open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ

**ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ “**လူ့ဇာတာ**” (ကံကြမ္မာ၊ ဘဝအကြောင်း) ကို ထိုသူ၏ “**ရုပ်လက္ခဏာ**” (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လက္ခဏာများ) ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် ယုံကြည်မှုများအရ လူတစ်ဦး၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် ထိုသူ၏ စရိုက်လက္ခဏာ၊ ကံကြမ္မာနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန်၊ မျက်လုံးပုံစံ၊ လက်ဖဝါးမျဉ်းများ စသည်တို့ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ အနာဂတ်ကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ရုပ်လက္ခဏာဗေဒင်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ**ဆိုတဲ့အတိုင်း ဗေဒင်ဆရာတွေ ဖွဲ့တဲ့ ဇာတာက မှန်ချင်မှ မှန်တာပါ။ မွေးတုန်းက ပါလာတဲ့ ရူပလက္ခဏာနှင့် အင်္ဂါနိမိတ် များဟာ အလွန်တရာ မှန်ကန်တာပဲ၊" 

## ကိုးကား
ရေမရှိကန်၊ ဆန်မဲ့စပါး၊ တတရားမဲ့မင်း၊ ခိုးကင်းသည့်မီး

**ရေမရှိကန်၊ ဆန်မဲ့စပါး၊ တတရားမဲ့မင်း၊ ခိုးကင်းသည့်မီး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေမရှိကန်၊ ဆန်မဲ့စပါး၊ တရားမဲ့မင်း၊ ခိုးကင်းသည့်မီး” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဓိကအနှစ်သာရ သို့မဟုတ် အင်္ဂါရပ် ပျောက်ဆုံးသွားပါက ထိုအရာသည် အသုံးမဝင်တော့ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရေမရှိကန်**” ဆိုသည်မှာ “**ကန်**” တစ်ခုတွင် “**ရေ**” မရှိပါက အချည်းနှီးသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေသည် ကန်၏ အဓိကအင်္ဂါရပ်ဖြစ်သည်။
*   “**ဆန်မဲ့စပါး**” ဆိုသည်မှာ “**စပါး**” တွင် “**ဆန်**” မရှိပါက အချည်းနှီးသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆန်သည် စပါး၏ အဓိကအနှစ်သာရဖြစ်သည်။
*   “**တရားမဲ့မင်း**” ဆိုသည်မှာ “**မင်း**” တစ်ပါးတွင် “**တရား**” (တရားမျှတမှု၊ စီရင်ဆုံးဖြတ်နိုင်မှု) မရှိပါက အချည်းနှီးသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တရားသည် မင်း၏ အဓိကတာဝန်ဖြစ်သည်။
*   “**ခိုးကင်းသည့်မီး**” ဆိုသည်မှာ “**မီး**” တွင် “**ခိုး**” (အပူရှိန်) မရှိပါက အချည်းနှီးသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အပူရှိန်သည် မီး၏ အဓိကဂုဏ်သတ္တိဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခု၏ အဓိကအနှစ်သာရ သို့မဟုတ် အင်္ဂါရပ်သည် မည်မျှအရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အနှစ်သာရ ပျောက်ဆုံးသွားပါက ထိုအရာသည် အသုံးမဝင်တော့ပေ။ “ဤလေးသီးကား၊ ချည်းနှီးမျှသာ၊ ဂုဏ်ဝါတစိ၊ ကျိုးမရှိဘူး” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရေမရှိကန်၊ ဆန်မဲ့စပါး၊ တရားမဲ့မင်း၊ ခိုးကင်းသည့်မီး**၊ ဤလေးသီးကား၊ ချည်းနှီးမျှသာ၊ ဂုဏ်ဝါတစိ၊ ကျိုးမရှိဘူး၊" 

## ကိုးကား
ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန်

**ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အနုပညာ နှစ်မျိုး၏ အဓိက အရေးပါသော အချက်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရုပ်သေးမှာ အသံ**” ဆိုသည်မှာ ရုပ်သေးရုပ်များကို အသုံးပြု၍ ကပြဖျော်ဖြေသော ရုပ်သေးပွဲတွင် “**အသံ**” (ဇာတ်လမ်းကို ပြောပြသော အသံ၊ သီဆိုသော အသံ) သည် အဓိကအရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။ ရုပ်သေးရုပ်များ၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဇာတ်လမ်း၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပရိသတ်နားလည်စေရန် ကောင်းမွန်သော အသံသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။
*   “**ဇာတ်မှာ ဟန်**” ဆိုသည်မှာ လူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ကပြသော ဇာတ်ပွဲတွင် “**ဟန်**” (ကိုယ်ဟန်အမူအရာ၊ အပြောအဆို၊ အဝတ်အစား) သည် အဓိကအရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကောင်များ၏ စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ဇာတ်လမ်း၏ အငွေ့အသက်ကို ပရိသတ်ခံစားနိုင်စေရန် ကောင်းမွန်သော ကိုယ်ဟန်အမူအရာသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့အနုပညာ နှစ်မျိုး၏ မတူညီသော အရေးပါမှုများကို ဖော်ပြသည်။ “ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ လဟူန်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ လဟူန်ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ဇာတ်မင်းသား ဇာတ်မင်းသမီး လှမှ လူကြိုက်သည်။" 
*   "ရုပ်သေး အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန် ဟု မြန်မာ့သုခုမ၌ ဆိုစကားရှိ၏။" 

## ကိုးကား
ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး

**ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို “**ရှာ**” (ရှာဖွေ) လေ “**ရှား**” (ရှားပါး) လေ ဖြစ်တတ်သကဲ့သို့ အရာတစ်ခုကို “**လွှာ**” (အခွံ သို့မဟုတ် အပေါ်ယံကို ဖယ်ရှား) လေ “**ပါး**” (ပါးလွှာ) လေ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

*   “ရှာလျှင်ရှား” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ရှာဖွေလေလေ ထိုအရာသည် ပို၍ပင် ရှားပါးသွားသကဲ့သို့ ခံစားရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြောင်းမှာ အာရုံစိုက်လေလေ ထိုအရာ၏ မရှိခြင်းကို ပို၍ သတိထားမိလာသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
*   “လွှာလျှင်ပါး” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခု၏ အပေါ်ယံ သို့မဟုတ် အခွံကို ဖယ်ရှားလေလေ ထိုအရာသည် ပို၍ ပါးလွှာသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသည်မှာ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပြီး သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မလိုချင်တဲ့ဟာ ဖြစ်လေလေ နေရာတကာ ပေါလေလေပဲ၊ လိုချင်တာ နှင့်ကျမှဖြင့် မရနိုင်အောင် ရှားနေတာပဲ၊ **ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး**ဆိုတဲ့ စကားဟာ အလွန်တရာ မှန်ပါကလား၊" 

## ကိုးကား
ရှေ့ကဖုံး နောက်ကပေါ်

**ရှေ့ကဖုံး နောက်ကပေါ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေ့က ဖုံး၊ နောက်က ပေါ်” ဆိုသည်မှာ အစပိုင်းတွင် “**ဖုံး**” (ဖုံးကွယ်ထားသော၊ ဖုံးအုပ်ထားသော) အရာများသည် နောက်ဆုံးတွင် “**ပေါ်**” (ပေါ်ထွက်လာသည်၊ ထင်ရှားလာသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ မည်မျှပင် ဖုံးကွယ်ထားပါစေ အမှန်တရားသည် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမှန်တရား၏ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာမှုကို ဖော်ပြသည်။ မဟုတ်မမှန်သော အရာများကို ကြာရှည်စွာ ဖုံးကွယ်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
ရေသတ္တဝါကုန်း၊ ကုန်းသတ္တဝါရေ၊ ကျက်စားလေ၊ မိုးသွေကင်းမည်ပ

**ရေသတ္တဝါကုန်း၊ ကုန်းသတ္တဝါရေ၊ ကျက်စားလေ၊ မိုးသွေကင်းမည်ပ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေသတ္တဝါကုန်း၊ ကုန်းသတ္တဝါရေ၊ ကျက်စားလေ၊ မိုးသွေကင်းမည်ပ” ဆိုသည်မှာ သဘာဝ၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရေသတ္တဝါကုန်း**” (ရေတွင်နေသော သတ္တဝါများ ကုန်းပေါ်သို့ တက်လာခြင်း) သို့မဟုတ် “**ကုန်းသတ္တဝါရေ**” (ကုန်းတွင်နေသော သတ္တဝါများ ရေထဲသို့ ဆင်းသွားခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**မိုးသွေကင်းမည်ပ**” (မိုးခေါင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်) ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ ဟန်ချက်ပျက်ယွင်းပါက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်လူများတွင် သဘာဝဖြစ်စဉ်များနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို နားလည်ရန် အကန့်အသတ်ရှိသောကြောင့် ဤကဲ့သို့ ယုံကြည်မှုများ ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရေသတ္တဝါကုန်း၊ ကုန်းသတ္တဝါရေ၊ ကျက်စားလေ၊ မိုးသွေကင်းမည်ပ**။" 
*   "**ရေသတ္တဝါကုန်း၊ ကုန်းသတ္တဝါရေ၊ ကျက်စားလေ၊ မိုးသွေကင်းမည်ပ**။" 

## ကိုးကား
ရှေ့ စံကား၊ နောက် ဖလား

**ရှေ့ စံကား၊ နောက် ဖလား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလား” ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဂီတတူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သော စောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရှေ့ စကား**” ဆိုသည်မှာ စောင်း၏ အရှေ့ပိုင်း (စောင်းလက်ရုံးနှင့် စောင်းအိုး ဆက်ထားသော အပိုင်း) သည် “**စံကား**” (စံကားရွက်) ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**နောက် ဖလား**” ဆိုသည်မှာ စောင်း၏ အနောက်ပိုင်း (ပဲ့ပိုင်း) သည် “**ဖလား**” ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စောင်းပြုလုပ်ပုံ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်ကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "စောင်းလက်ရုံးနှင့်စောင်းအိုး ဆက်ထားသော အပိုင်းမှာ (လှေ) စံကားရွက် သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်၍ စောင်း၏ပဲ့ပိုင်းမှာ ဖလားသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ရသည်။ ဤ သည်ကို ရည်၍ ရှေးပညာရှင်တို့က **ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလား**ဟူ၍ ဆိုကြ၏။" 
*   "**ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလား**ဟူသော စကားနှင့်အညီ စောင်းလက်ရုံးနှင့် စောင်းအိုးဆက်မည့်နေရာ ဦးပိုင်းတွင် စောင်းအိုးကို စံကားရွက်ပုံထွင်းပြီး စောင်းပဲ့ပိုင်း၌ ဖလားပုံသဏ္ဌာန် ထွင်းရပါသည်။" 

## ကိုးကား
ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ

**ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို ရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်ပါက မည်သည့်အရာကိုမျှ ရရှိနိုင်မည် မဟုတ်သကဲ့သို့ အရာတစ်ခုသည် အလွန်အကျွံ သေးငယ်ပါကလည်း မလှပတော့ဟု ဆိုလိုသည်။

*   “**ရွေးလွန်းလျှင် မရ**” ဆိုသည်မှာ ရွေးချယ်စရာများစွာရှိသည့်အခါ အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်နေပါက နောက်ဆုံးတွင် မည်သည့်အရာကိုမျှ မရရှိဘဲ အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**သေးလွန်းလျှင် မလှ**” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အလွန်အကျွံ သေးငယ်ပါက ကြည့်ရဆိုးပြီး မလှပတော့ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် သင့်တင့်မျှတမှု ရှိသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရွေးချယ်ရာတွင်လည်း အလွန်အကျွံ ဇီဇာကြောင်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ရွေးလွန်းတော့ မရ၊ သေးလွန်းတော့ မလှ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ**တ၊ဲ့ ရှေးကပုံထား၊ လူထဲမှာနေ၊ လူဖြစ်ထွေကို၊ အကျေသားနှင့်၊" 
*   "**ရွေးလွန်းတော့ မရ၊ သေးလွန်းတော့ မှလ**ဆိုသည့် စကားအတိုင်း ဦးသာဒွေး နွားရွေးလွန်းသဖြင့် တော်တော်နှင့် နွားဝယ်ရမည်မဟုတ်၊" 

## ကိုးကား
ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်

**ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်” ဆိုသည်မှာ အိမ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် “**တမာ**” ပင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် “**ခံတက်**” ပင် စိုက်ပျိုးပါက “**စီးပွားတက်**” (စီးပွားရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်ခြင်း) ဖြစ်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများ၏ သဘာဝနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် အိမ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ တမာပင်သည် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ခံတက်ပင်သည် အိမ်ကို အကာအကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့အပြင် ထိုအပင်များသည် စီးပွားရေးအရလည်း အကျိုးအမြတ်များ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အိမ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရန် **ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်**၏ဟူ၍ပင် ညွှန်ကြားခဲ့၏။" 

## ကိုးကား
ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ

**ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ” ဆိုသည်မှာ “**ရှေးကလူမျိုး**” (ရှေးခေတ်ပညာရှိများ) ၏ “**ဆိုလမ်းရိုး**” (ဆိုခဲ့သော စကားများ၊ ရေးသားခဲ့သော စာများ) ကို ကောက်နုတ်ကိုးကားခြင်းသည် “**စာခိုးမမည်ရာ**” (စာခိုးသည်ဟု မခေါ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်ပညာရှိများ၏ အဆိုအမိန့်များ၊ အတွေးအမြင်များသည် အများသူငါ လေ့လာသင်ယူရန်နှင့် ပြန်လည်ကိုးကားရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ထိုအရာများကို ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းသည် စာခိုးမှုအဖြစ် မသတ်မှတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်ပညာရှိများ၏ အသိပညာနှင့် အတွေ့အကြုံကို လေးစားတန်ဖိုးထားမှုနှင့် ထိုအရာများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရန် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ**၊" 

## ကိုးကား
ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ

**ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ” ဆိုသည်မှာ အသက်အရွယ်သည် မတူညီသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများတွင် မတူညီသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရှေ့နေ ပျိုစေ**” ဆိုသည်မှာ “**ရှေ့နေ**” (တရားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်) သည် “**ပျိုစေ**” (ငယ်ရွယ်ပြီး သွက်လက်တက်ကြွ) သောသူ ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြောင်းမှာ တရားရုံးတွင် လျင်မြန်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်မှုနှင့် စွမ်းအင်အပြည့်ရှိမှုသည် အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
*   “**သမား အိုစေ**” ဆိုသည်မှာ “**သမား**” (ဆရာဝန်) သည် “**အိုစေ**” (အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်သော သက်ကြီးရွယ်အို) ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြောင်းမှာ ဆေးပညာတွင် အတွေ့အကြုံနှင့် ဗဟုသုတသည် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများအတွက် လိုအပ်သော အရည်အချင်းများသည် မတူညီကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “သမားအိုစေဆိုရာမှာ သက်ကျားအိုထက် သိကြားအိုခြင်းကို ယူအပ်၏” ဟူ၍ ဆက်စပ်အသုံးပြုပြီး သမားတော်သည် သက်တမ်းရင့်ရုံသာမက အသိပညာ၊ အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်ရန်လည်း လိုအပ်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ**ဆိုသော စကားအရ သမားအိုစေဆိုရာမှာ သက်ကျားအိုထက် သိကြားအိုခြင်းကို ယူအပ်၏။" 

## ကိုးကား
ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်

**ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ ဘဝတွင် အောင်မြင်စွာ နေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော အချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသော “**ထုံး**” (ဓလေ့ထုံးစံများ၊ အစဉ်အလာများ) ကို အလွယ်တကူ “**မပယ်နှင့်**” (မပစ်ပယ်သင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးထုံးများသည် အတွေ့အကြုံနှင့် ပညာများစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ထိုအရာများကို လေးစားလိုက်နာသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော် “ဟောင်းပင်ဟောင်းလည်း၊ မကောင်းသော်က စွန့်ပယ်ရ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ မကောင်းသော ရှေးထုံးများကို စွန့်ပယ်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သတိပြုသင့်သည်။
*   “**ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်**” ဆိုသည်မှာ “**ဈေး**” (ငွေကြေး) ကို သုံးစွဲရာတွင် “**မလွယ်နှင့်**” (ချင့်ချိန်သုံးစွဲသင့်သည်၊ မဖြုန်းတီးသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ငွေကြေးကို မဆင်မခြင် သုံးစွဲပါက ဆင်းရဲမွဲတေသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးအစဉ်အလာကို လေးစားလိုက်နာခြင်းနှင့် ငွေကြေးကို ချင့်ချိန်သုံးစွဲခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှေးထုံးကို မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးကို မလွယ်နှင့်**။ ရှေးထုံးကို ပယ်လျှင် လွဲတတ်သည်၊ ဈေးသုံးလွယ်လျှင် မွဲတတ်သည်။" 
*   "မြတ်စွာဘုရားက ရှေးပညတ်ကို မပယ်ဖျက်အပ်ကြောင်းနှင့် ဟောကြား တော်မူသည့်ပြင် **ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်**ဆိုတဲ့ မြန်မာစကားပုံလည်း အရှိသားကလား။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ဟောင်းပင်ဟောင်းလည်း၊ မကောင်းသော်က စွန့်ပယ်ရ
## ကိုးကား
ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်

**ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မိမိအား ရန်ပြုလာပါက “**ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်**” (ရန်ဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခြင်း မပြုသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ရန်ကို ရန်ဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်းသည် ရန်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေနိုင်သောကြောင့် မေတ္တာနှင့် သည်းခံခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သည်းခံခြင်း၊ မေတ္တာနှင့် အကြမ်းမဖက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ” (ပါဠိဘာသာဖြင့် ရန်သည် ရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်) နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များနှင့် ဓမ္မပဒမှ ဇာတ်လမ်း
*   "သူတစ်ပါးတို့အား ရန်လိုခြင်း၊ မျက်မာန်ရှ၍ မုန်းထားခြင်းကို မပြုအပ်ကုန်။ **ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်**ဟူ၍ရှိသည်။" 
*   "**ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်**ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း တစ်ယောက်က ဒေါသထွက်တဲ့အခါ တစ်ယောက်က ပြန်လှန်ပြီး မျက်မာန်ဒေါသထားမှဖြင့်…၊" 
*   "အမေရယ်၊ သည်းခံပါ။ **ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့နှင်းကောင်းပါဘူး**။ သူတို့ အခွင့်သာတဲ့အခါ မောက်နိုင်သမျှ မောက်ပါစေ။" 
*   ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ်၊ ၄-ကာဠီယက္ခီနီဝတ္ထုတွင်လည်း အလားတူအကြောင်းအရာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဇာတ်လမ်းအကျဉ်းချုပ်မှာ ရှေးဘဝများတွင် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခဲ့ကြသော အမျိုးသမီးနှစ်ဦးသည် နောက်ဘဝများတွင်လည်း ရန်ငြိုးများ ဆက်လက်ထားရှိကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုသူနှစ်ဦးအား ရန်သည် ရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်ကြောင်း၊ ရန်ကို သည်းခံခြင်းဖြင့်သာ ငြိမ်းအေးစေနိုင်ကြောင်း ဟောကြားဆုံးမတော်မူသည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ
## ကိုးကား
အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့

**အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့:** ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့သူများပင်လျှင် မိမိတို့၏ အခြေအနေကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ပုံမှန်လူများကဲ့သို့ ပြုမူလိုကြသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ မစုံလင်သူများပင်လျှင် ရိုးရိုးလူများကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသွားလာလိုခြင်း၊ ပျော်ပါးလိုခြင်း စသည့် ဆန္ဒများ ရှိတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘာဝအားဖြင့် လှုပ်ရှားလိုမှု၊ ပျော်ရွှင်လိုမှုနှင့် ဘဝကို အပြည့်အဝ ဖြတ်သန်းလိုမှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အချို့နေရာများတွင် မဖြစ်နိုင်သောအရာကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်လိုသူများအတွက် သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ **လူမစွမ်းဆော့၊ ငကန်းမော့** ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**လူမစွမ်းဆော့၊ ငကန်းမော့**၊ ဆိုသော့အလား၊" 

## ကိုးကား
Layal Abboud

**လေးရယ် အာဘူး** (; :; ၁၅ မေ ၁၉၈၂ မွေးဖွား) သည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံသူ အဆိုတော်၊ ဖျော်ဖြေရေးသမား၊ စင်မြင့်အကသမား၊ မော်ဒယ်၊ မွတ်ဆလင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဆောင်ရွက်သူနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်

**အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်:** နောက်ပြောင်ကျီစားခြင်းကို အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ပါက ရန်ဖြစ်ပွားသည်အထိ ဖြစ်သွားတတ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ နောက်ပြောင်ခြင်းသည် ပျော်စရာကောင်းသော်လည်း အတိုင်းအဆလွန်သွားပါက တစ်ဖက်လူကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ရန်ပွဲအထိပင် ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် လေးစားမှုရှိရန်နှင့် အတိုင်းအဆကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**အကျီစားသန်က ရန်ဖြစ်တတ်သည်**။" 
*   "မောင်ရယ်…**အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်ရလိမ့်မယ်**၊" 

## အဓိပ္ပာယ်တူ
*အကျီစားသန် ရန်များ

## ကိုးကား
အကောက်မတတ် အခိုးဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်

**အကောက်မတတ် အခိုးဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကောက်မတတ် အခိုးဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်။** တစ်စုံတစ်ဦး၏ ပစ္စည်းကို ကောက်ယူရာတွင် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို မသိပါက ခိုးယူသည်ဟု အထင်ခံရနိုင်ပြီး၊ ခိုးယူရာတွင် လိမ္မာပါးနပ်စွာ ပြုမူပါက ကောက်ယူရုံသက်သက်ဟု အထင်ခံရနိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပြုမူဆောင်ရွက်ပုံသည် လူအများ၏ အမြင်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ဦးသည် ရိုးသားသော စိတ်စေတနာဖြင့် ပစ္စည်းတစ်ခုကို ကောက်ယူသော်လည်း မသင့်လျော်သော အချိန် သို့မဟုတ် နေရာတွင် ပြုလုပ်ပါက အခြားသူများက ခိုးယူသည်ဟု ထင်မြင်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် မရိုးသားသော စိတ်စေတနာဖြင့် ခိုးယူသူတစ်ဦးသည် လိမ္မာပါးနပ်စွာ ပြုမူပါက အပြစ်ကင်းသူတစ်ဦးကဲ့သို့ ထင်မြင်ခံရနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြုအမူ၏ အရေးပါမှုနှင့် လူအများ၏ အမြင်သည် အမှန်တရားနှင့် တူညီချင်မှ တူညီနိုင်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
"**အကောက်မတတ် အခိုး ဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်။**" 

## ကိုးကား
အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ

**အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ:** အစွမ်းအထက်ဆုံး သို့မဟုတ် အရေးအကြီးဆုံးအရာများမှာ တဏှာ (တပ်မက်မှု)၊ ကိလေသာ (ညစ်နွမ်းစေသော တရားများ) နှင့် မေတ္တာ (ချစ်ခြင်းမေတ္တာ) ဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့၏ စိတ်သဘောထားတွင် အဓိကကျသော အရာသုံးခုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

*   **အကြီးတွင် တဏှာ:** လူသားတို့၏ စိတ်တွင် တဏှာ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) သည် အလွန်အားကောင်းပြီး လွှမ်းမိုးမှုကြီးမားသည်။
*   **အပူတွင် ကိလေသာ:** ကိလေသာ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ စသည့် စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရားများ) သည် စိတ်ကို ပူလောင်စေသည်။
*   **အမွှေးတွင် မေတ္တာ:** မေတ္တာတရားသည် လူတို့၏ စိတ်နှလုံးကို အေးချမ်းစေပြီး မွှေးကြိုင်သော အရာကဲ့သို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထားတွင် တဏှာ၏ လွှမ်းမိုးမှု၊ ကိလေသာ၏ ပူလောင်မှုနှင့် မေတ္တာ၏ အေးချမ်းမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
"ယောကျာ်းတို့ဓမ္မတာ **အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ**ကောင်း ရှေးလူဟောင်းစကားလာ အရာရာနှိုင်းဆပလားဆို၊ ယခုကာလသားများစိတ်အရှိ အမေက ရိပ်မိလို့ ပြောတာကလား သမီးရဲ့၊" 

## ကိုးကား
အကျည်းတန် မှန်ကြိုက်

**အကျည်းတန် မှန်ကြိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကျည်းတန် မှန်ကြိုက်:** ရုပ်ရည်မလှပသူများသည် မှန်ကို မကြာခဏ ကြည့်လေ့ရှိသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ရည်မလှပဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်မှတ်သူများသည် မိမိ၏ ရုပ်ရည်အသွင်အပြင်ကို အခြားသူများ မည်သို့မြင်သည်ကို သိလိုစိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်ကို အမြဲစစ်ဆေးနေလိုသောကြောင့်လည်းကောင်း မှန်ကို မကြာခဏ ကြည့်လေ့ရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပညာနှင့် မိမိကိုယ်ကို အာရုံစိုက်မှု သဘောတရားကို ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မိမိ၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် မပြည့်စုံဟု ထင်သောအရာကို အာရုံပိုစိုက်မိတတ်သည့် သဘောကိုလည်း ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဆင်းရုပ်သွင်နှင့်၊ ကိုယ်ပင်မယုံ၊ အင်မစုံသော်၊ ကြေးမုံကြည့်များ၊ ဟူသောလားသို့၊" 
*   "ရုပ်ဆိုးသူက ရုပ်ချောသူထက်ပင် မှန်ကို မြတ်နိုးစိတ်ပိုသေးသည်။ **အကျည်းတန်မှန်ကြိုက်**ဟူသော စကားက အထောက်အထားပြုလျက် ရှိသည်။" 

## ကိုးကား
အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်

**အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်:** အငြင်းပွားမှု သို့မဟုတ် ပြဿနာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ချဲ့ထွင်ပြောဆိုပါက ပြေလည်မှုရရှိရန် ခက်ခဲသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အရေးကိစ္စတစ်ခုကို တတ်နိုင်သမျှ အတိုချုံးဆုံးဖြတ်သင့်ပြီး အကျယ်အကျယ် ဆွေးနွေးငြင်းခုံနေခြင်းသည် ပြဿနာကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အငြင်းပွားမှုတစ်ခုကို အကျယ်ချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး ပြေလည်မှုကို ရှာဖွေရန် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးကိစ္စများကို တည်ငြိမ်စွာနှင့် အကျိုးအကြောင်းဆီလျော်စွာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**အကျယ်အကျယ်၊ မငြိမ်းဖွယ်လျှင်**၊ ယိုးမယ်ဖွဲ့ဖွဲ့၊ ကဲ့ရဲ့နှောင့်နှေး၊ မကောင်းဆေးဖြင့်၊ အမေးထင်ထင်၊ လိုရာငင်၍၊" 
*   "**အကျယ်အကျယ်၊ မငြိ်မွးဖယ်ဖြင့်**၊ လူဝယ်ချောက်ချား၊ အမှုပွားအောင်၊ စကားဖဖ၊ နှုတ်ရွလျှာရွှင်၊ တငင်ငင်ဖြင့်၊" 
*   "**အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်**ဆိုသကဲ့သို့ ရည်ရွယ်မှန်းထားသော အကြောင်းနှင့် တစ်စုံတစ်ရာ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့ထင်ရာကို ပြောဆိုနေခြင်းဖြင့် အရေးကိစ္စ ပြီးငြိမ်းကြလိမ့်မည်မဟုတ်။" 

## ကိုးကား
ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်

**ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်” ဆိုသည်မှာ “**ရှေးဖြစ်ဟောင်း**” (အတိတ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အရာများ၊ ရှေးခေတ်အဖြစ်အပျက်များ) သည် “**အောက်မေ့ဖွယ်**” (သတိရထိုက်သော၊ တန်ဖိုးထားထိုက်သော) အရာများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အတိတ်မှ အဖြစ်အပျက်များသည် သင်ခန်းစာများ၊ အတွေ့အကြုံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ထိုအရာများကို သတိရသင့်ကြောင်း၊ လေ့လာသင်ယူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “ရှေးခေတ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှေးခေတ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်ဟူသော စကားကဲ့သို့ မြန်မာတို့ အထက်တန်းကျကျဖြင့် မျက်နှာပန်းလှခဲ့သော ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းဘဝ၌ သုခုမပညာတို့ တိုးတက် ပြန့်ပွားပုံ… တစိမ့်စိမ့် တွေးလေလေ တရေးရေး ပေါ်လေလေပင် ဖြစ်တော့၏။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားကောင်း မောင်းမတစ်ထောင်

**ယောက်ျားကောင်း မောင်းမတစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားကောင်း မောင်းမတစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှာဖွေနိုင်စွမ်းရှိသော “**ယောက်ျားကောင်း**” တစ်ဦးကို “**မောင်းမတစ်ထောင်**” (အခြွေအရံများစွာ) က အားကိုးအားထားပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်သော အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လူအများ၏ အထောက်အပံ့နှင့် လေးစားမှုကို ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် ဩဇာအာဏာကို တိုင်းတာသည့် အဓိကအချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျားကောင်းက မောင်းမတစ်ထောင်**ဆိုတာ အဆွေတော်လည်း သိမှာပေါ့၊" 
*   "**ယောက်ျားကောင်း မောင်းမတစ်ထောင်**ဆိုသော စကားကို ခင်မြမြ ကြားဖူး၏။ ထိုစကားအရဆိုလျှင် ကိုကိုတင်၏အပြုအမူကို လျစ်လျူမရှုနိုင်စရာ မရှိချေ။" 

## ကိုးကား
ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်

**ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ပျက်စီးစေနိုင်သော အရာသုံးမျိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်**” ဆိုသည်မှာ “**ဓဇဂ်**” (ဓဇဂ္ဂသုတ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်စာပေတစ်မျိုး) ၏ အဓိပ္ပာယ်နက်နဲမှုနှင့် ခက်ခဲမှုသည် “**ရှင်**” (ရဟန်း သို့မဟုတ် သာမဏေ) ၏ စာပေသင်ယူလိုစိတ်ကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အလွန်ခက်ခဲသော အရာတစ်ခုသည် လေ့လာသင်ယူလိုစိတ်ကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**လူကိုဖျက် အရက်**” ဆိုသည်မှာ “**အရက်**” (အရက်သေစာ) သည် “**လူ**” ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုရေးဘဝကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အရက်သောက်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။
*   “**ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်**” ဆိုသည်မှာ “**ဝါးမျက်**” (ဝါးပင်၏ အဆစ်များ) သည် “**ဓား**” ၏ အသွားကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မာကျောသော အရာတစ်ခုသည် ထက်မြက်သော အရာတစ်ခုကိုပင် ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ပျက်စီးစေနိုင်သော အရာများ၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှင်ကိုဖျက်လျှင် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက်လျှင် အရက်ဟူသော ရှေးလူကြီး သူမတို့၏စကားပုံအရ… အရက်ထန်းရည်များကို သောက်စားယစ်မူး၍ ရူးတူးတူး မိုက်ကန်းကန်းနှင့်…၊" 
*   "ကျုပ်တို့နှစ်ယောက်မှာ ယခုမှ ဒုက္ခကောင်းကောင်းကြီး ရောက်ကြတော့မယ်၊ ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက် ရှေးလူဟောင်းစကားများ တယ်ပြီးမှန်ပေတယ်။" 
*   "လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက် ဟူသည့် ဆိုရိုးစကားမှာမှန်လှပေ၏။ …သေရည်သေရက် အလွန်အကျွံ သောက်စားမူးယစ်မှုကြောင့် အမှတ်မထင် မမျှော်လင့်ဘဲ ဒုက္ခနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့ကြုံရတတ်ကြောင်း…၊" 

## ကိုးကား
ရှင်လူထွက်သစ် ဆယ့်သုံးနှစ်

**ရှင်လူထွက်သစ် ဆယ့်သုံးနှစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှင်လူထွက်သစ် ဆယ့်သုံးနှစ်” ဆိုသည်မှာ ယောကျာ်းလေးများသည် ရဟန်းဘဝ (ရှင်သာမဏေ) တွင် ခဏတာ နေထိုင်ပြီးနောက် “**ဆယ့်သုံးနှစ်**” ခန့်အရွယ်တွင် “**လူထွက်သစ်**” (လူဘဝသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲခြင်း) ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ယောကျာ်းလေးများသည် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ရဟန်းဘဝသို့ ဝင်ရောက်ကာ စာပေသင်ယူလေ့ရှိပြီး အရွယ်ရောက်ချိန်တွင် လူဘဝသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုဓလေ့ကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရှင်လူထွက်သစ်၊ ဆယ့်သုံးနှစ်က၊ ချစ်တဲ့သူကို၊ အယူတခြား၊ မိထွေးများက၊ ဆီးတားဆို၊" 

## ကိုးကား
ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ

**ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ” ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုလုပ်ရာတွင် ခွဲဝေပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရှင်ကို လှူ**” ဆိုသည်မှာ “**ရှင်**” (ရဟန်းသံဃာတော်များ) အား “**လှူ**” (လှူဒါန်းခြင်း) ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “**လူကို မျှ**” ဆိုသည်မှာ “**လူ**” (အခြားလူများ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများ) အား “**မျှ**” (ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်း) ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုလုပ်ရာတွင် သံဃာတော်များကို လှူဒါန်းခြင်းနှင့် အခြားသူများကို ပေးကမ်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးသည် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို မိမိတစ်ဦးတည်းအတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ အခြားသူများနှင့်လည်း ဝေမျှသုံးစွဲသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ**ဆိုတဲ့စကားလို ကိုယ့်အားကိုယ့်အင်နှင့် ကိုယ့် အလုပ်ခွင်က ထွက်တဲ့ ပစ္စည်းများကို အမျိုးသားဖို့တစ်ဖြာ၊ သာသနာရေးဖို့ တချို့၊ ကိုယ့်ရင်သွေးဖို့တစ်တန် သည်လိုဝေဖန်ရလျှင် လောကမှာ လူဖြစ်ကျိုး နပ်တာပါပဲ။" 
*   "မိမိတို့မျိုးစေ့များကို မြေ၌ နှံသည့်အခါ **ရှင်ကို လှူမယ်၊ လူကို မျှ မယ်**၊ တောင်းရင် ပေးမယ်၊ ခိုးရင် ဆဲမယ်လို့ သစ္စာမူကာ မျိုးစေ့မြှုပ်၊ မျိုးစေ့ ကြဲကြခြင်းကို လုပ်ကိုင်ကြပါကြောင်း…၊" 

## ကိုးကား
ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်

**ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်” ဆိုသည်မှာ “**ချဉ်ပေါင်လက်ခြား**” (ချဉ်ပေါင်ဟင်းတစ်မျိုး) ၏ အရသာသည် အလွန်ကောင်းမွန်သောကြောင့် “**ကြက်သား**” နှင့်ပင် “**မလဲပေါင်**” (လဲလှယ်၍ မရနိုင်) လောက်အောင် တန်ဖိုးရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ချဉ်ပေါင်လက်ခြား၏ အရသာသည် ကြက်သားထက်ပင် ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး မတူညီသော အရသာရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ချဉ်ပေါင်လက်ခြားဟင်း၏ ထူးခြားသော အရသာကို ချီးကျူးသော စကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်**-ဟူ၍ပင် ကျေးလက်လူထုက ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့ကြလောက်အောင် နာမည်ကြီးလှသော ဟင်းရွက်ဖြစ်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်

**ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် “**ရွှေ**” (ရွှေငွေဥစ္စာ၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု) ရှိမှသာ အခြားသူများက ထိုသူနှင့် “**မျိုးတော်ချင်သည်**” (ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုခြင်း၊ ဆွေမျိုးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလိုခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆင်းရဲသောသူကို ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုသူ နည်းပါးပြီး ချမ်းသာသောသူကိုမူ ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုသူ များပြားတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ငွေကြေးဥစ္စာ၏ အရေးပါမှုနှင့် လူတို့၏ အပေါ်ယံ ဆက်ဆံရေးများကို ဝေဖန်ထောက်ပြသော စကားဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်**ဟူသော စကားရှိ၏။" 

## ကိုးကား
ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ

**ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ” ဆိုသည်မှာ “**ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား**” (ရွှေဖြင့် မွမ်းမံထားခြင်း မရှိသော ဘုရားရုပ်တု သို့မဟုတ် စေတီ) ကို “**လူမရိုသေ**” (လူအများက အလေးမထား၊ ရိုသေကိုးကွယ်မှု မပြု) တတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရွှေသည် တန်ဖိုးအရှိဆုံး သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဘုရားနှင့် သာသနာ့အဆောက်အအုံများကို ရွှေဖြင့် မွမ်းမံခြင်းသည် ရိုသေကိုးကွယ်မှု၏ အထွတ်အထိပ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရွှေမရှိသော ဘုရားများကို အချို့သူများက အထင်သေးခြင်း သို့မဟုတ် အလေးမထားခြင်းများ ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရွှေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ “ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရွှေမရှိသောဘုရား လူမရိုသေဟူ၍ စကားပုံ တွင်ကျန်ရစ်သည်ကား ဘုရားနှင့်ရွှေ မည်မျှ ပနံသင့်ခဲ့သည့် သာဓကကို ထုတ်ဖော်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားမှန်လျှင် ရွှေဝါရောင်သန်းရမည်ဟူ၍ မြန်မာတို့ နားလည်ကြသည်။" 

## ကိုးကား
လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့

**လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” ဆိုသည်မှာ “**လာမည့်ဘေး**” (မလွဲမသွေ ရောက်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်) ကို “**ပြေးတွေ့**” (ရှောင်ဖယ်မနေဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ခြင်း) ပြုလုပ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှောင်ဖယ်နေခြင်းဖြင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည် မဟုတ်ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့်သာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှု၊ သတ္တိနှင့် ပြဿနာကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းလိုစိတ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်” (လာမည့်ဘေးကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ရှားသင့်သည်) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အကြီးဆုံးသော ယူဆချက်တစ်ခုမှာ **လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့**ဖြစ်သည်။" 
*   "**လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့ရုံမှတစ်ပါး အခြားမရှိတော့သည်သာ**။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်
## ကိုးကား
ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်

**ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်” ဆိုသည်မှာ ကံ၏ အကျိုးပေးမှုနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးခေတ်နှင့် ယခုခေတ် ယုံကြည်မှု ကွာခြားချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်**” ဆိုသည်မှာ ရှေးအခါက “**ဝိပါက်**” (ကံ၏ အကျိုးပေးမှု) သည် “**ခုနစ်ရက်**” ကြာပြီးမှ အကျိုးပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မကောင်းမှု သို့မဟုတ် ကောင်းမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ကို ချက်ချင်း မခံစားရဘဲ ရက်အနည်းငယ် စောင့်ဆိုင်းရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်**” ဆိုသည်မှာ ယခုကာလတွင် “**ဝိပါက်**” သည် “**နောက်ပိုးတက်**” (ချက်ချင်း နောက်မှ လိုက်လာခြင်း၊ ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်၍ အကျိုးပေးခြင်း) ကဲ့သို့ ချက်ချင်း အကျိုးပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မကောင်းမှု သို့မဟုတ် ကောင်းမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ကို ချက်ချင်း ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ကာလပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ကံ၏ အကျိုးပေးပုံလည်း ပြောင်းလဲလာသည်ဟု ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်က**ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ကြားဖူးကြပါလိမ့်မယ်။" 
*   "ရတနာ့ဂူဘုရားပွဲမှာ တောင်ထားဝယ်ဗိုလ်ကလေးသည် မီးကျည်မှန်၍ သေဆုံးလေ၏။ ဤအကြောင်းကို စာတော်ဖတ်မင်းဦးအုံက ရွှေပြည်ဝန်ကြီးထံ သွား၍ ရှေးကဝိပါက် ၇ ရက်၊ ခကုာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်ကသည်ဆိုတာ တယ်မှန်ပေတယ်ဘုရားဟု လျှောက်ရာ…၊" 
*   "ထိုသို့ သူများကို သတ်ခဲ့မိ၍ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်ကသဖြင့် ကျွန်ုပ်သားသမီးနှင့် မယားလည်းဆုံးလို့ သံဝေဂဖြစ်နေတုန်းမှာ…၊" 

## ကိုးကား
လာမည့်ဘေး အဝေးကမြင်

**လာမည့်ဘေး အဝေးကမြင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လာမည့်ဘေး အဝေးကမြင်” ဆိုသည်မှာ “**လာမည့်ဘေး**” (ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်) ကို “**အဝေးကမြင်**” (ကြိုတင်မြင်နိုင်အောင် ကြိုတင်တွက်ဆထားနိုင်) ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိပါက ထိုအန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားနိုင်မည် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၊ သတိနှင့် ဝီရိယ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” (မလွဲမသွေ တွေ့ရမည့် ဘေးအန္တရာယ်မျိုးကို အမြန်ဆုံး ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းပါ) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လာမည့်ဘေးကို အဝေးကမြင်** မှ အသက်ရှည်ရာသည်။" 
*   "**လာမည့်ဘေးကို အဝေးကမြင်မှ** ဆိုသကဲ့သို့ ယခုက ရှောင်ရှားမှသင့်မည်။" 

## ကိုးကား
ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါသည်၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်

**ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါသည်၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါလည်း၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် “**ရှေးကသမ္ဘာ**” (ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၊ ကံကောင်းခြင်းများ) “**အရင်းပါလည်း**” (ပါရှိနေသော်လည်း) “**သမ္မာမကျင့်**” (ကောင်းသော အကျင့်များကို မကျင့်ကြံပါက) “**ဘုန်းမပွင့်**” (ဘုန်းတန်ခိုး ထင်ပေါ်ခြင်း၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်း မဖြစ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရှေးဘဝက ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုဘဝတွင် ကောင်းသောအကျင့်များကို မကျင့်ကြံပါက ထိုကောင်းမှုများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကို အပြည့်အဝ ခံစားရမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံနှင့် အကျင့် နှစ်ခုစလုံး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ကံကောင်းခြင်းသည် အစပိုင်းတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း တိုးတက်အောင်မြင်မှု ရရှိရန်အတွက် ကောင်းသောအကျင့်များ ကျင့်ကြံရန်လည်း လိုအပ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ကံနှင့် အကျင့်၊ ညီသဖြင့်သာ၊ ကျိုးခွင့်ပြီး မြဲ၊ မညီလွဲက၊ ဆင်းရဲတွေ့ရုံ၊ ဘေးသာကြုံ၏” ဟူ၍ ဆက်စပ်၍ ကံနှင့် အကျင့် ညီညွတ်မှသာ ကောင်းကျိုးခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး မညီညွတ်ပါက ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ဘေးအန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါလည်း၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်ဘူး**၊ ကံနှင့် အကျင့်၊ ညီသဖြင့်သာ၊ ကျိုးခွင့်ပြီး မြဲ၊ မညီလွဲက၊ ဆင်းရဲတွေ့ရုံ၊ ဘေးသာကြုံ၏။" 

## ကိုးကား
ရွှေလမင်း တောင်ကိုစောင်း စပါးဆန်ရေကောင်း

**ရွှေလမင်း တောင်ကိုစောင်း စပါးဆန်ရေကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
### အဓိပ္ပာယ်
“ရွှေလမင်း တောင်ကိုစောင်း စပါးဆန်ရေကောင်း” ဆိုသည်မှာ “**ဆန်းစလ**” (လယ်ကွင်း၏ အနေအထား) ၏ အကွေးသည် “**တောင်ကိုစောင်း**” (တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ) လျှင် “**စပါးဆန်ရေကောင်း**” (စပါးနှင့် ဆန် အထွက်ကောင်းပြီး အရည်အသွေးလည်း ကောင်းမွန်) သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော လယ်ကွင်းများသည် နေရောင်ခြည်ကို ပိုမိုရရှိနိုင်သောကြောင့် စပါးစိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သည်ဟု ရှေးခေတ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး အတွေ့အကြုံများအရ ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရွှေလမင်း တောင်စောင်း စပါးဈေး ဆန်ဈေးကောင်းသောအခါ၌ ချစ်တီးသူဌေးတို့သည် အစ်ကြိုကီး၊ အစ်မကြီး မိုးမွှန်ကာ ငွေကို အိမ်တိုင်ရာရောက်လာပေးကြသည်။" 

ဤကိုးကားချက်သည် ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို တိုက်ရိုက်မဖော်ပြသော်လည်း စပါး၊ ဆန်နှင့် စီးပွားရေး အခြေအနေကောင်းများ ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဝီကီပီးဒီးယား မြန်မာဘာသာတွင် ဤဆိုရိုးစကားနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်အချို့ကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။

## ကိုးကား
ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ

**ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ စစ်မှန်သော သဘောသဘာဝကို သိရှိရန်အတွက် လိုအပ်သော နည်းလမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ**” ဆိုသည်မှာ “**ရွှေ**” (ရွှေ၏ အရည်အသွေး) ကို သိရှိလိုပါက “**ဖယောင်း**” (ဖယောင်းတုံးဖြင့် မှတ်သားခြင်း) ဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်တွင် ရွှေစစ်မစစ်ကို ဖယောင်းတုံးပေါ်တွင် ပွတ်တိုက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။
*   “**လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ**” ဆိုသည်မှာ “**လူ**” (လူတစ်ဦး၏ စရိုက်လက္ခဏာ) ကို သိရှိလိုပါက ထိုသူနှင့် “**ပေါင်း**” (ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း၊ အတူတကွ နေထိုင်ခြင်း) ခြင်းဖြင့်သာ သိရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အပေါ်ယံကြည့်ရုံဖြင့် လူတစ်ဦး၏ စရိုက်ကို အပြည့်အဝ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ဘဲ အချိန်ယူ၍ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှသာ သိရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ စစ်မှန်သော သဘောသဘာဝကို သိရှိရန်အတွက် စနစ်တကျ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ယူ၍ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ**ဆိုသော ရှေး လူကြီးတို့ မြွက်ကြားခဲ့သည့် စကားရပ်သည် နှောင်းလူတို့အတွက် အထူးလေးစားစရာ အကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်လေသည်။" 

## ကိုးကား
လူမသေ ငွေမရှား

**လူမသေ ငွေမရှား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမသေ ငွေမရှား” ဆိုသည်မှာ “**လူမသေ**” (အသက်ရှင်နေသမျှ၊ ကျန်းမာနေသမျှ) “**ငွေမရှား**” (ငွေကြေးဥစ္စာ ရှာဖွေရရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကျန်းမာသန်စွမ်းနေသရွေ့ ကြိုးစားရှာဖွေပါက ငွေကြေးဥစ္စာ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ကျန်းမာရေးသည် ငွေကြေးဥစ္စာထက် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ အသက်ရှင်နေမှသာ ငွေကြေးကို ရှာဖွေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမသေလျှင်ငွေမရှား**ဆိုသော စကားကဲ့သို့ လူကျန်းမာလျှင် ဥစ္စာ မရှားပါ။" 
*   "**လူမသေ ငွေမရှား**ပဲ၊ ကျုပ်တို့လည်း ကျန်းကျန်းမာမာကြီးတွေ လုပ်နိုင် ကိုင်နိုင် ရှာဖွေနိုင်ပါသေးတယ်။" 

## ကိုးကား
လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်

**လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်” ဆိုသည်မှာ “**လူမိုက်**” (မိုက်မဲသူ၊ ဉာဏ်ပညာနည်းပါးသူ) က “**ဆွဲ**” (ဆွဲဆောင်) သောအခါ “**လူမဲ**” (မဲသူ၊ မိုက်မဲသူနှင့် အဆင့်အတန်းတူသူ) သာ “**ပါ**” (လိုက်ပါ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိုက်မဲသောသူများသည် မိမိတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ မိုက်မဲသောသူများကိုသာ ဆွဲဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါင်းအသင်း ရွေးချယ်ရာတွင် သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။ မိုက်မဲသူများနှင့် ပေါင်းသင်းပါက မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မိုက်မဲသောအပြုအမူများ ပြုလုပ်မိနိုင်သည်ကို သတိပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သူတို့နှစ်ယောက် လူရဲလုပ်၍ **လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်**ဆိုတဲ့ စကား ကဲ့သို့… ဝိဇ္ဇာက ပျာယီးပျာယာနှင့် လက်ယပ်၍ ခေါ်သည်၊ ဝိဂန္ဓလည်း ဓားများကို ချွတ်၍ အပြေးသွားပြီးလျှင်…၊" 

## ကိုးကား
လူမတန် ကံချ

**လူမတန် ကံချ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမတန် ကံချ” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင်၏ “**မတန်**” (မစွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲ သို့မဟုတ် မအောင်မြင်မှုအတွက် “**ကံ**” (ကံတရား) ကို အပြစ်တင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ မိမိ၏ အားထုတ်မှု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် အမှားများကို သတိမထားမိဘဲ ကံတရားကြောင့်ဟု အကြောင်းပြတတ်သူများ၏ အပြုအမူကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များအတွက် တာဝန်ယူမှု မရှိခြင်းကို ဝေဖန်ထောက်ပြသည်။ “လူတန် ကံချ” (လူကိုယ်၌က ညံ့ဖျင်းသည်ကို ကံတရားအပေါ် အပြစ်ပုံချသည်) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ထိုစကားတွင် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကို ပိုမိုအလေးပေးဖော်ပြသည်။ “လူမတန် ကံချ” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ပေါ့လျော့သောသူသည် ဆင်းရဲသောအခါ ကံကို ယိုးမယ်ဖွဲ့၏။ လူ မတန်လို့ကံကို ချသော်လည်း မတန်သောသူကို ကံသည် မစခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင် သဖြင့်…၊" 
*   "အချို့သူတို့လည်း အတိတ်ကံကိုသာ စွဲလမ်း၍ ကံမဖန်တီးက ကြိုးစားအားထုတ် ပြုလုပ်သော်လည်း အကျိုးမပြီး အချည်းနှီးပင်ဟု ထင်တတ်ကြ၏။ ထိုကဲ့သို့သောသူတို့ကို ရည်၍ ရှေးလူကြီးသူမများသည် လူမတန်ကံကို ချဟု ဆိုကြကုန်၏။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*လူတန် ကံချ
## ကိုးကား
Category:မြန်မာစကားပုံများ]]
လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်

**လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်” ဆိုသည်မှာ “**လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း**” (မိုက်မဲသူ တစ်သောင်း၏ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်မှုများ) သည် “**လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်**” (ပညာရှိ သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသူ တစ်ဦး၏ ချီးမွမ်းမှုဖြင့် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုက်မဲသူများ၏ ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများသည် အရေးမပါဘဲ ပညာရှိ သို့မဟုတ် လေးစားထိုက်သူတစ်ဦး၏ ချီးမွမ်းမှုသည် အလွန်တန်ဖိုးရှိပြီး ထိုဝေဖန်မှုများကိုပင် ဖုံးလွှမ်းသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိသူများ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် ချီးမွမ်းမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမိုက်တစ်သောင်း၊ ကဲ့ရဲ့ရှောင်းမချည်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက်၊ ချီးမွမ်းသင့်လောက်ပြီမို့**၊" 
*   "**လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်းလည်း လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းလျှင်ပျောက်**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ပညာရှိများ ချီးမွမ်းလျှင် ဝမ်းမြောက်စရာ ပေါ့နော်၊" 

## ကိုးကား
လူမိုက်နှင့်ငွေ အတူမနေ

**လူမိုက်နှင့်ငွေ အတူမနေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမိုက်နှင့်ငွေ အတူမနေ” ဆိုသည်မှာ “**လူမိုက်**” (မိုက်မဲသူ၊ ဉာဏ်ပညာနည်းပါးသူ) နှင့် “**ငွေ**” (ငွေကြေးဥစ္စာ) သည် “**အတူမနေ**” (တစ်စုတည်း၊ တစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲမရှိနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုက်မဲသောသူများသည် ငွေကြေးဥစ္စာကို ကောင်းစွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်စွမ်း မရှိသောကြောင့် ကြာရှည်စွာ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု မရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ငွေကြေးကို မဆင်မခြင် သုံးစွဲခြင်း၊ မှားယွင်းသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော မိုက်မဲသော လုပ်ရပ်များကြောင့် ငွေကြေးဥစ္စာ ဆုံးရှုံးတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဉာဏ်ပညာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်

**လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်” ဆိုသည်မှာ “**လူမင်း**” (ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော မင်း) ၏ “**ဘုန်းကြီး**” (ဘုန်းတန်ခိုး အလွန်ကြီးမား) လျှင် “**နတ်မင်း**” (နတ်များ) ပင် “**မနေနိုင်**” (နေ၍ မဖြစ်နိုင်၊ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားသော မင်းကို နတ်များပင် ရိုသေကိုင်းရှိုင်းရပြီး မစကူညီရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ၏ ဩဇာအာဏာ ကြီးမားပုံကို ဖော်ပြသည်။ “လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်**ဟူဘိသကဲ့သို့ ရှင်စောပု ဘုန်းတန်ခိုးကြောင့် နတ်သိကြားများက ဆက်သော ထမင်းထုပ်ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်တကားဟု…၊" 

## ကိုးကား
လူမှာအကျင့် ပန်းမှာအပွင့်

**လူမှာအကျင့် ပန်းမှာအပွင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမှာ အကျင့်၊ ပန်းမှာ အပွင့်” ဆိုသည်မှာ လူနှင့် ပန်းတို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လူမှာ အကျင့်**” ဆိုသည်မှာ “**လူ**” ၏ တန်ဖိုးသည် “**အကျင့်**” (ကိုယ်ကျင့်တရား၊ အပြုအမူ) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်ထက် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အပြုအမူသည် ပိုမိုအရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
*   “**ပန်းမှာ အပွင့်**” ဆိုသည်မှာ “**ပန်း**” ၏ တန်ဖိုးသည် “**အပွင့်**” (ပန်းပွင့်၏ အလှ) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပန်းတစ်ပွင့်၏ အလှသည် ပန်းပွင့်၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်အဆင်းနှင့် အနံ့တို့ပေါ်တွင် မူတည်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် လူနှင့် ပန်းတို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် လူသားများအတွက် ကိုယ်ကျင့်တရား၏ အရေးပါမှုကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမှာ အကျင့်၊ ပန်းမှာ အပွင့်**ဆိုသည့်စကားနှင့်အညီ… အမျိုးသမီးများအကြောင်း…ဖွဲ့ဆိုသော စာများတွင် မပါလျှင်မပြီးသည့် အမျိုးသမီးကြီးများမှာ အမရာ၊ကိန္နရီ၊ မဒ္ဒီ၊ သမ္ဘူလတို့ ဖြစ်လေသည်။" 

## ကိုးကား
လူယုံသတ် သေတတ်

**လူယုံသတ် သေတတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ 

### အဓိပ္ပာယ်
“လူယုံသတ် သေတတ်” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ “**လူယုံ**” (အလွန်ယုံကြည်ရသောသူ၊ အနီးကပ်ဆုံးသူ) က “**သတ်**” (လုပ်ကြံခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်း) ပါက “**သေတတ်**” (အလွန်အမင်း ထိခိုက်နစ်နာခြင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပြင်ပရန်သူထက် မိမိ၏ အနီးကပ်ဆုံးသူက သစ္စာဖောက်ခြင်းသည် ပိုမိုထိရောက်ပြီး ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ယုံကြည်မှုကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “လူယုံသတ် သေတတ်” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အကြင်ရင်းသူ၊ အတွင်းလူတို့၊ ရန်မူထွက်သော်၊ ကိုယ်သက်လုံးစုံ၊ ကြံတိုင်းကုံ၏၊ **လူယုံသတ်က၊ သေတတ်စွရှင့်**၊" 
*   "**လူယုံသတ်လျှင်သေတတ်၏**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း လူယုံက သတ်မှဖြင့် … ဒုက္ခတွေ့ကြရတယ်။" 

## ကိုးကား
လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်

**လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် “**မပြောဘူး**” (ထုတ်ဖော်ပြောပြရန် မလို) ဘဲ “**ဝိုင်းပြော**” (ပတ်ဝန်းကျင်မှ လူအများက ပြောဆိုဝေဖန်ခြင်း) ဖြင့် အကြောင်းစုံကို “**သိလိမ့်မည်**” (သိရှိလာလိမ့်မည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ကိစ္စတစ်ခု သို့မဟုတ် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုသည် လူအများကြားတွင် ပျံ့နှံ့သွားပါက ထိုအကြောင်းကို မပြောဘဲနေသော်လည်း အခြားသူများ၏ ပြောဆိုမှုများမှတစ်ဆင့် သိရှိလာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သတင်းအချက်အလက် ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် လူအများ၏ ပြောဆိုဝေဖန်မှုများ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ “**ဖားစွိစွက်၊ ငါးစွိစွက်၊ ပုရွက်ပလူ၊ သူတစ်ခွန်း ငါတစ်ခွန်း၊ ရေဖြစ်မွန်းလောက်အောင်၊ ရယ်သွမ်းသွေးကတည်း၊ လေးသာ မူလရင်းဖြစ်သည်။**” ဟူ၍ ဆက်စပ်၍ အသေးအဖွဲကိစ္စလေးတစ်ခုပင် လူအများ၏ ပြောဆိုမှုကြောင့် ကြီးမားသော ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ပုံဥပမာဖြင့် ရှင်းပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်**၊ ဖားစွိစွက်၊ ငါးစွိစွက်၊ ပုရွက်ပလူ၊ သူတစ်ခွန်း ငါတစ်ခွန်း၊ ရေဖြစ်မွန်းလောက်အောင်၊ ရယ်သွမ်းသွေးကတည်း၊ လေးသာ မူလရင်းဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ

**လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ” ဆိုသည်မှာ ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိလိုပါက မည်သို့ ပြုမူနေထိုင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လူလိုမှ နတ်လို**” ဆိုသည်မှာ “**နတ်**” (နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှု) ကို ရရှိလိုပါက ဦးစွာ “**လူ**” (လူအများ) က “**လို**” (နှစ်သက်ချစ်ခင်) အောင် ပြုမူနေထိုင်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိမှသာ နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ**” ဆိုသည်မှာ “**ဂြိုဟ်**” (ဂြိုဟ်များ၏ မစမှု၊ ကံကောင်းခြင်း) ကို ရရှိလိုပါက “**နတ်**” (နတ်များ) က “**လို**” (နှစ်သက်) အောင် ပြုမူနေထိုင်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိမှသာ ဂြိုဟ်များ၏ မစမှုကို ရရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိရန်အတွက် လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုနှင့် နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုသည် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူအများအပေါ် ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**လူကြည်ညို နတ်ကြည်ညိုမှ စန်းဂြိုဟ်ပွင့်လင်း၍ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်တာကလား**” ဟူ၍ လူနှင့် နတ်များ၏ ချစ်ခင်မှုသည် ကံကောင်းခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။ “**စိတ် စေတနာကောင်း ရှိမှသာ လူခပ်သိမ်းတို့ လိုလားကြ၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရနိုင်မည်**” ဟူ၍လည်း စိတ်စေတနာကောင်းမွန်မှသာ လူအများ၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ** ဆိုတဲ့ စကားပုံအတိုင်း လူကြည်ညို နတ်ကြည်ညိုမှ စန်းဂြိုဟ်ပွင့်လင်း၍ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်တာကလား။" 
*   "**လူလိုမှ နတ်လိုသည်၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မမည်**ဟု ဆိုကြကုန်၏။ စိတ် စေတနာကောင်း ရှိမှသာ လူခပ်သိမ်းတို့ လိုလားကြ၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရနိုင်မည်။" 

## ကိုးကား
လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ

**လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ**” ဆိုသည်မှာ “**လူ**” သည် “**မြူးလျှင်**” (အလွန်အကျွံ ပျော်ရွှင်မြူးထူးခြင်း၊ စည်းလွတ်ဝါးလွတ် ပြုမူခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**ဒဏ်ရ**” (အပြစ်ဒဏ် ခံရခြင်း၊ အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလွန်အကျွံ ပျော်ပါးခြင်းသည် ပြဿနာများ၊ အန္တရာယ်များနှင့် ဦးတည်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ**” ဆိုသည်မှာ “**နွား**” သည် “**မြူးလျှင်**” (အလွန်အကျွံ ခုန်ပေါက်ခြင်း၊ ရုန်းကန်ခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “**ထွန်ရ**” (လယ်ထွန်ရန် အသုံးပြုခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နွားကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ခိုင်းရန် ထွန်တုံးတပ်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အလွန်အကျွံ မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း၊ သင့်တင့်မျှတစွာ ပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “ပျော်လွန်းလျှင်နတ်မဲ၊ မော်လွန်းလျှင် အရပ်ဆဲ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားများနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး အလွန်အကျွံ ပျော်ပါးခြင်းနှင့် မာန်မာနထောင်လွှားခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ** ဆိုတဲ့စကား၊ ပျော်လွန်းလျှင်နတ်မဲ၊ မော်လွန်းလျှင် အရပ်ဆဲဆိုတဲ့ စကားပုံများလည်း ရှိပေတယ်။ သတိတရား ကြွယ်ကြွယ်နှင့် ဣန္ဒြေသည် လုပ်ဦးမှပဲ။" 
*   "**လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ**ဆိုသောစကားအတိုင်း ပျော်ရွှင်မြူးထူးလွန်းလျှင်လည်း ဒဏ်တစ်မျိုးရတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင်ပျော်ရွှင်လိုက်စားမှုကို ပျက်စီးကြောင်းဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူပေသတည်း။" 

## ကိုးကား
လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူရမ်းကားသား ရမ်းကား

**လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူရမ်းကားသား ရမ်းကား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူမိုက်သား ရမ်းကား” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ စရိုက်သည် သားသမီးများအပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး**” ဆိုသည်မှာ “**လူလိမ္မာ**” (လိမ္မာသော မိဘ) ၏ “**သား**” (သားသမီး) သည် “**ယဉ်ပါး**” (ယဉ်ကျေးလိမ္မာ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လိမ္မာသော မိဘများသည် သားသမီးများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမသွန်သင်တတ်သောကြောင့် သားသမီးများလည်း ယဉ်ကျေးလိမ္မာကြသည်။
*   “**လူမိုက်သား ရမ်းကား**” ဆိုသည်မှာ “**လူမိုက်**” (မိုက်မဲသော မိဘ) ၏ “**သား**” (သားသမီး) သည် “**ရမ်းကား**” (ရိုင်းစိုင်းခြင်း၊ မယဉ်ကျေးခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိုက်မဲသော မိဘများသည် သားသမီးများကို ကောင်းမွန်စွာ မဆုံးမတတ်သောကြောင့် သားသမီးများလည်း ရိုင်းစိုင်းတတ်ကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘ၏ အပြုအမူနှင့် သွန်သင်ဆုံးမမှုသည် သားသမီးများ၏ စရိုက်ကို ပုံဖော်ရာတွင် အလွန်အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူမိုက်သား ရမ်းကား**ဟူသော စကားအရ ယဉ်ကျေးခြင်းကို အပြင်အမူအရာ အပြောအဆိုမှာသာ ထားလေ့ရှိကြ၏။" 
*   "သားသမီးတို့၏ လက်ဦးဆရာကား မိဘနှစ်ပါးတို့ပင်တည်း။ ထို့ကြောင့် **လူလိမ္မာသားကား ယဉ်ပါး၏။ လူမိုက်သားကား ရမ်းကား၏**ဟု ရှေးသူဟောင်းစကားတို့ ရှိလေသည်။" 

## ကိုးကား
လူလှတော့ ညှင်းခ

**လူလှတော့ ညှင်းခ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူလှတော့ ညှင်းခ” ဆိုသည်မှာ “**လူလှ**” (ရုပ်ရည်လှပသောသူ) တွင် “**ညှင်းခ**” (အရေပြားပေါ်တွင် အဖြူကွက်များ သို့မဟုတ် အပြောက်များ ပေါ်လာတတ်သော အရေပြားရောဂါတစ်မျိုး) ဖြစ်တတ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုလိုသည်။ ရုပ်ရည်လှပသောသူများသည် အခြားသူများထက် ညှင်းရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ ယေဘုယျအယူအဆတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်း မှန်ကန်သောအရာမဟုတ်ပါ။ ရုပ်ရည်လှပသူတိုင်း ညှင်းရောဂါဖြစ်မည်ဟု မဆိုလိုပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "တချို့ကတော့ လူလှလို့ညှင်းခတယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ တချို့ကတော့အနူ ဆယ်ပါး တစ်ပါးပါဝင်တယ်လို့ ဆိုကြတယ်ဗျ၊" 

ဤကိုးကားချက်တွင် ညှင်းရောဂါသည် အနူရောဂါ ဆယ်ပါးတွင် တစ်ပါးအဖြစ် ပါဝင်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်

**လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို မည်မျှပင် “**ယုံ**” (ယုံကြည်) စိတ်ချရပါစေ “**ကုန်**” (ကုန်ပစ္စည်း) ကို “**အကြွေးမပေးနှင့်**” (ငွေနောက်မှ ပေးချေရန်အတွက် မရောင်းချသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦးကို ယုံကြည်သော်လည်း ငွေကြေးကိစ္စတွင် မရေရာမှုများ ရှိနိုင်သောကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းကို အကြွေးဖြင့် ရောင်းချခြင်းသည် စီးပွားရေးအရ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြွေးပေးလိုက်ပါက ငွေပြန်မရခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စောင့်ဆိုင်းရခြင်းများ ကြုံတွေ့နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် သတိထားသင့်သော အချက်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်**ဆိုသော စကားအရ အကယ်၍ လူကို ယုံကြည်ရင်းရှိသော်လည်း မိမိ ရောင်းချသော ကုန်များကို အကြွေးမပေးလိုက်နှင့်၊ ပေးလိုက်လျှင် ဆုံးပါးတတ်သည်။" 
*   "**လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်**ဆိုတဲ့ စကားနှင့်အညီ မိမိ ကုန်စည်ပစ္စည်းများကို ယုံလောက်ပြီထင်မှတ်၍ အကြွေးမပေးလေနှင့်၊" 

## ကိုးကား
လူကြမ်းလျှင် နတ်ကြမ်းမခံနိုင်

**လူကြမ်းလျှင် နတ်ကြမ်းမခံနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“လူကြမ်းလျှင် နတ်ကြမ်းမခံနိုင်” ဆိုသည်မှာ “**လူကြမ်း**” (အလွန်ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ် သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွန်အားရှိသူ) နှင့် တွေ့ဆုံသောအခါ “**နတ်ကြမ်း**” (အစွမ်းထက်သော နတ် သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်) ပင်လျှင် “**မခံနိုင်**” (ခုခံနိုင်စွမ်းမရှိ၊ အလျှော့ပေးရ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူသား၏ ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ် သို့မဟုတ် ခွန်အားသည် နတ် သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်များထက်ပင် သာလွန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသား၏ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား၏ စွမ်းအားကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ “လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေပိုင်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး လူသား၏ လောကတွင် နတ်များပင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်စွမ်း မရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေပိုင်ဆိုသလိုလည်းကောင်း၊ **လူကြမ်း နတ်ကြမ်းမခံနိုင်**ဆိုသလိုလည်းကောင်း ထိုခင်ခင်ညွန့်ကို ပူးသည်ဆိုသော ပခန်းနတ်သည်…ဝါးခနဲ သမ်းပြီးလျှင် ကပျာကယာ ထွက်သွားလေ၏။" 

## ကိုးကား