အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ

**အီရန် အစ္စလာမ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ** သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်တော်လှန်ရေးအပြီး ဖွဲ့စည်းထားသည့် အစိုးရစနစ်အရ အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် သည် ဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်ပြီး၊ သမ္မတသည် အစိုးရအကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။

သမ္မတရာထူးကို ၁၉၇၉ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအပြီး အတည်ပြုထားသော အီရန် အခြေခံဥပဒေ အရ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံး သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။

သမ္မတသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာတွင် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ပြီးနောက် ဒုတိယအဆင့် တွင် ရှိပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံ၏ နေ့စဉ် အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် သမ္မတသည် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်၏ အမိန့်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရပြီး ထိုခေါင်းဆောင်ထံ တာဝန်ခံရသည်။

## သမိုင်းအကျဉ်း 
၁၉၇၉ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အီရန်တော်လှန်ရေး အပြီး ထိုနှစ် မတ်လတွင် အီရန်နိုင်ငံကို အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ရန် လူထုဆန္ဒမဲခံယူပြီး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစိုးရအသစ်သည် နိုင်ငံအတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ် ရေးဆွဲရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။

ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ ခိုမေနီ သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရန် တာဝန်ယူမည့် အီရန်နိုင်ငံရှိ ဘာသာရေးပညာရှင်များ ပါဝင်သော အရေးကြီးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ရန်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို တင်ပြခဲ့ပြီး၊ ခိုမေနီ နှင့် ထိုအချိန်က ဝန်ကြီးချုပ် မက်ဒီ ဘာဇာဂန် တို့က အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်နိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေ တွင်  ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ကို အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သမ္မတနှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ကြား ခွဲဝေထားသည်။သမ္မတကို မူလအားဖြင့်  အလုပ်အနည်းငယ်သာရှိသည့် အခန်းကဏ္ဍတွင် ထားရှိသော်လည်း နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ကိုမူ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေး တာဝန်များကို ကိုင်တွယ်ရသည့် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ထားရှိထားသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ပြင်ဆင်မှုအရ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဖျက်သိမ်းပြီး အားလုံးကို သမ္မတထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

ပထမဆုံး အီရန် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၈၀ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ အဘိုလ်ဟာဆန် ဘာနစ်ဆာ သည်  မဲ ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ သမ္မတ ဘာနစ်ဆာ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်တွင် အီရန်ပါလီမန် က စွပ်စွဲပြစ်တင် ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး၊ဇူလိုင်လ ၁၉၈၁ တွင် ကျင်းပသည့် အစောပိုင်း ရွေးကောက်ပွဲအထိ လစ်လပ်နေသည့် သမ္မတတာဝန်များကို **ယာယီသမ္မတကောင်စီ (Provisional Presidential Council)** က တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ တွင် **မိုဟာမက်အလီ ရာဈိုင်** သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရကာ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်ကစ၍ သမ္မတ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ထိုသမ္မတ ရာဈိုင်သည် လအနည်းငယ်သာ ရာထူးထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူနှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တို့သည်  ဗုံးကြဲမှုတစ်ခုတွင် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။

ယာယီသမ္မတကောင်စီသည်  ၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် အလီ ခါမေနီကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခဲ့သည်။ခါမေနီသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် တွင် ခိုမေနီ အပြီး အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆက်သွားခဲ့ပြီး သမ္မတရာထူးမှလည်း ထွက်သွားခဲ့သည်။  ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အက္ကဘား ဟာရှမီ ရာဖ်ဆန်ဂါနီကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိုဟာမက် ခါတမီသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မာမွတ် အမာဒီနီဂျက် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ၎င်းပင် နောက်ထပ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ပြိုင်ဘက်များ၏ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ 

ဟာစန် ရူဟူနီ ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခဲ့ပြီး ၈ နှစ်တာ ဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဧဘရာဟင် ရိုင်စီ နှင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရိုင်ဆီကို သယ်ဆောင်လာသည့် ရဟတ်ယာဉ်သည် အရှေ့အဇာဘိုင်ဂျန်ပြည်နယ်တွင် ပျက်ကျခဲ့ပြီး သမ္မတ သေဆုံးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီရန်တွင် သမ္မတအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် သေဆုံးသည့် ဒုတိယမြောက် သမ္မတ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။ထို့နောက် ရွေးကောက်ပွဲပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ တွင် မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ရက် တွင် သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ