ရသာရုံ

(ရသာရုံ- အရသာအာရုံ၊ လျက်စရာအာရုံ) အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာနှင့် တရားရှုမှတ်မှု ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်-

### ရသာရုံ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က)
# **လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား):** ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ဓာတ်) ကို ထိခိုက် ရိုက်ခတ်ခြင်း သဘော။
# **ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်):** ဇိဝှါဝိညာဏ် (အရသာသိစိတ်) ၏ အာရုံဖြစ်ခြင်း ကိစ္စ (အာရမ္မဏပစ္စည်း အဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း)။
# **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး):** ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ကျက်စားရာ အာရုံ (စားကျက်) ဖြစ်ခြင်း သဘော။
# **ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း):** မိမိ (ရသာရုံ) နှင့်အတူ ကလာပ်တစ်ခုတည်း၌ ဖြစ်သော မှီရာ မဟာဘုတ် ဓာတ်ကြီးလေးပါး။

### ရသာရုံ အမည်ရခြင်း
* "ရသန္တိ တံ သတ္တာတိ ရသော၊ အဿာဒေန္တီတိ အတ္ထော" - သတ္တဝါတို့သည် ထိုအာရုံကို သာယာ နှစ်သက်တတ်ကုန်သောကြောင့် ရသ မည်၏။
* ဆိုလိုသည်မှာ ဇိဝှါဝိညာဏ် (လျှာသိစိတ်) ဖြင့် သိနိုင်သော၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ သာယာအပ်သော အရသာ အားလုံး (ချို၊ ချဉ်၊ ငံ၊ စပ်၊ ဖန်၊ ခါး ဟူသော အရသာ ၆ ပါး) ကို ရသာရုံဟု ခေါ်သည်။

### ပသာဒရုပ်များ ကွဲပြားရခြင်း အကြောင်း (ကံ၏ စွမ်းရည်)
* ပသာဒရုပ် (အကြည်ဓာတ်) ငါးမျိုးလုံးသည် မှီရာ မဟာဘုတ်တို့ကို ကြည်လင်စေတတ်သော သဘောချင်း တူညီကြသည်။
* သို့သော် စက္ခုပသာဒသည် ရူပါရုံကိုသာ လက်ခံနိုင်ပြီး၊ သောတပသာဒသည် သဒ္ဒါရုံကိုသာ လက်ခံနိုင်သည် စသည်ဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ ကွဲပြားသွားရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ကို ဖြစ်စေသော **အတိတ်ကံ** ကွဲပြားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
* မှီရာ မဟာဘုတ် ကွဲပြားမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုထို အာရုံကို လိုလားတောင့်တသော တဏှာကို အခြေခံသည့် ကံတရား၏ ဖန်တီးမှုကြောင့်သာ ပသာဒရုပ် တစ်ခုစီ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ကွဲပြားသွားရခြင်း ဖြစ်သည်။

### သမ္ပတ္တ နှင့် အသမ္ပတ္တ (အာရုံကို လက်ခံပုံ)
ပသာဒရုပ် (၅) မျိုးသည် အာရုံကို လက်ခံပုံ (ဂေါစရဂ္ဂါဟက ဖြစ်ပုံ) အားဖြင့် နှစ်မျိုး ကွဲပြားသည်-

 **အသမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟက (မရောက်လာသော အာရုံကို ယူသောရုပ်):**
* **စက္ခုပသာဒ (မျက်စိ) နှင့် သောတပသာဒ (နား)** တို့ ဖြစ်သည်။
* ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ထံသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိ ထိကပ်ခြင်း **မရှိသော** ရူပါရုံ (အဆင်း) နှင့် သဒ္ဒါရုံ (အသံ) တို့ကို အာရုံယူကြသည်။
* **အကြောင်းရင်း:** မြင်စိတ်ဖြစ်ရန် အလင်းရောင် (အာလောက) လိုအပ်ပြီး၊ ကြားစိတ်ဖြစ်ရန် လေဟာနယ် (အာကာသ) လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ အဆင်းသည် မျက်စိ၌ တိုက်ရိုက်ထိကပ်နေလျှင် အလင်းရောင်ဝင်ရန် နေရာမရှိ၊ အသံသည် နား၌ တိုက်ရိုက်ထိကပ်နေလျှင် အာကာသ မရှိတော့သဖြင့် မြင်စိတ်၊ ကြားစိတ် ဖြစ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
 **သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟက (ရောက်လာသော အာရုံကို ယူသောရုပ်):**
* **ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်း)၊ ဇိဝှါပသာဒ (လျှာ) နှင့် ကာယပသာဒ (ကိုယ်)** တို့ ဖြစ်သည်။
* ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ထံသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိ ထိကပ်လာသော ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)၊ ရသာရုံ (အရသာ) နှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) တို့ကိုသာ အာရုံယူကြသည်။
* **အကြောင်းရင်း:** အနံ့ရရန် လေ (ဝါယောဓာတ်) က ဆောင်ယူ ထိကပ်ပေးရသည်။ အရသာသိရန် အရည် (အာပေါဓာတ်) က ပျော်ဝင် ထိကပ်ပေးရသည်။ အတွေ့အထိ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ကား မဟာဘုတ် ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၍ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့နိုင်သည်။

### ရသာရုံကို ရှုမှတ်ပုံ
* အခြားအာရုံများ ရှုမှတ်သကဲ့သို့ပင် ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
*  (= လျှာ) ၌ ငြိကပ်နေသော တံတွေး၏ အရသာကို လှမ်း၍ အာရုံယူကြည့်ပါက ယင်းရသာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား သိရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ အရသာကို တိုက်ရိုက် အာရုံမယူနိုင်ပါက ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဦးစွာ အားစိုက် ရှုမှတ်ပါ။ သမာဓိ အားကောင်းလာလျှင် ရသာရုံသည်လည်း ထင်ရှားလာနိုင်ပါသည်။
* ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်လာသောအခါ ရသာရုံကို မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက် သိမြင်နိုင်လာပါမည်။

### ရသာရုံနှင့် စိတ်ဖြစ်စဉ် (ဝီထိ)
* ရသာရုံသည် ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို တိုက်ခတ်သောအခါ ဇိဝှါဒွါရဝီထိ (အရသာသိစိတ် ဖြစ်စဉ်) နှင့် ထိုရသာရုံကိုပင် ဆက်လက် အာရုံယူသော မနောဒွါရဝီထိ (စိတ်အစဉ်) များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
* **ဇိဝှါဒွါရဝီထိ:** ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇) ကြိမ်၊ တဒါရုံ (၂) ကြိမ် (အတိမဟန္တာရုံဝီထိ ဥပမာ)။
* **မှီရာဝတ္ထု:** ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် လျှာအတွင်းရှိ ဇိဝှါပသာဒရုပ်ကို မှီ၍ဖြစ်ပြီး၊ ကြွင်းသော ဝီထိစိတ်များ (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်နှင့် မနောဒွါရဝီထိစိတ်များ) သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။

### တရားရှုမှတ်ရာတွင် ရသာရုံကို ရှုမှတ်ပုံ
 **ကုသိုလ်ဖြစ်အောင် ရှုမှတ်ခြင်း:**
* ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
* ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အရသာကို အာရုံယူ၍ ယောနိသောမနသိကာရ (သင့်လျော်သော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြင့် "ဤသည်မှာ အရသာမျှသာ (ရသာရုံ)"၊ "ရုပ်တရားမျှသာ"၊ "မမြဲ (အနိစ္စ)"၊ "ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)"၊ "အတ္တမဟုတ် (အနတ္တ)"၊ "မတင့်တယ် (အသုဘ)" ဟု ရှုမှတ်ပါ။ ဤသို့ ရှုမှတ်လျှင် ကုသိုလ်ဇောများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်။
 **အကုသိုလ်ဖြစ်စဉ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (ဝိပဿနာအတွက်):**
* ဇိဝှါပသာဒနှင့် ဘဝင်မနောဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
* နှစ်သက်ဖွယ် (ဣဋ္ဌ) သို့မဟုတ် မနှစ်သက်ဖွယ် (အနိဋ္ဌ) အရသာကို အာရုံယူပါ။
* အယောနိသောမနသိကာရ (မသင့်လျော်သော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြင့် (ရူပါရုံလိုင်း၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း) တပ်မက်ခြင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်း၊ မာန်တက်ခြင်း၊ ယုံမှားခြင်း စသည်ဖြစ်အောင် နှလုံးသွင်းကြည့်ပါက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဇောများ အသီးသီး ဖြစ်ပေါ်လာမည်။ ယင်းအကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်စဉ်များကိုလည်း ဖြစ်ပုံအတိုင်း သိရှိအောင် ရှုမှတ်နိုင်သည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

* [၁၃။ ရသာရုံ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/ရုပ်_(၂၈)_ပါး_=_ရူပက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#၁၃။_ရသာရုံ)
* [ရသာရုံ (= အရသာ) လိုင်း](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/ပဉ္စဒွါရဝီထိ_နာမ်တရားများကို_သိမ်းဆည်းပုံအပိုင်း#ရသာရုံ_(=_အရသာ)_လိုင်း)
* ရသာရုံ = အရသာလိုင်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ