ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်

အကြောင်း၊ အကြောင်းတရား၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရား။ 

## ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် 
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဟူသော ပုဒ်၌ 

(၁) အကျိုးကို မုချအားဖြင့်ဟော၍ အကြောင်းကို ဖလူပစာရအားဖြင့်ယူသောနည်း၊ 

(၂) အကြောင်းကိုပင် မုချအားဖြင့် ဟောသောနည်းဟူ၍ နည်း နှစ်မျိုးရှိသည်၊ 

ထိုတွင် (၁) အကျိုးကို မုချအားဖြင့် ဟောရာ၌ ပဋိစ္စသဒ္ဒါသည် ယုံကြည်အပ်” ဟူသော အနက်ကိုဟော၍ သမုပ္ပါဒသဒ္ဒါသည် “တပေါင်းတည်းဖြစ် တတ် မဖောက်မပြန်ဖြစ်တတ်”ဟူသော အနက်ကို ဟောသည်၊ ထို့ကြောင့် “ယုံကြည်အပ် ယုံကြည်ထိုက်သည်ဖြစ်၍ တပေါင်းတည်း ဖြစ်တတ် မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်းဖြစ်တတ်သော တရား”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တနည်း—ပဋိစ္စသဒ္ဒါသည် “စွဲ၍” ဟူသော အနက်ကို ဟော၍ သမုပ္ပါဒ သဒ္ဒါသည် ရှေးနည်း အတူပင် ဟောသောကြောင့် “အကြောင်း၏ ညီညွတ်ခြင်းကိုစွဲ၍ အတူတကွ ဖြစ်တတ် မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း ဖြစ်တတ်သောတရား"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 

(၂) အကြောင်းကို မုချအားဖြင့်ဟောရာ၌ ပဋိစ္စသဒ္ဒါသည် “စွဲ၍ဖြစ်တတ်” ဟူသော အနက်ကိုဟော၍ သမုပ္ပါဒသဒ္ဒါသည် “ဖြစ်စေတတ်” ဟူသော အနက်ကို ဟောသည်။ ထို့ကြောင့် “အကြောင်းတရားအချင်းချင်း ရှေးရှုဖြစ်၍(ငဲ့၍)အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော တရား”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တနည်း—ပဋိစ္စသဒ္ဒါသည် “စွဲ၍” ဟူသော အနက်ကို ဟော၍ သမုပ္ပါဒသဒ္ဒါသည် “အညီ အညွတ်, မရှေးမနှောင်း ဖြစ်စေတတ်” ဟု သော အနက်ကို ဟောသည်၊ ထို့ကြောင့် “အကြောင်းတရားတို့ တစ်ပါးသည် တစ်ပါးကို စွဲ၍ အညီအညွတ်, မရှေးမနှောင်း ဖြစ်စေတတ်သော တရား”ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။  

ကေစိဆရာတို့ကမူ “ပဋိစ္စသပ္ပါမုဒ်ဟူသည် ထိုထိုအကြောင်းကို စွဲမှီ၍ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်း သဘောမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုကြသည်၊ ယင်းတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်သည် ထိုသို့သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြီးစေတတ်သည့် သာဓကပါဠိ မရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း, ပဒေသဝိဟာရသုတ်  ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ် တို့နှင့် ဆန့်ကျင်သောကြောင့် လည်းကောင်း နက်နဲခြင်းလေးရပ် (ဂမ္ဘီရစတုက္က) နှင့် နည်းမြတ် လေးသွယ် (နယစတုက္က)၏ မဖြစ်သင့်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း, ပဋိစ္စနှင့် သမုပ္ပါဒ သဒ္ဒါတို့ သမာနကတ္တုက မဖြစ်ဘဲ သဒ္ဒါနည်း ပျက်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း မသင့်မြတ်ပေ ။ ။  

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ ၁၂-ပါးတို့၏ တရားကိုယ် အရကောက်ရာ၌ သုတ္တန္တဘာဇနီယ နည်း, အဘိဓမ္မဘာဇနီယ နည်းဟူ၍ နည်း ၂-မျိုး ရှိသည်၊ ထိုတွင် သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းသည် အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်သင့်ရုံမျှ ကောက်သော နည်းဖြစ်၍ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ နည်းသည် တရားကိုယ်ရသင့်သမျှ ကောက်သော နည်းဖြစ်သည်။ 

**အဝိဇ္ဇာ**အရ သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းအားဖြင့် သစ္စာ ၄-ပါး၌ မသိခြင်း မောဟကို ကောက်၍ အဘိဓမ္မဘာဇနီယ နည်းအားဖြင့် သစ္စာ ၄-ပါး, ပုဗ္ဗန္တ (အတိတ်ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်) အပရန္တ (အနာဂတ် ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်) ပုဗ္ဗန္တာပရန္တိ (နှစ်ပါးစုံ) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဤရှစ်ပါး၌ မသိခြင်းမောဟကို ကောက်သည်။ ။ 

**သင်္ခါရ**အရ သုတ္တန် နည်းအားဖြင့် လောကီကုသိုလ်, အကုသိုလ် စေတနာ ၂၉-ပါးကို ကောက်၍ အဘိဓမ္မာနည်းအားဖြင့် လောကုတ္တရာကုသိုလ်စေတနာ ၄-ပါးကို ထည့်၍ ၃၃-ပါး ။ 

တနည်း-စိတ် ၈၉-ပါး၌ရှိသော စေတနာ ၈၉-ပါး ကောက်ရသည် ။ 

**နာမရူပံ**၌ နာမ်အရ သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် လောကီဝိပါက်စိတ် ၃၂-ပါး၌ ယှဉ်သော ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ ခန္ဓာ ၃-ပါး၊ အဘိဓမ္မာနည်းအားဖြင့် ကိရိယာစိတ်ကြဉ်သော စိတ် ၆၉-ပါး၌ယှဉ်သော ခန္ဓာ ၃-ပါး၊ 

တနည်း “စိတ် ၈၉-ပါး၌ယှဉ်သော ခန္ဓာ ၃-ပါး၊ ရုပ် အရ ကမ္မဇရုပ်-၂၀၊ စိတ္တဇရုပ်-၁၇၊ တနည်း-စတုဇရုပ် ၂၈-ပါးကိုကောက်ရသည်။ 

**သဠာယတန**အရ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ ရုပ်အာယတန ၅-ပါးနှင့် ကိရိယာစိတ်ကြဉ်သော စိတ် ၆၉-ပါး၊ တနည်း-စိတ် ၈၉-ပါး ဟူသော မနာယတန၊ 

**ဖဿာ**အရ သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် လောကီဝိပါက် ၃၂-ပါး၌ ယှဉ်သော ဖဿ၊ အဘိဓမ္မာနည်းအားဖြင့် ကိရိယာစိတ် ကြဉ်သော စိတ် ၆၉-ပါး၊ 

တနည်း-စိတ် ၈၉-ပါး၌ယှဉ်သော ဖဿစေတသိက်ကို ကောက်ရသည်။ 

**ဝေဒနာ**လည်း ထိုနည်းအတူပင်။ 

**တဏှာ**အရ လောဘမူစိတ် ၈-ပါး၌ယှဉ်သော လောဘစေတသိက်။ 

**ဥပါဒါန်**အရ လောဘနှင့် ဒိဋ္ဌိစေတသိက်။ 

ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ **ဘဝ**သည် ကမ္မဘဝ, ဥပပတ္တိဘဝဟု ၂-ပါးရှိသည်။ ထိုတွင် ကမ္မဘဝအရ လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာ ၂၉-ပါး၊ ဥပပတ္တိဘဝ အရ လောကီဝိပါက်စိတ် ၃၂-ပါး၊ ထို၌ ယှဉ်သော စေတသိက် ၃၅-ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ် ၂၀-ကို ကောက်ရသည်။ 

ဘဝပစ္စယာ **ဇာတိ**-၌ ဘဝအရ အဋ္ဌကထာ  အလို ကမ္မဘဝကိုသာ ကောက်၍ မူလဋီကာ(၂။ ၁၂၄)အလို ဥပပတ္တိ ဘဝကိုလည်း ကောက်ရသည်။ 

**ဇာတိဇရာ, မရဏ**တို့အတွက် တရားကိုယ်သီးခြားမရှိပေ၊ ဖော်ပြပြီး ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းအခိုက်အတန့် “ဥပါဒ်” ရင့်ရော်ခြင်းအခိုက်အတန့် “ဌီ” ပျက်ခြင်းအခိုက်အတန့် “ဘင်”တို့သည်သာ အစဉ်အတိုင်း ဇာတိ, ဇရာ, မရဏတို့ဖြစ်သည်။ ။  သံယုတ္တနိကာယ် နိဒါနဝဂ္ဂ သံယုတ် ဝိဘင်္ဂသုတ် စသည်တို့၌ “ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ...ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ”စသည်ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ကြောင်းကျိုးဖော်ပြသည့် အနုလောမ ဒေသနာကို အစမှအဆုံးတိုင် ဟောပြတော်မူသည်။ 

(၂) မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ် နှင့် ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် သမာဓိသုတ် စသည်တို့၌ “တဿ တံ ဝေဒနံ အဘိနန္ဒတော.....ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ တဒုပါဒနံ။ တပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ” ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ” စသည်ဖြင့် အနုလောမဒေသနာကိုပင် အလယ် မှစ၍ အဆုံးတိုင် ဟောပြတော်မူသည်။ 

(၃) မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ်၌ပင် “ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ခေါ ပနေ-တံဝုတ္တံ၊ ဇာတိပစ္စယာ နု ခေါ ဘိက္ခဝေ ဇရာ-မရဏံ နော ဝေါ၊ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီတိ။ ဇာတိပစ္စယာ ဘန္တေ ဇရာမရဏံ၊ ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ။ ...အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ နုခေါ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ နော ဝါ၊ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီတိ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ” စသည်ဖြင့် နောက်ပြန်(ပဋိလုံ)အားဖြင့် ကြောင်း ကျိုးဖော်ပြသည့် ပဋိလောမ ဒေသနာကို အဆုံးမှစ၍ အရင်းအစ မူလတိုင်အောင် ဟောပြတော်မူသည်။ 

(၄) နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် အာဟာရသုတ်  စသည်၌ “ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိံ နိဒါနာ ကိံ သမုဒယာ ကိံ ဇာတိကာ ကိံ ပဘဝါ။ ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ...တဏှာပဘဝါ၊ တဏှာစာယံ ဘိက္ခဝေ...  ဝေဒနာပဘဝါ။ ...သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ...အဝိဇ္ဇာပဘဝါ” ဟူ၍ ပဋိလောမဒေသနာကိုပင် ဝေဒနာ တဏှာဟူသော အလယ်မှစ၍ အရင်းအစ မူလတိုင်အောင် ဟောပြတော်မူသည်။ 

ဤသို့ ဒေသနာတော် ၄-မျိုး ခွဲခြားဟောတော်မူခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ ဝန်းကျင်ဥဿုံ အလုံးစုံကောင်းမြတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ဘုရားရှင်၏ ဒေသနာဓိလာသဉာဏ်အထူးကို ရရှိတော်မူသောကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ၊ ။ ။ ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ကြွင်းမဲ့ကုန်စင်အောင် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းငှာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားအလောင်းတော်အား မပြုဖူးသောဒါန၊ မဖြည့်ကျင့်ဖူးသော ပါရမီဟူ၍မရှိခဲ့ချေ၊ ဒါနမျိုးစုံ ပါရမီဥဿုံကို ပြုလုပ်ဖြည့်ကျင့်ကော် မူခဲ့ရပေသည် ။  

## ***ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အနုလုံပါဠိ*** 
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ 
သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ 
ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊
သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊
ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ 
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ 
တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊  
ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ 
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက-ပရိဒေဝ-ဒုက္ခ-ဒေါမနဿ-ဥပါယာသ သမ္ဘဝန္တိ၊ 

ဧဝ မေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။

## ပါဠိ အနက် အဓိပ္ပာယ်အကျဉ်း 
**အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ** 

အဝိဇ္ဇာ - သစ္စာလေးပါးကို မသိမှုကြောင့် သင်္ခါရ စိတ်ပါလက်ပါ ပြုလုပ်မှု ဖြစ်လာသည်။

**သင်္ခါရ ပစ္စယာ ဝိညာဏံ** 

သင်္ခါရ စေတနာပါပါပြုလုပ်မှုကြောင့် ဝိညာဏ် - သိမှု ဖြစ်လာသည်။

**ဝိညာဏ ပစ္စယာ နာမရူပံ** 

ဝိညာဏ် သိမှုကြောင့် နာမရူပ - ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးဖြစ်ပေါ်လာသည်။

**နာမရူပ ပစ္စယာ သဠာယတနံ** 

ရုပ်နာမ်ခန္ဓာငါးပါး၌ သဠာယတန- အာရုံ (၆)ပါးတို့ တည်ရာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

**သဠာယတန ပစ္စယာ ဖဿော** 

အာရုံ (၆)ပါးတည်ရာ၌ ဖဿ- အာရုံတို့ထိတွေ့မှု ဖြစ်လာသည်။

**ဖဿ ပစ္စယာ ဝေဒနာ** 

အာရုံတို့ ထိတွေ့ရာမှ ဝေဒနာ ခံစားမှုတို့ ဖြစ်လာသည်။

**ဝေဒနာ ပစ္စယာ တဏှာ** 

ဝေဒနာ ခံစားရာမှ တဏှာ တပ်မက်မှုတို့ ဖြစ်လာသည်။

**တဏှာ ပစ္စယာ ဥပါဒါနံ** 

တဏှာ တပ်မက်ရာမှ ဥပါဒါန် ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု ဖြစ်လာသည်။

**ဥပါဒါန ပစ္စယာ ဘဝေါ** 

ပြင်းစွာ စွဲလမ်းရာမှ ဘဝ - ဖြစ်တည်မှု ဖြစ်လာသည်။

**ဘဝ ပစ္စယာ ဇာတိ** 

ဘဝ ဖြစ်တည်မှုမှ ဇာတိ - ပဋိသန္ဓေ ဖွားမြင်မှု ဖြစ်လာသည်။

**ဇာတိ ပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ၊**

မွေးဖွားမှုမှ အိုမင်းမှု၊ သေဆုံးမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်ရမှု စသည့် ဒုက္ခများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

**ဧဝ မေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။**

*ဧဝံ* - ဤသို့ *ဟောဝလဿ* - ချမ်းသာမဖက် ဆင်းရဲသက်သက်သာဖြစ်သော *ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ* - ဤဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခအစု၏ *သမုဒယော* - ဖြစ်ပွားခြင်းသည် *ဟောတိ* - ဖြစ်၏။ 

## မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ လင်္ကာဆောင်ပုဒ် 
မူလနှစ်ဖြာ၊ သစ္စာနှစ်ခု၊ လေးခုအလွှာ၊ အင်္ဂါတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ တရားကိုယ်များနှင့် သုံးပါးအစပ်၊ နှစ်ရပ်မူလ၊ ဝဋ်သုံးဝနှင့်၊ ကာလသုံးဖြာ၊ ခြင်းရာနှစ်ဆယ်၊ ဤရှစ်သွယ်ကို၊ အလွယ်ကျက်မှတ်၊ သိစေအပ်သည်၊ သံသရာမှ လွတ်ကြောင်းတည်း။

အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာရင်းခံ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံကြောင့် ရုပ်နာမ်ပေါ်၊ အပင်မှမျိုး၊ မျိုးမှ အပင်၊ အမျှင်မပြတ်၊ ဆက်စပ်သည့်ဟန်၊ ကံကြောင့် နာမ်ရုပ်၊ နာမ်ရုပ်ကြောင့်ကံ၊ အဖန်ဖန် ဖြစ်ပြန်နည်းအလျော်၊ ဗြဟ္မာ-သိကြား၊ စသည်များက ထင်ရှားပြုပြင်၊ စီရင်ဖန်ဆင်း၊ အကြောင်းရင်းကြောင့်၊ လူနတ်များစွာ၊ သတ္တဝါတို့၊ ဖြစ်လာရမူ၊ မဟုတ်ဟု၊ ဉာဏ်ဖြင့် ရှု၍မျော်။

## ကိုးကား