open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကမာရွတ်မြို့နယ်

**ကမာရွတ်မြို့နယ်** သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်၏ မြောက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကၟာရတ် - ဟူသော မွန်ဝေါဟာရက ဆင်းသက်သည်။ မွန်ဘာသာအရ ကၟာ - ရေလှောင်ကန်၊ ရတ် - ရတနာ၊ ရတနာကန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အင်းလျားကန်ကို ဆိုလိုသည်။ အင်းလျားကန်နားက ရပ်ကွက်ကို ကမာရွတ်-ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

ကမာရွတ်သည် ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ဒဂုန်မြို့ လက်အောက်ခံ ကျေးရွာကြီး တရွာ ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလတွင် ကျေးရွာအဖြစ် ဆက်ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကာလအတွင်း ၈ ဇူလိုင် ၁၈၂၄ တွင် ကမာရွတ်ခံတပ်တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြီး၊ သုံးပါးဝန်ကြီး ဦးရန်အောင်နှင့် ဝန်ထောက် ဦးရွှေမင်းတို့ ကျဆုံးသည်။

ကမာရွတ်မြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် လှိုင်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် လှိုင်မြို့နယ်နှင့် ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အင်းယားကန်၊ ဗဟန်းမြို့နယ်နှင့် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ တောက်ဘက်တွင် စမ်းချောင်းမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။ ကမာရွတ်မြို့နယ်တွင် ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၀)ခု၊ အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၁၂) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၅)
ကျောင်းရှိသည်။ 

ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဓိကလမ်းမကြီးတစ်ခုဖြစ်သော ပြည်လမ်းသည် ဤမြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်၊ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊ တီတီစီလေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၊သတင်းပြန်ကြားရေးနှင့် ပတ်သက်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဆင်မလိုက်ဈေး၊ ဂျန်ရှင်းစကွဲစင်တာ၊ လှည်းတန်းစင်တာ၊ စိန်ဂေဟာ(လှည်းတန်း)၊ M Tower တည်ရှိသည်။

### ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများ 
ကမာရွတ်မြို့နယ်ရှိ အောက်ဖော်ပြပါအဆောက်အဦးများကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။

 ပုဂံဆောင် ။  အမရာဆောင်။ မဟော်သဓာဆောင်။ သံဗျင်ဆောင်။ အဓိပတိဆောင်

## အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ် 
# ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စောအောင် (ရှမ်းစုရပ်)
# ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စောနောင် (ရှမ်းစုရပ်)
# ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်မိုးညို 
# စာရေးဆရာ သန်းဆွေ
# ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ သိန်းမောင်

## ကိုးကား
ခင်မောင်ဖြူ

**ခင်မောင်ဖြူ** (၁၉၀၅-၁၉၈၄) သည် အငြိမ်းစား လက်ထောက် ကော်မရှင်နာ မင်းကြီး ဖြစ်သည့်အပြင်၊  မဟာသရေစည်သူဘွဲ့ရ အတွင်းဝန်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးနှင့်ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## ငယ်ဘဝ 
၁၉၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့ အဖဦးဖြူနှင့် အမိ ဒေါ်ပေါ်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ တောင်ကြီးမြို့ အေဘီအမ် ကျောင်းမှ ၁ဝ တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအက်(စ်)စီဘွဲ့ရခဲ့သည်။ 

## နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ 
### ကိုလိုနီခေတ် 
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အိုင်စီအက်စ်ရာထူး ခန့်အပ်ခံရသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ လက်ထောက် ကော်မရှင်နာ မင်းကြီးအဖြစ် ကျောက်ဖြူမြို့နှင့် သာယာဝတီမြို့ များတွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

### လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် 
ထို့နောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လက်ထောက် တောင်တန်း မင်းကြီးအဖြစ်နှင့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၌ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး စဝ်ရွှေသိုက် ၏ အတွင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အတွင်းဝန်ချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဦးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက် တွင် ပြည်ထဲရေးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဌာန၊ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဌာန၊ ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးဌာန စသော ဌာန အသီးသီးတို့တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်ထိ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှု ဗဟိုကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။

၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် သရေစည်သူဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ သမ္မတကြီး မာရှယ်တီးတိုးက အပ်နှင်းသော ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၏ ဒုတိယတန်းကြယ်တံဆိပ် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်၏ ဆင်ဖြူတော် (ဒုတိယတန်းစား) ဘွဲ့တံဆိပ်ကို လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့ (ဝန်ထမ်းရွေးချယ် လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အနားယူ သည်။

၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။

## ဘဝနိဂုံး 
ဦးခင်မောင်ဖြူသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန် သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်ခင်တင်နှင့် သားသမီး သုံးယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ခင်မောင်ရင်

**ခင်မောင်ရင်** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ -

* ခင်မောင်ရင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
* ခင်မောင်ရင် (ပန်းချီဆရာ)
* ခင်မောင်ရင်၊ (ဗိုလ်ချုပ်တို့ လုပ်ကြံသူ)
ခေါင်းဆေးကျွန်း

မုတ္တမနှင့် မော်လမြိုင်အကြား သံလွင်မြစ်  နှင့် ဂျိုင်းမြစ်တို့ တွေ့ဆုံရာ၌ ခေါင်းဆေးကျွန်း တည်ရှိလေသည်။ မြစ်နှစ်ခု လေးခွဆိုင်၌ တည်ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ 
ယင်းကျွန်းကို မွန်အမည်ဖြင့် ပွန်ဇလိုင်(တကအ်ပဉ္စလိုင်) ဟု ခေါ်သည်။ ကော့ပွန်လိုင်ဟုလည်း တွင်၏။ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ခေါင်းဆေးကျွန်းသို့ ကြွရောက်တော်မူခဲ့ဘူးကြောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားသခင် ပါရမီနုစဉ် ရွှေဟင်္သာမင်းဘဝက မုတ္တမ တောင်ရိုး၌ အိပ်တန်းတက်၍ မုဒုံကန်ကြီးအရပ်သို့ အစာရှာသွားလေ့ရှိကြောင်းနှင့်၊ သမိုင်းအဆိုရှိသည်။ အခါတစ်ပါး၌ ထိုသို့ အစာရှာဖွေရာမအပြန် နာဂဝီသတောင်၌ နားပြီးလျှင် မြစ်တစ်ဖက်သို့ ကူးလေရာ၊ လေမိုးပြင်းထန်၍ မကူးနိုင်သောကြောင့်၊ ပွန်ဇလိုင်ခေါ် ခေါင်းဆေးကျွန်း၌ တစ်ညနားနေရသည်။ မိုးသောက်မှ မုတ္တမသို့ ပျံသန်းသွားရကြောင်းဟူ၍ နှစ်သစ်ကူးသင်္ကြန်အခါအတွင်း သင်္ကြန်တော်ကြီးခေါ် ခေါင်းဆေးမင်္ဂလာပွဲများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ထိုအလေ့အထမှာ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ သိမ်းပိုက်သည်အထိ ရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ သင်္ကြန်တော်ကြီး ခေါ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါင်းဆေးကျွန်းကို သင်္ကြန်ကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။

မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်၏ သားတော် ဗောလောကျန်းထော အနိစ္စရောက်ပြီးသော်၊ ပြင်စည်မင်း၊ မင်းဆွေ (နောင်အခါ မင်းခေါင်အမည်ဖြင့် နန်းတက်သည်) ၏ မြောက်သားတော် ရှင်မိနောက်၏ ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေကြောင်း၊ ထိုအခါ ရှင်မိနောက်သည် မွန်ပြည်ဒလမြို့မှ သရက်သီးနှင့် မုတ္တမမြို့မှ မြေသင်းခဲကို စားလိုခြင်း ပွန်ဇလိုင်အရပ်မှ ရေကို သောက်လိုခြင်းဟူသော ချင်ခြင်းများဖြစ်သဖြင့် မွန်မင်းထံသို့ သံစေလွှတ်၍ တောင်းယူရကြောင်းနှင့် မြန်မာရာဇဝင်များ တွင်လာရှိသည်။ ဤအကြောင်းကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ရှေးက မွန်မင်းများသည် ပွန်ဇလိုင်ရေကို မည်မျှ အရေးထားကြောင်းကို 
သိနိုင်သည်။

ထိုကျွန်းသည် မုတ္တမမြို့ထက် မော်လမြိုင်မြို့နှင့် ပို၍ နီးကပ်သည်။ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သည်။ ကျွန်းပေါ်ရှိ အုန်းပင် သစ်ပင်များ ဝိုင်းရံလျက်ရှိသော စေတီပုထိုးများနှင့် 
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ဇရပ် စသည်များမှာ ကျွန်းကလေးအား ရှုချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် တန်ဆာဆင်ထားဘိသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ခေါင်းဆေးကျွန်းပေါ်ရှိ စေတီပုထိုးနှင့် သိမ်ရာများကို စစ်ကဲကြီး ဦးထော်လေးက သက္ကရာဇ် ၁၁၉၃-ခုနှစ်ခန့်တွင် မွမ်းမံခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းကြောင်းနှင့် ကျိုက်သံလန်ရင်ပြင်ပေါ်ရှိ ဦးထော်လေး 
ကျောက်စာအရ သိရှိရသည်။

ကျွန်း၏ အချင်းမှာ ပေ ၉ဝဝ ခန့် ရှိသည်။ ညအချိန်တွင် ကျီးငှက်များစွာတို့ ဤကျွန်း၌ အိပ်တန်းတက်လေ့ ရှိသဖြင့် အနောက်နိုင်ငံသားတို့က ခေါင်းဆေးကျွန်းကို ကျီးကျွန်း (Crow Island)ဟု ခေါ်ကြသည်။ မုတ္တမမြို့မှ မော်လမြိုင်မြို့သို့ သံလွင်မြစ်ကို သတင်းပို့ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရာ ခေါင်းဆေးကျွန်းမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်လေသည်။

ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း သည် သံအရာရှိကြီးအဖြစ်ဖြင့် ပြင်သစ် ပြည်သို့ သွားရောက်ရာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅-ခု တန်ခူးလတွင် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ရောက်ရှိသည်။ ထိုအခါ မော်လမြိုင် ရှုမျှော်ခင်းနှင့် ခေါင်းဆေးကျွန်း(ခေါ်) သင်္ကြန်ကျွန်းအကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့သော ရကန်တွင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည်။

ရှုလေရာပင်၊ နတ်ရွာတစ်ပြိုင်၊ မော်လမြိုင်သို့၊ ရောက်တိုင် ဝင်ဆိုက်၊ တွေ့ကြုံကြိုက်ရသည်။ မျှော်လိုက်တိုင်း လွန်ပျိုနု၏။ 
ကျတ်ရှင်သုံးလူ့၊ သဗ္ဗညုများနှင့်၊ ကြည့်ရှုဖွယ်ရန်၊ ကျွန်းသင်္ကြန်ကလဲ၊ အလွန်ထူးဆန်း၊ အံ့မခန်း နတ်နန်းနှင့်မျှ ဂုဏ်ရည်တူ၊ ပွန်ဇလိုင်ဝ၊ ကျွန်းယက္ခများလည်း၊ တင့်လှပေဟန်၊ 
ဆန္ဒန်ဖရုံ၊ အစုံ ဝဲယာ၊ ဂူပေါင်းကာလျက်၊ အံ့အာသရဲ၊ ကဲကဲ လွန်လွန်၊ နတ်လာ၍ဖန်သည့်နှယ်၊ သည်ဟန်မှာ ခေါင်အမူတည့်။' 

စသည်ဖြင့် ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
ခင်ဦးမြို့

**ခင်ဦးမြို့** သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုမြို့၏မြောက်ဘက် ၁၄ မိုင်အကွာ စစ်ကိုင်းမြစ်ကြီးနား ရထားလမ်းပေါ်ရှိ ဘူတာရုံမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီး နောက် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တဝိုက်တွင် ခြောက်ရွာ ကံသာရွာ၊ ညောင်ဇင်ဟူသော တိုက်နယ် ၃ တိုက်ကို တစ်ပေါင်းတည်း ပြု၍၊ ခြောက်ရွာမြို့နယ်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထိုမြို့နယ်၏ 
ရုံးစိုက်ရာဒေသမှာ ခင်ဦးမြို့ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါမှမူ ခင်ဦးမြို့နယ်ဟု တွင်သည်။

ခင်ဦးမြို့သည် မူးမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရေဦးမြို့မှ ၁၂ မိုင် ကွာဝေး၍ ထိုမြို့နှင့် ကတ္တရာခင်းကားလမ်း ပေါက်သည်။ ရွှေဘိုမြို့သို့လည်း မူးမြောင်းပေါင်ပေါ်ရှိ လမ်းမှ မော်တော် ကားများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ ခင်ဦးမြို့တွင် မြို့ပိုင်ရုံး၊ ရဲဌာန၊ ကြေးနန်းနှင့် စာပို့တိုက်၊ ဈေးနှင့် စာသင်ကျောင်းများ ရှိသည်။ လူနေ အိမ်ခြေ ၅ဝဝ ကျော်ခန့် ရှိသည်။ ခင်ဦးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နယ်မြေတွင် ဆန်စပါး အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍၊ မြို့ပေါ်တွင် ဆန်စက်များ ရှိသည်။

အလောင်းဘုရားထံ သစ္စာမခံဘဲ ခြားနားသော ငချစ်ညိုစားခဲ့သည့် ရွာကြီးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော်လည်း၊ ကုန်းတွင်းကျခြင်း၊ ပူပြင်းခြောက်သွေ့၍ နွေအခါ ရေရှားခြင်းတို့ကြောင့် မစည်ကားလှချေ။

ဝေဘူဆရာတော်ဘုရား၏မွေးရပ်ဇာတိဖြစ်သော အင်ကြင်းပင်ရွာ၏တောင်ဘက် ၂မိုင်ခန့်တွင်တည်ရှိသည်။ ခင်ဦးမြို့တွင်ဆန်စက်အကြီးစား(၇)လုံးခန့်ရှိပြီး ငါးပုံစက် ဟုခေါ်သောအသေးစားစက်များမှာအများအပြားရှိသည်။

## ကိုးကား
ခိုင်းကျွဲ၊ ခိုင်းနွား အာမခံ

လယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် မရှိမဖြစ်သည့် ကျွဲနွားများ သေဆုံး 
ပါက တောင်သူလယ်သမားများသည် ကျွဲနွားများကို အစားထိုး 
ဝယ်ယူ၍ လယ်ယာလုပ်ငန်းကို အဟန့်အတားမရှိ စဉ်ဆက် 
မပြတ် ဆောင်ရွက်သွားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာ့အာမခံ လုပ် 
ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်းက ခိုင်းကျွဲ၊ ခိုင်းနွား အာမခံလုပ်ငန်းကို 
အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။

ဤအာမခံစံနစ်သည် ကျေးရွာများတွင် ကျွဲအုပ်စု၊ နွားအုပ်စု 
သီးခြားစုစည်း၍ အုပ်စုအလိုက် အာမခံ ထားသည့်စနစ် ဖြစ် 
သည်။ အာမခံထားသော ငွေကို ကျပ် ၁၀၀၀ မှ ကျပ် ၁၅၀၀ 
ထိ သတ်မှတ်ထားသည်။ အာမခံကြေးနှုန်းထားမှာ အာမခံထား 
ငွေ ကျပ် ၁၀၀ ကျပ် တစ်နှစ်အတွက် တစ်ကျပ်ဖြစ်၍ တစ်နှစ် 
အာမခံထားရှိ ပြီးသည့် ကျွဲ၊ နွားများကို ဆက်လက်၍ အာမခံ 
ထားရှိမည် ဆိုပါက ကျွဲနွားအတွက် ကျသင့်သည့် အာမခံကြေး 
မှ နှစ်ကျပ်လျော့၍ ပေးသွင်းခွင့်ပြုထားသည်။ ဥပမာ အာမခံ 
ထားငွေကျပ် ၁၀၀၀ ဖြစ်ပါက တစ်နှစ်အတွက် ၁၀ ကျပ် 
ပေးသွင်းရမည့်အစား ရှစ်ကျပ်သာ ပေးသွင်းရန် ဖြစ်သည်။ 
အာမခံခွင့်ပြုထားသည့် ကျွဲနွား၏ အသက်သည် လေးနှစ်မှ ၁၂ 
နှစ်အတွင်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။

အာမခံထားသည့် ကျွဲနွားများသည် ကပ်ရောဂါ ကာကွယ် 
ဆေးထိုးပြီး ဖြစ်ရမည်။ အာမခံထားလိုသောကျွဲနွား၏ အသက်၊ 
ကျွဲနွားတွင်ရှိသည့် အမှတ်အသား၊ အရောင်၊ လိင် စသည့် 
အချက်များကို ဖော်ပြရသည်။

အာမခံထားသည့် ကျွဲနွားများကို အာမခံထားပြီးကြောင်း 
အရေးပြားပေါ်တွင် မှတ်ပုံတင်တံဆိပ်အမှတ် ရိုက်နှိပ်သည်။ 
အာမခံထားရန် အဆိုပြုပြီး စိစစ်ရေးအဖွဲ့မှ လက်ခံသည်နှင့် 
တစ်ပြိုင်နက် ကျသင့်သည့် အာမခံကြေးငွေကို ပေးသွင်းရသည့် 
အာမခံစာချုပ်ကို ကျေးရွာများရှိ ကျွဲအုပ်စု၊ နွားအုပ်စုအလိုက် 
ကျေးရွာ တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံးအမည်ဖြင့် ထုတ် 
ပေးသည်။

အာမခံထားသည့် ကျွဲ၊ နွားများကို မရိုးမဖြောင့်သော 
ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သေစေခြင်းမှအပ အာမခံထားသော ကျွဲနွား 
များ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် သေဆုံးသည်ဖြစ်စေ အာမခံ 
ထားသူသည် အကျိုးခံစားခွင့် ရရှိသည်။

ခိုင်းကျွဲ၊ ခိုင်းနွား အာမခံလုပ်ငန်းကို ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း 
ခုနစ်ခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၁၃၉ မြို့နယ်တွင် စတင် အကောင် 
အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် ၂၃ မြို့ 
နယ်၊ ပဲခူးတိုင်းတွင် ၂၈ မြို့နယ်၊ မကွေးတိုင်းတွင် ၁၅ မြို့ 
နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းတွင် ၂၃ မြို့နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်တွင် ၁၀ 
မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်း တွင် ၁၄ မြို့နယ်၊ ဧရာဝတီတိုင်းတွင် 
၂၆ မြို့နယ် ဖြစ်သည်။

အာမခံထားရှိပြီးသော ကျွဲ၊ နွား ပိုင်ရှင်သည် အပြောင်း 
အလဲ ရှိသော်လည်း အကောင်အထည်ဖော်ထားသည့် နယ်မြေ 
အတွင်းဖြစ်ခဲ့လျှင် အာမခံသည် ဆက်လက် တည်မြဲခွင့်ရှိသည်။ 
ထိုနယ်မြေများမှ ကျော်လွန်၍ ရောင်းချပြောင်းလဲခဲ့လျှင် အာမခံ 
ပျက်ပြယ်သည်။ မူလပိုင်ရှင်သည် ကျွဲ၊ နွားကို လက်ပြောင်း 
လက်လွှဲ ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ တိုင်းအာမခံ ကွင်းဆင်းတာဝန်ခံ 
ကို အကြောင်းကြားရမည် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ခေါင်ရည်

## ခေါင်ရည် 
ခေါင်ရည်သည် အရည်တစ်မျိုးဖြစ်၏။ အရောင်သည် 
ဖြူ၍ အနည်းငယ်နောက်၏။ အရသာမှာ ချို၍ အချဉ်ပေါက် 
နေသော အနံ့တစ်မျိုးရ၏။ ခေါင်ရည်သည် အနောက်တိုင်း 
သားများ သောက်လေ့ရှိသော ဘီယာကဲ့သို့ စိမ်ရည်တစ်မျိုး 
ဖြစ်သည်။ 

ချက်ပြီးသား ကောက်ညှင်း သို့မဟုတ် ဆန်ကို တဆေး 
နှင့်ရော၍ ခေါင်ရည်ကို တည်ယူကြသည်။ သို့သော် ကောက် 
ညှင်းနှင့် တည်ယူသော ခေါင်ရည်သည် ပို၍ ကောင်းသည်ဟု 
ဆို၏။ တဆေးဆိုသည်မှာ ဂျုံ၊ ဆန်၊ ကောက်ညှင်း၊ သကြား၊ 
ထန်းလျက်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို အရက်ချက်ရာတွင် အသုံး 
ပြုသော ကဇော်ဖောက်ပစ္စည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တဆေးမှာ မှို 
တစ်မျိုးဖြစ်၍၊ အင်ဇိုင်းခေါ် ပရိုတင်းတစ်မျိုးသည် တဆေးတွင် 
ပါရှိသည်။ ထိုပရိုတင်းသည် သူနှင့် ရောစပ်သောပစ္စည်းများ 
ဓာတ်ပြောင်းလဲမှု မြန်စေရန် ကူညီပေးသည်။ 

ခေါင်ရည်တည်ရာတွင် ပထမကောက်ညှင်း သို့မဟုတ် 
ဆန်ကို ကောင်းစွာ နူးနပ်အောင် ချက်ရ၏။ ကောင်းစွာ 
ကျက်သောအခါ ဆေးထားသောဖက်ရွက်သန့်သန့်များပေါ်တွင် 
ဖြန့်၍ အအေးခံရ၏။ အေးသောအခါမှ တဆေးနှင့် ရော၍ အိုး 
များတွင် ထည့်ထားရသည်။ ထည့်မည့်အိုးများကို အသုံးမပြုကြ 
ရချေ။ အိုးသစ် များကိုသာ အသုံးပြုရသည်။ သို့ရာတွင် ခေါင် 
ရည် တည်ပြီးအိုးများကိုမူ ထပ်ကာထပ်ကာ အသုံးပြုနိုင်သည်။ 
အများအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများသည် အခေါင်းကျယ် 
ဝါးဘိုး ဝါးကျည်ထောက်များကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။

ခေါင်ရည်တည်ထားသော အိုးနှင့် ဝါးကျည်ထောက်များ
အတွင်းသို့ အမှိုက်များ မဝင်နိုင်စေရန် သစ်ရွက်များနှင့် 
ကောင်းစွာ ပိတ်ထားရသည်။ အများအားဖြင့် ခေါင်ရည်အိုး 
နေရောင်ရစေရန် အပြင်ဘက်တွင် ထုတ်ထားလေ့ ရှိကြသည်။ 
နေရောင်ခြည်သည် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုကို အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေ 
၏။ ရက်အနည်းငယ်မျှ ကြာသောအခါ အိုးနှင့် ဝါးကျည် 
ထောက်များအတွင်း ထည့်ထားသောပစ္စည်းများသည် ဓာတ် 
ပြောင်းလဲ၍ ကဇော်ပေါက်လာ၏။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ အိုးထဲ 
တွင် အပေါ်ယံ၌ မှိုများ ဖြစ်နေ၍ ကျက်ပြီးကောက်ညှင်းသို့ 
မဟုတ် ဆန်ထဲမှ အရည်စိမ့်ထွက်လာ၏။ နောက်ထပ်ရက် 
ပေါင်း အတန်ကြာထားလိုက်သောအခါ ကျက်ပြီး ကောက်ညှင်း 
သို့မဟုတ် ဆန်လုံးများသည် တဖြည်းဖြည်း ကြေပျက်၍ ယင်း 
တို့မှ ကျန်ရှိသောအဖတ်များ သည် အိုးဖင်၌ အနည်ထိုင်သွား 
လေသည်။ ထိုအနည်များပေါ်၌ ကြည်လင်သော အရည်တစ်မျိုး 
တက်နေ၏။ ထိုအရည်သည် ခေါင်ရည်ပင် ဖြစ်သည်။
အများအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများသည် ခေါင်ရည်ကို 
ပွဲလမ်းသဘင် အချိန်အခါကျမှ သောက်ကြ၍ ဘာသာဘာဝ 
အလိုက် ပျော်မြူးကြလေသည်။ ခေါင်ရည်ကို သောက်ကြရာ၌ 
ခွက်များနှင့် သောက်လေ့မရှိပေ။ ဝါးပြွန်ပန်တူ သို့မဟုတ် 
သင်္ဘောရိုးများနှင့် စုတ်၍ ဝိုင်းသောက်လေ့ရှိကြ၏။
ခေါင်ရည်ကို တည်ရာ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထားလေ့ရှိကြ 
သည်။ အချိန်ရှည်စွာ ထားနိုင်သည်နှင့်အမျှ ခေါင်ရည်သည် 
လည်း ပို၍ကောင်းလာသည်ဟု ဆို၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ၃ နှစ်မှ 
၆ နှစ်မျှအထိပင် ထားတတ်ကြသည်။ ခေါင်ရည်ကို ထားသော 
အချိန်ကို လိုက်၍ ၃ နှစ်ခေါင်ရည်၊ ၆ နှစ်ခေါင်ရည် အစရှိ 
သည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ဂရက်ဖိုက်

စိန်နှင့်ဂရက်ဖိုက်(ခဲနက်)တို့သည် ကာဗွန်စစ်စစ်ဖြစ်၏။ အခြားဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်း မရှိသော ဒြပ်စင်သက်သက် ဖြစ်၏။ 

စိန်နှင့် ဂရက်ဖိုက်တို့သည် ကာဗွန်အခဲများ ဖြစ်ကြသော်လည်းစိန်သည် သိရှိရသရွေ့ ပစ္စည်းအားလုံးအနက် အမာဆုံးဖြစ်ရုံမက ကြည်လင်တောက်ပသည့်အတွက် လူအများက တန်ဖိုးထားကြ 
သည်။ ဂရက်ဖိုက်မှာမူ ပျော့၍ နက်သောအရောင်သာရှိသည်။ ဂရက်ဖိုက်ကို စစ်ဆေးကြည့်သောအခါ ပါးလွှာသော အချပ် ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြောင်းကို တွေ့ရသည်။ ဂရက်ဖိုက်ကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရသော်လည်း သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် အများဆုံး တူးဖော်ရရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီတလီနိုင်ငံ၊ ဆိုက်ဘေးရီးယား၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အချို့ သော နယ်များမှလည်း အထိုက်အလျောက် တူးဖော်ရရှိသည်။ ဂရက်ဖိုက်ကို ဤကဲ့သို့ သဘာဝအလျောက် တူးဖော်ရရှိသည့် အပြင် ဓာတုဗေဒနည်းအားဖြင့်လည်း ဖော်စပ်ယူနိုင်ပေသည်။

ဂရက်ဖိုက်သည် စိန်လောက် အဖိုးမတန်လှသော်လည်း စိန်ထက်များစွာ အသုံးဝင်သည်။ ဂရက်ဖိုက် တစ်တုံးကိုယူ၍ စက္ကူပေါ်တွင် ခြစ်ကြည့်လျှင် အမဲကြောင်းများ ထင်ကျန်ရစ် 
သည်ကို တွေ့ရပေမည်။ ထို့ကြောင့် ဂရက်ဖိုက်ကို အလွန်မှုန့် သော မြေစေးမှုန့်များနှင့် ရောပြီးလျှင် ခဲတံပြုလုပ်ရာ၌ ခဲဆန် အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။

အမှန်စင်စစ် ဂရက်ဖိုက်ဟူသောစကားသည် ရေးရန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။အချို့ သော ခဲတစ်မျိုးတွင် ဂရက်ဖိုက်ပိုမို ပါဝင်သောကြောင့် ရေးရာ တွင် ပျော့၍ အရောင်မှာလည်း ပို၍မဲသည်။ ဈေးပေါသော ခဲတံများတွင်မူ ဂရက်ဖိုက်နည်း၍ မြေစေးအပါများသောကြောင့် ရေးရာတွင် မချောမွတ်ဘဲ ခြစ်ကြောင်းလည်း ထင်တတ်သည်။ 
ဂရက်ဖိုက်ကို ကိုင်တွယ်ကြည့်လျှင် စေးကပ်ကပ်နှင့် ချောနေ သည်ကို တွေ့ရမည်။ ထိုသတ္တိကြောင့် ဂရက်ဖိုက်ကို ချောဆီ အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးများကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် မော်တော်ကား ဘော ဘယ်ရင်များနှင့် အခြားအပူအားကြီးသော စက်၏ အစိတ်အပိုင်းများအတွက် ဂရက်ဖိုက်မှာ အလွန်ကောင်းသော ချောဆီတစ်မျိုးဖြစ်၏။ ဂရက်ဖိုက်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို 
ကောင်းစွာလိုက်စေနိုင်သောကြောင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အများအပြား အသုံး ပြုကြသည်။ အပူကောင်းစွာခံနိုင်သောလုံနှင့် ရီတော့ပေါင်းအိုး 
များ ပြုလုပ်ရာတွင် ဂရက်ဖိုက်ကို သဲမြေစေးတို့နှင့် ရော၍ လုပ်ယူကြသည်။ ထို့ပြင် ခြယ်ဆေးများ၊ အရောင်တင်ဆေးများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ဂရက်ဖိုက်ကို များစွာပင်အသုံးပြုကြသည်။

## ကိုးကား
ခန်းပတ်မင်းကြီး

## ခန်းပတ်မင်းကြီး (မြန်မာ ၁၁၈၂-၁၂၅၈)
'ပုခန်းမှာလေ၊ 
• လောင်းရှည်မှာဓား၊ 
• ခန်းပတ်မှာနား၊ 
• ရေနံတစ်တိုင် ချင်းရယ်နှင့် လင်းပါ့မလား'။ 

ဆိုသော ဗန်းမော်ဆရာတော် ချိုးသောစာတိုကလေးကို မြန်မာသမိုင်း လိုက်စားသူတိုင်း 
ကြားဘူးကြပေလိမ့်မည်။ ဤစာပိုဒ်ကလေးမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်စောကြသော လွှတ်တော်ဝန်ကြီး လေးပါးတို့၏ အကြောင်းကို ပြက်ရယ်ပြုကာ ချိုးထားသော စာပင် ဖြစ်သည်။ ပုခန်းဝန်ကြီးမှာ လေနာရောဂါ ရှိကြောင်း၊ လောင်းရှည်ဝန်ကြီးမှာ ၁၂၂၈ ခုနှစ် မြင်ကွန်းနှင့် မြင်းခုံတိုင်မင်းသားတို့ ပုန်ကန်စဉ်က ဓားထိဖူး
ကြောင်း၊ ခန်းပတ်မင်းကြီးမှာ နားလေးကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ရေနံချောင်းမင်းကြီး တစ်ပါးတည်းနှင့် အမှုတော်ကုန်စင်အောင် ထမ်းဆောင်နိုင်ပါ့မလားဟု စာချိုးခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ထိုဝန်ကြီး ၄ ပါးအနက် ခန်းပတ်ဝန်ကြီးမှာ သာယာဝတီမင်း၊ ပုဂံမင်း၊ မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်း လက်ထက်အထိ မင်း ၄ ဆက်တိုင်တိုင် အမှုတော်ထမ်းခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးမှာ မြန်မာစာပေ အစီအကုံး အနှုန်းအဖွဲ့တို့တွင် ကောင်းမွန်သည်သာမက အင်္ဂလိပ်စာ၊ ပြင်သစ်စာတို့ကိုလည်း 
တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။ အထူးသဖြင့် ထိုခေတ် အခါက အင်္ဂလိပ်စကား အပြောကောင်းသူများအထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။ ထို့အပြင် ထိုခေတ် အခါက ကျွမ်းကျင်မှု မရှိသေးသော ငွေရေးကြေးရေး စာရင်းအင်းများကိုလည်း နိုင်နင်းသောပုဂ္ဂိုလ်ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။

ဖခင်မှာ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလနှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကို ယှဉ်နွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သူ အတွင်းဝန်မင်း ဦးရန်ငူး ဖြစ်သည်။ ဦးရန်ငူးမှာ သံလျင်တိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ 

ခန်းပတ်မင်းကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးရွှေမောင် ဖြစ်ပေသည်။ သင်ရိုးသင်တန်း ကျမ်းဂန်များကို သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် သာယာဝတီမင်းထံတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်သည်။ 
၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်းသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ စုန်တော်မူလာပြီးနောက် ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူ၍ ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး သွန်းလုပ်လှူဒါန်းတော်မူစဉ်၊ ဦးရွှေမောင်မှာ လွှတ်တော် စာရေးကြီးအဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါအမှုထမ်းရသည်။ သားတော် ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် စာရေးကြီးရာထူးမှ လျှောကျလျက်ရှိသည်။ ညီတော် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရတနာသိင်္ဃမြို့တွင် ဝန်ထောက်စိုး လေးဆယ်၊ ဒိုင်းဝန်ရာထူးဖြင့် ချီးမြှင့်ခန့်ထား 
ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် ခန်းပတ်မြို့စား အတွင်းဝန်၊ 
ဝင်းဒိုင်းခုနစ်စုဆိုင်ရာဝန်ကြီး ခန့်ထားပြန်သည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး မကျန်းမမာရှိသည့်အခိုက် ရှင်ဖြူမရှင် မင်းဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် တိုင်ပင်၍ သီပေါမင်းသား အား အိမ်ရှေ့မင်းသားအရာ တင်မြှောက်ကြသော မှူးတော် မတ်တော်ကြီးများအထဲတွင် ခန်းပတ်မင်းကြီးလည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

သီပေါမင်းလက်ထက်တော်တွင် သတိုးမင်းကြီး သီရိမဟာ မင်းခေါင် ဥဇနာဘွဲ့ဖြင့် အမှုတော်ကို ဆက်လက် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မင်းကြီးမှာ ကြာရှည်စွာ အမှုတော် မထမ်းဆောင်ရသေးမီ၊ ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည်။ ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည့် အကြောင်းရင်းကား သီပေါမင်းနှင့် ဒိုင်းခင်ခင်တို့ ချစ်ကြိုက်ရည်ငံရှိနေကြောင်းကို မိဖုရားကြီး သိသောအခါ ဒိုင်းခင်ခင်နှင့်တကွ မိဖုရားဆွေမျိုးအားလုံးတို့မှာ 
သုတ်သင်ပစ်ခြင်း ခံရသည်။ ခန်းပတ်မင်းကြီးမှာ ဒိုင်းဝန်မင်း၏ ဖခင်ဖြစ်၍ ဒိုင်းခင်ခင်၏ အဖိုးဖြစ် သောကြောင့် ကံကောင်းထောက်မသဖြင့် ကွပ်မျက်ခြင်းမခံရဘဲ၊ ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ခြင်းသာ ခံရလေသည်။မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် မင်းကြီးမှာ ရိက္ခာငွေ တစ်လလျှင် ၁ဝဝိ (တစ်ရာကျပ်)မျှ ထောက်ပံ့ခြင်း ရရှိခဲ့ပေသည်။  ၁၂၅၈ခုနှစ်၊ အသက် ၇၆ နှစ်အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။ 

 

## ကိုးကား
ခူနာ

ခူနာသည် လက်ချောင်းတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည့် အနာ 
တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ထိုအနာမျိုးပေါက်လျှင် သတိမမူက လက် 
ဆစ်များကိုပင် ဖြတ်ပစ်ရတတ်သည်။ ထိုအနာဖြစ်ပေါ်သည့် 
အကြောင်းရင်းမှာ အစဉ်ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆို 
သည်။ ထို့ပြင် စတြက်တိုကောကပ်ခေါ် ဗက်တီးရီးယားကြောင့် 
လည်း ဖြစ်တတ်သေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအနာမျိုးသည် 
လက်ချောင်းရှိ တစ်ရှူး(အသားမျှင်)များတွင် သွေးသွားစုရာမှ 
စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထိုသို့ သွေးသွားစုခြင်းကြောင့် 
လက်ချောင်း၏ အရေပြားသည် တင်းမာပြီး ရောင်လာသည်။
ထိုအနာဖြစ်ပေါ်စ၌ အလွန်ကိုက်ခဲ နာကျင်၍ နောက်
မကြာမီ အနာတွင် ပြည်တည်လာတတ်၏။ ကုသပုံနည်းမှာ 
လက်ချောင်းရောင်လာသည်ကို သိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ၂ 
နာရီခြား တစ်ခါမျှ အဝတ်ပိုင်းကို ရေနွေးတွင် စိမ်၍ ကျပ်ပူ 
ထိုးပေးရ၏။ အန်တီဖလိုဂျစ်စတင်ကိုလည်း အပေါ်မှ အုံပေး 
ရ၏။ အကိုက်အခဲကို အက်စပီရင်ဆေးပြားများ မှီဝဲခြင်းဖြင့် 
သက်သာစေနိုင်သည်၊ရောင်ခါစ၌ လက်ချောင်းသည် 
ပြောင်၍ နီလာပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်း အဝါပုပ်ရောင်
ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအခြေ၌ အနာ အတွင်းရှိ ပြည်များကို
ခွဲထုတ်ပစ်ရသည်။ အနာခွဲကိရိယာ များကို အသုံးမပြုမီ 
ရေနှင့်ပြုတ်၍ ပိုးများကို သေစေရသည်။ 

ပိုးသတ်မထားသော ကရိယာများဖြင့် မဖောက်ခွဲသင့်ပေ။ 
ပိုးများကြောင့် အနာတွင် အဆိပ်ဖြစ်စေတတ်သည်။ ခွဲစိတ် 
သောအခါ၌ အနာကို သင့်ရုံလောက်ခွဲ၍ ပြည်ကိုထုတ်ပြီးလျှင် 
အနာပေါက်ထဲသို့ ဆေးရည်စိမ်ထားသော ဂွမ်းဖတ်များကို 
ထည့်ပေးရသည်။ လူနာကိုလည်း ပင်နီဆီလင်ဆေး ထိုးပေး 
လေ့ ရှိသည်။

## ကိုးကား
စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)

## စာရေးဆရာမကြီး ကြီးကြီးစော (ခ) ဒေါ်စောရင် (၁၉၀၆-၂၀၁၁) 
အဖ ဦးဆန်း၊ အမိ ဒေါ်နှင်းဇင်တို့က မြိတ်မြို့၊ ထားဝယ်စုတွင် ၁၃ ရက် မတ်လ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ညီမနှစ်ဦး အနက် အငယ်ဖြစ်သည်။

၁၉၀၆ မှ ၁၉၁၃ ခုနှစ် အတွင်း မြိတ်မြို့ မူလတန်း ကျောင်းတွင် တက်ရောက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၁၄ မှ ၁၉၁၇ အတွင်းတွင် မော်လမြိုင် မော်တလိန်းကျောင်း၌ ကျောင်းအိပ် ကျောင်းစားအဖြစ် နေကာ ပညာ သင်ယူခဲ့သည်။

၁၉၁၇ မှ ၁၉၂၃ အတွင်းတွင် မော်တလိန်းမှ မော်လမြိုင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မိန်းကလေးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ အထက်တန်း အောင်သည် အထိ ပညာ ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်။

၁၉၂၃ မှ ၁၉၂၅ အထိ မြိတ် အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာမ လုပ်ခဲ့သည်။

၁၉၂၅ မှ ၁၉၂၆ အတွင်းတွင် တက္ကသိုလ် တက်နိုင်ရန် အစိုးရ အသိအမှတ်ပြု **ရန်ကုန် မြို့မ အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်း**သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိကာ ထိုခေတ်က တက္ကသိုလ်ဝင် ဖြစ်သော ၁၁ တန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၂၉ တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ B.A. ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရပြီးပြီးချင်း မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ် ဆရာမကြီး အဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၆ လ အကြာတွင် **ရန်ကုန်မြို့မ အမျိုးသမီးကျောင်း**သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

၁၉၃၂ မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်း၌ပင် ဘော်ဒါဆောင်အုပ် အဖြစ်နှင့် အထက်တန်းပြ ဆရာမ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။

၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဦးသိန်းဟန် (ဆရာ ဇော်ဂျီ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ဒေါက်တာ ခင်မျိုးဟန်၊ ဒေါက်တာ ခင်လှဟန်နှင့် ဒေါက်တာ ခင်အုန်းဟန်၊ သမီး ၃ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပထဝီဝင် ပါမောက္ခဟောင်း ကွယ်လွန်သူ ဒေါက်တာတင်ထူး (ဘွန်ကီး)နှင့် ရူပဗေဒ ပါမောက္ခဟောင်း ဦးတင်ဦးလှိုင်တို့၏ အဒေါ်လည်းဖြစ်သည်။ 

၁၉၅၀ မှ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဆရာအတတ်သင် သိပ္ပံကျောင်း ပထဝီဝင်ဌာန၌ လက်ထောက် ကထိက အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။

၁၉၅၁ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်ထိ စာပေဗိမာန်၌ လက်ထောက် စာတည်းအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၎င်း ကာလအတွင်း ကျောင်းသုံး စာအုပ်များ ဖြစ်သော 'ရှေးခေတ် ကမ္ဘာ့ ခရီးစဉ်'၊ 'မြန်မာတခွင် ခရီးစဉ်'၊ 'မြန်မာနိုင်ငံ သဘာဝအပိုင်းကြီးများ'၊ 'မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီ'၊ 'ကမ္ဘာ့ သမိုင်းပုံပြင်များ'၊ 'သူရဲကောင်း ပုံပြင်များ'၊ 'ဇာနည်မယ် ပုံပြင်များ'၊ 'အိမ်သူရှုဖွယ်'၊ 'အိမ်တွင်းမှူ သိပ္ပံ' စာအုပ်တို့ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ မန္တလေးတွင် ကျောင်းအုပ်လုပ်စဉ်က ဥပစာကောလိပ် မြန်မာစာနည်းပြ ဦးသိန်းဟန် (ဇော်ဂျီ)နှင့်အတူ ကြီးပွားရေးဦးလှ-မအမာ (မြမဥ္ဇူ)တို့၏ အချစ်ရေးတွင် စာပေးစာယူ လုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။ 

၁၉၉၁ မှ စ၍ ကလေးဂျာနယ်၊ လုံမလေး မဂ္ဂဇင်း၊ မင်္ဂလာမောင်မယ် စာစောင် စသည်တို့၌ ကလေးပုံပြင်များကို 'ကြီးကြီးစော' ကလောင်အမည်နှင့် ရေးသားခဲ့သည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့က ရန်ကုန်၊ ချင်းချောင်းအဗင်းညူး (ကမ္ဗောဇလမ်း) အိမ်၌ အသက် (၁၀၅) နှစ် အရွယ်တွင် စာရေးဆရာမကြီး ကြီးကြီးစော (ခ) မြို့မအမျိုးသား ကျောင်းဆရာမဟောင်း ဒေါ်စောရင် ကွယ်လွန်သည်။ 
 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
လိပ်ပြာ

လိပ်ပြာ ဟူသောအသုံးအနှုန်းသည် အောက်ပါ အဓိပ္ပါယ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။ 
* လိပ်ပြာ (ဝိညာဉ်)
* လိပ်ပြာ (ပိုးဖလံ)
* လိပ်ပြာ (အပြာရောင်လိပ်)

## ကိုးကား
မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းပြတိုက်

**မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းပြတိုက်**သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နှင့် ပတ်သတ်သော အကြောင်းအရာများကို ပြသသော ပြတိုက်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ဒါရိုက်တာများ၊ သရုပ်ဆောင်များ၊ ထုတ်လုပ်သူများ၊ ဇာတ်ညွန်းရေးသူများ၊ စသော ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သတ်ကြသူများ၏ စွမ်းဆောင်မှုများ ကိုပြသထားသည်။
## တည်နေရာ 
၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဝင်္ဂဘာလမ်းရှိ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးဝင်းအတွင်း တည်ရှိသည်။
ဟာမင်း ခန်း

အနာဂတ်အမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟာမင်းခန်းကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးဂျာစီပြည်နယ် ဘေယိုနေမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဟာမင်းခန်းသည် သင်္ချာပညာရှင်ဖြစ်သည်သာမက လက်ရှိ အခြေအနေကို တွေးတောသုံးသပ်၍ အနာဂတ်အတွက် ဟောကိန်း ထုတ်သော အနာဂတ်အမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား စက်မှုသိပ္ပံတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရသည်။

ဟာမင်းခန်းသည် ဒေါက်ကလပ်လေယာဉ် ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတွင် သင်္ချာပညာရှင်အဖြစ် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ် အထိ လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နော့ရပ်လေကြောင်း အတတ်ပညာဌာနသို့ သင်္ချာပညာ ရှင်အဖြစ်နှင့်ပင် ပြောင်းရွှေ့ လုပ်ကိုင်သည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်၏ စစ်ရေးမဟာဗျူဟာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနပညာရှင်အဖြစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟတ်ဆန်အင်စတီကျုတို့ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းသည်။ ဟာမင်းခန်း 
သည် ဘိုးအင်းလေကြောင်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ စတန်းဖို့ဒ် သုတေသနဌာနတွင် လည်းကောင်း အတိုင်ပင်ခံ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်။

ဟာမင်းခန်းသည် အတွေးအခေါ်ရဲရင့်ပြတ်သားသော အနာဂတ် အတွေးအမြင် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ သာမိုနျူးကလီးယားစစ်ပွဲ စာအုပ်တွင် ပါဝင်သော အတွေး အမြင် အယူအဆများသည် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအား လှုပ်လှုပ် ရှားရှား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ 

ဟာမင်းခန်းသည် စီးပွားရေး တိုးတက်လာမည့် ဂျပန်နိုင်ငံ ၏ အနာဂတ်ကို ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ရှေ့အနှစ် ၂ဝ အတွင်း သယံဇာတများ အလျှံ ပယ် ထွက်ရှိ၍ ကြွယ်ဝဖွံ့ဖြိုးပြီး တစ်ခေတ်ဆန်းလာလိမ့်မည် ဟူ၍လည်း ဟောကိန်းထုတ်သည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန် စာပို့ လုပ်ငန်းတွင် အီလက်ထရွန်းစနစ်ဖြင့် စာပို့ရေးကိစ္စ၊အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက် ပြဿနာ၊ ဆိုဗီယက် ပြည် 
ထောင်စု၏ ရေတပ်အင်အား စသည်တို့ တွေးတောသုံးသပ်၍ ဖြစ်နိုင်မည့် အခြေအနေကို ထုတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟာမင်းခန်းသည် အမေရိကန်သမ္မတ ထရူးမင်းမှစ၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတအဆက်ဆက်အား ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြံဉာဏ်များပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။ သမ္မတရေဂင်သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မိမိ၏ ဝါဒရေးရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟာမင်းခန်းထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူခဲ့သည်။ သာမင်းခန်းရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် သာမို နျူကလီးယားစစ်ပွဲ (၁၉၆၁)၊ မတွေးရဲသော ပြဿနာကို တွေးတောခြင်း(၁၉၆၂)၊ သက္ကရာဇ် ၂ဝဝဝ မှာ (၁၉၆၇)၊ ဂျပန်၏ စိန်ခေါ်သံ (၁၉၇၉) စာအုပ်များသည် ထင်ရှားသည်။

## နိဂုံး
ဟာမင်းခန်းသည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် နယူးယောက်မြို့ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဂျိန်းနှင့် သားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာလများ

မြန်မာတစ်ဆယ့်နှစ်လအမည်များကို ရှေးပုဂံခေတ်ရေးသားပုံနှင့် ယခုခေတ်ရေးသားပုံတို့ကိုယှဉ်၍ အောက်တွင်ဖော်ပြပါသည်။ ယခုခေတ်ရေးသားပုံမှာ ၁၉၈၆-ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော "မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်း" နှင့်အညီ ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။ 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
* ရာသီခွင်
ဇူးရစ်ချ်မြို့

ဇူးရစ်မြို့သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ဇူးရစ်ကန်တွန်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။ ဇူးရစ်မြို့သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဇူးရစ်ရေကန်၏ အနောက်မြောက်ဘက် ထိပ်ဖျားတွင် တည်ရှိသည်။ ဇူးရစ်ချ် စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ်တွင် နေထိုင်သူပေါင်း ၃၈၀,၅၀၀ ရှိသော်လည်း ဇူးရစ်ချ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသသည် နိုင်ငံတကာတွင် အရေးပါသော မြို့ပြဒေသဖြစ်ပြီး နေထိုင်သူပေါင်း ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဇူးရစ်ချ်မြို့သည် ရထားလမ်း၊ ကားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်းများ ဆုံစည်းရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ဇူးရစ်ချ် လေဆိပ်နှင့် ဘူတာရုံတို့သည် နိုင်ငံအတွင်းတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အလုပ်အများဆုံး နေရာများဖြစ်သည်။

နှစ်ပေါင်း ၇၀၀၀ ခန့်မျှ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ဇူးရစ်ချ်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ဘီစီ ၁၅ တွင် ရောမသားတို့က တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တူရီကမ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

၁၁ ရာစု နှစ်မှစ၍ အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ကြီးကျယ် သော ပိုးထည်လုပ်ငန်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများရှိ၏။ မြို့ထဲတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ကြရာ၊ ဂျာမန်တို့မှာ အများဆုံးဖြစ်၏။ သာယာကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော ရာသီဥတု ရှိခြင်းကြောင့် အမေရိကန်၊ ဗြိတိသျှစသော နိုင်ငံခြားသားလူမျိုးများ သွား ရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံရေးကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ် ခံရသူများလည်း ဇူးရစ်မြို့တွင် ခိုလှုံနေထိုင်ကြသည်။ ဆွစ်အမျိုးသား ပြတိုက်၌ အဖိုးတန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း များရှိ၍၊ ဇူးရစ်မြို့စာကြည့်တိုက်မှာ ဆွစ်ဇာလန်ပြည်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်သည် ဂျာမန်စကားပြောသော ဆွစ်လူမျိုးတို့ အဖို့ ပညာရှာမှီးရာ ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
ယောဂကျင့်စဉ်

practitioner depicted in yogic meditation in the Lotus position]]
ယနေ့ခေတ်တွင် ယောဂကျင့်စဉ်သည် ထူးခြားလှသည်မဟုတ်ဘဲ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ပြီးသား ဖြစ်ပေမည်။ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယလူမျိုးများ၏ သက်ရှည်ကျန်းမာနေထိုင် နည်းတစ်ခုအဖြစ် ကျင့်ကြံခဲ့ကြသော ယောဂကျင့်စဉ်များကို ယနေ့ခေတ်တွင် အားကစား တစ်ခုအသွင်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ လက်ခံလေ့လာနေကြပြီ ဖြစ်သည်။

ယောဂ (Yoga) ဆိုသည့် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ စည်းလုံးခြင်း Union ဖြစ်သည်။ ယောဂကျင့်စဉ်ကို ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် လေရှူရှိုက်မှုတို့ကို စိတ်ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆက်စပ်ပြီး အခြေခံဖော်ဆောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လေရှူရှိုက်မှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ ဟန်ချက်ကို မျှစေသည်။  ယောဂကျင့်စဉ်မှာ အရေးပါသည့် အချက်(၅)ချက်နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ 

*မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့် လေရှူရှိုက်မှု၊
*လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း၊
*အနားယူမှု၊
*အစားအသောက်နှင့် အကောင်းမြင်ဝါဒကျင့်သုံးမှု၊
*တရားထိုင်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။

ယောဂကျင့်စဉ်၏ အဓိကအနှစ်သာရကို စူးစမ်းမည်ဆိုပါက လူမှုဘဝ၏ အဓိကအချက်ကြီး(၄-ချက်)ဖြစ်သော- 
# ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးတိုးတက်ကောင်းမွန်ခြင်း 
# ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနုပျိုလန်းဆန်းခြင်း 
# စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်ကြံ့ခိုင်ခြင်း
# ခံယူချက်များပြည့်မြောက်အောင်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဆိုသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိကြောင်းသိရပေသည်။

ယောဂကျင့်စဉ်များ၏ အဓိကဦးတည်ချက်များမှာ မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မိမိအကြား ပြီးပြည့်စုံသော အချိုးညီ သဟဇာတဖြစ်စေရန် ချိန်ညှိုပေးနေသော ကျင့်စဉ်များဖြစ်ပေသည်။

ယောဂကျင့်စဉ်ကို မှန်မှန်လေ့ကျင့်ခြင်း အားဖြင့် တောင့်တင်းနေသော ကြွက်သားများ ပြေလျော့သွားခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ကြံ့ခိုင်သန်စွမ်းစေခြင်း၊ တွယ်ဆက်ထားသော အဆစ်အမြစ်များနှင့် အရွတ်များ ကွေးနိုင် ဆန့်နိုင်၊ ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်နိုင်မှု စွမ်းအား တိုးတက်ခြင်း စသော သက်ရှည်ကျမ်းမာကြံ့ခိုင်စေသည့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ဖြစ်ထွန်းစေသည်။  

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယောဂနေ့ကို ဇွန်လ (၂၁)ရက်အား သတ်မှတ်ထားလေသည်။ 

## ကိုးကား
ဗန်ကူးဗားမြို့

ဗန်ကူးဗားမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ ပင်မကုန်းမြေကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်းတွင် ရှိသော ကမ်းရိုးတန်း မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၇၉၀နှစ်များက ထိုဒေသကို လေ့လာရှာဖွေပြီး မြေပုံဆွဲခဲ့သော ဗြိတိသျှ ကပ္ပတိန် ဂျော့ရှ်ဗန်ကူးဗားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။

မက်ထရိုပိုလစ်တန် နယ်မြေသည် အနောက်ကနေဒါတွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း တတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံမြို့ကြီးများတွင် ရှစ်ခုမြောက်အဖြစ် အဆင့် သတ်မှတ်ထားသည်။  ၂၀၀၆ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ ဗန်ကူးဗားတွင် လူဦးရေ ၅၇၈,၀၄၁  ရှိပြီး မက်ထရိုပိုလစ်တန် နယ်မြေတွင် ၂.၁ သန်းကျော်မျှ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်းက ပြောင်းရွှေ့လာသူ သိသိသာသာ များလာခဲ့ပြီး မြို့တော်ကို လူမျိုးနှင့် ဘာသာစကား အစုံ ရှိလာစေသည်။ ၅၂ ရာခိုင်နှုန်းသောသူတို့မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို ပထမဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုခြင်း မရှိကြပေ။ မြို့နေလူဦးရေ ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ တရုတ် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
တူနီးရှား လူထုအုံကြွမှု

**တူနီးရှား လူထုအုံကြွမှု**သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစ၍ တူနီးရှားနိုင်ငံတလွှား ဖြစ်ပွားသည့် ဆန္ဒပြမှုများဖြစ်သည်။ တူနီးရှားနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားပြုပန်းမှာ စံပယ်ပန်း ဖြစ်သောကြောင့် **စံပယ်ဖြူ တော်လှန်ရေး**ဟုလည်း အမည်တွင်သည်။ အလုပ်လက်မဲ့မှု၊ ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်မားမှု၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်မရှိမှု၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု စသည့် အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဆန္ဒပြမှုများ စတင်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဆန္ဒပြမှုများသည် နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း အတိုင်းအတာအကြီးမားဆုံး နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး မတည်ငြိမ်မှုကြီး တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဆန္ဒပြမှုအတွင်း ဒဏ်ရာရသူ၊ သေဆုံးသူများ ရှိခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ် တရားမဝင် ကုန်စိမ်းသည် မိုဟာမက် ဘိုအာဇီဇီ (Mohammed Bouazizi) မိမိကိုယ်ကို မီးရှို့ဆန္ဒပြရာမှ လူထုအုံကြွမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ အုံကြွမှုဖြစ်ပွားပြီး ၂၈ ရက်မြောက်နေ့ ၂၀၁၁ ဇန္နဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဘန်အာလီ (Zine El Abidine Ben Ali) ၂၃ နှစ်ကြာ သက်တမ်း အဆုံးသတ်ကာ ရာထူးမှ ဆင်းပေးခဲ့ရသည်။ တဆက်တည်းတွင် ဘန်အာလီနှင့် မိသားစုဝင်အချို့သည် ဆော်ဒီအာရေဗျသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည်။ တူနီးရှား ဆန္ဒပြမှုသည် အီဂျစ် အပါအဝင် အာဖရိက မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ ဂရက်လှိုင်းများ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
မြောက်မင်း ရှင်ဖြူ

တောင်မကြီး ရှင်ညိုနတ် နှင့်မြောက်မင်း ရှင်ဖြူနတ် တို့မှာ မောင်တင့်တယ် နှင့် ရွှေနဘေ တို့၏ သားနှစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သရေခေတ္တရာပြည် ဒွတ္တပေါင် မင်းကြီးထံတွင် ခစားနေရာတွင် မင်းကြီးက ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်၏ အစွမ်းသတ္တိကို သိသဖြင့် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံမည်ကို စိုးရိမ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် လက်ဝှေ့ထိုးခိုင်းရာ နှစ်ယောက်စလုံး ရင်ကွဲနာကျ သေပြီး နတ်ဖြစ်သွားသည်။ 

ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီးထံတွင်ခစားနေရာ ယင်းတို့၏အစွမ်းသတ္တိကို မင်းကြီးသိရှိသဖြင့်မင်း ကြီးစိုးရိမ်သောကြောင့် ညီနောင်နှစ်ယောက်ကို လက်ဝှေ့လက်ပန်းထိုးကြစေသည်။ 
နှစ်ယောက်စ လုံးရင်ကွဲ၍သေရာမှ နတ်ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ တောင်မကြီးရှင်ညိုနတ်ရုပ်မှာကြာခံခုံ၊ လက်ဝဲ လက်ယာသုံးဖက်စီ၊ ပေါင်းလက်ခြောက်ဖက်ရှိ၏။ ဤထက် 
ဝဲယာနှစ်ဖက်က လက်အုပ်ချီ၍ရင်မှာကပ် ထားသည်။ ကျန်လက်ဝဲနှစ်ဖက်ကတုတ်နှင့်သိုင်း၊ ယာလက်နှစ်ဖက်က ဓားနှင့်လှံကိုင်ထားသည်။ ဦးခေါင်းတွင်မောက်တိုဆောင်း၍ 
စစ်ဝတ်တန်ဆာအပြည့်အစုံနှင့်ရှိသည်။ မြောက်မင်းရှင်ဖြူနတ် ရုပ်လည်းထိုအတူပင်လက်ခြောက်ဖက်နှင့်ရှိသည်။

## ကိုးကား
နှမတော် မမြတ်လှ

နှမတော်နတ် သည် မဟာဂီရိနတ် ဖြစ်သော မောင်တင့်တယ်၏ နှမတော် သေဉ်လည်ကြောင်မင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်သည်။ မောင်တင့်တယ်အား သေလဉ်ကြောင်မင်းက မီးရှို့၍ သတ်သော အခါတွင် ငါ့ကြောင့် သေဆုံးရသည်ဟူ၍ မီးပုံအတွင်းသို့ လိုက်လံခုန်ဆင်းသည်။ အစောင့်အကြပ်များက ဝိုင်း၍ ဆွဲသော အခါ ကိုယ်က မီးလောင်ကျွမ်း၍ ခေါင်းကိုသာ ရလိုက်သည်ဟု ဆိုသည်။ 
နှမတော်နတ်သည် မောင်တင့်တယ်၏နှမဖြစ်သည်။ မောင်တင့်တယ်ကို ဖိုကျင်ထိုးသတ်ရာ ၌အစ်ကိုနှင့်အတူ မီးပုံတွင်ဆင်း၍ သေရာမှနတ်ဖြစ်သည်။ နတ်ရုပ်မှာ ဆင်နက်မ အရုပ်ခုံတွင်ဘီလူးရုပ် ဆင့်သည်။ ယင်းအပေါ်တွင် မတ်ရပ်ထလျက် ယာလက်ရှိလက်မလက်ညှိုးက ကြဇုသီးကိုင်၍ ရင်ကို ပိုက်နေဟန်၊ ဝဲလက်က ကိုယ်ကို မြှောင်လျက် ချထားဟန် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရှင်တော်နတ်

ရှင်တော်နတ်သည် မြန်မာ့မိရိုးဖလာနတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ရှင်တော်နတ်သည် အင်းဝဘုရင်မင်းကြီး ညောင်ရမ်းမင်း (ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်)မှ ပေါက်ဖွားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်အခါတွင် မင်းဆရာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ အပ်နှံကာ ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ငှက်ပစ်တောင်ဆရာတော်က ဘုရားစာများ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။

ကိုရင်ဘဝ၌ မြွေကိုက်၍ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။

## နတ်ရုပ်တုလုပ်ခြင်း
ကိုရင်ပုံစံဖြင့် ထုလုပ်ကြပြီး လက်တစ်ဖက်တွင် စိပ်ပုတီးပါ၍ ကျန်လက်တစ်ဖက်တွင် ယပ်တောင်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည်။

## ကိုးကား
အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူရှင်နတ်

## အောင်ပင်လယ်ဆင်ဖြူရှင်
ကောက်ပဲသီးနှံအထွက်တိုးအောင် စောင့်ရှောက်သည့်နတ်ဖြစ်သည်။ အောင်ပင်လယ်ဆင်ဖြူရှင်နတ်သည် အင်းဝပထမမင်းခေါင်သား ဒလဆုံး မင်းရဲကျော်စွာ၏ ညီဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်မရှိသည့်နောက် အဝတွင် မင်းပြု၍ အောင်ပင်လယ်ကန်အောက်တွင် လယ်လုပ်ဆောင်နေရာ အုန်းပေါင်စော်ဘွားလုပ်ကြံ၍ ဆင်ဦးတွင် သေဆုံးပြီး အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူရှင်နတ် ဖြစ်လာသည်။

## ပ,သပုံ
ဤနတ်ကို ပွဲကနားတွင် ပ,သရာတွင် နတ်ထိန်း နတ်နေတို့ ဝတ်ဆင်ရသည်မှာ မင်းဝတ်မင်းစားကို ဆင်၍ ရွှေချွန်းကို လက်ဝဲက ကိုင်သည်။ လက်ယာက သပြေပန်းကို ကိုင်၍ ပုဆိုးအဖြူထည်ကို ကျော့ကွင်ဟန်ပြုပြီးလျှင် ဆင်ကျော့ရသည်။ ၎င်းနောက် နတ်သံပစ်သည်။ ပြီးလျှင် လက်ယာလက်က သပြေပန်းကို ကိုင်၍ ကောက်စိုက်ဟန်ပြုသည်။

### နတ်သံ
"ရွှေချွန်းငယ်မှကိုင်ကာလေ ဆင်ပုဆိုးမူ ပိုးမဖက်သည် ပန်းခက်ပါနှင့် ဘယ်ညာငယ်မှရစ်ဆိုင်း ရွှေမြိတ်ရက်ချည် ဘွဲ့ဖြူထည်ကို လည်မှာသိုင်းလို့ ဆင်တိုင်းငယ်တင့်သည် သင်ပါဘိခြင်း၊ ခမောက်ကယ်စိန်တောင် ရွှေဓားဆောင်လို့ ပြည်ထောင်ချုန်းသည် ဘုန်းများမင်းတို့ စံခင်းငယ်မှသာလှ ပြည်ရွှေဝမှာ ငါ့ဖမင်းခေါင် ရန်မှောင်ပယ်ချိုး ငါ့အဘိုးမှာ တန်ခိုးလျှံညီး စက်နေမီးသို့ မင်းကြီးစွာတဲ့ ရိပ်ကာရွှေထီး ငါ့ဦးရီးမူ ကြက်သီးနှံ့ကြား တရဖျားတဲ့ ငါ့ကားတစ်မူ ရတနာပူရ ပြည်မပန်းခက် ရွှေနန်းထက်တွင် ဘက်မမီသည် သီဟသူ ဆင်ဖြူမာတင် တစ်စီးရှင် အောင်ပင်လယ်ကန်ရိုး ရွှေထီးမိုး၏ အောင်ပင်လယ်ကန်တွင် မှူးမတ်ပေါင်းနှင့် ရွှေလောင်းသွင်း၏။ မင်းများတံခွန် ဆဒ္ဒန်ပြောင်ကျောင် မြန်နုဘော်နှင့် လယ်တော်ထွန်သည် ရေပြွန်တိုးလျှို စမ်းစိုစိုနှင့် လိုဖွယ်ရှား ရွှေကြာလန်းသည် ပန်းအများနှင့် စပါးကောက်ပင် ကောက်လှိုင်းပုံကို ရန်လုံအောင်ခန်း ဝရွှေနန်းက လှမ်းလို့မြင်ငဲ့ ကြည်လင်ချမ်းသာ နန်းမပျော်နှင့် ကန်တော်နန်းမှာ မြန်းစဉ်ခါဝယ် မူရာငယ်လျောက်ပတ် လူမိန်းမယောင် သဏ္ဌာန်ဆောင်လို့ တစ်ထောင်မှူးသည် ဘီလူးနတ်တို့ မှတ်မှားထင်စေ ငါမင်းခြေကို ပြုလေသဖြင့် ရွှေဘုံရိပ်က စိတ်ပျံ့လွင့်သော် သို့နှင့်မကြာ နန်းရွှေအိမ်မှ စည်းစိမ်လွှသည် မိစ္ဆာစင်စစ် နတ်ဖြစ်သည်တွင် အောင်ပင်လယ်က ဆင်ဖြူရှင်တဲ့ ပျံရွှင်လှိုင်ကြူ ရန်မထီသည် သီဟသူကို လွယ်ကူမမှတ်ကြပါနှင့်။ ပဒုမ္မာနှင့် ရွှေကြာပြည့်ဖြိုး ကန်တော်ရိုးကို တိုးလို့ခိုင်အောင် တုတ်တိုင်ချလို့ ငါ မ,မယ်။ ပြည်သူစီးပွား လယ်တော်သားတို့ စပါးနှံနှင့် ပြောင်းနှံနှစ်တိုင်းအောင်စေ့မယ်။    ။ အောင်ပင်လယ်နှင့် ပျော်ဖွယ်ဆန်းသည် နန်းကြီးသခင် ရန်မနီးတဲ့ တစ်စီးရှင် ကောင်ပင်မှိုင်းအောင် ဝိုင်းခဲ့မယ်လေ လယ်သည်ပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့။"

နတ်သံချလျှင် ကြေးနှဲပတ်ဝိုင်များက တီးရသည်မှာ-
"အောင်ပင်လယ်ကန်တည့်လေ ပျော်ချင်ဖွယ် မှန်တည့်လေ- ၂။ အောင်ပင်လယ်ကန်ရိုး ရွှေးထီးမိုး- ၂။ ဘုန်းဖြိုး ဘုန်းဖြိုး ထွတ်တင် ဆင်ဖြူရှင် အောင်ပင်လယ်သစ်စွလေ အောင်ပင်လယ်သစ်စွလေ ထူးထွေသလှ ချစ်တဲ့သူလေတဲ့ ချစ်တဲ့သူ"

၎င်းနောက် ဆင်ဖမ်းသည့်ကာလ တီးသည်မှာ-
"ဆင်ဖြူဆဒ္ဒန် ဆင်ဆဒ္ဒန် ဆဒ္ဒန် မှန်၏လေ မှန်၏လေ၊ မြတ်ဆင်ဖြူလေတည့် မြတ်ဆင်ဖြူ"

၎င်းနောက် ကောက်စိုက်သည့်ကာလ တီးသည်မှာ ပတ်က တျာဒူးတွင် ဘယ်ညာဘက်၍ တျာလေ ဒူတျာတေ။   ။ အထပ်ထပ်တီးသည်။

"သိုးခမောက် မြပင်မြလက်ကောက်ကယ်နှင့်လေ၊ ဆင်ပေါက်တဲ့သခင် ဆဒ္ဒန်နာဂရှင် ဘိုးတော်ရှင် သခင် လွမ်းချိန်တန်ချည့်လေ" ဤသီချင်းကိုလည်း တီးရသည်။

## အကိုးအကား
ညောင်ချင်းအိုနတ်

ညောင်ချင်းအိုနတ်သည် သထုံမနူဟာမင်းနှင့်အတူ သုံ့ပန်းအဖြစ်ပုဂံသို့ပါလာသော မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ပုဂံနော်ရထာမင်းလက်ထက် ကုဋ္ဌနူနာနှင့်ပုဂံတွင် အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ နတ်ရုပ်မှာအောက်ခုံလေးထောင့်၊မတ်ရပ်ထလျှက် လက်ခြေများမှာ လူနူအဟန် ယာလက်တောင်ဝှေးကိုင်၊ ဝဲလက်အထက်မြှောက်ထားဟန်၊ သျှောင်ထုံးနှင့် 
ထုလုပ်ရသည်။

## ကိုးကား
ဖလံတောင်ဝှေး

## ပေါက်ရောက်ပုံ 
မိုးရာသီတွင်များစွာပေါက်ရောက်သည်။

## အသုံးပြုပုံ 
နှာစေး၊ ချောင်းဆိုး၊ အဖျား၊ အစာမကြေ လေနာ၊ အရေပြား ရောဂါ၊ မြွေကိုက်ခြင်း တို့ကို ကုသရာ၌ အမြစ်ကို သုံးသည်။ နားပြည်ယို၊ နားကိုက် ရောဂါကဖလန်တောင်ဝှေး  အခွံနွှာ မီးကင်ပြီး အတန်ကြာ အေးစေ၍ ရည်ညှစ်ယူ ၎င်းအရည်ကို နားအတွင်းသို့ ၃-၄ စက်ခန့် မကြာ မကြာ ထည့်ပေးရ၏။ ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ သာမန် နှလုံးတုန် ရောဂါ တို့ကို ဖလန်တောင်ဝှေး ဟင်းချက် စားခြင်း၊ နှမ်းဆီ စစ်စစ်ဖြင့် ကြော်စားခြင်း တို့ဖြင့် သက်သာ စေနိုင်သည်။ ဒူလာရောဂါကို ဖလန်တောင်ဝှေး သုံးခွက် တစ်ခွက်တင်ကို သောက်လျှင် ပျောက်၏။ ဖလန်တောင်ဝှေး ဥကို အခြောက်ခံ အမှုန့်ပြုလုပ်၍ ချင်း၊ သကြားနှင့် စပ်သောက်ပါက ပို၍ ပျောက်ကင်း၏။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ငါးခူနှင့် ချက်စားပါက ကာမအားကို ဖြစ်စေသည်။ ငါးသိုင်းသားနှင့် ချက်စားက သွေးဝမ်း ရောဂါ ပျောက်စေသည်။ ပုစွန်နှင့် ကြော်ချက် စားလျှင် သွေးဝမ်း ရောဂါ ပျောက်စေသည်။ နွားသားနှင့် ချက်စားပါက ဆီးရွှင်ပြီး ကျောက်ကပ် ရောဂါကို ကာကွယ် စေနိုင်သည်။ ရေကြက်သားနှင့် ချက်စားလျှင် ဆီးကျောက် တည်ခြင်း၊ ဆီးပူခြင်း၊ ဆီးအောင့်၊ ဆီးအားနည်းခြင်း၊ ဆီးကျန်ခြင်း၊ ဆီးဝါခြင်းတို့ကို ပျောက်စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ဓားပြားနှင့် ရိုက်၍ ဟင်းချက် သောက်က အမျိုးသမီးများ နို့မထွက်ခြင်း၊ နို့ပူခြင်း၊ ယားယံခြင်း၊ နို့အနာပေါက်ခြင်း၊ နို့ချောင်း ပိတ်ခြင်း၊ သကျည်း ကိုက်ခြင်း တို့ကို ပျောက်စေနိုင်သည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို အခြောက်လှန်း အမှုန့်ပြု၍ အုန်းဆီနှင့် ဖျော်ပြီး စအိုနှင့် ဆီးစပ်ကို လိမ်းထားပါက သားအိမ် ‌လျှောကျခြင်း၊ သားအိမ် အောင့်ခြင်း၊ ယောက်ျားအူကျခြင်း၊ တိုနာ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ပျောက်စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး  ပဥ္စငါးပါးကို ငရုတ်ကောင်း ၂ စေ့ထည့်၍ ကျကျ ပြုတ်သောက် ပါက ကျောက်ကပ်ရောင်၍ ဖောခြင်း၊ ခါးနာခြင်းတို့ကို သက်သာ ပျောက်ကင်း စေသည်။ ဖလန်တောင်ဝှေး ကို အမှုန့်ပြု၍ ပျားရည်၊ ထောပတ်နှင့် တေ၍ လက်ဖက်ရည်ဇွန်း တစ်ဇွန်း တစ်နေ့ တစ်ကြိမ် စားသုံးခြင်းခြင့် အားအင် ကုန်ခမ်းခြင်းကို ပြန်လည် အားဖြည့် စေသည်။ မိန်းမများ ရင်သားတွင် ဖြစ်ပေါ်တက်သော သာမန် အကြိတ်များအား ဖလန်တောင်ဝှေး ကို ထုခြေ၍ အကျိတ်ပေါ် အုံပေးပြီး အဝတ် စည်းပေးခြင်းဖြင့် အကျိတ်ကို ကျေစေသည်။

## ပုံပမ်း သွင်ပြင် 
* အပင် - လှပ တင့်တယ်သော သစ်ပင်ပျော့ ဖြစ်သည်။ ပင်စည်မှာ နီညိုရောင် ဖြစ်သည်။ ၄ ပေမှ ၁၀ ပေအထိ မြင့်သည်။ 
* အရွက် - ငှက်တောင်ပုံ ဖြစ်၍ ထိပ်ချွန်သည်။ ၉ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ပန်းခိုင် ထိပ်ဖျားမှ ထွက်၍ ကတော့ ပုံသဣန် ပန်းခိုင်ဖြစ်သည်။ ၃ လက်မခန့် ရှည်၍ နီသော ပွင့်ခံရွက်များ ပါရှိသည်။ အပွင့်ပွင့်ရွက် အဖြူဆွတ်ဆွတ် ဖြစ်သည်။ နုနယ်၍ လှိုင်းတွန့် ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကတော့ပုံ ဖြစ်သည်။ အချင်း ၃ လက်မခွဲခန့် ရှိ၍ ၂ လက်မခန့် ရှည်သည်။

## အသုံးဝင်သောအပိုင်း 
အမြစ်

## ပုံများ 

Image:Flower I IMG 9605.jpg|Flower at Kolkata, West Bengal, India.
Image:Flower & leaves I IMG 9608.jpg|Flower & leaves  at Kolkata, West Bengal, India.
Image:Costus_speciosus_Guadeloupe.JPG|*Costus speciosus* in Basse Terre, Guadeloupe.
Image:Starr_030807-0069_Costus_speciosus.jpg|*Costus speciosus* in Hawaii.

## ကိုးကား
မောင်ပိုးတူနတ်

မောင်ပိုးတူသည် ပင်းယမြို့သား လက်ဖက်ကုန်သည်ဖြစ်သည်။ အင်းဝပထမမင်းခေါင် (ရ၆၃-ရ၈၃)လက်ထက်၊ ဝန်တင်နှင့်မိုးမိတ်၊ သီပေါတို့သို့ အရောင်းအဝယ်တက်၍ အပြန်တွင်လက်ဖက် ချလာရာလမ်းတွင် ကျားခဲ၍ သေရာမှနတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာကျားရုပ်ပေါ်တွင် စီး၍ယာလက်က ကြိမ်ကိုင်၊ ဝဲလက်ကပေါင်ကိုထောက်၊ သျှောင်ထုံးနှင့် ထုလုပ်ရသည်။ ကုန်သည်တို့၏ အစောင့်နတ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
မန္တလေး ဘိုးတော်

မန္တလေးဘိုးဘိုးကြီးနတ်သည် ရွှေဖျဉ်းညီနောင်ကို ဘုရင့်အမိန့်အရ မွေးထားရသူပုဏ္ဏားသားဖြစ်သည်။ ညီနောက်နှစ်ယောက် ရာဇဝတ်သင့်ရာတွင်ရော၍ ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ရွှေဖျဉ်းညီနောင် တို့ကအဘိုးဟု ခေါ်ရာမှ ဘိုးတော်ဟုတွင်သည်။ မန္တလေးအရပ်တွင် အသတ်ခံရ၍ မန္တလေးဘိုးတော် ဟုခေါ်သည်။ နတ်ရုပ်မှာ အောက်ခံပလ္လင်ခုံတွင် မတ်ရပ်ထားလျှက် 
ဗောင်းဆင်ပြီးလျှင်ဝဲဓားထမ်းသည်။ ယာလက်နှင့်လက်ညှိုး လက်ဖစ်ပြဟန် ထုလုပ်ထားသည်။ ငါ့မှာ 'လက်တဆစ်မျှအပြစ်မရှိ' ဟုဆိုလိုသည်။

ရှင်ကွနတ်သည် မန္တလေးဘိုးတော်၏ နှမဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
မနှဲလေး

မနှဲလေးသည် အပြင် ၃၇ မင်းတွင် ပါဝင်သော နတ်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ရှင်နှဲမိဟုလည်း လူသိများသည်။ သူမသည် သုံးပန်လှ၏ သမီးဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ရင်ကွဲနာကျ၍ ကွယ်လွန်ပြီး နတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။

နတ်ရုပ်မှာကြာခံပလ္လင်ပေါ်တွင်မတ်ရပ် ထလျက် လက်ကောက်၊ ပုတီး၊ စည်းပုံနှင့်လက်နှစ်ဖက်ကိုလွှဲချကာ
ကလေးရုပ်တုလုပ်ရသည်။
## ကိုးကား
ရှင်ကုန်း

ရှင်ကုန်းသည် ဆင်ဖြူရှင်သီဟသူ၏ မိဘုရားတစ်ပါးမှ ဖြစ်လာသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

## ရုပ်တု
ရှင်ကုန်းနတ် ထုလုပ်ရာတွင် အမျိုးသမီးငယ်အသွင် ပြုလုပ်သည်။ ထို့နောက်တွင် ပလ္လင်ထက်၌ မိဖုရားကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကာ အဖော်တစ်ယောက်က ခစားနေဟန် ထုပ်လုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ထီးဖြူဆောင်း မယ်တော်နတ်

**ထီးဖြူဆောင်းမယ်တော်နတ်**သည် အပြင် ၃၇ မင်းတွင် ပါဝင်သော နတ်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ အနော်ရထာမင်း၏ အဖွားဖြစ်ပြီး အဖျားရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။  ထီးဖြူဆောင်းမယ်တော် နတ်ကို နောက်တွဲထုံးထားသော ဆံထုံး၊ တင်ပျဉ်ခွေချိတ်ထိုင်နေ၍ ရင်ဘတ်ပေါ်တွင် လက်တင်ထားသောပုံဖြင့် ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ရွှေနော်ရထာ

ရွှေနော်ရထာနတ်သည် မြင်စိုင်းမင်း သီဟသူ၏ သားဖြစ်ပြီး ဒုတိယမင်းခေါင်၏ မြေးဖြစ်သူ ရွှေနော်ရထာမှ ဖြစ်လာသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်း
ရွှေနော်ရထာ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ[ ‌ရွှေနန်းကြော့ရှင်နရပတိ ]မင်းပြုနေချိန်တွင် ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ရွှေနော်ရထာ၏ ငယ်ကျွန်တော် ငသောက်ကြာသည် မင်းကြီးကို ပုန်ကန်၍ ဓားဖြင့် ခုတ်ရာ မင်းကြီးကို ထိမိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့နောက်တွင် မင်းကြီးသည် ငသောက်ကြာကို သတ်ပစ်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် မင်းကြီးသည် ရွှေနော်ရထာကိုလည်း အမျက်ရှိသဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်တွင် နှစ်၍ သတ်ပစ်ခဲ့ရာ နတ်စိမ်းဖြစ်သွားခဲ့သည်။

## ရုပ်တု
ရွှေနော်ရထာနတ်ရုပ်တု ပြုလုပ်ရာတွင် နန်းတွင်းအဝတ်အစားဖြင့် တူတစ်ချောင်း၊ ဘောလုံးတစ်လုံး ပါရှိသည်။ ပိုလိုကစားမှုကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။

## ကိုးကား
တောင်ပြုံးမင်းကြီး

ရွှေဖျဉ်းကြီးနှင့် ရွှေဖျဉ်းငယ်နတ်တို့သည် ပုဂံ၊ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်(၄ဝ၆-၄၃၉) သထုံမြို့မှ ဗျတ္တနှင့်  ပုပ္ပားပန်းစားဘီလူးမတို့၏သားများဖြစ်သည်။ တောင်ပြုံးအရပ်တွင် အနော်ရထာမင်းဘုရားတည်ရာ၌ အုတ်နှစ်ချပ်လစ်လပ်သည်ဆို၍ ဘုရင်ကကွပ်မျက်ရာမှနတ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ရွှေဖျဉ်းကြီးနတ်ရုပ်မှာ အောက်ခုံဇွန်းရိုးပလ္လင်ပြန့်ပေါ်တွင် လက်ျာဒူးထောင်၍ လက်ဝဲဒူးလှဲပြီးလျှင် ယာလက်ကဓားထမ်းကာ ဝဲလက်က ပေါင်ကိုထောက်ကာထောက်ထားသည်။ ဗောင်းနားတောင်း လက်ကောက်တန်ဆာနှင့်ရှိသည်။ ရွှေဖျဉ်းငယ်အတွက်လည်း ပုံအနည်းငယ် ငယ်သည်မှတစ်ပါး ရွှေဖျဉ်းကြီးအတိုင်း ထုလုပ်ရသည်။

## နတ်ပင့်
### မင်းနှစ်ပါးနတ်ပင့်ပုံ

''မြို့ရွှေပြုန်း မောင်ဘုန်းတဲ့ ညီနောင်၊ ခမောက်ရယ် သပြေရောင်နှင့်၊  နေရီရီ ဟိုစံနန်းမှာ ဗောင်းပိတ်စထောင်၊ မှုတော်ရယ်အောင်  နောင်တော်နဲ့ညီလေး၊ ဂမုန်းအင် သန့်စင်ပန်းရယ်နဲ့၊ ပြည်သူကို ရေစင်ဖြန်းတယ် ပန်းတော်ဆက်သွေး။ 

ရှိန်းဆာယာပိုကာမောက်ပါလို့ ကိုယ်ပျောက်ပါတဲ့ နောင်ညီကွယ် နောင်ညီကွယ်၊ ဇော်ဂျီဖိုဝင်သား စားလာဆက်နွယ်၊ ဇော်ဂျီဖိုင်သား စားလာဆက်နွယ်၊ ဇော်ဂျီဖိုဝင်သား စားလာဆက်နွယ်၊ ဇော်ဂျီဖိုင်သား စားလာဆက်နွယ်။ 

ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်မှာတဲ့ မြတ်မယ်မယ်၊ မြတ်မယ်မယ်၊ ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်မှာတဲ့ မြတ်မယ်မယ်၊ မြတ်မယ်မယ်၊ ယက္ခာဒေဝသွေး ရွှေဖျဉ်းနောင်ညီမွေး။

ရဲဇာနည် ဘာမထီသားတွေမို့၊ ရဲဇာနည် ဘာမထီသားတွေမို့၊ လက်သုံးတော် ဆောင်ရွှေဓားကိုလ ကိုင်ကာသာ၊ ကိုင်ကာသာ၊ လက်သုံးတော် ဆောင်ရွှေဓားကိုလ ကိုင်ကာသာ၊ ကိုင်ကာသာ၊ ဓားစကြာများစွာ ဖြတ်ခါ၊ လှံစကြာများစွာဖြတ်ခါ၊ မီးစကြာများစွာဖြတ်ခါ၊ ရွှေဖျဉ်းနောင်ညီတို့မှာ ပျော်ရွှင်စွာ၊ ပျော်ရွှင်စွာ၊ 
ရွှေဖျဉ်းနောင်ညီတို့မှာ ပျော်ရွှင်စွာ၊ ပျော်ရွှင်စွာ၊ စွမ်းရည်အဖြာဖြာပြကာ၊ ပန်းတော်ဆက်သွေး။" 

## ကိုးကား
ယွန်းဘုရင်

အပြင် ၃၇မင်းနတ်များတွင်ပါဝင်သောနတ်တစ်ပါးဖြစ်သည်။
]]

## သမိုင်း
ယွန်းဘုရင်နတ်သည် ဇင်းမယ်ဘုရင် **ဗြသံ**ဟု ဆိုကြသည်များလည်း ရှိသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ စစ်သုံ့ပန်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး  ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်၌ နတ်ရွာစံခဲ့ရာမှ နတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယွန်းနတ်ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။

## ရုပ်တုထုလုပ်ခြင်း
ပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေပြီး ဓားလွယ်ကို ကိုင်ထားဟန် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ရှင်ကွ

ရှင်ကွနတ်သည် မန္တလေးဘိုးတော်၏ နှမဖြစ်သည်။ ရွှေဖျဉ်းညီနောင်အရေးတွင် မန္တလေးဘိုးတော်နှင့်အတူရော၍အသက်ခံရကာ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာ ကြာခံခုံတွင် ဆံထုံးလုလင်ကြည့်၊ ဆံထိုး၊ ဆံကျင်အစုံနှင့် လက်နှစ်ဖက်ကိုတွဲလွဲချကာကွ၍ သွားဟန်ထုလုပ်ထားသည်။

## ကိုးကား
မြောက်ဘက်ရှင်မ

မြောက်ဘက်ရှင်မနတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာနတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။

## သမိုင်း
မြောက်ဘက်ရှင်မနတ်သည် မင်းရဲသိင်္ခသူ၏ ဇနီးတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ မင်းရဲသိင်္ခသူမှာ ဘုရင်၏ ထီးတော်မိုး ဖြစ်သည်။ 

မြောက်ဘက်ရှင်မသည် စစ်ကိုင်းအနီးတွင် မီးဖွားရာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ၃၇ မင်းဝင် နတ်တစ်းပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ သားတော်ဖြစ်သူကို တောင်ငူ၌ ပြုစုကြီးပြင်းလာရာ “တောင်ငူမင်းခေါင်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

## ရုပ်တုပြုလုပ်ခြင်း
မြောက်ဘက်ရှင်မ၏ ရုပ်တုပုံစံသည် မိန်းမငယ်ရွယ်ပုံစံထုလုပ်ကြသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံတွင် အဘွားကြီးအရွယ် ထုလုပ်ကြသည်လည်း ရှိသည်။ နန်းတွင်းအဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး ဒူးတုပ်ကာ ခစားနေဟန် (သို့မဟုတ်) ပလ္လင်ထက်တွင် စံမြန်းနေဟန် ထုလုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
အနောက်မိဖုရား

အနောက်မိဖုရားနတ်သည် နတ်နှစ်ပါး၏ မယ်တော်တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ ထိုနတ်နှစ်ပါးမှာ စည်သူနှင့် မင်းကျော်စွာ ဖြစ်သည်။ မင်းကျော်စွာ နတ်ဖြစ်သွားသည့်အခါတွင် ယင်းအဖြစ်ကို မြင်လိုက်ရကာ အလွန်အမင်း ကြောက်လန့်သဖြင့် သေဆုံးသွားသည်။ (အချို့သော သမိုင်းများတွင် မင်းခေါင်ကြီး၏ မိဖုရားဟု ဖော်ပြကြသည်။) 

## ရုပ်တု
မိန်းမအသွင် နန်းဝတ်နန်းစားဖြင့် ဒူးထောက်ကာ ကလေးငယ်ကို ချော့မြှူပိုက်ထွေးထားဟန် ထုလုပ်ကြသည်။

## ကိုးကား
{{reflist}
တောင်ငူရှင်မင်းခေါင်

**တောင်ငူရှင်မင်းနောင်** သည် မြန်မာရိုးရာ ၃၇ မင်းစာရင်းဝင် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ တောင်ငူရှင်မင်းနောင်ကို သလွန်ထက်တွင် နန်းတွင်းအဝတ်အစားများဝတ်၍ ညာဖက်လက်တွင် ယပ်တောင်ကိုင်ကာ ဘယ်လက်အား ဒူးပေါ်တင်ပြီး ထိုင်နေပုံဖြင့် ပုံဖော်ရေးဆွဲထားသည်။

စာရေးဆရာ လှသမိန်၏ အဆိုအရ တောင်ငူရှင်မင်းနောင်နတ်သည် တောင်ငူမြို့စား တောင်ငူမင်းခေါင်ဖြစ်ပြီး ဘုရင့်နောင်၏ တတိယညီတော် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၃၇ မင်းနတ်များ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များသည် အစိမ်းသေများ ဖြစ်ကြပြီး နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုအနေဖြင့် ရှိသောကြောင့် ဤတောင်ငူရှင်မင်းနောင်နတ်သည် တောင်ငူမင်းခေါင် မဟုတ်ဘဲ တောင်ငူမင်းခေါင်ငယ် ဖြစ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
## ကျမ်းပြုစာရင်း
* 
*
သံတော်ခံ

**သံတော်ခံနတ်** သည် အပြင် ၃၇ မင်းနတ်များတွင် ပါဝင်သော မြန်မာ ရိုးရာနတ်ဖြစ်သည်။ တောင်ငူမင်းခေါင်၏ သတင်းပို့ဆက်သားတစ်ဦးဖြစ်သော **ရဲသီဟ** ဆိုသူသည် သံတော်ခံရာထူးဖြင့် ပန်းခူးသွားစဉ် ငှက်ဖျားမိ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သံတော်ခံနတ်ကို ညာဘက်လက်က ယပ်တောင်ကိုကိုင်၍ ဘယ်ဖက်လက်က ဒူးပေါ်တင်၍ ကြာပုလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေဟန်ဖြစ်ဖြင့် ပုံဖော်သည်။

## ကိုးကား
အောင်စွာမကြီး

အောင်စွာမကြီးနတ်သည် ပုဂံနရပတိစည်သူမင်း (၅၃၆-၅ရ၃) ၏အမတ်ငအောင်စွာဖြစ်သည်။ နရပတိစည်သူကနောင်တော်မင်းယဉ်နရသိင်္ခကိုသွား၍ လုပ်ကြံချေ။ အောင်မြင်လျှင်မရီးတော် တစ်ယောက်နှင့် ပေးစားမည်ဟုဂတိပေးသည်။ အောင်မြင်သောအခါ၌ကား ဂတိအတိုင်းမပေးစား၍ *ထွီ*ဟုဆိုမိသည်နှင့် အကွပ်မျက်ခံရသည်တွင် နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာမြင်းစီးလျှက်၊ လက်ဝဲဇက်ကိုင်၊ လက်ယာဓားထမ်း၊ ခေါင်းထုပ်ဗောင်းနှင့်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ရွှေစကားနတ်

မယ်တော်ရွှေစကားနတ်သည် ပုဂံစောမွန်နစ်မင်း၏မိဖုရား၊ ရွှေစစ်သင်၏မယ်တော်ဖြစ်သည်။ သားတော် ရွှေစစ်သင် သေဆုံးရာ၌ လွမ်းဆွတ်ကြေကွဲ၍ အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ် မှာကြာခံခုံ၊ ကျုံ့ကျုံ့ထိုင်၊ ဝဲလက်ပေါင်ကိုထောက်၊ ယာလက်ကရင်ကို ပိုက်ဟန်ထုလုပ်ရသည်။

## ကိုးကား
ဒန်းမောင်ရှင်

မင်းသားဒန်းမောင်ရှင်နတ်သည် ပုဂံအလောင်းစည်သူမင်း၏ သားတော်ကြီးမင်းရှင်စော၏ သားဖြစ်သည်။ သာမဏေအဖြစ်ဖြင့် ဒန်းစီးရာတွင်ဒန်းပေါ်ကကျ၍ အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်။ နတ်ရုပ်မှာပလ္လင်ခုံပြန့်တင်ပျဉ်ခွေ၊ ယာလက်ကစောင်းကိုပိုက်တီး၍ ဝဲလက်ကကြိုးကို ထောက်ဟန်၊ ဗောင်းစလွယ်နှင့် ထုလုပ်ရသည်။

## ကိုးကား
ပရိမ္မရှင်မင်းခေါင်

ပရိမ္မရှင်မင်းခေါင်နတ်သည် အပြင် ၃၇ မင်း နတ်တွင် ပါဝင်သော နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူသည် ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်း၏ အစ်ကိုဝမ်းကွဲ ကျဉ်စိုးမင်း ဖြစ်ပြီး သမင်လိုက်နေစဉ် မုဆိုးတစ်ယောက် ပစ်လိုက်သော မြှားချက်ကြောင့် မတော်တဆ ကွယ်လွန်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။

ပရိမ္မရှင်မင်းခေါင်နတ်သည် ပဋိသန္ဓေကိုးလနှင့်ပါလာသော ကွမ်းဆော်မင်း၏မိဖုရားတစ်ဦးမှမွေးသည်ကျည်းစိုးမင်း ( ၃၄၈-၃၅၄) ဖြစ်သည်။ ကွမ်းဆော်မင်းသည် ကျည်းစိုးအား သားအရင်း ကဲ့သို့သဘောထားကာ ပရိမ္မရွာကို အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုနောက်ကျည်းစိုးမင်းဖြစ်သောအခါ တစ်နေ့၌တောကစားထွက်ခဲ့၏။ တောတွင် သမင်ပစ်မည်ဟု လေးရွယ်နေစဉ် မုဆိုးတစ်ဦးက ထိုသမင်ကိုပင်ပစ်ရာ ကျည်းစိုးမင်းကို လေးမှန်၍အနိစ္စရောက်ရာမှ ပရိမ္မရှင်မင်းခေါင်နတ်ဟုတွင်သည်။ နတ်ရုပ်မှာအောက်ပလ္လင်ပေါ်တွင် တင်ပျဉ်ခွေ၍ 
ဗောင်းသရဖူဆောင်းလျက်၊ ယာလက်ကဒူး လေးထမ်းဟန်၊ ဝဲလက်ကဝဲဒူးစွန်းကိုထောက်ထားဟန်ရှိသည်။
## ကိုးကား