တပ်ကုန်းမြို့နယ်

**တပ်ကုန်းမြို့နယ်** (/'tæt koʊn/) သည် နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ ဥတ္တရခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ကုန်းမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၁၇,၀၉၃ ယောက်

## နောက်ခံသမိုင်း 
တပ်ကုန်းမြို့နယ်တဝိုက် ဧရိယာများသည် ပျူခေတ်ကတည်းက အခြေချနေထိုင်မှုများရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အထူးသဖြင့် ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအနီးတွင် ရှေးမြို့ဟောင်းရာနှင့် ပျူသင်္ချိုင်းရာများ တွေ့ရှိထားသည်။ 

ပုဂံခေတ် အနော်ရထာ၏ နယ်ခြား(၄၃)မြို့တည်ရာတွင် တပ်ကုန်းမြို့နယ်မှ ရွှေမြို့သည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်လာသည်။ 

ကနဦး ရမည်းသင်းစား၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေရာမှ သက္ကရာဇ် ၈၄၇ ခုနှစ် တောင်ငူကို မင်းကြီးညို ဆက်ခံသောအခါ ညောင်လွန့်နယ်အထိ တောင်ငူပိုင်နက်အတွင်းသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ တပ်ကုန်းမြို့နယ်အတွင်းမှ ရွှေမြို့နှင့် ကင်းသာတို့သည် တောင်ငူ(၅၂)မြို့တွင် ပါဝင်လာသည်။ 

၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင် ရေနီအထိ အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းယူခြင်း ခံရပြီး တပ်ကုန်းမြို့နယ်ဧရိယာများသည် မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကျန်ရှိပြီး ရမည်းသင်းနယ် အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ပြန်ရောက်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ညောင်ကိုင်းကျေးရွာ၌ ရဲစခန်းစတင်ဖွင့်လှစ်ပြီး ညောင်လွန့်-တဲမြင့်-ဆည်တို-ကျောင်းကုန်း-ကင်းသာ-မကျီးကုန်း-ဒွက်ကျော်-မြောက်မြိုက်အတွင်း နယ်များကို အုပ်ချုပ်သည်။ ယင်းသည် နောင်အခါ တပ်ကုန်းမြို့နယ်ဖြစ်လာမည့် နယ်နိမိတ်၏အစ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အဆိုပါရဲစခန်းကို ညောင်ကိုင်းမှ တပ်ကုန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ၂၀၁၀ တွင် နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ၊ ဥတ္တရခရိုင်တွင်ပါဝင်သောမြို့နယ် ဖြစ်လာသည်။

## ပထဝီအနေအထား 
တပ်ကုန်းမြို့နယ်သည် အရှေ့ဘက် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းနှင့် အနောက်ဘက် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းကြားတွင် တည်ရှိပြီး မြို့နယ်၏ ၂၀%ခန့်သာ ညီညာပြန့်ပြူးကာ ကျန်ဧရိယာများမှာ သစ်တောများနှင့် လျှိုမြောင်များဖြစ်ကြသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့် ၄၅၀ပေ မှ ၆၂၅၂ပေ အထိ ရှိသည်။ အမြင့်ပေ ၆၂၅၂ပေရှိ ပြင်ကျယ်တောင်သည် တပ်ကုန်းမြို့နယ်၏အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး တပ်ကုန်းမြို့နယ်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်၏ နယ်နမိတ်လည်း ဖြစ်သည်။ 

စစ်တောင်းမြစ်၏ မြစ်ဖျားခံရာ ဆင်သေချောင်းနှင့် နဝင်းချောင်းတို့သည် တပ်ကုန်းမြို့နယ်၏ အဓိက ရေဝေချောင်းများ ဖြစ်ပြီး မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသည်။ နဝင်းချောင်းသည် မြို့နယ်ကို မြောက်မှတောင်သို့ အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ချောင်းဝှမ်းတလျှောက်သည် မြို့နယ်၏ အဓိကမြေပြန့်လွင်ပြင်ဒေသဖြစ်သည်။ ဇီးကုန်း(အဆုံ)ကျေးရွာအနီးတွင် ဆင်သေချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင်ကာ ဆင်သေချောင်းအဖြစ် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းသည်။ အခြားထင်ရှားသော ချောင်းများမှာ ညောင်ကိုင်းချောင်း၊ မုန်ချောင်း၊ ကင်းသာချောင်း နှင့် မြို့လှချောင်းတို့ ဖြစ်သည်။

## ရာသီဥတု 
တပ်ကုန်းမြို့နယ်သည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သောဒေသနှင့် ပူနွေးစွတ်စိုသောဒေသအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဇန်နဝါရီလသည် အအေးဆုံးလဖြစ်ပြီး မေလတွင် အပူဆုံးဖြစ်လေ့ရှိသည်။ မိုးရွာသွန်းမှုမှာ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အနည်းဆုံးဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ 

## သစ်တောများ 
တပ်ကုန်းမြို့နယ်အတွင်း ကြိုးဝိုင်း၊ ကြိုးပြင် သစ်တောဧရိယာ စုစုပေါင်း ဧက ၁၇၇,၁၄၃ ရှိသည်။ မြို့နယ်ဧရိယာစုစုပေါင်း၏ ၄၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်၏အရှေ့ဘက်ပိုင်း ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းများပေါ်တွင် ပြင်ကျယ်၊ နတ်မာ၊ ညောင်ကိုင်း နှင့် ရေဆင်း သစ်တောကြိုးဝိုင်းများရှိပြီး မြို့နယ်၏အနောက်ဘက်ပိုင်း ပဲခူးရိုးမကုန်းတန်းများပေါ်တွင် အထက်ဆင်သေ၊ အောက်ဆင်သေ၊ လွှပုံ၊ တောင်ညို နှင့် ငလိုက်သစ်တောကြိုးဝိုင်းများ ရှိသည်။
## စီးပွားရေး 
မြို့နယ်၏ အဓိကစီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ပြီး စပါး၊ ပဲ၊ နှမ်း နှင့် သီးနှံများ အဓိကထွက်သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သောကြောင့် အလွယ်အကူ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့နယ်တွင်း အလုပ်လုပ်သူဦးရေ၏ ၅၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ လယ်ယာနှင့် သစ်တောလုပ်သားများ ဖြစ်ပြီး ၂၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အခြေခံလုပ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ လယ်ယာနှင့်သစ်တောကဏ္ဍမှ မြို့နယ်အတွင်း အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးပေးမှုစုစုပေါင်း၏ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။

အမှတ် (၂၀) ပြည်ထောင်စုအဝေးပြေးလမ်းဖြစ်သည့် နေပြည်တော်-ပင်လောင်း-လွိုင်ကော်လမ်း သည် တပ်ကုန်းမြို့နယ် ကင်းသာကျေးရွာအနီးရှိ ကင်းသာလမ်းခွဲမှစတင်ပြီး ပင်လောင်းမြို့အထိ (၆၄)မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။ နေပြည်တော် - ပအိုဝ်းဒေသမှတဆင့် ကယားပြည်နယ်သို့ဆက်သွယ်ရာတွင် အဓိကအရေးပါဆုံးလမ်းဖြစ်သည်။

## ပညာရေး 
၂၀၂၀ ခုနှစ်စာရင်းအရ တပ်ကုန်းမြို့နယ်အတွင်း အခြေခံပညာကျောင်းများအနေဖြင့်  အထက်တန်းကျောင်း ၁၄ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ၁၄ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁၅ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ၁၈ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၆၁ ကျောင်း နှင့် မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၃၉ ကျောင်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရွှေမြို့၊ ကျောက်စရစ်ကုန်း၊ သဖန်းချောင်း နှင့် ဥသျှစ်ကုန်းကျေးရွာများတွင် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းများ ရှိသည်။ 
* နေပြည်တော်မြန်မာ့အသံ
** ကနဦးရေဒီယိုစမ်းသပ်ထုတ်လွှင့်မှုများတွင် "နေပြည်တော်မြန်မာ့အသံ"ဟူသောအမည်ကို အသုံးပြုရာမှ နေပြည်တော်မြန်မာ့အသံဟု လူသိများသော်လည်း ရေဒီယိုရော ရုပ်သံပါထုတ်လွှင့်သည့် မြန်မာ့အသံနှင့်​ ရုပ်မြင်သံကြား ဌာနတစ်ခုလုံး၏ ရုံးချုပ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တပ်ကုန်းမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၄ မိုင်ခန့်အကွာ သော်တာကျေးရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
* မိုးကောင်းဘုရား
** တပ်ကုန်းမြို့မြောက်ဘက်အဝင် ရန်ကုန်-မန္တလေးအဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျလက်ထက်က စစ်ချီရာတွင် စခန်းချတစ်ထောက်နားသည့်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ "တပ်ကုန်း" ဟူသည့်အမည်သည်လည်း ထိုမှဆင်းသက်လာဖွယ်ရှိသည်။ မိုးနည်းသည့်နှစ်များတွင် မိုးရွာစေရန် ဆုတောင်းကြသည့်ဘုရားဖြစ်သောကြောင့် မိုးကောင်းဘုရားဟု တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။
* ခန္တီ၊ ဦး၊ ရသေ့ကြီး (ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်) 
* တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး - စာရေးဆရာ (၁၉၃၁-၁၉၈၁)

## သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ 
တပ်ကုန်းမြို့နယ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သဘာဝဘေးများ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားရလေ့မရှိသော်လည်း ရေကြီးရေလျှံခြင်းနှင့် မြေငလျင်ဘေးတို့သည် မြို့နယ်အနေဖြင့် သတိပြုရသည့် ဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်သည်။ ဆင်သေချောင်းနှင့် နဝင်းချောင်းတလျောက်သည် ရေကြီးရေလျှံမှု အထူးသတိပြုရသည့် ဧရိယာများဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နာမည်ကျော်စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့သည် တပ်ကုန်းမြို့အနောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာ ဖိုးဇောင်းတောင်ခြေတလျောက် ဖြတ်သန်းလျက်ရှိရာ မြောက်မြိုက်ကျေးရွာနှင့် ဆင်သေရေလွှဲဆည်တို့သည် အဆိုပါပြတ်ရွေ့ပေါ်တည့်တည့်တွင် တည်ရှိနေသည်။

### ၂၀၂၄ တပ်ကုန်းရေဘေး 
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလက တပ်ကုန်းမြို့နယ်တဝှမ်း ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရေကြီးနစ်မြုပ်များ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ကျော်တိုက်ခတ်ခဲ့သော တိုင်ဖုန်းမုန်တိုင်း ရာဂီ(Yagi) ၏ လက်ကျန်တိမ်တိုက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာ အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းစေခဲ့သည်။ ထိုသို့ မိုးရေချိန်လွန်ကဲမှုကြောင့် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့ညပိုင်းမှစတင်၍ ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းများမှ တောင်ကျရေများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးဆင်းခဲ့ရာ ကင်းသာချောင်း၊ မုန်ချောင်း၊ နတ်ကင်ချောင်း၊ ညောင်ကိုင်းချောင်း၊ စသည့် ရှမ်းရိုးမမြစ်ဖျားခံချောင်းများတလျောက် ပြင်းထန်စွာတိုက်စားနစ်မြုပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အဆိုပါရေများသည် နဝင်းချောင်းအတွင်းသို့ စီးဆင်းဝင်ရောက်ပြီး နဝင်းချောင်းတလျောက် ရေကြီးနစ်မြုပ်မှုများ အကြီးအကျယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဖြစ်စဉ်မှာ မြန်ဆန်လွန်းခြင်း၊ ဖြစ်ပွားချိန်မှာ ညဘက်အိပ်ချိန်ဖြစ်နေခြင်းနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြုံတွေ့ခံစားရလေ့ရှိသည့် ဒေသမဟုတ်ခြင်းကြောင့် ပြည်သူများအနေဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ချိန်နှင့် ပစ္စည်းများ ရွှေ့ပြောင်းချိန် မရရှိခဲ့ဘဲ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြီးမားခဲ့သည်။ တပ်ကုန်းမြို့နယ်အတွက် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အဆိုးရွားဆုံးသော ရုတ်တရက် ရေကြီးခြင်း (Flash Flood) ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား