open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပလက်ဖောင်း (ကွန်ပျူတာ)

**ပလက်ဖောင်း** (platform) သည် ကွန်ပျူတာအပေါ်တွင် မှုတည်၍ အဓိကအားဖြင့် Operating System（OS）နှင့်Hardware ကဲ့သို့သော အခြေခံ အစိတ်အပိုင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။

များသောအားဖြင့် ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်（ဆော့ဖ်ဝဲ）တစ်ခုသည်၊ အသီးသီးသော OS အပေါ်တွင် မှီခို၍Windows, Mac OS X, Linux အစရှိသော သီးခြားပရိုဂရမ်များအဖြစ် အလုပ် လုပ်ဆောင်နေကြ၏။ သက်မှတ်ထားသော စက်ပစ္စည်းများတွင်သာ အလုပ်လုပ်နိုင်သော ဆော့ဖ်ဝဲများလည်း ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် PowerPC Processorပေါ်ရှိ Linux အပေါ်တွင် PowerPC Processorပေါ်ရှိMac OS X သုံးနှင့် Pentium Processorပေါ်မှ Linux သုံး Adobe Reader7.0 သည် အလုပ်လုပ်နိုင်ခြင်းမရှိပေ။

ပလက်ဖောင်းအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမရှိသော ပရိုဂရမ် ဆိုသည်မှာ အထက်ပါOS၊ စက်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမရှိပဲ အလုပ်လုပ်နိုင်သော ပရိုဂရမ်များကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Java သည် ပလက်ဖောင်း အပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမရှိသည်ကို အားသာချက်အဖြစ် ဖော်ပြလျက်ရှိ၏။ အကြောင်းမှာ Java သည် ပလက်ဖေါင်းအမျိုးမျိုးအပေါ်တွင် ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် Java ပလက်ဖောင်းဟုအမည်ရသော ပလက်ဖောင်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး၊ ထိုပလက်ဖောင်းအပေါ်တွင် Java အပလီကေရှင်းများက အလုပ်လုပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

## ပတ်သက်ရာများ 
* Operating System
* ကွန်ပျူတာ
* Cross Platform
* Java ပလက်ဖောင်း
* CPU
ယူးထရက်မြို့

### ဒပ်ချ်ရှေးဟောင်းမြို့ 
ဥရောပတိုက်၌ ထင်ရှားသော စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ၁၇၁၃ 
ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုမြို့ရှိ တက္ကသိုလ် 
ကျောင်းသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော 
တက္ကသိုလ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။

ယူးထရက်မြို့သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ အမ်စတာဒမ်မြို့ 
အရှေ့တောင်ဘက် ၂၂ မိုင်ကွာ၌ တည်ရှိ၍ ဒပ်ချ် ရှေးဟောင်းမြို့ ဖြစ်သည်။ နယ်သာလန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အရေးပါအရာရောက်သော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၉ ခုနှစ်တွင် စပိန် 
အစိုးရလက်အောက်ခံ နယ်သာလန်မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် ခုနစ်နယ်တို့သည် ယူးထရက်ပြည်ထောင်စုဟူ၍ ပေါင်းစည်းပြီးလျှင် 
စပိန်အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ ယူးထရက်ပြည်ထောင်စုမှ နယ်သာလန်နိုင်ငံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဥရောပ 
သမိုင်း၌ ထင်ရှားသော ယူးထရက်စာချုပ်ကို ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် 
ဤမြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်အရ စပိန်ထီးနန်း ဆက်ခံ 
ရေးစစ်ပွဲသည် ပြီးဆုံးခဲ့ရလေသည်။

ယူးထရက်မြို့တွင် လှပသောပန်းခြံများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော 
လမ်းများ ရှိ၏။ ယူးထရက်မြို့ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းနှစ်ခု 
ဖောက်လုပ်ထား၏။ ထိုတူးမြောင်းများကို ဖြတ်ကျော်ရန် 
တံတားပေါင်း ၉ဝ ကျော် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း 
ယူးထရက်မြို့ကို *တံတားပေါသောမြို့*ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြ 
သည်။ ရေလမ်း၊ မီးရထားလမ်းအဆက်အသွယ်ကောင်းသဖြင့် 
ယူးထရက်မြို့သည် ကုန်သွယ်ရေးအချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။ 
နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားလမ်းဆုံမြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
ယူးထရက်မြို့ရှိ စက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ သစ်စက်များ၊ 
စက်ကိရိယာအလုပ်ရုံများ၊ ဘီယာချက်စက်ရုံများနှင့် ကတ္တီပါ၊ 
ခြည်ထည်၊ ကော်ဇော၊ လင်နင်ပိတ်ချော၊ တူရိယာ စသည် 
ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများ ဖြစ်သည်။ 

မြို့လယ်တွင် ၁၅ ရာစုနှစ်၌ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသော 
ဂေါ့သပုံစံ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိသည်။ ထိုဘုရား 
ကျောင်းသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော တက္ကသိုလ် 
ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုတက္ကသိုလ်ကျောင်းကို ၁၆၃၆ ခုနှစ် 
တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

လူဦးရေးမှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ၂၆၇ဝဝဝ ယောက်ခန့် 
ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ယောဂီ

(meditation) by Malvina Hoffman]]

**ယောဂီ**ဆိုသောစကားသည် ယောဂဟူသော သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသည့်စကားဖြစ်၍ အစုအရုံး၊ အပေါင်း အသင်း၊ အဖွဲ့အစည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ယောဂီ ပညာသည် ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့၏ ဘာသာတစ်ရပ်ဖြစ်ရာ တောရပ်မှီသော ရသေ့ကဲ့သို့ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်အများကို ချိုးနှိမ်ပယ်ဖြတ်၍ သမထလုပ်ငန်းကို ကြိုးပမ်းကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းကာ၊ သိဝအမည်ရှိ မိမိတို့ ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံပေါင်းမိနိုင်မည်ဟု အယူရှိကြသည်။ ထိုပညာကို လေ့လာလိုက်စားသူ များအား ယောဂီဟု အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခေါ်ကြသည်။

ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အစာရေစာ မစားဘဲ ဥပုသ်စောင့်ခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါ ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို မလှုပ်ရှားဘဲ နေခြင်း စသည်ဖြင့် အာရုံဟူသမျှကို ဖြတ်ကာ အာရုံတစ်ခုတည်းကိုသာ စူးစိုက် ကသိုဏ်းရှုခြင်းဖြင့် မိမိ၏ပတ်ဝန်းကျင် လောကနှင့် အဆက်ဖြတ်ပြီးလျှင် မိမိတို့၏စိတ်အစဉ်ကို ဘုရားအထံတော် ၌သာ အာရုံထားလေသည်။

ဤသို့ ကျင့်ကြသော ယောဂီတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြားသာမန်လူတို့ သိရန်ခက်ခဲသော သဘာဝဓမ္မနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကို သိမြင်နိုင်စွမ်းသဖြင့် လူသတ္တဝါတို့အား ဆွဲဆောင်လွှမ်းမိုးနိုင်သော သတ္တိရှိလေသည်။ သိဝဘုရားသည် ယောဂီကြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏။

ထိုပညာရပ်ကို ဘီစီ ၁၅ဝ ခန့်က ဥဓနယ် ဂွန်ဒါအရပ်၌ ပါတန်ဂျလီ (ပတဉ္စလီ)အမည်ရှိ အနာဂတ်ကို အမြင်ရသူ ဟိန္ဒူ တစ်ဦးက စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်ဟုဆိုကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း သမထ ဝိပဿနာကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ကုန်သော သူတော်စဉ်များအား ယောဂီဟု ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ယိုကိုဟားမားမြို့

**ယိုကိုဟားမားမြို့**သည် ဟွန်ရှူးကျွန်း အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ် 
တွင် တည်ရှိ၍ တိုကျိုမြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၁၈ မိုင်ခန့် 
ကွာဝေးသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြို့ကြီးဖြစ်၍ ထင်ရှားသော 
သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဆိပ်ကမ်းအပြင်ဘက်တွင် 
ကြီးကျယ်ခိုင်ခံ့သော ရေကာတံတိုင်းကို ဆောက်လုပ်ထားသဖြင့် 
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသည်။ 
တိုကျိုမြို့နှင့် မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိ၏။
ယိုကိုဟားမား မြို့ကွက်သည် မြေပြန့်ဖြစ်၍ တောင်ကုန်း 
များ ရံလျက်ရှိသည်။ ပင်လယ်ကမ်းဘက်၌ သင်္ဘောကုမ္ပဏီ 
များ၊ ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီများ ရှိသည်။ အတွင်းဘက်တွင် 
အရောင်းအဝယ်ဖြင့် စည်ကားသော လူနေရပ်ကွက် ရှိလေ 
သည်။ ကြေးရတတ် ဂျပန်အမျိုးသားများနှင့် နိုင်ငံခြားသား 
များကမူ မြို့တော်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသပေါ်၌ နေထိုင်ကြ 
သည်။ တိုကျိုပင်လယ်အော်ကို ထိုတောင်ကုန်းဒေသပေါ်မှ စီး၍ 
မြင်နိုင်၏။

၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ယိုကိုဟားမားမြို့သည် တံငါရွာမျှ 
လောက်သာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်သို့ ရောက် သောအခါ 
ဂျပန်အစိုးရသည် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ်မရှိဘဲ၊ 
အထီးတည်းနေသော ဝါဒကို စွန့်ပြီးလျှင် နိုင်ငံခြားနှင့်ကူးသန်း 
ရောင်းဝယ်ရေးကို လိုက်လျောခွင့်ပြုလိုက်လေသည်။ ထိုအခါမှ 
စ၍ ယိုကိုဟားမားတွင် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် နိုင်ငံခြားသား 
မြောက်မြားစွာ လာရောက်နေထိုင်ကြလေသည်။ ယိုကိုဟားမား 
သည်လည်း ကြီးကျယ်စည်ကားသောမြို့ကြီး ဖြစ်လာသည်။ 
သို့ရာတွင် ၁၉၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် 
အလွန်ပြင်းထန်သော ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် တစ်မြို့လုံးနီးပါးမျှ 
ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။ မြို့ကို အသစ်ပြန်တည်ရာ၌ လမ်းများကို 
လည်း ချဲ့ထွင်ကြ၏။ အဆောက်အအုံများကိုလည်း ခေတ်မီ 
အောင် တည်ဆောက်ကြ၏။ တစ်ဖန် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အမေ 
ရိကန် လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သောကြောင့် သင်္ဘောဆိပ် 
ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ရပ်ကွက်မှတစ်ပါး ကျန်ရပ်ကွက်တို့မှာ 
ပျက်စီးကုန်၏။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြို့ကို ပြန်လည် ထူထောင် 
လျက် ရှိကြသည်။

ယိုကိုဟားမားမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကုန်သွယ်ရေး 
အတွက် အချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။ ပိုးခြည်၊ ပိုးထည်၊ လက် 
ဖက်ခြောက်၊ ယွန်းထည်၊ ကြေးနီ၊ ကျောက်မီးသွေးတို့သည် 
ထင်ရှားသောထွက်ကုန်များဖြစ်၍၊ သိုးမွေးထည်၊ ဝါချည်၊ 
သကြားတို့ကို တင်သွင်းသည်။ သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့် 
လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေးကြီးသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်လေ 
သည်။

ယိုကိုဟားမားမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၇ဝ 
ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေသည် ၁၆၁၉ဝဝဝ ယောက် (၁၉၆၄) ဖြစ်လေ 
သည်။

## ကိုးကား
မြင့်၊ ဦး (ဒေါက်တာ)

**ဒေါက်တာ ဦးမြင့်** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေး ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း သုံးခွမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ BA (အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ကောနဲလ်တက္ကသိုလ်မှ MA (ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘာကလေရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ PhD (ဘောဂဗေဒ) ကို လည်းကောင်း အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် သုတေသန လုပ်ငန်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက၊ ဌာနမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန စီးပွားရေး ဌာနခွဲတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးတွင် ဝန်ထမ်း အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည့် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကော်မရှင် (အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ) ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးသော နိုင်ငံများ၏ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး မူဝါဒများ လေ့လာဆန်းစစ်ရေး ဌာနခွဲမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ အထက်တန်း စီးပွားရေး ပညာရှင် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေး သုတေသန စာတမ်းများ၊ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် အလုပ်ရုံ ဆွေးနွေးပွဲများ အတွက် အထောက်အကူပြု စာတမ်းများ၊ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး စစ်တမ်း စာစောင်များ ပြုစု ရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် တဦး ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်တွင်း စီးပွားရေးကဏ္ဍနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောပြော ဆွေးနွေး ပို့ချမှုများနှင့် အကြံဉာဏ်ပေးမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ယိုထိုးခြင်း

အနောက်နိုင်ငံများတွင် အလေ့ရှိသည်မှာ ပေါင်မုန့်ကို 
ထောပတ်သုတ်၍ စားကြသကဲ့သို့ *ယို*သုတ်၍လည်း သုံး 
ဆောင်ကြလေသည်။ အဆိုပါယိုကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယိုပြုလုပ်မည့် 
သစ်သီးများကို ရှေးဦးစွာ ပြုတ်၍ ချေနယ်ရသည်။ ထို့နောက်မှ 
သကြားရည်နှင့် ရေရော၍ထားသည့် အထဲသို့ ချေနယ်ထားသော 
သစ်သီးဖတ်များကိုထည့်ကာ သကြားရည်အတန်ပျစ်လာသည်အထိ ကျိုရသည်။ ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန် အနေရောက် မရောက် သိနိုင်ရန်မှာ ကျိုနေသော ယိုကို တစ်ဇွန်းခန့် ခပ်ပြီး 
လျှင် လက်ဖက်ရည်ပန်းကန်ထဲသို့ ထည့်၍ အအေးခံကြည့်ရသည်။ ယိုသည် အနည်းငယ်ခဲသွားလျှင် အိုးကိုချရန်သင့်ပြီ 
ဖြစ်သည်။

ကျိုထားသောအိုးကို ဖိုပေါ်မှ ချလျှင်ချခြင်း အသင့်ပြင် 
ထားသော ပုလင်းများထဲသို့ ပူနွေးနေခိုက်တွင် လောင်းထည့်ရလေသည်။ ပုလင်းထဲတွင် အအေးခံ၍ ခပ်ပျစ်ပျစ်ဖြစ်လာသောအခါမှ ဆီစိမ်စက္ကူ၊ ဂျပ်စက္ကူတို့ဖြင့် ပုလင်းအဝကို ခပ်ကျပ်ကျပ် ပိတ်စည်းရလေသည်။ 

ယိုအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် မာမလိတ်ခေါ် ယိုတစ်မျိုးသည် 
လိမ္မော်သီး၊ သံပရာသီးတို့ကို အခွံပါ ထည့်သွင်းပြုလုပ်ထားသော ယိုဖြစ်သည်။ ဂျယ်လီခေါ် ယိုတစ်မျိုးမှာကား သစ်သီးရည်ကိုသာ ညှစ်ယူ၍ အဖတ်များ မထည့်ဘဲ သကြားဖြင့် ကျိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယိုထိုးရာတွင် သကြားကို ယိုထိုးမည့် 
သစ်သီး၏ အလေးချိန်နှင့် ဆတူမျှ ထည့်ရသည်။ အချဉ်အရသာ 
မပါသော သစ်သီးမျိုးဆိုလျှင် သကြားအနည်းငယ် လျှော့၍ 
ထည့်ရသည်။ ယိုထိုးရာတွင် ဒန်အိုး၊ သို့မဟုတ် ကြေးဝါအိုး 
အဝခပ်ကျယ်ကျယ်ကို အသုံးပြုသင့်၍ မိနစ် ၂ဝ မှ ၆ဝ ခန့်ထိ ကျိုပေးရသည်။ ကျိုရာ၌ မီးခပ်ပြင်းပြင်းတွင် ခပ်သွက်သွက် ဆူနေစေရမည်။

ယိုထိုးသည်ဟု ဆိုလျှင် သစ်သီးမှအပ အခြားအရာများကို 
ယိုထိုး၍မရချေ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရာသီအလိုက်ပေါ်သော 
သစ်သီးများကို ယိုထိုးကြသည်။ သို့ရာတွင် အနောက်နိုင်ငံမှ 
ယိုများကဲ့သို့ ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန်မဟုတ်ဘဲ၊ မုန့်ခဲဖွယ် 
အချိုပွဲများတွင် သုံးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ သရက်သီး၊ မရမ်းသီး 
စသော အသီးများကို အလုံးလိုက်ဖြစ်စေ၊ အခြမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ 
အစိတ်လိုက်ဖြစ်စေ ယိုထိုးကြ၍ အဖတ်အတိုင်းဆယ်၍ စားသုံး 
ကြသည်။ နာနတ်ယို၊ ဒူးရင်းယိုများမှာ ချေနယ်၍ ယိုထိုးထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း လက်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်စားနိုင်သောယိုများ 
ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်ဖရုံယို၊ အုန်းယိုတို့ကိုကား အေးသွား 
လျှင် ခဲ၍ မာသွားသည်ထိ ယိုထိုးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
ယိုထိုးရာ၌ သကြားကိုလည်းကောင်း၊ ထန်းလျက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြံသကာကိုလည်းကောင်း အသုံးပြုကြလေသည်။

သစ်သီးများမှာ ယိုထိုးထားခြင်းဖြင့် ကြာရှည်ခံကာ 
အရသာပို၍ ကောင်းလေသည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ ကမ္ဘာ
အရပ်ရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချကြရန် ယိုထိုးခြင်းကို လုပ်ငန်း 
တစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြသည်။

## ကိုးကား
ဆီလီကွန်ဗယ်လီ

ဆီလီကွန် ဗယ်လီ ဆိုသည်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော နည်းပညာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကော်ပိုရေးရှင်းများ တည်ရှိသော ဒေသဖြစ်သည်။ မူလက ဒေသတွင်းရှိ များပြားလှစွာသော ဆီလီကွန်ချစ်ပ်များကို တီထွင်သူများနှင့် ထုတ်လုပ်သူများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဒေသအတွင်းရှိ ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယခုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆီလီကွန်ဗယ်လီဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနေရာများတွင် ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေး အချက်အချာဌာနများ ပေါ်ပေါက်လာကြသော်လည်း ဆီလီကွန် ဗယ်လီသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ စွန့်စားလုပ်ကိုင်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှသော ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုကို ကိုယ်စားပြုနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ပထဝီ အနေအထားအားဖြင့် ဆီလီကွန်ဗယ်လီတွင် ဆန်ဂျို့စ်မြို့အပါအဝင် ဆန်တာကလာရာ တောင်ကြားဒေသ တစ်ခုလုံး၊ တောင်ပိုင်း ကျွန်းဆွယ်နှင့် တောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက် ပင်လယ်အော်ဒေသတို့ ပါဝင်ကြသည်။
ဂျစ်ကား

ဂျစ်ကားများကို ခရိုက်စလာ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ မှ ၁၉၄၁တွင် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံစစ်တပ်များတွင် အသုံးပြုရန် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်စာလုံး JEEP သည် **J**ust for **E**mergency & **E**conomical **P**urposes ကိုအတိုကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ အရေးပေါ်၊ငွေကြေးသက်သာစွာအသုံးပြုရန်ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင်ဆိုနိုင်သည်။ ပြည်သူများအသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်  ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ၁၉၄၅တွင် အရပ်သားသုံးဂျစ်ကားများကိုစတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဂျစ်ကားများသည် ရှေးအကျဆုံး လမ်းကြမ်းတွင်မောင်းနှင်နိုင်သည့် ယာဉ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် Sport Utility Vehicle (SUV) အမျိုးအစားလည်းဖြစ်သည်။ Land Rover, Land Cruiser, Hilux Surf အစရှိသော Light Utility Vehicle (LUV) များ၏ ရှေ့ပြေးယာဉ်အမျိုးအစားလည်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်စစ်တပ်များအတွင်းရေပန်းအစားဆုံးဂျစ်ကားသည် Bantam BRC ဂျစ်ကားဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် လေးဘီးမောင်းစနစ်    (4 Wheel Drive System) ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဂျစ်ကားပေါ်ပေါက်ချိန်မှစတင်ကာ ယနေ့ချိန်ထိ ဂျစ်ကားများကို ပုံစံအမျိုးမျိုး အသုံးပြုပုံအမျိုးမျိုးအတွက် အသုံးပြုကြသည်။
ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်

]]

**ဆာဗာနား မြက်ခင်းပြင်** (savanna သို့ savannah) ဆိုသည်မှာ မြက်ခင်းပြင် ဂေဟစနစ် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အရိပ်များ နီးကပ် မနေရန် သစ်ပင်များသည် သေးငယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန့်ကျဲနေခြင်းစသည့် လက္ခဏာများ ရှိသည်။ အရိပ်များ နီးကပ်မနေခြင်းကြောင့် လုံလောက်သော အလင်းရောင်သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး စီ-၄ မြက်ပင်များ အဓိက ပါဝင်သော ခြုံပုတ်များကို ကြီးထွားစေရန် အထောက်အပံ့ပေးသည်။

အများအားဖြင့် ဆာဗာနား မြက်ခင်းဆိုသည်မှာ သစ်ပင်များ ကြားရှိ အကွာအဝေး ကျယ်ပြန့်သော ကျဲပြန့်နေသော ဒေသဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင် အများစုတွင် သစ်ပင်တို့၏ သိပ်သည်းမှု များပြားပြီး သစ်ပင်များသည် သစ်တောနှင့် စာလျှင် ပို၍ အကွာအဝေးတူညီကြသည်။ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များတွင် မိုးရေရရှိနိုင်မှု ရှိတတ်ပြီး အများအားဖြင့် မိုးရေသည် ရာသီဥတု တစ်ခုတွင်သာ ရရှိလေ့ ရှိသည်။ ဆာဗားနားသည် ဘိုင်အုမ်း အချို့ဖြင့် ဆက်စပ်နေလေ့ ရှိသည်။ အများအားဖြင့် ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင်များသည် သစ်တောများ နှင့် ကန္တာရ သို့မဟုတ် ပရေရီမြက်ခင်းများ ကြားတွင် ရှိတတ်သည်။ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များသည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဆာဗားနားမှာ အာဖရိကတွင် ရှိသည်။

## ကိုးကား
ပရေရီမြက်ခင်းပြင်

ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဆိုသည်မှာ သမမျှတသော မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များ နှင့် ဆူးခြုံတော ဘိုင်အုမ်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဟု ယူဆကြသည်။ သင့်တော်သော ရာသီဥတု၊ မျှတသော မိုးရေချိန်ရှိသော ဒေသတွင် ရှိပြီး အဓိက ပေါက်ရောက်သော အပင်များမှာ သစ်ပင်များထက် မြက်ခင်းများ၊ နွယ်ပင်များ၊ ဆူးခြုံများက ပို၍များလေ့ ရှိသည်။ သမမျှတသော မြက်ခင်းပြင်ဒေသများတွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံနှင့် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ တို့ရှိ ပမ်ပါ မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများနှင့် ယူရေးရှားရှိ စတက်ပီ ဒေသများတို့ ပါဝင်သည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ပရေရီဟု ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်သော မြေနေရာများသည် မြောက်အမေရိကတွင် ရှိတတ်သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် မက္ကဆီကို နိုင်ငံ တို့တွင် ရှိသော အတွင်းပိုင်းဒေသများကို ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပြီး ထိုဒေသများတွင် လွင်ပြင်ကြီးများနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ ပို၍စိုစွတ်ပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသများလည်း ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မြောက်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ တောင်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ နီဘရားစကားပြည်နယ်၊ ကင်းန်ဆပ်ပြည်နယ်၊ ဥက္ကလာဟိုးမားပြည်နယ် ရှိ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးလိုလို ပါဝင်ပြီး မွန်တာနာပြည်နယ်၊ ဝိုင်အိုမင်းပြည်နယ်၊ ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်၊ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၊ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်၊ မစ်ဆူရီပြည်နယ်၊ အိုင်အိုဝါပြည်နယ်၊ အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ ဝစ္စကွန်စင်ပြည် နှင့် မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသတို့ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ အလယ်ပိုင်း တောင်ကြားဒေသသည်လည်း ပရေရီမြက်ခင်းပြင် ဒေသပင် ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဒေသတွင် မာနီတိုဘာ၊ဆက်ကက်ရှဝမ် နှင့် အယ်လ်ဘာတာတို့ ပါဝင်သည်။

ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်၏ မြက်ခင်းပြင်များ
ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ်

**ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ်** () သည် အချိန်နှင့် တပြေးညီ လှုပ်ရှားထိန်းချုပ်နိုင်သော စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အလာမီဒါရှိ ဝင်းရေးဗား စစ်စတမ် မှ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည်။ အင်တဲလ် ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ဝင်းရေးဗား စစ်စတမ်အား ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်တွင် ဝယ်ယူ ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။

ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ်ကို ဌာပနာစနစ်(embedded systems) များတွင် အသုံးပြုရန် အတွက် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသည်။ ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ် စနစ် များကို လင်းနပ်စ်၊ ယူးနစ်စ် နှင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ဝင်းဒိုးများပေါ်တွင် ရေးသား ပြုပြင် တည်းဖြတ်ပြီးမှ သုံးစွဲနိုင်သည်။ ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ် စနစ်များကို မိမိဘာသာ သီးသန့်ရပ်တည် လှုပ်ရှားသော စနစ်များ (ဥပမာ - အဆင့်မြင့် ကင်မရာ စနစ်) တွင် ထည့်သွင်း၍ သီးခြား စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် အဖြစ် သုံးစွဲကြသည်။
ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)

ဒေါက်တာ**ဇော်ဦး**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကဏ္ဍများတွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ 

## ပညာရေးဘဝ 
ဒေါက်တာဇော်ဦးသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝ နှစ်ခုစလုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထူးချွန်ကျောင်းသားများအား ချီးမြှင့်သော လူရည်ချွန်ဆုကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တက္ကသိုလ်ပညာရေးအတွက် နိုင်ငံတော်ပညာသင်ဆုကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မက်ဂွိုင်းယား ဖဲလိုးရှစ်ဆု ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာရေးရာနှင့် လူမှုရေးရာကျောင်း (School of International and Public Affairs) တွင် နှစ်နှစ်ပညာသင်ကြားကာ နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တော်ရှိ အမေရိကန်တက္ကသိုလ်၊ စီးပွားရေးပညာဌာနမှ ဖွံ့ဖြိုးမှုငွေကြေးနှင့် ဘဏ်များဆိုင်ရာ စီးပွားရေးမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ကိုလည်း ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။

အမေရိကန်တက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာဝန်ဆောင်မှုကျောင်း (American University School of International Service) မှ နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးစီးပွားရေးပညာရပ်များကို အထူးပြု၍ ပါရဂူဘွဲ့ ကို ရရှိထားသည်။

## နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု 
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရ၏ ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုကာလတွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဒုက္ခသည်များ၏ လူမှုရေးထောက်ပံ့ရေးလုပ်ငန်းများကို သုံးနှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီရရှိရေးအတွက် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ 

၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ ထိုစဉ်က ဒေါက်တာစိန်ဝင်း ဦးဆောင်သည် နဝတ/နအဖ အစိုးရ၏ စင်ပြိုင်အစိုးရဖြစ်သော အမျိုးသားညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ (NCGUB) ၏လက်အောက်ခံ Burma Fund ခေါ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့တွင် ဒါရိုက်တာလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။

## အလုပ်အကိုင် 
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နာဂစ်မုန်တိုင်းဒဏ်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖွဲ့အစည်းအောက်ရှိ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့ (Myanmar Development Resource Institute - Centre for Economic and Social Development) ကို ဒေါက်တာဦးမြင့် ဦးဆောင်မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အမှုဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်တွင် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဘာသာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ စီးပွားရေးအကြံပေး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခဲ့သည့် ဘက်စုံစီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဒေါက်တာဇော်ဦးသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် Bower Group Asia (BGA) ၏ အကြီးတန်းအကြံပေးတစ်ဦးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ
ဖပ်ဇီ လောဂျစ်

ဖပ်ဇီလောဂျစ် (Fuzzy logic) ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးအများအပြားကို ရည်ညွှန်း ဖော်ပြသော လောဂျစ် အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တန်ဖိုးအသေထားခြင်း နှင့် အတိအကျ မဟုတ်ဘဲ ခန့်မှန်းတန်ဖိုးဖြင့် သုံးသပ်ရသော နေရာများတွင် ဖပ်ဇီ လောဂျစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပုံမှန် အသုံးပြုနေကြသော ဘိုင်နရီ လောဂျစ် ကဲ့သို့သော အမှား နှင့် အမှန် သို့ သုည နှင့် တစ် တန်ဖိုး နှစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လောဂျစ်များမှ ကွဲပြားခြားနားစွာပင် ဖပ်ဇီလောဂျစ် တွင် သုည နှင့် တစ် ကြားတွင် တန်ဖိုး အမျိုးမျိုး ရှိနိုင်သော ကိန်းရှင်များ ရှိသည်။ ဖပ်ဇီ လောဂျစ်ကို တဝက်တပျက် သာမှန်ပြီး တန်ဖိုးမှာ လုံးဝ မှန်ခြင်း နှင့် လုံးဝမှားခြင်း ကြားတွင် ရှိသော လောဂျစ်များကို ကိုယ်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အတွက် အသုံးချရန် လိုအပ်သည်။ 

ဖပ်ဇီလောဂျစ်ကို ၁၉၆၅ တွင် လော့တ်ဖီ ဇေဒါ (Lotfi Zadeh) မှ ဖပ်ဇီ ဆက် သီအိုရီ (fuzzy set theory) ကို အဆိုပြုရာမှ အစပြုခဲ့သည်။ ဖပ်ဇီလောဂျစ်ကို ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်မှု ဆိုင်ရာ သီအိုရီ မှ အစပြု၍ ဉာဏ်တု အထိ နယ်ပယ် အမျိုးမျိုးတွင် အသုံးပြုလျက် ရှိသော်လည်း အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်နေသေးသည်။
မိုင်မို

မိုင်မို (**MIMO** သို့ **multiple-input and multiple-output**) သည် ရေဒီယို ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ အသုံးနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေဒီယိုလှိုင်း ထုတ်လွှင့်စက် (Transmitter) နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်း ဖမ်းစက် (Receiver) နှစ်ခု စလုံးတွင် အင်တင်နာ အများအပြားကို တပ်ဆင် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဆက်သွယ်မှု၏ အရည်အသွေးကို ပိုမို ကောင်းမွန်လာစေသည်။ စမတ် အင်တင်နာ နည်းပညာတွင် ပါဝင်သော နည်းလမ်း တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။ သတိပြုရန်မှာ မိုင်မို ရှိ အဝင်လမ်း(input) နှင့် အထွက်လမ်း(output) ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဆစ်ဂနယ်ကို သယ်ဆောင်လာသော ရေဒီယိုချန်နယ် ကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး ကိရိယာတွင် ရှိသော အင်တင်နာများကို ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပါ။

မိုင်မိုနည်းပညာသည် ဘန်းဝစ်ဒ် နှင့် ပါဝါကို တိုးမြှင့်ရန် မလိုပဲ ဒေတာ ထုတ်လွှတ်မှုနှုန်းနှင့် ဆက်သွယ်မှု အကွာအဝေးကို သိသိသာသာ တိုးမြှင့်နိုင်သဖြင့် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး စနစ်တွင် အလေးပေးအာရုံစိုက်ခြင်း ခံရသည်။ ထိုသို့ တိုးမြှင့်နိုင်ရသည့် အကြောင်းမှာ စပက်ထရယ် အဖစ်ရှန်စီ (spectral efficiency ) ပိုမိုများပြားသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း၏ စိတ်ချအားထားရမှုနှင့် လမ်းကြောင်း အပို အများအပြား ရှိမှု တို့ကြောင့် မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်ခြင်း ကို လျှော့ချနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် မိုင်မိုသည် IEEE 802.11n (ဝိုင်ဖိုင်)၊ 4G ၊ 3GPP Long Term Evolution၊ ဝိုင်မက် ( WiMAX ) နှင့် အိတ်ချ်အက်စ်ပီအေ ပလပ်စ် စသည့်ခေတ်သစ် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး စံနှုန်းများ၏ အဓိက အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် မစ်ဆာ

အီလက်ထရွန်းနစ် မစ်ဆာ ဆိုသည်မှာ နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော လျှပ်စစ် သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်းနစ် ဆစ်ဂနယ်များကို အထွက် ဆစ်ဂနယ် တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခု အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးသော ကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မစ်ဆာ ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုသော ပတ်လမ်းများတွင် အပေါင်း မစ်ဆာ နှင့် အမြှောက် မစ်ဆာ ဟူသော အခြေခံ ပတ်လမ်း နှစ်မျိုး ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် အလွန် ကွဲပြားခြားနားသော ပတ်လမ်းများဖြစ်သည်။

အပေါင်းမစ်ဆာ များမှာ နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော ဆစ်ဂနယ်များကို ပေါင်းစပ်ပေးသည်။ ဤ အသုံးအနှုန်းကို အော်ဒီယို အီလက်ထရွန်းနစ်တွင်သာ အသုံးပြုလေ့ ရှိပြီး အော်ဒီယို မစ်ဆာများမှာ အသံ ဆစ်ဂနယ်၊ ဂီတ ဆစ်ဂနယ် နှင့် အသံ အဖက်တ် စသော အသံပိုင်းဆိုင်ရာ ကြိမ်နှုန်းများကို ပေါင်းစပ်ပေးသည်။

အမြှောက်မစ်ဆာ များမှာ အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲနေသော အဝင်ဆစ်ဂနယ်များကို မြှောက်ပေးသည်။ အကယ်၍ အဝင်ဆစ်ဂနယ်များမှာ  f1 နှင့် f2 စသော ဆိုင်းဝေ့ဖ် ဆစ်ဂနယ်များဖြစ်ပါက အထွက် မစ်ဆာတွင် ဆိုင်းဝေ့ဖ် အသစ်နှစ်ခု ပေါ်ထွက်လာမည် ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အပေါင်းကြိမ်နှုန်း f1 + f2 လှိုင်းနှင့် အနှုတ်ကြိမ်နှုန်း  f1 - f2 တို့ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ

ပြည်သူလူထုနှင့်တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ သက်ဆိုင်သည့် အဖြစ်အပျက် တို့ကိုသော်လည်းကောင်း ပြည်သူလူထုအား အကျိုးသက်ရောက်စေသော၊ သို့မဟုတ် အကျိုးပျက်စေသော အဖြစ်အပျက်နှင့် ဆောင်ရွက်ချက်တို့ကိုသော်လည်ကောင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အတွေးအခေါ် အနေအထိုင်၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည်တို့ကို ပြုပြင် 
ပြောင်းလဲစေသည့် တီထွင်မှုတို့သော်လည်ကောင်း ကျွန်ုပ်တို့ မကြာခဏ ကြားရ၊ သိရ၊ မြင်ရ၏။ ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ဆောင်ရွက်ချက်တို့သည် နိုင်ငံတွင်းနှင့် သော်လည်ကောင်း နိုင်ငံနှင့်သော်လည်ကောင်း ဆက်သွယ်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ထိုသို့သော် အရေးအခင်းတို့သည် တစ်ခုနောက်တစ်ခု ဆက်၍ ဖြစ်ပျက်လျက် ရှိရာ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံသားတို့၏ ဖြစ်စဉ်များအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေသည်။ ကာလကြာမြင့်လာသော် ထိုဖြစ်စဉ်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံသမိုင်း ဖြစ်လာလေသည်။ ရှေးအခါကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထိုကဲ့သို့သော ဖြစ်စဉ်များ ရှိလာခဲ့သည် သာမက၊ အချိန်ကာလအလျောက် မိမိတို့ အမြင်အတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူ များလည်း ရှိလေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ 

ထိုရာဇဝင်ကျမ်းများမှာ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ဖြစ်စဉ်ထက် အုပ်ချုပ်သည့်ဘုရင်တို့နှင့် ယင်းတို့၏ အသိုင်းအဝိုင်းအကြောင်းကိုသာ အဓိကထား၍ ရေးခဲ့သောကျမ်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများသည် မင်းတို့၏ ဖြစ်စဉ်များကိုပင် ဖော်ပြထားသည်ဟု ဆိုရစေကာမူ၊ တရုတ်နိုင်ငံမှအပ အခြား အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံတို့နှင့်စာလျှင် မှတ်တမ်းပြည့်စုံသော ကျမ်းများ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်ခဲ့သူ ဆာ အာသာဖယ်ယာ၏ မြန်မာရာဇဝင်စာအုပ် (ခရစ် ၁၈၈၃ ခုနှစ်ထုတ်)နိဒါန်း၌ ထိုအချိန်က ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သော မြန်မာအမျိုးသားရာဇဝင်မှတ်တမ်းများ ပြည့်စုံပုံကို အမွှမ်းတင် ဖော်ပြ၍ ဟိန္ဒူဘုရင်တို့ အုပ်စိုးသော နိုင်ငံတို့၌ အလားတူ ရာဇဝင်ကျမ်းများ မတွေ့ရပုံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတို့မှာ မြန်မာရာဇဝင် မှတ်တမ်းတို့ကဲ့သို့ ပြည့်စုံခြင်း မရှိပုံ၊ အဆက်ဆက် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း မရှိပုံတို့ကိုလည်း နှိုင်းရှည့်ဖော်ပြထားလေသည်။

တစ်ဖန် ခရစ် ၁၈၈၃ ခုနှစ်ထက် စောလျက် မြန်မာရာဇဝင်ကို အများဆုံး လေ့လာခဲ့သူ ပါမောက္ခ လပ်စင် က "မြန်မာတို့၌ ရှည်လျားသော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများရှိ၏။ မိမိတို့အတွက် 
သာမက၊ ရခိုင်၊ ပဲခူး၊ ဇင်းမယ်၊ လဗန်နှင့်အခြားအိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတို့၏ ရာဇဝင်များပါ ပါဝင်သည်။ ရေးသားသူတို့သည် မိမိတို့ ရာဇဝင်တွင် ဂုဏ်ယူဖွယ်၊ ချီးမွမ်းဖွယ်ကောင်းသော 
ဖြစ်စဉ်များကိုသာမက ဂုဏ်သိမ်ဖွယ် အပြစ်တင်ဖွယ်ကောင်းသော ဖြစ်စဉ်များ ဖော်ပြကြသဖြင့် ထိုရာဇဝင်ကျမ်းတို့မှာ အားလုံး ခြုံ၍ကြည့်ပါက မှန်ကန်သည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းကို 
ခံထိုက်ပေသည်" ဟူ၍ ချီးကျူးထောမနာ ပြုထားကြောင်းကိုလည်း ဆာအာသာဖယ်ယာ၏ မြန်မာ ရာဇဝင် နိဒါန်း၌ပင် ဖော်ပြထားလေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
အင်ဂျင် ကွန်ထရိုး ယူနစ်

အင်ဂျင်ကွန်ထရိုးယူနစ် (Engine Control Unit) သို့ ပါဝါ ထရိန်း ကွန်ထရိုး မော်ဒျူး ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီ: အတွင်းလောင်အင်ဂျင်ကို လည်ပတ်ရန် အတွက် လိုအပ်သော လောင်စာဆီ ပမာဏ၊ လောင်ကျွမ်းမှု တိုင်မင် နှင့် အခြား လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထိန်းညှိ ဆုံးဖြတ်ပေးသော ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ 

## အာရုံခံများ 
အင်ဂျင် ထိန်းချုပ်ယူနစ်တွင် အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံများ တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီး အသုံးပြုသော အာရုံခံများမှာ
* မန်နီဖိုး ပကတိဖိအား အာရုံခံ
* လေအပူချိန် အာရုံခံ
*  လေတံခါး တည်နေရာ အာရုံခံ
* အင်ဂျင်အပူချိန် အာရုံခံ
* ယာဉ်အမြန်နှုန်းရုံခံ
* ယာဉ်တိမ်းစောင်းမှု အာရုံခံ
* ကရိုင်း တည်နေရာ အာရုံခံ
* အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ အာရုံခံ
* ကမ္ဘာ့ လေဖိအား အာရုံခံ
* ကင်မ်ရှပ် တည်နေရာ အာရုံခံ
*  လေအိတ် အာရုံခံ
* မီးခေါက်သံ အာရုံခံ

စသည်ဖြင့် များစွာ ပါရှိပြီး ခလုတ်များသည် အာရုံခံမဟုတ်သော်လည်း ခလုတ်များကိုပါအာရုံခံ အဖြစ် Switch signal ဖန်တီး၍ အသုံးပြုပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ်များအသင်း

## ပေါ်ပေါက်လာပုံ
၁၉၃၀ ပြည့် စက်တင်ဘာလမှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်တစုရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုနဲ့ ပေါ်ထွန်း လာခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် က တိုးတက်တဲ့ လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ အထက်တန်းကျောင်းက လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်း၊ စာဖတ်အသင်း၊ မီးသတ်အသင်း၊ ဆွမ်းလောင်းသင်း က နိုင်ငံရေး နဲ့ မပတ်သက်တဲ့ လူငယ်များပါ ပါဝင်နိုင်အောင် နည်းလမ်းရှာပြီး အမျိုးသားရေးကို ဦးတည် လှုပ်ရှားနိုင်မယ့် လူငယ်အသင်း တခု တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ရှိ နိုင်ငံရေး ဆရာတော် ဦးနာဂိန္ဒ ရဲ့ မဏ္ဍပ်မှာ လူငယ်ပေါင်းစုံ ကျောင်းပေါင်းစုံ အစည်းအဝေးကြီး တခု ခေါ်ဆိုပြီး လူငယ် ၅၀၀၀ ခန့် တက်ရောက်တဲ့ အစည်းအဝေးကြီးကနေ အမျိုးသားရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတွေ ဆောင်ရွက်ရန်ဆိုပြီး မြန်မာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့မှာ−

# ဆရာတင့် (မြို့မကျောင်း) − ဥက္ကဋ္ဌ
# ကိုနု (တက္ကသိုလ်) − အတွင်းရေးမှူး
# ကိုခန့် (ပန်းတနော်) မြန်မာပြည်စာအုပ်သင်း − တွဲဘက်အတွင်းရေးမှူး
# ကိုစံသိမ်း (တက္ကသိုလ်ကျောင်း) − ငွေထိန်း
# မြို့မဆရာဟိန် − ပြန်ကြားရေးမှူး
# သခင်ဘသောင်း − အမှုဆောင်
# သခင်လေးမောင် − အမှုဆောင်
# သခင်ဗစိန် − အမှုဆောင်
# ကိုဘတင် − အမှုဆောင်
# ကိုလူထွန်း − အမှုဆောင်
# ကိုအုံး − အမှုဆောင်

စသူများဖြစ်ကြသည်။

မြို့နယ်များစွာအထိ အသင်းခွဲတွေ ထူထောင်နိုင်လာခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းဖြစ် အားပေးရေး၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်း သပိတ်မှောက်ရေး တွေကို တက်တက်ကြွကြွ ဆောင်ရွက်ရင်း နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ငန်းတွေထဲ တိုးမြှင့်ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
*
မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း

ဗမာပြည် ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ကုမ္မာရီအသင်း များမှာ အမျိုးသမီးတွေ အားလုံးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ အမျိုးသမီးအသင်း တွေ မှန်သမျှကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည် ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှုခေတ် အတွင်းမှာ အမျိုးသမီး အသင်းတွေဖြစ်တဲ့ ကုမ္မာရီအသင်းတွေ အထိုက်အလျောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ပထမဦးဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်မှာ မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်း ကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

တည်ထောင်သူများဖြစ်သော −

# ဒေါ်စု (အရေးပိုင် ဦးဘိုးသောင်း ဇနီး) - ဥက္ကဋ္ဌ
# ဒေါ်ဖွားသစ် (သစ်ကုန်သည်) - အကျိုးဆောင်
# ဒေါ်ခင်စော ( ဦးကြူး ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင်
# ဒေါ်လှမေ (ဒီးဒုတ် ဦးဘချို ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင်
# ဒေါ်စောတင် (ဝတ်လုံဦးသိန်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင်
# ဒေါ်တင် (ဦးသင်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင်
# ဒေါ်ဌေးဌေး (ဦးဘသိန်း ဇနီး) - အမှုဆောင်
# ဒေါ်ငွေရင် (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင်
# ဒေါ်ငွေရှင် (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင်
# ဒေါ်မြမေ (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင်

တို့နဲ့ အသင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။

ဘာသာရေးနဲ့ လူမှုရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ အမျိုးသမီးတွေလဲ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုတွေ ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းတွေကိုပါ တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင် လာခဲ့ကြသည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေ နဲ့တွဲဖက်ပြီး ဝံသာနု လုပ်ငန်းတွေအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့ကြကာ နယ်ဆန့်ကျင်ရေး တိုက်ပွဲတွေအတွင်း တတပ်တအား ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ကုမ္မာရီ အသင်းသူတွေဟာ ပင်နီချော အင်္ကျီနဲ့ယောထမီကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး တိုင်းရင်းဖြစ်ထည်များ ဝတ်ဆင်ရေး၊ နိုင်ငံခြားအဝတ်အထည်များ သပိတ်မှောက်ရေးတွေမှာ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် အရင်းခံဖြင့် ပါဝင် လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက် တခုမှာ ပလောပီနံရှိ ဆေးလိပ်ခုံမှာ ဒုက္ခရောက်နေကြတဲ့ မြန်မာအမျိုးသမီးတွေ ကို ပြန်လည် ခေါ်ယူပေးဖို့ တောင်းဆို တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတာကြောင့် အစိုးရက အစိုးရစရိတ်နဲ့ တာဝန်ယူပြန်ခေါ် ပေးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ထို့နောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကနေ  ဂျီစီဘီအေ အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီးနောက်တွင်လည်း ဂျီစီဘီအေနဲ့ အတူ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး အစိပ်စိပ် အမြွှာမြွှာ ကွဲသွားရချိန်မှာတော့ မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်းဟာလဲ တစတစ အားနည်းမှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
*

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
ဒါနသုခ အသင်း

ဒါနသုခ အသင်းသည် မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း နဲ့ ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ အမျိုးသမီးအသင်းအဖွဲ့တခုဖြစ်ပြီး မူလ စတင်စဉ်က ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ပဲ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပေမဲ့ တစတစ နိုင်ငံရေး အထိ ပါဝင်လာခဲ့ပါတယ်။ 

ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ကြင်အိမ် ဖြစ်ပြီး၊ အကျိုးဆောင်မှာ ဒေါ်လှခင် ဖြစ်ခဲ့ကာ ရန်ကုန်မြို့မှာ ဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီးပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှု တွေ တစထက် တစ အားကောင်း လာသော အခါ **ဝံသာနု ကုမ္မာရီ အသင်း** အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲပြီး တခြား ဝံသာနု အသင်းတွေနဲ့ လက်တွဲဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ ကနေ ၂၁ ဦးအဖွဲ့ ခွဲထွက်သွားသော အခါ ဝံသာနု ကုမ္မာရီ အသင်းတွေဟာ သပိတ်မှောက် ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီးနဲ့ တွဲပြီး၊ ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ကို မုန်းတီးကြောင်း ဖော်ပြတဲ့အနေနဲ့ လိပ်ခွံဘီး တွေကို ရိုက်ချိုးပြသ တာမျိုး ကနေ တိုင်းရင်းသား ဆိုင်တွေမှာပဲ အားပေးပြီး နိုင်ငံခြားသား ဆိုင်တွေမှ ဝယ်ယူသုံးစွဲခြင်း မပြုလုပ်ရေး လှုံ့ဆော်ကြတာမျိုးတွေအထိ ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် ဖော်ပြတဲ့လုပ်ငန်းတွေကို နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ လုပ်ဆောင် ခဲ့ကြတဲ့အပြင် အစိုးရအမိန့်ကို အာဏာ ဖီဆန်ရာတွေမှာလဲ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပြိုကွဲသွားပြီးနောက် ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း တွေဟာလဲ တစထက်တစ ယုတ်လျော့ ပျောက်ကွယ် သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
*

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ

ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှုကြီး အရှိန်ရစ ပြုလာတဲ့အချိန်မှာ အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာအတွက် ရဟန်း သံဃာတော်တွေလဲ တတပ်တအား ပါဝင်နိုင်ကြဖို့ရည်ရွယ်ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့တွေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် (၄) ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့အလယ်တောရ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ ဝေဠုဝန် ဆရာတော်၊ သာဓုဆရာတော်၊ ဗားကရာဆရာတော်၊ အလုံဇောတနာရာမ ဆရာတော်၊ သရက်တော ကျောင်းတိုက် မှန်ကင်း ဆရာတော်၊ ပြည်မြို့ ပွင့်လှသိမ်ကုန်းဆရာတော်တို့ကနေ၊ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာ ဗဟိုထားတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးအပြင် မန္တလေး မှာ ဗဟိုပြုတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီသံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ကြီး (၂) ခုတို့ ပေါင်းစည်းမိကြပြီး **နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဟာသံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး** ဖွဲ့နိုင်တဲ့အထိ တိုးတက်ကြီးထွား လာခဲ့ပါတယ်။ 

သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီး မပေါ်ထွန်းမီကတည်းက အမျိုး ဘာသာ သာသနာ လှုပ်ရှားမှုအတွင်း တပါးချင်းအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ဆရာတော်ကြီးတွေကတော့ ဦးဥတ္တမ၊ ဦးဝိစာရ၊ ဦးနာဂိန္ဒ၊ သာယာ၀တီ ဦးညေယျ၊ စိန်ရောင်ခြည် ဦးအာစရ၊ အာလံ ဦးလာဘ၊ အုတ်ဖိုမှန်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသ စတဲ့ရဟန်းတော် ကြီးတွေဖြစ်ကြပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပေါ်ထွန်းလာတဲ့အခါမှာလဲ ရှေ့တန်း ကနေ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။ ဝံသာနုအသင်း၊ ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း တွေနဲ့အတူ ဝံသာနု သံဃာ့အသင်းကြီးဖြစ်တဲ့ ‘သံဃာ့သာမဂ္ဂီ’ အသင်းကြီးဟာလဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အသင်းတွေဟာ ကျေးရွာ ဝံသာနုအသင်းတွေ အပေါ်လဲ ဩဇာကြီးမားခဲ့သလို ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ထဲမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ဆရာတော်ကြီးတွေဟာ လေးလေး မြတ်မြတ် နေရာပေးခံ ခဲ့ရပါတယ်။ သံဃာ့ ဩဇာခံ ဂျီစီဘီအေ ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေတောင် အလျှိုအလျှို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ ညီလာခံကြီး တွေမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ဝင် သံဃာတော်ကြီးတွေ ပါဝင် တက်ရောက် အားပေး ခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်၊မေလ-၁၀ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်နေ့အထိ ပေါင်းတည် မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ သက်တော် (၈၂) နှစ်ရွယ် ဘေးမဲ့ ဆရာတော်ကြီး နဲ့ အရှင် ဦးဥတ္တမ ကိုယ်တော် အပါအဝင် သံဃာတော် (၇၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် ခဲ့တဲ့အတွက် စုစုပေါင်း ရှင်လူပရိသတ် (၂) သိန်းကျော် တက်ရောက်တဲ့ ကွန်ဖရင့်ကြီးအဖြစ် စည်စည်ကားကား ကျင်းပ အားပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ ဟာ အမျိုးသား ပညာရေးကို အားပေးခဲ့တဲ့အပြင် ပြည်တွင်းဖြစ် အားပေးရေး မှာလဲ ထိပ်က ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ရဟန်းတော်တွေကိုယ်တိုင် ပြည်တွင်းဖြစ် ဖျင်သင်္ကန်း ပဲ ဝတ်ရုံခဲ့ကြပါတယ်။ သာသနိက အဆောက်အဦတွေအတွင်း နိုင်ငံခြားသားတွေ ဖိနပ်စီးတဲ့ကိစ္စ ကန့်ကွက်ခဲ့ရာမှာ ရှေ့ဆုံးက ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒိုင်အာခီ လက်ခံသင့် မသင့် ပြဿနာတွေ ပေါ်ပေါက် လာတဲ့ အခါမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော် အများစုကြီးက လက်မခံရေး ဖက်ကနေ ပြတ်ပြတ်သားသား ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီး အစိပ်စိပ် အမြွှာမြွှာ ကွဲပြဲမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အခါမှာတော့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော်ကြီးများလဲ တနွယ်ငင်တစင်ပါ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ဂျီစီဘီအေ ကြီးကျဆုံးသွားရမှု နဲ့အတူ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ဩဇာကျဆင်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရပါတယ်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်လောက်ကဆိုရင် သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့ပြီး အသင်းဝင်အင်အား (၁) သိန်းလောက်ရှိခဲ့တဲ့ သံဃာ့ အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၂၇က **ဝံသာနု စာစောင်**ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ **ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ** နဲ့ ပူးပေါင်း လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ဖော်ပြခဲ့သည်။

## ကိုးကား
*
မြန်အောင်မြို့

**မြန်အောင်မြို့**သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြန်အောင်ခရိုင်ရှိ မြန်အောင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း၊ ကြံခင်းမြို့ အရှေ့တောင်ဘက် ရှစ်မိုင်ကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားလာ သော သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်ရာမြို့နှင့် 
ပုသိမ်-ကြံခင်း မီးရထား လမ်းရှိ ဘူတာရုံမြို့လည်းဖြစ်သည်။

မြန်အောင်မြို့သည်  ဆေးရုံ၊ အစိုးရရုံးများ၊ ပြည်သူ့ရဲစခန်းနှင့် နိုင်ငံတော် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ကစ၍ မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ဖွဲစည်းတည်ထောင်ကာ မြို့ရွာ စည်ပင်သာယာရေးကို စီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မြန်အောင်မြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၂၅ဝ ပြည့်လောက်ကပင် မွန်လူမျိုးတို့ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ ထို အခါက လွန်ဆေးဟု အမည်တွင်၍ နောင်အလောင်းဘုရားလက်ထက် (ခရစ်နှစ် ၁၇၅၄)သို့ ရောက်သောအခါမှ မြန်အောင်ဟု အမည်သစ် ခေါ်တွင်စေခဲ့လေသည်။ မြန်အောင်မြို့သည် ဂူထွတ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့စဉ်အခါက မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ မွန်နှင့် မြန်မာတို့ စစ်ထိုးခဲ့ကြရာတွင် ဂူထွတ်မြို့၌ ထင်ရှားသော ရေကြောင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ဘူးသည်။ ထိုအခါက မွန်တို့၏ ခံတပ် မြို့တစ်မြို့ လည်း ဖြစ်ခဲ့ဘူးလေသည်။

မြန်အောင်မြို့၏ အဓိကထွက် ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်သည်။မြန်အောင်မြို့သည် အနုပညာသည်နှင့် သဘင်ပညာသည်များ နိုင်ငံကျော်စာရေးဆရာများ ထွက်ရှိရာဒေသဖြစ်သည်။ မြန်အောင်မြို့နယ်တွင် တန်ခိုးကြီးသမိုင်းရှေးဟောင်းဘုရားပုထိုးစေတီများစွာရှိသည်။ မြန်အောင်တာဝတိံသာဘုရားပွဲမှာ သီတင်းကျွတ်လဆန်း မှစ၍ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ထိဖြစ်ပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံးနှင့် အရှည်ကြာဆုံးဘုရားပွဲဖြစ်သည်။ မြန်အောင်မြို့နယ်သည်အောက်မြန်မာပြည်နှင့် အလယ်ပိုင်းတို့ ဆက်သွယ်ရေးတွင် ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်း​ဖြင့် အရေးပါလျက်ရှိသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မြန်အောင်မြို့နယ် အတွင်း၌ ရေနံတူးဖော် တွေ့ရှိသဖြင့် တွင်ကျယ်စွာ လုပ်ကိုင်ရန် စီမံဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မြန်အောင် မှ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်၊ ရန်ကုန်၊ ပြည် မြို့များသို့ Express အဆင့်မြင့်ကားများ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
မွန်တားနားပြည်နယ်

**မွန်တားနားပြည်နယ်**သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် တက္ကဆပ်ပြည်နယ် နှင့် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တို့မှ လွဲလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁၄၇,၀၄၀ စတုရန်းမိုင်မျှရှိ၏။ လူဦးရေမှာ ၁,၀၁၅,၁၆၅ (၂၀၁၃ ခန့်မှန်း) ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် နယ်ချင်းစပ်လျက် တည်ရှိသည်။ ပြည်နယ် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရော့ကီးတောင်တန်းများရှိ၍ တောင်ထူထပ်လျက် အရှေ့ဘက်သို့ ပြေဆင်းသွားသည်။ မွန်တားနားဟူသော အမည်မှာ တောင်ထူထပ်သောဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

မစ်ဇူရီမြစ်သည် မွန်တားနားပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် မြစ်ငယ်သုံးသွယ်ပေါင်း၍ မြစ်ဖျားခံလျက် အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ ဤပြည်နယ်၌ မီဇူးရီမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များမှ ရေသွယ်၍ စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းသည် အလွန်ကြီးကျယ်၏။ ရာသီဥတု ညီညွတ် မျှတသည်။

မွန်တားနားပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်းတို့သည် အဓိကလုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။ ဂျုံအများဆုံး စိုက်ပျိုးသည်။ အခြားကောက်ပဲသီးနှံပင်များမျာ အာလူး၊ ပိုက်ဆံပင်၊ မုန်လာဥနီ၊ ကျွဲစာ၊ နွားစာတို့ဖြစ်သည်။ သစ်သီးပင်များကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသတွင် တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူသည်။ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်မှ လွဲလျှင် မွန်တားနား ပြည်နယ်သည် သိုးအများဆုံး မွေးမြူသော ပြည်နယ်ဖြစ်၍ သိုးမွေးသည် ထင်ရှားသော ထွက်ကုန် ဖြစ်၏။

မွန်တားနားပြည်နယ်တွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝသော ပြည်နယ်ဖြစ်၍ ကြေးနီအများဆုံး ထွက်သည်။ ရွှေ၊ ငွေ၊ သွပ်၊ ခဲ၊ ရေနံ၊ ကျောက်မီးသွေးနှင့် မန်ဂနိတို့ကိုလည်း တူးဖော် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ နီလာတွင်းများ လည်း ရှိလေသည်။ မွန်တားနားပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟယ်လီးနားမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၇၅၈၁ ယောက်ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ ဗတ်မြို့၊ ဂရိတ်ဖောမြို့၊ ဗီးလင်းမြို့နှင့် မစ္စူလာမြို့များ ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
မွန်တီကာလိုမြို့

မွန်တီကာလိုမြို့ ၁၈၅၆ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အပြည်ပြည်မှ လောင်းတမ်းကစားသူတို့ စုဝေးရာ ဒေသအဖြစ် ထင်ရှား လာသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ မိုနာကိုနိုင်ငံတွင် တည်ရှိ၍ နီးစမြို့နှင့် ကိုးမိုင်ကွာဝေးသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့ 
နယ်နိမိတ် ချင်းစပ်ရာ ဒေသအနီးတွင် တည်ရှိ၍ မွန်နာကို နယ်စားမင်းသားက အုပ်ချုပ်သည်။ 

နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြားမှ ဧည့်သည်ပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့သည် မိုနာကိုနိုင်ငံသို့ အပန်းဖြေလာရောက် လည်ပတ်လေ့ရှိ၏။ မွန်တီကာလိုမြို့တွင် ကက်စီနိုခေါ် ကစားဝိုင်းများ ပြုလုပ်ရာ အဆောက်အအုံကြီးကို ၁၈၇၈ ခုနှစ်၌ ဆောက်လုပ်ပြီးစီး ခဲ့သည်။ ထိုကစားဝိုင်းများမှ နှစ်စဉ်ဝင်ငွေ အမြေက်အမြား ရရှိသဖြင့် မိုနာကို နိုင်ငံသားတို့သည် အခွန်အကောက် ထမ်းဆောင်ခြင်းမှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရရှိကြလေသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားများကို ထိုကစားဝိုင်းများ၌ ပါဝင်ကစားခွင့် မပြုချေ။

## ကိုးကား
မွန်တီနီးဂရိုးပြည်နယ်

ယခုအခါ မွန်တီနီးဂရိုးပြည်နယ်သည် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ် တစ်နယ်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ 

အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ မြောက်ဘက်၊ 
အေဒြီ ယက်တစ်ပင်လယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ၌ တည်ရှိသည်။ 
၃၇၃၃ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၍ တောင်ထူထပ်၏။ မွန်တီနီး 
ဂရိုးဟူသော အမည်မှာ တောင်နက်ဟု ဆိုလိုသည်။

ရှေးအခါက ကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော 
တိုင်းပြည်ဖြစ်၍ တူရကီနိုင်ငံက ဗော်လကန် ကျွန်းဆွယ်ကို 
အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ရာတွင် အညံ့မခံ အရှုံး 
မပေးဘဲ တူရကီတို့၏ ရန်ကို တွန်းလှန်ခဲ့သော တိုင်းပြည် 
လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်အုပ်စိုးသော 
တိုင်းပြည်ဖြစ်လာ၍ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ် 
နိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းလျက် ဂျာမနီနှင့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ 
တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နစ်ကလတ်ဘုရင်၏ သစ္စာဖောက်မှု 
ကြောင့် ဂျာမန်နှင့် ဩစတြီးယန်းတို့ လက်အောက်သို့ 
ကျရောက်ရာမှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၌ တစ်ဖန် လွတ်မြောက်လာသည်။ 

ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် မွန်တီနီးဂရိုးပြည်သည် 
ဆားဗီးယားပြည်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတွင် 
ပြည်နယ်အဖြစ် ပါဝင်လေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်စစ်တပ်များသည် မွန်တီနီး 
ဂရိုးပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်ထားရာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ် 
စစ်တပ်များ၏ အကူအညီဖြင့် လွတ်မြောက်လာခဲ့၏။

မွန်တီနီဂရိုး ပြည်နယ်သားများ၏ ဆလဗ်လူမျိုး အဆက် 
အနွယ်ဖြစ်၍ အတိုက်အခိုက်ဖက်၌ အထူးကျွမ်း ကျင်ကြသည်။ 
လူဦးရေမှာ ၁၉၆၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၄၇၁၈၉၄ 
ယောက်ရှိသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် ဆေးပင်၊ ပြောင်းပင်တို့ကို 
စိုက်ပျိုး၍ တောင်စောင်း မြက်ခင်းများ၌ တိရစ္ဆာန်များကို 
မွေးမြူကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ယူဂိုဆလားဗီးယား၏ သမိုင်း
ဆိုင်မွန် ဒီ မွန့်ဖတ်

လက်စတာနယ်စားဘွဲ့ရ **ဆိုင်မွန်ဒီမွန့်ဖတ်**သည် ဇာတိ အားဖြင့် ပြင်သစ်လူမျိုးဖြစ်သော်လည်း ဗြိတိသျှ ပါလီမန်ကို စတင်၍ အခြေခံချခဲ့သူ နိုင်ငံပြု သုခမိန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ စစ်သူရဲကောင်းကြီး အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ထင်ရှားလေသည်။

မွန့်ဖတ်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် မွေးဖွား၍ သူ၏ ဖခင်သည်လည်း အင်္ဂလန်ပြည် လက်စတာနယ်စားဘွဲ့ရ ပြင်သစ်လူမျိုးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဂျွန်ဘုရင် လက်ထက်၌ ထိုအဆောင်အယောင် ရာထူးဘွဲ့ထူးများကို ရုပ်သိမ်းခြင်းခံရသည်။ ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သားဖြစ်သူ ဆိုင်မွန်ဒီမွန့်ဖတ်သည် ပြင်သစ် ပြည်တွင်းရေး အရှုပ်အထွေးများကြောင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လာရောက်၍ တတိယ ဟင်နရီဘုရင်ထံ၌ ခစားလေသည်။ ဟင်နရီဘုရင်လည်း ဂျွန်ဘုရင်လက်ထက်က သူ၏ဖခင်ထံမှ သိမ်းယူထားခဲ့သော နယ်စား အဆောင်အယောင်များကို ပြန်လည် ချီးမြှင့်သည့်အပြင် ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် နှမတော် အယ်လီနာမင်းသမီးနှင့် လက်ထပ်ပေးခဲ့လေသည်။ 

၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မွန့်ဖတ်သည် ကွန်းဝေါနယ်စား ရစ်ချတ်နှင့်အတူ ကရူးဆိတ်စစ်ပွဲသို့ လိုက်ပါ သွားလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ တိုက်ခိုက်နေသည့် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၂၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ အင်္ဂလိပ်ပိုင် ဂက်စကိုနီပြည်နယ် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်။

မွန့်ဖတ်သည် ဘုရင်နှင့် မကြာခဏ မသင့်မမြတ်ဖြစ်၍ ဘုရင်ခံ ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ခြင်း ခံရ၏။ ထိုအချိန်တွင် မှူးမတ်များ၊ သူရဲကောင်းများနှင့် မြို့ရွာ ခေါင်းဆောင်များသည် ဟင်နရီဘုရင်၏ တရား လက်လွှတ် အုပ်ချုပ်ပုံကို မကျေနပ်ကြသဖြင့် ဘုရင်အား တော်လှန်ရန် ကြံစည်လျက်ရှိကြလေသည်။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် မွန့်ဖတ်သည် ဘုရင်နှင့် ဆန့်ကျင်ဖက်ဂိုဏ်း၌ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာ၍ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဘယ်ရွှန် သူကောင်းမျိုးများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကော်မတီများလက်သို့အပ်ရန် ဘုရင်အား အကျပ်ကိုင်၍ လက်မှတ်ရေးထိုးစေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၂၆၁ ခုနှစ်၌ ဘုရင်သည် ထိုကော်မတီများကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သဖြင့် မွန့်ဖတ် ခေါင်းဆောင်သော ဘယ်ရွန်သူကောင်းမျိုးတို့သည် လက်နက်စွဲကိုင်၍ ဘုရင်ကို တော်လှန်ကြသည်။

မွန့်ဖတ်တို့ဖက်မှ အရေးသာသဖြင့် ၁၂၆၄ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် သားတော် အက်ဒွပ်မင်းသားကို လူးတိုက်ပွဲ၌ လက်ရဖမ်းမိကြ၏။ ထိုသို့အားဖြင့် မွန့်ဖတ်၏ လက်ထဲသို့ တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ရောက်ရှိသွားရာ ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် ကောင်စီ အစည်းအဝေးကြီးကို ဆင့်ခေါ်လေသည်။ 

ထိုကောင်စီ အစည်းအဝေးသို့ ရှေးအစဉ်အလာအရ မှူးမတ်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများသာမက ရှိုင်းယားနယ်တစ်နယ်မှ နိုက်သူရဲကောင်းနှစ်ဦးကျစီနှင့် မြို့နယ်တစ်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ်နှစ်ဦးကျစီကိုလည်း ဖိတ်ခေါ်၍ တိုင်းပြည်ရေးရာကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၏။ ထိုကောင်စီ အစည်းအဝေးသို့ သာမန်လူတန်းစား ကိုယ်စားလှယ်များ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် တက်ရောက်ခွင့်ရသဖြင့် ယင်းအစည်းအဝေးကို ပထမဦးဆုံးပါလီမန်လွှတ်တော် အစည်းအဝေးဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြလေသည်။

ထိုအတွက်ကြောင့် မွန့်ဖတ်သည် လက်ရှိ အင်္ဂလန်ပြည် ပါလီမန်လွှတ်တော်ကို အခြေခံ ချပေးသူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ 

မကြာမီ မွန့်ဖတ်နှင့် ဂလော့စတာနယ်စားတို့ မသင့်မြတ်ကြသောကြောင့် တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီဘုရင်၏ သားတော် အက်ဒွပ်မင်းသားလည်း အချုပ်တွင်းမှ လွှတ်မြောက်လာ၍ ဂလော့ စတာနယ်စားနှင့် ပူးပေါင်းကာ မွန့်ဖတ်၏ တပ်ကို တိုက်လေ၏။ နောက်ဆုံး၌ လူအင်အား အဆမတန်သာ သော အက်ဒွပ်မင်းသားစစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် မွန့်ဖတ်သည် တိုက်ပွဲ၌ ကျဆုံးလေသည်။ 

အက်ဒွပ်မင်းသားသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံပြီးလျှင် မွန့်ဖတ်စတင်ခဲ့သော ပါလီမန်စနစ်ကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးလေသည်။

## ကိုးကား
ချင်း အမျိုးသားများစည်းလုံး ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့

၁၉၃၃ ခုနှစ်-မတ်လအတွင်း မင်းတပ်နယ်၊ နှော်ချောင်းတိုက်နယ်၊ မသုံနူးရွာမှာ စတင်ဖွဲ့စည်းပါတယ်။ ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ ကို ချင်းအမျိုးသားများ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ပြန်လည်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်နိုင်ဘို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးဝမ်းသူးမောင် ဖြစ်ပြီး ဦးဖေလိန်း၊ ဦးအွမ်နိန်း၊ ဦးကီယိုမန်းတို့ ဦးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး နဲ့ ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ တချို့ကိုယ်တိုင် သခင် အမည် ခံယူလာကြပြီး သခင်ဝမ်းသူးမောင်၊ သခင်အောင်မင်း (ဦးဖေလိန်း)၊ သခင်အောင်ညွန့် (ဦးအွမ်နိန်း)တို့ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့က ***ခမညဖ*** အပေါ်လဲ ဖိနှိပ် နှိပ်ကွပ်မှုတွေလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

## ကိုးကား
*
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့

## မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့(သို့) မွန်တီ ဗီဒီယိုမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ၏ 
မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း 
ဖြစ်သည်။ ပလိတ်မြစ်ဝ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ 
တောင်အမေရိကတိုက်၌ သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းရှိသော မြို့တစ်မြို့ 
ဖြစ်ပေသည်။

မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့တွင် စနစ်တကျ ဖောက်လုပ်ထားသော 
လမ်းမကျယ်များ တစ်လျှောက်၌ သစ်ပင်များကို အစီအရီ 
စိုက်ပျိုးလျက် ပန်းခြံများ၊ ဥယျာဉ်များကို ကျနစွာ ပြုပြင် 
ထားသဖြင့် လှပတင့်တယ်သောမြို့ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။ 
မြို့ကွက်တစ်ပိုင်းသည် တောင်စွယ်အငူပေါ်၌လည်းကောင်း၊ 
ကျန်တစ်ပိုင်းသည် ကမ်းနား တစ်လျှောက်ရှိ တောင်ကုန်း 
ကလေးများပေါ်၌လည်းကောင်း တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ 
အလျောက် ရေဆင်းရေကျ ကောင်းသောကြောင့် ကျန်းမာ 
ရေးနှင့် ညီညွတ်သော မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ မွန်တီ 
ဗစ်ဒီအို အမည်မှာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့် *တောင်ကုန်း 
မြင်ရပြီ*ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ကမ်းနားတစ်လျှောက်ရှိ မြို့ဟောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားရေး 
လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများရှိသည်။ မြို့သစ်ပိုင်း၌ 
မူကား ဥရုဂွေးတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရရုံး၊ ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံ၊ 
အမျိုးသားပြတိုက် စသည့် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများ 
ရှိလေသည်။

မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့တွင် အဓိကလုပ်ငန်းမှာ အသားကို 
တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည့် လုပ်ငန်း 
ဖြစ်သည်။ အခြားထွက်ကုန်များမှာ သိုးမွေး၊ သားရေနှင့် နွားနို့ 
ထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။

၁၇၂၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်လူမျိုးတို့က မြို့ကို တည်ခဲ့၍ 
ဥရုဂွေးနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၈၂၈ ခုနှစ်၌ မြို့တော် 
ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ လူဦးရေ ၁၁၇၃၁၁၄ ခန့် ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
မိုက်ကယ် ဒီ မွန်တိန်း

ပြင်သစ်စာရေးဆရာ မွန်တိန်း (Montaigne) (ခရစ် ၁၅၃၃-၁၅၉၂) သည် စာပေ၌ 'အက်ဆေး'ဟု ခေါ်သော စာမွန်ရေးနည်းကို ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် စတင် တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။ မွန်တိန်းသည် စာမွန်စာပေကို ရေးရာ၌ မိမိ၏ ကိုယ်တိုင် အတွေ့အကြုံ အတွေးအခေါ် အလေ့အကျင့်တို့ အပေါ်၌တည်၍ ရေးခဲ့သဖြင့် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလေသည်။ မွန်တိန်းသည် နက်နဲသော တွေးခေါ်ချက်များကိုလည်း စကားပြေဖွဲ့၍ ရေးခဲ့သည်။ နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာများဖြစ်သော ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ဖရန်စစ် ဗေကင်တို့သည် မွန်တိန်း၏ စာမွန်စာပေများကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုလေ့လာကြ၏။ ၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျွန်ဖလိုရီအိုသည် မွန်တိန်း၏ စာမွန်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်တွင် စာပေဂုဏ်မြောက်သော အင်္ဂလိပ်စကားပြေ လက်ရာကောင်းအဖြစ် ထင်ရှားပေသည်။

မွန်တိန်း၏ ရှေးဦးစာပေလက်ရာမှာ ရေမွန်ဆီးဗွန်းဆိုသူရေးသည့် *သဘာဝ ဗြဟဒေဝဗေဒ*ဘာသာပြန် ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ထံမှ အမွေပစ္စည်းများကို ဆက်ခံ ပြီးနောက် ၁၅၈ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများသို့ ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။ မွန်တိန်းသည် ထိုအချိန်အတွင်း စာပေ အရာမြောက်သော စာမွန်များရေးခဲ့လေသည်။

မွန်တိန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗောဒိုးမြို့အနီး မွန်တိန်းရဲတိုက်တွင် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ အသက် ခြောက်နှစ်အရွယ် မတိုင်မီ လက်တင်ဘာသာကို တတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။ ဗော်ဒိုးကောလိပ်ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးနောက် ဥပဒေပညာကို ဆကလက်၍ သင်ကြားလေသည်။ ၁၅၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မွန်တိန်းသည် ဗော်ဒိုးပါလီမန် လွှတ်တော်တွင် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၅၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၅ ခုနှစ်အအထိ ဗော်ဒိုးမြို့တော်ဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။

မွန်တိန်းရေးသော စာမွန်များတွင် မိမိကိုယ်တွေ့ ခံစားချက်တို့ကို မကွယ်မထောင့်ဘဲ တင်ပြသည်သာမက ရေးဟန်ကလည်း ထူးခြားသဖြင့် ၁၇ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များတွင် ထင်ရှားသော ပြင်သစ် စာရေးဆရာတို့၏ စာပေလက်ရာ များတွင် မွန်တိန်း၏ အတွေးအခေါ်နှင့် ရေးဟန်တို့ကို အကဲခတ်မိနိုင်ပေသည်။ မွန်တိန်းသည် အရာခပ်သိမ်းတို့၏ အကြောင်းကို သိချင်၏။ နားလည်ချင်၏။ သို့ရာတွင် ထိုအကြောင်း အရာအားလုံးတို့ကို သိဟန်မဆောင်ဘဲ သူ၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ *ငါ ဘာသိသလဲ*ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ မွန်တိန်း သည် ၁၅၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၏။

## ကိုးကား
မောနေပွားလူမျိုး

**မောနေပွားလူမျိုး**သည် ကယား၊ ယင်းတလဲ၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဇယိမ်း အစရှိသော တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဘာသာစကား၌ ပကူးလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ စကောကရင်တို့နှင့် နီးစပ်သည်။ လူဦးရေ ၂ဝဝဝ ကျော်မျှ သာရှိ၍ တောင်ငူခရိုင်ရှိ တောင်တန်းများပေါ်၌ နေထိုင်ကြလေသည်။ 

## ကိုးကား
မွန်တက်စကျူး

ပြင်သစ် စာရေးဆရာ မွန်တက်စကျူးသည် ၁၆၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဘော်ဒိုးမြို့အနီး လာဗရီဒ်ရဲတိုက်၌ မွေးဖွားသည်။ ဇွီးလီမြို့နှင့် ဘော်ဒိုးမြို့များ၌ ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ၁၇၁၆ ခုနှစ်တွင် ဦးရီးတော်သူထံမှ ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးတို့ကို ဆက်ခံရရှိလေသည်။ 

ထိုနှစ်၌ပင် ဘော်ဒိုးပါလီမန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူး၌ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သို့ရာတွင် မကြာမီ ထိုရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍ စာပေလေ့လာရေးသားခြင်းကို ပြုလုပ်လေသည်။ မွန်တက်စကျူး အပါအဝင်ဖြစ်သော ထိုခေတ်က ပြင်သစ် စာရေးဆရာတစ်စုသည် လူထုနိုးကြားစေဖို့အတွက် ပညာပေးရမည်။ အမှန်တရားကို ထုတ်ဖော်တင်ပြရမည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် စာပေများကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို အကြမ်းမဖက်၊ အနုနည်းသက်သက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်စေ လိုသော ဆန္ဒရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် လူထုအုံကြွမှုသည် နောက်ဆုံး၌ ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး ပေါ်ပေါက်သည်အထိ ပြင်းထန်၍ လာလေသည်။

၁၇၂၁ ခုနှစ်တွင် မွန်တက်စကျူး ရေးသားထုတ်ဝေသော 'ပါရှင်း ပေးစာများ'၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် ရောက် ရှိလာသော ပါးရှင်းလူမျိုး လူကုံထံနှစ်ဦးက အချင်းချင်းထံသို့လည်းကောင်း၊ ပါးရှားပြည်ရှိ မိတ်ဆွေများထံသို့လည်းကောင်း စာရေးဟန်ဖြင့် ရေးထား၏။ ထိုခေတ် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုစနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံခြားသား အမြင်ဖြင့် မြင်ရပုံကို ထိထိမိမိ ဝေဖန်ရေးသားထားလေသည်။ မွန်တက်စကျူး၏ အထင်ရှားဆုံး စာပေလက်ရာမှာ ၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသော *ဥပဒေ၏ သဘော*စာအုပ် ဖြစ်သည်။ 

ထိုစာအုပ်တွင် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော အစိုးရအုပ်ချုပ်ပုံ စနစ်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာ၍ အစိုးရအဖွဲ့၌ အုပ်ချုပ်မှုဌာန၊ ဥပဒေပြုဌာန၊ တရားစီရင်မှုဌာနဟူ၍ သီးခြားခွဲခန့် သတ်မှတ်ထားမှ သာလျှင် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုကို ရနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ရေးသားထား၏။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ မှာကဲ့သို့ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လက်ထဲ၌ အာဏာကို စုပုံအပ်နှင်းခြင်းသည် တရားလက်လွတ် အုပ်စိုးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။ ဌာနတစ်ခုက အခြားဌာနတစ်ခု၏ လုပ်ငန်းကို နယ်မကျွံစေရန် အတားအဆီး အကန့်အသတ်များရှိရန် လိုအပ်ကြောင်းဖြင့်လည်း မိမိ၏ နိုင်ငံရေးအခြေခံ သဘောများကို ရေးသား ဖော်ပြခဲ့လေသည်။

မွန်တက်စကျူးသည် ၁၇၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။

## ကိုးကား