ဝေတုလ္လဝါဒ

**ဝေတုလ္လဝါဒ** (သို့မဟုတ် ဝေဒလ္လဝါဒ) သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသမိုင်း၊ အထူးသဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သာသနာဝင်တွင် အလွန်အရေးပါပြီး ကြီးမားသော ဂိုဏ်းကဏ္ဍကွဲပြားမှုများနှင့် ပဋိပက္ခများကို ဖြစ်စေခဲ့သော အဓမ္မဝါဒ (ထေရဝါဒရှုထောင့်မှ) သို့မဟုတ် အယူဝါဒသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို မဟာယာနအယူအဆများ၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် သို့မဟုတ် အစောပိုင်းပုံစံတစ်ခုအဖြစ်လည်း သမိုင်းပညာရှင်များက မှတ်ယူကြသည်။

### သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ကျမ်းဂန်များ၏ အဆိုအရ ဝေတုလ္လဝါဒသည် သာသနာတော်နှစ် ၂၅၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် အိန္ဒိယပြည်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဂိုဏ်းသစ်ကိုးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဂိုဏ်းကို တည်ထောင်သူများသည် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ဖျက်ဆီးလိုသော တိတ္ထိဟောင်းများဖြစ်ပြီး မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းကဲ့သို့သော ထေရဝါဒမဟုတ်သည့် ဂိုဏ်းခွဲများတွင် ရဟန်းပြုကာ ပိဋကတ်တော်များကို မိမိတို့အလိုအတိုင်း ဖောက်ပြန်ရေးသားခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။

ဝေတုလ္လဝါဒီတို့သည် **"ဝေတုလ္လပိဋက"** အမည်ရှိသော ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထိုကျမ်းများသည် မူရင်းပါဠိတော်များနှင့် မညီညွတ်ဘဲ အယူအဆသစ်များကို ထည့်သွင်းထားသော တရားတု၊ တရားယောင်ကျမ်းများ ဖြစ်သည်ဟု ထေရဝါဒဘက်မှ ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့သည်။

### သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် သမိုင်းဝင်ပဋိပက္ခများ
ဝေတုလ္လဝါဒသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ထိုစဉ်က ထေရဝါဒ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော **မဟာဝိဟာရ** ကျောင်းတိုက်နှင့် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သည့် **အဘယဂိရိ** ကျောင်းတိုက်တို့အကြား ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကြာရှည်ခဲ့သော ပဋိပက္ခ၏ မျိုးစေ့ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁။ **ပထမအကြိမ် နှိမ်နင်းခြင်း (ဘုရင် ဝေါဟာရကတိဿ လက်ထက်):** 
သာသနာနှစ် ၇၅၈-၇၈၀ အတွင်း အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်မှ ရဟန်းများသည် ဝေတုလ္လပိဋကကို ဘုရားဟောအစစ်ဟု လက်ခံလာကြသည်။ ထိုအခါ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်မှ မထေရ်ကြီးများက ၎င်းသည် အဓမ္မဝါဒဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင် ဝေါဟာရကတိဿသည် ကပိလအမတ်အား စုံစမ်းစေပြီးနောက် ဝေတုလ္လကျမ်းများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးစေကာ ထိုအယူရှိသော ရဟန်းများကို နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။

၂။ **ဒုတိယအကြိမ် နှိမ်နင်းခြင်း (ဘုရင် ဂေါဌာဘယ လက်ထက်):** 
သာသနာနှစ် ၇၉၇-၈၁၀ အတွင်း အဘယဂိရိရဟန်းများက ဝေတုလ္လဝါဒကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပြန်သည်။ ဘုရင် ဂေါဌာဘယသည် မဟာဝိဟာရမထေရ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကိုနာယူ၍ ဝေတုလ္လဝါဒီရဟန်း ၆၀ ကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။

၃။ **သံဃမိတ္တ၏ ပုန်ကန်မှု (ဘုရင် မဟာသေန လက်ထက်):** 
နှင်ထုတ်ခံရသော ရဟန်းတစ်ပါး၏ တပည့်ဖြစ်သူ **သံဃမိတ္တ** အမည်ရှိ ရဟန်းသည် မဟာဝိဟာရကို အငြိုးထားကာ ဘုရင်မဟာသေနကို သိမ်းသွင်းပြီး မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကို ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သည်။ မဟာဝိဟာရရဟန်းများအား ဆွမ်းမလောင်းရန် အမိန့်ထုတ်ခြင်း၊ ကျောင်းတိုက်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ မဟာဝိဟာရသည် ၉ နှစ်တိုင်တိုင် ရဟန်းကင်းမဲ့ကာ ဆိတ်သုဉ်းခဲ့ရသည်။

### ဝေတုလ္လဝါဒ၏ အဓိကအယူအဆများ
ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာတွင် ဖော်ပြထားသော ဝေတုလ္လဝါဒီတို့၏ အဓိကအယူအဆများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

 ၁။ **သံဃာနှင့် အလှူဒါနဆိုင်ရာ အယူအဆ:**
* ပရမတ္ထအားဖြင့် မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားတို့သည်သာလျှင် အစစ်အမှန် **သံဃာ** မည်၏။ ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားများသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ လက်မခံသောကြောင့် သံဃာအား လှူဒါန်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိဟု ယူဆသည်။
* ဤအယူသည် သမ္မုတိသံဃာ (လက်ရှိရဟန်းတော်များ) ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လုံးဝပယ်ဖျက်ရာရောက်သည်။

 ၂။ **မြတ်စွာဘုရားရှင်ဆိုင်ရာ အယူအဆ:**
* မြတ်စွာဘုရားသည် လူ့ပြည်သို့ ကိုယ်တိုင်ကြွလာခြင်းမရှိဘဲ တုသိတာနတ်ပြည်၌သာ စံနေတော်မူသည်။
* လူ့ပြည်၌ တရားဟောကြားသောသူမှာ ဘုရားရှင်ဖန်ဆင်းထားသော **နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်** မျှသာဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆသည် ဘုရားရှင်၏ လူ့ဘဝဖြစ်စဉ်ကို ပယ်ရှားပြီး လောကုတ္တရာသဘာဝကိုသာ အလေးပေးသော မဟာယာနအယူအဆနှင့် နီးစပ်သည်။

 ၃။ **တရားဟောကြားခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆ:**
* တရားတော်များကို ဘုရားကိုယ်တိုင်မဟောဘဲ ဖန်ဆင်းထားသော ရုပ်ပွားတော်နှင့် အရှင်အာနန္ဒာတို့ကသာ ဟောကြားသည်ဟု ဆိုသည်။

 ၄။ **မေထုန်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆ:**
* ၎င်းတို့၏ အလွန်အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆမှာ "တူညီသော အလိုဆန္ဒတစ်ခုရှိလျှင် မေထုန်မှီဝဲခြင်းသည် အပြစ်မရှိ" ဟူသော ဝါဒဖြစ်သည်။ ဥပမာ- သနားငဲ့ညှာမှုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နောင်သံသရာ၌ အတူတကွဖြစ်လိုသော ဆုတောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ အလိုတူပါက မေထုန်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအချက်ကြောင့် ထေရဝါဒီတို့က ၎င်းတို့ကို "သူယုတ်မာဝါဒ" ဟု ပြင်းထန်စွာ ကဲ့ရဲ့ခဲ့ကြသည်။

### မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်စပ်မှု
အသင်္ဂ၏ **အဘိဓမ္မသမုစ္စယကျမ်း** တွင် `ဝေတုလ္လ` ကို `ဝေပုလ္လ` (ကျယ်ပြန့်သော) ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပြီး ၎င်းသည် **ဗောဓိသတ္တပိဋက (ဘုရားအလောင်းကျမ်းစာ)** ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် လူတိုင်းဘုရားဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဟောကြားသော **သဒ္ဓမ္မပုဏ္ဍရိကသုတ္တန် (Lotus Sutra)** ကဲ့သို့သော မဟာယာနကျမ်းများပါ အယူအဆများသည် ဝေတုလ္လဝါဒ၏ လက္ခဏာများနှင့် ကိုက်ညီနေပါသည်။ ဤအချက်များကြောင့် ဝေတုလ္လဝါဒသည် သီရိလင်္ကာသို့ အစောပိုင်းရောက်ရှိလာသော မဟာယာနအယူအဆတစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

ပြင်ပလင့်များ
* 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ