မြောက်ပင်လယ်

**မြောက်ပင်လယ်**သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်၍ ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်းနှင့် ဥရောပတိုက်ကုန်းမအကြား၌ တည်ရှိ၏။ ယင်း၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင် ၄,ဝဝဝ ကျော်မျှ ရှည်လျား၍ စတုရန်းမိုင် ၂၂၂,ဝဝဝ ကျော်မျှ ကျယ်ဝန်းရာ အလျားသည် မိုင် ၆ဝဝ ဖြစ်၍ အနံသည် မိုင် ၄ဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။

မြောက်ပင်လယ်သည် ရေတိမ်သော ပင်လယ်ဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၁ဝဝ၊ အလယ်ပိုင်းတွင် ပေ ၂၅ဝ နှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် ပေ ၄ဝဝ နက်သည်။ အချို့နေရာများတွင် ဤမျှလောက်ပင် မနက်ချေ။ ရေအနက်ဆုံး နေရာများတွင် ဤမျှလောက်ပင် မနက်ချေ။ ရေအနက်ဆုံး အပိုင်းမှာ နော်ဝီဂျီယန် ရေလက်ကြားဖက်တွင် ဖြစ်ရာ၊ ထိုနေရာတွင် ၂,၁၆၅ ပေခန့်မျှ နက်လေသည်။ ရေတိမ်သည့် ပင်လယ်ဖြစ်၍လည်း လှိုင်းလေထန်၏။ ဤပင်လယ်နေရာသည် တစ်ခါက ကုန်းမြေဖြစ်ခဲ့သည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှ ရေများလွှမ်းမိုး၍ ပင်လယ်ဖြစ်ပေါ်လာသော အချိန်အခါသည် ကမ္ဘာကြီး၏ သက်တမ်းနှင့်စာသော် မကြာလှသေးချေ။

မြောက်ပင်လယ်တွင်းသို့ မြစ်ကြီးများစွာ စီးဝင်သဖြင့် အခြားပင်လယ်များနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ရေငန်လှခြင်းမရှိပေ။ စီးဝင်ကြသော မြစ်များမှာ အင်္ဂလန်ပြည်ဖက်မှ ဟမ်းဗားနှင့် တင်းမြစ်၊ ဥရောပတိုက်ဖက်မှ ရိုင်း၊ အဲ့လဗ၊ ဗေဇာ၊ အမ်းနှင့် ဆကဲ့မြစ်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။

စကက်ဂါရက် အမည်ရှိသော လက်တက်တစ်ခုနှင့် ကီးရေလက်ကြားကြီးတို့သည် မြောက်ပင်လယ်နှင့် ဗောလတစ်ပင်လယ်တို့ကို ဆက်စပ်ထား၏။ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကြီးကမူ ထိုပင်လယ်နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ကို ဆက်စပ်ထားလေသည်။ ယင်းသို့ အခြားပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများနှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် မြောက်ပင်လယ်တွင် ပင်လယ်ရေစီးကြောင်း အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေသည်။

အေးချမ်းသာယာသည့် အချိန်အခါများတွင် မြောက်ပင်လယ်မှာ ကုန်သင်္ဘောကြီးများ၊ လူစီးသင်္ဘောကြီးများ ကူးသန်းသွားလာကြခြင်းဖြင့် များစွာ စည်ကားလေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေကြောင်းဖက်၌ ထင်ရှားသောနိုင်ငံကြီးများ၏ သင်္ဘောဆိပ်မြို့များသည် ယင်းပင်လယ်၏ ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိကြ၏။ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ နော်ဝေး၊ နယ်သာလန်နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတို့၏ သင်္ဘောဆိပ်မြို့များသည် မြောက်ပင်လယ်၏ နယ်နိမိတ်များ ဖြစ်၏။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တံငါလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြ၍၊ တစ်ကမ္ဘာလုံး သုံးစွဲရန်အတွက် ဟဲရင်းငါးများကို မြောက်ပင်လယ်ကမ်းခြေဖက်ကျသော နော်ဝေးတံငါလုပ်ငန်းများက ဖမ်းဆီးရရှိ၏။ မြောက်ပင်လယ်ဖက်ကျသော အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပြည်၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေဒေသများတွင်လည်း တံငါလုပ်ငန်း ကြီးကျယ်လေသည်။

မြောက်ပင်လယ်၏ တည်နေပုံသည် စစ်အတွက် အရေးပါသောကြောင့် စစ်တွင်းကာလများ၌ မြောက်ပင်လယ်ကို ယင်း၏ကမ်းခြေရှိ နိုင်ငံကြီးများက ကြပ်တည်းစွာ စောင့်ထိန်းထားကြ၏။ စစ်သင်္ဘောများက ကင်းလှည့်နေ၍ ရေမြှုပ်ဗုံးများကိုလည်း ချထားလေသည်။ အကြောင်းမှာ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက အင်္ဂလန်ပြည်သည် ထိုပင်လယ်ကို ကြီးစိုးနေခဲ့၍၊ ထိုပင်လယ်မှ ဗောလတစ်ဖက်သို့ ရန်သူတို့၏ ကူးသန်းသွားလာခြင်းကို အဆက်ဖြတ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း၌ကား ဂျာမန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ် နှစ်ခုစလုံးကပင် မြောက်ပင်လယ်၌ ရေကြောင်း ပိတ်ဆို့ရန် ကင်းလှည့်၍ ရေမြှုပ်ဗုံးများကို ချထားခဲ့သည်။

မြောက်ပင်လယ်သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေ၊ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ နှင့် ပြင်သစ်တို့ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဥရောပကမ်းလွန် တိုက်ကြီးစင် (continental shelf) ပေါ်ရှိ ပင်လယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား (English Channel)မှတစ်ဆင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ (Atlantic Ocean) နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ နော်ဝေပင်လယ် (Norwegian Sea) နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ၎င်းသည် အရှည်  ကျော်ရှိပြီး အကျယ်  ရှိသည်၊ ဧရိယာ  ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။

၎င်းသည် မြောက်ဥရောပ၏ အဓိက သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများကို လက်ခံထားပြီး အဓိက ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း (fishery) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အနီးဝန်းကျင်နိုင်ငံများတွင် အပန်းဖြေရန်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် ရေပန်းစားသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လေစွမ်းအင် (wind energy) နှင့် လှိုင်းစွမ်းအင် (wave power) အပါအဝင် စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များ၏ ကြွယ်ဝသော အရင်းအမြစ်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။

မြောက်ပင်လယ်သည် အလယ်ခေတ်မှ ခေတ်သစ်ခေတ်အထိ၊ အထူးသဖြင့် မြောက်ဥရောပတွင် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးရာများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အလယ်ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်ခေတ်အတွင်း မြောက်ဥရောပသားများ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အာဏာပြသမှုမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာတွင်လည်း အရေးပါခဲ့သည်။ မြောက်ပင်လယ်သည် ဗိုက်ကင်းခေတ် (Viking Age) တွင် ဗိုက်ကင်းများထွန်းကားမှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟန်ဆီအာတစ်အဖွဲ့ချုပ် (Hanseatic League)၊ ဒတ်ချ် ရွှေခေတ် (Dutch Golden Age) မှ ဒတ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန် ဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Great Britain) တို့သည် မြောက်ပင်လယ်ကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်များနှင့် အရင်းအမြစ်များသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂျာမနီ၏ သမုဒ္ဒရာသို့ တစ်ခုတည်းသော ထွက်ပေါက်ဖြစ်သောကြောင့် မြောက်ပင်လယ်သည် ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုလုံးတွင် ဗျူဟာအရ အရေးပါခဲ့သည်။

ကမ်းရိုးတန်းသည် မတူကွဲပြားသော ဘူမိဗေဒနှင့် ပထဝီဝင်အင်္ဂါရပ်များရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် နက်ရှိုင်းသော ဖျော်ဒ် (fjord) များနှင့် မတ်စောက်သော ကမ်းပါးများသည် နော်ဝေနှင့် စကော့တလန်၏ ကမ်းရိုးတန်းများကို အမှတ်အသားပြုထားပြီး၊ တောင်ဘက်တွင် ကမ်းရိုးတန်းသည် အဓိကအားဖြင့် သဲသောင်ပြင်များ၊ မြစ်ရှည်များ၏ မြစ်ဝများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော ရွှံ့မြေပြန့် (mudflat) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လူဦးရေ ထူထပ်မှု၊ ပြင်းထန်သော စက်မှုထွန်းကားမှု (industrialisation)၊ ပင်လယ်နှင့် ၎င်းပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာကို ပြင်းထန်စွာ အသုံးပြုမှုတို့ကြောင့် ပင်လယ်၏ ဂေဟစနစ်များကို ထိခိုက်စေသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာမျိုးစုံ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။ ဆိုးရွားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ—အထူးသဖြင့် အလွန်အကြူး ငါးဖမ်းခြင်း (overfishing)၊ စက်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးမြေ စီးပါမှု (surface runoff)၊ ရေအောက်တူးဖော်မှု (dredging)၊ နှင့် စွန့်ပစ်မှုအပါအဝင် အခြားအရာများ—သည် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ရေရှည်စီးပွားရေး အကျိုးအမြတ်များကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

## ပထဝီဝင်
မြောက်ပင်လယ်သည် အနောက်ဘက်တွင် အော့ကနီကျွန်းစု (Orkney Islands) နှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန် (Great Britain) ၏ အရှေ့ကမ်းရိုးတန်းဖြင့် ကန့်သတ်ထားပြီး အရှေ့နှင့် တောင်ဘက်တွင် မြောက်နှင့် ဥရောပ အလယ်ပိုင်း (central Europe) ကုန်းမြေဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတွင် နော်ဝေ၊ ဒိန်းမတ်၊ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ နှင့် ပြင်သစ်တို့ ပါဝင်သည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဒိုဗာ ရေလက်ကြား (Strait of Dover) ကိုကျော်လွန်၍ မြောက်ပင်လယ်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဖြစ်လာပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်သွယ်သည်။

မြောက်ပင်လယ်သည် အရှည်  ကျော်ရှိပြီး အကျယ်  ရှိသည်၊ ဧရိယာ  နှင့် ထုထည်  ရှိသည်။ မြောက်ပင်လယ်၏ အစွန်းများတွင် မြောက်ပင်လယ်ရှိ အကြီးဆုံးကျွန်းများ၏ စာရင်းနှင့် ကျွန်းစုများ (archipelago) များရှိပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ရှက်တလန်၊ အော့ကနီ၊ နှင့် ဖရစ်ရှန် ကျွန်းစု (Frisian Islands) တို့ ပါဝင်သည်။ လူဦးရေ သန်း ၁၈၅ ခန့်သည် မြောက်ပင်လယ်သို့ စီးဝင်သော မြစ်များ၏ ရေဝေကြောင်း ဧရိယာ (drainage basin) တွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ ၎င်းတွင် အလွန်စက်မှုထွန်းကားသော နေရာများ အချို့လည်း ပါဝင်သည်။

### အဓိက အင်္ဂါရပ်များ 
ပင်လယ်၏ အများစုသည် ဥရောပတိုက်ကြီးစင် (continental shelf) ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်  ရှိသည်။ မြောက်ပင်လယ်မြောင်းများ၏ အမျိုးမျိုးသော အတိမ်အနက်နှင့် ဆားငန်ဓာတ်၊ အပူချိန်နှင့် ရေလှုပ်ရှားမှုတို့ ကွာခြားမှုများကြောင့် ပါးစပ်ပြာငါးနီ (blue-mouth redfish) နှင့် ယုန်ငါး (rabbitfish) ကဲ့သို့သော ငါးအချို့သည် မြောက်ပင်လယ်၏ သေးငယ်သော နေရာများတွင်သာ နေထိုင်ကြသည်။
ခွံမာရေနေကောင် (Crustacean) များလည်း ပင်လယ်တစ်ခွင်တွင် အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ နော်ဝေပုစွန်တုပ် (Norway lobster), ရေနက်ပုစွန် (deep-water prawns) နှင့် ပုစွန်ညို (brown shrimp) တို့ကို စီးပွားဖြစ် ဖမ်းယူကြပြီး အခြားသော ကင်းပုစွန် ခေါ် ပဂဲ (lobster), ပုစွန်ကျား (Caridea shrimp), ကမာ (oyster), ယောက်သွား (mussel) နှင့် ဂုံး (clam) မျိုးစိတ်များအားလုံး မြောက်ပင်လယ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဤနေရာများသည် ငှက်မျိုးစိတ် ဒါဇင်ပေါင်းများစွာအတွက် သားပေါက်ရန် ဒေသများဖြစ်သည်။ သန်းပေါင်းများစွာသော ငှက်များသည် မြောက်ပင်လယ်ကို မျိုးပွားခြင်း၊ အစာရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ခေတ္တနားနေရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ခြေမည်းကစ်တီဝိတ်ငှက် (black-legged kittiwake), အတ္တလန္တိတ်ပါဖင်ငှက် (Atlantic puffin), မြောက်ပိုင်းဂါနက်ငှက် (northern gannet), မြောက်ပိုင်းဖူလ်မာငှက် (northern fulmar) နှင့် ပက်ထရယ်ငှက် (petrel), ပင်လယ်ဘဲငှက် (seaduck), လွန်းငှက် (loon) (ဒိုင်ဗာငှက်), တင်ကျီးငှက် (cormorant), ဇင်ယော် (gull), အော့ငှက် (auk) နှင့် တန်ငှက် (tern) နှင့် အခြားသော ပင်လယ်ငှက်များ အပါအဝင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာသည် ဤကမ်းရိုးတန်းများကို ငှက်ကြည့်ခြင်းအတွက် လူကြိုက်များစေသည်။ မြောက်ပင်လယ် စီတက်ဆီယာ (cetacean) များတွင် ပေါပွိုင်းစ် (porpoise), လင်းပိုင် (dolphin) နှင့် ဝေလငါး (whale) မျိုးစိတ်များ ပါဝင်သည်။

### ပန်းမန် 
မြောက်ပင်လယ်ရှိ အပင်မျိုးစိတ်များတွင် ရေမှော် (wrack) မျိုးစိတ်များပါဝင်ပြီး ယင်းတို့တွင် ဆီးအိတ်ရေမှော် (bladder wrack), ကြိုးထုံးရေမှော် (knotted wrack) နှင့် ဆယ်ရေးတက်ရေမှော် (serrated wrack) တို့ဖြစ်သည်။ ရေညှိ (Algae), မကရိုအယ်ဂျီ (macroalgal), နှင့် ရေညှိပင် (kelp) ကဲ့သို့သော အိုးဝိ (oarweed) နှင့် လာမီနာရီယာဟိုက်ပါဘိုရီယာ (laminaria hyperborea) နှင့် မာရယ် (maerl) မျိုးစိတ်များကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အလားတူပင် ပင်လယ်မြက် (Seagrass) သည်လည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းကို ဖုံးအုပ်ထားသော်လည်း တြောလင်နှင့် ဒရက်ဂျင်တို့ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နေထိုင်ရာကို လျော့နည်းစေကာ ပြန်လည်ရှင်သန်မှုကို ဟန့်တားခဲ့သည်။ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော ဆာဂက်ဆမ်မြူတီကမ် (Sargassum muticum) ဂျပန်ရေညှိသည် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေပြီး ဆိပ်ကမ်းများနှင့် မြစ်လက်တက်များကို ပိတ်ဆို့ကာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်လာသည်။

## ကိုးကား