနှံကိုစား၍ နေနိုင်ကြသော ဟိမဝန္တာတောင် အရှေ့ပိုင်းရှိ တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်သည်။ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိ၍ နီညိုရောင်ကိုယ်ထည်နှင့် ခြေထောက်မည်းသော အမျိုးနှင့် တစ်ကိုယ်လုံးဖြူပြီး နားရွက်မျက်လုံး ခြေလက်စသည် မည်းနက်သော တရုတ်ကြောင် တစ်မျိုးဟူ၍ ကွဲပြားသည်။ ဝက်ဝံနှင့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျှစ်များ သစ်သီးများကို စားသောက်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကြယ်စုတန်း

ရှေးအခါက တောက်ပသော ကြယ်များကို နတ်ဘုရားအမည်များ၊ တိရစ္ဆာန်အမည်များ ပေးခဲ့သည်။ တော်လမီလက်ထက်တွင် အလ်မာကက်စ် ဆိုသူသည် ကြယ်အုပ်စု (၄၈)စုဖွဲ့၍ အမည်သတ်မှတ် ပေးခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် နောင်အခါ အမည် အချို့ပယ်၍ အချို့ထပ်ဖြည့်ကြပြန်သည်။ ၁၉၃၀-ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့နက္ခပညာရှင်များ အဖွဲ့ချုပ်က ကြယ်စုများကို စက်ဝိုင်း၊ စက်ဝန်း စသည်ဖြင့် ကောင်းကင် အရှေ့အနောက်ဖြစ်စေ၊ တောင်မြောက်ဖြစ်စေ ပိုင်းခြားကာ စုစုပေါင်းကြယ်စု ၈၈ စုခွဲဝေခဲ့လေသည်။ အမည်များကို ဂရိတ်အက္ခရာနှင့် တောက်ခြင်း၊ မှိန်ခြင်းအတိုင်း အမည်ပေး၍ အက္ခရာကုန်သောအခါ ဂဏန်းတိုး၍ အမည်ပေးလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ကွတ်ကျွန်းစု

**ကွတ်ကျွန်းစု** (၊ ) သည် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း နယူးဇီလန်ကျွန်း အရှေ့တောင်ဘက်တွင်ရှိသည်။ ဖိရှ်ကျွန်း အရှေ့ဘက်တွင် ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၉၉ ရှိသည်။ ဒေသမဟာမင်းကြီး အုပ်ချုပ်သော နယူးဇီလန်ပိုင်နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်မှာ အဗာရူအမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှောက်သီး၊ အုန်းသီး၊ အာဒါလွတ်ဥ၊ နာနတ်သီး၊ ပိန်းဥနှင့် ခရု ကမာများ ထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကွန်ဂရက်

အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါသော ပါလီမန်တွင် အောက်လွှတ်တော်ကို **ကွန်ဂရက်** ဟုခေါ်၍ လွှတ်တော်အမတ်များကို ကွန်ဂရက်စ်မင်း ဟုခေါ်သည်။ အထက်လွှတ်တော်ကို ဆီးနိတ်ဟု ခေါ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော အမျိုးသား နိုင်ငံရေးပါတီကြီးကိုလည်း ကွန်ဂရက်ပါတီဟူ၍ အမည်ပေးသည်။

## ကိုးကား
ကြေးနန်း

*ကြေးနန်း* စကားလုံး ( ရှေးဂရိ မှ  (  ) 'အကွာအဝေး' နှင့်  (  ) 'to write') ကို semaphore ကြေးနန်းကို ပြင်သစ် တီထွင်သူ Claude Chappe က ပထမဆုံးတီထွင်ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး *semaphore* ဟူသော စကားလုံးကို ဖန်တီးခဲ့သူဖြစ်သည်။ 

ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးကြီးမှ မက်ဆေ့ချ်များ ပေးပို့ခြင်း နှင့် လက်ခံခြင်းအတွက် ဖြစ်သော ကြေးနန်းအတွက်ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ *ကြေးနန်း* တစ်ခုတည်းဟူသော စကားလုံးသည် ယေဘူယျအားဖြင့် လျှပ်စစ်ကြေးနန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ ကြေးနန်းကုဒ်များဖြင့် ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် မက်ဆေ့ချ်များပေးပို့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။

Chappe သုံးသောကျယ်ပြန့်သောအဓိပ္ပါယ်နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်၊ Morseသည် *ကြေးနန်း* ဟူသောအသုံးအနှုန်းကို အကွာအဝေးမှ မက်ဆေ့ခ်ျပို့ခြင်း *နှင့်* မှတ်တမ်းတင်သည့်စနစ်များတွင်သာ တင်းကြပ်စွာအသုံးချနိုင်သည်ဟု စောဒကတက်ခဲ့သည်။ မက်ဆေ့ချ်ပို့ရုံမျှဖြင့် ၎င်းကို *semaphore*နှင့် ခွဲခြားထားရန်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မီးခိုးအချက်ပြမှုများကိုကြေးနန်းမဟုတ်ဘဲ Semaphore ဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ Morse ၏ အဆိုအရ Pavel Schilling သည် အစောဆုံး လျှပ်စစ်ကြေးနန်းများထဲမှ တစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့သည့် 1832ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည် ။ 

Morse ကုဒ်ကို အသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ကြေးနန်း အော်ပရေတာ သို့မဟုတ် ကြေးနန်း စာရိုက်သူတစ်ဦးမှပေးပို့သော ကြေးနန်းစာတစ်စောင်ကို ကြေးနန်းစာဟု ခေါ်သည်။ ကေဘယ်လ်ဂရမ်သည် ရေငုပ်သင်္ဘောကြေးနန်းကြိုးဖြင့် ပေးပို့သည့် မက်ဆေ့ဂျ်ဖြစ်ပြီး၊  မကြာခဏ "ကေဘယ်" သို့မဟုတ် "ဝိုင်ယာ" ဟု အတိုချုံးထားသည်။ နောက်ဆက်တွဲ -gram သည် ရှေးဂရိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်-  (  ) ဆိုသည်မှာ ရေးထားသောအရာကို ဆိုလိုသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးကရေးထားသော အရာနှင့် cablegram ဆိုသည်မှာ ကေဘယ်ကြိုးဖြင့် ရေးထားသော အရာဖြစ်ပြီး၊ ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးက ရေးသားခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆိုလိုသည်။

နောက်ပိုင်းတွင် Telex သည် တယ်လီဖုန်းကွန်ရက်တစ်ခုနှင့်ဆင်တူသော တယ်လီပရင်တာ များ၏ ကွန်ရက်ပြောင်းထားသော Telex ကွန်ရက်မှ ပေးပို့သည့် မက်ဆေ့ချ်ဖြစ်သည်။

ကြေးနန်းဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် ဝါယာကြိုးပုံသည် အဝေးမှ ကြေးနန်းဖြင့် ပေးပို့သော သတင်းစာပုံဖြစ်သည်။ သံတမန် ကြေးနန်း ကြေးနန်း ဟုလည်း လူသိများသော သံတမန် ကေဘယ်လ်သည် သံတမန် မစ်ရှင်နှင့် ၎င်း၏ မိခင် နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန တို့ အကြား လျှို့ဝှက် ဆက်သွယ်မှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။   ထုတ်လွှင့်မှုအတွက် အသုံးပြုသည့်နည်းလမ်းကို မခွဲခြားဘဲ ကြေးနန်းသို့မဟုတ်ကေဘယ်ကြိုးများ ဟုခေါ်သည်။

## ကိုးကား
ကာရိုလိုင်းကျွန်း

**ကာရိုလိုင်းကျွန်း** () သည် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း ဩစတြေးလျတိုက်အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ဟာဝိုင်အီကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၄၆၁-ကျယ်ဝန်းသည်။ အမေရိကန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသော ကျွန်းစုဖြစ်သည်။ မဟာမင်းကြီး အုပ်ချုပ်သည်။ မြို့တော်မှာ ဂူအန်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပေါင်မုန့်သီး၊ ပိန်းဥ၊ ဝက်၊ ဖော့စဖိတ်၊ ငါးနှင့် အုန်းသီးဆံခြောက် ထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံရှိ အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်းများ
မိတ္ထီလာခရိုင်

**မိတ္ထီလာခရိုင်** () သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မိတ္ထီလာမြို့ဖြစ်သည်။

## ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
မိတ္ထီလာခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
*မိတ္ထီလာမြို့နယ်
** မိတ္ထီလာမြို့
*မလှိုင်မြို့နယ်
**မလှိုင်မြို့
*သာစည်မြို့နယ်
**သာစည်မြို့
*ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်
**ဝမ်းတွင်းမြို့

## ပထဝီဝင်အနေအထား
### နယ်နိမိတ်
မိတ္ထီလာခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ တောင်ဘက်တွင် ရမည်းသင်းခရိုင်၊အနောက်ဘက်တွင် ညောင်ဦးခရိုင်နှင့် မြင်းခြံခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် မြင်းခြံခရိုင်နှင့် ကျောက်ဆည်ခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
### မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မိတ္ထီလာခရိုင်၏ အရှေ့ပိုင်းသည် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းများဖြစ်သည်။ အနောက်ပိုင်းသည် အများအားဖြင့် ညီညာပြန့်ပြူးမှုရှိသည်။ မလှိုင်မြို့နယ်၏ အနောက်ပိုင်းသည် ပုပ္ပါးတောင်နှင့် ထိစပ်နေသော တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။

### ရေဆင်း
ခရိုင်အတွင်း မြစ်၊ချောင်းများ နည်းပါးသည်။ မိတ္ထီလာမြို့တွင် မိတ္ထီလာကန် တည်ရှိသည်။

### ရာသီဥတု
မိတ္ထီလာခရိုင်၏ ရာသီဥတုသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်။
## လူဦးရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၈၈၁,၅၃၀ ဖြစ်ကာ ကျား ၄၀၈,၀၄၅နှင့် မ ၄၇၃,၄၈၅ဖြစ်သည်။ မိတ္ထီလာမြို့နယ်သည် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ကာ မလှိုင်မြို့နယ်သည် လူဦးရေအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ခရိုင်လူဦးရေ၏ ၂၀.၂ရာခိုင်နှုန်းသည် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
## စီးပွားရေး
မိတ္ထီလာခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးသော ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် မိထီလာမြို့နယ်သည် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးသည်။ စပါး၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ နှမ်း၊ မြေပဲ၊ ချည်မျှင်နှင့် အဝတ်အထည်များကို နိုင်ငံအနှံ့ တင်ပို့သည်။
## ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
မိတ္ထီလာခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး ပြည်ထောင်စုလမ်းသည် မိတ္ထီလာနှင့် ဝမ်းတွင်း မြို့များကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မိတ္ထီလာမြို့သည် မြန်မာပြည်အရှေ့ပိုင်းသို့ ဆက်သွယ်သည့် မိတ္ထီလာ-တောင်ကြီးလမ်း၏ အစဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီးသည် ခရိုင်အတွင်းမှ ဖြတ်သန်းသွားကာ မိတ္ထီလာမြို့ အနောက်ဘက်မှ လမ်းပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်သည်။
## ပညာရေး
မိတ္ထီလာခရိုင်တွင် အခြေခံပညာကျောင်းများသာမက အဆင့်မြင့်ပညာကျောင်းများစွာပါ တည်ရှိသည်။ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်များ၊ နည်းပညာ၊ ကွန်ပျူတာ၊ စီးပွားရေး၊ လေကြောင်းနှင့် အာကာသပညာတက္ကသိုလ် စသည့်ကျောင်းများ တည်ရှိသည်။
## ကျန်းမာရေး
မိတ္ထီလာခရိုင်တွင် ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံများအပြင် ခုတင်(၅၀၀) တပ်မတော်ဆေးရုံလည်း တည်ရှိသည်။
## ကိုးကား 
## မြို့နယ်များ 
ခရိုင်တွင် အောက်ပါ မြို့နယ်များ ပါဝင်ပါသည်။

* မလှိုင်မြို့နယ်
* မိတ္ထီလာမြို့နယ်
* သာစည်မြို့နယ်
* ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်

## __LEAD_SECTION__ 
**မိတ္ထီလာခရိုင်** သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၏ ခရိုင် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကူရာဆော

**ကျူရေကိုး** (  or  ; ; Papiamentu: *Kòrsou*) သည်  တောင်အမေရိကတိုက် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ မြောက်ဘက် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အတွင်းရှိ နယ်သာလန်နိုင်ငံပိုင် ကျွန်းငယ်ဖြစ်သည်။ နယ်သာလန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခံ၊ အမှုဆောင်ကောင်စီနှင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၈၇၄ ကျယ်ဝန်း၍ မြို့တော်မှာ ဝီလင်မ်စတက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ငါး၊ ဖော့စဖိတ် ဓာတ်ဆားများ ထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား