open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငှက်ပစ်တောင် အရှင် ပဏ္ဍိတ မထေရ်

နရပတိစည်သူမင်းကြီး လက်ထက် ငှက်ပစ်တောင် သံဃာ့ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးနာယက ဖြစ်သည်။ အရှင် ဥတ္တရာဇီဝ မထေရ်၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ ဝိနည်းသိက္ခာ လေးစား၏။ တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း ကြီးမား၏။ 

## ကိုးကား
ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများ

ခရေပန်း

## မြန်မာပြည်၏ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများနှင့်ရာသီပွဲတော်များ 
*တန်ခူးလ - ပိတောက်ပန်း၊ ကံ့ကော်ပန်း၊ ရင်ခတ်ပန်း(သင်္ကြန်ပွဲ)

*ကဆုန်လ- စံကားပန်း(ညောင်ရေသွန်းပွဲ)

*နယုန်လ- စံပယ်ပန်း၊ မုလေးပန်း(စာပြန်ပွဲ)

*ဝါဆိုလ- ပုန်းညက်ပန်း(ဝါဆိုပွဲ)

*ဝါခေါင်လ- ခတ္တာ(စာရေးတံမဲပွဲ)

*တော်သလင်းလ- ရင်းမာပန်း(လှေပြိုင်ပွဲ)

*သီတင်းကျွတ်လ- ကြာမျိုးငါးပါး(ဆီမီးထွန်းပွဲ)

*တန်ဆောင်မုန်းလ- ခဝဲပန်း(ကထိန်ပွဲ)

*နတ်တော်လ- သဇင်ပန်း(စာဆိုတော်ပွဲ)

*ပြာသိုလ- ခွာညိုပန်း(မြင်းခင်းပွဲ)

*တပို့တွဲလ - ပေါက်လဲပန်း(မီးပုံပွဲ ။ထမနဲပွဲ)

*တပေါင်းလ- သရဖီပန်း၊ အင်ကြင်းပန်း(သဲပုံစေတီပွဲ)

မြန်မာတို့သည်တောတောင်ရေမြေသဘာ၀အလှနှင့် အမြဲတစေထိတွေ့နေကြသည်ဖြစ်ရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီအကြောင်းနှင့် ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲ‌တော်အ‌ကြောင်းကို စကားပြေဖြင့်ဖြစ်စေ ကဗျာလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဖွဲ့နွဲ့ပြောဆိုစရာရှိလျှင်မည်သည့်ရာသီ၌ မည်သည့်ပန်းပွင့်သည် မည်သည့်ပွဲ‌တော် မည်သည့်လရောက်မည်ဟူသောအချက်ကို အဓိကထား၍ ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ 

## ကိုးကား
ပိန်းနိုက်

**ပိန်းနိုက်**သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Painite ဟု အမည်ရပြီး ကမ္ဘာ့အရှားပါး ဆုံး ကျောက်မျက်ရတနာ ၁ဝမျိုး စာရင်း၌ အဆင့် ၅ ဝင်သော ကျောက်မျက်ရတနာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သတ္တုဗေဒ ပညာရှင် Arthur C.D.Pain ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်နောင်းပိုင်းက မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၊ မိုးကုတ် ကျောက်တွင်းမှာ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူ့အမည် Pain ကို အစွဲပြုကာ Painite ဟု အမည်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒအခေါ် Borateဖြစ်သည်။

ကယ်လ်ဆီယံ၊ ဇိုင်ကိုနီယမ်၊ ဘိုရွန်၊ အလူမီနီယံ၊ အောက်ဆီဂျင် စသော သတ္တုဓာတ်တို့ပါဝင်ပြီး ခရိုမီယံ၊ ဗနေဒီယံ စသည့် သတ္တုတို့ အနည်းငယ်ရောစပ်ပါဝင်သည်ဟု သိရသည်။

ယင်းကျောက် Painite၏ ထူးခြားချက်မှာ သူ့သဘာဝကိုက ခြောက်မြောင့်သဏ္ဍန် အဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၊ ကြက်သွေးရောင်၊ လိမ္မော်နီရောင် အဆင်းသဏ္ဍန် တွေ့ရသည်။

နှစ်ပေါင်းကာလအတော်ကြာသည့်တိုင် Painiteသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာမှ သုံးခုသာ ရှိခဲ့သည်။ သို့ပေမယ့် ၂၀⁠၀၅ နှစ်မတိုင်မီကာလမှာတော့ ၂၅ခု ထက်နည်းသော အရေအတွက်ထိရှိလာသည်။ ယင်းနောက်ပိုင်း တူးဖော်မှုမှာ Painite တွေ့ရှိမှု ရှိမရှိကတော့ စစ်တမ်းကောက်မထားပါ။

သို့ပေမယ့် ယင်းကျောက်အမျိုးအစားသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာပဲ တွေ့ရှိသေးတဲ့ ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ထိပ်တန်းရှားပါးဈေးကြီး ကျောက်ဖြစ်တယ်သည်ဟု ကမ္ဘာက အသိမှတ်ပြုထားသည်။

၁ကာရက်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆သောင်းဝန်းကျင်တန်ဖိုးရှိသော ကျောက်ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ Painite အနည်းငယ်ကို သူဌေးသူကြွယ်အချို့က ပိုင်ဆိုင်ပါသည်။ Painite အချို့ကို ဗြိတိန် သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်၊ အမေရိကန် ဘူမိဗေဒသိပ္ပံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား နည်းပညာသိပ္ပံနှင့် ဆွစ်ဇာလန် ကျောက်မျက်ရတနာ သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်း တို့မှာ ခင်းကျင်းပြသထားသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
သင်သေသွားသော်

သင်သေသွားသော်သည် ဆရာဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ၏ ကဗျာတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

## သင်သေသွားသော်
ဩော်...  

လူ့ပြည်လောက၊ လူ့ဘဝကားအိုရနာရ၊ သေရဦးမည်မှန်ပေသည်တည့်။

သို့တပြီးကား၊ သင်သေသွားသော်သင်ဖွားသောမြေ၊ သင်တို့မြေသည်အခြေတိုးမြင့်၊ ကျန်ကောင်းသင့်၏။

သင်၏မျိုးသား၊ စာစကားလည်းကြီးပွားတက်မြင့်၊ ကျန်ကောင်းသင့်၏။

သင်ဦးချ၍ အမျှဝေရာစေတီသာနှင့်၊ သစ္စာအရောင်ဉာဏ်တန်ဆောင်လည်းပြောင်လျက်ဝင်းလျက် ကျန်စေသတည်း။      ။

## ကဗျာ တည်ဆောက်ပုံ
သင်သေသွားသော်ကဗျာသည် လင်္ကာ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး အပိုဒ်လေးပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
သံဝေဂတရား

*  (၁) ကြောက်ရွံ့-ကြောက်လန့်-ထိတ်လန့်-ခြင်း။ 
* (က) ဇာတိစသည်တို့ကို ဘေးအားဖြင့်သိမြင်သောဉာဏ်။ 
* (ခ) ဩတ္တပ္ပနှင့်တကွဖြစ်သောဉာဏ်။ 
* (ဂ) ဩတ္တပ္ပ။
* (ဃ) အရိယမဂ်။ 
* (င) သမထ, ဝိပဿနာ-ဘာဝနာ။ 
* (စ) ဝိပဿနာ။ 
* (ဆ) ဝိပဿနာနှင့် တကွဖြစ်သောမဂ်။
* (ဇ) စိတ်၏ထိတ်လန့်ခြင်း။
* (၂) ကြောက်ရွံ့-ကြောက်လန့်-ထိတ်လန့်-တတ်သော (ဉာဏ်)။ 
* (၃) (က) ကြောက်ရွံ့-ကြောက်လန့်-ထိတ်လန့်-ရာ။ 
* (ခ) ကြောက် ရွံ့-ကြောက်လန့်-ထိတ်လန့်-စေတတ်သော (အကြောင်း)။ 
* (၄) ကြောက်ရွံ့-ကြောက်လန့်ထိတ်လန့်-ရာ (အခါ)။
* (၅) ကြောက်ရွံ့-ကြောက်လန့်-ထိတ်လန့်-အပ်သော။

## သံဝေဂဝတ္ထု ၈-ပါး
*  (၁) ဇာတိ- ပဋိသန္ဓေနေမှု။
* (၂) ဇရာ- အိုမင်း ရင့်ရော် ဆွေးမြေ့မှု။ 
* (၃) ဗျာဓိ- ဖျားနာမှု။
* (၄) မရဏ- သေဆုံးမှု။ 
* (၅) အပါယဒုက္ခ- အပါယ်ဆင်းရဲ၊  
* (၆) အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခ- အတိတ်၌ ဝဋ်လျှင်အရင်းခံရှိသော ဆင်းရဲ။ 
* (၇) အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခ- အနာဂတ်၌ ဝဋ်လျှင်အရင်းခံရှိသောဆင်းရဲ။ 
* (၈) ပစ္စုပ္ပန္နေ အဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကဒုက္ခ- ပစ္စုပ္ပန်၌ အာဟာရကို ရှာမှီးရခြင်းလျှင် အရင်းခံရှိသော ဆင်းရဲ-ဟူ၍ ၈-ပါးရှိသည်။  

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ
ကင်ခြင်း

**ကင်ခြင်း**  () သည် မီးတိုက်ရိုက်အပူရှိန်ဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်းနည်းဖြစ်သည်။  မီးတိုက်ရိုက်ကင်ခြင်းဖြစ်သည်။

## အခြေခံနည်းလမ်း 
ကင်ရာတွင် မီးကျီးမီးခဲ၏ အပူရှိန်ကိုသာ ရယူပြီး မီးကျီးများ ရဲတောက်နေပါကလည်း အစားအစာများ လောင်သွား၊ တူးသွားတတ်သည်ကိုသတိပြုရမည်။ အသား၊ ငါး၊ ပုဇွန် တို့ကို ရေမပါ  ဆီမပါပဲ တံစို့ထိုး၍သော်လည်းကောင်း၊ အသီးအနှံများကို သီတံတွင် သီ၍သော်လည်းကောင်း၊ ငါးအမျိုးမျိုးနှင့် ကြက်၊ဘဲ၊ ငှက် များကို ရေ၊ ဆီမပါပဲ ကင်ညှပ်ဖြင့် ညှပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ မီးကျီးခဲများနှင့် မထိကပါပဲ မီးရှိန်ဖြင့် တိုက်ရိုက်မီးပြပေးခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ မီးပြင်းလွန်းလျှင် အစားအစာများ အပေါ်ယံသာ လောင်ကျွမ်းသွားတတ်ပြီး အတွင်းသား မကျက် နပ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။

File:Cooking yakitori.jpg
File:Hamburguesas grill.jpg

## ကိုးကား
ကျိုခြင်း

**ကျိုခြင်း** အရည်တစ်မျိုးမျိုးကို အငွေ့ပျံစေရန် အပူပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဆေးဝါးဖော်စပ်ရာတွင် ဤချက်ပြုတ်နည်းကို အထူးအလေးပေး အသုံးများကြသည်။ မီးအပူရှိန်မှန်မှန်ဖြင့် ကြာမြင့်အောင် တိုးတည်ထားသည့် နည်းမျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးပြုသော သစ်မြစ်၊ သစ်ရွက်၊ သစ်ခေါက်၊ သစ်ဥ စသည်တို့တွင် ပါရှိသည့် ဓာတ်သဘာဝများကို ထုတ်ယူရာတွင် ဤကဲ့သို့ မီးဖိုပေါ် ၌ ကြာမြင့်အောင် မီးရှိန်နည်းနည်းဖြင့် ထားခြင်းကို ဆေးကျိုသည်ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။ ရေနွေးကိုလည်းကျိုသည်ဟုပင်သုံးနှုန်းသည်။

## နည်းလမ်း 
စားစရာကို ရေအေး (သို့) ရေပူထဲထည့်ပြီး ရေကျိုက်ကျိုက်ဆူစေရန် မီးရှိန်များများဖြင့် ချက်ပြုတ်နည်းဖြစ်သည်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို အလုံးလိုက်ပြုတ်လေ့ရှိပြီး ပဲမျိုးစုံကိုလည်း ပြုတ်ကြသည်။ မျှစ်ပြုတ်၊ ဆန်ပြုတ် စသည်တို့ကိုကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်းပြုတ်သည်။ ဤနည်းကို မူတည်၍ ချဉ်ရည်ဟင်း၊ ဟင်းချို၊ စွပ်ပြုတ်၊ ငါးရေချို စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသော ချက်ပြုတ်နည်းများ ဖြစ်လာရသည်။

Milk boiling.jpg|နွားနို့ကျိုခြင်း
Uusia perunoita.jpg| အာလူးပြုတ်
Boiling Eggs.jpg|ကြက်ဥပြုတ်
Chicken porridge with an egg.jpg |ဆန်ပြုတ်

## အကိုးအကား
ကျပ်တင်ခြင်း

**ကျပ်တင်ခြင်း** သည် မီးသွေးမီးဖို (သို့) ထင်းမီးဖိုအပေါ် ၌ ကျပ်ခိုးစင်ထိုး၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အသား၊ ငါးစိမ်းများကိုတင်ကာ မီးခိုးငွေ့ဖြင့် သွေ့သွားစေအောင် ပြုလုပ်ခြင်းနည်း ဖြစ်သည်။ ငါးကျည်းကျပ်တင်ခြောက် ၊ ငါးမြွေထိုးကျပ်တင်ခြောက် တို့မှာ မြန်မာ့အစားအစာကျပ်တင်စာများ ဖြစ်ကြသည်။

## အကိုးအကား
ကရ​ဝိက်

thumb|ကရဝိတ်ဖောင်အား ညအခါ ရှုမြင်ရပုံ
**ကရဝိက်** (သို့) **ကရဝိက် ဖောင်**သည် ကန်တော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းဖောင်အား ဗိသုကာပညာရှင် ဦးငွေလှိုင် သည် တော်ဝင်ပြည်ကြီးမွန် ဖောင်အားအခြေခံ၍ ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဤဖောင်သည် ကွန်ကရစ် နှစ်ထပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သံချောင်းများဖြင့် ပိုမိုခိုင်ခံ့အောင် ပြုလုပ်ပြီး အမိုးကိုပြာသာဒ် အမိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။

## ဝေါဟာရဗေဒ 
မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်းတွင် **ကရဝိက်**ဟု ရေးသည်။ ကရဝိက်ဟုသော စကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာ "ကရဝိက"မှ ဆင်းသက်လာပြီး သာယာသော အသံရှိသော ဒဏ္ဍာရီလာ ဆန်းကြယ်သော ငှက်ဖြစ်သည်။

### ကရဝိက်အယူအဆ
ကရဝိက် ဆိုတာ ဆက်ရက်ငှက်ပါကွာလို့ ပြောသည့် လူများရှိကြရာ ထိုကဲ့သို့ပြောသူများကို မှားတယ်ဟု ငြင်းရန်ခက်ပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကရဝိက် အစပြုသော ကိန္နရာ၊ ကိန္နရီ၊ ဂဠုန်၊ ဟင်္သာ၊ ခြင်္သေ့၊ စာမရီ၊ နဂါး၊ နရား တို့မှာ  ဆန်းကြယ်သော သတ္တဝါများအဖြစ် ပန်းချီဆရာ လက်စွမ်းရှိသလောက် ခြယ်လှယ်ထားသော အရာများ ဖြစ်သည်။ ကိန္နရာရုပ်ရေးသည့်အခါတွင် ငှက်၏ကိုယ်လုံးပေါ်၌ လူခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု ထပ်ဆင့်တင်ပေးထားသော်လည်း ဆန်းကြယ်လှပသော သတ္တဝါတစ်ခုအဖြစ် လူအများ၏အမြင်တွင် မေးခွန်းမရှိပဲ လက်ခံလိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပန်းချီဆရာက ဉာဏ်ရှိသလို ခြယ်လှယ်သည် ဆိုရာတွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ်တွင်မှ စတင်သည်ဟု ဆိုသင့်သည်။ 

ကရဝိက်ငှက်သည် ဟိမဝန္တာ ဥဩ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အလွန်သာယာသော အသံများကို  ကရဝိက်သံ၊ ကြိုးကြာသံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိခြင်းကို  ထောက်သော် ကရဝိက်ငှက်သည် အလွန်အသံသာယာသော  ငှက်မျိုးဖြစ်ဟန်တူပေသည်။

ကရဝိက်ဖေါင်ဟုခေါ်သော ရေယာဉ်တွင် ကရဝိက်ငှက်၏  သဏ္ဌာန် တည်ဆောက်လေ့ ရှိကြသော်လည်း၊ နှုတ်သီးရင်အုပ်  အတောင်နှစ်ဖက်နှင့် ငှက်တစ်ကောင်အဖြစ်ကိုသာ သာမန်  အားဖြင့် သိကြရ၍ အမှတ်အသား အတိအကျ မရှိချေ။ ဤ ငှက်၏ဥ၊ အသိုက်နှင့် အလေ့အထများကိုလည်း တိကျစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။

## ကိုးကား
ကြော်နှပ်နှပ်ခြင်း

**ကြော်နှပ်⁠နှပ်ခြင်း** (Frying and braising) သည် အသား၊ ငါးများကို ဆီပူတွင် နီရောင်သန်းအောင် ကြော်ပြီး နှပ်ချက်ချက်နည်းအတိုင်း ချက်ပြုတ်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား
ကြော်ခြင်း

**ကြော်ခြင်း**သည် ဆီအနည်းငယ်တွင် အစားအစာများကို မျက်နှာပြင်တစ်ဖက်စီ၌ ရွှေရောင်ရသည်အထိ ချက်ပြုတ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ မီးရှိန်မပြင်းလွန်းစေရပါ။ မီးပြင်းလွန်းပါက အပေါ်ယံသာ ကျွမ်းသွားပြီး အတွင်းသားများ မကျက်တတ်ပါ။ အာလူးကြော်၊ ကြက်ကြော်၊ ဘယာကြော်၊ ပုဇွန်ကြော်၊ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

Cooking Tofu (17073564921).jpg|တိုဟူးကြော်
Myanmar fried snacks (cropped).jpg|မြန်မာ့အကြော်စုံ

## ကိုးကား
ချက်ပြုတ်ခြင်း

**ချက်ပြုတ်ခြင်း** () သည် အစားအစာ အစိမ်းများ၏ ခက်မာမှုကို လွယ်ကူစွာ ဝါးမြိုနိုင်၍ အစာကြေစေနိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သလို ပြုပြင်ဖန်တီးပြီး မီး(သို့) အခြားအပူရှိန်များဖြင့် နူးညံ့ပျော့ပြောင်းအောင် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ချက်ပြုတ်ခြင်း နည်းစနစ်များနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားကြသည်။

## နည်းလမ်းများ 
## အကိုးအကား
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတု (၁၉၂၀-၁၉၉၅)

၁၉၉၅ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၏ ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတု သဘင် အားတစ်ပတ်ကြာ ကျင်းပခဲ့ပြီး  နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (န-ဝ-တ) အစိုးရမှ ကျပ်သိန်း ၆၃၀တန် စိန်ရတု ခန်းမကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
မိုနိုဝီမြို့

အမျိုးသမီးတစ်ဦးသာ နေထိုင်သော မြို့ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှာ တကယ် ရှိသည်။ ကိုယ်တိုင် မြို့တော်ဝန်ခန့်၊ ကိုယ်တိုင် တစ်ယောက်တည်း အုပ်စိုးနေသော မြို့ငယ်လေး ဖြစ်သည်။

တည်နေရာမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း Nebraska ပြည်နယ်ရှိ မိုနိုဝီ အမည်ရ မြို့ငယ် ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့် ရွာငယ် တစ်ခုအနေနှင့်ပဲ သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန်မှာ (Only one woman town)အမျိုးသမီးတစ်ဦးသာ နေထိုင်သော မြို့ ဟု နာမည်ကြီးသည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ကာလအတွင်းမှာ လူဦးရေ ၁၅၀ ကျော်ရှိပြီး တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် နည်းလာသည်။ သက္ကရာဇ် ၂၀⁠၀၀ ခုနှစ်အရောက်မှာ လင်မယား နှစ်ဦးသာ နေထိုင်ပါတော့သည်။ ရူဒီနှင့် အဲစီအီလာ တို့ လင်မယား နှစ်ဦး ဖြစ်သည်။

သို့ပေမယ့် ရူဒီ သည် ၂၀⁠၀၄ ခုနှစ်မှာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၇၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော အဲစီအီလာ အမည်ရ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ဦးသာ ကျန်ရှိပါတော့သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၀.၂၁ စတုရန်းမိုင်သာ အကျယ်သာ သတ်မှတ်ထားသော ရွာငယ်လေးဖြစ်သည်။ ယင်းရွာငယ်လေး ကို ဖျက်သိမ်းဖို့ အစိုးရက စီစဉ်ခဲ့ပေမယ့် Eiler လက်မခံခဲ့ပါ။ အဓိကကတော့ သူ့ခင်ပွန်း တည်ထောင်ခဲ့သည့် စာကြည့်တိုက် ကျန်ရှိနေ၍ ဖြစ်သည်။ စာအုပ်ပေါင်း ၅၀⁠၀၀ ကျော်ရှိနေပြီး ခေတ်အဆက် ဆက် စုဆောင်းလာခဲ့သော အဖိုးတန် စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြို့ငယ်လေး မိုနိုဝီ ကိုမထားခဲ့နိုင်တာ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင် ရွေးကောက်ပွဲလုပ်၊ ကိုယ်တိုင်မဲပေးပြီး ကိုယ်တိုင် မြို့ တော်ဝန်ခန့်ပါသည်။ လမ်း လေး၊ ငါးလမ်း ဝန်းကျင်သာ ရှိသော ယင်းရွာငယ်လေးကို လျှပ်စစ်မီးထိန်းလင်းနေစေဖို့ အစိုးရထံ ပုံမှန် အခွန်ငွေ ဆောင်ပါသည်။ အခြားသော အခွန်များလည်း ပေးဆောင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြို့တစ်ခုအနေနှင့် မဖျက်ပဲ ဆက်လက် ထားရှိစေတာ ဖြစ်သည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ စားတော်ဆက်တစ်ခု ဖွင့်ထားပြီး မိုင် ၈၀ အကွာရှိ မြို့က လူများ လာရောက် စားသောက်ပါသည်။

လမ်းကြုံ ဝင်လည်သူများ ရှိသလို၊ စိတ်ဝင်စား၍ လာရောက် ကြည့်ရှုသူများကြောင့် အဲစီအီလာ၏ စာကြည့်တိုက်နှင့် မြို့မှာ လတိုင်း လူစည်ကားသည်ဟု သိရသည်။ 

## ကိုးကား
မပေါင်းဖော်ရာသည် ၁၀ ပါး

# ရန်သူ 
# သူမိုက် 
# သူ့ကျေးဇူးကိုချေတတ်သောသူ 
# သူ့ပစ္စည်းကိုလိုချင်တတ်သောသူ 
# သေသောက်ကြူးသူ 
# ဆုံးမမခံလိုသူ 
# အမွတ်နှစ်ပါးကိုမမြင်သူ 
# မတည်ကြည်သူ 
# မိမိအပြစ်ကိုမမြင်သူ 
# သူ့အပြစ်ကိုမြင်တတ်သောသူ။ 

## အကိုးအကား
ကြွပ်ကြွပ်ကြော်ခြင်း

**ကြွပ်ကြွပ်ကြော်ခြင်း** (Crispy frying) သည် မီးအရှိန်အသင့်အတင့်ဖြင့် အစားအစာများကို ဆီပူတွင် ကြွပ်ရွလာအောင် ကြော်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Crispy Chicken Fry by Fatima.jpg|ကြက်သားအကြွပ်ကြော်
Deep-fried foods with dipping sauce.jpg| အသီးရွက်စုံအကြွပ်ကြော်

## ကိုးကား
ဗိုလ်​ချုပ်​အောင်ဆန်း​၏ စာပေ​လက်ရာ​များ

## ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ 
## ကိုးကား
မြန်မာ့ဂီတနေ့

ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့သည် မြန်မာ့ဂီတနေ့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် အစည်အဝေးတွင် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့ကို မြန်မာ့ဂီတနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခု ဇွန်လ ၂၇ နေ့တွင် မြင်းခြံမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ်မြောက် တို့ဗမာ့စည်းအရုံး ညီလာခံတွင် တို့ဗမာသီချင်းကို အမျိုးသားသီချင်းအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သော့နေ့ကို ဂုဏ်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား
ပြည်သိမ်း၊ ဦး (သိုင်းဆရာကြီး)

မြန်မာ့သိုင်းပညာရှင် နိုင်ငံကျော် သိုင်းဆရာကြီး ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ပညာရေးဌာန၊ လူငယ်ရေးရာဌာနခွဲတွင် သိုင်းပညာနှင့် ပတ်သက်၍ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိလူငယ်များအား သိုင်းပညာဖြန့်ဖြူးသင်ကြား ပေးခဲ့သည်။ သိုင်းဆရာကြီး ဦးပြည်သိမ်း ၏ တပည့် သည် ဆရာကြီးဦးချစ်သန်း‎ ဖြစ်သည်။  ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ထုတ်ဝေသည့် (L’Artaublic du Bando) ကရာတေး မဂ္ဂဇင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ သိုင်းဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးပြည်သိမ်းနှင့် ဦးချစ်သန်းတို့၏ ဗန်တိုဗန်ရှည်ပညာအကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏တပည့်များဖြစ်ကြသော မင်းယက္ခ၊ မောင်ကျော်တင့်တို့၏အကြောင်းကို ဓာတ်ပုံများနှင့်တကွ တခမ်းတနားဖော်ပြခဲ့သည်။  ၁၉၄၂ ခုနှစ် (ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း) အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ (ပုဂံ) ဦးဘဂျမ်း၊ ဦးကျော်မြင့်ကလေး၊ ဦးဇော်ဝိတ်၊ သခင်ခင်အောင်၊ သခင်ညီလေး ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် စသောပုဂ္ဂိုလ် များနှင့် အတူလူငယ်များ ဗလငါးတန်ပြည့်၀ရေး၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလူမှုရေး၊ ပညာရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး လျှို့ဝှက် လုပ်ငန်းများကို အများအပြား လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ သူဖြစ်သည်။
မြန်​မာ့​ဂီ​တသ​မိုင်း

မြန်မာ့ဂီတသည် နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်စွာကပင် တည်ရှိခဲ့ရာ ရှည်လျားသောသမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ 
## ပျူခေတ် တရုတ်ပြည်သွား တေးဂီတအဖွဲ့
ပျူခေတ် ခရစ်နှစ် ၈၀၁-ခုနှစ် နှစ်လည်ပိုင်းတွင် ပျူဘုရင်၏ သားတော် သုနန္ဒ ဦးဆောင်သော ပျူတေးဂီတအဖွဲ့ သရေခေတ္တရာမှ တရုတ်နိုင်ငံမြို့တော် ချန်အန်သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ပုံကို တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။ ယင်းအဖွဲ့တွင် ဂီတပညာရှင်များ အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၃၅ဦးလိုက်ပါသွားခဲ့သည်။ ပျူတေးဂီတအဖွဲ့ သည် တေးသီချင်း ၁၂-ပုဒ်ဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့ကြရာ သီချင်းအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံတေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတေးဂီတအဖွဲ့ အကြောင်းကို တရုတ်နန်းတွင်း အမတ်ကြီး ပေါ်ကျူယိက ကဗျာရှည်ဖြင့် ရေးဖွဲ့မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ 
## ပုဂံခေတ် ပန်တျာ
ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် စည်ကြီး၊ နောင်နင်၊ ခက်ခွင်၊ ပသာ စသည့် ဂီတတူရိယာ ပစ္စည်း အမျိုးအမည်များကို တွေ့ရှိရသကဲ့သို့ ဂီတနှင့် ပတ်သက်သည့် **ပန်တျာ** ဟူသော ဝေါဟာရကိုလည်း စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ဆရာကြီး ဦးဖိုးလတ်၏ မြန်မာစကား အဖွင့်ကျမ်းအရ - ပန် = ဖန်ဆင်းပြုလုပ်ခြင်း အတတ်၊ တျာ = တီးမှုတ်ခြင်း ဖြစ်ရာ ပန်တျာကို တီးမှုတ်သီဆိုခြင်း အတတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ 

ခရစ်နှစ်-၁⁠၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ကြံသိုင်းကြီးသမီး ကျောက်စာတွင် **ပန်တျာအိုလာ**၊ **ပန်တျာအိုမုံ** စသည်ဖြင့် ပန်တျာဝေါဟာရကို အမျိုးသမီးများ အမည်ဖြင့် တွဲဖက်သုံးထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ အလားတူ ခရစ်နှစ်-၁၂၃၅ ခုနှစ်ထိုး မင်းဆရာ ပိတရစ် ကျောက်စာတွင် သိခြင်သည်(သီချင်းသည်)၊ စန္ဒြသည်(စန္ဒရားသည်) စသည်ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ 

## ပင်းယ မြင်စိုင်းခေတ်
* 

## ကိုးကား
အထူးလျှို့ဝှက်အပ်သောအကြောင်းငါးပါး

## အထူးလျှို့ဝှက်အပ်သောအကြောင်းငါးပါး 
* (၁) မိမိမှာစီးပွားပျက်သည့်အခါ
* (၂) မိမိမှာစိတ်ဒုက္ခအကြီးအကျယ်ဖြစ်နေသည့်အခါ
* (၃) မိမိ၏အိမ်ထောင်ရေးမသာယာသည့်အခါ
* (၄) သူတပါး၏အလိမ်အညာကိုခံရသည့်အခါ
* (၅) သူတစ်ပါးကမိမိအား မထီမဲ့မြင် ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့ခြင်းခံရသည့်အခါ။

## ကိုးကား
အထင်အမြင်သေးခံရတတ်သူမျိုးငါးယောက်

## အထင်အမြင်သေးခံရတတ်သူမျိုးငါးယောက် 
* (၁) ပစ္စည်းဥစ္စာပေးကမ်းပြီးလျှင်လူပုံအလယ်၌ မိမိကိုယ်ကို ထည်ဝါစွာဂုဏ်ဖော်တတ်သူ။
* (၂) ရင်းနှီးစွာပေါင်းသင်းပြီး၍ အရည်အချင်းမရှိမှန်းအသိခံရသူ။
* (၃) သူတစ်ပါး ပြောစကားကိုယုံကြည်လွယ်သူ။
* (၄) ခုချစ် ခုမုန်းစသည့် အပြောင်းအလွဲမြန်သူ။ 
* (၅) လျှပ်ပေါ်လော်လည် ၍ကိုယ်ပိုင်အတွေးအခေါ် အသိဉာဏ်မှန်ညံ့ဖျင်းသူ။ 

## ကိုးကား
ဝဋံသကာ

**ဝဋံသကာဘွဲ့** သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်အတွင်း ထူးခြားထင်ရှားသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သကျသီဟ ‌ခေါ် မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း၊ စေတိယင်္ဂဏခေါ် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့တို့က ကြီးမှူးကျင်းပသည့် ပရိယတ္တိစာလျှောက်မေးပွဲများ ၏ စာသင်တန်း၊ ဓမ္မာစရိယတန်းတို့ကို နှစ်မခြားဘဲ အောင်မြင်သော  ထူးချွန်သံဃာများကို ဆပ်ကပ်သည်။ 

(၂၀၂၅) ခုနှစ်အထိ သကျသီဟ ဝဋံသကာဘွဲ့ရ (၁၀) ပါး နှင့် ‌စေတိယင်္ဂဏ ဝဋံသကာဘွဲ့ရ (၁၁) ပါး ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ (၂၁) ပါးမှာ မန္တလေးစာသင်တိုက်များမှ စာ‌ မေး ပွဲဖြေဆိုသူ (၁၅) ပါး၊ စစ်ကိုင်း/မင်းကွန်း မှ (၂) ပါး၊ ရန်ကုန် မှ (၂) ပါး၊ ပဲခူးမှ (၁) ပါး၊ ရေဦးမှ (၁) ပါး တို့ ဖြစ်ကြသည်။  

## မန္တလေးမြို့ သကျသီဟ ဝဋံသကာဘွဲ့ 
မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်းက  ကြီးမှူးကျင်းပသည့် သကျသီဟပရိယတ္တိစာလျှောက်မေးပွဲများ ၏ စာသင်တန်း၊ ဓမ္မာစရိယတန်းတို့ကို နှစ်မခြားဘဲ အောင်မြင်သော စာအောင် သံဃာတော်များကို "ဝဋံသကာ" ဘွဲ့ဆပ်ကပ်အပ်နှင်းသည်။စာမေးပွဲစတင်ကျင်းပသည့် ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၂၆၇) ခုနှစ် မှ (၁၃၈၇) ခုနှစ် နှစ်ပေါင်း တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်အတွင်း ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည့် အရှင်မြတ် (၁၀ )ပါးသာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။

## ပထမဦးဆုံးဆက်ကပ်ခံရသည့် ပုဂ္ဂိုလ် 
ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း၏ ပထမဦးဆုံး ဝဋံသကာဘွဲ့ခံ သာသနာ့ သူရဲကောင်းပုဂ္ဂိုလ် မှာ မင်းကွန်းတိပိဋကဓရ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။ (၁၉၅၃) ခုနှစ်တွင် ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း၏ ဝဋံသကာဘွဲ့ရ ၃ ပါး တပြိုင်နက်ပေါ်ထွက်လာသည်။ ဦးကုမာရာဘိဝံသ (နဝမဗန်းမော်ဆရာတော်၊ နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးသုနန္ဒာဘိဝံသ (ဦးရွှေအောင်) နှင့် ဦးနာရဒါဘိဝံသ (ဓမ္မာစရိယ ဦးထွန်းလှိုင်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ဝဋံသကာဘွဲ့ကို ရန်ကုန်၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ စေတိယင်္ဂယ စာမေးပွဲကလည်း ဆပ်ကပ်သည်။ 

## သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ ဝဋံသကာဘွဲ့ရများ
## ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂဏ ဝဋံသကာဘွဲ့ 
ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့က ကြီးမှူးကျင်းပသည့် စေတိယင်္ဂဏပရိယတ္တိစာလျှောက်မေးပွဲများ ၏ စာသင်တန်း၊ ဓမ္မာစရိယတန်းတို့ကို နှစ်မခြားဘဲ အောင်မြင်သော စာအောင် သံဃာတော်များကို "ဝဋံသကာ" ဘွဲ့ဆပ်ကပ်အပ်နှင်းသည်။ စာမေးပွဲစတင်ကျင်းပသည့် ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၉၁၈) ခုနှစ် မှ (၂၀၂၅) ခုနှစ် နှစ်ပေါင်း တစ်ရာ့ခြောက်နှစ်အတွင်း ဝဋံသကာဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည့် အရှင်မြတ် (၁၁)ပါး အပါအဝင် ဂန္ထဝါစက (အဘိဝံသ) ဘွဲ့ရသံဃာ (၃၇၃) ပါး ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ 

## စေတိယင်္ဂဏ ဝဋံသကာဘွဲ့ရများ 
## ကိုးကား
သိရောမဏိ

ရှေးအခါက နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ ကျင်းပပေးသော ပထမပြန်စာမေးပွဲမှာ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးဟု ၃ တန်း သာရှိခဲ့သည်။ နောင် (မြန်မာနှစ် ၁၃၁၄) တွင် ဓမ္မာစရိယတန်း တိုးချဲ့ ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ဓမ္မာစရိယကျမ်းရင်း ၃ ကျမ်းနှင့် အတူ ဂုဏ်ထူးကျမ်း ၆ ကျမ်း(စုစုပေါင်း ၉ ကျမ်း/ ၉ ဘာသာ)ကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့် အောင်မြင်ပါက "ခေါင်းပေါ်ကပတ္တမြား"ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော 'သိရောမဏိ'ဟူ၍ အထူးဝိသေသတပ်ကာ "သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ၊ သိရောမဏိ"ဟူသောဘွဲ့ ပေးပါသည်။ (လက်ရှိအစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း၊ ဂုဏ်ထူးတန်းဆိုင်ရာစည်းကမ်းများနှင့်မတူတော့ပါ၊ သိရောမဏိဘွဲ့လည်း မပေးတော့ပါ။) 

## ကိုးကား
အောင်နိုင်ခြင်းတရားငါးပါး

## အောင်နိုင်ခြင်းတရားငါးပါး 
* (၁) အကောဓေန ကောဓံဇိနာတိ = ဒေါသအမျက်ထွက်နေသူကို အမျက်မထွက်သဖြင့် အောင်နိုင်ခြင်း။ 
* (၂) အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနာတိ = မကောင်းယုတ်မာသူကိုကောင်းသဖြင့်အောင်နိုင်ခြင်း။  
* (၃) ကဒရိယ့ ဒါနေနဇိနာတိ =  စေးနဲဝန်တိုသူကို ပေးကမ်းခြင်းဖြင့်အောင်နိုင်ခြင်း။ 
* (၄) အလိကံသ ေစ္စနဇိနာတိ = မဟုတ်မမှန်ဖောက်ပြန်ချွတ်ယွင်း သစ္စာကင်းသောသူကို မှန်ကန်တော်ဖြောင့်ခြင်းဖြင့် အောင်နိုင်ခြင်း။  
* (၅) သဗ္ဗအကုသလံ ကုသလေန ဇိနာတိ = ခပ်သိမ်းသော အကုသလဓမ္မပါပအမှုကို ကုသိုလ်တရားဖြင့်အောင်နိုင်ခြင်း။ 

## ကိုးကား
တ​နိုင်း​ခ​မြစ်

**တနိုင်းခမြစ်**သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ် မိုးကောင်းမြို့နယ်စပ်ရှိ ခမုံဘွန်(ကူမွန်တောင်တန်း) ရှိ ရွှေတောင်ကြီးတောင်မှ ရေဝေခံခဲ့၏။ ထို့နောက် မြောက်သို့စီးဆင်း၏။ မြောက်မှတဖန် အကွေ့အကောက်ပေါင်းများစွာဖြင့် ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း တောင်ကြားအတိုင်း အနောက်မြောက်သို့ ခရီးဆက်၏။ အနောက်မှတဖန် တောင်သို့စုန်၍ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

တနိုင်းခမြစ်တွင် အထက်ဘက်မှ ချောင်းနှင့်မြစ်များလည်း စီးဝင်၏။ ထိုမြစ်ချောင်းများ အနက် တဗျိုခ(မိုင်၃၀)၊ လမုံခ၊ တဝမ်ခ(မိုင်၄၀)၊ မောနင်းခ၊ ဘရန်ဘရန်ခ၊ ဒွမ်ဖရော်ခ၊ဆက်ဆယ်ခ၊ဂျထုံခ၊ ဆနိပ်ခ ချောင်းတို့နှင့် တရုံခ(မိုင်၅၀)၊ တချက်ခနှင့် တရာခ စီးဝင်နေသည့် တဂါခတို့လည်းပါဝင်သည်။

အကွေ့အကောက်များလွန်းသည့် တနိုင်းခမြစ်သည် မြစ်ဖျားဦးမှ တနိုင်းမြို့အထိ မြစ်ကြောင်း အကောက်အကွေ့ အတွန့်အချိတ် အတိုင်း မိုင် ၁၀၀ ခန့်စုန်ဆင်း၏။ ထိုမှဒလူရွာမြစ်ကျဉ်းအထိ မိုင် ၅၀ခန့် စုန်ဆင်းပြန်၏။ ထို ဒလူမြစ်ကျဉ်းသည် တနိုင်းခ၏ ပထမမြစ်ကျဉ်းပင်ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် ဒလူမြစ်ကျဉ်းမှ တဆင့် ခန္တီးမြို့နယ်မြောက်စွန်းရှိ ကျောက်ဆည်ဒေသအထိ မိုင်၂၀ ကျော် ဖြတ်သန်းရပြန်၏။ တနိုင်းခမြစ်စီးဆင်းရာ ထို ကျောက်ဆည်ဒေသသည် ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း ဟုခေါ်ဆိုသည်။

တနိုင်းခခေါ် ချင်းတွင်းမြစ်သည် အကွေ့အကောက်များစွာဖြင့် မိုင် ၂၀၀ ကျော်စီးဆင်း၏။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်စုန်၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့်ဆုံတွေ့ရာ ရေစကြိုမြို့အထိ မိုင်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် စီးဆင်း၏။ ထို့ကြောင့်ချင်းတွင်းမြစ်သည် စုစုပေါင်းမိုင် ၇၀၀ကျော် ရှည်လျားသည်။

## အခေါ်အဝေါ်
တနိုင်းခ ခေါ် ချင်းတွင်းကို 
*ချင်းတွင်း= ချင်း= ချင်းအမျိုးသားများ နေထိုင်ရာတောင်၊ 
*တွင်း= ရေ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် **ချင်းတောင်တန်းမှ စီးဆင်းလာသည့်မြစ်**ဟု ဆိုကြသည်။
ထို့အပြင် ချင်းတွင်းကို သလ္လာဝတီဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။   
*သလ္လာ = မြား၊
*ဝတီ = ရေ၊ **မြားကဲ့သို့ တဟုန်ထိုး စီးဆင်းသည့်ရေ (ရေစီးသန်သည့် မြစ်ကြီး)**ဟု အဆိုရှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် သလ္လာဝတီခေါ် ချင်းတွင်းခေါ် တနိုင်းခကို မြောက်ဖျားပိုင်း နာဂတို့က ဒီနဲ ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။ 
*ဒီ = အဘိုး
*နဲ = နားနေခြင်း၊ ဒီနဲ = **အဘိုးအဘွားများ နားနေ တွေ့ဆုံနေရာ** ဟု ဆိုကြသည်။ 

## ကိုးကား
ဒေးဝန်း အကောက်ဝန်

## ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်
ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်မှ တင်သွင်းလာ ကုန်စည်ပစ္စည်းများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံ စည်းကြပ်ရသူဖြစ်သည်။ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာတမ်းတွင် ‘တရုတ်ပြည်ကြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ကုန်းလမ်းကျရောက်သော ကုန်အထည်အလိပ်၊ အသုံးအဆောင်အမျိုးမျိုးတို့အပေါ်၌ ထုံးစံအတိုင်း အုက်ချုပ် ကြည့်ရှု ကောက်ခံရသော ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ’ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ ဒေးဝန် အကောင်ဝန်ရာထူးကို တစ်ခါတစ်ရံ မင်းတဲဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ဟူ၍ လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်ပိုင်း တရုတ်မြန်မာ ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းများ ထွန်းကား စည်ပင်နေချိန်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

## သာယာဝတီမင်းလက်ထက်
သာယာဝတီမင်း  (၁၈၃၇-၁၈၄၆) လက်ထက် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မှာ မင်းကြီးမဟာသီလဝ ဖြစ်သည်။ ၅ မတ် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မင်းကြီး မဟာသီလဝက လိုအပ်သည်များကို စီမံဆောင်ရွက်ပေးရသည်။ မင်းကြီးမဟာသီလဝမှာ ယခင်စစ်ကိုင်း မင်းလက်ထက် အာသံဗိုလ်မှူးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသူ မင်းကြီး မဟာသီလဝ ဘွဲ့ခံ ဦးသူနှင့် ဘွဲ့မည် တူညီနေသဖြင့် အာသံဗိုလ်မှူးဦးသူကိုပင် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့လေသလာဟု တွေးဆစရာ ရှိသည်။

## ရတနာပုံခေတ် ဒေးဝန်း အကောက်ဝန်များ
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးစောင်ရှုတ်အား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးစောင်ရှုတ်မှာ တရုတ်နွယ်ဖွား တစ်ဦး ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ သို့သော် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဦးစောင်ရှုတ်အား ဆက်ခံခဲ့သူ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မှာ ဦးရွှေချိန် ဖြစ်ဟန်တူသည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ပင် ဦးမောင်ဆိုသူအား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယင်းဒေးဝန်းအကောက်ဝန် ဦးမောင်၏သား သံတော်ဆင့် ဦးမောင်⁠မောင်သင်မှာ လောင်းရှည်မိဖုရားကြီး၏ မောင် ခေါင်းတုန်းမြို့စား မင်းသားမှ ဖွားမြင်သူ အင်ထောက်သာမင်းသမီးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလ၌မူ ဦးလှဘူးအား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးလှဘူးမှာ နောင် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန် ဦးလှဘူးအား ပေါက်မြိုင်မြို့စားအရာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဇန္နဝါရီ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထောက်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏။ ဦးလှဘူးအား ဆက်ခံသူမှာ ဂန်ဓလရာဇ် သံတော်စာရေးကြီး ဒေးဝန်းအကောက်ဝန် မဟာမင်းထင်စည်သူ ဖြစ်သည်။ မကြာမီ မဟာမင်းထင်စည်သူကို ဗန်းမော်မြို့ဝန် ရာထူးကိုပါ ပေးအပ်ခဲ့သည်။

## မန္တလေးမြို့က ဒေးဝန်းရပ်
ဒေးဝန်းရပ်မှာ ယခင်က အမရပူရမြို့တော်၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဒေးဝန်းရပ်တွင် ယာယီစံနန်းတော် ဆောက်လုပ်ကာ ခေတ္တစံနေခဲ့ဖူး၏။ ယတြယာသဘောအရ ယင်းသို့ ယာယီစံနေခြင်း ဖြစ်သည်ဆိုသည်။ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံနန်းမြို့တော်ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဒေးဝန်းရပ်သည် အနောက်ပြင် ၂၉-ရပ်ကွက် အဝင်ရပ်ကွက်ကြီး တစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ယနေ့ခေတ်အနေအထားအရ ဒေးဝန်းရပ်ကို နှစ်ပိုင်းတွေ့ရှိရပြီး ဒေးဝန်းအရှေ့ရပ်မှာ မဟာအောင်မြေမြို့နယ်အတွင်း၌ လည်းကောင်း၊ ဒေးဝန်း အနောက်ရပ်မှာ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ် အတွင်း၌လည်းကောင်း တည်ရှိသည်။ နာမည်ကျော် ကျောင်းတိုက်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် မစိုးရိမ်တိုက်၊ သားကဝန်ကျောင်း၊ ရွှေအင်ပင်ကျောင်း၊ တောင်ခွင်မင်းကြီးတိုက် စသည်တို့မှာ ဒေးဝန်းအရှေ့အရပ်အတွင်း ပါဝင်သည်။
## ကိုးကား
အခမဲ့ဆော့ဖ်ဝဲလ်

**အခမဲ့ဆော့ဖ်ဝဲလ်** ဆိုသည်မှာ ဆော့ဝဲတီထွင်သူများက အခမဲ့ပေးသုံးထားသော ကွန်ပျူတာ ဆော့ဝဲလ်များဖြစ်သည်။ အခမဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို မည်သူမဆို ပြင်ဆင်၊ မျှဝေနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း

**ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း**ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်သဖွယ် တန်းဆင်းနေပါသည်။ ပတ်ကွိုင်တောင်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးမှ ဖြတ်၍ ဆင်းလာသည့် တောင်ဖြစ်သည်။ ထိုတောင်တန်းကြီး၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် နာဂတောင်တန်းများက တည်ရှိလေသည်။ 

ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်တို့၏ မြစ်လက်တက်ပေါင်းများစွာ မြစ်ဖျားခံရာ ရေဝေတောင်တန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ တစ်သောင်းကျော်အထိ မြင့်သည်။ လီဒိုလမ်းမကြီးသည် ထိုပတ်ကွိုင်တောင်တန်းကြီး၏ မြောက်ဘက်မှ ဖြတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒီဗဂူးမြို့မှ မီးရထားလမ်း ပေါက်သည့် လီဒိုမြို့နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းသို့ ဆက်စပ် ဖောက်ယူထားပေသည်။  

## အကိုးအကား
ဘား​မား​စတား​ဆု

## ဘားမားစတားဆု
၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ရှိန်ဆိုသူက 'ဘားမားစတား'အမည်ရှိ ဆယ်ပြားတန် စာစောင်ကလေးတစ်စောင်ကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဦးကျော်ရှိန်သည် ထိုစဉ်က ဘားမားစတား ဝတ္ထု ရှည်ပြိုင်ပွဲကို
လည်း ကျင်းပရာ ဆုငွေမှာ ကျပ် ၁၅၀၀ ဖြစ်သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲ၌ ရှုမဝ တစ်ထောင်ဆုရ စိန်⁠စိန်သည် **လွမ်းသစ္စာ** အမည်ရှိ ဝတ္ထု ရှည်စာမူဖြင့် ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ 

## ကိုးကား
ဘလှ၊ ဦး(မြောင်းမြ)

## ဘလှ၊ ဦး(မြောင်းမြ) (ခရစ် ၁၉၁၄-၁၉၇၂)
ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရားစေတီတော်ကြီးအနီးတည်ထားခဲ့သော အာဇာနည်အရှင်ဦးဝိဇာရကျောင်းတိုက်၏ ဒါယကာကြီးဖြစ်သည့် မြောင်းမြ ဦးဘလှကို မြောင်းမြမြို့တွင် ၁၉၁၄ခု၊ မတ်လ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးဖိုးခင်၏ မြေးဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါလ်ကျောင်းမှ ၁ဝတန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈)ရက်နေ့တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးအဖွဲ့အစည်းများကို အများဆုံးအကူအညီပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။

ဦးဘလှသည် အင်္ဂလိပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသည့် အချိန်၌ မြို့ရွာကာကွယ်ရန် ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် မြောင်းမြမြို့၌ အာရှလူငယ်များ အစည်းအရုံးဖွဲ့စည်းရာတွင် ဦးဘလှမှာ ပထမဦးဆုံးဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၅ခုနှစ်၊ မေလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ရဲဘော်များ၊ တိုင်းချစ်ပြည်ချစ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ကရင်အမျိုးသားများ ပါဝင်သော အစည်းအရုံးရေး အခြေခံအဖွဲ့(ဖတပလ)၊ မြောင်းမြမြို့နယ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရားအနီး တည်ထားသော အာဇာနည်အရှင်ဦးဝိစာရ အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ကို တည်ထောင်ပေးခဲ့သည့် အမျိုးသားစည်းရုံးရေးနှင့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေး၊ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ထက်သန်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈-ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလခေတ် တသီးပုဂ္ဂိုလအမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရာမှ လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်သော ဦးဘလှသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြခံမူ(၅)ချက်

ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြခံမူ(၅)ချက်

ငြိမ်းချမ်းရေးစွာအတူယှဉ်တွဲအနထိုင်ရေး အခြေခံမူ ငါးချက်၏သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘန်ဒေါင်းမူငါးရပ်ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် ဦးနု ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ယူစဉ်ကာလတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သဘောတူညီမှုဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘန်ဒေါင်းမြို့ညီလာခံတွင် သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အာရှ၊ အာဖရိက နိုင်ငံပေါင်း ၂၉ နိုင်ငံက အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။

#နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ပိုင်နက်နယ်ပယ် တည်တံ့ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို အခြားတစ်နိုင်ငံက လေးစားရန်၊
#တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုရန်၊
#တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ပြည်တွင်းရေးကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြု
#တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ အဆင့်အတန်းချင်း တူညီမှုရရှိရန်နှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဝ အကျိုးဖြစ်ထွန်းရန်၊
#နိုင်ငံရေးဝါဒအချင်းချင်း ကွဲလွဲစေကာမူ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူတကွ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်စေရန်၊
ဆိုသည့် အခြေခံမူငါးချက်ကို သဘောတူခဲ့ကြသည်။
ဘိုးဖြူ

**ဦးဘိုးဖြူ** ကို ၁၂⁠၂၃ ခု၊ ဒုတိယ ဝါဆိုလပြည့် (၁၈၆၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ၂၁ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဖ ဝန်စာရေးကြီး ဦးအို၊ အမိဒေါ်မိုးတို့မှဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ငါးယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်။

ကြောင်တရာလမ်း (ခေါ်)၁၄-လမ်းရှိ ဆရာဖဲမြန်မာကျောင်း၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာတတ်ကျွမ်းသည်။ ပါဠိစာပေ၌လည်း နှံ့စပ် ကျွမ်းကျင်သည်။

၁၈⁠၈၆ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် အတွင်းဝန်ရုံး စာတော်ပြန်ဌာနတွင် မြို့အုပ်အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် ဝန်ထောက်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ ၁၉၁၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၉) ရက်နေ့တွင် ဝန်ထောက်ရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူသည်။

၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် 'အိန္ဒိယပဋိညာဉ် အက်ဥပဒေ အမေးအဖြေကျမ်း' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် (အမိန့်တော်ရ ဦးသီးနှင့်တွဲဖက်လျက်) 'လောကသာရပျို့အဖြေ' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၏ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သုတေသနဂျာနယ်တွင် မဲဇာတောင်ခြေရတု (၆) ပုဒ်နှင့် ရှင်ဥတ္တမကျော်တောလား (၉)ပုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ်နှင့် တကွ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ် 'ဗုဒ္ဓဓုပ္ပတိကျမ်း' ကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဦးဘိုးဖြူသည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းအတွက် 'သုတသောမပျို့'၊ 'ဥမ္မာဒန္တီပျို့' (ပုဂံဝန်ထောက် ဦးတင်နှင့် တွဲဖက်လျက်)၊ 'ကန်တော်မင်ကျောင်းမေတ္တာစာနှင့်အဖြေ' (ဆရာပွားနှင့် တွဲဖက်လျက်) တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။

ထို့နောက် 'လောကုပ္ပတ္တိပကာသနီကျမ်း' ကို ပြုစုထုတ်ဝေရန် စီမံနေဆဲ ၁၉၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ လ (၅)ရက်၊ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ခုနှစ် တော်သလင်းလဆုတ် ၁၄ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်အေးမေ (ကဝိ မျက်မှန်ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင်)နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဘော်ကြိုရွာ

**ဘော်ကြိုရွာ**သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်တွင် ပါဝင် တည်ရှိသည်။ ဘော်ကြိုရွာသည် သီပေါနှင့် ကျောက်မဲအကြားတွင် ရှိ၍၊ မန္တလေး-လားရှိုး မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းသည် ဘော်ကြိုရွာကြီးကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။  ဘော်ကြိုရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘော်ကြိုစေတီ တည်ရှိသည်။

ဘော်ကြိုဘုရား‎ကို အကြောင်းပြု၍ ဘော်ကြိုရွာကိုလည်း လူသိများခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် အိမ်ခြေ ၁ ရာခန့်မျှသာရှိ၍ လူဦးရေ ၅ ရာခန့်သာရှိသော ရှမ်းရွာကြီး တစ်ရွာပေတည်း။ မော်တော်ကားလမ်း၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် အိမ်များ ဆောက်လုပ်ထား၍ ရွာတန်းရှည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးရထားဘူတာရုံကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် ကပင် ဘော်ကြိုရွာ၌ ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။ မီးရထားလမ်းသည် ရွာ၏ နောက်ကျောဘက်မှ ဖြတ်သန်းသွား၍ ဘူတာရုံသည် ရွာ၏အနောက်ဘက် မိုင်တစ်မတ်ခန့်တွင်ရှိသည်။ ထိုမှာ ဘက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဘုရားစေတီ များလည်းရှိရာ ဘော်ကြိုဘုရားလည်း ပါဝင်သည်။

ဘော်ကြိုရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်ကုန်များမှာ ဆား၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်ချို၊ သံပရာနှင့် ဆန်စပါးတို့ဖြစ်သည်။ ရွာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆားတွင်းများရှိ၍ ရွာ၏နောက်ကျောတွင် စပါးလယ်ကွင်းများ ရှိသည်။ ဘော်ကြိုတွင် ငါးရက်တစ်ဈေးရှိသည်။ ဈေးရှိသော အပိုင်းကို ရွာသစ်ဟု ခေါ်ကြ၍ စေတီများရှိသော အပိုင်းကို ရွာဟောင်းဟု ခေါ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ပုဂံ​မင်း​မယ်တော် အုတ်ဂူ​ပြာသာဒ်

## ပုဂံမင်းမယ်တော် အုတ်ဂူပြာသာဒ်
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်ကြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းနှင့် စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီးတို့၏ မယ်တော်အုတ်ဂူဖြစ်သည်။

### တည်နေရာ
မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း၊ ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်၊ အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် လ-ပ-ခ စခန်းရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောက်ဘက်တွင် ကျောက်စာရုံနှင့် ပဟိုရ်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် လောင်းရှည်မိဖုရား ဂူပြာသာဒ်တို့ ရှိသည်။ 

### ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။

### ထူးခြားချက်
လေးတိုင်စင် ဘုံခုနှစ်ဆင့် ကျွန်းပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ ပြာသာဒ်ရှေ့တွင် ကျောက်စာရှိသည်။

### သမိုင်းအကျဉ်း
ပုဂံမင်းနှင့် စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီးတို့၏ မယ်တော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၅၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်ပြီး မြို့တော်ကို အမရပူရမှ မန္တလေးရတနာပုံသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသောအခါ ယောက္ခမဖြစ်သူ စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီး၏မယ်တော်လည်း လိုက်ပါလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သမီးတော် စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီးထက် နှစ်နှစ်စောကာ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် နတ်ပြည်စံခဲ့သည်။ နတ်ပြည်စံပြီးနောက် အလောင်းတော်ကို မီးရှို့ပြာချကာ ဘုံငါးဆင့် ကျွန်းပြာသာဒ်ဖြင့် တည်ဆောက် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

### အမျိုးအစား
ကျွန်းသစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဘုံခုနှစ်ဆင့်ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။

### လက်ရှိအခြေအနေ
နန်းတွင်းတွင်ရှိသော ဆွေတော်မျိုးတော်တို့၏ သင်္ချိုင်းပြာသာဒ်များအနက် တောက်ဘက်အကျဆုံး ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသားတိုင်လုံးဖြင့် လေးတိုင်စင်ခံပြီး တည်ဆောက်ထားသည့် ဘုံခုနှစ်ဆင့် ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ အောက်ခြေတွင် အုတ်ခုံခင်းထားပြီး တိုင်ပတ်လည်တွင် သပြူဖောက်ဇာများ ကာရံထားသည်။ အမွှမ်းပန်းများမှာ အပြည့်အစုံကျန်ရှိနေသေးပြီး ဆေးနီညိုများ သုတ်ထားသည်။ ပြာသာဒ်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် အနည်းငယ်အိကျနေသဖြင့် ထောက်ကန်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ပြာသာဒ်၏ အရှေ့တွင် ပုဂံမင်းမယ်တော်၏ အမိုင်းအချက်အလက်ကျောက်စာ စိုက်ထူထားပြီး အုတ်ဝင်းတံတိုင်း ကာရံထိန်းသိမ်းထားသည်။

### ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

### အကိုးအကား
စကြာဒေဝီဂူပြာသာဒ်

ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးစကြာဒေဝီ၏ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## တည်နေရာ
မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး အရှေ့မြောက်ဘက် အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်အတွင်းမြို့ရိုး၊ လပခ စခန်းရုံးနှင့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ၊ အနောက်ဘက်တွင် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်၊ တောင်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် စစ်အကျဉ်းထောင်စခန်းဟောင်းတို့ တည်ရှိသည်။

### ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။

### ထူးခြားချက်
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ အုတ်ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းအကျဉ်း
စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီးသည် သာယာဝတီမင်းကြီး၏ သမီးတော် တစ်ပင်တိုင်မင်းသမီးဖြစ်ပြီး လောကီ လောကုတ္တရာ၊ ဗေဒင်၊ နက္ခတ်ပညာများကို တတ်ကျွမ်းသည့် ပညာရှိမင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက် တိုင်းပြည်အခြေအနေဆိုးဝါးနေချိန်တွင် မင်းတုန်းမင်းအား ထီးနန်းရရှိရေးအတွက် ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ အကြံပေးညွှန်ကြားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီး ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းရသောအခါ မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် မြှောက်စားခံရပြီး တိုင်းပြည်ရေးရာနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးကိစ္စများတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးအား အကြံပေးရသူ၊ မင်းတုန်းမင်းကြီး ချစ်ခင်ရိုသေလေးစားရသူလည်း ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၂ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ (၁၂-၁၁-၁၈၇၆) တွင် စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်ပြည်စံသည်။ ခေါင်းတော်ကို ရွှေသား ၃၀ ရက်စီ သလွန်ပေါ်တွင် ထီးဖြူရှစ်စင်းမိုးလျက် မြေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဥယျာဉ်တော် ရွှေပြည်ဥယျာဉ်တော်အတွင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်သွင်း၍ သင်္ဂြိုဟ်ထားခဲ့သည်။

### အမျိုးအစား
အုတ်အင်္ဂတေဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော ဘုံခုနှစ်ဆင့်ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။

### လက်ရှိအခြေအနေ
စကြာဒေဝီဂူပြာသာဒ်သည် ပန္နက်ခုံအမြင့်ပေါ်တွင်တည်ဆောက်ထားသည့် ဘုံခုနှစ်ဆင့်အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ လေးမျက်နှာတွင် မုခ်ကပ်များ တပ်ဆင်ထားပြီး စိန်တောင်များ၊ မုခ်တံကဲများဖြင့် ရတနာပုံခေတ်လက်ရာကို ပီပြင်စွာ လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။

## အကိုးအကား
လောင်းရှည်မိဖုရား ဂူပြာသာဒ်

ရတနာပုံ ဒုတိယနန်းစံ သီပေါမင်း၏မယ်တော် လောင်းရှည်မိဖုရား၏ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။

### တည်နေရာ
မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်စခန်းရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်ပြာသာဒ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံတို့ တည်ရှိသည်။ 

### ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာဖြစ်သည်။

### သမိုင်းအကျဉ်း
လောင်းရှည်မိဖုရားသည် မင်းတုန်းမင်ကြီး၏ မိဖုရားဖြစ်ပြီး သီပေါမင်း၏မယ်တော်ဖြစ်သည်။ လောင်းရှည်မိဖုရားသည် ရှမ်းမျိုးနွယ်ဖြစ်၍ သီပေါစော်ဘွား၏ သမီးတော်ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်းသည် ရတနာပုံထီးနန်းတွင် နန်းတက်ပြီးနောက် မယ်တော်လောင်းရှည်မိဖုရား စံနေတော်မူရန် မြောက်ဥယျာဉ်တော်အတွင်း၌ အိမ်ဖြူတော်ကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ မယ်တော်သည် ထိုအိမ်ဖြူတော်တွင် ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၂၄၃ ပြည့်နှစ်အထိ သုံးနှစ်မျှစံနေတော်မူပြီး ၁၂၄၃ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၅ ရက်တွင် နတ်ပြည်စံတော်မူခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းဂူမြောက်ဘက်တွင် ရွှေချကျွန်းပြာသာဒ်ဖြင့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏မိဖုရား၊ သီပေါမင်း၏မယ်တော် လောင်းရှည်မိဖုရားကို သင်္ဂြိုဟ်ထားရှိသည်။

### အမျိုးအစား
လေးတိုင်စင် ဘုံခုနှစ်ဆင့်ကျွန်းပြာသာဒ်ဖြစ်ပြီး အမွှမ်းပန်းများကိုလည်း ထုလုပ်တပ်ဆင်ထားသည်။

### လက်ရှိအခြေအနေ
ပြာသာဒ်မှာ လေးတိုင်စင်ဘုံခုနှစ်ဆင့်ဖြစ်ပြီး ဆီဆေးနီညိုများ သုတ်ထားသည်။ နှစ်ကာလ ကြာရှည်မှုကြောင့် အမွှမ်းပန်းအချို့မှာ ယိုယွင်းလျက်ရှိသည်။ မြေစိုက်တည်ဆောက်ထားပြီး ပြာသာဒ်အလယ်တွင် အရိုးပြာအိုးမြှုပ်နှံထားသည်။ ယခင်က မပါသော်လည်း ယခုအုတ်တံတိုင်းကာရံထားပြီး တောင်ဘက်တွင် ဝင်ပေါက်ရှိသည်။ ပြာသာဒ်၏ ရှေ့မျက်နှာပြင်တွင် လောင်းရှည်မိဖုရားကျောက်စာတစ်ချပ် ရေးထိုးစိုက်ထူတားသည်။ 

### ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

### အကိုးအကား
မနှင်းဆီရထား

**မနှင်းဆီ ရထား** ဆိုသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂလိက မီးရထားတစ်စီးအမည် ဖြစ်သည်။   မန္တလေးမြို့ ၂၅ လမ်းနှင့် ၂၆ လမ်းကြား ရွှေတစ်ချောင်းမြောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ယခု မန်းသီရီဈေးတည်ရှိသည်။ အဆိုပါနေရာသည် ယခင်က မန္တလေး၏ အထင်ကရနေရာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခင်က ထိုနေရာသည် ဘူတာရုံတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ဈေးချိုနှင့် မတ္တရာကို ပြေးဆွဲသော မီးရထားလမ်း၏ လမ်းစလမ်းဆုံး ဘူတာဖြစ်သည်။ မတ္တရာရထားသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး လူမျိုးခြားသူဌေး အိန္ဒိယအမျိုးသား မနန့်ဂျီ (Mr. Manetji)ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ မနန့်ဂျီ ကို မြန်မာအသံထွက်ဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ မနှင်းဆီရထားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။

## အရေးပါပုံ
မနှင်းဆီရထားသည် ရထား(၂)စင်းရှိခဲ့ပြီး ဈေးချိုဘူတာမှ နံနက် ၇ နာရီတွင်တစ်ကြိမ်၊ ညနေ ၃ နာရီတွင် တစ်ကြိမ် မတ္တရာသို့ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ မတ္တရာနယ်သည် ကွမ်းရွက်အပါအဝင် သစ်သီးဝလံများ၊ သစ်ဥသစ်ဖုများထွက်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည့်အတွက် ဈေးချို လက္ကားဈေးကွက်ကြီးသို့ မတ္တရာကုန်များ လွယ်လင့်တကူ ရောက်ရှိရေးတွင် မနှင်းဆီရထားသည် အရေးပါခဲ့သည်။

## ဘူတာကြီး၊ ဘူတာလေး
ထိုစဉ်က မန္တလေးတွင်း မန္တလေး-ရန်ကုန်၊ မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား၊ မန္တလေး-ပြင်ဦးလွင်-လာရှိုး၊ မန္တလေး-မုံရွာ-ရေဦး မီးရထားလမ်းအတွက် ရ၈ နှင့် ၇၉ လမ်းကြား၊ ၂၇ နှင့် ၃၄ လမ်းကြားတွင် ဘူတာရုံတစ်ရုံ ရှိသည်။ ထိုဘူတာရုံကို ဘူတာကြီး၊ မနှင်းဆီရထားဘူတာရုံကို ဘူတာလေးဟု သုံးစွဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်မီ ၁၄-၁၅ နှစ်အလို၌ ဘူတာလေးသို့ သွားလာသော ရထာလမ်းများကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကြ၍ ဘူတာလေးဟုခေါ်ဆိုသော ဘူတာရုံလည်း မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မန္တလေးဘူတာကို မန္တလေးသားတို့က ဘူတာကြီးဟု အစဉ်အဆက် လက်ဆင့်ကမ်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား
ဆင်ဖြူမရှင် အုတ်ဂူပြာသာဒ်

## ဆင်ဖြူမရှင် အုတ်ဂူပြာသာဒ်
ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီး၏ ဆွေတော်မျိုးတော်များက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

### တည်နေရာ
မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးမြိုတွင် တည်ရှိသည်။ 
အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်၊ အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်စခန်းရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်မင်းကြီး အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်ပြာသာဒ်၊ မြောက်ဘက်တွင် လောင်းရှည်မိဖုရားပြာသာဒ် နှင့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံတို့ ရှိသည်။

### ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်နောက်ပိုင်းလက်ရာဖြစ်သည်။

### ထူးခြားချက်
သီပေါမင်း၏ အဂ္ဂမဟေသီမိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော်အုတ်ဂူဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်၏ အရှေ့မြေပြင်တွင် ကျောက်စာရှိသည်။

### သမိုင်းအကျဉ်း
ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားသည် ဘကြီးတော်နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးနန်းမတော်မယ်နုတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ ဒုတိယအဂ္ဂမဟေသီဖြစ်၍ သီပေါမင်း၏ ယောက္ခမတော်လည်းဖြစ်သည်။ စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော်ဖြစ်ပြီး သမက်ဖြစ်သူ သီပေါမင်းနှင့် သမီးတော် စုဖုရားလတ်တို့ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုတွင် အိန္ဒိယသို့ ပါတော်မူသွားပြီးနောက် ၁၂၆၁ ခုတွင် ရန်ကုန်၊ စမ်းချောင်းအိမ်တော်​တွင် နတ်ပြည်စံလွန်တော်မူခဲ့ရာ ဆွေတော်မျိုးတော်များ၏ ဆန္ဒအရ ရတနာပုံနန်းမြို့သို့ သယ်ယူခဲ့၍ ဤနန်းတွင်း သင်္ချိုင်းတော်သို့ အလောင်းတော်ကို သင်္ဂြိုဟ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ လောင်းရှည်မိဖုရား၏ အုတ်ဂူနှင့် အနောက်ဘက်ကပ်လျက်တည်ရှိသည်။

### အမျိုးအစား
အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဘုံခုနစ်ဆင့် အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်ပြီး အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာဖြင့် အမွှမ်းပန်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ မြေပြင်မှ သုံးပေခန့်အမြင့်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

### လက်ရှိအခြေအနေ
မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ မိဖုရားဖြစ်သည်နှင့်အညီ မင်းကြီးကဲ့သို့ မြေပြင်မှ သုံးပေခန့်အမြင့် အုတ်ခုံပေါ်တွင် ဘုံခုနစ်ဆင့်ပြာသာဒ်ကို တည်ထားသည်။ ပြာသာဒ်အတွင်း၌ ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီး၏ အရိုးအိုးထည့်သွင်း မြှုပ်နှံထားသည်။ အပေါ်ပိုင်းတွင် အင်္ဂတေပန်းတော့ဖြင့် အမွှမ်းပန်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ် အရှေ့မြေပြင်တွင် မိဖုရားကြီးအကြောင်းကျောက်စာကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်ကို မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်၊ ပုဂံမင်းမယ်တော် ကျွန်းပြာသာဒ်တို့နှင့်အတူ အုတ်တံတိုင်း ခတ်ထားသည်။ ဝင်ပေါက်မှာ အနောက်ဘက်မျက်နှာတွင် တစ်ခုတည်းသာ ထားရှိသည်။

### ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

## အကိုးအကား
မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ

မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ၊
အောင်ပင်လယ် ကြာချပ်ငယ်ကြိုး

## မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ
မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ။ လူးလာငယ် ပြန်သွား။ ရွှေပြည်မြို့ကြီးသူငယ်မှာ။ တိုးပင် တိုးမအား။  ။
လက်ဖျားဆွတ်ခါခါတည့်လေ။ သက်ထား တူမကွာတည့်လေး။   ။
ဘုန်းပန်းငယ် စက်ခြည်။ ရွှေပြည်တော်နှင့် မဝေး။ မေရုဓာတ်တော်။ ကျိန်းဝပ်ကယ်ပျော်။ တောင်တော်မန္တလေး။   ။
ကြင်ရေး ကြင်ရေး မေတ္တာနှောင်။ ဆက်တိုင်းဖူးရအောင်။   ။
ရွှေညောင်ရေနှင့် သွန်းလောင်း။ သွန်းတည့် သွန်းလောင်း။   ။
နှင်းပေါင်း ပန်းပေါင်း-ရည်။ တည့်တည့် ည ညနေတိုင်းပင်လေတည့်။ ည ညနေတိုင်းပင်။  ။

## ကျေးဇူးတင်ပါသည်
ပြုစုထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂီတဝိသောဓနီ face book group အား ကျေးဇူးအထူးတင်ပါသည်။
https://www.facebook.com/groups/GitaWinThawDaNi/
ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ

ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ
တောင်မြင့်စည်းစုတ်ခတ်သံကြိုး

## ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ
(ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ-ချမ်းဆောင်း။ ညံ့ပျောင်းပျောင်း။ ဝတ်နံ့ငယ်လေ လှောင်းလှောင်း။ နံ့ပန်းပေါင်း။   ။)၂
(စက်လျောင်း စက်လျောင်း ဘုံသာခွင်။ မှေးမှိတ်ပျော်မရွှင်။   ။)၂
(စိတ်မှာပင်။ ထိပ်ချာတင်။ ရိပ်ခါမြင်မိ။ လိပ်ပြာမင်း။ ထူးထွေများဘိခြင်း။   ။)၂
(ရင်တွင်း ရင်တွင်း ပူလှတယ်။ ထင်စားယောင်မိတယ်။    ။)၂
(ညက်ပြာသွယ်။ စက်ရာဝယ်။ ဖက်ကာလှယ်လို့ လျောင်းလဲ။ လျောင်းလဲ။ စက်ပါသော် ပျော်သေးဘဲ။   ။)၂
(သံဝါကျော်။ ကြံခါမျှော်။ လျှောက်ခွင့်ဆုပန်သော်။  ။)၂
(ရှင်တော်မွေတော်ကိုယ်တော်ပေါင်စု။ မြတ်စွာအင်းခရုငယ်နှင့်လေး။   ။)၂
(သုံးလူ့ သုံးလူ့ ထွတ်ချာမှန်။ ကူကြီးမြတ်ဘုန်းလျှံ။)၂  ။ 
(ညက်စံညက်စံ ညက်စံပြာဝင်း။ သစ္စာမတည်ယွင်းသည်နှင့်)၂ ( ထန်ပြင်း ခြောက်ရောင်ခြည်လေတည့်မှ။ ***လျှံလင်းမြတ်မှန်တည်***။   ။)၂
တောင်မြင့် တောင်ဖျား။ ကန်သာအိုင်နား။ ရေယာဉ် သီတာခြားပါလို့။ ဘုရားမြတ်ဘုန်းလူ လေတည့်မှ ဘုရားမြတ်ဘုန်းလူ။

*တချို့မူ၌ "လျှံလင်းတောက်လောင်ကြည်" ဟူ၍လည်းရှိသည်။

## ကျေးဇူးတင်ပါသည်
ပြုစုထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂီတဝိသောဓနီ face book group အား ကျေးဇူးအထူးတင်ပါသည်။
https://www.facebook.com/groups/GitaWinThawDaNi/
ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး

## ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး(ဘာသာပြန် ဝတ္တု) 
ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး (ဘာသာပြန် ဝတ္တု) ကို ဆရာမြသန်းတင့်က အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာမ အမ်အမ်ကေး (M.M Kaye) ၏ သည်ဖားပါဗီလီယွန် (The Far Pavilions) ဝတ္တုကိုပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန် အခန်းဆက်ဝတ္တု အဖြစ် စန္နာမဂ္ဂဇင်း တွင် သုံးနှစ်လေးလကြာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဝတ္တု အနေဖြင့် ဘဝတက္ကသိုလ်စာပေ မှ ၁၉၈၆တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့ ပြီး ၂၀ဝ၄ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အကြိမ်လုံးချင်း ထုတ်ဝေခဲ့စဉ်က ဆရာမြသန်းတင့် က “ဝတ္တုကြီးသည် သမိုင်းနောက်ခံ သာမက အချစ်၊ စွန့်စားခန်း၊ လျှို့ဝှက်သဲဖို၊ စစ်နောက်ခံ နှင့် လူမှုရေး ဝတ္တု” ဟု အမှာစာ တွင်ထည့်သွင်းရေးသား ခဲ့သည်။

### ဇာတ်လမ်း အကျဉ်းချုပ် 
ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး ဝတ္တုသည် ဗြိတိသျှခောတ် အိန္ဒိယပြည် နောက်ခံဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ ပြည်ပေါက် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်လေး တစ်ယောက် (အရှော့ (ခေါ်) အက်ရှ်တန်) နှင့် အိန္ဒိယ မဟာရာဇာ တစ်ဦး၏ အနောက်တိုင်းသွေး စပ်သော သမီးတော် (အင်ဂျူလီ) တို့ကို အဓိကဇာတ်ဆောင် အဖြစ်သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အက်ရှ်ကို အိန္ဒိယ ပြည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် အင်္ဂလိပ်မိဘနှစ်ပါးဖြစ်သော ရုက္ခဗေဒပါမောက္ခ ဟီလာရီ (Hillary) နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဗိုလ်ကလေး၏ ညီမဖြစ်သူ အစ္စဘယ် (Isabel) တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ အစ္စဘယ် သည် ကလေးမီးဖွားပြီး ရက်ပိုင်းတွင် သေဆုံးသွားပြီး  ဟီလာရီ သည်လည်း သိပ်မကြာခင်တွင် ကာလဝမ်းရောဂါကြောင့် ဟိမဝန္တာတောထဲတွင်ဆုံးပါး လေသည်။ ကလေးကို နို့တိုက်မွေးစားမိခင် အာယားမ သီတာ အား အမျိုးများဆီသို့ပြန်ပို့ ပေးရန်မှာကြားခဲ့သည်။ သီတာသည်  ကလေး၏ဆွေမျိုးများ ကို သိလည်း မသိ ဘယ်ရှာရမှန်းလည်း စိတ်မကူးတတ်သောကြောင့် ဒေလီရှိ ဟီလာရီ၏ မိတ်ဆွေ ဗိုလ်မှူးကြီး ထံသွား အကူအညီ တောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဒေလီသို့ ထွက်လာခဲ့သည်။ 
ဒေလီသို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယ တပ်တွင်းပုန်ကန်မူကြီးဖြစ်ပွားနေရာ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများက အင်ဂရေစီ(ခေါ်)အင်္ဂလိပ် သွေးပါသူများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်နေသောကြောင့် ကလေးကို ရုပ်ဖျက်ပြီး အရှော့ဟု နာမည်ပြောင်းကာ မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ သီတာသည် ကာရိကုတ်ဒေသသို့ရောက်သောအခါတွင် ကလေးကိုလည်း သူနှင့်မခွဲဘဲ  ထိုဒေသ၌ အခြေချရန်ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ ကာရိကုတ်မဟာရာဇာ၏ဟော်နန်း တွင်တာဝန်ထမ်းဆောင် နေစဉ် နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ထွက်ပြေးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသို့တိမ်းရှောင်နေစဉ် လမ်း၌ သီတာ တိမ်းပါးခဲ့သည်။ သီတာ မသေဆုံးမှီတွင် အက်ရှ်အား အကြောင်းစုံ ရှင်းပြပြီး ဟီလာရီပေးခဲ့သော စာရွှက်စာတမ်းများနှင့်ပစ္စည်းများ ကိုပေးခဲ့သည်။

### ဇာတ်ကောင်များ
* အရှော့ (Ashok) (ခေါ်) အက်ရှ်တန် ဟီလာရီ အက္ကဘာ ပယ်လမ်-မာတင် (Ashton Hillary Akbar Pelham-Martyn)
* အင်ဂျူလီ (Anjuli)
* ရုရှီလာ (Sushila)
* သီတာ (Sita)
* ဂျိုတီ (Jhoti) 
* ဝေါ်တာ ဟယ်မီလ်တန် (Walter Hamilton)
* ကိုဒါဒတ် (Koda Dak)

ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ္ထုစာအုပ်များ
စွယ်တော်စင်

## စွယ်တော်စင်
ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီးတည်ဆာက်ခဲ့သည်

### တည်နေရာ
မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးနန်းမြို့အတွင်း တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၊ တောင်ဘက်တွင် လပခ အရာရှိနေအိမ်များ၊ မြောက်ဘက်တွင် ၁၉ လမ်းနှင့် ပဟိုရ်စင်တည်ရှိသည်။

### ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။

### ထူးခြားချက်
မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်နှင့် ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ သရက်ကင်း သုံးဆင့်ခံ ပြာသာဒ်မျိုးဖြစ်သည်။

### သမိုင်းအကျဉ်း
သစ်တပ်ဝင်းတော်ကြီးအတွင်း ရွေးတော်ယူတံခါးတောင်ဘက်တွင် စွယ်တော်စင်ရှိသည်။ နန်းတော်ကြီးတည်ရာ အနောက်သို့မျက်နှာပြု၍ မုခ်ဦးလှေကားတို့ဖြင့် တင့်တယ်သပ်ရပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားသည်။ 

အုတ်အဆောက်အအုံဖြစ်၍ အချိုးအစားကျခြင်း၊ ပန်းရံ၊ ပန်းတော့တို့၏ လက်ရာမြောက် စွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကြည်နူရှုမောဖွယ်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်က ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်နှင့်တကွ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်အပေါင်း ကိန်းအောင်းရာဖြစ်ခဲ့သဖြင့် စွယ်တော်စင်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော် ကိန်းဝပ်ခြင်းမရှိသောအခါ၌လည်း အခြားဓာတ်တော် မွေတော်များနှင့်အတူ တန်ခိုးကြီးနန်းစဉ်ဘုရားဆင်းတုတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်ရာဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကိတ္တိစီရိမေဃဝဏ္ဏမင်း အစရှိသော မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့ မြို့တော်၌ ဘုရားရှင်စွယ်တော် ဓာတ်မြတ်ကိန်းဝပ်စံပယ်စေ၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်ကို အတုယသူ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

### အမျိုးအစား
စတုရန်းပုံအဆောက်အအုံ သရက်ကင်းသုံးဆင့်ခံ အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်ပြီး စိန်တောင် သုံးဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံထား၍ အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။

### လက်ရှိအခြေအနေ
စတုရန်းပုံအမြင့်အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ အပေါ်တွင် အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာ ဘုံခုနစ်ဆင့် ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ စွယ်တော်များဖူးမြော်ရန်အတွက် တက်ရောက်ရန် သရက်ကင်းသုံးဆင့်ခံ အုတ်လှေကားပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဆောက်အအုံအား စိန်တောင်များသုံးဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။ စွယ်တော်စင်ကို ဝန်းရံထားသော စိန်တောင်များ၏ ထောင့်တိုင်များပေါ်တွင် စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည် မနုဿီဟခြောက်ကောင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုမျှသာမက စွယ်တော်စင်အပေါ်ပိုင်ပြာသာဒ်မုခ်များတွင် မကရ်းအကောင် ၂၀ ဖြင့် ဖန်တီးထားရာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆန်းကြယ်လှသည်။ မြေပြင်တွင် အနောက်ဘက်မျက်နှာ စိန်တောင်များ၏ အပြင်ဘက်တွင် အစောင့်အုတ်ပြာသာဒ်နှစ်ဆူရှိသည်။ လပခ ၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ပြည်လည်မွမ်းမံထားသော်လည်း မူလလက်ရာမပျောက်သော ရတနာပုံခေတ် အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။

### ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။

## အကိုးအကား
ဘုရားရှင်၏တစ်နေ့တာလုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်း

ဘုရားရှင်၏တစ်နေ့တာလုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်းချုပ်မှာ
* ၁။   နံနက်ပိုင်း ဆွမ်းခံဆွမ်းစားခြင်း၊ ဆွမ်းအနုမောဒနာ တရားဟောခြင်း။
*၂။ (က) ဆွမ်းစားပြီး နေ့စဉ်ပင် ဒုလ္လဘတရား ငါးပါးကို ခြေဆေးရင်း ဟောပြော သတိပေးပြီးနောက် ရဟန်းတို့အား ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခြင်း။ (ခ) ထို့နောက် ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်တော်မူလျှက် ရံခါ တစ်မုဟုတ်မျှ လဲလျှောင်းတော်မူ၍ တစ်ကိုယ်တည်း ကိန်းအောင်းကာ လောကဓာတ် တစ်ခုလုံးကို သိမ်းကျုံး ကြည့်တော်မူခြင်း ။ (ဂ) ညနေချမ်းတွင် ကျောင်းတော်သို့ လာရောက်ဖူးမြော်သူ ဒကာ ဒကာမ တို့အား တရားဟောကြားတော်မူခြင်း။
*၃။  (လိုအပ်လျှင် ရေသုံးသပ်တော်မူပြီးနောက်) ဂန္ဓကုဋိ ပရိဝုဏ် အတွင်းတွင်ပင် သီတင်းသုံးခိုက် ထိုမှ ဤမှ လာရောက် လျှောက်ထား မေးမြန်း တောင်းပန်သော ရဟန်းတို့အား ညဉ့်ဦးယံ တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆို ဟောကြားတော် မူခြင်း။
*၄။  ရဟန်း ပရိသတ်များ ပြန်ကြသောအခါ တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်မှ လာရောက်မေးမြန်းကြသော နတ်ဗြဟ္မာ အသီးသီးတို့အား ညဉ့်လယ်ယံ (သန်းခေါင်ယံ) တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆိုဟောကြားတော်မူခြင်း။
*၅။  မိုးသောက်ယံတွင် အချိန်သုံးပိုင်း ပိုင်း၍ -  -  - (က) တစ်ချိန် စင်္ကြံ ကြွတော်မူခြင်း၊ (ခ) ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်ရောက်၍ လျှောင်းစက်တော်မူခြင်း ၊ (ဂ) လျှောင်းစက်ရာမှ ထိုင်တော်မူ၍ ကမ္ဘာလောကဓတ် တစ်ခုလုံး ချေချွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ဉာဏ်ကွန်ရက်ဖြင့် ဖြန့်ကျက် ရှုကြည့်တော်မူခြင်း ၊ ( ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါရှိလျှင် အခြား စကြ၀ဠာသို့ပင် ကြွရောက် ဟောကြားလေ့ရှိကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် တွင် ဟောတော်မူ၏)။

## အခြားကြည့်ရန် 
*ဘုရားရှင်တို့၏ တူညီသောအချက် (၃၀)

## ကိုးကား
ဆီနည်းနည်းဖြင့်ကြော်ခြင်း

**ဆီနည်း⁠နည်းဖြင့် ကြော်ခြင်း** (Pan frying) သည် အလွန်နူးညံ့သော အစားအစာများကို ကြော်ရာတွင်အသုံးပြုသည်။ ကြော်ဒယ်တစ်လုံးတွင် ဆီပါရုံထည့်ပြီး အသား၊ ငါး (သို့) ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ထည့်ကာ ကြော်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထူထဲသော အသားများ ဆိုပါက ဆီနည်းနည်းဖြင့် ကြော်၍ မရနိုင်ပါ။ အစာများကို ဒယ်အိုးထဲတွင်ပြည့်ကျပ်နေအောင်ထည့်၍ မကြော်ရပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေနွေးငွေ့များမှ အရည်များသည် စိုစွတ်ပြီး ကြော်မည့်အစာ၏ မျက်နှာပြင်ကြွပ်ရွမှု ကိုပျက်စီးစေတတ်သည်။

Pan frying sausages.jpg | 
Making potstickers 8.jpeg| 

## အကိုးအကား
ဆီမြုပ်အောင်ကြော်ခြင်း

**ဆီမြုပ်အောင် ကြော်ခြင်း** (deep frying) သည် အစားအစာများကို ပူနေသောဆီတွင် နက်နက်မြုပ်စေ၍ ကြော်ခြင်းနည်းဖြစ်သည်။ ဒယ်အိုးတွင် ဆီပေါများစွာထည့်မှသာလျှင် ကြော်မည့် ပစ္စည်းများကောင်းစွာ နစ်မြုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ပထမဆီကို ဆူအောင်ပြု ပြီးဒယ်အိုးကို ဖိုမှချကာ ဆီကို အတန်ငယ်အေးစေပြီးမှ ကြော်မည့် ပစ္စည်းထည့်ကာ ဒယ်ကို ဖိုပေါ်ပြန်တင် ၍ နူးသည်အထိ ထားရမည်။ ပြီးမှ မီးရှိန်ကိုမြှင့်ကာ ကျက်သည်အထိ မီးပြင်းပြင်းနှင့်ကြော်ပါ။ အနံ့ပိုမိုကောင်းမွန်ကာ အားလုံးကျက်ပြီး အပေါ်ယံ ကြွပ်ရွနေပါမည်။

## အကိုးအကား
ကြော်ချက် ချက်ခြင်း

**ကြော်ချက် ချက်ခြင်း** (Fry and simmer in stock) သည် မြန်မာ့ချက်ပြုတ်နည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အသီးအရွက်များကို စီမံချက်ပြုတ်လေ့ရှိကြသည်။  ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ ၊ ဆီသည်တို့ဖြင့် တစ်ခါတည်း အိုးထဲထည့်  နူးနပ်အောင် ချက်သောနည်းကို ကြော်ချက်ချက်သည် ဟုခေါ်သည်။ ရေစပ်စပ်ဖြင့် စားရသောဟင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ရေ အထည့်မလွန်စေရပါ။ ရေအထည့်လွန်သွားပါက ကြော်ချက်သဘောမသက်ရောက်တော့ပဲ ပြုတ်ထားသလိုဖြစ်သွားပါမည်။

## အကိုးအကား
ဆီပူထိုးခြင်း

**ဆီပူထိုးခြင်း** (Sautéing;  သို့ , ; ပြင်သစ်ဘာသာစကား *sauté*  မှ ဆင်းသက်) သည် ဆီ (သို့) အဆီပူပူ အနည်းငယ်မျှဖြင့် ချက်ပြုတ်စဉ်အချိန်အတွင်း ဒယ်အိုးကို လှုပ်ပေးခြင်း၊ (သို့) အစားအစာကို မကြာခဏ လှန်လှောပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခြင်းနည်း ဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား
မိုး

ကောင်းကင်ပြင်မှ ကျလာသော ရေစက်ရေပေါက်များကို မိုး (မိုးရေ)ဟုခေါ်သည်။ အရွယ်အစားအားဖြင့် ၀.၅ မီလီမီတာ ခန့်ရှိသည်။ ၀.၂ မီလီမီတာ မှ ၀.၄၅ မီလီမီတာ အတွင်းရှိလျှင် မိုးဖွဲ ဟုခေါ်သည်။ မိုးရေသည် ရေသံသရာ မှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ မိုးမုန်တိုင်း ဆိုသည်မှာ ရုတ်တရက် မိုးသည်းထန်စွာရွာပြီး ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရေကြီးစေသော အခြေအနေကိုခေါ်သည်။ အချိန်ကြာရှည်စွာ မိုးသည်းထန်စွာရွာလာလျှင် ရေကြီးပြီး အဆောက်အအုံများပျက်စီးစေနိုင်ပြီး လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သေစေနိုင်သည်။

မိုးကို ရှေးစာပေ အရေးအသားတွင် **မိုဃ်း**ဟုလည်း ရေးကြသည်။ မိုဃ်းဟူသည် မေဃ သဒ္ဒါထောက်၍ ဃ-သတ်သည်။ မေဃ၌ ဧကိုချေ၊ မ၌ အကိုအိုပြု၊ မကို အိုသို့ကပ်၊ ဃ၌ အကိုချေ၊ တံခွန်တင်-ဝိသဇ္ဇနီထိုး-မိုဃ်း ဖြစ်၏။ 

## ပြင်ပစာမျက်နှာများ
## ကိုးကား
တံစို့ထိုးကင်ခြင်း

**တံစို့ထိုးကင်ခြင်း** (Spit roasting) သည် ဝါး (သို့) သတ္တုတံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောသီတံတွင် အသား၊ ကြက်သား၊ တောကောင်သား၊ ငါး စသည်များကို ပုံမပျက်အောင် ထိုးပေး၍ မီးသွေး (သို့) ထင်း (သို့) ဓာတ်ငွေ့မီး (သို့) လျှပ်စစ်ဖြင့်ကင်ခြင်း နည်းဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား