open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဂမုန်းကိုယ်ရံကြီး

**ဂမုန်းကိုယ်ရံကြီး**

## Poison Bulb (ကိုယ်ရံကြီး)
*Botany Term 	: 	Crinum asiaticm Linn
*Species/Family 	: 	Amaryllidaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် အရွက်များ မြေမှ ကပ်ထွက်သည်။ ပင်စည်မဲ့သည်။ ဥတက် အလွန်ကြီး၍ အဖြူရောင်ရှိသည်။ အရသာ ခါးစပ်စပ်ရှိသည်။
အရွက် ရွက်ပြား ချောသည်။ ၁၁/၂ ပေ မှ ၄ ပေထိရှည်သည်။ မြေမှစု၍ထွက်သည်။ ရွက်နားညီ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။ လှိုင်းတွန့်အနည်းငယ်ရှိသည်။ အသားထူသည်။ စိမ်းစိုသော အရောင်ပေါ်တွင် အဝါရောင် အစင်းငယ်များ ရောထွေးနေသည်။ အရွက် ထောင်မတ်သည်။
အပွင့် အဖြူရောင် ရှိသည်။ အနံ့မွှေးသည်။ မိုးရာသီတွင် ပွင့်၏။
အသီး အနည်းငယ် လုံးဝိုင်းသည်။ အစေ့တစ်စေ့သာ ပါဝင်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ ဥ ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ ။ ။ အရိုင်းပင်နှင့် အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးပင်အဖြစ် နှစ်မျိုးလုံး တွေ့ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် ။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ အပင်သည် ပူ စပ် ခါးသည်။ အဆိပ်ပြေစေသည်။ လေ ၊ သလိပ် ၊ ဆီး တို့ကို ကောင်းစေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
### အရွက်
၁ ။ အရွက်ကို ပြုတ်၍ ရေချိုးခြင်း ၊ အရည်ပျစ်ပျစ်သွေး၍ လိမ်းခြင်းပြုက အဖောအရောင်ရောဂါပျောက်၏။
၂ ။ ခါးနာခြင်း ၊ ဒူးရောင်ခြင်း ရောဂါများအတွက် အရွက်ကို နွမ်းအောင် မီးခဲနှင့်ကပ်၍ အပူဓာတ်မကုန်မီ နာသော နေရာနှင် ရောင်သော နေရာများတွင် တစ်နာရီခန့် စည်းပေးက ပျောက်၏။
### ဥ
၁ ။ ဥကို သွေးလိမ်းပါက အနာမီး ၊ အနာလျှံ ပျောက်၏။ သို့သော် ယား၏။
၂ ။ အဆိပ်သင့်ပါက လျှာကို ပွတ်ရုံနှင့် ပျောက်ကင်းစေသည့် နန်းတွင်း လျှာပွတ်ဆေးတွင် ကိုယ်ရံကြီးဂမုန်းကို အထူးထည့်သွင်း အသုံးပြုကြ၏။ 

## ကိုးကား
ကင်ပိမ့်ပင်

ကင်ပိမ့်ပင်သည် စားသုံးနိုင်သောအပင်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် နယူးဂီနာနိုင်ငံဇာတိဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဘရာဇိးနိုင်ငံ၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ကိုလမ်ဘီယာနိုင်ငံတို့တွင် သဘာဝအလျောက်ပေါက်ရောက်သည်။
## ပုံသဏ္ဌာန် 
### အပင်
နှစ်ကြာခံနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ အခက် အလက် များ ဖြာထွက်၏ ။ ပင်စည်သွယ်ပြီး အလွန် ရှည်သည်။ လက်ယာဘက်သို့ နွှယ်တက်သည်။ ပင်စည် အရည်ရွှမ်းပြီး ပြောင်ချော၍ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်ရှိသည်။
### အရွက်
၂-၅ လက်မခန့် ရှည်ပြီး ၁-၃ လက်မထိ ကျယ်သည်။ အရွက် ထူသည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်း နှလုံးပုံရှိသည် ။ ရွက်ပြားချောပြီး ရွက်ညှာ ၁/၂ လက်မမှ တစ်လက်မထိ ရှည်သည်။ ရွက်နားညီသည်။
### အပွင့်
အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်ဖြစ်သည်။ ပွင့်ညှာမဲ့ ကြားထွက် တစ်ပင်တိုင်ပန်းခိုင်ဖြစ်သည်။ တန်ဆောင်မုန်းလမှ တပို့တွလအတွင်း ပွင့်သည်။
### အသီး
စားတော်ပဲခန့်ရှိ တစ်စေ့သီး ဖြစ်သည်။ အဖြူ သို့မဟုတ် အနီရောင်ဖြစ်၏ ။ မှည့်သောအခါ ခရမ်းရောင်ရှိသည်။ တပေါင်းလ၊ တန်ခူးလတွင် သီးသည်။
## မြန်မာ့တိုင်းရင်းဆေးတွင် အသုံးပြုပုံ
*အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အမြစ်။
*မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အပူပိုင်းဒေသတွင်ပေါက်ရောက်သည်။
*ပေါက်ရောက်ပုံ : သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်ပင် ဖြစ်သည်။
*အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပိမ့်သည် ချဉ်၏ ၊ ချို၏ ၊ ပူ၏ ၊ သလိပ်ကို ဖြစ်စေ၏ ၊ ၀ဖြိုးစေ၏ ၊ နှုတ်ကို မြိန်စေ၏ ၊ ထိုင်းမှိုင်းစေ၏ ၊ အိပ်ပျော်စေ၏ ။
## အသုံးပြုပုံ-
### အရွက်
# အရွက်မှ ထုတ်၍ ရသော အဆီသည် အပူနာ ၊ ယားနာ ၊ နှင်းခူတို့ကို ပျောက်ကင်းစေသည်။
# အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ သုတ်လိမ်းပေးလျှင် အနာပူလောင်ခြင်း နည်းပါး၍ ကျက်သွား၏
# အရွက်ကို ကြိတ်၍ ရသောအရည်ကို သောက်ပါက ဆီးပူ ညောင်းကျရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
# အရွက်ကို နှာစေး ချောင်းဆိုးနာများနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိန်းမများ ဝမ်းချုပ်ခြင်း အတွက် အသုံးပြုသည်။
### အမြစ်
# အမြစ်ပြုတ်ရည်သည် သည်းခြေနှင့် စပ်လျဉ်းသော အော့အန်ခြင်းကို ပျောက်ကင်း စေသည်။ 

## ဓာတ်ပုံပြခန်း

File:Basella alba sibling.jpg|အပင်ပေါက်
File:Basella rubra.jpg|ပင်စည် အနီရောင်ဖြင့် ကင်ပိမ့်ပင်မျိုးကွဲ
File:ကင်ပိမ့်ပင် မြန်မာနိုင်ငံ.jpg|အရွယ်ရောက်လာသော ကင်ပိမ့်ပင်
File:ꦠꦸꦩꦶꦱ꧀ꦒꦼꦤ꧀ꦢꦺꦴꦭ tumis gendola 2019.jpg|အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ် အစားအစာ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလီ အစားအစာ
နှင်းဆီစကား

ကမ္ဘာပေါ်မှာ နှင်းဆီအမျိုးပေါင်း ၂၅၀ခန့် ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီ နှင်းဆီပန်းတွေမှာ အဓိပ္ပာယ်ကိုယ်စီရှိကြပါတယ်။ အနီရောင်နှင်းဆီပန်းတွေဟာ ချစ်ခြင်း မေတ္တာ ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပါတယ်။ နှင်းဆီပန်း အနီရောင်တစ်ပွင့်တည်းဆိုရင် ဒီတစ်မိုးအောက်မှာ၊ဒီတစ်လောကလုံး မှာ မင်းတစ်ယောက်တည်း လို့အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ပါတယ်။ အမျိုးသားများဟာ မြတ်နိုးရတဲ့ မိန်းကလေးကို နှင်းဆီနီလေး တစ်ပွင့်ပေးပြီး မေတ္တာတောင်းခံလေ့ရှိကြပါတယ်။ အနီရောင်နှင်းဆီပွင့် နှစ်ပွင့် ဆိုရင်တော့ ကိုယ်ရယ်၊မင်းရယ် နှစ်ယောက်တည်း ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ပါတယ်။ နှင်းဆီနီ သုံးပွင့်ကတော့  စကားလေး သုံးခွန်း (I love you) ဖြစ်ပါတယ် ။ မင်းကိုကိုယ်ချစ်တယ် ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်ရတဲ့မိန်းကလေးကို နှင်းဆီနီလေး သုံးပွင့် နဲ့ ချစ်ခွင့်တောင်းလေ့ရှိကြပြန်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အနီရောင်နှင်းဆီပန်းတွေဟာ မြင်မြင်ခြင်းချစ်တဲ့အချစ် ( love at first sight)နဲ့ ကြည်နူးနှစ်သက်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပါတယ်။ အဖြူရောင်နှင်းဆီပန်းတွေကတော့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း၊ အပြစ်ကင်းခြင်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကိုဖော်ဆောင်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံ မှာတော့ သိမ်မွေ့စွာငြင်းဆိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဖြူရောင်နှင်းဆီဖူးလေးတွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ ချစ်သူရည်းစားထားဖို့ ငယ်လွန်း သေးတယ်။ မေမေဆူလိမ့်မယ်ဆိုတဲ့ သဘောသက်ရောက်ပါတယ်။ ငြင်းရမှာအားနာနေတဲ့ မိန်းကလေးတွေအတွက်နှင်းဆီဖူး အဖြူရောင်လေးတွေက ကိုယ်စားငြင်းပေးပါလိမ့်မယ်။ 

အနီရောင်နှင်းဆီ နဲ့ အဖြူရောင်နှင်းဆီ နှစ်မျိုးပေါင်းကတော့ ပေါင်းစည်းခြင်းဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကိုဖော်ဆောင်ပြန်ပါတယ်။ အဝါရောင်နှင်းဆီပန်းတွေကတော့ မိတ်ဆွေဖြစ်ခြင်း(friendship)ကိုကိုယ်စားပြုပါတယ်။ ချစ်ရတဲ့သူငယ်ချင်းလေးကို ပန်းလက်ဆောင်ပေးမယ်ဆိုရင် အဝါရောင်နှင်းဆီတွေကိုသာ ရွေးချယ်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ထို့အပြင် အဝါရောင်နှင်းဆီတွေက ပျော်ရွှင်ခြင်း ၊ လွတ်လပ်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်ပြန်ပါတယ်။ 

စိတ်ကောက်နေတဲ့ချစ်သူလေးကိုချော့ဖို့ဆိုရင်လည်း အဝါရောင်နှင်းဆီပွင့် အပွင့်သုံးဆယ် လိုအပ်မှာဖြစ်ပါတယ်။ နှင်းဆီအဝါ နှင်းဆီလှလှ အပွင့်သုံးဆယ်ကို ဖဲကြိုးလေးနဲ့စည်းပြီး စိတ်ကောက်နေတဲ့ ချစ်သူလေးဆီ ပို့လိုက်မယ်ဆိုရင် စူနေတဲ့နှုတ်ခမ်းလေးက ပြုံးလာမှာ အမှန်ပါပဲ။

အနီရောင်နှင်းဆီ နဲ့ အဝါရောင်နှင်းဆီ နှစ်ခုပေါင်းပြီး ပေါင်းစည်းခြင်း၊ အတူတကွမခွဲမခွာရှိခြင်း ဆိုတဲ့သဘောသက်ရောက်ပါတယ်။  မင်း နဲ့ ကိုယ် ဘယ်တော့မှမခွဲဘူးလို့ ဆိုလိုတာမျိုးပါ။ နှင်းဆီနီတစ်ပွင့်ရယ်၊နှင်းဆီဝါတစ်ပွင့်ရယ်ကို နှစ်ပွင့်ပေါင်းပြီး ဖဲကြိုးလေး နဲ့ စည်းလိုက်ရင် စေ့စပ်ခြင်း (engagement )လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ 

နှင်းဆီပန်း ဘယ်အရောင်မဆို တစ်ပွင့်တည်းကတော့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ဆိုတဲ့ စကားလေးကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။  

နှင်းဆီပန်း ပန်းရောင်တွေကတော့ လေးစားဂုဏ်ယူခြင်း ၊ နှစ်သက်ခြင်း၊ပျော်ရွှင်ခြင်း၊စာနာနားလည်ခြင်း အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ချစ်တဲ့ ဆရာမကို ပန်းလက်ဆောင်ပေးမယ်ဆိုရင်၊သူငယ်ချင်းလေးကိုပေးမယ်ဆိုရင်၊မွေးမိခင်အတွက် ပေးမယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ်နှင်းဆီပန်းရောင်လေးတွေက အဆင်ပြေပါတယ်။
တက်စီဒါမီအတတ်

တိရစ္ဆာန်တို့ကို အ‌ကောင်မပျက်ရ‌အောင် ‌ဆေးစီရင်၍ အ‌ခြောက်အတိုင်းထားခြင်းအတတ်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တက်စီဒါမီဟု တွင်‌လေသည်။ ထိုအတတ်မှာ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းကမှ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည်။ မူလက တိရစ္ဆာန်တို့၏ အ‌ရေခွံနှင့် ဦး‌ခေါင်း ‌ခြေလက်အင်္ဂါစသည်တို့ကို အိမ်တွင် အလှဆွဲချိပ်ထားရန်အလိုငှာ ထိုအတတ်ကို အသုံးချကြရာ ‌နောင်‌သောအခါတွင် စူးစမ်း‌လေ့လာမှု၌၎င်း၊ ပြတိုက်တွင် အလှထားရန်၎င်း ထိုအတတ်သည် များစွာအသုံးဝင်လာသည်။ 

အစပထမတွင် ‌ရေသတ္တဝါ ကုန်းသတ္တဝါတို့၏ အ‌ရေခွံများကို အ‌မွှေးအ‌တောင်၊ အ‌ကြေးခွံများ မပျက်‌စေဘဲ ခွာယူ၍ ကြာရှည်ခံ‌အောင် ‌ဆေးစိမ်ကာ အ‌ရေခွံအတွင်းသို့ ‌ကောက်ရိုးစသည့် အစာများသွင်း၍ အ‌ခြောက်လှန်းသည်။ ထိုအခါ ‌ဆေးစီရင်ပြီးသား အ‌ခြောက်‌ကောင်သည် မူလအသက်ရှိစဉ်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အကြမ်းအားဖြင့် တူ‌လေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအတတ်ကို ‌နောင်‌သောအခါ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်‌အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ကြမ်းတမ်း‌သော အ‌ကောင်အဖြစ်မှ သဘာဝကျ၍ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်နှင့် ခွဲခြားမရနိုင်
‌အောင် တူလှ‌သော ပုံတူများကို ‌ကောင်းစွာ ‌ဆေးစီရင်နိုင်ခဲ့‌လေသည်။ 

ထိုကဲ့သို့‌သော အ‌ခြေအ‌နေမျိုးသို့ တိုးတက်‌အောင် ပြုပြင်ရခြင်းမှာ လွယ်ကူလှသည့်အလုပ် မဟုတ်‌ချေ။ အနာတမီ‌ခေါ် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အ‌သွေးအသား၊ အရိုးအ‌ကြောတို့၏ တည်‌နေပုံ ပညာရပ်ကို ပါဏ‌ဗေဒ၊ ရုပ်လုံး‌ဖော် ‌ကျောက်ဆစ်ပန်းပုပညာ ပန်းချီပညာ၊
သား‌ရေနယ်ပညာ၊ ‌ဆေးဆိုးအတတ်များကို တတ်‌မြောက်ထားသူများသာလျှင် ထိုမျှ‌လောက်ကျန၍ သဘာဝကျ‌သော
အ‌ခြောက်‌ကောင်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်‌ပေသည်။ 

ထိုအတတ်၌ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိရာ ပထမအပိုင်းမှာ အ‌သေ‌ကောင်မှ အ‌ရေခွံကို မပျက်ဆီး၇‌အောင် ဓားငယ် ကတ်‌ကြေးငယ်များဖြင့် ‌သေချာစွာ စိတ်ရှည်လက်ရှည် ခွာယူရခြင်းဖြစ်၏ ထို့‌နောက် ထိုအ‌ရေခွံကို နှစ်‌ပေါင်းမျာစွာ ခံ‌အောင်စင်ကြယ်စွာ ‌ဆေး‌ကြော၍ အ‌ရေထဲသို့ ‌ဆေးဝင်‌အောင် စီရင်‌ပေးခြင်းဖြစ်‌လေသည်။ ဒုတိယပိုင်းမှာ မူလတိရစ္ဆာန်တို့၏ နမူနာကို အ‌သေးစိတ် ကြည့်ရှု‌လေ့လာ
မှတ်သားရ‌လေသည်။

ပဌမဦးစွာ အ‌ခြောက်‌ဆေးစီရင်ရမည့် တိရစ္ဆာန်၏ အချိုးအစားအတိုင်း မိမိတို့အလိုရှိရာ အ‌နေအထားကိုပြုပြင်၍ ‌ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ အရိုးစုကို ပြုလုပ်ရ‌လေသည်။ အရိုးစု‌ပေါ်သို့ ရွှံ့‌စေး‌သော်လည်းကောင်း ပလပ်စတာ‌သော်လည်းကောင်း၊ စက္ကူ‌ပျော့ဖြစ်‌သော်လည်းကောင်း၊ ဖုံး‌ပေးရသည်။ ကြွက်သားရှိ‌သော ‌နေရာများတွင် အဖုအထစ် ‌ပေါ်‌အောင်ပြုလုပ်‌ပေးရသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်‌သော ကိုယ်ထည်ပုံကြမ်း
‌ပေါ်သို့ ပြုပြီးထားပြီး‌သောအ‌ရေ ကိုအုပ်၍ တပ်ဆင်‌ပေးရသည်။ မျက်စိနှင့်လျှာများကို ပကတိအစစ်နှင့် တူ‌အောင် ပြုလုပ်ထည့်သွင်း‌ပေးကြရ၏။ အ‌ရေခွံထဲသို့ အစာသွတ်၍ ရုပ်လုံးများပြုလုပ်သည့်‌ခေတ်က မျက်စိများကို ‌ခေါင်းပိတ် ဖန်သီး ထည့်‌ပေး‌လေ့ရှိရာ သဘာဝမကျဘဲ ရှိ‌လေ‌လေ၏။

ယခုအခါတွင်မူ ‌ခေါင်းပွဖန်သီးများကို ပကတိမျက်စိနှင့် တူ‌အောင် ‌ဆေးခြယ်၍ ထည့်‌ပေးသဖြင့် နဂိုမျက်စိနှင့်
များစွာ တူ‌လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် သက်ရှိတိရစ္ဆာန်တို့၏အ‌ကောင်‌ခြောက်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ‌လေသည်။ 
ယ‌နေ့အဖို့ထိုအတတ်တိုးတက်လာပုံမှာ ‌မြေတွင်းမှ တူး‌ဖော်ရရှိသည့် ‌ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဖြစ်‌လေ‌သော တိရစ္ဆာန်
အ‌သေ‌ကောင်တို့ကို မူလသဏ္ဌာန်အတိုင်း ပြန်ဖြစ်‌အောင်ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုလုပ်ငန်းတွင် အထက်‌ဖော်ပြ
ခဲ့‌သော ပညာရပ်များအပြင် ဘူမိ‌ဗေဒပညာနှင့် အီ‌ဗော်လျူးရှင်း ပညာရပ်များကိုပါ ကျွမ်းကျင်ရ‌လေသည်။

ထိုကဲ့သို့ အ‌ကောက်‌ခြောက်များကို သဘာဝပြတိုက်ကြီးများတွင် ‌တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ပြတိုက်ကြီးများတွင် သတ္တဝါတို့
၏ ရုပ်လုံးများသာမက သူတို့၏ အ‌နေအထိုင်အ‌လေ့အကျင့်များကိုပါ ‌ပေါ်လွင်‌လေ‌အောင် သူတို့ကျက်စား‌လေ့
ရှိ‌သော ‌ဒေသများနှင့်တူ‌သော ရှုခင်းများကိုလည်း စီရင်၍ပြသထား‌လေသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
* http://art-taxidermy.ru/
တော်ကွားတို တက်ဆို

တော်ကွားတိုတက်ဆို (Torquato Tasso)သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ ရီ‌နေဆွန်း‌ခေတ်တွင် အလွန်‌ကျော်ကြား‌သော အဲပစ်ကဗျာဆရာကြီးများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ကဗျာများသည် ဒန္တီ၏ကဗျာ နီးနီး‌ကောင်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။ 

တက်ဆိုသည် ဆိုရန်တိုမြို့သားဖြစ်သည်။ သို့‌သော် ဆယ်နှစ် သားအရွယ်ကပင်လျှင် ‌ရောမမြို့သို့‌ရောက်၍ စာ‌ပေနှင့် သမိုင်းတို့ကို သင်ကြားရသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် ကဗျာဆရာပင်ဖြစ်လင့်ကစား တက်ဆိုကို ရှေ့‌နေဖြစ်‌စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပက်ဒူးအား တက္ကသိုလ်သို့ ဥပ‌ဒေသင်ယူရန် ‌စေလွှတ်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ပင်လျှင် ကဗျာတစ်ပုဒ်ကြောင့် များစွာ ‌ကျော်‌စောလာ‌လေရာ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သား 
ဖြစ်သူအား ယထာဘူတနှင့် ကဗျာကို တက္ကသိုလ်၌ သင်ယူရန် ခွင့်ပြုခဲ့၇‌လေသည်။

ထို‌ခေတ်တွင် တူရကီလူမျိုးတို့သည် ဟန်‌ဂေရီနှင့် အီတလီလူမျိုးတို့ကို နှိပ်စက်ကလူပြု‌နေ‌သော အချိန်အခါဖြစ်‌လေသည်။ ဤသည်ကို အ‌ကြောင်းပြု၍ တက်ဆိုသည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ သာသနာ‌ရေးစစ်ပွဲကြီး ချီတက်ခဲ့ဘူးသည်ကို အဲပစ်ကဗျာဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုခဲ့‌လေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုကဗျာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရိုမန်ကက်သလစ် သာသနာဂိုဏ်းနှင့် ဝိဝါဒကွဲပြားသည်တွင် တက်ဆိုသည်လည်း ထိုမှ ဤမှ လှည့်လည် သွားလာ‌နေထိုင် ယင်းနှင့်ပင် စိတ်တွင်‌ရောဂါကပ်ငြိလာ‌လေသည်။ ၁၅၉၄ ခုနှစ် တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းက သူ့အား သူ၏ကဗျာအတွက် ဂုဏ်ပြုရန် အလို့ငှာ ‌ရောမမြို့သို့ဖိတ်‌ခေါ်‌လေသည်။ တက်ဆိုလည်း ‌ရောမမြို့ သို့လာခဲ့၏။ သို့‌သော် ဂုဏ်ပြုခြင်းမခံရမီ တက်ဆိုကွယ် လွန်‌လေသည်။

## ကိုးကား
တောက်၊ ဆရာ၊ စန္ဒရား

မြန်မာဂီတ ပညာရှင်များထဲတွင် စန္ဒရားကို မြန်မာ့
ဆိုင်းဝိုင်းတီးကွက်ဖြင့် ပထမဆုံးတီထွင် တီးမှုတ်ခဲ့‌သော ဆရာ
‌တောက်သည် မြန်‌အောင်မြို့နယ် ကျွန်း‌တောတိုက်ပိုင်ဆယ်ရွာစု
တွင် အဖ ဦး‌သော့၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ဖော့တို့မှ မြန်မာ ၁၂၆၁ ခုနှစ်
ဝါဆိုလ ပြည့်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့‌သော ဂီတပညာရှင် ဖြစ်သည်။
‌မွေးချင်း‌ခြောက်ဦးအနက် ဒုတိယ‌မြောက်သားဖြစ်သည်။

ဆရာ‌တောက်သည် ‌ခေတ်ပညာ စတုတ္ထတန်း‌အောင်မြင်
ပြီး‌နောက် ဘုန်း‌တော်ကြီး‌ကျောင်း၌ ‌လောကုတ္တရာ စာ‌ပေများကို
သင်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင်ပန်းထိမ်ပညာကို
သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကြံခင်းနယ်မှအရပ်ဇာတ်
ဆရာ ဦး‌ပေသီး၏သား ဦးဖိုးသန့်၊ ဦးဖိုးကြင်တို့ထံတွင် အဆို
အက ပညာကို သင်ယူခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက် ပခုက္ကူမှဆိုင်း
ဆရာကြီး ဦး‌ဖေညွှန့်နှင့် ဇာတ်မင်းသား ဦးဘလှတို့ထံတွင်ဆိုင်း
ပညာကိုသင်ယူ‌လေသည်။ မင်းသားဦးဘလှ ‌ခေါင်း‌ဆောင်‌သော
ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့၌ ဆိုင်းဆရာ ဦး‌ဖေညွှန့်ထံတွင် တပည့်ခံယင်း
ပတ်တီးလက်‌ထောက် အဖြစ်နှင့် တီးခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၅နှစ်
အရွယ်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းကြီးကို ကျွမ်းကျင်စွာတီးနိုင်ပြီး ၁၆ နှစ်
အရွယ်တွင် ပြည်မြို့ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာ‌ပေထံတွင်တပည့်ခံ၍
‌ခြောက်နှစ်ခန့် တီးခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် ပဲခူးနယ်မှ ဆိုင်းဆရာ
ဦးချစ်လှထံတွင် နည်းနာခံခဲ့‌လေသည်။

ထို့‌နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့လာပြီး ယူနီယံ
‌အောင်သိန်းခင် အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ဒိုးတီးအဖြစ်ပါ ဝင်ခဲ့‌လေသည်။
ဆရာ‌တောက်သည် စန္ဒရားပညာကို ဆိုင်းဆရာဦးသိန်း
‌ဖေထံ၌ လည်း‌ကောင်း၊ နာမည်ရဆရာကြီး စန္ဒရားဦးသာဒင်ထံ
၌လည်း‌ကောင်း နည်းနာခံ၍ သင်ယူတတ်‌မြောက်လာ‌သောအခါ
ဆိုင်းဆရာဘဝမှစန္ဒရား ဆရာဘဝသို့ ကူး‌ပြောင်းခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်
ဇာတ်ကားများတွင် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့‌လေသည်။ မြန်မာ
အ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူး‌သောမှိုင်း‌ဝေ‌ဝေ ဇာတ်ကားမှစ၍
တီးဝိုင်း ‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ်နှင့် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်တီးလုံးဆန်းများကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။

မြန်မာအ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်လျက် ရှိစဉ်က
ပင် ‌ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် ဆက်သွယ်မိပြီး ဓာတ်ပြား
များသွင်းခဲ့သည်။ မြန်မာအ‌ဆွေမှ ထွက်ခဲ့ပြီး‌နောက်ရုပ်ရှင် ဇာတ်
ကားများကိုကံထရိုက် စနစ်ဖြင့် တီး‌နေခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက်
ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ သီးခြားဖွင့်
လှစ်ရာတွင် လခစားအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ခဲ့‌လေသည်။

ဆရာ‌တောက် စန္ဒရားတီး၍ အသံသွင်းခဲ့‌သောဓာတ်
ပြားများမှာ နဂရာမြင့် သီဆို‌သော ဆန်းသဉ္ဇာ‌ညောင်၊ မကြည်
‌အောင်သီဆို‌သော နိ‌ဂြောဓသမင်နှင့် စိတ္တရဂီဝါ၊‌မေ‌မေဝင်းသီဆို
‌သော မြနန်း‌စေတီ၊မင်းသား ခင်‌မောင်ရင် သီဆို‌သောဥ‌ပေါသထ
ဆင်နှင့် စိတ်သီချင်းများအပြင် ပြည်‌မောင်ကြီး၊ မ‌ကြွေနှင့်ခင်ခင်ရီ
စ‌သော အဆို‌တော်များ၏ သီချင်းများဖြစ်သည်။ အထက်ပါသီ
ချင်းများအနက် စိတ္တရဂီဝါ၊ နိ‌ဂြောဓသမင်၊ စိတ်နှင့် ဥ‌ပေါသထ
သီချင်းတို့ကို ကိုယ်တိုင် ‌ရေးစပ်ခဲ့‌လေသည်။

ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၊ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတို့တွင် အလုပ်လုပ်
‌နေစဉ် ‌ခေတ်‌ဟောင်း အသံလွှင့်ဌာနမှ ဆရာ‌တောက် တူရိယာ
အဖွဲ့အမည်ဖြင့် သီချင်းကြီးများကို အခါအား‌လျော်စွာထုတ်လွှင့်
ခဲ့သည်။ မြန်မာလွတ်လပ် ‌ရေး‌ခေတ်တွင် ရန်ကုန်ဆရာအတတ်
သင်သိပ္ပံ၌ ဂီတဘက်ဆိုင်ရာ လက်‌ထောက် ကထိကအဖြစ်‌ဒေါ်
‌စောမြ ‌အေးကြည်နှင့်အတူ သုံးနှစ်တာမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်။

‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရ တက်လာပြီး‌နောက် ဆရာ‌တောက်
သည် မြန်မာအသံ သီချင်းကြီးစိစစ်‌ရေး အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊
မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတ‌ကောင်စီ (ဗဟို) ၏အမြဲတမ်း နာယကအဖြစ်
လည်းကောင်း၊ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာအကြံ‌ပေး အတိုင်ပင်ခံလူ
ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ‌‌ဆောင်ရွက်‌နေယငင်း ၁၉၇၈ ခုနှစ် ‌ဖေဖွာဝါရီလ ၂၄
ရက်၊ အသက် ၇၈ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
တောက်ရပ်ပင်

‌တောက်ရပ်ပင်သည် ‘ယူ‌ဖောဗီးယားစီအီး’မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင် 
၍၊ ယင်း၏ ရုက္ခ‌ဗေဒအမည် မှာ ‘ပူတြန်ဂျီဗာ ‌ရော့ကစဗာဂိုင် 
အီ’ဖြစ်သည်။ ‌တောက်ရပ်ပင်ကို ပုတီးဖြူဟူ၍လည်း‌ခေါ်သည်။
အမြဲစိမ်း‌သောအပင်ဖြစ်သည်။ အမြင့်‌ပေ ၅၀ ရှိ၍၊ အကိုင်း 
များမှာ ‌အောက်သို့တွဲကျ‌နေတတ်သည်။ အရွက်များသည် အုပ် 
အုပ်ဆိုင်းဆိုင်း ‌ပေါက်တတ်သဖြင့် အရိပ်‌ကောင်းရ၏။ 
အ‌ခေါက်မှာ မွဲပြာ‌ရောင်ရှိ၍ ပြားလိုက်အ‌ရေး‌ကြောင်းများနှင့် 
ရှည်လျားလျား အကွက်များပါရှိသည်။ အပင်နုမှ အ‌ခေါက်မှာ 
ဖြူဖပ်ဖြူ‌ရော်ရှိသည်။ အသားမာ၍ သိပ်သည်းသည်။ 

အရွက်တို့မှာ ရွက်လွှဲဖြစ်၍ ငှက်‌ပျောဖူး ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ 
အရွက်၏အရွယ်မှာ အလျား ၃ လက်မခန့်ရှိ၍၊ ရွက်နားတွင် 
‌ခွေးသွားစိတ်အနည်း ငယ်ပါရှိသည်။ အပွင့်‌သေးငယ်၍ အဝါ 
‌ရောင်ရှိသည်။ ပွင့်ဖိုနှင့် ပွင့်မနှစ်မျိုးပွင့်သည်။ ပွင့်မသည် ပွင့်ဖို 
ထက် အရွယ်ကြီး၏။ ‌တောက်ရပ်သီးသည် ချယ်ရီသီးအရွယ် 
ရှိ၍ အတွင်းအခွံမာသီးမျိုးဖြစ်သည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဝိုင်း၍ 
အဖြူ‌ရောင်ရှိသည်။ အ‌မွေးအမှင်ပါရှိသည်။

‌တောက်ရပ်ပင်ကို အများအားဖြင့် နုံး‌မြေ‌ပေါရာ‌ဒေသတွင် 
‌တွေ့ရသည်။ လှပတင့်တယ်‌သော အပင်ဖြစ်သည်။ အချိန် 
အတန်ကြာမှာ အပင်ရင့်သန်သည်။ ‌ခြောက်‌သွေ့‌သော‌ဒေသများ၌ 
‌ပေါက်‌ရောက်‌သော ‌တောက်ရပ်ပင်မှာ ပုကွကွဖြစ်၍ ချုံပင်နှင့် 
တူ၏။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ‌တောက်ရပ်ပင်ကို စွတ်စို‌သော‌ဒေသရှိ
လမ်း‌ဘေး၌ စိုက်ပျိုးရန်သင့်‌တော်သည်။ အပင်ကို အ‌စေ့များမှ 
မျိုးပွားယူရသည်။ အ‌စေ့များသည် မိုး‌နှောင်းတွင်မှည့်လာသည်။ 
ထိုအ‌စေ့များကို ရက်‌ပေါင်းများစွာ ‌ရေတွင်စိမ်ထားပြီးမှ ခြင်း၊ 
‌တောင်း သို့မဟုတ် ပျိုးခင်းများတွင် တစ်‌ပေစီခြား၍ ပျိုးရ 
သည်။ ‌ရွှေ့‌ပြောင်းစိုက်ပျိုး‌သောအခါ ပထမနှစ် ‌နွေရာသီတွင် 
‌ရေလောင်း‌ပေးရန်လိုသည်။ လမ်း‌ဘေးတွင် စိုက်ပျိုး‌သောအခါ 
တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင်ကို ‌ပေ ၃၀ စီ ခြားရသည်။
‌တောက်ရပ်ပင်သည် ဟိမဝန္တာ အနိမ့်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ 
တွင် ‌ပေါက်‌ရောက်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌လည်း စိုက်ပျိုး‌လေ့ရှိ 
သည်။

‌တောက်ရပ်သားကို ကရိယာတန်ဆာပလာ ပြုလုပ်ရန် 
အသုံးပြုကြသည်။ အသီးကို စိပ်ပုတီး သို့မဟုတ် လည်ဆွဲပုတီး 
များ ပြုလုပ်ရသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ပကတိ သုညအမှတ်

**ပကတိသုည အမှတ်** () ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့် ဒြပ်တို့အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှား (Particles)များအားလုံး ရွေ့လျားခြင်း မရှိတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားသည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ပကတိ သုညအမှတ် ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့်သာ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော အမှုန်အမွှား အားလုံးတို့သည် အနည်းငယ်မျှသော တုန်ခါမှုဖြင့် ဖြစ်စေ ရွေ့လျားနေသေးသည့် အတွက်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့လူများသည် ပကတိ သုညအမှတ်နား နီးနီးသို့ ရောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြသော်လည်း မှတ်တမ်းအရ ပကတိ သုညအမှတ်၏ အထက် ၁၀၀ ပီကို ကယ်လ်ဗင်သည် အနိမ့်ဆုံး ပြုလုပ်နိုင်သည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ပကတိ သုည အမှတ် နီးနီးသို့ ရောက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် အလွန်ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပကတိသုညအမှတ်သို့ ရောက်အောင် အအေးခံထားသော အရာဝတ္ထုနှင့် ထိမိသော အရာဝတ္ထုအားလုံးတို့ကို ပူစေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အရာဝတ္ထုတို့ကို အလွန်နိမ့်သော အပူချိန်အထိ အအေးခံရာတွင် လေဆာ ကို အသုံးပြု၍ အက်တမ် တို့ကို အရှိန်လျော့ချကြသည်။

ကယ်လ်ဗင် အပူချိန် စကေးနှင့် ရန်ကိုင် အပူချိန် စကေးလ်တို့တွင် ပကတိသုညအမှတ်ကို ၀ ကယ်လ်ဗင် (0K) သို့ ၀ ရန်ကိုင် (0°R) အနေနှင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် ဖာရင်ဟိုက် အပူချိန် စကေးတွင်မူ ပကတိ သုညအမှတ်ကို -၂၇၃.၁၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် -၄၅၉.၆၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။, 

## ကိုးကား
စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီ

စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီ (Superconductivity ) ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ ခုခံအား (electrical resistance)  သုည ရှိသော အခြေအနေ ဖြစ်ပြီး အချို့သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများတွင် အပူချိန် သတ်မှတ်ချက် တစ်ခု၏ အောက်သို့ ကျရောက်သော အခါတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီကို စတင်တွေ့ရှိသူမှာ ဟိုက်ကမ်မာလင်းအွန်းနပ်စ် (Heike Kamerlingh Onnes) ဖြစ်ပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် လေဒန်တွင် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ငရုတ်ပင်

**ငရုတ်ပင်** (**chili pepper**) ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'ကက်ဆီကမ်းအန်နျူ 
အမ်း'ဟု ခေါ်သည်။ ငရုတ်စေ့များကို ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ 
ပျိုးခင်းများ၌ ကြဲပေးရသည်။ စတုရန်း ၁ဝ ပေတွင် ငရုတ်စေ့ 
၅ အောင်စ ကြဲလျှင်သင့်၏။ အပင်ကလေးများထွက် လာ၍ 
လေးလက်မခန့်မျှ မြင့်လျှင် ပြောင်းရွှေ့၍ အတန်းလိုက် 
တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ၁၂ ပေခန့်ခြားကာ စိုက်ပေးသင့်သည်။
မြေဩဇာကောင်းသောနေရာ၌ ငရုတ်ပင် စိုက်ပျိုးလျှင် 
ဖြစ်ထွန်းသည်။ ဆောင်းတွင်းအတွက် မြေဩဇာထည့်ပေးပြီး 
သား ဖြစ်လျှင် နောက်ထပ်ထည့်ပေးရန် မလိုချေ။ သို့ရာတွင် 
လွန်ခဲ့သည့် ခြောက်လအတွင်းမှာ မြေဩဇာ မထည့်ရသေးလျှင် 
ငရုတ်ပင်များကို မစိုက်မီ မြေဩဇာ ထည့်ပေးသင့်သည်။ 
ရာသီဥတုခြောက်သွေ့နေပါက ၇ ရက်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် 
ကျ ရေလောင်းပေးသင့်သည်။ ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ 
သန်စွမ်းနိုင်သည်။

မိုးတွင်းနှင့် ဆောင်းတွင်းတွင် အသီးများ ရင့်မှည့်ကြသည်။ 
ငရုတ်သီးသည် အရှည် ၁ လက်မနှင့် ၁ လက်မခန့် ရှိသည်။ 
အတွင်း၌ အစေ့ပြားကလေးအများ ရှိသည်။ ငရုတ်သီးသည် 
အလွန်စပ်ပြီး သနပ်၊ လက်သုတ်စုံ စသည်တို့တွင် အနံ့အရသာ 
အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ငရုတ်သည် ဆေးများဖော်စပ်ရာ၌ 
အသုံးဝင်သည်။ ငရုတ်ကာလီ၊ ငရုတ်ဖရုံ၊ ငရုတ်မိုးမျှော်နှင့် 
ငရုတ်ရွှေအပ်ဟူ၍ ငရုတ်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ 

## Gallery

File:Chili peppers cultivated in Myanmar.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ ကယန်းဒေသထွက် ငရုတ်သီးများ

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငရုတ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ

ကဏ္ဍ:သီးနှံများ
တင်ညွန့်၊ ဦး၊ အလုပ်သမား ဝန်ကြီး

လွတ်လပ်‌ရေး ‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့်နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ရ၊ အငြိမ်းစား အလုပ်သမား ဝန်ကြီး ဦးတင်ညွန့်ကို ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ ‌ချောင်ဝိုင်းကြီး ‌ကျေးရွာ၌ အဖဦးစံမြင့်၊ အမိ‌ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့ သည်။ ‌မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်အနက်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။

ဦးတင်ညွန့်သည် ဖျာပုံမြို့အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် တွင် ၁၀ တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အာရှလူငယ်များအစည်းအရုံး ဌာနချုပ်၏ ရန်ကုန် ‌နေပြည်‌တော် စည်းရုံး‌ရေး တာဝန်ခံ အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ People'sRevolutionary Party ( ပီ၊ အာရ် ပီ) ‌ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီတွင် ‌မြေ‌အောက် ‌တော်လှန်‌ရေးတာဝန်ခံ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ‌ကေဘိုတိုင် (Kei-botai)ခေါ် မြို့ပြကာကွယ်‌ရေး တပ်တွင် ဒုအရာရှိချုပ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း တာဝန်ယူ ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်‌နေ့မှဧပြီလ ၂၄ ရက်‌နေ့အထိ ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်‌နှောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ၌ အလုပ်အမှု‌ဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အ‌ခြေခံဥပ‌ဒေ‌ရေးဆွဲ‌ရေး ‌ကော်မတီ၌အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်‌တော် အမတ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်တီယူစီဘီ အဖွဲ့ချုပ်၌ အ‌ထွေ‌ထွေအတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၌ အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁၂ ရက်‌နေ့မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်‌နေ့အထိ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်သမားဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း‌ကောင်းတာဝန် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပ‌သော အိုင်အယ်လ်အိုအဖွဲ့ချုပ် ညီလာခံသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ် အစည်းအ‌ဝေးတက်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အလုပ်သမား‌ရေးရာဌာနများကို ဝင်‌ရောက်‌လေ့လာခဲ့သည်။

ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်‌ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရက ဖိတ်ကြားခဲ့‌သော ပြည်တွင်းညီညွတ်‌ရေး အကြံ ‌ပေးအဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌ခေါင်း‌ဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဦးတင်ညွန့်ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပ‌သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်‌ရွေးချယ် တင်‌မြှောက်ပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကိုရရှိခဲ့သည်။

လွတ်လပ်‌ရေး‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရ အငြိမ်းစားအလုပ် သမားဝန်ကြီးဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ‌မေလ ၁ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ် လွန်ချိန်တွင် သားသမီးငါး‌ယောက်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
တင်ဦး (တိုင်းရင်းဆေး)

မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းမြန်မာ ‌ဆေး‌ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင် 
တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့‌သော မြန်မာသမား‌တော်ကြီး 
ဦးတင်ဦးကို ပုသိမ်ခရိုင် ငသိုင်း‌ချောင်းမြို့နယ် ‌ဒေါင့်ကြီးရွာ၌ 
အဖ ဦး‌အောင်ဗန်း၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ကောက်‌လေးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ် 
တွင် ‌မွေးဖွားသည်။

မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ 
၁၉၃၅ ခုနှစ်အထိ ဟင်္သာတမြို့ ဦးစာရိန္ဒ‌နော်မံ ‌ကျောင်း၌ 
ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် 
ရန်ကုန်မြို့ ပညာရာမိကမဟာမှ အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာ‌မေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

ဦးတင်ဦးသည် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်ကပင် စာ‌ပေ 
များကို စတင်‌ရေးသားသည်။ ကမ္ဘာ‌ကျော် စာ‌ရေးဆရာကြီး 
ကာလီဒါယ ‌ရေးသားခဲ့‌သော သကုªလ၊ ရဃုဝံသ၊ ‌မေဃဒူတ၊ 
ကုမာရသမ္ဘိ၀ စသည့် ကဗျာကျမ်းကြီးများကို မြန်မာဘာသာသို့ 
ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။

ဦးတင်ဦးသည် ရဟန်းဘဝဖြင့် ဟိန္ဒူဘာသာ၊ သက္ကတ 
ဘာသာများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ ‌နေထိုင် သီတင်း 
သုံးပြီး ကျွမ်းကျင်တတ်‌မြောက်‌အောင် သင်ကြားဆည်းပူးသည်။ 
‌ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ‌ဗေဒင်ကျမ်း၊ အဂ္ဂိရတ်ကျမ်းများ 
ကိုလည်း ‌လေ့လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်‌ဆေးကျမ်းများနှင့် 
‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင်များအ‌ကြောင်းကို မြန်မာဘာသာသို့ 
ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင် အဘိဓာန်ကျမ်းတ‌စ်စောင်ကို 
ပြုစုခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်‌ကောက်နုတ်ချက်၊ သဂင်္ဟဘာသာပြန် 
သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ)နှင့် ဝိနယဘာသာ 
သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ) စသည့် ဘာသာ‌ရေးဆိုင်ရာ 
ကျမ်းများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ သမား‌တော်ကြီးဦးတင်ဦး 
သည် ကျမ်းစာအုပ် ၅၀ ‌ကျော် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် 
နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ 
သွား‌ရောက်၍ တိုင်းရင်းသား‌ဆေးပညာများကို ဆည်းပူးခွင့် 
ရခဲ့သည်။

သမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦး သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၁ 
ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် 
ဇနီးဖြစ်သူ ‌ဒေါ်ခင်စိန်နှင့် သမီးသုံး‌ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:၁၉၁၅ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တင်နက်ဆီပြည်နယ်

အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ် 
‌သော တင်နက်ဆီ ပြည်နယ်သည် ကင်တပ်ကီးပြည်နယ်၏ 
‌တောင်ဘက်တွင်ရှိ၍ အ‌နောက်ဘက် မစ်စစ်စပီမြစ်မှ အ‌ရှေ့ 
ဘက် ‌မြောက်ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်‌ပေါင်း 
၄၂၂၄၆ မိုင်ရှိ၍ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် သန်း‌ခေါင် 
စာရင်းအရ ၃၂၉၁ရ၁၈ ‌ယောက်ဖြစ်၏။ မြို့‌တော်မှာ 
နက်ရှဗီးမြို့ဖြစ်၍ လူဦး‌ရေမှာ ၁ရ၄၃ဝရ ‌ယောက်ရှိသည်။ 
အကြီးဆုံးမြို့မှာ မစ်စစ်စပီမြစ်‌ပေါ်တွင်ရှိ‌သော မင်းဖစ်မြို့ဖြစ်၍ 
လူဦး‌ရေမှာ ၃၉၆၀၀၀ ‌ယောက်ခန့်ရှိ‌လေသည်။

ထိုပြည်နယ်၏ ‌မြေမျက်နှာပြင်ကို သဘာဝအ‌နေအထား 
လိုက်၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။ ပထမပိုင်းမှာ အ‌ရှေ့ဘက် 
‌တောင် တန်း‌ဒေသဖြစ်၍ ထို‌ဒေသတွင် အက်ပလက်ချီယန် 
‌တောင်တန်းရှိ၏။ ထို‌တောင်တန်းမှ ‌ကျောက်မီး‌သွေး၊ သံနှင့် 
‌ကြေးနီတို့ကို ‌မြောက်မြားစွာ တူး‌ဖော်၇ရှိ‌လေသည်။ ဒုတိယပိုင်း 
ဖြစ်‌သော အလယ်ပိုင်းမှာ ဂျုံ၊ ‌ပြောင်းနှင့် ‌ဆေးရွက်စိုက်ပျိုးရာ 
ကျယ်ပြန့်‌သော‌ဒေသဖြစ်သည်။ တတိယပိုင်းဖြစ်‌သော အ‌နောက် 
ဘက်‌ဒေသမှာ အိုဟိုင်းအိုမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်‌သော တင်နက်ဆီ 
မြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ‌မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဖြစ်၍ ဝါဂွမ်းစိုက်ပျိုး 
ရာ‌ဒေသဖြစ်၏။

တင်နက်ဆီမြစ်မှ ‌ရေအားကိုယူကာ စက်မှုလုပ်ငန်းများ၌ 
တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချနိုင်သဖြင့် ထိုပြည်နယ်၏ စက်မှုလုပ်ငန်း 
များမှာ အ‌တော်ပင်တိုးတက်ခဲ့‌လေသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် 
‌ရှေးအခါက ရက်အင်ဒီးယန်း လူရိုင်းတို့၏‌ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ 
ထို‌နောက် ဥ‌ရောပတိုက်သားများ ‌ရောက်ရှိလာ‌သောအခါ 
အဂင်္လိပ်၊ ပြင်သစ်၊ စပိန် သုံးဦးတို့သည် ထို‌ဒေသကို အပိုင်ရ 
ရန် ကြိုးစားကြ၏။ သို့‌သော် အဂင်္လိပ်တို့က တိုင်းရင်း 
သားများနှင့် ပို၍ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံနိုင်သဖြင့် ထို‌ဒေသကို 
အဂင်္လိပ်ပိုင်အဖြစ် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။

တင်နက်ဆီပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန် လွတ်လပ်‌ရေးစစ်ပွဲ 
အပြီးတွင်မှ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာ၍၊ ၁ရ၉၆ ခုနှစ်တွင် 
အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ ၁၆ ခု‌မြောက် ပြည်နယ်တစ်ခု 
ဖြစ်လာ‌လေသည်။

## ကိုးကား 

Image:Lynnville, Tennessee.jpg
Image:Harrisburg Covered Bridge.jpg
Image:Newfound Gap Road, Great Smoky Mountains National Park, TN.jpg
တင်‌ငွေ (ရုပ်ရှင်စတန့် မင်းသား)

တင်ငွေကွ.... တင်ငွေ၊ တင်ငွေဆိုလျှင် နင်သေသေ၊ ငါသေသေ၊ အရိုးကြေကြေ....အရေခမ်းခမ်း ဆိုတာလို စတန့်ဇာတ်လမ်းများတွင် စွန့်စားသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော စစ်ကြိုခေတ်က စတန့်မင်းသား တင်ငွေပင်ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ
တစ်‌ခေတ်က ရုပ်ရှင်‌လောကတွင် စတန့်မင်းသားအဖြစ်ကျော်ကြားခဲ့‌သော ဦးတင်‌ငွေကို ဖျာပုံခရိုင် သမိန်‌ထောရွာ၌ အဖ ‌မြေတိုင်းအင်စပက်‌တော် ဦးဆင်၊ အမိ ‌ဒေါ်မြတို့က ၁၉၀၈ ခုနှစ် ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ အမည်ရင်း မောင်သာ‌ဝေ ဖြစ်သည်။ 

## ပညာသင်ဘဝ
သားကြီးဖြစ်သောကြောင့် မိဘများက ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်‌ပေါ​​​အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ကျောင်းနေစဉ်ကပင် အားကစားကို ဝါသနာပါခဲ့သည့်အလျှောက် လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။ ရှစ်တန်း‌အောင်ပြီး‌နောက် သမိန်‌ထော ရွာသူကြီးသမီး မတင်နှင့် အိမ်‌ထောင်ကျခဲ့သည်။ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ၉-တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၂၇-ခုနှစ်၌ ကျောင်းထွက်ကာ နေရင်းဇာတိ ဖျာပုံမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
## ရုပ်ရှင်လောက
ထို့‌နောက် စတန့်ဇာတ်ကြမ်းကားများ ရိုက်ကူး ရန်အတွက် ‌မော်‌တော်ကား၊ မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်များ ငှား‌သောအခါ ဦးတင်‌ငွေ၏တက္ကဆီကားကို ငှား‌လေ့ရှိ‌သော‌ကြောင့် ဦးတင်‌ငွေသည် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကွင်းများသို့ မကြာခဏ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဒါရိုက်တာဦး‌အောင်မြတ်၏ "သူခိုးကြီး"ဇာတ်ကား ရိုက်ကွင်းတစ်ခု၌ မင်းသား‌မောင်‌မောင်‌အေးသည် ‌ပေအစိတ်ခန့်ကျယ်သော ‌ချောက်ကမ်းပါးကို နွယ်ကြိုးနှင့်မကူးဝံ့သဖြင့် ဦးတင်‌ငွေက လူစားထိုးဝင် လုပ်‌ပေးရာမှ ရုပ်ရှင်နယ်ထဲ‌ရောက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးပါဝင်ခဲ့ရသော ဇာတ်ကားမှာ "ဝရမ်း‌ပြေး"ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး "ဒုတိယ‌ခေါင်း‌ဆောင်" ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီးခင်စန်းနှင့်တွဲ၍ ‌ခေါင်း‌ဆောင်မင်းသားအဖြစ် စတင် ပါဝင်ခဲ့ရသည်။ ဦးတင်‌ငွေသည် စတန့်ဇာတ်ကြမ်းကားများကို ပါဝင်ရိုက်ကူးရာတွင် ကင်မရာလှည့်စားချက်မပါ၊ လူစားမထိုးဘဲ စွန့်စွန့်စားစား သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၅ ‌ပေခန့် ‌ချောက်ကြီးကို မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်နှင့် ဖြတ်‌ကျော်ခြင်း၊ မီးပုံကြားမှ ‌မော်‌တော်ဆိုင်ကယ်ကိုအတင်းဖြတ်‌မောင်းခြင်း၊ ခုတ်‌မောင်းလာ‌သော မီးရထား‌ခေါင်းတွဲ‌ရှေ့မှ မလွတ်တလွတ် ဒိုင်ဗင်ထိုးဖြတ်ကူးခြင်း၊ ‌လေယာဉ်‌မောင်း၍ အစွမ်းပြခြင်း စသည်ဖြင့် စွန့်စွန့်စားစား သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သည်။

ဂျပန်‌ခေတ်အတွင်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်း‌နေချိန်၌ ဦးတင်‌ငွေသည် ‌ခြေမြန်ရဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် စစ်ပြီး‌ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ပြန်လည်‌ရောက်ရှိပြီး ဗမာ့‌သွေး၊ ‌သွေးညီ‌နောင်၊ သူနဲ့သူ၊ ‌သွေးနဲ့‌သွေး၊ ကြယ်သုံးပွင့်၊ ‌ထောင်မင်းသားစ‌သော စတန့်ကားများတွင် ‌ခေါင်း‌ဆောင် မင်းသားအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်‌ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို‌နောက် ရုပ်ရှင်‌လောကမှ ထွက်၍ ‌ရေတပ်မ‌တော်တွင် ဝင်‌ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဦးတင်‌ငွေသည် ပထမအိမ်‌ထောင်ဖက် ကွယ်လွန်ပြီး‌နောက် ၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး ‌ဒေါ်သီတာခင်‌ထွေးနှင့် အိမ်‌ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ‌ဒေါ်သီတာခင်‌ထွေးသည် ၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

ဦးတင်‌ငွေသည် ဝရမ်း‌ပြေး၊ ‌ယောက်ျားမ၊ နယ်ခြားမြိုင်၊ တိုင်းလုံး‌ကျော်၊ ရုပ်ရှင်သူခိုး၊ တို့မိခင်၊ မယ့်သတ္တိ၊ တို့‌ကျေးရွာစသည်ဖြင့် ဇာတ်ကား‌ပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဦးတင်‌ငွေ ‌နောက်ဆုံးပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့‌သော ရုပ်ရှင်ကားမှာ ၁၉၈၆-ခုနှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးလျက်ရှိ‌သော ဒါရိုက်တာပြည့်စုံ၏ ညတိုက်ပွဲ ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့်‌သောအရွယ် ‌ရောက်‌နေသော်လည်း ထိုဇာတ်ကားတွင် စွန့်စားခန်းများကို လူစားမထိုးဘဲ သရုပ်‌ဆောင် သွားခဲ့သည်။ 

## ဘဝနိဂုံး
ရုပ်ရှင်စတန့်မင်းသားကြီး ဦးတင်‌ငွေသည် ၁၉၈၆-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁)ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ဝီလျံ တင်းဒါးလ

ဝီလျံတင်းဒါးလသည် ပရိတက်စတန့် ခရစ်ယာန်သာသနာ 
အ‌ရေးပုံတွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ထင်ရှား‌သော ‌ခေါင်း‌ဆောင်တစ်ဦး 
ဖြစ်သည်။ တင်းဒါးလသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ဂရိဘာသာမှ 
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ သူပြန်ဆို‌သော ကျမ်းတို့မှာ 
ဓမ္မသတ်ကျမ်းနှင့် ‌ယောနဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၅၂၆ ခုနှစ် 
တွင် ထိုကျမ်းတို့ကို ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေသည်။

တင်းဒါးလသည် ‌ဝေလနယ်စပ် ဂ‌လော့စတာနယ်တွင် ဖွား 
မြင်၍၊ ကြီးပြင်းလတ်‌သော် ‌အောက်စဖို့နှင့် ကိန်းဘရစ် 
တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးလျှင် ခရစ်ယာန် 
ရဟန်း‌ဘောင်သို့ ဝင်‌လေသည်။ ထို‌နောက် ဂ‌လော့စတာ 
နယ်၌ပင် တရား‌ဟောဆရာအဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်‌နေရာမှ 
မာတင်လူသာနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့သည်။ 

သာသနာ၌ သန့်ရှင်း‌စေလို‌သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် 
အင်္ဂလန်ပြည်ဘုရင် အဋ္ဌမ ဟင်နရီအား ကက်သရင်းမိဖုရားနှင့် 
ကွာရှင်းသည့်အတွက် ပြစ်တင်‌ရေးသား ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေသည်။ 
ဤအချက်‌ကြောင့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်‌နေ့တွင် 
တင်းဒါးလသည် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခြင်း ခံရ 
သည်။ 

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ဂျွန် တင်းဒါးလ်

ဂျွန်တင်းဒါးလ်သည် ရူပ‌ဗေဒပညာရပ်များကို ဖာရာ‌ဒေးနှင့် အတူတကွ တွဲဘက်‌လေ့လာ၍ ဖားရာ‌ဒေးအား များစွာအကူအညီ အ‌ထောက်အပံ့ ‌ပေးခဲ့‌သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ 

ထို့‌ကြောင့် ‌တော်ဝင်အဖွဲ့၌ သဘာဝယထာဘူတပညာ ပါ‌မောက္ခ ရာထူးကို ဖားရာ‌ဒေး‌နောက်တွင် ဆက်ခံနိုင်ခဲ့‌လေသည်။တင်းဒါးလ်သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ‌မွေးဖွား၍ ငယ်စဉ်က 
သဒ္ဒါ‌ကျောင်းများတွင် စာသင်ပြီး‌နောက် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခုတွင် ဆက်လက်ပညာရှာယူခဲ့သည်။

ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ‌ရေခဲမြစ်ကြီးများ ‌ရွေ့ရှားပုံ၊ ဓာတ်‌ငွေ့၊ အခိုးအ‌ငွေ့နှင့် အသံတို့အ‌ပေါ် အပူရှိန် သက်‌ရောက်ပုံတို့ကို ‌လေ့လာခဲ့‌လေသည်။ တင်းဒါးလ်ပြုစုခဲ့‌သော အ‌ကြောင်းအရာ 
များအနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ အယ်လ်ပ် တောင်တန်းမှ ‌ရေခဲမြစ်များ အ‌ကြောင်းအရာနှင့် ‌ရေ၏ဖြစ်‌ထွေ အ‌ကြောင်းအရာတို့ ဖြစ်‌လေ သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
သိမ်းမြစ်

**သိမ်စ်မြစ်**( )သည် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်း၌ စီးဆင်းသော မြစ်ဖြစ်ပြီး လန်ဒန်ကို ပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။

၎င်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။ ကူးသန်းသွားလာ‌ရေး အတွက်လည်း အ‌ရေးအပါဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်သည် ဂ‌လော့စတာ ရှိုင်းယာနယ်၊ ‌ကော့စဝါ‌တောင်တန်း၌ မြစ်ဖျားခံ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း‌ဒေသတွင် အ‌နောက်မှ အ‌ရှေ့သို့ ဖြတ်သန်းလျက် ‌မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်းသည်။ 
မိုင်‌ပေါင်း ၂၀၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ ‌မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်းရာမြစ်ဝတွင် လန်ဒန်မြို့တည်ရှိသည်။ မြစ်၏အကျယ်မှာ လန်ဒန်မြို့ တန်းတားကြီးအနီး၌ ကိုက်‌ပေါင်း ၂၅၀ မျှကျယ်၍၊ မြစ်ဝ၌မူ ငါးမိုင်ခွဲမျှ ကျယ်သည်။ သိမ်းမြစ်ကို ပင်လယ်မှ မိုင် ၅၀ ကွာ‌ဝေး‌သော လန်ဒန်မြို့တံတားကြီးအထိ နက်စွာတူး‌ဖော် 
ထား‌လေရာ ပင်လယ်ကူးသ‌င်္ဘောတို့သည် လန်ဒန်မြို့သို့ အ‌ရောက် ဝင်နိုင်သည်။

သ‌င်္ဘောဆိုက်ကပ်‌သော ‌ဒေသဖြစ်သည့် အ‌လျောက် တင်းမြစ်၏ ဝဲယာကမ်းနှစ်ဘက်တွင် သ‌င်္ဘောကျင်း များစွာတို့ ရှိကြသည်။ လန်ဒန်မြို့မှလွန်‌သော် မြစ်ဖျား 
တစ်‌လျှောက်အထိ တည်ရှိ‌သော သိမ်းမြစ်ကမ်း‌ခြေတစ်‌လျှောက် မှာမူ အလွန်လှပတင့်တယ်‌သော ရှုခင်းများရှိသည်။ ထို့‌ကြောင့် သိမ်းမြစ်ထဲတွင် ‌လှေပြိုင်ပွဲများ နှစ်စဉ်မပြတ် ကျင်းပ‌လေ့ရှိကြ သည်။ ‌လှေပြိုင်ပွဲများကို ဟင်‌လေ၊ ကင်းစတန်၊ မိုးလဇီ၊ စတိန်းစ‌သော မြို့က‌လေးများတွင် ကျင်းပကြသည်။ နာမည် ‌ကျော် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ် နှင့် ‌အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ် ‌လှေ ပြိုင်ပွဲများကို ပတ္တနီမှ ‌မော်တလိတ်အထိရှည်‌သော မြစ်ရိုးတွင် ကျင်းပသည်။ ‌အောက်စဖို့ဒ်မြို့၌ သိမ်းမြစ်ကို အိုင်းဆစ်ဟု‌ခေါ် 
သည်။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွင် သိမ်းမြစ်ကို တင်းမြစ်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
တောင်ငုံး

သတ္တဗေဒ (ပါဏဗေဒ‎) အလိုအရ ‌**တောင်ငုံး**သည် ‘ပစ်တီဒီး’မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ယင်းကို ‘ပစ်တာမိုလပ်စင်ဆစ်’ဟု‌ခေါ်သည်။ အလျား  ၈ လက်မခန့်ရှိသည်။ ဦး‌ခေါင်း၏ အလယ်တည့်တည့်မှ လည်ကုပ်သို့ ဆင်းလာ‌သော အမည်းဆင်းတစ်ခုသည် နှုတ်သီးဘက်မှ မျက်‌စေ့များကို ဖြတ်‌ကျော်လျက်ရှိ‌သော အမည်းစင်းများနှင့် လည်ကုပ်တွင် ဆုံကြပြီးလျှင် ကော်လာသဖွယ် လည်ကုပ်ကို ရစ်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ပျံသန်း‌နေစဉ် ‌တောင်ငုံး၌ အပြာရင့်‌ရောင်ရှိသည်ဟု ထင်ရ၏။ ‌တောင်ပံတွင်ရှိ‌သော အဖြူကွက်များကိုလည်း ထင်ရှားစွာမြင်ရသည်။ နံနက်ခင်းနှင့် ည‌နေခင်းတွင် ‌တောင်ငုံးသည် သာယာစွာ ‌အော်မြည်တတ်သည်။ ‌တောင်ငုံး၏‌အော်သံကို အများအားဖြင့် တစ်‌နေ့လုံး ကြားရတတ်သည်။ လသာ‌သောညအခါ၌လည်း ကြားရလေ့ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမရှိ တောင်ငုံးများသည် မိုးဥတုတွင် ကျွန်း‌တောများ၌ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။ ထို‌တောင်ငုံးသည် အချို့တောင်ငုံးများကဲ့သို့ သစ်‌တောထူထပ်ရာ‌ဒေသတွင် မ‌နေကြချေ။ တစ်ခါတစ်ရံ ရွာနီးချုပ်စပ် ဥယျာဉ်နှင့် ယာခင်းများသို့ လာ‌ရောက်တတ်ကြသည်။ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ ‌နေ‌လေ့မရှိ‌သော်လည်း စုရုံး‌နေကြသည်ကို မကြာခဏ ‌တွေ့ရတတ်သည်။ 

ပုရွက်ဆိတ်နှင့် အင်းဆက်ပိုးများကို စား‌လေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ‌တောင်ပိုင်း‌ဒေသနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင်‌နေ‌သော တောင်ငုံးများ၏ သား‌ပေါက်ချိန်မှာ ဧပြီလမှ ဩဂုတ်လထိဖြစ်သည်။ ထို‌တောင်ငုံးများသည် အသိုက်ကို ‌တောအတွင်း ချောင်းကမ်းပါးတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ ဥများမှာ အခြား‌တောင်ငုံးမျိုးတို့၏ ဥများထက်လှသည်။

တောင်ငုံးများကို အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက် ‌တောင်ပိုင်းနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊ ပဲခူးရိုးမ၊ ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ‌တွေ့ရသည်။ သတ္တဗေဒအမည်အားဖြင့် ပစ်တာမျိုးရင်းထဲတွင် ‌ဖေရီ၊ နီပါလင်ဆစ်၊ အိုတီစီ၊ စီရူလီ၊ ဆိုင်‌အေးနီးယား စသည့် တောင်ငုံးမျိုးလည်း ပါဝင်ကြသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တောင်ခါ

ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ ‌တောင်ခါသည် *ဂယ်လီ‌ဖောမီး* မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ *ဖာစီအာနီဒီ* မျိုးရင်းတွင်၎င်း၊ *ပါဒီစိုင်နီ* မျိုးရင်းခွဲတွင်၎င်း ပါဝင်သည်။ ‌တောင်ခါသည် အလျား  ခန့် ရှိသည်။ ‌မေး၊ ပါးနှင့် နားများတွင် ဖြူ‌သောအ‌ရောင်ရှိသည်။ ရင်အုပ်တွင် ညိုဝါ‌ရောင် ‌ဖျော့‌တော့‌တော့ရှိ၍ လည်ပင်း၏ တစ်ဘက်တချက်တွင် အမည်းကွက်တစ်ခုစီ ထင်းလျက်ရှိသည်။ အမြဲစိမ်းသစ်‌တောများတွင် ကျက်စားသည်။ ‌လေချွန်သံမျိုးဖြင့် ခပ်တိုးတိုး မြည်တတ်သည်။ 

‌တောင်ခါသည် ဝါးပင်ကျဲကျဲ ‌ပေါက်‌သော တောများ၌ ဥကျင်းများပြုလုပ်၍ ဥအုတတ်သည်။ ဥကျင်းများကို ဝါးရွက်၊ မြက်တို့ဖြင့် ဖုံးထားတတ်သည်။ နယုန်လ‌လောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အနီးတစ်ဝိုက်‌ဒေသရှိ ‌တောင်ခါတို့၏ ငှက်သိုက်များ၌ ဥကျင်းတကျင်းလျှင် ဥ ၄ လုံး ရှိသည်ကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံမှ အ‌ရှေ့ဘက်တစ်လွှား ‌ဖောမိုးဆားကျွန်းအထိ တောင်ဘက်တစ်လွှား မလ္လာယုကျွန်းစုအထိ ‌တောင်ခါများကို အနှံ့အပြား ‌တွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမ အ‌ရှေ့ပိုင်း‌ဒေသများ၌၎င်း၊ ‌ပေ ၄၅၀၀ မြင့်‌သော ကုန်း‌မြေပြန့်များ၌၎င်း ‌တွေ့ရတတ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်အနီး ယူနန်ပြည်နယ်တွင်လည်း ‌တောင်ခါ ကို ‌တွေ့ရသေးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်ခါငှက်များ
မိုက် တိုင်ဆန်

ကမ္ဘာ့‌ကြေးစားလက်‌ဝှေ့သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး
ဟဲဗီး ဝိတ်ချန်ပီယံဖြစ်‌သော မိုက်တိုက်ဆင်သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်
ဇွန်လ ၃၀ ရက်‌နေ့တွင် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု နယူး‌ယောက်
မြို့ ဘရွတ်ကလင်းရပ်ကွက်၌ ဆင်းရဲ‌သော လူမည်းမိသားစုမှ
‌မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က ‌ကောင်းစွာ ပညာမသင်ခဲ့၇‌ချေ။

ဆိုးသွမ်း၍ လူငယ်ပြုပြင်‌ရေး သင်တန်း‌ကျောင်းသို့ ပို့ထားခံ၇
သည်။ ‌ကျောင်း၏အတိုင် ပင်ခံလူကြီး ‌ဘော့စတီးဝပ်က တိုက်
ဆင်၏ ပင်ကိုအရည်အ‌သွေးကို သ‌ဘောကျ၍ ကပ်စ်ဒီအမာတို့
၏ လက်‌ဝှေ့သင်တန်းသို့ ပို့‌ပေးခဲ့သည်။ ကပ်စ်ဒီအမာတိုသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဟဲဗီးဝိတ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့‌သော
ဖလွိုက်ပက်တာဆင်နှင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ
လိုက်ဟဲဗီးဝိတ် ချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့‌သော ဟို‌စေး‌တောရက်စ်တို့ကို
‌မွေးထုတ်ခဲ့သည့် ဝါရင့် နည်းပြဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။

မိုက်တိုက်ဆင်သည် အ‌ပျော်တမ်းလက်‌ဝှေ့သမားအဖြစ်
၁၉၈၄ ခုနှစ် ‌လော့စ်အိန်းဂျလီးစ် ကမ္ဘာ့အို လင်းပစ်ပြိုင်ပွဲသို့
ဝင်ပြိုင်ရန်ကြိုးပမ်းရာ လူ‌ရွေးပွဲတွင်အ‌ရေးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅
ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးစားလက် ‌ဝှေ့‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးစားလက်‌ဝှေ့ပြိုင်ပွဲ ၁၈ ပွဲထိုးသတ်ခဲ့ရာ
၁၂ ပွဲ တွင် သုံးမိနစ်အတွင်း၌လည်း‌ကောင်း၊ ‌ခြောက်ပွဲတွင်
တစ်မိနစ်အတွင်း၌လည်း‌ကောင်း အလဲထိုး အနိုင်ယူခဲ့သည်။

၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့‌ကောင်စီ (ဒဗလျူဘီစီ)၏
လက်‌ဝှေ့ချန်ပီယံ ထ‌ရေဗာဘားဘစ် (က ‌နေဒါ)ကို အလဲထိုး
အနိုင်ရရှိကာ အသက်အငယ်ဆုံး ဟဲဗီးဝိတ်ချန်ပီယံဖြစ်လာသည်။

ထိုအချိန်တွင် တိုက်ဆင်သည် အသက် ၂၀ နှစ်မှ ၄ လ ၂၂
ရက်သာရှိ‌သေးသည်။ ယခင်က အသက်အငယ်ဆုံး ချန်ပီယံ
ဖလွိုက် ပက်တာဆင်မှာ ချန်ပီယံဖြစ်ချိန်တွင် အသက် ၂၁ နှစ်
၁၁ လရှိခဲ့သည်။

တိုက်ဆင်သည် ၁၉၈ရ ခုနှစ်မတ်လ ရ ရက်‌နေ့တွင်
ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့အသင်း (ဒဗလျူဘီ‌အေ) ၏ လက်ရှိချန်ပီယံ
ဂျိမ်းစမစ်ကို ၁၂ ချီအပြည့်ထိုးသတ်ပြီး‌နောက် အမှတ်ဖြင့် အနိုင်
၇ရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ်‌မေလ ၃၀ ရက် ‌နေ့တွင်ပင်လွန်‌သောမတ်ကို
အနိုင်ယူခဲ့ပြန်သည်။ ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်‌နေ့တွင်
လပ်စ်‌ဗေးဂတ်မြို့၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလက်‌ဝှေ့အဖွဲ့ချုပ်
(အိုင်ဘီဘက်ဖ်)၏ လက်ရှိချန်ပီယံတိုနီတပ်ကားကို ၁၂ ချီအ
ပြည့်ထိုး သတ်၍ အမှတ်ဖြင့်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့‌ကြောင့်မိုက်
တိုက်ဆင်သည် ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့အဖွဲ့အစည်းသုံးရပ်စလုံးက
အသိအမှတ်ပြုရသည့် အငြင်းပွားဖွယ်မရှိ‌သော ကမ္ဘာ့ဟဲဗီး
ဝိတ်ချန်ပီယံ ဖြစ်လာသည်။

တိုက်ဆင်သည် ကမ္ဘာ့ဟဲဗီးဝိတ်လက်‌ဝှေ့ ချန်ပီယံ
‌ဟောင်း လာရီဟုမ်းနှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်‌နေ့
တွင် သရဖူကာကွယ်ပွဲ ထိုးသတ်ခဲ့ရာ စတုတ္ထအချီ ၂ မိနစ် ၅၅
စက္ကန့်တွင်အလဲထိုး၍ အနိုင် ယူခဲ့သည်။ လာရီဟုမ်းသည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထိချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ
ဖြစ်သည်။

တိုက်ဆင်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဇွန်လ ၂ရ ရက်‌နေ့တွင်
မိုက်ကယ်စပင့်နှင့် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု နယူးဂျာစီပြည်နယ်
အက်တလန်တစ်မြို့၌ထိုးသတ်ခဲ့ရာ ပထမအချီ ၁ မိနစ် ၃၁
စက္ကန့်တွင် အလဲထိုးအနိုင် ယူခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့သမိုင်း၌
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျင်ဂျက်ဖရီက ဂျက်ဖင်နစ်ဂန်ကို ၅၅
စက္ကန့်ဖြင့် အလဲထိုးခဲ့သည့်ပွဲ၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မိုက်ကယ်ဒုတ်က
မိုက်ဝီဗာကို ၁ မိနစ် ဝ၃ စက္ကန့်ဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည့်ပွဲနှင့်
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ‌တော်မီဘန်းက ဂျမ်ရို‌ရှေးကို ၁ မိနစ် ၂၀
စက္ကန့်ဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည့် ပွဲတို့ ပြီးလျှင် မိုက်တိုက်ဆင်က
မိုက်ကယ်စပင့်ကို အနိုင်ယူ‌သောပွဲသည် စတုတ္ထ‌မြောက် အချိန်
အတိုဆုံးပွဲ ဖြစ်‌ပေသည်။

## ကိုးကား
တောင်ဆိတ်

**တောင်ဆိတ်**များသည် အလွန်မြင့်မား၍ ဆီးနှင်းခဲ‌သော ဟိမဝန္တာ‌တောင်၊ အယ်လ်ပ်တောင်တန်း၊ ‌ကော်‌ကေးဆပ်‌တောင်နှင့် ပီးရနီး‌တောင်စသည့် ‌တောင်တန်းကြီးများ‌ပေါ်တွင် ‌နေထိုင်ကြ သည်။ ‌တောင်ဆိတ်အဖိုတို့၏ ဦးချိုများသည် ဓားလွယ် ‌ကောက်ကြီး ၂ ခုနှင့်တူလျက်၊ ‌ရှေ့ဘက်တွင် ‌ဖောင်းရစ်သဖွယ် အထစ်အထစ် ဖြစ်‌နေသည်။ အရှည် လက်မ ၃၀ မှ ၆၀ အထိ ရှိတတ်သည်။ အမများ၏ ဦးချိုသည်ကား ၈ လက်မခန့်သာ ရှည်‌လေသည်။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ‌ရေအမြဲခဲ‌နေ‌သော ‌တောင် အမြင့်ပိုင်းတွင်သာ ‌နေထိုင်‌လေ့ရှိကြလျက် အစာစားရန် သစ် ‌တောမြက်‌တောများရှိရာသို့ ညအချိန် ဆင်းလာတတ်သည်။ ထူထဲ‌သော အ‌မွေးများ‌ကြောင့် အ‌အေးဒဏ်ကိုခံနိုင်သည်။
‌

အ‌မွေးမှာ အပြာနီ‌ရောင်ဖြစ်၍ ‌ဆောင်းအခါတွင် ပို၍ရှည်လာ သည်။ ‌တောင်ဆိတ်တို့၏ အရပ်မှာ လက်မ ၄၀ ခန့်သာရှိ သည်။ ‌ရှေ့‌ခြေများသည် ‌နောက်‌ခြေများထက်တိုသဖြင့် ‌တောင် ကိုဆင်းရန်ထက် ‌တောင်ကိုတက်ရန် ပို၍လွယ်ကူသည်။ ‌တောင်ဆိတ်များသည် အုပ်လိုက်စု၍ မ‌နေတတ်ကြ‌ချေ။ ဆိတ်မများနှင့် ဆိတ်က‌လေးများသာ အနည်းငယ်စု၍ အုပ်ဖွဲ့‌နေ တတ်ကြသည်။ ဆိတ်ထီးအိုကြီးများမူကား မြင့်လှ‌သော ‌တောင် ထိပ်များတွင် တစ်‌ကောင်တည်း ကျက်စားတတ်ကြသည်။

‌တောင်ဆိတ်ဆိုသည့်အတိုင်း အလွန်မတ်‌စောက်၍ အတက်ရ ခက်‌သော ‌နေရာများတွင် တက်‌ရောက်သွားလာနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်တွင်ယဉ်ပါး‌အောင် ‌မွေးထား‌သော ‌တောင် ဆိတ်က‌လေးများသည် အိမ်‌ခေါင်မိုး‌ပေါ်သို့ပင် တက်၍ကစား တတ်ကြသည်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အဲ့လပ‌တောင်ကုန်းများရှိ ‌တောင်ဆိတ်များကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် နည်းပါးသွား ကာ၊ မျိုးဆက်ပြတ်လုမတတ်ရှိ‌နေ‌သော‌ကြောင့် အစိုးရတို့က မပစ်ခတ် မသတ်ဖြတ်ကြရန် ဥပ‌ဒေဖြင့် တားမြစ်ထားရလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
တောင်ပီစူးငှက်

‌

**တောင်ပီစူးငှက်**ကို **ဘီး‌တောင်ပို** ဟူ၍လည်း ‌ခေါ်ကြသည်။ ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအားဖြင့် ထိုငှက်ကို ‘*ယူးပူပ အဲ‌ပေါ့*’ဟု‌ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ ‘*အုပျူးပီဒီး*’ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည်။ ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ အဖြူနှင့် အမည်းစင်းများကို မြင်ရ၏။ အ‌တောင်များကို လိပ်ပြာကဲ့သို့ ရိုက်ခတ်ကြသည်။ ဦး‌ခေါင်း၌ အ‌မောက်ပါရှိသည်။ သာမန်အချိန်၌ အ‌မောက်သည် လဲ‌နေ တတ်‌သော်လည်း လန့်ဖျပ်‌သောအခါ ‌ထောင်ထလာတတ် သည်။

သား‌ပေါက်ချိန်၌ ‌အော်သံမှာ ‌ပျော့‌ပျောင်း၍၊ ဟွပ် ဟွပ် ဟွပ်ဟု မြည်သည်။ ထို‌အော်သံကို အ‌ဝေးကပင် ကြားရသည်။ ‌အော်‌သောအခါ လည်ပင်းသည် ‌ဖောင်းကြွလာသည်။ ‌ခေါင်း လည်း ညိတ်လာသည်။

ထိုငှက်များသည် ‌မြေ‌ပေါ်၌ချည်းလိုပင် ကျက်စား‌လေ့ရှိကြ သည်။ လှန့်‌ချောက်လိုက်သည့်အခါကျမှသာ သစ်ပင်‌ပေါ်သို့ ပျံတက်သည်။ အ‌ကြောက်‌ပြေလျှင် ‌မြေ‌ပေါ်သို့ ပြန်ဆင်းသည်။ ယင်းတို့ကို စိုက်ခင်းများ၊ ထူထပ်‌သောမြက်ခင်းများ၊ ‌ခြောက် ‌သွေ့‌သော ဝါး‌တောများတွင် ‌တွေ့ကြရသည်။ တစ်‌ကောင်တည်း ဖြစ်‌စေ၊ ‌ခြောက်‌ကောင်ထက်မနည်း အုပ်စုဖွဲ့၍ဖြစ်‌စေ ကျက်စား တတ်ကြသည်။ ‌ခေါင်းကိုလှုပ်၍‌လျှောက်ရင်း ပပ်ကြားအက်များ ကိုနှိုက်၍၎င်း၊ သစ်ရွက်များကို လှန်‌လှော၍၎င်း ပိုးမွှားများနှင့် ခူ‌ကောင်များကို ရှာ‌ဖွေစားကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ ‌တောင်ပီစူးငှက်ဥများကို မတ်လမှ ဇွန်လ အတွင်း ‌နေရာအနှံ့အပြားတွင်‌တွေ့ရသည်။ အသိုက်ကို သစ် ‌ခေါင်းများထဲတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥ‌ပေါင်း ၃ လုံးမှ ၁၀ လုံးအထိရှိသည်။ ဥအ‌ရောင်မှာ စိမ်းပြာ‌ဖျော့ ‌ရောင်မှ အညို‌ဖျော့‌ရောင်အထိ အ‌ရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ
ဆာရှိမိ

ဆာရှိမိ (**Sashimi**) ဆိုသည်မှာ ဂျပန် စားကောင်းသောက်ဖွယ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အလွန် လတ်ဆတ်သော ပင်လယ်စာ အစိမ်းကို ပါးပါးလှီးထားသော အပြားကလေးများ ပါရှိပြီး တို့စားစရာ ဆော့စ် ဖြစ်တွဲဖက် တည်ခင်းလေ့ ရှိသည်။ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း ပုံမှန် အားဖြင့် ၂.၅ စင်တီမီတာ (၁ လက်မ) ခန့် ကျယ်ပြီး ၄ စင်တီမီတာ(၁.၅ လက်မ) ခန့် ရှည်လျားကာ ၀.၅ စင်တီမီတာ (၀.၂ လက်မ) မျှ ထူလေ့ ရှိသည်။

ဆာရှိမိ ဆိုသည်မှာ အပေါက်ဖော်ထားသော အသားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပွန်ပေ

**ပွန်ပေ** (The city of Pompeii) သည် မြေကြီးအောက်တွင် တစ်ဝက်တစ်ပျက် နစ်မြုပ်နေသာ ခေတ်ဟောင်း ရောမမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် အီတလီနိုင်ငံ ကမ်ပါးနီးယားဒေသ အတွင်း နေပယ်လ်မြို့ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အေဒီ ၇၉ ခုနှစ်က ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင် ပေါက်ကွဲရာမှ ပွန်ပေမြို့နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်မမြို့ဖြစ်သော ဟာကျူလေနီယမ်မြို့တို့ ပျက်စီးပြီး မြေအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။ မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ပွန်ပေကို ၄ မီတာမှ ၆ မီတာ အထိ ထူထပ်သော မီးတောင်ပြာများအတွင်းတွင် ပွန်ပေကို နစ်မြုပ်သွားစေသည်။ ထိုမြို့သည် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်မျှ ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီး ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် မတော်တဆ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မြို့ဟောင်းကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် ရိုမန်အင်ပိုင်ယာ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်နေသော အချိန်က မြို့ပြရှိ လူနေမှု ဘဝကို အသေးစိတ်ကို ထဲထဲဝင်ဝင် သိရှိခွင့် ရခဲ့သည်။

ပွန်ပေသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်အထိ ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်ရာနေရာဖြစ်သည်။ ယခု အချိန်တွင် ယူနက်စကိုက ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားပြီး အီတလီနိုင်ငံရှိ ခရီးသွားအများဆုံး လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ကာ လူပေါင်း ၂ သန်းခွဲခန့် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
* တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
* ရှေးဟောင်းသမိုင်း စွယ်စုံကျမ်း - ပွန်ပေ
* Data on new excavations from the International Association for Classical Archaeology (AIAC)
* Forum of Pompeii Digital Media Archive  (creative commons-licensed photos, laser scans, panoramas), data from a University of Ferrara/CyArk research partnership
* Romano-Campanian Wall-Painting (English, Italian, Spanish and French introduction)  mainly focusing on wall-paintings from Pompeian houses and villas
*
* ပွန်ပေ: အချိန်တွေထဲမှာ အရည်ခဲနေတဲ့ လျှို့ဝှက်တဲ့လူများအကြောင်း
* ဂူဂယ်မြေပုံ - ကောင်းကင်မြေပုံများ
တောင်ဝင်ရိုးစွန်း

ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ ‌တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသည့်‌နေရာကို ‌တောင်ဝင်ရိုစွန်းဟု‌ခေါ်သည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသည် အီ‌ကွေတာ မျဉ်း‌ကြောင်း တောင်ဘက်ဒီဂရီ ၉၀ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်း၌ ပထဝီဝင်ရိုးစွန်းနှင့် သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းဟူ၍ နှစ်‌နေရာရှိသည်။ ထို‌နေရာနှစ်ခုမှာ ထပ်တူမဟုတ်‌ချေ။ သံလိုက် ‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှာ အိမ်‌မြှောင်ကရိယာက ‌တောင်ဘက်ကို ပြ သည့်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို‌နေရာမှာ ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ ဆစ်ဒနီမြို့အနီးတွင်တည်ရှိသည်။

‌တောင်ဝင်ရိုးစွန်း‌ဒေသမှာ အလွန်‌အေးမြ၍ တဆယ့်နှစ်ရာသီ ကာလပတ်လုံး ‌ရေခဲအတိ ဖုံးလွှမ်း‌နေသည်။ ထို‌ရေခဲကုန်းမြင့် ‌ဒေသသည် ပင်လယ်‌ရေပြင်ထက် ‌ပေ‌ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ နီးပါး ခန့်မြင့်သည်။ လူဟူ၍ တစ်‌ယောက်မျှမရှိ‌ချေ။ ‌ရေသတ္တဝါ အချို့သာ ကျက်စားသွားလာ‌ နေထိုင်ကြသည်။ ‌တောင်ဝင်ရိုး စွန်းကို ‌ရှေးဦးစွာ‌ရောက်ရှိသူမှာ အားမန်ဆင်အမည်ရှိ‌သော ‌နော်ဝေ လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ 

‌ရောက်သည့်နှစ်မှာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို‌နောက် ခရစ် ၁၉၂၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်များတွင် အ‌မေရိကန် ‌ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရစ်ချတ်ဗတ်သည် ‌နောက်ပါအဖွဲ့သားများနှင့်အတူ ‌တောင်ဝင်ရိုစွန်းသို့ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဗတ်နှင့်အတူ သွား‌ရောက်ခဲ့‌သောအဖွဲ့မှာ ကြီးကျယ်လှပေသည်။ အဖွဲ့တွင် ‌လေယာဉ်တင်သ‌င်္ဘော တစ်စင်း၊ ‌လေယာဉ် ပျံအစင်း ၂၀၊ ရိုးရိုးသ‌င်္ဘော ၁၃ စင်းနှင့် လူ‌ပေါင်း ၄၀၀၀ ပါ ဝင်‌လေသည်။ 

## ကိုးကား
တောင်သာမြို့

မြင်းခြံခရိုင် ‌တောင်သာမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ တောင်သာမြို့သည် သာစည်-မြင်းခြံ မီးရထားလမ်းနှင့် ‌မော်‌တော်ကားလမ်း‌ပေါ်၌ တည်ရှိ၍ မြင်းခြံမှ ၁၄ မိုင် ကွာ‌ဝေးသည်။ မြို့ပင်ငယ်‌သော်လည်း အ‌ရောင်းအဝယ် အလွန်စည်ကားသည်။ ထင်ရှား‌သော ထွက်ကုန်များမှာ ထန်းလျက်၊ ဆီ၊ ဝါ၊ နှမ်း၊ ပြောင်းတို့ဖြစ်သည်။ ‌တောင်သာထန်းလျက်သည် ကုန်သည် လောကတွင် ထင်ရှားသည်။

‌တောင်သာမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၅၁၆ မိုင်မျှရှိ၍၊ ၁၉၅၃ မိုင်မျှရှိ၍၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင်စာရင်းအရ လူဦး‌ရေ ၅၄၁၈ ‌ယောက်ရှိသည်။

## သမိုင်းဖြစ်ရပ်ဆိုး
၁၉၄၂ ခု မျက်နှာဖြူတပ်များ အိန္ဒိယသို့ ဆုတ်ခွါစဉ်တွင် ဖြစ်သည်။ ဧပြီလ ၂၃ ရက်တွင် တောင်သာရွာ (ထိုစဉ်က မြို့မဖြစ်သေး) မှ မီတာ ၂၀၀ ခန့်အကွာ၌ စခန်းချစဉ် ရွာမှ မီးခိုးများတက်လာကာ အမျိုးသမီးတချို့ စခန်းချရာဘက်သို့ ပြေးလာသည်။ ရွာထဲသို့ တပ်သားတချို့သွားကာ အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းသော်လည်း ကျေနပ်လောက်သည့်အဖြေ မရသောကြောင့် တွေ့ရသမျှ ရွာသူရွာသားများကိုခေါ်ကာ ချောင်းနားတွင် ပစ်သတ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၂၇ ဦး သေ၏။ ဖြစ်စဉ်တွင် ပါဝင်သူ ဒုဗိုလ် ပတ်ထရစ်က နောင်တွင် ဝန်ခံထုတ်ဖော်သည်။ 

## ကိုးကား
တုံဂူစကာ ပေါက်ကွဲမှု

တုံဂူစကာ ပေါက်ကွဲမှု (**Tunguska event**, သို့ **Tunguska explosion**) ဆိုသည်မှာ ယနေ့ခေတ် ရုရှားနိုင်ငံ ကရပ်စ်နိုယပ်စ် ကရိုင် (Krasnoyarsk Krai) ဒေသရှိ ပေါ့ဒ်ကာမန်နာယာ တုံဂူစကာမြစ် (Podkamennaya Tunguska River) အနီးတွင် ၁၉၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ရက် ဒေသစံတော်ချိန် မနက် ၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အလွန်အင်အားပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှုကြီး ဖြစ်သည်။

ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် ကြယ်တံခွန် ကျရောက်ခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင် အထက် ၅ကီလိုမီတာမှ ၁၀ ကီလိုမီတာခန့် (၃ မိုင်မှ ၆ မိုင်ခန့်) တွင် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်ဟု ယူဆကြသည်။ လေ့လာမှု အမျိုးမျိုးမှ ကျရောက်ပေါက်ကွဲသော အရာဝတ္ထု၏ အရွယ်အစားကို အမျိုးမျိုး ခန့်မှန်း တွက်ချက်ကြပြီး အများစု၏ သဘောတူညီချက်မှာ မီတာ ဆယ်စု အနည်းငယ်မျှ ရှည်လျားသည် ဟု ယူဆကြသည်။

၁၉၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ တုံဂူစကာ ပေါက်ကွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စာတမ်းများ ထုတ်ဝေခဲ့သည်မှာ ၁၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီး အများစုမှာ ရုရှားဘာသာဖြင့် ဖြစ်သည်။ တုံဂူစကာ လေ့လာမှုတွင် သိပ္ပံပညာရှင် အမြောက်အမြား ပါဝင်ကြပြီး လူသိများသူတို့မှာ လီယိုနစ် ကူလစ်ခ် (Leonid Kulik)၊ ယပ်ဗနေ ကရီနော့ဗ် (Yevgeny Krinov)၊ ကီရေး ဖလော်ရင်စကီး (Kirill Florensky)၊ နီကိုလေ ဗာဆီလီယက်ဗ် ( Nikolay Vasiliev) နှင့် ဝေလ်ဟမ်ဖတ်စ် (Wilhelm Fast) တို့ဖြစ်သည်။

ထိုဥက္ကာခဲ့ သို့မဟုတ် ကြယ်တံခွန်သည် မြေမျက်နှာပြင်ကို ထိခိုက်ပေါက်ကွဲခြင်း မဟုတ်ဘဲ လေထဲတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုအဖြစ်အပျက်ကို ထိခိုက်ပေါက်ကွဲမှု (impact) ဟုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုမှ ပေါ်ထွက်လာသော စွမ်းအင်သည် ၅ မီဂါတန်မှ ၃၀ မီဂါတန် အတွင်းရှိသော တီအင်န်တီယမ်းပေါက်ကွဲမှုနှင့် ညီမျှသည်ဟု ခန့်မှန်းယူဆရပြီး အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ ၁၀ မီဂါတန်မှ ၁၅ မီဂါတန် အတွင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် စမ်းသပ်ခဲ့သော ကပ်စတယ်လ် ဗရာဗို သာမိုနျူးကလီးယားဗုံးနှင့် အတူတူမျှ ဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီရိုရှီးမားတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သော နျူးကလီးယားဗုံး၏ အဆ ၁,၀၀၀ ခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ၂,၁၅၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၈၃၀ စတုရန်းမိုင်) အတွင်းရှိ သစ်ပင်ပေါင်း သန်း ၈၀မျှ လဲပြိုပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ထွက်ပေါက်လာသော တုန်ခါမှုသည် ရစ်ချ်တာစကေး ၅ မျှ ရှိသော ငလျင်နှင့် ညီမျှသည်ဟု တွက်ဆကြသည်။ ထိုသို့အားပြင်းသော ပေါက်ကွဲမှုသည် အလွန်ကြီးကျယ်သော မြို့ပြ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတစ်ခုကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်နိုင်ခြေကြောင့် ဥက္ကာပျံ လမ်းလွဲသော နည်းလမ်းများကို ဆွေးနွေးလာခဲ့ကြသည်။

တုံဂူစကာ ပေါက်ကွဲမှုသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ လတ်တလော သမိုင်းကြောင်းအတွင်း အကြီးမားဆုံး ထိခိုက်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမတိုင်မီ တကမ္ဘာလုံး ဂြိုဟ်တုဖြင့် စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုခြင်း တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမလာမီ အချိန်က ဝေးလံလာသော သမုဒ္ဒရာများအတွင်း ထိုသို့ကျရောက်ပေါက်ကွဲခြင်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါက သတိပြုနိုင်ခဲ့မည် မဟုတ်ပေ။

## ကိုးကား 
* http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018
* http://arxiv.org/abs/1304.8070
* https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf
* http://www.azorcord.orc.ru/index.htm
ကရာကတောင်း

**ကရာကတောင်း** () သည် ချော်ရည်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော မီးတောင်ကျွန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်း နှင့် ဆူမားတြားကျွန်း တို့ ကြားရှိ ဆွန်ဒါရေလက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ကရာကတောင်းဆိုသော အမည်သည် ပင်မကျွန်း (ရာကာတာ) နှင့် မီးတောင် တို့ ပါဝင်သည့် ကျွန်းအစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရာကတောင်းကျွန်းသည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီ: လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ အချို့ကမူ သေဆုံးသည် ထိုထက်မက များပြားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် အသံအကျယ်ဆုံးအဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး ပေါက်ကွဲသော နေရာမှ မိုင်ပေါင်း ၃၀၀၀ (၄၈၂၈ ကီလီမီတာ) ခန့် အထိပင် ကြားရသည်။ ပေါက်ကွဲမှုမှ ဖြစ်လာသော တုန်ခါမှု လှိုင်းများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ဘာရိုဂရပ်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။

## သမိုင်းတွင် ထင်ရှားရခြင်း
ကရာကတောင်း၏ ပေါက်ကွဲမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆-၂၇ ရက်တွင် ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်နှင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ကိန်းညွှန်း ၆ ရှိသဖြင့် ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် တီအင်န်တီယမ်း ၂၀၀ မီဂါတန်ပေါက်ကွဲမှုနှင့် ညီမျှသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဟီရိုရှီးမားတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သော နျူးကလီးယားဗုံး၏ အဆပေါင်း ၁၃,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။ 

၁၈၈၃ ခုနှစ် ပေါက်ကွဲမှုမှ ၂၁ ကုဗကီလိုမီတာ (၅.ဝ ကုဗမိုင်) မျှ ရှိသော ကျောက်တုံးများ၊ ပြာများနှင့် ချော်ကျောက်များကို လွှတ်ထုတ်ခဲ့သည်။

ထိုသို့ အားပြင်းသော ပေါက်ကွဲမှု ကို မိုင်ပေါင်း ၁,၉၃၀ (၃,၁၁၀ ကီလိုမီတာ) ဝေးသော ဩစတေးလျနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ပါ့သ်မြို့မှ သဲကွဲစွာ ကြားနိုင်ပြီး မိုင်ပေါင်း ၃,၀၀၀ (ကီလိုမီတာ ၅၀၀၀ ဝေးသော) မောရစ်ရှပ်နိုင်ငံ အနီးရှိ ရောဒရစ် ကျွန်းမှလည်း ကြားရသည်။

တရားဝင် မှတ်တမ်းများအရ ကရာကတောင်း အနီးတွင် မြို့ရွာပေါင်း ၁၆၅ ခု ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ၁၃၂ ခုမှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရကာ အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၂၁,၀၀၇ (တရားဝင် စာရင်း) သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာသည် ပေါက်ကွဲမှု နှင့် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆူနာမီတို့ကြောင့် ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ကရာကတောင်းကျွန်း၏ ၃ ပုံ ၂ပုံကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

မီးတောင်ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ၁၉၂၇ မှစ၍ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းအသစ် တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အာနပ် ကရာကတောင်း (Anak Krakatau) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှာ ဘာသာစကားဖြင့် ကရာကတောင်း၏ ရင်သွေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုကျွန်းသည် လက်ရှိတွင် အချင်းဝက် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) မျှ ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် မီတာ ၃၀၀ ( ၉၈၀ ပေ) မျှ ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ၅ မီတာ (၁၆ ပေ) မျှ မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။

## ကိုးကား