open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘုန်းနှင့်ကံနှင့်ရွှေသဇင်

**ဘုန်းနှင့်ကံနှင့်ရွှေသဇင်** ကဗျာကို ဦးတိုး ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ရကန် ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ရာမရကန်မှ ကောက်နုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သဇင်ပန်း၏ ထူးခြားမြင့်မြတ်တင့်တယ်ပုံကို  ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## ဘုန်းနှင့်ကံနှင့်ရွှေသဇင်

စိမ့်ကြီးမြိုင်ကြီး၊ ရိပ်ကြီးတောတောင်
နေရောင်မခံ၊ ပန်းပျံပင်ဆင့်
မြေနှင့်ရန်ဘက်၊ ခက်လက်စိမ်းမြ
မိုးမခဘူး၊ နွေလသန်ပေါက်
ယဉ်ချိန်ရောက်ခါမှ၊ နှင်းသောက်ကယ်ရွှင်ရွှင်
ပွင့်ဖူးတွေ ဆင်ကြသည်။

ရွှေပင်ဆင့်ငွေပင်ဆင့်၊ ပတ္တမြားပင်ဆင့်
ဂမုန်းအင့်အဖက်
ဆောင်းစက်ရိပ်ခို၊ ရေတွက်လို့ဆိုတော့မည်။

လက်တံတိုတစ်မည်၊ လက်တံရှည်နှင့်
နေရောင်ခြည် လရောင်ဝါ
မိုးလုံးပြာ မိုးလုံးမှိုင်း
ပုလဲဆိုင်း ပုလဲနှစ်
ချစ်စရာ့ လိပ်ပြာတောင်
နီလာရောင် တောင်လုံးမြိုင်
သုံးပွင့်ဆိုင် ခိုင်လုံးဆန်း
ပင်လုံးလန်း နွဲ့တန်းယိမ်း
ညှာတံစိမ်းများတို့
လေသိမ်းတိုင်းလှ၊ ကိန္နရီကသည့်နှယ်
တချို့ကနီပြာပြာ၊ တချို့ကဖြူဝါဝါ
တချို့မှာချိပ်ပွင့်၊ တချို့မှာပန်းရင့်ကို
ပင်ဆင့်ပန်းပျံ၊ ဘွဲ့မည်ရည်ခံချင်းတွင်
ဝေယန်နန်းမြင့်၊ ပန်းတိုင်းတင့်မို့
မြို့ဝန်မင်းစာ၊ လိပ်မပါဘဲ
ကွယ်ရာဈေးပြင်၊ ရောင်းလို့များမြင်မလား။

သေချင်သေ၊ ရှင်ချင်ရှင်
အင်မတန့် အင်မတန်၊ ရာဇဝတ်တော်ခံရမည်။

မြတ်ပန်တော်ပန်း၊ ခိုင်လုံးလန်းကို
ဟိုလောင်ပန်းပွင့်၊ ဘယ်ဂုဏ်ကြောင့် ဝင့်မတုံး
ဘုန်းနှင့်ကံနှင့်ရွှေသဇင်။

## ကိုးကား
တပေါင်းညှာကျင်

**တပေါင်းညှာကျင်** ကဗျာကို ဦးယာ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ အဲချင်း၊ ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ တပေါင်းလ၏ သာယာကြည်နူးဖွယ်ရာကောင်းပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## တပေါင်းညှာကျင်

တပေါင်းငယ်မှညှာကျင်
နွေဦးဆန်းသစ်၊ ရွက်ရော်လှစ်လို့
ပုရစ်ကယ်ရွှေဥ၊ ပင်တိုင်းစုကြသည်
နုညိုစင်ငယ်တဲ့လေ။

ဝန်းကျင်ငယ်မှပတ်ကုံး
တွန်ထူးဘာသာ၊ ငှက်တို့မှာလည်း
စုကာရုံးလို့၊ ခြိမ့်အုန်းငယ်ကျူးသီ
အမသံညောင်း၊ သိုက်နန်းငယ်အောင်းသို့
သာပေါင်းငယ်ချီသည်
သရဖီရွှေခိုင်က၊ လှိုင်ရှာလေကော။

ညှာကြောငယ်မှဖူးသစ်
ရဂုံတစ်ခွင်၊ သာပေါင်းငယ်ရှင်သည်
မင်းလွင်လှစ်လို့၊ မူးမြစ်ကယ်ကမ်းယံ
ငါးထွေငါးမြင်း၊ ငါးပူတင်းတို့
သောင်းရင်းငယ်ဆန်သည်၊ ငါးတန်ငယ်ဝဲခိုလို့
ပိုက်ခြေတိုဆင်း။

ပျော်ခင်းသာလှ၊ သည်ချိန်ကျလျှင်
တောဝဂနိုင်၊ စုံသာမြိုင်မှာ
မခိုင်ရွက်ညောင်း၊ ကြွေကျပြောင်းလို့
ထောင်းထောင်းငယ်လျှံငွေ့၊ လောင်ဓလေ့နှင့်
လွမ်း၍ငယ်တစေ၊ အလိုသေရချည့်
စိတ်ဖြေလို့မရနိုင်၊ ဘယ့်နှယ်လူခိုင်ပါ့မယ်
ယုဂန်ပိုင်ရှင်သိကြားတို့၊ မာန်ထားရင်းလေ။

## ကိုးကား
ဌာနီပြည်ကြီးကဝေးသနှင့်

**ဌာနီပြည်ကြီးကဝေးသနှင့်** ကဗျာကို ဦးကြင်ဥ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ညည်းချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဌာနီပြည်ကြီးနှင့် အဝေးသို့ရောက်နေစဉ် တစ်ကိုယ်တည်း လွမ်းဆွတ်ဖွယ်ကောင်းသော တောတောင်ရေမြေ ရာသီဥတုတို့၏ အခြေအနေကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ဌာနီပြည်ကြီးကဝေးသနှင့်

ဪ .... တစ်ကိုယ်ဆွေးဖွယ်
မြောင်ခင်တန်းနှင့်၊ တောင်ကမ်းကွယ်
လမ်းဘယ်ဝယ်ရှိ
နယ်ရှစ်ခွင်လုံး၊ တိမ်မင်တုံး
မိုးလုံးအိသို့၊ အို ... သိတတ်ပြီ။

မြိုင်ခြေအုပ်က၊ ရွှေဘုတ်ကယ်အီသည်
ဌာနီပြည်ကြီးကလည်း ဝေးသနှင့်။

ငုံကင်းငယ်ပန်းမန်၊ ရွက်ရင့်လျှောလို့
ရွက်ကြောငယ်လှန်သည်
တောင်ပြန်လေညင်းကလည်း သွေးသနှင့်။

သူရကန်စက်၊ ဖန်ဂယက်လည်း
လယ်ချက်ဗဟို
ယုဂန်စွန်းက၊ ထိမ်ကွန်းငယ်ခိုသည်
ချိန်ညိုနေမင်းကလည်း၊ အေးသနှင့်။

နောင့်ဆွေးငယ်ဗျာဝှန်၊ လွန့်ထက်လွန်ကို
တစ်သွန်ကူလှောက်
ဘယ်ဖြေဆည် ဖျောက်နိုင်လိမ့်။

*သဖြန်*
တောမြောက်ကကြိုးခွေ။

စိမ့်ကြီးမြိုင်ချောင်က
ရွှေဖိုးခေါင် သံချိုညောင်း။

ဒေါင်းကအိုးဝေ။

တောင်တံပြက်၊ ကျောက်စက်ကျစမ်းရေ
တွေတွေစိမ့်ကြည်အေး။

အို ...  နောင့်တည်းဟာမို့
ရွှေသည်းမှာ ကြေကွေဆူလှတယ်
နန်းသူကြောင့်လေး။

## ကိုးကား
တောင်သူကြီး

**တောင်သူကြီး** ကဗျာကို ဖိုးသူတော်ဦးမင်း ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဒုံးချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အရေးကြုံလျှင် နိုင်ငံတော်အတွက် ယောက်ျားပီသစွာ အမှုထမ်းပြီး နိုင်ငံတော် အေးချမ်းနေပါက လယ်ယာလုပ်ကိုင်ကာ အေးဆေးပျော်ရွှင်စွာနေတတ်သော တောင်သူကြီး၏ စိတ်ထားကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## တောင်သူကြီး

ခက်ရင်းစွယ်စုံ၊ စိန်တောင်ကြီးနှင့်
ငါးစီးဆင်ပြောင့်အားပေကို။

ဇမ္ဗူစိုးရ နတ်ရှင့်ကျွန်
တုလို့ချွန်လျှင် ခန္ဓာစဲမယ်
ရဲရန်ညွန့်ဖြို။

ကိုးပိဿာစီး ဓားမကြီး
ရန်းမီးသတ္တရု ငေါက်လျှင်ပြို
ကုန်းဘောင်ရွှေဘို ထောင်ကနတ်က
ဘေးဘိုးစဉ်ဆက် ခုတိုင်အောင်
ရေးတော်မရှောင် ထမ်းတဲ့ယောက်ျား။

ယာလယ်လုပ်လို့ တောမှာပျော်
စီးပွားထင်ပေါ် ပြောင်းနှင့်စပါး။

ပဲမျိုးအပြား ဘူးသခွား
ကယားမြို့မ နယ်တစ်ခွင်
ဝါနှမ်းစုံလင် ချဉ်ပေါင်ခင်းနှင့်
မကြွင်းခရမ်း သီးမျိုးလျှမ်း
ပိုက်တန်းစည်းဝိုက် ရွှေယုန်ထောင်ကာ
ချိုးနှင့်ငုံး စာငယ်ကိုလေ
ပုတက် မွှေးကြိုင်စွာ
ဇွန်လုံး ထိန်ထိန်ဝါ။

ရေယဉ်စီးတဲ့ တောမြိုင်သာ
ပြောင်းပဲရောရာ ဆန်တစ်ဝက်ကယ်နှင့်
စပျစ်ကျင်းလျက် ပြည့်အနှက်
လူပျိုချက်တဲ့ ဟင်းလျာကို
ရောရာစုံ ချိုလှချည့်
အပျိုငယ် ရွှေနံကားအောင်
စားပါလှည့် ဗုန်းဗော။

## ကိုးကား
ဆောင်းရတုပွဲ

**ဆောင်းရတုပွဲ** ကဗျာကို အချုပ်တန်းဆရာဖေ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လေးချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မန္တလေးဆောင်းရာသီ၏ ချမ်းပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ဆောင်းရတုပွဲ

ခန်းဆောင်ရွှေ ရဝေတွင်းမှာလ
ချမ်းပေါင်လေ တဖေတင်းသော်လည်း
ဖြေရင်းရယ်တဲ့ ခိုက်ခိုက်တုန်
မျက်တစ်ခတ်၊ ပြက်လျှပ်ကယ် တစ်ဗီဇနာမျှ
ထည်အလွှာ အကုန်ထွေးသော်လည်း
ကြည်အသာ မလုံသေးပါဘု
မှိတ်ပါလျှင် လိပ်ပြာကအေးတာမို့
သွေးလန့်လို့ခုန်။

ယမ်းယောင်ကာ တလျက်ညည်းမိတော့
သန်းခေါင်မှာ မြကြက်သီးတွေက 
တဖီးဖီး ပျံ့လို့ငယ်အုံ
ဗျာဆုံတဲ့ ရာသီပဲ။

ငွေနှင်းငယ်မှုန်
လေညင်းရယ် တသုန်သုန်နှင့်
ချမ်းပုံမှာ ကမ်းကုန်ရစ်တာမို့
မန်းတုန်အောင် လမ်းဆုံကဟစ်ချင်တော့
သည်ခေတ်မှာ သည်လိုဟာဖြင့်
သည်ကိုယ်မှာ သေသေလုပါပေါ့
ကမ္ဘာကို ဗြဟ္မာတို့ ပြုခဲ့တယ်
ဆောင်းရတုပွဲ။

## ကိုးကား
လေးမောင့်စံကျောင်း

**လေးမောင့်စံကျောင်း** ကဗျာကို ဦးပုည ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ တေးထပ် ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်၍ နိဗ္ဗိန္ဒဖွဲ့တေးထပ် ဖြစ်သည်။ လှပသော ပန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံနေသော စံကျောင်းကလေးအကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## လေးမောင့်စံကျောင်း

မုလေးရုံတောအစ
ဒေါနလမ်း မြေညီ
လျှောကျစမ်းရေ သင်းကြည်တယ်
ရွှေနှင်းဆီ ကန်ချောင်း။

လွမ်းမတတ် စံကားဝါငူမှာ
နံ့သာဖြူ လေးမောင့်စံကျောင်း။

စံပယ်ချပ် သရဖီချောင်မှာ
ခွာညိုတောင် ခိုအောင်း။

မွှေးနံ့သာစုပေါင်းလို့
နုညောင်စောင်းထက်မှာ။

ပဒုမ္မာကြာသင်္ကန်းငယ်နှင့်
ခါဆင်မြန်း တောမွေ့ပျော်ရာ။

ပန်းသော်က တံတိုင်းကာသည်
ဇီဇဝါမုခ်ခြားလို့
တံခါးက ချရားကြိုင်
သင်းတဲ့ဂနိုင်။

ယုဇနမဟာမြိုင်မှာ
ကမ္ဘာတိုင် မှီးမယ်ပလေး။

## ကိုးကား
အကျွန်တို့လယ် ကောက်စိုက်တုန်းက

**အကျွန်တို့လယ် ကောက်စိုက်တုန်းက** သည် ဟန်ချင်း ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်၍ ကျေးလက်ရိုးရာတေးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ရေးသားသူ၏ အမည်ကို မသိရပါ။ အောင်ပင်လယ်ကောက်စိုက်သမတို့၏ လိမ်းခြယ်ထားပုံများ၊ ဟန်ပန်အမူအရာ အလှအပများကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## အကျွန်တို့လယ် ကောက်စိုက်တုန်းက

အေးကောင်းပျိုရွယ် သူငယ်ချင်းတို့
လယ်တော်တွင်းက များတတွေ။

ကိုယ်စီကလို့ လှစရာ
တို့မျက်နှာမှာ နံသာပြောက်လို့
လှည်းစာခေါက်ကို အိုင်အိုင်အေးအောင်
သွေးကြပါအေ။

ပန်းထိမ်လက်ခ မပေးရ
ထန်းပင်ကြီးက ဖြစ်သည့်ရွှေကို
ဆူးပန်းကုံးတွေ သွယ်ဘယက်နှင့်
ပေရွက်လိပ်ကြီး နားတောင်းဆင်
ယဉ်နိုင်အောင် ယဉ်လိုက်ချည့်
အောင်ပင်လယ်ရွာမရိုင်း
တိုင်းရွှေပြည့်လက်နား။

လေးရာ့နှစ်ဆယ်
အနံငယ်တိုထဘီနှင့်
ဖျင်အင်္ကျီသစ်ခေါက်ဆိုးမို့
ချုပ်ရိုးတွေသီတစ်တန်းမှာ
သန်းကိုက်လို့မယား။

ကျွဲခတ်သည့်ဟန်
ချဗျာဆံ စုံပါးရိုက်ကို
ခါလိုက်ချည့် တို့အပျိုမှာ
ယဉ်နဂို မူကြစို့
မုရိုးဖြူ ဆံခွေထုံးမှာ
ကုံးပန်လို့ခြားခြား။

အကျွန်တို့လယ် ကောက်စိုက်တုန်းက
ပြုံးလိုက်တဲ့ အကောင်ဟာရယ်
သင်း ပါရဲ့လားအေ့။

ပုံးဖာမှောက်ဆင်
တို့လှတုန်းကို မြင်ပတဲ့အောင်
ငါးမျိုးဆင် ပဝါပြောက်မှာ
အဖာတွေ တစ်ရာလောက်ကို
ဟော မြှောက်လို့ပြစမ်း။

## ကိုးကား
သူရဲကောင်းသုံးယောက်နှင့်ခရီးသည်

**သူရဲကောင်းသုံးယောက်နှင့်ခရီးသည်** ကဗျာကို ငွေတာရီ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဇွဲ၊ သတ္တိ၊ လုံ့လ ဟူသော အရည်အချင်းတို့ဖြင့် ပြည့်စုံပါက အခက်အခဲများကို အောင်မြင်နိုင်ကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## သူရဲကောင်းသုံးယောက်နှင့်ခရီးသည်

စုံရိပ်မြိုင်သွယ်၊ ကန္တာလယ်
အိုဘယ်ယောက်ျား၊ ခရီးသွား။

ဖော်လည်းမဆွယ်၊ တစ်ကိုယ်ငယ်
အိုဘယ်လူသား၊ ကြောက်ဘူးလား။

ဤသို့မေးသော်
ရွှင်အေးကြည်သာ၊ ပြုံးမျက်နှာဖြင့်
အို ... ဘာကိုထောက်၊ ကြောက်ရမလဲ
သဟဲဖော်ညှိ၊ သတ္တိရှိပြီ
ချစ်သည်သဟာ၊ ဇွဲလည်းပါ၍
မကွာထပ်လောင်း၊ ငယ်ကပေါင်းသည့်
ဆွေကောင်းလုံ့လ၊ တူတကွတည့်
ဘေးကတူယှဉ်၊ ပါခဲ့လျှင်သော်
ငါ့တွင်သေချာ၊ အောင်ဖို့ရာတည့်။

ယောက်ျားငါကိုယ်၊ မြွက်ဟဆို
ဖော်မလိုဘဲ တစ်ကိုယ်တဲ(တည်း)။

တော်ပေ့လူမော်၊ ပွဲတိုင်းကျော်
သုံးဖော်ဆွေလဲ(လည်း)၊ တူယှဉ်တွဲသည်
အောင်မြဲမုချ၊ အောင်မည်ပ။

## ကိုးကား
နှင်းကိုမြင်ခိုက်

**နှင်းကိုမြင်ခိုက်** ကဗျာကို နောင် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ နှင်းများကျသည့်ဆောင်းရာသီတွင် အမျိုးသားစည်းလုံးမှုနှင့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးကို ရယူကြိုးပမ်းခဲ့သော ပြည်သူပြည်သားတို့ကို ဂုဏ်ပြုရေးဖွဲ့ထားသည်။

## နှင်းကိုမြင်ခိုက်

နှင်းကိုမြင်၍
သဇင်ပွင့်ဦး၊ သူကြည်နူးစဉ်
ရယ်မြူးရွှင်ပျ၊ နှမနှင့်မောင်
ညီနောင်သားချင်း၊ လက်တွဲရင်းနှင့်
ချစ်ခြင်းခင်ခြင်း၊ ယုံကြည်ခြင်းများ
ဆပွားသစ်သစ်၊ ခိုင်မြဲနှစ်မာ
ကာလကြာလေ၊ စည်းရုံးလေတည့်။

မြေပြန့်တောင်ခုံး၊ ပတ်ကုံးဝန်းကျင်
မြစ်ခွင်တကြော၊ လွန်သာမောကို
ချစ်သောစိတ်နှင့်၊ သွေးနှင့်ချွေးနှင့်
အဆင့်ဆင့်ဆက်၊ အသက်သက်များ
စတေးထား၍၊ ဘိုးဘွားပေးဝေ
ချစ်အမွေတည့်။

အနေကြာကြာ၊ အသာမိုးမိုး
ချစ်တိုးလွန်မြတ်၊ သွေးသားထပ်၍
ကိုယ့်ရပ်ကိုယ့်မြေ၊ တွယ်တာပေ၏။

ကိုယ့်နေရာကို
တစ်ဖျာတစ်ကွက်၊ တစ်လက်မလည်း
တသနှမြော၊ စုံမက်မောသည့်
သဘောခြင်းရာ၊ ပြောရပါလျှင်
နှင်းရင်နုမှ၊ သဇင်လှကို
မြင်ရကြုံရ၊ ဆောင်းအမြမှာ
မဟာအောင်ခြင်း၊ စည်းလုံးခြင်းဖြင့်
သွေးချင်းကိုယ်သား၊ တို့ပိုင်ထားသည်
တရားမျှတလွတ်လပ်ခြင်း။

## ကိုးကား
ခွင့်သာခိုက်မှ မလိုက်ချင်လျှင်

**ခွင့်သာခိုက်မှ မလိုက်ချင်လျှင်** ကဗျာကို လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ တေးထပ် ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## ခွင့်သာခိုက်မှ မလိုက်ချင်လျှင်

ငါးအာရုံ အင်အစု၊ ခင်မှုနဲ့ နေ့ကုန်
နင်ယခု မေ့ပုံလို၊ တွေ့မကြုံ စခန်း။

ပါယ်လေးဝ သောကဘုံမှာ
မျောရရုံ ရှိတော့ ခမန်း။

အောက်ဝီစိ သောင်းအငူမှာ
ခေါင်းမပြူစတမ်း။

နှစ်အရှည် နစ်မည့်လမ်းကိုလ
နင်မျှော်စမ်း နင့်ကိုယ်။

ဒေသနာ ထင်အလင်းရယ်နှင့်
နင် အဖျင်း ပိုထက်သာပို။

သည်လောဘ စရိုက်အိုကို
မလိုက်လို ရှောင်ပစ်လို့။

နောင်အသစ် တကယ်ပြင်လျှင်
ကောင်းဖို့အစဉ်။

အခွင့်သာခိုက်ကမှ မလိုက်ချင်လျှင်
အမိုက်နင့်ပြင် ရှိသေးလေလိမ့်လား။

ခွင့်သာဆဲမှ မခဲချင်လျှင်
အလွဲနင့်ပြင် ရှိသေးလေလိမ့်လား။

ခွင့်သာတုန်းမှ မရုန်းချင်လျှင်
အရှုံးနင့်ပြင် ရှိသေးလေလိမ့်လား။

## ကိုးကား
အလုပ်မှန်လျှင်ကူညီချင်

**အလုပ်မှန်လျှင်ကူညီချင်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ် ခိုးကျောင်းရွာတွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဧသီသည် ရေကန်တူးရာ ကျောက်ဖျာများကို လွှာ၍ လွှာ၍ ယူရပြီး ၎င်းကန်နံဘေးတွင်လည်း အုန်း၊ ထန်း၊ ရှောက်၊ သံပရာ၊ မာလကာ စသော သစ်ပင်များ ဖြစ်ထွန်းနေသည်ကို ဝန်ထောက်က နှစ်သက်ကြည်နူးပျော်ရွှင်မှုဖြစ်၍ အစိုးရထံ စာတင်ရာ မြေနှင့်ဆိုင်သည့် မင်းကြီးက ငွေကျပ် နှစ်ထောင်ဖိုးရသဖြင့် ၎င်းကန်သည် အလွန်လှပ ကြီးကျယ်သည်။ ကျောင်းဒကာများက ဤအကြောင်းကို စာဖွဲ့ဆိုခိုင်းသည့်အတွက် ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## အလုပ်မှန်လျှင်ကူညီချင်

မိုးနွေအစဉ်၊ ခိုးရွှေချောင်းတွင်မှ၊ ရိုးမြောင်းတာ ယာတလျှောက်က၊ ရွာသောက်ရန်လူခိုမှီဘို့၊ ဦးဧသီတူးစေခိုင်းလို့၊ ငွေတိုင်းထွာ ဖြေ့ကာစွတ်ချည်နှင့်၊ နေ့ရက်ရှည်များစွာလုပ်ရှာရ၊ အားထုတ်ခဲ့အင်မတန်။

ကျောက်ဖျာ ဖောက်လွှာထွင်းလို့၊ မာမြင်းစွာ သေလာပထဝီမို့၊ ဧဆရာသီမေဓါဝီ ဘုန်းငဲ့မှပ၊ မှီအုံးတွင် ခွေကာကြံလို့၊ ညဉ့်သုံးယာမ်မပျော်ဘု၊ နှလုံးတော်သည်စိတ်ထဲတွင်မှ၊ စွဲစေတဲ့ကန်။

ဝိနည်းတော်မဟာဝါက၊ သာဝကာအထင်ပြုကြ၊ ရှင်ကရုဝေလတောတွင်မှ၊ နဒီဃယာ၊ ညီညာတဲ့သဘောနှင့်၊ ပါသောရှင်တထောင်အချွတ်တွင်မှ၊ အဝတ်ထည်သူကောင်ကဖြုတ်လို့၊ လှောင်ပုပ်စွာ ယုတ်မာတဲ့အနံ့နှင့်၊ ဆုတ်ဖြန့်ကာကိုင်တော်မူမိလျှင်၊ ပံ့သုကူလောက်တွေဖွေးရက်မို့၊ ရေဆေးရန် ကန်မရှိသည်ဟု၊ ကြံမိကာ စိတ်တော်ကူးလိုက်လျှင်၊ မျှော်ဖူးနှိမ်ဝတိန်ဖျားက သိကြားပင် အရောက်ဆင်းလို့၊ ကျောက်အင်းပျဉ်ဆေးလျှော်ဖွတ်ဖို့၊ နှင်းလှူကပ်နတ်ရေကန်၊ ပမေနံစံနှုန်း။

စခန်းညွှန်လမ်းဝန်ထောက်က၊ တင်လျှောက်ကာ အလွှာသလို့၊ မာဃနတ်သိကြားက၊ မြတ်ဖျားရှင်လိုသော်ရောက်စေဘို့၊ ဘော်ကျောက်ဖျာ ငွေလွှာစီလို့၊ ပေါက္ခရဏီထွေ ထွေလျှံသည့်၊ ဒေဝဒံရေဖန်ဆင်းလေသို့၊ ကန်ကျင်းရေနှစ်ထောင်တွက်တဲ့၊ ဖောင်မဂ္ဂင်နာဝါလှေနှင့်၊ သတ္တဝါတွေ အမတာပြေထိစီးရအောင်၊ ရေမီးစုံအရောင်သယမ္ဘူနှင့်၊ နောင်တဆူညောင်ဘူမိ၊ ဗောဓိဆွတ်ခြွေခူးရန်ဘို့၊ ဝိပဿနံ၊ ပရိယတ်ညဏ် စူးသူမို့၊ ဘိလပ်စံထပ်မံလို့တူးပေရ၊ ဦးဧသီဘုန်း။

## ခက်ဆစ်
၁။ သေလာပထဝီ = ကျောက်သားမြေ။

၂။ မေဓာဝီ = ပညာရှိ။

၃။ နဒီဃယာ = ဃယာနဒီမြစ်။

၄။ ပမေနံ = ဥပမာနှိုင်းလောက်သည်။

၅။ ပေါက္ခရဏီ = ကြာရှိသောကန်။

၆။ ဒေဝဒံ = ဒေဝဒတ် (ပါ)၊ နတ်ပေးသည်။

၇။ အမတာပြေ = နိဗ္ဗာန်ပြည်။

၈။ သယမ္ဘူ = အလိုလိုသိမြင်တော်မူသော ဘုရား။

၉။ ဗောဓိ = မဂ်ညာဏ် ဖိုလ်ညာဏ်။

၁၀။ ဝပဿနံ = ဝိပဿနာတရား။

၁၁။ ပရိယတ်ညာဏ် = စာပေကျမ်းဂန် သင်ကြားခြင်း၊ ပညာညာဏ်။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
HD 222582

|- style="background-color: #A0B0FF;" colspan="3"
|  **Planet**
|- bgcolor="#FFFAFA" 
|  **HD 222582 b** || Data Simbad
|- bgcolor="#FFFAFA" 
|   || Data ExoPlanet

**HD 222582** သည် ကုံ နက္ခတာရာမှ အလင်းနှစ် ၁၃၅ နီးပါးခန့်ကွာဝေးသော ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ယင်းကြယ်၌ နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ် လှည့်ပတ်နေသည်ဟု  Steven Vogt ဆိုသူက ကြေညာခဲ့သည်။ ပတ်လမ်းကျယ်၌ ကြယ်ပုနီ အဖော်ကြယ်တစ်စင်းလည်း တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား 
* 
* 

## ပြင်ပလင့် 
* 

ကဏ္ဍ:ကုံ နက္ခတ်တာရာ
အနုပညာသည်၏အားမာန်

**အနုပညာသည်၏အားမာန်** ကဗျာကို ထီလာစစ်သူ ရေးသားခဲ့သည်။ လင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကဗျာစာဆိုတစ်ဦး၏ ခံယူချက်၊ အားမန်၊ မျှော်မှန်းချက်ပန်းတိုင်တို့ကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## အနုပညာသည်၏အားမာန်

အနုပညာ၊ ပွင့်လင်းသာသော်
ကဗျာကောင်းကင်၊ ဈာန်သစ်ဝင်ခဲ့
ရင်မှပေါက်ဖွား၊ ပတ္တမြားကို
ပလွှားရင်ဆိုင်၊ အံတုပြိုင်လည်း
အနိုင်မခံ၊ မိုးသောက်ယံမှ
အလျှံရဲရဲ၊ မာန်မီးခဲပင်
အမြဲတောက်လောင်၊ ထွန်းသစ်ပြောင်လျက်
တန်ဆောင်မီးရှူး၊ ဟူးဟူးထန်အံ့။

အားမာန်ပြည့်ဖြိုး၊ သည်းပွတ်နိုးလော့
မိုးလည်းကျဉ်းစွ၊ မြေငယ်လှတည့်
သမုဒ္ဒရာ၊ မဖွဲ့သာသေး
လင်္ကာမာန်စိတ်၊ စေတသိတ်လျှင်
ယိုဖိတ်စွေစွေ၊ အသင်္ချေပါ
ငါသေသော်လည်း၊ ငါ့ပစ္စည်းတို့
သည်းစွာကျော်ကြား၊ ဟုန်းဟုန်းကြွားအံ့။

သိပ်သည်းနက်ရှိုင်း၊ လင်္ကာလှိုင်းလျှင်
အတိုင်းမသိ၊ စွမ်းအားရှိခဲ့
အဘိဓမ္မာ၊ ကြားခဲ့ပါလေ
ဩဇာတိက္ကမ၊ ဘုံလောကဝယ်
ဝင်းပတောက်လွန်း၊ ရွှေစင်သွန်းသို့
ရွှန်းလက်သရေ၊ တင့်တယ်ပေစွ
စာပေပွင့်ဖူး၊ ဆွတ်ပျံ့နူးမိ
မိုးဦးသရစ်၊ အားအင်သစ်သို့
ခေတ်ကိုနှိုးဆော်၊ ဟိန်းဟိန်းကျော်အံ့။

## ကိုးကား
နေမျိုးနော်ရထာ

**နေမျိုးနော်ရထာ**သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်မှ ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပထမဆုံး ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်သည် အလောင်းဘုရား၏ လက်ရွေးစင် ခြောက်ကျိပ်ရှစ်ယောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ် ဟံသာဝတီကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နောင်တွင်စစ်သူကြီးဖြစ်လာမည့် သူ့အား မူးမြစ်ကမ်းရှိ *ခင်လတ်* ဆိုသော ရွာကလေးတွင် ဖွားမြင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတွင် ဖြစ်သည်။
 

အလောင်းမင်းတရားသည် ဒဂုံဟုခေါ်သော မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီး ရန်ကုန်ဟု သမုတ်ကာ ၎င်းနိုင်ငံတော်၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး စစ်သူကြီး နေမျိုးနော်ရထာအား ၂၄ မေလ ၁၇၅၇ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု နယုလဆန်း ၇ ရက်)တွင် မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
ကျောင်းဟောင်းပြုပြင်အသစ်ဆင်

**ကျောင်းဟောင်းပြုပြင်အသစ်ဆင်** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ် ခိုးကျောင်းရွာတွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဧသီသည် ပျက်စီးယိုယွင်းသေ ကျောင်းဟောင်းကို ပြုပြင်ရန်အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတစ်ပါးအား သစ်တောဝန်မင်းထံ အလှူခံစေရာ ကနီမြောက်လက် အင်ပေါင်းနယ်အတွင်း မည်သည့်ကျွန်းမဆို အလုံးငါးဆယ် ခုတ်ယူရန် လှူလိုက်သည့်အပြင် ရေကန်တူးစဉ်အခါကလည်း ကျင်းပေါင်း နှစ်ထောင်ဖိုး လှူသည့်အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကျောင်းဟောင်းပြုပြင်အသစ်ဆင်

ခရောင်းပြင်မြေတာနှင့်၊ မြောင်းသေလာ ချောင်းရွှေခိုးတွင်မှ၊ ဘေးဘိုးဘီအစဉ်အလာက၊ သံဃာတော်ဝင်သာကိတို့၊ ခါနိယံ ခိုလှုံရာဘို့၊ ကုဋိကာဝိဟာ မြောက်စေဟု၊ ကျောင်းဆောက်၍ လှူခဲ့ပေ။

ဦးဧသီ၊ ပကတူး အခြေကို မမှီလို့၊ မသိပေဘု ကြွေရိရှာ ဝိဟာရကိုဖြင့်၊ နဝကမ္မာဘို့၊ ဖြစ်တန်ရာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နှောမိအောင်၊ သစ်တောပိုင် ဝန်ရှင်မင်းသို့၊ ပဉ္စင်းဆရာ ချည်းကာတောင်းတော့၊ အင်းပေါင်းမြေနယ်အဝှန်း၊ ဘယ်ကျွန်းမဆို ငါးဆယ်ဖြင့်ခုတ်ပါတော့၊ အဖိုးတန်သကြတိုးနပန်မှ မလုပ်ရထဲ့၊ ကိုးရှစ်ဆုပ်ထွေ။

ပြည်နိဗ္ဗာန်စံယူထဲ့၊ သယမ္ဘူ မာရဇိန်သို့၊ နာထပိဏ်ကပ်လှူသတဲ့၊ ဇေတဝနေကျောင်းရယ်က၊ ရှေညောင်းစွာဟောင်းကာပျက်တော့၊ လောင်းစွက်ပြင်ရှင်အာနန်နှင့်၊ သင်္ဃာအရံ ရဟန်းသာဝကတွေတို့၊ ကျမ်းစာပြပုံပမေ၊ ဂုဏ်သရေပွင့်လင်း။

ပေါက္ခဏီ ညီတညာပ၊ ကျောက်သီလာ အောက်ပထဝီကလှပ်စေ၍၊ စီရသံ ကမ္ဘာရှေရအောင်၊ သဟဿေ၊ နှစ်ရပ်ငွေပေါင်းရဲ့ပြင်၊ ရွှေကျောင်းကို ပြင်ရန်ဘို့၊ အကြောင်းခံ သိစေအပ်တော့၊ ဘိလပ်စံလွန်သဒ္ဓါတဲ့၊ မသက်မစာအမစ္စောပေပ၊ သစ်တောပိုင်ဝန်ရှင်မင်းက၊ ပဉ္စင်းဆရာ၊ လိုရာလှူသော်ကြောင့်၊ ပမာတူ ဇေတာန ကဲ့သို့၊ မကောင်းအပေါ်ရံ၊ အဟောင်းအရှော်ချပါလို့၊ တသောင်းကျော်တန်၊ ကျောင်းတော်အမြန်ထချည်တော့၊ ပေါင်းခြောက်လတွင်း။

## ခက်ဆစ်
၁။ ဝင်သာကိ = သာကီဝင်မျိုးဖြစ်သည့် ရဟန်များ။

၂။ ခါနိယံ = အခါမရွေး၊ အမြဲအစဉ်။

၃။ ကဋိကာ = ကဋိကာရ၊ လက်သမား။

၄။ ဝိဟာ = ဝိဟာရ၊ ကျောင်း။

၅။ ပကတူး = ရှေးလွန်လေပြီးသောကာလ။

၆။ နဝကမ္မာ = ရဟန်းတို့အတွက် ကိုးပါးသောအမှု။

၇။ သကြထိုး = သွားကြားထိုး။

၈။ နပန် = နားပန်။

၉။ ကိုးရှစ်ဆုပ် = လုံးပတ်အားဖြင့် ကိုးဆုပ် ရှစ်ဆုပ်ရှိသော သစ်။

၁၀။ သယမ္ဘူ = အလိုလိုသိမြင်သော ဘုရား။

၁၁။ မာရဇိန် = မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်သော ဘုရား။

၁၂။ ပေါက္ခရဏီ = ကြာရှိသောကန်။

၁၃။ စီရသံ = ကြာညောင်းသောကာလ။

၁၄။ သဟဿေ = ထောင်ဂဏန်း။

၁၅။ အမစ္စော = အမတ်မင်း။

၁၆။ ဇေတဝန = ဇေတဝန်ကျောင်း။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မောင်စစ်သည်

**မောင်စစ်သည်** ကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ အိုင်ချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## မောင်စစ်သည်

ချစ်တဲ့သူငယ်လေ
သူငယ်ချင်းကောင်း၊ ယောက်မတို့လေ။

တညှိုးငယ်မှ ရော်ရော်
နှမလေး ဝေးကမျှော်သည်
ငယ်ဖော်ပေါင်းငဲ့၊ လည်ညောင်းငဲ့။

တညှိုးငယ်မှ ခွေခွေ
အလွမ်းရှိန်နှင့်၊ မယ်အိမ်နေသည်
ညောင်ရေလောင်းငဲ့၊ ဆုတောင်းငဲ့။

ရောက်လွယ်စေချင်
ကိုယ်တိုင်သွားလို့၊ ဘုရားတင်သည်
သဇင်ပန်းနှင့်၊ ရေချမ်းနှင့်။

နံနက်တိုင်းလည်း၊ နံနက်တခြား
မောင်စစ်သည်ငယ်၊ ရောက်မယ်လားရှင့်။

ညနေတိုင်းလည်း၊ ညနေတစောင်း
မောင်စစ်သည်ငယ်၊ ရောက်လွယ်ကောင်းငဲ့
တပေါင်းငယ်မှ တဖော်
အောင်ပွဲခံလို့၊ ပြန်ချိန်တော်ကို
မယ်မျှော်လိုက်ကဲ့
ဗိုလ်ပေါင်းငယ်မှ ဝန်းရုံ၊ ရဲမက်ပုံမှာ
စိတ်ကုန်အောင်မယ်ချစ်တဲ့၊ မောင်စစ်သည်လေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ယောက်မ = ယောင်းမဟု အသံထွက်ပါ။ မိန်းမအချင်းချင်း ရင်းနှီးချစ်ခင်သဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သော အာလုပ်စကား။

၂။ ငဲ့ = ရဲ့။

၃။ ဗိုလ်ပေါင်း = လူအများ။ လူအပေါင်း။

၄။ ဝန်းရုံ = သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း။ စုစုဝေးဝေး။

၅။ စိတ်ကုန် = အစွမ်းကုန်။

## ကိုးကား
တို့ရွာအလိုက်

**တို့ရွာအလိုက်** ကို ဦးဆောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ လွမ်းချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## တို့ရွာအလိုက်

မိုးမသောက်ခင်က
ခလောက်ကယ် ဂျောင်ဂျင်
လုပ်ငန်းငယ်ပြင်သည်
ချောင်းရေယဉ် သွင်သွင်စီးပါလို့
ကောက်ကြီးစပါးနှံက
သန်လှတယ်လေး။

သို့အရာမူ
တို့ရွာအလိုက်၊ ချွေးပြိုက်ပြိုက်ကယ်နှင့်
ကောက်စိုက်မူဟန်၊ သူအပြန်ကို
ထမင်းခံမြေလုပ်၊ အင်စောင်ထုပ်နှင့်
ဆူးပုပ်ကယ်ရွက်ညို
ဆီမခတ်သော်လည်း၊ တလတ်ကယ်ချိုလှတယ်
မင်းပျိုတို့ ခုချိန်ခါကို
စားစရာဝါမပြောပါဘု
ပေါလှတယ်လေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ဂျောင်ဂျင် = ခလောက်မြည်သံ။

၂။ ကောက်ကြီး = စိုက်သည့်ရက်မှ ရက်ပေါင်း ၁၇၀ − ၂၀၀ အတွင်းမှည့်သော သက်ကြီးစပါးတစ်မျိုး။

၃။ ထမင်းခံ = ထမင်းထည့်စရာခွက်။

၄။ အင်စောင်တုတ် = ဟင်းရံထည့်ထားသော အနားထူထဲသည့် မြေအင်တုံ။

၅။ တစ်လတ် = တစ်မျိုးတစ်ဖုံ။

thumb

## ကိုးကား 
၁)ဖိုးဝဇီရ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာမျက်နှာ ၂၆၉
စံပယ်ပန်း (ဒွေးချိုး)

**စံပယ်ပန်း (ဒွေးချိုး)** ကို ဦးပုည ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဒွေးချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## စံပယ်ပန်း (ဒွေးချိုး)

ပန်းစံပယ်
နန်းလယ် မပေါ်ခိုက်ဟာမို့
အလိုက် တော်တန်သင့်ရုံပါ့
ခံပွင့်ကို ကုံး။

နန်းရဝေ
မန်းမြေမှာ စံပယ်လှိုင်တော့
ခံပန်းခိုင် ယာယီ ရွေ့တယ်
တောလေ့ရွာသုံး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ရဝေ = နန်းတော်အိမ်တော်တို့၏ အဆောင်။ မြင့်မြတ်သော တိုက်ခန်းနေရာ။

၂။ ယာယီ = အတည်အမြဲ မဟုတ်ဘဲ အခိုက်အတန့်ကာလ။

၃။ခံပွင့် = ပန်းပွင့်ဖြူကလေးများပွင့်၍ ချဉ်ဖန်သည့်အသီးငယ်များသီးသည့် ပင်ပျပ်တစ်မျိုး။

## ကိုးကား
မောင်းထောင်းသံ

**မောင်းထောင်းသံ** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ မောင်းတေးချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## မောင်းထောင်းသံ

လက်ဆုံတွေ ချပါလို့၊ ဟန်ကျအောင်စီ
ရွှေနောင်သူ ပျိုအပေါင်းရယ်၊ မောင်းကျောက်ကိုချီ
ချီးကျူးငယ်သီ၊ ညီအောင်ပ အချက်ပေး
ပျော်ရွှင်ရွှင် ယဉ်ယဉ်တွဲပါလို့၊ နွှဲကြစို့လေး။

ဟိုရှေ့က ဆူညံဆူညံ၊ ဘာသံလို့မေး
မေးပါနဲ့အေ၊ ရွှေနောင်သူ အလှူပေးတယ်
မောင်းသံတဲ့လေး။

ဟိုရှေ့က နီရွှေရွှေ၊ နေထွက်ပြီလေ
ဟုတ်ပါဘူးအေ၊ ဖန်ရေဆွတ် သင်္ကန်း
ရဟန်းတွေ ဆွမ်းခံကြွတယ်
လောင်းလာကြစမ်း။

ပျိုလေးတို့အိမ်စွန်း၊ ကျွန်းဆယ့်နှစ်ပင်
စောင့်ရှောက်စေချင်
မငြိုငြင် ရှင်အောင်မွေးပါ့
မယ်နှင့်မောင် ကံဆိုင်ကြရင်
ကျောင်းတိုင်ဖို့လေး။

## ခက်ဆစ်
# ရွှေနောင်သူ = ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် အပါအဝင် နောင်ပါးကျစ် ရွာသူ။
# လက်ဆုံ = လက်ဖြင့်ထောင်းရသော ဆန်ဖွပ်မောင်းဆုံ။
# ချီးကျူး = အစချီသီကျူးသည်။
# ဖန်ဆွတ်ရေ = သစ်ခေါက်ပြုတ်ရည် အရောင်ဆိုးထားသော။
# ကံဆိုင် = ကံဆုံသည်။

## ကိုးကား
မန်းတောင်ရိပ်

**မန်းတောင်ရိပ်** ကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လေးချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## မန်းတောင်ရိပ်

အသက်ကလေးရယ်တဲ့ ရှည်စေလို
မြနန္ဒာ ရေညိုသမ်းတယ်
မန်းတောင်ရိပ်ခို။

ခေါင်းလောင်းသံ ချိုချိုနဲ့
ရွှေပဟိုရ် စည်သံဟိန်း(တယ်)
ဘေးရန်ကငြိမ်း။

## ခက်ဆစ်
၁။ မြနန္ဒာ = ရေကြည်လင်နေသော မဟာနန္ဒာကန်။

၂။ မန်းတောင် = မန္တလေးတောင်။

၃။ ပဟိုရ် = မြန်မာမင်းများလက်ထက်က အချိန်နာရီကို ဖော်ပြရန် တီးခတ်သောစည်။

## ကိုးကား
နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ

**နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ရုပ်သေးသီချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ချစ်မြတ်နိုးရသော ချိုးဖိုသည် နွား‌ကျောင်းသားဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရပြီး ရှားမီးခဲဖြင့် အကင်ခံရခြင်းကို ချိုးမလေးက ကြေကွဲဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့မြင်ရပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။

## နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ

နေဝင်စ
ချိုးမရယ်ကူ
တောသူမလေး အဝေး။

စာကိုသာ စာကိုငတ်လို့
ကူရှာသလော ကူသလော။

ရေကိုသာ ရေကိုငတ်လို့
ကူရှာလော ကူသလော။

နွားကျောင်းသားရယ်
ကျော့ကွင်းရယ်တည်
ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်မိ
ခြေကိုမိလို့။

ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်နှက်
လည်ပင်းအထက်
ခေါင်းကိုနှက်လို့။

ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်ခွဲ
ရင်ကိုခွဲလို့။

ရှားမီးခဲတွင်၊ ရဲရဲငယ်ကင်
အကျွန်မမြင်ဝံ့ပါပြီကလား။

ရွှေချိုးဖိုရယ်လေ
မယ့်လင်သား။

## ခက်ဆစ်
၁။ ကူ = ချိုးငှက်တွန်မြည်သည်။

၂။ အဝေး = လွမ်းဆွတ်မြည်တမ်းသော အသံ။

၃။ ကျော့ကွင်း = သားရဲတိရစ္ဆာန်ကို ကျော့ဖမ်းရန် ကြိုးကွင်း။

၄။ ရှားမီးခဲ = ရှားသားကို မီးရှို့၍ရသော အလွန်ပူပြင်းသည့် မီးခဲ။

## ကိုးကား
ကျွဲကျောင်းသံ

**ကျွဲကျောင်းသံ** ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ရခိုင်တေး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## ကျွဲကျောင်းသံ

ပက္ကလာယေ၊ ရိုင် − ရိုင်
ကြိမ်သားတုတ်ကို၊ နနှောင်းကိုင်၊ ကယိုင်ကပါး
နှင်းမြိုင်မြိင်ကေ၊ တောင်ကျိုင်ကြားမှာ
ကျွဲကျောင်းလားရေ။

အစ်ကိုမပါ၊ ညီမပါ
ကြိမ်သားတုတ်ကို၊ နနှောင်းကိုင်၊ ကယိုင်ကပါး
နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊ တောင်ကျိုင်ကြားမှာ
ကျွဲကျောင်းလားရေ။

ဟူး ... ရေ ... ရေ ... ဟူး။

ထွေတောင်ဒေတောင်၊ ချောင်မြောင်တလွှား
ပိုးပစိုင်းသံ၊ ညံသသွား
တောသံလီသံ၊ မဆူညံ
နှင်းသံဖြဖြောက်၊ ပပေါက်ဖောက်သို့ကြားရရေ။

ဂြောင်တောင်ကြောင်၊ နက်ပြောင်ခလောင်း
တောဘယံမှာ၊ သာငြိမ့်ညောင်းပျာ ကြားရရေ။

ဟူး ... ရေ ... ရေ ... ဟူး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ပက္ကလာ = ရခိုင်တွင် ယောက်ျားတို့ အဆောင်းများသော ကျောထိအောင်ဆောင်းသည့် ခမောက်ရှည်။

၂။ ရိုင်ရိုင် = လှပတင့်တယ်ယဉ်ကျေးသည်။

၃။ နနှောင်း = မြဲမြံစွာ။

၄။ ကယိုင်ကပါး = ကယိမ်းကပါး။

၅။ တောင်ကျိုင်ကြား = တောင်ချိုင့်ကြား။

၆။ ကျွဲကျောင်းလားရေ = ကျွဲကျောင်းသွားသည်။

၇။ ဟူးရေရေဟူး = အော်ဟစ်သံ။

၈။ ထွေတောင်ဒေတောင် = ဟိုတောင် ဒီတောင်။

၉။ ပိုးပစိုင်း = ပုစဉ်းရင်ကွဲကောင်။

၁၀။ ညံသသွား = ဆူညံနေသည်။

၁၁။ လီသံ = လေတိုက်သံ။

၁၂။ ဖြဖြောက် = ဖြောက်ဖြောက်မြည်သောအသံ။

၁၃။ ပပေါက် = ပေါက်ပေါက်။

၁၄။ ခလောင်း = ခလောက်။

၁၅။ တောဘယံ = တောင်ကမ်းပါးယံ။

၁၆။ ပျာ = ပြီးလျှင်။

## ကိုးကား
ပိုးစုန်းကြူး (သံပေါက်)

**ပိုးစုန်းကြူး** ကဗျာကို လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ သံပေါက် ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ၁၁ ပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ၊ တပိုဒ်တွင် ၄-၃-၅ ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားရာ၊ ၁၂ လုံးစီ ရှိသည်။ ကာရံ ကိုက်ထားပုံမှာ လေးလုံးမြောက်၊ ခုနစ်လုံးမြောက်နှင့် ကိုးလုံးမြောက်တို့ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- မြူး၊ ကြူး၊ ထူး။ ပိုဒ်အဆုံးကို အင်ကာရံဖြင့် သတ်သည်။ ဥပမာ-ပင်၊ သွင်၊ လွင်။

## ပိုးစုန်းကြူး

တောင်ပံကွန့်မြူး၊ ပိုးစုန်းကြူး၊ အထူးအဆန်းပင်။
အရောင်တွဲ့တွဲ့၊ ထွန်းလင်းခဲ့၊ မီးရဲ့ပမာသွင်။
ပျင်းရိလျက်သာ၊ အိပ်နေပါ၊ ရောင်ဝါမပေါ်လွင်။
ထိုနည်းတူစွာ၊ လူတို့မှာ၊ ပမာနှိုင်းဆင်ခြင်။
ကိုယ်နှင့်ဆိုင်ဘိ၊ အလုပ်ရှိ၊ လျှံငြိဂုဏ်ရောင်ထင်။
ကမ္ဘာတိုက်ဘောင်၊ အလုပ်ရောင်၊ ထွန်းပြောင်အမြဲပင်။
ပျင်းပျင်းရိရိ၊ အိပ်နေဘိ၊ မရှိအလုပ်ခွင်။
မှေးတေးမှိန်တိမ်၊ သေးသိမ်သိမ်၊ အရှိန်ကင်းလိမ့်ပင်။
လူဖြစ်ပါခဲ့၊ အရှိန်မဲ့၊ တကယ့်နွားအသွင်
အပျင်းရောဂါ၊ စွဲကပ်လာ၊ မြန်စွာကုဖို့ပြင်
မကုစားဘဲ အပျင်းစွဲ၊ ငမွဲငနုံပင်။

## ကိုးကား
အမေ (ကဗျာ)

**အမေ** ကဗျာကို ငွေတာရီ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ အချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## အမေ

မိုးယံမှာ ကြယ်တစ်ပွင့်
ပြုံးဝင့်လို့ စိန်သဖွယ်
ဝင်းလက်လှတယ်။

မိုးပေါ်ကကြယ် မထယ်လားမောင်မေး။

သားတော်မောင် သူ့မျက်လုံးနဲ့
ပြိုင်ဦးတဲ့လေး။

လစန္ဒာ ငွေရည်မှုန်းလို့
အပြုံးနဲ့ သူကြိုဆို
နူးညွတ်ဖွယ်ကို။

လဝန်းပျို၊ မချိုလားမောင်မေး။

သားမျက်နှာ ချိုချိုပြုံးနဲ့
ပြိုင်ဦးတဲ့လေး။

လရောင်နဲ့ ကြယ်ရောင်
ငွေနှင်းရည် မြလွှာထက်က
ဝင်းလက်ပုံဆောင်။

နှင်းငွေဥရောင်၊ မပြောင်လားမောင်မေး။

သားလူညို သူငိုတုန်းကို
ပြိုင်ဦး တဲ့လေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ထယ် = ထည်ဝါသည်။

၂။ စန္ဒာ = လ။

၃။ ငွေရည်မှုန်း = ငွေရောင်ခြယ်သည်။

## ကိုးကား
ပညာသည်

**ပညာသည်** ကဗျာကို မိုးစည် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ခေတ်စမ်းလင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## ပညာသည်

တိမ်မှောင်ချဉ်း၍
မလင်းရောင်ဝါ၊ မှိုင်းအုပ်ကာလျှင်
ဘယ်ညာမလပ်၊ လောကဓာတ်သို့
တိုက်ခတ်တုန်ဟီ၊ လေပြင်းချီသော်
တွဲလီတွဲလောင်း၊ စာဘူးတောင်းလည်း
မညောင်းမကြောက်၊ သိုက်အုံဆောက်သည်
အံ့လောက် ပညာသည်တကား။

## ခက်ဆစ်
၁။ ချဉ်း = အနားကပ်သည်။

၂။ စာဘူးတောင်း = သစ်ကိုင်းမှ တစ်ဆင့် လေတွင်တွဲလျား ကျနေသော အသိုက်ရှည် ရက်လုပ်တတ်သည့် ထိပ်ဝါစာကလေးငှက်မျိုး။

## ကိုးကား
နွားညီနောင်

**နွားညီနောင်** ကဗျာကို သတိုးပီယ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ လေးချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

## နွားညီနောင်

ညို့ကုန်းယံ ချောက်နံဘေးမှာလ
တို့ဘုန်းကံ အလျောက်မွေးရော့ထင်
တစ်ခေါက်ပြေးမှဖြင့် မိုးထိုးမယောင်
ခလောက်ကလေးရယ်တဲ့ ဒိုးဒိုးဒေါင်။

နှစ်ကိုယ်ချို့တာကြောင့်
ချိုဘို့တူ နွားပြာတုတ်တွေနဲ့
ပျိုတို့လူ ယာမလုပ်တယ်
အားထုတ်မယ့် မောင်မှာနော်ကွယ်
ဝါးခုတ်တဲ့တောင်။

ဟဲ့ဆိုကာ ကြိမ်တံမြှောက်မှဖြင့်
လှည့်လိုရာ တိမ်ယံရောက်နိုင်ငဲ့
အိမ်ခြံပေါက်ပါတဲ့ နွားညီနောင်
စားအီအောင်ဗျ ညနေစောင်း
အားစည်အောင်ပ ဝစေကျောင်း။

ဆောင်ခွင့်ကိုရွယ်
မောင်နှင့်မယ် တူယှဉ်တွဲပါလို့
နောင်တင့်တယ် လူမြင်ရဲခါမှ
ယူငင်ကာ ချူဆင်လို့ဆွဲပါ့မယ်
ပွဲဝင်မယ့် ကျောင်းသူရဲ့
လှည်းယဉ်နဲ့မောင်း။

## ခက်ဆစ်
၁။ ညို့ကုန်းယံ = ညို့မှိုင်းသော ကုန်းရိုး။

၂။ ချိုဘို့တူ = ဦးချိုလည်းတူ၊ ဘို့လည်းတူသော။

၃။ နွားပြာတုတ် = တုတ်ခိုင်သော နွားပြာ။

၄။ တိမ်ယံရောက် = တိမ်ဖျားရောက်။

၅။ လှည်းယဉ် = အမြန်မောင်းနှင်နိုင်ရန်နှင့် သက်သာစွာ စီးနင်းနိုင်ရန် ပြုပြင်တည်ဆောက်ထားသော ပေါ့ပါးသည့်လှည်း။

## ကိုးကား
နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ

**နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
မုံရွာမြို့နယ်၊ မြေနဲရွာအနီး အောင်သာရွာတွင် နေထိုင်ကြသော ဦးရိုး − ဒေါ်ကေ တို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာပေါများသူများဖြစ်သောကြောင့် ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ တန်ဆောင်း၊ ပြဿဒ် စသည်တို့ကို လှူဒါန်းသည်။ အရွယ်ကြီးသောအခါ ဦးရိုးသည် မယားငယ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဒေါ်ကေသည် စကားမပြောဘဲ တုဏှိဘောဖြင့် ခြောက်နှစ်မျှ စကားမပြောဘဲ နေခဲ့သည်။ နောင် ဦးရိုးသေမှ မိမိတို့ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့ကို ရေစက်သွန်းချအမျှဝေပေးခဲ့သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ

အောင်ရွှေသာမြေ ဂါမတွင်မှ၊ ဒါနအခြေပျိုးတဲ့၊ ဖေရိုးမယ်ကေတို့၊ ပုထိုးတွေစေတီနှစ်ဆူနှင့်၊ မဟေသီ ဂူလွှမ်းကာသတဲ့၊ ဂန္ဓကုဋီတိုက်တွင်မှ၊ ပန်းစိုက်၍အထွတ်တင်။

ဓဇဂ္ဂံ မြွက်ဟန်ပြတဲ့၊ ထမ္ဘတံခွန်တိုင်ငဲ့ပြင်၊ ကွန်ဇလိုင်၊ ပြွန်ဆိုင်သင်းတဲ့၊ ရေတွင်းရေကန်နှင့်၊ ဝေဇယန်စေနံပြတ်ပေကြ၊ ပြာသာဒ်ဆောင်ပါသာနှင့်၊ ဇရပ်ပါမလပ်ခြားနားရအောင်၊ စပ်ကြားမှာကုတင်တွေငဲ့ပြင်၊ ပလ္လင်ဘွေတွင်းမြေအနှံ့တဲ့၊ ခင်းဖြန့်ရက်ပင်။

ပျက်စီးကာ ခန္ဓာကွယ်နှင့်၊ အကြီးအငယ်သမီးနှစ်သွယ်ရပ်ကဲ့ပြင်၊ အလတ်မေဖန်နှင့်၊ အမွေဖန်နှင့်၊ အမွေခံစေနံစိမ့်တဲ့၊ ကိုချိန့်မောင်အရင်းငယ်တို့၊ ဆောင်ကြဉ်းကြ အလှူတွင်၊ ဖြူစင်တဲ့စေနာရေး။

တယောက်ပင်နောက်ကြင်သစ်ကယ်ကြောင့်၊ ခြောက်နှစ်လယ်မယ်မယ်ကေငဲ့၊ ငယ်မိတ်ဆွေအဖေရိုးငဲ့ကို၊ စိတ်ဆိုးမာန်မပြေဘိသော်ကြောင့်၊ တေမိသွင်းအချင်လုပ်ခဲ့ မရဏာခန္ဓာချုပ်ခါမှ၊ သားပုတ္တာညိုညိုစိမ့်နှင့်၊ ကိုချိန့်ကိုတိုင်ပင်လို့၊ မွေးမိခင်မာတာက၊ အဖြာဖြာလှူတာစုလို့၊ သာဓုခေါ်ရေစက်လောင်းတွင်မှ၊ ထက်ကောင်းကင်ဝတိမ်ဖျားက၊ ကြိမ်များစွာ အဖန်ဖန်ပ၊ စကားသံကို ကြားပြန်အုံးတော့၊ ဘုရားဒကာ သိကြားရွာကပြုံးပေလိမ့်၊ မအ ရှာပေါင်၊ ငါ့ကို မသဒ္ဓါတဲ့ နှလုံးငယ်နှင့်၊ မုန်းနှုတ်ပိတ်ဆွေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ဂါမ = ရွာ။

၂။ မဟေသီ = မြတ်ဘုရား။

၃။ ဂန္ဓကုဋီ = မြတ်ဘုရားကိန်းဝပ်သည့်ကျောင်း။

၄။ ဓဇဂ္ဂံ = ဓဇဂ္ဂ (ဝါ) တံခွန်။

၅။ ထမ္ဘ = တိုင်၊ သည်တိုင်(ပါ)။

၆။ ကွန်ဇလိုင် = ကွန်ပလိုင် (မွန်)၊ ရေတွင်းရေကန်ငယ်။

၇။ ဝေဇယန် = ဝေဇယန္တာနတ်နန်းတမျှကြီးကျယ်သောကျောင်း။

၈။ ပါသာ = ပါသာဒ (ပါ)၊ ပြဿာဒ်။

၉။ မသဒ္ဓါ = မကြည်ဖြူ။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
အကြောင်းမသိ ကောင်း၏ဟု မဆိုသာ

**အကြောင်းမသိ ကောင်း၏ဟု မဆိုသာ** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
ဝင်ဘိုရွာစာရေးဆရာ ဆရာကျားအား ချီးကျူးကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။

## အကြောင်းမသိ ကောင်း၏ဟု မဆိုသာ

ဘုရားအလျာ ငါးရာဇာတ်ကယ်က၊ သိကြားနတ်မတန်အပ်ကြံ၍လုပ်ခဲ့၊ သံကြုပ်အိမ်အလွှာလွှာနှင့်၊ ပန်းဘဲရွာတွင်လှဲ့ကာရောင်းတော့၊ အရာသကောင်းခံတိုက်သူကြီး၏၊ သမီးငယ်အရွယ်လှက၊ ဝယ်ကြပေါင်ငမောင်သွားလို့၊ တခြားနယ် တရပ်ကပြောင်းလေတော့၊ အပ်ရောင်းတဲ့ပျိုဘို့ရွာ။

တုမရှိပါဘု၊ သုစိအမည်ခေါ်တဲ့၊ ပြည်ပေါ်မှာအပ်တန်ခိုး၊ ပြတ်ဖိုးတန်ဉာဏ်ပန်းဘဲမှ၊ သံကဲစုံအကုန်သိလိမ့်၊ လုံမိလှယဉ်ကျေး၏၊ ဖခင်ကို ပြချင်သေးသော်ကြောင့်၊ အဝေးကိုကျုပ်မသွားသည်ဟု၊ နှုတ် ဖျား ချိုချိုနှင့်၊ ပြောလိုက်ယင်၊ ထိုးရောအခါအဖေကြည့်တော့၊ တပည့်တွေတရွာလုံးက၊ ဘာတုံးဆရာဘယ်အမှုတုံး၊ ရုံးစု၍သာ။

အထပ်တွေ အဖြာဖြာနှင့်၊ အပ်လွှာကိုလှပ်ခါရှုမိယင်၊ သာဓုပင်ခေါ်သူခေါ်လှပေါ့၊ အာနုဘော်မကုန်သေးပါဘု၊ ယုန်မွှေးငယ်အဖြူပင်ကဲ့သို့၊ လူမြင်အောင်တူတင်၍နှက်လိုက်တော့၊ သူပျက်ကြေမခွေအုံးပြီဟု၊ ခွက်သုံးဆယ်ပေကဖောက်လို့၊ ပေအောက်မှာ ကျောက်ဖျာဝယ်နားသော်ကြောင့်၊ ရွာသားတွေလူစုဝေးလို့၊ သမီးကညာကို သူကြီးဆရာကပေးပါသတဲ့၊ ရှေးဝတ္ထုပုံမှီရှာ၊ ရုဠီ သာဓကဥပမေး။

စံမတူမြန်ဇမ္ဗူကျော်သောကြောင့်၊ ဉာဏ်ပူဇော် ပဏာနှင့်၊ အရွာရွာကဗျာတောင်းလှာကြ၊ အကြောင်းကုန်မစုံစမ်းနိုင်က၊ ကောင်းမှန်းကိုတယ်မသိပေဘု၊ ကျောင်းကြီးတကာဆရာတို့ငဲ့၊ ရွာအစို့၊ ပိုင်ပညာရှိမို့၊ အဖိုးတန် ချိုးဉာဏ်သိပါလိမ့်၊ ပဏ္ဍိတာဆရာကြီးက၊ အနီးတွင်တူမနေရလို့၊ အငြီးပြေစာလွှာပါးလိုက်ပါငဲ့၊ ဆရာကျားပါ၊ နားနာကောင်းတန်ငဲ့၊ တံငါလောင်းလှေဆောင်းနွေကဆိုက်တော့၊ ငွေပိုက်ဆံဝယ်သူက၊ လွယ်တကူဘယ်သူမငြင်းပါဘု၊ ငကြင်းငတန်နှင့်၊ မောင်ငံပေါ်လုနီးချည်းပေါ့၊ ဆုကြီးပန်ဦးစံတိုးငဲ့၊ သံမျိုးစုံထွေထွေခွဲနိုင်တဲ့၊ ပန်းဘဲဆရာသို့၊ အကဲသာမတ်ရှစ်သောင်းပေမို့၊ အချော်အလှောင် မသရော်ကောင်းပေဘု၊ ငကြော်တကောင်၊ တော်အောင်ဖြင့်ရောင်းလိုက်ပ၊ ကျောင်းဆောက်သူဋ္ဌေး။

## ခက်ဆစ်
၁။ သုစိ = ဖြူစင်သည်။ တောက်ပသည်။

၂။ အာနုဘော် = တန်ခိုးသတ္တိ။

၃။ ရုဠီ = ဥပမာတင်စားခြင်း။

၄။ ဥပမေး = ဥပမေယျ၊ အနှိုင်းခံဝတ္ထု။

၅။ ပဏာ = ဦးခိုက်သည်။

၆။ ချိုးဉာဏ် = ကဗျာအချိုးကို ဆိုရသောဉာဏ်။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
လောကအလုံး၊ ချောအလှဆုံး

**လောကအလုံး၊ ချောအလှဆုံး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
မြေသိမ်းဝန်ထောက်ဖြစ်သူ ဦးဘိုးသန့်သည် မိမိလည်း ဝန်ထောက်သားဖြစ်သည့်အပြင် စာစီစာကုံး ဝါသနာပါသည်။ မိမိမယားသည်လည်း ဝန်ထောက်သမီး ဖြစ်သည့်အပြင် အဆင်းရူပကာလည်းလှ၊ ပညာလည်းရှိ၊ ဗေဒင်လည်းတတ် ဆံပင်လည်းကောင်းသည်။ မိမိတို့လက်ထပ်စဉ်အခါက ရိုက်သောဓာတ်ပုံကို သီပေါမင်းနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားတို့ပုံဟု ပြောကာ အခြားသူတို့က ငွေ (၂၀ − ၂၅) ကျပ်ဖြင့် ရောင်းချသည်။ ထိုအကြောင်းကို သံချိုဖွဲ့ပါရန် တိုက်တွန်းသဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သံချိုဖွဲ့ဆိုခဲ့ရာ ငွေ (၂၅) ကျပ် ဆုအဖြစ် ပူဇော်ခံခဲ့ရသည်။

## လောကအလုံး၊ ချောအလှဆုံး

နုအလှရယ်တို့၊ တုပကာ မယှဉ်နှင့်၊ လူ့ဘဝတွင် သိကြားခွင်က ရောက်လှာသထင့်၊ ဝန်ထောက်တော်ပီတံ၏၊ ဓီတရံ ခင်ခင်လေးနှင့်၊ ယဉ်ကျေးစွာ မှင်ဆေးနှစ်ဖြာသပေကြ၊ မွေးဖမွန်ဝန်တော်ထောက်၏၊ အလားညွှန်လျှင် ပတ္တမြားအလွန်ငမောက်ကဲ့သို့၊ သားဝန်ထောက် ကော်လိပ်တော်။

မင်းကျစွာမှန်လိုဆင်တဲ့၊ ပုဂံတွင်သံပြင်ခေါ်ကြတဲ့၊ စံတပင် ပျော်ဉာဏ်အမြင်မျှော် ကျွမ်းသူမို့၊ ရှင်ရဟန်းစုံတာပသတို့၊ စာချပုံဟိုမစဲဘု၊ ထိုနဲတူ ဂန္တန္တရနှင့်၊ လမ်းတတွေကျမ်းဗေဒတို့၊ နေလမြင်ပြည်ထောင်မန်းတွင်မှ၊ အခေါင်နန်းစံညာ နေနတ်ကဲ့သို့၊ ကမ်းခတ်လို့ကျော်။

အသားမှာသခွားဝါအမှဲ့လိုမို့၊ စာဖွဲ့သူမှီအောင် မရေးနိုင်ဘူ၊ တောင်လေးလီ ရှေတထွာနှင့်၊ ကေသာမှာ ငွေတမရာပိတုန်းကဲ့သို့၊ မျက်လုံးမှာ မျက်ဖြူနဲလို့၊ မကျဲမကြောင်ဘု၊ ပုလဲရောင်စိန်ငွေသွားနှင့်၊ နှုတ်ဖျားမှာ သန္တာနီပ၊ အမရာမဒီသမ္ဘူလတို့နှင့်၊ ပါရမီစံတူမျှလောက်တဲ့၊ ဟန်ရူပအမူတော်၊ ဇမ္ဗူကျော်နယ်လုံး။

စုလျားပတ်စဉ်က၊ ကားချပ်တွင် ဓာတ်မှင်နှင့်နှိပ်လိုက်တော့၊ တိတ်တိတ်ဝယ်သူဝယ်လို့၊ ဆိတ်ကွယ်ရာ အစိတ်နှစ်ဆယ်နှင့် ရောင်းသတဲ့၊ နယ်ပေါင်းစုံ ကိုယ်စီပြောကြ၊ သီပေါစံ ချောဟန်လားနှင့်၊ မိဖုရားတွေးသူတွေးလို့၊ မထွေးသည်လို မလှပါဘူ၊ ဆိုကြကာခင်တပါးငဲ့၊ ထင်မှားထင်ယောင်နှင့်၊ သိကြားတောင်အလွှာယူလို့၊ ပတ္တမြားဂူ၊ နန္ဒမူလိုဏ်က၊ မဉ္ဇူခိုင်ပန်ဆင်ဘိရတဲ့၊ သုဇိတာ နန္ဒာမနှင့်၊ ရံခသူနိပ်အပျိုစို့ငယ်တို့၊ ကိုယ်ရို့ကိုလူကကြောပြီလို့၊ နတ်သမီးတွေအငြီးပြေပြောရှာလိမ့်မယ်၊ ချောအလှဆုံး။

## ခက်ဆစ်
၁။ ပီတံ = ပီတာ (ဝါ) အဘ။

၂။ ဓိကရံ = ဓိတာ (ဝါ) သမီး။

၃။ ကောလိပ်တော် = ရုံးအရာရှိ (လိပ် − ကော်လက်တာ)။

၄။ တာသပ = ရသေ့။

၅။ ဂန္တန္တရ = အထွေထွေသောကျမ်းဂန်။

၆။ ကေသာ = ဆံပင်။

၇။ ဘမရာ = ပိတုန်း။

၈။ သုဇိတာ = သိကြားမင်း၏ မိဖုရား သုဇိတာ။

၉။ နန္ဒာမ = သိကြားမင်း၏ မိဖုရား သုနန္ဒာ။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဘော့စ်ရာမြို့

**ဘော့စ်ရာမြို့** သည် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒါရာပြည်နယ် ဒါရာခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော်လည်း ပထဝီ အနေအထားအရ ဟော်ရန်ဒေသတွင်လည်း တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်။

ဆီးရီးယား ဗဟိုစာရင်းအင်းဌာန၏ စာရင်းဇယားအရ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဘော့စ်ရာမြို့၌ လူဦးရေ ၁၉,၆၈၃ဦး ရှိသည်။ ဘော့စ်ရာမြို့ရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ ဆွန်နီမူစလင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရှီယာ့မူစလင် အနည်းငယ်လည်း ရှိသည်။
 
ရောမခေတ်က ဘော့စ်ရာမြို့သည် အာ့ခ်ဘစ်ရှော့ အခြေစိုက်ရာ ဝပြောသော ခရိုင်မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး အစ္စလာမ်ခေတ်တွင်လည်း အုပ်ချုပ်ရေး အရ အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အော့တမန် ခေတ်တွင် အရေးပါမှု ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ယူနက်စကိုမှ အဓိက ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေ အဖြစ် ကြေညာထားသော နေရာတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
နာမ်စား

နာမ်၏ အစားသုံးသောပုဒ်ကို **နာမ်စား** ဟုခေါ်သည်။

**ဥပမာ** − ငါ၊ ကျွန်တော်၊ ကျွန်မ၊ ကျွန်ုပ်၊ ကျုပ်၊ သင်၊ မင်း၊ ခင်ဗျား၊ ရှင်၊ နင်၊ ညည်း၊ သူ၊ သင်း၊ ဤ၊ သည်၊ ထို၊ ၎င်း၊ အဘယ်၊ ဘယ်၊ အချို့၊ အားလုံး။

## နာမ်စား (၄) မျိုး
နာမ်စား (၄) မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ − 

(က) ပုဂ္ဂလနာမ်စား

(ခ) အညွှန်းနာမ်စား

(ဂ) အမေးနာမ်စား

(ဃ) သင်္ချာနာမ်စား

### အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စား
အရေအတွက်ကိုပြ၍ နာမ်၏အစားသုံးသောပုဒ်ကို **အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စား** ဟုခေါ်သည်။

အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စားတို့မှာ တစ်ခု၊ တစ်စောင်၊ သုံးကောင်၊ နှစ်စင်း စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

**ဥပမာ** –

(၁) မြန်မာပြည်၌ ထင်ရှားသော ပင်လယ်ကမ်းခြေ နှစ်ခုရှိသည်။ တစ်ခုသည် ငပလီကမ်းခြေဖြစ်၍ တစ်ခုမှာ မောင်းမကန်ကမ်းခြေ ဖြစ်သည်။

(၂) အစ်ကိုကြီးသည် သတင်းစာသုံးစောင်ကို ဈေးကဝယ်လာသည်။ နှစ်စောင်သည် မြန်မာသတင်းစာဖြစ်၍ တစ်စောင်မှာ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ ဖြစ်သည်။

(၃) လယ်သမားကြီးဦးဖိုးမြသည် နွားငါးကောင်ကို မွေးထားသည်။ သုံးကောင်သည် နို့စားနွားများဖြစ်၍ နှစ်ကောင်မှာ ခိုင်းနွားဖြစ်သည်။

(၄) ဘူတာရုံ၌ မီးရထားလေးစင်း ဆိုက်နေပြီး နှစ်စင်းသည် အစုန်ဖြစ်၍ နှစ်စင်းမှာ အဆန်မီးရထားဖြစ်သည်။

### ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စား
ပမာဏကိုပြ၍ နာမ်၏ အစားသုံးသောပုဒ်ကို **ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စား**ဟု ခေါ်သည်။

ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စားတို့မှာ အချို့၊  အားလုံး၊ အများစု စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

**ဥပမာ** –

(၁) တောင်းထဲ၌ သရက်သီးများရှိသည်။ အချို့မှာ မှည့်ပြီ။

(၂) ကျောင်းသားများသည် ကျောင်းဝင်းထဲ၌ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေကြသည်။ အများစုက ချုံများကို ရှင်းလင်းကြသည်။

## ကိုးကား
ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများ

မြန်မာစာ ရေးသားရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းစေရန် ပုဒ်ကလေး၊ ပုဒ်မ၊ ဝိုက်ကွင်းစသော သင်္ကေတများကို အသုံးပြု၍ ရေးသည်။ ထိုသင်္ကေတများကို **ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများ** ဟု ခေါ်သည်။

## ပုဒ်မကြီး **။ ။**
(၁) ရုံးစာရေးရာ၌ အကြောင်းအရာ၊ ရည်ညွှန်းချက်၊ မှတ်ချက်တို့၏ နောက်၌ ပုဒ်မကြီး (ပုဒ်မ ၂−ခု) ကိုသုံးသည်။

**ဥပမာ** −

− အကြောင်းအရာ ။     ။ (၃) လပတ် အစီရင်ခံစာပေးပို့ခြင်း။

− ရည်ညွှန်းခြင်း ။     ။ ၅၅၉ / မစဖ (ဖ) ၁ − ၄ / ၈၁။

− မှတ်ချက်။     ။ တစ်ဦးဆိုင်နာမ်ကို ဧကဝိဓနာမ်ဟုရှေးက ခေါ်ကြသည်။

(၂) စာပိုဒ်ဘေးခေါင်းစဉ်နောက်တွင် ပုဒ်မကြီး (ပုဒ်မ ၂−ခု) ကို သုံးသည်။

**ဥပမာ** −

− နှမ်း။     ။ နှမ်းသည် ပူ၍ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုကို ကြိုက်သည်။ သဲဆန်သော မြေတွင်လည်းကောင်း၊ နုန်းတင်မြေတွင်လည်းကောင်း၊ နုန်းစနယ်မြေတွင်လည်းကောင်း ရှင်သန်သည်။

## ဝိုက်ကွင်း **( )**
(၁) ရှိရင်းစာသားနှင့် ဆက်နွယ်သော အကြောင်းအရာ အကြောင်းအရာ တစ်ရပ်ရပ်ကို ရေးသားသော စကားချပ်ကို ဝိုက်ကွင်းဖြင့် ပြသည်။

**ဥပမာ** − 

− ကုမုဒြာ − န / ကုမုတ်ဒရာ / အပွင့်ဖြူသော ကြာတစ်မျိုး။ (ညအခါ လရောင်ခံ၍ ပွင့်သည်ဟု ဆိုကြသည်။)

− အလံ − န / အလန် / အရောင်ပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိ၍ တိုင်၊ တုတ် စသည်တွင် လွှင့်ထူရသော အဝတ် သို့မဟုတ် စက္ကူဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အရာ။ (တိုင်းပြည်၊ ဘုရင်၊ လူမျိုး၊ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုခုကို ကိုယ်စားပြုသော ကိစ္စတစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းသော အထိမ်းအမှတ် လက္ခဏာအဖြစ် သုံးသည်။)

(၂) အဆင့်၊ အမှတ်၊ အပိုဒ် စသော စကားလုံးတို့၏ နောက်ရှိ အစဉ်ပြ ကိန်းဂဏန်းများကို ဝိုက်ကွင်းဖြင့် ပြသည်။

**ဥပမာ** − 

− ဘာသာရပ် အားလုံးတို့တွင် အဆင့်(၄) ရသူများသာ လျှောက်ထားနိုင်သည်။

− အမှတ် (၃) အစိုးရအလယ်တန်းကျောင်း။

− အပိုဒ် အမှတ်(၅) တွင် ဖော်ပြထားသည်။

## မျဉ်းစောင်း **/**
အမိန့်ကြော်ငြာစာ၊ ကြော်ငြာစာ၊ စာအမှတ် အမှတ်စဉ်တို့ကို ဖော်ပြရာတွင် မျဉ်းစောင်းကို သုံးသည်။

**ဥပမာ** − 

− ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ
အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁ / ၈၂

− ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့
ခြောက်ထပ်ရုံး၊ ကမ်းနားလမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့။
ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁ / ၈၂

− စာအမှတ် − ၅၇၉ / မစဖ (ဝန်ထမ်း) ၂−၁၈ / ၈၂

## မျဉ်းရှည်
စာပိုဒ်ခွဲရှိ ယင်းတို့မှာ၊ ၎င်းတို့မှာ စသည်တို့၏ နောက်တွင်လည်းကောင်း၊ စာပိုဒ်ခွဲကိုညွှန်းသော စာပိုဒ်ကြီး၏ နောက်တွင်လည်းကောင်း မျဉ်းရှည် **’** ကို သုံးသည်။

**ဥပမာ** − 

− လူတို့နေ့စဉ်စားသုံးသည့် အစာထဲတွင် အာဟာရဓာတ် (၆) မျိုး ပါရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ’

၁။ အသားဓာတ် (ပရိုတိန်း)

၂။ အဆီဓာတ်

၃။ ကဆီဓာတ် (ကာဘိုဟိုက်ဒြိတ်)

၄။ ဗီတာမင်

၅။ သတ္တုဓာတ်

၆။ ရေ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ကျောက်အမျိုးအစားများကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း (၃) မျိုး ခွဲခြားထားနိုင်သည် ’

(က) မီးသင့်ကျောက်

(ခ) အနည်ကျကျောက်

(ဂ) အသွင်ပြောင်းကျောက်

## မျက်တောင်ဖွင့် မျက်တောင်ပိတ်
(၁) ကောက်နုတ်ချက်၊ ကိုးကားချက်၊ ဆိုရိုးစကား စသည်တို့ကို ဖော်ပြရာ၌ မျက်တောင်ဖွင့် မျက်တောင်ပိတ် “ ” ကို သုံးသည်။

**ဥပမာ** − 

− “ကမ္ဘာမြေတွင် နေ့စဉ်လိုလို တစ်နေရာရာ၌ ငလျင်လှုပ်သည်” ဟု သိပ္ပံပညာရှင်တို့က အခိုင်အမာ ယုံကြည်ကြသည်။

−“မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါသည် ကူးစက်တတ်သည်။ မျက်တောင်စူးတတ်သည်။ မျက်စိကွယ်နိုင်သည်။ ကြိုတင် ကာကွယ်ကုသပါက မျက်စိမကွယ်ပါ” ဟူသော ပိုစတာကြော်ငြာခြင်းဖြင့် ပညာပေးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

− “ပညာဟူသည် မြတ်ရွှေအိုး၊ ဥစ္စာဟူသည် မျက်လှည့်မျိုး” ဟု ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။

(၂) ပြောသူ၏ စကားကို ပြောသည့်အတိုင်း တိုက်ရိုက်ဖော်ပြရာ၌ မျက်တောင်ဖွင့် မျက်တောင်ပိတ် “ ” ကို သုံးသည်။

**ဥပမာ** − 

− “မြန်မာစာရေးရာမှာ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းအောင် ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်တွေကို သူ့နေရာနှင့်သူ မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးတတ်ဖို့ လိုတယ်” ဟု ဆရာက တပည့်များကို ပြောသည်။

## ကိုးကား
သံပြောင်းပြသင်္ကေတ

သံရှည်၊ သံတို၊ သံလေးဖြစ်ကြောင်းပြသော သင်္ကေတကို **သံပြောင်းပြသင်္ကေတ**ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာစာ ရေးသားဖော်ပြရာ၌ သံပြောင်းပြသင်္ကေတ (၃) မျိုးကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(က) သေးသေးတင် ( ံ )

(ခ) အောက်မြစ် (့ ့ )

(ဂ) ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် (း း ) တို့ ဖြစ်သည်။

## သေးသေးတင် ( ံ )
သရအက္ခရာ၊ ဗျည်းအက္ခရာတို့အပေါ်တွင်ရှိသော အစက်အပြောက်သင်္ကေတကို **သေးသေးတင်** ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသင်္ကေတချည်းသက်သက် အသံထွက်အောင် မရွတ်ဆိုနိုင်ချေ။ သံတိုသရ (အ၊ အိ၊ အု) တို့နှင့် တွဲ၍ –အံ၊ အိံ၊ အုံ— ဟူ၍ အသံထွက်လာသည်။ ဖော်ပြပါ သံတိုသရ (အ၊ အိ၊ အု) တို့ကို သံရှည်သရများအဖြစ် အသံပြောင်းလိုလျှင် သံပြောင်းပြသင်္ကေတ (ံ) နှင့် တွဲရသည်။

**ဥပမာ** − သံတိုသရ + သံပြောင်းပြသင်္ကေတ = သံရှည်သရ
* အ + ံ = အံ (ကံ၊ ခံ၊ စံ စသည်)
* အိ + ံ = အိံ (တာဝတိံကဲ့သို့သော ပါဠိစကားလုံးများကို ရေးရာတွင် အသုံးပြုသည်။)
*အု + ံ = အုံ (ကုံ၊ ခုံ၊ စုံ စသည်)

## အောက်မြစ် ( ့ )
သရအက္ခရာ၊ ဗျည်းအက္ခရာတို့၏ အောက်တွင်ရှိသော အစက်အပြောက်သင်္ကေတကို **အောက်မြစ်** ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသင်္ကေတချည်းသက်သက် အသံထွက်အောင် ရွတ်ဆို၍ မရချေ။ (၁)သံရှည်သရ (အေ၊ အဲ၊ အော၊ အူ)၊ (၂) သံရှည်အသတ် (−င်၊ −ဉ်၊ −ည်၊ −န်၊ −မ်) တို့နှင့်တွဲ၍ ရွတ်ဆိုမှသာ –အေ့၊ အဲ့၊ အော့၊ အဉ့်၊ အည့်— စသည့် အသံများ ထွက်လာသည်။

ဖော်ပြပါ သံရှည်သရ၊ သံရှည်အသတ်တို့ကို သံတိုသရများအဖြစ် အသံပြောင်းလိုလျှင် သံပြောင်းသင်္ကေတ အောက်မြစ် ( ့ ) နှင့် တွဲရသည်။

**ဥပမာ** − 

(၁) သံရှည်သရ + သံပြောင်းသရ = သံတိုသရ
* အေ + ့ = အေ့ (စေ့၊ မေ့၊ တေ့ စသည်)
* အဲ + ့ = အဲ့ (ကဲ့၊ ခဲ့၊ တဲ့ စသည်)
* အော + ့ = အော့ (ကော့၊ ဆော့၊ တော့ စသည်)
* အူ + ့ = အူ့ (လူ့၊ သူ့ စသည်)

(၂) သံရှည်သရ + သံပြောင်းပြသင်္ကေတ = သံတိုသရ
* အင် + ့ = အင့် (ဆင့်၊ တင့်၊ နင့် စသည်)
* အဉ် + ့ =အဉ့် (စဉ့်၊ ညဉ့် စသည်)
* အည် + ့ = အည့် (သည့်၊ မည့် စသည်)
* အန် + ့ = အန့် (ကန့်၊ စန့်၊ တန့် စသည်)

(၃) အောက်မြစ် ( ့ )သည် ပိုင်ဆိုင်ခြင်းပြသင်္ကေတ လည်း ဖြစ်သည်။

* လူ၏ သဘောကို သိရန် ခက်သည်။ → လူ့သဘောကို သိရန် ခက်သည်။

* သူ၏ ရွာသို့ ပြန်သွားသည်။ → သူ့ရွာသို့ ပြန်သွားသည်။

* ကျွန်တော်၏ စာအုပ်ကို ပြန်ပေးပါ။ → ကျွန်တော့် စာအုပ်ကို ပြန်ပေးပါ။

## ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် ( း )
သရအက္ခရာ၊ ဗျည်းအက္ခရာတို့၏ ရှေ့၌ရှိသော အစက်အပြောက်သင်္ကေတ (၂) ခုကို **ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက်** ဟုခေါ်သည်။ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက်သင်္ကေတ ( း ) ချည်းသက်သက် အသံထွက်အောင် မရွတ်ဆိုနိုင်ချေ။ (၁) သံရှည်သရ (အာ၊ အီ၊ အူ၊ အေ၊ အို) နှင့် (၂) သံရှည်အသတ် (−င်၊ −ဉ်၊ −ည်၊ −န်၊ −မ်) တို့နှင့် တွဲ၍ ရွတ်ဆိုမှသာ အသံထွက်သည်။

ဖော်ပြပါ သံရှည်သရများနှင့် သံရှည်အသတ်များပါသော သရများကို အသံလေးများအဖြစ် အသံပြောင်းလိုလျှင် သံပြောင်းပြသင်္ကေတ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် ( း ) နှင့် တွဲရသည်။

**ဥပမာ** −

(၁) သံရှည်သရ + သံပြောင်းပြသင်္ကေတ = သရသံလေး
* အာ + း = အား (စား၊ ဆား၊ တား စသည်)
* အီ + း =အီး (စီး၊ ဆီး၊ တီး စသည်)
* အူ + း = အူး (စူး၊ ဆူး၊ တူး စသည်)
* အေ + း = အေး (စေး၊ ဆေး၊ တေး စသည်)
* အို + း = အိုး (စိုး၊ ဆိုး၊ တိုး စသည်)

(၂) သံရှည်အသတ် + သံပြောင်းပြသင်္ကေတ = သရသံလေး

* အင် + း = အင်း (ကင်း၊ ခင်း၊ စင်း စသည်)
* အဉ် + း = အဉ်း (စဉ်း၊ ယဉ်း စသည်)
* အည် + း = အည်း (စည်း၊ ဆည်း၊ တည်း စသည်)
* အန် + း = အန်း (စန်း၊ ဆန်း၊ တန်း စသည်)
* အမ် + း = အမ်း (စမ်း၊ နမ်း၊ ဖမ်း စသည်)

## ကိုးကား
ပစ္စည်း (သဒ္ဒါ)

နာမ်၊ နာမ်စား၊ နာမဝိသေသန၊ ကြိယာ၊ ကြိယာဝိသေသန တို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ထူးခြားလေးနက်အောင် ကူညီထောက်ပံ့သော စကားလုံးသည် **ပစ္စည်း** ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်း (၃) မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(၁) နာမ်ပစ္စည်း

(၂) ကြိယာပစ္စည်း

(၃) ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း တို့ ဖြစ်သည်။

## နာမ်ပစ္စည်း
နာမ်၊ နာမ်စားတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို  ထူးခြားလေးနက်အောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးသော ပစ္စည်းကို **နာမ်ပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။ နာမ်ပစ္စည်း (၉) မျိုး ရှိသည်။

## ကြိယာပစ္စည်း
ကြိယာပစ္စည်း (၅)မျိုးရှိသည်။

## ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း
ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း (၃) မျိုးရှိသည်။
(၁) နာမ်ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း
(၂)နာမဝိသေသနပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း
(၃)ကြိယာဝိသေသနပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း

## ကိုးကား
မြန်မာဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထုများ စာရင်း

## ၁၉၇၁ 
## ၁၉၇၄ 
## ၁၉၇၅ 
## ကိုးကား 
ရွှေဇင်ထွန်း၊ "ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု စာစုစာရင်း (၁၉၇၀−၇၅)"၊ ရန်ကုန်။ ၂၀၀၆။
ရွှေနှင့်ယိုးမှားပန်းစကား

**ရွှေနှင့်ယိုးမှားပန်းစံကား** ကဗျာကို ပုဂံခတ်က အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ကဗျာအမျိုးအစားမှာ လင်္ကာ သို့မဟုတ် အချင်းငယ် ဖြစ်သည်။ ဤလင်္ကာသည် ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်၏ နှမငယ်အကြောင်းရေးဖွဲ့ထားသည်ဟုကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်းဆရာ ပုဂံဝန်ထောက်ဦးတင်ကဆိုသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် မေတ္တာတရားတို့ကို လေးစားဂုဏ်ယူဖွယ် ဖော်ပြလိုသောရည်ရွယ်ချက် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦးက မင်းမဟာဂီရိနတ်မင်းကို မိမိ၏ မေတ္တာဇာတ်လမ်းအား ပြောပြနေပုံကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။
## အမည်
ဤကဗျာကိုပင် *သိုးကလေ*
## ကဗျာစကားပြေ

သိုးကလေ
ပုပ္ပါးနတ်တောင်
အခေါင်မြင့်ဖျား စုံတောပြား၌
နံ့ရှားကြိုင်လွင့်၊ ခါတန်ပွင့်သည်
ရွှေနှင့်ယိုးမှား၊ ပန်းစကား။

သိုးကလေ
စကားပွင့်နှင့်
နှိုင်းတင့်နိုးသည်၊ ရဲမျိုးသမီး
မောင်ကြီးနှမ၊ ညက်လှပြာစင်
မယ့်သည်ပင်သည် ခရီးသား။

သိုးကလေ
မြိတ်လွတ်စုလည်း
အငယ်တည်းက၊ ကျွမ်းဝင်ကြသည်
မွေးဖတူရင်း၊ မျိုးသည်မင်းနှင့်
ချစ်ခြင်းစုရုံး၊ သက်ထက်ဆုံးသည်
နှလုံးမခြား၊ စောင့်တရား။

ဆွေမိမင်း
မျက်သုတ်နီစင်
ရထည်းဖျင်နှင့်၊ ကျိုင်းစင်မြဝါ
မတ်ကြီးလျာကို
မယ်သာကြိုက်မိ၊ တုမရှိ။

## ကိုးကား
နာမ်ပစ္စည်း

နာမ်၊ နာမ်စား တို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ထူးခြားလေးနက်အောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးသော ပစ္စည်း ကို **နာမ်ပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။

## နာမ်ပစ္စည်း (၉) မျိုး
(က) မျိုးပြပစ္စည်း

(ခ) လိင်ညွှန်းပစ္စည်း

(ဂ) ကိန်းညွှန်းပစ္စည်း

(ဃ) သင်္ချာပစ္စည်း

(င) နာမ်ထောက်ပစ္စည်း

(စ) ဉပမာပစ္စည်း

(ဆ) ရူပကပစ္စည်း

(ဇ) အာလုပ်ပစ္စည်း

(ဈ) ဝိစ္ဆာပစ္စည်း

## သင်္ချာပစ္စည်း (၄) မျိုး
သင်္ချာပစ္စည်း (၄) မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(က) သင်္ချာလေးနက်ပစ္စည်း

(ခ) ပမာဏပြပစ္စည်း

(ဂ) အကြိမ်ပြပစ္စည်း

(ဃ) အစဉ်ပြပစ္စည်း

### သင်္ချာလေးနက်ပစ္စည်း
အရေအတွက်ကို အတိအကျပြခြင်းဖြင့် လေးနက်စေသော ပစ္စည်းကို **သင်္ချာလေးနက်ပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။     ။ တိတိ၊ ကျ၊ စီ၊ ကျစီ၊ စလုံး၊ တည်း၊ လျှင်။

(၁) **တိတိ**။      ။ အပိုအလိုမရှိ၊ အတိအကျဖြစ်ကြောင်းကို ပြသည်။

* အမေသည် ငါးခြောက်တစ်ပိဿာတိတိ ဝယ်လာသည်။

* မန္တလေးအမြန်ရထားသည် ညနေ (၆) နာရီတိတိတွင် ဆိုက်သည်။

* ဤကြိုးသည် (၃၅) တောင်တိတိ ရှည်၏။

(၂) **ကျ၊ စီ၊ ကျစီ**။     ။ အညီအမျှ ခွဲဝေခြင်းကို ပြသည်။

* အဘိုးက ကျွန်တော်တို့ကို တစ်ယောက်တစ်ကျပ်ကျ မုန့်ဖိုးပေးသည်။

* သမဝါယမဆိုင်က တစ်အိမ်ထောင်လျှင် သကြားတစ်ပိဿာစီ ရောင်းသည်။

* လူတစ်ယောက်လျှင် ရုပ်ရှင်လက်မှတ် (၂) စောင်ကျစီ ရောင်းမည်။

(၃) **လုံး၊ စလုံး**။     ။ တစ် တစ်လုံးတည်းရှိကြောင်း၊ ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသည်။

* တစ်အိမ်သားလုံး ရုပ်ရှင်သို့ သွားကြသည်။

* နှစ်ယောက်စလုံး စာမေးပွဲကို ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်ကြသည်။

(၄) **တည်း**။      ။ အရေအတွက်နည်းကြောင်း၊ ပိုင်းခြားကန့်သတ်ကြောင်းကို ပြသည်။

* အဖေက မုန့်ဖိုးတစ်ကျပ် **တည်း** ပေးသည်။

* တစ်တန်းလုံး၌ သူတစ်ယောက် **တည်း** စာမေးပွဲ ကျသည်။

(၅) **လျှင်**။     ။ အချိုးနှုန်းကို ပြသည်။

* သူသည် ကားကို တစ်နာရီလျှင် မိုင် (၂၀) နှုန်းဖြင့် မောင်းသည်။

* အင်္ကျီစ တစ်ကိုက်လျှင် (၁၅) ကျပ် ပေးရသည်။

### ပမာဏပြပစ္စည်း
အရေအတွက်ကို ခန့်မှန်းပြခြင်းဖြင့် လေးနက်စေသော ပစ္စည်းကို **ပမာဏပြပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။     ။ ကျော်၊ ခန့်၊ လောက်။

(၁) **ကျော်**။     ။ ဖော်ပြထားသော အရေအတွက်သည် အနည်းငယ် ပိုလွန်ကြောင်းကို ပြသည်။

* ဤအတန်း၌ ကျောင်းသားလေးဆယ် **ကျော်** ရှိသည်။

* ဤရေကန်သည် အတောင် (၂၀) **ကျော်** နက်သည်။

(၂) **ခန့်၊ လောက်**။     ။ အတိအကျမဟုတ်သော ခန့်မှန်းခြေအရေအတွက်ကို ပြသည်။

* ကျွန်တော်တို့အိမ်သည် ကျောင်းနှင့် မိုင်ဝက်  **ခန့်** ဝေးသည်။

* ဤအခန်းသည် လူငါးရာ **ခန့်** ဆံ့သည်။

* ဤသေတ္တာကို လူ (၄) ယောက် '**လောက်** မရမည်။

* ကြက်သား ငါးဆယ်သား **လောက်** ဝယ်ခဲ့ပါ။

### အကြိမ်ပြပစ္စည်း
အရေအတွက်၊ အကြိမ်အခါကို ပြသော ပစ္စည်းကို **အကြိမ်ပြပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။     ။ ကြိမ်၊ ခါ၊ ခေါက်။

**ကြိမ်၊ ခါ၊ ခေါက်**။     ။ အရေအတွက်၊ အကြိမ်အခါကို ပြသည်။

* ဤဆေးကို တစ်နေ့ (၃) **ကြိမ်** သောက်ပါ။

* တစ် **ခါ** ထပ်ပြောပါဦး။

* ကျွန်တော်တို့ရွာသို့ တစ်**ခေါက်** လာလည်ပါဦး။

### အစဉ်ပြပစ္စည်း
အစဉ်ကိုပြသော ပစ္စည်းကို **အစဉ်ပြပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။     ။ မြောက်။

* လမ်းထိပ်က ဝင်လာလျှင် (၃) အိမ်**မြောက်** အိမ်မှာ ကျွန်တော်တို့အိမ် ဖြစ်သည်။

* ဒုတိယ**မြောက်** သားရတနာကို ဖွားမြင်သည်။

## ကိုးကား
အရှင်တိလောက

**သေက္ချတောင် ဦးတိလောက** (၁၈၇၂-၁၉၃၂) သည် သေက္ချတောင်တွင် မှီတင်းကာ သာသနာသုံးရပ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ရဟန်းကျော် ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ခေါသန္တီကျေးရွာ (ယခင် ပန်းချီတိုက်)၌ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၉ ရက်၊ စနေနေ့ညနေတွင် မွေးသည်။

ငယ်စဉ်က ခေါသန္တီ၏တောင်ဘက် ငှက်ပျောတောရွာ၌ သီတင်းသုံးသော မောင်းထောင်းတိုက်ထွက်၊ တိပိဋကဓရဟု ထင်ရှားသည့် ဦးဇဝနထံတွင် သာမဏေပြုသည်။ ၁၂၅၃ ခု၊ နယုန်လတွင် ယင်းဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ပဉ္ဇင်းတက်သည်။ ဝါဆိုလရောက်သော် မုံရွာရှိ လယ်တီဆရာတော်ထံသွားကာ ပညာယူသည်။

နေ့အခါ စာတက်ခြင်း၊ သာမဏေများအား စာသင်ခြင်း ပြုရ၍ ညဉ့်မှသာ စာကြည့်သည်။ မီးအိမ်မှာ မှိုင်းချွတ်ရခြင်း၊ မီးစာလဲရခြင်း၊ ဆီဖြည့်ရခြင်း စသော ဗလိဗောဓများလှရာ ရေနံဆီပုံးကို အပေါ်ပေါက်ဖောက်၍ ညဉ့်ပေါက်အောင် စာကြည့်သည်။ ကြာသော် မျက်စိနာ စွဲကာ မျက်လုံးများရောင်လာသည်။လွန်မင်းလှရာ လယ်တီဆရာတော်က ရှင်တိလောကအနီးရှိ ပေများအား သိမ်းရန်ပင် မိန့်ခဲ့ရသည်။ ရောဂါပျောက်ပြီးမှ အချိန်ကန့်ကာ စာကြည့်ခွင့် ပြန်ပေးခဲ့သည်။ လယ်တီတိုက်၌နေစဉ်ပင် "နေက္ခမ္မဝိဓာန ဒီပနီ" ကို ရေးသည်။

## တောထွက်ခြင်း 
တရားအားထုတ်ရန် အကြံဖြင့် ၁၂၅၉ ခုတွင် လယ်တီမှခွာကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရန် နေရာရှာသည်။ ကျိုက်ထိုမြို့အရှေ့ဘက် ၂ မိုင်အကွာရှိ သေက္ချတောင်ကို ရွေးချယ်ဖြစ်သည်။ ထိုမှစ၍ **သေက္ချတောင် ဦးတိလောက** ဟု ထင်ရှားလာသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
၁၂၉၃ ခု၊ ဒုတိယဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၉ ရက်တွင် လေထိုးနာစွဲရာ ဆရာအများ ကုသော်လည်း မသက်သာဘဲ လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက် ညဉ့် ၂ ချက်တီးတွင် စံလွန်လေသည်။ 

## ရေးသားခဲ့သော စာပေများ 
* နေက္ခမ္မဝိဓာန ဒီပနီ (၁၂၅၈)
* အရိယာမဂ္ဂ ဒီပနီ (၁၂၆၂)
* ပဏ္ဍိတဝေဒနိယ ဒီပနီ (၁၂၆၇)
* နိရုတ္တိပဒ ဗျဉ္စနီ ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်း
* တိုင်းကြီးသေဠက အဆုံးအဖြတ်ကျမ်း
* ဝိနိစ္ဆယ ပကာသနီ
* အဘိဓမ္မတ္ထသရူပ ဒီပနီ
* စတုဗ္ဗိဓာဗျာကရဏ ကျမ်း
* မင်္ဂလာအဆုံးအဖြတ် စသော ဝိနစ္ဆယအမျိုးမျိုး

## ကိုးကား
အထူးအာဏာရသူကြီး

**အထူးအာဏာရသူကြီး** ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။  သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

## အကြောင်းအရာ
မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ လေးမြေရွာဇာတိသား တစ်ယောက်သည် ကာလပျက်သောအခါ ဝင်ဘိုရွာသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။ ဩဇာအာဏာ၊ ဥစ္စာပစ္စည်းကြွယ်ဝသူ ဖြစ်လေသောကြောင့် ရွာသူရွာသားတို့ သူကြီးမြှောက်ကြပြီး  သေနတ်နှစ်လက်ကိုင် ရသည်။ ထိုသူကြီးသည် သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်တတ်သည်၊ စာရေးစာစီဝါသနာပါသည်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

## အထူးအာဏာရသူကြီး

လေးရွှေမြေ ရှေးဒေသက၊ မွေးဖခင်ဖေမေတို့၊ ရွှေငွေတွေ ကု ဋေဖူးလောက်တဲ့၊ အသရေထူးပုံဂုဏ်ကျော်ဟိုးထဲ့၊ ဦးတိုးစံတပွင်ငဲ့မှာ၊ ဖြိုးလျှံတင့်ကံမြင့်ခိုင်။

မ မ လ ရွာသာမဟိန်က၊ မာဃဝိန် တာဝတိမ်သို့ရောက်တော့၊ စိန်ကျောက်ဖြူကမ္ဗလာက၊ အသူရာဗြူဟာ လျှောလေသို့၊ သီပေါစံကြမ္မာ ခေသောကြောင့်၊ သတ္တဝါတွေ ကမ္ဘာဝေလို့ ပွက်ကြ၊ ပြေပျက်တွင် ရွှေဘိုသို့ဆိုက်တော့၊ ထိုတိုက်မှာ ရွာကြည်ညိုသောကြောင့်၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကပြောင်းခဲ့တဲ့၊ တကောင်းစံ တဆူထီးကဲ့သို့၊ သူကြီးခံကလန်လို့ တားပြန်တော့၊ တပါးသခင်ဘုရင်မြတ်ကယ်က၊ အနားတွင် အစဉ်မပြတ်စေနှင့်၊ ဒါးသေနတ်ကိုင်။

ကစ္စည်းဆရာ၏၊ နည်းသဒ္ဒါ ဗျည်းအက္ခရာပုဒ်ကတို့၊ သုတ်ရုပ်ပါ၊ နှုတ်အာရွလို့၊ ဗုဒ္ဓမတ္တညုနှင့်၊ ရှင်အနူရုဒ္ဓါလင်းခဲ့တဲ့၊ စာသင်္ဂြိုဟ်ပရမာကျမ်းတို့၊ တက်ကျွမ်း၍ အခေါင်တိုင်၊ ဆောင်နိုင်တဲ့ မတ်ရှစ်သောင်း။

မင်းအလုပ်တွေက၊ စင်းကုတ်ပြန်ရှုပ်ဟန်ထွေးလှချည့်၊ ကိုယ့်ကျေးကိုယ့်ခရိုင်သို့၊ အရေးပိုင်နယ်ပိုင်တို့၊ ရောက်ကြလျှင်၊ မက်လောက်အောင် လက်ဆောင်ပြုလို့၊ ကြက်ဥတွေကြက်ကောင်ပေးရသည်၊ နောင်ရေးကို ကြံဖန်လို့၊ သူဌေးစံဘုရားဒကာတိုးငဲ့၊ ဘာဝနာမျိုးမှာ ပါရဂူတို့၊ အကျိုးယူ စိတ်ပုတီးနှင့်၊ ပုဆိုးဖြူ ပိတ်ကိုဆီးလို့၊ အမြတ်တကာတွင်၊ အရဟတ္တမာခွင်သို့၊ နီးရအောင် ပရမတ်ဆရာခံ၊ ရပ်ရွာကလန် သူကြီးကိုဖြင့်၊ ညီးလောက်သင့်ကောင်း။

## ခက်ဆစ်
၁။ မဟိန် = မဟိန္ဒ (ဝါ) သိကြားမင်း။

၂။ မာဃဝိန် = သိကြားမင်း။

၃။ ဗြူဟာ = စစ်။

၄။ ဗုဒ္ဓမတ္တညု = ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ကို သိသူ။

၅။ ပရမာကျမ်း = ပရမတ္တတရားကို အလင်းပြသောကျမ်း။

၆။ စင်းကုတ် = မူကွဲမရ၍ ဤအတိုင်းထားသည်၊ အနက်ကြံ၍ မရ။

၇။ ကလန် = ရပ်ရွာအကြီးအကဲ။

၈။ ညီးလောက် = ဤတွင် မှီးလောက်သင့်ကောင်းဟု ဖြစ်မည်ထင်၏။

## မှတ်ချက်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
HD 199442

**HD 199442** သည် ကုံ နက္ခတာရာမှ ကြယ်ဘီလူးဖြစ်ပြီး နေစကြဝဠာမှ အလင်းနှစ် ၃၁၀ ကွာဝေးသည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
* Image HD 199442

ကဏ္ဍ:ကုံ နက္ခတ်တာရာ