မရာလူမျိုး

**မရာလူမျိုး** (, ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်တို့တွင် အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြင်ပလူများက ၎င်းတို့ကို **လာခဲ** (Lakher) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ "မရာ" ဟူသော အမည်ကိုသာ ဂုဏ်ယူစွာ သုံးစွဲကြသည်။ မရာလူမျိုးများသည် တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မရာဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ အခြားသော ချင်း၊ မီဇို၊ ကူကီး မျိုးနွယ်စုများနှင့် နီးကပ်သော ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု ရှိသည်။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ် နှင့် အမည်များ 
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများတွင် မရာလူမျိုးများကို "Shendoos" (ရှင်ဒူး) သို့မဟုတ် "Lakher" (လာခဲ) ဟု ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ "လာခဲ" ဟူသော အမည်မှာ အနီးအနားရှိ မီဇိုလူမျိုးများက ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ယင်းအမည်ကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် မရာလူမျိုးများ၏ အမျိုးသားရေး နိုးကြားမှုနှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ မူလအမည်ရင်းဖြစ်သော "မရာ" (Mara) ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပြန်လည်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
မရာလူမျိုးများ၏ နှုတ်ရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းများအရ ၎င်းတို့သည် အခြားသော ချင်း-မီဇို မျိုးနွယ်စုများကဲ့သို့ပင် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး တိဘက်-ဟိမဝန္တာ ဒေသများကို ဖြတ်သန်းကာ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများတွင် လူသားများသည် "ချင်လွန်း" (Chhinlung) သို့မဟုတ် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူကြီးတစ်ခုမှ ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာပြီး လက်ရှိ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

စာပေအရေးအသား သမိုင်းကြောင်းအနေဖြင့် ဗြိတိသျှအရာရှိများဖြစ်သော တစ်ကယ်လ် (Captain S.R. Tickell) နှင့် ကပ္ပတိန် လူးဝင်း (Captain T.H. Lewin) တို့သည် ၁၈၅၂ နှင့် ၁၈၆၉ ခုနှစ်များတွင် မရာလူမျိုးတို့၏ အကြောင်းနှင့် ဘာသာစကားကို ပထမဆုံး စတင်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် စနစ်ကျသော အက္ခရာစာပေကိုမူ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် (လက်ရှိအိန္ဒိယနိုင်ငံ) ဆိုင်ကွန်း (Saikao) ရွာသို့ ရောက်ရှိလာသော ဗြိတိန်သာသနာပြုဆရာ ရယ်ဂျီနယ် အာသာ လောရိန်း (R.A. Lorrain) က ရောမအက္ခရာကို အခြေခံ၍ တီထွင်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

## ပထဝီဝင်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး 
မရာလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောနှင့် တောင်တန်းထူထပ်သော "တြိဂံစိမ်း" (Green Triangle) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

* **အိန္ဒိယနိုင်ငံ:** မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ဆိုင်းဟားခရိုင် (Siaha District) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသကို အိန္ဒိယအစိုးရက ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ (Mara Autonomous District Council - MADC) အဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ပေးထားပြီး၊ မရာဘာသာစကားကို ရုံးသုံးနှင့် ကျောင်းသင်ခန်းစာများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိထားသည်။
* **မြန်မာနိုင်ငံ:** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် မတူပီ၊ ထန်တလန်၊ ဟားခါး၊ နှင့် ပလက်ဝ မြို့နယ်များ၏ နယ်စပ်ဒေသများ) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။

## ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း 
### ဘာသာစကား 
မရာလူမျိုးများသည် ကိုယ်ပိုင် မရာဘာသာစကား (Mara Language) ကို ပြောဆိုကြပြီး၊ ၎င်းတွင် တလို့ဆိုင် (Tlosai)၊ ဇိုင်နို (Zyhno)၊ ချာပီ (Chapi)၊ ဗိုင်တူး (Vyhtu) နှင့် ဟောင်သိုင်း (Hawthai) စသည့် ဒေသိယစကားများ ကွဲပြားကြသည်။ ယနေ့ခေတ် စာပေ၊ ကျမ်းစာနှင့် ရုံးသုံးအဖြစ် တလောဆိုင်း (Tlosai) ဒေသိယစကားကို စံ (Standard) အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ မရာစာပေတွင် ရောမအက္ခရာ "c" ကို တစ်လုံးတည်း အသုံးမပြုဘဲ "ch" ပုံစံဖြင့် (ဥပမာ- ) သီးသန့် အသုံးပြုသည့် ထူးခြားသော သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများ ရှိသည်။

### ဘာသာရေး 
ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ မရောက်လာမီ ရှေးယခင်က မရာလူမျိုးများသည် တောင်တန်းနှင့် သဘာဝတရားကို အစွဲပြုသော နတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) နှင့် "ခါဇိုပါ" (Khazohpa) ခေါ် ဖန်ဆင်းရှင်ကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်သာသနာ ထွန်းကားလာခဲ့ရာ ယခုအခါတွင်မူ မရာလူမျိုး အားလုံးနီးပါး (၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မရာ ဧဝံဂေလိအသင်းတော် (Mara Evangelical Church) သည် ဒေသတွင်း အကြီးဆုံးသော အသင်းတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။

### ရိုးရာဓလေ့ 
မရာလူမျိုးများသည် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဝတ်စုံများနှင့် ရိုးရာအကများ ရှိကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် "Chylaopoh" ဟုခေါ်သော ရောင်စုံချည်ထည်များကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အခြေခံသော ကောက်သစ်စားပွဲကဲ့သို့သော ရိုးရာပွဲတော်များကို ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။

## ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ 
* ဒေါက်တာ ဆာဆာ - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဝန်ကြီး၊ ထင်ရှားသော လူမှုအကျိုးပြု ဆရာဝန်။ (လိုင်လင်းပီမြို့ဖွား)
* ဒေးဗစ်လိုင် - မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော မရာလူမျိုး တေးသံရှင်။

## ကိုးကားချက်များ 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Maraland.net (မရာလူမျိုးများ၏ သတင်းနှင့် သမိုင်းကြောင်း ပေါ်တယ်)
* Mara Autonomous District Council  (အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မရာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသကောင်စီ ဝက်ဘ်ဆိုက်)
* Marareih.org (မရာဘာသာစကား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ မှတ်တမ်းတင်ရေးနှင့် လေ့လာရေးဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်း)
* Maralyrics.com (မရာ တေးသီချင်း စာသားများ စုစည်းမှု ဝက်ဘ်ဆိုက်)