ဥပက္ကိလေသတရား

**ဥပက္ကိလေသ** ဟူသည် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်နေသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (၁၀) ပါးကို ဆိုလိုသည်။ ဤတရားများသည် အထူးသဖြင့် ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ရှုမြင်သည့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၏ နုနယ်သော အဆင့် (တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်) သို့ ရောက်ရှိသောအခါတွင် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသည်။

ဤတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် တရားအားထုတ်မှု၌ တိုးတက်နေခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သော်လည်း၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ၎င်းတို့ကို မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဟု အထင်မှားကာ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်း နှစ်သက်မိပါက ဝိပဿနာ လမ်းကြောင်းမှန်မှ သွေဖည်သွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသောကြောင့် "ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်းများ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

### ဥပက္ကိလေသ ဖြစ်ပေါ်တတ်သူနှင့် မဖြစ်ပေါ်တတ်သူများ
ဝိပဿနုပက္ကိလေသ တရား (၁၀) ပါးသည် ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး၌ ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်ပေ။ အောက်ပါ ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့၏ သန္တာန်၌ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဟု ဆိုပါသည်။

၁။  **အရိယာသာဝက** - မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ။
၂။  **ကျင့်စဉ်လွဲချော်သူ** - သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်တစ်ခုခု ချွတ်ချော်နေသူများ။
၃။  **တရားအားထုတ်မှု စွန့်လွှတ်သူ** - ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကို စိတ်ဓာတ်ကျ၍ စွန့်ပယ်ထားသူများ။
၄။  **ပျင်းရိသူ** - သီလ စသည်နှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ပျင်းရိ၍ တရားအားမထုတ်သူများ။

ယင်းတရားများသည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်မှန်ပေါ်၌တည်၍ အားထုတ်မှု မပြတ်သော (သမ္မာပဋိပန္န၊ အာရဒ္ဓဝိပဿက) ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌မူ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သဘောရှိသည်ဟု မှတ်သားပါလေ။

### ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါး
### ၁။ ဩဘာသ (အရောင်အလင်း)
ရုပ်၊ နာမ်၊ အကြောင်း၊ အကျိုးတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ အဖန်တလဲလဲ ဝိပဿနာရှုသောအခါ ဉာဏ်ထက်မြက်လာသည်နှင့်အမျှ ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်နှင့် ထိုမှဆင့်၍ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်များတွင် ပါဝင်သည့် ဝဏ္ဏဓာတ် (အရောင်) တို့သည် အလွန်တောက်ပလာသည်။ ထိုအရောင်အလင်းသည် ယောဂီ၏ ကိုယ်တွင်း၌ သာမက ကိုယ်ပြင်ပ လောကဓာတ်တိုင်အောင်ပင် ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။

* **အထင်မှားပုံ** - ယောဂီသည် "ငါ့သန္တာန်၌ ယခင်က ဤသို့သော အရောင်အလင်းမျိုး မဖြစ်ပေါ်စဖူး၊ ငါ မဂ်ဖိုလ်ရပြီ" ဟု အရောင်အလင်းကိုပင် မဂ်ဖိုလ်ဟု စွဲလမ်းကာ မူလကမ္မဋ္ဌာန်းကို စွန့်၍ ထိုအရောင်အလင်းကို သာယာနေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုအရောင်အလင်းကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ၏အတ္တ" ဟု မစွဲလမ်းဘဲ၊ ၎င်းသည်လည်း စိတ္တဇဥတုဇရုပ်တရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောရှိကြောင်း ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ ဝိပဿနာရှုရမည်။

### ၂။ ဉာဏ (ဝိပဿနာဉာဏ်)
ဤအဆင့်တွင် ယောဂီ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ အလွန်ထက်မြက်စူးရှကာ သင်္ခါရတရားတို့ကို လျင်မြန်စွာ ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိလာသည်။

* **အထင်မှားပုံ** - မိမိ၏ ထက်မြက်သောဉာဏ်ကိုပင် "ဤသည် မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်မည်" ဟု သာယာကျေနပ်ကာ တရားရှုမှတ်မှုကို ရပ်တန့်ထားတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုဉာဏ်သည်လည်း သင်္ခါရတရားဖြစ်၍ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်သော အနိစ္စသဘော၊ ဒုက္ခသဘော၊ အတ္တမဟုတ်သော အနတ္တသဘောသာ ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ရှုမှတ်ရမည်။

### ၃။ ပီတိ (နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း)
ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်၍ အလွန်အားကောင်းသော ပီတိ (၅) မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။

၁။  **ခုဒ္ဒကာပီတိ** - ကြက်သီးမွေးညင်းထစေသော ပီတိအသေးစား။
၂။  **ခဏိကာပီတိ** - လျှပ်စီးကဲ့သို့ ခဏခဏဖြစ်သော ပီတိ။
၃။  **ဩက္ကန္တိကာပီတိ** - ပင်လယ်လှိုင်းကဲ့သို့ ရင်ထဲတွင် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်သော ပီတိ။
၄။  **ဥဗ္ဗေဂါပီတိ** - ကိုယ်ကို မြောက်တက်စေပြီး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်စေသော ပီတိ။
၅။  **ဖရဏာပီတိ** - တစ်ကိုယ်လုံးကို ပြည့်နှက်စိမ့်ဝင်သွားသော အလွန်ငြိမ်းချမ်းသည့် ပီတိ။

ဤအဆင့်တွင် အထူးသဖြင့် ဖရဏာပီတိသည် လွန်ကဲစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

* **အထင်မှားပုံ** - မကြုံစဖူး ခံစားရသော ထိုငြိမ်းချမ်းသည့် ပီတိကို အရိယာဖိုလ်၏ ချမ်းသာဟု အထင်မှားကာ သာယာနေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုပီတိသည်လည်း စိတ်နှင့်ယှဉ်သော စေတသိက်နာမ်တရားမျှသာဖြစ်၍ မမြဲသောသဘောရှိကြောင်း ဝိပဿနာရှုရမည်။

### ၄။ ပဿဒ္ဓိ (စေတသိက်နှင့် စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်း)
กาย၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှု၊ စိတ်၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှုတို့ ကင်းစင်ပြီး အလွန်အေးငြိမ်းပေါ့ပါးနူးညံ့ကာ တရားရှုမှတ်၍ ကောင်းနေသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ အစရှိသော ယုဂဠစေတသိက် (၁၂) လုံးတို့ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

* **အထင်မှားပုံ** - ဤသို့ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး အလွန်ငြိမ်းအေးနေသည်ကို နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းဟု မှတ်ထင်ကာ နှစ်သက်နေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုငြိမ်းအေးမှုသည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ပျက်ရမည့် သင်္ခါရတရားသာဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ရမည်။

### ၅။ သုခ (ချမ်းသာခြင်း)
အလွန်မွန်မြတ်သော စေတသိကသုခ (စိတ်ချမ်းသာမှု) သည် တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့လျက် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထိုသုခဝေဒနာကြောင့် တစ်ကိုယ်လုံး ကြည်လင်ချမ်းမြေ့နေသည်။

* **အထင်မှားပုံ** - ဤထူးကဲသော ချမ်းသာကိုပင် ဖလသမာပတ်ချမ်းသာဟု စွဲယူကာ တရားရှုမှတ်မှုကို လွှတ်လိုက်တတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုသုခဝေဒနာသည်လည်း ခံစားမှု နာမ်တရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်း လက္ခဏာရှိကြောင်း ရှုပွားရမည်။

### ၆။ အဓိမောက္ခ (သဒ္ဓါတရား)
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာနှင့် မိမိ၏ ကျင့်စဉ်အပေါ်၌ ယခင်ကထက် အဆပေါင်းများစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါတရား) အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

* **အထင်မှားပုံ** - မိမိ၏ မတုန်မလှုပ်သော သဒ္ဓါတရားကို အရိယာတို့၏ အစလသဒ္ဓါ (မတုန်လှုပ်သော သဒ္ဓါ) ဟု အထင်ရောက်ကာ ကျေနပ်နေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - အားကောင်းသော ထိုသဒ္ဓါတရားသည်လည်း စိတ်၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုသာ ဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောကို ဆင်ခြင်ရမည်။

### ၇။ ပဂ္ဂဟ (ဝီရိယ)
မလျော့သော၊ မတောင့်တင်းလွန်းသော၊ ညီမျှသော ဝီရိယသည် အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး တရားရှုမှတ်ရာ၌ မပင်ပန်းဘဲ အစဉ်တစိုက် အားထုတ်နိုင်လာသည်။

* **အထင်မှားပုံ** - မိမိ၏ အားကောင်းသော ဝီရိယကိုပင် မဂ်၏ အင်္ဂါဖြစ်သော သမ္မာဝါယာမဟု စွဲလမ်းကာ သာယာနေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ဤဝီရိယသည်လည်း ဖြစ်ဆဲနာမ်တရားစုတွင် ပါဝင်သော စေတသိက်တစ်ခုသာဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောကို ရှုရမည်။

### ၈။ ဥပဋ္ဌာန (သတိ)
ကျောက်စာတိုင်ကဲ့သို့ မြဲမြံခိုင်မာသော သတိသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ရှုမှတ်လိုသော အာရုံတိုင်းကို ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ အမှတ်ရနေသည်။ မည်သည့် ရုပ်နာမ်ကိုမဆို မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်နိုင်စွမ်းရှိလာသည်။

* **အထင်မှားပုံ** - မိမိ၏ ထက်မြက်စူးရှသော သတိကို မဂ်၏ အင်္ဂါဖြစ်သော သမ္မာသတိဟု မှတ်ထင်ကာ နှစ်ခြိုက်နေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုသတိသည်လည်း ဖြစ်ပျက်သဘောဆောင်သော နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း လက္ခဏာရေးတင်၍ ရှုရမည်။

### ၉။ ဥပေက္ခာ (လျစ်လျူရှုနိုင်ခြင်း)
သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို အလွန်ထင်ရှားစွာ မြင်နေသောကြောင့် တရားရှုမှတ်ရာ၌ အထူးတလည် ကြောင့်ကြစိုက်စရာမလိုဘဲ အလယ်အလတ် သဘောဖြင့် လျစ်လျူရှုနိုင်စွမ်းရှိလာသည်။ ယင်းကို **ဝိပဿနုပေက္ခာ** ဟုခေါ်သည်။

* **အထင်မှားပုံ** - ဤသို့ အကောင်းအဆိုးမမြင်ဘဲ လျစ်လျူရှုနိုင်သည့် သဘောကို အရိယာတို့၏ ဥပေက္ခာဟု ထင်မှတ်ကာ သာယာနေတတ်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ဤဥပေက္ခာသည်လည်း တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက်၏ အစွမ်းဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောလက္ခဏာရှိကြောင်း ဆင်ခြင်ရမည်။

### ၁၀။ နိကန္တိ (တပ်မက်နှစ်သက်ခြင်း)
အထက်ပါ ဩဘာသမှ ဥပေက္ခာအထိ တရား (၉) ပါးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဝိပဿနာဘာဝနာအပေါ်၌ သိမ်မွေ့စွာ တပ်မက်နှစ်သက်မှု (တဏှာ) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤနိကန္တိသည် အလွန်သိမ်မွေ့သောကြောင့် ကိလေသာဖြစ်မှန်းပင် သိနိုင်ခဲသည်။ ယောဂီသည် ဝိပဿနာဘာဝနာ၌ အလွန်ပျော်မွေ့နေသည်ဟုသာ သဘောပေါက်နေတတ်သည်။

* **သဘောသဘာဝ** - အခြား ဥပက္ကိလေသ (၉) ပါးသည် ကိလေသာ၏ တည်ရာ (ဝတ္ထု) များသာဖြစ်သော်လည်း၊ ဤနိကန္တိမှာမူ တပ်မက်မှု (လောဘ) ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသ အစစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အာရုံပြု၍ နောက်ထပ် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ထပ်ဖြစ်နိုင်သေးသောကြောင့် ကိလေသာ၏ တည်ရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်ပြန်သည်။
* **ကျော်လွှားနည်း** - ထိုသိမ်မွေ့သော တပ်မက်မှုကို ထက်မြက်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် "တပ်မက်နေသည်" ဟု သိမ်းဆည်းမှတ်သားကာ ၎င်း၏ ဖြစ်ပျက်ကိုပင် လက္ခဏာရေးတင်၍ ရှုပွားရမည်။

### နိဂုံး
ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါးသည် ဝိပဿနာခရီးတွင် ကြုံတွေ့ရတတ်သော အရေးကြီးသည့် မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ မစွဲလမ်း၊ မသာယာဘဲ "ဤသည် မဂ်မဟုတ်၊ ဤသည် ဖိုလ်မဟုတ်၊ ဤသည်မှာ ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်းသာ ဖြစ်သည်" ဟု ပိုင်းခြားသိမြင်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုဖြစ်ပေါ်လာသော ဥပက္ကိလေသတရားတို့ကိုပင် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှုခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို ကျော်လွှားကာ ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့်ဆင့်သို့ တက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

### ပြင်ပလင့်များ
* ဥပက္ကိလေသာလောက
* ဥပက္ကိလေသပိုင်း
* [အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသ (၁၈) ပါး](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပထမတွဲ/အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း#(စ)_အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏_ညစ်နွမ်းကြောင်း_ဥပက္ကိလေသ_(၁၈)_ပါး)
* သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်မှ ဥပက္ကိလေသတရား ၁၀-ပါး
* ယောဂိပါရဂူကျမ်းမှ ဥပက္ကိလေသ တရား ဆယ်ပါးကို ပြခြင်း
* ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့ကို ပြဆိုချက်
* [ဥပက္ကိလေသတရား (၁၁) ပါး](https://my.wikisource.org/wiki/တောကိုသာ_ရှင်းလင်းပါ-ဒု#ဥပက္ကိလေသတရား_(၁၁)_ပါး)
* ဩဘာသ = အရောင်အလင်း
### ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ