ဥဿဒ ကိတ္တန ကထာ

**ဥဿဒ ကိတ္တန ကထာ**ဆိုသည်မှာ အလောဘ (မတပ်မက်ခြင်း)၊ အဒေါသ (အမျက်မထွက်ခြင်း)၊ အမောဟ (မတွေဝေခြင်း) စသော ဂုဏ်အရည်အသွေးများနှင့် လောဘ (တပ်မက်ခြင်း)၊ ဒေါသ (အမျက်ထွက်ခြင်း)၊ မောဟ (တွေဝေခြင်း) စသော အပြစ်တို့၏ ပမာဏ၊ ၎င်းတို့ များပြားရခြင်း၏ အကြောင်းတရားများကို ရှင်းလင်းတင်ပြသော ဒေသနာစဉ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤကထာသည် သံသရာဝဲဂယက်မှ မလွတ်မြောက်သေးသူများအဖို့ ဘဝလွတ်မြောက်ရေး၊ အဆင့်မြင့်ဘဝရရှိရေး၊ စိတ်ဓာတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ရေးတို့အတွက် အလွန်အကျိုးများသော ပညာပေးကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။

### ကိတ္တန ကထာ၏ အနှစ်ချုပ်
သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တရားတို့ များပြားနိုင်သကဲ့သို့ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ တရားတို့လည်း များပြားနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ များပြားမှုကို ဖြစ်စေသောအဓိကအကြောင်းရင်းမှာ ပုဗ္ဗေဟေတု ခေါ် ရှေးအတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကံများပင် ဖြစ်သည်။ ကံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့စဉ် (ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ) ကပင် ထိုကံနှင့်ယှဉ်သော စေတသိက်များ (လောဘ၊ အလောဘ စသည်)၏ အားကောင်းမှု၊ အားနည်းမှုတို့သည် ကွဲပြားခြားနားခဲ့ကြသည်။ ထိုကံတို့၏ အကျိုးပေးကြောင့် ယခုဘဝတွင် သက်ဆိုင်ရာ စိတ်ဓာတ်အခြေခံများ အားသာသူ၊ အားနည်းသူဟူ၍ ဖြစ်လာရသည်။ "မီးများလျှင်မီးနိုင်၊ ရေများလျှင်ရေနိုင်" ဟူသော သဘောတရားအတိုင်း အားကြီးသောဓာတ်က အားနည်းသောဓာတ်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းရှိသည်။

### ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးအစားများနှင့် ကံ၏စီမံပုံ
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာတွင် ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးအစားများကို ဥပမာများဖြင့် ရှင်းပြထားပါသည်-

 အမှတ် (၁) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: လောဘအားကြီး၊ အလောဘအားနည်း။ အဒေါသ (မေတ္တာ) နှင့် အမောဟ (ပညာ) အားကြီး၊ ဒေါသနှင့် မောဟအားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘကြီးသူ၊ စိတ်ချမ်းသာစွာနေရလေ့ရှိပြီး ဒေါသမကြီးသူ၊ ထက်မြက်သော ပညာရှိသူ။
* ဥပမာ: ဇောတိကသူဌေးအလောင်း ညီနောင်ဇာတ် (အကျယ်ကို အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး)။

 အမှတ် (၂) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: လောဘနှင့် ဒေါသအားကြီး၊ အလောဘနှင့် အဒေါသအားနည်း။ အမောဟ (ပညာ) အားကြီး၊ မောဟအားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘကြီးသူ၊ ဒေါသကြီးသူ ဖြစ်သော်လည်း ဒတ္တာဘယမထေရ်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သော ပညာရှိသူ ဖြစ်ရ၏။

 အမှတ် (၃) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: လောဘ၊ အဒေါသ (မေတ္တာ) နှင့် မောဟအားကြီး။ အလောဘ၊ ဒေါသနှင့် အမောဟ (ပညာ) အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘကြီးသူ၊ ဉာဏ်ပညာနုံ့သူ/ထိုင်းသူ/အသူ၊ သို့သော် စိတ်ချမ်းသာစွာနေရလေ့ရှိပြီး ဒေါသမကြီးသူ။

 အမှတ် (၄) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ သုံးမျိုးလုံး အားကြီး။ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ သုံးမျိုးလုံး အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘရမ္မက်ကြီးသူ၊ ဒေါသကြီးသူ၊ မောဟအားကြီးသူ (လူဖျင်း၊ လူအ၊ လူန၊ နလပိန်းတုံး) ဖြစ်ရ၏။ အားနည်းသော အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့က အားကြီးသော လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အနိုင်မယူနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
* ဥပမာ ကံများ: ချဲဂဏန်းရလို၍ ချဲဂဏန်းပေးသူကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဗေဒင်ဆရာညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ယတြာချေသောအနေဖြင့် ဘုရား၌ ပန်းသက်စေ့၊ ဆီမီးသက်စေ့လှူခြင်း၊ ဘိုးဘိုးကြီးနတ်ကို ပူဇော်ခြင်းတို့သည် လောဘ၊ ဒေါသ (လိုချင်စိတ်၊ ကြောက်စိတ်)၊ မောဟ (အမှန်တရားကိုမသိမှု) အားကောင်းပြီး အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ အားနည်းသောကံများ ဖြစ်သည်။
* စဉ်းစားဖွယ်: ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ရာဟုထောင့်၊ စနေထောင့်တို့၌ ရေသပ္ပါယ်ခံရန်ထားသော ဆင်းတုတော်များကို သက်စေ့ရေသပ္ပါယ်ခြင်းသည် မိမိတို့၏ ယတြာချေမှု (လောဘ၊ မောဟ) ကိုသာ ဦးစားပေးနေပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ဂုဏ်တော်ကို အာရုံမပြုနိုင်လျှင်၊ ဘုရားရှင်အပေါ် ငဲ့ညှာမှု (အဒေါသ=မေတ္တာ)၊ အမှန်ကိုသိသောဉာဏ် (အမောဟ) တို့ အလွန်အားနည်းနေသည်။ ထိုသို့သောကံသည် လောဘကြီးသူ၊ ဒေါသကြီးသူ၊ ဉာဏ်ပညာနည်းပါးသူ ဖြစ်စေတတ်သည်။

 အမှတ် (၅) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: အလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ အားကောင်း။ လောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: ကိလေသာနည်းပါးသူ (နတ်စည်းစိမ်တွေ့သော်လည်း မတုန်လှုပ်၊ အလောဘအားကြီး၍)၊ သို့သော် ဒေါသကြီးပြီး ဉာဏ်ပညာနုံ့သူ/ထိုင်းသူ (အားနည်းသော အဒေါသ၊ အမောဟတို့က ဒေါသ၊ မောဟကို မနိုင်၍)။

 အမှတ် (၆) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: အလောဘ၊ အဒေါသ၊ မောဟတို့ အားကောင်း။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ အမောဟတို့ အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘမကြီးသူ၊ စိတ်ချမ်းသာစွာနေရလေ့ရှိပြီး ဒေါသမကြီးသူ/မေတ္တာဓာတ်ကြီးမားသူ (အလောဘ၊ အဒေါသ အားကြီး၍)။ သို့သော် ဉာဏ်ပညာနုံ့သူ/ထုံထိုင်းသူ (အားနည်းသော အမောဟက မောဟကို မနိုင်၍)။

 အမှတ် (၇) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး:
* အတိတ်ကံ: အလောဘ၊ ဒေါသ၊ အမောဟတို့ အားကောင်း။ လောဘ၊ အဒေါသ၊ မောဟတို့ အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး: လောဘမကြီးသူ၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူ (ဥပမာ- နိဗ္ဗာန်ကိုဆုတောင်း၍ ဝိပဿနာဉာဏ်များဖြင့် ကံပြုခဲ့သူ)။ သို့သော် ဒေါသကြီးသူ၊ အမျက်ထွက်လွယ်သူ၊ သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးလိုစိတ်ရှိသူ (အားကြီးသော ဒေါသကို အားနည်းသော အဒေါသက မနိုင်၍)။

 အမှတ် (၈) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး (မဟာသံဃရက္ခိတမထေရ်ကဲ့သို့):
* အတိတ်ကံ: အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ သုံးပါးလုံး အားကောင်း။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ သုံးပါးလုံး အားနည်း။
* ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး:
# လောဘမကြီးသူ၊ တွယ်တာမှုနည်းပြီး လွယ်လွယ်စွန့်လွှတ်နိုင်သူ (အလောဘ၏ စွမ်းအား)။
# သတ္တဝါတို့အပေါ် မေတ္တာဓာတ်ကြီးမားသူ၊ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသောစိတ်ထားရှိသူ (အဒေါသ၏ စွမ်းအား)။
# ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူ (ဝိပဿနာဉာဏ်စသည့် အမောဟ၏ စွမ်းအား)။
* ဤပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ လိုလားတောင့်တ၍ မေတ္တာဈာန်ကိုအခြေခံကာ ဝိပဿနာပွားများလေ့ရှိသူများ ဖြစ်သည်။

 ကံ၏ အကျိုးပေးနှင့် ဝိပဿနာ၏ စွမ်းပကား
ကံတစ်ခုသည် ကံအရာတည်သွားပါက အကျိုးပေးမည်မှာ မလွဲပေ။ သို့သော် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်သည်အထိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်နိုင်ပါက အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ပြီးနောက် အကျိုးပေးမည့် ကံအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

### ပစ္စုပ္ပန်ကံပြုမှု၏ အရေးကြီးပုံ
ရှေးကံက ပစ္စုပ္ပန်ကို စီမံသကဲ့သို့ ပစ္စုပ္ပန်တွင် ပြုလုပ်သောကံများက အနာဂတ်ကို စီမံပါမည်။ ထို့ကြောင့် ကံတစ်ခုကိုပြုလုပ်ရာတွင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန်မာန၊ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ စသော ယုတ်ညံ့သည့်စိတ်ဓာတ်များ မပါဝင်စေဘဲ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ အသိဉာဏ်ပညာစသော မွန်မြတ်သည့်စိတ်ဓာတ်များဖြင့် ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးသည်။

* အဆင့်မြင့်စိတ်ဓာတ်များ မွေးမြူခြင်း: မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ ဟူသော ဗြဟ္မစိုရ်တရားများကို သမာဓိကျင့်စဉ်များဖြင့် ပွားများပါက အဆင့်မြင့်စိတ်ဓာတ်များ ကိန်းဝပ်ပြီး၊ ထိုစိတ်ဓာတ်ဖြင့်ပြုသောကံသည် အနာဂတ်ဘဝတွင် ထိုမွန်မြတ်သော စိတ်ဓာတ်များကြီးမားသူ ဖြစ်စေပါမည်။
* အဆင့်မြင့်ပညာဉာဏ်များ မွေးမြူခြင်း: ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များဖြင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်များ ရရှိအောင် ကျင့်ကြံခြင်းသည် အမြင့်မားဆုံးသော ပညာဉာဏ်များ ဖြစ်သည်။ ဤဉာဏ်ပညာများဖြင့် ပြုလုပ်သောကံသည် အပါယ်ဘေး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေနိုင်ပြီး၊ သံသရာမဆုံးသေးလျှင်လည်း အသိပညာဉာဏ်ကြီးမားသူ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

### ကောင်းမှုပြုရာတွင် ဉာဏ်ပညာ၏ အရေးပါပုံ (အမောဟ)
* သတိပြုရန်: ဉာဏ်ပညာ (အမောဟ) မပါဘဲ ကောင်းမှုပြုပါက (အမှတ် ၄ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပမာများကဲ့သို့) ထိုကံ၏အကျိုးပေးကြောင့် လူဖျင်း၊ လူအ၊ လူန၊ နလပိန်းတုံး ဖြစ်တတ်သည်။
* သမ္မာဒိဋ္ဌိ (မှန်ကန်သောအမြင်/ပညာ): (ယခင်ရှင်းလင်းချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ သစ္စာလေးပါးကို သိသောဉာဏ်)။
* ကောင်းမှုပြုတိုင်း အနည်းဆုံးရှိသင့်သောဉာဏ်: ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်နားလည်သော ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ရှိရမည်။
* အဆင့်မြင့်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းမှုပြုခြင်း: (ယခင်ရှင်းလင်းချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ကောင်းမှုပြုခြင်း)။
* ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထူးခြားသောအကျိုး (သောတာနုဂတသုတ္တန်): ဝိပဿနာပွားသူရဟန်း ပုထုဇဉ်ဘဝဖြင့်ကွယ်လွန်၍ နတ်ပြည်ရောက်သော် လျင်မြန်စွာ တရားထူးရနိုင်ပုံ။
* အရေးကြီးသော သတိပေးချက်: ပရမတ္ထရုပ်နာမ်ကို အမှန်တကယ်မမြင်ဘဲ ပါးစပ်က "အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ" ဟု ရွတ်ဆိုရုံမျှဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်အစစ်မဖြစ်ပါ။

 မကောင်းသောဓာတ်များဖြင့် ကံပြုမိခြင်း၏ အကျိုးဆက်များ
(ယခင်ရှင်းလင်းချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း တွယ်တာမှု၊ မကျေနပ်မှု၊ ကြွားဝါလိုစိတ်၊ မနာလိုစိတ်၊ နှမြောတွန့်တိုစိတ်တို့ဖြင့် ကံပြုခြင်း၏ အကျိုးဆက်များ)။

### သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်ရခြင်း အခွင့်ကောင်းကြီး
ယခု ဗုဒ္ဓသာသနာတော်မြတ်နှင့် ကြုံတွေ့နေရချိန်သည် အလွန်တရာမှ အခွင့်ကောင်းကြီး ဖြစ်ပါသည်-
* သံသရာမှလွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရားတော် အမှန်တကယ်ရှိကြောင်း ကြားသိခွင့်။
* နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မဂ္ဂင် (၈) ပါး အကျင့်မြတ်တရားများကို ကြားသိခွင့်၊ ကျင့်နိုင်ခွင့်။
* အာနာပါနဈာန်၊ မေတ္တာဈာန်စသော သမထကျင့်စဉ်များ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝိပဿနာသို့ကူးပြောင်းကျင့်ကြံနိုင်သော အခွင့်အလမ်းများ ပွင့်လန်းနေသည်။

ဤအခွင့်အရေးကို လက်မလွတ်စေဘဲ မဟာသံဃရက္ခိတမထေရ်ကဲ့သို့ လောဘမကြီးသူ၊ ဒေါသမကြီးသူ၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူ (အမှတ် ၈ ပုဂ္ဂိုလ်) ဖြစ်အောင် ကြိုးစားရန်မှာ မိမိတို့၏ တာဝန်သာဖြစ်သည်။

### ကြီးမားသော ဉာဏ်ပညာဟူသည်
ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူခဲ့သော အသိဉာဏ်ပညာများသည် သာသနာပတွင် မရနိုင်သော၊ အခြားမည်သည့် ဆရာ၊ ဒဿန၊ သိပ္ပံပညာကမှ မပေးနိုင်သော အလွန်ကြီးမားသည့် ဉာဏ်ပညာများ ဖြစ်သည်-
* ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဉာဏ်ပညာ: ခန္ဓာကိုယ်ကိုဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်ကလာပ်များ၊ ၎င်းတို့အတွင်းရှိ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော စသော ရုပ်ပရမတ် (၈)မျိုး၊ (၉)မျိုး၊ (၁၀)မျိုးတို့ကို သိမြင်နိုင်ခြင်း။
* နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဉာဏ်ပညာ: စိတ်၊ စေတသိက် စသော နာမ်တရားတို့ကို ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ခြင်း။
* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဆိုင်ရာ ဉာဏ်ပညာ: အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောတရားများကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်ခြင်း။
* ဝိပဿနာပိုင်းဆိုင်ရာ ဉာဏ်ပညာ: (၃၁) ဘုံရှိ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား၊ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး၊ အကြောင်းတရား၊ အကျိုးတရားဟူသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ (ဖြစ်ပြီးပျက်ခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း)၊ အနတ္တ (အတ္တမဟုတ်ခြင်း) သဘောကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း။
* မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်: နိဗ္ဗာန်ကို ထွင်းဖောက်သိမြင်သော အထွတ်အထိပ်ဉာဏ်ပညာများ။

ဤသို့သော ကြီးမားသည့် ဉာဏ်ပညာများ ခြံရံလျက် ကံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ပါက အကျိုးပေးဘဝတွင် ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူ ဖြစ်ရမည်မှာ ကုသိုလ်ဓမ္မတို့၏ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်။

### နိဂုံး
ထို့ကြောင့် ဥဿဒ ကိတ္တန ကထာသည် မိမိတို့၏စိတ်ဓာတ်ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ မြှင့်တင်ရန် လမ်းညွှန်ပေးသော ဒေသနာဖြစ်ပါသည်။ နေ့စဉ်ပြုလုပ်နေသော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတိုင်းတွင် မကောင်းသောဓာတ်များ မပါဝင်စေဘဲ၊ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည်းဟူသော အကောင်းဓာတ်များဖြင့် ထုံမွှမ်းကာ သမထ-ဝိပဿနာ ဘာဝနာများကို အားထုတ်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ဘဝကို အဆင့်အတန်းမြင့်မားအောင်၊ ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း ဤကထာက ညွှန်ပြနေပါသည်။ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ၏ ဤပညာပေးစနစ်များကို အလေးအနက်ထား လေ့လာကျင့်ကြံသင့်ပေသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ

ပြင်ပလင့်များ
*