open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မိုးမျှော်တိုက်

ဒူဘိုင်းမြို့ ရှိ ဘာ့ဂျ်ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး မိုးမျှော်တိုက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြင့် ၈၂၉.၈ မီတာ ရှိသည်။]]
**မိုးမျှော်တိုက်**ဆိုသည်မှာ မြင့်မားပြီး လူနေနိုင်သော အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး အထပ် ၄၀ ထက်မက ပို၍ မြင့်မားကာ ရုံးခန်းများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ နှင့် လူနေထိုင်ရန် တို့ အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ မိုးမျှော်တိုက်များကို အထပ်မြင့် တိုက်များဟုလည်း ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ၄၉၂ပေ (၁၅၀မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို မိုးမျှော်တိုက်ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။ ၉၈၄ ပေ(၃၀၀ မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို စူပါတောလ် ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ၁,၉၆၉ပေ (၆၀၀ မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို မက်ဂါတောလ်ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။

မိုးမျှော်တိုက်များတွင် တူညီသော အချက်တစ်ခုမှာ ရေခံနံရံ များကို ထောက်ပံ့ထားသော စတီးလ်ဘောင်များ ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုရေခံနံရံများမှာ အောက်ဘက်ရှိ ဘောင်မှ ထမ်းထားသလို အပေါ်ဘက်ရှိ ဘောင်မှလည်း ချိတ်ဆွဲထားပြီး သမားရိုးကျ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများမှ ဝန်ကို ထမ်းထားသော နံရံများကဲ့သို့ မဟုတ်ပေ။ အချို့သော အစောပိုင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော မိုးမျှော်တိုက်များတွင် သံကူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော နံရံများထက် ပို၍ မြင့်သော ဝန်ကို ထမ်းနိုင်သည့် နံရံများကို ဆောက်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် စတီးကိုင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ယနေ့ခေတ် မိုးမျှော်တိုက်များတွင် ဝန်ကို ထမ်းသည့် နံရံများဖြင့် မဆောက်လုပ်တော့ဘဲ စတီးကိုင်းနှင့် ရေခံနံရံများကို သုံး၍ ကျယ်ပြန့်သော ပြတင်းပေါက်များကို တပ်ဆင် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း မိုးမျှော်တိုက်များတွင် သမာရိုးကျ နံရံများကဲ့သို့ နံရံများနှင့် ပြတင်းပေါက် အသေးများလည်း ရှိနိုင်သည်။ ခေတ်သစ် မိုးပျံတိုက်များကို ပြွန်ပုံသဏ္ဍန် ဆောက်လုပ်ကြပြီး အခွံသက်သက်ဖြစ်သော ဒုလုံးရှည်ကဲ့သို့ ဖြစ်သဖြင့် လေတိုက်ခြင်း၊ ငလျင်လှုင်ခြင်းစသော ဘေးတိုက်ဝန်များကို ခံနိုင်စေရန် အတွက် ပြုလုပ်ထားသည်။ ပိုမို၍ ရှည်သွယ်သော ပုံစံဖြစ်ရန်၊ လေတိုက်ခြင်း ခံရသော နေရာ နည်းစေရန် နှင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ နေ့အလင်းရောင် ပိုမို၍ ကျဆင်းနိုင်စေရန် မိုးမျှော်တိုက် အများစုမှာ လှေကားထစ် သဏ္ဍန် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ကွန်တိန်နာကား

**ကွန်တိန်နာကား** (container truck)ဆိုသည်မှာ ကုန်သေတ္တာကြီးများကို တင်ဆောင်သယ်ပို့ ပေးသော အမိုးမပါသည့် လော်ရီကားပက်လက်ကြီးများပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကားကြီးများကို Articulated truck ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ရှေ့ပိုင်းယာဉ်မောင်းခန်းနှင့် နောက်ပိုင်း ကုန်တင်တွဲဟု နှစ်ပိုင်းပါရှိသည်။ ယာဉ်မောင်းခန်းတွင် ဒီဇယ်အင်ဂျင်၊ ယာဉ်မောင်းလက်ကိုင်ခွေနှင့် အခြားထိန်းချုပ်ရေး ခလုတ်များ၊ ဒီဇယ်တိုင်ကီများနှင့် ယာဉ်မောင်းနားနေရန် အခန်းငယ်လေးတခု ပါရှိသည်။ ထိုကားကြီးများတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော ပါဝါဘရိတ်စနစ်များ ပါရှိသည်။ အချို့ကားကြီးများတွင် ဂီယာ အချက် ၂၀-ကျော်အထိ ပါရှိသည်။ ထိုအားကောင်းသော ဒီဇယ်အင်ဂျင်သုံး ကားစက်ခေါင်းကြီးများဖြင့် ကုန်သေတ္တာကြီးများကို ယာဉ်၏ပက်လက်နောက်တွဲပေါ် တင်ဆောင်၍ အလိုရှိရာသို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း

ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း ဆိုသည်မှာ ယောက်ျားတစ်ယောက်နှင့် မိန်းမတစ်ယောက်တို့အား ကိုယ်ဝန်မရရှိစေပဲ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုနိုင်ရန် ကူညီပံ့ပိုးပေးသော နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပဋိသန္ဓေ တာဆီးနည်းများမှာ လိင်မှတဆင့် ပြန့်ပွားတတ်သော ရောဂါများမှ အကာအကွယ်ရရန် အတွက်လည်း အထောက်အကူပေးသည်။

လူတို့အနေနှင့် ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းနှင့် လိင်မှတဆင့် ပြန့်ပွားတတ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်၍ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုကြခြင်းကို safe sex ဟု ခေါ်ကြသည်။

ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းကို တခါတရံတွင် မိသားစု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (family planning) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုသို့ ခေါ်ဆိုရခြင်း အကြောင်းမှာ လူတို့အနေနှင့် သူတို့ အလိုရှိမှသာ ကလေး ရယူပြီး မိသားစု ဘဝတည်ဆောက်ကြခြင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိသားစုနှင့် ကလေးရယူခြင်းမှာ မတော်တဆ ဖြစ်ပျက်ခြင်း မဟုတ်တော့ပေ။

## ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း နည်းလမ်းများ
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း နည်းလမ်း အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် စတင် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသော်လည်း အများစုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၈၀ အတွင်းကမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ပဋိသန္ဓေ တားဆီးသည့် နည်းလမ်းတိုင်းတွင် အကျိုးအပြစ်များ ရှိသည်။

### အကာအကွယ် နည်းလမ်း
အကာအကွယ်ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု နှစ်ခုကြားတွင် တစ်ခုခုဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကို ခေါ်သည်။ အကာအကွယ် နည်းလမ်းသည် ယောက်ျားမျိုးဥနှင့် မိန်းမမျိုးဥတို့ကို မပေါင်းစည်းသွားအောင် တားဆီးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အချို့သော အကာအကွယ် နည်းလမ်းများမှာ လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ များမှလည်း အကာအကွယ် ပေးသည်။

* ကွန်ဒုံး – ကွန်ဒုံးသုံးခြင်းသည် ရှေးအကျဆုံးသော အကာအကွယ် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ဒုံးသည် ပါးလွှာသော ပြွန်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရာဘာစေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားလေ့ ရှိသည်။ ယောက်ျားလေးများသည် ကွန်ဒုံးကို သူတို့၏ လိင်တံ ပေါ်တွင် စွပ်၍ အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယောက်ျားတို့၏ သုက်ရည်များကို မိန်းမအင်္ဂါအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မသွားရန် တားဆီးပေးသည်။ ကွန်ဒုံးကို ရာဘာ၊ အက်ဖ်အယ်၊ ဦးထုပ် စသည်ဖြင့်လည်း အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
* မိန်းမကွန်ဒုံး - ကွန်ဒုံးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် မိန်းမမျိုးပွား အင်္ဂါအတွင်းတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။

### ဟိုမုန်းနည်းလမ်း
### သားအိမ်အတွင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း နည်းလမ်း
### သန့်စင်ခြင်းနည်းလမ်း
### သမာရိုးကျ ကာကွယ်ခြင်း နည်းလမ်း
### အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း နည်းလမ်းများ
### Lactational Amenorrhea နည်းလမ်း
ကလေးကို မိခင်နို့ ပုံမှန်တိုက်ခြင်းဖြင့် နို့တိုက်မိခင်များ ၆ လအတွင်း တားဆီးပေးနိုင်သော အာနိသင်ရှိသော်လည်း စိတ်ချရသော နည်းလမ်းမဟုတ်ပေ။

### ဆေးဖြင့် ပဋိသန္ဓေကို ရပ်တန့်စေခြင်း နည်းလမ်း
ကုန်းလိပ်

**ကုန်းလိပ်**သည် ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသော တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်၍ Testudinidae အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့နှင့် မျိုးနွယ်တူ ပင်လယ်လိပ်များကဲ့သို့ပင် သားစားသတ္တဝါများဘေးမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ထူထဲသော အခွံပါရှိသည်။

## ကုန်းလိပ်ကြီးများ 
thumb|239x239px|မွေးမြူရေးခြံရှိ ၎င်း၏နေထိုင်ရာနေရာတွင် အနားယူနေသည့် လိပ်
ကုန်းလိပ်ကြီးများသည် မြေပေါ်တွင် တွားသွားကောင်များအနက် အလွန်ပင်ရှေးကျသော သတ္တဝါများဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တိမ်ကောသွား ပြီဖြစ်သော ပေ ၈ဝ ခန့်ရှည်သည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကိုသာ တွေ့ရသော ဒိုင်နိုဆောခေါ် တွားသွားကောင်ကြီးများထက်ပင် ရှေးကျသေးသည်ဟု ဆိုလေသည်။

ထင်ရှားသော *လိပ်ဘီလူး* များဟု ခေါ်လောက်သည့် ကုန်းလိပ်ကြီးမျိုးများကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတောင်ပိုင်း တောင်အမေရိတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေနှင့် မိုင် ၅ဝ ကွာခန့်၌ရှိသည့် ဂလားပါးဂိုးကျွန်းစု၌ တစ်ကြိမ် က အမျိုးပေါင်းအတော်များများ တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မတွေ့ရ တော့ချေ။ အခြားအလားတူ အကောင်ကြီးများကို အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အချို့ကျွန်းများပေါ်၌ တွေ့ရသည်။ အချို့မှာ ပေါင် ၅ဝဝ ခန့်ပင် အချိန်စီး၍ အခွံများပင် လေးငါးပေခန့် အလျားရှိလေသည်။

သို့သော် အကြီးဆုံးတွေ့ရသော လိပ်ဘီလူးကြီးတစ်ကောင်၏ အခွံစုကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ကံအားလျော်စွာ တူး ဖော်ရရှိလေသည်။ အခွံစုမှာ ကြေမွနေပြီဖြစ်၍ ရှားပါးသော ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတစ်ခုအနေဖြင့် အဖိုးထိုက်တန်လှသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နဂိုပကတိအတိုင်းဖြစ်စေရန် နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် ကြိုးစားဆက်စပ်ယူရ၏။ ပြီး စီးသောအခါ လိပ်ကြီးကို နဂိုမြင်နေရသည့် ပုံအတိုင်းရရှိ၍ အခွံကြီး၏ အရှည်မှာ ရှေးအဖျားစွန်းမှ နောက်အဖျားစွန်းအထိ ခုနစ်ပေကျော်ကျော် ရှိ လေသည်။ ထိုသတ္တဝါကြီးမှာ လူအများတွေ့ရသော ကုန်းလိပ်များထဲတွင် အကြီးဆုံးသော သတ္တဝါကြီးဖြစ်လေသည်။

*"လိပ်များမှာ အလွန်အသက်ရှည်၍ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ၃ဝဝ မျှပင် နေရသည်ဟုဆိုသည်။"*

ကုန်းလိပ်နှင့် ပင်လယ်လပ်တို့သည် '''ကိလိုနီယာ'* မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်လေသည်။ အချို့ပါရဂူများကမူ ကုန်းလိပ်ကို *'တက်စတူဒီနေတာ'* မျိုးစဉ်၊ ပင်လယ်လိပ်ကို *'ကဲလိုနီဒ''' မျိုးစဉ် တို့တွင်ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ကုန်းလိပ်သည် ယင်း၏ဦးခေါင်းကို လုံးဝလိပ်ခွံအတွင်း သွင်းယူနိုင်သော် လည်း ပင်လယ်လိပ်ကမူ ယင်း၏ဦးခေါင်းကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ သွင်း ယူနိုင်လေသည်။

## ဝိသေသလက္ခဏာများ 
ခြေထောက်များတွင် ရိုးရိုးခြေသည်းများ ပါရှိသည်။ ခြေချောင်းများ၌ ရေယက်များမပါရှိ။ ခြေချာင်းအဆစ် (၂)ခု (သို့မဟုတ်) နှစ်ခုထက် ပိုနည်းသည်။ တုတ်ခိုင် သည့် ခြေထာက်များရှိသည်။ အခွံမာလိပ်ဖြစ်သည်။ ခြေထောက် နှင့် နဖူးတွင် အကြေးများပါရှိသည်။ ကုန်းပေါ် ၌သာနေထိုင်ကျက်စားသည်။

## ကိုးကား
ဂျွန် လူဒွန် မက္ကဒမ်

ကတ္တရာလမ်းခင်းနည်းသစ် တီထွင်ခဲ့သူမှာ ဂျွန်၊ လူဒွန် မက္ကဒမ်ဖြစ်သည်။ 

ဂျွန်၊ လူဒွန် မက္ကဒမ်သည် စကော့တလန်၊ အဲယားမြို့၌ ၁၇၅၆-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၁-ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ သူ့အသက် ၁၄-နှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့ရှိ သူ၏ ဦးရီးတော်သူ ကုန်သည်ကြီးထံ သွားရောက်၍ အလုပ်များ ကူညီလုပ်ကိုင်သည်။ သူသည် နယူးယောက်မြို့တွင် ၁၃-နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ နေထိုင်စဉ်အတွင်း ငွေကြေးအတော်အတန် စုဆောင်းမိသည်။ ထို့နောက် သူသည် စကော့တလန်ပြည်သို့ ပြန်လာကာ အဲယားမြို့တွင် မြေကွက်များဝယ်၍ အခြေချနေထိုင်သည်။

မက္ကဒမ်သည် အဲယားမြို့တွင် တရားသူကြီးနှင့် လမ်းဖောက်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ခံအဖွဲ့ဝင်တဦး ဖြစ်လာသည်။ ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံတနိုင်ငံလုံး၏ လမ်းများမှာ အလွန်ညံ့ဖျင်းနေသည်ကို တွေ့ရှိပြီး ထိုလမ်းများကို ပြုပြင်ရန် စိတ်ကူးခဲ့သည်။ လမ်းများပြင်ရန်အတွက် ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်များကို သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခံတို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်သောအခါ မည်သူမျှ သဘောမပေါက်ကြချေ။

ထို့ကြောင့် မက္ကဒမ်သည် လမ်းတလမ်းကို ရွေးချယ်ကာ သူ့စိတ်ကူး၊ သူ့စရိတ်ဖြင့် စမ်းသပ်ပြင်ဆင်ကြည့်သည်။ အောင်မြင်သည်။ သူသည် လမ်းကိုကျောက်ခဲများခင်း၍ မျက်နှာပြင်ချောမွတ်အောင် လုပ်သည်။ လမ်းပေါ်၌ ရေမတင်စေရန်နှင့် လမ်းဘေးရေမြောင်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ ပြုလုပ်သဖြင့် သွားလာမှု အထူးကောင်းမွန်သည်။

ဤကဲ့သို့ တီထွင်လိုက်ရာ များမကြာမီ တိုင်းပြည်က သူ့ကို အသိအမှတ်ပြုလာလေသည်။ ၁၈၁၅-ခုနှစ် သူ့အသက် ၅၉-နှစ်တွင် ဗရစ္စတိုလမ်းများအတွက် သူ့ကို မြေတိုင်းမင်းကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။
သူသည် လမ်းပြုပြင်ရေးကို စိတ်ကူးနှင့်သာမက နိုင်ငံတကာသို့ ကိုယ်တိုင်လှည့်လည် သွားရောက်ကာ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထိုအတွေ့အကြုံများက သူ၏ လမ်းပြုပြင်ရေးလုပ်ငန်းကို အထူးအောင်မြင်စေခဲ့သည်။ သွားလာမှု လုံခြုံချောမွေ့အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်ခြင်းကြောင့် စာဆိုတော်တွမ်မိုးက-ချောမွတ်သော မက္ကဒမ်-ဟု မှည့်ခေါ်ဖူးလေသည်။

မက္ကဒမ်သည် လမ်းပြုပြင်ရေးနှင့်ဆိုင်သော စာအုပ်စာတမ်းများကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ့အသက် ၇၁-နှစ်တွင် နေပြည်တော်လမ်းပန်းဆိုင်ရာ မင်းကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ထို့အပြင် တီထွင်သူ၏ အမည်စွဲဖြင့် လိပ်ကျောက်ကုန်းကတ္တရာလမ်းခင်းခြင်းကို မက္ကဒမိုက်ဇင်း-(Macadamizing) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၈၁၈-ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်အောက်လွှတ်တော်က သူ့အား ပေါင်တစ်သောင်း ဂုဏ်ပြုဆုပေးခဲ့သည်။

မက္ကဒမ်သည် ၁၈၃၆-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၆-ရက်နေ့တွင် ဒမ်ဖရီးရှိုင်းနယ်၊ မော့ဖတ်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူ့အသက် ၈၀-နှစ် ရှိပြီ။ 

## ကျမ်းကိုး 
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၉၊ စာ-၁၈၀။
ဖြူကောင်

**ဖြူကောင်** () သည် မြေတွင်းအောင်းသတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အန္တရာယ်နှင့်ကြုံတွေ့ပါက ခန္ဓာကိုယ်ကို လှုပ်ရမ်းခြင်းအားဖြင့် ဆူးတောင်များကို ပစ်လွှတ်ကာကွယ်လေ့ရှိသည်။ ဖြူ၏ ဆူးသည် ချွန်ထက်၍ အလွန်မာကျောပြီး ခန္ဓာကိုယ်တခုလုံးကို ဖုံးလွှမ်းထားသည့် အမွေးအမင်သဖွယ်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပေါ်ရှိ ဆူးများသည် ၂-လက်မမှ ၇-လက်မအထိ အရှည်ရှိတတ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အကြီးအငယ်ဆူးပေါင်း ၁၄၀၀ မှ ၂၀၀၀ ကျော်အထိ ရှိသည်။

*ဖြူ* မျိုးစိတ်များစွာအနက် အာဖရိက ဖြူကောင်များသည် ၅၀ စင်တီမီတာ (၁ ပေခွဲခန့်) အကွာအဝေးသို့ ရောက်သည်အထိ ဆူးများကို ပစ်လွှတ်နိုင်သည်။ ဖြူဆူး အစူးခံရသူတို့အဖို့ အလွန်နာကျင်သော ဝေဒနာကို ခံစားရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ
မြင်းကောင်ရေအား

**မြင်းကောင်ရေအား** (Horsepower) ဆိုသည်မှာ အင်ဂျင်စက်များတွင် မြင်းကောင်ရေအား မည်ရွေ့မည်မျှ ရှိသည်ဆိုသော အချက်ကို ပြောဆိုသည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။ မြင်းတကောင်အားသည် လျှပ်စစ်အား ၇၄၆-ဝပ်နှင့် ညီမျှလေသည်။ မြင်းတစ်ကောင်သည် တစ်မိနစ်တွင် ပေါင် ၃၃၀၀၀ ကို တစ်ပေ ရွေ့လျားအောင် ဆွဲငင်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု တွက်ဆကြသည်။ ဂျိမ်းစဝပ်က စတင်သုံးစွဲသည်ဟု ယူဆရ၏။

## ကိုးကား
အောင်းဝင်

ကျောက်မျက် ရတနာဖြစ်လာမည့် တွင်းထွက်ကျောက်များဖြစ်မလာသေးသော စတင်ဖွဲ့စည်းစအချိန်က ထိုကျောက်ချော်ရည်အတွင်းသို့ အစိုင်အခဲ ၊ အရည် (သို့) အငွေ့တို့သည် လှောင်ပိတ်မိသွားမိခဲ့ခြင်းဖြင့် အောင်းဝင်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သို့ဖြင့် ကျောက်မျက်ရတနာတစ်ခု (သို့) တွင်းထွက်ကျောက်တစ်ခု၏ လားရာ၊ထွက်ရှိရာ ဒေသကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာတွင် ထိုအောင်းဝင်များပါဝင်မှုပေါ်တွင် အခြေခံတွက်ချက်နိုင်သည်။ 

## အောင်းဝင်အမျိုးအစားများ 
ပါဝင်သည့် အစိုင်အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့ တို့၏ ပါဝင်သည့် အရည်အတွက်ပေါ်တွင် မူတည်၍ အောင်းဝင်အမျိုးအစားများကို ခွဲခြားထားသည်။
# တစ်မျိုးတည်းပါဝင်သော အောင်းဝင် (one-phase inclusion)
# နှစ်မျိုးပါဝင်သော အောင်းဝင်(two-phase inclusion)
# သုံးမျိုးပါဝင်သော အောင်းဝင် (three-phase inclusion)
တို့ဖြစ်ကြသည်။

* ယခုနောက်ပိုင်းတွင် အထက်ပါ အောင်းဝင်ပုံစံ သုံးမျိုးတို့အပြင် အမျိုးအစားအများအပြားအောင်းဝင်ထားကြသည့် မျိုးစုံ အောင်းဝင် (multi-phase inclusion) များကိုလည်း ထပ်မံတွေ့ရှိလာရသည်။

Image:Gem with inclusion.JPG|Clear gemstone with metallic inclusion.
Image:Peridotgem.JPG|Peridot with milky inclusion.
Image:Ruby gem.JPG|Natural Ruby with inclusions.

## ကိုးကား
ကျွဲခေါင်းသီးပင်

**ကျွဲခေါင်းသီးပင်**သည် ရေတွင် ပေါလောပေါ်နေသော အပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေအောက်ရှိ အရွက်နှင့် ရေပေါ်ရှိအရွက်တို့သည် မတူညီကြချေ။ ရေအောက်ရှိအရွက်များသည် အညှာချင်းဆိုင်ပေါက်၍ အမြစ်နှင့် တူကြသည်။ ရေပေါ်ရှိအရွက်များမှာမူ ရိုးတံရင်း၌ စုပေါက်ကြသည်။ အသီးတွင် အဖုများထွက်နေ၍ ကျွဲဦးခေါင်းပုံနှင့် တူသည်။ အခွံသည် အစိမ်းပုပ်ရောင်ရှိ၍ အတွင်းသားမှာ ဖြူသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းမြို့ကြီးများရှိ ရေကန်များတွင် ကျွဲခေါင်းသီးပင်များကို ပြုစုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအထိ မိုးတွင်းအချိန်၌ ကျွဲခေါင်းသီးကို ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ အသီးကို အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ အခွံနွှာပြီးလျှင် စားကြသည်။ အတွင်းသား အရသာမှာ ချိုအေး၍ အရည်ရွှမ်းသည်။ ကျွဲခေါင်းသီးကို အထူးသဖြင့် ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ကျွဲခေါင်းသီးကို သံပရာသီးနှင့် ရောစားမိလျှင် တောက်၍ သေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အခွံမာသီးများနှင့် အစေ့များ
ဂေါ်မိတ်

{{Infobox mineral|boxbgcolor=#b56042|tenacity=Brittle|other=Fluorescent and  Radioactive,May form pleochroic halos,Relief: high|diaphaneity=Transparent to opaque|solubility=Insoluble|diagnostic=|fusibility=close to 2,550 °C depend on Hf,Th,U,H,etc... concentrations.|melt=|gravity=4.6–4.7|streak=White|pleochroism=Weak|birefringence=δ = 0.047–0.055|opticalprop=Uniaxial (+)|refractive=nω = 1.925–1.961 nε = 1.980–2.015, 1.75 when metamict|luster=Vitreous to adamantine; greasy when metamict.|mohs=7.5|fracture=Conchoidal to uneven|name=ဂေါ်မိတ်|strunz=9.AD.30|category=Nesosilicates|image=Zircon-dtn1a.jpg|imagesize=250px|caption=A lustrous crystal of zircon perched on a tan matrix of calcite from the Gilgit District of Pakistan|formula=zirconium silicate (ZrSiO4)|molweight=|system=Tetragonal|cleavage={110} and {111}|class=Ditetragonal dipyramidal (4/mmm) H-M symbol: (4/m 2/m 2/m)|symmetry=*I*41/amd (No. 141)|unit cell=a = 6.607(1), c = 5.982(1)&nbsp;[Å]; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Reddish brown, yellow, green, blue, gray, colorless; in thin section, colorless to pale brown|habit=tabular to prismatic crystals, irregular grains, massive|twinning=On {101}. Crystals shocked by meteorite impact show polysynthetic twins on {112}|references=}}
**ဂေါ်မိတ်** (Zircon) သည် စိန်ကိုတုပနိုင်လောက်အောင် ရောင်လက်အား/မီးအား(Dispersion/Fire)ကောင်းလှသည့် တွင်းထွက်ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့ နဝရတ် ကိုးပါးစာရင်းဝင် အဖြစ်နားလည်ကြသည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဇာဂွန်နီယံဆီလီကိတ် ဖြစ်ပြီး မာဆင့် ၇ မှ ၇.၅ ရှိသည်။ ရောင်လက်မှာ ဆီရောင်လက် မှ စိန်ရောင်လက် ထိရှိတတ်ကြသည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ စတုဂုဏ်စနစ်ဖြစ်ပြီး သိပ်သည်းဆ ၄.၆၈ ရှိသည်။ 

## ဂုဏ်သတ္တိများ 
ဂေါ်မိတ်သည် ရေဒီယိုဓာတ်ကြွသည့် ဂုဏ်သတ္တိအနည်းငယ်ရှိသော်လည်း လူကိုဘေးဥပါဒ်ဖြစ်စေသည်အထိ အန္တရာယ်မရှိပေ။ အရောင်မျိုးကွဲများစွာရှိပြီး အတွေ့ရများသည့်အရောင်များအနက်မှ ရောင်မဲ့၊အဝါရောင် နှင့် အပြာရောင် တို့သာ လူတို့ကနှစ်သက်ကြပြီး လတ်ဝတ်ရတနာအဖြစ် သုံးစွဲကြသည်။ ဂေါ်မိတ်ပြာများသည် များသောအားဖြင့် အပူပေးပြုပြင်ခြင်းဖြင့် အရောင်ပြောင်းထားခြင်းဖြစ်လေ့ရှိပြီး အရောင်မဲ့ဂေါ်မိတ်များကိုမူ စိန်အဖြစ် တုပရန်အတွက် သုံးစွဲကြသည်။ ယခုနောက်ဆုံးထွက်ရှိလာသည့် စိန်အတုများမှာ ဂေါ်မိတ်များကိုအောက်ခံထားပြီး စိန်အရည်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည့် နည်းပညာကို သုံးစွဲထားကြောင်း တွေ့ရသည်။

ဂေါ်မိတ်သည်လည်း စိန်ကဲ့သို့ပင် လားရာနှင့် မျက်နှာပြင်တို့ပေါ်တွင် မူတည်၍ မာဆင့်ကွာခြားတတ်သည်။ မာကြောသည်မှန်သော်လည်း ကြွပ်ဆတ်သည့်အတွက် ၎င်းတို့ကို သိမ်းဆည်းရာတွင် တစ်ခုနှစ့်တစ်ခုပွတ်တိုက်မှုမရှိစေရန် တစ်ပွင့်ခြင်းစီခွဲ၍ သတိထားသိမ်းဆည်းရသည်။

## ထွက်ရှိရာဒေသ 
မြန်မာ၊သီရိလင်္ကာ နှင့်ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် အဓိကထွက်ရှိပြီး ကျန်ကမ္ဘာ့ဒေသများတွင်လည်း ထွက်ရှိသည်။ 

## ကျမ်းကိုး 
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
တန်နက်

= တန်နက်မင်း သက္ကရာဇ် ၂၂ဝ မှ ၂၃၈ = 
တန်နက်မင်းသည် ပုဂံမင်းဆက် (၃၄) ဆက်မြောက် ပျဉ်ပြားမင်း၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ပုဂံထီးနန်းကို လက်ရှိနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ အသစ်ဆောက်ခဲ့သော မင်းဖြစ်သည်။ 

တန်နက်မင်း ထီးနန်းစိုးစံချိန် ၂၈ နှစ် ရှိချိန်တွင် မြင်းခံငခွေး က တန်နက်မင်း ကို မြင်းချေးကန် သို့ တွန်းချ လုပ်ကြံပြီး နန်းတက်ခဲ့ပြီး နန်းတက်ခဲ့ရာ တန်နက်မင်း ၏ မိဖုရားတစ်ပါးသည် တန်နက်မင်း၏ ပဋိသန္ဓေကို ဆောင်ပြီး ကြောင်ဖြူအရပ်တွင် မထင်မရှား ဇတ်မြုတ်ရင်း ကြောင်ဖြူမင်းသားငယ် ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူကို မွေးဖွားခဲ့၏။

## ကိုးကား 
* မှတ်ချက်။ ။ သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။
ပျဉ်ပြားမင်း

ပျဉ်ပြားမင်းသည် စတုတ္ထပုဂံကို တည်ထောင်သော မင်းဖြစ်သည်။ 
ပုဂံမင်းဆက် (၃၃) ဆက်မြောက် ခဲလူးမင်း ပြီးနောက် တက်သောမင်းဖြစ်သည်။ ပျဉ်ဖျား(ပြား) (ခေါ်) ပျဉ်ပြားမင်းသည် (ခရစ်-၈၄၉) ကောဇာသက္ကရာဇ် ၂၁၁-ခုတွင် ပုဂံမြို့ကို တည်ထောင်တော် မူသည်။ ပျဉ်ပြားမင်းသည် စောခင်နစ်မင်းနှင့် မိဖုရားတို့၏ သားဖြစ်ပြီး ခရစ်နှစ် ၈၁၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု မှန်းဆရသည်။  

## ကိုးကား 
* မှတ်ချက်။ ။ သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။
ပုပ္ပါး စောရဟန်း

**ပုပ္ပါးစောရဟန်း** (? - ၆၄၀) သည် တတိယပုဂံခေတ်တွင် စိုးစံသော မင်းတပါးဖြစ်သည်။

## နန်းစံကာလ (၅၃၅ - ၆၄၀) 
ထွန်ချစ်မင်း လွန်သည်နောက် မိဖုရားသည် ပုပ္ပါးမှ သင်္ဃရာဇာကို မင်းပြုစေသည်။ ပုပ္ပါး စောရဟန်းမင်း တွင်၏။  

### သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း 
ကောဇာ သက္ကရာဇ် ၅၆၂ ခုသို့ ရောက်သောအခါ ခဆပဉ္ဇကိန်း ခေါ် နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သည်နှင့် ၅၆၂ ခုမှ ခ ဆ ပဉ္ဇကိန်း ၅၆၀ ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂ ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုသုံးစွဲခဲ့သော ပေါက္ကံသက္ကရာဇ်များသည် ယခုအခါ မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (ဂေါဇာသက္ကရာဇ်) ဟုခေါ်သည်။

ပုဂံရာဇဝင်တွင် စောရဟန်းမင်း နှစ်ပါးရှိသည်။ **ပုပ္ပားစောရဟန်းမင်း**ကို သက္ကရာဇ်ဖြို စောရဟန်းမင်းဟု ခေါ်၍ တောင်သူကြီးမင်းကို **ညောင်ဦး စောရဟန်း** ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
သက္ကရာဇ်ဖြိုသည့် ၆၄၀ ပြည့်တွင်ပင် လွန်သည်။

## မှတ်ချက် 
သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အချက်အလက်ယူရေးသည်။

## ကိုးကား
သရပါတံခါး

*အဆောက်အအုံအမှတ် = ၂၁၇၁/၁၄၆၆

**သရပါတံခါး**ကို ခရစ် (၉)ရာစုတွင် ပျဉ်ပြားမင်း အေဒီ (၈၄၆-၈၇၈)တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပျဉ်ပြားမင်းသည် ခရစ်(၈၄၉)တွင် ပုဂံမြို့ကို တည်ရာ၌ ပုဂံကျုံးမြို့ရိုး လေးမျက်နှာ ပတ်လည် တွင် တံခါး(၁၂)ရပ် ပါရှိခဲ့သည်။ ထိုတံခါး (၁၂)ရပ် အနက် အရှေ့မျက်နှာ အလယ်ဗဟိုတံခါး ဖြစ်သည့် သရပါတံခါး တစ်ခုသာ ထင်ထင်ရှားရှား ကျန်ရစ်တော့သည်။ သရပါ ဟူသော အမည်သည် **မြားကို ဆီးကာသော တံခါး** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

သရပါ တံခါး၏ ဘေးတစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် မဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမ (လက်ဝဲမောင်တော် နတ်ရုပ်၊ လက်ယာ နှမတော်နတ်ရုပ်) တို့၏ နတ်ကွန်း များရှိသည်။

## ပုဂံရာဇဝင် 
သရပါတံခါးတွင် ငတပါသင်နတ် စောင့်ရသည်ဟု အဆိုရှိသော်လည်း နှောင်းလူတို့သည် သရပါတံခါး၌ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမ၏ နတ်ကွန်းဂူ နှစ်ခုကို ပြုလုပ်ထားကြသည်။ သရပါတံခါးသည် အနော်ရထာမင်းကြီး နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်ခန်းမှုနှင့်လည်းဆက်စပ်မှုရှိသည်။ အနော်ရထာမင်းကြီးသည် လယ်တွင်းကိုးခရိုင်၌ ဆည်မြောင်း ကန်ချောင်းတို့တူးဖော်လျက် ယာယီတဲနန်းတွင် စံနေစဉ် ဟူးရားဖြူဟူးရားညိုတို့က ဘုရင်မင်းကြီးအား ပုဂံပြန်မရောက်ခင် နတ်ရွာစံကိန်းရှိသည်ဟု နားတော်လျှောက်ကြသည်။ အနော်ရထာမင်းကြီးသည် ရာဇမာန်ရှပြီး ဟူးရားဖြူ၊ဟူးရားညိုတို့အား သံခြေချင်းခတ်လျက် အကျဉ်းချထားလိုက်သည်။
ထို့နောက် စစ်အင်္ဂါ လေးပါးနှင့်တကွ ဆင်ဖြူတော်သံပြင်စွာကို စီးလျက် နေပြည်တော်ပုဂံသို့ ပြန်လာသည်။ ပုဂံအရောက် သရပါတံခါးအဝင် မုဆိုးတစ်ယောက်က အောင်သာမြစ်ခြေ၌ ကျွဲရိုင်းတစ်ကောင် ပြည်သူပြည်သား များကိုရန်ပြုနေသည်ဟု နားတော်လျှောက်သည်ဖြစ်၍ သရပါတံခါး အတွင်းဆင်ဖြူတော် လက်ယာလက်တစ်ဖက် ဝင်ပြီးကာမှ ထိုကျွဲရိုင်းကို ငါ ဆင်နှင့်တိုက်သတ်မည်ဟု အမိန့်တော်ရှိလျက် ပခုက္ကူခရိုင် အောင်သာမြစ်ခြေသို့ ချီလေသည်။
အောင်သာမြစ်ခြေရောက်သော် ကျွဲရိုင်းနှင့်ပက်ပင်းတွေ့၍ ဆင်ဖြူတော် သံပြင်စွာကို ချွန်းဖွင့်၍ လွှတ်လေသည်။ ကျွဲရိုင်းက ဆင်တော်ထက်က ဘုရင်မင်းကြီးကို လှမ်းခတ်သည်တွင် ဘုရင်အနော်ရထာသည် နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်ရလသည်။ သရပါ တံခါးဝအတွင်း ဝင်ပြီးကာမှ ပြည်သူကိုရန်ပြုနေသည့် ကျွဲရိုင်းကို နှိမ်နှင်းသတ်ဖြတ်လိုသောကြောင့် ကံတော်ကုန်ရရှာလေသည်။

## ဗိသုကာ လက်ရာများ 
နဂိုက ပုဂံမြို့ရိုးတွင် တံခါးပေါက် တဆယ့်နှစ်ခု ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ သရပါတံခါး တစ်ခုသာ ထင်ထင်ရှားရှား ကျန်ရှိနေတော့သည်။ တံခါးသည် ဟောင်းမြင်းယိုယွင်းနေသော်လည်း အပြင်နံရံအထက်ပိုင်း ပတ်လည်တွင် ဘီလူးပန်းဆွဲနှင့် ပုလဲကုံး အင်္ဂတေလက်ရာများကို မြင်နိုင်ပေသည်။ တံခါးတစ်ဖက်ချက်တွင် မဟာဂီရိနတ်မောင်နှမ၏နတ်ကွန်း ရှိသည်။ လက်ဝဲဘက်တွင် မောင်တော်နတ်ရုပ်ရှိ၍ လက်ယာဘက်တွင် နှမတော်နတ်ရုပ် ရှိသည်။ သေဉ်လည်ကြောင်မင်း စသော ရှေးပုဂံမင်းများသည် အမတ်ဗိုလ်ပါနှင့်အတူ နှစ်စဉ် နတ်တော်လတွင် ပုပ္ပားတောင်၌ နတ်မောင်နှမ နတ်ကွန်းဆောက်လုပ် ပူဇော်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ တဖန် သရပါတံခါးကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်သူတို့မှာ မဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမပင် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ 

## ကိုးကား
မြ

**မြ** သည် မျက်ရွှဲ (ခေါ်) ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင် တွင်းထွက်ကျောက် အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒဖွဲ့စည်းမှုအားဖြင့် ဘယ်ရယ်လီယံ အလူမီနီယံ ဆီလီကိတ် တွင် ခရိုမီယံဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နေခြင်းဖြစ်ပြီး မာဆင့်အားဖြင့် ၇.၅ ရှိသည်။ သိပ်သည်းဆ ၂.၇၁ ရှိကြပြီး ဖန်ရောင်လက်တောက်ပမှုမျိုးရှိကြကာ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ဆဌဂုဏ်စနစ်ဖြစ်သည်။ တွဲဖက်ပါဝင်သော ဓာတုဒြပ်စင်အမျိုးအစားကွဲပြားပေါ်မူတည်၍ ပတ္တမြား၊ နီလာ တို့ကဲ့သို့ပင် အရောင်များပြောင်းလဲ ခြားနားသွားတတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
* အရောင်မဲ့= ဂိုရှန်နိုက်( Goeshenite) 
* အစိမ်းရောင်= မြ (Emerald)
* အပြာဖျော့ရောင်=မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း (Aquarmarine)
* အဝါရောင်= ဟီလီယိုဒေါ (Heliodor)
* ပန်းရောင်= မော်ဂန်နိုက် (Morganite)
* အနီရောင်= ဘိဇ်ဘိုက် (Bixbite) 

## ကျောက်သားအနေအထား 
မြ ၊ မျက်ရွှဲ အုပ်စုဝင်များ၏ ထူးခြားသော ကျောက်သားအနေအထားမှာ မာဆင့်မြင့်မားသော်လည်း အလွန်ကြွတ်ဆတ်သောကြောင့် အလွန်ပင် ကျိုးပဲ့လွယ်လွန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျောက်သားအတွင်းတွင် အခြားသော အောင်းဝင်များ များပြားစွာ ပါဝင်လေ့ရှိတတ်သောကြောင့် ကြည်လင်သော ကျောက်မျက်ရတနာတန်းဝင်သည့် ကျောက်ကောင်းများ ရှားပါးတတ်သည်။

## ထွက်ရှိရာ ဒေသများ 
ရတနာတန်းဝင် မြကျောက်ထွက်ရှိရာ နိုင်ငံများမှာ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ ၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ ၊ တန်ဇင်းနီးယားနိုင်ငံ ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာ့ ကျောက်မျက်ရတနာဈေးကွက် အတွင်းတွင် နာမည်ကျော်လူကြိုက်များသော သီတာမြ (ခေါ်) အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးသောမြ များမှာ ကိုလံဘီယာနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံများမှ အဓိက ထွက်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။

* မြန်မာနိုင်ငံသည် တန်ဖိုးကြီးကျောက်မျက်ရတနာများ ထွက်ရှိရာတွင် နာမည်ကျော်ကြားသောလည်း မျက်ရွှဲအုပ်စုဝင်ကျောက်များအနက် အပြာရောင် မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း သာ အများဆုံး ထွက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပြီး အခြားသော အရောင်ရှိသည့် မျက်ရွှဲအုပ်စုဝင်ကျောက်များ လည်းအနည်းငယ်စီ ထွက်ရှိလေ့ရှိသည့်တိုင် အစိမ်းရောင် မြ မှာမူ ထွက်ရှိခြင်းမရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

## ကျမ်းကိုး
ဥပါလိသိမ်

**ဥပါလိသိမ်**သည် ရဟန်းများ သိမ်ဝင်ရာ သိမ် အဆောက်အဦ ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်က ရှိခဲ့သော အုတ်ခုံ အဟောင်းပေါ်တွင် အေဒီ(၁၇၉၃)က သိမ် အဆောက်အဦအသစ် ထပ်မံဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပလိသိမ် ၏ အနောက်ဘက်မုခ် မြောက်နံရံရှိ မင်စာတွင် အနော်ရထာ မင်းကြီး နှင့် ဥပါလိမထေရ် တို့က သိမ်သမုတ်ကြောင်း ရှိသဖြင့် ဥပါလိသိမ်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ အချိန်တွင် ပုဂံခေတ်ကသိမ် များထဲမှ ဥပါလိသိမ် သာ ကျန်ရစ်ပြီး ကျန်သိမ်များအားလုံး ပျောက်ကွယ် သွားကြပြီဖြစ်သည်။

(မူကွဲ - နားတောင်းများမင်း နှင့် ကျစွာမင်းတို့လက်ထက် ပုဂံ၌ သီတင်းသုံးခဲ့သော ဥပါလိမထေရက သိမ်သမုတ်ခဲ့လေ၍ ဥပါလိသိမ်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ )

## တည်နေရာ 
ဥပါလိသိမ်သည် ပုဂံ - ညောင်ဦးကားလမ်းမ ဘေးတွင်ရှိသည်။ ပုဂံမှ ညောင်ဦးသို့ လာလျှင် ထီးလိုမင်းလို ဘုရားမရောက်ခင် ဝဲဘက်တွင်တည်ရှိပြီ၊ ညောင်ဦးမှ ပုဂံသို့လာ လျှင် ထီးလိုမင်းလို ဘုရားအလွန် ညာဘက် တွင်ရှိသည်။ သာသနိက အဆောက်အအုံအမှတ်မှာ ၂၁၂၁/၁၄၁၆ ဖြစ်သည်။

## ဗိသုကာ လက်ရာများ 
## ပုံသဏ္ဌာန် 
ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လေးထောင့် ရှည်လျားလျား ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အမိုးတွင် စိန်တန်းနှစ်ဆင့် သွယ်တန်းနေလျက် ထိုအလယ်တွင် စေတီငယ်တစ်ဆူဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေသည်။  ခန်းမအတွင်း အနောက်ဘက်ပိုင်း အစွန်၌ အုတ်ပုလ္လင်တံကဲနှင့် ဆင်းဆုတော်တစ်ဆူ စံပယ်တော်မူသည်။ ထိုအဆောက်အုံကို နှောင်းခေတ်များတွင် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့လေသည်။

## အတွင်းနံရံ 
အတွင်းခန်းမနံရံ၌ ပန်းချီဆေးရေးပုံများရှိသည်။ ပန်းချီဆေးရေးပုံများမှာ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ တောထွက်ခန်းနှင့် အခြားဗုဒ္ဒဝင်ဇာတ်လမ်းများ၊ လှပသော ကနုတ်ပန်း၊ ခြူးပန်း၊ ခြူးနွယ်များကို ရေးဆွဲထားသည်။ ဥပါလိသိမ် အတွင်းတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ဖြစ်သည့် နှစ်ကျိတ် ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ ဗုဒ္ဓ တောထွက်ခန်း၊ ဆံတော်ပယ်ခန်း စသည့် ဗုဒ္ဓဝင် ဇာတ်ကွက်များ၊ ကနုတ်ပန်း နှင့် ခြူးပန်း ခြူးနွယ်များ၊ နံရံအောက် ဘက်တန်း များတွင် မြတ်စွာဘုရား ဝါဆိုစဉ်များ ရှိသည်။

ဥပါလိသိမ် အပြင်ဘက်ရှိ ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂတေ ပန်းတော့ လက်ရာများကို လေ့လာနိုင် သည်။

(၈) ဇူလိုင် (၁၉၇၅) ငလျင်ဒဏ် ကြောင့် ဥပါလိသိမ် အမိုးအက်ကွဲကာ အတွင်းဘက်သို့ အိကျ ခဲ့သည့် အတွက် အတွင်း နံရံမှ ခရစ်(၁၈) ရာစု နံရံဆေးရေး ပန်းချီများနှင့် မင်စာများ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
သံလိုက်ရထား

**သံလိုက်ရထား** (Maglev trains) သည် ယနေ့ရထားများ၏ အနာဂတ်ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် တီထွင်ထားသော သံလိုက်ဓာတ်အားသုံး ရထားများပင်ဖြစ်သည်။ သံလိုက်ရထားများနှင့် ယနေ့ရထားများ ကွာခြားချက်မှာ သံလိုက်ရထားတွင် ကီးများ မပါရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ရထားတစီးလုံးကို သံလိုက်ဓာတ်အားဖြင့် သံလမ်းပေါ်သို့ မ,တင်ပေးပြီး သံလိုက်စက်ကွင်းအချင်းချင်း ပွတ်တိုက်စေကာ ရထားကို မောင်းနှင်ခြင်းဖြစ်သည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းများ၏ ပွတ်တိုက်မှုသည် အလွန်လျင်မြန်လှသောကြောင့် ရထားသည် လေထဲတွင် လွင့်နေသည်ဟုထင်ရအောင် မြန်ဆန်သောအရှိန်ဖြင့် ရွေ့လျားသွားလေသည်။ ရွေ့လျားနေစဉ်တွင်လည်း ယိမ်းခြင်း၊ ယိုင်ခြင်း၊ စောင်းခြင်း၊ ဆောင့်ခြင်းမရှိ၊ အလွန်ငြိမ်သည်ဟု သိရသည်။ ရထား၏အရှိန်မှာ တနာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၄၀ဝ (၂၄၈-မိုင်) နှုန်းထက် ပိုမြန်သည်။ ထိုရထားများကို ဂျပန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့က ဦးစွာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုရထားများထက် ပိုမိုမြန်ဆန်သည့် တနာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၈၀ဝ (၄၉၆-မိုင်) နှုန်းထက် ပိုသည့် ရထားများကို ထပ်မံတီထွင်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
မျက်ရွဲ

{{Infobox mineral|boxbgcolor=#91d1d1|absorption=|polish=|opticalprop=Uniaxial (-)|refractive=nω = 1.564–1.595 nε = 1.568–1.602|birefringence=δ = 0.0040–0.0070|dispersion=|pleochroism=Weak to distinct|fluorescence=None (some fracture filling materials used to improve emerald's clarity do fluoresce, but the stone itself does not). Morganite has weak violet fluorescence.|streak=White|mohs=7.5–8|gravity=Average 2.76|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Transparent to translucent|other=|luster=Vitreous to resinous|tenacity=Brittle|name=မျက်ရွဲ |molweight=537.50 g/mol|category=မြ-မျက်ရွဲ အုပ်စု(ခေါ်)ဘယ်ရယ် အုပ်စု|image=Beryl09.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=မျက်ရွဲကျောက်မျက်မျိုးကွဲများ (ဝဲ မှ ယာ): morganite, aquamarine နှင့် မြ|formula=|IMAsymbol=Brl|strunz=9.CJ.05|fracture=Conchoidal to irregular|system=Hexagonal|class=Dihexagonal dipyramidal (6/mmm) H-M symbol: (6/m 2/m 2/m)|symmetry=*P*6/mcc|unit cell=a = 9.21&nbsp;Å, c = 9.19&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;2|color=Green, blue, yellow, colorless, pink, black and others|habit=Prismatic to tabular crystals; radial, columnar; granular to compact massive|twinning=Rare|cleavage=Imperfect on  {0001}|references=}} 

**မျက်ရွဲ** (Beryl) သည် မြ-မျက်ရွဲ အုပ်စု(ခေါ်)ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင် တွင်းထွက်ဖြစ်သည်။ မြကဲ့သို့ပင် ဆဌဂုဏ်ပုံဆောင် စနစ်ဖြစ်ပြီး မာဆင့်မှာ ရ.၅ မှ ၈ အထိရှိသည်။ ရောင်လက်မှာ ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်၍ သိပ်သည်းဆမှာ ၂.၆၇ မှ ၂.၇၈ ထိရှိသည်။ 

## မျက်ရွဲ အမျိုးအစားများ 
* အရောင်မဲ့= ဂိုရှန်နိုက်( Goeshenite) 
* အစိမ်းရောင်= မြ (Emerald) (ခရိုမီယံ ဒြမ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။)
* အပြာဖျော့ရောင်=မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း (Aquarmarine) (သံဓာတ် အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။)
* အဝါရောင်= ဟီလီယိုဒေါ (Heliodor)
* ပန်းရောင်= မော်ဂန်နိုက် (Morganite)
* အနီရောင်= ဘိဇ်ဘိုက် (Bixbite) 

အထူးသဖြင့် ဈေးကွက်အတွင်းတွင် မြပြာ (ခေါ်) မျက်ရွဲပြာသည် ရောင်းတန်းဝင် ကျောက်မျက်ရတနာဖြစ်သည်။ အကောင်းဆုံးမှာ အပြာရင့်ရောင်ဖြစ်ပြီး အပြစ်အနာကင်းခြင်းနှင့် အောင်းဝင်များကင်းစင်ခြင်းတို့ပေါ် မူတည်၍ ဈေးကောင်းရတတ်သည်။ မီးဖုတ်၍ အပူပေးပြုပြင်ခြင်း အားဖြင့် အရောင်ကိုပိုမိုတောက်ပစေလာနိုင်သည်။

## ထွက်ရှိရာဒေသများ 
ကိုလံဘီယာနိုင်ငံသည် အကောင်းဆုံးသော မျက်ရွဲကျောက်များ ထွက်ရှိရာနိုင်ငံအဖြစ် ကျော်ကြားပြီး ဘရာဇီး ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ရုရှား ၊ အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ နှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင်လည်း မျက်ရွဲများထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
နေကြတ်ခြင်း နှင့် လကြတ်ခြင်း

ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် နေကို လှည့်ပတ်သည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးကို လက လှည့်ပတ်သည်။ လ၏အချင်းသည် နေအချင်း၏ ၄၀၀-ပုံ ၁-ပုံသာ ရှိသည်။ သို့သော် နေသည် လထက် အဆ ၄၀၀-မျှ ကမ္ဘာမြေပြင်မှ ပိုဝေးသောကြောင့် ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် နေနှင့်လတို့ကို တရွယ်တည်းလိုပင် မြင်ရသည်။

လနှင့်ကမ္ဘာတို့သည် အလင်းပိတ်ဝတ္ထုများဖြစ်သဖြင့် နေနှင့်ဝေးရာဘက်တွင် အရိပ်မှောင်နှင့် အရိပ်ပျော့များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုအရိပ်များကြောင့် နေ၊ ကမ္ဘာနှင့် လတို့ တတန်းတည်း ကျရောက်သည့်အခါတွင် နေကြတ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) လကြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

နေနှင့် ကမ္ဘာကြား တည့်တည့်သို့ လရောက်သည့်အခါ လသည် နေကို ဖုံးကွယ်သွားသည်။ ထိုအခါ လ၏အရိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်သို့ကျရောက်ခြင်းကြောင့် နေကြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အပြည့်နီးပါး နေကြတ်ခြင်းကို ၁၅၀၇-ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၁၀-ဇန်နဝါရီလအထိ ၂၄-ကြိမ်ခန့် မြင်တွေ့ခဲ့ရကြောင်း စာရင်းများအရ သိရသည်။

နေနှင့်လ ကြားတည့်တည့်သို့ ကမ္ဘာရောက်သည့်အခါ ကမ္ဘာ၏အရိပ်သည် လပေါ်တွင် ကျရောက်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်သည်ကို လကြတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ လကြတ်ခြင်းသည် လပြည့်နှင့် လပြည့်ကျော် တရက်နေ့များတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။  
## ကိုးကား
မြ-မျက်ရွဲ အုပ်စု(ခေါ်)ဘယ်ရယ် အုပ်စု

မြ-မျက်ရွဲ အုပ်စု(ခေါ်)ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင် တွင်းထွက်နှင့် ကျော်မျက်များဆိုသည်မှာ အခြေခံအားဖြင့် ဘယ်ရယ်လီယံ အလူမီနီယံ ဒြပ်ပေါင်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည့် တွင်းထွက်အုပ်စုတစ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ထို ဘယ်ရယ်လီယံ နှင့် အလူမီနီယံတို့ နှစ်ခု၏ ပါဝင်သော အချိုးအစားကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပေါင်းစပ်ပါဝင်လာသော အခြားဒြပ်စင်များကြောင့်သော်လည်းကောင်း ကွဲပြားခြားနားသည့် မျိုးစိတ်ကွဲများ ခြားနားသွားခြင်းဖြစ်သည်။ အရောင်ကွဲများစွာရှိပြီး အရောင်ပြောင်းတတ်သည့် ဂုဏ်သတ္တိကြောင့်လည်း ထင်ရှားရသည်။

## မျိုးကွဲများ 
အဓိကကျသော အုပ်စုဝင် နှစ်မျိုးမှာ -
# သုံးပန်လှကျောက်မျိုး (Chrysoberyl) နှင့်
# မျက်ရွဲ (Beryl) (မြအုပ်စု)

## သုံးပန်လှကျောက်မျိုး 
ထင်ရှားသည့် မျိုးစိတ်မှာ သုံးပန်လှကျောက်(Alexandrite) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နေ့ခင်း နေအလင်းရောင်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိကာ၊ တန်စတင်မီးရောင်အောက်တွင် အနီရောင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားတတ်သဖြင့် အထူးကျော်ဇောပါသည်။ ထို့အပြင် ပျားရည်ဝါရောင်မှ စိမ်းဝါရောင်ထိရှိပြီး ထင်ရှားသည့် ကြိုးပါရှိသည့် သုံးပန်လှအုပ်စုဝင် ဘယ်ရယ်မျိုးကို မြန်မာအခေါ် သီလဂုတ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုသို့ ကြိုးပါဝင်ရခြင်းမှာ ၎င်းသီလဂုတ်အတွင်းရှိ အစဉ်လိုက်အတန်းလိုက် တည်ရှိနေကြသည့် အောင်းဝင်ငယ်ကလေးများကြောင့် ဖြစ်သည်။

## မျက်ရွဲ (မြအုပ်စု) 
* အရောင်မဲ့= ဂိုရှန်နိုက်( Goeshenite) 
* အစိမ်းရောင်=မြ (Emerald) (ခရိုမီယံ ဒြမ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။)
* အပြာဖျော့ရောင်=မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း (Aquarmarine) (သံဓာတ် အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။)
* အဝါရောင်= ဟီလီယိုဒေါ (Heliodor)
* ပန်းရောင်= မော်ဂန်နိုက် (Morganite)
* အနီရောင်= ဘိဇ်ဘိုက် (Bixbite) တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ထွက်ရှိရာဒေသများ 
ပုံမှန် ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင်ကျော်များကို ဘရာဇီး ၊ သီရိလင်္ကာ ၊ နှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတို့မှ ထွက်ရှိပြီး ၊ ကြိုးပါသည့် ဘယ်ရယ်များကို သီရိလင်္ကာတစ်နိုင်ငံတည်းမှ အဓိကထွက်ပါသည်။ သုံးပန်လှကျောက် ကိုမူ ရုရှား၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့မှ ထွက်ရှိသည်။

## ကျမ်းကိုး
စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော်

ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်‎ ရာဟုထောင့်၌ရှိသော ခေါင်းလောင်းသည် စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းဟု အမည်တွင်သည်။ ယခုလက်ရှိအရ ရွှေတိဂုံရှိ ခေါင်းလောင်းများထဲတွင် စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းသည် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခေါင်းလောင်းဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်းစဉ်
ထိုခေါင်းလောင်းကြီးသည် မူလက ဆင်ဖြူရှင်မင်းလှူဒါန်းရန် သွန်းလုပ်သော ခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ တတိယမြောက်မင်းဖြစ်ပြီး အလောင်းဘုရား၏ ဒုတိယသားတော်လည်း ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်သည် ၁၁၃၆-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလတွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ထီးတစ်ခု တင်လှူခဲ့သည်။ ထိုစဉ် အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်လှူဒါန်းရန် ပန်းတဉ်းဝန် ပညာဒေဝကို တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ၁၇၇၈-ခုနှစ်၌ သွန်းလုပ်ခဲ့၏။ သွန်းလုပ်ဆဲ ၁၁၃၈-ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူရှင် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။

ဆင်ဖြူရှင်၏ အရိုက်အရာကို အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်သူ သားတော် စဉ့်ကူးမင်းက ဆက်ခံသည်။ စဉ့်ကူးမင်းသည် အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ဆက်လက်သွန်းလုပ်စေသည်။ ၁၁၄၀-ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးသည်။ စဉ့်ကူးမင်း ကြွမလာနိုင်၍ စဉ့်ကူးမင်းကိုယ်စား ပန်းတဉ်းဝန် ပညာဒေဝကပင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၀-ပြည့်နှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၁ -ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ရေစက်သွန်းချ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ အလွန်သာယာသော အသံမြည်သောကြောင့် "မဟာဂဏ္ဍ"ဟူ၍ ဘွဲ့အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဤခေါင်းလောင်းကြီး လှူဒါန်းပြီးနောက် သုံးနှစ်အကြာ စဉ့်ကူးမင်း နန်းကျခဲ့သည်။ 

## အချိုးအစား
စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်း၏ အလေးချိန်မှာ ၁၅၅၅၅ ပိဿာရှိသည်။ တန်ချိန်အားဖြင့် ၂၄-တန်ခန့်လေးသည်။ ပေါင်းကိုင်းမှ ခေါင်းလောင်းနှုတ်ခမ်းအထိ ၁၁-ပေခွဲရှည်သည်။ ကြေးသားအထူမှ တစ်ပေထုရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းနှုတ်ခမ်းဝ ၆-ပေနှင့် ၈-လက်မ ကျယ်လေသည်။
## အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်း
ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄-၂၆)တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်တို့သည် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို တက်ရောက်သိမ်းပိုက်မိကြသည်။ ထိုအခါ မိမိတို့နိုင်ငံသို့ စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းကြီးကို အောင်ပွဲရ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ယူဆောင်သွားရန် ဖြုတ်ယူကြသည်။ လူအင်အားများစွာဖြင့် ခက်ခက်ခဲခဲပင် ကုန်းတော်ပေါ်မှ မြစ်ဆိပ်သို့ ယူဆောင်ကြသည်။ ထို့နောက် မြစ်ဆိပ်မှ သင်္ဘောပေါ်သို့ တင်ကြသည်။ ထိုစဉ် တိမ်းချော်ကာ ခေါင်းလောင်းကြီးသည် လှိုင်မြစ်အတွင်းသို့ ကျသွားလေသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ ကျွမ်းကျင်သော အင်ဂျင်နီယာများ ဦးဆောင်ကာ အမျိုးမျိုးကြိုးစားဆယ်ယူကြသည်။ မရ။ နောက်ဆုံးတွင် လက်လျှော့လိုက်ကြသည်။ 

ဤတွင် မြန်မာများက အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်များအား ခေါင်းလောင်းကြီးကို မိမိတို့ ကြိုးစားဆယ်ယူမည်။ အကယ်၍ ဆယ်ယူရရှိပါက မိမိတို့ကို ပြန်ပေးမည်လော၊ ရွှေတိဂုံ ရင်ပြင်တော်ပေါ်ရှိ မူလနေရာတွင် ပြန်ထားခွင့် ပြုမည်လော ဟူ၍ ဆိုလာကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က မိမိတို့ ဆယ်မရနိုင်သည်ကို မြန်မာတို့ ဆယ်ရနိုင်မည်လော၊ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ဆယ်မရနိုင်ဟူ၍ တွက်ဆကာ အကြည်အသာပင် ခွင့်ပြုလိုက်သည်။ 

၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်လည်ဆယ်ယူထားရသော ခေါင်းလောင်းကြီးဖြစ်ပေသည်။
## ရည်ညွှန်းကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
တပယ်မင်းသား

တပယ်မင်းသားသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် ရှိသော မင်းသားဖြစ်သည်။ တပယ်မင်းသားသည် မင်းသားအစစ် မဟုတ်ပေ။ သူ့မိခင် အလ္လကပ္ပမြို့စားသည် မင်းတုန်းမင်း၏ မိထွေးဖြစ်သော်လည်း တပယ်မင်းသားသည် လေးဗိုလ် ဦးဆိုင် နှင့် အလ္လကပ္ပမြို့စားတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သော သားသာဖြစ်သည်။ သူတို့တတွေမှာ မင်းသွေးမပါ။ ဤတွင် မင်းတုန်းမင်းက မိထွေးတော် အလ္လကပ္ပမြို့စား ကိုလည်း အရေးတယူလုပ်ပြီး သူ့သားကိုလည်း ချီးမြှောက်ထားလေသောကြောင့်မင်းသား ဖြစ်နေရသည်။ 

တပယ်မင်းသားသည် တေးကဗျာ ဝါသနာပါ၍ အတီးအမှုတ် တတ်လေသည်။ သီချင်းကြီး သီချင်းခန့်လည်း စုဆောင်းတတ်သည်ဟု ပညာရှိ ရွှေပြည် ဦးဘတင်၏ အမှတ်အသားရှိသည်။ စကားချပ်ရသော် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အိမ်ရှေ့မင်းသားနှင့် အဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် ရောက်ခဲ့ဘူးလေသည်။ မန္တလေးသို့ သင်္ဘောဖြင့်ထိုအဖွဲ့ရောက်ရှိလာသည့် အချိန်၌ကား အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအား မြန်မာတစ်ယောက်က တပယ်မင်းသားပိုင် စောင်းဟူ၍ ရှေးဟောင်း စောင်းတူရိယာ တစ်ခုကို ရောင်းချခဲ့ဘူးလေသည်။ ထိုတပယ် မင်းသားသည် ကဗျာစာဆိုများကိုလည်း တေးကဗျာ ရေးခိုင်းတတ်သော အလေ့ရှိ၏။ 

တစ်နေ့၌ တပယ်မင်းသားသည် တေးကဗျာ ရေးခိုင်းရန်အတွက် လူပျိုတော်တစ်ဦးကို စေလွှတ်၍ စလေဦးပုညအား အခေါ်ခိုင်းလေသည်။ ဦးပုညမှာလည်း အခြားမင်းသားတွေက တေးကဗျာ ရေးခိုင်းထားသဖြင့် မအားရပဲ ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် သူအလုပ်ပြီးမှ လာနိုင်မည့် အကြောင်းကို ပြန်လျှောက် ခိုင်း လေသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တပယ်မင်းသားက အခေါ်ခိုင်းပြန်၏။ အလုပ်မအားရသော ဦးပုညလည်း စိတ်မရှည်တော့ဘဲ " မင်းသား အစစ်တွေခိုင်းတာကို ရေးနေရတယ်။ ယမနေမင်းသားက ခေါ်တာကို မလာနိုင်အားသေးဘူး။ သည်က ပြီးမှ လာနိုင်ပါမယ့် အကြောင်းကို လျှောက်ထားလိုက်ပါ" ဟု မချေမငံ ပြန်ပြောခဲ့လေသည်။ 

ဤကား တပယ်မင်းသား သိက္ခာကျစရာ စကားပါပေ။ ရုပ်သေး(မင်းသား) ရုပ်ကို ယမနေသား နှင့် ထုလုပ်မြဲဖြစ်၏။ ယမနေသား မင်းသားရုပ်နှင့် တပယ်မင်းသားကို ခိုင်းနှိုင်းခြင်းမှာ တပယ်မင်းသားသည် မင်းသား အစစ်မဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက် လေသည်။ သူတပါး အရှိန်ဩဇာ၊ သူတပါးအမိန့်ဖြင့် မင်းသားအရာ ရနေသော တပယ်မင်းသားသည် ဦးပုည၏ စကားကို မခံနိုင်ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် အမျက်ထား၍ အခွင့်ကြုံကြိုက်သည့် အခါ ဦးသာအိုးမှ တဆင့် ကွပ်မျက်စေခဲ့ လေသည် ဖြစ်၏။

## တပယ် ခင်ဥ 
တပယ်မင်းသား၏ ကိုယ်လုပ်တော်တဦး ဖြစ်သည်။ သဘဝင်ဝန် ကွမ်းအိုးထိန်းထံမှ ဂီတပညာ သင်သည်။ ပတ်ပျိုးအဆိုကောင်းပြီး သီချင်းကြီး အများဆုံးရသူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူသည့်နောက် သီပေါစော်ဘွား ဆာစောချယ်ထံ ခိုလှုံရင်း ဒေါ်စောမြအေးကြည်၏ ဆရာဖြစ်လာသည်။

## တပယ် ခင်သစ် 
တပယ်မင်းသား၏ ကိုယ်လုပ်တော်များအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နန်းတွင်းအနုပညာရှင်များအနက် တစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး အနောက်ဆောင်ရှိ နန်းတွင်းဇာတ်များ၌ မင်းသားအဖြစ် ကလေ့ရှိသည်။ အဆိုအရာ၌လည်း နိုင်နင်းသည်။ ခင်ဥနည်းတူ သီပေါစော်ဘွားရိပ် ခိုကာ ဒေါ်စောမြအေးကြည်၏ ဆရာဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင် မင်းဆက်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဥဿဖယား

**ဥဿဖယား** (ခေါ်) **ထပ်တရာ**သည် မြန်မာတို့အတွက် နဝရတ်ကိုးပါး စာရင်းဝင်ကျောက်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဖလူအို ဆီလီကိတ်ဖြစ်ပြီး အလူမီနီယံ ဓာတ်စင်ရောနှောပါဝင်သည်။ Al2 (SiO4)(F,OH) ။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ရွမ်းဘတ်စနစ်ဖြစ်ပြီး မာဆင့် ၈ ရှိသည်။ ရောင်လက်မှာ ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်၍ သိပ်သည်းဆ ၃.၅၃ မှ ၃.၅၆ ထိရှိသည်။ အရောင်ကွဲမြောက်မြားစွာရှိတတ်သည်။ 

## ဂုဏ်သတ္တိများ 
ကျောက်မျက်အရောင်းအဝယ်လောကတွင် ညိုဝါရောင် ဥဿဖယားသည် လူကြိုက်များသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အချို့သော အရောင်မဲ့ နှင့် အပြာနုရောင် ဥဿဖယားများကို ရောင်ခြည်ဖြင့်ပြုပြင်ခြင်း ဖြင့် ဥဿဖယားပြာကို ရရှိနိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပြုပြင်ထားသည့် ဥဿဖယားများကို သာမန်ကျောက်မျက်စစ်ကိရိယာများဖြင့် စစ်ဆေးရုံမျှဖြင့် မူလအရောင်ကို မသိနိုင်ပေ။ 

ဥဿဖယားသည် အလွန်ပေါများစွာတွေ့ရှိရသည့် ကျောက်မျိုးဖြစ်ပြီး သန့်စင်၍ အရွယ်အစားအထူးကြီးမားသော ဥဿဖယားများကိုလည်း တွေ့ရတတ်သည်။ ပေါ့ဆစွာကိုင်တွယ်ပါက အလွယ်တကူကွဲအက်သွားနိုင်သည့်အတွက် သတိထားကိုင်တွယ်ရလေ့ရှိသည်။ 

## ထွက်ရှိရာဒေသ 
အဓိကအားဖြင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ဥဿဖယားများကို ဦးဆောင်ထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ဩစတြေးလျ ၊ မက္ကဆီကို ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် မြန်မာ နိုင်ငံတို့တွင်လည်း အတော်အတန်ထွက်ရှိသည်။ 

## ကျမ်းကိုး
သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်းတော်

ရွှေတိဂုံ စေတီတော်‎ တနင်္ဂနွေထောင့်ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်ပြီး သာယာဝတီမင်းခေါင်းလောင်းကြီးဟု အမည်ရသည်။ ၁၈၄၁-ခုနှစ်တွင် သွန်းလုပ်သည်။ အလေးချိန်ပိဿာ ၂၆၀၀ဝ ရှိပြီး တန်ချိန် ၄၂-တန်လေး၏။ ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အထက်ချိတ် နေရာတွင် မနုသီဟရုပ်များဖြင့် ပုံဖော်ထား၏။

ထိုခေါင်းလောင်းကြီး၏ အတိုင်းအတာမှာ ၇ ပေ အမြင့်ရှိသည်။ အဝအကျယ်မှာ (၆)ပေ၊ ၈ လက်မ နှုတ်ခမ်းသား တစ်ပေထုရှိလေသည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ
ဝိန်း ရွန်နီ

**ဝိန်းမာ့ခ်ရွန်နီ** (၁၉၈၅ အောက်တိုဘာ ၂၄ မွေး) သည် အင်္ဂလိပ် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပရီးမီးယားလိဂ် ကလပ်အသင်း မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် နှင့် အင်္ဂလန် ဘောလုံးအသင်းတို့တွင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူးနှင့် အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် ကစားသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ကစားသမားသက်တမ်းတစ်လျောက် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူးအဖြစ် အများဆုံးကစားခဲ့ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ကွင်းလယ်တိုက်စစ်နေရာတွင်လည်း ကစားရသည်။

အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် အဲဗာတန် လူငယ်အသင်းသို့ ရောက်ရှိပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ကစားပွဲတစ်ခုတွင် ပွဲထွက်ကစားခဲ့သည်။ အဲဗာတန်အသင်းတွင် ၂ ရာသီ ကစားခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် အသင်းသို့ ပေါင် ၂၅.၆ သန်းဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရွန်နီသည် ယူနိုက်တက်အသင်းနှင့် ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၅ကြိမ်၊ ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား ၁ ကြိမ်၊ ဖီဖာကမ္ဘာ့ကလပ်ဖလား ၁ကြိမ်၊ လိဂ်ဖလား ၂ကြိမ် ရရှိထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ယူနိုက်တက်အသင်းအတွက် သူ၏ ဂိုး ၂၀၀ မြောက်ကို သွင်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ၂၂၄ ဂိုးအထိ သွင်းယူထားနိုင်ပြီး ယူနိုက်တက်အသင်း၏ တတိယမြောက် ဂိုးအများဆုံးသွင်းသူနေရာတွင် ရပ်တည်နေသည်။

သူသည် လူကြီးအသင်းတွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ စ၍ နိုင်ငံတကာအဆင့်၌ စတင် ကစားခဲ့သည်။ သူသည် ယူအီးအက်ဖ်အေ ယူရို ၂၀၀၄ တွင် ကစားခဲ့ပြီး ၄ ဂိုးမျှ သွင်းခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲ၏ အသက်အငယ်ဆုံး ဂိုးသွင်းသူလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အင်္ဂလန်ဘောလုံးအသင်း အတွက် မကြာခဏ ရွေးချယ်ခံရလေ့ ရှိပြီ: ၂၀၀၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပါဝင် ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ရွန်နီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ဘောလုံးသမား ဆုကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ မတ်လတွင် သူသည် နိုင်ငံတကာဖလား ၇၀ ခု ကို ရရှိခဲ့ဖူးပြီး နိုင်ငံတကာ ပြိုင်ပွဲများတွင် ဂိုးပေါင်း ၂၆ ဂိုးမျှ သွင်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင်ကစားသမားဘဝမှ အနားယူပြီးနောက် အင်္ဂလန်ချန်ပီယံရှစ်ကလပ် ဒါဘီကောင်တီ အသင်း၏နည်းပြအဖြစ်တာဝန်ယူ ကိုင်တွယ်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*Official Website
*Wayne Rooney profile ManUtd.com
အ.ထ.က(၂)ကမာရွတ်

**အမှတ်(၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ကမာရွတ်** သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ကမာရွတ်မြို့နယ် အင်းလျားလမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ St. August Church ပိုင်ဆိုင်သောမြေပေါ်‌တွင် ဆောက်လုပ်ထားသောကြောင့် စိန့်ဩဂတ်စတင်း (St. Augustine's School) ကျောင်းဟူ၍ နာမည်တွင်ခဲ့သည်။ သူငယ်တန်းမှ ဒွါဒသမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားနိုင်သည်။

## ကျောင်းအဆောက်အဦးများ 
**သဇင်ဆောင်**

* ပထမထပ် - စာသင်ခန်း ၆ ခန်း၊ အိမ်သာ၊ လှေခါး ၂

* မြေညီထပ် - ကျောင်းအုပ်ရုံးခန်း၊ အစည်းအဝေးခန်း၊ ဝန်ထမ်းများစတိုခန်း၊ စာရေးရုံးခန်း၊ စတိုခန်း ၂ ခန်း၊ အိမ်သာ၊ လှေခါး ၂

**ပိတောက်ဆောင်**

* တတိယထပ် - အိမ်သာ၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* ဒုတိယထပ်ထပ် - အိမ်သာ၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* ပထမထပ် - အိမ်သာ၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* မြေညီထပ် - အိမ်သာ၊ ကျောင်းဆေးပေးခန်း၊ စာသင်ခန်း၊ ‌ကင်းထောက်ခန်း၊ လှေခါး

**ချယ်ရီဆောင်**

* တတိယထပ် - စာသင်ခန်း ၁ခန်း၊ ဆရာမများနားနေခန်း

* ဒုတိယထပ် - စာသင်ခန်း ၁ခန်း၊ ဆရာမများနားနေခန်း

* ပထမထပ် - စာသင်ခန်း ၁ခန်း၊ ဆရာမများနားနေခန်း

* မြေညီထပ် - မုန့်ဈေးတန်း

**နှင်းဆီဆောင်** (အလျား ၁၁၀ပေ၊ အနံ ၃၀ပေ၊ အမြင့် ၄၀ပေ)

* တတိယထပ် - စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* ဒုတိယထပ် - စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* ပထမထပ် - စာသင်ခန်း ၃ခန်း၊ လှေခါး

* မြေညီထပ် - နှင်းဆီခန်းမ

**ကံ့ကော်ဆောင်**(အလျား ၁၁၅ပေ၊ အနံ ၃၀ပေ၊ အမြင့် ၄၀ပေ)

* တတိယထပ် - အိမ်သာ၊ လှေခါး၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း

* ဒုတိယထပ် - အိမ်သာ၊ လှေခါး၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း

* ပထမထပ် - အိမ်သာ၊ လှေခါး၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း

* မြေညီထပ် - အိမ်သာ၊ လှေခါး၊ စာသင်ခန်း ၃ခန်း

**သရဖီဆောင်**

* ခေါင်မိုးထပ် - အားကစားကွင်း

* ပဉ္စမထပ် - ဘုရားခန်း၊ ကျောင်းကျန်းမာရေးခန်း၊ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်

* စတုတ္ထထပ် - ပန်းချီခန်း၊ ဂီတခန်း၊ အိမ်တွင်းမှုခန်း

* တတိယထပ် - ဓာတုဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ ရူပဗေဒလက်တွေ့ခန်း၊ ဇီဝဗေဒလက်တွေ့ခန်း

* ဒုတိယထပ် - ဘာသာစကားခန်း၊ ကွန်ပျူတာခန်း

* ပထမထပ် - ရုံးခန်း၊ ပြိုင်ပွဲလေ့ကျင့်ခန်း

* မြေညီထပ် - သရဖီခန်းမ၊ 

ယခင်က တေဇခန်းမဟူ၍ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရာ ထိုတေဇခန်းမ၏ နေရာတွင် သရဖီခန်းမကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## ကျောင်းအုပ်ဆရာ၊ ဆရာမကြီးများ 
## ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများ 
### နိုင်ငံ​ရေးသမားများ 
*​​ဒေါ်စုစုလွင် 
*​​ကျော်မင်းယု (ခေါ် ) ဂျင်မီ

### အဆိုတော်များ 
* စိုးလွင်လွင်
* ခိုင်ထူး
* စည်သူလွင်
* မျိုးမျိုး
* ဖြိုးကြီး
* နန်းနောင့်နောင့်
* ငယ်ဆူး
* ရွှေထူး
* အေးမြဖြူ
* ဝိုင်းလမင်းအောင်
* ​မေ့ချစ်သက်
* John Derek

### ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်များ 
* ကြည်လဲ့လဲ့ဦး
* ဖွေးဖွေး
* ဝတ်မှုန်ရွှေရည်
*မြနှင်းရည်လွင် 
*နန်းမွေစံ 
*အောင်ရဲလင်း

### အတတ်ပညာရှင်များ 
* ညီညီမောင် စမ်းချောင်း

## ကိုးကား
ဂေါ့သာ့လိုဏ်ခေါင်း

**ဂေါ့သာ့လိုဏ်ခေါင်း** (Gotthard Base Tunnel, GBT) သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အယ်လ်ပ် တောင်တန်းကို ဖြတ်ဖောက်ထားသော မြန်နှုန်းမြင့်ရထားသွား လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းအရှည် ၅၇ ကီလိုမီတာ (၃၅.၄ မိုင်)၊ လိုဏ်ခေါင်းအားလုံး စုစုပေါင်း အရှည်မှာ  ၁၅၁.၈၄ ကီလိုမီတာ (၉၄.၃ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ စဲအိကန် လိုဏ်ခေါင်းကို ကျော်လွန်ကာ လက်ရှိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံး လိုဏ်ခေါင်းဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
အဘူစင်ဘယ်

**အဘူဆင်းမ်ဘဲလ် ဘုရားကျောင်းတော်များ** သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း နျူဘီယာရှိ ဆူဒန်နိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် နီးစပ်သော အဘူဆင်းမ်ဘဲလ်ရွာတွင် တည်ရှိသော ဧရာမ ကျောက်တုံး ဘုရားကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ နပ်ဆာကန်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ အက်ဆဝမ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၃၀ ကီလိုမီတာ အကွာ (ကားလမ်းဖြင့် ၃၀၀ ကီလိုမီတာ) တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုအဆောက်အဦးများသည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သော "နျူဘီယမ် အမှတ်တရ အဆောက်အဦးများ" ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ပြီး အဘူဆင်းဘဲလ်မှ အက်ဆဝမ်မြို့ အနီးရှိ ဖီလေး အထိ တည်ရှိသည်။ ထိုဘုရားကျောင်းတော် အမြွှာ အဆောက်အဦး နှစ်ခုမှာ မူလပထမက တောင်နံရံကို ထွင်းထု ဆောက်လုပ်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ၁၉ ခုမြောက် မင်းဆက်၏ ဖာရိုဘုရင် ရမ်ဆီ ၃ ၏ လက်ထက် ဘီစီ ၁၃ ရာစု တွင် တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကာဒက်ရှ်စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်ခြင်းကို အောင်ပွဲခံဆင်နွှဲသည့် အနေနှင့် ဖာရိုဘုရင်မှ ၎င်းနှင့် ၎င်း၏ မိဘုရား နက်ဖာတာရီ တို့ အတွက် ရေရှည် ကျန်ရစ်စေမည့် အမှတ်တရ အဆောက်အဦး အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကျောက်သားကို ထွင်းထုထားသည့် လက်ရာမှာ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။

သဲကျောက်များကို ကြီးမားသော အတုံးကြီးများဖြစ်အောင် ဖြတ်တောက်ပြီး မြင့်မားသောဘုရားကျောင်း ကြီးများအဖြစ် တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အနက် ကျောင်းဆောင်ကြီးတခုမှာ ၁၈၀-ပေခန့် ကျယ်ဝန်းပြီး အတွင်းပိုင်းတွင် အခန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။ အဆောက်အအုံ၏ မျက်နှာစာတွင် ၆၅-ပေခန့်အမြင့်ရှိသော ရှေးဟောင်းအီဂျစ်စစ်သည်တဦး ထိုင်နေဟန်ပုံ ရုပ်တု၄-ခုကို ထုလုပ်ထားသည်။ ထိုရုပ်တုကြီးများအပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းဂရိကြေးစား စစ်သည်ရုပ်တုပုံများကို ထုလုပ်ပြီး ကမ္ပည်းထိုးထားသည်။

၁၉၆၀-ခန့်တွင် နိုင်းမြစ်ကိုပိတ်၍ ရေကာတာ ပြုလုပ်လိုက်သဖြင့် ထိုရုပ်တုကြီးများတည်ရှိရာ နက်ဆာရေကန်၏ ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာသည်။ ရုပ်တုကြီးများ ရေလွှမ်းမိုးမှုဘေးကို ရင်ဆိုင်လာရသည်။ ထို့ကြောင့် ပိုမိုမြင့်မားသော ရေလွတ်ရာအရပ်သို့ ရုပ်တုကြီးများကို ဖြတ်တောက် သယ်ဆောင်ပြီး ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းထားရသည်ဟု သိရှိရသည်။
စလေငခွေး

စလေငခွေး ပုဂံမင်းဆက် (၃၅) ဆက်မြောက် တန်နက်မင်း ထီးနန်းစိုးစံချိန် ၂၈ နှစ် ရှိသောအခါတွင် မြင်းခံငခွေး ခေါ် စလေငခွေး က တန်နက်မင်း ကို မြင်းချေးကန်သို့ တွန်းချလုပ်ကြံပြီး နန်းတက်ခဲ့သည်။ 

* (သာမန်လှေထိုးသား ငခွေး၏ ထိုးဝါးတွင် မနောလင်ပန်း(ရွှေလင်ပန်း)များ ငြိတွယ်ပါလာဖူးသည်ဆိုသည်။ ငါ၏ဘုန်းကံ အမှန်ကောင်းမွန်နေပါက ဤမျှဖြင့် မတင်းတိမ်နိုင်ဟု တွေးမိကာ ရေ၌ပြန်လည် စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။) 

စလေငခွေးသည် မင်းဖြစ်သောအခါ သူမုန်းသောလူများကို ရေကန်ထဲသို့ချ၍ ဆင်ပေါ်မှနေပြီး လှံနှင့်ထိုးသတ်သည်။ သတ်ဖန်များလျှင် ပြည်သူလူထုက မခံနိုင်၍ စလေငခွေးမင်းအား ဆင်နှင့်တကွ ရွှံ့နွံဗွက်အိုင်ထဲသို့ ပို့၍ ရွှံ့လုံးများ၊ ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်ပေါက်၍ အသက်ကုန်စေသည်။ 

စလေငခွေးမင်း ကံကုန်သောအခါ သူ၏ သားတော် သိန်းခိုမင်း ထီးနန်းဆက်ခံသည်။ 

## ကိုးကား 
* မှတ်ချက်။ ။ သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။
သိန်းခို

=သိန်းခိုမင်း သက္ကရာဇ် ၂၆၃ မှ ၂၇၉-ခုနှစ်=
သိန်းခိုမင်းသည် ပုဂံမင်းဆက် မြင်းခံငခွေး ခေါ် စလေငခွေး၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ စလေငခွေး လွန်လေသော် သားတော် သိန်းခိုမင်း ဆက်ခံသည်။ သိန်းခိုမင်း ထီးနန်းစိုးစံချိန် ၁၆-နှစ်ရှိချိန်တွင် တောကစားရာသွားရာတွင် ထမင်းမွတ်၍ သခွားသီးများကို ဆွတ်ခူး စားသောက်လျှင် တောင်သူကြီး တူးရွင်းဖြင့် ရိုက်သတ်၍ ကံတော်ကုန်လေသည်။ 

သိန်းခိုမင်း ကံကုန်သောအခါ တောင်သူကြီးအား မူးမတ်များက နန်းတင်လေသောအခါ တောင်သူကြီးမင်းဟု တွင်လေသည်။ 

## ကိုးကား 
* မှတ်ချက်။ ။သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။
စုက္ကတေး

စုက္ကတေးမင်းသည် အမှန်တကယ်မှာ တောင်သူကြီးမင်းနှင့် အလယ်ပြင်သည် မိဖုရားကြီးမှ ပဋိသန္ဓေဖြစ်လေသည်။ ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူမင်း နန်းတက်ပြီးနောက်တွင် တောင်သူကြီးမင်း တင်မြှောက်ခဲ့သော မိဖုရား ၃ပါး ကိုပင် မိဖုရားဆက် တင်မြောက်ခဲ့သည်။ စုက္ကတေးသည် ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူမင်းနှင့် အလယ်ပြင် မိဖုရားမှ မွေးဖွားသော သားတော်ဖြစ်လေသည်။ ကျဉ်စိုးမင်းသားကို ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူမင်းကြီး၏ တောင်ပြင်သည် မိဖုရားကြီးမှ ဖွားမြင်သည်။ စုက္ကတေးထက် ကျဉ်စိုးမင်းသားက ၆-လကြီးသည်။ စုက္ကတေးက ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ပါးရည်နတ်ရည်ရှိသည်။ ကျဉ်စိုးမင်းသားသည် မိဖုရားကြီးမှ မွေးဖွားသောကြောင့် အရေးပါလှသည်။ ထို့ကြောင့် စုက္ကတေးသည် ကျဉ်စိုးမင်းသားထံ အမြဲချည်းကပ်သည်။ 

စုက္ကတေးမင်းသား၏ အကြံနှင့် ကျဉ်စိုးမင်းသားတို့ ပူးပေါင်းကာ ကျောင်းဆောင်တစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီး ကျောင်းတော် ရေစက်ချအလှူ၌ သာဓုခေါ်ပေးရန် မင်းကြီးကို ဖိတ်ကြားရာ ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူမင်းလည်း ကြွရောက်လေသည်။ ကျောင်းရောက်လျှင် သီတင်းသုံးမည့်  ပုဂ္ဂိုလ် မတွေ့သဖြင့်မေးရာ မင်းကြီးပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နန်းချလိုက်လေသည်။
စုက္ကတေးမင်းသားသည် နောင်တော် ကျဉ်စိုးမင်းသားကို နန်းတင်လေသည်။ ကျဉ်စိုးမင်းသား ၆-နှစ်မျှ ထီးနန်းစိုးစံပြီးနောက် နတ်ရွာစံသောအခါ ညီတော် စုက္ကတေးနန်းတက်လာသည်။ 

စုက္ကတေးမင်းနှင့် အဖေတူ အမေကွဲ ဖြစ်သော အနော်ရထာ၏ မယ်တော်ကို မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က စုက္ကတေးမင်းက အနော်ရထာအား ပြောခဲ့သည့် "ညီသားနောင်မယ်"ဆိုသည့် စကားရပ်မှာ သမိုင်းတွင်ခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာသည် စုက္ကတေးမင်းအား မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ နန်းတော်မှထွက်ပြီး စစ်တိုက်ရန် လူသူစုဆောင်းခဲ့သည်။ ပုဂံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ချီတက်လာပြီးနောက် စစ်ဖြစ်လျှင် လူအများအပြား သေကျေပျက်စီးမည် ကို မလိုလားသဖြင့် နောင်တော် စုက္ကတေးမင်း နှင့် မြင်းကပါအရပ်တွင် တစ်ဦးချင်းစီးချင်းထိုးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အနော်ရထာ အနိုင်ရရှိပြီး စုက္ကတေးမင်း နတ်ရွာစံတော်မူသည်။ 

## ကိုးကား 
* မှတ်ချက်။။ သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။
ဇေယျသိင်္ခ

သက္ကရာဇ် ၅၅၉ (အေဒီ ၁၁၉၇) တွင် နရပတိစည်သူသားတော်ဖြစ်သော **ဇေယျသိင်္ခ** ခေါ် နန်းတောင်းများမင်း နန်းတက်တော်မူလေသည်။ (ရာဇဝင် တချို့တွင် မင်းသားသည် ငယ်စဉ်က နားတောင်းကို စိန် စသော ရတနာမျိုးစုံဖြင့် အများအပြား ဝတ်ဆင်သောကြောင့် **နန်းတောင်းများမင်း** ဟု ခေါ်ဆိုကြသည် ဟု မှတ်ကြကုန်လေသည်။) 
ဇေယျသိင်္ခမင်းကို **ထီးလိုမင်းလို** ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။  
## ရာဇဝင်လာ
နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် မင်းကြီးသည် လက်ညှိုးတွင် ခူနာပေါက်ရာ မအိပ်နိုင်သဖြင့် မိဖုရားငယ်တစ်ပါးက ငုံထားပေးမှ သက်သာ၍ အိပ်ရ၏။ တစ်ညတွင် ငုံထားစဉ် ပြည်ပေါက်ရာ ဘုရင်နိုးမည်စိုး၍ မိဖုရားငယ်က မြိုချလိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်က ကျေးဇူးတင်သဖြင့် ဆုတောင်းစေရာ သားတော် ဇေယျသိင်္ခကို နန်းမွေပေးပါဟု တောင်း၏။ 

နရပတိစည်သူလည်း ကတိအတိုင်း အထွေးဆုံး သားငယ်ကို အိမ်ရှေ့အရာ ပေးခဲ့သည်။ နတ်ရွာစံခါနီးအချိန်တွင် သားတော်ကြီးများနှင့် ပြည်သူများ စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိစေရန် သားတော်ငါးပါး၏ အလယ်တွင် ထီးဖြူတော် စိုက်၍ *မင်းဖြစ်ထိုက်သူဘက်သို့ ထီးဖြူလဲစေသတည်း* ဟု အဓိဋ္ဌာန်ရာ သုံးကြိမ်စလုံး ထီးဖြူသည် ဇေယျသိင်္ခ ဘက်သို့သာ ယိုင်လေသည်။ ထို ဇေယျသိင်္ခ မင်းသားအား နောင်တော်ကြီး လေးပါးစလုံးကလည်း ကြည်ဖြူ၏။ ပြည်သူအများကလည်း နှစ်သက်၏။ ထို့ကြောင့် ဇေယျသိင်္ခအား ထီးလို မင်းလိုမင်း ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။

ထို ထီးဖြူ စိုက်၍ အဓိဋ္ဌာန်သော နေရာကို စေတီတည်ရာ ထီးလိုမင်းလိုစေတီဟူ၍ အမည်တွင်လေ၏။

ဇေယျသိင်္ခမင်းကြီးသည် မင်းဖြစ်လျှင် ဖခမည်းတော် မှာကြားသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်တော်မူလေသည်။ နောင်တော်တို့ကိုလည်း နေ့တိုင်း သွား၍ တိုင်းရေး၊ ပြည်ရေး တို့ကို တိုင်ပင်လေသည်။ ထိုမျှမက မင်းကျင့်တရား နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ပြည်သူတို့ ချစ်ကြလေကုန်သည်။ ဇေယျသိင်္ခကား အဆင်းလည်း လှသည်။ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာနှင့်လည်း ပြည်စုံလေသည်။ မင်းကြီးသည် တစ်ရံရောအခါ ဥရုံမြို့သို့ ရတနာရွှေဖောင်နှင့် စုန်တော်မူရာတွင် မိဖုရားအိမ်တော်သည် သားတော်ကို မွေးလေသည်။ သို့သော် နေပြည်တော်သို့ ပြန်တော်မူရာ လမ်းတွင်ပင် သားတော် ကြမ္မာကုန်လေသည်။ မယ်တော် မိဖုရား နှင့် မင်းကြီးကား ကြေကွဲတော်မူ၍ စားတော်မခေါ်ပဲ ရှိနေလေသည်။

ထိုအခါ မိဖုရားများဖြစ်ကြသော အလယ်ပြင်သည်၊ မြောက်ပြင်သည်၊ နှစ်ပါးလည်း ပညာရှိအမတ် သိဒ္ဓိကာ နှင့်၊ ကြံသိုင်းတို့ကို ခေါ်ယူပြီး မင်းကြီးကို နှလုံးတော်ဖြေအောင် ပြုလော ဟု တိုက်တွန်းလေသည်။ အမတ်ကြီး နှစ်ပါးလည်း မင်းကြီးသို့ ကပ်ပြီး * အရှင်မင်းကြီး သံသရာတွင် ကျင်လည်သော သတ္တဝါ အပေါင်းတို့သည် အနိစ္စတရားမှ မကင်း၊ နိဗ္ဗာန်သာ အမြဲရှိသည်၊ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရ တရားသဘောတို့သည် အနိစ္စာဝတ၊ အမြဲမရှိပါ၊ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊ ဖြစ်၍ပျက်တတ်သော သဘောလည်း ရှိကုန်၏၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ဖြစ်ပြီး၍။ နိရုဇ္စုန္တိ ချုပ်တတ်သောသဘော ရှိ၏၊ တေသံ ထိုသို့ ဖြစ်တတ်၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရား ၂ ပါးတို့၏။  ဝူပသမော၊ ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် သာလျှင် စင်စစ်အားဖြင့် ချမ်းသာစွဖြစ်လေသည်။ ဟု ရှင်တော် မြတ်စွာ ဟောခဲ့လေသည် မင်းကြီးလည်း ရွှေနှလုံးတော်ထားတော်မူသင့်သည်* ဟု လျှောက်ကြလေသည်။ မင်းကြီးလည်း *အမတ်တို့ ဖြစ်တတ်၊ပျက်တတ်သော တရားကို သိတော်သော် ယခုမူကား ငါမသိနိုင်* ဟူ၍ ရှိက်တငင်ရှိတော်မူလေသည်။

မင်းကြီးလည်း အမတ်တို့ တရားပြသလျှောက်တင်မူကြောင့် စိတ်ပြန်လည်လာပြီး သံသရာအတွက် စေတနာ ဟူသော ကောင်းမူတော်ကို တည်လေသည်။ ခမည်းတော် မပြီးသော ဂေါဓပလ္လင် (ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား)ကိုလည်း ပြီးအောင် တည်တော်မူလေသည်။ မင်းကြီးကား ဒါန၊ သီလ မင်းကျင့်တရား ဆယ်ပါး နှင့် ပြည်စုံသော်လည်း သက်တော် ၄၂ တွင် ရောဂါ ဖြင့် နတ်ရွာစံလေသည်။

## တည်ခဲ့သောစေတီ ဘုရားများ 
# ထီးလိုမင်းလိုဘုရား
# ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား

* မှတ်ချက်။ ။ သက္ကရာဇ်များကို ဦးကုလားရေးသော **ရာဇဝင်ချုပ်**စာအုပ်မှ အမှန်ယူ ရေးသားပါသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၁၇၅ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၂၃၅ ကွယ်လွန်သူများ
လာ လီဂါ

**လာ လီဂါ**သည် စပိန်ပြည်တွင်း အမျိုးသားကလပ်အသင်းများ၏ အဆင့်မြင့်ဆုံး ပရောဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ရီးယဲလ် မဒရစ်၊ ဘာစီလိုနာ၊ ဒီပေါ့တီဗို၊ ဆာဗီးလား စသော နာမည်ကျော် စပိန်အသင်းများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကစားသော လိဂ် လည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
စီးရီး အေ

အီတာလျံ စီးရီးအေ ဘောလုံးအမှတ်ပေးပြိုင်ပွဲသည် အီတလီနိုင်ငံအတွင်းရှိ အမှတ်ပေးဘောလုံးပြိုင်ပွဲများ၏ အဆင့်အမြင့်ဆုံးသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ဥရောပချန်ပီယံလိဂ် ပြိုင်ပွဲအတွက်လည်း ခွဲတမ်းဦးစားပေးအဆင့် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည့် ထိပ်သီးပြိုင်ပွဲကြီး တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား