ထွေးလေး

**ဒေါ်ထွေးလေး** (၁၈၆၇ - ၁၉၂၈)သည် မန္တလေး ဒုတိယသဘင်ခေတ်၌ ကျော်ကြားခဲ့သည့် အငြိမ့်မင်းသမီးကြီး ဖြစ်သည်။ကိန္နရာအကနှင့် အရုပ်ကြိုးကတို့ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားသူအဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရပြီး၊နန်းတွင်း၌ ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရား၊ သမီးတော် မိုင်းနောင်စု ဖုရားကြီး နှင့် မြတောင် စုဖုရားလတ် တို့ထံတွင် ခစားစဉ် ချစ်စနိုး ထွေးလေးဟု ခေါ်ရာမှ မထွေးလေး ဟူ၍ အမည်တွင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ နှင့် ဘဝဖြတ်သန်းမှုများ
ဘိုးတော်ဘုရား၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ကသည်းမင်းသားကြီး မင်းသီဟနှင့် ယင်း၏ နှမတော်စပ်သည့် ကြင်ယာတော် မမကြီးတို့မှ ၁၂၂၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၅)ရက်၊ အင်္ဂါနေ့တွင်၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ အိုးတုတ်ကုန်းရွာ၌ မထွေးလေးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ ခင်ထွေးဖြစ်သည်။ 

အသားညိုညို အရပ်ပျပ်ပျပ် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ရှိသည့် ခင်ထွေး သည်  ငယ်စဉ် ၁၁ နှစ်ကျော်အရွယ်ကပင် ဝါသနာပါသည့် အဆိုအက ကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့်  လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။

မန္တလေးနန်းတွင်း၌ နန်းရမိဖုရားကြီး အား အကဖြင့် ခစားရသည်အထိ တဖြည်းဖြည်းထင်ရှားလာခဲ့သည့်အပြင်၊ငယ်နာမည် ခင်ထွေး ပျောက်၍ မထွေးလေး အမည်လည်းတွင်လာခဲ့သည်။

## အနုပညာဖြတ်သန်းမှုများ 
ငယ်စဉ်ကပင် ရနောင်မင်း၏လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် မထွေးလေးအား ခင်ပွန်းများနှင့်တကွ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူများက မယ်ခလေးဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ 

မထွေးလေး အသက် ၁၄နှစ် အရွယ် ရနောင်မင်းသား မောင်မောင်တုတ်၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ရနောင်မင်းသားစံအိမ် တွင် စံနေစဉ် မောင်မောင်တုတ်၏ အခြားကြင်ယာတော်များဖြစ်သည့် ဆင်ခိုးမလေး၊ မကွမ်းငုံ၊ တပယ်ခင်ဥတို့ထံမှ အဆို၊ အက ပညာရပ်များ လေ့လာဆည်းပူး သင်ယူခဲ့သည်။

သူသည် ယင်းနှင့် မရှေးမနှောင်း နာမည်ထင်ရှားခဲ့သည့် ဇာတ်မင်းသမီးများဖြစ်ကြသည့် ဒေါ်ကွန်းငုံ၊ ယင်းတော်မလေး၊ ဆင်ခိုးမလေး နှင့် ကိန္နရာပျံတို့ကို ကောင်းစွာမှီလိုက်သူ ဖြစ်လေသည်။

ထို့ကြောင့် ကိန္နရာအကနှင့် အရုပ်ကြိုးကတို့ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားသူအဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရသည်အထိ ထူးချွန်သွားခဲ့သည်။

ရနောင်မောင်မောင်တုတ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် နန်းတွင်းတွင် စင်တော်ကောက် ကလေးမင်းသမီးအဖြစ်  မင်းသား ဘိုးကွန်းနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်။ အရှင်နှစ်ပါးပါတော်မူပြီးသည်အထိ ဖြစ်သည်။ယင်းနောက် ဘိုးကွန်းနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့ထောင်၍ လိုက်လံကပြရင်း ကိုဘိုးကွန်းနှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။

မထွေးလေးသည် အိမ်ထောင်ဖက် မင်းသား ကိုဘိုးကွန်းထံမှ သဘင်ပညာအပြင် သီပေါမင်း၏ နေမျိုးမဓု သဒ္ဒရွှေတောင်ဘွဲ့ဖြင့် မြှောက်စားချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည့် မဟာစင်တော်ကြီး ဆရာပုထံမှလည်း သဘင်ပညာများ ဆည်းပူး သင်ယူခဲ့သည်။

ဒေါ်ထွေးလေးသည် စာရေးခြင်း နှင့် စာဖတ်ခြင်း လုံးဝမတတ်သဖြင့် မြေဝိုင်းခေတ်တွင် သီချင်းများကို အခြားသူက အလွတ်ရအောင် နှုတ်ဖြင့်ပို့ချပေးခဲ့ရသည်။ ဉာဏ်အလွန်ထက်မြက်လှသူဖြစ်၍ လွယ်လင့်တကူပင် အလွတ်ရခဲ့သည်။ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကားလိပ်ဖြင့် ကပြသောခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ၌၊ ကားလိပ်ကြားမှ 'စာပိုး'က သီချင်းစာများကို ထောက်၍ပေးရသည်။အဆိုအကကိုမူကား ကျွမ်းကျင်လှသဖြင့်၊ နာမည်အလွန် ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။ 

ဒေါ်ထွေးလေးသည် လက်ညှိုးကလေးကို ကိုက်၍မူကာ ကတတ်သည်။ဒေါ်ထွေးလေးငယ်စဉ်က ထူးချွန်ခဲ့သော ကကြိုးမှာ၊ ကိန္နရာကနှင့် အရုပ်ကြိုးကများဖြစ်သည်။ 

ထိုခေတ်ထိုကာလက  သီချင်းဆိုရာ၌ မေးဝဲ၊ မေးရိုက်တို့တွင် ဒေါ်ထွေးလေးကို မှီအောင်လိုက်နိုင်သူ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အသံနေအသံထား၊ ဆိုပုံ ပြောပုံ၊ လေယူလေသိမ်းမှာ မဒီကိုင် ဆရာပုနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင်ပင် တူလှသည်ဟု ဆိုလေသည်။နောက်ပေါက် ဇာတ်မင်းသမီးများထဲတွင် ဒေါ်ထွေး လေးထံမှ ပညာဆည်းပူး တပည့်ခံသူများ၍၊ နိုင်ငံကျော် ဇာတ်မင်းသမီးများ ဖြစ်လာကြသည်။အမေထွေးတပည့်မဟုတ်လျှင်၊ မင်းသမီး အရာမဝင်သလောက် အထင်သေးကြလေသည်။ 

ဒေါ်ထွေးလေး ကပြသောဇာတ်များအနက်၊ လူကြိုက်အများဆုံးမှာ 'မယ်ပဋာ မောင်ဒါသဇာတ်'ဖြစ်၏။သားသေလင်ဆုံး၊ လူလုံးမလှ အပူလုံးကြွ၍၊ အရူးမဖြစ်သွားသော အခန်းမှာ၊ သူမတူအောင် သရုပ်ပါလှသည်။  

ဒေါ်ထွေးလေး၏ လူကြိုက်များသော အခြားဇာတ်ထုပ်တစ်ခုမှာ 'သုဓနု ဒွေးမယ်နော်' သို့မဟုတ် 'မယ်ရတ္ထငွေတောင်ပြည်ပျံခန်း'ဖြစ်ရာ ကိန္နရာက ကောင်းလှသော ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် မယ်ရတ္ထငွေတောင်ပြည် ပျံခန်းမှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

ဒေါ်ထွေးလေးသည် အဆိုအကတွင်သာ အထူးကျွမ်းကျင်သည်မဟုတ်၊ တူရိယာအတီးအမှုတ်၌လည်း ပတ္တလား၊ စောင်း၊ မိကျောင်းနှင့် ဘာဂျာတို့ကို အနည်းငယ်စီ တီးနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ယင်းနှင့်တွဲခဲ့သော ဆိုင်းအဖွဲ့များမှာ ဆရာညိုနှင့် ဆရာစိမ့်တို့ ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ လူရွှင်တော်များမှာ ဦးစကားဝါ၊ ဦးပိန်ညှောင်နှင့် ကျားဦးဘတုတ်တို့ဖြစ်လေသည်။ 

ဒေါ်ထွေးလေး နှင့် တခေတ်တည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သော ဇာတ်မင်းသမီးများမှာ မစိန်ဝေ၊ မစံရှား၊ မပိုးယုနှင့် မဇော်ရိုက်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။မြေဝိုင်းခေတ်မှကူးပြောင်း၍ ဇာတ်ခုံနှင့် ကပြခြင်းကို ဦးဘိုးကွန်းနှင့် ဒေါ်ထွေးလေးတို့ပင် ရှေးဦးပထမဇာတ်ပွဲကို ရုံတင်သွင်း ကပြခဲ့ကြလေသည်။

## ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ 
ရနောင်မင်းသား သည် မထွေးလေး၏ အကအား ကြားသိတော်မူ၍ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်၌ စံအိမ်တော် သို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ၊များမကြာမီတွင်  ထိုမင်းသားကြီး ကောက်ယူတော်မူခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

ရနောင်မင်းသားသည် ပြစ်မှုမကင်း၍၊ ကြေးတိုက်တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်းကို ခံရသည်တွင်၊ မိမိကိုယ်ကို ကတ်ကျေးဖြင့်ထိုး၍ အဆုံးစီရင်ပြီးသည့်နောက်၊ပထမ အိမ်ထောင်သည် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ 

အထွေးလေး (ခ) ခင်ထွေးသည် ဇာတ်မင်းသား ဦးဘိုးကွန်း နှင့် တွဲဘက်ကပြနေစဉ်၊ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈-ခုနှစ်ခန့်တွင်  ဦးဘိုးကွန်း နှင့် အကြောင်းပါပြီး လက်ဆက်ထိမ်းမြားခဲ့၏။နှစ်အနည်းငယ် အတွင်းမှာပင် ဦးဘိုးကွန်း ကွယ်လွန်သွားပြန်သဖြင့်၊ ဇာတ်မင်းသား အီကင်း ဦးမောင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပြန်ပြီးလျှင် ယင်းနှင့်ပင် တွဲ၍ကပြကာ မြန်မာပြည်တဝန်းလုံး၌ ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။

ခင်ပွန်းသည် အီကင်းဦးမောင်ကြီးသည် ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် ၁၅ နှစ်မျှ ပေါင်းသင်းရပြီးနောက်၊ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက် သွားပြန်သဖြင့်၊ခင်ပွန်းသည် အီကင်းဦးမောင်ကြီးအား ရည်စူး၍၊ မန္တလေးတောင်ခြေရှိ မဟာခေမိကာရာမသစ်ဆိမ့်တိုက် အတွင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် ဘုရားအား ခုနစ်ဆောင်ရှိ ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း၍ ဉာဏ်တော် ၃၇ တောင်ရှိသော လောကတန်ဆောင်စေတီကို တည်ထားပူဇော်ခဲ့လေသည်။ အီကင်း ဦးမောင်ကြီးရှိစဉ်က မလွန်းမယ်အမည်ရှိ မိန်းမငယ်တစ်ဦးကို မွေးစားခဲ့ရာ၊ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်။

အီကင်းဦးမောင်ကြီး ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သွားသည့်နောက် ဒေါ်ထွေးလေးသည် အင်းဝ၊ဇီးကန်တောင်ပြုံးသူကြီး ဦးကြာညိုနှင့် လက်ဆက်ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး 
အသက် ၆၁ နှစ်အရွယ်ခန့်တွင် ဦးကြာညို၏ လက်တွင်း၌ပင် အနိစ္စရောက်သွားလေသည်။ကွယ်လွန်သည့် နှစ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ တံတားဦး မြို့၌ ကွယ်လွန်ကာ မြင်းဝန်သုဿန်တွင် မြုပ်နှံခဲ့ကြသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၉ ရက် တွင် ထိုသုဿန်ကို သက်ဆိုင်ရာက ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ နွားကျော်ထသုဿန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက် တွင်  မြန်မာနိုင်ငံသဘင် အစည်း အရုံး(ဗဟို)သည်  မူလမြင်းဝန်သုဿန် မှ ဒေါ်ထွေးလေး၏ အုတ်ဂူကို  နွားကျော်ထသုဿန်ရှိ  နေရာသစ် သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ အုတ်ဂူသစ် တည်ခဲ့သည်။

ဤတွင် တံတားဦးမြို့၊ မြင်းဝန်သုဿန်တွင် ဒေါ်ထွေးလေး၏ အုတ်ဂူ တည်ရှိခဲ့ခြင်းကို အုတ်ဂူရှိ စာတမ်းဖတ်လိုက်ရသည့် သက်ကြီးရွယ် အိုများ၏ ပြောကြားချက်များဖြင့် အတည်ပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။

မူကွဲအနေဖြင့်  စာရေးဆရာမကြီး လူထု ဒေါ်အမာ၏ “ပြည်သူချစ်သော အနုပညာ သည်များ” စာအုပ်တွင်မူ ဒေါ်ထွေးလေး၏ အလောင်းကို ဂူသွင်းမြုပ်နှံခြင်းမရှိပါဟု တံတားဦးမှ သိမှီသည့် လူကြီးသူမများအား၏ ပြောဆိုချက်ကို ကိုးကား၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား