open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်၊ ဖြစ်ခဲလျှင် ပျက်ခဲ

**ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်၊ ဖြစ်ခဲလျှင် ပျက်ခဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်၊ ဖြစ်ခဲလျှင် ပျက်ခဲ” ဆိုသည်မှာ အလွယ်တကူ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများသည် အလွယ်တကူ ပျက်စီးတတ်သကဲ့သို့ အခက်အခဲများစွာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများသည် တာရှည်ခံကာ ပျက်စီးရန် ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရရှိလာမှု၏ လွယ်ကူခက်ခဲပေါ်မူတည်၍ တည်မြဲမှုသည်လည်း ကွာခြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ အလွယ်တကူ ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများသည် တန်ဖိုးထားမှု နည်းပါးခြင်း၊ ဂရုမစိုက်မှုများကြောင့် အလွယ်တကူ ဆုံးရှုံးပျက်စီးနိုင်ပြီး ကြိုးစားအားထုတ်မှုများစွာဖြင့် ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများသည် တန်ဖိုးထားမြတ်နိုးမှုနှင့် ဂရုတစိုက် ထိန်းသိမ်းမှုများကြောင့် တာရှည်ခံနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဖြစ်လွယ်လျှင်လည်း ပျက်လွယ်တတ်ပါတယ်၊ ဖြစ်ခဲလည်း ပျက်ခဲပါတယ်**၊" 
*   "**ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်** ဆိုသော စကားပုံတစ်ခုလည်း ရှိသေးတယ်။ ဘယ်အရာမှာမဆို အဖြစ်မြန်မှဖြင့် အပျက်မြန်စမြဲပေါ့၊" 

## ကိုးကား
ဖုန်းတုန်း လုံးတုန်း တန်ဆောင်မုန်း

**ဖုန်းတုန်း လုံးတုန်း တန်ဆောင်မုန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (အဖုံး အလုံး တန်ဆောင်မုန်း- ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖုံးတုန်း လုံးတုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလသည် စပါးပင်များ အနှံထွက်ခါစ (အဖုံး) နှင့် စပါးအနှံများ တင်းလုံးလာချိန် (အလုံး) ဖြစ်သောကြောင့် စပါးစိုက်ပျိုးသူများအတွက် အရေးကြီးသော လတစ်လဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မိုးကုန်ခါစ ဆောင်းအဝင်ကာလဖြစ်ပြီး စပါးပင်များ အနှံထွက်ရန်နှင့် အသီးအနှံများ တင်းရင်းပြည့်ဖြိုးရန် အရေးကြီးသော အချိန်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရာသီဥတု၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် တောင်သူလယ်သမားများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံနှင့် ဗဟုသုတကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "အဖုံး အလုံး တန်ဆောင်မုန်းဟုဆိုထားသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းမိုးကလေး တစ်ပြိုက်နှစ်ပြိုက်မှာ လယ်အတွင်း အနှံတွေ မြိုင်လျက်ရှိသော စပါးပင်များ အဖို့ အရေးတကြီး လိုနေပြန်လေ၏။" 
*   "**ဖုံးတုန်း လုံးတုန်း တန်ဆောင်မုန်း** စကားပုံကလေးမှာ တန်ဆောင်မုန်းလ၌ စပါးခင်းများ ပွင့်ဖို့အတွက် အားယူတုန်းအချိန်၊ ပင်ပိုင်းကြီးထွားမှုအတွက် အားအကောင်းဆုံး အားအလိုဆုံးအချိန် ဖြစ်ကြောင်း တောသူ့အမှတ်အသား ဖြစ်၏။" 

## အခြားအသုံးအနှုန်း
**အဖုံး အလုံး၊ တန်ဆောင်မုန်း** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
## ကိုးကား
ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်

**ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်” ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသော မည်သည့်အရာမဆို တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲခြင်းကို ကြုံတွေ့ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အနိစ္စသဘောတရားကို ဖော်ညွှန်းပြီး မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ တည်မြဲခြင်းမရှိကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများသာမက စိတ်ခံစားချက်များ၊ ဆက်ဆံရေးများ၊ အခြေအနေများသည်လည်း အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ အလွန်အမင်း စွဲလမ်းတပ်မက်ခြင်းမပြုဘဲ ဖြစ်ပျက်သမျှကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံနိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ “စစ်လျှင် ထွက်တတ်သည်၊ ချစ်လျှင် မက်တတ်သည်” ဟူသော အခြားဆိုရိုးများနှင့် တွဲဖက်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**စစ်လျှင် ထွက်တတ်သည်၊ ချစ်လျှင် မက်တတ်သည်၊ ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်**ဟူ၍ ဆိုထုံးရှိသည်။" 

## ကိုးကား
ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ

**ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ” ဆိုသည်မှာ မိမိဘဝတွင် ကြုံတွေ့ရသော အတွေ့အကြုံများ၊ အခြေအနေများ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ယင်းတို့သည် မိမိအတွက် သင်ခန်းစာတစ်ခုခု သို့မဟုတ် အကျိုးတစ်ခုခုကို သယ်ဆောင်လာသည်ဟု မှတ်ယူခြင်းဖြင့် စိတ်ချမ်းသာမှုကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အဆိုးထဲမှ အကောင်းကို ရှာဖွေတတ်သော သဘောထားသည် စိတ်ဖိစီးမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး အကောင်းမြင်စိတ်ကို တိုးပွားစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အကောင်းဘက်မှ ရှုမြင်ရန်နှင့် အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်ရန် အားပေးသည့်အပြင် ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံအားလုံးသည် တန်ဖိုးရှိပြီး သင်ယူလေ့လာရန် အခွင့်အလမ်းများဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွန်သင်သည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် ဤစကားကို အလွန်အကျွံ အကောင်းမြင်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်တွေ့မကျသော အကောင်းမြင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်စေရန် အသုံးပြုတတ်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်း**ဆိုသော စကားမှာ ကျွန်တော့်အား တမင်သက်သက် လှောင်ဖို့ ထင်ပါသည်၊" 

## ကိုးကား
ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်

**ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်” ဆိုသည်မှာ မြင်းတစ်ကောင်ကို ဖြုန်းမြေ (ကျောက်မျက်ရတနာ အပါအဝင် အခြားအဖိုးတန်ပစ္စည်းများ ရောနှောပါဝင်သော မြေ) တစ်ခြင်းနှင့် လဲလှယ်နိုင်လောက်အောင် ရတနာမြေတွင် ကျောက်မျက်ရတနာများ အလွန်ပေါများကြွယ်ဝသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရတနာကြွယ်ဝမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကျောက်မျက်ရတနာများ၏ တန်ဖိုးကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ ရတနာများ အလွန်ပေါများသော ဒေသများတွင် မြင်းကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်များကိုပင် ရတနာမြေနှင့် လွယ်ကူစွာ လဲလှယ်နိုင်ကြောင်းကို ဤစကားပုံက ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကျောက်တွင်းတူးလောက၌ **ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်**ဟု ဆိုရိုးစကားစဉ် ရှိလေသည်။… ဤစကားစဉ်မှာ ရတနာမြေမှ ရတနာများ မည်မျှ ပေါကြွယ်ဝသည်ကို ပြညွှန်းနေသည်။" 

## ကိုးကား
ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ

**ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ” ဆိုသည်မှာ ဖွတ်ဥ၊ လိပ်သည်းနှင့် ကျွဲနို့ခဲတို့သည် အလွန်အဆိမ့်ဆုံးသော အစားအစာများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာများ၏ အရသာကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အဆိမ့်အရသာကို အလေးပေးဖော်ပြလိုသည့်အခါ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ ထိုအစားအစာသုံးမျိုးကို အလွန်ရှားပါးသော သို့မဟုတ် ရရှိရန်ခက်ခဲသော အစားအစာများအဖြစ်လည်း မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ကြောင့် အလွန်အဆိမ့်အစာဟု ပြောလိုလျှင် ထိုအရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ**ဟု ရှေးလူကြီးသူမတို့၏ စာချိုးအရ ဖွတ်ဥ သည် အဆိမ့်ဆုံးသော အရသာများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
ဗုဒ္ဓဝစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ

**ဗုဒ္ဓဝစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗုဒ္ဓဝစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ” ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်များ (ဗုဒ္ဓဝစနံ) သည် အမှန်တရား (သစ္စံ) ဖြစ်ပြီး လောကီလူသားများ၏ စကားများ (လောကဝစနံ) သည် အမြဲတမ်း မမှန်ကန်နိုင် (နသစ္စံ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည့် သစ္စာတရားကို အလေးထားဖော်ပြသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် အမှန်တရားကို အပြည့်အဝ သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ဘုရား၏ စကားတော်များသည် မမှားယွင်းနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် လောကီလူသားများသည် အမှန်တရားကို အပိုင်းအစအနည်းငယ်သာ သိရှိနိုင်သောကြောင့် ပြောဆိုသော စကားများတွင် မှားယွင်းမှုများ ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားကို လောကီလူသားများ၏ စကားများသည် လုံးဝမမှန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရန် မဟုတ်ဘဲ လောကီရေးရာများတွင်လည်း မှန်ကန်သောအရာများ ရှိနိုင်ကြောင်းကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။ (ဗုဒ္ဓဝစနံ-မြတ်ဘုရား၏ စကားတော်သည်၊ သစ္စံ-မှန်၏။ လောကဝစနံ-လောကီလူသားတို့၏ စကားသည်၊ နသစ္စံ-မမှန်။)

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယခုလောက၌ လူတို့သည် **ဗုဒဝ္ဓစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ**ဟု ဆိုလေ့ပြုကြ၏။ မြတ်စွာဘုရား တရားစကားတော်သည် လွဲသည်ဟု မရှိ၊ မှန်၏။ လောကီ၏စကား၊ လောကီ၏အတတ်တို့သည် နသစ္စံအရဖြင့် မမှန်ဟူ၍ လုံးလုံး မပယ်သင့်။ လောကအတတ်သည် ဟုတ်သည်လည်း ရှိ၏၊ မဟုတ်သည် လည်း ရှိ၏ဟု ယူသင့်သည်။" 

## ကိုးကား
ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊ လူပျိုဘုရား မရှိငြား

**ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊ လူပျိုဘုရား မရှိငြား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊ လူပျိုဘုရား မရှိငြား” ဆိုသည်မှာ ကုက္ကိုပင်၊ ညောင်ပင်နှင့် ဗောဓိပင် အစရှိသော ဗောဓိပင်များအောက်တွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သော ဘုရားရှင်များတွင် လူပျိုဘဝဖြင့် ဘုရားဖြစ်တော်မူသော ဘုရားတစ်ဆူမျှ မရှိခဲ့ဖူးဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဝင်လာ သမိုင်းကြောင်းများအရ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသော ဘုရားရှင်များသည် လူ့ဘောင်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ သားတော် သမီးတော်များ ရှိခြင်း စသည့် လူ့ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံများကို ဖြတ်သန်းပြီးမှ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြသည်။ လူ့ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံများသည် တရားထူးရရှိရန်အတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "စဉ်လာရှည်လျား၊ ရှေးဘုရားတို့၊ ဝင်သွားမဂ်ဖိုလ်၊ များထိုထိုလည်း၊**လူပျိုဘုရား၊ မရှိငြားဘူး**၊" 
*   "ရှေးလူကြီးတို့ ပြောရိုးဆိုရိုးရှိခဲ့ကြသည်မှာ **ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊လူပျိုဘုရား မရှိငြား**ဟူ၍ ဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး

**ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး” ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်၏ ပရိယတ္တိစာပေဆိုင်ရာ လေ့လာသင်ယူမှုတွင် အစပိုင်း၌ မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင်၊ အလယ်ပိုင်း၌ အဋ္ဌကထာကျမ်းပြု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသနှင့် နောက်ဆုံးပိုင်း၌ ဆရာတော်ဦးဗုဒ်တို့သည် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပရိယတ္တိဆိုသည်မှာ ပိဋကတ်သုံးပုံကို လေ့လာသင်ယူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အစဉ်အလာကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မူလပြုစုသူက စတုရင်္ဂဗလအမတ်ကြီး၊ မြန်မာပြန်ဆိုသူက**ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး** ဆိုတဲ့ သာသနာပိုင်ဆရာတော် ဦးဗုဒ်၊" 
*   "သာသနာဝယ် **ဗုဒ်အစ၊ ဗဒု်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး** ဟူ၍ ဆိုရိုးတစ်ခု ရှိပေ သည်။" 

## ကိုးကား
ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ အကျိုးရ

**ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ အကျိုးရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗုဒ္ဓံ သရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရ” ဆိုသည်မှာ ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သောအခါ “**ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ**” ဟု ရိုသေစွာ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့်သာမက အကြောင်းအကျိုးကို နားမလည်ဘဲ ယောင်ယမ်းရွတ်ဆိုမိရုံမျှဖြင့်ပင် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ**” ဆိုသည်မှာ “ဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာ ဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တန်ခိုးအာနိသင်ကို ယုံကြည်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး မြတ်စွာဘုရားကို ရည်ညွှန်းရွတ်ဆိုခြင်းသည်ပင် အကာအကွယ်နှင့် ကောင်းကျိုးကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အကြောင်းအကျိုးကို နားလည်သည်ဖြစ်စေ၊ နားမလည်သည်ဖြစ်စေ ရိုသေလေးမြတ်စွာ ရွတ်ဆိုခြင်းသည်ပင် အကျိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးအစဉ်အလာအရ ဤဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်သော ပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "နမောဗုဒ္ဓဿမန္တန်ကား နတ်ဆိုး၊ ဘီလူး၊ တစ္ဆေတို့ အကာအကွယ် မန္တရားဟူ၍ သိရာသတည်း။ ထို့ကြောင့် **ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်**ဟု ဆိုရိုးပြုကြကုန်သတည်း။" 
*   "**ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်**။" 
*   "ရှေးသရောအခါ မြွေအလမ္ပာယ်ဆရာတစ်ယောက်သည် မြွေကို ဖမ်းမည်ဟု လှည့်လည်သော် တစ်ခုသောရွာသို့ ရောက်လေ၏။ ထိုရွာ၌ ရွာသူရွာသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာဖြစ်သောကြောင့် "**ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ**" ဟူ၍ မပြတ် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်တတ်ကြ၏။ ထိုသို့ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်သော အသံကို အလမ္ပာယ်ေ မြွသမား ကြားလျှင် အဘယ်ကို ဆိုကြ သည်ဟု အကြောင်းအကျိုးကိုမျှ မသိဘဲ မှတ်မိ၏။ ထိုအခါ အလမ္ပာယ် မြွေသမားသည် ကြီးစွာသော နဂါးမင်းကို ဖမ်းသည်ရှိသော် နဂါးမင်းသည် ထိုအလမ္ပာယ်မြွေသမားအား ပြင်းစွာ ရစ်ပတ်၏။ မြွေသမားလည်း ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ယောင်ယမ်းလျက် "**ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ**"ဟု ရွတ်လေ၏။ ထိုသို့ ရွတ်သံကို ကြားသော် နဂါးမင်းလည်း မြတ်စွာဘုရားအား ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာထင်မှတ်၍ ပြင်းစွာ ပတ်ထားသော အခွေကို ဖြေလျက် ရွှေပန်းခိုင်သုံးခိုင်ဖြင့် ပူဇော်လျက် သင်သည် တစ်ခိုင်ကို မြတ်စွာဘုရားအား လှူဒါန်းပူဇော်လေ၊ နှစ်ခိုင်ကို ရောင်းချလျက် အသက်မွေးလေဟု ပေးလိုက်၏။ မြွေသမားလည်း အဖိုးအတိုင်းမသိထိုက်သော ရွှေပန်းခိုင်တို့ကို ရသဖြင့် ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးရလေ၏။ ထိုအလမ္ပာယ်မြွေသမားသည် အကြောင်းအကျိုးကို မသိဘဲ ယောင်ယမ်းသဖြင့် ရွတ်မိသည်ကိုလျက် အကျိုးရသည်ကို ရည်၍ "**ဗုဒ္ဓံ သရဏံ၊ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်**" ဟု စကားပုံ ပြောဆိုထုံး ပြုကြသည်။ ဝိစိတြာလင်္ကာရစကားပုံဆုံးမစာ။ ၉၃။

## ကိုးကား
ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စာကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ်

**ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စာကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စားကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ်” ဆိုသည်မှာ ဗြဟ္မာ့ပြည်ကဲ့သို့ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘုံဘဝတွင် ဗြဟ္မာဖြစ်နေသော်လည်း ကံ၏ အကျိုးအပြစ်များကြောင့် နိမ့်ကျသော တိရစ္ဆာန်ဘဝ (ဥပမာ- ဝက်) သို့ ကျရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။ မည်သူမဆို မိမိ၏ ပြုမူဆောင်ရွက်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ဘဝအမျိုးမျိုးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။ မြင့်မြတ်သော ဘုံဘဝတွင် ရောက်ရှိနေသော်လည်း မကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ပါက နိမ့်ကျသော ဘုံဘဝသို့ ကျရောက်နိုင်ကြောင်းကို သတိပေးသည့် သဘောလည်း ပါဝင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှ တန်းမတက်ရသေးသူတို့သည် ဗြဟ္မာပင် ဖြစ်နေသော်လည်း နောက်တစ်ဖန် တိရစ္ဆာန်စသော အပါယ်ဘုံသားလည်း ဖြစ်နိုင်ရကား ဗြဟ္မာြ့ပည်မှာ တဝင်းဝင်းနေသော်လည်း တစ်နေ့ကျရင် ဝက်စားကျင်းမှာလည်း တရှုပ်ရှုပ် နေခွင့်ရှိသေးသည်။" 

## ကိုးကား
ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး

**ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး” ဆိုသည်မှာ နွားနှင့် မြင်းများတွင် မည်မျှပင် ဗွေဆိုးများ ပါရှိစေကာမူ နဖူးပြင်တွင် ကြာပါရှိပါက ထိုဗွေဆိုးများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗွေဆိုသည်မှာ တိရစ္ဆာန်များ၏ အမွေးတွင် ပါရှိသော ရစ်ဝိုင်းပုံစံဖြစ်သည်။ ဗွေအမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ကောင်းသောဗွေ၊ မကောင်းသောဗွေဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ ကြာဆိုသည်မှာ နဖူးတွင် ပါရှိသော အဖြူရောင်အကွက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဗွေနှင့် ကြာပါရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများ သက်ရောက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ကြာပါရှိခြင်းသည် ဗွေဆိုးများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး**။ ဤကား လူတို့အဆိုဖြစ်၏။ မည်ကဲ့သို့ပင် ဗွေဆိုးဗွေကောင်းများ အရေအတွက် တစ်ရာပင် ပါပါစေ၊ နွား၏ ထိပ်ထက် နဖူးပြင်၌ ကြာပါသော နွားများမှာ အညံ့ဟူသမျှ ပျောက်ရသည်ချည်းဖြစ်ကုန်၏။ (ကြာဟူသည် အဖြူကွက်ကို ခေါ်၏။)" 
*   "ဗွေဆိုးမည်မျှ ပါရှိစေကာမူ ကြာဗွေပါလျှင် ဗွေဆိုးများ ပပျောက်၍ ကောင်းသည်ဟု ဆိုပါသည်။ **ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး**ဟု စကားလာပါသည်။ ကြာဗွေဟူသည်မှာ ဦးကင်းထိပ်တွင် ကြာဖြူကွက်ပါရှိ၍ ၎င်းကြာကွက်ထဲတွင် ဗွေတစ်လုံးပါရှိသည်ကို ခေါ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
ပွက်စိပ် တစ်တောင် ရေသုံးတောင်၊ ပွက်စိပ် သုံးတောင် ရေကိုးတောင်

**ပွက်စိပ် တစ်တောင် ရေသုံးတောင်၊ ပွက်စိပ် သုံးတောင် ရေကိုးထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ပွက်စိပ် တစ်တောင် ရေသုံးတောင်၊ ပွက်စိပ် သုံးတောင် ရေကိုးတောင်” ဆိုသည်မှာ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရေပွက်၏ အရွယ်အစားကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ရေအနက်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ရေပွက်၏ အချင်းသည် တစ်တောင်အကျယ်ရှိပါက ရေအနက်သည် သုံးတောင်ခန့်ရှိပြီး ရေပွက်၏ အချင်းသည် သုံးတောင်အကျယ်ရှိပါက ရေအနက်သည် ကိုးတောင်ခန့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် လှေသမားများ၊ တက်သမားများ ရေကြောင်းသွားလာရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သော အတွေ့အကြုံနှင့် ဗဟုသုတကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ရေ၏ အတိမ်အနက်ကို တိုင်းတာရန် ခေတ်မီကိရိယာများ မရှိသေးသော အချိန်က ရေပွက်ကို ကြည့်၍ ရေအနက်ကို ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ ရေစီးသန်သော နေရာများတွင် ရေအောက်ရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် ရေစီးတိုက်ခတ်မှုကြောင့် ရေပွက်များ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ထိုရေပွက်၏ အရွယ်အစားသည် ရေအနက်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်းကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လှေသမား တက်သမားသည် စည်းတိမ်၊ သောင်တိမ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပွက်ကို အဝေးအလှမ်းမှနေ၍ ကြည့်ပြီး ရေအတိမ်အနက်ကို ချင့်တွက်သည်။ **ပွက်စိပ် တစ်တောင် ရေသုံးတောင်၊ ပွက်စိပ် သုံးတောင်ရေကိုးတောင်** ဟူ၍ ဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
ဂရင်းကင်ညွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်

ဂရင်းကင်ညွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသော နေရာများတွင်  ၁၅ ခုမြောက် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရပြီး အရီဇိုးနားပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ၎င်းဥယျာဉ်၏ အဓိက နေရာမှာ ကော်လိုရာဒိုမြစ်၏ ချောက်ကမ်းပါးတစ်ခု ဖြစ်သော ဂရင်းကင်ညွန် ချောက်ကမ်းပါး ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ တွင် အပါအဝင် အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဥယျာဉ်သည် ၁,၂၁၇,၂၆၂ ဧက (၁,၉၀၁.၉၇၂ စတုရန်းမိုင် ၊ ၄၉၂,၆၀၈ ဟက်တာ၊ ၄၉၂၆.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းပြီး ကိုကိုနီနို ကောင်တီ နှင့် မိုဟေ့ဗ်ကောင်တီတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ မဟုတ်သော နယ်မြေများပါဝင်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အပန်းဖြေ လာရောက်သူ ၆ သန်းခန့် ရှိခဲ့ပြီး အမေရိကန် အမျိုးသားဥယျာဉ်များတွင် ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လာရောက်သူ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ဘုရင်တို့ဘုန်း မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းတောမှာ မနေသာ

**ဘုရင်တို့ဘုန်း မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းတောမှာ မနေသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုရင်တို့ဘုန်း မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းတောမှာ မနေသာ” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားသော ဘုရင်များ၏ လက်ထက်တွင် မတရားမှုများ ပြုလုပ်၍ တောထဲတွင် ပုန်းရှောင်နေသူများပင် လုံခြုံစွာ နေထိုင်နိုင်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဘုရင်၏ အာဏာစက်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး မည်သည့်နေရာတွင် ပုန်းအောင်းနေပါစေ ဖမ်းဆီးခံရနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု တင်းကျပ်သော အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မတရားမှုများ ပြုလုပ်ရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှင်ဘုရင့်ဘုန်း၊ မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းနေသာဘဲ**။" 
*   "**ရှင်ဘုရင့်ဘုန်း၊ မိုးသို့ချုန်းလျက်၊ လူပုန်းတောမှာ၊ မနေသာသို့**၊" 

## ကိုးကား
ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းလျှင် စံရ

**ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းလျှင် စံရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ” ဆိုသည်မှာ ဘူးသီးကဲ့သို့သော အသီးအနှံပင်များ ကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းပါက အသီးများများ သီးနိုင်ရန်အတွက် စင်ထိုး၍ ထောက်ပံ့ပေးရသကဲ့သို့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လင်ကောင်း ရရှိပါက ချမ်းသာသုခနှင့် ပြည့်စုံသော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ခင်ပွန်းကောင်းရရှိခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဘူးပင်ကို စင်ထိုးပေးခြင်းသည် ဘူးပင်၏ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုသကဲ့သို့ ခင်ပွန်းကောင်းသည်လည်း ဇနီးသည်၏ ဘဝကို တိုးတက်အောင်မြင်စေပြီး ပျော်ရွှင်စေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကိုယ့်လင်ကို ကိုယ်ရိုသေမှ သူများရိုသေသည်၊ **ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရသည်**၊" 
*   "တစ်ကြောင်းမှာလည်း **ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံ** ဟူသောစကားအရ မိန်းကလေးများမှာ ယောက်ျားရသဖြင့် စိတ်လက်ချမ်းချမ်းသာသာ နေရဖို့လမ်းမှာ ထီထိုးသလို ဖြစ်လေရာ…၊" 

## ကိုးကား
ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ

**ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ” ဆိုသည်မှာ ဘူးခါးသီးခြောက်ထဲ ထည့်ထားသော ရေနှင့် ကြမ်းကြားမှ တိုးဝင်လာသော လေတို့သည် အလွန်အေးမြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အိမ်များတွင် ကြမ်းခင်းများ ခင်းလေ့ရှိပြီး ကြမ်းနှင့် မြေပြင်ကြားတွင် လေဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် နေရာလပ်ထားလေ့ရှိသည်။ ထိုနေရာမှ တိုးဝင်လာသော လေသည် အေးမြသောကြောင့် နွေရာသီတွင် အပူဒဏ်ကို သက်သာစေသည်။ ဘူးခါးသီးခြောက်ထဲ ထည့်ထားသော ရေသည်လည်း အေးမြသော သဘောရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝအလျောက် အေးမြသော နည်းလမ်းများကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ရိုးရှင်းသော ဘဝတွင် ရရှိနိုင်သော သက်သောင့်သက်သာနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ “ဘူးလည်ပြတ်ရေ ကြမ်းကြားလေ၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလား” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး ရိုးရှင်းသော ဘဝသည် တခါတရံ တန်ဖိုးကြီးမားသော အရာများထက် ပို၍ ပျော်ရွှင်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘူးလည်ပြတ်ရေ ကြမ်းကြားလေ**၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလားဆိုသော တောင်သူကြီးတို့၏… စကားအရ တစ်ရံတစ်ခါ တောင်ယာတဲကုပ်ကလေးများ၌ ရှိသော ချမ်းသာသုခသည် ထီးနန်းထက်မှာ ရှိသော စည်းစိမ်ချမ်းသာထက်ပင်သာလွန်တတ်လေသေးသည်။" 
*   "သဘာဝ ရေ၊ လေ၊ မြေ၊ သစ်ပင်တို့မှ ရရှိအပ်သော အရသာသည်သာလျှင် လူသားတို့အား ကျန်းမာပြီး အသက်ရှည်နိုင်သည်အထိ အကျိုးပြု ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်းကို **ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလား**ဟူ၍ပင် ဆိုရိုးရှိလေသည်။" 

## ကိုးကား
ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရတယ်၊ ပါးစပ်တစ်ပေါက်ကို ပိတ်လို့မရ

**ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရတယ်၊ ပါးစပ်တစ်ပေါက်ကို ပိတ်လို့မရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရသည်၊ ပါးစပ် တစ်ပေါက်ကို ပိတ်လို့မရ” ဆိုသည်မှာ ဘူးကဲ့သို့ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတွင် အပေါက်ပေါင်းများစွာ ရှိပါက ထိုအပေါက်များကို တစ်ခုချင်းစီ ပိတ်ဆို့နိုင်သော်လည်း လူတစ်ယောက်၏ ပါးစပ် (စကားပြောဆိုမှု) ကိုမူ ပိတ်ဆို့ရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သတင်းအကြောင်းအရာတစ်ခုသည် လူအများကြားတွင် ပျံ့နှံ့သွားပါက ထိုသတင်းကို တားဆီးရန် သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ရန် မလွယ်ကူတော့ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူအများ၏ ပါးစပ်ဖျားတွင် ရောက်ရှိသွားသော သတင်းစကားသည် လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားတတ်ပြီး မည်သူမျှ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူ့သူငါ့သူ၊ လူအလူးလူး၊ ဘူးရာပြည့်တုံ၊ ပိတ်ဆို့ခြုံသော်၊ လုံ၏အပေါက်၊ တစ်ယောက်ခံတွင်း၊ မလုံလျှင်းဟု၊" 
*   "**ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရတယ်၊ ပါးစပ်တစ်ပေါက်ကိုပိတ်လို့မရဘူး**။ အဲဒီတော့ ပစ္စည်းတွေကို မတရားရှာထားတဲ့ ဒီလူရဲ့သတင်းဟာ တစ်ယောက်က တစ်ရာဆိုသလို ပြန့်ပွားကုန်တာပဲ၊" 

## ကိုးကား
ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ

**ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ” ဆိုသည်မှာ အကြောင်းကိစ္စတစ်ခုခုကို “မသိဘူး”၊ “မဟုတ်ဘူး”၊ “မလုပ်ဘူး” စသည်ဖြင့် အမြဲတမ်း ငြင်းဆိုနေခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အပြစ်ကင်းစင်သည်ဟု ထင်မှတ်ကာ အခက်အခဲ သို့မဟုတ် ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်ဟု ယူဆခြင်းကို ဝေဖန်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဘူးသည် ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ပြီး အရာရာကို ငြင်းဆိုနေခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခြင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ထောက်ပြသည်။ အမှန်တကယ်တွင် ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းခြင်းမရှိဘဲ ရှောင်ဖယ်နေခြင်းဖြင့် ရေရှည်တွင် အကျိုးမရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ညွန့် ဒါတွေမသိပါဘူးဟု**ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ**ဆိုသည့် စကားကို အားကိုးပြု၍ ဘူးကွယ်ကာ ငြင်းလေလျှင်…၊" 
*   "ဘုရင်မ၏ စိတ်၌ကား စောမာလာသည် **ဘူး တစ်လုံးဆောင်အိုအောင် မဆင်းရဲ**ဆိုသည့်အတိုင်း ဘူးကွယ်နေခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆတော်မူလျက် ရှိပေ၏။" 

## ကိုးကား
ဘုရားမတင် နတ်မဝင်၊ လူတွင်ဆယ်ပွင့်ပန်း

**ဘုရားမတင် နတ်မဝင်၊ လူတွင်ဆယ်ပွင့်ပန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်း” ဆိုသည်မှာ ပန်းပဲ၊ ပန်းထိမ်၊ ပန်းတဉ်း၊ ပန်းတော့၊ ပန်းတမော့၊ ပန်းရန် (သို့မဟုတ် ပန်းရွဲ)၊ ပန်းပု၊ ပန်းပွတ်၊ ပန်းချီ၊ ပန်းယွန်း ဟူသော ပန်းဆယ်မျိုးသည် ဘုရားဆင်းတုတော်များ သို့မဟုတ် နတ်ရုပ်တုများအား ပူဇော်ပသရာတွင် အသုံးပြုသော ပန်းများမဟုတ်ဘဲ လူတို့၏ အသုံးအဆောင်များ၊ အဆောက်အဦးများနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အသုံးပြုသော လက်မှုအနုပညာဆိုင်ရာ ပန်းဆယ်မျိုးသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်ပညာကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ဘာသာရေးနှင့် သာမန်လူတို့၏ ဘဝတွင် အသုံးပြုသော အနုပညာလက်ရာများ၏ ကွာခြားမှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပဲ၊ ထိမ်၊ တဉ်း၊ တော့၊ မော့၊ ရန်၊ ပု၊ ပွတ်၊ ချီ၊ ယွန်း၊ **ဘုရားမတင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်း**ဟု ဆိုကုန်သည်။" 
*   "ရှေးသူဟောင်းများသည် ဤသို့ ဆောင်ပုဒ်ကဗျာလုပ်၍ ထားခဲ့ကြပေသည်။ ယင်းသည်ကား-ပဲ၊ ထိမ်၊ တဉ်း၊ တော့၊ မော့၊ ရန်၊ ပု၊ ပွတ်၊ ချီ၊ ယွန်း။ **ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်း**ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။" 
*   "**ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ပန်းဆယ်မျိုး** ဟု မြန်မာတို့ ဆိုရိုး စကား ရှိခဲ့သည်။ သဘာဝပန်းအလှထက် အယဉ်ဆင့်နေသော မြန်မာ့ အနုပညာပန်း အလှလေးများက ပိုပြီး လှပါသည်။" 

## ကိုးကား
ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊ သိဒ္ဓိပြီး

**ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊ သိဒ္ဓိပြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊ သိဒ္ဓိပြီး” ဆိုသည်မှာ ဘေးအန္တရာယ် မကျရောက်မီ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်များကို လျှော့ချနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပြဿနာ သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ မဖြစ်ပေါ်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချနိုင်သည့်အပြင် အောင်မြင်မှုရရှိရန်လည်း အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊သိဒ္ဓိပြီး**ဆိုသောအတိုင်း ဘေးကို ကာကွယ်ရန် ကြံစည်ဖို့ ထွက်သွားသော မအိမ်မှူးသည် ရွေဘိုမြို့ မြင်းစာရေးကြီး အိမ်သို့ ရောက်လေရာ…၊" 

## ကိုးကား
ဘုန်းကောင်း တာစား

**ဘုန်းကောင်း တာစား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းကောင်း တာစား” ဆိုသည်မှာ ကံကောင်းချိန်၊ ကံဇာတာကောင်းမွန်နေချိန်တွင် မည်သည့်နေရာသို့ သွားရောက်သည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေချောမွေ့ခြင်း၊ နေရာတကာတွင် တွင်ကျယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကံကောင်းချိန်တွင် လုပ်ကိုင်သမျှ အောင်မြင်ခြင်း၊ အခက်အခဲမရှိ လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ခံစားရတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကံကောင်းချိန်ကို အခွင့်ကောင်းအဖြစ် အသုံးချသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုန်းကောင်း တာစား**၊ ဆိုသောလားပက်၊ မပြားမကွဲ…မှော်ရုံခွင်မှာ သောက်ချင်တိုင်း စားချင်တိုင်း၊ ပုံလှိုင်းပျော်ဖွယ်၊" 

## ကိုးကား
ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး

**ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး” ဆိုသည်မှာ လူအများတွင် ဘုန်းတန်ခိုး၊ အာဏာ၊ ဂုဏ်သတင်း ကြီးမားသော်လည်း အသက်တိုတတ်ကြသကဲ့သို့ အသက်ရှည်သူများတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဘုန်းတန်ခိုး ကြီးကျယ်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူ့ဘဝတွင် အရာအားလုံး ပြည့်စုံရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် အသက်ရှည်ခြင်းသည် တခါတရံ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတတ်ပြီး တစ်ခုကို ရရှိပါက အခြားတစ်ခုကို ဆုံးရှုံးရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဂါရဝ (ရိုသေခြင်း) နှင့် နိဝါတ (နှိမ့်ချခြင်း) တရားများ ပျက်စီးခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဂါရဝ၊ နိဝါတမင်္ဂလာ ပျက်စီးခြင်း ရှိကြသောကြောင့် **ဘုန်းကြီး၍ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်၍ဘုန်းမကြီး**ဖြစ်လျက် နေကြသည်ကို…၊" 
*   "မိဘမရိုသေသူ၊ မလုပ်ကျွေးသူများမှာ **ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး**ဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည်။" 

## ကိုးကား
ဘုန်းကြီးသေ ရွာကြေ

**ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းကြီးသေ ရွာကြေ” ဆိုသည်မှာ ရွာတစ်ရွာတွင် ဆရာတော်တစ်ပါး ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဘုန်းကြီးပျံပွဲကို အလွန်အကျွံ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ကျင်းပခြင်းကြောင့် ရွာသူရွာသားများ စီးပွားရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဘုန်းကြီးပျံပွဲသည် ရွာသူရွာသားများ စုပေါင်း၍ ကျင်းပသော အရေးပါသည့် အခမ်းအနားတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ကုန်ကျခံခြင်းကြောင့် ရွာ၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အလယ်အလတ် သင့်တင့်သော အသုံးစရိတ်ဖြင့် အခမ်းအနားများကို ကျင်းပသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုန်းကြီးသေ ရွာကြေ**ဟူသကဲ့သို့ ဘုန်းကြီးပျံတော်မူလျှင်လည်းတပည့် တပန်း ဆရာတော်ပေါက်စတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် မီးလောင်စာ တလားပြာသာဒ် ပွဲလမ်းသဘင် ပျော်ရွှင်ပွဲအမျိုးမျိုးနှင့်…၊" 

## ကိုးကား
ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါ

**ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါ” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးရှိသူများတွင် ဉာဏ်ပညာသည် ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကံများကြောင့် ထူးခြားထက်မြက်စွာ ပါရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်မျိုးစလုံးသည် အရေးပါပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ဘုန်းတန်ခိုးရှိသူများတွင် ဉာဏ်ပညာလည်း ပြည့်စုံပါက ပိုမိုအောင်မြင်နိုင်ပြီး လူအများ၏ လေးစားမှုကိုလည်း ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှေးပညာရှိ သူဟောင်းတို့လည်**ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါသည်**ဟု ဆိုရိုးပြုတော်မူကြလေသည်။" 

## ကိုးကား
ဘမျိုးဘိုးတူ

**ဘမျိုးဘိုးတူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (ဘမျိုးဘိုးတူ ချိုနှင့်-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘမျိုးဘိုးတူ” ဆိုသည်မှာ သားစဉ်မြေးဆက်တို့၏ အကျင့်စရိုက်၊ အမူအကျင့်များသည် မိဘဘိုးဘွားတို့၏ အကျင့်စရိုက်နှင့် ဆင်တူတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် မိသားစုဝင်များသည် အပြုအမူ၊ အကျင့်အကြံများတွင် တူညီမှုများ ရှိတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစု၏ အစဉ်အလာနှင့် မျိုးရိုး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရွှေပြည်အေးသည် **ဘမျိုးဘိုးတူ** ဟူသည်နှင့်အညီ… အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် တတ်မြောက် ထွန်းပေါက်ခဲ့လေသည်။" 
*   "**ဘမျိုးဘိုးတူ ချိုနှင့်တဲ့**၊ ငထွေးဆိုတဲ့ ကောင်ကလည်း အလကားကောင်ပဲ၊ ဒီကလေးတွေလည်း ဖအေလိုလာမှာပဲ၊" 

## ကိုးကား
ဘုန်းရှိပေါ်ရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက်

**ဘုန်းရှိပေါ်ရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းရှိပေါ်ရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက်” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းကံ၊ တန်ခိုးအာဏာ၊ ဩဇာအရှိန်အဝါ ကြီးမားသူ ပေါ်ထွန်းလာပါက ဘုန်းကံနည်းပါးသူများ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဩဇာအာဏာကြီးမားသူများ ပေါ်ထွက်လာပါက အခြားသူများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လျော့နည်းသွားတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများနှင့် ဩဇာအာဏာ၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ အင်အားကြီးမားသူ သို့မဟုတ် ဩဇာတိက္ကမကြီးမားသူများ ပေါ်ထွက်လာပါက အခြားသူများအတွက် နေရာရရှိရန် ခက်ခဲကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုန်းရှိပေါ်ရောက်၊ ဘုန်းမဲ့ပျောက်**၍၊ မဖောက်မှန်ဟုတ်၊ ပမာထုတ်မူ၊ သစ်ငုတ်မြင့်တုံ၊ မြက်မြင့်တုံနှင့်၊" 
*   "**ဘုန်းရှိလာရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက်** ဆိုသည့်အတိုင်း ဘုန်းကြီးသူတစ်ပါး ထွန်းကားလာတဲ့အခါ ဘုန်းရှိန်သေးသောသူများ လွင့်ပါးမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်

**ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်” ဆိုသည်မှာ စာဆို သို့မဟုတ် စာရေးဆရာတစ်ဦးသည် ကောင်းသော အရာ (ဘုံဗိမာန်၊ နတ်ပြည်) များကို ဖွဲ့ဆိုရာတွင် အလွန်အမင်း ချီးကျူးမြှောက်စား၍ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သကဲ့သို့ မကောင်းသော အရာ (ငရဲပြည်) များကို ဖွဲ့ဆိုရာတွင်လည်း အလွန်အမင်း ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းအောင် ခြောက်ခြားဖွယ်ရာ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာဆိုများ၏ စာပေစွမ်းရည်ကို ဖော်ညွှန်းပြီး အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပီပီပြင်ပြင် ဖော်ကျူးနိုင်စွမ်းကို ထင်ရှားစေသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ နေမိဘုံခန်းပျို့နှင့် နေမိငရဲခန်းပျို့တို့ကို နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်**ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြရာ ဤငရဲခန်းတွင်…ဖတ်ရှုတွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားလိုက်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
ဘယ်လဲ ညာတောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ

**ဘယ်လဲ ညာတောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “ချိုတည်လူး၊ အိမ်ဦးမှာချည်၊ ဥစ္စာတည်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘယ်လဲ ညာထောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ” ဆိုသည်မှာ နွား၏ ချိုပုံစံပေါ်မူတည်၍ အိမ်ထောင်ရေး သို့မဟုတ် စီးပွားရေး ကံကြမ္မာကို ယုံကြည်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ချိုတစ်ဖက်က အောက်သို့ စိုက်နေပြီး ကျန်တစ်ဖက်က အပေါ်သို့ ထောင်နေသော နွားကို မွေးမြူပါက ဥစ္စာပစ္စည်းများ ဆုံးရှုံးတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ချိုနှစ်ဖက်စလုံး အောက်သို့ စိုက်နေသော နွားကို မွေးမြူပါကလည်း ဆင်းရဲမွဲတေတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အယူအဆများနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည့်အပြင် တိရစ္ဆာန်များနှင့် လူတို့၏ ဘဝဆက်စပ်မှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဦးချိုနှင့်ပတ်သက်၍ **ဘယ်လဲ ညာထောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ**ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။" 
*   "လူတို့အဆိုမှာ **ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ** ဟူ၍လည်းကောင်း၊ **ဘယ်လဲ ညာထောင် တက်တက်ပြောင်** ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြသည်။ ယင်း နွားများကို လက်ခံထားလျှင် ဥစ္စာပစ္စည်းများ တက်တက်မွဲ၊ တက်တက်ပြောင် တတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ချိုတည်လူး၊ အိမ်ဦးမှာချည်၊ ဥစ္စာတည်
## ကိုးကား
ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ

**ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ” ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် မည်မျှပင် အချင်းချင်း မုန်းတီး၍ ကွဲကွာစေရန် ကျိန်ဆဲမှုများ ပြုလုပ်စေကာမူ ကြောင်း (ကံကြမ္မာ၊ ရေစက်) က မကုန်သေးသရွေ့ ကွဲကွာမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတို့၏ ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်မှုများထက် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုသည် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ လူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးသည် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုအပေါ်တွင် မူတည်ပြီး လူတို့၏ ကြိုးစားမှုဖြင့် ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "မုန်းပါတယ်ဆို **ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ**၊ ချစ်ပါတယ်ဆို **ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းဆုံမှပေါင်း** ဟူသော လောက ဥပဒေသည် ခင်မောင်မြင့်နှင့် ခင်မြမြအား ထုခြေနှိပ်စက်ခဲ့၏။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း
## ကိုးကား
ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း

**ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။  “ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း” ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် မည်မျှပင် ပေါင်းဖက်ရရန် ဆုတောင်းစေကာမူ ကြောင်း (ကံကြမ္မာ၊ ရေစက်) ပါမှသာ ပေါင်းဖက်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတို့၏ ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ဆုတောင်းမှုများထက် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုသည် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ လူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးသည် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုအပေါ်တွင် မူတည်ပြီး လူတို့၏ ဆုတောင်းမှုဖြင့် ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဥစ္စာပေါ ရုပ်ချောကိုမှ ကျွန်တော်ကတော့ မေတ္တာရှိတာပဲ၊ သို့ရာတွင် အရီးရယ် **ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း**ဆိုတဲ့ စကားရှိလေတော့ အင်မတန်တော့ဖြင့် မစွဲလမ်းလှပါဘူး။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ
## ကိုးကား
ဘယ်သူမပြု မိမိမှု

**ဘယ်သူမပြု မိမိမှု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘယ်သူမပြု မိမိမှု” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများသည် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုများ၏ အကျိုးဆက်များသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိမိ၏ ကံကြမ္မာကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသူများ သို့မဟုတ် ပြင်ပအကြောင်းအရာများကို အပြစ်တင်၍ မရကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ ကောင်းသော အကျိုးကို ရလိုပါက ကောင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး မကောင်းသော အကျိုးကို ရရှိပါက မိမိ၏ မကောင်းမှုများကြောင့်သာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆနှင့် နီးစပ်သည်။ “ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သုံးဘုံရပ်သူ၊ ဤမျှလူကား၊ မည်သမူပြု၊ မမိမှု ကြောင့်၊ အထုအထ၊ တကွကွလျှင်၊ နှိမ့်ချပုဆစ်၊ ယမရာဇ်၌၊ အပြစ်အလျောက်၊ ကြားလျှောက်ကျံကျံ၊ ဆုံးဖြတ်ခံ၍၊" 
*   "ကောင်းစားဆိုးစား၊ ဤနှစ်ပါးကား၊ အခြားနတ်လူ၊ မည်သူမပြု၊ မိမိမှုတည်း၊" 
*   "လောကမှာ ဘယ်အမှုကိစ္စမျိုးမဆို **ဘယ်သူမပြု မိမိမှု** ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း ကိုယ်လုပ်မှ ကိုယ်အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်နိုင်တာပဲ။" 
*   "မည်သူ့ကိုမျှ အပြစ်တင်ရန် မစဉ်းစားတော့ဘဲ **ဘယ်သူမပြု မိမိမှု** ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ဖြင့် အံကို ခဲကာ ကြိတ်၍…၊ " 
*   "**ဘယ်သူမပြု မိမိမှု**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ငါ ဒီလိုဖြစ်ရတာဟာ ငါ့ကြောင့်ပဲ၊ ငါ့ကြောင့်။ ငါမလိမ္မာလို့၊ ငါမိုက်ခဲ့လို့။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်
## ကိုးကား
မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ

**မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ” ဆိုသည်မှာ မည်သူမျှ မမြင်နိုင်သော တိတ်ဆိတ်သော နေရာတွင်ပင် မကောင်းမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့လျှင် ထိုအမှုကို တစ်ချိန်ချိန်တွင် လူအများက သိရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မကောင်းမှုကို မည်သည့်အခါမျှ ဖုံးကွယ်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း၊ အချိန်တန်လျှင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ မကောင်းမှုပြုလုပ်ရန် မကြိုးစားသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မကောင်းမှုကို ပြုရန် ဆိတ်ကွယ်ရာ အရပ်သည်မရှိ။" 
*   "ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်နိုင်ဟူသောစကားကို အောင်ပိုင်တစ်ယောက် သတိ မချပ်မိလေရော့သလား (သို့တည်းမဟုတ်) **မကောင်းမှုဟူ သည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ** ပေါ့ပေါ့တန်တန် တွက်ဆခဲ့လေသလား မဆိုနိုင်၊" 
*   "လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြု၏။ ထိုဗာရာဏသီပြည်၌ ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦးရှိ၏။ ထိုဆရာထံ၌ ငါးရာသော လုလင်တို့သည် အတတ်ပညာ သင်ယူကြ၏။ ဒိသာပါမောက္ခဆရာ၌ အရွယ်ရောက်သော သမီးတစ်ယောက် ရှိ၏။ တစ်ခါသော် ဆရာသည် "တပည့်များအနက် အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသော တပည့်တစ်ဦးဦးနှင့် မိမိ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလျှင် သင့်အံ့"ဟု အကြံ ဖြစ်၏။ တစ်နေ့သ၌ ဆရာသည် တပည့်လုလင်တို့ကို ခေါ်၍ "အမောင်တို့၊ သင်တို့သည် ငါ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလိုအံ့၊ မိမိတို့အိမ်မှ အဝတ်တန်ဆာများကို အမိအဖ၊ အဆွေအမျိုးတို့ မမြင်ကွယ်ရာမှ တိတ်တဆိတ် ယူဆောင်ခဲ့လော့"ဟု ဆို၏။ လုလင်တို့အနက် အကြီးအကဲဖြစ်သောလုလင်မှတစ်ပါး ကျန်သော လုလင်တို့သည် ဆရာမှာသည့်အတိုင်း အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ခိုးယူခဲ့ကြ၏။ ထိုအခါ ဆရာက အကြီးအကဲလုလင်အား "အမောင်၊ အဘယ်ကြောင့် အဝတ်တန်ဆာကို မယူခဲ့သနည်း"ဟု မေးသော် "ဆရာ၊ သူတစ်ပါး၏ အဝတ်တန်ဆာကို ခိုးယူခြင်းသည် မကောင်းမှု ဖြစ်ပါသည်။ **မကောင်းမှုကို မမြင်သာသော အရပ်သည် မရှိပါ။ မကောင်းမှုအတွက် ဆိတ်ကွယ်ရာဟူသည်မရှိ ပါ**။ ထို့ကြောင့် အဝတ်တန်ဆာကို မယူခဲ့ပါ"ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ ဆရာက "တပည့်၊ သင်သည် မကောင်းမှုကိုလည်း သိ၏။ မကောင်းမှုအတွက် ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ် မရှိသည်ကိုလည်း သိ၏။ မကောင်းမှုကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်နိုင်၏"ဟုဆိုကာ မိမိ၏သမီးနှင့် ထိမ်းမြား၏။ 

## ကိုးကား
ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်

**ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ “တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ” နှင့် “သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်” ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ တရားဓမ္မကို လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် စိတ်၏ချမ်းသာခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကာ အသက်ရှည်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးအမများအတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် စိတ်၏ငြိမ်းချမ်းမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှုကင်းဝေးခြင်း အစရှိသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်ပြီး ယင်းအကျိုးကျေးဇူးများသည် အသက်ရှည်ခြင်းကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘာသာတရား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် စိတ်၏ ကျန်းမာခြင်းသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာခြင်းကို သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ 

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုရားဖက်လျှင် အသက်ရှည်**။" 

## ကိုးကား
မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်

**မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်” ဆိုသည်မှာ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များ၊ မင်းကောင်းမင်းမြတ်များသည် မကောင်းသောသူများကို ဖယ်ရှားပစ်ပြီး ကောင်းမြတ်သောသူများကို ကယ်တင်စောင့်ရှောက်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ပတ်သက်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။ ကောင်းသောသူများသည် အကာအကွယ်နှင့် ထိုက်တန်ပြီး မကောင်းသောသူများသည် အပြစ်ဒဏ်ခံထိုက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အုပ်ချုပ်သူများအနေဖြင့်လည်း မကောင်းသူများကို ဖယ်ရှားပြီး ကောင်းသောသူများကို ချီးမြှောက်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုအခါ သိကြားမင်းက **မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်**ဆိုသည်နှင့်အညီ မစ္စတာမောင်မှိုင်းကို မ စချင်လို့ လာသည်ဟု ပြော၏။" 

## ကိုးကား
ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ

**ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ” ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ရရှိသော ဘုန်းတန်ခိုး၊ အာဏာ၊ ဂုဏ်သတင်း စသည်တို့သည် အတိတ်ဘဝများက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကံများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သမ္ဘာ ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ဆက်စပ်သော အရှိန်အဝါ၊ တန်ခိုးအာနိသင်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ယခုဘဝတွင် ကောင်းကျိုးများ ခံစားနေရခြင်းသည် အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုများကြောင့်ဖြစ်ပြီး ယခုဘဝတွင်လည်း ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝများတွင် ကောင်းကျိုးများ ခံစားရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ဘုန်းနှင့်သမ္ဘာ၊ ထက်ကြပ်ပါ**ကြောင့်၊ နေအာဒိစ်မျိုး၊ ကမ္ဘာစိုး၌၊ နွယ်ရိုးမပျက်၊" 
*   "**ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ**ဆိုတဲ့အတိုင်း အမြင့်စားဖြင့် ကြီး ပွားမည့် လူများဟာ ရှေးကံနှိုးဆော်သဖြင့် အကျိုးပေးအလွယ်တကူ ဝီရိယအထူးမကူရပါ။" 

## ကိုးကား
မကြံလည်း ဖြစ်၊ ကြံလည်း နစ်

**မကြံလည်း ဖြစ်၊ ကြံလည်း နစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မကြံလည်း ဖြစ်၊ ကြံလည်း နစ်” ဆိုသည်မှာ အချို့ကိစ္စရပ်များသည် မကြံစည်ဘဲ လွှတ်ထားလိုက်လျှင်ပင် အောင်မြင်ဖြစ်မြောက်တတ်သကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ ကြံစည်အားထုတ်ပါက ပျက်စီးနစ်မွန်းသွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရာရာကို လူ၏ ကြိုးစားမှုဖြင့်သာ မရနိုင်ဘဲ ကံ၊ အချိန်အခါနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ အလွန်အကျွံ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ် ကြိုးစားခြင်းများသည် တခါတရံ အောင်မြင်မှုကို ဟန့်တားနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “**အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ**” (မကြံစည်သော်လည်း ဖြစ်၏၊ ကြံစည်သော်လည်း ပျက်စီး၏) ဟူသော ပါဠိစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လောကီထုံးစံ၊ လောကဓံကား၊ မကြံလည်းဖြစ်၊ ကြံလည်းနစ်၏**။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*အစိန္တိ တမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိ တမ္ပိ ဝနဿတိ
## ကိုးကား
မခေါ်ချင်သာ နေလို့ရသည်၊ မတော်ချင်ဘဲ နေလို့မရ

**မခေါ်ချင်သာ နေလို့ရသည်၊ မတော်ချင်ဘဲ နေလို့မရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မခေါ်ချင်သာ နေလို့ရသည်၊ မတော်ချင်ဘဲ နေလို့မရ” ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးသားချင်းများအကြား ဆက်ဆံရေးကို မိမိဆန္ဒအလျောက် ရွေးချယ်နိုင်သော်လည်း (ဥပမာ- မခေါ်ချင်၊ မပြောချင်ဘဲ နေနိုင်သည်) ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုကိုမူ ပြောင်းလဲ၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုသည် မွေးဖွားချိန်မှစ၍ သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် မည်သူမျှ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း မရှိပေ။ ဆက်ဆံရေးကို ရွေးချယ်နိုင်သော်လည်း ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုကို မငြင်းနိုင်ကြောင်း ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မခေါ်ချင်သာ နေရမည်၊ မတော်ချင် မနေရ**။" 

## ကိုးကား
မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း

**မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း” ဆိုသည်မှာ စိတ်ထဲတွင် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းခံစားရသောအခါ ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် စိတ်သက်သာရာ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မသိနားမလည်သော အရာတစ်ခုခုကို သိလိုသောအခါ မေးမြန်းပြောဆိုခြင်းဖြင့် သိရှိနားလည်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဝမ်းနည်းသောအခါ ငိုခြင်းနှင့် မသိသောအခါ မေးခြင်းသည် သဘာဝကျသော တုံ့ပြန်မှုများဖြစ်ပြီး ယင်းတို့သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ခံစားချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းနှင့် ဗဟုသုတရှာဖွေခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှေးဆရာကဝိ၊ ဆိုရိုးရှိသည်မှာ၊ **မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း**၊ စကားလမ်းအထင်၊" 

## ကိုးကား
မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ

**မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို မချစ်သောအခါ လှပတင့်တယ်သောအရာပင် မလှပဟု ထင်မြင်တတ်ပြီး ချစ်ခင်နှစ်သက်သောအခါ မလှပသောအရာပင် လှပသည်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုသည် လူတစ်ဦး၏ အမြင်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပြီး အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးကို မတူညီစွာ ရှုမြင်စေနိုင်သည်။ “ကိုယ်ထင် ခုတင်ရွှေနန်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး မိမိနှစ်သက်သော အရာသည် မည်မျှပင် ရိုးရှင်းပါစေ တန်ဖိုးကြီးမားသည်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ၏**၊ လောကဓမ္မတာ၊ လူ့တံတွာတည့်၊" 

## ကိုးကား
မ ခင်မှ ဥခင်

**မ ခင်မှ ဥခင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မခင်မှ ဥခင်” ဆိုသည်မှာ ငှက်ဖိုသည် ငှက်မကို ခင်တွယ်မှသာ ငှက်မ၏ ဥနှင့် အသိုက်အမြုံကိုပါ ခင်တွယ်သကဲ့သို့ ယောက်ျားများသည် မိမိ၏ ဇနီးကို ချစ်ခင်တွယ်တာမှသာ သားသမီးများကိုပါ ချစ်ခင်တွယ်တာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစုဆက်ဆံရေးတွင် ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေးသည် အဓိကအရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေး မကောင်းပါက သားသမီးများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပြီး ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ပါက သားသမီးများလည်း နွေးထွေးသော မိသားစုပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးပြင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ “မ ကို ခင် မှ ဥ ကို ခင်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထွန်းမြင့်မှာလည်း **မ ကို ခင်မှ ဥကို ခင်** ဆိုသလို အတာအား ကြည်ကြည်ဖြူဖြူနှင့် ကောလိပ်သို့ ပို့နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း စဉ်းစားနေရာ၊" 
*   "ယခုမူ မ ကို ခင်၍ပင် ဥ ကို ခင်နေခြင်းမဟုတ်ပါလောဟု သူ့ကိုယ် သူ သတိရလာခဲ့သည်။" 
*   "အမိမဲ့တဲ့ ကလေးများဟာ လွန်စွာ ဆင်းရဲပါကလားနော်၊ **မ ကို ခင် မှ ဥ ကိုမင်** ဆိုတဲ့ စကားမျိုးလို အဖေလုပ်တဲ့လူများဟာလည်း မယားကို မခင်မင်လျှင် ဘယ်လိုပင် ပြောပြော ချစ်တဲ့သဘောကွာဝေး၍ ရင်သွေးကို စိမ်းကားလေ့ရှိကြတယ်။" 

## ကိုးကား
မဂိုမဂဲ မယားဆဲ

**မဂိုမဂဲ မယားဆဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မဂိုမဂဲ မယားဆဲ” ဆိုသည်မှာ ကြက်တိုက်ပွဲများတွင် မဂိုကြက်မျိုးသည် ဇွဲမရှိခြင်းကြောင့် အများအားဖြင့် ရှုံးနိမ့်တတ်ပြီး ထိုသို့ ရှုံးနိမ့်သောအခါ ကြက်ပိုင်ရှင်သည် မိမိ၏ မယားထံမှ ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းခြင်းကို ခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မဂိုကြက်များကို မွေးမြူခြင်းသည် စီးပွားရေးအရ အကျိုးအမြတ် မဖြစ်ထွန်းနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ မဂိုကြက်များသည် တိုက်ပွဲတွင် ခံနိုင်ရည်အားနည်းပြီး အလွယ်တကူ အရှုံးပေးတတ်သောကြောင့် ကြက်ဝါသနာအိုးများက နှစ်သက်ခြင်း မရှိကြပေ။ ထို့ကြောင့် မဂိုကြက်ကို မွေးမြူသော ယောက်ျားကို မယားဖြစ်သူက ဆဲဆိုခြင်းသည် သဘာဝကျသော အခြေအနေတစ်ခုဟု ရှုမြင်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မဂိုမဂဲ မယားဆဲ**။ ထိုကြက်သည် ဇွဲပါး၏။ ခဏခဏရှုံးနိမ့်ရကား ကြက်သမားအား ဇနီးသည်က ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းလေ့ရှိလေသည်။" 
*   "**မဂိုမဂဲ မယားဆဲ** ဆိုသောစကား ကြားဖူးကြပေလိမ့်မည်။ ဤကြက်မျိုးတွေက သူတို့ကချည်း ခွပ်နေရလျှင် ကောင်းသည်။ သူတို့ခံရပြီဆိုလျှင် ဇွဲသတ္တိမရှိ။" 

## ကိုးကား
မစားရက် လောက်တက်

**မစားရက် လောက်တက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“မစားရက် လောက်တက်” ဆိုသည်မှာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အစားအစာ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို မစားရက်၊ မသုံးရက်ဘဲ မြတ်နိုးတန်ဖိုးထား၍ သိမ်းဆည်းထားသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် အသုံးမပြုလိုက်ရဘဲ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လောဘဇောကြီးခြင်း၊ လိုချင်တပ်မက်မှုများလွန်းခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ အသုံးပြုသင့်ပြီး အလွန်အကျွံ စုဆောင်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။ “မစားရက် လောက်တက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရပြီး အများအားဖြင့် စကားပုံအဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ 

## ကိုးကား
မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း

**မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း” ဆိုသည်မှာ ပုန်းရည်တောင်စာ (သို့မဟုတ် ပိုးမည်းတောင်စာ) ကဲ့သို့သော အစိမ်းရောင်ရင့်ရင့် သို့မဟုတ် မှောင်မိုက်သော အစိမ်းရောင်ရှိသည့် မြကျောက်သည် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော မြကျောက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မတူးမတည်” ဆိုသည်မှာ အလွယ်တကူ မရရှိနိုင်သော၊ တူးဖော်ရန် ခက်ခဲသောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အရောင်အဆင်းထူးခြားသော မြကျောက်အမျိုးအစား၏ တန်ဖိုးနှင့် ရှားပါးမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မြကျောက်၏ အရောင်အဆင်းကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး အထူးသဖြင့် ပုန်းရည်တောင်စာရောင် မြကျောက်ကို အလွန်မြတ်နိုးကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း**။" 

## ကိုးကား
မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ

**မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “နာမ်တရားစုတွင် စိတ်ကသာ ဦးဆောင်သည်၊ စိတ်သာလျှင် အဓိက (ပဓာန) ဖြစ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတို့၏ အပြုအမူ၊ အတွေးအမြင်နှင့် ခံစားချက်များသည် စိတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “**ဓမ္မာ**” ဆိုသည်မှာ နာမ်ခန္ဓာလေးပါး (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ကို ရည်ညွှန်းပြီး “**မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ**” ဆိုသည်မှာ စိတ်သည် ရှေ့သွားဖြစ်သည်၊ ဦးဆောင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤစကားစုတစ်ခုလုံးသည် နာမ်တရားများတွင် စိတ်သည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး အရာရာကို စိတ်ကသာ ဦးဆောင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ**ဟူသည်နှင့်အညီ စိတ်သာလျှင် ပဓာန၊ ယောနိသော မနသီကာရဖြစ်က စင်စစ် ကုသိုလ်ရမည်ချည်း အမှန်ဖြစ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော

**မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “လူ့ဘဝကို ရနိုင်ခဲသည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “**မနုဿတ္တ ဘာဝေါ**” ဆိုသည်မှာ “လူ့ဘဝ၊ လူ့အဖြစ်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး “**ဒုလ္လဘော**” ဆိုသည်မှာ “ရနိုင်ခဲ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူ့ဘဝသည် ရရှိရန် အလွန်ခဲယဉ်းသော ဘဝတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ သတ္တဝါများသည် ဘုံဘဝအမျိုးမျိုးတွင် ကျင်လည်ကျက်စားနေကြပြီး လူ့ဘဝသည် ထိုဘုံဘဝများထဲမှ ရရှိရန် အခက်ခဲဆုံးဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လူ့ဘဝကို ရရှိချိန်တွင် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဤစကားက သွန်သင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မနုဿတ္တံ ဒုလ္လဘံ**, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဒုလ္လဘော၊ ဟောတော်မူချက်၊ ဓမ္မစက်တွင်၊… လူ့ရွာတစ်ခေတ်တွင် လူဖြစ်မည့်အရာသာ ခက်ခဲစွာဟု၊" 
*   "လူ့ဘဝ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရနိုင်ဖို့ရာ လွန်စွာမှ ခဲယဉ်းနေတာပေါ့၊ သို့ကြောင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက **မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော**လို့ ဟောတော်မူရတာ၊" 

## ကိုးကား
မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား

**မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား” ဆိုသည်မှာ အချင်းချင်း မေတ္တာမရှိပါက စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပျက်ပြားပြီး ကွဲကွာသွားတတ်သကဲ့သို့ အချင်းချင်း မေတ္တာထားရှိပါက စည်းလုံးညီညွတ်မှု တည်မြဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မေတ္တာတရားသည် လူအများအကြား ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး မေတ္တာမရှိပါက လူအများအကြား သဟဇာတဖြစ်မှု ပျက်ပြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။ ချစ်ခင်ခြင်း၊ ရိုင်းပင်းကူညီခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အရေးပါကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ “ချစ်သော် မခြားနား၊ မုန်းသော် ကစဉ့်ကလျား” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သင်္ခယာလည်း အဖိုးရာဇာ ပဲ့ပြင်မစသည်ကို အောက်မေ့လျက် သူတကာတို့ဆိုကြသည်ကား **မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား** ဟူသကဲ့သို့ ပညာရှိတို့၏ စကားကောင်းကား မမှတ်သားသော် အကျိုးမခံရ၊ မှတ်သားသော် အကျိုးစီးပွား များစွာ၏ဟု… ပူဇော်လာရ၏။" 
*   "**ချစ်သော် မခြားနား၊ မုန်းသော် ကစဉ့်ကလျား**၊" 

## ကိုးကား
မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ

**မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများ၏ စကားကို အမြဲတမ်း လိုက်နာခြင်းသည် မိုက်မဲရာရောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများကို အထင်သေးသော သဘော သို့မဟုတ် အမျိုးသားများ၏ အထက်စီးဆန်သော သဘောကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် မိမိကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ပညာဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ပြီး သူတစ်ပါး၏ စကားကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယေဘုယျအားဖြင့် ယောက်ျားတကာတို့၏ထုံးစံအရ **မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ**ဟူသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊" 
*   "**မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ**… စသော ရှေးဟောင်းစကားများသည် မိန်းမတို့၏ဆိုးဝါးပုံကို ပြသော စကားများဖြစ်…၊" 

## ကိုးကား
မပေးဘဲ မလိုသင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုသင့်

**မပေးဘဲ မလိုသင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုသင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မပေးဘဲ မလိုလင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုလင့်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မပေးဘဲ မတောင်းဆိုသင့်ကြောင်း၊ သူတစ်ပါးက မမေးမြန်းဘဲ မိမိအထင်ဖြင့် ကြိုတင်၍ မပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ အခြားသူများ၏ ဆန္ဒနှင့် အခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း၊ မတောင်းဘဲ ပေးလာမှသာ ရယူသင့်ကြောင်း၊ မေးမြန်းလာမှသာ ဖြေကြားသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုနှင့် သူတစ်ပါးကို လေးစားမှုတို့ကိုလည်း ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မပေးဘဲ မလိုလင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုလင့်**၊" 

## ကိုးကား
မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော

**မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော” ဆိုသည်မှာ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီး၏ အလေးချိန်ကို လွယ်ကူစွာ မှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော မှတ်ဉာဏ်နည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ “မင်း” သည် ၅ ကိုယ်စားပြုပြီး “ဖြူ” သည် ၅ ကိုယ်စားပြုသည်။ “မှန်” နှစ်ခါပါဝင်သောကြောင့် ၅ နှစ်ခါထပ်ရေးရမည်ဖြစ်ပြီး “ပြော” သည်လည်း ၅ ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ကြောင့် “မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော” ဆိုသည်မှာ ၅၅၅၅၅ ဟု အလေးချိန်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့၏ မှတ်ဉာဏ်စွမ်းရည်နှင့် အရာဝတ္ထုများ၏ အချက်အလက်များကို မှတ်သားနည်းကို ထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ခေါင်းလောင်းကြီးကို နန်းတော်ကျွန်း တောင်ဘက် ယခု စွန်းလွန်း (ရှေးက သွန်းလွန်း)ရွာတွင် ကြေးနီ၊ ကြေးဝါ၊ ဘော်၊ သံ၊ ကျွတ် စသည်များပေါင်းစပ်၍ ပိဿာချိန်- ၅၅၅၅၅ ဖြင့် သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။ လွယ်ကူစွာ မှတ်သားနိုင်ရန် **မမင်းဖြူ မှန်မှန် ပြော**ဟု ရှေးက ဆိုခဲ့ကြသည်။" 

## ကိုးကား