open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မြွေပါဖြူ

's *:en:Lady with an Ermine* (1489–1490).|left]]

**မြွေပါဖြူ** (သို့) **အဖြူရောင်မြွေပါမြီးတို** (Stoat) ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ မတ်စတီလာ အာမီနီယာဟု ခေါ်သည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းဒေသ အလွန်အေးသော နေရာ များတွင် မြွေပါဖြူ၏ ဆောင်းရာသီအရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမြီးဖျား၏ အရောင်မှာ အစဉ်သဖြင့် အမည်းသာဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဆောင်းရာသီ၌ မြွေပါဖြူ၏ အမွေးရောင် ပြောင်းလဲသွားခြင်းသည် မြွေပါဖြူအား အထူး အဆင်ပြေစေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေခဲပြင်ပေါ်တွင် သားကောင်များအား ယင်တို့၏ရန်သူ လိုက်လာသည်ကို မမြင် စေနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြွေပါဖြူသည် သေးသွယ်သော် လည်း သတ္တိရှိ၍ လျင်မြန်သည်။ ထို့ပြင် အငြိမ်မနေဘဲ သတ် ဖြတ်လိုသည့်ဆန္ဒရှိသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။

မြွေပါဖြူ၏ အလျားသည် အမြီးမပါ ၁ဝ လက်မရှိ၏။ အမြီး၏ အလျားမှာ လေးလက်မခန့်ရှိ၍ အမွေး ထူသည်။ နွေရာသီတွင် မြေပါဖြူ၏ အရောင်မှာ အပေါ်ပိုင်း၌ အနီရင့် ရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ဖြူသည်။

မြွေပါဖြူမျိုးစိတ်ကို သမပိုင်းနှင့် အအေးလျော့ပိုင်းဒေသ များတွင် မူရင်းဒေသအဖြစ် တွေ့ရသည်။ ချုံများ ရှိရာနှင့် ကျောက်ပေါများရာ ဒေသများတွင် နေထိုင်သည်။ ထို့ပြင် ပွေးကောင်နှင့် အခြားတွင်းအောင်း တိရစ္ဆာန်များ စွန့်ပစ်သွား သည့် တွင်းဟောင်းများတွင်လည်း နေထိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန် ကလေးများ၊ ငှက်နှင့် ဥများသည် မြွေပါဖြူတို့၏ အစာဖြစ်ကြ ၏။

အလယ်ခေတ်အတွင်းက မြွေပါဖြူ သားမွေးပါရှိသော အဝတ်များကို ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းညီမင်းသား သာလျှင် အသုံးပြုနိုင်ခွင့် ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက်တွင် တရားလွှတ်တော် တရားဝန်ကြီးများ အဝတ်များတွင်သာ ထည့်၍အသုံးပြုရန် ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းသည် တရားဥပဒေ၏ ခန့်ညား ဖွယ်ကောင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလို၍ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြွေပါမြီးတိုများ
မြွေပါ

**မြွေပါ** () သည် ဗီဗာရီးဒီးမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၍ ရုတ်တရက်ကြည့်က ရှဉ့်ကလေးများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည် ဟု ထင်ရသော်လည်း၊ အမြီးသည် ရှဉ့်ထက် တိုသည့်ပြင် ကိုယ်နေကိုယ်ထားလည်း တစ်မျိုးစီဖြစ်၏။ ကိုယ်လုံး ၁၆ လက်မခန့်ရှည်၍ အရောင် ကား ပြာမှိုင်းမှိုင်း ညိုတိုတိုအရောင်ရှိပြီးလျှင် အမွေးရှည်သည်။ ပါးစောင်နှင့် လည်ပင်းတွင်မူ နီကြန်ကြန်အရောင် ရှိ၏။

မြွေပါသည် အလွန်စိတ်ခက်ထန်သော သတ္တဝါဖြစ်သော် လည်း ယဉ်အောင်သင်ရန် လွယ်ကူသည်။ မြွေပါကို အာရှ၊ အာဖရိကတို့တွင် များစွာ တွေ့ရ၏။ ဥရောပ တွင်မူ စပိန်၌သာ တွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယ မြွေပါ မျိုးစိတ်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ *ဟာပတ်စတီးမန်ဂို*ဟု ခေါ်၍ ယင်းတို့သည် အီဂျစ်ရှိ မြွေပါများထက် သေးသည်။  

မြွေပါသည် ကြွက်၊ မြွေ စသော သတ္တဝါတို့ကို ကိုက်သတ်နိုင်သဖြင့် ထင်ရှား၏။ သို့ရာတွင် အဆိပ်ပြီး၍ကား မဟုတ်။ ထိုအဆိပ်ပြင်းသော သတ္တဝါများထက် လျင်မြန်မှုကြောင့် ဖြစ်၏။ သူတို့၏ ပါးနပ် လျင်မြန်ခြင်း၊ မျက်စိရှင်ခြင်း၊ အမွေးထူခြင်းတို့ကြောင့် မြွေများက ပေါက်သော်လည်း လွတ်အောင် ရှောင်တိမ်းနိုင်၍ မြွေ၏ ဇက်ပေါ်သို့ ခုန်တက် ကာ ကိုက်သတ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် မြွေပါသည် စိတ်ဆိုး သောအခါ အမွေးအမှင်များကို ပွယောင်းထောင်ကြွစေလျက် မာန်ဖီနိုင်သဖြင့် မြွေသည် မြွေပါကို ထိပါးရန် မလွယ်ကူချေ။

ထိုကြောင့် မြွေပါသည် မြွေပေါများသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု စသည်တို့၌ မြွေဘေးကာကွယ်ရန် အထူးအသုံးဝင်သည်။ သို့ရာတွင် မြွေပါသည် မြွေကို သာမက အခြားကြက်ငှက်နှင့် ကြွက်များကိုလည်း ကိုက်သတ် ဖျက်ဆီးတတ်၏။ လွန်ခဲ့သောနှစ်များက ဗြိတိသျှပိုင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ဂျမေးကားကျွန်းသို့ သွင်းယူမွေးမြူခဲ့ရာ လျင်မြန်စွာ ပေါက်ပွား၍ လူတို့ မွေးမြူထားသော ဘဲကြက်စသည်တို့ကို အရမ်းမဲ့ ဖျက်ဆီးကြသဖြင့် ယခုအခါ ရှင်ကြီး ကျားထက်ဆိုးသော သတ္တဝါဖြစ်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မြွေပါကို မမွေးမြူကြရန်နှင့် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ
မြွေပါမြီးတို

ပါဏဗေဒ အလိုအရ **မြွေပါမြီးတို** () ကို “*မတ်စတီလာ နီဗာလစ်*” ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် မတ်စတယ်လီဒီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။ ထိုမျိုးရင်းတွင် မြွေပါကြီး၊ ခွေးတူဝက်တူ၊ စကန့်ကောင်နှင့် ဖျံတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ မြွေပါမြီးတို့တွင် ရှည်သောခေါင်း နှင့် တိုသော ခြေထောက်များရှိသည်။ သွား ၃၄ ချောင်း ရှိ သည်။ ခြေထောက်၌ ခြေချောင်းကလေး ငါးချောင်းရှိသည်။ မြွေပါမြီးတို့သည် အလျား ၁၂ လက်မနှင့် ၁၅ လက်မထိ ရှည်တတ်ရာ၊ ထိုအလျားတွင် အမြီး၏ အလျားက သုံးပုံ တစ်ပုံခန့် ပါဝင်သည်။ မြွေပါမြီးတိုတွင် အထီးက အမထက် ပို၍ ကြီးသည်။

မြွေပါပြီးတိုသည် အနံ့ခံကောင်း၍ အမြင်အလွန်သန်၏။ သားကောင်ကို လိုက်ရာတွင် လွန်စွာ လျင်မြန်သည်။ ယုန် သည် အလွန်အပြေးမြန်သည်ဟုဆိုသော်လည်း မြွေပါမြီးတိုကိုမူ လွတ်အောင် ပြေးနိုင်ခဲသည်။ ကြွက်ကို လိုက်ရာတွင် ကြွက် သည် ရန်သူ့ဘေးမှ လွတ်မြောက်ရန် တွင်းထဲသို့ ပြေးဝင်သော် လည်း မြွေပါမြီးတိုသည် တွင်းထဲသို့ပင် ကြွက်ကို မမီမခြင်း လိုက်ဖမ်းလေ့ရှိသည်။ မြေပြင်နှင့် အတော်မြင့်မြင့်တွင် ပျံနေ သော ငှက်ကိုလည်း ခုန်၍ ဖမ်းယူနိုင်သည်။ သားကောင်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် လည်ကုပ်၊ သို့မဟုတ် လည်ချောင်းကို ကိုက်ခဲထားပြီးလျှင် သွေးကို စုတ်ယူလေ့ရှိသည်။ ထိုနောက်မှ ဦးနှောက်ကို စားလေ့ရှိသည်။ ထိုမျှနှင့် မဝသေးသောအခါမှ ကျန်အစိတ်အပိုင်းများကို စားလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ သားကောင် များကို ကြမ်းကြုတ်စွာလိုက်၍ ကိုက်သတ် စားသောက်နိုင်သော် လည်း ယင်းတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ဇီးကွက်၊ သို့မဟုတ် သိမ်းငှက်တို့၏ သုတ်ယူစားသောက်ခြင်းကို ခံရတတ်ကြသည်။

မြွေပါမြီးတိုသည် ကြွက်၊ ပွေး၊ ဂရောက်ရစ်၊ ယုန် နှင့် ကြက် ကလေးများကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ ငှက်ဥများကိုလည်း ခိုးစားတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် လူတို့ မွေးမြူထားသည့်ကြက် များကို စားသောက်ပစ်ခြင်းဖြင့် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသော် လည်း၊ လူတို့၏ ရိက္ခာဖြစ်သော သီးနှံပင်များကို ဖျက်ဆီးသည့် သတ္တဝါများကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းပေးခြင်းဖြင့် လူတို့အား အကူအညီ ပေးလေသည်။

မြွေပါမြီးတိုသည် သစ်ပင်အိုကြီးများ၏ အမြစ်များ အကြား ရှိ အပေါက်များတွင် သစ်ရွက်ခြောက်များနှင့် မြက်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အသိုက်တွင် နေထိုင်သည်။ ဆောင်းရာသီ အတွက် အစာကို သိုလှောင် စားတတ်၏။ ထိုအချိန်၌ သား ပေါက်ကြ၍ တစ်မြုံလျှင် သားငယ် ငါးကောင် ခြောက်ကောင် ရှိတတ်သည်။ ရန်သူသားကောင်အပေါ်၌ ရက်စက်သော်လည်း မိမိ၏ သားငယ်များအပေါ်တွင်မူ ကြင်နာကြသည်။ သားငယ် များ ကြီးပြင်းလာသည့်တိုင်အောင် အစာကို ရှာဖွေကျွေးမွေး သည်။

မြွေပါမြီးတိုသည် အစာကို လိုသည်ထက်ပို၍ သတ်တတ် သည်။ မြင်းနှင့် နွားများကိုပင် တိုက်ခိုက်တတ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရသည်။

မြွေပါမြီးတို၏ ဆောင်းရာသီအရောင်မှာ အဖြူဖြစ်သည်။ အနွေးထည်များ ချုပ်လုပ်ရန်အတွက် များသောအားဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဆိုက်ဗီးရီးယား ပြည်နယ်များမှ မြွေပါမြီးတိုတို့၏ သားမွေးများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
မြွေပါမွေးရှည်

**မြွေပါမွေးရှည်** (Mink) သည် မြွေပါမြီးတိုနှင့်တူ၍ မတ်စတီလာ မျိုးစုဝင်ဖြစ်သည်။ လူသိအများဆုံး ဖြစ်သော မြွေပါမွေးရှည် မျိုးစိတ်နှစ်ခုမှာ မတ်စတီလာ လတ်ထရီယိုလာနှင့် မတ်စတီလာ ဗီဆန်တို့ ဖြစ်ကြ သည်။ မတ်စတီလာ လတ်ထရီယိုလာမျိုးစိတ်ကို ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်းတွင် တွေ့ရ၍ မတ်စတီလာ ဗီဆန် မျိုးစိတ်ကို မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမျိုးစိတ်နှစ်ခုသည် လွန်စွာ တူကြ ၏။ မြောက် အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသော မြွေပါမွေး ရှည်သည် အမွေးထူသော ရှစ်လက်မခန့်ရှိ အမြီးအပါအဝင် နှစ်ပေမျှ ရှည်သည်။ သေးငယ်သည့် နားရွက်၊ ရှည်သော လည်ပင်းနှင့် တိုသောခြေထောက်များ ရှိသည်။ ဥရောပတိုက် မြွေပါမွေးရှည်မျိုးသည် အမေရိကတိုက် မြွေပါမွေးရှည်မျိုးထက် အနည်းငယ် သေးငယ်သည်။ အမျိုးသမီးများ အထူးနှစ်သက်သော သားမွေး အနွေးထည် များကို မြွေပါမွေးရှည်၏ သားမွေးများဖြင့် ချုပ်ယူလေ့ရှိကြသည်။

မြွေပါမွေးရှည်များသည် တောများနှင့် ကွင်းပြင်များရှိ ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်းအိုင်တို့၏ ကမ်းပါးများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်၊ ယင်းတို့သည် ရေကူး၊ ရေငုပ်ရာ အလွန်ကျွမ်းကျင် သည်။ အစာကို ကုန်းနှင့် ရေ နှစ်မျိုးစလုံးမှာပင် ရှာဖွေကြ သည်။ ငှက်များကို အစာအဖြစ် ကြိုက်နှစ်သက်ကြ၍ တစ်ခါ တစ်ရံ သစ်ပင်များကို တက်၍ ငှက်သိုက်များရှိ ငှက်ဥများကို ခိုးစားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဖား၊ ငါးနှင့် ဖွတ်၊ ပုတတ်များ ကိုလည်း စားသောက်ကြသည်။

ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော မြွေပါမွေးရှည်တို့၏ သားမွေးသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။ အရောင်မှာ များသောအားဖြင့် အညိုရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။ ကျောဘက်ရှိ အရောင်မှာ ပို၍ရင့်ပြီးလျှင် အမြီး၏အရောင်မှာ အနက်နီးပါး ဖြစ်သည်။

မြွေပါမွေးရှည်တို့သည် ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်းအိုင်း ကမ်းပါးရှိ တွင်းများ၊ သစ်တုံးရှိတွင်းများ၊ သို့မဟုတ် ကျောက် ဆောင်ရှိ တွင်းများတွင် တစ်နှစ်တစ်ခါ ဧပြီလလောက်တွင် သားပေါက်ကြ၏။ တစ်မြုံလျှင် သားငယ် ငါးကောင်၊ ခြောက်ကောင် ရှိတတ်သည်။ မြွေပါမွေးရှည်အမသည် အထီးထက် ငယ်သည်။ အမြီးသည် အမွေးထူ၍ အဖျားဘက်သို့ ရှူးသွားသည်။ မြွေပါမွေးရှည်သည် ရန်သူနှင့် မရှောင်သာသော အခါများတွင် ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းအောင် တိုက်ခိုက် တတ်၍ အနံ့ဆိုးများကိုလည်း ထုတ်လွှတ်တတ်သည်။

ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်များရှိ သားမွေးလုပ်ငန်းများ တွင် မြွေပါ မွေးရှည်များကို မွေးမြူကြရာ အောင်မြင်လျက် ရှိပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝီဇယ်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
ယမုနာမြစ်

**ယမုနာမြစ်** (အင်္ဂလိပ်: Yamuna, Sanskrit: यमुना, Urdu:جمنا sometimes called Jamuna or Jumna) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ၊ ဂင်္ဂါမြစ်၏ အရေး အကြီးဆုံး မြစ်လက်တစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပိဋကတ်စာပေတို့၌ ထင်ရှားသော ဂဂဋကတ်စာပေတို့၌ ထင်ရှားသော ဂင်္ဂါ၊ အစိရဝတီ၊ ယမုနာ၊ သရဘူ၊ မဟီတည်းဟူသော မွေ့လျော်ဖွယ်မြစ် ကြီး ငါးသွယ်တို့၌ အပါအဝင် ဖြစ်၏။ ယမမင်း၏ နှမတော် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယမုနာမြစ်သည်ဟု ပူရဏ်ကျမ်းများမှာ အဆို ရှိသည်။ ထိုယမုနာမြစ်သည် ဟိမဝန္တာတောင်၊ ယမ္မနော့ထရီ ရေခဲမြစ်တွင် မြစ်ဖျားခံ၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။

ထိုနောက် အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းကာ တစ်ဖန် တောင်ဘက်တည့်တည့်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ထိုသို့ စီးဆင်း သွားစဉ် မြစ်လက်တက် အမြောက်အမြား စီးဝင် ပေါင်းဆုံလာ ကြသည်။ မြောက်ဘက်မှ စီးဆင်းလာသော ရေစီးသန်သည့် ထွန်းဆိုသော ချောင်းနှင့် ပေါင်းဆုံပြီးနောက်တွင် ထိုယမုနာ မြစ်သည် အရှေ့ ပန်ဂျပ်နှင့် ဥတြဒေသပြည်နယ်တို့ကို ပိုင်းခြား ထားသော နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ရှိလေသည်။

ထိုနောက် ယမုနာမြစ်သည် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်း သွားရာ ဝိန္ဓိယ (ဝိန္ဓျ)တောင်တန်းမှ စီးဆင်းလာကြသည့် ချမ်းဗော၊ ဆင်း၊ ဗီတွာနှင့် ကင်းစသည့် မြစ်လက်တက်များ စီးဝင် ပေါင်းဆုံလာကြသည်။ ယမုနာမြစ်သည် အာလဟာဗက် မြို့တွင် ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ အာလဟာဗက်မြို့အထိ မြစ်၏ အလျားမှာ မိုင်ပေါင်း ၈၅ဝ ရှည်သည်။ 

ယခုအခါ အာလဟာဗက်ဟု ခေါ်ဆိုကြသောမြို့မှာ ရှေးအခါက ပယာဂဆိပ်ဖြစ်သည်။ ပယာဂဆိပ်သည် မြတ်စွာဘုရား ဝေရဉ္စရာတိုင်း၌ ဒွါဒသမ ဝါကပ်ဆိုတော်မူကာ ဝါကျွတ်၍ ဒေသစာရီ ကြွ ချီတော်မူသောအခါ ဗာရာဏသီတို့ ကူးကြွတော်မူရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ ပယာဂဟူသည် လွန်ကဲမြင့်မြတ်သော ပူဇော်ရာဌာန၊ သို့မဟုတ် မြတ်သောဒါန ကောင်းမှုပြုရာ ပုညခေတ်ဟု အဓိပ္ပာယ် ဆိုလိုသည်။ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့အတွက် လွန်စွာ အရေး ကြီးသော ပုညတိတ္ထ ဖြစ်သည်။ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ယမုနာမြစ်တို့အကြား ဒိုအပ်မြေသည် ကောက်ပဲသီးနှံစိုက်ရန် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူထပ်ဆုံးဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယမုနာမြစ်သည် ဥတြဒေသပြည်နယ်အတွင်း၌ စီးဆင်းရာ တွင် ဂင်္ဂါမြစ် စီးဆင်းသည်ထက် ပို၍ ရှည်လျား၏။ သို့သော် မြစ်ဝှမ်းမှာ မကြီးမားသည့်အပြင် ထင်လည်း မထင်ရှားချေ။ နွေရာသီ၌ အာဂရာမြို့၏ အထက်ဘက်တွင် ယမုနာမြစ်သည် ချောင်းငယ်တမျှ သေးငယ်နေလေသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် မြစ်၏ အရှေ့နှင့် အနောက်ဘက် သို့ရှိ ယမုနာ တူးမြောင်းများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အရှေ့ ယမုနာ တူးမြောင်းသည် ဥတြဒေသပြည်နယ်အတွင်းရှိ လယ်ဧကပေါင်း ၄ဝဝဝဝဝ ခန့်ကိုလည်းကောင်း၊ အနောက် ယမုနာတူးမြောင်းသည် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လယ်ဧကပေါင်း ၅၅ဝဝဝ ကို လည်းကောင်း ရေသွင်းပေးလေသည်။

ယမုနာမြစ်အတွင်းဝယ် ဝမ်းပြား ကုန်တင်လှေကြီးများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ယမုနာမြစ်၏ ရေအယဉ်သည် ကြည်လင် သန့်စင်၍ ပြာလဲ့သော အဆင်းရှိ၏။

ယမုနာမြစ်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်တို့ဆုံရာတွင် တည်ရှိသော အာလဟာဗက်မြို့အပြင် ယမုနာမြစ်ပေါ်တွင် ဒေလီ၊ အာဂရာနှင့် မုတြမြို့များ တည်ရှိသည်။ ယမုနာမြစ်ကို မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများဖြင့် ဖြတ်ကျော်ထားလေသည်။

## ကိုးကား
ယုဇနပင်

ယုဇနပင်() ကို သနပ်ခါးပင်ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ရုက္ခဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် မာရယာ အိတ်ဇော တီးကား(Chalcas exotica) ဟု ခေါ်၍ *ရူတာ 
စီအီး* (Rutaceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ယုဇနပင်သည် အမြဲစိမ်း 
အပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် ချုံ အကြီးမျိုး၊ သို့မဟုတ် သစ်ပင်အငယ် 
မျိုး ဖြစ်သည်။ အခေါက်မှာ မွဲပြာရောင်ဖြစ်သည်။ အသား 
ကျစ်လျစ်၍ အရောင်ဖြူသည်။ အရွက်ဖျားမှာ ချောမွတ်၍ 
တောက်ပြောင်သည်။ အပွင့်များမှာ ဖြူ၍ အနံ့မွှေးသည်။ ယုဇန 
ပင်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ်၌လည်း တွေ့ရသည်။ 

အထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ နေရာအနှံ့ အပြားတွင် ယုဇနပင် 
များကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ မတ်လမှ စက်တင်ဘာအထိ အပွင့် 
များ ပွင့်သည်။ မြန်မာ အမျိုးသမီးများသည် အခေါက်များကို 
သနပ်ခါးကဲ့သို့ သွေး၍ လိမ်းတတ်ကြသည်။
အခြား**ယေဘူယျအမည်များ** မှာ

**Orange Jessamine**, **Chinese box**, **"mock orange"**, **Mock lime**, **Satinwood**
, 
သို့မဟုတ် **Lakeview Jasmine** (အဓိကအားဖြင့်-Florida)
အပြင် အာရှအမည်များကိုလည်းအောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရသည်။

* ဗမာ : ယုဇန   (from Pali *yojana*)
* ဘင်္ဂလီ : কামিনী
* Hindi: Kamini (कामिनी)
*အင်ဒိုးနီးရှား : Kemuning
* ကန်နဒါ : Kadu karibevu
* လာအို : ແກ້ວ 
* မလေး : Kemuning
* မလေးယန်း : Maramulla 
* မဏိပူရ : Kamini kusum 
* Marathi : Kunti (कुन्ती)
* မာဒရင်းတရုတ်ဘာသာ : 月橘 (Pinyin: yué jú "moon tangerine")
* တာဂလော့ : Kamuning
* Telugu: Nagagolungu
* တမီးလ် : Kattu Kariyilai or Vengarai (வெங்காரை)
* ထိုင်း : แก้ว 
* ဗီယက်နမ် : Nguyệt quế.

## ကိုးကား
တံတစ်

*တံ*ဟူသော ဝေါဟာရကို ပေါရာဏအဘိဓာန်ကျမ်းများက
*ခိုင်မြဲသည်၊ ဖြောင့်မှန်သည်၊ သစ္စာဆိုသည်*ဟူသောအနက်ကို ဖွင့်
ထားပေသည်။ တံတစ်ဟူသော ဝေါဟာရအနက်ကို ကြံဆကြည့်ပါက
တံ-တစ်လုံး၊ တစ်-တစ်လုံး စကားနှစ်လုံးကို တွဲထားဟန်တူသည်။
မြန်မာစကားဟူသည် ဧကဝဏ္ဏ တစ်လုံးချင်း အဓိပ္ပာယ်ရှိ
သော စကားဖြစ်သည်။

တံ-ဟူသည် အတံအလက်၊ စကားနက်တံ၊ တံ-ရေ၊ တံလျှပ်
စသဖြင့် အနက်သည်လည်းရရှိသည်။ သို့သော် ပုဂံခေတ်အခါကပင်
စတင်၍ ကျောက်စာအချို့၌ သုံးထားသည်ကို တွေ့ရှိကြရာ၌ တံ-ဟူ
သည် သစ္စာဆိုခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း၊ ခိုင်မြဲခြင်းကို ပြသည်ကိုတွေ့ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၄၇၅-ခုနှစ် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးလက်ထက်
ရေးထိုးသည်ဟုယူဆကြရသော *လောကထိပ်ပန်**မင်စာ*မဟာဇနက
ဇာတ်တော်အမှတ်(၅၃၉)တွင် မိတ္ထီလာပြည် အရိတ္တဇနကနှင့်ပေါလ
ဇနကညီနောင်တို့ စစ်ဖြစ်ကြရာ နောင်တော် အရိတ္တဇနကသည် ညီ
တော် ပေါလဇနကအား သံခြေချင်းခတ်၍ ထောင်တွင် အကျဉ်းထား
ရာ ညီတော်ပေါလဇနကသည် သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကိုပြုပြီး အကျဉ်းမှလွှတ်
သည်ကို ယင်းကျောက်စာကြောင်းရေ (၄)တွင် အောက်ပါအတိုင်းရေး
ထိုးထားသည်။

*ညီအား သံခြိချေင် နှောင်ထားအိ၊ ထွန်တံ မူရုယျေအိသံခြိ
ချေင်မှာ လောတ်ခရကာ ရွာတစ်ပါနီယ်ရုယျေအိ*
ဤတွင်*ထွန်တံ*ဟူသော စကား၏အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ-
*ထွန်*- ထွန်ကျူးသည်။ ကျူးရင့်သည်။
*တံ*-မှာ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကို ဆိုလိုကြောင်းသိရ၏။
ထို့ကြောင့် ရှေးအခါက *တွံ*ဟူသောစကား၏အရင်းအမြစ်
မှာ*သစ္စာမူသည်*သစ္စာပြုသည်ဟူသော သဘောရပေသည်။
တံတစ်ဟူသော စကား၊ တံတစ်ချသည်ဟူသောစကားများမှာ
လက်သမားများ သုံးစွဲနေသော စကားရပ်လည်းဖြစ်ပေသည်။ လက်
သမားသည် ပျဉ်ကိုဖြတ်ရာ၌ သို့မဟုတ် စရွေးကို ထွင်းရာ၌ ဖြောင့်မှန်
ရလေအောင်ရှေးဦးစွာ တံတစ်ချမှတ်ရလေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မျဉ်း
တံဖြင့် သေချာစွာတိုင်း၍ တံတစ်ချမှတ်သည်။ တံ-ဟူသည် ဖြောင့်
မတ်ခြင်းအနက်ဖြစ်၍ တစ်(ထစ်)ဟူသည်မှာ ထွင်းတားခြင်း၊ ထစ်ထား
ခြင်း၊ မှတ်သားထားခြင်းအမှုပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တံတစ်ချမှတ်ပြီးမှ
သာ လွှဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဆောက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖြတ်
တောက်ရသည်ကို ဆိုလိုသည်။

## ကိုးကား
အနည်ကျကျောက်

**အနည်ကျကျောက်** (Sedimentary rock) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ရေထုထဲတွင် အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများ အနည်ကျရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အနည်ကျခြင်း ဆိုသည်မှာ ပျော်ရည်တစ်ခုအတွင်းမှ အော်ဂင်းနစ် ဒြပ်ပေါင်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ အစိုင်အခဲအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အနည်ကျခြင်းတွင် ပါဝင်သော အနည်များသည် မူလနေရာတွင် ရာသီဥတု နှင့် ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ၎င်းတို့ကို ရေ ၊ လေ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွေ့လျားခြင်းနှင့် ရေခဲမြစ်များတို့ကြောင့် အနည်ကျရာ နေရာသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။

ကမ္ဘာ့မြေလွှာပေါ်တွင် အနည်ကျကျောက်များကို နေရာ အနှံ့အပြားတွေ့ရသော်လည်း ကမ္ဘာ့မြေလွှာတွင် အနည်ကျကျောက်၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုမှာ ၈ ရာခိုင်နှုန်းသာလျှင် ရှိပြီး ကျန်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ မီးသင့်ကျောက် နှင့် အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ဖြစ်ကြသည်။
ယူကလစ်

**ယူကလစ်** ( ; ) သည် အခြား ပညာလိုလားသူများနှင့်အတူ အက်သင်းမြို့ရှိ ပလေတို၏ တပည့်များထံ၌ ပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ပထမ တော်လမီဘုရင်(ဘီစီအီး ၃ဝ၆-၂၈၃) လက်ထက်တွင် အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့သည် ကမ္ဘာ့ပညာရှင်ကြီးများ စုဝေးရာဌာန တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ထင်ရှားသည့် ဆရာအမြောက်အမြား ထိုမြို့သို့ ကျောင်းများ တည်ထောင်ရန် သွားရောက်ကြရာတွင် ဂရိလူမျိုး ယူကလစ် အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ပါဝင်သည်။ ဤသို့ ယူကလစ်သည် ဂရိလူမျိုးဖြစ်၍ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယား တွင် နေထိုင် စာပေ သင်ကြားပို့ချခဲ့သည် ဟူသည်တို့က လွဲ၍ သူ၏အကြောင်းကို မည်မည်ရရ မသိခဲ့ကြပေ။

ယူကလစ်သည် ထိုခေတ် ပညာတတ်များကဲ့သို့ပင် ဂီတ၊ အနုပညာ၊ မြင်မှုပညာနှင့် အခြားပညာရပ်များတွင် ကျွမ်းကျင်လေသည်။ သို့သော် သူစိတ်အဝင်စားဆုံး ပညာရပ်မှာ သင်္ချာဖြစ်သည်။ သူ၏ တပည့်များအား ကြမ်းပြင်ပေါ်၌ သဲများကိုဖြူးကာ တုတ်တစ်ချောင်းဖြင့် ဂျီဩမေတြီပုံများကို ဆွဲ၍ အဆိုမှန်များနှင့် သက်သေပြချက်များကို ရှင်းပြလေ့ရှိသည်။ ယူကလစ်နှင့် ဂျီဩမေတြီကို ခွဲခြား၍ မဖြစ်နိုင်ချေ။ သူရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် လူသိ အများဆုံးဖြစ်သော ယူကလစ်၏ *အခြေခံများ* ဟု ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်မည့် အဲလီးမင့်ကျမ်း (Elements) ကို နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော် တိုင်အောင် ကျောင်းသုံးစာအုပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုအဲလီးမင့်ကျမ်းသည် ၁၃ တွဲရှိရာ၊ ပထမ ၄တွဲနှင့် ဆဋ္ဌတွဲ လောက်ကိုသာ လေ့လာသူများသည်။ ထိုအဲလီးမင့်ကျမ်းကို ဘာသာ အမြောက်အမြားသို့ ပြန်ဆိုထားကြသည်။ 

တစ်ခါတွင် အီဂျစ်ဘုရင်က ယူကလစ်အား ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားရာ၌ အဲလီးမင့်ကို လေ့လာရသည်ထက် ပို၍ လွယ်ကူသောနည်း မရှိသလော ဟုမေးရာ ဂျီဩမေတြီသို့သွားရန် မင်းလမ်းမကြီး မရှိပါဟု ပြန်လည်ဖြေကြားသည်ဟု ဆိုသည်။ တစ်ခါတွင်လည်း ဂျီဩမေတြီတွင် ပထမဆုံးဖြစ်သည့် အဆိုကို သင်ကြား၍ အပြီးတွင် တပည့်တစ်ဦးက ထ၍ ဤကိစ္စများကို သင်ကြားခြင်းဖြင့် မည်ကဲ့သို့ အကျိုးထူးများကို ရရှိနိုင်ပါမည်နည်းဟု မေးလိုက်ရာ၊ ယူကလစ်က သူ၏ အစေခံအား ခေါ်၍ သင်ကြားမှုအတွက် အကျိုးအမြတ်ကို ခံစားလိုလှတဲ့ ဒီလူကို သုံးပဲနိပေးလိုက်စမ်းဟု ပြောဖူးသည်ဟု ဆိုလေသည်။

မျက်မှောက်ခေတ် ဂျီဩမေတြီစာအုပ်များသည် ယူကလစ်နှင့် အသေးအဖွဲ အချက်အလက် ကလေးများတွင်သာ ကွဲလွဲပြီး လျှင် သူ၏တွေ့ရှိချက်များပေါ်တွင် အဓိကအားဖြင့် မူတည်ထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ အမှန်မှာ ထိုစာအုပ်များသည် အဲလီးမင့်ကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ စီစဉ်ထားခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ 

ယူကလစ်သည် ဂျီဩမေတြီနှင့် စပ်လျဉ်းသော စာအုပ် အမြောက်အမြားကိုလည်း ရေးထားခဲ့သေးသည်။ ထို့ပြင် မြင်မှု ဆိုင်ရာ ကျမ်းစာအုပ်နှင့် ဂီတပညာဆိုင်ရာကျမ်းများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သေးသည်။ သို့သော် သူရေးသားခဲ့သော စာအုပ် စာတမ်း အမြောက်အမြားပင် ပျောက်ကွယ် ဆုံးရှုံး ကုန်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ

အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် သမ္မတနိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းကျသော နိုင်ငံလည်း ဖြစ်၏။ အရှေ့ဘက်၌ ကင်းနယားနိုင်ငံရှိ၍ အနောက်ဘက်၌ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ရှိသည်။ ကာဗာကာခေါ် တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားက အုပ်ချုပ်သည်။ ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံသည် အပူပိုူင်းဒေသ၌ ကျရောက်၍ ဝိတိုရိယအိုင်၊ အဲလဗတ်အိုင်၊ အက်ဒွပ်အိုင် စသော အိုင်ကြီးများရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၉၃၉၈၁ စတုရန်းမိုင်ရှိသည့် အနက် စတုရန်းမိုင် ၁၃၆၈ဝ သည် ရေပြင်ဖြစ်၏။ ဖော်ပြပါအိုင်များအနက် နိုင်းမြစ် မြစ်ဖျားခံရာဖြစ်သော ဝိတိုရိယအိုင်မှာ အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။

ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ကမ်ပါလာမြို့သည် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံတွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချက် 
အခြာမြို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်း၊ လေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်။ ကင်းနယားနိုင်ငံနှင့် မီးရထားလမ်း အဆက်အသွယ်ရှိသည်။ ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံမှထွက်ကုန်များမှာ ကာဖီ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ 
ဆေး၊ မြေပဲ၊ ကော်ဖတ်၊ သားရေနှင့် ဆင်စွယ်တို့ဖြစ်သည်။ 

၁၉၅၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၆၅၂၃၆၂၈ ယောက်ရှိ၍၊ ဥရောပတိုက်သားဦးရေ ၁ဝ၈၆၆ နှင့် အာရှတိုက်သား ဦးရေ ၇၁၉၃၃ တို့ ပါဝင်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဗြိတိသျှ နန်းရင်းဝန် မစ္စတာ ချာချီနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကိစ္စ လာရောက် ဆွေးနွေးခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ နန်းရင်းဝန် ဦးစောကို ဗြိတိန်နိုင်ငံမှအပြန်တွင် ဂျပန်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်ဆိုကာ ဖမ်းဆီးပြီးနောက် ယူဂန်းဒါးတွင် အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ဘူးလေသည်။

ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံသည် ယခင် ဗြိတိသျှ အစောင့်ရှောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ဗြိတိသျှ ဓနသယာအဖွဲ့ဝင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ယူဖရေးတီးမြစ်

**ယူဖရေးတီးမြစ်**သည် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံး 
ဖြစ်၍ တူရကီနိုင်ငံ မြောက် ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများတွင် 
မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံနှင့် အီရတ်နိုင်ငံတို့ကို 
ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာ ရာ မိုင်ပေါင်း ၁၇ဝဝ ခန့် ရှည် 
လျားသည်။ မြစ်ဝမှ အထက် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်တွင် ယူဖရေးတီး 
မြစ်သည် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံပြီးလျှင် ရှက်-တယ်- 
အာရပ် အမည်ဖြင့် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ 
မြစ်ဝတွင် ချောင်းငယ်များ အဖြာဖြာခွဲဆင်းလျက်ရှိ၏။ 
မီးသဘေ‡ာဖြင့် မြစ်နှစ်သွယ် ဆုံရာအထိ ဆန်တက် နိုင်၍ 
လှေငယ်များဖြင့်မူကား မိုင် ၁၂ဝဝ မျှ အထိပင် ဆန်တက် 
နိုင်လေသည်။ 

ရှေးအခါက စ၍ ယခုထက်တိုင် မြစ်ရေကို ဆည်မြောင်း 
များဖြင့် သွယ်ယူလျက် မြစ်ဝှမ်းတွင် စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြ 
သည်။ အီရတ်နိုင်ငံ၌ ယူဖရေးတီးမြစ်ဝှမ်းသည် မြေဩဇာ 
အထက်သန်ဆုံးအပိုင်း ဖြစ်သည်။ ယူဖရေးတီးမြစ်နှင့် တိုင်း 
ဂရစ်မြစ်ဝှမ်းတို့သည် အလွန်ရှေးကျသောခေတ်က ယဉ်ကျေးမှု 
ထွန်းကားရာ အချက်အချာဒေသဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သမိုင်းတွင် 
ထင်ရှားသည်။ ဗက်ဗီလုံးမြို့တော်ဟောင်းသည်လည်း ရှေးအခါ 
က ယူဖရေးတီးမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
ယူရယ်တောင်တန်း

ယူရယ်တောင်တန်းသည် ဥရောပတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံး 
တောင်တန်းဖြစ်၍ ပထဝီဝင်အရ ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တို့ကို နယ်နိမိတ်သတ်ထားသကဲ့သို့ တည်ရှိလေသည်။ 
မြောက်ဘက် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာမှ တောင်ဘက် ကက်စဘီယံ ပင်လယ်အထိ မိုင်ပေါင်း ၁,၆ဝဝ ခန့် ရှည်လျားသည်။ 

ယူရယ်တောင်တန်းများသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၁,၅ဝဝ ခန့် မြင့်သော်လည်း မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် ပေ 
၅,ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ထိပ်များလည်း ရှိသည်။
ယူရယ်တောတန်းဒေသသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝ 
သဖြင့် ရုရှနိုင်ငံတွင် စက်မှုလက်မှုထွန်းကားရာ အချက်အချာ 
ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁ 
ခုနှစ်၌ ဂျာမန်စစ်တပ်များက ရုရှ နိုင်ငံကို ချီတက်တိုက်ခိုက် 
ကြသောအခါ ရုရှတို့သည် မိမိတို့၏ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း 
များကို ယူရယ်တောင် တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့ 
ကြလေသည်။ ယခုအခါ ထိုဒေသတွင် မြို့သစ်များတည်၍ 
စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းသစ်များကိုလည်း တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လျက် 
ရှိကြသည်။

၁၅ ရာစုနှစ်ကတည်းက ယူရယ်တောင်တန်းဒေသတွင် 
ဆား၊ ငွေနှင့် ရွှေကို စတင်တူးဖော်ရရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုနောက် 
ကြေးနီ၊ မန်ဂနိစသော တွင်းထွက်သတ္တုများအပြင် အဖိုးတန် 
ကျောက်မျက်များကိုလည်း တူးဖော် ရရှိလေသည်။ ယခုအေခါ 
ယူရယ်တောင်တန်းဒေသမှ ကျောက်မီးသွေး၊ သံ၊ ကြေးနီ၊ ရွှေ၊ 
ပလက်တီနမ်၊ ငွေ၊ နစ်ကယ်၊ အလျူမီနီယမ်၊ မန်ဂနိ၊ ခဲ၊ 
သွပ်၊ မဂ္ဂနီဇီယမ်၊ ကရိုမီယမ်၊ ပိုတက်၊ ဆား၊ ယူရေးနီးယမ်း၊ 
တယ်လျူရီယမ်တို့ ထွက်သည်။ ယူရယ်တောင်တန်း အနောက် 
ဘက်တွင် ရေနံကို တူးဖော်ရရှိသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်မျက် 
များဖြစ်သော ဥဿဖယား၊ နီလာ၊ မြ၊ မျက်ရွဲ။ နီလာ ခရမ်း 
တို့လည်း ထိုဒေသမှ ရရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ယူရစ်ပီးဒီး

**ယူရစ်ပစ်ဒီးဇ် (သို့) အယ်ရီပိဒီးစ်** (;  *Eurīpídēs*) သည် ဂရိလူမျိုးနာမည်ကျော် အလွမ်းပြဇာတ်ရေး ဆရာ ဖြစ်သည်။ အသက်ရှင်စဉ်အခါက အခြားနာမည်ကျော် ဂရိပြဇာတ်ရေးဆရာများဖြစ်သော အက်စကိလပ်နှင့် ဆော့ဖာကလီးဇ်တို့လောက် မထင်ရှားခဲ့သော်လည်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက်သူ၏ အလွမ်းပြဇာတ်များကို အများဆုံး ခင်းကျင်းပြသခဲ့ကြလေသည်။

ဂရိစာပေပါမောက္ခ ဂီးလဗတ်မားရေး ဆိုသူကလည်း ယူရစ်ပီးဒီး၏ အလွမ်းပြဇာတ်အချို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ ယူရစ်ပီးဒီး၏ ဖခင်သည် အက်သင်းမြို့မှ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်၍ ဂရိနှင့် ပါးရှင်းတို့ ဆလာမစ်ကျွန်း ရေကြောင်း တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားသောနေတွင် ထိုကျွန်း၌ပင် မွေးဖွားသည်ဟု အဆိုရှိသည်။

ယူရစ်ပီးဒီးသည် ပြဇာတ်ပေါင်း ၉ဝ ကျော် ရေးခဲ့၏။ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ ပြဇာတ်ကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ခင်းကျင်းပြသခဲ့ရသည်။ သို့သော် အသက် ၃၉ နှစ် အရွယ်သို့ရောက်မှ ပြဇာတ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုကို ဆွတ်ခူး ရရှိလေသည်။ ယူရစ်ပီးဒီးသည် မိမိရေးသော ပြဇာတ်များအတွက် ပထမဆု ငါးကြိမ် ရရှိ၏။

ယူရစ်ပီးဒီး၏ ပြဇာတ်များတွင် ခေတ်ရှေ့ပြေး အယူအဆ၊ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများ ပါဝင်လေသည်။ သူ၏ ပြဇာတ်များတွင် လွမ်းခန်း သက်သက်ချည်းမဟုတ်ဘဲ တေးကဗျာ သီဆိုခန်း ကိုလည်း ကြားညှပ်ထည့်ပေး သည်။ 

ထိုကြောင့် ခေတ်ပြိုင်ပြဇာတ်ရေး ဆရာတို့၏သရော်ခြင်းကို ခံရ၏။ သို့ရာတွင် ဂရိ သဘာဝတ္ထဗေဒပညာ အယ်ရစ္စတိုတယ် (ဘီစီ ၃၈၄-၃၂၂)ကမူ ယူရစ်ပီးဒီး၏ ပြဇာတ်များသည် လူ့သဘာဝကျ၍ စိတ်အာရုံကို အလွန် ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။

ယူရစ်ပီးဒီးသည် မကွယ်လွန်မီ နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က မက်ဆီဒိုးနားပြည့်ရှင် အာခိလပ်ထံသို့ သွားရောက် ခစားရသည်။ ထိုပြည်၌ပင် ဘီစီ ၄ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက်သည်။

## ကိုးကား
ကြမ်းပိုး

**ကြမ်းပိုး**သည် စီမီစီဒီး Cimicidae မျိုးနွယ်ဝင် အင်းဆက်တစ်မျိုးဖြစ်သည့်ပြင် သေးငယ်ပြီး ဖမ်းရခက်သော ကပ်ပါးကောင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် လူနှင့် အခြားသွေးနွေးသတ္တဝါများ၏ သွေးကို သောက်သုံးပြီး အသက်ရှင်နေထိုင်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Bed bug (or) Bedbug ဟုခေါ်ပြီး လူအိပ်သော အိပ်ရာတွင် နေထိုင်သည့်အတွက်ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းကြမ်းပိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် လူတို့ သတိမထားမိသည့် ညအချိန်တွင် လှုပ်ရှားသွားလာကြသည်။ ၎င်းတို့တွင်  ကိုက်ခဲနိုင် သေးငယ်သောသွားကလေးများရှိသည့်ပြင် အကိုက်ခံရပါက ခြင်ကိုက်သကဲ့သို့ ယားယံစေသည်။

အရေအပြား အဖုအပိတ်ထွက်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း နှင့် အခြား အရေအပြားရောဂါကဲ့သို့သော ကျန်းမာရေးဆိုးကျိုးအချို့သည် ကြမ်းပိုးများ ကိုက်ခဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ 
၁၉၄၀ မတိုင်မီကတည်းက ကြမ်းပိုးများကို အမြစ်ပြတ် သုတ်သင်ခဲ့ကြသော်လည်း ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကတည်းက ကြမ်းပိုးပျံ့နှံ့မှုသည် တိုး၍သာ ပွားလာသည်ကိုတွေ့ရသည်။ လူသားများ၏ ပိုးမွှားကြရောက်အန္တရာယ်များ တိုးလာခြင်းသည် ကြမ်းပိုးကိုက်ခြင်းများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်နေသည်။ 

ကြမ်းပိုးများသည် ဝမ်းတွင်းမျိုးစေ့ချခြင်းနည်းဖြင့် မိတ်လိုက်မျိုးပွားကြသည်။ 

ကြမ်းပိုးတွင် ခြေ ခြောက်ချောင်းရှိသည်(အရွယ်ရောက်ပြီးကောင်တွင် ခြောက်ချောင်းနှင့် မရွယ်မရောက်ခင်ကောင်တွင် ငါးချောင်းသာရှိ)။ ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင် နေထိုင်မှု ဖြစ်စဉ်အဆင့် အမျိုးမျိုးတွင် အရေခွံလဲခြင်းများကိုလည်း အခါခါ ပြုလုပ်ကြသေးသည်။ ၎င်းတို့သည် သူတို့၏အခွံများအား လုံးဝမကျန်အောင် ချွတ်လဲနိုင်ကြသည်။ ကြမ်းပိုးများသည် အခွံလဲခြင်းကို အရွယ်မရောက်မှီအချိန်၌ ၆ ကြိမ်ခန့် လဲလှယ်ကြသည်။

## ကြမ်းပိုးအန္တရာယ်မှ ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် အမျိုးဖြုတ် သတ်ဖြတ်ခြင်း
ကြမ်းပိုးများကို ယင်းတို့ရောက်ရှိလာပြီးမှ ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားခြင်းထက် မရောက်လာခင် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းသည် သာ၍ ကောင်းသည်။ ယင်းတို့အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက်ကိုကား အောက်ပါအတိုင်းလုပ်ဆောင်နိုင်ကြသည်။ သင်သည် ခရီးသွားခြင်း၊ အိမ်လည်သွားခြင်းများပြုလုပ်ပါက ခရီးဆောင်အိတ်များကို သယ်ဆောင်သွားရမည်ဖြစ်သည်။ 
အကယ်၍ သင်နေထိုင်သည့် အိမ်၊ သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်း၊ ဟိုတယ်၊ မိုတယ်များတွင် ကြမ်းပိုး၏ အရိပ်ယောင်များတွေ့ရှိပါက သင်၏ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို စားပွဲ၊ ကုလားထိုင်များပေါ်တွင် ချက်ချင်းမချထားသင့်ချေ။ အခန်းသစ်ကို မေးမြန်စုံစမ်းပြီး ပြောင်းလဲခြင်းသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သင်အိမ်သို့ ရောက်သည်နှင့် ခရီးဆောင်အိတ်ကို ချက်ချင်းမဖွင့်ပါနှင့်။  

ကြမ်းပိုးအန္တရာယ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံးလေ့လာပြီးမှဖွင့်ပါ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကြမ်းပိုးများသည် အိတ်များ၊ အဝတ်အစားများ မှ ဖိနပ်များအဆုံး ကပ်ညိတွယ် လိုက်ပါနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအိတ်များ၊ အတွင်းရှိ အဝတ်အစားများကို ရေနွေးပွက်ပွက်ဆူတွင် ထည့်ပြုတ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်သည်။ 

အိမ်တွင်ရှိပါကလည်း အိမ်သုံးပစ္စည်းများ၊ စားပွဲ၊ ကုလားထိုင်းများ၏ ကြမ်းများကို ကြမ်းကြားများမဖြစ်နေစေရန် အိမ်ဆောက်ပစ္စည်းများ၊ သုတ်ဆေးများအသုံးပြု၍ ပိတ်ထားသင့်သည်။ ထို့ပြင် အိပ်ယာခင်း၊ စောင်၊ ခြင်ထောင်တို့ကို ရေနွေးပွက်ပွက်ဆူတွင် ထည့်ပြုတ်သင့်သည်။ ခေါင်းအုံးများကိုလည်း သင့်တော်သလို စီစဉ်သင့်သည်။ အသုံးမလိုသည့် သစ်သားထိုင်ခုံစုတ်များ၊ သစ်သား အိမ်အသုံးအဆောင်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးသင့်သည်။ နံရံများကို အပေါက်များရှိမနေစေရန် အိမ်သုတ်ဆေးများအသုံးပြု၍ ပိတ်ထားသင့်သည်။ ဓာတုဗေဒပိုးသတ်ဆေးများအသုံးပြု၍လည်း အမျိုးဖြုတ်သတ်ပစ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းဆက်များ
ကဏ္ဍ:ကျန်းမာရေး
ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်

**ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်** (စပိန်ဘာသာဖြင့် Península de Yucatán)သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏အရှေ့တောင်ဖက် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်အကြား၌ တည်ရှိသည်။ ကျွန်းဆွယ်၏ အလျားမှာ မိုင် ၄ဝဝ ခန့်ရှည်၍ အနံမိုင် ၂ဝဝ ကျယ်သည်။ ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များဖြစ်သော ယူးကတန်ပြည်နယ်၊ ကမ်ပီချိပြည်နယ်နှင့် ကင်တားနားရုပြည်နယ်၊ ဘလိဇ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် ဂွါတီမာလာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း အယ်ပီတန်နယ်မြေတို့ ပါဝင်သည်။ ယူးကတန် ပြည်နယ်သည် ၂၃၉၂၆ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၄၁၈၂၁ဝ ယောက်ခန့် ရှိသည်။ ကမ်ပီချိပြည်နယ်၏ အကျယ် အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၉၆၇ဝ ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၉ဝ၄၆ဝ ယောက် ရှိသည်။

ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်သည် ပူ၍ ခြောက်သွေ့၏။ မိုး အလွန်နည်းသည်။ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် မဟောဂနီနှင့် အခြား အသားမာသစ်တောများ ပေါက်သည်။ မြေဩဇာ ကောင်းသော အရပ်များ၌ ဟင်နီကင်ခေါ် လျှော်ပင်၊ ပြောင်း၊ ဝါ၊ ဆေးပင်၊ ကြံ၊ ကာဖီပင်နှင့် ကာကေးအိုပင်များကို စိုက်ပျိုးသည်။

ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသောမြို့များမှာ ယူးကတန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် မဲရီဒါမြို့ (လူဦးရေ ၉၈၆၃၆)၊ ကမ်ပီချိမြို့ (လူဦးရေ ၂ဝ၁၂၅)နှင့် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ပရိုဂရက်ဆိုမြို့ (လူဦးရေ ၁၁၄၈၁)တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။

ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်တွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားများသည် မာယာ အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့၏ အဆက်အနွယ် ဖြစ်ကြသည်။ မာယာတို့သည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်မှစ၍ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့် သော လူမျိုးများဖြစ်ပြီးလျှင် အေဒီ ၃ဝဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ ကြီးကျယ်ခမ်းနား သော မြို့ကြီးပြကြီးများ တည်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မာယာတို့ တည်ခဲ့သော မြို့ကွက်ဟောင်းနေရာပေါင်း တစ်ရာကျော်မျှကို ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ နေအိမ်များမှာ များသောအားဖြင့် နှစ်ထပ်၊ သုံးထပ်ရှိသော အိမ်များ 
ဖြစ်၍ အထပ်ငါးထပ်ရှိသော အဆောက်အအုံပျက်များကိုပင် တူးဖော်တွေ့ရှိရလေသည်။ မာယာတို့သည် တိကျသော ပြက္ခဒိန်စနစ်ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ အနုပညာဘက်၌ 
လည်း လက်ရာမြောက်၏။ ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ဖစ်ခေါ် ရုပ်ပုံ စာရေးနည်း အတတ်ကိုလည်း တတ်ကြ၏။ နက္ခတ်တာရာ တို့ကို လေ့လာ၍ ဂြိုဟ်သွားဂြိုဟ်လာများကိုလည်း တိကျစွာမှတ်သားခဲ့ကြသည်။

မယာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အေဒီ ၃ဝဝ နှင့် ၆ဝဝ ပြည့် နှစ်များအတွင်း၌ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိ ပြီးနောက် ယင်း တို့သည် မြို့ကြီးများကို ရုတ်တရက် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြလေသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် မြို့များကို ထိုကဲ့သို့ စွန့်ခွာသွားကြ ကြောင်းကိုမူ အတိအကျ မသိရချေ။ ထိုသို့အားဖြင့် မာယာ တို့၏ မြို့ကြီးများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ သစ်ပင်ချုံနွယ်များ အောက်တွင် ဖုံးအုပ် တိမ်မြှုပ်လျက်ရှိနေခဲ့သည်။

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်လူမျိုး ဟာနန်ဒို ကောတတ်ဆိုသူ သည် ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ္စကို ဒီမွန်တီဂျိုသည် မာယာတို့ကို တိုက်ခိုက်၍ ကျွန်းဆွယ်ကို စပိန်အစိုးရလက်အောက်သို့ သိမ်း သွင်းခဲ့လေသည်။ ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များအတွင်းက မာယာတို့သည် မက္ကဆီကို အစိုးရကို အကြိမ်ကြိမ် တော်လှန်ခဲ့ ကြ၏။ သို့ရာတွင် ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ မက္ကဆီကို အစိုးရသည် ယူးကတန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်အရ အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရာ၌ မာယာတို့အတွက် စာသင်ကျောင်းများ ဆောက်လုပ်ပေးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနည်းသစ်များ တီထွင်ပေးခြင်း အစရှိသော ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့လေသည်။ ယခုအခါ မာယာတို့ကို ယူးကာတီကိုဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* Yucatan Wildlife - ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်ရှိ သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအကြောင်း
* Yucatan Living - ယူးကတန်ကျွန်းဆွယ်၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ နေရာဒေသ၊ လူမျိုးများအကြောင်း အွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်း
* ယူးကတန်ရာသီဥတု
ယူးတားပြည်နယ်

**ယူးတားပြည်နယ်**သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ဘက်ပိုင်း ရော့ကီး တောင်တန်း ဒေသဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုင်ဒဟိုးပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဝိုင်းအို မင်းပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် အရီဇိုးနားပြည်နယ်တို့ အသီး အသီး ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။ ယူးတားပြည်နယ် တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ဝေါဆက် တောင်တန်းသည် ထိုပြည်နယ်ရှိ တောင်နှင့်မြောက် ဖြတ်လျက် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ယူအင်းတာတောင်တန်းများ ရှိလေသည်။ ထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ကော်လိုရာဒိုမြစ်၊ ဝက်ဗာမြစ်၊ ဗဲယားမြစ်နှင့် ဂျော်ဒန်မြစ်တို့ ဖြစ်၏။ ဂျော်ဒန်မြစ်သည် ဂရိတ်ဆော့လိပ်ခေါ် ရေငန်အိုင်ကြီးထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ထိုရေငန်အိုင်ထဲရှိ ရေသည် ပင်လယ်ရေထက်ပင် သုံးဆကျော်မျှ ပို၍ ငန်၏။ ထိုအိုင်ကြီး၏ အနောက်ဘက်တွင်ရှိသော ဂရိတ်ဆော့လိပ် သဲပြင်ကြီး ပေါ်၌ ကမ္ဘာ့စံချိန်ထွင်သည့် မော်တော်ကား အမြန်စီးပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

ယူးတားပြည်နယ်တွင် မိုးအလွန်နည်း၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ဆည်မြောင်းများကို အားကိုးရသည်။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သတ္တုတူဖော်ရေးလုပ်ငန်းတို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။ သိုးဆိတ်များကိုလည်း မွေးမြူကြသည်။ ဂျုံ၊ သကြား မုန်လာ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယော၊ အယ်လဖားဖားပင်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့သည် ထင်ရှားသော ကောက်ပဲသီးနှံများဖြစ်၍ ယူးတားပြည်နယ်၌ ကြက်သွန်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်။ 

ယူးတားပြည်နယ်သည် တွင်းထွက်သတ္တုများဖြင့် ကြွယ်ဝ၍ ရွှေကို အများဆုံး တူးဖော်ရရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းများမှာ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ ခဲ၊ သွပ်တို့ ဖြစ်သည်။ ယူးတားဟူသော ပြည်နယ်အမည်မှာ ထိုဒေသ၌မူလက နေထိုင်ခဲ့သော ယူတေး၊ သို့မဟုတ် ယူတော အင်ဒီးယန်းလူမျိုးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်၏။ ၁၈၄၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ပိုင်းမှ မော်မန်ဂိုဏ်းဝင် အချို့သည် ယူးတားပြည်နယ်သို့ လာရောက်၍ အခြေ စိုက်နေထိုင်သည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ထိုနယ်ပယ်ဒေသသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပိုင်နက် နယ်ပယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယူးတားပြည်နယ်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။ ထိုစဉ်အခါက ယူတားပြည်နယ်သည် ကုန်းခေါင်ခေါင်အရပ်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် မော်မန်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် နောင်အခါ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၊ စက်မှုလုပ်ငန်းတို့ဖြင့် စည်ကားသော ပြည်နယ်ဖြစ်လာပေသည်။ ထို ကြောင့် ယူးတားပြည်နယ်ကို *ပျားအုံပြည်နယ်*ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ယူးတားပြည်နယ် သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအတွင်း ပြည်နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ပါဝင်ခွင့် ရခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်းက ယူးတားပြည်နယ်ရှိ စက်ရုံများ၊ လယ်ယာခြံမြေများနှင့် သတ္တုတွင်းများတွင် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အကြီးအကျယ် တိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင်လည်း စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများသည် များစွာ တိုးတက်ထွန်းကားလျက် ရှိ၏။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ယူးတားပြည်နယ် အရှေ့ အလယ်ပိုင်းတွင် ယူရေးနီးယမ်း သတ္တုတွေ့ရှိခဲ့သည်။

ယူးတားပြည်နယ်သည် ၈၄,၈၉၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၂,၉၀၀,၈၇၂ (၂၀၁၃ ခန့်မှန်း) ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ လူဦးရေ ၁၈၉၄၅၄ ယောက်ရှိသော ဆော့လိပ်စီးတီးမြို့ 
ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ယင်းကျားလူမျိုး

## ယင်းလူမျိုး
မွန်ခမာအုပ်စုမှ ဝ ပလောင်အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်သော 
ယင်းလူမျိုးအနွယ်ဝင်တို့သည် များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည် တောင်ပိုင်း ကျေးသီးမံစံနယ် အတွင်းပိုင်းရှိ ကျေးလက်တောရွာများ၌လည်းကောင်း၊ ပင်လုံမြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးရွာများ၌လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အနည်းငယ် မျှလောက်သာ နေထိုင်သည်။ မိုးနဲနယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းများမှာ ယင်းတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာဒေသ ဖြစ်၏။ အချို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်တွင် ပျံ့နှံ့နေသည်။ ထိုလူမျိုး 
စုကို မြန်မာတို့က *ယင်း*ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းတို့က *ယန်း*ဟူ၍ လည်းကောင်း အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ယန်းလမ်း သို့မဟုတ် ဟင်းနက် 
နှင့် ယန်းဆက်၊ သို့မဟုတ် ယင်းကျားဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ယင်း နက်ကို အချို့က ကရင်နက်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၍ ယင်းကျားကို ကရင်ကျား ခေါ်ဆိုကြလေသည်။

ယင်းလူမျိုးတို့ပြောဆိုသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် ပလောင်တို့၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန် နီးစပ်လေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများဖြစ်၍ ပလောင်တို့နည်းတူ ဒေသဆိုင်ရာ နတ်များကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ ယင်း လူမျိုးတို့သည် ပလောင်တို့၏ တောင်ပိုင်းအဆက်အနွယ်ပင် 
ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ကောင်းပေသည်။

ယန်းလမ်းတို့သည် ရှမ်းအမျိုးသားတို့နှင့် တစ်ရွာတည်း၌ 
ရောပြွမ်း၍ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ သိန္နီတောင်ပိုင်းနယ်နှင့် ကျေးသီးမံစံနယ်တို့တွင် ဆန်စပါးအပြင် ဝါကိုလည်း စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ယန်းလမ်း အမျိုးသမီးတို့သည် ပလောင် အမျိုးသမီးတို့ကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားတို့ကမူ ရှမ်းအမျိုးသားတို့ကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။

တောင်ဘက်အစွန်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိနေကြသော ယင်းကျား တို့သည် တောင်ပေါ်ကရင်တို့နှင့် ပို၍နီးစပ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ယင်းကျားအမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံမှာ တောင်ပေါ်ကရင်အမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံနှင့် တူသည်။ သို့ရာတွင် အဖြူနှင့် အနီ အစင်းကျား သင်တိုင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ ခြေထောက် 
တွင် ကြေးခြေချင်းများကိုလည်း ဝတ်ဆင်ထားလေ့ ရှိကြသည်။ ယင်းလူမျိုး၏ လူဦးရေမှာ ၁၄ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု
ယင်းတလဲလူမျိုး

**ယင်းတလဲလူမျိုး**တို့သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲနယ်၌ နေထိုင်ကြသော တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစု ဖြစ်လေသည်။ (ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ယင်းတလဲလူမျိုး သည် ကယားလူမျိုးအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။) ဘောလခဲနယ်၏ မြို့တော်၊ ဘောလခဲမြို့တွင် ယင်းတလဲအမျိုးသားတို့ အများဆုံး နေထိုင်ကြလေသည်။ ကယား၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဗရဲ့၊ မနုမနော အမျိုးသားတို့ကိုလည်း နယ်တွင်း နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့နိုင်လေသည်။ ရှေးအခါက ကယားပြည်နယ်ကို ကရင်နီ ပြည်နယ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်သားတို့ကို ကရင်နီလူမျိုးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး နောက်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအစိုးရတို့က ကရင်နီဟူသော အမည်အစား ကယားဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့လေသည်။

ယင်းတလဲဟူသောအမည်မှာ ဘောလခဲနယ်ကို ဦးစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော ဖဘန့်(ပဗန်း)မင်း၏ သားသမီးများ ဟူ၍ ၎င်း၊ သို့မဟုတ် ရှေးလူဟောင်းများမှ ကျန်ရစ်ခဲ့သော လူများ ဟူ၍လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူ နိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ 

ယင်းတလဲအမျိုးသားတို့သည် ရိုးသား၍ ရဲရင့်တည်ကြည်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ စိတ်နေ စိတ်ထားကို ဝတ်စားဆင်ယင်သော အဝတ်အထည်၏ အသွေး အရောင်အားဖြင့် အကဲခတ်နိုင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ယင်း 
တလဲ အမျိုးသားတို့သည် အနားများတွင် အနီစကွပ်ထားသော အင်္ကျီအဖြူနှင့် ဘောင်းဘီရှည်အဖြူကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အနီရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်။ အမျိုးသမီးတို့သည် အင်္ကျီအဖြူ၊ ထဘီအနီကွက်ကျားနှင့် ခေါင်းပေါင်းအနက်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။

အလုပ်အကိုင်မှာ တောင်ယာလုပ်ခြင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ နှမ်း၊ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရှားစေးချက်ခြင်း၊ ချိပ် မွေးမြူထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ခုတ်ခြင်း စသောအလုပ်တို့ ဖြစ်လေသည်။ မြေပြန့်တွင် ဆန်စပါးကို တူးမြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးသည်။ ယင်းတလဲ အမျိုးသားတို့သည် ရိုးရာဓလေ့ ထုံးစံအရ အက အခုန် အတီး အမှုတ်တို့၌ ဝါသနာထုံကြသည်။ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမစုံတွဲအက၊ စုပေါင်းအကတို့ကို တစ်ပျော် တစ်ပါး ကခုန်လေ့ရှိကြသည်။ တူရိယာများမှာ မောင်း၊ အိုး၊ စည်၊ ပြွေ၊ လင်းကွင်းတို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ယောင်လူမျိုး

**ယောင်လူမျိုး**သည် မွန်ခမာအနွယ်ဝင်ဖြစ်၍ မျောင်၊ ယောင်လူမျိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင် သည်။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်းတွင် ယောင်လူမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း၊ မျောင်လူမျိုး သို့မဟုတ် မြောင်ဇီးလူမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း မဖော်ပြခဲ့ချေ။ မျောင်စီးလူမျိုးနှင့် ယောင်လူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြ၍ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် မိုင်းပိန်နယ် 
တို့၌လည်း ယောင်လူမျိုးတို့ နေထိုင်သော ကျေးရွာအချို့ရှိခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ နောက်ကျစွာဝင်ရောက်လာသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ယောင်လူမျိုးတို့သည် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နေထိုင်ပုံအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း တရုတ်အမျိုးသားတို့နှင့် နီးစပ်သည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း မပျောက်ပျက်ရအောင် ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ ယောင်လူမျိုးတို့၏ ကျေးရွာတိုင်းတွင် တရုတ်စာကို သင်ကြားပေးမည့်သူ ရှိ၍၊ ထိုဆရာအား ရွာသားတို့က ထောက်ပံ့ထားရသည်။ တရုတ်အမျိုးသားဆရာကို မရနိုင်လျှင် ယောင်အမျိုးသားထဲမှ တရုတ်စာထက် တစ်ဦးဦးကို ဆရာအဖြစ် ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ အိမ်တိုင်း၌လည်း တရုတ်စာပေဆိုင်ရာ စာအုပ်တစ်မျိုးမျိုးကို တရိုတသေထား၍ ကလေးသူငယ်တို့ကို မကြာခဏ သင်ကြားပေးလေ့ရှိကြသည်။

ယောင်အမျိုးသားတို့သည် တရုတ်အမျိုးသားတို့ကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးတို့ကမူ မိမိတို့လူမျိုးစု ဓလေ့အတိုင်း ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် ထဘီတိုကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယောင်အမျိုးသမီးတို့ ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းပုံမှာ ထူးခြားသည်။ သုံးထောင့်ချွန် ဝါးဘောင်ပေါ်တွင် သားရေတစ်ထပ်ဖုံး၍ အဝတ်နီဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသော ခေါင်းပေါင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။

တောင်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ အသက်မွေးကြသည်။ ဆန်စပါး၊ ဝါ၊ ပြောင်းနှင့် ဘိန်းပင်ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ယောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ဘာသာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု
ယစ်မျိုးခွန်

## ယစ်မျိုးခွန် 
ယစ်မျိုးခွန်ဟု ဆိုလျှင် သာမန်အားဖြင့် အစိုးရက ဘိန်း 
ဘင်း၊ ကစော်၊ လှော်စာ၊ အရက် စသော ယစ်မူးစေသည့် ကုန် 
ပစ္စည်းများပေါ်တွင် စည်းကြပ်ရသော အခွန်ဟူ၍ လူအများ
သိကြသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ယစ်မျိုးခွန်ဆိုသည်မှာ ပြည်တွင်း 
ဖြစ် ကုန်ပစ္စည်းများပေါ်တွင် စည်းကြပ်ကောက်ခံရသော အခွန် 
ပင် ဖြစ်သည်။ အစိုးရထံမှ ထိုကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခွင့် 
လိုင်စင်အတွက် ပေးရသောအခွန်ငွေသည်လည်း ယစ်မျိုးခွန်ပင် 
ဖြစ်လေသည်။ ထို့အပြင် အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသော ကုန် 
ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ခွင့် အထူးလိုင်စင်အတွက် ပေးရသောအခွန်ငွေ 
သည်လည်း ယစ်မျိုးခွန်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယစ်မျိုးခွန် 
သည် ပြည်တွင်းဖြစ် ကုန်ပစ္စည်းပေါ်တွင် စည်းကြပ်ကောက်ခံ 
ရသော အခွန်ဖြစ်၍ အကောက်ခွန်သည် ပြည်ပမှ တင်သွင်း 
သော ကုန်ပစ္စည်းပေါ်တွင် စည်းကြပ်ကောက်ခံရသောအခွန် 
ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။

ထိုအခွန် နှစ်မျိုးစလုံးကို ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သူက 
သော်လည်းကောင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းတင်သွင်းသူကသော်လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်ကြ 
ရသည်မဟုတ်။ ကုန်ပစ္စည်းတန်ဖိုးပေါ်တွင် ထပ်ဆောင်းထား 
သည်ဖြစ်၍ ဝယ်ယူသုံးစွဲသူတို့ကသာ ထမ်းဆောင်ကြရလေ 
သည်။ ယခင်က ယစ်မျိုးခွန် စည်းကြပ်ကောက်ခံနိုင်သော 
ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအမည်၊ လုပ်ငန်းအမျိုးအမည်တို့သည် ထူးထွေ 
များပြားခဲ့လေသည်။ ယခုအခါ၌မူကား အဓိကအားဖြင့် 
စီးကရက် ဆေးလိပ်၊ မီးခြစ်၊ သေရည်သေရက် စသည်တို့ကို 
ထုတ်လုပ်ခွင့်အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ရောင်းချခွင့်အတွက်သော်လည်းကောင်း 
စည်းကြပ်ကောက်ခံသော အခွန်မှာ ယစ်မျိုးခွန်ပင် ဖြစ်လေ 
သည်။ အခွန်အတုတ်

## ကိုးကား
သောမတ် ယန်း

**သောမတ်ယန်း** (Thomas Young)(ခရစ် ၁၇၇၃-၁၈၂၉) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်၏။ အီဂျစ်ရှေးဟောင်းပညာရှင်ဘက်၌လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်ပေသည်။ အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်ကပင် သိပ္ပံပညာနှင့် ဘာသာစကားပညာတို့၌ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့၊ ကိမ်းဗရစ်မြို့၊ အက်ဒင်ဗာရာမြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဂေါ့တင်းဂျင်းမြို့များ၌ ဆေးပညာကို သင်ကြားပြီးလျှင် ဂေါ့တင်းဂျင်းတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့လေသည်။ ယန်းသည် ၁၇၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဆမ္မာဆက်ခရိုင် မီလဗာတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သူဖြစ်၍ အသက်ငယ်စဉ်ကပင် ဂရိဘာသာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် အရှေ့တိုင်းဘာသာရပ်အချို့ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏။ သဘာဝသိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ကျောင်း၌ သဘာဝ ယထာ ဘူတပညာ(ရူပဗေဒ) ပါမေက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်။ ယန်းသည် မြင်မူပညာနှင့် စပ်ဆိုင်သော သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်ကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ အရာဝတ္ထု အနီးအဝေးကိုလိုက်၍ မျက်လုံးမှ လင်းမှန် ပြောင်းလဲပုံကို တော်ဝင်အသင်းသို့ တင်ပြခဲ့၏။ အလင်းလှိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယူဆချက်သစ်များကိုလည်း ထုတ်ဖော်ခဲ့၏။

သောမတ်ယန်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ယူ ဆောင်လာသော ရိုဇက်တာကျောက်စာပေါ်ရှိ ဟိုင်ယာရို ဂလစ်ဖစ်ရုပ်ပုံစာကို အစဖော် ဘာသာပြန်ပေးခဲ့လေသည်။ 

သောမတ်ယန်းသည် ၁၈၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။

## ကိုးကား
ယင်းဘော်လူမျိုး

* ယင်းဗော်( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။

## ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ်
ယင်းဘော်လူမျိုးတို့သည် တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်၍ ကယားပြည်နယ်၌ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ကယန်းကငန်(ယင်းဘော်)လူမျိုးတို့သည်(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ 
ယူဆချက်အရ ကယားလူမျိုး အုပ်စုတွင် ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ပဒေါင်၊ ပရဲ၊ မနုမနော၊ ဂေခို၊ ဂေဘား စသည့် လူမျိုးစုတို့ ပါဝင်သည်။) လူဦးရေ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ရှိ၍ ဘောလခဲနယ်နှင့် တောင်ငူခရိုင်အရှေ့ဘက်ရှိ လိပ်သိုတောင်ပေါ်တို့၌ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကားလ် ယွန်း

thumb
ကားလ်ဂတ်စတေ့ယွန်းသည် ဆွမ်လူမျိုး စိတ်ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်၍၊ စိတ်ခွဲခြားစိစစ်ရေး ပညာပါရဂူ ဆစ်ဂမန် ဖရွိုက် နှင့်အတူ စိတ္တဇရောဂါဆိုင်ရာ အခြေခံအကြောင်းရင်းများကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကားလယွန်းသည် ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဗားလမြို့၌ ဖွားမြင်၏။ ဗားလတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် ပဲရစ်မြို့သို့ သွား ရောက်၍ ပညာဆက်သင်လေသည်။ ထို့နောက် ဆစ်ဂမန် ဖရွိုက် ထံ၌ တပည့်ခံ၍ စိတ်ပညာရပ်များကို ဆည်းပူးသည်။

ယွန်းသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ဇူးရစ်မြို့ရှိ စိတ်ရောဂါကုဆေးရုံ၌ ဆရာဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ယင်း၊ ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်တွင် စိတ်ရောဂါပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချလေသည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်နေစဉ် ယွန်းသည် ဖရွိုက်၏ စိတ်ခွဲခြားစိစစ်ရေး နည်းစံနစ်ကို အားလုံး လက်မခံနိုင်သဖြင့် နည်းစံနစ်သစ်ကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။ ယွန်းတီထွင်သော စိတ်ခွဲ ခြား စိစစ်ရေးနှင့်ဆိုင်သည့် နည်းစံနစ်သစ်မှာ အနဲလစ်တစ်ကယ် စိတ်ပညာဟု အမည်တွင်လေသည်။

ယွန်းသည် လူတို့ကို အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲခြားပြ၏။ တစ်မျိုးမှာ*အင်ထရိုဗက်*ခေါ် အတွင်းအသိ စိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုကို စွဲ၍ ကျင့်ကြံတတ်သူများ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော လူမျိုးသည် အပေါင်းအသင်း မဝင်ဆံ့ဘဲ အထီးတည်း နေထိုင်ကျင့်ကြံလေ့ရှိကြသည်။ အပြင်ပန်းအားဖြင့် စိတ်တွင်ထိခိုက် လှုပ်ရှားဟန် မတွေ့ရချေ။ ကျန်တစ်မျိုးမှာ *အိပ်စထရိုဗတ်*ခေါ် ပြင်ပပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို လိုက်၍ ကျင့်ကြံတတ်သူများ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော စိတ်မျိုးရှိသူသည် အပေါင်းအသင်း ဝင်ဆံ့၏။ မိမိတို့၏ အတွင်းစိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို အလွယ်တကူ ထုတ်ဖော်ပြသတတ်၏။ အာရုံစံခားမှုကို နှစ်သက်၏။ ယွန်းသည် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ စာအုပ်များစွာကို စိတ်ခွဲခြား စိစစ်ရေး ပညာအသင်းကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့၏။ ယွန်းရေးခဲ့သော စာအုပ်များအနက် ဆိုက်ကို အနဲလစ်ဆစ် (၁၉၁၂)၊ *မသိစိတ်* အကြောင်း (၁၉၁၆) အနဲလစ်တစ်ကယ် ဆိုက်ကိုလိုဂျီ(၁၉၁၇)တို့မှာ ထင်ရှားသော စိတ်ပညာစာအုပ် အချို့ ဖြစ်သည်။၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဗားလတက္ကသိုလ်၌ ပါမေက္ခ အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ကားလဂတ်စတေ့ ယွန်းသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ယင်းတော်မလေး

thumb|left|ယင်းတော်မလေး
ယင်းတော်မလေးသည် အီနောင်နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးတွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ထူးကဲစွာ ကျော်ကြားခဲ့သော တော်သုံးမင်းသမီးဖြစ်ပေသည်။ နာမည်ရင်းမှာ မလေးဖြစ်၍ ယင်းတော်မြို့သူ ဖြစ်သဖြင့် ယင်းတော်မလေးဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ယင်းတော်မြို့စားကို အကြောင်းပြု၍ နေပြည်တော်သို့ ရောက်ပြီးလျှင် နန်းတွင်း၌ အငြိမ့်အပျိုတော်အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းရလေသည်။ ထို့နောက် အီနောင်နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးတွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးဖြစ်သူ ပွတ်စပါးမင်းသမီးအခန်းတွင် နိုင်နင်းစွာ အမှုထမ်းနိုင်သဖြင့် မြန်မာဇာတ်သဘင်သည်တို့၏ မိခင်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်ပေသည်။ 

ထိုအချိန်က မယင်းတော်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နန်းတော်သား အရာရှိ မြို့စား၊ ရွာစား၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ မင်းပျို၊ မင်းလွင်တို့က ယင်းတော်မလေးဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
နာမည်ကျော်မင်းသမီး ယင်းတော်မလေးသည် မင်းသမီးဘဝ ခေတ်ကောင်းချိန်က အဆင်းအင်္ဂါ လှပ၍ ကနွဲ့ကရ ပျော့ပျော့ ပျောင်းပျောင်းရှိသည်။ တေးကြီး၊ ဘွဲ့ကြီးပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား စသည်တို့ကို ငယ်စဉ်ကပင် နိုင်နင်းစွာ သီဆိုနိုင်သည်။ ဇာတ်ချင်းများကို သီဆိုရာတွင်လည်း ဖွဲ့ဖွဲ့နွဲ့နွဲ့ လေယူလေသိမ်း၊ ထီးသံနန်းသံ၊ ကြငှန်းသံ မှန်လှသည်ဟု ထိုခေတ်က နန်းတော်သူတို့၏ ချီးကျူးခြင်းခံရသူ ဖြစ်လေသည်။ နန်းတော် 
သူတို့က အီနောင်ဦးစံတုတ်ကို သဘောကျ စွဲလမ်းသည့်နည်းတူ 
နန်းတော်သား၊ မှူးသားမတ်သား၊ မင်းယောက်ျားအရာရှိပိုင်းကလည်း ယင်းတော်မလေးကို သဘောကျ စွဲလမ်းကြလေသည်။ 

သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် ယိုးဒယားရာမဇာတ်တော်ကြီး အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အီနောင်ဇာတ်တော်ကြီး အဖွဲ့ဝင်များသည် မြှောက်စားကြည့်ရှုမည့်ဘုရင် မရှိတော့သဖြင့် ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ကြရရှာလေည်။ သို့သော်လည်း ထိုခေတ်တွင် ပစ္စည်းအင်အား တောင့်တင်းသော တောင်ခွင်မြို့စား မင်းကြီးကတော် 
သည် အီနောင်ဇာတ်ကြီးကို ထောက်ပံ့အားပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် 
ဇာတ်သူဇာတ်သားများသည် ရုတ်တရက် အစည်းမပြေသေးဘဲ 
ရှိရုံမျှမက၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ ဆွေတော်မျိုးတော်တို့က သားသမီး ရှင်ပြုနားထွင်းမင်္ဂလာပွဲ၊ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ စသော သဘင်ပွဲလမ်း အခမ်းအနားတို့တွင် ခေါ်ယူငှားရမ်းအသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ မင်းကြီးကတော် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၌ပင် မင်းပိုင်း၊ 
သူဌေးသူကြွယ်၊ ကုန်သည်ပိုင်းတို့က ဝိုင်းဝန်း အားပေးကြသဖြင့် ရံဖန်ရံခါ ကပြကြရသေးသည်။

သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် ရှစ်နှစ်ခန့်ကြာသောအခါ ယင်းတော်မလေးသည် မျက်စိတစ်ဘက် ကွယ်သွားသဖြင့် ကျောက်မျက်လုံး တပ်ထားရလေသည်။ မင်းသမီးကြီးသည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ၄ဝ ကျော် ၅ဝ နီးပါးခန့် ရှိလာသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဇာတ်ကြီးသားအချို့နှင့် အီနောင် ဦးစံတုတ် 
လည်း အနိစ္စရောက်ကြသည်ကတစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် အီနောင်ဇာတ်တော်ကြီးအဖွဲ့ တိမ်မြုပ်ခဲ့ရလေသည်။

ယင်းတော်မလေးမှာမူကား အသက် ၆ဝ-၇ဝ အရွယ်အထိ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ အသက်ရှည်လျက် ကျန်ရစ်ခဲ့သေးသည်။ အရွယ်အိုမင်းလာပြီ ဖြစ်သော်လည်း နာမည်ကျော်မင်းသမီးကြီးဖြစ်ခြင်းကြောင့် အလှူပွဲအခမ်းအနားပွဲများတွင် အခြားသော မင်းသားတို့နှင့် တွဲကရန် ချီကောက် ငှားခေါ်သူရှိလျှင် လိုက်၍ တွဲကရလေသည်။ မင်းသားများက နှစ်ပါးသွားစကားပြောသော 
အခါ အသက်အရွယ်ကပင် ကြီးသော်လည်း ဝမ်းရေးအတွက် 
ကရသဖြင့် *နင်တို့က တယ်ပြီး မကလက်စမ်းပါနဲ့*ဟု 
မင်းသားလုပ်သူကို တီးတိုးပြောရှာသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းတော်မလေး၏ ပညာအမွေကို ခံယူခဲ့သောမင်းသမီးဟူ၍ မရှိဟုလည်း ဆိုလေသည်။

## ကိုးကား
ဂျန် ရဆင်း

**ဂျီးန် ရာဆင်း** (သို့) **ရှောန် ရာဆီးန်** () (ခရစ် ၁၆၃၉- ၁၆၉၉) သည် နာမည်ကျော်ပြင်သစ် ပြဇာတ်ရေး ဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၆၃၉ ခုနှစ်၌ ဖွားမြင်၍၊ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘနှစ်ပါး သေဆုံးသဖြင့် အဖွားဖြစ်သူ လက်ထဲ၌ ကြီးပြင်းခဲ့ ရလေသည်။ သူသည် ကျောင်းသားဘဝကပင် ရှေးဂရိစာဆိုကြီး များ၏ စာကြီးပေကြီးများထဲမှ အထူးသဖြင့် ပြဇာတ်များ၌သာ ပျော်မွေ့ခဲ့လေသည်။ နောင်ကြီးပြင်းလာ၍ သူကိုယ်တိုင် ကဗျာပြဇာတ်များ ရေးသားသောအခါ ပြင်သစ်လူမျိုးများက ရဆင်းအား အကောင်းဆုံး ကဗျာပြဇာတ်ရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုလာကြလေ သည်။ သူသည် ပြစ်သစ်အလွမ်း ကဗျာပြဇာတ်ကို ပထမဦးစွာ စတင်ရေးသားခဲ့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာ ကော်နေးယီးထက် ပို၍ တော် မတော် အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော်လည်း သူ၏လက်ရာသည် မည်သူ့လက်ရာနှင့်မျှ မတူ တစ်မူခြားလျက်ရှိကြောင်းကိုကား ဝန်ခံကြရပေမည်။

ရဆင်း ဦးစွာ ရေးသားခဲ့သော ပြဇာတ်များတွင် သူ၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာများဖြစ်သည့် အွန်ဒရိုမက် (၁၆၆၇)၊ ဗြိတန္နီကပ် (၁၆၆၉)၊ ဗဇာဇစ် (၁၆၇၂)၊ မစ်သရီဒေး (၁၆၇၃)၊ အီဇီဂျီနီ (၁၆၇၄)၊ ဖီဒရေ (၁၆၇၇) စသော ပြဇာတ်များ ပါဝင်သည်။ ဖီဒရေပြဇာတ်ကို ရေးခဲ့ပြီးနောက် အတော်ကြာအောင်ပင် ပြဇာတ်များ မရေးဘဲ နေခဲ့သည်။ ထိုသို့ မရေးဘဲ နေသည်မှာ သူနာမည်ကြီးလာသည်ကို မနာလိုသဖြင့် နာမည် ပျက်အောင် မကောင်းကြံကြသည်ကို စက်ဆုပ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူငယ်စဉ်က လေ့ကျက်လာခဲ့ရသော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယူဆ ချက်များကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်လေသည်။ သူ၏ဆွေမျိုးသည် အယူဝါဒတွင် အထူးပင် လေးစားကိုင်းရှိုင်းသူများ ဖြစ်၍ ပြဇာတ် များကြည့်ခြင်း၊ ရေးသားခြင်း စသော အပျော်အပါးလိုက်စားမှုများကို မပြုလုပ်ရန် အမြဲပင် တားမြစ်ခဲ့လေသည်။ ၁၆၈၉ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော အက်ဝသာ ပြဇာတ်တို့သည် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပြဇာတ်များဖြစ်၍၊ ယင်းတို့သည်လည်း သူ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာများတွင် ပါဝင်ပေသည်။

ရဆင်းသည် ပါရစ်မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့စဉ်က စာပေလောက၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည့် နစ်ကလက်ဗွာလို၊ လာဖွန်တိန်း၊ မောလျဲတို့နှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်ခဲ့လေသည်။ ရဆင်းသည် သူ၏ပြဇာတ်အားလုံးကို ကဗျာလင်္ကာသွား ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ သူ့ပြဇာတ်များကို သူ့မူနှင့် သူဆိုရ လောက်အောင် တစ်မျိုးတည်းနှင့် ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဇာတ်ကောင်များ၏ သရုပ်ကို ဖော်ရာတွင် ပြတ်သားလှသည့် ပြင်၊ ပြဇာတ်ဂုဏ်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ အထူးသဖြင့် မိန်းမများ၏သရုပ်ကို ဖော်ရာတွင်ကား ရဆင်းသည် အထူးပင် ကျွမ်း ကျင်လှပေသည်။ သို့သော် သူ၏ပြဇာတ်များကို ပညာတတ် ပရိသတ်အတွက် ရေးသားခဲ့ရာ အောက်တန်းစားလူထုကမူ မနှစ်သက်ကြချေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ရိုးမ

အရှေ့ပါကစ္စတန်ပြည်နယ် (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြားတွင် မြောက်နှင့်တောင် တန်းလျက်ရှိသော တောင်ကုန်းဒေသကို အနောက်ဘက်တောင်ကုန်းဒေသဟု ခေါ်တွင်သည်။ ထိုကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်တောင်ကုန်းဒေသ၊ ချင်းတောင်တန်း၊ လူရှေ (လူရှိုင်း)တောင်တို့ ပါဝင်လေသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းသည် ထိုတောင်တန်းဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ယှဉ်၍ 
ထိုးထွက်လာသော တောင်တန်းဖြစ်သည်။

ရခိုင်ရိုးမသည် မင်းဘူးခရိုင်၊ သရက်ခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်၊ ဟင်္သာတခရိုင်၊ ပုသိမ်ခရိုင်တို့နှင့် ရခိုင်ဘက်ရှိ စစ်တွေခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၊ သံတွဲခရိုင်တို့ကို ခွဲခြားထားလေသည်။ တောင်တန်းတစ်လျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် အမြင့်ပေ ၄ဝဝဝ နှင့် ပေ ၅ဝဝဝ အကြား၌ ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ထိုထက်မြင့်မားသော တောင်တန်းများ ရှိလေသည်။ ရိုးမတောင်တန်းသည် မတ်စောက်၍ တောထူထပ်သည်။ သို့ရာတွင် ကျွန်းပင်များ မပေါက်ချေ။

ရိုးမတောင်ပေါ်တွင် ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။ တောင်ယာစိုက်စားကြသည်။ ပြောင်းဆန်နှင့် တောင်ပေါ်စပါး တစ်မျိုးကို ရှေးရိုးနည်းအတိုင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်း နှစ်ခု ရှိသည်။ ပထမတောင်ကြားလမ်းမှာ ကျောက်ဖြူခရိုင် အမ်းမြို့မှ မင်းဘူးခရိုင် ငဖဲမြို့သို့ပေါက်သော အမ်းတောင်ကြားလမ်း ဖြစ်၍၊ ဒုတိယတောင်ကြားလမ်းမှာ သံတွဲခရိုင် တောင်ကုပ်မြို့မှ ပြည်မြို့နှင့် တစ်ဖက်ကား ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ ပန်းတောင်းမြို့သို့ ပေါက်သော တောင်ကုပ်တောင်ကြားလမ်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ယမ်းစိမ်း

သေနတ်နှင့် အမြောက်မြားတွင် အသုံးပြုကြသော ရိုးရိုး 
ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်းများတွင် အသုံးပြုကြသော ယမ်းများ 
သည် ထိုယမ်းများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသော ယမ်းစိမ်းကြောင့် 
သာ ပေါက်ကွဲနိုင်သည့် သတ္တိရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒ 
ပညာရှင်အဖို့တွင် ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းသည် ပိုတက်စီယမ်နိုက်ထရိတ် 
ဖြစ်၍ ဓာတုသင်္ကေတအဖြစ်နှင့် ထိုပစ္စည်းကို  ဟု 
ရေးသည်။ ထိုသင်္ကေတကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်း၌ 
မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်လျက်ရှိသည် ဆိုသည်ကို 
သိနိုင်လေသည်။ ယမ်းစိမ်းသည် မျက်နှာပြင် ခြောက်မျက်နှာ 
ရှိသော အရောင်မဲ့ပုံဆောင်ခဲ ဖြစ်သည်။ အရသာမှာ အေး၍ 
ငန်သည်။ ရေတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း အယ်လကိုဟောတွင် 
မပျော်ဝင်နိုင်ချေ။ ယမ်းစိမ်းကို ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်း 
လုပ်ငန်းတွင်သာမက မြေဩဇာလုပ်ငန်းနှင့် နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် 
ချက်သည့် လုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် 
ယမ်းစိမ်းသည် အပုပ်ကို နိုင်သဖြင့် အသားများကို တာရှည်ခံ 
အောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ယင်းကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အချို့ 
ဆေးဆိုးရာတွင်လည်း ယမ်းစိမ်းကို ထည့်၍ အသုံးပြုကြရ 
သည်။ မီးခြစ်ဆံခေါင်းများတွင်လည်း ထည့်၍ သုံးကြသည်။
ယမ်းစိမ်းကို နိုင်ငံအမြောက်အမြားတွင် သဘာဝ 
အလျောက် ရရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင် 
စု နိုင်ငံရှိ ကင်တပ်ကီးပြည်နယ်၊ ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်နှင့် 
အင်ဒီးယားနားပြည်နယ်တို့ရှိ ဂူများမှ ရရှိနိုင်သည့်အပြင်၊ စပိန်၊ 
အီဂျစ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ရရှိနိုင်လေသည်။
ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းကို များသောအားဖြင့် တောင်အမေရိက 
တိုက် ချီလီနိုင်ငံမှ ရရှိသော ယမ်းစိမ်းမှ လုပ်ယူလေ့ရှိကြသည်။ 
ထိုနိုင်ငံတွင် ယမ်းစိမ်းများသည် အထပ်လိုက် တည်ရှိနေကြလေ 
သည်။ အချို့နေရာများတွင် အထပ်များသည် ၁ဝ ပေမျှပင် 
ထူကြ၍ အရှည်တွင် မိုင်ပေါင်း ၄၅ဝ ပင်ရှည်ပြီးလျှင် အကျယ် 
တွင် ငါးမိုင် မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ရှိလေသည်။ ထိုယမ်းစိမ်းကို 
ဓာတုဗေဒအလိုအရ ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဟု ခေါ်၍ ဓာတု 
သင်္ကေတဖြင့် NaNO3 ဟု ရေးသည်။ ထိုယမ်းစိမ်းသည် 
လေထုအတွင်းမှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားသဖြင့် ယင်းကို ယမ်းပြု 
လုပ်ရာတွင် အသုံးမပြုနိုင်ချေ။ သို့သော် ထိုသို့ လေထုအတွင်း 
မှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားခြင်းကြောင့် ထိုယမ်းစိမ်းသည် မြေဩ 
ဇာအဖြစ် အသုံးပြုရာတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်လေသည်။

မြေဩဇာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သော အခြားယမ်းစိမ်း 
တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ယင်းမှာ ကယ်လဆီယမ် နိုက် 
ထရိတ် ဖြစ်၍ ယင်းကို ဓာတုသင်္ကေတဖြင့် ဂ္ဂေ (န္ဒဥ၃)၂ ဟု 
ရေးသည်။

ယမ်းစိမ်းများကို ထိုကဲ့သို့ သဘာဝအလျောက် ရရှိနိုင် 
သည့်အပြင်၊ ဓာတ်စမ်းခန်းများ အတွင်းတွင်လည်း ပြုလုပ်ယူ
ကြသေးသည်။ ပြုလုပ်ပုံမှာ ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုက်ကို 
ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်နှင့် ဓာတ်သဘောအရ ပေါင်းစပ်အောင် 
ပြုလုပ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား