နာမ် (သဒ္ဒါ)

သက်ရှိ သက်မဲ့၊ ဒြပ်ရှိ ဒြပ်မဲ့တို့ကို သတ်မှတ်ညွှန်းဆိုသော စကားလုံးများမှာ (*လူ၊ ဦးလေး၊ မြစ်၊ မြစ်ဖျား* စသည့်) အရာဝတ္ထုနှင့် (*အတွေး၊ နောင်တ၊ ပျော်ရွှင်မှု၊ အဆုံးသတ်* စသည့်) အခြင်းအရာများကို ညွှန်းဆိုနေပြီး **နာမ်** () များ ဖြစ်ကြသည်။

## ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ နာမ်အမျိုးကွဲများ 
# ပင်ကိုနာမ် | လူ၊ ယောက်ျား၊ အကောင်၊ မြစ်၊ အရင်း၊ အဖျား၊ ငှက်ပျော၊ အသီး။
# ပေါင်းစပ်နာမ် | လူယောက်ျား၊ လူကောင်၊ မြစ်ဖျား၊ ငှက်ပျောသီး။
# ကြိယာနာမ် | အသွား၊ အပြန်၊ အဆုံးအဖြတ်၊ ကောင်းမှု၊ ပြစ်မှု၊ သွားခြင်း၊ စားဖွယ်၊ စားစရာ။

## အနက်အဓိပ္ပါယ်အရ နာမ်အမျိုးကွဲများ 
### တစ်ဦးဆိုင် နာမ် 
တစ်ဦး၊ တစ်ယောက်၊ တစ်ခုအတွက် သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည်ကို **တစ်ဦးဆိုင်နာမ်** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ** − ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး၊ ဧရာဝတီ၊ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်း၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ၊ မောင်မောင်၊ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ။

(၁) **ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး** တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားတည်ရှိနေကြသော ဘုရားစေတီများအနက် ဘုရားအချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။

:(**ရွှေတိဂုံ**ဟူသော အမည်မှာ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းပေါ်၌ ဥက္ကလာပမင်းတည်ထားခဲ့သော စေတီကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်သည်။ **ရွှေတိဂုံ**ဟူသော အမည်သည် အခြားစေတီပုထိုးများနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် **ရွှေတိဂုံ** သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ **ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး** တို့သည်လည်း ဘုရားစေတီတစ်ဆူချင်း၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

(၂) **ဧရာဝတီ၊ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်း**တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားရှိသော မြစ်များအနက် မြစ်အချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။

:(**ဧရာဝတီ** ဟူသော အမည်မှာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မေခ နှင့် မလိခ တို့ ပေါင်းဆုံရာအရပ်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလာပြီး ဘင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်ကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည် ဖြစ်သည်။ **ဧရာဝတီ** ဟူသောအမည်သည် အခြားမြစ်များနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် **ဧရာဝတီ** သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ **ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်း** တို့သည်လည်း မြစ်တစ်ခုချင်၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

(၃) **ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ** တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြား ရှိနေကြသော မြို့များအနက် မြို့အချို့၏ အမည်များ ဖြစ်သည်။

:(**ရန်ကုန်** ဟူသော အမည်မှာ လှိုင်မြစ်နှင့် ပုဇွန်တောင်ချောင်း၊ ပဲခူးချောင်းတို့ဆုံရာ အရပ်တွင် တည်ရှိသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး အခြားမြို့များနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် **ရန်ကုန်** သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ **မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ** တို့သည်လည်း မြို့တစ်မြို့ချင်းစီ၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

(၄) **မောင်မောင်၊ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ** တို့သည်လည်း လူအမြောက်အမြားအနက် လူအချို့၏ အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။

:(**မောင်မောင်** ဟူသောအမည်မှာ သူ၏ မိဘနှစ်ပါးက သူတို့၏ သားကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည် ဖြစ်သည်။ **မောင်မောင်** ဟူသော အမည်သည် အခြားမိဘများက ပေါက်ဖွားလာသော သားများနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် **မောင်မောင်** သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ **ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ** တို့သည်လည်း တစ်ဦးချင်း၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

### အများဆိုင် နာမ် 
အများနှင့်ဆိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အရာဝတ္ထုတို့၏ အမည်ကို **အများဆိုင်နာမ်** ဟု ခေါ်သည်။ 

**ဥပမာ** − မြို့၊ ရွာ၊ ကျောင်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန်။

(၁) **မြို့** ဟူသောနာမ်သည် မြို့တစ်မြို့တည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှ မြို့အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် **မြို့** သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။

(၂) **ရွာ** ဟူသော နာမ်သည် ရွာတစ်ရွာတည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှရွာအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် **ရွာ** သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။

:(ထိုနည်းတူ **အိမ်၊ ကျောင်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန်** တို့သည်လည်း အများနှင့်ဆိုင်သော အများဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

### စိတ္တဇ နာမ်
ဒြပ်မရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍မရ၊ မြင်လည်းမမြင်နိုင်၊ စိတ်ဖြင့်သာ တွေးတောသိနိုင်သော နာမ်ကို **စိတ္တဇနာမ်** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ** − မေတ္တာ၊ စေတနာ၊ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ၊ ဇွဲ၊ သတ္တိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ အဆိုး၊ အကောင်း၊ အချစ်၊ အမုန်း။

: (**မေတ္တာ** ဟူသော နာမ်သည် အကောင်အထည် ဒြပ်သဏ္ဌာန် အထင်အရှားမရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍လည်း မရနိုင်၊ မျက်စိဖြင့် ကြည့်၍လည်း မမြင်နိုင်၊ သို့ရာတွင် **မေတ္တာ** ၏ သဘောကို စိတ်ဖြင့် တွေးတောသိရှိနိုင်သည်။ ဤသို့ စိတ်ဖြင့် တွေးတောသိနိုင်သောကြောင့် **မေတ္တာ** သည် စိတ္တဇနာမ် ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ **စေတနာ၊ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ၊ ဇွဲ၊ သတ္တိ** အစရှိသော နာမ်တို့သည်လည်း အကောင်အထည် ဒြပ်သဏ္ဌာန် အထင်အရှားမရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍လည်း မရနိုင်၊ မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍လည်း မမြင်နိုင်၊ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့၏ သဘောကို စိတ်ဖြင့် တွေးတောကာ သိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် စိတ္တဇနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။)

### အစုပြ နာမ်
အစုအပေါင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ကို ဖော်ပြသော နာမ်ကို **အစုပြနာမ်** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ** − လူထု၊ စစ်တပ်၊ အိမ်ထောင်စု၊ ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ၊ ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ်။

(၁) **လူထု** ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။ လူအများ ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။

(၂) **စစ်တပ်** ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။ စစ်သားအများအပြား ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။

(၃) **အိမ်ထောင်စု** ဟူသော နာမ်သည် မိခင်တစ်ယောက်တည်းကိုသာ ဆိုလိုသည်မဟုတ်။ မိခင်၊ ဖခင်၊ သားသမီး စသည့် အိမ်သားစု အားလုံးကို ဆိုလိုသည်။

(၄) ထို့ကြောင့် **လူထု၊ စစ်တပ်၊ အိမ်ထောင်စု** တို့သည် အစုပြနာမ် များ ဖြစ်ကြသည်။

(၅) ထိုနည်းအတူ **ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ** ဟူသော နာမ်တို့သည်လည်း အစုအပေါင်းကို ပြသော အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။

(၆) **ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ်** ဟူသော နာမ်များသည်လည်း ကျွဲတစ်ကောင်တည်း၊ နွားတစ်ကောင်တည်းကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပေ။ ကျွဲအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို **ကျွဲအုပ်** ဟုခေါ်၍ နွားအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို **နွားအုပ်** ဟု ခေါ်သည်။ ဤကဲ့သို့ အစုအပေါင်းနှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် **ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ်** တို့သည် အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား