open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သင်္ချာ(သံချာ)

ကပိလရသေ့စီရင်အပ်သော 
*သံချာသူတြ*ခေါ် ဒဿနိကဗေဒကျမ်းအရ 
သတ္တဝါသည်နိစ္စဖြစ်သော *ပြဓါန*(ပါဠိပါန၊အကြီးဖြစ်သော) 
ဟူ၍လည်းကောင်း၊ *ပြကတေ့သဘော*ဟူ၍ လည်းကောင်း 
ခေါ်သော *တတ္ထ* သဘောတရားသည် *ပုရိသ* 
ဟုခေါ်သောအတ္တနှင့်ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်လှာကြောင်း 
စသည်တို့ကိုဖော်ပြသော*သင်္ချာအတတ်*။ ယင်းအတတ်ကို 
သင်္ချာခေါ်သည်ကား၊ ပကတိ အစရှိကုန်သော နှစ်ဆဲ့ငါးပါး 
ကုန်သောတတ္ထ(ပါဠိ·တတ္ထမှန်ကန်ခြင်း) သဘောတရားတို့ကို 
ရေတွက်အပ်သောကြောင့် *သင်္ချာ*အတတ်ခေါ်လေသည်။ 

ယင်းအတတ်ကို သင်္ချာသူတြ(သက္ကတ·သူတြ၊ ပါဠိ·သုတ္တ၊ 
အနက်ကိုအကျဉ်းအားဖြင့်ပြသောစကား၊သုတ်။)၊ သင်္ချာကာရိကာ 
စသောကျမ်းတို့၌ ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ 
ယင်းသင်္ချာသည်သာလျှင် အဋ္ဌာရသ ၁၈ ရပ်တွင် 
တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု သက္ကတကျမ်းဂန် 
အတတ်ပညာရှင်များ ယူဆကြသည်။ ဂဏိတာအတတ်ကိုမူ 
ဂဏန်းသင်္ချာ၊ သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာအတတ်ဟု 
ဆိုလိုသည်ကိုခွဲခြား၍ သိရာ၏။

## ကိုးကား
သင်ပင်

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ 
အိမ်ထောင်အသုံးအဆောင်များသည် သင်ဖြူးဖျာ 
သည်မပါမဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း သင်ဖြူးဖျာ 
ရက်လုပ်သည့်သင်ကြောရရှိသောသင်ပင်ကို မူမြင်တွေ့ဖူးသူ 
ရှားပေမည်။ သင်ပင်ကိုသင်ဖြူးဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။ 
ထိုအပင်ကိုမြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ရေလျှံသော ဒေသများတွင် 
တွေ့ရသည်။ သို့သော်မြစ်ရေလျှံ၍ ပို့ချသောသဲမြေထက် 
နုံးတင်မြေနု ကိုပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ထိုကြောင့်သင်ပင်များကို 
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် 
တနင်္သာရီတိုင်းရှိ ရွှံ့နွံထူထပ်သောစိမ့်မြေများ၌ 
စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလေသည်။

သင်ပင်သည် ဇင်ဂျီဗာရေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ 
ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ကလိုင်နိုဂျင်ဒိုင်ကိုတို မားဟုခေါ်သည်။ 
သင်ပင်၏ပင်စည်သည် အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြစ်၍ လုံးပြီးလျှင် 
ပြောင်ချောနေကာအောက်ပိုင်းတွင် အကိုင်းအလက်များ 
ရှင်းသည်။ အမြင့်သုံးပေမှခြောက်ပေကျော်ခန့်သာရှိနိုင်သော 
ခြုံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပင်စည်၏အခွံသည်မာကျော၍ 
အတွင်းသားဖြစ်သောအလယ်အူသည်ပျော့သည်။ သင်ပင် 
သည်ကျူပင်နှင့်အပင်အနေအထားပုံပန်းသဏ္ဌာန် 
ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ကျူပင်၏ပင်စည်ကဲ့သို့ 
ဟောင်းလောင်းပေါက် မဟုတ်ပေ။ အပင်၏ 
အပေါ်ပိုင်းတွင်အရွက်များရှိရာ ယင်းတို့သည်တစ်ရွက်ချင်းထွက်၍ 
အရွက်လည်းမများလှချေ။ ကျူရွက်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီးလျှင် 
အရွက်ပုံပန်းသည်အတန်ငယ်ဝိုင်း၍ ချောမွတ်သည်။ 
ထိုအရွက်တို့သည်ကြောယှက်မဟုတ်ဘဲ ကြောပြိုင်များဖြစ်ကြ 
လေသည်။ တန်ခူး၊ ကဆုန်မှစ၍ မိုးဦးကျအချိန်အခါတွင် 
သင်ပင်များပွင့်ပြီးလျှင် အသီးသီးသည်။ လှပဖြူဆွတ်သောအပွင့် 
များသည် အနံ့မရှိချေ။ လည်ပင်းကျဉ်း၍ ရှည်သောအော်လံ 
ပုံသဏ္ဌာန်ရှိလေသည်။ သင်ဖြူးဖျာရက်လုပ်သော 
အစိတ်အပိုင်းသည် ပင်စည်၏အခွံဖြစ်၍ 
သင်ခွံဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်ချောဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ကြ 
လေသည်။ 

## ကိုးကား
သင်ပေါင်းစာ

စာပတီးငှက် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အနက် စာပတီးဖြူမျိုးကို သင်ပေါင်းစာဟုလည်း ခေါ်သည်။ သင်ပေါင်းစာသည် ပလိုစီအီဒီးမျိုးရင်းတွင် အက်စထရီဒိုင်နီးမျိုးရင်းခွဲ၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအရ လွန်ချူရာစထရိတ်တာ (*Lonchura striata*) အကူတီကောဒါးဟုခေါ်သည်။ အလျားလေးလက်မခွဲရှိ၍ ဖြူဖွေး သောဖင်ပိုင်းကို ပျံသန်းသည့်အခါ ကောင်းစွာတွေ့ရသည်။ ရွှင်လန်း ဖျတ်လတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သော်လည်း စာကလေးများကဲ့သို့ လူနှင့်နီးနီးကပ်ကပ်ယဉ်ပါးမှုမရှိချေ။ တောတွင်းရွာများရှိ လယ်ကွင်းနှင့် တောင်ယာများတွင် များသောအားဖြင့်တွေ့ရ၍ စပါးပင်နှင့်ရိုးပြတ်များထဲတွင်အကောင် ၅ဝကျော် ကျော်ခန့်အုပ်ဖွဲ့၍ အစာရှာဖွေစားသောက်နေတတ်ကြသည်။ 

အစာစားသောက်သည့်အခါ တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် ပူးပူးကပ်ကပ်နေတတ်၍ပျံသန်းသည့်အခါတွင်လည်း ပျားအုပ်ကြီးပျံသွားသကဲ့သို့တစ်အုပ်ကြီးပျံ လေ့ရှိကြသည်။ ပျံသည့်အခါတစ်ရှိန်ထိုးထပျံလေ့ရှိသော်လည်း ခရီးဝေးဝေး ပျံသန်းလေ့မရှိချေ။ ကချင်ပြည်နယ်ရှိတောင်ယာများတွင် ဤငှက်မျိုးသည် စပါးများကိုကုန်လုမတတ်စားတတ်ကြသောကြောင့် အမြဲခြောက်လှန့်နေရသည်။ 

သင်ပေါင်းစာများသည် မိုးရာသီတွင်သားပေါက်ကြသည်။ အသိုက်ကိုရွာများ၊ လယ်ကွင်းများ နှင့်အတော်ဝေးသော တောထဲ၌မြက်များဖြင့်ပြုလုပ်သည်။ သို့သော်သပ်သပ်ရပ်ရပ် မရှိလှချေ။ သင်ပေါင်းစာမျိုးကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကားကွင်းပြင် များ၌အတွေ့ရအများဆုံးငှက်ဖြစ်သည်။ အခြေအနေ ကောင်းမွန်ပါကပေ ၅ဝဝဝအမြင့်အထိတွေ့မြင်နိုင်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ဆူးပန်း

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	-တစ်နှစ်ခံပင်ပျော့မျိုးဖြစ်သည်။ ရွက်လွှဲထွက်ပြီး ရှည်မျောမျောပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။ ရွက်နားတွင် သေးငယ်သောဆူးသွားများရှိသည်။ ပန်းခိုင်သည် ထိပ်ထွက်ပန်းခိုင်ဖြစ်ပြီး ပြွန်ပုံသဏ္ဌာန်လိမ္မော်ဝါရောင်ပန်းများ ပွင့်သည်။
အပင်
- ပင်ငယ်ပင်ပျော့မျိုးဖြစ်၍ ၁-၃ ပေ မြင့်သည်။ ပင်စည် ထောင်မတ်၍ ပြောင်ချောသော်လည်း ဆူးများရှိသည်။
အရွက်
- ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရှည်လျားသော လှံသွားပုံဖြစ်၍ ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်းသွယ်သည်။ အနားများတွင် သေးငယ်သော ဆူးပါသည့် ခွေးသွားစိပ်များ ရှိသည်။
အပွင့်
-ပန်းခိုင်၏ထိပ်တွင် စုပြုံ၍ ပွင့်၏။ အပွင့်သေးငယ်၍ လိမ္မော်ရောင်သမ်းသော အနီရောင်ဖြစ်သည်။ အရွက်နှင့်တူသော ပွင့်ခံရွက်များဖြင့်ဝန်းရံထားသည်။ ဆူးရှိ ဆူးမဲ့ ၂ မျိုးရှိ၏။
အသီး
- သေးငယ်သည်။ လေးမြှောင့်ရှိသည်။
အမြစ်
- ရေသောက်မြစ် တုတ်ခိုင်ပြီး ဘေးမြစ်များ သေးငယ်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက်၊ အပွင့် ၊ အမြစ်၊ အစေ့။ (အပွင့်အား ကုံကုမံအတုအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။)
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးပင်အဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။ စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-
(က) မြေပြုပြင်ခြင်း။ ။ စိုက်ခင်းမြေအား မှုန့်ညက်အောင် ကောင်းစွာ ပြုပြင်၍ အကျယ် ၄ ပေ ၊ အလျားပေ ၂၀ ရှိ ဘောင်များပြုလုပ်ပြီး မြေဆွေးများကို ၂ လက်မခန့် ထူအောင်ချ၍ အောက်ခံမြေနှင့် မွှေထားပေးရမည်။
(ခ) စိုက်ပျိုးခြင်း။ ။ တော်သလင်း၊ နတ်တော်လများတွင် အစေ့မှ တိုက်ရိုက် ချ၍ စိုက်ပျိုးသည်။ ပြုပြင်ပြီးဘောင်များပေါ်တွင် တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၉ လက်မခြား မြောင်းတိမ်များပြုလုပ်၍ မျိုးစေ့များချကာ မြေဖြင့်ပါးပါး ဖြူး၍ ဖုံးပေးရမည်။
(ဂ) ပြုစုဂရုစိုက်ခြင်း။ ။ နွားချေးမြေ များများ ဖြူးပေးရန်လိုသည်။ တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၄ လက်မ ခြား၍ ထားရမည်။ ပေါင်းလိုက်ခြင်း၊ ရေလောင်းခြင်းကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ပေးရမည်။
(ဃ)ဆွတ်ခူးခြင်း။ ။ စိုက်ချိန်မှ ရက်ပေါင်း ၄၅-၆၀ အကြာတွင် ဆွတ်ခူးနိုင်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	
အာနိသင်
- မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ အစေ့သည် ချိုအေး၏။၊ လေသလိပ်ကို ကင်းဝေးစေသည်။ ကာမကို အားပေး၏။ ခွန်အားကို ဖြစ်စေ၏။ အရွက်သည် ပူ၏၊ ခါး၏၊ ချို၏။ ဝမ်းသက်စေ၏၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၍ သည်းခြေကို ဖြစ်စေ၏။ မျက်စိကို အကျိုးပြု၏။ သလိပ်ကို ပယ်၏။

အသုံးပြုပုံ-အရွက်
၁။ အရွက်ကို ချဉ်ရည်ဟင်း ချက်စားခြင်းဖြင့် ဆီးကိုရွှင်စေပြီး ခွန်အားကို တိုးပွားစေ၏။
အပွင့်
၁။ အပွင့်ကို ကြိတ်၍ သောက်ပါက မြွေဆိပ်၊ ကင်းဆိပ်ကို ပြယ်စေ၏။
၂။ အပွင့်ခြောက်ကို အမှုန့်ပြုစားသုံးပါက အသားဝါရောဂါ ပျောက်၏။
၃။ အပွင့်ကိုကြိတ်၍ သကြားနှင့် ရောသောက်ပါက လိပ်ခေါင်းနှင့် ကျောက်တည်ရောဂါ ပျောက်သည်။
၄။ အပွင့်ပြုတ်ရည်ကို နှာရောင်၊ ကြွက်သားရောင်ခြင်း၊ အဆစ်နာခြင်း အတွက် သုံးသည်။
၅။ အပွင့်ကို ဒန်းကြီးရွက်နှင့် ရောကြိတ်ပြီး ခြေ၊ လက်ဖဝါးတို့၌ လိမ်းက ကျောက်ရောဂါ ပျောက်၏။ အမြစ် ၁။ ဆီးရွှင်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
အစေ့
၁။ ဆူးပန်းစေ့နှင့် ဆူးဖြူခေါက်တို့ကို အညီအမျှစီယူ၍ မီးရှို့ပြာချ ပြီးနောက် ယင်းပြာကို စပယ်ဆီနှင့်ရော၍ ဆံပင်၌ လိမ်းလျှင် ဆံပင်များ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း၍ ဆံပင်အလွန် ကောင်းလာစေသည်။
၂။ အစေ့ကို အမှုန့်ပြု၍ နွားနို့နှင့်သောက်ပါက အရူးရောဂါ ၊ လေဖောက်ပြန်သောရောဂါ ၊ ယားနာ ပျောက်၏။

## ကိုးကား
ကန့်ချုပ်နီ

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
နှစ်ကြာခံ ပင်ပျော့ ၊ နွယ်ယောင် ပင်ယောင် မျိုး ဖြစ်သည်။ အထက်ဘက်သို့ ကိုင်းဖြာသည်။ အဆစ်များရှိသည်။ ၂ ပေ မှ ၃ ပေထိ မြင့်သည်။
အရွက်
ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်းသို့ သွယ်သွား၏။ ရွက်ညှာသည် ပင်စည်ကို ကုပ်ထား၏။ ရွက်ညှာရင်းနှင့် အရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင်ရှိ အကြောများ အနီရောင် ရှိသည်။ ရွက်ပြားချောသည်။ ရွက်နားလှိုင်းတွန့် ရှိသည်။
အပွင့်
အပွင့်သည် ၁/၄ လက်မခန့် အရွယ်ထိရှည်၍ အနီရင့်ရောင် ရှိသည်။ ထိပ်ဖျားထွက် သို့မဟုတ် ကြားထွက် ရှည်လျားသော ပွင့်ညှာမဲ့ တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်ပြီး အဆုပ်လိုက်ပွင့်သည်။ ပွင့်ချပ် တွင် အမွေးနုများရှိသည်။ တန်ခူးလမှ တော်သလင်းလအထိ ပွင့်ကြသည်။
အမြစ်
အမြစ်သေးသွယ်၍ ရှည်လျားသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး ၊ အမြစ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသနှင့် အလွန်အေးသော ဒေသများမှ အပ သစ်တော ကြီး များအောက် စိမ်းစိုသောဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာဝပေါက်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးရန်အတွက် ခြံစည်းရိုးများတွင် စိုက်ပျိုးထားလေ့ ရှိသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကန့်ချုပ်နီသည် ပူစပ်သော အရသာရှိ၍ အစာကို ကြေညက်စေသည်။ ကန့်ချုပ်နီအမြစ်သည် အားကောင်းသော သလိပ်ရွှင်ဆေး ဖြစ်ပြီး လူကို ဝဖြိုးစေ၍ နှုတ်ကို မြိန်စေသည်။
အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁ ။ ကန့်ချုပ်နီပင်သည် အရွယ်တင်စေ၍ အသက်ကို ရှည်စေသည်။ အပင်ကို အရည်ရအောင် ကြိတ်ပြီး မျက်စိနာအတွက်သုံးသည်။ ဝဲနာများနှင့် ခရုသင်းနာများကို သုတ်လိမ်းက ပျောက်ကင်းသည်။
အမြစ်
၁ ။ လူပျိုနာ ၊ ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါနှင့် မီးယပ်ရောဂါများအတွက် သုံးသည်။
၂ ။ ၎င်းကိုကြိတ်၍ နူးညံ့သောဆီနှင့် ရောနယ်ပြီး လိမ်းက အဆစ်အမျက် ကိုက်ခြင်းနှင့် လေငန်းရောဂါ ပျောက်၏။
၃ ။ အစာမကြေရောဂါ ၊ ဒူလာ မြင်းသရိုက်ရောဂါ ၊ အစိမ်း ဖောရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါများ ကုသရာ တွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ

ကဏ္ဍ:အဆိပ်ရှိသော အပင်များ
ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက်

**ဟင်းနုနွယ်ဆူးပေါက်ပင်** (*Amaranthus spinosus*) သည် အာရန်သကီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်spiny amaranth, prickly amaranth သို့မဟုတ် thorny amaranth	ဟုခေါ်ကြသည်။ ယင်းအပင်သည် မူလက အမေရိကဒေသတွင် အရင်းခံသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၌ မဖိတ်ခေါ်ပဲရောက်ရှိလာသော ပေါင်းမြက်များအဖြစ်လည်းကောင်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဆိပ်ရှိသော ပေါင်းမြက်အဖြစ်လည်းကောင်း တွေ့ရတတ်သည်။ အာရှတိုက်တွင်ကား ဆန်၊စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အဓိကပေါင်းမြက်အဖြစ်တွေ့ရှိနေရသည်။ 

## ပုံသဏ္ဌာန်
### အပင်
ဆူးရှိသော အပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်သည်။ ပင်စည် နှင့် အကိုင်း များတွင် မြောင်းပါ ရှိ၏။ ၁ ပေ မှ ၅ ပေ ထိ မြင့်သည်။ ပင်စည်နှင့် အကိုင်း ကြားများမှ ဖြောင့်၍ မာသော ဆူးများထွက်သည်။

### အရွက်
ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အလျား ၁၁/၂ လက်မ မှ ၄ လက်မ ထိရှည်၏။ အရွက်ပျော့ပျောင်း နူးညံ့ပြီး ရွက်ညှာ ရှည်သည်။

### အပွင့်
ပွင့်ညှာ မဲ့ပန်းခိုင် ဖြစ်သည်။ ပန်းခိုင်ပေါ် တွင် အစိမ်းရောင် သမ်းသော အဖြူပွင့်များ များပြားစွာပွင့်သည်။ မိုးဦးကျ ကဆုန် ၊ နယုန်လတွင် ပွင့်သည်။

## တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာ နိုင်ငံ ဒေသ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
### အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဟင်းနုနယ် ဆူးပေါက်သည် အေး၏ ၊ ဆီးဝမ်းကို ရွှင်စေ၏။ သားအိမ် ကိုက်ခဲခြင်းကို ပျောက်စေ၏။ နို့ရည်ကို ပွားများ စေ၍ သားအိမ်ကို အထူးအားပေး ၏ ၊ အဆိပ်ကိုပယ်တတ်၏။ သွေးယိုစီး ခြင်းကို တားမြစ် တတ်၏။ ရင်၌ ထိုးကျင်ခြင်း နှင့် မီးယပ်လွန်ခြင်း ကို လည်း ပျောက်ကင်းစေ နိုင်သော ဂုဏ်ရှိ၏။

## အသုံးပြုပုံ
### ပဉ္စငါးပါး
*ပဉ္စငါးပါး ကြိတ်ညှစ်ရည်ကို သောက်ခြင်းဖြင့် မြွေဆိပ် ကို ပြေစေနိုင်သည်။
*ပဉ္စငါးပါး ပြုတ်၍ သောက်သော် ကိုယ်ဝန် ပျက်ခြင်း မှ ကင်းဝေး၏။

### အရွက်
*အရွက် ကို ညက်ညက်ကြိတ်၍ နှာခေါင်း မှ စပြီး မျက်နှာ အထက်ပိုင်း သို့ လိမ်းကျံ ပေးသော် နှာခေါင်း သွေးလျှံသွေးကျ ပျောက်၏။
*အရွက်ကို ဟင်းချက်စား က ဆီးအောင့် ကျောက်တည်ရောဂါ ပျောက်၏။
*အရွက်ညှစ်ရည်ကို ပျားရည်နှင့် ရောလျက် သော် သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ၊ မီးယပ် သွေးလွန် ခြင်း ၊ မီးယပ်ဖြူ ဆင်း ခြင်း၊ ညောင်းကျခြင်း နှင့် အနာ အဖု အပိမ့် များ ပေါက်ခြင်း ပျောက်၏။

### အမြစ်
*အမြစ်ကို ရေနှင့် သွေး၍ ကင်းကိုက်ရာသို့ လိမ်းပေးသော် ကင်းဆိပ် ပြေ၏။ သွေးစုနာ ပေါ်သို့ လိမ်းပေးလျှင် လည်း ပျောက်ကင်း ၏။
*အမြစ်ကို သွေး၍ လိမ်းခြင်း ၊ ကြိတ်၍ အုံပေးခြင်းဖြင့် အကြောတက်ရောဂါ ပျောက်၏။
*အမြစ်ကို ရေနှင့်သွေး ၍ စစ်ပြီး နံနက်တစ်ကြိမ် ၊ ညတစ်ကြိမ် သောက်က မီးယပ် လွန်ခြင်း ပျောက်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ဆေးခါးကြီး(ငရုတ်ခါး)

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ ၃ ပေ အထိ မြင့်၏။ ပင်စည်ပြောင်ချော၍ လေးထောင့်ပုံရှိသည်။
အရွက်ရွက်ဆိုင်ထွက်၏။ လှံသွားပုံ ရှိ၏။ ရွက်ထိပ် ရွက်ရင်းချွန် သို့မဟုတ် ရွက်ရင်းသွယ်၏။ ရွက်နားညီ၍ ရွက်ပြားချောပြီးပြောင်လက်သည်။ ရွက်ကြောထင်ရှား၏။
အပွင့်ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး သေးငယ်၍ အဖြူရောင်ပေါ်တွင်ခရမ်းရောင် ပန်းရောင် အပြောက်ကလေးများ ရှိသည်။ တပေါင်းတန်ခူးတွင် ပွင့်၏။
အသီးအသီးရှည်၍ သေးငယ်သည်။ အခန်း ၂ ခန်းပါသည်။ နုစဉ် အမွေးအနည်းငယ် ရှိပြီး ရင့်လျှင် ပြောင်ချော၏။ ဝါဆို ၊ ဝါခေါင် လတွင်သီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက်၊ ပဉ္စငါးပါး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။။ သဘာဝ အလျောက်ပေါက်ရောက်သည်။ အချို့မှာ ဆေးဝါးအလို့ငှာ အိမ်များ၏ ခြံစည်းရိုးများတွင် စိုက်ပျိုးထားသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။။ မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ အေး ခါး အရသာ ရှိသည်။ သလိပ်နှင့် သည်းခြေကို နိုင်၏။ အဆီမရှိ လေကို ပျက်စေတတ်၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ အဖျားကို ပယ်ဖျောက်စေတတ်၏။ ကလေးများအတွက် အထူးကောင်း၏။
အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁။ အရွက်ကို အဖျားဖြတ်ဆေး၊ အဆိပ်ဖြေဆေး၊ သည်းခြေဆေး၊ လျှာပွတ်ဆေး တို့တွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
ပဉ္စငါးပါး
၁။ ပဉ္စငါးပါးကို အဖျားကျဆေး၊ အားတိုးဆေး၊ လေကြေဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြုသည်။
၂။ အရည်ကျိုသောက်ခြင်းဖြင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အစာမကြေခြင်း၊ ဝမ်းသက်ခြင်း၊ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ လေထိုးခြင်း နှင့် အဖျားရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေသည်။
၃။ ဆေးခါးကြီးရည်တွင် ဆီးဖြူ၊ ဖန်ခါး၊ သစ်ဆိမ့် ၃ မျိုး အမှုန့်ပြု ထည့်သောက်ပါက သွေးဖျဉ်း၊ လေဖျဉ်း၊ နူနာ၊ ခေါင်းကိုက် နှင့် ဇက်ထိုး မူးဝေသော ရောဂါများ ပျောက်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အပင်များ
ကန်စွန်းရိုးနီ

## Rabbit Greens (ကန်စွန်းရိုးနီ)
*Botany Term 	: 	Ipomaea aquatica Forsk
*Species/Family 	: 	Convolvulaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
တစ်နှစ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြာခံ ရေလျှောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ပင်စည်ရိုးနီ၍ ခေါင်းပွဖြစ်၏ ။ အဆစ် များမှ အမြစ်များ ထွက်သည်။ အဆစ်နေရာတွင် အခေါင်းပိတ်ဖြစ်သည်။

အရွက်
ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ၃-၆ လက်မရှည်သည်။ လှံစွပ်ပုံ သို့မဟုတ် သုံးထောင့် ပုံ ဖြစ်သည်။ ရွက်ထိပ် အလွန်ချွန်သည်။ ရွက်ရင်း မြားသွားပုံရှိသည် ။ အမွေးမဲ့သည်။ ရွက်ညှာအလွန် ရှည်သည်။ ရွက်နားညီ သည်။ ရွက်ပြားချော၍ ပါးလွှာသည်။ ရွက်နား ခရမ်းရောင်သမ်းသည်။

အပွင့်
အပွင့်ကြီးသည်။ ခရမ်းဖျော့ရောင်ရှိ၍ ခေါင်းလောင်းပုံဖြစ်သည်။ အမွေးမဲ့သည်။ ပွင့်တည်း ဖြစ်သည်။ သီတင်းကျွတ်မှ တပို့တွဲလအတွင်း ပွင့်သည်။

အသီး
အချင်း ၁/၂ လက်မခန့် ရှိသည်။ အမွေးမဲ့သည်။ လုံးဝိုင်းသည်။ ရင်မှည့်က အက်ကွဲသည်။ အစေ့ ၄ စေ့ သို့မဟုတ် ၂ စေ့ ရှိ၍ ပိုးသားကဲ့သို့ အမွေးများ ရှိသည်။ တပို့တွဲ ၊ တပေါင်းလတွင် သီးမှည့်သည်။

အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
ရေမြောင်း ရေကန်များနှင့် လယ်ကွက်များတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်၏ ။ စိုက်ပျိုးပင် အဖြစ်လည်း စိုက်ကြသည်။

အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ချို၍ အေး၏ ။ နို့ရည်ကို ဖြစ်စေ၏ ။ ရေ၌ ဖြစ်သော ပိုးတို့ကို ပယ်တတ်၏ ။ လေ ၊ သလိပ် ကို ဖြစ်စေသည်။ အဆိပ်ကို ပြေစေ၏ ။ အရွက်ရည်သည် မီးလောင်နာ ၊ ဆီးနှင့် ပတ်သက်သော ရောဂါနှင့် ပူလောင်ခြင်းတို့ကို ပျောက်ကင်း စေ၏ ။

အသုံးပြုပုံ-

အရွက်
# ကန်စွန်းရွက်ရည်ကို မီးလောင်နာ ၊ ရေငတ်နာ ၊ ဆီးနှင့် ပတ်သက်သည့် အဖျားရောဂါများပျောက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ အဆိပ်အတောက် ပြေစေရန်အတွက်လည်းကောင်း သုံး၏။
# အရွက်ကို ဟင်းချက် စားသော် သွေးဝမ်းရောဂါ ပျောက်၏ ။
# ဆီးအိမ်တွင် ဆီးရှိပါလျက် ဆီးမထွက်ခြင်းနှင့် ဓမ္မတာလွန်ခြင်း ရောဂါအတွက် ကန်စွန်းရွက်ကို ဘူးရွက် မန်ကျည်းရွက်တို့နှင့် အမျှကြိတ်၍ ဆန်မှုန့်ညက်နှင် ဖျော်ပြီး ဆီးခုံပေါ်တင်ထားပါက ၁၅ မိနစ်အတွင်း ဆီးကျဆင်း၏ ။ ဓမ္မတာလွန်ခြင်းလည်း ရပ်တန့်စေ၏ ။
# ကန်စွန်းရွက်ကို ပြုတ်သောက်ပါက ရင်ပြည့်ဝမ်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏ ။
# ကန်စွန်းရွက်ကို ထန်းလျက် မန်ကျည်းမှည့်နှင့် ဆားထည့်၍ ကျိုသောက်က ဆီးကျောက်တည်ခြင်းနှင်တကွ ဆီးရောဂါ ဟူသမျှ ပျောက်၏ ။
# ငန်းမန်းရှိသောအနာကို ဘူးရွက်များနှင့် ရောစပ်၍ ရေစိမ်ပြီး အနာကို ဆွတ်လိမ်းခြင်းအားဖြင့် ငန်းမန်းကျစေနိုင်၏ ။ 

## ကိုးကား
ဖန်ခါးပင်

**ဖန်ခါးပင်**သည် အရိပ်ကောင်းသော အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်ပြီး Combretaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အရသာဖန်ခါးသော အသီးလုံးငယ်များ သီးသည့် ပင်စောက် တစ်မျိုးလည်းဖြစ်သည်။ Haritaki သို့မဟုတ် Harar, Harida, Black Myrobalan, Chebulic Myrobalan

## ကိုးကား
လက်ထုတ်ကြီး

လက်ထုတ်ကြီးပင်၏ ဇီဝဗေဒအမည်မှာ ''* Wall. ex G.Don ဖြစ်သည်။ *Holarrhena antidysenterica'' (G.Don) Wall. ex A.DC. ဟုလည်းခေါ်သည်။  မျိုးရင်းဖြစ်သည်။ 
## ပုံသဏ္ဌာန်
***အပင်**
ရွက်ကြွေ ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀-၁၅ ပေထိ မြင့်သည်။ အပင် အရွယ် လိုက်၍ အခေါက် အချို့ ပါးပြီး အချို့ ထူ၏။ အနည်းငယ် ကြမ်းပြီး မီးခိုးနုရောင် အပေါ်တွင် ဖြူပြာရောင် အကွက်ငယ် ကလေးများ ရှိသည်။ အကိုင်း အခက် များစွာ ဖြာသည်။ တစ်ပင်လုံး မှ အဖြူရောင် အစေးများ ထွက်သည်။
***အရွက်**
ရွက်ဆိုင် ထွက်၏။ ဘဲဥ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ ရွက်ရင်း အနည်းငယ် ဝိုင်းပြီး ရွက်ထိပ်ဖျား ချွန်သည်။ ရွက်ကြော ထင်ရှားသည်။ ရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင် နူးညံ့ပြီး အောက်မျက်နှာပြင်၌ အမွေးနု များ ရှိသည်။ အရွက်မှ အစေး ထွက်သည်။
***အပွင့်**
ပန်းခိုင်ပေါ်တွင် အဖြူရောင် စံပယ်ပွင့် ကဲ့သို့ မွှေးကြိုင်သော ပန်းပွင့် ကလေး များပွင့်သည်။ ပွင့်ဖတ် ၅ ဖတ်ရှိ၍ ပွင့်ညှာ ရှည်သည်။
***အသီး**
၁ ပေ ကျော်ကျော် ထိရှည်၏။ အညှာတွင် အသီးတောင့် ၂ တောင့် တွဲလျက် ထွက်၏။ အခွံ အနီရောင် သမ်း၏။ အသီးရှိ အစေ့များ ခါးသော အရသာ ရှိသည်။ လက်ထုတ်ကြီးပင်၏အခေါက်၊ အမြစ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ နေရာ အနှံ့ အပြား၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ လက်ထုတ်ကြီး ခေါက်သည် ဖန်၏။ ခါး၏။ စပ်၏။ ခြောက်သွေ့၏။ ပူ၏။ ရောဂါပိုး တို့ကို နိုင်၏။ လက်ထုတ်ဆံ သည်ခါး၏။ အေး၏။ ကလေးများ ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်းသွား၊ အဖျား ရောဂါ တို့ကို ကာကွယ် နိုင်၏။ အစာကို ကြေညက်စေ၏။ အရေပြား ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၏။ အပွင့်သည် ခါး၏။ အေး၏။ ဖန်၏။ ကြေညက် လွယ်၏။ ဝမ်းမီး ကိုတောက်စေ၏။ လေကို ဖြစ်စေ၏။ လေ၊ သလိပ်၊ သည်းခြေ၊ နူနာ၊ပိုးနာ တို့ကို နိုင်၏။
***အခေါက်**
# လက်ထုတ်ခေါက် ကို အတွင်းလိပ်ခေါင်း နှင့်စပ်လျဉ်း သည့် သွေးယို သွေးကျ ရောဂါပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။
# လက်ထုတ်ကြီး အခါးခေါက်ကို ဒိန်ချဉ်ရည် နှင့် သွေးသောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏။
# အမြစ်ခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ ရေနှင့် မွှေပြီး အဝတ်နှင့် စစ်၍ သောက်သော် အဖျား ပျောက်၏။
# အခေါက် ပြုတ်ရည်တွင် ဆားနှင့် ရှိန်းခို အနည်းငယ် ထည့်သောက်ပါက လေထိုး လေအောင့် ပျောက်၏။
# အခေါက်ကို နွားနို့ နှင့်ကြိတ်သောက် ပါက ဆီးချုပ် ဆီးအောင့် ရောဂါ ပျောက်၏။
# အခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ နားတွင်းသို့ အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နောက် အရွက်ကြိတ်ညှစ် ရည်ကို နားတွင်းသို့ ခတ်ပေးက နားကိုက် နားပြည်ယို သောရောဂါ ပျောက်၏။
# အခေါက် ကို လှော်၍ အမှုန့်ပြုပြီး ပျားရည် ထောပတ်တို့ နှင့် ရော၍ သုံးဆောင်ပါက အကြော ရောင်ရောဂါ ပျောက်၏။
# အခေါက်ကို အမှုန့်ပြုလုပ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ သွေးဝမ်းသွား ရောဂါနှင့် ကာလဝမ်း ရောဂါ များ ပျောက်၏။
***အမြစ်**
# လက်ထုတ်မြစ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော လျက်ဆားကို မီးယပ် ရောဂါ၊ ဝမ်းရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်၊ သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ပျောက်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြု၏။
# လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို ရေနွေးနှင့် သွေး၍ တစ်နေ့ ၂ ကြိမ်ကျ သောက်သော် ဝမ်းဗိုက် ဖောရောင်ခြင်း ပျောက်၏။
# ကျောက်သွေး ဝမ်းကျလျှင် လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို အရက်နှင့် သွေး၍ ဆားအနည်းငယ် ခတ်သောက်လျှင် ပျောက်၏။ ကျောက်ပေါက်၍ လည်ချောင်းနာ လျှင် လက်ထုတ်ကြီး အမြစ်ခေါက် ကို ဆားနှင့် ကြိတ်၍ ငုံရ၏။
# အမြစ်ကို သွေး၍ သိန္ဓောဆား အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နွားကျင်ငယ် ရေဖြင့် လိမ်းပေးသော် အနာ မီးလျှံ အနာစက် များ ပျောက်၏။
# လက်ထုတ်ကြီး မြစ်နှင့် ဇဝက်သာကို အမှုန့်ပြု၍ နွားနို့ သို့မဟုတ် ဆန်ဆေးရည် နှင့် သောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏။
# အမြစ်ကို ရေနှင့် သွေးပြီး အိပ်မွေ့သီး အနည်းငယ် ထည့်သောက်သော် သန်ကျ၏။ 

## ကိုးကား
စရိုပင်

## Piper cubeba Hunter (စရိုပင်)
*Botany Term 	: 	Piper cubeba Hunter
*Species/Family 	: 	Poperaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် : နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 

အရွက် : ကွမ်းရွက်နှင့်ဆင်ပြီး ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ကြောထင်ရှားသည်။ ရွက်ရင်းအဝိုက်သေးငယ်၍ မညီညာချေ။ ရွက်နားညီ၍ ရွက်ပြားချောပြီး အပေါ်မျက်နှာပြင် အဖောင်းအကြွကလေးများ ရှိ၏ ။ ရွက်ညှာ ၁ လက်မခန့်ရှည်၍ ထင်ရှားသော မြောင်းပါရှိသည်။

အပွင့် : ပိတ်ချင်းကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။

အသီး : ပိတ်ချင်းသီးတောင့် နှင့် တူ၍ မွှေးကြိုင်သောအနံ့များ ရှိ၏။

အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အပွင့် ၊ အသီး ၊ အမြစ် ၊ အပင်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ထွန်းသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ စရိုသည် စပ်၏ ၊ ပူ ၏ ၊ ခါး၏ ၊ ကြေကျက်က စပ်၏ ၊ ကြေကျက်လွယ်၏ ၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေသည်။ ပိုး ၊ သလိပ် ၊ လေတို့ကိုနိုင်၏ ။

အသုံးပြုပုံ-
အပွင့်   :
# ချောင်းဆိုး ၊ ပန်းနာရောဂါပျောက်ဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။

အသီး  :
# အသီးကို ဝမ်ူဗိုက်ရောင်ခြင်း ၊ ချောင်းဆိုးခြင်း ၊ နှာစေး ၊ အအေးမိခြင်း အစရှိသည့် ရောဂါများ အတွက်သုံးသည်။
# အစာကြေဆေး ၊ အားကြွဆေး စသည်တို့ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။

အမြစ်  :
# အမြစ်သည် အဆိပ်ကို ပြေစေတတ်၏ ။ ချောင်းဆိုး ၊ ရင်ကျပ် ၊ ပန်းနာ ၊ ဒူလာမြင်းသရိုက်ရောဂါနှင့် လေထိုးလေအောင့်ရောဂါအတွက် သုံး၏။

အပင်   :
# အပင်ရိုးကို မုန့်ညက်နှင့်နယ်၍ ဆားအနည်းငယ်ထည့်ပြီး ပေါင်းစားလျှင် သွေးကို သန့်ရှင်း စေ၍ သွေးအားတိုးစေပြီး ဒူလာ မီးယပ် ညောင်းညာကိုက်ခဲခြင်းများကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ (ငှက်ဖျားပျောက်စ နာလန်ထလူနာများ စားသုံးရန် အထူးသင့်လျော်သည်။ ) 

## ကိုးကား
သင်္ကန်းပင်

အာရှတိုက် အပူပိုင်းဒေသပေါက် 
အမြဲစိမ်းတောနှင့်စွတ်စိုသော တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည့် 
**သင်္ကန်းပင်**သည်မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၊ အထူးသဖြင့်ထားဝယ်နှင့် 
မြိတ်ခရိုင် သစ်တော များတွင်အမြောက်အမြား 
ပေါက်ရောက်သည်။ ပျဉ်းမနားခရိုင်သည် သင်္ကန်းပင် 
ပေါက်ရောက်ရာဒေသ တို့တွင်မြောက်ဘက်အကျဆုံး 
နယ်ဖြစ်လေသည်။

သင်္ကန်းပင်နှင့်ဆင်တူယိုးမှားအပင်များစွာရှိရာ 
ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာအော်ဒိုရေတာ('**)ခေါ် 
သင်္ကန်းပင်နှင့် ဟိုပီယာမိုင်နျူတီဖလော်ရာ(**'; ယခုအခါတွင် '**)ခေါ် သင်္ကန်းမ 
ကလေးပင်တို့သည် သင်္ကန်းပင် စစ်စစ်နှစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ယင်းတို့သည် ကညင်၊ ကောင်းမှု၊ သစ်ယာ၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ 
တို့နှင့်မျိုး ရင်းတူဖြစ်၍ ဒစ်ပတာရိုကာပေစီအီး 
မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ မြင့်မားစွာပေါက်ရောက်နိုင်သော တောသစ်ပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည်၏အညိုရောင်သန်းသော 
အနက်ရောင်အပွေးတွင် အက်ကြောင်းငယ်များရှိသည်။ 
အဖျားသို့တဖြည်းဖြည်း ရှူးသွားသောအရွက်မျိုးရှိ၍ အရွက် 
ကြောများ၏ အရင်းထောင့်၌ မှဲ့ကလေးများ ရံဖန်ရံခါပါ ရှိတတ်သည်။ အပွင့်ဖြူဖြူကလေးများ တဖက်သတ်တည်း 
ထွက်သော ပန်းခက်မျိုးပွင့်သည်။ ပွင့်ဖတ်နှင့်ပွင့်ချပ် 
ငါးခုစီရှိသည်။ ပွင့်ဖတ်သည်အနားတဖက်လိပ်ဝင်နေသည်။ 
ပွင့်ချပ်တို့သည်ပူးတွဲအသီးသီးသောအခါ အသီးနှင့်အတူပူးတွဲ 
ထွားကြိုင်းလာသည်။ အသီးတွင်အတောင်ကဲ့သို့ အင်္ဂါနှစ်ခု 
ပါလေသည်။ 

သင်္ကန်းပင်၏အသားအရောင်သည်ညိုသည်။ သင်္ကန်း 
သားသည် ချောမွတ်ကျစ်လျစ်သည်။ တခါတရံ 
အပေါ်ယံ၌အက်ကွဲတတ်သော်လည်း အသားသေအောင် 
ပြုလုပ်ရန်လွယ်ကူသည်။ ကုဗပေ တစ်ပေါင်လျှင် ၄၇ ပေါင် 
အလေးချိန်စီး၍ အတော်အသင့်လေးလံပြီးလျှင် အတော်အသင့် 
မာကျော၍ ခြမစားနိုင်သဖြင့် ကျွန်းသစ်၏ 
အရည်အသွေးနှင့်ဆင်ဆင်တူသည်။ သို့သော် ကျွန်းသစ် 
ထက်ဈေးပေါပြီးလျှင် ပျဉ်းကတိုးလောက် ခွဲဖြတ်စိတ်ဖြာရန် 
မခဲယဉ်းသဖြင့် ခိုင်မာမှုလိုအပ်သောတံတားဆောက်ခြင်း၊ 
လှေဆောက်ခြင်း ဇလီဖားတုံးပြုလုပ်ခြင်း စသော 
လုပ်ငန်းများအတွက်အသုံးကျသည်။ ထို့ပြင်လှည်းများ၊ 
ရွက်တိုင်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရန် 
အသုံးများသောသစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သင်္ကန်းသားဖြင့် 
ဆောက်လုပ်သော လှေသည် အနှစ်နှစ်ဆယ်ကျော်အထိ 
ခိုင်ခန့်နေသည်ကိုတွေ့ရသည်။ သင်္ကန်းသားသည် အပြစ် 
အနာလည်းကင်းသဖြင့် ယခုခေတ်တွင် အထူးသဖြင့် 
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ မီးရထား ဇလီဖားတုံးများ အတွက် 
အများဆုံးအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

မြင်ရုံကာမျှဖြင့် သင်္ကန်းပင်နှင့်ခွဲခြားရန် 
ခဲယဉ်းသောအခြားသစ်ပင်တို့မှာ သင်္ကဒူး (သင်္ကန်းတူ) နှင့် 
ပန်းသစ်ယာစသည်တို့ဖြစ်သည်။ သင်္ကန်းသားနှင့်အခြား 
ဆင်တူယိုးမှားသစ်များကို ခွဲခြားသိနိုင်ရန်မှာ သင်္ကန်းသား 
အစစ်ပေါ်တွင် မြေဖြူဖြင့်ရေးခြစ်လိုက်လျှင် မြေဖြူမှတ်သည် 
မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အနီရောင်ပြောင်းသွားသည်။ သင်္ကဒူးစသော 
အခြားသစ်များပေါ်တွင်မြေဖြူမှတ်သည် အဖြူအတိုင်းပင် 
ရှိနေလေသည်။ 
သင်္ကန်းပင်မှ သစ်ဆီတစ်မျိုးကိုလည်း 
ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်။ ထိုသစ်ဆီကိုဆေးဝါးများ၌ထည့်ရန် 
လည်းကောင်း၊အရောင်တင်ဆီအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။ 
သစ်ဆီထုတ်ယူရရှိနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန်မှာ နွေရာသီ 
ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီနယ်မှ ထုတ်ယူရရှိသော သစ်ဆီများကို 
မော်လမြိုင်သို့တင်ပို့ကြသည်။
သင်္ကန်းပင်ကို အချို့ကသစ်ဆင်ကန်းဟုလည်း ခေါ်ဆို 
ကြလေသည်။

သင်္ကန်းနက်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်းကျောက်ဟူ၍ 
လည်းကောင်းခေါ်ဆို၍ သင်္ကန်းပင်မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော 
အပင်မျိုးရှိသေးသည်။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာ 
ဟယ်ဖာရီ(**')ဟုခေါ်သည်။ ပေ၈ဝ ကျော်ခန့် အထိမြင့်မား 
နိုင်ပြီးလျှင် လုံးပတ်ခုနစ်ပေရှိသည်။ အသားသည် 
အလွန်မာကျောသဖြင့် သင်္ကန်းကျောက် ဟုခေါ်ဆိုကြဟန် 
တူပေသည်။ ဒေါနတောင်တန်းနှင့်တနင်္သာရီရိုးမတို့၌ 
ပေါက်ရောက်သည်။ ထိုအပင်မျိုးမှ သစ်ဆီကြည်တစ်မျိုးကို 
ထုတ်ယူရရှိနိုင်လေသည်။

## ကိုးကား
ရေသကျည်း

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်-- ချုံယောင် ပင်လတ် မျိုးဖြစ်၏။ အမြင့် ၆ ပေ မှ ၁၅ ပေ အထိ မြင့်သည်။ အကိုင်း အခက် များသန်မာ ၍ ဝေဆာစွာ ထွက်၏။ အရွက်-- ငှက်မွေး ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အလျား ၃ လက်မ မှ ၆ လက်မ ထိ ရှည်သည်။ ရွက်မြွှာများ ၂၀-၄၀ ထိ ပါရှိ၍ မျက်နှာချင်း ဆိုင်ထွက်သည်။ ရွက်ပြား ပြောင်ချော၍ ရွက်နား ညီပြီး လှံဖျားပုံ ရှည်မျောမျောပုံ ရှိ၏။
အပွင့်-- ကြားထွက် ပန်းခိုင် တွင် ပွင့်၏။ အနီပွင့်၊ အဝါပွင့် နှစ်မျိုး ရှိ၏။ အပွင့် အရေ အတွက် နည်းပါးသည်။
အသီး-- သီးတောင့်ရှည် ဖြစ်သည်။ ၃ လက်မ မှ ၆ လက်မ ထိ ရှည်၏။ အနည်းငယ် လိမ်ပြီး တွဲလျားကျ နေ၏။ အသီးတောင့် တစ်တောင့်လျှင် အစေ့ ၁၅ စေ့ မှ ၂၀ စေ့ ထိ ပါရှိ၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အမြစ်၊ အခေါက်၊ အစေ့၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား ချောင်းမြောင်း အင်းအိုင် နှင့် လယ်တော ယာတော များတွင် ပေါက်ရောက် သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ-- သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်၏။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလို အရ ရေသကျည်း အမြစ်သည် ပူ၏။ ခါး၏။ ဝမ်းဗိုက် တင်းရောင်ခြင်းကို ပျောက်စေ၏။ ရောဂါပိုး တို့ကို နိုင်နင်း၏။ အအေးပပ်ခြင်း၊ သရက်ရွက် ရောင်ခြင်းတို့မှ ကင်းဝေးအောင် ပြုနိုင်၏။ အခေါက်သည် တွန့်ရှုံ့ စေတတ်၏။ ဓာတ်သက် စေ၏။ အစေ့သည် ကျောက်ကြီး ရောဂါကို ကာကွယ် နိုင်၏။ အရွက် သည်အေး၏။ ကိုယ်လက် ဖောရောင်နာ၊မျက်စိနာ၊အဆိပ်သင့် နာတို့ကို နိုင်၏။
အသုံးပြုပုံ-
အမြစ်--
၁။ အမြစ်ကို အကျိတ် ရောဂါ၊ အဖျားရောဂါ၊ အနာပေါက် ရောဂါ၊ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးမကောင်း ၍ကိုယ်ပေါ်တွင် အဖြူ အနီ ကွက်များ ပေါ်ခြင်းနှင့် လည်ချောင်း ရောဂါ တို့အတွက် ဆေးဖော်စပ် အသုံးပြု၏။
၂။ ကင်းဆိပ် ဖြေဆေး အဖြစ်လည်း သုံး၏။ အခေါက်--၁။ အခေါက် ကြိတ်ညှစ်ရည် ကို အရေပြား ရောဂါ ရှိသူများအား တိုက်ကျွေးခြင်း၊ အစေ့ကို သွေး၍ လိမ်းကျံပေး ခြင်းပြုရ၏။
အစေ့--
၁။ အနာဟောင်း၊ အနာဆွေး များပေါ်တွင် အစေ့ကို သွေးလိမ်းပေး ခြင်းဖြင့် အသားနု တက်၍ ပျောက်ကင်း စေသည်။
၂။ အစေ့ကို မီးယပ်သွေး မှန်ဆေး၊အသည်းရောင်၊အဆုတ်ရောင် ရောဂါ ကုဆေး အဖြစ်လည်း ဖော်စပ် သုံး၏။
အရွက်--
၁။ အရွက်ကို အဆိပ်သင့် ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက် ဖောရောင်သော အနာ၊ မျက်စိနာ များအတွက် အသုံးပြု ရ၏။
၂။ ရွက်နု များကို ဟင်းချို ချက်သောက်ခြင်း၊ ရေနွေး ဖြော၍ တို့မြှုပ်စားခြင်း၊ အချဉ် တည်၍ စားခြင်း၊ သုပ်စား ၊ကြော်စား ခြင်းဖြင့် သားသည် အမေများ နို့ရည်ကို များစေ၍ နို့ချောင်း ပိတ်ခြင်းကို ကာကွယ်ပေး ပြီး နို့ရည်ကို အထူး သန့်စင် စေ၏။
၃။ အဆစ်ရောင် ရောဂါ၊ ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲသော ရောဂါ များအတွက် အရွက်ကို ပြုတ်သောက် ရ၏။
၄။ အရွက်ခြောက်ကို အမှုန့်ပြု၍ ပျားရည် သို့မဟုတ် အရက်ချို များဖြင့် ရောစပ် သောက်သုံးသော် အင်အားကို ပြည့်ဖြိုး စေ၏။
၅။ ရေသကျည်း ရွက်ကြိတ်ညှစ်ရည် ကို မျက်စိ၌ ခတ်ပေးသော် အဖျားပျောက်၏။ 

## ကိုးကား
သနပ်ပစ္စည်း

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်----ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏ ။ ၃ ပေ ကျော်ခန့် မြင့်သည်။ ထောင်မတ် ၍ ပေါက်သည်။ ကိုင်းဖြာသည်။ ပင်စည်နှင့် အကိုင်းအခက် လေးထောင့် ပုံရှိသည်။ ပင်စည် ညိုခြောက် ခြောက် ရောင်ရှိ၍ ဖုဖောင်း နေသော အဆစ်များ ရှိ၏ ။ ပဉ္စငါးပါး လုံး မွှေး၏ ။ ကိုင်းနုများ ပေါ်တွင် အမွှေးနု ကလေးများ ရှိသည်။
အရွက်----၂ ရွက်စီ ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက်၏ ။ ရွက်ရင်း ဝိုင်း၍ ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။ ရွက်နား တွင် ခွေးသွား စိပ်များ ရှိ၏ ။ အရွက် အပေါ် မျက်နှာပြင်တွင် အမွှေးနု ကလေးများ ရှိ၏။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှားပြီး အနီရောင်ရှိ သည်။ ရွက်ညှာ မရန်းစေ့ရောင် သမ်းကာ အမွေးနုလေး များဖြင့် ဖုံးလွှမ်း နေသည်။
အပွင့်--သေးငယ်၏ ။ ပန်းခရမ်းရောင် ရှိသော ပန်းပွင့်လေးများ ပန်းခိုင်ပေါ်တွင် စုပြုံ ၍ ပွင့်၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	ဆေးဝါးအလို့ငှာ အိမ်များ တွင် စိုက်ပျိုး လေ့ရှိသည်။
စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	ပင်စိမ်းအာနိသင် နှင့်တူ၏ ။
အသုံးပြုပုံ-
အရွက်
၁ ။ ဆီး၌ သွေးပါခဲ့သော် အရွက်ရည်ကို ဆေးခြောက် အနည်းငယ် နှင့် ရောသောက် ရ၏။
၂ ။ ဖျားနာခြင်း နှင့် ကလေးများ အညှော် မိ၍ ငန်းမန်း လိုက်ခြင်း များ အတွက် အရွက်ကို ကြိတ်၍ နှမ်းဆီ နှင့် ရောပြီး ငယ်ထိပ်ပေါ် တွင် လိမ်းပေးခြင်း ၊ အုပ်ပေးခြင်း ပြုရ၏ ။
၃ ။ မီးယပ်လာစဉ် ကိုက်ခဲခြင်း အတွက် အရွက်ရည်ကို အတွင်းဆေးအဖြစ် သုံး၏။
၄ ။ ဆီးရွှင်ဆေး လေထိုး လေအောင့် ရောဂါပျောက်ဆေး ဖော်စပ်ရာ တွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြု ၏။ 

## ကိုးကား
တောရဲယို

**နီပါးဆေးပင်** (တောရဲယို)သည် Rubiaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Aal သို့မဟုတ် Indian Mulberry  ဟု ခေါ်ကြပြီးအပွင့်ပွင့်သည့် အပင်မျိုးဖြစ်သည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
### အပင်
အခေါက်အဝါရောင်ရှိ ၏ ။ အတွင်းခေါက် နီဝါရောင် ရှိသည်။

### အရွက်
ရွက်လွှဲထွက် သည်။ ဘဲဥပုံ ရှိ၍ အဖျားချွန်သည်။ ရဲယိုရွက် နှင့်တူသည်။ သို့သော်အနည်းငယ် သေး သည်။ ရွက်ပြားပေါ် တွင် အမွေးနု ကလေးများ ရှိသည်။ ရွက်ရင်းတွင် ရွက်စွယ်ရှိ သည်။

### အပွင့်
အဖြူရောင် ရှိ၏ ။ မွှေး၏ ။ တန်ခူးလ မှ ဝါဆိုလ အတွင်းပွင့် ၏။

### အသီး
ရဲယိုသီး အငယ်နှင့် တူသည်။ လုံးဝိုင်းသည်။ အသားထူ သည်။ တန်ခူးလ မှ ဝါဆိုလ အတွင်းသီး ၏။

## တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်း ဒေသနှင့် ပဲခူး ရိုးမ တောင်ခြေ များ အတွင်း အများ အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

## အသုံးဝင်ပုံ
### အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလို အရ နီပါးဆေး သည် ဝဖြိုးစေ၏ ၊ အဖျားကို ပယ်တတ်၏ ၊ မီးယပ်ကို မှန်စေ၏။ သွေးဝမ်း ၊ ရိုးရိုးဝမ်း သက်ခြင်းတို့ ၌ များစွာ အကျိုးရှိ၏။ အသက်ကို ရှည်စေ တတ်၏။

### အရွက်
*အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာ ပေါ်တွင် အုံပေးပါ ကအနာ နုလျှင်ပိန် ပြီးရင့်လျှင် ပြည်ပေါက်၍ ပျောက်စေ၏။
*အရွက်ပြုတ် ရည်ကို မုန် ညင်းစေ့ နှင့် ရော၍ကလေးများ သွေးဝမ်း သွားသော် တိုက်ရ၏။
*အရွက်သို့မဟုတ် အခေါက်ကို ကြိတ် ၍ရသော အရည်ဖြင့် အကြောထုံး၊ အကြောတင်၊ အဆစ်အ ဆက် ရောင်ခြင်း ၊ နာကျင်ခြင်း ဖြစ်သော နေရာများ ပေါ် တွင် လိမ်းပေးပါ က ပျောက်ကင်း၏။

### အသီး
*အသီးကို မီးဖုတ်၍ ဆားသင့်တော် ရုံထည့်ကြိတ် ပြီးသွားတိုက် ဆေးအဖြစ် သုံးပါက သွားနှင့်သွား ဖုံးများကို ခိုင်ခံ့စေ၏။
*အနာမှ သွေးစိမ်းယို သောအခါ တွင်၎င်းအ သီးခြောက်မှုန့် ကို သိပ်ပေးက ပျောက်၏ ။

### အမြစ်
*အမြစ်ကို ဝမ်းနုတ်ဆေး အဖြစ်ဖော် စပ်အသုံး ပြု၏ ။

## ကိုးကား
သင်္ဘောဖရုံပင်

**သင်္ဘောဖရုံပင်**သည် 
ဘူး၊ဖရုံ၊သခွားတို့၏အနွယ်ဝင်ဖြစ်၏။ ယင်းတို့ နည်းတူ 
ကျူကာဗီတေစီအီးမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်လေသည်။ ရုက္ခဗေဒ 
အမည်အားဖြင့် ကျူကာဗီတာပီပိုဟု ခေါ်သည်။ 
သမနွေးပိုင်းဒေသများ၌မူလပေါက်ရောက်ခဲ့သည်ဖြစ်၍ အပူပိုင်း 
ဒေသများတွင်ကုန်းမြင့် များ၌စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလေသည်။
သင်္ဘောဖရုံသည် ရှင်သန်ကြီးထွားလွယ်၍ 
မြေလျှောက်ပင်စည်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် 
သင်္ဘောဖရုံကိုစင်တင်ပေးရန်မလိုဘဲမြေကြီးပေါ်ချ၍ 
စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့်ခြံဝန်းအိမ်ဝန်းများ ထဲရှိ 
အမှိုက်ပုံများတွင် သင်္ဘောဖရုံများအညွှန့်များအနွယ်များ သန်စွမ်း 
ဝေဖြာစွာပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ကြရသည်။ 
အရွက်များသည်ကြီးမားကြမ်းတမ်းသည်။ ရွက်ကြော 
မကြီးများတွင်လည်းကောင်း၊ ပင်စည်တွင်လည်းကောင်း 
ဆူးမွှေးများရှိသည်။ အော်လံပုံအပွင့်ကားကားကြီးများသည် 
ကြီးမားလှပ၍ အဝါရောင်တောက်တောက် လည်းရှိသည်။ 
လိမ်မော်ရောင်လည်းရှိသည်။ တစ်ပင်တည်းတွင် အဖိုပွင့် 
အမပွင့်နှစ်မျိုးလုံးပါရှိသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အမပွင့်များတွင် 
ကြီး၍ လုံးဝန်းသောမျိုးစေ့အိမ်ပါသဖြင့်လည်းကောင်း၊ 
ဝတ်မှုန်မပါသဖြင့်လည်းကောင်း အဖိုပွင့်နှင့်ခွဲခြား 
သိသာနိုင်လေသည်။ 

သင်္ဘောဖရုံသည် အသီးကြီးသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ယေဘုယျအားဖြင့် ၁ဝ ပေါင်မှ၂ဝ ပေါင် ခန့်အထိ 
အချိန်စီးလေသည်။ အသီး၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည်သခွားသီးကဲ့သို့ 
လုံးဝန်း၍ရှည်မျောမျော ဖြစ်သည်။ အချို့မျိုးစိတ်ကွဲများသည် 
ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အသီးသီးချိန်မှစ၍ရေများများပေးရန် 
လိုအပ်သည်။ အသီးထိပ်ပိုင်းကိုရေစိမ်ပေးလေ၊ အသီးကြီး 
ထွားလေဟုဆိုကြသည်။ အသီးအစွမ်းကုန်ကြီး 
သည်အထိမစောင့်ဘဲအတော်အတန်ကြီးလာလျှင် 
ဆွတ်ခူးသင့်သည်။ အသီးရင့်လွန်းကအရသာမရှိဟု
ဆိုကြသည်။ ဘူး၊ဖရုံ၊သခွားတို့နည်းတူအခွံမာ၍ အရည်ရွှမ်းသော 
အသားရှိသည်။ သင်္ဘောဖရုံသီးကို ဟင်းသီးဟင်းရွက် 
တစ်မျိုးအဖြစ်စားသုံးကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင် 
မျိုးကောင်းသောဖရုံတို့ကိုလူတို့ စားသုံးရန်အတွက်စိုက်ပျိုးကြ 
၍အမျိုးညံ့ညံ့များကိုမူနွားစားရန်စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဘူး၊ ဖရုံ၊ 
သခွားတို့ နည်းတူအစေ့ပျိုး၍စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှည်လျားသော 
အနွယ်များဖြင့်မြေပြင်ပေါ်လျှောက်သွား ပေါက်ရောက်သဖြင့် 
အနောက်နိုင်ငံကြီးများတွင်လယ်ကွင်းများထဲ၌လည်း စိုက်ပျိုးကြ 
လေသည်။ 

## ကိုးကား
သင်္ဘောဆီးဖြူပင်

သင်္ဘောဆီးဖြူပင်သည် ဆီးဖြူမျိုးတွင်ပါဝင်၍ ယူဖော်ဗီယားစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ 
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဖိုင်လမ်သပ်ဒစ္စတီခပ်ဟုခေါ်သည်။ 
မြေနိမ့်၍စိုစွတ် သောရာသီဥတုရှိသည့် 
ဒေသမျိုး၌ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ ယင်းတို့သည်အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် 
မလ္လာယုကျွန်း ဆွယ်တို့၌မူလပေါက်ရောက်ခဲ့ရာ 
နောင်အခါတွင်သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့်မြန်မာနိုင်ငံတို့သို့ 
မျိုးယူစိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ သို့သော်မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
သင်္ဘောဆီးဖြူပင်တို့ကို 
ဆီးဖြူပင်များကဲ့သို့ပေါပေါများများမတွေ့ရချေ။ ခြံ ဥယျာဉ်များ၌ 
အနည်းအကျဉ်းစိုက်ပျိုးကြသည်ကိုသာတွေ့ရလေသည်။ 
သင်္ဘောဆီးဖြူပင်တို့သည်အပင်ငယ်များဖြစ်ကြ၍ 
ရွက်ကြွေပင်မျိုးတွင်ပါဝင်သည်။ ပင်စည် သည်ချောမွတ်၍ 
အကိုင်းအခက်များလှပဝေဆာစွာထွက်သည်။ အရွက်များသည် 
ရွက်လွှဲထွက်၍ အရွက် ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည်အဖျားရှူးသော 
ဘဲဥပုံဆန်ဆန်ဖြစ်ပြီးလျှင်အနားညီသည်။ ပန်းပွင့်ကလေးများသည် 
အလွန်သေးငယ်၍နီညိုရောင်ရှိသည်။ အဖိုပွင့်အမပွင့် 
နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်၍ တစ်ခါတစ်ရံလိင်စုံပါသော အပွင့်များလည်း 
ပါရှိတတ်ပြီးလျှင် နှစ်လက်မမှလေးလက်မအထိရှိသော 
ပန်းခိုင်တွင်ပြွတ်သိပ်၍ပွင့်ကြ သည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် 
ပင်စည်နှင့်အကိုင်းခွကြားမှလည်း အဆုပ်လိုက် 
ထွက်၍ပွင့်တတ်လေသည်။

အသီးများသည် အစိမ်းနုရောင်ရှိပြီးလျှင် 
ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် လုံးယောင်ယောင်ဖြစ်သော်လည်း 
ထောင်လိုက်အမြောင်းချိုင့်ကလေးများ ခြောက်ခုမှ 
ရှစ်ခုအထိပါတတ်သည်။ ဆီးဖြူသီးထက်အရွယ်ငယ်သည်။ 
အကိုင်းများနှင့်တစ်ခါတစ်ရံပင်စည်တွင်ကပ်၍ 
ပြွတ်သိပ်စွာသီးတတ်သည်။ ဧပြီလတွင်တစ်ကြိမ်၊ ဩဂုတ်လတွင်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်လျှင်နှစ်ကြိမ်သီးသည်။ 
အသားများသောအသီးမျိုးဖြစ်၍ အစေ့လည်းပါရှိရာ အစေ့အဆန် 
သည်မာကျောသည်။ အသား၏အရသာသည်ချဉ်၍ခံတွင်းရှင်းသည်
များသောအားဖြင့် သင်္ဘောဆီးဖြူသီးကိုအချဉ်ထည့်၍ဖြစ်စေ၊ 
သနပ်လုပ်၍ဖြစ်စေ၊ စားသုံးကြသည်။ အချို့ယိုထိုး၍လည်း 
စားကြသည်။

မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ သင်္ဘော 
ဆီးဖြူသီးခြောက်၏ဂုဏ်သည် သွေး၊ သည်းခြေနှင့် 
ဖြစ်သောလေ၊ သလိပ်နာကိုလည်းကောင်း၊ လျှာအာခံတွင်း 
သွေ့ခြောက်သော်လည်းကောင်း၊ ရေငတ်သော်လည်းကောင်း၊ 
သလိပ်ချွေး ငန်းခြောက်သွေ့သော်လည်းကောင်း၊ 
အသံပျက်သော်လည်းကောင်း၊ မျက်စိနာကိုသော်လည်းကောင်း၊ 
အတွင်းပူကိုသော်လည်းကောင်း ချမ်းသာစေတတ်၏ 
ဟုဆိုလေသည်။
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းတို့အလိုမှာမူ သင်္ဘော 
ဆီးဖြူအသီးသည် ချုပ်၏။ အစေ့နှင့်အမြစ်သည်ဝမ်း 
သက်စေတတ်၏။ အရွက်နှင့်အမြစ်တို့ကို 
မြွေအဆိပ်ဖြေဆေးအဖြစ်သုံးနိုင်သည်ဟုဆိုလေသည်။ 
သင်္ဘောဆီးဖြူပင်ကိုအစေ့ပျိုး၍စိုက်ကြရသည်။ ပျိုး၍ 
စိုက်သည့်အခါ တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင်ပေ ၂ဝ ခန့်ခွာ၍ 
စိုက်ပျိုးသင့်ပေသည်။

## ကိုးကား
နလင်ကျော်

နလင်ကျော်၏ အခြားအမည်များမှာ လုလင်ကျော်၊ ကညင်သိမ် ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Litsea ဖြစ်ပြီး သိပ္ပံအမည်ရင်းမှာ 
Neolitsea Lanuginose Gamble (Lauraceae) ဖြစ်သည်။ မျိုးကွဲများမှာ နလင်ကျော်နရှာကြီး Chinese cassia / Chinese cinnamon 
Cinnamomum cassia J.Presl (Lauraceae)  ဖြစ်သည်။ 

နလင်ကျော်ပင်သည် နှစ်ရှည်ခံ အမြဲစိမ်းပင်ဖြစ်ပြီး သစ်မာပင် ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။ သစ်ကြံပိုးပင်၊ ကရဝေးပင်တို့နှင့် အပင်အပွေး အခေါက်အရွက် အကုန်တူသည်။ အနည်းငယ်သေးသည်။ အခေါက် ထူသည်။ အခေါက်တွင် အညိုရောင် အဖုများ ရှိ၏။ ကိုင်းဖြာ၏။ အရွက်သည် ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကရဝေးရွက်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း အရွက်ပိုရှည်၍ ရွက်ပြား ပိုကြီးသည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်းသွယ်သည်။ ရွက်ကြောပြိုင်သည်။ အရွက် မျက်နှာပြင် သားရေကဲ့သို့ ပြောင်ချော၍ မာသည်။ အရွက်နုစဉ်တွင် နူးညံ့ပြီး သပြေရောင် ရှိသည်။ အောက်သို့ တွဲလောင်းကျနေသည်။

အပွင့်သည်သေးငယ်သည်။ အခိုင်လိုက် ပွင့်သည်။ နတ်တော်၊ ပြာသိုလတွင် ပွင့်သည်။ အသီးသည် အရည်ရွှမ်းသည်။ လုံးဝိုင်းသည်။ တပေါင်း၊ တန်ခူးတွင် သီးရင့်သည်။ အမြစ် ကြီးမားသည်။ ဘေးမြစ်များကို မြေပေါ်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများမှာ အသားခေါက်နှင့် အမြစ်ခေါက် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများမှာ အပူပိုင်းဒေသမှအပ မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာဆေး ကျမ်းများ အလိုအရ နလင်ကျော် သည်အေးသည်။ အခိုးကို ပွင့်စေ၍ အဆိပ်ကို နိုင်သည်။ 

### အသုံးပြုပုံ
အသားခေါက်
# ကင်း၊ ပင့်ကူကိုက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲခြင်း၊ အသားကွက်၍ ယားယံခြင်း၊ ရောင်ခြင်းများအတွက် နလင်ကျော်ကို ဆားနှင့်သွေး၍ လိမ်းလျှင် အခိုးရ၍ ပျောက်ကင်းသည်။
# ဖျားနာလျှင် သော်လည်းကောင်း ၊ အညှော်မိလျှင်လည်းကောင်း ၊ အနာဝင်လျှင်လည်းကောင်း ၊ ငန်းမန်းအားကြီးလျှင် လည်းကောင်း နလင်ကျော်ကို သွေး၍ သောက်ခြင်း၊ လိမ်းခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ ဝမ်းချုပ်က ဆားထည့်၍ သောက်နိုင်သည်။
# ဝမ်းဖော၊ ဝမ်းရောင်နှင့် ရေငတ်ဝမ်းကျဖြစ်လျှင် ထမင်းဆုပ် မီးဖုတ်စိမ်ရည်နှင့် နလင်ကျော် သွေးသောက်က ပျောက်၏။
# ဆုံဆို့နာ၊ သွေးလွန်တုပ် ကွေးအဖျားရောဂါ၊ ပင်လယ်အူနာရောဂါ၊ အမျိုးသမီးများတ ကျည်းကိုက်ရောဂါများအတွက် ရေနှင့်သွေး သောက်ကပျောက်၏။
# အသက်၅၀ ကျော်အရွယ် ကိုယ်လက်လေးခြင်း ၊ နာကျင်ခြင်းဖြစ်၍ သွားလာရာတွင် ဒူးဆစ်များ ကျဉ်ခြင်း၊ ထိုင်ပါများလျှင် ကျဉ်ခြင်း၊ အမြင့်တက်ရာတွင် မောခြင်း ဖြစ်လျှင် နလင်ကျော်ကို ပရုတ်ဆီ နှင့်သွေး၍လိမ်းခြင်း၊ သောက်ခြင်းဖြင့် ပျောက်၏။
# အမျိုးသမီးတို့ ယောနိတွင် တုတ်ကောင်တွယ်၍ အနာဖြစ်ပြီး ပျောက်ခဲ့လျှင် အခေါက်ကို ပြုတ်၍ ဆေးပေးပါက လျင်မြန်စွာ ပျောက်၏။
# မျက်စိနာ မျက်စိမှုန် ရောဂါအတွက် နလင်ကျော် သွေးပြီး မျက်လုံးကို ဝိုင်း၍ လိမ်းပေးရ၏။
# နို့နာဖြစ်က နလင်ကျော်မှုန့်ကို ရော၍လိမ်းရ၏။ အသည်းအဆုတ်အူတွင် ဖြစ်သော အနာများအတွက်လည်း သောက်သုံးက ပျောက်၏။
# နှာပိတ်၊ နှာပုပ်၊ ထိပ်ကပ်နာဖြစ်က နလင်ကျော်မှုန့် ရှူလျှင်ပျောက်၏။ ကလေးချက် ကြိုးနာပေါ်တွင်လည်း အမှုန့်ဖြူး ပေးနိုင်၏။
# အမှုန့်ကို ဆန်ဆေးရည်ဖြင့် သောက်သော် ညောင်းကျရောဂါ၊ ဝမ်းတွင်းပုပ်၊ ဆီးပုပ်၊ နှလုံးမငြိမ်၊ နှုတ်ခမ်း အာခေါင်ခြောက် ရောဂါများ ပျောက်၏။

*မှတ်ချက်။ ။ နလင်ကျော် မှုန့်စားသုံး စဉ်အတွင်း ထန်းလျက် မစားရ။ စားလျှင် သေတတ်၏။ (အချိုဟူသမျှ ရှောင်ကပိုကောင်း၏။) 

## ကိုးကား
သိကြားမကိုဋ်

ပုံသဏ္ဌာန်	:	အပင် ပင်ပျော့ပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၏။ ၁-၂ ပေထိ မြင့်၏။ ပင်စည် နီညိုစိမ်းရောင် ရှိ၍ သေးသွယ်ပြီး လေးထောင့်ပုံ ရှိသည်။ အမွှေးမဲ့ သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ အမွှေးနုကလေးများရှိသည်။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်ပြီး ကိုင်းဖြာသည်။ အဆစ်များရှိသည်။ 
အရွက် သေးငယ်သည်။ အလယ်ပိုင်းကျယ်ပြီး ထိပ် ၂ ဖက် ချွန်သည်။ အဆစ် တစ်ဆစ်စီတွင် အရွက်များ မျက်နှာချင်းဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက်၏။ ရွက်နား ခွေးသွားစိပ် ကျဲကျဲရှိ၏။ အရွက်ပါးပြီး ပျော့ပျောင်းသည်။ 
အပွင့် ဖြူပြာရောင် သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အခိုင်လိုက်ပွင့်သည်။ 
အသီး သေးငယ်ပြီး ရှည်မျောမျောပုံ ဖြစ်သည်။ 
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ	:	အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ	:	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် စိုက်ပျိုးပေါက်ရောက်သည်။ 
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ စိုက်ပျိုးပင်ဖြစ်သည်။ 
အသုံးဝင်ပုံ	:	အာနိသင်။ ။ အနောက်တိုင်းဆေးကျမ်းများအလိုအရ အရွက်တွင် Volatile Oil,Glucoside Orthosiphonin နှင့် Essential Oil တို့ ပါရှိသည်။ 
အသုံးပြုပုံ- 
အရွက်
၁။ အရွက်ကို လက်ဖက်ခြောက်ကဲ့သို့ ခတ်၍ သောက်ခြင်းဖြင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ဆီးရောဂါ၊အဆစ်အမြစ်ကိုက်ရောဂါ များ ပျောက်၏။ 
၂။ ဆီးရွှင်ဆေး၊ ဆီးချိုရောဂါပျောက်ဆေး အဖြစ်လည်း အထူး ထင်ရှား၏။ 
၃။ အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများတွင် အသက်ကြီးသူများ အရွက်ကို လက်ဖက်ခြောက်ကဲ့သို့ ရေနွေးတွင် ခတ်သောက် ခြင်းဖြင့် ဆီးချိုရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

## ကိုးကား
ဒီပဲယင်းမြို့နယ်

**ဒီပဲယင်းမြို့နယ်** (ယခင်အမည် **တပယင်း**) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေဦးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဒီပဲယင်းမြို့ ဖြစ်သည်။   

## သမိုင်းများ 
### ၂၀၂၄ 
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက် တွင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ်တစ်ခုလုံးအား တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့သည်။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ ခရိုင်တပ်ရင်းများ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (ပကဖ) နှင့် ဒေသတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုက အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အခြေစိုက်ရာ မုံရွာမြို့နှင့် မိုင် ၄၀ ကျော်သာ ကွာဝေးသည့် ဒီပဲယင်းမြို့ကို ဩဂုတ် ၁၅ ရက် ညနေပိုင်းမှ စတင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် သုံးရက်အကြာတွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

### ၂၀၂၅ 
စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးတိန်တွင်းရွာ စာသင်ကျောင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် ဒဏ်ရာပြင်းထန်ခဲ့သည့် ကလေးငယ် ၂ ဦး ထပ်မံသေဆုံးခဲ့သဖြင့် သေဆုံးသူ စုစုပေါင်း ၂၄ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း မြို့နယ်ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။

## ကျော်ကြားသောပုဂ္ဂိုလ်များ 
စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် ဒီပဲယင်းမြို့တော်ဝန် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ဖွားရာဇာတိမှာလည်း ဒီပဲယင်းအနီး ငပယင်းရွာ ဖြစ်သည်။ ရဟန်းစာဆို ရှင်အဂ္ဂသမာဓိအကျော်၏ ဖွားရာဇာတိမှာလည်း ဒီပဲယင်းအနီးက ကန်ဖျားရွာဖြစ်သည်။ လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ဒီပဲယင်းအနီး စိုင်းပြင်ရွာဇာတိ ဖြစ်သည်။ ဒီပဲယင်းဆရာတော်ဟု နာမည်ကျော်ကြားသည့် ဒုတိယရွှေကျင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးသည်လည်း ဒီပဲယင်းအနီး ကန်ဖျားရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။ အလားတူ တောင်တန်းသာသနာပြု ဆရာတော် ဦးဥတ္တမသာရ ဆရာတော်ကြီးသည်လည်း ဒီပဲယင်းနယ်မှ ဆရာတော်ကြီး တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဂဠုန်ဆရာစံ၏ ဖွားရာဇာတိမှာ ဒီပဲယင်းအနီး သရက်ကန်ရွာ ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ၏ ဆရာ သာသနာပိုင်ဆရာတော် အတုလယသသည် ဒီပဲယင်းနယ် ဥသျှစ်ကျေးရွာဇာတိဖြစ်သည်။ ယခု ဥသျှစ်ကျေးရွာသည် အရာတော်နယ်မှ ဖြစ်နေသည်။

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် 
* ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ လက်ယက်ကုန်းရွာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု
* ဒီပဲယင်းမြို့အရေးအခင်း (၂၀၀၃ ခုနှစ်)

## ကိုးကား
မဉ္ဇူပန်းပင်

မဉ္စူပန်းပင် ခေါ် နွယ်ဆူပန်းပင် ကိုအောက်ပါအတိုင်း သိရှိရသည်။ 
	
## ပုံသဏ္ဌာန်
### အပင်
ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်ပြီး အမြင့် ၃ ပေထိ ရှိသည်။ ပင်စည် ချောမွတ် ပြီး အကိုင်း ဖြာသည်။ ပင်စည်လုံး အစိမ်းရောင် ရှိသော်လည်း အဆစ်များတွင် အနီရောင် ရှိသည်။ အမြစ်များ ၌ ဥ ရှိ၏။
### အရွက်
ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်။ နှလုံးပုံ ရှိ၍ ရွက်ရင်း အဝိုက် ရှိသည်။ အဖျားပိုင်း ချွန်သွယ် သွားသည်။ ရွက်ညှာ ရှည်သည်။ ရွက်ကြော ထင်ရှားသည်။ ရွက်ပြား ချော၍ ရွက်နားညီ သည်။
### အပွင့်
ခရမ်း ၊ အနီ ၊ အဝါ ၊ အဖြူရောင် စပ်များ ရှိ၏။ မိုးရာသီ ၌ ပွင့်၏။ အနံ့သင်း ၏။ ပွင့်ဖတ် ပြွန်ရှည်သည်။
### အသီး
သေးငယ်၍ အမြှောင်းများ ရှိသည်။ အထဲတွင် အစေ့ တစ်စေ့ ပါသည်။ အစေ့ ငရုတ်ကောင်း နှင့် တူ၏။ နုစဉ်တွင် စိမ်း၍ ရင့်သော အခါ မည်းနက် သွား၏။

## တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ 

## ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
## အသုံးဝင်ပုံ
### အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ မဉ္ဇူပန်း ပင်၏ အရွက်သည် ခါး၏ ၊ အဖုအနာ ကို ပျောက်ကင်း စေ၏ ၊ ကာမကို အားပေး၏ ၊ အပူကို နည်းပါး စေသည်။

## အသုံးပြုပုံ
### ဥ
*ဥကို ပန်းသေ ၊ ပန်းညှိုးရောဂါ အတွက် ဆေးဖော်စပ် ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြု ၏။
*မဉ္ဇူပန်းဥ ၊ ချင်းခြောက် ၊ ငရုတ်ကောင်း ၊ ပိတ်ချင်း သီး တို့ကို အမှုန့် ပြု၍ ပျားရည်နှင့် လျက်သော် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏။

### အရွက်
*မဉ္ဇူ ရွက်စိမ်း ကြိတ်ရည် ညှစ်ရည်နှင့် လိမ်းပေးသော် အရေ ပြား ပေါ် တွင် ယားဖု ကလေးများ ပေါက်၍ မနေနိုင် အောင် ယားယံခြင်း ပျောက်၏။
*အရိုးကျိုး ခြင်း ၊ အဆစ်လွှဲ ခြင်း ၊ အကြောထုံး ဖွဲ့ခြင်း များအတွက် အရွက်ကို ရေအေးနှင့် ကြိတ်၍ အုံပေး ခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။

### ပဉ္စငါးပါး
*အပင် ၏ ပဉ္စငါးပါးကို သကြားနှင့် သုံးခွက် တစ်ခွက် တင် ကျို သောက်လျှင် ဆီးပူ ၊ ဆီးကိုက် ၊ ဆီးကျင် ၊ ဆီးပိတ် ၊ ဆီးကျောက် တည်သော ရောဂါ ပျောက်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ကဏ္ဍ:တစ်နှစ်ခံပင်များ
ကဏ္ဍ:ညဘက်ပန်းပွင့်သော အပင်များ
ပေါက်ပန်းဖြူ

## ပုံသဏ္ဌာန် 
ပင်လတ်မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်များပြားသည်။ အရွက်မှာ ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်ရင်းနှင့်ရွက်ထိပ်ဝိုင်းသည်။ ပန်းတစ်ခိုင်လျှင် အပွင့်နှစ် ပွင့်မှ လေးပွင့်အထိ ရှိသည်။ အပွင့် မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ အသီးမှာ အတောင့်ရှည်ဖြစ်ပြီး အစေ့များစွာ ပါရှိသည်။ အစေ့တွင် အတောင်ပံပါ ရှိသည်။

### အပင် 
သစ်ပျော့ပင်မျိုး ဖြစ်၍ ပေ၂၀ မှ ၃၀ အထိ မြင့်သည်။ အကိုင်း အခက်များစွာ ဖြာသည်။

### အရွက် 
ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ငှက်မွှေး ရွက်ပေါင်း ဖြစ်သည် ။၆ လက်မမှ ၁ ပေ အထိ ရှည်၍ ရွက်မြွှာ များ ၂၀-၄၀ စုံ အထိ ပါရှိသည်။ ရှည်မျောမျော ပုံသဏ္ဌာန် ရှိပြီး ရွက်ရင်း ရွက်ထိပ် ဝိုင်းသည်။ ရွက်ပြား ပြောင်ချော၍ အနား ညီသည်။

### အပွင့် 
အဖြူရောင် ရှိသည်။ ကြားထွက် ပန်းခိုင် ဖြစ်သည်။ တစ်ခိုင် တွင် အပွင့် ၂ ပွင့်မှ ၄ ပွင့် အထိ ပါရှိသည်။ ဝါခေါင် ၊ တော်သလင်း လတွင် ပွင့်သည်။ (ပေါက်ပန်းနီ မျိုးလည်း ရှိ၍ နှစ်မျိုးလုံး ဆေးဖက် ဝင်သည်။)

### အသီး 
အသီး တောင့်ရှည် ဖြစ်သည်။ တွဲလျားကျနေသည့် သီးတောင့် တစ်ခုတွင် အစေ့များစွာ ပါရှိ၏ ။ နတ်တော်လမှ တပို့တွဲလအတွင်းအသီး ရင့်သည်။

## တွေ့နိုင်သောနေရာများ 
မြန်မာ နိုင်ငံ ဒေသအများ အပြား ၌ ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ဟင်းလျာ အဖြစ်လည်း စိုက်ပျိုး ကြသည်။

## အသုံးဝင်ပုံ 
### အာနိသင် 
မြန်မာ့ ဆေးကျမ်း များအလိုအရ ပေါက်ပန်းဖြူ ပင်သည် အေး၏ ။ လေကိုပွား စေ၏ ၊ ခါးသက်သက် ရှိ၏ ၊ သည်းခြေ ရောဂါ ၊ သလိပ်ရောဂါ ၊ နှာရည်ယိုခြင်း ရောဂါတို့ကို ၃ ရက်ခြား ဖျား ၊ ကြက်မျက်သင့် ခြင်း တို့ကို ပျောက်စေ၏။ အရွက်သည် စပ်၏ ၊ ချို၏ ၊ ခါးသက်သက် ရှိ၏ ၊ သွေးကို ကြည်လင် စေ၏ ။ 

### အပွင့် 
* ပေါက်ပန်းဖြူ ပွင့်ကို အရည်ညှစ် ၍ မျက်စိ၌ ခတ်ပေးသော် မျက်စိမှုန်ခြင်း ၊ မျက်စိဝေခြင်း ပျောက်၏ ။
* ပေါက်ပန်းဖြူ မြစ်ကို ရေနှင့်ကြိတ်၍ မီးဖြင့် နွှေးပြီး အဆစ်အဆက် ရောင်သော နေရာများတွင် လိမ်းပေးသော်ပျောက်၏ ။
* အပွင့် သို့မဟုတ် အရွက် ကို အရည်ညှစ်ယူ၍ ခေါင်း မကိုက်သော တဖက်ရှိ နှာခေါင်း မှ ရှူပါက ခေါင်း တခြမ်း ကိုက်ရောဂါ ပျောက်၏ ။
* ပေါက်ပန်းဖြူ ပွင့်ကို ပြုတ်၍ စားပါက ကြက်မျက်စိ သင့် ရောဂါ ပျောက်၏ ။

### အရွက် 
* အရွက်ကို အရည်ညှစ်၍ ချင်းခြောက် ၊ ပိတ်ချင်း ကြံသကာ တို့နှင့် ဆတူရော၍ ရှူပေးပါက စိတ်ဖောက် ပြန် ပျံ့လွင့်သော ရောဂါ ပျောက်၏ ။
* တုပ်ကွေးဖျား သို့မဟုတ် အဖျား ရိုးရိုးဖြစ် လျှင် ပေါက်ပန်းဖြူ ရွက်ကို ကြက်သွန်နီနိုင်နိုင် နှင့် ကြော်စားပါက ပျောက်၏ ။
* ပေါက်ပန်းဖြူ ရွက်ရည်နှင့် ကျီးနီသီး ဆံကို ရောစားပါက ပန်းသေရောဂါ ပျောက်၏ ။
* ပေါက်ပန်းဖြူ ရွက်နှင့် ငရုတ်ကောင်း ကို နွားကျင်ငယ် ရည်နှင့် ကြိတ်ရှူသော် ဝက်ရူးနာ ပျောက်၏ ။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အလှဆင်သစ်ပင်များ

ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
ချေးသီးပင်

**ချေးသီးပင်** (Marking Nut Tree) သည် ရွက်ကြွေအပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၈၀ ထိမြင့်၏။ လုံးပတ် ၉ ပေခန့်ထိ ရှိ၏။ အခေါက် ၁ လက်မခန့်ထူ၍ အညိုရောင်ရှိ၏။ ကိုင်းဖြာသည်။ အကိုင်းနု ထိပ်ပိုင်းတွင် အစိမ်းရောင်ပေါ်၌ အဖြူရောင် အလျားလိုက် အစင်းလေးများ ရှိ၏။ ရခိုင်လို သစ်စိမ်းသီးဟု ခေါ်သည်။ 
ဒွိနာမအဖြစ် (*Semecarpus anacardium*) ဟု ခေါ်ပြီး မူလဇာတိမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်ကာ ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းဒေသမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ကော်ရိုမန်ဒယ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသအထိ ပေါက်ရောက်သည်။ ဟင်ဒီလို မာရာသီးဟု ခေါ်ပြီး နီပေါလို အစ္စမီးဟု ခေါ်ကာ တိဗက်လို ဆန်စ်ကရစ်ဟု ဒေသအလိုက် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ
တွင် ချေးသီးကို အမြဲစိမ်းသစ်တောများ၌ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။

အရွက်မှာ အလွန်ကြီး၍ ၁ ပေခန့်ထိရှည်သည်။ ရွက်ထိပ်ပိုင်းဝိုင်း၍ ရွက်ရင်းသို့ သေးသွယ် ကျဉ်းမြောင်း သွားသည်။ ရွက်ကြောထင်ရှားသည်။ ရွက်ပြား သားရေ ကဲ့သို့ပြောင်ချောပြီး အနည်းငယ်ထူ၍ မာသည်။ ရွက်နားလှိုင်းတွန့် ရှိသည်။

အပွင့်မှာ အဝါဖျော့ရောင်ရှိသည်။ သရက်ပွင့်ကဲ့သို့ အခိုင်လိုက်ပွင့်သည်။ တပေါင်း၊ တန်ခူးလတွင်ပွင့်သည်။

အသီးသည် ပြား၍ ဝိုင်းသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ပြောင်ချော၍ တောက်ပသည်။ အညှာတံ တုတ်၏။ မှည့်သောအခါ အဝါရောင်သမ်း၏။ အစေ့အညို ရောင်ဖြစ်၍ မှည့်သောအခါ အသီးမှအရည်သည် အစေ့ထဲသို့ဝင်သွားပြီး အပေါ်၌ရှိသော အသီးသည် ဦးထုပ်ကဲ့သို့ အစေ့ကို တစ်ဝက်ခန့်ပြန်ဖုံး၍ ခြောက်သွားကာ အစေ့တွင်ကပ်နေ၏။ လူ၏ အသားအရေကို လောင်စေတတ်၏။ တန်ဆောင်မုန်းမှ တပို့တွဲလ အတွင်းသီး သည်။

### အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 
အာနိသင်မှာ မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ချို၊ ဖန်သော အရသာ ရှိ၏။ ပူ၏။ ဝမ်းမီးကိုတောက်စေ၏။ အစာကိုကြေစေ၏။ သလိပ်ကိုကြေစေ၍ လေကိုနိုင်၏။ အနာပေါက်၊ ဝမ်းကိုက် ၊ နူနာ၊မြင်းသရိုက်၊ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင် ၊ အဖျားရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။
ချေးသီးကို ထုံးနှင့်ရောကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ အုံပေးခြင်းဖြင့် အနာ ပျောက်ကင်း စေ၏။
ချေးသီးကို မီးပေါ်၌ တင်၍ ထွက်လာသောအဆီများမှ အဆီ ၃ စက်ခန့်ကို နွားနို့နှင့်ရောသောက်သော် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ပျောက်၏။ ချေးသီးအဆီ အစက် ၂ စက်မျှ ည နံနက် တိုက်ပေး သော် ကလေးများ သလိပ်ကျပ်ခဲခြင်း၊ချောင်းဆိုးခြင်း ပျောက်၏။
ချေးသီးကိုကြိတ်၍ လိမ်းအုံပေးသော် အဆစ်ရောင်ရောဂါပျောက်၏။ ချေးသီးကို အင်တွဲနှင့်ရော၍ နှမ်းဆီဖြင့်ချက်ပြီး ယားနာ၊ခြေကွဲနာတို့ ကိုလိမ်းပေးရ၏။
ချေးသီးကို နှမ်းဆီဖြင့်သွေး၍ လိမ်းပေးပါက ပွေးနာများ ပျောက်ကင်း၏။
ချေးသီးကို သွက်ချာပါဒ ရောဂါနှင့် အဆစ်ရောင်နာပျောက်ဆေးအဖြစ် လည်း ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။ (ချေးသီးသည် အဆိပ်မျိုးတွင် ပါဝင်သော ကြောင့် စနစ်တကျ သုတ်သင်ပြီးမှသာ သုံးစွဲသင့်သည်။)

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
စမုန်ဖြူ

ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ၁ ပေမှ ၃ပေထိမြင့်၏ ။ ပင်စည် ထောင်မတ်သည်။ ကိုင်းဖြာသည်။ အနံ့ရှိ၏ ။
အရွက် ငှက်မွေး နှစ်ခါ သို့မဟုတ် သုံးခါရွက်ပေါင်း ဖြစ်၏ ။
အပွင့်:  သေးငယ်၍ အဖြူရောင်ရှိပြီး ထီးကဲ့သို့ ပွင့်၏ ။
အသီး : အလွန်သေးငယ်၍ ဘဲဥပုံရှိသည်။ အမြှောင်းပါသည်။ အစေ့ အလွန်သေးငယ်သည်။

အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အပူပိုင်းဒေသတွင် သာမက အအေးပိုင်းဒေသတွင်ပါ ပေါက်ရောက်သည်။

ပေါက်ရောက်ပုံ :   စိုက်ပင်ဖြစ်သည်။ စိုက်စနစ် ၊ ထိန်းသိမ်းပြုစုခြင်း ၊ ရိတ်သိမ်းဆွတ်ခူးခြင်း ၊ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်းတို့မှာ စမုန်စပါးအတိုင်း ဖြစ်၏ ။

အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ စမုန်ဖြူသည် ခါး ၊ စပ်သော အရသာ ရှိ၏ ။ ပူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏ ၊ ထက်မြက်၍ ကြေလွယ်၏ ၊ ဝမ်းမီးကိုတောက်စေ၏ ၊ သည်းခြေကို ပွားစေ၏ ၊ လေ၊ သလိပ် ၊ ဒေါသ ကို နိုင်၏ ။

အသုံးပြုပုံ-
အစေ့
# စမုန်ဖြူ ၊ ငရုတ်ကောင်း ၊ သိန္ဓောဆားတို့ကို ကြိတ်၍ ရေနွေးပူပူနှင့် သောက်သော် ဝမ်းဗိုက်နာ၊ ဝမ်းကိုက် ၊ ဝမ်းမီးနုံ့ခြင်းတို့ ပျောက်၏ ။
# စမုန်ဖြူကို မိခင်နို့ရည်နှင့် ရော၍ တိုက်သော် ကလေးများ အော့အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းသွားခြင်းပျောက်ကင်း၏ ။
# စမုန်ဖြူကို ရေနှင့် ပျစ်ပျစ်ကြိတ်၍ နေ့တွင် ၂ ကြိမ် ၃ ကြိမ် လိမ်းပေးလျှင် အရေပြားရောဂါ ၊ ယားယံခြင်း ၊ ပူလောင်ခြင်းများ ပျောက်ကင်း၏။
# စမုန်ဖြူမှုန့် အနည်းငယ်ကို ဒိန်ရည်နှင့် ရောသောက်သော် ဝမ်းတွင်းပိုးများ ကျဆင်းလာသည်။ 

## ကိုးကား
ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၁

## (၁) ရက်
::*ပြည်ထောင်စု သမ္မ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စစ် ဟီလာရီ ကလင်တန် တို့ နေပြည်တော်တွင်တွေ့ဆုံ။
::*အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စစ် ဟီလာရီ ကလင်တန်သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက ဦးခင်အောင်မြင့်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ သူရဦးရွှေမန်း၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင် တို့နှင့် သီးခြားစီ တွေ့ဆုံခဲ့။
::*နိုဝင်ဘာလ (၃၀)ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် အသေးစားငွေရေးကြေးရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း။ 
::* အမှတ်(၁)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန နှင့် အမှတ်(၂)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန တို့ကို စက်မှုဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်။ 
::* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စစ် ဟီလာရီ ကလင်တန် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ။ 
::*ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ ဦးဆောင်သော ချစ်ကြည်ရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိ။ 

## (၆) ရက်
::*နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာအား ဂုဏ်ပြုကြိုဆို။ 
::*အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အတွင်းရေးမှူး ဦးလွင် (အသက် ၈၈ နှစ်) နေ့ည ၈ နာရီ ၄၀ တွင် ရန်ကုန်မြို့နေအိမ်၌ ၉၆ ပါးရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်။

## (၇) ရက်
::*
::*

## (၈) ရက်
::*
::*

## (၉) ရက်
::*
::*

## (၁၀) ရက်
::*
::*

## (၁၁) ရက်
::*အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ပါတီသင်္ကေတ အမှတ်အသားကို ခမောက်တံဆိပ်မှသည် ‘ခွပ်ဒေါင်း-ကြယ်’အဖြစ် ပြောင်းလဲကြောင်း တရားဝင် ကြေညာ။
::*စာရေးဆရာမကြီး စောမုံညင်း လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။

## (၁၂) ရက်
::*ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အား နိုင်ငံရေးပါတီ တည်ထောင်ခွင့်ပြု။
::*

## (၁၃) ရက်
::*
::*

## (၁၄) ရက်
::*
::*

## (၁၅) ရက်
::*
::*

## (၁၆) ရက်
::*
::*

## (၁၇) ရက်
::*
::*

## (၁၈) ရက်
::*
::*

## (၁၉) ရက်
::*
::*

## (၂၀) ရက်
::*
::*

## (၂၁) ရက်
::*
::*

## (၂၂) ရက်
::*
::*

## (၂၃) ရက်
::*
::*

## (၂၄) ရက်
::*
::*

## (၂၅) ရက်
::*
::*

## (၂၆) ရက်
::*
::*

## (၂၇) ရက်
::*
::*

## (၂၈) ရက်
::*
::*

## (၂၉) ရက်
::*
::*

## (၃၀) ရက်
::*
::*

## (၃၁) ရက်
::*
::*

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီဇင်ဘာ
ကဏ္ဍ:၂၀၁၁
ဇူလိုင် ၂၀၁၁

## (၇) ရက် 
::*ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားတိုက်၊ သာသနာ့ဂုဏ်ရည် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇဝန သက်တော် (၇၃) နှစ်၊ ဝါတော် (၅၃) ဝါ၊ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။

## (၂၀) ရက် 
::*ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် အက်ပဲကုမ္ပဏီမှ OSX Lion Opreating System ထွက်ရှိသည်။

::*မြန်မာဘာသာအား အက်ပဲကုမ္ပဏီမှ တရားဝင် အမှတ်ပြု ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ 

## (၂၅)ရက် 
::*ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် ဦးဆောင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့သစ်မှ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးအောင်ကြည်နှင့် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ 

## (၃၁) ရက် 
::*ပန်းချီဆရာ ရာဟုလာ (ခ) ဦးအောင်မြင့် အသက် ၆၅ နှစ် လည်ချောင်းကင်ဆာရောဂါဖြင့် မင်းကွန်း၊ ဈေးဆိပ်ကျေးရွာ သူ၏နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား