open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မြင်းကပါစေတီ

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၃၂၈/၆၅၂
**မြင်းကပါစေတီ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ မြင်းကပါအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြင်းကပါစေတီကို ခရစ်(၁၁)ရာစုတွင် အနော်ရထာမင်း (အေဒီ ၁၀၄၄−၁၀၇၇) တည်ခဲ့သည်။ အနော်ရထာနှင့် နောင်တော် စုက္ကတေး စီးချင်းထိုးရာတွင် စုက္ကတေးသည် အနော်ရထာ၏ အရိန္ဒမာလှံချက်ဖြင့် မြင်းနှင့်တကွ မြစ်နားသို့ပါ၍ အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။ စုက္ကတေးမင်း အနိစ္စရောက်ပြီးနောက် အနော်ရထာသည် ပုဂံထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ အနော်ရထာသည် နောင်တော် စုက္ကတေးမင်းကို သတ်မိသည့် မကောင်းမှု ပြေပျောက်ရန် မြင်းကပါရွာ၊ မြင်းကပါချောင်းအနီးတွင် မြင်းကပါစေတီ တည်ခဲ့သည်။ နောင်တော် စုက္ကတေးမင်းအားလည်း အမျှအတမ်းဝေခဲ့သည်။

မြင်းကပါစေတီ၏ ထိပ်ဖူး၊ ဖောင်းရစ်၊ ရင်ဖွဲ့ခါးပတ်၊ ခေါင်းလောင်းပုံတို့တွင် အဆင်တန်ဆာ မွမ်းမံမှု အရှိဘဲ၊ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း တည်ဆောက်ထားသည်။

## ကိုးကား
ပေါ်တော်မူဘုရား

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၁၉၃/၅၃၁
**ပေါ်တော်မူဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ မြင်းကပါအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။ ပေါ်တော်မူဘုရားကို ခရစ်(၁၁)ရာစုတွင် တည်ခဲ့သည်။ မြင်းကပါရွာ တောင်ဘက် နဂါးရုံဘုရား၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ  စေတီအပြိုအပျက်တစ်ခုကို ရှင်းလင်းရာ အထဲတွင် စေတီငယ်တစ်ဆူ တွေ့ရှိ၍ ပေါ်တော်မူစေတီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ နဂါးရုံပေါ်တော်မူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 

ပေါ်တော်မူစေတီ၏ အထက်ပိုင်းတွင် ငှက်ပျောဖူး၊ ကြာလန်၊ ကွမ်းတောင်ကို တဖြည်းဖြည်းခြုံယူသည့် ပိရမစ်ပုံစံနှင့် ခေါင်းလောင်းပုံတို့ရှိပြီး ခေါင်းလောင်းပုံအခြေတွင် ရှစ်မြှောင့်ဖောင်းရစ်များရှိကာ အနားခြောက်မြှောင့်ရှိ ပစ္စယာသုံးဆင့်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ပေါ်တော်မူစေတီကို မပျက်မစီး တွေ့ရ၍ ပုဂံခေတ်ဦးပိုင်း စေတီ၏ အပေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ဆောက်မှုကို သိရှိရသည်။  

## ကိုးကား
ဖက်လိပ်ဘုရားများ

*အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၀၃၀/၄၂၀

*အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၀၃၁/၄၂၁

**ဖက်လိပ်ဘုရားများ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ သီရိပစ္စယာ အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဖက်လိပ်ဘုရားများဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရားနှင့် အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရားဟူ၍ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဖက်လိပ်ဘုရားများသည် သီဟိုဠ်ပုံစေတီများဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၁)ရာစုတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

ယခင်က ဖက်လိပ်ဘုရားနှစ်ဆူ၏ အောက်ခြေတွင် မြေပို့နေခဲ့သည်။ မြေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အပိုင်းသည် **ဖက်လိပ်နားတောင်း**ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဖက်လိပ်ဘုရားများဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ ဖက်လိပ်ဘုရားနှစ်ဆူ၏ ခေါင်းလောင်းပုံအထက်တွင် ဓာတ်တော်တိုက်နှင့် ဖောင်းရစ်အဆင့်ဆင့် ရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းပုံတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ ထားရန် မုခ်ကပ်များပါရှိသည်။

အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရား၏ အောက်ခြေတွင် ပေါင်းကူးစင်္ကြံပတ်လမ်းများ ပြုလုပ်ထားပြီး စင်္ကြံပတ်လမ်း၏ အတွင်းနှင့် အပြင်နံရံတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ် မြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များ ကပ်၍ထားသည်။ ထိုမြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များတွင် ဇာတ်အမှတ်စဉ်နှင့် အမည်များပါရှိသည်။ ထိုမြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များတွင် ဗြဟ္မာ၊ သကြား၊ နတ်၊ ရုက္ခစိုး၊ ရသေ့၊ မင်း၊ မိဖုရား၊ မင်းသားမင်းသမီးပုံများ၊ သဘာဝအလှ ရှုခင်းများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်သည်။ အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရား အောက်ခြေ ပေါင်းကူး စင်္ကြံပတ်လမ်းများ၏ အတွင်းနှင့် အပြင်နံရံတွင်လည်း ငါးရာ့ငါးဆယ် နိပါတ်တော် မြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များ ကပ်၍ တန်ဆာဆင်ထားသည်။ (၅၅၀)ဇာတ်တွင် (၅၄၇)ဇာတ်သာ ရှိသော်လည်း အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရားတွင် (၅၅၀)ဇာတ်ပြည့်အောင် (၄၉၇)ဝေလာမဇာတ်၊ (၄၉၈)မဟာဂေါဝိန္ဒဇာတ်နှင့် (၄၉၉) သုမေဓပဏ္ဍိတဇာတ်တို့ကို ဖြည့်စွက်ပြုလုပ်ထားသည်။

ဖက်လိပ်ဘုရားများသည် အောက်ခြေလေးထောင့်တွင် ပေါင်းကူးမိုး၍ ပတ်လမ်းနံရံတွင် အကွက်အဆင့်များ အတွင်းက ဇာတ်နိပါတ်ချပ်များ ကပ်ထားသည်။ အပေါ်တွင် ထူပါရုံအထွတ်ပါရှိ၍ ထူပါတွင် ဘေးက မုခ်ဆောင်ငယ်များပါရှိသည်။ ၎င်းပုံသဏ္ဌာန်မှာ အခြားနေရာတွင် မရှိချေ။ 

## ကိုးကား
စေတနာကြီးဘုရား (စည်စနာ)

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၉၈၇/၄၁၃
**စေတနာကြီးဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ စေတနာကြီးဘုရားသည် ဆင်ခံ သီဟိုဠ်ပုံစေတီဖြစ်ပြီး (၂၆) မတ်လ၁၂၃၆−ခုတွင် နားတောင်းများ (ထီးလိုမင်းလို)မင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ စေတနာကြီးဘုရားသည် မူလက စည်စနာ (ဂိ့ဝ) ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းဖြစ်ပြီး နားတောင်းများမင်းက စေတီအဖြစ် ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နားတောင်းများမင်းလက်ထက်တွင် ဘုရားအပြီးမသတ်ခဲ့သဖြင့် သားတော် ကျစွာမင်းက ဆက်လက်ပြီးစီးအောင် တည်ခဲ့သည်။ ပန္နက်ပုံမှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်ပြီး အောက်ခြေပန်းတင်ခုံတိုင်း၏ အနားတစ်ဖက်စီတွင် ဆင်ဦးခေါင်းရုပ် ၃၉ရုပ်နှင့် ကလသာအိုး ၄၀ တို့ကို အစီစဉ်တကျ ထည့်သွင်း တန်ဆာဆင်ထားရှိသည်။ ထူးထူးခြားခြား ပစ္စယာ ၄ ဆင့် ရှိပြီး ပစ္စယာအဆင့်တိုင်းမှာရှိတဲ့ အရံစေတီများရဲ့ မုခ်ကဒ်များအတွင်း မတ်တပ်ဆင်းထုတော်များ ရှိသည်။ အနီးတဝိုက်မှာ ဉာဏ်တော်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် မူလဘွဲ့တော် စေတနာမှာ "ကြီး" တလုံးပိုကာ "စေတနာကြီး" လို့အမည်တွင်ရစ်သည်ဟူ၍ သိရှိရသည်။ စေတနာကြီးဘုရားဟု အမည်ပြောင်းထားသော်လည်း စည်စနာကြီး/ စစ်စနားကြီးဟုသာ ခေါ်နေကြသည်။ စေတနာကြီးဘုရား၏ လေး​ထောင့် ဓာတ်တော်တိုက်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာနှင့် ဘုရားပတ်လည်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ဓာတ်တော်တိုက်

**ဓာတ်တော်တိုက်**ဆိုသည်မှာ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်များကို သိမ်းဆည်းထားသော အဆောက်အဦကို ခေါ်ဆိုသည်။
ဂူပြောက် (ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်)

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၉၉၅/၄၁၅−က
**ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရား**သည်  မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ သီရိပစ္စယာအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘုရားသည် မဟာဗောဓိပုံ ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဘုရားဖြစ်ပြီး ခရစ် (၁၃)ရာစုနှစ်က တည်ခဲ့သည်။ 

ဗြိတိသျှတို့ ၁၈၈၅−ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများက အင်္ဂလိပ်တို့အား ဆန့်ကျင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပုဂံမှ ဗိုလ်ချို သည် ထင်ရှားသော နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၈၉၆−ခုတွင် သီရိပစ္စယာရှိ ဂူပြောက်အတွင်း အင်္ဂလိပ်တို့က ဗိုလ်ချိုအား ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ 

ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများနှင့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ ရှိသည်။ ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် ကြက်တငိုအဝိုင်း၊ ထောင့်ဘောင်ပန်းနှင့် စက်ဝိုင်းအတွင်းမှ ပန်းကွက်အလှများ၊ နံရံတွင် ဘောင်ခတ်ထားသည့် သစ်ရွက်ပုံပန်းတန်း၊ စိန်ကွက်ပုံ နံရံပန်းချီများ နှင့် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ရေးဆွဲထားသည့် လှေပုံများရှိသည်။ ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်၏ မဟာဗောဓိကွမ်းတောင်မှ လေးထောင့်ကွက်အတွင်း ရုပ်ပုံပါသည့် အဝိုင်းကွက် ပုံဖော်ထားသည့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ၊ အဝင်မုခ်မှ ရာမလက်ညှိုးပုံ၊ တံကဲပန်း၊ တိုင်ဖုံးပန်း၊ တိုင်အောက်ခံအိုးမှ အင်္ဂတေပန်းနှင့် အရုပ်များ၊ ချင်မိတ်တိုးတန်းမှ အင်္ဂတေပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။

အောက်ထပ်တွင်လည်း အခန်းနံရံများ ပြုလုပ်ထားပုံ ဗိသုကာလက်ရာ အလုပ်အဆောင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤဂူပြောက်အတွင်းမှ သီရိဓမ္မဝိလာသ အမည်ပါသော ကျောက်ဗုဒ္ဓဆင်းတုများ တွေ့ရှိဘူးလေသည်။ 

## ကိုးကား
ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး)

*စေတီပုထိုးအမှတ်=၈၀၃/၃၈၄−က
**ပြဿဒါးကြီး** (ပြဿဒ်ကြီး) ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။ ကွမ်းတောင် ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၂၄၉)တွင် ကျစွာမင်းတည်ခဲ့သည်။ ကျစွာမင်းက သီဟိုဠ်ပြန် ဓမ္မသီရိမဟာထေရ်အတွက် တည်ဆောက်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြဿဒါးနေ့တွင် စတည်ခဲ့သည့်အတွက် ပြဿဒါးဘုရားဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားတည်၍ မကြာမီမှာပင် ကျစွာမင်း အနိစ္စရောက်၍ ဘုရားအပြီး မသတ်ခဲ့ပေ။ ပြဿဒါးဘုရားကို ယခု ပြဿဒ်ကြီးဘုရားဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ပြဿဒါးဘုရားတွင် အုတ်စီအုတ်နင်း လက်ရာများနှင့် ပေါင်းကူး (အမိုးခုံး)များကို လေ့လာနိုင်သည်။ ပြဿဒါးဘုရား အဝင်မုခ်တွင် အမိုးခုံးနှစ်ခုအကြား လွတ်နေသော လေဟာနယ် ထား၍ တည်ဆောက်ထားသည်။

## ကိုးကား
သားချော့တေး

**သားချော့တေး**သည် ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သီချင်းကဲ့သို့ သီဆိုရသဖြင့် သားချော့တေးကဗျာဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေသည်။ ကလေးသူငယ်များအား အိပ်ချင်လာအောင် မိဘများက သီချင်းသီဆို၍ သိပ်ရလေသည်။ ထိုသို့ သိပ်ရာ၌ သီဆိုရသော သီချင်းအမျိုးအစားများကို သားချော့တေးဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်။ နိုင်ငံတိုင်း၊ လူမျိုးတိုင်းတွင် မိမိတို့၏ ရိုးရာ၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ယဉ်ကျေးမှုများအရ မတူညီသည့် သားချော့တေးများစွာ ရှိပေသည်။ 

::လူကလေးရဲ့ ချော့စရာ။
::မိတ္ထီလာ ကန်တော်အောက်က
::ဖားကောက်ခဲ့ပါ။

::ဖားပါရင်တစ်ကောင်ပေး။
::မျက်လုံးရယ်ကြောင်တောင်တောင်နဲ့
::ဖားကောင်ကသေး။

::ကြောင်ကြီးရဲ့ မြီးတံတို။
::အဆီကိုစားပါလို့ အသားကိုမျို။
::ကြောင်အိုရယ်ပေမှေး။
::ကိုက်ပါနဲ့လေး။

::မုန်တိုင်းကထန်၊ ချောင်းကလျှံ၊ ဝဲသံကကြွေး၊ လှိုင်းကဖွေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။ မိုးပေါက်ကနာ၊ ဖြုတ်ကလာ၊ လမ်းတာကဝေး၊ လေကအေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။ 
::ဖော်ချင်းတို့ရေ၊ တို့တတွေ၊ လှော်လေအပြေး၊ ယက်ဖွေးဖွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။ 
::နေမင်းဖန်ဝါ၊ ယွန်းတောရှာ၊ အိပ်ပါလူလေး၊ မေ့ရင်သွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။
::ငှက်မငှက်ဖို၊ သိုက်မြုံခို၊ သံချိုမကြွေး၊ အိပ်ပြီလေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။
::ရနံ့မထုံ၊ ပန်းဝတ်မှုံ၊ပန်းငုံမှာကွေး၊ အိပ်ပြီလေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။
::
::လမင်းသော်တာ၊ ရောင်ခြည်ဖြာ၊အိပ်ပါလူလေး၊ မေ့ရင်သွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။ ။(မင်းသုဝဏ်)
ယင်းတို့မှာ ခေတ်သစ်ကလေးကဗျာများ၏ ရှေ့ပြေးသားချော့တေးများပင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ထိုကဗျာများထဲမှ အချို့ကို မည့်သည့်စာဆိုက ရေးခဲ့သည်မသိသော်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ကျေးဇူးတရားမှာ ကြီးမားလှပါသည်။ ကလေးတို့သည် မိခင်၏ရင်ခွင်တွင်း၌လည်းကောင်း၊ ပုခက်အတွင်း၌လည်းကောင်း ထိုသားချော့တေးများကို နားဆင်ရင်း ကြီးပြင်းလာခဲ့ကြကာ ကျောင်းနေအရွယ်သို့ ရောက်ခဲ့ကြရ၏။ ထိုကျောင်းသား/သူငယ်တို့သည် စာသင်ခန်းထဲ၌လည်း ကဗျာနှင့် ထပ်မံဆုံစည်းကြရပြန်သည်။

::(ဝါဆို၊ ဝါခေါင် ရေတွေကြီးလို့
::သပြေသီးမှည့် ကောက်စို့ကွယ်။
::ခရာဆူးချုံ ဟိုအထဲက၊
::မျှော့နက်မည်းကြီး တွယ်လိမ့်မယ်။
::မျှော့နက်ဆိုတာ ချိုနဲ့လားကွယ့်
::မြွေနဂါးတောင် ကြောက်ဖူးကွယ်။)

ပြီးတော့ဆက်ပြီး-
::(မောင်လေးရေ ထပါတော့
::ရောင်နီလာလှပေါ့။
::တစ်ကြော့၊ နှစ်ကြော့တေးကိုသီ
::ငှက်ကျေးနှုတ်ပလီ။)

တစ်ခါ
::(ဆွမ်းအုပ်နီနီ အမေရွက်လို့၊
::နက်ဖြန်မနက် ကျောင်းတက်မယ်။
::မောင်းလည်းလိုက်မယ် ချန်မထားနဲ့
::အမေသွားတော့ ပျင်းလှတယ်။) အစရှိသည့် ကဗျာများ . . . . ။

ကလေးတို့သည် ပုခက်တွင်း၊  မိခင်ရင်တွင်းမှာ မိခင်ရွတ်ဆိုသော တေးကဗျာ (သားချော့တေး) တို့ကို နားဆင်ရင်း တဖြည်း ဖြည်းမျက်တောင်စင်းကာ  အိပ်ပျော်သွားခဲ့ရသည်။ 

## ကိုးကား
တရုတ်ပြေးဘုရားကြီး

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၅၃၉/၂၉၅−က
**တရုတ်ပြေးဘုရားကြီး**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြေးဘုရားကြီးသည် ကွမ်းတောင် ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး ဂူဘုရား အတွင်းနံရံ ကမ္ဗည်းစာများအရ ခရစ်(၁၃)ရာစုတွင် ကျစွာမင်းလက်ထက် အမတ်ကြီးကင်္ကဖြစ် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ဘုရားအပြီးမသတ်၍ နရသီဟပတေ့မင်းက ဆက်လက် တည်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂူဘုရားအတွင်းရှိ နံရံဆေးရေး ပန်းချီများမှာ အစိမ်းရောင်မှ တစ်ပါး အခြားဆေးရောင်များ မှေးမှိန်နေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ပုဂံခေတ် နံရံဆေးရေးပန်းချီကွက်ကြီးများကို ကမ္ပည်းစာနှင့်တကွ တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။

ဂူဘုရားအပေါ်ထပ် အဝင်ခန်းမ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်နှင့် နံရံတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံအတန်းများ သစ်ရွက်ပုံ၊ ပန်းတန်းများ ရှိသည်။ ဖြတ်ကူးလမ်းနှင့် အာရုံခံခန်းမ ပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံအတန်းများ၊ နံရံတွင် ပန်းဆွဲများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်ကွက်များရှိသည်။ စင်္ကြံလမ်း ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ထောင့်ဘောင်ပန်းများ၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံအတန်းများ၊ နံရံတွင် ပန်းဆွဲများနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်ကွက်များရှိသည်။

ဂူဘုရားမြေညီထပ် အဝင်ခန်းမတွင် ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာပုံနှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံများ၊ နံရံတွင် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်လမ်းများနှင့် အဆောက်အဦးပုံ ရှိသည်။ စင်္ကြံလမ်း ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင်  ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံပါသော စက်ဝိုင်းကွက်များ၊ နံရံတွင် သစ်ရွက်ပုံပန်းတန်းများ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပုံနှင့် အမည်များရှိသည်။ ဂူဘုရား အလယ်မဏ္ဍိုင်၏ နံရံတွင် ဗောဓိညောင်ပင်ပုံများ ရှိသည်။ အလယ်မဏ္ဍိုင်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတု၏ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံ ပါရှိသည့် ရှစ်မြှောင့်အကွက်များ၊ စက်ဝိုင်းအတွင်းမှ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံနှင့် ပန်းကွက်အလှများ၊ နံရံတွင် ပန်းဆွဲများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်ကွက်များရှိသည်။

တရုတ်ပြေးဂူဘုရား အပေါ်ဆင့် စိန်တန်းများတွင် စဉ့်ကွက်များရှိသည်။ ဂူဘုရား အပေါ်ထပ် ​ထောင့်စေတီများရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ၊ အရှေ့ဘက်အဝင်မုခ်မှ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများနှင့် ဂူဘုရားအပြင် နံရံပတ်လည်ရှိ တိုင်ဖုံးပန်းများ၊ ပန်းဆွဲများ၊ တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများကို လေ့လာနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)

**ဦးဘိုးသွယ်** (၁ မတ် ၁၈၉၅ – ၂ မတ် ၁၉၈၉) သည် ပညာတန်ဆောင် အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးဘိုးသွယ်ကို ၁၈၉၅−ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၌ အဖ ဦးပန်းဦး၊ အမိ ဒေါ်ဆိုင်းတို့မှ မွေးဖွားသည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားပြီး အင်္ဂလိပ်−မြန်မာ နှစ်ဘာသာ သတ္တမတန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၂−ခုနှစ် မော်လမြိုင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် ဆရာအတတ်သင် နော်မန်ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာ ဆည်းပူး၍ ၁၉၁၆−ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင် အင်္ဂလိပ်−မြန်မာ နှစ်ဘာသာ အလယ်တန်းဆရာအဖြစ် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး ၁၉၁၈−ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။ ၁၉၃၅−ခုနှစ်တွင် ဘီအီးဒီအောင်သည်။

၁၉၃၆−ခုနှစ်မှစ၍ ပညာရေးဌာနတွင် စတင်အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၅၂−ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူသည်။ ၁၉၅၂−ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှစ၍ ပညာတန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်းတိုက်တွင် စာတည်းအဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ပညာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ ၎င်းမဂ္ဂဇင်းမှာပင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်အမှုထမ်းပြီး ၁၉၈၃−ခုနှစ်တွင် အနားယူသည်။ ပညာတန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်းတိုက် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ ဦးဘိုးသွယ်သည် ၁၉၈၉−ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၉၁)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ရွှေသိမ်တော်ဘုရား (ကျောက်ဆည်)

**ရွှေသိမ်တော်ဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့၏ မြောက်ဘက် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာ သင်တောင်းကြီးရွာ၌ တည်ရှိသည်။ မန္တလေး−ကျောက်ဆည် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ရန်ကုန်−မန္တလေး မီးရထားလမ်းတို့၏ အရှေ့ဘက်၊ မင်းရဲမြောင်း၏ အရှေ့ဘက်၊ သင်တောင်းကြီးရွာ၏ အနောက်ဘက်၊ ရွှေတောင် ထီးတောင်၏ တောင်ဘက် တောင်ခြေရင်းတွင် တည်ရှိသည်။

## အရွယ်အစား
အနော်ရထာမင်း တည်ခဲ့စဉ်က ဉာဏ်တော် ၉ တောင်မျှသာ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉-ခုနှစ်တွင် ရွာသူရွာသားများ၏ ကောင်းမှုဖြင့် ဉာဏ်တော် ၉ တောင်ကို ငုံကာ ဉာဏ်တော် ၁၃ တောင် မြင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ်တည်ထား၊ ကိုးကွယ်ကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၆-ခုနှစ်တွင် အများကောင်းမှုဖြင့် ဉာဏ်တော် ၁၅ တောင်ကို ငုံကာ ဉာဏ်တော် ၃၄ တောင် အမြင့်သို့ မြှင့်ကာ ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ဖိနပ်တော် ကုလားကျောင်းခံ ၄ ပေမြင့်သည်။

## ဘုရားသမိုင်း
ရွှေသိမ်တော်ဘုရားအား ပုဂံခေတ်၊ အနော်ရထာမင်းက တည်ထားပြီး သိမ်သမုတ်တော် မူခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ မင်းကြီးကိုးကွယ်ခဲ့သော အရှင်ဓမ္မဒဿီ ခေါ် ရှင်အရဟံ ပင်ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာမင်း ဆက်ကပ်ခဲ့သော ဘွဲ့တော်မှာ **ရွှေသိမ်တော်** ဖြစ်ပြီး၊ ယခု ဂေါပကအဖွဲ့မှ **မဟာရွှေသိမ်တော်**ဟု မဟာဘွဲ့ကို ထပ်မံကပ်လှူခြင်း ဖြစ်သည်။

ခေတ်အဆက်ဆက် ကိုးကွယ်လာခဲ့ကြသော်လည်း သက္ကရာဇ် ၁၂၈၀ ပြည့်မတိုင်မီ ရွာသူရွာသားများ မေ့လျော့ပေါ့ဆမှုကြောင့် ချုံနွယ်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် သင်တောင်းကြီးရွာတွင် ကပ်ရောဂါများ ကျရောက်သည်။ ရွာသူရွာသားများ ထွက်ပြေးကြရာ လူကြီးများ မိမိအစုနှင့် မိမိ ရောက်ရာအရပ်မှ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ရှင်းကြရန် ပြောကြရာမှ တစ်စုနှင့်တစ်စု ဆက်သွယ်ကာ ဘုရားဘေးမှ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ရှင်းကြသည်။ ထိုအချိန်မှ စကာ ရွှေသိမ်တော် မြတ်စွာဘုရားမှာ သန့်ရှင်းသပ္ပါယ်စွာ သီတင်းသုံးရသည်။ ရွာမှာလည်း ရောဂါသန့်ရှင်းသွားကြသည်မှာ ယနေ့တိုင်ပဲ ဖြစ်သည်။

## ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်များ
ချုံနွယ်များ ရှင်းပြီးနောက် သူကြီးဦးသင်းလက်ထက် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်ကျင်းပရန် ဆွမ်းတော်ကြီး ဝတ်အသင်းမှ ရွာနီးချုပ်စပ်များနှင့် စဉ့်ကိုင်မြို့၊ ကျောက်ဆည်မြို့တို့အထိ လှည့်လည် အလှူခံကာ ပွဲတော်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၂၈၄-ခုမှ စပယ်သက် ရုပ်သေးနှင့် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယခုအခါ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲ တစ်နှစ်လေးချိန် ပူဇော်သည်။

# ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁)ရက် ဝါဆိုသင်္ကန်းကပ်လှူခြင်း၊
# ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ကဆုန်ညောင်ရေသွန်းပွဲနှင့် မဟာသံဃိကဆွမ်းလောင်းပွဲ၊
#တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၁၀)(၁၁)ရက်တွင် ရွှေသိမ်တော်ဘုရားပွဲနှင့် စတုဒိသာ ကျွေးခြင်း၊
#တပို့တွဲလတွင် ထမနဲထိုးပွဲနှင့် ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)

*ပုဂံစေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၂၈၅/၁၉၇−က ဖြစ်သည်။ 

**ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂံတွင် ဂူပြောက်ကြီး နှစ်ဆူရှိသည်။ ဝက်ကြီးအင်းအရပ်ရှိ ဂူဘုရားကို **ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီး** ဟုခေါ်ကြပြီး မြင်းကပါအရပ်ရှိ ဂူဘုရားကို **မြင်းကပါဂူပြောက်ကြီး** ဟု ခွဲခြားခေါ်ကြသည်။ 

ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီးသည် မဟာဗောဓိပုံ ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ် နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး ခရစ် (၁၃)ရာစု အစောပိုင်းက တည်ခဲ့သည်။ ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီးဘုရား ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်များနှင့် နံရံများတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများရှိပြီး ဂူပြောက်ကြီးဘုရား အဝင်ခန်းမအတွင်း အလင်းရောင်ရသဖြင့် ပန်းချီများကို ကောင်းစွာလေ့လာနိုင်သည်။ ဘုရား၏ အဝင်ခန်းမ၏ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ဘုရား၏ ခြေတော်ရာကွက်နှင့်တကွ အလွန်လှပသော ပန်းချီကွက်များရှိသည်။ အဝင်ခန်းမ၏ တောင်နှင့် မြောက်နံရံတွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ ပန်းခက်ပန်းနွယ်များ၊ ဗုဒ္ဓဝင် အကြောင်းအရာများ၊ ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ကွက်များကို ကမ္ပည်းမင်စာနှင့် တကွ လေ့လာနိုင်သည်။ အဝင်ခန်းမအတွင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတု ထားရှိရာ ပလ္လင်၏ လက်ဝဲလက်ျာ အနောက်နံရံတွင် မာရ်နတ်စစ်သည် ပုံများကို အဆန်းတကြယ် ရေးဆွဲထားသည်။

အာရုံခံခန်းမ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ပန်းခက်ပန်းနွယ်ပုံ အလှပန်းများ နံရံတွင် တွဲလွဲဆွဲထားသော ငှက်ရုပ်ပုံများနှင့် ပန်းများ၊ သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများနှင့် ပန်းဘောင်များ ရှိသည်။ စင်္ကြံပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် ကျက်တငိုပုံများ၊ သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများရှိသည်။

ဂူဘုရား အထပ်ထပ် ဂန္ဓကုဋိတိုက် ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ကျက်တငိုပုံများ၊ ထောင့်ဘောင် ပန်းတန်းများ၊ နံရံတွင် သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများကို ရေးဆွဲထားသည်။ ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)ဘုရား အပြင်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများနှင့် အဝင်မုခ်ရှိ စုလစ်ပန်း၊ ရာမလက်ညှိုး၊ မုခ်တံကဲပန်းနှင့် တိုင်ဖုံးပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ငကျွဲနားတောင်းစေတီ

*စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၆၀၃/၉၁၁
**ငကျွဲနားတောင်းစေတီ** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။ ငကျွဲနားတောင်းစေတီကို ခရစ်(၁၀)ရာစုတွင် တောင်သူကြီးမင်း၊ အေဒီ(၉၃၁−၉၆၄) တည်ခဲ့သည်။ ငကျွဲနားတောင်းစေတီ၏ ပုံစံမှာ အခြေခံအားဖြင့် သရေခတ္တရာ၊ ပျူတို့တည်ခဲ့သည့် ဘောဘောကြီး၊ ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမာ စေတီပုံစံများနှင့် တူညီပြီး လုံးစောက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ အောက်ခြေအုတ်ခုံ အဝိုင်းခံ၍ တည်ထားသည်။ ငကျွဲနားတောင်းစေတီသည် (၄၄)ပေ မြင့်ပြီး စေတီတစ်ခုလုံး စဉ့်စိမ်းရောင် သုတ်ထားသည်။
*စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၆၀၃/၉၁၁

## ကိုးကား
သင်တောင်းကြီးရွာ

**သင်တောင်းကြီးရွာ**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့၏ မြောက်ဘက် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ သင်တောင်းကြီးရွာကား အနော်ရထာမင်းကြီး တည်ဆောက်စဉ်က သင်တောင်းကြီးရွာ မဟုတ်ပါ။ မင်းကြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော သင်တောင်းကြီးရွာ၏ အနောက်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်ဝေးသော ရေလွတ်ရာဒေသတွင် တည်ရှိ၍ ရွှေသိမ်တော်မြတ်စွာဘုရား ခြေတော်ရင်းသို့ ပိုမိုနီးကပ်လာပါသည်။

ယခင် သင်တောင်းကြီးရွာမှာ သင်တောင်းအင်းအတွင်း တည်ရှိ၍ ရွာပတ်လည်တွင် အင်းရေများ ဝိုင်းနေပါသည်။ ကျုံးတူးစရာမလိုအောင် ရေဝိုင်းနေသော ကုန်းမြေပေါ်ရှိ ရွာပျက်နှင့် မဝေးသော အရပ်မှာ ရှိသည်။ ရှေးအခါက ရွာဟောင်းနှင့် ယခုရွာသစ်မှာ လှေနှင့်ကူး၍၎င်း၊ လက်ပစ်ကူး၍၎င်း သွားကြရသည်ဟု ဆိုသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ လက်ထက်ရောက်မှ အင်းကို လယ်များအဖြစ်တည်ကာ အင်းကို ဖျက်ပစ်သောအခါ ရွာဟောင်းနှင့် ရွာသစ်တို့မှာ ရေမကူးရတော့ပဲ သွားလာနိုင်သည်။

ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တွင် သင်တောင်းကြီးရွာ ရှိသကဲ့သို့ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်တွင် သင်တောင်းငယ်ရွာလည်း ရှိသေးသည်။ သင်တောင်းငယ်ရွာမှာ  သင်တောင်းကြီးရွာ၏ အနောက်မြောက် ယွန်းယွန်း သုံးမိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ (Crow fly (or) Cross Section ခေါ် ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းအားဖြင့် သုံးမိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။) ပထမတည်သောရွာကို ကြီးထည့်၍ နောက်တည်သောရွာကို ငယ် ထည့်ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အနော်ရထာမင်း တည်သော သင်တောင်းရွာကို သင်တောင်းကြီးဟု ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
သင်တောင်းအင်း

**သင်တောင်းအင်း**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ လယ်တွင်းကိုးခရိုင်တွင် အစွန်ဆုံး အင်းကြီး ဖြစ်သည်။ ယနေ့တိုင် ရှိနေသော စွန်ရဲအင်း၊ ပလိပ်အင်းစသော အင်းတို့ထက် ကြီးသည်။ တောင်မြောက်ရှည်လျားကာ အရှေ့အနောက် ကျဉ်းသည်။ အရှည်ဆုံးနေရာမှာ ၈-မိုင်ခန့် ရှိ၍ အနံမှာ ၆-မိုင်ခန့် ရှိပြီး ကျဉ်းသောနေရာမှာ ၅-မိုင်ခန့် ရှိသည်။ ခန့်မှန်းဧရိယာ ၄၈-စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။

## အခေါ်အဝေါ် ပြောင်းလာပုံ
ရှေးအခါက ကြာများ အမြောက်အမြား ပွင့်သောကြောင့် ကုမုဒအင်းဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း။ သင်တောင်းကြီးရွာကိုလည်း ကုမုဒရွာဟု ခေါ်ကြောင်း ပြောကြသည်။ ဥတေနမင်းက စောင်းတီး၍ ဂါထာရွတ်ရာမှာ ဆင်များလာရာ အင်းအတွင်း ဆင်များတောင့်နေသောကြောင့် ကုမုဒအင်းမှ ဆင်တောင့်အင်းဟု ပြောင်းလာရာ ရွာမှာလည်း ဆင်တောင့်ရွာ ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ နောင် ကာလရွေ့လာသောအခါ ဆင်တောင့်အင်းမှ သင်တောင်းအင်းဟု အမည်ပြောင်းလာသော အခါ ဆင့်တောင့်ရွာမှ သင်တောင်းရွာဟု ပြောင်းလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ပတ်ဝန်းကျင်
အင်း၏ မြောက်ဘက်တွင် ကင်းရွာခေါ် နဘဲပင်ရွာ၊ ရှမ်းခံရွာ၊ ရွာသစ်ရွာနှင့် စွန်ရဲရွာတို့ ရှိကြသည်။ အင်း၏ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ဦးရွာ၊ ဘယ်လင်းရွာ၊ တောင်လွှဲရွာ၊ တောင်နောက်ရွာ၊ သင်တောင်းကြီးရွာ၊ အင်ဒိုင်းရွာတို့ ရှိကြသည်။ ရွှေတောင် ထီးတောင်နှင့် မင်းမွေးတောင်တို့လည်း ရှိကြသည်။

အင်း၏ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့အနောက် သွယ်တန်းနေသော ရွှေသာလျောင်းတောင်တန်း ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်း၏ အခြေ ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် စွန်ရဲအင်း တည်ရှိသည်။ ဘယ်လင်းရွာ၏ တောင်ဘက်တွင် အင်းဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ရှင်ပင် အင်းရှုဘုရား ရှိသည်။

အရှေ့ငယ်တိုးရွာ (ငယ်တိုးလေး)၏ အရှေ့ဘက် မြသိမ်တောင်၊ တောင်၏အရှေ့ဘက်တွင် အင်းစပ်ကုန်း ရွာပျက်ဟောင်း ရှိသည်။ ကျောက်ဆည်မြို့ ဝေဘူဆရာတော် ဘုရားကြီး သီတင်းသုံးတော်မူသွားသော ဝေဘူချောင်၏ အနောက်ဘက်၊ ကုန်းမြင့်သာကျောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သော ဖောင်တော်ဦးဘုရား ရှိသည်။ ဖောင်တော်ဦးဘုရား မြောက်ဘက်တွင် ဖောင်တော်သားများ နေသောဖောင်ရွာ ရှိသည်။ အင်းဆုတ်သွားသောအခါ ဖောင်တော်ဦးဘုရားနှင့် ဖောင်ရွာမှာ ကုန်းပေါ်တွင် ကျန်ရစ်သည်။ ငှက်ခတ်တောင်ရွာအနီးမှ ငှက်ခတ်တောင်အင်းမှာလည်း သင်တောင်းအင်း လက်ကျန်ဟု ပြောကြသည်။ မင်းမွေးတောင်၏ တောင်ဘက် တောင်ခြေရင်းတွင် အင်ဒိုင်းရွာ ရှိသည်။ ယခင်က အင်းဒိုင်နေထိုင်ရာ ရွာဖြစ်သောကြောင့် အင်းဒိုင်ရွာဟု ခေါ်သည်။ အင်းပျောက်သွားခြင်း။ ကာလရွေ့လျောလာခြင်းတို့ကြောင့် အင်းဒိုင်ရွာမှ အင်ဒိုင်းရွာအဖြစ် ပြောင်းလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## အင်းကို လယ်မြေတည်ခြင်း
အင်္ဂလိပ် လက်အောက်ကျရောက်သောအခါ အင်းကြီးကို ဖျက်ကာ လယ်များတည်ခဲ့သည်။ သင်တောင်းမြောင်း(အရပ်အခေါ် ထမ်းစင်တော်ရွာမြောင်း) ငလုံးပန်းရိုး၊ ငလုံးပန်း ရေယူမြောင်း(သင်းတွဲတူးမြောင်း၏ လက်တံရေယူမြောင်း) အင်းမခေါင်ကြောင်းရိုးတို့မှာ သင်တောင်းအင်းအတွင်း ရှိသည်။

သင်တောင်းကြီးရွာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယင်းရိုးများ ၊ တူးမြောင်းများပေါင်းကာ အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ရိုးပေါင်းစုံ၊ မြောင်းပေါင်းစုံမှ ရေဆိုးများမှာ  မင်းရဲမြောင်း အောက်မှ၎င်း၊ ရန်ကုန်မန္တလေး ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း အောက်မှ၎င်း ငုံ့ကာ ဇော်ဂျီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ယင်းကို အရပ်က လွှဲကြီးဘောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ လွှဲကြီးဘောင်မှာ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်နှင့် စဉ့်ကိုင်မြို့နယ် နယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားအဖြစ် စီးဆင်းသွားသည်။

## ကိုးကား
ရေပုန်းရပ်ကွက်

**ရေပုန်းရပ်ကွက်** () သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ရှိ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်မြို့၌ ပါဝင်သော ရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်တွင် တပ်ပြင်ရပ်ကွက်၊ အနောက်ဘက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရပ်ကွက်၊ သာကေတရပ်ကွက်၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာရပ်ကွက်၊ အဏ္ဏဝါငြိမ်းချမ်းရေးရပ်ကွက်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရေပုန်းကြီးရပ်ကွက် တို့ဖြင့် နယ်မြေချင်းထိစပ်လျက် တည်ရှိသည်။ အဓိကလမ်းမကြီးဖြစ်သော ကလွင်လမ်းမကြီး သည် ရပ်ကွက်၏ ဗဟိုခန့်မှ ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ရပ်ကွက်၏ တည်ရှိမှုပုံစံမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် လမ်းမကြီး၏ ဝဲယာတစ်လျှောက် တောင်မြောက်သွယ်တန်းလျက်ရှိသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
မင်းမွေးတောင်

**မင်းမွေးတောင်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သင်တောင်းကြီးရွာ၏ တောင်ဘက် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ 
ယခင်က ကျောက်ဆည်မြို့၏ မြောက်ဘက် တစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိပြီး ယခုအခါ မြို့နှင့် တစ်ဆက်တည်း ရှိနေပါသည်။ ဥတေနမင်း မွေးဖွားရာ တောင်ဖြစ်သည်။

## ဒဏ္ဍာရီ
မဇ္ဈိမဒေသ ကောသမ္ဗီပြည်ကို အစိုးရသော ပူရန္တပ္ပမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးမှာ ကိုယ်ဝန်အရင့်အမာနှင့် နန်းရင်ပြင်မှာ ကမ္ဗလာနီခြုံကာ နေပူစာလှုံနေခိုက် (ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏ) ငှက်ဆင်ကြီးက သားတစ်မှတ်ကာ သုတ်ချီလာသည်။ 

မိဖုရားကြီးမှာ သတိရှိသူဖြစ်၍ အသံမပြုဘဲ ငြိမ်သက်စွာ လိုက်ပါလာသည်။ အလ္လကပ္ပတောင်ခြေရှိ အစားစားနေကျ ညောင်ပင်သို့ ရောက်သောအခါ ငှက်ဆင်ကြီးက အစာချပါသည်။ ငှက်တို့၏ သဘာဝအရ လာရာလမ်းကို ပြန်ကြည့်ခိုက် မိဖုရားကြီးက ခြောက်လှန့်သောကြောင့် ငှက်ဆင်ကြီး လန့်၍ ပျံသွားသည်။ ငှက်ဆင်ကြီး သွားပြီး မကြာမီ နေဝင်သွားသည်။

မိဖုရားကြီးမှာလည်း ကမ္မဇလေ လှုတ်လာသည်။ ခပ်သိမ်းသော အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့မှ မိုးကြီးထစ်ချုန်းလျှက် မဲမှောင်ကာ နေတော့၏။ တောကြီးမျက်မဲတွင် ညအခါ မအိပ်ဝံ့ဘဲ မျက်စိသူငယ်နှင့် မိုးလင်းလာသည်။ 

အလ္လကပ္ပတောင်ကို အမှီပြုနေသော အလ္လကပ္ပရသေ့ကြီးသည် မိုးလင်းသောအခါ မိုးကြီးသောနေ့များတွင် သစ်သီးဝလံ မရှာဘဲ၊ ငှက်ဆင်ကြီး၏ စားကြွင်းစားကျန် အရိုးများကို လာကောက်လေ့ရှိသည်။ ထိုအရိုးများကို ထုကာပြုတ်၍သောက်သည်ဟု ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာက ဆိုထားသည်။ နံနက်လင်းသောအခါ မိုးအခါဖြစ့်သည့်အားလျှော်စွာ ရသေ့ကြီး အရိုးကောက်လာသည်။ လူသံကြား၍ အမေးအ​ဖြေပြုကာ မိဖုရားကြီးနှင့် ကလေးကို ကယ်ဆယ်သွားသည်။ မင်းမွေးတောင်၏ မြောက်ဘက် အနည်းငယ်မြင့်သောနေရာတွင် ဂူတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုဂူကို ယနေ့အထိ မင်းမွေးဂူဟု ခေါ်ကြသည်။ (ကျောက်ဆည်သားတချို့ သိထား၊ ယုံကြည်ထားသကဲ့သို့ မင်းမွေးဂူတွင် မွေးဖွားသည် မဟုတ်ဘဲ နေထိုင်ကြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။)

မွေးဖွားလာသော မင်းသားအား ဥတေနဟု အမည်မှည့်ခေါ်သည်။ အလ္လကပ္ပရသေ့ကို အစွဲပြု၍ အလ္လကပ္ပတောင်ဟု ခေါ်တွင်လာရာမှ မင်းသားမွေးသောကြောင့် မင်းမွေးတောင်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်လာသည်။ ညောင်ပင်ကိုလည်း ဥတေနညောင်ပင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ မင်းသား အရွယ်ရောက်လာသောအခါ ရသေ့ကြီးက မင်းသားတို့ တတ်အပ်သော အဋ္ဌာရသ ၁၈ ရပ်ကို သင်ပေးသည်။ စောင်းတီး၍ ဆင်ကို လာစေ သွားစေသော ဂါထာကိုလည်း သင်ပေးသည်။ ဆင်လာစေသော ဂါထာကို ရွတ်၍ စောင်းတီးလျှင် ဆင်များလာကြသည်မှာ အင်းပြင်ပြည့်၍ ဖြစ်သည်။ ဆင်များ ရှေ့မတိုးသာ နောက်မဆုတ်သာ ပြည့်ကာတောင့်နေသောကြောင့် ကုမုဒအင်းမှ ဆင်တောင့်အင်းဟု ခေါ်တွင်လာသည်။ ကာလရွေ့လာသောအခါ ဆင်တောင့်အင်းမှ သင်တောင်းအင်းအဖြစ် ပြောင်းလွဲလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

## ဥတေန ညောင်ပင်
မင်းမွေးတောင်ရှိ ညောင်ပင်ကြီးကို ဥတေနညောင်ပင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ညောင်ပင်မှာ လူ ၇ ယောက်ဖက်ခန့် ကြီးမားလေသည်။ သစ်ဆွဲဆင်များ ကျောက်ဆည်မြို့ကို တောင်ဘက်မှ၎င်း၊ မြောက်ဘက်မှ၎င်း ဖြတ်သွားသောအခါ ဥတေနညောင်ပင်ကို ဝင်၍ ကန်တော့ကြသည်။ ၁၉၆၆-ခုနှစ်က ထိုညောင်ပင်သည် အလိုအလျောက် ၁၄ ပေအမြင့်လောက်က ကျိုးပဲ့လဲကျသွားသည်။ ယခုအခါ ညောင်ငုတ်တိုကြီးသာ ကျန်တော့သည်။

## ကိုးကား
ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်

**ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ဖြစ်သည်။ စစ်တွေမြို့၏ တောင်ဘက် ၂၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စု ၉၄ ခုနှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ပါဝင်သည်။

## ပညာရေး 
ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ စာသင်ကျောင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
လယ်တွင်း ဆယ့်တစ်ခရိုင်

**လယ်တွင်း ဆယ့်တစ်ခရိုင်** ခရစ်(၁၀၄၄−၁၀၇၇)ထိ နန်းစံသွားသော အနိရုဒ္ဓဒေဝ ခေါ် အနော်ရထာမင်းကြီး တည်ထောင်သွားသော လယ်တွင်း ဆယ့်တစ်ခရိုန် (ခရိုင်) ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ စပါးကျီတည်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သော အနော်ရထာမင်းစော တည်ထောင်ပြုစုခဲ့သည့် လယ်တွင်း(၁၁)ရွာတို့သည် မန္တလေးတိုင်း၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်တွင် တည်ရှိပေသည်။ မြစ်သားမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်း၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ် ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းနှင့် စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ တောင်ဘက်ဆုံး ပြက္ခရွေတောင်ခြေရင်းမှ မြောက်ဘက် ဒုတ္ထာဝတီခေါ်သော မြစ်ငယ်မြစ်အဆုံးတိုင်၊ အရှေ့ဘက်ရှမ်းရိုးမတောင်ခြေရင်းမှ အနောက်သို့ စမုံမြစ်အထိ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသကြီးဖြစ်သည်။ မြောက် ၂၁ဒီဂရီ ၁၇'မှ ၂၁ဒီဂရီ၄၇' အထိ အရှေ့ ၉၆ဒီဂရီ၀၁' မှ ၉၆ဒီဂရီ၁၀' အတွင်း တည်ရှိပြီး မြေပုံအညွှန်း ၉၃ စီ/၁ - စီ/၂ - စီ/၃တို့တွင် ပါဝင်သည်။
လယ်တွင်း ဆယ့်တစ်ခရိုင်မှာ − 
# ပင်လယ်၊ 
# ပြည်မနား(မြစ်မနား)
# မြစ်သား၊ 
# မြင်းခုံတိုင်၊ 
# ယမုံး၊ 
# ပနံ၊ 
# မက္ခရာ၊ 
# တပြတ်သာ၊ 
# သင်တောင်း၊ 
# တမုတ်၊ 
# ခံလူး တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

ရှေးက လယ်တွင်း ဆယ့်တစ်ရွာဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုအချိန်က ခရိုန်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွာဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ဤသည်ကို ထောက်၍ ရွာနှင့် ခရိုန်မှာ အဆင့်တူဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်အခါကြမှာ ရွာက အဆင့်နိမ့်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။

### လယ်တွင်းကိုးခရိုင်
ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ကျောက်ဆည်ခရိုင် တစ်ခုလုံးကို ကိုးခရိုင် ဖွဲ့စည်းတော်မူ၍ ကိုးခရိုင် ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ 

ယခုအခါ ကျောက်ဆည်ခရိုင်ကို လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ကျောက်ဆည်ခရိုင်ကို ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ မြစ်သားမြို့နယ်တို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

## ကိုးကား
အံ့ကျော်

**အံ့ကျော်** (၁၉၃၇ – ၂၀၀၇) သည် မြန်မာလူမျိုး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်ကို ဖခင် ဦးတင်အောင်(မီးရထား-ငြိမ်း)၊ မိခင် ဒေါ်ကြူကြူတို့က ၁၉၃၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၆)ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ သားနှစ်ဦးထွန်းကားသည့်အနက် သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်မှာ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ
ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ဖားသားလဖုန်းကျောင်း၌ ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ပြည်သူပိုင်မသိမ်းခင် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ နဂါးတိုက် နာရီဆိုင်တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်နေရင်း ရုပ်ရှင်ကို စိတ်ဝင်စားလွန်းသဖြင့် မှန်ထိုး မီးထိုး ဘဝဖြင့် ရုပ်ရှင်လောသို့ စတင်ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် တဖြည်းဖြည်း လူကြမ်းမင်းသားအခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ခွင့် ရခဲ့သည်။ လူကြမ်းမင်းသား အံ့ကျော်ဟုဆိုလျှင် မသိသူ ရှားသည်။ ကလေးကအစ သိသည်။ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်ပါသဖြင့် မင်းသားအံ့ကျော်မှာ နာမည်ကြီးသည်။

## ရုပ်ရှင်လောက
ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ သူ၏ မိဘသဖွယ် လက်ဦးဆရာများမှာ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်ယုနှင့် ဒါရိုက်တာ ဦးမောင်မောင်မြင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးအံ့ကျော်သည် ၎င်းဒါရိုက်တာကြီးများ၏ ညွှန်ကြားပြသ ပြောဆိုမှုများကို စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဖြင့် တစ်သဝေမတိမ်း လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ သူသည် လူကြမ်းမင်းသားခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ရသော်လည်း ပင်ကိုစရိုက်မှာ ပျော်ပျော်နေတတ်သည်။

၁၉၆၇-ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နှင်းရည်အောင်(ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန-ငြိမ်း)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး သမီးတစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆုရ မင်းကျော်၏ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းပါ အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်ကို ဒါရိုက်တာ ဦးသုခ ရိုက်ကူးသော *ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်* ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ပို့ဆုဖြင့် အကယ်ဒမီဆုကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် စာမတတ် ပေမတတ် ထန်းတက်သမား ကိုချစ်စရာအဖြစ် ရိုးသားနုံအသော တောသားတစ်ယောက်၏ သဘောသဘာဝကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သရုပ်ဆောင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။

လူကြမ်းခန်းများတွင်သာ အများအားဖြင့် သရုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည့် ဦးအံ့ကျော်သည် *ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင်* ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်လမ်းအရ သနားစဖွယ် ကောင်းသော လူတစ်ယောက် အဖြစ် ဇာတ်ပို့ တစ်ဦးအနေဖြင့် ထူးခြားစွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအနေဖြင့် မကွယ်လွန်မီ အချိန်ထိ ရုပ်ရှင်ကားကြီး၊ ဗီဒီယို ဇာတ်ကားပေါင်း ၃၀၀-ခန့် သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားမှ ဘာသာရေး နေ့ထူးနေ့မြတ်များတွင် ထုတ်လွှင့်သော ဘာသာရေးဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ ဦးအံ့ကျော်သည် ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁)ရက် နေ့တွင် လေငန်းရောဂါဖြင့် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ ၄၉ ရပ်ကွက်၊ အမှတ် ၁၀၆၄၊ ဒူးယား (၆)လမ်း နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၀) ရှိပြီ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
အောင်ဝင်း (ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ)

**ဒါရိုက်တာ အောင်ဝင်း**ဟု အမည်ခံယူသော ဦးကျော်ဝင်းကို အဘ ဦးခင်၊ အမိ ဒေါ်ကြော့တို့က ၁၉၁၆−ခုနှစ်၌ ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ မွေးချင်းညီအစ်ကို မောင်နှမ ကိုးယောက်အနက် ခုနှစ်ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ ဦးကျော်ဝင်းသည် ၁၉၄၇-ခုနှစ်က မွေးချင်းညီအစ်ကို ဖြစ်ကြသည့် ဦးကျော်မင်း၊ ဦးစိန်ဝင်းတို့နှင့် အတူ ဝင်းမင်းဝင်းဘရားသား(စ်) ကုမ္ပဏီ ထူထောင်၍ မန္တလေးမြို့၌ ဝင်းလိုက်ရုပ်ရှင်ရုံ၊ မြို့ဂုဏ်ရောင်ရုပ်ရှင်ရုံနှင့် ရန်ကုန်မြို့၊ ဆူးလေဘုရားလမ်းပေါ်တွင် ဂလုပ် (နောင် ဂုဏ်)ရုပ်ရှင်ရုံများ တည်ထောင်ပြသခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပြင်ဦးလွင် အနီးစခန်း လေဆိပ်တွင် ဗမာပြည် နိုင်ငံတော်လေကြောင်းလိုင်း UBA ၌ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းကိုပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

ဝင်းမင်းဝင်းဘရားသား(စ်) ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးကျော်ဝင်း၊ ဦးကျော်မင်း၊ ဦးစိန်ဝင်းတို့သည် ၁၉၅၃-ခုနှစ်တွင် ဒါးတန်းဦးသန့်၊ ကာယဗလဦးနေဝင်း၊ ကုန်သည်ဦးအေးမောင်(ဝါးတန်း)၊ ဦးအေးမောင် (ရတနာပုံဆီစက်)၊ ဦးဆန်းရွှေ၊ ဦးမောင်ကို (ရွှေမန်းဆီစက်)၊ ရွှေမန်းဦးတင်မောင်တို့နှင့်အတူ မန္တလေးရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီလီမီတက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၅၆-ခုနှစ်မှစတင်ပြီး မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် အထူးထင်ရှား ကျော်ကြားခဲ့သော *ဘဝသံသရာ*၊ *ဤလူ့ဘောင်တွင်*၊ *ရေမြေဆုံးတိုင်*၊ *ပတ္တမြားမယ်*၊ *ကံ*၊ *မောင်တို့ချယ်ရီမြေ*၊ *ဘုရားမှာတစ်ခါဆုံမယ်*၊ *ကိုယ်ပိုင်မေတ္တာ*၊ *လမ်းပေါ်ကချစ်သူ*၊ *ချစ်တဲ့စိတ်ဟာ ဆန်းကြယ်*၊ *ကျောက်ဘီလူးနဲ့ပပဝင်း*၊ *မောင့်မူပိုင်ရှင်*၊ *သစ္စာမိုးဦး* အစရှိသော ရုပ်ရှင်ကားများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်ဝင်းသည် ကိုယ်တိုင်လည်း ဒါရိုက်တာအောင်ဝင်း အမည်ဖြင့် *ကျောက်ဘီလူးနှင့်ပပဝင်း*၊ *သည်သောင်ယံက မခွာရက်နိုင်တယ်*၊ *မောင့်မူပိုင်ရှင်* ရုပ်ရှင်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့ရာ ရုပ်ရှင်လောက၌ အောင်မြင်မှုများများရရှိခဲ့သည်။

ဦးကျော်ဝင်းသည် မွေးချင်းကိုးယောက်အနက် နောက်ဆုံးကွယ်လွန်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မကွယ်လွန်မီတွင် မန္တလေးရုပ်ရှင်ခေတ်က စုဆောင်းထားသည့် ဖလင်များ၊ ရုပ်ရှင်မှတ်တမ်းများ၊ စာအုပ်များ၊ ဓာတ်ပုံများနှင့် အကယ်ဒမီရွှေစင်ရုပ်တုများသည် မန္တလေး၌ ၁၉၈၄-ခုနှစ်က လောင်သည့်မီးကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အတွက် ဦးကျော်ဝင်းသည် နှမြောတသမဆုံးဖြစ်ခဲ့ရကြောင်း ကျန်ရစ်သူသားသမီးများက ကြေကွဲဝမ်းနည်းစွာ ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။

ဦးကျော်ဝင်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အသက် ၇၈-နှစ်အရွယ်ရှိ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ခင်ဦး၊ သားသမီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဒေါ်စီစီဝင်း၊ ဦးအောင်အောင်၊ ဒေါ်သဲသဲဦးနှင့် မြေးငါးယောက်၊ မြစ်သုံးယောက် ကျန်ခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
မန္တလေးရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ဝင်းမင်းဝင်း ဘရားသား(စ်) ကုမ္ပဏီထူထောင်ခဲ့သည့် ဦးကျော်ဝင်း(ဒါရိုက်တာ-အောင်ဝင်း)၊ အသက် (၉၆)နှစ်သည် ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၉)ရက်၊ ည (၁၂)နာရီက ၉၆-ပါးသော ရောဂါဝေဒနာဖြင့် နေထိုင်ရာ မန္တလေးမြို့ ၃၂-လမ်းနှင့် ၈၃-လမ်းထောင့်၊ အမှတ်(၂၆၁)နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဆင်များရှင်ဘုရား

**ဆင်များရှင်ဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဆင်များရှင်ဘုရားသည် အေဒီ(၁၂)ရာစု နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်တွင် တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပုဂံမြို့ဟောင်း သဗ္ဗညုဘုရား၏ တောင်ဘက် ညောင်ဦးမှ ပုဂံသို့သွားသော အနော်ရထာလမ်းမကြီး၏ ယာဘက်တွင် ကိန်းဝပ်လျက်ရှိသည်။

နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စူဠမဏိစေတီတော်၏ ထောင့်တိုင် အင်္ဂတေပန်းများနှင့် လက်ရာတစ်တည်း ဖြစ်နေ၍ နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသလို ၎င်း၏ အမတ် တစ်ဦးဦးက တည်ထားခဲ့သည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းကြသည်။

ကွမ်းတောင်ပေါက် ဂူဘုရားကြီးဖြစ်ပြီး လိုဏ်နှစ်ဆင့်ရှိကာ ဉာဏ်တော် ပေ၅၀ဆယ်ခန့်ရှိသည်။ ပစ္စယာများပေါ်တွင် စေတီ ရှစ်ဆူတည်ထားသည်။ အာရုံခံမုခ်များကို အနောက်ဘက်သို့ လှည့်၍ တည်ထားပြီး အထက်လိုဏ်ဂူတော်ထဲတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော် လေးဆူ တည်ထားသည်။ ဂန္ဓကုဋိတိုက်ထဲရှိ အလယ်မဏ္ဍိုင်၌ အရှေ့နှင့် အနောက်လှည့် ကျောချင်းကပ်လျက် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော် နှစ်ဆူ တည်ထားသည်။ ဂန္ဓကုဋိတိုက် မျက်နှာကြက်နှင့် အာရုံခံမုခ် မျက်နှာကြက်တို့တွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ရေးထိုးထားပြီး အာရုံခံတောင်ဘက်နံရံတွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ပုံတော်များကို ဖူးတွေ့နိုင်သည်။ ဘုရားတစ်ဆူလုံးတွင် အင်္ဂတေပန်းလက်ရာ အမြောက်အမြားကို ရှေးမူမပျက် ယခုတိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရား

**ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် အေဒီ(၁၂)ရာစုတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပြီး ပုဂံမြို့ဟောင်း ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား အနောက်ဘက် ပုဂံဟိုတယ်ဝင်းအတွင်း အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ကိန်းဝပ်တော်မူလျက် ရှိသည်။

ဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အမြင့် ပေ ၄၀ ခန့်ရှိပြီး ပစ္စယာ အဆင့်များပေါ်တွင် စေတီရံ ၁၃-ဆူတည်ထားသည်။ အာရုံခံမုခ်သည် အရှေ့ဘက်သို့လှည့်လျက် တည်ရှိသည်။ အတွင်းဂန္ဓကုဋိတိုက်တွင် တံကဲနှင့် အတူ အရှေ့လှည့် ဆင်းတုတော် တစ်ဆူ တည်ရှိသည်။ ဘုရားတံကဲ အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများသည် ယနေ့တိုင် ရှေးမူမပျက် တည်ရှိနေသည်။ ဂန္ဓကုဋိတိုက်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်မှာ အေဒီ (၁၃)ရာစုတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည့် လက္ခဏာများ တွေ့ရှိရသည်။ ဘေးကပ်မုခ်ထဲတွင် ဗုဒ္ဓဝင် ရှစ်ခန်း ရုပ်တုများတည်ရှိသည်။

ဂန္ဓကုဋိတိုက်၏ မျက်နှာကြက်တွင် ပုဂံခေတ်နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ရေးခြယ်ထားပြီး အာရုံခံမုခ် မျက်နှာကြက်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဆင်းတုတော်ပုံ နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ရေးဆွဲထားသည်။ အာရုံခံမုခ်၏ ဝဲဘက်တွင်ရှိသော ကြောင်လိမ်လှေကားဖြင့် ဘုရားအထက်ပစ္စယာသို့ တက်ရောက်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်

**ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဖျားဖြစ်သည့် ကချင်ပြည်နယ်၊ ခမ်းတီလုန်ဒေသ (မချမ်းဘောမြို့နယ်မြောက်ဘက်၊ မချမ်းဘောမြို့မှ ၁၂မိုင်၊ ပူတာအိုမြို့၏ အရှေ့ဘက် ဆယ်မိုင်၊ နမ့်ကျို ခေါ် မလိခမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း)၌ ခံ့ညားထယ်ဝါစွာ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။

မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးကာလပေါင်းများစွာ ပါရမီဖြည့်စဉ် ရွှေဆတ်မင်း ဘဝဖြင့် ကျင်လည်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။ ရွှေဆတ်မင်း အနိစ္စရောက်သောအခါ ရုပ်ကလာပ်တော်သည် ဟင်္သာကုန်း (ငွန်ပစ်)ကုန်းမြေပေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားလောင်း ရွှေဆတ်မင်း၏ ရုပ်ကလာပ် အရိုးတော်ကျရာနေရာသည် မြင့်မြတ်သော နေရာဖြစ်၍ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ရဟန္တာ အရှင်မြတ် ယသတိဿမထေရ်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဓာတ်တော်သုံးဆူကို ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့သည်။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး အနယ်နယ်အရပ်ရပ်၌ တည်ထားခဲ့သော စေတီပေါင်း (၈၄၀၀၀)တွင် တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်၏ အရှေ့ဘက်မုခ်တွင် ကကုသန်မြတ်စွာဘုရား ဆင်းတုတော်၊ မာတလိနတ်သားနှင့် မနုဿီဟရုပ်တုတို့ရှိသည်။ မြောက်ဘက်မုခ်တွင် ကောဏဂုံ မြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ သိကြားမင်းနှင့် ဝံမင်းရုပ်တု တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်မုခ်တွင် ကဿပမြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ ဝသုန္ဒြေမြေစောင့်နတ်သမီးနှင့် ခြင်္သေ့မင်းရုပ်တုရှိသည်။ တောင်ဘက်မုခ်တွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ ဘီလူးရုပ်နှင့် ကျားမင်းရုပ်တု ရှိသည်။ အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် အရံစေတီတော် တစ်ဆူနှင့် အရိမေတ္တေယျ မြတ်စွာဘုရားပုံတော်ရှိသည်။

## ကိုးကား
လွန်းညစေတီတော်

**လွန်းညစေတီတော်**သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အိန္ဒုတိုက်နယ်တွင် တင့်တယ်သပ္ပယ်စွာ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ သထုံပြည်ကို သုဝဏ္ဏမင်းကြီး စိုးစံချိန်၊   သာသနာတော်နှစ် ၄၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မာရိန္ဒရဟန္တာ မထေရ်မြတ်ကြီးက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လွန်းညစေတီတော်ကို သရဏင်္ဂ(ရွှေရောင်ယ) စေတီတော်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

စေတီတော်၏ ပရဝုဏ်အတွင်း စေတီပေါင်း (၅၅) ဆူ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။ စေတီဝင်းအတွင်း ထူးခြားသည့် ရေတွင်းတစ်တွင်း ရှိသည်။ နတ်ရေတွင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်သမိုင်းနှင့် နတ်ရေတွင်း ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ရှေးပိုးကရင် ဓမ္မစာပေများနှင့် အစဉ်အဆက် အဖိုးအဖွားများ၏ နှုတ်သမိုင်းများအရ ယုံကြည်ကြလျက်ရှိသည်။

ထိုနတ်ရေတွင်းသည် (၁)ရေကို မည်မျှခပ်စေကာမူ ကုန်ခမ်းခြင်း မရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများ တက်ကြည့်ပါက အချိန်အခါမဟုတ် မိုးကြီးလေကြီး တိုက်ခတ်ပြီး ရေတဖြည်းဖြည်း ခမ်းသွားသည်။ ကန်တော့တောင်းပန်မှ ရေပြန်တက်လာသည်။ (၂) သားသမီး ဆုပန်ရရှိနိုင်သည်။ (၃) ဤနတ်ရေကန်တွင်းမှ ရေစင်ကို သောက်ချိုးရလျှင် ကျန်းမာသုခ အဝဝနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟူသော ထူးခြားချက် သုံးခုရှိသည်။

## ကိုးကား
သက်တော်ရစေတီတော်

**သက်တော်ရစေတီတော်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့အတွင်း ဝက်ကြီးအင်းချောင်း အနီးရှိ ဆူးလေကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှေးအခါက ယင်းကုန်းမြေကို စောလူးကုန်းဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့် ဆူးလေကုန်းဟု ယနေ့အမည်တွင်သည်။ ဆူးလေကုန်းသည် တရုတ်ပြေး ဥမင်အနီး ဂူပြောက်ကြီးဘုရား၏ တောင်ဘက် ကျန်စစ်သား ဥမင်ဂူ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ 

သက်တော်ရစေတီတော်သည် လေးဘက်မုခ်ပါသော ဂူဘုရား အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ သက်တော်ရစေတီတော် တည်ထားပုံလက်ရာအရ သက္ကရာဇ် ၁၀၇၇-၁၀၈၄-ခုနှစ်ကာလ၊ စောလူးမင်း လက်ထက်တွင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု တွက်ဆနိုင်သည်။ 

မုခ်လေးခုတွင် ပွင့်တော်မူပြီးသော ကကုသန်၊ ကောဏဂုံ၊ ကဿပနှင့် ဂေါတမစသည့် ဘုရားလေးဆူကို ရည်စူးတည်ထားသည်။ အရှေ့မုခ်ရှိ ဆင်းတုတော်မှာ မတ်ရပ်ဆင်းတုတော်ဖြစ်ပြီး ကျန် သုံးဆူမှာ တင်ပလ္လင်ခွေ ဆင်းတုတော်များဖြစ်သည်။ အတွင်းဂန္ဓကုဋိရှိ ဆင်းတုတော်များ၏ နောက်ကျောဘက် နံရံများ၌ ရှေးဆေးရေး ပန်းချီများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်ကို ယနေ့တိုင် အထင်အရှားရှိနေသည်။

## ကိုးကား
လောကမာရ်အောင်ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်

**လောကမာရ်အောင် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်**သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ သီတာရပ်ကွက်၌ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၅' ၁၀" မြင့်ပြီး ရှေးအကျဆုံး စေတီတော်မြတ်ကြီး ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၄၅၄-ခုနှစ်တွင် နန်းစံတော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရင်းဖြင့် နန့်စန်ချောင်းဝ၏ တောင်ဘက်၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်၊ ကမ်းသာယာကုန်းရွာ၏ မြောက်ဘက် (ယခုစေတီတော်မြတ် ကိန်းဝပ်ရာနေရာ)၌ မဇ္ဈိမဒေသမှ ပင့်ဆောင်ခဲ့သော မြတ်စွာဘုရား၏ သရီရဓာတ်တော်ကို ဌာပနာ၍ စေတီတော်မြတ်ကို တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ကုန်းဘောင်ဆက် ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားလက်ထက် ၁၁၂၅-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး လက်ဝဲဝင်းတော်မှူးသည် ရန်သူတို့အားနှိမ်နင်းရန် စစ်ချီလာစဉ် သာယာကုန်းရွာတွင် တပ်စခန်းချခဲ့သည်။ ထိုသို့ စခန်းချစဉ် အလောင်းစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သော လောကမာရ်အောင် ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ဘုရားအား ဖူးတွေ့ရ၍ ပြုပြင်မွန်းမံ့ခဲ့သည်။ 

၁၂၉၄-ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီမြစ်၏ ကုန်းမြေဒေသကို ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ပြိုကျလုဖြစ်၍ ဆရာတော် ဦးဣဿရနှင့် ခတ်ချိုဆရာတော် ဦးဉာဏတို့က ကြီးမှူး၍ စေတီတော်၌ ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော် မွေတော်တို့ကို တူးဖော်၍ ဧရာဝတီမြစ်မှ အလံ ၅၀ ခန့် အကွာအရပ်သို့ ရွှေ့ပြောင်း၍ စေတီတော်မြတ် အသစ်ကို ပြန်လည်တည်ထားခဲ့သည်။ 

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုပျက်မြေခခဲ့ပြီး ချုံနွယ်တို့ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော်လည်း ညဉ့်အခါများတွင် သရီရဓာတ်တော်များ ကွန့်မြူးသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရသဖြင့် ဝန်းသိုဆရာတော် ဦးစန္ဒိမာနှင့် တပည့် ဆရာတော် ဦးသောဘဏတို့ ကြီးမှူး၍ စေတီတော်မြတ်၌ ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော်၊ မွေတော် ရုပ်ပွားတော်များကို တူးဖော်၍ ၁၃၁၆-ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် ထပ်မံမွမ်းမံ တည်ထားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
မိုးကောင်းဘုရား

**မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်**သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်၏ (၁၄)ရပ်ကွက်(ကံပဲ့ရွာ)တွင် တည်ရှိသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် သာသနာနှစ် ၂၀၀-ကျော်တွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် သဒ္ဒါကြည်ညို ပြင်းပြစွာဖြင့် သာသနာတော် အကျိုးနှင့် ဝေနေယျတို့ အကျိုးငှာ ဇမ္ဗူထိပ်ကျွန်းတွင်းအနှံ့ စေတီပုထိုးပေါင်း ၈၄၀၀ တည်ထားကိုးကွယ်ရာ၌ မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့်စေတီတော် ကိန်းဝပ်ရာဌာန ကုန်းမြေတွင် စေတီတော် တစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်။ 

သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးက စေတီတော်ကို သီရိမင်္ဂလာစေတီတော်ဟု ဘွဲ့အမည် ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။ အင်းဝခေတ် ပထမ မင်းခေါင်မင်းလက်ထက်၊ မိုးမိတ်စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်နောင်သည် ယခုလက်ရှိ ဉာဏ်တော်အတိုင်း မွမ်းမံတည်ထားပြီးနောက် မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ဟု ဘွဲ့အမည် ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်မှာ ၉၉-ပေရှိပြီး စိန်ဖူးတော်မှ အောက်နှုတ်ခမ်း အထိ ၁၂'၉" ၊ ထီးတော်အောက် နှုတ်ခမ်းမှ ငှက်ပျောဖူးအထိ ၂၅'၊ ကြာမှောက်ကြာလံ ၈'၃"၊ ဖောင်းရစ် ၁၀'၆"၊ ခေါင်းလောင်းတော် ၁၃'၆" ရှိသည်။

## ကိုးကား
မြကန်

**မြကန်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံဒေသရှိ ရှေးခေတ်ရေကန်တစ်ကန် ဖြစ်ပြီး တုရင်တောင် အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုမြကန်အား ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်လျက် ပုဂံသူ ပုဂံသားတို့ စီမံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြကန်၏ မူလအမည်မှာ မဟာနိဗ္ဗာန လက်ဆွဲချီရေ (မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆွဲချီကန်)ဟု ကျောက်စာများ၌ တွေ့ရသည်။ မြကန်သည် ပိုက်လှမ်းတောင်အား တာတမံ အရံအတားမျိုး ပိတ်ဆို့ကာဆီး၍ စီမံထားသော တစ်ဖက်ဆည်ကန် ဖြစ်သည်။ မြကန်ကို အမရကန်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ (မ−မရဏ) သေခြင်းမရှိသော ဟူ၍လည်း အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၅၉၈−ခုနှစ်တွင် ပုဂံကျစွာမင်းကြီးက မြကန်ကို ပြန်လည်၍ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ မြကန်အနီးတွင် ကျစွာမင်းကြီး၏သမီးတော် သံပျင်မင်းသမီး ကောင်းမှုတော် (သမ်းတော်မူ)ဘုရားစေတီ တစ်ဆူရှိသည်။

## အစောဆုံး မြန်မာအက္ခရာ
ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာမျှ သိပ်မထင်ရှားသော ကျန်စစ်သားမင်း၏ မြကန် မွန်ကျောက်စာမှာ ရေကန်အမည်ကို မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆုယ်ခိရိယ် ( မူရင်း အတိုင်း) ဟု တွေ့ရသည်မှာ အစောဆုံး မြန်မာ အက္ခရာဟု ပြောနိုင်သည်။

## ကိုးကား
ထီးတန်ဆောင်ဘုရား

**ထီးတန်ဆောင်ဘုရား**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ပန်းတောင်း−ညောင်ဦးကားလမ်းမ၊ ညာဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပုဂံပြည်မှအစ ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဓမ္မဝိနယ မီးတိုင်ကြီးကို စတင်ထွန်းညှိပေးခဲ့သော ရှင်အရဟံ မထေရ်မြတ်၏ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့အား ဌာပနာတည်ထားသည့် စေတီဖြစ်သည်။ စေတီမှာ ပုဂံခေတ်လက်ရာ ဖြစ်သည်။ 

ရှင်အရဟံသည် ၄၁၉-ခုနှစ်၊ သာသနာသက္ကရာဇ် ၁၆၀၁-ခု မတိုင်မီက ဦးစွာရောက်လာပြီးနောက် အရှင်ဉာဏ၊ အရှင်အာနန္ဒာ၊ အရှင်သီလဗုဒ္ဓိ စသော မထေရ်မြတ်တို့နှင့်အတူ သာသနာပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ၊ စောလူး၊ ကျန်စစ်သား၊ အလောင်းစည်သူမင်း (၄)ဆက် အထိ နှစ်ပေါင်း(၅၀)ကျော်မျှ သာသနာပြုခဲ့သော ရဟန္တာမြတ်ဖြစ်သည်။ 

အလောင်းစည်သူမင်းကြီး နန်းစံသက် နှစ်နှစ်မြောက်၊ ကောဇာ(၄၅၅၃)၊ သာသနာ(၁၆၃၇)ခု သက်တော် (၈၁)နှစ်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်။ အရှင်မြတ်၏ အန္တိမဈာပနကို တုရင်တောင်ခြေ တောင်ပရွာ အနောက်မြောက်ဘက် ထီးတန်ဆောင် စေတီတည်ရာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထီးတန်ဆောင်ဘုရားအား ထီးတန်ဆောင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘုရားထီးဆောင်း ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြသည်။

ရှင်အရဟံသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဟူသော ထီးကြီးဖြင့် လေမိုးတို့ မစွတ်စိုရအောင် တစ်နိုင်ငံလုံးအား မိုးကာပေးခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်သည့် ဗုဒ္ဓ၏ ဓမ္မဝိနယ မီးတိုင်ဖြင့် အမှောင်ကိုခွင်း၍ အလင်းကို ဆောင်ခဲ့သူ သာသနာ့ အာဇာနည်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စေတီတော်မြတ်အား ထီးတန်ဆောင်း ဖြစ်စေ၊ ထီးတန်ဆောင် ဘွဲ့တော် (၂)မျိုးစလုံး သင့်မြတ်ကြောင်း ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသန အရာရှိ ဦးဗိုကေ(ဗြဟ္ဗစာရီ မွန်ဗိုကေ)က ပြောသွားခဲ့ဖူးပေသည်။

## ကိုးကား
ရှစ်မျက်နှာစေတီတော်

**ရှစ်မျက်နှာစေတီတော်**သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သုံးခွမြို့ မြို့လယ်ရှိ (၄)ရပ်ကွက်၌ တည်ရှိပြီး သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သော စေတီပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် အနွယ်ဝင် စေတီတော်ဖြစ်သည်။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် စေတီတော်ကို မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်ညှာ ကမ်းနဖူး၌ တည်ထားခဲ့သည်။ နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သည်နှင့်အမျှ မြစ်ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့သည်။ ဌာပနာတိုက်အတွင်းမှ ရှစ်မြှောက်လက်ျာရစ်ခွေ အဆင့်ဆင့် ကျောက်ခွေ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၂၃၀-ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၉)ရက်နေ့တွင် ဆရာတော် ဝဏ္ဏအဘိဓဇသဒ္ဓမ္မလင်္ကာရာဇဂုရုသည် ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို ရွှေအဆင်း ဓာတ်တော် ၄၅-ဆူ၊ ချရားစေ့ အရောင် ဓာတ်တော် ၂၉-ဆူ၊ ပုလဲရောင်ဓာတ်တော် ၆၂-ဆူတို့နှင့် အတူ သုံးခွမြို့၌ ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့သည်။ 

စေတီတော် တည်ထားသည့်ကမ်းပြိုသဖြင့် ၁၂၄၇-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည် တည်ထားခဲ့သည်။ စေတီတော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကြစဉ် ယခုစေတီတော် တည်ရာအရပ်တွင် ဒရယ်တစ်ကောင် ဝပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် မင်္ဂလာယူကာ ယခုစေတီတော် တည်ရာနေရာသို့ တတိယအကြိမ် ရွှေ့ပြောင်းတည်ထားကြသည်။ မူလလက်ျာရစ်ခွေ ရှစ်မြှောင့်ရှိ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို ဝန်းရံလျက် မန္တလေးမြို့မှ ပင့်ဆောင်လာသော ငွေပြားဆင်းတုတော် ၁၂၆-ဆူ၊ ကြေးဆင်းတုတော် ၁၆၉-ဆူ၊ ရွှေဆင်းတုတော် ၂၁၉-ဆူ၊ ငွေပြားခတ် ဆင်းတုတော် ၃၄၇-ဆူ၊ ဆင်စွယ်ဆင်းတုတော် ၅-ဆူ၊ သတ္တဌာန ဘုရားပေါင်း ၇-ဆူ၊ ဖန်ဆင်းတုတော် ၁၈-ဆူ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ၂၈-ဆူ၊ ကျောက်ဆင်းတုတော် ၄၅-ဆူ၊ စေတီပေါင်း ၂၇-ဆူ၊ ရွှေအဆင်းရှိဓာတ်တော် ၄၅၈-ဆူ၊ ချရားစေ့ အဆင်းရှိ ဓာတ်တော် ၄၂၉၃၆-ဆူ၊ ပုလဲရောင်အဆင်း ဓာတ်တော် ၅၈၂၁၆-ဆူ နှင့် ရဟန္တာရုပ်တု ရှစ်ဆယ်တို့ကို ဌာပနာ၍ ဉာဏ်တော် ၅၈-တောင်အထိ တိုးမြှင့်တည်ထားခဲ့သည်။ 

မူလကျောက်ကြုတ်အတိုင်း ရှစ်မြှောက်ပြုလုပ်တည်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှစ်မျက်နှာစေတီဟု ဘွဲ့အမည်တွင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
အထောက်တော်လှအောင်

**အထောက်တော်လှအောင်** သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အထောက်တော် သတင်းစာတိုက်၏ အယ်ဒီတာဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မ

**မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုချက်မ** တည်ရှိရာနေရာသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကူမဲမြို့၊ ကင်းတားဆည်အနီး၊ မြသုခရွာအနီးရှိ ပြက္ခရွေတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့တည်နေရာပြစနစ် (GPS) တိုင်းတာချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁° ၁၂.၆၉၅ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၁၄.၇၅၉ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပြက္ခရွေတောင်ဆိုသည်မှာ တောင်တစ်လုံး၏ အမည်မဟုတ်ဘဲ ပြက်တောင်နှင့် ခရွေတောင် နှစ်လုံးအား စုပေါင်း၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ပြက္ခရွေတောင်သည် ၃၇၅၀-ပေ မြင့်သည်။

တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် အနော်ရထာမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် ပြက္ခရွေစေတီတော် ရှိသည်။ ပြက္ခရွေစေတီတော်အနီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံမြေတိုင်းအဖွဲ့က ပြုလုပ်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ဗဟိုချက်မ အမှတ်အသား ကျောက်တိုင်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကြက်သွန်ကြော်

**ကြက်သွန်ကြော်** သည် ကြက်သွန်နီကို ပါးပါးလှီး(သို့) အကွင်းလိုက်လှီးပြီး မုန့်နှစ်လူး၍ ဆီပူတွင် ထည့်ကြော်ထားသော စားစရာဖြစ်သည်။
ပြက္ခရွေတောင်

**ပြက္ခရွေတောင်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ကူမဲမြို့အနီး၊ ရန်ကုန်−မန္တ​​လေး ကားလမ်း၊ (၂၁)မိုင်ဂိတ်မှ (၉)မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း(၂၁)မိုင်ဂိတ်မှ လမ်းခွဲပြီး ကင်းတားလမ်းမကြီးအတိုင်း အရှေ့တောင်ဘက် ယွန်းယွန်းရှိ ကင်းတားတူးမြောင်း၊ လက်ဝဲတူးမြောင်း၊ ခဝဲဖြူချောင်းတံတားအထိ သွားရသည်။ ထို့နောက် သဲဖြူချောင်းတံတားကို ကျော်၍ လက်ယာဘက်ချိုးကာ ကင်းတားလက်ဝဲ တူးမြောင်းမကြီး အတိုင်းစုန်ဆင်းပြီး ကော်ဖီခြံတံတားထိပ်ထိ ဆက်လက်သွားရသည်။ ၎င်းမှ လက်ဝဲဘက်သို့ ချိုးကာ တောင်ကြီးလမ်းအတိုင်း ပြက္ခရွေတောင်ခြေသို့ သွားရသည်။ တောင်ခြေတွင် ကားရပ်နားစခန်းရှိသည်။

## ခေါ်တွင်ပုံ
ပြက္ခရွေတောင်ဟူသော အမည်ကား တောင်တစ်လုံးတည်း၏ အမည်မဟုတ်ပေ။ ပြက်တောင်နှင့် ခရွေတောင် တောင်နှစ်လုံးအမည်ကို ပေါင်း၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်အဝေါ်အရ အရှေ့တောင်ကြီး၊ အနောက်တောင်ကြီးဟု ခေါ်ကြသည်။ ပြက္ခရွေ အရှေ့တောင်၊ ပြက္ခရွေ အနောက်တောင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ ပြက်တောင်ခေါ် ပြက္ခရွေအနောက်တောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် (၃၇၃၃)ပေ မြင့်ပြီး၊ ခရွေတောင် ခေါ် ပြက္ခရွေအရှေ့တောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် (၃၅၅၉)ပေ မြင့်သည်။ တောင်​ခြေအနီးတွင် မြသုခရွာရှိသည်။

## အလယ်ဗဟိုချက်
တောင်ပေါ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မဟု သတ်မှတ်ထားသော အုတ်ပန္နက် မှတ်တိုင်ရှိသည်။ GPS ဖြင့် တိုင်းတာချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁°၁၂.၆၉၅ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၁၄.၇၅၉ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။

## ထင်ရှားသော နေရာများ 
### စွယ်တော်စေတီ
ပြက္ခရွေ အနောက်တောင်ပေါ်တွင် အနော်ရထာမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော ငါးဆူမြောက် စွယ်တော်စေတီ တည်ရှိသည်။ စေတီတော်သို့ ခြေလျင်တက်ရပြီး (၃)မိုင်ခန့်ဝေးကာ (၃)နာရီခန့် တက်ရသည်။ တောင်ပေါ်သို့တက်ရာတွင် တောင်ခြေရှိ မြသုခရွာမှ အထမ်းသမားများက ကူညီပေးလျက်ရှိသည်။

### မောနားကျောင်းတိုက်
ပြက္ခရွေတောင်ခြေမှ (၄)ဖာလုံခန့်အကွာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၀၅၈)ပေ အမြင့်တွင် ဆုတောင်းပြည့် မောနားကျောင်းတိုက် တည်ရှိသည်။ တစ်နာရီခန့် တက်ရပြီး ဆင်ဖြူတော် မော၍ နားသောနေရာဖြစ်သည်ဟု ရှေးလူကြီးတို့ ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။ ၎င်းကျောင်းတိုက်မှ ပြက္ခရွေ အရှေ့တောင်နှင့် ပြက္ခရွေအနောက်တောင်တို့၏ အလယ် တောင်ခုလပ်လွင်ပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုကျောင်းတိုက်တွင် ဝင်ရောက်နားနေပြီးမှ တဆင့် စွယ်တော်ရှင်စေတီတော်သို့ သွားရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်။

### ဗောင်းတော်ကျ
တောင်တက်လမ်းတွင် ဗောင်းတော်ကျဘုရားကို ဖူးတွေ့နိုင်သည်။ စွယ်တော်ဆောင်ယူသော ဆင်ဖြူတော်သည် တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တက်နေသည်ကို အနော်ရထာမင်းကြီး မော့အကြည့်၌ ဗောင်းတော်ပြုတ်ကျသောကြောင့် ဗောင်းတော်ကျစေတီကို တည်သည်ဟု ဆိုသည်။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးမြို့နယ်

**မြောက်ဦးမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မြောက်ဦးမြို့ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
တန့်ကြည့်တောင်

**တန့်ကြည့်တောင်**သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ရှိသည်။

## သမိုင်း 
မြတ်စွာဘုရားရှင်​သည် ဝါတော်(၃၅)ဝါတွင် ညီတော်အာနန္ဒာအား ခေါ်တော်မူ၍ ရတနာဓရဟိရညတောင် အမည်​ရ​သော ယခု တန့်ကြည့်တောင်ထိပ်သို့ ကြွတော်မူခဲ့ပြီး​နောက် “ငါ ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ပြီး နှစ်ပေါင်း (၆၅)နှစ်အရောက်တွင် ဤမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ အရိမဒ္ဒနပေါက္ကံ ဟု​ခေါ်ဆိုသည့် ပုဂံပြည် ပေါ်ပေါက်လိမ့်မည်” ဟု ဗျာဒိတ်ပေး​တော်​မူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ မြတ်စွာဘုရားအား မဟာပါလနတ်​ဘီလူးက နေမခ​စေရန်​ ရည်​ရွယ်​၍ ကြာသုံးရွက်ဖြင့် မိုးကာပူ​ဇော်​ခဲ့ရာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က “ဤဘီလူးသည်လည်း ယင်းပြည်တွင် မင်းသုံးဆက် ဖြစ်ထွန်းလိမ့်မည်” ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့​လေသည်​။

## ရတနာဓရဟိရညတောင်
ယခုတန့်ကြည့်တောင်သည် ယခင်က ဟိရညဟု တွင်သည်။ ဟိရညသည် သက္ကတအခေါ်ဝေါ်ဖြစ်၍ ငွေ အသပြာ၊ ရွှေရတနာ (၇)ပါးဖြင့် ရွှေတောင်၊ ငွေတောင် ရတနာတောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။

## ကိုးကား
တောင်ကုတ်မြို့နယ်

**တောင်ကုတ်မြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ကုတ်မြို့နယ်တွင် တောင်ကုတ်မြို့၊ မအီမြို့ နှင့် တန်းလွဲရွာမမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ တောင်ကုတ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ‌ောင်ကုတ်မြို့တွင် ‌ောင်ကုတ်တက္ကသိုလ် နှင့် နည်းပညာသိပ္ပံကျောင်း -ဆောက်လုပ်ဆဲ တို့တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဂွမြို့နယ်

**ဂွမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂွမြို့နယ်တွင် ဂွမြို့နှင့် ကျိန္တလီမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဂွမြို့ ဖြစ်သည်။

## တည်နေရာ 
ဂွမြိုနယ်သည် သံတွဲခရိုင် တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၂၀ မိနစ် နှင့် ၁၈ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ်အ အကြား ရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၂၈ မိနစ် နှင့်ဆုံ ၉၄ ဒီဂရီ ၅၂ မိနစ်ရာ အကြား တွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၅၆၆၄၆၉ ဧက ရှိပြီး အရှေ့မှ အနောက် သို့ ၂၅ မိုင်၊ မြောက်မှတောင် သို့ ၆၄ မိုင် ရှည်လျှား ပါသည်။ 

## သမိုင်း 
## ကိုးကား
ရောမပေသီး

**ရောမပေသီး**သည် တရုပ်ပေသီး ကဲ့သို့သော အတွက်အချက်လုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သောကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရောမပေသီးမှာ သတ္တုပြားဖြစ်၍ ထိုသတ္တုပြား၌ ဒေါင်လိုက်ထားသော မျဉ်းကြောင်းအရှည်ခုနစ်တန်းနှင့် အတိုခုနစ်တန်း ပါရှိသည်။ ယင်းတို့၏ညာဘက်တွင် ဒေါင်လိုက်ထားသော အတိုအရှည်အတန်းများပါရှိပြီး အပိုင်းဂဏန်းပြုလုပ်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ အတန်ရှည်များတွင် ပေသီးကဲ့သို့သော ကျောက်တုံးကလေးများ လေးခုစီ ပါရှိ၍ ထိုအတန်းများမှာ ခုဂဏန်း၊ ဆယ်ဂဏန်း၊ ရာဂဏန်း၊ ထောင်ဂဏန်း အစရှိသဖြင့် ခွဲခြားရန်ဖြစ်သည်။ တစ်တန်းတွင် တန်ဖိုးတစ်မျိုးရှိသည်။  အထက်တန်းအတိုပိုင်းတွင်ရှိသော ကျောက်တုံးကလေး တစ်တုံးစီမှာ ငါးခုစီ သို့မဟုတ် ၁၀ ခုစီ စသဖြင့် အတိုချုံးမှတ်သားရန်ဖြစ်သည်။ ရောမတို့သည် ထိုကိရိယာပေါ်တွင် ကျောက်တုံးကလေးများကို လိုသလို ရွှေ့ပြောင်းတွက်ချက်ခြင်းအားဖြင့် အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အမြှောက်၊ အစားဟူသောလုပ်ငန်းများကို တွက်ချက်နိုင်သည့်အပြင် အပိုင်းဂဏန်း၊ ဒဿမဂဏန်းများကိုလည်း တွက်ချက်ယူနိုင်သည်။
လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကဲကုလပ် ဟူသော စကားမှာ ကျောက်တုံးကို ဆိုလိုသည်။  ထိုကျောက်တုံးကလေးများရွှေ့၍ တွက်ခြင်းကို ကာကုလိတ် (Calculate) ဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား
သံတွဲမြို့နယ်

**သံတွဲမြို့နယ်** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ သံတွဲမြို့ ဖြစ်သည်။

## ပထဝီဝင် 
သံတွဲမြို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂၈.၃၃ မိုင်နှင့် တောင်မှ မြောက်သို့ ၄၈ မိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး ဧရိယာမှာ ၁၃၆၀.၁၆ စတုရန်းမိုင် (၈၇၀,၅၀၄ ဧက) ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းများ ဝန်းရံလျက်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၁၈ ပေတွင် တည်ရှိသည်။

## သဘာဝဘေး 
### ၂၀၁၇ 
ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျ‌ချောင်းရေတိုက်စားကာ ချောင်းကမ်းပါးများပြိုကျလာသဖြင့် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့နယ်၊ ပုဇွန်ဖြေကျေးရွာတွင် ဘုရားဆင်းထုတော်များအား အရေးပေါ်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား