ကာယဝိညတ်

**ကာယဝိညတ်** ဆိုသည်မှာ ကိုယ်အမူအရာ လှုပ်ရှားမှုအားဖြင့် မိမိ၏ အတွင်းစိတ် အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေနိုင်သော အထူးပြုပြင်တတ်သည့် သဘောတရား (ရုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ အဘိဓမ္မာတွင် ပြဆိုထားသော ဥပါဒါရုပ် (အမှီပြု၍ဖြစ်သောရုပ်) အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာတွင် ကာယဝိညတ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-
### လက္ခဏာဒိစတုက္က
 **၁။ လက္ခဏာ**
* ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ဖြစ်စေသော စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သည့် ဝါယောဓာတ် (လေဓာတ်) နှင့် အတူတကွဖြစ်သော ရုပ်တရားအပေါင်း (ရူပကာယ) ကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ခိုင်ခံ့စေခြင်း၊ ရွှေ့ရှားစေခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော (ဝါယောဓာတ် လွန်ကဲသော စိတ္တဇမဟာဘုတ်တို့၏) **အထူးအမူအရာ (အာကာရဝိကာရော)** သည် ကာယဝိညတ်၏ လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။
* (ရှင်းလင်းချက် - စိတ်အလိုအရ ကိုယ်ကို လှုပ်ရှားစေနိုင်သော စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သည့် လေဓာတ်၏ အထူးပြုပြင်သော အခြေအနေ၊ အမူအရာ ဖြစ်သည်။)

 **၂။ ရသ**
* လှုပ်ရှားပြုလုပ်သူ၏ အတွင်းစိတ် အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား **ထင်ရှားစေခြင်း (အဓိပ္ပါယပ္ပကာသန)** သည် ကာယဝိညတ်၏ ကိစ္စရသ ဖြစ်သည်။
* (ရှင်းလင်းချက် - ၎င်း၏ အဓိက လုပ်ငန်းမှာ ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို အသိပေးခြင်း ဖြစ်သည်။)

 **၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန်**
* **ကိုယ်ခန္ဓာ လှုပ်ရှားတုန်လှုပ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း (ကာယဝိပ္ဖန္ဒနဟေတုဘာဝ)** သည် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာပုံ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
* (ရှင်းလင်းချက် - ကိုယ်ခန္ဓာ လှုပ်ရှားမှု၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရားအဖြစ် ထင်ရှားသည်။)

 **၄။ ပဒဋ္ဌာန်**
* **စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ် (စိတ္တဇဝါယောဓာတု)** သည် ကာယဝိညတ်၏ နီးကပ်သော အကြောင်းတရား ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
* (ရှင်းလင်းချက် - ၎င်းဖြစ်ပေါ်ရန် အခြေခံသည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော လေဓာတ် ဖြစ်သည်။)

### "ကာယဝိညတ်" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း
  **ဝိညတ္တိ:** "အသိပေးတတ်သော သဘော"။
* "ဝိညာပေတိ" (သိစေတတ်၏) + "ဣတိ" (ထို့ကြောင့်) = ဝိညတ္တိ။ မိမိ၏ အတွင်းစိတ် အလိုဆန္ဒ (အဓိပ္ပါယ) ကို သိစေတတ်သောကြောင့် ဝိညတ်မည်၏။
* "ဝိညာယတိ" (သိအပ်၏) + "ဣတိ" (ထို့ကြောင့်) = ဝိညတ္တိ။ သူတစ်ပါးက လှုပ်ရှားသော ကိုယ်အမူအရာကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် (ထိုအမူအရာကို သိခြင်းဖြင့်) အတွင်းစိတ် အလိုဆန္ဒကို သိနိုင်သောကြောင့် ဝိညတ်မည်၏။
 **ကာယ:** "ကိုယ်ခန္ဓာ"။
* ဤဝိညတ်သည် ကိုယ်ခန္ဓာ (ကာယေန) အားဖြင့် အသိပေးခြင်း၊ သိအပ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် "ကာယဝိညတ်" ဟု ခေါ်သည်။ ဤ၌ "ကာယ" ဆိုသည်မှာ တစ်ကိုယ်လုံးကို သာမက၊ လှုပ်ရှားသော လက်၊ ခြေ စသည့် ကိုယ်အစိတ်ပိုင်းကိုလည်း တင်စား၍ ခေါ်သည် (ဧကဒေသ ဥပစာရ)။
* ကာယဝိညတ်သည် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ အချင်းချင်း ကိုယ်အမူအရာဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၏ အခြေခံ အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။

### ကာယဝိညတ် ဖြစ်ပေါ်၍ လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်လာပုံ
# **စိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း:** "ရှေ့သို့ သွားမည်၊ ကွေးမည်၊ ဆန့်မည်၊ လက်ယပ်ခေါ်မည်" စသည့် အပြုအမူဆိုင်ရာ စိတ်များ (မနောဒွါရဝီထိ ဇောစိတ်များ) ဖြစ်ပေါ်သည်။ (ပဉ္စဒွါရ ဝီထိစိတ်များသည် ဝိညတ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပါ။)
# **စိတ္တဇရုပ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း:** ထိုစိတ်များကြောင့် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်များ (စိတ္တဇ ဩဇဋ္ဌမက ကလာပ်များ) ဖြစ်ပေါ်သည်။
# **ဝါယောဓာတ်၏ အစွမ်း:** ထိုစိတ္တဇ ရုပ်ကလာပ်များတွင် ပါဝင်သော ဝါယောဓာတ် (လေဓာတ်) သည် အထူးသဖြင့် အစွမ်းသတ္တိ ထက်မြက်သည်။
# **ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ရွှေ့ရှားခြင်း:** ထို စွမ်းအားကြီးသော စိတ္တဇ ဝါယောဓာတ်သည် မိမိနှင့်အတူဖြစ်သော ရုပ်တရားအပေါင်း (ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ရုပ်များ အားလုံး) ကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ခိုင်မာစေခြင်း၊ ဦးတည်ရာသို့ ဆောင်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။
# **ဇောစိတ်နှင့် ဝါယောဓာတ်:** မနောဒွါရ ဇော (၇) ကြိမ်တွင် ရှေ့ဇော (၆) ကြိမ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ရုပ်အပေါင်းကို ထောက်ပံ့၊ ထိန်းသိမ်းနိုင်သော်လည်း သိသာသော လှုပ်ရှားမှုကို မဖြစ်စေနိုင်သေး။ **သတ္တမ (၇ ကြိမ်မြောက်) ဇောစိတ်** ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ရှေ့ဇောများ၏ ဝါယောဓာတ်တို့၏ အားပေးမှုကို ရယူကာ ရုပ်အပေါင်းကို အမှန်တကယ် လှုပ်ရှားစေရန် (သွားခြင်း၊ လာခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း စသည်) စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ဤသတ္တမဇောကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ် အကြိမ်များစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြင့် ခရီးရှည် သွားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

### ကာယဝိညတ်၏ သဘောသဘာဝ
* ကာယဝိညတ်သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဩဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်များ **ကိုယ်တိုင် မဟုတ်**။
* ၎င်းသည် ထိုစိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များ အတွင်းရှိ ဝါယောဓာတ် (သို့မဟုတ် ဝါယောဓာတ် လွန်ကဲသော မဟာဘုတ်များ) ၏ **ထူးခြားသော အမူအရာ၊ အခြေအနေ (ဝိကာရ)** သာ ဖြစ်သည်။
* ၎င်းသည် ရုပ်အစစ် မဟုတ်သော်လည်း စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ အမူအရာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုရုပ်တရားများကို အမှီပြု၍ ဖြစ်သောကြောင့် တင်စား၍ **"စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် (စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ်)"** ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဖြစ်သော သင်္ခတတရားတို့၏ ဇရာ၊ မရဏ ဖြစ်သောကြောင့် ဇရာ၊ မရဏကိုလည်း သင်္ခတဟု ခေါ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။)

### ကာယဝိညတ်ကို သိမြင်ပုံ
* လက်မြှောက်ခြင်း စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကို မျက်စိအကြည် (စက္ခုပသာဒ) ဖြင့် မြင်၍ စက္ခုဝိညာဏ်က အဆင်းရူပါရုံ အဖြစ် သိသည်။
* သို့သော် ထိုလှုပ်ရှားမှုမှတစ်ဆင့် ပေါ်လွင်သော **ဝိညတ်သဘော (ရည်ရွယ်ချက်ကို အသိပေးမှု)** ကိုကား စက္ခုဝိညာဏ်က တိုက်ရိုက် မသိနိုင်။ **မနောဝိညာဏ်** ဖြင့်သာ ကြံစည်တွေးတော၍ ("ဤသူသည် လာစေလိုဟန်တူသည်") သိနိုင်သည်။
* ကျမ်းဂန်များ (ပြည်ဆရာတော်၊ မိုင်းခိုင်းဆရာတော်တို့၏ သုံးသပ်ချက်) အရ ဝိညတ်နှင့်တကွ အလိုဆန္ဒကို သိပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဝီထိစိတ် အစဉ်များစွာဖြင့် ဖြစ်သည်-
# စက္ခုဒွါရဝီထိ - လက်ရှိ လှုပ်ရှားနေသော ရူပါရုံကို မြင်သည်။
# မနောဒွါရဝီထိ (တဒနုဝတ္တက) - ထိုအတိတ် ရူပါရုံကို ပြန်အာရုံပြုသည်။
# မနောဒွါရဝီထိ (သုဒ္ဓ) - ထိုရူပါရုံ၏ အညို၊ အရွှေ စသည့် အမှတ်အသားကို ဆုံးဖြတ်သည်။
# မနောဒွါရဝီထိ - **ဝိညတ်** (ထိုလှုပ်ရှားမှု၏ အမူအရာ၊ အခြေအနေ) ကို သိသည်။
# မနောဒွါရဝီထိ - ထိုဝိညတ်ကို အခြေခံ၍ လှုပ်ရှားသူ၏ **အလိုဆန္ဒ** ("လာစေလိုသည်" စသည်) ကို သိသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ၂၀။ ကာယဝိညတ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ