မဟန္တာရုံဝီထိ

**မဟန္တာရုံ ဝီထိ** - အာရုံ အားအသင့်အတင့်ရှိသော ဝီထိကို ခေါ်သည်။

### မဟန္တာရုံ အဓိပ္ပာယ်
* မဟန္တာရုံ ဆိုသည်မှာ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ ဟူသော ပဉ္စာရုံ (အာရုံငါးပါး) တို့တွင် အာရုံတစ်ခုခုသည် ၎င်း၏ သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရ (ဥပမာ - အဆင်းရူပါရုံအတွက် စက္ခုဒွါရ) နှင့် မနောဒွါရတို့၌ ၎င်းအာရုံ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် (ဥပါဒ်ပြီးနောက်) ချက်ချင်းမထင်ဘဲ၊ စိတ်ဖြစ်ပျက်ချိန် အလွန်တိုတောင်းသော **စိတ်တစ်ခဏ နှစ်ချက် သို့မဟုတ် သုံးချက်ခန့် ကြာမှ** ထင်ရှားလာသော အာရုံမျိုးကို ခေါ်ဆိုပါသည်။
* ၎င်းသည် အတိမဟန္တာရုံ (အာရုံ အားအလွန်ကြီးသော) ထက် အားနည်းပါသည်။ အတိမဟန္တာရုံသည် ဥပါဒ်ပြီးနောက် တစ်ခဏ သို့မဟုတ် ချက်ချင်း ဒွါရများ၌ ထင်ပါသည်။

### ဒွါရ၌ နောက်ကျမှ ထင်ရသည့် အကြောင်းရင်း
အာရုံတစ်ခုသည် ဥပါဒ်ပြီး ချက်ချင်းမထင်ဘဲ စိတ် (၂) ခဏ၊ (၃) ခဏ ကြာမှ ဒွါရ၌ ထင်ရခြင်းမှာ အောက်ပါ အကြောင်းတရားများ အတိမဟန္တာရုံ ဖြစ်စေသော အခြေအနေလောက် အားမကောင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်-
* **အာရုံ :** ထင်လာသော အာရုံကိုယ်တိုင်၏ အားနည်းမှု။
* **ပသာဒ :** အာရုံကို လက်ခံသော အကြည်ဓာတ် (ဥပမာ - စက္ခုပသာဒ) ၏ အားနည်းမှု။
* **အခြံအရံ အကြောင်း (ဥပမာ - အလင်းရောင်):** အာရုံထင်ရှားရန် အထောက်အကူပြုသော အလင်းရောင် စသည့် အကြောင်းတရားများ အားနည်းမှု။
* ဤအကြောင်းတရားများ၏ အားအနည်းအများအလိုက်၊ အားအသင့်အတင့် ရှိလျှင် စိတ် (၂) ခဏ လွန်ပြီးနောက် ထင်လာနိုင်ပြီး၊ ထိုထက် အားနည်းလျှင် စိတ် (၃) ခဏ လွန်ပြီးနောက်မှ ထင်လာနိုင်ပါသည်။ ဤသည်မှာ အခြားသော အသံ၊ အနံ့ စသည့် အာရုံများအတွက်လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည်။

### မဟန္တာရုံ ဝီထိ ဖြစ်စဉ်
အာရုံသည် ဒွါရ၌ နောက်ကျမှ (စိတ် ၂-၃ ခဏကြာမှ) ထင်သောကြောင့်၊ ၎င်းအာရုံ၏ သက်တမ်း (ရုပ်အာရုံဖြစ်လျှင် စိတ် ၁၇ ခဏ) သည် ဝီထိစိတ် အစဉ် လည်ပတ်နေစဉ်အတွင်းမှာပင် ကုန်ဆုံးသွားတတ်သည်။
 ဝီထိဖြစ်စဉ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
* ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (ဘဝင်စိတ်များ လှုပ်ရှား၊ ပြတ်တောက်ခြင်း)
* ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (ဒွါရကို ဆင်ခြင်သည့်စိတ်)
* ပဉ္စဝိညာဏ် (ဥပမာ - စက္ခုဝိညာဏ် - မြင်သိစိတ်)
* သမ္ပဋိစ္ဆာန်း (အာရုံကို လက်ခံသည့်စိတ်)
* သန္တီရဏ (အာရုံကို စုံစမ်းသည့်စိတ်)
* ဝုဋ္ဌော (အာရုံကို ဆုံးဖြတ်သည့်စိတ်)
* **ဇော (၇) ကြိမ်** (ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်သော စိတ်များ)
* ဇော (၇) ကြိမ် ဖြစ်ပြီးသောအခါ၊ ဒွါရ၌ ထင်သော မူလအာရုံ၏ သက်တမ်း (၁၇) ခဏသည် စေ့သွားပြီ ဖြစ်သောကြောင့် **တဒါရုံ** ခေါ်သော ဇော၏ အာရုံကို ဆက်လက် မှတ်သားသည့် စိတ်များ **ဆက်လက် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပါ။**
* ထို့ကြောင့် ဇော၏ အဆုံး၌ ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် ချက်ချင်းရပ်တန့်ကာ **ဘဝင်စိတ် ** သို့ ပြန်ကျသွားပါသည်။

### ဝီထိ၏ အမည်များ
ဤသို့ ဇောအဆုံး၌ ဘဝင်ပြန်ကျသော မဟန္တာရုံဝီထိကို ကျမ်းဂန်များ၌ အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်-

* **ဇဝနဝါရ:** အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းက ဤဝီထိသည် ဇောစိတ်တွင် အဆုံးသတ်သောကြောင့် "ဇော၌ အဆုံးသတ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။
* **တတိယ မောဃဝါရ:** အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဤဝီထိကို "တတိယမြောက် အချည်းနှီးဖြစ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။ "မောဃ" (အချည်းနှီး) ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ တဒါရုံစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ကင်းဆိတ်သောကြောင့် (တဒါရုံ မပါဝင်သောကြောင့်) ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တဒါရုံ မဖြစ်ရခြင်းမှာ အာရုံ၏ အားနည်းမှု (အာရမ္မဏဒုဗ္ဗလတာ) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ရှင်းပြသည်။ (ပထမ နှင့် ဒုတိယ မောဃဝါရတို့သည် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိများနှင့် သက်ဆိုင်သည်)။

### အချုပ်
မဟန္တာရုံ ဝီထိ ဆိုသည်မှာ အာရုံ သို့မဟုတ် ပသာဒ စသည့် အကြောင်းတရားတို့ အားအသင့်အတင့်သာ ရှိသောကြောင့် အာရုံသည် ဒွါရ၌ စိတ် ၂-၃ ခဏခန့် နောက်ကျမှ ထင်လာပြီး၊ ထိုသို့ နောက်ကျမှ ထင်သည့်အတွက် အာရုံ၏ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမှုကြောင့် တဒါရုံစိတ်များ ဆက်မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ဇောစိတ် အဆုံး၌ ဘဝင်သို့ ပြန်ကျသွားသော ဝီထိစိတ်အစဉ် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* မဟန္တာရုံ ဝီထိ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ