open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကျောက်တစ်လုံးဘုရား

ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့မှ သုံးမိုင်ခန့် အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။  ကျောက်တစ်လုံးဘုရားကို မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ဘုရင် မင်းဗာကြီးက စတင် တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော ကျောက်ဆောင်တစ်ခုလုံးကို လှိုဏ်ပတ်လမ်းများဖြင့် ဂူများထွင်းကာ ဘုရားရုပ်ပွားတော်များကို တည်ထားကိုးကွယ်ထားသည်။ စုစုပေါင်း ဂူပေါက် ၅၅ ပေါက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
စစ်တကောင်းမြို့

**စစ်တကောင်းမြို့** သည် ယခုအခါ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြို့တော်ဖြစ်ပြီး၊ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း မြို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့၏ အမည်သည်  ရခိုင်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပြီး၊ စစ်၏အဦးအဖျားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။  ရခိုင်ပြည်ကျောက်စာများတွင် တွေ့ရသော ကုလားတွင်း စစ်ချီဟူသည့် ဝေါဟာရမှာ စစ်တကောင်းအပါအဝင် ဘင်္ဂလားဒေသတစ်ခွင်ကို စစ်ချီကြောင်း ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင်း စစ်တကောင်းမြို့ အမည်သည် ဘင်္ဂလားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သော ရခိုင်ဘုရင်များ၏ စစ်ပွဲများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ 
ရခိုင်သမိုင်း အထောက်အထားများအရ စစ်တကောင်းမြို့ပါဝင်သော ဘင်္ဂလားဒေသကို ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဘုရင် မဟာတိုင်းစန္ဒြားမင်းကြီး၏ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း သူရိယစန္ဒြားက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဝေသာလီ နောက်ဆုံးမင်းဆက် စူဠစန္ဒြားသည် ဘင်္ဂလားကို စစ်ထိုးစဉ်၊ ပညာရှိများ လျှောက်ထားချက်အရ စစ်မထိုးပဲ ရခိုင်ပြည်သို့ ပြန်လာကြောင်း၊ စစ်မတိုက်ကောင်းဟု ပညာရှိတို့ ပြောစကားမှ စစ်တကောင်းဖြစ်လာကြောင်း ဖြင့်လည်း၊ ငမဲရာဇဝင်က ပြဆိုသည်။ စစ်တကောင်းမြို့သည် ဝေသာလီကို ဆက်ခံသော လေးမြို့ခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ် တို့တွင် ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက် နယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ယခုအခါ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်နေစေကာမူ မူရင်း  ရခိုင်အမည် ဖြစ်သော စစ်တကောင်း အမည်တွင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေညဝါ ဆရာတော်

**ရွှေညဝါ ဆရာတော်** ခေါ် **အရှင်ပညာသီဟ** (၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၅ - ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာ ရဟန်းတော် တစ်ပါး ဖြစ်ပြီး  ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ် သာဓုပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်၏ ကျောင်းထိုင် နာယကအဖြစ် သာသာနာ့တာဝန် ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဓမ္မဖြင့် တော်လှန်ခဲ့သည့် ဆရာတော်သည် ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား အဖြစ် ဖြတ်သန်းရှင်သန်ခဲ့ရသည်။ 

## သာသနာ့တာဝန်ထမ်းဆောင်တော်မူခြင်း 
၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စကာ ရန်ကုန်-ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ပြီး ဗုဒ္ဓစာပေများကို ခေတ်နှင့်အညီ သင်ကြား ပို့ချပေးနေသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတိုက်အတွင်း စာသင်သားသံဃာတော်များ အပါအဝင် သံဃာတော်အပါး ၅၀၀ လောက် သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ ပရိယတ္တိသာသနာနုဂ္ဂဟ - ရန်ကုန်ဆန်လှူအသင်းကြီး၏ အကျိုးတော်ဆောင် ဓမ္မကထိက တာဝန်များကို ယခုအချိန်ထိ ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ပြည်ပ ထိုင်းနိုင်ငံရောက် တက္ကသိုလ်အသီးသီးတွင် ပညာသင်ယူဆည်းပူးနေကြသော မြန်မာရဟန်းတော်များ၏ ဩဝါဒစရိယဆရာတော် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် အစိုးရ ဓမ္မစရိယ၊ ပါရဇိကဏ်ကျမ်းစွဲအောင်မြင်ခဲ့သလို အမျိုးသားဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲတွင် သာသနာပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေးကို အားပေးခြင်း 
သာဓုကျောင်းတိုက်တွင် အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့ အခမ်းအနား၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုရခြင်း နှစ် ၂၀ ပြည့်အခမ်းအနား စသည်တို့ကို ဆရာတော်က ကျင်းပခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် NLD ၏ အခြား နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပွဲများ၊ အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခွင့်များကိုလည်း ဆရာတော်က ကျောင်းတိုက်တွင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ခဲ့သည့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟီလာရီ ကလင်တန် ခရီးစဉ်အတွင်း ထင်ရှားသည့် လူမှုရေးလုပ်ငန်း လုပ်ဆောင်သူများနှင့် အတူ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ဝ ရက်မှစ၍ ၂ဝ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ နေ့ထိ တစ်နှစ် တရားမဟောရန် ရန်ကုန်တိုင်း သံဃာ့မဟာနာယကအဖွဲ့က ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။ ရွှေညဝါ ဆရာတော်ကဲ့သို့ပင် ဦးသုမင်္ဂလ (ဒယ်အိုး) ဆရာတော်ကိုလည်း တရားဟောခွင့်  ပိတ်ပင်ထားသည်။

၂၀၁၁-ခု၊ အောက်တိုဘာလအတွင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီနေ့တွင် ဆရာတော် အရှင်ပညာသီဟသည် မန္တလေးတိုင်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)ရုံး ဆွမ်းကပ်လှူပွဲ၌ “ပင်ဝါးရုံ”ဆိုသော ဩဝါဒပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့က ဆရာတော်အား ၂၀၁၁-ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် အကြောင်းကြားစာ ပေးပို့ခဲ့သည်။

၂၀၁၂-ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၏ဆန္ဒအတိုင်း ကျောင်းတိုက်မှ ထွက်ခွာရန် ဝန်ခံကတိ လက်မှတ်ထိုးပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇွန်လ (၁၅) ရက် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့တွင် မြန်မာ များအား ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝံသာနုအမျိုးသားစိတ်ဓာတ် ရင့်သန်စေရန်ဟောပြောခဲ့သည်။ 
## ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ 
ရွှေညဝါ ဆရာတော် ခေါ် အရှင်ပညာသီဟ သည်  ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းမှာပင် နိုင်ငံရေးသမားများ၊တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနည်းတူ  ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ယင်းနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ရက်တွင်  အင်းစိန်ထောင်တွင်း အထူးတရားရုံးက  ပုဒ်မ၅၀၅(ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ်၂နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ဆရာတော်အား လွတ်ငြိမ်းဖြင့် ပြန်လွတ်သည်။

## ပျံလွန်တော်မူခြင်း 
ဆရာတော်သည် ထောင်မှ လွတ်အပြီး ၂ နှစ်ခန့်အကြာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် နံနက် ၂:၁၅ မိနစ်တွင်  အသည်းရောဂါဖြင့် ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ
ပင်စိမ်းမွှေး

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- အပင်ငယ် မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၂ ပေ မှ ၃ ပေ အထိ ရှိ၏ ။ ပင်စည် ဖြောင့်မတ်ပြီး လေးထောင့် ပုံရှိသည်။ အခက်အလက် များ နူးညံ့၍ အမွေးများ ရှိပြီး အနံ့မွှေး သည်။ ပင်စည် နှင့် အကိုင်းအခက် အစိမ်းရောင် ဖြစ်သော် လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ သပြေ ရောင်သမ်းသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပင်စိမ်းဖြူ သို့မဟုတ် ဟင်းစား ပင်စိမ်း ၊ ပင်စိမ်းနက် ၊ ပင်စိမ်းညို ၊ ပင်စိမ်းကြီး ဗလရှင် စသည်ဖြင့် ပင်စိမ်း အမျိုးမျိုး ပေါက်ရောက်ပြီး ယင်းတို့၏ အာနိသင် မှာ အနည်းငယ် စီသာ ကွာခြား၏ ။
အရွက် - ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက် ၏ ။ ရွက်ထိပ်ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။ အလျား ၁-၃ လက်မထိ ရှည်သည်။ ရွက်နား လွှသွား ပုံရှိသည်။ ရွက်ညှာ ၁ လက်မထိ ရှည်၏ ။thumb|alt=ပင်စိမ်းရွက်|ပင်စိမ်းပင်

အပွင့်
- သေးငယ်ပြီး အဖြူရောင် ရှိသည်။ အလွန် မွှေးသည်။ အခိုင်လိုက် ပွင့်သည်။ ပွင့်ချပ်ပေါ် တွင် အမွေးလေး များရှိသည်။ တပေါင်း ၊ တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်။
အစေ့
- လုံးဝိုင်း ပြီး တစ်ဖက်တွင် အနည်းငယ် မောက်၍ တစ်ဖက် တွင် ပြား၏ ။ အရောင် မည်း၏ ။ အနံ့ မရှိ ၊ အရသာ ပူစပ်၏ ။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ အထူး သဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပိုမို ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သော် လည်း ဟင်းစား နှင့် ဆေးအတွက် စိုက်ပျိုး ကြသည်။ အမြင့်ပေ ၃၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုး နိုင်သည်။thumb|alt=ပင်စိမ်းရွက်|ပင်စိမ်းပင်

စိုက်ပျိုးပုံ-
(က)မြေပြုပြင်ခြင်း
- ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ခင်းများ ပြုပြင် သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
(ခ) မျိုးစေ့ချခြင်း
-တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၂ ပေမှ ၃ ပေ အထိ ခွာ၍ အလျား ၁ ပေလျှင် မျိုးစေ့ ပေါင်း ၁၂ မှ ၁၅ စေ့ အထိ ချရသည်။ မျိုးစေ့များ စိပ်မနေ စေရန် ဂရုပြု ရမည်။
(ဂ) ပြုစုဂရုစို်က်ခြင်း
- ပေါင်းနှိမ်ခြင်း ၊ မြေဆွခြင်းကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ရမည်။ မြေဩဇာ အထူးမလို သော်လည်း ထည့်နိုင်မည် ဆိုက ပိုမို ကောင်းမွန်သည်။
(ဃ) စုဆောင်းရယူခြင်း
-စတင် ပွင့်ချိန် လောက်၌ ရိတ်သိမ်း ဖြတ်ယူပြီး အငုတ် မှ ထွက်လာသော အတက် များ သည် နောက်တစ်ကြိမ် ပွင့်လာပါက ထပ်မံ ဖြတ်ယူနိုင်သည်။ တစ်ရာသီ လျှင် ၂ ကြိမ် မှ ၃ ကြိမ် အထိ ရယူနိုင်သည်။ အညွန့် နှင့် အရွက် များကို အရိပ်ထဲ၌ အခြောက် လှန်းရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
-မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပင်စိမ်းသည် ပူ စပ် အရသာ ရှိ၏ ။ အနည်းငယ် ခါး၏ ။ လေနှင့် သလိပ် ကို နိုင်၏ ။ ရင်ကျပ် ချွဲကျပ် ၊ အစာမကြေသော အနာမျိုးကို နိုင်၏ ။ သည်းခြေကို ပျက်စေတတ်၏။
အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁ ။ ပင်စိမ်း ရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ ရသော အရည်သည် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါ ၊ မစားချင် မသောက်ချင် ဖြစ်ခြင်း နှင့် အစာအိမ် ရောဂါ ကြောင့် ဗိုက်နာသော ဝေဒနာ တို့အား ပျောက်ကင်းစေသည်။ thumb|alt=ပင်စိမ်းပင်|ပင်စိမ်းရွက်

## ကိုးကား
ပြည်ပန်းညို

## Cassia glauca Lam (ပြည်ပန်းညို)
*Botany Term 	: 	Cassia glauca Lam
*Species/Family 	: 	Caesalpiniaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်-- အပင်ငယ် မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀ ပေ ကျော် ထိ ရှိ၏။ အကိုင်း အခက် များ၍ တောက်ပြောင် သော အရောင် ရှိသည်။
အရွက်-- ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ၅ လက်မ ၉ လက်မ ထိ ရှည်သည်။ ရွက်မြွှာ များ ရွက်ဆိုင် ထွက်ပြီး ထိပ်ဝိုင်းသည်။ ရွက်ပြား ချော၍ ရွက်နား ညီသည်။ သေးငယ် သော ရွက်စွယ် ပါရှိသည်။
အပွင့်-- ကြီးသည်။ တောက်ပသော အဝါရောင် ရှိသည်။ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လ တွင် ပွင့်သည်။
အသီး-- သီးတောင့် ရှည်မျိုး ဖြစ်၍ ၆ လက်မ ၈ လက်မ ထိ ရှည်သည်။ ပြား၍ ပါးလှပ်ပြီး ပြောင်ချော သည်။ အစေ့ ၂၀ မှ ၃၀ ထိ ပါရှိသည်။ အသီးညှာ ထင်ရှား သည်။ တော်သလင်း မှ တန်ဆောင်မုန်း လ အတွင်း သီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	ပေါက်ရောက်သည့်ဒေသ-- မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား တွင် ပေါက်ရောက် သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ--သဘာ၀ အလျောက် ပေါက် ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလို အရ ပြည်ပန်းညို သည် အေး၏။ အရသာ ဖန်ခါး၏။ ဆီးကို များစေ၍ ညောင်းကျ ရောဂါကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။
အသုံးပြုပုံ--
အရွက်--၁။ အရွက် ကြိတ်ညှစ်ရည် ကို နို့ရည် သကြားတို့နှင့် သောက်လျှင် ဆီးအောင့် ရောဂါ နှင့် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်စေ၏။
၂။ ပြုတ်၍ ပုစွန်ခြောက် ဖြင့် သုပ်စားက လေထိုး လေအောင့် ရောဂါ၊ လေလုံး ရောဂါ၊ အဖျား ရောဂါ ၊ဆီးချို ရောဂါ၊ ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏။
၃။ အမှုန့် ပြု၍ စားပါက လေရောဂါ၊ အပူရောဂါ၊ ဆီးအောင့် ရောဂါ များ ပျောက်၏။
၄။ အရွက် ကို ဟင်းချို ချက်သောက် က ပိတ်ဝမ်း ရောဂါ၊ သွေးဝမ်း ရောဂါ၊ လေရောဂါ၊အစာ မကြေ ၊ သည်းခြေ ပျက် ရောဂါ များ ပျောက်၍ အားကို ဖြစ်စေ၏။ 

## ကိုးကား
ဆူးပုပ်ကြီး

**ဆူးပုတ်ကြီးပင်** သို့မဟုတ် **ဆူးရစ်ပင်**ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'အကေးရှား ပင်နာတာ (Acacia pennata) ' ဟု ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ 'လီဂူမီနိုး စီအီးLeguminosae Jussieu ' ဖြစ်သည်။ ဆူးရစ်ပင်သည် ဆူးများရှိသော ချုံပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ နွယ်၍ တက်တတ်သည်။ အရွက်အနံ့မှာပြင်း၍ ထိုအနံ့ဖြင့် ဆူးရစ်မှန်း သိသာသည်။ ဩဂုတ်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း ပွင့်သည်။ သီးတောင့်များသည် ၄ လက်မမှ ၈ လက်မအထိ ရှိသည်။ အရွက်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။ ဆူးရစ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်၌ တွေ့ရသည်။ ဆူးရစ်ကို ဆူးပုပ်ကြီးဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
### အပင်
နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ ပင်စည်အသားမာသည်။ အခေါက်ပါးသည်။ တစ်ပင်လုံး ဆူးများရှိ၏။
အရွက် - နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်၍ ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရွက်မြွှာ ၃၀-၆၀ စုံ ထိပါရှိသည်။ ရွက်မြွှာများ အလွန်သေးငယ်ပြီး ရှည်မျောမျောပုံ ရှိ၏။ ခပ်စိပ်စိပ် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်သည်။(ရှားရွက်နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။) ရွက်ညှာရင်း ဖောင်းပြီး ရွက်ညှာကျောဘက်တွင် ဆူးရှိ၏။

### အပွင့်
ပန်းပွင့်သည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် ဖြူဝါရောင် ရှိသည်။ နယုန်လမှ ဝါခေါင်လအထိ ပွင့်သည်။

### အသီး
အသီးတောင့် ခပ်ပြားပြား ဖြစ်ပြီး ဖြောင့်မတ်သည်။ အသီးအက်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ အစေ့ အဝါရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ရှိသည်။ အစေ့ ၈-၁၂ စေ့ထိ ပါသည်။ တန်ဆောင်မုန်း လမှ ပြာသိုလအတွင်း အသီး ရင့်မှည့်သည်။

## အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 
အရွက်၊ အမြစ်။

## မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သော်လည်း ခြံဝင်းများ အတွင်း၌ စားပင်အလို့ငှာ အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။

## အသုံးဝင်ပုံ အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဆူးပုပ်ကြီးသည် ခါး၏၊ ဖန်၏၊ သွေးဖောက်ပြန်ခြင်း၊ လေသည်းခြေနှင့် ချောင်းဆိုးရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းစေ၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ မီးယပ်ရောဂါ၌ မြွေဆိပ်နှင့်တူသော သွေးကို ကြေစေ၏။

## အသုံးပြုပုံ
အရွက်ကို ပြုတ်၍‌‌‌ သော်လည်းကောင်း ကြက်ဥ ဘဲဥနှင့်‌ ‌ရောနှော ကြော်၍သော်လည်းကောင်း သုံးဆောင်နိုင်သည်။ မြန်မာပြည်တွင် ပဲဟင်းချိုတွင် ထည့်၍ ချက်သည်ကိုလည်းတွေ့ရသည်။ 
၁ ။ ဆူးပုပ်ရွက်ကို စားခြင်းဖြင့် အသားမာပေါက်ခြင်းကို ပျောက်စေသည်။
၂။ အရွက်ကို စားသုံးခြင်းဖြင့် အထက်သို့ ဆန်တက်သော လေကို လည်းကောင်း၊ အောက်သို့သက်သော လေကို လည်းကောင်း ကြေစေနိုင်၏။
၃။ အစာမကြေရောဂါ၊ သွားဖုံးမှ သွေးယိုစီးခြင်း ရောဂါများ အတွက်လည်း သုံး၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထိုင်း အစားအစာ
ပန်းထိမ်ဝန်

**ပန်းထိမ်ဝန်** သည် ရွှေထည်၊ ငွေထည်၊ ကျောက်မျက်ရတနာများ စီခြယ် လုပ်ဆောင်ရသည့် ပန်းထိမ် လုပ်ငန်းအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲသူ ဖြစ်သည်။ 
လုပ်ငန်းဆောင်တာအများအားဖြင့် **မကိုဋ်တော်၊ သရဖူတော်၊ ရတနာမောက်ရှုတော်၊ စိန္တာမုနိ မကိုဋ်တော်၊ ရတနာဗောင်းထုပ်တော်** များနှင့် တကွ သမီးတော် မြေးတော်များ၏ နားထွင်းဒက်ဆင် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ၊ လက်ထပ်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားများအတွက် လိုအပ်သော လက်ဝက်ရတနာများ အဆင်တန်ဆာများကို စီစဉ်လုပ်ဆောင်ပေးရသည်။

## လုံခြုံရေး
ပန်းထိမ်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် ရွှေပန်းထိမ်အမှုထမ်းများ ကျောက်ထည်လုပ်ခေါင်း၊ လက်သားလူများ စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ထားရှိ၏။ ပန်းထိမ် လုပ်ငန်း မှာ တန်ဖိုးကြီး မြင့်သော လုပ်ငန်း ဖြစ်သဖြင့် ပန်းထိမ်ဖို ကို နန်းတွင်း၌သာ ထားရှိသည်။ ရတနာပုံခေတ် ပန်းထိမ်ဖို မှာ ရွှေနန်းတော်ထက် အမှုထမ်းများအား အလံနီ အမှုထမ်း များက လုံခြုံရေးအတွက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက် တာဝန်ယူပေးကြရသည်။

## ပန်းထိမ်ဝန် ဦးညွန့် 
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ကာလ အမည်သိရှိရသူ ပန်းထိမ်ဝန် တစ်ဦးမှာ **ဦးညွန့်** ဖြစ်သည်။ ဦးညွန့်သည် အလုံမြို့ ဇာတိဖြစ်ပြီး မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) သို့မဟုတ် စဉ့်ကူးမင်း လက်ထက်တွင် ပန်းထိမ်ဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) နန်းတက်လာသောအခါ ဦးညွန့်သည် ပန်းထိမ်ဝန်ဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်နေပြီး စစ်ကိုင်းဘက်တွင် နေထိုင်ကြောင်းသိရှိရသည်။ နောက်တွင် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ ဖြစ်လာမည့် မောင်စ မှာ ပန်းထိမ်ဝန်ဟောင်း ဦးညွန့်၏ သမီး မအေးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

## မောင်သာ 
ဗဒုံမင်း လက်ထက်တွင် ပန်းထိမ်ဝန်၏ သား မောင်သာ၏ အမည်ကို တွေ့ရှိရသော်လည်း ပန်းထိမ်ဝန် ဦးညွန့်၏ သားဟုတ်မဟုတ်ကိုမူ မသိရပေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ မှူးမတ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (ရန်ကုန်)

**စစ်သမိုင်းပြတိုက်**သည် ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းနှင့် ပန်တျာလမ်းထောင့်တွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၈ ဒသမ ၇၂၄ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရန် စတင် ပန္နက်ချခဲ့သည်။ စစ်သမိုင်းပြတိုက် အဆောက်အအုံပုံစံကို ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းမှ ပုံစံထုတ်ပေးခဲ့သည်။ စစ်သမိုင်းပြတိုက် အဆောက်အအုံ၏ တန်ဖိုးမှာ ကျပ်သိန်းပေါင်း ၄၁၀၉ ကျပ် ဖြစ်သည်။ စစ်သမိုင်းပြတိုက်ကို ၁၉၉၄ ခု၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စစ်သမိုင်း ပြတိုက်သည် ၄၉ ကြိမ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ပြပွဲစ၍ စတင်ခင်းကျင်း ပြသလာခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ တပ်မတော်ဆိုင်ရာ ပြခန်းများသာမက ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြခန်းများကိုပါ ပြသလျက်ရှိသည်။

တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက်ကို မူလက စစ်သမိုင်း ဌာနခွဲအဖြစ် ဖွဲ့စည်းစဉ်က ရုံး၏ တည်နေရာမှာ စစ်ရုံးအတွင်း၌ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတီးဝပ်လမ်းရှိ မြို့မကျောင်းသားဟောင်းများ အဆောက်အအုံသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ‘တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်’ အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက် အဆောက်အအုံကို ၁၉၇၅ ခု၊ ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အမှတ် ၄၀ ၊ ဦးဝိစာရလမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံးအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲပြီး ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းနှင့် ပန်တျာလမ်းထောင့်ရှိ စစ်သမိုင်းပြတိုက် အဆောက်အအုံသစ်ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့် တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက် တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည့် တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
*(၁) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဘသန်း( ၁၅-၆-၅၅ မှ ၁-၂-၅၉ ထိ)
*(၂) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးမောင်ဘို( ၂-၂-၅၉ မှ ၂၅-၈-၆၄ ထိ)
*(၃) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မောင်လွင်( ၂၆-၈-၆၄ မှ ၉-၃-၇၃ ထိ)
*(၄) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးမြင့်( ၁၀-၃-၇၃ မှ ၂၉ - ၄- ၇၅ ထိ)
*(၅) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လူမော်(၃၀-၄-၇၅ မှ ၂၉-၁၁-၇၆ ထိ)
*(၆) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စန်းလွင်(၃၀-၁၁-၇၆ မှ ၂၇-၄-၈၁ ထိ)
*(၇) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးခင်မောင်ကြီး(၂၈-၄-၈၁ မှ ၂၀-၁၀-၈၁ ထိ)
*(၈) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးလှကြည်(၂၁-၁၀-၈၁ မှ ၃၀-၉-၈၉ ထိ)
*(၉) ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးမြင့်(၂၂-၁-၉၁ မှ ၈-၁-၉၁ ထိ)
*(၁၀) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲထွဋ်(၉-၁-၉၁ မှ ၁၉၉၈ ) 

## အခြားကြည့်ရန်
* တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)
* အမျိုးသားပြတိုက် (ရန်ကုန်)

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
စမ္ပာနဂိုရ်

## စမ္ပာနဂိုရ်
စမ္ပာနဂိုရ် ခေါ်သော စမ္ပာနဂရ အစစ်သည်ကား မြန်မာနိုင်ငံ၌ မဟုတ်ပါ။ မဇ္ဈိမတိုက်၌ ပါဝင်သော တိုင်းကြီး ၁၆ တိုင်းတို့တွင် အင်္ဂတိုင်း ပါဝင်သည်။ ထိုအင်္ဂတိုင်း၏ မြို့တော်သည်ကား စမ္ပာနဂရ ဖြစ်သည်။ ထို ‘စမ္ပာနဂရ’ သည် ယခုအခါ အန္ဒိယ နိုင်ငံ ဘာဂလ္ပုဒ်မြို့မှ အနောက်ဘက် ၂၄ မိုင်အကွာ ပတ္ထရ်ဃားဋ် အရပ်၏ အနောက်မျက်နှာအနီးတွင် ချမ္ပာနဂါ ( Cham Pa Na Gar ) ရွာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးကြောင်း ‘အန္ဒိယ ကြေးမုံကျမ်းကြီး’ စာမျက်နှာ ( ၃၂၈ ) ၌ ဖော်ပြထားသည်။ 

## မြန်မာ အခေါ်အဝေါ်
‘စမ္ပာ’ ဟု မြန်မာဘာသာအားဖြင့် ‘စံကားပင်’ ကို ခေါ်သည်။ ထိုမြို့၏ အနီး၌ ဂဂ္ဂရာ အမည်ရှိသော ရေကန်သည် တည်ရှိ၏။ ထိုရေကန် အနီး၌ စံကားတောကြီး ရှိသောကြောင့် စမ္ပာမြို့ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုကြသည်။ ထိုမြို့နှင့် ထိုစံကားတောကို အကြောင်းပြု၍ ထိုမြို့အနီး စီးဆင်းနေသော မြစ်ကိုလည်း စမ္ပာမြစ်ဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဝိသတိနိပါတ်၌ လာသော စမ္ပေယျနဂါးဆိုသည်မှာ စမ္ပာမြစ်အောက်၌ နေသော နဂါးပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစမ္ပာမြစ်သည် အင်္ဂတိုင်း နှင့် မဂဓတိုင်းတို့၏ နယ်ခြားမြစ်ဖြစ်သည့် ပြင် အင်္ဂတိုင်း၊ မာဂဓတိုင်းတို့၏ ဝမ်းရေးကို ဖြည့်တင်းပေးသော အင်္ဂလယ်၊ မာဂဓလယ်များ အတွင်းသို့ ရေပေးသွင်းရသော နဒီမာတိကာလည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂတိုင်း၊ မာဂဓတိုင်းတို့သည် မိုးလေဝသ မှန်ကန်သော အခါ လယ်ရေအတွက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားသည် အထိ စကားများကြရသည်။ ထိုကဲသို့ မိုးခေါင်ကိန်းကြုံ၍ အင်္ဂတိုင်းနှင့် မာဂဓတိုင်းတို့ စစ်ဖြစ်ကြရာ အင်္ဂတိုင်းမှ စစ်ရှုံးသဖြင့် အင်္ဂမင်းသည် နေပြည်တော် စမ္ပာမြို့ကို စွန့်၍ အလုံးအရင်းနှင့် ဆုတ်ခွာလာရင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဗန်းမော်မြို့ အနီး တာပင်မြစ်ဝ၌ မြို့တည် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမြို့ကိုလည်း စမ္ပာမင်း တည်သောကြောင့် စမ္ပာနဂရ ဟု မှည့်ခေါ်ရာမှ စမ္ပာနဂိုရ် ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စမ္ပာမြို့သည် အုတ်မြို့ဖြစ်၍ ယနေ့တိုင် အုတ်မြို့ရိုးများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗန်းမော်မြို့၌ တန်ခိုး ကြီးမားတော်မူသော ရွှေကျီးနား စေတီတော်ကြီးသည် ထိုစမ္ပာနဂိုရ်မြို့၌ တည်ရှိသည်။ စမ္ပာနဂိုရ်မြို့သည် နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိရာ အထက်ပိုင်းကို ‘စမ္ပာရပ်’ ဟုခေါ်၍ အောက်ပိုင်းကို ‘နောင်ခိုရပ်’ ဟု ခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိကြသည်။ ယခုအခါ စမ္ပာနဂိုရ်နှင့် ဗန်းမော်မြို့သည် ဗန်းမော်၊ တောင်ကြီးမျှလောက်သာ ခြား၍ တစ်ဆက်တည်း တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဘစော၊ ဦး

နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ၊ ဝန်ကြီးဟောင်းနှင့် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီးဖြစ်သည်။ 

ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲမြို့ အောင်စေတီရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ၊ အာနန္ဒာကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသဖြင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဦးသိန်းဖေမြင့်နှင့် ဆုံတွေ့ပြီး မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး လောကသို့ ရောက်ရှိသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အောလ် အိန္ဒိယ ရေဒီယို မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု၏ မြန်မာပြည် ထိုးစစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲသောအခါ၊ ရခိုင်ပြည်အတွင်းရှိ ဂျပန်စစ်ရေး အခြေကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းရန် ဦးဘစောသည် လေထီးဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းဝင်ရောက်ကာ ဂျပန်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်၊ ထို့အတွက် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးကာလ၌ ကျောက်ဖြူခရိုင် အထူးအရေးပိုင် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ကျောက်ဖြူ မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဦးနု အစိုးရလက်ထက်တွင်၊ သာသနာရေး၊ လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေး ကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံ အများစု အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂ နိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အငြိမ်စား ယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ပြန်လည် နေထိုင်ပြီး၊ မြို့ရွာ အကျိုးကို စွမ်းစွမ်းတမံ သယ်ပိုး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ကုလားမျက်စိ

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	ပုံသဏ္ဌာန်-
အပင်
- တစ်နှစ်ခံအပင်နှင့် နှစ်နှစ်ခံပင်နှစ်မျိုးရှိသည်။ နှာမောင်းဖြင့် နွယ်တက်သည်။ အကိုင်းများသေးသွယ်၍ အစင်းများရှိသည်။ အမွေးပါးဖုံးလွှမ်းနေသည်။ သို့မဟုတ်အမွေးမဲ့၏။
အရွက်
- သုံးရွက်မြွှာပေါင်းဖြစ်၍ ရွက်လွှဲထွက်သည်။ အရွက် ၃ လက်မ ၄ လက်မ ရှည်၏။ ရွက်ညှာ ၁ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ရွက်မြွှာများ လှံစွပ်ပုံရှိပြီး အဖျားအလွန်ချွန်၍ အောက်ခြေသို့ ရှူးသွား၏ ။ ရွက်နား လွှသွားဆန်၏။
အပွင့် -အဖြူရောင်သေးငယ်သည်။ အပြင်ဘက် ပွင့်ဖတ်ဝိုင်း၍ အဖျားချွန် ဘဲဥပုံ ဖြစ်သည်။ အတွင်းဘက် ပွင့်ဖတ်သည် အပြင်ဘက် ပွင့်ဖတ်ထက် ကြီးသည်။ ဝိုင်းသည်။ ပွင့်ချပ်ထိပ်ဘက် ဝိုင်း၏ ။ ဝတ်မှုန်ခံတိုင် အလွန်တိုသည်။
အသီး
- ထောင့် ၃ ထောင့် ရှိသည်။ ထောင့်များတွင် တောင်ပံရှိသည်။ အသီးရင့်မှည့်ပါက အက်ကွဲ၏ ။ အစေ့ ၃ စေ့ ရှိ၍ လုံးပြီး အနက်ရောင် ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းတွင် အဖြူရောင် ရှိသည်။ နှလုံးပုံ အသားပိုပါသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကုလားမျက်စိသည် ခါး၏။ ဆီးကို ရွှင်စေ၏ ၊ ညောင်းသော ရောဂါနှင့် သင့်၏။ သွေးကို လေးစေသည်။ ချွေးထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများ ၊ ဆီးရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေ၏ ။ မြွေဆိပ်ကို ပယ်နိုင်၏ ။ အစာကြေ၍ နှုတ်မြိန်စေသည်။ အားကို တိုးစေသည်။

အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁။ ကုလားမျက်စိပင်သည် အသက်ရှည်ဆေးအဖြစ် အလွန် ထင်ရှား၏။ ကုလားမျက်စိအညွန်များကို ပြုတ်တို့ခြင်းဖြင့် ဆီးရွှင် ဆီးကောင်းစေသည်။
၂။ ပဉ္စငါးပါးကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင် ကျို၍ အအေးခံပြီး သကြားထည့်သောက်ပါက ဆီးပူ ၊ ဆီးအောင့် ၊ ဆီးနည်း ၊ အသံဝင် ၊ အဖျား ၊ အညောင်းအကိုက် ရောဂါတို့ကို ပျောက်စေ၏။
၃။ ပဉ္စငါးပါးကို ထန်းလျက်နှင့်ကျို၍ အအေးခံထားသောရေတွင် စမုန်မျိုးငါးပါးမှုန့် အဝတ်နှင့်ထုပ်စိမ်ထားပြီး ယင်းစိမ်ရေတွင် ဆားပုပ်အမှုန့်ထည့်၍ တစ်နေ့ ၃ ကြိမ်သောက်သော် ဆီးရောဂါအမျိုးမျိုး ၊ လေအောင့် အစာမကြေ ၊ မျက်စိရောဂါအမျိုးမျိုး ၊ နှလုံးရောဂါ ၊ သားအိမ်ရောဂါ ၊ဖောရောင် ညောင်းကိုက် ၊ မြင်းသရိုက်ရောဂါတို့ကို ပျောက်စေ၍ အားတိုးစေသည်။

## ပုံများ

File:Cardiospermum_halicacabum_01.jpg|Flower-these are the plants blossoms
File:Cardiospermum_halicacabum_04.jpg|Unripe fruits
File:Cardiospermum_halicacabum_08.jpg|Opened fruit showing seed arrangement
File:Cardiospermum_halicacabum_09.jpg|Seeds
File:Cardiospermum halicacabum MHNT.BOT.2009.13.7.jpg|Cardiospermum halicacabum - Museum specimen

## ကိုးကား
ပြော့​မှူး​ကြီး​

## ပြော့မှူးကြီး
ပြော့သည် ပေါရာဏစကားဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မြေနန်းစမုခ်ဦး၊ မင်းတက်လှေကား တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကြိမ်လုံးကိုင်စွဲ၍ စောင့်ရသူကို ပြော့သား ဟုခေါ်သည်။ ပြော့သားသည် အင်္ကျီလက်ကျယ် နှင့် ကျော့ကွင်းတပ် မြီသရီခေါ် ကတ္တီပါ ထိပ်ချွန်ဦးထုပ် ဝတ်ဆင်ရသည်။ ကျော့ကွင်းတပ်ဦးထုပ်ဆောင်းရသည်မှာ ပျူစောထီးလက်ထက်တွင် မယ်တော်က ပို့လာသော နဂါးအမတ် ၈ ယောက်သည် ဂဠုန်ရန်ကို ကြောက်ဩဖင့် ဦးထုပ်တွင် ကျော့ကွင်းတပ်သည်မှ စတင်သုံးလာခြင်း ဖြစ်သည် ။ ထိုပြောသားတို့ကို ကြီးမှူးရသော အမတ်ကို ပြော့မှူးကြီးဟု ခေါ်သည်။ ၁။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
၁။ ရွှေနန်းသုံးဝေါဟာရ အဘိဓာန် ၊ စာ ၁၂၂။

ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း

**ဇာတိပ္ဖိုလ် မောင်သိန်း** ( ဦးသိန်း ) ကို အဖဦးသိန်းထွန်းလှိုင်နှင့် အမိဒေါ်စိန်တုတ်တို့မှ ၁၉၂၅ ခု၊ ဇူလိုင်လ ( ၁၂ ) ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။

၁၉၅၄ - ၅၅ ခုနှစ်မှစ၍  သမဝါယမ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတိုများစ၍ ရေးသားသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရှေ့သို့စာစောင်၊ လမ်းစဉ်သတင်းဂျာနယ်တို့တွင် ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါးများရေး၍ ၁၉၇၀ ပြည့်တွင် မန္တလေးဟံသာဝတီ သတင်းစာ၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှစ၍ ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ဆောင်းပါးပုဒ်ရေ ( ၆၀၀ ) ခန့်ရေးသားခဲ့သည်။ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းနှင့် စာပေလုပ်သား မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဝတ္ထုတိုများ ရေးသား၍ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာတိုက်မှ သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှစ၍ ခေတ်မြန်မာ ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ ချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ သင်းပျံ့၊ နိုင်ငံသား တစ်ဦး၊ လေ့လာသူတစ်ဦး၊ အယ်ဒီတာ တစ်ဦး အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ယခင်က စာပေလုပ်သား အဖွဲ့တွင် ဗဟိုအမှုဆောင် ကော်မတီဝင် တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်းခေါ် ဦးသိန်းသည် ၁၉၉၈ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ( ၃ ) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ ညနေ ( ၃ ) နာရီ၊ မိနစ် ( ၂၀ ) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထောင်ကဲ

## ထောင်ကဲ
လှေအစုတွင် ထမ်းရွက်ရသော အရာရှိကလေးကို ခေါ်သည်။ လှော်လှေ၊ ခတ်လှေကို အုပ်ချုပ်ရသော အရာရှိကလေးကို ပဲ့နင်းဟု ခေါ်သည်။ လှော်ကားကို အုပ်ချုပ်ရသော အရာရှိကို ထောင်ကဲဟု ခေါ်သည်။ ရှေးအခါက အမှုထမ်းတစ်ထောင် အပေါ်တွင် ကြီးကဲရသဖြင့် ထောင်ကဲဟု ခေါ်တွင်လာရိုး ဖြစ်သဖြင့် နောက်နှောင်းအချိန်တွင် ရှေးရိုးစဉ်လာအတိုင်း ထောင်ကဲဟု ပင် ခေါ်မြဲတိုင်း ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း

## စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်းပါ မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ခံတပ်မြို့တစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိသည်။ မြို့ဟောင်း၏အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးအပိုင်းတွင်သာ မြို့ရိုး များကို အပီပြင်ဆုံးတွေ့ရသည်။ စစ်တောင်းသည် ကုန်းခေါင်ခေါင် တောင်ကမူတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း အပ်သည့်မြို့ဟောင်းဖြစ်သဖြင့် ရိုးရိုးမြို့ထက် ခံတပ်မြို့အသွင်ဆောင်သည်။ 

## တည်နေရာ
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၂၇.၅ မိနစ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၃၅မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်မီးရထားလမ်းဟောင်းသည် စစ်တောင်း မြို့ဟောင်းကိုဖြတ်၍သွားသည်။ ယခင်စစ်အတွင်းက ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခံရသည့် စစ်တောင်းတံတား ကြီးသည် စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းထိပ်နှင့် ဆက်သည့်တံတားပင်ဖြစ်သည်။ ယခုစစ်ပြီးခေတ်၌ စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးမှာ တံတားဟောင်းထက် မြောက်ဘက်ပို၍ ကျစွာတည်ဆောက်ခဲ့ သဖြင့် ရထားလမ်းလည်း စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းကို ဖြတ်၍မသွားတော့ပေ။ မြို့အကျယ်ရှေ့ နောက်မီတာ ၈၀ဝ ကျော်ခန့်နှင့် တောင်မြောက်မီတာ ၅၀ဝခန့်ရှိပေသည်။ မြို့ရိုးတစ်ပတ်လုံး၏ အလျားမှာ ၂၃၇၅ မီတာ (၂ကီလိုမီတာနှင့် မီတာ ၃၇၅ခန့်)ရှိသည်။ တောင်နှင့်မြောက်အကျဉ်း ဆုံးနေရာတွင် ၃၇၅မီတာခန့်ရှိလေသည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် ကုန်းမြင့်တောင်ကမူကို အမှီပြု၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထားသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ခံတပ်မြို့တစ်မြို့၏ အသွင်အပြင်သာရှိသည်။ မြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာလည်း ကုန်းမြင့်တောင်ကမူ၏ အနေအထားအရ ကွေးဝိုင်းကွေ့ဝိုက်သည့်ပုံပင်ဖြစ်နေပေသည်။ ဤသို့ ကွေးဝိုင်းမှုသည် မြေမျက်နှာပြင်အနေအထားအရ တည်ဆောက်ရခြင်းဖြစ်သဖြင့် အလွန်ရှေး ကျသည်။ စောသည်ဟုဆိုရန်ခက်ပေသည်။ စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကုန်းကမူ တစ်ခုကို ငုံ၍တည်ဖွဲ့ထားသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုန်းပေါ်၌ စေတီကြီးတစ်ဆူရှိ၏။ ဤဘုရားကြီးမှာ စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း အတွင်းရှိအဓိကရဘုရားကြီးပင်ဖြစ်ချေသည်။

## ပွန်းတီးမှု
မြို့ရိုးသည် မြို့ဟောင်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင်သာ ပီပြင်ထင်ရှားရှိသည်။ ကျန်အပိုင်း များထင်ရှားမှု မရှိလှ။ ပွန်းတီးမှုရှိသင့်သလောက်ရှိခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်မြို့ရိုး၏ အနေအထား နှင့် တည်ဆောက်မှုကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရေကျုံးဖြင့်ဖွဲ့စည်းအပ်သော မြို့ရိုးမဟုတ်ဘဲ ချောက်ကျုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် မြို့ဖြစ်ကြောင်းကောက်ချက်ချနိုင်ပေသည်။ 
## ကိုးကား
စီစီဝင်း​

## ဒေါ်စီစီဝင်း(ခရစ် ၁၉၃၀ - )
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက် (၁၂၉၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၆ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် အောင်လံမြို့၌ အဘ ဦးဘဝင်း (အငြိမ်းစားတိုင်းပညာဝန်)၊ အမိဒေါ်ကျင်ရှိန်တို့မှ မွေးဖွားသော သမီးဦး ဖြစ်သည်။

၁၉၄၁ ခုတွင် အောင်လံမြို့ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အလယ်တန်းကျောင်းမှ ပဉ္စမတန်း အောင်မြင်ခဲ့၍ ဆဋ္ဌမတန်း အထိ မအူပင်မြို့ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်းတွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးသည်။ ၁၉၄၆ ခုတွင် နဝမတန်းသားများသည် အထက်တန်း ကျောင်းထွက် လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲ (H.S.F) နှင့် တန်းမြင့်ကျောင်း ထွက် စာမေးပွဲ (S.L.C) ကို တစ်ပြိုင်တည်း ဖြေဆိုခွင့် ရှိသဖြင့် မအူပင် တန်းမြင့်ကျောင်းမှပင် နှစ်တန်း စလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်၌ အထက်တန်း ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးသည်။ ၁၉၅၁ ခုတွင် လက်ထောက် ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့် ထားခြင်း ခံရပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်၌ပင် မြန်မာစာ ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၆၇ ခုတွင် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပုသိမ်ကောလိပ် ပညာရေးတက္ကသိုလ် နှင့် မကွေးကောလိပ်တို့ကို အလှည့်ကျ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းပြီး ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
## ကိုးကား
တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ

## နှင်းဝေ ၊တက္ကသိုလ်
သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့၌ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ( ၈ ) ရက်နေ့ အဖ ဦးဘီစီဘရူးဝါး၊ အမိ ဒေါ်ရှင်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်း ဦးတင်ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် R.A ( မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ ) စာမေးပွဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ ကလောင်အမည်ဖြင့် ပြက္ခဒိန်ပေါင်းချုပ် ( ၁၂၁၇ - ၁၃၄၇ ) အပါအဝင် လုံးချင်းစာအုပ် ( ၃၅) အုပ်၊ ဝတ္ထုတို ( ၈၀ ) ၊ ကဗျာ ( ၅၀ ) နှင့် ဆောင်းပါး ( ၁၀၀ )ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကျောင်းသင် ခန်းစာ ပို့ချချက်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
စာဆိုသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်မာအေး ( အလက ( ၇ ) လှိုင် ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကြည့်မြင့်တိုင် မြို့နယ် ထီးတန်းအိမ်ရာ တိုက် ၆၆/၇၂၊ အခန်း ( ၂၀၇) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ယခုအခါ မြန်မာစာဌာန ကထိက အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းများ၌ မြန်မာစာဆရာအဖြစ် သင်ကြားပို့ချလျက် စာပေများကို ဆက်လက်ပြုစုရေးသားလျက် ရှိသည်။  

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဇင်မော်

## စာရေးဆရာ ဇင်မော်
စာရေးဆရာ ဇင်မော်ကို ၁၉၅၄ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ လ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးစိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေကြင် တို့မှ ဝေါမြို့နယ် နောင် ပတ္တရာကျေးရွာတွင် စတုတ္ထတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ မှ ၁၉၇၁ တွင် အ.ထ.က ( ၃ ) ဗိုလ်တထောင်ကျောင်းတွင် ( ၅ ) တန်းမှ ( ၁၀ ) တန်းအထိ ပညာသင်ကြားသည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ B.Com ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၈၂ တွင် မှတ်ပုံတင် ရှေ့နေ ( R.L ) သင်တန်းတက်ရောက်အောင်မြင်၍ တရားရုံးချုပ်ရှေ့နေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း၊ ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းများအဖြစ် လည်းကောင်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ Golden Hope Int’l Ltd.,ကုမ္ပဏီ၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရွှေပြည်တန်ဂျာနယ်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေသည်။ ထို့နောက် ရွှေပြည်တန်စာပေတိုက်ကို ထူထောင်သည်။ စာနယ်ဇင်းများတွင် နိုင်ငံတကာ ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးများ၊ ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည် ။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ‘ကမ္ဘာကိုကိုင်လှုပ်သူများနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း’ ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးချုပ်စာအုပ် ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကျော်ထက်အောင် ( ရွှေပြည်တန် ) ကလောင်ခွဲဖြင့်လည်း ဆောင်းပါးများရေးသားလျက်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရှေ့နေများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​

## ဆရာသင် ၊ ဆင်ဖြူကျွန်း (၁၈၆၀ ခန့် ၁၉၃၄ )
ဆင်ဖြူကျွန်းဇာတိ အဖ အဝယ်တော်ပဲ့မင်း ဦးစု၊ အမိ မိဖုရား ဆံတော်ရှင်မယ်ခွေ။ မန္တ လေးနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်းတွင် ပညာသင်သည်။ ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်နှင့် ဦးမြတ်သာဒွန်းတို့ထံတွင် တပည့်ခံဖူးသည်။ မန္တ လေး မြန်မာမင်းထံ၌ လွှတ်စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်ခဲ့သည့် အရေးတွင် အမည်မသိ လူအချို့က မျက်လုံးကို ဓားနှင့် ခြစ်သဖြင့် မျက်လုံးကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဓနုဖြူ ကြုံလှ ဆရာဖုန်းကြီးထံတွင် နက္ခတ်၊ ဗေဒင်၊ ဆေးကျမ်းပညာကို သင်ယူသည်။ သဘင်သည်များအတွက် သီချင်းနှင့် ဇာတ်လမ်းများ ရေးသည်။ ကွက်စိပ်၊ နိပါတ် များလည်း ရေးသည်။ ကိုယ်တိုင်လည်း ကွက်စိပ်ဟောသည်။ ထိုမှ တစ်ဆင့် ရန်ကုန်သို့ ရောက်လာ၏။ ရန်ကုန်၌ အလုပ်လုပ်ပြီး ဟင်္သာတမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတ၌ ရုပ်သေးထောင်သည်။ ထိုသို့ ရုပ်သေးလှည့်ကရင်း သုံးခွ၌ အိမ်ထောင်ကျသည်။ ၁၉၀၇ တွင် သန်လျင်သို့ပြောင်းပြီး သန်လျင်၌ ကျောင်းထောင်သည်။ သန်လျင် ဗိုလ်ချုပ်ရွာ၌ အနိစ္စ ရောက်သည်။

ဆရာသင်သည် ‘စိန်ယင်းမာမင်းသမီး ပြဇာတ်’ ( ၁၈၈၂ ) ၊ ‘မောင်နန္ဒာရှင်မွေးလွန်းပြဇာတ်’ ( ၁၈၈၃ ) ၊ ‘စိန်နန်းသူ မြနန်းသူ ပြဇာတ်’ ( ၁၈၈၉ ) ၊ ‘သုဝဏ္ဏသျှံ ပြဇာတ်’ ( ၁၈၉၂ )၊ ‘နှင်းနွယ်သာဂရ ပြဇာတ်’ ( ၁၈၉၄ )၊ စသည့်ပြဇာတ်များ၊ ‘ပဒုမ္မဒေဝီဟောစာကြီးအသစ်’ ( ၁၉၀၃ ) ၊ ‘ဗုဒ္ဓဝင်တောထွက်ခန်းဟောစာကြီး’ ( ၁၉၁၄ ) စသည့် ဟောစာများ၊ ‘စကားပဒေသာ’၊ ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်၏ ‘ဥတုဘောဇနသဂင်္ဟ’ ကျမ်း ကို လင်္ကာဖြင့် အတိုကောက်ဖွဲ့သော ‘ဥတုဘောဇန အတိုကောက် ဥတုရသဆေးကျမ်း’ ( ၁၉၁၂ ) တို့ကို ရေးခဲ့၏။ 

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆရာဉာဏ်

**ဆရာဉာဏ်** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ -
*ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)
*ဆရာဉာဏ် (တေးရေးဆရာ)
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်

## တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်(၁၉၁၄-၁၉၈၄)
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်ဟု ထင်ရှားသော သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ ဦးဆုမြိုင်ကို ၁၉၁၄ ခု၊ ဇူလိုင်လ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း နတ်မောက်မြို့၌ အဖ အထက်တန်း ရှေ့နေကြီး ဦးမင်းဇင်၊ အမိ ဒေါ်ဒေါ်ချစ်တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ( ၁၃ ) ယောက်တွင် သတ္တမမြောက်သား ဖြစ်သည်။
နတ် မောက်မြို့ ဒီပင်္ကရာကျောင်း ဆရာတော်ဦးသောဘိတထံတွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်။ ထို့နောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်မြင်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၃၈ ခုတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ( B.A ) ရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူရိယသတင်းစာ သတင်းထောက်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စစ်ကိုင်းကျောင်းဆောင် သဟာယအဖွဲ့က ထုတ်ဝေသော စစ်ကိုင်းဂုဏ်ရည် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ နောက်တိုးတက်ရေး၊ နဂါးနီ၊ အိုးဝေ၊ ဘားမားဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားရင်း ဆယ်သန်းသတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်၏ ပထမဆုံး စာအုပ်ဖြစ်သော ‘လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ’ အမည်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း၌ အမျိုးသားကျောင်းဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက် ၁၉၄၀ ပြည့်ကာလ အတွင်း ‘ရောင်နီ’ ၊ ‘ထောင်ထွက်ကြီး’ စသည့် ဝတ္ထုများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်သည် တော်စတွိုင်း၏ ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်သည်။ ‘ထူးတဲ့ကိုး’ ၊ ‘နည်း ၁၀၈’၊ ‘နည်း ၉၉’ စသည့် ကျမ်းများကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ဦးအာဏ ကလောင်အမည်နှင့် ‘သင့်ဘဝခရီးစဉ်’ အမည်ရှိ စာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဦးဆုမြိုင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း နတ်မောက်မြို့တွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်းကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့၌ပင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတော် တိုးမြှင့်ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ထိုကျောင်း၌ပင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့ အရှေ့ပိုင်း ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။ ဦးဆုမြိုင်သည် နတ်မောက်မြို့ ဒီပင်္ကာရာ ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဥတ္တရ ၏ ခမည်းတော်လည်း ဖြစ်သည်။
ဦးဆုမြိုင်သည် ၁၉၈၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၆ ) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မကွေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းတင်နှင့် သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။ 

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခင်ညို (ဗိုလ်မှူးကြီး)

**ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ညို** သည် ဦးဘိုးလှ၊ ဒေါ်အေးမယ်တို့၏ ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်ပြီး မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားသည်။ ဥပစာတန်းအောင်သောအခါ (B.O.C) College of Engineering ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတက်သည်။ ၁၉၃၆ ၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ အားကြိုးမာန်တက် ထိထိ ရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း  ၌ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်) သို့ ဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး၊ မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ တာဝန်ယူရသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) တွင်ဆက်လက်အမှုထမ်းသည်။

ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်။ တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။ စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း
၁။မန္တလေးမဂ္ဂဇင်း ၁၉၉၁ ခု၊ စာ-၁၁
ကရင်အမျိုးသားအလံတော်

၁၉၃၆ခုနှစ် ဒေါက်တာဘမော်၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရလက်ထက်တွင် ကရင်အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကရင်အမတ်များသည်
*(၁) ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ကရင်အမျိုးသားနေ့)
*(၂) ကရင်အမျိုးသားသီချင်း
*(၃) ကရင်အမျိုးသားအလံတော် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်၊၊
ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ **ကရင်အမျိုးသားအလံ** ပုံစံများရေးဆွဲ၍ တင်ပို့ကြရန်မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်ရှိ ကရင်အမျိုးသားများထံမှ အလံပုံစံပေါင်း တစ်ရာကျော်ရောက်ရှိလာခဲ့ သည်။

ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ရှောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံတစ်ရာအနက်မှ အလံပုံစံ ၁၂ ခုကို ပဏာမအဆင့် ရွေးချယ်လိုက်သည်။ ထိုမှတဆင့် (၁၂)ခုအနက်မှ စိတ်ကြိုက်(၃)ခုကို ထပ်မံရွေးချယ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး(၃)ခုမှ အသင့်တော်ဆုံး အကြိုက်ဆုံးတစ်ခုကို အတည်ပြုရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဤသို့နောက်ဆုံးအတည်ပြု ရွေးချယ်လိုက်သော အလံမှာ မန်းဘခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံ ပုံစံပင်ဖြစ်သည်။ ယခုတရားဝင် အတည်ပြုသုံးစွဲနေသော အလံတော်သည် ဤအလံပင်ဖြစ်သည်။

အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့အနီ၊ အဖြူ၊ အပြာ သုံးရောင်ခြယ်နှင့် တက်သစ်စနေဝန်း ဖားစည်ပါရှိသော အလံနှင့်ပတ်သက်၍ အဓိပ္ပယ်အနှစ်သာရကို အလံပုံစံရှင် မန်းဘခင်သည် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်နှင့် အနှစ်သာရကို ဖော်ဆောင်ထားပေသည်။
*(၁) အလံတော်၏ အနီရောင်သည် ကရင်အမျိုးသားများ၏ ရဲရင့်ခြင်းနှင့် သူရသတ္တိပြည့်စုံခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်။
*(၂) အလံတော်၏ အဖြူရောင်သည် ကရင်အမျိုးသားများ၏ဘဝနှင့် စိတ်ထားများ ဖြူစင်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းကို ဖော်ဆောင်ထားသည်။
*(၃) အလံတော်၏အပြာနုရောင်သည် ကရင်အမျိုးသားများ၏ ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်ခြင်းနှင့် သစ္စာရှိခြင်းကို ဖော်ဆောင်ထားသည်။
*(၄) အလံတော်၏ တက်သစ်စနေဝန်းသည် ကရင်အမျိုးသားများ၏ လူမှုရေးဘဝတိုးတက်သာယာရေးကို ဖော်ဆောင်ထားသည်။
*(၅) အလံတော်၏ ဖားစည်သည် ကရင်အမျိုးသားများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်သာယာဝပြောခြင်းကို ဖော်ဆော်ထားသည်။

ကရင်အမျိုးသားများသည် ကရင်အမျိုးသားအလံတော်ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။

## အခြားကြည့်ရန် 
* မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ၏ အလံများ
ကျပင်း ဆရာဖီး

## ကျပင်း ဆရာဖီး(၁၈၆၀ - ၁၉၂၂)
ဝေဿန္တရာ၊ ဘူရိဒတ်၊ ဥပကဆာဝါ၊ ကာလီဒါသ စသော ဇာတ်ချင်းများနှင့် မေတ္တာစာများ၊ ဟောစာများ၊ သိသိက်စာများ၊ တဘောင်စာများ၊ တေးထပ်၊ ကြိုး၊ သဖြန်များ စသည်တို့ကို နှစ်ပေါင်း ( ၄ ၀ ) ခန့်ရေးသားခဲ့သော ကျပင်း ဆရာဖီးကို ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နယ် ယခင်က ကြာအင်း ခေါ် ကျပင်မြို့တွင် အဖ ဦးဘိုးပြား ၊ အမိ ဒေါ်ကူတို့မှ ၁၈၆၀ ပြည့် နှစ်၌ ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းငါးယောက်တွင် စတုတ္ထသား ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာသင် နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ကျပင်းတောင်ကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးတသံမှာပင် အကနှင့် ကဗျာစပ်နည်းကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ရှင်လူထွက်စ ဆယ့်လေးငါးနှစ် အရွယ်က ပင် ဗုံရှည်ရုပ်သေးကို စလာခဲ့သည်။ နွားကျောင်းသား ဘဝကပင် ထန်းရွက်ပေါ်၌ ကဗျာစပ်သည်။ နောင်တွင် အရပ်ဇာတိ ဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ရုပ်သေး မင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။
ဆရာဖီး၏ စာကို ပြည်သူများ ချစ်အောင်၊ နှစ်သက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးသူမှာ နာမည်ကျော် သဘင်ပညာရှင် ရွှေမန်းဦးတင်မောင် ဖြစ်သည်။ ဆရာဖီးသည် သာမန် စာရေးဖွဲ့စီကုံးသည့် စာဆိုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ သံချိုဆရာ မောင်းထောင် ဦးကျော်လှကဲ့သို့ တခင်္ဏုပတ္တိဉာဏ်ဖြင့် ရုတ်ခြည်း လက်တန်းမှာ စာဆိုနိုင် စာစပ်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ဇာတ်စင်ပေါ်တွင် မင်းသားကြီး အဖြစ် ပြောဟန်ဆိုဟန်များ ၊ ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် စီစဉ်ပုံများ တွင်လည်း ထူးခြား ပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းဇာတ် ယောက်ျားမင်းသမီး ဦးအောင်ဗလနှင့် ကျပင်းဆရာဖီးတို့ တစ်ကြိမ်တွဲကာ မင်းသား မပါဘဲ မင်းသမီး နှင့် မင်းသားကြီး နှစ်ယောက်တည်း ဇာတ်လမ်းဆင်၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကပြသွားပုံမှာ သဘင်သည်လောက၌ ပြောစမှတ် ပြုရသည့် အကြောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဦး အောင်ဗလနှင့် ကျပင်းဆရာဖီးတို့ တွဲ၍ မင်းသားမပါဘဲ ကပြခဲ့သည့် ကျတ်သူတော်မောင်နှမ ဇာတ်ကြောင်းကို လူထုဒေါ်အမာ ပြုစုသော အောင်ဗလ၊ ဖိုးစိန်၊ စိန်ကတုံး စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဆရာဖီးသည် ဇာတ်စာအများအပြားနှင့် အခြားကဗျာစုံ ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မေတ္တာစာများ၊ ဟောစာများ၊ သိသိက်စာများ၊ တဘောင်စာများ၊ တေးထပ်၊ ကြိုး၊ သဖြန်များ ကို ရေးသားခဲ့သည်။
သိပ္ပံ မောင်ဝသည် စစ်ကြိုခေတ်က ကျပင်းရွာသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ကျပင်းဆရာတော် ရှင်ဓမ္မရိက္ခိတ ( မြန်မာ ၁၁၇၇ - ၁၂၅၇ ) နှင့် ကျပင်း ဆရာဖီး၏ စာမူများကို တော်တော်များများ စုဆောင်းသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂန္တလောက မဂ္ဂဇင်း ( ၁၂၉၈ ၊ နယုန်လထုတ် ) တွင် ကျပင်း ဆောင်းပါးကို ရေးသားသွားခဲ့သည်။
ကျပင်းဆရာဖီးသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကျပင်းရွာ၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ကျပင်းကျေးရွာသုသာန်၌ ဂူသွင်း မြှုပ်နှံထားသည်။

## ကျမ်းကိုးစာရင်း

# မလိခ မြန်မာစာပေအဘိဓာန် တွဲ ( ၄ ) ရန်ကုန်၊ ဘဝတက္ကသိုလ်စာပေ၊ ပြကိမ်၊ ၁၉၈၅ ၊ ဇူလိုင် ၊ စာ - ၂၀၃ ။
# စောရွှေဗိုလ် ကြာအင်းမြို့ဟောင်း တနေရာမှ လယ်သမားစာဆို ကျပင်ဆရာဖီး ၊ ရှေ့သို့၊ တွဲ ၁၁၊ မှတ် ၁၁ ၊ ( ၁ - ၁၁ - ၆၇ ) စာ - ၃၁ ၊ ၂၁ ။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထိပ်စုဖုရားထွေး

**ထိပ်စုဖုရားထွေး** ( ၁၉၂၇ – ၂၀၀၃) သည် သီပေါမင်း၏ မြေးတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် ကိုကိုနိုင်၊ သီပေါမင်းနှင့် မိဖုရားခေါင် စုဖုရားလတ်တို့၏ စတုတ္ထသမီးတော် ဖြစ်သော မယ်တော် အသျှင် ထိပ်စုမြတ်ဖုရားကလေးတို့မှ ၂၀ ဩဂုတ် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်း၏ မြေးတော်အရင်း ဖြစ်ကာ၊ မွေးချင်း ခြောက်ယောက် အနက် အထွေးဆုံး ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းများမှာ တော်ဖုရားကြီး(၁၉၂၁–၁၉၄၈)၊ ထိပ်စုဖုရားကြီး(ဒေါ်စုစုခင်)၊ တော်ဖုရား၊ တော်ဖုရားငယ်၊ တော်ဖုရားကလေး (ဦးအောင်ဇေ)၊ ထိပ်စုဖုရားထွေးတို့ ဖြစ်သည်။  

## ပညာရေး 
မော်လမြိုင် စိန့်ဂျိုးဇက်ကွန်ဗင့်နှင့် ရန်ကုန် မြို့မအမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ အမည်ကို မားဂရက်မင်းသမီး(Princess Margret)  ဟူ၍ ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ထိပ်စုဖုရားထွေး ၈ နှစ်သမီးအရွယ် ၁၉၃၅ တွင် စတုတ္ထသမီးတော်သည် ၄၈ နှစ်နှင့် ကံတော်ကုန်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင် ထိပ်စုဖုရာထွေးတို့ စစ်ပြေးခဲ့ရသည်။ စစ်ပြီးချိန်တွင် ရန်ကုန်၊ စိန့်ဂျိုးဇက်ကွန်ဗင့်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်သည်။ ငယ်စဉ်က အားကစားလေ့ကျင့်ခြင်း၊ ရေကူးခြင်း ဝါသနာထုံခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် ရေကူးပြိုင်ပွဲ၌ မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ တွင်  ပထမဆုံး ကျင်းပသည့် မယ်ဗမာ ပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ တော်ဖုရားကြီး ကွယ်လွန်စဉ် အားကစားလောကမှ အနားယူကာ ရသေ့ဝတ် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် လူထွက်ကာ၊ ၁၉၅၃ တွင် အမျိုးသမီး ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေး သင်တန်း တက်သည်။ အမျိုးသား အားကစားရုံ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန အမျိုးသား ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ရေး ကောင်စီ ရန်ကုန်တိုင်း စည်းရုံးရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိပ်စုဘုရားထွေးသည် ရစ်ချက်တော်ဘုရားမြတ်ကြီး ( တော်ဘုရားနှင့် ထိပ်စုကြီးဘုရားတို့၏ သားတော်ကြီး ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ခေတ်မီ အထူး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသင်တန်း ဖွင့်လှစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ကျူရှင်ဆရာမအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

## မိသားစု 
၁၉၆၂ တွင် တော်ဖုရားမြတ်ကြီး(‌ခ) ဦးထွန်းကျော်နှင့် လက်ဆက်သည်။ သားမောင်အောင်နိုင်ကို ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၇၆ နှစ် အရွယ် ၂၁ ဇွန် ၂၀၀၃၊ နံနက် ၄ နာရီခွဲတွင် သင်္ကန်းကျွန်းဆေးရုံ၌ ကံတော်ကုန်သည်။ 

## ကိုးကား
ထိပ်စုဘုရားကြီး

**ထိပ်စုဘုရားကြီး**သည် သီ​ပေါမင်းနှင့် စုဖုရားလတ်တို့၏ စတုတ္ထသမီး​တော် ထိပ်စုမြတ်ဖုရား​လေးနှင့် ကိုကိုနိုင်တို့၏ ဒုတိယသမီး​ဖြစ်သည်။ 

## ဘဝဖြစ်စဉ်
ခမည်းတော် ကိုကိုနိုင်၊ မယ်တော် အသျှင် ထိပ်စုမြတ်ဖုရားကလေးတို့မှ ဖွားမြင်သည့် သားသမီး ခြောက်ယောက် အနက် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။

မော်လမြိုင် စိန့်ဂျိုးဇက်ကွန်ဗင့်နှင့် ရန်ကုန်မြို့မ အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့ရှိ ပန်းချီတက္ကသိုလ်တွင် ​ရွေးချယ်ခံရသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အ​မေရိကန်နှင့် ဩစ​တြေးလျနိုင်ငံ သံရုံးများတွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့​နောက် အလွတ်သင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ကျူရှင်ဆရာမ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

(၁၉၃၆)ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားဘုရင် ဘူမိဗလအတုလျတေဇ၏အကိုတော် ထိုင်းအိမ်​ရှေ့စံ အန္ဒမ​ဟိမ်​ဒေါထံမှ ​စေ့စပ်ရန်ကမ်းလှမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့​​သော် ထိုအချိန်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားလာသည်။ ထိုအချိန်က ထိပ်စုဘုရားကြီးမှာ "ထိုင်းနိုင်ငံ၏ဘုရင်မ"အဖြစ် အမည်​ကျော်ခဲ့သည်။ 
(၁၉၄၃)ခုနှစ်၌ ​တော်ဘုရားကြီး၏ဇနီး ခင်ကြည်၏မောင်​တော် ​မောင်​မောင်ခင်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ (၁၉၈၃)၌ ​မောင်​မောင်ခင်​သေဆုံးခဲ့ပြီး သား​၃ဦး၊ သမီး​၂ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။

## သား​သမီး​များ
* ဝင်းခင်(၁၉၄၅၊ ရန်ကုန်၌ဖွား)
* ​ကျော်ခင် (၁၉၄၈၊ ရန်ကုန်၌ဖွား)
* ​အောင်ခင် (၁၉၅၃၊ ရန်ကုန်၌ဖွား)အနုပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈​အောက်တိုဘာ၌ ဦး​နှောက်​သွေးလွန်​ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်
* ချိုချိုခင် (၁၉၄၃၊ ရန်ကုန်၌ဖွား)
* ​ဒေဝီခင် (၁၉၅၁၊ ရန်ကုန်၌ဖွား) 

## မျိုးရိုး
## နိဂုံး
ထိပ်စုဘုရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၈၃)ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် (၁၃)ရက်၊ ၂၀၂၁ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၃၁)ရက်၊ သောကြာနေ့၊ နံနက်(၄)နာရီ၊ (၁၅)မိနစ် အချိန် ရန်ကုန်မြို့၊ ကိုးမိုင် ပင်မဗုဒ္ဓဝါဒီကျောင်းတိုက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့၊ မွန်းလွဲ(၃)နာရီ၌ ရေဝေးသုဿန်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၂၃ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ
မြန်မာသုံးဖောင့်

မြန်မာသုံးဖောင့် (မြန်မာသရီး/Myanmar3 font) ကို ယူနီကုဒ်စံနှုန်းများအတိုင်းအတိအကျလိုက်နာ၍ ထုတ်လုပ်ထားသည်။ မြန်မာသရီးဖောင့်သည် အများပြည်သူပိုင်ဆိုင်သော ဖောင့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစနစ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအဖွဲ့နှင့် ပညာရှင်များမှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

* Windows based Open Type Font Technology ကို အသုံးပြုထားသည့် ယူနီကုဒ်သုံးမြန်မာစာလုံးစနစ်(စမ်းသပ်အဆင့်)(မြန်မာဝမ်း/Myanmar1)ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
* ယူနီကုဒ်သုံးမြန်မာစာလုံးစနစ်(စမ်းသပ်အဆင့်)(မြန်မာဝမ်း/Myanmar1)၏ အားနည်းချက်များအား နှိုင်းယှဉ်ပြနိုင်ရန် ISO Meeting 48 မှ လက်ခံနိုင်ရန်အတွက် အဆိုပြုတင်သွင်းသည့်စံ အသစ်ဖြင့် တီထွင်ထားသော ယူနီကုဒ်သုံးမြန်မာစာလုံးစနစ်(စမ်းသပ်အဆင့် ၂)(မြန်မာတူး/Myanmar2)ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထပ်မံဖြန့်ချိခဲ့သည်။
* ယူနီကုဒ်သုံး မြန်မာစာလုံးစနစ်(စမ်းသပ်အဆင့် ၂)(မြန်မာတူး/Myanmar2)မှ အားနည်းချက်များအား ပြင်ဆင်ပြီး ISO Meeting 48 မှ လက်ခံထားသည့် Unicode Stand ard 5.1.0 ပါစံအသစ်ဖြင့် ပြန်လည်တီထွင်ထားသော ယူနီကုဒ်သုံးမြန်မာစာလုံးစနစ်(မူ−၁)(မြန်မာသရီး/Myanmar3)ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထပ်မံဖြန့်ချိခဲ့သည်။

အထက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများအရ
* မြန်မာဝမ်း(Myanmar1)ဖောင့် စတင်ထွက်ရှိချိန်တွင် ပင့်(ျ)၊ ရစ်(ြ)၊ ဆွဲ(ွ)၊ ထိုး(ှ)များ မပါဝင်ခဲ့ကြောင်း၊
* မြန်မာတူး(Myanmar2)ဖောင့် စတင်ထွက်ရှိချိန်တွင် ပင့်၊ ရစ်၊ ဆွဲ၊ ထိုး များပါဝင်ခဲ့ကြောင်း၊
* မြန်မာသရီး(Myanmar3)ဖောင့် စတင်ထွက်ရှိချိန်တွင် မြန်မာတူးနှင့် ထူးခြားစွာကွဲပြားမှုမရှိပဲ စာလုံးပေါင်းအမှားနှင့် စာစီစာရိုက်အမှားအယွင်းကို သိနိုင်သည့် အစက်အပြောက်စက်ဝန်းများပါဝင်ခဲ့ကြောင်း
စသည့်တို့ကို တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
*မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်နှင့်အသင်းများ၏ ၁၀ နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် ဒေါက်တာမြင့်မြင့်သန်း၏ ကွန်ပျူတာသုံးမြန်မာစာစနစ်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဆောင်းပါး။
ဆင်မြီးဆွဲမြို့

**ဆင်မြီးဆွဲမြို့**သည် ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရုံးဂါတ်(ရဲဌာန) နှင့် ဈေးရှိသည်။ ပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာပေါင်း (၆၀) ကျော်ရှိသည်။ လယ်ယာ လုပ်ကိုင်ကြသော လယ်သမားများ ဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့ မှ မီးရထားနှင့် ထွက်လာလျှင် ရှေးဦးစွာ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာ မှော်ဇာမြို့ကို တွေ့ရမည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ (၈) မိုင်ခန့်တွင် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ ရှိပေသည်။ သရေခေတ္တရာ ပျူရှင်ဘုရင်များ ခေတ်က ဆင်အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာဖြစ်၍ ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်မြီးဆွဲမြို့၊ ဆင်များလေ့ကျင့်ရာ ဆင်တိုက်ကုန်းနေရာတို့ကို အထင်အရှားတွေ့ရသည်။ ဆင်ခေါင်းရွာသည် ဆင်အမှုထမ်းအကြီးအကဲတို့ နေရာဖြစ်၍ ဆင်မြီးဆွဲမှာ ဆင်၏ နောက်ဆွယ်မှ ဝန်းရံလိုက်ပါရသော အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။

## ထင်ရှားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ 
### စာပေထူးချွန်သူများ
*ကိုလိုနီ ခေတ်က ကျောင်းသုံး ရုံးသုံး ပြုခဲ့ရသည့် ကဝိမျက်မှန် သတ်ပုံကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သူ ဦးကျော်ထွန်းမှာ မူလတန်းကျောင်း ဆရာဖြစ်၍ ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ ဆင်မြီးဆွဲရွာမှ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။
*ကိုလိုနီခေတ်မှလွတ်လပ်ရေး ခေတ်အထိ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဖြစ်သူ ဆရာဦးဉာဏသည်လည်း ဆင်မြီးဆွဲဇာတိဖြစ်၍ မြို့သစ်တန်းနေ ကျောင်းဆရာကြီး ဦးလူမှန်နှင့် တူဝရီးတော်စပ်သည်။
*စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ သုတေသနပညာရှင် ဖြစ်သူ နန်းညွန့်ဆွေသည်လည်း ဆင်မြီးဆွဲမြို့ အနောက်ဘက် ရပ်သာရွာ ဦးသက်၊ ဒေါ်ရွှေဆိုင်တို့မှ ဖွားမြင်၍ ငယ်မည် ဦးအောင်သိန်း ဖြစ်သည်။

### နိုင်ငံရေး ပုဂ္ဂိုလ်များ
သခင်ဝတင်သည် ဆင်မြီးဆွဲဇာတိဖြစ်၍ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ပြည်ခရိုင် ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးဖွဲ့သောအခါ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးခေတ် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးတွင် အမှုဆောင်ဖြစ်လာ၍ ပင်လုံညီလာခံ ပြုလုပ်စဉ်က ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးမှ စေလွှတ်သည့် မြန်မာအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ဖဆပလ အစိုးရခေတ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် နောင်တွင် နိုင်ငံရေး မှ ထွက်၍ နားလိုက်သည်။ မော်ကွန်းဝင် ပထမ ဆင့်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့် ရခဲ့သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သမိုင်းပြုစုရေး အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ သခင်ထွန်းခင် ( ဗိုလ်မြင့်ဆွေ ) သည် ပြည်ခရိုင် သဲကုန်းမြို့နယ် သရက်တပင်ရွာဇာတိ ဖြစ်၍ ပြည်ခရိုင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး ဖွဲ့သောအခါ အမှုဆောင်အဖြစ် ပါဝင်လာသည်။ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုတီးကုန်းမြို့ သခင်ထွန်းအုပ်တို့ အဖွဲ့နှင့် အတူ ဂျပန်ပြည်သို့ ထွက်သွားသည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။ တပ်မှ အငြိမ်းစားယူ၍ တော်လှန်ရေး အစိုးရခေတ်တွင် နားနေသည်။ မော်ကွန်းဝင် ပထမအဆင့်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ပထမ ဆင့် ရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၃၊ ဇန်နဝါရီ (၂၃) တွင် နှလုံးရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန် သွားလေသည်။ ဆင်မြီး ဆွဲမြို့၌ သခင်သန်းဦး၊ သခင်အိ၊ သခင်လှအုံး၊ သခင်ဥ၊ သခင်စိန်မောင်၊ သခင်စံနွဲ့တို့သည် နိုင်ငံရေးတွင် ထင်ရှားကြသည်။

ဆင်မြီး ဆွဲမြို့တွင် ရှေးခေတ် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး တည်ခဲ့သည့် အိုင်ဘုရားရှိသည့် အိုင်ကျောင်း၊ ဥသျှစ်ပင်ကျောင်း၊ ညောင်ပင်ကြီးကျောင်း၊ မြင်းနီကျောင်းတို့သည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ
လူ့အခွင့်အရေးကြေငြာစာတမ်းပါအချက်များ

ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးမှ ၁၉၄၈ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လူသားတိုင်းရသင့်ရထိုက်သော ခံစားထိုက်သောအခွင့်အရေးများကိုလူ့အခွင့်အရေးကြေညာ စာတမ်းဖြစ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။
ယင်းကြေညာစာတမ်းပါအချက်များကိုလေးစားလိုက်နာရန်၊ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအား လုံးကိုဖြန့်ဝေ၍ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံသူနိုင်ငံသားများသိရှိစေရန်စာသင်ကျောင်းများ၊ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများ တွင်ထင်ရှားသိသာမြင်တွေ့စေရန်ထပ်ဆင့်ဖြန့်ဝေခိုင်းသည်။ လူသားတိုင်းခံစားနိုင်သည့် အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးများကိုဖော်ထုတ်အတည်ပြုခဲ့သည့်ဒီဇင်ဘာ၁၀ရက်နေ့ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလူ့အခွင့်အရေးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါလူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်းတွင်အချက်ပေါင်း၃၀ပါရှိသည်။ ယင်းအချက်သုံးဆယ်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

# လူတိုင်းမွေးဖွားလာကတည်းကတူညီသောလူ့ဂုဏ်သိက္ခာနှင့်အခွင့်အရေးရှိသည်။
# လူတိုင်းအသားအရောင်လိင်ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာကျားမမရွေးတန်းတူညီမျှဖြစ်သည်။
# လူတိုင်းအသက်ရှင်ခွင့်လုံခြုံခွင့်ရှိသည်။
# မည်သူ့ကိုမှ ကျွန်အဖြစ်စေခိုင်းခြင်းမပြုရ။
# မည်သူ့ကိုမှ မတရားနှိပ်စက်ခြင်း မရှိစေရ။
# လူတိုင်း တရားဥပဒေရှေ့တွင်လူသားကဲ့သို့ဆက်ဆံခံရမည်။
# လူတိုင်းတရားဥပဒေရှေ့မှောက်တွင်တန်းတူဖြစ်သည်။ ကျောသားရင်သားမခွဲခြားရ။
# အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ခံရပါကဥပဒေအကူအညီယူခွင့်ရှိသည်။
# မည်သူ့ကိုမှ ဥပဒေမဲ့ဖမ်းဆီးခြင်း၊တိုင်းပြည်မှနှင်ထုတ်ခြင်းမပြုရ။
# လူတိုင်းမျှတသောတရားစီရင်မှုခံခွင့်ရှိသည်။ လူအများကြားနာနိုင်သောတရားရုံးဖြစ်ရမည်။
# အပြစ်ရှိသည်ဟုခိုင်လုံသောအထောက်အထားမရှိမချင်းထိုသူသည်အပြစ်မရှိ။
# မကောင်းသောရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်အခြားသူ၏စာများဖောက်ခြင်းအိမ်အတွင်းဝင်ခြင်းမပြုရ။
# လူတိုင်းမိမိတိုင်းပြည်အတွင်း လွပ်လပ်စာ သွားလာခွင့်ရှိသည်။
# မတရားအပြစ်ပေးခံရမည်ဆိုပါက အခြားနိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံနိုင်သည်။
# လူတိုင်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။ ဆန္ဒရှိပါက အခြားနိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူခွင့်ရှိသည်။
# အရွယ်ရောက်ပြီးသော ကျားမတိုင်း မိမိဆန္ဒဖြင့် လက်ထပ်ခွင့် အိမ်ထောင်ထူထောင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းလွပ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ရှိသည်။ ဆန္ဒရှိပါက အခြားဘာသာသို့ ကူးပြောင်းနိုင်သည်။
# လူတိုင်းလွပ်လပ်စွာထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းငြိမ်းချမ်းသောနည်းဖြင့် ဖွဲ့ထားသောအဖွဲ့များသို့ လွပ်လပ်စွာ ဝင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းမိမိတိုင်းပြည်၏ အစိုးရကို ဆန္ဒမဲဖြင့်ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်း လူမှုဘဝဖူလုံရေး ခံစားခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းသင့်တင့်သောလစာဖြင့် အလုပ်လုပ်ခွင့်အလုပ်သမားသမဂ္ဂများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရှိ သည်။
# လူတိုင်းအပန်းဖြေအနားယူခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းလုံလောက်သော လူနေမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ဆေးကုသခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းပညာသင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ အနိမ့်ဆုံးမူလတန်းပညာကို အခမဲ့သင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းမိမိပတ်ဝန်းကျင်၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင်ပါဝင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
# လူတိုင်းဤစာတမ်းပါအခွင့်အရေးများကိုလေးစားရမည်။
# လူတိုင်းအခြားသူများ၏အခွင့်အရေးကိုလေးစားရမည်။
# ဤစာတမ်းပါအခွင့်အရေးများကိုမည်သူမှမချိုးဖောက်ရ။