open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metaverse

**"Metaverse** " ဟူသော စကားလုံးကို ကျော်လွန်၍ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော **meta** နှင့် စကြဝဠာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော Universe မှ **verse** ဟူသော စကာလုံးနှစ်လုံးကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအသုံးအနှုန်းကို သုံးဖက်မြင် အသွင်ယောင်ပကတိ နေရာလပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အင်တာနက် အသုံးပြုသူများအတွက် လက်တွေ့တွင် ရုပ်အားဖြင့် မတည်ရှိနေသော အနာဂတ်ကာလ၏ လူနေမှုပုံစံတစ်ခု ဟူသော သဘောတရားကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ Metaverse သည် အသွင်ယောင် ပကတိ နေရာလပ်များကိုသာမက augmented reality နှင့် ဆက်စပ်နယ်ပယ်တစ်ခုလုံး အပါအဝင် အင်တာနက်တစ်ခုလုံးကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
Metaverse ဝေါဟာရကို နေး စတီဖန်ဆန်၏ ၁၉၉၂ ခုနှစ်ထုတ် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထု *Snow Crash* တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး အဆိုပါဝတ္ထုတွင် လူသားများသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပွားအဗတာများအဖြစ် လက်တွေ့ကမ္ဘာ၏ အလင်္ကာကို အသုံးပြုထားသည့် သုံးဖက်မြင် အသွင်ယောင်ပကတိတွင် အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံကြသည်။

များစွာသော အွန်လိုင်းဂိမ်းများတွင် Metaverse ၏အင်္ဂါရပ်များကိုမျှဝေအသုံးပြုထားသော်လည်း မမြဲသောဖြစ်ရပ်များကိုသာ ဝင်ရောက်ခွင့်ပေးထားသောကြောင့် Multiverse အသွင်ယောင် ဂိမ်းများ အနေဖြင့်သာရှိနေပြီး အမှန်တကယ် Metaverse နှင့်ကွဲပြားနေခဲ့သည်။ 

## Metaverse ၏ အခရာများ 
Metaverse ၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင် "ဗီဒီယိုကွန်ဖရင့်၊ Minecraft သို့မဟုတ် Roblox ကဲ့သို့သော ဂိမ်းများ၊ cryptocurrency ငွေကြေး၊ အီးမေးလ်၊ အသွင်ယောင်ပကတိ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာနှင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခြင်း" တို့ ပါဝင်သည်။ ချဲ့ထွင်ထားသောပကတိ၊ လူသားနှင့် ဉွန်ပြူတာအကြား ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု၊ မှတ်ဉာဏ်တု၊ ဘလော့ချိန်း၊ ကွန်ပြူတာမြင်ကွင်း၊ edge computing နှင့် တိမ်တိုက် ကွန်ပျူတာ၊ အနာဂတ်မိုဘိုင်းကွန်ရက်များ စသည်တို့မှာ နည်းပညာများသည် လက်ရှိအင်တာနက်မှ metaverse အဖြစ်သို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို တွန်းအားပေးသည့် ပံ့ပိုးပေးသူများ ဖြစ်ကြသည်။ မှတ်သားစရာကောင်းသည်မှာ metaverse ၏ ဖွဲ့တည်မှုစနစ်သည် အသုံးပြုသူလူသားများကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် တည်တံ့ခိုင်မြဲပြီး မျှဝေသုံးစွဲနိုင်သော နယ်ပယ်တစ်ခုအတွင်း နေထိုင်ကစားနိုင်စေသည်။ ထို့ကြောင့်၊ metaverse ၏ ဖွဲ့တည်မှုစနစ်သည် ကိုယ်ပွားအဗတာ၊ content ဖန်တီးခြင်း၊ အသွင်ယောင်စီးပွားရေး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းအားဖြင့် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိခြင်း၊ လုံခြုံရေး၊ privacy နှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှု၊ တာဝန်ခံမှု အပါအဝင် အသုံးပြုသူဗဟိုပြု အစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါသည်။

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
* အသွင်ယောင် ပကတိ

## ကိုးကားချက် 
 
ကဏ္ဍ:အသွင်ယောင် ပကတိ
အာရဗီ လက်ရေးလှ

အာရဗီလက်ရေးလှ၊ အစ္စလာမ့်လက်ရေးလှရေးနည်းသည် လက်ရေးလှရေးခြင်းအနုပညာဖြစ်သည်။ အဓိကအသုံးအနှုန်းမှာ အာရဗီအက္ခရာဖြစ်ပြီး အာရဗီ၊ ဒါရီ၊ ပါရှတို၊ ပါရှန်း၊ ဝီဂါ၊ အူရဒူနှင့် အခြားဘာသာစကားအချို့တွင် အသုံးပြုသည့် အမြင်အနုပညာအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ တမန်တော်မုဟမ္မဒ်နှင့် ယေဘူယျအားဖြင့် သက်ရှိသတ္တဝါများ (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ပုံသဏ္ဌာန်) ကို ပိတ်ပင်ထားခြင်းကြောင့် အစ္စလာမ့်ယဉ်ကျေးမှုတွင် အာရဗီလက်ရေးလှရေးသည် အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

ဟဒီးစ်များအနက်မှတစ်ခုအရ မွတ်စလင်များအတွက် လက်ရေးလှရေးခြင်းသည် "အသိပညာ၏တစ်ဝက်" ဖြစ်ပြီး "စာရေးခြင်း၏အလှ" ကို ကျွမ်းကျင်စေသည်။ အာရဗီ လက်ရေးလှရေးမူ၏ နိယာမသည် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်ကို ဖတ်ရှုခြင်း၏ ရှင်းလင်းသော အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရေးသားထားသော စကားလုံး၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သည်။ ကျမ်းဂန်အရ ဂန္ထဝင်အာရဗီစာအရေးအသားတွင် ပုံစံခြောက်မျိုးပါဝင်သည်- ၁) naskh - စာပေးစာယူပုံစံ၊ ၂) မုဟက္ကာ - မှန်ကန်သော ထင်ရှားရှိသော အက္ခရာဖြင့် ပိုင်းခြား၏၊ 3) Raikhani - ပင်စိမ်း၊ ပန်းပင်စိမ်းရနံ့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော စာလုံးများ၏ သန့်စင်မှု၊ 4) ဓမ္မသွေးခုန်နှုန်း (1/3) - curvilinear နှင့် rectilinear ဒြပ်စင်များသည် 1: 3 အချိုးတွင်ဆက်စပ်နေသည်။ 5) သပ်ရပ်သော Tauki လက်ရေး (အမိန့်); 6) rika - ကာတွန်း။ Khatt-mansub၊ Kalam၊ Kufi၊ Tashib ကိုလည်းကြည့်ပါ။

လက်ရေးလှရေး ကမ္ပည်းစာ၏ အခြေခံကို တင်းကျပ်သော ဂျီဩမေတြီ အခြေခံမူများနှင့် ရှင်းလင်းသော အချိုးအစားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ၊ ကမ္ပည်း၏ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုနှင့် လိုင်း၏ လှပမှုသည် ယင်းအပေါ် မူတည်ပါသည်။

အချိုးအစားများ ရေးဖွဲ့ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း၏ အခြေခံမှာ တည့်တည့် ဒေါင်လိုက်မျဉ်းဖြစ်သည့် အာရဗီအက္ခရာ၏ ပထမအက္ခရာဖြစ်သည့် "alif" စာလုံးအရွယ်အစားဖြစ်သည်။ လက်ရေးလှရေးတွင် တိုင်းတာသည့်ယူနစ်သည် အာရဗီအမှတ်ဖြစ်သည်။

လက်ရေးလှရေးတွင် အမှတ်တစ်ခုသည် စတုရန်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး စတုရန်း၏ဘေးဘက် အရွယ်အစားသည် ဘောပင်ထိပ်ဖျား၏ ယိုင်သည့်ထောင့်နှင့် သခင်၏ဖိအားဒီဂရီအပေါ် မူတည်သည်။ ဖိအားသည် အလုံအလောက် ပေါ့ပါးသင့်ပြီး ရွေ့လျားမှု အလွန်တိကျပြီး ဘောပင်ထိပ်ဖျားသည် အနည်းငယ် လှည့်ထားသောကြောင့် လမ်းကို ဘောပင်၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် ချန်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

Tomar ဟုခေါ်သော လက်ရေးလှရေးဖောင်တိန်တွင် မြည်းအမွေး ၂၄ ပေါက်ပါရှိသည်။ လည်ပင်းကို ဖြတ်တောက်ပုံသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ၎င်းသည် သခင်ကိုယ်တိုင်၏ နှစ်သက်မှု၊ အမျိုးသား ရိုးရာဓလေ့များနှင့် အသုံးချစာသား အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်သည်။

alif ၏ အမြင့်သည် သုံးမှတ်မှ ဆယ့်နှစ်မှတ်အထိ ရှိပြီး လက်ရေးလှသူ၏ စတိုင်နှင့် တစ်ဦးချင်း လက်ရေးပေါ် မူတည်သည်။ alif ၏ အကျယ်သည် တစ်မှတ်ဖြစ်သည်။ စာသား၏အမြင့်သည် အရေးအကြီးဆုံးအခန်းမှ ပါဝင်သည်။ alif ကို ကနဦးယူနစ်အဖြစ် အသုံးပြု၍ စာသားတစ်လျှောက်လုံးတွင် သခင်သည် ပထမဦးစွာ alifs နှင့်တူညီသော alifs ကို ဦးစွာသတ်မှတ်ပေးပါသည်။ ဤသည်မှာ ကမ္ပည်းစာ၏ ဂျီဩမေတြီအကြမ်းဖျဉ်းကို ပြုစုထားပုံဖြစ်သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ဆရာကြီးသည် အပြောင်းအလဲများကို မကြာခဏ မိတ်ဆက်ပေးလေ့ရှိသည်။

Alif သည် အာရဗီစာလုံးအားလုံးကို ရေးထိုးနိုင်သည့် စိတ်ကူးယဉ်စက်ဝိုင်း၏ အချင်းလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အချိုးအစားများသည် သခင်ကိုယ်တော်တိုင် သတ်မှတ်သည့် အရွယ်အစား- ဤအရာများသည် အလီဖ်၏ အမြင့်နှင့် အနံနှင့် စိတ်ကူးယဉ် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတို့ ဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့်၊ naskh ပုံစံတွင်၊ alif ၏အမြင့်သည် ငါးမှတ်ဖြစ်ပြီး suls သည် စာလုံး၏ထိပ်တွင် သုံးမှတ်ချိတ်ဖြင့် ကိုးမှတ်ဖြစ်သည်။ ဦးတည်ချက် (ထောင့်) နှင့် အကွာအဝေး၊ အကွေးအကောက်များနှင့် ဒေါင်လိုက်များကို တီးမှုတ်ခြင်း၊ စကားလုံးများ၊ သရများနှင့် အစက်များကို ပီပြင်စွာဖော်ပြခြင်းသည် ပုံစံ၏ အရေးကြီးသော ဝိသေသလက္ခဏာများဖြစ်သည်။ ဥရောပစာအရေးအသားနှင့်မတူဘဲ အာရဗီစာများကို ညာမှဘယ်သို့ရေးသည်။

## ကိုးကား
ရွှေထီးဆောင်းတဲ့ ၁၆ ရက်

**ရွှေထီးဆောင်းတဲ့ ၁၆ ရက်** သည် ဒါရိုက်တာ ဘဒ် ဂရင်းစပန် ရိုက်ကူးသည့် အမေရိကန်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့တွင် ကျင်းပသော ၁၉၈၄ နွေအိုလံပစ်အကြောင်း ၁၉၈၅ မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းတင် ရိုက်ကူးမှုတွင် ပါဝင်သော အားကစားသမားများမှာ မာရီ လို ရက်တန်၊ ဂရက် လိုဂါနစ် နှင့် မိုက်ကယ် ဂရော့ တို့ ဖြစ်သည်။

ထိုရုပ်ရှင်မှာ ဗားရှင်းများစွာ ရှိသည်။ ပြဇာတ်ဗားရှင်းမှာ ၂.၅ နာရီ ကြာကာ၊ တီဗီဗားရှင်းက ခြောက်နာရီကြာပြီး၊ ၁၉၈၈ ဇူလိုင်တွင် ခြောက်ပိုင်းပါ မီနီစီးရီးအဖြစ် PBS တွင် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။ 

၁၉၈၅ အောက်တိုဘာ ၂၃ တွင် စတင်၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ စန်တာ မိုနီကာ၌ နှစ်ပတ်ကြာအောင် ပြသရသည်။ ၁၉၈၆ မတ် ၇ တွင် နယူးယောက်မြို့၌ ပြသရာ၊ $၈၄,၀၀၀ မြတ်စွန်းသည်။ ၁၉၈၇ ဇန်နဝါရီ ၂၄ တွင် ဒစ္စနေလိုင်းမှ ရုပ်သံအဖြစ် စတင်ထုတ်လွှင့်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၈၅ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
စစ်စလီငယ်

**စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ** (Lesser Whistling Duck) အား အိန္ဒိယစစ္စလီဘဲ၊ စစ္စလီငယ် ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲသည် စစ္စလီ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် ပေါက်ဖွားသော ဒေသရင်း ငှက် မျိုးစိတ်ဖြစ်လေသည်။  

စစ္စလီဘဲများသည် ညအချိန်တွင် အစာရှာသည့် ငှက်များဖြစ်ကြသဖြင့် နေ့ခင်းဘက်တွင် ယင်းတို့အား ရေကန်များနှင့် စိုစွတ်သော လယ်ကွင်းများတွင်  တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စစ္စလီဘဲများမှာ သစ်ပင်ပေါ်တွင်လည်း ကောင်းစွာ ရပ်နိုင်သွားလာနိုင်သောကြောင့် တခါတရံ သစ်ပင်၏အပေါက်တွင် ၎င်းတို့၏ အသိုက်ကို ဆောက်လေ့ရှိသည်။  left|thumb| အတောင်ပံ၏ အပြင်ဘက် ပုံသဏ္ဌာန်သည် ပျံသန်းရာတွင် လေချွန်သံထွက်လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။စစ္စလီ မျိုးစုဝင်ဖြစ်သည့် အတိုင်းပင် ပျံသန်းရာတွင် ၎င်း၏လည်ပင်ရှည်ကြီးနှင့် ကျယ်လောင်သော လေချွန်သကဲ့သို့ အသံနှစ်ချက်ဆင့်ထုတ်ပြီး ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သည့် အတောင်များကိုလည်း ကောင်းမွန်ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ 

စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ၏ ထူးခြားချက်မှာ ဘဲမြီးပိုင်းတွင် နို့နှစ်ရောင်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ဖင်မြီးပါရှိ၍ ထိုအချက်သည် ၎င်းနှင့်မျိုးတူဖြစ်သည့် စစ္စလီကြီးနှင့် ကွဲပြားသွားစေသည်။

() ဟူသည့် အင်္ဂလိပ် အမည်နှင့် မြန်မာအမည် **စစ်စလီ** တို့သည့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။

thumb|ဘဲပေါက်လေးများ၏ အရောင်သည် ဖြူမည်း စင်းကျားဖြစ်သည်။|left
[left|thumb|ရေပြင်ပေါ်သို့ အုပ်လိုက် ဆင်းသက်လာသည့် စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲများ ([ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ)]]
thumb|ပျံသန်းရာတွင် ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရသော တောင်ပံကျယ်ကြီးများ|left

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် စစ္စလီဘဲများ၏ အော်မြည်သံ နမူနာများ
* အင်တာနက်ပေါ်ရှိ ငှက်အကြောင်း ဗီဒီယိုများနှင့် အခြားမီဒီယာများ စုဆောင်းထားမှု

ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စစ်စလီ ဘဲများ
အစေ့ရှိအပင်

**အစေ့ရှိအပင်** (**spermatophytes**) ဆိုသည်မှာ အစေ့များထုတ်ပေးသော အပင်များကို ဆိုလိုသည်။ ယင်းအပင်တို့သည် မြေပေါက်ပင် (embryophyte) ၏ အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
စာဝါကျားငှက်

**စာဝါကျားငှက်** (*Emberiza aureola*) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အလျား  ရှိပြီး အလေးချိန်  ရှိသည်။ ယင်းငှက်ကို ၂၀၀၄ မတိုင်ခင်ထိ နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းမှ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရမှုအနည်းဆုံးမျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း ငှက်ကောင်ရေ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာမှုကြောင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မျိုးသုဉ်းရန် အလွန်အမင်းစိုးရိမ်ရသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤငှက်မျိုးစိတ်ကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဆောင်းခိုကာလအတွင်း အများဆုံးဖမ်းဆီးကြသည်။ 

စာဝါကျားငှက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စပါးပင်နှင့် ရေစပ်စပ်ရှိနေသော wetlands နေရာမျိုးတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကျက်စားပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ အင်းတော်ကြီးကုန်းတွင်းပိုင်း၊ ကွင်းပြင်များနှင့် လယ်ကွင်းများတွင် အများဆုံးတွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် ပုဂံမြို့အနီးတစ်ဝိုက်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်း၊ မအူပင်မြို့၊ ဝါးခယ်မမြို့များတွင် တွေ့နိုင်ကာ တနင်္သာရီတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ်မှ နတ်မတောင်ဒေသများတွင်မူ မှတ်တမ်း မရရှိဖူးကြောင်း သိရသည်။ စာဝါကျားငှက်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး ငါးနှစ်ခန့်အကြာတွင် မျိုးသုဉ်းရန် အလွန်အမင်းစိုးရိမ်ရသောအဆင့်သို့တစ်ဆင့် တက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စာဝါကျား ငှက်မျိုးစိတ်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အကောင်ရေ နှစ်သိန်းခန့် တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ၁၂၀ မှ  ၆၀၀ ကြားသာ တွေ့နိုင်တော့ကြောင်း IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။ စာဝါကျားငှက်ကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ၆၁ ကောင်၊ ပုဂံတွင် ၁၀ ကောင်ကျော် မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်ပြီး အင်းလေး၊ အင်းတော်ကြီး၊ ကလောမြို့နှင့် အခြားဒေသအချို့တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခင်က စာဝါကျားငှက်ကို ပေါများစွာတွေ့ရှိရသော်လည်း လှောင်ချိုင့်တွင်မွေးရန် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း၊ ဘုရားတွင် ဘေးမဲ့လွှတ်ရန် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း၊ စာကလေးကြော်ပြုလုပ်ရန် အခြားစာကလေးငှက်များနှင့် ရောနှော၍ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းတို့ကြောင့် ငှက်ကောင်ရေ လျော့နည်းလျက်ရှိပြီး မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ရှိသည့် ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းငှက်သည် အုပ်စုလိုက်နေတတ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အောက်တိုဘာလမှ ဧပြီလအထိ ခြောက်လကြာ နေထိုင်တတ်သည်။ စာဝါကျားငှက်သည် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန၏ အမိန့်ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လုံးဝကာကွယ်ထားသည့် ငှက်မျိုးစိတ် ဖြစ်သည်။  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နံ့သာနီ

**နံ့သာနီ** () (*Pterocarpus santalinus*) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ အပင်သည် ယင်း၏သစ်သားအနီရောင်ကြောင့် တန်ဖိုးရှိသည်။ နံ့သာနီပင်သည်  အထိရှည်ကာ လုံးပတ် ၅၀ မှ ၁၅၀ စင်တီမီတာအထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အပင်ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ကြီးထွားနှုန်းမြန်ပြီး ၃ နှစ်အတွင်း  အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ နှင်းဒဏ်ကို မခံနိုင်သောအပင်ဖြစ်ပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၁ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်တွင် အပင်သေဆုံးသည်။

စန္ဒကူးသစ်သည် Santalum ရှိသစ်ပင်များမှ သစ်သားအမျိုးအစားဖြစ်သည်။  သစ်အမျိုးအစားများသည် လေးလံသော၊ အဝါရောင်နှင့် အစင်းကြောင်းများပါရှိသော ဤ အမျိးအစားများဝည် အခြားရနံ့ရှိသောသစ်သားများနှင့်မတူဘဲ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ရနံ့ကို ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။  စန္ဒကူးဆီ ကို ဤအပင်မှ အသုံးပြုရန်အတွက်  ထုတ်ယူသည်။  စန္ဒကူးပင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးအကြီးဆုံးသစ်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ညွှန်းဆိုလေ့ရှိသည်။  သစ်သားနှင့်ဆီ နှစ်မျိုးလုံးသည် ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက တန်ဖိုးကြီးမားသည့် ထူးခြားသောရနံ့ကို ထုတ်ပေးသည်။  အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဤကြီးထွားမှုနှေးကွေးသောသစ်ပင်မျိုးစိတ်အချို့သည် ယခင်က အလွန်အကျွံသစ်ထုတ်ယူ ခြင်းကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
ချုံတိုးငှက်နှုတ်သီးရှည်

**ချုံတိုးငှက်နှုတ်သီးရှည်** (*Pellorneum rostratum*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ချုံတိုးငှက်မြီးတို

**ချုံတိုးငှက်မြီးတို** (*Pellorneum malaccense*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘော်နီယိုကျွန်း၊ ဆူမတြာကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ချုံတိုးငှက်

**ချုံတိုးငှက်** (*Malacocincla abbotti*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာ၊ တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငှက်စင်းကျား

**ငှက်စင်းကျား** (*Actinodura waldeni*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နေပီယာမြက်

**နေပီယာမြက်** (*Cenchrus purpureus*) သည် အပူပိုင်းဒေသတွင်ပေါက်ရောက်သော မြက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက် ဌာနေမြက်ဖြစ်သည်။ ရေနှင့် မြေဩဇာလိုအပ်မှု နည်းပါးသောကြောင့် စိုက်ပျိုးရေး မဖြစ်ထွန်းသောမြေတွင် ပေါက်နိုင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ နေပီယာမြက်ကို ကျွဲနွားစာမြက်အဖြစ်အသုံးချသည်။ သို့သော် နေပီယာမြက်သည် မြေတိုက်စားမှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်း၊ မြေဆီလွှာကို ကောင်းမွန်စေခြင်းတို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် အသုံးချလာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
မနှင်းဖြူနှင့် လူပုလေး ခုနစ်ဖော် (၁၉၃၇ ရုပ်ရှင်)

***စနိုးဝှိုက်နှင့်လူပုလေးခုနစ်ဖော်*** () သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ဘမ်ဘီ

***ဘမ်ဘီ*** () သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

ဒုတိယတွဲဖြစ်သည့် *ဘမ်ဘီ ၂* ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း။

ကဏ္ဍ:၁၉၄၂ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ချယ်ရီပင်

**ချယ်ရီပင်**  (*Prunus avium*)သည် ပန်းပွင့်သော အပင်၊ နှင်းဆီမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၍ ယင်း၏မျိုးစုအမည်မှာ ပရုနပ်ဖြစ်သည်။ ချယ်ရီအချိုမျိုး၊ အချဉ်မျိုးဟူ၍ ၂ မျိုးရှိရာ အချိုမျိုးကို ပရုနပ်အဗီယမ်ဟူ၍လည်းကောင်း အချဉ်မျိုးကို  ပရုနပ်စီရာဆပ်ဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများ၌ အချိုမျိုးဖြစ်သော ပရုနပ်အဗီယမ် ချယ်ရီပင်များကို တွေ့ရတတ်သည်။
thumb|မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ပေ ၃၀၀၀ အထက်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ချယ်ရီပင်
ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ချယ်ရီပန်းများပွင့်သော နွေဦးပေါက်ချိန်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ ကိုရီးယားနိုင်ငံ၌ ချယ်ရီပင်ကို အမြတ်တနိုး စိုက်ပျိုးကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့၌ ချယ်ရီပင်များ စိုက်ပျိုးထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော ချယ်ရီပင်များသည်  ဂျပန်ချယ်ရီ ကဲ့သို့ အစိုက်အပျိုးဖြစ်သောအမျိုးအစားများ မဟုတ်ဘဲ  ဒေသခံ သဘာဝမျိုးရင်း (wild native species) များဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် တောင်တန်းဒေသများ၊ အေးမြသောရာသီဥတုရှိသည့်နေရာများတွင် တွေ့ရသည်။ 

ချယ်ရီသီးမှာ ဆီးသီးနှင့် မက်မုံသီးတို့ကဲ့သို့ မာသော အစေ့ရှိသည့် အသီးမျိုးဖြစ်လေသည်။ ချယ်ရီအချိုသီးမှည့်များကို အသီးမှည့်အတိုင်း စားသုံး ကြသည်။ ချယ်ရီအချဉ်သီးကိုမူ သနပ်၊ အချဉ်ရည် စသည်တို့ ပြုလုပ်ရန် အသုံးချကြသည်။ ချယ်ရီအရည်ကို အရက်ချက်ကြသည်။ ချယ်ရီသားဖြင့် အကောင်းစား အိမ်ထောင် ပစ္စည်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ချယ်ရီပင်၏ အခေါက်မှာ ဆေးဘက်ဝင်သည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော ချယ်ရီအမျိုးအစားမှာ **ဟိမဝန္တာ ချယ်ရီမျိုးရင်း** ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၌ အထူးသဖြင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်း နာဂတောင်တန်း နှင့် ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်တန်းကြီးများ၌ အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ အပွင့်ရောင်မှာ အပန်းရောင်ဘက် သန်းလေ့ရှိသည်။ နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလကုန် ဖေဖော်ဝါရီလဆန်းမှ မတ်လဆန်း၊ အချို့နေရာ ဒေသများတွင်မူ ဧပြီလဆန်းထိ ဖူးပွင့်ကြသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီအမျိုးအစားများ 
### Prunus cerasoides 
**ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင်များ** သည်  
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီမျိုးဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ချင်းတောင်တန်း၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသ၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် 1,000–2,400 မီတာ မြင့်သောတောင်တန်းများတွပေါက်ရောက်သည်။ပန်းအရောင်မှာ အဖြူမှ ပန်းရောင်၊ ပန်းနီဖျော့ ရှိပြီး ဒီဇင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီလ ချယ်ရီပွင့်ချိန်ကာလဖြစ်သည်။

အဆိုပါချယ်ရီပင်ကို  
ဒေသခံများအနေဖြင့် **တောင်ချယ်ရီ**၊ **တောချယ်ရီ** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

### Prunus jenkinsii (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအမျိုးအစား) 
**Prunus jenkinsii** သည်  
မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများတွင်  
တွေ့ရနိုင်သော ချယ်ရီမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး  
အချို့သော သုတေသနများတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရေးပါမှု 
သဘာဝချယ်ရီပင်များသည် တောင်တန်းဒေသ၏ ဇီဝမျိုးစုံလင်မှု ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ပန်းဖူးချိန်တွင် ပိုးမွှားနှင့် ပျားများ ကို ဆွဲဆောင်ပေးသည်။မြေဆီလွှာထိန်းသိမ်းရေး အတွက် အရေးပါသည်

ယခုအခါတွင်မူ အထူးတလည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် တန်ဖိုးထားရမည့် ဒေသမျိုးရင်း ချယ်ရီပင်သည် ရှားပါးလာပေသည်။

## ကိုးကား
မြေဇာမြက်

**မြေဇာမြက်** (*Cynodon dactylon*) သည် မြက်မျိုးနွယ် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက် မူရင်းမြက်ပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းမြက်ပင်အား အမေရိကတိုက်သို့ စတင်မိတ်ဆက်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ဘာမျူဒါတွင် မူရင်းပေါက်ရောက်သောမြက်ပင်မဟုတ်သော်လည်း ယင်းဒေသတွင် ကျူးကျော်မျိုးစိတ်အဖြစ် ရှိနေသည်။ ဘာမျူဒါဒေသတွင် *ကဏန်းမြက်*ဟု လူသိများသည်။

## ကိုးကား
ဗာတီဗာမြက်

**ဗာတီဗာမြက်** (*Chrysopogon zizanioides*) သည် မြက်ပင်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
အင်းမြက်

**အင်းမြက်** (Zizania latifolia) (**Manchurian wild rice**) () သည် အာရှတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သည့် တောစပါးမျိုးနွယ်မြက်ပင်ဖြစ်သည်။ အင်းမြက်ကို အာရှတိုက်တွင် အစားအစာအဖြစ်အသုံးချသည်။ ပင်စည်နှင့် အစေ့ကို စားသုံးနိုင်သည်။ ရှေးအခါက တရုတ်ပြည်တွင် အရေးပါသည့် ဆန်တမျိုးဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ အင်းမြက်ကို အာရှတိုက်တွင် ဆန်အဖြစ်အသုံးချမှုမှာ လုံးဝနီးပါး ပျောက်ကွယ်သွားပြီဖြစ်သည်။ ပင်စည်အတွက်မူ ဆက်လက် စိုက်ပျိုးနေဆဲဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အဇာဘိုင်ဂျာနီဘာသာစကား

**အဇာဘိုင်ဂျာနီဘာသာစကား** (**Azerbaijani**) () သည် တာကစ်ဘာသာစကားများ (Turkic languages) အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားတခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် အဇာဘိုင်ဂျာနိစ်လူမျိုးများ (Azerbaijanis) ပြောဆိုသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၊ တူရကီနိုင်ငံ၊ အီရန်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ အီရတ်နိုင်ငံများတွင် အဇာဘိုင်ဂျာနီဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဇာဘိုင်ဂျာနီဘာသာစကား
ကဏ္ဍ:အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ဘဲမျိုးရင်းဝင် ငှက်များ

**ဘဲမျိုးရင်းဝင် ငှက်များ**သည် သိပ္ပံအမည် *"အန်နတ္တိဒီး"* *(Anatidae)* ဟုခေါ်သော ဇီဝမျိုးရိုးတူသည့် ငှက်များကို စုဖွဲ့၍ အမည်ပေးထားသည့် ငှက်မျိုးရင်း အမည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းမျိုးရင်းဝင် ငှက်များသည် အများအားဖြင့် ရေငှက်မျိုးဖြစ်သော ဘဲနှင့် တူသော (သို့) ဘဲပုံစံကဲ့သို့ အလားသဏ္ဌာန်ရှိသော ငှက်များဖြစ်သည့် ဘဲမျိုးကွဲများ၊ ဘဲငန်းများ၊ ငန်းများပါဝင်သည်။ ဘဲမျိုးရင်းဝင်ငှက်များသည် အန္တာတိကမှလွဲ၍ တိုက်ကြီးများအားလုံးတွင် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ဤငှက်များ၏ ကိုယ်လုံး၊ ခြေထောက်၊ ခေါင်း စသည့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသည် ရေကူးရန် ၊ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပေါလောမျောပါရန်နှင့် အချို့နေရာများ၌ အနည်းဆုံး ရေတိမ်တွင်ရေငုပ်ရန် အဆင်ပြေစေရန် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကြသည်။ မျိုးရင်းထဲတွင် မျိုးစိတ် ၁၇၄ မျိုးပါဝင်သော မျိုးစု ၄၃ မျိုးရှိသည်။

## ဘဲမျိုးရင်းဝင်များ နှင့် လူသားများ အခန်းကဏ္ဍ 
[left|thumb|326x326px|[ဘဲခေါင်းစိမ်းသည် အိမ်မွေးဘဲများ၏ မူလဘိုးဘေးမျိုးစိတ်ဆိုသည်ကို သတ္တဗေဒနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားသည့် ပညာရှင် အများစုက လက်ခံယုံကြည်ထားသည်။ (ဘဲငှက်မောင်နှံ)]]
ဘဲ၊ ငန်းတို့၏ အမွေးတို့သည် အိပ်ရာခင်းများ၊ ခေါင်းအုံးများ၊ လက်ကိုင်အိတ်များနှင့် အနွေးထည်အင်္ကျီများအပြင် အားကစားသုံးပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော ကြက်တောင်တို့ကို ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည်။ ဤမျိုးရင်းဝင် ငှက်များကို အစားအစာအတွက် မွေးမြူခဲ့သည်မှာလည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်၏။

လူသားများအတွက် ဘဲများ၊ ငန်းများသည် စီးပွားရေးအရရော ယဉ်ကျေးမှုအရပါ အရေးပါပြီး ဘဲမျိုးစိတ်များစွာသည် လူသားများမှ မွေးမြူခဲ့သည့်အတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစာအရင်းအမြစ် ရရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော ဘဲမျိုးကွဲများသည် စိုက်ပျိုးရေး၌ အသုံးပြုရန် မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် ကြက်ငှက်တုပ်ကွေး ကဲ့သို့သော ပိုးမွှားများသယ်ဆောင်သူအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကြသည်။

## ဓာတ်ပုံပြခန်း 

ဖိုင်:Male mallard duck 2.jpg|ဘဲခေါင်းစိမ်းအထီး၏ ပုံပန်းသွင်ပြင်
ဖိုင်:Common.shelduck.2.arp.750pix.jpg|စက္ကဝါက် အထီး
ဖိုင်:Ruddy Shelduck (7187671456).jpg|ဟင်္သာ
ဖိုင်:Mute swan flies arp.jpg|ငန်းအ
ဖိုင်:White-winged.wood.duck.arp.jpg|ရှားပါးမျိုးစိတ် တောဘဲ တစ်ကောင်
ဖိုင်:Bucephala clangula ja 01.jpg|ဘဲခေါင်းစိမ်းလေးမောင်နှံနှစ်ဖော်
ဖိုင်:Wood.duck.arp.jpg|သစ်ဘဲမျိုး
ဖိုင်:Muscovy Duck (Cairina moschata) male (29039391935).jpg|ဟင်္သာနှင့်အတူ စက္ကဝါက်မျိုးစုထဲတွင်ပါဝင်သော မန်ဒါလီဘဲ
ဖိုင်:Anser anser.jpg|ဘဲငန်း
ဖိုင်:Mandarin.duck.arp.jpg|မန်ဒရင်ဘဲ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ

ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links
ကြသောင်းဝါး

**ကြသောင်းဝါး** (***Bambusa polymorpha***) (**Burmese bamboo**) သည် ဝါးပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်း၊ ကျူးဘားနိုင်ငံ၊ ပူတိုရီကိုနှင့် အီကွေဒေါနိုင်ငံတို့တွင် ပေါက်ရောက်သည်။

## ကိုးကား
ဘဲ (မျိုးစု)

**ဘဲ** ("*Anas*") သည် ဘဲငန်း၊ ငန်း တို့နှင့်အတူ ဘဲမျိုးရင်း (*Anatidae*) ထဲတွင်ပါဝင်သော ငှက်မျိုးစု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းမျိုးစုထဲတွင် မွေးမြူရေး ဘဲများ၊ ဘဲခေါင်းစိမ်း၊ ဘဲကျားလေး၊ ဝမ်းဘဲ၊ ဘဲရစ်၊ ဘဲမြီးသွယ် အစရှိသော ဆက်နွယ်သည့် (ဘဲ)ငှက်မျိုးစိတ်များ ပါဝင်သည်။ ဘဲ(မျိုးစု)၏ သိပ္ပံအမည် () ဟူသောအမည်မှာ လက်တင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး "**ဘဲ**" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ဘဲမျိုးစုတွင် ရှင်သန်ဆဲမျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၁ မျိုး ရှိပြီး ဘဲမျိုးရင်းဝင်များထဲတွင် အုပ်စုအကြီးဆုံး မျိုးစုလည်းဖြစ်သည်။

### မျိုးစိတ်များ 
မျိုးစိတ် ၃၁ မျိုးအား ပညာရှင်များက မျိုးစုဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု သတ်မှတ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
(မျိုးစု)
မြေခွေးနှင့် အမဲလိုက်ခွေး ၂

***မြေခွေးနှင့် အမဲလိုက်ခွေး ၂*** () သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ဝါးကြီး

**ဝါးကြီး** (***Bambusa copelandii***) သည် ဝါးမျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သည့် ဒေသရင်းဝါးပင်ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁,၅၀၀ မှ ၂,၀၀၀၊ အထူ ၁၅-၂၀ စင်တာမီတာအထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ဝါးပိုး

thumb|alt=bamboo|ဝါးပင်

**ဝါးပိုး** (***Dendrocalamus giganteus***)  (**giant bamboo**) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပေါက်ရောက်သည့် ဝါးမျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ယင်းဝါးသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံး ဝါးမျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် မီတာ ၃၀ အထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး အခြေနေပေးသည့်အချိန်တွင် တရက်လျင် ၄၀ စင်တီမီတာနှုန်း ကြီးထွားနိုင်သည်။ ဝါးပိုးဝါးမှထွက်သော မျှစ်ကို စားသုံးနိုင်သည်။

## ကိုးကား
တင်းဝါး

**တင်းဝါး** (***Cephalostachyum***) အာရှတိုက်နှင့် မဒါဂါစကာတွင်ပေါက်ရောက်သည့် မြက်မျိုးရင်း ဝါးပင်မျိုးစုတခုဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မောင်ရင့်မာ

**မောင်ရင့်မာ** (ကျောင်းကုန်း) သည် မြန်မာအမျိုးသားစာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။

၁၉၉၁ တွင် *ကျောင်းကင်း သမုဒ္ဒရာနှင့် မဟာမြင့်မိုရ်*ဖြင့် ၁၉၉၀ စာပေဗိမာန်စာပေဆု ဝတ္ထုတိုကဏ္ဍ၌ ဒုတိယဆု ရရှိသည်။ 

၂၀၀၇ မေတွင် ရန်ကုန်၊ ပတ်ရွိုင်ရယ်ဟိုတယ် ကျင်းပသော ဒုတိယကြိမ် ရွှေအမြုတေ စာပေဆုပေးပွဲတွင် အက်ဆေးဆု ရသည်။ 

သူ့စာအုပ်  *မောင်ငယ်ငယ်က ခရေဦးနှင့် ရသစာတမ်းများ  (You Were My First Star Flower When I Was Young & Other Fictional Essays)* သည် ၂၀၀၈ ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆုကို ရရှိသည်။

## ရေးသောစာအုပ်များ
* ဂုဏ်သိက္ခာတရားခွင်
* အမေကတဘက် ကမ္ဘာကြီးကတဘက်
* နွေနှောင်းညတည၌ လရောင်နှင့်လေညှင်းကို တွေ့ရှိခြင်း
* ဆင်တကောင်၏အသက်ကို အရှက်နှင့်လဲခဲ့ခြင်း
* ပျားရည်လိမ်းသော သစ်ရွက်တရွက်
* ပို၍မြင့်သော တောင်တန်းများ
* မောင်ငယ်ငယ်က ခရေဦး
* ဝန်ချတောင်နှင့် အခြားအက်ဆေးများ (၂၀၂၀)

## ကိုးကား
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
ဂေါ်ရခါး (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ဂေါ်ရခါးများ**သည် နီပေါနိုင်ငံမှ စစ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။

**ဂေါ်ရခါး** သို့ **ဂေါ်ရခါးလီ** ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့ကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်-

## လူမျိုး 
*နီပေါလူမျိုး
* အိန္ဒိယ ဂေါ်ရခါး
* ဗမာ ဂေါ်ရခါး

## အပင် 
*ဂေါ်ရခါးပင်
ဂေါ်ရခါးပင်

**ဂေါ်ရခါးပင်** (**Chayote**) အပင်သည် လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများတွင် အစားအစာတမျိုးဖြစ်ခဲ့သည်။ အသီးအား များသောအားဖြင့် ချက်၍ စားကြသည်။ ဂေါ်ရခါးသီးတွင် ဗီတာမင်စီ ပါဝင်သည်။ အသီးသာမက အမြစ်၊ ပင်စည်နှင့် အရွက်များကိုလည်း စားသုံးနိုင်သည်။ အာရှတိုက်တွင် အညွှန့်များကို ဆလပ်ရွက်ကဲ့သို့ စားသုံးကြသည်။ 

## ပြခန်း

File:Baby Chayote.jpg|အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်ရှိ ဂေါ်ရခါးပင် (Nepal)
File:Chayote7 lo (4070350895).jpg|ဂေါ်ရခါးရွက်
File:Chayote11 lo (4071117536).jpg|ဂေါ်ရခါးခင်းတွင် ခူးဆွတ်နေပုံ (Vietnam)
File:Chayote contd 25 lo (4071176982).jpg|Weighing and preparing chayote shoots (Vietnam)
Image:Perulero.jpg|*Perulero*, a yellowish-white variety (Guatemala)
Image:Sprouting-chayote-november.JPG|အညှောက်ပေါက်နေသော ဂေါ်ရခါးသီး
Image:Su_su.jpg|Chayote growing on vines (Vietnam)
Image:Chayote_on_vine_Central_America.jpg|Chayote growing on vines (Central America)
Image:Sechium_edule_plantation_Salazie_dsc03258.jpg|ဂေါ်ရခါးစိုက်ခင်း (Réunion Island)
File:Chayoitejf.JPG|အမဲသားနှင့်ဂေါ်ရခါးဟင်း (Philippines).
File:Chayote from Kattappana, Kerala.jpg|ခူးဆွတ်ပြီးသော ဂေါ်ရခါးသီး (Kattappana, India)
File:Green leaves of Chayote.jpg|ဂေါ်ရခါးညွှန့် (Nepal)
File:Leaves of Chayote.jpg|Shoot tip with tendrils of chayote (Nepal)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
သိုက်ဝါး

**သိုက်ဝါး** (***Bambusa tulda***) (**Indian timber bamboo**) (**Bengal bamboo**) သည်) သည် ဝါးမျိုးစိတ်များထဲတွင် အသုံးဝင်ဆုံး မျိုးစိတ်တခုဟု ဆိုနိုင်သည်။ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အင်ဒိုချိုင်းနား၊ တိဗက်၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ပေါ်တိုရီကိုနိုင်ငံနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်၏အချို့နေရာများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ 

သိုက်ဝါးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စက္ကူပြုလုပ်ရန် ကုန်ကြမ်းအဖြစ်ထုတ်လုပ်ရာ၌ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးချသည်။ ယင်းဝါးသည် အမြင့် ၁၅ မီတာ၊ အထူ ၈ စင်တာမီတာ အထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင်လည်း တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဝံပိုင့်

**ဝံပိုင့်** () ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ် အငယ်စားနှင့် အလတ်စား အမျိုးမျိုးရှိကြသော ဇီဝမျိုးတူ နို့တိုက်သတ္တဝါများ မျိုးရင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး သိပ္ပံအမည်ဖြင့် "*ဗီဗာရီဒီး*"ဟု ခေါ်လေသည်။ ဝံပိုင့်များ၏ ပုံပန်းသွင်ပြင်သည် ကြောင်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ဗီဇမျိုးရိုး၊ စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အသေးစိတ် ဖွဲ့စည်းပုံများမှာမူ အတန်ပင်ကွဲပြား၏။ 

## ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
(***ဝံပိုင့်***) ဗီဗာရီဒီး မျိုးရင်းသည် ဖီးလစ်ဒီး(*ကြောင်မျိုးရင်း*)၊ ဟိုင်အီးနီဒီး(*ဟိုင်အီးနား*)၊ ဟာပတ် စတီဒီး(*မြွေပါ*)၊ ပရီအိုနိုဒွန်တီဒီး(*လင်စိုင်*) စသည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးရင်း တို့နှင့်အတူ နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစဉ်ခွဲ "ဖဲလစ်ဖော်မီယာ ()" ထဲ၌ ပါဝင်သည်။ ဝံပိုင့်မျိုးရင်းအား မျိုးစိတ် (၃၃) မျိုးပါဝင်သော မျိုးစု (၁၅) စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။  

## တွေ့ရှိရသော ဒေသများ 
ဝံပိုင့်များသည် အရှေ့တိုင်းဒေသများဖြစ်သော အာရှတိုက်တခုလုံး၊ အာဖရိကတိုက်တစ်ဝှမ်းလုံးနှင့် ဥရောပတိုက်၏ တောင်ပိုင်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ မဒါဂတ်စကားကျွန်းနှင့် ဆူလာဝေစီကျွန်း များတွင်လည်း ကျက်စားကြပြီး၊ ကမ္ဘာ့ဟောင်းဟုခေါ်သော အရှေ့တိုင်းရှိ အပူပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည့်အပြင် အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသရှိ Wallace မျဉ်းဟုခေါ်သော အာရှနှင့် ဩစတြေးလျကြားရှိ ဇီဝမျိုးကွဲရပ်ဝန်း အပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်၍ ကျက်စားကြသည်ကိုလည်းတွေ့ရသည်။ မျိုးရင်းဝင်အများစုသည် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများတွင် ပိုမိုနေထိုင်ကျက်စားကြသော်လည်း အချို့ဝံပိုင့်မျိုးနွယ်များမှာ တောအုပ်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များနှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ 

## "ကြောင်ကတိုး/ကြောင်နံ့သာ" 
ဝံပိုင့် မျိုးရင်းဝင်အများစုသည် **ကြောင်ကတိုး** (ဝါ) **ကြောင်နံ့သာ** ဟုခေါ်သည့် ခန္ဓာကိုယ်မှ ရနံ့တစ်ခုထုတ်သည့် ကြောင်အသွင်ရှိ တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြလေ၏။ ၎င်းရနံ့ထုတ်နိုင်သော ဝံပိုင့်အများစုမှာ "*ဗီဗားရာ၊ စီဗက်တစ္စတစ်၊ ဗီဗားကျူလာ* " မျိုးစုများမှ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရနံ့ထွက်ခြင်းမှာ ၎င်းမျိုးစုဝံပိုင့်များ၏ ဒွါရနားတွင် ရနံ့ထုတ်ဂလင်းတစ်ခုပါရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေ၏။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့အားလုံး၏ ရနံ့တိုင်းသည် "*ကတိုး*" ဟူသော နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းနေခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ တချို့သောဝံပိုင့်များ၏ ရနံ့မှာ မခံမရပ်နိုင်လောက်ပင် ပြင်းထန်သည်ဟုသိရသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ၎င်း "ကတိုး" ဟူသောအသုံးအနှုန်းသည်လည်း တခါတရံတွင် နှစ်လိုဖွယ်မကောင်းသော ရနံ့များကို ရည်ညွှန်းရာ၌လည်း လူတချို့ သုံးလေ့ရှိကြလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ

ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
ကုတ်ကလောင်လေး

**ကုတ်ကလောင်လေး** (*Psilopogon cyanotis*) သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသည့် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ နေရာဒေသကျယ်ပြန့်စွာနေထိုင်ကျက်စားပြီး တည်ငြိမ်သောငှက်ကောင်ရေ ရှိသောကြောင့် IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် မစိုးရိမ်ရသည့်ငှက်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကြောင်ပျံ

**ကြောင်ပျံ** (ခေါ်) **ကြောင်အူ** (အင်္ဂလိပ်: Ferret-badgers) ဆိုသည်မှာ နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစုတစ်စုဖြစ်ပြီး "ဝံပုလွေ/ ခွေးအသွင်ရှိသတ္တဝါ" *ကာနီဖော်မီယာ* (Caniformia) မျိုးစဉ်ငယ်ထဲမှ ဖြစ်သည်။ ကြောင်ပျံ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ "*မဲလိုဂေလ် (Melogale)*" ဖြစ်ပြီး *Mustelidae* ၏ မျိုးရင်းခွဲ *Helictidinae* မှတစ်ခုတည်းသော မျိုးစုလည်းဖြစ်သည်။

၎င်းမျိုးစုတွင် အောက်ပါအတိုင်း မျိုးကွဲ မျိုးစိတ် (၆)ခုရှိသည် -

# ဘော်နီယိုကြောင်ပျံ
# ကြောင်အူငယ် (သို့) တရုတ်ကြောင်ပျံ
# ဖော်မိုဆာကြောင်ပျံ
# ဂျာဗားကြောင်ပျံ ( *Melogale orientalis* )
# ကြောင်အူကြီး (သို့) ကြောင်ပျံ (မြန်မာကြောင်ပျံ)
# ဗီယက်နမ် ကြောင်ပျံ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝီဇယ်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ
ဘလိုင် ဖားပါးစပ်ငှက်

**ဘလိုင် ဖားပါးစပ်ငှက်** (*Batrachostomus affinis*) သည် မျိုးရင်း Podargidae ရှိငှက်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်အား မလေးရှားနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဖားပါးစပ်ငှက်

**ဖားပါးစပ်ငှက်**များသည် ညဘက်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားတတ်သော မြေဝပ်ငှက်အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ နေ့ခင်းဘက်တွင် ကိုယ်ရောင်ဖျောက်ကာ အပင်များကြားတွင် နားနေလေ့ရှိသည်။ ဖားနှင့် ကြွက်အသေးစားများကို ဖမ်းယူစားသောက်ကြသည်။ ယင်းသားကောင်များကို မမျိုချခင် ကျောက်ခဲများဖြင့် ထုခြေရိုက်နက်တတ်ကြသည်။ အဖြူရောင် ဥ ၃ လုံးခန့်ကို ဥတတ်ပြီး ဥပေါက်ရန် ညဘက်တွင် ငှက်အမက ဝပ်၍ နေ့ခင်းဘက်တွင် ငှက်ဖိုက ဝပ်သည်။ 

## မျိုးစိတ်
* မျိုးစု *Podargus*
:* :en:Tawny frogmouth, *Podargus strigoides*
:* :en:Marbled frogmouth, *Podargus ocellatus*
:* :en:Papuan frogmouth, *Podargus papuensis*

* မျိုးစု *Batrachostomus*
:* :en:Large frogmouth, *Batrachostomus auritus*
:* :en:Dulit frogmouth, *Batrachostomus harterti*
:* :en:Philippine frogmouth, *Batrachostomus septimus*
:* :en:Gould's frogmouth, *Batrachostomus stellatus*
:* :en:Sri Lanka frogmouth, *Batrachostomus moniliger*
:* :en:Hodgson's frogmouth, *Batrachostomus hodgsoni*
:* :en:Short-tailed frogmouth, *Batrachostomus poliolophus*
:* :en:Javan frogmouth, *Batrachostomus javensis*
:* ဘလိုင် ဖားပါးစပ်ငှက်, *Batrachostomus affinis*
:* :en:Sunda frogmouth, *Batrachostomus cornutus*

* မျိုးစု *Rigidipenna*
:* :en:Solomons frogmouth, *Rigidipenna inexpectata*

## ကိုးကား
နွယ်ပင်

]]
**နွယ်ပင်** (**Vine**) ဆိုသည်မှာ ပင်စည် တွယ်၍ကြီးထွားသော အပင်များကို ခေါ်ဆိုသည်။ အချို့အပင်များသည် အချိန်အတိုင်းအတာတခုထိသာ နွယ်ပင်ပုံစံမျိုး ကြီးထွားသည်။ နွယ်ပင်များသည် လောင်းရိပ်ရှိသောနေရာနှင့် နေရောင်ခြည်အပြည့်ရသောနေရာများတွင်လည်း ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ နွယ်ပင်နမူနာအပင်များမှာ သခွားပင်၊ သပွတ်ပင်၊ ဘူးပင်၊ ကြက်ဟင်းခါးပင်၊ ဂေါ်ရခါးပင်များဖြစ်ကြသည်။ နွယ်ပင်အချို့သည် မိမိဘာသာ တွယ်တက်နိုင်သော်လည်း အချို့နွယ်ပင်များမှာ မြန်ဆန်စွာကြီးထွားရန်အတွက် လေ့ကျင့်ရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာ နွယ်ပင်များအတွက် ဝါးလုံးတိုင်များ၊ စင်များထိုးပေးခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ နွယ်ပင်များသည် အခြားအပင်များပေါ်တွင်လည်း တွယ်တက်၍ ကြီးထွားနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ နွယ်ပင်အများစုသည် ပန်းပွင့်သော အပင်များ ဖြစ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နွယ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:အပင်ရုပ်သွင်ဗေဒ
ဆတ်ဗျိုင်းကြီး

**ဆတ်ဗျိုင်းကြီး** (*Botaurus stellaris*) သည် ရေတိမ်နေ၊ ဗျိုင်းမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်တို့တွင် သားပေါက်သည်။ ယင်းငှက်တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာနေတတ်ကြပြီး ကွင်းပြင်များတွင် မြင်ရခဲသည်။ သားပေါက်ကာလ နွေဦးရာသီတွင် ယင်းငှက်တို့ခေါ်သံကို ကြားရတတ်သည်။ အင်းဆက်များ၊ ငါးများနှင့် ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများကို စားသောက်တတ်သည်။ အသိုက်ကို ရေနှင့်နီးသောကမ်းပါးများတွင် ဆောက်လေ့ရှိပြီး သားပေါက်ကလေးများကို ခြောက်ပတ်ကာလအထိ ပြုစုစောင့်ရှောက်ကြသည်။ ဆတ်ဗျိုင်းကြီးကို နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းက မျိုးသုဉ်း အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရမှုအနည်းဆုံးဟု သတ်မှတ်ပေးသော်လည်း အချို့သောနေရာများတွင် ငှက်ကောင်ရေ သိသိသာသာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ယင်းငှက်သည် ငှက်များအားလုံးထဲတွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့်ငှက်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဆတ်ဗျိုင်းမဲ

**ဆတ်ဗျိုင်းမဲ** (*Ixobrychus flavicollis*) သည် အာရှတိုက်အပူပိုင်းဒေသ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩစတျေးလျနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အလျား  ရှိပြီး သစ်ပင်များ၊ ချုံပုတ်များပေါ်တွင် အသိုက်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဥကို ၃ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ ဥတတ်သည်။ အင်းဆက်များ၊ ငါးများနှင့် ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများကို ရှာဖွေစားသုံးသည်။ 

## ပြခန်း

File:Black Bittern (Dupetor flavicollis) in Kinnarsani WS, AP W IMG 6108.jpg|In Kinnerasani Wildlife Sanctuary, Telangana, India
File:Black Bittern (Dupetor flavicollis) in Kinnarsani WS, AP W2 IMG 6115.jpg|In Kinnerasani Wildlife Sanctuary, Telangana, India
File:Black Bittern I IMG 5080.jpg|In Kolkata, West Bengal, India
File:Black Bittern.jpg|In Kolkata, West Bengal, India
File:BlackBittern.jpg|Black bittern with frog catch at Chilika, Odisha
File:Black bittern in its habitat.jpg|In its natural habitat from wetlands of Ernakuam, Kerala, India

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတိမ်နေငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ခရမ်းစပ်ကုန်းရွာ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**ခရမ်းစပ်ကုန်းရွာ** ()သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ခရမ်းစပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရမ်းစပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် ၁၅၅၀ စု၊ လူဦးရေ ကျား ၂၉၉၁ ဦး၊ မ ၃၃၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။

## ကိုးကား
ဖျံ (သံတူကြောင်းကွဲ)

# ဖျံ (Otter)
# ပင်လယ်ဖျံ (Seal)
# ဝါးလရပ်ဖျံ (Walruse)
# ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ (Seal Lion)
# ဖျံ (ဘဲလက်) (Smooth-coated otter)
ငါးစင်ရိုင်း

**ငါးစင်ရိုင်း** (***Mystus vittatus***) သည် ရေချိုရေငန်စပ်ဒေသ၊ ရေကန်များတွင် နေထိုင်သည့် ငါးမျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငါးအား အာရှတိုက်နိုင်ငံများဖြစ်သော ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ငါးစင်ရိုင်းသည် အများဆုံး၂၁ စင်တီမီတာထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ ဖမ်းဆီးမှုများနှင့် နေထိုင်ရာစားကျက်များ ပျက်စီးမှုများကြောင့် ငါးကောင်ရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ပင်လယ်ဖျံ

**ပင်လယ်ဖျံ** (Pinniped or Seal) သည် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် နေထိုင်သော အသားစားသတ္တဝါတမျိုးဖြစ်ပြီး ရေယက်ပါခြေထောက်များရှိသည်။ ကုန်းနေရေနေ ရေငန်နေ နို့တိုက်သတ္တဝါလည်း ဖြစ်သည်။ အစွယ်ရှည်ဖျံ၊ နားရွက်ရှည်ဖျံ၊ နားရွက်တိုဖျံဟူ၍ အသွင်အပြင်အရခွဲနိုင်သော မျိုးကွဲ ၃ ခု ရှိသည်။ အသေးစိတ်ထပ်ခွဲပါက ၃၃ မျိုးရှိပြီး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများအရ အမျိုး ၅၀ အထိ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ဖျံတို့မှာ မူလမျိုးရင်း ၂ ခုမှ ကွဲပြားပေါက်ဖွားလာကြောင်း သမိုင်းစဉ်ဆက် ထင်မြင်ခဲ့ကြသော်လည်း မော်လီကျူးမှပြသော သက်သေတို့အရ အသားစား နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုး မူစတယ်လွိုက်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သိရသည်။ ယင်းမျိုးစုမှ လွန်ခဲ့သော နှစ် သန်း ၅၀၀ ခန့်က ကွဲထွက်လာခြင်းတည်း။

ဖျံတို့သည် အလျား ၁ မီတာ (၃ ပေ ၃ လက်မ)၊ အလေးချိန် ၄၅ ကီလို (၉၉ ပေါင်) ရှိသော ဘိုင်ကယ်ဖျံတို့မှသည် အလျား ၅ မီတာ (၁၆ ပေ)၊ အလေးချိန် ၃၂၀၀ ကီလို (ပေါင် ၇၁၀၀) ရှိသည့် တောင်ပိုင်းဆင်ဖျံအထီးတို့အထိ အစားစားရှိ၏။ ဖျံမျိုးစိတ်အားလုံး ဖိုမသဏ္ဌာန်ကွဲသည်။ ခပ်စင်းစင်းကိုယ်ရှိပြီး ခြေ ၄ ဘက်ဖြင့် အလျားလိုက်ကူးနိုင်အောင် ပြုပြင်ထားသည်။ ရေထဲတွင် လင်းပိုင်မျှ မမြန်သော်လည်း အတော်ပင် သက်လုံကောင်းကောင်းနှင့် ဖျတ်ဖျတ်လတ်လတ်ကူးနိုင်သည်။ နားရွက်ရှည်ဖျံတို့မှာ ရှေ့ခြေဖြင့် အဓိကယက်သည်။ ကျန် ၂ မျိုးတို့က နောက်ခြေကို အားပြုသည်။ အစွယ်ရှည်ဖျံနှင့် နားရွက်ရှည်ဖျံတို့သည် ကုန်းပေါ်တက်ပါက နောက်ခြေကို ကိုယ်အောက်၌ထည့်ကာ ကုန်းနေသတ္တဝါများ ခြေလှမ်းသကဲ့သို့ သွားတတ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ယှဉ်ကြည့်ပါက နားရွက်တိုဖျံတို့ ကုန်း၌ လမ်းလျှောက်လျှင် ကြည့်ရဆိုးသည်။ နားရွက်ရှည်ဖျံတမျိုးသာ မြင်သာသောနားရွက်ရှိသည်။ ဖျံတို့သည် အာရုံခံကောင်းပြီး အမြင်အကြားအာရုံမှာ လေထဲတွင်ဖြစ်စေ ရေထဲတွင်ဖြစ်စေ စွမ်းသည်။ နှုတ်သီး၌ အဆင့်မြင့်သော အနံ့ခံစနစ် ပါသည်။ အချို့မျိုးစိတ်တို့မှာ ရေနက်ထဲနေနိုင်အောင် ပြုပြင်ယူထားသည်။ အဆီပြင်ထူထူ သို့ ဝမ်းရှေ့အဆီပြင်ဖြင့် ကိုယ်ကို နွေးစေရန် လုပ်တတ်၏။ အစွယ်ရှည်ဖျံမှလွဲ၍ ကျန်ဖျံမျိုးစိတ်တို့မှာ သားမွှေးရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သားရဲတိရစ္ဆာန်များ


ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
ကျိုက်ကေလာသဆံတော်ရှင်စေတီတော်

ကျိုက်ကေလာသဆံတော်ရှင်စေတီသည် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်၊လမိုင်းမြို့တွင် တည်ရှိသည်။

မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်တွင် မဇ္ဈိမဒေသသို့ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်သွားကြသော ဥက္ကလာပမြို့သား တဖုဿနှင့် ဘလ္လိကညီနောင် နှစ်ယောက်တို့သည် ပွင့်တော်မူစ မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော်ရှစ်ဆူ ချီးမြှောက်ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်ကို ခံယူခဲ့ချိန်တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိနယ်မှ မုနိပါလရသေ့သည်လည်း ထိုညီနောင် နည်းတူ ဆံတော်ရှစ်ဆူကို တစ်ချိန်တည်း ချီးမြှောက်ပေးသနားတော်မူပြီး မုနိပါလရသေ့ရရှိသော ဆံတော်ဓာတ် ရှစ်ဆူကို ဌာပနာပြုထားသော စေတီ ဖြစ်ကြောင်း ဘုရားသမိုင်းအရ ဆိုသည်။
သို့သော် စေတီသမိုင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရှေးစာပေများအရ မူကွဲများ ရှိသည်။ အချို့စာပေများတွင်မူ ဤစေတီတော်ရှိ ဌာပနာထားသော ဆံတော်ဓာတ်သည် မြတ်စွာဘုရား ဝါတော် ရှစ်ဝါအရ သုဝဏ္ဏဘူမိဒေသသို့ ကြွရောက်လာစဉ် ချီးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားကြသည်။
စေတီတော်သည် ရေးမြို့နယ်၊ လမိုင်းမြို့ကို ဗဟိုပြု၍ ဒေသ၊ကျေးရွာများ၏ ကျက်သရေဆောင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ထွန်းကားရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်​သဖြင့် ထင်ရှားလှသည်။
စေ​တီတော်သည် မြေပြင်မှ စိန်ဖူးတော်အထိ ဉာဏ်တော် အတောင် ၈၀ (ပေ ၁၂၀)ရှိသည်။

## ကိုးကား
*ကျိုက်ကေလာသဆံတော်ရှင်စေတီသမိုင်း

ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ရေအေးရွာ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**ရေအေးရွာ** ()သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ရေအေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေအေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် ၁၀၂၉ စု၊ လူဦးရေ ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၀၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၆ ဦး နေထိုင်သည်။

## ကိုးကား
ညောင်တုံးအိုင်ရွာ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**ညောင်တုံးအိုင်ရွာ** ()သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ညောင်တုံးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်တုံးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် ၈၁၁ စု၊ လူဦးရေ ကျား ၁၅၄၂ ဦး၊ မ ၁၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။

## ကိုးကား
ရှားတောရွာ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**ရှားတောရွာ** ()သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ရှားတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှားတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် ၁၄၅၀ စု၊ လူဦးရေ ကျား ၂၇၇၅ ဦး၊ မ ၃၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၆၅ ဦး နေထိုင်သည်။

## ကိုးကား
ထန်းတောကြီးရွာ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**ထန်းတောကြီးရွာ** ()သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ထန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် ၁၃၄၆ စု၊ လူဦးရေ ကျား ၂၄၇၇ ဦး၊ မ ၂၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၉၁ ဦး နေထိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကြောင်ဝံပိုက်

**ကြောင်ဝံပိုက်** (Asian Palm Civet) သည် ဝံပိုင့်မျိုးရင်းဝင် နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ပါဏဗေဒအရ *(Paradoxurus hermaphroditus)* ဟုခေါ်၏။ ကြောင်ဝံပိုက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှတို့၏ ဒေသရင်းတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။ ကြောင်ဝံပိုက်သည် ဒွါရနားရှိ ဂလင်းမှ အနံ့ထုတ်နိုင်သော "ကြောင်ကတိုး" တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။ ကနဦးအစက ဝံပိုင့် (သို့) ကြောင်နံသာ ဟူသော အမည်နာမသည် ကြောင်ဝံပိုက်များကိုသာ ခေါ်သော နာမည်လည်းဖြစ်လေ၏။  

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင် ကြောင်ဝံပိုက်များ အရေအတွက်သည် ပေါများစွာတွေ့ရှိရသဖြင့် IUCN မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကတည်းက အန္တရာယ်မကျရောက်နိုင် အဆင့်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့ရာတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ရှိသော ကြောင်ဝံပိုက်များမှာမူ ကြောင်ကတိုး ကော်ဖီ ထုတ်လုပ်မှု တိုးမြင့်ဖို့ရန်အတွက် အမဲလိုက်ခံရခြင်းနှင့် တရားမဝင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခံနေရခြင်းတို့ကြောင့် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာအခြေအနေနှင့် ကြုံတွေ့လျက် ရှိသည်ဟု သိရသည်။

thumb| ကြောင်ဝံပိုက်၏ အနီးကပ်ပုံ
thumb| ထိုင်းနိုင်ငံ Khao Yai အမျိုးသားဥယျာဉ် ရှိ ကြောင်ဝံပိုက် တစ်ကောင်
[thumb| အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [ကာလကတ္တားမြို့|ကိုလ်ကတ္တား ၊ Baranagar မြို့ရှိ မြို့ပြဧရိယာတွင် သားပေါက်များနှင့် ကြောင်ဝံပိုက် မိသားစု]]
thumb| အရွယ်မရောက်သေးသော ကြောင်ဝံပိုက် တစ်ကောင်
right|thumb| Kopi luwak ဟုခေါ်သော ကြောင်ကတိုးကော်ဖီ ထုတ်လုပ်ရန် ဖမ်းဆီးခံထားရသော ကြောင်ဝံပိုက်

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ဝံပိုင့်များ
ချုံတိုးဗျိုင်း

**ချုံတိုးဗျိုင်း** (*Ixobrychus sinensis*) သည် ဗျိုင်းမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ် မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ငှက်အသေးစားဖြစ်ပြီး အလျား  ရှိပြီး လည်ပင်တိုကာ နှုတ်သီးရှည်သည်။ အင်းဆက်၊ ငါးနှင့် ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများကို စားသောက်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျိုးပေါင်းစုငယ်

[thumb|400x400px|ပုံတွင်ပြထားသည့် အစဉ်လိုက်အဆင့်အတိုင်း [မျိုးပေါင်းစု နှင့် မျိုးပေါင်း ကြားတွင် **မျိုးပေါင်းစုငယ်** ရှိမည်ဖြစ်သည်။]]
**မျိုးပေါင်းစုငယ်** (**Subphylum**) ဆိုသည်မှာ လင်းနီးယပ်၏ ဇီဝမျိုးတူအုပ်စုများဆိုင်ရာ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းစနစ်ဖြင့်  မျိုးဆက်တစ်ဆက်အပေါ် သတ်မှတ်သော အဆင့် သညာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

သာမန်အားဖြင့် မျိုးရိုးတစ်ခု၏ မျိုးဆက်အဆက်ဆက်အား တစ်ခုချင်း အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် "နယ်ပယ် > လောက > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်း > မျိုးစဉ် > မျိုးရင်း > မျိုးစု > မျိုးစိတ် ဟူ၍ အစဉ်အတိုင်းသတ်မှတ်ထားသော အဆင့်များမှ တစ်ခုအဖြစ်ခွဲခြားကြသည်။  

သို့ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ရှုပ်ထွေးသော မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုရှိသည့် (သို့) အဖြေရှာမရသေးသည့် သတ္တဝါ(တိရစ္ဆာန်) မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုများအတွက် ကြားအဆင့်များ သတ်မှတ်ပေးရန် လိုအပ်လေသည်။ 

မှတ်သားသင့်သည်မှာ ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်သညာများတွင် "**ခွဲ**" ပါသည့် အဆင့်သည် မူလအဆင့်၏ အောက်တွင်ရှိသော "အဆင့်" ဖြစ်သည်။

(ဥပမာ။  မျိုးပေါင်းစုကြီး > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်းစုငယ် >  မျိုးပေါင်းကြီး > မျိုးပေါင်း > မျိုးပေါင်းငယ် > မျိုးစဉ်ကြီး > မျိုးစဉ် > မျိုးစဉ်ငယ် > မျိုးရင်းကြီး > မျိုးရင်း)
ကဏ္ဍ:မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း (ဇီဝဗေဒ)
ချုံတိုးဗျိုင်းညို

**ချုံတိုးဗျိုင်းညို** (*Ixobrychus eurhythmus*) သည် အသေးစား ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အလျား  ရှိပြီး လည်ပင်တိုကာ ခြောက်ထောက်မှာ အဝါရောင်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်

**လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်** (***Electrophorus***) သည် မျိုးရင်း Gymnotidae ရှိ ရေချိုနေ ငါးရှဉ့် မျိုးစုတခုဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် သားကောင်များကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် မေ့မြောစေကာ ဖမ်းယူနိုင်သည့်အစွမ်း ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏အမည်တွင် ငါးရှဉ့်ဟူသော အမည်ပါရှိသော်လည်း သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးရိုးခွဲခြားမှုအရ စစ်မှန်သော ငါးရှဉ့်များနှင့် နီးစပ်မှုမရှိပေ။ လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များသည် Gymnotiformes မျိုးစဉ်ရှိ catfish များနှင့် ပို၍ နီးစပ်ကြသည်။ လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်သည် မျိုးစိတ်တခုတည်းသာရှိသည်ဟု ရာစုနှစ် ၂ ခုစာ ယုံကြည်ခဲ့ကြသော်လည်း  ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးစိတ် ၂ ခု ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## မျိုးစိတ် 
လက်ရှိတွင် မျိုးစိတ် ၃ ခု ရှိသည်-

## အပြုအမူ
ယခင်က လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များသည် တကောင်တည်းနေတတ်သော တိရစ္ဆာန်များဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် လေ့လာချက်အရ အမေဇုန်မြစ်ရှိ Volta electric eel (*Electrophorus voltai*) ဆိုသော ငါးရှဉ့်မျိုးစိတ်သည် စွမ်းအားအကြီးမားဆုံးမျိုးစိတ်ဖြစ်ကာ အုပ်စုလိုက်ဖွဲ၍ အမဲလိုက်တတ်သည်ဟုဆိုသည်။ ငါးကလေးများကို အုပ်စုဖွဲ၍ ပူးပေါင်းဖမ်းဆီးကြသည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## တိရစ္ဆာန်ဥယျဉ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်စုဆောင်းထားမှုများ
လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များကို တိရစ္ဆာန်ဖမ်းဆီးစုဆောင်းသူအချို့မှ ရောင်းကြသည်။ သို့သော် ယင်းတို့၏လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကြောင့် ဖမ်းဆီးရန် ခက်ခဲသည်။ ယုတ္တိရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ရွေးချယ်စရာမှာ လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များအား မနားတမ်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်ရန် ပြုလုပ်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်ပျက်ပြယ်စေပြီးမှ ဖမ်းဆီးရန်ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏လျှပ်စစ် ကိုယ်အင်္ဂါများ လျှပ်စစ်ဓာတ် လုံးဝပြယ်သွားပြီဆိုပါက လုံခြုံစိတ်ချစွာ ဖမ်းဆီးနိုင်သည်။ လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များကို လှောင်အိမ်ထဲတွင် ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲလှသည်။ သို့သော် အချို့ ဝါသနာရှင်များက အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ် မွေးမြူကြသည်။ လူသားများအပေါ် လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်များ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်မှုသည် သေဆုံးစေနိုင်သည်အထိဖြစ်စဉ် ရှားပါးသည်။ သို့သော် လျှပ်စစ်ခြံစည်းရိုးကို ထိကိုင်မိသကဲ့သို့ စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာ ခံစားရနိုင်သည်။ 

## ကိုးကား
လင်စိုင်

**လင်စိုင်** (Linsang)သည် ကြောင်နှင့်အလွန်တူသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ အသားစားနို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးဖြစ်ပြီး သစ်ပင်ပေါ်တွင်နေလေ့ရှိကာ မြွေ၊ ကြွက်နှင့် ငှက်ကလေးများကို အစာအတွက်အမဲလိုက်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်အငယ်စားဖြစ်၏။ လင်စိုင်များသည် *ပရီအွန်နိုဒွန်တီဒီး* မျိုးရင်း၏ တစ်ခုတည်းသော *ပရီအွန်နိုဒွန်* မျိုးစုမှဖြစ်ပြီး ၎င်းမျိုးစုတွင် သိပ္ပံအမည် *ပရီအွန်နိုဒွန် ပါဒီကာလာ* ဟုခေါ်သော "လင်စိုင်ပြောက်" နှင့် *ပရီအွန်နိုဒွန် လင်ဆန်* ဟုခေါ်သော "လင်စိုင်ကြား" ဟူ၍ မျိုးစိတ်နှစ်မျိုးသာရှိလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၎င်းမျိုးစိတ်နှစ်ခုလုံး၏ ဒေသရင်း နယ်မြေများထဲတွင် အပါအဝင်ဖြစ်လေ၏။ 

## တွေ့ရှိရသောဒေသများ 
မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင်နှင့် အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှဒေသနိုင်ငံများသည် လင်စိုင်များ၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများဖြစ်လေသည်။ "လင်စိုင်ပြောက်" များကို မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်အောက်ပိုင်းနှင့် ၎င်းနယ်မြေတို့နှင့် ထိစပ်နေသော တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး၊ "လင်စိုင်ကြား"များကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

## ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
လင်စိုင်များသည် ကြောင်နှင့်လွန်စွာတူသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်လင့်ကစား ကြောင်မျိုးရင်းဝင် မဟုတ်ဘဲ သီးသန့် လင်စိုင်မျိုးရင်းဝင်သာ ဖြစ်လေ၏။ သို့ရာတွင် လင်စိုင်မျိုးရင်း *ပရီအွန်နိုဒွန်တီဒီး* နှင့် ကြောင်မျိုးရင်း *ဖဲလစ်ဒီး* တို့အား သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးရိုးဗီဇဆန်းစစ်ရာတွင် များစွာမကွဲပြားပဲ မျိုးစဉ်တူ အခြားမျိုးရင်းများထက် မျိုးရိုးအနီးစပ်ဆုံး ညီအစ်မမျိုးရင်းများ ဖြစ်ကြသည်ဟုသိရသည်။

## ကိုးကား 
&nbsp;
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ

ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ
ငါးဟောက်

**ငါးဟောက်** (**yellow pike conger**) (*Congresox talabon*) သည် ငါးရှဉ့်တမျိုးဖြစ်ပြီး မျိုးရင်း Muraenesocidae (pike congers) တွင် ပါဝင်သည်။ ငါးဟောက်များသည် ပင်လယ်ရေငန်ဒေသမှ ရေငန်စပ်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်တတ်ကြသည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြေပျော့သော မီတာ ၁၀၀ အနက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ပြီး အထီးသည် ၈၀ စင်တီမီတာအထိ အများဆုံးကြီးထွားသည်။ သို့သော် များသောအားဖြင့် ၅၀ စင်တီမီတာအထိ ကြီးထွားကြသည်။ အသေးစား ငါးလုပ်ငန်းအတွက် ငါးဟောက်များကို အသုံးပြုပြီး ဈေးကွက်တွင် အစိမ်းလိုက်ရောင်းလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကြောင်အသွင်ရှိ တိရစ္ဆာန်များ

**ကြောင်အသွင်ရှိတိရစ္ဆာန်များ** ဆိုသည်မှာ () ဟူ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ ပြန်ဆိုထားသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုအရ မျိုးစဉ်ခွဲ (Suborder) အဆင့်အဖြစ် စုဖွဲ့ထားသော နို့တိုက်သတ္တဝါများအုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတိရစ္ဆာန်များသည် အမည်နှင့်လိုက်အောင်ပင် ကြောင်နှင့် အသွင်တူသည့်အပြင် ဆင်းသက်လာသည့် မျိုးရိုးမှာလည်း နီးစပ်ကြသည်။ ဤမျိုးစဉ်ခွဲတွင် - 

# ကြောင်မျိုးရင်း (Felidae)၊ 
# ဟိုင်အီးနားများ (Hyaenidae)၊ 
# ဝံပိုင့်များ (Viverridae)၊ 
# မြွေပါများ (Herpestinae)၊  
# ဖော့ဆာများ (Eupleridae)၊  
# လင်စိုင်များ (Prionodontidae)၊  
# အာဖရိကဝံပိုင့်များ (Nandiniidae)၊  

ဟူသည့် မျိုးရင်း (၇) ခုပါဝင်သည်။ **ကြောင်အသွင်ရှိ တိရစ္ဆာန်များ**အုပ်စုထဲတွင် ထိုမျိုးရင်း(၇)ခုဖြင့် မျိုးရင်းခွဲ (၁၂)ခု၊ မျိုးစု (၅၆)စု နှင့် မျိုးစိတ် (၁၁၄) ခု ပါဝင်သည်။

## ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း 
### ရှင်သန်တည်ရှိဆဲ အုပ်စုများ 
* မျိုးစဉ်ခွဲ။ "**Feliformia**" (**ကြောင်အသွင်ရှိ တိရစ္ဆာန်များ**)
** မျိုးရင်း။ *"Eupleridae"* (ဖော့ဆာများ)
** မျိုးရင်း။ *"Felidae"* (ကြောင်မျိုးရင်း)
*** မျိုးရင်းခွဲ။ *"Felinae"* (ကြောင်မျိုးရင်းခွဲ)
*** မျိုးရင်းခွဲ။ *"Pantherinae*" (ကြောင်ကြီးမျိုးရင်းခွဲ)
**** မျိုးစု။ *"Panthera"* (ကြောင်ကြီးမျိုး) 
**** မျိုးစု။ *"Neofelis"* (အင်းကျားမျိုး)
** မျိုးရင်း။ *"Nandiniidae"* (အာဖရိကဝံပိုင့်မျိုး)
** မျိုးရင်း။ *"Viverridae"* (ဝံပိုင့်များ)
***မျိုးရင်းခွဲ။ *"Paradoxurinae"*
****မျိုးစု။ *"Arctictis"* (ဝံကြောင်)
****မျိုးစု။ *"Peguma"* (ကြောင်ဝံနဂါး)
****မျိုးစု။ *"Paradoxurus"* (ကြောင်ဝံပိုက်)
** မျိုးရင်း။ *"Hyaenidae"* (ဟိုင်အီးနားများ)
** မျိုးရင်း။ *"Herpestidae"* (မြွေပါများ)
** မျိုးရင်း။ *"Prionodontidae"* (လင်စိုင်များ)
***မျိုးရင်းခွဲ။ *"Prionodontinae"* (လင်စိုင်များ)
****မျိုးစု။ *"Prionodon"* (လင်စိုင်များ)
*****မျိုးစိတ်။ *"Prionodon linseng"* (လင်စိုင်ကြား)
*****မျိုးစိတ်။ *"Prionodon Perdicolor"* (လင်စိုင်ပြောက်)

### မျိုးသုဉ်းသွားသော အုပ်စုများ 
* † *Barbourofelidae*
* † *Nimravidae*
* † *Stenoplesictidae*
* † *Percrocutidae*

### မျိုးစဉ်ပြဇယားကားချပ် 
## ကိုးကား