open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
လီတာ

**လီတာ** (သို့) လစ်တာ သည် ထုထည် ကို တိုင်းတာသော မက်ထရစ် ယူနစ်ဖြစ်သည်။

၁ လီတာသည် ၁ ကျူပစ် ဒက်စီမီတာ ၏ ထုထည်ဖြစ်သည်။ ရေ ၁ လီတာ သည် အလေးချိန် ၁ ကီလိုဂရမ် ခန့် ရှိသည်။
အက္ခရာ "L" သို့ "l" ကို လီတာ ၏ သင်္ကေတ အဖြစ် အသုံးပြုသည်။

ထုထည် အနည်းငယ် အတွက် သုံးရာတွင် ဒက်စီလီတာ ကို အသုံးပြုသည်။ 10 dl = one litre
ပို၍ နည်းသော ထုထည် အတွက်မူ မီလီလီတာ ကို အသုံးများသည်။ 1000 ml = one litre
ထို မီလီလီတာ ကို စီစီ ဟုလည်းသိကြပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ နှင့် အချို့သော အင်ဂျင်နီယာ နယ်ပယ်တွင် အသုံးများသည်။  (ဉပမာ− ၁၀၀ စီစီ ထိုးဆေး ၊ ၁၅၀၀ စီစီ အင်ဂျင်)

အက္ခရာ "l" သည် နံပါတ် "1" နှင့် ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်သောကြောင့် အက္ခရာ "L" ကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုချက်ရှိသည်။

* ၁ လီတာ = ၀.၂၂၀၀ အင်ပီရီရယ် ဂါလန်
* ၁ လီတာ = ၀.၂၆၄၂ ယူအက်စ် ဂါလန်
* ၁ အင်ပီရီရယ် ဂါလန် = ၄.၅၄၆၁ လီတာ (မြန်မာနိုင်ငံ တွင် အသုံးများသော ဂါလန်ဖြစ်သည်။)
* ၁ ယူအက်စ် ဂါလန် = ၃.၇၈၅၄ လီတာ
* ၁ လီတာ = ၁ ကျူပစ် ဒက်စီမီတာ

## ကိုးကား
ကီလိုဂရမ်

**ကီလိုဂရမ်** ဆိုသည်မှာ ဒြပ်ထု ၏ မက်ထရစ် ယူနစ် ဖြစ်သည်။

၁ ကီလိုဂရမ် သည် ၂.၂ ပေါင် ထက် အနည်းငယ်မျှသာ ပိုသည်။
၁၀၀၀ ကီလိုဂရမ် သည် ၁ တန် နှင့် ညီမျှသည်။
ရေ ၁ လီတာ သည် **အမြင့်** သုည ( ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်) နှင့် **အပူချိန်**  ၃.၉၈° စင်တီဂရိတ် ရှိသော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ၁ ကီလိုဂရမ် အတိအကျ နီးပါး ရှိသည်။
သို့သော် ဤ အဓိပ္ပာယ် မှာ ၁၇၉၅ တွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ကီလိုဂရမ် သည် ဒြပ်ထု ၏ ယူနစ်ဖြစ်သည်။ အရပ်စကား ဖြင့် မည်မျှလေးသနည်း ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤနားလည်မူသည် သိပ္ပံနည်းကျ အားဖြင့် မမှန်ပေ။ အလေးချိန်သည် ကြီးမားသော အရာဝတ္ထု တစ်ခုခု ၏ ဆွဲငင်အားပေါ်မူတည် ပြီး ဒြပ်ထု သည် မည်သည့်နေရာမဆို မူလ အတိုင်းဖြစ်သည်။ ဆွဲငင်အား မရှိသလောက် နေရာတွင် ဒြပ်ထုများသည် အလေးချိန်မဲ့နီးပါး ဖြစ်သည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။

နူန်းစံမီ ကီလိုဂရမ် ကို ပလက်တီနမ် − အီရစ်ဒီယမ် ဒြပ်ရော ဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ပါရီ တွင်သိမ်းဆည်းထားသည်။

## ကိုးကား
အတိုင်းအတာ

အတိုင်းအတာ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သို့ ဒြပ် တစ်ခု ၏ ဂုဏ်သတ္တိ ကို ယခင် သိထားသော ပမာဏ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသော ကိန်းဂဏန်း ဖြစ်သည်။

## မည်သည့်အရာများ ကို တိုင်းတာနိုင်သနည်း။
ဂုဏ်သတ္တိ များစွာ ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ တိုင်းတာနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ အချို့မှာ−

**အကွာအဝေး** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာ၍ အောက်ပါ တို့ကို သိနိုင်သည်။
* အဲဒီ မြို့ ဘယ်လောက် ဝေး သေးသလဲ။
* ထို သစ်ပင် နှစ်ပင် ဘယ်လောက် ဝေးသလဲ။
* သင့်အရပ် ဘယ်လောက်ရှည်သလဲ။

**အလေးချိန်** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာ၍ အောက်ပါ တို့ကို သိနိုင်သည်။
* မုန့်ဟင်းခါး အချိန် ဘယ်လောက် ကျွေးမှာလဲ။
* ဒီအိတ် ဘယ်လောက်လေး သလဲ။
* ဒီ ဖောင်ပေါ် ကား တင်လို့ ရမလား။

**အပူချိန်** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာ၍ အောက်ပါ တို့ကို သိနိုင်သည်။
* ရန်ကုန် က ဒီမှာ ထက် ပိုပူသလား။
* အဖျား ကျသွားပြီလား။

**ထုထည်** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာ၍ အောက်ပါ တို့ကို သိနိုင်သည်။
* ဒီတိုင်ကီ ရေ ဘယ်နှစ်ဂါလန် ဆန့်သလဲ။
* တစ်သေတ္တာ ဆပ်ပြာဘယ်နှစ်တုံး ပါသလဲ။

**ဖိအား** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာ၍ အောက်ပါ တို့ကို သိနိုင်သည်။
* ကားရှေ့ဘီး လေ ဘယ်လောက် ထိုးမှာလဲ။
* ဒီကို မုန်တိုင်း လာ နေပြီလား။

## အတိုင်းအတာ ယူနစ်များ
ကိန်းဂဏန်း နှင့် ယူနစ်များ ကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်သတ္တိများစွာ ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ အတိုင်းအတာ ယူနစ် ဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော အခြေအနေတွင် နူန်းစံပြုထားသော ပမာဏ ဖြစ်သည်။ ဂုဏ်သတ္တိ ၏ ကိန်းဂဏန်း နှင့် ထို ပမာဏ ကို နှိုင်းယဉ်ခြင်းဖြင့် အတိုင်းအတာ ရလဒ်ကို သိနိုင်သည်။ ဉပမာ − သင့် အရပ်သည် တစ်ပေ ပေတံ၏ ၆ ခါ ရှိသည် ဆိုပါက သင့် အရပ် ၆ ပေရှည်သည်။

## ကိုးကား
ဗနွားတူနိုင်ငံ

**ဗနွားတူနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဗနွားတူသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းတွင် ရှိသော ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းစုသည် ယခင်က မီးတောင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဩစတေးလျနိုင်ငံ၏ ရှေ့ဘက် ၁၀၉၀ မိုင် (၁,၇၅၀ ကီလိုမီတာ) အကွာ၊ နယူးကယ်လီဒိုးနား မှ အရှေ့မြောက်ဘက် ၃၁၀ မိုင် ( ၅၀၀ ကီလိုမီတာ) အကွာ၊ ဖီဂျီနိုင်ငံ ၏ အနောက်ဘက်နှင့် ဆော်လမွန်ကျွန်းစု ၏ အရှေ့တောင်ဘက်၊ နယူးဂီနီ နိုင်ငံ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗနွားတူနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ
ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ

**ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ**သည် အာရှအလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသော နှစ်ထပ် ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

ဥဇဗက် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ(ရုရှားနိုင်ငံ)တွင် ပါဝင်သော ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့တွင် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်၍၊ 
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၃၅၄၆ ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ စသော ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုဝင် နိုင်ငံများနှင့် တောင်ဘက်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ တို့ အသီးအသီး တည်ရှိကြသည်။

အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းတွင် တာကီစတန်ဒေသဟူ၍ ရှိရာ ၁၈၆ဝ နှင့် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်းက ရုရှားတို့သည် အနောက်တာကီစတန်ကို သိမ်းယူခဲ့ကြလေသည်။ အရှေ့ တာကီစတန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်ထဲတွင် ကျရောက် လျက်ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တာကီစတန်၊ ခီဗာနှင့် ဗူခါးရား နယ်မြေများ ပါဝင်စေလျက် ဥဇဗက် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ လေသည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု 
ထဲ၌ သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတွင်း၌ မြေဩဇာ ထက်သန်သော ဖားဂါးနားချိုင့်ဝှမ်း တည်ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် ဆားဒါယာမြစ်မှ ရေသွင်း၍ ဝါ၊ သစ်သီးနှင့် ဆန်စပါးတို့ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်။ ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဝါအများဆုံးထွက်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ထွက် ဝါ ၆ဝ% ကို ဥဇဗက် ကစ္စတန်နိုင်ငံမှရရှိသည်။ လူဆန်ပဲပင်၊ ဆန်စပါး၊ စပျစ်သီးနှင့် ဗင်္ဂလား ဆီးသီးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်။

နိုင်ငံ၏အနောက်ပိုင်းတွင် မြင်း၊ သိုးစသော တိရစ္ဆာန် များကို မွေးမြူကြသည်။ အထူးသဖြင့် တာရာကား သိုးမျိုးကို အကြီးအကျယ်မွေးမြူသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဥဇဗက်ကစ္စတန် နိုင်ငံသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝ သောနိုင်ငံလည်း ဖြစ်၍ ကြေးနီ၊ ရေနံနှင့် ကျောက်မီးသွေး ထွက်သည်။ အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် စက်မှု လုပ်ငန်း၌ အတိုးတက်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တက်ရှကင့်မြို့တော်တွင် အထည်အလိပ်စက်ရုံ၊ စိုက်ပျိုးရေးကိရိယာ စက်ရုံ၊ သားရေစက်ရုံစသော စက်ရုံများ 
ရှိသည်။ နိုင်ငံတွင်း၌ ဘိလပ်မြေစက်ရုံ၊ စက္ကူစက်ရုံ၊ သံနှင့် သံမဏိ စက်ရုံ၊ ရေနံချက်စက်ရုံ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ အစရှိသော စက်ရုံ မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။

တက်ရှကင့်မြို့သည် ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဆိုဗီယက်ပြည် ထောင်စုမြို့တွင်လည်း အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁၃၈၅ဝဝဝ (၁၉၇ဝ)ရှိသည်။ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ ဗူခါးရားမြို့၊ ခီဗာမြို့၊ ခိုကန်း မြို့နှင့် ဆမာကန်းမြို့များ ဖြစ်သည်။ ဆမာကန်းမြို့သည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ တစ်ဆဲ့ကိုးရာစုနှစ်တွင် ရုရှားတို့ ဝင်ရောက်မလာမီက ဥဇဗက် လူမျိုးတို့သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းဒေသ၌ ကြီးစိုးခဲ့သည်။ 
ဥဇဗက်လူမျိုးသည် တူရကီတို့၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီများ ဖြစ်သည်။ ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၁၁၉၆ဝဝဝဝ (၁၉၇ဝ) ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အလယ်အာရှရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ
ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်

ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ် မှာ အောက်ပါတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။
#ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)
#ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်(အာရှ)
ဂျပန်ယန်းငွေ

**ဂျပန်ယန်းငွေ** သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တွင် သုံးနေသော ငွေကြေးဖြစ်သည်။ သင်္ကေတ အားဖြင့် ရောမစပ် အက္ခရာ  ¥  ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကား အရ ရေးသားရာတွင် ခန်းဂျီး အက္ခရာ 円 ကို သုံးသည်။ အကြွေစေ့များသည် ပေါ့ပါးပြီး ၁ ¥ မှ ¥ ၅၀၀ ထိရှိသည်။ ငွေစက္ကူ တွင် ¥ ၁၀၀၀၀ တန် အရွက် မှာ အမြင့်ဆုံး တန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ငွေကြေးသည် တန်ဖိုးမြင့်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အသုံးများသော ငွေကြေးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လည်း ဂျပန်တို့ အုပ်ချုပ်သော ဂျပန်ခေတ်တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သုံးစွဲနေဆဲ ငွေကြေးများ‎
ဇမ္ဗူ့သပြေ

**ဇမ္ဗူ့သပြေ** (*Syzygium*) သည် မျိုးရင်း Myrtaceae ရှိ ပန်းပွင့်သော အပင် မျိုးစုတခုဖြစ်သည်။ ယင်းမျိုးစုတွင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၀၀ ခန့်ပါဝင်ပြီး  အာဖရိကတိုက်၊ တောင်အာရှနှင့် ပစိဖိတ်အထိ တွေ့ရှိရသည်။ အပင်အများစုသည် အမြဲစိမ်းသစ်ပင်များဖြစ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ပင်လယ်မီးစုန်း

မီးစုန်း (St. Elmo's fire) ဆိုသည်မှာ ရာသီဥတု လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လေထုအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စက်ကွင်းကြောင့် အရောင် တောက်ပသော ပလာစမာ အလုံးကြီးများ ဂရောင်းကျနေသော အရာအဝတ္ထုပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထိုမှတဆင့် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။

အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စိန့်အယ်လ်မို မီး ဆိုသော အမည်မှာ သင်္ဘောသားတို့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သော စိန့်အီရပ်စမပ် (St. Erasmus) အီတလီ အခေါ်ဖြင့် စိန့်အယ်လ်မိုကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် တစ်ခါတရံတွင် ပင်လယ်အတွင်း သွားလာနေသော သင်္ဘောများတွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်ချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး တောက်ပနေသော မီးလုံးကြီးကြောင့် သင်္ဘောသားများက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့စရာ အဖြစ်တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူသောကြောင့် ထိုသို့ အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

## သွင်ပြင်လက္ခဏာများ
ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အနေနှင့် ပင်လယ်မီးစုန်းသည် တောက်ပသော အပြာရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်ဖြင့် ထိန်ထိန်ညီးညီး ရှိတတ်သည်။ မြင့်မား၍ ချွန်ထက်နေသော မိုးကြိုးလွှဲများ၊ ရွက်တိုင်များ၊ စပိုင်းယားခေါ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ထိပ်ကဲ့သို့သော အချွန်အတက်များ၊ မီးခိုးခေါင်းတိုင်များနှင့် လေယာဉ်ပျံ အတောင်ပံများပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထို့အပြင် သစ်ရွက်များ၊ မြက်ပင်များနှင့် ကျွဲနွားသတ္တဝါတို့၏ ချိုများ ထိပ်တွင်ပင် ဖြစ်သည်။ အမြဲမကြာခဏ ဆိုသလိုပင် တောက်ပသော အလင်းရောင်နှင့် အတူ တဝီဝီမြည်နေသော အသံမျိုး တွဲဆက် ပါလာတတ်သည်။

၁၇၅၀ တွင် မိုက်ကယ်ဒက်မန်းက ချွန်ထက်နေသော သံချောင်းထိပ်တွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ဖြစ်ပေါ်ချိန်၌ မီးစုန်းကဲ့သို့သော အလင်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းပြောကြားခဲ့သည်။

## သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းလင်းချက်
ပင်လယ်မီးစုန်းသည် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ပလပ်စမာများ ရောနှောနေသော ဒြပ်နှောဖြစ်သည်။ ပင်လယ်မီးစုန်း ဖြစ်ပေါ်ရာ အရာဝတ္ထုကို ဝိုင်းရံနေသော လျှပ်စစ်စက်ကွင်းထဲရှိ လေမော်လီကျူးများတွင် အိုင်ယွန်နိုင်ဇေးရှင်းခေါ် ဓာတ်ဖယ်ထုတ်မှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး အလင်းရောင် နည်းပါးနေသော အခြေအနေမျိုးတွင် တွေ့နိုင်သည့် အရောင်ဖျော့သည့် တောက်ပမှုမျိုး ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ပင်လယ်မီးစုန်းတွင် တစ်စင်တီမီတာလျှင် ၁၀၀၀ ဗို့ခန့်မျှသော ဓာတ်အား ထွက်ပေါ်ပြီး ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ဖြစ်ပေါ်ရာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ချွန်ထက်သော အရာဝတ္ထုများတွင် ထိုသို့သော ရလဒ်ထွက်ပေါ်ရန် အတွက် ထိုထက် ပိုနည်းသော ဗို့အားသာလျှင် လိုအပ်သည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ချွန်ထက်နေသော အရာဝတ္ထုတွင် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းများ ပိုမိုသိပ်သည်းစွာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ချွန်ထက်သော အရာဝတ္ထုများ အတွက် ဗို့အားထုတ်လွှတ်မှုမှာ ပို၍ ပြင်းထန်သည်။

ပင်လယ်မီးစုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြေအနေမျိုးမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်ချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး မိုးတိမ်တိုက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အောက်ရှိ မြေပြင် ကြားတွင် အလွန်မြင့်သော ဗို့အား ရှိတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဗို့အားများကြောင့် လေမော်လီကျူးများ ထိန်လင်း တောက်ပလာပြီး ပင်လယ်မီးစုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ကမ္ဘာ့လေထု အတွင်းရှိ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့တို့ကြောင့် ပင်လယ်မီးစုန်း၏ အပြာရောင် နှင့် ခရမ်းရောင် အလင်းရောင်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ နီယွန်မီးရောင်များ တောက်ပမှု ဖြစ်ရခြင်းနှင့် ဖြစ်ပျက်ပုံခြင်း ဆင်တူသည်။
မြန်မာ့မိတ်ဆွေများအဖွဲ့

**မြန်မာ့မိတ်ဆွေများအဖွဲ့** သည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး မစ္စတာ ဘန်ကီမွန်း၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ အထောက်အကူဖြစ်ရေးအတွက် တိုင်ပင်နှီးနှောရန်အတွက် ၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မိတ်ဆွေများအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ရုရှား၊ အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ စင်ကာပူ၊ ဗီယက်နမ်၊ ပြင်သစ်၊ နော်ဝေ၊ ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဗြိတိန် တို့ ပါဝင်သည်။
တားမြစ်ထားသော မြို့တော်

**တားမြစ်ထားသောမြို့တော်** (The Forbidden City) သည် တရုတ် ဧကရာဇ် တို့၏ နန်းတော်ဖြစ်ပြီး မင်မင်းဆက်မှ ချင်းမင်းဆက် (မန်ချူးခေတ်) အထိ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုနန်းတော် အဆောက်အဦးမှာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ပေကျင်းမြို့ အလယ်တွင် တည်ရှိပြီး ယခုအခါတွင် နန်းတော်ပြတိုက်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဧကရာဇ်များနှင့် တော်ဝင် မိသားစုများသည် နှစ် ၅၀၀ တိုင်အောင်ပင် ယင်းအဆောက်အဦးတွင် စံမြန်းနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး  တရုတ်မင်းဆက်များ အရေးပါသည့် ပွဲလမ်းသဘင်များ ကျင်းပရာနေရာ၊ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာ ဌာန အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ 

ယင်းနန်းတော်ကို ၁၄၀၆ ခုနှစ်မှ ၁၄၂၀ ခုနှစ်အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ၇၂၀၀၀၀ စတုရန်းမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး အဆောင်ပေါင်း ၉၈၀ ပါဝင်သည်။  တရုတ်ဗိသုကာ လက်ရာ၏ စံနမူနာဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှနှင့် အခြားဒေသများ၏ ဆောက်လုပ်ရေး နည်းစနစ်များကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး ပျဉ်ထည် အဆောက်အဦး အစုအဖွဲ့အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ကာ ကမ္ဘာ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 
* Palace Museum official site (Digital Palace Museum)
* Forbidden city 
* National Palace Museum (Taipei) official site
* Forbidden City, a photographic tour 
* Satellite photograph of the Forbidden City
* UNESCO World Heritage Centre – panographies (360 degree imaging)
ဂါလာပါဂိုးကျွန်းများ

**ဂါလာပါဂိုးကျွန်းများ** () သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း အီကွေတာ အနီးတွင် ပြန့်ကျဲနေသော မီးတောင် ကျွန်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။ အီကွေဒေါ ကုန်းမကြီးမှ ၅၂၅ မိုင် (၉၇၂ ကီလိုမီတာ ) အကွာတွင် ရှိပြီး အီကွေဒေါနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင် ရှိသည်။

ဂါလာပါဂိုးကျွန်းများနှင့် ပတ်လည် ရေပြင်တို့မှာ အီကွေဒေါနိုင်ငံ၏ တစိတ်တဒေသ အမျိုးသား ဥယျာဉ်တစ်ခု အဖြစ်နှင့် သာမက အဏ္ဏဝါဇီဝ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ ဌာန တစ်ခု အဖြစ်လည်း ရှိသည်။ ထိုကျွန်းများတွင် အဓိက သုံးကြသော ဘာသာစကားမှာ စပိန်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၃,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။

ထိုကျွန်းများသည် ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အလွန်သက်တမ်းနုကြပြီး ထိုကျွန်းနေရာတွင် သီးသန့်ရှိသော အပင်နှင့် သတ္တဝါ အမျိုးအစား အများအပြားတို့ကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ၎င်းတို့ကို ချားလ်စ်ဒါဝင် က ဘီဂယ်လ် သင်္ဘောဖြင့် ခရီးသွားနေသည့် အချိန်တွင် လေ့လာစူးစမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ လေ့လာတွေ့ရှိမှုနှင့် စုဆောင်းမှုများက ဒါဝင်၏ သဘာဝအတိုင်း ရွေးချယ်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသော ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် သီအိုရီကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။

ထိုကျွန်းသို့သွားရာ ရေပုံ အကြမ်းကို ၁၆၈၄ ခုနှစ်တွင် ပင်လယ် တိုက်ခိုက်ရေးသမား အမ်ဘရို့စ် ကောင်လေက ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူက ကျွန်းတစ်ကျွန်းစီကို သူနှင့် အတူ ပါလာသည့် ပင်လယ်တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ၏ အမည်နှင့် သူတို့အား ကူညီသော အင်္ဂလိပ် သူကောင်းမျိုးတို့၏ အမည်များကို ပေးခဲ့သည်။ လတ်တလောအားဖြင့် အီကွေဒေါ အစိုးရက ကျွန်းအားလုံးကို စပိန်အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ စပိန်အမည်များသည် တရားဝင်ဖြစ်သော်လည်း သုတေသနသမား အများအပြားမှာ ချားလ်ဒါဝင် လေ့လာရေး ရောက်ရှိခဲ့စဉ်က အမည်များကို ဆက်လက် အသုံးပြုကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။

## တွေ့ရှိရသော သတ္တဝါများ 
# Frigate Birds (ဖရိုက်ဂိတ်ငှက်)‌
# Galapagos Gull (ပါလာဂိုးစ် ဇင်ယော်ဖျံ)‌
# Giant Tortoise (ရှားပါးဧရာမလိပ်ကြီး)‌
# Land Iguana (ကုန်းဖွတ်)‌
# Marine Iguana (ပင်လယ်ပျော် ရေဖွတ်)‌
# Galapagos Sea Lions (ပါလာဂိုးစ် ဖျံများ)‌
# Sally Lightfoot Crab (ဂဏာန်းဆယ်လီ)‌
# Cormorant (အတောင်များတို၍ မပျံနိုင်သောငှက်)‌
# Blue Footed Boobies (အပြာရောင်ခြေထောက်များနှင့် ငှက်)‌
# Brown Pelican (ပယ်လီယန်ငှက်မျိုးစိတ်)‌
# Flamingo (ကြိုးကြာနီ)‌
လန်စီ မီးဒိုး

**လန်စီ မီးဒိုး** ('''L'Anse aux Meadows'''; ;) ဆိုသည်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံရှိ နယူးဖောင်လန်နှင့် လာဘရာဒါ ပြည်နယ်ရှိ နယူးဖောင်လန်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံး ထိပ်ဖျားတွင် ရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ နေရာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး မြောက်အမေရိက နှင့် ကနေဒါတွင်ဂရင်းလန်းကျွန်းမှလွဲ၍ တစ်ခုတည်းသော နော့စ်လူမျိုး တို့နေထိုင်ခဲ့ရာ ကျေးရွာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ကိုလံဘီယာခေတ် မတိုင်မီ အချိန်က သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်း ဆက်သွယ်ခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော ဥပမာ အဖြစ် အများက လက်ခံထားကြသည်။ ထို့အပြင် နော့စ်လူမျိုးတို့ အမေရိကားကို ရှာဖွေခဲ့ချိန် အေဒီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်က စူးစမ်းရှာဖွေသူ လိဖ် အဲရစ်ဆင် မှ ဗင်းလန်းကိုလိုနီကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည့် အချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ဓာတ်ပုံများ 

File:LanseAuxMeadows LargeBuilding.JPG|Remains of Norse settlement building, 2010 (building A)
File:Carlb-ansemeadows-vinland-01.jpg|L'Anse aux Meadows, reconstruction sod house, 2002
File:VikingBarracklookingoutside.JPG|Entrance construction from inside, 2006
File:L'Anse aux Meadows, main area inside long house.jpg|Inside of reconstruction sod house
File:Carlb-ansemeadows-vinland-03.jpg|Reconstructed boat at L'Anse aux Meadows, 2002
File:Viking landing.jpg|Reenactment of a landing at L'Anse aux Meadows, 2000

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*L'Anse aux Meadows National Historic Site  - official website at Parks Canada (www.pc.gc.ca)
*UNESCO
*Skálholt Map 
*"The Vinland Mystery - documentary produced by the National Film Board of Canada
ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ

**ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ**၏ ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်မှာ ဇမ်ဘီယာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိကတောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ များမှာ မြောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ၊ နမီးဘီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ တို့ဖြစ်သည်။ မြို့တော်မှာ လူဆာကာမြို့ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများစုမှာ တောင်ဘက်တွင် မြို့တော် လူကာဆာ အနီးနှင့် အနောက်မြောက်ဘက် ကော့ပါးဘဲ့ အနီးတွင် စုဝေးနိုင်ထိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ
ကူဝိတ်နိုင်ငံ

**ကူဝိတ်နိုင်ငံ**သည် အနောက်အာရှရှိ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အာရပ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် အီရတ်နိုင်ငံ တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကူဝိတ်ဆိုသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အာရပ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေအနီးတွင် ဆောက်ထားသော ခံတပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကူဝိတ်နိုင်ငံသည် ၆,၈၈၀ စတုရန်းမိုင် (၁၇,၈၂၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ရှိပြီး လူဦးရေ ၃.၆ သန်းခန့် ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကူဝိတ်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ
လီယောင်မြို့

**လီယွန်း** (ပြင်သစ်: Lyon) မြို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၏ တတိယမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ပါရီမြို့ ၏ တောင်ဘက် မိုင် ၂၅ဝ ခန့်အကွာ ရုန်းမြစ်နှင့် ဆဲ(န်း) မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံသောနေရာတွင် တည်ရှိလေသည်။ အခိုင်အခံ့ ခံတပ် လုပ်ထားသော ခံတပ်မြို့လည်းဖြစ်၏။ လှပသော ရှေးဟောင်းဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးများလည်း ရှိသည်။ ဤမြို့ကို ခရစ်မပေါ်မီက ရောမလူမျိုးတို့က တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ငါးရာစုနှစ်အတွင်းကမှ အတော်စည်ကားသော မြို့ဖြစ်လာ၍ ၁၃၁၂ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်ပိုင် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာသည်။ ဥရောပ အလယ်ခေတ်က အယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးရာ လီယွန်းမြို့မှာ အတော်ပျက်စီးသွားသော် လည်း နပိုလီယန် ဘုရင်က ပြင်ဆင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကြီးကျယ်စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာပြန်သည်။လိုင်ယွန်မြို့ကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ဇွန်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန် စစ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တပ်များက ပြန်လည်၍ လွတ်လပ်စေခဲ့လေသည်။ လီယွန်းမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၅၂၈၅၃၅(၁၉၆၂ ခုနှစ်) ယောက်ရှိ၍ အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်း၊ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်း၊ ဓာတ်ဆေး အမျိုးမျိုး ချက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။ ပိုးထည်များယက် လုပ်ခြင်း၌ လီယွန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောမြို့တစ်မြို့ဖြစ် လေသည်။

## ကိုးကား
လီလီပန်း

လီလီပန်းပင်မျိုးသည် အပင်မျိုးရင်းအကြီး ဆုံးတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့်ပြင် ခြံဥယျာဉ်များတွင် အလှစိုက်ပျိုးရာ၌လူကြိုက်များသော အပင်မျိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။ လီလီပန်းများသည် မကြီးလွန်း၊ မငယ်လွန်း အနေတော်အရွယ်ရှိ၍ အလွန်လှပသည့်ပြင် အနံ့လည်းမွှေးကြိုင်သောကြောင့် အလွန်တန်ဖိုးထားကြသည်။ လီလီပန်းပင်မျိုး၏ မူလ 
ပေါက်ရာဒေသမှာ မြောက်သမပိုင်းဒေသများဖြစ်သည်။ လီလီပန်းပင်သည်လီလီအေစီအီး မျိုးရင်းတွင် လီလီယမ်မျိုးစု၌ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပန်းမျိုးစုကိုလိုက်၍
အမျိုးမျိုးခေါ်ကြသည်။ လီလီပန်းမျိုးရင်းတွင်မျိုးစုပေါင်း ၂ဝဝကျော်မျှ ရှိပြီးလျှင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိလေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် မူလဖြစ်ထွန်းသော ကျားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒ 
အမည်မှာ လီလီယမ် တိက်ဂရီနမ်ဖြစ်၍ ဥရောပတိုက်ကတောင်ပိုင်းနှင့်ဗြိတိသျှကျွန်းတွင် အလေ့ကျပေါက်သော မဒေါနားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လီလီယမ် ကန်ဒီဒမ်စသည်
ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တရုတ် လီလီပန်း၊ဂျပန်လီလီပန်းများလည်းရှိကြသည်။ လီလီပန်းပင်မျိုးတွင် ကညွှတ်၊ ကြက်သွန်နီ၏ကြက်သွန်ဖြူ၊ ထန်းကြက်သွန်ပင်မျိုးများ ပါဝင်ကြသည်။ လီလီပန်းပင်များသည် အမြင့်နှစ်ပေမှ ငါးပေအထိရှိကြသည်။ လီလီပန် အမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော လီလီပန်းပင်အစစ်များသည် ပင်စည်မတ်၍ အရွက်များမှာ သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင်
အညှာမရှိဘဲ ပင်စည်တွင်ကပ်၍ ရွက်လွှဲဖြစ်စေ၊ ပင်စည်တစ်ဝိုက်ပတ်၍ဖြစ်စေ ထွက်ကြသည်။ 

ပင်စည်၏ ထိပ်တွင်မှထင်ရှားပေါ်လွင်သော ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန် အပွင့်များပွင့်ကြသည်။ အပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ဖတ်ခြောက်ခု ကွဲ၍နေသည့်ပြင် ထိုပွင့်ဖတ်များသည် ဝတ်ဆံဖို
ခြောက်ခုနှင့် အသီးခွံတစ်ခုကို ဝိုင်းလျက်ရှိနေလေသည်။ ပန်းပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ချပ်နှစ်ခုသာ ရှိသော်လည်း ပွင့်ချပ် တစ်ခုလျှင် ပွင့်ဖတ်သုံးခု တွဲနေသဖြင့် ရုတ်တရက်ကြည့်လျှင်
ပွင့်ချပ် ခြောက်ခုရှိသကဲ့သို့ထင်ရသည်။

လူသိများ၍ ထင်ရှားသော လီလီပန်းမျိုးထဲတွင် ဂျပန် လီလီပန်း မျိုးလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းပန်း၏အရောင်မှာ အနီရင့်အောက်ခံတွင် မရမ်းရောင် အစက်ကလေးများ ရှိသဖြင့် အလွန်လှပသည်။ တစ်ခုသော လီလီပန်းမျိုးတွင် ပွင့်ဖတ်လိမ္မော်ရောင် အောက်ခံ၌ အနီစက်များရှိသည်။ အရောင်အသွေးမှာ အလွန်တောက်ပသဖြင့် ရှုမငြီးနိုင်ပေ။ အလှဆုံးကား အီစတာလီလီခေါ် အဖြူဆွတ်ဆွတ် လီလီပန်းဖြစ်သည်။ အပွင့် တစ်ပွင့်လုံးမှာ အစက်အပြောက်မရှိဘဲ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသဖြင့် ကျက်သရေရှိ လှပေသည်။ ပင်စည်အမြင့် ၁ဝ ပေမှ ၁၄ ပေ ထိရှိသော အိန္ဒိယ လီလီ ပန်းပင်ကြီးများတွင် ကတော့ပုံအပွင့်ကြီးများရှိ၍ အရောင်မှာ မရမ်းရောင် ဖြစ်သည်။ လီလီပန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့်အလျောက် အပွင့်များ၏ 
အရောင်မှာလည်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိရာ အမျိုးတိုင်းပင် တစ်မျိုးစီလှပ၍ ကျက်သရေရှိလှပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
လူးလူမျိုး

တိုင်းရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ဒေသကိုလိုက်၍ သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ ယင်းတို့မှာ မြောက်ပိုင်းရှမ်း၊ အလယ်ပိုင်းရှမ်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ အလယ်ရှမ်း(သို့) အရှေ့ရှမ်း လူမျိုးတွင် ဂုံနှင့် လူးလူမျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။

## လူး(သို့မဟုတ်)လူးရှမ်း
**လူးလူမျိုး**သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ 
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်သော ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊မိုင်းယောင်းမြို့နယ် တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ဂုံလူမျိုး တို့ အနေများလေသည်။ ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ လူးနှင့် ဂုံ(ခွံ)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ 
ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။ လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။ ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား 
ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်(လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် ဆစ်ဆောင်ပန်းနား တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

## လူးယဉ်ကျေးမှု
သူတို့၏ ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်သော အင်္ကျီလက်ရှည်ကို ဝတ်၍ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးများကို ပေါင်းတတ်သည်။ လူးလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေ အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်သော အိမ်များဖြစ်ကြသည်။

၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။
လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
လုလင်ကျော်ပင်

နလင်းကျော် ဟုလည်းခေါ်သော **လုလင်ကျော်ပင်**သည် ကရဝေးပင် သစ်ကြံပိုးပင်မျိုးတို့နှင့်အတူ လော်ရေးစီအီးမျိုးရင်း() 
တွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စင်နမိုမမ် အော့ဗတူဆီဖိုလီ 
ယမ်(*Cinnamomum obtusifolium*; ယခုအခါတွင် *Cinnamomum bejolghota*)ဖြစ်သည်။ လုလင်ကျော်ပင်သည် သန်စွမ်းတောင့်တင်းသော အပင်ကြီး 
မျိုးဖြစ်၍ အိန္ဒိယ သစ်ပင်မျိုးများတွင် အရွက်အကြီးဆုံးရှိသော သစ်ပင်မျိုး 
တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော သစ်ပင်မျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော ဒေသများမှာ ပေ ၇ဝဝဝ ထိမြင့်သော အလယ်နှင့် 
အရှေ့ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၊ နီပေါ၊ ဆစ်ကင်း၊ အာသံ၊ ဆီလဟက်၊ 
ခါစီတောင်တန်း၊ ကပ္ပလီကျွန်းစုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ 
အနှံ့အပြားပေါက်သော်လည်း တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင်သာ အမြောက်အမြား 
တွေ့ရသည်။ သစ်ကြံပိုးနှင့်ခြားနားချက်မှာ လုလင်ကျော်ပင်၏ အရွက်များ 
သည် ပိုကြီး၍ ပျဉ်းတွဲသိပ်သည်းပြီးလျှင် ခိုင်ခံ့သည်။
အရွက်တွင် အမွေးများလုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်နေပြီးလျှင် အရွယ် 
ပမာဏအားဖြင့် ကိုးလက်မမှ ၁၃ လက်မထိရှည်သည်။ ယင်းသည် အလွန် 
ပျဉ်းတွဲခိုင်ခံ့၍ ရှည်မျောသော ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် ထိပ်ဖျားသည် 
အဖျားသို့ရှူး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ချွန်၍လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။ 
အကြောသုံးခုရှိသော်လည်း အရွက်၏အပေါ်ဘက်၌ မထင်ရှားချေ။ ပွင့်တံ 
များမှာ အရွက်ထက်ရှည်လျားပြီးလျှင် အလွန်ကြီး၍တောင့်တင်းသည်။ 
အပွင့်များသည် အကိုင်းဖျားအနီးတွင်ရှိတတ်၍ ပွင့်တံဖျား၌ တပြင်တည်း 
ညီညာစွာပွင့်ကြသည်။ ပွင့်ချပ်တွင် ပိုးမျှင်ကဲ့သို့ ချောမွတ်သော အမွှေးနု 
ကလေးများ အသင့်အတင့်ရှိသည်။ ယင်းပွင့်ချပ်သည် ကြွေမကျဘဲ အသီး 
ရင့်သည်တိုင်အောင်ပင် တည်ရှိလေသည်။ ဝတ်ဆံဖိုနှင့် အစေ့အိမ်တွင် 
အမွှေးနုများ ကျဲကျဲသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်၍ 
သော်လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။ အသီးသည် သေးငယ်၍ ဘဲဥပုံ၊ သို့မ 
ဟုတ် လုံးယောင်ယောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
အရွက်များသည် များသောအားဖြင့် အောက်ဘက်တွင် စိမ်းပြာ 
သောအရောင်ရှိသည်။ အရွက်တံသည် တို၍ မာကျော၏။ အပွင့်များသည် 
သေးငယ်၏။ အချင်းတစ်လက်မ၏ လေးပုံတစ်ပုံရှိသည်။ လုလင်ကျော်ပင် 
၏ အသီးသည် တစ်လက်မ၏ သုံးပုံတပုံမှ လက်မဝက်အထိရှည်သည်။
လုလင်ကျော်မြစ်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။ ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲ 
ခြင်း၊ အသားကွက်၍ ယားခြင်း၊ ရောင်ခြင်း စသည်များအတွက် ဤအမြစ် 
ကို ဆားနှင့်သွေး၍လိမ်းရသည်။ အညှော်မိလျှင်လည်းကောင်း၊ အနာပေါက် 
လျှင်လည်းကောင်း လုလင်ကျော်ကို သွေး၍သောက်ထားလျှင် အညှော်ထွက် 
၍ အနာအကျက်မြန်ပြီးလျှင် အနာဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်စေသည်။ မြန်မာ 
ဘယဆေးဆိုင်များ၌ လုလင်ကျော်(နလင်ကျော်)မြစ်ကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။

## ကိုးကား
လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား

'လူးတစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား' ကို ကျိုင်းရုံးကြီး တဆဲ့ပန္နားဟုလည်းခေါ်၏။ ထို့ပြင် ရှမ်းဘာသာ၌ 'ရာ့စစ်ပ်ဆောင်ပနာ' 
(ဆစ်ဆောင်ပန္နား)(ရှစ်ဆောင်ပန္နား)ဟု လည်းခေါ်ဝေါ်သေးသည်။ ယခု 
တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီနယ်ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဟူရာ 
၌ ကျိုင်းရုံးကြီးဆိုသည်မှာ မြို့မ၏အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တရုတ်တို့က ကျင်းဟုန်းမြို့ဟု ခေါ်သည်။ တဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုသည် 
မှာ မြို့ရံများ၏ အပိုင်းအခြားကိုဆိုလိုသည်။ ပန္နားဆိုသောစကားမှာ ရှမ်း 
ဘာသာစကားဖြစ်၍  လယ် ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယခုအခါ ဒီဝီဇံများ(တိုင်းများ)နှင့် သဘောသွားဆင် 
ဆင်တူသည်။ (ဆစ်ဆောင်ပန္နား)ဆိုသည်မှာ လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဲခေါင်မြစ်၏အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။ 
အနောက် 
ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။ ပန္နားတစ်ခုတွင် ငါးမြို့က ၁ဝ မြို့ထိ 
ရှိသည်။
လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုရာတွင် လူး(လု)ဆိုသည်မှာ လူမျိုး၏အမည် 
ဖြစ်သည်။ ပန္နားဆိုသည်မှာ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းဖြစ်၏။ 
ကျိုင်းရုံး 
မှာ လူး(လု) လူမျိုး၊ ကျိုင်းတုံမှာ ဂုံလူမျိုးဟု အမှတ်ပြုကြသည်။ ရှစ် 
ဆောင်ပန္နား (ဝါ) လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နား (ဝါ) ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားမှာ 
လူးလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသဖြစ်လေသည်။ လူးလူမျိုးသည် ကျိုင်းတုံ၊ ဇင်းမယ်တို့ရှိ ဂုန်ရှမ်းများနှင့်လူမျိုးတူသည်။ ယခင်ကသီးခြားနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုးင်းရုံးကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ခရိုင်၁၂ ခုခွဲခြားကာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆစ်ဆောင်ပန္နား(၁၂ ခရိုင်)ဟူ၍အမည်တွင်လာခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည်ရံဖန်ရံခါလွတ်လပ်ပြီးရံဖန်ရံခါတရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ၎င်းနယ်တို့အားချန်လှပ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါတရုတ်နိုင်ငံအတွင်းပါဝင်လျက်ရှိသည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင်ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုမြို့ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်းခွဲခြား၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ်နယ်များတွင် မိုင်းစဲ့၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော 
၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သော လူး(လု) လူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနာဂရတိုင်း ' ဟူ၍ဖော်ပြပါရှိသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် 
၁၂ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းထိုးခဲ့သော အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာပါ တိုင်း ၁၆ 
တိုင်းတွင် *ကျိုင်းရုံး၊ မိုင်းစယ်စသော ပြည်ကြီးတို့၏ တည်ရာ ဇောတိ နဂရတိုင်း* ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ထို့ပြင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်၏ 
လက်နက်နိုင်ငံတော်များ စာရင်းတွင်လည်း ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးဟူ၍ ပါရှိ 
သည်။ သို့သော် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးကို အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်းအချို့ က မဟာနဂရတိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့က ဇောတိနဂရတိုင်းဟူ၍ လည်းကောင်း အသီးအသီး ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ် လည်းရှု

## ကိုးကား
လူငယ်တည်းအိမ်များ

ပထမ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် လူငယ်များ 
နိုးကြား၍ အမြင်ကျယ်လာကြရာ ဥရောပတိုက်တွင် လူငယ်တည်းအိမ် 
အမည်ရှိ လူငယ်အသင်းများပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ၁၉၃ဝ-၃၁ ခုနှစ်
တွင် စတင်တည်ထောင်ကြရာ ပါဝင်သူအသင်းသားများမှာ အသက် ၁၆ 
နှစ်မှ ၂၅ နှစ်အတွင်းရှိ လူငယ်များဖြစ်ကြ၍ အသင်းသားတို့သည် နှစ်စဉ်ကြေး အနည်းငယ်စီသာ ပေးသွင်းကြရ၏။

အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လှည့်ပတ်ကြည့်ရှု၍ ဗဟုသုတ 
ရှာစရာကောင်းသော တောရပ်တောရွာများ၏ အခြေအနေကို ပိုမိုသိရှိကြ 
ရန်ဖြစ်၍ အပျော်ခရီးထွက်သူများ၊ စက်ဘီးစီး ထွက်သူများအတွက် တည်း 
ခိုနားနေရန် သင့်တော်မည့်နေရာများ၌ ထိုတည်းအိမ်များကို ထားရှိ 
လေသည်။ အသင်းသားများသည် တည်းအိမ်များ၌တည်းခိုပါက အခကြေး 
ငွေ အနည်းငယ်ပေးရ၍ ညဉ့်အိပ်လိုလျှင် အနည်းငယ်ပို၍ပေးရသည်။ 
သို့ရာ တွင် တည်းအိမ်သပ်ရပ် သန့်ရှင်းမှုအတွက် ဝေပုံကျကူညီလုပ်ကိုင်
်ပေးရ၏။ ထိုတည်းအိမ်မျိုးမှာ ဥရောပမှတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်းခေတ်စား 
လာရာ အင်္ဂလန်၊ ဝေလ၊ စကော့တလန်၊ အိုင်ယာလန်ပြည်တို့တွင်လည်း 
လူငယ်တည်းအိမ်များ တည်ထောင်လာကြသည်။ ယခုအခါ လူငယ်တည်း 
အိမ်ပေါင်း ၃ဝဝ ကျော်ရှိ၍ အသင်းသားမှာ ခုနစ်သောင်းကျော်မျှ ရှိ 
လေသည်။ 

## ကိုးကား
အဲရစ် လူဒင်ဒေါ့

ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင်စစ်မက်ရေး၌သာမက နိုင်ငံရေး၌လည်း ထင်ရှားခဲ့သူစစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဲရစ်ဖွန်လူဒင်ဒေါ့သည် ပရပ်ရှားပြည် ပိုဇန်နယ် ကရုဇီဝီနားအရပ်၌ ၁၈၆၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်လေသည်။ ဖခင် ဖြစ်သူမှာ ပရပ်ရှာအရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ လူဒင်ဒေါ့သည် ငယ်စဉ်ကပင် စစ်စိတ်စစ်သွေးပါခဲ့သူဖြစ်၍ အသက် ၁၇နှစ်အရွယ်မှ အစပြုကာ စစ်ထဲ၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။၁၈၉၈ခုနှစ် (အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ်)တွင် စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံးသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းနေစဉ် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားသောအခါလူဒင်ဒေါ့သည် အမှတ် ၂ တပ်မတော်၏ တပ်ထောက်ချုပ်ရာထူးဖြင့် စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ရလေသည်။ စစ်ပွဲတွင် ထူးချွန်သော ရဲစွမ်းသတ္တိရှိရုံမက အစီအမံလည်းကောင်းသူဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေခဲ့လေသည်။

ထို့နောက် များမကြာမီ သူ၏စွန့်စားမှုများကိုယုံကြည်သော စစ်အာဏာပိုင်တို့သည် လူဒင်ဒေါ့အား တပ်မှူးကြီး ဟင်ဒင်ဗတ်၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးမှူးအဖြစ် ရုရားစစ်မျက်နှာဘက်သို့ စေလွှတ်လိုက် ၏။ ထိုစစ်မျက်နှာ၌ တန်နင်ဗတ်တွင် အောင်ပွဲရခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၆ခုနှစ်တွင်တပ်မှူးကြီးဟင်ဒင်ဗတ်သည် စစ်သေနာပတိဖြစ်လာသောအခါ လူဒင် ဒေါ့သည် ပထမ ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာလေသည်။ လူဒင်ဒေါ့ကား စစ်အတတ်၌ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ တိုက်နည်းခိုက် နည်းအမျိုးမျိုး၊ လက်နက်အမျိုးမျိုးကိုကြံစည်တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲ များတွင် အဆိပ်ငွေ့ဗုံးများကို အများအပြား သုံးခဲ့သဖြင့် မဟာမိတ်များ ဘက်၌ အပျက်အစီး အဆုံးအရှုံးများခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ်လောက် ရောက်သောအခါ ဂျာမန်တို့ တဖြည်းဖြည်း အရေးနိမ့်လာလေရာ တိုင်းပြည် လူထုနှင့်တကွ ခေါင်းဆောင်ကြီးများက ရသမျှအခွင့်အရေးနှင့်ပင် စစ်ပြေငြိမ်းလိုကြသည်။ လူဒင်ဒေါ့ကမူ ဂုဏ်ယူလောက်သော စစ်ပြေငြိမ်းမှုကိုသာ လိုချင်သည်ဖြစ်သောကြောင့် ထိုခေါင်းဆောင်တို့နှင့် မညီမညွတ်ဖြစ်ကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံရလေသည်။ 

စစ်ပြေငြိမ်းပြီးသောအခါ လူဒင်ဒေါ့ သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်နေပြီးနောက် ငါးလခန့်ကြာသောအခါ ဂျာမနီသို့ပြန်လာကာ နိုင်ငံရေးတွင် အပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ ဟစ်တလာ တို့ဦးစီးသည့် ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဗီယာအဆောင် ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် ထောင်နန်းစံရမည့် အရေးမှ စစ်မှုထမ်းသက်ကြောင့် လွတ်ခဲ့ရ၏။ သို့ရာ တွင် မကြာမြင့်မီ ဟစ်တလာ၏ဝါဒများကို မနှစ်သက်သဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲ လိုက်၏။ အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဝင်စားကာ ဂျာမန်လူထုအား အယူဝါဒ ဆိုင်ရာတွင်စိတ်ဝင်စားကာ ဂျာမန်လူထုအား အယူဝါဒဖြင့်မျှား၍ ကမ္ဘာ ပေါ်တွင်တစ်ဖန်ခေါင်းထောင်လာနိုင်ရန် အားထုတ်လေသည်။ သူဦးစီးထုတ်ဝေသော သတင်းစာကို နာဇီတို့က မကြာခဏ ပိတ်ပင်ချုပ်ချယ်သော်လည်း နာဇီခေါင်းဆောင် ဟစ်တလာမူကား လူဒင်ဒေါ့အား သူနှင့် ဂိုဏ်းကွဲသည့်တိုင်အောင်ပင် ကြည်ညိုမြဲ ကြည်ညိုနေသည့်အလျောက် ဖီး လော့ဘွဲ့ပေးရုံမက သူ၏ အနှစ် ၇ဝ မြောက် 
မွေးနေ့ကိုပင် ကျင်းပပြီး ချီးကျူးခဲ့ဖူးလေသည်။ လူဒင်ဒေါ့သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ၂ဝရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား
လူမှုရေးအာမခံ

ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ 
အလုပ်ခွင်တွင် အလုပ်ဆက်လက် မလုပ်နိုင်လောက်အောင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ 
ရရှိသောကြောင့်လည်းကောင်၊ အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်သွားရသော 
ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အသက်အရွယ် အိုမင်းမစွမ်းရှိသောကြောင့်လည်း 
ကောင်း မိမိနှင့်တကွ မိမိအား မှီခိုအားထား နေရသူများ၏ နေထိုင်စား 
သောက်ရေး၊ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးတို့အတွက် ဆက်လက်မထောက်ပံ့ 
နိုင်သော အလုပ်သမားတို့အား အကူအညီ အထောက်အပံ့ပေးရန် အစိုးရက 
တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားသော အာမခံလုပ်ငန်းသည် လူမှုရေးအာမခံဖြစ် 
သည်။ ထိုအာမခံလုပ်ငန်းမျိုးကို ခရစ် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံက 
ရှေးဦးစွာတီထွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ထိုစဉ်အခါက အလုပ်တွင် 
ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူနှင့် အလုပ်ဆက်လုပ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သော လူအိုလုပ် 
သားများအတွက်သာ ရည်ရွယ်လျက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဂျမနီနိုင်ငံ၏ နမူနာ 
ကို ယူ၍ အခြားနိုင်ငံများကလည်း ထိုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ် လူမှုရေး အာမခံစနစ်ကို ပထမဦးဆုံး အောင်မြင် 
စွာ တည်ထောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သောနိုင်ငံမှာ နယူးဇီလန်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ လူမှု 
ရေး အာမခံလုပ်ငန်းအတွက် ကုန်ကျငွေကို အထူးအမြတ်တော်ခွန် ကောက် 
ယူခြင်းဖြင့် ရရှိခဲ့လေသည်။

အဂ‡လန်ပြည်ပလည်း လူမှုရေး အာမခံစနစ်ကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ 
ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်မူ ထိုလုပ်ငန်းကို အစိုးရ၏ သီးခြား 
ဌာနအဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပြီးလျှင် ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ 
ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၆ နှစ်မှ ၆၅ နှစ်အတွင်း ရှိသူများကို ထိုလုပ်ငန်း 
အတွင်း အကျုံးဝင်စေ၍၊ အခွင့်အရေးများကို ခံစားစေခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ 
ပြည်သူပြည်သား အားလုံးတို့သည် အခမဲ့ဆေးဝါးကုသခွင့်ရခြင်း၊ အလုပ် 
လက်မဲ့ ဖြစ်နေချိန်၊ သို့မဟုတ် မကျန်းမာသည့်အချိန်တွင် ထောက်ပံ့ကြေးရ 
ခြင်း၊ အလုပ်ခွင်မှ အနားယူသောအခါ၌ အငြိမ်းစား လစာငွေများ ရရှိခြင်း 
စသည့် အခွင့်အရေးများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။

ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မမာမကျန်းမှု၊ သေဆုံးမှုနှင့် 
ဝင်ငွေနည်းပါးမှုတို့ကြောင့် အားကိုးရာမဲ့ဖြစ်၍ လူမှုရေးမျှတမှုမရှိသော 
အလုပ်သမားများအား အကူအညီပေးရန် လူမှုဖူလုံရေး စီမံကိန်းတစ်ရပ်ကို 
တီထွင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်း၍ 
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့် လူမှုဖူလုံရေး 
အက်ဥပဒေအရ တီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ လူမှုဖူလုံရေး စီမံကိန်း၏ အဓိက 
သဘောတရားမှာ လူ့ဘဝလမ်းစဉ်တွင် တွေ့ကြုံရင်ဆိုင်ရမည့် လူမှုအန္တရာယ် 
များကို တားဆီးရန် အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမားများနှင့် အစိုးရတို့၏ 
အင်အားကိုစုပေါင်း၍ မမာမကျန်းမှု၊ မီးဖွားမှု၊ မတော်တဆ ထိထိုက်ဒဏ်ရာ 
ရမှု စသည်တို့ကဲ့သို့သော လူမှုအန္တရာယ်တို့နှင့် တွေ့ကြုံရင်ဆိုင်နေရသူ 
များအား ပြန်လည်ထောက်ပံ့ခြင်းဖြစ်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ 
တွေ့ကြုံသူများအား ဖူလုံမှုရရှိရေးအတွက် တစ်မျိုးသားလုံး၏ ဝင်ငွေကို 
အာမခံစနစ်အသွင်ဖြင့် ပြန်လည်ကာ ဖြန့်ဖြူးပေးဝေခြင်းလည်းဖြစ်လေသည်။

လူမှုဖူလုံရေးး အက်ဥပဒေအရ (၁) မမာမကျန်းမှု၊ မီးဖွားမှု၊ သေ 
ဆုံးမှုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အထွေထွေ အာမခံစနစ်နှင့် (၂) အလုပ်တွင် 
ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် အလုပ်နှင့်စပ်ဆိုင်သည့် ရောဂါများပါ အကျုံးဝင် 
သော အလုပ်တွင် ထိုခက်ဒဏ်ရာရမှု အာမခံစံနစ်တို့ကို စီမံထားရှိသည်။ 
ထိုအာမခံစနစ် နှစ်မျိုးလုံးအရ အာမခံထားသူအားလုံးကို အခမဲ့ဆေးကုသ 
ပေး၍ ငွေလက်ငင်းအကျိုးခံစားခွင့်များပေးရန် စီမံထားရှိပြီးလျှင် မကျန်းမာ 
မှု အကျိုးခံစားခွင့်၊ မီးဖွားမှု၊ အကျိုးခံစားခွင့်၊ ဆေးရုံတက်မှု အကျိုးခံစား 
ခွင့်နှင့် အသုဘစရိတ်၊ ယာယီ မသန်စွမ်းမှု အကျိုးခံစားခွင့်တို့ကို အခွန် 
အကောက်လွတ်ထုတ်ပေးသည်။ ထိုစီမံကိန်းအတွက် ကုန်ကျစရိတ်တို့ကို 
အလုပ်သမား၊ အလုပ်ရှင်နှင့် နိုင်ငံအစိုးရတို့ကသုံးစွဲ၍ ပေးဆောင်လေသည်။

## ကိုးကား
လူရှိုင်းလူမျိုး

## လူရှိုင်းလူမျိုး
မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ဒေသတွင် 
တည်ရှိသော ချင်းပြည်နယ်၌ ချင်းလူမျိုးတို့အပြင် 
လူရှိုင်းလူမျိုး (လူရှေလူမျိုးလည်းဟူ၏၊) ဟူ၍ရှိပေသေး၏။
လူရှိုင်းလူမျိုးသည် တိဗက်-မြန်မာအစုတွင် လူရှိုင်း
အုပ်စုခွဲ၌ပါဝင်၏။ လူရှိုင်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ရင်းဒေသမှာ 
ချင်းဝိသေသတိုင်း၏ အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ အာသံ 
မဏိပူရနယ်များနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော လူရှိုင်း(လူရှေ)
တောင်တန်းဒေသပင်ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသများတွင်သာမက 
မတူပီနှင့် ပလက်ဝနယ် မြောက်ပိုင်းတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင် 
ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မော်လိုက်ခရိုင် ကလေးမြို့နယ်
်အတွင်း၌ ဘာဟန်း ကျေးရွာအပါအဝင် ကျေးရွာ ၁၄ ရွာ
ခန့်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

အိန္ဒိယနိုင်ငံ အတွင်း၌လည်း လူရှိုင်းလူမျိုးများ နေထိုင
်လျက်ရှိ၏။ လူရှိုင်းလူမျိုးတို့သည် ချင်းဝိသေသတိုင်း
အတွင်းရှိ နီးစပ်ရာ အချို့အရပ်များသို့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြ
သော်လည်း အမျိုးကွဲ အမည်ကွဲဟူ၍ မတွေ့ရပေ။
အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ လူရှိုင်းလူမျိုးဦးရေမှာ ၁၆၃၆ဝဝ ရှိသည်။ မြန်မာ 
နိုင်ငံတွင် လူရှိုင်း လူဦးရေ ၇ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်ဟု ဆို
ိုလေသည်။ လူရှိုင်း လူမျိုးများသည် ရှေးအခါကပင် 
မြန်မာနိုင်ငံတွင်နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများဖြစ်
်၏။ ယင်းတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ မည်သည့်အချိန်က 
ရောက်ရှိလာသည်ဟု မသိရသော်လည်း သက်ကြီး 
ဝါကြီး အကြီးအကဲများကို မေးမြန်းစုံစမ်းချက်အရ 
ရှေးအခါက ခန်းပတ်နယ် တမူးဒေသတွင် မြို့ရိုး 
ခံတပ်သဖွယ်ဆောက်၍ နေထိုင်ကြသည်ဟုဆိုသည်။ 

လူရှိုင်းလူမျိုးများသည် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓု၏ မြင်းတပ်တွင်
ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ပြီးလျှင် မြန်မာနယ်များနှင့် 
ခန်းပတ်ဒေသများတွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးသည်
ဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။ ယင်းတို့နေထိုင်ရာ လူရှိုင်း
တောင်တန်းဒေသမှာ မိုင် ၂ဝဝ ခန့် ရှည်လျား၍ 
မိုင် ၁ဝဝ ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ယင်းတို့သည် ကာလ 
အတန်ကြာမျှ ဝှန်နိုး(ဝှဲလငို) ဟူသောအမည်ဖြင့် 
ခေါ်တွင်ခြင်းလည်း ခံခဲ့ရ၍ ထို့နောက်မှ လူရှိုင်း
ဟူသောအမည်ဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်တွင်ခြင်း ခံခဲ့ရ လေသည်။
လူရှိုင်းလူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်စားသောက်ကြ၍
လိမ္မော် နှင့် ကာဖီများ တွင်ကျယ်စွာစိုက်ပျိုးနိုင်ကြ
သော်လည်း ဈေးကွက်မရှိပေ။ လူများစုသည် ခရစ်ယာန်
အယူဝါဒီများဖြစ်၍ အချို့လူနည်းစုများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီနှင့် 
အစ္စလာမ်အယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် 
လာရောက်အခြေစိုက်ခဲ့သော ခရစ်ယာန်သာသနာပြုအဖွဲ့
များက ရောမအက္ခရာများဖြင့် စာပေတီထွင်ပေးခဲ့ကြ၍ 
စာတတ်သူဦးရေများသည်။ အထူးသဖြင့် အထက်တန်း 
ပညာတတ်ပေါများလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ 
လူရှိုင်းအမျိုးသားတို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး
နောက်တွင် နိုင်ငံခြားသားများအဖြစ် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း 
ခံခဲ့ရသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုသို့ နိုင်ငံခြားသားများအဖြစ် 
ဆက်ဆံခြင်းခံခဲ့ရသည်ကို မလိုလားသောကြောင့် 
*မြန်မာပြည် လူရှိုင်းအမျိုးသားအဖွဲ့* ကို တည်ထောင်ပြီးလျှင်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ 
တော်လှန်ရေးအစိုးရထံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတစ်ရပ်
အနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ 
ထိုသို့ တောင်းဆိုခဲ့သည့်အလျောက် ထို ၁၉၆၃ ခုနှစ်
လပိုင်းအတွင်းမှာပင် တော်လှန်ရေးအစိုးရက မြန်မာ
တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများတွင် အပါအဝင်အဖြစ် 
အသိအမှတ်ပြုခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
လူဝီဖိလစ်

## လူဝီ ဖိလစ်(ခရစ် ၁၇၇၃ - ၁၈၅ဝ)
လူဝီဖိလစ်သည် 
အော်လီယန်းမြို့စားကြီး လူဝီဖိလစ်ဂျိုးဇက်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ခရစ်
၁၇၇၃ 
ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တော
်လှန် 
ရေးကြီး စတင်ဖြစ်ပွားစဉ်က လူဝီ ဖိလစ်မင်းသားမှာ ၁၆ နှစ်သားအရွယ်မျှ 
သာရှိသေးသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြီး၏ ဒီမိုကရေစီသ
ဘော 
တရားများကို နှစ်ခြိုက်လှသဖြင့် အမျိုးသားအစောင့်တပ်တွင် ပါဝင်အမှု 
ထမ်းခဲ့သည်။ သူသည်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအထိ ကြီးမြင့်ခဲ့ပြီးလျှင် ဗာလမီ 
တိုက်ပွဲ၊ ဂျင်းမက်တိုက်ပွဲနှင့် နီးယားဝင်ဒင် တိုက်ပွဲတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့၏။
ထို့ 
နောက်တွင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် 
နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရလေသည်။
၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ယခင်က 
သိမ်းဆည်းထားခြင်းခံရသော သူပိုင်ခြံမြေများကိုလည်း ပြန်လည်ရရှိလေ 
သည်။ ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တော်လှန်မှုကြောင့် ဒဿမချားဘုရင် ထီးနန်း
စွန့်ရ 
သောအခါ ဗိုလ်ချုပ်လာဖေယက်၏အစွမ်းဖြင့် လူဝီဖိလစ်သည် ဘုရင်အဖြစ် 
တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရလေသည်။
လူဝီဖိလစ်သည် ဒီမိုကရေစီဝါဒကို လက်ကိုင်ထားသော ဘုရင်ဟု 
ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့လေသည်။ ပြည်သူပြည်သားများကလည်း လူဝီဖိလစ် 
အား နိုင်ငံတော်ကို ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့် 
ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် သူ၏လုပ်ငန်းများသည် ဒီမိုကရေစီ လမ်း 
စဉ်အရ မဟုတ်ခဲ့သောကြောင့် သူလိုလားသည့်အတိုင်း နိုင်ငံတော်ကို ရှေး 
ကထက်ပို၍ တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် မအုပ်စိုးနိုင်ခဲ့ပေ။
၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ် တော်လှန်မှုကြီး၏ အကျိုးကို လူချမ်းသာများ 
သာ ခံစားရလေသည်။ ထို့ပြင် သူအုပ်စိုးခဲ့သော ၁၈ နှစ်အတွင်း ပြင်သစ် 
နိုင်ငံတွင် ရှိသမျှလူတန်းစားများနှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။ ဒဿမ 
ချား၏ အဆက်အနွယ်များကို သစ္စာစောင့်သိ ရိုသေကြသူများက သူ့အား 
သဘောမကျသကဲ့သို့ သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်လိုသူများကလည်း သူ၏ 
သက်ဦးဆံပိုင် စနစ်အရ အပြုအမူများကို ရွံရှာမုန်းတီးလာကြလေသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်အောင်ဆောင် 
ရွက်ပေးပါရန် မကြာခဏ တောင်းဆိုခဲ့သည်များကို လူဝီ ဖိလစ်နှင့် သူ၏ 
ဝန်ကြီး ဂီဇောတို့က ပယ်ချခဲ့လေသည်။ နောက်ဆုံး အစိုးရသည် ၁၈၄၈ 
ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပရန်စီစဉ်ထားသော 'ပြုပြင်ရေး 
ထမင်းစားပွဲ'ကို မကျင်းပရန် တားမြစ်လိုက်လေရာ ထိရောက်စွာ နှိမ
်နင်းနိုင် 
စွမ်းမရှိသဖြင့် ၁၈၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မိဖုရားကြီး 
နှင့်အတူ ဗြိတိသျှကောင်စစ်ဝန်၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တိတ် 
တဆိတ် ထွက်ပြေးရလေသည်။ အဂ‡လန်ပြည့်ရှင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီး 
သည် လူဝီဖိလစ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အား ကလဲယားမောင့်အရပ်တွင် နေ 
ထိုင်ခွင့်ပေးလေသည်။ ထိုအရပ်၌ပင် ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ 
ရက်နေ့တွင် လူဝီ ဖိလစ်ဘုရင် ကံကုန်လေသည်။ 

## ကိုးကား
လူဝံ

လူဝံသည် မျောက်ဝံလေးမျိုးတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးနှင့်ကြမ်းကြုတ်ခတ်ထန်ပြီး အသန်စွမ်းဆုံး မျောက်ဝံမျိုးမှာ ဂေါ်ရီလာမျောက်ဝံဖြစ်၍ အခြားမျောက်ဝံမျိုးမှာ ချင်ပန်ဇီမျောက်ဝံနှင့် မျောက်လွှဲကျော်တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

လူဝံသည် ဂေါ်ရီလာမျောက်ဝံနှင့် ချင်ပန်ဇီမျောက်ဝံတို့ကဲ့သို့ လူနှင့်အလွန်တူသည်။ လူဝံအထီးကြီးသည် တစ်ခါတစ်ရံ လေးပေခွဲမှ ငါးပေအထိမြင့်သည်။ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်တုတ်ခိုင်၍ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် နီညို ညိုအမွှေးရှည်များ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ ခြေထောက်များမှာတို၍ လက်တံများက ခြေထောက်ထက်ပိုရှည်ရာ လက်နှစ်ဖက်ကို ဆန့်လိုက်သည့်အခါ ခုနစ်ပေထိပင်ရှည်သည်။ လူဝံသည် မတ်မတ်ရပ်လိုက်သည့်အခါ လက်တံ များသည် ခြေမျက်စိထိမှီကြသည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ လက်ခေါက်ဆစ်များကို အသာအသာဖိ၍ လျှောက်တတ်ကြသည်။ လူဝံတို့၏ ဇာတိနေရပ်မှာ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ဗော်နီယိုကျွန်း နှင့် ဆူမတြားကျွန်း စိမ့်တောများဖြစ်ကြသည်။ လူဝံများသည် မြေကြီးပေါ် တွင် မတ်မတ်ရပ်၍ လမ်းလျှောက်ရာ၌ ကိုးရိုးကားယား နိုင်လှသော်လည်း သစ်ပင်များပေါ်၌ကား အလွန်ကျင်လျှင်၏။ တောထဲရှိ သစ်ပင်တစ်ပင်မှတစ်ပင်သို့၊ သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှတစ်ကိုင်းသို့ လွှဲ၍လွှဲ၍ ခုန်သွားလေ့ရှိကြသည်။ သစ်သီးဝလံများနှင့် အရည်ရွှမ်းသောသစ်ဥသစ်ဖုများကို စားသောက်ကြသည်။ လူဝံများသည် အထီး အမ နှစ်ကောင်တွဲသော်လည်းကောင်း၊ သားငယ် သမီးငယ် နှစ်ကောင် သုံးကောင်ပါသော မိသားစုကလေးဖြင့်သာသော်လည်းကောင်း နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ အုပ်စုဖွဲ့၍ သွားလာနေထိုင်လေ့မရှိချေ။ 

လူဝံများသည် အမြီးမရှိ။ မျောက်ကဲ့သို့ ပါးစောင်အိတ်လည်းမရှိချေ။ လူဝံများသည် အေးချမ်းစွာနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရန်စခံရ သောအခါမျိုးတွင် ပြင်းထန်စွာ ပြန်လည်ရန်မူတတ်သည်။ နေဝင်ချိန်တွင် သစ်ပင်များပေါ်၌ ပြုလုပ်ထားသော အသိုက်များထဲ၌ အိပ်စက်ကြသည်။ ဖမ်းဆီးရမိထားသော လူဝံများကို အလွယ်တကူနှင့် သင်ကြားယူနိုင်သည်။ လူတို့ပြုလုပ်သမျှကို အတုခိုး၍ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ချင်ပန်ဇီမျောက်ဝံ တို့လောက် အသိဉာဏ်မကောင်းသော်လည်း ယင်းတို့၏ မျက်နှာအမူအရာ အနေအထားကို ပြောင်းလဲတတ်သောကြေင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပေ သည်။ လူဝံသည် ပါဏဗေဒအလိုအရ ပရိုင်းမိတ်မျိုးစဉ်တွင် ဆီမိုင်အီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်သည်။ ဂေါ်ရီလား မျောက်ဝံမျိုးလောက် ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန် ခြင်းမရှိချေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မျောက်ဝံ
လူးနှင့်ဆပ်

## လူးနှင့်ဆပ်
လူးနှင့်ဆပ်တို့သည် နှံစားပြောင်းမျိုးထဲတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းတွင် သုံးလေ့သုံးထရှိသော အသီးအနှံမျိုးဖြစ်သည်။ အပင်များကို ညံ့ဖျင်းသော ယာမြေများဖြစ်သည့် 
သဲမြေပွများတွင်သာ စိုက်ပျိုးကြ၏။ သို့သော် ဆပ်ကို လူးလောက် အစိုက်အပျိုး မများကြပေ။ လူးခင်း၊ဆပ်ခင်းများကို ဆန်ပြောင်းခွံပြောင်းများ စိုက်ခင်းမြေကို ပေါင်းပင်၊ ခြုံပင်စသည်တို့မှကင်းစင်အေင် ရှင်းလင်းထားပြီးလျှင် မိုးစ၍ရွာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ထွန်တစ်စပ်နှစ်စပ်ထွန်ပေးရသည်။ သဲ
မြေပွများတွင်သာ များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသဖြင့် ထယ်ကိုသုံးလေ့သုံးထ မရှိကြချေ။ ဝါဆိုလလောက်၌ ထွန်ရေးညက်သည်တိုင်အောင် ထွန်ဖြင့် 
လေး ငါးကြိမ် အပြီးသတ်ထွန်ယက်ပြီးမှ ဝါခေါင်လလောက်တွင် မျိုးစေ့များကို ကြဲပက်စိုက်ပျိုးကြသည်။ တစ်ဧကလျှင် မျိုးစေ့ နှစ်ပြည်ခန့် ကြဲပက်စိုက်ပျိုးကြသည်။ မိုးလူး သို့မဟုတ် လူးဦးကို နယုန်လလောက်တွင် စိုက်ပျိုးကြ၍ သီတင်းကျွတ်လူးကို သီတင်းကျွတ်လ ကျမှပင်စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်ပျိုးပြီး၍ သုံးလခွဲခန့်ကြာလျှင် လူးပင်များကို ရိတ်သိမ်းကြရသည်။ ထို့နောက် နွားနှင့်နယ်၍ အစေ့များကို ချွေယူကြသည်။ မြေကိုလိုက်၍ တစ်ဧကလျှင် ၁ဝ တင်းအထိ ထွက်လေ့ရှိသည်။ ဆန်ရှားသောဒေသများတွင် ဆန်ကို မစားနိုင်ကြသောအခါမျိုးတွင် လူးကိုအစားထိုး၍ စားကြရသည်။ ရုက္ခဗေဒအလိုအရ လူးကို ပန်နီကမ် မီလီယာစီယမ်ဟုခေါ်၍ ဆပ်ကိုမူ ဆီတေးရီးယားအိတလိကဟု ခေါ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
လူးတား

## လူးတား၏ အဓိပ္ပာယ်
**လူးတား** ဟူသော စကား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နှစ်မျိုး ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။
၁။ မြန်မာဘာသာ ပေါရာဏသက်သက်ဖြစ်သော "လူးတား" ဟူသည့် စကား။
၂။ သက္ကတဘာသာ ပ္လုတ၊ ပါဠိဘာသာ ပလုတ မှ ရွေ့လျောလာ၍ မြန်မာဘာသာ ဖြစ်လာသော စကား။

### မြန်မာပေါရာဏ "လူးတား"
မြန်မာဘာသာပေါရာဏ လူးတား၏အဓိပ္ပာယ်မှာ အဆုံးမှတစ်ဖန် အစပြန်၍ ပြုလုပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လှေသမား၊ ဖောင်သမားများသည် ရေစီးသန်သည့် မြစ်ညာသို့ ဆန်တက်ရသည့် အခါများတွင် လှေနှင့် အတန်ကွာ ရေညာအရပ်တွင် ချည်သာ ချိတ်သာရှိမည့် နေရာ၌ လှေဦးမှ ကြိုးစကို ချည်ထား၍ လှေသို့ပြန်လာကာ ထိုကြိုးစကို အမှီတကဲ ဆွဲငင် ဆန်တက်ကြပြီးလျှင် တစ်ဖန် ကြိုးစဆုံးပြန်က အထက်နည်းတူ ပြုလုပ်ကာ ဆန်တက်ကြသည်ကို ယခုတိုင် လူးတားပေါက်သည်ဟု ခေါ်၏။ 

လူးတား ဟူသော ကဗျာမှာလည်း အဆုံးစကားများကို အစထား၍ ပြန်လည်စပ်ဆို ရေးသားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် စိန္တကျော်သူ ဆို ကုန်းဘောင်မင်္ဂလာလူးတားတွင် ပထမအပိုဒ်၌ *ဘုန်းပဒေသာ၊ ခက်ဖြာဆင့်စ၊ ပွင့်စလေ* ဟု အစချီ၍ *အာဟိန္ဒကျီး၊ ပွင့်နီးနီး* ဟု အဆုံးသတ်သည်။ ဤ ပထမအပိုဒ်၏ အဆုံးစကားကိုပင် ဒုတိယအပိုဒ်၌ *အာဟိန္ဒကျီး၊ ပွင့်နီးမှန်လှ၊ ကန်လှလေ* ဟု အစချီ၍ စပ်ပြန်၏။ ကျန်နောက်အပိုဒ်များကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်း စပ်ဆိုထား၏။ ထို့ကြောင့် လူးတားကဗျာ စပ်ထုံးမှာ လှေသမား ဖောင်သမားများ လူးတားပေါက်သကဲ့သို့ အဆုံးမှတစ်ဖန် အစပြန်လည် ကောက်ငင်စပ်ဆိုရသဖြင့် လူတားဟု ခေါ်ဟန်တူသည်။

### သက္ကတဘာသာ "ပ္လုတ"၊ မာဂဓဘာသာ "ပလုတ"
သက္ကတဘာသာ ပ္လုတမှာ "ပ" နှင့် "လ" ကို ဆင့်၍ ပါဠိဘာသာအလိုမှာ မဆင့်ဘဲ ထားခြင်းမျှသာ ထူး၏။ ပါဌ်ဆင့်အတိုင်း ပ္လုတ ဟူ၍လည်း ပါဠိစာပေတွင် အသုံးရှိသည်။ ပါဠိဘာသာ *ပလုတ* မှ လူးတားဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုရာ၌ *ပလုတ* မှ *ပြုတ* ဖြစ်လာ၍ ထိုတွင် "ပ" ကျေ၍ *လုတ* ဖြစ်သည်။ ထို*လုတ*ကိုပင် ဦဒီဃ အာဒီဃပြုရာ **လူးတား**ဖြစ်လာသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား ရှည်လျားစွာဆွဲငင်၍ ဆိုအပ်သော အသံဟု ဖြစ်၏။ ပလုတသံမှာ မျက်စိသုံးမှိတ်၊ လျှပ်သုံးပြတ်ခန့် ကာလထက် 
ရှည်လျားစွာ ဆွဲငင်ရွတ်ဆိုအပ်သော အသံဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် လူးတားဟူသော ကဗျာမှာ ရှည်လျားစွာ ဆွဲငင်ရွတ်ဆိုအပ်သော ကဗျာတစ်မျိုးဟု ယူဆအပ်၏။

## လူးတားအမည်စာရင်း
## ကိုးကား
လေရည်

လေဆိုလျှင် ကမ္ဘာကြီးကို ရစ်ပတ်လွှမ်းခြုံလျက်ရှိသော 
မမြင်နိုင်သည့် အငွေ့ဟူ၍သာ သိရှိနေကြသူများအဖို့ လေရည်ဟုဆိုရာ၌ 
လွန်စွာအံ့ဩစရာမလိုပေ။ ပုံပမာ ရေသည် ဖာရင်ဟိုက် ၂၁၂ ဒီဂရီ 
တိုင်အောင် ပူသောအခါ၌ ဆူပွက်၍ ဖာရင်ဟိုက် ၃၂ ဒီဂရီတိုင်အောင် 
အေးသွားလျှင် ခဲသွားသကဲ့သို့ လေကိုလည်း အပူချိန်ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြင့် 
အငွေ့မှအရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပေသည်။ လေကို သိပ်သည်းစေပြီး 
နောက် ဖာရင်ဟိုက်သုညအောက် ၃၁၂ ဒီဂရီတိုင်အောင် အအေးခံလိုက်လျှင် 
အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုအမှတ်၌ အလွန်အေးလှသည်ဖြစ်၍ 
သတ္တဝါတို့ အသက်ရှင်လျက် နေနိုင်ကြမည်မဟုတ်ပေ။ ထိုအမှတ်အောက် 
နှိမ့်ချပေးလိုက်လျှင် လေရည်သည် အခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပေ 
သည်။

လေရည်သည် ရေနှင့် အသွင်တူသော်လည်း ရေလောက် မကြည် 
လင်လှပေ။ ထိုသို့ မကြည်လင်ခြင်းမှာ လေ၌ပါဝင်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက် 
ဆိုက်သည် လျင်မြန်စွာပုံဆောင်ခဲဖြစ်တတ်၍ လေရည်ကို နောက်ကျိစေခြင်း 
ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုပုံဆောင်ခဲတို့ကို စစ်ထုတ်နိုင်ပေသည်။ လေရည်ဖြစ် 
ခြင်းမှာ လေ၌ပါဝင်သော အောက်ဆီဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်တို့ အရည်ဖြစ်သွား 
ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာသတ္တိများအလျောက် နိုက်ထရိုဂျင်အရည် 
သည် အောက်ဆီဂျင်အရည်ထက် ပို၍အငွေ့ပျံလွယ်ပေရာ၊ လေရည်မှ နိုက် 
ထရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်အငွေ့တို့ကို တခြားစီထုတ်ယူနိုင်ပေသည်။
လေရည်၌ ထူးဆန်းသော သတ္တိအများအပြားရှိကြောင်းကို တွေ့ရ 
၏။ လေရည်သည် အရည်ဖြစ်သောလည်း မစိုစွတ်ချေ။ ရေခဲသည် အလွန် 
အေး၏။ သို့သော်လေရည်ကို ရေခဲပေါ်သို့ လောင်းချလျှင် လေရည်သည် 
ဆူပွက်လာသည်။ ကြက်ပေါင်းစေးကို လေရည်ထဲ၌ နှစ်လိုက်လျှင် ဖန်သား 
ကဲ့သို့ မာကျောလာသည်။ ဥတစ်လုံးကို လေရည်ထဲတွင် နှစ်ထားလျှင် 
အပြာရောင်ရှိလာသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ သံမဏိနှင့် ပြုလုပ်ထားသည့် 
နာရီသံပတ်ခွေတစ်ခုကို လေရည်တွင်စိမ်ပြီး မီးရှို့ကြည့်လျှင် လှပသော 
အရောင်များဖြင့် လောင်ကျွမ်းသည်ကိုတွေ့ရမည်။ ထို့ပြင် တောက်ပသည့် 
မီးဖွားများ ဖြစ်ပေါ်သည်ကိုလည်းမြင်ရမည်။

အစားအစာများကို အအေးဓာတ်ဖြင့် ကြာရှည်ခံအောင် သိုမှီးရာ၌ 
လေရည်ကိုများစွာ အသုံးချနိုင်ပေသည်။ အငွေ့ပျံရာ၌ ကြီးစွာသောဖိအားကို 
ဖြစ်စေသဖြင့် လေရည်ကိုပေါက်ကွဲစေတတ်သော ကစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် 
အသုံးချမည်ဆိုက ရနိုင်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲလှသော 
ကြောင့် အသုံးမပြုကြချေ။

## ကိုးကား
လေတူရိယာ

## လေတူရိယာ
လေတူရိယာစုတွင် ရှေးဦးစွာပေါ်ပေါက်ခဲ့သော 
တူရိယာမှာ ရိုးရိုးပြွေပင်ဖြစ်လေသည်။ ပြွေသည် 
အခေါင်းပါသောဝါးနှင့် အလားတူပစ္စည်းများမှ ပြုလုပ်ထားသည့်တူရိယာဖြစ်၍ 
အခေါင်းကို လေဖြင့် မှုတ်ကာ အသံဖြစ်စေရသည်။ နောက်တွင် ထိုတူရိယာဖြင့် 
အသံနိမ့် အသံမြင့်များဖြစ်စေရန် ဘေးတစ်လျှောက် အပေါက်ငယ်များ
ဖောက်၍ လက်ဖြင့်လိုသလို အဖွင့်အပိတ် ပြုပြင်ယူခဲ့ကြ၏။ ဤသို့ တစ်ဆင့်
ထက် တစ်ဆင့် တိုးတက်တီထွင်လာကြသောအခါ ပြွေမှာတစ်မျိုးတည်း 
မဟုတ်တော့ ဘဲ အမျိုးမျိုးဖြစ်လာတော့၏။ အချို့က ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ကြ၍ 
အချို့က သစ်သားများကိုထွင်း၍ ပြုလုပ်ကြသည်။ အချို့က သားရိုး ငါးရိုး 
ဆင်စွယ်များဖြင့်လုပ်ကြ၏။ မှုတ်ပုံ မှုတ်နည်း၊ အပေါက်ဖောက်ပုံ 
စသည်တို့တွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူကြသော်လည်း ဤတူရိယာစု၏သဘောမှာ 
ပြွေသဘော ပင်ဖြစ်လေသည်။

မြန်မာတူရိယာတီးဝိုင်းများ၌ လေတူရိယာစုတွင် ပြွေ၊ နှဲကြီး၊ နှဲကလေးတို့သာ ပါဝင်တတ်သည်။ ပြွေကို များသောအားဖြင့် 
ဝါးဖြင့်ပြုလုပ် ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ကြေးပိုက်များ၊ သံပိုက်များ ဖြင့်လည်းပြုလုပ်တတ်ကြ သည်။ နှဲကြီး နှဲကလေးတို့ကို သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ 
ပြွေတွင် အသံ ဖြစ်စေသော လေပေါက်ကျယ်၍ မှုတ်သောလေအားဖြင့် အသံကိုပြုပြင်နိုင်သည်။ နှဲတွင် ထန်းဖူးမှပြုလုပ်သောအခင်ဖြင့် မှုတ်ရ၍ လေ
ပေါက်ကျဉ်းသည်။ နှဲနှင့် ပြွေတို့၌ အဖွင့်အပိတ်ခလုတ် တစ်စုံတစ်ရာ မတတ်ဆင်ချေ။ နှဲတွင် နှဲတံကို အခေါင်းထွင်းရာ၌ အဖျားဘက်သို့ အနည်းငယ်ကား၍ 
ထွင်းသည်။ နှဲတံအဆုံးတွင် အသံကျယ်စေရန် နှဲခြေခေါ် ဂေါ်လန်ကို စွပ်ထားလေ့ရှိသည်။ မှုတ်ရာတွင် ပြွေထက် မှုတ်အားများစွာလိုလေသည်။

အနောက်တိုင်း ခေတ်မီသံစုံတူရိယာဝိုင်းကြီးများတွင် လေတူရိယာစုသည် များစွာအရေးပါအရာရောက်ခဲ့ရုံမျှမက အရေအတွက်လည်း များ 
ပေသည်။ အချို့လေတူရိယာစုကို သစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်၍ အချို့ကို ကြေးဖြင့် ပြုလုပ်ထား၏။ အမျိုးအစားခွဲခြားရာတွင် သစ်သားလေတူရိယာများကို 
တစ်စုထား၍ ကြေးလေတူရိယာများကိုလည်း တစ်စုထားလေသည်။
သစ်သားလေတူရိယာစုတွင် ပြွေစုဟုခေါ်သော ပစ်ကိုလို၊ ဖိုက်၊ 
ဖလဂျော်လက်၊ အိုးဗို၊ အင်္ဂလိပ်နှဲ (ကော်အန်ဂလေ)၊ ဗတ်ဆွန်း၊
ကလဲရီ 
နက်နှင့် ဆက်ဆိုဖုန်းတို့ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့တွင် ပြွေစုတူရိယာ
များမှတစ် 
ပါး ကျန်တူရိယာများတွင် အသံဖြစ်စေရန် အခင်တပ်၍မှုတ်ရသည်။
ပါးစပ်ဖြင့် မှုတ်ရာတွင် ပြွေစုတူရိယာများကို ကန့်လန့်ကိုင်၍ 
မှုတ်ရသည်။ ပြွေခေါင်းများမှာ အရင်းအဖျားညီရ၏။ အိုးဗို၊ 
အင်္ဂလိပ်နှဲ၊ 
ဗတ်ဆွန်းတို့တွင် အခင်နှစ်ခုတပ်သည်။ ကျန်တူရိယာများတွင် 
အခင်တစ်ခု 
သာတပ်တည်။ အခေါင်းထွင်းရာတွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှတစ်ပါး 
အရင်းအဖျား 
အညီထားလေ့ရှိ၍ အိုးဗို၊ ကလဲရီနက်တို့တွင် အဖျား၌ ခပ်လန်လန်ထားလေ့ 
ရှိသည်။ ဆက်ဆိုဖုန်းတွင် အခင်တပ်သည့်နေရာ၌ သေး၍ 
အဖျားသို့ 
တဖြည်းဖြည်း ကား၍ထွင်းထားပြီးလျှင် အဝတွင် ကတော့မျက်နှာ
ဝကဲ့သို့ 
အနည်းငယ်လှန်ထားသည်။ အားလုံးသော သစ်သားလေတူရိယာ
များတွင် 
လေအပိတ်အဖွင့်အတွက် ခလုတ်များ တပ်ဆင်ထားသည်။
ကြေးလေတူရိယာများတွင် ထရမ်းပက်၊ ကောနက်၊ ထရွမ်ဗုန်း၊ 
ကျူဗာ၊ ပြင်သစ်ခရာစသည်တို့ပါဝင်၏။ 
*ခရာတံပိုးကဒိုး

ထြို့ပင် ဘာဂျာ၊ လက်ဆွဲဘာဂျာ၊ အကော်ဒီယန်၊ အော်ဂန် (ပြွန် 
စန္ဒရား)၊ အိတ်ပြွေတို့သည်လည်း လေတူရိယာများတွင် 
အကျုံးဝင်လေသည်။ 

သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးမှာ ကြိုးတပ်တူရိယာများပင်ဖြစ်သော်လည်း လေတူရိယာများမပါလျှင် မပြည့်မစုံနိုင်ရုံမက ဂီတသံမှာလည်း မြိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။ လေတူရိယာစုတွင်လည်း ဆိုခဲ့သော သစ်သားလေတူရိယာစုသည် အသံအသာဆုံးနှင့် အမြိုင်ဆုံးဖြစ် 
လေသည်။
မြန်မာတူရိယာစုတွင် နှဲနှင့် ပြွေတို့သည် မည်သည့်တူရိယာမျိုးထဲတွင် မပါလျှင်မမြိုင်သော တူရိယာများဖြစ်သည်။ တူရိယာအလွန်နည်းစွာ 
ပါဝင်သည့် စည်တော်၊ ဗျောစည် စသည်တို့၌ပင် နှဲပါရ၍ ဒိုးပတ်၊ အိုးစည်တို့တွင်လည်း နှဲ သို့မဟုတ် ပြွေ တစ်ခုခုပါရလေသည်။

## ကိုးကား