open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငဖဲမြို့

**ငဖဲမြို့**သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရင်း မန်းချောင်းအနီးတွင် တည်ရှိ၍ မင်းဘူးမြို့မှ ကားလမ်းဖြင့် မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်လူဦးရေ ၄,၀၆၅ ခန့် ရှိလေသည်။

## လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး 
ငဖဲမြို့သည် စေတုတ္တရာမြို့နှင့် ၃၀ မိုင်ကွာဝေး၍ ပတိမ်းနှင့် ၆ မိုင်ခန့် ဝေးသည်။ ထိုမြို့သည် ကျောက်ဖြူခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချက်အချာ ဖြစ်သည်။ ငဖဲမြို့မှ ရခိုင်တိုင်းသို့ နွားဝန်တင်နှင့် ကူးသန်းရာတွင် အမ်းတောင်ကြားလမ်းကို အသုံးပြုကြသည်။

## လူမှုပထဝီဝင် 
ငဖဲမြို့တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ ချင်းလူမျိုးနှင့် မြန်မာလူမျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ငဖဲမြို့နယ်အတွင်း၌ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ သစ်တောများလည်း ပါဝင်နေသဖြင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေနေရာမှ ကျဉ်းမြောင်းသည်။ ငဖဲမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၆၂ မိုင်ရှိရာတွင် ဆည်ရေသောက် စိုက်ပျိုးမြေမှာ စတုရန်း ၅ မိုင်မျှသာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ငဖဲမြို့မှ ထွက်သော သီးနှံများမှာ နှမ်း၊ ပဲ၊ စပါး၊ ပြောင်း စသည်တို့ ဖြစ်၏။

## သမိုင်းကြောင်း 
ငဖဲမြို့၏အမည်ရင်းမှာ မဖဲမြို့ဖြစ်သည်။ ငဖဲမြို့နယ်ရှိ လူကြီးပိုင်းသည် ယခုတိုင် ဤအမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလျက် ရှိကြ၏။ မဖဲဟု ခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ မန်းချောင်းသည် ရခိုင်ရိုးမ ပေါ်မှ စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ထိုမြို့အနီးတွင် လွဲဖွယ်သွားသောကြောင့် 'မန်းဖယ်'ဟု တွင်ခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောသဖြင့် မဖဲ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ငဖဲဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က မင်းဘူးခရိုင်ကို နယ်သုံးနယ်ခွဲ၍ ဝန်သုံးပါးအုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာမှ ငဖဲတွင်လည်း ဝန်တစ်ပါး ကြီးစိုး၍ စစ်ကဲ၊ နာခံ၊ စာရေးကြီး၊ မြို့သူကြီးစသော ရာထမ်းမှုထမ်းများဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။

ငဖဲမြို့တွင် သီရိဓမ္မအသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည် ဆိုသော ပျက်စီးနေသည့် စေတီပုထိုး အများရှိရှိလေသည်။

## ကိုးကား
ငါးဖျံ

**ငါးဖျံ** (Mudskipper) သည် အပူပိုင်းဒေသက ငါးကလေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုငါး၏ ရှေ့ဖက်ဆူးတောင်များသည် ပင်လယ်ဖျံများ၏ 
ရေယက်များကဲ့သို့ ကြီးထွားကြသည်။ ထိုငါးသည် ကုန်းသို့ 
တက်ကာ ဒီရေအတက်အကျရှိသည့် နေရာများ၌ ကျက်စား 
တတ်သည်။ ကျောက်ဆောင်များ၊ သစ်ပင်အမြစ်များပေါ်သို့ 
နှံကောင်ကဲ့သို့ ခုန်တက်၍ ပိုးကောင်ကလေးများကို ရှာဖွေ 
စားသောက်တတ်သည်။ ဩစတြေလျတိုက်ရှိ ကျောက် 
တန်းများတွင် တွေ့ရသော ငါးဖျံတစ်မျိုးမှာ လေသက်သက်ကို 
သာ ရှူနိုင်သော ငါးမျိုးဖြစ်ရာ ရေအောက်တွင်ထားလျှင် 
မွန်း၍ သေဆုံးတတ်သည်။

ငါးဖျံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြစ်များတွင် တွေ့ရ 
သည်။ ငါးဖျံမျိုးများကို ဩစတြေလျတိုက် ဂရိတ် ဗရီးယားရိ 
ခေါ် ကျောက်သန္တာတန်း၌လည်း တွေ့နိုင်သည်။ အမေရိကတိုက် 
အပူပိုင်းဒေသ၌ မျက်စိ ၄ လုံးနှင့် ငါးဖျံမျိုး ရှိသည်ဟု ဆို 
သည်။ မျက်စိ ၄ လုံးဟုဆိုရာတွင် ထိုငါးဖျံ၏ မျက်လုံး၌ 
အထက်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း ခွဲခြားလျက်ရှိခြင်းကိုပင် ဆိုလိုသည်။ 
ငါးဖျံသည် ရေထဲ၌သွားသောအခါ မျက်လုံး အောက်ပိုင်းကို 
ရေထဲ၌ထား၍ မျက်လုံးအထက်ပိုင်းကို ရေပေါ်၌ ထား၍ သွား 
၏။ ထိုကြောင့် ရေထဲက ပိုးကောင်ကိုသော် ၎င်း၊ ရေပေါ်က 
ပိုးကောင်ကိုသော်လည်းကောင်း မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။

## ကိုးကား
ငါးဖျင်းသလက်

ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ငါးဖျင်းသလက်ကို'ကိုလိုင်ဆာဖက်စီးအေးတပ်'('**; ယခုအခါတွင် **')ဟုခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ 'အော့(စ)ဖရိုမင်နီဒီ()' 
ဖြစ်၍ နယ်သာလန်ကျွန်းစုတွင်ရှိသော ဂူရာမီငါးနှင့် မျိုးရင်းချင်း တူသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ အင်းများ၌ အများအပြား ဖမ်းဆီးမိသည်။ ငါးဖျင်းသလက်ကို ငါးပိလုပ်လေ့ ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးခြောက်လည်း ပြုလုပ်တတ်သည်။

## ကိုးကား
ငါးဘော့ငန်

**ငါးဘော့ငန်**သည် ငါးသလောက်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးဘော့ငန်ကို *စာဒီနဲလာ ဖင်ဗရီယေးတား(Sardinella fimbriata)* ဟုခေါ်သည်။ အုပ်ဖွဲ့၍ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ကျက်စားတတ်သော ငါးမျိုး ဖြစ်သည်။ ငါးဘော့ငန်၏ ကိုယ်သည်ပြား၍ ဝမ်းပိုင်းတွင် ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ အထစ်များ ပါရှိသည်။ ပါးဟက်ပေါက်မှာ ကျယ်သည်။ ဦးခေါင်း၏ ဘေးဖက်တွင် မျက်စိရှိ၍ မျက်ခွံ၌ အဆီပြည့်ဝလျက်ရှိသည်။ နှုတ်ခမ်းမွေး မပါချေ။ ကိုယ်ပေါ်တွင် အကြေးခွံများ ညီညီညာညာရှိသည်။ သို့သော် ဦးခေါင်းတွင် အကြေးခွံမရှိချေ။ ကျောဆူးတောင်အနား အလယ်တွင် ခွက်နေ၏။ အမြီးခွစောက် နက်၍ အမြီးပေါ်တွင် အကြေးခွံများရှိလေသည်။ အကြေးခွံတို့သည် လွှသွားကဲ့သို့ ရှိကြ သည်။ ငါးဘော့ငန်သည် အလျား ၇ လက်မအထိ ရှိသည်။ ကျောဖက်တွင် စိမ်းပြာပြာရောင်သန်းနေသည်။ ငါးဘော့ငန်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ရှိုးဂန်း

ရှိုးဂန်း(将軍|*shōgun*) '''' ဆိုသည်မှာ ဂျပန် စစ်အာဏာရှင်ခေတ်က စစ်တပ်အတွင်းတွင် ရှိသော ရာထူး အဆင့်အတန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် ရာထူး အဆင့်အတန်းအားဖြင့် စစ်သေနာပတိချုပ် နှင့် ညီမျှသည်။ ရှိုးဂန်း၏ မူလ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်သော်လည်း ဂျပန်သမိုင်း တစ်လျှောက် အချိန်ကာလ အပိုင်းအခြား အမျိုးမျိုး တို့တွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဆဲအိ တိုင်းရှိုးဂန်း တို့ကို အတိုကောက် အားဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဆဲအိတိုင်း ရှိုးဂန်း ဆိုသည်မှာ အရှေ့ဘက်မှ အရိုင်းအစိုင်းတို့ကို အောင်နိုင်သူဟု အဓိပ္ပာယ် ရပြီး သူတို့သည် မဲအိဂျီ ဘုရင် ထံသို့ ၁၈၆၇ တွင် အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ငါးဖယ်အောင်း

**ငါးဖယ်အောင်း**သည် ငါးသိုင်းမျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ ငါး 
အလတ်စားမျိုးဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ငါးဖယ် 
အောင်းကို 'ရိုးတီးဗီလင်ဂါရီ'ဟုခေါ်သည်။ ကိုယ်မှာ ခပ်ပြား 
ပြားရှိပြီး ဦးခေါင်းမှလွဲ၍ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အဖြူရောင် 
အကြေးများဖြင့် ဖုံးလျက်ရှိသည်။ ကျောရိုးဆူးတောင်တစ်ခု 
တည်းသာရှိသည်။ နှာတံတွင် အပေါက်ကလေးများရှိသည်။ 
ထိုငါးမျိုးကို ငါးပိကောင်လုပ်လေ့ရှိ၏။

## ကိုးကား
ငါးမြင်း

**ငါးမြင်း** (*Proeutropiichthys taakree*) ၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ပရန်တြိုပီအစ်ခသစ် တက္ကရီ'('''')ဖြစ်သည်။ အသွင်အားဖြင့် ငါးမြင်းသည် ငါးမြင်းက ကလောင်နှင့်တူ၏။ သို့သော် ငါးမြင်းကလောင်ထက်ပိုရှည်၍ ဦးခေါင်းသည်လည်း ပိုချွန်၏။ အထက်မေးရိုးနှင့် အောက် မေးရိုးတို့ရှိ နှုတ်သီးမွေးများသည် ငါးမြင်းက ကလောင်မှာ ထက်ရှည်လေ၏။ စအိုဆူးတောင်သည် အမြီးဆူးတောင်နှင့် ထိလုနီးပါး ရှည်လျား၏။ ငါးသံချိန် ငါးမြင်းအုပ်ဖားတို့မှာ ငါးမြင်းနှင့် အမျိုးတူ အမည်ကွဲဖြစ်၏။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးမြင်းကကလောင်

ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးမြင်းကကလောင် သို့မဟုတ် ငါးကလောင်ကို 'ယူတြိုပီအစ်ခသစ်ဗာချား'ဟု ခေါ်သည်။ ငါးမြင်းကကလောင်၏ ကိုယ်သည်ပြား၍ ရှည်လျား၏။ ဦးခေါင်းကိုပျော့သော အရေပြားဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ပါးစပ် သည် အထက်ဖက်သို့ နှာတံထိအောင်ကွဲနေသည်။ မျက်စိသည် ဦးခေါင်း၏ ဘေးဖက်တွင်ရှိသည်။ ပြန့်ကျယ်သော မျက်ခွံ၌ အဆီရှိသည်။ နှာတံနှင့် အထက်မေးရိုးတို့တွင် နှုတ်သီးမွေး တစ်စုံစီရှိသည်။ အောက်မေးရိုးတွင် နှုတ်သီးမွေး နှစ်စုံပါ ရှိသည်။ မေးရိုးတွင် ထက်သောသွားများရှိသည်။ ရင်ဆူးတောင် တွင် ဆူးတစ်ချောင်းပါရှိလေသည်။ စအိုဆူးတောင်သည် စောက်နက်နက် ခွနေ၍ အဖျားတွင် ချွန်နေသည်။ နောက် ကျောဆူးတောင်၌ အဆီပြည့်ဝလျက်ရှိသည်။ ကိုယ်ရောင်မှာ ငွေရောင်သန်း၍နေ၏။ ဦးခေါင်းနှင့်ဝမ်းပိုင်းတွင် ဟင်းသပြဒါး ရောင်ကွက်များ ပါရှိသည်။ ကျောဖက်တွင် ညိုမှိုင်းမှိုင်းအရောင် ရှိသည်။ အလျား ၁၅ လက်မခန့်ရှိ၍ ပျမ်းမျှ အလေးချိန် ၅၅ ကျပ်သားခန့် စီးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးမြင်းရင်း

**ငါးမြင်းရင်း**၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ဆူဒူတြိုပိယပ်ဂွန်ဂဝါရီ' (*Eutropiichthys goongwaree*) ဖြစ်သည်။ အသွင်အားဖြင့် ငါးမြင်းရင်းသည် ငါးမြင်းနှင့်ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သည်။ ငါးမြင်းရင်းကိုယ်သည် ငါးမြင်းကဲ့သို့ ငါးမြင်းကလောင်ကိုယ်ထက် ပိုရှည်သည်။ ဦးခေါင်းထက် ပို၍ချွန်သည်။ ယင်း၏ စအိုဆူးတောင်သည်လည် အမြီးဆူးတောင်နှင့် ထိလုနီးပါးပင် ရှည်လျားသည်။ ငါးသံချိတ်ဖား၊ ငါးသက္ကလတ်တို့သည် ငါးမြင်းရင်းနှင့် မျိုးချင်းနွှယ်သောငါးများ ဖြစ်ကြပေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးမျက်ဆန်ကျယ်

**ငါးမျက်ဆန်ကျယ်** (Hisha elongata) သည် ငါးသလောက်မျိုးတွင် ပါသည်။ ငါးမျက်ဆန်ကျယ်ကို ငသိုင်းကြီးဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ငါးမျက်ဆန်ကျယ်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'ဟစ်ရှာအီလောင်ဂေးတား' ဖြစ်သည်။ ငါးမျက်ဆန်ကျယ်၏ ကိုယ်မှာပြား၍ ဝမ်းပိုင်းတွင်လွှသွားကဲ့သို့ အထစ်များရှိသည်။ ပါးဟက်ပေါက်ကျယ်သည်။ ဦးခေါင်းဘေးဖက်တွင် မျက်စိရှိ၍ မျက်ခွံ၌ အဆီပြည့်ဝလျက် ရှိသည်။ နှုတ်သီးမွေး မပါချေ။ တစ်ကိုယ်လုံး အကြေးခွံများ ညီညာစွာ ရှိ၏။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ကျက်စားသော ငါးမျိုး ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ငါးမြစ်ချင်း

**ငါးမြစ်ချင်း** (*Labeo Rohita*) သည် ငါးသိုင်းမျိုးဖြစ်၍ 'စိုင်ပရီနီဒီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ငါးမြစ်ချင်းကို 'လေဗအိုရို ဟီတာ'ဟုခေါ်သည်။ ငါးကိုယ်သည် ရှည်လျား၍ အမြီး ဖက်သို့ ရှူးသွားသည်။ နှာတံမှာ မချွန်ဘဲ ထိပ်လုံးဖြစ်၍ မေးရိုးအရှေ့သို့ အနည်းငယ်ထွက်နေသည်။ နှုတ်ခမ်းမှာထူ၏။ နှုတ်သီး မွေးတိုတို ၂ စုံပါရှိသည်။ အမြီးခွသည် ရှည်ထွက် နေသည်။ အရောင်မှာ ကျောဖက်တွင် ပြာလဲ့လဲ့ သို့မဟုတ် အညိုရောင်ရှိပြီး ဘေးနှင့် အောက်ဘက်တွင် ငွေရောင်ရှိသည်။ အချို့ငါးမြစ်ချင်းများတွင် အကြေးခွံ၌ အစက်တစ်ခုစီပါသည်။ ဆူးတောင်များမှာ အနီရောင် သို့မဟုတ် အမည်းရောင်ရှိသည်။ ငါးမြစ်ချင်းသည် အရှည် ၃ ပေ သို့မဟုတ် ၃ ပေကျော်ကျော် အထိ ကြီးထွားသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးမြွေထိုး

ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် **ငါးမြွေထိုး** (*Rhynchobdella aculeata*) ဟုခေါ်သည်။ မျိုးကွဲပေါင်း အမြောက်အမြားရှိသည်။ ငါးမြွေထိုး၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ငါးရှဉ့်သေး၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် တူသည်၊ ငါးရှဉ့်နှင့်ကွဲပြားချက်မှာ ကျောဖက်နှင့် စအို ဆူးတောင် အရှေ့နားတွင် ချွန်ထက်သော ဆူးတောင်များ ပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုငါးမြွေထိုးနှင့်တူသော အခြားငါးမြွေထိုး တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုငါးမြွေထိုးမျိုးမှာ ပို၍တောက်ပ သောအရောင် ရှိသည်။ ကျောဖက်တွင် အစိမ်းနှင့်အဝါ ပြောက် များရှိ၍ ဘေးဖက်တွင် အပြာရောင် အစင်းပေါင်း ၂၅ ခုခန့် ပါရှိသည်။ ဆူးချောင်းများမှာ ကျောရိုးဆူးတောင်ရှေ့တွင် ၂၉ ချောင်း၊ စအိုဆူးတောင်ရှေ့တွင် ၃ ချောင်းနှင့် ပါးဟက်ဖုံး ပေါ်တွင် ၃ ချောင်း ပါရှိသည်။ ထိုငါးမြွေထိုးမျိုး၏ သိပ္ပံအမည် မှာ 'မက်စတာကမ်ဗလပ်('''')'ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ငါးမြွေထိုးကို ငါးပိငါးခြောက်လုပ်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါး
ငါးယုတ်

**ငါးယုတ်** (*Arius acutirostris*) သည်'အေးရိယပ်' ပင်လယ်ငါးမျိုးစုတွင် ပါဝင် 
သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'အေးရိယပ်အက္ကူတီရော့စတြစ်' 
ဖြစ်သည်။ ငါးယုတ်၏ ဦးခေါင်းသည် ပြား၏။ အထက်မေးရိုး 
သည် ရှေ့သို့ ငေါထွက်နေ၏။ ပထမကျောဆူးတောင်သည် 
အထက်ဘက်သို့ ထိုးထွက်နေ၏။ ထိုဆူးတောင်၏ အရှေ့တွင် 
ခွေးသွားစိတ် အနားများရှိသော ဆူးရှည်ရှည်တစ်ချောင်း ရှိ 
သည်။ ဒုတိယ ကျောဆူးတောင်သည် အဆီဖြင့် ပြည့်ဝလျက် 
ရှိသည်။ အမြီးဆူးတောင်သည် နှစ်ခွကွဲလျက် ရှိသည်။ ငါး 
ရင်ခုံနှင့် ငါးရောင်တို့သည် ငါးယုတ်နှင့် မျိုးချင်းနွယ်သော ငါး 
များဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးမုတ်

မြန်မာနိုင်ငံရှိ အရသာကောင်းသောငါးများတွင် ငါးမုတ် ပါဝင်သည်။ ငါးမုတ်ကို ရခိုင်ကမ်းခြေနှင့် တနင်္သာရီ ကမ်းခြေတို့၌ အများအပြားဖမ်းဆီးရမိသည်။ ငါးမုတ်ဖြူ(ကွန်ဒရိုပလိုက် ချိုင်နန်ဆစ်)၊ ငါးမုတ်ငွေရောင် (ပမ်ပပ်အာဂျင်တီယပ်)နှင့် ငါးမုတ်မဲ (ပါရာစတြိုမာတီယပ်နိဂါ)ဟူ၍ ငါးမုတ် ၃ မျိုးရှိရာ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့တွင် ငါးမုတ်ဖြူနှင့် ငါးမုတ်မဲကိုသာ တွေ့ရ၍ ငါးမုတ်ငွေရောင် ရှိမရှိကိုကား တပ်အပ်သေချာစွာ မသိရချေ။ ငါးမုတ်မျိုးသည် အရွယ် ငယ်ပြီး ကိုယ်ပြားသောငါးမျိုး ဖြစ်သည်။

### ငါးမုတ်ဖြူ
ငါးမုတ်ဖြူသည် ငါးမုတ် ၃ မျိုးအနက် အရသာအရှိဆုံး သောငါး ဖြစ်၏။ ရခိုင်တိုင်းတွင် ငယုဇနဟူ၍လည်းကောင်း၊ တနင်္သာရီ တိုင်းတွင် ငါးမုတ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ကိုယ်အလွန်ပြား၍ ကျယ်ပြန့်၏။ အမြီးခွ စောက်နက်၏။ အရောင်မှာ အဖြူဖြစ် သော်လည်း ကျောတစ်လျှောက်တွင် မွဲပြာရောင်သန်းနေ၏။

### ငါးမုတ်မဲ
ငါးမုတ်မဲကို တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ငါးမုတ်ဖြူ၍ပင်ခေါ် သည်။ ရခိုင်တိုင်းတွင်မူ ယုဇနသမ္ဘူဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ ငါးမုတ်ဖြူနှင့် အသွင်ချင်းတူပြီး အရောင်သာလျှင် ကွဲပြား လေသည်။ ငါးမုတ်မဲ၏ အရောင်မှာ အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် မွဲပြာရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။ ဆူးတောင်များ၏ အရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ အမြီး၏ အရောင်သည် ဝါ၍ အညိုရောင် ကန့်လန့်စင်း ၃ ကြောင်း ရှိသည်။ ငါးမုတ်မဲသည် ငါးမုတ်ဖြူကဲ့သို့ အရသာ မရှိချေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငရဲမီး

မြန်မာ့အခေါ်အားဖြင့် ငရဲမီးသည် ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို 
စားနိုင်သော အက်ဆစ်များကို ဆိုလိုသည်။ အက်ဆစ် အမျိုးမျိုးရှိကြသော်လည်း ယင်းတို့အားလုံးကို ငရဲမီးဟူ၍ မခေါ်ကြပေ။ အထူးအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်၊ နိုက်ထရက် အက်ဆစ်၊ ဟိုက်ဒရိုကလိုရစ် အက်ဆစ်တို့သည် ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို 
စားနိုင်ကြသဖြင့် ယင်းတို့ကို ငရဲမီးဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။

နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်သည် ကြေးနီ၊ သွပ်၊ သံ၊ ငွေသတ္တု၊ 
ပြဒါးကဲ့သို့သောသတ္တုများကို စားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် နိုက်ထရစ် အက်ဆစ် တစ်ဆကို ဟိုက်ဒရိုကလိုရစ်အက်ဆစ် ၃ ဆနှင့် ရောလိုက်လျှင် ရွှေ၊ ပလက်တီနမ်၊ တိုင်တေနီယမ်၊တန်တလမ် 
ကဲဲ့သို့သော အဖိုးတန် သတ္တုများကိုပင်လျှင် စားပစ်နိုင်သည်။ 
နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်နှင့် ဟိုက်ဒရိုက်ကလိုရစ် အက်ဆစ်အရောကို လက်တင်ဘာသာအားဖြင့် အက်ကွာရီဂျီးယားဟု ခေါ်သည်။ 
ဟိုက်ဒရိုက်ကလိုရစ် အက်ဆစ်တစ်မျိုး တည်းကလည်း ကြေးနီ၊ ငွေသတ္တု၊ သွပ်ကဲ့သို့သော သတ္တုများကို စားပစ်နိုင် 
သည်။ အထူးသဖြင့် ဟိုက်ဒရိုက်ကလိုရစ်အက်ဆစ်ကို 
ဂဟေဆက်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဗလောက်လုပ်သူများ 
သည်လည်း ထိုအက်ဆစ်ကို များစွာ အသုံးပြုကြလေသည်။
နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်သည် သတ္တုများကိုသာ မဟုတ်သေး။ 
အသားအရေနှင့် အသီးအနှံများကိုလည်း စားနိုင်ပေသည်။ 
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ကလည်း မက်ဂနီဇီယမ်၊ သွပ်၊ ခဲ၊ 
ကြေးနီ၊ ပြဒါး၊ ငွေကဲ့သို့သော သတ္တုများကို စားနိုင်သည်။ ထို 
ကြောင့် ထိုငရဲမီးများကို စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများတွင် 
အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြလေသည်။ မြန်မာဝေါဟာရ၌ 
သေနတ်ကျည်ဆန်၏ နောက်ပိတ်ယမ်းခွက်ကိုလည်း ငရဲမီးဟု ဆိုလိုသည်။ 

## ကိုးကား
ငရုတ်ကောင်းပင်

**ငရုတ်ကောင်းပင်** **Black pepper** (*Piper nigrum*) သည် သစ်ပင်များကိုနွယ်၍ ပေါက်တတ်သော နွယ်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒအရ 'ပိုက်ပါနီဂရမ်'ဟု ခေါ်သည်။ အသီးကို မရင့်မှည့်မီခူး၍ အခြောက်လှန်းပြီး ကြိတ်လျှင် ငရုတ်ကောင်းအမည်းမှုန့်ကို ရသည်။ အသီးမှည့်ကို ဖြစ်စေ၊ အသီးနက်အခွံခြောက်ကိုဖြစ်စေ ကြိတ်လျှင် ငရုတ်ကောင်း အဖြူမှုန့်ကို ရသည်။

ငရုတ်ကောင်းပင်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာအရပ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံမှ တစ်ဆင့် ဂျာဗားကျွန်း၊ ဆူမတြားကျွန်း၊ ဗော်ညိုကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံနှင့် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစု အစရှိသော အရပ်ဒေသများသို့ ရောက်သွားသည်။ ငရုတ်ကောင်း အမြောက်အမြား တင်ပို့ ရောင်းချသော အရပ်မှာ စင်္ကာပူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အခါက ဥရောပတိုက်သား ကုန်သည်ကြီးများသည် ငရုတ်ကောင်းကို စမဲအမွှေးအကြိုင်အဖြစ် တန်ဖိုးထားကာ ယင်းကို ရလို၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကုန်ကူးသန်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ ကုန်ကူးသန်းခဲ့ကြရာမှ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့သည် ဥရောပတိုက်မှ အာဖရိကတိုက် တောင်ဘက်စွန်းကို လှည့်ပတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိနိုင်သော ရေလမ်းခရီးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

## ပိတ်ချင်း
ပိတ်ချင်း ခေါ် ငရုတ်ကောင်းတစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ပိုက်ပါလောင်ဂမ်'ဖြစ်၍ ငရုတ်ကောင်း အရှည်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ ပိတ်ချင်းကို ဘယဆေးဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ အာသံပြည်နယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။

## ပြခန်း

Image:Piper nigrum Dried fruits with and without pericarp - Penja Cameroun.jpg|Black and white peppercorns
Image:BlackPepperCorn.jpg|right|thumb|Roughly mashed black peppercorns
Image:4 color mix of peppercorns.jpg|thumb|Black, green, pink (*Schinus terebinthifolius*), and white peppercorns
Image:Piper nigrum drawing 1832.jpg|upright|left|thumb|*Piper nigrum* from an 1832 print
File:Piper nigrum W IMG 2444.jpg|thumb|*Piper nigrum* on tree support in Goa, India
Image:TVM Pepper.JPG|thumb|Pepper in Kerala, India
Image:Pepper091.jpg|thumb|Pepper before ripening
Image:Sa-pepper.jpg|thumb|right|Peppercorn close-up

## ကိုးကား
ငါးမန်း

**ငါးမန်း** ဆိုသည်မှာ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ဆင်၍ မျိုးစဉ်တူပြီး မျိုးရင်း၊ မျိုးစု၊ မျိုးစိတ် မတူကြသော အသားစား အဏ္ဏဝါသားရဲတိရစ္ဆာန် ငါးများကို စုပေါင်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည့် လူအသုံးအများဆုံး အမည်နာမ တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ငါးမန်းတို့တွင် တစ်တောင်သာသာမျှသာရှိသော ငါးမန်းငယ်မျိုးမှ ကိုယ်ထည်ကြီးမားသော ငါးမန်းကြီးမျိုး အထိ အမျိုးများစွာရှိသည်။ ငါးမန်းတို့သည် ငလိပ်ကျောက်များနှင့်အတူ ***ဆီလာချီမော်ဖာ*** အထက်မျိုးစဉ်ကြီးတွင်ပါဝင်ကြသည်။ ငါးမန်းကြီးမျိုးသည် ပေ ၄ဝ မှ တစ်ခါတစ်ရံ ပေ ၆ဝ လောက်အထိပင် ကြီးမားသည်။ ငါးမန်းကို အေးသောအရပ်ဒေသများမှထက် ပူသောနေရာဒေသများတွင် ပို၍တွေ့မြင်ရသည်။ မျိုးပွားနှုန်းအလွန်နှေးကွေးခြင်း၊ ဖမ်းဆီးသူများပြားခြင်းတို့ကြောင့် မျိုးတုံးမည့်အခွင့်အလမ်းအများဆုံးငါးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ငါးမန်းတောင်ဟင်းချိုကို တန်ဖိုးထားစားသောက်လေ့ရှိသောကြောင့်လည်း ဖမ်းဆီးသူ များပြားရသည်။ ငါးမန်းတို့သည် ခရီးဝေးဝေး သွားလာကာ ကျက်စားတတ်သည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းတို့ရှိ ဂရင်းလန်ကျွန်းအနီးမှ ငမန်းတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကမ်းခြေသို့ပင်ရောက်အောင် ဆင်းလာ၍ ကျက်စားတတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။

### မြန်မာနိုင်ငံ
ငါးမန်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံကမ်းရိုးအလွန် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ထဲတွင်လည်း အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရ၏။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးဒေသတို့မှတစ်ပါး အခြားဒေသတို့တွင် ငါးမန်းကို ဟင်းလျာအဖြစ်စားလေ့မရှိသော်လည်း အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်မူ အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငါးမန်းရေကို ဓားရိုးဖုံးရန် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အမြီးမှတစ်ပါး ငါးမန်း၏ ဆူးတောင်ကို နိုင်ငံခြားသို့ အမြောက်အမြား တင်ပို့ရောင်းချရသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင်မူ ထိုဆူးတောင်များကို စားသုံး၍ ယင်းမှ ကော်တစ်မျိုး ပြုလုပ်ယူလေသည်။ ငမန်းအသည်းမှ ရသောအဆီတွင် ဗီတာမင်အေဓာတ်များစွာ ပါရှိသဖြင့် ငါးကြီး ဆီအစား ငါးမန်းဆီကို ချက်လုပ်ရောင်းချလေ့ရှိကြ၏။ 

### ငါးမန်းအမျိုးမျိုး
ငါးမန်းမျိုးတွင် ငါးမန်းခေါင်းဝိုင်း၊ ငါးမန်းတောင်မဲ၊ ငါးမန်းငှက်ပျံ၊ ငါးမန်းနီ၊ ငါးမန်းကျွဲ၊ ငါးမန်းသံဝတ်၊ ငါးမန်းပြောက်၊ ငါးမန်းစွယ်သည်၊ ငါးမန်းကား၊ ငလိပ်ကျောက်၊ လိပ်ကျောက်တံခွန်၊ လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်ထည် ပုံအမျိုးမျိုးကိုလိုက်၍ အမည်ကွဲပြားသည်။   

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:သားရဲတိရစ္ဆာန်များ
ငါးလိပ်ကျောက်

**ငါးလိပ်ကျောက်**သည် ငါးမန်းနှင့်အတူ မျိုးစဉ်တစ်ခုတည်းဝင်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ငါးမန်းနှင့်အသွင်ကွဲ၏။ ကိုယ်ရော ခေါင်းပါ ပြားရုံမက ရင်ဆူးတောင်များသည်လည်း ပြားပြီး ဘေးတဖက်တချက်သို့ ကားထွက်နေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ငါးလိပ်ကျောက်သည် ကစားစရာ စွန် နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ယပ်တောင်နှင့် သော်လည်းကောင်း တူ၏။ အခြားငမန်းများနှင့် မတူသော ထူးခြားချက် မှာ ယင်း၌ ကျာပွတ်နှင့် တူသည့်အမြီးပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းကို လိပ်ကျောက်မြီးဟု ခေါ်သည်။ ကျောဆူးတောင်သည် အမြီးရင်းနား တွင်ရှိ၍ စအိုဆူးတောင် အလျှင်းမရှိချေ။ လိပ်ကျောက်မျိုးဝင် ဖြစ်သော လိပ်ကျောက်တံခွန်၏ အမြီး၌ ရန်သူပြင်းထန်စွာ အဆိပ်တက်အောင်ထိုးနိုင်သော လိပ်ကျောက်ဆူးရိုး တစ်ချောင်း ဖြစ်စေ၊ နှစ်ချောင်းဖြစ်စေ ပါရှိသည်။ ဆူးတချောင်းသာ ပါရှိလျှင်၊ တပင်တိုင်ဟု ခေါ်ပြီး၊ နှစ်ချောင်းပါလျှင် နှစ်ပင်တိုင်၊ သုံးချောင်းပါလျှင် သုံးပင်တိုင်ဟု ခေါ်သည်။ သုံးပင်တိုင်ပါသော ငါးလိပ်ကျောက်များသည် အဆိပ်အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်သည်။ သုံးပင်တိုင်ဆူး စူးမိလျှင် အကြောများ သေသွားသည်အထိ ခံစားရတတ်သည်။

လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်ဟူသော လိပ်ကျောက်မျိုး၏ ထူးခြားချက်မှာ ရန်သူကိုသော်လည်းကောင်း၊ စားမည့် သားကောင်ကိုသော်လည်းကောင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်သွားအောင် ပြုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်မှ လွှတ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည် လူတစ်ယောက်ကိုပင် သေစေနိုင်လောက်သည်။

## ကိုးကား
ငလျင်တိုင်းကိရိယာ

**ဆီဆမိုဂရပ်** () (ခေါ်) **ငလျင်တိုင်းကိရိယာ**ဆိုသည်မှာ မြေငလျင်၏လှုပ်ခြင်းကို တိုင်းတာသော ကိရိယာ ဖြစ်၏။ ဤကိရိယာကို အသုံးပြု၍ ငလျင်မည်သည့်အချိန်၌ လှုပ်သည်၊မည်သည့်နေရာ၌ လှုပ်သည်၊ မည်မျှ ပြင်းထန်စွာ လှုပ်သည်တို့ကို သိရှိနိုင်ပေ သည်။ ထိုကိရိယာသည် မြေငလျင်လှုပ်သည့်နေရာနှင့် ခရီး မိုင်ပေါင်းများစွာ ကွာဝေးစေကာမူ မည်သည့်အရပ်တွင် စတင် ၍ ငလျင်လှုပ်ကြောင်းကို အတိအကျ ပြသနိုင်ပေသည်။ ရှေး အကျဆုံး ငလျင်တိုင်း ကိရိယာသည် အေဒီ ၁၃၂ ခုနှစ်က ချန်ဟိန်းဆိုသူ တရုတ်ပညာရှိကြီး တီထွင်သော ကိရိယာ ဖြစ်သည်။ ထိုကိရိယာတွင် ချိန်သီးတစ်ခုပါရှိ၍ ထိုချိန်သီးကို အရပ်ရှစ် မျက်နှာသို့ လှုပ်ရှားနိုင်စေရန် လမ်းကြောင်းများ လုပ်ထား၏။ ထိုလမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် သတ္တုလုံးများ တင်ထား၏။ ချိန်သီးကလာ၍ ရိုက်သောအခါ ထိုသတ္တုလုံးတို့ သည် အောက် ခံခွက်ထဲသို့ သူ့လမ်းကြောင်းအတိုင်း ကျဆင်း ကုန်၏။ ဤသို့ဖြင့် ငလျင်လှုပ်သော အရပ်မျက်နှာကို သိနိုင် အောင် စီမံထားလေသည်။

ငလျင်တိုင်းကိရိယာ အမျိုးမျိုး ရှိ၏။ ယင်းတို့၏ အခြေခံ သဘောမှာ ချိန်သီး၏ သဘောမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ငလျင်တိုင်း ကိရိယာတွင် ပေါင်နှင့် ချိန်သီးပါရှိ၏။ ချိန်သီးကို ပေါင် တွင် တွဲလောင်းဆွဲထားသည်။ ငလျင်လှုပ်သောအခါ ပေါင် သာလျှင် လှုပ်ရှား၍ ချိန်သီးမှာမူ မလှုပ်ရှားဘဲ တည်ရှိနိုင်၏။ ချိန်သီးထပ်တွင် ခြစ်တံတစ်ခု တပ်ထား၍ ထိုခြစ်တံသည် မြေကြီးနှင့် အတူလိုက်၍ လှုပ်နေသော စက္ကူပေါ်၌ မျဉ်း ကောက်ကို တင်စေ၏။ စက္ကူသည် ဘီးလုံးပေါ်တွင် ရစ်ပတ် လျက်ရှိသည်။ ထိုဘီးလုံးသည် လည်ပတ်နိုင်၍ ရှေ့သို့လည်း ရွေ့ရှားနိုင်၏။ဤသို့ဖြင့် ခြစ်တံသည် စက္ကူပေါ်၌ မျဉ်းကြောင်း ကို အဆက်မပြတ် ထင်စေနိုင်သည်။

ပို၍ ကောင်းမွန်သော အမှတ်အသားများကို ရရှိစေရန် ရိုးရိုးစက္ကူကို မသုံးဘဲ ဓာတ်ပုံကူးစက္ကူကို အသုံးပြုရသည်။ ခြစ်တံအစား ကြည့်မှန်မှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းရောင်ကို အသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် ကြည့်မှန်ကို ချိန်သီးတွင် တိုက်ရိုက် မတပ်ဆင်ဘဲ လှုပ်ရှားမှုကို အကြီးချဲ့ပေးနိုင်သော မောင်းတံ များတွင် တပ်ဆင်ထား၏။ ဤသို့ဖြင့် သာမန်မသိရှိနိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများကိုပင် အကြီးချဲ့၍ သိရှိနိုင်ပေသည်။ ယခုအခါ ငလျင်တိုင်း ကိရိယာများကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် စီမံထားရာ ငလျင်လှုပ်ခြင်းကို ပို၍ တိကျအောင် တိုင်းတာယူနိုင်ကြပေပြီ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:ငလျင်ဗေဒ
ငါးသလဲထိုး

**ငါးသလဲထိုး** (*Lepidocephalichthys berdmorei*) သည် ငါးသိုင်းမျိုးတွင် ပါဝင်၏။ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ထိုငါးကို 'လက်ပီဒိုကက်ဖဲလပ်(စ်) ဗတ်မိုရီ'('**; ယခုအခါတွင် **')ဟုခေါ်သည်။ ငါးအကောင်မှာ သေးသည်။ ငါးမြွေထိုး အသေးစားနှင့် တူသည်။ အရောင်မှာညိုသည်။ သဲထဲထိုး၍ နေတတ်သည်။ ငါးသလဲထိုးအကောင်ရှင်များကို အုန်းနို့ သို့မဟုတ် နွားနို့ထဲထည့်၍ သေကုန်ပြီးမှ ချက်စားလျှင် ပို၍ အရသာ ထူးသည်ဟု ဆိုသည်။

## ကိုးကား
ငါးသလောက်

**ငါးသလောက်**ကို ပါဏဗေဒအမည်အားဖြင့် 'ဟီလဆာ 
အလီရှား'ဟု ခေါ်သည်။ အရသာရှိသော ငါးအဖြစ် အသိများ 
သည်။ ရေချို ရေငန် နှစ်ရပ်လုံးတွင် နေနိုင်သည်။ မိုးတွင်း 
အခါ၌ ဥ ဥရန် ပင်လယ်မှ မြစ်ထဲသို့ဆန်တက်လာလေ့ရှိသည်။
ဥပြီး ငါးသလောက်သည် ကြုံလှီသွားကာ အရသာ ပျက်သွား 
တတ်သည်။ ငါးသလောက်၏ ကိုယ်သည် ပြား၍ ပြက်အနည်း 
ငယ်ကျယ်သည်။ ကျောဆူးတောင် အထက်နားသည် အလယ်၌ 
ခွက်နေ၏။ အမြီးခွသည် စောက်နက်၍ အဖျားနှစ်ခုသည်ဘေး 
သို့ ကားထွက်နေသည်။ အကြေးများသည် ခေါင်းမှ အမြီးတိုင် 
အောင် ညီညီညာညာ ရှိကြသည်။ အရောင်မှာ ရွှေရောင်သန်း 
လျက်ရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ကန့်လန့်အမည်းစင်းများ ထင်နေ 
တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ငါးသလောက်ငယ်များတွင် ကျော 
ပိုင်း၌ ကန့်လန့်အမည်းစင်းများ ပါလေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ရှည် ၁ 
ပေမှ ၁ ပေအထိ ရှိတတ်၏။ ငါးသလောက်ကို ဟင်းလျာ 
အဖြစ် သုံးကြရုံမက ငါးပိဆားနယ်အဖြစ်လည်း သုံးကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလီ အစားအစာ
ငါးသိုင်း

ငါးသိုင်းသည် အရိုးများသော်လည်း အရသာရှိသော ရေချို 
ငါးဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအရ 'ကက်တလာ(Catla)' ဟု ခေါ်သည်။ 
ဦးခေါင်းအနည်းငယ်ကြီး၍ ကိုယ်လုံးမှာမူ အနည်းငယ် 
ပြားသည်။ အမြီးခွစောက်နက်သည်။ ပါးစပ်ပေါက်ကျယ်၍ 
အောက်မေးရိုး ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်။ အောက်နှုတ်ခမ်းသည် 
အပြင်သို့ လန်ထွက်နေ၏။ အထက် နှုတ်ခမ်းမရှိ။ နှုတ်ခမ်းမွှေး 
လည်း မပါချေ။ ငါးသိုင်း၏အရောင်သည် ကျောပိုင်းတွင် မွဲပြာ 
ရောင် ဖြစ်ပြီး ဘေးဖက်တွင် ငွေရောင် ပေါက်နေ၏။ ဝမ်းဗိုက် 
ပိုင်းသည် ဖြူ၏။ ဆူးတောင်များသည် မည်းနက်၏။ 
ဝမ်းဗိုက် ပိုင်းမှအပ အခြားနေရာရှိအကြေးများတွင် 
အလယ်၌ ပန်းရောင်သော်လည်းကောင်း၊ ကြေးနီရောင်သော်လည်းကောင်း 
ပေါက်နေတတ်သည်။ 

ငါးသိုင်းသည် ကိုယ်အရှည် ၄ ပေခန့်အထိရှိ၍ အလေးချိန် ၂၂ ပိဿာခန့်အထိ စီးသည်။

## ကိုးကား
ငဝဲရောင်

ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ငဝဲရောင်ကို'ဆူဒိုဆီအင်နာ ဒိုင် 
အာကင်သပ်'ဟုခေါ်သည်။ ငဝဲရောင်ကို တနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်း 
နှင့် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၌ တွေ့ရသည်။ ငဝဲရောင်၏ 
နှာတံမှာ အနည်းငယ်ပွ၏။ နှာတံအရင်းတွင် အပေါက်ကလေး 
၃ ခုပါရှိ၏။ ထို့အပြင် အောက်မေးရိုးအောက်ဘက်တွင်လည်း 
အပေါက်ကလေး ၅ ခု ပါရှိ၏။ အမြီးဆူးတောင်သည် သပ်ပုံ 
သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ထိုငါးအရောင်မှာ ညိုမှိုင်းမှိုင်းဖြစ်၍ ကျော 
ဘက်တွင် ငွေရောင်ရှိသည်။ ဆူးတောင်များ၌ ရွှေရောင်ရှိသည်။ 
ငဝဲရောင်ကလေးများတွင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိ၍ ထောင်လိုက် 
အစင်းများလည်း ပါရှိတတ်သည်။ ငဝဲရောင် အကောင်ကြီး 
များသည် အရှည် ၅ ပေအထိ ကြီးထွားကြသည်။

ငဝဲရောင်မှ ငါးစည်ဖောင်းကော် ရရှိသည်။ ငပုတ်သင်၊ 
ငါးစားဖား၊ ကျောက်ငါးရံ့တို့သည် ငဝဲရောင်နှင့် မျိုးချင်းနွှယ် 
သော ငါးများဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငါးအုံး

**ငါးအုံး**သည် ကကတစ်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ ပါဏဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် ငါးအုံးကို 'အန်သီယပ်(စ)မာလတီဒင်'ဟု ခေါ် 
သည်။ ထိုငါး၏ကိုယ်မှာ အနည်းငယ်ရှည်၍ ပြားသည်။ 
ပါးဟက်ပေါက်ကျယ်၍ ဦးခေါင်းဘေးတွင် မျက်စိရှိသည်။ 
မေးရိုး ၌ သွားရှိသည်။ ကျောဆူးတောင် ၂ ခုရှိသည်။ 
ဆူးတောင်ကလေးများလည်း ရှိသည်။ ကိုယ်၌ အကြေးများ 
ဖုံးလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ငါးအပ်ပုံ

ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးအပ်ပုံသည် 'စကွဗ်ဗရီဒေး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် ငါးအပ်ပုံကို 'ရက်စတြို လီဂျားကနာဂါတား'ဟု ခေါ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ငါးအပ်ပုံ ကို ငါးခေါင်းကြီးဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်တို၍ ကျယ်သည်။ ဦးခေါင်းကြီးသည်။ အမြီးပိုင်း ရှူးသည်။ ပါးစပ်ပေါက် နက်ရှိုင်း၍ အောက်မေးရိုးထက် အနည်းငယ်ရှည်ထွက်နေသည်။ မေးရိုး ၂ ခုလုံးတွင် သွားများရှိသည်။ ရင်ဆူးတောင်၏ အောက်ပိုင်းတွင် အခြားနေရာများမှာထက် ပိုမို ကြီးမားသော အကြေးခွံများ ရှိသည်။ ဒုတိယကောဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူး တောင်တို့၏ကြားတွင် ကျောဆူးတောင်ငယ် ၅ ခု ညီညီညာညာ ရှိသည်။ စအိုဆူးတောင်နှင့် အမြီးဆူးတောင်တို့၏အကြားတွင်လည်း ဝမ်းဆူးတောင်ငယ် ၅ ခု ညီညီညာညာ ရှိ၏။ အမြီးဆူးတောင်ခွသည် ရှည်၍ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက် ပိုင်းတို့သည် ကားပြီး ချွန်ထွက်နေကြ၏။ ငါးအပ်ပုံ၌ လှသော အရောင်များရှိ၏။ ကျောသည် စိမ်းလဲ့လဲ့နေ၍ ကျောဆူး တောင်၏ အောက်နားတွင် အပြောက် ၁၆ ခုစီ တန်းလျက် ရှိသည်။ ဦးခေါင်းတွင် ခရမ်းရောင် အပြောက်အစက်များ ရှိသည်။ ကိုယ်နှင့်ဘေးဖက်တွင် အရောင်စင်းများ ရှိသည်။ ကိုယ်ဘေးကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ရွှေရောင်အစင်းကြောင်း ၂ ခု ရှိသည်။ အမြီးဆူးတောင်နှင့် ရင်ဆူးတောင်တို့သည် ဝင်းဝါ နေကြသည်။ ကျောဆူးတောင်မှာ အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိ၏။ ဤဆူးတောင်တို့တွင် မည်းနက်သော အစင်းများ ရှိကြသည်။ သေသွားသောအခါ ငါးအပ်ပုံ၏ အရောင်မှာ အစိမ်းရောင်သို့ ပြောင်း၏။ ငါးအပ်ပုံသည် အုပ်ဖွဲ့လျက် ရေမျက်နှာပြင်အောက်တွင် ကူးသန်းသွားတတ်သည်။ ငါးအပ်ပုံသည် ၁ဝ လက်မမှ ၁၂ လက်မထိ ရှိသည်။ ငါးအပ်ပုံ ၃ ကောင်လျှင် ပျမ်းမျှအလေးချိန် တစ်ပေါင်စီးသည်။ ငါးပုစင်းသည် ငါးအပ်ပုံနှင့် မျိုးရင်းချင်းနွယ် သော ငါးဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:စီးပွားဖြစ်ငါး
ငါးကြီးအန်ဖတ်

## ငါးကြီးအန်ဖတ်
တစ်ခါတစ်ရံ ရေမွှေးတွင် ပါရှိသော အမွှေးအကြိုင်ကို စပယ်ပန်း၊ နှင်းပန်း စသည်တို့မှ ပေါင်းခံမယူဘဲ ငါးကြီးအန်ဖတ်ခေါ် ဝေလငါး၏ အူအတွင်းမှ ရရှိသောပစ္စည်း တစ်မျိုးမှ ပေါင်းခံယူကြသည်။ ထိုပစ္စည်း၌ သွေးပြန်ကြောများ ပါရှိခြင်းကြောင့် အရောင်မှာ ညစ်ပုပ်ပုပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လယ် တွင် ငါးကြီးအန်ဖတ်များကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် မျောနေ သည်ကို တွေ့ရတတ်၏။ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတွင် ပေါင် 
၂ဝဝ ကျော်မျှ အလေးချိန်စီးသော ငါးကြီးအန်ဖတ်များကို တွေ့ရတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ မက်ဒါဂက်စတာကျွန်း၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံ တို့၏ ကမ်းခြေများတွင် တွေ့ရလေသည်။ အစိမ်းလိုက် တွေ့ရသော ငါးကြီးအန်ဖတ်များတွင် မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော အနံ့ ရှိ၏။ ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို အယ်လ်ကိုဟောနှင့် အငွေ့ပျံဆီများ 
တွင် ဖျော်၍ အမွှေးအကြိုင်များတွင် အနည်းငယ်ထည့်ပြီး အသုံးပြုကြ‌သေးသည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် အစားအစာကို မွှေးကြိုင်အောင် ငါးကြီးအန်ဖတ် အကျဉ်းထည့်၍ သုံးဆောင် တတ်ကြသည်။ ငါးကြီးအန်ဖတ်သည် အလွန်အဖိုးတန်၏။ တစ်ခါက ပေါင် ၂၆ဝ ရှိသော ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို ရွှေဒင်္ဂါး ပေါင် ၆၆ဝဝဝ ပေး၍ ပြင်သစ်ရေမွှေးကုမ္ပဏီ တစ်ခုက ဝယ်ယူခဲ့ဘူးသည်။
 

## ကိုးကား
ငါးစည်ဖောင်းကော်

ငါးစည်ဖောင်းကော်သည် ပင်လယ်ငါးကြီး တစ်မျိုး၏ စည်ပေါင်းမှ ကြိုချက်ထုတ်လုပ်သော ဂျလယ်တင်း ကော်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အရက်နှင့် ဘီယာများ သန့်စင်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ အစားအစာများ ကြာရှည်ခံအောင် သိုထားရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ အရောင်မှာ ဖြူ၏။ အလင်း မပေါက်တစ်ပေါက်ရှိ၍ မာသည်။ ထိုကော်၌ ဂျယ်လတင်း ၈၆ - ၉၃ % အထိ ပါသည်။ တခါတရံ ထို့ထက်ပင် ပါရှိသေး၏။ ရုရှားနိုင်ငံ စတားဂျင်ခေါ် ငါးမျိုးမှရသော ငါးစည်ဖောင်းကော်သည် အကောင်းဆုံးဟု အဆိုရှိလေ၏။ အရက်ကို ကြည်လင်အောင် ပြုလုပ်ရာ၌ ငါးစည်ဖောင်းကော်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ကျောက်ကျောနှင့် ဟင်းချိုတို့၌ ဂျယ်လတင်းကို အသုံးချသကဲ့ သို့ ငါးစည်ဖောင်းကော်ကိုလည်း အသုံချရလေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါး ထုတ်ကုန်များ
ငါးဝက်

**ငါးဝက်**သည် ကကတစ်မျိုးတွင်ပါဝင်၍ မျိုးရင်းအမည်မှာ 
'ပါစီဒေး'ဖြစ်သည်။ ထိုငါးကိုယ်သည် အနည်းငယ်ရှည်၍ 
ပြားသည်။ ပါးဟက်ပေါက်မှာ ကျယ်သည်။ မျက်စိသည် 
ဦးခေါင်းဘေးဖက်တွင် ရှိသည်။ မေးရိုး၌ သွားများရှိသည်။ 
ကျောဆူးတောင် ၂ ချောင်းပါသည်။ ကိုယ်မှာ အကြေးများ 
ဖုံးလျက် ရှိသည်။ ငါးဝက်နှင့် မျိုးချင်းနီးစပ်သော ငါးများမှာ 
ငါးဝက်ပန်းနီ၊ ငါးဝက်စပ်နှင့် ငါးဇင်စပ်များ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ငါးပတ်

**ငါးပတ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း၌၎င်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်များ၌၎င်း ကျက်စားသည့် အသားစား ငါးမျိုး ဖြစ်သည်။ အာရှတိုက်၊ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပါဏဗေဒအရ 'ဝေါလာဂိုးနီးယားအတ္တူ'ဟု ခေါ်သည်။ အသားစားကြူးလှသဖြင့် ငါးပတ်ကို ငါးမန်းနှင့်နှိုင်း၍ 'ရေချိုငါးမန်း'ဟု ခေါ်ကြသည်။ ငါးပတ်ကိုယ်သည် ရှည်၍ ပြား၏။ ကျောသည် တစ်ဖြောင့်တည်းရှိ၍ နှာတံမှာ ရှည်၏။ ပါးစပ်ပေါက်ကျယ်၍ အောက်မေးသည် ရှေ့သို့ အနည်းငယ်ငေါထွက်နေ၏။ နှုတ်ခမ်းမွေးလေးပင်ပါရာ အထက် နှစ်ပင်သည် အောက်နှစ်အပင်ထက်ပို၍ ရှည်၏။ တစ်ခုတည်း ရှိသော ကျောဆူးတောင်သည် ရှေ့ကျကျပေါက်၍ ယင်း၌ ဆူးရိုးမပါချေ။ စအိုဆူးတောင်သည် အလွန်ရှည်ပြီး၊ အမြီးရင်း နားတွင် အဆုံးသတ်သည်။ အမြီးထိပ် ၂ ခုမှာ ဝိုင်းနေသည်။ ငါးပတ်၏ အရောင်မှာ နှာထိပ်မှ အမြီးတိုင် အောင် ကျောရိုးတစ်လျှောက်တွင် မွဲပြာရင့်ရောင်ဖြစ်၍ အောက် ပိုင်းတွင်မူ အရောင်အနည်းငယ်ဖျော့သွားသည်။ ငါးပတ်၏ ကိုယ်အရှည်သည် ၆ ပေအထိ ရှိသည်။ ငါးပတ်ကို ဟင်းလျာ အဖြစ် စားသုံးကြသည့်အပြင် ငါးပိလုပ်ရန်လည်း အသုံးချကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ငသိုင်းချောင်းမြို့

**ငသိုင်းချောင်းမြို့** (ယခင် စာလုံးပေါင်း **ငါးသိုင်းချောင်း**) သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျုံပျော်ခရိုင်၊ ရေကြည်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပုသိမ်မြို့ အရှေ့မြောက်ဘက် ၄၈ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ငဝန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်မှာ ၃၄၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့၏လူဦးရေမှာ ၈၉,၀၃၀ ယောက်ခန့်ဖြစ်ပြီး မြို့ပေါ်လူဦးရေမှာ ၁၈,၇၄၃ ယောက်ဖြစ်ကာ များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မြန်မာများ ဖြစ်ကြ၏။ ငသိုင်းချောင်းမြို့တည်ရာ အရပ်မှာ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၍ မိုးရာသီတွင် မြစ်ရေလျှံတက်ခြင်းဘေးမှ ကာကွယ်ရန် မြင့်မားသော တာများပြုလုပ်၍ ထားကြရသည်။ တာအချို့သည် မြို့တွင်းသို့ပင် ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသဖြင့် တာကြီးတန်း ဟူသော ရပ်ကွက်ပင် ရှိသည်။ တာတန်းသည် ငဝန်မြစ် ကမ်းနဖူးမှနေ၍ မြို့ကိုပတ်ရံထားသည့်ပြင် ဟင်္သာတသို့ တိုင်အောင် ရှည်လျားသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၌ ငသိုင်းချောင်းမြို့ အထက် ၃ မိုင်ခန့်တွင် အဆိုပါ တာကျိုးပေါက်ခဲ့သဖြင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့မှာ ရေဘေးနှင့် ကြုံခဲ့ရဖူးလေသည်။

ငသိုင်းချောင်းမြို့သည် ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်ရထားလမ်းတွင် ရှိသော ရေကြည်မြို့နှင့် ၆ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ရေကြည်၊ ကျုံပျော်မြို့၊ ကျောင်းကုန်းမြို့၊ ဓနုဖြူမြို့များသို့ မော်တော်ကားလမ်းပေါက်သည့်အပြင် ဟင်္သာတမြို့၊ လေးမျက်နှာမြို့၊ သာပေါင်းမြို့၊ ပုသိမ်မြို့များသို့လည်း ရေလမ်းခရီးပေါက်သည်။ ငသိုင်းချောင်းမြို့ အထက်တွင် ငဝန်မြစ်မှ အနောက်ဘက်သို့ ခွဲထွက်သော ချောင်းငယ် တစ်ခုပေါ်၌ ကျောက်ချောင်းရွာရှိ၏။ ထိုရွာမှ အနောက် ရိုးမတောင်ကိုဖြတ်ကျော်လျှင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဂွမြို့သို့ ရောက်နိုင်သည်။ ဆန်စပါး၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဆေးရွက်၊ ပြောင်းဖူးတို့မှာ ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်၏ ထွက်ကုန်များ ဖြစ်ပေသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်ဘက်မှ အုန်းသီးနှင့် အနောက်ခြောက်ခေါ် အမဲခြောက်များကို ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့သို့ တင်ပို့ရောင်းချကြ၏။ ငသိုင်းချောင်းမြို့အစွန်မှနေ၍ အနောက်ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်၍ ကြည့်လိုက်လျှင် မှိုင်းမို့ညို့ဆိုင်းနေသော ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ငသိုင်းချောင်းမြို့မှ တရားရုံးတော်ကို ရေကြည်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်လေသည်။ ငသိုင်းချောင်းမြို့တွင် တရားရုံးပင် မရှိသော်ငြားလည်း ရဲဌာန၊ ဆေးရုံ၊ တန်းမြင့်စာသင်ကျောင်း၊ မြူနီစီပယ်ရုံးစသည်တို့ဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိ၏။ ထိုမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်၌ အနန္တဂုဏ လောကမာရဇိန် စေတီတော်ကြီး တည်ရှိ၍ စေတီ၏ထက်ဝန်းကျင်တွင် မှဏ်ကျောင်း၊ ရွှေရေးဆောင်ကျောင်း စသော ခမ်းနားတင့်တယ်လှသည့် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ ကျက်သရေဆောင်ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုက်များ ရှိကြ၏။

ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသော ပွဲတော်မှာ ငသိုင်းချောင်းမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းပြင်ရွာကြီးတွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် သီတာဘုရားပွဲဖြစ်သည်။ အဆိုပါရွာရှိ ဉာဏ်တော်ပေ ၅ဝ ခန့်မြင့်သော မြေစိုက်စေတီ သီတာဘုရား နှင့် သီတာ မောင်နှမနတ်ကွန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ နှစ်စဉ် တော်သလင်းလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပသော ထိုဘုရားပွဲတော်ကို ငသိုင်းချောင်းမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက် မြို့ရွာ ကျေးလက်များမှ လှေငယ်တက်စင်းတို့ဖြင့် လာရောက်ကြသည်။

## ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ် 
*စိန်အောင်မင်း
*ဒေါက်တာ သန်းထွန်

## ကိုးကား
ငံပြာရည်

## ငံပြာရည်(Fish-paste Whey)
သာမန်အားဖြင့် ငါးပိမှထွက်သော အရည်သည် ငံပြာရည် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ငါးပိအကြောင်းရပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ငါးပိမျိုးအပြင်၊ ပဲမှလုပ်သော ပဲငါးပိဟူ၍လည်း 
ရှိသေးရကား၊ ပဲငါးပိမှရသော ပဲငံပြာရည်ဟူ၍လည်း ရှိလေသည်။ ငံပြာရည်ကို စိမ်းစားငါးပိ၊ မျှင်ငါးပိ၊ ဒမင်းငါးပိတို့မှ ရသည်။ ထိုငါးပိမျိုးအစားကို လိုက်၍ စိမ်းစားငံပြာရည်၊ မျှင်ငံပြာရည်၊ ဒမင်းငံပြာရည်ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ငါးပိကောင်လုပ်ရာမှလည်း ငံပြာရည် ရနိုင်သေးသည်။ 

## ငါးပိ
ငါးပိသိပ်သော စည်၏ကြမ်းပြင်မှာ အိမ်ခေါင်မိုးကို ပြောင်းပြန်ထားသကဲ့သို့ ဆင်ခြေလျှောဖြစ်သည်။ ထိုဆင်ခြေလျှော ကြမ်းပြင်၏အလယ်တွင် ရေတံလျောက်ကို
ခံထားရသည်။ ထိုရေတံလျှောက်မှ ငံပြာရည်စီးဆင်းလာသည်။ အချို့ဒေသ၌ ငါးပိကို ရာဝင်အိုးများနှင့် သိပ်ရသည်။ ငါးပိမှာ လေးသောပစ္စည်းဖြစ်၍ အိုးထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းထိုင်သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ငံပြာရည်သည် စိမ့်၍အပေါ်သို့ တက်လာသည်။ ဤသို့ တက်လာသောငံပြာရည်ကို အိုးသွတ် ငံပြာရည်ဟု ခေါ်သည်။
ငါးပိမှရသော ငံပြာရည်ကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းလိုလိုပင် ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ထိုငံပြာရည်၏အနံ့မှာ အနည်းငယ်ပြင်း၏။ အရသာမှာချို၍ ငန်၏။ ထို့ကြောင့် ငါးငံပြာရည်ကို ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင်သုံးလျှင် ဟင်း၏အရသာပို၍ ကောင်းလာပေသည်။ ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးငံပြာရည်ကို အစိမ်းလိုက် ခတ်၍ အသုံးပြုကြ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးပိရည်အစား ကျိုပြီးသား ငံပြာရည်ကို ငရုတ်သီးမှုန့်နှင့်ဖျော်၍ တို့စရာနှင့်စားတတ်ကြ၏။ ပဲငံပြာရည်ကို တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ဟင်းချက်ပြုတ်ရာ၌အသုံးများကြသည်။ မြန်မာတို့လည်း စားသုံးကြသည်။ အထူးအားဖြင့် သက်သတ်လွတ်ဟင်းများ၌ ငါးငံပြာရည်အစား ပဲငံပြာရည်ကိုသုံးကြသည်။ ပဲငံပြာရည်ကိုမူ ပဲပိစပ်မှ အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ယူကြသည်။

ပထမတွင် ပဲပိစပ်ကို နူးနပ်အောင် ပြုတ်ရသည်။ ကောင်းစွာနူးနပ်သောအခါ ပဲများကို အိမ်တွင်း၌ ရက်ပေါင်းအနည်းငယ်ကြာမျှ ဖြန့်ထားရ၏။ ဤသို့ ဖြန့်ထားစဉ် ပဲများအပေါ်တွင် မှိုများတက်လာသည်။ မှိုတက်လာသောအခါ ပဲများကို နေလှန်းပေးရသည်။ ကောင်းမွန်စွာ ခြောက်သွေ့သောအခါ ပဲများကို အသင့်ကျိုထားသော ထန်းလျက် သို့မဟုတ် ကြံသကာရည်ထဲတွင် ဆားတော်သင့်ရုံထည့်၍ စိမ်ပေးသည်။ ရက်အတန်ကြာ ကြာထားသောအခါ ပဲငံပြာရည် ဖြစ်လာသည်။ စိမ်ထားသော 
ပဲများသည် ပဲငါးပိဖြစ်၏။ ပဲငံပြာရည်သည် ထန်းလျက် သို့မဟုတ် ကြံသကာရည်၏ အပျစ်အကျဲကိုလိုက်၍ အရည်ပျစ် အရည်ကျဲဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စား ရှိသည်။ ပဲငံပြာရည်၏ အနံ့မှာ ငါးငံပြာရည်ကဲ့သို့ မပြင်းဘဲ ခပ်သင်းသင်းနေ၏။ အရသာမှာ ချိုသည်။ ပဲငံပြာရည်သည် ဟင်း၏အရသာကို ထူးခြားစေသည့်ပြင် အရောင်ကိုလည်း ကောင်းစေ၏။ မြန်မာတို့သည် ဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးငံပြာရည်ကို အသုံးများကြသကဲ့သို့ တရုတ်တို့သည်လည်း ပဲငံပြာရည်ကို အသုံးများကြသည်။ 

## ကိုးကား
ငါးရံ့

**ငါးရံ့** (Ophiocephalus Striatus) မျိုးတွင် ငါးရံ့အောက်၊ ငါးရံ့ဒိုင်း၊ ငါးရံ့ခေါင်းတို၊ ငါးရံ့ပနော်၊ ငအုံးမတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုငါးရံ့မျိုးတို့သည် 'အိုဖီယို ဖာလီဒေး' ငါးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်ကြ၏။ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ပုံသဏ္ဌာန်ချင်း တူကြသော်လည်း အရောင်အဆင်းမှာ မူကား ခွဲပြား ခြားနားကြသည်။ ကိုယ်အရှည် ၃ ပေအထိ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြေပြန့်ရာအရပ်များတွင် ငါးရံ့တို့ကို တွေ့ရှိရသည်။

ငါးရံ့ကိုယ်သည် ခပ်လုံးလုံးရှိ၍ အမြီးဖက်သို့ ရှူးသွား သည်။ ခေါင်းသည် မြွေခေါင်းကဲ့သို့ ပြားသည်။ အမြီးထိပ် သည် ဝိုင်းသည်။ ကိုယ်ဘေးကြောင်းသည် ထင်ရှားပေါ်လွင် ၏။ အညိုစင်းများနှင့် အကွက်များသည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ထင်ရှားလျက် ရှိ၏။ ကျောဆူးတောင်နှင့် ဝမ်ဆူးတောင်တို့တွင် အဆူးများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်နေကြသည်။ ငါးရံ့သည် ငါးပြေမကဲ့သို့ လေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ကို တိုက်ရိုက် ရှူနိုင်၏။ စွတ်စိုသောကုန်းမြေ၌ ခရီးအတန်ဝေးဝေး သွားနိုင်၏။ ငါးရံ့ကို ချက်ပြုတ်စားကြသည့်ပြင် ငါးပိငါးခြောက်လည်း လုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသောငါး
ငှက်ကုလားအုတ်ပု

**အီးမျူး** ခေါ်  **ငှက်ကုလားအုတ်ပု** **emu** () (*Dromaius novaehollandiae*) မျိုးမှာ ဩစတြေးလျတိုက် ပင်ရင်းဇာတိဖြစ်သည်။ ငှက်ကုလားအုတ်မျိုးကဲ့သို့ မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင်သာ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ဤငှက်မျိုး၏ ငှက်မွှေးငှက်တောင်သည် အခြားငှက်မွှေးငှက်တောင်များကဲ့သို့ အဆင်းအရောင် တောက်ပြောင်ခြင်း မရှိပေ။ ငှက်ကုလားအုပ်ကလွဲလျှင် ဤငှက်မှာ အထွားအကျိုင်း ငှက်မျိုးဖြစ်လေသည်။ အရပ် ၅ ပေခန့်မြင့်၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်မှာ ငှက်ကုလား အုပ်ထက် အနည်းငယ်မျှ သေးငယ်သည်။ လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးများနှင့် မြေပြန့်တောများထဲတွင် ကျက်စားတတ်သည်။

ငှက်ကုလားအုပ်ပုသည် သားပိုက်ကောင်များနှင့်ပင် ပြိုင်၍ပြေးနိုင်သည်။ မြေပေါ်တွင်ဖြစ်မူ ငှက်ကုလားအုပ်ပုကို မြင်းများပင်မှီအောင် လိုက်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ ခြေကုန်လက်ပမ်းကျ၍ မပြေးနိုင်သောအခါမှသာ ဖမ်းမိနိုင်သည်။ ဖမ်းဆီးသည့် အခါ၌လည်း အနီးသို့ ရုတ်တရက် မကပ်နိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သန်မာလှသော ခြေထောက်များဖြင့် ချဉ်းကပ်လာသူကို အပြင်းအထန် ကန်ကျောက်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကန်ကျောက်ရာတွင် နွားဆိုးကြီးများကဲ့သို့ နံဘေးနှင့်အနောက်ဘက်သို့သာ ကန်ကျောက်တတ်သည်။ ငှက်ကုလားအုပ်များ အရှေ့ကို ကန်ကျောက်ဘိသကဲ့သို့ မကန်ကျောက်နိုင်ချေ။ ငှက်ကုလားအုပ်၏ အစာမှာ အထူးသဖြင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးအပွင့်နှင့် သစ်ဥသစ်ဖုတို့သာ ဖြစ်သည်။ ငှက်အရိုင်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သော်လည်း ငှက်ကုလားအုပ်ပုကို ယဉ် ပါးအောင် သွန်သင်ပေး၍ ရနိုင်သည်။ ဥများကို သဲမြေထဲတွင်သာ ဥအုလေ့ရှိပြီး ဥအရွယ်အစားမှာ ငှက်ကုလားအုပ်၏ ဥ၏အရွယ်နှင့် အတူတူလောက်ပင် ရှိသည်။ အရောင်မှာ အစိမ်း သို့မဟုတ် ပြာမှိုင်းမှိုင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ဥပေါင်း ၉  ဥမှ ၁၃ ဥအထိ အုတတ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ
ငှက်ကြီးဒုံးစပ်

**ငှက်ကြီးဒုံးစပ်** သည် ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင် ဖြစ်သည်။ ခြေတံနှင့် နှုတ်သီးရှည်၍ အကြည့်ရ အလွန် ဆိုးသောငှက်မျိုးဖြစ်၏။ ရပ်နေသောအခါ ၅ ပေခန့်မြင့်၍ အတောင်များကို ဖြန့်ကာ 
တိုင်းတာလျှင် တစ်ဖက်များမှ တစ်ဖက်ဖျားသို့ ၁၄ ပေမျှ ရှိတတ်သည်။

ငှက်ကြီးဒုံးစပ်သည် ငါးများ၊ ဖားများ၊ မြွေများမှအစ ပုပ်ရိ နေသော အသေကောင်များကို စားသောက်တတ်၏။ ထိုသို့ အပုပ်အစပ်များကို ရှင်းလင်းပေးတတ်သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အစိုးရတို့သည် ထိုငှက်များအား မသတ်ဖြတ်ရန် ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားလေသည်။ ငှက်ကြီးဒုံးစပ်များကို အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၌ တွေ့ရသော ငှက်ကြီးဒုံးစပ်မျိုးကို ပါဏဗေဒ အမည်အားဖြင့် 'လက်တိုတိုင်လပ် ဒျူဗီယပ်'ဟု ခေါ်သည်။ ဂျာဗားကျွန်း၌ တွေ့ရသောအမျိုးကို 'လက်တို တိုင်လပ် ဂျာဗန် နစ်ကပ်'ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကို မြန်မာတို့က 
ဒုံးမြီးကွက်ဟု ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ
ငန်းမြွေ

မြန်မာ့အလိုအားဖြင့် ငန်းမြွေအမျိုးမျိုး ရှိ၏။ အများအားဖြင့် ငန်းမြွေများသည် ကိုယ်ထည်ကြီးမား၍ အဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုး ဖြစ်ကြသည်။ မြွေ၏ အသွေးအဆင်ကို ကြည့်၍ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်တတ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မြွေ 
တစ်မျိုးတည်းပင် အမည် ၃၊ ၄ မျိုးတပ်၍ ခေါ်တတ်ကြသည်။ 
ငန်းမြွေ အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသောငန်းမြွေများမှာ 
#ငန်းဝါ၊ 
#ငန်းပုပ်
#ငန်းသံကွင်းစပ်၊ 
#ငန်းစောင်း 
#ငန်းတော်ကျား၊ 
#ငန်းဦးကွက်၊ 
#ငန်းနက်ကျား၊ 
#ငန်းတော်ရှည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ထိုငန်းမြွေမျိုးတို့နှင့် မျိုးချင်နွယ်သော အခြားငန်းမြွေများလည်း အမြောက် 
အမြား ရှိပေသေးသည်။ ငန်းမြွေကို အင်္ဂလိပ်လို 'ဟမ်မာဒြာ 
ရက်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဗန်ဂါရပ်'ဟူ၍လည်းကောင်း ငန်းမျိုးကိုလိုက်၍ ခေါ်၏။
ငန်းဝါကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည် 
ဟု ဆိုသည်။ ငန်းဝါသည် အညိုရောင်ရှိ၍ အညိုဖျော့ရောင် 
ကန့်လန့်စင်းများ ပါရှိသည်။ လည်တိုင်ဝါ၏။ သို့သော် အချို့ 
ငန်းဝါမျိုးသည် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ လည်တိုင်ဝါသည်။ ကိုယ် 
အောက်ပိုင်း၌ အစက်ပြောက်များ ပါရှိတတ်သည်။ သို့မဟုတ် 
အမည်းရောင်ရှိသည်။ အကောင်ငယ်ကလေးလည်းများမှာ အမည်း 
ရောင်ရှိ၍ အဖြူစင်းများ ပါရှိသည်။ ဦးခေါင်း၌လည်း အဖြူ 
စင်းများပါရှိသည်။ အရှည် ၁၄ ပေအထိ ကြီးထွားကြသည်။
ငန်းပုပ်ဟုခေါ်သော ငန်းမြွေမှာ အမည်းပုပ်ရောင်ရှိ၏။ 
ထိုငန်းပုပ်မျိုးသည် လူကိုလိုက်တတ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ 
လိုက်ရာ၌ ပါးပျဉ်းထ၍ လိုက်၏။ တစ်ခါတစ်ခါ အမြီး 
ထောက်၍ ကြည့်၏။ ထိုနောက် လိုက်ပြန်၏။ မမြင်ရမှ 
မလိုက်ဘဲ နေ၏။ ✖️ငန်းပုပ်သည် ရိုက်ပုတ်၍ မသေဘဲ 
လွတ်ပြေးလျှင် ရန်သူကို တစ်နှစ်ကျော်အထိ မမေ့တတ်ဘဲ 
ပြန်၍ ရန်မူတတ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။✖️

(အဟိတ်တိရစ္ဆာန်မြွေသည် အသိဉာဏ်ရှိလူသားမျိုးစိတ်ကဲ့သို့ အသိဉာဏ်မရှိပါ)

ငန်းသံကွင်းစွပ်တွင် အဝါနှင့် အမည်းကွင်းများ တစ်ခုခြားစီ 
ပါရှိသည်။ ဦးခေါင်းမှာမည်း၍ လည်တိုင်နှင့် ကိုယ်အောက် 
ပိုင်းမှာ အဝါရောင်ရှိ၏။ အရှည် ၈ ပေအထိ ကြီးထွား၏။ 
ငန်းနက်ကျားကို အင်တိုင်းတောနှင့် တောချုံကြီးများတွင် 
အများအပြား တွေ့ရသည်။ အဆိပ်ပြင်းသောမြွေမျိုးဖြစ်သော် 
လည်း လူကို ရန်မရှာတတ်ပေ။ ဦးခေါင်းသေး၍ ကိုယ်ထည် 
ရှည်သည်။ ကိုယ်ရောင်မှာ ကတ္တီပါနက်ကဲ့သို့ရှိ၍ အဝါကွက် 
များ ပါရှိသည်။ ငန်းနက်ကျားသည် အလွန်လှသောမြွေမျိုး 
ဖြစ်သည်။ ✖️ငန်းတော်ရှည်ကို မြွေမင်းသား သို့မဟုတ် မြွေ 
သူတော်ဟု ခေါ်တတ်ကြသည်။ ကိုယ်ထည်ရှည်၍ အဆိပ် 
မရှိပေ။ ငန်းတော်ရှည်ကို အခြားမြွေများက ကြောက်ရသည်ဟုဆိုသည်✖️

ငန်းတော်ကြားမြွေအဆိပ်သည်လူ၏အာရုံကြောကိုပျက်ဆီးစေနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်‌ငန်း‌‌ေတာ်ကြား‌ေမြွဆိပ်‌ေဖြ‌ေဆးမရှိပါ...

ငန်းမြွေများသပ်သပ်ရှိကြသော်လည်း 
လူကို ဘေးအန္တရာယ်မပြုတတ်ကြပေ။ ငန်းမြွေများသည် 
ကိုယ်ထည်ကြီးမားကြသဖြင့် ယင်းတို့ကို တွေ့မြင်လွယ်သည်။ 
လယ်ယာများတွင် မနေတတ်ကြ။ တောထူထပ်သောဒေသ 
များတွင် ချုံထဲ၊ သစ်ခေါင်းထဲ၌ နေတတ်ကြသည်။
ငန်းမြွေ သည် ပါးပျဉ်းကြီး၍ လှပသောကြောင့်
အလမ္ပာယ်ဆရာများက မြွေပြသရာတွင်
ငန်းမြွေကို အကခိုင်းတတ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ငှက်ကြီးဝံပို

**ငှက်ကြီးဝန်ပို** သည် ကိုယ်ပုံပန်း အချိုးအစား မကျသောငှက် 
ဖြစ်သည်။ နှုတ်သီးမှာ သာမန်ငှက်၏ နှုတ်သီးနှင့် မတူဘဲ 
ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် မလိုက်အောင်ပင် ရှည်လျား၏။ 
အဖျား၌ အတန်ငယ်ကောက်နေ၏။ ခြေထောက်များမှာ 
တိုသော်လည်း ဘဲခြေကဲ့သို့ ခြေဖဝါးများ ပါရှိသည်။
ဤငှက်မျိုးကို သမပိုင်းဒေသများတွင်၎င်း၊ အပူပိုင်းဒေသ 
များတွင်၎င်း တွေ့ရသည်။ ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁ဝ မျိုး 
ခန့် ရှိ၏။ ငှက်ကြီးဝံပို အကြီးစားမှာ အရပ်အမြင့် ၅ ပေ 
ကျော်ကျော် ၆ ပေခန့်ရှိပြီး အတောင်ဖြန့်လိုက်သောအခါ 
အလျား ၁ဝ ပေမျှ ရှိသည်။ သာမန်ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုးကို 
ဥရောပတိုက်တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက် 
များ တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ယင်း၏ ပါဏဗေဒ အမည်မှာ 
'ပယ်လီကင်နပ် အိုနိုကရိုတဲလပ်' ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် 
ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများတွင် တွေ့ရသော ဝံပိုမျိုးမှာ 'ပယ်လီ 
ကင်နပ် ဖိလစ်ပင်ဆစ်'မျိုး ဖြစ်သည်။ 

ငှက်ကြီးဝံပိုတို့သည် မြစ်နှင့် ရေအိုင်ကမ်းပါး အနီးအနား 
တွင် အစုလိုက် အအုပ်လိုက်နေတတ်ကြသည်။ အပေါင်း 
အသင်းနှင့် အစုအအုပ်ဖွဲ့၍ နေတတ်ရုံသာမကသေးဘဲ အစာရှာ 
ရာတွင်လည်း အတူတူစုရုံး၍ တပျော်တပါးကြီး အစာရှာ ထွက် 
လေ့ရှိသည်။ ဥသည့်အခါတွင် တစ်ခါဥလျှင် ၂ ဥမှ ၃ ဥ 
အထိသာ အုတတ်သည်။ ဥများမှာ အများအားဖြင့် အဖြူရောင် 
ဖြစ်သည်။ဩစတြေလျတိုက်တွင် ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုး တစ်မျိုး 
တည်းသာ ရှိသော်လည်း အမေရိကတိုက်တွင်ကား ဤငှက်မျိုး 
ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝံပိုများ
ဧပရယ်လ်ဖူးလ်နေ့

ဧပရယ်လ်ဖူးလ်နေ့ (April Fools' Day) ကို ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အောလ်ဖူးလ်နေ့ (All Fools' Day) ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။ ဧပြီလ ၁ရက်နေ့သည် အစိုးရ ရုံးပိတ်ရက် သို့ အထိမ်းအမှတ်ရက် မဟုတ်သော်လည်း ထိုနေ့တွင် လူတိုင်းလိုလိုသည် ဟာသများ ရယ်စရာများကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြသည်။ ထိုနေ့တွင် ရယ်စရာ အပြုအမူများ၊ မဟုတ်တမ်းတရား ကောလဟာလများ နှင့် အခြား တကယ်ဟု ထင်ရလောက်သည့် အဖြစ်အပျက်များကို ပုံသဏ္ဌန် အမျိုးမျိုးဖြင့် သူငယ်ချင်းများ၊ မိသားစုဝင်များ၊ ဆရာများ၊ အိမ်နီးချင်းများနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို နောက်ပြောင်လေ့ ရှိကြသည်။

ထုံးစံအားဖြင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၊ ယူကေ၊ ဩစတေးလျနိုင်ငံ နှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင် နေ့လယ်မွန်းတည့်ချိန်ထိသာ နောက်ပြောင်လေ့ ရှိကြပြီး နေမွန်းတည့်ကျော်သွားပြီးမှ နောက်ပြောင်သူကို ဧပရယ်လ်ဖူးလ် ဟု ခေါ်ကြသည်။

အခြားနေရာများ ဖြစ်ကြသော တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင်မူ တနေကုန် ဟာသ လုပ်လေ့ ရှိကြသည်။ ဧပြီလ ၁ရက် နေ့နှင့် ရူးသွပ်ခြင်းကို တွဲဖက်တွေ့ရသော ပထမဆုံး မှတ်တမ်းမှာ ချော်လ်စာ (Chaucer) ၏ ကန်တာဘူရီဇာတ်လမ်းများ (Canterbury Tales) (၁၃၉၂) တွင် ဖြစ်သည်။
ဂရင်းကင်ညွန်

ဂရင်းကင်ညွန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရီဇိုးနားပြည်နယ်ရှိ ချောက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကော်လိုရာဒိုမြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂရင်းကင်ညွန်ချောက်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၁၅ ခုမြောက် အမျိုးသားဥယျာဉ် ဖြစ်သော ဂရင်းကင်ညွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့ ဂရင်းကင်ညွန်ဒေသကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် အဓိက တိုက်တွန်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး သူကိုယ်တိုင် ထိုဒေသသို့ အမဲလိုက်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရန် အတွက် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ရောက်ခဲ့သည်။ ဂရင်းကင်ညွန် ဒေသသည် သဘာဝလောက၏ အံ့ဖွယ်တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
ထားဝယ်ကောလိပ်

**ထားဝယ်ကောလိပ်**သည် တနင်္သာရီတိုင်း၏ တိုင်းမြို့တော်ဖြစ်သော ထားဝယ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ထားဝယ်ကောလိပ်၏ မြေဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၂၈.၀၂ ဧကခန့် ရှိသည်။ 

၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မော်ရိုး ကရင်သာသနာပြုကျောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်စဉ်ကာလ၌ အမှတ် (၄) အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ် မေလ (၂၃) ရက်နေ့၌ ဤကျောင်းကို တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကောလိပ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။
 
ဒေသကောလိပ်များကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့် ပညာရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းသည့်အခါ (၁၉၈၀) ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထားဝယ်ကောလိပ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ 
 
၁၉၇၆ - ၇၇ တွင် ပထမနှစ် သင်တန်း တစ်တန်းတည်းကိုသာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပထမနှစ်နှင့် 
ဒုတိယနှစ်သင်တန်းများကို (၁၉၇၇ - ၇၈) မှ (၁၉၉၁ - ၉၂) ထိ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ပညာသင်နှစ်၌ တတိယနှစ်သင်တန်းတွင် ရူပဗေဒနှင့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်နှစ်ခုကို စတင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ 

(၁၉၉၃ - ၉၄) ပညာသင်နှစ်မှ စပြီး တတိယနှစ်သင်တန်းတွင် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံအထူးပြုဘာသာရပ်များကို သင်ကြားနိုင်ခဲ့သည်။

ထားဝယ်ကောလိပ်တွင် စာကြည့်တိုက်တစ်ခုရှိပြီး တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကောလိပ်ဖွင့်လှစ်စဉ်ကပင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ယင်းစာကြည့်တိုက်တွင် (၁၅ - ၉ - ၉၅) ရက်နေ့ စာရင်းအရ စာအုပ်အမျိုးအစားပေါင်းစုံ
(၈၁၂၀) အုပ်ရှိပြီး၊ စာနယ်ဇင်း စုစုပေါင်း (၅၃၄၅) အုပ်ရှိသည်။
 
ထားဝယ်ကောလိပ်ကို အုပ်ချူပ်ခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံး ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဒေါက်တာသိန်းလွင် ဖြစ်သည်။
 
ယင်းထားဝယ်ကောလိပ်ကို (၂၀၀၀) ခုနှစ်မှ စပြီး ထားဝယ်ပညာရေးကောလိပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ငှက်ကုလား

ငှက်ကုလားသည် လည်ပင်းနက်သော ငှက်ကျားမျိုး ဖြစ် သည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ဇီနော်ရင်းခပ် အေရှ တီကပ် အေရှတီကပ်' ဖြစ်သည်။ အလျား ၅၂ လက်မရှိ၏။ ဦးခေါင်း၊ လည်တိုင်နှင့် အမွေး အတောင်တို့၏ အရောင်မှာ နက်၏။ ကိုယ်ပေါ်၌ အဖြူရောင် အကွက်များရှိသည်။ ပျံသည့်အခါတွင် အဖြူနှင့် အနက်ရောင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ စ၍ ပျံချိန်တွင် တောင်ပံကို မှန်မှန်ခတ်ရိုက်လျက် ပျံသည်။ အရှိန်ရသောအခါ တွင် လေဟုန်စီးကာ ပျံသန်းသည်။

ငှက်ကုလားသည် အအုပ်အသင်းနှင့် နေလေ့မရှိချေ။ တစ်ကောင်တည်း ဖြစ်စေ၊ စုံတွဲဖြစ်စေသာ နေလေ့ရှိသည်။ သစ်ပင်ထိပ်ဖျား၊ မြစ်ကမ်းနား၊ ရေအိုင်၏ အနီးအနားတို့၌ ၂ ကောင်တွဲ၍ နေတတ်သည့်အလေ့မှာ အခြားမျိုးတူငှက်များနှင့် မတူသော ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။

ငှက်ကုလားသည် ငါး၊ ဖား၊ တီကောင်၊ ကနန်းနှင့် ခရုတို့ ကို စားသည်။ အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်၌ ပြုလုပ်တတ်သည်။ 
တစ်မြုံလျှင် ၃ မှမှ ၅ ဥအထိ ရှိတတ်သော်လည်း ၄ ဥကိုသာ အတွေ့ရများသည်။ ဥ၏ အရောင်သည် ပထမတွင် ဖြူဖွေး နေသော်လည်း နောက်တွင် တဖြည်းဖြည်း ညိုမည်း၍ လာသည်။ ငှက်အကောင်ကြီးသည့်အလျောက် ဥ၏အရွယ်မှာလည်း ပျမ်းမျှအလျား ၂ ဒသမ ၉ဝ လက်မနှင့် ၂ ဒသမ ၁ဝ လက်မ ရှိသည်။ဒီဇင်ဘာလနှင့် ဇန်နဝါရီလများတွင် သားပေါက် တတ်သည်။

ငှက်ကုလားသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများမှ ဩစတြေးလျတိုက်အထိ ပျံနှံ့စွာနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်ကုလားကို ယင်းနှင့် ရာသီဥတုသင့်လျော်သော ဒေသများ၌ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ
ကနခို

ကနခိုကို အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Purging Croton ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလို Mai-Hkang ဖြစ်သည်။ ကနခို မျိုးရင်းမှာ ကြက်ဆူမျိုးရင်း Euphorbiaceae ဖြစ်သည်။ 

## ပုံသဏ္ဌာန်
အပင်သည် အမြဲစိမ်းပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၅ပေမှ ပေ ၂၀ အထိရှိသည်။ ပင်စည်အခေါက် ညိုပြာပြာရောင်ရှိ၍ ချော၏။ အရွက်မှာ ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ အဖျားချွန်သည်။ အရင်းဝိုင်း (သို့) အနည်းငယ် သွယ်သည်။ ရွက်ပြားပြောင်ချော၍ ရွက်ကြောထင်ရှားသည်။ ရွက်နားခွေးသွားစိတ် ရှိသည်။ ရွက်ညှာရှည်၏။ လိမ်မော်ရောင်မှ အစိမ်းရောင်ထိ ရှိသည်။ အပွင့်သေးငယ်ပြီး အဖိုပွင့်အမပွင့်ရှိသည်။ 

## Purging Croton (ကနခို)
*Botany Term 	: 	Croton tiglium Linn
*Species/Family 	: 	Euphorbiaceae
	
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် အမြဲစိမ်း ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၅ ပေမှ ပေ ၂၀ ထိရှိ၏။ ပင်စည်အခေါက် ညိုပြာပြာရောင်ရှိ၍ ချော၏။ အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အဖျားချွန်သည်။ အရင်းဝိုင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ် သွယ်သည်။ ရွက်ပြားပြောင်ချော၍ ရွက်ကြော ထင်ရှား၏။ ရွက်နားခွေးသွားစိပ်ရှိ၏။ ရွက်ညှာ ရှည်၏။ လိမ္မော်ရောင်မှ အစိမ်းရောင်ထိ ရှိသည်။
အပွင့် သေးငယ်ပြီး အဖိုပွင့် အမပွင့် ရှိသည်။ အဖိုပွင့်၏ ပွင့်ဖတ်တွင် အမွှေးမဲ့၍ ဖြူသည်။ အမပွင့်၏ ပွင့်ဖတ်တွင် အမွှေးရှိသည်။ အပွင့်ခိုင်သည် အခက်အလက်တို့၏ အဖျားမှ ထွက်၏။ နယုန် ၊ ဝါဆို လတွင် ပွင့်သည်။
အသီး ထောင့် ၃ ထောင့် ပါရှိသော အက်ကွဲသီးဖြစ်သည်။ အစေ့ချောမွတ်၍ ရှည်ရှည်မျောမျော ပုံရှိသည်။ တပို့တွဲမှ ကဆုန်လအတွင်း အသီးရင့်မှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့ ၊ အစေ့ဆီ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာပြည် ပူအိုက် စွတ်စိုသော ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။ အမြင့်ပေ ၂၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။ ။ စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-

(က) ပျိုးထောင်ခြင်း။ ။ ကနခို ကို သီးသန့်စိုက်မည် ဆိုပါက မြေကို ကောင်းစွာ ထွန်ယက်ပေး ရမည်။ အစေ့ကို ပျိုးထောင်ရန် မလိုဘဲ တိုက်ရိုက်ချ၍ စိုက်နိုင်သည်။ ကနခို အခင်းအနေဖြင့် သီးခြားစိုက်ပါက တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ၈ ပေ ၁၀ ပေ ခန့် ခွာစိုက်သင့်သည်။

(ခ) ပြုစု ဂရုစိုက်ခြင်း။ ။ ပေါင်းသင်းရှင်းလင်းခြင်း ၊ မြေဆွခြင်း ၊မြေဩဇာကျွေးခြင်း၊ ရေလောင်းခြင်းတို့ကို အပင်နှင့် မြေသား အခြေအနေကြည့်၍ ဆောင်ရွက်ပေး ရမည်။

(ဂ) အသီးခူးခြင်း။ ။ ပင်သက် ၃ နှစ်သားမှ စ၍ သီးသော်လည်း ၆ နှစ်သားရောက်မှသာ သီးထွက်ကောင်းသည်။ တပို့တွဲမှ ကဆုန်လအတွင်း အသီးများရင့်မှည့် လာပါက ဆွတ်ခူးပြီး အစေ့ကို ထုတ်ယူရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကနခို စေ့သည်ခါး၏။ ပူသော သတ္တိရှိ၏။ လေသလိပ် ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ပျောက်ကင်းစေ၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ အစေ့ဆီသည် လေသလိပ်ကို ကြေစေနိုင်၏။ ဝမ်းတစစ်စစ်သက်သောရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။ အသည်းရောင်ခြင်းနှင့် မေ့မြောသောရောဂါ ၊ ရွဲ့စောင်းသောရောဂါတို့မှ ကင်းဝေးစေ၏ ။ အဆိပ်ကို ပြေစေသည်။
အသုံးပြုပုံ-

အစေ့
# ကနခိုစေ့ကို ဝမ်းနုတ်ဆေး အပုပ်ချဆေးများတွင်ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်။
# ကင်းမြီးကောက်ကိုက်သောဒဏ်ရာတွင် ကနခိုစေ့သွေးလိမ်းပေးသော် ကင်းမြီးကောက်အဆိပ် ပျောက်ကင်း၏။

အစေ့ဆီ
# အစေ့ဆီကို ချင်းစိမ်းရေနှင့် ရော၍ ကလေးကြက်ညှာချောင်းဆိုးရောဂါ ကု ဆေးအဖြစ်သုံးသည်။
# ကနခိုဆီ ၁ ဆ နှင့် အုန်းဆီ ၈ ဆ ရောစပ်၍ အဆစ်အမျက်ကိုက်ရောဂါကို လိမ်းပေးက ပျောက်၏ ။
# ဝမ်းဗိုက်နှင့် စပ်လျဉ်းသောရောဂါ ၊ အကြောတက်ရောဂါ ၊ အဖျားရောဂါ ၊ရောင်နာ ၊ ရင်းနာ ၊ လည်ချောင်း ၊ နားနှင့်ပတ်သက်သော ရောဂါများ အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်၏။ 

## ကိုးကား
တောရှောက်ခါး

တောရှောက်ခါး ၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Citrus hystrix DC., Rutaceae ဖြစ်သည်။ လူသိများသည့်အမည်မှာ kaffir lime ဖြစ်ပြီး combava ၊  kieffer lime ၊  limau purut ၊  makrut lime, Kabuyao (Cabuyao) ဟုလည်း နေရာဒေသကိုလိုက်ပြီး အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

တောရှောက်ခါးပင်၏ မူလဇာတိမှာ လာအို၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ထိုင်း နှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင်သာမက ကမ္ဘာအနှံ့အပြားနေရာများတွင် တောရှောက်ခါးကို အစားအသောက်များ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသဖြင့် အိမ်နောက်ဖေး မြေကွက်လပ်တွင် စိုက်သော အပင်ဖြစ်သည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
တောရှောက်ခါးသီး၏ အပြင်ဘက်အခွံသည် အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ကြွက်နို့ အသားမာတက်သကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသည်။ တောရှောက်ခါးအရွက်သည် အနံ့မွှေးသည်။ တောရှောက်ခါးပင်ကို မြေပန်းအိုးထဲတွင်လည်း စိုက်နိုင်သည်။ တောရှောက်ခါးသီးသည် ၄ စင်တီမီတာခန့်အရွယ်ရှိသည်။

## အသုံးပြုပုံ
လာအိုနှင့်ထိုင်းနိုင်ငံများတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် တောရှောက်ခါးအရွက်ကို အသုံးပြုကြသည်။ တုမ်ယမ်(tom yum)ဟင်းချက်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ကမ္ဘားဒီးယားနိုင်ငံတွင် Kruengဟင်းအနှစ်ပြုလုပ်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကို အသုံးပြုသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘာလီနှင့် ဂျာဗား ဒေသတို့တွင် sayur asam ဟင်းချက်ရာတွင် တောရှောက်ခါးရွက်ကိုတွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုသည်။ ထိုဒေသများတွင် ကြက်သားဟင်းနှင့် ငါးဟင်းတို့ချက်ရာတွင် ကရေဝေးရွက်နှင့်အတူ တောရှောက်ခါးရွက်ကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း တောရှောက်ခါးပင်များကို တွေ့ရှိရပြီး ဟင်းချက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းဆေးဖော်စပ်ရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
တောရှောက်ခါးရွက်ကို အခြောက်လှန်းထားပြီး ကြာရှည်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တောရှောက်ခါးသီးအရည်နှင့် အသီးအခွံမာကို ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အသီးအခွံမှ ထုတ်လုပ်သော ဆီမှာ ကပ်ပါးရောဂါပိုးမွှားများကို သေစေနိုင်သည်။ တောရှောက်ခါးသီးအရည်မှာ အက်ဆစ်ဓာတ်ပါဝင်သော အချဉ်အရသာဖြစ်၍  ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အဝတ်အထည်များနှင့် ဆံပင်ကို သန့်စင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
 root.]]

## ကိုးကား