open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘိုဂိုရီးယားကန်

**ဘိုဂိုရီးယားကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ ဘရင်ဂိုကန်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဒေသရှိ ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ဆားကန်ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အီကွေတာမျဉ်း၏ မြောက်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသည်။ ဘိုဂိုရီးယားကန်သည် နကုရုကန်၊  Lake Elementeita နှင့် မဂဒိကန်များကဲ့သို့ မြေနိမ့်လွင်ပြင်၏ တောင်ဘက်ခပ်ဝေးဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ လိုဂိပိကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည်  lesser flamingos  ငှက်များ အများဆုံးနေထိုင်သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် တိမ်ပြီး ၁၀ မီတာခန့် နက်သည်။ အရှည် ၃၄ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၃.၅ မီတာ ရှိသည်။ ရေဝပ်ဒေသဧရိယာသည် ၇၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤကန်သည် ဘာရင်ဂိုမြို့တွင် တည်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Minority Rights Group on the Endorois and Lake Bogoria

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကရမ်ကန်

**ကရမ်ကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အဖာဒေသရှိ ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ဒနကီမြေနိမ့်ဒေသ၏ နောက်ဘက်ဆုံးရှိ ဆားကန်နှစ်ခုထဲတွင် ကရမ်ကန်သည် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၁၂၀ မီတာ (၃၉၄ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မီးတောင် Erta Ale တည်ရှိသည်။ အဖာမြေနိမ့်ဒေသသို့ ၁၈၆၇ တွင် သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သူ Werner Munzinger က ကန်အတွင်းသို့ Didic, the Ala, the Rira Guddy, နှင့်  Ragali သို့ Awra စသည့် မြစ်လေးခုမှ ရေတို့သည် စီးဝင်လျက်ရှိသည်။ Ragali သို့ Awra သည် ကန်အတွင်းသို့ အမြဲမပြတ်စီးဆင်းနေသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ 

ကန်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ယခင်က  Dallol လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကန်သည် ဆားအလွန်ပါဝင်နေပြီး ပတ်ဝန်းကျင်သည်လည်း ဆားမြေပြန့်များ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အခြားသောနေရာများသို့ ခရီးသွားများသည် ဆားများကို ယူပို့ဆောင်ကြသည်။

## ရုပ်ပုံများ

ET Afar asv2018-01 img01 Lake Karum area.jpg|Salt flat at Lake Karum
ET Afar asv2018-01 img60 Lake Karum area.jpg|Water of Lake Karum, visible through a hole in the salt flat
ET Afar asv2018-01 img62 Lake Karum area.jpg|Salt workers at work
ET Afar asv2018-01 img65 Lake Karum area.jpg|Processed salt
Salt transport by a camel train on Lake Assale (Karum) in Ethiopia.jpg|Salt transport by a camel train

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အဝိုင်းသရ

**အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အဝိုင်းသရ** ( သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို  အဖြစ်ပြဆို၍ Ɵ ၏ စာလုံးအသေးဖြစ်သည်။

ɵ အက္ခရာကို လက်တင်မှဆင်းသက်သော အက္ခရာအချို့တို့တွင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြရာ နမူနာမှာ ယာငါလိဖ် (Yañalif) ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအသံနှင့် အိုင်ပီအေ၏ အသံမှာ မတူညီပေ။ 

ဤသရသံသည် ကန်တုံးစကား (တရုတ်) ၊ ဒတ်ချ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှား၊ ဆွီဒင်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဒေသယိစကားများစွာတို့၌ တည်ရှိသည်။ ဥပမာ - *f**oo**t* ၏  (အွတ်-သရ)၊ *n**ur**se* ၏  (အား-သရ) (သို့) *g**oa**t* ၏  (အိုး-သရ) စသည်တို့ကဲ့သို့ အသံထွက်ရှိမှုဖြစ်သည်။ 

ဤသရသံသည် အရှေ့အပိတ်နီးပါးအဝိုင်းသရနှင့် နီးစပ်သဖြင့် ရံခါတွင်  ဟူ၍လည်း ဖလှယ်ရေးသားကြ၏ ။

## အင်္ဂါရပ်များ 
*တစ်ဝက်ပိတ်သရ ဆိုသည်မှာ လျှာ၏ နိမ့်မြင့်အနေအထာအရး တစ်ဝက်သရထက် အပေါ်သို့ရောက်ရှိကာ အပိတ်နီးပါးသရ၏ အောက်ဘက်၌တည်ရှိသည်။ 
*သရ၏ ရှေ့နောက်သဘောအရ အလယ်သရအမျိုးအစားဖြစ်ရာ လျှာ၏တည်နေရာသည် အရှေ့သရနှင့် အနောက်သရကြားအလယ်တွင် ရှိသည်။ 
*အဝိုင်းသရများကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း၍ ထွက်ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ပိတ်သရများ
ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ
ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ
ဂမ်မဲကန်

**ဂမ်မဲကန်** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အဖာဒေသ၏ အရှေ့ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ရောပြောင်းရေလွှဲရှိသည့်ကန်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကန်ရေများသည် Awash မြစ်အတွင်းမှ စီးဝင်သည်။ 

## အကျဉ်းချုပ်
ကန်သည် မျက်နှာပြင်ကြမ်းတမ်းသည် မြောက်- တောင် ဝင်ရိုးတွင် တည်ရှိသည်။ အရှည် ၁၅ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၅ မီတာ၊ ရေဧရိယာသည် ၆၀၀၀ ဟက်တာခန့်  ရှိသည်။ ဂမ်မဲကန်အတွင်းသို့ Awash မြစ်မှ မြစ်ရေသည် အနောက်မြောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ စီးဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ်းခြေမှတစ်ဆင့် ချောင်းတစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ အဖမ်ဘိုကန်အတွင်းသို့ စီးထွက်သွားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နကုရုကန်

**နကုရုကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ နကုရုမြို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့်ကန်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၅၄ မီတာ (၅၇၅၅ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အကန်ကို နကုရုကန်အမျိုးသားပန်းခြံက ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ထားသည်။ ကန်၏ ကမ်းခြေတွင် flamingos ငှက်များသည် အရေအတွက်များစွာရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့သည် စွဲဆောင်မှုရှိကာ ကန်သည်ထင်ရှားသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ကန်ရေ၏ အမှတ်သည် ရုတ်တရက်ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း အကြီးစား ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကန်ရေအမြင့်သည် တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် flamingos ငှက်များသည် ဘိုဂိုရိယာကန်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ကြသည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* National Geographic – "Mysterious Kenya Flamingo Die-Offs Tied to Toxins, Study Says" (November 2002)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
Memrise

on the Memrise app for iPhone.]]

**Memrise** သည် ဗြိတိသျှဘာသာစကား ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖလက်ကတ်များကို spaced repetition နည်းလမ်းကို အသုံးပြုပြီး သင်ယူမှုစွမ်းရည်ကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ၎င်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်တွင် အခြေစိုက်ထားသည်။ Memrise သည် အခြားဘာသာစကားများကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ Memrise   အပ်တွင် ဘာသာစကား ၁၆ မျိုးအတွက် သင်တန်းများစွာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဝဘ်ဆိုက်တွင်လည်း ဘာသာစကားများစွာအတွက် သင်ယူနိုင်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဤအပ်ကို မှတ်ပုံတင်အသုံးပြုသူသည် ၃၅ သန်း ရှိခဲ့သည်။ Memrise  သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကတည်းက အကျိုးအမြတ်ရယူခဲ့ကာ တစ်လလျှင်  ငွေကြေး ဒေါ်လာ ၄ သန်း ရရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
Memrise ကို တည်ထောင်သူမှာ မှတ်သားဉာဏ်တွင် ဂရန်းမာစတာဆုရရှိသည့် Ed Cooke နှင့် မှတ်ဉာဏ်နှင့် မေ့လျော့မှုသိပ္ပံပညာရပ်အထူးပြု ပရင့်တန်တက္ကသိုလ်၏ အာရုံကြောသိပ္ပံပညာရှင် Greg Detre တို့က တီထွင်ခဲ့သည်။ ဝဘ်ဆိုက်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် တိုက်ဂါးလောင့် ပရင့်တန်စွန့်ဦးတီထွင်ကလပ်ဆု မရရှိမီက ကိုယ်ပိုင်အစမ်းအနေဖြင့် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အစမ်းဗားရှင်းအား စမ်းသပ်နိုင်ရန်အတွက် အသုံးပြုသူ အယောက် ၁၀၀ ကို ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအစမ်းဗားရှင်းဝဘ်ဆိုက်ကို Memrise 1.0 ဟု ခေါ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလတွင် App Store (iOS) နှင့် Google Play တို့တွင် မိုဘိုင်းအပ်ကို ဒေါင်းလုပ်ပြုလုပ်ကာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် အပ်သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ ၇ ဦးထံမှ ဒေါ်လာ ၂၁.၈ သန်း ရရှိခဲ့သည်။  Memrise  ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ ၁၂ ဦး ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ Korelya Capital, Balderton Capital, Avalon Ventures, Octopus Ventures, Future Fifty နှင့် အခြားသူများ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ 

## ဝေဖန်မှု
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလနောက်ပိုင်းစတင်ခဲ့သည့် Memrise  သည် ဝေဖန်ခံရမှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* iTunes App Store
* Google Play

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား လေ့လာရေး ဝဘ်ဆိုက်များ
အလယ်အပိတ်အပြန့်သရ

**အလယ်အပိတ်အပြန့်သရ** () သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို  ဖြင့်ပြဆိုသည်။ ပုံစံမှာ အက္ခရာ i ကို ဘေးမျဉ်းတိုတစ်ခု အလယ်မှဖြတ်သည့်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤအသံကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဘားအိုင် (barred i) ဟုသမုတ်ကြသည်။

ဤသရသည် ရှားပါးသော "အာခေါင်(မာ)လွန် သရရွေ့" (post-palatal approximant)  ၏ အသံပိုင်းအရတူညီမှုရှိသည်။

အချို့ဘာသာစကားများတွင် "အလယ်အပိတ်နီးပါးအပြန့်သရ () တည်ရှိကြ၍  နှင့်  အဖြစ်ဖလှယ်ရေးသားမှုများသော်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေ အခြားရေးသားမှုမှာ  နှင့်  တို့ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှအဘိဓာန်များတွင် ဤသရကို  ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြကြပြီး အမေရိကန်ရေးထုံး၌  (သို့)  အဖြစ်ရေးသည်ကပိုများသည်။  ကိုလည်း အခြားသောစာအုပ်စာပေများ၌ သုံးလေ့ရှိရာ ဥပမာ - ဂျွန် စီ ဝဲလ်ဇ်၏ *Accents of English* တွင်ဖြစ်သည်။ အောက်စဖို့ဒ်အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (တတိယအကြိမ်မူ) တွင်   ကို  နှင့်  ကြား အလွတ်အပြောင်းအလဲသရတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။

## အင်္ဂါရပ်များ
*အပိတ်သရဆိုသည်မှာ လျှာသည် ခံတွင်း၌ အမြင့်ဆုံးအနေအထား၌တည်ရှိ၍ "အပိတ်" ဟုသုံးနှုန်းသည်။ ဗျည်းသံဖြစ်သည်အထိ မပိတ်ရပေ။
*သရ၏ ရှေ့နောက်သဘောအရ အလယ်သရအမျိုးအစားဖြစ်ရာ လျှာ၏တည်နေရာသည် အရှေ့သရနှင့် အနောက်သရကြားအလယ်တွင် ရှိသည်။ 
*အပြန့်သရများကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကို ဖြန့်၍ ထွက်ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပိတ်သရများ
ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ
ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ

**ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ** (, , ၁၉၉၈ အောက်တိုဘာ ၁၃ ဖွား) သည် **ခေါင်တန်** (, ) ဟူ၍ လူသိများသည့် ထိုင်းသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

## ဘဝ
၁၉၉၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ မုန်ဖို့အထက်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်ပြီး ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်၊ ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် ဝင်ခွင့်ရသော်လည်း ကာဆဲဆတ်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် တက်ရောက်ခဲ့စဉ် AMS Fresh Boy 2017 ၌ winner အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ဂီတာတီးခြင်းကို ဝါသနာထုံသည်။

## ဆောင်ရွက်ချက်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထုတ်လွှင့်သည့် *My Tee* ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် AU အဖြစ် ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ *ဘလက်လစ်တ်* ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဂျိုးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ *2gether The Series* တွင် Fong အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ *ကြယ်တစ်ထောင်ပုံပြင်*တွင် ​လောင်ထယ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် *Tonhon Chonlatee* (၂၀၂၀) ဖြင့် ပွဲဦးထွက်သည်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်ကစ၍ A*FLEUR အမည်ဖြင့် အိတ်အမျိုးမျိုး၊ တီရှပ်၊ အဝတ်အစားအမျိုးမျိုးကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

## ရိုက်ကူးမှုစာရင်း
### ရုပ်သံအစီအစဉ်
### ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ 
### ရုပ်ရှင် 
## အယ်လ်ဘမ်များ
### တေးသံသွင်း
### ပရိသတ်တွေ့ဆုံပွဲ
## ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* 
* 

ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ
အီကန် ဘာကာ

**အီကန် ဘာကာ**သည် ငါး သို့မဟုတ် ပင်လယ်စာအခြားများကို မီးသွေးဖြင့် ကင်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အီကန် ဘာကာကို မလေးနှင့် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်မည့်ဆိုလျှင် "ငါးကင်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားသော ငါးကင်းများနှင့် ကွဲပြားသည်မှာ အီကန်ဘာကာအား ဘွန်ဘူ၊ ပဲငံပြာရည်အချို (ကဲဂျပ် မန်နစ်)၊ ဆမ်ဘယ်စသော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ကို အသုံးပြုပြီး ငှက်ပျောရွက်တွင်အုပ်အား မီးသွေးဖြင့် ကင်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ကဏ္ဍ:မလေးရှား အစားအစာ
ကဏ္ဍ:မလေး အစားအစာ
ကဏ္ဍ:ငါးဟင်းများ
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား ပင်လယ်စာဟင်းလျာများ
ကညာဘိုလီကန်

**ကညာဘိုလီကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ယလစိုစွတ်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်တွင် ဗစ်တိုးရီးယားကန်မှ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် ငါးမျိုးစိတ်များသည် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်။

## တည်နေရာ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
၁၉၆၇ စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာ

**၁၉၆၇ စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာ**  သည် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရခေတ် ၁၉၆၇ ခုနှစ် မိုးရာသီတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးပြီး အငတ်ဘေးကြုံရသဖြင့် ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေမြို့လမ်းမပေါ်သို့ ထွက်ကာ ဆန်ရရှိရေးအတွက် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည့် ပြည်သူများကို စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်သဖြင့် လူပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နေ့ကို စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဝမ်းနည်းအောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနားများကို  နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် နိုင်ငံတကာရှိ ရခိုင်လူမျိုးများရှိသည့်နေရာများတွင်  ကျင်းပကြသည်။

## ဖြစ်စဉ် 
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်၌ ရာသီဥတုမကောင်းမွန်၍ စိုက်ပျိုးပင်များမဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ဆန်စပါးမှာလည်း အထွက်နည်းသွားခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်း၏ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရသည် ရခိုင်ဒေသစပါးအထွက်နူန်း ကျဆင်းမည်ကိုသိရှိလျက် နိုင်ငံခြားသို့ စပါးတင်းရေပြည့်မီအောင် ရောင်းချနိုင်ရေးကိုသာ ဦးစားပေးခဲ့သဖြင့် ဒေသတွင်း ဝမ်းစာမဖူလုံဖြစ်ခဲ့ရသည်။

ထိုကြောင့် ရခိုင်ပြည်ရှိ အခြေခံလူထုမှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုပြဿနာကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ စစ်တွေမြို့ရှိ ဆန်ဂိုထောင်များတွင် ဆန်အပြည့်ရှိသော်လည်း အစိုးရမှ ဆန်ရောင်းချမပေးခြင်း၊ လူတစ်ယောက်လျှင် နို့ဆီဗူးဖြင့် ၁၄ ဗူးသာ ရောင်းချပေးခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရန် ဆန်ဂိုဒေါင်များ၌ လှောင်ထားသောဆန်များကို ရောင်းချပေးရန် ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေမြို့ရှိ ရခိုင်ပြည်သူလူထုသည် "ပြုတ်ဆန်မစား ရခိုင်သား၊ ဆန်ခွဲမစားရခိုင်သား" ဟု ဟစ်ကြွေးကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လှည့်လည်ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် တောင်းဆိုခဲ့သည်ကို အစိုးရမှ လိုက်လျောခြင်း မရှိသည့်အပြင် ခလရ ၂၀ တပ်ရင်းမှူးက ပစ်မိန့်ပေးနှိမ်နှင်းခဲ့သဖြင့် ဒေသခံရခိုင်ပြည်သူ ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ

**နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အက္ခရာ** () သည် အက္ခရာအခြေပြု သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတစနစ်တစ်ခုဖြစ်၍ အဓိကအားဖြင့် လက်တင်စာလုံးများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အသင်းက ၁၉ ရာစုနှောင်းတွင် စကားသံများကို အရေးအသားပုံစံဖြင့် စံစနစ်တကျကိုယ်စားပြုရန် တည်ထွင်ခဲ့သည်။ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ (IPA) များကို အဘိဓာန်ပြုစုသူများ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာသင်ယူ/ကြားကြသော ကျောင်းသူ/သား၊ ဆရာ/မများ၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၊ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ရောဂါဗေဒကျွမ်းကျင်သူများ၊ အဆိုတော်များ၊ ဆရာဝန်များ၊ ကိုယ်တိုင်ဘာသာစကားတည်ဆောက်သူများနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူများက အသုံးပြုကြသည်။

သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာများကို အပြောဘာသာစကားရှိ ဝေါဟာရဆိုင်ရာ အသံများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော စကားသံ၏ အရည်အသွေးများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ စကားသံ၏ အရည်အသွေးများဆိုသည်မှာ စကားသံ (phone) ၊ သံရင်း (phoneme) ၊ တက်ကျသံ၊ စကားလုံးနှင့် ဝဏ္ဏခွဲခြားခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဆလာ့ရှ် (Slashes; ဒေါင်လိုက်ညာစောင်းမျဉ်းတို; / / ) နှစ်ခုကို သံရင်းပြန်အသံဖလှယ်ခြင်းအား ညွှန်းဆိုရန်သုံးရာ  သည်  (သို့)  ထက်စာလျှင် ပို၍ ယေဘုယျဆန်ကာ နောက်ဖော်ပြထားသည့် နှစ်လုံးအနက် တစ်ခုခုကို ဘာသာစကား၊ အဆက်စပ်ပေါ်မူတည်၍ ကြိုက်ရာကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအသင်းက အခါအားလျော်စွာ အက္ခရာ၊ ဖြည့်စွက်သင်္ကေတများကို ထပ်မံထည့်သွင်းခြင်း၊ ဖြုတ်ပယ်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်းများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ၂၀၀၅ တွင် နောက်ဆုံးအပြောင်းအလဲမှစ၍ ယခုအထိ သီးသန့်အသံအပိုင်း အက္ခရာ ၁၀၇ ခု (segmental letters) ၊ မြောက်မြားစွာသော အသံအရည်အသွေး (suprasegmental; ဖိ၊ဖော့၊ရှည်၊တို ...) ပြ အက္ခရာများ၊ ဖြည့်စွက်သင်္ကေတ ၄၄ လုံး၊ သံနေသံထားပြ ဝေါဟာရဆိုင်ရာ (extra-lexical prosodic) အပိုအမှတ် လေးခုတို့ဖြစ်ကြသည်။ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာအများစုကို လက်ရှိ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ ဇယား၌ ပြသထားသည်။

=စာများ=
စာများစာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
### ဗျည်းများ
## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဒ္ဒဗေဒ
ဘုယိုကန်

**ဘုယိုကန်** သည် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငတွင် တည်ရှိသည့် လူလုပ်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် စက်စန်ဒရာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ဘုယိုမြို့၌ ဘုယိုဆည်ကို တည်ဆောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 

ကန်၏ ရေအရည်အသွေးသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ရေဆိုးများစွန့်ပစ်မှုနှင့် ဓာတ်မြေဩဇာများ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲမှုကြောင့် ညစ်ညမ်းလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လိုဂိပိကန်

**လိုဂိပိကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကင်ညာမြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသ၏ ဆုဂုတလွင်ပြင်တွင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးနေရာတွင်တွင်တည်ရှိသည့် အယ်ကာလိုင်းကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် တာကနကန်မှ ကွဲထွက်နေသည်။ ဤကန်နှစ်ခုသည် ၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် သက်တမ်းငယ်သည့် မီးတောင်အစုများ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၃ မီတာမှ ၅ မီတာအထိ ရှိသည်။ ကန်သည် အကျယ် ၆ မီတာခန့်၊ အရှည် ၃ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်၏ ရေသည် ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ်များပါဝင်နေပြီး ရေ၏ pH အဆင့်သည် ၉.၅ - ၁၀.၅ အထိ ရှိသည်။ လုံးဝပျော်ဝင်နေသည့်ဆားသည် 20 g/l (တစ်လီတာလျှင် ၂၀ ဂရမ်) မှသည် 50 g/l (တစ်လီတာလျှင် ၅၀ ဂရမ်) အထိ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနေသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကမ်နရော့ကန်

**ကမ်နရော့ကန်** သည် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကီရိအိုချိုင့်ဝှမ်းဒေသ၏ အခြေတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ အမည်သည် Kalenjin ဘာသာစကား၏ Narok ဟူသည့် စကားလုံးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ Narok ဆိုသည်မှာ ကန်တွင် များပြားစွာတွေ့ရှိရသည့် ရေထဲတွင်ပေါက်ရောက်သည့် အပင်မျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ကန်၏ ဧရိယာသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤကန်သည် ရာသီအလိုက် ဖြစ်ပေါ်သည့် ကန်ဖြစ်သဖြင့် ကန်၏ အရွယ်အစားသည့် အချိန်များစွာ အရွယ်အစားသည် သေးငယ်နေသည်။ ကန်သည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ် မိုးရေများရွာသွန်းသည့်အခါတွင် ကန်သည် ကြီးမားလာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ယုနိမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး

**ယုနိမြို့ ** (由仁町, ယုနိချော) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကို်င်းဒိုးခရိုင်၊ ဆိုရချိစီရင်စုခွဲတွင် တည်ရှိသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၅၄၂၆ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၀.၆ ဦး ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၁၃၃.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Official Website 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကော့ဆိုးကန်

**ကော့ဆိုးကန်** ()  သည် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် အကြီးဆုံးကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ဒမာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည် လူလုပ်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ကော့ဆိုးမြို့ရှိ ဘန်ဒမာမြစ်ပေါ်တွင် ကော့ဆိုးဆည်ကို တည်ဆောက်ရာမှ ဤကန်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤကန်ကြောင့် Baoulé လူမျိုး ၇၅၀၀၀ ခန့် နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
## တိရစ္ဆာန်များ
## ပြင်ပလင့်များ
* 
* Ivory Coast energy

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များစာရင်း

ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များသည် များသောအားဖြင့် အရှည်မှာတိုတောင်းကြပြီး တောင်ထူထပ်သည့် ပထဝီသွင်ပြင်ကြောင့်  မြစ်များသည် နက်စောက်ကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဒတ်ချ်လူမျိုးအင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်သည့် Johannis de Rijke သည် တိုယာမစီရင်စု၊ ဂျောဂန်ဂျိမြစ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်သည့်အခါတွင်  "ဤအရာတို့သည် မြစ်မဟုတ်၊ ရေတံခွန်တစ်ခုဖြစ်သည်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များသည် တောင်ထူထပ်သည့်တောများထဲမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး V ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကြသည်။ မြစ်များ၏ အောက်ပိုင်းတွင် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး မြို့များ တည်ရှိကြသည်။ အချို့မြစ်များတွင် ဆည်များကို တည်ဆောက်ကာ ရေနှင့် လျှပ်စစ်ထောက်ပံ့ပေးကြသည်။ 

အရှည်ဆုံးမြစ်မှာ ရှိနနိုမြစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြစ်သည် နဂနိုစီရင်စုမှ နီးဂတစီရင်စုအထိ စီးဆင်းနေသည်။ တိုတဲမြစ်သည် ရေဝေရေလဲအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး တိုကျိုမြို့ပြဒေသရှိ လူပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို ရေအထောက်အပံ့ပေးလျက်ရှိသည့် မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များစာရင်း
## ဟော့ကိုင်းဒိုး
### အဆင့် A မြစ်များ
### အဆင့် B မြစ်များ
### ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ၏ အရှည်အလိုက်စာရင်း
### ဟွန်းရှူး
### တိုးဟိုခု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ကြူကြူလှ

**ဒေါ်ကြူကြူလှ** သည် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ်ဆရာမ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ဇနီးဖြစ်သည်။ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့နယ်ဇာတိဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင်  ကထိက ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ရာထူးများအရ သူသည် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ဇနီး၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဇနီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
အဖ ဦးမောင်မောင်လှ ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှ တို့က ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။   ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမေဂျာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။  

## ဝန်ထမ်းဘဝ 
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် တွင် စာစဉ်နည်းပြအဖြစ် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန တွင် အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။  ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) နှင့်  ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးဒီဂရီကောလိပ် တို့တွင်  နည်းပြအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(ကြည့်မြင်တိုင်နယ်မြေ) သို့ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အမှုထမ်းခြင်းမှ နုတ်ထွက်သည်။ 

## အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု 
၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင် အချို့၏ ဇနီးများကိုပါ အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်အရေးယူရာ သူလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည့် ခင်သီရိသက်မွန်နှင့် အောင်ပြည့်စုံမှာလည်း အရေးယူခြင်း ခံထားရသူများဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မင်္ဂလာပါ

**မင်္ဂလာပါ** သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ပုံမှန်နှုတ်ဆက်စကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနှုတ်ဆက်စကားပြောရာတွင် ကိုယ်ကိုဦးအနည်းငယ်ညွတ်ကာ သို့မဟုတ် ပုံမှန်အားဖြင့်  လက်အုပ်ချီကာ ပြောကြသည်။ 

## ပေါ်ပေါက်လာပုံ
"မင်္ဂလာပါ" ဟူသည့် နှုတ်ဆက်စကားသည်လည်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်လာသည့် နှုတ်ဆက်စကား ဖြစ်သည်။ ယနေ့ မြန်မာတွေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေတဲ့ "မင်္ဂလာပါ" ဆိုတဲ့ စကားစုကို တီထွင်ခဲ့သူမှာ ဖဆပလ အစိုးရခေတ်က ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးတဲ့ စာရေးဆရာ သတင်းစာဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဦးထွန်းဖေပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ ထွန်းနေ့စဉ်သတင်းစာကိုထုတ်ဝေခဲ့သည့် သတင်းစာဆရာဦးထွန်းဖေ ကစတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ သော်လည်း ထိုအချိန်က အသုံးပြုသူအလွန်နည်းသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက စာသင်ကျောင်းများတွင် နှုတ်ဆက်စာအနေနှင့် အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာသင်ကျောင်းများတွင် ယခုအခါတွင် ကျောင်းသားများသည် ဆရာများနှင့် နေ့စဉ် ပထမဆုံးအကြိမ်တွေ့သည့်အခါတွင် "မင်္ဂလာပါ" ဟူ၍ နှုတ်ဆက်ကြသည်။ မင်္ဂလ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "မကောင်းမှုသဘောတရားများကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည့် သဘော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဒုတိယစကားလုံး ဖြစ်သည့် "ပါ" ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘာသာစကား၌ ယဉ်ကျေးလိုသည့်အသုံးအနှုန်းအနေဖြင့် သဒ္ဒါသဘောတရားအရ ထည့်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။
မဟုတ်တာ၊မမှန်တာမလုပ်မိကြစေဖို့၊မကြံစည်မိကြစေဖို့ အပြန်အလှန်သတိပေးကြသည့်သဘော သက်ရောက်စေသည့် မြန်မာတို့၏ နှုတ်ဆက်စကား မင်္ဂလာပါ ။။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
ကဏ္ဍ:နှုတ်ဆက်ခြင်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
ကမ္ဘာပြား ယူဆချက်

thumb| ၁၈၉၃ တွင် အော်လန်ဒို ဖာဂူဆန် ရေးဆွဲသော ကမ္ဘာပြားယူဆချက် မြေပုံ
**ကမ္ဘာပြားယူဆချက်** မှာ ကမ္ဘာသည် ဓာတ်ပြားကဲ့သို့ ပြားချပ်စွာ တည်ရှိနေသည် ဆိုသည့် ရှေးကျသော ကမ္ဘာ့ပုံသဏ္ဌာန်ဆိုင်ရာ အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ဂရိတွင် ဘီစီ ၃၂၃ မတိုင်ခင်အထိ၊ ကြေးခေတ် နှင့် သံခေတ် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခဲ့ရာ မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် ဟဲလင်နစ်စတစ်ကာလ (ဘီစီ ၃၁) အထိနှင့် တရုတ်တွင် ၁၇ ရာစုအထိ "ကမ္ဘာသည် ပြားသည်" ဟူသည့် အယူအဆ များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။

လက်ရှိ လူအများလက်ခံထားကြသည့် စက်လုံးကမ္ဘာအယူအဆမှာ ရှေးခေတ်ဂရိ သိပ္ပံပညာနှင့် ယထာဘူတပညာရှင် ပိုက်သာဂိုးရပ်စ် နှင့်အတူ ဘီစီ ၆ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုက်သာဂိုးရပ်စ် မတိုင်မီ ဘီစီ ၄ ရာစုအစောပိုင်းတွင်မူ ကမ္ဘာပြားအယူအဆကိုသာ ရှေးခေတ်ဂရိများက လက်ခံထားခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ ၄ရာစု အစပိုင်းတွင် ပလေတို က စက်လုံးကမ္ဘာအကြောင်း ရေးသားခဲ့ပြီး ဘီစီ ၃၃၀ခန့်တွင် သူ၏ကျောင်းသားဟောင်းဖြစ်သူ အရစ္စတိုတယ် က အဆိုပါ စက်လုံးကမ္ဘာနှင့်ပတ်သက်၍ ခိုင်မာသောသက်သေများ ရှာဖွေပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကမ္ဘာလုံးပုံသဏ္ဌာန်ဆိုင်ရာ အသိပညာများမှာ ဟဲလင်နစ်စတစ်ခေတ် အလွန်တွင် တဖြည်းဖြည်းပြန့်နှံ့လာသည်။ 

## ကိုးကားချက် 
## ပြင်ပလင့်များ 
* မြေကမ္ဘာပြား၏ ဒဏ္တာရီ 
* မြေကြီးကလုံးဝန်းတယ်လို့မင်းပြောမလား။ သက်သေပြပါ (Straight Dope မှ)
ခိုဖွန်း

, the largest of all kofun, one of many tumuli in the Mozu kofungun, Sakai, Osaka Prefecture (5th century)]]

**ခိုဖွန်း** သည် အာရှတိုက်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည့် ကြီးမားသည့်ဂူများ ဖြစ်သည်။ ခိုဖွန်းများကို အဓိကအားဖြင့် ဂျပန်ကျွန်းစုများတွင် ၃ ရာစုအလယ်ပိုင်းနှင့် ၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တညဆောက်ခဲ့ကြသည်။

ခိုဖွန်းဟူသည့် ဝေါဟာရသည် "ခိုဖွန်းခေတ်ကာလ" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုကာလသည် ၃ ရာစုအလယ်ပိုင်းနှင့် ၇ ရာစုအစောပိုင်း ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ဂူများစွာတို့သည် ထူခြားသည့် သော့ပေါက်ပုံစံဂူများ (zempō-kōen fun (前方後円墳)) ဖြစ်ကြသည်။ မိုဇု-ဖုရုအိချိခိုဖွန်းဂွန်း ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ 

## ပြင်ပလင့်များ
* Kofun - World History Encyclopedia
* Japanese Archaeology: Kofun Culture
*  Decorated Kofun Database
* Comprehensive Database of Archaeological Site Reports in Japan, Nara National Research Institute for Cultural Properties
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခိုဖွန်း
GigaScience

**GigaScience** (ဂီဂါဆိုင်းရန့်၊ ဂီဂါသိပ္ပံ) သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ပုံနှိပ်ခဲ့၍ ပညာရှင်များ ပြန်လည်သုံးသပ်ထုတ်​​​​ဝေသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာဂျာနယ်ဖြစ်သည်။  GigaScience ဂျာနယ်သည် ဆေးပညာဆိုင်ရာဇီဝ​ဗေဒနှင့် သက်ရှိဘဝသိပ္ပံ  စူးစမ်းလေ့လာသောအလုပ်များမှ ရရှိသော သုတေသနနှင့်ဒေတာအစုများကို ခြုံငုံသတင်းရေးတင်ပြသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍  BGI (Beijing Genomics Institute) ၏ GigaScience ပုံနှိပ်စာနယ်ဇင်းဋ္ဌာန နှင့် အောက်စ်ဖို့တက္ကသိုလ်စာနယ်ဇင်း တို့နှင့် မိတ်ဖက်ပြီး ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ ဂျာနယ်အတွက်ဦးဆောင်တည်းဖြတ်သော အယ်ဒီတာမှာ Scott Edmunds ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် GigaScience သည် အမေရိကန်ထုတ်ဝေသူဆိုင်ရာအသင်းအဖွဲ့၏ PROSE ဆု ကို သိပ္ပံပညာရပ်များအား စုံစုံလင်လင် ဆန်းသစ်တီထွင်စွာ ဂျာနယ်ဇင်းထုတ်ဝေနိုင်မှုအတွက် ဆုရရှိခဲ့သည်။ 

GigaScience ဂျာနယ်သည် Index Medicus/MEDLINE/PubMed, the Science Citation Index Expanded (သိပ္ပံကိုးကားချက်အညွှန်းကိန်းများ), CAS, CNKI, EMBASE နှင့် Scopus စသော သိပ္ပံဒေတာပြဝက်ဘ်ဆိုဒ်တို့တွင် ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ ဂျာနယ်အခြေအနေအစီရင်ခံစာများအရ GigaScience သည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ထိရောက်စွာအကျိုးပေးနိုင်မှု အဆင့်ပြကိန်း ၆.၅၂၄ အထိ သက်ရောက်မှုရှိသည်ကို တွေ့ရသည် ။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 
* Journal site at BioMed Central
* GigaGalaxy
အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)

**အိမ်စောင့်အစိုးရ** သည် ၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် အာဏာရ အရပ်သားဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုထံမှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ လွှဲပြောင်းရယူပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ဤအစိုးရမှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးသော အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီးနောက် အနိုင်ရရှိခဲ့သော ဦးနုကို အာဏာ ပြန်လွှဲပေးခဲ့သည်။

အိမ်စောင့်အစိုးရသည် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်လေးရပ်ကို ချမှတ်၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

# တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး
# တရားဥပဒေပြန်လည်စိုးမိုးလာပြီး နိုင်ငံရေးပါတီများကလည်း ကူညီဆောင်ရွက်မည်ဆိုလျှင် ခြောက်လအတွင်း လွတ်လပ်၍တရားမျှတသော ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေး
# နေထိုင်စားသောက်မှုစရိတ် လျှော့ချပေးရေး
# နိုင်ငံအတွင်းစီးပွားရေးပျက်ပြားနေခြင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး

## သမိုင်းကြောင်း
အာဏာရ ဖဆပလပါတီသည် ၁၉၅၈ခုနှစ် ဧပြီလတွင် *သန့်ရှင်း* နှင့် *တည်မြဲ* ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းပြိုကွဲပြီးနောက် နိုင်ငံရေး အခြေအနေများ ရှုပ်ထွေးနေခဲ့သည်။၁၉၅၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ရက်နေ့ နံနက်တွင် တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်တို့က ဦးနု၏ နေအိမ်သို့ လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ ညနေပိုင်းတွင် အာဏာရ သန့်ရှင်းဖဆပလ အလုပ်အမှုဆောင် အစည်းအဝေး၊ လက်ရှိ အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးတို့ကို ဆက်တိုက် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ ခေတ္တလာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်အရ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ခုနှစ်မှစတင်ကာ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒကွဲပြားမှုများလည်း ကြီးမားလာခဲ့ကြသည်။ဦးနုနှင့် ကွဲပြားခဲ့သော တည်မြဲဖဆပလမှ  ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့နှင့် သင့်မြတ်ကြသည့် ဆိုရှယ်လစ် စစ်ဗိုလ်အချို့က အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်ဟု အချို့ကဆိုကြသည်။တပ်မတော်ဘက်မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်၊ ဦးနုဘက်မှ ဦးအုန်းတို့က စေ့စပ်ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ စေ့စပ်မှုများအရ လွှတ်တော်များကို ဖျက်သိမ်းခြင်းမပြုရန်နှင့် ၆လအကြာတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ဦးနုမှ တောင်းဆိုကာ အာဏာလွှဲပေးခဲ့သည်။

အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ရက်တွင် ရှမ်းပြည်စော်ဘွား ၃၄ဦးအာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ကြီးမြို့တွင် သမ္မတ မန်းဝင်းမောင်၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းတို့၏ ရှေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အာဏာစွန့်ခဲ့ကြပြီး ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး စတင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၆၀ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်မှ ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနုကပင် ပြန်လည်အနိုင်ရကာ ပထစအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၂နှစ်အကြာ ၁၉၆၂ခုနှစ် မတ်လတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

## အစိုးရအဖွဲ့ 
## ကိုးကား
ဇောတိဝါဒ

ဇောတိဝါဒ ဆိုသည်မှာ * လူသေလျှင် တဖန် ပဋိသန္ဓေမနေ၊ ဆုံးခြင်း ပျောက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ * ဟူ၍ ယုံကြည်သောဝါဒ ဖြစ်သည်။ ဘုရားရုပ်ပွားဆင်းတု ကိုးကွယ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတို့ကို ကိုးကွယ်ခြင်းလည်း မရှိဟု ဆိုလေသည်။ ဤကဲ့သို့သောဝါဒမျိုးကို ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်တော်အခါ၌ ဖြန့်ဖြူးဝံ့ကြသည်မှာလည်း အံ့ဩစရာပင် ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅-ခုနှစ်၌ ဇောတိဝါဒ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ဆုံးမစီရင်ခဲ့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၁၂၀၀-ပြည့်နှစ်သို့ တိုင်အောင် ဤဝါဒများ မပျောက်ကွယ်ပဲ ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
သူဖုန်းစား

သူတပါး၏ ပုညကို မှီခိုစားသောက်သူဟု ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
ဖိလစ်ပိုင်ဒဏ္ဍာရီ

**ဖိလစ်ပိုင် ဒဏ္ဍာရီ** သည် မူရင်းဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာဘာသာတရားများမှ ဇစ်မြစ်ခံလာသော (သို့) ထိုဘာသာတရားများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဇာတ်လမ်း၊ ပုံပြင်၊ ကဗျာလင်္ကာများ ဖြစ်ကြသည်။ တိုင်းရင်းသားတစ်စုနှင့် တစ်စုတို့၏ မတူညီကြသော ယုံကြည်မှုများလည်း ပါဝင်လေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီကို အမျိုးမျိုးသော ရင်းမြစ်များမှ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထား၍ မလေးနှင့် အင်ဒို ဒဏ္ဍာရီများ၊ ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရှင်တို၊ ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ် ဘာသာတို့၏ ရိုးရာအယူအဆများနှင့် ဆင်တူသောအပိုင်းများရှိသည်။ ဖိလိပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီသည် ကမ္ဘာလောက၏ သဘောသဘာဝကို (ဒဏ္ဍာရီလာ) နတ်ဘုရားများ၊ သူရဲကောင်းတို့ဧ ဘဝ၊ လုပ်ဆောင်မှုမျမှတဆင့် ရှင်းလင်းပြဆိုရန် ကြိုးပမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့သော ဒဏ္ဍာရီဇာတ်လမ်းများသည် နှုတ်မှုရေးရာပုံစံဖြင့် မဖိုးဆက်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းသယ်ဆောင်လာကြပြီး ထိုလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းရှိ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၊ နတ်ဆရာများ၊ သက်ကြီးဝါကြီးတို့မှနေ၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။

ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရိုးရာဘာသာတရားများကို သမိုင်းအရ "ဘိုးဘေးဘီဘင် ဘာသာတရား" (Anitism) ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ကြလေသည်။ အခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ဝေါဟာရများမှာ  **Anitismo** နှင့် **Anitería** တို့ဖြစ်ကြကာ စပိန်ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးအများစုက နှိမ့်ချသည့်သဘောဖြင့် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်၌ တိုင်းရင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ထိုရိုးရာဘာသာတရားများကို ထိန်းသိမ်းကျင့်သုံးကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် နိုင်ငံခြားမှ ဝင်ရောက်စေ့ဆော်သော ဘာသာရေးများသည် "ဘာသာပြောင်းခြင်း"၊ "လူမျိုးခြားလက်ထပ်ခြင်း"၊ "ထိုသူတို့၏ မြေယာပိုင်ဆိုင်လာခြင်း" တို့ကြောင့် ထိုဖိလစ်ပိုင်တိုင်းရင်းသားများအပေါ် နေ့စဉ်ဘဝများ၌ ဆက်လက်လွှမ်းမိုးထားလေသည်။ ထိုဘိုးဘေးဘီဘင် ရိုးရာဘာသာတရားများနှင့် ထိုဘာသာတို့၏ ရှုထောင့်အမြင်များနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လက်ရာများရှိခဲ့ကြကာ ထိုပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများ၊ အယူအဆများကို မနုဿဗေဒ၊ ရိုးရာစဉ်လာပုံပြင် နယ်ပယ်များရှိ ကျွမ်းကျင်သူများက မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။

## ကိုးကား
လော့ခ်နက်စ်

**လော့ခ်နက်စ်** (; ) သည် ကြီးမား၊ နက်ရှိုင်းသော ရေချို လော့ခ်ရေအိုင်အမျိုးအစားဖြစ်၍ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အင်ဗားနက်စ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်   အထိရှည်လျားသော စကော့တလန်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရေအိုင်မျက်နှာပြင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်  တွင် တည်ရှိသည်။

လော့ခ်နက်ရေအိုင်သည် အငြင်းပွားဖွယ် နဲဆီ (Nessie) ခေါ် လော့ခ်နက်စ် ဧရာမသတ္တဝါကြီးကို လာရောက်ကြည့်ရှုရှာဖွေခြင်းကြောင့် အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်၏ ။ တောင်ဘက်ဆုံးတွင် အွိုက်ခ်မြစ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားကာ ကာလီဒိုးနီယန်တူးမြောင်းအပိုင်းမှ အွိုက်ခ်ရေအိုင်အထိ ဆက်သွယ်မှုရှိသည်။ မြောက်ဘက်ဆုံးပိုင်း၌ ဒေါ့ခ်ဖော လော့ခ်ရေအိုင်ကို စီးဆင်းသွားသည့် ဘိုနာရေလက်ကြားရှိ၍ ဒေါ့ခ်ဖောရေအိုင်မှတစ်ဆင့် နက်စ်မြစ်စီးဆင်းပြန်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အင်ဗားနက်စ်မြို့ဆီသို့ ရောက်ရှိကာ အဆုံးသတ်၌ မော်ရီဖာ့သ် ပင်လယ်ဝကျဉ်းရေအိုင်၊ ထို့နောက် မြောက်ပင်လယ် (North sea) အထိ ရောက်ရှိသည်။ မြစ်များ၊ အိုင်များ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နေသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး စကော့တလန်၏ နောက်ကျိသောရေထုနေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ကုန်းမြေ၌ သစ်ဆွေးမြေများပြားမှုကြောင့် ရေ၏ကြည်လင်နှုန်း အလွန်နိမ့်သည်။

လော့ခ် လိုမန်ရေအိုင်ပြီးနောက် စကော့တလန်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး လော့ခ်အမျိုးအစား ရေအိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ  ရှိလေသည်။ နက်ရှိုင်းသည့်အတွက်ကြောင့် ဗြိတိသျှကွန်းစုများတွင် ရေထုထည်အများဆုံးအိုင်လည်းဖြစ်၏ ။ အနက်ဆုံးနေရာသည်  အထိရှိရာ စကော့တလန်တွင် ဘော့ခ် မော်ရာပြီးလျှင် ဒုတိယအနက်ဆုံးအိုင်လည်းဖြစ်၏ ။ ၂၀၁၆ လေ့လာတိုင်းတာချက်များအရ အောက်ခြေအက်ကြောင်းတစ်ခုသည် အနက်   အထိရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် နောက်ထပ်သုတေသနများက ဤသည်မှာ အသံလှိုင်းတိုင်းတာမှု (ဆိုနာ) ၏ မူမမှန်ခြင်းဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြလေသည်။ လော့ခ်နက်စ်ရေအိုင်မှ ရေပမာဏသည် အင်္ဂလန်၊ ဝေလနယ်တို့မှ ရေအိုင်စုစုပေါင်း ရေပမာဏထက် ပိုများ၍ အင်ဗားနက်စ်မြို့ဆီမှ တောင်ဘက် ဝီလျံခံတပ်အထိ ရောက်ရှိသော ဂရိတ်ဂလန်း (တောင်ကြားဒေသ)တွင် ရေထုအကြီးဆုံး ရေအိုင်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စကော့တလန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဘူးလ်မြို့ ကျရှုံးခြင်း (၂၀၂၁)

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ကဘူးလ်သည် အလွန်တရာတင်းကျပ်သော အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် တာလီဘန်တို့ လက်အောက်သို့ ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁၅ တွင် ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ အာဖဂန်အစိုးရကို ၂၀၂၁ မေတွင် စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော တာလီဘန်တို့၏ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အဆုံးသတ်ရလဒ်လည်းဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ သမ္မတ အရှရာ့ဖ် ဂါနီသည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး နာရီများစွာ အကြာ၌ မြို့တော်သည် သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်တပ်များ အာဖဂန်မှ ရုပ်သိမ်းခြင်း ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင်ပင် အာဖဂန်နိုင်ငံပြည်နယ်များ၏ မြို့တော်များ တစ်မြို့ပြီး တစ်မြို့ ကျရှုံးခဲ့ရ၍ အမေရိကန်တပ်များ ရုပ်သိမ်းခြင်းသည် ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လ ၃၁ တွင် အပြီးသတ်မည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် တာလီဘန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် အာဖဂန်အစိုးရအရာရှိများ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးလျက် ရှိကြသည်။ သို့သော် အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြွင်းမဲ့ အရှုံးပေးခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်။ အစိုးရကလည်း လိုက်နာဆောင်ရွက်မည်ဟု ကြေညာထားလေ၏ ။ အစိုးရက နိုင်ငံရေးအာဏာကို ယခင်ဝန်ကြီးတစ်ဦး ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်း၍ လွှဲရန် တောင်းဆိုမှုပြုထားသော်လည်း တစ်ဖက်တွင် တာဘီဘန်များက ယင်းတောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆိုထားပြီး အာဏာကို ၎င်းတို့ဆီသို့သာ အပြည့်အဝလွှဲပေးရန် စိတ်ဆန္ဒရှိသည်။ နေတိုးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကဘူးလ်မြို့၌ တည်ရှိနေကြသေးသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်

**ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်** ()သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည်။တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာ၌ တည်ရှိသည်။အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ယခင်က ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) လည်းဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ ညွှန်ကြားလွှာ ၁/၂၀၂၁အရ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။

## ဒုတိယ တပ်မ​တော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များစာရင်း
## ဆက်စပ် 
* ပူးတွဲတာဝန်ယူရသော ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)ရာထူး
* တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
## ကိုးကား
တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ဒုတိယ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကာလအသီးသီးတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ၎င်းတို့၏ တာဝန်သက်တမ်းကာလနှင့် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုများကို ဖော်ပြထားသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း (၁၉၄၈-လက်ရှိ)
### Union of Burma (၁၉၄၈-၁၉၇၄)
### ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄-၁၉၈၈)
### ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၈၈-၂၀၁၁)
### ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)
## ကိုးကား
*
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်

မြန်မာနိုင်ငံ၏ **ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်** (အင်္ဂလိပ်: Deputy Prime Minister of Myanmar) သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းက စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် (၄) ဦးကို ထပ်မံခန့်အပ်ခဲ့ရာ စုစုပေါင်း (၅) ဦးအထိ ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်တစ်ဦး ထပ်မံခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် လက်ရှိတွင် စုစုပေါင်း (၆) ဦး ရှိပါသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိသည့် ၁၉၄၈ခုနှစ်မှ စတင်၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် အစိုးရအဖွဲ့များတွင် ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင်သာဖြစ်သည်။အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များ ရှိခဲ့သည်။

၂၀၀၈ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်၏ခေါင်းဆောင်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် သမ္မတကိုသာ ထားရှိခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးသည် ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။သို့သော် နအဖ၏ နောက်ဆုံးအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သော ပထမဦးသိန်းစိန်အစိုးရတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် မရှိပေ။ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းစိန်သာရှိသည်။

၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းယူမှုအပြီး ၆ လအကြာတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် အိမ်စောင့်အစိုးရတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးများကို ပြန်လည် ဖန်တီးခဲ့သည်။၂၀၂၃ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် (၄)ဦးအား ထပ်မံခန့်အပ်ခဲ့ရာ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် (၅)ဦးအထိ ရှိလာခဲ့သည်။

၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၃ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အား ထပ်မံပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် မူလအတိုင်း ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်(၅)ဦး ဆက်ထားခဲ့ပြီး ထိုထဲ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အစား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအား ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ပူးတွဲတာဝန် ပြောင်းလဲခန့်အပ်သည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် နစက အမိန့်အမှတ် ၅၃/၂၀၂၄ ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်အောင်အေး အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်သည်။

## ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း
## ကိုးကား
*
မြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းရေကန်များ

**မြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းရေကန်များ** သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ အရှေ့အာဖရိတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်တည်နေသည့် အရှေ့အာဖရိကမြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းဒေသရှိ ကန်များအစုအတန်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်များ၏ မြောက်ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် အဖရိက၏ ရေကန်ကြီးများ တည်ရှိသည်။ ဤကန်များတွင် ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာအနေဖြင့် သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံးရေကန်များ၊ အနက်ဆုံး ကန်များ၊ ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးကန်များနှင့် ထုထည်အားဖြင့် အကြီးဆုံးကန်များ ပါဝင်ကြသည်။ ကန်များစွာတို့သည် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ကန်များဖြစ်ကြသည်။ အချို့သော ကန်များသည် အယ်ကာလိုင်း "ဆိုဒါကန်များ" ဖြစ်ကြသည်။ 

ဤကန်များသည် အနည်းဆုံး cichlid ငါးမျိုးစိတ် ၈၀၀ နေထိုင်ကြသဖြင့် လူသိများသည်။ နောက်ထပ် များစွာသော ငါးမျိုးစိတ်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် မျှော်လင့်ထားကြသေးသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာသဘာဝထောက်ပံ့ရေး ( World Wide Fund for Nature) သည် ဤကန်များအား သက်ရှိများရှင်သန်နေထိုင်သည့် ဦးစားပေးနေရာ ၂၀၀ ( Global 200) စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Lakes of the African Rift Valley
* Lakes of the Rift Valley Project
* Africa Rift Valley Pictures From Helicopter by Michael Poliza 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ ရေကန်များ
ပါဂါမိကျောင်းကန်

**ပါဂါမိကျောင်းကန်** သည် ဂါနာနိုင်ငံ၊ အပေါ်အထက်ပိုင်းဒေသ၊ ပါဂါမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်တွင် အနောက်အာဖရိကမိကျောင်းများ နေထိုင်ကြသည်။  တွားသွားသတ္တဝါများ၏ မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့် ဤကန်သည် ခရီးသွားများအကြားတွင် ထင်ရှားသည်။ ဤကန်သည် မိကျောင်းများအား အစာကျွေးရန်နှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ခရီးသွားများလာရောက်သည့်အရေအတွက်အပေါ် မှီခိုနေရသည်။ ဤကန်ကို "Chef pond" ဟုလည်း သိကြသေးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂါနာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လော့ခ်နက်စ် သတ္တဝါကြီး

**နဲစီ** ခေါ် **လော့ခ်နက်စ် သတ္တဝါကြီး** () သည် စကော့ရိုးရာပုံပြင်များထဲက သတ္တဝါတစ်ကောင်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ကုန်းပြင်မြင့် လော့ခ်နက်စ်ရေအိုင်ကြီးတွင် နေထိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ များသောအားဖြင့် ကြီးမားရှည်လျားသော လည်ပင်း၊ ရေပေါ်တွင် ငေါထွက်နေသော အဖုတစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပို၍ ရှိသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ ၁၉၃၃ တွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သတိပြုမိခဲ့ကြသည်မှစ၍ ခေတ်ပေါ်လူကြိုက်များသော စိတ်ဝင်စားမှု၊ ယုံကြည်မှုတို့သည်ကား အမျိုးမျိုးပင်ဖြစ်၏ ။ အငြင်းပွားဖွယ် ဓာတ်ပုံများ၊ အသံလှိုင်း (ဆိုနာ) တိုင်းတာဖတ်ရှုခြင်းများစွာနှင့်အတူ ဤသတ္တဝါ၏ တည်ရှိခြင်းဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထားများသည် ပုံပြင်ဆန်ဆန်ပင်ဖြစ်လေသည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းက ဤလော့ခ်နက်စ်သတ္တါကြီးကို သာမန်အရာဝတ္ထုကို ပုံပန်းလွဲမှားဖော်ပြချက်၊ လိုချင်တောင့်တမိသော စိတ်ကူး(တွေးခြင်း) ၊ ထွင်လုံးများအဖြစ်သာ ယူဆကြပေသည်။ သိပ္ပံအတုအယောင်နယ်ပယ်၊ ခိုင်မာမှုမရှိသော ဒဏ္ဍာရီလာ သတ္တဝါ ရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အချို့က ဤသတ္တဝါအပေါ်၌ အလေးပေး ရေးသား/တင်ပြကြလေသည်။

## ကိုးကား
ညှပ်ဖိနပ်

**ညှပ်ဖိနပ်** သည် ကြိုးသိုင်းဖိနပ်တစ်မျိုး  ဖြစ်သည်။ ညှပ်ဖိနပ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာလူမျိုးများ ဝတ်ဆင်ကြသည့် ကြိုးသိုင်းဖိနပ်အားလုံးနီးပါးကို ဆိုလိုသည်။ အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်မှာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတင်ကာဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် မန္တလေးကတ္တီပါဖိနပ် ဖြစ်သည်။ ညှပ်ဖိနပ်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ခြေမနှင့် ခြေညှိုးကြားတွင် ဖိနပ်ကြိုးကို ညှပ်ကာ ဝတ်ဆင်ရသဖြင့် "ညှပ်ဖိနပ်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

## ဒီဇိုင်းနှင့် ပုံစံ
ဤဖိနပ်သည် အလွန်ရိုးစင်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူအားလုံးနီးပါး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဖိနပ်တွင် ခြေဖဝါးအောက်ခံတစ်ခုကို Y သိုင်းကြိုးဖြင့် မြဲအောင်တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုသိုင်းကြိုးသည် ခြေမနှင့် ခြေညှိုးကြားကို ဖြတ်သန်းသွားကာ ခြေဖမိုး၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာ့ညှပ်ဖိနပ်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းသည် ကွဲပြားသည်။ ခြေဖဝါးအောက်ခံသည် မည်သည့် ဒီဇိုင်း၊ အဆင် မှ မပါရှိဘဲ ဗြောင်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ခြေဖဝါးအောက်ခံကို ကတ္တီပါသားဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ၎င်းကတ္တီပါသားသည် အညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ကို အမြဲတမ်းအသုံးပြုသည်။ သို့သော်လည်း ထိုအရောင်သည် အသုံးပြုမှုအပေါ်မူတည်ကာ ကွဲပြားနိုင်သည်။ ကတ္တီပါညှပ်ဖိနပ်များကို မင်္ဂလာဆောင်ကဲ့သို့သော အခမ်းအနားများတွင် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။

မြန်မာ့ညှပ်ဖိနပ်များ၏ အောက်ခြေဘက်တွင် ပွတ်တိုက်မှုရှိစေရန်အတွက် ပြုလုပ်ထားမှ မရှိပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၎င်းဖိနပ်များသည် စိုစွတ်၍ ချော်နေသည့် အနေအထားမျိုးတွင် ဝတ်ဆင်ရန် မသင့်လျော်ပေ။ ညှပ်ဖိနပ်များကိုတနည်းအားဖြင့်ကတီပါဖိနပ်များဟုလည်းခေါကြသည်။ယင်းညှပ်ဖိနပ်များကိုနေရာဒေသအသီးသီးမှာလူမျိုးမရွေးဘာသာမရွေးစီးနိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
၂၃ ဇူလိုင် ရေကန်

**၂၃ ဇူလိုင် ရေကန်** သို့မဟုတ် **ဘန့်ဟဇီကန်** () သည် ဘန့်ဟဇီဆိပ်ကမ်းနှင့် ဘန့်ဟဇီမြို့အလယ်အကြားတွင် တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် ဧရိယာ
အားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ၁၀၀ ဟက်တာ (၁၀၀၀၀၀၀ စတုရန်းမီတာခန့်) ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဖုန်းတောင်းယာစကာ

### ဖုန်းတောင်းယာစကာ
ယာစကာမှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ တောင်းခြင်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဖုန်းတောင်းဟူသည်မှာ သူတပါး၏ ပုညကုသိုလ်ကို တောင်းခံစားသောက်သူ ဖြစ်သည်။ တနည်း ပုင်(မွန်) ထမင်းတောင်းသူတည်း။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
ဘိုဆမ်တိကန်

**ဘိုဆမ်တိကန်** သည် ဂါနာနိုင်ငံအတွင်း တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော သဘာဝရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ရှေးအခါက မျက်နှာပြင်အပေါ် အာကာသမှ အရာဝတ္ထု ပြုတ်ကျသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကန်သည် အချင်း ၁၀.၅ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကန်သည် Ashanti ၏ မြို့တော် ကူမဆီမှ အရှေ့တောင်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကျေးရွာ ၃၀ ခန့် တည်ရှိပြီး လူဦးရေ ၇၀၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုရွာများထဲမှ ခရီးသွားများ အမြဲတမ်း နေထိုင်ကြသည့် ရွာမှာ အဘိုနိုရွာ  (Abono) ဖြစ်သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* Lake Bosomtwe Ecotourism Map and Guide (notice: "Bosomtwe" is the correct spelling according to Kumasi University) 
* Lake Bosomtwe Drilling Project 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂါနာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဟက္ကိံဒီ ဟီချီလမ္မာ

**ဟက္ကိံဒီ ဟီချီလမ္မာ** (၁၉၆၂ ဇွန် ၄ ဘွား) သည် ဇမ်ဘီယားနိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုတွင် ဇမ်ဘီးယားသမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။ ယခင်ရွေးကောက်ပွဲ ၅ ခု (၂၀၀၆, ၂၀၀၈, ၂၀၁၁, ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၁၆) တို့တွင် ဝင်ပြိုင်ဖူးပြီး ယခုမှ နိုင်ခြင်းတည်း။  မဲအရေအတွက်၏ ၅၉% ရကာ ၂၀၂၁ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခြင်းဖြစ်၏။  ဟီချီလမ္မာသည် ၂၀၀၆ ကတည်းကပင် အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပေါင်းစည်းပါတီ (United Party for National Development) ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၆၂ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
အလီယာ မိုဟာမက် ဘိက္ကာ

**အလီယာ မူဟမ္မက် ဘိက္ကာ** ( ၊ ၁၉၅၂ - ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁၃) သည် အီရတ်နိုင်ငံသား စာကြည့်တိုက်မှူးဖြစ်ပြီး ဘာဆာမြို့၊ အဲလဘာဆာ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၏ စာကြည့်တိုက်မှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲအတွင်း ခန့်မှန်း စာအုပ် ၃၀၀၀၀ နီးပါးကို မပျက်စီးမဆုံးရှုံးအောင် ကာကွယ်ခဲ့ပြီး ၎င်းစာအုပ်များအနက် ၁၃၀၀ ပြည့်ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သော မိုဟာမက်၏ထေရုပ္ပတ္တိလည်း အဝင်အပါဖြစ်၏။ 

## ကိုးကား
နာဆီ တင်းဘဲ

**နာဆီ တင်းဘဲ**သည် ပူပူလေးသုံးဆောင်ရသော အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ငှက်ပျောဖက်ဖြင့် ထုပ်ထားသော ထမင်းပါဝင်သည်။ ဤအစားအစာမှာ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်၏ ဆွန်ဒန်ရိုးရာအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထမင်းပူမှ အပူသည် ငှက်ပျောဖက်နှင့် ထုပ်သောအခါတွင် တမူထူးခြားသော မွှေးသောရနံ့ထွက်ပေါ်လာသည်။ ၎င်းသည် ငှက်ပျော်ဖက်အတွင်း ဖိသိပ်ပြီး လိပ်၍ထုပ်သော လွန်တောင်းပြုလုပ်ပုံနှင့် တူညီပြီး ကြက်ကြော်၊ အမ်ပဲ ဂီဘု (အမဲကြော်)၊ ဂျမ်ဘဲ ရိုတီ (ငါးပိကောင်)၊ တာဟူး ဂိုရင်း၊ တန်ပေး၊ ဘဲဥဆားငန်၊ ဆာယု အာဆမ်၊ လာလက်နှင့် ဆမ်ဘဲတို့စသော အရံဟင်းလျာအမျိုးမျိုးဖြင့်တွဲဖက် သုံးဆောင်လေ့ရှိသည်။ နာဆီ တင်းဘဲသည် နောက်ပိုင်းတွင် နာဆီ ဘာကာဟုသော ဟင်းလျာတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ပေါ မစ်ချယ်

**တတိယမြောက် ပေါ မစ်ချယ်** ( ၊ ၁၉၅၆ နိုဝင်ဘာ ၁၄ - ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁၅) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး မီရှီဂန်ပြည်နယ်၏ ကွန်ဂရက်ဒိစတြိတ်(၁၀) တွင် အောက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၁၆ ခုတွင် စ အရွေးခံရပြီး ၂၀၁၉ ခု၊ ဇူလိုင်လတွင် ၂၀၂၀ အတွက် ထပ်အရွေးမခံတော့ဟု ကြေညာသည်။ ရီပဗ္ဗလစ်ကန်ပါတီဝင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပါတီမှ ထွက်ကာ တသီးပုဂ္ဂလအဖြစ် ရွေးချယ်ခံမည်ဟု လူထုအားအသိပေးသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ
နာဆီ ဘာကာ

**နာဆီ ဘာကာ**(အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် "ကင်ထားသော သို့မဟုတ် မီးအုံးထားသော ထမင်း")မှာ ထမင်းအား ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်နှင့် ထည့်လိုသောပစ္စည်းများအား ငှက်ပျောဖက်အတွင်း ထုပ်ကာ လီဒီ ဆမတ်(အုန်းရွက်အလယ်ကြောဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သေးငယ်သော တုတ်ချောင်း)ဖြင့် မပြေအောင်ထိန်းထားပြီး မီးသွေးမီးပေါ်တွင် တင်၍ ကင်ထားသော ဟင်းလျာကို ရည်ညွှန်းသည်။ ငှက်ပျောရွက်ကင်မှထွက်လာသော အနံ့သည် ထမင်းပေါ်တွင် မွှေးကြိုင်သော အနံ့ဖြစ်လာစေသည်။ စားသုံးမည့်အခါတွင် ငှက်ပျောဖက်ထုပ်အား ဖြေ၍ သုံးဆောင်ရသည်။ ဤအစားအစာမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များဝန်းကျင်မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသော အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာဖြစ်ပြီး ငှက်ပျောဖက်ဖြင့် ထုပ်သော ထမင်းဖြစ်သည့် နာဆီ တင်းဘဲမှ ဆင်းသက်လာဟု ယူဆနိုင်သည်။ 

ကြက်ကျော်၊ အမ်ပဲ ဂီဘု (အမဲကြော်)၊ ငါးပါးနီ၊ ပီဒါငါး (peda fish)၊ နို့ငါး (milkfish)၊ ငါးပိကောင်၊ ပုဇွန်ဆိတ်၊  မှို၊ တန်ပေး၊ တို့ဖူး၊ ဘဲဥဆားငန် အစရှိသော ပါဝင်သည့် အမယ်များအပေါ်မူတည်ပြီး နာဆီ ဘာကာအမျိုးမျိုးရှိသည်။

## ဓာတ်ပုံပြခန်း 

Image:Nasi Ayam Bakar.jpg| ထုပ်ထားသော နာဆီ ဘာကာ အာယမ် (ကြက်သားထမင်းကင်)
Image:Inside Nasi Ayam Bakar.jpg| နာဆီ ဘာကာ အာယမ်၊ ငှက်ပျောဖက်အတွင်း ထုပ်၍ ဖုတ်ထားသော ကြက်သားထမင်း
Image:Nasi bakar ayam tempe tahu Kelapa Gading.JPG| တန်ပေး၊ တို့ဖူးနှင့်တည့်ခင်းထားသော နာဆီ ဘာကာ အာယမ် 
Image:Nasi Bakar Udang.JPG| နာဆီ ဘာကာ တယ်ရီ (ငါးပါးနီ)အား ဆမ်ဘဲနှင့် ပုဇွန်ကြော်အရံဟင်းများနှင့် တည့်ခင်းထားပုံ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
အက်ရှရက် ဂါနီ

thumb
**မိုဟာမက် အက်ရှရက် ဂါနီ အာမက်ဇိုင်**( ၊ ၁၉၄၉ မေ ၁၉ ဘွား) သည် အာဖဂန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စီးပွားရေးပညာရှင်၊ ပညာရေးနယ်ပယ်သားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏သမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာလမှ ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် တာလီဘန်တို့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်လိုက်သည်၌ နိုင်ငံမှ တိမ်းရှောင်ရ၏။

၂၀၁၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ပထမဆုံး ရွေးကောက်ခံရပြီး ၂၀၁၉ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ် ရွေးခံရသည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် မဲစာရင်းကိစ္စများပြီး၌ နောက်တကြိမ် ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်တွင် ကျမ်းကျိန်သည်။  ဒုတိယ ၅-နှစ်သက်တမ်းကို ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်က စတင်ထမ်းဆောင်၏။ 

ဂါနီသည် ယခင်က ကဘူးတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ နောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဖူးသည်။

အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ၂၀၀၂ ခုတွင် မပြန်လာမီက မနုဿဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် နာမည်ကျော်တက္ကသိုလ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန်ဟော့ပကင်းတက္ကသိုလ်) တွင် စာပို့ချသည်။ နောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တွင် အလုပ်ဝင်သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ပြန်လာပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခု၊ ဇူလိုင်လမှ ၂၀၀၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်။ တာလီဘန်အစိုးရကြောင့် ချည့်နဲ့နေသော စီးပွားရေးကို ပြန်လည်တည့်မတ်ရန် အားထုတ်၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
နမ်တါရွန်

**နမ်တါရွန်** () သည် တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကလေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နာမည်ကြီး ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသားများ၏ ငယ်ဘဝနေရာမှ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော *Beautiful World* ဖြင့်လည်း လူသိများသည်။

ကလေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် Boys over Flowers, ဖီနိုချီအို၊ အစောင့်အရှောက်၊ အထီးကျန်နတ်ကြီး၊ Rain or Shine၊ The King in Love၊ While you were Sleeping၊ Come and Hug Me၊ Radio Romance၊ Start-up နှင့် Doom at Your Serviceတို့တွင် ကလေးသရုပ်ဆောင်နှင့် လူငယ်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
## ရိုက်ကူးခြင်း
### ရုပ်ရှင်
### ဇာတ်လမ်းတွဲ
### MV
## ဆုများ
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
မင်းကြီး (ဝန်ကြီး)

**မင်းကြီး (ဝန်ကြီး)** ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းတို့လက်ထက် ဝန်ကြီးအရာကို လေးစားသမှုဖြင့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။

## အခေါ်တွင်သာ သုံးစွဲပုံ 
လွှတ်တော်သို့ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် တက်သည့်အခါ ပလ္လင်ပေါ်တွင် နေရာကျသည်နှင့် "မင်းကြီးများ" ဟု အာလုပ်စကားဆိုကာ ညီလာခံစလေ့ရှိသည်။ ဤထုံးစံကို အငြိမ့်သဘင်တို့က ညီလာခံကျင်းပဟန် သရုပ်ဖော်တိုင်း သုံးစွဲသည်။ သို့သော် ဘုရင်သည် ဝန်ကြီးများနှင့် နေ့စဉ်တွေ့သည် မဟုတ်။ ထို့အတူ ဘုရင်တိုင်းသည်လည်း ထိုသို့ မသုံးမစွဲ။ ရှင်ဘုရင်နှင့် နန်းထောင်ဘက်များ၊ မင်းဆွေမင်းမျိုးများသာ ဝန်ကြီးဖြစ်မှ ထိုသို့ သုံးတတ်သည်။ သီပေါမင်းလက်ထက် "ဝန်မင်းတို့" ဟုသာ သုံးနှုန်းသည်။

ထို့အပြင် ဘုရင်ထံသို့ စာသွင်းလျှင် "ဘုရားကျွန်တော် မည်သည့်ဝန်ကြီး ဆိုသည်ဘုရား" အစချီ၍သာ ရေးရသည်။  စာချွန်တော်ပေးလျှင် "ဝန်ကြီးမင်းများစာ" ဟုသာ ရေးသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးတို့မှာ "ဝန်ကြီးမင်းများ" ဟုပင် မသုံးနှုန်းရဲ။ "ဝန်မင်းများစာ" ဟုသာ ရေး၍ စာချွန်တော်ပေးသည်။ 

မင်းကြီးဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တွဲဖက်ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိသည်။

### စားရသော မြို့ရွာကိုလိုက်၍ ခေါ်ခြင်း 
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဦးမောင်ကလေးသည် ဝန်ကြီးအဖြစ်ကိုရသော် လောင်းရှည်မြို့ကို စားရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ လောင်းရှည်မင်းကြီး တွင်၏။ 

#### အလားတူပုဂ္ဂိုလ်များ 
* လောင်းရှည်မင်းကြီး ဦးမောင်ကလေး - လောင်းရှည်မြို့စား ဝန်ကြီး
* ရန်ကုန်မင်းကြီး ဇေယဂါမဏိ ဦးရွှေတောင် - ရန်ကုန်မြို့စား ဝန်ကြီး
* ရေနံချောင်းမင်းကြီး ဦးစို - ရေနံချောင်းမြို့စား ဝန်ကြီး
* ခန်းပတ်မင်းကြီး ဦးရွှေမောင် - ခန်းပမြို့စား ဝန်ကြီး

### အလုပ်ဌာနကိုလိုက်၍ ခေါ်ခြင်း 
သီပေါမင်းလက်ထက် ဦးကောင်းသည် ဝန်ကြီးအဖြစ်နှင့် ကင်းဝန်အရာကိုပါ တွဲယူရသည်။ ထို့ကြောင့် ကင်းဝန်မင်းကြီး ခေါ်သည်။ 

#### အလားတူပုဂ္ဂိုလ်များ 
* ဆင်မင်းဝန်ကြီး ဦးမှုံ - ဆဒ္ဒါန်ဆင်မင်းဝန် ဝန်ကြီး
* ဒိုင်းဝန်မင်းကြီး ဦးရွှေအို - ဒိုင်းဝန် ဝန်ကြီး
* တောင်မင်းကြီး ဦးရွဲ - လက်ျာဝင်းမှူး ဝန်ကြီး
* အသည်ဝန်မင်းကြီး ဦးသာ - အသည်ဝန် ဝန်ကြီး

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
ဆွတ်ဗဟာဒူး

**ဆွတ်ဗဟာဒူး** သည် ဘောလုံးကစားသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘောလုံးအားကစားကဏ္ဍတွင် ထင်ရှားသော ဘောလုံးကစားသမားလည်းဖြစ်သည်။သူသည် တပ်မတော်သား တစ်ဦးလည်းဖြစ်ကာ အမှတ် (၄) ခြေလျင်တပ်ရင်း (4th Gurakha)တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုး ဖြစ်သည်။၂၀၂၃ခုနှစ် စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် နိုင်ငံတော်မှ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

## ဘဝအစနှင့် ပညာရေး
ဗဟာဒူး၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဆွတ်ဗဟာဒူးသာပါး (အက်စ်ဗဟာဒူးသာပါး) ဖြစ်သည်။ဖခင်မှာ အမ်အက်စ်သာပါးဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ အက်စ်ဒါရား ဖြစ်သည်။၁၉၃၅ခုနှစ်တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။မွေးချင်း (၈)ဦးအနက် ၅ဦးမြောက်သားဖြစ်သည်။ငယ်ရွယ်စဉ်က ပျော်ဘွယ်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။အသက် (၈)နှစ် အရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ထိုအချိန်မှစ၍ မေမြို့ရှိ စိန်မေရီကျောင်းတွင် အဋ္ဌမတန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
## တပ်မတော်သားဘဝ
အသက် (၁၄)နှစ်အရွယ်တွင် တပ်မတော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ထိုအချိန်သည် တိုင်းပြည်၌ ရောင်စုံသူပုန်များ ထကြွနေသည်။ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု စတင်ခဲ့သည့် အချိန်တွင် ပြန်လည် တိုက်ထုတ်ရာ၌လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
## အားကစားသမားဘဝ
### ကစားသမားဘဝအစ
ဗဟာဒူးသည် ၁၉၅၀-၁၉၅၁ ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ဘောလုံးပွဲများတွင် ခြေစွမ်းပြ ကစားခဲ့သည်။၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်ကျင်းပသည့် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ရှမ်းပြည်နယ် လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ထိုပွဲတွင် ဗဟာဒူးသည် ခြေစွမ်းပြခဲ့ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်အသင်းသည်လည်း ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်။ထိုပြိုင်ပွဲအတောအတွင်းမှစ၍ ဗဟာဒူးသည် ပရိသတ်များအကြား ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

ပြိုင်ပွဲပြီးနောက် ရန်ကုန်ပထမတန်းတွင် ဘောလုံးကစားရန် တပ်မတော်(ကြည်း)က ခေါ်ယူခဲ့သည်။၁၉၅၃ခုနှစ်မှစ၍ ဗဟာဒူးသည် နိုင်ငံလက်ရွေးစင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၅၃ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျင်းပသော မြန်မာ၊ သီဟိုဠ်၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန် လေးနိုင်ငံ ဖိတ်ခေါ်ပွဲတွင် ဗဟာဒူး ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ စာမျက်နှာတွင် ခြေစွမ်းပြခဲ့သည်။ ဗဟာဒူးသည် မြန်မာအသင်းနှင့်အတူ အာရှအားကစားပွဲတော်တွင် ရွှေတံဆိပ်တစ်ခု၊ ကျွန်းဆွယ်ပြိုင်ပွဲများတွင် ရွှေတံဆိပ် ၂ခု၊ အာရှဖလားဘောလုံးပွဲတွင် ဒုတိယဆုများ ရရှိခဲ့သည်။
### အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲများ 
ဗဟာဒူးသည် ၁၉၅၄ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော မနီလာအာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာဘောလုံးအသင်းနှင့်အတူ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ထိုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာဘောလုံးအသင်းအနေဖြင့် ရှုံးပွဲမရှိဖြင့် ကြေးတံဆိပ် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။အကြိုဗိုလ်လုပွဲတွင် နှစ်ဖက် သရေကျနေရာမှ တောင်ကိုရီးယားမှ ပျမ်းမျှဂိုးအရေအတွက်နှင့် ဗိုလ်လုပွဲသို့ တက်သွားခဲ့သည်။

၁၉၆၆ခုနှစ် ဘန်ကောက်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲတွင်လည်း မြန်မာအသင်းနှင့်အတူ ဗဟာဒူး ပါဝင်ခဲ့သည်။ထိုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာအသင်းသည် ရွှေတံဆိပ် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
### ကျွန်းဆွယ်အားကစားပြိုင်ပွဲ
၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှင်အဖြစ်ကျင်းပသည့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ ဗိုလ်လုပွဲတွင် မလေးရှားအသင်းကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် ဗဟာဒူးမှာ ငွေတံဆိပ်သာ ရရှိခဲ့သည်။၁၉၆၇ ဘန်ကောက်ကျွန်းဆွယ်ပွဲတွင် တောင်ဗီယက်နမ်အား အနိုင်ရပြီး မြန်မာအသင်း ရွှေတံဆိပ် ဆွတ်ခူးခဲ့ရာတွင် ဗဟာဒူးသည် အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
### အာရှဖလားဘောလုံးပွဲ
၁၉၆၇မှစ၍ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော ၄ကြိမ်မြောက် အာရှဖလား ဘောလုံးပွဲကို မြန်မာအသင်းသည် ခြေစစ်ပွဲမှ စတင် ကန်ခဲ့ရာ ၁၉၆၈ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ဗိုလ်လုပွဲအထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ဗိုလ်လုပွဲတွင် အိမ်ရှင် အီရန်ကို ရှုံးနိမ့်ကာ ဒုတိယဖြင့်သာ ကျေနပ်ခဲ့ရသည်။ထိုပွဲစဉ်များတွင်လည်း ဗဟာဒူး ပါဝင်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာဘောလုံးသမားများ