open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပဋိဝေဓဉာဏ်

ပဋိဝေဓဉာဏ်သည် လောကကို လွန်မြောက်သော လောကုတ္တရာဉာဏ် (မဂ်ဉာဏ်) ဖြစ်ပါသည်။ လောကီဉာဏ်ကဲ့သို့ မှန်းဆခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းများ မပါဝင်ဘဲ တိုက်ရိုက် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်သော ဉာဏ်ပညာဖြစ်သည်။ ပဋိဝေဓဉာဏ်သည် နိရောဓ (နိဗ္ဗာန် = ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ) ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ နိဗ္ဗာန်ကို တိုက်ရိုက် မျက်မှောက်ပြု၍ သိမြင်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ကိစ္စသိဒ္ဓိအားဖြင့် ပဋိဝေဓဉာဏ်သည် သစ္စာလေးပါး ကို တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်သောအခါ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ ဟူသော သစ္စာလေးပါးကိုလည်း တစ်ပေါင်းတည်း ထိုးထွင်းသိမြင်သွားပါသည်။   
### အကြောင်းပရိယာယ်အားဖြင့် ပရိညာသိ
တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ ပညာတို့ဖြင့် သိမှုကို **ပဋိဝေဓသိ**ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ 

ဝိပဿနာဉာဏ် တို့ကား နိစ္စသညာစသည့် ကိလေသာတို့ကို တဒင်္ဂအားဖြင့်သာ ပယ်စွန့်နိုင်၍ အပြီးတိုင် အမြစ်ပြတ် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် မပယ်စွန့်နိုင်သောကြောင့် ဤသို့ တဒင်္ဂပယ်စွန့်နိုင်ခြင်းတည်းဟူသော **အကြောင်းပရိယာယ်**အားဖြင့်သာလျှင် ပဟာနပရိညာဟူသော အမည်ကို ရရှိကြသည်။ 

အလားတူပင် အရိယမဂ်တရားသည်လည်း အသမ္မောဟပဋိဝေဓသဘော အားဖြင့်သာလျှင် ယင်းရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရား (= ဒုက္ခသစ္စာတရား သမုဒယသစ္စာတရား) တို့ကို လည်းကောင်း, ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက်တို့ကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း သိသောကြောင့် ဤသို့ အသမ္မောဟပဋိဝေဓသဘောအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဟူသော **အကြောင်းပရိယာယ်**အားဖြင့် သာလျှင် ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာဟူသော အမည်ကို ရရှိပေသည်။ 

### မုချအားဖြင့် ပဋိဝေဓသိ
**အရိယမဂ်**တရားသည် သာလျှင် ကိလေသာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် ပယ်စွန့်နိုင်သောကြောင့် ပဟာနပရိညာဟူသော အမည်ကို ရရှိပေသည်။ 

ထို့ကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာ အမည်ရသည့် ရုပ်တရား နာမ်တရား၊ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသည့် ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ ပညာတို့ဖြင့် မဂ်ဆိုက် ဖိုလ်ဆိုက်သည့်တိုင်အောင် ကမ်းကုန်အောင် ထွင်းဖောက်သိမြင်မှုကို **ပဋိဝေဓသိ**ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* အနုဗောဓဉာဏ်လည်း ကြည့်။
* အနုဗောဓသိ - ပဋိဝေဓသိ
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ဉာတပရိညာ

(သိသာ ထင်ရှားပြီးသော ရုပ်နာမ် ဓမ္မတို့ကို အထူးထူး အပြားပြား ပိုင်းခြား သိမြင်တတ်သောဉာဏ်, တေဘူမကရုပ်နာမ် ဓမ္မတို့ကို သာမည, ဝိသေသ, အဇ္ဈတ္တ, ဗဟိဒ္ဓ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အထူးထူး အပြားပြား ပိုင်းခြား သိမြင်သောဉာဏ်ကို “ဉာတပရိညာ”ဟု ခေါ်သည်၊ ယင်း ဉာတပရိညာသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိအရာ၌ တည်သည်။ 

ဝိပဿနာပိုင်းဆိုင်ရာ **လောကီပရိညာ** (၃)ပါး အကြောင်း၌ ဉာတပရိညာကို ဖားအောက်ဆရာတော်က ဤသို့ ရှင်းပြထားတော်မူ၏။

* တီရဏပရိညာ, ပဟာနပရိညာကို ကြည့်ပါ။

### ဉာတပရိညာ
* ရုပ်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ရုပ္ပနလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း၊  
* နာမ်တရားတို့၏ မိမိတို့၏ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာအာရုံသို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းတတ်သော နမနလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း၊  
* ရုပ်တရားအသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ နာမ်တရားအသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း၊  
* ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်းသိမြင်တတ်သော ဉာဏ်ပညာသည် ဉာတပရိညာ မည်၏၊ 

ထို ဉာတပရိညာပညာသို့ ဆိုက်ရောက်ရေးအတွက် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်နည်းအားဖြင့် ရုပ်တရား နာမ်တရား အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကို လည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရမည် သိမ်းဆည်းရှုပွားရမည် ဖြစ်ပေသည်။ 

ဉာဏ်စဉ်နည်းအားဖြင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးတို့သည် ဉာတပရိညာဟူသော အမည်ကို ရရှိကြပေသည်။ 

သိသင့် သိထိုက်သည့် ရုပ်နာမ်ပရမတ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ပိုင်းပိုင်းခြာခြား သိသောကြောင့် ဤ ဉာဏ် နှစ်ပါးတို့သည် ဉာတပရိညာဟူသော အမည်ကို ရရှိကြပေသည်။

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
နာမ်တရား

နာမဟူသော ပါဠိစကားမှ နာမ်ဟုလည်းကောင်း, နာမ်တရားဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ နာမ၏ အဓိပ္ပါယ်များကို ပိဋကအဘိဓာန်မှ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
* (၁) အမည်၊ နာမပညတ်။  
* (၂) ညွတ်တတ်-ညွတ်စေတတ်သော တရား၊ နာမ်တရား (နိဗ္ဗာန်)။  
* (တိ) (၃) နာမ်တရားသာ ရှိသော ဘုံ၊ အရူပဘုံ။ (ထင်ရှားခြင်း၊ တစ်ခု တစ်ခု၊ အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ဝန်ခံခြင်း၊ စက်ဆုပ်ခြင်း။ )  
### အရူပဟုလည်း ခေါ်
ရုပ်မဟုတ်သော-ရုပ်မှတစ်ပါးသော-တရား၊ (နာမက္ခန္ဓာလေးပါး နိဗ္ဗာန်ဟူသော) နာမ်တရား။  
### နာမက္ခန္ဓာလေးပါး
* ဝေဒနာက္ခန္ဓာ
* သညာက္ခန္ဓာ
* သင်္ခါရက္ခန္ဓာ
* ဝိညာဏက္ခန္ဓာ
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
သမ္မာဒိဋ္ဌိကသုတ်

**ဖုံးလွှမ်းအပ်သော မကောင်းမှုရှိသူအတွက်** -ငရဲ တိရစ္ဆာန် ဂတိ ၂-မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးပုံသေ၊ မကောင်းမှု မရှိသူအတွက် နတ် လူ ဂတိ ၂-မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးပုံသေသည်၊ ထို့အတူ အမြင်မှား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူအတွက် ငရဲတိရစ္ဆာန်၊ အမြင်မှန် သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူအတွက် နတ် လူ ဂတိ ၂-မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးပုံသေသည် မိန့်သည်။ 

သီလမရှိသူအား ငရဲတိရစ္ဆာန်၊ သီလရှိသူအား နတ် လူ ဂတိ ၂-မျိုးစီတို့ကို ခံယူအပ်ကုန်သည် မိန့်သည်။ 
## ကိုးကား
ဩဃ

(၁) ရေအလျဉ်။ (က) ရေစီးကြောင်း။ (ခ) ကန်ဘောင်ကို လျှံတက် စီးဆင်းသွားသော ရေအလျဉ်။ 

* (၂) များပြားသော (တရား)။  
* (၃) အပေါင်း။  
* (၄) ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ သတ္တဝါတို့ကို-နစ်မြုပ်စေတတ်-နှစ်မြှုပ်တတ်-သောတရား၊ ဩဃတရား။  
* (၅) ကူး-ကူးမြောက်-ခြင်းငှါ မတတ်ကောင်းသောတရား။ 
* (၆) သံသရာဟူသောသမုဒ္ဒရာ၊ သံသရာဝဲဩဃ။ 
* (၇) အစုအပုံ။ 
### ဩဃလေးဖြာ
ကာမောဃ၊ ဘဝေါဃ၊ ဒိဋ္ဌောဃ၊ အဝိဇ္ဇောဃ ဟု “ဩဃ”လေးပါးရှိသည်။ 
* ကာမဂုဏ်ငါးပါး၌ တပ်မက်သောရာဂသည် **ကာမောဃ**မည်၏၊  
* ရူပဘဝ, အရူပဘဝတို့၌ တပ်မက်သောရာဂသည်လည်းကောင်း၊ ဈာန်၌ နှစ်သက်တပ်မက်သော ဈာနနိကန္တိကသည်လည်းကောင်း **ဘဝေါဃ**မည်၏၊  
* (၆၂)ပါးသော ဒိဋ္ဌိသည် **ဒိဋ္ဌောဃ**မည်၏၊  
* သစ္စာလေးပါးကို မသိခြင်းမောဟသည် **အဝိဇ္ဇာဃ** မည်၏၊

### ဖြစ်ရာဌာန တရားကိုယ်
* ဖြစ်ရာဌာန တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘမူစိတ်(၈) ခု၌ ရှိသော လောဘသည် ကာမောဃမည်၏၊ 
* ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ် စိတ်လေးပါး၌ရှိသော လောဘသည် ဘဝေါဃ မည်၏၊ 
* ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ်လေးခု ရှိသော ဒိဋ္ဌိသည် ဒိဋ္ဌောဃ မည်၏၊ 
* အကုသိုလ်စိတ် (၁၂)ပါး၌ ရှိသော မောဟသည် အဝိဇ္ဇောဃ မည်၏၊
### ဩဃမည်ပုံ
ထိုတရားအားလုံးသည် အောက်သို့ နစ်စေတတ်, နှစ်မြှုပ် တတ်သော အနက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ များပြားကြီးမားသော အထု အစုဟူသော အနက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ညှဉ်းဆဲ တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဩဃမည်သည်။ 

ထိုတရားများသည် မိမိအလိုသို့ လိုက်ပါလာသော သတ္တဝါတို့ကို ငရဲ စသော အောက်ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်စေသည်။ တနည်းအားဖြင့် အထက်နိဗ္ဗာန်သို့ သွားခွင့်မပေးဘဲ အောက် ကာမ, ရူပ, အရူပဘုံ၌သာ ဖြစ်စေသည် ရောက်စေသည်၊ ဤသို့ အောက်သို့ နစ်စေတတ် နှစ်မြှုပ်တတ်, ရောက်စေတတ်သော အနက်ကြောင့် ဩဃမည်သည်။ 

ဩဃ မည်သော များပြားသော ကိလေသာထု ကိလေသာအစုသည် အဝီစိမှစ၍ အထက် ဘဝင်္ဂတိုင်အောင် ပျံ့နှံနေသည်၊ ဤသို့များ ပြားသောအထု အစုဟူသော အနက်ကြောင့်လည်း ဩဃမည်သည်။ 

အားကြီးလာသော"အာသဝ”တရားတို့ ပြန့်ပြော တိုးပွားလာလျှင် “ဩဃ”ဟုခေါ်ရသည်။  
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ဝိပဿီဘုရား

* 
* ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားသည် ဤကမ္ဘာမှ ပြန်၍ရေသည်ရှိသော် ၉၁-ခုမြောက်ကမ္ဘာ၌ ပွင့်တော်မူသည်။ 
* ဒီပင်္ကရာစသော ဘုရား ၂၄-ဆူတို့တွင် ၁၉-ဆူမြောက်ဖြစ်၏။ 
* ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားသည် မင်းမျိုး-ကောဏ္ဍညအနွယ်ဖြစ်၏။ 
* ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား၏ ဖွားတော်မူရာမြို့တော်မှာ ဗန္ဓုမတီနေပြည်တော်ဖြစ်၍ ခမည်းတော်မှာ ဗန္ဓုမမင်းကြီး, မယ်တော်မှာ ဗန္ဓုမတီမိဖုရားကြီးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။  
* ထီးနန်းအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်သောနှစ်ပေါင်းမှာ (၈၀၀၀) ရှစ်ထောင်ဖြစ်၍ ရွှေနန်းတော်တို့မှာ နန္ဒရွှေနန်းဆောင်, သုနန္ဒရွှေန်းဆောင်, သိရီမာရွှေနန်းဆောင်တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။  
* အဂ္ဂဒေဝီ မဟေသီမိဖုရားမှာ မောင်းမ ပေါင်း(၁၂၀၀၀၀) တစ်သိန်း နှစ်သောင်းအခြံအရံရှိသည့် သုဒဿနာဒေဝီ (သုတနုဒေဝီ) မိဖုရားကြီးဖြစ်၍ သားတော်မှာ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓ မင်းသားဖြစ်၏။  
* နိမိတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို မြင်တော်မူ၍ တောထွက်မူသောယာဉ်မှာ အာဇာနည်းမြင်း ကသောရထားယာဉ်ဖြစ်၍၊  
* နှစ်လကြာ ဒုက္ကရ စရိယာ ကျင့်တော်မူရ၏။  
* အဂ္ဂသာဝကအစုံမှာ ခဏ္ဍမထေရ်နှင့် တိဿမထေရ်တို့ဖြစ်ကြ၏။  
* အလုပ်အကျွေးထေရ်မှာ အသောကထေရ်ဖြစ်၏။  
* အဂ္ဂသာဝိကာအစုံမှာ စန္ဒာထေရီမနှင့် စန္ဒမိတ္တာထေရီမတို့ဖြစ်ကြ၍၊ ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိမှာ သခွတ်ပင်ဗောဓိ ဖြစ်လေသည်။  
* မြတ်သောအလုပ်အကျွေး ဒါယကာတို့မှာ ပုနဗ္ဗသုမိတ္တသူဌေးနှင့် နာဂ သူဌေးတို့ဖြစ်ကြ၍၊ မြတ်သောအလုပ် အကျွေးဒါယိကာမတို့မှာ သိရီမာဥပါသိကာမ နှင့်ဥတ္တရာဥပါသိကာမတို့ဖြစ်ကြ၏။  
* ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား၏ အရပ်တော်မှာ အတောင် (၈၀) နှစ်ဆယ်မြင့်၍ ကိုယ်၏-အရောင်-ရောင်ခြည်တော် (ပကတိကိုယ် တောင်ရောင်)သည် ထက်ဝန်းကျင် အခါခပ်သိမ်း (၇) ယူဇနာပြန့်နှံ့၍ တည်လေ၏။ 
* ဝိပဿီ မြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူရာ အသက်တန်းမှာ အနှစ် (၈၀၀၀၀) ရှစ်သောင်းတန်းဖြစ်၏။  
* သိမှတ်ဖွယ်အကျယ်ကို တို့ကြည့်။)
### ၂၂။ ဝိပဿီ -ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* ဝိရုဒ္ဓနာသကံ နာထံ၊ ဝိဝဍ္ဎတ္တံ ဝရံ ဒဒံ။ 
* ဝိပဿိံ မာရဇိံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။ 
* ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* ဝိပဿီဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
အနုဗောဓဉာဏ်

“အနုဗောဓဉာဏ်” သည် ပါဠိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းမှုမှာ **အနုဗောဓ + ဉာဏ** ဖြစ်သည်။ “အနု” ဆိုသည်မှာ အဖန်ဖန် သို့မဟုတ် အစဉ်လျှောက်၊ “ဗောဓ” ဆိုသည်မှာ သိခြင်း၊ “ဉာဏ” ဆိုသည်မှာ ပညာ သို့မဟုတ် ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “အနုဗောဓဉာဏ်” ဟူသည် **အဖန်ဖန်သိခြင်းဉာဏ်** သို့မဟုတ် **အစဉ်လျှောက် မှန်းဆ၍ သိခြင်းဉာဏ်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၏

### သစ္စာဉာဏ် နှစ်မျိုး
သစ္စဉာဏ် (သစ္စာတရားကို သိသော ဉာဏ်ပညာ) အမျိုးအစား နှစ်မျိုးကို ဖော်ပြထားပါသည်။ ယင်းတို့မှာ -

# လောကီသစ္စဉာဏ် (လောကီရေးရာနှင့် သက်ဆိုင်သော သစ္စဉာဏ်)
# လောကုတ္တရာသစ္စဉာဏ် (လောကကို လွန်မြောက်သော နိဗ္ဗာန်နှင့် သက်ဆိုင်သော သစ္စဉာဏ်)

**လောကီသစ္စဉာဏ်** ကိုလည်း နှစ်မျိုးခွဲခြားထားပါသည်။

# အနုဗောဓဉာဏ် (အဖန်ဖန် သိခြင်းဉာဏ်)
# ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ် (ပြန်လည် ဆင်ခြင်ခြင်းဉာဏ်)

အနုဗောဓဉာဏ် သည် ရှေးဦးစွာ တရားအားထုတ်စ ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် အဓိက ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် နိရောဓသစ္စာ (ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်) နှင့် မဂ္ဂသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး) တို့ကို တိုက်ရိုက် မသိနိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် ကြားနာရသော တရားတော်များ၊ ဆရာသမားများ၏ အဆုံးအမများ၊ မှန်းဆမှု၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှုများဖြင့် နားလည်အောင် ကြိုးစားရပါသည်။ ထိုသို့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ကို အနုဗောဓဉာဏ် ဟု ခေါ်ပါသည်။

အနုဗောဓဉာဏ်သည် ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်းသစ္စာ) နှင့် သမုဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းသစ္စာ) တို့ကိုလည်း အာရမ္မဏကရဏဝသေန (အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့်) သိမြင်နိုင်ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခနှင့် သမုဒယတို့ကို အာရုံပြု၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့်လည်း အနုဗောဓဉာဏ်ကို ရရှိနိုင်ပါသည်။

ပဋိဝေဓဉာဏ်သည် **လောကုတ္တရာသစ္စဉာဏ်** (မဂ်ဉာဏ်)ဖြစ်ပါသည်။ အနုဗောဓဉာဏ်သည်  ပဋိဝေဓဉာဏ်ကဲ့သို့ တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် သိခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အဖန်ဖန် သိမြင်လာမှုမှ ရရှိသောဉာဏ်ဖြစ်သည်။ 

### အနုဗောဓဉာဏ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ဉာဏ်နှစ်မျိုး
အနုဗောဓဉာဏ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အဓိက ဉာဏ်ပညာ (၂) မျိုးရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ -
* နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိရမည့် ရုပ်တရား နာမ်တရား၊  
* ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိရမည့် အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်ပုံ သဘောတရား - တို့ဖြစ်ကြသည်။

===အနုဗောဓသိ = ဉာတပရိညာသိ===
ဤသဘောတရား နှစ်မျိုးတို့ကား အနု အနု ဗုဇ္ဈနေန (= ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန) အနုဗောဓော - ဟူသော သုတ်မဟာဝါဋီကာ၏ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုသည့်အတိုင်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါ သိရုံမျှဖြင့် လိုရင်းကိစ္စ မပြီးနိုင်ဘဲ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ခါထပ်ခါ သိပါမှ လိုရင်းကိစ္စ ပြီးစီးနိုင်သော ကြောင့် ယင်းနာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးကို **အနုဗောဓဉာဏ်**ဟု ခေါ်ဆို၏၊ ယင်းအနုဗောဓ ဉာဏ်ဖြင့် သိမှုကို အနုဗောဓသိဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာတပရိညာသိတည်း။
*ပဋိဝေဓဉာဏ်လည်း ကြည့်ပါ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* အနုဗောဓဉာဏ်
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
သညာက္ခန္ဓာ

သညာတို့၏-အပေါင်း-အစု။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ-လည်းကြည့်။  

**သညာက္ခန္ဓာ** ဆိုသည်မှာ အညို၊ အရွှေ၊ အရှည်၊ အတို စသည်ဖြင့် ပြားသော အာရုံများကို **အမှတ်ပြု၍ သိခြင်း (မှတ်သိ သိခြင်း)** သဘောတရား အစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ 

### **၁။ သညာ၏ သဘာဝလက္ခဏာ ၄-ပါး**
သညာ၏ သဘောကို ပိုမိုထင်ရှားစေရန် အချက် ၄ ချက်ဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားပါသည် -

*   **လက္ခဏာ (သဘာဝ) -** အာရုံကို အမှတ်ပြု၍ သိခြင်း (သဉ္ဇာနနလက္ခဏာ) ဖြစ်သည်။ ပရမတ္ထဓာတ်သားတို့၏ သဘာဝမှန်ကို ဖြစ်စေ၊ ပညတ်အာရုံများကို ဖြစ်စေ အမှတ်ပြု သိရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
*   **ရသ (ကိစ္စ) -** ရှေးအမှတ်ဖြင့် နောက်ထပ်သိခြင်း (ပစ္စာဘိညာဏရသ) နှင့် "ဒါဟာ ဒါပဲ" ဟု နောက်ထပ်တစ်ဖန် မှတ်မိစေရန် **အမှတ်အသားပြုခြင်း** (နိမိတ္တကရဏရသ) တို့ ဖြစ်ပါသည်။
   **ဥပမာ -** လက်သမားတို့သည် သစ်သားစသည်တို့၌ နောက်တစ်ဖန် မှန်ကန်စွာ သိနိုင်ရန် ခဲဖြင့် အမှတ်အသား ပြုလုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။
*   **ပစ္စုပဋ္ဌာန် (အကျိုး) -** စိတ်က စွဲယူထားသည့် အမှတ်အတိုင်း အာရုံကို နှလုံးသွင်းခြင်း (သို့မဟုတ်) အာရုံ၌ နက်နက်နဲနဲ သက်ဝင်ခြင်း မရှိသည့်အတွက် **လျှပ်စစ်ကဲ့သို့ ကြာမြင့်စွာ မတည်တံ့ခြင်း** တို့ ဖြစ်ပါသည်။
*   **ပဒဋ္ဌာန် (နီးစပ်သောအကြောင်း) -** ဆိုင်ရာဒွါရ၌ **ထင်လာတိုင်းသော အာရုံ** ဖြစ်ပါသည်။
  **ဥပမာ -** မြက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ယောက်ျားရုပ် (စာခြောက်ရုပ်) ကို မြင်သောအခါ သားသမင်တို့က တကယ့်ယောက်ျားဟု အမှတ်မှားသကဲ့သို့ သညာသည် ထင်လာသော အာရုံကို စွဲယူတတ်ပါသည်။

### **၂။ သညာအမျိုးအစားနှင့် အစဉ်လိုက်ခြင်း သဘော**
သညာသည် မိမိနှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်သော တရားများ၏ သဘောသို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်ပါသည် -

*   **ဉာဏသမ္ပယုတ်သညာ (ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သောသညာ) -** ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့နှင့် ယှဉ်သောအခါ သညာသည် **ဉာဏ်၏နောက်သို့သာ အစဉ်လိုက်** ပါသည်။ ထိုအခါ အာရုံကို မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းခြင်း (မိစ္ဆာဘိနိဝေသ) မရှိဘဲ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘောမှန်ကို အမှန်အတိုင်း မှတ်သိ သိနိုင်ပါသည်။
*   **သမာဓိသမ္ပယုတ်သညာ -** ဈာန်သမာဓိတို့နှင့် ယှဉ်သောအခါ သမာဓိနောက်သို့ လိုက်သဖြင့် အာရုံ၌ **ကြာမြင့်စွာ တည်နိုင်သော စွမ်းအား** ရှိလာပါသည်။
*   **အကုသလသညာ (အကုသိုလ်သညာ) -** ရာဂ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ မာနတို့နှင့် ယှဉ်တွဲသောအခါ ထိုတရားဆိုးတို့၏ နောက်သို့လိုက်၍ **အမှတ်မှားခြင်း (သညာဝိပလ္လာသ)** ကို ဖြစ်စေပါသည်။

### **၃။ သညာဝိပလ္လာသ (အမှတ်မှားခြင်း)**
အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ အသုဘ ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်တွင် နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ၊ သုဘ ဟု အမှတ်မှားမှု **သညာဝိပလ္လာသ (၄) ပါး** သည် သတ္တဝါတို့ကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ မလွတ်မြောက်နိုင်အောင် နစ်မြုပ်စေတတ်သော တရားများ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ အမှတ်မှားခြင်းကို အခြေခံ၍ အသိမှားခြင်း (စိတ္တဝိပလ္လာသ) နှင့် အယူမှားခြင်း (ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ) တို့ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

### **၄။ အရေးကြီးသော ဥပမာ - ဆင်စမ်းသော သူကန်းများ**
သညာ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (အကျိုး) ကို ရှင်းပြရာတွင် **ဆင်စမ်းသော သူကန်း ၆ ဦး** ဥပမာကို အသုံးပြုပါသည်။ သူကန်းတို့သည် ဆင်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို စမ်းသပ်ရာ၌ နှာမောင်းကို စမ်းမိသူက "မြွေနှင့်တူသည်"၊ ခြေထောက်ကို စမ်းမိသူက "အိမ်တိုင်နှင့်တူသည်" စသည်ဖြင့် မိမိတို့ စွဲယူထားသော အမှတ်သညာအတိုင်း ပြောဆို နှလုံးသွင်းကြပါသည်။ ထို့အတူ သညာသည်လည်း မိမိစွဲယူထားသည့် အမှတ်အတိုင်းသာ အာရုံကို မှားသည်ဖြစ်စေ၊ မှန်သည်ဖြစ်စေ နှလုံးသွင်း မှတ်သားတတ်သော သဘောရှိပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့် **သညာက္ခန္ဓာ** သည် အာရုံတစ်ခုကို မှတ်သားရန် အမှတ်နိမိတ်ပြုခြင်းနှင့် ထိုအမှတ်အတိုင်း ပြန်လည်မှတ်မိခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သော တရားစုဖြစ်ပြီး၊ ဉာဏ်နှင့် ယှဉ်မှသာလျှင် အာရုံကို အမှန်အတိုင်း အဖိုးတန်စွာ မှတ်သားနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
သုမေဓဘုရား

ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီးသည့်နောက် ဘုရားတစ်ဆူသာပွင့်သော သာရကမ္ဘာကြီးပျက်စီးသွားတော့သည်။ 
ထို့နောက် ဘုရားမပွင့်သော သုညကမ္ဘာပေါင်း (၃၀၀, ဝဝဝ)သုံးသောင်းတို့အထက်၌ တစ်ခုသော ကပ်ကမ္ဘာတွင် သုမေဓ၊ သုဇာတ(သု၊ သု) ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်သော မဏ္ဍကမ္ဘာဖြစ်သည်။ 
ထိုမဏ္ဍကမ္ဘာတွင် သုမေဓမြတ်စွာဘုရား
ဦးစွာပွင့်တော်မူသည်။ 
### ဖြစ်စဉ်တော် 
သုမေဓဘုရားအလောင်းတော်သည် (၁၀)ပါးပါရမီ ပြည့်ညီပြီဖြစ်သောကြောင့် စံနေရာ တုသိတာနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့သက်ဆင်း၍ သုဒဿနမြို့တော် သုဒတ္တမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ သုဒတ္တာဒေဝီမိဖုရားကြီးမှ သားတော် သုမေဓ မင်းသား ဖွားတော်မူသည်။ အလောင်းတော် သုမေဓ မင်းသားသည် သုမနာဒေဝီမင်းသမီးနှင့် သားတော် သုနဗ္ဗသုမင်းသားဖွားသည့် ကာလတိုင်အောင် သုစန္ဒ, ကဉ္စန, သိရီဝဍ္ဎန ရွှေနန်းသုံးဆောင်၌နှစ်ပေါင်း (၉, ဝဝဝ)ကိုးထောင် ကာလပတ်လုံး ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစံစားတော်မူသည်။ အလောင်းတော် မင်းသားသည် ဥယျာဉ်တော်ကစားစဉ် သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း၊ နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို တွေ့မြင် ထိတ်လန့်မှုသံဝေဝင်ကာ ဆင်ရတနာယာဉ်စီး၍ တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။ 

ဒုက္ကစရိယာအကျင့်ကို(၁၅)ရက်ကျင့်တော်မူ၍
နီပရုက္ခဗောဓိ-မအူဗောဓိပင်ကိုအမှီပြုကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားလောင်း
သုမေဓမြတ်စွာဘုရားပွင့်ထွန်းလာသောအခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားအလောင်းလျာသည် ဥတ္တရ
မည်သော ဗြဟ္မဏလုလင် သူကြွယ်ဖြစ်၍ ကုဋေ(၈၀) ကြွယ်ဝချမ်းသာသည်။ သုမေဓ ဘုရားအမှူးထားကာ တပည့်သံဃာများစွာတို့အား ကြီးစွာသောအလှူကြီးကို ပေးလှူပြီး ရဟန်း ပြုခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဤရဟန်းသည် နောင်အခါ ဂေါတမအမည်ဖြင့် ဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားခဲ့သည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်သရဏထေရ်၊ သဗ္ဗကာမထေရ်တို့တည်း။  
* အနီးနေအလုပ်ကျွေးရဟန်းကား-ရှင်သာဂရထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမ ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်မ ရာမာထေရီ၊ သုရာမာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး(၂) ဦး-ဥရုဝေလ သူဌေး၊ ယသဝါသူဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး(၂) ဦး-အသောစရာ ဥပါသိကာမ၊ သိရီမာဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
သုမေဓမြတ်စွာဘုရား၏ အရပ်တော် (ဉာဏ်တော်) မှာ-(၈၈)ရှစ်ဆယ့်ရှစ်တောင်မြင့်၍၊ 
ရောင်ခြည်တော်ကား-တစ်ယူဇနာ အမြဲပျံ့နှံ့ ကွန့်မြူးသည်။ သုမေဓမြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးပြီးလျှင် ဗုဒ္ဓကိစ္စ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ကာ သက်တော် (၇၂, ဝဝဝ)
ခုနှစ်သောင်းနှစ်ထောင်တွင် မေဓာရာမ ဥယျာဉ်တော်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပါသတည်း။ 
### ၁၄။ သုမေဓ -ဘုရားရှိခို+ဆုတောင်းဂါထာ
* သုဒ္ဓါစာရံ ပကာသေန္တံ၊ သုဒ္ဓဓမ္မံ သုဒေသကံ။ 
* သုမေဓံ ဓမ္မဒံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။ 
* သုမေဓဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* သုမေဓဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
ဓမ္မဒဿီဘုရား

အတ္ထဒဿီမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီးသည့်နောက် လူတို့သက်တမ်း (၁၀၀, ဝဝဝ) တစ်သိန်းတမ်းမှ (၁၀) နှစ်တမ်းအထိ တရွေ့ရွေ့ ဆုတ်ခြင်း၊ တဖန်ထို (၁၀) နှစ်တမ်းမှ အသင်္ချေယျတမ်း အထိ တက်ကပ်ကာလတက်ခြင်း၊ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
ထို့နောက် တဖန် အသင်္ချေယျတမ်မှ ပြန်ဆုတ်လာရာ အနှစ်(၁၀၀, ဝဝဝ) တစ်သိန်းတမ်းရောက်သောအခါ ဓမ္မဒဿီ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် တုသိတာ နတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့သက်ဆင်းခဲ့ပြီး သရဏမြို့တော်တွင် သရဏမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီသုနန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးမှ သရဏဥယျာဉ်တော်၌ ဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ အလောင်းတော်မြတ် ဖွားမြင်စဉ်အခါ ငြင်းခုံခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာ
ဓမ္မသတ်ဥပဒေကျမ်းစာတို့၌ တရားမညီသော ပညတ်ချက်များ ကွယ်ပျောက်ကုန်ပြီး တရားနှင့် ညီသော ပညတ်ချက်တို့သာ တည်ရှိကျန်ရစ်
ကြသည်ကို
အစွဲပြု၍ မင်းသားနာမည်ကို
ဓမ္မဒဿီမင်းသားဟု မှည့်ခေါ်ကြသည်။ 

အလောင်းတော်မင်းသားသည် အရွယ် ရောက်သောအခါ ဝိစိကောဠိမိဖုရားအမှူး ရှိသော
မောင်းမများခြံရံလျက် သားတော် ပုညဝဍ္ဎန
မင်းသားဖွားသည်တိုင်အောင် အရဇ၊ ဝိရဇ၊ သုဒဿန
ရွှေနန်းသုံးဆောင်တို့၌ နှစ်ပေါင်း (၈၀, ဝဝဝ)
ရှစ်သောင်းကာလပတ်လုံးထီးနန်းစည်းစိမ်ကို
ခံစားစံစားတော်မူသည်။ 

ထိုသို့ထီနန်းစည်းစိမ်ကိုခံစားနေတော်မူစဉ်
ဥယျာဉ်တော်ထွက်ရာ နိမိတ်ကြီးလေးပါး မြင်တွေ့ရ၍
သံဝေဂကြီးစွာဖြစ်ပြီး ထီးနန်းစည်းစိမ်ကိုစွန့်ပယ်ကာ
သုဒဿနပြာဿာဒ် ယာဉ်ပျံတော်စီးလျက်ပင်
တောထွက်တော်မူခဲ့၏။ 
ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကို (၇) ရက်ကျင့်တော်မူ၍
ရတ္တကုရဝကဗောဓိ-သံသတ်မင်ဗောဓိကို အမှီပြုကာ
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုရတော်မူ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ
ဘုရားစင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်
ဓမ္မဒဿီဘုရားလက်ထက်တော်၌ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓလောင်းလျာသည် နတ်တို့ကိုအစိုးရသော သိကြားမင်းဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ရလျှင် နတ်ပန်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ကာ နိယတဗျာဒိတ် ပန်ဆင်ခဲ့သည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်ပဒုမထေရ်၊ ဖုဿဒေဝထေရ် တို့တည်း။  
* အနီးကပ် လုပ်ကျွေးသော ရဟန်းကား-အရှင်သုနေတ္တထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်မ ခေမာထေရီ၊ အရှင်မ သဗ္ဗနာမ ထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂ ဒါယကာကြီး(၂) ဦး-သုဘဒ္ဒ သူဌေး၊ ကဋိဿဟသူဋ္ဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး(၂) ဦး-သာဠိယာဥပါသိကာမ၊ ကပ္ပိယဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
ဓမ္မဒဿီဘုရားရှင်၏ အရပ်(ဉာဏ်)
တော်မှာ အတောင်(၈၀)ရှစ်ဆယ်မြင့်၍၊ ရောင်ခြည်တော်ကား (၁) ယူဇနာပျံ့နှံ့ကွန့်မြူး၏။ 
ဤသို့အတုမရှိသောတန်ခိုးတော်နှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော ဓမ္မဒဿီမြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါများအား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးမှု ဗုဒ္ဓကိစ္စအားလုံး ပြီးမြောက်သောအခါ သက်တော်
(၈၀, ဝဝဝ)ရှစ်သောင်း ရှိသောအခါ သာလဝတီမြို့
သာလာရာမ ဥယျာဉ်တော်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်
ဝင်စံတော်မူပါသတည်း။ 
### ၁၈။ ဓမ္မဒဿီ -ဘုရားရှိခိုး+ဆုထောင်းဂါထာ
* ဓမ္မဒီပံ မဟာတေဇံ၊ သတ္တာနံ ဘယနာသကံ။ 
* ဓမ္မဒဿီ နမေ ဒီပံ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။ 
* ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* ဓမ္မဒဿီဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
သိဒ္ဓတ္ထဘုရား (နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ)

ဓမ္မဒဿီမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီးသည့်နောက်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ကွယ်ပတော်မူသည်။ (ပိ, အ, ဓ)ဘုရားသုံးဆူပွင့်တော်မူရာ ဝရကမ္ဘာကုန်ဆုံးပြီးနောက် ဘုရားတစ်ဆူမျှ
မပွင့်သော ဘုရားရှင်များဆိတ်သုဉ်းသော
သုညကမ္ဘာပေါင်း(၁၇၀၆)ကမ္ဘာလုံးလုံး
ကုန်ဆုံးဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်။ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
ထိုမှနောက်၌ ယခုအခါ
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ပြန်ရေတွက်သော် (၄၉) မြောက်
ဖြစ်သောကမ္ဘာ၌ လူတို့၏သက်တမ်း
ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ 
ပြန်တက်ခြင်းမှ
တဖန် အသင်္ချေယျတမ်းပြန် ဆုတ် ခဲ့သော
အနှစ်(၁၀၀, ဝဝဝ) တစ်သိန်းတမ်းသို့ရောက်သော
အခါသိဒ္ဓတ္ထဘုရားအလောင်းသည် ကျင့်ပွားပါရမီ
ပြည့်စုံပြီဖြစ်သောကြောင့် တုသိတာနတ်ပြည်မှ
လူ့ပြည်သို့သက်ဆင်းကာ ဝေဘာရမြို့တော်
ဥဒေနမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ သုဖဿာဒေဝီ
မိဖုရားကြီးမှ ဝီရိယမည်သောဥယျာဉ်တော်တွင်း၌
ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည် အလောင်းမင်းသားဖွားစဉ်
ခတ်သိမ်းသောသူတို့၏ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်
ကိစ္စအဝဝတို့သည် အလိုရှိတိုင်း အောင်မြင်
ပြီးမြောက်မှုကို အကြောင်းပြုကာ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား
ဟုမှည့်ခေါ်ကြသည်။ 

အလောင်းတော်မင်းသားအရွယ်ရောက်လျှင် သောမနဿာဒေဝီ မိဖုရားအမှူးပြုသော မောင်းမပေါင်းခြံရံလျှက် ကောက၊ သုပ္ပလ၊ ပဒုမ
(ကောကနဒ-အချို)ရွှေနန်းသုံးဆောင်တို့၌ သောမနဿာဒေဝီမိဖုရားမှ သားတော် အနူပမ ဖွားသည်အထိ နှစ်ပေါင်း(၁၀, ဝဝဝ) တစ်သောင်း
ကာလပတ်လုံးထီးနန်းစည်းစိမ်ကိုခံစား စံစား
တော်မူသည်။ ထိုသို့ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို စံစားနေတော်မူစဉ် နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို တွေ့မြင်လျှင် ထိတ်လန့်ခြင်းသံဝေဂထင်၍ ရွှေထမ်းစဉ် (ဝေါယာဉ်) စီးကာ ဝီရိယဥယျာဉ်သို့ တောထွက်ခဲ့ပြီး ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို (၁၀) လကြာ ကျင့်ကြံ ပွားများတော်မူ၍ ကဏိကာရဗောဓိ-မဟာလှေကားဗောဓိပင်ကို
အမှီ ပြုကာ
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရ၍
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်
ဂေါတမဗုဒ္ဓအလောင်းလျာကား သိဒ္ဓတ္ထ ဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဈာန်အဘိညာဉ်ရသော
မင်္ဂလရသေ့ဖြစ်၍
ဇမ္ဗူသပြေသီကြီးကို
ဘုရားရှင်အား ကပ်လှူပြီးလျှင် မြတ်ဘုရားက နိယတဗျာဒိတ်မိန့်ကြားတော်မူ၏။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်သမ္ဗလထေရ်၊ သုမိတ္တထေရ်တို့တည်း။ 
* အနီးနေ အလုပ်ကျွေးရဟန်းတော် ကား-အရှင်ရေဝတ ထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်မ သီဝလာထေရီ၊ အရှင်မ သုရာမာထေရီ တို့တည်း။  
* အဂ္ဂ ဒါယကာကြီး(၂) ဦး-သုပ္ပယ သူဌေး၊ သမုဒ္ဒသူဋ္ဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီ(၂) ဦး-ရမ္မာဥပါသိကာမ၊ သုရမ္မာဥပါသိကာမတို့တည်း။ 

သိဒ္ဓတ္ထဘုရားရှင်၏အရပ်(ဉာဏ်)တော်မှာ အမြင့်
အတောင်(၆၀)ရှိသည် ရောင်ခြည်တော်ကား
တစ်ယူဇနာအရပ်တိုင်ပျံနှံ့ကွန့်မြူး၏။ သိဒ္ဓတ္ထ
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျများစွာ
သတ္တဝါတို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး
တိုက်ကျွေးခြင်းစသော ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးပါးတို့ကို
ပြီးပြည့်စုံအောင်ဆောင်ရွက်တော်မူပြီးနောက်
သက်တော်(၈၀, ဝဝဝ)နှစ်သောင်းရှိသောအခါ
ကဉ္စနဝေဠုမြို့အနီး အနောမဥယျာဉ်တော်ကြီး၌
ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပါသတည်း။ . . .
### ၁၉။ သိဒ္ဓတ္ထ-ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* သိဉ္စကံ ဓမ္မဝသေန၊ သန္တာပေ ဝရသန္တိဒံ၊ 
* သိဒ္ဓတ္ထံ သိဒ္ဓိဇံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနောဇယံ။ 
* သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* သိဒ္ဓတ္ထဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
ဖုဿဘုရား

တိဿမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီးသည့်နောက်၌ ဖြစ်ပျက်မှု သဘာဝ အတိုင်း လူတို့၏သက်တမ်း နှစ်(၁၀၀, ဝဝဝ) တစ်သိန်းတမ်းမှ တရွေ့ရွေ့ ရုတ်လျော့ကာ (၁၀) နှစ်တမ်းသို့လည်းကောင်း၊ တဖန်(၁၀) နှစ်တမ်းမှ၊ ပြန်တက်လာရာ အသင်္ချေ တမ်းသို့ လည်းကောင်း၊ နောက်ထပ်တဖန် အသင်္ချေယျတမ်းမှ တရွေ့ရွေ့ယုတ်လျော့လာရာ လူတို့သက်တမ်း အနှစ်(၉၀, ဝဝဝ) ကိုးသောင်းတမ်းသို့ ရောက်သော
အခါ ဖုဿဘုရားလောင်းသည် တုသိတာ နတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့ဆင်းတက်တော်မူခဲ့ပါသည်။ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
အလောင်းတော်မြတ်သည် လူ့ပြည်တွင် ကာသိကမြို့တော် ဇယသေနမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ သီရိမာဒေဝီ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းကြာတိုက်၌ စွဲပိုက် သန္ဓေနေ၍ ဆယ်လပြည်လျှင်
သိရီမာမည်သော
ဥယျာဉ်တော်၌ ဖွားမြင်တော် မူပါသည်။ နာမကရနမင်္ဂလာပြုသောနေ့၌ ဖုဿမင်းသား ဟုမှည့်ခေါ်ကြသည်။ 
ဖုဿမင်းသားအရွယ် ရောက်လျှင် ကိသဂေါတမီဒေဝီမိဖုရား အမှူးပြုသော မောင်းမ
မိဿံပေါင်းခြံရံလျှက် ဂရုဠပက္ခ၊ ဟံသ၊ သုဝဏ္ဏဘာရ
နန်းမသုံးဆောင်တို့၌ ဥတုသုံးလီ မျှညီစံကာ
အနုပမသားတော် ဖွားသည် တိုင်အောင်
နှစ်ပေါင်း(၉၀, ဝဝဝ)ကိုးသောင်းကာလပတ်လုံး ထီးနန်းစည်းစိမ်ကိုခံစားစံစားတော်မူသည်။ 
နိမိတ်ကြီလေးပါးကို ရှုမြင်ရသောအခါ သံဝေဂထင်လာ၍ အာဇာနည်မြင်းယာဉ်စီးကာ တောထွက်ခဲ့သည်။ တောထွက်လျှင် အတူလိုက်ပါလာသော ရဟန်းပေါင်းခြံရံလျက် (၆)လ ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကိုကျင့်ပြီး၍ အာမလကရုက္ခ-သျှိသျှာဗောဓိပင်ကို အမှီပြုကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စစ်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်
ဖုဿဘုရားပွင့်စဉ်အခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဂေါတမ အလောင်းလျာသည် ဝိဇိတာဝီ မည်သောမင်းဖြစ်၍ မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်ပယ်ကာ ရဟန်းပြုပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို သင်ယူတတ်မြောက်လျှင် လူအများအား တရားဟောကြာသော
ဓမ္မကထိက ရဟန်းဖြစ်နေသည်။ ဖုဿဘုရားရှင်က ထိုရဟန်းအား နိယတဗျာဒိတ်ပေးတော်မူသည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်သုရက္ခိတထေရ်၊ အရှင်ဓမ္မသေနထေရ် တို့တည်း။  
* အနီးနေ လုပ်ကျွေးပြုစုသောရဟန်းကား-အရှင်သဘိယထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်မ စာလာထေရီ၊ အရှင်မ ဥပစာလာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး(၂) ဦး-ဓနဉ္စယသူ ဋ္ဌေး၊ ဝိသာခါသူဋ္ဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး(၂) ဦး-ပဒုမာဥပါသိကာမ၊ နာဂါဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
ဖုဿ ဘုရားရှင်၏ အရပ်တော် (ဉာဏ်တော်)မှာ (၅၈) ငါးဆယ့် ရှစ်တောင် မြင့်တော်မူသည်။ ရောင်ခြည်တော်ကား-တစ်ယူဇနာပျံနှံ့ကွန့်မြူးသည်။ ဤသို့လျှင် ဖုဿမြတ်စွာဘုရားသည် ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးချက်ကို ပြီးပြည်စုံအောင် ဆောင်ရွက်တော်မူပြီး သက်တော်(၇၂, ဝဝဝ)ရှိသောအခါ ကုသိနာရာပြည် အနီး
အရာမ်ကြီးအတွင်း၌
သေနာရာမဥယျာဉ် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံ
တော်မူပါသည်။ ...
### ၂၁။ ဖုဿ -ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* ဖုလ္လပုပ္ဖံ သောဘန္တံ၊ ဖုလ္လေန္တံ ဇနပင်္ကဇံ၊ 
* ဖုဿံ အသမသမံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနောဇယံ။ 
* ဖုဿဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* ဖုဿဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
ပိယဒဿီဘုရား

သုဇာတမြတ်စွာဘုရားပွင့်ထွန်းပြီးနောက် 
ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်ရာ မဏ္ဍကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးကုန်ဆုံး သွားသည်။ ကမ္ဘာပေါင်း နှစ်သောင်းရှစ်ထောင်နှစ်ရာတို့ ကာလပတ်လုံး
(၂၈, ၂၀၀) ဘုရားတစ်ဆူမျှ မပွင့်သော ဘုရားရှင်တို့မှ ဆိပ်သုဉ်းသော သုညကမ္ဘာများဖြစ်ကြသည်။ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
ထိုသုညကမ္ဘာများ လွန်မြောက်ပြီးနောက်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ နောက်ပြန်ရေတွက်သော် ကမ္ဘာပေါင်း (၁, ၈၀၀) တစ်ထောင့်ရှစ်ရာ အထက်၌ တစ်ခုသောကမ္ဘာတွင်-ပိယဒဿီ၊ အတ္ထဒဿီ၊ ဓမ္မဒဿီ ဟူသောဘုရားသုံးဆူပွင့်ထွန်းရာ ဝရကမ္ဘာဖြစ် ပေါ်လာသည်။ ဤဝရကမ္ဘာ၌ ရှေးဦးစွာ ပိယဒဿီဘုရားအလောင်းသည်
ဆယ်ပါးပါရမီစုံပြည့်ညီသဖြင့် လူတို့သက်တမ်း
အနှစ်(၉၀, ဝဝဝ)ကိုးသောင်းရောက်သောအခါ
တုသိတာနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်လောကသို့သက်ဆင်း
ကြွလာသည်။ သုဓညဝတီမြို့တော်ဝယ်
သုဒတ္တမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီစန္ဒာဒေဝီမိဖုရားမှ ဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ ဖွားမြင်စဉ်အခါ လူတို့မမြင်ဘူးသော ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် ထူးဆန်းသော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြလျှက် ဖွားမြင်လာခြင်းကြောင့် ပိယဒဿီဟု ဆွေတော် မျိုးတော်များက မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ပိယဒဿီအလောင်းတော်မင်းသားအရွယ်ရောက်
သောအခါ ဝိမလာဒေဝီမိဖုရားဖြင့် သားတော်
ကဉ္စနာဝေဠမည်သော သားတော်မင်းသား ဖွားသည်အထိ သုနိမ္မလ၊ ဝိမလ၊ ဂိရိဗြဟာ
ဟူသောနန်းမသုံးဆောင်တို့၌ ဆောင် နွေ မိုး
ဥတုသုံးလီ မျှညီစွာ နှစ်ပေါင်း(၃၃, ဝဝဝ)
သုံးသောင်းသုံးထောင် ကာလပတ်လုံး ထီးနန်း စည်းစိမ်ကို ခံစာစံစားတော်မူသည်။ 
ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်စဉ်အခါ
သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း နိမိတ်ကြီးလေးပါး မြင်ကာ ထိပ်လန့်မှုသံဝေဂရှုလျက် အာဇာနည်
မင်္ဂလာမြင်းယာဉ်စီးကာ တောထွက်တော်မူသည်။ 
ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို(၆) လကြာ ကျင့်တော်မူ၍
ကကုဓဗောဓိရုက္ခ-ရေခံတက် ဗောဓိပင်ကိုအမှီပြုပြီး သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားလောင်း
ဗုဒ္ဓ ဂေါတမဘုရားအလောင်းသည် ဤပိယဒဿီဘုရားရှင်လက်ထက်၌ ဝေဒကျမ်းတတ် ပါရဂူ ကဿပလုလင်ဖြစ်၍ ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်တို့အား ကျောင်းဆောက်လှူဒါန်းရာ ပိယဒဿီဘုရားရှင်က အနုမောဒနာတရား ဟောကြားပြီးသောအခါ ဘုရားဖြစ်မည်ဟု နိယတဗျာဒိတ်ပေးတော်မူသည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-ရှင်ဥပါလိတထေရ်၊ ရှင်သဗ္ဗဒဿီထေရ်တို့တည်း။  
* အနီးကပ်အလုပ်ကျွေးရဟန်းကား-ရှင်သောဘိတထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-ရှင်မ သုဇာတာထေရီ၊ ရှင်မ ဓမ္မဒိန္နာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး(၂) ဦး-သန္ဒက သူဋ္ဌေး၊ ဓမ္မကသူဌေး တို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး(၂) ဦး-ဝိသာခါဥပါသိကာမ၊ ဓမ္မဒိန္နာဥပါသိကာမ တို့တည်း။ 
ပိယဒဿီဘုရားရှင်၏အရပ်(ဉာဏ်)တော်မှာ
အတောင်(၈၀)မြင့်၍၊ ရောင်ခြည်တော်မှာ-အတိုင်းအဆမရှိ အရပ်မျက်နှာအားလုံး ပျံနှံ့ကွန့်မြူး၏။ ပိယဒဿီမြတ်စွာဘုရားသည် ဗုဒ္ဓကိစ္စအားလုံး ဆောင်ရွက်ပြီးဆုံးသောအခါ သက်တော်(၇၂, ဝဝဝ)ခုနှစ်သောင်းနှစ်ထောင်တွင်
သတ္ထာရာမ ညောင်ဗုဒ္ဓဟေ ဥယျာဉ်တော်ကြီး၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပါသတည်း။ . . . .
### ၁၆။ ပိယဒဿီ-ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* ပိသာ ပေန္တံ ဓမ္မောဘာသံ၊ ပိဝါသေန္တာ မတောသဓံ။
* ပိယဒဿိံ မုနိံ ဝန္ဒေ၊ ပိသန္တိ ဒေတု မေ ဇယံ။ 
* ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* ပိယဒဿီဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
ရေဏုဝတီမြို့

၎င်းမြို့တော်သည် လေးထောင့် ဖြစ် အလျား ၃-ယူဇနာရှိ၍ အသံ ၁၀-မျိုးတို့ဖြင့် မဆိတ်သုဉ်းမူ၍ ပညာရှင်အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံ သောကြောင့် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်နှင့် တူသည်။ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ၂၁- ကမ္ဘာထက်၌ အရှင်ရာဟုလာထေရ်၏ အလောင်း ဝိမလ စကြာမင်း၏ နေပြည်တော်ဖြစ်သည်။ သုညကမ္ဘာ၌ စကြာမင်းပေါ်ထွန်းကြောင်း ဤအပဒါန်အရ သိနိုင်သည် - စသည်တို့၌လည်း သုညကမ္ဘာဝယ် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ ပွင့်ကြောင်းလာသည်။ ၌–သုညကပ္ပေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္ထိနော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ”ဟုဆိုသည်)။

### ကိုးကား
သိခီဘုရား

ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူသည့်
သာရကမ္ဘာ ကုန်ဆုံးပျက်စီးပြီးနောက်တွင် ဘုရားရှင်တို့ပွင့်ထွန်းခြင်းမှ ကင်းဆိတ်သော ဘုရားမပွင့်သော သုညကမ္ဘာပေါင်း (၅၉)ကမ္ဘာတို့ ကုန်ဆုံးပျက်စီးသွားသည်။ ထိုမှနောက်တွင်၊ 
ဤကမ္ဘာမှပြန်၍ရေတွက်သော် (၃၁)ကမ္ဘာမြောက်
ဖြစ်သော မဏ္ဍကမ္ဘာတစ်ခု၌ သိခီ၊ ဝေဿဘူ (သိ၊ ဝေ)ဘုရားနှစ်ဆူတို့ ပွင့်တော်မူကြသည်။ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
ထိုနှစ်ဆူတွင် ရှေးဦးပွင့်သော သိခီဘုရားရှင်သည် လူတို့သက်တမ်း အသင်္ချေယျတမ်းမှ တရွေ့ရွေ့
ဆုတ်လာရာ အနှစ်(၇၀, ဝဝဝ)ခု နှစ်သောင်း တမ်းသို့ ရောက်သောအခါ (၁၀)ပါး ပါရမီ စုံ ပြည် ညီလာ၍ တုသိတာနတ်ပြည် မှ လူ့ပြည်သိုသက်ဆင်းခဲ့ပြီး အရုဏဝတီ မြို့တော်၌ အရုဏမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ ပဘာဝတီဒေဝီ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းကြာတိုက်၌ သန္ဓေစွဲ၍ နိသဘ ဥယျာဉ်တော်တွင်း၌အမိဝမ်းမှ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ နာမည်မှည့်သောနေ့တွင် အလောင်းတော် မင်းသားသည် သင်းကျစ်သားသည် ဥဒေါင်း၏ အမောက်ကဲ့သို့ မြင့်မောက်တက်နေသည်ကို အစွဲပြုကာ သိခီမင်းသားဟု မှည့်ခေါ်ကြသည်။ သိခီမင်းသားအရွယ်ရောက်သောအခါ သဗ္ဗကာမာဒေဝီ မိဖုရားကြီ အမှူးပြုသော မောင်းမမိဿံများခြံရံလျှက် သုစန္ဒကသိရီ၊ ဝီရိယ၊ နာရိဝသဘ နန်းမသုံးဆောင်တို့၌ သားတော်အတုလမင်းသား ဖွားမြင်သည် တိုင်အောင် နှစ်ပေါင်း(၇၀၀၀)ခုနှစ်ထောင် ကာလပတ်လုံး ရွှေနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစဉ်
နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို ရှုမြင်ရ၍ ထိတ်လန့်မှု့ သံဝေဂဖြစ်ကာ ဆင်ရတနာယာဉ်စီးပြီး တောထွက်တော်မူသည်။ ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်မြတ်ကို (၈) လကျင့်၍ ပုဏ္ဏရိကရုက္ခဗောဓိ-သရက်ဖြူပင်ဗောဓိကို အမှီပြုကာ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကို ရပြီး သမ္မာသဗုဒ္ဓဘုရား ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်
သိခီဘုရားရှင်လက်ထက်တော်အခါ၌
ဂေါတမဗုဒ္ဓလောင်းလျာသည် အရိန္ဒမ မည်သောမင်းကြီးဖြစ်၍ ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များကို ပင့်၍ ကြီးစွာသော အလှူကြီးကိုလှူဒါန်းစဉ် နိယတဗျာဒိတ်ပန်းကို ပန်ဆင်ရလေသည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်အဘိဘူထေရ်၊ အရှင်သမ္ဘသထေရ်တို့တည်း။  
* အနီးနေ ပြုစု လုပ်ကျွေးသောရဟန်းကား-အရှင်ခေမင်္ကရထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-အရှင်မ သခိလာထေရီ၊ အရှင်မ ပဒုမာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး (၂) ဦး-သိရီဝဍ္ဎနသူဋ္ဌေး၊ နန္ဒသူဋ္ဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး (၂) ဦး-စိတ္တာဥပါသိကာမ၊ သုဂုတ္တာဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
သိခီမြတ်စွာဘုရား၏ အရပ်တော် (ဉာဏ်တော်)မှာ အတောင်(၇၀)မြင့်၍ ကိုယ်တော်မှထွက်သောရောင်ခြင်တော်ကား-
သုံးယူဇနာတိုင်တိုင်ပျံ့နှံ့၏။ သိခီမြတ်စွာဘုရားသည်
ဗုဒ္ဓကိစ္စ ငါးပါးတို့ကို ပြီးပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ပြီး၍ သက်တော်(၅၆, ဝဝဝ) ငါးသောင်းခြောက်ထောင် ရှိသောအခါ သီလဝတီမြို့အနီးရှိ သီလဝတီမြို့အနီးရှိ အဿမ မည်သော ဥယျာဉ်တော်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူသည်။ တခဲနက်သော အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော်များကို စေတီတည်၍ လူတို့ကိုးကွယ်ကြသတည်း။ . . .
### ၂၃။ သိခီ-ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* သိနေဟံ သမ္ပဝါဟေန္တံ၊ သိဝဿုခ ဒဒံ ဇနံ။ 
* သိခိံ မဟာဇုတိံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။ 
* သိခီဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* သိခီဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
တောရိုင်းမိသားစုသွန်ဘယ်ရီ - ရုပ်ရှင်

***တောရိုင်းမိသားစုသွန်ဘယ်ရီ - ရုပ်ရှင်*** () သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ Klasky Csupo နှင့် Nickelodeon Movies မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာ ဂျက်ဖ် မက်ဂရက်နှင့် ကေသီ မယ်လ်ကာစီယန်မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။

## သရုပ်ဆောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ 
* အဲလိဇဘက် "ဧလိဇာ" သွန်ဘယ်ရီ (Elizabeth "Eliza" Thornberry)  အဖြစ် Lacey Chabert
* ဆာ နီဂျယ် အာခိဗော သွန်ဘယ်ရီ (Sir Nigel Thornberry) အဖြစ် တင် ကာရီ
* မာရီရန် သွန်ဘယ်ရီ (Marianne Thornberry) အဖြစ် Jodi Carlisle
* ဒေဗောရ "ဒက်ဘီ" သွန်ဘယ်ရီ (Deborah "Debbie" Thornberry) အဖြစ် ဒန်နီရယ် ဟဲရစ်
* ဒေါ်နယ်လ် "ဒွန်နီ" သွန်ဘယ်ရီ (Donald "Donnie" Thornberry အဖြစ် Flea
* ဒါဝင် (Darwin) အဖြစ် တွမ် ကိန်း
* Sloan Blackburn အဖြစ် Rupert Everett
* Bree Blackburn အဖြစ် မာရီဆာ တိုမီ
* ဂျိုမို (Jomo) အဖြစ် Brock Peters
* အာကီလာ (Akela) အဖြစ် အယ်လ်ဖရီ ဝုဒ်ဒတ် 
* တာလီ (Tally) အဖြစ် Kimberly Brooks
* Phaedra အဖြစ် Cree Summer 
* Mrs. Alice June Fairgood အဖြစ် Brenda Blethyn
* ဘိုကို (Boko) အဖြစ် အိုဘာ ဘာဘာတန်ဒီ 
* Shaman Mnyambo အဖြစ် ကီဗင် မိုက်ကယ် ရစ်ချတ်ဆန်
* ဆာရာ ဝယ်လင်တန် (Sarah Wellington) အဖြစ် မယ်လီဆာ ဂရင်းစပိန် 

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်ခ် 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ရှစ်သောင်း ပိဋကတ်တော်

**ရှစ်သောင်း ပိဋကတ်တော်**() သို့မဟုတ် **ဂိုလျော ပိဋကတ်တော်**()သည် ၁၃ရာစု ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဂိုလျောခေတ်၏ ၈၁,၂၅၈ ခုသော သစ်သားပုံနှိပ်တုံးများပေါ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်တော်များ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဂယောင်းဆံတောင်တိုင်း၊ ဟယ်အင်းဆာဘုရားကျောင်းတွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
*高麗大蔵経知識庫 Tripitaka Koreana Knowledgebase （高麗大蔵経研究所）

ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်

**ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်** (京都御所, Kyōto-gosho) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခမိဂယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးယခင်ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင့်နန်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၈၆၉ ခုနှစ် မဲဂျိခေတ်ကာလပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစတင်ခဲ့သည့်အချိန်ကတည်းက အုပ်ချုပ်သူများသည် တိုကျိုဘုရင့်နန်းတော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်ကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် နန်းတော်နေရာကို အများပြည်သူ ကြည့်ရှုလေ့လာရန် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။

ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်သည် ဟဲအိအန်-ခယောခေတ်ကာလ (လက်ရှိကျိုတိုမြို့) မြို့တော်များ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့်ဘုရင့်နန်းတော်များထဲတွင် နောက်ဆုံးနန်းတော် ဖြစ်သည်။ မဲဂျိခေတ်ကာလပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် နန်းတော်တွင် လုပ်ငန်းဆောင်တာများစွာ လုပ်ဆောင်ခြင်းကို လျှော့ချခဲ့ပြီး မြို့တော်အသစ်ဖြစ်သည့် တိုကျိုသို့ မြို့တော်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်တိုင်းရှောနှင့် ဘုရင်ရှောဝတို့၏ နန်းတင်မြှောက်ပွဲများကို ဤနန်းတော်တွင်ပင် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။

## နန်းတော်၏ ပုံစံ
နန်းတော်သည် ကျယ်ဝန်းသည့် ခယောတို-ဂယောအန်း Kyōto-gyoen (京都御苑) ထောင့်မှန်စတုဂံပုံစံဝင်းအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ခယောတို-ဂယောအန်း သည် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၃၀၀ မီတာ (၄၃၀၀ ပေ) ရှိပြီး အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်မှသို့ ၇၀၀ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ၎င်းဝင်းအတွင်းတွင် ဆန်းတိုးဘုရင့်ပန်းခြံနှင့် ကျိုတိုမြို့ဧည့်ရိပ်သာများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလအစောပိုင်းတွင် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားမျာသည် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဤဝင်းကိုလည်း တံတိုင်းခတ်ထားခဲ့ကြသည်။ မြို့တော်သည် ကျိုတိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည့်အခါတွင် နန်းတွင်းအတွင်းရှိ နေထိုင်ကြသူများသည် ဤဝင်းကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ခယောတို-ဂယောအန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုကို အများပြည်သူ အပန်းဖြေအနားယူနိုင်သည့် ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။

ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်သည် ၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်း ဟဲအိအန်နန်းတော်ကို နောက်ဆုံးအချိန်မစွန့်ခွာမီကာလကတည်းက ဤနေရာတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။

## တည်ဆောက်မှုများ
## ပြင်ပလင့်များ
* Official website
* Official English guide of Kyoto Imperial Palace, 公益財団法人菊葉文化協会

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ခရီးသွားနေရာများ
ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်

**ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်** (同志社女子大学, Dōshisha joshi daigaku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခယောတနဘဲတွင် တည်ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကအမျိုးသမီးကောလိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် နိအိဂျိမဂျော Niijima Jō (Joseph Hardy Neesima) သည် ဒိုရှိရှအဲအိဂတ်ခိုး (Doshisha Eigakko ) ကို အမျိုးသားကျောင်းအဖြစ် အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာနိုင်ငံခြားမစ်ရှင်များအဖွဲ့၏ အကူအညီကိုယူကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။

နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် နိအိဂျိမဂျော၏ အမျိုးသမီးဖြစ်သူ အိအိဂျိမယအဲသည် အမေရိကန်သာသနာပြု Alice J. Starkweather နှင့် ဂျောရှိ-ဂျုခု (အမျိုးသမီးကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ဤကျောင်း၏ အမည်ကို ဒိုရှိရှဘွန်းခိုနယောခိုဘ (Doshisha Bunko Nyokoba) ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး နိအိဂျိမဂျောသည် ကျောင်းအုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျောင်း၏ အမည်ကိုလည်း များမကြာမီ ဒိုရှိရှဂျောဂတ်ခိုး (ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးကျောင်း) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းကို လက်ရှိတည်နေရာဖြစ်သည့် အိမဒဲဂဝကျောင်းဝင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ သူနာပြု ဟိဆနဂနို သည် ဒိုရှိရှ အမျိုးသမီးကျောင်း၏ ကျောင်းသူဟောင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မဆွတ်ဒမိချိသည် ဒိုရှိရှဂျောရှိဆန်းမွန်းဂတ်ခိုး (ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးကောလိပ်) ၏ တက္ကသိုလ်ဌာနမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်တွင် ဤကျောင်းသည် ဒိုရှိရှဂျောရှိဒိုင်းဂခု (ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် လေးနှစ်ကြာတက်ရောက်သင်ကြားရသည့် ပညာရေးသင်တန်းများကို သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံးသော သင်တန်းကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းဝင်းအသစ်ဖြစ်သည့် “ခယောတနဘဲ” ကျောင်းဝန်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤကျောင်းဝန်းသည် အိမဒဲဂဝကျောင်းဝင်း၏ တောင်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။

## ပြင်ပလင့်များ
* 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ
သုဇာတဘုရား

သုမေဓမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံ ကြွသွားတော်မူပြီးသည့်နောက် ဤမဏ္ဍကမ္ဘာ ၌ပင်လျှင် လူတို့သက်တမ်း အနှစ်(၉၀, ဝဝဝ) ကိုးသောင်းမှ (၁၀) နှစ်တမ်းအထိဆုတ်ခဲ့ပြီး တဖန် (၁၀) နှစ်တမ်းမှ တဖန်အချေယျတမ်းအထိ တက်လာသည်။ တဖန်အသင်္ချေယျတမ်းမှ
ပြန်ဆုတ်လာရာ လူတို့ အသက်(၉၀, ဝဝဝ)
ကိုးသောင်းတမ်းသို့ရောက်သောအခါ 
### ဖြစ်တော်စဉ်
သုဇာတ
မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ဝီရိယာဓိက
ဆုပန်ဘုရားဖြစ်၍(၁၆)သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း
ပါရမီဖြည့်ခဲ့ရာ ပြည့်ညီပြီဖြစ်သဖြင့် တုသိတာ နတ်နန်းမှ လူပြည်စခန်းသက်ဆင်းခဲ့ပြီး သုမင်္ဂလ နေပြည်တော် ဥဂ္ဂတမင်းကြီး နန်းတော်တွင် အဂ္ဂမဟေသီ ပဘာဝတီဒေဝီမိဖုရားကြီးမှ သုဇာတသားတော်ကို ဖွားမြင်တော်မူသည်။ အလောင်းတော်မင်းသားအရွယ်ရောက်လျှင်
သိရီစန္ဒာဒေဝီမိဖုရားဖြင့် သားတော်ဥပသေန မင်းသားဖွားမြင်သည်အထိ သိရီ၊ ဥပသိရီ၊ သိရီနန္ဒ နန်းမသုံးဆောင်တို့၌ ဆောင်း၊ နွေ၊ မိုး ဥတုသုံးလီကို နှစ် ပေါင်း(၉, ဝဝဝ)ကိုးထောင် တိုင်တိုင် ရွှေနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစံစားတော်မူသည်။ ဥယျာဉ်ကစားထွက်ကြွစဉ် နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို တွေ့မြင်ကာ ထိတ်လန့်မှု့ သံဝေဂကြီးစွာရ၍ မင်္ဂလာမြင်းယာဉ်စီကာ တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။ ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို(၉) လကြာ ကျင့်ပွား၍
မဟာဝေဠုဗောဓိ-ကြခတ်ဝါးပင်ကြီးကိုအမှီပြုကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုရပြီး သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
### ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်
ထိုသုဇာတဘုရားလက်ထက်တော်၌ အကျွန်ုပ်တို့၏ ဂေါတမဗုဒ္ဓ အလောင်းလျာသည် စကြဝတေးမင်းကြီးဖြစ်၍ သုဇာတ ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်တို့အား ကြီးစွာသော အလှူကို ပေးလှူပြီး
ရဟန်းပြုခဲ့လေရာ
မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်အား နောင်အခါ ဂေါတမဘုရားဖြစ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူသည်။ 
### တပည့်သာဝကများ
* အဂ္ဂသာဝကကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-ရှင်သုဒဿနထေရ်၊ ရှင်သုဒေဝထေရ်တို့တည်း။  
* အနီးနေအလုပ်ကျွေးရဟန်းကား-ရှင်နာရဒထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမကြီး ယာ+ဝဲ (၂)ပါး-ရှင်မ နာဂါထေရီ၊ ရှင်မ နာဂသမာလာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး(၂) ဦး-သုဒတ္တသူဋ္ဌေး၊ စိတ္တသူဋ္ဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာမကြီး (၂) ဦး-သုဘဒ္ဒါဥပါသိကာမ၊ ပဒုမာဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
သုဇာတဘုရားရှင်၏ အရပ်တော် (ဉာဏ်တော်)မှာ အတောင်(၅၀)ငါးဆယ်ရှိ၍ ရောင်ခြည်တော်မှာ-အထက်ဝန်းကျင် အရပ်မျက်နှာ တို့သို့ အတိုင်းအရှည်မရှိ အလိုရှိသလို ပျံ့နှံ့ကွန် မြူးတော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓကိစ္စအားလုံးပြုဆောင်ပြီးသောအခါ သက်တော်
(၇၂, ဝဝဝ) ခုနှစ်သောင်းနှစ်ထောင်ရှိသောအခါ စန္ဒဝတီမြို့အနီး သီတာရာမ အရာမ်အတွင်း၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံ ဇာတ်သိမ်းတော်မူပါသတည်း။ . . .
### ၁၅။ သုဇာတ-ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ
* သုပတိဋ္ဌံ ကရံ လောကေ၊ သုတောသေန္တံ မဟာဇနံ။ 
* သုဇာတံ သုဂတံ ဝန္ဒေ၊ သုခံ သော ဒေတု မေ ဇယံ။ 
* သုဇာတဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
* သုဇာတဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
### ကျမ်းကိုး
မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်

**မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်**  ( (၂၉  စက်တင်ဘာ ၁၉၅၄ ဖွား) သည် အီရန်နိုင်ငံရေးသမား နှင့် နှလုံးခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဖြစ်သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၁၉ ရက်က ရဟတ်ယာဉ်ပျက်ကျမှုဖြင့် သမ္မတ ဧဘရာဟင် ရိုင်စီ သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ကျင်းပသည့် အီရန်နိုင်ငံ၏   (၁၄)  ကြိမ်မြောက်   သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ တွင် အနိုင်ရပြီး နိုင်ငံ၏ ၉ ဦးမြောက် သမ္မတ ဖြစ်လာသူဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင်  အီရန်သမ္မတအဖြစ် တရားဝင်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သူသည် အသက် ၆၉  နှစ်တွင် အီရန်သမ္မတရာထူးကို ရယူနိုင်သည့် ၉ ဦးမြောက် နှင့် အသက်အကြီးဆုံးသမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

## နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု 
သူသည် နှလုံးခွဲစိတ်ဆရာဝန် အဖြစ် မှ နိုင်ငံရေးသမားသမား ဘဝ သို့ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ပိုင်းကတည်းက ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သည်။၂၀၀၁ ခုနှစ် တွင်  အီရန်နိုင်ငံ ၏ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ထိုတာဝန် ကို ၅နှစ်ကြာ ထမ်းဆောင်သည်။နောက်ပိုင်း အီရန်ပါလီမန်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အဖြစ် ရပ်တည်သည်။ယင်းနောက် အီရန်လွှတ်တော် ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။သူသည် အီရန်နိုင်ငံ ၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ထပ်မံဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။၂၀၂၄ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ အရောက် တွင်  အီရန်နိုင်ငံ မဲဆန္ဒရှင်  သန်း ၃၀ ကျော် ၏  ၅၃ ဒသမ ၃ရာခိုင်နှုန်း မဲရလဒ် ဖြင့်  ပြိုင်ဘက် သဘောထားတင်းမာသည့်  ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ ဆာအိ ဂျလေလီ ကို အနိုင်ရပြီး  အီရန်သမ္မတအဖြစ် တရားဝင်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့ တွင် တီဟီရန်မြို့ရှိ အီရန်လွှတ်တော်၌  အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတသစ် အဖြစ် မစ္စတာမာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ် က ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုသည်။  

## ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး 
၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ တွင် အီရန်နိုင်ငံ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ် တွင် ဒီပလိုမာရရှိခဲ့ပြီး စစ်မှုထမ်းသည်။ထိုအချိန်တွင် သူသည် ဆေးပညာကို စိတ်ဝင်စားလာကာ စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဇာတိပြည်နယ်သို့ ပြန်၍ ဆေးကျောင်းတက်၍ အထွေထွေဆေးပညာဘွဲ့ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ (၁၉၈၀-၁၉၈၈) အတွင်း သူသည် တိုက်ခိုက်ရေးသမားနှင့် ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ ရှေ့တန်းသို့ မကြာခဏ သွားရောက်ခဲ့သည်။၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေရောဂါကုသင်တန်းကို ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး ဆေးကောလိပ်တွင် ဇီဝကမ္မဗေဒကို စတင်သင်ကြားခဲ့သည်။စစ်ပြီးနောက်  ဆေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွင် အထွေထွေခွဲစိတ်မှုအထူးပြုဖြင့် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အီရန်ဆေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ နှလုံးခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ အထူးပြုဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် နှလုံးခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ ပါရဂူ တစ်ဦးဖြစ်လာကာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် Tabriz ဆေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီး ငါးနှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ 
သူ၏ ဇနီးသည် မီးယပ်အထူးကုဆရာဝန် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။၁၉၉၃ ခုနှစ် တွင်  ဇနီးဖြစ်သူ နှင့် သားထွေး တို့ ကားတိုက်မှုဖြင့် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော သားနှင့်သမီးနှစ်ယောက်ကို တစ်ဦးတည်း ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ပြီး နောက်အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ
ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ‌ရေးသမားများ
ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးဂျူနီယာကောလိပ်

**ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးဂျူနီယာကောလိပ်** (同志社女子大学短期大学部, Doshisha Joshi Daigaku Tanki Daigakubu) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ ခယောတနဘဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကဂျူနီယာကောလိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## ပညာရေးဌာနများ
*ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် စာပေဌာန
*အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဌာန

## သမိုင်းကြောင်း
*၁၉၈၆ ခုနှစ်- ခယောတနဘဲမြို့တွင် ဂျူနီယာကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
*၁၉၉၉ ခုနှစ် - ကျောင်းသားကျောင်းသူများလက်ခံခြင်း နောက်ဆုံးနှစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၃ ခုနှစ် - ဂျူနီယာကောလိပ်ကို ရပ်နားခဲ့သည်။

## ပြင်ပလင့်များ
*  

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ
ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်

**ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်** (京都府立医科大学, Kyoto furitsu ika daigaku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရဆေးတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းကို ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်သည် "ကျိုတိုတက္ကသိုလ်" သို့မဟုတ် "ခယောဒိုင်း" နှင့် မတူပေ။ ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်သည် ခမိုမြစ်ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ 

## ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ
ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ (京都府立医科大学附属病院)  သည် ၁၈၇၂ တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ခန်ဆိုင်းဒေသတွင် ရှည်လျားသည့်သမိုင်းကြောင်းရှိသည့် ဆေးရုံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများလုပ်ဆောင်ပြီး ၄ နှစ်ကျော်အကြာတွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေသခံများ၏ တောင်းဆိုမှုများကြောင့် အနောက်နိုင်ငံမှဆေးဝါးများကို ပိုမိုရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဒေသတွင်းဆေးရုံတစ်ခုနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဆေးရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် အစိုးရသည် များစွာကူညီထောက်ပံ့ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဒေသခံများသည် လုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့် အခြားသောနေရာများစွာမှ ပါဝင်ငွေများဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဆေးရုံကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစတင်ကာ ဤဆေးရုံသည် ကင်ဆာရောဂါများကို အဓိကကုသပေးသည့် ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကလေးသူငယ်များတွင် ဖြစ်ပွားသည့်ကင်ဆာများကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာအနေဖြင့် ကုသပေးသည့် ဆေးရုံ ၁၅ ခုထဲတွင် ဤဆေးရုံလည်း ပါဝင်လာခဲ့သည်။

## တက္ကသိုလ်
တက္ကသိုလ်ကို အပိုင်းနှစ်ခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းနှစ်ခုမှာ ဆေးပညာရပ်များသင်ကြားပေးသည့် ကျောင်းနှင့် သူနာပြုပညာရပ်များကို သင်ကြားပေးသည့်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် ဆေးပညာရပ်သင်တန်းသို့ တက်ရောက်သည့်ကျောင်းသားအရေအတွက်သည် ၁၀၀ ကျော်ရှိပြီး သူနာပြုပညာရပ်ကို သင်ကြားသည့်ကျောင်းသားပေါင်းသည် ၇၅ ဦးမှ ၈၀ ဦးအထိ ရှိသည်။ ဤတက္ကသိုလ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် တက္ကသိုလ်များထဲတွင် တတိယမြောက်သက်တမ်းအရင့်ဆုံးတက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်၏ ပင်မရည်မှန်းချက်မှာ ဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာဗဟုသုတများနှင့် နည်းပညာများကို ကျိုတိုစီရင်စုတွင်သာမက ၄၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည့် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဖြန့်ကျက်သင်ကြားပေးရန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဤတက္ကသိုလ်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစင်တာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## သူနာပြုကျောင်း
သူနာပြုကျောင်းကို ၁၈၈၉ တွင် တက္ကသိုလ်၏ သားဖွားကျောင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာညောင်းလာသည်နှင့်အမျှ တက္ကသိုလ်သည်သည် အမည်များစွာပြောင်းလဲခဲ့ပြီး "ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ် - သားဖွားနှင့်သူနာပြုကျောင်း" ဟုသည့် အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာလူများအတွက်သင်ကြားပေးသည့် သူနာပြုသင်တန်းကိုလည်း ထည့်သွင်းသင်ကြားခဲ့သည်။

## ကလေးဆေးပညာသုတေသနအင်စတီကျု
ကလေးဆေးပညာသုတေသနအင်စတီကျု ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ရောဂါများနှင့်ပတ်သက်ပြီး သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။

## ကျောင်းသားဟောင်းများ
*Hitoshi Okamura
*Kazuki Ōmori
*Tatsu Tanaka

## ပြင်ပလင့်များ
* 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ
ယုဂ်

ယုဂ  ဟူသော စကားလုံးကို တိပိဋကအဘိဓာန်၌ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြထားသည်။

### **ထောမ၊ မေဒိနီ**—တို့၌
(ပု) ‌ထမ်းပိုး။ 
* (န) (၁) ကတ-စသောယုဂ် ၄-မျိုး။ 
* (၂) အစုံ၊  
* (၃) လေးတောင်အတိုင်း အရှည်ပမာဏ။  
* (၄) ဝုဒ္ဓိမည်သောဆေး-ဟု လာ၏။ 

### * **ကောတ္ထုဘ**၌
(န) (၁) အစုံ။  
* (၂) ကတ-စသော ယုဂ် ၄-မျိုး။  
* (၃) ဟိန္ဒီဘာသာ ပါဆာခေါ်သော ကြွေအံကစားနည်း မျိုး ကစားရာ၌ တအိမ်တည်း ထိုင်သောဇယ် (သို့မဟုတ်) အံစာနှစ်ခု။  
* (၄) ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တစ်ရာသီတွင် ၅-နှစ်နေသောကာလ။  
* (၅) သာမန်ကာလ။  
* (၆) ဆွေမျိုးအစဉ် အဆက်။  
* (၇) လေးခု သင်္ချာ-ဟုလာ၏။ 

-**ဗြီဟတ်**၌ကား(တိ) နှစ်ခု သင်္ချာဟု အထူးလာ၏။ 

**အာဒါသ**၌လည်း (န) ဣဒ္ဓိ, သိဒ္ဓိ-ခေါ်သော ဆေးနှစ်မျိုး-ဟု အထူးလာသေး၏။) 

### ကတ-စသောယုဂ် ၄-မျိုးကား
* (၁) ကတယုဂ်(သို့မဟုတ်)သစ္စယုဂ်။ 
* (၂) တြေတာယုတ် =တေတာယုဂ် 
* (၃) ဒွါပရယုဂ်။ 
* (၄) ကလိယုဂ်-ဟု ၄-မျိုးရှိသည်။
### ကတယုဂ်(သို့မဟုတ်)သစ္စယုဂ်
၎င်း ယုဂ်လေးပါးအပေါင်းကို စတုယုဂ် (သို့မဟုတ်) မဟာ ယုဂ်ဟုခေါ်သည်။ ၎င်းမဟာယုဂ်(၁၀၀၀)တစ်ထောင်ကို တစ်ကပ်-ဟုခေါ်သည်။ စတုယုဂ် တစ်ခုမှာ နှစ်ပေါင်း(၄၃၂၀၀၀၀) လေးသန်း သုံးသိန်းနှစ်သောင်းရှိသည်။ ကတ-စသော ယုဂ်တို့၏နှစ်အရေအတွက် အသီးသီးကို သိလိုမူ စတုယုဂ် နှစ်ပေါင်း (၄၃၂၀၀၀၀)ကို (၁၀) ခု ဖြင့်စား၊ လာဘ်(၄၃၂၀၀၀) လေးသိန်း သုံးသောင်း နှစ်ထောင် ရသည်။ ၎င်းရလာဘ် (၄၃၂၀၀၀)ကို လေးခုဖြင့် မြှောက်ရ(၁,၇၂၈,ဝဝဝ)တစ်သန်း ခုနစ်သိန်း နှစ်သောင်း ရှစ်ထောင်နှစ် အပိုင်းအခြားသည် (လူတို့ကျင့်ဝတ်ကောင်းမှုများကို အပြည့်အစုံ ကျင့်သုံးရာ ကာလဖြစ်သောကြောင့် ကတယုဂ်၊ တစ်နည်း (သစ္စာတရားကို အပြည့်အဝ စောင့်ထိန်းရာ ကာလဖြစ်သောကြောင့် သစ္စယုဂ်မည်၏။ 
### တြေတာယုဂ်
အထက်ပါရလာဘ် (၄၃၂၀၀၀)ကို (၃) ခုဖြင့် မြှောက်ရ(၁,၂၉၆,၀၀၀)တစ်သန်း နှစ်သိန်းကိုးသောင်း ခြောက်ထောင်နှစ် အပိုင်းအခြားသည် (လူဘို့ကျင့်ဝတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှုနှင့် သစ္စာတရားကို မျှပြုလုပ်ကျင့်သုံးစောင့်ထိန်းရာ ကာလဖြစ်သောကြောင့်) တြေတာယုဂ် မည်၏။ 
### ဒွါပရယုဂ်
အထက်ပါ ရလာဘ် (၄၃၂၀၀၀)ကို (၂) ခုဖြင့် မြှောက်ရ (၈၆၄ ဝဝဝ) ရှစ်သိန်း ခြောက်သောင်း လေးထောင် နှစ် အပိုင်း အခြားသည်(လူတို့ကျင့်ဝတ်ကုသိုလ်ကောင်းမှု နှင့် သစ္စာတရားကို ၁/၄မျှသာ ပြုလုပ်ကျင့်သုံး စောင့်ထိန်းရာ ကာလဖြစ်သောကြောင့်) ဒွါပရယုဂ်မည်၏။ 
### ကလိယုဂ်
အထက်ပါလာဘ် (၄၃၂,၀၀၀)ကို (၁) ခုဖြင့်မြှောက်ရ(၄၃၂,၀၀၀)လေးသိန်း သုံးသောင်း နှစ်ထောင်နှစ် အပိုင်းအခြားသည် (လူတို့ကျင့်ဝတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှုနှင့် သစ္စာ တရားကို ၁/၄မျှသာ ပြုလုပ်ကျင့်သုံးစောင့်ထိန်း ရာကာလဖြစ်၍ အပြစ်ဒေါသ များသော ကာလဖြစ်သောကြောင့် ကလိယုဂ်မည်၏။ 
### ဗြဟ္မာ တစ်ရက်
၎င်းယုဂ်လေးပါး အသက်နှစ်ပေါင်း (၄,၃၂ဝ,ဝဝဝ)လေးသန်း သုံးသိန်း နှစ်သောင်းသည် စတုယုဂ်(သို့မဟုတ်) မဟာယုဂ်မည်၏။ မဟာယုဂ်ပေါင်း (၁၀၀၀) တစ်ထောင် နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် (၄,၃၂၀,၀၀၀,၀၀၀) လေးရာ သုံးဆယ့်နှစ်ကုဋေသည် ကပ်တစ်ခု မည်၏။ ကပ်(၂) ခုသည် ဗြဟ္မာ၏ တစ်နေ့နှင့်တစ်ည (တစ်ရက်)မည်၏။ (ဂေါတမပူရာဏ်ကျမ်း။) 
### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ယောဂတရား

* ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ သတ္တဝါတို့ကို-ယှဉ်စေ–တုပ်နှောင်ဖွဲ့ချည်တတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း,  
* ကံ၏ အကျိုးတရားနှင့် ယှဉ်စေတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း,  
* ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခဟုဆိုအပ်သော ဒုက္ခအမျိုးမျိုး နှင့် ယှဉ်စေတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း,  
* ဘဝ တစ်ပါးကို ဘဝတစ်ပါးနှင့်-   
* ယောနိ တစ်ပါးကို ယောနိတစ်ပါးနှင့်- 
* ဂတိတစ်ပါးကို ဂတိတစ်ပါးနှင့်-  
* ဝိညာဏဋ္ဌိတိ တစ်ပါးကို ဝိညာဏဋ္ဌိတိတစ်ပါးနှင့်- 
* သတ္တာဝါသတစ်ပါးကို သတ္တာဝါသ တစ်ပါးနှင့်- ယှဉ်စေ-ဆက်စပ်ပေး-တတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း။ 

* **တနည်း**-ဘဝစက်ယန္တရား၌ သတ္တဝါတို့ကို-ကံ၏အကျိုးတရား-ဝဋ်ဒုက္ခနှင့် ယှဉ်စေတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း,  
* ဘဝတစ်ပါးကို ဘဝတစ်ပါးနှင့်– 
* ယောနိတစ်ပါးကို ယောနိတစ်ပါးနှင့်-  
* ဂတိ တစ်ပါးကို ဂတိတစ်ပါးနှင့်– 
* ဝိညာဏဋ္ဌိတိ တစ်ပါးကို ဝိညာဏဌိတိတစ်ပါးနှင့်-  
* သတ္တာဝါသတစ်ပါးကို သတ္တာဝါသတစ်ပါးနှင့်- ယှဉ်စေ-ဆက်စပ်ပေး တတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း, 

လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟတရား ဟုဆိုအပ်သောတရား ၃-ပါးတို့ကို “ယောဂ”ဟု ခေါ်ဆိုသည်။  
### ယောဂ ၄-ပါး
ယင်းယောဂတရားသည်-
* (၁) **ကာမယောဂ** = အာရုံ ၅-ပါးကာမဂုဏ် တရားလျှင် အာရုံရှိသောရာဂ (လောဘ)။  
* (၂) **ဘဝယောဂ** = ရူပဘဝ, အရူပဘဝတို့၌ ကပ်ငြိ တွယ်တာတတ်သော ဆန္ဒရာဂ (လောဘ)နှင့် ဈာန်တရားတို့၌ ကပ်ငြိတွယ်တာတတ်သော တဏှာ (လောဘ)။  
* (၃) **ဒိဋ္ဌိယောဂ**-သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် အတူတကွ ဖြစ်သည့် ရာဂ (လောဘ)နှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါး။  
* (၄) **အဝိဇ္ဇာယောဂ** = သစ္စာ ၄-ပါးတရားတို့၌ မသိသော “မောဟ”ဟူ၍ ၄-ပါးရှိ၏။ 

ပရမတ္ထတရားကိုယ်အားဖြင့်ကား–လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟ-ဟူ၍ ၃-ပါးသာ ရှိလေသည်။ (ယောဂ ၄-ပါးအကျယ်ကို  တို့ကြည့်။)

### တိပိဋကအဘိဓာန်၌ လာသော ယောဂ၏ အဓိပ္ပါယ်များ
* (၁) ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ သတ္တဝါတို့ကို- ယှဉ်စေ-တုပ်နှောင်ဖွဲ့ချည်-တတ်သောတရား၊ ယောဂတရား။  
* (၂) ယှဉ်တတ်သော၊ သူ။  
* (၃) ယှဉ်စေတတ်သော၊ သူ။  
* (၄) သင့်လျော်-လျောက်ပတ်-သော။  
* (၅) ကြိုးစား-အားထုတ်-လုံ့လပြု-သော။  
* (၆) ကြိုးစား-အားထုတ်-လုံ့လပြု-အပ်-သင့်-သော။  
* (၇) ယှဉ်-စပ်-အပ်သေး။  
* (၈) ဆေးစီရင်-ဆေးဝါးဖော်စပ် ထားအပ်သော။  
* (၉) (က) (၃၈-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံတို့၌) ယှဉ်ခြင်း၊ နှလုံးသွင်းခြင်း။  
* (ခ) (ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာကို) အားထုတ်-အလွန်အားထုတ် အကြိမ်ကြိမ်အဖန်ဖန်အားထုတ်-ခြင်း။  
* (ဂ) ယှဉ်-စပ်-ခြင်း။ 
* (၁၀) ဖော်စပ်အပ်သော ဆေးဝါး၊  
* (၁၁) အားထုတ်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ။  
* (၁၂) အကြောင်းယုတ္တိ၊ အကြောင်းဥပါယ်။  
* (၁၃) အသင့်ယုတ္တိ။  
* (၁၄) နည်း၊ နည်းလမ်း။  
* (၁၅) အနှောင် အဖွဲ့၊ အလိုနိုင်ငံ။  
* (၁၆) ဈာန်။  
* (၁၇) (လူနတ်တို့၌ ဖြစ်သော) အသက်နှင့်အာရုံ ၅-ပါး ကာမဂုဏ်တရား။  
* (၁၈) ဉာဏ်ပညာ။  
* (၁၉) ဉာဏ်ဝီရိယ၊  
* (၂၀) ဂါထာ, မန္တန် (ဝိဇ္ဇာ) ကို-မန်းမှုတ်-စုပ်-စိပ်-ခြင်းစသော-လုံ့လပယောဂ-အစီအရင်။  
* (၂၁) အချိန် အခါ၊ သမယ။  
* (၂၂) သံယောဇဉ်၊  
* (၂၃) ဘေးအန္တရာယ်။  
* (၂၄) ကံ, ကြမ္မာ, အမှု၊  
* (၂၅) (အိမ်ကျောင်းတို့၏) အမိုး။  
* (၂၆) ယောဂခေါ်အဘိဓမ္မာကျမ်း။  
* (၂၇) (သဒ္ဒါ ကျမ်းလာ)သုတ်၊ သဒ္ဒါသုတ်။  
* (၂၈) သဒ္ဒါကျမ်းလာ ယောဂ ၃-ပါး။  
* (၂၉) ယောဂသုတ်။ 

### ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ

**ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ**()ကို အောက်ပါ ၂၂ ခုသော ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများဖြင့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်သည် ー
#မြို့ကြီး() ၆ မြို့
#အထူးမြို့() ၁ မြို့
#အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့() ၁ မြို့
#တိုင်း() ၁၄ တိုင်း
#*တိုင်း() ၆ တိုင်း
#*အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း() ၃ တိုင်း
#*ROK အစိုးရ၏ အပိုင်ဟု အဆိုရှိသော တိုင်း ၅ တိုင်း

ထို့ပြင် အောက်ပါတို့ကို ထပ်မံ ခွဲထားသည် ー
#မြို့()
#ခရိုင် ()
#မြို့နယ်()
#ကျေးရွာအုပ်စုကြီး()
#ကျေးရွာအုပ်စု()
#ရပ်ကွက်()
#ကျေးရွာ()

## ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ 
### ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ 
*၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧရိယာ KOSIS (KOrean Statistical Information Service) ဝက်ဘ်ဆိုက်တ်မှ။

## အခြားရှုရန် 
* မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ
* မြောက်ပိုင်းငါးတိုင်း

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ