ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်

(ရုပ်နာမ်တရားတို့၏) ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း-အဖြစ်အပျက်-ကိုသိသောဉာဏ်။ (ဝိပဿနာတရားပွားများ အားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ သမ္မသနဉာဏ်၊ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၊ ဘင်္ဂဉာဏ်စသည်ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ် (၁၀) ပါးတို့တွင် ဒုတိယဖြစ်သောဉာဏ်တည်း။) ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် နိစ္စသညာစသည်တို့ကို ပယ်ရှားခြင်းကြောင့် ဉာဏ်အမြင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လာသဖြင့် သမ္မသနဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်သောအခါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို ရအောင် ဆက်လက် အားထုတ်ရ၏။ ယင်းသို့ အားထုတ်ရာ၌—

(၁) ရှေးဦးစွာ အကျဉ်းနည်းအားဖြင့် အားထုတ် နှလုံးသွင်းခြင်း။
(၂) ထို့နောက် အကျယ်နည်းအားဖြင့် အားထုတ် နှလုံးသွင်းခြင်း-
ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုတွင် အကျဉ်းနည်းအားဖြင့် အားထုတ်နှလုံးသွင်းရာ၌ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်ဝေဒနာ အစရှိသော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (ဥဒယသဘော) ကိုလည်းကောင်း၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးပုံ၊ ချုပ်ပျောက်ပုံ (ဝယသဘော) ကိုလည်းကောင်း အထပ်ထပ် ရှုမှတ်၏။ ယင်းသို့ ရှုမှတ်သောအခါ ထိုယောဂီ၌ ဤသို့အသိဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏—

ဤရုပ်နာမ်တရားများသည် ယခုလို ဖြစ်ပေါ်မလာမီ ရှေးက (ဖြစ်ပေါ်လာဘို့အတွက်) ကြိုတင်၍ အဆင်သင့် စုဝေးနေကြသည်လည်းမဟုတ်၊ ဖြစ်ပေါ်ဆဲအခိုက်မှာလည်း အခြားတနေရာမှ ဘွားကနဲ ထွက်လာသကဲ့သို့ အစုလိုက် အပုံလိုက် ထွက်လာကြသည်လည်း မဟုတ်၊ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးနေဆဲ အခိုက်မှာလည်း အခြားအရပ်ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်လည်း မဟုတ်၊ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးပြီးသည့်အခါမှာလည်း တနေရာ၌ စုပုံထပ်နေကြသည်လည်း မဟုတ်။ စောင်းတီးသောအခါ စောင်းသံမမြည်မီက ဖြစ်ဘို့ရာ အဆင်သင့် စုဝေးရပ်တည်နေသော စောင်းသံဟူ၍လည်း မရှိ၊ စောင်းသံမြည်နေဆဲအခါမှာလည်း ထိုစောင်းသံသည် အုပ်စုလိုက် ထွက်ပေါ်လာသည် မဟုတ်၊ ကွယ်ပျောက်နေဆဲ အခိုက်မှာလည်း ထိုစောင်းသံသည် အခြားတနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသည်မဟုတ်၊ သူ၏မြည်ခြင်းကိစ္စ ပြီးသွားသည့်အခါမှာလည်း အခြားတနေရာ၌ စုဝေးရပ်တည်နေသည်လည်း မဟုတ်။
အမှန်တကယ်အားဖြင့်ကား စောင်း၊ လက်ခပ်၊ စောင်းသမား၏ အားစိုက်တီးမှု ဝီရိယ ဤသုံးမျိုး ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ရှေးက အဆင်သင့်မရှိသော စောင်းသံသည် ရုတ်တရက် ပေါ်ထွက်လာ၏၊ ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်သွား၏။ ဤအတူပင် အားလုံးသော ရုပ်နာမ်တရားတို့သည်လည်း ရှေးက အဆင်သင့်ရှိပြီး ဖြစ်ပေါ်နှင့်ပြီး မဟုတ်ဘဲ ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်သွားကုန်၏။ ဤသို့ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ အသိဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

ယင်းသို့ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက် (ဥဒယဗ္ဗယ) သဘောကို အကျဉ်းနည်း နှလုံးသွင်းမှုပြုပြီးနောက် အကျယ်နည်းအားဖြင့်လည်း ဤသို့ နှလုံးသွင်းမှု ပြု၏။

### ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် (၅၀)
ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်း (ဥဒယ) သဘောကို ရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖော်ပြလတ္တံ့သော ငါးမျိုးသော လက္ခဏာတို့ကိုလည်း ရှု၏။

(၁) ရူပက္ခန္ဓာသည် အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်မဟုတ်၊ ရှေးဘဝက အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းတရား ရှိခဲ့ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်သာ ဤဘဝ၌ ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏ ဟု အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းရှိခြင်း ဖြစ်ခြင်း (အတ္ထိတာလက္ခဏာ) ကိုလည်း ရှု၏။ 

(၂) ရှေးဘဝက တဏှာဟူသော အကြောင်း ရှိခဲ့ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဤဘဝ၌ ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်ရ၏ ဟု တဏှာဟူသော အကြောင်းတရား၏ ရှိခြင်း ဖြစ်ခြင်း (အတ္ထိတာလက္ခဏာ) ကိုလည်း ရှု၏။ 

(၃) ထိုရူပက္ခန္ဓာသည် ရှေးဘဝက အကြောင်းကံကြောင့်လည်း ဖြစ်ရ၏ဟု အကြောင်းကံ၏ ရှိခြင်း ဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာကိုလည်း ရှု၏။ 

(၄) ယခုဘဝ၌ စားမျိုအပ်သော ကဗဠီကာရအာဟာရကြောင့်လည်း ဖြစ်၏ ဟု အာဟာရ အကြောင်းတရား၏ ရှိခြင်း ဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာကိုလည်း ရှု၏။ 

(၅) ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်နေဆဲ အခိုက်အတန့် ခဏပိုင်း အချိန်အတွင်းမှာလည်း ထိုရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်း (နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ) ကိုလည်း ရှု၏။ ဤသို့အားဖြင့် လက္ခဏာ ငါးမျိုးတို့ကို ရှု၏။
ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း (ဝယ) သဘောကို ရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖော်ပြလတ္တံ့သော ငါးမျိုးသော လက္ခဏာတို့ကို ရှု၏။ 

(၁) အဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာလည်း ချုပ်ပျောက်ပျက်စီး၏ ဟု အကြောင်းအဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးခြင်း လက္ခဏာကိုလည်း ရှု၏။
(၂) တဏှာ၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာလည်း ချုပ်ရ၏ ဟု အကြောင်း တဏှာ၏ ချုပ်ခြင်း လက္ခဏာကိုလည်း ရှု၏။ 
(၃) အကြောင်းကံ၏ ချုပ်ခြင်းလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း၊ 
(၄) အာဟာရ၏ ချုပ်ခြင်းလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း၊ 
(၅) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးနေဆဲ အခိုက်အတန့် ခဏပိုင်း အချိန်အတွင်း၌ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း (ဝိပရိဏာမ) လက္ခဏာကိုလည်းကောင်း ရှု၏။ ဤသို့အားဖြင့် ငါးမျိုးသော လက္ခဏာတို့ကို ရှု၏။ ဤသို့လျှင် အဖြစ် (ဥဒယ) သဘောကို ရှုရာ၌ လက္ခဏာငါးမျိုး ရှုပွား၍၊ အပျက် (ဝယ) သဘောကို ရှုရာ၌ လက္ခဏာငါးမျိုးတို့ကို ရှုပွားသောကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဥဒယသဘောကို ရှုရာ၌ အကျယ်နည်းအားဖြင့် လက္ခဏာ (၁၀) မျိုးတို့ကို ရှုပွား၏။

ထို့အတူ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဥဒယသဘောကို ရှုရာ၌လည်း (၁) အဝိဇ္ဇာ (၂) တဏှာ (၃) ကံ (၄) ဖဿ ဟူသော အကြောင်းလေးမျိုး၏ ဖြစ်ခြင်း (ရှိခြင်း) လက္ခဏာကို ရှုခြင်းနှင့် (၅) နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ရှုခြင်းအားဖြင့် လက္ခဏာငါးမျိုးကို ရှု၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဝယလက္ခဏာကို ရှုရာ၌လည်း ထိုအဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ၊ ဖဿ ဟူသော အကြောင်းလေးမျိုး၏ ချုပ်ခြင်းလက္ခဏာကို ရှုခြင်းနှင့် ဝိပရိဏာမလက္ခဏာကို ရှုခြင်းအားဖြင့် လက္ခဏာငါးမျိုးတို့ကို ရှု၏။ ဤသို့လျှင် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဥဒယဝယသဘောကို ရှုရာ၌လည်း အကျယ်နည်းအားဖြင့် လက္ခဏာ (၁၀) မျိုးကို ရှု၏။

သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့၌လည်း ဝေဒနာက္ခန္ဓာနည်းတူပင် လက္ခဏာ (၁၀) ပါးတို့ကို ရှု၏။ ဝိဉာဏက္ခန္ဓာ၌မူ ယခင်အကြောင်းလေးမျိုးတို့တွင် ဖဿနေရာ၌ နာမ်ရုပ်ကို လဲလှယ်ထည့်သွင်းယူရ၏။ ဤသို့အားဖြင့် ခန္ဓာငါးပါး၌ လက္ခဏာ (၅၀) ရှုသောကြောင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည်လည်း (၅၀) ပင် ရှိလေသည်။

ယင်းသို့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အဖြစ်အပျက် သဘောကို အကျယ်ရှုရာ၌ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ ဖြစ်ကြရပုံကို လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းတရားတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ ချုပ်ကြရပုံကိုလည်းကောင်း သိမြင်ခြင်းသည် (ပစ္စယ=) အကြောင်းအားဖြင့် အဖြစ်အပျက်သဘောကို သိမြင်ခြင်းမည်၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ ဖြစ်နေဆဲခဏ၌ ထိုရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ) ကိုလည်းကောင်း၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးဆဲခဏ၌ ထိုရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်း (ဝိပရိဏာမ) လက္ခဏာကိုလည်းကောင်း သိမြင်ခြင်းသည် ခဏ (အခိုက်အတန့် ကာလ) အားဖြင့် အဖြစ်အပျက်သဘောကို သိမြင်ခြင်းမည်၏။

ယင်းသို့ ပစ္စယအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခဏအားဖြင့်လည်းကောင်း ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အဖြစ်အပျက်သဘောကို သိမြင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သန္တာန်၌ (၁) သစ္စာလေးပါး (၂) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား (၃) နည်းအမျိုးအစား (၄) လက္ခဏာတို့သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာကုန်၏။

### (၁) သစ္စာလေးပါးထင်ရှားလာခြင်း
ပစ္စယအားဖြင့် ဥဒယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ထိုရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့ကိုပါ ထိုးထွင်းသိမြင်သောကြောင့် အကြောင်း သမုဒယသစ္စာသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ခဏအားဖြင့် ဥဒယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ဇာတိဒုက္ခ (ဖြစ်ခြင်းဆင်းရဲ) ကိုပါ သိမြင်သောကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ပစ္စယအားဖြင့် ဝယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် အကြောင်းမဖြစ်၍ အကျိုးမဖြစ်ခြင်း (ချုပ်ခြင်း) ကိုပါ သိမြင်လာသောကြောင့် နိရောဓသစ္စာသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ခဏအားဖြင့် ဝယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် မရဏဒုက္ခ (ပျက်စီးခြင်းဆင်းရဲ) ကိုပါ သိမြင်လာသောကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သန္တာန်၌ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို သိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် လောကီမဂ်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုလောကီမဂ်အပေါ်၌ တွေဝေမှုကို ပယ်သတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ မဂ္ဂသစ္စာလည်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။

### (၂) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ထင်ရှားလာခြင်း
ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဥဒယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် “ဤအကြောင်းတရားဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဤအကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာရသည်” ဟု ထိုးထွင်းသိမြင်သောကြောင့် အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ဖြစ်စဉ်အားလျော်သည် ကြောင်းကျိုးကွင်းဆက်) သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဝယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် “ဤအကြောင်းတရား ချုပ်၍ ဤအကျိုးတရား ချုပ်ရသည်” ဟု ထိုးထွင်းသိမြင်သောကြောင့် ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ကြောင်းကျိုးဖြစ်စဉ်၏ ပြောင်းပြန် ပျက်စဉ်) သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ခဏအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ရုပ်နာမ်သင်္ခတတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းလက္ခဏာ (သင်္ခတလက္ခဏာ) ကို ထိုးထွင်းသိမြင်သောကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န (အကြောင်းကိုစွဲ၍ဖြစ်သော အကျိုး) တရားတို့သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။

### (၃) နည်းအမျိုးအစား ထင်ရှားလာခြင်း
ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဥဒယသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ကုသိုလ်အကုသိုလ်တည်းဟူသော အကြောင်းကံကို ပြုလုပ်သူကတခြား၊ အကျိုးကို ခံစားသူကတခြားမဟုတ်ဘဲ ဘဝဟောင်းရုပ်နာမ်နှင့် ဘဝသစ်ရုပ်နာမ်တို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေခြင်းအားဖြင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာအစဉ်သန္တာန် မပြတ်မစဲ တဆက်တည်းဖြစ်မှုကို သိမြင်သောကြောင့် ဧကတ္တနည်း (အစဉ်သန္တာန်မပြတ် တစပ်တည်းဖြစ်ပုံနည်း) သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ထိုအခါ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ကောင်းကောင်းကြီး ပယ်စွန့်နိုင်၏။

ခဏအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် (ဘဝဟောင်းနှင့် ဘဝသစ် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာအစဉ်သည် တဆက်တည်း ဖြစ်နေသော်လည်း ဘဝသစ်ရုပ်နာမ်သည် ဘဝဟောင်းရုပ်နာမ်မဟုတ်ဘဲ) အဟောင်းအဟောင်း ရုပ်နာမ်များ ချုပ်ပြီးတိုင်း ချုပ်ပြီးတိုင်း အသစ်အသစ် ရုပ်နာမ်များ ခဏတိုင်းခဏတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကို သိမြင်သောကြောင့် နာနတ္တနည်း (အဟောင်းအသစ် ကွဲပြား၊ တမျိုးတခြားစီဖြစ်ပုံနည်း) သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ထိုအခါ သဿတဒိဋ္ဌိကို ကောင်းစွာပယ်စွန့်နိုင်၏။

ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် (အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းရှိသောကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ရရှိရသည်၊ အကြောင်းတရား မရှိလျှင် အကျိုးတရား မရှိတော့ပုံကို သိမြင်ခြင်းအားဖြင့်) ထိုအကြောင်းတရားတို့ကား ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကြောင့်ကြဗျာပါရအတိုင်း အလိုဆန္ဒ ဖြစ်ရခြင်းမရှိဟု သိမြင်နိုင်သောကြောင့် အဗျာပါရနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ ထိုအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါကောင်၊ အတ္တကောင်ဟု ယူဆသော အယူမှား အတ္တဒိဋ္ဌိကို ကောင်းစွာ ပယ်စွန့်နိုင်၏။

ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် သူ့အကြောင်းနှင့် ဆီလျော်သော သူ့အကျိုးဖြစ်ပုံ အစဉ်အလာဓမ္မတာကို သိရခြင်းကြောင့် ဧဝံဓမ္မတာနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ ထိုအခါ အကြောင်းကံမရှိဟု ယူဆသော အကိရိယဒိဋ္ဌိကို ကောင်းစွာ ပယ်စွန့်နိုင်သည်။

### (၄) လက္ခဏာထင်ရှားလာခြင်း
ပစ္စယအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ထိုရုပ်နာမ်တရားတို့မှာ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ်ရမှု မရှိခြင်း၊ သူ့ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားနှင့်သာ ဆက်စပ်လျက် ဖြစ်နေခြင်းကို သိရခြင်းကြောင့် သတ္တဝါကောင် အတ္တကောင် မရှိခြင်းဟူသော အနတ္တလက္ခဏာ ထင်ရှားလာ၏။

ခဏအားဖြင့် အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် (၁) ဖြစ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်သွားခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ (၂) ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ခဏမှ ရှေ့ပိုင်းနောက်ပိုင်းတို့၌ ဘာမျှမရှိခြင်း ဆိတ်သုဉ်းခြင်းကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်းသိနိုင်သောကြောင့် အနိစ္စလက္ခဏာသည် ထင်ရှားလာ၏။ (၂) အဖြစ်အပျက်တို့က အမြဲမပြတ် နှိပ်စက်နေခြင်းကို သိရသောကြောင့် ဒုက္ခလက္ခဏာ ထင်ရှားလာ၏။ (၃) ဖြစ်ပျက်နှစ်ရုပ်တို့က ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှုကို သိရသောကြောင့် ပထဝီ၊ ဖဿစသော တရားတို့၏ ခက်မာခြင်း၊ တွေ့ထိခြင်းစသော သဘာဝလက္ခဏာသည်လည်း ထင်ရှားလာ၏။ (၄) ထိုခက်မာခြင်း၊ တွေ့ထိခြင်းစသော သဘောလက္ခဏာ၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော သင်္ခတလက္ခဏာသည် အခိုက်အတန့်အတွင်းသာ တည်ရှိနေပုံလည်း ထင်ရှားလာ၏။ ဘာကြောင့်နည်း? ဖြစ်ဆဲခဏ၌ ပျက်မှုမရှိခြင်း၊ ပျက်ဆဲခဏ၌ ဖြစ်မှုမရှိခြင်းကို သိရသောကြောင့်တည်း။

ဤပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း သစ္စာလေးပါး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ နည်း၊ လက္ခဏာများ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသောအခါ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့သည် “ရှေးက မရှိဘဲ အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်လာကြပါတကား၊ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင်လည်း ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးသွားကြပါတကား” ဟု သင်္ခါရတရားတို့ အသစ်အသစ် ဖြစ်ဖြစ်နေပုံသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဉာဏ်၌ ထင်ပေါ်လာကုန်၏။ ထို့ပြင် နေထွက်ချိန်ခါ ဆီးနှင်းပေါက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရေပွက်များကဲ့သို့လည်းကောင်း အချိန်တိုလှတခဏမျှ တည်ရှိပြီး ပျက်စီးသွားပုံ၊ ရေမြှုပ်စိုင်၊ ငှက်ပျောတုံးစသည်တို့ကဲ့သို့ အနှစ်သာရမရှိပုံတို့သည်လည်း ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဉာဏ်၌ ထင်ပေါ်လာကုန်၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤအဆင့်သို့ ရောက်သည်အထိ အားထုတ်မိလျှင် “အပျက်ဘက်သို့ ဦးတည်လျက်သာ ဖြစ်နေသည်၊ ဖြစ်ပြီးပါက ပျက်စီးသွားသည်” ဟု သိမြင်ခြင်းအားဖြင့် ငါးဆယ်သော လက္ခဏာတို့ကို ထိုးထွင်းသိသာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ ဟု ခေါ်သော အနုစား တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ကို ရရှိပြီ ဖြစ်ပေသတည်း။

### ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း “ဥပက္ကိလေသ” တရားများ
ဤ တရုဏဝိပဿနာ အဆင့်သို့ ရောက်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ ဝိပဿနုပက္ကိလေသ ဟုခေါ်သော ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (၁၀) ပါးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြလေကုန်၏။
(၁) ဩဘာသ ဟုခေါ်သော ဝိပဿနာ အလင်းရောင်။ ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်၌ရှိသော အလင်းရောင်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပြင်ဘက်သို့ ဖြာထွက်နေသော အလင်းရောင်တည်း။ ထိုအလင်းရောင်သည် အချို့သောယောဂီ၌ မိမိထိုင်သောနေရာမျှလောက်သာ လင်းနေ၏။ အချို့၌ တိုက်ခန်းတွင်းတစ်ခုလုံး၊ အချို့၌ တိုက်ခန်းပြင်ဘက်အထိ လင်းနေ၏။ တစ်ကျောင်းတိုက်လုံး၊ တစ်ဂါဝုတ်၊ ယူဇနာဝက်၊ တစ်ယူဇနာ စသည်အထိလည်း လင်းတတ်၏။ တချို့၌ မြေပြင်မှအထက် အကနိဋ္ဌဘုံအထိ လင်းနေ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ထိုအရောင်အလင်းကား တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်တစ်ခုလုံး ထိန်ထိန်လင်းနေ၏။ ထိုအခါ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ “ငါ့၌ ရှေးက မပေါ်ထွက်ဘူးသော အလင်းရောင်များ ပေါ်ထွက်နေပါတကား၊ အမှန်ပင် ငါသည် မဂ်ဖိုလ်တရားထူး ရလေပြီ” ဟု အထင်အမြင် လွဲမှားတတ်၏။ ထိုသို့ လွဲမှားသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း လမ်းကြောင်းမှန်မှ ဘေးသို့ ချော်ထွက်သွားကာ ထိုအလင်းရောင်ကိုပင် သာယာနေလေ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအလင်းရောင်သည် ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း (ဝိပဿနုပက္ကိလေသ) တရား ဖြစ်ရလေသည်။

(၂) ဉာဏ်၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ပင်တည်း။ ဝိပဿနာဉာဏ်ကို အထွတ်အထိပ် ရောက်အောင် အားထုတ်သော ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို နှိုင်းချိန်သုံးသပ် ရှုမှတ်သောအခါ သိကြားမင်း ပစ်လွှတ်အပ်သော ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ အရှိန်အဟုန် ထက်မြက်၍ တန်ခိုးစွမ်းအား ကြီးမားသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ပေါ်လာ၏။ ထိုဉာဏ်ကိုလည်း မဂ်ဖိုလ်တရားထူးဟု အမှတ်မှားတတ်၏။

(၃) ပီတိ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်သော ခုဒ္ဒကာပီတိစသော ပီတိငါးမျိုးတည်း။ ယင်းပီတိငါးမျိုးသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ပျံ့နှံ့လျက် နေ၏။

(၄) ပဿဒ္ဓိ၊ ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော ကိုယ်စိတ် ငြိမ်းအေးခြင်း သဘောတည်း။ ထိုပဿဒ္ဓိ ဖြစ်လာသောအခါ ညဉ့်သန့်စင်ရာ၊ နေ့သန့်စင်ရာအရပ်၌ ထိုင်နေသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်စိတ်များသည် ပူပန်ခြင်း၊ လေးလံခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ခြင်း၊ အမှုကိစ္စ၌ မခန့်ခြင်း၊ မပြုစွမ်းနိုင်ခြင်း၊ မကျမ္မာခြင်း၊ ကောက်ကျစ်ခြင်း မရှိကုန်။ ကိုယ်စိတ်တို့သည် ငြိမ်းအေးလျက် ပေါ့ပါးလျက် နူးညံ့လျက်၊ အမှုကိစ္စ၌ ခန့်လျက် သန့်ရှင်းသန်စွမ်းလျက်၊ ဖြောင့်မတ်လျက်သာ နေကုန်၏။ ထိုယောဂီသည် ဘာဝနာကင်းသည့် သာမန်လူသားတို့ မခံစားရသော မွေ့လျော်မှု ချမ်းသာကို ခံစားနေရ၏။

(၅) သုခ၊ ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော အလွန်မွန်မြတ်သော သုခတည်း။ ထိုသုခ ဖြစ်လာသောအခါ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ တစ်ကိုယ်လုံး စိုပြေလန်းဆန်းလျက် နေ၏။

(၆) အဓိမောက္ခ၊ ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော စိတ်စေတသိက်တရားတို့ကို ကြည်လင်စေတတ်သော အလွန်အားကောင်းသော သဒ္ဓါတရားတည်း။

(၇) ပဂ္ဂဟ (ချီးပင့်မြှင့်တင်တတ်သော ဝီရိယ)၊ ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော မလျော့လွန်း၊ မတင်းလွန်းသော ကောင်းစွာချီးပင့် မြှင့်တင်တတ်၊ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယတည်း။

(၈) ဥပဋ္ဌာန (စွဲကပ်တည်နေသော ထင်ပေါ်သော သတိ)၊ ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာ စွဲကပ်ထင်ပေါ်နေသော မြေကြီးထဲ၌ စွဲမြဲစွာ စိုက်နှက်ထားသောတိုင်၊ မလှုပ်ရှားသည့် တောင်မင်းကြီးတို့နှင့် တူသော ထိုသတိသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

(၉) ဥပေက္ခာ၊ (က) ဝိပဿနုပေက္ခာ (ခ) အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာတို့တည်း။ (က) သင်္ခါရတရားတို့၏ အဖြစ်အပျက်တို့သည် အလွန်ထင်ရှားနေသည်ဖြစ်၍ ထိုအဖြစ်အပျက်ကို ရှုရာ၌ အလွန်ကြောင့်ကြ မစိုက်ရတော့ဘဲ အလယ်အလတ်အားဖြင့်သာ (လျစ်လျူရှုသော) တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ တည်းဟူသော ဝိပဿနုပေက္ခာသည်လည်း ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ အလွန်အားကောင်းစွာ ဖြစ်လာ၏။ (ခ) ထိုထို ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ဆင်ခြင်သောအခါတိုင်း၌ သိကြားမင်း ပစ်လွှတ်အပ်သော ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဖက်ရွက်၌ ပစ်လွှတ်အပ်သော ပူလောင်သော စဉ်းသွားမြားကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အရှိန်အဟုန်ကောင်း၍ အလွန်ထက်မြက်သော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ (မနောဒွါရာဝဇ္ဇာန်းနှင့် ယှဉ်သော စေတနာဟူသော ဥပေက္ခာ) သည်လည်း ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

(၁၀) နိကန္တိ၊ (ဝိပဿနာ၌ တပ်မက်ခြင်းသဘော)၊ အရောင်အလင်း ဩဘာသအစရှိသော အဆင်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော ဝိပဿနာ၌ တပ်မက်တွယ်တာသော သိမ်မွေ့သော နိကန္တိသည်လည်း ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုနိကန္တိကို ကိလေသာအညစ်အကြေးဟု သိရန် မလွယ်ကူပေ။

ထို (၁၀) ပါးတို့တွင် နိကန္တိကို ချန်လှပ်၍ ကျန် (၉) ပါးသည် ပင်ကိုယ်အားဖြင့် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်မဟုတ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသ အစစ်မဟုတ်နိုင်။ သို့သော် မည်းညစ်ခြင်း၏ အာရုံ အကြောင်းဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသောကြောင့် (ဥပစာရအားဖြင့် တင်စား၍) ဥပက္ကိလေသ အမည်ရသည်။ နိကန္တိသည်ကား ပင်ကိုယ်ကပင် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်လည်းဖြစ်၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ် မည်းညစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုလည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် နိကန္တိသည် ဥပက္ကိလေသ အစစ်မည်၏။

### ဥပက္ကိလေသ (၃၀) ဖြစ်ပွားလာပုံ
မည်းညစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုနှင့်စပ်၍ ဩဘာသ၊ ဉာဏ်၊ ပီတိ စသည်ဖြင့် ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါး ရှိ၏။ ထို (၁၀) ပါးတို့တွင် တစ်ပါးတစ်ပါး၌ ဒိဋ္ဌိ၊ မာန၊ တဏှာ ဟူသော အစွဲ (ဂါဟ) သုံးမျိုးစီ ဖြစ်နိုင်ရကား ဥပက္ကိလေသ (၃၀) ဖြစ်နိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်ပုံမှာ—

(၁) “ငါ့ကိုယ်မှ အရောင်အလင်း ပေါ်ထွက်နေလေပြီ” ဟု စွဲလမ်းလျှင် ဒိဋ္ဌဂါဟ ဖြစ်၏။ (၂) “နှစ်သက်မြတ်နိုးဖွယ် အရောင်အလင်း ပေါ်ထွက်နေပါတကား” ဟု စွဲလမ်းလျှင် မာနဂါဟ ဖြစ်၏။
(၃) ထိုအရောင်အလင်းကို တွယ်တာသာယာနေလျှင် တဏှာဂါဟ ဖြစ်၏။
ဤသို့အားဖြင့် ဩဘာသ၌ အစွဲဂါဟ သုံးမျိုးဖြစ်၏။ ထို့အတူ ဉာဏ်၊ ပီတိ စသည်တို့၌လည်း အစွဲဂါဟ သုံးမျိုးစီဖြစ်ရကား ဂါဟနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဥပက္ကိလေသပေါင်း (၃၀) ဖြစ်လာနိုင်၏။

### မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
မကျွမ်းကျင် မလိမ္မာသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုဩဘာသစသည်နှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ စိတ်တုံလှုပ်၏၊ ပျံ့လွင့်၏။ ဩဘာသစသည်တို့၌ “ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ၏ အတ္တကောင်” ဟု ရှု၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ ကျမ်းဂန်နှံ့စပ်သော ပညာရှိ ယောဂီသည်ကား ထိုဩဘာသစသည်တို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု ရှု၏။ ထိုသို့ရှုသောကြောင့် စိတ်တုံလှုပ်ခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း မဖြစ်။ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို (၃၀) သော ဥပက္ကိလေသ အရှုပ်အထွေးကို ဖြေရှင်းပြီးလျှင် “ဩဘာသစသည်သည် လမ်းမှန် (မဂ်) မဟုတ်၊ ၎င်းတို့မှ ကင်းလွတ်၍ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုခြင်းဖြင့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည်သာ လမ်းမှန် (မဂ်) ဖြစ်သည်” ဟု မဂ္ဂ၊ အမဂ္ဂ = မဂ်ဟုတ်သည်၊ မဂ်မဟုတ်သည်ကို ခွဲခြားမှတ်သား၏။ ယင်းသို့ ခွဲခြားသိသော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ကို မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဟုခေါ်သည်။

### မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၏ ထူးခြားချက်
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိအဆင့်သို့ မရောက်မီက ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၊ အလင်းရောင် (ဩဘာသ) စသည်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်လောက်အောင် ထက်မြက်သန့်ရှင်းသော်လည်း ထိုဩဘာသစသည်ကို အာရုံပြု၍ ဒိဋ္ဌိ၊ မာန၊ တဏှာ ဟူသော အညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းနေသောကြောင့် ထိုဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် တုံးမြဲတုံးနေ၏။ မသန့်မရှင်း ဖြစ်လျက်သာ နေ၏။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ၌ကား ထိုအညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းလွတ်၍ ထက်မြက်၏၊ သန့်ရှင်း၏။ တဖန် ထိုအညစ်အကြေးတို့မှ မလွတ်မြောက်သေးသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် အနိစ္စစသော လက္ခဏာသုံးပါးတို့ကိုလည်း သဘာဝအမှန်အတိုင်း မမှတ်သားနိုင်သေး။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အဆင့်သို့ရောက်၍ ထိုအညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းလွတ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည်သာလျှင် ယင်းလက္ခဏာသုံးပါးကို မှတ်သားနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဘင်္ဂဉာဏ်စသော အထက်ဉာဏ်များသို့ တက်လှမ်းလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် လက္ခဏာသုံးပါးကို ကွဲကွဲပြားပြား မှတ်သားနိုင်ခြင်းငှါ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုပွားသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကိုပင် ဆက်လက်၍ ရှုပွားရ၏။

### ဖြစ်ပျက်ရှုခြင်းကြောင့် လက္ခဏာသုံးပါးထင်ရှားလာပုံ
ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို မရှုလျှင် တဆက်တည်း တစပ်တည်း ထင်မှတ်ရသော ရုပ်နာမ်အစဉ် (သန္တတိ) ပညတ်သည် မမြဲခြင်း အနိစ္စလက္ခဏာကို မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးအုပ်ထား၏။ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုလျှင်ကား ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ဆဲအခိုက်အတန့်သည် ပျက်ဆဲအခိုက်အတန့်သို့ မရောက်၊ ပျက်ဆဲအခိုက်အတန့်သည်လည်း ဖြစ်ဆဲအခိုက်အတန့်သို့ မရောက်၊ ဖြစ်ဆဲခဏကားတခြား၊ ပျက်ဆဲခဏကားတခြား ဟူ၍ တရားတစ်မျိုးတစ်စားတည်းသည်ပင် ခဏအားဖြင့် ကွဲပြားထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာ၏။ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် သံချောင်းသံလုံးများ စီထားသကဲ့သို့ တခြားစီ တခြားစီအားဖြင့် ကောင်းစွာ ထင်ရှားလာ၏။ ထို့ကြောင့် ပြခဲ့သော သန္တတိပညတ် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားပြီးလျှင် ဖြစ်မှု၊ ပျက်မှု၊ မမြဲမှု အနိစ္စလက္ခဏာသည် ပင်ကိုယ်သဘောအမှန်အတိုင်း ထင်ပေါ်လာ၏။

အဖြစ်အပျက်တို့က အမြဲမပြတ် နှိပ်စက်နေမှုကို မရှုလျှင် သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်း အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲနေသော ဣရိယာပုထ်သည် ဒုက္ခလက္ခဏာကို ဖုံးအုပ်ထား၏။ ဣရိယာပုထ်တစ်မျိုးကြောင့်ဖြစ်သော ဒုက္ခကို တခြားသော ဣရိယာပုထ်က ဖုံးအုပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ခလက္ခဏာကို မမြင်နိုင်တော့ပေ။ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့အပေါ်၌ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းသဘောတို့က အမြဲနှိပ်စက်နေပုံကို နှလုံးသွင်းလျှင်ကား ထိုဣရိယာပုထ်တို့က ဒုက္ခအမျိုးမျိုးကို ဖုံးအုပ်ထားပုံကို သိမြင်လာရကား ဒုက္ခလက္ခဏာသည်လည်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။

ပထဝီ၊ အာပေါစသော ရုပ်တရား၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာစသော နာမ်တရား အမျိုးမျိုးတို့၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် ထိုရုပ်နာမ်တရားတို့ကို တလုံးတခဲတည်း တစ်ခုတည်း တစ်ကောင်တည်း အနေအားဖြင့် ထင်မှတ်သော အစိုင်အခဲ (ဃန) ပညတ်သည် အနတ္တလက္ခဏာကို ဖုံးအုပ်ထား၏။ ပထဝီဓာတ်ကတခြား၊ အာပေါဓာတ်ကတခြား စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖဿကတခြား၊ ဝေဒနာကတခြား စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ နှလုံးသွင်းလျှင်ကား ထိုဃနပညတ်သည် ရေမြှုပ်စိုင်ကို လက်ဖြင့် ဆုပ်လိုက်သကဲ့သို့ ပြိုကွဲပျက်စီးသွား၏။ ထို့ကြောင့် အသက်ရှင်အတ္တကောင်၊ သူကောင်၊ ငါကောင် မဟုတ်ဘဲ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာစသော ဓာတ်သဘောသက်သက်မျှသာ ဖြစ်ပါတကား ဟူ၍ သိမြင်လာကာ အနတ္တလက္ခဏာသည် ပင်ကိုယ်သဘောမှန်အတိုင်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာ၏။ ဤပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း လက္ခဏာသုံးပါး ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာစေခြင်းငှါ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို သိမြင်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကိုပင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားစေရ အားထုတ်ရမည်ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ အားထုတ်ခြင်းဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင်သန်မှသာလျှင် ဘင်္ဂဉာဏ်၊ ဘယဉာဏ်စသော ဉာဏ်များ ဖြစ်ပေါ်လာမည် ဖြစ်သတည်း။
### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ဒုတွဲ
* ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ_ပါဠိတော်
* သင်္ဂြိုဟ်အရသာ
* ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရသာ
* နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း
* ကမ္မဋ္ဌာန်း_ဘာသာဋီကာ
* နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပဉ္စမတွဲ
* ကမ္မဋ္ဌာနဒီပနီ
* [ပရမတ္ထဒီပနီ_(တတိယတွဲ)](https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(တတိယတွဲ)#ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်)
* ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ