ဇွန် ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားမှု

၁၉၈၇ ဇွန် ၁၀ မှ ၂၉ အထိ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော နိုင်ငံလုံးကျွတ် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည့် **ဇွန် ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားမှု** () ကို **ဇွန် ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှု** နှင့် **ဇွန် ဒီမိုကရေစီအုံကြွမှု** ဟုလည်း လူသိများသည်။ ရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပရန်နှင့် ယနေ့‌ခေတ် တောင်ကိုရီးယားအစိုးရဖြစ်သော ဆဋ္ဌမမြောက်နိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည့် အခြားဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေးများကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် ဆန္ဒပြမှုများဖြင့် တည်ဆဲအစိုးရအား ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သည်။

စစ်တပ်အာဏာရှင် သမ္မတချန်ဒူးဝှမ်က ရိုထေဝူးအား နောင်သမ္မတလောင်းအဖြစ် ရွေးချယ်မှုကို ဇွန် ၁၀ ရက်၌ ကြေညာသည်။ သမ္မတတိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်မည့် တောင်ကိုရီးယားဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးကို ရွှေ့ဆိုင်း ကြန့်ကြာစေမည့်လုပ်ရပ်ဖြစ်သော ချွန်၏နေရာဆက်ခံသူအား လူသိရှင်ကြားခန့်အပ်မှုသည် အန္တိမစော်ကားမှုတစ်ရပ်အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ကျောင်းသားများနှင့် အခြားအဖွဲ့များ၏ ဆန္ဒပြပွဲများကြောင့် အာဏာပိုင်များအပေါ် ဖိအား တိုးလာသည်မှာ အချိန်အတန်ကြာခဲ့ပြီဟု ဆိုသော်ငြားလည်း ကြေညာချက်ကြောင့် ကြီးမားပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်ပွဲများ အစပျိုးသွားခဲ့သည်။

၁၉၈၈ အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲများမတိုင်မီ အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြေရှင်းရန် ဆန္ဒမရှိခြင်းနှင့် အတိုက်အခံအင်အားစု အတွင်းက အကွဲအပြဲများကြောင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်သော ရွေးကောက်ပွဲများအား ရို အနိုင်ရမည်ဟု (မှန်မှန်ကန်ကန်) ယူဆသဖြင့် ၁၉၈၇ ဇန်နဝါရီ ၁၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ 

ပါ့ခ်ဂျုံချိုလ်၏ သေဆုံးမှုဖြစ်ရပ်ဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို အစပထမပိုင်း၌ ဖိနှိပ်ထားသော်လည်း တရားမျှတမှုအတွက် ကတ်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးများ အစည်းအရုံး Catholic Priests Association for Justice (CPAJ) က မေလ ၁၈ တွင် အမှန်တရားကို ပြည်သူ့ထံ ဖွင့်ချခဲ့ရာမှ အများပြည်သူမကျေနပ်ချက် ပိုတောက်လောင်လာခဲ့သည်။ CPAJ က သူ့အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဇွန် ၁၀ ဆန္ဒပြပွဲကို စီစဉ်ခဲ့သည်။ 

### လီဟန်ယိုးလ် သေဆုံးမှု 
ဆန္ဒပြမှုများ အရှိန်အဟုန်မြင့်လာစဉ် ယွန်ဆေးတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများက ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒပြပွဲသို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်။ ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ယွန်ဆေးတက္ကသိုလ်ကျောင်းသား လီဟန်ယိုးလ် မျက်ရည်ယိုဗုံးစ ဦးခေါင်းခွံတွင် ဖောက်ဝင်သွားသဖြင့် ဒဏ်ရာအကြီးအကျယ်ရရှိသည်။ စိုးရိမ်ရသည့် အနေအထားဖြင့် ပင် နောက်ပိုင်းဆန္ဒပြမှုများ၌ သင်္ကေတဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာဏာပိုင်များက လူထုတောင်းဆိုမှုများအား သဘောတူညီ လိုက်ပြီးသည့်နောက် ရရှိခဲ့သောဒဏ်ရာများကြောင့် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် လီဟန်ယိုးလ် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၉ ရက်နေ့၌ ကျင်းပသော သူ၏ နိုင်ငံတော်ဈာပနသို့ ပြည်သူ ၁.၆ သန်းကျော်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မေ ၁၈ နိုင်ငံတော်သုဿန်၌ မြုပ်နှံသည်။ 

## အဓိကကျသော ဆန္ဒပြမှုများ 
ဇွန်လ ၁၀ ရက် Jamsil ကွင်းတွင် ကျင်းပသော ဒီမိုကရက်တစ် တရားမျှတမှုပါတီ၏ ပါတီညီလာခံ၌ ရိုထေဝူးအား သမ္မတရာထူးအတွက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ်အမည်စာရင်းတင်သွင်းသည်။ ဆိုးလ်အပါအဝင် မြို့ပေါင်း ၂၂ မြို့ တွင် လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၄၀၀၀၀ ပါဝင်ဆင်နွှဲသော အဓိကျသည့်ဆန္ဒပြမှုများ တနိုင်ငံလုံးအနှံ့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ သည်။ လူနေမှု အဆင့်အတန်းအားလုံး မှ လူများစွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲ အားပေးခဲ့ကြသည်။  

ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ပြုလုပ်သော *မျက်ရည်ယိုဗုံး အသုံးပြုမှု စွန့်ပယ်ရေး နိုင်ငံလုံးကျွတ် စီတန်း လှည့်လည်မှု* (최루탄추방국민대회) ကြောင့် မြို့ပေါင်း ၁၆ မြို့တွင် လူပေါင်း ၁ သန်းခွဲ လမ်းပေါ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ ယခင်က ဘေးထွက်နေခဲ့ကြသော ဉာဏအလုပ်သမားများပါ ဆန္ဒပြပွဲတွင်ပါဝင်လာကြပြီး အိမ်သာသုံးစက္ကူများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခြင်း၊ အားပေးခြင်း နှင့် ထောက်ခံမှုအား အသံထွက် ထုတ်ဖော်ခြင်းတို့ကို ပြုခဲ့ကြသည်။ ဇွန်လ ၁၉ တွင် စစ်တပ်ကို စုစည်းထားရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း ဂွမ်ဂျူးအကြမ်းဖက်လူသတ်ပွဲ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အမိန့်ကို နာရီပိုင်းအတွင်း ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ *နိုင်ငံလုံးကျွတ်ငြိမ်းချမ်းစွာချီတက်ပွဲ* (국민평화대행진) ကို ဂတ်ဘုံ (ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရရှိရေး နိုင်ငံလုံးကျွတ်လှုပ်ရှားမှု ဌာနချုပ် - 민주헌법쟁취국민운동본부) တွင် ဇွန် ၂၆ က ပြုလုပ်ရာ မြို့ပေါင်း ၃၄ မြို့တွင် လူ ၁ သန်းကျော်ပါဝင်ပြီး ၃၄၆၇ ဦး အထိန်းသိမ်းခံရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဆန္ဒပြသူများ၏ တောင်းဆိုမှုကို အလျော့ပေးခဲ့ရပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန် နှင့် ဂင်မ်ဒေးဂျုံ ကို လွှတ်ပေးရန် ကတိခံသည့် ဇွန် ၂၉ ကြေညာချက်ကို ရိုထေဝူးက ထုတ်ပြန်ခဲ့ရသည်။

## နောက်ဆက်တွဲဂယက် 
### ၁၉၈၇ အလုပ်သမားအရေးလှုပ်ရှားမှုကြီး 
ဇွန်လ ဒီမိုကရေစီရေးအုံကြွမှုအပြီး ဟျွန်ဒိုင်း အင်ဂျင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု အစည်းအရုံးကို အူလ်ဆန်၌ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် တည်ထောင်သည်။ အလုပ်သမားများစွာက အလုပ်သမားအစည်းအရုံးများ တည်ထောင်ပြီး သပိတ်မှောက်ကြသည်။ ဇူလိုင်နှင့် စက်တင်ဘာအကြား အလုပ်သမားအစည်းအရုံးသစ် ၁၀၆၀ အထိ ဖွဲ့စည်းလာနိုင်ပြီး သပိတ်မှောက်မှု ၃၄၅၈ ကြိမ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

### ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား နဝမအကြိမ် ပြင်ဆင်ခြင်း 
၆/၂၉ ကြေညာချက်အပြီးတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်မှုကို အလေးအနက်စတင်နိုင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၂ တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းအား ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၂၈ တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရိုထေဝူး သမ္မတအဖြစ် စတင်ထမ်းဆောင်ချိန်၌ တရားဝင် စတင်အသက်ဝင်ခဲ့သည်။ 

ဒဿမမြောက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အများပြည်သူအခွင့်အရေးကို ခိုင်မာအားကောင်းစေသည်။ သဘာဝတရားက ပေးအပ်ထားသောအခွင့်အရေး နှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများကို အတိအလင်း ဖော်ပြထားသည်။ သမ္မတတိုက်ရိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှုကို အကောင်အထည်ဖော်သည်။ ကိုရီးယားနိုင်ငံ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံ၏ အာဏာကို အသာစီးပေးသည့်အလို့ငှာ သမ္မတ၏ ဩဇာသက်ရောက်မှု ကို လျော့ချသည်။ 

### တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ပွဲ 
ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့၌ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်တရားမျှတမှုပါတီ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ရိုထေဝူးက နေရာ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပြီး ချွန်း ရွေးချယ်ထားသော ဆက်ခံသူ အဖြစ်ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ၁၉၈၇ ဒီဇင်ဘာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရန် စစ်မှန်ခိုင်မာသောထောက်ခံမှုကို မဲဆန္ဒနယ်မြေများအတွင်း လုံလုံလောက်လောက် ရရှိခဲ့သည်။ ဂင်မ်ဒေးဂျုံ နှင့် ဂင်မ်ယောင်ဆမ်တို့ အချင်းချင်း မပူးပေါင်းနိုင်သည့်အပြင် ရွေးကောက်ပွဲ နောက်တကြိမ်ပြန်လုပ်ရမည့် ၂ ဆင့် ပြန်လည်မဲပေးသည့် စနစ်ကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုခဲ့သည့်အတွက် အတိုက်အခံအုပ်စုအတွင်း အကွဲအပြဲက ရို၏ ရပ်တည်မှုအတွက် ကြီးစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ 

သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ ၂ ပတ်အလို၌ ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်း အမှတ် ၈၅၈ သည် ဘန်ကောက်မြို့သို့ ပျံသန်းနေစဉ် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး ယင်းပေါက်ကွဲမှုမှာ မြောက်ကိုရီးယား၏ လုပ်ကြံမှုဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကျူးလွန်ခဲ့သူများအနက်မှ အေးဂျင့် တဦးဖြစ်သော ဂင်မ်ဟွန်ဟွေအား ဆိုးလ်သို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင် လာနိုင်ရာ ရိုထေဝူးအတွက် အမြတ်ထွက်စေမည့် အနေအထားဖြစ်ခဲ့သည်။  

ရွေးကောက်ပွဲကို ဒီဇင်ဘာ ၁၆ တွင် ကျင်းပနိုင်ခဲ့ရာ လာရောက်မဲပေးသူ ၈၉.၂ ရာခိုင်နှုန်းတွင် ၃၆.၆ ရာခိုင်နှုန်း မဲ ရရှိသဖြင့် ရိုထေဝူးက အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အတိုက်အခံမဲ ကွဲသွားပြီး ဂင်မ်ယောင်ဆမ် က ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ဂင်မ်ဒေးဂျုံ က ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းအသီးသီးရသည်။ ဤရွေးကောက်ပွဲက ဆဋ္ဌမမြောက်ပြည်သူ့နိုင်ငံတော် နိဒါန်းကို  အမှတ်သညာ ပြုလိုက်သည်။ 

## ရေပန်းစားယဉ်ကျေးမှု 
၁၉၈၇ ဇွန်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ကိုရီးယားနိုင်ငံသမိုင်းအပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပြည်လုံးကျွတ် ဒီမိုကရေစီ လိုလားဆန္ဒပြမှုများအား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ကျောင်းသား ပါ့ခ်ဂျွန်ချိုလ်၏ သေဆုံးမှုက ပေါ်ပေါက်စေခဲ့ပုံကို ဂျန်ဂျွန်းဟွမ် ရိုက်ကူးသည့် ၂၀၁၇ ရုပ်ရှင် *1987: When the Day Comes* က သရုပ်ဖော်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* ထျန်းအန်းမန် အရေးအခင်း (၁၉၈၉)

## ကိုးကား