open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မြလှိုင်

ဆရာမြလှိုင်ကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဖျာပုံမြို့၌ အဖ ဦးစိန်သွင်၊ အမိ ဒေါ်ကျင်မြို့တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက် အနက် ဆဋ္ဌမမြောက်သားဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံ မြို့နယ်လုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံမြို့နယ် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မြို့မ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော်၌ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ပြီးသည် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံခရိုင် ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဖျာပုံမြို့နယ် ဖဆပလ အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်၊ ဖျာပုံမြူနီစပယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၄၈-၅၂ ခုနှစ်တွင် မြိတ်ခရိုင် စစ်ရဲတပ်ရင်း တပ်ခွဲ (၁၁)၊ မြိတ်ခရိုင် စစ်ဝန်ကြီးထမ်းတပ် ခေတ္တတပ်ရင်းမှူး၊ ၁၉၅၃-၅၆ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးဌာနတွင် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး အရာရှိ၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ စာပေစိစစ်ရေး ဌာန၊ စာပေ စိစစ်ရေးမှူး၊ တောင်သူလယ်သမား ဂျာနယ် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ပေဖူးလွှာ မဂ္ဂဇင်း၌ စာတည်းမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ၊ သွေးသောက်၊ နဝဒေး၊ မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

'ဘဝနေဝင်ချိန်နှင့် ကျွန်တော်ငယ်စဉ်က အကြောင်း' အခန်းဆက် ဝတ္ထုမှာ လူကြိုက်များလှသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် 'တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုများ' ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။ 'ဘုန်းကြီးကျောင်း ဒေါက်တာ မြတ်ကျော်နှင့် ကျွန်တော်ငယ်စဉ်က အကြောင်း' လုံးချင်း ဝတ္ထုများကိုလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး 
ဆရာမြလှိုင်သည် ၁၄၊ ၁၁၊ ၉ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ 
# တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုများ ၁၉၇၅
# ဘုန်ကြီးကျောင်းသား ဒေါက်တာမြတ်ကျော် ၁၉၇၆
# ကျွန်တော်ငယ်ငယ်က အကြောင်းများ ၁၉၇၇ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မြဇင်

ဆရာကြီး မြဇင်ကို မဟာသရေစည်သူ ဦးဘိုးအုံးနှင့် ဒေါ်ထားရင်တို့က ၁၂၈၉ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆုတ် ၈ ရက် (၁၅၊ ၆၊ ၁၉၂၇) နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ B.A. (Hons.) Yangon, Master Of Public Administration (Harvard) ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။

အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ အမျိုးသား စီမံကိန်းဌာန၊ တော်လှန်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ ညွှန်ကြားရေးအဖွဲ့၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့် ဦးစီးဌာန၊ အနုပညာ ဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗိမာန် ဦးစီးဌာန၊ အမျိုးသား မှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာနများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။

ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ စီမံထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်)၊ ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ The working People’s Daily, Editorial Writer, Weekly columnist အဖြစ် A pot of plain tea (Po YaZa), The Banboo Clipper (Zagadaungzar), Science and Technology (Epsilon) တို့ အပတ်စဉ် ရေးသားခဲ့သည်။ စွန်းလွန် ဝိပဿနာ၊ Shwe Dagon Pagoda (1972)၊ Emerald Lake (Classical Myanmar Poems)၊ Modern Burmese Poetry (Translations)၊ ကဗျာ့နရီနှင့် နိမိတ်ပုံ၊ The Yellow Robe and Other Poem’s (Original)၊ ရာမနှင့် ဆုံဆည်းခြင်း၊ (Translation of AuThur Darks Novel)၊ Do’s and Don’ts in Myanmar Yangon၊ Green City of Grace (Coffee-Table Book for YCDC)၊ စစ်တောင်းတံတားကြီး ချိုးခဲ့စဉ်က (ဘာသာပြန် ဝတ္ထုရှည်) များကို ရေးသားခဲ့သည်။

ဇနီး ဒေါ်ခင်မြလှိုင်နှင့် သားမောင်သက်ဝင်း၊ သမီး ဇင်ဇင်တို့ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်လျက် စာပေများကို ပြုစု ရေးသားလျက် ရှိသည်။ နေရပ်လိပ်စာမှာ တိုက် ၅၀၇-ဒီ၊ ၆-လွှာ၊ ပုလဲကွန်ဒို၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ဖြစ်သည်။

## ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ
# စွန်းလွန်းဝိပဿနာ ၁၉၆၈
# Shwe Dagon Pagoda(1972) ၁၉၇၂
# Emerald Lake(Classical Myanmar Poems) ၁၉၇၃
# မြကန်သာ ၁၉၇၃
# ကဗျာ့နရီနှင့် နိမိတ်ပုံ ၁၉၇၃
# The Yellow Robe and Other Poems ၁၉၇၃
# စစ်တောင်းတံတားကြီး ချိုးခဲ့စဉ်က ၁၉၇၇
# Modern Burmese Poetry (ခေတ်ပေါ်မြန်မာ့ကဗျာ) ၁၉၇၈
# Yangoon Green City Of Grace ၁၉၇၉ (Coffee-Table Book for YCDC) 
# ဝေဖန်ရေး စာပေစာတမ်းများ (တက်တိုးနှင့် တွဲရေး) ၁၉၈၆
# ရာမနှင့် ဆုံစည်းခြင်း ၁၉၉၃
# Do’s and Don’ts in Myanmar ၁၉၉၄
# ဘာသာပြန်ရည်ညွှန်း (အခြားငါးဦးနှင့် တွဲ၍) ၁၉၉၅ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)

**ခင်မောင်ညို** (ဘောဂဗေဒ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးပညာရှင်၊ စာရေးဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

## ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များ 
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးချစ်ဦး၊ အမိ ဒေါ်မြရင်တို့က မွေးဖွားသည်။ အထက ငါန်းဇွန်၊ အထက မြင်းမူ၊ အထက (၁) စစ်ကိုင်းတို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ စီးပွားရေးပညာ B.Econ. (P.D.) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း အမှတ်(၂)ဒေသကောလိပ်တွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ် တို့တွင် သင်ကြားပို့ချခဲ့ပြီး၊ စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် ဘောဂဗေဒဌာနတွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ မဟာဒဿန (ဘောဂဗေဒ) M.Phil. (Eco) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

## စာပေရေးသားခြင်း 
၁၉၇၁ တွင် ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ လောက စာစောင်မှ တဆင့် စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် *စင်ကာပူ ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွေ့အကြုံ* (နေမျိုးထွန်းနှင့် တွဲဖက်၍)၊ *ဗုဒ္ဓအလိုကျ လုပ်ငန်းခါင်*၊ *စီးပွားရေးမျက်စိ* စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် *လူမှု ဆက်ဆံရေး နည်းဗျူဟာ စာအုပ်*၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် *အောင်မြင်သော လုပ်ငန်းရှင်နှင့် အိမ်တော်၌*၊ *ကွန်ဖြူးရှပ်၏ စီးပွားရေး ပြဿနာ ၁၀ဝ အဖြေရှာ*၊ *သင့်ကိုယ်ထဲက ခေါင်းဆောင်*၊ *လူတိုင်းတွက်တာ ခေါင်းဆောင်မှု ပညာ* စာအုပ်များ၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် *သင့်ဖောက်သည်ကို ဘယ်လို ဆက်ဆံမလဲ*၊ *ဖြေရဲရင် မေးကြည့်*၊ *ဂျာနယ်ကြိုက် စီးပွားရေး*၊ *ကမ္ဘာ့စီးပွား၊ မြန်မာ့စီးပွား* စာအုပ်တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ) ကလောင်အမည်ဖြင့် စီးပွားရေးပညာ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာနှင့် ပတ်သက်သော စာအုပ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းနှင့် စာစောင်များတွင် ရေးသားလျက် ရှိသည်။

## အခြားလုပ်ဆောင်မှုများ 
၁၉၉၈ မှ  ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀ဝ မှ ၂၀၀၇ အထိ ခေတ်လူငယ် တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး၌ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (Deputy Director) အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် E-Trade eTrade Myanmar Co., Ltd ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိသည်။

## မိသားစု 
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်မိုးမိုးခိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သမီးငယ် မစုနွယ်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေး ပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တင်လေးဝေ (ယုဝတီ)

## ယုဝတီတင်လေးဝေ (၁၉၂ဝ - ၁၉၉၆) 
အမည်ရင်း ဒေါ်တင်တင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျိုတ်လတ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ကျိုတ်လတ်မြို့ သွားစိုက်ဆရာကြီး ဦးဘဝေ၊ ဒေါ်လှဒန်တို့ဖြစ်ပြီး မွေးချင်း မောင်နှမ ၆ ယောက်တွင် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်ကပင် စာရေးခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်းကို ဝါသနာ ကြီးခဲ့သည်။ မိဘများက ဝတ္ထုဖတ်ခြင်းကို တားမြစ်ကြသည့် ကြားကပင် သူငယ်ချင်းများနှင့် ဗလာစာအုပ် ကလေးထဲတွင် ဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေး ဦးစီးသည့် ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် 'မကြားရက်တဲ့အသံ' ဝတ္ထုဖြင့် စာပေနယ်သို့ ခြေချခဲ့သည်။ ယုဝတီ ကလောင်ရှင် အဖွဲ့တွင် ပါဝင်၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ စ၍ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။

၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ် အထိ တိုင်းရင်းမေ ဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုများ၊ ခရီးသွား ဆောင်းပါးများ၊ အမျိုးသမီးများအတွက် ဆေးပညာပေး မ,သဘာဝ အမေး အဖြေ၊ သားရေးသမီးရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

မြရတနာ၊ ရှေ့သို့၊ အလင်းရောင်၊ ငွေတာရီ၊ သွေးသောက်၊ သင့်ဘဝနှင့် ယုဝတီဂျနယ်တို့တွင် ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ စာရေးဆရာကြီး ဦးသင်္ခါ ဖြစ်သည်။

ယုဝတီတင်လေးဝေသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့၊ နံနက် ၅ နာရီ ၂ဝ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်သည်။ သားဦးဝေမြင့် (မင်းရဲသင်္ခ) နှင့် ချွေးမ ဒေါ်ခင်သန်းအေး (ဗဟိုဘဏ်) တို့ ကျန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)

## မောင်မြန်မာ (ခေါ်) ဦးတင်လှ (၁၉၁၇-၂၀၀၄) 
၁။ အမည်ရင်း - ဦးတင်လှ
၂။ မိဘအမည် - ဦးလွှာ + ဒေါ်အုန်းရှင်
၃။ မွေးသက္ကရာဇ် - ၅၊ ၅၊ ၁၉၁၇
၄။ မွေးဖွားရာဒေသ - သုံခွမြို့နယ်၊ ဥက္ကံကျေးရွာ
၅။ ကလောင်အမည်ခွဲများ - မောင်မြန်မာ၊ တက္ကသိုလ်နေနတ်နွယ်၊ မောင်လူထွေး

## ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် 
မောင်မြန်မာ အမည်ဖြင့် စာပေများ ရေးသားပြုစုသူ ဦးတင်လှကို အဖ ဦးလွှာ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းရှင်တို့က ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် သုံးခွမြို့နယ် ဥက္ကံကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။

ဦးတင်လှသည် ငယ်စဉ်က ဥက္ကံကျေးရွာ မူလတန်းကျောင်း (ဆရာဦးဘခင်)၊ သုံးခွမြို့ မက်သဒစ် အလယ်တန်းကျောင်း၊ သန်လျင်မြို့ မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက် ပညာသင်ယူပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ လန်ဒန် တက္ကသိုလ် School of Oriental and African Studies ၌ Lexicography and Linguistics ပညာရပ်များ သင်ယူခဲ့သည်။

ဦးတင်လှသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ် အထိ ကျောက်ကုန်းမြို့တွင် လက်ထောက်မြို့ပိုင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အထိ မြန်မာ့အသံ၊ အသံလွှင်ဌာန လက်ထောက် သတင်းအယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ တာဝန် ထမ်းဆောင်ပြီး အဘိဓာန် စာတည်းမှူး တာဝန်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ် အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာ တက္ကသိုလ် ဘာသာခြား စာပေသင်ကျောင်းတွင် မြန်မာစာ ဧည့်ပါမောက္ခ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဦးတင်လှသည် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၊ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၊ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းတို့နှင့် တို့ကျောင်းသား မဂ္ဂဇင်း စာစောင်တို့တွင် မောင်မြန်မာ၊ တက္ကသိုလ်နေနတ်နွယ် ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။ အမည်ရင်း ဦးတင်လှဖြင့် ရေးသားသော 'မြန်မာမှု' စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေဆု (မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ စာပေဆု) တတိယ ရရှိခဲ့သည်။

သက်ကြီး စာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး မောင်မြန်မာ ခေါ် ဦးတင်လှသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး နှစ်ဦးနှင့် မြေးနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်။

## ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ 
# ရှေးဟောင်းလက်မှုပညာ ပေါင်းချုပ်ကျမ်း (တည်းဖြတ်) ၁၉၆၀
# မြန်မာ့သံယောဂဒီပနီကျမ်း (တည်းဖြတ်) ၁၉၆၂
# ဘာသာနှင့်စာပေ ၁၉၆၆
# မြန်မာမှု့ ၁၉၆၆
# ရိုးရာပုံပြင် စာပေစာတမ်းများ ၁၉၈၉ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အားကစားသမားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အသညသတ်

**အသညသတ်ဘုံ** သည် ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံနှင့် တပြင်တည်းမှာ တည်ရှိသည်။ အသညသတ်ဘုံသို့ ပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ရောက်ကြသည်။ ပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များဆိုသော်လည်း တခြားပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မတူကြပါ။ သာသနာတော်မှ တပါးသော အယူအကျင့်ရှိသည့် တိတ္ထိကျောင်းများတွင် ရဟန်းပြုခဲ့ကြသော တိတ္ထိကြီးများ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် နာမ်တရားကို ရွံမုန်းကြသည်၊ အပြစ်မြင်ကြသည်။ နာမ်တရားကို ရွံမုန်းသောကြောင့် ကသိုဏ်း ဆယ်ပါးထဲမှ ဝါယောကသိုဏ်းကို စီးဖြန်းအားထုတ်ကြ၍ ပထမဈာန်သို့ ရောက်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် နာမ်မရှိသော အသညသတ်ဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ 

အသညသတ်ဘုံတွင် ရှိသော ဗြဟ္မာကြီးများသည် မလှုပ်မယှက် ကျောက်ရုပ်တွေလိုဘဲနေသည်။ တချို့ဗြဟ္မာများသည် ရပ်၍၊ တချို့ ဗြဟ္မာများသည် လဲလျောင်း၍၊ တချို့ ဗြဟ္မာများသည် ထိုင်၍ ဣရိယာပုတ်အမျိုးမျိုးနှင့် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ အသညသတ် ဗြဟ္မာကြီးများသည် အသညသတ်ဘုံသို့ မရောက်ခင်က မိမိတို့ တောင်းတလာခဲ့သော ဣရိယာပုတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ။ ။ လဲလျောင်းသော ဣရိယာပုတ်ကို တောင်းတလာခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသညသတ်ဘုံသို့ ရောက်သောအခါ လဲလျောင်း၍ မလှုပ်မယှက် ကျောက်ရုပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။) 

အသညသတ်ဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ဇီဝိတနဝကကလပ် ခေါ်သော ရုပ်ပဋိသန္ဓေစိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုအသညသတ်ဗြဟ္မာဘုံတွင် သုဂတိအဟိတ် ပုထုဇဉ် တစ်ယောက်ပဲ ရသည်။ အသညသတ်ဗြဟ္မာဘုံသည် ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါးထဲ၌ ပါဝင်သည်။ သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း ၅၀၀-အထိ အသက်ရှည်သည်။ 

### ကျမ်းကိုး
အဝိဟာ

**အဝိဟာဘုံ** ဆိုသည်မှာ အချိန်ကာလ အနည်းငယ်နှင့် မိမိရောက်နေသောနေရာဘုံကို မစွန့်လွှတ်သော ဗြဟ္မာများ၏ နေရာဘုံဖြစ်သည်။ အဝိဟာဘုံသည် ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံနှင့် အသညသတ်ဘုံတို့မှ ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင်ကွာဝေးသည်။ 

အဝိဟာဘုံသို့ ကသိုဏ်း(၁၀)ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ စသောကမ္မဌာန်းတရား (၁၂)ပါးထဲမှ တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်၍ ပထမဈာန်ကိုရလာသော အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရောက်နိုင်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော ပထမဈာန်ကို ပွားများသောအခါ **သဒ္ဓိန္ဒြေလွန်ကဲသူများ** ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အဝိဟာဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အဝိဟာဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရူပပဉ္ဖမဈာဉ်ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုဘုံတွင် အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(၃)ယောက်ရသည်။ သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း တစ်ထောင် အသက်ရှည်သည်။ အဝိဟာဘုံသည် ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။  

### ကျမ်းကိုး
သုဒဿာ

သုဒဿာဘုံဆိုသည်မှာ ကောင်းသော ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ရှုမြင်အပ်သော ဗြဟ္မာများ၏ နေရာဘုံဖြစ်သည်။ သုဒဿာဘုံသည် အတပ္မါဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ 

သုဒဿာဘုံသို့ ကသိုဏ်း(၁၀)ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ စသောကမ္မဌာန်းတရား (၁၂)ပါးထဲမှ တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်၍ ပထမဈာန်ကိုရလာသော အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရောက်နိုင်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော ပထမဈာန်ကို ပွားများသောအခါ **သတိန္ဒြေလွန်ကဲသူများ** ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုဒဿာဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သုဒဿာ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရူပပဉ္ဖမဈာဉ် ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုဘုံတွင် အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(၃) ယောက်ရသည်။ သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း လေးထောင် အသက်ရှည်သည်။ သုဒဿာဘုံသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။ 

### ကျမ်းကိုး
အာကာသာနဉ္စာယတန

အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံ ဆိုသည် အာကာသာနဥစ္စာယတန ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး၊ ထို ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါးနှင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ကောင်းကင်အရပ်ကို ခေါ်သည်။ 
အကနိဋ္ဌဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံဟု ဆိုသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အထင်အရှားမရှိပေ။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံကို သိလွယ်အောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် ဝိုင်းဝိုင်းဝန်းဝန်း ဝ-အက္ခရာ ကွင်းပြီးရေးသားဖော်ပြသင့်သည်။ 

သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာ အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က `အရူပဘူမိ'ဟု ဘူမိသဒ္ဒါနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံတွင် ရူပက္ခန္ဓာ မရှိ၊ နာမ်ခန္ဓာ သက်သက်ဘဲရှိ၍ ဘုံမခေါ်ဆိုနိုင်၊ ဘုံမမည်နိုင်ဘူးဟု အယူမှားများ မဝင်ရအောင် ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုံဗိမာန်တွေမရှိ၍ ဘူမိသဒ္ဒါကို ထည့်သုံးထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ 

အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံတွင် တိဟိတ်ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်နှင့် သောတာပတ္ထိမဂ္ဂဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကြဉ်တဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)ယောက်ရသည်။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံကို ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အာကာသာနဉ္စာ ယတနဈာန်ကို ရကြသည်။ ထိုဈာဉ်ကို ရရန်အတွက် ကသိဏုဂ ္ဃာဒိမာကာသ ခေါ်သော ကောင်းကင်ပညတ်ကို **အနန္တေအာကာသော၊ အနန္တောအာကာသော** ဟု ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းကြရသည်။ 

အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် အာကာသာနဉ္စာ ယတန ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံရှိ ဗြဟ္မာများသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာနှစ်သောင်း အသက်ရှည်သည်။ အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံသည် ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။ 

### ကျမ်းကိုး
ပရိတ္တသုဘာ

## ပရိတ္တသုဘာ ဘုံ
အောက်ဘုံများမှ ဗြဟ္မာများထက် ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ သာလွန်သော်လည်း အထက်ဗြဟ္မာများကဲ့သို့ မတောက်ပသော 
ဗြဟ္မာများဖြစ်သည်။

ပရိတ္တသုဘာဗြဟ္မာတို့၏ အသက်ကား ၁၆ ကပ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
စစ်ကိုင်းမင်းဆက်

## စစ်ကိုင်းမင်းဆက် (၇)ဆက်
# မင်းဆက်(၁)အသိင်္ခယာစောယွန်း (ကောဇာ ၆၉၂၊ ခရစ် ၁၃၃၀) 
# မင်းဆက်(၂) တရဖျားကြီး (ကောဇာ ၆၉၈၊ ခရစ် ၁၃၃၆) 
# မင်းဆက်(၃) ရွှေတောင်တက် (ကောဇာ ရ၀၁၊ ခရစ် ၁၃၃၉) 
# မင်းဆက်(၄) ကျစွာ (ကောဇာ ရ၀၆၊ ခရစ် ၁၃၄၄) (ကျစွာမင်း)
# မင်းဆက်(၅) နော်ရထာ မင်းရဲ (ကောဇာ ရ၁၄၊ ခရစ် ၁၃၅၂) (နော်ရထာမင်းရဲမင်း)
# မင်းဆက်(၆) တရဖျားငယ်(ကောဇာ ရ၁၇၊ ခရစ် ၁၃၅၅)
# မင်းဆက်(၇)မင်းပြောက် (ကောဇာ ရ၂၆၊ ခရစ် ၁၃၆၄) 

စစ်ကိုင်းခေတ်ဟု သီးခြားခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း ပင်းယနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သဖြင့် သီးခြားခွဲထုတ်ထားခြင်းမရှိပါ။

## ကိုးကား
နိမ္မာနရတိဘုံ

နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်သည် နတ်ပြည် ၆-ထပ်တို့တွင် ပဉ္စမမြောက် နတ်ပြည်ဖြစ်သည်၊ လူ့ဘုံမှ ယူဇနာ ၂၁၀၀၀၀ (၂-သိန်း, သောင်း) ကွာဝေးလေသည်။ လေးသောင်း နှစ်ထောင်သင်္ချာဆောင် လူ့ဘောင်ခြောက်ထပ်ခြား-ဟူသည်နှင့်အညီ ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံသည် ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်း, နှစ်ထောင်စီခြားသည်။ 

တုသိတာနတ်ဘုံ၏အထက် ယူဇနာ(၄၂၀၀၀)ကွာသော ကောင်းကင်ပြင်တွင် ယာမာနတ်ပြည်၊ တုသိတာနတ်ပြည်များနည်းတူ ပန်းဆိုင်းဆွဲသကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ ထိုပြည်ရှိနတ်တို့သည် ပင်ကိုရှိပြီးသား စည်းစိမ်ထက် အလွန်အကဲ ခံစားလိုကြသည့်အခါ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် စိတ်တိုင်းကျဖန်ဆင်း၍ မွေ့လျော်လေ့ရှိသော နတ်များဖြစ်ကြသည်။ 

အောက်နတ်ပြည် ၄-ထပ်တို့၌ အမြဲထားအပ်သော ကိုယ်ပိုင်ဇနီးမောင်နှံရှိကြသော်လည်း နိမ္မာနရတိဘုံနှင့် ပရနိမ္မိတဘုံတို့၌ အမြဲမရှိ၊ ထိုနတ်တို့သည် အပိုအလွန် စည်းစိမ်ခံစားလိုမှသာ မိမိတို့လိုရာ အဆင်း၊ အသံစသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင်ဖန်ဆင်းကြ၍ ထိုဖန်ဆင်းသော အာရုံ၌ပင် မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နေတတ် ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနတ်တို့ကို `နိမ္မာနရတိနတ်'များဟုခေါ်ကြသည်။ 

(နိမ္မာန=လိုရာစည်းစိမ်ကို မိမိဘာသာ ဖန်ဆင်း၍ + ရတိ=မွေ့လျော်ကြသည့် နတ်များ၏ဘုံ)

ဘုရားရှင်လက်ထက် အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၏ မိဖုရားဟောင်းဖြစ်ဘူးသော မနာပကာယိကာအမည်ရှိသော နိမ္မာနရတိနတ်သမီးသည် အရှင်အနုရုဒ္ဓါကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ လာရောက်၍ အမျိုးမျိုးဖန်ဆင်း၍ ပျော်ပါးချင်လာအောင် ရံဖန်တစ်ယောက်တည်း ရံခါအဖော်နှင့် ကာမဂုဏ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖိတ်မန်သကဲ့သို့ပြုသည်၊ မထေရ်က နောက်မလာဖို့ မိန့်ကြားပြီး မိမိ၏ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောကြားလိုက်၏။ 
 
ထိုနတ်ပြည်ကို အုပ်ချုပ်သောနတ်မင်းကား** “သုနိမ္မိတနတ်မင်းကြီး”** ဖြစ်သည်။

ဝိသာခါကျောင်းအမသည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင် သုနိမ္မိတနတ်မင်းကြီး၏ နတ်မိဖုရားဖြစ်ရသည်။

ထမင်းချိုး လှူရ၍ နိမ္မာနရတိ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရသော အမျိုးသမီးကလေး၊ အာစာမဒါယိကာ ဝိမာနဝတ္ထု၊  ။ 

 ဤ၌ သီရိမာသည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်ဖြစ်ကြောင်းဖွင့်ပြထား၏။

မဟာစည် ဆရာတော်နှင့် စကားပြောသည်ဆိုသော နတ်များမှာ နိမ္မာနရတီ မှ ဖြစ်သည် ဆို၏။

ထိုနတ်တို့၏သက်တမ်းသည် သူတို့၏အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း (၈၀၀၀)ရှည်၍ လူသားတို့၏ နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် ကုဋေ(၂၃၀)နှင့် လေးသန်း ရှိ၏။

လူတို့၏ နှစ်(၈၀၀)သည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်၏ တစ်ရက်ဖြစ်သည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား
ကလေး ကျေးတောင်ညို

**ကလေး ကျေးတောင်ညို** (၁၃၈၅–၁၄၂၆) သည် မြို့စားရွာစား အမတ်ဘဝမှ ဆင်ဖြူရှင် သီဟသူမင်း၏ မိဖုရားရှင်ဘို့မယ်နှင့် ငြိစွန်းမိကာ ရှင်ဘို့မယ်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် မင်းအဖြစ်ကိုရလာသူဖြစ်သည်။ အရည်အချင်းနည်းပါးသောမင်းအဖြစ် စည်းစိမ်ခံစားကာ ခုနစ်လအကြာတွင် အဆွေအမျိုးအင်အားကြီးလှသည့် မိုးညှင်းသတိုးက တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် အင်းဝမှ ပခန်းနယ်သို့ထွက်အပြေးတွင် ခရီးပန်းကာ ဖျားနာသဖြင့်ကွယ်လွန်သည်။ ထိုသို့ မိုးညှင်းတပ်တို့ကို ခုခံရာတွင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သူ ရှင်စောပုအား ပခန်းစားတရဖျားအားပေးကာ မိမိအားကာကွယ်စေသည်။ မိုးညှင်းသတိုးလည်း အင်းဝနန်းကို လွယ်ကူစွာဖြင့် သိမ်းယူရရှိလေသည်။
မင်းလှငယ်

ခမည်းတော် ဆင်ဖြူရှင်သီဟသူ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်တွင် ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသည့် မင်းလှငယ်သည် မယ်တော်မိဖုရားကြီး ရှင်မြတ်လှ(တန်ဆောင်းရှင်မိဖုရား)၏ အုပ်ထိန်းမှုဖြင့်နန်းတက်သည်။ သို့သော် သုံးလမျှသာကြာသော် နန်းသက်အဆုံးတွင် အဆိပ်ခတ်လုပ်ကြံခြင်းခံရရှာသည်။ ဆင်ဖြူရှင် သီဟသူလက်ထက်မိဖုရားဖြစ်သည့် မာနကြီးလှသည်ဟု နာမည်ကျော်သည့် ရှင်ဘို့မယ်လက်ချက်ဟု အများကယူဆကြသည်။ မင်းလှငယ်လွန်လျှင် ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရည်ငံနေသူ ကလေးကျေးတောင်ညိုက အင်းဝနန်းတော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ မင်းအဖြစ်ခံယူသည်။
နရသူ (မောပါမင်း)

**နရသူ** (မောပါမင်း)သည် ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ၏ သားတော်ငယ် ဖြစ်သည်။ သီဟသူရမင်း ဟုလည်း အချို့ကျမ်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ နရသူသည် (ခရစ်နှစ်-၁၃၆၄)(ကောဇာ-၇၂၆)တွင် နန်းတက်သည်။ ၎င်းလက်ထက်တွင် စစ်ကိုင်းတွင်စိုးစံနေသော မင်းပြောက်အား မင်းမျိုးမင်းရိုးမမှန်သူဟု စွပ်စွဲကာ မသင့်မမြတ်ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် နရသူက မောရှမ်းအကြီးအကဲ သိုချည်ဘွားအား စစ်ကိုင်းကို လာရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်သည်။ သိုချည်ဘွားလည်း နရသူဖိတ်ခေါ်သည့် အတိုင်း စစ်ကိုင်းကို စစ်ချီ၍ တိုက်လျှင် မင်းပြောက်နှင့် တကွတစ်မြို့လုံး ကြခတ်ဝရာ ဘက်သို့ ထွက်ပြေးကြသည်။ တစ်ဖန် သိုချည်ဘွားသည် စစ်တိုက်ရာ မကူကောင်း လောဟု အမျက်ထွက်၍ ပင်းယကိုကူး၍ တိုက်ကာ နရသူကိုပါ ဖမ်းယူသွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် မောပါ နရသူဟု တွင်သည်။

## ကိုးကား
ပရိတ္တာဘာ

## ပရိတ္တာဘာ ဘုံ
အပ္ပမာဏာဘာနှင့် အာဘဿရာ ဗြဟ္မာတို့ကဲ့သို့ ကိုယ်ရောင်တောက်ပမှု မများဘဲ နည်းသော ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါရှိသော ဗြဟ္မာတို့ကို "**ပရိတ္တာဘ**" ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းတို့နေထိုင်ရာဘုံကို "**ပရိတ္တာဘာဘုံ**" ဟုခေါ်သည်။

ပရိတ္တာဘာ ဗြဟ္မာတို့၏ အသက်ကား အသင်္ချေယျ ၁ ကပ်နှင့် မဟာကပ် ၁ ကပ်အားဖြင့် ၂ ကပ် ဖြစ်သတည်း။ (မဟာကပ်ဆိုသည်ကား သံဝဋအသင်္ချေယျကပ်၊ သံဝဋဌာယီအသင်္ချေယျကပ်၊ ဝိဝဋအသင်္ချေယျကပ်နှင့် ဝိဝဋဌာယီအသင်္ချေယျကပ် ဤ ၄ ကပ်ပေါင်းမှ မဟာကပ် ၁ ကပ်တည်း)

## ကိုးကား
လောကနန္ဒာစေတီ(ပုဂံ)

**လောကနန္ဒာစေတီ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီပုထိုးအမှတ် ၁၀၂၃/၄၁၈−က ဖြစ်သည်။ စွယ်တော်မြတ် ကိန်းဝပ်ရာ တတိယမြောက် စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဆင်ဖြူတော်သည် တန့်ကြည့်တောင်မှ ဧရာဝတီမြစ်သို့ ကူး၍ ယခု သီရိပစ္စယာစွယ်တော်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ဧရာဝတီ ကမ်းနဖူးတွင် ဝပ်လေသည်။ အနော်ရထာမင်းကြီးသည် ဆင်ဖြူတော် ဝပ်ရာ ဤနေရာ၌ စွယ်တော်ရှင်စေတီ တည်ခွင့်ရ၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်တော်မူသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ထိုသီရိပစ္စရာသည် ပုဂံခေတ်က သင်္ဘောဆိပ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သီဟိုဠ်မှပင့်ဆောင်သော စွယ်တော်မြတ်ကို မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရေထဲသို့ လည်တိုင်အထိဆင်းကာ ရွက်ယူပူဇော်ခဲ့ရသော နေရာဖြစ်သောကြောင့် ပင်တည်း။

လောကနန္ဒာ စေတီကို အေဒီ ၁၀၅၉ တွင် အနော်ရထာမင်း တည်ခဲ့သည်။ အနော်ရထာ မင်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ဆက်သလိုက်သော ဗုဒ္ဓစွယ်တော်ကို ထပ်မံပွား၍ လောကနန္ဒာ သင်္ဘောဆိပ်အနီး ကုန်းမြင့်တွင် လောကနန္ဒာ စေတီတည်၍ ဌာပနာခဲ့သည်။

## တည်ထားပုံ
လောကနန္ဒာစေတီကို ပျူနှင့်မြန်မာ  ဗိသုကာလက်ရာများဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ အောက်ခြေတွင် ရှစ်ထောင့် ပစ္စယာခံထားပြီး ထို ရှစ်ထောင့် ပစ္စယာ အလယ်တွင် ပစ္စယာသုံးဆင့်နှင့် ခေါင်းလောင်းပုံရှည်ရှည် ဖောင်းရစ် အဆင့်ဆင့်ဖြင့်တည်ထားခဲ့သည်။ လောကနန္ဒာ စေတီသည် ရှေးဟောင်း စေတီတစ်ဆူဖြစ်သော်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက် ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့သဖြင့် စေတီအသစ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။

လောကနန္ဒာစေတီ အရှေ့ဘက် တန်ဆောင်း အတွင်းတွင် သဲကျောက် အမာစားဖြင့် ထုလုပ်ထားသည့် ၁.၈၃ မီတာ (၆-ပေ)ခန့် မြင့်သည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတု (ဈာနမုဒြာ) ကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
မောင်သာချို

**မောင်သာချို ** (၁၁ မတ် ၁၉၅၈ - ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅)သည်  မြန်မာနိုင်ငံသား ထင်ရှားသည့် စာရေးဆရာ၊ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာစာပါမောက္ခ လည်း ဖြစ်သည်။  

## ငယ်ဘဝ 
ရန်ကုန်တိုင်း ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ သုံးခွကျေးရွာတွင် အဖ ဦးဝင်းသိန်း၊ အမိ ​ဒေါ်တင် တို့မှ ၁၉၅၈ ခု၊ မတ်လ ၁၁ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ သားသုံးဦး အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်ပြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးညွန့်သောင်း ဖြစ်သည်။ သုံးခွကျေးရွာ မူလတန်းကျောင်း၊ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ အထက၊ မြောက်ဥက္ကလာ အလက (၁)၊ အထက (၁) တို့၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး မြောက်ဥက္ကလာ အထက (၁) မှပင် ၁၉၇၇ ခုနှစ်၌ ရူပဗေဒ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

## စာပေလောက 
ထို့နောက် ဒေသကောလိပ် (၂) တွင် ပထမနှစ် သင်္ချာ အဓိက၊ ဒုတိယနှစ် သတ္တုဗေဒ အဓိက၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် တတိယနှစ် ရူပဗေဒအဓိကတို့ဖြင့် ပညာ ဆက်လက် သင်ကြားခဲ့ပြီး နောင်တွင် မြန်မာစာပေနှင့် ဘာသာစကားကို ပြောင်းလဲသင်ယူခဲ့သည်။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၈၁ တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ၁၉၈၃ တွင် ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့၊ ၁၉၈၈ တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၃ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် သောင်းပြောင်းထွေလာ ရယ်စရာ မဂ္ဂဇင်းမှ 'ခေတ်သစ် မေတ္တာ' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခု၊ ဇူလိုင်လထုတ် အိပ်မက်ဖူးမဂ္ဂဇင်းမှစကာ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်။

လုပ်သားများကောလိပ်၊ ဒေသကောလိပ်၊ နိုင်ငံခြားဘာသာသိပ္ပံ၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ မိတ္ထီလာဒီဂရီကောလိပ်၊ ဟင်္သာတကောလိပ် စသည်တို့တွင် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးပြီး ၂၀၁၀ တွင် ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ပြီး မြန်မာစာဌာနတွင် ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မြန်မာစာဌာန၏ ပါမာက္ခ အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ နောက်ဆုံးတာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

မောင်သာချို၏ အခြားကလောင်ခွဲတခုမှာ ဂျက်ကွမ်းခြံကုန်း ဖြစ်သည်။ 

## ဖမ်းဆီးခံရခြင်း 
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းယူမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် မောင်သာချိုလည်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် ဆရာမောင်သာချိုကို  လွန်ခဲ့သည့် ၈နှစ်ခန့်က ဂျာနယ်တစ်စောင်တွင် ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်ခုကြောင့် ဆိုပြီး ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် အမှုဖွင့်တရားစွဲခဲ့သည်။ ထိုအမှုနှင့်  ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ရက်နေ့တွင်အင်းစိန်ထောင်တွင်းတရားရုံးက မောင်သာချိုအား  ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်ချမှတ်သည်။ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီး ၁နှစ်နှင့် ၂၂ရက်အကြာ မှ ယင်းအမိန့်ကို ချမှတ်ခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ရက်တွင်  လွတ်ငြိမ်းဖြင့်ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
စာရေးဆရာမောင်သာချို သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၀ ရက် မနက် ၈နာရီ အကျော်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပင်လုံဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၅၈ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေေး အကျဉ်းသားဟောင်းများ
တုရင်တောင်စေတီ

*စေတီပုထိုးအမှတ်=၂၂၂၃
**တုရင်တောင်စေတီ** သည် ညောင်ဦး-ကျောက်ပန်းတောင်း ကားလမ်းအနောက်ဘက်၊ ပုဂံမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော တုရင်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အနော်ရထာမင်းကြီး အဓိဋ္ဌာန်နှင့် စေလွှတ်သော ဆင်ဖြူရတနာ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ဝပ်သောနေရာဖြစ်ပြီး စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် တည်သော စွယ်တော်မြတ်ဘုရားကြီး ဖြစ်ပေသည်။ သက္ကရာဇ် ၄၂၁ ခုနှစ်တွင် စေတီတော်မြတ်ကို တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

## ပြုပြင်မှု
ပထမဒါယကာ အနော်ရထာမင်းကြီး၏ နောက်ပိုင်း ပြုပြင်မွမ်းမံသူ မရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၄၅၆-ခုနှစ် ရောက်မှသာ ပထမတောင်ပေါ် ဆရာတော် ဦးအာလောက၏ စီမံဦးဆောင်မှုဖြင့် ညောင်ဦးမြို့၊ ဈေးရပ် ဦးမှုံ၊ ဒေါ်သာယာ မိသားစုမှ စေတီတော်အား ပြုပြင်မွမ်းမံ၍ ကျောင်းကန် တန်ဆောင်း၊ သိမ်ဇရပ်များ တည်ဆောက် လှူဒါန်းကြကြောင်း တွေ့ရသည်။ 

## လမ်းနှစ်သွယ်
တုရင်တောင် စေတီဘုရားသို့ တက်ရောက်ရာလမ်းမှာ နှစ်လမ်းရှိသည်။ ပထမလမ်းမှာ တောင်ပရွာ ဇရပ်အနီးမှ တက်ရသော ကားလမ်းဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယလမ်းမှာ တောင်ပရွာ ဇရပ်လမ်း မြောက်ဘက်မုခ်ဦးအဝင်မှ တောင်ပေါ်သည့်ရောက်သော ကားလမ်းဖြစ်သည်။ (တောင်ပေါ်သို့ ကားကြီးများတက်ရန် အခက်အခဲရှိနိုင်သဖြင့် တောင်ခြေတွင် ကားငယ်လေးများက သင့်တင့်သော နှုန်းထားဖြင့် တောင်ပေါ်အရောက်ပို့လျက်ရှိသည်။ ကိုယ်ပိုင်ကားငယ်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခြေကျင်တက်၍လည်းကောင်း ရသည်။)
 
## ကြည်ညိုဖွယ်ရာ
ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ်သို့ မရောက်မီ ကားရပ်နားစခန်းအနီး၌ ဘုရားရှင် အမှူးပြုသော ရဟန္တာ(၅၀၀) ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူပုံ ရုပ်တုများကို ဖူးတွေ့ရပါမည်။ ၎င်းအောက်ဘက်တွင် ရှင်အရဟံ တရားထိုင်ခဲ့သော ဂူများရှိသည်။ ၎င်းအပြင် စောရဟန်းသိမ်နှင့် ရင်ကွဲဘုရားဟု ခေါ်သော ပုထိုးကြီး(ရွှေဂူကြီး)ဘုရားရှိသည်။ ဘုရားစောင်းတန်း အုတ်လှေကားအတိုင်း တက်လာပါက ရွှေစစ်ကန် ဟူသော ရေကန်တစ်ကန်ရှိပြီး တောင်ပေါ်တွင် ရေသုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ တုရင်တောင်ပေါ်မှ ညောင်ဦးတစ်ဖက် (ဧရာဝတီမြစ်ကမ်း) ၌တည်ရှိသော တန့်ကြည့်တောင်စေတီ စွယ်တော်မြတ်စေတီကို လှမ်း၍ ဖူးမြှော်နိုင်သည်။ 

ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ ရုပ်တုများကို ဖူးတွေ့ရမည်။ 
## ကျောက်စာရုံ
ဘုရား၏ အောက်ခြေစောင်းတန်း လှေကားအဆုံး ညာဘက်တွင် ကျောက်စာရုံ တစ်ရုံရှိသည်။ ထိုကျောက်စာရုံ၌ ကျောက်စာ သုံးချပ်ရှိပြီး သက္ကရာဇ် (၄၀၀)ကျော်၊ ခရစ်နှစ် ၁၀၃၈-ခုနှစ်လောက်က ရေးထိုးသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ တုရင်တောင်ကျောက်စာနှင့် စောရဟန်းသိမ် ကျောက်စာတို့ ရှိသည်။ (စာကြောင်းရေ (၂၉)ကြောင်းရှိသော စောရဟန်းသိမ်ကျောက်စာ မြန်မာပြန် ဆိုင်းဘုတ်တစ်ခုရှိသည်။ တုရင်တောင်ကျောက်စာကိုမူ မန္တလေးမြို့ ကျောက်စာရုံတွင်ရှိသော မူရင်းကျောက်စာအား မြန်မာနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနမှ ပညာရှင်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကူးယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။) 

## ရုပ်ပုံများ

File:Tu Yin Taung Stupa (Entrance).jpg|အဝင်ဆိုင်းဘုတ်
File:Tu Yin Taung Stupa.jpg|တုရင်တောင်စေတီတော်
File:Bagan's View from TYT Stupa.jpg|စေတီတော်အပေါ်မှ မြင်ရသည့် ပုဂံ၏ မြင်ကွင်း
File:Mya Kan Se.jpg|မြကန်ဆည်

## ကိုးကား
အောင်ပြည့်

အဖ ဦးသာအောင်၊ အမိ ဒေါ်စိုးမြင့်တို့မှ ဖွားမြင်သည့် စတုတ္ထမြောက် သားဖြစ်သူ မောင်ခင်မောင်မြင့်အား ပျဉ်းမနားမြို့တွင် ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၄ ရက် (ကြာသပတေးနေ့) က မွေးဖွားခဲ့သည်။ ပြွန်တန်ဆာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ကာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ ရခဲ့သည်။

ဘွဲ့ရပြီးနောက် 'ဦးဆောက်ပန်း' အမည်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ လှည်းတန်းမြို့နယ်တွင် စာအုပ်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး စာပေများလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၌ ဝတ္ထုတိုများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ "ပြိုမှာလေလား မိုးရဲ့" ဝတ္ထုသည် အအောင်မြင်ဆုံး၊ အထင်ရှားဆုံးသော သူ၏လက်ရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရွှေရတုသဘင် ကာလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် "နေရစ်တော့ မြသီလာ" ကဗျာစာအုပ် သည်လည်း ထူးခြား ဆန်းသစ်သည့် အရေးအဖွဲ့များကြောင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။

စာနယ်ဇင်း ဆရာ၊ အယ်ဒီတာ အဖြစ် အထောက်တော် လှအောင် ဦးစီးသည့် သတင်းဂျာနယ်၌ စတင် ထုတ်ဝေသည့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် တွဲဖက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်း တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ချယ်ရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄ မှ ၁၉၉၀)၊ ဝါနီပြာမဂ္ဂဇင်း၊ နှင်းဆီမဂ္ဂဇင်း၊ ပေါ်ပြူလာဂျာနယ် နှင့် ရာစုဂျာနယ် စသည့် မဂ္ဂဇင်း၊ဂျာနယ်များတွင် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာအဖြစ် လည်းကောင်း အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် လည်ကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဖတ်စရာဂျာနယ်သည် ဆရာအောင်ပြည့်၏ နောက်ဆုံး ကွယ်လွန်ချိန် အထိ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သွားသည့် ဂျာနယ် ဖြစ်သည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဒါရိုက်တာ မောင်ဝဏ္ဏ ရိုက်ကူးခဲ့သော 'ခြေဖဝါးတော် နုနု' (၁၉၇၄) ဇာတ်ကားမှစကာ သရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာလည်း ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားပေါင်း များစွာတွင် အောင်မြင်သော ဇာတ်ပို့ သရုပ်ဆောင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာစာဘွဲ့ရ ဖြစ်သော ဆရာ အောင်ပြည့်ဟာ 'စကားအကြောင်း၊ စာအကြောင်း' ဟူသော မြန်မာစာနှင့် ပတ်သက်သည့်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရေးခဲ့ကာ ကိုယ်ပိုင် ကျောင်းများတွင်လည်း မြန်မာစာပြ ဆရာတစ်ယောက် အဖြစ် နှစ်ကာလရှည်ကြာစွာ အသက်မွေးခဲ့သည်။

ကျင်လည်ရာ လောကများစွာထဲတွင် ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ကာ လူချစ် လူခင်များသူ၊ အလုပ်ကို ကြိုးစား လုပ်ကိုင်သူ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ဘဝနောက်ဆုံး အချိန်များတွင် နာမကျန်း နေသည့်ကြားမှ အိပ်ယာထက်တွင် အလုပ်တာဝန်ကို ဇွဲနပဲနှင့် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက် သွားခဲ့ပုံသည် တပည့်များကြား၊ မိတ်ဆွေများကြား ပြောစမှတ်ပြုစရာ၊ နမူနာယူစရာ အဖြစ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ရသည်။

စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် ဆရာ အောင်ပြည့်သည် ကာလရှည်ကြာ နာမကျန်း ဖြစ်ကာ လဲလိုက် ထလိုက်ဖြင့် ဖတ်စရာ ဂျာနယ်ကို တစ်စောင်မပြတ် တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေခဲ့ရာက ၂၀၀၆ ခု၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက် ညနေ ၆ နာရီခန့်မှာ ကွယ်လွန် ခဲ့ရသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး ၃ ဦး၊ မြေး ၃ ဦးနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မာသီတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ငါးစီးရှင် ကျော်စွာ

**ငါးစီးရှင် ကျော်စွာ**သည် ပင်းယခေတ် တစ်စီးရှင် သီဟသူ ၏ သားတော်အငယ် ဖြစ်သည်။ (ခရစ်-၁၃၄၃)(ကောဇာ-၇၁၃)တွင် နောင်တော် ဥဇနာမှ နန်းလွဲအပ်သဖြင့် ပင်းယတွင် နန်းတက်သည်။ နန်းသက် ၉-နှစ်ဖြစ်သည်။ သားတော်သုံးပါးရှိသည်။ သားတော်အကြီးမှာ ဥဇနာပြောင်မင်း ဖြစ်သည်။ သားတော်အလတ်မှာ ကျော်စွာငယ်ဖြစ်ပြီး သားတော်အငယ်မှာ နရသူ (မောပါမင်း) ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသည့် ဖြစ်ရပ်မှာ စစ်ကိုင်းတွင် တစ်ထီးတစ်နန်းမင်းပြုနေသည့် ညီတော် အသင်္ခယာ စောယွန်းအား လုပ်ကြံရန် ကျွန်ယုံဖြစ်သူ ငခင်ညိုအား စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ငါးစီးရှင် ကျော်စွာ ပြီးနောက် သားတော်အလတ် ကျော်စွာငယ် နန်းတက်သည်။ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာတို့ရိုးရာအရ ကိုးကွယ်သည့် အပြင် ၃၇ မင်း အနက် ငါးစီးရှင်နတ် အဖြစ်သို့ရောက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ငါးစီးရှင် ကျော်စွာလက်ထက်တွင် ကာချင်း သီချင်းများ ခေတ်စားသည်။ ကိုယ်တော်တိုင် ကာချင်းသီဆို၍ ကသည်။

## ဆင်ဖြူတော်များ 
ပင်လယ်စားမင်းသား အဖြစ်နှင့်ပင် ဆင်ဖြူငါးစီးကို ကိုယ်တိုင်ပင် ကျော့ဖမ်း၍ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဆင်ဖြူများကို လှိုင်းတက်၊ မုံတောမြောင်းကျပ်၊ ပျက်စွယ်တောင်ခြေ၊ စမုံဖျား၊ဘသန်းကိုးရွာမြောက်ပိုင်းရှိ ညွှန်ကျုံး တို့မှ အသီးသီးရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဘွဲ့အားဖြင့် ပုလဲတမူး၊ မဟာကေသရ၊ သန်မြန်စွာ၊ ဥပေါသထာ၊ ချစ်စွာမရဲ စသည်ဖြင့် ပေးခဲ့သည်။

ငါးစီးရှင်နတ်သည် ပင်းယသီဟသူမင်း၏သားတော်ဖြစ်သည်။ မင်းဖြစ်၍ ကိုးနှစ်အရှိတွင် ရုတ်တရက်ဖျား၍ အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ဤငါးစီးရှင်နတ်ကားယခင် 
ပုဂံခေတ် ငါးစီးရှင်နတ်၏နေရာတွင် အစားထိုးသောနတ်ဖြစ်သည်။ နတ်ရုပ်မှာ ဆင်ဖြူရုပ်ကိုယ်တစ်ခုလျှင် ဦးခေါင်းငါးလုံး၊ တစ်လုံးမှာပေါက်ဆင်မျိုး၊ တစ်လုံးမှာဟိုင်းဆင်မျိုး၊ 
တစ်လုံးမှာဟံဆင်မျိုး၊ တစ်လုံးမှာတံဆင်မျိုး၊ တစ်လုံးမှာ တည်ဆင်မျိုးထုလုပ်၍ ဆင်ကျောက်ကုန်းပေါ်မှာ ကြာပွင့်၊ ကြာပေါ်တွင်မှန်စီရွှေ ချကတင်သည်။ ယင်းအပေါ်တွင် 
ဗောင်းသရဖူဆင်၍ နတ်ရုပ်တင်ထားသည်။ ကြာပွင့် အနားထီးဖြူ လေးစင်းစိုက်ထားသည်။ ဆင်ဖြူအနားတွင်ရွှေဖြူတာလေးလုံးတည်ထားသည်။

## ကြင်ဘက်များ 
ပုဂံ စောနစ်မင်း သမီး အတုလစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ နန်းလုံးမယ်ကို မိဖုရားခေါင်တင်ရာ -

# ဥဇနာပြောင်
# ကျော်စွာ
# နရသူ
# ပုထိုးနီကတော်၊ မြောက်သားမှာ ညောင်ရမ်း-သာဂရ ဂုဏ္ဏန္တရာဇ်ကြီး
# ရွှေအိမ်သည် (သို့) မယ်မျက်လှ၊ မြောက်သားတော်မှာ ပေါက်မြိုင် မင်းပုလဲ

ပုဂံ နန်းကျကျော်စွာ မိဖုရား စောစိုးတွင် မြင်သည့် သမီး မြောက်နန်းမွေးမယ်တော်ကို နန်းတင်ရာ -

# စည်ကြေး မင်းလက်ဝဲ၊ နောက် ပင်လယ်ကို စားသည်
# စောမင်းလှ၊ မြောက်သားမှာ (ညောင်ရမ်း မင်းလက်ျာ သား) မင်းမဟာ

## ကိုးကား
တန့်ကြည့်တောင်စေတီ

**တန့်ကြည့်တောင်စေတီ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ တန့်ကြည့်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။ ပုဂံဘုရားစုများတွင် ပါဝင်ပြီး စွယ်တော် လေးဆူအနက် တစ်ဆူ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

ပုဂံဒေသတွင် အနော်ရထာမင်း ၏ကောင်းမှု မြတ်စွယ်တော် လေးဆူမှာ-
# ရွှေစည်းခုံစေတီတော်(ပုဂံ)
# တန့်ကြည့်တောင်စေတီ  
# လောကနန္ဒာစေတီ(ပုဂံ)နှင့် 
# တုရင်းတောင်စေတီ(ပုဂံ) တို့ဖြစ်သည်။ 
## ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဗျာဒိတ်ပေးရာ
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါတော်(၃၅)ဝါတွင် ညီတော်အာနန္ဒာအား ခေါ်တော်မူ၍ ရတနာဓရဟိရညတောင် (ယခု တန့်ကြည့်တောင်) ထိပ်သို့ ကြွတော်မူဖူး၏။  ထို့နောက် ငါ ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ပြီး နှစ်ပေါင်း (၆၅)နှစ်အရောက်တွင် ဤမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ အရိမဒ္ဒနပေါက္ကံ (ပုဂံပြည်) ပေါ်ပေါက်မည့်အကြောင်း ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန် မြတ်စွာဘုရားအား မဟာပါလဘီလူးသည် နေပူခမည် စိုး၍ ကြာသုံးရွက်ဖြင့် မိုးခဲ့ရာ ထိုဘီလူးသည်လည်း ယင်းပေါက္ကံပြည်တွင် မင်းသုံးဆက် ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ဗျာဒိတ်တော်ခြွေခဲ့လေသည်။
## သီရိဓမ္မာသောကမင်း တည်သောစေတီ
သာသနာ သက္ကရာဇ် ၂၁၈-ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပါဋလိပုတ် (ယခု ပဋနာ)မြို့၌ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် မြို့ပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့၌ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော စေတီတို့ဖြင့် ကျောင်းတိုက်ကြီးပေါင်း တစ်သောင်းလေးထောင် တည်ဆောက်စဉ်က မုဋ္ဌောစေတီများ တည်ထားခဲ့ရာ သံတောင် ငါးတောင်၊ ထီးငါးဆင့်ရှိသော စေတီတော်မြတ်တို့ ဟိရညတောင် ဗျာဒိတ်တော်အရ တည်ခဲ့သည်။ ထိုတည်ရာ၌ မင်းကြီး၏ သေနာပတိ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟအမတ်ကိုယ်တိုင် ကြပ်မတ်၍ တည်တော်မူသည်။

တန့်ကြည့်တောင် စေတီကို အေဒီ (၁၀၅၉) တွင် အနော်ရထာမင်း တည်ခဲ့သည်။ အနော်ရထာမင်းသည် သီဟိုဠ် ၌ ဘုရင်ဝိဇယဘာဟု(၁) ဆက်သလိုက်သော စွယ်တော်ကို ထပ်မံပွား၍ တန့်ကြည့်တောင် ပေါ်ရှိ သီရိဓမ္မာသောကမင်းတည်ခဲ့သည့် စေတီကို ပြုပြင်မွမ်းမံကာ စွယ်တော်ပွားကို ဌာပနာခဲ့သည်။

တန့်ကြည့်တောင် စေတီကို အောက်ခြေတွင် ပစ္စယာ အဆင့်ဆင့်ခံ၍ သပိတ်မှောက် ခေါင်းလောင်းပုံ၊ ခေါင်းလောင်းပုံတွင် ပန်းဆွဲများ တန်ဆာဆင်ထားသည့် ရစ်စည်း၊ ဖောင်းရစ် အဆင့်ဆင့်၊ ဖောင်းရစ်များ အထက်တွင် ကြာမှောက်၊ ကြာလန်၊ ငှက်ပျောဖူး၊ ထီးတော်တို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။

## ယုံကြည်မှု
မြတ်စွယ်တော် ၄ ဆူစလုံးအား ဆွမ်း၊ ပန်း၊ ရေချမ်း၊ ဆီမီး နှင့် အလှူငွေများကို အညီအမျှ ကပ်လှူပူဇော်၍ တစ်နေ့တာ အတွင်း အပြီးဖူးမြော် ကြည်ညိုပါက လိုရာဆန္ဒပြည့်ဝမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တန့်ကြည့်တောင်စေတီကို ခေတ်အဆက်ဆက် စေတနာရှင်များကပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့သဖြင့် စေတီအသစ်သဖွယ် ဖြစ်နေသည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:View from TKT Pagoda.jpg|တန့်ကြည့်တောင်မှ မြင်ရသည့် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြင်ကွင်း

## ကိုးကား
နီလာ

**နီလာ** သည် ပတ္တမြားနည်းတူ ကိုရမ်ဒမ် ဒြပ်ပေါင်း (AL2O3) ပင်ဖြစ်ပြီး တိုက်တေနီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်သောကြောင့် အရောင် နှင့် ဖွဲ့စည်းမှုပုံသဏ္ဍန် ကွဲပြားသွားရခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ပတ္တမြား ကဲ့သို့ပင် တြိဂုဏ်စနစ် ဖြစ်ပြီး ပတ္တမြားနှင့် အပြင်ပန်းပုံသဏ္ဌာန်မတူညီရခြင်းမှာ ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များ၏ အမျိုးအစားခြားနားခြင်းကြောင့်သာဖြစ်သည်။ ရောင်လက်မှာ ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်ပြီး မာဆင့် ၉ ရှိသည်။

## ထွက်ရှိရာ ဒေသများ 
နီလာကို သီရိလင်္ကာ၊ ဩစတြေးလျ၊ ကတ်ရှ်မီးယား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့တွင်အဓိကထွက်ရှိပြီး သီရိလင်္ကာ နီလာမှာ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မာ့နီလာမှာ ၎င်း၏နောက်တွင် ရပ်တည်သည်။ ကိုရိုဒမ် အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော အခြားကျောက် ရောင်စုံများကို အရောင်အလိုက် ရှေ့တွင် နီလာတပ်ကာ နီလာဝါ၊ နီလာဖြူ (အရောင်မဲ့နီလာ)၊ နီလာပန်းရောင် အစရှိသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

## မဏိသျှတ္တရကျမ်းလာ နီလာလေးမျိုး 
မဏိသျှတ္တရကျမ်းတွင် နီလာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လင်္ကာ ဖော်ပြချက်ပါရှိသည်။ နီလာလေးမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးကိုပါ တွက်ချက်ပေးထားသေးသည်။ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

လေးသွယ်နီလာ၊ ပြားကြရာတွင်၊
# 'နီလာ'ခေါ်ဆို၊ အောက်မဲညိုပွင့်၊ ပန်းသို့ တင့်၏၊
# ထပ်ဆင့် ဒုတိယ၊ 'နီလ ကဏ္ဍီ'၊ ရှု ဤလက္ခဏာ၊ အပြာတွင်ဖက်၊ ညိုညိုစွက်၏၊ အမျက်နှစ်ပါး၊ ဤကျောက်များကား၊ ကျပ်သားရွှေတိ၊ တင်လောက်ဘိမူ၊ သိင်္ဂိပဉ္စ၊ ကျပ်ထိုက်စွတည့်၊
# 'ဣန္ဒနီလာ'၊ လက္ခဏာကား၊ သူရိယာနေခြည်၊ ရောင်သို့တည်၏၊ ရွှေရည် တကျပ်၊ တင်လောက်လပ်မူ၊ သုံးကျပ်ရွှေကောင်း၊ ထိုက်ပေရှောင်း၏၊
# တကြောင်း 'ဥပ နီလာ'၊ သညာခေါ်ဆို၊ ကြာညိုပွင့်ရောင်၊ တကျပ်ခေါင်မှာ၊ စီမြှောင်သင့်စွာ၊ ထားလောက်ပါမူ၊ ရွှေသား နှစ်ကျပ်၊ အဘိုးပြတ်သည်၊ မချွတ်မှန်ဖြောင့် လှည့်သတည့်၊

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ငတက်ပြား

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၂၆-ခုတွင် အင်းဝမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သူ သတိုးမင်းဖျားလက်ထက်တွင် စစ်ကိုင်း ရေဝန်းရပ်၌ ကျော်စောသော **သူခိုးကြီးငတက်ပြား**ဟူ၍ ရှိ၏။ ၎င်းသူခိုးကြီးသည် အလွန်စွမ်း၍ ညဉ့်အခါ၌ စစ်ကိုင်းဘက်မှနေ၍ လှေဖြင့်ကူးကာ အင်းဝမြို့ မီးသွေးတိုက်တံခါးမှ ဝင်ပြီးသော် ဆင်းရဲသားအိမ်များ မဟုတ်ဘဲ မှူးမတ်၊ သူဌေးသူကြွယ်အိမ်များကိုသာ တက်ပြီးမှ ပစ္စည်းများကို သင့်တန် ရုံခိုး၍ စားသောက်နေထိုင်လေ့ ရှိသည်။ မှူးမတ်စသည်တို့ သိ၍ ဖမ်းဆီးကြသော်လည်း မမိနိုင်ချေ။ 

တစ်နေ့သော် သူခိုးကြီးငတက်ပြားသည် ဤသို့ ကြုံးဝါး၏။ `ငါ့ကို သတိုးမင်းဖျားရလျှင်သာ သတ်ရအံ့။ မရသော်ကား အဘယ်သူဝံ့အံ့နည်း´ဟုဆို၏။ ထိုစကားကို သတိုးမင်းဖျား ကြားသော် ဥပါယ်တမျဉ်ဖြင့် ဖမ်းအံ့ဟု ညဉ့်အခါ နန်းတော်ကဆင်းခဲ့၍ သူခိုးယောင်ဆောင်ပြီးလျှင် မီးသွေးတိုက်တံခါးမှ ထွက်လျက် ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်က သူခိုးငတက်ပြား အလာကို စောင့်နေလေသည်။ ငတက်ပြားလည်း လာနေကြလမ်းအတိုင်း လာ၍ မီးသွေးတိုက်ဆိပ်နားသို့ ရောက်သော် လှေပေါ်ကနေလျက် `ဟေ့ ကုန်းပေါ်က ဘယ်သူလဲ´ဟုမေးရာ၊ `ငါ ညဉ့်လူဟေ့´ဟု သတိုးမင်းဖျားက ပြန်ပြော၏။ 

ကုန်းသို့တက်မိလျှင် သတိုးမင်းဖျားက `ဆရာကြီးနှင့် အတူလိုက်လိုပါ၍ စောင့်နေပါသည်´ဟု ဆိုသောအခါ ငတက်ပြားလည်း အလွန်သဘောကျကာ နှစ်ယောက်လုံး မြို့တွင်းသို့ဝင်လျက် မှူးတော်၊ မတ်တော်များ၏ အိမ်သို့ဝင်၍ ပုတီး၊ နားတောင်း၊ လက်စွပ် စသည်များကို ခိုးယူပြီးလျှင် မြို့ပြင်မီးသွေးတိုက်သို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ငတက်ပြားလည်း အရက်သောက်လိုသည် ဖြစ်၍ သတိုးမင်းဖျားက အလွန်မူးယစ်အောင်တိုက်သဖြင့် လဲသောအခါမှ ခြေကျဉ်းခတ်၍ မီးသွေးတိုက်၌ သော့ခတ်ကာ ထားခဲ့၏။ 

နံနက်တွင် မှူးမတ်တို့ ပစ္စည်းပျောက်သည်ဟု အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်ကြကုန်၏။ သတိုးမင်းဖျားလည်း မှူးမတ်တို့၏ လက်စွပ်စသည်တို့ကို ဝတ်၍ ညီလာခံဝင်လေသည်။ မှူးမတ်တို့လည်း မိမိတို့လက်စွပ်ဟု သိသော်လည်း ဘုရင်ဖြစ်၍ မရိုးမစွပ်ဝံ့၊ တူသည်ဟူ၍သာ လျှောက်ကြကုန်၏။ သတိုးမင်းဖျားက `နင်တို့ သူခိုးငတက်ပြားကို ရအောင်မဖမ်းနိုင်၊ ညဉ့်က ငါဖမ်းမိပြီ၊ မီးသွေးတိုက်တွင် ယူချေ´ဟု စေလိုက်သည်။ ရှေ့တော်သို့ ငတက်ပြားရောက်သော် မင်းကြီးလည်း `နင့်ကို ငါမိပြီ၊ ရဲတင်း၊ ပုဆိန်၊ ဓားလှံ၊ တံကျင် စသည်တို့တွင် အဘယ်ကို အလိုရှိသနည်း´ဟု မေးတော်မူ၏။ ငတက်ပြားလည်း `အရှင်မင်းကြီး ကျွန်ုပ်ကို မိပြီဖြစ်သည်။ အလိုရှိသလို သတ်တော်မူတော့၊ အကျွန်ုပ် အလိုကို လျှောက်ရမည်ဆိုသော် မင်းကြီး မိဖုရား စောဥမ္မာကို အလိုရှိ၏´ဟု ရဲဝံ့ရွှင်ကြည်စွာ လျှောက်ပေသည်။ 

သတ္တိရှိသူကို နှစ်သက်သော သတိုးမင်းဖျားသည် အမျက်ရှိတော်မမူဘဲ ငတက်ပြား၏ သတ္တိရှိမှုကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်က တစ်ကြောင်း၊ ညဉ့်အခါက တစ်ဦးအသက်ကို တစ်ဦး ကယ်ဆယ်တမ်းဟု ကတိရှိသည်ကတစ်ကြောင်း
စသည်တို့ကြောင့် မသတ်ဘဲ ကျွေးမွေးထားလေသည်။ 

သူခိုးကြီးငတက်ပြား၏ ဇနီးသည် အမေဂျမ်း ဖြစ်သည် ဆိုသည်မှာ မှန်ကန်ပါသလား။ 

## ကုသိုလ်
သူခိုးကြီးငတက်ပြားသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ နန်းဦးမြို့သစ်ရပ်ကွက်၊ မင်းဝံတောင်ညွန့် ကုန်းမြင့်အထက်တွင် မရှိခဏစေတီတော် ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်းဝမင်းဆက်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
အညံ့ပန်း

**အညံ့ပန်း**မှာ ပတ္တမြား နှင့်တွဲတွေ့ရတတ်သည့် တွဲဖက်ကျောက် ဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ မဂ္ဂနီဆီယံ အလူမီနီယံအောက်ဆိုက်ဒ် (MgAl2O4)ဖြစ်သည်။ ယခင်က တန်ဖိုးနည်း ကျောက်အဆင့်သာ သတ်မှတ်သော်လည်း ယခုအခါ လှပပြီး အရည်မီသည့် အညံ့ပန်းဆိုလျှင် ဈေးကောင်းတတ်သည့်အတွက် လူတို့၏ အာရုံစိုက်ခြင်း ခံလာရပြီဖြစ်သည်။ မာဆင့်မှာ ၈ရှိပြီး အနီရောင်ကို လူတို့က ပတ္တမြား အစားသုံးရန် ပိုနှစ်သက်ကြသည်။ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဘရာဇီး နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ဗေရကရုမြို့

ဗေရကရုမြို့(Veracruz)သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၏ ကမ်းရိုးတန်း မြေနုသော အနိုမ့်ပိုင်းတွင် မြို့တည်ထားသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် မက္ကဆီကိုစီတီးမှ မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အရှေ့ဘက် ၂၆၄ မိုင်ကွာခန့်တွင် တည်ရှိ၍ မက္ကဆီကို နိုင်ငံအရပ်ရပ်နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရာသီဥတုမှာ ပူနွေးစိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းလေသည်။ 

မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ပထမဆုံး လာရောက်တိုက်ခို က် သိမ်းပိုက်ခဲ့သော စပိန်လူမျိုး ဟာနန်ဒိုဘောတတ် ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော မူလ ဗေရကရုမြို့သည် ယခုမြို့တည်ရာ၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ရှိသည်။ ယင်းနေရာသည် အရပ်အနေ မကောင်းသဖြင့် ယခုနေရာသို့ ၁၆၀၉ ခုနှစ်တွင် မြို့ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းကလေးများနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများရှိ၍ သင်္ဘောများ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်သော ဆိပကမ်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့တိုင်အောင် မြို့တည်ပြီးစက၊ မြေနို မြေနိမ့် ဒေသဖြစ်၍၎င်း၊ သောင်များရှိသဖြင့်၎င်း၊ မြောက်ဘက်မှ လေမုန်တိုင်းများအတွက် အကာအကွယ် မရှိသေး၍၎င်း၊ ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ ရန်ကို ကြောက် နေရသဖြင့်၎င်း အခက်အခဲတွေ့ကြုံရလေသည်။ သို့သော်နိုင်ငံအတွက်ဖက်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သော အချက်အချာနေရာ၊ ကုန်သွယ်ရေ:အချက်အချာ နေရာတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ပီယားဆင်အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုအား ဗေရကရုမြို့ကို ပြင်ဆင် ပြုပြင်စေခဲ့သည်။

ထိုကုမ္ပဏီသည် သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ခိုလှုံဆိုက်ကပ်နိုင်ရန်နှင့် ကုန်စည်များသိုလှောက်နိုင်ရန် ဆိပ်ကမ်းကို ပြုပြင်ပြေးခြင်း၊ မြို့သန့်ရှင်းရေ:နှင့် သုံးသောက်ရန် ရေသွယ်ယူရေးလုပ်ငန်းများကို ခေတ်မီသော စံနစ်များဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့ရာ ဗေရကရုသည် ခေတ်မီသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းမြို့တည်ရာ အရပ်သည် ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်၍ လူအသေအပျောက်များခဲ့သဖြင့် “သေမင်းမြို့”ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်လည်း ပျောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ မက္ကဆီကို တနိုင်ငံလုံးအတွက် သွင်းကုန် ထုတ်ကုန်တို့သည် ဗေရကရုမြို့မှ တဆင့် တင်ပိုဖြန့်ချိခြင်း ပြုလုပ်ရလေသည်။ 

ထို့ပြင် ဗေရကရုမြို့သည် အရေ:ပါသော စက်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းများမှာ ဘီယာချက်ခြင်း၊ ဆေးပြင်းလိပ်လုပ်ငန်း၊ ချောကလက်လုပ်ငန်းများ၊ ဖိနပ်လုပ်ငန်းများ၊ အပြင် ယနေ့ခေတ် မြင်တွေ့ရသော စက်ပစ္စည်းများအားလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်လေသည်။
ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု

**ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာခြင်း**ဆိုသည်မှာ ၂၀ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းကာလမှစ၍ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်နှင့် နီးကပ်သည့် လေထုနှင့် ပင်လယ်ရေ အပူချိန် တိုးမြင့်လာခြင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။ လက်ရှိတွင်လည်း အပူချိန် ဆက်လက် တိုးမြင့်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရအကြား အဖွဲ့အစည်း၏ (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည့် အစီရင်ခံစာအရ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ အပူချိန် 0.74&nbsp;±&nbsp;0.18&nbsp;°C (1.33&nbsp;±&nbsp;0.32&nbsp;°F) တိုးမြင့်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ 

၂၀ ရာစုနှစ် လယ်ပိုင်းကာလမှ စတင်ကာ ပညာရှင်များ ကမ္ဘာ့အပူချိန် တိုးမြင့်လာခြင်းကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ ရေနံ ကဲ့သို့သော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း လောင်စာများ အသုံးချခြင်း၊ သစ်တောများ ခုတ်ထွင်ခြင်းစသည့် လူသားများ၏ အပြုအမူမှ ဖြစ်ထွန်းလာသည့် မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ သိပ်သည်းမှု တိုးမြင့်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

ကမ္ဘာ့အပူချိန် တိုးမြင့်လာခြင်းကြောင့် ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာစေကာ မိုးရွာသွန်းမှု ပုံစံနှင့် မိုးရေချိန်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ထိုမှတဆင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသ ကန္တာရ ပိုမိုကျယ်ပျံ့လာစေနိုင်သည်။

## ကိုးကား
အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)

ဒေါက်တာအေးကျော် (၁၉၃၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀ - ၂၀၁၂ ဇန္နဝါရီလ ၁၉) သည် ရခိုင်လူမျိုး သမိုင်း ပညာရှင်တဦးဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာအေးကျော်ကို ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ကုတ်မြို့နယ် တန်းလွဲချောင်း ရွာမ ရွာသစ် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အဘ ဦးမောင်လူ၊ အမိ ဒေါ်လှဝင်းဦးတို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ 
## ဆည်းပူးရရှိခဲ့သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့များ 
# B.A (History and Religion) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၅၉) ၊
# B.A (Honors) Oriental History ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၀) ၊
# M.A (History of Asia) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၄) ၊
# B.L (Law) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၆) ၊
# PhD (History of Southeast Asia) Monash University. Australia. 1979 စသည့် ဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။

## လုပ်ကိုင်ခဲ့သော တာဝန်များ 
# ကထိက (သမိုင်းဌာန) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၉၆၂-၁၉၈၀) ။
# တွဲဖက် ပါမောက္ခ (သမိုင်းဌာန) ဖယတ် တက္ကသိုလ်၊ ချင်းမိုင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ (၁၉၈၂-၈၄) ။ 
# ကထိက (ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် သဒ္ဒဗေဒ ဌာန) ကော်နဲ တက္ကသိုလ်၊ နယူးယောက်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၈၄- ၈၉)။
# ဘာသာပြန် ကျွမ်းကျင်သူ ( သက္ကတစာပေ ဌာန) ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၉၁-၀၂) ။ 
# တွဲဖက် ပါမောက္ခ (သက်ကြီးများအတွက် စဉ်ဆက်မပြတ် ပညာသင်ကြားရေး အစီအစဉ်) နယူးယောက် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၉၃- ၉၅) ။ 
# တွဲဖက်ပါမောက္ခ (အာရှသုတေသန ဌာန) နယူးယောက် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု (၁၉၉၆- ၉၉)၊ 
# လွတ်လပ်သော အာရှအသံ (R.F.A) မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်တွင် အကြံပေး အယ်ဒီတာ (၃နှစ်ခန့်)အဖြစ် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့တွင် အငြိမ်းစားယူ၍ မြန်မာ့အရေးဆိုင်ရာများကို ဆောင်ရွက် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မိုနာ့ချ် တက္ကသိုလ်မှပေးအပ်သော သမိုင်းဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ပညာရေးသမိုင်း စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။

## ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ 
# ရှမ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ (၁၉၆၈)
# မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားပညာရေးသမိုင်း (၁၉၇၀) စာအုပ် (၁၉၇၁ခုနှစ်အတွက် အမျိုး သားစာပေဆုရ)
# ရခိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ (၁၉၇၃)
# On the Birth of Modern Family Law in Burma and Thailand. Singapore (1990)
# The Voice of young. Cornell University, March 1990
# Code and Custom in Burma and Thailand. Scotland. 1993
# Red Peacock 

## ဘဝနိဂုံး
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သော ဆရာကြီး ဒေါက်တာအေးကျော်သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့ အမေရိကန် စံတော်ချိန် ညနေ ၆နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် အသဲကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသည်။ ကွန်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး ဇနီးဒေါ်ထွေးယဉ် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်(တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ ဒဿနိက ဌာန – အငြိမ်းစား) နှင့် သား ၃ ယောက်၊ သမီး ၃ ယောက် ကျန်ရှိခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အဟ်မဒ်ကာစင်မ်

ပါဠိ ပါမောက္ခဆရာကြီး **အဟ်မဒ်ကာစင်မ်** (B.A., B.Es.) (၁၈၈၉-၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၄) သည် တက္ကသိုလ်သုံးဝေါဟာရများကို ပထမဆုံး မြန်မာပြန်ဆိုသူများအနက် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် ပါမောက္ခကို ပရော်ဖက်ဆာ၊ တက္ကသိုလ်ကို ယူနီဗာစီတီဟု အင်္ဂလိပ်လို ခေါ်ခဲ့ရသည်။ 

၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ရောက်သောအခါတွင် ဆရာကြီးသခင်ဘသောင်းက အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပြီး တက္ကသိုလ်သုံးဝေါဟာရများကို မြန်မာပြန်ဆိုသည်။ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပြန်ဆိုသူများတွင် ထိုစဉ်က ပါဠိကထိက ဆရာကြီး အဟ်မဒ်ကာစင်မ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ခေတ်၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပါဠိ ပထမပြန်စာမေးပွဲကိစ္စများကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရန် ပါဠိဘာသာ ပညာရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖွဲ့ပေးထားသည် ထိုအဖွဲ့၌ အစိုးရခန့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါမောက္ခအဟ်မဒ်ကာစင်သည် ဦးလူဖေဝင်း၊ ဒေါက်တာသိမ်းမောင်၊ ဝဇီရဗုဒ္ဓိ ဦးဖိုးစိန်၊ ဦးဘရုပ်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဆရာကြီးအဟ်မဒ်ကာစင်သည် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းသည့်မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အသင်း၏ နာယကမှာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုဖြစ်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌမှာ ခန်ဆာဟစ် Aကာစင်B.A ဖြစ်သည်။ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်နှင့် ဂျီအိပ်ချ် လုစ် တို့ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးအဟ်မဒ်ကာစင်သည် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကုရ်အာန်ဘာသာပြန် စာပေပရိယတ္တိ ကော်မတီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကုရ်အာန်ဘာသာပြန်ဌာနကို ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်၍ ကော်မတီစတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှ ကွယ်လွန်သည့် ၁၉၅၄ ခု နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ဘာသာပြန်စာမူ တည်းဖြတ်ရေးအဖွဲ့တွင် သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ဘာသာပြန်စာမူကြမ်းများကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် အရဗီ၊ ဖာရစီ၊ အူရဒူ၊ ပါဠိနှင့်
အင်္ဂလိပ်စာပေတို့တွင် ကျွမ်းကျင်သည်။ ကုရ်အာန်ဘာသာပြန်ဆိုမူနှင့် ပတ်သက်၍ အများဆုံး အကြံဉာဏ်ပေးခဲ့သည်။

ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ အစ္စလာမ်စာပေသမိုင်းတွင် အရဗီဘာသာစကားနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ပထမဆုံး အဘိဓာန်ကြီးဖြစ်သော *ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်ကြီး အရဗီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာအဘိဓာန်* (၁၉၄၁)ကိုလည်း ကြီးကြပ်စစ်ဆေးပေးခဲ့သည်။ ထိုအဘိဓာန်ကို ဒေါက်တာ ဟာဂျီ အဗ္ဗဒူလ်ဂဖူရ်(ခ)ဦးဘချို၊ မော်လဝီ မုဟမ္ဓဒ် ရဟမတွလ္လာဟ်ဆပ်၊ မော်လဝီ အဗ္ဗဒူရာမန်နဒ်ဝီဆပ်တို့က ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ စင်္ကာပူမြို့ အငြိမ်းစား တရားသူကြီး အလ်ဟာဂျ်ဟာဖိဇ် ဂိုလာမ်ဆာရ်ဝါရ(M.A) အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြုစုခဲ့သည့် အရဗီ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ကို အခြေခံပြီး မြန်မာပြန်ဆို ဖြည့်စွက်ပြုစုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအဘိဓာန်ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဘာသာရပ် ပါမောက္ခ ဆရာကြီးခါန်ဆာဟစ်ဘ် အဟ်မဒ် ကာစင်မ်က ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၃ ခု နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဘာသာဌာန ကြီးကြပ်သူ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပညာရေးလောက၌ နှစ်ပေါင်းများစွာ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပါဠိဌာန၌ ပါမောက္ခအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့်
ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထွန်းစိန်၊ ဦး(တကသ)

## ဦးထွန်းစိန် B.Sc, B.L.. (၁၉၃၁ - ၃၂) 
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၏ ဒုတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည် သံတွဲမြို့ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် စတင် ပညာ ဆည်းပူး၍၊ ၁၉၂၈ ခုတွင် ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံ ဘွဲ့ထူးကို ဆွတ်ခူး ခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၁ - ၃၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပညာ များကို လေ့လာ ဆည်းပူး နေစဉ်၊ တကသ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။

အင်္ဂလိပ် နယ်ချဲ့ သမားများ ဘုန်းမီး နေလ တောက်ပသည့် ကာလ ဖြစ်၍ အစည်းအဝေး ပွဲများတွင်၊ ဂျော့ဘုရင် မင်းမြတ်၏ ဘုန်းတော် ဘွဲ့များကို သီဆိုကာအစည်းအဝေး ဖွင့်လှစ် ခဲ့ကြ ရ၏။ ဦးထွန်းစိန် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သော အခါ၊ ဂျော့ဘုရင် ဘုန်းတော်ဘွဲ့ အစား တို့ဗမာ အမျိုးသား သီချင်း ဖြင့်ဖွင့်လှစ် ခဲ့လေသည်။

တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်း သဘင် ခန်းမသည် မြန်မာမဆန်၊ တရုပ် ဘုရား ကျောင်းနှင့် တူနေ၍ မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ် ပေါ်စေရန် ခြင်္သေ့ ရုပ်များ ထားရန် တောင်းဆို ခဲ့၏။ တက္ကသိုလ် အဆောက်အဦ များတွင် အင်္ဂလန် ပြည်လုပ် သံတံခါး များကို
သုံးမည့် အစား၊ မြန်မာပြည်ဖြစ် သစ်သား တံခါး များကို အသုံး ပြုရန်လည်းတောင်းဆို ခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ခုတွင် အမျိုးသား အောင်ပွဲနေ့ စတင် ကျင်းပရာ၊အမျိုးသား အောင်ပွဲနေ့တွင် ဒေါင်းလံ (ခွပ်ဒေါင်းလံ မဟုတ်) ကို သမဂ္ဂမှ
စတင် အသုံး ပြုခဲ့၏။ စီးကရက် သပိတ် မှောက်ရေးတွင်၊ သမဂ္ဂသည် ဗမာ နိုင်ငံ လူငယ်များ အစည်းအရုံး (ယခု ဗလစ မဟုတ်)၊ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံး တို့နှင့်ပူးတွဲ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။

ဦးထွန်းစိန်သည် သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သက်တမ်း မကုန်မီ နုတ်ထွက် သွားခဲ့သည်။

တကသမှ ထွက်ပြီးနောက် ကျောင်းဆရာ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေ မေးပွဲ အောင်မြင် ပြီးနောက်၊ ရှေ့နေ အဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။ ဂျပန် ခေတ်တွင် ခရိုင်ဝန်အဖြစ် နိုင်ငံ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့၏။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး၊ အင်္ဂလိပ်များ ပြန်ဝင် လာသော အခါ ဦးထွန်းစိန်အား ထောင်ဒဏ် ၂၅နှစ် အပြစ် ပေးခဲ့၏။ ၉ လနှင့် ၄ ရက် အကြာတွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ယခု ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော် ရှေ့နေကြီး တဦး အဖြစ်ဆောက်ရွက်လျက် ရှိသည်။

## ကိုးကား