ပပဉ္စတရား

**ပပဉ္စတရား**ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်များတွင် အလွန်နက်နဲပြီး အရေးပါသော အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပပဉ္စဟူသည် "အကျယ်ချဲ့ခြင်း၊ ပြန့်ပွားခြင်း၊ ကြာရှည်စေခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ သတ္တဝါတို့အား ဒုက္ခသံသရာ၌ မဆုံးနိုင်အောင် ကျင်လည်စေသော စိတ်၏ ပြန့်ပွားပျံ့လွင့်မှု ဖြစ်စဉ်နှင့် ထိုသို့ဖြစ်စေတတ်သော တရားများကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းကို **သံသရာနယ်ချဲ့တရား** ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤတရားများသည် သတ္တဝါတို့အား နိဗ္ဗာန်နှင့် ဝေးကွာစေသော အဓိက အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကြသည်။

### ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်
**ပပဉ္စ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး `ပ + ပစိ + အ` ဟု ဓာတ်ခွဲနိုင်သည်။ "ပစိ" ဓာတ်သည် "အကျယ်ချဲ့ခြင်း" (ဝိတ္ထာရေ) ဟူသော အနက်ကိုဆောင်သည်။ အဋ္ဌကထာများတွင် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

* **(သံသရာကို) ချဲ့ခြင်း၊ ပြန့်ပွားခြင်း (Expansion, Proliferation):** ဤသည်မှာ အဓိကအကျဆုံး အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ အာရုံတစ်ခုကို အခြေခံ၍ စိတ်ကူးများ၊ ခံစားချက်များ၊ အယူအဆများ ရှည်လျားစွာ ချဲ့ထွင်တွေးတောခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 
* **ကြာမြင့်ခြင်း၊ နှေးကွေးခြင်း (Delay, Prolongation):** ပပဉ္စတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်ရရှိရေးကို နှောင့်နှေးစေပြီး သံသရာခရီးကို ရှည်လျားစေသည်။ လောကီအသုံးတွင် "သင်နှင့် စကားပြောရသည်မှာ အချိန်ကြာသည် (ပပဉ္စဖြစ်သည်)" ဟု သုံးစွဲကြသည်။
* **အတားအဆီး၊ အနှောင့်အယှက် (Obstacle, Hindrance):** ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်မှုကို အနှောင့်အယှက်ပေးသော တရားဖြစ်သည်။
* **အမြင်မှား၊ မောဟ (Illusion, Obsession):** လောက၏ အမှန်တရားကို မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးလွှမ်းထားသော စိတ်၏အစွဲအလမ်း၊ အမြင်မှားများကို ဆိုလိုသည်။

### ပပဉ္စတရား ၃-ပါး
ပိဋကတ်တော်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများတွင် ပပဉ္စကို ဖြစ်စေသည့် အခြေခံကိလေသာတရား သုံးမျိုးကို အဓိကထား ဟောကြားတော်မူသည်။ ၎င်းတို့ကို **ပပဉ္စတရား ၃-ပါး** ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ သံသရာကို ချဲ့ထွင်နေသောကြောင့် ပပဉ္စ ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။

 "သတ္တေ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တီတိ ပပဉ္စာ။"
 (သတ္တဝါတို့ကို သံသရာ၌ ချဲ့ထွင်တတ်ကုန်သောကြောင့် ပပဉ္စမည်၏။)

ထိုတရားသုံးပါးမှာ -
၁။  **တဏှာ:** လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စွဲလမ်းခြင်း (လောဘ)။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်တည်းဟူသော ဒွါရခြောက်ပေါက်မှ ဝင်လာသော အာရုံများကို "ကောင်းသည်၊ နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သည်" ဟုမြင်၍ လိုချင်တပ်မက်သောအခါ ထိုအာရုံနှင့်ပတ်သက်သော စိတ်ကူးအတွေးများ၊ တောင့်တမှုများ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပွားများလာသည်။ ဤသည်မှာ **တဏှာပပဉ္စ** ဖြစ်သည်။
၂။  **မာန:** ထောင်လွှားခြင်း၊ ငါဟူ၍ အထင်ရောက်ခြင်း။ မိမိကိုယ်ကို သူတစ်ပါးထက် "သာသည်၊ နိမ့်သည်၊ တန်းတူသည်" ဟု နှိုင်းယှဉ်တိုင်းတာခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အတွေးများသည် မာနကို အခြေခံသည့် ပပဉ္စဖြစ်သည်။ ဤမာန်မာနသည် "ငါ" ဟူသော အစွဲမှ ပေါက်ဖွားလာပြီး မဆုံးနိုင်သော ပြဿနာများကို ဖန်တီးသည်။
၃။  **ဒိဋ္ဌိ:** မှားယွင်းသော အယူအဆ။ အထူးသဖြင့် "ဤလောကသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိသည်၊ ငါသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိသော အတ္တဖြစ်သည်" ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အယူအဆမှားများ ဖြစ်သည်။ ဤဒိဋ္ဌိသည် တဏှာနှင့် မာနတို့၏ အခြေခံအကျဆုံး အမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါတို့အား သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်အောင် ချည်နှောင်ထားသည်။

### စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်
မြတ်စွာဘုရားသည် မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် (မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ၁၈) တွင် ပပဉ္စဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားထားသည်။
"အကြင်အကြောင်းကြောင့် (အာရုံကို) ကြံစည်၏ (ဝိတက္ကေတိ)၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် (စိတ်ကူးကို) အကျယ်ချဲ့၏ (ပပဉ္စေတိ)။ အကြင်အကြောင်းကြောင့် အကျယ်ချဲ့၏၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ထိုသူအား အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ပပဉ္စအမျိုးမျိုးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။"

ဤဖြစ်စဉ်အရ လူတစ်ဦးသည် -
# အာရုံတစ်ခုကို **အသိအမှတ်ပြု** သည်။
# ထိုအာရုံအပေါ် **ကြံစည်စိတ်ကူး** (ဝိတက်) သည်။
# ထိုစိတ်ကူးကို အခြေခံ၍ **အယူအဆများ၊ ခံစားချက်များ၊ ဇာတ်လမ်းများ** ကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင် (ပပဉ္စ) သည်။

ဤသို့ဖြင့် ရိုးရှင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် "ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အကြိုက်၊ ငါ့အမုန်း" စသည့် ရှုပ်ထွေးသော အတွေးကွန်ရက်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတော့သည်။ ခေတ်သစ်ပညာရှင် အရှင်ဉာဏနန္ဒ (Bhikkhu Ñāṇananda) က ဤဖြစ်စဉ်ကို **"Conceptual Proliferation" (အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ ချဲ့ထွင်ခြင်း)** ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။

### ပပဉ္စ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်
ပပဉ္စ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အသုံးအနှုန်းမှာ **နိပ္ပပဉ္စ** ဖြစ်သည်။ နိပ္ပပဉ္စသည် ပပဉ္စတရားများ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းရာ၊ သံသရာနယ်ချဲ့မှုမှ လွတ်မြောက်ရာ၊ အားလုံးသော ပြန့်ပွားမှုတို့၏ ငြိမ်းအေးရာဖြစ်သော **နိဗ္ဗာန်** ကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ပပဉ္စသည် အာရုံခြောက်ပါးကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာရုံခြောက်ပါး ချုပ်ငြိမ်းလျှင် ပပဉ္စလည်း ချုပ်ငြိမ်းသည်။ ဓမ္မပဒ (ဂါထာ-၂၅၄) ၌ မြတ်စွာဘုရားက–

 **"ပပဉ္စာဘိရတာ ပဇာ၊ နိပ္ပပဉ္စာ တထာဂတာ။"**

> **အဓိပ္ပာယ်:** "သတ္တဝါတို့သည် ပပဉ္စတရား၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ ရဟန္တာအစရှိသော ဘုရားရှင်တို့မူကား ပပဉ္စတရားကင်းစင်တော်မူကုန်၏။"

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ပပဉ္စခယသုတ်
* နိပ္ပပဉ္စပဥှာ
ပြင်ပလင့်များ
* 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ