ဝတ္ထုရုပ်

ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာတွင် **ဝတ္ထုရုပ်** ဆိုသည်မှာ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့၏ ဖြစ်ရာ၊ တည်ရာ၊ မှီရာနှင့် ပွားစည်းရာ ဖြစ်သော ရုပ်တရားများကို ဆိုလိုသည်။ အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဝတ္ထုရုပ်သည် (၆) ပါးရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ **စက္ခုဝတ္ထု၊ သောတဝတ္ထု၊ ဃာနဝတ္ထု၊ ဇိဝှါဝတ္ထု၊ ကာယဝတ္ထုနှင့် ဟဒယဝတ္ထု** တို့ ဖြစ်ကြသည်။

### ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးနှင့် စိတ်တို့၏ ဆက်စပ်မှု
ဝိညာဏ်ဓာတ်များသည် ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုရုပ်များကို အသီးသီး မှီတွယ်၍ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။
*   **စက္ခုဝိညာဏ်** (မြင်သိစိတ်) သည် **စက္ခုဝတ္ထု** ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
*   **သောတဝိညာဏ်** (ကြားသိစိတ်) သည် **သောတဝတ္ထု** ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
*   **ဃာနဝိညာဏ်** (နံသိစိတ်) သည် **ဃာနဝတ္ထု** ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
*   **ဇိဝှါဝိညာဏ်** (လျက်သိစိတ်) သည် **ဇိဝှါဝတ္ထု** ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
*   **ကာယဝိညာဏ်** (ထိသိစိတ်) သည် **ကာယဝတ္ထု** ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
*   **မနောဓာတ်** နှင့် **မနောဝိညာဏဓာတ်** (ကျန်စိတ် ၇၅ ပါး) တို့သည် **ဟဒယဝတ္ထု** (နှလုံးသားရုပ်) ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ 

### ဝတ္ထုရုပ်များ၏ တည်နေရာနှင့် သဘာဝ
၁။ **စက္ခုဝတ္ထု:** မျက်ဖြူဝန်း ခြံရံထားသော မျက်နက်ဝန်း၏ အလယ်တည့်တည့်၊ သန်းဦးခေါင်း ပမာဏရှိသော နေရာတွင် မျက်လွှာခုနစ်ထပ်ကို ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။
၂။ **သောတဝတ္ထု:** နားပေါက်အတွင်း၌ လက်စွပ်ကွင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော နုနယ်နီမြန်းသည့် အမွေးကလေးများ ရှိရာအရပ်တွင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။
၃။ **ဃာနဝတ္ထု:** နှာခေါင်းအတွင်း ဆိတ်ခွာသဏ္ဌာန်ရှိသော အရပ်ကို ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။
၄။ **ဇိဝှါဝတ္ထု:** လျှာ၏အလယ် ကြာပွင့်ဖတ်အဖျားသဏ္ဌာန် ရှိသော အရပ်တွင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။
၅။ **ကာယဝတ္ထု:** ဆံပင်ဖျား၊ အမွေးဖျား၊ ခြေသည်းလက်သည်းဖျားနှင့် ခြောက်သွေ့သောအသားမာများမှလွဲ၍ တစ်ကိုယ်လုံးကို ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။
၆။ **ဟဒယဝတ္ထု:** နှလုံးသားအတွင်းရှိ တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေးများကို ပျံ့နှံ့မှီတွယ်၍ တည်ရှိသည်။

### ဝတ္ထုအရ တရားကိုယ် ကောက်ယူပုံ
ဝတ္ထုရုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ တရားကိုယ် ကောက်ယူရာတွင် **အဘိဓမ္မာနည်း** နှင့် **သုတ္တန်နည်း** ဟူ၍ (၂) မျိုး ကွဲပြားသည်။

*   **အဘိဓမ္မာနည်း:** အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဝတ္ထုရုပ်၏ တရားကိုယ်မှာ **စက္ခုပသာဒ အစရှိသော (၆) မျိုးသော ဝတ္ထုရုပ်စစ်** (နိပ္ဖန္နရုပ်) များကိုသာလျှင် သီးခြား ကောက်ယူရသည်။ စိတ်ဝိညာဏ်တို့သည် ဤအကြည်ရုပ်များကို တိုက်ရိုက်မှီ၍ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

*   **သုတ္တန်နည်း:** သုတ္တန်နည်းအရမူ ဝတ္ထုရုပ်၏ တရားကိုယ်ကို စက္ခုပသာဒစသော အကြည်ရုပ် (၆) ပါးတည်းဟု သီးခြား မယူရဘဲ၊ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ရုပ်ကလာပ်အလိုက် ဖြစ်နေကြသည့် **ကရဇကာယ** (ဘူတရုပ် ၄ ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ် ၂၄ ပါး) အားလုံးကိုပင် ကောက်ယူရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စက္ခုဝတ္ထုကို သိမ်းဆည်းလိုလျှင် စက္ခုဒသကကလာပ်အတွင်းရှိ ဘူတရုပ်နှင့် ဥပါဒါရုပ် (၁၀) ပါးစလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရသည်။ 

### ဝိပဿနာ ရှုပွားရာတွင် အသုံးချပုံ
ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် **နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်** (ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားသိသောဉာဏ်) ကို ရရှိရန်အတွက် ရုပ်တုံး၊ နာမ်တုံး ဟူသော အစိုင်အခဲ (ဃန) များကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲရသည်။ ဖဿပဉ္စမက ဦးဆောင်သည့် နာမ်တရားစုတို့သည် အဘယ်ကို မှီ၍ ဖြစ်သနည်းဟု စူးစမ်းဆင်ခြင်သောအခါ ၎င်းတို့သည် **ဝတ္ထုရုပ် (ကရဇကာယ)** ကို မှီ၍ ဖြစ်ရကြောင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိမြင်လာသည်။ ဤသို့ ဝတ္ထုရုပ်နှင့် စိတ်တို့၏ အညမည (အပြန်အလှန်) ထောက်ပံ့မှုနှင့် **နိဿယပစ္စယသတ္တိ** (မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုမှု) ကို သိမြင်ခြင်းသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပယ်ရှားရန် အခြေခံဖြစ်သည်။

### ဘုံအလိုက် ဝတ္ထုရုပ် တည်ရှိမှု
ဝတ္ထုရုပ်များသည် သတ္တဝါတို့ ကျင်လည်ရာ ဘုံဌာနအလိုက် ကွဲပြားစွာ တည်ရှိသည်-
*   **ကာမဘုံ**၌ ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးလုံး အပြည့်အစုံ ရရှိနိုင်သည်။
*   **ရူပဘုံ** (ဗြဟ္မာပြည်) ၌ ကာမဂုဏ်ကို စက်ဆုပ်သော ဘာဝနာအစွမ်းကြောင့် **ဃာန၊ ဇိဝှါနှင့် ကာယ ဝတ္ထုရုပ် (၃) ပါး မရှိ**တော့ဘဲ စက္ခု၊ သောတနှင့် ဟဒယဝတ္ထု (၃) ပါးသာ ရှိသည်။
*   **အရူပဘုံ**၌ ရုပ်တရား လုံးဝမရှိသည့်အတွက် **ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးလုံး မရှိ**ချေ။

**ဝတ္ထုရုပ်**သည် နာမ်တရားများ ဖြစ်ပေါ်တည်တံ့ရန်အတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး၊ ဝတ္ထုရုပ် ချို့ယွင်းပါက ဆိုင်ရာ အသိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ပေ,။ သာဓကအားဖြင့် စက္ခုဝတ္ထု ပျက်စီးပါက အဆင်းကို မြင်သိသည့် စက္ခုဝိညာဉ်စိတ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

### ကိုးကား