open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘိက္ခုနီ

ဘိက္ခုနီဟူသော အမည်သည် ပါဠိအမည်ဖြစ်၏။ 
မြန်မာပြန်ဆိုလျှင် အမျိုးသမီးရဟန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

ထို အမျိုးသမီးရဟန်းက မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်
တော်ကပင် ရှိခဲ့၏။ မိထွေးတော် ဂေါတမီသည် သာကီဝင် မင်းသမီး ငါးရာနှင့်တကွ ရှေးဦးစွာ ရဟန်းပြု၏။ နောက် အဆင့်ဆင့် ပွားများလာ၍ သာသနာ တော်တွင်  အမျိုးသမီးရဟန်း သာသနာ  အမျိုးသမီးရဟန်း သံဃာ သီးခြားဖြစ်လာသည်။ 
ထိုစဉ်အခါက မဇ္ဈိမဒေသတွင်  အမျိုးသမီးရဟန်းသည်အ လွန်များကုန်၏။

သာသနာနှစ် ၂၃၅ ခုသို့ရောက်သောအခါ 
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿမထေရ်သည် တတိယ သင်္ဂါယနာတင်ပြီး ကိုးတိုင်းကိုးဌာနသို့သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူရာ အရှင်မဟိန္ဒမထေရ်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြု ကြွတော်မူ၏။ ထိုအခါ အနုဋ္ဌာဒေဝီသည် 
သတို့သမီးငါးရာ၊ နန်းတွင်းသူ ငါးရာအားဖြင့် နောက်ပါ မိန်းမတစ်ထောင်နှင့်တကွ ရဟန်းပြုသဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌  အမျိုးသမီးရဟန်းသာသနာပြန့်ပွားထွန်းကားခဲ့သည်။

အရှင်ယောနက ဓမ္မရက္ခိတ မထေရ်သည် ဂူဂျာရတ်ပြည် အပရန္တတိုင်း (သုနာပရန္တတိုင်း) သို့သာသနာပြု ကြွလာတော်မူ၏။ ထိုအခါ အမျိုးသမီး ခြောက်သောင်းတို့သည် ရဟန်းပြုသဖြင့် အပရန္တတိုင်း၌  အမျိုးသမီးရဟန်း သာသနာ
ပြန့်ပွားထွန်းကားခဲ့သည်။

အရှင် သောဏမထေရ်နှင့် အရှင်ဥတ္တရ မထေရ်တို့သည် သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း (ထိုင်းနိုင်ငံ မြန်မာအောက် မွန် သထုံပြည်)
သို့သာသနာပြု ကြွလာတော်မူကြ၏။ ထိုအခါ အမျိုးသမီး တစ်ထောင့်ငါးရာ တို့သည် ရဟန်းပြုကြသဖြင့်  အမျိုးသမီးရဟန်း သာသနာ ပြန့်ပွားထွန်းကားခဲ့သည်။ ( အခြားဌာနတို့၌  အမျိုးသမီးရဟန်း သာသနာ ပြန့်ပွားထွန်း ကားခြင်း မရှိ၊ ရဟန်းယောက်ျား သာသနာသာ ပြန့်ပွားထွန်းကားခဲ့သည်။)

ပိဋကတ်ကျမ်းဂန် တတ်မြောက်သော ဆရာတော်
ကြီးတို့ကလည်း  အမျိုးသမီးရဟန်း သာသနာကား နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်လောက်သာ တည်ရှိ၏ဟု အမိန့်ရှိသည်ကို ကြားရဘူး၏။

## ဂရုဓံရှစ်ပါး
မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းမများအတွက် ပညတ်ထားသည့် **ဂရုဓံရှစ်ပါး** ဖြစ်သည် —

(၁) ရဟန်းမသည် ဝါတစ်ရာပင်ရသည်ဖြစ်စေ ယနေ့မှဖြစ်သော ရဟန်းသစ်ကို ရှိခိုးရမည်။ ခရီးဦး ကြိုဆိုရမည်။ လက်အုပ်ချီရမည်။ အရိုအသေပေးရမည်။

(၂) ယူဇနာဝက်အတွင်း၌ ရဟန်းတစ်ပါးမှ မရှိသော ကျောင်းတွင် ဝါမဆိုရ။

(၃) ရဟန်းသံဃာထံသို့ လပြည့်လကွယ်နေ့တိုင်း ဥပုသ်အမေး သွားရမည်။ ဩဝါဒခံယူရန် သွားရမည်။

(၄) ဝါကျွတ်ပြီးသော ရဟန်းမသည် ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမ သံဃာနှစ်ရပ်လုံး၌ ကိုယ်တိုင်သိမြင်သော၊ တစ်ဆင့်ကြားသော၊ ယုံမှားသင်္ကာရှိသော အပြစ်အာပတ်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန် ပန်ကြားရမည်။

(၅) ဂရုက အာပတ်ကြီးများသင့်သော ရဟန်းမသည် သံဃာနှစ်ရပ်လုံး၌ ပက္ခမာနတ် ကျင့်ရမည်။

(၆) ဝိကာလ ဘောဇနတိုင်အောင် သိက္ခာပုဒ်ခြောက်ခုကို နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် ကျင့်ခဲ့ပြီးသော သိက္ခာမာန်ကို သံဃာနှစ်ရပ်၌ ရဟန်းခံနိင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည်။

(၇) မည်သို့သော အကြောင်းရှိသည်ဖြစ်စေ ရဟန်းမသည် ရဟန်းကို မဆဲရေးရ၊ ရေရွတ်တိုင်းထွာခြင်း မပြုရ။

(၈) ရဟန်းမတို့က ရဟန်းတို့အပေါ် ပြောဆိုခွင့် မရှိပေ။ ရဟန်းမများအပေါ်တွင်ကား ရဟန်းတို့က ပြောခွင့်ရှိသည်။

### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
ရဟန်းမိန်းမဝိနည်းများ
## ကိုးကား
ဘင်ဂျို

ဘင်ဂျို (Banjo)သည် ကြိုးနှင့် သားရေ ပေါင်းစပ်ထား၍ လက်ဖြင့် တီးခတ်ရသော တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပုံသဏ္ဌာန်   အားဖြင့်သော်ကား သစ်သား၊ သို့မဟုတ် သတ္တုခွေ ဝိုင်းအပေါ်၌ သားရေပြားပါးပါး ကြက်ထားသည့် စည်မျက်
နှာတွင် ၂ ပေခန့်ရှည်လျားသော လက်တံတပ်ထားသည်။ 

စည်မှာ တစ်ဖက်ပိတ် စည်ပြား ဖြစ်၍ ဘင်ဂျိုအိုးမည်၏။ မူလက ဘင်ဂျိုတွင် ကြိုး ၅ ချောင်းတပ်၏။ နှိပ်နိုင်သော ကြိုး ၄ ကြိုးနှင့် နှိပ်မရဘဲ လက်မဖြင့် ခတ်ရသော ကြိုးတိုတစ်ချောင်းဖြစ်၏။ နောင်သော် အသံကြီးများ 
တီးခတ်နိုင်ရန်အတွက် ကြိုး ၆ ချောင်း၊ ၇ ချောင်း၊ ၉ ချောင်းတပ် ဘင်ဂျိုများ ပေါ်လာသည်။ ယင်းကြိုးများကို တပ်ဆင်ရာ၌ လက်တံထိပ်တွင် ရှိသော ဒလက်ကလေးများတွင် ကြိုးကိုရစ်လျက် ဘင်ဂျိုအိုးဖြစ်သော ခွေဝိုင်းစည်၏ 
အောက်ဘက် ထိပ်အထိ သွယ်တန်းပြီးလျှင် စည်မျက်နှာ အစွန်းတွင်ရှိသော ခုံတုံးပေါ် နေထားတကျ တွယ်ထားရ၏။ 

ကြိုးများ၏အောက် နှင့် လက်တံပေါ်တွင် အသံစဉ် အမျိုးမျိုး ညှိယူရရှိနိုင်သည့် ကန့်လန့်ဖြတ် သတ္တုချောင်းကလေးများ ရှိ၏။ လက်ဝဲလက်ဖြင့် ဆိုင်ရာကြိုးကို တင်းစွာရစ်လျက် အသံကို ညှိကာ တီးခတ်သည်တွင် ကြိုးသံသည် သားရေသံနှင့် 
ရောနှောထွက်ပေါ်လာသောကြောင့် စောင်းသံပုံသံနှင့်မတူဘဲ၊ တစ်မူထူးခြားသော ဂီတသံဖြစ်လာသည်။

ဘင်ဂျိုကို အမေရိကတိုက်သို့အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းမှ နီးဂရိုးများ ယူဆောင်လာသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏။ အာရပ်လူမျိုးတို့၏ ဂီတာနှင့် တူသော တူရိယာ တစ်မျိုးကို နီဂရိုးများ အတုယူကြဟန်တူ၏။ ယခုအမေရိကန် 
ပြည်ထောင်စုရှိ နီးဂရိုးများတီးသော ဘင်ဂျိုမှာ အဆိုပါ ဘေနီယာ ခေါ် တူရိယာမှ ဆင်းသက် ကွဲပြားလာသည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။ အချို့ကမူ ကြိုးတပ်တူရိယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဘန်ဒေါ် ဟူသော စကားမှ ပျက်လာသည်ဟု 
ယူဆကြ၏။ ဘင်ဂျိုကို နီဂရိုးတို့က ဘန်ဂျာဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဘွန်ဂျာ ဟူ၍လည်းကောင်း ရှေးအခါက ခေါ်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။

ဘင်ဂျိုကို ၁၈ ရာစုနှစ်ခန့်က စတင်တီးခတ်၍ တဖြည်းဖြည်း ခေတ်စားလာလေသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များမှ နီဂရိုးများ သီချင်းဆိုရင်း တွဲဖက်တီးမှုတ်သော ဘင်ဂျိုများသည် အစ တွင် သပ်ရပ်ခြင်း မရှိလှချေ။ မူရင်းဘင်ဂျိုများမှာ ကြိုး ၅ ချောင်းတပ်ဖြစ်၍ လက်တံ အလွန်ရှည်သည်။ နောက် ကြိုး ၄ ချောင်း တပ်လက်တံတို ဘင်ဂျိုတစ်မျိုး ပေါ်လာ၏။ 

ယူကလေလီဟုခေါ်လျက် ပို၍ငယ်သော ဘင်ဂျို သည်လည်း ခေတ်စားသော ဘင်ဂျိုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဘင်ဂျိုသည် တူရိယာ သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် ပါဝင်လေ့ရှိသော တူရိယာမျိုး မဟုတ်ပေ။ သို့သော်လည်း မည်သည့်သီချင်းမျိုးကိုမဆို သာယာနာပျော်ဖွယ် ဖြစ်အောင် တီးခတ်နိုင်သောကြောင့် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့ အနှံ့အပြားတွင် တီးခတ်လျက် ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဘင်ဂျိုကို မြန်မာသံစဉ်ညှိယူ၍ တီးခတ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဘုတ်ပြင်းမြို့

**ဘုတ်ပြင်းမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတ်ပြင်းခရိုင်အတွင်းရှိ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီ ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ ၂ ၃၇၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။

မြို့နယ်တစ်နယ်လုံးမှာ တောတောင်ထူထပ်၍ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် လမုတောများရှိ၏။ ကမ်းခြေမှာ သောင်တိမ် ဖြစ်သောကြောင့် သင်္ဘောကြီးများ မဝင်နိုင်ချေ။ ဘုတ်ပြင်းမြို့သို့သင်္ဘောငယ်ကလေးများသာ ဝင်နိုင်သည်။ ဘုတ်ပြင်းမြို့နှင့် မိုင် ၄ဝ အကွာတွင်ရှိ၍ တောအုပ် ထူထပ်သော ကျွန်းကလေးများကြားရှိ ရေကြည်တစ်ဝိုက်မှာ ပုလဲငုပ်ရာ 
စခန်းဖြစ်၏။ ဘုတ်ပြင်းမြို့အနီး တောင်ဘက်တွင် သံဖြူတွင်းများရှိ၍ ယင်းဒေသသို့ကုန်းလမ်းပေါက်သည်။

ရေလမ်းလွယ်သောကြောင့် ကုန်းလမ်းများ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ထားဝယ်လူမျိုး၊ ဗမာလူမျိုးနှင့် မလေး (ပသျှူး) လူမျိုးတို့နေထိုင်၍ အတွင်းဘက် မြစ်ချောင်း
တစ်လျှောက်တွင် ယိုးဒယားလူမျိုးများ နေထိုင်ကာ တောင်ပေါ်တွင် ကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ မြိတ်နယ်ကို ယိုးဒယားတို့ပိုင်ဆိုင်စဉ်အခါက ဘုတ်ပြင်းသည် ရေးပါအရောရောက်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မစည် ကားတော့ချေ။ ဘုတ်ပြင်းမြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၃၈၄ ယောက်

## ကိုးကား
ဘုတ်နှံငှက်

**ဘုတ်နှံငှက်** () သည် ဘုတ်ငှက်အငယ်စားပင် ဖြစ်သည်။ ဘုတ်ငှက်ကဲ့သို့ ကျူကျူလီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် စင်ထရိုပတ် ဗင်ဂါလင်ဆစ် (*Centropus bengalensis*) ဟု ခေါ်သည်။ အလျား ၁၅ လက်မရှိသည်။ အတောင်များ မှာ အုန်းခွံရောင် နီကျင့်ကျင့် ရှိသော်လည်း ဘုတ်ငှက်ထက် အရောင်ဖျော့သည်။ ကိုယ်ထည်မှာ မည်းနက်၍ အဝါ ရောင်ဖျော့ဖျော့ အစင်းများပါရှိသည်။ ဆောင်းတွင်းအခါတွင် ကိုယ်မွေးများမှာ အညိုရောင် ဖြစ်လာသည်။ အော် သံမှာ ကျယ်လောင်၍ ပြတ်သားသည်။ ကိုင်းတောနှင့် သက်ငယ်တောများတွင် ကျက်စား၍ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ အခြားအရပ်များ၌ တွေ့ရတတ်သည်။

ဘုတ်နှံသည် မိုးတွင်းအခါတွင် သားပေါက်သည်။ အသိုက်ကို ကိုင်းတောထဲတွင် သစ်ရွက်ခြောက်များနှင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဥများမှာ ဘုတ်ဥထက် အနည်းငယ် ငယ်သည်။ ဘုတ်နှံကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရ၍ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား ကွင်းပြင်နှင့် မြစ်ဝှမ်းများတွင် တွေ့နိုင်လေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဘန်းယဉ်နယ်

## ဘန်းယဉ်နယ်
ဘန်းယဉ်နယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ် 
တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတိုင်း၊ တောင်ကြီး ခရိုင် အတွင်း၌ 
ပါဝင်၏။ ဘန်းယဉ်နယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့်မြောက်ဘက်
တွင် နောင်မွန်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိုင်းပွန်နယ်၊တောင်ဘက်
တွင် သထုံနယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ညောင်ရွှေနယ်တို့ဖြင့် 
ဝန်းပတ်လျက်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၁၄ 
စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာပေါင်း ၁၄၉ ရွာ ပါဝင်၍ ၁၉၃၁ ခုနှစ် 
သန်းခေါင်စာရင်း အရ လူဦးရေ ၁ဝ၂၃၈ ယောက်ရှိသည်။ 
ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဘန်းယဉ်မြို့သည် နယ်၏မြောက်ဘက် 
စိုစွတ်သော ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။

ဘန်းယဉ်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ များသောအားဖြင့် 
သစ်ပင်ကင်းမဲ့သော ကုန်းမြင့်ပြန့်များသာ ဖြစ်သည်။ နယ်၏ 
အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းမြင့် တစ်ခု ဖီလာသန်းလျက်ရှိကာ
အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်ဖြစ်သော 
လွယ်မောတောင်သည် ၈ဝ၉၉ 
ပေမျှမြင့်သည်။ ဘန်းယဉ်နယ်အတွင်း တံဖက် ( တံပက် )၊ 
နမ့်လွတ်၊ နမ့်တံနှင့် နမ့် ဝန်ချောင်းများ စီးဆင်းသည်။ 
စင်စစ်သော်ကား ဘန်းယဉ်နယ်သည် တံဖတ်ချောင်း 
ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။

ဘန်းယဉ်နယ်တွင် အဓိက စိုက်ပျိုးသော ကောက်သီး
ကောက်နှံမှာ စပါးဖြစ်သည်။ ဆည်မြောင်းအားဖြင့် ရေသွယ်
ယူစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်း တော်တော်များများပင် ထွက်သည်။ 
ကုန်းမြင့်တွင် တည်ရှိသော နေဆန်တိုက် နယ်တွင်
တောင်စောင်းများကို လှေကားထစ်သဖွယ် ပြုလုပ်စိုက်ပျိုးသည်။ 
လွယ်ဟွမ်တွင် သနပ်ဖက် အများအပြား စိုက်ပျိုးသည်။ 
ရှေးအခါက မဲနယ် စိုက်ပျိုးခဲ့သော်လည်း ထိုလုပ်ငန်းကို 
ယခုခါ မလုပ်ကိုင်တော့ပြီ။ ဆန်စပါးအပြင် မည်သည့်ပစ္စည်းမျှ 
တင်ပို့ရောင်းချခြင်း မရှိချေ။ ဘန်းယဉ်နယ်တွင် သစ်တောဟူ၍ 
မရှိပေ။

ဘန်းယဉ်နယ်တွင် နေထိုင်သူအများစုမှာ တောင်သူ( ပအိုဝ်း )
များဖြစ်၏။ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် အင်းသားတို့လည်း နေထိုင်ကြ
သည်။ တောင်သူ( ပအိုဝ်း )တို့သည် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် မနေကြပေ။ 
ရှမ်းများသည် အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် မြေပြန့်
အရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အင်းသားများသည် ပြည်နယ်
အတွင်း ချောင်းရိုးများတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဘိင်္ဂပင်

**ဘိင်္ဂပင်**သည် ရူဗီအေစီအီး မျိုးရိုးတွင်ပါဝင်၍ 
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် စတက်ဖီဂျင်နီ ဒိုင်ဗာစီ
ဖိုလီယာဟုခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တလျှောက်တွင် 
မြောက်ဘက် အထက်ချင်းတွင်းအရပ်မှ တောင်ဘက် ထားဝယ်
နယ်အထိ မြေညီသစ်တောများ၌ ဘိင်္ဂပင်များကို တွေ့နိုင်သည်။ 
ဘိင်္ဂပင်နှင့် နှောဘိင်္ဂပင်၊ နှောသိမ်ပင်တို့မှာ အပင်တူများ
ဖြစ်ကြသည်။ ဘိင်္ဂပင်တို့သည် တောသစ်ပင် အလတ်စားများ 
က၍ အမြင့်ပေ ၅ဝ အထိ ရှိကြသည်။ ပင်စည်လုံးပတ်
မှာ ၆ ပေအထိရှိသည်။

ဘိင်္ဂသားသည် ဝါကြန်ကြန်အရောင်ရှိ၍ အတော်
အသင့်မာသည်။ အသားပြင်မှာ ညက်ညော၍ ပြုပြင်ရန် 
လွယ်ကူသည့်ပြင် အသားသေလွယ်သည်။ နိုင်ငံခြားမှလာသော 
ဗတ် (ချ) ခေါ် ဘုဇပတ် သစ်သားအစား အသားသေပြီးသော 
ဘိင်္ဂသားကို ဓာတ်ပုံဘလောက်များ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြ
သည်။

တံစည်း၊ စို့ဆောက်စသော လက်နက်ကိရိယာများ၏ 
လက်ကိုင်ရိုးများ၊ သစ်သား ပွတ်တိုင်စင်များ၊ စားပွဲ၊ သေတ္တာမှ
စ၍ အိမ်အသုံးအဆောင်များကို ဘိင်္ဂသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ 
ဘိင်္ဂသား မီးသွေးမှာ အိမ်သုံး အတွက် အကောင်းဆုံး မီးသွေး
ဖြစ်သည်။

သာယာဝတီနယ်နှင့် ပဲခူးနယ်တွင်းရှိ မြေညီသစ်တော
များ၌ ပေါက်ရောက်သော သစ်ဖယောင်းပင်မှ သစ်သားသည်
ပြုပြင်ရ လွယ်ကူသလိုရှိ၍ အတော်အတန် ခိုင်ခံ့သဖြင့် 
ဘိင်္ဂသားကို အသုံးချသည့် နေရာများတွင် ထိုသစ်သားကို 
အသုံးပြုနိုင်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။

ဘိင်္ဂပင်ကို ကရင် အမျိုးသားတို့က ကဘောဟူ၍ 
လည်းကောင်း၊ ရှမ်းအမျိုးသားတို့က မဲ့နောဟူ၍ လည်းကောင်း 
အသီးအသီး ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ဘိန်းပင်

**ဘိန်းပင်**သည် ဥယျာဉ်များထဲတွင် အလှစိုက်ပျိုးသော ပန်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အမျိုးပေါင်း ၅ဝ ခန့်မျှ ရှိသည်။ ပန်းပွင့်များမှာ အပင်အမျိုးကိုလိုက်၍ အဖြူ၊ အနီး၊ ပန်းရောင်၊ အဝါ၊ လိမ္မော်၊ ကြက်သွေး စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ငိုက်နေသော အဖူးများ၊ လှပစွာ အစွမ်းကုန် ပွင့်နေကြသော အပွင့်များနှင့် ပိုးရောင်တောက်နေသည့် ပွင့်ချပ်များကို တွေ့ရသည်မှာ စိတ်ကိုများစွာ ပျော်ရွှင်စေလေသည်။

ဤဥယျာဉ်စိုက် ဘိန်းပင်များကို ဘိန်းပင်အရိုင်း အမျိုးမျိုးတို့မှ ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မျိုးစပ် ယူခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုဘိန်းပင် အရိုင်းများထဲတွင် ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ပါမေးဗား ဆွမ်နီဖာရမ်ဟုခေါ်သော ဘိန်းထွက်သည့် ရှေးအကျဆုံး ဘိန်းပင်မျိုးသည် အရင်းခံပင်မ ဖြစ်သည်။ ဥရောပတောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ဒေသများသည် ဤဘိန်းထွက်သော ဘိန်းပင်များ မူလပေါက်ရာ အရပ်များဖြစ်သော်လည်း ဘိန်း ရရှိရေးအတွက် အီရန်၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင် အကြီးကျယ် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဘိန်းသီး အခွံပေါ်ရှိ ခြစ်ကြောင်းကလေးများမှထွက်သော အစေးသည် တဖြည်းဖြည်း ခြောက်လာ၍ နောက်တွင် ဘိန်းအကြမ်းစား ဖြစ်လာလေသည်။ 

သီးတောင့်ထဲရှိ အစေ့များမှ ရောင်စုံ ဆေးခြယ်ရာတွင် သုံးသော ဆီဆေးနှင့် စားသုံးဆီများကို ရနိုင်သည်။

ကြက်သွေးရောင် ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဂရိတ် ဗြိတိန်ရှိ ဂျုံခင်းများနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ကြသည်။ သို့သော် တောင်သူလယ်သမားများအဖို့ကား ပေါင်းပင်များသာ ဖြစ်၍ အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဖလန်းဒါးနယ် စစ်မြေပြင်များတွင် ပေါက်သော ဘိန်းပင်များသည် ဤကြက်သွေးရောင် ဘိန်းပင်များပင် ဖြစ်ကြသဖြင့် ပေါ်ပီနေ့ ဟူသော အမည်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ တစ်ခါ စိုက်ထားလျှင် ပြန်စိုက်ရန်မလိုဘဲ နှစ်တိုင်း အစေ့များကျ၍ ပြန်ပေါက်ကြသည်။

အဝါရောင်ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်၍ အခြား တစ်မျိုးမှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင် ပေါက်ကြသည်။

## ကိုးကား
မကောကြက်တူရွေး

**မကောကြက်တူရွေး** (Macaw) ကို ကြက်တောကြီးဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ မကောကြက်တူရွေးသည် ကြက်တူရွေးမျိုးရင်းတွင်
ပါဝင်၍ ရိုးရိုးကြက်တူရွေးထက် အကောင်ကြီး
ကာ အမြီးရှည်ပြီးလျှက် အရောင်အဆင်းမှာ ပို၍လှပတောက်
ပြောင်လေသည်။ အခွံမာသောသစ်သီး ဝလံများကို စားလေ့
ရှိသဖြင့် ကြီးမားချွန်ထက်၍ ကောက်ကွေးသော နှုတ်သီးရှိ၏။ 
မကောကြက်တူရွေးဟု ခေါ်ခြင်းမှာ တောင်အမေရိကတိုက် 
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော မကော ဟုခေါ်
သည့် အုန်းပင် တစ်မျိုးမှ အသီးကို အမြဲစားတတ်သောကြောင့် 
ဖြစ်သည်။

မကောကြက်တူရွေးကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် 
ကျူးဗားကျွန်းတို့၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
ထိုကြက်တူရွေးမျိုး မရှိပေ။ ယင်း၏ အရောင်အဆင်းမှာ 
တစ်မျိုးတည်းမဟုတ်၊ ကျက်စားနေထိုင်သည့် ဒေသကို လိုက်၍ 
ခြားနားမှုရှိသည်။ ပနားမားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းမှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ 
အလယ်ပိုင်းစပ်ကြားရှိ ဒေသများတွင် တွေ့နိုင်သော မကော
ကြက်တူရွေးများ၏ အရောင်အဆင်းမှာ အပေါ်ပိုင်းတွင် 
အပြာရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အဝါရောင်ဖြစ်၏။ 

တောင်အမေရိကတိုက် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မကော
ကြက်တူရွေးမျိုးမှာမူကား အပေါ် ပိုင်း၌ အပြာရောင်ဖြစ်၍ 
အောက်ပိုင်းတွင် လိမ္မော်ရောင် ဖြစ်သည်။ အလျားမှာ ပျမ်းမျှ
လက်မ ၃ဝ ကျော်သည်။

မကောကြက်တူရွေးများသည် ခရီးဝေးကို တစ်ဆက်
တည်း ပျံသန်းနိုင်ကြ၏။ အသံမှာ ကျယ်လောင် စူးရှလှ၍ 
သူတို့ရှိမှန်းကို အသံဖြင့် အဝေးကပင် သိနိုင်သည်။ အစုလိုက် 
အအုပ်လိုက် နေထိုင်တတ်ကြသော်လည်း၊ မိတ်လိုက်ရာတွင် 
အဖိုအမ တစ်ကောင်တည်းကိုသာ အာရုံပြုတတ်သော အလေ့
အထရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ဘွဲ့ချဉ်ပင်

**ဘွဲ့ချဉ်ပင်**သည် စွယ်တော်၊ ဖလံ၊ 
မစာလှေကား၊ ဝါပင်တို့နှင့်အတူ လီဂူမီနိုးစီး() မျိုးရင်းတွင် 
ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ ဗော်ဟီးနီးယား 
ဗေရီးဂေတာ('''')ဖြစ်သည်။ တောသစ်ပင် အလတ်စားဖြစ်၍ ပေ ၂ဝ 
မှ ၃ဝ ထိမြင့်သည်။ အခေါင်မှာကြမ်း၍ ညိုသောအရောင်
ရှိသည်။

ဘွဲ့ချဉ်ပင်၏ အရွက်များသည် အရင်းတွင် ၄ ပုံ ၁ 
ပုံမှ ၃ ပုံ ၁ ပုံထိ ကွဲနေ၍ ရွက်ကြောကြီးများ ၁၁ ခုမှ ၁၅ 
ခုအထိ ရွက်ညှာထိပ်မှ ဖြာထွက်လျက်ရှိသည်။ တစ်ပင်လုံး 
အရွက်များ ကြွေကုန်သည့်အခါမှ ပန်းများ ပွင့်ကြသည်။ 
ပန်းပွင့်များသည်ကြီး၍ အချို့မှာ အဖြူရောင်၊ အချို့မှာ 
ခရမ်းရောင် မကျတကျရှိကြသည်။ များသော အားဖြင့် ပွင့်ချပ် 
၄ ခုသည် ခရမ်းရောင် ဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိ၍ အကြီးဆုံးပွင့်ချပ်
၏ အရောင်မှာ ခရမ်းရောင်ရင့် ရင့်ဖြစ်သည်။ ပွင့်ဖတ်အုံ၏ 
အောက်ပိုင်းသည် ပြွန်ပုံကဲ့သို့ရှိ၍ လက်မဝက်မှ တစ်လက်မ
အထိ ရှည်သည်။ အထက်ပိုင်းသည် ပြွန်ပုံလောက် မရှည်ပေ။ 

ထိပ်တွင် ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့အချွန်ကလေး ၅ ခုရှိသည်။ 
ပွင့်ချပ်များသည် ၂ လက်မမှ ၂ လက်မခွဲထိ ရှည်သည်။ 
ကြီးထွားသန်မာသော ဝတ်ဆံဖို ၅ ခုရှိသည်။ သီးတောင့်များ
သည် အလျား ၆ လက်မမှာ ၁၂ လက်မထိ ရှည်၍ ပြက်
တစ်လက်မ မပြည့်တစ်ပြည့်ရှိသည်။ သီးတောင့်များ မှည့်သည့် 
အခါ ပေါက်ကွဲ၍ အစေ့များ လွင့်စဉ်သွားသည်။ ပန်းများသည် 
ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလထိ ပွင့်ကြသည်။ 

ထူးခြားသော အချက်တစ်ချက်မှာ ရွက်မြွာများသည် 
ညချမ်းအခါတွင် အထက်ပိုင်း မျက်နှာပြင်ချင်း ထိအောင် 
ပူးကပ်သွားသည်။ ရွက်ရင့်များမှာထက် ရွက်နုများတွင် 
ဤအချက်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။

ဘွဲ့ချဉ်ပင်ကို များသောအားဖြင့် ဥယျာဉ်များတွင် 
အလှအပ စိုက်ပျိုးတတ်ကြသည်။ ယင်း၏ အခေါက်သည် 
ဆေးဖက်ဝင်သောကြောင့် အခေါက်များ ခွာကြလွန်း၍ 
အပင်များသေတတ်သည်။ အခေါက်မှ အမျှင်များလည်း 
ရသည်။ ဘွဲ့ချဉ်ပင်ကို အစေ့မှ လွယ်ကူစွာ စိုက်ပျိုးနိုင်၍ 
အမြင့် ၈ ပေ ၁ဝ ပေခန့်ရောက်လျှင်ပင် ပန်းပွင့်တော့သည်။

ဘွဲ့ချဉ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ 
တောင်တန်းဒေသများတွင် စွတ်စိုသော ဒေသများထက် 
ခြောက်သွေ့သော ဒေသများ၌ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများရှိ အပင်များ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
ကဏ္ဍ:အလှဆင်သစ်ပင်များ
ဘိုဂိုတာမြို့

**ဘိုဂိုတာမြို့**သည် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်အထိ မြို့၏ အမည်မှာ စန်တာ ဖီး ဘိုဂိုတာ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရေ လူဦးရေ ၇ သန်း ၃ သိန်းခန့် ရှိသည်။
ဘူဒိုဇာ

ဘူဒိုဇာဆိုသည်မှာ ဘီးများဖြင့် မဟုတ်ဘဲ သံခါးပတ်များဖြင့် မောင်းနှင်သော ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ဘလိတ်ဒ်ဟုခေါ်သော ဂေါ်ပြား အကြီးကြီးတစ်ခုကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုဂေါ်ပြားမှာ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ အတွင်း မြေကြီး၊ သဲ၊ အပျက်အစီး အစုအပုံများကို ထိုးကော်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ ရစ်ပ်ပါဟု ခေါ်သော ကလော်နှင့် တူသော ကိရိယာတပ်ဆင်ထားလေ့ရှိကာ သိပ်သည်းနေသော ပစ္စည်းများကို ဖွရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတရံတွင် မြေတူးစက်၊ မြေသယ်စက် စသည်တို့ကို ဘူဒိုဇာဟု လွဲမှားစွာ ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ကော်တပ်ဆင်ထားသော သံခါးပတ်တပ် ယာဉ်ကိုသာလျှင် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
လောင်စာဆီ ထိုးသွင်းခြင်း

လောင်စာဆီဖြန်းသွင်းခြင်း (Fuel injection) ဆိုသည်မှာ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များတွင် လောင်စာဆီကို လေနှင့် ရောမွှေပေးသော နည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များတွင် လောင်စာဆီကိုအင်ဂျက်တာ ဆီဖြန်းခေါင်းအား အဝင်စတုတ် အချိန်တွင် လျှပ်စစ်အချက်ပြပေးပို့ ပွင့်စေပြီး ဆလင်ဒါမီးလောင်ခန်းအတွင်းသို့ လောင်စာဆီ ပို့ခြင်းဖြစ်သည်။ အင်ဂျက်တာတွင် အပေါင်းဗို့အားကို ပုံသေပေးပို့ထားပြီး အနှုတ်ဗို့အားပေးပို့ခြင်းကို ထိန်းချုပ်သည့်နည်းဖြင့် ဆီဖြန်းသွင်းခြင်းကို ထိန်းချုပ်သည်။ နည်းပညာ တိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ လောင်စာဆီ ထိုးသွင်းခြင်း နည်းလမ်းသည် ဓာတ်ဆီသုံးသော အင်ဂျင်များတွင် အဓိက လောင်စာဆီ ပို့ဆောင်ပေးသော နည်းလမ်းဖြစ်လာပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင်ကာဘရိုက်တာများ၏ နေရာတွင် အစားထိုး နေရာ ယူလာခဲ့သည်။

လောင်စာဆီထိုးသွင်းသော စနစ်သည် ၎င်းအသုံးပြုမည့် လောင်စာဆီအမျိုးအစားနှင့် ကိုက်ညီအောင် ထိန်းညှိ ချိန်တွယ်ထားသည်။ လောင်စာဆီ ထိုးသွင်းသော စနစ်အများစုမှာ ဓာတ်ဆီ နှင့် ဒီဇယ်ဆီ သုံးသော အင်ဂျင်များ အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ အီးအက်ဖ်အိုင်ဟု အများသိကြသော အီလက်ထရွန်းနစ် လောင်စာဆီထိုးသွင်းခြင်း စနစ်တွင် ဒီဇယ်အင်ဂျင်နှင့် ဓာတ်ဆီအင်ဂျင်တွင် သုံးသော စက်ပစ္စည်းများမှ တူညီလာကြသည်။ ပရိုဂရမ် ပြောင်းလဲ ထည့်သွင်းနိုင်သော အီးအက်ဖ်အိုင်၏ ဖမ်းဝဲလ် များကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော လောင်စာဆီများကို စက်ပစ္စည်း တစ်မျိုးတည်းဖြင့် အသုံးပြုနိုင်ရန် ဖြစ်လာစေသည်။
ဘုမ္မသီးငှက်

**ဘုမ္မသီးငှက်** သို့မဟုတ် **ဘုမ္မတီးငှက်** (*Treron phoenicoptera*) သည် ခို၊ ချိုးတို့နှင့်အတူ  "ကိုလမ်ဗီဒီ" မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ထင်ရှားသော ငုမျိုးဖြစ်သည်။ ခိုလောက်ပင် အလျား ၁၃ လက်မရှိ၍ ကိုယ်ကာယတုတ်ခိုင်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အမွှေးအတောင်များမှာ တစ်ကိုယ်လုံး စိမ်းနေသောကြောင့် သစ်ရွက်စိမ်းများနှင့် ခွဲခြား၍ မရနိုင်ပေ။ တစ်နှစ်လုံး အသင်းအအုပ်နှင့် နေတတ်၍ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အလေ့ပေါက် သဖန်းပင်များပေါ်၌ အတွေ့ရများသည်။ သစ်ပင်ပေါ်၌ မလှုပ်မရှား နေတတ်ကြသောကြောင့် ငှက်တစ်အုပ် လုံးကိုပင် အောက်မှနေ၍ ကောင်းစွာ မမြင်နိုင်ချေ။ အသံကြားရမှသာ ယင်းတို့ရှိမှန်း သိရသည်။ 

လူလေချွန်သကဲ့သို့အော်တတ်သည်။ ဘုမ္မသီး၏ ခြေထောက်သည် ဝါ၍၊ မေးစေ့နှင့် လည်ချောင်းသည် လိမ္မော်ရောင် ပေါက်နေသည်။ အမြီးရင်း၌ အညိုတွင် အဖြူတန်းများရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တောင်ပံရှိ အဖြူမှတ်ကြီးကို ကောင်းစွာ တွေ့နိုင်သည်။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် သန်မာကြီးမားသော ခြေချောင်းများ ရှိသောကြောင့် သစ်ပင်တက်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သည်။ ဘုမ္မသီးသည် သစ်သီးများကို စားရာ သဖန်းသီးများကို အထူးနှစ်သက်သည်။ 

အစေ့၊ အဆန်၊ အဖူး၊ အစို့များကိုလည်းစားသောက် သည်။ ဘုမ္မသီးငှက်သည် မတ်လမှ ဇွန်လအတွင်း သားပေါက်သည်။ ချိုးကဲ့သို့အသိုက်ကို အကိုင်းအခက်များဖြင့် တော်သင့်ရုံ ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် မလုံခြုံသဖြင့် ဥများကို အောက်မှနေ၍ အထင်းသား မြင်နိုင်သည်။ တစ်မြုံလျှင် များသောအားဖြင့် ဥ အဖြူ ၂ လုံးရှိတတ်၏။ ဥများမှာ မာ၍ ချောမွတ်သည်။

ဘုမ္မသီးငှက်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရ၍ အရှေ့ဘက်တွင် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းနှင့် ယိုးဒယားထိအောင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ကျက်စားကြသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများတွင် အတွေ့ရများသည်။

မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ပလိပ်အင်း ရေတိမ်ဒေသအနီးရှိ ညောင်ပင်များ ညောင်သီးသီးချိန်တွင် ဘုမ္မတီးငှက်များ လာရောက်စားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ဘုမ္မတီးငှက်သည် ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ခို၊ ချိုးနှင့် အလားတူငှက်များ
အော်ဆီလိုစကုပ်

**အော်ဆီလိုစကုပ်** ဆိုသည်မှာ အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲနေသော ဆစ်ဂနယ် များ၏ ဗိုးတေ့ခ်ကို လေ့လာစမ်းသပ်နိုင်ရန် အတွက် ပြုလုပ်ထားသော အီလက်ထရွန်းနစ် စမ်းသပ် ကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ထိုဆစ်ဂနယ်ကို ဝင်ရိုးနှစ်ခုပါသော ဂရပ်ဖ်ဖြင့် ပြသလေ့ ရှိပြီး ဝိုင်ဝင်ရိုးတွင် ဗိုးတေ့ခ် ပြောင်းလဲမှုကို ပြသ၍ အိတ်စ်-ဝင်ရိုးတွင်အချိန်ကို ပြသလေ့ ရှိသည်။ ဝိုင်ဝင်ရိုးတွင် ဗိုးတေ့ခ်ကိုသာ မကဘဲ အခြားသော ပမာဏ ပြောင်းလဲမှုများကိုလဲ ပြသလေ့ ရှိသည်။

အော်ဆီလိုစကုပ်များကို လျှပ်စစ်လှိုင်းများ၏ လှိုင်းပုံသဏ္ဌာန် အတိအကျကို လေ့လာနိုင်ရန် အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ လှိုင်း၏ ပမာဏကိုသာ မကပဲ လှိုင်းတွန့်နေပုံ၊ လှိုင်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အကွာအဝေး နှင့် လှိုင်းနှစ်ခု၏ အချိန်ပမာဏ ကွာခြားမှု စသည်တို့ကိုလည်း အော်ဆီလိုစကုပ်ကို အသုံးပြု၍ လေ့လာနိုင်သည်။

အော်ဆီလိုစကုပ်များကို သိပ္ပံပညာ၊ ဆေးပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာပညာ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ယေဘုယျသုံး အော်ဆီလိုစကုပ်များကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စမ်းသပ်ရန် နှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများကို ပြုပြင် ထိန်းသိမ်းရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးပြုလုပ်ထားသော အော်ဆီလိုစကုပ်များကိုမူ မော်တော်ယာဉ်များ၏ လောင်စာဆီ လောင်ကျွမ်းမှု စနစ်များ နှင့် အီးစီဂျီ စက်များတွင် နှလုံးခုန်နှုန်း စသည်တို့ကို ပြသရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။

သိပ္ပံ
မဒမပင်

ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် မဒမပင်ကို ဒယ်လဗား
ဂျီးယား အိုဗားတားဟု ခေါ်သည်။ ထိုအပင်သည် လီဂူမီနိုးစီး 
မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မဒမင်သည် အပင်လတ်မျိုးဖြစ်၍ 
အမြင့်ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိရှိသည်။ အသီးတောင့်သည် 
အလွန်ပြား၍ အထဲတွင် အစေ့တစ်ခုနှစ်ခုသာ ပါသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း ရှိ နွေအခါ အရွက်
ကြွေသော သစ်တောများတွင့် မဒမပင်များ ပေါက်ရောက်ကြ
သည်။ သို့ရာတွင် အခြား တောသစ် ပင်များလောက် 
ယင်းတို့ကို အမြောက်အမြား မတွေ့ရပေ။

သစ်သား၏ အရောင်သည် ညိုမွဲရောင်ဖြစ်စေ၊ 
သို့မဟုတ် ညိုဝါရောင်ဖြစ်စေ ရှိတတ်၍ အတော်အသင့် 
မာသောကြောင့် လှည်းသန်နှင့် လှေရွက်တိုင်များတွက် 
အသုံးပြုကြသည်။ ပုဆိန်၊ ရဲတင်း စသည်တို့၏ လက်ကိုင်
ရိုးများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း အလွန်အသုံးကျသော 
သစ်သားဖြစ်သည်။ မဒမခေါက်များကို ပြုတ်၍ ရသော 
အရည်ကို မြန်မာ လှေရွက်များဆိုးရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။

တနင်္သာရီတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုး
တစ်လျှောက်၊ လမုတော၊ လမဲ့တောများ၌ ကတိုင်ပင်ခေါ် 
မဒမပင် တစ်မျိုးကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုမဒမပင်တို့သည် 
သစ်ပင်ငယ်များဖြစ်၍ ထင်းနှင့် မီးသွေးဖုတ်ရန်အတွက်သာ 
ခုတ်ယူ အသုံးပြုကြသည်။

မဒမ သားသည် အတော်အသင့် တာရှည်ခံသော 
သစ်သားဖြစ်သဖြင့် အချို့ဒေသများတွင် အိမ်တိုင်၊ ထုတ်
လျောက်၊ ဒိုင်းစသည်တို့ကို မဒမသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
မုတ်ဆိုးမပင်ခေါ် မဒမပင် တစ်မျိုးကိုလည်း မြန်မာ
နိုင်ငံ၌ တွေ့ရှိရသေးသည်။ ကချင်ဘာသာဖြင့် ထိုသစ်ပင်မျိုး
ကို နုဝါဥလန်ဟူ၍ ခေါ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်း၌ ထိုမဒမပင်ကို 
ဝန်ဗြောင်ပင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ သာမန် မဒမပင်၏ အရွက်
ထက် ဤမဒမပင်၏ အရွက်တို့ကပိုကြီး၍ အဖျားတုံးသည်။

တောင်ငူနယ်နှင့် ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်များ၌ မဒမပင်ခေါ် နွယ်ပင်တစ်မျိုးကို 
တွေ့ရသေးသည်။ မဒမပင်များမှ ချိပ်ရရှိနိုင်သည်။

## ကိုးကား
နော်ဇယ်

နော်ဇယ် ဆိုသည်မှာ အလုံပိတ်ထားသော ချိန်ဘာခန်း အတွင်း သို့ ပိုက်အတွင်းသို့ အရည်တို့ စီးဆင်းဝင်ရောက်လာသည့် အချိန်တွင် စီးဆင်းမှု လမ်းကြောင်းနှင့် စီးဆင်းသည့် ပုံသဏ္ဍန်ကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ရန် အတွက် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

များသောအားဖြင့် နော်ဇယ်သယ် ပိုက်လုံး သို့မဟုတ် ပိုက်ခေါင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လုံးပတ်မှာ တသမတ်တည်း မရှိဘဲ ကွဲပြားခြားနားနေလေ့ ရှိသည်။ ၎င်းကို သို့ ဓာတ်ငွေ့များ စီးဆင်းမှုကို လမ်းကြောင်းပေးရန် သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲပေးရန် အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နော်ဇယ်များကို စီးဆင်းမှု အရှိန်အဟုန်၊ စီးဆင်းမှု လမ်းကြောင်း၊ စီးဆင်းသည့် ထုထည်၊ စီးဆင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် နှင့် ၎င်းမှ ပေါ်ထွက်လာသော ရေနွေးငွေ့ တို့၏ ဖိအားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက်လည်း သုံးလေ့ ရှိကြသည်။
ဘော်လ်တီမိုးမြို့

ဘော်လ်တီမိုးမြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မည်သည့်ကောင်တီနှင့်မျှ တွဲဆက်မနေသော မြို့များထဲတွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မေရီလန်းပြည်နယ် ၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် မေရီလန်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း ပါတက်စကိုမြစ် အနီးတွင် ချက်စပိပင်လယ်အော်၏ လက်တံအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘော်လတီမိုးကို အနီးအနားရှိ ဘော်လတီမိုးကောင်တီနှင့် ကွဲပြားစွာ သိနိုင်ရန်အတွက် ဘော်လတီမိုစီးတီးဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ၁၇၂၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဘော်လ်တီမိုးမြို့သည် အလယ် အတ္တလန္တိတ် ဒေသတွင် အကြီးဆုံးသော အမေရိကန်၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်။ ဘော်လ်တီမိုး၏ အင်းနားဆိပ်ကမ်းသည် တစ်ချိန်က ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့အတွက် ဒုတိယမြောက် ရောက်ရှိမှုအများဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်မြို့နှင့် အဓိက ကုန်ထုတ်လုပ်ရာ ဌာန ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းလာပြီးသည့်နောက်တွင် ဘော်လတီမိုးသည်လည်း အခြားသော အမေရိကန် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ကြီးများကဲ့သို့ပင် ဝန်ဆောင်မှုကို အခြေခံသော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများသို့ ဦးတည် ပြောင်းလဲ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
မဒီးရကျွန်းများ

## မဒီးရကျွန်းများ
မဒီးရကျွန်းများသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကျွန်းစုဖြစ်၍ ပေါ်တူဂယ် နိုင်ငံပိုင်ဖြစ်၏။ အာဖရိကတိုက် အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော မိုရော့ကိုနှင့် မျက်နာချင်းဆိုင်ဖြစ်လျက် မိုင်ပေါင်း ၃၆ဝ မျှကွာလှမ်း၏ ပေါ်တူဂယ်၏
မြို့တော် လစ္စဗွန်းမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိလျက် ၅၃၅ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။ ထို့ပြင် ကနေရီကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်တွင် လည်းကောင်း၊ အဇိုးကျွန်းစု၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် လည်းကောင်း တည်ရှိ၏။ 

မဒီးရကျွန်းစုတွင် မဒီးရကျွန်း၊ ပေါ်တိုဆန်း တိုးကျွန်းနှင့် လူနေအိမ်ခြေ မရှိသော မခြားကျွန်းကလေး ၂ ခုပါဝင်၏။ မဒီးရကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ အရေးပါ အရာရောက်ဆုံးဖြစ်၏။ မဒီးရကျွန်းများ၏ မြို့တော်သည် ဖွန်ရှားမြို့ဖြစ်လျက် မဒီးရကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းများ၏ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၁၅ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၏။ မဒီးရကျွန်းသည် အလျား ၃၅ မိုင်၊ အနံ ၁၃ မိုင်ခန့်ရှိ၏။ ရှေးအခါက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သောတောင်တန်း တစ်ခုသည် ကျွန်းကိုဖြတ်သန်းတည်ရှိ၏။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်ဖြစ်သော ပီကူးရူဝီဗူးသည် ပင်လယ်ပြင်ထက် ၆ဝ၅၆ ပေမြင့်၏။ ရာသီဥတုသည် သမမျှတ၍ တစ်သမတ်တည်းရှိသောကြောင့် နာလှန်ထများ သွားရောက်အနားယူရာ ဒေသဖြစ်လေသည်။

မဒီးရကျွန်းများ၏ အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ စွန်ပလွံသီး၊ ငှက်ပျောသီး၊ ပြောင်းဖူး၊ 0x100သဇာသီး၊ တည်သီး၊ သလဲသီး၊ သကြား၊ ကာဖီ၊ သပျစ်သီး၊ ကြံ၊ ကန်စွန်းဥ၊ ကြက်သွန်၊ ကောက်သီးကောက်နှံ အချို့နှင့် သစ်သီးများ ဖြစ်၏။ နွားများကို နွားနို့အလို့ငှာ မွေးမြူကြ၏။ အဓိကလုပ်ငန်းများကား ဇာထိုးပန်းထိုးလုပ်ငန်း၊ ဝိုင်အရက်လုပ်ငန်း၊ သကြားလုပ်ငန်း၊ ကြိမ်ထည် ပရိဘောဂများ၊ ခြင်းနှင့် တောင်းများ လုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဖြစ်၏။ ထုတ်ကုန်များမှာ နာမည်ကျော် မဒီးရဝိုင်အရက်၊ ပန်းထိုးထည်များ၊ ကြိမ်ထည်များ၊ ငှက်ပျေား၊ နာနတ်သီး၊ နွားနို့ထွက် ပစ္စည်းများနှင့် ငါးများပင်တည်း။ 

မဒီးရကျွန်း၏ မြို့တော် ဖွန်ရှားမြို့သည် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်ရပ်နားရာ ဆိပ်ကမ်းကောင်း ဖြစ်သောကြောင့် အရောင်းအဝယ် ဖွံ့ဖြိုး၏။ 

မဒီးရ ကျွန်းများအကြောင်းကို ရှေးရောမလူမျိုးတို့လက်ထက်ကတည်းက သိရှိခဲ့၏။ ခရစ် ၁၄၁၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး နွမ်းဂွန်းဆာလဗက်ရှဇာကူး ဆိုသူက ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့၍ အနှစ် ၃ဝ ကြာသောအခါ ထိုကျွန်းများတွင် နယ်သစ်စတင်စိုက်ခဲ့၏။ မဒီးရဟူသည်မှာ ပေါ်တူဂီဘာသာ
အားဖြင့် သစ် ဟု အဓိပ္ပာယ် ရ၏။ ယင်းကျွန်းတွင် သစ်တောထူခြင်းကို အစွဲပြု၍ ထိုသို့မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်၏။ 

ခရစ် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၆၄ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အမိနိုင်ငံဖြစ်သော ပေါ်တူဂယ်ရော မဒီးရကျွန်းများပါ စပိန်လူမျိုးတို့လက်အောက်သို့ သက်ရောက်ခဲ့ရ၏။ ခရစ် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၈ဝ၇-၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ပေါင်း ၂ ကြိမ်မျှ ဗြိတိသျှ လက်တွင်းသို့သက်ဆင်းခဲ့ရသေးသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည်ဝိုင်အရက် လုပ်ငန်းကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။

မဒီးရကျွန်းစုတွင် မဒီးရကျွန်းနှင့် ပေါ်တိုဆန်းတိုးကျွန်းတို့တွင်သာ လူနေအိမ်ခြေရှိသည်။ လူအားလုံး လိုလိုပင် မဒီးရကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ နေထိုင်သူတို့မှာ ပေါ်တူဂီကပြားများ၊ နီးဂရိုးများ၊ မူးဝါးအဆက် အနွယ်များ ဖြစ်ကြ၏။ 

လူဦးရေမှာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၈၂၆၇၈ ယောက်ခန့်ဖြစ်၏။ မဒီးရကျွန်း တစ်ခုတည်းတွင်ရှိသော လူဦးရေမှာ ၂၇ဝဝဝဝ ကျော်ဖြစ်သည်။

Madeira-Funchal-06-Boote-2000-gje.jpg
Madeira-Funchal-Karfreitag-02-Prozession-2000-gje.jpg
Madeira-Funchal-Karfreitag-24-2000-gje.jpg
Madeira-Funchal-26-Markt-Fruechte-2000-gje.jpg
Madeira-24-Levada-2000-gje.jpg
Madeira-54-Monte-Pension-2000-gje.jpg
Madeira-Ponta de Sao Lourenco-20-2000-gje.jpg

## ကိုးကား
မဏိမေခလာ

]]
]]

**မဏိမေခလာ** သည် ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ရှိ စာပေများ၌ပါသော ဒဏ္ဍာရီလာ နတ်သမီး ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာစောင့်နတ်သမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြရာ အချို့က အိန္ဒိယပင်လယ်တဝိုက်ကို စောင့်ရှောက်သည်ဟု ယူဆပြီး အချို့မှာ တောင်တရုပ်ပင်လယ်ကို ကြည့်ရှူကြောင်း ယုံကြည်သည်။ နတ်မင်းကြီး ၄ ပါးမှ ရွေးချယ်ခန့်အပ်သည့် နတ်သမီးဖြစ်ပြီး သင်္ဘောပျက်ပါက ကယ်ဆယ်ရန် တာဝန်ရှိသည်။  ဗုဒ္ဓဝင်တို့၌ ပါဝင်ပြီး မဟာနိပါတ်ရှိ မဟာဇနကဇာတ်ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ ယင်းတွင် သင်္ဘောပျက်ရာတွင်ပါသော မဟာဇနကသတို့သားကို ကယ်၏။ 

## စာဟောင်း 
မြခါးရန်းကြိုး၊ သို့မဟုတ် စိမ်းလဲ့သော အဆင်းရှိသည့် မြရတနာတို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသော ခါးကြိုးတန်ဆာရှိသည့် သမုဒ္ဒရာစောင့် နတ်သမီးဖြစ်သည်။ မဏိမေခလာ နတ်သမီးသည် ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း ပြင်ဘက်၊ သမုဒ္ဒရာရေအယဉ်၌၊ အတွင်းကားငွေ၊ အပကား ရွှေအတိပြီးသော၊ ယူဇနာ ၁၅ဝ အပြောအကျယ် ပဉ္စင်တူရိယာ ကချေသဘင်နှင့် ပျော်ရွှင်၍ နတ်သားနတ်သမီး ရှစ်သောင်းခြံရံလျက် စံစားကာနေ၏။ မိဘကို ရိုအသေလုပ်ကျွေးခြင်း၊ သူတစ်ပါးတို့အား ချစ်ခင်သနားခြင်း၊ အလှူပေးခြင်း၊ သီလဆောက်တည်ခြင်း စသော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ယောက်ျားမြတ်တို့ကို မဟာသမုဒ္ဒရာ၌ နစ်မွန်း ခဲ့သည်ရှိသော် ဆယ်တင်စိမ့်သောငှါ စတုလောက ပါလနတ်ကြီးလေးယောက်တို့က မဏိမေခလာ နတ်သမီးအား သမုဒ္ဒရာ၌ အသီးအသီး အစောင့်ထားကြသည်။

မြန်မာပညာရှိ အမတ်ကြီး မဟာစည်သူ ရေးသားဖွဲ့ဆိုအပ်သော မဟာဇနကပျိုးတွင် - 

--- နတ်ပြည် ပထမ၊ အစိုးရသား၊ လောကပါလော်၊ နတ်လေးဖော်တို့၊ ထိုရော်အခါ၊ မဟာသမုဒ္ဒ၊ ပင်လယ်ဝ၌၊ မိဖလုပ်ကျွေး၊ မွေးပေသသူ၊ လူဖြင်အရှိ၊ ဘေးမထိအောင်၊ စောင်စောင်မ္မ နေ့ညမြင်သိ၊ ကြည့်ရှုဘိဟု၊ မဏိမေခလာ၊ 
နတ်လိမ္မာကို၊ အရာကိုယ်စား၊ အစောင့်ထား၏။ --- ဟု မဏိမေခလာအကြောင်း ဖော်ပြပါရှိလေသည်။

ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းဖြစ်သော မဟာဇနကမင်းသည် ခုနစ်ရာသော သင်္ဘောသားတို့နှင့်တကွ သမုဒ္ဒရာအတွင်း သင်္ဘောလွှင့်သွားရာ လေအဟုန် ပြင်းထန်သဖြင့် မခံနိုင်သောကြောင့် သင်္ဘောနစ်မြုပ်ခဲ့၏။ ခုနစ် 
ရက်မြောက်သောနေ့မှ မဏိမေခလာ နတ်သမီးလာ၍ ဘုရားလောင်းအား ကယ်တင်သည်။ နတ်သမီးသည် ဘုရား လောင်းအား သမုဒ္ဒရာထဲမှ ချီပိုက်၍ မိထိလာပြည်၊ သရက်ဥယျာဉ် မင်္ဂလာ ကျောက်ဖျာအပြင်၌ သိပ်ထားကြောင်း 
မဟာဇနက ဇာတ်တော်တွင် ဆိုသည်။

## ကိုးကား
ချန်နိုင်းမြို့

မဒရပ်မြို့ဟု ယခင်က ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် **ချန်နိုင်းမြို့**သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်သည့် တမီလ်နာဒူးပြည်နယ်(ယခင် မဒရပ်စ်ပြည်နယ်) ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ 
အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိလျက် အရှေ့ဘက်ကမ်း
ခြေတစ်လျှောက်တွင် အဓိက သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်၏။ ကမ်းခြေသည် သဲထူ၍ ဘင်္ဂလားအော်မှ လှိုင်းလုံးများ ပြင်းထန်စွာ 
ပုတ်ခတ်ခြင်းကို ခံရ၏။ သို့ရာတွင် လှိုင်းကာဖြင့် ပြုပြင်စီမံ 
ထားသောကြောင့် ယခုအခါ ခေတ်မီသော သင်္ဘောဆိပ်ကြီး
တစ်ခုဖြစ်၏။ ချန်နိုင်းမြို့သည် မြေပြန့်ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ 
ကမ်းရိုးတစ်လျှောက် ၉ မိုင်၊ အတွင်းဘက်သို့၄ မိုင်ခန့်
ကျယ်ပြန့်၍ ၂၇ စတုရန်းမိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်း၏။ ကာလကတ္တားမြို့အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိလျက် ၈၃၅ မိုင် 
ကွာဝေးသည်။ ကာလကတ္တားမြို့၊ မွမ်ဘိုင်းမြို့တို့နောက် အိန္ဒိယ
နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ရုတ်တရက် 
ကြည့်လိုက်သော်ကား ချန်နိုင်းမြို့သည် အခြားမြို့ကြီးများကဲ့သို့
မြို့ခင်းများစွာ မသာယာလှပေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန် ဘုရား
ရှိခိုးကျောင်းများ၊ စာသင်ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ ဘူတာရုံ၊ 
အစိုးရရုံး အစရှိသော တိုက်တာ အဆောက်အအုံကြီးများအပြင် 
တက္ကသိုလ် ၂ ခုလည်းရှိ၏။ မြို့တွင်း၌ အစည်ကားဆုံး စီးပွား
ကုန်သွယ် မှု ရပ်ကွက်မှာ ဂျော့တောင်းဖြစ်သည်။

ဂျော့တောင်းကို ရှေးအခါက ဗလက်တောင်းဟုခေါ်၏။ 
ရှေးဟောင်း ခံတပ်ဖြစ်သော ဖို့ဒ်စိန်ဂျော့မှာ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ ဖြစ်၏။ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာရေး အလို့ငှာ ၁၆၃၉ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့၏။
ချန်နိုင်းမြို့သည်  ရေ၊ လေ၊ ကုန်းကြောင်း
သုံးကြောင်းလုံးတွင် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ရှိပေသည်။ 
မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာလည်း ဖြစ်၏။ သင်္ဘောဆိပ်သည် 
အထူးတလည် ကောင်းမွန်ပြီး ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုး၏။ မဒရပ်မြို့တွင် သားရေနယ်လုပ်ငန်းများ၊ သားရေထည်လုပ်ငန်းများ၊ ချည်ထည်စက်ရုံများ၊ 
အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းများ၊ ဆေးဆိုးလုပ်ငန်းများ ဘိလပ်မြေစက်ရုံများ၊ သံရည်ကျို စက်ရုံများ စသည်တို့ရှိ၏။ ထုတ်ကုန်
များမှာ ဝါ၊ ဆန်၊ ကာဖီ၊ သားရေစိမ်း၊ လက်ဘက်ခြောက်၊ 
ဆိုးဆေး၊ ငရုတ် ကောင်း၊ ဆီထွက်သော အစေ့များအစရှိသည်
တို့ဖြစ်၏။ သွင်းကုန်များမှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှကုန်ပစ္စည်း
များဖြစ်၍ အထူးသဖြင့် ချည်ထည်များ၊ အရက်၊ သတ္တုများ၊ 
စာရေးကိရိယာများ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ သစ်၊ ဆီနှင့် စက်
ကိရိယာများဖြစ်၏။

ချန်နိုင်းမြို့တွင် နေထိုင်သူအများစုမှာ ဟိန္ဒူအယူဝါဒီ တမီလ်လူမျိုးများ ဖြစ်လျက် ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်၏။ မွတ်စလင်များမှာ ၉ 
ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိ၍၊ ခရစ်ယာန်များမှာ ၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာလျှင်
ရှိ၏။ ခရစ် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ
လူဦးရေမှာ ၁၇၂၅၂၁၆ ဖြစ်၏။

ချန်နိုင်းမြို့ကို ခရစ် ၁၆၃၉ ခုနှစ်က အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့
တည်ထောင်ခဲ့၏။ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ဖရန်းစစ်ဒေး
ဆိုသူသည် ချန်ဒဂါရီ မဟာရာဇာထံမှ မြို့နှင့် ခံတပ် တည်
ဆောက်ခွင့် မြေဂရမ် ရရှိသဖြင့် ဖို့စိန်ဂျော့ခေါ် ခံတပ်ကို 
တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့တည်ဆောက်ရခြင်းမှာ ကာကွယ်ရေး
နှင့် ရေကြောင်းသွားလာမှု လွယ်ကူ စေရန်ဖြစ်၏။ တဖြည်း
ဖြည်းနှင့် ယင်းခံတပ်တဝိုက်တွင် အိမ်ခြေယာခြေများ 
တည်ထောင်ကြသောကြောင့် စည်ကားတိုးတက်သော မြို့ကြီး
ဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာ၏။ ယခုအခါတွင် ချန်နိုင်းမြို့တွင် 
အဝင်အပါဖြစ်သော စိန်တိုမေးကို ထည့်တွက်လျှင် မြို့တည်
နှစ်သည် ထိုထက်ပင်စောသေး၏။ စိန်တိုမေးရွာကို ခရစ် 
၁၅ဝ၄ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့၏။ ချန်နိုင်းမြို့သည် ကိုရိုမန်ဒယ် ကန်းရိုးတန်းတွင် အင်္ဂလိပ်၏ စခန်းမြို့ကြီး ဖြစ်ခဲ့၏။ 

ခရစ် ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့က သိမ်းယူ၍ ၁၇၄၉ 
ခုနှစ်ထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ပြီးလျှင် အက်လာရှပယ် စာချုပ်အရ 
ဗြိတိသျှတို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့ရ၏။ ခရစ် ၁၇၅၈ ခုနှစ်
တွင် ပြင်သစ်တို့က ထပ်မံဝန်းရံပိတ်ဆို့သော်လည်း ၁၂ 
လအကြာတွင် နောက်ဆုတ်သွားရလေသည်။

## ကိုးကား
မနုကျယ်ဓမ္မသတ်

**မနုကျယ် ဓမ္မသတ်**သည်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁၄ ခုနှစ်တွင် ရတနာသိင်္ဃ ကုန်းဘောင်မြို့တ အလောင်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်တွင် မဟာသီရိ ဥတ္တမဇေယျသင်္ကြန်ဘွဲ့ကို ခံယူရရှိသော ပညာရှိ အမတ်ကြီး ကျုံးဝန်ဘုမ္မဇေယျံ စီရင်ရေးသား ပြုစုသောကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။

မနုကျယ်ဓမ္မသတ်သည် ဥပဒေလောကတွင်သာမက မြန်မာစာပေ လောကတွင်ပါ ထင်ရှားသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်၏။ မြန်မာမင်းတို့လက်ထက်က အုပ်ချုပ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသော မှတ်တိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

မနုကျယ်ဓမ္မသတ် မနုရသေ့ စီရင်သော ပါဠိဘာသာဖြင့်ရှိသည့် မနုကျမ်းရင်း ၁ဝ တွဲကို ရှင်လူအများတို့ခွဲခြားနားလည်နိုင်ကြစေရန် ၁၈ ပိုင်း၍ စကားပြေဖြင့် အကျယ်ရေးသားထားသော ကျမ်းဖြစ်သည့်အတွက် အခြားကျမ်းများထက် ကြည့်ရှုရန် လွယ်ကူပေသည်။

မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မနုအမည်ဖြင့်လာသော ဓမ္မသတ်အစောင်စောင်တို့ကို ကြည့်ရှု မှတ်သားရသည်နှင့်အတူ တရားစီရင်ထုံး အပေါင်းတို့ကို သိရှိနိုင်ပေသည်။ မြစ်ကြီးငါးသွယ် မြစ်ငယ်ငါးရာတို့သည် ပင်လယ်တွင်းသို့စီးဝင်သကဲ့သို့ဓမ္မသတ်ကျမ်းကြီး ကျမ်းငယ် အစောင်စောင်တို့သည်လည်း အလုံးစုံပင် ကျုံးဝင်ကြီး၏ မနုကျယ် ဓမ္မသတ်ကြီးအတွင်း၌ သက်ဆင်း ပါဝင်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ဤကျမ်းတစ်စောင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အခြားကျမ်းကြီးကျမ်းငယ် အပေါင်းလာ အကြောင်းအရာတို့ကို ခြုံ၍ သိရှိနိုင်ပေတော့သည်။

တရားဥပဒေဘက်မှ ကြည့်သော် ကုန်းဘောင်မင်းတို့အစဉ်အဆက် သီပေါမင်းတိုင်အောင် ဤကျမ်းကြီးကို လက်စွဲပြု၍ တရားစီရင်ခဲ့၏။ အင်္ဂလိပ် အုပ်စိုးစဉ်ကလည်း မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကို လက်မလွှတ်ဘဲ တရားစီရင်ရာ၌ ကိုးကားခဲ့ကြလေသည်။

ထို့ပြင် တဝလည်း မြန်မာစာပေကို များစွာအထောက်အပံ့ပြုသည်။ မနုကျယ်ဓမ္မသတ်သည် ပါဠိမနှောဘဲ မြန်မာစကားပြေ သက်သက်ဖြင့် ရေးသားစီရင်ထား၏။ ဓမ္မသတ်ကျမ်းတွင် ပါဝင်သော ဖြတ်ထုံးဥပဒေများကို ဆိုင်ရာဝတ္ထုကလေးများနှင့် တကွ စီစဉ်ရေးသားထားသောကြောင့်လည်း ဖတ်ရသူတို့မငြီးငွေ့ဘဲ စိတ်ဝင်စားကာ မှတ်ဉာဏ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဤတရားကျင့်ထုံး ဥပဒေကို နားလည်ခြင်းဖြင့် ဖတ်ရှုရသူတို့သည် သိမ်မွေ့နူးညံ့ပြီးလျှင် ဗဟုသုတပွားဖွယ်ဖြစ်၏။

မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကြီးကို သာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ကိုင်းရွာစား မနုရာဇာ ရေးသားပြုစုသော မဟာရာဇသတ်ကြီးနှင့် မမှားသင့်ကြပေ။ ကိုင်းရွာစား မနုရာဇာ စီရင်သော ဓမ္မသတ်ကြီးကို မဟာရာဇသတ်ကြီး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မနုရာဇာ လျှောက်ထုံးဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သည်။ ထိုမနုရာဇာ ဓမ္မသတ်သည် ကျုံးဝန်းဘုမ္မဇေယျ၏ မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကြီးလောက် မစုံလင်လှပေ။ သာလွန်
မင်းတရားကြီး မေးမြန်းရာကို မနုရင်း ဓမ္မသတ်ကျမ်းမှ ထုတ်နုတ်လျှောက်ထားချက်များသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မနုရာဇာ လျှောက်ထုံးဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
မယူမြစ်

**မယူမြစ်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ 
စစ်တွေခရိုင်တွင်း စီးဆင်းသော မြစ်တသွယ် ဖြစ်၍ ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်တို့၏နောက် တတိယစွဲသည်။
မြောက်ဘက်ရှိ တောင်များ၌ မြစ်ဖျားခံသည်။ ကုလား 
တန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကျ၍ နတ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်
ဖြစ်သည်။

မယူမြစ်သည် အထက်ပိုင်းတွင် ကုလားပန်းဇင်
ချောင်းဟု တွင်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် စိုင်တင်ချောင်းနှင့် 
ရီချောင်းတို့ပေါင်းဆုံလာသောချောင်းသည် ကုလားပန်းဇင်
ချောင်းနှင့် ဘုံညိုလိပ်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံသည်။ ထို့နောက်တွင် 
မြစ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်လာပြီးလျှင် စစ်တွေမြို့
အထက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားအော်တွင်းသို့စီးဝင်သည်။ မယူမြစ်
သည် ၉၆ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ စစ်တွေမြို့မှ ၇၅ မိုင်ခန့်
ကွာဝေးသော ဘူးသီးတောင်မြို့အထိ မယူမြစ်စဉ်တစ်လျှောက် 
လှေသဘော်ငယ်များ သွားလာနိုင်သည်။ မယူမြစ်ပေါ်တွင် 
တည်ရှိသော ထင်ရှား သည့် မြို့များမှာ ဘူးသီးတောင်မြို့နှင့် 
ရသေ့တောင်မြို့များဖြစ်သည်။ ဘူးသီးတောင်မြို့သည် 
မယူမြစ်၏ အထက် ပိုင်းဖြစ်သော ကုလားပန်းဇင်ချောင်း၏ 
အနောက်ဘက် လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ 

ရသေ့တောင် မြို့မှာမူကား အရှေ့ဘက်ဖြစ်သော လက်ဝဲဘက်
ကမ်း အထက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကျော်လောက်တွင် တည်ရှိသည်။ 
မယူ မြစ်ဝှမ်းမှ ဆန်စပါးများ ထွက်သည်။
မယူမြစ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ နတ်မြစ်နှင့် မယူမြစ်တို့
အကြားတွင် မယူမြစ်ဝအထိ မယူတောင်တန်းကြီး တည်ရှိ၏။ 
မယူတောင်တန်းအဆုံး၊ မယူမြစ်နှင့် ဘင်္ဂလားအော် အကြားရှိ 
မယူကျွန်းဆွယ်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်တလင်း 
ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
မနီလာလျှော်

## မနီလာလျှော်
မနီလာလျှော်သည် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းဟုနှင့် 
ဆန်ဒါကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော တိုင်းရင်း အမည် 
အဗက ငှက်ပျောပင်မှရသည့် အမျှင်ဖြစ်သည်။ ယင်းအပင်၏ 
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ တက်စတိုင်းလစ်ဖြစ်၍ မည်သည့်မြေတွင်
မဆို စိုက်ပျိုးနိုင်သည့် ငှက်ပျောပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၉ ပေ
မှ ၁၈ ပေအထိမြင့်သော နှစ်ကြာခံ ပင်မျိုးဖြစ်၍ ငှက်ပျော
ပင်ကဲ့သို့ရှည်ဖားဖားအရွက်ကြီးများ ရှိသည်။ အမျှင်များကို 
အရွက်များမှရရာ ထိုအမျှင်များကို ယခင်က ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု
၏ မြို့တော်ဖြစ်သော မနီလာမြို့၌ အကြီးအကျယ် ရောင်းဝယ်
ဖောက်ကား ပြုလုပ်သဖြင့် ယင်းမြို့ကို အစွဲပြု၍ မနီလာလျှော်
ဟု ခေါ်သည်။ လျှော်အချောစားကို အထည်အလိပ်များ ရက်
လုပ်၍ အကြမ်းစားကို မနီလာကြိုး၊ ပတ္တူ၊ ကောဇောစသည်တို့
ပြုလုပ်ကြသည်။ မနီလာမှထွက်သော မနီလာလျှော် တစ်ဝက်
ကျော်ကျော်လောက်ကို ကြိုးကျစ်ရန် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု 
နိုင်ငံသို့တင်ပို့ရသည်။ မနီလာကြိုးကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် 
ထင်ရှားသော ကြိုးပင်ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
မရန်းပင်

**မရန်းပင်**သည် ဆယ့်နှစ်ရာသီ စိမ်းလန်းသော 
အပင်လတ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၄ဝ ထိရှိသည်။ ရုက္ခဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် ဗိုအီ အိုပေါဇီတီဖိုလီယာဟုခေါ်၍ အန်နကာ
ဒီအေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီ
တိုင်းနှင့် ကပ္ပလီကျွန်းစုတွင် အလွန်ပေါများသည်။ မိုးအလွန်
ပါးသော မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဒေသများမှတစ်ပါး အခြား
အပိုင်းများ၌ မရန်းခြံများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အကိုင်းကူး
စိုက်နည်းဖြင့် အပင်သစ်များ ပွားလာအောင် ပြုလုပ်နိုင်သော 
အပင်မျိုးပင် ဖြစ်သော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစေ့ပျိုး၍သာ 
မရန်းပင် စိုက်လေ့ ရှိကြသည်။ အပင်မကြီးလွယ်ချေ။

မရန်းပင်များသည် ထူထပ်သိပ်သည်းသော အရွက်
တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ဝေဆာလျက်ရှိရာ အလွန်လှပသော အပင်
မျိုးဖြစ်သည်။ လှပတင့်တယ်၍ အရိပ်အာဝါသကောင်း 
ရရှိသော သစ်ပင်များဖြစ်သည့်အလျောက် ထိုအပင်ကို လူတို့
အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် 
တောလက်ကျေးရွာများနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဝင်းများ 
၌ မရန်းပင်များကို စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်။

မရန်းရွက်များသည် လှံသွားပုံရှိ၍ ၄ လက်မခန့်
ရှည်သည်။ ပြောင်လက်၍ ချောနေသည်။ အခေါက်တွင် 
ပတ်သေး ပတ်ကြောင်းများ ခပ်စိပ်စိပ်ရှိ၍ မွဲပြာညစ်ညစ် အရောင်ရှိသည်။ မရန်းပွင့်များမှာ သေးငယ်သော်လည်း ၃ လက်မခန့်ရှည်သော အခိုင်များဖြင့် ပွင့်ကြသည်။ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလများတွင် အပွင့်များပွင့်၍ တန်ခူးလနှင့် ကဆုန်လများတွင် မှည့်ကြသည်။ အသီးချဉ်မျိုးနှင့် အသီးချိုမျိုးဟူ၍ မရန်းပင်နှစ်မျိုး နှစ်စားရှိသည်။ အချဉ်ပင်၏ အသီးမှည့်များသည် လိမ္မော်ရင့်ရောင်ရှိ၍ အချိုသီးထက် အလုံးကြီးသည်။ မရန်းချိုသီးမှည့်သည့် အဝါဖျော့ဖျော့ အရောင်ရှိ၍ အရသာမှာ ချဉ်ဖြုံးဖြုံးရှိသည်။

မရန်းပင်များကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မရန်းသီးကို အကင်းမှအစ အသီးမှည့်သည်အထိ အမျိုးမျိုး ပြုပြင်စီမံ၍ စားလေ့ရှိကြသည်။ မရန်းသီးဆားစိမ်၊ မရန်းသီးသနပ်၊ မရန်းယို၊ မရန်းပြား စသည်ဖြင့် မရန်းသီးကို ကြာရှည်ခံအောင် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ စီမံ၍ စားသုံးတတ်ကြသည်။

မရန်းပင်ကို အချို့ဒေသများတွင် မရင်းပင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ မွန်ဘာသာဖြင့် မရန်းပင်ကို ဘရန်း၊ သို့မဟုတ် 
ဘရိုင်းဟူ၍ ခေါ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ
မာရသွန်ပြေးပွဲ

## မာရသွန်ပြေးပွဲ 
ယခုခေတ် အိုလင်းပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌ မာရသွန်ပြေးပွဲဟူ၍ ပြေးပွဲတစ်မျိုး ပါရှိလေသည်။ 
ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအရင်းအမြစ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ရာမှာ ဂရိနိုင်ငံရှိ 
မာရသွန် လွင်ပြင်ဖြစ်သည်။ ထိုလွင်ပြင်သည် အက်တီကာ
နယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ၍ အေသင်မြို့မှ 
အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၂၅ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။

ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအကြောင်းရင်း ဖြစ်ပေါ်ချိန်သည် ဘီစီ ၄၉ဝ ခန့်အချိန်ကာလဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် 
ပါးရှားဘုရင် ဒရိုင်းယပ် (ဘီစီ ၅၅၈ ခန့်- ၄၈၅) ၏ 
အင်အားကြီးမားလှသော စစ်သည်တို့သည် အေသင်မြို့နိုင်ငံ
နှင့်တကွ ဂရိပြည်နယ်များကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ရေ
ကြောင်းဖြင့် ချီတက်လာကြပြီးနောက် မာရသွန်လွင်ပြင် 
တစ်ဝိုက်တွင် စခန်းချနေကြ၏။ အင်အားချင်း မမျှလှသဖြင့် 
အေသင်သားတို့က စပါတာသားတို့ထံ စစ်ကူတောင်းသော်လည်း 
အချိန်မီ မရနိုင်သဖြင့် အေသင်သားတို့မှာ မျှော်လင့်ချက်မရှိ
သလောက် ဖြစ်နေလေသည်။

သို့သော် မီလတီယဒီးအမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၏ 
ကြံရည်ဖန်ရည် စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် အေသင်စစ်သည် ၁ သောင်း
ခန့်တို့သည် ပါးရှင်းစစ်သည် ၂ သောင်းခန်းတို့ကို ထိုမာရသွန် 
လွင်ပြင်တွင်ပင် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်လိုက် သဖြင့် ပါးရှင် ၆ 
ထောင်ကျော် ကျဆုံး၏။ အေသင်တို့ဘက်မှာမူ ၂ ရာခန့်မျှ
သာ ကျဆုံးလေ၍၊ ကျဆုံးသော အေသင်စစ်သားများကို 
ထိုမာရသွန်လွင်ပြင်ရှိ တောင်ပူစာကလေး တစ်ခုပေါ်တွင် 
မြှုပ်နှံထားခဲ့လေသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုမြှုပ်နှံထားခဲ့
သော မြေပုံများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ အရိုးများနှင့်တကွ ယင်းတို့
အား မြှုပ်နှံစဉ်က ထည့်လိုက်သည့် လက်နက်များနှင့်အတူ 
ပန်းအိုးများကို တွေ့ရသည်။

ထိုမာရသွန် တိုက်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်း လမ်းကြောင်း
ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ခဲ့၏။ မိမိတို့ထက် 
နှစ်ဆမက အင်အားများလှ၍ လေးမြားလက်နက်သုံးသော 
ပါးရှင်းများကို လှံတံကို သုံးသော အေသင်တို့က တင်းတိုး
ဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် လေးမြားတို့မှာ အသုံးမကျ ဖြစ်ရပြီး
လျှင် ပါးရှင်းတို့အတုံးအရှုံး ကျဆုံးကြရသည်။

ပါးရှင်းရေတပ်ကြီး ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက်တွင် 
ယင်းတို့သည် အေသင်မြို့ကို ပင်လယ်ဘက်မှ လှည့်၍ 
တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်၊ မာရသွန် လွင်ပြင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော 
တိုက်ပွဲအကြောင်း မသိသဖြင့်၊ အေသင်မြို့က အညံ့ 
ခံလိုက်မည်ကို မီလတီယဒီးသည် စိုးရိမ်နေခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် 
ထိုတိုက်ပွဲတွင် အေသင်တို့အောင်မြင်ကြောင်းကို အေသင်
မြို့သို့သတင်းပို့ရန် ခြေအမြန်ဆုံး အပြေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သူ 
ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား ဗိုလ်ချုပ်ကြီးက ရွေးချယ်၍ စေလွှတ်ခဲ့လေ
သည်။ ထိုသူသည် မာရသွန်လွင်ပြင်မှ အေသင်မြို့အရောက် 
၂၆ မိုင်နှင့် ၃၈၅ ကိုက်မျှ ခရီးကို မရပ်မနား အားသွန်
ပြေးလွှား လာခဲ့ရာ အေသင်မြို့သို့အရောက်တွင် အောင်မြင်
ကြောင်း သတင်းကို ပြောပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အမော
ဆို့လျက် သေဆုံးသွားရှာလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား 
ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ အိုလင်းပစ်ပြေးပွဲများ
တွင် ထိုခရီးမိုင်အတိုင်း မရပ်မနား ပြေးရသော ပြေးပွဲတစ်ခုကို 
ထည့်သွင်းပြီးလျှင် မာရသွန်ပြေးပွဲဟု အမည်ပေးထားခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
သုဝဏ္ဏဘူမိ(သထုံ)မင်းဆက်

## သုဝဏ္ဏဘူမိ (သထုံ)မင်းဆက်များ 
* သူရိယ စန္ဒာ (သီဟရာဇာ) (အိမ်နိမ့်-၁၇) (စည်းစိမ်-၆၀) (သက်တော်-၇၇) 
* သီရိဓမ္မာသောက (အိမ်နိမ့်-၂၀) (စည်းစိမ်-၅၇) (သက်တော်-၇၇) 
* ဓမ္မပါလ (အိမ်နိမ့်-၂၅) (စည်းစိမ်-၅၀) (သက်တော်-၇၅) 
* သုဝဏ္ဏရာဇာ (ဓမ္မဓဇ) (အိမ်နိမ့်-၃၀) (စည်းစိမ်-၃၂) (သက်တော်-၆၂) 
* အင်္ကုရ  (တစ်နှစ်မပြည့်လပိုင်း)
* ဥပဒေဝရာဇာ (အိမ်နိမ့်-၂၀) (စည်းစိမ်-၃၂) (သက်တော်-၅၂) 
* သီဝိရာဇာ (ရာဇာစောနီ) (အိမ်နိမ့်-၂၂) (စည်းစိမ်-၃၀) (သက်တော်-၅၂) 
* ဇောတကုမ္မာ(ဓမ္မာသောက) (အိမ်နိမ့်-၂၅) (စည်းစိမ်-၄၅) (သက်တော်-၇၀) 
*  သား၊ သောဏုတ္တရကုမ္မာ
*  သား၊ ကာလဝဏ္ဏရာဇာ
*  သား၊ မဟာသာလရာဇာ
*  သား၊ ရာမကရာဇာ
*  သား၊ နရသူရာဇာ
*  သား၊ မဟာဘဒြရာဇာ
*  သား၊ အရဓရာဇာ
*  သား၊ သိင်္ဂုတ္တရရာဇာ
*  သား၊ ဥရုနာဂဘဝရာဇာ
* သား၊ ယုဂန္ဓရာဇာ
* သား၊ သုနန္ဒရာဇာ
* သား၊ ဗြဟ္မဒဋ္ဌရာဇာ
* သား၊ ပဉ္စရာဇာ
* သား၊ အဓိကရာဇာ
* သား၊ အပရောဓိရာဇာ
* သား၊ သာဓုရာဇာ
* သား၊ ဓမ္မပါလရာဇာ
* သား၊ သုဒဿနရာဇာ
* သား၊ ဒိဗ္ဗရာဇာ 
* သား၊ အသဂ္ဂရာဇာ 
* သား၊ ဘုမ္မရာဇာ 
* သား၊ ဗန္ဓရာဇာ 
* သား၊ မဟိံသရာဇာ
* သား၊ ဓမ္မစက္ကရာဇာ
* သား၊ သူဇမ္ပတိရာဇာ
*  သား၊ ဗန္ဓရာဇာ
* သား၊ နရသူရ ဇမ္ဗူဒိဗ္ဗရာဇာ
* သား၊ သီလရာဇာ
* သား၊ ဗာလိကရာဇာ
* သား၊ ဇမ္ဗုတ္တရရာဇာ
* သား၊ ဒေဝရာဇာ
* သား၊ သီဝိရာဇာ
* သား၊ မဟာစက္ကဝရာဇာ
* သား၊ ကေသရာဇာ
* သား၊ မနိရာဇာ
* သား၊ တက္ကရာဇာ
*  သား၊ ကုသရာဇာ
*  သား၊ ဇနဒိဗ္ဗရာဇာ 
* သား၊ သုလုရာဇာ
* သား၊ စိတ္တရာဇာ 
*  သား၊ ဒီဃရာဇာ 
*  သား၊ ဥတ္တမရာဇာ
*  သား၊ သီရိဓမ္မရာဇာ
*  သား၊ မဟာစိတ္တရာဇာ
*  သား၊ ဝန္ဒရာဇာ
*  သား၊ ဇယသုမနရာဇာ
*   သား၊ ဝဒ္ဒကရာဇာ
*  သား၊ အဇိဏ္ဏရာဇာ(ထိုမင်းလက်ထက် ဗျဝ္ဗိ၊ဗျတ္တ ပေါ်)
* သား၊ ဥဒိန္နရာဇာ 
* သား၊ မနူဟာ(အသက် ၁၈ နှစ်ရှိ၍ မင်းပြုသည်။) သထုံမြို့ကို အနော်ရထာသိမ်းပြီးလျှင် မင်းကိုပါယူဆောင်သွားပြီးနောက်
* စစ်သူကြီးလက်ဝဲသူရ   မင်းပြု ၂၅ နှစ်
* သား၊ နန္ဒသူရ    ၁၂ နှစ်
* ကြက်ဖမင်းပြု   ၁၁ နှစ်
* ကျားမင်းပြု    ၁ နှစ် ၂ လ
* ပုဂံမင်းသား ဗျဂ္ဃရာဇာ  မင်းပြု  ၁၂ နှစ် (ကျားသေသည့်နေရာ မြို့တည်၍ ဗျဂ္ဃဘူမိမြို့ခေါ်တွင်) 
* ခြင်္သေ့မင်းပြု ၁ နှစ်
* ပုဂံမင်းသား ဇောတဒေဝ   မင်းပြု ၂၄ နှစ်

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
မလွှပင်

**မလွှပင်**သည် ဖက်သန်းပင်၊ သခွတ်ဖိုပင်တို့နှင့်
အတူ ဗစ်နိုးနီအေးစီအီး() မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ရုက္ခဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် ယင်းကို ဒေါ်လီချန်ဒရုန်း စတီပျူလာတာ(*Dolichandrone stipulata*; ယခုအခါတွင် *Markhamia stipulata*)ဟု 
ခေါ်သည်။ မလွှပင်သည် အပင်လတ်မျိုး ဖြစ်၍ ယင်း၏ 
အပွင့်သည် ခရာပုံဖြစ်၍ အရောင်မှာ အဝါရောင် ဖျော့ဖျော့
ဖြစ်သည်။ မလွှပွင့်နှင့် မလွှသီးတို့သည် အဖိုးတန် အသီး
အပွင့်များ မဟုတ်ကြသော်လည်း တောလက်ကျေးရွာများတွင် 
ထိုအပွင့်နှင့် အသီးတို့ကို ဟင်းချက်စားကြသည်။ တို့စရာ
ကောင်းအဖြစ်ဖြင့်လည်း စားသုံးကြသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်း၊ မျိုးပါးသော 
အရပ်ရှိ သစ်တောများ၌ မြေပြင်အမြင့်ပေပေါင်း ၂ဝဝဝ အထိ 
ပေါက်ရောက်သော သစ်ပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း
ရှိ ခြံဥယျာဉ်များတွင် မလွှပင်ကို ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရသည်။
မလွှသား၏ အရောင်မှာ လိမ္မော်ရောင်ကဲ့သို့ရှိ၍ 
လှပသော အစက်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ အသားကျစ်၍ 
မာသောကြောင့် အိမ်တိုင်များ၊ လေးကိုင်းများ၊ လှံရိုးများ၊ 
လှော်တက်များ၊ ခတ်တက်များနှင့် အိမ်ထောင် ပရိဘောဂများ 
ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
မသိုးသင်္ကန်း

တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မြတ်စွာဘုရားအား ရည်စူး၍ **မသိုးသင်္ကန်း** ကပ်လှူပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ မသိုးသင်္ကန်းဆိုသည်မှာ နောက်တစ်နေ့သို့ကူးမသွားစေဘဲ အရုဏ်မတက်မီ နေ့ချင်းပြီး ပြုလုပ်လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကိုဆိုသည်။ ယင်းမသိုးသင်္ကန်းကား ကထိန်သင်္ကန်းကို အတုယူ၍ ပြုလုပ်ဟန်တူသည်။ အကြောင်းကား ကထိန်ခင်းရာ၌ ကထိန်ပြီးမြောက်ကြောင်း အင်္ဂါရပ်အများရှိရာ *အသန္နိဓိကတေန၊ မသိုးသောသင်္ကန်းဖြင့်။ ကထိနံ၊ ကထိန်သည်။ အတ္ထတံ၊ အခင်းမည်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏*ဟု မြတ်စွာဘုရား ပညတ်ချက်အရ မသိုးသောသင်္ကန်း ဆိုသည်မှာလည်း နောက်တစ်နေ့သို့ကူးမသွားစေဘဲ၊ အရုဏ်မတက်မီ နေ့ချင်းပြီးပြုလုပ် လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကို ဆိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ 

## ဝေါဟာရ 
သိုး၊ မသိုး၊ ဆိုရာ၌လည်း လောက၌ လူတို့စားသောက်သော အချို့အစာအာဟာရသည် ညဉ့်လွန်၍ နောက်တစ်နေ့သို့ကူးသွားလျှင် သိုးတတ်သည်ကို အစွဲပြု၍ မသိုးသော သဘောရှိသော သင်္ကန်းကိုလည်း နောက်တစ်နေ့သို့ကူးသွားလျှင် တင်စား၍ သိုးသည်။ နေ့ချင်းပြီး ဖြစ်လျှင် မသိုးဟု သုံးစွဲကြခြင်းဖြစ်သည်။

## မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း 
တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့နေဝင်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူအများကို ဖိတ်ကြား၍ ဝါစေ့ကို ကြဲပက်ကြရသည်။ ဤကဲ့သို့စတိကြဲပက်ပြီးလျှင် ဝါပေါက်ကိုကောက်၍ ဝါဖန်ကြ၏။ ဝါကြိတ်ကြ၏။ ရသောဝါ ဂွမ်းကို ဖတ်ကြရသည်။ တစ်ဖန် ဂွမ်းဖတ်ကို ဗိုင်းတောင့် လိပ်ကြပြန်သည်။ ဗိုင်းတောင့်ကို ချည်ငင်ကြ၏။ ချည်ခင်ကို ယောက်ကြ၏။ ယောက်ပြီး ချည်ခင်ကို ချည်ဆိုး၊ အစာတင်ပြီးလျှင် မီးတွင်လှန်းကြ၏။ သွေ့ခြောက်အောင်လှန်းပြီး ချည်ကို ရက်ဖောက်ယောက်ကြ၏။ ရက်ဖောက်ယောက်ပြီးလျှင် ရက်ကန်းရှယ်ကြသည်။ ရှယ်ပြီးလျှင် ရက်ကန်းစင်သို့တင်၍ လျင်မြန်စွာ ဆက်လျက် သင်္ကန်းဖြစ်အောင် ရက်ကြရသည်။ နေအရုဏ် မတက်မီ ရက်ပြီးချုပ်ပြီး၍ ရသောသင်္ကန်းကို မြတ်စွာဘုရားအား ရည်စူး၍ ကပ်လှူကြရာ ထိုသင်္ကန်းကို မသိုးသင်္ကန်းဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား
မဟာကစ္စည်းထေရ်

မဟာကစ္စည်းထေရ်သည် ဂေါတမ 
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အကျဉ်းအားဖြင့် ဟောအပ်သော တရားတော်၏အနက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်တတ်သူ ရဟန်းတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ရ ထင်ရှားသော 
ရဟန္တာတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

အဝန္တိတိုင်း၊ ဥဇ္ဇေနီပြည် စန္ဒပဇ္ဇောတ မင်းကြီး၏ 
မိတ်ဆွေဖြစ်သော ပုဏ္ဏားကြီး၏ မယားတွင် ဖွားမြင်သော 
သားဖြစ်၍၊ ကဉ္စနလုလင်ဟု အမည်တွင်သည်။ အရွယ်ရောက်သော် 
ဗေဒင်သုံးပုံနှံ့စပ်၍၊ ပုရောဟိတ်အရာ ရသောအခါ ကစ္စာယန
ဟုတွင်သည်။

တစ်ခါသော် စန္ဒပဇ္ဇောတမင်းသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ 
ဘုရားရှိတော်မူကြောင်း သိရသဖြင့် ကစ္စာယနပုရော ဟိတ်ကို 
ပင့်စေသည်။ ကစ္စယနလည်း ရဟန်းပြုခွင့်ရလျှင် ပင့်မည်ဟု 
ဝန်ခံ၍ မင်းကြီးက ခွင့်ပေးသော် မြတ်စွာဘုရားထံ သွား
ရောက်သည်။ ရောက်ရှိ၍ တရားတော်ကို နာကြားရလျှင် 
အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရသည်။ မြတ်စွာဘုရားက ဧဟိဘိက္ခု
ခေါ်တော်မူ၍ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ရောက်သည်။ ကစ္စည်းထေရ်ဟု 
ထင်ရှားလေသည်။

ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဥဇ္ဇေနီပြည်သို့ရှေးဦးစွာ ကြွသွားသည်။ ရောက်လျှင် မင်းကြီးအား 
အကြောင်းကို ပြန်ကြားသည်။ မင်း၏ မိဖုရားလည်း မဟာ
ကစ္စည်းထေရ်အား ကြည်ညိုသဖြင့် ကျောင်းကြီးဆောက်လုပ် 
လှူဒါန်းသည်။

မဟာကစ္စည်းထေရ်သည် အခြားတစ်ပါးသော သူထက် 
အဆင်းအဝါ သပ္ပာယ်သည်။ လျင်သောပညာ၊ ထက်သောပညာ၊ 
နက်နဲသော ပညာတို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ထို့ကြောင့် 
မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာကစ္စည်း ထေရ်အား နက်နဲထက်မြက်
သော ဉာဏ်အရာတွင် ဝိဘဇန္တာနံ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးဖြင့် 
ချီးမြှောက်တော်မူသည်။

အရှင်ကဉ္စနသည် ဥဇ္ဇေနီတမြို့လုံးကို ကြည်ညိုစေပြီး ဘုရားထံပြန်ရောက်၍ ဘုရားရှင် ဇေတဝန်၌သီတင်းသုံးစဉ် မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တန်၊ ကစ္စာနပေယျာလ၊ ပါရာယနသုတ္တန်၊ ဤ ၃-သုတ်ကို အတ္ထုပ္ပတ်ပြု၍ ဧတဒဂ်ရတော်မူသည်။ 

မဟာဗုဒ္ဓဝင်၌ပါသော မဟာကစ္စည်း‌ထေရ်ကို သည်မှာ ဖတ်ပါ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဧတဒဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ
ကဏ္ဍ:မဟာသာဝကများ
မဟာနော်ရထာ

**မဟာနော်ရထာ**သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်
တွင် ထင်ရှားသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖြစ်၍ အလောင်းဘုရား၊ 
နောင်တော်ကြီး၊ ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တော်များတွင် 
အမှုတော်ထမ်းရွက်လေသည်။

မဟာနော်ရထာသည် အလောင်းဘုရား လက်ထက်တွင် 
မင်းလှသီရိဟူသော ဘွဲ့နှင့် ကြည်းဘက်၊ ရေဘက်တွင် အမှု
တော်ထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။ အလောင်းဘုရားသည် 
ပြည်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ရေကြောင်း တပ်တစ်တပ်ကို 
ကွပ်ကဲပါဝင်ခဲ့၏။ ပဲခူး၊ ဒလတိုက်ပွဲတွင်ကား ကြည်းတပ်ကို 
အုပ်ချုပ်ရလေသည်။

အလောင်းဘုရား လွန်သည်နောက် နောင်တော်ကြီးမင်း 
လက်ထက်တွင် ဇင်းမယ် ထောင်ထားသည်ကို မင်းလှသီရိသည် 
စစ်သူကြီး အဘယဂါမဏိနှင့်အတူ နှိမ်နင်းရန် ချီတက်ရသည်။ 
ဆင်ဖြူရှင်မင်း နန်းတက်သောအခါ နောင်တော်ကြီးမင်း 
လက်ထက်က ဇင်းမယ် ၅၇ ခရိုင်အား အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်း
ခဲ့သည်ကို နှစ်ထောင်း အားရရှိတော်မူ၍ မင်းလှသီရိကို 
မဟာနော်ရထာဘွဲ့ပေးအပ်ချီးမြှင့်လေသည်။

ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ခရစ် ၁၇၆၄ ခုနှစ်မှ 
၁၇၆၇ ခုနှစ်တိုင် ဖြစ်ပွားသော ယိုးဒယား - မြန်မာ 
စစ်ပွဲတွင် မဟာနော်ရထာသည် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ပါဝင်ဆင်နွှဲ
ခဲ့သည်။ မဟာနော်ရထာသည် စစ်သည်ရဲမက်ပေါင်း ၂ သောင်း
နှင့်အတူ ထားဝယ်ကြောင်း ချီရ၏။ မဟာနော်ရထာ၏ တပ်
များကို ယိုးဒယားတို့ဆီးကြိုတုက်ခိုက်ကြ၏။ နောင်တပူရီ 
အနီး၌ စခန်းချထားသော မြန်မာတပ်များအား ယိုးဒယားတို့
သည် ဗြိတိသျှ သင်္ဘောတစ်စင်း အကူအညီဖြင့် အမြောက်
အမြားနှင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မဟာ
နော်ရထာ၏တပ်များကို ဟန့်တားခြင်းငှာ မစွမ်းပေ။ သို့ဖြင့် 
မဟာနော်ရထာ၏ တပ်များသည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ အယုဓျာ
မြို့တော်အပြင်ဝယ် ကျိုင်းတုံကြောင်းချီ နေမျိုးသီဟပတေ့ တပ်များ
နှင့် ပေါင်းဆုံမိလေတော့သည်။ ယိုးဒယားဘုရင်သည်အယုဓျာ
မြို့ကို အခိုင်အခံ့ ဆို့ပိတ်၍ ခုခံ၏။ မြန်မာတပ်များသည် 
မဟာနော်ရထာနှင့် သီဟပတေ့၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် 
အယုဓျာမြို့ကို ဝိုင်းရံထားကြလေသည်။ ယင်းသို့မဟာ
နော်ရထာနှင့် သီဟပတေ့၏ တပ်များ ဝိုင်းရံထားသည်မှာ 
တစ်ဆယ့်လေးလတိုင်ဖြစ်၏။ ဝိုင်းရံနေစဉ်ပင် မိုးကျလာသည်။ 

မြန်မာတပ်တို့သည် ကုန်းမြင့်ပိုင်း၌ လည်းကောင်း၊ လှေများ
ပေါ်၌ လည်းကောင်း နေကြရ၏။ အဖျားအနာရောဂါများ 
ထူပြောလာသည်။ မဟာနော်ရထာသည်လည်း ဖျားနာကာ 
သေဆုံးရလေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်မဟာနော်ရထာ၏ အလောင်းကို 
ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ကြလေသည်။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* မင်းခေါင်နော်ရထာ
* မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ်
* နေမျိုးသီဟပတေ့

## ကိုးကား