ပုရိသဘာဝရုပ်

ပုရိသဘာဝရုပ် သို့မဟုတ် ပုရိသိန္ဒြေ (အမျိုးသား ဖြစ်ကြောင်း အစိုးရသော တရား) အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်-

### ပုရိသိန္ဒြေ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က)
# **လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား):** ပုရိသ = အမျိုးသား ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း သဘော။
# **ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်):** ဤသူကား အမျိုးသား ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားစေခြင်း။
# **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး):**
* (က) ပုရိသလိင်္ဂ (အမျိုးသားတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်သဏ္ဌာန် - ဥပမာ ရှင်းလင်းသော အထက်ပိုင်းကိုယ်၊ ကြီးသော လက်ခြေ၊ မျက်နှာ)၊
* (ခ) ပုရိသနိမိတ္တ (အမျိုးသားဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသား - ဥပမာ ရှင်းလင်းသော ရင်သား၊ မုတ်ဆိတ်၊ ပါးမွှေး ရှိခြင်း၊ ဆံထုံးပုံ၊ အဝတ်ဝတ်ပုံ)၊
* (ဂ) ပုရိသကုတ္တ (အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူ၊ အလေ့အထ - ဥပမာ ငယ်စဉ်က လယ်ထွန်တမ်း၊ ကုန်သွယ်တမ်း ကစားခြင်း)၊
* (ဃ) ပုရိသအာကပ္ပ (အမျိုးသားတို့၏ အမူအရာ၊ အသွင်အပြင် - ဥပမာ ရှင်းလင်းသော သွားပုံ၊ ရပ်ပုံ၊ စားပုံ) တို့၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ခြင်း သဘော။
၄။  **ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း):** မိမိ (ပုရိသိန္ဒြေ) နှင့်အတူ ဘာဝဒသကကလာပ် အတွင်း၌ ဖြစ်သော၊ ကံကြောင့်ဖြစ်သော မှီရာ မဟာဘုတ် ဓာတ်ကြီးလေးပါး။

### ရှုကွက် နှင့် တည်နေရာ
* ဘာဝရုပ် (ဣတ္ထိဘာဝ၊ ပုရိသဘာဝ နှစ်မျိုးလုံး) သည် ကာယပသာဒကဲ့သို့ပင် တစ်ကိုယ်လုံး အနှံ့အပြား တည်ရှိသော ရုပ်ဖြစ်ပြီး၊ ဘာဝဒသကကလာပ် အနေဖြင့် တည်ရှိသည်။
* ၎င်းကို ရှုမှတ်လိုပါက (၆) ဒွါရ သို့မဟုတ် (၄၂) ကောဋ္ဌာသ တို့တွင် ဘာဝဒသကကလာပ် ရှိနိုင်ရာ ဌာနများ၌ ထိုကလာပ်ကို ဓာတ်ခွဲ၍ အတွင်းရှိ ဘာဝရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ စသည်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်ရမည်။
* ဘာဝဒသကကလာပ်သည် အခြား ကလာပ်များ (ကာယဒသက စသည်) နှင့် ရောနှောတည်ရှိနေသော်လည်း ကလာပ်ချင်း သီးခြားဖြစ်သဖြင့် မှီရာမဟာဘုတ်ချင်း၊ သဘာဝသတ္တိချင်း မရောယှက်ဘဲ သီးသန့် တည်ရှိသည်။

### ဆက်စပ် သိမှတ်ဖွယ်ရာများ (ဗဟုသုတ)
* **မူလအစ:** ကမ္ဘာဦး လူသားများ၌ ဘာဝရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေကတည်းက မပါလာဘဲ၊ မြေဆီမြေလွှာ စားသုံးမှု ကုန်ဆုံးပြီး သလေးဆန် စားသုံးချိန်မှ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် လမ်းကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မူ ပဋိသန္ဓေမှစ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်။
* **လိင်ပြောင်းလဲခြင်း:** ပဋိသန္ဓေကတည်းက ပါလာသော ဘာဝရုပ်သည် ဘဝ ပဝတ္တိအခါ၌ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည် (လိင်ပြောင်းခြင်း)။ ဝိနည်းပါဠိတော်၌ ရဟန်းအဖြစ်မှ မိန်းမအင်္ဂါပေါ်ခြင်း၊ ဘိက္ခုနီအဖြစ်မှ ယောက်ျားအင်္ဂါပေါ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။
* **ကံနှင့် ဆက်စပ်မှု:** သုဂတိဘုံ၌ အမျိုးသားမှ အမျိုးသမီးသို့ ပြောင်းခြင်းသည် အားကြီးသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် မူလလိင်ကွယ်ပျောက်ပြီး အားနည်းသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် အမျိုးသမီးလိင် တည်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးမှ အမျိုးသားသို့ ပြောင်းခြင်းသည် အားနည်းသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် မူလလိင်ကွယ်ပျောက်ပြီး အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် အမျိုးသားလိင် တည်ခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဒုဂ္ဂတိဘုံ၌မူ လိင်ကွယ်ခြင်း၊ လိင်အသစ်တည်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံး အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်သည်။)
* **ပြောင်းလဲပုံ:** မူလ ဘာဝရုပ် အစဉ် ရပ်တန့်သွားပြီး ဘာဝရုပ် အသစ်သည် ကံအလိုက် ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုအခါ လိင်္ဂ၊ နိမိတ္တ နှင့် ဆက်စပ်သော ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ရုပ်များလည်း လိုက်ပါ ပြောင်းလဲသွားသည်။ (ကုတ္တ၊ အာကပ္ပ တို့မှာ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းသည်)။
 **ဥဘတောဗျည်း (လိင်နှစ်မျိုး ပါသူ):**
* **ဘာဝရုပ်:** ဥဘတောဗျည်း၌ ဘာဝရုပ် **တစ်မျိုးသာ** ရှိသည်။ (မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း၌ ဣတ္ထိဘာဝရုပ်၊ ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း၌ ပုရိသဘာဝရုပ်သာ ရှိသည်။) ဣန္ဒြိယယမိုက် ပါဠိတော်အရ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုး တစ်ပြိုင်နက် မဖြစ်နိုင်။
* **ဒုတိယလိင် ဖြစ်ပေါ်ပုံ:** ဥဘတောဗျည်း၌ ဒုတိယ လိင်အင်္ဂါ (ဗျည်း/နိမိတ်) ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ဘာဝရုပ်ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ **ကံ၏ အဖော်အဖက်ရှိသော ရာဂစိတ်ကြောင့်** ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်လိင် အပေါ် ရာဂစိတ် ဖြစ်ပေါ်သောအခါ ထိုသူနှင့် သက်ဆိုင်သော လိင်အင်္ဂါက ပေါ်လွင်လာပြီး အခြားလိင်အင်္ဂါက ဖုံးကွယ်သွားသည်ဟု အဋ္ဌကထာက ဆိုသည်။ (ဋီကာအချို့က မထင်မရှား ရှိနေသည်ဟု ယူဆသည်)။
* **မျိုးပွားနိုင်မှု:** ဘာဝရုပ် တစ်မျိုးသာ ရှိသောကြောင့် မိန်းမ ဥဘတောဗျည်းသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကိုယ်ဝန်ရစေနိုင်သည်။ ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်းမှာမူ သူတစ်ပါးကို ကိုယ်ဝန်ရစေနိုင်သော်လည်း ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ဝန်မဆောင်နိုင်။
* **မျက်မှောက်ခေတ် ဆေးပညာ:** ခွဲစိတ်ကုသ၍ လိင်ပြောင်းလဲခြင်းသည် ကံတရားနှင့် မဆန့်ကျင်။ ဗျည်းနှစ်ခုဖြစ်စေသော ကံ၏ အကျိုးကို ဗျည်းတစ်ခုသာ ဖြစ်စေသောကံက ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်း (ကာလ၊ ဂတိ၊ ဥပဓိ၊ ပယောဂ - ခွဲစိတ်မှု) တို့နှင့် ပေါင်းစပ်မိ၍ အကျိုးပေး လွှမ်းမိုးသွားခြင်းဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဘာဝရုပ်သည် ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ကံနှင့် အဆက်အသွယ် မကင်းနိုင်ပေ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [၁၅။ ပုရိသဘာဝရုပ်](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/ရုပ်_(၂၈)_ပါး_=_ရူပက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#၁၅။_ပုရိသဘာဝရုပ်)
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ