open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သမ္မာသင်္ကပ္ပ

“**သမ္မာသင်္ကပ္ပ**” ဟူသည် ကောင်းစွာ (`သမ္မာ`) ကြံစည်ခြင်း (`သင်္ကပ္ပ`) ဖြစ်သည်။ ကောင်းမြတ်သော၊ ချီးမွမ်းအပ်သော၊ နိဗ္ဗာန်အာရုံသို့ ရှေးရှုပို့ဆောင်ပေးတတ်သော အကြံအစည် (ဝိတက်) ကို ဆိုလိုသည်။

### သမ္မာသင်္ကပ္ပ အမျိုးအစား (၃) ပါး:
သမ္မာသင်္ကပ္ပတွင် အောက်ပါ အကြံအစည် သုံးမျိုး ပါဝင်သည်-

# **နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ:** = ကောင်းသောအဆင်း, ကောင်းသောအသံ, ကောင်းသောအနံ့, ကောင်းသောအရသာ, ကောင်းသော အထိအတွေ့မျိုးဟူသော ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့၌လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့၌လည်းကောင်း၊ တပ်ခြင်း, တွယ်တာခြင်း, စွဲလမ်းခြင်းကို ပယ်စွန့်နိုင်သော အလောဘတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုအလောဘတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် “နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ” မည်၏။
# **အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ:** = လူ, တိရစ္ဆာန် အစရှိသော ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌ ကောင်းကျိုးချမ်သာကို လိုလားသော မေတ္တာတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုမေတ္တာတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် “အဗျာပါဒ သင်္ကပ္ပ” မည်၏။
# **အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ:** = ခပ်သိမ်းသော ဒုက္ခိတသတ္တဝါတို့ကို သနားညှာတာတတ်သော ကရုဏာတရားသည် ရှိ၏၊ ထိုကရုဏာတရားနှင့် ယှဉ်သော အကြံအစည်မျိုးသည် “အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ” မည်၏။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ

**မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ**သည် လယ်တီဆရာတော် အသျှင်ဉာဏဓဇရေးသားတော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း စာအုပ်များ
သမ္မာဝါစာ

**သမ္မာဝါစာ** သည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်တရားတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကောင်းစွာပြောဆိုတတ်-ကောင်းစွာပြောဆိုကြောင်းဖြစ်-ချီးမွမ်းအပ်-ကောင်းမြတ်-သော စကားကို ပြောဆိုကြောင်း ဖြစ်-သောတရား (ဝိရတိစေတသိက်)။   သမ္မာဝါစာ (၄) ပါးရှိ၏။

### သမ္မာဝါစာ (၄)ပါး
# မဟုတ်သည်ကို အဟုတ်ဟူ၍ ယူမှတ်အောင် ပြောဆိုခြင်း, ဟုတ်သည်ကို မဟုတ်ဟူ၍ ယူမှတ်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် မုသာဝါ၏ မည်၏။ ထိုမုသာဝါဒမှ လွတ်ကင်းအောင် ကြဉ်ရှောင်ခြင်းသည် “**မုသာဝါဒဝိရတိ**” မည်၏။
# အချင်းချင်း ယုံကြည်လေးမြတ်၍ နေကုန်ကြသော နှစ်ဦးသောသူတို့ကို အယုံအကြည်အလေးအမြတ်ပျက်အောင် ပြောဆိုခြင်း, စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ပြောဆိုခြင်း, နှစ်ဦးသောသူတို့အကြား၌ ကုန်းတိုက်ခြင်းသည် ပိသုဏဝါစာ မည်၏။ ထိုပိသုဏဝါစာမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်းသည် “**ပိသုဏဝါစာဝိရတိ**” မည်၏။
# ဆဲရေးလိုသော ဒေါသစိတ်ဖြင့် သူတစ်ပါးအား အမျိုးကို ထိခိုက်အောင် ဆိုခြင်း, အနွယ်ကို ထိခိုက်အောင်ဆိုခြင်း, သဏ္ဌာန်ကို ထိခိုက်အောင် ဆိုခြင်း, အလုပ်အကိုင်ကို ထိခိုက်အောင်ဆိုခြင်း အစရှိသည်တို့သည် ဖရုသဝါစာ မည်၏။ ထိုဖရုသဝါစာမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်းသည် “**ဖရုသဝါစာဝိရတိ**” မည်၏။
# လောက၌ ဆန်းကြယ်စွာ လုပ်ကိုင်၍ ထားကြကုန်သော ရာမဇာတ်ဝတ္ထု, အီနောင်ဇာတ်ဝတ္ထု, ငွေတောင်ဇာတ်ဝတ္ထု, ဘာရတဇာတ်ဝတ္ထု အစရှိကုန်သော ဒဏ္ဍာရီဝတ္ထုဇာတ်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုဇာတ်ဝတ္ထုတို့၌ ကြားနာသောသူတို့အား အလိမ္မာတိုးပွားရန် အတ္ထနှင့် စပ်ယှဉ်သောစကား, ဓမ္မနှင့် စပ်ယှဉ်သောစကား, ဝိနယနှင့် စပ်ယှဉ်သောစကားဟူ၍ မပါမရှိ၊ သက်သက်အားဖြင့် စိတ်ပျော်မွေ့ဖွယ်တို့ကို လုပ်ကြံထားသော စကားမျိုးသာ ပါရှိ၏။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*သမ္မာကမ္မန္တ
*သမ္မာအာဇီဝ
* သမ္မာဝါစာ
* [၂၀။ သမ္မာဝါစာ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/သောဘဏစေတသိက်_(၂၅)_လုံး_အပိုင်း#၂၀။_သမ္မာဝါစာ)
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ထီးခီး

**ထီးခီး**သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်တွင်ရှိသော တနင်္သာရီတိုင်းတွင်ရှိသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဝင်/ထွက်ပေါက်တစ်ခု၏ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းဒေသအမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ "ထီးခီး-ဖူနာရွန်"နယ်စပ်ဝင်/ထွက်ပေါက်ကို ၂၀၁၃-ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၈-ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထီးခီးနယ်စပ်ဂိတ်ဟုလည်းခေါ်သည်။ ဤဒေသတွင် ထီးခီးကုန်သွယ်ရေးစခန်းကိုလည်း စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ လာရောက်ဖွင့်လင့်ထားသည်။

## တည်နေရာ
ဤဒေသသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ထီးခီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသည်။

## ထီးခီးကုန်သွယ်ရေးစခန်း
စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ထီးခီးကုန်သွယ်ရေးစခန်းကို ၂၀၁၃-ခုနှစ်၊ မေလ ၁၁-ရက်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကျပ်ငွေ၊ ထိုင်းဘတ်ငွေနှင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာများကို အသုံးပြု၍ ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်နိုင်သည်။

## ဆက်စပ်စာမျက်နှာ
* ဖူနမ်ရွန်

## ကိုးကား
အမှတ်(၈) ခြေလျင်တပ်ရင်း

**ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၈)** သည် အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ် (တမခ ၄၄) လက်အောက်ခံ ခြေလျင်တပ်ရင်း တစ်ရင်း ဖြစ်ပြီး မွန်ပြည်နယ်၊ ဘီးလင်းမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
ပေါင်ကျင့်ဟောက်

**ပေါင်ကျင့်ဟောက်** (Pau Cin Hau) သည် ခန်တွမ်၏မြေး၊ စက္ကတေးမင်း၏ ၁၁ ဆက်မြောက်မျိုးဆက်ဖြစ်သည်။ ပေါင်ကျင့်ဟောက်သည် ၁၈၉၀ တွင် မူရင်းချင်းစာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ပေါင်ကျင့်ဟောက်ကို တီးတိန်တွင် ၁၈၅၉ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ပေါင်ကျင့်ဟောက်သည် ကောင်းကင်ဘုံမှ ပါရှန်းအမည်ရှိ ဘုရားသခင်၏ တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်းဟောပြာမှုပြုခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ တွင် ၎င်း၏ ဟောကြားချက်များကို ယုံကြည်သက်ဝင်သည့် အိမ်ထောင်စု ရှစ်စုနှင့်အတူ တီးတိန်မြို့နယ်အနီးရှိ လိုင်လွီးရွာမှ စတင်ကာ ရှောင်စောန်းအသင်းတော်ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

စာပေနှစ်ရပ်ကို တီထွင်ခဲ့ခြင်းနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကို ဆန့်ကျင့်လျက် ငြိမ်းအေးသော သာသနာတစ်ရပ်ကို ဦးဆောင်လမ်းပြခဲ့ခြင်းတို့ကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် ဆာချမ်းစဖို့ (Sir. Chemsford) က စလွယ်တစ်ခု ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ တွန်းဇံ စော်ဘွား နာမကျန်းဖြစ်နေစဉ် ရေမန်းအသုံးပြု၍ ကုသပေးခဲ့သည့်အတွက် စော်ဘွားပြန်လည်ကျန်းမာလာသောအခါ ပေါင်ကျင့်ဟောက်အားရာသက်ပန် အခွန်တော်ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ 

ပေါင်ကျင့်ဟောက်သည် ၁၉၄၈ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ တီးတိန်မြို့ အရှေ့မြောက်ဘက် သုံးမိုင်ခန့်အကွာရှိ ရှောင်စောန်းရွာတွင် ပေါင်ကျင့်ဟောက် တည်ထောင်ခဲ့သော ဘာသာတရားကို ယုံကြည်ကြသူများနေထိုင်ကြသည်။

## ကိုးကား
*ကမ္ပည်းစာများနှင့် မြန်မာအသံထွက်စနစ်ကျမ်း။ သုတေသီမောင်မောင်။ ချမ်းသာစာပေ။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၉။ ရန်ကုန်။

ကဏ္ဍ:၁၈၅၉ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၄၈ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်များ
မုန်တိုင်းဖောရက်စ်

200px|frameless|right
200px|frameless|right
အပူပိုင်းမုန်တိုင်းဖောရက်စ်ဟုလည်းရည်ညွှန်းသည့်ဆိုင်ကလုန်းဖောရက်စ်သည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင်ဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှနိုင်ငံတွင်လူပေါင်း ၆၀၀,၀၀၀ ကိုကယ်ဆယ်ရန်လှုံ့ဆော်ပေးသည့်အားကောင်းသောအပူပိုင်းမုန်တိုင်းဖြစ်သည်။ သုံးရက်အကြာတွင်တောင်တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင်အပူပိုင်းဒေသစိတ်ဓာတ်ကျမှု။ အနောက်ဘက်ကိုယေဘူယျအားဖြင့်ခြေရာခံ။ စနစ်သည်အပူပိုင်းမုန်တိုင်းအဖြစ်သို့ပုံမှန်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နို ၀ င်ဘာ ၁၅ ရက်တွင်မလေးကျွန်းဆွယ်တစ်လျှောက်ထိုင်းနိုင်ငံကိုမထိုးခင်ဗီယက်နမ်ကိုတောင်ဘက်သို့ဖြတ်သွားသည်။ နို ၀ င်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် Saffir-Simpson ဟာရီကိန်း ၂၃၀ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီမိုင် ၁၄၅) အထိတိုက်ခတ်သွားသောအမျိုးအစား ၄ နှင့်ညီသောဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဖြစ်သည်။ အရှေ့နှင့်အရှေ့မြောက်သို့ရုတ်တရက်လှည့်လာသဖြင့်ရန်လိုသောပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများသည်ဆိုင်ကလုန်းကိုမကြာခဏထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဖောရက်စ်သည်မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်လာမည့်နို ၀ င်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်အားနည်းသောစနစ်တစ်ခုအဖြစ်အားနည်းသောစနစ်တစ်ခုအဖြစ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ဖောရက်စ်နှင့်ဆက်နွယ်သောသေဆုံးမှုအများစုသည်ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက်ကလေယာဉ်ပျက်ကျရာမှသေဆုံးသူ ၃၁ ဦး အနက် ၃၀ သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်စနစ်သည်သိသိသာသာမုန်တိုင်းဒီရေလှိုင်းများဖြစ်ပေါ်စေခြင်း၊ နေအိမ်ပေါင်း ၁၇၀၀ ကိုဖျက်ဆီးခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့်လူနှစ် ဦး ကိုသတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဆိုးရွားဆုံးဒဏ်ခံခဲ့ရသောဒေသများတွင်စိုက်ပျိုးရေးဆုံးရှုံးမှု฿သန်း ၈၀၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂ သန်း) ရှိသည်။ နို ၀ င်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ဖောရက်စ်သည်အပြင်းအထန်အရှိန်အဟုန်မြင့်မားလာသည်နှင့်အမျှဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းAprilပြီလတွင်ထပ်မံဖြစ်ပွားမည်ဟုစိုးရိမ်မှုများပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့်အစုလိုက်အပြုံလိုက်ကယ်ဆယ်ရေးအစီအစဉ်များကိုနိုင်ငံ၏ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၌လူပေါင်း ၂ သန်းအထိရွှေ့ပြောင်းရန်အစီအစဉ်များချမှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်မုန်တိုင်းသည်အရှေ့ဘက်သို့ရုတ်တရက်လှည့်သွားပြီးလူပေါင်း ၆၀၀,၀၀၀ ကိုအောင်မြင်စွာကယ်ဆယ်ရေးသည်မရေမတွက်နိုင်သောအသက်များကိုကယ်ဆယ်ခဲ့သည်။ စိန့်မာတင်ကျွန်းရှိအိမ်အားလုံး၏တစ်ဝက်မှာပျက်စီးသော်လည်းလူနှစ် ဦး သာမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီးအလုံးစုံပျက်စီးမှုသည်အလင်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကားချက်များ
* https://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1992atcr.pdf 

ကဏ္ဍ:မုန်တိုင်း
ဖိုးမောင် လာပြီ

***ဖိုးမောင်လာပြီ***ကဗျာသည် ကဗျာစာဆို မင်းသုဝဏ် ရေးဖွဲ့ထားသော ကလေးကဗျာတပုဒ် ဖြစ်ပြီး၊ တရွာလုံးအတွက် ငါးရှာပေးသော ဖိုးမောင် အကြောင်းကို အပိုဒ်ရေ ၈ ပိုဒ်၊ ကာရံညီညီ၊ အသံချိုချိုဖြင့် ဇာတ်လမ်းသွား ရေးစပ်ဆိုထားသည်။ *မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌* ဖြင့် အစချီသည်။

ဂျပန်ခေတ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလတွင် တောသူတောင်သား ဆင်းရဲသားများ  ဓားစာခံဖြစ်ရပုံကို ရည်ညွှန်းရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

## စာသား

မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ 
ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ
ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ဆီးကြိုဟောင်သော်
ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုကြသည်။

...

ဘယ်ခါမဆို၊ ဆီးလင့်ကြိုသို့
မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌
ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ
ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ရမ်းရော်ဟောင်သော်
ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုဆဲပင်။ ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ
ချာကိုယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသား သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်

**ချာကိုယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသား သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်** သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အမျိုးသားသမိုင်းဆိုင်ရာ ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိကာ စပိန်တို့တည်ထောင်ခဲ့သော ပျူဘလိုမြို့ရွာများ စုစည်းနေသော နေရာ ဖြစ်သည်။​ ထိုဥယျာဉ်သည် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အယ်လ်ဘူကွာကွေး နှင့် ဖာမင်တန်မြို့နှစ်မြို့ကြား ချာကိုလမ်းဖြတ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော ဝေးလံခေါင်းပါးသော ချောက်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမြောက်ဘက်တွင် ရှေးဟောင်းအပျက်အစီးအများဆုံး စုဝေးရာဒေသဖြစ်ပြီး ထိုဥယျာဉ်အတွင်းတွင် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်မီက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအရ အရေးအပါဆုံးဖြစ်သော အပျက်အစီးများကို ထိန်းသိမ်း ထားသည်။

အေဒီ ၉၀၀ နှင့် ၁၁၅၀ ကြားတွင် ချာကိုချောက်ကမ်းပါးသည် ပျူဘလိုရန် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်များအတွက် အဓိက ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချာကိုသား တို့သည် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာမှ သဲကျောက်တုံးများကို ထုတ်ယူခဲ့ကြပြီး သစ်များကိုလည်း ဆွဲယူခဲ့ကြကာ မြောက်အမေရိကတွင် ၁၉ ရာစု အထိ အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် အဓိက အဆောက်အဦး အစုအဝေး ၁၅ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းနက္ခတ္တဗေဒ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သူများ ရှိကြပြီး ဖာဂျာဒါတောင်ကုန်းစောက်တွင် တည်ရှိသော နေဓားရှည် ပုံ​ကျောက်ထွင်းလက်ရာမှာ လူသိများသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချာကိုတို့၏ အဆောက်အဦး အများအပြားမှာ နေသွားလမ်း နှင့် လသွားလမ်းတို့ကို ဖမ်းယူရန် တည့်မတ် တည်ဆောက်ထားခဲ့ကြပြီး  ထိုသို့ တည်ဆောက်ရန် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာသော နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တိုင်အောင် ပေါင်းစည်းညှိနှိုင်းသော တည်ဆောက်ရေး ရှိရန် လိုအပ်ပေသည်။.  ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ချာကိုတို့ ထိုနေရာမှ ရွှေ့ပြောင်းသွားရခြင်း ၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ဟုနောက်ဆုံးတွင် ချောက်နေရာကို စွန့်ပစ်သွားခဲ့ကြသည်ဟု  ယူဆကြသည်။​၁၁၃၀ တွင် စတင်သော နှစ် ၅၀ မျှသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။

ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ ပါဝင်သော ဒေသမှာ မိုးခေါင်ရေရှားပြီး လူဦးရေကျဲပါးသော ထောင့်စွန်းလေးခု ဒေသတွင် တည်ရှိသဖြင့် ချာကိုယဉ်ကျေးမှု ဒေသမှ ထိရှလွယ်သည်။ ခရီးသွားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော မြေတိုက်စားမှုကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဖာဂျာဒါတောင်ကုန်းစောက်ကို အများပြည်သူ လည်ပတ်ခွင့် မပြုပဲ​ ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ထိုဒေသများသည် ဟိုပီ နှင့် ပျူဘလို လူမျိုးတို့၏ မြင့်မြင်သော ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် ဇာတိမြေဟု ယူဆကြပြီး ချာကိုမှ သမိုင်းဝင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့မှု နှင့် ထိုမြေနှင့် စိတ်ဝိဉာဉ်ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ရှိကြောင်း သူတို့တွင် ပါးစပ်ပြော ရာဇဝင် ရှိသည်။​ ထိုဥယျာဉ်အား ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသည် ဒေသခံတို့၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများ နှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်သော်လည်း လူမျိုးစု ကိုယ်စားလှယ်တို့သည် အမျိုးသားဥယျာဉ်ဝန်ဆောင်မှု ဌာနနှင့် နီးစပ်စွာ အလုပ်လုပ်ကြပြီး ချာကို ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်သော သူတို့၏  ဗဟုသုတနှင့် လေးစားမှုများကို ဝေမျှလေ့ ရှိကြသည်။

ထိုဒေသသည် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၏ ရှေးဟောင်းလမ်းကြောင်း သတ်မှတ်ထားသော ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး နယူးမက္ကဆီကို၏ ရှုခင်းလှသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

## ဓာတ်ပုံပြခန် 

Chaco Canyon-10-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Casa Rinconada-02-Kiva-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Chetro Ketl-06-von oben-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Chetro Ketl-08-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Kin Kletso-04-Uebersicht-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Pueblo Bonito-02-von oben-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Pueblo Bonito-10-von oben-Detail-1982-gje.jpg
Chaco Canyon-Pueblo Bonito-20-Mauerwerk-1982-gje.jpg

## ကိုးကား
အော်လ်တာရှိ ကျောက်ထွင်းပန်းချီများ

**အော်လ်တာရှိ ကျောက်သားအနုပညာ လက်ရာများ** သည် နော်ဝေနိုင်ငံ ဖင်မာ့ခ် ကောင်တီရှိ အော်လ်တာစည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် အနီးတဝိုက်တွင် တည်ရှိသည်။​ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ကျောက်ထွင်းပန်းချီကို စတင်တွေ့ရှိသည့် အချိန်မှစ၍ အော်လ်တာ၏ အနီးတဝိုက်ဒေသများတွင် ကျောက်ထွင်းပန်းချီပေါင်း ၆,၀၀၀ ကျော်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အော်လ်တာမှ ၅ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသော ဂျေယပ်မာလုတာတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကျောက်ထွင်းပန်းချီများကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး လဟာပြင် ပြတိုက် အဖြစ် ပြသထားရှိသည်။ ထိုဒေသအား စတိုးစတိုင်၊ ကာ့ဖ်ဂျော့ဒ်၊ အမ်မန်စနက်စ် နှင့် ထရန်ဖာရဲ့ဖ်တို့နှင့်အတူ ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃ ရက်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။​ ထိုနေရာသည် နော်ဝေ၏ တစ်ခုတည်းသော သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ ဖြစ်သည်။

ထရွန်ဆို တက္ကသိုလ် ယဉ်ကျေးမှု သိပ္ပံ ဌာနမှ ပါမောက္ခ နွတ် ဟဲစကော့ မှ ထိုကျောက်ထွင်းပန်းချီများအား အုပ်စု ၅ စု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သည်။ အစောဆုံး ကျောက်ထွင်းပန်းချီကို ဘီစီ ၄၂၀၀ ခုနှစ်ခန့်ကဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး နောက်အကျဆုံး ကျောက်ထွင်းပန်းချီကို ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။​၂၀၁၀ တွင် သုတေသနပညာရှင် ဂျန် မက်ဂနဲ ဂျာဒီက အစောဆုံး လက်ရာကို နှစ် ၁၀၀၀ မျှ ရှေ့သို့ ရွှေ့ခဲ့သည်။ ပုံအများအပြားမှာ မုဆိုး-စုဆောင်းသူ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ပြနေကြပြီး သူတို့သည် ရိန်းဒီးယား ကို ထိန်းကြောင်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရပြီး လှေတည်ဆောက်ခြင်း နှင့် ငါးဖမ်းခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုလုပ်ကြောင်း တွေ့ရကာ ရှာမန်ရိုးရာ​ဝတ်ပြုခြင်း ကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး ဝက်ဝံ နှင့် အခြား ကိုးကွယ်ရာ တိရစ္ဆာန်များ ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။

၂၀၁၄ တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ ကျောက်ထွင်းပန်းချီ ဌာန ၏ အော်လ်တာပြတိုက်ကို "altarockart.no" ဒိုမိန်းဖြင့် လွှင့်တင်ခဲ့ကာ ၎င်းတွင် အော်လ်တာရှိ ကျောက်သားပန်းချီများ ၏ ပုံများကို ဒီဂျစ်တယ် မော်ကွန်းတိုက် အနေဖြင့် သိမ်းဆည်းပြသထားသည်။ ထိုမော်ကွန်းတိုက်တွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပုံများနှင့် ခြစ်ရာများ ပါဝင်ပြီး နောင်တွင် အခြားသော စာရွက်စာတမ်းများ ဖြစ်သည် ၃ ဘက်မြင် စကင်န်ပုံ နှင့် ဆောင်းပါးများပါ ပါဝင်လာနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ပါးစပ်ဟ အူမ မြင်

**ပါးစပ်ဟ အူမ မြင်**သည် မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
ပါးစပ်ဟရုံနှင့် အူမကို မြင်သည်ဆိုသကဲ့သို့ ပြောစကား ကြားလိုက်ရုံနှင့် ထိုသူ၏ သဘောထားကို သိမြင်သည်။

"စကား၏ လာရင်းအဓိပ္ပာယ်ကိုတော့ ပျိုရာက အိုလာသည့် ခင်စောမူက ပါးစပ်ဟက အူမအထိ မြင်လိုက်လေသည်။" [၁၃၁၅] မြဝတီ၊ ၁၊ ၉။ ၇၉။

## ကိုးကား
သမ္မာကမ္မန္တ

**သမ္မာကမ္မန္တ** သည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်တရားတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ သမ္မာကမ္မန္တစေတသိက်၊ သင့်သော-အကြောင်း-ဥပါယ်-နည်းလမ်း-အားဖြင့်ဖြစ်သော အမှု။  
### သမ္မာကမ္မန္တ၏ အမျိုးအစားများ
# **ကိရိယာ သမ္မာကမ္မန္တ:** အပြစ်ကင်းသော ကိစ္စရပ်တစ်ခုခု (ဥပမာ- ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ) ကို ပြုလုပ်နေသည့် ကိုယ်အမူအရာကို ဆိုလိုပါသည်။
# **စေတနာ သမ္မာကမ္မန္တ:** အပြစ်ကင်းသော ကိစ္စရပ်ကို ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်ပေါ်သည့် စေတနာကို ဆိုလိုပါသည်။
# **ဝိရတီ သမ္မာကမ္မန္တ:** တစ်စုံတစ်ခုသော ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုလုပ်ရန် အခြေအနေပေါ်လာသော်လည်း ထိုဒုစရိုက်ကို မပြုလုပ်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်လိုက်သည့် သဘောတရား ဖြစ်ပါသည်။ ဤ ဝိရတိ သမ္မာကမ္မန္တသည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်သော ကာယဒုစရိုက်များမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကို အဓိကဆိုလိုပါသည်။

### ဝိရတီ သမ္မာကမ္မန္တ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဒုစရိုက်များ
သမ္မာကမ္မန္တ ဝိရတီဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ကာယဒုစရိုက်များမှာ -

# ကိုယ်ဝန်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း, သန်းဥ, ကြမ်းပိုးဥကို ဖျက်ဆီးခြင်းတို့မှစ၍ အသက်ရှိသော သတ္တဝါကို သေပျောက် ပျက်ဆုံးစေလိုသောစိတ်ဖြင့် သေပျောက်ပျက်ဆုံးစေရန် ကိုယ်ပယောဂ, နှုတ်ပယောဂပြုခြင်းသည် ပါဏာတိပါတ မည်၏။ ထို ပါဏာတိပါတမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်းသည် “**ပါဏာတိပါတဝိရတီ**” မည်၏။
# အဒိန္နဒါနဝိရတီ ဆိုသည်မှာ မြက်, ထင်း, ရေ တို့မှစ၍ သူတစ်ပါးတို့၏ ဥစ္စာဟူ၍ သိမ်းပိုက်ဆဲဖြစ်သော သက်ရှိ သက်မဲ့ဝတ္ထုကို ဥစ္စာရှင်မမြင်မသိအောင် ခိုးယူလိုသောစိတ်ဖြင့် ခိုးယူခြင်း, ကိုယ်ပယောဂ, နှုတ်ပယောဂကို ပြုခြင်းသည် အဒိန္နာဒါန မည်၏။ ထိုအဒိန္နာဒါနမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်းသည် **“အဒိန္နာဒါနဝိရတီ”** မည်၏။
# ကာမေသုမိစ္ဆာစာရဝိရတီ ဆိုသည်မှာ အမိစောင့်သော မိန်းမ, အဘစောင့်သော မိန်းမတို့မှစ၍ မကျူးလွန်ထိုက်သော မိန်းမတို့၌ ကျူးလွန်သော ယောက်ျား၏ လွန်ကျူးမှုသည်လည်းကောင်း၊ လင်ရှိလျက် မိမိလင်မှ တစ်ပါးသော မလွန်ကျူးထိုက်သော ယောက်ျားနှင့် လွန်ကျူးသော မိန်းမ၏ လွန်ကျူးမှုသည်လည်းကောင်း, **ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ** မည်၏။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*သမ္မာဝါစာ
*သမ္မာအာဇီဝ
* သမ္မာကမ္မန္တ - ဝိရတီ
* သမ္မာကမ္မန္တ - ရှုကွက်
* ၄။ သမ္မာကမ္မန္တ
* [၂၁။ သမ္မာကမ္မန္တ](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/သောဘဏစေတသိက်_(၂၅)_လုံး_အပိုင်း#၂၁။_သမ္မာကမ္မန္တ)
### ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
နိုင်ငံအလိုက် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသခွဲခြားပုံများ ဇယား

ဤစာမျက်နှာတွင် နိုင်ငံအလိုက် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသခွဲခြားပုံများကို ဖော်ပြထားသည်။ အောက်တွင်ဖော်ပြထားသောဇယားများကို
ကြည့်ပါ။

## နိုင်ငံအလိုက် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသခွဲခြားပုံများ
### မြန်မာနိုင်ငံတွင်ခွဲခြားပုံ
နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသခွဲခြားပုံကို သီးသန့်ခွဲထုတ်ကာ ဤနေရာတွင် ရှေ့ဆုံးဖော်ပြထားသည်။

### ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်များ

### အခြားနိုင်ငံများ
## အောက်ခြေမှတ်စု
:b တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုသည့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေခွဲများ (blocks)
:g ဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်များ (governorates)
:m မြူနီစပယ်အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ (municipalities)
:w မြန်မာတွင် "မြို့နယ် (Township)"နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူသည်။
:disE ဒိစတြိတ် (districts) (မြို့အဆင့်ထက်နိမ့်သောကြောင့် ခရိုင်ဟုခေါ်ရန်မသင့်။ ဒိစတြိတ်ဟု တိုက်ရိုက်စာလုံးမွေးစား။)
:sd ဒိစတြိတ်ခွဲ (subdistricts)
:disဒိစတြိတ် (districts)
:pa သီးသန့်ဘုရားကျောင်းရှိသော အုပ်ချုပ်ရေးဒိစတြိတ် (parishes)
:count ကောင်တီ (counties)
:reg ဒေသ (regions)
:dep ပိုင်နက်နယ်မြေ (departments)
:s တိုင်းဒေသကြီး (states)
:ci မြို့ကြီး (cities)
:a ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ (autonomous areas)
:pro ပရိုဗင်းစ် ([[:en:province|]s) (နိုင်ငံကိုလိုက်၍ ပြည်နယ် (သို့) ခရိုင် အဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး)
:com အုပ်ချုပ်ရေးဒေသငယ် (communes)(အငယ်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ အဆင့်)
:v ရွာများ (villages)
:div အုပ်ချုပ်ရေးဒေသခွဲများ (divisions)
:i *???* (အတည်ပြုရန် အချက်အလက်များလိုအပ်နေသေးသည်။)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ပထဝီဝင်
ပဲန်းရို့စ် လှေကား

**ပဲန်းရို့စ် လှေကား** () ကို **မဖြစ်နိုင်သော လှေကား** အဖြစ် အမည်တစ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နိုင်ကာ လိုင်ယန်နယ်လ် ပဲန်းရို့စ်နှင့် သားဖြစ်သူ ရော်ဂျာ ပဲန်းရို့စ်တို့က ဖန်တီးခဲ့သည်။ ပဲန်းရို့စ် တြိဂံ၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကာ နှစ်ဖက်မြင် သဘောတရားဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် လှေကားအုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်း၌ လှေကားလေးခုပါဝင်ရာ လှေကားမှ တက် (သို့) ဆင်း ရာတွင် လှေကား အချင်းချင်း (၉၀) ဒီဂရီစီ ချိတ်ဆက်လျက် ရှိပြီး အဆက်မပြတ်သွားနိုင်သော ပတ်လမ်းပုံစံဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် ယင်းလှေကားမှ သွားလာလျှင် ထာဝရကြာမြင့်နိုင်၍ တက်သာတက်သွားသော်လည်း အမြင့်တစ်နေရာသို့လည်း ရောက်ရှိခြင်း မရှိနိုင်ပေက သုံးဖက်မြင် ယူးကလစ်ဒီယန် ဂျီဩမေထြီတွင် လုံးဝဖြစ်နိုင်မှု မရှိချေ။

၁၉၅၈ ဗြိတိသျှ စိတ်ပညာဂျာနယ်၌ ရော်ဂျာ ပဲန်းရို့စ်၏ *ပဲန်းရို့စ် တြိဂံ* ဟုခေါ်သော ဆောင်းပါးပေါ်တွင် အခြေခံကာ  သားအဖနှစ်ဦးတို့က ၁၉၅၉တွင် နောက်ထပ်ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါး၌ ဤ*အဆင်မပြတ် လှေကားအုံ* ကို ပထမဆုံး သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အက်ရှာက ထို့နောက် ၁၉၆၁တွင် ဤအကြောင်းအရာကို ပိုမိုချဲ့ထွင်၍ *Waterval* - ရေတံခွန် (အမ် စီ အက်ရှာ) ကို ရေးဆွဲ ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ 

မူရင်းဆောင်းပါတွင် ပဲန်းရို့စ်သားအဖသည် ထိုရေးဆွဲထားသော အဆောက်အအုံ၏ အပိုင်းတစ်ပိုင်းချင်းစီသည် လှေကားတစ်ခုချင်းစီကို သရုပ်ဖော်ပြခြင်းအဖြစ် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်၊ သို့သော် ဆက်သွယ်ထားမှုသဘောအရ ပုံကို တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် ကြည့်လျှင် တစ်သမတ်တည်းမဟုတ်၊ အကြောင်းမှာ ညာရစ်ပုံစံဖြင့် ကြည့်ရှုပါက လှေကားများသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဆင်းသွားမည်ဖြစ်၏ ဟူ၍ မှတ်ချက်ပြုသည်။

## ခေတ်ပေါ် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ပြချက်
ပဲန်းရို့ လှေကားသည် *Inception* ရုပ်ရှင်ကားတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤအမြင်လှည့်စားမှု၏ ဝိရောဓိသဘောဖြစ်နေမှုကို ရုပ်ရှင်အတွင်းက အိပ်မက်ကမ္ဘာ၌သာ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ရုပ်ရှင်၌ ဇာတ်လိုက်သည် ထွက်ပြေးရင်း လှေကားကို ဆင်းခဲ့သည်။ အရှိကမ္ဘာ၌ ဇာတ်လိုက်သည် ထွက်ပြေးမှု (အလိုက်ခံရမှု) ဖြစ်စဉ်တွင် အမြဲလိုလို လူဆိုး၏ ရှေ့တွင် ရှိနေသည်သင့်သည်။ သို့သော်လည်း ပဲန်းရို့စ် လှေကားအခန်း၌ ဇာတ်လိုက်မှာ နောက်ထပ်လှေကားကို ဆင်း၍ လူဆိုးကို အမီလိုက်နေကာ ဖမ်းမိသည်။

## ကိုးကား
### ကိုးကားအညွှန်းများ
### ယေဘုယျကိုးကား
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုများ
ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်

**ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆောက်အဦများတည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးတောင်၏ အနီးတွင် တည်ရှိကာ နတ်များပျော်စံရာ နတ်တောင် (နဂါးတောင်) အဖြစ် လူသိများသည်။ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများကြီးစိုးပြီး ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်ဇာတ်လမ်းများလည်းရှိသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ ရိုးရာကိုးကွယ်သော ပုပ္ပါးမယ်တော်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် မယ်ဝဏ္ဏနှင့် ပုဂံခေတ် ပန်းဆက်ဝန်ထမ်း ကိုဗျတ္တတို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။ အဆောက်အဦများသည် မြင့်မားသည့် တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ ဆေးဖက်ဝင် အပင်များပေါများရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ဇော်ဂျီများဆေးကြိတ်သည်ဟုဆိုသော ဆေးကျောက်ပြင်မှာလည်း တောင်ကလပ်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။ 
## ဖော်ပြချက်
အဆောက်အဦများသည်　တောင်ကလပ်၏ထိပ်၂၂၅မီတာအမြင့်တွင်တည်ရှိသည်။ ဤတောင်ကလပ်သည်　မီးငြိမ်းတောင်ဖြစ်သည့် ပုပ္ပါးတောင်ကြောင့် ပထဝီဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤနေရာသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ထင်ရှားသည့် နေရာဖြစ်ပြီး နတ်များပျော်စံရာနေရာအဖြစ် သိကြသည်။ တောင်ထိပ်ရှိ သာသနိကအဆောက်အဦးများ ရှိရာသို့ လှေကားထစ် ၇၇၇ ထစ်  ကို တက်သွားရသည်။ ထိုလှေကားထစ်များကို ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီက တစ်ကြိမ်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## ဓာတ်ပုံပြခန်း 

ဖိုင်:Pagoda at Popa.jpg|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်ပေါ်ရှိ စေတီတော်
ဖိုင်:Nat Nann at Popa.jpg|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်သို့ မရောက်မီရှိသော နတ်နန်း
ဖိုင်:Mt Popa.jpg|ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
အဲပုဂံ လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁

အဲပုဂံ လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ လေယာဉ်သည် ရန်ကုန်မှ ဟဲဟိုးမြို့သို့  ပြည်တွင်းခရီးစဉ် ပျံသန်းပြေးဆွဲခဲ့သော Fokker 100 twinjet အမျိုးအစားလေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ရက်နေ့တွင် ဟဲဟိုး လေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်စဉ် ပြေးလမ်းချော်ကာ လယ်ကွင်းတစ်ခုထဲတွင် ပျက်ကျမီးလောင်ခဲ့သည်။လေယာဉ်ပေါ်ပါ ခရီးသည်တစ်ဦးနှင့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ဆိုင်ကယ်စီးနင်းနေသူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ဆယ်ယောက်မှာ အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။

## ခရီးစဉ်မှတ်တမ်း
Fokker 100အမျိုးအစားလေယာဉ်သည် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ရက်နေ့ မနက်တွင် ခရီးစဉ်ပထမပိုင်းဖြစ်သော ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် မှ မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။မန္တလေးတွင် လေယာဉ်ဆီဖြည့်တင်းကာ မြန်မာစံတော်ချိန် မနက် ၈နာရီ ၂၆မိနစ်တွင် ဟဲဟိုးလေဆိပ်သို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာခဲ့သည်။လေယာဉ်၏ ပဲ့ကိုင်အဖြစ် လက်ထောက်လေယာဉ်မှူးမှ မောင်းနှင်ခဲ့သည်။

## မတော်တဆမှုဖြစ်စဉ်
ဟဲဟိုးသို့ ချဉ်းကပ်စဉ် လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေးမှ လေငြိမ်ကြောင်း၊ မြင်နိုင်စွမ်းမှာ ၃၀၀၀မီတာရှိကြောင်းနှင့် မြူဆိုင်းနေကြောင်းစသော ဒေသဆိုင်ရာ ရာသီဥတုအခြေအနေများကို လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများထံ သတင်းပို့ခဲ့သည်။ဒေသစံတော်ချိန် မနက် ၈နာရီ ၄၇မိနစ်တွင် တိကျမှုမရှိသော ရေဒီယိုကိရိယာသုံးနည်းလမ်းဖြင့် လေယာဉ်ကွင်းပြေးလမ်း ၃၆ကို စတင်ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။၊အစပိုင်းတွင် အာဏာပိုင်များက လေယာဉ်မှူးများသည် မြင်ကွင်းရှင်းလင်းမှုမရှိခြင်းကြောင့် ကားလမ်းနှင့် လေယာဉ်ပြေးလမ်းကို အထင်မှား၍ လွဲချော်ဆင်းသက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း အဆုံးသတ်အစီရင်ခံစာတွင် မတော်တဆမှုဖြစ်စဉ်၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ ပြေးလမ်းကို မမြင်ရသေးဘဲ သတ်မှတ်ထားသော ဆင်းသက်ရန် အနိမ့်ဆုံးအမြင့်ပေ ၅၃၀ အောက်မှ ဆင်းသက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ထိုအခြေအနေတွင် လေကြောင်းဆိုင်ရာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအရ ဆင်းသက်ခြင်းကို အလျင်အမြန်ရပ်တန့်သင့်သည်။
အစီရင်ခံစာတွင် ထိုကဲ့သို့သော ရာသီဥတုအခြေအနေမျိုးတွင် လေယာဉ်ကပ္ပတိန်က အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့တွက်ကာ လက်ထောက်လေယာဉ်မှူးကို ကိုယ်တိုင်ဆင်းသက်စေခဲ့ခြင်း နှင့် ထိုအချိန်တွင် ဟဲဟိုးသို့ အခြားလေယာဉ်တစ်စီးရောက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဆင်းသက်ခြင်းကိုပြုလုပ်ရန် လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများအပေါ် ဖိအားများနေခြင်းတို့ကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက် သုံးခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေယာဉ်ဆိုင်ရာ အဖြစ်အပျက်
ရွှေဘိုမင်းသမီး

မြန်မာနိုင်ငံထုတ် သဘာဝအလှပြင်ပစ္စည်း သနပ်ခါး အနှစ်ခဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် သနပ်ခါးခဲ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ အမှတ်တံဆိပ်သက်တမ်း ၄၅ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက်တွက် သနပ်ခါး အရည်၊ အမှုန့်၊ အစိုနှင့် ရေမွှေးတို့ကိုပါ ဈေးကွက်တင်ရောင်းချလာခဲ့သည်။ 

သနပ်ခါးအနှစ်ကို ပြန်လည်၍ အခဲပြလုပ်ထားသော သနပ်ခါးခဲများကို စက်သွေးသနပ်ခါး ဟု ခေါ်ကြသည်။ မူလထုတ် သနပ်ခါးခဲမှာ ရေနှင့်ဖျော်၍ သနပ်ခါးအနှစ်ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပြီး လိမ်းခြယ်ရသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးစစ်စစ်နှင့် အတူဆုံးသော အထိအတွေ့ကို ခံစားရစေရန် သနပ်ခါးစစ်စစ်ကိုသာ သုံးပြီး ဓာတုပစ္စည်းမပါဝင်အောင် ပြုလုပ်ထားကြောင်း ဒါရိုက်တာက အင်တာဗျူးတွင် ဖြေဆိုထားသည်။ 

## ကိုးကား
ဖူနမ်ရွန်

**ဖူနမ်ရွန်** ()သည် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်တွင်ရှိသော တနင်္သာရီတောင်တန်းများကို ဖြတ်၍ဖေါက်ထားသော အမြင့်ပေ ၃၅၀-မီတာ(၁,၁၄၈-ပေ)၌ရှိသော နယ်ခြားဖြတ်လမ်းကြောင်း၏ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းဒေသအမည် ဖြစ်သည်။(**ထီးခီး-ဖူနာရွန်(Phunamron)**နယ်စပ်ဝင်/ထွက်ပေါက်၏ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းကို ဆိုလိုသည်။)

## ကိုးကား
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရိပ်သာ

**အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရိပ်သာ** (International Meditation Centre) သည် ရန်ကုန်မြို့၊ အင်းလျားမြိုင်လမ်းတွင် တည်ရှိသည့် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်ရာစင်တာ ဖြစ်သည်။

## သမိုင်း
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရိပ်သာ ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင်  ဆရာကြီးဦးဘခင်က နိုင်ငံတကာသို့ ဝိပဿနာတရား ပျံ့နှံ့စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
Don't Look Down On The Defilements, They Will Laugh At You

'''Don't Look Down On The Defilements, They Will Laugh At You''' သည် အရှင်တေဇနိယ ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဤစာအုပ်သည် အရှင်တေဇနိယ ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ စိတ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ကိလေသာများအပေါ် နားလည်မှု လွဲမှားနေမှုများ၊ မှန်ကန်သော အမြင်ထူထောင်မှုများ၊ တရားအားထုတ်ရန်အတွက် မှန်ကန်သည့် အားထုမှုများ၊ တရားအားထုတ်ခြင်းအား စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလုပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်မှုများ၊ ဝေဒနာများနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်း အစရှိသည်ဖြင့် ပညာဉာဏ်တိုးတက်ရေးအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာလမ်းညွှန်ပြသမှုများ ပါဝင်သည်။ စာအုပ်ထဲတွင် ပုံများဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။

### ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း
ဤစာအုပ်ကို တရုတ်၊ ချက်၊ ဒတ်ချ်၊ အီတလီ၊ ဂျပန်၊ ပိုလန်၊ ရုရှား၊ စပိန်၊ ဆွီဒင်၊ ဗီယက်နမ် စသည့်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုထားသည်။

## ကိုးကား
သာမညဆရာတော်

**သာမညဆရာတော် ဦးဝိနယ** သည် ထင်ရှားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် မေတ္တာတရားကြောင့် လူသိများ ထင်ရှားခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။

## ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်း
အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကိုရင်ဝတ်ခဲ့ပြီး အသက်နှစ်ဆယ်ရောက်သည့်အခါတွင် မော်လမြိုင်မြို့ ရတနာဘုံမြင့်ကျောင်း၌ ရဟန်းဝတ်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် မွေးဖွားရာ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့ ကော့ကျိုက်ရွာအနီးရှိ သာမညတောင်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် တရားစခန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ တရားပြသမှုများ ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းရှိရာပတ်ဝန်းကျင်ဒေသကို အသားစားမှုမရှိသည့် သတ်သတ်လွတ်စားရာနယ်မြေ ဘေးမဲ့ဒေသအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်လယ်တွင် ဆရာတော်ကိုကြည်ညိုသူများသည်  သာမညတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်စု ၅၀၀၀ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းပတ်လည်ရှိ လွတ်လပ်နေသည့် မြေများကို အနည်းငယ်စီ ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဆီးချိုနှင့် နှလုံးရောဂါကို ခံစားရကာ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ်သည် ထူးဆန်းစွာ ဖယ်ရှားခြင်းခံရခဲ့သည်။ ထို့နောက် လေးရက်ကြာပြီးနောက်တွင် အမည်မသိရှိရသူတစ်ဦးက ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ် မီးလောင်ကျွမ်းသွားခဲ့ပြီးပြီဖြစ်ပြီး ကော့ကဒါ ရွာ၏ စေတီတော်ငယ်တည်ရှိရာနေရာတွင် တွေ့ရှိရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ယတြာ ချေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု လူများအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ
ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ ကွယ်လွန်သူများ
ဗညားဒလ (သံတူကြောင်းကွဲ)

ဗညားဒလ  ဆိုသည်မှာ

* ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး) - သမိန်စက္ကေဝါ၊  သမိန်ထောရာမ၊ နှင့် ဘုရင့်နောင် တို့လက်ထက် မွန်မှူးမတ် စစ်သူကြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ်
* ဗညားဒလ -  ဟံသာဝတီနေပြည်တော်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်

ကို ရည်ညွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ကာမဘုံ

**ကာမဘုံ** သည် အပါယ်လေးဘုံနှင့် ကာမသုဂတိခုနစ်ဘုံတို့ ပေါင်းသည်ရှိသော် ကာမဘုံ ၁၁ ဘုံ ရှိသည်။ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်သည် လူ့ဘုံမှ အထက်ယူဇနာ လေးသောင်းနှစ်ထောင်စီ အဆင့်ဆင့်မြင့်ကွာကြသည်။
## ကာမဘုံ ၁၁ ဘုံ
အောက်ပါတို့မှာ ကာမဘုံ ၁၁ ဖြစ်သည်-
# ငရဲဘုံ
# တိရစ္ဆာန်ဘုံ
# ပြိတ္တာဘုံ
# အသူရကာယ်ဘုံ (ဤအထိသည် အပါယ်လေးဘုံ ဖြစ်သည်။)
# မနုဿဘုံ
# စတုမဟာရာဇ်ဘုံ
# တာဝတိံသာဘုံ၊
# ယာမာဘုံ
# တုသိတာဘုံ
# နိမာနရတိဘုံ
# ပရိနိမ္မိတဝသဝတ္တီဘုံ (ဤအထိသည်ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ ဖြစ်သည်။)

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၃၁-ဘုံ
သစ်သား

**သစ်သား**သည် သစ်ပင် ပင်စည်များ၊ အမြစ်များနှင့် အခြား သစ်သားထွက်အပင်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော အပေါက်များပါပြီး အမျှင်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သဘာဝအတိုင်း တွေ့ရသော ပစ္စည်း (သို့) ကာဘွန်ပါ ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။   ဆွဲအားဒဏ်ခံနိုင်သော ဆဲလ်လူးလို့စ် အမျှင်များကို ဖိအားဒဏ်ကိုခံနိုင်သော လဒ်ဂနင်ထဲ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည့် သဘာဝ ပေါင်းစပ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်၏ ။

သစ်သားကို တစ်ခါတစ်ရံ သစ်ပင်၏ပင်စည်ထဲမှ ဒုတိယ ဇိုင်လမ် အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ရှင်သန်နေသည့် သစ်ပင်တစ်ပင်ထဲတွင် သစ်သားသည် သစ်ထွက်အပင်များ ကြီးထွားလာရန်(သို့) မိမိဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးသည့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းအပြင် သစ်ရွက်များ၊ အခြားကြီးထွားလာနေသည့် တစ်ရှူးများနှင့် အမြစ်များ အတွင်း ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ သစ်သားကို သစ်သားဆန်သည့် ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အပင်ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် သစ်တို၊ သစ်စနှင့် သစ်မျှင်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ထားသည့် အရာများကိုလဲ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။

သစ်သားအား လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက လောင်စာ၊ တည်ဆောက်ရေးပစ္စည်း၊ ကိရိယာများ၊ လက်နက်များ၊ ပရိဘောဂများနှင့် စက္ကူတို့ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။  ၂၀၀၅တွင် ကမ္ဘာ့ သစ်တော ပမာဏမှာ သန်းထောင်ပေါင်း (၄၃၄) ကုဗမီတာရှိပြီး ယင်းတို့အနက် ၄၇%မှာ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပေါပေါများများ ပြန်စိုက်၍ရသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သဖြင့် သစ်သားထွက်ပစ္စည်များအား ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင် ရင်းမြစ်တစ်ခုအဖြစ် များစွာ စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံရသည်။  ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် သစ်သား သန်းထောင်ပေါင်း (၃.၅) ကုဗမီတာ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အဓိကအသုံးပြုမှုမှာ ပရိဘောဂနှင့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်သား
ကဏ္ဍ:သစ်လုပ်ငန်း
ကဏ္ဍ:ဆောက်လုပ်ရေးသုံး ပစ္စည်းများ
ကဏ္ဍ:သဘာဝ ပစ္စည်းများ
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:သစ်တော ထုတ်ကုန်များ
ကဏ္ဍ:သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
ဆင်ဖြူတိုင်

**ဆင်ဖြူတိုင်** (; ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ မေတ္တာမြို့နယ်ခွဲအတွင်းရှိ ကျေးရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်အနီး တနင်္သာရီတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းတွင်ပါဝင်မှု
ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်(BIA)သည် ဂျပန်တပ်မတော်နှင့်ပူးပေါင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့်အခါ၌ ထားဝယ်စစ်ကြောင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် တနင်္သာရီတောင်တန်းကိုဖြတ်၍ ဆင်ဖြူတိုင်သို့ ၁၉၄၂-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅-ရက်နေ့တွင် မေတ္တာမြို့ကို တိုက်ရန်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ (အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီတပ်ဖြစ်သော) ထားဝယ်မြို့စောင့်တပ်မှ အမှတ်(၆)ဗမာ့ရိုင်ဖယ်တပ်ရင်း၏ တပ်ခွဲသုံးခုသည် ဤဒေသပတ်ဝန်းကျင်၌ ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ဂျပန်တပ်မတော်တို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အရုပ်

ကစားစရာများသည် လူတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး တစ်နိုင်ငံနှင်တစ်နိုင်ငံ ကွဲလွဲကောင်းကွဲလွဲမည် ဖြစ်သော်လည်း ရှေးပဝေသဏီကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသည်။ သို့ရာတွင် လူတို့၏ခေတ်သည် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲခဲ့သည့်အတိုင်း ကလေးကစားစရာများသည်လည်း ခေတ်အလိုက် အမျိုးမျိုး တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြပေသည်။ အထူးသဖြင့် စက်မှုနှင့် သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားလာသည့်အခါမှစ၍ ကလေးကစားစရာများ၏အဆင့်အတန်းမှာ သိသိသာသာ တိုးတက်၍လာခဲ့ပေသည်။ ရှေးခတ်လူတို့သည် ရွှံ့နှင့်ပြုလုပ်သော မြင်းရုပ်၊ နွားရုပ်များ၊ ဝါးပင် ကျူပင်မှ ပြုလုပ်သော ပြွေကလေးများဖြင့် မိမိတို့ သားသမီးများ၏ စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကို ဖန်တီးပေးခဲ့ကြ၏။ အဝတ်စုတ်များ၊ သစ်တို ဝါးစများနှင့် ပြုလုပ်သော ကစားစရာများဖြင့်လည်း သားသမီးငယ်များကို နှစ်သိမ့်စေခဲ့ကြလေသည်။ 

ဂျာမနီနှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့သည် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကစ၍ ကလေးကစားစရာများကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ ထိုတိုင်းပြည်များမှ ခေတ်စားသော အရုပ်များမှာ ကော်ရုပ်ကလေးများနှင့် မော်တော်ကား၊ မီးရထား၊ စက်ဘီးစသည့် အရုပ်ကလေးများ ဖြစ်သည်။ ကလေးများ တက်စီးနိုင်သော လှုပ်မြင်းရုပ်များ၊ နှစ်ယောက်စီး ချားရဟတ်များကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ မည်သည့် ကလေးမျှမနှစ်သက်ဘဲ မနေနိုင်ပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချက်ကိုဆလိုဗါးကီးယားနိုင်ငံတို့မှလည်း စက္ကူ၊ ဝါး၊ ထင်းရှူးသား၊ ကြွေထည်၊ ရွှံ့၊ ကျွဲကော်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကစားစရာမျိုးစုံကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားသို့ အကြီးအကျယ် တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့လေသည်။
ကစားစရာလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည့်အတိုင်း ကစားစရာပြုလုပ်သောသူတို့သည် မိမိတို့၏ကုန်ကို တွင်ကျယ်စွာ ရောင်းချနိုင်ရန်အတွက် ကစားစရာများကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် တီထွင်နိုင်ရန် အမြဲကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ ကြိုးစားသည့်အတိုင်းလည်း ယခုအခါ သိပ္ပံပညာနှင့်ယှဉ်သော စက်တပ်ကစားစရာ အဆန်းအပြားများ ပေါ်ပေါက်လာပေပြီ။ ရေထဲတွင် ခုတ်မောင်းနိုင်သော သင်္ဘောရုပ်ကလေးများ၊ သံပတ်ဖြင့်သွားသော မော်တော်ကားရုပ်ကလေးများ၊ သံလမ်းပေါ်တွင် ပတ်ပြေးသော မီးရထားရုပ်ကလေးများ၊လေထဲတွင် ပျံဝဲနိုင်သော လေယာဉ်ပျံရုပ်ကလေးများမှာ ကလေးသူငယ်များသာမက လူကြီးများပင် နှစ်ခြိုက်သဘောကျစရာဖြစ်ပေသည်။
ကလေးကစားစရာ အမျိုးမျိုးရှိရာ အချို့မှာ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းမရှိသော အရုပ်သေများသာ ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ လှုပ်ရှားနိုင်၊ ခုတ်မောင်းနိုင်သော အရုပ်ရှင်များ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁) အပိုင်း(က)
သားတစ်သာ မြင် ကျော့ကွင်း မမြင်

**သားတစ်ကိုသာ မြင်၍ ကျော့ကွင်းကို မမြင်** သည် မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ရှင်းလင်းချက် 
သားတစ်ကိုသာ မြင်၍ ကျော့ကွင်းကို မမြင်သော သားကောင်ကဲ့သို့ ရရှိမည့်အကျိုးကိုသာမြင်၍ ကြုံတွေ့ရမည့် အန္တရာယ်ကို မမြင်နိုင်ဖြစ်သည်။

*"မင်းယဉ်နရသိင်္ခ လည်း သားတစ်ကိုသာ မြင်၍ ကျော့ကွင်းကို မမြင်သော ငှက်ကဲ့သို့ ညီတော်၏မယားကို လိုချင်၍ ညီတော်က လာမည့်ဘေးကို မမြော်ချေသောကြောင့် အသက်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်၏။"* [၁၁၄၃] ဏိပုံ။ ၂၀၅။

## ကိုးကား
ဝေလသတ်ငါးအတု

Mammalia အတန်းမှ bastard orca ဟုလည်းလူသိများသော false orca (Pseudorca crassidens) သည် Delphinidae မိသားစု၏အခြားဆွေမျိုး Orca (Orcinus orca) နှင့်ဆင်တူမှုကြောင့်ဝေလငါးနှင့်အလွယ်တကူရောထွေးနိုင်သည် လေယာဉ်မှူး (Globicephala spp) ။ အပူပိုင်းဒေသနှင့်သမပိုင်းဒေသများတွင်နေထိုင်ပြီးငါးနှင့် cephalopods များကိုစားသုံးသည်။ ထိုမျိုးစိတ်၏ပထမဆုံးဖော်ပြချက်သည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင်“ ဗြိတိသျှကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းနို့တိုက်သတ္တဝါများနှင့်ငှက်များ၏သမိုင်း” စာအုပ်တွင်ရစ်ချတ်အိုဝင်ကရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Pseudorca အမျိုးအစားတစ်ခုတည်းသောမျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
* http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl? taxon_id = 48

ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာ လင်းပိုင်များ
သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်

**သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ရာကုန်းတော် ဖြစ်သည်။ 
## သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် သမိုင်းကြောင်း
### တပုဿနှင့် ဘလ္လိက
ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် မွန်တိုင်းပြည်မှ ကုန်သည်ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး တပုဿနှင့် ဘလ္လိကတို့  ညီနောင်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓသည် အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက်များကြာမီတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဂေါတမဗုဒ္ဓနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓသည် ညီနောင်နှစ်ဦးအား ဆံတော်ရှစ်ဆူ ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။ ဤညီနောင်နှစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ပထမဆုံးသော သာသနာတော်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဓာတ်တော်များကို သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်တွင် ဌာပနာထားရန်နှင့် ထိုနေရာသည် ယခင်ပွင့်တော်မူပြီးခဲ့သည့် ဘုရားသုံးဆူ၏ ဓာတ်တော်များ ကိန်းအောင်းရာနေရာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ကုန်းတော်၏ အမည်၊ သက်တမ်းတို့ကို  ပြောကြားခဲ့သည်။ တပုဿနှင့် ဘလ္လိကတို့သည် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။

## သမိုင်းဖော်ပြချက်
တောင်ကုန်းသည် ပဲခူးရိုးမ၏ အစွန်ဆုံးတောင်စွယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့လယ်မှ မြောက်ဘက် သုံးကီလိုမီတာခန့်အကွာနှင့် ကန်တော်ကြီးမှ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ကုန်းကို အထစ်သုံးခုဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ အောက်ဆုံးအထစ်သည် လမ်းမဖြစ်ပြီး (ဤနေရာမှစကာ လမ်းလျှောက်၍ တက်ရောက်နိုင်သည် )၊ ဒုတိယအထစ်သည် ဘုရားပရဝုဏ်ဖြစ်ကာ ဤနေရာမှ စတင်၍ ဖိနပ်စီးခြင်းများ၊ ဦးထုပ်ဆောင်းခြင်းများကို ခွင့်ပြုမထားပေ။ အပေါ်ဆုံးအထစ်သည် စေတီတော်တည်ရှိသည်။ ကားလမ်းမှသည် ဘုရားတည်ရှိရာသို့ သွားရောက်ရာ လမ်းသည် လေးခုရှိသည်။ အရှေ့ဘက်မုခ်၊ အနောက်ဘက်မုခ်၊ တောင်ဘက်မုခ်၊ မြောက်ဘက်မုခ် စသည့် တန်ဆောင်းလေးခုမှတစ်ဆင့် တက်ရောက်နိုင်ကြသည်။ အရှေ့ဘက်မုခ်နှင့် တောင်ဘက်မုခ်သည် လူဝင်ရောက်မှုအများဆုံး တန်ဆောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် တောင်ကုန်းကို အင်္ဂလိပ်တို့သည် တပ်စခန်းချရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ၎င်းကိုလည်း ၁၉၂၀ နှစ်များမတိုင်ခင်အထိ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။

## ကိုးကား
ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာ

ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာ ဆိုသည်မှာ ပကတိနားဖြင့် မကြားကောင်းသော အသံတို့ကို ကြားနိုင်သော ဉာဏ်ကို နတ်နားကဲ့သို့ ကြားတတ်သဖြင့် နတ်နားနှင့် တူခြင်းကြောင့် “ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာ” ဟု ခေါ်သည်။

## ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာ
နတ်နားကဲ့သို့ သန်း, ကမျဉ်းနီတို့၏ မြည်တွန်သံ အစရှိသော အလွန်သိမ်မွေ့သော အသံ, ဝေးစွာသောအရပ်၌  ရှိသော အသံတို့ကို ကြားလိုသောအခါ အကယ်၍ နတ်ပြည်က ပြောဆိုသောအသံတို့ကို ကြားလိုပါက ပေါ့ပါးသော ကသိုဏ်းကို ထိုမိမိကြားလိုသော အသံရှိရာသို့ ဖြန့်၍ တန်ခိုးနှိုးဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထ၍ ပကတိလူစကားပြောသံများကို နားကကြားရဘိသကဲ့သို့ ဤနတ်တို့၏ အသံကို ငါကြားအံ့ဟု ရည်မှန်းဆင်ခြင်ခြင်း ပရိကံကိုပြုကာ တဖန် ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထပြီးလျှင် ဤနတ်တို့၏ အသံကို ငါကြားစေသတည်း-ဟု အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏။ အဓိဋ္ဌာန်အဘိညာဇောကျသည်နှင့် တပြိုင်နက်  ကြားရ၏၊ အကယ်၍  မကြားရသေးလျှင် ဤနည်းတူ အဖန်ဖန်အဓိဋ္ဌာန်အပ်၏၊ ကြားရ၏။ ကြမ်းပိုး, သန်း, ကမျဉ်းနီ စသည်ဖြင့် အဘယ်အသံကိုမဆို မိမိကြားလိုသောအခါ ဤနည်းတူချည်း ပြုအပ်၏။ ထိုသို့ အသံကို ကြားလိုရာ၌ မိမိနားမလည်သော ဘာသာကွဲ စကားသံကို ကြားရလျှင် အသံကိုသာကြားရ၏။ ဘာကို,ဘယ်လိုဟာကို ပြောသည်ဆိုသည်ကိုမူကား မသိ၊ ထိုအခါ ပရစိတ္တဝိဇာနနဉာဏ်ဖြင့် ထိုစကားပြောသူ၏ စိတ်အလိုကို သိအောင်လုပ်၍ စကားသံကို စကားသံ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သိအပ် နားလည်အပ်၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာ

ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာ ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးတို့၏ စိတ်အကြံအစည်ကို သိနိုင်သော အဘိညာ ဖြစ်၏။

## ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာ
ဣဒ္ဓိမာပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါး၏ စိတ်အကြံအစည်ကို  သိလိုသောအခါ တန်ခိုး၌ မနိုင်နင်းသေးသော အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဖြင့် သူတစ်ပါး၏ နှလုံးသွေးကို ရှေးဦးစွာကြည့်၍ နှလုံးသွေးနီလျှင် ရာဂစိတ်, မည်းလျှင် ဒေါသစိတ်, ဝါလျှင် သဒ္ဓါစိတ်, ဖြူလျှင် ပညာစိတ် စသည်ဖြင့် နှလုံးသွေးကို မြင်သဖြင့် စိတ်ကိုလည်း ဘယ်လိုစိတ်ဟု သာမည အနုမာနအားဖြင့် သိ၍ “ဤသူ၏ စိတ်အကြံအစည်ကို ငါသိအံ့” ဟု ရည်မှန်းဆင်ခြင်ခြင်း ပရိကံကိုပြု၍ အဘိညာပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထပြီးလျှင် “ဤသူ၏ စိတ်အကြံအစည်ကို ငါသိစေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ စိတ်အကြံအစည်ကို သိသော  အဓိဋ္ဌာန်အဘိညာဇောကျလာ၏၊ သိ၏။

အကယ်၍ ပထမတစ်ကြိမ်ဖြင့် မသိသေးငြားအံ့၊ ဤနည်းအတူ အဖန်ဖန်ပြုအပ်၏၊ သိအပ်၏။ ဤကဲ့သို့ သိနိုင်ဖန်များ၍ နိုင်နင်းသော အခါကျလျှင် နှလုံးသွေးကို ကြည့်နေဖွယ်မရှိ။ တစ်ခါတည်း စိတ်ကိုပင် ကြည့်၍ သိနိုင်တော့၏၊ နှလုံးသွေးမရှိသော အရူပဘုံစိတ်တို့ကိုလည်း သိနိုင်တော့၏၊ ၎င်းကို စေတောပရိယအဘိညာဟူ၍လည်း ခေါ်၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒိပမား

**ဒိပမား** (၁၉၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ) သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓတရားပြဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမသည် Barua လူမျိုး ဖြစ်သည်။ အာရှတွင် ထင်ရှားသည့် တရားပြဆရာတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်လည်း တရားပြသမှု ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ သူမသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ဝိပဿနာတရားပြန့်ပွားရေးတွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

## အစောပိုင်းဘဝ
သူမကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၊ စစ်တကောင်းတွင် တည်ရှိသည့် ရွာငယ်လေးတစ်ခုတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုနေရာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သူမ၏အမည်မှာ Nani Bala Barua  ဖြစ်သည်။

သူမသည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏တရားများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုရှိသည်ကို ပြသခဲ့ပြီး ကစားဆော့ကစားခြင်းထက် ဗုဒ္ဓ၏တရားတော်များကို လေ့လာရာခြင်းကို ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သည်။ Anagarika Munindra သည် မဟာစည်ဆရာတော်၏ တပည့်ကြီးတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် ထူးခြားသည့် စိတ်စွမ်းအားတန်ခိုးများ ရရှိနိုင်သည့် ရှားပါးကောင်းမွန်သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လေတွင်သွားလာနိုင်ခြင်း၊ မြေလျှိုးနိုင်ခြင်း၊ ရေပေါ်လမ်းလျှောက်နိုင်ခြင်း စသည်တို့အပြင် အရာဝတ္ထုများကို တန်ခိုးစွမ်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ခြင်းစသည်တို့ကိုတန်ခိုးများဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။

## သင်ကြားပြသမှုများ
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ကာလကတ္တားသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။၊ ဂျိုးဆက်ဂိုးစတိန်း၊ Sylvia Boorstein,Michelle Levey, Sharon Salzbergတို့၏ ဆရာဖြစ်သည်။ဤသူမ၏ တပည့်များတို့သည် နောင်အခါတွင် အမေရိကန်တွင် ထင်ရှားသည့် တရားပြဆရာများ ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းတွင် ဒိပမားသည် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်၊ Barre ရှိ ဝိပဿနာတရားအဖွဲ့ (Insight Mediation Society) တွင် တရားသင်ကြားပြသမှုများ ပြုခဲ့သည်။

## ကွယ်လွန်ခြင်း
သူမသည်၁၉၈၉ ခုနှစ် အသက် ၇၈ နှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဆုံးပါးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရားဆင်းတုတော်အား ဦးညွတ်ဂါရဝပြုနေစဉ်ပင် ဆုံးပါးသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် မြေးတော်စပ်သူ Rishi နှင့် သမီးဖြစ်သူ Dipa (အိန္ဒိယအစိုးရဝန်ထမ်း) တို့နှင့်အတူ ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
တောင်ခွင်ဆရာတော်

တောင်ခွင်ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓ သီလာစာရဟာ သည် မြန်မာသာသနာပိုင် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် နောက်ဆုံးရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက်တွင် သာသနာပိုင်ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူ မရှိတော့ပေ။

ဆရာတော်ကို ၁၈၄၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားပြီး ငယ်မည်မှာ မောင်လွှတ် ဖြစ်သည်။ ဖွားမြင်ရာနေရာမှာ အမရပူရဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသည့် ဗမာမိသားစုမှ ဖွားမြင်လာသူ ဖြစ်သည်။ အဖေဖြစ်သူသည် ဦးပို ဖြစ်ပြီး စစ်ကဲ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ မိရွှေဝ ဖြစ်ပြီး ရာထူးမြင့်မားသည့် ကျောက်ဆောက်မင်းကြီး မဟာသီဟဟူ၏ သမီးတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ကိုးနှစ်သားအရွယ်တွင် ဦးအာဒိစ္စ (U Adicca) ၏ အုပ်ထိန်းမှုအောက်တွင် တပည့်အဖြစ် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။

 

အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် U Maida ထံတွင် ကိုရင်ဝတ်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် မြင့်မြတ်သည့် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၅ နှစ်ရောက်သည့်အခါတွင် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး မောင်းထောင်ဆရာတော်၏ ညွှန်ပြမှုအောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းသည် ဆရာတော်ဟူသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဆရာတော်သည် ဘုရင်မခေါင်ကြီးက လှူဒါန်းသည့် ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ခွင်မင်းကြီး၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဆရာတော်သည် တောင်ခွင်ကျောင်းတိုက်၏ ထင်ရှားသည့် ကျောင်းတိုက်တွင် ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။

ရဟန်းများအကြားရှိ ဝိနည်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များကို ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် တောင်တော်ဆရာတော်သည် သာသနာပိုင်ဖြစ်သည့်အခါတွင် တောင်ခွင်ဆရာတော်အား သူ၏ လက်ထောက်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ တောင်တော်ဆရာတော်ကို ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် သီပေါမင်းကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းအပါး ၂၀၀၀ ပါဝင်သည့်အစည်းအဝေးက မိုးတား(မိုးထား) ဆရာတော်ကို သာသနာပိုင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထိုသာသနာပိုင်နေရာသည် တောင်တော်ဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူပြီး  ၁၈၉၅ ခုနှစ်ကတည်းက လွတ်လပ်နေသည့် နေရာဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း သာသနာပိုင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော်လည်း များမကြာမီ မိုးတားဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ တွင် ဗမားဂေဇတ်က တောင်ခွင်ဆရာတော်အား သာသနာပိုင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုတည်းကိုသာ စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိခဲ့သည်။

ဆရာတော်ကို ဝါတော် (၃၉) ဝါမြောက်တွင် ၁၉၀၃ (၁၂၆၅ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက် သောကြာနေ့) တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘုရင်ခံ 'ဆာ စဟျူးဗန်း' က မန္တလေးတောင်ခြေရှိ သုဓမ္မာဇရပ်၌ ကြီးကျယ်စွာ မင်းပွဲသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပလျက် တောင်ခွင်ဆရာတော်အား ဆာနပ်အမိန့်တော်နှင့်တကွ ဝိသုဒ္ဓသီလာစာရသီရိပဝရဓမ္မသေနာပတိမဟာ သံဃရာဇာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုကပ်လှူအပ်နှင်း၍ သံဃိဿရ သံဃဦးကိုင်သာသနာပိုင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
## ကိုးကား
*
*
*
*
*
*

ကဏ္ဍ:မြန်မာသာသနာပိုင်များ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ
ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်

ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် သည် နတ်မျက်စိကဲ့သို့  ကွယ်ခြားရာ, ဝေးရာအရပ်တို့ရှိ အဆင်းဝတ္ထုတို့ကို မြင်နိုင်သည့်ဉာဏ် ဖြစ်သည်။

## ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် 
ဣဒ္ဓိမာပုဂ္ဂိုလ်သည် နတ်မျက်စိကဲ့သို့ ကွယ်ခြားရာ, ဝေးရာအရပ်တို့၌ရှိသော အဆင်းဝတ္ထုတို့ကို မြင်လိုသောအခါ အကယ်၍ နတ်ပြည်ကို မြင်လိုအံ့ အလင်းကသိုဏ်း သုံးခုတွင် တစ်ခုခုကို ထိုမိမိမြင်လိုသော အရပ်သို့ ဖြန့်ခင်း၍, နှိုးဈာန်ကို စိတ်ဝင်စား၍, ထ၍ ပကတိမျက်စိတ်ဖြင့် ဤအနီးရှိအဆင်းဝတ္ထုကို မြင်ရသကဲ့သို့ ဤနတ်ပြည်ကို ငါမြင်အံ့ဟု ရည်မှန်းဆင်ခြင်ခြင်း ပရိကံကိုပြုပြီးလျှင် အဘိညာပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထပြီးလျှင် ဤနတ်ပြည်ကို ငါမြင်စေသတည်း-ဟု အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ မြင်နိုင်သော အဓိဋ္ဌာန်အဘိညာဇော ကျလာ၏၊ မြင်ရ၏။ အကယ်၍ ပထမအကြိမ်ဖြင့် မမြင်ရသေးလျှင် ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ အဖန်ဖန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ မြင်ရတော့၏၊ ငရဲကို မြင်လိုလျှင်လည်း ဤနည်းတူ ကြည့်ရှုအပ်၏၊ မြင်ရ၏။ မည်သည့် ဝတ္ထုကိုမဆို မြင်လိုလျှင် ဤနည်းတူ ကြည့်ရှုရ၏၊ မြင်ရ၏။

၁။ ထိုသတ္တဝါတို့ကို ကြည့်ရှု၍ မြင်၍ ဤသတ္တဝါတို့သည် ဘယ်လိုကံကိုပြု၍ ဤကဲ့သို့ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရပါလိမ့်နည်း၊ ဒုက္ခကို ခံရပါလိမ့်နည်း-ဟု ကံကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုလျှင် ကံကိုလည်း သိမြင်နိုင်တော့၏။ ထိုကံကို သိမြင်နိုင်သည့်ဉာဏ်ကို “ယထာကမ္မုပဂအဘိညာ” ဟု ခေါ်၏။

၂။ ထိုသတ္တဝါတို့ကို နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သည်ကိုလည်း ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုလျှင် သိမြင်နိုင်၏၊ ထိုသို့ သိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ကို အနာဂတံသအဘိညာဟု ခေါ်၏၊ ဤအဘိညာ နှစ်ပါးတို့ကိုလည်း ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာသို့သွင်း၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်

ရှေးဘဝတို့၌ နေဘူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့သော-သတိနှင့်ယှဉ်သောဉာဏ်-သတိ, ဉာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် ဖြစ်သည်။
## ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ် ရအောင် အားထုတ်ပုံ 
ဣဒ္ဓိမာပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိရှေးကဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဘဝအစဉ်ကို သိလို, အောက်မေ့လို အမှတ်ရလိုသောအခါ တေဇော, ဩဒါတ, အာလောက-ဟု အလင်းကသိုဏ်း သုံးခုတွင် တစ်ခုခု၌ တန်ခိုးဈာန်ကို ဝင်စား၍, ထ၍ ယခုအခါမှစ၍ မိမိနို့စို့အခါ, မိမိမွေးဖွားသောအခါကျအောက် နောက်ပြန် အစဉ်အတိုင်း မိမိနေဖူး, ပြုဖူး, ဆိုဖူးသမျှ အလုံးစုံကို ပရိကံစိတ်ဖြင့်ပင်လျှင် ဆင်ခြင်အောက်မေ့၍, အမှတ်ရ၍ သွားအပ်၏၊ နို့စို့အရွယ်ကျအောင် ပရိကံစိတ်မှာ ထင်ရှားအမှတ်ရနိုင်၏။

ထို့နောင် အရင်းသို့ကျအောင် တိုး၍တိုး၍ ဆင်ခြင်အောက်မေ့အပ်၏၊ ထို့နောင် မသိနိုင်နိုင်သော အရာသို့ကျလျှင် “ဤမွေးခါစအခါ, ပဋိသန္ဓေနေသောအခါတိုင်အောင် ငါလာခဲ့သော အစဉ်ကိုသိစေ, အမှတ်ရစေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်ကို ပြုအပ်၏။ သိနိုင်သောအဓိဋ္ဌာန် အဘိညာဏ်ဇောကျလာ၏၊ သိ၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝိစိကိစ္ဆာ

**ဝိစိကိစ္ဆာ**သည် “ဟိုဟာ ဖြစ်လေသလား၊ ဒီဟာ ဖြစ်လေသလား၊ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား၊ အဟုတ်ဘဲများ ဖြစ်နေမလား " ဟု ပိုင်ပိုင် နိုင်နိုင် မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ အာရုံ၌ ယုံမှား တွေးတောခြင်း သဘောပင်တည်း။

### ဝိစိကိစ္ဆာ
[သုတ္တန်လာ ဝိစိကိစ္ဆာသည် ၁၆ ပါး](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-တတိယတွဲ/ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်း_ဆက်သွယ်ပုံ#ယုံမှားခြင်း_ဝိစိကိစ္ဆာတရား_(၁၆)_ပါးကို_ပယ်နိုင်သည်)၊ အဘိဓမ္မာလာ ဝိစိကိစ္ဆာ ၈ ပါးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။

### သုတ္တန်လာ ၁၆ ပါး
#### အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်း (၅) ပါး
# ရှေး၌ ငါဖြစ်ဖူးပြီလော။
# ရှေး၌ ငါမဖြစ်ဖူးသေးလော။
# အဘယ်အမျိုးအနွယ်အားဖြင့် ဖြစ်ဖူးလေသနည်း။
# အဘယ်အဆင်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ဖြစ်ဖူးလေသနည်း။
# အဘယ်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်၍ အဘယ်အမျိုးအနွယ် ဖြစ်ခဲ့ရလေသနည်း။(ဤသည်မှာ အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်းငါးပါး ဖြစ်သည်။)  

### အဘိဓမ္မာလာ (၈) ပါး
# ဘုရား၌ ယုံမှားခြင်း
# တရား၌ ယုံမှားခြင်း
# သံဃာ၌ ယုံမှားခြင်း
# အကျင့်သိက္ခာ၌ ယုံမှားခြင်း
# သံသရာ၏ ရှေ့အစွန်း၌ ယုံမှားခြင်း
# သံသရာ၏ နောက်အစွန်း၌ ယုံမှားခြင်း
# သံသရာ၏ ရှေ့နောက်အစွန်းနှစ်ပါး၌ ယုံမှားခြင်း
#ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား၌ ယုံမှားခြင်း။ (ဤသည်မှာ အဘိဓမ္မာလာ ဝိစိကိစ္ဆာရှစ်ပါး ဖြစ်သည်။)  

ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ သတ္တဝါတို့မှာ ရှေးအကြောင်းဟူ၍ မရှိဟု ယူသော အဟေတုကဒိဋ္ဌိ, ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ သတ္တဝါတို့ကို ထာဝရဘုရားဖန်ဆင်းသည်ဟူ၍ ယူသော ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ အစရှိသည့် ဒိဋ္ဌိအမျိုးမျိုးတို့ကိုလွန်မြောက်သော် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်သည်။။ 

### ယှဉ်ရာစိတ်
ဝိစိကိစ္ဆာစေတသိက်သည် ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ် ၁-ခုတည်း၌သာ ယှဉ်၏။ သင်္ဂဟ၊၁၀။ 

### ဥဒ္ဓစ္စစေတသိက်နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ စေတသိက်တို့၏ အထူး
ဥဒ္ဓစ္စစေတသိက်သည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌သာလျှင် တုန်လှုပ်၏၊ ဝိစိကိစ္ဆာစေတသိက်သည်ကား အထူးထူးသောအာရုံ၌ တုန်လှုပ်၏။ ။ 

### ဖြစ်ရာ ဌာနများ
ဝိစိကိစ္ဆာသည်—နီဝရဏစသည်တို့တွင် ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ, ဝိစိကိစ္ဆာနုသယ, ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇဉ်, ဝိစိကိစ္ဆာကိလေသာ မည်၏။  

### ဝိစိကိစ္ဆာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်
ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ၏ ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ဈာနင်ကား ဝိစာရဈာနင်ဖြစ်သည်။ 

### ကိန်းရာ ဌာန
ဝိစိကိစ္ဆာနုသယသည် အလုံးစုံသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၌ အကျုံးဝင်သော တရားဖြစ်ကုန်သော ကာမ ၁၁-ဘုံဟုဆိုအပ်သော ကာမဓာတ်, ရူပ ၁၆-ဘုံဟုဆိုအပ်သော ရူပဓာတ်, အရူပ ၄-ဘုံဟုဆိုအပ်သော အရူပဓာတ်, သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနာ, ဥပေက္ခာဝေဒနာ အားဖြင့် ဓာတ် ၃-ပါး, ဝေဒနာ ၃-ပါး, ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ကိန်း၏။  

### ပယ်ကြောင်းတရား
ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇဉ်ကို သောတာပတ္တိမဂ်သည် အကြွင်းမရှိသောအားဖြင့်ပယ်၏။  

**ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်နိုင်ကြောင်း တရား ၆-ပါး**— 

(၁) **ဗဟုဿုတတာ**-များသောအကြားအမြင် ရှိသည်၏အဖြစ်။ 

(၂) **ပရိပုစ္ဆကတာ**-အဖန်ဖန် မေးတတ်သည်၏ အဖြစ်။ 

(၃) **ဝိနယေပကတညုတာ**-ဝိနည်း၌ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်။ 

(၄) **အဓိမောက္ခဗဟုလတာ**-ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း များသည်၏အဖြစ်။ 

(၅) **ကလျာဏမိတ္တတာ**-ကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်း ရှိသည်၏အဖြစ်။ 

(၆) **သပ္ပါယကထာ** - လျောက်ပတ်သည်ကို ပြောဆိုခြင်း ဟူ၍ ၆-ပါးရှိကုန်၏။ 
### ပြင့်ပလင့်များ
* [ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာတရား (၁၆) ပါး](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-တတိယတွဲ/ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်း_ဆက်သွယ်ပုံ#ယုံမှားခြင်း_ဝိစိကိစ္ဆာတရား_(၁၆)_ပါးကို_ပယ်နိုင်သည်)
* [ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပုံ](https://my.wikisource.org/wiki/ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး#(ခ)_ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပုံ)

### ကိုးကား
ဝါဆိုဆရာတော်

**ရွှေကျင်သာသနာပိုင် ဝါဆိုဆရာတော်** အဖြစ် လူသိများသော **အရှင် အဂ္ဃိယ**သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ စုဒ္ဒသမ (၁၄ ပါးမြောက်) ရွှေကျင်သာသနာပိုင် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ 

## ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်း
### ငယ်စဉ်ဘဝ
ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၉၁၇ ဧပြီ ၉ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် - ၁၂၇၉ ခုနှစ် ဦး တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းယဉ်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည် မိဘများမှာ ဦးပုကြီးနှင့် ဒေါ်တွယ်မိ တို့ဖြစ်၍ မွေးချင်း ၁ဝ ယောက်အနက် ၅ ယောက်မြောက် သားဖြစ်ကာ ငယ်နာမည်မှာ မောင်အောင်ဆန်းဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ
ကဏ္ဍ:ရွှေကျင်သာသနာပိုင်များ
အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)

**အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပြင်ဦးလွင်)** သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)၊ စက်မှုနှင့် သက်မွေးပညာ ဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ နည်းပညာသိပ္ပံဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရှိ  အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ ၂၅ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ထိုသိပ္ပံသည် နည်းပညာဒီပလိုမာကိုသာ ချီးမြှင့်နိုင်သည်။ ဤသိပ္ပံကို ယခင်က အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)အား၂၀၁၇ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် AGTI ပထမနှစ် ကျောင်းသား/သူဦးရေ (၁၂၁)ဦးဖြင်စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။

## ရည်ရွယ်ချက် 
အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)အားအောက်ဖော်ပြပါ ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဖွင့်လှစ် သင်ကြား  ပို့ချလျက်ရှိသည်-

(က) နည်းပညာနှင့်သက်မွေးပညာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးသို့တက်ရောက်လိုသူများ(မသန်စွမ်းသူများ၊ အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသောသူများ စသည်တို့အပါအဝင်) သင်ယူနိုင်သော အခွင့်အလမ်းများ ပိုမိုဖန်တီးပေးရန်။ 
(ခ) လုပ်သားဈေးကွက်၏လိုအင် နှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသည့် သက်မွေးပညာသင်တန်းများကို သင်ကြားပေး နိုင်မည့်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်ရပ်တည်ရန်။
## သင်ကြားရေးဌာနများ
*သုတနည်းပညာအင်ဂျင်နီယာဌာန
*အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန
*စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာန
*လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာန
*မော်တော်ယာဉ်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုအင်ဂျင်နီယာဌာန
*စက်မှုလုပ်ငန်းအင်ဂျင်နီယာဌာန

## ဘွဲ့ဒီဂရီများ
## ကိုးကား
ဝိုလ်ဖင်

**ဝိုလ်ဖင်** () သည် အလွန်ရှားပါးသော 'စစ်တေးရှန်း' (cetacean - ဝေလငါး၊ လင်းပိုင်း... ) မျိုးစပ်ကောင်ဖြစ်၍ ပုလင်းနှုတ်သီးလင်းပိုင် (*Tursiops truncatus*)  အမနှင့် ဖော့စ်ကစ်လာဝေးလ် (false killer whale, *Pseudorca crassidens*) အထီးတို့ မျိုးစပ်မှုမှဖြစ်ပေါ်လာသော သတ္တဝါဖြစ်သည်။ ဝိုလ်ဖင် (wholphin) အမည်မှာ ဝေလငါးနှင့် လင်းပိုင်းတို့၏ မျိုးစပ်ထားသော သတ္တဝါဟူ၍ ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇခွဲပညာရပ်အရ သတ္တဝါနှစ်မျိုးစလုံးမှာ ပင်လယ်နေ လင်းပိုင် (မျိုး)မိသားစုမှဖြစ်၍ သွားရှိသော ဝေလငါး မျိုးစဉ်ခွဲအုပ်စုအတွင်းတည်ရှိသည်။ ဝိုလ်ဖင်များသည် (ထိန်းသိမ်းစောက်ရှောက် ရေကန်... ) တို့တွင်မွေးဖွား(သားဖောက်)ကြ၍ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌လည်း မွေးဖွားကြသည်ဟု သိရှိရသည်။

## ဥပမာများ 
ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်နိုင်သော ဝိုလ်ဖင်မွေးဖွားမှုသည် ၁၉၈၁ တိုကျို ပင်လယ်ကမ္ဘာဟုခေါ်သော နေရာတွင်ဖြစ်ကာ ထိုသတ္တဝါငယ်သည် ရက်ပေါင်း (၂၀၀) အရ၌ သေဆုံးခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပထမဆုံး ဝိုလ်ဖင်နှင့် ပထမဆုံး အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော အကောင်မှာ ကေကိုင်းမော်လူး (Kekaimalu) ဟု ခေါ်တွင်ပြီး ယင်းအမလေးကို ၁၉၈၅ မေ ၁၅ ၌ ဟာဝါရီရှိ အဏ္ဏဝါ ဥယျာဉ် (Sea Life park)တွင်ဖြစ်သည်။ အမည်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ငြိမ်းချမ်းသော ပင်လယ်မှ' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။  မွေးခဲ့သော အကောင်ပေါက်သုံးကောင်လုံးသည် လေးပုံသုံးပုံမှာ နှုတ်သီးခေါင်း လင်းပိုင်ဖြစ်၍ ကျန်သောတစ်ပုံ ဖော့စ်ကစ်လာဝေးလ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ မတ်လ အထိ ကေကိုင်းနှင့် ခေါ်ဝီလီကိုင်းတို့သည် ဟာဝါရီရှိ အဏ္ဏဝါ ဥယျာဉ်တွင် ဆင်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျိုးစပ်ထားသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာ လင်းပိုင်များ