တိတ္ထိ

တိတ္ထိအဓိပ္ပာယ်ကို ပါဠိအဘိဓာန်ချုပ်၌-
# အယူဝါဒ၊ ဘာသာ
# အကြောင်း
# ရေဆိပ်
# တင်သောရေ ဟု ပြဆိုပြီး တိတ္ထိကရကို အယူဝါဒအသီးသီး ထူထောင်သော ဆရာ၊ ဂိုဏ်းဆရာဟု အနက်ဖွင့်သည့် အပြင် တိတ္ထီလည်း ရှိ၏ဟု ထပ်မံဖော်ပြထားသည်။ 

ဆရာတော် မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အလိုအရ တိတ္ထိယ = အယူဝါဒကို စထွင်၍ ပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် (ထိုမှ ယကို ဖြုတ်၍) "**တိတ္ထိ**" ဟု ခေါ်ကြကြောင်း သိရသည်။ ထို့ကြောင့် တိတ္ထိသည် **အယူဝါဒ သီးခြားထူထောင်သော ဆရာ** (သို့) **အယူဝါဒသစ်ကို စတင် တီထွင်သူ** ဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သည်။ သို့သော် ကျမ်းဂန်တို့၌  တိတ္ထိ နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာလိုပြဆိုရာတွင် **သာသနာတော်မှ တပါးသော အယူဝါဒ ရှိသောသူများ** အဖြစ် ပါလေ့ရှိသဖြင့် အဓိပ္ပာယ်မှာ ပို၍ လေးနက်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ကလည်း **တိတ္ထိ** ဟုဆိုလျှင် ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆခြင်းမတူ တမူခြားပြီး  ရှိနေသူဟူ၍ နားလည်ထားကြပေသည်။  

တိတ္ထိများအကြောင်းကို ပိဋကတ်လမ်းညွှန်းကျမ်းအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြပေးပါမည်။

တိတ္ထိများဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်သော အခြားသော အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်သူများကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်ကာလတွင် တိတ္ထိဆရာကြီး (၆) ဦးသည် အလွန်ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

* (၁) ပုရာဏကဿပ
* (၂) မက္ခလိဂေါသာလ
* (၃) အဇိတကေသကမ္ဗလ
* (၄) ပကုဓကစ္စာယန
* (၅) သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ
* (၆) နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

### တိတ္ထိတို့၏ အယူဝါဒများ
* တိတ္ထိတို့သည် မိမိတို့၏ အယူဝါဒများကို အခြားသူများအား ပြောပြလေ့ရှိကြပြီး၊ အနာထပိဏ်သူဌေးကြီးက ၎င်းတို့၏ အယူဝါဒများမှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တတရားများနှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ 
* တိတ္ထိတို့သည် ခွေးနှင့်နွားတို့၏ အကျင့်ကို ကျင့်ကြပြီး သေလွန်သောအခါ ခွေးနှင့်နွားအဖြစ် ပြန်လည်ဖြစ်ကြသည်ဟုလည်း အယူရှိကြသည်။ 
* စိတ်ချုပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆများရှိကြသည်။ 
* တိတ္ထိတို့သည် ဆွမ်းခံရာတွင် (၇) အိမ်သာခံခြင်း၊ ဆွမ်းစားရာတွင် (၇) လုတ်သာစားခြင်း စသည့် အတ္တကိလမထအကျင့်များကို ကျင့်ကြသည်။ 
* တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်များကို ကဲ့ရဲ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့၏ အယူဝါဒများကို အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က သန္ဒကသုတ်တွင် အကျယ်ဟောကြားခဲ့သည်။ 

### တိတ္ထိတို့၏ အခြားအကြောင်းအရာများ
* တိတ္ထိတို့သည် တန်ခိုးရှိဟန်ဆောင်ခြင်းများလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့သည် သူတပါးတို့၏ အလှူခံပစ္စည်းများကို တဘက်စီးနင်းယူခြင်းများလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့၏ သာသနာ၌ အနှစ်သာရမရှိကြောင်းများကိုလည်း ဂါထာများဖြင့် ပြထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့၏ ဝတ်ပုံ၊ စားပုံ၊ ကျင့်ပုံများကိုလည်း ကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

### တိတ္ထိတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် အခြားမှတ်သားဖွယ်များ
* တိတ္ထိတို့သည် ဆရာနှင့် တရားကို ပြောင်းလဲတတ်ကြသည်။ 
* တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်နှင့် ညစ်နွမ်းကြောင်းများကို နိဂြောဓပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထုတွင် ဟောကြားထားသည်။ 
* တိတ္ထ၊ တိတ္ထကရ၊ တိတ္ထိယ၊ တိတ္ထိယသာဝက လေးမျိုးခွဲပြပုံလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့အလို ပဝိက သုံးပါးကို ပဝိဝေကသုတ်တွင် ပြထားသည်။ 
* တိတ္ထိယာနာမ အန္ဓသဒိသာ ဇာနိတွာဝါ အဇာနိတွာဝါ ကထေယျုန္တိ နာဘိနန္ဒိံသုဟု ဖွင့်ပြထားပုံလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့ကို ရံခါရံခါ တရားသဖြင့် နှိပ်ကွပ်သင့်ကြောင်း ကိံဒိဋ္ဌိကသုတ်တွင် ဟောထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့သာသန၌ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ အတိုင်းအရှည် မသိကြကြောင်း ဟောထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့မှာ ဒိဋ္ဌ, သုတ, မုတ, သီလဗ္ဗတစသည်ဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏ ယူမှားထားကြသည်။ 
* တိတ္ထိတို့ သာသနာ၌ အသက် မွေးမြူပုံ ၂-မျိုး (ယောနိသော မနသိကာရ မရှိသူ၊ ရှိသူ) ကို ဟောထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့မှာ ဝမ်းရေးကြောင့် အသောကမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်တွင်းသို့ အတင်းဝင်လာကြပုံကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့မှာ ကမ္ဘာ (၄၀) ထက်ပို၍ မမြင်နိုင်ကြကြောင်း ဟောထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့မှာ အကြောင်းကို မနှိမ်နင်းဘဲ အကျိုးကိုသာ နှိမ်နင်း နေကြသောကြောင့် ခွေးတိရစ္ဆာန်တို့ ခဲကို လိုက်ကိုက်သည်နှင့် တူ၏ ဥပမာ ပေးထားပုံလည်း ရှိသည်။ 
* တိတ္ထိတို့ဝါဒဖြန့်ကြပုံကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့သာသနာ၌ ဆရာနှင့် တပည့်တို့ သေကြလျှင် တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ကြ၍ အပြန်အလှန် ညှဉ်းဆဲကြပုံကိုလည်း ဟောထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့သာသနာ၌ နေသူတို့မှာ ပျင်းလျှင် သုခ၊ ဝီရိယရှိလျှင် ဒုက္ခဟု ဟောထားတော်မူပုံကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ 
* တိတ္ထိတို့အလို အဋ္ဌပုရိသဘူမိကို အရကောက်ပြပုံကိုလည်း ဟောထားသည်။ 

## ကိုးကား