open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သာသနာ ၂၅၀၀ စေတီတော် ရေလယ်ဘုရား

သာသနာ ၂၅၀၀ စေတီတော် ရေလယ်ဘုရားသည် ရေးမြို့၊ ရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်ရှိ ရှေးဟောင်းကျုံးတော်ကြီး၌ သာသနာနှစ် ၂၅၀၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ် တည်ထားခဲ့သော စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
သာသနာ ၂၅၀၀ ပြည့် နီးကပ်လာသောအခါ ရေးမြို့ မြို့မိ မြို့ဖများသည် သာသနာ ၂၅၀၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားရန် စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြသောအခါ ရေးမြို့ဟောင်း၏ ကျုံးအလယ်တွင် ရေလယ်စေတီတော်တဆူတည်ရန် မြို့သူမြို့သားများ၏ လုပ်အားဒါနဖြင့် ကျောက်၊ သဲများ သယ်ဖို့ကာ ကျွန်းငယ်တခုကို တည်ဆောက်ခဲ့​သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့ (တနင်္လာနေ့)၌ သံဃာတော်များ၊ မြို့မိမြို့ဖများက အုတ်မြစ်ချပြီး တည်ထားမည့် စေတီတော်ပုံစံကို ရေးမြို့နေ ငွေတိုက်စာရေးကြီးဦးသောင်းရွှေက ရေးဆွဲ၍ မော်လမြိုင်မြို့မှ ဗိသုကာဆရာကြီးဦးဘငယ်ကို အပ်နှံကာ စေတီတော်ကိုတည်ထားကြသည်။ ၁၃၁၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့(ကြာသပတေးနေ့) တွင် ဌာပနာတိုက်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ သရီရဓာတ်တော်၊ မွေတော်များကို ရွှေသင်္ဘောတွင်တင်၍ ပူဇော်ဌာပနာကာ ထီးတော်တင်သည်။ စေတီတော်သည် မြေပေါက်(ထူပါရုံ)စေတီပုံစံအမျိုးအစားမဟုတ်ဘဲ ကုလားကျောင်းခံ၍ ပစ္စယာအထက်တွင် တည်ထားသည့် အင်းလေးဖော်တော်ဦးစေတီပုံစံဖြစ်ပြီး ရင်ပြင်တော်မှ စိန်ဖူးတော်အထိ ဉာဏ်တော် ပေ ၃၀ အမြင့်ရှိသည်။ စေတီတော်အောက်ခြေ ဂန္ဓကုဋီအတွင်း အလယ်မဏ္ဍိုင်တွင် ကြာပွင့်ခံ ရပ်တော်မူ ရုပ်ပွားတော် လေးဆူ ကိန်းဝပ်စံပယ်ပြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့၊ ဝမ်းတော်တိုက်ကျောင်းမှ ပင့်ဆောင်ပူဇော်လာသည့် ဗုဒ္ဓ၏ သရီရဓာတ်တော်များ၊ အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါးနှင့် ရဟန္တာအရှင်သူမြတ်များ၏ ဓာတ်တော်များကိုလည်း အပူဇော်ခံထားရှိသည်။

## ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်များ
စေတီတော်ကို အကြောင်းပြု၍ နှစ်စဉ် မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် စေတီတော်၏ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်အထိမ်းအမှတ် သံဃာများကို ဆွမ်းဆန်စိမ်းလောင်းလှူခြင်း၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ဆီမီးတစ်ထောင်ပူဇော်ခြင်း၊ တော်သလင်းလတွင် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူပူဇော်ခြင်းနှင့် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် စေတီတော်၌ အပူဇော်ခံထားရှိသော မြတ်စွာဘုရားနှင့် ဧတဒဂ်ရ ရဟန္တာ ၄၁ ပါးတို့၏ ရုပ်ပွားတော်များကို ရေးမြို့ရှိ ရပ်ကွက်အသီးသီးရှိ မဏ္ဍာပ်စံကျောင်းဆောင်များ၌ အသီးသီးခွဲဝေ ပင့်ဆောင်ပူဆောင်ကာ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၃ ရက်၊ ၁၄ ရက်နှင့် လပြည့်နေ့ညများတွင် ရေးမြို့အတွင်းသို့ သုံးညတိုင်တိုင် ဒေသစာရီကြွချီပူဇော်ခြင်း အစရှိသော ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲများကိုလည်း စည်းကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
တိယန်နာမြို့မှ အပေါလိုနိယပ်စ်

**တိယန်နာမြို့မှ အပေါလိုနိယပ်စ်**  (; ) ကို **တိယန်နာမြို့မှ အပေါလိုနိယော့စ်**ဟုလည်း အသိများ၍ ခေတ်သစ်ပိုက်သာဂိုရပ်ဝါဒဆိုင်ရာ ဂရိတွေးခေါ်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အနာတိုလီယားဒေသကြီး၊ ရောမအင်ပါယာ ကာပါဒိုးရှားပြည်နယ်၊ တိယန်နာ (Tyana) မြို့မှ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသေဆုံးပြီး နှစ်တစ်ရာခန့်အလွန်တွင် ဂရိဆိုးဖစ်ဝါဒီ ဖစ်လော့စတာတပ်စ်၏ *တိယန်နာမြို့မှ အပေါလိုနိယပ်စ်၏ ဘဝ* စာအုပ်တွင် ဖော်ကျူးခံရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဿနပညာရှင်များ
အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှု

နယူကလိယား ရူပဗေဒနှင့် အမှုန်ရူပဗေဒတွင် **အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှု**သည် ဒြပ်ဆွဲအား၊  အားပြင်း၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်တို့နှင့်အတူ အခြေခံကျသည့် အချင်းချင်းသက်ရောက်သောအားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းအား အားပျော့ သို့မဟုတ် နယူးကလိယားအားပျော့ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းသည် အက်တမ်များပြိုကွဲရာတွင် ခရာကျသော အက်တမ်အောက်အမှုန်များ၏ ယန္တရားတစ်ခုဖြစ်သည်။ အားပျော့၏ သက်ရောက်သောအကွာအဝေးမှာ အက်တမ်အောက်အမှုန်များအကွာအဝေးထိ ကန့်သတ်ထားပြီး ပရိုတွန်၏ အချင်းထက် နည်းပါးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နျူကလီးယားရူပဗေဒ
လူးခရီးရှပ်စ်

**တိုက်တပ်စ် လူးခရီးရှပ်စ် ကေးရပ်စ်** ( ; ဘီစီ ၉၉-၅၅ ဝန်းကျင်) သည် ရှေးခေတ် ရောမကဗျာဆရာ၊ အတွေးခေါ်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏တစ်ခုတည်းသော သိရသည့်လက်ရာမှာ ဒဿနဆိုင်ရာကဗျာဖြစ်သော "De rerum natura" ဖြစ်၍ ကဗျာသည် အဲပစ်ခယူးရပ်စ်ဝါဒ၏ ဒဿန၊ ယုံကြည်မှုနှင့်ဆိုင်သော ပညာပေးစာပေလက်ရာတစမခုဖြစ်သည်။ ထိုကဗျာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ပြန်ဆိုမှုများကာ အမည်မှာ *On the Nature of Things* ဖြစ်သည်။ လူးခရီးရှပ်စ်ကို ခေတ်သုံးပိုင်းစနစ် (ကျောက်တေခ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်) ကို စတင်ခဲ့သောသူအဖြစ် ဂုဏ်ပြုကြပြီး ၁၈၃၆ ၌ စီ. ဂျေ. တောမ်ဆန်က တရားဝင် ဖြစ်စေခဲ့သည်။

လူးခရီးရှပ်စ်ဘဝနှင့်ပတ်သက်၍ သိရှိမှုကား မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်ကာ တစ်ခုတည်းသော သေချာသည့်အချက်မှာ ၎င်းသည် ကဗျာဆရာ ဂေးယပ်စ် မမ်းမိယပ်စ် (Gaius Memmius) ၏ မိတ်ဆွေသော်လည်းကောင်း လူးခရီးရှပ်စ်ကို ကူညီစောင့်ရှောက်အားပေးသူသော်လည်းကောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လူးခရီးရှပ်စ်က ကဗျာကို ဂေယပ်စ် အမည်တပ်၍ ရည်ညွှန်းမှုပြုပေးခဲ့သည်။

*De rerum natura* သည် ဩဂတ်စတန်းခေတ် ကဗျာဆရာများအပေါ် ဩဇာညောင်းစေခဲ့ကာ အထူးသဖြင့် ဗားဂျစ်လ် နှင့် ဟောရစ် (Horace) တို့အပေါ်တွင်ဖြစ်လေသည်။ အလယ်ခေတ်ကာလတွင် ထိုလက်ရာစာပေ ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၁၇ ၌ ဂျာမနီရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ခုတွင် အီတလီပညာရှင် ပိုဂျို ဘရာလျိုလီနီက ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး အက်တမ်သဘောတရားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် အရေးပါသောကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့သည့်အပြင် ခရစ်ယာန် မနုဿဝါဒသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် ဉာဏ်ကွန့်မြူးသောခေတ် (Enlightenment era) ၏ အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်များစွာတို့၏ အားထုတ်ဆောင်ရွက်မှုအပေါ်တွင်လည်း အရေးပါအရာရောက်ခဲ့လေသည်။ လူးခရီးရှပ်စ်၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာကဗျာ *On the Nature of Things* ၌ မြေမှုန်ကလေးများ၏ ဘရောင်နီယန်ရွေ့လျားမှု (Brownian motion) အကြောင်းကို စာအုပ်အမှတ် (၂) ပါ ကဗျာအပိုဒ် ၁၁၃-၁၄၀ တွင် သိသာသော ဖော်ပြထားချက်ပါသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ်ရောမ စာရေးဆရာများ
မြင့်နိုင် (ပန်းချီ)

**မြင့်နိုင်**ကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၆)ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ ဂျီဝကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ 
အနုပညာအထက်တန်းကျောင်း(ရန်ကုန်)တွင် ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ (၃)နှစ်တက်ရောက်၍ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ 
သူသည် ရေဆေးပန်းချီကို ခုံမင်စွာနှစ်သက်ပြီး တစိုက်မတ်မတ်ရေးဆွဲလေ့ရှိသူဖြစ်သည်။ 
IWS(International Watercolor Society)နှင့် IMWA(International Masters of Watercolour Alliance)တို့တွင် အသင်းဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ 
သူသည် ပြည်တွင်းပြည်ပ ပန်းချီပြပွဲပေါင်းများစွာ ပြသခဲ့သူဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ - Thoughts Made of Water, International Watercolor Exhibition 2017 ပွဲတွင် First Place Award ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ - Harmony Through Watercolor 2017, 2nd International Watercolor Socieity India Biennale ပွဲတွင် 1st Winner (Landscape) Award ၊ အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ - 2nd Tirana International Watercolor Biennale 2017 ပြပွဲတွင် TOP 10(ten) Landscape Artist Award and IWS India Award ၊ တရုတ်နိုင်ငံ - The 1st David International Watercolor Competition and International Watercolor Celebrity Invitational Exhibition 2017 ပွဲတွင် Excellence Award ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ - “FALL 2021” Vietnam International Invitational Watercolour Exhibition ပွဲတွင် Excellent Award – Top 10 နှင့် နီပေါနိုင်ငံ - “Truly Watercolor” International Juried Online Watercolor Exhibition ပွဲတွင် Best Watercolor Medium Award ဆုများကို ရရှိခဲ့သည်။
သူ၏ ရေဆေးပန်းချီကားများကို တရုတ်နိုင်ငံရှိ Shandong Qilu Museum of Art (Jinan, Shandong, China) နှင့် World Art League (Xi'an, China) စသည့် museum များမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ 'ရန်ကုန်မြင်ကွင်း’အမည်ရ ရေဆေးပန်းချီကားကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားပြတိုက် (ရန်ကုန်)မှလည်းကောင်း စုဆောင်းမှု ပြုခဲ့သည်။

**ရရှိခဲ့သော ဆုများ**

**ပြတိုက်များမှ စုဆောင်းခြင်း**

2017 - Collected by Shandong Qilu Museum of Art (Jinan, Shandong, China) (2017)

2017 - Collected by World Art League, Xi'an, China (2017)

2018 - Collected by National Museum of Myanmar (Yangon) (2018)

**ပြသခဲ့သော ပြပွဲများ**

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* Myint Naing Trish gallery 
* https://www.mmtimes.com/news/soft-art-myint-naing.html 

## ကိုးကား
* The Real Lives Real Stories Magzine - Vol.55,March,2020.
* ပန်းချီမြင့်နိုင်နှင့် အင်တာဗျူးများ
* အထက်ပါအကြောင်းအရာများသည် ဆရာမြင့်နိုင်ကိုယ်တိုင် ပြောပြချက်များဖြစ်ပြီး သူ၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တင်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ
အက်စ်ဝမ်ဆည်

**အက်စ်ဝမ်ဆည်**သည် နိုင်းမြစ်နှင့် အက်စ်ဝမ်မြို့တလျှောက်တွင် ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ကြား ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး တာတမံအမျိုးအစားဆည် (embankment dam) ဖြစ်သည်။ ရေကြီးမှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေသိုလှောင်နိုင်ခြင်းနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်အတွက် အကျိုးပြုသောကြောင့် ယင်းဆည်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို သိသာစွာ တိုးတက်စေခဲ့သော အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဆည် မတည်ဆောက်ခင်က သဘာဝအလျောက် ရေကြီးသောနှစ်များတွင် စိုက်ခင်းများကို ပျက်စီးစေခြင်းနှင့် ရေနည်းသောနှစ်များတွင် ရေခမ်းခြောက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေနှင့် နည်းပညာတိုးတက်လာမှုကြောင့် ရေကြီးမှုကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး လယ်ယာစိုက်ခင်းများကို ကာကွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရေသိုလှောင်ပမာဏ များစွာသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ရေကြီးမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။ အက်စ်ဝမ်ဆည်အား မော်စကိုအခြေစိုက် Hydroproject Institute မှ ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ကာ တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မိုးလေဝသ

**မိုးလေဝသ** သည် လေထု၏ ပူသည် သို့မဟုတ် အေးသည်၊ စိုစွတ်သည် သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့သည်၊ တည်ငြိမ်သည် သို့မဟုတ် တိမ်ထူသည် အစရှိသည်တို့ကို ဖော်ပြသော အခြေနေတခုဖြစ်သည်။
 ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးလေဝသဖြစ်စဉ်အများစုသည် ကမ္ဘာ့လေထု၏ အနိမ့်ဆုံးအလွှာဖြစ်သော စထရာတိုစဖီးယားအလွှာအောက်ရှိ ထရိုပေါ့စဖီးယားအလွှာတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ မိုးလေဝသသည် တစ်နေ့ပြီးတစ်နေ့ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အခြားလေထုအခြေနေများကို ဖော်ပြပြီး ရာသီဥတုသည် အချိန်ကာလတစ်ခုကြာသောအခါ လေထုအခြေနေ ပျမ်းမျှပြောင်းလဲမှုကို ရည်ညွန်းသည်။

မိုးလေဝသသည် တစ်နေရာမှတစ်နေရာကြား အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆနှင့် လေထုဖိအားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ ဤကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ရာသီဥတုပေါ်တွင် နေ၏သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာ၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများနှင့်အတူ ပြောင်းလဲသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် အပူပိုင်းဒေသရှိ အပူချိန်ခြားနားချက်များသည် ကြီးမားသောလေထုလည်ပတ်မှု (atmospheric circulation) ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။ ကမ္ဘာမြေသည် တိမ်းစောင်းနေသောကြောင့် နေရောင်ခြည်ကျရောက်မှုသည် မတူညီသောဒေသများတွင် ကွဲပြားစွာ ကျရောက်လျက်ရှိရာ အပူချိန်သက်ရောက်မှုမှာလည်း ကွဲပြားကြသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်တွင် တစ်နှစ်တာအတွင်း အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ±၄၀&nbsp;°C (−၄၀&nbsp;°F မှ ၁၀၄&nbsp;°F) ရှိသည်။ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသော် ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်း၏ ပြောင်းလဲမှုသည် ကမ္ဘာမြေရှိ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးမှုကို သက်ရောက်နိုင်ပြီး ရေရှည်ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် ဖိအားပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမြင့်ပိုင်းများသည် အနိမ့်ပိုင်းများထက် ပိုမိုအေးမြပြီး လေထုပူနွေးအများစုသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အာကာသထဲသို့ အပူချိန် ဆုံးရှုံးမှုမှာ များသောအားဖြင့် ပုံသေဖြစ်သည်။ မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းခြင်းသည် သတ်မှတ်ထားသောတည်နေရာနှင့် အနာဂတ်ကာလအချိန်တစ်ခုတွင် ကမ္ဘာ့လေထု၏ အခြေနေများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၏ အသုံးချမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းတွင် မိုးလေဝသကို ထိန်းချုပ်ရန် လူသားတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိလေသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် လူသားများ မိုးလေဝသကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသည့် သက်သေတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ 

အခြားဂြိုဟ်များပေါ်တွင် မိုးလေဝသအလုပ်လုပ်ပုံကို လေ့လာခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးလေဝသအလုပ်လုပ်ပုံအား နားလည်စေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ အနီစက်ကြီးသည် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မျှ တည်ရှိခဲ့သော မုန်းတိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မိုးလေဝသသည် ဂြိုဟ်များပေါ်တွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်ဘဲ ကြယ်များ၏ ကော်ရိုနာ (Stellar corona) သည်လည်း အာကာသထဲသို့ ဆက်တိုက် ဆုံးရှုံးလျက်ရှိပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတလျှောက် ပါးလွှာသောလေထုအား ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။ နေမှ များစွာသော ထုထည်ထုတ်လွှတ်မှုကို နေလေ (Solar wind) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

## ကိုးကား
အကြမ်းဖက်ဝါဒ

ဖြစ်ပွားစဉ်အတွင်း နယူးယောက်စီတီးရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာအား United Airlines Flight 175 က တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားနေပုံ]]
**အကြမ်းဖက်ဝါဒ** ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များ အထမြောက်အောင်မြင်ရန် သာမန်ပြည်သူများအပေါ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဥပဒေမဲ့ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ ယင်းအား ငြိမ်းချမ်းရေးကာလအတွင်း အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင်မဟုတ်သူများအပေါ် စစ်ရေးပြုခြင်းများအပေါ် ရည်ညွန်းသည်။ အကြမ်းဖက်သမားနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးတွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်များကာလ မြောက်အိုင်ယာလန် ပဋိပက္ခ၊ အစ္စရေး-ပလက်စတိုင်း ပဋိပက္ခတို့တွင် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးစိုက်ခြင်းကို ခံရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုအပြီး နယူးယောက်စီးတီး၊ ပင်နီဆလဗေးနီးယားပြည်နယ်တို့တွင် အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။

ဘုံသဘောတူညီမှုမရှိဘဲ အကြမ်းဖက်ဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါင်းများစွာ ရှိနေသည်။ အစိုးရများနှင့် နိုင်ငံမဲ့အဖွဲ့အစည်းများက အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်းတို့ကို နာမည်ပျက်စေရန် ယင်းအသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများက သူတို့၏ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ရန်အလိုငှာ အကြမ်းဖက်ဝါဒကို အသုံးပြုသည်ဟု စွတ်စွဲခံရလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့တွင် လက်ယာစွန်းနှင့် လက်ဝဲစွန်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ အမျိုးသားရေးအဖွဲ့များ၊ ဘာသာရေးအဖွဲ့များ၊ တော်လှန်ရေးသမားများနှင့် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရတို့ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် အကြမ်းဖက်ဝါဒအား ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် ကြေညာရန် တရားဥပဒေပြုကြသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား နိုင်ငံများကိုယ်တိုင် ကျူးလွန်သောအခါ ယင်းအား အကြမ်းဖက်ဟု မသုံးနှုန်းတော့ပဲ မီးခိုးရောင်ဧရိယာ ပြဿနာဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား စစ်ရာဇဝတ်မှုဟု သတ်မှတ်သင့်သည်ဟု အများသဘောတူညီချက် မရှိပေ။ မေရီလန်း တက္ကသိုလ်မှ ပြုစုထားသော The Global Terrorism Database အရ ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကြားတွင် နိုင်ငံအခြေပြုမဟုတ်သော အကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၆၁၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁၄၀၀၀၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် စစ်မက်
အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ

**အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ** () သည် အာရှတိုက်နှင့် တောင်ပစိဖိတ်ဒေသတွင် ၄နှစ် တစ်ကြိမ်ကျင်းပခဲ့သော မသန်စွမ်းသူများဆိုင်ရာ အားကစားပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။၁၉၇၅ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။၂၀၁၀ပြည့်နှစ်မှစ၍ အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲကျင်းပခဲ့သည်။
## သမိုင်းကြောင်း
ပထမဆုံးသော FESPIC Gamesကို ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုအီတမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ထိုအချိန်က အာရှတိုက်တွင် မသန်စွမ်းသူများ အားကစားပွဲများ၌ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ရန် အခွင့်အရေး နည်းပါးလှသည်။ထို့ကြောင့် ဤအားကစားပြိုင်ပွဲသည် အာရှတိုက်ရှိ မသန်စွမ်းသူများ အားကစားလှုပ်ရှားနိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံအသီးသီးမှ မသန်စွမ်းသူများ၏ လူမှုဘဝကို မြှင့်တင်ရန် ကျင်းပခဲ့သည်။

၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် အာရှမသန်စွမ်းသူများအားကစားကောင်စီကို တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဘူဆန်မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၀၄ခုနှစ် မေလ ၁၄ရက်တွင် FESPIC အားကစားအဖွဲ့ချုပ်ကို အာရှမသန်စွမ်းသူများအားကစားကောင်စီနှင့် ပေါင်းစည်း၍ အာရှမသန်စွမ်းသူများအားကစားကော်မတီအဖြစ် ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ရက်မှ ဒီဇင်ဘာ ၁ရက်နေ့အထိ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ကျင်းပသော ၉ကြိမ်မြောက် FESPIC Gamesမှာ နောက်ဆုံးကျင်းပသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ဤအားကစားပွဲကို ဆက်ခံသော အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ပထမအကြိမ်ကို ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။

FESPIC Games၏ လူငယ်ပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။
## ပွဲတော်များ
### လူငယ်ပြိုင်ပွဲများ
နောင်တွင် အာရှ လူငယ်မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပမည့် FESPIC Youth Gamesကို တစ်ကြိမ်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်

**ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်**သည် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ အရံ ဂလက်ဆီ (satellite galaxy) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ၅၀ kiloparsecs (အလင်းနှစ် ≈၁၆၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်) အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိပြီး  Sagittarius Dwarf Spheroidal ဂလက်ဆီပြီးလျင် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီနှင့် ဒုတိယ သို့မဟုတ် တတိယ အနီးဆုံး ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ မြင်နိုင်သောကြယ်များနှင့် နေထုထည်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံနီးပါးခန့်တို့ကိုအခြေခံ၍ တွက်ချက်ချက်အရ ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်၏ အချင်းမှာ အလင်းနှစ် ၁၄,၀၀၀ ရှိသည်။  ယင်းသည် နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီ၏ ထုထည်ပမာဏ ၁၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်ရှိပြီး Local Group တွင် အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ၊ နဂါးငွေ့တန်းနှင့် ထရိုင်ဂူလယ် ဂယ်လက်ဆီပြီးလျင် လေးခုမြောက် အကြီးဆုံး ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၂.၄ ဘီလီယံနီးပါးခန့်တွင် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီနှင့် တိုက်မိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

## ဆက်စပ်ကြည့်ရန်
*သေးငယ်သော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်
*မဂ္ဂလန်တိမ်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်
ဖျဲ ဂါဆန်ဒီ

**ဖျဲ ဂါဆန်ဒီ** (, ) သည် ပြင်သစ် အတွေးခေါ်ဆရာ၊ ကတ်သလစ်ရဟန်း၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Pierre Gassend ၊ Petrus Gassendi ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြ၏ ။ ပြင်သစ်ပြည် အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ဘုရားကျောင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့စဉ် ပဲရစ်မြို့တွင်လည်း ကာလကြာကြာ နေထိုင်ခဲ့ဖူးကာ ယင်း၌ လွတ်လပ်စွာတွေးခေါ်ခြင်း ဉာဏပညာရှင်များ၏ ခေါင်းဆောင်လည်းဖြစ်လေသည်။ တက်ကြွသည့် စူးလမ်းလေ့လာတတ်သော သိပ္ပံဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂါဆန်ဒီသည် ၁၆၃၁ ၌ မာကျူရီဂြိုဟ်၏ ဖြတ်သန်းခြင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအကြောင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ လပေါ်ရှိ တွင်းနက်အမည်တစ်ခုကို ဂါဆန်ဒီဟုပင် ၎င်းကိုအစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။

ဒဿနဆိုင်ရာကျမ်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သူ ဂါဆန်ဒီ၏ ဒဿနအဆိုပြုချက်အချို့ကို အရေးပါသည်ဟု မှတ်ယူကြပြီး ထိုအဆိုပြုချက်များတွင် တရားသေစွဲမှတ်ခြင်းဝါဒနှင့် အယုံအကြည်ကင်းမဲ့ခြင်းဝါဒတို့ကြား လမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေရန်ကြိုးစားထားလေသည်။ *ရစ်ချဒ် ပေါ့ကင်*က ဂါဆန်ဒီသည် အစွန်းမရောက်သော အယုံအကြည်ကင်းမဲ့ခြင်းဝါဒနှင့် ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် ဒဿနတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျအမြင်တစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်ရန် စဉ်းစားသော ပထမဆုံးတွေးခေါ်သူများထဲက တစ်ဦးပါဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။ အချို့သော အသိဉာဏ် အယူအဆ ဖြစ်နိုင်ချေများအပေါ်၌ ခေတ်ပြိုင်ပုဂ္ဂိုလ် ဒေးကာ့ (Descartes) နှင့် ကွဲလွဲသော သဘောရှိသည်။ အဲပစ်ခယူးရပ်စ်ဝါဒနှင့် ခရစ်ယာန်အယူအဆကို ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် လုပ်ငန်းကို လူသိအများဆုံးဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)

**လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)** သည် နာမည်ကျော် စာ​ရေးဆရာနှင့် ​ဟော​ပြောသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

## ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် 
## စာပေရေးရာ 
စာရေးသူအနေဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု (၆) အုပ်၊ ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၂) အုပ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး HR ဂျာနယ်၊ အလင်းတန်းဂျာနယ်၊ Hello Journal၊ Knowledge Bridge Magazine၊ Teen Magazine၊ ဆယ်ကျော်သက် မဂ္ဂဇင်း၊ Eternal Light Magazine တို့တွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုများ၊ လစဉ်၊ အပတ်စဉ် ရေးသားလျက်ရှိကာ ဆောင်းပါးပုဒ်ရေ (၁၀၀၀) ကျော်၊ ဝတ္ထုပုဒ်ရေ (၄၀) ကျော် ရေးပြီးဖြစ်သည်။

လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ) သည် Myanmar’s Land Institute နှင့် ML Online Academy တို့၏ CEO နှင့်တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် London Business University ၏ ပညာရေးအကြံပေးအဖြစ်လုပ်ကိုင်နေပြီး ABE UK သင်ခန်းစာများလည်း ပို့ချလျက်ရှိသည်။

လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ) သည်၂၀၁၂ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)သည် နိုင်ငံအနှံ့ စာပေဟောပြောပွဲများဟောပြောခဲ့ပြီး ရုပ်သံနှင့် ရေဒီယိုတို့မှတဆင့် ဟောပြောမှုအစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။

## ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ 
* မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန်ဖြင့်အောင်မြင်ခြင်း (၂၀၂၀)
* တို့မြန်မာတွေအာရှကျားဖြစ်စေဖို့ (၂၀၁၈)
* လူငယ်မန်နေဂျာလက်စွဲ (၂၀၁၈)
* အောင်မြင်မှုသို့လမ်းမများ (၂၀၁၅)
* အိုင်တီကဝေ (၂၀၁၅)

## ရည်ညွှန်းကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန်

**အဘူ မူဆာ ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန်** ; ) သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် အမျိုးမျိုးသော စာပေလက်ရာများကို ပြုစုရေးသားသူဟု ဆိုနိုင်သည့်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ယနေ့ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော စာပေများမှာ အဂ္ဂိရတ်၊ ဓာတုဗေဒ၊ မှော်ပညာ၊ ရှီးယိုက်ဘာသာရေး ဒဿနတို့ပါဝင်သော လက်ရာများဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုမူရင်းစာစုများမှာ လွန်စွာကျယ်ပြန့်၍ အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုးအစားစားဖြစ်ပြီး စကြဝဠာသဘောတရား၊ အလယ်ခေတ် အစ္စလာမ် နက္ခတ္တဗေဒ၊ နက္ခဗေဒင်၊ ဆေးပညာ၊ ဆေးဝါးပညာ၊ သတ္တဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ရုပ်လွန်ပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ၊ အာရပ်စကား သဒ္ဒါတို့ဖြစ်ကြလေသည်။

ဂျဲ့ဘား၏ လက်ရာများ၌ အစောဆုံးသိရှိရသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို စနစ်တကျခွဲခြားစိတ်ဖြာခြင်းအကြောင်းများပါဝင်သကဲ့သို့ အပင်၊ သွေး၊ ဆံပင်စသော ဇီဝပစ္စည်းများမှ အဇီဝပစ္စည်းများဖြစ်သော ဆာလာအမိုးနိယက် (sal ammoniac) (သို့) အမိုးနီယမ် ကလိုရိုက် (ဇဝက်သာ) တို့ကို ဓာတုနည်းဖြင့် မည်သို့ ထုတ်ဖော်ရကြောင်း သိရသမျှအစောဆုံးပင်ဖြစ်သည့် လမ်းညွှန်ချက်များလည်း ပါဝင်နေသည်။ သတ္တုများနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ဆာလဖာ-မာကျူရီ သီအိုရီသည်လည်း အစောဆုံး ထုတ်ဖော်ခဲ့သည့် ပုံစံများထဲက တစ်ခုဖြစ်ကာ ၁၈ ရာစုအထိ လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခဲ့သော ဓာတ်သတ္တုဗေဒ သဘောတရားတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။

(ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၊ ဒြပ်များအပါအဝင်) ဖြစ်ရပ်၊ ဖြစ်စဉ်အထွေထွေကို "တိုင်းတာမှုနှင့် ပမာဏအချိုးအစား စနစ်"တစ်ခုသို့ လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည့် *မျှခြေသိပ္ပံ* (အာရပ်: *ʿilm al-mīzān*) ဟု လူသိများသော ဒဿနဆိုင်ရာအယူအဆတစ်ခုက ၎င်း၏ အရေးအသားများထဲက အရေးပါသောအပိုင်းတစ်ခုကို တင်ပြအသိပေးထားသေးသည်။ ဂျဲ့ဘား၏ လက်ရာများထဲတွင် "သေခြင်း/နောက်ဆုံးတရားစီရင်ခံရခြင်း၊ (ဘဝအဆုံးသတ်)လွတ်မြောက်ကွန်းခိုခြင်း၊ အေမာမ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းစာများလည်း ပါဝင်လျက် ရှိကြောင်း တွေရပေသည်။ ရှိအာမွတ်စလင်တို့၏ အာမာမ်ဖြစ်သော၊ ၎င်း၏ ဆရာသခင်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သော ဂျဲ့ဖာ အယ်လ် ဆာဒစ် (Jaʿfar al-Ṣādiq) ထံမှ ထိုတရားသဘောများကို လက်ဆင့်ကမ်း ခံယူခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။

၁၀ ရာစု အစောပိုင်းခန့်၌ ဂျဲ့ဘား၏ လက်ရာစာပေများ၏ ထင်ရှားသောလက္ခဏာ၊ တိကျသော စာစုစာဝေးနှင့်ပတ်သက်၍ အစ္စလာမ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင်  အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်းက ဤစာပေများစွာကို ရေးသားပြုစုခြင်း၊ ဂျဲ့ဘားသည် အစစ်အမှန်တည်ရှိခြင်း/မရှိခြင်း တို့ကိုပင် ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက သံသယပွားလျက် ရှိ၏ ။ ထိုသို့ တစ်ဦးတည်းရေးသူ ဆိုသည့်အစား ၉-၁၀ ရာစုအတွင်း အမည်မသိရသော ရှိအာ အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များဂိုဏ်းတစ်ခုက အမည်ဝှက်တစ်ခုကို ဂျဲ့ဘားဟူ၍ သုံးစွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

အာရပ်စကားဖြင့် ရေးသားထားသည့် အချို့သောစာပေများ (ဥပမာ - ဂရုဏာတရား၏ မာဟာကျမ်း၊ ခုနစ်ဆယ်ကျမ်း) ကို လက်တင်အမည် ဂျီဘာ (Geber) ခံယူ၍ လက်တင်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၃ ရာစု တွင် ဥရောပ၌ ဂျီဘာ အတုဟု ရည်ညွှန်းရမည့် အမည်မသိ စာရေးဆရာတစ်ဦးသည်လည်း ဤအမည်ဖြင့်ပင် အဂ္ဂိရတ်ပညာ၊ သတ္တုဗေဒ စာပေများကို စတင်ရေးသားခဲ့ပေသေးသည်။

## ကိုးကား
ရတနာပုံမိဖုရား (ပင်းယ)

**ရတနာပုံ** သည် ပင်းယနေဘုရင် တစ်စီးရှင် သီဟသူ၏ မိဖုရားနှစ်ပါးအနက် တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူမသည် စစ်ကိုင်းဘုရင်များဖြစ်သော အသင်္ခယာ စောယွန်းနှင့် တရဖျားကြီးတို့၏ မယ်တော် ဖြစ်သည်။

ရတနာပုံ မိဖုရားသည် မြောက်ပိုင်းဒေသတစ်နေရာရှိ လင်းယဉ်ရွာမှ သာမန်အရပ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ရှမ်းလူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်ဟန်တူသည်။ ၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ၁ နှစ်အရွယ်ကလေးငယ်နှင့် မုဆိုးမတစ်ဦးဖြစ်ကာ တောင်အရပ်သို့ ခရီးထွက်စဉ် အမဲလိုက်ထွက်လာသော သီဟသူနှင့် တွေ့ခဲ့သည်။ အစ်ကိုနှစ်ဦးနှင့်အတူ မြင်စိုင်းနေပြည်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ သီဟသူက ရတနာပုံအား ကိုယ်လုပ်တော်အဖြစ် ကောက်ယူခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ပထမဆုံးသားတော် စောယွန်းကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ သမီးတော် စောပုလဲအား မမွေးဖွားမီအထိ သူမသည် ကိုယ်လုပ်တော်အဖြစ်သာ ရှိနေခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သူမအား မြောက်နန်းမတော် မိဖုရားအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။

မိဖုရားမှ ဆင်းသက်လာသူများတွင် စစ်ကိုင်းဘုရင်များဖြစ်သော အသင်္ခယာ စောယွန်းမှ တရဖျားငယ်တို့အထိ ပါဝင်သလို အင်းဝနေပြည်တော်အား တည်ထောင်ခဲ့သူ သတိုးမင်းဖျားဘုရင်လည်း ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် မိဖုရားခေါင်များဖြစ်သော အင်းဝ ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရှင်မြတ်လှ တို့သည်လည်း ရတနာပုံမိဖုရား၏ အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
## ကျမ်းပြုစာရင်း
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:ပင်းယခေတ် မိဖုရားများ
ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ)

**ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ)** () သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ယွန်းပညာဆိုင်ရာ ကောလိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ယွန်းကောလိပ်ဟုလည်း သိကြသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယွန်းအတတ်ပညာသင်ကြားပေးနေသော တစ်ခုတည်းသော အစိုးရကောလိပ်ဖြစ်သည်။သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ယွန်းကောလိပ်ကို ၁၉၂၄ခုနှစ်တွင် ယွန်းလုပ်ငန်း အတတ်သင်ကျောင်း၊ ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ယွန်းသိပ္ပံ၊ ၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ်အဖြစ် အဆင့်အဆင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ယခင်က သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန၊ စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်များတွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

## တည်နေရာ
ယွန်းကောလိပ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဂံမြို့ဟောင်းရှိ ဗူးဘုရား၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
## သင်တန်းများ
ယွန်းကောလိပ်တွင် ယွန်းအတတ်ပညာ (၁)နှစ် ဒီပလိုမာသင်တန်း၊ ယွန်းအတတ်ပညာ (၂)နှစ် ဒီပလိုမာသင်တန်း၊ အထက်တန်းယွန်းပညာသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။(၂)နှစ် ဒီပလိုမာသင်တန်းတွင် သမဝါယမ ပေါင်းကူးသင်တန်းများပါ ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ထိုသင်တန်းများအောင်မြင်ပြီး အဆင့်မီပါက သမဝါယမတက္ကသိုလ်များတွင် ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်သည်။
### ဘာသာရပ်များ
#### ယွန်းဘာသာရပ်
*အခြေခံထည်ဘာသာရပ်
*အနက်ထည်ဘာသာရပ်
*ကညစ်ယွန်းဘာသာရပ်
*ရွှေဇဝါယွန်းဘာသာရပ်
*သားရိုးပန်းကြွဘာသာရပ်
*ပန်းချီ၊ ပန်းပု ဘာသာရပ်
*နိုင်ငံတကာယွန်းဘာသာရပ်
### သမဝါယမ ပေါင်းကူးဘာသာရပ်
*သမဝါယမပညာဘာသာရပ်
*စီမံခန့်ခွဲမှုပညာဘာသာရပ်
*စာရင်းအင်းပညာဘာသာရပ်
*ဝါဏိဇ္ဇဗေဒဘာသာရပ်
*ဘောဂဗေဒဘာသာရပ်
*မြန်မာစာဘာသာရပ်
*အင်္ဂလိပ်စာဘာသာရပ်
*သချာင်္ဘာသာရပ်
*စီးပွားရေးပထဝီဘာသာရပ်
*မြန်မာ့ရေးရာဘာသာရပ်
*သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာဘာသာရပ်
## ပြတိုက်နှင့်ခန်းမ
### ယွန်းပြတိုက်
ကောလိပ်အတွင်းရှိ ယွန်းပြတိုက်တွင် ပုဂံခေတ်မှစ၍ ခေတ်အဆက်ဆက် အသုံးပြုခဲ့သော ယွန်းထည်ပစ္စည်းများကို ပြည်သူများ လေ့လာနိုင်ရန် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ယွန်းပြတိုက်ကို ၁၉၇၂-၇၃ ခုနှစ်တွင် စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယခင်ကယွန်းပြတိုက် အဆောက်အဦးသည် သံကူကွန်ကရစ်တစ်ထပ် အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းယွန်းပစ္စည်းများပိုမိုစုဆောင်းလာနိုင်သည့်အတွက် ကဏ္ဍအလိုက် ခွဲခြားပြသရန် သံကူကွန်ကရစ်(၂)ထပ် အဆောက်အဦးအား ပြတိုက်အဖြစ်မွမ်းမံ၍၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ရက် နေ့တွင် မူလအဆောက်အဦးမှ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
### ယွန်းနည်းစဉ်ခန်းမ
ယွန်းနည်းစဉ်ခန်းမမှာ ကောလိပ်အတွင်းရှိ ယွန်းထည်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု အဆင့်ဆင့်ကို အများပြည်သူ လေ့လာနိုင်သော နေရာဖြစ်သည်။အခြေခံ ဝါးကို စတင်ပြုလုပ်ပုံမှစ၍ နောက်ဆုံးအဆင့်အထိ လေ့လာနိုင်သောနေရာဖြစ်သည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ
မယ်လတိုနင်

thumb|မယ်လတိုနင်
thumb|မယ်လတိုနင် မော်လီကျူးလုံး
**မယ်လတိုနင်** () သည် တိရစ္ဆာန်၊ အပင်နှင့် အဏုဇီဝကောင် (microbe) တို့တွင် တွေ့ရသော ဟော်မုန်းတမျိုး ဖြစ်သည်။  တိရစ္ဆာန်တို့တွင် တနေ့တာအတွင်းရှိသော မယ်လတိုနင်ပမာဏသည် အတိုးအလျော့ရှိ၏။ မယ်လတိုနင်သည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ တနေ့တာ ဇီဝဆိုင်ရာလုပ်ဆောင်ချက်တို့ကို ထိန်းကျောင်းသည်။ 

မယ်လတိုနင်ကို သွေး-ဦးနှောက်ခြားအကန့် (blood-brain barrier) အပြင်ဘက်ရှိ ပိုင်နီယယ်အရည်အိတ်မှ ထုတ်ပေးကာ သွေးထဲသို့ ပို့သည်။  သွေးထဲရောက်လာသော မယ်လတိုနင်သည် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းတမျိုး (anti-oxidant)  ဖြစ်သည့်အတွက် မယ်လတိုနင်အာရုံရင်း (melatonin receptor) မှ ချက်ချင်း လက်ခံဆောင်ရွက်သည်။ 

မယ်လတိုနင်ကို ၁၉၅၈ ခုတွင် စတွေ့သည်။  အမေရိကန်အစားအစာနှင့်ဆေးဝါးကြီးကြပ်ရေးက မယ်လတိုနင်ကို ဖြည့်စွက်စာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး ဆရာဝန်ဆေးညွှန်းမလိုဘဲ သဘောရှိ ဝယ်နိုင်သည်။  ကနေဒါတွင်လည်း ထို့အတူပင်။  ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင်မူ ဆရာဝန်ဆေးညွှန်းပါမှ ဝယ်ခွင့်ရသည်။  အိပ်ရခက်သော အသက် ၅၄ နှစ်အထက်များကို၎င်း၊ အိပ်မရသော ကလေးနှင့်အရွယ်ရောက်ပြီးသူတို့ကို၎င်း ဆေးအဖြစ်ပေးရန် ဥရောပသမဂ္ဂက ၂၀၀၇ ခု၊ ဩစတေးလျက ၂၀၀၉ ခု အသီးသီး အသိအမှတ်ပြုပေးသည်။ 

မယ်လတိုနင်သောက်၍ အိပ်ပျော်စေသည်ဟူသောသက်သေ ခိုင်ခိုင်မရှိ။  ၂၀၁၇ ခု စာရင်းတခုအရ ပုံမှန်ထက် ၆ မိနစ်စော၍ အိပ်ပျော်စေသော်လည်း အိပ်ချိန်ပမာဏကို တိုးစေကြောင်း မတွေ့ရ။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရုံကြောစနစ်ပေါ်တွင် သက်ရောက်မှုရှိသော ဆေးများ
အန်းဟျိုဆောက်

**အန်းဟျိုဆောက်** (ခ) **ပေါလ်အန်း** (၁၉၉၅၊ ဧပြီ ၁၇ ဖွား) သည် တောင်ကိုရီးယား သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ *၁၇ နှစ်အရွယ်* (၂၀၁၇)၊ *Abyss* (၂၀၁၉)၊ *Dr. Romantic 2* (၂၀၂၀) တို့မှတစ်ဆင့် နာမည်ကြီးလာသည်။

## ဘဝခရီး
### ငယ်ဘဝ
၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့၌ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ အသက် ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် မိသားစုလိုက် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ တိုရွန်တိုသို့ မိသားစုလိုက် ရွှေ့ပြောင်းသွားရာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်ရောက်မှ (မိသားစုနှင့်ခွဲ၍) ကိုရီးယားသို့ ပြန်ရောက်လာသည်။ ဂုမင်းတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်၍  နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဌာနမှ ဘွဲ့ရသည်။

ကိုရီးယားသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် JYP Entertainment ထံ ရွေးချယ်လေ့ကျင့်ပေးခံရပြီး Got7 အဖွဲ့၌ ပွဲဦးထွက်ခွင့်ရခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းကမ်းလှမ်းချက်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး အခြားအခွင့်အရေးများ ထပ်မံကြိုးစားရှာဖွေခဲ့သည်။

### ၂၀၁၅–၂၀၁၆၊ ပွဲဦးထွက်နှင့် အနုပညာကနဦးပိုင်း
၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် Starhaus Entertainment က One O One ပရောဂျက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ပထမဆုံး တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ် "Love You" ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့တွင် အန်းဟျိုဆောက်ပ်နှင့်အတူ ဂွါ့ရှီယန်၊ ဆုန်းဝေါန်းဆော့၊ ဂွမ်းဒိုဂယောန်းတို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။

အန်းဟျိုဆောက်ပ်သည် သူ၏သရုပ်ဆောင်ပွဲဦးထွက်အဖြစ် MBC ဒရာမာ *Splash Splash Love* တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂီတရသစုံရှိုး *Always Cantare* တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် *One More Happy Ending*၊ *Happy Home*၊ *Entertainer* တို့တွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

### ၂၀၁၇–လက်ရှိ၊ ခေါင်းဆောင်မင်းသားဘဝ
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် *Queen of the Ring*၊ *My Father is Strange* တို့တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာမှ လူသိများလာသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း *၁၇ နှစ်အရွယ်*၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ၂၀၁၈ အက်စ်ဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲတွင် အကောင်းဆုံး လူသစ်သရုပ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် နာမည်ကြီး ဆေးလောကဒရာမာ Dr. Romantic ၏ အတွဲ (၂) ၌ အထွေထွေ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဆောဝူဂျင်းအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ပရိသတ်နှစ်ခြိုက်မှု များစွာရရှိခဲ့သကဲ့သို့ (၅၆) ကြိမ်မြောက် ဘဲ့ဆန်းဆုပေးပွဲတွင် အကောင်းဆုံး လူသစ်သရုပ်ဆောင်ဆု ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ အက်စ်ဘီအက်စ် ဒရာမာဆုပေးပွဲတွင်လည်း အကောင်းဆုံး မီနီစီးရီး အက်ရှင်ဒရာမာ သရုပ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး ဂင်ယူဂျောင်နှင့်တွဲဖက်၍ ရာဇဝင်ဇာတ်လမ်းတွဲ *Lovers of the Red Sky* ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ၂၀၂၂ ပထမနှစ်ဝက်အတွင်း အက်စ်ဘီအက်စ်က ထုတ်လွှင့်မည့် *A Business Proposal* ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မင်းသမီး ဂင်ဆယ်ဂျောင်နှင့် သရုပ်ဆောင်ရန် ၂၀၂၁ ဇွန်လအတွင်းက အတည်ပြုခဲ့သည်။

## ရိုက်ကူးမှုစာရင်း
### ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ
### ရသစုံရှိုး
## ဆုများနှင့်ဆန်ခါတင်စာရင်း 
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အပြန့်သရ

**အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အပြန့်သရ** () သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို အက္ခရာ ဗီ (v) ၏ ပြောင်းပြန်လှန်ပုံစံ (သို့ရာတွင် အက္ခရာ  ကို အလယ်မှဖြတ်သည့်မျဉ်းတိုမပါရှိသည့်ပုံစံအနေဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။)  ဟုကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည်။ ဤသရသင်္ကေတရော အသံကိုပါ ပုံမှန်အားဖြင့် သပ်ပုံစံ၊ ကာရာ့အမှတ် (caret) ၊ ဦးထုပ် အဖြစ်ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အလယ်အဖွင့်နီးပါးအပြန့်သရအတွက် ဤသင်္ကေတကို အက္ခရာဖလှယ်၍ အသုံးပြုကြသည်။ ဒိန်းမတ်ဘာသာစကားတွင် ဤသင်္ကေတကို အနောက်အဖွင့်အဝိုင်းသရ အတွက် အက္ခရာဖလှယ်အသုံးပြုကြသည်။ 

## အင်္ဂါရပ်များ
*တစ်ဝက်ဖွင့်သရ ဆိုသည်မှာ လျှာ၏ နိမ့်မြင့်အနေအထားသည် အဖွင့်သရနှင့် တစ်ဝက်သရ၏ကြား တစ်ဝက်နေရာတွင်တည်ရှိသည်။
*သရ၏ ရှေ့နောက်သဘောအရ အနောက်သရအမျိုးအစားဖြစ်ရာ လျှာသည် ပါးစပ်၏ အနောက်တွင်တည်ရှိကာ ပိတ်ဆို့၍ ဗျည်းသံထွက်သည်အထိမဟုတ်ပေ။ အနောက်အပြန့်သရများသည် အလယ်သရဖက်သို့ တိမ်းတတ်၏ ။ ဆိုလိုသည်မှာ များမကြာခဏဆိုသလို ၎င်းတို့ကို အနောက်နီးပါးသရဟု ပြောလိုရင်းဖြစ်သည်။
*အပြန့်သရများကို ထွက်ရှိရာတွင် နှုတ်ခမ်းကို ဖြန့်၍ ထွက်ရှိကြသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ဖွင့်သရများ
ကဏ္ဍ:အနောက်သရများ
ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
Beijing Genomics Institute

**BGI** (ဘီဂျီအိုင်) ၊ ယခုအခေါ်အဝေါ်  **BGI Group** (ဘီဂျီအိုင် အုပ်စု) ၊ ယခင်အခေါ်အဝေါ် **Beijing Genomics Institute** သည် မျိုးရိုးဗီဇအစဉ်အတိုင်းလိုက်ခြင်း အချက်အလက်များ စူးစမ်းလေ့လာသော တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြေစိုက်ရုံးချုပ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ Guangdong ပြည်နယ် Shenzhen မြို့တွင် တည်ရှိသည် 
။

လူသားမျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံ စူးစမ်းလေ့လာသော စီမံကိန်းတွင်မျိုးရိုးဗီဇသုတေသနဌာန တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ရန် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၊ အပင်များနှင့် သေးငယ်သောဇီဝဗေဒသတ္တဝါများ၏ မျိုးရိုးဗီဇအစဉ်အတိုင်းလိုက်ခြင်း စူးစမ်းလေ့လာမှုကိုလည်း လုပ်ဆောင်သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် ပန်ဒါဝက်ဝံများနှင့် စပါးပင်များ၏ မျိုးရိုးဗီဇကို အဓိပ္ပါယ်ဖော်သော သုတေသနဌာနမှပြောင်းလဲ၍ တိရစ္ဆာန်ပုံတူပွားခြင်း၊ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်းနှင့် စာချုပ်သုတေသနများ တက်ကြွစွာလုပ်ဆောင်သော ကုမ္ပဏီအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီ၏ အကျိုးအမြတ်မယူသော သုတေသနလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်မှုကို Beijing Institute of Genomics ၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ခွဲထွက်သွားသော တရုတ်နိုင်ငံသိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သင်တန်းကျောင်းနှင့်အတူ BGI Research နှင့် အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် China National GeneBank တို့မှ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
အယ်လ်ဘီရူနီ

**အဘူ ရေးဟန် အယ်လ်ဘီရူနီ** (, ) (၉၇၃- ၁၀၅၀ နောက်ပိုင်း) သည် အီရန် ပညာတတ်၊ စွယ်စုံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ အစ္စလာမ်ရွှေခေတ်အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အိန္ဒိယစာ အိန္ဒိယမှု ဘာသာရပ် (Indology) တည်ထောင်သူ၊ လေ့လာနှိုင်းယှဉ် ဘာသာရေးတို့၏ ဖခင်၊ ခေတ်သစ် ဘူမိသင်္ချာ (geodesy) ဘာသာရပ်၏ ဖခင်၊ ပထမဆုံး မနုဿဗေဒပညာရှင်အဖြစ် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ သဘာဝသိပ္ပံ တို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို သမိုင်း၊ ရာဇဝင် ပညာရှင်၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင်ဟူ၍လည်း ကင်းပွန်းတပ်သောသူဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွတ်စလင် တီထွင်သူများ
NGC 4365

**NGC 4365** သည် ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီ  တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်းတွင်တည်ရှိကာ ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။   

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* 

ကဏ္ဍ:ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီများ
ကဏ္ဍ:ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)
ဓာတ်လုံး

**ဓာတ်လုံး** (သို့) ** ပြဒါးရှင်လုံး** (; ) ဆိုသည်မှာ ဒဏ္ဍာရီလာ ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်၍ ပြဒါးကဲ့သို့သော အခြေခံသတ္တုများကို ရွှေ၊ ငွေ အဖြစ်ပြောင်းလဲစေသော ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သက်စောင့်ဆေး၊ မသေဆေးဟူ၍လည်း ခေါ်ကြပြီး မသေနိုင်ခြင်းကိုရရှိရန် ထာဝရနုပျိုစေရန်အတွက် အသုံးချခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ အဂ္ဂိရတ်ထိုးခြင်း/ဖိုထိုးခြင်း နယ်ပယ်တွင် ရွှေရှာဖွေရန်/ဖန်တီးရန်အဖြစ် အသုံးစွဲဆုံးဖြစ်၏ ။ ဓာတ်လုံး (ပြဒါးရှင်လုံး) သည် အဂ္ဂိရတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆန်းကျယ်သော ဝေါဟာရ၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ကာ အကောင်းတကာ့ အကောင်းဆုံး အသိဉာဏ်ထူး၊ အတိသုခတို့၏ ပြီးပြည့်စုံခြင်းဆိုသော အမှတ်သညာလည်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဓာတ်လုံးရှာဖွေခြင်းများကို ဤနယ်ပယ်၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော လုပ်ငန်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြလေသည်။

အမျိုးမျိုးအထွေထွေ ဖော်ပြခြင်းခံရသော ဓာတ်လုံးသည် သာမန်ပစ္စည်း၊ နေရာတကာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်ဟု ဟု ရံခါတွင် ဆိုသော်လည်း အသိအမှတ်ပြုခြင်းများ မရှိခဲ့ပေ။ ရှာဖွေခြင်းများသည် အလယ်ခေတ်မှ ၁၇ ရာစုနှောင်းအထိ အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များကို အားတက်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးနှင့် တုံ့ပြန်မှုများကို စမ်းသပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့သို့အားဖြင့် ရှာဖွေခြင်းများသည် ဓာတုဗေဒ၊ သတ္တုဗေဒ၊ ဆေးဝါးဗေဒတို့အပေါ် အသိဉာဏ်ပညာများစွာ ရရှိစေခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အဂ္ဂိရတ်ပစ္စည်းများ
မိုဟာမက် အီဘင်း ဇာကာရီးယာ အယ်လ် ရာဇီ

**အဘူ ဘက်ကာ မိုဟာမက် ဇာကာရီးယာ ရာဇီ**  (; ) သည် ပါရှား စွယ်စုံရပညာရှင်၊ သမားတော်၊ အဂ္ဂိရတ်ဆရာ၊ ဒဿနပညာရှင်နှင့် ဆေးပညာသမိုင်းတွင် အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လက်တင်အမည်ဖြင့် **ရာဇီး** (Rhazes) (သို့) **ရာဇစ်** (Rasis) ဟု ရေးသားကြသည်။ ၎င်းသည် ယုတ္တိဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ သဒ္ဒါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့၏ ။

ကျယ်ပြန့်စွာတွေးခေါ်တတ်သူ ရာဇီသည် နယ်ပယ်အတော်များများကို အခြေခံကျကျ၊ ကြာရှည်ခိုင်မာသော အကျိုးပြုမှုများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး လက်ရေးမူပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းပြုခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ လေ့လာစူးစမ်းမှုများ၊ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများမှတစ်ဆင့် ဆေးပညာနယ်ပယ်အတွက် တိုးတက်မှုများစွာဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သောကြောင့် ရာဇီကို မှတ်မှတ်ရရရှိကြပေသည်။ လေ့လာစမ်းသပ်သော ဆေးပညာကို အစောပိုင်းအားပေးထောက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်ကာ အောင်မြင်သည့် သမားတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်၏ ။ ဘဂ္ဂဒက်မြို့နှင့် 'ရေး'ဆေးရုံများတွင် အကြီးအကဲသမားတော်တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဆေးပညာဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် နောက်ခံအမျိုးမျိုး၊ စိတ်ဝင်စားမှုအထွေထွေရှိသော ကျောင်းသားများကို စွဲဆောင်စေစားနိုင်ခဲ့ကာ ဆင်းရဲသည်ဖြစ်စေ ချမ်းသာသည်ဖြစ်စေ အလွှာစုံမှ လူနာများကို ကုသရာ၌ စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်၍ အကြင်နာကြီးသောသူဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။

၁၉၁၁ နှစ်ထွက် ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်းအရ ရာဇီသည် ခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီ (humoral theory) ကို ပထမဆုံးကျင့်သုံးသူများထဲတွင် ပါဝင်၍ ထိုသီအိုရီဖြင့် ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုကို အခြားကူးစက်ရောဂါတစ်ခုနှင့် ခွဲခြားရန်ဖြစ်ပြီး ရေကျောက်၊ ဝက်သက်ရောဂါတို့အကြောင်း ရှေ့ဆောင်လမ်းပြကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွတ်စလင် တီထွင်သူများ
မြန်မာအသင်း၏ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲရလဒ်

မြန်မာနိုင်ငံသည် အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲကို စတင်ကျင်းပသည့် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်မှစ၍ အကြိမ်တိုင်းတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ထိုအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ယခင်ပြိုင်ပွဲဖြစ်သော အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်လေ့ရှိသည်။အာရှ လူငယ်မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲကိုမူ ၂၀၁၃ခုနှစ်က တစ်ကြိမ်သာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
## အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
### အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
## လူငယ်အားကစားပြိုင်ပွဲ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာအားကစားပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
ကဏ္ဍ:အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း

၂၀၁၀ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ဤအားကစားပြိုင်ပွဲသည် ပထမအကြိမ် ကျင်းပခြင်းဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ရက်နေ့မှ ၁၉ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကြေးတံဆိပ် တစ်ခု ရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အဆင့် (၃၀)တွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း

၂၀၁၄ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ဤအားကစားပြိုင်ပွဲသည် ဒုတိယအကြိမ် ကျင်းပခြင်းဖြစ်ပြီး တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်ချွန်းမြို့တွင် ၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ရက်နေ့မှ ၂၅ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာအသင်းသည် မြားပစ်၊ ပြေးခုန်ပစ်၊ထိုင်လျက်ဘော်လီဘော၊ ရေကူးအားကစားနည်းများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ရွှေတံဆိပ် တစ်ခု၊ ငွေတံဆိပ်တစ်ခု၊ ကြေးတံဆိပ် ငါးခု ရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အဆင့် (၂၂)တွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
၂၀၁၈ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း

၂၀၁၈ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ဤအားကစားပြိုင်ပွဲသည် တတိယအကြိမ် ကျင်းပခြင်းဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာကာတာမြို့တွင် ၂၀၁၈ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ရက်နေ့မှ ၁၃ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာအသင်းသည် ပြေးခုန်ပစ်၊ စစ်တုရင်၊ ထိုင်လျက်ဘော်လီဘော၊ ရေကူးအားကစားနည်းများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ငွေတံဆိပ်လေးခု၊ ကြေးတံဆိပ် နှစ်ခု ရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အဆင့် (၂၇)တွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
## ဆုတံဆိပ်ဇယား
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
ရွှေမော်တင်စေတီတော်

**ရွှေမော်တင်စေတီတော်**သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့၊ အမှတ် ၂ ရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
ရွှေမော်တင်ဘုရားသမိုင်းအရ သက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်တွင် နိမ္မိတဆံတော်ပွားများကို ဌာပနာလျက် ရွှေမော်တင်စေတီတော်မြတ်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပြီး စေတီတော်ကို ကျိုက်တင်းကျိုက် (ဘုရားလက်ထက်ဘုရား) ဟု ဘွဲ့ချီခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီကို စိုးစံသော သမလမင်း လက်ထက်တွင် ၎င်းစေတီတော်ကို ကျိုက်မော်တောဟု ဘွဲ့တော် သမုတ်ခဲ့သည်။ သမလမင်း၏ မိဖုရား တိုက္ခပွယ်တော်ဒေဝီ မိဖုရားကြီးဖြစ်ပြီးနောက် ငါးနှစ်အရှိတွင် ယင်းစေတီတော်ကို ဂဝံကျောက်ဖုံးအုပ်မွန်းမံ တည်ပြီးလျှင် ရွှေထီးတင်လှူ၍ ကျိုက်က္ခပွယ်တော်ဟု ဘွဲ့ချီခဲ့သည်။ တိုက္ခမီဘုရားဟု သမိုင်းရာဇဝင်အချို့က ဆိုသည်ကိုတွေ့ရသည်။ သက္ကရာဇ် ၇၃၁ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီဗညားဦးလက်ထက် ဒုံမော်ပီမြို့စား အမတ်စွယ်သူရက စေတီတော်ကို ပူဇော်စောင့်ရှောက်သည်။ ဗညားဦး၏သားတော် ဗညားနွဲ့ခေါ် ရာဇာဓိရာဇ်မင်းလက်ထက် မော်ပီမြို့စား အမတ်စွယ်သူရသားက အဖအရာကို ဆက်ဆံ၍ ဘုရားကိုစောင့်ရှောက်ပူဇော်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၇၈၅၊ ၇၉၀ ပြည့်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်၏ သားကြီး ဗညားဓမ္မရာဇာ၊ ၎င်းညီတော်ဗညားရန်ခိုက်တို့အဖ၏ အရိုက်အရာကိုဆက်ခံ စိုးစံကြသည့်အခါ စေတီတော်ကို မြို့စားအမတ်ဥဘာကောင်းကို ပြုပြင်စေသည်။ သက္ကရာဇ် ၈၁၄ ခုနှစ်၊ ရာဇဓိရာဇ်၏သမီးတော် ရှင်စောပုသည် ဟံသာဝတီကို စိုးစံတော်မူသောအခါ မော်ပီမြို့စားအမတ် ဇိန်ဗြဲကို ခန့်အပ်၍ စေတီတော်ကို အုတ်သားအချောရှစ်မြှောင်းချိုးဖြင့် ယခင်စေတီကိုမျိုငုံလွှမ်းခြုံဖုံးအုပ်တည်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၃၃ ခုနှစ်တွင် ဓမ္မစေတီမင်းသည် မော်ပီမြို့စား အမတ်ဇိန်ဗြဲကို ခန့်အပ်၍ မင်းမြှောက်တန်ဆာငါးပါးကို လှူဒါန်းစေပြီးလျှင် စေတီတော်ကို ပြုပြင်စေသည်။ ဓမ္မစေတီမင်း၏ သားတော်ဗညားဟတ္တိရာဇက်လက်ထက် ဇိန်ဗြဲအမတ်ကိုပင်ခန့်အပ်၍ စေတီတော်ကို ပြုပြင်စေသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် စေတီဟောင်းကို ဖုံးလွှမ်းမျိုငုံ၍ ထပ်ဆင့်တည်ပြန်ရာ သံတောင် ၈၀ မြင့်ပြီးသောအခါ ရွှေထီးတင်လှူ အထက်ခရာပြီးမှ အောက်ဖိနပ်တော်ရောက် ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူပါသည်။ အင်းဝပြည့်ရှင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ ဘွဲ့ခံ၍ ကြာသပတေးမင်း ခေါ် ဟံသာဝတီရောက်မင်းသည် ပဲခူးမြို့ဗြမ္ဗန္တိရာဇာ၏ သားမက်တော် သ္မိင်ပဂူကို မော်ပီမြို.စား ခန့်အပ်၍ ဘုရားကို ပြုပြင်စေသည်။ ရတနာပူရ တတိယမြို့တည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး၏ မော်ပီမြို့စား မိဖုရားကြီးမှ မော်တင်စေတီတော်ကို ရွှေထီးတင်လှူ၍ ရွှေလုံးပြည့်ကပ်လှူခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် စေတီတော်ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာမှ ဘုရင်မရှင်စောပုတည်သော ရှစ်မြှောင်းချိုး အုတ်သားစေတီပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၂၇၂ ခုနှစ်တွင် မော်ပီမြို့နယ်၊ လိန်ကုန်းတိုက်၊ ရိုးကြီးရွာမှ ဦးရွှေရောက်နှင့် ဇနီးဒေါ်သဲဝါတို့မှ ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ရာ ထပ်မံပြိုကျသဖြင့် ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့ ဇနီးမောင်နှံမှပင် ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံကာ ရွှေထီးတော်တင်လှူခဲ့သည်။ရွှေမော်တင်ဘုရားလမ်းအနီးတွင်အမှတ်၁အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းမှော်ဘီတည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ရွှေမော်တင်စေတီသမိုင်းစာအုပ်
သင်းဖူမြို့

**သင်းဖူမြို့**(;  သည် ဘူတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ဒီဇုန်ခတစ်ခုဖြစ်သော သင်းဖူခရိုင်တွင်တည်ရှိသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်အား ရှေးဟောင်းမြို့တော် ပူနာခမြို့မှ သင်းဖူမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက်ဒရက်ဂါပို(နဂါးဘုရင်) ဂျစ်မီ ဒေါ်ဂျီ ဝမ်ချပ်မှ ဘူတန်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ 

မြို့သည် ဘူတန်နိုင်ငံတွင် ဝန်ချူး သို့မဟုတ် သင်းဖူချူဟု သိကြသော ရိုင်ဒက်မြစ်(Raidāk River)၏ အနောက်ဘက်ကမ်း တောင်ကြားဒေသတစ်လျှောက် တောင်-မြောက် ဦးတည်ရာအတိုင်း သွယ်တန်းတည်ရှိသည်။ သင်းဖူမြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အမြင့်ဆုံးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အမြင့်အတိုင်းအတာမှာ  မှ  ထိ ရှိသည်။ မြို့တော်တစ်ခုအတွက် ပုံမုန်မဟုတ်သော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည့် သင်းဖူမြို့တွင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်လေဆိပ်မရှိပဲ  အကွာတွင်ရှိသော ပါရိုလေဆိပ်အပေါ်တွင် မှီခိုအားထားနေရသည်။ 

သင်းဖူမြို့သည်  ဘူတန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဗဟိုဖြစ်သည့်အလျှောက် ကြီးမားသော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကြီးများ တည်ရှိပြီး နိုင်ငံ GNP ၏ ၄၅%  ကို ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်။ စီးပွားရေး၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်နေသော ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ရိုးရာ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ခေတ်မီတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့အကြား မျှခြေတစ်ခုအဖြစ် ထိန်းသိမ်းရင်း တင်းကြပ်စွာ လည်ပတ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ သင်းဖူမြို့တွင် ဘူတန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအဆောက်အဦများဖြစ်သည့် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီအတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်အဆောက်အဦ၊ မြို့၏ မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဘုရင်၏ တရားဝင်အိမ်တော်ဖြစ်သည့် ဒီရှန်ခိုလင်းနန်းတော်(Dechencholing Palace) တို့တည်ရှိသည်။ သင်းဖူမြို့သည် ၁၉၉၈ ခုနှစ် စတင်ခဲ့သော မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးစီမံကိန်းဖြစ်သော "Thimphu Structure Plan" ကို တောင်ကြား၏ အထိအခိုက်မခံသော ဂေဟစနစ်ကို ကာကွယ်ရင်း ဟန်ချက်ညီအောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဤဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုစီမံကိန်းအတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်တို့မှ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးလျက်ရှိသည်။ 

ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် သင်းဖူမြို့ရှိ စာပေ၊ ဘာသာတရား၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ အမျိုးသားဝတ်စုံ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများရှိ ရဟန်းခံသောဓလေ့၊ ဂီတနှင့်အက၊ သတင်းမီဒီယာတို့တွင် ထင်ဟပ်လျက်ရှိသည်။ မျက်နှာဖုံးများ ဝတ်ဆင်၍ ကလေ့ရှိသော ဆေးချူး(Tshechu)ပွဲတော်သည် အရေးပါသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး  သင်းဖူမြို့ရှိ တာရှီချို ဒဇုန်း(Tashichho Dzong) ကွင်းပြင်တွင် ကျင်းပသည်။ လေးရက်ကြာကျင်းပသော ထိုပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ဘူတန်ပြက္ခဒိန်နှင့် ကိုက်ညီသော ရက်၌ ကျင်းပသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ
လေးကျွန်းရန်အောင် ဖောင်တော်ဦးစေတီ

**လေးကျွန်းရန်အောင်ဖောင်တော်ဦးစေတီ**သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ပုသိမ်မြို့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ 
## သမိုင်းကြောင်း
လေးကျွန်းရန်အောင် ဖောင်တော်ဦးစေတီတော် ကျောက်စာအရ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၅ တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း သီဟိုဠ်နှင့် မဇ္ဈိမဒေသသို့အသွား ခရီးတစ်ထောက် နားခိုက်တွင် တည်ထားခဲ့သည်။ ကိုးတောင်ပြည့်စေတီဖြစ်ပြီး၊ ဖောင်တော်ဦး ဘွဲ့မည်တွင်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၃၉ တွင် မဟာဗောဓိဆရာတော် ဦးနန္ဒိယ ဦးစီးပြီး အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ ကုသိုလ်တော် မူလစေတီကို လိုဏ်ဂူအတွင်းထားကာ လုံးဝန်းသော သဏ္ဌာန်နှင့် တဝဂူစေတီ တည်ထားသည်။ ဉာဏ်တော် အမြင့်မှာ ၁၆၂ ပေ ဖြစ်၍ စေတီတော် အတွင်း၌ အတွင်းလိုဏ် ပတ်လမ်းကိုပတ်ပါက ပုဂံခေတ်မှ ရတနာပုံခေတ်အထိ ခေတ်လေးခေတ်မှ တင်ပလ္လင်ခွေ ရုပ်ပွားတော်ကြီး လေးဆူကိုလည်း ခေတ်ပြောင်းလဲမှုအလိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ ထို့နောက် အထက်ပစ္စယံသို့ တက်ရောက်ဖူးမြော်လျှင် ရာဇမုနိ၊ လာဘမုနိ၊ အဘယမုနိ စသည့် ကြေးသွန်းမုနိတော် လေးဆူကိုလည်း ထူးခြားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စေတီတော်ပရိဝုဏ်ရှိ ဝိဟာရဒေဝီ နှင့် မောင်တော် ဗြဟ္မဒေဝီတို့၏ ရေကန်နှစ်ကန်ကို အစွဲပြုပြီး ရေကြည်ရေနောက် ဘုရားဟု လူသိများခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြို့သူကြီးစေတီတော်

**မြို့သူကြီးစေတီတော်**သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဟင်္သာတမြို့၊ ရွှေကူရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈ ခုနှစ် (အေဒီ ၁၇၈၇ ) တွင် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက် သီရိမဟာဇေယျဗိုလ်ဘွဲ့ခံ မြို့သူကြီး ဦးမြတ်သာထွန်းနှင့် သူကြီးကတော် ဒေါ်ရွှေရုပ်တို့က တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ မြို့သူကြီး၏ ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြစ်သောကြောင့် "မြို့သူကြီးစေတီတော်"ဟု ဘွဲ့အမည်ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ စေတီတော်သည် ရင်ပြင်အကျယ်အဝန်း ၄၀၀ တောင်၊ ဖိနပ်တော် ၄၀ တောင်နှင့် ဉာဏ်တော်အမြင့် ၄၆ တောင်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး

**တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး**သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဟင်္သာတမြို့နှင့် ၅ မိုင်ခန့်အကွာ နတ်မော်ရွာတွင်တည်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၁၆၈ တောင်၊ ၂၅၂ ပေနှင့် အမြင့် ၄၈ ပေ ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အကြီး ဆုံးရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးဖြစ်သည်။  ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထားခဲ့ကာ ၁၃၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
မြသိန်းတန်စေတီ (ဝါးခယ်မမြို့)

**မြသိန်းတန်စေတီ**ကို ဝါးခယ်မမြို့သို့ မြစ်ကြောင်းမှ ဝင်လျှင်ဝင်ချင်း မြို.ဦးထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
မြတ်ဗုဒ္ဓနှင့် ရဟန္တာ တို့၏ ဓာတ်တော်များ ရတနာပစ္စည်းများ ဌာပနာထားရာ သိန်းတန်သည့် မြတစ်လုံး ပါခဲ့သဖြင့် ဆရာတော် ဦးမေဓာ က မြသိန်းတန် စေတီတော်ဟု ဘွဲ.မည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၂၅၃ ခုနှစ်က ဉာဏ်တော်အမြင့် ၁ဝ၉ ပေနှင့် မြေစိုက်စေတီ ဖြစ်သော်လည်း လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူထားကာ ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီးတစ်ဆူလည်း ကိန်းဝပ်စံပယ်နေသည်။ တင်ပျဉ်ခွေအထိုင် ဘူမိဖဿမုဒြာဟန်နှင့် ဉာဏ်တော်ကိုးတောင်ရှိ ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ကြေးပိဿာချိန် ၉၉၉၉ ပိဿာ ၉၉ ကျပ် ကိုးမူးသားဖြင့်  သက္ကရာဇ် ၁၂၅၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၆ ရက်တွင် စတင်တည်ထားခဲ့ပြီး  ၁၈၉၁  ခုနှစ် မတ် ၂၃ ရက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သော ကြေးသွန်းဘုရားကြီးကို သကျမဟာသီရိဘုရားကြီးဟု ဘွဲ့အမည်တင်လှူခဲ့၏။ ဘုရားကြီးနှင့် ပတ်သက်၍ နဝင်းငါးလီကျ နေသည်ကို တွေ့ရ၍  ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၌ ရှားရှားပါးပါး ထင်ရှားခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
ရှင်ပင်သာချမ်းသာကြီးဘုရား

**ရှင်ပင်ချမ်းသာကြီး ရုပ်ပွားတော်**သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောင်းမြခရိုင်၊ အိမ်မဲမြို့၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၅ ပေ၊ ဒူးနှစ်ဖက် အကျယ် ၄ ပေ ၈ လက်မရှိသော ရွှေပိန်းချထားသည့် ရုပ်ပွားတော်မြတ်ဖြစ်သည်။ ရှင်ပင်ချမ်းသာကြီး ရုပ်ပွားတော်ကို ကျောက်ပွသားဖြင့် ထုဆစ်ထားပြီး ဦးခေါင်းမဏိတော်တွင် ဆံကျစ်ထုံးရှည် ကြာဖူးပုံသဏ္ဌာန် ပါရှိခြင်းသည် အလွန်ထူးခြားပြီး ရှေးဟောင်းမွန်လက်ရာ၊ မွန်ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပေါ်လွင်နေလေသည်။ ယခုအခါ မကိုဋ်သရဖူ ဆက်ကပ်ထား၏။ အိမ်မဲမြို့သည် ရှင်ပင်ချမ်းသာကြီးဘုရားကြောင့် ထင်ရှားသည့်အပြင် ဘုရင့်နောင်၏ နာမည်ကျော် နောင်ရိုးတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားရာဒေသဟု သမိုင်းပညာရှင်များ တစ်ညီတစ်ညွတ် အတည်ပြုခြင်း ခံရသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင်  မော်တော်ကားလမ်းများ ဖောက်ထားသဖြင့် ဒေသပေါင်းစုံမှ ဘုရားဖူးများ စည်ကားစွာ လာရောက်ဖူးမြော်ကြလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီတော်

ကျိုက်က္ကလွန်းပွန်းစေတီတော်သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်ခရိုင်၊ ဓနုဖြူမြို့တွင်တည်ရှိသည့် မြို့ကျက်သရေဆောင် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် စေတီတော်မြတ်ကြီးဖြစ်သည်။ အရမ်း သပ္ပာယ်ကြည်ညိုစရာကောင်းလှသည့် သည့် ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်ပါသည် 
## သမိုင်း
စေတီတော်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ(သထုံ)မင်းများ၏ (၁၈) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ယုဂန္ဓကုမ္မာလက်ထက်က အရှင်သောဏနှင့် အရှင်ဥတ္တရ ရဟန္တာမထေရ်မြတ် နှစ်ပါးတို့က မောရတောင်တွင် သီတင်းသုံးရင်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဓာတ်တော်မွေတော်များကို ဌာပနာ၍ တစ်လံခန့်ရှိသော စေတီကို စတင်တည်ထားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းသာသနာသက္ကရာဇ် ၄၄၇ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးဘုရင် ဓနုသင်္ဂဟမင်းမှ မူလစေတီငယ်ကိုငုံ၍ မိုးတိမ်ထိနီးစေတီကြီး တည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဆက်လက်၍ ပုသိမ်သမုဒ္ဓဃောသမင်း၏ မိဖုရား ဥမ္မာဒန္တီက မိဖုရားမဖြစ်မီမှာပင် သာသနာသက္ကရာဇ် ၇၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြုပြင်တည်ခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် ခေတ်ကာလ အဆက်ဆက်တွင် ရှေးဘုရင်များ ဖြစ်ကြသော ဓမ္မစေတီမင်း၊ တပင်ရွှေထီးမင်းတို့မှလည်း ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ကြပြီး မင်းအဆက်ဆက် ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းစေတီတော်ကြီးတစ်ဆူဖြစ်သည်။ စေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ဉာဏ်တော်မှာ ရင်ပြင်တော်မှ စိန်ဖူးတော်အထိ ၁၂၈ ပေ အမြင့် ရှိသည်။ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီတော်ကြီး ၏ ထူးခြားချက်မှာ မနက်တွင် ပြည်သူများ စေတီကို တစ်ရစ် တည်တယ်။ ညဘက်တွက် နတ်ဘီလူးများသည် တစ်ရစ်တည်သည်။ 

## ကိုးကား
ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီတော်ဂေါပကအဖွဲ့မှ ပြုစုသော စေတီတော်သမိုင်းစာအုပ်
ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကြီး၊ ကျိုက်မရောမြို့

ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရားကြီးသည် မွန်ပြည်နယ် ကျိုက်မရောမြို့တွင်တည်ရှိပြီး ခြေထောက်တော် တွဲလျားချကာ လက်နှစ်ဘက်ဘေးချထောက်ထားသော တစ်မူထူးခြားသော ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကြီး၏ ဉာဏ်တော် အမြင့်မှာ ၂၄ ပေရှိပြီး မျက်လုံးတော်ကို မဟူရာကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး၊ ဦးခေါင်းတော်ကို ရုရှားစိန်များဖြင့် စီခြယ်ထားပါတယ်။ ဥဏ္ဏလုံတော်မှာ ပတ္တမြားအစစ်ဖြစ်ပြီး စိန်အစစ်များဖြင့် ရံထားပါတယ်။ နဖူးသင်းကျစ်တော်ကိုမူ ရွဲလုံးများဖြင့် လှပသပ္ပာယ်စွာ ပြုလုပ်ထားပါတယ်။ ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုမှ သက္ကရာဇ် ၈၁၇ ခုနှစ် တွင် ပြုပြင်မွမ်းမံ ပူဇော်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော် ဦးကေတုမာလ မှ မူလသစ်သားဆင်းတုတော်ကို ငုံလျက် အင်္ဂတေဖြင့် မူလပုံစံမပျက် ပြုပြင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ