open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်း

ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်း (Fourier transform) ဆိုသည်မှာ ဆစ်ဂနယ်များကို အချိန်ကာလ အလိုက် ပြောင်းလဲမှု အဖြစ် ဖော်ပြထားခြင်းမှ ကြိမ်နှုန်း (Frequency) ပြောင်းလဲမှု အဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချာ အခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ပြောရမည် ဆိုလျှင် ဆစ်ဂနယ်၏ ဖော်ပြချက်ကို အချိန် ဒိုမိန်း (Time Domain) မှ ကြိမ်နှုန်း ဒိုမိန်း (Frequency Domain) သို့ ပြောင်းလဲ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်းမှာ ဆစ်ဂနယ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရာတွင် တခါတရံ ကြိမ်နှုန်း ဒိုမိန်းတွင် ဖြေရှင်းပါက သင်္ချာနည်းအရ ပိုမို လွယ်ကူစေသော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အချိန်ဒိုမိန်း မှ ပြဿနာကို ကြိမ်နှုန်းဒိုမိန်း သို့ ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းနည်းဖြင့် ပြောင်းလဲ၍ ဖြေရှင်းကြသည်။ ထိုမှ တဖန် ရလဒ်ကို အချိန် ဒိုမိန်းသို့ ပြောင်းပြန် ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းနည်း (Inverse Fourier Transform) ဖြင့် ပြန်လည် ပြောင်းလဲ ရယူခြင်းဖြင့် အချိန်ဒိုမိန်း တွင် မိမိတို့ လိုအပ်သော အဖြေကို ရရှိနိုင်သည်။ သင်္ချာနည်းဆန်ဆန်ပြောရလျင် ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းဆိုသည်မှာ differential ညီမျှခြင်းများမှ algebra ညီမျှခြင်းများသို့ ကူးပြောင်း ပေးခြင်း ဖြစ်စဉ်လည်း ဖြစ်ပါသည်။ hello
အင်တီဂရေးရှင်း

**အင်တီဂရေးရှင်း** (Integration) သည် သင်္ချာဘာသာ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း (Differentiation) နှင့် တွဲဖက်၍ ကဲကုလပ် သင်္ချာဘာသာဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။ ပါဠိဘာသာတွင် သမူဟပြုသည် ဟု သုံးနှုန်း လေ့ရှိသည်။ အင်တီဂရေးရှင်း နည်းကို အသုံးပြုခြင်း အားဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော အရာဝတ္ထုတို့၏ ဧရိယာ၊ ဒြပ်ထု စသည်တို့ကို တွက်ချက် ရယူနိုင်သည်။
စီအက်စ်အမ်အေ

စီအက်စ်အမ်အေ (CSMA) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက် ချိတ်ဆက်ခြင်းများတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိသော နည်းလမ်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေ အပေါ်တွင် အခြေခံ ဖန်တီးထားပြီး ကွန်ယက်ကြိုး (network cable) အစရှိသည့် ကြားခံနယ်ကို ရယူသုံးစွဲသည့် နည်းလမ်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စီအက်စ်အမ်အေ၏ အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ်မှာ (Carrier sense multiple access) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ စီအက်စ်အမ်အေသည် OSI မော်ဒယ်လ်၏ ဒုတိယအလွှာ (Layer 2) တွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိသည်။

စီအက်စ်အမ်အေ အသုံးပြုထားသော ကွန်ယက်သည် မိမိ ပေးပို့လိုသော ဒေတာ အချက်အလက်များကို မပို့လွှတ်မီ အချိန်တွင် ကြားခံနယ်တွင် လက်ရှိ ထုတ်လွှင့်နေသူ ရှိမရှိ ဦးစွာ စစ်ဆေးလေ့ ရှိသည်။ ထို့အပြင် စီအက်စ်အမ်အေ အသုံးပြုထားသော ကွန်ယက်တွင် ကြားခံနယ်တစ်ခုထဲကို ဝေမျှ သုံးစွဲနေသူ တစ်ဦး ထက်မက ရှိနိုင်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် multiple access ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

စီအက်စ်အမ်အေ စနစ်သည် အက်စ် အလိုဟာ (S-ALOHA) ဟု ခေါ်သည့် စလော့တက် အလိုဟာ နည်းလမ်း၏ အားနည်းချက်များကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
စီအက်စ်အမ်အေ အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ထပ်မံမွမ်းမံထားသော ပရိုတိုကောလ်များမှာ စီအက်စ်အမ်အေ/စီအေ (CSMA/CA) နှင့် စီအက်စ်အမ်အေ/စီဒီ(CSMA/CD) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အလိုဟာ

အလိုဟာ (Aloha) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်စနစ် များတွင် အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့သော နည်းစနစ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဟာဝိုင်ယီ တက္ကသိုလ် မှ တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလိုဟာ နည်းလမ်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စတင် အသက်ဝင်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက် နှင့် ပထမဆုံး ကြိုးမဲ့ကွန်ယက် ဖြစ်သည်။ အလိုဟာဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်မှာ ဟာဝိုင်အီကျွန်းစုတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နှုတ်ဆက်သည့်အခါ Hello(ဟလို)ကို အလိုဟာ ခေါ်ဆိုကြပြီး အလိုဟာမှာ Hello ဟုပြောသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

အလိုဟာ ကွန်ယက်သည် အလိုဟာ ကြားခံနယ်မြေ အသုံးပြုနည်းလမ်း ဟုခေါ်သည့် စတေရှင်များ ကျပန်း အချိန်တွင် ကြားခံနယ်ကို ရယူသုံးစွဲသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုထားပြီး ယူအိက်ဖ်အက်ဖ် (UHF) ဟု ခေါ်သည့် အလွန်ကြိမ်နှုန်းမြင့်သည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို သုံးစွဲထားကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ကြိုးမဲ့ကွန်ယက် အဖြစ် တည်ဆောက်ရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ဟာဝိုင်ယီ တက္ကသိုလ်သည် ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်း ဖြစ်ပြီး အနီးနား တစ်ဝိုက်ရှိ ကျွန်းများတွင် ရှိနေသော ကွန်ပျူတာများနှင့် ကွန်ယက်ကို အသုံးပြု၍ ဆက်သွယ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် အော်ဆီလေတာ

အီလက်ထရွန်းနစ် အော်ဆီလေတာ (Electronic Oscillator) ဆိုသည်မှာ တစ်ခုတည်းသော အီလက်ထရွန်းနစ် ဆစ်ဂနယ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ထပ်တလဲလဲ ထုတ်လွှင့်သော အီလက်ထရွန်းနစ် ပတ်လမ်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ဆိုင်းဝေ့ဗ် (Sine Wave) စကွဲယား ဝေ့ဗ် (square wave) စသည်တို့ ကို ထုတ်လွှင့်လေ့ ရှိသည်။ ထိုပတ်လမ်းများကို အမျိုးမျိုးသော အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများတွင် ထည့်သွင်း သုံးစွဲလေ့ ရှိသည်။ အော်ဆီလေတာမှ ဆစ်ဂနယ် ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ဥပမာ ပြရမည် ဆိုပါက ရေဒီယို နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်စက်များ၊ ကွန်ပျူတာကို ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်သော ကလော့ခ် ဆစ်ဂနယ်များ၊ ကွပ်ဇ် နာရီများ၊ အီလက်ထရွန်းနစ် အသံပြုစက်များမှ ထွက်ပေါ်လာသော အသံများနှင့် ဗွီဒီယိုဂိမ်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဒေတာဘေ့စ်

ဒေတာဘေ့စ် (Database) ဆိုသည်မှာ အကြောင်းတစ်စုံတရာ အတွက် အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် အချက်အလက်များကို စနစ်တကျ စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိသည်။ အချက်အလက်များကို ပြင်ပကမ္ဘာမှ အချက်အလက် စုစည်းမှု ပုံသဏ္ဌာန် (ဥပမာ ဟိုတယ်များရှိ လွတ်နေသော အခန်းများ) သို့မဟုတ် အချက်အလက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် လွယ်ကူသည့် ပုံသဏ္ဍန် ( ဥပမာ အခန်းလွတ်နေသော ဟိုတယ်ကို ရှာဖွေခြင်း) စသည့် ပုံသဏ္ဌာန် မျိုးဖြင့် စုစည်း သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိသည်။ ဒေတာဘေ့စ် ဆိုသော အသုံးအနှုန်းသည် အသုံးပြုသူမှ ရှုမြင်သည့် အချက်အလက်များကို ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ ဖိုင်များ၊ ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်များ နှင့် ကွန်ပျူတာ အချက်အလက် သိုမှီးရာ နေရာများတွင် အမှန်တကယ် သိမ်းဆည်းထားသည်ကိုလည်း ခေါ်ဆိုတတ်သည်။
ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း (Motion Control) သည် အော်တိုမေးရှင်း နယ်ပယ်တွင် ပါဝင်သော နည်းပညာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စက်ပစ္စည်း ကိရိယာများကို မိမိ အလိုရှိရာ နေရာသို့ အတိအကျ ရွေ့လျားနိုင်ရန် အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက်ရုပ်တစ်ရုပ်ကို ၁ စင်တီမီတာ၏ ၁၀ ပုံတစ်ပုံ အကွာအဝေးသို့ ရွေ့လျားနိုင်ရန် အတွက် ထိုနည်းပညာကို အသုံးချနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် စနစ်တွင် ဘယ်ရင် (Bearing) ၊ ဝင်ရိုး စသည့် စက်မှုပစ္စည်းကိရိယာများ၊ ဆာဗိုမော်တာ၊ အင်န်ကုတ်ဒါ (Encoder) အစရှိသော လျှပ်စစ် ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ မော်တာများကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်သော အီလက်ထရွန်းနစ် ဆားကစ် ပတ်လမ်းများ၊ ထို ဆားကစ်ပတ်လမ်းများကို အမိန့်ပေး စေခိုင်းနိုင်မည့် ကွန်ပျူတာ သို့ မိုက်ခရို ကွန်ထရိုလာ သို့ ပီအယ်လ်စီ ကဲ့သို့သော ထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ ထို့အပြင် ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် စနစ် အတွင်းတွင် ပရိုဂရမ်ရေး၍ တည်ဆောက်ရသည်။ အကယ်၍ မိမိထိန်းချုပ်လိုသော အကွာအဝေးသည် ၁ စင်တီမီတာ အောက် လျော့နည်းသော အကွာအဝေးဖြစ်ပါက ကွန်ပျူတာ အမြင်အာရုံစနစ်များကို ရွေ့လျားမှု စနစ် အတွင်းတွင် ထည့်သွင်း တပ်ဆင် ရသည်။

## စက်မှုစနစ်
မော်တာ အများစုမှာ စက်ဝိုင်းပုံ ရွေ့လျား ကြသည်။ သို့သော်လည်း စက်ကိရိယာများတွင် ထိန်းချုပ်ရန် လိုအပ်သော ရွေ့လျားမှု အများစုမှာ အလျားလိုက် ဒေါင်လိုက် စသည့် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားသည့် ရွေ့လျားမှုများသာလျှင် ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် စက်ဝိုင်းပုံ ရွေ့လျားမှုကို မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားမှုသို့ ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ရန် အတွက် မော်တာအား ဘောစခရူဖြင့် ကပ်ပလင်းခေါ် တွဲဆက်ကိရိယာကို အသုံးပြု၍ ချိတ်ဆက်ပေးရသည်။ ကပ်ပလင်း၏ တစ်ဖက်စွန်းကို မော်တာ၏ ဝင်ရိုးဖြင့် ချိတ်ဆက်၍ အခြားတစ်ဖက်ကို ဘောစခရူဖြင့် ချိတ်ဆက်ပေးရသည်။

သို့မှသာ မော်တာ၏ ဝင်ရိုး တစ်ပတ် လည်သည့် အခါတိုင်း ဘောစခရူမှာ တစ်ပတ်လိုက်၍ လည်မည် ဖြစ်သည်။ ဘောစခရူ တစ်ပတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ လည်သည့် အခါတိုင်းတွင် ဘောစခရူ အပေါ်ရှိ အင်ဆက် က တစ်ပတ်စာ ရွေ့လျားမည် ဖြစ်သည်။ ဘောစခရူ၏ ပစ်ချ် (Pitch) မှာ ၅ မီလီမီတာ ဖြစ်ပါက ဘောစခရူ တစ်ပတ် လည်တိုင်း အင်ဆက်မှာ ၅ မီလီမီတာ ရွေ့လျားမည် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဘောစခရူ မှာ ၉၀ ဒီဂရီသာ လည်ပတ်ပါက အင်ဆက်မှာ ၁.၂၅ မီလီမီတာ ရွေ့လျားမည် ဖြစ်သည်။

ဘောစခရူ လည်ပတ်ရာတွင် တည်ငြိမ်စွာ ရွေ့လျားနိုင်စေရန် အတွက် ဘောစခရူ၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်ကို ဘောလ်ဘယ်ရင်ဖြင့် တွဲဆက်ပေးထားရသည်။ ဘောစခရူကို ရွေးချယ်ရာတွင် လိုအပ်သည့် အရှိန် နှင့် တိကျမှု အပေါ် မူတည်၍ ရွေးချယ်ရသည်။ ပစ်ချ် အရွယ်ပမာဏ ၅ မီလီမီတာ နှင့် ၁၀ မီလီမီတာ ဆိုလျှင် ၅ မီလီမီတာ ပစ်ချ်ပမာဏက ပိုမို တိကျစွာ ရွေ့လျားနိုင်သော်လည်း ၁၀ မီလီမီတာ ပစ်ချ်ပမာဏက ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်နိုင်သည်။

## လျှပ်စစ်စနစ်
ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် မော်တာ၏ လည်ပတ်သည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို အတိအကျ ထိန်းချုပ်ပေးရန် လိုအပ်သည်။ ထို့အတွက် ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်သော စနစ်များတွင် စတက်ပါ မော်တာ သို့ ဆာဗိုမော်တာ ကဲ့သို့သော ရွေ့လျားမှုကို အတိအကျ ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် မော်တာ အမျိုးအစားများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။

စတက်ပါ မော်တာကို ရွေးချယ်ရာတွင် မိမိလိုအပ်သည့် စတက်ပ်ခေါ် ရွေ့လျားမှု အချက်ရေပေါ်မူတည်၍ ရွေးချယ်ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဘောစခရူ၏ ပစ်ချ်မှာ ၅ မီလီမီတာ ဖြစ်ပြီး စတက်ပ်ပါ မော်တာ၏ ရွေ့လျားနှိုင်မှုမှာ ၁ ပတ်လျှင် အချက်ရေ ၁၀၀၀ မျှ ဖြစ်ပါက ထိန်းချုပ်နိုင်သော ပမာဏမှာ ၅ မီလီမီတာ / ၁၀၀၀ = ၀.၀၀၅ မီလီမီတာ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း စက်ပစ္စည်း အစိတ်အပိုင်းများသည် လိုသလောက် အတိအကျ ရွေ့လျားနိုင်မှု မရှိသဖြင့်  ၀.၀၀၅ မီလီမီတာ အထိ အတိအကျ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။
မော်ဒျူလေးရှင်း

မော်ဒျူလေးရှင်း (Modulation) ဆိုသည်မှာ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်တွင် သုံးစွဲသော ကြိမ်နှုန်းမြင့်လှိုင်းများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြောင်းလဲပေးခြင်းကို ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် စကားပြောသံများကို ပြောဆိုသူဖက် အခြမ်းမှ နားထောင်သူဖက် အခြမ်းသို့ ထုတ်လွှင့်ရန် အတွက် စကားပြောရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ကြိမ်နှုန်း များကို အသံလွှင့်မည့် ကြိမ်နှုန်း နှင့် ပေါင်းစပ် ပေးရသည်။ ထိုသို့ ပေါင်းစပ်ပေးခြင်းကို မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်မှ ထိုလှိုင်းကို ဖမ်းယူ ရရှိသည့် အခါတွင် စကားပြောသံကို အသံလွှင့်သည့် ကြိမ်နှုန်းမှ ပြန်လည် ခွဲထုတ် ရယူရသည်။ ၎င်းကို ဒီမော်ဒျူလေးရှင်း(Demodulation) ဟု ခေါ်သည်။

အင်နာလော့ နည်းစနစ်ဖြင့် မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်ရာတွင် ထုတ်လွှင့်မည့် ကြိမ်နှုန်း၏ လှိုင်းပမာဏ (Amplitude) ကို ပြောင်းလဲ ပေးခြင်း၊ ကြိမ်နှုန်းကို ပြောင်းလဲပေးခြင်း၊ လှိုင်း၏ ထောင့်ပမာဏ (Phase) ကို ပြောင်းလဲပေးခြင်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ လှိုင်းပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို Amplitude Modulation သို့မဟုတ် AM ဟု ခေါ်ပြီး ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အလွန်ဝေးကွာသော အရပ်ဒေသများသို့ ထုတ်လွှင့်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ကြိမ်နှုန်း ပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို Frequency Modulation သို့မဟုတ် FM ဟု ခေါ်ပြီး အရပ်ဒေသ တစ်ခုအတွင်း အသုံးပြုသော စကားပြောစက်များ နှင့် မြို့တစ်မြို့ချင်းစီတွင် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယို စတေရှင်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။ လှိုင်း၏ ထောင့်ပမာဏ ပြောင်းလဲပေးခြင်းကို Phase Modulation သို့မဟုတ် PM ဟု ခေါ်သည်။ လှိုင်း၏ ထောင့်ပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များတွင် ပိုမို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။

ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်းစနစ်ဖြင့် မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်သည့် FSK၊ PSK ၊ QAM စသည့် နည်းစနစ် အများအပြားကိုလည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များတွင် အများအပြား အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
ဒေတာ ဝဲဟောက်စ်

**ဒေတာ ဝဲဟောက်စ်** () ဆိုသည်မှာ အစီရင်ခံခြင်း (reporting) ပြုလုပ်ရန် အတွက် အသုံးပြုသော ဒေတာဘေ့စ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေတာများကို လက်ရှိ အသုံးပြုနေသော စနစ်မှာ အစီရင်ခံစာ ထုတ်နိုင်ရန် အတွက် ထုတ်နှုတ်ရယူရသည်။ ဒေတာဝဲဟောက်စ်တွင် အစီရင်ခံစာ မထုတ်မီ အချိန်တွင် အချက်အလက်များ အနေဖြင့် အိုဒီအက်စ် ဟု ခေါ်သော အော်ပရေရှင်နယ် ဒေတာ စတိုး (Operational Data Store) တွင် လိုအပ်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အတွက် ပထမဦးစွာ ဝင်ရောက်ရလေ့ ရှိသည်။

ဒေတာဝဲဟောက်စ်သည် ၎င်းနှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို အလွှာ ၃ ခု ခွဲ၍ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသည်။ ပထမ အလွှာကို စတေးဂျင်း (staging) ဟုခေါ်ပြီး ဒေတာဘေ့စ်ကို ကိုင်တွယ် ထိန်းသိမ်းသူများ အတွက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ပြုနိုင်ရန် နှင့် အသုံးပြုသူများကို ပံ့ပိုးနိုင်ရန် အတွက် အချက်အလက်အကြမ်းများကို သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိသည်။ ဒုတိယ အလွှာကို အင်တီဂရေးရှင်း (integration) အလွှာဟု ခေါ်ပြီး ဒေတာများကို ပေါင်းစပ်နိုင်ရန် နှင့် အသုံးပြုသူအတွက် abstraction ရနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ တတိယအလွှာကို အသုံးချ (access) အလွှာဟု ခေါ်ပြီး အသုံးပြုသူအတွက် လိုအပ်သော အချက်အလက်များ ထုတ်ပေးနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။
တစ်ဘ်ကို ရန်းဒေဗူး

တစ်ဘ်ကို ရန်းဒေးဗူး (TIBCO Rendevous) သည် အင်တာပရိုက်စ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းဆက်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဆော့ဖ်ဝဲလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ဘ်ကိုသည် C++ ၊JAVA၊Visual Basic ၊ .NET အစရှိသော ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသားထားသော ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် လွယ်ကူမြန်ဆန်စေရန် အတွက် မက်ဆေ့ ဖလှယ်သော API များကို ပံ့ပိုး ပေးလေ့ ရှိသည်။
ဖီးဒ်ဘတ်စ်

ဖီးဒ်ဘတ်စ် (Fieldbus ) ဆိုသည်မှာ လက်ရှိ အချိန်နှင့် တပြေးညီ အလုပ်လုပ်သော ဖြန့်ကျက် ထိန်းချုပ်မှု (distributed control) စနစ် များတွင် အသုံးပြုသော စက်ရုံအလုပ်ရုံသုံး ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက် ပရိုတိုကောလ် မိသားစုဖြစ်ပြီး ယခုအခါ IEC 61158 ဖြင့် စံသတ်မှတ်ထားသည်။

ရှုပ်ထွေးပြီး အလိုအလျောက် မောင်းနှင်ရသော ကုန်ထုတ်လိုင်းများတွင် အစီအစဉ် ကျနစွာ အဆင့်ဆင့် ထိန်းချုပ်ရသော ထိန်းချုပ်မှု စနစ် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့သော စနစ် အဆင့်ဆင့်၌ ထိပ်ဆုံးအဆင့်တွင် အိတ်ချ်အမ်အိုင် ခေါ် လူနှင့် စက်တို့ ဆက်သွယ်ရသော အလွှာ ရှိသည်။ ထိုအလွှာမှ တဆင့် ကုန်ထုတ်လိုင်းကို မောင်းနှင်ထိန်းချုပ်သူသည် လိုင်း၏ အခြေအနေကို လေ့လာပြီး ထိန်းချုပ် မောင်းနှင် နိုင်သည်။ ထိုမှတဆင့် အလယ်ပိုင်း အဆင့် ဖြစ်သော ပီအယ်လ်စီ များသို့ အီသာနက် ကဲ့သို့သော အချိန်နှင့် အညီ လိုက်ပါ ထိန်းချုပ်ရန် မဖြစ်မနေ မလိုအပ်သော ဆက်သွယ်ရေး စနစ်ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထိုသို့ ထိန်းချုပ်မှု အလွှာ၏ အောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဖီးဒ်ဘတ်စ် ရှိပြီး ဖီးဒ်ဘတ်စ်မှ ပီအယ်လ်စီများကို အမှန်တကယ် အလုပ်လုပ်သော အာရုံခံ ကိရိယာများ၊ အက်ကျူရေတာများ၊ လျှပ်စစ်မော်တာများ၊ ခလုပ်များ၊ ဘားများ စသည်တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးလေ့ ရှိသည်။
ကင်န်ဘတ်စ်

ကင်န်ဘတ်စ် (CAN Bus) ဆိုသည်မှာ ခေတ်ပေါ်မော်တော်ယာဉ်များတွင် အသုံးပြုသော ဆက်သွယ်ရေး စနစ် တစ်ခုဖြစ်ပြီးပီး မော်တော်ယာဉ် အတွင်း တပ်ဆင်ထားသော မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာများ နှင့် အခြား အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများကို ကွန်ပျူတာ မလိုအပ်ဘဲ အချင်းချင် ဆယ်သွယ် ရရှိနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။

ကင်န်သည် မက်ဆေ့ အပေါ်တွင် အခြေခံသော ပရိုတိုကောလ်ဖြစ်ပြီး မော်တော်ယာဉ်များတွင် အဓိက အသုံးပြုလေ့ ရှိသော်လည်း စက်ရုံများနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။
အော့ဗ်ဂျက် အိုရီယင့်တက် ပရိုဂရမ်းမင်း

အော့ဗ်ဂျက် အိုရီယင့်တက် ပရိုဂရမ်းမင်း (object-oriented programming) သို့ အိုအိုပီ သို့ အော့ဂျက် အ‌ခြေပြုပရိုဂရမ်းမင်း ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် ဂရိ အတွေးအခေါ် ပညာရှင်တို့၏ အော့ဗ်ဂျက် ခေါ် ဒြပ်ရှိ အရာဝတ္ထု နှင့် ကလပ်စ် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ်တွင် ဆက်စပ်နေသော ဆက်နွယ်ချက် အိုင်ဒီယာပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသော ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်းမင်း နည်းစနစ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လူသုံးများသော စီရှပ်၊ ဂျာဗား၊ ပိုင်သွန် အစရှိသော ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကားများသည် အိုအိုပီကို အခြေခံ၍ အလွယ်တကူ ရေးသားနိုင်ရန် ရည်ရွယ် ဖန်တီးထားကြသည်။

## ကလပ်စ် နှင့် အော့ဗ်ဂျက်များ
ကလပ်စ် (class) ဆိုသည်မှာ ယေဘူယျ သဘောတရားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ဆိုရလျှင် လူသည် ကလပ်စ် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ လူ ဆိုသည့် ကလပ်စ်တွင် ကလေးငယ်၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ စသည့် လူအားလုံးတို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် လူဟူသည့် ကလပ်စ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူဟူသည့် ယေဘူယျ ပုံစံကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ မျောက် ဟူသည့် ကလပ်စ်သည် လူမှ ကွဲပြားပြီး မော်တော်ကား၊ လေယာဉ်စသည့် အရာဝတ္ထုများသည်လည်း လူဟူသည့် ကလပ်စ်မှ သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ထိုသို့သော လူများ ထဲမှ အိုဘားမား၊ မြသန်းတင့် စသည်ဖြင့် လူတစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းစီကို ရည်ညွန်းပါက အော့ဗ်ဂျက် ဟုခေါ်သည်။ အိုဘားမား နှင့် မြသန်းတင့်သည် လူဟူသည့် ကလပ်စ်တွင် ပါဝင်သော်လည်း သူတို့ကို သီးသန့် ညွှန်းဆိုပြနိုင်သည့် ကွဲပြားခြားနားသည့် ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသဖြင့် မတူညီသော အော့ဗ်ဂျက်(object) များသာ ဖြစ်သည်။

## လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ အဖြစ်အပျက်များ
ကလပ်စ် တစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ (methods)၊ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) နှင့် အဖြစ်အပျက်များ (Event) ရှိသည်။
စွမ်းအင် တည်မြဲမှု နိယာမ

စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမ (Law of Conservation of Energy) အရ စွမ်းအင်ဆိုသည်မှာ ဖန်တီး၍မရ။ ဖျက်စီး၍မရ။ စွမ်းအင် အသွင်တစ်မျိုးမှ အခြားတစ်မျိုးသို့သာ ကူးပြောင်း၍ ရနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပြင်ပစွမ်းအင်၏အထောက်အပံ့မပါဘဲ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်သို့ စွမ်းအင်များ မထုတ်ပေးနိုင်ပေ။

## ဥပမာ 
မော်တော်ကား တစ်စင်းကို မောင်းနှင်ရာတွင် ဓာတ်ဆီ ဒီဇယ်ဆီ ကဲ့သို့သော လောင်စာဆီများကို အသုံးပြု၍ မောင်းနှင်ရသည်။ ထိုသို့သော လောင်စာဆီများမှ ရရှိသော စွမ်းအင်မှာ ဓာတု စွမ်းအင် (Chemical Energy) ဖြစ်သည်။ မော်တော်ကား ရွေ့လျားသည့် အခါတွင် လောင်စာဆီမှ ဓာတုစွမ်းအင်များသည် အရွေ့စွမ်းအင် (kinetic energy) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ပေးရသည်။ သို့သော်လည်း ဓာတု စွမ်းအင်များ အားလုံးမှာ အရွေ့စွမ်းအင် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း မဟုတ်ပေ။ လောင်စာဆီဖြင့် မော်တော်ကားကို ရွေ့လျားစေရာတွင် အချို့သော ဘေးထွက် စွမ်းအင်များဖြစ်သည့် အပူစွမ်းအင်၊ အသံစွမ်းအင် စသည်တို့လည်း ထွက်ရှိ လေ့ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လောင်စာဆီများမှ စွမ်းအင်များသည် ပျက်စီးသွားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အခြားစွမ်းအင် တစ်မျိုးသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့နိုင်သည်။

## ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ် နိယာမများ
အက်စထရစ်

အက်စထရစ် (Asterisk) ဆိုသည်မှာ ပီဘီအိတ်စ် ခေါ် ပုဂ္ဂလိက တယ်လီဖုန်း အိတ်ချိန်း အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် အတွက် ရေးသားထားသော ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒီဂျီယမ် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီမှ မာ့ခ်စပင်ဆာက ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ အခြားသော ပီဘီအိတ်စ်များ ကဲ့သို့ပင် ၎င်းနှင့် တွဲဆက်ထားသော တယ်လီဖုန်းများ အချင်းချင်း ခေါ်ဆိုနိုင်ခြင်း၊ အများသုံး တယ်လီဖုန်း ကွန်ယက်သို့ ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်း နှင့် ဗွီအိုအိုင်ပီ ဝန်ဆောင်မှုများ ရရှိနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ အမည်သည် “*” သင်္ကေတမှ တဆင့် ပြောင်းလဲလာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗွီအိတ်ချ်ဒီအယ်လ်

ဗွီအိတ်ချ်ဒီအယ်လ် (VHDL) သည် ပရိုဂရမ် ရေးသားထည့်သွင်းနိုင်သော ဟတ်ဝဲလ်များတွင် အသုံးပြုသော ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကား တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်းနစ် ဒီဇိုင်းများကို ပိုမိုလွယ်ကူစေရန် အတွက် အသုံးပြုသည်။ အက်ဖ်ပီဂျီအေ (FPGA) ခေါ် ပရိုဂရမ် ထည့်သွင်းနိုင်သော ချစ်ပ်များ နှင့် အိုင်စီပတ်လမ်းများ အတွက် ပရိုဂရမ် ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။

ဗွီအိတ်ချ်ဒီအယ်လ်ကို ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း အခြားသော ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကားများမှ အထူး ကွဲပြားခြားနားသည်။ အခြားသော ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကားများတွင် ရေးသားထားသော အမိန့်ပေးချက်များကို ပထမ စာကြောင်း မှ နောက်ဆုံးစာကြောင်း အထိ အစီအစဉ် အလိုက် လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသော်လည်း ဗွီအိတ်ချ်ဒီအယ်လ်တွင်မူ ရေးသားထားသော အမိန့်ပေးချက်များ အားလုံး တပြိုင်နက်တည်း လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသည်။
အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း

ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များတွင် **အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း** (; ) ဆိုသည်မှာ အလုပ်တစ်ခုကို ပြုလုပ်ရန် အတွက် မည်သို့မည်ပုံ လုပ်ဆောင်ရမည် ဆိုသည့် စေညွှန်းချက်များကို စနစ်တကျ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းကို တွက်ချက်ခြင်း၊ အချက်အလက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းနှင့် အလိုအလျောက် ဆင်ခြင်မှုပြုခြင်း တို့အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများကဲ့သို့ ဆက်စပ်တွေးခေါ်ခြင်း ကျိုးကြောင်းဆီလျော်တွေးခေါ်ခြင်းများ မတတ်သည့်အတွက် ကွန်ပျူတာများကို အဆင့်ဆင့်တွက်ချက်နည်း သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်များအား တိတိကျကျရေးပေးရသည်။ Algorithm အများစုမှာ သာမှန်လူနားလည်နိုင်သောနည်းဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ထို Algorithm များကို ကွန်ပျူတာများနားလည်သည့် ဘာသာရပ်အဖြစ်ပြောင်းခြင်းကို Programming ဟုခေါ်သည်။
ပရိုမီသီယမ်

**ပရိုမီသီယမ်** (Promethium) သည် Beta Rays ထုတ်ပေးသော ရှားပါးဒြပ်စင် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဓာတုသင်္ကေတမှာ Pm ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရေဒီယို သတ္တု ကြွမှု မြင့်မားပြီး ရှားပါး ပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းကို လေ့လာမှု အနည်းငယ်သာ ပြုလုပ်ထားကြသည်။ ၎င်း၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို တိကျစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိသေးပါ။ Pm ဆားများ၏ အရောင်သည် ပန်းရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်ရှိပြီး ၎င်းပတ်ဝန်းကျင်လေထု အရောင်သည် စိမ်းပြာရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိသည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
ပရိုမီသီယမ်(Promethium)ကို သုသေတန ပြုလုပ်ဖို့ အတွက်သာလျှင် အများဆုံးအသုံးပြုကြပါတယ်။ ၎င်းကို Beta ရေဒီယိုသတ္တုကြွ ဓာတ်ရောင်ခြည် ထုတ်လွွှတ်ပေးသော အရင်းအမြစ်အဖြစ် အမှောင် အတွင်း အလင်းပေးနိုင်သော အရောင်အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ပဲ့ထိန်းတပ် ဒုံးများ အတွက် နျူကလီးယား ဘတ္ထရီတွေများတွင် သော်လည်းကောင်း၊ လက်ပတ်နာရီများတွင်သော်လည်းကောင်း၊ နှလုံးခုန်တိုင်း ကိရိယားများနှင့် ရေဒီယိုများတွင်သော်လည်းကောင်း၊ အချက်ပြမီးလုံးများတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို X-ray အရင်းအမြစ် အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

## သဘာဝတွင်တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
ပရိုမီသီယမ်(Promethium)သည် ကမ္ဘာ့ အပေါ်ယံလွှာ ရှိ အချို့သော ယူရေနီယံ သတ္တုရိုင်း များတွင် သေးငယ်သော ပမာဏ အဖြစ် ပါဝင်နေပါသည်။ ၎င်းသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိသောကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တုကြွ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ကြိမ် ဖြစ်တည်ပြီးတိုင်း ၎င်း ဖြစ်တည်ပြီးသော Zr အားလုံးသည် အနှစ် ၁၀၀၀၀ အတွင်း ပျက်စီး ပျောက်ကွယ် သွားလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ 
ပရိုမီသီယမ်(Promethium)သည် သက်ရှိမျာ အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ခြင်း မရှိပါ။ ၎င်း၏ ပြင်းထန်သော ရေဒီယို သတ္တု ကြွမှုကြောင့် အတော်လေး အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်များတွင် စမ်းသပ်ရာမှာ ၎င်းသတ္တုသည် အရိုးမျက်နှာပြင်များတွင် ကွက်တိကွက်ကြားဖြင့် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျား ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သက်ရောက်မှုများ 
ပရိုမီသီယမ်(Promethium)သည် လက်တွေ့သဘာဝတွင် တည်ရှိမနေပါ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်မှုမရှိစေနိုင်ပါ။ ၎င်း၏ ရေဒီယို သတ္တုကြွမှု မြင့်မားသောကြောင့် အထူးဂရုတစိုက် ကိုင်တွယ်ရသည်။

## ကိုးကား
ပရေးတိုး စည်းမျဉ်း

ပရေးတိုး စည်းမျဉ်း (Pareto Principle) ကို ၈၀-၂၀ စည်းမျဉ်း (80-20 rule) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ထိုစည်းမျဉ်းအရ အဖြစ်အပျက် အများအပြားတွင် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အကျိုးတို့သည် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။

စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ထိုစည်းမျဉ်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် လက်ခံကျင့်သုံးလေ့ ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ရောင်းအားသည် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ဖောက်သည်များထံမှ လာသည် စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဖစ်တာ (ဆစ်ဂနယ်)

ဖစ်တာ ဆိုသည်မှာ ဆစ်ဂနယ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် ဆစ်ဂနယ်အတွင်းရှိ မလိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်း ကို ဖယ်ထုတ်ရန် အတွက် အသုံးပြုသော ကိရိယာ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက် ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖစ်တာဖြင့် ဖယ်ထုတ်ခြင်းသည် ဆစ်ဂနယ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်သည်။ ဖစ်တာသည် ဆစ်ဂနယ်၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို တပိုင်းတစ သို့မဟုတ် လုံးဝ ဖယ်ထုတ်ပစ်လေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အချို့သော ကြိမ်နှုန်းတို့ကို ဖယ်ရှားပစ်ပြီး အချို့ကြိမ်နှုန်းတို့ကိုမူ မူလအတိုင်း ချန်လှပ်ထားခဲ့လေ့ ရှိသည်။  ဆစ်ဂနယ်အတွင်း အနှောင့်အယှက်ပေးနေသော ဆစ်ဂနယ်များနှင့် နောက်ခံ ဆူညံသံများကို ဖော်ပြနေသော ကြိမ်နှုန်းများကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ သို့သော်လည်း ဖစ်တာဖြင့် ဖယ်ရှားခြင်းသည် ကြိမ်နှုန်းတစ်ခုကိုသာလျှင် ဖယ်ရှားခြင်း မဟုတ်ပဲ အခြားမလိုအပ်သော ဆစ်ဂနယ်များကိုလည်း ဖယ်ရှားလေ့ ရှိသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ဖစ်တာ များကို ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက် ပေါ်တွင် မူတည်၍ (၄) မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ
# လိုးပတ်စ် ဖစ်တာ (Low-pass Filter) - သတ်မှတ်ထားသော ကြိမ်နှုန်းထက် နည်းသော ဆစ်ဂနယ်များကို သာ ခွင့်ပြုသည်။ သတ်မှတ်ထားသော ကြိမ်နှုန်းထက် များသော ဆစ်ဂနယ်များကို ဖယ်ရှားသည်။
# ဟိုင်းပတ်စ် ဖစ်တာ (High-pass Filter) - သတ်မှတ်ထားသော ကြိမ်နှုန်းထက် များသော ဆစ်ဂနယ်များကိုသာ ခွင့်ပြုသည်။ သတ်မှတ်ထားသော ကြိမ်နှုန်းထက် နည်းသော ဆစ်ဂနယ်များကို ဖယ်ရှားသည်။
#ဘန်းပတ်စ် ဖစ်တာ (Band-pass Filter) - သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်း နှစ်ခု အတွင်း ကျရောက်သော ဆစ်ဂနယ် များကို သာ ခွင့်ပြုသည်။ အနိမ့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်းထက် လျော့နည်းသော သို့မဟုတ် အမြင့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်းထက် များသော ဆစ်ဂနယ်များကို ဖယ်ရှားပစ်သည်။
# ဘန်းစတော့ ဖစ်တာ (Band-stop Filter) -  သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်း နှစ်ခု အတွင်း ကျရောက်သော ဆစ်ဂနယ် များကို ဖယ်ရှားပစ်သည်။ အနိမ့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်းထက် လျော့နည်းသော သို့မဟုတ် အမြင့်ဆုံး ကြိမ်နှုန်းထက် များသော ဆစ်ဂနယ်များကို ခွင့်ပြုသည်။
အီရှီကာဝါ သရုပ်ပြပုံ

အီရှိကာဝါ သရုပ်ပြပုံ (Ishikawa diagrams) ကို ငါးရိုးသရုပ်ပြပုံ (fishbone diagrams)၊ ဟဲရင်းငါးရိုး သရုပ်ပြပုံ၊ အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု သရုပ်ပြပုံ၊ ဖီရှီကာဝါ သရုပ်ပြပုံ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။ ထိုသရုပ်ပြပုံတွင် အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်လာရခြင်း အတွက် ဖြစ်ပေါ်စေသော အကျိုးအကြောင်းများကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ အီရှီကာဝါ သရုပ်ပြပုံကို အများဆုံး အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည့် နေရာများမှာ ကုန်ပစ္စည်းများကို ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်း နှင့် ကွာလတီ ထိန်းချုပ်ရာတို့တွင် ဖြစ်ပြီး အဓိက အကောင်းအဆိုး သက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ဖြစ်နိုင်သည့် အချက်များကို ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ရန် အတွက် အသုံးပြုသည်။
ရွက်လှေ

ရွက်လှေ ဆိုသည်မှာ အပန်းဖြေရန် အတွက် ရည်ရွယ် ဆောက်လုပ်ထားသော လှေသင်္ဘော တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် ယာ့ချ် (yacht) သည် ဒတ်ချ်ဘာသာစကား ဂျာ့ချ် (Jacht) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး လိုက်လံဖမ်းဆီးရန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုစကားလုံး၏ နဂိုမူလ သတ်မှတ်ချက်မှာ ဒတ်ချ်ရေတပ်မှ ပင်လယ်ဓားပြ များ နှင့် ၎င်းတို့၏ ရေပိုင်နက် အတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသူများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် အတွက် အသုံးပြုသော လျင်မြန်ပေါ့ပါးသော ရွက်လှေသင်္ဘော တစ်မျိုးကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်မှ ချားလ်စ် ၂ ဘုရင်က ဟော်လန်မှ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရန်အတွက် ရွေးချယ်ခဲ့သည် အခါတွင် ရွက်လှေသည် အရေးကြီး ပုဂ္ဂိုလ်များကို သယ်ဆောင်ရာ ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သာမိုဒိုင်းနမစ်

**သာမိုဒိုင်းနမစ်** () ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုများအကြား အပူပြောင်းလဲခြင်းကို လေ့လာသည့် ရူပဗေဒ ပညာရပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရာဝတ္ထုတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို ညွှန်ပြသော အပူချိန်၊ ဖိအား နှင့် ထုထည်အစရှိသော ကိန်းရှင်များကို ဆက်စပ်ပေးပြီး ထိုသို့ ဆက်စပ်ပေးသော သိပ္ပံပညာကို သာမိုဒိုင်းနမစ်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် ပြန်လည် ကြည့်ရှုမည်ဆိုလျှင် သာမိုဒိုင်းနမစ် စနစ်သည် အစောပိုင်း ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက် ထိရောက်မှုစွမ်းရည် (Efficiency) ကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

## အခြေခံ သဘောတရား 
သာမိုဒိုင်းနမစ်သည် စွမ်းအင်၊ စွမ်းအင်ပြောင်လဲမှုဖြစ်စဉ်၊ ဒြပ်တို့၏ ပြုမူချက်များနှင့်သက်ဆိုင်သည်။ အပူမှ အလုပ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ စွမ်းအင်ပုံစံ တစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးသို့ ကူပြောင်းခြင်း တို့ကို သာမိုးဒိုင်းနမစ် ဆိုင်ရာ ဥပဒေများက ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဒီဇိုင်းပြောင်လဲမှုများနှင့် စနစ်၏ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက် သတင်းအချက်အလက်များကို ၎င်းသာမိုဒိုင်းနမစ်ပညာရပ်ကပေးသည်။ ၎င်းသည် မီးလောင်ကျွမ်းမှုစနစ်များ၊ အပူနှင့် နျူကလီးယား စွမ်းအင်စက်ရုံများ၊ အပူပန့်များ (Heat Pump) နှင့် အအေးပေးစက် (Air-conditioner/Refrigerator) ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကိူ ကူညီဖြေရှင်းပေးသည်။ သာမိုဒိုင်းနမစ်သည် ဒြပ်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့ အကြားဆက်စပ်မှုများကို ကြိုတင်ခွဲခြား သိမြင်နိုင်သည်။
အူရောင်ငန်းဖျား ရောဂါ

**အူရောင်ငန်းဖျား ရောဂါ** သို့မဟုတ် **တိုက်ဖွိုက် ရောဂါ**(Typhoid )သည် ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရတတ်သော ရောဂါဖြစ်ပြီး ရောဂါရှိသူ၏ မစင်မှ ထွက်ရှိလာသော ရောဂါပိုး ဖြင့် ထိတွေ့သော စားစရာ သောက်စရာ သို့မဟုတ် ရေကို သောက်မိရာမှ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။
ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ

ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက် နှင့် အာရုံကြောမကြီးကို ဖုံးအုပ်ထားသော ဦးနှောက်အမြှေးပါး (meninges) ရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါဖြစ်သည်။ ထိုအမြှေး ရောင်ရမ်းခြင်းမှာ ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် နှင့် အခြားသော ပိုးမွှားများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး ရှားပါးသော အချို့အဖြစ်တို့တွင် ဆေးဝါးကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဦးနှောက်အမြှေးသည် ဦးနှောက် နှင့် အာရုံကြောမကြီးတို့နှင့် နီးစပ်နေသည့် အတွက် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရမ်းခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် ရောဂါဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အခြေအနေ အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။
စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ

**စထရာတိုစဖီးယားအလွှာ** (stratosphere) သည် ကမ္ဘာ့လေထုတွင် ဒုတိယမြောက် အဓိက အလွှာဖြစ်ပြီး ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ ၏ အထက်တွင် ရှိကာ မီဆိုစဖီးယား အလွှာ၏ အောက်တွင် ရှိသည်။ ၎င်း၏ အပူချိန်မှာ အထက်ပိုင်းတွင် ပူနွေးပြီး အောက်ပိုင်းတွင် ပို၍ အေးသည်။ ထို အဖြစ်အပျက်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင် အနီးရှိ ထရိုပို စဖီးယား အလွှာနှင့် ပြောင်းပြန် ဖြစ်ပြီး ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာတွင် အထက်ပိုင်းတွင် အေးမြကာ အောက်ပိုင်းတွင် ပူနွေးသည်။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာနှင့် စထရာတို စဖီးယား အလွှာတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို ထရိုပိုပေါ့စ် ဟု ခေါ်သော ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပျက်မှု အစနေရာတွင် သတ်မှတ်သည်။ လေထုဆိုင်ရာ သာမိုဒိုင်းနမစ် အရ ဆိုလျှင် ထိုနေရာသည် အားမျှ အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ စထရာတိုစဖီးယား အလွှာသည် လတ္တီကျု အသင့်အတင့် ရှိသော နေရာတွင် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင် အထက် ၆မိုင် (၁၀ ကီလိုမီတာ) နှင့် ၃၀ မိုင် (၅၀ ကီလိုမီတာ) ကြားတွင် ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသတွင်မူ ၅မိုင် (၈ ကီလိုမီတာ) မှ စတင်သည်။
ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ

) အထိသည် ကမ္ဘာမြေပြင် အချင်းဝက်၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။ (အကျယ်ချဲ့ရန် ပုံကိုနှိပ်ပါ)]]
**ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ**သည် ကမ္ဘာ့လေထု အတွင်းတွင် အနိမ့်ဆုံး အလွှာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် လေထု၏ ထုထည် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်ပြီး လေထုအတွင်း ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေငွေ့များ နှင့် အမှုန်အမွှားများ ပါဝင်သည်။

ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်မှာ လတ္တီကျု အလယ်ပိုင်းရှိသော ဒေသတို့တွင် ၁၁ မိုင် (၁၇ ကီလိုမီတာ) ခန့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မုတ်သုံရပ်ဝန်းတွင် ပို၍မြင့်ပြီး ၁၂မိုင် (၂၀ ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ရှိကာ ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသတွင် နိမ့်ပါးသည်။ ဝင်ရိုးစွန်ဒေသတွင် နွေရာသီတွင် ၄.၃မိုင် (၇ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မထင်ရှားပေ။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ အနိမ့်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသော အပိုင်းသည် လေထု၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ နယ်ခြား အလွှာဟု ခေါ်သည်။ ထိုနယ်ခြား အလွှာသည် မီတာ ရာဂဏန်းမှ ၁.၂ မိုင် (၂ ကီလိုမီတာခန့်) အထိ မြင့်ပြီး မြေကြီး ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နေ့တစ်နေ့ ၏ အချိန်ကာလ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာနှင့် စထရာတိုစဖီးယား အလွှာတို့ ကြားရှိ ထရိုပိုပေါ့စ်ဟု ခေါ်သော နေရာသည် အပူချိန် ပြောင်းပြန် ပြောင်းလဲရာ နေရာဖြစ်သည်။

ထရိုပိုစဖီးယား ဆိုသော စကားလုံးသည် ဂရိစကား ထရိုပို (tropos) မှ ဆင်းသက်လာပြီး လှည့်ပတ်ခြင်း သို့ ရောနှောခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး လေစီးကြောင်းများ ရောနှောခြင်းသည် ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန် နှင့် အနေအထားပေါ်တွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ နေ့စဉ် မိုးလေဝသနှင့် ဆက်စပ်နေသော အကြောင်းချင်းရာတို့သည် ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာတွင် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။
ဂျီးဇက်စ်ကောလိပ်၏အဆောက်အဦးများ၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်

ဂျီးဇက်စ်ကောလိပ်၏အဆောက်အဦးများ၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်၏ ကောလိပ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဂျီးဇက်စ်ကောလိပ်မှ အဓိကအဆောက်အဦးများဖြစ်ပြီး အောက်စဖို့မြို့၏ အလယ်၊ အင်္ဂလန်၊ တော်လ်လမ်း၊ သင်္ဘောလမ်း၊ ကွန်းမားကတ်လမ်းနှင့် မားကတ်လမ်းတို့ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျီးဇက်စ်ကောလိပ်ကို ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် အဲလီဇဘတ် ၁ မှ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဘယ်ရင်

ဘယ်ရင် (Bearing) ဆိုသည်မှာ စက်ပစ္စည်း အစိတ်အပိုင်း ၂ ခုကြားတွင် လည်ပတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားခြင်း အစရှိသော ရွေ့လျားမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် စီမံထားသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ဘယ်ရင်များကို ၎င်းတို့ ခွင့်ပြုသော ရွေ့လျားမှုများ၊ ၎င်းတို့၏ ရွေ့လျားသည့် နည်းလမ်းများ နှင့် ၎င်းတို့ ကိုင်တွယ်နိုင်သော ဝန်၏ လားရာဘက်တို့ အပေါ်တွင် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။
လည်ပင်းကြီးရောဂါ

## လည်ပင်းကြီးရောဂါ
လည်းပင်းကြီးရောဂါသည် 
လည်ပင်း၏ ရှေ့ပိုင်းလည်စိနှင့် ရင်ပတ်ရိုးကြားရှိလည်ပင်း 
အဆမတန်ကြီးထွားနေသော ရောဂါဖြစ်သည်။ 
ထိုရောဂါသည် ယောက်ျားကလေးနှင့် ယောက်ျားကြီးများ 
တွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်ထက် မိန်းမကလေးများနှင့် 
မိန်းမကြီးများတွင် ပို၍ အဖြစ်များ၏။ 
အရွယ်ကြီးထွားခြင်းအလွန်မြန်မှု၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရမှုနှင့် 
စိတ်လှုပ်ရှားမှု၏ ဒဏ်ကိုခံရခြင်းကြောင့်လည်း 
လည်ပင်းကြီးရောဂါ စွဲကပ်တတ်သည်။ 
အဆိုပါရောဂါသည် အသက်ဆယ်နှစ်နှင့် ၃ဝ ကြားရှိ 
ယောက်ျား၊ မိန်းမများတွင် ဖြစ်တတ်လေ့ရှိသည်။ 
လူလားမြောက်စကြီးထွား မှုလျင်မြန်သောအခါ၌ 
ဖြစ်ပေါ်သော လည်ပင်ကြီးရောဂါသည် များသောအား 
ဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသောအခါတွင် 
ပျောက်ကင်းသွားတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် 
သောက်ရေ၌ အိုင်အိုဒင်းဓာတ်အပါနည်းလျှင် ထိုရောဂါဖြစ်တတ် 
၏။ ထို့ပြင် မသန့်သည်ရေကို သောက်သဖြင့်လည်း 
ထိုရောဂါဖြစ်တတ်သည်။ 
ထိုရောဂါဖြစ်ရသည်မှာ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းခေါ် ဒိုင်းပုံဂလင်း ဖြစ် 
ပျက်မှု မြန်ပြီးလျှင် ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ 
သို့မဟုတ် စစ်ထွက်ရည်များလွန်သဖြင့်မူရင်း 
တစ်ရှူးများ ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့်ဖြစ် သည်။
လည်ပင်းကြီးရောဂါမဖြစ်ပေါ်စေရန် ပင်လယ်မှရရှိသော အစာ 
များနှင့် အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ပါရှိသော ရေကိုစားသောက်ပေး
ရသည်။ အခြားနည်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော 
အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ပါသည့် အစာများကိုစားပေးခြင်း 
ဖြင့်လည်း လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်သည်။
လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဂလင်းများ ရှိသည့်အနက် သိုင်းရွိုက်ဂလင်း 
သည် အရေးအကြီးဆုံး ဂလင်းများတွင်ပါဝင်လေသည်။ 
ထိုဂလင်းများတွင် ပြွန်မရှိချေ။ ထိုဂလင်းမှ 
စစ်ထွက်ရည်များက ကလေးများ၏ကြီးထွားမှုကို 
အုပ်ထန်းပေးသည့်အပြင် ကလေးနှင့်လူကြီးများ၏ 
ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဓာတ်ပြောင်လဲမှုနှုန်းကိုပါ 
ထိန်းသိမ်းပေးလေသည်။ ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုနှုန်း၊ 
သို့မဟုတ် ဇီဝရုပ်အဖြစ်အပျက်များသူသည် 
စိတ်မြန်ကိုယ်မြန်ရှိပြီးလျှင် ထထကြွကြွ ရှိတတ်သည်။ 
ဇီဝရုပ် အဖြစ်အပျက် နည်းများသူသည် 
ထိုင်းမှိုင်းတတ်၏။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းသည် 
အသက်ရှူမှု၊သွေးတိုးမှု၊ ဦးနှောက်၏ 
အမှုဆောင်ရွက်မှုများနှင့် အခြားပြွန်မဲ့ဂလင်းများတွင်လည်း 
အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိလေသည်။
လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ရောဂါ၏အခြေအနေကို စစ်ဆေး၍ 
လည်းကောင်း၊ လူနာ၊ အခြေအနေကို စစ်ဆေး၍
လည်ကောင်း ကုသပေးလေ့ရှိကြသည်။ 
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခွဲစိတ်၍လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် 
အိပ်စရေး ရောင်ခြည်ဖြင့်လည်းကုသပေးလေ့ရှိပေသည်။

## ကိုးကား
ဖလိုင်းဝှီး

ဖလိုင်းဝီး ဆိုသည်မှာ ချပ်ပြား သို့မဟုတ် ဘီး အထူစားဖြစ်ပြီး လည်ပတ်နေသော ဝင်ရိုးများနှင့် တွဲချိတ်ထားသည်။ ဖလိုင်းဝှီးသည် အရွေ့စွမ်းအင်ကို သိမ်းဆည်းပေးသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ဖလိုင်းဝှီးသည် ၎င်းတွင် ရှိနေသော အဟုန်ကြောင့် အရှိန်ကို အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲနိုင်ပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖလိုင်းဝှီးတို့သည် ဝင်ရိုးများကို တသမတ်တည်းသော အရှိန်ဖြင့် ဆက်လက် လည်ပတ်နေစေရန် အထောက် အကူပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဝင်ရိုးပေါ်တွင် သက်ရောက်သော အားစုံတွဲ (Torque) မကြာခဏ ပြောင်းလဲသော နေရာတွင် အထောက်အကူ ပေးသည်။ မညီမျှသော အားစုံတွဲတို့သည် လည်ပည်နေသော အရှိန်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဖလိုင်းဝှီးမှ အရှိန်ပြောင်းလဲမှုကို တန်ပြန်သက်ရောက်မှု ပေးသောကြောင့် မညီမျှသော အားစုံတွဲ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ပစ်စတင် သုံးသော အင်ဂျင်များတွင် မညီမျှသော အားစုံတွဲ၏ ပြဿနာ ရှိပြီး ဖလိုင်းဝှီးကို သုံးခြင်းအားဖြင့် ထိုပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်သည်။
ပလိပ်ရောဂါ

**ပလိပ်ရောဂါ**သည် ယာဆင်နီယာ ပက်စ်တစ် (Yersinia pestis) ခေါ်သည့် ဘက်တီးရီးယား ကြောင့်  ဖြစ်ပွားသော ကြောက်မက်ဖွယ် ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်−ဆွစ်လူမျိုး ဘက်တီးရီးယား ပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ယာဆင် (Alexendre Yersin)က အဆိုပါ ပိုးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရောဂါပိုးကို ကြွက်များက အဓိကသယ်ဆောင်ပြီး ကြွက်သန်း(လှေး) များမှတဆင့် ပြန့်ပွားသည်။  ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် လူအသေအပျောက်အများဆုံးရောဂါအဖြစ်အမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က  ကပ်ရောဂါအသွင်ကျရောက်တတ်သောကြောင့် အဓိကစောင့်ကြည့်ရမည့်ရောဂါအဖြစ် ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ ဇွန်လအထိ သတ်မှတ်ထားသည်။ 
## အမည် 
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ Plague ဟူသော စကားလုံးကို မြန်မာအမည်အဖြစ် မွေးစားထားသည်။
## ရောဂါဖြစ်ပွားပုံနှင့် ကူးစက်ပုံ
Y. pestis ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရခြင်းမရှိသေးတဲ့ တစ်ဦးချင်းစီကို  အောက်ပါနည်းလမ်းများမှ တစ်ခုခုဖြင့် Y. pestis ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုး ကူးစက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ 

ခန္ဓာကိုယ် အရည်များမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း - အခြားသူတစ်ဦးအပေါ်ချောင်းဆိုးခြင်း(သို့မဟုတ်)နှာချေခြင်း
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုက်ရိုက် ထိစပ်ခြင်းမှ ကူးစက်ခြင်း - ရောဂါရှိသူနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပါအဝင် ထိတွေ့ ဆက်ဆံခြင်း
သွယ်ဝိုက် ထိစပ်ခြင်းမှ ကူးစက်ခြင်း - များသောအားဖြင့် မြေကြီး (သို့မဟုတ်) ပိုးရှိသော ညစ်ညမ်းမျက်နှာပြင်ကိုထိသဖြင့်
လေထဲမှ တဆင့် ကူးစက်ခြင်း - ထိုပိုးမွှားများ လေထုထဲတွင် ကြာရှည်စွာရှိနေနိုင်လျှင်
ပါးစပ် ထဲမှ တဆင့် ကူးစက်ခြင်း - များသောအားဖြင့်ပိုးပါသော အစားအစာ(သို့မဟုတ်) ရေရင်းမြစ်များမှ
ပိုးမွှားများမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း - အင်းဆက်ပိုးမွှားများ သို့မဟုတ် အခြားတိရစ္ဆာန်များကသယ်ဆောင်။

Yersinia pestis ရောဂါပိုးဟာ တိရစ္ဆာန်များ အထူးသဖြင့်ကြွက်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ကပ်ပါးကောင်တို့တွင် ပေါက်ပွားရှင်သန်ကြပြီး ပိုးကူးစက်မှုကို ဩစတြေးလျမှလွဲ၍ တိုက်ကြီးအားလုံးတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ပလိပ်ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်မှုဟာ  သဘာဝအားဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများ၊ နွေးသမပိုင်းလတ္တီတွဒ်ဒေသများ တလျောက် နှင့် မျဉ်းပြိုင် 55 ဒီဂရီမြောက်နှင့် 40 ဒီဂရီတောင်အကြား  ကမ္ဘာအဝှမ်း သမပိုင်း လတ္တီတွဒ်၏ပူနွေးသောအစိတ်အပိုင်းများတွင်  ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြစ်တည်နေပါသည်။ လူအများယုံကြည်ထားသလို ဆင်ထွက်ပလိပ်ပြန့်ပွားတာကို မဟုတ်ပဲ ကြွက်များကိုတိုက်ရိုက် မစတင်ခဲ့ပါဘူး။ ပလိပ်ရောဂါဟာ အဓိကအားဖြင့်  ကြွက်တွေ ကိုယ်တိုင် ပထမဦးဆုံးသားကောင်များအဖြစ် ကူးစက်ခံထားရတဲ့   ကြွက်သန်း (လှေး) (Xenopsylla cheopis)တွေမှာ ရှိနေတဲ့ ရောဂါဖြစ်သည်။ ရောဂါပိုး သယ်ဆောင်ထားတဲ့ခွေးလှေးကူးစက်ခံထားရတဲ့ ကြွက်ကိုကိုက်ခြင်းကြောင့် ခွေးလှေးမှာ ရောဂါကူးစက်နိုင်ပြီးထိုကူးစက်ခဲ့ပြီးတဲ့ခွေးလှေးက လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကိုကိုက်သောအခါ ထိုလူတွင် ရောဂါကူးစက်တတ်သည်။

## ကုသပုံ 
၁၈၉၇ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘုံဘေမြို့၌ အလုပ်လုပ်သော ဒေါက်တာ ဝါလ်ဒီမာ ဟပ်ဖ်ကိုင်းက ပလိပ်ရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို စတင်တီထွင်စမ်းသပ်သည်။
ရောဂါအား အချိန်မီ ဖော်ထုတ်နိုင်ပါက ပဋိဇီဝဆေး ကုထုံးဖြင့် ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်သည်။ အသုံးပြုလေ့ရှိသော ဆေးများမှာ စထရက်တိုမိုင်စင် (streptomycin)၊ ကလိုရမ် ဖင်နီကော (chloramphenicol)၊ တက်ထရာ ဆိုင်ကလင်း (tetracycline)   တို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
၄ချက်ခုတ် အင်ဂျင်

၄ ချက်ခုတ် အင်ဂျင်ဆိုသည်မှာ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ပစ်စတင်သည် ကွဲပြားခြားနားသော ရွေ့လျားမှု ၄ ခုကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အင်တိတ် (intake) ခေါ် လောင်စာဆီကို လက်ခံယူခြင်း၊ ကွန်ပရက်ရှင်း (compression) ခေါ် လောင်စာဆီကို သိပ်သည်းအောင် ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ပါဝါ (power) ခေါ် စွမ်းအင် ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် အိတ်ဇော့ (exhaust) ခေါ် လောင်ကျွမ်းပြီးသော ဓာတ်ငွေ့များကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို ၄ ချက်သည် အင်ဂျင် ကရိုင်းရှပ် နှစ်ပတ်လည်သည့် အတွင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး သာမိုဒိုင်းနမစ် စက်ဝိုင်း တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
စပါ့ခ် ပလပ်ဂ်

စပါ့ခ်ပလပ်ဂ် (spark plug) ဆိုသည်မှာ အချို့သော အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များ ၏ ဆလင်ဒါခေါင်း အတွင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသော လျှပ်စစ်ကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖိနှိပ်ထားသော လောင်စာဆီများကို လောင်ကျွမ်းရန် အတွက် မီးပွင့်များကို ထုတ်ပေးလေ့ ရှိသည်။

စပါ့ခ်ပလပ်ဂ်တွင် အပူချိန် မကူးအောင် ပြုလုပ်ထားသော အလယ်ပိုင်း အီလက်ထရုတ် ရှိပြီး ၎င်းကို အပူချိန် မကူးအောင် အသေအချာပြုလုပ်ထားသော ဝါယာကြိုးဖြင့် အပြင်ဘက်ရှိ မီးပွင့်သည် ကွိုင် သို့မဟုတ် သံလိုက် ပတ်လမ်းဖြင့် ဆက်ထားသည်။

ဓာတ်ဆီသုံးသော အင်ဂျင်များတွင် ပလပ်ဂ် ကို အသုံးပြု၍ မီးလောင်ကျွမ်းခြင်းကို စတင်ရသော်လည်း ဒီဇယ် အင်ဂျင်များတွင် ပလပ်ဂ် မပါပေ။ ဒီဇယ် အင်ဂျင်များတွင် လေကို ဖိနှိပ်ထားပြီး ၎င်းအတွင်းသို့ အပူပေးထားသော ဆီများကို စီးဆင်းဝင်ရောက်စေခြင်းဖြင့် အလိုအလျောက် လောင်ကျွမ်းစေသည်။
ကာဘရိုက်တာ

ကာဘရိုက်တာ (carburetor) ဆိုသည်မှာ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင် အတွက် ဆီ နှင့် လေကို အချိုးကျရောစပ်ပေးသော ကိရိယာ ဖြစ်သည်။ မော်တော်ကား စက်ကရိယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဓာတ်ဆီလှောင်ကန်မှ ပို့ပေးသော ဓာတ်ဆီသည် ကာဘူရက်တာထဲတွင် အငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ လေနှင့်ရောစပ်သွားသည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် ပေါက်လောင်သော အကန့်ထဲသို့ အပ်ပေါက်များမှ သွင်းပို့၍ ပေါက်လောင်ကာ စွမ်းအင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကာဘူရက်တာတွင် ဓာတ်ဆီလောင်စာသည် လေနှင့် သမစေရန် စီမံပြုလုပ်ထားသည်။ 

## အလုပ်လုပ်ပုံ 
ကာဘရိုက်တာသည် ဘာနိုလီ စည်းမျဉ်း အတိုင်း အလုပ်လုပ်သည်။ လေသည် လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားလာသည်နှင့် အမျှ ၎င်း၏ ပွတ်တိုက်မှုဆိုင်ရာ ဖိအား လျော့နည်းသွားပြီး ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဖိအား ပိုများလာသည်။ မော်တော်ကားတွင် လီဗာကို နင်းလိုက်လျှင် ၎င်းသည် ဆီများ၏ ရွေ့လျားမှုကို တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် ကာဘရိုက်တာ၏ ရွေ့လျားမှုကိုသာ အချက်ပေး ထိန်းချုပ်ပြီး ကာဘရိုက်တာမှ အင်ဂျင်အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းသော လေစီးကြောင်း၏ စီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။ ထိုရွေ့လျားမှု၏ အရှိန် နှင့် ဖိအားတို့သည် လေစီးကြောင်း အတွင်း လောင်စာဆီ ပမာဏ မည်မျှ ပါရှိသည်ကို ထိန်းချုပ်သည်။

ကာဘရိုက်တာများကို ပစ်စတင် အင်ဂျင် သုံးသော လေယာဉ်ပျံတွင် အသုံးပြုပါက အထူးပြုလုပ်ထားသော ဒီဇိုင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ သို့မှသာလျှင် လေယာဉ်ပျံ ဇောက်ထိုး ပျံသည့် အချိန်တွင် လောင်စရာ ဆီမရှိခြင်းမှ အကာအကွယ် ပေးနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်း လေယာဉ် အင်ဂျင်များတွင်မူ အစောပိုင်း ဆီထိုးသွင်းခြင်း (fuel injection) နည်းလမ်းဖြစ်သော ပရက်ရှာ ကာဘရိုက်တာများကို အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ကရိုင်းရှပ်

ကရိုင်းရှပ် () ဆိုသည်မှာ အင်ဂျင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အထက်အောက် ရွေ့လျားနေသော ပစ်စတင်တို့၏ ရွေ့လျားမှုကို လည်ပတ်မှု အဖြစ် ပြောင်းလဲ ပေးခြင်းအားဖြင့် ဘီးတို့ကို လည်ပတ်စေရန် အထောက်အကူပေးသော ကိရိယာပင် ဖြစ်သည်။ အထက်အောက် ရွေ့လျားမှုကို လည်ပတ်မှု အဖြစ်ပြောင်းလဲရန် အတွက် ကရိုင်းရှပ်တွင် ကရိုင်းပင် များ ရှိပြီး ဝင်ရိုးနှင့် တဖြောင့်တည်း အနေအထားတွင် ရှိမနေသော ဘယ်ရင် မျက်နှာပြင် အပိုများ ပါရှိသည်။ ထိုမျက်နှာပြင်ကို ပစ်စတင်မှ စလင်ဒါ တစ်ခုချင်းစီ၏ ကော်နက်တင်း ရော့ဒ် တို့၏ အဆုံးတစ်ဘက်ဖြင့် တွဲချိတ်ထားသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ကရိုင်းရှပ်များကို ဖလိုင်းဝှီးဖြင့် တွဲချိတ်ထားသည်။ အကြောင်းမှာ စလင်ဒါများ၏ ရွေ့လျားမှုသည် မချောမွေ့ပဲ တဆတ်ဆတ် တုန်ခါနေသောကြောင့် ပင်ဖြစ်သည်။
ရေနံတင်သင်္ဘော

ရေနံတင်သင်္ဘော ဆိုသည်မှာ ရေနံ အများအပြားကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သယ်ယူ တင်ပို့ရန် အတွက် တည်ဆောက်ထားသော ကုန်သွယ်ရေး သင်္ဘောအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အခြေခံအားဖြင့် ရေနံတင် သင်္ဘော ၂ မျိုး ၂စား ရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ ရေနံစိမ်းတင်သော သင်္ဘောဖြစ်ပြီး မချက်ရသေးသော ရေနံစိမ်း အများအပြားကို ရေနံထုတ်ရာ နေရာမှ ရေနံချက် စက်ရုံသို့ ပို့ပေးရန် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်မျိုးမှာ ပိုမို၍ သေးငယ်သော ဆီတင်သင်္ဘော ဖြစ်ပြီး ချက်လုပ်ပြီးစီးသော ဆီများကို အသုံးချမည့် ဈေးကွက် ရှိရာသို့ သယ်ပို့ပေးသော သင်္ဘောဖြစ်သည်။

ရေနံတင်သင်္ဘောများကို အရွယ်အစား ပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားလေ့ ရှိသကဲ့သို့ တင်ဆောင်သည့် ပစ္စည်းပေါ်တွင် မူတည်၍လည်း အမျိုးအစား ခွဲခြားလေ့ ရှိသည်။ အရွယ်အစား ခွဲခြားမှုမှာ တန်ချိန် ထောင်ဂဏန်းမျှ ရှိသော ကုန်းတွင်းရေကြောင်း နှင့် ကမ်းရိုတန်းသွား ရေနံတင်သင်္ဘောများမှ ဧရာမ အဆမတန် ကြီးမားသော ယူအယ်လ်စီစီ (ULCCs) ဟု ခေါ်သည့် တန်ချိန် ၅ သိန်း ၅ သောင်းကျော် ရှိသော သင်္ဘောများ အထိ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည်။ ရေနံတင်သင်္ဘောများသည် တစ်နှစ်လျှင် ရေနံတန်ချိန် ၂ ဘီလီယံကျော်မျှကို သယ်ယူပို့ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဆီတစ်ဂါလံကို ရေနံတင် သင်္ဘောဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ခမှာ တစ်ဂါလံလျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ဆင့် သို့ ၃ ဆင့်မျှ ဖြစ်သည်။
အင်န်တီလော့ခ် ဘရိတ် စနစ်

မော်တော်ဆိုင်ကယ်မှ အေဘီအက်စ်]]
အင်န်တီလော့ခ် ဘရိတ် စနစ် (anti-lock braking system) သို့မဟုတ် အေဘီအက်စ် ဆိုသည်မှာ ဘရိတ်အုပ်သည့် အချိန်တွင် ဘီးကို မလည်တော့ဘဲ ရပ်တန့် သွားခြင်း မှ တားဆီးပေးသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ချောနေသော လမ်းပေါ်တွင် ဘရိတ်အုပ်ပါက ယာဉ်ကို စလစ် ဖြစ်၍ ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားစေခြင်းမှ အကာအကွယ်ပေးထားသည်။ 

အင်န်တီလော့ခ် ဘရိတ်စနစ် တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် ယာဉ်ကို ပိုမို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ခြောက်သွေ့နေသော မျက်နှာပြင် ပေါ်နှင့် ချောနေသော မျက်နှာပြင်တို့တွင် ရပ်တန့်ရန် လိုအပ်သော အကွာအဝေးကို လျော့ချပေးသည်။ ကျောက်စရစ်ခဲ သို့မဟုတ် နှင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင်မူ ရပ်တန့်ရန် လိုအပ်သည့် အကွာအဝေးပိုများစေသော်လည်း ယာဉ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်မှုမှာ ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေသည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာ

**ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာ (Physical Layer)**သည် ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်ခြင်း နှင့် ပတ်သက်သော OSI မော်ဒယ်လ် တွင် ပထမဆုံး နှင့် အနိမ့်ဆုံးအလွှာဖြစ်သည်။

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာတွင် ကွန်ယက်၏ အခြေခံ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်များ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဆိုင်သော နည်းပညာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် ကွန်ယက်၏ အထက်ပိုင်း ဒေတာပို့ဆောင်ချက် များ၏ အောက်တွင် တည်ရှိနေသော အခြေခံ အကျဆုံး အလွှာဖြစ်သည်။ ဟတ်ဒ်ဝဲလ် နည်းပညာများ မြောက်မြားစွာ ရှိနေပြီး ၎င်းတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများမှာ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူဘဲ ကွဲပြားခြားနားခြင်းကြောင့် OSI မော်ဒယ်လ်ထဲတွင် အရှုပ်ထွေးဆုံး အလွှာဟု ပြော၍ ရနိုင်သည်။

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာသည် ဒေတာပက်ကက်များကို ပို့ဆောင်ရာတွင် ပက်ကက်အတွင်းရှိ ဘစ် တစ်ခုချင်းစီကို ကို ချိတ်ဆက်ထားသော ကြိုးများ သို့မဟုတ် ကြိုးမဲ့ ဆက်သွယ်ခြင်းများမှ မည်သို့မည်ပုံ ပို့လွှတ်မည် ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နည်းပညာ
ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်

ရှေ့တိုးနောက်ငင် ရွေ့လျားသော ပစ်စတင် အင်ဂျင် များတွင် ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်ဆိုသည်မှာ ပစ်စတင် ကို ကရိုင်းရှပ် ဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးသော စက်ပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။ ကရိုင်းရှပ် နှင့် တွဲဆက်လိုက်သည့် အခါတွင် ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း သွားသော ရွေ့လျားမှုမှ လည်ပတ်သော ရွေ့လျားမှု အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် ရိုးရှင်းသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။

ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်များသည် လည်ပတ်သော ရွေ့ရှားမှုကို မျဉ်းဖြောင့် ရွေ့လျားမှု အဖြစ်လည်း ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။ သမိုင်းကြောင်း အားဖြင့် ဆိုလျှင် ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်များကို ထိုသို့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာ အတွက် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်သည် ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာ ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းသည် ကရိုင်းရှပ်အား တစ်ပတ်လည် စေရာတွင် စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာ အကွာအဝေး အတွင်းတွင် တွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆွဲခြင်းကို ပြုလုပ်သည်။ ထို့အတွက် ပထမ စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာတွင် ပစ်စတင်သည် ကရိုင်းရှပ်အား တွန်းပြီး နောက်ထပ် စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာတွင် ကရိုင်းရှပ်အား ဆွဲသည်။ ၂ချက်ခုတ် အင်ဂျင် အချို့တွင်မူ ကော်နက်တင်း ရော့ဒ် သည် တွန်းခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
PH

ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် **ပီအိတ်ချ်** ( ; potential of hydrogen or power of hydrogen) ဆိုသည်မှာ ပျော်ရည်တစ်ခု၏ အက်ဆစ်ဓာတ် သို့မဟုတ် ဘေ့စ်ဓာတ်ကို သတ်မှတ်ရန် တိုင်းတာမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေ စင်စစ်သည် သာမန် အခန်းအပူချိန်တွင် ပီအိချ် ၇ နီးပါးမျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ပီအိတ်ချ် ပမာဏ ၇ ထက်နည်းသော ရေများကို အက်ဆစ်ဓာတ်များသည် ဟု ဆိုကြပြီး ပီအိတ်ချ် ပမာဏ ၇ ထက်များသော ရေကို ဘေ့စ် ဓာတ်များသည် သို့မဟုတ် အယ်လ်ကာလိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် pH တန်ဖိုးသည် မည်သည့် အက်ဆသ်နှင့် ဘေ့စ်များအတွက်မဆို သုညထက် နည်းနိုင်ပြီး ၁၄ ထက်များနိုင်သည်။ ပီအိတ်ချ် တိုင်းတာမှုသည် ဆေးပညာ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ သစ်တောပညာ၊ အစားအသောက် သိပ္ပံ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး သိပ္ပံ ၊ သမုဒ္ဒရာ ဆိုင်ရာပညာ၊ မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာ နှင့် အခြား မြောက်မြားစွာသော ပညာရပ်တို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ

**ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ** (***Invertebrates***) ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကျောရိုးဆစ်တွဲ (*Vertebral Column*) မပါရှိသော (သို့) အရိုးပျော့ချောင်း (*Notochord*) မှ ကျောရိုးဆစ်တွဲ အဖြစ်သို့ ဖွံဖြိုးပြောင်းလဲလာခြင်းမရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များအားလုံးကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောရိုးဆစ်တွဲ (Vertebral Column) ဆိုသည်မှာ လူအများစု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည် ကျောရိုးမကြီး (သို့) ငါးများ၏ ကျောရိုးဆူးတောင် အား ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ အစုအဖွဲ့တွင် မျိုးပေါင်းစုအခွဲဖြစ်သော ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ (*Vertebrata*) မှလွဲ၍ ကျန်တိရစ္ဆာန် အားလုံးပါဝင်သည်။ လူအများစုနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိသော ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများမှာ အာ့သရိုပေါ့ဒ် အုပ်စုဝင်များ (အင်းဆက်များ ၊ ပင့်ကူများ၊ ခရက်စတေးရှန်းများ နှင့် မီရီယာပေါ့ဒ်များ)၊ ခရုမျိုးအုပ်စုဝင်များ ( ချီတွန်များ၊ ခရုများ၊ ကမာများ၊ ပြည်ကြီးငါးများ နှင့် ရေဘဝဲများ) အန္နဲလစ်ဒ် အုပ်စုဝင်များ (တီကောင်များနှင့် ကျွတ်များ) နှင့် နိုက်ဒဲရီးယား အုပ်စုဝင်များ (ဟိုင်ဒြာများ၊ ရေခူများ၊ ပင်လယ် အနီမိုနီ နှင့် သန္တာကောင်များ) စသည်တို့ပါဝင်သည်။

တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ် အများစုသည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ မျိုးစိတ်များဖြစ်သည်  (ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည့် ခန့်မှန်း အရေအတွက် ကိန်းဂဏန်းမှာ မျိုးစိတ် စုစုပေါင်း အရေအတွက်၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်ဟု သိရသည်)။   ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ တက်ဆာ(Taxa) တစ်ခုတွင် ပါဝင်သော မျိုးစိတ် အရေအတွက်နှင့် မျိုးကွဲအရေအတွက် နှစ်ခုလုံးသည် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ မျိုးပေါင်းစုခွဲ တစ်ခု၌ ပါဝင်သည့် အရေအတွက်ထက်ပင် ပိုများသည်ဟု ဆိုသည်။ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအရွယ်အစားသည် ၅၀ မိုက္ကရို (မြူ) မီတာ (၀.၀၀၂ လက်မ) အရွယ် ရိုတစ်ဖါစ်  ဆိုသော အဏုဇီဝ မှသည် ၁၀ မီတာခန့် (၃၀~၃၃ လက်မ)အရွယ် ဧရာမ ပြည်ကြီးငါး အထိ အရွယ်အစားအမျိုးစုံကွဲပြားသည်။  

ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဟူ၍ပင် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုနေကြသော *တူနီကတ္တာ* (Tunicata) နှင့် *ဆက်ဖလိုကော်ဒတ္တာ* (Cephalochordata) ကဲ့သို့ အချို့သောတိရစ္ဆာန်များမှာ အခြားသော ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများထက် ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများနှင့် အမျိုးအနွယ်ပို၍နီးစပ်ကြသည်။ ထိုအချက်သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများအား Paraphyletic အဖွဲ့များ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းစကားလုံး အသုံးအနှုန်းသည် Taxonomy တွင် အနည်းငယ်အဓိပ္ပာယ်ပိုသည်။  

## ဗျုပ္ပတ် 
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား *invertebra* မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အဓိပ္ပါယ်မှာ ယျေဘူယျအားဖြင့် အဆစ်တစ်ခုမရှိခြင်း ဖြစ်ပြီး ကျောရိုးဆစ်တွဲ (သို့) ကျောရိုးဆစ်မရှိခြင်း ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။

## ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးစိတ် အရေအတွက် 
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများထဲ၌ မျိုးစိတ် အရေအတွက် အများဆုံးမှာ အင်းဆက်များဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခဲ့သည့် IUCN ၏ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များ၏ အနီရောင်စာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသော ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ အဓိကအုပ်စုများအတွက် မျိုးစိတ် အရေအတွက်စာရင်းအား အောက်ပါဇယားတွင် စာရင်းပြုစုထားပါသည်။''''

IUCN ၏ ခန့်မှန်းချက်တွင် ဖော်ပြထားမှုမှာ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ၆၆,၁၇၈ ခုဖြစ်သည်။ ထိုအရေအတွက်၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လေ့လာတွေ့ရှိဖော်ပြထားပြီး တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၅% ကျော်သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုနေခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အက်ဆစ်

ဖြင့် ဓာတ်ပြုနေပုံ]]
**အက်ဆစ်**သည် လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး အက်ဆစ်များကို အစားအသောက်များနှင့် လူတို့၏ အစာအိမ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ချဉ်သော အရသာရှိသည့် အသီးများ၊ ကားဘက်ထရီများနှင့် ခါချဉ်အစရှိသည့် အင်းဆက်အချို့တွင် အက်ဆစ်များ ပါဝင်သည်။ 

**အက်ဆစ်** ဆိုသည်မှာ ဘေ့စ် (Base)နှင့် ဓာတ်ပြုသော အရာကို ခေါ်သည်။ အများအားဖြင့် အက်ဆစ်တို့သည် ချဉ်သောဓာတ်ရှိခြင်း၊ ကယ်လ်စီယမ် ကဲ့သို့သော သတ္တုများ ဆိုဒီယမ် ကာဘွန်နိတ် ကဲ့သို့သော ဘေ့စ်များဖြင့် ဓာတ်ပြုနိုင်ခြင်း စသော ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ အက်ဆစ်ရည် တွင် ပီအိတ်ချ် စကေး ၇ ထက် နည်းပြီး ပီအိတ်ချ် စကေး ပိုမို လျော့နည်း သည်နှင့်အမျှ အက်ဆစ်ဓာတ်သည် ပို၍ ပြင်းထန်လာသည်။ အက်ဆစ်သည် လစ်တမတ် စက္ကူ အပြာရောင်ကို အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ အက်ဆစ်၏ ဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းများကို အက်ဆီဒစ် (acidic) ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ကြသည်။

အက်ဆစ်အတွက် ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ ရှာလကာရည်တွင် ပါဝင်သော အက်ဆီတစ် အက်ဆစ် (acetic acid)၊ မော်တော်ကား ဘက်ထရီတွင် သုံးသော ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ် နှင့် မုန့်ဖုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသော တာတာရစ် အက်ဆစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဥပမာများတွင် တွေ့ရသည့် အတိုင်း အက်ဆစ်သည် ပျော်ရည်၊ အရည် သို့မဟုတ် အခဲ အဖြစ် ရှိနေနိုင်သည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များသည်လည်း အက်ဆစ်ဖြစ်ကြသည်။ အက်ဆစ်အပြင်းစားများနှင့် အားပြင်းသော အက်ဆစ်အပျော့စားများသည် တိုက်စား တတ်ကြသော်လည်း ကာဘိုရိန်း နှင့် ဘိုရိန်း အက်ဆစ် ကဲ့သို့သော မတိုက်စားတတ်သော အက်ဆစ်များလည်း ရှိသည်။
မစ်ကီးမောက်စ်

**မစ်ကီးမောက်စ်** (Mickey Mouse) သည် ကာတွန်းကားထုတ်လုပ်သည့် အမေရိကန် ဝေါ့လ်ဒစ္စနီ (Walt Disney) စတူဒီယိုမှ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖန်တီးခဲ့သည့် ကာတွန်းဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။ မစ်ကီးသည် အနီရောင် ဘောင်းဘီတို၊ အဝါရောင် ရှူးဖိနပ်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး လူသားများနည်းတူ ပြုမူပြောဆိုတတ်သည့် ကြွက်တစ်ကောင် ဖြစ်သည်။ ဝေါ့လ်ဒစ္စနီကုမ္ပဏီ၏ လာဘ်ကောင် (mascot) ဖြစ်သည့် မစ်ကီးသည်လည်း လူသိအများဆုံးသော ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဒုံးပျံ

**ဒုံးပျံ** ဆိုသည်မှာ ဒုံးကျည်၊ အာကာသယာဉ်၊ လေယာဉ် နှင့် အခြား ယာဉ်အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်ပြီး ဒုံးပျံ အင်ဂျင်မှ တွန်းကန်မှုကို ရရှိသော ယာဉ်မျိုးကို ခေါ်သည်။ ဒုံးပျံများတွင် လိုအပ်သော တွန်းအားကို ဒုံးပျံနှင့် အတူ သယ်ဆောင်လာသော လောင်စာများကို လောင်ကျွမ်းခြင်းမှ ရရှိသည်။ ဒုံးပျံ အင်ဂျင်သည် သက်ရောက်အားနှင့် တန်ပြန်အားကို အသုံးချ၍ အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ထိုဒုံးပျံ အင်ဂျင်များသည် လောင်ကျွမ်းသော ဓာတ်ငွေ့များကို နောက်သို့ အလျှင် အမြန် လွှတ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ဒုံးပျံကို ရှေ့သို့ တွန်းထုတ်ပေးသည်။ ဒုံးပျံများသည် လေထုအပေါ်မှီခိုခြင်းမရှိ၊ အာကာသတွင်လည်း ကောင်းစွာအလုပ်လုပ်သည်။

ဒုံးပျံများကို စစ်ရေး နှင့် အပန်းဖြေရေး အတွက် အသုံးပြုချင်းသည် ၁၃ ရာစုနှစ်တွင်  တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ၊ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နှင့် ဂြိုဟ်အချင်းချင်း ခရီးသွားရာ နေရာတို့တွင် ၂၀ ရာစု နှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀ ရာစု နှစ်မှသာ ဒုံးပျံ နည်းပညာဖြင့် အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာမှု ပြုနိုင်ခဲ့ကြပြီး လပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်နိုင်ခြင်းလည်း အပါအဝင်ပင် ဖြစ်သည်။

ဒုံးပျံများကို မီးပန်းဖောက်ခြင်း၊ လက်နက်၊ လေယာဉ်ပျံ အရေးပေါ် ခုံကန်ထုတ်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်တုများ လွှတ်တင်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုခြင်း၊ လူပါဝင်သော အာကာသ ခရီးစဉ် နှင့် အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ အရှိန်နှေးသော အသုံးချမှုများအတွက် ထိရောက်မှု အားနည်းသော်လည်း ဒုံးပျံများသည် ပေါ့ပါးပြီး အားအလွန်ကောင်းကာ အလွန် မြန်သော အရှိန်မြင့်နှုန်း ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အားသုံးခြင်းဖြင့် ရနိုင်သည်။

ဓာတုဗေဒ ဒုံးပျံသည် အသုံးအများဆုံး ဒုံးပျံဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ တွန်းကန်အားကို လောင်စာများ ပေါက်ကွဲလောင်ကျွမ်းခြင်းမှ ရရှိသည်။ ဓာတုဗေဒ ဒုံးပျံများသည် အလွန်များပြားသော စွမ်းအင်များကို အလွယ်တကူ လွှတ်ထုတ်နိုင်သော နေရာတွင် သိုလှောင်ထားသဖြင့် အလွန် အန္တရာယ်များသည်။ သို့သော်လည်း ဂရုတစိုက် ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်း၊ စမ်းသပ်ခြင်း၊ တည်ဆောက်ခြင်းအားဖြင့် အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အလားအလာကို လျော့ချနိုင်သည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေ အမည်မရှိသော ဒုံးပျံများသည် လူများ၏ သတ်မှတ်မှုများဖြင့် မွမ်းမံပြင်ဆင်ထားခြင်း မရှိချေ။ နောက်ပိုင်း၌ ဒုံးပျံများသည် အသံမြန်နှုန်း (Mach 1) မှ (Mach 5) အထိမြန်လာအောင် တီထွင်လာခဲ့ကြပြီး ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းရောက်ရှိချိန် တစ်နာရီ ကီလိုမီတာ အထိ တိုးမြင့်ပျံသန်းလာနိုင်သည်။

ဆိုဗီယက်အာကာသယာဉ်မှူး ယူရီဂါဂါရင်သည် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ပစ်လွှတ်ခဲ့သော အာကာသခရီးအတွင်းသို့ လိုက်ပါခဲ့ပြီး အာကာအတွင်းသို့ရောက်ရှိခဲ့သည့် ပထဦးဆုံးလူသားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ဒုံးပျံသမိုင်းကြောင်း
### ရှေးခေတ်
ယမ်းမှုန့်ဖြင့်အရာဝတ္ထုများကို ပျံသန်းစေနိုင်သည်ဟူသောနိယာမအရ ဗုံးများ၊ အမြောက်မှား၊ မီးမြား(ဒုံးပျံ)များကိုတီထွင်လာကြသည်။ ယမ်းမှုန့်တွေ့ရှိမှုမှာ တောက်ဝါဒီအဂ္ဂိရတ်ဆရာများ မသေဆေးကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာရှာဖွေတီထွင်ကြံဆမှုမှ ထွက်ပေါ်လာသည်ဟုယူဆရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ