ဝိမုတ္တိ

ဝိမုတ္တိသည် ပါဠိဘာသာအားဖြင့် **ဝိ (ကင်းခြင်း) + မုစ္စ (လွတ်မြောက်ခြင်း)** မှ ဆင်းသက်လာပြီး **"ကိလေသာအနှောင်အဖွဲ့တို့မှ လုံးဝကင်းစင်စွာ လွတ်မြောက်ခြင်း"** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤလွတ်မြောက်မှုသည် ယာယီလွတ်မြောက်မှုမှသည် အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်မှုတိုင်အောင် အဆင့်ဆင့်ရှိသောကြောင့် ကျမ်းဂန်များတွင် ဝိမုတ္တိကို ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

အဓိကအားဖြင့် ဝိမုတ္တိကို အမျိုးအစား (၅) မျိုးဖြင့် နားလည်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားအားထုတ်မှု၏ အဆင့်များကို ကိုယ်စားပြုပါသည်။

### ဝိမုတ္တိ ၅ မျိုး
ဝိမုတ္တိ၏ အဆင့်ဆင့်သော လွတ်မြောက်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားပါသည်-

 ၁။ **တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ** - ခဏမျှ လွတ်မြောက်ခြင်း
၎င်းသည် ဝိပဿနာတရား ရှုပွားသုံးသပ်ဆင်ခြင်နေခိုက်တွင် ဖြစ်ပေါ်သော ယာယီလွတ်မြောက်မှုဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ‘အနိစ္စ’ ဟု ရှုပွားနေစဉ် ‘အမြဲတမ်းရှိသည် (နိစ္စ)’ ဟူသော အမြင်မှ ခဏတာ ကင်းလွတ်နေခြင်း၊ ‘အနတ္တ’ ဟု ရှုပွားနေစဉ် ‘ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ (အတ္တ)’ ဟူသော အစွဲမှ ခဏတာ လွတ်မြောက်နေခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ဤလွတ်မြောက်မှုသည် ရှုပွားနေသော အခိုက်အတန့်၌သာ တည်တံ့ပါသည်။

 ၂။ **ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ** - ဖိနှိပ်ချုပ်တီး၍ လွတ်မြောက်ခြင်း
၎င်းသည် သမထဘာဝနာကို ပွားများ၍ ဈာန်သမာပတ်များ ရရှိသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သော လွတ်မြောက်မှုဖြစ်သည်။ ဈာန်ဝင်စားနေချိန်တွင် ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ဗျာပါဒ စသော နီဝရဏတရားငါးပါးကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖိနှိပ်ချုပ်တီးထားနိုင်သောကြောင့် ထိုတရားများ၏ နှောင့်ယှက်မှုမှ ကင်းလွတ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဈာန်မှထလျှင် နီဝရဏတရားများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သေးသဖြင့် အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ခြင်းမဟုတ်ပေ။

 ၃။ **သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ** - အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်၍ လွတ်မြောက်ခြင်း
ဤသည်မှာ အရိယမဂ်ဉာဏ် (သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်) တို့ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိလေသာများကို အမြစ်ပြတ် အပြီးတိုင် ပယ်သတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ပယ်သတ်လိုက်သော ကိလေသာများသည် ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မဖြစ်ပေါ်တော့ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် သောတာပတ္တိမဂ်သည် ဒိဋ္ဌိ (မှားယွင်းသောအယူ) နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ (ယုံမှားသံသယ) တို့ကို အပြီးတိုင် ပယ်သတ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ အစစ်အမှန် လွတ်မြောက်မှု၏ အစဖြစ်သည်။

 ၄။ **ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ** - ငြိမ်းအေးခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်း
၎င်းသည် မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရိယဖိုလ်စိတ် (သောတာပတ္တိဖိုလ် စသည်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဆိုလိုသည်။ မဂ်တရား၏ ပယ်သတ်မှုကြောင့် ကိလေသာတို့၏ ပူလောင်မှုများ လုံးဝငြိမ်းအေးသွားပြီးနောက် ခံစားရသော အေးငြိမ်းသည့် လွတ်မြောက်မှုအတွေ့အကြုံ ဖြစ်သည်။

 ၅။ **နိဿရဏဝိမုတ္တိ** - လုံးဝထွက်မြောက်ခြင်း
၎င်းသည် အဆုံးစွန်သော လွတ်မြောက်မှုဖြစ်သည့် **နိဗ္ဗာန်** ကို ဆိုလိုသည်။ နိဗ္ဗာန်သည် အလုံးစုံသော ဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ (သင်္ခတတရား) တို့မှ လုံးဝထွက်မြောက်ရာ၊ ကင်းလွတ်ရာ၊ ငြိမ်းအေးရာ အန္တိမပန်းတိုင်ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ ဝိမုတ္တိအားလုံး၏ အဆုံးပန်းတိုင်သည် ဤနိဿရဏဝိမုတ္တိပင် ဖြစ်သည်။

### ဝိမုတ္တိ၏ အခြားသောအဓိပ္ပာယ်များနှင့် အသုံးအနှုန်းများ
ကျမ်းဂန်များတွင် ဝိမုတ္တိဟူသော စကားလုံးကို အထက်ပါ ၅ မျိုးအပြင် အောက်ပါအခြေအနေများတွင်လည်း သုံးစွဲပါသည်။

**မဂ်တရားနှင့် ဖိုလ်တရား:** လွတ်မြောက်ဆဲအခိုက်အတန့်ကို **မဂ်** ဟုခေါ်ပြီး လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ငြိမ်းအေးမှုကို **ဖိုလ်** ဟုခေါ်သည်။ ဤနှစ်ပါးစလုံးကို ဝိမုတ္တိဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထူးသဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို **အကုပ္ပါ ဝိမုတ္တိ** (မတုန်လှုပ်၊ မဖောက်ပြန်သော လွတ်မြောက်မှု) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

**သမာဓိနှင့် ပညာ:**
* **စေတောဝိမုတ္တိ:** သမာဓိအားကောင်းခြင်း (အဋ္ဌသမာပတ်) ဖြင့် ရာဂစသော ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
* **ပညာဝိမုတ္တိ:** ပညာ (ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်) ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ခွာ၍ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
* **ဗြဟ္မဝိဟာရတရားများ:** မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ တရားများသည် ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားများဖြစ်သော ဗျာပါဒ (အမျက်ဒေါသ)၊ ဝိဟိံသ (ညှဉ်းဆဲလိုခြင်း) စသည်တို့မှ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေသောကြောင့် ၎င်းတို့ကိုလည်း ဝိမုတ္တိဟု ခေါ်ဆိုသည်။
* **တရားဒေသနာ:** တဏှာကုန်ခန်း၍ လွတ်မြောက်ကြောင်းကို ဟောကြားသော တရားဒေသနာကိုလည်း လွတ်မြောက်မှု၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သောကြောင့် **ဝိမုတ္တိ** ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ပါသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ