သောက

**သောက** သည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး စိတ်၏ ပူပန်ခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲခြင်း အစရှိသည့် အဓိပ္ပာယ်ရသော ဒေါမနဿဝေဒနာတစ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သောကသည် ဒေါသမူစိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်တတ်သော စေတသိက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သတ္တဝါတို့အား စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကတရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
ပါဠိကျမ်းဂန်များတွင် သောကကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။

* **ပါဠိ:** သောစနံ သောကော။
* **မြန်မာပြန်:** စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းကို သောကဟုခေါ်သည်။

အဘိဓမ္မာဝိဘင်းကျမ်းနှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာတို့တွင် သောကကို "ဆွေမျိုး ပျက်စီးခြင်း (ဉာတိဗျသန)၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း (ဘောဂဗျသန)၊ အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း (ရောဂဗျသန)၊ သီလပျက်စီးခြင်း (သီလဗျသန)၊ အယူမှားယွင်းခြင်း (ဒိဋ္ဌိဗျသန) စသည့် ဗျသနတရား တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ရသူ၏ စိတ်၌ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ အတွင်း၌ ပူလောင်ခြင်း၊ စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း" ဟု အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းထားသည်။

သောက၏ ပရမတ္ထတရားကိုယ်မှာ **ဒေါမနဿဝေဒနာ** ပင်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့မှာ ထူးခြားမှုရှိသည်။

### သောက၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်
အဋ္ဌကထာကျမ်းများအရ သောက၏ သဘောတရားများကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။

၁။ **လက္ခဏာ (သဘော)**
* အတွင်း၌ လောင်မြိုက်ခြင်း သဘောရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် စိတ်ကို ပူပန်စေသော သဘောဖြစ်သည်။ အခြားအာရုံများသို့ မရောက်နိုင်ဘဲ ပျက်စီးသွားသော အာရုံတစ်ခုတည်း၌သာ စိတ်ကို တွန့်ဆုတ်စေပြီး အတွင်းဆွေး ဆွေးစေသော လက္ခဏာရှိသည်။

၂။ **ရသ (ကိစ္စ)**
* စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင် လောင်မြိုက်စေခြင်း ကိစ္စရှိသည်။ ဤသို့ လောင်မြိုက်ခြင်းသည် ရာဂ၊ ဒေါသတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ပူလောင်မှုထက် ထူးကဲသော ပူလောင်မှုမျိုးဖြစ်သည်။

၃။ **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ဉာဏ်၌ထင်ပုံ)**
* အဖန်ဖန် စိုးရိမ်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းသဘောဖြင့် ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ရှေးရှုထင်လာသည်။ ဆွေမျိုးစည်းစိမ်တို့၏ ဂုဏ် သို့မဟုတ် အပြစ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။

### သောက ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် အကြောင်းရင်းများ
သောကသည် အဓိကအားဖြင့် **ဗျသနတရား ၅ မျိုး** နှင့် ကြုံတွေ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။

၁။ **ဉာတိဗျသန** - မိဘ၊ သားသမီး၊ ဇနီး၊ ခင်ပွန်း အစရှိသော ချစ်ခင်ရသူ ဆွေမျိုးတို့ သေဆုံးခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း။
၂။ **ဘောဂဗျသန** - စည်းစိမ်ဥစ္စာများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်း။
၃။ **ရောဂဗျသန** - ကုသရန်ခက်ခဲသော အနာရောဂါများ စွဲကပ်ခြင်း။
၄။ **သီလဗျသန** - မိမိစောင့်ထိန်းသော သီလ ပျက်စီးခြင်း။
၅။ **ဒိဋ္ဌိဗျသန** - မှန်ကန်သော အယူဝါဒ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ပျက်စီး၍ မှားယွင်းသော အယူကို စွဲလမ်းခြင်း။

ဤဗျသနတရား တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကြုံရသောအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်တွင် စိတ်ဓာတ်ခြောက်သွေ့ကာ အတွင်း၌ လောင်မြိုက်နေသော သောကတရား ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

### သောကနှင့် ဆက်စပ်တရားများ
သောကသည် ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ပရိဒေဝ၊ ဥပါယာသ စသော အခြားသော အကုသိုလ်တရားများနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်။

**သောကနှင့် ဒေါမနဿ**
* **သောက** - ဗျသနတရား ၅ မျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အားကြီးသည့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှု၊ အတွင်းဆွေးဆွေးခြင်း ဖြစ်သည်။
* **ဒေါမနဿ** - ယေဘုယျ စိတ်မချမ်းသာမှု ဖြစ်သည်။ ဥပမာ၊ ချစ်သူခင်သူ ဖျားနာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း၊ ခရီးသွားနောက်ကျ၍ ပူပန်ခြင်း၊ "ငါမရှိလျှင် သူတို့ဒုက္ခရောက်မည်" ဟု တွေးပူခြင်းတို့သည် သောကအဆင့်မရောက်သေးသော ရိုးရိုးဒေါမနဿသာ ဖြစ်သည်။

**သောကနှင့် ကုက္ကုစ္စ**
* **သောက** - ဆွေမျိုး၊ ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း စသည့် ပြင်ပအာရုံကြောင့် ဖြစ်သော ပူပန်မှုဖြစ်သည်။
* **ကုက္ကုစ္စ** - ပြုခဲ့မိသော မကောင်းမှု (အကုသိုလ်) နှင့် မပြုလိုက်ရသော ကောင်းမှု (ကုသိုလ်) ကို အာရုံပြု၍ နောင်တရပူပန်ခြင်း ဖြစ်သည်။

**ပရိဒေဝ (ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း)**
* သောကကို မျိုသိပ်မထားနိုင်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်မှာ ပရိဒေဝ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂုဏ်အပြစ်တို့ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရင်း အဖန်ဖန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပရိဒေဝမီးဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ ထိုငိုသံဖြစ်လောက်အောင် အတွင်း၌ သောကမီး ပြင်းထန်စွာ တောက်လောင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

**ဥပါယာသ (ပြင်းစွာ ပူဆွေးခြင်း)**
* လွန်ကဲသော စိတ်ဆင်းရဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို ဥပါယာသဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးလုံးကို နစ်မြုပ်စေတတ်သော သဘောရှိသည်။

### သောကကို လွန်မြောက်ခြင်း
သောကနှင့် ပရိဒေဝတို့သည် သတ္တဝါတို့အား ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပေးသည်။ အချို့မှာ ယင်းသောကကြောင့် အသက်ပင် ဆုံးရှုံးရသည်အထိ ဖြစ်တတ်သည်။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် သောက၊ ပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော ကျင့်စဉ်မှာ **မဟာသတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ်** ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မကို ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် သောကကို ဖြစ်စေသော တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို ပယ်သတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

လက်တွေ့ဘဝတွင် အကျိုးမရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ရှောင်ရှားပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်သင့်သည်ကို ကာကွယ်ခြင်း၊ စီစဉ်သင့်သည်ကို စီစဉ်ခြင်းဖြင့် မလိုအပ်သော ပူပန်မှုများကို လျှော့ချနိုင်သည်။ မိမိတာဝန်ကျေပွန်ပါလျက် ဖြစ်ပေါ်လာသော အနိဋ္ဌာရုံများအပေါ်တွင်မူ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်၍ ဖြစ်လာသမျှကို လက်ခံနိုင်အောင် ကြိုးစားခြင်းသည်လည်း သောကကို သက်သာစေသည့် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

ပြင်ပလင့်များ
* နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ
* ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ