open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မရှော့ပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
အပင်ငယ် မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၂ ပေ ခန့် ထိ မြင့်၏ ။ အကိုင်း ဖြာသည်။ ပင်စည် ခပ်မွဲမွဲ ညိုခြောက်ခြောက် အရောင် ရှိ၏ ။
အရွက်
ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အရွက်မှာ ဘဲဥ ပုံမှ လှံစွပ်ပုံ အထိ ရှိသည်။ ထိပ်ဘက် ရှိ အရွက်များ သည် အရင်းဘက် ရှိ အရွက်များ ထက် ပိုကြီးသည် ။ ရွက်ထိပ် ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။ ရွက်ညှာ တိုသည်။ ရွက်နားညီ ၍ ရွက်ပြား ချောသည်။
အပွင့်
ရွက်ညှာရင်း မှ တစ်ပွင့် ချင်း ထွက်သည်။ ပြား၍ သေးငယ်သော အဝါရောင် ပန်းပွင့် လေးများ ဖြစ်သည်။ အပွင့် နုစဉ်တွင် ပွင့်ဖတ်များ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်နေပြီး အသား ထူသည်။
အသီး
လုံးဝိုင်းသည်။ ဆီးသီး ကင်းခန့် ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	ကချင် ပြည်နယ်တွင် အများ ဆုံးပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁ ။ မူးယစ်စေ တတ်သော အစားအစာ ကို သော် လည်းကောင်း ၊ အစား မှား လျှင် သော် လည်းကောင်း အရွက်ကို စားသုံး လျှင် ချက်ချင်း အဆိပ်ပြေ စေသည်။
၂ ။ မြွေဆိုး ၊ ပျား ၊ ကင်းမြီးကောက် နှင့် အခြား အဆိပ်ရှိ သတ္တဝါများ ကိုက်မိ ၊ တုပ်မိပါက ယင်းဆေးရွက် ကို ချက်ချင်း စားသုံးခြင်း ဖြင့် နှလုံးသို့ အဆိပ် မရောက် နိုင်ရန် ကာကွယ် ပေး သည်။ အရွက် ကို ဝါးပြီး ဝါးဖတ်နှင့် အနာ ပတ် လည် တွင် လည်း အုံပေးရ ၏ ။
၃ ။ အရိုး အဆစ် ကျိုးပဲ့၍ သွေးမထွက် သော ဒဏ်ရာ ရရှိသူ အား ဆေးရွက်ကို မလိမ်းဘဲ စားစေပါက အရိုး အဆစ်ကို ဆက်စေ၍ ကောင်းမွန် စေသည်။ (သွေးမထွက် ဘဲလိမ်းမိ ပါက သွေးပုပ်ငုပ် ၍ အနာရင်း ပြီး အောင့်တတ်သည်။)
၄ ။ သွေးထွက်သည့် ဒဏ်ရာ ဖြစ်ပါက အရွက် ကို စားခြင်း ၊ အနာပတ်လည် ဝါး၍ အုံပေးခြင်း ပြုနိုင်၏။
မှတ်ချက်။ ။ မလိုအပ် ဘဲ အရမ်းစားသုံး ပါက ကိုယ်ခန္ဓာ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်း တတ်သည်။

## ကိုးကား
အဆုတ်ငါး

ငါးသည် ရေသတ္တဝါဖြစ်၍ သာမန်အားဖြင့် လေထဲတွင် ကြာရှည်ထားလျှင် သေတတ်သည်။ ညစ်ပတ် နေသောရေထဲ တွင်လည်း ကြာရှည် အသက်မရှင်တတ်ချေ။ သို့သော် **အဆုတ်ငါး** မျိုးကား ရေထဲတွင်ရော လေထဲတွင်ပါ အသက်ရှူနိုင်ကြ၍ ကြာရှည် နေနိုင်ကြသည်။ အဆုတ်ငါးတွင် အခြားငါးများကဲ့သို့ ပါးဟက်များရှိသည့်ပြင် ငါးစည်ဖောင်းခေါ် လေအိတ်လည်းရှိရာ ပါးဟက်များဖြင့် ရေအောက်တွင် အသက်ရှူ၍လေအိတ်ကိုကား အဆုတ်သဖွယ် ကုန်းပေါ်၌ အသက်ရှူ ရာတွင်အသုံးပြုကြသည်။

အဆုတ်ငါးသည် ငါးရှဉ့်ကဲ့သို့ ငါးမျိုးဖြစ်၍ ၁၂ လက်မမှ ၁၈ လက်မအထိ ရှည်ပြီးလျှင် အကြေးများ ရှိသည်။ များသော အားဖြင့် ၁၅ ပေါင်မှ ပေါင် ၂ဝ အထိ အချိန်စီးသည်။ အဆုတ်ငါးများသည် အာဖရိက တိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယား တိုက်တို့တွင် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ အဆုတ်ငါး အားလုံး သည် ဒစ်ပနျူးစတီး မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သည်။

အာဖရိကတိုက်အဆုတ်ငါးများ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ ပရို တော့တာရပ် အနက်တန်း ဖြစ်၍ တောင်အမေရိကတိုက် အဆုတ်ငါးများ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ လက်အီဒိုဆိုင်ရပ် ပါရောဒေါ့ဆား ဖြစ်သည်။ ဩစတေးယားတိုက် အဆုတ်ငါး များ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ နီအိုအက်ရက်တိုဒပ် ဖော့စတီရီ ဖြစ်၍ ယင်းသည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက် အဆုတ် ငါးမျိုးတို့ထက် ကြီး၍ သုံးလေးပေထိ ရှည်လေသည်။

အဆုတ်ငါးသည် ညစ်ပတ်သော ရေထဲ၌ နေထိုင်သည့်ပြင် ခြောက်သွေ့သော နွေရာသီ တစ်လျှောက်လုံး၌လည်း နေနိုင် သည်။ နွေရာသီကျရောက်လာသည့်အခါ ရေများ ခန်းခြောက်၍ ရွှံ့များ တဖြည်းဖြည်း မာလိုက် လာသည့်အလျောက် ဤငါးများ သည် ရွှံ့ထဲတွင် တွင်းကလေးများ ပြုလုပ်ကာ နောက်မိုးကျ သည့်အချိန်တိုင်အောင် ကွေး၍ အိပ်နေတတ်ကြသည်။ တွင်း ပေါက်များကိုမူ ရွှံ့များဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားပြီးလျှင် လေဝင်ရန် အပေါက်ကလေးများ တစ်ပေါက်နှစ်ပေါက် ဖောက်ထားကြ သည်။ ဤအဆုတ်ငါးများ ခိုအောင်းနေသော ရွှံ့ခဲများကို အလွယ်တကူ တူးယူနိုင်ပြီးလျှင် အခြားတိုင်းပြည်များသို့ သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ပေးနိုင်သည်။ ရွှံ့ခဲကို ရေကန်ထဲသို့ ထည့် လိုက်သည့်အခါ ရွှံ့ခဲသည် ပျော်သွား၍ အထဲမှ အဆုတ်ငါး ထွက်လာပြီးလျှင် ရေကန်ထဲတွင် ကူးလူးသွားလာနေတော့၏။

အဆုတ်ငါးများတွင် အလွန်ရှေးကျသော ရှေ့နှင့်နောက် ဆူးတောင်များရှိရာ သိပ္ပံပညာရှင်များက ယင်းတို့ကို ငါး အစစ်နှင့်ပုတ်သင်၊ ဆလမန္ဒာကောင်တို့ အကြားတွင် ရှိသော သတ္တဝါတစ်မျိုးမှ ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့သော ငါးတစ်မျိုးဖြစ်တန်ရာ သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အဆုတ်ဖြင့် အသက်ရှူသောအစွမ်း ရှိသည့် ငါးအချို့ရှိ ငြားသော်လည်း ယင်းတို့ကို အဆုတ်ငါးဟု မခေါ်ကြချေ။ အထက်ပါ ငါးသုံးမျိုးကိုသာ အဆုတ်ငါးဟု ခေါ် ကြသည်။

အဆုတ်ငါးများ၏ ရှေ့နှင့်နောက် ဆူးတောင်များသည် ကြီး ၍ သန်မာကာ ယင်းတို့ကို ခြေထောက်သဖွယ် အသုံးပြုကြ သည်။ တောင်အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်ရှိ လူ အချို့သည် အဆုတ်ငါးများကို စားကြသည်။

## ကိုးကား
ရွှေနွယ်ပင်

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
- အခြား သစ်မာ ပင်ကြီးမျိုး ကို မှီတွယ် ၍ အစာ ရေစာ စုပ်ယူ ရှင်သန် ရသော အရွက်မဲ့ ကပ်ပါး နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်သည်။ အကြီး အငယ် ၂ မျိုး ရှိ၏။ အသားထူသည် ။ ပင်စည် ရှည်လျား ပြီး ကိုင်းဖြာ သည်။ ရွှေဝါ ရောင် ရှိ၏ ။ မှီတွယ် ပင်အား အုံလိုက် အုပ်ဆိုင်း ထားသည်။
အပွင့်
- ပွင့် တည်း သို့မဟုတ် စုပြုံ ပွင့်သည်။ ပွင့်ညှာ တို၍ ကောက်နေ သည်။ ပွင့်ခံ ရွက်သေးငယ် သည် ။ အသား ထူ သည်။ အပွင့် အဖြူရောင် ရှိ၍ သုံးမြှောင့် ပုံဖြစ်သည်။
အသီး
- လုံးဝိုင်းပြီး ထိပ်ဘက် ချွန်သည် ။ ၂ စေ့ မှ ၄ စေ့ ထိ ရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အထက်ပိုင်း ပြင်ဦးလွင် နှင့် အထက် ချင်းတွင်း နယ်များ တွင် တွေ့ရသည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
-မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ဆေးရွှေနွယ် သည် ချို၏ ၊ ထက်မြက်၏ ၊ သည်းခြေနှင့် စပ်လျဉ်း သော ရောဂါ များကို နိုင်၏။ ခွန်အားကို တိုးစေ၏။ သုက်ကို ပွားစေ၏ ။ အသက်ကို ရှည်စေ နိုင်၏။

အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁။ ဆေးရွှေနွယ် သည် အသက်ရှည် စေတတ်သော အပင်မျိုး တွင် အပါအဝင် ဖြစ်၏ ။ အသည်းရောင် ၊ အသည်းကြီး ၊ အသည်း မာကျော ကြမ်းတမ်း ခြင်း အတွက် ၎င်းဆေးရွှေနွယ် ကိုပြုတ်၍ သောက်ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက် ကို လိမ်းပေးခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
၂။ ဝမ်းကြောတင်း ခြင်း ၊ ဝမ်းရောင် ခြင်း ၊ အစာမကြေ လေချဉ်တက် ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက်နာ ခြင်း များ အတွက် ဆေးရွှေနွယ် ကို ကျတ်ကျတ် ကျို ၍ ဝမ်းဗိုက် တွင် လိမ်းပေးပြီး အဝတ်ဖြင့် ပတ်ထား ပါက အောက်သို့ လေစုန်ကာ ပျောက်ကင်း၏။
၃။ ဆေးရွှေနွယ် မှုန့် ၊ ချင်းခြောက်မှုန့် ဆတူ ရော၍ ထောပတ်နှင့် ဖျော်ပြီး အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း များကို လိမ်းပေးသော် အနာများ အသားနု တက်၍ အမြန်ကျက်သည်။
၄။ ဆေးရွှေနွယ် ကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ ရေနှင့် မပျစ်မကျဲ ဖျော်ပြီး ယားနာ များကို လိမ်းပေးသော် ပျောက်ကင်း၏။
၅။ ဆေးရွှေနွယ် ကို တို့စရာ အဖြစ် ဖြစ်စေ ၊ ၎င်းချည်း သက်သက် ဖြစ်စေ နေ့စဉ် စားသုံးပေး ပါက ဆံမဖြူ သွားမကျိုး ပါးရေ မတွန့်ဘဲ အသက်ရှည် နုပျို ကျန်းမာ စေ၏ ။
၆။ ဆေးရွှေနွယ် ကို သွေးဖောက်ပြန် သော ရောဂါ အတွက် လည်း သုံး၏။
၇။ ဆေးရွှေနွယ် ဖြင့် ခေါင်း လျှော် လျှင် ခေါင်းအေး ၍ ဦးနှောက် ကြည်လင် စေပြီး ဗောက်နှင့် သန်းများကို ပျောက်စေသည်။

## ကိုးကား
တောင်မဲအုပ် (လက်ပံခါး)

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အခေါက် ၊ အရွက် ၊ အစေး။

## မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက် သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် 
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ တောင်မဲ အုပ် (လက်ပံခါး) ပင်သည် ပူ၍ ခါးသော အရသာ ရှိ၏ ။ အကြော လေသွား လေလာ ကောင်း စေသည်။ ၀ဖြိုး စေ၏ ။ နှလုံး ရောဂါ ၊ အခေါက် သည် ခွန်အား နည်းသော ရောဂါ ၊ အဖျား ရောဂါ ၊ အစာအိမ် ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏ ။ အစေးသည် အနာနှင့် အကိုက် အခဲ များကို ပျောက်စေ နိုင်သည်။

## အသုံးပြုပုံ 
### အခေါက် 
၁။ အခေါက် ကို အဖျား ဖြတ်ဆေး ၊ လေငန် ဆေး၊ ဝမ်းကိုက် ပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် သုံး၏ ။ အဖျား ဖြတ်ဆေး အဖြစ် သုံးရာ၌ ကွီနိုင် ကဲ့သို့ ပင် သုံးနိုင် ၏ ။

၂။ အနာ စိမ်း ၊ သွေးစုနာ၊ အနာ ပေါက် များ အတွက် အခေါက် ကို သွေးလိမ်း ပါက နုလျှင် ပိန်၍ ရင့်လျှင် ပြည်ပေါက် စေ၏ ။

၃။ အမြစ် ခေါက်ကို ကျို၍ အိပ်မွေ့ သီးမှုန့် နှင့် သင့်ရုံ ရောသောက် သော် ဝမ်းတွင်း ရှိ တုတ်များ သန်ကောင် များ ကျ၏။

၄။ အခေါက် ကို သုံးခွက် တစ်ခွက် တင် ကျိုသောက် သော် အဆုတ် ရောဂါ ၊ အစာ အိမ် အချဉ်ပေါက် ၊ အနာပေါက် ရောဂါ ၊ လေငန်း ဖြစ်စ ရောဂါ ၊ အကြောဆွဲ ရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ၊ ပန်းနာ ၊ အဖျား ၊ လေထိုး ၊ လေအောင့် ရောဂါများ ပျောက်၏ ။

၅။ မီးဖွား ပြီး ပထမ နေ့၌ အခေါက် မှုန့်ကို ချင်းနှင့် ရောစပ် သောက်သော် မီးနေသည် များ နို့ထွက် များ၍ သွေးသား စင်ကြယ် စေသည်။

### အရွက် 
၁။ တောင်မရိုး ရွက်နု များကို နွမ်းလာအောင် မီးကင် ၍ ကြိတ်ပြီး အနာဟောင်း ၊ အနာဆွေး များနှင့် အနာ မကျက် နိုင်ဘဲ သွေးပြည် ယို၍ အနံ့ ဆိုးထွက် နေသော အနာ များကို လိမ်းပေးက မကြာမီ ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။

### အစေး 
၁။ အစေးကို အနာ များတွင် သုတ်လိမ်း ပေးပါက အနာ အသားနု တက်၍ လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကင်း၏။

၂။ အစေးကို နှမ်းဆီနှင့် ရော၍ နားကြပ် ပေးသော် နားကိုက်နာ ပျောက်၏ ။ 

## ကိုးကား
အနုဂ္ဂဟနှစ်ပါး

အနုဂ္ဂဟ ၂-ပါး။ 
သာသနာကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ကူညီမှုမျိုး ၂-ပါး။ 

(၁) ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ - ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့်ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့မှု၊ 
(၂) ဓမ္မာနုဂ္ဂဟ- မိမိကိုယ်တိုင်တရားစာပေ သင်ကြား ပို့ချ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု။  

## ကိုးကား
အနာရောဂါရကြောင်းရှစ်ပါး

အနာရောဂါရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ၈-ပါး။ သဠာယတနသံယုတ်။ ပါ။ ၄၂၈။ (ယေဘုယျနည်း၊) 

*(၁) ဝါတ သမုဋ္ဌာန - လေကြောင့်၊ 
*(၂) ပိတ္တ သမုဋ္ဌာန - သည်းခြေကြောင့်၊ 
*(၃) သေမှ သမုဋ္ဌာန - သလိပ်ကြောင့်၊ 
*(၄) သန္နိပါတိက - အထက်ပါအကြောင်းတို့ စုပေါင်းမိသောကြောင့်၊ 
*(၅) ဥတု ဝိပရိဏာမ - ဥတုဖောက်ပြန်သောကြောင့်၊ 
*(၆) ဝိသမ ပရိဟာရ - အစာအာဟာရမညီညွတ်မှုကြောင့်၊ 
*(၇) ဩပက္ကမိက - သူတစ်ပါး တို့ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်မှုကြောင့် 
*(၈) ကမ္မဝိပါက - ကံကြောင့်။  

## ကိုးကား
ဖွားဖက်တော်ခုနစ်ပါး

ဖွားဖက်တော် ၇-ပါး။ သုတ်မဟာဝါ။ အဋ္ဌကထာ၊ စာမျက်နှာ (၁၈)။ 

ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်နှင့် အတူဖွားမြင်ပေါ်ပေါက်လာကြသော အရာဝတ္ထု ၇-ပါး။ 
**အာ, ဗော, ကာ, ယ, ဆန်, ရွှေ, ကဏ်**တို့ပင်တည်း။ 
*(၁) အာ- အာနန္ဒာထေရ်၊ ဘုရားညီတော်၊ 
*(၂) ဗော-ဗောဓိပင်၊ 
*(၃) ကာ-ကာလုဒါယထေရ် (သို့မဟုတ်) အမတ်၊ 
*(၄) ယ- ယသောဓရာဒေဝီ၊ 
*(၅) ဆန်- ဆန္နထေရ်၊သို့မဟုတ် အမတ်၊ 
*(၆) ရွှေ- ရွှေအိုးကြီးလေးလုံး၊ 
*(၇) ကဏ်- ကဏ္ဍကမြင်းဖြူတော်။ 
မှတ်ချက်။ ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာ၌ အရှင်အာနန္ဒာထေရ်မြတ်ကို ဖွားဘက်တော် တစ်ပါးအဖြစ်ဖြင့် 
ပြဆို၏၊ ထိုမှတပါး အရှင်အာနန္ဒါအစား **အာရောဟဏ ဟတ္ထီ** ဟူ၍ မင်္ဂလာစီးတော်ဆင်ကို 
ဖွင့်ပြသောကျမ်းများလည်း ရှိသေး၏။  

## ကိုးကား
ပဉ္စာနန္တရိယကံ

**အနန္တရိယကံ** သည် ငါးပါး ရှိသည်။ **ပဉ္စာနန္တရိယကံ** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကြီးလေးသောကံတရားဖြစ်ပြီး ကျူးလွန်မိသောသူအား ကြီးလေးသော အပြစ်အန္တရာယ်များ ကျရောက်စေသည်။ အနန္တရိယဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ  'အ'  (မရှိ)၊ 'နန္တရ' (ကြားကာလ) ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ကျူးလွန်သူသည် ကြားကာလမရှိဘဲ နောက်ဘဝ၌ ချက်ချင်း ထိုကံ၏ ဆိုးကျိုးကို ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကျူးလွန်သူသည် အဝီစိငရဲပြည်သို့ သေချာပေါက်ရောက်မည် ဖြစ်သည်။  ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ ထိုကဲ့သို့ ကြီးလေးသည့် အန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သူအား ထိုဘဝ၌  သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂမ်၊ ရဟန္တာ စသည့်အရိယာများ ဖြစ်ခွင့်မရှိအောင်ပင် ပိတ်ပင်တားဆီးသည်။ အန္တရိယကံ ငါးမျိုးတို့မှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည် - 

*(၁) မာတုဃာတက - အမိရင်းကိုသတ်သူ၊ 
*(၂) ပိတုဃာတက - အဖရင်းကိုသတ်သူ၊ 
*(၃) အရဟန္တဃာတက - ရဟန္တာကိုသတ်သူ၊ 
*(၄) လောဟိတုပ္ပါဒက - ဘုရားအားသွေးစိမ်းတည်အောင်ပြုသူ၊ 
*(၅) သံဃဘေဒက - သံဃာတော်တို့အား ဂိုဏ်းအသင်းခွဲသူ၊ 

ဤအနန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သူငါးဦးတို့သည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုမည်မျှပင်ပြုပြု သေသည်၏အခြားမဲ့က အဝီစိငရဲ စသည်သို့ မုချသွားရောက် ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။

## ကျမ်းဂန်လာ အနန္တရိယကံကျူးလွန်သူများ
### အရှင်ဒေဝဒတ်
ဘုရင်ကြီး သုပ္ပဗုဒ္ဓ၏ သားဖြစ်သူ၊ ယသောဓရာ၏ မောင်တော်စပ်သူ၊ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုနှင့် ယောက်ဖတော်စပ်သူဖြစ်သည်။ အရှင်ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ပေါ်မှ ကျောက်တုံးလှိမ့်ချကာ မြတ်စွာဘုရားအား သတ်ဖို့ကြိုးစားရာတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်၌ သွေးစိမ်းတည်အောင်ပြုလုပ်ခြင်း၊  သံဃာသင်းခွဲခြင်း စသည့်ကံများကြောင့် အစီစိငရဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။

### အဇာတသတ်
အဇာတသတ်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို သတ်ခဲ့သည့် အနန္တရိယကံကို ကျူးလွန်သည့်အတွက် အဝီစိငရဲသို့ ကျရောက်ရန်ရှိခဲ့သော်လည်း မိမိ၏ အမှားကို သိမြင်ကာ တောင်းပန်ကန်တော့ခဲ့သောကြောင့် လောဟကုမ္ဘီငရဲသို့သာ ကျရောက်ခဲ့သည်။

ပဉ္စာနန္တရိယကံ အဆုံးအဖြတ်များကို အဋ္ဌာနပါဠိ-ပဌမဝဂ်မှာ ကြည့်ပါ။

## ပဉ္စာနန္တရိယကံ-၅-ပါးနှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်များ
* ပရိကုပ္ပသုတ်၊  ။ 
* ဝေါရောပိတသုတ်၊ ။ 
* စေတနာမပါလျှင် ပဉ္စာနန္တရိယကံမထိုက်ကြောင်း ရှင်းပြသော အသဉ္စိစ္စကထာ၊  ။ 
* ၎င်းတို့ခံရသောငရဲ၊ ။ 
* ၎င်းတို့ကို ရှင်ရဟန်းပြုမပေးရဟု ပညတ်ထားသော သိက္ခာပုဒ်၊ 

## ကိုးကား
အနုဿတိဆယ်ပါး

အနုဿတိ ၁၀-ပါး။ 
အဖန်ဖန်အောက်မေ့အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားဆယ်ပါးဟူ၏။ 

*(၁) ဗုဒ္ဓါနုဿတိ- ဘုရား၏ဂုဏ်တော်ကျေးဇူးတော်များကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊
*(၂) ဓမ္မာနုဿတိ- တရား၏ဂုဏ်တော်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊ 
*(၃) သံဃာနုဿတိ- သံဃာဂုဏ်တော်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊ 
*(၄) သီလာနုဿတိ-မိမိစောင့်ထိန်းသောသီလဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊
*(၅) စာဂါနုဿတိ- လှုူဒါန်းခြင်း ဒါနဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊ 
*(၆) ဒေဝတာနုဿတိ- နတ်တို့ကို သက်သေပုံထား၍ နတ်အဖြစ်သို့ရောက်အောင် ပို့ဆောင်နိုင်သောသဒ္ဓါစသောမိမိ၏ကုသိုလ်တရားကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊
*(၇) ဥပသမာနုဿတိ- ကိလေသာမှကင်းငြိမ်းခြင်း ဥပသမာဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊ 
*(၈) မရဏာနုဿတိ- သေခြင်းတရားကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊
*(၉) ကာယဂတာသတိ-ဆံပင်စသော ဒွတ္တိံသကာယ၊ သို့မဟုတ် ပထဝီဓာတ် ကာယနှစ်ဆယ်စသော ဒွေစတ္တာလီသ ကာယကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း၊ 
*(၁၀) အာနာပါနဿတိ- ထွက်သက်ဝင်သက်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မပြတ်အောက်မေ့ခြင်း။  

## ကိုးကား
အန္တရာယ်ကြီးငါးပါး

အန္တရာယ်ကြီးငါးပါးမှာ မျက်မှောက်ဘဝ၌ သဂ္ဂန္တရာယ်၊ မဂ္ဂန္တရာယ် ဟုဆိုအပ်သည့် နတ်ပြည်၊ ဈာန်နှင့် မဂ်ဖိုလ်တို့ကို တားမြစ်တတ်သောတရား ၅-ပါးပင်ဖြစ်သည်။

*(၁) ကမ္မန္တရာယ် - ပဉ္စာနန္တရိယကံနှင့် ဘိက္ခုနီမ၌ကျူးလွန်မှု၊ 
*(၂) ကိလေသန္တရာယ် - ကိလေသာဆယ်ပါးတွင် ပါဝင်သော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ 
*(၃) ဝိပါကန္တရာယ် - အဟိတ်၊ ဒွိဟိတ် ပဋိသန္ဓေ ဝိပါက်စိတ်၊ 
*(၄) အရိယူပဝါဒန္တရာယ် - အရိယာပုဂ္ဂိုလ်မှန်း သိသိ၊ မသိသိ ပြစ်မှားလိုစိတ်ဖြင့် ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်း (တောင်းပန်လျှင်ပြေပျောက်၏၊) 
*(၅) အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ် - ရဟန်းများတွင် လွန်ကျူးလိုသော စေတနာဖြင့် အာပတ် သင့်ရောက်ခြင်း။ 

## ကိုးကား
အနန္တောအနန္တငါးပါး

အနန္တဂုဏ်ရှင် ၅-ပါး။ 
အနန္တော အနန္တ ငါးပါး ငါးပါးလည်းဟူ၏။ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ ပညတ်ထားရှိခဲ့သော အနန္တကျေးဇူးဂုဏ်ရှင်ငါးပါး။ 

*(၁) ဗုဒ္ဓ - ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်၊ 
*(၂)ဓမ္မ - ဘုရားရှင်၏တရားတော်များနှင့်အခြားယဉ်ကျေးမှုတရားစုဟူသမျှ၊ 
*(၃) သံဃ - ရဟန်းတော်များ၊ 
*(၄) မာတာပိတု - မွေးသမိခင် မွေးသဖခင် မိခင်ဖခင်နှင့်အလားတူကျေးဇူးပြုသူ၊ 
*(၅) အာစရိယ - အတတ်ပညာပေးသူ၊ ဆိုဆုံးမသူ ဆရာ။  

## ကိုးကား
အပရိဟာနိယတရား

စည်းစိမ်ချမ်းသာမဆုတ်ယုတ် တိုးတက်ပွားများကြောင်းတရားဟု ခေါ်သည်။ 

ဝဇ္ဇီမင်းတို့အား တိုင်းပြည်တိုးပွားရေးအတွက် ၇-ပါးတစ်နည်းကိုဟောတော်မူ၍ 

ရဟန်းတော်တို့အား ၇-ပါး ငါးနည်း၊ 

၆-ပါး တစ်နည်း ဟောတော်မူလေသည်။ ၎င်းအကျယ်စိတ်ဝင်စားဖွယ်တို့ကို မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ကြည့်ပါကုန်၊ 
## မင်းတို့အတွက် မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း ၇-ပါး။
*(၁) ညီညွတ်စွာ မပြတ်စည်းဝေးတိုင်ပင်ခြင်း။
*(၂) အစည်းအဝေးသို့ တစုတရုံးတည်း အညီအညွတ် တက်ရောက်၍ မင်းတို့ ပြုဘွယ်ကိစ္စကို ညီညွတ်စွာပြုကြပြီးကာ တစုတရုံးတည်း ညီညွတ်စွာ ပြန်ကြခြင်း၊
*(၃) ရှေးမင်းကောင်းတို့ ပညတ်ချက် ဥပဒေသများကို အစဉ်လိုက်နာခြင်း၊ မဖျက်ဆီးခြင်း၊ အသစ်ပညတ်ချက်မထုတ်ခြင်း။
*(၄) အသက်ကြီးသော မင်းတို့ကို ရိုသေလေးမြတ်စွာ ပူဇော်ခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ ဆုံးမချက်ကို နာယူခြင်း။
*(၅) အမျိုးသမီးကြီးငယ်တို့ကို နိုင်ထက်ကလူ အတင်းဆွဲယူ၍ အိမ်ထောင်မပြုခြင်း
*(၆) မြို့တွင်း မြို့ပြင်ရှိ နတ်ကွန်းစေတီတို့ကို ရိုသေလေးမြတ်စွာ ပူဇော်ခြင်း၊ ရှေးထုံးစံနှင့်အညီ (ဝါ) တရားနှင့်အညီ ဗလိနတ်စာပေးခြင်း။ ။
*(၇) တိုင်းပြည်သို့ မရောက်လာကုန်သေးသော ရဟန္တာ အသျှင်မြတ်တို့ကို ကြွလာစေခြင်း၊ ကြွလာပြီးသော ရဟန္တာအသျှင်တို့ကို ချမ်းသာစွာ နေထိုင်စေခြင်း၊ တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ပေးခြင်း။

## အပရိဟာနိယတရား ၇ ပါး
*(၁) ဘုရား၌ရိုသေခြင်း
*(၂) တရား၌ရိုသေခြင်း
*(၃) သံဃာ၌ရိုသေခြင်း
*(၄) ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာ၌ရိုသေခြင်း၊ ကျင့်သုံးခြင်း
*(၅) တည်ကြည်ခြင်းသမာဓိ၌ရိုသေခြင်း
*(၆) ကောင်းသောမိတ်ဆွေရှိခြင်း၊ 
*(၇) ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ ဆိုဆုံးမသောစကားကို နာယူလွယ်နိုင်ခြင်း။ 

## ဘိက္ခုအပရိဟာနိယတရား ၇ ပါး(၁)
* ၁။ ရဟန်း တို့သည် အမှုကြီးငယ်၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် လုံ့လစိုက်၍ မနေခြင်း၊
* ၂။ ရဟန်းတို့သည် စကားပြောခြင်းအမှု၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် လုံ့လစိုက်၍ မနေခြင်း၊
* ၃။ ရဟန်းတို့သည် အိပ်စက်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် လုံ့လစိုက်၍ မနေခြင်း၊
* ၄။ ရဟန်းတို့သည် အပေါင်း အဖော်တို့နှင့် စုရုံးနေထိုင်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် လုံ့လစိုက်၍ မနေခြင်း၊
* ၅။ ရဟန်း တို့သည် အလိုဆိုးကင်းကုန်လျက် အလိုဆိုး၏ ဆွဲဆောင်ရာသို့ မလိုက်ခြင်း၊
* ၆။ ရဟန်း တို့သည် ယုတ်ညံ့သော အဆွေခင်ပွန်း အပေါင်းအဖော် မရှိမူ၍ ယုတ်ညံ့သူတို့၌ စိတ် မညွတ်ခြင်း၊
* ၇။ ရဟန်းတို့သည် အနည်းငယ်သော တရားထူး ရရုံမျှဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ မရောက်မီ လမ်းခုလတ်၌ ရပ်စဲ၍ မနေခြင်း၊ ဤရဟန်းတို့၏ မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း (အပရိဟာနိယ) တရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ကျင့်ကြံနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အား ကြီးပွားရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် မရှိဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ၏။ 

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
အရူပလေးဘုံ

အရူပ ၄-ဘုံ။ 
ရုပ်ကားမရှိ၊ နာမ်သာရှိသော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာ ၄-မျိုး။ 

*(၁) အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံ - ကမ္ဘာနှစ်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ 
*(၂) ဝိညာဏဉ္စာယတန ဘုံ - ကမ္ဘာလေးသောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ 
*(၃) အာကိဉ္စညာယတန ဘုံ - ကမ္ဘာခြောက်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ 
*(၄) နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ - ကမ္ဘာရှစ်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ။ 
မှတ်ချက်။      ။ဤ ၄-ခုမြောက်ဘုံကိုပင် ဘဝဂ်ဟုခေါ်သည်။  

## ကိုးကား
အသက်မရှူသူခုနစ်ယောက်

အသက်မရှူသူ ၇-ယောက်။ 
ထွက်သက်ဝင်သက် ခေါ် အသာသ ပသာသ ကာယသင်္ခါရ မရှိသူ ၇-ယောက်။ 

*(၁) အမိဝမ်းတွင်း၌နေသူ၊ 
*(၂) ရေနစ် ရေငုပ်နေသူ၊ 
*(၃) ဗြဟ္မာဟူသမျှ၊ 
*(၄) နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသူ၊ 
*(၅) ပဉ္စမဈာန် ပုဂ္ဂိုလ်၊ 
*(၆) တွေဝေမေ့မျောနေသူ၊ 
*(၇) သေသောသူ။  

## ကိုးကား
အသာဓာရဏဉာဏ်

အ သာဓရဏဉာဏ်တော် ၆-ပါး။ 
ပစ္စကေဗုဒ္ဓါ ရဟန္တာ ဟူသမျှတို့နှင့်မဆိုင်။ ဘုရားပိုင်သက်သက်ဖြစ်သော ဉာဏ်တော်များ၊ 

*(၁) သတ္တဝါတို့၏အလိုအာသာဟူသမျှကို သိသောဉာဏ်၊ 
*(၂) သတ္တဝါတို့၏ဣန္ဒြေ ရင့်မရင့်ကို ထောက်ချင့်သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်။ 
*(၃) တရားအကုန်ကို စုံအောင်သိသောဉာဏ်။ 
*(၄) ညေယျငါးအင်ကို သိမြင်တော်မူရာ၌ အပိတ်အပင်အတားအဆီးမရှိသောဉာဏ်။ 
*(၅) တန်ခိုး ပြာဋိဟာ ပြရာ၌ လေ့လာပြီးရှိသောဉာဏ်။ 
*(၆) သတ္တဝါတို့ကို လွန်စွာသနားတော်မူသော ဉာဏ်၊  

## ကိုးကား
အရိယာတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ၃၀

အရိယာသာဝကတို့၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ၃၀။ 
အရိယာတို့၏တပည့်တို့၌ မွန်မြတ်သောဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ၃၀-တို့နှင့်ပြည့်စုံ၏ဟူလို။ 

*(၁) ကောင်းစွာ ပြေပြစ်နူးညံ့သိမ်မွေ့သော မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊ 
*(၂) ဖျက်ဆီးအပ် ဖျောက်အပ် နှိမ်အပ်သော မာနရှိခြင်း၊ 
*(၃) ရတနာသုံးပါး၏ဂုဏ် ကံ ကံ၏အကျိုးကို မတုန်မလှုပ် အမြဲထိုးထွင်း၌ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါတရားရှိခြင်း၊ 
*(၄) ရွှင်မြူးသောစိတ်ကိုပြည့်စုံစွာဆုံးမခြင်းရှိ၌ ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့သောသမာပတ်ကို ရခြင်း၊ 
*(၅) မြတ်သောသီလရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းသောအနံ့ဖြင့် ထုံမွမ်းခြင်း၊ 
*(၆) နတ်လူတို့ ချစ်မြတ်နိုးတတ်ခြင်း၊ 
*(၇) နှစ်သက်အပ်သောသူဟူ၍အာသဝကုန်ပြီးသောသူမြတ်တို့ တောင့်တအပ်ခြင်း၊ 
*(၈) နတ်လူတို့ ရိုသေအပ် ရှိခိုးအပ်ခြင်း၊ 
*(၉) ပညာရှိတို့ချီးမွမ်းအပ်ခြင်း၊ 
*(၁၀) လူ့ပြည်နတ်ပြည်၌ လူနတ် အပေါင်းနှင့် မရောနှောခြင်း၊ 
*(၁၁) အနည်းငယ်သောအပြစ်၌လည်း ဘေးဟုရှုမြင်ခြင်း၊ 
*(၁၂) သမ္ပတ္တိနှင့်ပြည့်စုံသောသူတို့အား မဂ်ဖိုလ်အကျိုးကို ပြီးစေတတ်ခြင်း၊ 
*(၁၃) အလိုရှိတောင့်တသော် များမြတ်သောပစ္စည်းကိုရနိုင်ခြင်း၊ 
*(၁၄) မြဲသောကျောင်းအိပ်ယာနေရာမရှိခြင်း၊ 
*(၁၅) ဈာန်၌ယှဉ်၍ မြတ်သောနေလေ့ရှိခြင်း၊ 
*(၁၆) ထွေးယှက်သောကိလေသာကွန်ယက်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ 
*(၁၇) မြတ်သောမဂ်ဖိုလ်တရားကို လျှို့ဝှက်ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ 
*(၁၈) လာလတ္တံ့သောဂတိကို တားမြစ်ခြင်း၊ 
*(၁၉) အပ္ပနာသို့ရောက်သော တရားရှိခြင်း၊ 
*(၂၀) နှိမ့်ချစွာနခြေင်း၊ 
*(၂၁) အပြစ်မရှိသောအသုံး အဆောင်ရှိခြင်း၊ 
*(၂၂) ဂတိတရားမှလွတ်ခြင်း၊ 
*(၂၃) ယုံမှားသင်္ကာမှ ကူးမြောက်ခြင်း၊ 
*(၂၄) ဝိမုတ္တိဈာန်ကို အလိုရှိခြင်း၊ 
*(၂၅) မြင်အပ်သောတရားရှိခြင်း၊ 
*(၂၆) မတုန်မလှုပ်မြဲသည်ဖြစ်၍ ဘေးကိုတားမြစ်စေသောသူတို့၏ မှီခိုရာသို့ရောက်ခြင်း၊ 
*(၂၇) ကောင်းစွာပြတ်အပ်သော အနုသယရှိခြင်း၊ 
*(၂၈) အာသေဝါကုန်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၊ 
*(၂၉) ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့သောသမာပတ်၌ များစွာနေလေ့ရှိခြင်း၊ 
*(၃၀) ရဟန်းကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် အလုံးစုံပြည့်စုံခြင်း။  

## ကိုးကား
အာဇာနည်ခြောက်မျိုး

အာဇာနည်များ၊ မျိုး ၆-ပါး။ 
မကြောက်မရွံ့ မတွန့်မဆုတ်ဘဲ ကြောင်းကျိုးဟုတ်မှန်ကိုဝေဖန်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ၆-မျိုး၊ 

*(၁) သီဟ - ခြင်္သေ့ အာဇာနည်မျိုး၊ 
*(၂) ဟတ္တာဇာနေယျ - ဆင် အာဇာနည်မျိုး၊ 
*(၃) အဿာဇာနေယျ - မြင်း အာဇာနည်မျိုး၊ 
*(၄) ဥသဘာဇာနေယျ - နွားလားအာဇာနည်မျိုး၊ 
*(၅) ပုရိသာ ဇာနေယျ - ယောက်ျားအာဇာနည်မျိုး၊ 
*(၆) ခီဏာသဝ - ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။ 
မှတ်ချက်။ နံပါတ် ၆၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကိလေသာကင်းစင်သောကြောင့် မရွံ့မကြောက် ရဲရင့်ကြ၏။ ကျန် ၅-ယောက်တို့အား အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ လွန်ကဲ အားကြီးသောကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းကြကုန်၏ဟုမှတ်ရာသည်။  

## ကိုးကား
အသားကြီးဆယ်မျိုး

ဝိနည်း မဟာဝါ၊ ပါဠိတော်၊ စာမျက်နှာ - ၃၁ဝ။ အဋ္ဌကထာ၊ စာမျက်နှာ - ၃၇၆။ 
ရဟန်းတော်များ မစားရသော အသားကြီး၁ဝ-ပါးဟူလို။ 

*(၁) **မနုဿ မံသ** - လူသား၊ 
*(၂) **ဟတ္ထိ မံသ** - ဆင်သား၊ 
*(၃) **အဿမံသ** - မြင်းသား၊ 
*(၄) **သုနခ မံသ** - ခွေးသား၊ 
*(၅) **အဟိ မံသ** - မြွေသား၊ 
*(၆) **သီဟ မံသ** - ခြင်္သေ့သား၊ 
*(၇) **ဗျဂ္ဃ မံသ** - ကျားသား၊ 
*(၈) **ဒီပိ မံသ** - ကျားသစ်သား၊ 
*(၉) **အစ္ဆ မံသ** - ဝံသား၊ 
*(၁ဝ) **တရစ္ဆ မံသ** - ဝံပုလွေသား။  
### ဆောင်ပုဒ်
* လူ, ခွေး, မြင်း, ဆင်၊ သစ်, ကျား, ခြင်၊ ဝံ လျှင်, အောင်း, မြွေမျိုး။
* ရိုး, ရေ, သား, သွေး၊ အမွေးတို့ပါ၊ မသုံးရာ၊ ဆယ်ဖြာ အသားမျိုး။
### အသားကြီး ၁၀-ပါး
၁။ လူသား၊ ၂။ ခွေးသား၊ ၃။ မြင်းသား၊ ၄။ ဆင်သား၊ ၅။ ကျားသစ်သား၊ ၆။ ကျားသား၊ ၇။ ခြင်္သေ့သား၊ ၈။ ဝံသား၊ ၉။ အောင်းသား၊ ၁၀။ မြွေသား၊ ဤသည်တို့ကား မစားအပ်သော အကပ္ပိယ အသားကြီး ၁၀-ပါးတည်း။ ဤ အသားသည် အပဋိဝေက္ခိတအသား မည်၏၊ မစားအပ်သော အသား ၁၁-ပါး ဖြစ်၏၊

### အစွန်းသုံးပါး
သီတင်းသုံးဖော်ငါးယောက်တို့တွင် တစ်ယောက်ယောက် ကို ရည်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရန် သတ်အပ်သည်မှန်က ထိုအသားကို သီတင်းသုံး ဖော်ငါးဦးလုံး မစားအပ်ပြီ။

သီတင်းသုံးဖော် တစ်ယောက်ယောက်ဖို့ သတ်သည်ဟု မြင်၍ သိခြင်း၊ ကြား၍ သိခြင်း၊ ယုံမှားသင်္ကာမကင်း ရှိခြင်း၊ ဤကား အစွန်းသုံးပါးတည်း။ ထိုအစွန်းသုံးပါးတွင် တစ်ပါးပါးရှိခဲ့သော် ထိုအသားကို မစားအပ်။ အစွန်းသုံးပါး ကင်းရှင်းမှ စားအပ်သည်။ ဤအာပတ်ကား သစိတ္တကအာပတ်တည်း။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
အကပ္ပိယ အသားမျိုး

### ကိုးကား
အာလိန်ငါးဆင့်

## အာလိန် ၅-ဆင့်
သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်။ ပါ။ ၂၁၈။၎င်း။ ဋ္ဌ။ ၃၁၀။ ဓမ္မပဒ။ ဋ္ဌ။ ပ-အုပ်။ ၁၇၇
မရိုးစည်လုံးသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ အလယ်ပူ အထက်ရှုးနေသော မြင်းမိုရ်တောင်ကြီး၌ အပြင်ဆင်ဝင် တောင်ခါးပန်းစွန်း ငါးဆင့်ရှိကုန်၏၊ ၎င်းကိုပင် 
အာလိန်ငါးဆင့်ဟု ခေါ်ဆိုသည်မှတ်။ ထိုအာလိန်ငါးဆင့်တို့သည် တစ်ဆင့်တစ်ဆင့်၌ အထု၏လည်းကောင်း၊ အပြင်၏လည်းကောင်း အတိုင်းအရှည်ပမာဏအားဖြင့် ယူဇနာ ငါးထောင်စီ အသီးသီးရှိကုန်၏။ မြင်းမိုရ်တောင်၏ ရေပေါ် ယူဇနာရှစ်သောင်းလေးထောင်တွင် အောက်ထက်ဝက်ဖြစ်သော ယူဇနာ လေးသောင်းနှစ်ထောင်ကို ငါးစုပြုသော် အောက်ဆုံးအစုသည် ပဌမအာလိန်မည်၏။ 

*(၁)ပဌမအာလိန်သည် ရေ အထက်ပေါ်နေသည်ကား ထက်ဝက် ရေအောက်နစ်နေသည်ကား ထက်ဝက်ဖြစ်၏၊ ထိုပဌမအာလိန်၌ နဂါးမင်းတို့နေ၏။ 
*(၂) ထိုအထက် ဒုတိယ အာလိန်ကား လက်ပံပင်တောကြီးအတိဖြစ်၍ ဂဠုန်မင်းတို့ နေကြကုန်၏။ 
*(၃)ထို့အထက် တတိယအာလိန်ကား ဂုမ္ဘဏ်တို့ နေရာဖြစ်၏။ 
*(၄)ထို့အထက် စတုတ္ထအာလိန်ကား ဘီလူးရက္ခိုသ်တို့၏ နေရာဖြစ်၏။ 
*(၅)ထို့အထက် ပဉ္စမအာလိန်ကား မြင်းမိုရ်တောင်၏ခါး ယုဂန္ဓိုရ်တောင်၏ထိပ်နှင့် ညီမျှ၍ “ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ” အမည်ရသော နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့၏ နေရာ စတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်ပင်ဖြစ်လေ၏။ 
မှတ်ချက်။ လောက၌ ယူဇနပေါင်း (၈၄၀၀၀) မြင့်မားသော မေရုရာဇာ မြင်းမိုရ်တောင်ကား အမှန်ရှိ၏။ သို့သော် လူသားများကား အနန္တတန်ခိုးရှင် သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသခင်နှင့် စကြာရတနာမင်းမြတ်တို့- ပွင့်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာသော ကာလမျိုး၌သာ တွေ့မြင်ကြရကြောင်း၊ ရှေးသူဟောင်း ပိဋကပညာကျော် ဆရာတော်ကြီးများ ပြောကြားတော်မူကြသည်ကို မှတ်သားရဖူး၏။ ကျမ်းစာသာဓကများကိုတော့ မသိရဖူးချေ။  

## ကိုးကား
အာဝေဏိကဒုက္ခ ၅-ပါး

အာဝေဏိက ဒုက္ခ ၅-ပါး။ 
မိန်းမများအတွက် သီးခြားခံယူရသော ဒုက္ခငါးပါး။ 

*(၁) အရွယ်ရောက်လျှင် ရာသီဥတုသွေး တစ်လတစ်ကြိမ် သွန်ရခြင်း၊ 
*(၂) လင်၏နောက်သို့ လိုက်ပါသွားရခြင်း၊ 
*(၃) လင်၏အလုပ်အကျွေးအဖြစ် ပြုလုပ်ရခြင်း၊ 
*(၄) ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရခြင်း၊ 
*(၅) သားဖွားရခြင်း။  

## ကိုးကား
အားမျိုး ၈-ပါး

အားမျိုး ၈-ပါး။ 

*(၁) ရုဏ္ဏဗလာ ဒါရကာ - သူငယ်တို့အားကား ငိုခြင်း၊
*(၂) ကောဓဗလာ မာတုဂါမာ - မိန်းမတို့အားကား အမျက်ထွက်၊ စိတ်ဆိုးငိုတတ်ခြင်း၊
*(၃) အာဝုဓဗလာ စောရာ - ခိုးသူ ဓားပြတို့အားကား လက်နက်၊
*(၄) ဣဿရိယဗလာ ရာဇာနော - ဘုရင်မင်းတို့အားကား အစိုးရခြင်း၊
*(၅) ဥဇ္ဈတ္တိဗလာ ဗာလာ - သူမိုက်တို့အားကား မြော်မြင်လွတ်ကင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊
*(၆) နဇ္ဈတ္တိဗလာ ပဏ္ဍိတာ - ပညာရှိတို့အားကား မြော်မြင်ရှုစားသတိထားခြင်း၊
*(၇) သဋိသင်္ခါနဗလာ ဗဟုဿုတာ - အကြားအမြင်များသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အင်အားကား အရာရာ၌ ကောင်းစွာဆင်ခြင်ခြင်း၊
*(၈) ခန္တီဗလာ သမဏ ဗြာဟ္မဏ - ရသေ့ရဟန်းတို့၏အင်အားကား သည်းခံခြင်း။
မှတ်ချက်။ ။ ပါဠိတော်၌ အမြတ်ဆုံးသောသည်းခံခြင်း ခန္တီအားသည် ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်၏၊ ၎င်းကိုရည်၍ပါရမီခန်း၌ **ပရမံ တပေါ်၊ ခန္တီကျော်ဟု၊ သူတော်အကျင့်၊ အားရှစ်ဆင့်** ဟုစပ်ဆိုထား‌လေပြီ။  

## ကိုးကား
အာဝေဏိကဂုဏ်တော် ၁၈-ပါး

အာဝေဏိက ဂုဏ်တော် ၁၈-ပါး။ 
ဘုရားရှင်အတွက် သက်သက်သီးခြား ဂုဏ်တော် ၁၈-ပါး။ 

*(၁) အတိတ်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ 
*(၂) အနာဂတ်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ 
*(၃) ပစ္စုပ္ပန်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ 
*(၄) ကာယကံမှု အလုံးစုံ၌ ဉာဏ်တော်သာလျှင် ရှေ့သွားရှိခြင်း၊ ဉာဏ်တော်သို့သာ အစဉ်လိုက်ခြင်း၊ 
*(၅) ဝစီကံမှုတို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၆) မနောကံအမှုတို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၇) အလိုဆန္ဒတော်၏ယုတ်လျော့အားနည်းမှုမရှိခြင်း၊ 
*(၈) အားထုတ်မှုဝီရိယ၏လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊  
*(၉) သမာဓိတော်၏လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၁၀) ပညာတော်အရာကလည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၁၁) တရားဟောရာကလည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၁၂) ဝိမုတ္တိတရား အဖို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ 
*(၁၃) ပြက်ရယ်ပြုမှု မြူးထူးမှု မရှိခြင်း၊ 
*(၁၄) ချွတ်ချော်တိမ်းပါးမှုမရှိခြင်း၊ 
*(၁၅) ဉာဏ်တော်နှင့် မတွေ့ထိသော အရာဟူ၍မရှိခြင်း၊ 
*(၁၆) အဆောတလျင်ပြုရသည်၏အဖြစ်မျိုး မရှိခြင်း၊ 
*(၁၇) ကြောင့်ကြမဲ့စိတ်မျိုး မရှိခြင်း၊ 
*(၁၈) ပညာဉာဏ် မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ခြင်း ပြုလေ့မရှိ။  

## ပါဠိအနက်

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓါနံ ဇီဝိတဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယောကာတုံ။

ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။

ဗုဒ္ဓါနံ အဘိဟဋာနံ စတုနံ ပစ္စယာနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။

ဗုဒ္ဓါနံ အသီတိယာနုဗျဉ္ဇနာနံ ဗျာမပ္ပဘာယ ဝါ န သက္ကာကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။

ဣမေသံ စတုန္န့ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံတထာ မေ ဟောတု။

အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ။

ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိတ္တံ။

ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဓမ္မဒေသနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝီရိယဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သမာဓိဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ပညာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ ဟာနိ။

ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဒဝါ၊ နတ္ထိ ရဝါ၊ နတ္ထိ အပ္ဇုဋံ၊ နတ္ထိ ဝေဂါယိတတ္ထံ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော၊ နတ္ထိ အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ။

ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။

သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သပရိဝါရံ သဉာတိ ဂဏံ ရက္ခတု မံ စိရံ သဒါ၊ သဗ္ဗကာမဒဒေါ စောတု မယှမေဝ စိရံသဒါ။

## ကိုးကား
အိပ်မက်မက်ခြင်း အကြောင်း ၆-ပါး

အိပ်မက် မက်ခြင်း အပြား ၄-ပါး။ တစ်နည်း ၆-ပါး။ 
အိပ်မက်မက်ခြင်း အကြောင်း ၆-ပါး၊ သို့မဟုတ်အိပ်မက်မက်တတ်သူ ၆-ယောက်။ 

*(၁) လေဓာတ်ပျက်၍ မက်ခြင်း၊ 
*(၂) သည်းခြေပျက်၍မက်ခြင်း၊ 
*(၃) သလိပ်ပျက်၍မက်ခြင်း၊ 
*(၄) နတ်တို့ လှည့်ပတ်၍မက်ခြင်း၊ 
*(၅) လေ့ကျက်သုံးဆောင်ဖူး၍ မက်ခြင်း၊ 
*(၆) ပုဗ္ဗနိမိတ်ဖြစ်လတ္တံ့ကိုမြင်မက်ခြင်း။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အိပ်မက်
အိပ်မက်မက်တတ်သူ ၄-မျိုး

အိပ်မက် မက်တတ်သူ ၄-မျိုး။ 
ဝိပလ္လာသတရား ရှိနေကြသေးသော 
*(၁) ပုထုဇဉ်၊ 
*(၂) သောတာပန်၊ 
*(၃) သကဒါဂါမ်၊ 
*(၄) အနာဂါမ် ၎င်းတို့ လေးယောက်သာ မြင်မက်တတ်ကြသည်။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အိပ်မက်
အာပေါကောဋ္ဌာသ

ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်နည်း၌ **အာပေါဓာတ်လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ** အ‌ကြောင်းကို ‌ဖော်ပြထားပါသည်။ အာပေါဓာတ်လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ (၁၂)မျိုးကို  ဆက္က (၂)ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည်။  ပထဝီကောဋ္ဌာသကိုလည်း ဖတ်ပါ။

### **မေဒ ဆက္က**  
* ၁။ **ပိတ္တံ** = သည်းခြေ = ၅၃  
* ၂။ **သေမှံ** = သလိပ် = ၅၃  
* ၃။ **ပုဗ္ဗော** = ပြည် = ၈  
* ၄။ **လောဟိတံ** = သွေး = ၅၃  
* ၅။ **သေဒေါ** = ချွေး = ၁၆  
* ၆။ **မေဒေါ** = အဆီခဲ = ၅၃  
### **မုတ္တဆက္က**  
* ၇။ **အဿု** = မျက်ရည် = ၁၆  
* ၈။ **ဝသာ** = ဆီကြည် = ၅၃  
* ၉။ **ခေဠော** = တံတွေး = ၁၆  
* ၁၀။ **သိင်္ဃာနိကာ** = နှပ် = ၁၆  
* ၁၁။ **လသိကာ** = အစေး = ၅၃  
* ၁၂။ **မုတ္တံ** = ကျင်ငယ် = ၈  ။  
* **ပြည်**= ဝက်ခြံ၊ အနာစိမ်းစသည့် အနာဒွါရများ၌သာ တည်ရှိပြီး၊ တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၈) မျိုးသာ ရှိသည်။  
* **သွေး**= **သန္နိစိတလောဟိတ** (အသည်း၊ နှလုံး၊ အူပတ်ဝန်းကျင်၌ အိုင်နေသော သွေး) နှင့် **သံသရဏလောဟိတ** (အကြောအတွင်း၌ တစ်ကိုယ်လုံး လည်ပတ်နေသော သွေး) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး၊ တစ်မျိုးစီ၌ ရုပ် (၅၃) မျိုးစီ ရှိသည်။  
* **ချွေး**= စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇဩဇဋ္ဌမကရုပ်နှင့် တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇဩဇဋ္ဌမကရုပ်များဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးရှိသည်။  
* **မျက်ရည်**= စိတ်ကြောင့်လည်းဖြစ်၊ တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်လည်းဖြစ်ပြီး၊ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ်၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးရှိသည်။  
* **ဆီကြည်**= လက်ဆီ၊ ခြေဆီ၊ မျက်နှာဆီစသည်ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ် (၅၃) မျိုးရှိသည်။  
* **တံတွေး - နှပ်**= စိတ်ကြောင့်လည်းဖြစ်၊ ဥတုကြောင့်လည်းဖြစ်ပြီး၊ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ်၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးစီ ရှိသည်။  
* **အစေး**= တံတောင်ဆစ်၊ ဒူးဆစ်စသည့် အရိုးအဆစ်များ၌ စက်ဆီကဲ့သို့ ချွဲပျစ်သော အဆီဖြစ်ပြီး၊ ရုပ် (၅၃) မျိုးရှိသည်။  
* **ကျင်ငယ်**= တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၈) မျိုးသာ ရှိသည်။  

### **ရှုပုံ စနစ်များ**  
ဤကောဋ္ဌာသများကို ရှုရန်၊ မိမိရှုလိုသော ကောဋ္ဌာသ (ဥပမာ- သွေး၊ သည်းခြေ) ကို ဦးစွာ ဉာဏ်ရောင်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍၊ ထိုကောဋ္ဌာသကို မြင်တွေ့ပြီးသောအခါ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါး ကို မြင်အောင် ရှုပါ။ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များ တွေ့သောအခါ၊ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရား (၅၃၊ ၁၆၊ ၈) မျိုးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ သိမ်းဆည်းပါ။ သည်းခြေ၊ သွေးတို့၌ နှစ်မျိုးစီရှိသဖြင့်၊ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရုပ် (၅၃) မျိုးစီကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပြီး သိမ်းဆည်းပါ။ 

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ဥစ္စာမျိုး ၄-ပါး

ဥစ္စာမျိုး ၄-ပါး။ ခုဒ္ဒကပါဌ။ ဋ္ဌ။ ၁၈၃။ သုတ္တနိပါတ်။ ပါ။ ၂၈၂။ ဋ္ဌ။ ပ-အုပ် ၂၅-၌ ဥစ္စာ ၅-မျိုး ပြသေးသည်။ 
လူတိုင်းသတိပြုသင့်သော ဘုရားဟောဥစ္စာ ၄-မျိုး။

*(၁) ဇင်္ဂမဥစ္စာ - သက်ရှိသက်မဲ့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သော ပစ္စည်းဥစ္စာဟူသမျှသည် *ဇင်္ဂမ* မည်၏။
*(၂) အင်္ဂသမဥစ္စာ - အဋ္ဌာရသသိပ္ပ နှုတ်အတတ် လက်အတတ်ဟူသမျှသည် မိမိသွားရာ လိုက်ပါသောကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းနှင့်တူသောကြောင့် *အင်္ဂသမ* မည်၏။
*(၃) နိဓာန ဥစ္စာ - တော တောင် ရေ မြေ ကျောက်ဆောင် လိုဏ်ဂူနှင့်တကွ၎င်းတို့အတွင်းမှာ မြှပ်နှံထားအပ်သော ရတနာရွှေငွေဟူသမျှသည် *နိဓာန*မည်၏၊ ထာဝရဥစ္စာမျိုးပင်။
*(၄) အနုဂါမကဥစ္စာ - ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုဟူသမျှသည်။ မိမိသွားရာ ဘဝသံသရာသို့အစဉ်လိုက်ကာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုသာ ပေးလေ့ရှိသောကြောင့် အကောင်းဆုံးအမြတ်ဆုံး အထွတ်အထိပ်ဆုံးသော ဥစ္စာမည်၏။  

## ကိုးကား
ဥစ္စာမျိုး ၆-ပါး

ဥစ္စာမျိုး ၆-ပါး တစ်နည်း။ 
အဒိန္နာဒါန်ဖြစ်သော ဥစ္စာများ၊ ဝိနည်း ပညတ်တော်လာ။ 

*(၁) အနိဿဋ္ဌဥစ္စာ - မိမိလက်မှ မစွန့်လွတ်သေးသောဥစ္စာ၊ 
*(၂) အပရိစ္စတ္တဥစ္စာ - ငဲ့ကွက်စောင့်ရှောက်မှုမရှိသော်လည်း မူလထားမြဲနေရာ၌တည်၍ မစွန့်လွှတ်သေးသောဥစ္စာ၊ 
*(၃) ရက္ခိတဥစ္စာ - အစောင့်အရှောက်ဖြင့်ထားသောဥစ္စာ၊ 
*(၄) ဂေါပိတဥစ္စာ - သေတ္တာစသည်ဖြင့် လုံခြုံစွာထားသောဥစ္စာ၊ 
*(၅) မမာယိတဥစ္စာ - ငါ့ဟာဟုစွဲလမ်းမြတ်နိုးနေသောဥစ္စာ၊ 
*(၆) ပရပရိဂ္ဂဟိတဥစ္စာ- သူတစ်ပါးတို့ စောင့်ရှောက်သိမ်းဆည်းထားသောဥစ္စာ။  

## ကိုးကား
ဥစ္စာသယန မဟာသယနမျိုး အပြား ၂၀

ဥစ္စာသယန မဟာသယနမျိုး အပြား ၂၀။ 
ဘုရားဟောတော်မူသည်ဖြစ်၍ ရှစ်ပါးသီလသမားများ လိုက်နာရှောင်ကြဉ်ရမည့်မြင့်သောနေရာနှင့်မြတ်သောနေရာ အပြားနှစ်ဆယ်ဟူ၏။ 

*(၁) အာသန္ဒိ - လူတမ်းစေ့သူတို့၏ တစ်တောင့်ထွာထက်လွန်သော အခြေရှိသည့် ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် ခုတင် အထူးများ။ 
*(၂) ပလ္လင်္ကအခြေ၌ ခြင်္သေ့ သားရဲရုပ်တပ်သော ပလ္လင်နေရာ။ 
*(၃) ဂေါနက - လက်လေးသစ်ထက် ကျော်လွန်သော မွေးရှည်ကော်ဇောကြီး။ 
*(၄) စိတ္တက - အရုပ် ပန်းကွက်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ ယက်လုပ်ထားသော သားမွေးအခင်း။ 
*(၅)ပဋိက -  သားမွေးဖြင့်ပြုလုပ်အပ်သော ခင်းနှီးဖြူ။ 
*(၆) ပဋလိက - ပန်းပြောက်ခြယ်သော သားမွေးအခင်း။ 
*(၇) တုလိက - လဲမျိုး ၃-ပါးဖြင့် သွတ်သွင်းထားသော မွေ့ယာခင်း။ 
*(၈) ဝိကတိက - ခြင်္သေ့ ကျား သစ် စသောအရုပ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သိုးမွေးခင်းနှီး။ 
*(၉) ဥဒ္ဒလောမိ - နှစ်ဘက် အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး။ 
*(၁၀) ဧကန္တလောမိ - တစ်ဘက်သာ အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး။ 
*(၁၁) ကဋ္ဿ - ရတနာ ရွှေငွေတို့ဖြင့် ချုပ်ကပ် လိမ်းကျံထားသော ပိုးချည်ရက်အခင်း။ 
*(၁၂) ကောသေယျ - ရတနာ ရွှေချည် ငွေချည်တို့အကြား၌ ပိုးချည်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသောခင်းနှီး။ 
*(၁၃) ကုတ္တက - ကချေသည်မ ၁၆-ယောက်တို့ ကလောက်သော သားမွေးကော်ဇော်ကြီးမျိုး။ 
*(၁၄) ဟတ္ထတ္ထရဏ -  ကောင်းမြတ်သော ဆင်နှီးကုန်း။ 
*(၁၅) အဿတ္ထရဏ -  ကောင်းမြတ်သော မြင်းနှီးကုန်း။ 
*(၁၆) ရထတ္ထရဏ - ရထား၌ခင်းသော နူးညံ့အိစက်သည့် ခင်းနှီး။ 
*(၁၇) အဇိနပ္ပဝေဏိ ညောင်စောင်းပမာဏ ချုပ်လုပ်ထားသည့် သစ်နက်ရေအခင်းကြီး။ 
*(၁၈)ကဒလိ မိဂပဝရ ပစ္စတ္ထရဏ -  ဝံပိုင့်ရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် မြတ်သောခင်းနှီး။ 
*(၁၉)သဥတ္တရစ္ဆရဒ -  နီသော ဗိတာန် မျက်နှာကြက်အောက်ရှိ သားမွေးခင်းနှီး။ 
*(၂၀) ဥဘတော လောဟိတ ကူတဓါန -  ခြေအုံး ခေါင်းအုံး နှစ်ဘက်တပ်ထားသည့် အခင်းတစ်မျိုး။  

## ကိုးကား
ဣဿရိယ ဘုန်းတော်မျိုး ၈-ပါး

ဣဿရိယ ဘုန်းတော်မျိုး ၈-ပါး။ 
စိတ်ကို အစိုးရတော်မူခြင်း တန်ခိုး အာဏိမာစသော ဘုန်းတော် ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသည်ကို ခေါ်သည်။ 

*(၁) အာဏိမာ - ကိုယ်တော်ကို အနုမြူသဖွယ် သေးငယ်အောင်ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း ဘုန်းတော်။ 
*(၂) လင်္ဂီမာ - ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကူးလွှားပျံသန်းနိုင်အောင် ပြုနိုင်သောဘုန်းတော်။ 
*(၃) မဟိမာ - ကိုယ်တော်ကို အလိုရှိသလောက် ကြီးကျယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သောဘုန်းတော်။ 
*(၄) ပတ္တိ - ရောက်လိုရာအရပ်သို့ ချက်ချင်း ကြွရောက်နိုင်သောဘုန်းတော်။ 
*(၅) ပါကမ္မံ - အဆင်းသဏ္ဌာန် အသွင်အပြင်အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သော ဘုန်းတော်။ 
*(၆) ဤသိတာ - မိမိစိတ်တော်မှစ၍ လောကအားလုံးကိုပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်တော်မူနိုင်သောဘုန်းတော်။ 
*(၇) ဝသိတာ- ဈာန် သမာပတ် အဘိညာဉ်တို့ကို ခဏခြင်း ဝင်စားနိုင်သော ဘုန်းတော်။ 
*(၈) ယတ္ထ ကာမာ ဝသာယိတာ - အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည့်အတိုင်း မလွန်မကျူးအထူး ပြီးစေနိုင်သော ဘုန်းတော်။  

## ကိုးကား
ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါမျိုး ၅-ပါး

ဥဋ္ဌာန သမ္ပဒါမျိုး ၅-ပါး။ 
ပစ္စည်းဥစ္စာ တိုးပွားမှု အားထုတ်ရာက မိမိကိုယ်တိုင် အောက်ပါတရားငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံစွာ အားထုတ်ရှာဖွေရမည်။ 

*(၁) ဥဏသမ္ပတ္တိ - ပြုလုပ်မည့်ကိစ္စ၌ အကျိုးရှိ မရှိကို စိစစ်ဝဖန်ကာ ဉာဏ်ဖြင့်ချိန်ရမည်၊ 
*(၂) ဂတိ သမ္ပတ္တိ - ထိုကိစ္စ၌ အနေအထား အသွားအလာ အခင်းအကျင်းတို့ကို အချက်ပိုင်ရမည်၊ 
*(၃) ဥပဓိ သမ္ပတ္တိ - ထိုပစ္စည်း၌ လှပခိုင်ခံ့ပြီးလွယ် ခေတ်မှီရေးနှင့် ပြည့်စုံစေရမည်၊ 
*(၄) ကာလ သမ္ပတ္တိ - စောလွန်းခြင်း နောက်ကျခြင်း မရှိစရေဘဲ အချိန်သင့်ဖြစ်စေရမည်၊ 
*(၅) ပယောဂသမ္ပတ္တိ - မုချအကျိုးရှိရမည်ဟု တစ်ခုတည်းသောဇွဲလုံ့လနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု ရှိရမည်။  

## ကိုးကား
အာဂမနိယဝတ္ထု

အဂမနိယဝတ္ထုဟူသည် အုပ်ထိန်းခြင်းရှိသဖြင့် ယောက်ျားတို့ မသွားလာအပ်သော မိန်းမ ဖြစ်သည်။ အဂမနိယဝတ္ထု အပါး ၂၀ ရှိသည်။ 
## ပထမ(၈)ပါး 
*(၁) မာတု ရက္ခတ- အမိအုပ်ထိန်းသော မိန်းမ၊ 
*(၂) ပိတု ရက္ခိတ- အဘ အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၃) မာတာပိတု ရက္ခိတ- မိဘ ၂-ပါးအုပ်ထိန်းသော မိန်းမ၊ 
*(၄) ဘာတုရက္ခိတ- မောင်ကြီးမောင်ငယ် အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၅) ဘဂိနိ ရက္ခိတ- အစ်မကြီး အစ်မငယ်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၆) ဉာတိ ရက္ခိတ- ဆွေမျိုးအုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၇) ဂေါတ္တရက္ခိတ- အနွယ်တူ အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၈) ဓမ္မရက္ခိတ- သီတင်းသုံးဖော် စောင့်ရှောက်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။ 
မှတ်ချက်။၎င်း ၈-ယောက်သောမိန်းမတို့ကား သူတို့မှာ ကံမထိုက်၊ သွားလာလွန်ကျူးသူ 
ယောက်ျားများမှာသာ ကံထိုက်သည်ဟူ၏။ 

## ဒုတိယ(၁၂)ပါး 
*(၉) သာရက္ခာ- ထိမ်းမြားကြောင်းလမ်းပြီးသူ “လက်ထပ်ပြီးသူ” လင်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၁၀)သပရိဒဏ္ဍာ- မင်းတို့ကောက်ယူရန်သတ်မှတ်လျက် ဒဏ်ထားပြီးလျှင် အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ 
*(၁၁) ဓနက္ကီတာ- ဥစ္စာဖြင့်ဝယ်ယူလျက် မယားအဖြစ်ထားသောမိန်းမ၊ 
*(၁၂) ဆန္ဒဝါသိနီ - သဘောတူအလိုတူ၍ညားနေသောမိန်းမ၊ 
*(၁၃) ဘောဂဝါသိနီ- စည်းစိမ်ပေး၍ ပေါင်းဖော်သောမိန်းမ၊ 
*(၁၄) ပဋဝါသိနီ- ပုဆိုးပေး၍ ““ပုဆိုး တန်းတင်””ပြုနေသောမိန်းမ၊ 
*(၁၅) ဩဒပတ္တကိနီ ရေခွက်က လက်ဆုံချ၍မိဘနှစ်ပါး ထိန်းမြားပေးသောမိန်းမ၊ 
*(၁၆) ဩဘဋ စုမ္ဗဋာ- ခေါင်းခုကိုချ၍လင်မယားအဖြစ်နေသော မိန်းမ၊ 
*(၁၇) ဒါသီစ ဘရိယာစ- ကျွန်လည်းဖြစ် မယားလည်းဖြစ်သောမိန်းမ၊ 
*(၁၈) ကမ္ဗကာရီစ ဘရိယာစ- အမှုလုပ်လည်းဖြစ် မယားလည်းဖြစ်သော မိန်းမ၊ 
*(၁၉)ဓဇာဟဋာ- စစ်မြပြေင်မှ ဆောင်ယူခဲ့သောမိန်းမ၊ 
*(၂၀) မုဟုတ္တိကာ- တစ်ခဏမျှ ပေါင်းဖော်ရန်ငှားရမ်းထားသော ခေတ္တမယားဖြစ်သူမိန်းမ။ 
မှတ်ချက်။ ၁၂-ယောက်သောမိန်းမများကို သွားလာလွန်ကျူးခဲ့မူ လင်ရှိမယားဖြစ်၍ 
မိန်းမရောယောက်ျားပါ နှစ်ဦးစလုံး ကံထိုက်သည်ဟူ၏။  

## ကိုးကား
အသင်္ချေယျကပ်

အသင်္ချေယျကပ်၊ နှစ်ပေါင်း ဤရွှေ့ ဤမျှ ရှိ၏ဟု ရေတွက်မှန်းဆ၍ မဖြစ်နိုင်လောက် အောင် ရှည်လျားသော-ကပ်–အချိန် ကာလ။
## ကပ် ၄-မျိုး
ယင်း-အသင်္ချေယျကပ်သည် ကပ် ၄-မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကပ်၄-မျိုးမှာ 
* (၁) အာယုကပ်၊  
* (၂) အန္တရကပ်၊  
* (၃) အသင်္ချေယျကပ်၊  
* (၄) မဟာကပ် ဖြစ်၏။  
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ
အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော်

အသမ္ဘိန္န ဓာတ်မြတ်လှ၊ ပင့်ကြွ ၆-ဌာနာ။ 
အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော် ၇-ဆူကို ပင့်ယူကိုးကွယ်ရာ ဌာနခြောက်ပါးဟူ၏။ 
မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ၌ မပြိုကွဲ မပျက်စီးပဲ ကျန်ရစ်နေခဲ့သော ဓာတ်တော် ခုနစ်ပါး။ 

*(၁) နဖူးသင်းကျစ်တော်ဓာတ် ဗြဟ္မာပြည်၌ တစ်ဌာန၊ 
*(၂) အထက် လက်ယာ စွယ်တော်နှင့် ၎င်းညပ်ရိုးတော်ဓာတ် ၂-ဆူ တာဝတိံသာ စူဠာမုနိ၌ တစ်ဌာန၊ 
*(၃) အောက်လက်ယာစွယ်တော် နဂါးပြည်၌ တစ်ဌာန၊ 
*(၄) အောက်လက်ဝဲစွယ်တော် ကာလိင်္ဂရာဇ်နိုင်ငံမှ ဆောင်ယူ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ တစ်ဌာန၊ 
*(၅) အထက် လက်ဝဲစွယ်တော် (ဂန္ဓာရတိုင်း) သင်းတွဲပြည်၌ တစ်ဌာန၊ 
*(၆) လက်ဝဲညှပ်ရိုးတော် လင်္ကာဒီပ မဟိယင်္ဂဏ၌ တစ်ဌာနဟု မူလကျမ်းဂန်တို့ကဆို၏၊ 

ထိုမှနောက်၌ကား ကျေးကုလားတို့ရန်မှ ကင်းလွတ်မှုအတွက် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ 
မြန်မာပြည်စစ်ကိုင်းကောင်းမှုတော်ကြီးသို့ အပြောင်းအလွှဲရှိသေး၏ဟု မှတ်ရာသည်။  

## ကိုးကား
ဥပါဒါန်လေးပါး

ဥပါဒါန်မျိုး ၄-ပါး။ (ဖားကို မြွေဖမ်းသကဲ့သို့) မိမိနှစ်သက်ရာအာရုံကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘဲ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စွဲစွဲလမ်းလမ်းယူတတ် (အာရုံပြုတတ်သော) တရား ၄-ပါး။ 

*(၁) ကာမုပါဒါန် = ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ကို စွဲလမ်းတတ်သော လောဘ။ (လောဘမူစိတ် ၈ ပါး၌ ရှိသော လောဘစေတသိက်)လောဘ
*(၂) ဒိဋ္ဌုပါဒါန် = မှားသောမြင်ခြင်းဖြင့် စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ အတ္တဝါဒဒိဋ္ဌိ ၂ မျိုးမှတစ်ပါး ကြွင်းဒိဋ္ဌိအမျိုးမျိုး။ (လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်) 
*(၃) သီလဗ္ဗတုပါဒါန် = ခွေးတို့၏အလေ့အကျင့်၊ နွားတို့၏အလေ့အကျင့်၊ မြင်းတို့၏အလေ့အကျင့်၊ စသည်ဖြင့် သံသရာမှစင်ကြယ်၏၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်၏ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။ (လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်) 
*(၄) အတ္တဝါဒုပါဒါန် = ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတစ်ပါး ယောက်ျား မိန်းမ စသည်ဖြင့် "အတ္တရှိ၏" ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။ (လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်)
*
*

ဘာသာဋီကာကျမ်းပြု မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း
အားတော်ဆယ်ပါး

အားတော် ၁၀-ပါး၊ မြတ်ဘုရား၊ ကိုယ်အား ဉာဏ်အားရှိ။ 
မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါး၊ ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါးဟူလို၊ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါးကား -
## ဉာဏ်တော်အားဆယ်ပါး 
*(၁) ဌာနာ ဌာန ကောသလ္လဉာဏ်- အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်တို့ကို သိတော်မူခြင်း။
*(၂) ကမ္မဝိပါကဉာဏ် - ကံ ကံ၏အကျိုးကိုသိတော်မူခြင်း။
*(၃) သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏ်- အလုံးစုံကုန်သောဘဝတို့သို့ရောက်ခြင်းအကြောင်း၌ သိတော်မူခြင်း။
*(၄) အနေကဓာတု နာနာဓာတု ဉာဏ်- များသော လောကဓာတ် အထူးထူးသော လောကဓာတ် တို့ကို သိတော်မူခြင်း။
*(၅) နာနာ ဓိမုတ္တိ ဉာဏ်- အထူးထူးသောအလိုတို့ကို သိတော်မူခြင်း။
*(၆) ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တိ ဉာဏ် - ဣန္ဒြေ နုရင့်ခြင်း၌သိတော်မူခြင်း။
*(၇) ဈာန ဝိမောက္ခါဒိ ဉာဏ် - ဈာန် ဝိမောက္ခစသည်တို့၌ သိတော်မူခြင်း။
*(၈) ပုဗ္ဗေ နိဝါသ ဉာဏ် - ရှေးကနေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို သိတော်မူခြင်း။
*(၉) ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏ် - အပိတ်အပင်အတားအဆီးမရှိ နတ်မျက်စိကဲ့သို့ ပကတိ သိမြင်တော်မူခြင်း။
*(၁၀) အာသဝက္ခယ ဉာဏ် - အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်ကိုသိတော်မူခြင်း။
ဤကား ဉာဏ်တော်အားဆယ်ပါးတည်း။ (ဉာဏဝိဘင်း ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာမှာ အကျယ်ရှု)

## ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါး
မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ပကတိသော အားတော်မြတ်သည် **ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း** ဆယ်စီးအားနှင့်အညီအမျှ ရှိတော်မူသတတ်၊ ၎င်းကိုပင် အားတော်ဆယ်ပါး ခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် ဒသဗလော- ကိုယ်တော်အားဆယ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားဟု ဘာသာပြန်ဆိုကြလေပြီ။ မှန်၏၊ (သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓော ပန ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလံ ဓာရေတိ၊ တေနေဝ ဘဂဝါ ကာဠာဝကဟတ္ထိ ဂဏနာယ ကောဋိသဟဿဗလံ ဓာရေတိ၊ ပုရိသ ဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသ ကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ) မြတ်စွာဘုရားသည် ဆဒ္ဒန်ဆယ်စီးအားကို ဆောင်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ မြန်မာပြည် စသည်၌အသုံးပြုနေသော **ဆင်မည်းခေါ်** အော်မြည်တတ်သော **ကာဠာဝက**ဆင်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင်အား၊ ဗိုလ်ခြေယောက်ျား ကုဋေတစ်သောင်းအား ကိုဆောင်နိုင်သော အားတော်မြတ် ရှိသည်ဟူ၏။ (အဘိဓာန်ဋီကာမှ။)  

အောက်ပါဇယားတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ အားတော် ၁၀ ပါးကို တွက်ချက်ပြထားသည်။ ဆဒ္ဒန်ဆင် ၁၀ ကောင်သည် ပကတိလူ ၁၀၀၀၀၀၀၀၀၀၀၀ ယောက်နှင့် ညီမျှသည်။

## ကိုးကား
သံယောဇဉ်ငါးပါး

သံယောဇဉ် ၅-ပါး။ 
ကာမဘုံဘက်နှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသောနှောင်ကြိုးငါးချောင်းဟူ၏။ 

*(၁) ကာမရာဂ သံယောဇဉ်၊ 
*(၂) ပဋိဃ သံယောဇဉ်၊ 
*(၃) သီလဗ္ဗတပရာမာသ သံယောဇဉ်၊ 
*(၄) ဒိဋ္ဌိသံယောဇဉ်၊ 
*(၅) ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်၊ ယင်း၏အကျယ် (သံယောဇဉ် (၁ဝ)ပါး)၌ ရှုပါ။  

## ကိုးကား
ကမ္ဘာ ၆-မျိုး

ကမ္ဘာအပြားမျိုး ၆-ပါး။ 
ဗုဒ္ဓဝင် အဋ္ဌကထာ ၂၂၇-၌ အကျယ်ရှု။ ဘုရားပွင့်သော ကမ္ဘာငါးပါးနှင့် ဘုရားမပွင့်သောကမ္ဘာတစ်ပါးဟူ၏။ 

*(၁) သာရ ကမ္ဘာဘုရားတစ်ဆူသာ ပွင့်သောကမ္ဘာ၊ 
*(၂) မဏ္ဍ ကမ္ဘာ- ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ 
*(၃) ဝရ ကမ္ဘာဘုရားသုံးဆူပွင့်သော ကမ္ဘာ၊ 
*(၄) သာရ မဏ္ဍ ကမ္ဘာ- ဘုရား လေးဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ 
*(၅) ဘဒ္ဒကမ္ဘာ- ဘုရားငါးဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ 
*(၆) သုည ကမ္ဘာ- ဘုရားမပွင့်သောကမ္ဘာ။

ကမ္ဘာအပြားမျိုး ၆-ပါး တစ်နည်း။ 
၎င်းအကျယ် ဗုဒ္ဓသာသန မဟာဗုဒ္ဓဝင်၊ ပ-တွဲ၊ ပပိုင်း၊(ကု)၌ ကြည့်ရှုကြပါကုန်။ 

*(၁) မဟာကပ်ကမ္ဘာ၊ 
*(၂) အသင်္ချေယျကပ် ကမ္ဘာ၊ 
*(၃) အန္တရကပ်ကမ္ဘာ၊ 
*(၄) အာယုကပ်ကမ္ဘာ၊ 
*(၅) ဟာယနကပ် ကမ္ဘာ၊ 
*(၆) ဝဍ္ဎုနကပ် ကမ္ဘာ။ 

မှတ်ချက်။ 
ကပ်နှင့်ကမ္ဘာ အတူတူဟုသာ မှတ်ရမည်။ ပါဠိလို ကပ္ပ။ မြန်မာလို ကမ္ဘာ။  

## ကိုးကား
ကလျာဏမိတ္တအင်္ဂါ ၇-ပါး

ကလျာဏမိတ္တအင်္ဂါ ၇-ပါး။ 
သပ္ပုရိသ ခေါ် မိတ်ဆွေကောင်းမိတ်ဆွေမြတ်တို့၏ အင်္ဂါ ၇-ပါးဟူ၏။ 

*(၁) သီလ-ကိုယ်ကျင့်သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ 
*(၂) သမာဓိ- ကိုယ်နှုတ်စိတ်ငြိမ်သက်တည်ကြည်ခြင်း၊ 
*(၃) ပညာ- ရုပ် နာမ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ကိုသိခြင်း၊ 
*(၄) ဓမ္မဒါန - သစ္စာလေးပါး ဘာဝနာတရားတို့ကို ဟောကြားနိုင်ခြင်း၊ 
*(၅) ပေယျဝါစာ - လိုက်နာဖွယ်သောစကားတို့ကို ဆိုတတ်ခြင်း၊ 
*(၆) အတ္ထစရိယာ- သူ့ကောင်းကျိုးကိုကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း၊ 
*(၇) သမာနတ္ထတာ- မိမိနှင့်တူမျှသောအကျိုးတရားကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း။  

## ကိုးကား
သံယောဇဉ်

သံယောဇဉ် ၁၀-ပါးကို သုတ္တန်နည်းနှင့် အဘိဓမ္မာနည်းဟူ၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ သတ္တဝါ အပေါင်းတို့အား ထိုထိုဘဝမှ မလွတ်ရအောင် တုပ်နှောင်ဖွဲ့ချည်ထားတတ်သော တရားဆယ်ပါး ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်။

## သုတ္တန်နည်း
သုတ္တန်အရ ခွဲခြားနည်းမှာ
# ကာမရာဂ သံယောဇဉ်- ကာမတဏှာ လောဘ။ 
# ရူပရာဂ သံယောဇဉ်- ရူပတဏှာ။
# အရူပရာဂ သံယောဇဉ်- အရူပတဏှာ။ 
# ပဋိဃ သံယောဇဉ်- ဒေါသစေတသိက်။
# ဒိဋ္ဌိ သံယောဇဉ်- ဒိဋ္ဌိစေတသိက်။ 
# မာန သံယောဇဉ်- မာနစေတသိက်။
# သီလဗ္ဗတ ပရာမာသ သံယောဇဉ်- ဒိဋ္ဌိစေတသိက်။
# ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်- ဝိစိကိစ္ဆာစေတသိက်။
# ဥဒ္ဓစ္စ သံယောဇဉ်- ဥဒ္ဓစ္စ စေတသိက်။
# အဝိဇ္ဇာ သံယောဇဉ်- မောဟစေတသိက်။ 

## အဘိဓမ္မာနည်း
အဘိဓမ္မာအရ ခွဲခြားနည်းမှာ
#ကာမရာဂသံယောဇန
#ဘဝရာဂသံယောဇန
#ပဋိဃရာဂသံယောဇန
#မာနသံယောဇန
#ဒိဋ္ဌိသံယောဇန
#သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇန
#ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇန
#ဣဿာသံယောဇန
#မစ္ဆရိယသံယောဇန
#အဝိဇ္ဇာသံယောဇန တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

သုတ္တန်နည်းနှင့်အဘိဓမ္မာနည်းတွင်ကွဲပြားသွားသည်မှာ သုတ္တန်နည်းသည် ရူပရာဂနဲ့အရူပရာဂသံယောဇနကို အဘိဓမ္မာနည်း၌ ဘဝရာဂသံယောဇနဟူ၍ ပေါင်းယူလိုက်ခြင်းဖြစ်၏ ။

## “သံယောဇဉ်အပြား”
သုတ္တန်နည်းသံယောဇဉ်, အဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ်ဟူ၍ ၂-ပါးရှိ၏။ ထိုတွင် **သုတ္တန်နည်း သံယောဇဉ်**သည်— သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ကာမစ္ဆန္ဒ, ဗျာပါဒ, ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာဟူ၍ ၁၀-ပါးရှိ၏။ ထို၁၀-ပါးတို့တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစ ဗျာပါဒ အဆုံးရှိသော ၅-ပါးတို့ကို အောက်ဖြစ်သော ကာမဘုံဟူသောအဘို့၌ ဆည်းကပ်တတ်သောကြောင့် **ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်**ဟူ၍ ခေါ်သည်။ ရူပရာဂ အစ အဝိဇ္ဇာအဆုံးရှိသော ၅-ပါးတို့ကို အထက်ဖြစ်သော ရူပဘုံ, အရူပဘုံဟူသောအဘို့၌ ဆည်းကပ်တတ်သောကြောင့် **ဥဒ္ဓံဘာဂိယသံယောဇဉ်**ဟူ၍ ခေါ်သည်။  တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘ, ဒေါသ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, ဥဒ္ဓစ္စ, မောဟ-ဟူ၍ (၇) ပါးသာ ရသည်။

အဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ်သည် ကာမရာဂ, ပဋိဃ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဘဝရာဂ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, အဝိဇ္ဇာ-ဟူ၍ ၁၀ ပါးရှိ၏။ တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘ, ဒေါသ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, မောဟ-ဟူ၍ (၈) ပါးသာ ရသည်။ 

## “သံယောဇဉ်တို့ကို မဂ်ဖြင့်ပယ်ပုံ”
ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ ဤ၅-ပါးကို သောတာပတ္တိမဂ် ပယ်သည်။ ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂ, ပဋိဃ ဤ ၂-ပါးကို သကဒါဂါမိမဂ် ပယ်သည်။ သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂ, ပဋိဃ ဤ ၂-ပါးကို အနာဂါမိမဂ် ပယ်သည်။ မာန, ဘဝရာဂ, အဝိဇ္ဇာ ဤသုံးပါးကို အရဟတ္တမဂ် ပယ်သည်။  ဤအဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ် ၁၀-ပါးကို သတ္တဝါတို့ကို ဘဝတို့၌ ယှဉ်စေတတ် နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် “**ဘဝသံယောဇဉ်** " ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။  

## ကိုးကား
ကြီးပွားတိုးတက်ကြောင်းတရား ၇-ပါး

ကြီးပွားတိုးတက်ကြောင်းတရား ၇-ပါး။ 
ကြီးပွားကျော်ကြားစေလိုသူတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့်တရား ၇- ပါး။ သမ္ပဒါပုဒ်အဖွင့်မှ။ 

*(၁) ဥဋ္ဌာနတော - မပျင်းမရိ လုံ့လရှိသူ၊ 
*(၂) သတိမတော - သတိသမ္ပဇဉ်ရှိသူ၊ 
*(၃) သုစိ ကမ္ပဿ - လုပ်ငန်း၌ သန့်ရှင်းသပ်ယပ်ကောင်းမွန်သူ၊ 
*(၄) နိသမ္မ ကာရိနော - စူးစမ်းဆင်ခြင် ပြီးမှ အလုပ်လုပ်သူ၊ 
*(၅) သည တဿ - ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ကို နိုင်နင်းစွာစောင့်ထိန်းနိုင်သူ၊ 
*(၆) ဓမ္မဇီဝိနော - တရားသောနည်းလမ်းဖြင့်အသက် မွေးသူ၊ 
*(၇) အပ္ပမတ္တဿ - ကုသိုလ်တရား၌ မမေ့လျော့သောသူ။  

## ကိုးကား
ဥပါသကာ အင်္ဂါ ၅-ပါး

ဥပါသကာ အင်္ဂါ ၅-ပါး။ 
ဥပါသကာသည် ၎င်းအင်္ဂါ ၅-ပါး နှင့် ပြည့်စုံရမည်။ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်တတ်သော ဒါယကာ ယောက်ျားကို ဥပါသကာ၊ မိန်းမကို 
ဥပါသိကာ ခေါ်သည်။ 

*(၁) ရတနာသုံးပါး ကံ ကံ၏အကျိုးကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း။ 
*(၂) ငါးပါး ရှစ်ပါး ဆယ်ပါးစသော အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။ 
*(၃) ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော အာရုံခေါ် မြင် ကြား နံ့ တွေ့ထိမှုတို့ကို စွဲသိ၍ လောကမင်္ဂလာအယူကိုမစွဲမယူခြင်း။ 
*(၄) မြင် ကြား နံ တွေ့ထိသော မင်္ဂလာမှုကို မယုံကြည်မူ၍ အကြောင်းဖြစ်သောကံတရားကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း။ 
*(၅) ဗုဒ္ဓဘုရား၏အဆုံးအမခေါ် သာသနာတော်အတွင်းကသာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုပြုလုပ်ရှာမှီးခြင်း။ 

## ကိုးကား
စိတ်တစ်ခုယုတ်(၉ဝ)

စိတ်တစ်ခုယုတ် (၉ဝ)။ 
ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ ၃၁၈နှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဒုအုပ်။ ၈၂ တို့၌အကျယ်ရှု။ ကပ္ပါသူ ကပ္ပါသား သတ္တဝါရှိသမျှတို့၏သန္တာန်၌ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာဖြစ်သော စိတ်အစုကို 
တစ်ခုမကျန်အကျဉ်းအားဖြင့် ရေတွက်သော် ၈၉-ပါး၊ ၉ဝ-ပြည့်ဖို့ရာတစ်ခုယုတ်နေ၍ (တစ်ခုယုတ်၉ဝ)ဟု ခေါ်ဆိုရလေသည်။ 

*(၁) ကာမစိတ် ၅၄-ပါး၊ 
*(၂) ရူပစိတ် ၁၅-ပါး၊ 
*(၃) အရူပစိတ် ၁၂-ပါး၊ 
*(၄) လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ပါး။  

## ကိုးကား
စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါး

စွန့်ခြင်းကြီး ၅-ပါး။ 
ဇာတ် အဋ္ဌကထာ။ သတ္တမအုပ်။ ၃၃၃-၌ အကျယ်ရှုပါ။ သမ္မာသမ္ဗောဓိဆုပန် အလောင်းတော်များ လိုက်နာကျင့်ကြံအားထုတ်ရသည့် ပါရမီဖြည့်ခြင်းဆိုင်ရာ 
စည်းမျဉ်းကြီးငါးချက်။ 

*၁။ ဓနပရိစ္စာဂ- စွန့်နိုင်ခဲလှစွာသော မင်းစည်းစိမ် ရတနာ, ဆင်,မြင်း စသည်ကိုစွန့်ခြင်း၊ 
*၂။ အင်္ဂ ပရိစ္စာဂ- ခြေလက်စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကိုစွန့်ခြင်း၊ 
*၃။ ပုတ္တ ပရိစ္စာဂ- သားတော်သမီးတော်တို့ကိုစွန့်ခြင်း၊ 
*၄။ ဘရိယ ပရိစ္စာဂ- မယားကိုစွန့်ခြင်း၊ 
*၅။ ဇီဝိတ ပရိစ္စာဂ- မိမိအသက်ကိုစွန့်ခြင်း။ 

မှတ်ချက်။ ဤအရာနှင့်ပတ်သတ်၍ ထိုထိုအဋ္ဌကထာ ဋီကာစသောကျမ်းဂန်အစောင်စောင်တို့၌ ဝါဒအမျိုးမျိုး မတူကွဲပြားခြားနား စွာယူပုံကို ဓမ္မပဒ၊မဟာဋီကာ၌ ရှုပါ။  

## ကိုးကား
တော်လေးဝ

တော်ဝင်သူ ၄-ယောက်။ 
သာသနာဝင်ကျမ်းစာတို့၌ တော်တည့်မွန်မြတ်သည်ဟုချီးကျူးထောပနာပြုခံရသော မိန်းမမြတ် ၄-ယောက်။ 

*(၁) အမရာဒေဝီ - မဟော်သဓာ၏ဇနီး၊ 
*(၂) စန္ဒကိန္နရီ - စန္ဒကိန္နရာ၏ဇနီး၊ 
*(၃) မဒ္ဒီဒေဝီ - ဝေဿန္တရာမင်း၏ မိဖုရား၊ 
*(၄) သမ္ဗူလဒေဝီ - သောတ္ထိသေနမင်း၏ မိဖုရား။ 
 

## ကိုးကား
ထေရဝါဒ ၅-နိုင်ငံ

ထေရဝါဒ ၅-နိုင်ငံ။ 
ပိဋကတ်သုံးပုံ- အဋ္ဌကထာ၌လာသော တိပိဋက စူဠနာဂထေရ်၊ မဟာသုမထေရ်၊ မဟာပဒုမထေရ် စသော မထေရ်မြတ်တို့၏ ပိဋကတ်တော်လာ အယူဝါဒ၊ထိုထေရ်တို့၏အယူဝါဒကိုသံဂါယနာ(ဆဋ္ဌ)အထိခံယူအတည်ပြုလေးစားရိုသကြေကုန်သောနိုင်ငံတော်များ။ 

*(၁) မြန်မာနိုင်ငံ၊ 
*(၂) သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) နိုင်ငံ၊ 
*(၃) ယိုးဒယား(ထိုင်းနိုင်ငံ)နိုင်ငံ၊
*(၄) ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ 
*(၅) လာအို(လောနိုင်ငံ) နိုင်ငံ။  
၊ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ အရှေ့နှင့်အရှေ့တောင်အာရှရှိ အဓိကဗုဒ္ဓဘာသာသုံးခုကို ပြသသောမြေပုံ။]]

## ကိုးကား
ကပ္ပိခြင်း

စိုက်လျှင် အပင်ပေါက်နိုင်သော မျိုးကို **ဗီဇဂါမ်** ဟု ခေါ်သည်။ ရဟန်းသည် ထိုဗီဇဂါမ်တို့ကို ဖျက်ဆီးပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ်ဘုဉ်းပေးနေသည့် ဆွမ်းတွင် ဗီဇဂါမ်များ ပါတတ်၏။ ထိုအခါ အပ်စပ်အောင် ဝိနည်းကံ ပြုရလေသည်။ ထိုသို့ အပ်စပ်အောင် ဝိနည်းကံ ပြုခြင်းကို **ကပ္ပိခြင်း** ဟု ခေါ်သည်။

## ဗီဇဂါမ် (၅) မျိုး
ဗီဇဂါမ် (၅) မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -

၁။ ပင်စည်

၂။ အမြစ်၊ ဥ

၃။ အဆစ်

၄။ အညွန့်

၅။ အစေ့အဆံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
	

ဓားဖြင့် ခုတ်သကဲ့သို့ပင် အပ်ဖြင့် ထိုးခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်သည်ပင်။ ထိုသို့ကပ္ပိရာ၌ သစ်သီးစသော အရာဝတ္ထုက ရဟန်း၏ လက်ထဲ၌ ရှိနေမှ မဟုတ်၊ တောင်ပုံရာပုံ ပုံထားသော အကပ်မခံရသေးသည့် သစ်သီးပုံ၊ ကြံပုံ စသည် တို့ကိုလည်း ရဟန်းတစ်ပါးက မထိမကိုင်ဘဲ **ကပ္ပိယံ ကရောဟိ**ဟု ဆိုသောအခါ ကပ္ပိယကာရက-က တစပ်တည်း တည်နေသော သစ်သီးတစ်လုံး၊ ကြံတစ်ချောင်းကို **ကပ္ပိယံ ဘန္တေ**ဟု ဆို၍ ခုတ်လိုက် ထိုးလိုက်လျှင် အားလုံးသော အသီးများ အပင်များသည် တစပ်တည်း တည်ရှိနေသဖြင့် အားလုံးပင် ကပ္ပိပြီး ဖြစ်တော့၏။ တစ်ကြိမ် ကပ္ပိပြီးသော သစ်သီးများကို (အကပ်မခံရသေးလျှင်) နောက်ရက်များ၌ ထပ်မံ မကပ္ပိတော့ဘဲ အကပ်ခံ၍သာ ဘုဉ်းပေးနိုင်လေသည်။ 

## ကပ္ပိယံ ကရောဟိ၊ ကပ္ပိယံ ဘန္တေ အဓိပ္ပာယ်
**ကပ္ပိယံ ကရောဟိ** = ကပ္ပိယံ-ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်အောင်၊ ကရောဟိ-ပြုလော့။ 

**ကပ္ပိယံ ဘန္တေ** = ဘန္တေ-အရှင်ဘုရား၊ ကပ္ပိယံ-ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်သည်ကို၊ ကရောမိ-ပြုပါ၏
ဟူ၍ မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပါဠိလို ဆိုတတ်အောင် လေ့ကျင့်ထားရမည်။ 	

**ရဟန်းတော်**--ကပ္ပိယံ ကရောဟိ။ 

**ကပ္ပိယ**--ကပ္ပိယံ ဘန္တေ။ 

အကယ်၍ ပါဠိလို မဆိုတတ်ပါက မြန်မာလို လျှောက်တတ်အောင်လည်း လေ့ကျင့်ထားရမည်။ 

**ရဟန်းတော်**--ကပ္ပိစမ်း (အပ်စပ်အောင်ပြုစမ်း)

**ကပ္ပိယ**--ကပ္ပိပါ၏အရှင်ဘုရား(အပ်စပ်အောင် ပြုပါ၏ အရှင်ဘုရား)ဟု ဆို၍ ဓား၊ လက်သည်း စသည်ဖြင့် ခုတ်လိုက် ဆိတ်လိုက်ကာ ကပ္ပိရလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ဒဏ်ဆယ်ပါး

ဒဏ် ၁ဝ-ပါး။ 
အပါဒါန်။ ဋ္ဌ။ ၂၇၁။ ဓမ္မပဒ။ ဋ္ဌ။ ပ-အုပ်။ ၁၁၅။ ၎င်း။ ဋ္ဌ။ ဒု-အုပ်၊ ၄၄- တို့၌ အကျယ်ရှု။ 
လောက၌ ခင်ပွန်းကြီး ၁ဝ-ပါး ခေါ် ကျေးဇူးရှင်ကြီးဆယ်ပါးကို ပြစ်မှားခြင်းကြောင့်ရရှိသော အပြစ်ကြီး ၁ဝ- ပါး။ 

*(၁) ဖရုသ ဝေဒနာ - ကြမ်းတမ်းစွာဦးခေါင်းနာ စသည်ကပ်ရောက်ခြင်း၊ 
*(၂) ဟာနိ - စည်းစိမ်စသည် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးဆုံးပါးခြင်း၊ 
*(၃) သရီရ ဘေဒန - လက်ခြပြေတ်ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါပျက်စီးခြင်း၊ 
*(၄) ဂရုကာဗာဓ - ဆေးကု၍မရ၊ ကြီးလေးစွာသောအနာ ကပ်ရောက်ခြင်း၊ 
*(၅) စိတ္တက္ခပေ - ရူးသွပ်ခြင်း၊ စိတ်ပျံ့လေလွင့်ခြင်း၊ 
*(၆) ရာဇူပသဂ္ဂ - မင်းဘေး မင်းဒဏ်သင့်ခြင်း၊ 
*(၇) ဒါရုဏဗ္ဘက္ခါန - ရုန့်ကြမ်းစွာ စွပ်စွဲခံရခြင်း၊ 
*(၈) ညာတိပရိက္ခယ - ဆွေမျိုး ပြုန်းတီးပျက်စီးခြင်း၊ 
*(၉) ဘောဂပတင်္ဂု - စည်းစိမ်အခြွေအရံ ပျက်စီး ခြင်း၊ 
*(၁ဝ) အာဂါရဂ္ဂိ ဒုယှန - နေရာ၊ တိုက်၊ အိမ်၊ အဆောက်အဦကို မီးသင့်လောင်ကျွမ်းခြင်း။  

## ကိုးကား
ဓမ္မက္ခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်

**ဓမ္မက္ခန္ဓာ**ပေါင်း (၈၄ဝဝဝ) ရှစ်သောင်းလေးထောင်။ 
ဝိနည်းပါရာဇိက အဋ္ဌကထာ။ ပအုပ်။ ၂၃၌ အကျယ်ရှု။ ပိဋကသုံးပုံ၌ ဘုရားဟော ဓမ္မခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်ရှိသည် ကို ဆိုသည်။ 

*(၁) ဝိနည်းပိဋကတ်တော်၌ ဓမ္မခန္ဓာပေါင်း ၂၁ဝဝဝ(နှစ်သောင်းတထောင်)ရှိသည်၊ 
*(၂) သုတ္တန်ပိဋကတ်တော်၌ ဓမ္မခန္ဓာပေါင်း ၂၁ဝဝဝ(နှစ်သောင်းတထောင်)ရှိသည်၊ 
*(၃) အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်၌ ဓမ္မခန္ဓာပေါင်း ၄၂ဝဝဝ(လေးသောင်းနှစ်ထောင်)ရှိသည်၊ ပေါင်းရှစ်သောင်းလေးထောင်ဖြစ်သည်။  

## ကိုးကား
ဓာတ် ၁၈-ပါး

ဓာတ် ၁၈ပါး။ 
နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်။ပါ။၃၅၈-၃၆ဝ။ဋ္ဌ။၁၂၁-၁၂၂-၌ အကျယ်ရှု။ မိမိတို့ဆိုင်ရာသဘောကို ဆောင်ရွက်တတ်သော တရား ၁၈ပါး၊ 

*စက္ခုဓာတ်၊ 
*သောတဓာတ်၊
*ဃာနဓာတ်၊ 
*ဇိဝှါဓာတ်၊ 
*ကာယဓာတ်၊ 
*မနောဓာတ်၊ 
*ရူပဓာတ်၊ 
*သဒ္ဒဓာတ်၊ 
*ဂန္ဓဓာတ်၊ 
*ရသဓာတ်၊(၁ဝ) 
*ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်၊ 
*မနောဝိညာဏဓာတ်၊ 
*စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၊ 
*သောတဝိညာဏဓာတ်၊
*ဃာနဝိညာဏဓာတ်၊ 
*ဇိဝှာဝိညာဏဓာတ်၊ 
*ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ 
*ဓမ္မဓာတ် (၁၈)။  

## ကိုးကား
နတ်မင်းကြီးလေးပါး

နတ်မင်းကြီး ၄-ပါး။ စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး ၄-ပါးကိုဆိုလိုသည်။ 

*(၁) မြင်းမိုရ်တောင်၏ အရှေ့အရပ်ကိုအစိုးရသော ဓတ္တရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီး၊ (ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ အရှင်)
*(၂) မြင်းမိုရ်တောင်၏ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသော ဝိရူပက္ခ နတ်မင်းကြီး၊ (နဂါးတို့၏ အရှင်)
*(၃) မြင်းမိုရ်တောင်၏ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသော ဝိရူဠက နတ်မင်းကြီး၊ (ကုမ္ဘဏ်တို့၏ အရှင်)
*(၄) မြင်းမိုရ်တောင်၏ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသော ကုဝေရနတ်မင်းကြီး။ (ယက္ခတို့၏ အရှင်)

မှတ်ချက်။     ။ ၎င်းတို့ကိုပင် 'နတ်စစ်သူကြီး ၄-ယောက်' ဟုလည်းခေါ်သေး၏။ ( ဆရာ ဦးအောင်ကျော်မျိုး၏ အရှင်သခင်ကြီးများ )  

## ကိုးကား
ဓူရ ၂-ပါး

ဓူရ ၂-ပါး။ 
ဓမ္မပဒ။ဋ္ဌ။ ပ-အုပ်။၅။၎င်း။ ဒု-အုပ်။၃၂၇။ 
ရဟန်းတော်များ လိုက်နာပြုကျင့်ရသောတာဝန် ၂-ပါး။ 

*(၁) ဂန္ထဓူရ - စာပေသင်ယူ ပို့ချ ရေးမှတ် ဟောပြောနေမှု၊ 
*(၂) ဝိပဿနာဓူရ - ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ အားထုတ်နေမှု။  

## ကိုးကား
နာယကဂုဏ် ၆-ပါး

နာယကဂုဏ် ၆-ပါး။ 
နာယက ပြုလုပ်သူတို့ လိုက်နာရမည့် ဂုဏ် ၆-ပါးဟူ၏။ 

*(၁) ခမာ - သည်းခံခြင်းခေါ် ခန္တီတရားများ ထားရှိရခြင်း၊ 
*(၂) ဇာဂရိယ - အစစအရာရာမှာ သတိထပ်ကြပ်ပါခြင်း နိုးကြားခြင်း၊ 
*(၃) ဥဋ္ဌာန - ငယ်သားတို့ထက် ဆထက်များစွာ လွန်သာသော လုံ့လ ရှိခြင်း၊ 
*(၄) သံဝိဘာဂ - လျောက်ပတ် လျော်ကန် တော်တန်သလို ခွဲစိတ် ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ရခြင်း၊ 
*(၅) ဒယာ - သူတပါးအား ကိုယ်နှင့်မခြား သနားကြင်နာရခြင်း၊ 
*(၆) ဣက္ခနာ - အလုံး စုံသော အခွင့်အရေးကို တွေးတောမြော်မြင် ဆင်ခြင်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံရခြင်း,စုံစမ်းခြင်း။  

## ကိုးကား