open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မျောက်လွှဲကျော်

မျောက်ဝံမျိုးတွင် အငယ်ဆုံးနှင့် လူသိအနည်းဆုံး ဖြစ်သော်လည်း လူနှင့်အတူဆုံးသော မျောက်ဝံမျိုးကား မျောက်လွှဲကျော် ဖြစ်သည်။ မျောက်လွှဲကျော်သည် နောက်ခြေ နှစ်ချောင်းဖြင့် လူကဲ့သို့ မတ်မတ် ရပ်နိုင်ပြီးလျှင် ခါးမကုန်းဘဲ လမ်းလျှောက်နိုင်သည်။ မျောက်လွှဲကျော်၌ အမြီးလည်း မရှိချေ။ မျောက်လွှဲကျော် အမျိုးမျိုးရှိရာ အားလုံး၏ မူလနေထိုင်ရာ ဒေသသည် အင်ဒို - မလေးနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။ အကြီးဆုံး အမျိုးမှာ *ဆိုင်အာမန်း မျောက်လွှဲကျော်*မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၂ ပေခွဲမှ ၃ပေနီးပါးထိ ရှိသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၁၂ ပေါင်ထိသာရှိသည်။ ယင်း၏ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်တစ်ခုမှာ မည်း၍ပြောင်နေသော မျက်နှာတစ်ဝိုက်တွင် အမွှေးဖြူများ ရစ်လျက်ရှိသည်။ ခြေနှင့် လက်ထိပ်များပေါ်တွင် အဖြူ၊ သို့မဟုတ် ကောက်ရိုးရောင်အမွှေးများ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အထီး၏ အရောင်သည် မည်း၍ အမ၏အရောင်သည် အဖြူတွင် အဝါရောင်အနည်းငယ်သန်းလျက်ရှိသည်။

မျောက်လွှဲကျော်သည် ရေသောက်ချိန်၌သာ အောက်သို့ဆင်း၍ အခြားတစ်ချိန်လုံး သစ်ပင်ပေါ်တွင်နေလေ့ရှိသည်။ သွားလာရာတွင် မျောက်များကဲ့သို့လေးဖက်ထောက်မသွားဘဲ မတ်တတ်ရပ်၍ သွားတတ်သည်။ လက်များသည် တုပ်ခိုင်သန်မာ၍ လက်တံရှည်၏။

ထိုလက်များဖြင့် တောထဲရှိ သစ်ပင် တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့၊ သစ်ကိုင်း တစ်ကိုင်းမှတစ်ကိုင်းသို့ လွှဲ၍လွှဲ၍ ခုန်သွားလေ့ရှိသည်။ သစ်ကိုင်း တစ်ကိုင်းကို လက်တစ်ဖက်ဖြင့် မြဲမြံစွာကိုင်ဆုပ်၍ ပေ ၂ဝ မှ ၄ဝ ထိဝေးသော အခြားအကိုင်းတစ်ကိုင်းသို့ လွှဲ၍ 
အခြားလက်တစ်ဖက်ဖြင့်ဖမ်းနိုင်သည်။ မြေကြီးမှ အထက်ပေ ၅ဝ ကျော်မြင့်သော သစ်ကိုင်းများပေါ်၌ မတ်မတ်ရပ်၍ အောက်သို့မကျအောင် ပြေးလွှားသွားနိုင်သည်။ မြေပြင်ပေါ်၌ကား ထိုကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ မပြေးနိုင်ကြချေ။

မျောက်လွှဲကျော်သည် တောနက်တွင်း၌သာ နေလေ့ရှိသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ သစ်ရွက်များနှင့် သစ်သီးများကို ခူး၍ သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းပေါ်တွင် လူကဲ့သို့ မတ်မတ်ထိုင်ကာ စားလေ့ရှိသည်။ နေဝင်ချိန်ရောက်လျှင် သင့်တော်သော အကိုင်းတစ်ကိုင်းကို ရွေး၍ အိပ်စက်ကြ၏။ မျောက်လွှဲကျော်အထီးသည် အမနှင့်တစ်ကွ သားငယ်သမီးငယ်နှင့်အတူ အမြဲမပြတ်စုစုရုံးရုံး နေထိုင်လေ့ရှိ၏။ သားငယ်များသည် မိဖနှင့်အတူ ၆ နှစ်အထိ နေ၍ ၆ နှစ်ကျော်မှ အိုးအိမ်ခွဲ၍ သီးခြားနေထိုင်ကြသည်။ တောထဲရှိ မျောက်လွှဲကျော်များသည် ပျမ်းမျှ အသက် ၂ဝ မှ ၃ဝ အထိ ရှည်သော်လည်း ဖမ်းဆီးရမိထားသော မျောက်လွှဲကျော်များကား ထိုမျှလောက် အသက်မရှည်ကြချေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မျောက်ဝံ
မြေဖြူ

**မြေဖြူ** (ထုံးကျောက်ဖြူ) သည် များသောအားဖြင့် အဖြူရောင်ရှိသော 
ထုံးကျောက်တစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ဓာတုဗေဒ အလိုအရ ကယ်လဆီယမ် 
ကာဗွန်နိတ် ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ပါဝင်တတ်သည်။ မွဲပြာရောင် 
သန်းနေသော မြေဖြူများလည်းရှိ၏။ ထုံးကျောက်တစ်မမျိုး ဖြစ်သော်
လည်း အပျော့စား ဖြစ်သဖြင့် ကျစ်လျစ်ခြင်း မရှိဘဲ ပွသော သဘော
ရှိ၍ ညက်ညောသည်။ ချေမွ ထားသော မြေဖြူကိုလက်ဖြင့် ကိုင်
်ကြည့်လျှင် လက်တွင်စွန်းထင်တတ်သည်။ ယခု ကျွနု်ပ်တို့ သုံးစွဲ
လျက်ရှိသော မြေဖြူများမှာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက 
ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ကျက်စားလာခဲ့ကြသော ဖော်ရာမင်နိဖာရာ
ခေါ် ရေသတ္တဝါကလေးတို့၏ အခွံများမှ ဖြစ်လာသည့်ပစ္စည်းပင်ဖြစ်
သည်။

အဆိုပါ သတ္တဝါကလေးများသည် အရွယ်အားဖြင့် အလွန်သေးငယ်
်သောကြောင့် မိုက္ကရိုစကုပ်ခေါ် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်
ကြည့်မှသာ တစ်ကောင်ချင်း မြင်နိုင်သည်။ အသက်ရှင်လျက်ရှိစဉ်က 
ဤသတ္တဝါကလေးတို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်နားတွင်ကပ်၍
အုပ်သင်းဖွဲ့ကာ နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် သေဆုံးသွားသော
အခါ ယင်းတို့၏ အခွံများသည် ရေအောက်သို့ အနည်ထိုင်ဆင်းသွား
သည်။ ဤနည်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း များပြားစုပုံလာရာမှ ကာလကြာ
ညောင်းသော် အထက်မှ ရေထု၏ ဖိအားအလေးကြောင့် ယင်းတို့၏
အခွံများသည် ကြေမွပြီးလျှင် အစိုင်အခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကာ 
မြေဖြူဖြစ်လာသည်။ ပထမတွင် မြေဖြူသည် ရေအောက်မှာပင်နစ်
မြုပ်၍ တည်ရှိ၏။ နှစ်ပရိစ္ဆေဒများစွာ ကြာပြီးမှ၊ ရေခန်းခြောက်ခြင်း၊ 
ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မီးတောက်ပေါက်ကွဲခြင်း စသော အကြောင်းများ
ကြောင့် ရေပေါ်သို့ ကုန်းသစ်အဖြစ်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်းပေါ်ထွန်းလာ
သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ မြေဖြူတောင် မြေဖြူကမ်းပါးများမှာ ဤ
နည်းအတိုင် ပေါ်ပေါက်လာကြခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်။ ထိုသတ္တဝါ
ကလေးများသည် ယခုတိုင်အောင် အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဇုန်ရှိ 
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများ၌ မျိုးမသုန်းသေးဘဲ ပေါက်ပွားလျက်ရှိကြ၏။ 
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ အောက်မ ရွှံ့နွံများကို တူးဖော်၍ စစ်ဆေးကြည့်
လျှင်၊ယင်းတို့၏ အခွံများကို ကောင်းစွာတွေ့နိုင်သည်။ ထိုအခွံများ
သည် အချိန်တန်သော် အထက်ပါအတိုင်း မြေဖြူဖြစ်လာပြီးနောက်
နှောင်းခေတ်လူများ တူးဖော်အသုံးချနိုင်အောင် ရေပေါ်သို့ 
ပေါ်ထက်လာဖွယ်ရ အကြောင်းရှိလေသည်။

မြေဖြူသည် လူတို့အဖို့ အမျိုးမျိုး အသုံးဝင်သည်။ မြေဖြူကို ခဲအောင
် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုသည့် မြေဖြူတောင့်များ
နှင့် အရုပ်ရေးရန် ဆေးတောင့်များကိုရသည်။ မဖောက်ထုံး၊ အင်္ဂတေ၊ 
ဘိလပ်မြေ၊ သွားတိုက်ဆေး၊ ခြယ်ဆေး၊ ပလာစတာ၊ မြေဩဇာ၊ 
ပတ္တီး(ထေးစေး)နှင့် အရောင်တင်ဆေးမှုန့်များကို မြေဖြူမှပြုလုပ်ကြရ
သည်။ မြေဖြူကို ရာဗာကြက်ပေါင်းစေးဖြင့်ပြုလုပ်သော အထည်
ပစ္စည်းများတွင်လည်း အသုံးပြုရ၍၊ သန့်စင်သောမြေဖြူကိုမူ 
ဆေးဖက်တွင် အသုံးချရလေသည်။ မြေဖြူကို အဂ၅လန်နှင့် ပြင်သစ်
်နိုင်ငံများတွင် အမြောက်အမြားတွေ့ရ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ 
အတော်အသင့်များပြားစွာ တွေ့ရသည်။ တစ်နှစ်လျှင် အဂ‡လန် 
တစ်နိုင်ငံတည်းမှ မြေဖြူတန်ချိန် ၅ သန်းနီးပါး ထွက်၏။ ထိုအနက် 
အထူးသဖြင့် ကင့်နယ်မှ ထွက်သည့် မြေဖြူမှာအကျော်ကြားဆုံး 
ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
မြေဝပ်ငှက်မျိုး

မြေဝပ်ငှက်မျိုးသည် ကက်ပရီမာလ ဂျီဖောမီးမျိုးစဉ်တွင် ကက်ပရီ
မာလဂျီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်၍ အာတိတ်နှင့် အန္တာတိတ်ဒေသများနှင့် 
နယူးဇီလန် ကျွန်းအပါအဝင် ကျွန်းအများအပြားတို့မှ လွဲ၍ 
တစ်ကမ္ဘာလုံးလိုလို၌ တွေ့ရ၏။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် 
သီဟိုဠ်နိုင်ငံတို့တွင် သာတွေ့ရ၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် 
ကက်ပရီမာလဂပ် အေရှာတီကပ် (Caprimulgus asiaticus) ဟုခေါ်သည့် မြေဝပ်ငှက်ကို 
ငှက်ပျင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အလျား ၉ လက်မရှိ၍ အရောင်
မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ တောက် - တောက် - တောက် 
ဟူသောအသံမျိုးဖြင့် အော်တတ်သည်။
မြေဝပ်ငှက်သည် တောနက်မှာထက် သီးနှံစိုက်လယ်တော 
ယာတောနှင့် ခြောက်သွေ့ ရှင်းလင်းသော တောများတွင် ပို၍
ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ နွေရာသီ၌ မြို့ရွာအနီးအနာတွင် ထိုငှက်တို့
၏ အော်သံကို ကြားရတတ်သည်။
မြေဝှပ်ငှက်များ သားပေါက်ချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း 
ဖြစ်သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် နှစ်ဥသာ အ၍ ဥမှာသေး
ငယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူကား ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော 
အလယ်ပိုင်း၌သာ ကျက်စားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းလွင်
ပြင်များသို့ ဆောင်းတွင်းဧည့်သည်အဖြစ်နှင့် ရောက်လာတတ်ကြ
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီ တောင်ပိုင်းတို့
တွင်လုံးဝမတွေ့ရချေ။

မြေဝပ်၊ တောင်ဒေါင်း စသော မြေဝပ်ငှက်မျိုးသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှား
သော ငှက်များ မဟုတ်သဖြင့် ယင်းတို့ အကြောင်းကို 
သိသူ အလွန်နည်းလှသည်။ ထိုငှက်မျိုးသည် အတောင်နှင့် အမြီး
ရှည်သည်။ မှောင်စပျိုးသည်နှင့် တပြိုင်နက် သစ်ပင်များအနီးအ
နား၌ ပိုးမွှားကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ စရိုက်အားဖြင့် ညဉ့်၌
သာ ကျက်စား၍ နေ့အခါတွင် မျက်စိကို မှိတ်ကာ မြေကြီးပေါ်
တွင် ဝပ်နား၍နေတတ်၏။
မြေဝပ်ငှက်မျိုးတွင် ကြီးမားသော ပါးစပ်နှင့် ကြည်လင်တောက်ပ 
စူးရှသော မျက်လုံးများရှိ၏။ ညဉ့်အခါ မော်တော်ကား
လမ်းမလယ်တွင် ဝပ်နေတတ်သဖြင့် မော်တော်ကားမီးရောင်တွင် 
ယင်းတို့၏ မျက်လုံးများသည် ဝင်းဝင်းတောက်ပြောင်လျက်ရှိ၏။
မြေဝှပ်ငှက်မျိုးသည် သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် နားသောအခါ အခြားငှက်
များကဲ့သို့ ကန့်လန့်ဖြတ် ခြေတောက်ဖြင့် မနားဘဲ သစ်ကိုင်း၏
အလျားအလိုက် ရင်အုပ်ဖြင့် ဝပ်၍ နားလေ့ရှိသည်။ မြေဝပ်ငှက်မျိုး
တွင် တောင်ဒေါင်းငှက်သည် အရွယ်ပိုကြီးသည့်အပြင် အော်သံ
လည်း ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးကို ခွဲခြား၍ 
သိသာနိုင်လေသည်။ 

ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့ရသော မြေဝပ်ငှက်မျိုးကို ပါဏဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် ကက်ပရီမာလဂပ် ယူရိုပီးယပ် ဟုခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြေဝပ်ငှက်များ
မြို့သစ်မြို့

**မြို့သစ်မြို့**သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင် တောင်တွင်းကြီးနယ်တွင် ပါဝင်သော မြို့သစ်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၏။ မြို့သစ်မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် သစ်ပုံချောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပဲခူးရိုးမ၊ တောင်ဘက်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ယင်းချောင်းတို့ရှိသည်။ မြို့သစ်မြို့နယ်သည် ၆၄၈ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏။ မြို့နယ်အတွင်း၌ သူကြီးပိုင်နယ်ပေါင်း ၇ဝ ရှိ၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ခန့်မှန်း သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်ရှိလူဦးရေမှာ ၈,၀၈၀ ယောက် ရှိသည်။ မြို့ပေါ်တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ မြန်မာလူမျိုးချည်း ဖြစ်သည်။ မြို့သစ်တွင် မြို့ပိုင်နှင့် လက်ထောက်မြို့ပိုင်ရုံး၊ သမဝါယမရုံးနှင့် နိုင်ငံတော်အထက်တန်းကျောင်းတစ်ကျေင်း ရှိသည်။ ၅ ရက် တဈေးလည်းရှိသည်။

မြို့သစ်မြို့နယ်၏ အရှေ့ပိုင်းသည် မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၍ ယင်းချောင်းမှ ရေကို ရရှိသည်။ ကောင်းမွန် ကျယ်ပြန့်စွာ လယ်ယာလုပ်ကိုင်နိုင်၍ အထူးသဖြင့် စပါးကို စိုက်ပျိုးသည်။ မြို့နယ်၏ အနောက်ပိုင်းတွင်ကား အင်တိုင်းမြေရှိသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသ အပင်မျိုးကို စိုက်နိုင်သည်။ မြို့သစ်မြို့သည် ပျဉ်းမနား ကျောက်ပန်းတောင်း မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် မြို့နယ်၏ ထွက်ကုန်များကို မီးရထားဖြင့် တင်ဆောင်ရောင်းချသည်။

## ကိုးကား
မြေလူးငှက်

**မြေလူးငှက်**မျိုးတွင် ပါဝင်သော ငှက်မျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိ၍ ယင်းတို့အားလုံးသည် *တာဒိဒီး* (*Turdidae*) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် မြေလူးငှက်ဟု သိမ်းကျုံးခေါ်ဝေါ်ကြသော်လည်း အမည်ထူးသော ငှက်အစားစားရှိကြသည်။ မြေလူးငှက်မျိုးမှန်မှာ တာဒိနီး မျိုးရင်းခွဲတွင် ပါဝင်၍ အခြားမြေလူးငှက်မျိုးနှင့်မတူဘဲ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် အနည်းငယ်ကြီးသည်။ မြေလူးငှက်သည် ဆောင်းရာသီးတွင် အအုပ်အသင်းနှင့် နေကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြေလူးငှက်များသည် များသောအားဖြင့် တစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲတမ်းမနေဘဲ ဒေသပြောင်းရွှေ့နေတတ်ကြသည်။ သစ်သီးနှင့် ပိုးမွှားများကို စားသောက်ကြသည်။ မြေလူးငှက်သည် မြေကြီးပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ရှိ၏။ ခြေတံရှည်သောကြောင့် ခုန်ဆွခုန်ဆွနှင့် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်စွာ သွားနိုင်ကြသည်။ မြေလူးငှက်များကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိရကာ၊ အရွယ်အစားနှင့် အသွေးအရောင်မှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားကြသည်။ အလျား ၇ လက်မမှ ၁၁ လက်မအထိ အရွယ်အစားစား ဖြစ်၏။ အချို့သည် သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းအောင် လေချွန်တတ်၏။ အချို့သည် ချိုအေးသာယာစွာလည်း မြည်ကြွေးတတ်သည်။ မြေလူးငှက်မျိုးမှန်၏ အရောင်မှာ တရောင်တည်းဖြစ်သော်လည်း များသောအားဖြင့် ရင်အုပ်တွင် အပြောက်အစက်ကလေးများ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှား၍ လူသိများသော မြေလူးငှက်တစ်မျိုးမှာ ငှက်သူခိုးဖြစ်သည်။ ဗိုလ်တဲနှင့် အခြားအဆောက်အအုံများ၏ ခေါင်းမိုးတွင် နားလေ့ရှိသောကြောင့် ဗိုလ်တဲငှက်ဟုလည်း ခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မြေပုံမြို့

**မြေပုံမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြေပုံမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ မြေပုံမြို့သည် ဟန်းတား ပင်လယ်အော်ကမ်းခြေရှိ ကျွန်းကလေး တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်ဖြူမြို့မှ ရေကြောင်းဖြင့် ၆၅မိုင်ဝေး၍ စစ်တွေမြို့မှ မိုင် ၆ဝ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆၆ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ ကျေးရွာပေါင်း( ၅၇)ရွာ ပါဝင်သည်။ မြေပုံမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေအများစုမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် များဖြစ်ကြပြီး နတ်ကိုးကွယ်သော ချင်းလူမျိုးလည်း ပြောက်တိ ပြောက်ကျားနေထိုင်သည်။ ၂၀၁၈ မြောက်ဦးခရိုင် မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန အရ မြေပုံမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၂,၁၀၀ ယောက် ဖြစ်သည်။ မြေပုံမြို့နယ်သည် မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။ ထိုကြောင့်လူနေကျဲသည်။ မြေပြန့်ပိုင်းတွင်မြစ်ငယ်ချောင်းငယ်များ ပေါများ၍ ရေလမ်းခရီး အဆက်အသွယ် ကောင်းမွန်သည်။ မြေပုံမြို့နယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသူများလည်းရှိသည်။ များသောအားဖြင့်မူကား ငါးဖမ်းခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြလေသည်။ 

မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က မြေပုံမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မြင်စိုင်း

**မြင်စိုင်း**သည် ယခုအခါ ကျောက်ဆည်ခရိုင် ကျောက်ဆည်မြို့နယ် အတွင်း မထင်မရှားတည်ရှိသော ရွာတစ်ရွာဖြစ်၍၊ အင်းဝမြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက် ၁၉ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ သက္ကရာဇ် ၆၄၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လာ၍ ပုဂံပြည် ပျက်ပြီးသည့်နောက်တွင် မြန်မာ့အင်အားကို စုရုံးကာ မွန်ဂိုတရုတ်စစ်ကို အကြိမ်ကြိမ် တွန်းလှန်ခဲ့သောမြင်စိုင်းသားမင်းညီနောင် ၃ ဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သူ အသင်္ခယာ မင်းပြုသော မြို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

မြင်စိုင်းမြို့သည်ကား အနော်ရထာမင်းစောသည် တရုတ်၊ ရှမ်း၊ ယွန်းတို့နှင့် မရောစွက် မနှောင့်ယှက်စိမ့်သောငှာ သက္ကရာဇ်၃၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗန်းမော်ခရိုင် ကောင်းစင်၊ ကောင်းတုံမှစ၍ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ဆွာမြို့အထိ ခံမြို့ကြီး ၄၃ မြို့တည်ခဲ့ရာတွင်တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။  
မြင်စိုင်းမြို့သည် ပုဂံမင်းများလက်ထက်က မြစ်သား ၁၁ ခရိုင်ဟု ခေါ်အပ်သော လယ်တွင်း ၁၁ ရွာ တွင်ပါဝင်သည်။ မြစ်သား ၁၁ခရိုင်ကား စမုန်မြစ်၊ ပန်းလောင်မြစ်၊ ‌ေဇာ်ဂျီမြစ် တို့ဖြင့် တင့်တယ်လျက် ထိုမြစ်တို့ ၏ကျေးဇူးကြောင့် ထိုနယ်တွင် ကောက်ပဲသီးနှံ ဖွံ့ဖြိုးကြီးပွားသည်။ ထိုကြောင့် ထိုအရပ်သည် ပုဂံမင်းတို့၏ အားထားရာ တိုင်းခြေပြည်မြစ် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း မင်းညီနောင် ၃ ပါး အားကောင်းနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။
တရုတ်တို့ ဝင်လာသောအခါ တရုတ်ပြေးမင်းဟု တွင်လာမည့် နရသီဟပတေ့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သည်မှစ၍ မြင်စိုင်းအရပ်သည်ထင်ရှားလာသည်။ မြင်စိုင်းကား နရသီဟပတေ့မင်းကြီးက မိမိထံ ခစားထမ်းရွက်လာသည့် မင်းညီနောင် ၃ ဦးအနက် အကြီးဆုံးအသင်္ခယာအား ပေးထားသောမြို့ဖြစ်၏။ နရသီဟပတေ့မင်းကြီးသည် အလတ်ရာဇသင်္ကြံကို မက္ခရာမြို့နှင့် အငယ်သီဟသူကို ပင်လယ်မြို့ အသီးအသီး ပေးထားသေးသည်။ 

သက္ကရာဇ် ၆၆၁ ခုနှစ်တွင် နရသီဟပတေ့၏ သား ကျော်စွာကို နန်းချပြီးနောက် မင်းညီနောင် ၃ ဦးတို့သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်တို့တွင် အသီးအသီး မင်းပြိုင် ပြုကြလေရာ၊ အကြီးဆုံးဖြစ်သူ အသင်္ခယာမင်းသည်မြင်စိုင်း၌ သက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်း စိုက်ထူသည်။ သက္ကရာဇ် ၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ညီတော် သီဟသူက ဆေးဖြင့် အန္တရာယ်ပြု၍ အနိစ္စရောက်သည်။ မင်းညီနောင်တို့မှာ အဖဘက်ကဒုတိယတ‌ကောင်းမင်းဆက်၏‌နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်‌သောဘိန္နကမင်းရဲ့အဆက်နွယ်၊ အမိ မြန်မာတို့မှ ပေါက်ဖွားကာဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများဖြစ်ကြပေသည်။ မြန်မာပြည်နှင့် မြန်မာလူမျိုတို့ကို တရုတ်စစ်ဘေးမှ ကာကွယ်ရမည့်တာဝန်နှင့် မြန်မာမင်းဆက်ကို ဆက်လက်ပြုစုရမည့်တာဝန်သည် သူတို့ ၃ ဦး၏ တာဝန်ဖြစ်သည်ဟု ယုံမှတ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြသည်။ ထိုကြောင့်လည်း ထိုခေတ်က စည်ပင်ဝပြောသည်။ မြင်စိုင်းမြို့သည် ကောင်းစားခဲ့စဉ်က ပန်းမာလ်ဥယျာဉ်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သည်။ ပြောင်ခင်း၊ လူးခင်းတို့ဖြင့် စိမ်းစိုသည်။ တောင်ထွတ် တောင်ထိပ်တို့သည် ဘုရားတန်ဆောင်း ကျောင်းပြာသာဒ်တို့ဖြင့် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသည်။ အိမ်တော် နန်းတော်တို့ဖြင့် ခမ်းနားသည်။ ဤသည့်အကြောင်းများကို *တာဝတိံသာ၊ နတ်ရွာလော၊ နတ်ရွာလော* အစချီသည့် မြင်စိုင်းငါးစီးရှင် ကာချင်းတစ်ပုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ကျောက်ဆည်ခရိုင်တစ်ခုလုံးကို ၉ ခရိုင်ဖွဲ့တော်မူ၍ လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ခေါ်တွင်စေခဲ့ရာ၊ ထိုအခါ မြင်စိုင်းသည် ခရိုင်မြို့စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ 

ယခုအခါ မြင်စိုင်းကားမြို့ပျက်မြို့ဟောင်းဖြစ်၍ မြို့ရိုးပျက်များကို တွေ့နိုင်ပေသေးသည်။

## ကိုးကား
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း

မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း ။ ။
ကမ္ဘာလုံး မြေပုံတစ်ခုကို ကြည့်လျှင် အထက်ဖက်မှ 
အောက်သို့ ဆွဲထားသော မျဉ်းကြောင်းများကို မြင်ရပေမည်။ 
ယင်းမျဉ်းကြောင်းများ အားလုံးဆုံမိသည့် အထက်ပိုင်းနေရာ 
သည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းတည်ရှိသည့် နေရာပင်ဖြစ်၏။ 
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း ဆိုသည်မှာ 
ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မြောက်ဖက်အကျဆုံးနေရာကို ခေါ်ခြင်းပင် 
ဖြစ်သည်။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကိုကမ္ဘာမြေပုံပေါ်တွင် 
ထောက်ပြနိုင်သော်လည်း မြေကြီးပေါ်၌ မည်သည့်နေရာ 
ဖြစ်သည်ဟူ၍ မည်သူမှ အတိအကျ မပြသနိုင်သေးချေ။
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း ဟူရာ၌ ပထဝီ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် 
သံလိုက် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှာ ပထဝီမြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သည်။ 
သံလိုက်မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသည်ကား ပထဝီမြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့်တထပ်တည်း မဟုတ်ဘဲ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး 
ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အရဆိုလျှင် အိမ်မြှောင်ကရိယာက 
မြောက်ဖက်သို့ ပြသည့်ဖက်တွင် တသီးတခြား 
တည်ရှိလေသည်။ သံလိုက် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် 
ပရင့်စအော့ဝေးနှင့် ဆိုမာဆက်ကျွန်းစုများ အနီးအနား
တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် အလွန် အေးမြသော အာတိတ် 
သမုဒ္ဒရာ ဒေသတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ဆယ့်နှစ်ရာသီ 
ကာလပတ်လုံး ရေခဲအတိ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိလေသည်။ မြေကြီး 
ဟူ၍ မရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်သည် ထုထည်ကြီးမား 
လှသော ရေခဲပြင်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အစဉ်သဖြင့် 
မာကျောနေသည်။ ရောဗတ် အီး၊ ပီယားရီ အမည်ရှိ 
အမေရိကန် လူမျိုးတစ်ဦးသည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့
၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရှေးဦးစွာ 
ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
( ပီယားရီယ ရောဗတ်အက်ဒွင်။)

## ကိုးကား
မြင်းစားဂျုံ

သမပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြသော ကောက်ပင်များအနက် 
မြင်းစားဂျုံပင်သည် မြေမရွေး၊ ရာသီဥတုမရွေးပေါက်နိုင်သော 
ကောက်ပင်မျိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ရာသီဥတု 
အလွန်အေးသဖြင့် အခြား ကောက်ပင်များကို 
မစိုက်ပျိုးနိုင်သော စကော့တလန်ပြည်မြောက်ပိုင်း၊ 
အလာစကာပြည်၊ ရုရှနိုင်ငံနှင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားပြည်တို့တွင် 
မြင်းစားဂျုံကို လူတို့ နေ့စဉ် စားသုံးရန်အတွက် စိုက်ပျိုး 
လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အလွန်မာသော မြင်းစားဂျုံမျိုးကိုမူ 
မြောက်ဘက် အာတိတ် စက်ဝိုင်းအနီးအနား ဒေသများ၌ပင် 
စိုက်ပျိုးနိုင်ကြသည်။ အမေရိကန်၊ ရုရှ၊ ဂျာမနီ၊ ကနေဒါနှင့် 
ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့သည် မြင်းစားဂျုံအများဆုံး စိုက်ပျိုးကြသော 
နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ နွေးသောရာသီရှိသည့် 
တိုင်းနိုင်ငံတို့သည် မြင်းစားဂျုံပင်များကို စိုက်ပျိုးလျှင် 
အဆန်မတည်ဘဲရှိတတ်သဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော တိုင်းနိုင်ငံများ၌ 
တိရစ္ဆာန်အစာအတွက်နှင့် မြေဩဇာ ပြုပြင်ပေးရန်အတွက် 
စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်။ ကောက်ရိုးများကို စက္ကူပြုလုပ်ရာ၌ 
အသုံးချကြသည် ။
မြင်းစားဂျုံတွင် အခြား ကောက်ပင်များမှာထက် 
အာဟာရဓာတ်ပို၍ ပါရှိရာ၊ ယင်းကို နေ့စဉ် 
စားသုံးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးတို့သည် ကျန်းမာသန်စွမ်း
ကြသည်သာများ၏။ သို့ရာတွင် မြင်းစားဂျုံကို ညက်ညောသည့် 
အမှုန့်ဖြစ်အောင် ကြိတ်၍ မရနိုင်သဖြင့်ပေါင်မုန့်
ပြုလုပ်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ ထို့ကြောင့် လူတို့ နေ့စဉ်စားသုံးရန် 
မြင်းစားဂျုံကို အသုံးမပြုကြချေ။ တခါတရံ၌သာ မြင်းစားဂျုံကို 
ကျိုချက်၍ဖြစ်စေ၊ မုန့်ပြုလုပ်၍ဖြစ်စေ စားသုံးတတ်ကြသည်။ 
ရှေးခေတ် အီဂျစ်လူမျိုး၊ ဟီဗြူလူမျိုး၊ ဂရိလူမျိုးနှင့် 
ရောမ လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းများတွင် မြင်းစားဂျုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ 
တည်ညွှန်း ဖော်ပြချက်များ မတွေ့ရှိရသဖြင့် မြင်းစားဂျုံပင်၏ 
ဇာတိအရပ်ကို တိတိကျကျ မသိရချေ။ သို့သော် ဥရောပတိုက် 
အလယ်ပိုင်းတွင် မြင်းစားဂျုံအရိုင်းပင်များ ပေါက်ရောက်
လျက်ရှိရာ ထိုအရပ်ပင်လျှင် မြင်းစားဂျုံအရိုင်းကို ယဉ်အောင် 
ပြုလုပ်သည့် အရပ် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ယူဆရသည်။ 
ရုရှနိုင်ငံ၊ သို့မဟုတ် အာရှတိုက်အနာက်ဖက်ပိုင်းဒေသများမှ 
မြင်းစားဂျုံပင်ကို ဥရောပတိုက်သို့ ယူခဲ့ဟန်တူသည် ဟူ၍
လည်း ထင်ရသည်။ မြင်းစားဂျုံပင်၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ 
အခြားကောက်ပင်များကဲ့သို့ အနှံများ ပြွတ်သိပ်၍ မထွက်ဘဲ 
တစ်စေ့စီပါသော အနှံကလေးများ ဖြာထွက်လျက်ရှိသည်။ လူတို့ 
စိုက်ပျိုးကြသော မြင်းစားဂျုံပင် အမျိုးအစားပေါင်း 
မြောက်မြားစွာရှိသည်။ ထိုအမျိုးအစားအားလုံးတို့မှာ 
အလွန်အေးသော ရာသီဥတု ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသဖြင့် 
ကမ္ဘာ့မြောက်ဖျားအရပ်များတွင် မြင်းစားဂျုံပင်ကို အောင်
မြင်စွာ စိုက်ပျိုးနိုင်လေသည်။

## ကိုးကား
မြင်းစီးခြင်း

မြင်းစီးခြင်းသည် ရှေးအခါက မင်းညီမင်းသားတို့ တတ်အပ်သော အတတ်ပညာတို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ မထွန်းကားသေးသည့်ခေတ်အခါက လူတို့၏ ခရီးသွားလာရေး ကိစ္စများတွင် မြင်းသည် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများ ထွန်းကား၍ မီးရထား၊ မော်တော်ကား အစရှိသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်များ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါ၌ကား မြင်းဖြင့် ခရီးသွားလာခြင်းမှာ တစတစ နည်းပါးလာလေသည်။ ယခုအခါ မြင်းစီးခြင်းကို များသောအားဖြင့် လူတို့၏ ဝါသနာထုံရာ ကစားပျော်ပါးမှုတစ်ရပ် အဖြစ်ဖြင့် ယူဆကြသည်။ ယခုခေတ်တွင် ခရီးသွားလာရေးကိစ္စများအတွက် မြင်းကို အသုံးနည်းသွားသော်လည်း မြင်းပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ တောထဲ၌ အမဲလိက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ အပျော်သက်သက် ခရီးထွက်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို 
အသုံးပြုလျက်ပင်ရှိကြသေးသည်ဖြစ်ရာ မြင်းစီးအတတ်ကို အတော်အသင့် သိရှိနားလည်ထားသင့်ကြပေသည်။ မြင်းစီးရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသော မြင်းကုန်းနှီးများမှာ 
မြန်မာကုန်းနှင့် အင်္ဂလိပ်ကုန်းမှာ မြန်မာကုန်းထက် စီးရာတွင် ပိုမိုညင်သာသည်။ ယခုအခါ မြနမာကုန်းနှီးများကို ရှေးကလောက် အသုံးမပြုကြတော့ဘဲ၊ အင်္ဂလိပ်ကုန်းနှီးကိုသာ အသုံးများလျက်ရှိကြသည်။ မြင်းစီးသည့်အခါ မြင်းစီးဘောင်းဘီနှင့် နောက်ပိတ်ဖိနပ်များကို ဝတ်ဆင်၍ စီးနိုင်လျှင် ပို၍ သင့်လျော်လေသည်။ မြင်းစီးစသင်သူသည် 
ကပ်၍ မြင်းဖက်သို့ မျက်နှာမူကာ ရပ်နေပြီးလျှင် မြင်းဇက်ကြိုးနှင့်လည်ဆံမွှေးကို လက်ဝဲလက်တွင် ဆုပ်ကိုင်ထားရ၏။ ထိုနောက် လက်ဝဲဘက် ခြေနင်းကွင်းကို မိမိ၏ လကျာ်လက်ဖြင့် ကိုင်၍ မိမိ၏ လက်ဝဲဘက်ခြေဖဝါးကို ခြေနင်းကွင်းတွင်းသို့ သွင်းပေးလိုက်ရ၏။ ထိုနောက် မြင်းကုန်းထိပ်ကို ညာလက်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ပြီးလျှင် ကုန်းပေါ်သို့ ညင်သာစွာလွှားတက်လိုက်ရလေသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ အလေးချိန်သည် မြင်းကျော်ပေါ်တွင် အညီအမျှ ကျရောက်နေစေရန် သတိပြု၍ ထိုင်ရ၏။ စီးသောအခါ စိတ်ကိုရဲတင်းစွာထား၍ ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန် စီးရသည်။ အနှေးစီးကျင့်သည့် အခါ၌ ခြေနင်းမပါဘဲ ဒူးနှစ်ဖက်နှင့် ညှပ်ပြီး စီးနိုင်လျှင် သာ၍ကောင်းလေသည်။ ဤသို့ရက်အနည်းငယ် စီးသားရ၍ အတော်အသင့် ကျင့်သားရလာသည့်အခါ အသားကျ (လေးဖက်ကျ) စီးခြင်း၊ ခွာစုံ စီးခြင်းနှင့် ဒုန်းစီးခြင်း စသော အမြန်စီးနည်းတို့ကို တစ်ဆင့်မှ တစ်ဆင့်သို့ တက်၍ လေ့ကျင့် စီးသွားနိုင်လေသည်။

မြင်းသည် လျင်မြန်စွာ ပြေးလွှားနေစဉ် ဇက်ကြိုးကို ရုတ်တရက် ဆောင့်ဆွဲကာ မရပ်မိစေရန် သတိပြုသင့်ပေသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် မြင်းကို စိတ်ထွက်စေသည့်အပြင်၊ 
ကျင်လျင်စွာ မစီးနိုင်သေးသူသည် စိတ်ကောက်သွားသော မြင်းကို မထိန်းနိုင်မကိုင်နိုင်ဖြစ်တတ်လေသည်။ ထိုမှတပါး ဆင်ခြေလျှော အဆင်းများတွင် မြင်းကိုလျင်မြန်စွာ မစီးဘဲ အရှိန်သတ်ကာ ခပ်ဖြည်းဖြည်းစီးဆင်းရန် သတိမူရပေမည်။ ကုန်းအဆင်းတွင် ဒုန်းစိုင်း၍ စီးပါက မြင်းရောလူပါ ဂျွမ်းပြန်ကာ ဒုက္ခရောက်တတ်လေသည်။

ဤနည်းဖြင့် မြင်းကို အတန်နိုင်နင်းစွာ စီးတတ်လာသည့်အခါ ချိုင့်များ၊ ကျင်းများ၊ ခြံစည်းရိုးများပေါ်သို့ လွှားကျော်ကာ စီးရသည့်အခုန်စီးနည်းကို လေ့ကျင့်နိုင်လာပေမည်။ သို့လေ့ကျင့်သည့်အခါ ခြေနင်းနှစ်ခုကို ခပ်တိုတိုထား၍ စီးရသည်။ ရှေးဦးစွာ အခုန်သင်စတွင် လေ့ကျင့်ပြီးဖြစ်သော အခြားမြင်းတစ်ကောင်ကို ရှေ့မှထား၍ သင်လျှင် သာ၍ကောင်း၏။ မြင်းသည် အမြင့်တစ်ခုခုကိုခုန်၍ ကျော်လွှားသည့်အခါ မြင်း၏ ရှေ့ခြေအစုံသည် ဦးစွာ အထက်သို့ မြင့်တက်လာပြီးလျှင် အကျတွင် တစ်ဖန် မြေသို့ အားနှင့်ထောက်ရပြန်သဖြင့် မြင်း၏ ရှေ့ပိုင်းတွင် ဖိအားပေါ့သွားစေရန် စီးသူသည် ကိုယ်ကိုရှေ့တိုး ကိုင်းညွှတ်၍ မစီးဘဲ နောက်ဖက်သို့ ယိမ်းကာဒူးနှစ်ဖက်နှင့်သာ မြင်း၏ နံဘေးကို မြဲမြဲညှပ်ထားသင့်ပေသည်။ လိမ့်ကျသွားခဲ့သော်လည်း ဇက်ကြိုးကို မလွှတ်လိုက်မိရန် သတိထားရမည်။ မတော်တဆ လိမ့်ကျသည့်တိုင်အောင် အကျမနာစေရန် ပြုနိုင်ခြင်းသည် မြင်းစီးအတတ်တွင် တတ်အပ်သော အချက်ကောင်းကလေးတစ်ခုပင် ဖြစ်လေည်။ 

## ကိုးကား
မြင်းမူမြို့

**မြင်းမူမြို့**သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင် 
ပါဝင်သော မြင်းမူနယ်၊ မြင်းမူမြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့
ဖြစ်သည်။ မြင်းမူမြို့သည် စစ်ကိုင်း မုံရွာသွား 
မီးရထားလမ်းနှင့်မော်တော်ကားလမ်းနှစ်ခုစလုံးပေါ်တွင် 
တည်ရှိသောကြောင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုဖွံ့ဖြိုး
ကာ စည်ကားသည်။ စစ်ကိုင်းမှ ၃၆ မိုင် ကွာဝေး၍၊ မန္တလေးမှ ၄၈ မိုင် ကွာဝေးသည်။
မန္တလေးမြင်းခြံသွားသင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်ရာ ဆိပ်ကမ်း
လည်းဖြစ်သည်။ မြင်းမူမြို့ သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းတည်ရှိရာ
လက်ျာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်သည် မြင်းမူမြို့တွင်east to west

အစီးဆင်းသည်။ မူးမြစ်သည် 
ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ မြင်းမူမြို့အနီး ညောင်ပင်ဝန်းကျေးရွာဘေးတွင် စီးဝင်ပေါင်းဆုံ
သည်။ မြင်းမူမြို့တွင် နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင်၊ နယ်စီးရဲဝန်ထောက်၊ 
လမ်းလုပ်ငန်း၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ မြို့နယ်တရားမနှင့် ရာဇဝတ်
တရားသူကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ သမဝါယမ အရာရှိများ၊ 
ပညာအုပ်စသည်တို့၏ ရုံးများရှိ၍ အထက်တန်းကျောင်း ၂ ကျောင်းနှင့်
ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။
မြင်းမူမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃ဝဝ 
ရှိ၍ မြို့နယ်တွင်း၌ ကျေးရွာပေါင်း ၃၅ ပါဝင်သည်။ ၁၉၅၆ 
ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၅၇ယ ဝ၁၇ 
ယောက်ရှိ၏။ 
မြင်းမူနယ်တွင် နှမ်း၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ ဆေးများ 
အသင့်အတင့်ထွက်၍ ဝါဂွမ်းအများအပြားထွက်သည်။ 
လယ်ယာကိုင်းကျွန်းဖြင့် အသက်မွေးသူများသည်။ ဝါကြိတ်စက်၊ ဂွမ်းထုပ်စက်၊ ဆီကြိတ်စက်၊ ဂျုံကြိတ်စက်များရှိသည်။ 
ဗြိတိသျှ လက်ထက်က မြင်းမူနယ်တွင် စတီးဘရားသား၊ 
ဖင်လေဖင်လန်မင် အစရှိသည့် အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီများ 
ဝါလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်သွားကြသည်။
မြင်းမူမြို့သည် မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော 
မြို့တစ်မြို့ဖြစသည့်အလျောက်၊ အရှေ့နှင့် အနောက် ၂ မိုင်ခန့် 
ရှည်ပြီးလျှင်၊ တောင်နှင့်မြောက် ၁ မိုင်ကျော်မျှ 
ကျယ်ဝန်းသည်။ မြို့ပေါ်တွင် လူဦးရေ ၈,၃၈ဝ ယောက်ခန့် 
နေထိုင်ရာ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒီမြန်မာလူမျိုးများပြားပြီး
လျှင် ၊ တရုတ်၊ ကုလားနည်းပါး၏။ မြင်းမူမြို့တွင် 
ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများမှာ ရွှေစောလူးဘုရား၊ 
ဘောင်တော်ကျဘုရားနှင့်ရွှေရင်နာဘုရားတို့ဖြစ်၏။ နှစ်စဉ် 
ဝါခေါင်လပြည့်နေ့တွင် ရွှေစောလူးဘုရားပွဲတော်ကို 
သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသည်။
မြို့အမည်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဝိဝါဒကွဲလျက်ရှိသည်။ 
မြင်းမူမြို့ကို အလောင်းစည်သူမင်း တည်တော်မူ၍ 
အလောင်းစည်သူမင်း မြင်တော်မူသည်ဟူသော စကားမှ 
မြင်းမူဖြစ်လာသည်ဟူ၍လည်း ဆို၏။ တစ်မျိုးမှာကား 
ယခုမြင်းမူမြို့ဖြစ်သောရွာ၌ မြင်သူတကာ
မူးမေ့သွားလာက်အေင် ချောမွေ့လှပသော မိန်းကလေးကို 
အကြောင်းပြု၍ မြင်မူးရွာဟုခေါ်ရာမှ ကာလရွေ့လျောသောအခါ 
မြင်းမူဟုတွင်သည်ဆိုသည်။

## ထူးခြားထင်ရှားမှု
မြင်းမူမြို့နှင့် မြင်းမူမြို့နယ်သည် ရှေးယခင် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက တည်ရှိကျော်ကြားခဲ့သည့် နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ရာ၊ ရဟန်း၊ လူ စာဆိုအကျော် ပညာရှိများ၊ ထူးခြားထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များ များစွာထွက်ရှိသည်။ *လောကသာရပျို့* နှင့် ကဗျာ၊ စာပေ၊ နီတိပေါင်းများစွာ ရေးသားတော်မူခဲ့သော စာဆိုအကျော် ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်သည် မြင်းမူမြို့နယ်၊ မြင်းမူမြို့မှ ၂ တိုင်ကွာဝေးသော ထီးဆောင်းရွာမြောက်ဘက်၊ ကန်တော်ရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။

## ကိုးကား
မြောင်မြို့

**မြောင်မြို့**သည် အထက်မြန်မာပြည် စစ်ကိုင်းခရိုင်၏ အနောက်ဖက်ပိုင်းတွင် ရှိ၍ မြင်းမူမြို့၏ အနောက်တောင်ဖက် ၁၄ မိုင်အကွာ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်တို့ဆုံရာ ထောင့်ချိုးတွင် ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်တို့ဆုံရာ ထောင့်ချိုးတွင် ဧရာဝတီမြစ်၏လကျာ်ဖက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ မြောင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ 
မြောင်မြို့နယ်သည် ၁၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ ချောင်းဦး မရိုးကုန်း ပေတရာ လမ်းမကြီးသည် ထိုမြို့ကို ဖြတ်သွားသည်။

မြို့အတွင်းသို့ မြစ်ရေ မဝင်နိုင်ရန် မြောက်အင်းမကြီးတွင် ရေကာတာကြီးတစ်ခုကို ပြုလုပ်ထားသည်။ မြင်းခြံ-မန္တလေးသွား သင်္ဘောများသည် ထိုမြို့တွင် အစုန်အဆန် ဆိုက်ကပ်ကြသည်။ မြောင်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇၇၉၅ ယောက်ဖြစ်၏။ မြို့ပေါ်တွင် မြို့ပိုင်ရုံး၊ ရဲဌာနာ၊ဆေးရုံ၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း စသည့် အစိုးရ အဆောက်အအုံများလည်း ရှိသည်။ မြောင်မြို့သည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က မြင်းခေါင်းတစ်ဦး အုပ်ချုပ်ရသော နယ်ဖြစ်၍၊ ထိုစဉ်က ရွှေဘိုမြို့ဝန်၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့၏။ နောင်အခါ အာလာကပ္ပမြို့ဝန်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့သည်။ မြောင်မြို့နှင့်တကွ အနီးအပါး တစ်ဝိုက်ကို ရှေးအခါက ပေါင်းမြောင်းတိုက်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၍၊ ပုဂံပြည့်ရှင် ဘုရင်နရပတိစည်သူက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။

## ကိုးကား
မြစ်သားမြို့

**မြစ်သားမြို့**သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင် မြစ်သားမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆည်မြို့၏ တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်အကွာတွင် ရန်ကုန် - မန္တလေး ကားလမ်းတို့ဆုံရာ ပန်းလောင်မြစ်၏ အထက်ဆုံးဆည်ဖြစ်သော ကင်းတားဆည်မှ ခွဲထွက်လာသော ပြောင်းပြာ မြောင်းမတော် အဆုံး၌ တည်ရှိသည်။ ထိုမြောင်းမတော်ကြောင့် တောင်သူလယ်သမားများ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင် စားသောက်နိုင်ကြသည်။

ရန်ကုန် - မန္တလေး မီးရထားလမ်းသည် မြစ်သားမြို့ကို ဖြတ်သွားသဖြင့် မြို့နယ်ကို အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ခြားထားသကဲ့သို့ရှိနေ၏။ မြစ်သားမြို့တွင် အိမ်ခြေ ၃၉၃၃ ရှိပြီး လူဦးရေမှာ ၁၈,၂၇၈ ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
မြစ်သားမြို့တည်နေရာဒေသသည် အနော်ရထာမင်းမတိုင်မီကတည်းက လူနေထိုင်မှု ရှိခဲ့ပြီး လယ်တွင်း ၁၁ ခရိုင်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ် ရှေးမင်းများလက်ထက်က မြို့အမည်ကို မ္လစ်သာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ တငြိမ့်ငြိမ့် စီးဆင်းလျက်ရှိသော ပန်းလောင်မြစ်ကမ်းကို အမှီပြု၍ တည်ထားခြင်းကြောင့် "သာယာသည့် မြို့ဆိပ်ကမ်း" အနေဖြင့် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။

## အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ 
* ဦးလှသိန်း - ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း

## ကိုးကား
ဟင်နီ

မြင်းအထီးနှင့်မြည်းအမ ကိုစပ်၍မွေးလာသောတိရစ္ဆာန်ကို **ဟင်နီ**ခေါ်သည်။ လား (*E. caballus + asinus*) သည် မြည်းအထီးနှင့်မြင်းအမ  ကိုစပ်၍မွေးလာသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ
လှိုင်မြစ်

**လှိုင်မြစ်** (ခေါ်)  မြစ်မခမြစ်ကို တစ်နေရာ၌ **ရန်ကုန်မြစ်** ဟုခေါ်၍ တစ်နေရာ၌ လှိုင်မြစ်ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သော ရန်ကုန်မြို့သည် ထိုမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်မခမြစ်သည် ရန်ကုန်မြို့ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁၅ဝ ခန့်အကွာ ပြည်ခရိုင်အတွင်း အင်းမကန်နှင့် မဝေးလှသော နေရာတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။ ထိုနောက် အရှေ့တောင်ဘက် ပြည်၊ သာယာဝတီ၊ အင်းစိန်ခရိုင်တို့၏ ကုန်းနိမ့်ပိုင်း အလယ်ဗဟိုကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းသွားသည်။ 

ရန်ကုန် - ပြည် မီးရထားလမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ကို ခွဲခြားထား၏။ ထိုမြစ်ကို မြောက်ဘက်၌ မြစ်မခဟုခေါ်သည်။ မြစ်မခမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ကို ရေဝေကုန်းတန်း တစ်ခုက ပိုင်းခြားထားသည်။ မြစ်မခမြစ်သည် သာယာဝတီခရိုင်တွင် အရေးပါသော ရေလမ်းဖြစ်၏။ ထိုမြစ်အတွင်းသို့ အရှေ့ဘက်ရှိ ပဲခူးရိုးမမှ ချောင်းများ စီးဝင်ကြသည်။ ထိုနယ်အတွင်းရှိ သစ်တောများမှ သစ်များကို ထိုမြစ်မှပင် ထုတ်ယူကြသည်။ စံရွေးရွာသည် ထိုနယ်တွင် မြစ်ကမ်းပါးပေါ်ရှိ အရေးအကြီးဆုံးရွာဖြစ်သည်။ ထိုရွာသည် သစ်တောအခွန် ဆိပ်လည်းဖြစ်၏။ ထိုနေရာ၏ တောင်ဘက်တွင် ထိုမြစ်ကိုပင် လှိုင်မြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအပိုင်းရှိ မြစ်အတွင်းတွင် သင်္ဘောငယ်များ ခုတ်မောင်းနိုင်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် လှိုင်မြစ်တို့ကို ချောင်းအမြောက်အမြားက ဆက်သွယ်ပေးလျက် ရှိကြသည်။ နောက်ဆုံး ရန်ကုန်မြို့၏ အထက်ဖက်တွင် ပန်းလှိုင်မြစ်သည် ထိုမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လာ၏။ ထိုသို့ စီးဝင်လာသော နေရာသည် ကြည့်မြင်တိုင် အနောက်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်လောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနောက်တွင် ထိုမြစ်ကို ရန်ကုန်မြစ်ဟု ခေါ်သည်။

 (ခေါ်) လှိုင်မြစ်]]
သင်္ဘောကျင်းများ တည်ရှိရာ ဒလမြို့သည် မြစ်၏ လက်ျာဘက်ကမ်း တွံတေးတူးမြောင်း၏ အဝ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်သည် ရန်ကုန်မြစ်၏ အနေက်ဖက်စွန်းကိုထိ၍ အရှေ့ဘက်သို့ အနည်းငယ် စောင်းကာ စီးသွားသည်။ ထိုသို့ စီးသွားရာတွင် ပုဇွန်တောင်ချောင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်တို့သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ဟေ့စတင်းခေါ် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ ကျောက်ချရာ သောင်တိမ်၏ အောက်နားတွင် စီးဝင်ကြသည်။ ထိုနောက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်သည် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ စီးသွားလေသည်။ ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောများသည် ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ ရန်ကုန်မြို့အထိသာ ဝင်ရောက်နိုင်ကြသည်ဖြစ်ရာ ၂၁ မိုင် မျှသော ထိုရေလမ်းခရီးကို သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ခုတ်မောင်းနိုင်ရန် ကျွမ်းကျင်သည့် ရေကြောင်းပြများလိုလေသည်။ 

## ကိုးကား
သမ္မတနိုင်ငံ

သမ္မတနိုင်ငံ (Republic) ဆိုသည်မှာ အစိုးရအဖွဲ့ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပြည်သူ အများစုက အစိုးရကို အနည်းဆုံး သီအိုရီအားဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး အမွေဆက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ အဖွဲ့ အုပ်ချုပ်မှုကို လွှဲပြောင်း ပေးခြင်း မဟုတ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ခေတ်သစ် အများသုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသည်မှာ ဘုရင်က နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိမနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသော စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာစကား res publica မှ ဆင်းသက်လာ၍ အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးအခင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ပြီး ထိုသို့သော ပုံစံရှိသည့် အစိုးရ အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံကို ဖော်ပြရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။

ခေတ်သစ်နှင့် ရှေးခေတ်မှ သမ္မတနိုင်ငံများသည် သူတို့၏ အယူအဆနှင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကွဲပြားခြားနားမှု အများအပြားရှိသည်။ ဂန္ထဝင်ခေတ် နှင့် အလယ်ခေတ်တို့တွင် ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သမ္မတနိုင်ငံမှာ ရိုမန် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရောမအား ဘုရင် အုပ်ချုပ်သော ခေတ်နှင့် စစ်ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်သော ခေတ်များကြားရှိကာလကို ရည်ညွှန်းသည်။ အီတလီတို့၏ အလယ်ခေတ် နှင့် ရီနေဆွန်းခေတ်တို့မှ နိုင်ငံရေး ဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တွင် ယဉ်ကျေးသော လူသားဆန်မှု (civic humanism) ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရောမ ရီပတ်ဘလစ်ကင်များ ဖြစ်ကြသော ဆယ်လတ် (Sallust ) နှင့် တက်ဆီတပ် (Tacitus) တို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
မြိုင်မြို့

**မြိုင်မြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင် အညာဒေသ၊ ပခုက္ကူမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၂၅ မိုင် အကွာတွင်  တည်ရှိပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ 
မြိုင်မြို့နယ်သည်  မြောက်ဘက်တွင် ပုလဲမြို့နယ်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊  အနောက်ဘက်တွင် ပေါက်မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရေစကြိုမြို့နယ်များနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိပြီး အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၂၅ မိနစ် နှင့် ၂၁ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ်အတွင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၈၈၆ ပေတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းဧရိယာ ၅၀၂၈၂၅ ဧက၊ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇၈၅.၆၆၁ မိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။ ရပ်ကွက် ၃ ခု၊  ကျေးရွာအုပ်စု ၈၄ ခု၊ ကျေးရွာပေါင်း ၃၃၁ တို့ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော မြို့နယ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ခြေ ၄၂၉၅၃၊ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၄၃၁၃၀ စု၊ လူဦးရေ ၂၆၀၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် နေထိုင်သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။

## ထင်ရှားကျော်ကြားမှုများ
### စေတီပုထိုးများ 
*ရွှေမြင်းတင်မုဋ္ဌောဘုရား
*ရွှေကူမုဋ္ဌောဘုရား
*ချောက်တောင်းမုဋ္ဌောဘုရား
*ဗဟင်းမုဋ္ဌောဘုရား
*ဖျသီးမုဋ္ဌောဘုရား
*ရှင်မတောင်မုဋ္ဌောဘုရား

### ဆရာတော်ကြီးများ 
*ကြည့်ကန်ရှင်ကြီး
*ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်
*တိလောကဂုရုဆရာတော်
*ပထမ ဗားကရာဆရာတော်
*ဒုတိယ ဗားကရာဆရာတော်
*ဘဒ္ဒန္တနေမိနန္ဒ (ဒုတိယမြောက် တိပိဋကဓရဆရာတော်)
*ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ (ဒဿမမြောက် တိပိဋကဓရဆရာတော်)
*အရှင်စက္ကိန္ဒ (တိပိဋကဓရဆရာတော်)

### လူပုဂ္ဂိုလ်များ 
*မြသန်းတင့် (စာရေးဆရာ)
*နွဲ့နွဲ့စန်း (ဇာတ်သဘင်၊ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
*မန္တလေးသိန်းဇော် (ဇာတ်သဘင်၊အဆိုတော်၊ကဗျာဆရာ(ကေဇော်))
*အောင်လင်း (စာရေးဆရာ)
*အာကာဘုန်းကျော် (ဘောလုံးသမား)

## ဒေသထွက်စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ 
မြိုင်မြို့နယ်မှ အဓိက စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်မှာ သနပ်ခါး၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ပြောင်း၊ ပဲအမျိုးမျိုးတို့ဖြစ်သည်။ ဓား၊တံစဉ် တို့ အဓိကထွက်သည့် ပန်းပဲလုပ်ငန်း မြေအိုးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည့်မြို့နယ်လည်းဖြစ်ပြီး ယက္ကန်းလုပ်ငန်း ထွန်းကားကာ ချည်စောင်(ဝါဒစောင်)၊ ချည်ပုဆိုး၊ တံဘက်များ ယက်လုပ်ကြသည်။
ရေနံလက်ယက်တွင်းတိမ်များမှရေနံစိမ်းထွက်ပါသည်။

## ကိုးကား
ညောင်ပင်တစ္ဆေ

## ညောင်ပင်တစ္ဆေ ကစားနည်း
ကစားသူ များလျှင် များသည့် အလျောက်နှင့် နည်းလျှင် 
နည်းသည့်အလျောက် စက်ဝိုင်းပုံ အကြမ်းစားကို မြေကြီး 
ပေါ်တွင် ကစားသူများက ကြီးကြီးရေးဆွဲလိုက်သည်။ 
ထိုနောက် စစ်ဝိုင်း၏ အချင်းကိုလည်း ရေးဆွဲလိုက်သည်။ 
စည်းဝိုင်း၏ အပြင်တွင် ညောင်ပင်တစ္ဆေ လုပ်သူက 
နေရသည်။ စက်ဝိုင်းအတွင်းတွင်း မယ်ထွေးလုပ်သူက 
နေရသည်။ မယ်ထွေးလုပ်သူသည် ကစားသူများတွင် 
အငယ်ဆုံးဖြစ်လိုမှ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ကျန်ကစားသူများက 
မယ်ထွေးလုပ်သူကို ကျောပေးပြီးလျှင် စက်ဝိုင်းအပြင်ဘက်ကို 
မျက်နှာမူထားကြသည်။ စက်ဝိုင်းအတွင်ရှိ ကစားသူတိုင်းသည် 
ညောင်ပင်တစ္ဆေ လုပ်သူနှင့် အခြားကစားသူများ၏ 
အမေးအဖြေများကိုသာ နည်းလည်ကြလျှင် 
နားလည်သည့်ကလေးတိုင်းက ဝင်၍ ဆိုနိုင်လေသည်။ 
အမေးအဖြေပြုလုပ်ကြရာတွင် - 

ကစားသူများ - ညောင်ပင်တစ္ဆေ

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ဝေလေလေ

ကစားသူများ - နင် ဘယ်ကိုင်းမှာနေ

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင်ကိုင်းမှာနေ

ကစားသူများ - နင်ဘာသီးစား

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင်သီးစား

ကစားသူများ - နင် ဘာထမင်းစား

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင်ထမင်းစား

ကစားသူများ - နင် ဘာဟင်းစား

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင်ဟင်းစား

ကစားသူများ - နင် ဘာရေသောက်

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင် ရေသောက်

ကစားသူများ - နင် ဘာကွမ်းသီးစား

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ညောင် ကွမ်းသီးစား

ကစားသူများ - ညောင်ပင်တစ္ဆေ နင်ထမင်းစားပြီးပြီလား

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - မစားရသေးဘူး။ ဘာဟင်းချက်သလဲ

ကစားသူများ - ကြက်သားဟင်းချက်တယ်

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ငါ့တစ်ခါက်ပေး

ကစားသူများ - ဘာလုပ်ဖို့

ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်သူ - ငါစားဖို့

ကစားသူများ - မပေးနိုင်ဘူး၊ 

မယ်ထွေးလေးရလျှင် ယူတော့

ထို့သို့ ဆိုပြီးကြသောအခါတွင် မယ်ထွေးသည် အလယ်၌ 
နေ၍ အခြားကစားသူများက မယ်ထွေးဘေးပတ်လည် တွင် 
စည်းကိုမထိမိစေဘဲ ကခုန်ကြပြီးလျှင် ညောင်ပင်တစ္ဆေကို 
လက်ညှိုးထိုး၍ ပြောင်လှောင်ကြလေသည်။ ညောင်ပင်တစ္ဆေ 
လုပ်သူကလည်း မယ်ထွေးကို စည်းဝိုင်း၏ အပြင်သို့ 
ဆွဲထုတ်နိုင်ရန် ဟိုဘက် သည်ဘက်လှည့်၍ လိုက်လေသည်။ 
တစ်ယောက်ယောက် လဲသောအခါ ညောင်ပင်တစ္ဆေ 
မယ်ထွေးကို ဝင်၍ဆွဲယူလေသည်။ ကစားသူများကလည်း 
မယ်ထွေးကို စည်းဝိုင်းအလယ်တွင်သာ ရှိနေစေရန် ဆွဲယူကြ 
လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ညောင်ပင်တစ္ဆေက မယ်ထွေးကို 
တစိတ်တဒေသအားဖြင့် စည်းကို ကျော်အောင်ဆွဲယူနိုင်လျှင် 
မယ်ထွေးက ညောင်ပင်တစ္ဆေလုပ်၍ ကစားပွဲကို အစမှ 
ပြန်ကစားကြလေသည်။

## ကိုးကား
မြစ်ငယ်မြို့

**မြစ်ငယ်မြို့**သည် အမရပူရခရိုင်အတွင်း ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းဟောင်းပေါ်၌ တည်ရှိ၍ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများ ရုံးစိုက်သောမြို့မဟုတ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ မြစ်ငယ်မြစ်နှင့် မီးရထားလမ်း ဆုံသောနေရာတွင် တည်ရှိ၍ မန္တလေးမြို့မှ ၉ မိုင် ကွာဝေးသည်။ မြစ်ငယ်မြစ်ကို မြစ်ငယ်တံတားဖြင့် ဖြတ်ကူး ထားသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထိုတံတားကို ရန်သူများက မကြာခဏ လေယာဉ်ပျံများဖြင့် ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ မြစ်ငယ်မြို့တွင် မြန်မာပြည် မီးရထား လုပ်ရုံများ ရှိသောကြောင့် မီးရထား အရာရှိနှင့် အလုပ်သမားများစွာ နေထိုင်ကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် မြစ်ငယ်မီးရထား တွဲပြင်စက်ရုံကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တည်ဆောက်ကာ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မီးရထားတွဲပြင်ဌာနအဖြစ် စတင် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ မြစ်ငယ်မြို့သည်  ကျယ်အဝန်းပြီး မီးရထားတွဲပြင်ဌာနအဖြစ် စတင်စဉ်ကတည်းက နှင်းဆီ၊ ဒေါန၊ သော်က၊ စံပယ်၊ အောင်သပြေ၊ အောင်မင်္ဂလာ၊ အောင်ချမ်းသာ၊ မဉ္ဇူ၊ ရန်ကင်း၊ သီတာ၊ တပင်ရွှေထီး၊ သဇင်အမည်ရှိ ဝန်ထမ်းရပ်ကွက် ၁၂ ရပ်ကွက်တို့ဖြင့် စတင်တည်ထားခဲ့သည်။

## ၂၀၂၂ ဖြစ်စဉ် 
၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မြစ်ငယ်မြို့ကို ပိတ်ဆို့စစ်ဆေးခဲ့သည်။ မတ်လ ၈ ရက်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ ဒေါန၊ အောင်မင်္ဂလာ၊ သာယာကုန်း၊ အောင်သပြေ စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ နေအိမ်၊ ဈေးဆိုင်နှင့် အဆောက်အအုံများအား ကျူးကျော်ဟု သတ်မှတ်ကာ စက်ယန္တရားများ အသုံးပြုကာ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြစ်ငယ်မြို့လုံးကျွတ်နီးပါး ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား
မစာဥ ကစားနည်း

**မစာဥကစားနည်း**သည် မြန်မာ့ ကျေးလက်ရိုးရာ ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင် လသာသာ ညအခါဝယ် ဤကစားနည်းကို ကလေးများသည် ထုပ်ဆီးထိုးတမ်း၊ ကြက်ဖခွပ်တမ်းကစားနည်းများ နည်းတူ ပျော်ရွှင် သွက်လက်စွာ ကစားလေ့ ရှိပေသည်။ ယခုအခါ ကစားသူ သိပ်မရှိတော့ချေ။

## ကစားပုံ 
ထိုကစားနည်းတွင် စည်းဝိုင်းတစ်ခုကို တုတ်တစ်ချောင်းဖြင့် 
ဆွဲလိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် မျဉ်းကြောင်းလေးကြောင်း 
ကန့်လန့်ဖြတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို စည်းဝိုင်းနှင့် 
ထိပ်တိုက်ဆွဲကြသည်။ ပြီးလျှင် တစ်ယောက်မှလွဲ၍ 
ကျန်ကစားသူများ အားလုံးသည် စည်းဝိုင်းကြီးအတွင်း၌
နေကြသည်။ ကျန်တစ်ယောက်က လမ်းကြောင်းအတိုင်း 
တစ်ကွက်စီနင်းယင်း ဒုံးဒုံးဟုဆိုကာ လျှောက်လာလေသည်။ 
ထိုအခါ ကစားသူများက ဘယ်သူလဲဟု မေးလိုက်ကြရာ 
ဒုံးဒုံးဟုဆိုကာ လျှောက်လာ လေသည်။ ထိုအခါ 
ကစားသူများက ဘယ်သူလဲဟု မေးလိုက်ကြရာ 
ဒုံးဒုံးဟုဆိုသူက မစာရုဟု ပြန်ဖြေလေသည်။ ထိုအခါ 
စည်းဝိုင်းအတွင်းနေ ကစားသူများက ဘယ်သွားမလို့လဲဟု 
မေးကြရာ မစာရုက ပွဲသွားမယ်လို့ဟု ဖြေလေသည်။ ထိုအခါ 
ကစားသူများက တို့လဲလိုက်မယ်ဟု ပြောကြသောအခါ မစာရု 
လုပ်သူက မလိုက်နဲ့ ကျားတွေဆင်တွေပေါတယ်ဟူ၍ ဖြေလေ 
သည်။ ထိုနောက် ကိုက်ကိုက်သေသေ လိုက်ခဲ့ဟု ဆိုပြီးမှ 
ဒုံးဒုံးဟုဆို၍ ကျန်နှစ်ကွက်ကို လှမ်းနင်းလိုက်ပြီးလျှင် စည်းဝိုင်း 
တစ်လျှောက်တွင်ပြေး၍ စည်းဝိုင်းတွင်းရှိ ကစားသူ 
တစ်ယောက်ယောက်ကို အပြင်သို့ မရောက်ရောက်အောင် 
ဆွဲထုတ်လေသည်။ စည်းဝိုင်းတွင်းရှိ ကစားသူများကလည်း 
သူတို့၏ လူစည်းဝိုင်းအပြင်သို့ ရောက်မသွားစေရန် ဝိုင်း၍ 
ကူဆွဲကြလေသည်။ ထိုသို့ ကူဆွဲနေကြ စဉ် မစာရု၊ မစာရုဟု 
မပြတ်အော်ဟစ်ကာ ကစားကြလေသည်။ စည်းဝိုင်းအပြင်သို့ 
ရောက်သွား သူသည် နောက်တစ်လှည့်တွင် မစာရုအဖြစ် 
ကစားရလေသည်။

## ကိုးကား
လိပ်ဥဝှက်တမ်း

## လိပ်ဥဝှက်တမ်း ကစားနည်း
လိပ်ဥဝှက်တမ်း ကစားနည်းကိုလည်း မြန်မာကလေးများ 
နှစ်သက်ကြလေသည်။ ထိုကစားနည်းတွင် ကစားသူများက 
မြေကြီးပေါ်တွင် စည်းဝိုင်းကြီး တဝိုင်းကို တုတ်တစ်ချောင်းဖြင့် 
ခြစ်လိုက်ပြီးလျှင် အလယ်တွင် တစ်ဖန် စည်းဝိုင်းသေးသေး 
တစ်ခုကို ဆွဲ၍ ထိုစည်းဝိုင်းကလေးအတွင်း၌ ခဲလုံး 
လေးငါးလုံးခန့်ကို လိပ်ဥများအဖြစ် ထားပြီးလျှင် လိပ်အဖြစ်နှင့် 
ကစားသူက ဆောင့်ကြောင့် ထိုင်၍ သူ၏ခြေနှစ်ဘက်ကြားတွင် 
ထိုခဲလုံးများကို ထားရလေသည်။ ပြီးလျှင် ကျန်ကစားသူများက 
စည်းဝိုင်းကြီး အပြင်တွင်ဝိုင်း၍ ရပ်ကြပြီးလျှင် လိပ်ထီးလား 
လိပ်မလား ဟုမေးကြလေသည်။ လိပ်မဟု ဖြေမိလျှင် 
ကစားသူများက လိပ်ဥများကိုလုကြသောအခါတွင် 
လိပ်မလုပ်သူသည် သူ၏ခြေထောက်များဖြင့်သာ လိပ်ဥများကို 
ကာကွယ်နိုင်တော့လေသည်။ သူလက်များကို 
အသုံးမပြုံနိုင်တော့ချေ။ လိပ်ထီးဟု ဖြေမိလျှင် 
လူ၏လက်များကို အသုံးပြုနိုင်ပြီးလျှင် ခြေထောက်များကိုမူ 
အသုံးမပြုနိုင်ချေ။
အခြားကစားသူများက စည်းဝိုင်းအပြင်မှနေ၍ လုကြဟေ့ဟု 
တစ်ယောက်က အော်လိုက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် လိပ်ဥ 
အဖြစ်ထားသော ခဲလုံးများကို စည်း၏ ပြင်ပမှ နေ၍ 
ကစားသူများက လုကြလေသည်။ ထိုသို့ လုနေကြစဉ်နှင့် 
လိပ်ဥများ ရှိနေစဉ်၌ ကစားသူတစ်ယောက်ယောက်ကို 
လိပ်လုပ်သူ၏ ခြေထောက်နှင့်ဖြစ်စေ၊ လက်နှင့်ဖြစ်စေ 
ထိမိလျှင် အထိခံရသူက လိပ်အဖြစ်နှင့် စ၍ ကစားကြ 
ရလေသည်။ အကယ်၍ လိပ်ဥများကို အားလုံးလုယူနိုင်လျှင် 
လိပ်လုပ်သူက မတ်တပ်ရပ်လိုက် ရသည်။ ထိုအခါ 
ကစားသူများအနက် တစ်ယောက်ယောက်က လိပ်လုပ်သူ၏ 
မျက်စိများကို မမြင်စေရန် အဝတ်တစ်ခုနှင့် ပတ်၍ 
ချည်ပေးလိုက်သည်။ ကျန်တစ်ယောက်ယောက်က လိပ်ဥများကို 
အနီးအနားရှိ တစ်နေရာရာတွင် ဝှက်ထားလိုက်လေသည်။ 
ပြီးသောအခါတွင် မျက်စိများတွင် စည်းထားသော အဝတ်ကို 
ဖယ်ရှားလိုက်၍ လိပ်လုပ်သူအား ဝိုင်းလိုက်ကြပြီးလျှင် 
လက်ခုပ်များတီး၍ ဖြစ်စေ၊ က၍ဖြစ်စေ လိပ်ဥပျောက်လို့ 
လိပ်မရှာ၊ သူ့ခမျာ ငိုမဲ့ငိုမဲ့ဟုဆိုကြကာ နောက်ပြောင်လေသည်။ 
လိပ်လုပ်သူကလည်း လိပ်ဥများကို ဝှက်ထားမည်ဟု ထင်ရသော 
နေရာများတွင် လိုက်ရှာလေသည်။ လိပ်ဥများကို ပြန်တွေ့ 
သောအခါတွင် လိပ်လုပ်သူက တွေ့ပြီးသည်မှာ 
စည်းဝိုင်းထဲတွင်ဟု အောက်ပြောလေသည်။ ထိုအခါ 
ကစားသူများသည် စည်းဝိုင်းအတွင်းသို့ ဝင်ကြ၍ 
တစ်ယောက်လက်ကို တစ်ယောက်က ကိုင်ကာ 
ဝိုင်း၍မတ်တပ်ရပ်နေကြလေသည်။ စည်းဝိုင်း၏ အပြင်ရှိ 
လိပ်လုပ်သူက လိပ်ဥများကို လက်တစ်ဘက်တွင် ကိုင်၍ 
ကျန်လက်တစ်ဘက်ဖြင့် စည်းဝိုင်းအတွင်းရှိ ကစားသူ 
တစ်ယောက်ယောက်ကို သူ၏ ခြေထောက်များ 
အပြင်ရောက်သည်အထိ ဆွဲထုတ်ရလေသည်။ 
စည်းဝိုင်းအတွင်းရှိ ကစားသူ များကလည်း သူတို့၏လူ 
အပြင်သို့ ပါမသွားစေရန် ဝိုင်း၍ ဆွဲထားကြလေသည်။ 
သို့သော် တစ်ယောက်ယောက်သာလဲလျှင် အဆွဲခံရသူသည် 
စည်းဝိုင်းအပြင်သို့ ပါသွားလေ့ရှိလေသည်။ ထိုအခါ 
လိပ်လုပ်သူက ဆွဲထုတ်မိပြီ သူ့ကိုဟု အော်ပြောသော 
အခါတွင် အခြားကစားသူများက ခဲလုံးနှင့်တို့ဟူ၍ ပြန်အော် 
ကြလေသည်။ ထိုအခါ ခဲလုံးနှင့် သူ့အား ပခုံးတွင်ဖြစ်စေ၊ 
ကျောတွင်ဖြစ်စေ တို့လိုက်ရသည်။ ထိုအတွင်း အဆွဲခံရသူ 
စည်းဝိုင်းအပြင်သို့ ရောက်မသွားစေရန် ကြိုးစားကြလေသည်။ 
စည်းဝိုင်း၏ အပြင်သို့ ခြေထောက်များ ရောက်သွားသူသည် 
နောက်တစ်လှည့် ကစားသောအခါတွင် လိပ်လုပ်ရလေသည်။
လိပ်စ၍ လုပ်သူသည် များသောအားဖြင့် အကြီးဆုံးကလေး 
ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ ပထမစ၍ လုပ်မည့်သူ မပေါ် 
ပေါက်လျှင် ကစားမည့်သူများဝိုင်းဖွဲ့၍ ထိုင်ကြပြီးလျှင် 
ခဲလုံးများဖြင့် မြေကြီးတွင် ချက်ကျကျရိုက်ကာ 
လိပ်ဥပျောက်လို့ လိပ်မရှာ သူ့ခမျာ ငိုမဲ့ငိုမဲ့ဟူ၍ သံပြိုင်ဆို 
ကြလေသည်။ ထိုသို့ သံပြိုင်ဆိုကြရာ၌ အသံ 
နောက်ကျနေသူသည် ပထမစ၍ လိပ်လုပ်ရလေသည်။

## ကိုးကား
မဧခြင်ထောင် ကစားနည်း

"မဧခြင်ထောင် ကစားခြင်း"ကိုလည်း မြန်မာကလေးများ 
ကစားလေ့ရှိကြ၏။ အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများက 
နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။ ကစားရာတွင် ကလေးခြောက်ယောက်မှ 
ဆယ့်နှစ်ယောက်အထိ ကစားနိုင်လေသည်။ ကစားသူများက 
လက်များကို ဆက်ထားကြပြီးလျှင် ဝိုင်းထားကြသည်။ 
အရွယ်အကြီးဆုံး၊ သို့မဟုတ် ကစားတတ်သည့် ကလေးက 
အလယ်တွင် ရပ်နေပြီးလျှင် မဧခြင်ထောင် 
ဘယ်လောက်ပေးရတယ် ဟု အော်မေးလိုက်သောအခါ 
အားလုံးကဝိုင်း၍ ငါးမူးပဲတင်းပေးရတယ်ဟု ပြန်အော်ပြောလိုက် 
ကြသည်။ ထိုအခါ အလယ်တွင် နေသူက ဘယ့်လောက် 
ရှည်သလဲဟု အော်၍ မေးလိုက်သောအခါ လက်များကို 
ဆက်ထားကြသော ကလေးများက ဟောသည်လောက်ကြီး 
ရှည်တယ်ဟူ၍ အော်ပြောကြပြီးလျှင် သူတို့၏ 
လက်ကလေးများကို ဆန့်နိုင်သမျှ ဆန့်လိုက်ကြလေသည်။ 
ဘယ်လောက်ကျဉ်းသလဲဟု အော်၍ မေးလိုက်ပြန်သောအခါတွင် 
သည်လောက်ကလေး ကျဉ်းတယ်ဟူ၍ အော်ပြောလိုက်ကြ 
ပြီးလျှင် သူတို့၏ လက်ကလေးများကို ကျုံ့လိုက်ကြလေသည်။ 
ထိုနောက်မှ နေမြဲအတိုင်း ပြန်၍နေကြလေသည်။ ပြီးလျှင် 
အလယ်၌ နေသူက ငါ့ကိုရောင်းပါကွယ်ဟု ပြောလိုက်ရာ 
မေမေ ဆူလိမ့်မယ် ဟူ၍ အားလုံးက ဝိုင်းအော်ကြလေသည်။ 
ထိုအခါ အလယ်၌ရှိသူက မေမေဆူလျှင် ငါ့ဆီလာခဲ့ဟု 
ပြောလိုက်ပြီးလျှင် ဝိုင်းကြီး ပတ်ပတ် ဒူဝေဝေ ဝိုင်းကြီး 
ပတ်ပတ် ဒူဝေဝေ ဟူ၍ ဆိုကာ လှည့်ပတ်၍ ပြေးလေ့ရှိကြ 
သည်။ များသောအားဖြင့် လက်ယာရစ် လှည့်လေ့ရှိကြသည်။ 
ထိုသို့လှည့်ပတ်၍ ပြေးကြရာတွင် ဝိုင်းပြုတ်၍ မသွားမခြင်း 
ပြေးကြလေသည်။

## တူတူပုန်းတမ်း
တူတူပုန်းတမ်း ကစားခြင်းကိုလည်း မြန်မာကလေးများက 
လွန်စွာ နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။ ကစားရာတွင် လိုက်ရှာရမည့် 
ကလေးကို နို့ဆီခွက်တစ်ခုကို ဖြစ်စေ၊ အခြားပစ္စည်းတစ်ခုခုကို 
ဖြစ်စေ တော်တော်ဝေးရာသို့ လွှင့်ပစ်လိုက်ပြီးလျှင် လိုက်၍ 
ကောက်စေသည်။ ထိုသို့ ပစ္စည်းကိုပြေး၍ ကောက်နေစဉ် 
အခြားကစားသည့် ကလေးများက သင့်တော်သည့် ချောင်ကြို ချောင်ကြားများတွင် ဝင်၍ ပုန်းနေကြလေသည်။ 
နို့ဆီခွက် လိုက်ကောက်ပြီးလျှင် ပြန်ရောက်လာသော 
ကလေးသည် ပုန်းနေသော ကလေးများကို လိုက်၍ 
ရှာရလေသည်။ တွေ့အောင် မရှာနိုင်လျှင် ပန်းပေးပြီဟု 
အော်ပြောလိုက်ရ၍၊ ထိုအခါ ပုန်းနေကြသောကလေးများသည် 
ထွက်လာကြပြီးလျှင် ထိုကလေးကိုပင် ပြန်၍ လိုက်အရှာခိုင်း 
ကြပြန်သည်။ အကယ်၍ နို့ဆီခွက်ကို ပြေးကောက်၍ 
ပြန်လာသော ကလေးသည် ကလေးတစ်ယောက်ယောက်ကိုသာ 
တွေ့အောင် ရှာနိုင်လျှင်၊ ဥပမာ အနေဖြင့် *မောင်စိန် 
တွေ့ပြီဟေ့* ဟုဆိုကာ မြေကြီးပေါ်တွင် သူကောက်ယူလာသည့် 
နို့ဆီခွက်ဖြင့် သုံးချက်ခေါက်၍ အော်ပြောလိုက်လျှင် 
ကျန်ကလေးများသည် ပုန်းနေသည့်နေရာ အသီးအသီးမှ 
ထွက်လာကြကာ ပထမ စ၍ အတွေ့ခံရသူကို လိုက်အရှာခိုင်း 
ကြပြန်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကစားကြလေသည်။

## ကိုးကား
ကြက်မခွတ်တမ်း ကစားနည်း

ကြက်မခွတ်တမ်း ကစားခြင်းကိုလည်း မြန်မာ ကလေးများ 
နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။
ကစားရာတွင် အရေအတွက်ကို မကန့်သတ်ချေ။ 
ကစားသူများသည် ရပ်နေကြပြီးလျှင် ခြေတဘက်ကို တလှည့်စီ 
မြှောက်ပြီးလျှင်-
ကြက်ဖတိန်ညင် တောကိုဝင်
မောင်ရင်လာ လေးနှင့်ပစ်
မပစ်ပါနှင့် မောင်ရင်ရယ်
ကြက်တက်စူးပမယ်
ဘယ်ဘက်က စူစူး
ညာဘက်က စူးစူး
ခွပ်လိုက်ကြစို့ သူငယ်ချင်း
အောက်အစ်အစ်အွတ်
ဟူ၍ သံပြိုင်သီဆိုကြသည်။ နောက်ဆုံး 
စကားလုံးဖြစ်သော အွတ်ဆိုသည့် စကားလုံးသို့ ရောက်သော 
အခါတွင် အားလုံး ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လိုက်ကြပြီးသော် 
ခြေတဘက်ကို တလှည့်စီ ရှေ့သို့ထိုးလိုက် ပြန်သိမ်းလိုက် 
လုပ်ပြီးလျှင် အခြားတဘက်ကိုလည်း ရှေ့သို့တိုးလိုက် 
ပြန်၍သိမ်းလိုက်လုပ်ကာ ကစားကြသည်။ လက်များကိုမူ 
ခါးတွင်ထောက်ထားလေ့ရှိ ကြသည်။ ထိုသို့ခွပ်နေကြစဉ်တွင် 
ကြက်သွန်ဖြူ၊ ခုနစ်တက် နင်နှင့်ငါနှင့် တချက်ချက်ဟူ၍ 
လက်ညှိုးကလေးများကို ထောင်ကြပြီးလျှင် လက်ညှိုးချင်းကို 
ထိအောင် လုပ်ပေးကြလေသည်။ ထိုသို့ ကြက်ခွပ်ကြသည်မှာ 
တစ်စုံတစ်ယောက်က မောပန်းသဖြင့် မခွပ်နိုင်တော့သည်အထိ 
ဖြစ်သည်။

တစ်ခါတရံတွင် ကလေးများစု၍ တစ်ဘက်စီတွင် 
လူဦးရေချင်းတူအောင် နှစ်ဘက်ခွဲပြီးလျှင် တယောက်ချင်းကို 
ယှဉ်ပြိုင်၍ ခွပ်စေကြသည်။

ထိုသို့တစ်ဘက်စီမှ တစ်ယောက်ချင်းယှဉ်ပြိုင်ကြ 
သောအခါတွင် အားလုံးက ဝိုင်းဖွဲ့ကာ
ငါတို့ဘက်က နိုင်နိုင် 
ရွှေဖလားနှင့် ကြက်သားကိုင်
သူတို့ဘက်က ရှုံးရှုံး
ကြေးဖလားနှင့် ကြက်သားတုံး
ဟူ၍ သီဆိုလေ့ရှိကြလေသည်။ ထိုသို့ လူခွဲ၍ ကစားကာ 
တစ်ဦးချင်းယှဉ်ပြိုင်ရာ၌ အနိုင်များသည့်ဘက်မှ 
အနိုင်ရရှိလေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် တစ်ယောက်တည်းက 
ဆက်၍ လာပြိုင်သမျှကို မလျှော့တမ်း ခွပ်လေ့ ရှိသည်ကိုလည်း 
တွေ့ရလေသည်။

ထို့ပြင် ပေါ်လာသည်မှာ များစွာမကြာလှသေးဟုထင်ရသော 
အင်္ဂလိပ်ကြက်ဖခွပ်တမ်းကစားနည်းကိုလည်း မြန်မာကလေးများ 
နှစ်ခြိုက်စွာကစားကြသည်ကို တွေ့နိုင်သေးသည်။
ထိုကစားနည်းတွင် ကစားသူများသည် ရပ်၍ နေကြပြီးမှ 
အင်္ဂလိပ် ကြက်ဖ၊ ဗိုလ်ကြက်ဖ၊ အင်္ဂလိပ်ကြက်ဖ၊ ဗိုလ်ကြက်ဖ 
ဟုဆိုကာ ခုန်ကြယင်း ခြေတစ်ဘက်စီကို တစ်လှည့်စီရှေ့သို့ 
ထိုးထုတ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဖန်ခုန်တမ်း ကစားနည်း

**ဖန်ခုန်တမ်း ကစားခြင်း**ကိုလည်း 
မြန်မာကလေးများကစားလေ့ ရှိကြသည်။ ဤကစားနည်းတွင် 
မိန်းကလေးများချည်း သာ ကစားလေ့ရှိကြလေသည်။ 
ကစားရာတွင် ဦးစွာ၌ မိန်းကလေးနှစ်ဦးက မြေကြီးပေါ်တွင် 
မျက်နှာချင်းဆိုင် ထိုင်ကြရပြီးမှ ခြေထောက်များကို ဆင်းထား 
ကြပြီးလျှင် ခြေဖဝါးချင်းထိသည် အထိ ပြင်၍ ထိုင်ကြသည်။ 
ထိုနောက် ခြေထောက်တစ်ဘက်၏ ခြေချောင်းကလေး 
များပေါ်တွင် အခြားခြေထောက်တစ်ဘက်၏ ဖနောင့်ကို 
တင်လိုက်ပြီးလျှင် အခြားတစ်ယောက်ကလည်း သူ၏ 
ခြေထောက်၏ ဖနောင့်ကို ပထမ ကစားသူ၏ ဒုတိယ 
ခြေထောက်၏ ခြေဖျားများပေါ်တွင် တင်လိုက်သည်။ ပြီးလျှင် 
နောက်ခြေတစ်ဘက်၏ ဖနောင့်ကိုပါ ပထမ ခြေထောက်၏ 
ခြေချောင်းများပေါ်တွင် တင်လိုက်ပြန်သည်။ ထိုသို့ 
ခြေဖဝါးလေးခု တစ်ခုပေါ်တစ်ခု တင်ထားသည်ကို 
ကစားသူတယောက်က လွတ်အောင်ခုန်ရလေသည်။ 
ထိုသို့ခုန်လိုက်ရာတွင် လွတ်လျင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ထိုင်သော 
ကစားသူနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးက သူ၏ လက်ကို 
တင်လိုက်ပြီးလျှင် လက်မကို ခြေမပေါ်တွင်တင်၍ 
အပေါ်သို့မြှောက်၍ ထွားထားလိုက်လေသည်။ ပြီးလျှင် 
ခုန်သူကို အခုန်ခိုင်းသည်။ ခုန်ရာ၌ လွတ်လျင် နောက်တစ်ဖန် 
ကျန်လက်တစ်ဘက်ကို ပထမ လက်တစ်ဘက်ကဲ့သို့ 
ထွားထားပြန်သည်။ ပြီးလျှင် ခုန်စေပြန်သည်။ ထိုအချိန်၌လည်း 
လွတ်သေးလျှင် အခြားတစ်ယောက်၏ လက်ကို ထွာစေပြီးလျှင် 
အခုန်ခိုင်းပြန်သည်။ ထိုအချိန်၌လည်း လွတ်အောင် ခုန်နိုင် 
သေးလျှင် အခြားလက်တစ်ဘက်ဖြင့် ထွာထားပြန်သည်။ 
ပြီးလျှင် ခုန်စေပြန်သည်။ လွတ်အောင်မခုန်နိုင်လျှင် ထိုသူသည် 
ထိုင်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။ မျက်နှာချင်းဆိုင် 
နှစ်ယောက်၏ ခြေလေးဘက်နှင့် လေးထွာကို လွတ်အောင် 
ခုန်နိုင်လျှင် ဘေးမှ ကစားသူ တစ်ယောက်က 
ထိုင်နေသူနှစ်ယောက်အနက် တစ်ယောက်အနီးဘေးတွင် 
ဝင်ထိုင်လိုက်ပြီးလျှင်ကူ၍ ထွာပေးရလေသည်။ ထိုနှစ်ထွာကိုပင် 
လွတ်အောင်ခုန်နိုင်လျှင် အခြားကစားသူ တစ်ဦးက 
ဝင်ကူသူနှင့်မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်ရှိ ကစားသူ၏ ဘေးတွင် 
ဝင်ထိုင်လိုက်ပြီးလျှင် သူ၏ အထွာများဖြင့် ကူ၍ 
မြင့်စေလေသည်။ လွတ်အောင်မခုန်နိုင်သူက 
ခြေထောက်များကိုဆင့်၍ ပေးခြင်းဖြင့် တစ်လှည့်စီ 
ကစားသွားနိုင်လေသည်။
ထိုသို့ အမြင့်ခုန်နိုင်သောအခါတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင် 
ထိုင်နေသော ကစားသူနှစ်ဦးသည် သူတို့၏ ခြေထောက်များကို 
ကားလိုက်ကြလေသည်။ ထိုအခါ ခြေထောက်လေးချောင်းသည် 
လေးထောင့်နီးပါး ဖြစ်နေလေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်နေသည့် 
ကွက်လပ်အတွင်းသို့ ခုန်သူ၏ ခြေထောက်တစ်ဘက်ကို 
ထားပြီးလျှင် ကျန်တစ်ဘက်ကို အပြင်တွင်ထားလေသည်။ 
ထိုနောက် ခုန်ပြီး လျှင် ခြေထောက်ချင်းကိုလဲလိုက် 
ရလေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုသို့ မခုန်ဘဲ 
ခြေထောက်လေးချောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော 
လေးထောင့်နီးပါးကို အတွင်းသို့ ခြေထောက်မကျစေဘဲ 
လွတ်အောင်ခုန်ရလေသည်။ ပထမနည်းဖြင့် ခြေထောက် 
တစ်ဘက်စီကို တစ်လှည့်စီ အတွင်းနှင့်အပြင်သို့ ကျအောင် 
ခုန်စဉ်တွင် မူးစေ့၊ မတ်စေ့၊ ကျပ်ပြား၊ ဒဂသ္မါး၊ မုံ့ဝယ်စား၊ 
ဗိုက်ကား၊ သေလိုက်ဟူ၍ တစ်ခါခုန်လျှင် တစ်မျိုးစီ 
ဆိုသွားလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
စိန်ပြေးတမ်း ကစားနည်း

စိန်ပြေးတမ်း ကစားနည်း
ထိုကစားနည်းတွင် ကစားသူအရေအတွက် မကန့်သတ်ဘဲ 
ကစာနိုင်လေသည်။ ပထမစ၍ လိုက်သူ၏ အမည်က 
မောင်မောင်ဖြစ်လျှင် ကစားသူများက မောင်မောင်လေးရေ စိန်၊ 
ထမင်းစားလို့မြိန်ဟု အထပ်ထပ်ဆိုပြီးသော် ထိုကလေးလိုက် 
သည်ကို ရှောင်ကာရှားကာ လွတ်အောင်ပြေးကြလေသည်။ 
လွတ်အောင်မပြေးနိုင်ဟု ထင်လျှင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လိုက်က 
သူ့အားမလိုက်နိုင်တော့ချေ။ လိုက်ဖမ်းသူ၏လက်ဖြင့် အတို့ခံ 
ရသူသည် နောက်တစ်လှည့်တွင် လိုက်၍ဖမ်းရလေသည်။
မြန်မာကလေးများ ကစားကြရာတွင် များသောအားဖြင့် 
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နားလည်မှုဖြင့် အစတွင် လိုက်သူ၊ သို့မဟုတ် 
မစာရုလုပ်သူ၊ သို့မဟုတ် မယ်ထွေးလုပ်သူက လုပ်လေ့ရှိကြ 
သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုသို့မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သော် 
ကစားသူများအားလုံး ဝိုင်းဖွဲ့၍ ထိုင်ကြပြီးလျှင်၊ သို့မဟုတ် 
ရပ်နေကြပြီးလျှင် တစ်ယောက်ယောက်က တစ်ယောက်စီကို 
လက်ည|ိုးထိုးကာ ငါးပိတလက်၊ ဆားတလက်၊ ရေနံအိုး 
ခါးတောင်းကျိုက်လိုက်ဟူ၍ လက်ယာရစ်လှည့်ကာ 
ရေတွက်ရာတွင် လိုက်ဆိုသည့် စကားလုံးကျရာလူကို 
စ၍လုပ်စေသည်။ သို့မဟုတ်လျှင် စီးပုံသုံးအိမ်၊ တို့ကိုမှိန်၊ 
လွမ်းစိန်ကယ်ဘုံပြေးဟူ၍ ရေတွက်ကြသည်။
အခြားနည်းတစ်နည်းမှာ ကလေးများ ဝိုင်း၍ရပ်ကြပြီးလျှင် 
လက်များကို ဆယ်ထားကြသည်။ ထိုနောက် ဗြောင်နောင်နောင် 
ပဗေပေးဂျိဟုဆို၍ လက်များကို ဖြုတ်လိုက်ကြပြီးလျှင် 
လက်ဝါးပေါ်တွင် ကျန်လက်တစ်ဘက်ကို တင်လိုက်ကြသည်။ 
ထိုသို့ တင်ကြရာတွင် လက်ဝါးလှန်၍ တင်သူကလည်းရှိသည်။ 
မှောက်၍ တင်သူလည်းရှိရာ မှောက်၍ တင်သူ နည်းလျှင် 
ထိုလူများကိုဖယ်၍ ကျန်လူများကသာဆက်၍ ရှေးကအတိုင်း 
ပြုလုပ်ကြပြန်သည်။ နှစ်ဦးတည်း ကျန်သောအခါတွင် 
ဖယ်နေရသူ တစ်ယောက်က ဝင်ကူ၍ လုပ်ပေးရသည်။ 
သုံးဦးအနက် နှစ်ဦးက လက်ထားပုံချင်းတူလျှင် ကျန်လူကစ၍ 
လိုက်ရလေသည်။

## ကိုးကား
ညောင်ရေအိုးစင် ကစားနည်း

## ညောင်ရေအိုးစင် ကစားနည်း
ထိုကစားနည်းတွင် ကစားသူ အနည်းဆုံး 
သုံးယောက်လိုသည်။ ငါးယောက်ထက်လည်း မပိုရချေ။ 
ကစားသောအခါ ကစားသူနှစ်ယောက်က တစ်ယောက်၏ 
လက်ချောင်းများဖြင့် တစ်ယောက်၏ လက်မောင်းကို 
တတောင်ဆစ်အောက်ဘက်တွင် ဆုပ်ကိုင်ထားကြရသည်။ 
သုံးယောက်သာကစားလျှင် ကျန်တစ်ယောက်က 
ထိုသို့လက်ယှက်ထားသည့်အပေါ်တွင် ထိုင်ရသည်။ ထိုနောက် 
ထိုင်နေသောကစားသူမှအပ ကျန်ကစားသူနှစ်ယောက်က 
ညောင်ရေအိုးစင်ပန်းအိုးစင်၊ ညောင်ရေအိုးစင်ပန်းအိုးစင် ဟူ၍ 
အော်ဆိုကြပြီးလျှင် သူတို့၏ ယှက်ထားသော လက်များကို 
လွှဲပေးကြလေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ညောင်ရေအိုး 
ခါးတောင်ကျိုက်လိုက်ဟုဆိုကာ သူတို့၏ လက်များကို 
ဖြုတ်လိုက် ကြသဖြင့် ထိုင်လျက်ပါလာသူသည် အောက်သို့ 
ကျသွားလေသည်။ ထိုသို့ အောက်ကျသွားရာမှ ထပြီးလျှင် 
ကစားသူနှစ်ဦးအား လိုက်၍ဖမ်းရသည်။ အမိခံရသူသည် 
နောက်တစ်လှည့်၌ ညောင်ရေအိုး လုပ်ရလေသည်။

## ကိုးကား
ထုပ်စည်းတိုး

ထုပ်စည်းတိုး ( ထုပ်ဆီးတမ်း ) ကစားနည်းကိုလည်း 
မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူကြိုက်များသည်။ ကစားရာတွင် ယောက်ျား 
ကလေးနှင့် မိန်းကလေးတွဲ၍ ကစားနိုင်သည်။ ခြောက်ယောက်၊ 
ရှစ်ယောက်၊ ၁ဝ ယောက်နှင့် ၁၂ ယောက် စသည်လည်း 
ကစားနိုင်သည်။ ခြောက်ယောက် ကစားလျှင် တစ်ဘက်တွင် 
သုံးယောက်စီကျ ခွဲ၍ကစားကြသည်။ ရှစ်ယောက်၊ သို့မဟုတ် 
၁ဝ ယောက်၊ သို့မဟုတ် ၁၂ ယောက် ကစားလျှင် 
လေးယောက်စီ သို့မဟုတ် ငါးယောက်စိ သို့မဟုတ် 
ခြောက်ယောက်စီ အသီးသီး အညီအမျှခွဲ၍ ကစားကြရသည်။
ကစားရာတွင် မြေကြီးပေါ်တွင် တုတ်တစ်ချောင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ 
ရေဖြင့်လောင်းချ၍ဖြစ်စေ၊ ပြာဖြူး၍ဖြစ်စေ ကစားသော မြေ၏ 
အနေအထားကို လိုက်၍စည်းများတားပြီးလျှင် ကစားကြ 
လေသည်။
ထုပ်စည်းကို ကစားသူများလျှင် များသလို စည်းပိုတား၍ 
ကစားကြလေသည်။ ကလေး ၁ဝ ယောက် ( ယောက်ျား 
ကလေးနှင့် မိန်းကလေး ရော၍လည်း ) တစ်ဘက်လျှင် 
ငါးယောက်စီခွဲ၍ ကစားနိုင်လေသည်။
ကစားကြသောအခါတွင် အကြီးဆုံး ကလေးများက 
ထိပ်စည်းဖြစ်သော *က*တွင် ကစားလေ့ရှိကြသည်။ 
ထိုထိပ်စည်း *က* တွင် ကစားသူသည် များသောအားဖြင့် 
*စ* နှင့် *ဆ* စည်းများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းပေးရ သည်။
စတင်ကစားရာတွင် ပထမဦးစွာ တိုးရသည့်ဘက်မှစ၍ 
*က* စည်းကိုလွန်ကာ * ခ * စည်းသို့ရောက်အောင် 
ကြိုးစားရသည်။ *ခ*၊ *ဂ*၊ *ဃ* နှင့် *င* အထိ 
ဘေးစည်းနှင့် *ဇ* မှ *စ* အထိ ဘေးစည်းကို ကျော်၍ 
မထွက်စေရချေ။ ကျော်မိလျှင် ထမင်းရည်ပူ လောင်သည်ဟု 
ဆိုပြီးလျှင် အရှုံးပေးရလေသည်။ အရှုံးပေးရသည် ဆိုသည်မှာ 
ထုပ်စည်းများကို စောင့်ရခြင်းဖြစ်သည်။ *င* စည်းကို 
လွန်အောင်တိုးပြီးသောအခါတွင် ထိုစည်းကိုပင် 
ပြန်၍တိုးပြီးလျှင် တစ်ဖန် *ဃ* *ဂ* *ခ* နှင့် *က* 
စည်းများကိုလည်း ကျော်လွန်အောင် တိုးထွက်ရလေသည်။ 
ကျော် လွန်အောင် ဆိုသည်မှာ ထိုစည်များ၌ စောင့်နေသူများ၏ 
အထိကို မခံရဘဲ ကျော်လွန်အောင် တိုးနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကစားသူများလျှင် * စ * စည်းတွင် 
ကစားသူတစ်ယောက် သီးခြားစောင့်ပေးရလေသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လသာသော ညဉ့်များ၌ ထိုထုပ်ဆီးတမ်း 
ကစားနည်းမျိုးကို ကစားလေ့ ရှိကြသည်။ တိုးရသည့်ဘက်မှ 
တစ်ယောက်ယောက်သည် * က * စည်းမှ * င * 
စည်းကို ကျော်၍တစ်ဖန် * င * စည်းမှ * ဃ * * ဂ * 
* ခ * နှင့် * က * စည်းများ ကို ဦးစွာကျော်လွန်အောင် 
တိုးနိုင်သော် အောင်ထူပြီဟု အော်ပြောပြီးလျှင် ထိုပွဲတွင် 
အနိုင်ရသဖြင့် တစ်ဖန်ပြန်၍ ထုပ်များကို တိုးနိုင်ခွင့် 
ရရှိပြန်သည်။

အောင်ထူခါနီးတွင် မိမိဘက်မှ တဦးဦးသည် 
စည်းကိုတိုးသွားစဉ် စည်းကို ထိန်းသိမ်းနေသူ၏ အထိကို 
ခံရလျှင် ရှုံးသဖြင့် စည်းများကို စောင့်ပေးရသည်။

## ကိုးကား