ကမ ၅-မျိုး

**ကမ ၅-မျိုး** ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်တော်နှင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ တရားတော်များကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အစဉ်လိုက် တင်ပြပုံ ငါးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဤ "ကမ" သည် "ကမ္မ" (ပြုလုပ်မှု၊ ကံ) နှင့် မတူဘဲ ပါဠိဘာသာ "က္ကမ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "အစဉ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ဤကမ ငါးမျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

# **ဥပ္ပတ္တိက္ကမ** - ဖြစ်ပေါ်လာမှု အစဉ်
# **ပဟာနက္ကမ** - ပယ်ရှားမှု အစဉ်
# **ပဋိပတ္တိက္ကမ**- ကျင့်ကြံမှု အစဉ်
# **ဘူမိက္ကမ** - ဘုံ အစဉ်
# **ဒေသနာက္ကမ** - ဟောကြားတော်မူမှု အစဉ် 

### ဥပ္ပတ္တိက္ကမ - ဖြစ်စဉ်
ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာပုံ သို့မဟုတ် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲလာပုံ အဆင့်ဆင့်ကို အစဉ်အတိုင်းပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် သတ္တဝါတို့ သန္ဓေတည်စအချိန်မှစ၍ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံကို ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာသည် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

 "ပဌမံ ကလလံ ဟောတိ၊ ကလလာ ဟောတိ အဗ္ဗုဒံ။
 အဗ္ဗုဒါ ဇာယတေ ပေသိ၊ ပေသိယာ နိဗ္ဗတ္တတီ ဃနော။"

အဓိပ္ပာယ်မှာ -

* ပထမဦးစွာ **ကလလရေကြည်** ဖြစ်၏။
* ကလလရေကြည်မှ **အဗ္ဗုဒ** (အမြှုပ်) ဖြစ်၏။
* အဗ္ဗုဒမှ **ပေသိ** (သွေးခဲ) ဖြစ်၏။
* ပေသိမှ **ဃန** (အခဲတုံး) ဖြစ်လာ၏။

ဤကဲ့သို့သော သန္ဓေသား၏ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုကို ပြဆိုသော အစဉ်သည် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ မည်၏။

### ပဟာနက္ကမ - ပယ်စဉ်
ပဟာနက္ကမ ဆိုသည်မှာ ကိလေသာများကို အဆင့်ဆင့် ပယ်ရှားသွားပုံကို အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ အရိယမဂ်ဉာဏ်အသီးသီးတို့ဖြင့် ပယ်ရှားရမည့် ကိလေသာများကို အစဉ်လိုက်ပြဆိုခြင်းသည် ပဟာနက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

* **ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ** - သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် (ဒဿန) ဖြင့် ပယ်ရမည့်တရားများ (ဥပမာ- သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ)။
* **ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ** - အထက်မဂ်ဉာဏ်များ (ဘာဝနာ) ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပယ်ရမည့်တရားများ (ဥပမာ- ကာမရာဂ၊ ဗျာပါဒ စသည်)။

ဤသို့ ကိလေသာတို့ကို မဂ်ဉာဏ်အလိုက် အစဉ်အတိုင်း ပယ်ပုံကို ပြဆိုခြင်းသည် ပဟာနက္ကမ မည်၏။

### ပဋိပတ္တိက္ကမ - ကျင့်စဉ်
ပဋိပတ္တိက္ကမ ဆိုသည်မှာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်တရားများကို အစမှအဆုံး အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာရှုပွားရာတွင် ရှေးဦးစွာ ဖြည့်ကျင့်ရမည့် အကျင့်မှစ၍ အဆင့်ဆင့်သော ဉာဏ်စဉ်များကို ပြဆိုခြင်းသည် ပဋိပတ္တိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် **ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါး** ကို အစဉ်အတိုင်း ပြဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

# သီလဝိသုဒ္ဓိ (အကျင့်သီလ စင်ကြယ်ခြင်း)
# စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (စိတ်စင်ကြယ်ခြင်း)
# ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အမြင် စင်ကြယ်ခြင်း)
# ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (ယုံမှားခြင်းကို ကျော်လွှား၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
# မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (မဂ်ဟုတ်-မဟုတ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
# ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (အကျင့်လမ်းစဉ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
# ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)

ဤသို့သော အကျင့်စဉ်ကို အစမှအဆုံး ပြဆိုသော အစဉ်သည် ပဋိပတ္တိက္ကမ မည်၏။

### ဘူမိက္ကမ - ဘုံစဉ်
ဘူမိက္ကမ ဆိုသည်မှာ တရားတော်များကို ဘုံ၊ ဘဝ အလိုက် ခွဲခြား၍ အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့ ကျင်လည်ရာ ဘုံအလိုက် ဖြစ်သော တရားများကို အစဉ်အတိုင်း ပြဆိုခြင်းသည် ဘူမိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

* **ကာမာဝစရဓမ္မာ** - ကာမ ၁၁-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
* **ရူပါဝစရဓမ္မာ** - ရူပ ၁၆-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
* **အရူပါဝစရဓမ္မာ** - အရူပ ၄-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
* **လောကုတ္တရာဓမ္မာ** - လောကုတ္တရာဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။

ဤသို့ တရားတို့ကို ဘုံအလိုက် အစဉ်ခွဲခြားပြဆိုခြင်းသည် ဘူမိက္ကမ မည်၏။

### ဒေသနာက္ကမ - ဟောစဉ်
ဒေသနာက္ကမ ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားနာပရိသတ်၏ အခြေအနေ၊ အလိုအစွမ်း (အဇ္ဈာသယ) ကိုလိုက်၍ အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူသည့်ပုံစံကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် နှစ်မျိုး တွေ့ရသည် -

၁။ **တရားအစုတို့ကို အစဉ်ပြခြင်း**။ ဥပမာ - သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး၊ ဣန္ဒြေ ၅-ပါး၊ ဗိုလ် ၅-ပါး၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး၊ မဂ္ဂင် ၈-ပါး ဟူ၍ အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူခြင်း။

၂။ **အနုပုဗ္ဗိကထာ** (အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားသော တရား)။ ဥပမာ -

* **ဒါနကထာ** - စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်း အကြောင်း၊
* **သီလကထာ** - သီလစောင့်ထိန်းခြင်း အကြောင်း၊
* **သဂ္ဂကထာ** - နတ်ပြည်ရောက်ကြောင်း တရားများ အကြောင်း၊
* **ကာမာဒီနဝကထာ** - ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်အကြောင်း၊
* **နေက္ခမ္မာနိသံသကထာ** - ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်း (တရားရှာခြင်း) ၏ အကျိုးကျေးဇူး အကြောင်း။

ဤသို့ နာယူသူ၏ ဉာဏ်ရည်ကို အဆင့်ဆင့် မြှင့်တင်ပေးသော ဟောကြားမှုအစဉ်သည် ဒေသနာက္ကမ မည်၏။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ