open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရာဇပဝိဓာဌိတကျောင်းတော်

**ရာဇပဝိဓာဌိတမဟာသီမာရာမရာဇဝရဝိဟာရ** ()ဘွဲ့အပြည့်ရှိ **ရာဇပဝိဓာဌိတကျောင်းတော်**သည် ဘန်ကောက်မြို့၌ရှိသောတော်ဝင်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် စုဠာလင်္ကရဏဘုရင် (ပဉ္စမရာမ) လက်ထက်တွင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ လက်ရှိဆရာတော်သည် ထိုင်းနိင်ငံသာသနာပိုင်အရိယဝံသဂတဉာဏဖြစ်သည်။

## ဗိသုကာပုံစံ 
### ကျောင်းတော်အတွင်း 
The temple features a unique layout, with its *wiharn* and *ubosot* joined by a circular courtyard, at the center of which stands a gilded chedi. The golden *chedi* (43m high) is covered with orange-coloured tiles and on top of the chedi, there is a golden ball. There is a relic of Buddha inside and the *chedi* was built in Sri Lankan style.  The ordination hall has 10 door panels and 28 window panels each decorated with gilded black lacquer on the inside.

The interior of the temple or *bod*, is inspired by gilded Italian architecture that Rama V saw on a visit to Europe. The entrance doors are 3m high and are decorated with inlaid mother-of-pearl, which represents various medals and decorations.  The drum tower is a two-storeyed one with hectogonal spires decorated with Benjarong ceramic *nagas* and Erawan heads.

### တော်ဝင်သင်္ချိုင်း 
ကျောင်းတော်အာရာမ်အနောက်ဘက်အစွန်ရှိ၌ တော်ဝင်သင်္ချိုင်းတွင် တော်ဝင်မိသားစုနှင့် စုဠာလင်္ကရဏမိသားစုအထိမ်းအမှတ်များရှိသည်။ အထိမ်းအမှတ်များရှိသည့်အနက် ရောင်းစီဝဎနာ (Rangsi Vadhana) အထိမ်းအမှတ်တွင် မဟီတလ အတုလျေတေဇ၊ သိရီနဂရိန္ဒြာ၊ ကလျာဏိဝဎနာတို့၏ပြာတော်များပါရှိသည်။ ကျောင်းအာရာမ်တွင်း၌ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ စေတီများ နှင့် ခမာမျက်နှာမျှော်စင်များစွာလည်းရှိသည်။

## ဓာတ်ပုံများ 

File:Bangkok wat ratchabopit 003.jpg|View from outside the circular cloister
File:Mausoleum of Savang Vadhana.jpg|Mausoleum of Savang Vadhana
File:Bkkwatrajbopit0409d.jpg|View from outside
File:Bangkok wat ratchabopit 021.jpg|The front entrance with an image of watchman
File:Bangkok wat ratchabopit 016.jpg|door image
File:Wat rajabophit a02.jpg|Outside view

## မှတ်စုများ 
## ကိုးကား 
*
*

## External links 
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဥဏ္ဏာလောမကျောင်း

**ဥဏ္ဏာလောမကျောင်း** (၊ *Wat Ounalom*, *Wat Unnalom*) သည် ကမ္ဘောဒီးယားနန်းတော်အနား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖနွမ်းပင်မြို့၊ Sisowath Quayတွင်တည်ရှိသောကျောင်းဖြစ်သည်။

ကမ္ဘောဒီးယား၏ မဟာနိကာယဂိုဏ်းကျောင်းချုပ်ဖြစ်သည့်အတွက် ဖနွမ်းပင်မြို့၏အရေးကြီးဆုံးကျောင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားဗုဒ္ဓဘာသာ၏ဗဟိုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီးကျောင်းဆောင် ၄၄ ဆောင်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းသည် Khmer Rougeကာလအတွင်းပျက်စီးသွားခဲ့ပြီး ပြန်လည်ပြုပြင်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဥဏ္ဏလုံမွေးရှင်ဓာတ်တော်နှင့် ပါဠိကျောက်စာတို့ကို အဓိကစေတီ၌ ဌာပနာသည်။

## ဗျုပ္ပတ်
ဥဏ္ဏာလောမသည် မြတ်စွာဘုရားမျက်ခုံးတော်ကြားရှိသည့်အမွှေးတော် ခေါ်သည့် ဥဏ္ဏလုံအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ 

## ရုပ်ပုံများ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)

**သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)** သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ် တွင်တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်များ၏ အဓိပတိ သီတဂူဆရာတော် ဒေါက်တာဉာဏိဿရမှ တည်ထောင်ကာ ၂၀၀၉ ဩဂုတ်လ ၅ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ဝါခေါင်လပြည့်) တွင်စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) သည် မန္တလေးမြို့မြောက်ဘက်၊ မန္တလေးတောင် ခါးပန်းအလယ်တွင်တည်ရှိသည်။ ဤတက္ကသိုလ်ကို ဒေါက်တာ အရှင်ဝေဠုရိယဉာဏလင်္ကာရက ကျောင်းအုပ်အဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) ကို မန္တလေးမြို့၊ ဝါးတန်းရပ်နေ ဦးအေးမောင်တို့မိသားစုက စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြ၍ ၁၉၈၉ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ဩဂုတ်လ ၅ တွင် သီတဂူဆရာတော်အား လှူဒါန်းခဲ့ကြ၏ ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ
ဒိဂဝပိ

**ဒိဂဝပိ** သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်တော်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အမ်ပါရာခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ဘီစီအီး ၃ ရာစုအချိန်များက ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ရေလှောင်တမံများသည် ရှေးခေတ်ကာလ သီရိလင်္ကာ၏ လူနေထိုင်မှုရှိ ရေစွမ်းအားအသုံးချမှုအတွက် အရေးပါသည်။ မြို့ပြများ၊ ကျောင်းတော်များကို ရေလှောင်တမံများ၏ ပတ်လည်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဒိဂပဝိသည် မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူခဲ့သည့်နေရာ ဖြစ်သည်ဟု စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်င်ရာသမိုင်းတွင်လည်း အရေးပါသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
လင်္ကာကျောင်း

**လင်္ကာကျောင်း** (အင်္ဂလိပ်: Wat Langka၊ ခမာအသံထွက်: ဝပ်လင်္ကာ) သည်ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖနွမ်းပင်မြို့တွင်တည်ရှိသောကျောင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
မွတ်စလင်ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံ

**မွတ်စလင်ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံ** (Muslim Free Hospital ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် သေးငယ်သည့် ဆေးကုခန်းအနေဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာကာ ယနေ့ကာလတွင် ကုတင် ၁၆၀ ရှိ ဆေးရုံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဆေးရုံ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ဆင်းရဲသူများ၊ ချို့တဲ့သူများနှင့် ဖျားနာသူများကို လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ အသားအရောင် ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ အကူအညီပေးရန် ဖြစ်သည်။ ဆေးရုံသည် လုပ်အားပေးကူညီသူများနှင့် အလှူငွေများဖြင့် လူများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်။

ဆေးရုံသည် အဆောက်အဦသုံးခုပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဓိကအဆောက်အဦးသည် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အခြားနှစ်ခုသည် ၃၅ လမ်းတွင် တည်ရှိကာ အပေါ်မှ တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။

စာရေးဆရာနှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ စာရေးဆရာမ မသီတာ (စမ်းချောင်း) သည် ဤဆေးရုံတွင် ဆရာဝန်တစ်ဦးနေဖြင့် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဆေးရုံများ
ယတလဝိဟာရ

**ယတလဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Hambantota ခရိုင်တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် ဘီစီ ၃ ရာစုက တည်ခဲ့ပြီး Deberawewa တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်ကို ကြီးများသည့် ကျောက်ချပ်ပြားကြီးပေါ်တွင် တည်ထားပြီး ဝန်းရံထားသည့် နံရံတွင်လည်း ဆင်ဦးခေါင်းပုံများ ထွင်းထုထားသည်။ ထို့အပြင် ကျုံးတစ်ခုနှင့် ကြီးမားသည့် ကြောက်ကျောက်တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၃၀၀ အကြာက ဘုရင် ယတလတိဿ (Yatala Thissa) က စေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ သို့သော်လည်း အချို့ကမူ စေတီတော်ကို ယတလတိဿ ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဘုရင် Mahanaga တည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ 

အမျိုးမျိုးသော စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ စေတီတော်ကို မနိစေတီတော် (Mani Chethiya) နှင့် ယတ္တလယ (Yattalaya) ဟု ဖော်ပြထားကြသည်။ စေတီတော်တွင် မည်သည့်အရာများ ဌာပနာထားသည်ကို မသိရှိရပေ။ သို့သော်လည်း များစွာသော ဓာတ်တော်ကြုတ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤစေတီတော်ကို ဘုရင် Ruhuna  က သီရိလင်္ကာ၏ ပထမဆုံးရဟန္တာဖြစ်သည့် Arittha Thero ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဤစေတီတော်သည် Ruhuna ဘုရင့်နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးတည်ခဲ့သည် စေတီတော်လည်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီတော်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံမှု လုပ်ငန်းများကို အေဒီ ၁၈၈၃ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ပြင်ဆင်မှုသည် ပြီးစီးသည်အထိ ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ စေတီတော်တည်ဆောက်ရာတွင် မတူညီသည့် အဆင့်များကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် ဖွင့်ထားသည့် နေရာကို ပြင်ဆင်ထားသည့် စေတီတော်ကို ချန်ထားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
စည်သူပေါဝရာဇမဟာဝိဟာရ

**စည်သူပေါဝရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Hambantota ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Katharagama မြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို ဘီစီ ၂ ရာစုက တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ယလအမျိုးသားဥယျဉ် (Yala National Park) သို့ သွားရာလမ်းဖြစ်သည့် Tissamaharama-Yodhakandiya လမ်းတစ်လျှောက် ၁၈ မိုင်ခန့်သွားပါက ဤဝိဟာရသို့ ရောက်ရှိမည် ဖြစ်သည်။ စည်သူပေါဝဟူသည့် စကားသည် "Chiththala Pabbatha" ဟူသည့် စကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ငြိမ်သက်သော စိတ်၏ တောင်ကုန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ကျောင်းတော်သည်ရှေးဟောင်းကျောင်းဖြစ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၂၂၀၀ ကျော် ကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘုရားဖူးသူများ၏ ဝတ်ပြုရာနေရာဖြစ်ရုံသာမက ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာပညာများသင်ကြားရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ အနုရာဒပူရခေတ် ပန်းချီများ၊ ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အပျက်အစီးများ၊ ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်များ၊ ကျောင်းဆောင်များ၊ လုံးဝန်းသည့် ဓာတ်တော်တိုက်များသည် ကျောင်းတော်ဥပစာတွင် ပြန့်ကြဲတည်ရှိနေကြသည်။ လက်ရှိ ဝိဟာရ၏ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲမှာ ရဟန်းတော် Metaramba Hemarathana Nayake Thera ဖြစ်သည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Sithulpawwa temple..jpg|alt=Sithulpawwa temple.|Sithulpawwa temple

## ပြင်ပလင့်များ
*Sithulpawwa 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ရက်ဝေဟီရရာဇမဟာဝိဟာရ

**ရက်ဝေဟီရရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Devanampiya Tissa (307BC-267BC) ဘုရင်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 

ကျောင်းတော်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်နှစ်ခုတည်ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ တစ်ခုသည် ကျောက်ဆောင်တွင် ထွင်းထုထားပြီး တစ်ခုသည် ဝိဟာရအတွင်းထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ၏ အကိုင်းတစ်ခုမှ စိုက်ပျိုးထားသည့် ဗောဓိပင်တစ်ပင်လည်း တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
တိသဝေဝ (တိဿမဟာရာမ)

**တိဿဝေဝ** သည် တိဿမဟာရာမတွင် တည်ရှိသည့် ရေလှောင်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်ကို ဘီစီ ၃ ရာစုက ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ Ruhuna ၏ ဘုရင် Mahanaga သို့မဟုတ် သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ Yatala Tissa သည် ကန်ကို လယ်ကွင်းများကို ရေပေးဝေရန်နှင့် တိဿမဟာရမမြို့ကို ရေထောက်ပံ့နိုင်ရန် တူးဖော်ခဲ့သည်။ 

ကန်ကို ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တောင်ဘက်ရှိ ရေကာတာတွင် Tissa-Kataragama လမ်း (B464) တည်ရှိပြီး အရိပ်ရစေရန်အတွက် ဗြိတိသျှတို့က အိန္ဒိယမိုးရာသီပင်များကို အတန်းလိုက် စိုက်ပျိုးထားခဲ့ကြသည်။

 on the western side of Tissa Wewa]]

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု

.]]
**Hakka culture** () refers to the culture created by Hakka people, a Han Chinese Subgroup| ဟန်တရုတ်အုပ်စု, across Asia. It encompasses the shared language, various art forms, food culture, folklore, and traditional customs. Hakka culture stemmed from the culture of Ancient Han Chinese, who migrated from တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင် to what is modern day's တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်း during the 6th to 13th century, and intermixed with local non-Han ethnic groups such as the Miao people|မြောင်. It has also been influenced by the cultures of surrounding Han Chinese groups, such as the Cantonese| လက်တို and the Hoklo| လက်ရှည်. Having historically lived in the mountains of Southern China and being minority groups in many of the surrounding Chinese provinces, Hakka have developed a culture characterized by reservedness, stability, and frugality.

## ကိုးကား 
*
ဆိုးဖက်ဂျ်

**ဆိုးဖက်ဂျ်** (solfège- ၊ ၊ ) သို့မဟုတ် **ဆိုဖက်ဂျီယို** (solfeggio ၊ ) ဆိုသည်မှာ ဂီတနုတ်များကို သင်ကြားပေးသောနည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ **ဆို-ဖာ** (sol-fa၊ solfa၊ solfeo) ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆိုးဖက်ဂျ်သည် solmization ခေါ် ဂီတနုတ်များကိုအသံထွက်ဖြင့် မှတ်သားခြင်းနည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

ဂီတစကေး (music scale) ၌ရှိကြသောနုတ်များကိုမှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် နုတ်တစ်ခုစီကိုအသံထွက်များဖြင့် အမည်ပေးထားသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားပြောနိုင်ငံများ၏ မှတ်သားမှုမှာ "ဒို၊ ရေ၊ မီ၊ ဖာ၊ ဆို၊ လာ၊ တီ" (do၊ re၊ mi၊ fa၊ so(l)၊ la၊ si (သို့မဟုတ် ti)) ဟူ၍ဖြစ်သည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ်
ဆိုးဖက်ဂျ်ဟူသောဝေါဟာရသည် ထို "ဒို၊ ရေ၊ မီ" ဟူသောအခေါ်အဝေါ်များမှ "ဆို" နှင့် "ဖာ" မှယူထားခြင်းဖြစ်သည်။
## အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
၁၁ ရာစုခန့် အီတလီနိုင်ငံတွင် ဂီတသီအိုရီပညာရှင်ဖြစ်သူ ဂွီဒို မိုနာကိုသည် ဂီတနုတ်များကိုလွယ်လွယ်ကူကူမှတ်သားနိုင်ရန် နည်းလမ်းတစ်မျိုကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လက်တင်သီချင်း "Ut queant laxis" ဟူသောသီချင်း၏စာသားမှ ပထမဆုံးအသံထွက်များကိုယူခဲ့ရာ "အု(တ်)-ရေ-မီ-ဖာ-ဆို-လာ" (Ut-Re-Mi-Fa-Sol-La) ဟူ၍ ရရှိလာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂီတဆရာမဖြစ်သော ဆာရာ ဂလိုဗာ (Sarah Golver) ကမူ နုတ်များသည်မတူညီသောအက္ခရာများနှင့် စသင့်သည်ဟုဆိုခဲ့၍ "စီ" မှ "တီ" (Ti) သို့‌ပြောင်းလဲခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောကြသောလူတို့သည် "စီ" အစား "တီ" ဟုသီဆိုကြလေသည်။
## အမျိုးအစားများ 
ဆိုးဖက်ဂ်ျစနစ်ကို ယခုတိုင်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဒိုကိုအသေမထားခြင်း (Moveable do) နှင့် ဒိုကိုအသေထားခြင်း (Fixed do) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။

### အသေမထားထားသောဒို 
ထိုစနစ်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမန်နိုင်ငံများနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ တွင်အသုံးပြုကြသည်။ 

#### မေဂျာ 
ထိုစနစ်တွင် မည်သည့်ကီးတွင်မဆို ပထမအသံကို "ဒို" ဟူ၍သီဆိုရသည်။ ထို့အပြင် နုတ်များအားလုံးကိုလည်းကိုယ်ပိုင်အမည်များ ပေးထားသည်။

#### မိုင်နာ
မိုင်နာကီးတွင်မူ "လာ၊ တီ၊ ဒို" ဟူသောအစီအစဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း "ဒို၊ ရေ၊ မီ" ဟူသောအစဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားနိုင်သည်။ C major မှ C minor သို့ပြောင်းလိုက်‌သောအခါ ဆင်တူကီးဖြစ်သော E-flat major သို့ပြောင်းသွားသည်။ သိုဖြစ်ရာ C သည် E-flat အတွက် "လာ" အသံဖြစ်နေပါသည်။

### အသေထားသောဒို
ထိုစနစ်တွင် စီမေဂျာ (C major) ကိုအခြေပြု၍ ဒိုရေမီဟူ၍ အစဉ်တပ်ပါသည်။ ထိုစနစ်ကို ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားနှင့် ဆလက်ဗ်ဘာသာစကားပြောနိုင်ငံများတွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုကြသည်။

## အခြားနည်းဖြင့်ပြသခြင်း
## နယူတန်၏အရောင်များ
ရုပဗေဒပညာရှင် အိုင်ဆက် နယူတန်သည် ထိုခုနှစ်သံကို သက်တံ၏အရောင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကားချက်များ
ကဏ္ဍ: ဂီတသီအိုရီ
ဗဟာကဒ

, Sri Lanka|Kantaka Chaithya Vahalkada, Mihintale, Sri Lanka]]

**ဗဟာကဒ** ()သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ “ဂိတ်ပေါက်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ စေတီတော်တစ်ဆူကို ၎င်း၏ အရပ်လေးမျက်နှာမှ တန်ဆာဆင်ထားသည့် အဆောက်အဦပုံစံ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအရပ်လေးမျက်နှာရှိ ဂိတ်ပေါက်များကို တွားသွားသည့်သတ္တဝါများ၏ ရုပ်ပုံများထွင်းထုကာ တန်ဆာဆင်ခဲ့ကြသည်။ သုံးမြှောင့်ပုံကျောက်တုံးစိတ်များကို စေတီတော်တွင် ပန်းအဖြစ် လှူဒါန်းရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုဂိတ်ပေါက်များတွင်လည်း တန်ဆာဆင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
Politburo Standing Committee of the Communist Party of China

The People Republic of China.
China Communit Party.
### Provinces|省 
#အန်းဟွေး ပြည်နယ် - Anhui (安徽)
#ဖူကျန့် ပြည်နယ် - Fujian (福建)
#ကန်းစု ပြည်နယ် - Gansu (甘肃)
#ကွမ်တုန်း ပြည်နယ် - Guangdong (广东)
#ကွေ့ကျိုး ပြည်နယ် - Guizhou (贵州)
#ဟိုင်နန် ပြည်နယ် - Hainan (海南)
#ဟောပေ ပြည်နယ် - Hebei (河北)
#ဟေးလုံကျန်း ပြည်နယ် - Heilongjiang (黑龙江)
#ဟောနန် ပြည်နယ် - Henan (河南)
#ဟူပေ ပြည်နယ် - Hubei (湖北)
#ဟူနန် ပြည်နယ် - Hunan (湖南)
#ကျန်းဆူး ပြည်နယ် - Jiangsu (江苏)
#ကျန်းစီ ပြည်နယ် - Jiangxi (江西)
#ကျိလင် ပြည်နယ် - Jilin (吉林)
#လျောင်းနင် ပြည်နယ် - Liaoning (辽宁)
#ချင်းဟိုင် ပြည်နယ် - Qinghai (青海)
#ရှန်စီ ပြည်နယ် - Shaanxi (陕西) 
#ဆန်းတုန်း ပြည်နယ် - Shandong (山东)
#ဆန်းစီ ပြည်နယ် - Shanxi (山西) 
#စစ်ချွမ်း ပြည်နယ် - Sichuan (四川)
#ထိုင်ဝမ် ပြည်နယ် - Taiwan (台湾) 
#ယူနန် ပြည်နယ် - Yunnan (云南)
#ကျဲ့ကျန်း ပြည်နယ် - Zhejiang (浙江)

### ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
Autonomous regions (自治区)
* ကွမ်ရှီး ကျွမ်းလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Guangxi (广西壮族自治区)
* အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား မွန်ဂိုလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Inner Mongolia (内蒙古自治区)
* နိင်ရှ ဟွေးလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Ningxia (宁夏回族自治区)
* ရှင်းကျန်း ဝေးဝူအာရ် လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Xinjiang (新疆维吾尔自治区)
* တိဘက်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Tibet (西藏自治区) (တရုတ်အသံထွက်မှာ ရှီးဇန့်ဖြစ်သည်။)

### မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့
Municipalities (直辖市)
* ပေကျင်း မြို့ | Beijing |北京市
* ချုံချင့် မြို့- Chongqing (重庆市)
* ရှန်ဟိုင်း မြို့- Shanghai (上海市)
* ထျန်းကျင်း မြို့- Tianjin (天津市)

### အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
Special Administrative Regions (特别行政区)
* ဟောင်ကောင်အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
** Hong Kong (香港特別行政區) (တရုတ်အသံထွက်မှာ ရှန်းကန်ဖြစ်သည်။)
* မကာအိုအထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ- 
** Macau (澳門特別行政區) (တရုတ်အသံထွက်မှာ အောက်မင်ဖြစ်သည်။)
ကော့ကန်ဒဝလရာဇမဟာဝိဟာရ

**ကော့ကန်ဒဝလရာဇမဟာဝိဟာရ** (Sinhalaː කොස්කඳවල ශ්‍රී සුනන්දාරාම පිරිවෙන් රජ මහා විහාරය)သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကော့ကန်ဒဝလမြို့ (Koskandawala) တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည်Yakkala – Radawana လမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ယက္ကလမြို့ (Yakkala) မြို့မှ ခန့်မှန်းခြေ ၂.၆၆ ကီလိုမီတာ (၁.၆၆ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အမ်ဘလမ

dating to 1700s or before]]

**အမ်ဘလမ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ဘုရားဖူးများ၊ ခရီးသွားများနှင့် ကုန်သည်များ နားနေနိုင်ရန် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပုံပါအဆောက်အဦသည် ခရီးသွားများ အရိပ်အာဝါသ ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် နမူနာပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမ်ဘလမတွင် ဝင်ရောက်နားခိုနေထိုင်သူများသည် မည်သည့်အခကြေးငွေမှ ပေးဆောင်ရန် မလိုအပ်ပေ။

## စာပေ
Salalihini and Gira sandeshas တို့တွင် အမ်ဘလမနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များ ရှိကြသည်။

## ထင်ရှားသည့် အမ်ဘလမများ
* Appallagoda Ambalama
* Giruwa Ambalama
* Kadugannawa Ambalama
* Panavitiya Ambalama
* Pita Kotte Gal Ambalama

## ပြင်ပလင့်များ
* Ambalamas in Sri Lanka (in Sinhala)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ
မဟာကပ္ပိန

မဟာကပ္ပိနမထေရ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်မှ "ဘိက္ခု ဩဝါဒက" ဟူသော ရဟန်းတို့အား ဆုံးမဟောကြားရာတွင် အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခံရသူဖြစ်သည်။  (၁) ကပ္ပိနမင်း။ (၂) ကပ္ပိန ဥပါသကာ။ (၃) ကပ္ပိနမထေရ်။ ဤအမည် သုံးခုလုံးပင် မဟာကပ္ပိနမင်း၏ ဖြစ်စဉ်များ၌ ပါဝင်သည်၊ 

### မဟာကပ္ပိန၏ ဘဝ
မဟာကပ္ပိနသည် မဇ္ဈိမဒေသ၏ အစွန်အဖျားကျသော ပစ္စန္တအရပ် ကုက္ကုဋဝတီမြို့၌ မင်းသားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်အခါက ကပ္ပိန ကုမာရဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ခမည်းတော် နတ်ရွာစံပြီးနောက် မင်းအဖြစ်ကို ရရှိသောအခါ မဟာကပ္ပိနဟု ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ မိဖုရားကား အနောဇာဒေဝီဖြစ်သည်။

### ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း
မဟာကပ္ပိနမင်းသည် သာဝတ္ထိမြို့မှ ကုန်သည်များထံမှ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါး သူတို့၏ဒေသ၌ ပွင့်ပေါ်လျက်ရှိကြောင်း သတင်းစကားကို ကြားသိရပြီး ပီတိဖြစ်ကာ မင်းအမတ်ပေါင်း ခြံရံလျက် ဘုရားရှင်ရှိရာ သာဝတ္ထိသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုခရီးစဉ်တွင် အခြံအရံအားလုံး အရဟတ္တဖိုလ်ရ ဧဟိဘိက္ခုများ ဖြစ်သွားကြသည်။ အနောဇာဒေဝီနှင့် မောင်းမ မိဿံများလည်း ထိုနည်းအတူ ဘိက္ခုနီပြုပြီး သောတာပန်များ ဖြစ်ကြသည်။

### ရဟန်းဘဝ
မဟာကပ္ပိနမင်းသည် ဘုရားရှင်ထံတွင် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ ရဟန်းဘဝတွင် တရားဟော ဆုံးမသည့်အရာ၌ အကောင်းဆုံးဖြစ်သောကြောင့် "ဘိက္ခု ဩဝါဒက" ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

### ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခြင်း
အရှင်မဟာကပ္ပိနမထေရ်သည် ရဟန်းတို့အား တရားဟောကြား ဆုံးမသည့်အရာတွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်မှ "ဘိက္ခု ဩဝါဒက" ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* အရှင်မဟာကပ္ပိန မထေရ်အကြာင်း
* မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ
ပိဒုရန်ဂလဝိဟာရ

**ပိဒုရန်ဂလဝိဟာရ** () သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မတေးခရိုင် (Matale)၊ ပိဒုရန်ဂလရွာတွင်တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ကြီးမားသည့် ကျောက်ဆောက်ကြီးတွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ပိဒုရန်ဂလဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် သမိုင်းဝင်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည့် သိဂိရိယ (Sigiriya) မှ  မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## ဝေါဟာရ
ပိဒုရန်ဂလ ဟူသည့် အမည်သည် သီရိလင်္ကာဘာသာစကား ပိဒု+ရန်+ဂိုဒ ဟူသည်မှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ “လှူဒါန်းသည့် ရွှေချောင်းများ” ဟူ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

## သမိုင်း
ဤဝိဟာရသည် ဘီစီ ၁ ရာစုနှင့် ၂ ရာစုအချိန်များက ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ထိုအချိန်များမှ စတင်ကာ ပိဒုရန်ဂလကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ဘုရင် Kashyapa (473 - 495 AC) လက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ရှေးခေတ်ကျမ်းစာများတွင် မင်းသား Kashyapa သည် သူ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ မင်းကြီး Dhatusena ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူ၏ ဖအေတူမအေကွဲ အစ်ကိုဖြစ်သူ Mugalan ၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုမှ ရှောင်ရှား၇န်အတွက် ပိုမိုလုပ်ခြုံသည့်နေရာကို ရှာဖွေရန် သိရိဂိယ သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ဘုရင် Kashyapa ရောက်ရှိသောအခါ ရဟန်းများက သူ့အား အနီးအနားရှိ ပိဒုရန်ဂလသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်စေခဲ့သည်။ မင်းကြီး Kashyapa သည် သတိသံဝေဂရသည့်အနေဖြင့် ကျောင်းတော်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ကာ ထိုနေရာကိုလည်း အရေးပါထင်ရှားသည့်နေရာတစ်ခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ယတဝက်တီပုရာဏဝိဟာရ

'*ယတဝက်တီပုရာဏဝိဟာရ*(Sinhalaː යටවත්තේ පුරාණ විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဂမ်ပဟမြို့ (Gampaha) တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် Gampaha – Pahalagama အဓိကလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဂမ်ပဟမြို့မှ ခန့်မှန်းခြေ ၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်နေရာကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည်။ အစိုးရက ထိုသို့သတ်မှတ်ခြင်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်သတင်းစာအမှတ် ၁၉၆၃ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ 

## ကျောင်းတော်
ကျောင်းတော်မူ မူလတည်ဆောက်ခဲ့သည့် အချိန်ကာလကိုမူ မသိရှိရပေ။ ကျောင်းတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် Kandyan ဘုရင့်နိုင်ငံလက်ထက်ကတည်းက ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ တမ်ပိတဝိဟာရသည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ၁၈၆၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုရက်စွဲကို အဝင်တံခါးတွင် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တမ်ပိတအဆောက်အဦများကို ကြီးမားသည့် တိုင်လုံးကြီးများဖြင့် ၁၇ - ၁၉ ရာစုများက တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* 
* [අස්‌වැන්නෙහි ආරක්‍ෂකයා වූ ගම්පහ ටැම්පිට විහාර Divaina(https://my.wikipedia.org/wiki/Divaina)]

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဘလပိုကုနရာဇမဟာဝိဟာရ

**ဘလပိုကုနရာဇမဟာဝိဟာရ** ()သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်စီရင်စု၊ ပမန်ကဒမြို့(Pamankada) တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Colombo-Batticaloa လမ်းမကြီးရှိ ၆ မိုင်လမ်းဆုံးအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟာင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်မှုကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်သတင်းစာအမှတ် ၁၅၅၃ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။

## ဘလပိုကုန
ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ကျောက်ဆောက်မျက်နှာပြင်၌ ဘလပိုကုနဟု အမည်ရှိသည့် သဘာဝရေကန်တစ်ခုရှိသည့်အတွက် ဘလပိုကုနဝိဟာရဟု အမည်တွင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းကာလများတွင် ထိုကန်ကို “ဘတပိုကုန” ဟု ခေါ်ကြသည်။ အမည်မှာ သီရိလင်္ကာဘာသာစကားဖြင့် ဘတ ဆိုသည်မှာ “စစ်သည်များ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ Parakramabahu VI မင်းလက်ထက်အခါက ထိုကန်ရှိရေကို မင်း၏ စစ်သည်တော်များသည် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘတပိုကုန ဟူသည့် အမည်သည် တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲကာ ယခုတွင်ရှိနေသည့်အမည် ဘလပိုကန ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထင်ရှားသည့် သမိုင်းများအရ ဘလပိုကုနသည် ကော့တီမြို့မှ ဖောက်ထားသည့် ရှေးဟောင်းတူးမြောင်း၏ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* 
* Balapokuna Purana Viharaya at Kirulapone – බලපොකුණ විහාරය

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကီဟီလိယရာဇမဟာဝိဟာရ

**ကီဟီလိယရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Monaragala ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် Wellawaya မြို့မှ ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) ကွာဝေးသည့် Handapanagala ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။]].  ၎င်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၂၆၄ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

## ကျောင်းတော်
ကျောင်းတော်သည် Neluwagala Grama Niladari တိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကကို သေးငယ်သည့်ကျောက်ဆောင်တစ်ခု၏ ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းနေရာသည် Handapanagala ရေလှောင်တမံ၏ အနီးအနားတွင် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆောင်၏ ထိပ်ဖျားတွင် ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ခုရှိပြီး အနည်းငယ်သွားရုံဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ထိုကျောက်ဆောင်၏ ကျောက်သားမျက်နှာပြင်တွင် ထွင်းထုထားသည်များကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စေတီတော်သည် ယခုအခါတွင် ပြိုလဲပျက်စီးလုနီးပါး ဖြစ်နေသည်။ စေတီတော်နှင့် ဘေးကပ်လျက်တွင် ဘုရားကျောင်းဆောင်အပျက်အစီးတစ်ခုကိုလည်း မြင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းကျောင်းဆောင်တွင် ကျောက်သားများအား ထွင်းထုထားသည့် ပလ္လင်၊ အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တုံး၊ လက်ရန်းပွတ်လုံး၊ ကျောက်သားအောက်ခြေများ၊ ယန်တရာကျောက်တုံးများနှင့် ကျောက်စာများ စသည်တို့ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ကျောက်စာသည် ကြီးမားသည့် ကျောက်သားမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်တွင် ထွင်းထုထားပြီး အစောပိုင်းဗြဟ္မဏီဘာသာစကားများကို တွေ့ရှိရသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*Remnants from the past around Wellassa#Kahaliya Raja Maha Viharaya 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
စုန့်ညီအစ်မသုံးဖော်

စုန့်ညီအစ်မသုံးဖော်

The **Soong Sisters** [Traditional Chinese]: 宋家姐妹, pinyin: Sòngjiā Jiěmèi, or 宋氏三姐妹 were three Hakka Chinese women who were, along with their husbands, amongst China's most significant political figures of the early 20th century. They each played a major role in influencing their husbands, which, along with their own positions of power, ultimately changed the course of Chinese history.

Their father was American-educated Methodist minister Charlie Soong, who made a fortune in banking and printing. Their mother was Ni Kwei-tseng (倪桂珍 *Ní​ Guì​zhēn*), whose mother Lady Xu was a descendant of Ming Dynasty mathematician and Jesuit Xu Guangqi. All three sisters attended Wesleyan College in Macon, Georgia.  Their three brothers were all high ranking officials in the Republic of China government, one of whom was T. V. Soong.

## သမိုင်း
Throughout their lifetimes, each one of the sisters followed her own belief in terms of supporting the Kuomintang (KMT) or the Communist Party of China. In the 1930s, Soong Ai-ling and her sister Mei-ling were the two richest women in China at the time. Both of them supported the Nationalists, while Soong Ching-ling later sided with the CPC.

In 1937 when the Second Sino-Japanese war broke out, all three of them got together after a 10 year separation in an effort to unite the KMT and CPC against the Imperial Japanese army. Soong Ai-ling devoted herself to social work such as helping wounded soldiers, refugees and orphans. She donated five ambulances and 37 trucks to the army in Shanghai and the air force, along with 500 leather uniforms..

### ယဉ်ကျေးမှု
****The Soong Sisters***, the award winning 1997 Hong Kong film depicting the lives of the sisters. 
****The Soong Sisters***, a 1941 book by Emily Hahn.

### ဆက်လက်ပြီး
*Four big families of the Republic of China
*History of the Republic of China
*Kuomintang

## ကိုးကား
**Soong Dynasty* by Sterling Seagrave, Sidg. & J, 1985, ISBN 978-0283992384

## အပြင် လင့်
*General Introduction  by Wesleyan College
အလုသီပိုလာဂိန်းကန်ဒရာဇမဟာဝိဟာရ

**အလုသီပိုလာဂိန်းကန်ဒရာဇမဟာဝိဟာရ** (**အလုသီပိုလာဝိဟာရ** ဟုလည်း သိကြ)() သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Minuwangoda မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒေသရိုးရာဓလေ့များ၌ အနုရာဒပူရတွင် Dravidian ငါးဦး အုပ်စိုးစဉ်အချိန်က ဤကျောင်းတော်သည် ဘုရင် Valagambaသည် နေထိုင်ခဲ့သည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ခြင်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၂၆၄ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
	
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကျိုတို မျှော်စင်

သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် လေ့လာမှုဆိုင်ရာ မျှော်စင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အမြင့်ပေ သုံးရာနှစ်ဆယ့်ရှစ်တွင် လေ့လာမှုဆိုင်ရာ ကုန်းပတ်ရှိပြီး မိုးချွန်အမြင့်သည်  ပေ လေးရာ့သုံးဆယ်ဖြစ်ကာ ကျိုတိုမြို့ရှိ အရှည်ဆုံး သံမဏိ မျှော်စင်ဖြစ်သည်။
 
## သမိုင်းကြောင်း
ကျိုတို မျှော်စင်အား ၁၉၆၀ ပြည့်လွန် နှစ်များ အစောပိုင်းကတည်းက တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားကာ၊ တိုကျိုမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်မည့် ၁၉၆၄ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်နှင့်တူ အချိန်မှီ တည်ဆောက် ပြီးစီးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ခုနှစ် တွင် ကျိုတိုမြို့၏ ဗဟိုစာတိုက်ဟောင်း တည်ရှိရာ နေရာတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ နှစ်အကုန်ပိုင်းတွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ငလျင်နှင့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း၏ ပြင်းအားကို ခုခံနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားသည်။ မျှော်စင် စီးပွားရေးဌာနခွဲ၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်သူ တမူရ ဆွတ်ယိုရှီ (Tsuyoshi Tamura) မှ တစ်နာရီလျှင် ၂၀၁မိုင်နှုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်နိုင်သည့်လေနှင့် ကိုဘေး သို့မဟုတ်တိုကျိုငလျင်များထက် မဂ္ဂနီကျူ့ ပိုမိုမြင့်မားသည့်ငလျင်မှ ရှင်ကျန်ရစ်နိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ပထမတစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် မျှော်စင်သို့ လူတစ်သန်း လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ Throughout the years, the tower's draw as a tourist attraction has diminished. ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရောင်းအားသည် တစ်နှစ်လျှင် လေးသိန်း အောက်သို့ကျဆင်းသွားသည်၊ သို့မဟုတ် တစ်နေ့လျှင် ၁၁၀၀ ခန့်ဖြစ်သည်။
 
## ပြခန်း 

File:Kyoto Tower Hotel.jpg|*Kyoto Tower* well lit-up at night on 24 December 2016.
File:Kyoto Tower 5.JPG

File:Kyoto Tower 5.JPG
 
## အခြားကြည့်ရန်
* မျှော်စင်များစာရင်း
 
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* ကျိုတို မျှော်စင်၏ တရားဝင် စာမျက်နှာ (ဂျပန်ဘာသာဖြင့်)
* ကျိုတို ဟိုတယ်၏ တရားဝင် စာမျက်နှာ

ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မျှော်စင်များ
မာတင် လီကာ-ရှင်း

**မာတင် လီကာ-ရှင်း** () သည် ဟန်ဒါဆန် မြေယာဖွံ့ဖြိုးမှုလုပ်ငန်းမှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ ယင်းလုပ်ငန်းသည် ဟောင်ကောင်ရှိ အိမ်ခြမြေလုပ်ငန်းများထဲက အကြီးဆုံးလုပ်ငန်းထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ လီသည် ဟောင်ဟောင်နှင့်တရုတ်ဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း (Hong Kong and China Gas) ၏ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

## ဘဝ
လီသည် ဟန်ဒါဆန်မြေယာဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းတည်ထောင်သူ လီရှောင်ကီး၏ သားဖြစ်၍ ဟောင်ကောင်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ တီဗီဘီမှမင်းသမီးဟောင်း ကေသီချူးကို ဩစတေးလျတွင် ၂၀၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့၍ သမီးနှစ်ဦး၊ သားနှစ်ဦးထွန်းကားသည်။.

## ကိုးကား
တိလောရာကု

**တိလောရာကု** သည် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ကပိလဝတ်ခရိုင်၊ လုမ္ဗိနီဇုန်တွင် တည်ရှိသည့် ကျေးရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် နီပေါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းအရ ကျေးရွာတွင် အိမ်ထောင်စု ၉၄၄ စု ရှိပြီး လူဦးရေ ၅၆၈၄ ဦး နေထိုင်သည်။ သက္ကတိုင်း၏ ရှေးဟောင်းမြို့တော် ကပိလဝတ်ရှိ  အဓိကကျသည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် ဂေါတမြတ်စွာဘုရားသည် ၂၉ နှစ် သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် လုမ္ဗိနီတောအုပ်၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ မွေးဖွားရာနေရာအဖြစ် ပွဲတော်များ ကျင်းပသည်။ ဤနေရာကို ယူနက်စကိုစမ်းသပ်နေရာဖြစ် သတ်မှတ်ပေးရန် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် နီပေါနိုင်ငံအစိုးရက စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။

## သမိုင်း
၁၉ ရာစုတွင် တရုတ်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ဖြစ်ကြသည့် Faxian နှင့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် Xuanzang တို့က ဖော်ပြထားခဲ့ကြသည့် အချက်အလက်များကို ကပိလဝတ်သမိုင်းဝင်နေရာတွင် ရှာဖွေမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။  ထိုရဟန်းနှစ်ပါးသည် ဤနေရာသို့ ဘုရားအဖူးအဖြစ် အချိန်ကာလစောစွာကပင် လာရောက်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များက တိလောရာကုရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်နေရာအား ကပိလဝတ်သမိုင်းဝင်နေရာဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အချို့ကမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်ရှိ Piprahwa မှ ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

တိလောရာကုကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် PC Mukherji ထိုတရုတ်ရဟန်းနှစ်ပါး၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရင်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုရဟန်းနှစ်ပါးသည် တိလောရာကုသို့ ၃ ရာစုနှင့် ၆ ရာစုများက လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ၏ ဘီစီ ၉ ရာစုနှ အေဒီ ၃ ရာစုအထိ တိလောရာကုသည် မြို့ပြုနေရာဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပညာရှင်များသည် နန်းတော်များ၊ ကျောင်းတော်များ၊ အဆောက်အဦများ၊ ပန်းပုများ၊ ရေကန်များ၊ လမ်းများတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းသည်ပင် သက္ကတိုင်း၏ မြို့တော်နှင့် မြတ်စွာဘုရား၏ မွေးရပ်မြို့အဖြစ် သက်သေထူနေသည်။ တူးဖော်ရှာဖွေမှုများ ပြုစဉ်က တွေ့ရှိခဲ့သည်များမှ အချို့ကို လည်ပတ်သူများ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် တိလောရာကု အနီးရှိ ကပိလဝတ်ပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းပြသထားသည်။

## ယူနက်စကိုယာယီစာရင်းနေရာ
တိလောရာကုတွင် ယနေ့အချိန်ထိတိုင်အောင်ပင် တူးဖော်မှုများကို လုပ်ဆောင်နေပြီး ဤနေရာသည်လည်း မြတ်စွာဘုရား၏ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနဘုရင်ကြီး၏ နန်းတော်နေရာဖြစ်ကြောင်းကို သက်သေထူနိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတော်နေရာသုံးခုကို တူးဖော်ပြီး ဖြစ်ပြီး မြို့တစ်ခုလုံး၏ အခြားသော နန်းတော်များကိုလည်း တူးဖော်မှုအတွင်း တွေ့ရှိဦးမည် ဖြစ်ပြီး ၎င်းအပြင် အခြားများစွာသော အနုပညာများ၊ ဗိသုကာများ၊ ဘဝဆိုင်ရာများနှင့် ဆက်ခံသူများ၏ ပစ္စည်းများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နောက်ဆုံးအဖြစ် တူးဖော်မှုပြီးဆုံးသွားပါက ရှာဖွေမှုများမှ ရရှိသည်များကို စုပေါင်း၍ ဤနေရာကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် စာရင်းဝင်ရန် အကူအညီအထောက်အပံ့ ဖြစ်နိုင်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာကို နီပေါနိုင်ငံအစိုးရက ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကတည်းက ယူနက်စကိုယာယီစာရင်းတွင် စာရင်းတင်သွင်းထားပြီး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အိုဝဂိရိယ

**အိုဝဂိရိယ** သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အမ်ပါရာခရိုင်၊ Polwatta မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမ်ပါရာမြို့မှ ၁၉ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာ Ampara-Inginiyagala လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်း
အိုဝဂိရိယရှိ အပျက်အစီးအကြွင်းအကျန်များသည် ၎င်းသည် ၅ ရာစု သို့မဟုတ် ထိုမတိုင်မီက ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြနေသည်။ ၎င်းသည် Ruhuna ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင် Kavantissa တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုယူဆချက်ကို အတည်ပြုနိုင်မည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနအချက်အလက်များကိုမူ မတွေ့ရှိရပေ။

Gal Oya ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့၏ တောင်းဆိုချက်အရ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနသည် ထိုနေရာကို ရှာဖွေလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ရှာဖွေချိန်တွင် Gal Oya ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် အကြွင်းအကျန်အများအစုသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။

## အပျက်အစီးများ
အပျက်အစီးများတွင် စေတီတော်တစ်ဆူ၊ ရုပ်ပွားတော်တစ်ခုပါဝင်သည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု၊ အကာအကွယ်ကျောက်တုံးများ၊ ကျောက်တိုင်များ၊ Balustrades (Korawak gal), အမိုးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည့် ရွံ့စေးအုပ်ကြွပ်ပြားများကို တွေ့မြင်ရသည်။  စေတီတော်သည် ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အဋ္ဌဂံပုံစံ တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုသို့ တည်ဆောက်ထားခြင်းသည်ပင် စေတီတော်သည့် ထူးခြားသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန၏ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဌာနစိတ်က ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိနေသည့် လက်မပါရှိတော့သည့် ၁၁.၅ ပေ အမြင့်ရှိ ကျောက်ဆင်းတုတစ်ဆူကို ပြုပြင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်နေစဉ်ပင် ရုပ်ပွားတော်၏ ပခုံးရှိ အစိတ်အပိုင်းများသည် ကျိုးပဲ့ကာ မြေပြင်သို့ ပြုတ်ကျခဲ့သည်။ ယနေအချိန်တွင် ရုပ်ပွားတော်သည် မတ်တပ်ရပ်လျက်အနေအထားဖြင့် ထားရှိထားသည်။

အိုဝဂိရိယရှိ အပျက်အစီးအကြွင်းအကျန်များသည် ဧရိယာ ၇ - ၈ ဧကကျော်နေရာတွင် ပြန့်ကြဲကာ တည်ရှိနေကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဟန်တရုတ်လူမျိုး

**ဟန်တရုတ်**၊**ဟန်ဇူ**သို့မဟုတ် **ဟန်လူမျိုး** (, ;  သို့မဟုတ် ) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတလျောက် မွေးဖွားနေထိုင်ခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% အထိရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်ကာ တရုတ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၁.၄ ဘီလီယံခန့်သည် တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၉၂ % ခန့် ရှိသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုး အဆက်အနွယ်များသည် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့် နေထိုင်ကြသည်။ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တလျောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ဟွာရှား (*Huaxia*) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟွာရှားဟူသော ဝေါဟာရသည် တရုတ်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ်အလယ်နှင့် အောက်ပိုင်းတလျောက်ရှိ အလယ်မြေပြန့်လွင်ပြင်ဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ကျောက်ခေတ်သစ်လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် ဟွာ နှင့် ရှား တို့ကို ပေါင်းစပ်ရည်ညွှန်းသည်။

နိုင်ငံရပ်ခြား တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းအများစုတို့က ***ဟွားရန်*** ()၊ ***ဟွားချောင်*** () သို့မဟုတ် ***ဟွားဇူ*** () စသော ဝေါဟာရများကို ဟန်တရုတ်လူမျိုးများအား ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြပြီး ဟန်လူမျိုးမဟုတ်သော လူမျိုးများအပါအဝင် တရုတ်နိုင်ငံသားများကို ***ကျူးကော့ရန်*** () ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ရည်ညွန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ဟန်လူမျိုး () ဆိုသည်ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တရုတ်မျိုးနွယ်များကို ခေါ်ဆိုရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

အရှေ့အာရှတွင် အာဏာဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်းဒေသများအပေါ် များစွာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော ဟန်မင်းဆက်ကို တရုတ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး အကြီးကျယ်ဆုံးသော ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ရှေးဟွာရှားတို့အပေါ် များစွာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော ဟန်မင်းဆက်၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ကျော်ဇောမှုတို့က ယင်းတို့ကို "ဟန်နိုင်ငံသားများ"အဖြစ် မှတ်ယူလာစေနိုင်ခဲ့သည်။ ဟန်မင်းဆက်မှ မျိုးရိုးအမည်ဆင်းသက်လာသော ဟန်တရုတ်တို့သည် တရုတ်စာလုံးတို့ကို "ဟန်အက္ခရာများ"အဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။

## မှတ်စု 
## ကိုးကား 
## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
* 
*Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). *The Han: China’s Diverse Majority*. Washington, DC: University of Washington Press.  (hardcover).  (paperback: 2017).

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* How the Han Chinese became the world's biggest tribe – People's Daily Online Sept 16, 2004
* Map share of ethnic by county of China 

ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ
ပနသဝနရမပုရာနဝိဟာရ

**ပနသဝနရမပုရာနဝိဟာရ**(Sinhalese: පණසවනාරාම පුරාණ විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Kospillewa တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် Udugampola  မြို့မှ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) အကွာ Udugampola - Divulapitiya လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာအစိုးရက ကျောင်းတော်ကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၂၆၄ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
အစ်ဘဂလရာဇမဟာဝိဟာရ

**အစ်ဘဂလရာဇမဟာဝိဟာရ** (Sinhalaː ඉබ්බාගල රජ මහා විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Kurunegala ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဂူကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ကျောင်းတော်သည် Kurunegala  မြို့အလယ်တွင် တည်ရှိပြီး Ethagala ကျောက်ဆောင်၏ အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
တောင်စွန်းကျေးရွာအုပ်စု

မွန်ပြည်နယ်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရပ်ကွက် ၉ ရပ်ကွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရပ်ကွက်များမှာ မြို့မ၊ န၀ဒေး၊ ဘုရင့်နောင်၊ အင်းဖုန်းကြီး၊ တပင်ရွှေထီး၊ စက်ကလေး၊ အောင်ခေမာ၊ ကရင်စု၊ ကေသ၀တီ ရပ်ကွက်များ ပါ၀◌င်သည်.။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တောင်စွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကုန်မြင့်တွင် မြေကွက်များရိုက်၍ ကွက်သစ် ခြံကွက်များ ဖော်လျက်ရှိသည်။ 

တောင်စွန်းတွင် အထက်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၅ ကျောင်း ရှိပြီး၊ တိုက်နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ အောင်ပဒေသာဈေး၊ ရဲစခန်း၊ နယ်မြေမီးသတ်စခန်း၊ စာတိုက်၊ ဆက်သွယ်ရေးအော်တိုအိတ်ချိန်း၊ ကျန်းမာရေးဌာန၊ မြို့လျှပ်စစ်မှူးရုံးနှင့်ဓာတ်အားခွဲရုံ၊ တောင်စွန်းဘူတာနှင့် အကျဥ◌်းဥ◌ီးစီးဌာန ရဲဘက်စခန်းစသည့် ရုံးများ တည်ရှိသည်။

ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် ရှိသော တောင်စွန်းဘူတာသို့ ၀◌င်ရောက်လာသည်နှင့် တောင်စွန်းပြည်သူ့ပန်းခြံမှ ဗိုလ်ချုပ်မြင်းစီးရုပ်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။

ဘဏ်အနေဖြင့် ကမ်ဘာ့ ရတနာ ဘဏ်တစ်ခုသာ ရှိသည်။ 

အနောက်ဘက် တိုက်ကုလားတောင်တန်းပေါ်တွင် ကျိုက်ဒေးယျုံ၊ နှစ်ထပ်ဘုရား၊ ဖောင်တော်ဥ◌ီး၊ ကေလာသ နှင့် မြသပိတ် စသည့် ဆံတော်ရှင်စေတီတော်များ ကိန်း၀◌ပ်လျက်ရှိသည်။

ဓမ်မဒူတ ကျောင်းပေါင်းများစွာနှစ် ပညာတတ်ရဟန်းပေါင်းများစွာကို မွေးထုတ်ပေးတဲ့ ဓမ်မဒူတ တောရ စာသင်တိုက်ကြီးမှာ တောင်စွန်းမှာ တည်ရှိလို့နေပါသည်။

ကဏ္ဍ:ဘီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗုဒ္ဓမ္မရာဇမဟာဝိဟာရ

**ဗုဒ္ဓမ္မရာဇမဟာဝိဟာရ** သည် သီရိလင်္ကနိုင်ငံ၊ Monaragala ခရိုင်၊ Buddama ရွာတွင်တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်ဂူကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓမ္မရွာသည် Siyambalanduwa မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကျေးလက်ရွာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဤရွာသည် နိုင်ငံ၏ လူများအစောဆုံးအခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## သမိုင်း
မဟာဝံသကျမ်းနှင့် ကျောင်းဝင်းအတွင်းရှိ ကျောက်စာများတွင် ဖော်ပြထားသည်များအရဆိုပါက ဗုဒ္ဓမ္မကျောင်းတော်ကို ၃ ရာစုက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤကျောင်းတော်အကြောင်းကို  Uva  စီရင်စုနယ်ရှိ အရေးပါသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် Uva Viharawamsa တွင် လည်း ရေးသားထားသည်။ ၎င်းတွင် ဗုဒ္ဓမ္မတွင် အစောပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုများ ပြုကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အနုရာဒပူရခေတ်အတွင်း နိုင်ငံရှိဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာအခြေအနေများ မတိုင်မီက ဤကျောင်းတော်သည် လက်မှုပညာသည်များကို ပညာသင်ကြားပေးရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ နောင်အခါမှ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကျောင်းပရဝုဏ်ရှိ ကျောက်စာများတွင် ဖော်ပြထားသည်များနှင့် အခြားသော အရင်းအမြစ်များအရ ကျောင်းတော်သည် အချိန်နှင့်အမျှ ဘုရင်များ၏ အားပေးကူညီမှုများကို ရရှိခဲ့သည်။ ကျောင်းတော်ရှိ ကျောက်စာများတွင် တောင်ပိုင်းဒေသဘုရင် Udaya I (883 – 896) သည် သူအုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ၌ ကျောင်းတော်သို့ ကျေးရွာများကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဘုရင် Parakramabahu I (1153-1186) သည် ဗုဒ္ဓမ္မကျောင်းတော်ကို အလယ်ဗဟိုထားရှိကာ အုတ်ချုပ်ရေးခရိုင်များကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Kandyan ခေတ်ကာလတွင် Sri Wickrama Rajasingha (1747 – 1781) က ကျောင်းတော်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

## နံရံများ
ကျောင်းတော်သည် ဂူပေါင်း ၂၀ ကျော် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဓိကကျောက်ဂူသည် အနည်းငယ်အစွန်းထွက်နေပြီး အများကြီး မမြင့်ပေ။ ၎င်းတွင် Kandyan ခေတ်ပုံစံများအတိုင်း ပြလုပ်ထားသည့် နံရံပန်းချီများနှင့် ပန်းပုများ တည်ရှိသည်။ အဝင်ပေါက်သည် ရွှံ့စေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် Makara Thorana (နဂါးပေါင်းကူးအခုံး) ဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ အဓိကခန်းမတွင် လျောင်းတော်မူဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူနှင့် အခြားထိုင်တော်နှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များများစွာကို ဖူးမြင်နိုင်သည်။ အဓိကဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ဘုရင် Rajadhi Rajasingha လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ဂူ၏ မျက်နှာကြက်တွင် အမျိုးမျိုးသော ပန်းပုံစံဒီဇိုင်းများဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး နံရံများတွင် ဇာတကလာ ဇာတ်တော်များကို ရေးဆွဲထားသည်။

## ကျောက်စာ
### ဗုဒ္ဓမ္မဂူရှိ ကျောက်စာ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်း

၏ တောင်အလယ်ပိုင်းဒေသ]]

**တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်း** ( ) သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟယ်နန်ပြည်နယ်၊ ဟူပေပြည်နယ်နှင့် ဟူနန်ပြည်နယ် တို့နှင့်အတူ ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသနှစ်ခုဖြစ်သော ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ကို ရံဖန်ရံခါ တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ထည့်သွင်းရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ မတူညီသော  ယဉ်ကျေးမှုများကြောင့် ဤဒေသကို တရုတ်တောင်ပိုင်း  () နှင့် တရုတ်အလယ်ပိုင်း () ဒေသများအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ခြင်းလည်း ရှိသည်။

## အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေများ 
## ကိုးကား
ပဒိယဒိုရရာဇမဟာဝိဟာရ

**ပဒိယဒိုရရာဇမဟာဝိဟာရ** (**ပဒိဒိုရရာဇမဟာဝိဟာရ** ဟုလည်း သိကြ, ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Padiyathalawa မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် Mahiyangana မြို့မှ ၃၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂၁ မိုင်) အကွာ Peradeniya – Chenkaladi - Badulla အမြန်လမ်း (A5) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၈၈၄ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။

## ကျောင်းတော်
ကျောင်းတော်ကို Kavan Tissa (205–161 BC) လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။  ယခုအခါတွင် ယိုယွင်းပျက်စီးနေပြီဖြစ်သည့် ဘုရားတစ်ဆူသည် မြေကမူတစ်ခုနှင့် အုတ်အကျိုးအပဲ့အစအနနံရံတစ်ခုကဲသို့သာ ဆင်တူလျက်ကျန်ရှိတော့သည်။ ဘုရားစေတီ၏ အနီးအနားတွင် ဗုဒ္ဓ၏ ရုပ်ပွားတော်တစ်ခုရှိပြီး ၎င်းမှာ အမြင့် ၄ ပေ (၁.၂ မီတာ) ရှိသည်။ အနီးအနားရှိ အဆောက်အဦမှာမူ ယခုအခါတွင် ပျက်စီးနေသည့်အနေအထားဖြစ်ကာ ရဟန်းအိုများထားရှိရာကျောင်းဆောင် Dharmachakra   ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကျောင်းတော်၏ ကျန်ရှိနေသည့် အပျက်အစီးအကြွင်းအကျန်များတွင် ကျောက်သားတံခါးတစ်ခုနှင့် ကျောက်တိုင်များ တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ကျောင်းတော်၏ ပရဝုဏ်နယ်မြေအဖြစ် သိရှိနိုင်သည်။ ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိနေသည့် ဗောဓိပင်ကို ဒေသခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် ကြည်ညိုကြပြီး ဤအပင်သည် အနုရာဒပူရမြို့ရှိ ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ၏ ပင်ပျိုပင်တစ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ဗီယိုလာ

**ဗီယိုလာ** (၊ ၊ ၊ ၊ ) သည် ကြိုးတပ်တူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တယောထက် အနည်းငယ်ကြီး၍ နိမ့်သောအသံရှိသည်။ ဗီယိုလာများသည် တယောမိသားစု၏ အလယ်အလတ်နေရာတွင် တည်ရှိပြီးကြိုးမျာကို C3၊ G3၊ D4 နှင့် A4 နုတ်များနှင့် အသံချိန်ထားသည်။

## ပြုလုပ်ပုံ
ဗီယိုလာ၏ပြုလုပ်ပုံမှာ တယော၏ပြုလုပ်ပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ ဗီယိုလာ၏ကိုယ်ထည်သည် တယောထက် ၁ လက်မ မှ ၄ လက်မ အထိ ကြီးနိုင်သည်။ ကလေးငယ်များအတွက်မူ တယောအသေးများကို ဗီယိုလာကြိုးများဖြင့်တပ်ဆင်ထားသည်။

ဗီလိုလာ၏ကိုယ်ထည်သည် အကျယ်အတိအကျမရှိသဖြင့် ပြုလုပ်သူအပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ကိုယ်ထည်ကျယ်လွန်းပါက ချယ်လို (Cello) ကဲ့သို့ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ဟာမန် ရစ်တား (Hermann Ritter) ပြုလုပ်ထာခဲ့သော ဗီယိုလာကိုယ်ထည်သည် ၁၉ လက်မခန့်ရှိသည်။

## တီးခတ်ပုံ
ဗီယိုလာတီးခတ်သူကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် "viloist" ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗီယိုလာတီးခတ်ခြင်းသည် တယောတီးခတ်ခြင်းနှင့် ဆင်တူသည်။ သို့သော် နည်းဟန်အရ အနည်းငယ်ကွာခြားမှု ရှိနိုင်သည်။

ဗီယိုလာသည်ကြီးသောကြောင့် လက်ချောင်းများကို အနည်းငယ်ပို၍ဆန့်ရသည်။ ထို့အပြင် ကြိုးများသည်လည်း တယောကြိုးထက် အနည်းငယ်ပို၍ထူသောကြောင့် ဖိအားကိုပို၍ပေးရသည်။ ထိုသို့ကြိုးထူသောကြောင့် အသံထွက်ရန် အချိန်အနည်းငယ်ကြာမြင့်ပါသည်။ တယောနှင့်ဗီယိုလာကိုပြိုင်တူတီးကြရာတွင် ဗီယိုလာဆရာသည် တယောဆရာထက် အနည်းငယ်စော၍ တီးခတ်ပေးရသည်။

## ကိုးကားချက်များ
ကဏ္ဍ: ဂီတ
ကဏ္ဍ:ကြိုးတပ် တူရိယာများ
မလိဂတန်းနရာဇမဟာဝိဟာရ

**မလိဂတန်းနရာဇမဟာဝိဟာရ **သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Gampaha ခရိုင်၊ Malwatuhiripitiya ရွာတွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဂူကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် Gampaha - Wathurugama လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည့် ပိလိကတ်သုဝရာဇမဟာဝိဟာရ (Pilikuththuwa Raja Maha Vihara) မှ ၁.၆ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၉  မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ 

လက်ရှိအချိန်တွင် ကျောင်းတော်ကို ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက Gampaha ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိသည်။

## သမိုင်း
## အဆောက်အဦ
## ပြင်ပလင့်များ
* Maligathenna Rajamaha Viharaya 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
တရုတ်ပြည်မကြီး

**တရုတ်ပြည်မကြီး** () ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့ ပထဝီဝင်အရ သတ်မှတ်ထားသော ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင်းရှိ ကျွန်းခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သော ဟိုင်နန်ပြည်နယ်ပါဝင်သော်လည်း အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသများဖြစ်သော ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ မပါဝင်ပေ။

ပြည်မကြီးဟု ဘာသာပြန်နိုင်သော တရုတ်ဝေါဟာရ နှစ်ခုရှိသည်။
* *Dàlù* () 'တိုက်ကြီး' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ ပါဝင်သည်။
* *Nèidì* () - 'ကုန်းတွင်း' သို့မဟုတ် 'အတွင်းကုန်းမြေ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ မပါဝင်ပေ။

တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအတွင်းတွင် အဆိုပါဝေါဟာရနှစ်မျိုး အသုံးပြုခြင်းသည် တင်းကြပ်ထားပြီး အချင်းချင်းဖလှယ်မရချေ။ တရုတ်တစ်နိုင်ငံတည်း မူဝါဒကို ပိုမိုအသားပေးပြီး ရေလက်ကြားဆက်ဆံရေးတွင် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအား တန်းတူမဖြစ်စေရန်အတွက် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ထိုင်ဝမ်နှင့် ဆက်ဆံသော တရားဝင်ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်တွင် ပြည်မကြီးဝေါဟာရကို အသုံးပြုသည် (ထိုင်ဝမ်ဖက်ခြမ်းနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဖက်အား "ပြည်မကြီး" ဟု ရည်ညွှန်းသည်)။ သို့သော် ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသည် "ဗဟိုပြည်သူ့အစိုးရ" ဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းသည်။

ထိုင်ဝမ်တွင် "ပြည်မကြီးဧရိယာ" ဆိုသည်မှာ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် အသုံးပြုထားသော "တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်သောဧရိယာ"ဟူသည့် ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။

## အခြားကြည့်ရန် 
* တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်သောဧရိယာ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ဆတ်မဟာပရက်ဆဒါ

**ဆတ်မဟာပရက်ဆဒါ** (အထပ်ခုနစ်ဆင့်ပါဝင်သည့် တာဝါ) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၂ ရာစုက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပိရမစ်ပုံစံ အထပ်အဆင့်ဆင့်ဖြင့် တက်သွားသည့်အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Polonnaruwaရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ တည်ရှိသဖြင့် ၎င်းသည် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနယ်မြေရှိ အဆောက်အဦများ၌ မတူညီသည့်ပုံစံရှိသည့် အဆောက်အဦတစ်ခု ဖြစ်ကာ တည်ဆောက်သူနှင့် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ကို မသိရှိရပေ။ ဤအဆောက်အဦ၏ ပုံစံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ Lamphun မြို့၊ Wat Kukut ကျောင်းရှိ စေတီတော်၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဗိသုကာပုံစံများနှင့် မကြာခဏ ခိုင်းနှိုင်းခံရသည်။

မဟာဝံသကျမ်း၌ ဘုရင် King Parakramabahu I Great (1123-1186) သည် Polonnaruwa  တွင် အထပ်ခုနစ်ခုပါဝင်သည့်တာဝါကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ၎င်းသည် ဤအဆောက်အဦ ဖြစ်သည်ကိုမူ အသေအချာ မပြောနိုင်ပေ။

အုတ်ကို အင်္ဂတေသရွတ်ကိုင်ကာ တည်ဆောင်ထားသည်။ အထပ် ခုနစ်ခုပါဝင်သည်။ သို့သော် ခုနစ်ခုမြောက်အထပ်သည် ကျန်ရှိရုံသာ ရှိတော့သည်။ လေးထောင့်ပုံစံဖြစ်ပြီး ဘေးတိုက်လှေကားပုံစံ တည်ဆောက်ထားသည်။ မျက်နှာလေးဘက်စလုံးတွင် အလှဆင်ထားသည်များမှာ တူညီကြသည်။ မြေပြင်အထပ်တွင် ယုံမှားမှုဖြစ်စေနိုင်သည့် ဝင်ပေါက်တစ်ခု ရှိသည်။ အထပ်အဆင့်များမတွင် မျက်နှာပြင်တိုင်း၏ အလယ်၌ ပန်းပုများ ထွင်းထုထားပြီး ၎င်းတို့ကို အပေါက်များ၊ အခုံးများက ဝန်းရံထားသည်။ 

ဤနေရာသည် မီးလောင်တိုက် Hephaestion နှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ Hephaestion ကို ဘီစီလေးရာစုတွင် Alexander the Great က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
စာပေပါရဂူဘွဲ့

**စာပေပါရဂူဘွဲ့** (; အတိုကောက် : **D.Litt.** ၊ **Litt.D.** ၊ **D.Lit.** သို့ **Lit.D.**; Latin '** သို့ **') သည် တက္ကသိုလ်တစ်ခုမှ လူမှုဗေဒဘာသာရပ်(နယ်ပယ်)များအတွက် ချီးမြှင့်သော အမြင့်ဆုံဘွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နေထိုင်သောနိုင်ငံ အပေါ်မူတည်၍ ယင်းဘွဲ့သည် ပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Philosophy; Ph.D.) (သို့) သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Science; Sc.D. or D.Sc.) ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့်ပါရဂူ(ဒေါက်တာ)ဘွဲ့ (higher doctorate) နှင့်ညီမျှသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ နိုင်ငံအတော်များများက တက္ကသိုလ် နှင့် ပညာရေး/ရပ်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက လူမှုနယ်ပယ် (ဘာသာရပ်/ပညာရပ်) များတွင် ထူးကဲသောလုပ်ဆောင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် ချီးမြှင့်လေ့ရှိကြသည်။ များသောအားဖြင့် မူလဘွဲ့ယူကျမ်းကို ခုခံကာကွယ်ခြင်း (သို့) ပိုမိုတိုးတက်အောင်ပြုခြင်း အပါအဝင် ပုံမှန်ပါရဂူဘွဲ့အတွက် လေ့လာမှုပြီးမြောက်သောကြောင့် ချီးမြှင့်ခြင်းဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အမြင့်ဆုံးအရည်အသွေးဖြင့် သိပ္ပံနည်းကျလက်ရာတစ်ခုခု၊ သုတေသန၊ စာပေရေးသားဖြန့်ချိမှု၊ ခိုင်မာမြဲမြံသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကိုယ်ရေးဂုဏ်ဒြပ် စသည်များကို တင်သွင်း၍ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ချီးမြှင့်သည်လည်းဖြစ်နိုင်သည်။ 

ထိုသို့ ပါရဂူဘွဲ့ရယူရန် လေ့လာသင်ယူသူများကို ချီးမြှင့်သည့်အပြင် ဤဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အနေဖြင့်လည်း လူသားနှင့်ဆိုင်သော နယ်ပယ်ဘာသာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာဘာသာရပ်များနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းအား သိသာထင်ရှားစွာအကျိုးပြုမှု ဆောင်ရွက်ရွက်သူများအား အသိအမှတ်ပြုရန် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချီးမြှင့်ကြသည်။ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အဖြစ်ပေးအပ်ရာတွင် ဘွဲ့ရရန် စံသတ်မှတ်ထားသော လိုအပ်ချက်များ ဖြစ်သည့် ဘွဲ့ရရန်လျှောက်ထားမှု၊ ကျောင်းတက်သူတစ်ဦး၏ လုပ်ဆောင်ရမှု၊ ပါရဂူဘွဲ့ယူကျမ်းစာ (သို့) သုတေသနစာတမ်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဂုဏ်ဒြပ်ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ခံရခြင်းတို့ကို ပေးအပ်မည့်အဖွဲ့က ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် လျှော့ပေါ့စဉ်းစားကြသည်။ ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ လက်ခံရရှိသူများသည် ဘွဲ့ပေးအပ်သောအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယခင်ကတည်းက ဆက်နွယ်ပတ်သက်ရန် မလိုအပ်ပေ။ ထို့နောက် အခြေအနေအများစု၌ ထိုဘွဲ့ရသူများ၏ အမည်အရှေ့၌ "ဒေါက်တာ" ဟူသော ပုဒ်အား သုံးစွဲရန်မသင့်ဟူ၍လည်း ယူဆကြ၏ ။ တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ် (သို့) ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများသည် အထူးအားဖြင့် လူမှုဘာသာရပ်နယ်ပယ် (သို့) စာနာစိတ်(လူသားဆန်ခြင်း) စသည်တို့၌ ရှားပါးသော စံပြပုဂ္ဂိုလ်များအား စာပေပါရဂူ (သို့) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာစာပေပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Humane Letters) များကို ချီးမြှင့်နိုင်သည်။ စာရေးဆရာ မာ့ခ်တွိန်း ကို ၁၉၀၇ တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်က စာပေဆိုင်ရာအကျိုးကျေးဇူးများသဖြင့် စာပေပါရဂူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလားကိုလည်း ၁၉၉၃ ၌ နာတယ်လ်တက္ကသိုလ်၊ ၂၀၀၀ ၌ တန်ဇန်းနီးယား အိုးပန်းတက္ကသိုလ်တို့က တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် ၎င်း၏ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုစနစ်ကို ဆန့်ကျင်ရာ၌ ခေါင်းဆောင်မှုပြုသည့်အတွက် ဤဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ကြလေသည်။ 

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပညာရေး
ကဏ္ဍ:ပညာရပ်ဝေါဟာရ
ကော့တီရာဇမဟာဝိဟာရ

**ကော့တီရာဇမဟာဝိဟာရ** ( )သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ Sri Jayawardenepura Kotte တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကော့တီလမ်းမ၏ Pita Kotte လမ်းဆုံတွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦ Pita Kotte Gal Ambalama အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇတ်အမှတ် ၁၈၁၁ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။

## သမိုင်း
ကော့တီရာဇမဟာဝိဟာရကျောင်း၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ကော့တီဘုရင့်နိုင်ငံလက်ထက်ကာလက ဖြစ်သည်။ ဘုရင် Parakumbha VI (1415-1467) အုပ်စိုးစဉ်က ကျောင်းတော်တည်ဆောက်မှုများသည် တော်ဝင်နန်းတော်မှ ထောက်ပံ့အားပေးမှုကြောင့် အလုံးစုံ  ပြီးစီးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကြီးသည် ကျောင်းတော်ကို သူ၏ တော်ဝင်နန်းတော်နှင့် နီးကပ်အောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့တည်ဆောက်ခြင်းမှာ သူသည် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအား လိုအပ်သည့် အမှုကိစ္စများ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

ဒတ်ချ်လူမျိုးများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလတွင် ကျောင်းတော်သည် လုံးဝအဖျက်ဆီး ခံခဲ့ရသည်။ Ven. Pilane Buddha Rakkitha thero  သည် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည့် ကျောင်းတော်အပျက်ကို တွေ့ရှိပြီးနောက် ၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း မူလကျောင်းတော်၏ တည်ဆောက်မှုအများစုနှင့် အနုပညာလက်ရာများည်အဖျက်ဆီးခံရခြင်း၊ ထို့အပြင် နိုင်ငံခြားသားတို့က ယူဆောင်သွားခြင်းများကြောင့် အပျက်အစီးအကြွင်းအကျန် အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်မှာ လက်ရှိစေတီတော်၊ Katharagama Devalaya ရုပ်တု အစိတ်အပိုင်များနှင့် ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် ကျောက်တိုင်အချို့ ဖြစ်သည်။ကော့တီဘုရင့်နိုင်ငံပြိုလဲပြီးနောက်တွင် ဤလှည့်လည်ပွဲသည်လည်း ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် Ven. Embulgama Wimalatissa Theroက ပွဲတော်ကို တစ်ဖန်ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* 
* Kotte Rajamaha Viharaya – කෝට්ටේ රජමහා විහාරය

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ