open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အံတော်သိမ်

**အံတော်သိမ်ပုထိုး**သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း 
မူလကုသိုလ်ရှင်သည် မင်းစောလှဖြစ်ပြီး ခရစ် ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောင်းမှုပြုခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ခုနှစ်တွင် မင်းရာဇာကြီးက ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ အံတော်ဓာတ်ကို ဌာပနာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍  အံတော်သိမ်ပုထိုးဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။

အဆိုပါအံတော်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ပင့်ဆောင်လာခဲ့ကာ သံတွဲမြို့ အံတော်စေတီတွင် ဌာပနာခဲ့သည်။ မင်းဗာကြီးဘုရင်သည် သံတွဲမှ အံတော်ကိုပင့်ဆောင်ကာ နန်းတော်တွင်း၌ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မင်းရာဇာကြီးလက်ထက်တွင် အဆိုပါအံတော်ဓာတ်ကို အံတော်သိမ်ပုထိုးတွင် ဌာပနာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဌာပနာတိုက် ဖောက်ထွင်းခံခဲ့ရသော်လည်း အံတော်ဓာတ်ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ လက်ကောက်ဈေး  ကျောင်းတိုက်၌ အပူဇော်ခံခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည် အပူဇော်ခံရာ တံတားကျိုးကျရာတွင် ပါသွားပြီး ပျောက်ဆုံးသွားပြန်သည်။ သို့သော်နောက်ပိုင်းပြန်လည်ရရှိကာ ဗန္ဒုလကျောင်း ယခု စန္ဒမုနိကျောင်း၌ ယနေ့တိုင် အပူဇော်ခံလာခဲ့လေသည်။

## ပုံသဏ္ဌာန် 
ပုထိုးတော်ကြီးကို သဲကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ဉာဏ်တော် ပေ၄၀ ရှိသည်။ ပုထိုးတော်ကြီးသည် ၈ မြှောင့် ပုံ အဋ္ဌဂံ ပုံရှိသည်။ ပုထိုးတော်ကြီး အထက်တွင် စေတီကြီးတစ်ဆူကို စေတီငယ်ရှစ်ဆူက ရံထားသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်း နှစ်ခုရှိပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆင်းတုတော်ရှစ်ဆူကို ကျောက်ဆစ်လက်ရာ ကနုတ်ပန်များ ဖြင့်လွန်စွာတင့်တယ်သော ရာဇပလ္လင်
ရှစ်ခန်းနှင့်အတူ ဖူးမြော်နိုင်သည်။ ပလ္လင်များတွင် ဗျလ္လ ရုပ်များ၊ ငှက်လည်ပြန်၊ လူရုပ်တု များရှိသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်းများတွင်လည်းရုပ်ပွားတော်များ ကိန်းဝပ်နေသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်းများ၌ အလင်းရောင် ရရှိစေရန် အလင်းပေါက်များ ဖောက်ထားသည်။ 

ပုထိုး၏  အရှေ့ဘက်တွင် အာရုံခံ တန်ဆောင်းရှိသည်။ မြောက်ဘက် တောင်ဘက် နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ပေါက်များရှိသည်။ အာရုံကို ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ပုထိုးတော်ကြီး မုခ်ဝ ဘေးတဖက် တချက် ၌ မတ်ရပ်ရုပ်ပွားတော်များရှိသည်။ တချို့သော ဆင်းတုတော်များတွင် ဈန်ကသိုဏ်းဟန်ထုဆစ်ထားသည်။ ပုထိုးတော်တခု လုံးတွင် ဆင်းတုကြီးငယ်ပေါင်း ၁၇၅ဆူရှိသည်။ 

ပရဝုဏ်အတွင်း၌လည်း ဂူကျောင်းပါ စေတီ  ၁၆ ဆူက ပုထိုးတော်ကြီးအား အနောက် တောင် နှင့် မြောက်ဘက်တို့မှ ဝန်းရံထားသည်။

အံတော်သိမ်ပုထိုးတော်မှာ ထည်ဝါခန့်ညား၍ လက်ရာမြောက်သော ပုထိုးတော် တဆူ ဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
မောင်ဖေခင် (ညောင်ရမ်းမင်းသား)

**စကြာမင်း** (ညောင်ရမ်းမင်းသား) သည် ဘကြီးတော် မင်းတရား နှင့် ဆင်ဖြူရှင်မယ်တို့၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၂ ခုနှစ်၊အဂ်ါနေ့တွင် ညောင်ရမ်းမင်းသား မောင်ဖေခင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းသားမှာ စကြာမင်းဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း)၏ မြစ်တော် စကြာမင်းလေးသည် ဘိုးတော်အေး ၏ ဘဝဟောင်းပုံရိပ် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။

ဘကြီးတော် မင်းတရားသည်ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် မယ်နု၏အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘကြီးတော်မင်း၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းသားကို ရာဇဝတ်သားများအား လက်ခံနေထိုင်စေမှုဖြင့် စွပ်စွဲပြီးအရာမှချရန် ကြိုးပမ်းသဖြင့် သာယာဝတီမင်းသား ရွှေဘိုသို့ထွက်ကာ အင်အားစု၍ ပုန်ကန်သည်။ ပုန်ကန်ရသည့်အကြောင်းရင်းမှာ နောင်တော်စိတ်မမှန်ဖြစ်နေသည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ နန်းတွင်းပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည့် နန်းမတော်မယ်နုနှင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အိုတို့၏ ဖိအားများကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။ ပုန်ကန်မှုအောင်မြင်သဖြင့် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေဘိုမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားသော သာယာဝတီမင်းသည် ကုန်းဘောင်ရှစ်ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သည်။ နန်းတက်လျှင် နောင်တော် ဘကြီးတော်မင်း(စစ်ကိုင်းမင်း)နှင့် မယ်နုတို့ကို ကွပ်မျက်ခြင်းမရှိဘဲ အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ကောင်းစွာနေစေသည်။ မောင်အိုနှင့် အပေါင်းအပါများကိုမူ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခဲ့သည်။ မြဝတီ ဝန်ကြီး ဦးစတစ်ယောက်လည်းပါဝင်ခဲ့သေးသည်။ သာယာဝတီမင်းသည် နန်းမတော်မယ်နုကို ရေချကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ မင်းသားကြီးဦးအိုနှင့် အပေါင်းအပါ ၁၁ ယောက်ကို ထောင်တွင်းတွင်ပင်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နောင်တော်ဘကြီးတော်မင်းကိုမူ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် နေစေသည်။ နောင်တော်၏ သားဖြစ်သူ ညောင်ရမ်းမင်းသား (စကြာမင်း)ကို သားတော်များနှင့် တန်းတူထားကာ မင်းသားကြီးအဆင့်ပေးသော်လည်း တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသံသယရှိသဖြင့် ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်သည်ဟုဆိုကာ ရေချကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင် စိတ်ဖောက်ချိန်တွင် လှံဖြင့်ထိုးသဖြင့် ယောမင်းကြီးဦးဖိုးလှိုင်၏ဖခင် ယင်းတောဝန်ကြီး ကွယ်လွန်ရရှာသည်။ သာယာဝတီမင်းကိုမူ ကြေးပြာသာဒ်ဟု သမုတ်သော ကြေးတိုက်တွင်ချုပ်ထားခဲ့ကြသည်။ စကြာမင်းလေးကို ရေချကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း ဘိုးဘိုးအောင် ကယ်တင်သဖြင့် မသေ ဟုဆို၏။ ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်း)၏ ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် ပထမံဘိုးဘိုးအောင် ကိုယုံကြည်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဆိုင်နပ် (ကြယ်စုတန်း)

**ဆိုင်နပ်** ()  သည် နဂါးငွေ့တန်းပြင်ညီတွင် တည်ရှိနေသော မြောက်ပိုင်း ကြယ်စုတန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၂ ရာစု နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီ၏ ကြယ်စုတန်းစာရင်းဝင်တစ်ခုဖြစ်ကာ ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။  ဆိုင်နပ်တွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သော ဒတ်နတ် ကြယ် ပါဝင်ပြီး NML Cygni သည် အကြီးမားဆုံး ကြယ်များထဲမှတစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်လေသည်။  

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့် 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Cygnus
* Northern Cygnus Mosaic Pan and Zoom In on deep sky objects in Cygnus.
* The clickable Cygnus 
* Star Tales – Cygnus
* 4 Cygni Nebula 
* Cygnus Constellation at Constellation Guide
* Warburg Institute Iconographic Database (over 140 medieval and early modern images of Cygnus) 

ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဓညဝတီမြို့ဟောင်း

**ဓညဝတီမြို့ဟောင်း**သည် ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ခေတ်လေးခေတ်တွင် ပထမဆုံးခေတ်ဖြစ်သော ဓညဝတီခေတ် မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်ကို ယနေ့တိုင် ထင်ထင်ရှားရှားမြင်နိုင်သေးသည်။

## တည်နေရာ
ဓညဝတီမြို့ဟောင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်မြို့ အရှေ့ဘက် ၆ မိုင်အကွာ သရီချောင်းလက်ယာဘက်  အရှေ့လောင်ဂျီကျူး ၉၃° ၃ နှင့်  မြောက်လတ္တီကျူ ၂၀° ၅၂ ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်
ဓညဝတီမြို့ဟောင်း ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စက်ဝိုင်းပျက် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီး မြို့ရိုးသုံးထပ်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂ စတုရန်းမိုင်မျှ ရှိသည်။ အပြင်ဘက်မြို့ရိုး တစ်ထပ်၊ နန်းမြို့ရိုး နှစ်ထပ် ဖြစ်သည်။ အပြင်ဘက်မြို့ရိုးသည် တောင်မြောက် ပေ ၈၉၀၀၊ ရှေ့နောက် ပေ ၇၆၀၀ ကျယ်ဝန်းသည်။ နန်းမြို့ရိုးသည်  ရှေ့နောက် ပေ ၂၁၀၀၊ တောင်မြောက် ပေ ၁၇၀၀ ကျယ်ဝန်းသည်။ ဓညဝတီ နန်းတော်ကို ပေ ၇၀ ခန့်ရှိသော ရေကျုံးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နန်းမြို့ရိုးများကို အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ နန်းမြို့တံခါးများမှာ အထဲသို့ကွေ့ဝင်သွားသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ နန်းမြို့ရိုး အနောက်တောင်ထောင့်တွင် မြောက်ဦးခေတ်လက်ရာ ဂူစေတီတစ်ဆူ ပြိုကျလျက်ရှိသည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းကြီးရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် သီရိမာနဒီခေါ် သရေကျောင်းရှိပြီး သဘာဝအရံအတား အဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။

## ရာဇဝင်
ရာဇဝင်များအရ ဤမြို့တော်သည် မာရယုမင်း စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မာရယုမင်းဆက်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် တကောင်းမှ ရောက်လာသော ကံရာဇာကြီးသည် မြို့တော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကံရာဇာကြီး မှ ၂၈ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယဘုရင်သည် မြို့တော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး မဟာမုနိဘုရားအား သွန်းလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၆ ဆက်မြောက် သူရိယစက္ကမင်း လက်ထက်တွင် အာသောကမင်းကြီး၏ ဆန္ဒတော်အရ မဟာရေဝတမထေရ်သည် ဓာတ်တော်များဖြင့် ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီလာခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်အနှံ့ စေတီများ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ စန္ဒသူရိယမင်းမှစ၍ ဆက်လက်စိုးစံသောမင်းများသည် သူရိယ အမည်ကိုဆက်လက်ယူကြသောကြောင့် သူရိယ မင်းဆက်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမင်းဆက်မှ ၁၄ ဆက်မြောက် သူရိယကုလမင်း လှူသော စကြာမုနိဘုရားမှာ စစ်တွေမြို့ လောကာနန္ဒာဘုရားတွင် ရှိလေသည်။

## စာပေ
ဓညဝတီခေတ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ထောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာသည် ဗြဟ္မီ အက္ခရာကို သုံးထားပြီး ရခိုင်ပြည်သို့ ဘုရားကြွချီတော်မူလာသည့်အကြောင်း ရေးထိုးထားသည်။ သူရိယစက္ကမင်း ရေးထိုးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ယခုအခါ ပျက်စီးပျောက်ဆုံးသွားပြီ ဖြစ်သည်။

ဝေသာလီမြို့ဟောင်း အရှေ့ဘက် ၃ မိုင်ခန့်တွင် အုတ်စေတီပျက်တစ်ဆူမှ ဘုရားဝမ်းပူ ဆင်းတု နောက်တွင် ဗြဟ္မီအက္ခရာဖြင့် သစ္စကပရိဗာကဇိန ဟုရေးသားထားသည်။ ဗြဟ္မီအက္ခရာ ဖြင့်ရေးထား၍
ဝေသာလီခေတ်လက်ရာ မဟုတ်ဘဲ ဓညဝတီခေတ်လက်ရာဟု  ဆုံးဖြတ်ထားသည်။

## မဟာမုနိဘုရား
မဟာမုနိဘုရားသည် နန်းမြို့၏ အရှေ့မြောက် အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အဆင့် ၃ ဆင့် ပြုထားသည်။ မဟာမုနိကုန်းတော်ထက်တွင် ဝေသာလီခေတ် လက်ရာရုပ်တုများ ရှိသည်။ ကျောက်ဖြင့် ထုဆစ်ထားသည်။ နဂါးမရုပ်တု၊ နဂါးဘုရင်ရုပ်တု၊ ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာ စသည့် ရုပ်တုများ စုစုပေါင်း ၂၀ ခု ရှိသည်။ ရုပ်တုတစ်ခုတွင် ကျောက်စာရေးထိုးပါရှိကာ 
ယက္ခသေနပတိပနာဒ သာဖတ်ရှု၍ ရနိုင်တော့သည်။ လက်ရေးလက်သားအရ အေဒီ ၄ရာစု နှင့် ၅ ရာစု အတွင်း ရေးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ 

## ရုပ်တုများ
၁၉၂၃ ခု ကျောက်တော်တောင်ခြေ ဆင်မကျပ်အရပ်တွင် ဓမ္မစကြာတရား ဟောဟန်ရုပ်ကြွ၊ စန္ဒသူရိယဘုရင်နှင့် မြတ်စွာဘုရားရုပ်တုတို့ကို တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ထိုအရပ်မှပင် ရုပ်တုငါးခု ထပ်မံတွေ့ရှိပြန်သည်။ ကျောက်ဆစ်ရုပ်တုများသည် အရွယ်အစား ကြီးကြီးမားမားမတွေ့ရဘဲ အလျား၂ ပေကျော် ၃ ပေခန့်၊ အနံ၁ ပေကျော် ၂ ပေခန့်၊ ထု ၆ လက်မ ၈ လက်မခန့်သာ တွေ့ရသည်။ လက်ရာနှင့် စိတ်ကူးမှာ အထူးပြောင်မြောက်ကြသည်။ ကာလကို အေဒီ ၁ ရာစုနှင့် ၂ ရာစု ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။

## ကိုးကား
မဟာထီးဘုရား

**မဟာထီးဘုရား**သည် ​လေးမြို့​ခေတ် ပုရိန်မြို့ ​
ကောလိယမင်း ​ကောင်းမှု​တော် ဆင်းတု တဆူဖြစ်သည်။ဉာဏ်​တော် ၈ ​ပေ ရှိသည်။

### မဟာထီး၏ အဓိပ္ပာယ်
မဟာထီးဟူသည် မဟာ​ထေရ် ဟူ​သော ​ဝေါဟာရ မှဆင်းသက်လာသည်။ မဟာ​ထေရ်ဟူသည် ကြီးမြတ် ​သောရဟန်းဟု အနက်ရှိကာ မြတ်စွာဘုရားကို ရည်ညွန်းသည်။

### တည်​နေရာ
မဟာထီးဘုရားသည် ပုရိန် မြို့​ဟောင်း အ​နောက်​တောင်​ ၃မိုင်ခန့် အကွာ   ၊မြောက်ဦးမြို့ ​တောင်ဘက် ၇မိုင်ခန့် အကွာတွင်တည်ရှိသည်။

### သမိုင်း​
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခု တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် 
နောက်ပါ ရဟန်းအပါး ၅၀၀ ဖြင့် ဓညဝတီ​နေပြည် ​တော်သို့ကြွချီလာရာ ​သေလာဂီရိကျောက်တော်​တောင်၌ တ​ထောက်ရပ်နားကာ ​နောင်​သောအခါ ဓာတ်​တော်များကိုဌာပနာကာ ​စေတီများတည်ကြမည့် အကြောင်း မိန့်ကြား​လေသည်။ စုစု​ပေါင်း ၂၄၈ ရှိသည့်အနက် မဟာထီးဘုရား လည်းပါဝင်သည်။

မြတ်စွာဘုရား ဗျာဒိတ်​တော်အရ သက္ကရာဇ် ၄၈၈ခု
ခရစ် ၁၁၂၃ တွင် စန္ဒပဗ္ဗတ​တောင်ကုန်းတွင် ပုရိန်ပြည့်ရှင် ​ကောလိယမင်းသည် မဟာထီးဘုရား တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။​ ကောလိယမင်းသည် ထို​​ဒေသရှိကျောက်တုံးကို ဘုရားနှင့် ထီး ထုဆစ်ကာ
ကျောက်ဂူကြီးအတွင်း ကျောက်ထီးကြီး မိုးကာ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။

### ဆင်းတု​တော်ပျက်စီးခြင်း
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်တွင် ရခိုင် ဒေသ ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားကြရာ မြန်မာစစ်သည်များသည် မဟာထီးဘုရား ဂူ​တော်ထဲ ဝင်၍ခုခံကြသဖြင့်  အင်္ဂလိပ် စစ်ဗိုလ် ​ဘော်​ရော် ကအ​မြောက် နှင့်ပစ်ရာ ဂူ​တော်တစ်ခုလုံးပြိုကျ ပြီး ဆင်းတု​တော်လည်း တစ်စစီ ဖြစ်သွား​လေသည်။

### ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း
မဟာထီးဘုရားဝန်းကျင်မှ ရွာသား များသည် ပျက်စီးသွား​သော ဆင်းတု အစိတ်အပိုင်းများ ပြန်လည်ရှာကာ​ပေါင်းစပ်ပြုပြင်ခဲ့ကြ​သော်လည်း အအပြည့်အစုံ မတွေ့သဖြင့် လိုအပ်သည့်​နေရာတွင် အုတ် အင်္ဂ​တေ ဖြင့်အစားထိုးခဲ့ရသည်။ ဂူ​တော်ကိုလည်း မူလအတိုင်းမပြုလုပ်နိုင်​တော့ဘဲ ​အောက်ခြေ လေး​ထောင့်ကျောင်းတွင် ထုချွန်ပုံ ​စေတီတည်ခဲ့ကြသည်။​ စေတီအ‌ရှေ့ဘက် တွင် သိမ်​တော်ရှိသည်။ ကုန်း​တော်သို့ တက်ရန် ဘုရင်တက်လမ်းနှင့် မိဖုရားတက်လမ်းဟူ၍ လမ်းနှစ်ခုရှိသည်

### ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
မီသိန်း

**မီသိန်း** (ခေါ်) **မက်သိန်း** () () သည် ကာဗွန် (C) အက်တမ် ၁ ခုနှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် (H) အက်တမ် ၄ ခု ပါဝင်မြဲဖြစ်သော မော်လီကျူးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သက်ရှိနွယ် ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်၍ ဓာတုဖော်ပြချက်မှာ  ဖြစ်ပေမည်။ ယင်းသည် အရိုးရှင်းဆုံးသော အာကိန်းလည်း ဖြစ်ကာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့၏ ပင်မ ပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ သို့သော် မီသိန်းဓာတ်ငွေ့သည် အငွေ့အဖြစ်သာ တည်ရှိသောကြောင့် သိမ်းထားရန်မှာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုပင်တည်း။ ကမ္ဘမြေရှိ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့သည် လောင်စာအဖြစ်အသုံးချရန် စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံရလျက်ရှိသည်။ မီသိန်းကို မြေအောက်နှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်တွင် သဘာဝအတိုင်း တွေ့ရသည်။ မီသိန်းကို ကမ္ဘာ့လေထုတွင် တွေ့ရပါက *လေထုတွင်း မီသိန်း* ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကမ္ဘာ့လေထုရှိ မီသိန်းပါဝင်မှုမှာ ၁၇၅၀ ခုနှစ်ကတည်းက ၁၅၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်(မြောက်ဦး)

**စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်**သည် တတိယ ဓညဝတီခေတ်တွင် ဘုရင် သူရိယစက္ကမင်း မှ သွန်းလောင်း ကိုးကွယ်ခဲ့သော ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့ အနောက်တောင်ဘက် ယခင်က ဗန္ဒုလကျောင်းဟုခေါ်ဆိုသော ယခုစန္ဒမုနိဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်၌ ကိန်းဝပ်စံပါယ်တော်မူလျက်ရှိသည်။

## အတိုင်းအတာများ
*ဉာဏ်တော်  ၄ ပေ ၁၀ လက်မ
*ဒူးစွန်းနှစ်ဘက်အကျယ် ၄ပေ ၈ လက်မ
*ခါးလုံးပတ် ၄ ပေ ၁ လက်မ
*လက်မောင်းတော်လုံးပတ် ၁ ပေ ၁၁ လက်မ
*ပခုံးတော်အကျယ် ၂ ပေ ၁၀ လက်မ
*ရင်အုပ်တော် ပတ်လည် ၅ ပေ ၁၀ လက်မ

စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်သည် ပဉ္စလောဟာ ခေါ် သတ္တုငါးမျိုး ရောစပ်သွန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချိုးညီစွာရောစပ်သွန်းလုပ်ထား၍ ရောင်ခြည်တော်ကွန့်မြူးခြင်းဖြစ်သည်။

## ပုံသဏ္ဌာန်တော်
ဆင်းတုတော်သည် မျက်လွှာချထားပြီး မျက်လုံးတော်တွင် မျက်ရစ်များပေါ်အောင် သွန်းလုပ်ထားသည်။ မျက်နှာတော်သည် ဝန်းစက်ပြီး နဖူးပေါ်တွင် သီးခြားသင်းကျစ်ပြားမရှိဘဲ အနားရေးမျှသာ သွန်းထားသည်။ နားတော်နှစ်ဖက် ရှည်လျားကာ နားပေါက်ကျယ်နေမှုက ရခိုင့်ကိုယ်ပိုင်ဟန်လက်ရာ ဖြစ်သည်။ လည်တော် ဖြောင့်စင်းပြီး အရစ်သုံးခု ဖော်ထားသည်။ ပါးလွှာသော ကြာသင်္ကန်းကြောင့် ရင်အုပ်တော်၊ သားမြတ်တော် တို့ကိုမြင်နေရသည်။ လက်မောင်းတော်မှာ ဆင်နှာမောင်းသဏ္ဌာန် ပြည့်ဖြိုးသည်။ ရင်အုပ်တော်နှင့် လိုက်ဖက်သော ခါးတော်ရှိသည်။ ဆင်းတုတော်သည် ဘယ်ခြေတွင် ညာခြေ တင်ထားသည်။ ညာဘက်လက်ဝါးကို မြှောက်ကာ ညာခြေတွင် တင်ထားသည်။ ညာဘက်လက်ဝါးသည် အောက်သို့ စိုက်နေသော်လည်း ပလ္လင်နှင့် မထိဘဲ ရှိနေသည်။ လက်ချောင်းတော်များသည် လူသာမန်ကဲ့သို့ အတိုအရှည်ရှိနေသည်။ ဘယ်ဘက်လက်ဖဝါးကို လှန်ကာ ညာဘက်ဖဝါးတွင်တင်ထားသည်။ လက်ညှိုးနှင့်လက်မ ကြားတွင် ငရဲမီးကို ကိုင်ထားသည်။

## ဘုရားသမိုင်း
ဓညဝတီခေတ်မှ သူရိယစက္ကမင်းကြီးသည် စန္ဒသူရိယမင်းကြီး မဟာမုနိဘုရား သွန်းပြီးနောက် ပိုလျှံသော ရတနာများကို ယူဆောင်ကာ ဆင်းတုငါးဆူ သွန်းခဲ့သည်။ စန္ဒမုနိ၊ သကျမုနိ၊ ဒေဝမုနိ၊ ရာဇမုနိ၊ စူဠမုနိ ဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ မဟာမုနိသွန်းပြီး ကျန်သောရတနာတို့ဖြင့် သွန်းလုပ်၍ မဟာကျန်ဆင်းတုတော်များဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ သူရိယစက္ကမင်းကြီးသည် ဆင်းတုငါးဆူကို မဟာမုနိဘုရားအနီး သင့်တော်သောနေရာများတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ရာ စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်လည်း တောင်ဦးရွာအနီးမှ ဒီပါပဗ္ဗတတောင်ကုန်းထက်တွင် တည်ရှိခဲ့လေသည်။ ဓညဝတီခေတ်မှ ဝေသာလီခေတ်၊ ဝေသာလီခေတ်မှ လေးမြို့ခေတ်၊ လေးမြို့ခေတ်မှ မြောက်ဦးခေတ် ရောက်သောအခါ မင်းစောမွန်သည် စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်ကို မြောက်ဦးသို့ ပင့်ဆောင်ကာ ဘားဘူတောင်၌ စေတီဆောက်ကာ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက် ကျရောက်သောအခါ အမြောက်သွန်းရန်၊ ဒင်္ဂါးသွန်းရန် ကြေးဆင်းတုများ၊ ခေါင်းလောင်းများကို ထုခွဲကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆောင်ရပ်ရွာမှ လူကြီးတစုသည် ညအခါ စန္ဒမုနိဘုရားအား စေတီထဲမှ ထုတ်စေကာ တောင်ပေါ်မှ အောက်သို့ တွန်းချကာ ကျောင်းကမ်းပါးနွံထဲ၌ ဝှက်ထားကြလေသည်။ ၁၀ နှစ်ကြာသောအခါ နွံထဲမှထုတ်ကာ ဗန္ဓုလကျောင်း တောင်ဘက် ဘုရားများသိမ်သို့ သယ်ဆောင်ကာ ဆင်းတုတော်ကို အင်္ဂတေဖြင့်မံ၍ အခြားဘုရားများနှင့် ရောထားခဲ့လေသည်။ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ခန့်ကြာသော် ဗန္ဓုလကျောင်းမှ ဆရာတော် စက္ကပါလသည် ဘုရားများသိမ်တွင် တံမြက်လှည်းနေခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ပလ္လင်ပေါ်တွင် မျက်လုံးတစ်ဖက်ကွာကျ နေသည်ကို မြင်ကာ ကြည့်ရှုရာမှ ဆင်းတုတော်မှာ ကြေးဆင်းတုဖြစ်နေသည်ကို မြင်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အား လျှောက်ထားခဲ့ရာ ဆရာတော်ကြီးမှ ဒကာ ဒကာမများ ခေါ်ယူကာ ယခုဘုရားအား အင်္ဂတေများ ခွာချမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ အထဲမှဆင်းတု ပျက်စီးနေလျင် ပြုပြင်နိုင်မည်လားဟု မေးရာ ဒကာဒကာမများက ပြုပြင်မည် ဝန်ခံကြ၍ အင်္ဂတေများ ခွာချကာ ပျက်နေသော အစိတ်အပိုင်းများပြင်ကာ ရောင်တော်ဖွင့်လိုက်လေသည်။ ထိုအခါ ဝင်းလက် တောက်ပ၍ ရောင်ခြည်ကွန့်မြူးသော ဆင်းတုတော်တဆူဖြစ်လာလေသည်။

## ကိုးကား
အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ

**အထက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ**သည် ပျဉ်းမနားမြို့မှ အရှေ့ဘက်  အကွာ ပေါင်းလောင်းမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် နေပြည်တော် နယ်နမိတ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ကြားတွင် ထိစပ်သည်။ တာတမံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရေအားလျှပ်စစ်ဖြစ်ပြီး  ဓာတ်အားထုတ်ပေးနိုင်သည်။ တာတမံအား ဇန်နဝါရီ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ အောက်တိုလတွင် ကွန်ကရစ်ခင်းခြင်း ပြီးဆုံးသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးရန် မျော်မှန်းထားသည်။ ပြီးဆုံးပါက အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအား ရေစီးရေလာ ပိုမိုကောင်းမွန်စေမည်ဖြစ်သည်။

တာတမံသည် ဒေသခံပြည်သူ ၁၅၀၀ ခန့်အား ရွေ့ပြောင်းစေမည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရူဘယ်မြို့

**ရူးဗေ့မြို့** (ပြင်သစ်: *Roubaix*၊ ဒတ်ခ်ျ: *Robaais*) သည် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းအတွင်း တည်ရှိသော ဟောင်းတစ် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမြို့ ဖြစ်ပြီး ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ နယ်စပ် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ကျောက်မဲဆည်

**ကျောက်မဲဆည် ( အပေါ်ရဲရွာ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း)** သည် ကျောက်မဲမြို့နယ် မြစ်ငယ်မြစ်အနီးတွင် တည်ရှိသော ၁၄၀ မဂ္ဂဝပ် ရေအားလျှပ်စစ် တာတမံဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ရဲရွာ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းအပေါ်ဘက် ၆၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး တရုတ်ကုမ္ပဏီ Yunnan Machinery & Equipment Import & Export Co. (YMEC) မှ အကောင်ထည်ဖော် တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။

## ကိုးကား
အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ

**အောက်ပေါင်းလောင်း တာတမံ**သည် ပျဉ်းမနားမြို့မှ ၁၄ ကီလိုမီတာအကွာ  ပေါင်းလောင်းမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်မရည်ရွယ်ချက်သည် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြစ်ပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ်ကတည်းက လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၈ မီလီယံရှိသည်။ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၏ တပ်ဆင်အင်အားမှာ ၇၀ မဂ္ဂဝပ်ဖြစ်ကာ အပေါ်ပေါင်းလောင်းအတွက် ရေစီးဆင်းမှု ကောင်းမွန်စေမည်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မှိုသတ်ဆေး

**မှိုသတ်ဆေး** () သည် ဇင့်၊ မဂ္ဂနီးစ်နဲ့ ကော့ပါးတို့ ပါဝင်သော အော်ဂဲနစ် ဓာတုပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ လယ်သမားများ၊ စိုက်ပျိုးရေးသမားများသည် မှိုသတ်ဆေးများကို ကောက်ပဲသီးနှံများ အပေါ် ဆေးဖြန်းခြင်း၊ မြေတွင်း ထည့်သွင်းပေးခြင်း စသည့်နည်းဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် ကောက်ပင်များ၌ ပျံနှံ့ဖျက်စီးတတ်သော မှို များကို နှိမ်နင်းနိုင်သည်။

## ကိုးကားချက်
အော်ဂဲနစ် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး

အော်ဂဲနစ်ဆိုသည်မှာ သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့်လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်ရှိ သီးနှံနှင့်မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များအတွက် အသုံးစွဲသည်။
မြေဩဇာတွင် အတုပြုလုပ်ထားသော ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများပါဝင်မှုမရှိပေ။ သဘာဝအလျောက်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်သောသတ္တဝါများက မြေဆီလွှာအတွက် တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုပြီး သီးနှံအသစ်များအတွက် အဟာရဖြစ်စေသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သဘာဝအတိုင်း မြေဆီလွှာသုံး စိုက်ပျိုးသောတော တောင်သူရလယ်သမားတို့သည် သီးနှံပင်များကို စိုက်ကွက်အလိုက် ခွဲ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ သီးနှံပင်အမျိုးမျိုးတို့ တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများမရသောမြေဆီလွှာကို ရယူသုံးစွဲနိုင်ကြရန်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းကြောင့် သီးနှံဖျက်ပိုးမွှားတို့၏ သက်တမ်းကို လျော့နည်းပျက်တောက်စေသဖြင့် ပိုးမွှားဖြစ်ထွန်းကျရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေသည်။ သဘာဝအတိုင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သော တောင်သူလယ်သမားတို့၏ မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် အဟာရဖြစ်စေမည့် ပစ္စည်းများကို ပင်လယ်ရေမှော်တို့တွင်ရှိသော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများမှရယူသည်။

## ကိုးကားချက်
ပေါင်းပင်သတ်ဆေး

ပေါင်းပင်သတ်ဆေး () သည် (weeds) ခေါ် ပေါင်းပင်များကို နည်းလမ်းအများအပြားဖြင့် ရှင်းလင်းသတ်ဖြတ်ပေးသည်။ အချို့က ဖိုတိုစင်သက်စစ် (photosynthesis) အပင်များ အစာချက်လုပ်ခြင်းကို ဟန့်တား နှောက်ယှက်ပြီး အပင်များ အစာမရအောင် ပြုလုပ်သတ်ဖြတ်သည်။ အခြားပေါင်းသတ်ဆေးတို့ကမူ သစ်ပင်အမြစ်နှင့် အညွန့်အဖူးထိပ်ပိုင်းရှိ ကလာပ်ဆဲလ်များကို အဆိပ်ဖြစ် သေကျေစေပြီး အပင်များကို သတ်ဖြတ်ပေးသည်။

## ကိုးကားချက်
ဂမုန်းရွှေသွယ်

အပ်လုံးခန့်၊ ဝင်ရိုးလုံးခန့်သဏ္ဌာန်ရှိ၏။ အရွက်မရှိ။ ထွေးထွေးနေသည်။
## ကိုးကား
ဝမ်းပြားကောင်

ဝမ်းပြားကောင် (အင်္ဂလိပ် : Acoel) ဟာ အူမပါတဲ့ သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ကျောက်တုံးထူတဲ့ ရေတိမ်မှာနေကြသည်။ ၎င်းရဲ့ အရေပြားမှာပါတဲ့ အလင်းမှီအစာစုဖွဲ့ခြင်း (Photosynthesis) ကိုအသုံးပြုတဲ့ ရေမှော်ပင်တွေက အစာအာဟာရကို ထုတ်ပေးကြသည်။ ပိုပြီးရှုပ်ထွေးတဲ့ Acorn worm ကောင်က ၎င်းရဲ့ ချောမွေ့တဲ့ နှာခေါင်းထိပ်ဖူးနဲ့ သဲထဲကို တိုးပြီး အနည်အနှစ်တွေကို အစာအာဟာရအဖြစ် စုပ်ယူကြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်လျှောက်က အဖတ်အပြားလေးတွေက ၎င်းတို့ရဲ့အသည်း ဖြစ်သည်။ ငါးမန်းတွေက ပါးဟပ်ပုံစံမျိုး အောက်ဆီဂျင်စိမ်းအမြှေးပါး (Gill slits) ပါသည်။ အဆိပ်သင့်စေတဲ့အရေပြားကြောင့် သားစားကောင်တွေက ၎င်းတို့ကို ရှောင်ကျဉ်ကြသည်။ ခေါင်းမှာ ထိခိုက် ဒဏ်ရာရရင် ရက်ပိုင်းအတွင်း ပြန်ပြီးကောင်းသွားလေ့ရှိကြသည်။

## ကိုးကားချက်
ကဏ္ဍ:ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ
အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ

*စေတီပုထိုးအမှတ်  = ၁၈၃၁
**အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ**ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ပုဂံရှိ ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဥပါလိသိမ် အနောက်ဘက်အနီး ခေမင်္ဂဘုရားအဝင်လမ်း၏ အနောက်ဘက်ကပ်လျက် တည်ရှိသည်။ ပုဂံ၌ မုခ်(၅)မုခ်ရှိ (ငါးမျက်နှာ)ဘုရား (၁၇)ဆူခန့်သာ ရှိ၍ ပုဂံဘုရား အရေအတွက်နှင့် စာသော် နည်းပါးသော အဆောက်အဦအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုငါးမျက်နှာ ဘုရားအနက် အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာ ဘုရားမှာ ထင်ရှားပါသည်။ ငါးမျက်နှာဘုရား ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ပုဂံခေတ်အကြောင်းအရာက ပို၍ ထင်ရှားသဖြင့် သံဝေဂယူစရာ ဖြစ်သည်။ 

နရပတေစည်သူမင်းကြီး၏ သားတော် ကင်္ကသူမင်းသား ပျံလွန်တော်မူပြီး (အနိစ္စရောက်ပြီး) နောက် မယားဖြစ်သူ ညောင်ရမ်းကြီးသမီးက သက္ကရာဇ် ၆၁၄-ခုနှစ်တွင် လွမ်းဆွတ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကင်္ကသူမင်းသားနှင့် မိဘတို့အား ရည်စူးပြီး မိမိနေထိုင်ရာ အိမ်ရာကျောင်းနေရာတွင် ဂူဘုရားတည်ထား၍ ကျွန်များ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ယင်းကျောက်စာထွက် စကားအရ ပုဂံခေတ်က မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ နေထိုင်သည့် နေရာကို အိမ်ရာကျောင်းဟု ရဟန်းတော်များ သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာ ကျောင်းနှင့်တန်းတူထား ခိုင်းနှိုင်းခေါ်ဆိုခဲ့ပုံကို သတိပြုနိုင်သည်။ 

ထို့ပြင် ပုဂံမင်းနွယ်စုတို့ နေထိုင်ရာ မြို့နယ် နယ်နိမိတ်မှာ (ဤ ငါးမျက်နှာ အိမ်ရာကျောင်း) အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ညောင်ရမ်းကြီးသမီးကျောက်စာ၌ ငါးမျက်နှာ အိမ်ရာကျောင်းနှင့်အတူ တန်ဆောင်းဂူအိမ်ရာကျောင်းလည်း တစ်ပါးဟု ဂူဘုရားပြုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ 

## ကိုးကား
သူဌေးမုခ်ဂူ

*သာသနိကအဆောက်အအုံအမှတ် = ၂၇
**သူဌေးမုခ်ဂူ**သည် ညောင်ဦးမြို့၊ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်၏ အရှေ့မြောက်တွင် တည်ရှိသည်။ အမည်နှင့် လိုက်ဖက်စွာ နှစ်ထပ်ဂူဘုရား အလတ်စား ဖြစ်သည်။ နှောင်းခေတ်ကုသိုလ်ရှင်များ ထုံးသင်္ကန်း ကပ်လှူထား၍ ရှေးဟောင်းအသွင် ပျောက်ကွယ်လျက်ရှိသည်။ သို့သော် အခြေခံ ဗိသုကာနှင့် နှစ်ထပ်ဂူ အလုပ်အဆောင်တို့မှာ ပုဂံခေတ် လက်ရာအဖြစ် မြင်သာ ထင်သာရှိပါသေးသည်။

အတွင်းမှာ နံရံဆေးရေး ပန်းချီကားများ မပီဝိုးတဝါး ရေးရေးမျှ ကျန်ပါသေးသည်။ ဂူအလုပ်အဆောင်နှင့် နံရံပန်းချီကိုကြည့်၍ ၁၂-ရာစုခန့်က လက်ရာဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ 

နရပတိစည်သူလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၅၅၉-ခုနှစ်တွင် ဇေယျသူဌေးနှင့် မင်းသမီးတစ်ဦးတို့ တည်ဆောက်ခဲ့၍ သူဌေးမုခ်ဂူဘုရား အမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သူဌေးမုခ်ဂူဘုရား ကျောက်စာတွင် သက္ကရာဇ် ၅၅၉-အာသစ်သံဂစ္ဆနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၇-ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ဇေယျသူဌေးနှင့် မင်းသမီးလည်း လင်္ကာအမှတ်တပ်ကာ တစ်သိန်းပါရမီဖြည့်၍ ဘုရားအဖြစ်ကို ယူသောကြောင့် (ဂူ)လွှတ်သောအားအလှူ ဟု ရေးထိုးထားလေသည်။ ဇေယျသူဌေးမောင်နှံသည် ဂူလွှတ်ပွဲနှင့်အတူ ဘုရားသို့ ရေစက်တော်သွန်း၍ လှူခဲ့သော ကြေးကွံပူ ကြေးသပိတ်၊ ကြေးခြူး၊ ကြေးကြာ၊ ကြေးဆီမီးတိုင်များနှင့် ခေါင်းလောင်းအပြင် စသည်တို့ မြန်မာပန်တျာ ၁၃၊ ကုလားကချေ(ခြိတ်) ၅-ယောက် ဘုရားကျွန်အမြောက်အမြားနှင့် လယ်ယာမြေပယ်ပေါင်းများစွာကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းကမ္ပည်း ရေးထိုးခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
တန်ဆောင်းဂူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ်  = ၅၀၉၅
**တန်ဆောင်းဂူ**ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ပုဂံရှိ ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ အိမ်ရာကျောင်းငါးမျက်နှာဘုရား အရှေ့မြောက်ဘက် မြစည်းခုံသို့သွားသည့် လမ်းဘေးတွင် ရှိသည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ်ရှင်မှာ အိုထက်ပြည့်သင်၏ အိမ်ရာကျောင်းဖြစ်သည်။ ငါးမျက်နှာ အိမ်ရာကျောင်း၏ တောင်ဘက်တွင် ခေမင်္ဂဘုရားအပါအဝင် ငါးမျက်နှာ ဂူဘုရားအစု ရှိသည်။

ဘုရားအမှတ်(၁၈၄၃)၊ (၁၈၄၄)၊ (၁၈၄၅)၊ (၁၈၄၆)၊ (၁၈၄၇) စေတီပေါက် ဂူဘုရားများတွင် (၁၃)ရာစု နံရံပန်းချီ လက်ရာကောင်းများကို တွေ့နိုင်သည်။ ထိုဘုရားငယ် ငါးဆူအနက် သုံးဆူမှာ ၁၈၉၉-ခုနှစ်က ထော်မန်းနှင့်အဖွဲ့၏ နံရံပန်းချီများ လှီးဖြတ်ယူငင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ 

အထက်ဖော်ပြပါ မစ္စတာထော်မန်းနှင့် အဖွဲ့ ၁၈၉၉ ခဲရေးမှတ်တမ်းစာမှာ (၁၈၄၄)ဂူဘုရားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းဂျာမန်အဖွဲ့ နံရံပန်းချီ ခွာယူပုံ ခွာယူနည်းမှာ ပထမ ပန်းချီရေးဆွဲထားသည့် နံရံမျက်နှာပြင်အား ကော်သုတ်လိမ်း၍ ဂျာမန်သတင်းစာများကို ပြန့်ပြူးအောင်တင်ပြီး အခြောက်ခံကာ လိုအပ်သလို အကွက်ဖော် လှီးဖြတ်၍ အောက်ခြေမှ နံရံကို လွှဝိုင်းဖြင့် လှည့်ကာ လှီးဖြတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

မစ္စတာထော်မန်း၏ ဂျာမန်ဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသော မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း မှတ်တမ်းစာအုပ်ပါ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများအရ မစ္စတာထောမန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ သင်္ဘောနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ နာဂတောင်တန်းမှတဆင့် ပုဂံ၊ မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ပုဂံတွင် နတ်လှောင်ကျောင်းဝင်းအတွင်း တပ်စွဲနေသည့် ကုလားစစ်တပ်ထဲ၌ သွားရောက်နေထိုင်ပြီး ပုဂံဘုရားများမှ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ စဉ့်ကွင်းကျောက်ဆစ်လက်ရာများကို ရနိုင်သမျှ စုဆောင်း၍ သေတ္တာများရိုက်ပြီး ထည့်ကာ သင်္ဘောနှင့် သယ်ယူသွားကြောင်း သိရလေသည်။ ဝက်ကြီးအင်း၊ ဂူပြောက်ကြီးဘုရားတောင်ဘက် နံရံကို မခွာမီ မစ္စတာထောမန်း လေ့လာကြည့်ရှုနေပုံကို ထိုစာအုပ်ရှိ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းအရ တွေ့ရသည်။ ယင်းစာအုပ်တွင် ပုဂံမြို့မှ ဇာတ်သဘင်မျိုးရိုး မိသားစုများနှင့် မစ္စတာထောမန်း တွဲ၍ ရိုက်ထားသည့် ဓာတ်ပုံကိုလည်း တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ရုပ်ပွားတော်

**ရုပ်ပွားတော်**ဟူသည် ဘုရားရှင်တို့၏ ရုပ်လက္ခဏာများကို မှန်းဆ၍ ထုဆစ်၊ သွန်းလုပ် ဖန်တီးထားသော ရုပ်တုကို ခေါ်ဆိုသည်။ ဘုရားရှင်တို့သည် လူသာမန်တို့နှင့် မတူကွဲပြားသော  လက္ခဏာတော်ကြီး (၃၂)ပါးနှင့် လက္ခဏာတော်ငယ် အပါး(၈ဝ) ရှိသည်။ 
ဗုဒ္မရုပ်ပွားတော်များကို ရပ်တော်မူ၊ ထိုင်တော်မူ၊ လျောင်းတော်မူ စသဖြင့် ပုံစံအမျိုးမျိုး တွေ့နိုင်သည်။ ဗုဒ္မရုပ်ပွားတော်များသည် ရသဗေဒအရ သာမန်သွန်းထုထားသည့် အနုပညာပစ္စည်း မဟုတ်ချေ။ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာ မည်ကာမတ္တ (Image) မဟုတ်ချေ။ အနုပညာပစ္စည်း တစ်ခုအနေဖြင့် အလှထားသည့် ရုပ်ပြပစ္စည်းလည်း မဟုတ်ချေ။ အမှန်မှာ ရုပ်ပွားတော်များသည် ဗုဒ္မ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားဓမ္မများကို ကိုယ်စားပြု ထုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ ထူးခြားမှုရှိသည်။ ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ဆင့်ပွားမှတ်တမ်းအရ ဗုဒ္မ၏ လက္ခဏာတော်ကြီးငယ်များဖြင့် တိကျတူညီအောင် ပုံတူ သွန်းလုပ် ထုဆစ်ထားခြင်းဖြစ်၍လည်း ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သည်။ (နောင်အခါ  ဗုဒ္မရုပ်ပုံလွှာကို မိမိတို့ စိတ်ကူးအရ သွန်းလုပ် ကြည်ညိုကြသည်လည်း ရှိခဲ့သည်။) 

မန္တလေးမြို့ မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီးသည် ဗုဒ္ဓ၏ လက္ခဏာတော်များဖြင့် သက်ရှိပမာ ထူးခြားစွာ သွန်းလုပ်ထားသော ရုပ်ရှင်တော်မြတ် တစ်ဆူဖြစ်သည်။ ဗုဒ္မမြတ်စွာသက်ရှိထင်ရှားစဉ်က ကိုယ်ငွေ့လှုံ၍  သွန်းလုပ်ခဲ့သည့် သက်တမ်းရှည်  ရုပ်ပွားတော်မြတ် တစ်ဆူဖြစ်သည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၅၇−ခုနှစ်က ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင်  သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၅၀ဝ−ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သွန်းလုပ်ခဲ့သော ရပ်တော်မူပုံ ဗုဒ္မရုပ်ပွားတော်သည်  ရိုးရာ လက္ခဏာတော်များဖြစ်သော ရောင်ခြည်စက်ဝန်း၊ ပြန့်ကားသော နားတော်၊ ပြုံးယောင်သမ်းနေသော နှုတ်ခမ်းတော်နှင့် လက်ယာရစ်လှည့်သော ဆံခွေတော်များ စသည် ဗုဒ္မ၏ထင်ရှားသော လက္ခဏာတော်အချို့တို့ဖြင့် ပါဝင်ထုလုပ်ထားသည်။ ယခုအခါ ဘန်ကောက်အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ရှိသည်ဟု သိရပါသည်။ 

စေတီပုထိုးများသည်လည်း ထို့အတူ ဗုဒ္မနှင့်သက်ဆိုင်သည့်  ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၊ ဟောကြားတော်မူသော တရားဓမ္မများ၊ ကျမ်းစာများ စသည် ဌာပနာ၍ တည်ထားကိုးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု
ရောဘတ် ကို့ချ်

ဂျာမန်လူမျိုး သမားတော် ရောဘတ် ကို့ချ် (Robert Koch) ကို ၁၈၄၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ကလော့စ်သယ်လ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကို့ချ်၏ ဖခင်မှာ သတ္တုတွင်း အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကို့ချ်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဇီဝဗေဒနှင့် ဆေးပညာရပ်များကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ကာ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာရပ် များကို ဆက်လက်သင်ကြားရန်အတွက် ဂေါ့တင်းဂျင်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ခန္ဓာဗေဒ ပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သူ (Friedrich Gustav Jakob Henle)၏ လက်အောက်တွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့ကာ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ကို့ချ်၏ ဆေးပညာရပ်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုတွင် ဆရာဖြစ်သူ Jakob Henle ၏ အတွေးအခေါ်များ ဖုံးလွမ်းခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "ကူး စက်တတ်သော ရောဂါများသည် အသက်ရှိသော ဇီဝရုပ်ကပ်ပါးကောင်များကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည်" ဟူသော Jakob Henle ၏ယူဆချက်ဖြစ်သည်။

ကို့ချ်သည် ပြင်သစ်-ပရပ်ရှား စစ်ပွဲများအပြီးတွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ ထိုသို့ အလုပ်လုပ်ကိုင်စဉ် သူ၏ သုတေသနပြု လေ့လာချက်များအရ ပိုးမွှားဗေဒပညာရပ်တွင် ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာခဲ့ကာ Louis Pasteur ကဲ့သို့ ပိုးမွှားဗေဒပညာရပ်တွင် ကျွမ်းကျင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။

## ကိုးကား
အိုတို လူဝီ

ဩစတြီးယားလူမျိုး ဆေးပညာရှင် အိုတိုလူဝီ (အင်္ဂလိပ် : Otto Lowewi) ကို ၁၈၇၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖရန့်ဘတ်အမ်မိန်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် အထက်တန်းပညာရပ်တို့ကို သင်ယူပြီးသည့်အခါ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုစဉ်က ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့ကာ ဆေးပညာရပ်များကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ လူဝီသည် ခန္ဓာဗေဒဘာသာရပ်များကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ကျောင်းအားလပ်ရပ်များတွင် အဆိုပါဘာသာရပ်ကို သီးခြားသင်ယူခဲ့သည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်၏ နွေရာသီလများတွင် လူဝီသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုရန် အပြင်းအထန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် လူဝီသည် စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ် မှ ဆေးပညာရပ်ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။

လူဝီသည်ဘွဲ့ရပြီးသည့်အခါ ဖရန့်ဘတ်မြို့ရှိ အင်အော်ဂဲနစ်ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ကာ စထရက်စ်ဘတ်ချ်တက္ကသိုလ်ရှိ (Franz Hofmeister) ၏ ဇီဝဓာတုသိပ္ပံကျောင်းတွင် လအနည်းငယ်ကြာမျှ အလုပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဘတ်မြို့ရှိ မြို့တော်ဆေးရုံတွင် ဂျာမန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင် (Carl von Noorden) ၏ လက်ထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်များက ဆေးရုံတွင် တီဘီ ခေါ် အဆုတ်နာရောဂါ နှင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါသည်များ အသေအပျောက် အများဆုံးဖြစ်နေသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းရောဂါသည် တိကျမှန်ကန်သော ရောဂါကုထုံး မရှိသေးသောကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ လူဝီသည် အဆိုပါရောဂါ ပြဿနာအတွက် အထူးအလေးထားဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဆေးဝါးဗေဒကို ပိုမိုလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ် လူဝီသည် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မာဘတ်ချ်အန်ဒါလန့်တက္ကသိုလ်တွင် ဂျာမန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင်နှင့် ပါမောက္ခဖြစ်သူ Hans Horst Meyer ၏လက်ထောက်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ သုသေတနဌာန၏ ပါမောက္ခဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် လူဝီသည် ဂရက်ဇ်မြို့ရှိ ဆေးဝါးဗေဒဌာန၏ ဌာနအကြီးအမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။

## လူဝီ၏ ရှာဖွေထုတ်ဖော်ချက်များနှင့် နိုဘယ်လ်ဆု
လူဝီသည် ဇိဝဓာတုဖြစ်စဉ်ကို အထူးလေ့လာခဲ့ပြီး phlorhizin ခေါ် သစ်သီးပင်များ၏ အမြစ်နှင့် အခေါက်တို့မှ ထုတ်လုပ်သော အဖြူရောင် ခရစ်စတယ် ဂလူးကိုဆိုက်ဓာတ်ပေါင်း၏ သဘာဝကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူသားတို့၏ ဇီဝဓာတုဖြစ်ကိုလည်း လေ့လာဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ "On protein synthesis in the animal body" အမည်ဖြင့်လည်း စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ကျောက်ကပ်၏ ဆောင်ရွက်ချက်၊ ပရိုတင်း၊ အာဟာရဓာတ်များနှင့် အမိုင်နိုအက်စစ်အကြောင်းတို့ကို လက်တွေ့ စမ်းသပ်လေ့လာကာ စာတမ်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် လန်ဒန်မြို့ရှိ စတာလင် သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းတွင် အခြားသောပညာရှင်များနှင့်အတူ လပေါင်းများစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ဇီဝကမ္မဗေဒပညာရှင်နှင့် ဆေးဝါးပညာရှင်သူတို့ နှစ်ဦး၏ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒနှင့် ဆေးဝါးဗေဒပညာရပ်များနှင့် ပက်သက်၍ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ချက်များကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်အတွက် ဓာတုဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ ထူးချွန်များအဖြစ် နိုဘယ်လ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။

## ကွယ်လွန်ခြင်း
လူဝီသည် ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် Guida Goldschmiedt နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သား ၃ ယောက်၊ သမီး ၁ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ လူဝီသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဖြစ်ခံယူခဲ့သည်။ အိုတိုလူဝီသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကားချက်
မြင်းပြဂူဘုရား

*ပုဂံစေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၄၉၃ ဖြစ်သည်။ 
**မြင်းပြဂူဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံမြို့ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ မီးငြိမ်းကုန်း (၁၄၉၉)၊ နွားပြဂူ (၁၄၉၈)၊ မြင်းပြဂူ (၁၄၉၃)၊ ရှစ်မြောက်စေတီ (၁၄၉၄)၊ တောင်ထွတ်ကြီး (တဝဂူ)(၁၃၂၅) စသည့် ရှေးဟောင်းဘုရားငါးဆူ အနက် မြင်းပြဂူဘုရားမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ 

စတုဂံလိုဏ်ဂူဖြစ်၍ အုတ်ခုံပစ္စယာအထက်မှ စေတီပေါက်ထားသည်။ အတွင်းပတ်လမ်းနှင့် လမ်းသွယ်လမ်းမြှောင်များ၊ ဘုရားခန်းများမှာ မှောင်အတိကျနေဘိအလား ရှိသည်။ အတက် လေးမျက်နှာမှ ရောင်လင်းပေါက်များ ပါရှိသော်လည်း အဓိက ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်တို့၏ မျက်နှာတော်မှာသာ အလင်းရောင်ရရှိသည်။

## ကိုးကား
တာမနိဘုရား

*ပုဂံစေတီပုထိုးအမှတ် =  ၁၀၉၀ ဖြစ်သည်။ 
**တာမနိဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
Messier 82

**Messier 82** (**NGC 3034**၊ **Cigar Galaxy** သို့မဟုတ် **M82**) သည် starburst ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး အာရှာ မေဂျာ ကြယ်စုတန်းမှ အလင်းနှစ် ၁၂ မီလီယံအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီထက် ပိုမိုတောက်ပပြီး အလယ်ဗဟိုသည် မိမိတို့၏ဂလက်ဆီ ဗဟိုထက် အဆပေါင်း ၁၀၀ ပိုမိုတောက်ပသည်။ Type Ia အမျိုးအစား ဆူပါနိုဘာ SN 2014J အား ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၁ တွင် ယင်းဂလက်ဆီထဲ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။  ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်  M 82 အား လေ့လာရင်း အတောက်ပဆုံး ပါလ်ဆာ M82 X-2 အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
* M82, SEDS Messier pages
* M82 at Chandra
* SST: Galaxy on Fire! 
* M82 at NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
*ESA/Hubble images of M82 
* 
* M82 The Cigar Galaxy
* M82 images with 2 semiprofessional amateur-telescopes as a result of collaboration between 2 observatories!
အင်းကုန်း

**အင်းကုန်းရွာ** သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့၊ အောင်ဆန်းရပ်ကွက် နယ်မြေ (၂) တွင် ပါဝင်သော အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒေသခံတို့က ရွာဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ အိမ်ခြေ ၁၅၀ ကျော်ခန့်ရှိပြီး လူဦးရေ (၈၀၀) ခန့်ရှိသည်။ လျှပ်စစ်မီး ကို (၁၉၆၈) ခုမှ စတင်ရရှိသည်။ အင်းကုန်ရပ်၏ တောင်ဘက်တွင် ဓမ္မအောင်စည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် သာသနာ့ရိက္ခတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ပစ်တိုင်းထောင်ရုပ် ရှိသောကြောင့် ပစ်တိုင်ထောင်ကျောင်းဟုလည်း တချို့က ခေါ်ကြသည်) ရှိသည်။ သာသနာ့ရိက္ခတကျောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း အမှတ်(၁၆) / အမက (၁၆) ရှိသည်။ ၂၀၁၃ မိတ္ထီလာ ပဋိပက္ခကြောင့် မြန်မာဒုက္ခသည်စခန်း ဖွင့်ထားရသည်။ ၎င်းကျောင်းသို့ တူရကီဝန်ကြီးချုပ်၊ မြန်မာရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ပြေတီဦး နှင့် အခြားနာမည်ထင်ရှားသူများ လာရောက်လည်ပတ်ဖူးသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
ဖွားစောရွာ

**ဖွားစောရွာ**သည်  မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ (၁၃)ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းသော မိဖုရားကြီး ဖွားစောအား အစွဲပြုခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ တွင်လာသည့် နောက်ဆုံးအမည် ဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွင်ခဲ့သော “သစ်မတီ”(သမထီး) အရပ်အမည်မှာလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ ပုဂံပြည် ဗုဒ္ဓသာသနာ မထွန်းကားချိန်အခါက ထိုအရပ်တွင် အရည်းကြီး ခြောက်ကျိပ်နှင့် တပည့် ခြောက်သောင်းနေထိုင်၍ “သမတိန္တ”(ကန္တရ) အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်မှု ဖြန့်ချိပေးရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ပထမဆုံးအနေနှင့် ရွာစိုက်ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ပုဂံ(၁၉)ရွာ ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွာစိုက်အမည်မှာ ကျောက်စာထွက် စကားမဟုတ်သော်လည်း သစ်မထိ နှင့် ဖွားစောမှာ ကျောက်စာထွက်အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဖွားစောတစ်ဝိုက်တွင် (၁၂)ရာစုမှ (၁၃)ရာစုအထိ သာသနိက အဆောက်အအုံများ အများအပြား ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။

ထင်ရှားသော ဘုရားပုထိုးများမှာ 
# ဓမ္မရာဇိကဘုရား
# 

## ကိုးကား
ဟော့စတက်ဒ် ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဒိုင်မန်းရှင်း သီအိုရီ

**ဟော့စတက်ဒ်၏ ယဉ်ကျေးမှု ဒိုင်မန်းရှင်း သီအိုရီ**မှာ ယဉ်ကျေးမှု အချင်းချင်း ကူးလူးဆက်ဆံရာတွင် အသုံးချသော မူဘောင် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဂီး ဟော့စတက်ဒ်မှ စတင် ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီမှ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ၎င်း၏ အဖွဲ့ဝင်များ ခံယူထားသော စံသတ်မှတ်ချက် တန်ဖိုးအား မည်သို့ သက်ရောက်မှု ရှိသည်၊ ထိုအချက်မှ ၎င်းတို့၏ အပြုအမူများနှင့် မည်သို့မည်ပုံ ဆက်စပ်နေသည် တို့ကို ဖော်ပြထားပြီး ကိန်းခွဲခြင်း နည်းလမ်းဖြင့် စိစစ် ဖော်ထုတ်ထားသည်။

ဟော့စတက်ဒ်သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အတွင်း အိုင်ဘီအမ် ကုမ္ပဏီ ဝန်ထမ်းများ၏ ခံယူမှု စံသတ်မှတ်ချက် တန်ဖိုး အပေါ် ကောက်ယူထားသော စစ်တမ်းအား ကိန်းခွဲခြင်း နည်းအားဖြင့် ရလာသော ရလဒ်ပေါ်တွင် မူတည်၍ ၎င်း၏ မူလ မိုဒယ်လ်အား ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ မူရင်း သီအိုရီတွင် ယဉ်ကျေးမှု စံသတ်မှတ်ချက် တန်ဖိုးတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် ဒိုင်မန်းရှင်း ၄ ခုအား တင်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ ပုဂ္ဂလဓိဌာန်ဝါဒ-စုပေါင်းဝါဒကွဲပြားမှု၊ မရေရာမှုများကို ရှောင်လွဲမှု၊ အာဏာ ကွာဟာမှု (လူမှုရေး အဆင့် ကွာဟချက် အနည်းအများ) နှင့် ပုရိသဝါဒ-ဣတ္ထိယဝါဒ ကွဲပြားမှု (အလုပ်ဦးစားပေး သို့မဟုတ် လူဦးစားပေး) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဟောင်ကောင်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော သီးခြား သုတေသန တစ်ခု ကြောင့် ဟော့စတက်ဒ် အနေနှင့် ပဉ္စမမြောက် ဒိုင်မန်းရှင်း ဖြစ်သော အရှည်ကို မျှော်တွေးမှုအား ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို အချက်မှာ  မူလ ပါရာဒိုင်းတွင် ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှုမပြုခဲ့သော အချက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ တွင် ဟော့စတက်ဒ်သည် ဆဋ္ဌမမြောက် ဒိုင်မင်းရှင်း ဖြစ်သော အပျော်ကျူးမှုနှင့် မိမိဘာသာ ထိန်းသိမ်းနိုင်မှုအား ထည့်သွင်း ခဲ့သည်။
ရာဝဏ

**ရာဝဏ** (၊ ၊ ) သည် ရာမာယဏဇာတ်တွင် အဓိကဇာတ်ကောင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ဦးခေါင်းဆယ်လုံးရှိသော ဘီလူးဖြစ်၍ **ဒဿဂီရိ** (ဒဿ − ဆယ်ခု၊ ဂီရိ − ခေါင်း) ဟူ၍လည်း လူသိများသည်။ လင်္က(ယခု သီရိလင်္ကာ) ပြည်၏မင်း ဖြစ်၏။ ဟင်ဒီဂန္ထဝင်စာပေတို့တွင် ညီမဖြစ်သူ သုပန္နခ၏ နှာခေါင်းကို ဖြတ်သည့်အတွက် ရာမနှင့် လက္ခဏတို့အား လက်စားချေရန် သီတာအား ဖမ်းခေါ်သူအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည်။

## ငယ်ဘဝ 
သူတော်စင် ဝိဇ္ဇာယာဝနှင့် အသုရာမင်းသမီး ကက္ကုသိတို့မှ မွေးသည်။ ကက္ကုသိအား ဖခင်က ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အာဏာအရှိဆုံးသူကို ရွေးစေလိုသော်လည်း ကက္ကုသိက ကလေးတယောက်အဖေ ဝိဇ္ဇာယာဝကို ရွေးခဲ့သည်။ 

ရာဝဏ၏ မွေးချင်းညီအစ်ကိုတို့မှာ ဝိပ္ဗိသန၊ ကုမ္ဗကာန၊ အရိယဝဏတို့ ဖြစ်သည်။ အငယ်ဆုံးညီမမှာ မိနဿျှိ မည်၏။ 

ငယ်စဉ်ကပင် သဘောထားပြင်းပြီး ကြိုးစားသော စာသင်သားဖြစ်သည်။ ဖခင်၏ သင်ကြားမှုအောက်တွင် ဝေဒ ၄ စောင်၊ ပဏ္ဍိတကျမ်း ၆ စောင်နှင့် သျှတအမျိုးမျိုးကို တတ်မြောက်သည်။ 

စောင်းတီးလည်း ကျွမ်းသည်။ အဘိုး သုမလိကလည်း အသုရာပြည်မှ ပညာတို့ကို သင်ပေးသည်။ 

## ဒဿဂီရိ ဖြစ်လာပုံ 
စာပေလေ့လာပြီးနောက် ဗြဟ္မဏအား ပူဇော်သည့်အနေဖြင့် နှစ်အတော်ကြာ မီးကို လုပ်ကျွေးသည်။ ထိုကာလများတွင် ခေါင်းကိုဖြတ်ကာ မီးပူဇော်သည်များလည်း ရှိသည်။ သူ့ခေါင်းအား ဖြတ်သည့်အခါတိုင်း အသစ်ပြန်ပေါ်ကာ မီးကို ဆက်၍ လုပ်ကျွေးရသည်။ သူ့ခေါင်းအား ၁၀ ကြိမ်ဖြတ်ကာ ပူဇော်အပြီး၌ ဗြဟ္မဏက သူ၏ ခြိုးခြံစောင့်စည်းမှုကို သဘောကျ၍ သဘောလိုရာဆုကို တောင်းစေသည်။ 

ရာဝဏက ထာဝရရှင်သန်ခွင့် တောင်းသည်။ ဗြဟ္မဏက ထိုအခွင့်ကို မပေးဘဲ ထိုအခွင့်ရနိုင်မည့် နတ်ဆေးရည်ကို ပေးသည်။ ချက်ကြိုးတွင်သွင်းက မသေသောအခွင့်ကို ရမည်ဖြစ်သည်။ 

ရာဝဏက မြွေနှင့် သားရိုင်းတို့မှ မယိုင်မလဲနိုင်ခြင်းကို တောင်းပြန်သည်။ ဗြဟ္မဏက ထိုဆုကို ပေးသည်။ အပိုဆောင်းအနေဖြင့် ယခင်ဖြတ်ခဲ့သော ခေါင်းများနှင့် အလွန်ကြီးသော အား၊ အတုမဲ့လက်နက်တို့အကြောင်းနှင့် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်တို့ကို သိနိုင်သော ဉာဏ်ကို ပေးသည်။
ထိုမှစ၍ ရာဝဏကား ဒဿဂီရိဟု ထင်ရှားလာသည်။

## လက္ခမင်း 
ဒဿဂီရိဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးနောက် အဘိုး သုမလိ (ကက္ကုသိ၏ ဖခင်၊ အသုရာပြည့်ရှင်) ထံမှ စစ်တပ်တောင်းကာ လက္ခပြည်ကို သိမ်းမည်ပြုသည်။ လက္ခပြည်မှာ သီဝထံမှ ဆုအဖြစ်ရထားသော ရာဝဏ၏ အဖေတူအမေကွဲညီအစ်ကို ကုဝေရ အုပ်ချုပ်သည်။ ဖခင်က ရာဝဏနှင့် မပြိုင်ဖက်ရန် ဆိုသဖြင့် ကုဝေရက လက္ခပြည်ကို လက်လွှတ်လိုက်သည်။ 

ရာဝဏ အုပ်ချုပ်စဉ်တွင် လက္ခပြည်မှာ အလွန်စည်ပြောပြီး ဆင်းရဲငတ်မွတ်သူ မရှိခဲ့ပေ။ 

## အိမ်ထောင်ဘက် 
ရာဝဏကို မိန်းမလေ့သူအဖြစ် လူသိများသော်လည်း သူ၏ တဦးတည်းသော မိဖုရားမှာ မာယာသူရနှင့် နတ်ပျိုတော် ဟီမ တို့သမီး မန္ဓုဒါရီ ဖြစ်သည်။ မန္ဓုဒါရီ၏ ဉာဏ်ပညာ ပြည့်စုံမှုနှင့် ပျိုမြစ်နုရွယ်ခြင်းက ကျော်ကြားသော်လည်း သီတာကိုမူ မယှဉ်နိုင်ခဲ့။ 

မန္ဓုဒါရီအပြင် ဓညမာလိနိနှင့် အခြားဇနီးတယောက်လည်း ရှိသေးသည်။ ထိုဇနီးသုံးယောက်မှ သား ၇ ယောက် ရသည်။​​ အလေ့သားသမီးများစွာရှိသည်
၂၀၁၆ အာဆီယံချန်ပီယံရှစ် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ

**၂၀၁၆ အာဆီယံချန်ပီယံရှစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ** ကို ဆူဇူကီးမှ ပံ့ပိုးကူညီထားပြီး အာဆီယံဆူဇူကီးဖလား ၂၀၁၆ ပြိုင်ပွဲဟုလည်း လူသိများသည်။ အဆိုပါပြိုင်ပွဲသည် အာဆီယံချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲ၏ ၁၁ ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး အာဆီယံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြသော ဘောလုံးပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။ အုပ်စုပွဲစဉ်များကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ များတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အုပ်စုပွဲစဉ်နောက်ပိုင်းဖြစ်သော အကြိုဗိုလ်လုပွဲစဉ်များနှင့် ဗိုလ်လုပွဲစဉ်များကို တက်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရသော အသင်းများ၏နိုင်ငံများတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ 
ပြိုင်ပွဲကာလမှာ ၂၀၁၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ရက်မှ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်ထိဖြစ်သည်။

## အိမ်ရှင်ရွေးချယ်ခြင်း
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် တွင် နေပြည်တော် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၁၁ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ကောင်စီအစည်းအဝေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ တို့ကို အိမ်ရှင်နိုင်ငံများအဖြစ်ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနိုင်ငံများမှာ ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတွင်အုပ်စုပွဲစဉ်များကို ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခွင့်ရသော နိုင်ငံများ ဖြစ်လာကြသည်။

## ပြိုင်ပွဲကျင်းပရာကွင်းများ

## ခြေစစ်ပွဲ
​ခြေစစ်ပွဲစဉ်များကျင်းပမည့်အိမ်ရှင်နိုင်ငံကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ​​နေပြည်​တော်တွင်ကျင်းပခဲ့​သောအစည်အ​ဝေးတွင်အတည်ပြုခဲ့ပြီး ​ခြေစစ်ပွဲစဉ်များ၏မဲခွဲပွဲကို ​နောက်ဆုံးအဆင့်မဲခွဲပွဲ နှင့် တစ်ဆက်တည်းကျင်းပခဲ့သည်။

## ​နောက်ဆုံးအဆင့်မဲခွဲပွဲ
​နောက်ဆုံးအဆင့်မဲခွဲပွဲကို ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏မြို့ကြီးဖြစ်သော ရန်ကုန်မြို့ ရှိ နိုဗိုတယ်ရန်ကုန်မက်စ်ဟိုတယ်(Novotel Yangon Max Hotel)၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်(ဖီဖာ) ၏ ဘောလုံးလောကပတ်သက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံထားရသည်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသော အင်ဒိုနီးရှားအသင်း ကို မဲအိုး (၄) တွင်ထားခဲ့ပြီး မဲခွဲစဉ်တွင် ခြေစစ်ပွဲများကျင်းပပြီးစီးခြင်းမရှိသောကြောင့် ခြေစစ်ပွဲအောင်အသင်း ထွက်ပေါ်လာခြင်းမရှိသေးဘဲ 'ခြေစစ်ပွဲအောင်အသင်း' အနေဖြင့် မဲနှိုက်ခဲ့ရသည်။

## အုပ်စုများ 
အုပ်စုတွင်း အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် ​အောက်ပါအချက်များဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။

၁။ အုပ်စုတွင်းရမှတ်များ

၂။ အုပ်စုတွင်းဂိုးကွာခြားချက်များ

၃။ အုပ်စုတွင်းရဂိုးများ ဖြင့်ဆုံးဖြတ်သည်။

အကယ်၍ အ​ပေါ်အချက်များနှင့်တူညီ​နေပါက

၁။ ထိပ်တိုက်​တွေ့ဆုံမှုရလဒ်

၂။ ထိပ်တိုက်​တွေ့ဆုံမှုရလဒ် တူ​နေပါက ပင်နယ်တီ ကန်သွင်းမှု

၃။ မဲနှိုက်ခြင်း ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။

### အုပ်စု (က)
စံ​တော်ချိန်များသည် ဖိလစ်ပိုင်စံ​တော်ချိန် (UTC+8:00) ဖြစ်သည်။

**(H)**=အိမ်ရှင်

-----

-----

### အုပ်စု (ခ)
စံ​တော်ချိန်များသည် မြန်မာစံ​တော်ချိန် (UTC+6:30) ဖြစ်သည်။

**(H)**=အိမ်ရှင်

-----

-----

## ရှုံးထွက်အဆင့်
### အကြိုဗိုလ်လုပွဲ
**ပထမအကျော့**

**ဒုတိယအကျော့**

နှစ်​ကျော့​ပေါင်းရလဒ် ၄–၃ ဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားအသင်း အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

နှစ်​ကျော့​ပေါင်းရလဒ် ၆–၀ ဖြင့် ထိုင်းအသင်း အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

### ဗိုလ်လုပွဲ
**ပထမအကျော့**

**ဒုတိယအ​ကျော့**

နှစ်​ကျော့​ပေါင်းရလဒ် ၃–၂ ဖြင့် ထိုင်းအသင်း အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

## မှတ်တမ်းများ
### ချန်ပီယံဆု
### စွမ်း​ဆောင်ရည်အလိုက်ရရှိ​သောဆုတံဆိပ်များ
### အဆင့်ရပ်တည်မှုများ
## ကိုးကား
ဆင်ဖြူရှင်မယ်

ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) ဗဒုံမင်း (ခေါ်) ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည့် သီရိသူမဟာစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် နောင်တွင် ဖလ်နန်းရှင်ဖြစ်လာမည့် (ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)နှင့် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၃ရက်တွင် ထိမ်းမြားတော်မူသည်။ ပြည်မင်းသား သီရိဓမ္မရာဇာနှင့် မြေဒူးမင်းသမီးတို့၏ သမီးတော်ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းမင်းအိမ်ရှေ့စံအဖြစ်နှင့် ရှိနေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၇ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် စကြာမင်းသား အား ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် ခုနစ်ရက်အကြာ သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့တွင် ကံတော်ကုန်လေသည်။

ဘိုးတော်ဘုရား (ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း)၏ မြစ်တော် စကြာမင်းသားလေးသည် ဘိုးမင်းခေါင်၏ ဘဝဟောင်းပုံရိပ် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ စကြာမင်းသားအားဘကြီးတော်မင်း က ကွပ်မျက်စေရန် ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်သည်ဟုနန်းမတော်မယ်နုသည်ဂုံးချောခဲ့သည်။ ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခန့်တော်မမူသောအခါ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် မောင်တော်စလင်းမြို့စားမင်းသားတို့အား လွဲအပ် ထားခိုက် စကြာမင်းသားလေးကိုထောင်သွင်းအကျဉ်းချစေခဲ့သည်။ဘကြီးတော်မင်း(စစ်ကိုင်းမင်း)သည်  ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်(စိတ်မမှန်)ဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကချယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်။ နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေထီးရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်းတော်မူပြီးလျှင်နောင်တော်မင်း တရားကြီးကိုလည်း နှလုံးတော်မပင်ပန်းစေရဘဲ မဟာသကျသီဟဘုရားအနီးရှိအိမ်ဖြူတော်နှင့်ထား၍ ခမည်းတော်ကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။ ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တံခူးလတွင် တူတော် စကြာမင်းသား မသင့်သောအကြံပြုကြောင်း ထီးနန်းကြံစည်ကြောင်းသံသယရှိသဖြင့်ထုံးစံနှင့်အညီရေတွင်ဖျောက်တော်မူသည်။ မရီးတော်မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုနှင့်စလင်းမင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုတွင် ရောယှက်ပါဝင်နေကြောင်းတွေ့ရှိသဖြင့် ထိုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် ထုံးစံနှင့်အညီ စီရင်တော်မူသည်။

## ကိုးကား
နယ်စည်းမထားဆရာဝန်များအဖွဲ့

**နယ်စည်းမထားဆရာဝန်များအဖွဲ့** (; **MSF**) သည် နိုင်ငံတကာ လွတ်လပ်သော လူသားချင်း နားလည် စာနာ ထောက်ထားခြင်းကို အခြေခံသော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကူအညီပေးသော အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး အရေးပေါ် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများကို လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ၊ သဘာဝကပ်ဘေးဒဏ်၊ လူသားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ဘေးအန္တရာယ်နှင့် စစ်ဘေးဒဏ်တို့ကြောင့် အတိဒုက္ခ ရောက်နေသည့်သူများထံ ကူညီပေးသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၆၀ ကျော်တွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ ပေးလျက်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဆရာဝန်များနှင့် သတင်းထောက်များ ပူးပေါင်းပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် MSF အဖွဲ့ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာအနှံ့ MSF ဝန်ထမ်းပေါင်း ၃၀,ဝ၀ဝ ကျော်မှ
* ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မရရှိဘဲ လျစ်လျူရှူခံထားရသူများ၊ 
* သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များမှ ကျရောက်သည့် ကပ်ရောဂါဆိုးများ၏ဒဏ်မှ လွတ်မြောက်လာသည့်သူများ၊ 
* အာဟာရ ချို့တဲ့နေသူများနှင့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများကြောင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရသူများထံ ကူညီထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများကို ပို့ဆောင်ပေးနေပါသည်။  အရေးပေါ်အခြေအနေများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် MSF အနေဖြင့် လိုအပ်သည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းများ ပြန်လည်ထူထောင်ကာ လည်ပတ်စေပြီး 
* ခွဲစိတ်ကုသမှုများ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ 
* ကူးစက်ရောဂါများကို တိုက်ဖျက်ခြင်း၊ 
* ကာကွယ်ဆေးထိုး/ တိုက်ကျွေးခြင်း လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် 
* အာဟာရချို့တဲ့သော ကလေးငယ်များအတွက် အာဟာရထောက်ပံ့ရေးဌာနများ ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်းတို့အပြင် စိတ်ကျန်းမာရေး ထောက်ပံ့ပေးမှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

MSF မှ ရေတွင်းများတူးဖော်ပေးပြီး သောက်သုံးရေသန့်ရရှိရေး ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သလို အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများအနေဖြင့် ခြုံစောင်များ၊ ပလတ်စတစ်အစများနှင့် အခြား အခြေခံ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းကိရိယာများကိုလည်း ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည်။

ကာလရှည် စီမံကိန်းအဖြစ် MSF မှ ကူးစက်လွယ်သည့် ရောဂါများဖြစ်သော တီဘီရောဂါ၊ Kala Azar နှင့် Sleeping Sickness ကဲ့သို့သော အာဖရိကတွင်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ပိုးမွှားများ ကိုက်ခဲခံရပြီးနောက် အသက်သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သော အဖျားရောဂါတစ်မျိုး၊ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/ အေအိုင်ဒီအက်စ် ကဲ့သို့သော လူနာများကို ပြုစုကုသပေးခဲ့သလို လမ်းပေါ်ရှိ လေလွင့် ကလေးငယ်များ၏ ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။

MSF မှ လွတ်လပ်သော ဘက်လိုက်ခြင်း မရှိသည့် အကူအညီများကို အမှန်တကယ် လိုအပ်နေသူများထံ ပို့ဆောင်ပေးနေပါသည်။ MSF အဖွဲ့၏ ရည်မှန်းချက်မှာ အသက်ကယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ဒုက္ခခံစားရခြင်းနှင့် ရောဂါဝေဒနာ ကျရောက်ခြင်းတို့မှ သက်သာစေရန်နှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်သော ပြည်သူများထံ  အကူအညီများကို တိုက်ရိုက်ပေးပါသည်။

လျစ်လျူရှူခံထားရသည့် အကျပ်အတည်းများ၊ ကူညီထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ အလွန်အမင်း လိုအပ်နေမှုများနှင့် ဆေးဝါးကုသရေးဆိုင်ရာ မူကြမ်းများနှင့် ဆေးကုသမှုများ တိုးတက်မှုရှိရန် MSF မှ အထက်ပါ ကိစ္စရပ်များအား ထုတ်ဖော်ပြောကြားရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသည်။ 

MSF အဖွဲ့သည် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၂၃ နိုင်ငံတွင် ရုံးခွဲများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။

MSF မှ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် နိုဗယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီးနောက် လျစ်လျူရှူထားခြင်းခံနေရသည့် ရောဂါဆိုးများကို တိုက်ဖျက်နိုင်ရန် အတွက် ငွေကြေးအားလုံးကို အဆိုပါ ရောဂါကုသခြင်းများဆီသို့ ရှေးရှူကာ မြှင့်တင် လုပ်ဆောင်မှာဖြစ်ကြောင်း တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကျော်ရဲအောင်

**ကျော်ရဲအောင်**သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင် မင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ကျော်ရဲအောင်ကို ၁၉၆၆-ခုနှစ်၊ မေလ(၅)ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘိုကလေးမြို့၌ အဖ ဦးမြင့်အောင်နှင့် အမိဒေါ်ခင်လှတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ကိုကိုနိုင် ဖြစ်သည်။ 

၀ဇီရာရုပ်ရှင်တွင် ဖွင့်လှစ်သည့် ဒါရိုက်တာ ဘိုကလေးတင့်အောင် ဦးစီးသော ပြဇာတ်သင်တန်းကို တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့သည်။ လက်ဦးဆရာမှာ ဒါရိုက်တာ ကြည်စိုးထွန်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀-ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ ဇဗ္ဗူထွန်းသက်လွင် ရိုက်ကူးသော  တို့ကပိုချစ်တယ် ဇာတ်ကားတွင် စိုးမြတ်သူဇာနှင့် တွဲဖက်၍  ပထမဆုံးခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ကြော်ငြာကဏ္ဍတွင် လှကလေးစိန်ထိုးမုန့် ကြော်ငြာဖြစ်သည်။ ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် သားသမီးဇနီးကြင်ယာ ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ် ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း အကယ်ဒမီ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရရှိခဲ့သည်။
ကျော်ရဲအောင်သည်  ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် မဆုမွန်နှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သား ထူးမြတ်ကျော်ရဲအောင်နှင့် သမီး မှုံနံ့သာကျော်ရဲအောင် ဟူသော သားသမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
မေတ္တာ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)

**မေတ္တာ** (၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၄–၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၁) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် သရုပ်ဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ လူရွှင်တော်အဖြစ်လည်းကောင်း ကျော်ကြားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၄−ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၈)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ နာမည်အရင်းမှာ ကိုခင်မောင်မြင့် ဖြစ်သည်။ ပညာရေးမှာ စီးပွားရေးဘွဲ့ B.Com(Eco) ရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။

တက္ကသိုလ် အနုပညာလောကမှ လာသူဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ် အငြိမ့်ထဲတွင် လူရွှင်တော်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အငြိမ့်တွင် မေတ္တာ၊ ချစ်စရာ၊ ကရုဏာ၊ သစ္စာ ဆိုပြီး လူရွှင်တော် လေးဦး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မေတ္တာဆိုသော အမည်ကို စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့်က ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က မေတ္တာနှင့် တွဲ၍ နာမည်ကြီးခဲ့သော လူရွှင်တော်မှာ ကွမ်းသီးဖြစ်သည်။  ဇနီးမှာ လွင်မီမီကို ဖြစ်ပြီး သားသမီးနှစ်ယောက် ရှိသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ချီလီပီဆို

**ချီလီပီဆို** ချီလီနိုင်ငံ၏ငွေကြေးဖြစ်သည်။
ချစ်သုဝေ

**ချစ်သုဝေ** (၁၉၈၄ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ မွေး) သည် မြန်မာ သရုပ်ဆောင်နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
၁၉၈၄ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဦးဇော်ဝင်း၊ ဒေါ်ဒီဒီတို့မှ ရန်ကုန်၌ မွေးသည်။ ညီအစ်မ ၂ ယောက်ရှိပြီး အစ်မမှာ ချစ်ဆုဝေ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ထရီဇာလီလီယန်ဇော်ဝင်း ဖြစ်သည်။ မိဘများနည်းတူ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာကို ကိုးကွယ်သည်။

ဆေးတက္ကသိုလ် ၂ ရန်ကုန် မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရသော်လည်း ဆရာဝန်အလုပ်ကို စွန့်ကာ အနုပညာဘဝကို ခံယူလိုက်သူ ဖြစ်သည်။

## အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု 
### အဆိုတော် 
#### တေးစီးရီးများ 
### သရုပ်ဆောင် 
#### ပါဝင်သော ဇာတ်ကားများ 
## လူမှုရေး လှုပ်ရှားမှု 
၂၀၁၂ ခုတွင် စားသုံးသူကာကွယ်ရေးအသင်းတွင် အသင်းဝင် ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာ မသန်မစွမ်းသူများအသင်း၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုတွင် ရွေးချယ်ခံရသည်။

တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး အသိပညာပေးအစီအစဉ်များ၊ ဆပ်ပြာနှင့် လက်ဆေးကာ ရောဂါကာကွယ်ရန် တိုက်တွန်းမှုများ လုပ်ခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု 
၂၀၁၂ ခု၊ ရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အား မဲပေးရန် နိုးဆော်သည့် ပွဲလမ်းများတွင် တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့သည်။

## မိသားစုဘဝ 
အဆိုတော် လင်းလင်းနှင့် ၂၀၁၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် လက်ထပ်ရာ ၂၀၁၇ ခုတွင် ခေတ် (မေမြန်မာခေတ်) နှင့် သစ် (မေမြန်မာသစ်) ဟူသော သမီးမွှာ ရသည်။

## ကိုးကား
သင့်လူ

**သင့်လူ** (၁၉၇၃ ခုဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး ဆရာဝန်နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး 
၁၉၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာကျော်ဦး၊ ဒေါ်မြသိန်းတို့က ပဲခူးတိုင်း၊ ပဲခူးမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ သန့်စင်ထူး ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ၂ ဦးရှိပြီး သားကြီးဖြစ်သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၃) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ပဲခူးမြို့ (ယခင် အမျိုးသားတန်းမြင့်ကျောင်း) မှ  တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုတွင် ဆေးတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေးသို့  တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ (MBBS) ရခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မှ ကျန်းမာရေးဘောဂဗေဒ Health Economics ဖြင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရခဲ့သည်။

## အလုပ်အကိုင် 
ဆေးတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေးတွင် ကထိကရာထူးအထိ ထမ်းဆောင်ကာ ၂၀၁၃ ခုတွင် ကျန်းမာရေးစီမံကိန်း ဦးစီးဌာန၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ လက်ရှိတွင် ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာနတွင် လက်ထောက်အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ရာထူး၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

## စာပေရေးသားခြင်း 
ဂေဘရီယယ် ဂါဆီယာ မားကွိဇ်၏ *One Hundred Years of Solitude* စာအုပ်အား ဘာသာပြန်ကာ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်သည်။

### ရေးသားသောစာအုပ်များ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ငေါ့ချန်းခမြစ်

**ငေါ့ချန်းခမြစ်**သည် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တောင်ပေါ်ဒေသမှ စတင်စီးဆင်းကာ ချီဖွေမြို့နယ်နှင့် ဆော့လော်မြို့နယ် အတွင်းမှ မေခမြစ်သို့ စီးဝင်သည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ သတ္တုကုမ္ပဏီများ သတ္တုတူးဖော်နေသည့်အတွက် ရေများကော်ဖီ ရောင် ကဲ့သို့ အရောင်ပြောင်းလျက်ရှိပြီး မြစ်အတွင်း ငါးများလည်း ရှားပါးသွားပြီဖြစ်သည်။ 
## ကိုးကား
လှအဉ္ဇလီတင့်

**လှအဉ္ဇလီတင့်**သည်  မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင် မင်းသမီးတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ ကေတီဦးကျော်မြင့် (အင်္ဂလိပ်စာဆရာ)နှင့် ဒေါ်ခင်အေးတို့ ဖြစ်သည်။ နာမည်အရင်းမှာ ချောချောယုမွန်ကျော်တင့် ဖြစ်ပြီး လှအဉ္ဇလီတင့် အမည်ကို ဆရာကြီး မင်းသိင်္ခ က ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။  ငယ်စဉ်က အ.ထ.က(၃) တောင်ဥက္ကလာတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဆယ်တန်းကို ပြင်ပမှ ဖြေဆိုခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အောင်ထွန်းနိုင်(မြန်မာပြည်)က ပြက္ခဒိန်စရိုက်ရာမှ ပြက္ခဒိန်မင်းသမီး စဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား