ပကိဏ်းစေတသိက်

**ပကိဏ်းစေတသိက်** ဆိုသည်မှာ အဘိဓမ္မာသဘောအရ စိတ်အားလုံး၌ မယှဉ်ဘဲ အချို့သော စိတ်တို့၌သာ သီးခြားခွဲ၍ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်တတ်သော စေတသိက်များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ စသည့် စိတ်အမျိုးမျိုးတို့တွင် ရောနှော၍ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် "ပကိဏ်း" (အထွေထွေ) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပကိဏ်းစေတသိက် စုစုပေါင်း **၆ ပါး** ရှိသည်။

### ၁။ ဝိတက်
ဝိတက်ဆိုသည်မှာ **အာရုံ၌ စိတ်ကို ရှေးရှူတင်ပေးခြင်း** သဘော (Initial Application) ဖြစ်သည်။
*   **လက္ခဏာ** - စိတ်ကို အာရုံပေါ်သို့ ရောက်ရှိသွားအောင် တင်ပေးခြင်း။
*   **ဥပမာ** - မင်းကျွမ်းမဝင်သောသူသည် ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေကို အမှီပြု၍ နန်းတော်သို့ တက်ရောက်ရသကဲ့သို့ စိတ်သည် ဝိတက်ကို အမှီပြု၍ အာရုံသို့ တက်ရောက်ရသည်။ ဝိတက်သည် အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်သော ခေါင်းလောင်းသံနှင့် တူသည်။
*   **ထူးခြားချက်** - ဒွေးပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များနှင့် ဒုတိယဈာန်အထက် စိတ်များတွင် ဝိတက်မပါဝင်ဘဲ အာရုံယူနိုင်သည်။

### ၂။ ဝိစာရ
ဝိစာရဆိုသည်မှာ **အာရုံ၌ စိတ်ကို လှည့်လည်စေခြင်း** သို့မဟုတ် အာရုံကို အဖန်ဖန် သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
*   **လက္ခဏာ** - ယူအပ်ပြီးသော အာရုံကို ထပ်ကာထပ်ကာ ဆုပ်နယ်နယ် ပွတ်တိုက်ခြင်း။
*   **ဥပမာ** - ဝိတက်သည် ငှက်ကြီး၏ အတောင်ခတ်၍ ပျံတက်ခြင်းနှင့် တူပြီး၊ ဝိစာရသည် အတောင်ကို ဆန့်၍ လေဟုန်စီးကာ ငြိမ်သက်စွာ ပျံနေခြင်းနှင့် တူသည်။ ကြေးခွက်ကို ကိုင်ထားသော လက်သည် ဝိတက်နှင့် တူ၍၊ ပွတ်တိုက်နေသော လက်သည် ဝိစာရနှင့် တူသည်။

### ၃။ အဓိမောက္ခ
အဓိမောက္ခဆိုသည်မှာ **အာရုံကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း** သဘောဖြစ်သည်။
*   **လက္ခဏာ** - အာရုံ၌ သန္နိဋ္ဌာန်ကျကျ ဆုံးဖြတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ယုံမှားခြင်း (ဝိစိကိစ္ဆာ) ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။
*   **ဥပမာ** - မြို့တံခါးဝ၌ ခိုင်မြဲစွာ စိုက်ထူထားသော **မြို့တံခါးတိုင်ကြီး (ဣန္ဒခီလ)** နှင့် တူသည်။
*   **သဒ္ဓါနှင့် ခြားနားချက်** - သဒ္ဓါသည် ကြည်ညိုဖွယ် အာရုံ၌သာ ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ အဓိမောက္ခမှာ မှားသည်ဖြစ်စေ၊ မှန်သည်ဖြစ်စေ အာရုံကို ဆုံးဖြတ်တတ်သည်။

### ၄။ ဝီရိယ 
ဝီရိယဆိုသည်မှာ **ထိုထိုကိစ္စကို ကောင်းစွာ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း** သဘောဖြစ်သည်။
*   **လက္ခဏာ** - သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ခြင်းနှင့် ချီးမြှောက်ခြင်း။
*   **ဥပမာ** - ယိုင်နေသောအိမ်ကို ထောက်တိုင်ဖြင့် ထောက်ကန်ထားသကဲ့သို့ ကုသိုလ်တရားများ မဆုတ်ယုတ်အောင် ထောက်ပံ့ပေးသည်။
*   **အကြောင်းရင်း** - သံဝေဂဉာဏ်ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု ၈ ပါး (ခရီးသွားခြင်း၊ အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ နာမကျန်းဖြစ်ခြင်း စသည်တို့၌ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဆင်ခြင်ခြင်း) သည် ဝီရိယဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းတရားများ ဖြစ်သည်။

### ၅။ ပီတိ
ပီတိဆိုသည်မှာ **အာရုံကို နှစ်သက်ခြင်း** သို့မဟုတ် ကိုယ်စိတ်တို့ကို ပြည့်ဖြိုးပွားတိုးစေခြင်း ဖြစ်သည်။
*   **အမျိုးအစား ၅ မျိုး** - ခုဒ္ဒိကာပီတိ (ကြက်သီးထခြင်းမျှ)၊ ခဏိကာပီတိ (လျှပ်စစ်ပြက်သကဲ့သို့)၊ ဩက္ကန္တိကာပီတိ (လှိုင်းတံပိုးကဲ့သို့)၊ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ (ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်နိုင်လောက်သော အားရှိခြင်း)၊ ဖရဏာပီတိ (တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်ခြင်း) တို့ ဖြစ်သည်။
*   **ပီတိနှင့် သုခ** - ဣဋ္ဌာရုံကို ရရှိ၍ နှစ်သက်ခြင်းမှာ ပီတိဖြစ်ပြီး၊ ထိုအာရုံ၏ အရသာကို ခံစားရခြင်းမှာ သုခ ဖြစ်သည်။

### ၆။ ဆန္ဒ
ဆန္ဒဆိုသည်မှာ **အာရုံကို ပြုလုပ်လိုခြင်း** သဘောဖြစ်သည်။
*   **လက္ခဏာ** - အာရုံကို ရှာမှီးခြင်းနှင့် လိုလားတောင့်တခြင်း။
*   **ဥပမာ** - အာရုံကို ယူခြင်း၌ **စိတ်၏လက်ကို ဆန့်တန်းခြင်း** နှင့် တူသည်။
*   **ကုသလစ္ဆန္ဒ** - နည်းမှန်လမ်းမှန် နှလုံးသွင်းခြင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်ပြုလိုသော ဆန္ဒသည် ဘုရားဖြစ်ခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ခြင်း စသည့် မြင့်မြတ်သော အကျိုးတရားများကို ရရှိစေနိုင်သည်။
### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [ဓမ္မစကြာနှင့်_ဝိပဿနာတရားတော်](https://my.wikisource.org/wiki/ဓမ္မစကြာနှင့်_ဝိပဿနာတရားတော်#ပြိုးပြွမ်းယှဉ်သော_ပကိဏ်းစေတသိက်_(၆)_လုံး)
* ပရမတ္ထသံခိပ်အဖြေကျမ်း
* သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ
* [နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/စေတသိက်_(၅၂)_လုံး#ပကိဏ်းစေတသိက်_(၆)_လုံး_=_ပြိုးပြွမ်းယှဉ်သော_စေတသိက်_(၆)လုံး)
* သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်
* [ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)](https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#ပကိဏ်းစေတသိက်_အဖွင့်)

### ပြင်ပလင့်များ
* 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ