open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဖရန်စီယမ်

**ဖရန်စီယမ်**သည် အားလုံးသော ဒြပ်စင်များထက် လျှပ်စစ်ဓာတ်မ (electronegative) အနည်းဆုံးဒြပ်စင်ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်။ အက်စ်တက်တိုင်း ဒြပ်စင်ပြီးနောက် အရှားပါးဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ သဘာဝတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော နောက်ဆုံးဒြပ်စင် ဖြစ်သည်။ Francium သည် ဓာတ်ခွဲခန်း ပြင်ပတွင် အလွန့်အလွန်ရှားပါးစွာ တွေ့ရှိရပြီး၊ ယူရေနီယမ်နှင့် သိုရီယမ် သတ္တုရိုင်းထဲတွင် အိုင်ဆိုတုပ် 223Fr ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်ကို ရေဒီယိုဓာတုဗေဒ နည်းပညာများဖြင့်သာ လေ့လာနိုင်သည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
အနည်းငယ် ထုတ်လုပ်နိုင်သော ဖရန်စီယမ်(Francium) ကို အသုံးချနိုင်ရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။

## သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
ယူရေနီယမ်တွင်းထွက်များမှ ဖရန်စီရန် ဒြပ်စင်ကို သဘာဝအလျှောက် အလွန်နည်းပါးစွာ တွေ့ရှိရတက်သည်။ သို့သော်လည်း အချိန်းအနည်းငယ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်၌ ဖရန်စီယမ်(Francium )ဒြပ်စင်သည် ၃၄၀ မှ ၄၅၀ ဂရမ်အထိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် ကမ္ဘာအပေါ်ယံမြေလွှာ၌ အက်စ်တက်တိုင်း ဒြပ်စင်ပြီးနောက် အရှားပါးဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ 
၎င်းဒြပ်စင်သည် အလွန်မှမတည်မြဲသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ အနည်းငယ်သော ပမာဏမျှပေါ်ပေါက်ပြီးနောက် အခြားဒြပ်စင်များအဖြစ်သို့ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြိုကွဲဖြစ်ပေါ်သွားခြင်းကြောင့် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိနိုင်ပါ။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့သတ်ရောက်မှုများ 
ဖရန်စီယမ် ဒြပ်စင်၏သက်တမ်းဝက်(half-life)သည် အလွန်တိုသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုပါ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အယ်လ်ကာလီ သတ္တုများ
ရူဘီဒီယမ်

**ရူဘီဒီယမ်**သည် အလွန်နူးညံ့ပြီး ဆင်စွယ်ရောင် သတ္တုဒြပ်စင်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး၊ အုပ်စုနံပါတ်တစ် (အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်) တွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် ဓာတ်ဖို သတ္တိရှိပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သာမန်အပူချိန်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိနိုင်သည်။ သို့သော် အပူချိန် မြင့်မားသော နေ့တွင် ၎င်း၏ အရည်ပျော်မှတ်သည် 40&nbsp;°C ခန့်ရှိတွင် ရှိသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် လေထုထဲတွင် ရေနှင့် လျင်မြန်စွာ ဓာတ်ပြုပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ -100&nbsp;°C တွင် ရေခဲနှင့်ပင် ဓာတ်ပြုနိုင်သည်။ ဟိုက်ထရိုဂျင် ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် မီးနှင့်အပူပေးရန် လိုအပ်သည်။ ရူဘီဒီယမ်သည် မာကျူရီကဲ့သို့သော ပြဒါးသတ္ထုစပ်ပုံစံ ဖြစ်ပြီး၊ gold, cesium, sodium, potassium တို့နှင့် သတ္ထုစပ် (alloy) ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထိုသတ္တုစပ်များ၏ မီးတောက်သည် အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ သန်းနေသော ခရမ်းရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။

## အသုံးပြုခြင်း 
ရူဘီဒီယမ် နှင့် ၎င်းပါဝင်သော ဆားများကို စီးပွားဖြစ် အနည်းငယ် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်ကို photocells ထုတ်လုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ လေဟာနယ်ပြွန်ထဲမှ လွတ်နေသောဓာတ်ငွေ့များကို ဖယ်ထုတ်သည့် နေရာများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ရူဘီဒီယမ်ဆားများကို ဖန်လုပ်ခြင်း၊ ဘိလပ်မြေထုတ်လုပ်ခင်းနှင့်၊ မီးရှူးမီးပန်းထုတ်လုပ်သည့် နေရာများတွင် ခရမ်းရောင် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။ ကုန်းသွားယာဉ်များအတွက် ion engines ထဲတွင် အတည်စွမ်းအင် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။

## သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ 
ရူဘီဒီယမ်ကို ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်လွှာထဲတွင် ၁၆ ခုမြောက် အပေါများဆုံး တွေ့ရသော ဒြပ်စင်အဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်အရ ရူဘီဒီယမ်သည် ယခင်တွက်ချက်ထားမှုထက် ပိုမိုပေါများနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ရူဘီဒီယမ်၏ သဘာဝတွင်းထွက် မဟုတ်သော ဆက်စပ်ဒြပ်ပေါင်းများကိုလည်း ထပ်မံတွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် lepodite(1.5%), Pollucite နှင့် carnallite ကဲ့သို့သော အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းများတွင် ပမာဏများစွာ ပါဝင်နေတတ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရူဘီဒီယမ် ပမာဏကို အနည်းငယ်သာ ထုတ်လုပ်သည်။ **

## ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ 
### ရူဘီဒီယမ်၏ ထိတွေ့ခြင်းအပေါ်သက်ရောက်မှု 
ရူဘီဒီယမ်ကို စားသုံးမိပါက အတန်အသင့် အဆိပ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရူဘီဒီယမ် နှင့် ထိတွေ့ပါက အပူလောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ရူဘီဒီယမ်သည် rubidium hydroxide ဖြစ်ရန် စိုစွတ်သော အရာများနှင့် လွယ်ကူစွာ ဓာတ်ပြုသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်လုံး နှင့် အရေပြားတို့ကို ဓာတုဗေဒသဘောအရ လောင်ကျွမ်းမှုများ ဖြစ်စေသည်။

### ရူဘီဒီယမ်နှင့် အလွန်အကြူးထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါလက္ခဏာများ 
အသားအရေနှင့် မျက်လုံးကို လောင်ကျွမ်းစေသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ကြီးထွားမှုကို လျှော့နည်းစေသည်။ ခြေလက်ဆာခြင်း၊ အရေပြားတွင် ပြည်တည်အနာဖြစ်ခြင်းနှင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စိတ်တုန်လှုပ်လွယ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သတ်ရောက်မှုများ 
ရူဘီဒီယမ်ကို ဇီဝဗေဒ ပိုင်းတွင် သက်ရောက်နိုင်မှု နည်းပါးသည်။ သို့သော် metabolics အပေါ်တွင် အနည်းငယ် သက်ရောက်မှု တွေ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် တူညီနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပိုတက်ဆီယမ်သည် ရူဘီဒီယမ်ထက် ပေါကြွယ်ဝသော်လည်း၊ ၎င်းဒြပ်စင် နှစ်မျိုးလုံးကို တွင်းထွက်ပစ္စည်းများနှင့် မြေဆီလွှာထဲတွင် တွေ့ရသည်။ အပင်များသည် ရူဘီဒီယမ်ကို လျင်မြန်စွာ စုပ်ယူနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အယ်လ်ကာလီ သတ္တုများ
၁၈၈၆

**၁၈၈၆ ** 
## ၁၈၈၆ ခုနှစ် မှတ်တမ်း 
### ဇန်နဝါရီလ 
(၁) ရက်။
::* အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဖရင် (Lord Dufferin)က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း သွတ်သွင်းကြောင်း ကြေညာသည်။ 

::* မြန်မာလွှတ်တော်က မြန်မာဘုရင်သည် မည်သည့်အခါမျှ တရုတ်ဧကရာဇ်သို့ ကန်တော့လက်ဆောင် မဆက်သခဲ့ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံသည် တရုတ်ဩဇာခံမဟုတ်ကြောင်း ပြန်တမ်းတစ်စောင် ထုတ်ပြန်သည်။ 

(၆) ရက်။
::* အထက်မြန်မာပြည်သိမ်းတပ် ဦးစီးချုပ် ပရင်းဒါဂတ်စ် (Major General Sir Harry Prendergast)ဗန်းမော်မြို့မှ မန္တလေးမြို့သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာ။ 

::* ပုဂံစီရင်စု အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆယ်ရွာမှ ဗိုလ်ချို ဦးဆောင်သည့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး ပေါ်ပေါက်ခဲ့။

::* အင်းဝစီရင်စုတွင် ချောင်းခွမင်းသားများ ဖြစ်သည့် ထိပ်တင်ရန်ပိုင် (၁၈၆၆-၁၉၄၆)နှင့် ထိပ်တင်စောရန်နိုင်တို့ ဦးဆောင်သည့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး ပေါ်ပေါက်ခဲ့။ 

::* မြင်စိုင်းမင်းသား၏ တပ်များက ပလိပ်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှအရာရှိ များကို တိုက်ခိုက်သည်။ 

### ဖေဖော်ဝါရီလ 
(၁၂) ရက်။
::* အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒပ်ဖရင် မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်။ 

(၁၅) ရက်။
::* မင်းဘူးစီရင်စု၊ လယ်ကိုင်းမြို႔ကို ဗိုလ်ဥတ္တမ၏ တပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ 

(၁၇) ရက်။
::* ဗိုလ်ဥတ္တမဦးဆောင်သည့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး တပ်ဖွဲ့က စကုမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်။ 

(၂၁) ရက်။
::* ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)စတင် တည်ထောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည့် အမ်အေဦးမောင်ကြီးကို ရွှေကျင်မြို့တွင် မွေးဖွား။
::* ပုသိမ်စီရင်စုတွင် မန်းပေါ ခေါင်းဆောင်သော ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး တပ်ဖွဲ့များနှင့် ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့များ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားရာ ပုသိမ်အရေးပိုင် စိန့်ဘာဘေ(St.Barbe)ကျဆုံး။

### မတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဧပြီလ 
(၁) ရက်။
::* 
### မေလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇွန်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဇူလိုင်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဩဂုတ်လ 
(၁) ရက်။
::* 
### စက်တင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### အောက်တိုဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### နိုဝင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::* 
### ဒီဇင်ဘာလ 
(၁) ရက်။
::*

## ကိုးကား
အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့

အလက်ဇန္ဒရီးယားသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၄.၁ သန်း ရှိကာ နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြေထဲပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀မိုင်) မျှ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။ မြေထဲပင်လယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် တည်ရှိသော မြို့များတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ သွင်းကုန် ထုတ်ကုန် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းပေးသည်။ ဘိုင်လလီယိုသီကာ အလက်ဇန္ဒရီးယား စာကြည့်တိုက်သည် အလက်ဇန္ဒရီးယား မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆူးအက် တူးမြောင်းမှ သဘာဝဓာတ်ငွေ့နှင့် ရေနံပိုက်လိုင်းတို့ကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး အချက်အချာကျသော မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။

အလက်ဇန်းဒရီးယားမြို့ကို မဟာအလက်ဇန္ဒားက ဘီစီ ၃၃၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် အဖြစ် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်မျှ တည်ရှိနေခဲ့သည်မှာ မွတ်စလင် တို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် အေဒီ ၆၄၁ ခုနှစ် အထိပင် ဖြစ်သည်။ မြို့တော် အသစ်ကို ဖူစတက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ နောင်တွင် ကိုင်ရိုမြို့ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒရီးယားသည် ကမ္ဘာ့အံဖွယ် ခုနစ်ပါး တွင် ပါဝင်သော အလက်ဇန္ဒရီးယား မီးပြတိုက် ၊ ရှေးခေတ်အခါက အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော စာကြည့်တိုက်နှင့် ကွန်အယ်လ်ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက်သင်္ချိုင်း တို့ကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ အလက်ဇန္ဒရီးယား ဆိပ်ကမ်းတွင်ပြုလုပ်လျက် ရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသန လုပ်ငန်းများအရ မဟာအလက်ဇန္ဒား မရောက်မီ အချိန် တော်လေးမစ် မင်းဆက် အုပ်ချုပ်စဉ် အချိန်က ရှိခဲ့ဖူးသော ရာကိုတစ် ဆိုသော မြို့နှင့် မဟာအလက်ဇန္ဒား ရောက်ပြီး အချိန်၏ အသေးစိတ် အထောက်အထား တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 

၁၉ ရာစု မှ စ၍ အလက်ဇန္ဒရီးယားသည် နိုင်ငံတကာ သင်္ဘော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်း၏ အဓိက အချက်အချာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရေးပါသော ကုန်သွယ်မှု အချက်အချာ နေရာ များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ မြေထဲပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်နီတို့အား ကုန်းလမ်းမှ ဆက်စပ်နေမှုနှင့် အီဂျစ် ချည်ထည်မှ အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိသော ကုန်သွယ်ရေး တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဂေါ့သလူမျိုး

## ဂေါ့သလူမျိုး
ဘီစီ ၃ဝဝ လောက်က ရောမနိုင်ငံကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သော ဂျာမန်လူမျိုးတစ်မျိုးမှာ ဂေါ့သလူမျိုးဖြစ်သည်။ မူလက သူတို့သည် ဘောလတစ် ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြ၏။ အေဒီ ၂ဝဝ လောက်ရောက်သောအခါ သူတို့ သည် ဒန်းညုမြစ်နှင့် ပင်လယ်နက်မြောက်ဘက်တွင် လူအင်အား တောင့်တင်းစွာဖြင့် နိုင်ငံကြီးတစ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြသည်။ ထိုနောက် ဂေါ့သတို့သည် ရောမပိုင်နက်ဖြစ်သော ဒေးရှိယာကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြရာ ဩရီးလီယန်ဘုရင်သည် အေဒီ၂၇၂ ခုနှစ်တွင် ဂေါ့သတို့လက်သို့ ဒေးရှိယာကို အပ်လိုက်ရ၏။ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ခန့်ကြာသောအခါ ဂေါ့သလူမျိုး ၂ စုကွဲသွား ၏။ တစ်စုမှာ အောစတြိုဂေါ့သခေါ် အရှေ့ပိုင်းဂေါသဖြစ်၍ ကျန်တစ်စုမှာ ဗီစီဂေါ့သခေါ် အနောက်ပိုင်း ဂေါ့သတို့ ဖြစ်သည်။ အော့စတြို ဂေါ့သတို့သည် ပင်လယ်နက်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြ၍ ဗီစီဂေါ့သတို့မှာ ကားဒေးရှိယာနယ်နှင့် ဒန်းညုမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်၌ နေထိုင်ခဲ့ကြ၏။

၃၉၅ ခုနှစ် သီအိုဒိုးဆီးယပ်ဘရင် နတ်ရွာစံသောသောအခါ အဲလရစ်ဘုရင်ကြီးမှူးသော ဗီစီဂေါ့သတို့သည် ပုန်ကန်ထကြွကြ ၍ ဂရိပိုင်နယ်များကို သိမ်းယူကြသည်။ ထိုနောက် အီတလီသို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်ကြပြန်ရာ ရောမမြို့တော်လည်း ၄ဝဝ ပြည့် နှစ်တွင် ဂေါ့သတို့လက်ထဲသို့ ကျရောက်ရလေသည်။ ခေါင်းဆောင် အဲလရစ်မှာ စစ္စလီနယ်မြေများသို့ သွားရောက် တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ဆဲတွင် သေဆုံးသွားလေသည်။ အဲလရစ်၏ နေရာကို ဆက်ဆံသော ဂေါ့သတို့သည် သူတို့ လူများနှင့် အီတလီနိုင်ငံမှ ထွက်ခွါသွားကြ၍ စပိန်နှင့် ဂေါ့သ တောင်ပိုင်း (ယခုပြင်သစ်)တွင် နိုင်ငံသစ် တည်ထောင်ကြသည်။ ဖရန့်လူမျိုးများနှင့် ၅ဝ၇ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်ကြ ပြန်ရာ ဗီစီဂေါ့သတို့ အရေးနိမ့်၍ သူတို့၏ မြောက်ပိုင်းနယ်မြေ များကို ဖရန့်ဘုရင် ကလိုးဗစ်လက်သို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်။ 

စပိန်ပြည်တွင် တည်ထောင်သော ဂေါ့သနိုင်ငံမှာကား ၇၁၁ ခုနှစ်ကျမှ ပျက်စီး၏။ မူးဝါး(ခေါ်) မွတ်စလင်များက အာဖရိက တိုက်မှ လာရောက်၍ တိုက်ခိုက်ကြရာ ဂေါ့သဘုရင် ရောဒရစ် ကျဆုံးသွားသောအခါ တိုင်းပြည်ကိုပါ အပ်လိုက်ရသည်။ ခရစ်နှစ် ၄ဝဝ ကျော်လောက်တွင် အော့စတြိုဂေါ့သတို့သည် ဒန်းညုမြစ်နှင့် ဆားဗားမြစ်အကြားရှိ ရောမပိုင်နယ်ဖြစ်သော ပန်နိုးနီးယား၌ နေထိုင်ခွင့် ရကြလေသည်။ သူတို့၏ ခေါင်းဆောင်မှာ သီအိုဒေါရစ်ဘုရင် ဖြစ်သည်။ သူသည် ၄၈၈ ခုနှစ် တွင် အီတလီနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ၄၉၃ ခုနှစ်ကျမှ သူသည် ရောမထီးနန်းကို မတရားသိမ်းပိုက်ထားသော အော်ဒိုစာဘုရင်ကို သတ်ဖြတ်၍ ဂေါ့သနိုင်ငံကြီးတစ်ခု တည်ထောင်နိုင်သည်။ သီအိုဒေါရစ်သည် သူတည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံကြီး မပြိုမကွဲအောင် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းလျက် ၅၂၆ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ သီအိုဒေါရစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နိုင်ငံကို တည်တံ့ အောင် အုပ်ချုပ်နိုင်မည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ မပေါ်ပေါက်တော့ချေ။ အော့စတြိုဂေါ့သတို့ကို အရှေ့တိုင်းမှ ဘုရင်များက မကြာခဏ လာရောက်တိုက်ခိုက် နှောင့်ယှက်ကြ၏။ ဤသို့ နှောင့်ယှက်ဖန် များသောအခါ အော့စတြိုဂေါ့သတို့မှာ ကြာရှည် မခံနိုင်ကြတော့ဘဲ လုံးပါးပါးကာ ၅၅၄ ခုနှစ်လောက်တွင် ဂေါ့သလူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံမှာ လုံးဝပျက်စီးသွားတော့၏။ 

ထိုအခါမှစ၍ ဂေါ့လူမျိုးများသည် တိမ်ကောပပျောက် သွားကြ ကာ ဥရောပနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဂေါ့သလူမျိုးဟူ၍ သီးခြား မတွေ့ရတော့ချေ။

## ကိုးကား
ဘလက်ဘယ်ရီ

**ဘလက်ဘယ်ရီ** () သည် ကြိုးမဲ့ လက်ကိုင်စက်ပစ္စည်း (စမတ်ဖုန်း) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဘလက်ဘယ်ရီလီမိတက်မှ ဒီဇိုင်းဆွဲထုတ်လုပ် ရောင်းချသည်။

## ကိုးကား
နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်

**နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်**သည် နိုင်အာဂရာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ထုထည်ကြီးမားသည့် ရေတံခွန်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်တေရီအို ဒေသနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်ပြည်နယ်တို့အကြားတွင် နိုင်ငံတကာ နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် နယူးယောက်ပြည်နယ် ဘတ်ဖဲလိုးမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၇မိုင် (၂၇ ကီလိုမီတာ) အကွာနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်တေရီအိုမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၇၅ မိုင် (၁၂၁ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အမြွှာမြို့နှစ်မြို့ဖြစ်သော နိုင်အာဂရာဖောလ်မြို့ အွန်တေရီအို နှင့် နိုင်အာဂရာဖောလ်မြို့ နယူးယောက် တို့၏ကြားတွင် တည်ရှိသည်။

နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန် တွင် ဂုတ်ကျွန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသော အဓိက အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ဟော့စ်ရှူး (မြင်းခွာ) ရေတံခွန် ဖြစ်ပြီး ယနေ့တွင် ကနေဒါ နိုင်ငံဘက်တွင် တည်ရှိကာ အမေရိကန် ဘက်တွင် အမေရိကန်ဖောလ် ဟူ၍ ရှိသည်။ အသေးစား ရေတံခွန် ဖြစ်သော ဘရိုက်ဒယ်ဘေးလ်ဖောလ် (သတို့သမီး မျက်နှာဖုံး ရေတံခွန်) သည်လည်း အမေရိကန်ဘက် အခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ပင်မရေတံခွန်မှ လူနာကျွန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။

နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်သည် အလွန်အမင်း မြင့်မားခြင်းမရှိသော်လည်း အလွန်ကျယ်ဝန်းသည်။ ရေတံခွန်အစပ်မှ မိနစ်တိုင်းတွင် ရေထုထည် ၆သန်း စတုရန်းပေ (၁၆၈,၀၀၀ စတုရန်းမီတာ) ခန့် စီးကျလျက် ရှိပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် စတုရန်းပေ ၄ သန်း (၁၁၀,၀၀၀ စတုရန်းမီတာ) ခန့် ရှိသည်။ မြောက်အမေရိကတွင် အင်အားအကြီးဆုံးသော ရေတံခွန်ပင် ဖြစ်သည်။

နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်သည် ၎င်း၏ အလှအပ နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်အတွက် အရေးပါသော ရင်းမြစ်ဖြစ်သောကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ရေတံခွန်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူများ အနေနှင့် အပန်းဖြေရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ အကြား ဘက်မျှအောင် ကြိုးပမ်းရခြင်းသည် စိန်ခေါ်မှု တရပ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည် မှာ ၁၉ ရာစု ကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။

## စကိုကြည့်ရှုပါ 
* အီဂွာဇူရေတံခွန်

ကဏ္ဍ:ရေတံခွန်များ
မင်းရောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)

လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်နှင့် အောင်ဆန်း တံခွန်ဘွဲ့ရ ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဗိုလ်မင်းရောင်ကို ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော်ရပ် မြောင်းကြီးလမ်း၌ အဖ ဦးဖိုးထင်၊ အမိ ဒေါ်သင်းမြိုင်တို့က ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်း ကိုလှ ဖြစ်သည်။ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး ဝင်ရောက်သောအခါ သခင်လှ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်စစ်ပညာသင်တန်းတက်စဉ်က ဂျပန်အမည်မှာ အီတိုဟီတိုးရှိ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်အမည် ခံယူရာတွင် ဗိုလ်မင်းရောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကျောင်းသားဘဝနှင့် ပညာရေးရာ
ရန်ကုန်မြို့ ကန်တော်ကလေးရှိ ဆရာကြီးဦးဖိုးအိမ်၏ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင်ကျောင်းတွင် ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ဗိုလ်မင်းရောင်သည် ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့
ပြီးနောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မြင်းတပ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်ခန့်မှစ၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ၌
ပါဝင်ခဲ့ရာတွင် သူလျှိုအဖြစ် တာဝန်ယူပြီး အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ လျှို့ဝှက်
ကိစ္စများကို စာပေးစာယူလုပ်ပေးခဲ့သည်။
## အသက်မွေးမှုဘဝ
တော်လှန်ရေး အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော် သစ်လုပ်ငန်းအဖွဲ့ ၌ အထူးအရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

## အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်
ဦးမောင်ကြီး၏ ရဲညွန့်တပ်ဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင်ကြားရန် စေလွတ်သည့် စတုတ္ထအသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ်များနှင့်အတူ  ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ကိုရီယုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ရက်နေ့တွင် ရှန်ဟိုင်းမှ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကျူးရှူးကျွန်း နာဂါစကီးမြို့ အနီးရှိ ရေတပ်စခန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ဟာကိုနီတောင်ပေါ်စခန်းသို့ သွားရောက်ကာ အပန်းဖြေခဲ့ကြသည်။  ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် သွားရောက်ရာ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်းတို့တွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ထားဝယ်စစ်ကြောင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ချီတက်၍ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထားဝယ်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရာတွင် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဘီအိုင်အေ ဖျက်သိမ်း၍ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဘီဒီအေ ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် ဘီဒီအေ တပ်ရင်း (၂) တပ်ခွဲ (၂) တွင် တပ်ခွဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးကာလက တိုင်း၄တိုင်း (ပဲခူး၊ ရွှေကျင်၊ သထုံ) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

## ဆုတံဆိပ်ရေးရာ
၂၇ မတ် ၁၉၅၉တွင် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု နောက်ဆုံးကဏ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယအဆင့်) တံဆိပ်ချီးမြှင့် ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၇ ဇွန် ၁၉၈၀ တွင် နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွက် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့် ခံခဲ့ရသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မွန်းလွဲ ၁ နာရီတွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်ညွန့်နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ဆလင်ဒါ (အင်ဂျင်)

ဆလင်ဒါဆိုသည်မှာ ပစ်စတင်သုံးသည့် အင်ဂျင် သို့မဟုတ် ပန့် ၏ အလုပ်လုပ်သော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ပစ်စတင် သွားလာလှုပ်ရှားသည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ဆလင်ဒါအများကို ဘေးတိုက်တွဲယှဉ်ထားလေ့ ရှိပြီး ၎င်းကို ဘန့်ခ် သို့မဟုတ် အင်ဂျင်ဘလောက်တုံးဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း(ရုပ်ရှင်)

**ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း** ရုပ်ရှင်ကို ဒါရိုက်တာမောင်ဝဏ္ဏက ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း ရုပ်ရှင်၏ မူရင်းဝတ္ထုကို စာရေးဆရာမင်းလူမှ ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း ရုပ်ရှင်တွင် အမျိုးသားသရုပ်ဆောင် သုမောင်၊ ရူပ နှင့် အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင် ခင်သန်းနု၊ စုလှိုင်နှင်းတို့ အဓိကပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ယင်းရုပ်ရှင်သည် အဖြူအမည်းရုပ်ရှင်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမျိုးသားသရုပ်ဆောင် သုမောင်သည် အဆိုပါ ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ထူးချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး ဒါရိုက်တာမောင်ဝဏ္ဏသည်လည်း ယင်းဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ထူးချွန်ဆုကို ဒုတိယအကြိမ်ရရှိခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အဖြူအမည်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကွန်းကော့ဒ် လေယာဉ်

ကွန်ကော့သည် တာဘိုဂျက် အင်ဂျင်ဖြင့် မောင်းနှင်ပြီး အသံထက်မြန်အောင် သွားနိုင်သည့် ခရီးသည်တင် လေယာဉ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်အစိုးရတို့၏ စာချုပ်ဖြင့် အာရိုစပါရှယ် နှင့် ဗြိတိသျှ အဲယားခရက်ဖ် ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ခြင်းကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှုမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်၍ ကွန်ကော့သည် ပထမဆုံး ခရီးသည် တင်ပို့မှုအဖြစ် ၁၉၇၆ တွင် စတင်ခဲ့၍ ခရီ:သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းတွင် ၂၇ နှစ်မျှကြာအောင် ပြေးဆွဲခဲ့သည်။

ကွန်ကော့သည် အခြားလမ်းကြောင်းများကို ပျံသန်းသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ် နှင့် ပဲရစ် ချားဒီဂေါလ် လေဆိပ်တို့မှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ ပုံမှန် လမ်းကြောင်း အဖြစ် နယူးယောက်မြို့ ဂျွန်အက်ဖ် ကနေဒီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ အခြား ခရီ:သည်တင် လေယာဉ်ပျံများ ပျံသန်းသော အချိန်၏ တစ်ဝက်မျှဖြင့် စံချိန်တင် ပျံသန်းခြင်း အားဖြင့် အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိသည်။

လေယာဉ် အစင်း ၂၀ သာလျှင် တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် လေယာဉ်ပျံကို တည်ဆောက်ခဲ့ရသည်မှာ စီးပွားရေး အရ များစွာ ဆုံးရှုံးသည်။ ပြင်သစ်လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ဗြိတိသျှလေကြောင်းလိုင်း တို့ ဝယ်ယူခဲ့ကြသည်မှာလည်း သူတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရများက ထောက်ပံ့ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်တွင် လေယာဉ်တစ်စင်း ပျက်ကျခဲ့ခြင်းနှင့် အခြားသော အကြောင်းများကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ပျံသန်းကာ ဆက်လက်ပြေးဆွဲခြင်း မရှိတော့ပေ။

ကွန်းကော့ဆိုသော အမည်မှာ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်တို့ကြားမှ အတူတကွ ထုတ်လုပ်ရေး စာချုပ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယူကေတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော မည်သည့် လေယာဉ်ကို မဆို ကွန်းကော့ ဟု သိရှိကြသည်။ ကွန်းကော့လေယာဉ်ပျံအား လူအတော်များများက လေကြောင်းဆိုင်ရာ ပျံသန်းခြင်း၏ ပြယုဂ်တစ်ခု နှင့် အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာ၏ အံဩဘနန်းဖြစ်ဖွယ် တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
သဘာဝကမ္ဘာ ခေတ်မီကစားကွင်း

ရန်ကုန်မြို့ ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ **သဘာဝကမ္ဘာ ခေတ်မီကစားကွင်း**များကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

သဘာဝကမ္ဘာကုမ္ပပဏီလီမိတကက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်အတွင်း ခေတ်မီကစားကွင်းများ တည်ဆောက်ခြင်းကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းက အစီအစဉ်များ ရေးဆွဲ၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရေပန်းရုပ်ရှင်၊ စားသောက်ဆိုင်၊ ဂိမ်းကစားကွင်းများ၊ ဓာတ်ပုံဆိုင်နှင့် ကော်ဖီဆိုင်များ၊ ရှုခင်းကြည့်လမ်းများ၊ မီနီဂေါက်ကွင်းများ ပါဝင်သည့်အဆင့်မြင့်ဥယျာဉ် တစ်ခုအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ရာ၌ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ခေတ်မီကစားကွင်းများကို ဦးစွာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ရေပန်းရုပ်ရှင် နှင့် ကျန်ရှိနေသေးသော အပန်းဖြေ အစီအစဉ်များကို ဖွင့်လှစ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

ယခုဖွင့်လှစ်သော သဘာဝ ကမ္ဘာကစားကွင်းတွင် မိုးပျံရထား၊ ရေလွှာမိကျောင်း၊ တိုက်ကားကစားကွင်း၊ ပန်းကန်ပြားပျံ၊ ကြိုးတန်းစကြာ၊ ကလေးကားမောင်းကွင်း၊ နှစ်ထပ်မြင်းရထားတို့ဖြစ်ပြီး ကလေး ကားမောင်းကွင်းအတွက် တစ်ဦးလျှင် ကျပ် ၅၀၀၊ နှစ်ထပ်မြင်းရထားမှာ တစ်ဦးလျှင် ကျပ် ၅၀၀ နှင့် ကျန် ကစားနည်းများမှာ တစ်ဦးလျှင် ကျပ် ၁၀၀၀၊ တိုက်ကားကစားကွင်းမှာ နှစ်ဦးစီးနိုင်သော ကားတစ်စီးလျှင် ကျပ် ၁၀၀၀ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဆက်လက်၍ ကောင်းကင် ရထားနှင့် ကလေးဦးရေ ၂၀၀ ခန့် ဆော့ကစားနိုင်သည့် ကြယ်တာရာတိုက်ပွဲ အစီအစဉ်များကိုလည်း မကြာမီ ဆောင်ရွက်သွားရန်ရှိသည်။

ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ ဥယျာဉ်သည် ရွှေတိဂုံဘုရားနှင့် လွှတ်တော် အဆောက်အအုံကြား၌ တည်ရှိပြီး နေရာ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် မြေဧက ၁၃၀ ခန့်ရှိသည်။ ယခင်က အများပြည်သူတို့ စုဝေးအပန်းဖြေရာ နေရာတစ်ခုဖြစ် ခဲ့ပြီး ရွှေတိဂုံဘုရားသို့ လာရောက်ကြသော အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ ဝင်ရောက်အပန်းဖြေလေ့ ရှိကြသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မိသားစု အပန်းဖြေလာရောက်မှု နည်းပါးခဲ့မှုကြောင့် အသစ်ပြန်လည်၍ အဆင့်မြႇင့်တင်မှုများ ပြုလုပ်ရန် ပြည်တွင်း ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီကို ဆောင်ရွက်ခွင့် ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ ဥယျာဉ်သည် ရန်ကုန်မြို့တွင်အဓိက အချက်အချာကျသော နေရာ၌တည်ရှိပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောင် ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မူးယစ်ဆေးဝါး

**မူးယစ်ဆေးဝါး** () ဆိုသည်မှာ သုံးစွဲမိသောသူအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွဲလမ်းမှုများကိုဖြစ်စေတတ်ပြီး အရှည်သဖြင့် စွဲလမ်းခြင်း၊ စိတ်အာရုံထွေပြားခြင်း၊ စိတ်ကျန်းမာရေးထိခိုက်ပျက်ပြားစေခြင်း စသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အရည်သော်လည်းကောင်း၊ အမှုန့်သော်လည်းကောင်း၊ အစိုင်အခဲ (ဆေးပြား) သော်လည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတိုင်းတွင် မူးယစ်ဆေးဝါးများကို ဆေးပညာရပ်နှင့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေများအရ အသုံးပြုရန်မှ အပ ကျန်အခြေအနေများတွင် အသုံးပြုခြင်းအား ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းကာ တားမြစ်ထားသည်။

မူးယစ်ဆေးသုံးစွဲထားသူများသည် ဆေးအာနိသင်ပြချိန်(ဆေးတက်ချိန်)တွင် ၎င်းတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေ‌အနေများသည် သာမန်မသုံးစွဲထားသောသူများထက် သာလွန်နေသည်ဟု မြင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆေးအရှိန်ပြယ်ချိန်တွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် စိုးရိမ်ခြင်း၊ထိတ်လန့်နေခြင်း၊စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ကိုဖြစ်ပေါ်စေပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း၊အစာမစားနိုင်ခြင်းတို့အား အချိန်ကြာမြင့်စွာ ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အလုံသင်္ဘောကျင်း

အလုံသင်္ဘောကျင်း(Fact File)* ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် (RANGON FOUNDRY ) ရန်ကုန်သံရည်ကြိုစက်ရုံအဖြစ်စတင်ခဲ့။
* သင်္ဘောတည်ဆောက်မှု လုပ်ငန်း၊ သံရည်ကြေးရည်ကြိုလုပ်ငန်း၊ ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းရှိ နိုင်ငံခြားသင်္ဘောများအား ရေချိုပို့ဆောင်သည့် လုပ်ငန်းများပြုလုပ်ခဲ့။
* ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပိုင် အလုံသင်္ဘောကျင်းအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ
* ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်အရ မီးရထားဌာနမှ အထက်တန်း၊ လူစီးတွဲ၊ ကုန်တင်တွဲများအား ပြုပြင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့။
* ၁၉၉၀နောက်ပိုင်း ဌာနပိုင်ရေယာဉ်များ ပြုပြင်ခြင်း၊ အသစ်တည်ဆောက်ခြင်းအပြင် ပုဂ္ဂလိက အပ်နှံသည့် သင်္ဘောများကိုလည်း စတင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့။
* ပြည်တွင်းရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေးပိုင် သင်္ဘောကျင်းခြောက်ခုအနက် သင်္ဘောတည်ဆောက်ပြုပြင်မှု အများဆုံးသင်္ဘောကျင်းဖြစ်။
* သင်္ဘောကျင်းဧရိယာ ၂၆ ဧကဝန်းကျင်ရှိ။
* ကမ်းနားလမ်းတိုးချဲ့ တည်ဆောက်ရေးအတွက် အလုံသင်္ဘောကျင်း၏ ဧရိယာအချို့နှင့် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာအချို့ ဖျက်သိမ်းပေးခဲ့။

## ကိုးကား
ဂျယ်ရီ ယန်း

**ဂျယ်ရီ ယန်း** (Jerry Yang; 楊致遠) သည် အင်တာနက် ရှာဖွေရေးကုမ္ပဏီ Yahoo! အား ပူးတွဲ တည်ထောင်သူ၊ ယင်းကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်ဟောင်းနှင့် Yahoo! ၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ရပ်တည်နေသူဖြစ်သည်။

## ငယ်စဉ်ဘဝ 
ယန်းအား ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်ဝမ် ထိုင်ပေမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်း၏ မိခင်၊ ညီငယ်တို့နှင့်အတူ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဟိုဆေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ယန်း အသက် ၂ နှစ်မှာပင် ဖခင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

မိခင်မှာ အင်္ဂလိပ်စာ ဆရာမ ဖြစ်သော်လည်း ယန်း အမေရိကသို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် Shoe (ဖိနပ်) ဟူသော အင်္ဂလိပ် စာလုံး တစ်လုံးကိုသာ သိသည်ဟု ယန်းက ဆိုသည်။ ယန်းသည် ၃ နှစ်အတွင်း အင်္ဂလိပ်စကား ရေလည်လာခဲ့ပြီး အေပီ အင်္ဂလိပ်စာ သင်တန်းများတွင် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့သည်။ 

ယန်းသည် အမေရိက၌ပင် အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်း ပညာများ သင်ယူခဲ့ပြီး အဆင့်မြင့်ပညာရေးအတွက် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် အထူးပြုဖြင့် ရိုးရိုးသိပ္ပံဘွဲ့နှင့် မဟာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ 

## လုပ်ငန်း 
စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ကြားနေစဉ်မှာပင် ဂျယ်ရီ ယန်းသည် ဒေးဗစ် ဖီလို (David Filo) နှင့်အတူ ‘Jerry's and Dave's Guide to World Wide Web’ ဟူသော အင်တာနက် ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ဝက်ဘ်ဆိုက်အား Yahoo! ဟု အာမေဍိတ်သ့အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ Yahoo! ဝက်ဘ်ဆိုက် လူကြိုက်များလာသောအခါ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဂျယ်ရီ ယန်းနှင့် ဒေးဗစ် ဖီလိုတို့ ပူးတွဲ၍ Yahoo! Inc. ကို တည်ထောင်လိုက်သည်။ ၎င်းတို့ ဒေါက်တာဘွဲ့ယူမည့် အစီအစဉ်ကိုလည်း ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ကြသည်။ 

Yahoo! ကို ဝက်ဘ်ဆိုက် ပေါ်တယ် အဖြစ် စတင်ထူထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အင်တာနက်ပေါ်မှ ရရှိနိုင်သော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို အင်တာနက် လမ်းညွှန်စာအုပ်သဖွယ် ဖော်ပြပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါ Yahoo! မှာ အင်တာနက်တွင် လူသိအများဆုံး အမှတ်တံဆိပ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး တယ်လီဖုန်းကုမ္ပဏီများနှင့် ချိတ်ဆက်ထား၍လည်း Yahoo! မှာ လူသုံးအများဆုံး ကွန်ရက်လုပ်ငန်းအဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။ 

ဂျယ်ရီ ယန်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် Yahoo! ၏ အမှုဆောင် အရာရှိချုပ် အဖြစ်မှ ဆင်းပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျယ်ရီ ယန်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ၏ ပြစ်တင်ပြောကြားမှု ခံရပြီး Yahoo! ၏ ဝင်ငွေများ ပိုမိုတိုးတက်အောင် မရှာဖွေခြင်း၊ စတော့ရှယ်ယာဈေးနှုန်းကို မတိုးမြှင့်ခြင်း အတွက်လည်း ဝေဖန်ခံနေရသည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် (Microsoft) မှနေ၍ Yahoo! ၏ ရှယ်ယာများကို ရှယ်ယာ ၁ ခုလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၃ ဒေါ်လာဖြင့် ကမ်းလှမ်းခြင်းကို ဖယ်ချခဲ့ခြင်းအတွက်လည်း ဂျယ်ရီ ယန်းအား အစုရှယ်ယာရှင်များက ဝေဖန်ပြောကြားခဲ့သည်။ 

၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် Yahoo! က ဆီလီကွန် တောင်ကြား (silicon valley) ဝါရင့်တစ်ဦးဖြစ်သူ ကာရိုး ဘက်ဇ် (Carol Bartz) အား အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သော်လည်း ဂျယ်ရီ ယန်းသည် ရာဟူးအကြီးအကဲ (chief Yahoo) ဖြစ်နေသေးသကဲ့သို့ ဒါရိုက်တာ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆက်ဆက် ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)

စာရေးဆရာ**မောင်ဖေငယ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဖြူးမြို့တွင် ၁၉၄၄-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ(၈)ရက်၊ စနေနေ့တွင် အဘဦးဖိုးဦး၊ အမိ ဒေါ်လှတင်တို့မှ ဖွားမြင်သော ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ဖြူးမြို့တွင် အထက်တန်းပညာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ် ဆက်မတက်ဘဲ စာပေလောကထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ ဆရာကြီးဦးသုခ၏ ညီမအရင်း ဖြစ်သည်။

(၁၉၆ဝ)ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဖြူနီညိုပြာစာပေ တိုက်သို့ရောက်ရှိပြီး သတင်းစာ ဆရာကြီးစိန်ခင်မောင်ရီထံတွင် စာပေ တပည့်အဖြစ် ခံယူသည်။ (၁၉၇၁)ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်စမ်းနွယ်(ကလောင်အမည် - ဖြူနှင်းနွယ်(မန်းတက္ကသိုလ်)နှင့် လက်ထပ်ပြီး
သား စည်သူဖေငယ်
နောင်မင်းလတ်
နှစ်ဦး၊ သမီးသုံးဦး တင်မင်းယု
လင်းငယ်ငယ်ထွေး
ချစ်စုဖွေး တို့ ထွန်းကားသည်။

## စာပေလက်ရာများ
# သူတို့ဆီက သည်းထိပ်ရင်ဖိုဝတ္ထုတိုများနှင့် ချမ်းအေးမြ၊ စိန်ခင်မောင်ရီ၊ မောင်ဖေငယ်(၁၉၇၃)
# ရနောင်မောင်မောင်တုတ်(၁၉၇၅)
# ကနောင်မင်းသားနှင့် မြင်ကွန်းမြင်းခုန်တိုင်(၁၉၇၆)
# နန်းမတော်မယ်နု(၁၉၇၆)
# ဖောင်းကားစား(၁၉၇၇)
# ကျွန်ဖြစ်ဖို့ကြုံလာတော့(၂၀၀၂)
# သစ္စာတရားရဲ့ ယဇ်ပလ္လင်(၂၀၀၃)
# သမိုင်းနှင့် ဝိရောဓိဖြစ်ခြင်း(၂၀၀၅)
# သီပေါမင်း၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ(၂၀၀၆)
# စဉ့်ကူးမင်း(၂၀၀၇)
# ဒိုင်းခင်ခင်(၂၀၀၇)
# ရတနာဂီရိရောက် သီပေါမင်း(၂၀၀၈) 
# နန်းစံကြသူများ(၂၀၀၈)
# ဘကြီးတော်မင်း(၂၀၀၉)
# ရနောင်မောင်မောင်တုတ်၊ အသစ် ထပ်မံဖြည့်စွက်ချက်များနှင့်အတူ(၂၀၁၀)
# ရန်ကိုပယ်ရှင်း(၂၀၁၁)
# 

## ဘဝနိဂုံး
အသက်(၆၈)နှစ် အရွယ်ရှိ စာရေးဆရာ မောင်ဖေငယ်(ခ) ဦးတင်ဖေသည် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၊ နှလုံးအထူးကြပ်မတ် ကုသဆောင်၌ ၂၀၁၁−ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၂၅)ရက်၊ နံနက် (၁၁:၃ဝ)နာရီတွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ရှိသွားပြီ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ (၂၇)ရက်တွင် ရေဝေး သုသာန်၌ ညနေ(၃)နာရီ ပို့ဆောင် မီးသဂြိုဟ်သည်။ 

လုံးချင်းစာအုပ်အဖြစ် ရနောင်မောင်မောင်တုတ် စာအုပ်ကို စတင်ရေးသားပြီးနောက် မောင်ဖေငယ် ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် သမိုင်းဆိုင်ရာစာပေများ အစဉ်တစိုက် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ စဉ့်ကူးမင်း၊ မဏိစန္ဒာ၊ ဆင်ဖြူမရှင်၊ ဒိုင်းခင်ခင်၊ နန်းမတော်မယ်နု စသည့် စာအုပ်များ အထူးထင်ရှားပြီး လသာမြို့နယ် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဝင်ဖြစ်သည်။ ဆရာကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိပြီးသည့် စာအုပ်ပေါင်း အုပ်(၂ဝ)ခန့် ကျန်ရှိပြီး အချို့စာမူများမှာ စက်တင်ပုံနှိပ်ခြင်း မပြုရသေးကြောင်း သိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ

## ဘေးမဲ့သစ်တော 
** မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၅ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာ၀နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၀ ဒသမ ၀၇ ရာခိုင်နှုန်းအား တိုးချဲ့သတ်မှတ်ရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိ** 	

မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၅ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းအား သဘာ၀ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီးထပ်မံ၍ ၀ ဒသမ ၀၇ ရာခိုင်နှုန်းအားသဘာ၀ နယ်မြေအဖြစ် တိုးချဲ့သတ်မှတ်ရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း သစ်တောဦးစီးဌာနမှ သတင်းရရှိသည်။

သဘာ၀ထိန်းသိမ်းရေးနယ် မြေအဖြစ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံဧရိ ယာ ၅ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းတွင် သဘာ၀နယ်မြေပေါင်း ၃၆ ခု ပါဝင် ပြီး စတုရန်းမိုင်အားဖြင့် ၁၄၆၃၁ ဒသမ ၅၃ မိုင်ရှိကြောင်း သိရသည်။ သဘာ၀ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သဘာ၀အပင်များ ရေရှည်တည်တံ့စေရေးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှားပါးသောတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် များမျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်မှကာ ကွယ်ရန်၊ ရေရှည်တည်တံ့ရှင်သန် နိုင်ရန်၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်၍သတ်မှတ် တည်ထောင်ထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

"မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ အပေါ်မူတည်ပြီးတော့ သဘာ၀ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေတွေကို တိုးချဲ့တည်ထောင် လာခဲ့ပါတယ်။ အခု အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းဖို့ ဆောင်ရွက်နေတဲ့ သဘာ၀နယ်မြေတွေက ချင်း ပြည်နယ်အတွင်းမှာပါ။ သဘာ၀နယ်မြေ ၀ ဒသမ ၀၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အဆိုပြုနယ်မြေ ခုနစ်ခုပါဝင်ပါ တယ်။ ခန့်မှန်းခြေစတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၇၈၄ ဒသမ ၇၁ မိုင်ရှိပါတယ်။ အဓိကတော့ သဘာ၀ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေတွေကိုနိုင်ငံတွင်းမှာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ အစာကွင်းဆက်မပြတ်စေဖို့လည်း ရည်ရွယ်တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ နေရင်းဒေသနဲ့ ကျက်စားနယ်မြေ တွေကို သဘာ၀အတိုင်း ထားရှိပါတယ်။ နောက်တစ်ချက်က ဒီလို သဘာ၀အတိုင်း ထားရှိခြင်းအားဖြင့် ဂေဟစနစ် တည်မြဲစေခြင်းနဲ့ ဇီ၀မျိုးစုံ မျိုးကွဲပေါကြွယ်၀ခြင်း အကျိုးကျေးဇူးကိုပါ ရရှိစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်
" ဟု သစ်တောဦးစီးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် သဘာ၀နယ်မြေအဖြစ် အကာအကွယ်ပေးထားသည့် ဘေးမဲ့သစ်တော အမျိုးအစားပေါင်း ခုနစ်မျိုးရှိပြီး 
# သိပ္ပံကြိုးဝိုင်း၊ 
# အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ 
# အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ 
# သဘာ၀ကြိုးဝိုင်း၊ 
# တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော၊ 
# ဘူမိ ရူပထူးခြားသည့်ကြိုးဝိုင်းနှင့် 
# အခြား ကြိုးဝိုင်းဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ထို့ပြင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ခါကာဘိုရာဇီအမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖုန်ကန်ရာဇီတောရိုင်း တိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၊ ဘွမ်ဖာဘွမ်တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောနှင့် ဟူးကောင်း ချိုင့်ဝှမ်းတောရိုင်း တိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောများအား စုစည်းပြီးမြောက်ဘက် ဆက်စပ်သစ်တော (Northern Forest Complex) အဖြစ် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ
ရွှေရေးပန်းချီ

## ရွှေရေးပန်းချီ
ရွှေရေးပန်ချီ၊ငွေရေးပန်ချီများကို ရှေးခေတ်က အများအားဖြင့် ရတနာသုံးပါးအကြောင်းပြုသော ပစ္စည်းများနှင့် မင်းထိုက်စိုးတန် တော်ဝင်ကားများအတွက် ရေးခြယ်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ရတနာသုံးပါးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဂူ၊ ကျောင်း၊ ပြာသာဒ်၊ လိုဏ်၊ နံရံများတွင်လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ် စာတိုက်သေတ္တာ၊ ဗီရိုများတွင်လည်းကောင်း တွေ့နိုင်သည်။

ရွှေပန်ချီ ရေးခြယ်နည်းမှာ သစ်စေး၊ သို့မဟုတ်-သဖန်းစေး စသော အခြားစေးကပ်သော သစ်စေးအမျိုးမျိုးဖြင့် အလိုရှိသော ဇာတ်ရုပ်စုံ၊ ကနုတ်များကို ရေးဆွဲ၍ သစ်စေးခပ်ထပ်ထပ် အရှိတွင် ရွှေဆိုင်းဖြင့်အုပ်၍ ချလိုက်ရသည်။ ပြီးမှ ဂွမ်းနုဖြင့် ဖိနှိပ်ပွတ်သပ်ယူလိုက်ရသည်။ သစ်စေး လွတ်လပ်သောနေရာမှ ရွှေများပါလာပြီး သစ်စေးနေရာတွင် ရွှေများစွဲ၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းအားဖြင့် ရုပ်ပုံများ ပေါ်လာသည်။ ငွေပန်းချီများလည်း ရွှေပန်းချီနည်းကဲ့သို့ ငွေဆိုင်းဖြင့်ချ၍ ပုံဖော်ယူခြင်းဖြစ်လေသည်။

နောက်တနည်းမှာ-ဟင်္သပြဒါး၊ သို့မဟုတ်-သစ်စေးအနက်ခံ ပိန်းမျက်နှာပြင်တွင် မိမိအလိုရှိသောပုံကို ရေးဆွဲပြီး မလိုသောနေရာများကို မြေနီညက်ညက်ကို ရေနှင့်ဖျော်၍ စုတ်တံဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားရသည်။ မြေနီအခြောက်တွင် မိမိရေးဆွဲထားသော ကောက်ကြောင်းများပေါ်သို့ သစ်စေးရည်နှင့် ခပ်ထပ်ထပ်ရေးဆွဲပြီး ရွှေချလိုက်သည်။ ထို့နောက် သစ်စေးရွှေ အအိပ်လောက်ဟု ထင်သည့်အခါ ရေဆေးချလိုက်သောအခါ မြေနီများ အရည်ပျော်စေ၍ ၎င်းအပေါ်ရှိ ရွှေမှုန်နှင့်တကွ ဆောင်ယူသွားသောအခါ ရုပ်ပုံပေါ်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ပေသည်။

ရွှေပန်းချီရေးဆွဲနည်းများမှာ ပန်းချီရေးဆွဲနည်း ရိုးရိုးတတ်ရုံနှင့် မပြီးသေးဘဲ ရွှေကိုင်၊ ငွေကိုင်ပါ တတ်ကျွမ်းမှသာ ဖြစ်သည်။ မင်ကောက်ကြောင်း အရေးကောင်းပြီး စုတ်ဆွဲလက် သေသူများမှသာ နိုင်နိုင်နင်းနင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။

## ကိုးကား
အဂ္ဂဗျူဟာ

နိုင်ငံအသီးသီးတွင် Grand Strategy ခေါ် အဂ္ဂဗျူဟာတစ်ခု ရှိကြစမြဲ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ သို့သော် နိုင်ငံတိုင်းတွင် ထို Grand Strategy ရှိကြသည် မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံတစ်ခု၏ Grand Strategy ဆိုသည်မှာ အဆိုပါနိုင်ငံအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မည်သို့သော နိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်လိုသည်ဆိုသော သန္နိဋ္ဌာန်ပေါ်တွင် အခြေခံသောကြောင့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ DNA ထဲတွင် ပါရှိလာသောအရာ ဖြစ်သည်ဟု ကမ္ဘာကျော်ပညာရှင်တစ်ဦးက ရေးသားခဲ့သည်။

သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မည်သို့ရပ်တည်လိုသည်ဆိုသော သန္နိဋ္ဌာန် ပြဋ္ဌာန်းချက်ပေါ်တွင် အခြေခံသောကြောင့် နိုင်ငံတစ်ခု၏ Grand Straegy ဆိုသည်မှာ ထိုနိုင်ငံတစ်ခုထဲကို ကွက်၍ စဉ်းစားထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာကြီးနှင့်ချိတ်၍ စဉ်းစားထားသည်ဟုလည်း သဘောပေါက်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ပထဝီနိုင်ငံရေး (Geopolitics) ၊ AFTA ကဲ့သို့ ဒေသတွင်း ချိတ်ဆက်ထားသော စီးပွားရေး (Regionalization) ၊ ကမ္ဘာကြီးတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော လှိုင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်မှုများ (Global Trend and Integration) စသည်တို့ကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားရန် လိုအပ်လာသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ခြုံငုံ၍ပြောရလျှင် တစ်နိုင်ငံတည်းသဘောကို ကျော်၍ အပြင်ကို ကြည့်သော Outwards Looking သဘော ပါရှိရသည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။

ထိုသဘောတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ အတွင်းသို့ ပြန်ကြည့်သည့် သဘောတရားဖြစ်သည်။ Inward Looking ဟု သုံးနှုန်းပါသည်။ Inward Looking သဘောကိုသာ ကျင့်သုံးသောနိုင်ငံများသည် ပြည်တွင်းရေးကိုသာ အဓိကထားသောကြောင့် အဆုံးတွင် သွင်းကုန်အစားထိုးရေး၊ ရိက္ခာဖူလုံရေးစသည့် Self Suffiency သဘောကို ရောက်ရှိသွားတတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဒေသတွင်း ချိတ်ဆက်ထားသော နယ်ခြားမဲ့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများ (ဥပမာ-AFTA) လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော နိုင်ငံများတွင် ‘ရောင်းစရာ' ပို့ကုန်မြှင့်တင်ရေးကို မလုပ်ခဲ့လျှင် ‘အရောင်းခံရမည်' မှာ သေချာနေပေသည်။

အဓိကပြောလိုသောအချက်မှာ နိုင်ငံတစ်ခုသည် စိတ်ပိုင်းဘဝအတွက် (ဥပမာ-အမျိုးသားရေး) အတွင်းကိုကြည့်သည့်သဘောကို ကျင့်သုံးရန် လိုပြီး ရုပ်ပိုင်းဘဝ (ဥပမာ- Development) အတွက် အပြင်ကိုကြည့်ရန် လိုအပ်သည်ဆိုသော သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်များကို ထူထောင်ခဲ့သူများတွင် Grand Strategy ရှိသည်ကို မြင်နိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စစ်ဗျူဟာ
အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်

**အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်** (နိုဝင်ဘာ ၂ဝ၊ ၁၈၈၉ - စက်တင်ဘာ ၂၈၊ ၁၉၅၁) သည် အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြောသည့် နက္ခတ္တဗေဒနယ်ပယ်တွင် အရေးပါသည့်အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူအား ၂ဝ ရာစု၏ အရေးပါဆုံး
စကြဝဠာဗေဒပညာရှင်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ ဝေးကွာလာသည်နှင့်အမျှ ဂယ်လက်ဆီများသည် အရှိန်ပိုလာသည်ဆိုသော စကြဝဠာပြန့်ကားလာမှု တနည်း *ဟာဗေနိယာမ* အဖြစ် လူသိများသည်။ ထို့အပြင် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီအလွန်မှ နက်ဗျူလာများသည် တကယ်တမ်းတွင် ဂယ်လက်ဆီများဖြစ်ကြသည်ဟု သက်သေထူသည့်အတွက် ဟာဘယ်အား လူသိများကြသည်။ 

## ကျမ်းကိုး
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
*
**Time* Profile 
*Astronomy at the University of Louisville&nbsp;— Photographs of Edwin Hubble at New Albany High School.
*Edwin Hubble bio&nbsp;— Written by Allan Sandage
*American Physical Society's Hubble Bio 
*Edwin Powell Hubble&nbsp;— The man who discovered the cosmos 
* The problem with the expanding Universe, 1942 Edwin Hubble

ကဏ္ဍ:စကြဝဠာဗေဒ ပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ
ရွှေဝါပြည်

**ရွှေဝါပြည်** စာအုပ်မှာ ဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ ရေးသားခဲ့သော စာပေလက်ရာ များစွာထဲမှ လွန်စွာမှ ထင်ရှား ကျော်ကြားလှေသာ စာအုပ်တအုပ် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ "ဖ.ဆ.ပ.လ" အစိုးရနှင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ တက်လာပြီး ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အစိုးရတို့ကို လှောင်ပြောင် သရော် ရေးသားချက်ကြောင့် ပိတ်ပင် ခံထားရေသာ စာအုပ်တအုပ် ဖြစ်သည်။ ယခု မြန်မာ့စာပေ လောကတွင်လဲ ပြန်လည် မထုတ်ဝေတော့ သဖြင့် မူရင်းစာအုပ်မှာ လွန်စွာမှ ရှားပါးလှသည်။ ဈေးလည်း လွန်စွာမှ ကြီးမြင့်လှသည်။ ရှာဖွေဖတ်ရှုမည့် မိတ်ဆွေများအဖို့ စာအုပ် အေဟာင်းဆိုင်များတွင် မိတ္တူကိုသာ ဝယ်ယူ ဖတ်ရှုနိုင်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်ကို စာနယ်မြေပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုက်ဝေခဲ့ပြီး၊ စာအုပ် ထုတ်ဝေသော ခုနှစ် သက္ကရာဇ် ကိုမူ မတွေ့ရှိရပါ။ စာအုပ်ထုတ်ဝေစဉ် ကတည်းက ရိုက်နှိပ်ထည့်သွင်း မထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု စာရေးသူ၏ ထင်မြင်မိသည်၊ ခန့်မှန်း ယူဆချက်အရ ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၆၂ - ၆၃ ခုနှစ်တဝိုက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု မှန်းဆရသည်။ ဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ ပုံပြင် စာအုပ်တွင် မြန်မာ ရှင်ဘုရင်ခေတ် လက်ထက်တော်ကြီးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြေသာ မင်းတုန်း မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှ တော်လှန်ရေး ကောင်စီခေတ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အစိုးရတို့ လက်ထက်တိုင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ခရီးကို ပုံပြင်ကားချပ် ပြု၍ရေးဖွဲ့ထား၏၊ မြန်မာပြည်ကိုလည်း ရွှေဝါပြည်ဟု ထိုစာအုပ်တွင် ပြောင်းလဲ သုံးနှုံးထားခဲ့၏၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး သမိုင်းကို ဇာတ်အိမ်ကို ပုံပြင် သဖွယ်ပြု၍ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍ မှ ဦးဆောင်ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သူများကို အမည်များ ပြောင်းလဲပြီး ပုံပြင်သဖွယ် ရေးသား ဖွဲ့နွဲ့ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အထူးခြားဆုံး အချက်ကေတာ့ ရွှေဝါပြည်ကြီးရဲ့ နောက် ဆုံး တိုင်းပြည်ပျက်ခန်း နိဂုံးကို ရေးသားခဲ့ပါတယ် ။ ရွှေဝါပြည်ကြီးမှာ ခေါင်းဆောင် အချင်းချင်း မညီမညွတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်ကြီး နောက်ဆုံးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုပြည်တွင်း စစ်ကြီးကြောင့် နြူကလီးယား လှောင်ကန်ကြီးကို လက်နက်ကြီး တခုဖြင့် ပစ်ခတ်မိပြီး ထို နြူကလီးယား ကန်ကြီး ပေါက်ကွဲကာ ရွှေဝါပြည်ကြီး ပျက်စီး သွားခဲ့ရသည်။ ယခု တွေ့ရှိခဲ့ရေသာ ဘဂင်္လား ပင်လယ်အော်ကြီးမှာ ရှေးယခင်က ရွှေဝါပြည်ကြီး တည်ရှိခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်ဟု ရွှေဝါပြည်ကြီး၏ နိဂုံး၌ ရေးသားခဲ့သည်။
အန်းဒရွိုက် (မိုဘိုင်းလ်စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်)

အန်းဒရွိုင့်  (မိုလ်ဘိုင်းလ်စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်) သည် လင်းနပ်စ် ကာနဲလ် ကိုအခြေခံမွန်းမံထားသော မိုဘိုင်းလ် ပစ္စည်းများအတွက် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်။ Android Inc. အား အောက်တိုဘာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အန်ဒီရူဘင် မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် Android Inc. ကို Google မှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းအား အဆင့်မြင့်ဖုန်းများတွင် အများဆုံးအသုံးပြုလာပြီး၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဖုန်း စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

ဂူဂယ်လ် ၏ အန်ဒီရူဘင် မှ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အန်းဒရွိုင့် စတင်အသုံးပြုသူ ၇သိန်းသည် နေ့စဉ် ချိတ်ဆက်ခဲ့မှုများရှိသည်ဟုဆိုသည်။

ထွက်ရှိထားသော စက်မောင်းနှင်စနစ် ပုံစံများမှာ 
* ၂.၀/၂.၁ (Eclair)
* ၂.၂ (Froyo) 
* ၂.၃ (Gingerbread)
* ၃.၀ (Honeycomb)
* ၄.၀ (Ice-cream sandwich)
* ၄.၁ (Jelly Bean)
* ၄.၂ (Jelly Bean)
* ၄.၃ (Jelly Bean)
* ၄.၄ (KitKat)
* ၅.၀ (Lollipop) 
* ၆.၀ (Marshmallow) 
* ၇.၀ (Nougat) 
* 8.0 (Oreo) 
* 9.0 (Pie)
* 10 (Q)
* 11 (R) 
*S တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အန်းဒရိုက် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်
ကဏ္ဍ:ဂူဂဲလ် ဆော့ဝဲလ်
ကဏ္ဍ:၂၀၀၈ ဆော့ဖ်ဝဲလ်
အရန်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ

**အရန်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ** () သည် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ လက်ထက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက လက်မှတ်ထိုးပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဥပဒေ ဖြစ်သည်။ နုတ်ထွက်ခွင့် သို့မဟုတ် အငြိမ်းစားယူခွင့်ရှိသည့် တပ်မတော်သားများကို နုတ်ထွက်ခွင့် သို့မဟုတ် အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အရန်တပ်ဖွဲ့တွင် နောက်ထပ် (၅)နှစ် ထပ်မံ စစ်မှုထမ်းခိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၈/၂၀၁၀ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး The Myanmar Reserve Forces Act  ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည့် အရန်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့မှစတင်၍ အာဏာတည်စေရမည်ဖြစ်ကြောင်း ယင်းဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၊ ပုဒ်မခွဲ (ခ)အရ သတ်မှတ်လိုက်သည်ဟု နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ အမိန့်ကြေညာစာအမှတ် ၃၂/၂၀၂၄ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* အရန်တပ်ဖွဲ့ဝင်ဆင့်ခေါ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့
* မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်ရှိ အရန်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ
* မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်ရှိ အရန်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ  (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်)
ကိသ်စထရစ်ဘလေ

ကိသ်စထရစ်ဘလေ (၁၉၇၆ - ၂၀၁၁) (Keith Stribley) သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသား ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာယူနီကုဒ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အားကြိုးမာန်တက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

## ပရောဂျက်များ 
* DocCharConvert
* ekaya
* Firefox Myanmar Converter
* openoffice.org-graphite
* LanguageBuddy
* MyanmarParser
* Myanmar OpenOffice Extension
* myWebDevelopment
* ThanLwin Font

## မိသားစုဘဝ 
ဇနီးမှာ ဒေါ်ခိုင်ဇာဝင်းဖြစ်ပြီး သမီးမှာ ရေဗက္ကာလင်း ဖြစ်သည်။
တောကျီးကန်း

‌တောကျီးကန်းသည် ‘ပက်ဆာရီ‌ဖောမီး’ မျိုးစဉ်၌၎င်း၊ 
‘ကော်ဗီဒီ’ မျိုးရင်း၌၎င်း ပါဝင် သည်။ ‌တောကျီးကန်း၏ 
အလျားမှာ ၂၀ လက်မမှ ၂၂ လက်မထိရှိသည်။ ပျံသန်းရာတွင် 
အ‌တောင်ကို မှန်မှန်ရိုက်၍ ‌နှေး‌နှေးနှင့် ‌ဖြောင့်‌ဖြောင့် ပျံတတ် 
သည်။ အ‌တောင်စွန်းရှိ အ‌မွေးများသည် မြို့ကျိးကန်းထက်ပို 
ကြီး၍ ကျဲသည်။

အား၊ အားဟု အာတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံစူးရှစွာ မြည် 
တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း သာယာစွာ မြည်‌လေ့ရှိသည်။ 
လည်‌ချောင်းသံနှင့် မြည်သည့်အခါ ‘အားဝါး၊ အားဝါး’ဟု 
အသံထွက်သည်။ ‌နေ့ခင်း ‌နေပူချိန်၌ အရိပ်‌ကောင်းသည့် သစ် 
ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နားကာ ‌လေးတွဲ့စွာ ညဉ်း၍လည်း ‌နေတတ်သည်။
‌တောကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ‌တွေ့နိုင် 
သည်။ အထူးသဖြင့် ‌မေမြို့၌ ‌တောကျီးကန်း ‌ပေါများသည်။ 
ည‌နေအချိန်တွင် ‌မေမြို့မှ ‌တောင်ဘက်သို့ ‌ထောင်‌ပေါင်းများစွာ 
ပါရှိ‌သော ‌တောကျီးကန်းအုပ်ကြီးများ အိပ်တန်းတက်ရန် ပျံ 
သွားကြသည်ကို မြင်နိုင်သည်။ အရုဏ်တက်ချိန်၌ မြို့တွင်းသို့ 
ပြန်ဝင်လာ‌လေ့ရှိကြသည်။

တနသင်္ာရီခရိုင်တွင် ဇန္နဝါရီနှင့် ‌ဖေ‌ဖေါ်ဝါရီလများတွင် 
ဥများကို အု‌လေ့ရှိသည်။ အခြား‌နေရာများတွင်မူ မတ်လနှင့် 
ဧပြီလအတွင်း၌ အုကြသည်။ လွင်ပြင်ရပ်များ၌ကား ‌ဖေ‌ဖေါ် 
ဝါရီလမှစ၍ပင် ‌တောကျီးကန်းအသိုက်များကို ‌တွေ့နိုင်သည်။ 
အသိုက်ကို သစ်ပင်များ‌ပေါ်၌ ‌စောက်နက်နက် ခွက်ပုံလုပ်‌လေ့ 
ရှိသည်။ အသိုက်လုပ်ရာတွင် သစ်ခက်များ၊ တုတ်‌ချောင်းငယ် 
များနှင့် လုပ်‌လေ့ရှိ၍ အတွင်း၌ အ‌မွေးအမှင်၊ သစ်မြစ်၊ မြက် 
‌ခြောက်၊ ‌လျှော်ပင် စသည်တို့ကို ခင်းထားတတ်သည်။ တစ်မြုံ 
လျှင် အများအားဖြင့် ၄ ဥမှ ၅ ဥအထိရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ 
၆ ဥအထိရှိတတ်သည်။ ဥများမှာ အပြာ‌ဖျော့အ‌ရောင်ခံ‌ပေါ်တွင် 
အညိုကွက်နှင့် အစင်းများရှိသည်။

‌တောကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌သာမက အ‌ရှေ့ 
ဘက်နိုင်ငံများတွင်လည်း အနှံ့အပြား‌တွေ့နိုင်သည်။
## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)

ကဏ္ဍ:ငှက်များ
တော်လမီဘုရင်များ

‌တော်လမီဟူ‌သော အမည်သည်အီဂျစ်ပြည်ကို ဘီစီ ၃၂၃ မှ ၃၀ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့‌သော ဘုရင် ၁၄ ဆက်တို့၏ အမည် လည်းဖြစ်သည်။ ထိုဘုရင် ၁၄ ဆက်ကို မက်ဆီဒုန်းဘုရင် 
မင်းဆက်ဟူ၍လည်း ‌ခေါ်ကြသည်။

ဘီစီ ၃၂၃-၃၀ ခုနှစ်အတွင်း ထွန်းကား‌သော မက်ဆီဒုန်း လူမျိုးတို့၏ ပထမဦးဆုံးဘုရင်မှာ ပထမ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၃၆ရ-၂၈၃) ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရင်သည် မူလက မဟာအလက်ဇန္ဒား
၏ လက်သုံး‌တော် စစ်‌သေနာပတိတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ဘူး သည်။ မဟာအလက်ဇန္ဒား ကွယ်လွန်‌လေ‌သော် ပထမ ‌တော်လမီဘုရင်သည် အီဂျစ်ကိုသိမ်းပိုက်သည်။ သူ၏‌ခေတ်တွင် အီဂျစ်ပြည်သည် ကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်‌ရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ပညာရှိသုခမိန်တို့ စု‌ဝေးရာလည်း ဖြစ်သည်။

ပထမ‌တော်လမီဘုရင် ကွယ်လွန်‌လေ‌သော် သူ၏သား‌တော် ဒုတိယ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၃၀၉-၂၄၆) သည် ခမည်း‌တော် ၏ လက်ငုတ်ဖြစ်‌သော လုပ်ငန်းစဉ်တို့ကို မ‌ပျောက်မပျက်‌စေရ 
ဘဲ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ဖခမည်း‌တော်လက်ထက်က တည် ‌ဆောက်ခဲ့‌သော အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့အနီး ‌ဖေး‌ရော့ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ဆက်လက်တည်‌ဆောက်၍ နိုင်းမြစ်မှ ပင်လယ်နီ သို့ သွယ်‌ဖောက်‌သော တူး‌မြောင်းကိုလည်းအပြီးသတ်တူး‌ဖောက် ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တတိယ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၂၈၂-၂၂၁) လက်ထက်၌ကား ပထမ‌တော်လမီဘုရင် တည်‌ထောင်ခဲ့‌သော နိုင်ငံသည် အင်အားဆုတ်ယုတ်လာခဲ့သည်။ ပဉ္စမ‌တော်လမီ ဘုရင် (ဘီစီ ၂၀၉-၁၈၁)လက်ထက်၌ အီဂျစ်ပြည်ကို အန်တိုင်းအိုခပ်ဘုရင်က သိမ်းပိုက်၍ သူ၏ သမီး‌တော်ကို ပဉ္စမ‌တော်လမီဘုရင်နှင့် သင့်မြတ်‌စေသည်။

ပဉ္စမ‌တော်လမီဘုရင်သည် အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ်တွင် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်‌လေသည်။ ထို့‌နောက် အီဂျစ်သမိုင်းတွင် ‌တော်လမီဘုရင်များ အစဉ်အဆက်စိုးစံလာခဲ့ပြီးသည့်‌နောက် 
ရာဇဝင်တွင် ကလီယို ပတ်ထရာ ဘုရင်မဟု ထင်ရှားအံ့‌သော ကလီယို ပတ်ထရာမင်းသမီးသည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ဆယ်နှစ်သာ ရှိ‌သေး‌သော သူ၏‌မောင်‌တော်ကို ဘုရင်တင် 
‌မြှောက်၍ ‌မောင်‌တော်နှင့်အတူ မိဖုရားအရာယူလျက် စိုးစံ‌လေ သည်။ ထိုမင်းသားက‌လေးကား ဒွါဒသမ‌တော်လမီဖြစ်သည်။

ဘီစီ ၄ရ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ပြည်ကို ‌ရောမဘုရင် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ ‌အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်‌သောအခါ ဒွါဒသမ‌တော်လမီသည် ကလီယို ပတ်ထရာ၏ လက်ချက်‌ကြောင့် အီဂျစ်ပြည်မှထွက်‌ပြေး 
ခဲ့ရလေသည်။‌တော်လမီဘုရင်လည်း ထိုစဉ်အခါတွင် ကလီယို ပတ်ထရာနှင့် သင့်မြတ်‌နေပြီ ဖြစ်‌သော ဆီဇာဘုရင်ကို ပြန်လှန်စစ်ပြုရန် ကြိုးစားပါ‌သော် လည်း တိုက်ပွဲတစ်ခုတွင် လက်လွတ်ထွက်‌ပြေးရာမှ ‌ရေနစ်၍ ကံကုန်‌လေသည်။
## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
တော်လမီ

**တော်လမီ**သည် အီဂျစ်တိုင်းရင်းသား နက္ခတ်၊ သင်္ချာနှင့် ပထဝီပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏အမည်ရင်းမှာ ကလောဒီး ယပ် တော်လမေးယပ်ဖြစ်၏။ သူနှင့်ဆိုင်ရာ မွေးသောနှစ်နှင့် သေဆုံးသောနှစ်ကို အတိအကျ မသိရချေ။ သို့သော် ခရစ် ၁၀၀ နှင့် ၁၇ဝ ပြည့်နှစ်အကြားတွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်း 
ကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် စကြဝဠာ၏ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍ နေ၊ လ၊ နက္ခတ် တာရာတို့သည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိကြသည်ဟူသော အယူအဆကို တော်လမီသည် ဦးစွာကြံဆခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆသည် ဥရောပတိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁၄၀၀ မျှပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီးနောက် ပိုလန်လူမျိုး နက္ခတ်ပညာရှင် ကော်ပါးနိကပ်စ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် သူ၏အယူအဆ မှားယွင်းပုံကို သိရှိလာကြရသည်။

တော်လမီပြုစုခဲ့သော ကျမ်းတို့တွင် *အဲလမာဂျက်*ခေါ်  စကြဝဠာ တည်ဟန်ကျမ်းသည် အဓိကကျမ်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုကျမ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော သူ၏ အယူအဆတို့ကို၎င်း၊ ကြယ်အမျိုးပေါင်း ၁၀၈၀ ကို၎င်း ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုကျမ်း၌ အရေးကြီးသောတွေ့ရှိချက်မှာ လ၏သွားရာလမ်းကြောင်း မမှန်ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။

တော်လမီသည် ပထဝီပညာရှင်အနေဖြင့် ပို၍ထင်ရှားကျော်စောသည်။ သူသည် ‘ဂျီဩဂရာဖီကေ ဆင်တက္ကဆစ်’ ခေါ် ပထဝီသင်္ခေပကျမ်းကို အတွဲ ရှစ်တွဲမျှ ပြုစုခဲ့ရာ ထိုကျမ်းသည် ပထဝီပညာကို သိပ္ပံနည်းအရ တိကျစွာပြုစုသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုကျမ်း၌ မြို့ရွာဒေသတို့ကို လတ္တီတွဒ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ်တို့ဖြင့် ပြထားသည်။ ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်၏ ခေတ်မတိုင်မီ ၁၅ ရာစုနှစ်အထိ ထိုကျမ်းကို ပညာရှင်တို့ စံတင်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုကျမ်း၌ ရောင်စုံချယ်ထားသော မြေပုံများ ၂၆ ပုံခန့် ပါဝင်သည်။ ထိုမြေပုံတွင် ရှေးမြန်မာနိုင်ငံ၏ တည်နေဟန်ကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။

သင်္ချာပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ကား တော်လမီသည် မျက်နှာပြင်ညီနှင့် စက်ဝိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တြိဂိုနိုမေတြီ ပညာကို စတင်၍ အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။

## ကိုးကား
တောငန်း

**တောငန်း**သည် *‘အန်စာရီ‌ဖောမီး’* မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ *‘အနာတီဒီ’* မျိုးရင်းတွင်၎င်း၊ *‘အန်စာရိုင်နီ’* မျိုးရင်းခွဲ၌၎င်း ပါဝင်၍ ယင်းကို ‘***အန်စာ အင်ဒီကပ်**’* ဟု ပါဏ‌ဗေဒအလိုအားဖြင့်‌ခေါ် သည်။ ‌တောငန်းသည် အရွယ်အားဖြင့် အိမ်‌မွေးငန်းမျှရှိ၍ အလျား လက်မ ၃၀ ခန့်ရှိသည်။ အညိုနှင့် အဖြူ‌ရောင်သန်း‌သော မွဲပြာ‌ရောင်ကိုယ်ရှိသည်။ ဦး‌ခေါင်းနှင့် လည်‌ချောင်း‌ဘေးဘက်များတွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိသည်။ လည်ကုပ်တွင် ကျယ်ပြန့်‌သော အနက်စင်းနှစ်‌ကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်။ အဖိုနှင့်အမတို့၏ အ‌ရောင်သည် အတူတူပင်ဖြစ်၏။ ‌တောငန်းငယ်တို့၏ ဦး‌ခေါင်းအ‌ရောင်သည် အညိုရင့်‌ရောင်ဖြစ်သည်။ အနက်စင်းများကား မရှိ‌ချေ။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ‌တောငန်းများကို ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ရှိ ‌သောင်ပြင်များတွင် အများအားဖြင့် ‌တွေ့ ရသည်။ ‌တောငန်းသည် တစ်‌နေရာတည်းတွင် အတည်တကျ မ‌နေဘဲ ရာသီအလိုက် ‌ဒေသ‌ပြောင်း‌ရွှေ့၍ ကျက်စားသည်။ တောငန်းသည် အအုပ်အသင်းနှင့်‌နေတတ်၏။ ‌တောငန်းအုပ် တစ်အုပ်လျှင် အများအားဖြင့် ၆ ‌ကောင်မှ အ‌ကောင် ၂၀ ထိပါဝင်သည်။ သို့‌သော် တစ်ခါတစ်ရံ ‌ကောင်‌ရေ ၁၀၀ မှ ၂၀၀ ထိပါဝင်သည့် ငှက်အုပ်ကြီးများကိုလည်း ‌တွေ့နိုင်သည်။

မြစ်နှင့် ‌ဝေးကွာ‌သော အင်းအိုင်များတွင် ‌တောငန်းကို မ‌တွေ့ရတတ်‌ချေ။ ညဘက်တွင် မြစ်‌ချောင်းကမ်းပါးအနီးရှိ လယ်ကွက်နှင့် ပဲခင်းများတွင် အစာရှာ‌ဖွေ စား‌သောက်‌လေ့ရှိသည်။ ‌နေ့အချိန်တွင် ‌သောင်ပြင် သို့မဟုတ် အိုင်ကမ်းပါးတွင် ကြက်အိပ် ကြက်နိုးနှင့် ငိုက်မျဉ်း‌နေခြင်းဖြင့်၎င်း၊ ‌ရေအယဉ်တွင် ‌မျော‌နေခြင်းဖြင့်၎င်း အချိန်ကို ကုန်လွန်‌စေပြီးလျှင် ည‌နေ‌စောင်း အချိန်၌ အစာရှာ ထွက်တတ်သည်။ တစ်ညလုံးအစာရှာစားပြီး‌နောက်၊ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ‌နေရာအရပ်သို့ ပျံသွား‌လေ့ရှိကြသည်။ အစာစား‌နေချိန် သို့မဟုတ် နား‌နေချိန်တွင် တစ်စုတ‌ပေါင်းတည်း ကျယ်‌လောင်စွာ ‌အော်တတ်ကြသည်။ ခရီးရှည် ပျံသန်းရာတွင် ‌တောငန်းတို့သည် မြားဦးပုံ သို့မဟုတ် ခုန်ညင်း တန်းပုံဖွဲ့ကာ ‌တောင်ပံကို မှန်⁠မှန်ရိုက်ခတ်၍ ပျံသန်းတတ်ကြသည်။ ‌တောငန်းများသည် အလွန်ပါးနပ် 
သတိရှိ၍ လူအနား ကပ်မခံကြ‌ချေ။ ‌တောငန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ‌အောက်တို ဘာလတွင် ‌ရောက်လာ၍၊ မတ်လတွင် ထွက်ခွာသွား‌သော ဧည့်သည်ငှက်ဖြစ်သည်။ သား‌ပေါက်ရာ အနီးဆုံး‌ဒေသမှာ တိဗက်ဖြစ်သည်။ အသိုက်များကို ‌ရေညှိ၊ မြက်ပင်ဖြင့် ‌ပေါင်း ပင်တို့၏အကြားတွင် ပြုလုပ်‌လေ့ရှိသည်။ အသိုက်များတွင် ငှက်‌တောင်၊ ငှက်‌မွေးနု စသည်တို့ကို ထူထပ်သိပ်သည်းစွာ ခံထားတတ်ကြသည်။ တမြုံလျှင် ဆင်စွယ်ကဲ့သို့ ဖြူဆွတ်‌သော ဥ ၃လုံး သို့မဟုတ် ၄လုံးရှိသည်။

‌တောငန်းကို အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံအ‌နောက်ပိုင်း၊ တိဗက်နိုင်ငံ၊ အာသံ၊ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်‌တွေ့ ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီ မြစ်တစ်‌လျှောက် ပြည်မြို့တိုင်‌အောင် ‌တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အ‌ရှေ့‌မြောက်ပိုင်း‌ဒေသ၊ သံလွင်မြစ်ကမ်းရှိ ဖားအံမြို့နှင့် ‌မော်လမြိုင်မြို့ အနီးတွင်လည်း အနည်းငယ်‌တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘဲငန်း (ငှက်)
၂၀၁၁ ဆန်ဒိုင် ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ

သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ ဂျပန်စံတော်ချိန် ၁၄ နာရီ ၄၆ မိနစ် (05:46 UTC) တွင် ဂျပန်ကမ်းလွန် ပင်လယ်ပြင်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ကြီးဖြစ်ပြီး ဂျပန် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒဦးစီးဌာန၏ တိုင်းတာချက်အရ  ၉.၀ MW စကေးရှိ အင်အားကြီး ငလျင်ကြီးဖြစ်သည်။ ငလျင်ဗဟိုမှာ တိုဟိုကုဒေသ အိုရှိကကျွန်းဆွယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းနှင့် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အနက်မှာ ၂၄.၄ ကီလိုမီတာ (၁၅.၂ မိုင်) ရှိသည်။

ငလျင်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဆူနာမီ သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ကာ ဂျပန်အပါအဝင် မြောက်အမေရိကနှင့် တောင်အမေရိကရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၌ နေထိုင်သူများကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဂျပန်ကမ်းရိုးတန်းကို ရိုက်ခတ်သည့် ဆူနာမီလှိုင်းကြီးများမှာ ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) ကျော် မြင့်မားသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း လှိုင်းကြီးလှိုင်းငယ်များကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။
 
ငလျင်နှင့် ဆူနာမီဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၃၃၇၃ ဦးသေဆုံး၊ ၇၅၅၈ ဦးပျောက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ဂျပန်ရဲဌာနချုပ်မှ အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ထားသည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့ အသေအပျောက်ဦးရေမှာ အခုထက်များပြားနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းရသည်။ ငလျင်ကြီးကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အတိုင်းအတာကြီးကြီးမားမား ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ လူနေအိမ်ခြေများ၊ ကားလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့် ရေကာတာတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဂျပန်အရှေ့မြောက်ဒေသတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄.၄ သန်းကျော် လျှပ်စစ်မီး မရှိဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် ၁.၄ သန်းခန့်မှာ ရေမရရှိဘဲဖြစ်နေသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် အတော်များများ လည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး နျူကလီယာ ဓာတ်ပေါင်းဖို ၃ ခု၌ မတော်တဆမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဥပဒ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းများ ယိုစိမ့်လာကြောင်း တိုင်းတာတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားပြီး ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ မီတာ ၂၀ ပတ်လည်နှင့် အမှတ် ၂ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ၁၀ မီတာ ပတ်လည်အတွင်း နေထိုင်ကြသူများအား ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ 

ဆန်ဒိုင်ငလျင်သည် အတိုင်းအတာအားဖြင့် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ငလျင်တိုင်းတာရေး မှတ်တမ်းများ စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ဂျပန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးမားဆုံး ငလျင်ကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အင်အားအကြီးမားဆုံး ငလျင်ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် နာအိုတို ကန် (菅直人; Naoto Kan) က  "ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ၆၅ နှစ်အတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံအဖို့ အကြီးမား၊ အခဲယဉ်းဆုံး ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်သည်။"ဟု မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန် ပြောဆိုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
တောဆက်ရက်

**တောဆက်ရက်** (*Acridotheres fuscus*) သည် မျိုးစဉ်‘ပက်စာရီ‌ဖောမီး’မျိုးရင်း ‘စတာ နီဒီး’တွင် ပါဝင်သည်။ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အမည်အားဖြင့် ‘အက်ကရီဒိုသီးရီး ဖပ်စကပ်’ဟု‌ခေါ်သည်။ အလျား ၉ လက်မရှိသည်။ ခပ်လှမ်း လှမ်းမှကြည့်လျှင် ဆက်ရက်နှင့် ခွဲခြား၍မရအောင်တူသည်။ သို့‌သော် ဆက်ရက်နှင့် ကွာခြား ချက်များကားရှိ၏။ ဆက်ရက်ထက် အ‌မွေးအ‌တောင် ညိုမှိုင်းသည်။ နှာ‌ပေါက်အထက်နားတွင် အ‌မွှေးများ‌ထောင်‌နေသည်။ ဆက်ရက်မှာကဲ့သို့ နှုတ်သီး‌အောက်ဘက်တွင် တွဲကျ‌နေ‌သော အဝါ‌ရောင်အ‌ရေပြား မရှိ‌ပေ။ ပျံသန်း‌နေစဉ် အ‌တောင်ရှိအဖြူ ကွက်များနှင့် အမြီးစွန်းရှိ အဖြူ‌ရောင်ကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်။ သွင်ပြင်မူရာနှင့် ပျံသန်းပုံမှာ ဆက်ရက်နှင့်တူ၏။ သို့‌သော် ဆက်ရက်‌လောက် အတင့်မရဲသည့်ပြင် ဆက်ရက်ကဲ့သို့ ညစ်ညမ်းသည့်အစာကို 
မစား‌ချေ။ ‌တောဆက်ရက်ဟု အမည်တွင် ‌သော်လည်း တောနက်တွင် ကျက်စား‌သောငှက်မျိုး မဟုတ်‌ပေ။ ဥယျာဉ်၊ တောစပ်တို့တွင် ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။ လယ်‌တောတွင် ကျွဲနွားတို့၏ ဦး‌ခေါင်းထက်၌ နား‌နေသည်ကို မကြာခဏ တွေ့ရသည်။ ‌ရေကန်နံ‌ဘေးရှိ ကိုင်း‌တောများနှင့် ‌ညောင်ပင်၊ လက်ပံပင်များ‌ပေါ်တွင်နား၍ အသီးအပွင့်များကို စား‌သောက်လေ့ရှိသည်။ သား‌ပေါက်ချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့အနီးအနားတွင် တွေ့ရတတ်သည်။

ချင်းတွင်းမြစ်တစ်‌လျှောက် ကင်းတပ်အထက်တွင် သဲထူထပ် သောကမ်း‌ခြေနှင့် ‌တောင်ကမ်းပါး၌ ‌တောဆက်ရက်များကို ဆက်ရက်လည်နက်၊ ပုစဉ်းထိုးငှက်နှင့်အတူ ‌ရော‌နှော၍ ‌တွေ့ရသည်။ ‌တောဆက်ရက် များသည်အများအားဖြင့် သစ်ပင်အ‌ခေါင်းများတွင် သား‌ပေါက်ကြသည်။ မြစ်ကြီးနားတွင် နှစ်စဉ် ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက် ‌နေ့‌လောက်မှစ၍ ‌ပေါက်သည်ဟုဆိုသည်။ ‌တောဆက်ရက်ကို ကမ္ဘာ့အ‌ရှေ့ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား ‌တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကွင်းပြင်များ၌၎င်း၊ ရှမ်းကုန်း‌မြေမြင့်၌၎င်း အများအားဖြင့်‌တွေ့ရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ