open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မှိုတစ်ကျင်း မြင်းတစ်ပြေး

**မှိုတစ်ကျင်း မြင်းတစ်ပြေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မှိုတစ်ကျင်း မြင်းတစ်ပြေး” ဆိုသည်မှာ “**မှိုတစ်ကျင်း**” (ဖက်ဆွတ်မှိုကဲ့သို့ အတန်းလိုက် ပေါက်သော မှိုတစ်မျိုး) သည် “**မြင်းတစ်ပြေး**” (မြင်းတစ်ကောင် ပြေးနိုင်သောအကွာအဝေး) ခန့် ရှည်လျားစွာ ပေါက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခု၏ အလျား သို့မဟုတ် အကွာအဝေးသည် အလွန်ရှည်လျားကြောင်းကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ထိုမှိုများသည် ရှည်လျားစွာ အတန်းလိုက် ပေါက်တတ်သည့် သဘာဝရှိခြင်းကြောင့် ယင်းမှိုတို့ကို တွေ့ရလျှင် ပေါက်သည့်နေရာအလျားသည် မြင်းတစ်ပြေးတမျှ အလျားရှိတတ်သည်ဟု ဆိုပေသည်။ ဤသဘောကို တင်စား၍ **မှိုတစ်ကျင်း မြင်းတစ်ပြေး**ဟူ၍ မြန်မာတို့ ဆိုရိုးစကား ပြုကြသည်။" 

## ကိုးကား
မှိုသုံးနှစ်၊ မျှစ်သုံးလ

**မှိုသုံးနှစ်၊  မျှစ်သုံးလ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မှိုသုံးနှစ်၊ မျှစ်သုံးလ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး မီးဖွားပြီးနောက် “**မှို**” ကို “**သုံးနှစ်**” နှင့် “**မျှစ်**” ကို “**သုံးလ**” တိတိ ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ အစားအသောက်နှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည်။ မီးဖွားပြီးစ အမျိုးသမီးများသည် ခန္ဓာကိုယ် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် အထူးဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်ပြီး အချို့အစားအစာများသည် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မှိုနှင့် မျှစ်တို့သည် အစာကြေခဲသော အစားအစာများဖြစ်သောကြောင့် မီးဖွားပြီးစ အမျိုးသမီးများအတွက် မသင့်တော်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤယုံကြည်မှုသည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုသာဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ်ဆေးပညာအမြင်နှင့် မကိုက်ညီပါ။ မီးဖွားပြီးစ အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအစာများကို သင့်တင့်မျှတစွာ စားသုံးသင့်ပြီး အထူးတလည် ရှောင်ကြဉ်ရန်မလိုပါ။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
မှတ်တစ်ချက်ကောင်း တစ်သောင်းတန်

**မှတ်တစ်ချက်ကောင်း တစ်သောင်းတန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မှတ်တစ်ချက်ကောင်း တစ်သောင်းတန်” ဆိုသည်မှာ ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးကို “**မှတ်**” (ကျောက်စိမ်းကို ခွဲစိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံဖော်ခြင်း) ပြုလုပ်ရာတွင် “**တစ်ချက်ကောင်း**” (ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ပါက) “**တစ်သောင်းတန်**” (အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားသော ဈေးနှုန်း) ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် အတတ်ပညာ၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ ကျောက်စိမ်းကဲ့သို့သော တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းများကို ပုံဖော်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်မှုသည် အလွန်အရေးကြီးပြီး ထိုကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် ပိုမိုမြင့်မားသော တန်ဖိုးကို ရရှိစေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မှတ်တိုက်ရာတွင်လည်း ပြချက်ကောင်း၊ မှတ်တင်ရာတွင်လည်း အရောင်သန့် အရောင်လှလျှင် ဈေးကောင်းရသည်။ ထို့ကြောင့် **မှတ်တစ်ချက်ကောင်း တစ်သောင်းတန်**သည်ဟု ဆိုရိုး ပြုကြသည်။" 

## ကိုးကား
မှန်တာပြော သစ္စာ

**မှန်တာပြော သစ္စာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မှန်တာပြော သစ္စာ” ဆိုသည်မှာ “**မှန်တာပြော**” (ဟုတ်မှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း) သည် “**သစ္စာ**” (မှန်ကန်ခြင်း၊ မဖောက်ပြန်ခြင်း) နှင့် တူညီသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ သစ္စာရှိခြင်း၏ အခြေခံအကျဆုံးအချက်မှာ မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မှန်တာပြော သစ္စာ** ဆိုတာလို အကြောင်းအားလျော်စွာ ကျွန်တော်၏ အဖြစ်အပျက်ကလေးကို တစ်ဆင့်တက်ပြီး ပြောပါရစေတော့၊" 
*   "**မှန်တာပြော သစ္စာ**ဆိုသည့်အတိုင်း အသုံးချတတ်လျှင် အသုံးကျနိုင်ပါတယ်။" 

## ကိုးကား
ယတြာကောင်းက မင်းလောင်းပျောက်

**ယတြာကောင်းက မင်းလောင်းပျောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယတြာကောင်းက မင်းလောင်းပျောက်” ဆိုသည်မှာ “**ယတြာ**” (နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် အစီအရင်များ) ကောင်းမွန်စွာ ပြုလုပ်ပါက “**မင်းလောင်း**” (မင်းဖြစ်ရန် ကံပါလာသူ) ၏ မင်းဖြစ်မည့်ကံပင် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ယတြာ၏ အစွမ်းအစကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို အလေးထားယုံကြည်ကြပြီး ယတြာများဖြင့် ကံကြမ္မာကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ “ယတြာပြုရှောင်း၊ အကြံကောင်းက၊ အင်းစောင်း၍မှောက်၊ မင်းလောင်း ပျောက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယတြာပြုရှောင်း၊ အကြံကောင်းက၊ အင်းစောင်း၍မှောက်၊ **မင်းလောင်း ပျောက်**ဟု၊ မဖောက်အလို၊ များလူဗိုလ်တို့၊ မှတ်ဆိုကုန်ကြ၊" 
*   "**ယတြာကောင်း မင်းလောင်းပျောက်** ဆိုသလို စစ်တောင်းက မြေကိုယူစေပြီး စစ်တောင်းနှင့်နံတူ ဆင်တဲအရပ်၌ စစ်တောင်းမြေကို ကြဲဖြန့်ပြီးလျှင် ယာယီနန်း ဆောက်လုပ်စံနေတော်မူသတဲ့၊" 

## ကိုးကား
ယတြာကောင်း၊ ကိန်းတစ်သောင်းကျေ

**ယတြာကောင်း၊ ကိန်းတစ်သောင်းကျေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယတြာကောင်း ကိန်းတစ်သောင်းကျေ” ဆိုသည်မှာ “**ယတြာ**” (နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် အစီအရင်များ) ကောင်းမွန်စွာ ပြုလုပ်ပါက ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သည့် “**ကိန်းတစ်သောင်း**” (အန္တရာယ်များစွာ) ကိုပင် ချေဖျက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ယတြာ၏ အစွမ်းအစကို အလွန်အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် ယတြာများကို အလေးထားယုံကြည်ကြပြီး ယတြာများဖြင့် ကံဆိုးမိုးမှောင်များကိုပင် ပြောင်းလဲနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယတြာကောင်း ကိန်းတစ်သောင်းကျေ**ဆိုသလိုဖြစ်အောင် လောကီကိန်းခန်း၊ ယာယီယတြာအရာမှာ လိမ္မာပွန်းတီးတဲ့ ပညာရှင်များနဲ့ တိုင်ပင်ပြီးမြန်မြန် ကိန်းချေပစ်ဖို့ သင့်တယ်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားကို စေသော် မပြီးနိုင်၊ မိန်းမကို စေသော် မခံနိုင်

**ယောက်ျားကို စေသော် မပြီးနိုင်၊ မိန်းမကို စေသော် မခံနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားကို စေသော် မပြီးနိုင်၊ မိန်းမကို စေသော် မခံနိုင်” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများကို ခိုင်းစေ၍ မပြီးပြတ်နိုင်သော အချို့ကိစ္စများတွင် အမျိုးသမီးများကို ခိုင်းစေပါက ပြီးပြတ်အောင်မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်နှင့် ဇွဲလုံ့လကို ချီးကျူးဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် ပိုမို၍ အာရုံစူးစိုက်မှု၊ စေ့စပ်သေချာမှုနှင့် ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ “ဗိုလ်ထုအများ၊ လက်ရုံးအားဖြင့်၊ ယောက်ျားဆောင်သီး၊ မပြီးကိစ္စ၊ တစ်ယောက်မျှပင်၊ မိန်းမရွက်ဆောင်၊ အောင်သည်တစ်မျိုး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျားကို စေသော် မပြီးနိုင်၊ မိန်းမကို စေသော် မခံနိုင်**၊" 
*   "ဗိုလ်ထုအများ၊ လက်ရုံးအားဖြင့်၊ ယောက်ျားဆောင်သီး၊ မပြီးကိစ္စ၊ တစ်ယောက်မျှပင်၊ မိန်းမရွက်ဆောင်၊ အောင်သည်တစ်မျိုး၊" 

## ကိုးကား
မြေးကား အဖျား၊ သားကား အရင်း

**မြေးကား အဖျား၊ သားကား အရင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြေးကားအဖျား၊ သားကားအရင်း” ဆိုသည်မှာ သားသမီးနှင့် မြေးမြစ်တို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**သားကားအရင်း**” ဆိုသည်မှာ သားသမီးသည် မိဘနှင့် တိုက်ရိုက် သွေးသားတော်စပ်သောကြောင့် ပို၍ နီးစပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မြေးကားအဖျား**” ဆိုသည်မှာ မြေးမြစ်သည် သားသမီးမှ ဆင်းသက်လာသောကြောင့် သားသမီးလောက် မနီးစပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ သားသမီးသည် မိဘ၏ တိုက်ရိုက်အဆက်အနွယ်ဖြစ်ပြီး မြေးမြစ်သည် သားသမီးမှတစ်ဆင့် ဆက်နွယ်သောကြောင့် သားသမီးက ပို၍ အရေးပါသည်ဟု ယူဆကြသည်။ “မြေးကို ပင်ဖျား၊ သားကို ပင်မြစ်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ “သားကားအဖျား၊ မြေးကားအရင်း” စကားပုံနှင့် နှိုင်းယှဉ်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**သားကားအရင်း၊ မြေးကားအဖျား**ဟူ၍ လူတို့ဝယ် ဆိုစကုန်သည်။" 
*   "တစ်ဝက်ကို မြေးရစေ။ တစ်ဝက်ကို အဖိုးထွေးစားစေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား **မြေးကားအဖျား၊ သားကားအရင်း** ဆိုသောကြောင့်တည်း။" 
*   "**မြေးကို ပင်ဖျား၊ သားကို ပင်မြစ်**၊" 

## ကိုးကား
မွေးနေ့သောကြာ၊ တနင်္လာ၊ ကေသာဆံဖြတ်၊ မပြုအပ်

**မွေးနေ့သောကြာ၊ တနင်္လာ၊ ကေသာဆံဖြတ်၊ မပြုအပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မွေးနေ့သောကြာ၊ တနင်္လာ၊ ကေသာဆံဖြတ်၊ မပြုအပ်” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ “**မွေးနေ့**” နှင့် “**သောကြာနေ့**”، “**တနင်္လာနေ့**” များတွင် “**ကေသာဆံဖြတ်**” (ခေါင်းရိတ်ခြင်း၊ ဆံပင်ညှပ်ခြင်း) ကို မပြုလုပ်သင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ရာသီခွင်ဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်။ ထိုနေ့ရက်များသည် ကံမကောင်းခြင်း သို့မဟုတ် အန္တရာယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ထိုနေ့များတွင် ဆံပင်ညှပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။ “ခေါင်းမရိတ်ရာ၊ တနင်္လာနှင့်၊ သောကြာထိုနေ့၊ ရောဂါတွေ့အံ့။ ပူး ကျားနေ့ကို ရှောင်စေလို၊ ခေါင်းကို မရိတ်နှင့်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ သို့သော် ဤယုံကြည်မှုသည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုသာဖြစ်ပြီး အထောက်အထားခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက်မရှိပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ခေါင်းမရိတ်ရာ၊ တနင်္လာနှင့်၊ သောကြာထိုနေ့၊ ရောဂါတွေ့အံ့။" 
*   "ပူး ကျားနေ့ကို၊ ရှောင်စေလို၊ ခေါင်းကို မရိတ်နှင့်။" 
*   "မွေးနေ့သောကြာ၊ တနင်္လာ၊ ကေသာဆံဖြတ်၊ မပြုအပ်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျား စာမတတ်လျှင် အကန်း၊ မိန်းမ ရက်ကန်း မတတ်လျှင် အကျိုး

**ယောက်ျား စာမတတ်လျှင် အကန်း၊ မိန်းမ ရက်ကန်း မတတ်လျှင် အကျိုး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျား စာမတတ်လျှင် အကန်း၊ မိန်းမ ရက်ကန်းမတတ်လျှင် အကျိုး” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အခန်းကဏ္ဍများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျား စာမတတ်လျှင် အကန်း**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် “**စာ**” (စာပေ) မတတ်မြောက်ပါက လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် လမ်းမမြင်သော “**အကန်း**” တစ်ဦးနှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အမျိုးသားများသည် ပညာသင်ကြားရန်နှင့် စာပေတတ်မြောက်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ “**မိန်းမ ရက်ကန်းမတတ်လျှင် အကျိုး**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် “**ရက်ကန်း**” (အထည်ရက်လုပ်ခြင်း) မတတ်မြောက်ပါက အသုံးမကျသော “**အကျိုး**” နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အမျိုးသမီးများသည် အိမ်မှုကိစ္စနှင့် အထည်ရက်လုပ်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကျား၊ မ ရေးရာဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အလာများကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   " ယောက်ျားများ စာမတတ်လျှင် အကန်းနှင့် တူတယ်၊ မိန်းမများရက်ကန်း မတတ်လျှင် အကျိုးနှင့် တူတယ်။" 
*   "ရှေးမြန်မာတို့တွင် ယောက်ျား စာမတတ်လျှင် အကန်း၊ မိန်းမရက်ကန်း မတတ်လျှင် အကျိုးဟူသော စကားရှိသည်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားတို့ဘုန်း၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်

**ယောက်ျားတို့ဘုန်း၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားတို့ဘုန်း၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်” ဆိုသည်မှာ “**ပန်းနှယ်ပွင့်**” (ပန်းသည် အချိန်တန်မှ ပွင့်သကဲ့သို့) “**ယောက်ျားတို့ဘုန်း**” (ယောက်ျားတို့၏ ကံ၊ အခွင့်အရေး၊ တန်ခိုးအာဏာ) သည်လည်း “**ချိန်ဆုန်းခါသင့်**” (အချိန်အခါ သင့်တင့်လျှင်) ထွန်းတောက်တိုးတက်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချိန်အခါ၏ အရေးပါမှုနှင့် စိတ်ရှည်သည်းခံမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ကံကောင်းခြင်းသည် သင့်လျော်သော အချိန်အခါကို စောင့်ဆိုင်းရန် လိုအပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယောက်ျားဟူသည်၊ လူတဘို့န်းကား၊ ခါဆုန်းချိန်သင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်၍၊" 
*   "ယောက်ျားဘုန်းကား၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်၏။" 
*   "**ယောက်ျားတို့ဘုန်း၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်** သတဲ့။ ကြည့်ပါလား၊ ပေါက္ကံပြည်မှာ ရသေ့ကြောင်မင်းတို့များ အသက် ၉၀-ကျော်မှာတောင် ရှင်ဘုရင်ဖြစ်သေးတယ်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားတို့ဘုန်း လက်ရုံး၊ မိန်းမတို့ဘုန်း ဆံထုံး

**ယောက်ျားတို့ဘုန်း၊ ချိန်ဆုန်းခါသင့်၊ ပန်းနှယ်ပွင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားတို့ဘုန်း လက်ရုံး၊ မိန်းမတို့ဘုန်း ဆံထုံး” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ ဂုဏ်သိက္ခာ သို့မဟုတ် တန်ဖိုးကို မတူညီသော အရာနှစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျားတို့ဘုန်း လက်ရုံး**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တန်ဖိုးသည် “**လက်ရုံး**” (ကာယဗလ၊ ခွန်အား၊ စွမ်းရည်) ပေါ်တွင် တည်မှီသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမျိုးသားများသည် ကာယဗလနှင့် စွမ်းရည်များဖြင့် မိသားစုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ “**မိန်းမတို့ဘုန်း ဆံထုံး**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တန်ဖိုးသည် “**ဆံထုံး**” (ဆံပင်ကို စနစ်တကျ ထုံးဖွဲ့ခြင်း) ပေါ်တွင် တည်မှီသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ အသွင်အပြင်ကို ဂရုစိုက်ရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကျား၊ မ ရေးရာဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အလာများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ “ယောက်ျားမှာ ဘုန်း၊ မိန်းမမှာ ဆံထုံး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "လူ့မြေဆိုထုံး၊ လက်ရုံးယောက်ျား၊ ထင်ရှားတေဇ၊ မိန်းမတို့မှာ၊ ဆံထုံးသာဟု၊ တံတွာစကား၊ ရှိလင့်ငြား၏၊" 
*   "စဉ်လာကိစ္စ၊ မျိုးဘာဝလည်း၊ မိန်းမဆံထုံး၊ ယောက်ျားရုံးအောက်၊ သက်ဆုံးခိုမှ၊ ချမ်းသာကြ၏။" 
*   "ယောက်ျားမှာလည်း ဘုန်း၊ မိန်းမမှာလည်း ဆံထုံးဆိုသော စကားပုံ တစ်ခုလည်း ရှိပေသည်။ …ယောက်ျားကောင်းဖြစ်လိုလျှင် ဘုန်းကို အရေးတယူ အလေးမူရမည်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားတို့လုံ့လ သေခါမှ လျှော့

**ယောက်ျားတို့လုံ့လ သေခါမှ လျှော့** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားတို့လုံ့လ သေခါမှ လျှော့” ဆိုသည်မှာ “**ယောက်ျားတို့လုံ့လ**” (ယောက်ျားများ၏ ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယ) ကို “**သေခါမှ လျှော့**” (သေသည့်အချိန်မှသာ လျှော့သင့်သည်၊ အသက်ရှင်နေသရွေ့ မလျှော့သင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ယောက်ျားများအား အဆုံးအထိ ကြိုးစားအားထုတ်ရန်၊ ဇွဲမလျှော့ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။ အခက်အခဲများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ မည်မျှပင် ကြီးမားစေကာမူ လက်မလျှော့ဘဲ ဆက်လက်ကြိုးစားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျားတို့လုံ့လ**ဆိုတာ သေခါမှ လျှော့ရသတဲ့၊ မြင့်မြတ်သော စိတ်အကြံဖြင့် မနေမနား ကြိုးစားအားထုတ်နေသောသူသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်၏တဲ့၊" 

## ကိုးကား
ယောက်ျား ဒူလာ၊ မိန်းမ မီးယပ်

**ယောက်ျား ဒူလာ၊ မိန်းမ မီးယပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျား ဒူလာ၊ မိန်းမ မီးယပ်” ဆိုသည်မှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသောအခါ “**ယောက်ျား**” များတွင် “**ဒူလာ**” (အဆစ်အမြစ် ကိုက်ခဲခြင်း၊ လေငန်းရောဂါ) ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး “**မိန်းမ**” များတွင် “**မီးယပ်**” (မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများ) ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသက်အရွယ်နှင့်အမျှ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများတွင် အဖြစ်များသော ရောဂါများကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာအယူအဆများအရ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများသည် မတူညီသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များ ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
ယောက်ျား ဓားသွေး၊ မိန်းမ သားမွေး

**ယောက်ျား ဓားသွေး၊ မိန်းမ သားမွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျား ဓားသွေး၊ မိန်းမ သားမွေး” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း တာဝန်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျား ဓားသွေး**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများသည် “**ဓား**” (လက်နက်) ကို “**သွေး**” (အမြဲတမ်း ပြင်ဆင်ထား) ရန် တာဝန်ရှိပြီး တိုင်းပြည်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မိန်းမ သားမွေး**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများသည် “**သား**” (ကလေးများ) ကို “**မွေး**” (မွေးဖွားပြုစုပျိုးထောင်) ရန် တာဝန်ရှိပြီး တိုင်းပြည်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အနာဂတ်အတွက် လူသားအရင်းအမြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကျား၊ မ ရေးရာဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အလာများကို ထင်ဟပ်စေပြီး အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ မတူညီသော တာဝန်များကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျား ဓားသွေး၊ မိန်းမ သားမွေး**ဆိုသော စကားရပ်သည် ပဒေသရာဇ်ခေတ်အခါက နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် လှုံ့ဆော်ခဲ့သော စကားရပ် ဖြစ်သည်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားတံခွန်၊ လူရည်မွန်က၊ ကောင်းကင်တမွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်လည်း၊ မလွတ်စတမ်း၊ ရမြဲလမ်း

**ယောက်ျားတံခွန်၊ လူရည်မွန်က၊ ကောင်းကင်တမွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်လည်း၊ မလွတ်စတမ်း၊ ရမြဲလမ်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားတံခွန်၊ လူရည်မွန်က၊ ကောင်းကင်တမွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်လည်း၊ မလွတ်စတမ်း၊ ရမြဲလမ်း” ဆိုသည်မှာ လက်ရုံးရည် နှလုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသော “**ယောက်ျား**” သည် “**ကောင်းကင်တမွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်**” (ကောင်းကင်မှ ကြယ်များကိုပင် ဆွတ်ခူးနိုင်သည်) ဆိုသကဲ့သို့ ယောက်ျားကောင်းပီပီ ကြိုးစားအားထုတ်ပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားမှု၊ ဇွဲလုံ့လနှင့် စိတ်ဓာတ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အခက်အခဲများ မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာပြီး ကြိုးစားအားထုတ်ပါက အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ “**ယောက်ျားတံခွန်၊ လူရည်ချွန်က… မိုးစွန်တမွတ်ကြယ်ကိုဆွတ်လည်း မလွတ်စတမ်းရမြဲလမ်းတည့်**” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယောက်ျားတံခွန်၊ လူရည်မွန်က၊ မိုးစွန်အထွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်သို့၊ မလွတ်တူပျဉ်၊ စက်ဖော်ယှဉ်သား၊" 
*   "ကောင်းကင်တမွတ်၊ ကြယ်ကိုဆွတ်လည်း၊ မလွတ်စတမ်း၊ ရမြဲလမ်းဆိုသော ရှေးလူကြီးစကားစဉ်အလာ သူကလေးကို ရဖို့အရေးဟာ ကောင်းကင်က ကြယ်ကို ဆွတ်သလောက် မခက်ခဲပါဘူး။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျား ဖောင်စီး၊ မိန်းမ မီးနေ

**ယောက်ျား ဖောင်စီး၊ မိန်းမ မီးနေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျား ဖောင်စီး၊ မိန်းမ မီးနေ” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်ကာလများတွင် “**ယောက်ျား**” များအတွက် “**ဖောင်စီး**” (သစ်ဖောင်ဖြင့် ကုန်သွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခရီးသွားခြင်း) နှင့် “**မိန်းမ**” များအတွက် “**မီးနေ**” (မီးဖွားခြင်း) တို့သည် အသက်အန္တရာယ်နှင့် အလွန်နီးကပ်သော အလုပ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖောင်စီးခြင်းသည် မြစ်ကြောင်းများတွင် အန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့နိုင်ပြီး မီးဖွားခြင်းသည်လည်း ရှေးခေတ် ဆေးပညာ မဖွံ့ဖြိုးသေးသော အချိန်တွင် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေများသော အရာများဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အခက်အခဲများနှင့် အသက်အန္တရာယ်များကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျား ဖောင်စီး၊ မိန်းမ မီးနေ**ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ကြားဖူးပေမပေါ့လေ၊ ဒီအလုပ်မျိုးတွေဟာ သေမင်းလက်မှာ အသက်ကိုအပ်ပြီး လုပ်ရတဲ့ အလုပ်မျိုးတွေကလား၊" 
*   "**ယောက်ျား ဖောင်စီး၊ မိန်းမ မီးနေ**ဆိုတာ အများသိရှိကြသည့်အတိုင်း အသက်တစ်ပိုင်းဟာ သေမင်းအပ်နှင်းထားရသလို အလွန်ပင် ကြောက်စရာ ကောင်းလှပေသည်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားမှာ လမ်း၊ မိန်းမမှာ ပန်း

**ယောက်ျားမှာ လမ်း၊ မိန်းမမှာ ပန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားမှာ လမ်း၊ မိန်းမမှာ ပန်း” ဆိုသည်မှာ ယောက်ျားလေးများနှင့် မိန်းကလေးများ အရွယ်ရောက်ချိန် သို့မဟုတ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြောင်းလဲချိန်တွင် မတူညီသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျားမှာ လမ်း**” ဆိုသည်မှာ ယောက်ျားလေးများသည် အရွယ်ရောက်လာချိန်တွင် အပြင်သို့ ထွက်ခြင်း၊ လှည့်လည်သွားလာခြင်းကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မိန်းမမှာ ပန်း**” ဆိုသည်မှာ မိန်းကလေးများသည် အရွယ်ရောက်လာချိန်တွင် “**ပန်း**” (အလှအပ၊ အဝတ်အစား၊ အပြင်အဆင်) များကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျား၊ မ များ၏ စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် အပြုအမူများ ကွဲပြားခြားနားမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက်ျားမှာ လမ်း၊ မိန်းမမှာ ပန်း**ဆိုသည့် စကားကဲ့သို့ အာရုံဆိုးက ခဏခဏ နှိုးသည့်အခါ မရိုးသော စိတ်များ ဝင်၍လာပြီးလျှင် ပန်းတွေ ဝေအောင် ပန်ချင်သောစိတ်၊ ဖွေးဖွေးဖြူအောင် ပေါင်ဒါလူးချင်သောစိတ်…၊" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ

**ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ ရန်ပြုတိုက်ခိုက်ပုံ သို့မဟုတ် ရန်ကို တုံ့ပြန်ပုံ မတူညီမှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားတစ်ဦးက ရန်ပြုတိုက်ခိုက်လာပါက “**ဆုတ်နစ်**” (ရှောင်တိမ်းခြင်း၊ ဆုတ်ခွာခြင်း) ဖြင့် ရှောင်ရှားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ**” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ရန်ပြုလာပါက ထိုသို့ ရှောင်ရှားရန် မလွယ်ကူကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများ၏ ရန်ပြုတိုက်ခိုက်ပုံသည် အမျိုးသားများနှင့် မတူညီဘဲ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ခန့်မှန်းရခက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ အပြုအမူနှင့် တုံ့ပြန်မှုများ ကွဲပြားခြားနားမှုကို ဖော်ပြသည်။ “မိန်းမရန်စစ်၊ ဆုတ်နစ်မထင်”၊ “**ယောက်ျားစစ်ကား၊ ဆုတ်နစ်နိုင်ကြ၊ ကိုယ်ဝန်ရသား၊ မိန်းမတို့စစ်၊ ဆုတ်နစ်မရ**” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မိန်းမရန်စစ်၊ ဆုတ်နစ်မထင်၊" 
*   "**ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ**၊" 
*   "**ယောက်ျားရန်စစ် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ မိန်းမရန်စစ် ဆုတ်နစ်မရ**၊" 
*   "ယောက်ျားစစ်ကား၊ ဆုတ်နစ်နိုင်ကြ၊ ကိုယ်ဝန်ရသား၊ မိန်းမတို့စစ်၊ ဆုတ်နစ်မရ၊ ဟူစကြရှင့်၊" 

## ကိုးကား
ယောက္ခမအိမ်ထက် သမက်သဖွယ် မျက်နှာငယ်

**ယောက္ခမအိမ်ထက် သမက်သဖွယ် မျက်နှာငယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက္ခမအိမ်ထက် သမက်သဖွယ် မျက်နှာငယ်” ဆိုသည်မှာ “**ယောက္ခမအိမ်**” (ယောက္ခမ၏ အိမ်) တွင် နေထိုင်ရသော “**သမက်**” (သမီး၏ ခင်ပွန်း) သည် “**မျက်နှာငယ်**” (အားနာရခြင်း၊ လွတ်လပ်မှုမရှိခြင်း) ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သမက်သည် ယောက္ခမအိမ်တွင် ဧည့်သည်တစ်ဦးကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်ပြီး မိမိအိမ်ကဲ့သို့ လွတ်လပ်စွာ မနေထိုင်နိုင်သောကြောင့် အားနာရတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သမက်နှင့် ယောက္ခမတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် သမက်၏ အနေအထားကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ယောက္ခမအိမ်ထက် သမက်သဖွယ် မျက်နှာငယ်**ဟူသော စကားမှာ သိန်းတန်လို သမက်မျိုး ဖြစ်လေသည်။" 
*   "**ယောက္ခမအိမ်ထက် သမက်သဖွယ် မျက်နှာငယ်**ဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည်မှာ သမက်ဆိုသော ယောက်ျားများအဖို့ မထောင်းတာ၊ အိမ်မကွာ ကြမ်းမကွာ နေနေရသော ချွေးမမိန်းကလေးများအဖို့ ယောက္ခမတို့၏ ငြူစူ မောင်းမဲခြင်းအောက်၌… ခပ်ကုပ်ကုပ်ကလေးသာ နေ့စဉ်အမျှ နေကြရပါသည်။" 

## ကြောင်းတူသံကွဲ 
* ယောက္ခမအိမ်တက် သမက်မျက်နှာငယ်
## ကိုးကား
ရတုသာတုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း

**ရတုသာတုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရတုသာတုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဆိုသည်မှာ “**တန်ဆောင်မုန်း**” လသည် “**ရတုသာတုန်း**” (ရာသီဥတု သာယာကောင်းမွန်သော) လတစ်လဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး ဆောင်းဦးရာသီ၏ အစပိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ဤအချိန်သည် မိုးကုန်စဖြစ်ပြီး ရာသီဥတုသည် အေးမြကြည်လင်သောကြောင့် ခရီးသွားလာရန်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ ကျင်းပရန် သင့်လျော်သော အချိန်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "နှင်းဖွဲဖျန်းနီး၊ သန်ပြီးကြွမှု၊ ဆောင်းသို့လု၍၊ **ရတုသာတုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း**ဟု၊" 

## ကိုးကား
ရတတ်လျှင် ဘုရားတည်၊ ကြွယ်မှ ကျောင်းဆောက်

**ရတတ်လျှင် ဘုရားတည်၊ ကြွယ်မှ ကျောင်းဆောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရတတ်လျှင် ဘုရားတည်၊ ကြွယ်မှ ကျောင်းဆောက်” ဆိုသည်မှာ “**ရတတ်လျှင်**” (အနည်းငယ် ချမ်းသာရုံမျှဖြင့်) “**ဘုရားတည်**” (ဘုရားစေတီ တည်ဆောက်ခြင်း) ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း “**ကြွယ်မှ**” (အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာမှသာ) “**ကျောင်းဆောက်**” (ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တည်ဆောက်ခြင်း) ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဘုရားစေတီ တည်ဆောက်ခြင်းသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တည်ဆောက်ခြင်းထက် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာသောကြောင့် အနည်းငယ် ချမ်းသာသူများပင် ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် ကုန်ကျစရိတ် များပြားသောကြောင့် အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာသူများသာ ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလှူဒါနပြုလုပ်ရာတွင် မိမိ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာ အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သာမန် ပစ္စည်းလုံလောက်ရုံမျှနှင့် ကျောင်းဆောက်ဖို့ မတတ်နိုင်ကြဘူး၊ အတော်ကြီးကြွယ်ဝမှ လှလှပပနှင့် ကျောင်းကြီးကို ဆောက်နိုင်ကြတယ်။ အဲသို့အတွက်ကြောင့် ရှေးလူကြီးများက **ရတတ်လျှင် ဘုရားတည်၊ ကြွယ်မှ ကျောင်းဆောက်**ဆိုတဲ့ စကားကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ကြတာပေါ့၊" 

## ကိုးကား
ရသာမသိ ဆေးမရှိ၊ ရသာမတည် ဆေးမမည်

**ရသာမသိ ဆေးမရှိ၊ ရသာမတည် ဆေးမမည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရသာမသိ ဆေးမရှိ၊ ရသာမတည် ဆေးမမည်” ဆိုသည်မှာ ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော နွယ်မြက်သစ်ပင်များသည် “**ရသာမသိ**” (မူလအရသာ မရှိတော့ပါက) “**ဆေးမရှိ**” (ဆေးအာနိသင် မရှိတော့) သကဲ့သို့ “**ရသာမတည်**” (အရသာ မပြောင်းလဲပါက) လည်း “**ဆေးမမည်**” (ကောင်းမွန်သော ဆေးအဖြစ် မသတ်မှတ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆေးဖက်ဝင် အပင်များသည် သတ်မှတ်ထားသော အရသာနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများရှိပြီး ထိုအရာများ ပြောင်းလဲသွားပါက ဆေးအာနိသင်လည်း လျော့နည်းသွားနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် သဘာဝပစ္စည်းများ၏ မူလဂုဏ်သတ္တိကို ထိန်းသိမ်းရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရသာမသိ ဆေးမရှိ၊ ရသာမတည် ဆေးမမည်**ဆိုသည့်အတိုင်း အရသာတို့ကို လျှာဖြင့် တွေ့ထိ၍ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာယူရသည်။ ထိုသို့ အတွေ့ကိုယူပြီးမှသာလျှင် နွယ်မြက်သစ်ပင်၏ဂုဏ်အင်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ပေမည်။" 

## ကိုးကား
ရဟန်းမှာ သိက္ခာ၊ မင်းမှာ ဘိသိက်

**ရဟန်းမှာ သိက္ခာ၊ မင်းမှာ ဘိသိက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရဟန်းမှာ သိက္ခာ၊ မင်းမှာ ဘိသိက်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ရာထူးသို့ ရောက်ရှိစေရန် သီးခြားအခမ်းအနား သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ရဟန်းမှာ သိက္ခာ**” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို “**ရဟန်း**” အဖြစ် ခံယူစေရန် “**သိက္ခာ**” တင်ခြင်း (ရဟန်းဘဝ၏ စည်းကမ်းများကို လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ကတိသစ္စာပြုခြင်း) အခမ်းအနား ပြုလုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မင်းမှာ ဘိသိက်**” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို “**မင်း**” အဖြစ် တင်မြှောက်ရန် “**ဘိသိက်**” သွန်းခြင်း (မင်းအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း) အခမ်းအနား ပြုလုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် ရာထူးများ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရဟန်းသိက္ခာ၊ မင်းမှာဘိသိက်၊ သူတော်စိတ်သည်၊ မဖိတ်ကျင့်ရိုး မြတ်အမျိုး၊" 
*   "ရဟန်းသိက္ခာ၊ မငှ်းမာဘိသိ်က၊ သူတော်စိတ်ဟု၊ ထိုးထိတ်မရှိ၊ ကျောက်ဂီရိသို့၊ သတိပညာ၊ သမ္မာတည်ကြား၊ ကျင့်မမှားဘဲ၊" 

## ကိုးကား
ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်

**ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်” ဆိုသည်မှာ “**ရာဇဝတ်**” (ပြစ်မှု) ကျူးလွန်သူသည် မည်သို့ပင် “**ပြေး**” (ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်) စေကာမူ မိမိကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပြစ်မှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်ကို မုချခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားဥပဒေ၏ အရေးပါမှုနှင့် တရားစီရင်ရေး၏ မလွဲမသွေ ဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ မည်သူမဆို ဥပဒေ၏ လက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဪ-ဘယ်လိုပြေးပြေး၊ **ရာဇဝတ်ဘေး**ဆိုသည်မှာ ပြေးမလွတ်ပါ တကား၊" 
*   "သက်သေမခိုင်လုံ၍ ကိုကို လွတ်လာတာလား၊ ပသို့ဆိုစေ **ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်** ဆိုသော စကားကို ကိုကို သတိရဖို့ သင့်ပါသည်။" 

## ကိုးကား
ယောက်ျားပျင်း ကျောခင်း၊ မိန်းမပျင်း ခြေဆင်း

**ယောက်ျားပျင်း ကျောခင်း၊ မိန်းမပျင်း ခြေဆင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ယောက်ျားပျင်း ကျောခင်း၊ မိန်းမပျင်း ခြေဆင်း” ဆိုသည်မှာ ပျင်းရိသော အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ ပုံမှန်အပြုအမူကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ယောက်ျားပျင်း ကျောခင်း**” ဆိုသည်မှာ ပျင်းရိသော “**ယောက်ျား**” သည် ဘာမှမလုပ်ဘဲ “**ကျောခင်း**” (အိပ်နေခြင်း သို့မဟုတ် လှဲနေခြင်း) ခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မိန်းမပျင်း ခြေဆင်း**” ဆိုသည်မှာ ပျင်းရိသော “**မိန်းမ**” သည် ဘာမှမလုပ်ဘဲ “**ခြေဆင်း**” (ထိုင်နေခြင်း သို့မဟုတ် ခြေထောက်ချထားခြင်း) ခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပျင်းရိခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ပုံဖော်ထားပြီး ပျင်းရိပါက ဘာမှမလုပ်ဘဲ အချိန်ကုန်ဆုံးစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ယောက်ျားပျင်းက ကျောခင်းသည်၊ မိန်းမပျင်းက ခြေဆင်းသည်။" 

## ကိုးကား
မြင်း အုန်းခွံ၊ ကျွန် ကုလား၊ မယား တောသူ

**မြင်း အုန်းခွံ၊ ကျွန် ကုလား၊ မယား တောသူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြင်း အုန်းခွံ၊ ကျွန် ကုလား၊ မယား တောသူ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးအစားတူ အရာများထဲမှ အကောင်းဆုံး သို့မဟုတ် အထူးခြားဆုံးကို ရွေးချယ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**မြင်း အုန်းခွံ**” ဆိုသည်မှာ မြင်းများထဲတွင် “**အုန်းခွံ**” (အုန်းသီးအခွံကဲ့သို့ အညိုရောင်) ရောင်ရှိသော မြင်းသည် အကောင်းဆုံးဟု ယူဆကြသည်။
*   “**ကျွန် ကုလား**” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်က ကျွန်များထဲတွင် “**ကုလား**” (အိန္ဒိယလူမျိုး) သည် အစေခံကောင်းပြီး အကျိုးအများဆုံးဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအသုံးအနှုန်းသည် ခေတ်နှင့်မညီတော့ဘဲ ခွဲခြားဆက်ဆံသော သဘောသက်ရောက်သောကြောင့် ယခုအခါ အသုံးနည်းသွားပြီဖြစ်သည်။
*   “**မယား တောသူ**” ဆိုသည်မှာ ဇနီးမယားများထဲတွင် “**တောသူ**” (ကျေးလက်ဒေသမှ အမျိုးသမီး) သည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်ပြီး အိမ်မှုကိစ္စ ကျွမ်းကျင်သောကြောင့် အကောင်းဆုံးဟု ယူဆကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ “မြင်းမှာ အုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာ ကုလား၊ ဓားမှာ မိုးကြိုး၊ ယွန်း ပုဆိုး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြင်း အုန်းခွံ၊ ကျွန် ကုလား၊ မယား တောသူ**။" 

## ကိုးကား
ရာဇာ ပဋ္ဌာနံ

**ရာဇာ ပဋ္ဌာနံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရာဇာ ပဋ္ဌာနံ” ဆိုသည်မှာ “**ရာဇာ**” (မင်း) ၏ “**ပဋ္ဌာနံ**” (ပြဋ္ဌာန်းချက်၊ အမိန့်အာဏာ) သည် အဓိကအရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မင်းသည် တိုင်းပြည်၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်သောကြောင့် မင်း၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို မလွန်ဆန်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မင်းစနစ်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် မင်း၏ အာဏာနှင့် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဆယ်ပါးသော တရား၊ ငါးပါးသော သီလနိစ္စကို မြဲအောင် မြစ်တားဆုံးမခြင်းသည် ရာဇပဋ္ဌာန မင်းပြဋ္ဌာန်းသည်မည်၏။" 

## ကိုးကား
မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုတ်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပြုတ်မည်

**မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုတ်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပြုတ်မည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုတ်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပြုတ်မည်” ဆိုသည်မှာ “**မြေမျို၍**” (နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဒေသ ဆုံးရှုံးခြင်းကြောင့်) လူမျိုးတစ်မျိုးသည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားမည် မဟုတ်သော်လည်း “**လူမျိုမှ**” (အခြားလူမျိုးများနှင့် သွေးနှောပေါင်းသင်းခြင်းကြောင့်) လူမျိုး၏ မူလလက္ခဏာများ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် လူမျိုးလုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “မြေမျို၍ လူမျိုးမပျောက်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပျောက်မည်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုတ်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပြုတ်မည်**ဟူသော ဒီပဲယင်း ဝန်ထောက်မင်းဦးမြဲ၏ မိန့်ကြားချက်ကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း၊ အမြင်ရှင်းနိုင်ခြင်းစသော အကျိုးနှစ်ရပ်ကို တပ်အပ်သေချာစွာ သိရှိလာစေနိုင်သော ဤ ရဲမြန်မာရာဇဝင်ဝတ္ထုကို…၊" 
*   "**မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုတ်၊ လူမျိုမှ လူမျိုးပြုတ်မည်**ဟူသော စကားကို ရှေးဦးပြောကြားခဲ့သူမှာ မြန်မာမင်းလက်ထက်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သော ဒီပဲယင်းဝန်ထောက်မင်းဦးမြဲ ဖြစ်၏။" ကြေးမုံတင်းစာ။ (၂၀-၁၁-၉၅)

## ကိုးကား
ရာသီမပိုင် ဆေးမကိုင်နှင့်

**ရာသီမပိုင် ဆေးမကိုင်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရာသီမပိုင် ဆေးမကိုင်နှင့်” ဆိုသည်မှာ “**ရာသီ**” (ရာသီဥတု၏ သဘောတရား) ကို “**မပိုင်**” (ပိုင်နိုင်စွာ မသိပါက) “**ဆေးမကိုင်နှင့်**” (ဆေးကုသမှုကို မပြုလုပ်သင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆေးပညာတွင် ရာသီဥတု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာအယူအဆများအရ ရာသီဥတုသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပြီး ရာသီအလိုက် သင့်လျော်သော ကုသမှုနှင့် အစားအသောက်များကို ပေးရသည်။ ရာသီဥတု၏ သဘောတရားကို နားမလည်ဘဲ ဆေးကုသပါက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရာသီဥတုကို နားလည်မှသာ ဆေးကုသသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရာသီမပိုင် ဆေးမကိုင်နှင့်**ဟု ဆိုရိုးစကားရှိချေ၏။" 
*   "ဆေးဆရာသည် ရာသီ၏သဘောကို သိရသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း **ရာသီ မပိုင်ဆေးမကိုင်နှင့်**ဆိုသော သမားလက်သုံးစကား ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။" 

## ကိုးကား
ရေချိုး၍ သေသည့် မသာသာရှိသည်၊ ရေမချိုး၍ သေသည့် မသာမရှိ

**ရေချိုး၍ သေသည့် မသာသာရှိသည်၊ ရေမချိုး၍ သေသည့် မသာမရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေချိုး၍ သေသည့်မသာသာ ရှိသည်၊ ရေမချိုး၍ သေသည့်မသာ မရှိ” ဆိုသည်မှာ “**ရေချိုး**” မှားခြင်း (မသင့်လျော်သော အချိန် သို့မဟုတ် နည်းလမ်းဖြင့် ရေချိုးခြင်း) ကြောင့် သေဆုံးနိုင်သော်လည်း “**ရေမချိုး**” ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခြင်း မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရေချိုးခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း မှန်ကန်သော နည်းလမ်းဖြင့် ရေချိုးရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သတိပေးသည်။ အထူးသဖြင့် ရာသီဥတု အေးသောအချိန် သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေး မကောင်းသော အချိန်များတွင် ရေချိုးခြင်းကို ဂရုပြုသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "နောင်လာနောက်သားများကို ရှေးလူကြီးသူမများက ရေချိုးခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ရေမချိုး၍ သေသည့် မသာမရှိ၊ ရေချိုးမှား၍ သေတတ်သည့် မသာသာ ရှိသည်ဟု… ပြောပြခဲ့ကြကြောင်း…၊" 

## ကိုးကား
ရာသီမသိ ပန်းနှင့်ညှိ

**ရာသီမသိ  ပန်းနှင့်ညှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရာသီမသိ ပန်းနှင့်ညှိ” ဆိုသည်မှာ “**ရာသီ**” (အချိန်အခါ) ကို တိုက်ရိုက်မသိလျှင်ပင် “**ပန်း**” (ရာသီအလိုက် ပွင့်သော ပန်းများ) ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် မည်သည့်လ၊ မည်သည့်ရာသီ ရောက်နေပြီကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များမှတစ်ဆင့် အချိန်ကာလကို ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရှေးခေတ်လူများတွင် ပြက္ခဒိန် သို့မဟုတ် နာရီများ မရှိသောအခါ သဘာဝဖြစ်စဉ်များ၊ အထူးသဖြင့် ရာသီအလိုက် ပွင့်သော ပန်းများ၏ အခြေအနေကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အချိန်ကာလကို ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တန်ခူးလတွင် ပိတောက်ပန်းများ ပွင့်လျှင် တန်ခူးလ ရောက်ပြီဟု သိရှိနိုင်သည်။ “နုရင့်ချိန်မီ၊ ကိုက်ဖူးစီလျက်၊ ရာသီမသိ၊ ပန်းနှင့်ညှိ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "နုရင့်ချိန်မီ၊ ကိုက်ဖူးစီလျက်၊ **ရာသီမသိ၊ ပန်းနှင့်ညှိ** သော်၊ ညီဘိကာလ၊ မလွန်ကြရှင့်၊" 
*   "**ရာသီမသိ ပန်းနှင့်ညှိ** ဟူသည့်အတိုင်း သစ်ပင်တို့သည် လူသားတို့အတွက် ဥတုသုံးပါး၊ ရာသီဆယ့်နှစ်ပါးနှင့်တကွ လူသားတို့အား နှစ်၊ လမှန်ကန်မှုတို့ကိုလည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ဖော်ပြကြကုန်၏။" 

## ကိုးကား
ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်

**ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်” ဆိုသည်မှာ အပင်များ သို့မဟုတ် သက်ရှိများအတွက် “**မိုးတစ်ပေါက်**” (မိုးရေအနည်းငယ်) သည်ပင် “**ရေတစ်အိုး**” (ရေများစွာ) နှင့် ညီမျှသော အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိုးရေသည် သဘာဝအလျောက် ရရှိသော ရေဖြစ်သောကြောင့် အပင်များအတွက် အထူးအကျိုးရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အနည်းငယ်သောအရာပင် အရေးပါနိုင်ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် လိုအပ်နေချိန်တွင် အနည်းငယ်သော အကူအညီပင် အလွန်တန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရေတစ်အိုး မိုးတစ်ပေါက်**ဆိုသည်မှာ မှန်လှ၏။ ယခုလို မိုးဝေးသွား သောအခါ၌ကား ထွက်လာသော အသီးကောင်းများက ချည့်နဲ့ပိန်လှီလှပေသည်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*မိုးတစ်စက် ရေတစ်ရွက်
## ကိုးကား
ရေ နိမ့်ရာစီး၊ မီး မြင့်ရာလောင်

**ရေ နိမ့်ရာစီး၊ မီး မြင့်ရာလောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေ နိမ့်ရာစီး၊ မီး မြင့်ရာလောင်” ဆိုသည်မှာ သဘာဝတရား၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရေ နိမ့်ရာစီး**” ဆိုသည်မှာ “**ရေ**” သည် သဘာဝအားဖြင့် “**နိမ့်ရာ**” (နိမ့်သောနေရာ) သို့ စီးဆင်းလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မီး မြင့်ရာလောင်**” ဆိုသည်မှာ “**မီး**” သည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် မိမိအထက်တွင်ရှိသော အရာများကို “**လောင်**” (လောင်ကျွမ်းစေ) လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတရား၏ မပြောင်းလဲနိုင်သော ဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြပြီး အရာအားလုံးတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘောတရားများ ရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ရေနိမ့်ရာစီး၊ မီးမြင့်ရာလောင်” စကားပုံလည်းရှု။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရေနိမ့်ရာစီး၊ မီးမြင့်ရာလောင်**၊ ဆိုသောယောင်သို့၊ မရှောင်စိတ်က၊ မျက်ဒေါသနှင့်၊ မာနလွန်စွာ၊ မယစ်ရာဘူး၊" 
*   "ရေကားတစ်သီး၊ နိမ့်ရာစီး၍၊ မီးကားထိန်ပြောင်၊ မြင့်ရာလောင်ဟု၊ လူ့ဘောင်ထင်ရှား၊ ဤစကားလည်း၊ မှတ်သားတစ်ချက်၊" 

## ကိုးကား
ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်မပါ နွေခါမှသိ၊ ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိ

**ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်မပါ နွေခါမှသိ၊ ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်မပါ နွေခါမှသိ၊ ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိ” ဆိုသည်မှာ အချိန်မီ ပြင်ဆင်မှု မရှိခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်မပါ နွေခါမှသိ**” ဆိုသည်မှာ “**နွေခါ**” (နွေရာသီ) တွင် “**ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်**” (ရေနှင့် ဖိနပ်) မပါရှိပါက ပူပြင်းသော ရာသီဥတု၏ ဒဏ်ကို ခံစားရမှ နောင်တရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နွေရာသီတွင် ရေနှင့် ဖိနပ်သည် အလွန်အရေးကြီးပြီး ထိုအရာများ မပါရှိပါက အခက်အခဲများစွာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။
*   “**ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိ**” ဆိုသည်မှာ “**ဒါနနှင့်သီလ**” (ကောင်းမှုကုသိုလ်) မပြုလုပ်ထားပါက “**သေခါ**” (သေဆုံးချိန်) တွင် နောင်တရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဘဝတွင် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခြင်းသည် နောက်ဘဝအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် အနာဂတ်အတွက် ပြင်ဆင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အချိန်မီ ပြင်ဆင်မှု မရှိပါက နောင်တွင် နောင်တရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိရမယ်ဆိုတာတွေကို သဘောမကျနိုင်၊ မနှစ်ခြိုက်နိုင်ကြပေဘူး။ ပစ္စည်းကို တွယ်တာတဲ့ တဏှာစရိုက်နှင့် အမိုက်သဘောတွေက သောသောဝေနေကြတော့တာပေါ့။" 
*   "ဒါနနှင့်သီလမပါ သေခါမှသိ၊ ရေဘူးနှင့်ဖိနပ်မပါ နွေခါမှသိသည်ဟူသော စကားသည် ကျွန်တော်တို့၏စိတ်၌ ထက်မြက်လာသည်။ ထိုမျှလောက် ပူပြင်းလှသော ရာသီတွင် ခရီးသွားနေကြသော ကျွန်တော်တို့မှာ ရေဘူးမပါလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ဟန်တူသည်။ မွန်းတည့်ခါနီးလေလေ ပူလေလေ၊ ရေငတ်လေလေ ဖြစ်လာသည်။" 

## ကိုးကား
ရေလာကောင်းစရာက မြောင်းသာမှ

**ရေလာကောင်းစရာက မြောင်းသာမှ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေလာကောင်းစရာက မြောင်းသာမှ” ဆိုသည်မှာ ရေစီးရေလာ ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် “**မြောင်း**” (ရေမြောင်း) ၏ အနေအထားကို ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ပေးရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြောင်းသည် ရေစီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် မြောင်း၏ အနေအထား မကောင်းပါက ရေစီးဆင်းမှု နှောင့်နှေးနိုင်သည် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေစီးရေလာ ကောင်းမွန်စေလိုပါက မြောင်းကို သေချာစွာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ အခြေခံအုတ်မြစ် သို့မဟုတ် အဓိကအချက် မှန်ကန်ကောင်းမွန်မှသာ ရလဒ်ကောင်းများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
ရေအဆုံး ကုန်းတစ်ဝက်

**ရေအဆုံး ကုန်းတစ်ဝက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေအဆုံး၊ ကုန်းတစ်ဝက်” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးခေတ် ဥပဒေ သို့မဟုတ် ထုံးတမ်းအစဉ်အလာကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရေအဆုံး**” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို “**ရေ**” (ရေထဲမှ) တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိပါက ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအား ပစ္စည်း၏ “**အဆုံး**” (တစ်ခုလုံး) ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   “**ကုန်းတစ်ဝက်**” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို “**ကုန်း**” (ကုန်းပေါ်မှ) တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိပါက ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအား ပစ္စည်း၏ “**တစ်ဝက်**” (ထက်ဝက်) ကိုသာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကျန်တစ်ဝက်ကို မူလပိုင်ရှင်ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ရသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ပျောက်ဆုံးပစ္စည်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော တရားမျှတမှုနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆများကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဟောသည်မှာ ရပြီ၊ **ရေမှာ အဆုံး၊ ကုန်းမှာ တစ်ဝ်က**ဆိုတဲ့ ဥပဒေနှင့်အညီ တစ်ဝက်ကိုဖြင့် သည်က ပိုင်ပေါ့၊" 
*   "ရက်ကန်းသည်မတစ်ဦး ရွှေအိုးတစ်အိုးတွေ့ရာမှာ မှူးမတ်များကုကန်းမှာ တစ်ဝက်၊ **ရေမှာ အဆုံး**ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဝက်ခွဲယူ၍ ဘုရင်ကိုဆက်ရာတွင်…၊" 

## ကိုးကား
ရေအကျိုးဆယ်ပါး မတောင်းဘဲပြည့်

**ရေအကျိုးဆယ်ပါး မတောင်းဘဲပြည့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေအကျိုးဆယ်ပါး မတောင်းဘဲပြည့်” ဆိုသည်မှာ “**ရေ**” (ရေကို လှူဒါန်းခြင်း) ၏ အကျိုးကျေးဇူးများသည် “**ဆယ်ပါး**” တိတိရှိပြီး ထိုအကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိရန် ဆုတောင်းရန်ပင် မလိုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေသည် သက်ရှိများအတွက် အလွန်အရေးပါသော အရာဖြစ်သောကြောင့် ရေကို လှူဒါန်းခြင်းသည် အလွန်မြတ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတစ်ခုဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရေလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ဖော်ပြသည်။ ဖော်ပြပါ အကျိုးဆယ်ပါးကို အောက်ပါ လင်္ကာတွင် အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြထားသည်။

* (သက်ရှည်ဆင်းလှ၊ ချမ်းသာရ၊ ဗလဉာဏ်ပညာ။
* စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၊ ကျော်စောခြင်း၊ ခပင်းခြွေရံကာ။
* ရေမငတ်ငြား၊ လျင်မြန်သွား၊ ဆယ်ပါးရေကျိုးလာ။)

ထိုအကျိုးဆယ်ပါးမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

* ၁။ အသက်ရှည်ခြင်း
* ၂။ အဆင်းလှခြင်း
* ၃။ ချမ်းသာခြင်း
* ၄။ ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း
* ၅။ ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ခြင်း
* ၆။ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းခြင်း
* ၇။ ကျော်ကြားထင်ရှားခြင်း
* ၈။ အခြွေအရံ ပေါများခြင်း
* ၉။ ရေငတ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးခြင်း
* ၁၀။ လျင်မြန်သွက်လက်ခြင်း

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရေလှူသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဆုမတောင်းဘဲ ၎င်းအကျိုးဆယ်ပါးကို ရသည်ဟူ၏။ (က) ကိတ္တိသုဒ္ဓေါ၊ ခြွေရံပေါ၊ လျင်ဆောမွတ်သိပ်ကွာ။ (ခ) သန့်ရှင်းဆင်းလှ၊ချမ်းသာရ၊ ဗလဉာဏ်ပညာ။ (ဂ) ရေကိုလှူကြ၊ ကျိုးဆယ်ဝ၊ မုချ ရမည်သာ။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရေအကျိုးဆယ်ပါး
## ကိုးကား
ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ

** ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရေးတော့အမှန်**” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ရေးသားသောအခါ စာလုံးပေါင်း “**အမှန်**” (မှန်ကန်သော စာလုံးပေါင်း) အတိုင်း ရေးသားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ဖတ်တော့အသံ**” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ဖတ်ရှုသောအခါ အချို့သော စာလုံးများ၏ အသံထွက်သည် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ “**အသံ**” တစ်မျိုး ပြောင်းလဲ၍ ထွက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် “ဘယ်” ဟု ရေးသော်လည်း အသံထွက်တွင် “ဘဲ” ဟု ထွက်တတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာစာ၏ ရေးသားပုံနှင့် အသံထွက်ပုံ မတူညီမှုကို ဖော်ပြသည်။ “ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရေးခါအမှန် ဖတ်ခါအသံဟူသော စာဖတ်ရာ လိုက်နာရခြင်းနည်းများမှာ အောက်ပါသုံးမျိုးအတိုင်းပင်တည်း။" 
*   "ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အံသဟု ပြောရိုးရှိသည့်အတိုင်း မြန်မာစကားများမှာ ရေးတော့သတ်ပုံအမှန်အတိုင်း ရေးပြီးလျှင် ဖတ်တော့တစ်မျိုး ဖတ်ရသဖြင့်…၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်
## ကိုးကား
ရဲသော် မသေ

**ရဲသော် မသေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရဲသော် မသေ” ဆိုသည်မှာ “**ရဲ**” (ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိသောသူ) သည် အသက် “**သေ**” သော်လည်း နာမည် “**မသေ**” ဟု ဆိုလိုသည်။ ရဲရင့်သော လုပ်ရပ်များဖြင့် ကျော်ကြားသူများသည် သေဆုံးသွားသော်လည်း သူတို့၏ နာမည်နှင့် ဂုဏ်သတင်းသည် လူအများ၏ အမှတ်ရမှုတွင် ထာဝရ တည်ရှိနေမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှုနှင့် သတ္တိ၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ “ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "အသက်စွန့်ကြဲ၊ **ရဲသော်မသေ**၊ ဝံ့လေစေဟု၊ လူ့မြေထုံးဆို၊ မောင်ပင်ကိုလည်း၊ မြင်းမိုရ်နှလုံး၊ ရဲဆုံးခိုင်ကျည်၊ မောင့်မူနည်ကို၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား
## ကိုးကား
ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား

** ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား” ဆိုသည်မှာ “**ရဲ**” (ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိသောသူ) သည် အသက် “**သေ**” သော်လည်း နာမည် “**မသေ**” သည်သာမက “**ငရဲမလား**” (မကောင်းသော ဘဝသို့ မရောက်ရှိ) ဘဲ ကောင်းသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရဲရင့်သော လုပ်ရပ်များဖြင့် ကျော်ကြားသူများသည် သေဆုံးသွားသော်လည်း သူတို့၏ ကောင်းမှုကြောင့် ကောင်းသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှု၊ သတ္တိနှင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ “ရဲသော် မသေ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရဲဘိသောထွေ၊ သက်မသေတည်၊့ သေတုံသော်လည်း၊ အောက်ဖော်တကွဲ၊ ငရဲရပ်မြေ၊ မသက်လေတည့်၊" 
*   "ရဲသော်မသေ၊ ဆိပ်အန်မြွေသို့၊ သေလတ်တုံငြား၊ မျောက်နှစ်ပါးသို့၊ မလားငရဲ၊ ကောင်းရာမြဲလိမ့်၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရဲသော် မသေ
## ကိုးကား
ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်

**ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရေးခါမကျန်**” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာလုံးများကို ရေးသားသောအခါ စာလုံးအပြည့်အစုံ (အသတ်၊ အငင် အပါအဝင်) ကို “**မကျန်**” အောင် ရေးသားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ဖတ်ခါချန်**” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ဖတ်ရှုသောအခါ အချို့သော အသတ်၊ အငင်များကို အသံထွက်တွင် “**ချန်**” (ချန်လှပ်) ၍ ဖတ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် “စာ” ဟု ရေးသော်လည်း အသံထွက်တွင် “ဆာ” ဟု ထွက်တတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာစာ၏ ရေးသားပုံနှင့် အသံထွက်ပုံ မတူညီမှုကို ဖော်ပြသည်။ “ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မြန်မာ့ဘာသာ ဝေါဟာတို့တွင် **ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်**သော ထူးသော အသတ်အငင် အတင်တို့သည်…၊" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ
## ကိုးကား
ရိုးလွန်းတော့ အ

**ရိုးလွန်းတော့ အ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရိုးလွန်းတော့ အ” ဆိုသည်မှာ “**ရိုးလွန်း**” (အလွန်အကျွံ ရိုးသားခြင်း၊ အလွန်အကျွံ အေးဆေးခြင်း) သည် “**အ**” (အနုံအအ ဖြစ်ခြင်း၊ အသုံးမကျခြင်း) သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရိုးသားခြင်းသည် ကောင်းသော ဂုဏ်သတ္တိဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ရိုးသားပါက အခြားသူများ၏ အမြတ်ထုတ်ခြင်းကို ခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ချက်များ မှန်မှန်ကန်ကန် မချနိုင်ဘဲ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် သင့်တင့်မျှတမှု ရှိသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
ဤဆိုရိုးစကားအတွက် သီးခြားကိုးကားချက် အတိအကျ မတွေ့ရှိပါ။ 

## ကိုးကား
ရက်စက်မှ ကြေကွဲ

**ရက်စက်မှ ကြေကွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရက်စက်မှ ကြေကွဲ” ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးကို “**ရက်စက်**” (ရက်ရက်စက်စက် ပြောဆိုပြုမူခြင်း) ပြုလုပ်မှသာ ထိုသူသည် “**ကြေကွဲ**” (စိတ်နှလုံး ထိခိုက်နာကျင်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းပက်လက်ဖြစ်ခြင်း) ရပြီး နောင်တွင် ထိုအရာကို ရှောင်ကြဉ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ပြင်းထန်သော အပြုအမူ သို့မဟုတ် အပြောအဆိုများဖြင့်သာ လူတစ်ဦးကို အမှန်တရားကို သိရှိစေနိုင်သည် သို့မဟုတ် အမှားမှ ရှောင်ရှားစေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချို့အခြေအနေများတွင် ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုသည် လိုအပ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ငါ သူ့ကို ယခုထက်တိုင် မမေ့မမုန်းသော်လည်း လောကမှာ လူတစ်လုံး လုပ်ချင်တဲ့ စိတ်က ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်လို့ မရနိုင်အောင် ရှိလေတော့…ဟယ်-မတတ် နိုင်ပါဘူး၊ **ရက်စက်မှ ကြေကွဲ**သတဲ့၊" 

## ကိုးကား
ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ

**ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ” ဆိုသည်မှာ မိဘတို့သည် မိမိတို့၏ “**ရင်သွေး**” (သားသမီး) ကို ချစ်မြတ်နိုးရာတွင် မည်မျှပင် ချစ်စေကာမူ “**ချစ်မဝ**” (တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိ၊ အမြဲတစေ ချစ်မြတ်နိုးနေဆဲ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိဘမေတ္တာသည် အတိုင်းအဆမဲ့ ကြီးမားနက်ရှိုင်းကြောင်း၊ မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ “**ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝသည်၊ လောကအားလုံး၊ သားကိုမုန်းတယ်လို့၊ ထုံးစံဘယ်မှာရှိသလဲ**” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝတည့်၊ မိဘတံတွာ၊ သားတကာနှင့်၊ တစ်ရာနှစ်ကဲ၊ လည်ချင်းနွှဲလည်း၊ ရောင့်ရဲမထင်၊ စုံမက်ကြင်လျက်၊" 
*   "ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝသည်၊ လောကအားလုံး၊ သားကိုမုန်းတယ်လို့၊ ထုံးစံဘယ်မှာရှိသလဲ၊" 

## ကိုးကား
ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ

**ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ” ဆိုသည်မှာ “**ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်**” (ထန်းပင်မှ ထန်းရည်ကို ထုတ်ယူနေချိန်တွင် စီးပွားရေး အဆင်ပြေချမ်းသာခြင်း) နှင့် “**ရင်းထောင်လှဲ မွဲ**” (ထန်းပင်မှ ထန်းရည် မထုတ်ယူချိန် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်း ရပ်နားချိန်တွင် ဆင်းရဲခြင်း) ဟူသော အခြေအနေ နှစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချို့သော လုပ်ငန်းများ၏ သဘောသဘာဝအရ ရရှိသော ဝင်ငွေသည် အချိန်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် ရာသီအလိုက် လုပ်ကိုင်ရသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်းများတွင် ဤကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "မောင်ကြီးတို့နယ်က ထန်းသမားတွေဟာ အရင်ကလို **ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲမွဲ**ဆိုတဲ့ စကားလို မဖြစ်ကြရတော့ဘူးပေါ့။" 
*   "**ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ**-ထန်းသမားလုပ်သားတို့၏ လက်သုံး စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။" 

## ကိုးကား
ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်

**ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်” ဆိုသည်မှာ “**ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း**” (မိမိရရှိထားသော အရာနှင့် ကျေနပ်တင်းတိမ်ခြင်း၊ လောဘမကြီးခြင်း) သည် “**လူ့စည်းစိမ်**” (လူ့ဘဝတွင် အကောင်းဆုံးသော ချမ်းသာမှု) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာမှုကို ဖြစ်စေပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများစွာ ရှိခြင်းထက်ပင် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသော စည်းစိမ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုနှင့် စိတ်ချမ်းသာမှု၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။ “သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ” (ပါဠိဘာသာဖြင့် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံးသော စည်းစိမ်ဖြစ်သည်) ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်** ဆိုသည့်အတိုင်း သင့်ရုံမျှနှင့် ရောင့်ရဲမှုသည် စိတ်အား အနှောင့်အယှက်မပေးနိုင်သော စည်းစိမ်တစ်မျိုး ဖြစ်သောကြောင့်…၊" 
*   "**ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်** ဆိုသည့်အတိုင်း…ဖြစ်တတ်သမျှ ရတတ်သမျှနှင့် ရောင့်ရဲနိုင်လျှင် ဝမ်းနည်းစရာအကြောင်း မရှိသည့်အပြင် ရောက်လေရာရာဘဝ ဖြစ်လေရာရာအဆင့်အတန်းတို့၌ ဆင်းရဲနိုင်ဖွယ်အကြောင်း မရှိဘဲ စိတ်အေးလက်အေး နေနိုင်မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။" 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ

## ကိုးကား
ရိုးရိုးကျင့် မြင့်မြင့်ကြံ

**ရိုးရိုးကျင့် မြင့်မြင့်ကြံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရိုးရိုးကျင့်၊ မြင့်မြင့်ကြံ” ဆိုသည်မှာ ဘဝတွင် တိုးတက်ကြီးပွားလိုသူများအတွက် အခြေခံကျသော အချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရိုးရိုးကျင့်**” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အပြုအမူ၊ အပြောအဆိုနှင့် လုပ်ရပ်များတွင် “**ရိုးရိုး**” (ရိုးသားမှု၊ ဖြောင့်မတ်မှု) ရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**မြင့်မြင့်ကြံ**” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်များတွင် “**မြင့်မြင့်**” (မြင့်မားသော၊ ကြီးကျယ်သော) ရည်မှန်းချက်များ ထားရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရိုးသားမှုနှင့် မြင့်မားသော ရည်မှန်းချက်များ ပေါင်းစပ်ပါက ဘဝတွင် တိုးတက်အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ကြီးပွားချမ်းသာလိုသူဟာ **ရိုးရိုးကျင့်၊ မြင့်မြင့်ကြံ**ဖို့ပါပဲ။" 

## ကိုးကား
ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက်

**ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက်” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

၁။ “**ရည်းစားတစ်ထောင်**” (ရည်းစား အများအပြား ထားရှိခြင်း) ပြီးမှ “**လင်ကောင်တစ်ယောက်**” (ခင်ပွန်းအဖြစ် တစ်ဦးတည်းကို ရွေးချယ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့သော အမျိုးသမီးများသည် အိမ်ထောင်မပြုမီ အမျိုးသား အများအပြားနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ပြီးမှ မိမိနှင့် သင့်တော်သောသူကို ခင်ပွန်းအဖြစ် ရွေးချယ်လေ့ရှိသည်ကို ဖော်ပြသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆိုရိုးစကားသည် ရွေးချယ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

၂။ အပျိုဘဝတွင် “**ရည်းစားတစ်ထောင်**” (ရည်းစား အများအပြား ရှိနိုင်သော်လည်း) အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက်တွင် “**လင်ကောင်တစ်ယောက်**” (ခင်ပွန်း တစ်ဦးတည်းသာ ရှိရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေး၏ တစ်ခုတည်းသော သစ္စာရှိမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "**ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်တစ်ကောင်**ဟု၊ လူ့ဘောင်ဆိုရိုး၊ မော်ကွန်းထိုးရှင့်၊" 
*   "ကျွန်တော့်ရည်းစားဟာ **ရည်းစားတစ်ထောင် လင်ကောင်တစ်ယောက်**ဆိုတဲ့ သောကောရောကောအစားထဲက မဟုတ်ပါဘူး၊ အင်မတန် စောင့်စောင့် စည်းစည်းရှိတဲ့ အစားထဲကပါ၊" 
*   "လင်ရယ်သားရယ်လို့အထင်အရှားဖြစ်လာတဲ့တစ်နေ့ မျက်နှာမပြောင်းရင် ပြီးတာပဲ၊ **ရည်စားတစ်ထောင် လင်ကောင်တစ်ယောက်**ဆိုတာ ရှင်နားလည်လိမ့်မယ်။" 

## ကိုးကား
ရန်ကို မေတ္တာ၊ မင်းမှာ လက်ဆောင်

**ရန်ကို မေတ္တာ၊ မင်းမှာ လက်ဆောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရန်ကို မေတ္တာ၊ မင်းမှာ လက်ဆောင်” ဆိုသည်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အသုံးပြုနိုင်သော နည်းလမ်းနှစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   “**ရန်ကို မေတ္တာ**” ဆိုသည်မှာ ရန်သူ သို့မဟုတ် ရန်ငြိုးထားသူကို အောင်မြင်လိုပါက “**မေတ္တာ**” (ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ စာနာထောက်ထားမှု) ဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်းဖြင့် ရန်ငြိုးကို ပြေပျောက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မေတ္တာသည် ရန်ငြိုးကို အောင်နိုင်သော အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
*   “**မင်းမှာ လက်ဆောင်**” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ နှစ်သက်မှုကို ရရှိလိုပါက “**လက်ဆောင်**” (လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ) ဆက်သခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ်ကာလများတွင် မင်းနှင့် အာဏာရှိသူများကို လက်ဆောင်ဆက်သခြင်းသည် သာမန်ထုံးစံတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရန်သူကို မေတ္တာဖြင့် တုံ့ပြန်နိုင်သကဲ့သို့ အာဏာရှိသူကို လက်ဆောင်ဖြင့် ချဉ်းကပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ရန်ကိုမေတ္တာ၊ မင်းမှာလက်ဆောင်၊ ပြီးစီးအောင်၏၊ လူ့ဘောင်ရှေးက၊ ဆိုကြသော့တိုင်း**” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရန်ကို အောင်စေလိုသော်မေတ္တာ၊ မငို်းက ချ စ်စေလိုသော် လက်ဆောင်၊" 
*   "ရန်ကိုမေတ္တာ၊ မင်းမှာလက်ဆောင်၊ ပြီးစီးအောင်၏၊ လူ့ဘောင်ရှေးက၊ ဆိုကြသော့တိုင်း၊" 

## ကိုးကား
ရောင်းသူ တစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူ ငါးကျပ်

**ရောင်းသူ တစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူ ငါးကျပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရောင်းသူတစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူငါးကျပ်” ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ ဈေးနှုန်းကို ရောင်းသူက “**တစ်ဆယ်**” (ဈေးနှုန်းတစ်ခု) ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဝယ်သူက “**ငါးကျပ်**” (ထက်ဝက်လျော့နည်းသော ဈေးနှုန်း) ဖြင့် ဈေးဆစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဈေးဝယ်ဈေးရောင်းတွင် ဈေးဆစ်ခြင်း၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ ဈေးဝယ်သူသည် ရောင်းသူ၏ မူလဈေးနှုန်းထက် လျှော့၍ ဝယ်ယူရန် ကြိုးစားလေ့ရှိပြီး ဈေးနှုန်းညှိနှိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ရောင်းသူ ၁ဝိ၊ ဝယ်သူ ၅ိ ဆိုတာလို အကျပ်အတည်းထဲမှာ ရက်ဆွဲလို့ မရောင်းသာဘူး။" 
*   "ရောင်းသူ တစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူ ငါးကျပ်လို့ ဆိုရိုးစကားရှိပေတယ်။ သို့သော် ကုန်ဆိုတာ ဝယ်သူကို လိုက်လို့ အဖိုးတန်ပါကြောင်း။" 

## ကိုးကား
ရန်လိုက ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်

**ရန်လိုက ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
“ရန်လိုက ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်” ဆိုသည်မှာ ရန်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ရန်လိုစိတ်ထားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ “**ရန်လိုက ရန်ပိုသည်**” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးအား “**ရန်လို**” (ရန်ငြိုးထားခြင်း၊ ရန်ပြုခြင်း) ပါက မိမိကိုယ်တိုင်လည်း “**ရန်ပို**” (ပိုမိုများပြားသော ရန်သူများ သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ) နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “**ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်**” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးအား “**ရန်မလို**” (ရန်ငြိုးမထားခြင်း၊ မေတ္တာထားခြင်း) မှသာ “**ရန်ပြို**” (ရန်သူများ ပြိုကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ရန်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးခြင်း) ဖြစ်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာနှင့် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရန်ငြိုးထားခြင်းသည် ပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပြီး မေတ္တာထားခြင်းသည် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ “**သည်းပွတ်မင်းပျို၊ ရန်မလိုနှင့်၊ ရန်လိုရန်ပို၊ ရန်မလိုက၊ ရန်ပြို သတတ်၊ မှန်မချွတ်တည့်**” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သည်းပွတ်မင်းပျို၊ ရန်မလိုနှင့်၊ ရန်လိုရန်ပို၊ ရန်မလိုက၊ ရန်ပြို သတတ်၊ မှန်မချွတ်တည့်၊" 
*   "ရန်လိုလျှင် ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည် ဆိုသော စကားကဲ့သို့ သူတစ်ပါးတို့အား ရန်လိုခြင်း၊ မျက်မာန်ရှ၍ မုန်းထားခြင်းကို မပြုအပ်ကုန်။" 

## ကိုးကား