open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အေးပက်

**အေးပက်** (**APEC**)၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ အာရှ ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့အစည်း(Asia-Pacific Economic Cooperation) ဖြစ်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ပတ်လည်ရှိ အဖွဲ့ဝင် ၂၁ နိုင်ငံက ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စသည့် စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု ပိုလာစေရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးကြသည့် ဖော်ရမ် (forum) ဖြစ်သည်။ အေးပက်၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေး တိုးမြှင့်ရေးဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄၀ %၊ ပြည်တွင်းကုန်ထုတ်တန်ဖိုး (GDP) ၅၄ % ခန့်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ၄၄ % ခန့် ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ 

အေးပက် အလွတ်တန်း ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲကို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက နှစ်စဉ် အလှည့်ကျ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်၏ ကန့်ကွက်မှုကြောင့် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့် ချိုင်းနီးစ်ထိုင်ပေ (ထိုင်ဝမ်) မှာမူ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ ကိုယ်တိုင် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်ခွင့်မရှိပဲ သမ္မတမှ နှစ်စဉ် အထူးကိုယ်စားလှယ်ကို ခန့်အပ်ကာ တက်ရောက်စေသည်။၂၀၀၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည် ရှန်ဟိုင်းမြို့တွင် ကျင်းပသည့် အေပက် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲကိုမူ နိုင်ငံရေး အကြောင်းအရင်းကြောင့် ထိုင်ဝမ်ဘက်မှ သမ္မတ၏ အထူးကိုယ်စားလှယ်ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း  ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပီရူးနှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် စင်ကာပူ အေးပက်ကိုမူ ဒုတိယ သမ္မတဟောင်း လျန်ကျန့်မှ သမ္မတ မာရင်းကျိုကိုယ်စား တက်ရောက်ခဲ့သည်။ လျန်ကျန့်မှာလဲ ယင်းအလွတ်တန်း ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲကို ထိုင်ဝမ်ကိုယ်စား တက်ရောက်ခဲ့သည့် ရာထူးအဆင့်အမြင့်ဆုံး အထူးကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။ 

အေးပက် အလွတ်တန်း ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ၏ ထူးခြားချက်မှာ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအကြီးအကဲများက အိမ်ရှင်နိုင်ငံ၏ ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကာ အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံရိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
 
## အဖွဲ့ဝင်များ 
လက်ရှိတွင် အေးပက် အဖွဲ့ဝင် ၂၁ ဦးရှိပြီး အဖွဲ့ဝင်များအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် (*Member economy*) ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။  

## ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများ 
အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် မှု သည် နှစ်စဉ် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ် မှု တိုးတက် မှု များ အပေါ် ဆွေးနွေး ရန် အဖွဲ့ဝင် စီးပွားရေး ခေါင်းဆောင် များ အတူတကွ စုဝေး ကြ မည့် အစည်းအဝေး ထိပ်သီး အစည်းအဝေး တစ် ခု ကျင်းပ လိမ့်မည် ၊ တိုင်းပြည် တည်နေရာ က ကျပန်း ဆုံးဖြတ် ခဲ့ သည် ။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Asia-Pacific Economic Cooperation
* Congressional Research Service (CRS) Reports regarding APEC
နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး

**နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး** သည် ၁၉၁၉ - ၂၀ ခုနှစ်အတွင်း  ဗာဆိုင်းစာချုပ်အရ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည့် အစိုးရများအကြား အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄ - ၃၅ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၅၈ နိုင်ငံရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံး ကာလလည်းဖြစ်သည်။  အသင်းချုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များတွင် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေး၊ စစ်သား အခွင့်အရေး၊ လူဖြူမဟုတ်သူများ၏ အခွင့်အရေး စသည့် လူ့အခွင့်အရေးများအား မြှင့်တင်ပေးရေး၊ လက်နက်မပြန့်ပွားရေး၊ စစ်မက်တားဆီးရေး၊ နိုင်ငံများအကြား ကွာဟချက်များကို သံတမန်နည်းလမ်းအရ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရေးတို့ ပါဝင်သည်။ 

သို့သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းမှာ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ စစ်မက်တားဆီးရေး ရည်မှန်းချက် မအောင်မြင်သည့် သာဓကတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးကို လက်ရှိ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ပုလဲနို့ရည်

**ပုလဲနို့လက်ဖက်ရည်** () ဆိုသည်မှာ ထိုင်ဝမ်တွင် လူကြိုက်များသည့် လက်ဖက်ရည်အအေးတွင် ပုလဲသီးထည့်ထားသော ဖျော်ရည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုင်ဝမ်အား ကိုယ်စားပြုသည့် သောက်သုံးဖွယ်ရာဟုပင် ပြောစမှတ်ပြုလာကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် ၁၀ နှစ်အတွင်း ပုလဲနို့ရည်သည် ထိုင်ဝမ်မှသည် ဟောင်ကောင်၊ တရုတ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ဂျပန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စသည့်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့ကာ လူကြိုက်များလာပြီး များသောအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်သားများ ဖွင့်လှစ်ရောင်းချသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ် ယဉ်ကျေးမှု
ကဏ္ဍ:အဖျော်ယမကာ
ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့

အလုပ်သမားနေ့သည် မေလ ၁ ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး အစိုးရရုံးများ၊ အလုပ်ရုံများ၊ ဈေးဆိုင်ကန္နားများကို ပိတ်၍ အလုပ်သမားများ၏ အင်အားပြပွဲများ၊ စီတန်းလမ်းလျှောက်ပွဲများ စသည့် အလုပ်သမားနေ့ အထိမ်းအမှတ်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

မေဒေးခေါ် အလုပ်သမားနေ့သည် ကမ္ဘာ့အလုပ်သမား လူတန်းစားများအဖို့ နိုင်ငံရေး သဘောတရားအရ လွန်စွာအရေးပါသော နေ့ကြီးဖြစ်သည်။ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာက အလုပ်သမား ပစ္စည်းမဲ့လူတန်းစားအား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခဲ့သော အရင်းရှင်စနစ်ကို တော်လှန်၍ အလုပ်သမားတို့၏ ဘဝသစ် တည်ဆောက်ရန် အလုပ်သမားများ သွေးစည်းလိုက်သည့်နေ့ဟု ဆိုထိုက်ပေသည်။

မေဒေးပေါ်ပေါက်လာအောင် ဖန်တီးလိုက်သော အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့၏ ပဋိပက္ခမှုမှာ ၁၉ ရာစုဆန်းစမှစ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နိဒါန်းပျိုးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က အလုပ်သမားများမှာ နေထွက်မှနေဝင် တစ်နေ့လျှင် ၁၆ နာရီမှ နာရီ ၂၀ အထိ ပင်ပန်းကြီးစွာ အလုပ်ရုံ၊ စက်ရုံများတွင် အလုပ်ဆင်းကြရသည်။ မည်မျှပင်ပန်းကြီးစွာ လုပ်ကိုင်စေကာမူ သူတို့၏ ဘဝမှာ များစွာအောက်ကျ၍ လူစဉ်မမှီချေ။ သူတို့၏ နေရေး၊ ထိုင်ရေးနှင့် ကျန်းမာရေးမှာ များစွာ အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခဲ့သည်။

ဤကဲ့သို့ အလုပ်သမားတို့၏ ဘဝဆိုးကို မျက်ဝါးထင်ထင် ရင်ဆိုင်ရသော အလုပ်သမား ခေါင်းဆောင်များသည် အလုပ်သမားများ သက်သာချောင်ချိစေရန် အလုပ်ရှင်များထံ အရေးဆိုကြသည်။

၁၈၂၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်လောက်အထိ အလုပ်သမားခေါင်းဆောင်များသည် တစ်နေ့လျှင် အလုပ်ချိန် ၁၀ နာရီသာ ကန့်သတ်ထားရန် တောင်းဆိုကြသည်။ သို့သော် အလုပ်ရှင်များက အလွယ်တကူ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ အလုပ်ချိန် လျှော့ပေါ့ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်သော အလုပ်သမားများ ဖမ်းဆီးနှိပ်ကွပ်ခြင်း ခံရလေသည်။ အလုပ်သမား အင်အားစုများကလည်း အလျော့မပေးဘဲ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အလုပ်သမားတို့၏ တိုက်ပွဲသည် အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်သို့ပင် ကူးစက်သွားသည်။

၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် အလုပ်သမားများအဖွဲ့ချုပ် ညီလာခံ၌ ၁၈၈၆ ခု မေလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ တစ်နေ့လျှင် ၈ နာရီသာ အလုပ်လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်၏။ အလုပ်သမား အဖွဲ့ခွဲများသို့လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း အောင်မြင်သည်အထိ တိုက်ပွဲဝင်ကြရန် ညွှန်ကြားချက်များ ပေးပို့လေသည်။ အလုပ်သမားပေါင်း များစွာတို့သည် ဤညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ကြရာ တစ်ဖက်မှ အစွမ်းကုန် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်းကို ခံရသည်။ အချို့မှာ အလုပ်မှ ထုတ်ပစ်ခြင်း ခံရသည်။ အချို့မှာ ထောင်ကျ၍ သေကြေပျက်စီးသူများလည်း မနည်းချေ။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်သမားများ၏ အရေးမှာ အောင်မြင်သွားလေသည်။

၁၈၈၉ ခုနှစ် ပါရီမြို့၌ ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုရှယ်လစ်တို့၏ ဒုတိယညီလာခံက မေလ ၁ ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ဟု သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်။ အဆိုပါ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ နှစ်စဉ် မေလ ၁ ရက်နေ့တိုင်းတွင် အလုပ်သမား ခေါင်းဆောင်အသီးသီးတို့က အလုပ်သမားအရေးများကို ဟောပြောခြင်း စသည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။

ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့တွင် အလုပ်သမားများ အားလုံးသည် လုပ်ခပြည့်နှင့် အားလပ်ခွင့်ရကြသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်းများစွာ၌ အများပြည်သူ ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားလေသည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အားလပ်ရက်များ
တရုတ်သမိုင်း

တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ကျောက်ခေတ်သစ်အတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း (黃河) တလျှောက်ရှိ မြို့ပြနိုင်ငံများမှ အစပြုခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် **တရုတ်သမိုင်း** ရှမင်းဆက် (夏朝) (2070 BCE – 1600 BCE) မှ စတင်ခဲ့သည်။ ဆန်းမင်းဆက် (商朝) မှ လိပ်ခွံစသည့် တိရစ္ဆာန်အရိုးများပေါ်တွင် ရေးထွင်းသည့် အရိုးစာ (甲骨文) များသည် အစောဆုံးအနေဖြင့် 1500 BCE ခန့်ကဟု တွေ့ရှိရသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေ၊ ဒဿနိက အတွေးအခေါ်များသည် ဆန်းမင်းဆက်၏ နောက်တခေတ်ဖြစ်သည့် ကျိုးမင်းဆက် (周朝) (1045 BCE - 256 BCE) စတင် ထွန်းကားလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိဖြစ်သည်။ တရုတ်သမိုင်းတွင် ကျိုးမင်းဆက်သည် အချိန်ကာလ အကြာမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည့်အပြင် တရုတ်စာအရေးအသားတွင်လည်း အရိုးစာများမှ ယနေ့ခေတ်အသုံးပြုသည့် စာလုံးများအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲလာသည့် ခေတ်ကာလလည်း ဖြစ်သည်။ 

မြေရှင် ပဒေသရာဇ် စနစ်ကျင့်သုံးသည့် ကျိုးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးတွင် တိုင်းငယ်ပြည်ငယ်များအဖြစ် ပြိုကွဲသွားကာ စစ်ပြိုင်ခေတ် စတင်လာသည်။ ၂၂၁ ဘီစီတွင် ချင်ရှီဟွမ် (秦始皇) က ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် တိုင်းပြည်ငယ်များကို ပေါင်းစည်းကာ ပထမဦးဆုံးသော တရုတ်အင်ပါယာကြီးကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ချင်ရှီဟွမ် အစပြုသည့် ချင်မင်းဆက် (秦朝) မှစကာ ပိုင်နက်နယ်မြေများအား အင်ပါယာကြီးမှ တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိစေသည့် ဗျူရိုကရေစီ အစိုးရစနစ် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ 

အကြမ်းဖျင်းပြောရလျှင် တရုတ်သမိုင်းသည် မင်းဆက်တဆက်မှ နောက်တဆက်သို့ အပြောင်းအလဲတွင် နိုင်ငံရေးအရ ပေါင်းစည်းလိုက်၊ တကွဲတပြားစီဖြစ်လိုက်၊ ရံဖန်ရံခါ (ယနေ့တွင် ဟန်တရုတ်များနှင့် ရောယှက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့်) မွန်ဂိုနှင့် မန်ချူးကဲ့သို့ အခြားလူမျိုးများ အုပ်စိုးသည့် ခေတ်ကာလများ ဖြစ်သည်။ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရာမှ အာရှအခြားဒေသမှ အလုံးအရင်းလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးစသည့် အပိုင်းကဏ္ဍအသီးသီးမှ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် ယနေ့ခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လာခဲ့သည်။  

## ကိုးကား
ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (တရုတ်နိုင်ငံ)

**ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်** သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ကွန်မျူနစ်ပါတီ၏ စစ်တပ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ

**တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ** (國共內戰) သည် ထိုစဉ်က တရုတ်နိုင်ငံရေး ပါတီနှစ်ခု ဖြစ်သည့် အာဏာရ ကွန်မင်တန်ပါတီနှင့် အတိုက်အခံ ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ပွဲသည် ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းစစ်ပွဲသည်လည်း အနောက်တိုင်းမှ ထောက်ခံသည့် ကွန်မင်တန်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့က အားပေးသည့် ကွန်မြူနစ်တို့အကြား ခံယူချက် သဘောတရား၊ အယူအဆနှင့် နိုင်ငံရေးမူဝါဒ ရည်မှန်းချက် ကွဲပြားလျက်ရှိကြောင်း ထင်ဟပ်ပြနေသည်။ ကွန်မြူနစ်၏ သမိုင်းတွင် ယင်းစစ်ပွဲကို (အရင်းရှင်စနစ်၊ မြေရှင်စနစ် လက်အောက်မှ) **လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲ** (解放戰爭) ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ 

တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲမှာ ဒုတိယ တရုတ် ဂျပန် စစ်ပွဲ (ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲ) ဖြစ်ပွားချိန်အထိ ကြိုးကြားကြိုးကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျပန်တော်လှန်ရေး စစ်ပွဲတွင် ကော်မင်တန်နှင့် ကွန်မြူနစ်တို့ ဒုတိယအကြိမ် လက်တွဲကာ ကျူးကျော်ရေးသမားများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်း ဝရုန်းသုန်းကား အခြေအနေသည် ဂျပန်တို့အဖို့ တရုတ်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ကာ တရုတ်အရှေ့ပိုင်း ဒေသများအား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် အခွင့်ကောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်တို့စစ်ရှုံးခဲ့သည့်အလျောက် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုများ အဆုံးသတ်သွားသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်၌ စကေးပြည့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ ထပ်မံဖြစ်ပွားပြန်သည်။ 

၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ကော်မင်တန် အမျိုးသားတပ်များ ထိုင်ဝမ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်တို့က တရုတ်ပြည်မကြီးကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ကာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ဖက်အကြား ကြီးမားသည့် တိုက်ပွဲများ ရပ်နားခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နှစ်ဖက်အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သို့မဟုတ် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များ ရေးထိုးခဲ့ခြင်း မရှိသောကြောင့် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ် တရားဝင် အဆုံးသတ်သွားပြီလားဆိုသည်ကို အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေသေးသည်။ ယနေ့တွင် ထိုင်ဝမ်ရေလက်ကြား နှစ်ဖက်ကမ်းအကြား စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပိုင်းမှ နီးနီးကပ်ကပ် ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ တနေ့တခြား များပြားလာပြီ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
လူသား ခန္ဓာဗေဒ

**လူသား ခန္ဓာဗေဒ**သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အပြင်ပိုင်း အသွင်သဏ္ဌာန်ကို လေ့လာသည့် ပညာရပ် ဖြစ်ပြီး ယင်းပညာရပ်သည်လည်း ဇီဝကမ္မဗေဒနှင့် ဇီဝဓာတုဗေဒတို့နည်းတူ ဆေးပညာ၏ အခြေခံပညာရပ်များဖြစ်သည်။   ခန္ဓာဗေဒအား အကြမ်းဖျင်းနှင့် အနုစိတ်ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲထားပြန်သည်။ အကြမ်းဖျင်း ခန္ဓာဗေဒမှာ သာမန်မျက်လုံးနှင့် ရှုမြင်နိုင်သည့် ခန္ဓာကိုယ် အဖွဲ့အစည်းကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။  အနုစိတ် ခန္ဓာဗေဒမှာမူ အနုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်ရှုမှသာ မြင်နိုင်သည့် တစ်ရှူးများ၊ ဆဲလ်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာသည်။   
## ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ
*ခန္ဓာဗေဒ
## ကိုးကား
အသည်း

**အသည်း** (肝) သည် သတ္တဝါများ၏ အဓိက သက်ရှိအင်္ဂါ များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အဆိပ်ထုတ်ခြင်း၊ ပရိုတင်းများ ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ အာဟာရများကို သိုလှောင်ခြင်း၊ သည်းခြေ နှင့် ယူရီးယား တို့ကို ထုတ်လုပ် ပေးသည်။ အသက်ရှင်သန်ရန်အတွက် အသည်းသည် လိုအပ်ပါသည်။

၎င်းသည် ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ များနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ အစာချေစနစ်တွင် အရေးပါသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ အသည်းသည် သက်ရှိများ၏ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုတွင် အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဆိပ်ဖြေခြင်း၊ ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အစာချေရာတွင် လိုအပ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများ ထုတ်ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ 

ဆေးပညာတွင် အသည်းနှင့် ပတ်သက်သည့် အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရများသည် အသည်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် ဂရိဘာသာ *hēpar* (ήπαρ) မှ ဆင်းသက်လာသည့် *hepato-* သို့မဟုတ် *hepatic-* နှင့် အစပြုလေ့ရှိသည်။  ဥပမာအားဖြင့် အသည်းရောင် ရောဂါကို Hepatitis ဟုခေါ်သည်။

## အသည်း 
ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အရည်အိတ်ခေါ် ဂလင်းအပေါင်း 
တို့တွင် အသည်းသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ လူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အလေးချိန်အားဖြင့် အောင်စငါးဆယ်၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ဆဲ့ကိုးကျပ်သား ကျော်ကျော်ခန့်မျှ ရှိသည်။ ရင်နှင့် ဝမ်းကိုခြားသော 
ဒိုင်ယာဖရမ် (အမြှေး)အောက်တွင် ကပ်လျက် ဝမ်းခေါင်း၏ လက်ယာဘက်၌ တည်ရှိလေသည်။
အသည်းသည် အပ်ထိပ်ခန့်မျှရှိသော အမြှေးအိမ်ကလေးများနှင့် ထိုအမြှေးအိမ်တို့အကြားတွင်ရှိသော ဆံချည်မျှင် သွေးကြောငယ်တို့ဖြင့် ပြွမ်းလျက် တည်ရှိ၏။ အသည်းတွင် သွားလာလျက်နေသော အကြောကြီး သုံးကြောရှိလေသည်။ 
ထိုအကြောတို့မှာ (၁) အသည်းတွင်ရှိသော ဆဲများ ထောက်ပံ့ရန် နှလုံးမှ သွေးသန့်ကို ယူဆောင်လာသော သွေးလွှတ်ကြော၊ 
(၂) အစာအိမ်၊ အူသိမ်၊ သရက်ရွက်နှင့် ပန်ကရိတို့မှလာသော သွေးပြန်ကြောမ (ပေါ်တယ်သွေးပြန်ကြော)၊ (၃) အသည်းမှ 
အစာချေရာ၌ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန် ထုတ်ပေးသည့် အရည်ကို ဆောင်ယူသွားသော အကြောတို့ ဖြစ်၏။ ထိုအကြောကြီး 
သုံးခုတို့သည် အသည်းသို့ ရောက်သောအခါ အကြောငယ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာအဖြစ်သို့ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ကွဲသွား၍ အသည်း၏အစိတ်အပိုင်း အရပ်ရပ်တွင် ပျံ့နှံ့လျက် တည်ရှိကြ၏။
အသည်းသည် ဂလင်းတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ရခြင်းမှာအကြောင်းမဲ့မဟုတ်ချေ။ အသည်း၌ အလွန်အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းလေးရပ် ရှိ၏။
ထိုလုပ်ငန်းတို့မှာ -
(၁) အစာချေရာ၌ အသုံးဝင်သော သည်းခြေရည် (ဗိုင်းအရည်)ကို ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၂) အစာအိမ်၊ အူသိမ်၊ အူမကြီးတို့မှ စုတ်ယူလာသော သကြားကို ဂလိုင်ကိုဂျင် (တိရစ္ဆာန်ကစီ)အဖြစ်ဖြင့် ဆဲများတွင် သိမ်းဆည်းထား၍ ကြွက်သားမှလိုသောအခါ ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၃) အစာကြောင်းနှင့် အသည်းဆက်နေသည့် သွေးပြန်ကြောမဖြင့် ရောက်ရှိလာသော အာဟာရဓာတ်များကို အညစ်အကြေးတစ်ခြား အာဟာရဖြစ်စေသော ဓာတ်တစ်ခြား ခွဲခြား 
ချက်လုပ်ပြီးနောက် အညစ်အကြေးရည်ကို ဆီးအဖြစ်ဖြင့် စွန့်ထုတ်ပေးရခြင်း၊
(၄) အဆီကို အောက်ဆီဒေးရှင်းခေါ် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်နိုင်အောင် ပြုပြင်ပေးရခြင်းဟူသောလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
အသည်းကို ကြောရိုးရှိသတ္တဝါမှန်သမျှနှင့် ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါအချို့တွင် တွေ့ရသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြစ်များသော အသည်းရောဂါများ 
* အသည်းအဆီဖုံးခြင်း
* အသည်းခြောက်ခြင်း
* အသည်းရောင်ခြင်း

## အသည်းရောဂါလက္ခဏာများ
## အသည်းရောဂါရှာဖွေခြင်း 
## အသည်းအစားထိုးခြင်း
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အစာခြေ စနစ်
မာကိုပိုလို

**မာကိုပိုလို** (**Marco Polo** ) (၁၂၅၄ - ၁၃၂၄) သည် ဗီးနက်ရှင်း သမ္မတနိုင်ငံမှ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဥရောပသားများအား အလယ်အာရှနှင့် တရုတ်ပြည်ကို သိရှိလာစေသည့် *မာကိုပိုလို ခရီးသွားမှတ်တမ်း*ကို ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများကို သူ၏ဖခင် နီကိုလို ပိုလိုနှင့် ဦးလေး မာဖဲယို ပိုလိုတို့ထံမှ သင်ယူခဲ့ပြီး ၎င်းတို့နှင့်အတူ ပိုးလမ်းတလျှောက် အာရှသို့ ခရီးနှင်စဉ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ထိုစဉ်က အုပ်စိုးမင်းမူသည့် ယွမ်မင်းဆက် ကူဗလိုင်ခန် မွန်ဂိုဘုရင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဗီးနစ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ဂျီနိုဝါတိုက်ပွဲတွင် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း သူ၏ခရီးသွား အတွေ့အကြုံကို အကျဉ်းဖော်အား ပြောပြကာ ရေးသားစေခဲ့သည်။ ၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် မာကိုပိုလိုသည် အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာကာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် ကုန်သည် တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ မာကိုပိုလိုသည် ၁၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ပြီး စိန့်လော်ရင်ဇို ဘုရားကျောင်းတွင် ဂူသွင်းမြှုပ်နှံထားသည်။ 

မာကိုပိုလိုတို့၏ ခရီးစဉ်သည်လည်း ကိုလံဘတ်စ်ကဲ့သို့သော နောက်မျိုးဆက် စူးစမ်းလေ့လာသူများအဖို့ နမူနာဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
မာကိုပိုလိုသည် ဥရောပတိုက်သား နယ်ချဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသွားခဲ့သည့် နိုင်ငံ၏ အကြောင်းကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်း ပြုစုသည်။
ကရားကော့မြို့

**ကရားကော့မြို့**သည် ပိုလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်း ဖြစ်၍ ဗစ္စတျူလမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ရေကြောင်း အသွားအလာဖြစ်သော မြစ်ရိုးဒေသ၏ ထိပ်တွင် တည်ရှိသဖြင့်၊ စီးပွားရေးဖက်နှင့် နိုင်ငံရေးဖက်တို့တွင် အရေးပါလေသည်။ မီးရထားလမ်း ဆုံမြို့ ဖြစ်သဖြင့်လည်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်နေသည်။ ကရားကော့ မြို့နယ်၌ရှိသော ဗျေလိကဆားတွင်း များမှာ ထင်ရှားကြ၏။ ကရားကော့မြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သွပ်၊ ခဲ၊ ကျောက်မီးသွေးများ တွေ့ရှိလျက်၊ ဓာတ်ပစ္စည်းများ၊ လယ်ယာဆိုင်ရာကရိယာများ၊ စက် ကရိယာများနှင့် အထည်အလိပ်များကို ပြုလုပ်ရောင်းချ ကြသည်။ ဗစ္စတျူလမြစ်၏ အထက်ဖက်တွင် ရှိသော ကျောက်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ရှေးအဆောက်အအုံများကို တွေ့နိုင်၏။ ၁၄ ရာစုနှစ်က ဆောက်လုပ်ထားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ ရှေးပိုလန်ဘုရင် အဆက်ဆက်တို့ဘိသိက်ခံယူရာနေရာ ဖြစ်သည့်ပြင်၊ ပိုလန်အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်များကိုမြှုပ်နှံသော နေရာလည်းဖြစ်သည်။ ကရားကော့ တက္ကသိုလ် ကျောင်းကြီးမှာ ၁၃၆၄ ခုနှစ်၌ ဖွင့်ခဲ့၍ အလွန်ရှေးကျသော နှစ်ပေါင်း၅၀ဝ ခန့်က ထင်ရှားခဲ့သော နာမည်ကျော်နက္ခတ်ဆရာကြီး ကော့ပါးနိကပ်၏ ကျောက်ရုပ်ကို ထားရှိလေသည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့သည် ကရားကော့မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ စစ်ကြောင့် မြို့၌ အပျက်အစီးများစွာ မဖြစ်လှချေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှစစ်တပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်၍၊ ပိုလန်တို့လက်သို့ ပြန်အပ်လိုက်လေသည်။ ကရားကော့မြို့၏ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေမှာ ၃၅၀ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်၏။

 
## ကိုးကား
ပိုးခြည်လမ်း

**ပိုးခြည်လမ်း**သည် တရုတ်ပြည်မှ အဓိကအားဖြင့် ပိုးထည်ပစ္စည်းများအား ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းမှတဆင့် အလယ်အာရှဒေသကို ဖြတ်သန်းကာ ဥရောပသို့ တင်သွင်းသည့် ရှေးခေတ် ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် အာရှနှင့် ဥရောပကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
*
ကရာချိမြို့

**ကရာချိမြို့**သည် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်‎အနောက်ဘက်ပိုင်း သိန္ဓုနယ်ရှိသင်္ဘောဆိပ်မြို့ ဖြစ်၍၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီးလျှင် အိန္ဒုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် အိန္ဒုမြစ်ထွက်သော ဝါဂွမ်း‎၊ ဆား‎၊ သားရေစိမ်း‎၊ သိုးမွေး‎အကြမ်းနှင့် ဂျုံ‎စပါးတို့ကို ကရာချိမြို့မှတဆင့် အခြားမြို့နယ်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့လေသည်။ ထိုသို့ ကရာချိမြို့သည် အတွင်းဘက်ရှိ နယ်များအတွက် ထွက်ပေါက်ဖြစ်သဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး၌ ထင်ရှားသောမြို့ဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွက် ဥရောပတိုက်‎နှင့် အနီးဆုံး သင်္ဘောဆိပ်‎နှင့် လေဆိပ်‎စခန်းလည်းဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများနှင့် မီးရထား‎ဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ထိုမြို့မှ ဟိုက်ဒရဗတ်‎နယ်နှင့် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်သို့ မီးရထားဖြင့်လည်းကောင်း ရေလမ်းမှလည်းကောင်း ကူးသန်းသွားလာ နိုင်လေသည်။ ကရာချိမြို့နှင့် ၃ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ကီယာမာရီကျွန်း‎တွင် အကြီးဆုံးသော သင်္ဘောကျင်းများကို တည်ဆောက်ထား၏။ ထိုမြို့တွင် ဘိလပ်မြေ‎လုပ်ငန်းနှင့် တံငါလုပ်ငန်းများမှာ ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းကြီးများဖြစ်လေသည်။ ကရာချိမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာစတု ရန်းမိုင် ၈၁၂ဖြစ်၍လူဦးရေမှာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ ၁၁၁၈၀ဝဝ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ‎
ကျောက်ကပ်

**ကျောက်ကပ်**သည်  ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ တစ်ခုဖြစ်၍ ကျောရိုး သို့မဟုတ် ကျောက်ကုန်းရိုး၏ ခါးပိုင်း တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်ကပ်၏ အဓိက စွမ်းဆောင်ရည်မှာ သွေးကြောမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများအား ဆီးအဖြစ် စစ်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတို့တွင် ကျောက်ကပ်တို့သည် မဲနောက်စေ့သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ပမာဏအားဖြင့် အလျား ၄ ၁/၂ လက်မ၊ အကျယ် ၂ ၁/၂ လက်မရှိပြီး ၁ ၁/၂ လက်မခန့်ထူသည်။ အလေးချိန်အားဖြင့် ၉ ကျပ်သားခန့် ရှိသည်။ 

လက်ယာဘက်ရှိ ကျောက်ကပ်နှင့် လက်ဝဲဘက်ရှိ ကျောက်ကပ်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခပ်ကွေးကွေး ဆိုင်၍နေသည်။ လက်ျာဘက် ကျောက်ကပ်သည် အထက်၌ အသည်း ရှိနေသဖြင့် လက်ဝဲဘက် ကျောက်ကပ်ထက် အနည်းငယ် အောက်ကျ၍နေသည်။ သွေးကြောမ (Aorta) မှလာသော သွေးလွှတ်ကြောသည် ကျောက်ကပ်ထဲသို့ ခွက်နေသော နေရာတွင် ဝင်သည်။ သွေးပြန်ကြောသည်လည်း ဤနေရာမှ စ၍ထွက်သည်။ အာရုံကြောနှင့် ဆီးကြောတို့သည် ကျောက်ကပ်တွင်းသို့ ဝင်သောအခါ ကတော့သဏ္ဌာန် ကား၍သွားသည်။ ထိုကားနေသော အပိုင်းကို ကျောက်ကပ်ခွက်ဟု ခေါ်သည်။ 

ကျောက်ကပ်သားမှာ အတွင်းအပြင် မတူချေ။ အပြင်သားသည် ညို၍ ချောမွတ်သည်။ အတွင်းသားကား ဖြော့သောအဆင်းရှိပြီး အတွင်းဘက်သို့ ချွန်း၍ အမြှောင်းမြှောင်း ပေါ်နေသည်။ ကျောက်ကပ်တစ်ခုလုံး၌ အလွန်သေးငယ် မှုန်မွှားသော ပြွန်ကလေးများ ပြည့်လျက် ရှိသည်။ ထိုပြွန်ကလေးများသည် အပြင်လွှာ၌ တည့်တည့်တန်းလျက် စီနေသည်။ အတွင်းလွှာ၌ကား ခွေလျက် တည်ရှိသည်။ 

ကျောက်ကပ်သည် သွေးထဲမှ ကျင်ငယ်ရည်အား စစ်ထုတ်ယူ၍ ဆီးကြောမှတစ်ဆင့် ဆီးအိမ်သို့ ပို့ပေးသည်။ ကျောက်ကပ်အတွင်းရှိ သွေးကြောတွင် ဆဲလ်များစီတန်းလျက်ရှိရာ ဤဆဲလ်များသည် ဖြတ်သန်းသွားသော သွေးကြောများမှ ဆီးကိုစစ်ထုတ်ပေးသည်။ 

လူကောင်းတစ်ယောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ၃ ပိုင့်မှ ၄ ပိုင့်ခန့်အထိ ဆီးသွားသည်။ ထိုဆီးထဲတွင် ကိုယ်ခန္ဓာတွင်း၌ မလိုအပ်သော အညစ်အကြေးများ ပါသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်ကပ်၏ စွမ်းရည်များကို ပျက်ပြားအောင် နှောက်ယှက်မှု ဟူသမျှသည် ကိုယ်တွင်း၌ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေမည့် အညစ် အကြေးများအား စုဝေးစေရာ ရောက်သည့်အပြင် အသက်အန္တရာယ်ကိုပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။  ဥပမာ ဗရိုက်ရောဂါခေါ် ကျောက်ကပ်ရောင် ရောဂါ ဖြစ်သောအခါ ကျောက်ကပ်သည် မိမိ၏ ကိစ္စကို ကောင်းစွာ မဆောင်ရွက် နိုင်တော့ချေ။ ထိုအခါ ယူရီးယားခေါ် အဆိပ်တစ်မျိုးသည် သွားရိုးသွားစဉ်အတိုင်း ဆီးနှင့်အတူ ပါမသွားပဲ သွေးထဲတွင် စုရုံးလာပြီး လူ၏အသက်ကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည်။ 

တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်၍ ဆီးကြောင်း ပိတ်သွားသဖြင့် ဆီးမသွားနိုင်ပဲ ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် ကျောက်ကို လျင်မြန်စွာ ခွဲထုတ် မပစ်နိုင်ပါက မကြာမီ သေဆုံးသွားတတ်သည်။ လူတို့တွင် ဖြစ်တတ်သည့် ရောဂါ အားလုံးလိုလိုပင် ကျောက်ကပ်ကို အနည်းနှင့်အများ ထိခိုက် ပျက်ပြားစေသည်။ ထိုကြောင့် ရောဂါ တစ်ခုခုဖြစ်၍ ဆရာဝန်ထံ သွားရောက် ပြသသည့်အခါ ဆီးကိုချက်၍ ဓာတ်ခွဲကြည့်လေ့ရှိသည်။ 

ကျောက်ကပ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များ
 
* အက်စစ် ဘေ့(စ်) ထိန်းချုပ်ခြင်း
* သွေးဖိအားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း
* ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်ခြင်း
* သွေး၏ ပစ်ဆေးအားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

## ကိုးကား
စောယွန်း

**စောယွန်းမင်းသား** သည် ပုဂံဘုရင် စောလူးမင်း၏ တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်ပြီး အလောင်းစည်သူ၏ ဖခင် ဖြစ်သည်။ ကျန်စစ်သား၏ သမီးတော် ရွှေအိမ်သည်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး

**ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး** () ခေါ် ဝက်ဝံမျိုးကို  တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ပန်ဒါဝံကြီး၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ *အီလျူရော့ပိုဒါ မီလာနိုလျူကာ* (*Ailuropoda melanoleuca*) ဖြစ်သည်။ 

ပန်ဒါဝံကြီးမျိုးသည် ဝက်ဝံအငယ်စား အရွယ်ခန့်ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဝါးရုံတောများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ အမြီးသည် ငုတ်တိုကလေးသာ ရှိသည်။ ခြေလုံးတုတ်၍ ခြေဖဝါးကြီးသည်။ ဖြူသော ကိုယ်လုံးတွင် လက်ပြင်တစ်ဝိုက်၌ အမဲရစ်ကြီး ရှိသည်။ ခြေထောက်၊ နားရွက်၊ မျက်စိ ပတ်လည်တွင် မဲနေရကား ကြောင်ကြောင်ကျားကျား ရှိသည်။ 

အသားစားသတ္တဝါ မျိုးစုတွင်ပါဝင်သော ပန်ဒါများသည် ဝါးပင်ကို အဓိကစားသုံးကာ ပန်ဒါရိုင်းများသည် အခြားသောမြက်ပင်များ၊ သစ်ဖုများ နှင့် ရှဉ့်ကဲ့သို့ အကောင်ငယ်များကိုပင် ရံဖန်ရံခါ စားသုံးလေ့ရှိသည်။ သန်မာသော သွားများနှင့် မေးရိုးရှိကာ ဝါးပင် များကို ကောင်းစွာဝါးချေနိုင်သည်။ လက်ဖဝါးတွင် လက်မနှင့် လက်ချောင်း ၅ ချောင်းပါဝင်ကာ အမြီးမှာ ၁၀ မှ ၁၅ စင်တီမီတာ ရှိသောကြောင့် ဝက်ဝံမျိုးစိတ်များအနက်တွင် ဒုတိယ အရှည်ဆုံး အမြီးရှိသူများဖြစ်ကြသည်။ သက်တမ်းမှာ နှစ် ၂၀ ရှည်ပြီး ပန်ဒါရိုင်းများသည် သဘာ၀တောထဲတွင် နှစ် ၃၀ ထိ အသက်ရှည်နိုင်သည်။ မင်းမင် အမည်ရှိ ပန်ဒါမလေးမှာ အသက် ၃၄ နှစ် ထိအသက်ရှင်ခဲ့သည်။

## နေထိုင်မှု 
ပန်ဒါကြီးများသည် တောရိုင်းထဲတွင် ရှင်သန် နေထိုင်သော မျိုးနွယ်များဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် နေရာပိုင်နက် သတ်မှတ်ကာ သီးခြားနေထိုင်တတ်ကြသည်။ ဆက်သွယ်ရေးအနေနှင့် ပန်ဒါ အချင်းချင်း အသံပေး ဆက်သွယ်ခြင်း သစ်ပင်များကို ကျင်ငယ်စွန့်ကာ အနံ့ ပေးခြင်း တို့ကိုပြုမူတတ်ကြသည်။ သစ်ပင်တက် ကျွမ်းကျင်ကာ ကျောက်တောင်များ သစ်ခေါင်းများအတွင်း နေထိုင်တတ်ကြသော်လည်း နေရာအတည်တကျ နေထိုင်ခြင်းမရှိကြချေ။ အခြား နို့တိုက်သတ္တဝါများကဲ့သို့ ဆောင်းခိုခြင်းအလေ့အထမရှိတတ်ဘဲ ပူနွေးသောဒေသများသို့ သာ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်တတ်ကြသည်။ မိတ်ရာသီတွင်သာ ပန်ဒါ အချင်းချင်းရင်းနှီးစွာ နေထိုင်တတ်ကြကာ ရာသီကုန်တွင် သီးခြားပြန်လည် နေထိုင်တတ်သည်။ ပန်ဒါများသည်ရန်မလို တတ်သော်လည်း လူကို တိုက်ခိုက်တတ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝက်ဝံများ
စန္ဒကုမာရဇာတ်တော်

**စန္ဒကုမာရဇာတ်တော်**သည် ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့တွင် ခုနစ်ခုမြောက် ဇာတ်တော်ဖြစ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်အနီး ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ယံ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်တွင် သစ္စာ၏ တန်ခိုးကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြလေသည်။ ပါဠိကျမ်းဂန်များ၌ စန္ဒကုမာရဇာတ်တော်ကြီးကို ခဏ္ဍဟာလဇာတ်ဟု ပြသည်။ ဇာတ်တော်၏ အကြောင်းအရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ 

ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ ပပ္ဖဝတီပြည်၌ ဝသဝတီမင်း၏သား ဧကရာဇ် အမည်ရှိသောမင်းသည် နန်းစံ၏။ ထိုမင်း၏ သားတော်ကြီးကား စန္ဒကုမာရမည်၍ အိမ်ရှေ့အရာဖြင့် စံရသည်။ ထိုမင်းတွင် ခဏ္ဍဟာလ အမည်ရှိသော ပုဏ္ဏားအမတ်ကြီး တစ်ဦးရှိရာ ထိုအမတ်ကြီးသည် တရားစီရင်ရာ၌ လာဘ်ယူ၍ စီရင်လေ့ရှိသည်။

တစ်ခါသော် အမှုသည် ယောက်ျားတစ်ဦးသည် မတရားသဖြင့် အမှုရှုံးအောင် စီရင်ခြင်းခံရသဖြင့် စန္ဒကုမာရမင်းသားအား တိုင်ကြားရာ မင်းသားသည် နှစ်ဖက်သော အမှုသည်တို့ကို ခေါ်ယူ၍ တရားသဖြင့် စီရင်ပေးသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူအများက မင်းသားကို ကြည်ညိုလျက် အမတ်ကြီးကို ရွံ့မုန်းကြသည်။ အမတ်ကြီးလည်း မိမိသည် မင်းသားကြောင့် ဂုဏ်ပျက်ရသည်ဟု ရန်ငြိုးထားလေသည်။ 

တစ်နေ့သ၌ ဧကရာဇ်မင်းသည် နတ်ပြည်ကို အိပ်မက်တွင် မြင်သဖြင့် နတ်၏ စည်းစိမ်ကို လွန်စွာရလိုသောကြောင့် အမတ်ကြီး ခဏ္ဍဟာလကိုခေါ်၍ နတ်ပြည်ရောက်ရန် နည်းလမ်းကို မေးသည်။ အမတ်ကြီးလည်း နည်းလမ်းကို မသိစေကာမှ မင်းသားကို သတ်ဖြတ်ခွင့်ရစိမ့်သောငှာ လှည့်ဖြားလည်ဆယ်ဉာဏ်ဖြင့် သားသမီး၊ သူကြွယ်၊ နွား၊ မြင်း စသည်တို့ကို သတ်လျှက် လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ရမည်ဟု ပြောကြားသည်။ 

မင်းလည်း ယုံကြည်၍ သားသမီး မိဖုရားတို့ကို သတ်ရန် ဆောင်ယူစေသည်။ စန္ဒကုမာရ မင်းသားသည် အမတ်ကြီး၏ အကောက်ကြံပုံကို သိရှိသည့်အလျောက် မိမိတစ်ဦးအတွက် အခြားသူများ မသေရလေအောင် လျှောက်ထားရန် ကြံစည်လျက် မင်းကြီးရှေ့တော်သို့ လိုက်ပါလာခဲ့သည်။ 

ဧကရာဇ်မင်း၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်း အစီအစဉ်ကို ခမည်းတော် မယ်တော်တို့ သိသောအခါ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ငရဲပြည်သို့သာ လားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖျောင်းဖျဆုံးမသည်။ သို့သော် ဧကရာဇ်မင်းလည်း ထိုအဆုံးအမကို ပယ်လေသည်။ ထိုအခါ သားတော် စန္ဒကုမာရ မင်းသားနှင့်တကွ သားမယားများ၊ မှူးမတ်များနှင့် တကွ သားမယားတို့က တစ်လှည့်စီ ငိုကြွေးပန်ကြားကြသည်။ ထိုသို့ပန်ကြားတိုင်း မင်းလည်းစိတ်ညွတ်နူးသဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်း အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းသည်။ 

သို့ရာတွင် အမတ်ကြီး ကြား၍ မင်းအားလှည့်ဖြား တိုက်တွန်းပြန်သော် မင်းလည်း ယဇ်အစီအစဉ်ကို ပြုမြဲ ပြုပြန်သည်။ အမတ်ကြီးလည်း အခွင့်သင့်ခိုက် မင်းသားတို့အား သတ်ဖြတ်ရန် စီစဉ်လေသည်။ ဤတွင် တစ်နန်းတော်လုံး ပူပန်ငိုကြွေးကြသည်။ တစ်ပြည်လုံးလည်း ပြည်သူပြည်သားတို့၏ ငိုကြွေးသံများဖြင့် ပဲ့တင်ထပ်လေသည်။ 

နောက်ဆုံးတွင် မင်းသား၏ မယ်တော် ဂေါတမီမိဖုရားသည် သစ္စာသာလျှင် ကိုးကွယ်ရာ ရှိတော့်သည်ဟု အောက်မေ့၍ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်။ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် မနေသာဘဲ သံလှံတံကို စွဲ၍ မင်းကြီးထံသို့ လာရောက်ကာ ပြစ်တင်မောင်းမဲသည်။ 

မင်းလည်း ကြောက်ရွံ့၍ မင်းသားတို့ကို လွှတ်သည်။ ပြည်သူအများလည်း အမတ်ကြီးကို ခဲ၊ အုတ်တို့ဖြင့် ပေါက်သဖြင့် အမတ်ကြီးသေသည်။ မင်းကြီးကိုလည်း သတ်ကြမည်ပြုရာ သားတော်က တောင်းပန်သဖြင့် မသတ်ဘဲ ဒွန်းစဏ္ဍားအဖြစ် အဝတ်နွမ်းကိုပေးလျက် နှင်ထုတ်သည်။ စန္ဒကုမာရမင်းသားလည်း ထီးနန်းကို ရရှိသည်။ 

ဇာတ်ပေါင်းသော် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ထက်တွင် ခဏ္ဍဟာလ ပုဏ္ဏားသည် ဒေဝဒတ်၊ စန္ဒကုမာရ မင်းသားသည် မြတ်စွာဘုရား၊ မယ်တော် ဂေါတမီ မိဖုရားသည် မယ်တော်၊ မင်းသား၏ မိဖုရား စန္ဒဒေဝီကား ယသော်ဓရာ၊ စန္ဒကုမာရမင်းသား၏သား ဝသုလကား ရာဟုလာ၊ ညီတော် ဝါမဂေါတ္တကား ရှင်မဟာ ကဿပမထေရ်၊ ဘဒ္ဒသေနညီတော်ကား လက်ဝဲရံ ရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်၊ ညီတော် သူရိယ ကုလာရကား လက်ျာရံ ရှင်သာရိပုတ္တရာ အသီးသီး ဖြစ်လာသည်။ 

## ကိုးကား
ရွှေတောင်တက်

**သီရိ သီဟသူရ ရွှေတောင်တက်** (**စစ်ကိုင်းအနော်ရထာ**၊ ၁၃၁၃–၁၃၃၉) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်၏ တတိယမြောက်မင်းဖြစ်ပြီး ၁၃၃၅/၃၆  မှ ၁၃၃၉ အထိ နန်းစံခဲ့သည်။ သူသည် ဖခမည်းတော် တရဖျား ၁ မင်းအား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်၍ နန်းတက်လာခဲ့သည်။ ၃ နှစ်အကြာတွင် စောယွန်း၏ သားအလတ် ကျော်စွာကို နန်းတင်လိုသည့် ဝန်ကြီးဖြစ်သူ နန္ဒပန်းကြံ ၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ရွှေတောင်တက် သေဆုံးပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ဖခမည်းတော်ကိုလည်း နန္ဒပန်းကြံက သတ်ပစ်ခဲ့လေသည်။

## ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ရွှေတောင်တက်၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။

## မှတ်စုများ
## ကိုးကား
## ကျမ်းကိုးစာစုများ
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်
အသင်္ခယာ စောယွန်း

**အသင်္ခယာ စောယွန်း** ( ၁၂၉၉– ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၂၇) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 

ပင်းယမြို့တည် တစ်စီးရှင် သီဟသူမင်း နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ လင်းယဉ်ရွာသူ ရတနာပုံမိဖုရားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်ဖြစ်ပြီး သာသနာနှစ် ၁၈၅၉၊ ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၇၇တွင် စစ်ကိုင်းမြို့ကို တည်၍ သီရိအသင်္ခယာဟူသော ဘွဲ့မည်ခံကာ မြန်မာပြည် မြောက်ဘက်တစ်လွှားကို မင်းပြုတော်မူသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၈၀တွင် ထောင်သင်းအစုနှင့် မြင်းကိုးသင်း ဘွဲ့တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် (ယခုတိုင် **စစ်ကိုင်းထောင်သင်း**)ဟူ၍ တွင်သည်။

အသင်္ခယာစောယွန်းသည် ဘုန်းလက်ရုံးအာဏာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ ပြည်သူလူထု ရဟန်းတို့အားလည်း သနားကြင်နာတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၆၈၂-ခုနှစ်တွင် စင်္ကြန်ကျောင်းဆောက်လုပ်တော်မူပြီး ၆၈၄-ခုတွင် ပြီးစီးသည်။ နတ်ရွာစံတော်မူပြီး နောင်တော် တရဖျားကြီး နန်းဆက်ခံသည်။ ရာဇဝင်ကျော်တွင် သာသနာနှစ် ၁၈၅၂၊ ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၇၀ ဟုပြဆိုသည်။

အသင်္ခယာ စောယွန်းတွင် သမီးတော် စိုးမင်း ကိုယ်တော်ကြီး၊ သားတော် ကျစွာ၊ သားတော် နော်ရထာ မင်းရဲ၊ သားတော် တရဖျားငယ် လေးပါးရှိသည်။

## ကိုးကား
တရဖျားကြီး

**တရဖျားကြီး** (၁၂၉၇–၁၃၃၉) သည် စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
သားတယောက်အမေ လင်းယဉ်ရွာသူ မုဆိုးမကို သီဟသူက မိဖုရားမြှောက်သည်တွင် ထိုသား တရဖျားဘွဲ့ ခံရသူလည်း မင်းသားဖြစ်လာသည်။

## နန်းစံကာလ (၁၃၂၇ - ၁၃၃၅/၃၆) 
စစ်ကိုင်းတွင် ညီတော် အသင်္ခယာ စောယွန်း လွန်လျှင် နောင်တော်ဖြစ်သူ တရဖျားကြီးသည် ပင်းယမှ စစ်ကိုင်းသို့ ကူးကာ ညီတော်၏မိဖုရားကိုပင် မိဖုရားခေါင် တင်၍ မင်းပြုသည်။ 

သားဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်က ဖမ်းဆီးနန်းချသဖြင့် အကျဉ်းကျခံရသည်။ နောက် ရွှေတောင်တက်အား လုပ်ကြံသည့် နန္ဒပကြံက အသင်္ခယာစောယွန်း၏ သားဖြစ်သူ ကျစွာအား နန်းတင်သည်တွင် တရဖျားကြီးကိုပါ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။

## ကိုးကား
တရဖျားငယ်

**ဆင်ဖြူရှင် တရဖျား** (၁၃၂၇–၁၃၅၂) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၄၉ မှ ၁၃၅၂ အထိ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။ သူသည် ပင်းယနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

## အကျဉ်းချုပ် 
တရဖျားငယ်သည် စစ်ကိုင်းဘုရင် အသိင်္ခယာ စောယွန်းနှင့် မိဖုရားခေါင် စောနှောင်းတို့၏ အငယ်ဆုံးသားတော် ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရှစ်လအကြာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။ တရဖျားငယ်သည် အသက် ၈ နှစ်အရွယ်အထိ စစ်ကိုင်းနန်းတော်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ၁၃၃၅/၃၆ တွင် ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်၏ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်မှုကြောင့် တရဖျားငယ်နှင့် သူ၏ အခြားမောင်နှမသုံးဦးတို့သည် မင်းတုန်းမြို့သို့ ပုန်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ သို့သော် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး၏ သစ္စာခံများ တိုက်ခိုက်ကြပြီးနောက် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး နှစ်ဦးစလုံး အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် နန္ဒပကြံက ကျစွာအား ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျစွာဘုရင်နှင့် မင်းရဲတို့ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၃၄၉ နှောင်းပိုင်းတွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၃၄၉ တွင် ပင်လယ်မြို့စား ကန်းနီ နော်ရထာကို နော်ရထာမင်းရဲ ခိုလှုံခွင့်ပေးခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သည်။ သို့သော် တရဖျားငယ်သည် အစ်မတော် စိုးမင်းနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သတိုးဆင်ထိန်းတို့အား လေးစီးရှင် ကျော်စွာထံ စေလွှတ်ကာ စစ်ပြေငြိမ်းစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပြည်ထောင်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ မကြာမီ တရဖျားငယ် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ထီးနန်းကို စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီး၏ ဒုတိယခင်ပွန်း၊ တရဖျားငယ်၏ ယောက်ဖတော်သူ သီဟပတေ့က ၁၃၅၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ တွင် ရယူခဲ့သည်။

## ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တရဖျားငယ်၏ မွေးဖွားရက်နှင့် ကွယ်လွန်ရက်များ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။

## မျိုးရိုး
## မှတ်စုများ
## ကိုးကား
## ကျမ်းကိုးစာစုများ
* 
* 
* 
* 
*
စံထွန်းအောင်

## စံထွန်းအောင် [၁၉၂၈ - ၁၉၆၈] 
မြန်အောင်မြို့တွင် အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်အေးရှင်တို့က ၁၉၂၈ ခု ဇူလိုင် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည် အတွက်၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးထွန်းကြည်ဝင်း ဖြစ်သည်။

၁ဝ တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ပန်းချီ ပညာကို လေ့လာ လိုက်စားခဲ့၏။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ခန့်က ရွှေတိဂုံ အနောက်ဘက် မုခ်တွင် ကျင်းပသော အရက် သေစာ ရှောင်ကြဉ်ရေး ပန်းချီ ပိုစတာ ပြိုင်ပွဲတွင် ပန်းချီ ရေးဆွဲ ယှဉ်ပြိုင်ရာ ဒုတိယဆု ဆွတ်ခူး ခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံရိုက်လည်း ဝါသနာ ပါသည်။ စာပေဗိမာန်ထုတ် မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အတွက် လိုအပ်သည့် သစ်ပင် ပန်းမန် အသီးအနှံ ပုံများကို ရိုက်ကူး ပေးခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ဝေါဟာရသစ် ရှာဖွေရေး စသော သုတေသန လုပ်ငန်းများ တွင်လည်း ဝါသနာ ထုံသည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်း၌ ဝတ္ထု စရေးသည်။ ၁၉၅၄ ခု စာပေဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း ဆောင်းပါး ပြိုင်ပွဲ **ကြားမြင်သိစေ** စာမူကို **မောင်ယဉ်ကျေး** ကလောင် အမည်နှင့် ယှဉ်ပြိုင် ခဲ့ရာ ဒုတိယဆု ရရှိ ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု ဌာနတွင် အထက်တန်း လက်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု ၁ဝဝ ခန့် ရေးသား ခဲ့သည်။ စံထွန်းအောင် အမည်ဖြင့်-
*ဆယ့်နှစ်ရာသီ မှိုစိုက်ပျိုးနည်း (၁၉၆၁)၊ 
*ငါးနှင့် ငါးမွေးမြူနည်း (၁၉၆၃)၊
*မတော်တဆ ဘေးအန္တရာယ် (?)၊ 
*မြွေဆိပ်ဖြေဆေး (၁၉၆၅)၊ 
*ပြည်ထောင်စု ကျေးလက် ပျော်ရွှင်မှုများ (၁၉၆၄)၊ 
*ပိုးသတ်ဆေး တောမီး (?)၊ 
*စာအုပ်များနှင့် စိမ်းကြာတည့်နှောင်းပုံပြင် (၁၉၆၇)ဝတ္ထုကို ရေးခဲ့သည်။ 

"ပြည်ထောင်စု ကျေးလက် ပျော်ရွှင်မှုများ" စာမူဖြင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ် အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာဆု၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ စာပေ ဒုတိယဆုကို ရရှိ ခဲ့သည်။ မောင်သိန်းဇံ ဟူသော ကလောင်နာမည်ဖြင့် စာပေဝေဘန်ရေးဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။

၁၉၆၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့ ညနေတွင် ရန်ကင်း လေးထပ်တိုက် ၁၂ လုံးတန်း၌ အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ (ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ကွယ်လွန် နေ့ကို ၂၆ ဩဂုတ်လဟု ပြသည်။ စိန်စိန်၏ ဆောင်းပါးတွင် "ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာများတွင် 'စာရေးဆရာ စံထွန်းအောင် ကွယ်လွန်ရှာပြီ' ဆိုသော သတင်းဆိုး ..." ဟု ရေးထားသည်။)

## စာညွှန်း 
# ဒဂုန်ရွှေမျှား။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ။ စာ ၁၉၂ - ၁၉၃။
# မလိခ။ မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၂)။ စာ ၁၃၇။
# စံပြတင်ဦး။ မြန်မာ စာရေးဆရာ အဘိဓာန်။ စာ ၁ဝ၁ - ၁ဝ၂။
# စာအုပ် လောက၊ ငွေတာရီ (အောက်တိုဘာ ၁၉၆၈)။ စာ ၁၆၈။
# ဒေါင်းနွယ်ဆွေ။ သူကား မသိ၊ သေခြင်းသိ၏။ မြဝတီ (အောက်တိုဘာ ၁၉၆၈)။ စာ ၁၇၃ - ၁၇၇။
# စိန်စိန်။ ဝင်္ကပါလမ်းမှ တမ်းတပါသည်၊ ရှုမဝ (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၈)။ စာ ၁၂၁ - ၁၂၉။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သတင်းတပ်ဖွဲ့

သတင်းရဲတပ်ဖွဲ့ (Special Branch) ကို အထက်မြန်မာပြည် တပ်ဖွဲ့ခွဲနှင့် အောက်မြန်မာပြည် တပ်ဖွဲ့ခွဲ များပြန်လည် ပိုင်းခြားထားသည်။ သတင်းတပ်ဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်၏ စစ်ရေးမှတပါး နိုင်ငံရေး လူမှုရေး စီးပွားရေး ဘက်စုံကို ထောက်လှမ်းစုံစမ်းရသည့်အပြင် အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေး နိုင်ငံကူးလက်မှတ်(Passport)ထုတ်ပေးရေး စသည့် အထွေထွေကိစ္စရပ်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ရသော ရဲထောက်လှမ်းရေးအထူးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ 

သတင်းတပ်ဖွဲ့ တပ်ဖွဲ့မှူး မှာ ရဲမှူးချုပ် မြဝင်း ဖြစ်သည်။
ကျစွာ (စစ်ကိုင်း)

**ကျစွာ** (**ကျော်စွာ**၊ ၁၃၂၃–၁၃၄၉) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်တွင် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၃၉ မှ ၁၃၄၉ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့သည်။ အသင်္ခယာ စောယွန်း၏ သားတော်ကြီးဖြစ်ပြီး နန္ဒပကြံမှ နန်းတင်ပေးခဲ့သည်။

## အစောပိုင်းဘဝ
စစ်ကိုင်းဘုရင် အသင်္ခယာ စောယွန်းနှင့် မိဖုရား စောနှောင်းတို့မှ ၁၃၂၃ ခုနှစ် ဧပြီ ၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားသမီးလေးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ပြီး ပင်းယဘုရင် တစ်စီးရှင် သီဟသူနှင့် ပုဂံဘုရင် ကျော်စွာတို့၏ မြေး ဖြစ်သည်။ ဖခင် စောယွန်းသည် ၁၃၂၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သားတော်ကြီးဖြစ်သူ ကျစွာသည် လေးနှစ်အရွယ်ခန့်သာ ရှိသေးရာ ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။ စောယွန်း၏ သားတော်ကြီးနှင့် တရဖျား၏ မိဖုရားခေါင် စောနှောင်း၏ သားတော်ကြီးဖြစ်သော ကျစွာအား ကြီးပြင်းလာချိန်တွင် ထီးနန်းပြန်လည်ပေးအပ်ရန် တရဖျားကြီး စီစဉ်ခဲ့ခြင်းရှိမရှိကို တိကျစွာ မသိရှိရပေ။

၁၃၃၅/၃၆ တွင် တရဖျားကြီး၏ သားတော်ဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်မှ ဖခင်အား နန်းချပြီး ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

## နန်းတက်ခြင်း
ရွှေတောင်တက်သည် ကျစွာတို့အား မင်းတုန်းသို့ ပို့ဆောင်ထားခြင်းကို သိရှိပြီးနောက် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းသို့ စစ်တပ်နှင့်တကွ ရောက်ရှိလာပြီး စစ်ကိုင်းသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ကျစွာသည် **သီရိတြိဘဝနာဒီတျ ပဝါရ ဓမ္မရာဇာ** ဘွဲ့ခံယူကာ ထီးနန်းရယူခဲ့သည်။ (၁၃၄၀ နှင့် ၁၃၄၄ ခုနှစ်အကြား ငါးစီးရှင် ကျော်စွာမှ ပင်းယဥဇနာအား တိုက်ထုတ်ခဲ့ချိန်အထိ နှစ်ပြည်ထောင် ငြိမ်းချမ်းရေး တည်မြဲခဲ့သည်။) မြောက်ပိုင်းရှိ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည်လည်း မွန်ဂိုများနှင့် တိုက်ပွဲဝင်နေရသည့်အတွက် ၁၃၅၀ နှောင်းပိုင်းတွင်မှ အလယ်ပိုင်း မြန်မာပြည်ထောင်များကို ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။

ကျစွာဘုရင်၏ နန်းသက်သည် ၉ နှစ်ကျော်ကြာခဲ့သည်။ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်စာများသည် ကျစွာဘုရင်လက်ထက် ထူးခြားကြောင်းရာများ ရေးထွင်းထားသည်ကို မတွေ့ရှိရပေ။ မင်းတုန်းနှင့် စစ်ကိုင်းအကြားတွင် ကျစွာဘုရင်နှင့် မိဖုရားနှစ်ပါး မြေနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းလှူဒါန်းခဲ့ရာ သမန္တဘုရားတွင် ကျောက်စာတစ်ခုကို ၁၃၄၃/၄၄ တွင် ကျစွာဘုရင်မှ ရေးထိုးခဲ့သည်။ ကျစွာဘုရင်သည် ၁၃၄၉ ခုနှစ် မတ်လ (ခန့်မှန်း) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## မိသားစု
ကျစွာမင်းတွင် အနည်းဆုံး မိဖုရား နှစ်ပါးရှိခဲ့သည်။ မိဖုရား စောပအိုနှင့် မွေးဖွားခဲ့သော သမီးတော် စောစလာ သည် နောက်ပိုင်းတွင်  ဥဇနာပြောင်၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ကျစွာဘုရင်၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။

## မျိုးရိုး
## မှတ်စုများ
## ကိုးကား
## ကျမ်းကိုးစာစုများ
* 
* 
* 
* 
* 
*
မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)

**အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဦးဝင်းမောင်** (ခ) ***မန်းဝင်းမောင်*** သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည်။ ၁၉၅၇-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃-ရက် မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂-ရက်ထိ သမ္မတတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ
၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ပုသိမ်ခရိုင် ကျုံပျော်မြို့နယ် လှည်းဆိပ်ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။ အဖ ဦးရွှေရင်၊ အမိ ဒေါ်သာယာ ဖြစ်သည်။ ဖခင်မှာ ပညာအုပ် ဖြစ်သည်။ ကရင် တိုင်းရင်းသား ဖြစ်၍  နိုင်ငံရေးလောကတွင် မန်းဝင်းမောင်ဟု လူသိများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

## ပညာသင်ဘဝ
ငယ်စဉ်က လှည်းဆိပ်ရွာတွင် ပညာသင်ကြားပြီး ပုသိမ်မြို့၊ မွန်−ကရင် အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဂျဒ်ဆင် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ ဂျဒ်ဆင်ကောလိပ်မှ  ဘီအေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

## ဝန်ထမ်းဘဝ
၁၉၃၇-၄ဝ တွင် ဗမာ့ရေနံကုမ္ပဏီ (သန်လျင် ဘီအိုစီ) စာရင်းဌာန ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း၊ အတွင်းဝန်ရုံး အစိုးရဝန်ထမ်း အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မေမြို့ ဗိုလ်သင်တန်း တက်၍ ၁၉၄၁-၄၂ တွင် အရာခံဗိုလ် အဖြစ် စစ်ဘက်၌ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်များ အိန္ဒိယသို့ အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာရာ၌ အိန္ဒိယသို့ မလိုက်ဘဲ မြန်မာပြည်၌ နေခဲ့သည်။ 

လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ထင်ရှားသည့်ဖြစ်ရပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာမိတ်အကူအညီဖြင့် ပြည်တွင်းတော်လှန်ရေးသမားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် လေထီးဖြင့် ဆင်းသက်လာသည့်တပ်သားများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် လေထီးသမ္မတ ဟုလည်း တင်စားခေါ်ကြသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၂-၆၇ ခုနှစ်အထိ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။  ၉ ရက် ၉ လ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဦးနုပါဝင်သော စင်ပြိုင်အစိုးရဖွဲ့စည်းရာတွင် သမ္မတအဖြစ် စာရင်း၌ ပါရှိခဲ့သည်။

## ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း
သမ္မတမန်းဝင်းမောင်သည် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်ခဲ့သော အဂ္ဂမဟာ သရေစည်သူ၊ အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့များအပြင် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယားဘုရင်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့တံဆိပ်၊ ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကြယ်တံဆိပ် (ဒုတိယဆင့်) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။

## ပြည်ပခရီးများ
၁၉၅၇-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၅)ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဆေးဝါး ကုသရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသို့ လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တရုတ် နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
## မိသားစု
မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့နေ ဦးစံလှ၊ ဒေါ်ဒွေးတို့၏ သမီးဖြစ်သူ  ဒေါ်မြမေနှင့်  လက်ထပ်၍  သားသမီး(၆)ဦး  ထွန်းကားခဲ့သည်။
## ဘဝနိဂုံး
သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၄)ရက်နေ့၊ အသက်(၇၃)နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်မြမေနှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ပြခန်း 

File:MannWinMg.jpg
File: mann win mg.jpg|ဘဝနောက်ပိုင်းအချိန်များတွင် တွေ့မြင်ရသည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်
File: mann win mg2.jpg| ထိုင်းဘုရင် ဘူမိဗလအဒူလျာဒက်ချ်နှင့် အတူတွေ့ရသည့် မန်းဝင်းမောင်

## ကိုးကား
နေဝင်း (သံတူကြောင်းကွဲ)

**နေဝင်း**အမည်ရှိသည်များမှာ

*ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း - ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်၊ စစ်ဗိုလ်၊ ဘောလုံးသမား
*တက္ကသိုလ် နေဝင်း - ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း  အပါးတော်မြဲ၊ စာရေးဆရာ
*နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) - မြန်မာနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတ
*နေဝင်း၊ ဒေါက်တာ - မဖြိုးဖြိုးအောင်၏ဖခင်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ ဆရာဝန်
*နေဝင်း (သီချင်းရေးဆရာ) - တေးရေးဆရာ
*နေဝင်း (အဆိုတော်) - အဆိုတော်

## အခြား 
* နေဝင်းမောင် (ဒေါက်တာ) - အယ်ဒီတာ ၊ ထုတ်ဝေသူ ၊ စာရေးဆရာ ၊ ဂျာနယ်လစ်
* နေဝင်းမြင့် - အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ
* ရာဇာနေဝင်း - သရုပ်ဆောင်
* ဟေမာနေဝင်း - အမျိုးသမီး အဆိုတော်
မောင်မောင်

အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
* မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ) - နိုင်ငံတော်သမ္မတ
* မောင်မောင်၊ဗိုလ်မှူးချုပ်(ဟောင်း) - စာရေးဆရာ
* မောင်မောင်၊ ဖောင်းကားစား - ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင်
* စင်ယော်မောင်မောင် - ဒါရိုက်တာ
* အဉ္ဇလီမောင်မောင် - တေးရေးဆရာ
* လင်းယုန်မောင်မောင် - စာရေးဆရာ
* ကာတွန်းမောင်မောင် - ကာတွန်းဆရာ
အေးကို (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)

ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း)၊ သီရိပျံချီ၊ မဟာသရေစည်သူ **ဦးအေးကို**သည် ဦးစိန်လွင်နောက် တက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၅ ရက်မှ ၂၇ ရက်ထိ (၂)ရက်သာ လစ်လပ်နေသော  သမ္မတတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လိုက်ရသူ ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
ဦးအေးကိုအား ၁၉၂၁-ခု၊ စက်တင်ဘာ (၁၉)ရက်နေ့ တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့ အဖ ဦးဘိုးညွန့် + ဒေါ်ငွေဆိုင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ပုသိမ်ခရိုင်၊ ကျုံပျော်မြို့၊ နေရှင်နယ် အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အမှုဆောင်အဖြစ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

## စစ်မှုထမ်းခြင်း 
ဦးအေးကိုသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ထိ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ မြန်မာဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၇.၇.၁၉၈၈ တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၆-ခု၊ စက်တင်ဘာ (၂၆)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၆)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ 

## ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း 
သီရိပျံချီ ဘွဲ့ရ တပ်မတော် အရာရှိကြီးဖြစ်သည်။ 

၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးကျော်ထင်အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော မဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
နီကိုလပ် အော်တို

နီကိုလပ် အော်တိုသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်တွေ့အသုံးဝင်သော ဓာတ်ငွေ့မော်တာအင်ဂျင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အင်ဂျင်ဒီဇိုင်းလောကတွင် အရေးအပါဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တိုင်ကို စိုက်ထူနိုင်သူဖြစ်သည်။ 

အော်တိုဆိုင်ကယ်အင်ဂျင်ဟူ၍ သူ့ကိုဂုဏ်ပြု အမည်ပေးထားသော လေးလုံးထိုးအင်ဂျင်စက်ကို နီကိုလပ် အော်တို တီထွင်ပြီးနောက် ယင်းအင်ဂျင်ကို မော်တော်ဆိုင်ကယ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သည်။ 

နီကိုလပ်အော်တိုကို ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟိုးဟော်စင်၌ ၁၈၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။ သူ၏ ပထမဆုံး အလုပ်မှာ လက်ဖက်ရည်၊ ကော်ဖီနှင့် သကြားတို့ကို လှည့်လည်ရောင်းချသည့် အလုပ်ဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် မကြာမီပင် ထိုခေတ်က နည်းပညာသစ်များကို သူစိတ်ဝင်စားပြီး စူးစမ်းလေ့လာရာမှ လေးလုံးထိုးအင်ဂျင် တီထွင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

သကြားစက်ရုံပိုင်ရှင် ယူဂျင်းလန်ဂင်နှင့်အတူ ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အင်ဂျင်ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ အင်န်အေအော်တိုနှင့်စီကို ထူထောင်သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ် ပါရီကမ္ဘာ့ပြပွဲတွင် သူတို့နှစ်ဦး ရွှေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ် မေလတွင် နီကိုလပ် အော်တိုက လေးလုံးထိုးအင်ဂျင်ကို အောင်မြင်စွာ တီထွင်ခဲ့သည်။ 

နီကိုလပ် အော်တိုသည် ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ်၌ ကိုလုံးမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
စိန့်တိုင်းပြည်

**ချင်နိုင်ငံ**သည် ဘီစီ ၂၂၁ မှ ၂၀၆ အထိ ကြာမြင့်ပြီး ချင်ဒေသ (ယခုရှန်ရှီးဒေသ) ကို အစွဲပြု၍ ချင်မင်းဆက်ဟု အမည်တွင်သည်။ ချင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ခဲ့သည့် ရှစ်ဟွမ်တီ့သည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဦးဆုံးသော ဧကရာဇ်အဖြစ် လူသိများသည်။ ချင်မင်းဆက်မှစ၍ ဟွမ်တိ (ဧကရာဇ်) ဟူသည့် တရုတ်ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ စစ်ပြိုင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အင်အား တောင့်တင်းသည့် ချင်ပြည်သည် အနီးတဝိုက်မှ ဟန် (韓)၊ ကျောက် (趙)၊ ဝေ့ (魏)၊ ချူ (楚)၊ ရန့် (燕)၊ ချီ (齊) စသည့် ၆ ပြည်ထောင်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် တရုတ်ပြည်အတွင်း နှစ် ၅၀၀ ကျော်ကြာမြင့်သည့် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အခြေအနေကို အဆုံးသတ်စေကာ ပထမဦးဆုံးသော တရုတ်အင်ပါယာကြီး ဖြစ်လာသည်။
ဟန်မင်းဆက်

**ဟန်မင်းဆက်** (ဘီစီ ၂၀၆ - အေဒီ ၂၂၀) သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံးသော ချင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက် ကြီးစိုးခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ကြာမြင့်သည့် ဟန်မင်းဆက်ကို သာမန်လူတန်းစားဖြစ်သည့် လျိုပန်း(劉邦) က တည်ထောင်ခဲ့ကာ တရုတ်သမိုင်းတွင် အထွန်းကားဆုံး မင်းဆက်တစ်ဆက်အဖြစ် နောင်လာ နောက်သားများက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ခေါင်းပေါင်းဝါအရေးတော်ပုံ(Yellow Turban Rebellion)မှအစပြုကာ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ ယနေ့ထိတိုင် တရုတ်လူမျိုးကို ဟန်လူမျိုး၊ တရုတ်စာလုံးကို ဟန်စာလုံးဟု ပြောစမတ်ပြုလျက်ရှိသည်။
ရှင်းတိုင်းပြည်

**မဟာရှင်း**(大淸) အတိုကောက် **ရှင်း**(淸)သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် နောက်ဆုံး ပေါင်းစည်းသော မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ၁၆၄၄ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၆၄၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။  နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်နိုင်ငံကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ချင်းမင်းဆက်ဟာ ရှင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေးကြီး မဖြစ်ပေါ်မည်အထိ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သောမင်းဆက်ဖြစ်သည်။ တရုတ်သမိုင်းရာဇဝင်တွင် ရှင်းမင်းဆက်သည် မင်မင်းဆက်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းမင်းဆက်ကို တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဆက်ခံခဲ့သည်။ ချင်းမင်းဆက်၏ ခေတ်သစ် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးပေါင်းစုံ အခြေနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ၁၇၉၀ခုနှစ်တွင် နယ်မြေအကျယ်အဝန်းအရ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးဆုံးအင်ပါယာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသား၄၂၆သန်းကျော်ဖြင့် ထိုအချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။

အိုက်ရှင်းကြွယ်‌လော် ၏ အိမ်တော်ခေါင်းဆောင်နှင့်မင်မင်းဆက်၏လက်အောက်ခံသား နူအာဟာချီသည် ဂျာချန်မျိုးနွယ်စုများ (နောက်ပိုင်း မန်ချူး ဟုလူသိများသည်) ကိုပေါင်းစည်းပြီး ၁၆၁၆ခုနှစ်တွင် ဒုတိယချင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး  မင်မင်းဆက်၏အုပ်စိုးမှုကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ သူ့သား ဟုန်တိုင်ဂျိုင်ကို ၁၆၃၆တွင် မဟာချင်း၏ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ မင်ထိန်းချုပ်မှု ပြိုကွဲသွားသောအခါ လယ်သမားသူပုန်များသည် မင်မြို့တော် ပေကျင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း မင်ဗိုလ်ချုပ်သည် ချင်းစစ်တပ်အား ရှန်ဟိုင်းလမ်းကို ဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး သူပုန်များကို အနိုင်စေယူကာ မြို့တော်ကိုသိမ်းယူပြီး ၁၆၄၄ခုနှစ်တွင် ဧကရာဇ်ရှန်ဇီနှင့် သူ၏မင်းသားဘုရင်ခံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အစိုးရကိုတာဝန်ယူစေခဲ့သည်။ ဒုတိယမင်အစိုးရနှင့် ပဒေသရာဇ်သုံးပါးတို့၏ ပုန်ကန်မှုတို့သည် မင်-ရှင်းစစ်ပွဲကို ၁၆၈၃ခုနှစ်အထိ နှောင့်နှေးစေခဲ့သည်။ မန်ချူဧကရာဇ်ပီပီ ဧကရာဇ်ကန်ဇီ (၁၆၆၁-၁၇၂၂) သည် ကွန်ဖြူးရှပ်မင်းမြတ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာအပါအဝင်) ကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ပညာသင်ဆု၊ လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို အားပေးသည်။ ဟန်အရာရှိများသည် မန်ချူးအရာရှိများနှင့်အပြိုင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တိဗက်၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် ရှင်ကျန်းတို့ အပါအဝင် အာရှအတွင်းပိုင်းကို ထိန်းချုပ်ချဲ့ထွင်ပြီး ကိုရီးယားနှင့် ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့ အစွန်းအဖျားနိုင်ငံများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောဆိုရာတွင် တရုတ်၏မြစ်လက်တက်စနစ်၏ စံနှုန်းများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်

**ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်** (; အတိုကောက် **NDA-K**)၊ တရားဝင်အမည် **ကချင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးနောက် ပြည်သူ့စစ်အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် (NDA-K) ကို ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ကေအိုင်အို) အရာရှိဟောင်းများဖြစ်သော ဇခုန်တိမ်ယန်း၊ Layawk Zelum နှင့် Ying Zelum တို့က ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီခဲ့ကာ တပ်မတော်အောက်တွင် အထူးဒေသတပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပန်ဝါမြို့ကို NDA-K ထံမှ ကေအိုင်အေက ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကန်ပိုက်တီမြို့အနီးရှိ NDA-K  ၏ အမှတ် ၁၀၀၃ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ အမှတ် ၁၀၀၁ တပ်ရင်းသာ ကျန်ရှိတော့သည်။

အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် NDA-K ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဇခုန်တိန်ယိမ်း၏ ပန်ဝါမြို့နေအိမ်ကို ကေအိုင်အေက ချိတ်ပိတ်ခဲ့သည်။

အောက်တိုဘာလ ၃၂ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်ကေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တို့သည် မြစ်ကြီးနားခရိုင် ဖီမော်အနီးရှိ လက်ကျန် အမှတ် ၁၀၀၁ နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း

**ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း** () သည် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီမှ ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ နေပြည်တော်တွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ဗဟိုအသင်း ၁ သင်း၊ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း အသင်းများ ၁၇ သင်း၊ ခရိုင်အသင်းများ ၆၆ သင်း၊ မြို့နယ်အသင်းများ ၃၂၀ သင်းပါဝင်ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းအရ အသင်းဝင် ၅၂သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းပါတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ဌေးဦးဖြစ်သည်။
## အသင်း၏ တံဆိပ် 
အစိမ်းခံစတုဂံ (အလျား ၂လက်မ၊ အနံ ၃လက်မ) တွင် အနီခံဒိုင်းပါရှိပြီး ဒိုင်း၏ ဘေးပတ်လည်၌ ရွှေဝါရောင် သပြေရွက်များ ပါရှိသည်။ ဒိုင်းအတွင်း၌ ခြင်္သေ့ထိုင်နေပုံကို မြန်မာ့ရိုးရာကောက်ကြောင်းဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ဒိုင်းပုံ၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင် အဖြူရောင် ကြယ်တစ်လုံးပါရှိသည်။ ဒိုင်းပုံ၏အောက်ဘက် အနီရောင်ထဲတွင် အသင်း၏ ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော (စိတ်ဓာတ်၊ စည်းကမ်း၊ ကြံ့ခိုင်၊ စည်းလုံး) ကို အဖြူရောင်ဖြင့် ရေးသားထားသည်။

### အသင်းအလံ 
အလံ၏ အရွယ်အစားမှာ အလျား ၁၀ပေ အနံ ၆ ပေရှိသော အစိမ်းရောင်တွင် လက်ဝဲဘက် အပေါ်ထောင့်၌ အနီရောင် အခန်းရှိသည်။ ထိုအခန်း၏ အရွယ်မှာ အလျား ၄ပေ၊ အနံ ၃ပေဖြစ်သည်။ ထိုအနီရောင်အခန်း၏ အလယ်တည့်တည့်တွင် အမြင့် ၁ပေ၊ ၈လက်မရှိသော ငါးထောင့်ကြယ်ဖြူတစ်လုံးရှိသည်။ အစိမ်းရောင်၏ သဘောမှာ အေးချမ်းသာယာခြင်းဖြစ်သည်။ အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ကြယ်ဖြူတစ်လုံး၏ သဘောမှာ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းရှိသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်း၊ ကြယ်တို့၏ ဂုဏ်ထူးဝိသေသဖြစ်သော ကိုယ်ပိုင်အလင်းရှိခြင်း၊ မိမိခရီးလမ်းကို ဖြောင့်တန်းစွာ သွားလေ့ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
တရုတ်ဟင်းလျာ

**တရုတ်ဟင်းလျာ**များ (中國菜 ၊ 中華料理 ၊ 中國料理) သည် တရုတ်ပြည်မှ အစပြုကာ အာရှမှတဆင့် အမေရိကန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အနောက်ဥရောပနှင့် တောင်အာဖရိက စသည့် ကမ္ဘာ့နေရာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် အရှေ့ဥရောပနှင့် တောင်အာရှ ဒေသများတွင်လည်း တရုတ်ဟင်းလျာများကို နှစ်သက်သူများ ရှိလာပြီဖြစ်သည်။ အမေရိကန် တရုတ်ဟင်းလျာနှင့် အိန္ဒိယ တရုတ်ဟင်းလျာတို့သည် ဒေသခံများ၏အကြိုက်နှင့် အစပ်အဟပ်တည့်အောင် ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ထားသည့် တရုတ်ဟင်းလျာများဖြစ်သည်။ ယင်းဟင်းလျာများ၏ အရသာမှာ မူလတရုတ်ဟင်းလျာများ၏ အရသာနှင့် ကွာဟချက်များရှိသည်။  

## ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှု 
တွင် ပြန်လည် မွမ်းမံထားသည့် ထန်မင်းဆက်ခေတ်မှ ညစာစားပွဲ တည်ခင်းနေပုံ ပန်းချီကား]]
P
တရုတ်ပြည်တွင်း၌ပင် ဒေသအလိုက် ချက်နည်းပြုတ်နည်း မတူကြပေ။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည် တလွှားတွင် မတူသည့် ဟင်းလျာများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး အဓိကအားဖြင့် ဟင်းလျာကြီး ၈ မျိုး (八大菜系) အဖြစ်ခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အန်းဟွေးဟင်းလျာ (徽菜)၊ ကွမ်တုန်းဟင်းလျာ (粵菜)၊ ဖူကျန့်ဟင်းလျာ (閩菜)၊ ဟူနန်ဟင်းလျာ (湘菜)၊ ကျန်းစူးဟင်းလျာ (蘇菜)၊ ဆန်းတုန်းဟင်းလျာ (魯菜)၊ စိချွမ်းဟင်းလျာ (川菜) နှင့် ကျဲ့ကျန်းဟင်းလျာ (浙菜) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့မှာလည်း တရုတ်ဟင်းလျာများကို အကျမ်းအားဖြင့် ဟင်းလျာကြီး ၄ မျိုး (四大菜系) အဖြစ်သာ ခွဲခြားတတ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် ပထဝီအနေအထားအလိုက် စစ်ချွမ်း (အနောက်ပိုင်း)၊ ကွမ်သုန်း (တောင်ပိုင်း)၊ ဆန်းသုန်း (မြောက်ပိုင်း) နှင့် ဟွေ့ယန်ဟင်းလျာ (淮揚菜) (အရှေ့ပိုင်း) ဟူ၍ ဟင်းလျာကြီး ၄ မျိုးအဖြစ် လူသိများကြသည်။ 

ယခုခေတ်တွင် ပေကျင်းဟင်းလျာ (京菜) နှင့် ရှန်ဟိုင်းဟင်းလျာ (滬菜) ကိုလည်း အလေးထားလာကြပြီး သမားရိုးကျ ဟင်းလျာ ၈ မျိုးတွင် ပေါင်းထည့်ကာ တရုတ်ဟင်းလျာကြီး ၁၀ မျိုး (十大菜系) ဟုလည်း ဖော်ပြလာကြသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ချက်ပြုတ်သုံးဆောင်ကြသည့် သက်သတ်လွတ် ဟင်းလျာ (齋菜) များသည်လည်း လူသိများသည့် တရုတ်ဟင်းလျာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

## မြန်မာပြည်တွင် လူသိများသည့် တရုတ်အစားအစာများ 
* ဆီချက်ခေါက်ဆွဲ
* ကော်ရည်ခေါက်ဆွဲ
* ပေါက်စီ
* ခုနစ်လွှာပေါက်စီ
* အီကြာ‌ကွေး
* ပီကင်းဘဲကင်
* ဖက်ထုပ်
* ဖက်ထုပ်ကျော်
* ကော်ပြန့်ကျော်
* ကော်ပြန့်စိမ်း
* တိုဖူးနွေး
* တိုဖူးချဉ်
* စွမ်ထန်
* မုန်ညှင်းချဉ်
* ဝက်အူချောင်း
* ဘဲဥငန်
* ကောက်ညှင်းထုပ်
* ကစော်
* မုန့်လုံးရေပေါ်

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* 
* Times Online Ching He Huang 10 basic ingredients for Chinese cooking  
* BBC TWO Chinese food made easy
* Chinese Food Flavor Map
* Regional chinese cuisines, edu site 
* Chinese Restaurants Are Adding Herbs for Flavor and Health - *The New York Times*

*