open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ခွေးမျိုးရင်း

**Canidae** (;) ဆိုသည့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာ *"Canis"* မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာဖြင့် ()ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ခွေးနှင့် ဇီဝမျိုးတူတိရစ္ဆာန်များ၊ တနည်းအားဖြင့် **ခွေးမျိုးရင်း**ဝင် တိရစ္ဆာန်များကို ခြုံငုံ၍ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။  ခွေးမျိုးရင်းတွင် အိမ်မွေးခွေးများ(*မျိုးစိတ်အားလုံး*)၊ ဝံပုလွေများ၊ မြေခွေးများ၊ ကွိုင်းယုတ်များ၊ တောခွေးများ၊ ဒင်ဂိုများ၊ ခွေးအ များ၊ အာဖရိက ခွေးရိုင်းများနှင့် အခြားမျိုးစိတ်များစွာ ပါဝင်သည်။

ခွေးမျိုးရင်းဝင်များကို အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ ကျန်တိုက်ကြီးအားလုံး၌ သဘာဝအတိုင်းသော်လည်းကောင်း၊ လူသားများနှင့် ယှဉ်တွဲ၍သော်လည်းကောင်း ရောက်ရှိကာ နေထိုင်ကျက်စားနေကြသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ခွေးမျိုးရင်းများသည် အရွယ်အစားအားဖြင့်လည်း  အရှည်ရှိသော ဝံပုလွေ မှသည်  မျှသာရှိသော ဖန်းနက်စ်မြေခွေးအထိ အမျိုးအမျိုးအစုံစုံရှိလေသည်။  

ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ရှည်လျားသော နှုတ်သီး၊ အပေါ်ထောင်နေသော နားရွက်များ၊ အရိုးများကိုက်ခွဲခြင်းနှင့် အသားများ ဖြတ်တောက်ခြင်းအတွက် လိုက်လျောညီထွေရှိနေသော သွားများ၊ ခြေတံရှည်များနှင့် အမွေးပွအမြီးများ ပါရှိလေသည်။  

ခွေးမျိုးရင်းများသည် အုပ်စုလိုက်နေတတ်သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းအုပ်စုဝင်များမှာလည်း အများအားဖြင့် အမျိုးအဆွေများသာဖြစ်လေရာ အစာရှာဖွေခြင်း၊ သားပေါက်လေးများ ထိန်းကျောင်းခြင်း စသည်တို့ကို အတူတကွ ဝိုင်းဝန်လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ အုပ်စုများတွင် အများအားဖြင့် အုပ်စိုးသည့် အထီးနှင့် အမ တစ်တွဲသာ မျိုးပွားခြင်းလုပ်ဆောင်ပြီး နှစ်စဉ် သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ ခွေးမျိုးရင်းဝင်များသည် အနံ့ပေးခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း (*ဆီးစွန့်၍*)၊ အသံဖြင့်သော်လည်းကောင်း (*အူ၍*) တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင်၊ တစ်အုပ်နှင့် တစ်အုပ် ဆက်သွယ်ကြသည်။ 

ခွေးမျိုးနွယ်နှင့် လူသားမျိုးနွယ်တို့၏ “အပြန်အလှန်ကျေးဇူးပြုသော ဆက်ဆံရေး”သည် ရှေးယခင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်းကာလမှ စတင်ခဲ့ပြီး ယနေ့အထိတိုင် တည်မြဲနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် မတူညီသော သက်ရှိမျိုးစိတ်နှစ်ခု၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုသည့်ဆက်ဆံရေးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။  

## ဗီဇမျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုများ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ
အာယမ် ပေါ့

**အာယမ် ပေါ့**သည် ဆီထဲတွင် ကြက်သားကို ကျတ်အောင်ကြော်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ကြက်သားကြော်ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဟင်းလျာတွင် မကြော်မီက ပြုတ် သို့မဟုတ် ပေါင်းထားသော အရေခွံမပါသည် အရောင်ဖျော့သော ကြက်သားကြော်ပါဝင်သည်။ အာယမ်ပေါ့ကို အာယမ်ဂိုရင်း(ကြက်သားကြော်)ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း အာယမ်ပေါ့သည် ပုံမှန်အာယမ် ဂိုရင်းနှင့် ကွဲပြားသည်။ အာယမ်ဂိုရင်းတွင် ရွှေညိုရောင်ဖြစ်အောင် ကြော်ထားသော်လည်း အာယမ်ပေါ့မှာ ဖျော့တောသောအရောင်ရှိသည်။ ဤဟင်းလျာမှာ မူလမှာ အနောက်ဆူမာတြာပြည်နယ် မီနန်ကာဘောင်းဟင်းလျာများမှ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ဂိုကန်နဝိဟာရ

**ဂိုကန်နဝိဟာရ**  (Sinhala: ගෝකන්න විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းစီရင်စု၊ ထရင်ကိုမလီးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ဖရဒ်ရစ်ခံတပ်၏ ဝင်ပေါက်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိပြီး ခံတပ်ဝင်းအတွင်းထဲတွင် တည်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ ထရင်ကွန်မလီးကို ရှေးခေတ်အခါက ဂိုကန်နအဖြစ် သိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ မဟာဝံသကျမ်းစာတွင်လည်း ဂိုကန်နဝိဟာရကို ဘုရင် Mahasen  က သုံးရာစု (၂၇၅ - ၃၀၁ အေဒီ) တွင် Swami  ကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည့် ရှီဝကျောင်းတော်ကို ဖျက်ဆီးကာ တည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် ထိုကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင်  Koneswaram Kovil သည် တည်ရှိလျက်ရှိသည်။ ဘုရင် Agbo V လက်ထက်တွင် ကျောင်းတော်ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တရားဟောခန်းမဆောင်တစ်ခုကိုလည်း တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

တမီလ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခုကို ခံတပ်၏ အဓိကဝင်ပေါက်အနီးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ထိုနေရာ၌ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဟိန္ဒူကျောင်းတော်ကို ပေါ်တူဂီတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟိန္ဒူကျောင်းတော်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

### လက်ရှိကာလ
၁၉၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုရေးရာဝန်ကြီးဌာန၏ ထရင်ကွန်မလီးအစိုးရတာဝန်ရှိသူက Koneswaram Kovil ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ဗောဓိပင်သည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ မကြာသေးမီက ရေငုပ်သမားများသည် တစ်ဝက်တစ်ပျက်နစ်မြုပ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာကျောက်စာများကို အနီးအနားရှိ ပင်လယ်ပြင်ဧရိယာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ကမ်းခြေသို့ ဆောင်ယူခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
မြွေပါ (သံတူကြောင်းကွဲ)

# မြွေပါ (Mongoose)
# မြွေပါမြီးတို (Weasel)
# ဝီဇယ်မျိုးရင်း (Mustelidae - Weasel Family)
ဝီဇယ်မျိုးရင်း

[thumb| ဥရောပ [ဖျံ]]

**ဝီဇယ်** (ဝါ) **မြွေပါမြီးတိုမျိုးရင်း** *(Mustelidae)* ဆိုသည်မှာ ဝီဇယ် (ဝါ) မြွေပါမြီးတိုများနှင့် ၎င်း၏မျိုးနွယ်တူများဖြစ်ကြသည့် ဖျံများ၊ ဆတ်ခလောက်များ၊ ကြောင်ပျံများ ပါဝင်သော ဇီဝမျိုးတူတိရစ္ဆာန်များအုပ်စု တစ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းအုပ်စုသည် အသားစားနို့တိုက်သတ္တဝါများ မျိုးစဉ်*(Canivora)* ထဲတွင်ပါဝင်ပြီး ခွေးအသွင်ရှိ တိရစ္ဆာန်များ မျိုးစဉ်ခွဲအောက်တွင်ပါဝင်သော မျိုးရင်းအဆင့် အုပ်စုဖြစ်ပြီး ၎င်းအား ပါဏဗေဒအလိုအရ *မက်စတယ်လီဒီ(Mustelidae)* ဟုခေါ်သည်။

**ဝီဇယ်** (သို့) **မြွေပါမြီးတို မျိုးရင်း**သည် နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်သော မျိုးကွဲအများဆုံးနှင့် အုပ်စုအကြီးဆုံး မျိုးရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ယင်းမျိုးရင်းဝင်တိရစ္ဆာန်များ၏ အရွယ်အစားသည်လည်း ကြွက်ကို အမဲလိုက်သော မြွေပါမြီးတိုအရွယ်မှ ၎င်းတို့ခန္ဓာကိုယ်ထက် အဆများစွာပိုကြီးသည့် သားကောင်ကို အမဲလိုက်သော မြွေပါခွေးဝံ *(Wolverines)* အရွယ်အထိ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ဝီဇယ်မျိုးနွယ်များသည် နေရာဒေမျိုးစုံ၌ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ ဥပမာ- ဖျံများသည် ရေထဲတွင် အများစုနေထိုင်ကျက်စားကြသော်လည်း၊ မြွေပါမြီးတိုမျိုးစိတ်တစ်ခုမှာ အာတိတ်ဒေသတွင် ကျက်စားသည်ကို တွေ့ရသည်။

## လူသိများသော မျိုးရင်းဝင်တိရစ္ဆာန်များ 
အောက်ပါတိရစ္ဆာန်များသည် လူသိများသော ဝီဇယ်မျိုးနွယ်ဝင် တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သည် -
* မြွေပါမြီးတို
* မြွေပါမွေးရှည်
* မြွေပါဖြူ
* ခွေးတူဝက်တူ
* ဆတ်ခလောက်
* ဖျံ

၎င်းမျိုးရင်းတွင် မျိုးရင်းခွဲ နှစ်ခုဖြစ်သည့် ဖျံ *(Lutrinae)* နှင့် ကျန်မျိုးရင်းဝင်များ *(Mustelinae)* ဟု အုပ်စုနှစ်ခု ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ

ကဏ္ဍ:အသားစား တိရစ္ဆာန်များ
စီနမာလေတံတား

**စီနမာလေတံတား**()သည် မော်လဒိုက်နိုင်ငံရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး မာလေကျွန်း၊ ဟူဟူလေကျွန်းနှင့် ဟူဟူမာလေကျွန်းတို့ကို  (ဟူဟူလေကျွန်းကိုဖြတ်၍) ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ ၁.၃၉ ကီလိုမီတာရှည်သော တံတားတွင် နှစ်လမ်းသွား ကားလမ်း၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များအတွက် သီးခြားလမ်းနှင့် လူသွားလမ်းတို့ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရထံမှ ထောက်ပံ့ငွေရရှိထားသောကြောင့် မူလက ဤတံတားကို တရုတ်-မော်လဒိုက် ချစ်ကြည်ရေးတံတားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မော်လဒိုက်နိုင်ငံအတွက် ကျွန်းအချင်းချင်းဆက်သွယ်ပေးထားသော ပထမဆုံးသော တံတားဖြစ်သည်။ 

မာလေနှင့် ဟူဟူလေကျွန်းအကြားတွင် တံတားတည်ဆောက်ရန် အကြံအစည်သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ထွက်ပေါ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး သမ္မတ Maumoon ၏ သမ္မတရွေးကောတ်ပွဲကမ်ပိန်းအတွင်း တံတားတည်ဆောက်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကတိပေးပြီးသည့်နောက် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် သမ္မတလောင်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူဖြစ်သည့် Mohamed Nasheed သည် အစပိုင်းတွင် ထိုအကြံအစည်နှင့်ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မာလေ၊ ဟူဟူလေ၊ ဟူဟူမာလေ၊ ဗီလင်ဂီလီနှင့် ဂူလ်ဟိုင်းဖာဟူကျွန်းတို့ကို တံတားဖြင့်ဆက်ပေးမည့်ဟု တန်ပြန်ကတိပေးခဲ့ရသည်။ တရုတ်ဆိပ်ကမ်းအင်ဂျင်နီယာကုမ္ပဏီသည် အဓိက ကန်ထရိုက်တာဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဆူလ်တန် အဗ္ဗဒူလ် ဟာလင် မူအက်ဒမ် ရှား တံတားအား တည်ဆောက်ခဲ့ရာတွင် နာမည်ကောင်းများ ရရှိခဲ့သော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မော်လဒိုက်နိုင်ငံရှိ တံတားများ
ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ

**ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ**  () ဆိုသည်မှာ ခွာပါသော တိရစ္ဆာန်များထဲတွင် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်အား ၎င်းတို့တွင်ပါရှိသော ခြေချောင်းငါးခုမှ (*စုံဂဏန်း*)နှစ်ခုပေါ်တွင်သာ (*အထူးသဖြင့် တတိယနှင့် စတုတ္ထခြေချောင်းနှစ်ခု*) မျှခြေဖြစ်အောင်ထမ်းထားသော တိရစ္ဆာန်အားလုံးကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုသောအမည်ဖြစ်သည့်အပြင် ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုအရလည်း မျိုးစဉ်အဆင့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတိရစ္ဆာန်များအုပ်စု၏ သိပ္ပံအမည်ဖြစ်သော *"အာတီယိုဒက်တိုင်လာ (Artiodactyla)*" ဆိုသည့် စကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ (အာတီယိုဒက်တိုင်လာ ) ဟူ၍ မြန်မာလိုအဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ဤအုပ်စုဝင် တိရစ္ဆာန်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ထမ်းထားခြင်း မရှိသော ကျန်ခြေချောင်းသုံးချောင်းမှာ အချို့၌လည်း ပါရှိကြပြီး၊ အချို့၌ ပါဝင်ကြခြင်းမရှိပေ၊ အချို့မှာမူ ပါသည်ဟု ပြောနိုင်ရုံသက်သက်မျှသာ ပါရှိပြီး အချို့တွင် ပါရှိသည့် ခြေချောင်း/ လက်ချောင်းများမှာ အနောက်သို့ ဦးလှည့်နေကြလေ၏။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ၎င်းအုပ်စုနှင့် မျိုးစဉ်အဆင့်ပြိုင် ဖြစ်သော ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ*(မ-ဂဏန်း)* တွင်မူ ခြေချောင်းငါးခုတွင် မ-ဂဏန်း အရေအတွက်ပေါ်၌သာ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို ထမ်းထားကြလေသည်။ ထို မျိုးစဉ်အဆင့်တူအုပ်စုနှစ်ခု၏ မတူညီသည့် နောက်ထပ်အချက်တစ်ခုမှာ (*ချွင်းချက် - ဝက်မျိုးနွယ်မပါ*) **ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ**သည် အပင် ဆဲလျူလို့အား ချေဖျက်ရာတွင် ၎င်းတို့၌ပါရှိသော တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်မကသော အစာအိမ်ဖြင့် ချေဖျက်ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များမှာမူ အူလမ်းကြောင်းအတွင်း၌ ချေဖျက်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုအစာချေခြင်းဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်အား စားမြုံ့ပြန်ခြင်းဟု ခေါ်လေသည်။

## ရေနေ-နို့တိုက်သတ္တဝါ ခွာစုံပါ တိရစ္ဆာန်များ 
ရေနေ-နို့တိုက်သတ္တဝါများဖြစ်ကြသော ဝေလငါး၊ လင်းပိုင်နှင့် ရေဝက်နွယ်ဝင် စသည့် တိရစ္ဆာန်များသည်လည်း ခွာစုံပါ တိရစ္ဆာန်များမှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဇီဝမျိုးခွဲပညာရှင်များသည် ၎င်းအုပ်စုနှစ်ခုအားပေါင်း၍ “*ဆတ္တာတီယိုဒက်တိုင်လာ* (*Cetartiodactyla* , )” ဟူသော အမည်ဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြလေသည်။

## လူသိများသော မျိုးစိတ်များ 
ယေဘူယျအားဖြင့် ကုန်းပေါ်နေထိုင်ပေါ်မူတည်၍ ခွာစုံပါ တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၇၀ ခန့်ရှိလေသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ လူသိများသော အုပ်စုဝင်တိရစ္ဆာန်အချို့မှာ ဝက်များ၊ ရေမြင်းများ၊ အန်တဲလုပ်များ ၊ သမင်များ၊ သစ်ကုလားအုတ်များ၊ ကုလားအုတ်များ၊ လာမာကုလားအုတ်များ၊ အယ်လ်ပါကာကုလားအုတ်များ၊ သိုးများ၊ ဆိတ်များနှင့် နွားများ ဖြစ်သည်။ 

ဤအုပ်စုဝင် တိရစ္ဆာန်အများစုမှာ လူသားများအတွက် အစားအစာအရသော်လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေးအရသော်လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရသော်လည်းကောင်း လွန်စွာအရေးပါကြလေသည်။

## ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစဉ်များ
ပုစွန်ကျား

ပုစွန်တစ်မျိုးဖြစ်သော **ပုစွန်ကျား**မျိုးများသည် ကိုယ်ထည်ပြား၍ ပုစွန်တုပ်လောက် ခေါင်းမကြီးချေ။ အပေါ်အရေခွံလည်း ပုစွန်ထုပ်လောက်မထူဘဲ အရောင်မှာ စိမ်းညိုရောင်နှင့် အဝါစင်းကျားဖြစ်သည်။ လက်နှင့် ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါများလည်း ပို၍ ပျော့ပျောင်းနူးညံ့သည်။ အရွယ်အားဖြင် ၆ လက်မှ ၈ လက်မအထိရှိသည်။ ယင်းတို့လည်း ရေတိမ်ရာ မြစ်ချောင်းစသည်တို့၌သာ တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ
ပုစွန်ဆိတ်

**ပုစွန်ဆိတ်** (Krill) များတွင် လက် ၅ စုံအနက် ပထမလက်တစ်စုံသည် ကြီး၍ ပြားပြီးလျှင်၊ အဖျားတွင် ၂ ခွဖြစ်၍ ချိတ်ကဲ့သို့ ကောက်ကောက်ကလေး ဖြစ်နေသည်။ ယင်းတို့ထက်ငယ်သော သတ္တဝါကလေးများကို ညှပ်၍ စားသောက်ကြရန်ဖြစ်သည်။

***ပုစွန်ဆိတ်***များသည် သီးခြားမျိုးစဉ် (*Krill*)မှဖြစ်ပြီး ပုစွန်များနှင့် မျိုးစဉ်မတူကြပေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ရေသတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ခြေဆစ်များ သတ္တဝါများ
မော်ထွန်းအောင်

**လဖိုင်မော်ထွန်းအောင်**သည် ကချင်လူမျိုး လူမှုရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ နိုင်ငံရေးသမား နည်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင် ဒုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

## ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
ဖားကန့်ကျောက်တူးသမားမိသားစုတွင် မွေးဖွားသည့် ဦးမော်ထွန်းအောင် အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် စစ်တပ်ပိုင်ကုမ္ပဏီများ လုပ်ကွက်ရရှိစေရန် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ကျောက်မျက်ဥပဒေကြောင့် ဖခင်ဖြစ်သူ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အရှုံးပေါ်ခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကပင် ဦးမော်ထွန်းအောင်ကို သဘာဝသယံဇာတ စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် လူထုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် နည်းပညာအထောက်အပံ့ဖြင့် ပံ့ပိုးကူညီရန် အကြောင်းအရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။

ဦးမော်ထွန်းအောင်သည် ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် မှ နည်းပညာဘွဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟောင်ကောင် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ တက္ကသိုလ်မှ မူဝါဒနှင့် လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ကောနဲလ်တက္ကသိုလ်တွင်လည်း လူထုစီမံခန့်ခွဲရေးမဟာပညာကို လေ့လာခဲ့သည်။

## လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှုများ
ဦးမော်ထွန်းအောင်သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ Myanmar Compassion Project, World Vision Myanmar, the Korea International Cooperation Agency (KOICA) and Spectrum-SDKN စသည့် အစိုးရမဟုတ်သည့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ နယူးယောက်အခြေစိုက် သဘာဝသယံဇာတ အုပ်ချုပ်မှု အင်စတီကျုတွင် ဒေသဆိုင်ရာ မန်နေဂျာအဖြစ် ငါးနှစ်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့မူဝါဒ အကောင်အထည်ဖော်ရေး သုတေသနအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Another Development ကို ပူးတွဲတည်ထောင်ပြီး မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။

## နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ
ဦးမော်ထွန်းအောင်သည် ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေး စကားဝိုင်း ပူးတွဲကော်မတီတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများအစုအဖွဲ့၏ နည်းပညာပံ့ပိုးသူအဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၅ ခုနှစ်က ပထမတစ်ကြိမ် အနိုင်ရဖူးသည့် တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားပါတီမှ ဦးအိုက်မွန်းက အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီက အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့တွင် လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ဗျိုင်းမဲ

**ဗျိုင်းမဲ**  (*Egretta sacra*) သည် ဗျိုင်းမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိုရှန်းနီးယားတလျှောက်တွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တောက်မဆိတ်

**တောက်မဆိတ်** (Mantis Shrimp) သည် ဓားခုတ်ကောင်ကဲ့သို့ ရှေ့‌ခြေနှစ်ချောင်းကို မြှောက်ချီထားလေ့ရှိသော ပုစွန်ကဲ့သို့သော သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်၏။  

သို့သော် ၎င်းသည် ပုစွန်များနှင့် မျိုးပေါင်းခွဲရော မျိုးစဉ်ပါ မတူကြချေ။ တောက်မဆိတ်သည် သီးခြားမျိုးစဉ် *(Stomatopoda)* မှ ဖြစ်၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ခြေဆစ်များ သတ္တဝါများ
ကဏ္ဍ:ရေသတ္တဝါများ
ကင်းပုစွန်

**ကင်းပုစွန်** (Lobster) သည် ပုစွန်မျိုးကွဲ တစ်မျိုးဖြစ်၏။ “*ကင်းမြီးကောက်၏ အမြီးနှင့်တူသော အမြီး၊ ပုစွန်၏လက်မနှင့်တူသော လက်မ*” စသည့် အင်္ဂါရပ်များ ပါဝင်သောကြောင့် ကင်းပုစွန် ဟုအမည်ပေးထားခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

ပင်လယ်တွင်း၌ ကျက်စားသည့် ပုဇွန်ထုပ်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ တစ်တောင်ကျော်အထိ အရွယ်ကြီးမားနိုင်သည်။ အသားများကို ထုတ်၍ အခြောက်လှန်းကာ နံရံ၌ အလှချိတ်ဆွဲထားလေ့ ရှိကြသည်။ လက်မနှစ်ချောင်းမှာ ကိုယ်ထည်နှင့် မမျှအောင် အလွန်ကြီးမား၍ တစ်ဖက်မှ ကြိတ်ချေရန်နှင့် တဖက်မှာ ညှပ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ထိခိုက်ပွန်းပဲ့လျှင် ပြန်၍ အသားတက်နိုင်သည်။ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ပေါများသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်းတွင်လည်း တွေ့ရတတ်သည်။ အခွံမာကျော၍ ကျောက်ကဲ့သို့ရှိသည်။ ပင်လယ်အောက်ခြေလွှာတွင် သွားလာကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ရေလည်းကူးတတ်၍ နောက်ပြန်ကူးရာတွင် အလွန်လျင်မြန်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် **ကင်းပုစွန်** များကို ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတစ်လျှောက် တွေ့ရှိရပေသည်။ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ကန်းရိုးတန်း၊ မြိတ်ကမ်းရိုးတန်းများတွင် အများအပြား ရရှိကြသည်။ မာန်အောင်ကျွန်း ပတ်ဝန်းကျင်၌ Seven Colour, Yellow Bamboo, Green လိုပေးထားတဲ့ ကင်းပုစွန် အမျိုးအစားများ ရှိသည်။ Blue နှင့် Red Spot ဆိုသော ကင်းပုစွန် အနည်းငယ်လောက် တွေ့ရှိရသည်။ ထိုကင်းပုစွန်များကို မာန်အောင်ဒေသက မဂန်းဟု ခေါ်ကြပြီး တနင်္သာရီဒေသက ပဂဲဟု ခေါ်ကြသည်။

Seven Colour ရှိသော ကင်းပုစွန်များက အကောင်းဆုံးနှင့် ဈေးအမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ တစ်ကောင်ကို နှစ်ပိဿာမှ သုံးပိဿာ အထိကြီးသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ
ပုစွန်ကျော့

**ပုစွန်ကျော့** (Prawn) သည် ပုစွန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ၎င်းမျိုးစိတ်များအား ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့နိုင်သည်။ 

ပုစွန်ကျော့၏ ဦးခေါင်းထိပ်တွင် ဆူးတောင်ကဲ့သို့ အညွန့်အတက်နှင့် အချွန်တစ်ခု ထိုးထွက်နေသည်။ အာရုံမှင် ၂ စုံစလုံးသည် သေး၍ ရှည်သည်။ ပထမနှင့် ဒုတိယလက် ၂ စုံသည် ပုစွန်တုပ်လက်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ
မေလင်းလက်ဆွေ

**မေလင်းလက်ဆွေ**သည် မြန်မာ့ဆေးပညာသမိုင်း၌ မြန်မာ့ပထမဆုံး ဖန်ပြွန်သန္ဓေသား ကလေးငယ်အဖြစ် မှတ်ကျောက်တင်ထားခြင်းခံရသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဖန်ပြွန်သန္ဓေသား ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်သားအိမ်ပြင်ပ၌ သန္ဓေအောင်စေ၍ မိခင်၏သားအိမ်အတွင်းသို့ သန္ဓေသားလောင်းအား ပြန်လည်ထည့်သွင်း၍ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စေသောနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ 

## မွေးဖွားမှုနှင့် ငယ်ဘဝအကြောင်း
မေလင်းလက်ဆွေကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့ရှိ တော်ဝင်ဆေးရုံ၌ သားဖွားနှင့်မီးယပ် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာဒေါ်မြမြ၊ သားဖွားနှင့်မီးယပ် အထူးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာဒေါ်မေသူမျိုးညွန့်၊ မေ့ဆေးဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ‌ဋ္ဌေးဋ္ဌေးမြင့်နှင့် ဒေါက်တာအေးမောင်၊ ဒေါက်တာကြည်ကြည်စိန်၊ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာစန်းစန်းမြင့် သူနာပြုဆရာမကြီး နော်ချိုချိုအေးနှင့် သားလောင်းဗေဒပညာရှင် မမြတ်သဇင်တို့မှ အောင်မြင်စွာ ခွဲစိတ်မွေးဖွားပေးခဲ့ကြသည်။ မွေးဖွားစဉ်က ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၇ ဒသမ ၀၄ ပေါင် (၃.၂ ကီလိုဂရမ်) ရှိသည်။ မြန်မာ့ပထမဆုံး ဖန်ပြွန်သန္ဓေသားသမီးငယ်၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာဘဆွေနှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်တင်မေထွေး (ခ) မချောစုတို့မှာ အသက် ၃၀ နှစ်ကျော်အရွယ်များဖြစ်ပြီး မိခင်လောင်း၏ သားဥပြွန်နှစ်ဖက်စလုံးပိတ်နေသော ပြဿနာကြောင့် အိမ်ထောင်သက် ၉နှစ်တိုင်အောင် သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ကြပေ။ မိခင်လောင်း၏ သားဥပြွန်လမ်းကြောင်းပွင့်စေရန်  ၃ ကြိမ်တိုင်တိုင် ကုသမှုခံယူခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် ဖန်ပြွန်သန္ဓေသားနည်းပညာ၏ အကူအညီဖြင့် သားသမီးရယူရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ဖခင်လောင်းဖြစ်သူ ‌ ဒေါက်တာဘ‌ဆွေ၏သုတ်ပိုးလေးများနှင့် မိခင်လောင်းဖြစ်သူ ဒေါ်တင်မေထွေး (ခ) မချောစု၏ သားဥလေးများကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဗဟိုစည်အထူးကုဆေးခန်း၏ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော ဗဟိုစည်မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပေးရေးစင်တာ ၏ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ၌ သားလောင်းဗေဒပညာရှင် မမြတ်သဇင်မှ မျိုးစပ်သန္ဓေအောင်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ သန္ဓေအောင်ပြီးသော သန္ဓေသားလောင်းကို မိခင်လောင်း၏သားအိမ်အတွင်းသို့ သားဖွားနှင့်မီးယပ် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာဒေါ်မြမြနှင့် သားဖွားနှင့်မီးယပ် အထူးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာဒေါ်မေသူမျိုးညွန့် တို့မှ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့ပြီး မိခင်လောင်းကို အောင်မြင်စွာကိုယ်ဝန်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ ဖြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မမေလင်းလက်ဆွေကို မြန်မာ့ပထမဆုံး ဖန်ပြွန်သန္ဓေသားကလေးငယ် အဖြစ် အောင်မြင်စွာ မွေးဖွားနိုင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ဆေးပညာသမိုင်း မှတ်တိုင်အဖြစ် Health Digest ဂျာနယ် အတွဲ (၄)၊ အမှတ်(၄၉) ၊ အခြား ဂျာနယ်များနှင်. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် ၂၀၀၉ တို့ ၌ ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

## ပညာရေး
ယခုလက်ရှိတွင် မြန်မာ့ပထမဆုံး ဖန်ပြွန်သန္ဓေသားကလေးငယ် မေလင်းလက်ဆွေသည် ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတစ်ခု၏ Grade 8 တွင် ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဖိုးခေါင်ပါးမဲ

**ဖိုးခေါင်ပါးမဲ** (*Psilopogon incognitus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အမြင့် ၆၀၀-၇၀၀ မီတာမြင့်သော တောတောင်များတွင် နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိပြီး သစ်ခေါင်းများတွင် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဘုံတလုတ်

**ဘုံတလုတ်** (*Gorsachius melanolophus*) သည် ဗျိုင်းမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဖိုးခေါင်ညို

**ဖိုးခေါင်ညို** (*Caloramphus fuliginosus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဘော်နီယိုကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘော်နီယိုကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဖိုးခေါင်လည်ဝါ

**ဖိုးခေါင်လည်ဝါ** (*Psilopogon franklinii*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အမြင့်  ကြားရှိသော တောတောင်များတွင် နေထိုင်ကျက်စားသည်။ ယင်းငှက်တို့၏ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်မှုကြောင့် IUCN အနီရောင် စာရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် စိုးရိမ်ရမှုအနည်းဆုံး ငှက်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အာရှပုစဉ်းထိုး

**အာရှပုစဉ်းထိုး** (*Merops orientalis*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အီရန်နိုင်ငံမှ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တလျှောက် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအထိ အာရှတိုက်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် တွေ့ရသော အလားတူငှက်များကို ယခင်က မျိုးစိတ်အတူတူဟု သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ကွဲပြားသောမျိုးစိတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်။ ယင်းငှက်များသည် အင်းဆက်များကို အဓိကစားသုံးသော ငှက်များဖြစ်ကြပြီး မြက်ခင်းပြင်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ပါးဝါဖိုးခေါင်

**ပါးဝါဖိုးခေါင်** (*Psilopogon chrysopogon*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မလေးကျွန်းဆွယ်၊ ဘော်နီယိုကျွန်း၊ ဆူမတြာကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အမြင့်  ရှိသော တောတောင်များတွင် နေထိုင်ကျက်စားသည်။ ယင်းငှက်တို့၏ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်မှုကြောင့် IUCN အနီရောင် စာရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် စိုးရိမ်ရမှုအနည်းဆုံး ငှက်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ပုစဉ်းထိုးမြီးပြာ

**ပုစဉ်းထိုးမြီးပြာ** (*Merops philippinus*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် ရေနှင့်နီးသောနေရာများတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ပုစဉ်းထိုးလည်ပြာ

**ပုစဉ်းထိုးလည်ပြာ** (*Merops viridis*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသ လမုတောများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် ပျားပိတုန်းများ၊ ပုဇင်းများကို ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မီးခိုးရောင်ဥဩလေး

**မီးခိုးရောင်ဥဩလေး** (*Cuculus poliocephalus*) သည် မိုးဆောင်းငှက် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို ရုရှားနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဆိုမာလီယားနိုင်ငံ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကင်ညာနိုင်ငံ၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ မာလဝီနိုင်ငံ၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မတ်လ ၁၅ ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်အထိ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်

**ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်** (*Podiceps nigricollis*) သည် ထန်းစေ့မှုတ်ငှက်မျိုးနွယ် ငှက်ဖြစ်ပြီး အင်းဆက်များကို အဓိက စားသုံးကြသည်။ ကန်ရေပြင်များတွင် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိပြီး သားပေါက်ရာသီတွင် ဥ ၁ လုံးမှ တခါတရံ ၃-၄ လုံးအထိ ဥလေ့ရှိသည်။ ရက်ပေါင်း ၂၁ ရက်ကြာသောအခါ သားပေါက်ကြပြီး ၁၀ ရက်ခန့်ကြာပါက မိခင်နှင့် သားပေါက်ကလေးများ ခွဲကြသည်။ သားပေါက်ကလေးသည် ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ခန့်ကြာသော် အတောင်စုံကြသည်။ 

ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များသည် ပျံသန်းခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ရှောင်ရှားကြသော်လည်း ဆောင်းခိုကာလတွင်  အထိ ပျံသန်းသွားလာကြသည်။ လိုရာခရီးသို့ရောက်ပြီးပါက အစာရေစာ ဝလင်စွာ စားသောက်ရသောကြောင့် ၂ လခန့်အထိ မပျံသန်းတတ်ကြတော့ပေ။ ယင်းအချိန်တွင် ကိုယ်အလေးချိန် ၂ ဆခန့် ရောက်ရှိကြသည်။ ယင်းဆောင်းခိုကာလသည် အန္တရာယ်များပြီး တခါတရံ ထောင်ချီသော ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များ သေဆုံးကြရသည်။ နိုင်ငံတကာသဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းက ယင်းငှက်အား မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် အနည်းဆုံးစိုးရိမ်ရသောငှက်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မတ်လ ၁၅ ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်အထိ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များကို အာဖရိကတိုက်၊ ယူရေးရှားနှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျက်ခုံးဖြူစွေ့

**မျက်ခုံးဖြူစွေ့** (*Stachyris oglei*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အာသံပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မြန်မာတစ်ငှက်

**မြန်မာတစ်ငှက်** (*Aegithalos sharpei*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းတောင်တန်းတွင် တွေ့ရှိရသော ဌာနေရင်းငှက်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်သည် အလတ်စားတောတောင်များတွင် နေထိုင်ကျက်စားတတ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ဌာနေရင်းငှက်များ
နှုတ်သီးကောက်စွေ့

**နှုတ်သီးကောက်စွေ့** (*Argya longirostris*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ယင်းငှက်များကို ရေရောက်သော အပူပိုင်းဒေသ မြက်ခင်းပြင်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မျက်ခုံးဖြူဝါးရောင်းငှက်

**မျက်ခုံးဖြူဝါးရောင်းငှက်** (*Trochalopteron virgatum*) သည် ဝါးရောင်းငှက်မျိုးရင်း ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို ပတ်ကွိုင်တောင်တန်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပတ်ကွိုင်တောင်တန်းတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကိုင်းစွေ့

**ကိုင်းစွေ့ ** (*Chrysomma altirostre*) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ စိုစွတ်တောများ၊ မြက်ခင်းပြင်များတွင် တွေ့ရသည်။ ယင်းငှက်အား IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကတည်းက  မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စွေ့ခေါင်းနီ

**စွေ့ခေါင်းနီ** (*Timalia pileata*) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက် ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်အား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဝါးရောင်းပြောက်ခေါင်းနီ

**ဝါးရောင်းပြောက်ခေါင်းနီ** (*Trochalopteron chrysopterum*) သည် ဝါးရောင်းငှက်မျိုးရင်း ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငှက်ညိုဗိုက်ဖြူ

**ငှက်ညိုဗိုက်ဖြူ** (*Spelaeornis oatesi*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စွေ့စင်းကျား

**စွေ့စင်းကျား** (*Argya earlei*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံအထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဝါးရောင်းပြောက်တောင်နီ

**ဝါးရောင်းပြောက်တောင်နီ** (*Trochalopteron squamatum*) သည် ဝါးရောင်းငှက်မျိုးရင်း ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို ဟိမဝန္တာ အရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မောတောင်မြို့

**မောတောင်မြို့** () သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်ရှိ မြို့ဖြစ်သည်။တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်း အရှေ့ဘက်အကျဆုံး နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျေးရွာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နယ်စပ်မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ကျေးရွာအဆင့်ကတည်းကပင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်း ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်-ထားဝယ်-မြိတ်-ကော့သောင်းလမ်းမကြီးမှ ခွဲထွက်၍ တနင်္သာရီတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ အမှတ် (၂) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ထားသည်။
## ပထဝီဝင်အနေအထား
### တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
မောတောင်မြို့သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။မြိတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ၁၁၈မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၂.၉၉ ကျယ်ဝန်းသည်။
### နယ်နိမိတ်
မောတောင်မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဆင်ခွန်းရွာ တည်ရှိသည်။ ထိုရွာသည် အမှတ် (၂) အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ ထိုင်းနိုင်ငံအပိုင်းနှင့် (၁၅)မိုင်မျှသာဝေးသည်။
## စီးပွားရေး
မောတောင်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းရှိသော်လည်း တနင်္သာရီတောင်တန်းရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပိတ်ထားခဲ့ရသည်များရှိသည်။မြိတ်-တနင်္သာရီ ဒေသများမှ ပို့ကုန်များကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရာတွင် ပင်လယ်ရေကြောင်းမှတင်ပို့ရာ မြိတ်မြို့မှ ထိုင်းနိုင်ငံ ရနောင်းမြို့သို့ ရေမိုင် ( ၂၇၆)မိုင်ကို ၂၄နာရီကြာသွားရသည်။ ထိုမှနေ၍ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးငါးဈေးကွက်ဖြစ်သော မဟာချိုင်သို့ တင်ပို့ရာ စုစုပေါင်း မြိတ်မှ မဟာချိုင်သို့ ၃၁ နာရီခန့်ကြာမြင့်သည်။ မြိတ်-မောတောင်-ဆင်ခွန်းမှ တင်ပို့ပါက အချိန် (၇)နာရီခန့်သာ ကြာမြင့်သဖြင့် မောတောင်မြို့မှာ စီးပွားရေးအရ အရေးပါသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ
ငှက်ခြေတို

**ငှက်ခြေတို** (*Cutia nipalensis*) သည် ဝါးရောင်းငှက်မျိုးရင်း ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး (မန္တလေး)

**မန္တလေး တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး** သည် မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ အိုးဘိုရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်၏ အနောက်ဘက်တွင်တည်ရှိပြီး ကုတင်(၁၀၀)ဝင်ဆံ့ကာ သင်ကြားရေးဆေးရုံလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သင်ကြားရေးတိုင်းရင်းဆေးရုံကြီးဖြစ်သည်။ တိုင်းရင်းဆေးရုံ၏ အနောက်ဘက်တွင် တိုင်းရင်းဆေးသိပ္ပံနှင့် တိုင်းရင်းဆေးဝါးစက်ရုံများလည်းရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၉၇၆ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော တိုင်းရင်းဆေးပညာသင်ကျောင်းဖြစ်သော တိုင်းရင်းဆေးသိပ္ပံကို မန္တလေးမြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ ၄ရက်နေ့တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ တိုင်းရင်းဆေးရုံကို မန္တလေးမြို့၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကုတင် (၅၀)ဆံ့ဆေးရုံအဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ရက်နေ့တွင် တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)နှင့်အတူ ကုတင် (၁၀၀)ဆံ့ သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီးအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
## ပြခန်း

Traditional Medicine Hospital Mandalay.jpg|​ဆေးရုံဝင်​ပေါက်
Traditional Medicine Hospital Mandalay 2.jpg|​ဆေးကုသ​ဆောင်များ
Traditional Medicine Hospital Mandalay 3.jpg|​ဆေးရုံဝင်း
Traditional Medicine Hospital Mandalay 4.jpg|ပြင်ပလူနာဌာန

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မန္တလေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ
နွားလပို့တောင်ဆံတော်ရှင်

**ဗန္ဓိသေလာနွားလပို့တောင်ဆံတော်ရှင်**သည် မွန်ပြည်နယ်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ကျုံကကျေးရွာအနီး  နွားလပို့တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ နွားလပို့တောင်ဟု အမည်တွင်ရခြင်းကလည်း ကျုံကကျေးရွာမှ မြောက်ဘက်သို့ မျှော်ကြည့်လျှင် တောင်တန်းကြီးအလယ်၌ ဤတောင်ကို နွားဥဿဘကြီး၏ လပို့နှင့်အလားသဏ္ဌာန်တူစွာ မြင်တွေ့ရခြင်းကြောင့် နွားလပို့တောင်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။နွားလပို့တောင်သည် အမြင့်ပေ ၁၈၈၈ ရှိပြီး ဇင်းကျိုက်တောင်၊ ကုလားမတောင်တန်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။

## သမိုင်းကြောင်း
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ကျိုက်ထီးရိုးစေတီကို တည်ထားခဲ့သော တိဿရသေ့ကြီးသည် ဇင်းကျိုက်တောင်တွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်စဉ် မြတ်စွာဘုရားရှင်ချီးမြှင့်တော်မူခဲ့စဉ်က ရရှိခဲ့သည့် ဆံတော်တစ်ဆူကို ပင့်ဆောင်လာပြီး စေတီတည်ထားကိုးကွယ်ရန် ရည်သန်၍ ရသေ့ဦးခေါင်းတော်သဏ္ဌာန် ကျောက်တုံးကိုရှာဖွေရာ ဤနွားလပို့တောင်ပေါ်ရှိ လုံးဆင့်တည်နေသည့် ကျောက်တုံးတော်များကို တွေ့ရှိပြီး၊ အလယ်ကျောက်တုံးတော်ကို ထွင်းဖောက်ဌာပနာလျက် ဤစေတီတော်ကြီးကို တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။

## စေတီတော် တည်ထားဟန်
 စေတီတော်၏ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကျောက်တုံးသုံးလုံးဆင့် တည်ရှိနေသော ကျောက်တုံးတော်များ၏ အပေါ်ဆုံးကျောက်တုံးတွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပါသည်။ စေတီတော်ကြီး၏ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ပတ်သက်၍ကျောက်တုံးသုံးတုံးဆင့် တည်နေပုံမှာလည်း အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် အရပ်လေးမျက်နှာမှ မတူကွဲပြား ဖူးမျှော်ပါက ပုံသဏ္ဌာန်တော်တစ်မျိုးစီ ဖူးမြင်တွေ့ရှိရပါသည်။ အရှေ့မြောက်အရပ်နှင့် အနောက်တောင်အရပ်တို့မှ ဖူးမြော်ပါက ရသေ့တစ်ပါး၏ဦးခေါင်းတော်၊ ပါးပြင်တော်၊ နားရွက်တော်နှင့် ပခုံးတော်သဏ္ဌာန်တွေ ဖူးမြင်ရကြောင်း ဆိုကြပါသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
မြို့တော်ဦးစေတီတော်

မြို့တော်ဦးစေတီသည် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့၊ သီရိဇေယျာရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ 

မူလက ဥယျာဉ်ခြံမြေအတွင်းရှိ ထုထည်ကြီးမားသော စေတီငုတ်တိုဖြစ်ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ရေးမြို့ မြို့လုံးကျွတ်မီးလောင်မှုအပြီးတွင် မြို့မြေကွက်များ
ပြန်လည်သတ်မှတ်ရာမှ စေတီငုတ်တိုပြန်လည်ဖော်ထုတ်၍ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ အတောင် ၈၀ (ပေ ၁၂၀) ရှိသည်။ မူလထီးတော်ဒါယိကာမှာ ဦးဟုတ်တိန်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်သံဃာတော်များနှင့် စာပေပညာရှင်များ၊ တာဝန်ရှိသူများက ရှေးဟောင်းမွန်စာပေများနှင့် စေတီတည်နေရာကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး၍ သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ထုတ်ရာမှ ဗုဒ္ဓဆံတော် တစ်ဆူကို ဌာပနာပြုကိုးကွယ်သော စေတီဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ 
စေတီတော်၏ ပရဝုဏ်တွင် သာသနိက အဆောက်အဦများစွာ မရှိသော်လည်း စေတီတော်တည်ရှိရာ ဝန်းကျင်နယ်မြေတွင် ရှေးက စေတီပုထိုးများစွာ တည်ရှိခဲ့ပြီး ယခုအခါ တိမ်မြုတ်ပျောက်ကွယ်နေကြောင်း သိရှိရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
တောင်ကပ်ငှက်

**တောင်ကပ်ငှက်** (*Gypsophila crispifrons*) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်မြောက်နှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများ၊ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မှော်ရုံတောမှာ မောလှပြီ

***မှော်ရုံတောမှာ မောလှပြီ***သည် Gorhan ၏ *The Gold of their Bodies* ဝတ္ထုစာအုပ်ကို မြသန်းတင့် ဘာသာပြန်ဆိုသည့် ဝတ္ထုစာအုပ် ဖြစ်ပြီး သစ္စာစာပေက ထုတ်ဝေသည်။ မရေးဖြစ်နိုင်သေးသော *ဒေါက်တာမမိုးသူ* ဝတ္ထုကို ရွှေ့ဆိုင်းပြီး၊ ပြင်သစ်လူမျိုး ပန်းချီဆရာဂေါ်ဂင်၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ဖွဲ့နွဲ့ထားသော ဤအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ထုတ်ဝေရန် ညှိနှိုင်းခဲ့ရသည်။ ဆမ္မားဆက်မွန် ရေးသော *လမင်းနှင့် ခြောက်ပဲနိ* ဝတ္ထုနှင့် မတူသည်မှာ ဂေါ်ဂင်၏ နာမည်ကို တိုက်ရိုက်သုံးထားကာ၊ ဂေါ်ဂင်၏ အနုပညာသည်ဘဝကို သာမက၊ သူ့ပန်းချီအယူအဆများကိုလည်း ထည့်သွင်းထားသည်။ ပြင်သစ် ကိုလိုနီဝါဒနှင့် ရန်ဖြစ်သော ဂေါ်ဂင်၏ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုအောက် ရောက်နေသည့် တဟီတီကျွန်းသားများဘက်က နေ၍ ရပ်တည်ပုံကို အလေးပေး ဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဘာသာပြန်စာအုပ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ္ထုစာအုပ်များ
နျူ-ဆူလ်တန်မြို့

**နျူ-ဆူလ်တန်မြို့**(; ; ), ယခင် **Akmolinsk** (), **Tselinograd**, နှင့် **Astana** (, )သည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်၏ လက်ရှိအမည်ကို ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ ပါလီမန်မှ တညီတညွှတ်တည်းထောက်ခံမှုဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအမည်မှာ ယခင်ကာဇက်သမ္မတဟောင်းဖြစ်သော နျူ-ဆူလ်တန် နာဇာရ်ဘာယဲ့ဗ်အား အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ 

မြို့တော်သည် အီရှင်းမ်မြစ်ကမ်းဘေး ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်အလယ်ပိုင်းဒေသ အာ့ခ်မိုလာဒေသကြီးတွင် တည်ရှိပြီး အထူးအခြေအနေအရ မြို့တော်အား ဒေသ၏ ကျန်သောအစိတ်အပိုင်းသီခြားခွဲ၍ အုပ်ချုပ်မှုပြုသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ခန့်မှန်းချက်များအရ မြို့တော်နယ်နိမိတ်အတွင်း လူဦးရေ ၁.၁၃၆.၀၀၈ ဦးရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထိ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သော အာမာတီမြို့ပြီးလျှင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးသော မြို့ဖြစ်၍လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် နျူ-ဆူလ်တန်မြို့သည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ခရီးသွားနေရာများ ထိပ်ဆုံး ၁၀ ခုမှ ၁ ခုအဖြစ် အရွေးချယ်ခံရသည်။ 

ခေတ်မှီမြို့ပြဖြစ်သော နျူ-ဆူလ်တန်မြို့သည် အခြားသော အကွက်ချထားသော မြို့များကဲ့သို့ပင် အကွက်ချထားသော မြို့ဖြစ်သည်။ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သွားပြီးနောက် မြို့တော်၏ အသွင်အဏ္ဍာန်မှာ အံ့ဩဖွယ် ပြောင်းလဲ၍ သွားခဲ့သည်။ မြို့တော်အကွက်ချစီမံကိန်းကို ဂျပန် ဗိသုကာပညာရှင် ကီရှိုကူရိုကာဝါမှ ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
## မှတ်စု 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ
ဆန့်ချိနှင့် လက်ကောက်ဆယ်ကွင်း ဒဏ္ဍာရီ

***ဆန့်ချိနှင့် လက်ကောက်ဆယ်ကွင်း ဒဏ္ဍာရီ*** သည် ၂၀၂၁ အမေရိကန် စူပါဟီးရိုး ရုပ်ရှင် ဖြစ်ကာ၊ ဆန့်ချိ Shang-Chi ဇာတ်ကောင်ကို တည်ထားသော မာဗယ်ကာတွန်းကို အခြေခံထားသည်။ မာဗယ်စတူဒီယိုက ထုတ်လုပ်ပြီး ဝေါဒစ္စနေစတူဒီယို ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးက ဖြန့်ချိသော ယင်းဇာတ်ကားသည် မာဗယ် ရုပ်ရှင်ကမ္ဘာ (MCU) တွင် ၂၅ ကားမြောက် ရုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်ကို ဒစ္စတင် ဒန်နီယယ် ခရက်တန် :en:Destin Daniel Cretton က ရိုက်ကူးပြီး၊ ဒေ့ ကောလဟမ် :en:Dave Callahamနှင့် အင်ဒြူး လန်ဟမ် Andrew Lanham တို့က ဇာတ်ညွှန်းခွဲသည်။ ဆန့်ချိအဖြစ် ဆင်မြူ လျို :en:Simu Liu က အောကွာဖီနာ၊ မုန်အော်ကျန်း၊ ဖာလာချိန်၊ ဖလော်ရီယန် မန်တနူ၊ ဘင်နီဒစ် ဝမ်၊ မီရှယ်ယို၊ ဘင် ကင်းစလီ၊ တိုနီလျောင်းတို့နှင့် အပြိုင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ရုပ်ရှင်ထဲမှာ၊ ဆန့်ချိ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ လက်ဆယ်ကွင်းဂိုဏ်းချုပ် ဝိန်ဝူက ဆန့်ချိနှင့် သူ့ညီမကို လျှို့ဝှက်ရွာတရွာ ရှာတော်ပုံသို့ ခေါ်သွားရာမှ သူ၏ အတိတ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
တာ့ရှ်ကန့်မြို့

**တာ့ရှ်ကန့်မြို့**(, (from ), or **Toshkent** (; //, )သည် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သလို ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂,၄၈၅,၉၀၀ ဦးရှိခဲ့ရာ အလယ်အာရှဒေသ၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး သမိုင်းတွင် **ချာ့ချ်မြို့**()ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။  ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ 

အေဒီ ၈ ရာစုအလယ်ပိုင်း အစ္စလာမ်မစ်ယဉ်ကျေးမှုတို့ မလွှမ်းမိုးမီ တာ့ရှ်ကန်ကို ဆော့ဒီယန်(Sogdian)နှင့် တာ့ကစ်(တူရကီ)ယဉ်ကျေးမှုတို့ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၂၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂျင်ဂစ်ခန်မှ မြို့အား ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပိုးခြည်လမ်းမှအကျိုးအမြတ်များ ရရှိနိုင်စေရန်အတွက် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ကိုကန့်ခန်(Khanate of Kokand)မှ မသိမ်းပိုက်ခင်ထိ ၁၈ ရာစုမှ  ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် တာ့ရှ်ကန့်သည် လွတ်လပ်သောမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် တာ့ရှ်ကန့်သည် ရုရှားအင်ပါယာလက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရပြီး ရုရှားတာကစ္စတန်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍လာခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ခေတ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့မှုများကြောင့် မြို့သည် လူမှုအခြေပြအရ ပြောင်းလဲမှုနှင့် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုကြီးများအား ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၆ တာ့ရှ်ကန့်ငလျင်ကြောင့် မြို့တော်၏ နေရာအတော်များများပျက်စီးသွားခဲ့ရသောလည်း စံပြဆိုဗီယက်မြို့အဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က ဆိုဗီယက်ယူနီယံတွင် မော်စကို၊ လီနင်ဂရတ်နှင့် ကီယဲ့ဗ်တို့ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံးသော မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ယနေ့ခေတ်တွင် လွတ်လပ်သော ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာပြီး တာ့ရှ်ကန်သည် ကွဲပြားစုံလင်သော လူမျိုးများနေထိုင်ပြီး ထိုအထဲမှ ဥဇဘက်လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာအရေးအသားတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည် ၂,၂၀၀ ပြည့်နှစ်ပွဲတော် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 

## မှတ်ချက်များ 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ
ဇီးကွက်ချိုထောင်

ဇီးကွက်ချိုထောင် (သို့) ကုပ်ကလူချိုထောင် (Horned Owls) သည် ဇီးကွက်ငှက်များ မျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ *“ဗုဗို (Bubo)”* ဟု ခေါ်သည်။ ဤမျိုးစု၏ ဇီးကွက် အများစု၏ နားရွက်နားရှိ ငှက်တောင်များမှာ ဦးချိုကဲ့သို့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၁၉ ခုနှစ် တွေ့ရှိချက်အရ ဇီးကွက်ချိုထောင်များ နှင့် အခြားဇီးကွက်မျိုးစုများဖြစ်သော ကုပ်ကလူ (Strix)နှင့် ဒီးဒုတ် (Ketupa) ဇီးကွက်မျိုးစုဝင် ငှက်များ၏ ဗီဇမျိုးရိုးမှာ အလွန်တရာနီးစပ်ကြပြီး ယခုကဲ့သို့ မျိုးစု (၃) ခုခွဲထုတ်ထားခြင်း နှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းကိစ္စအား ယနေ့ထက်တိုင် ဆွေးနွေးငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။

## ကိုးကား
ဇီးကွက် (မျိုးစိတ်)

“**ဇီးကွက်**” ဟုအော်မြည်တတ်သော ညဉ့်ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ **ဇီးကွက်** ဟူသည့် ဝေါဟာရ၏ မူလဇာစ်မြစ် ငှက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှတဆင့် အခြားသွင်ပြင်လက္ခဏာနှင့် မျိုးရိုးတူငှက်များအပေါ်သို့ လွှမ်းမိုးသော မျိုးနွယ်အမည်ဖြစ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
အက်ရှလေ အီဒင်

**ဆာ အက်ရှလေ အီဒင်** (နိဝင်ဘာ ၁၃၊ ၁၈၃၁ - ဇူလိုင် ၈၊ ၁၈၈၇) သည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယမှ အရာရှိနှင့် သံတမန်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

## နောက်ခံနှင့် ပညာရေး
အီဒင်အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားနယ်၊ ဟတ်တင်းဖို့ဒ်ဘူရီမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အော့ကလန်၏ တတိယမြောက် နယ်စား နှင့် ဘတ်သ်အင်န်ဝဲလ်၏ ဘစ်ရှော့ ဖြစ်သူ ရောဘတ်အီဒင်နှင့် ဒါဘီရှိုင်းယားနယ်၊ အော်လ်ဒါဝက်စလေမြို့မှ ဖရန်စစ် အက်ဒ်ဝပ် ဟတ်၏ သမီး မေရီဟတ် တို့၏ တတိယမြောက် သား ဖြစ်သည်။ သူသည် ရက်ဂ်ဘီကျောင်းတွင် ပထမဦးစွာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၈၄၉ ခုနှစ် အထိ ဝင်ချက်စတာ ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကာ ထိုကျောင်းမှ အိန္ဒိယတွင် အစိုးရဝန်ထမ်း အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

## အစိုးရဝန်ထမ်းဘဝ
အီဒင်သည် ၁၈၅၀ နှင့် ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ဟေလီဘူရီရှိ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ၏ ကောလိပ်တွင် အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာ ၁၈၅၁ ခုနှစ် အထိ သူ၏ နောက်ဆုံးနှစ်ကို မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် အိန္ဒိယသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရပ်ဂျ်ရှာဟီ တွင် တရားသူကြီးနှင့် အခွန်ကောက်အရာရှိ၏ လက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ဂျန်ဂီပူတွင် ခရိုင်ဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် မိုရှေးဒါဘတ်၏ တရားသူကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အိန္ဒိယ ပုန်ကန်မှုအတွင်း သူသည် မြို့တွင်းရှိ ပုန်ကန်သူများအား စာနာမှု ပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားပြည်နယ် အစိုးရ၏ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ဘင်္ဂလားပြည်နယ် ဥပဒေပြုကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ထိုရာထူးတွင် ၁၁ နှစ်မျှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဆာဂျွန်ပီတာဂရန့်၏ လက်ထောက်ဘုရင်ခံ လက်ကျန်သက်တမ်း နှင့် ဆာ စီစေး ဘီဒွန်နှင့် ဆာဝီလီယမ် ဂရေးတို့၏ လက်ထောက်ဘုရင်ခံ သက်တမ်း အတွင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ကဏ္ဍ:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ
ရှမ်းနံနံ

**ရှမ်းနံနံ** (***Eryngium foetidum***) သည် အပူပိုင်းဒေသတွင်ပေါက်ရောက်သော Apiaceae မျိုးရင်းရှိ အပင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် **culantro** ( or ), **recao**, **shadow beni**, **Mexican coriander**, **bhandhania**, **long coriander**, **sawtooth coriander** စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ကာရီဘီယန်၊ ဗဟိုအမေရိက၊ တောင်အမေရိကတို့တွင် မူလပေါက်ရောက်သောအပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် တကမ္ဘာလုံး၌လည်း ပေါက်ရောက်ပြီး တခါတရံ သမပိုင်းရာသီဥတုတွင် တစ်နှစ်ခံပင်အဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်။thumb|alt=ကုလားနံနံပင်|ရှမ်းနံနံမွှေး

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ကူဝိတ်မြို့

**ကူဝိတ်မြို့**()သည် ကူဝိတ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ မြို့သည် နိုင်ငံ၏ အရေးပါသောနေရာဖြစ်သည့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိ ကူဝိတ်ပင်လယ်အော်၏ တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး  စော်ဘွားတို့၏ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီပွားရေးဗဟိုချက်ချာဖြစ်ကာ ကူဝိတ်တို့၏ ဆေဖီနန်းတော်၊ အစိုးရရုံးများ၊ ကူဝိကော်ပိုရေးရှင်းအများစုနှင့် ဘဏ်တို့၏ ရုံးချုပ်များ တည်ရှိသည်။ 

၂၀၁၈ ခုနှစ်အရ မြို့ပြဧရိယာတွင် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လူဦးရေ ၃ မီလီယံခန့်(နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းထက်ပို) နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော်၌ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ သီခြားဝိသေသမရှိပါ။ မြို့ပြဧရိယာ၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် နိုင်ငံ၏ ဂါဗာနာရိတ် ၆ ခုစလုံးမှ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ပြီး များစွာသော ဧရိယာများအဖြစ်ပိုင်းခြားထားသည်။ ကျဉ်းမြောင်းသောအမြင်များတွင် ကူဝိတ်မြို့ဟူဆိုပါက သမိုင်းတွင်အချက်အခြာမြို့အဖြစ်သာဆိုကြသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် ကပ်လျက်မြို့ပြဧရိယာများကို ချောမွေ့စွာပေါင်းစပ်ထားသော မြို့တော်ဂါဗာနာရိတ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်၍နေပြီဖြစ်သည်။ 

ကူဝိတ်မြို့အတွက် လိုအပ်သော ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့ကို ကူဝိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၊ အယ် အဟာမာဒီဆိပ်ကမ်း (Ahmadi Port)၊ အယ် ရူဝေခူဆိပ်ကမ်း(Shuwaik Port) တို့ဖြင့် ဆောင်ရွက်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ
ပြန်သွားစုံတွဲ

***ဖြောင့်ချက်စုံတွဲ*** ဝါ ***ပြန်သွားစုံတွဲ***  ()သည် ၂၀၁၇ တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်ကာ၊ ဆွန်းဟိုဂျွန်းနှင့် ဂျန်နာရာတို့ သရုပ်ဆောင်သည်။ ၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၁၃ တွင် စတင်ပြသပြီး၊ ကေဘီအက်စ်၂ လိုင်းမှ ကိုရီးယားစံတော်ချိန် သောကြာနှင့် စနေနေ့တိုင်း ၂၃း၀၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်သည်။ လက်ထပ်လက်စွပ် နှစ်ကွင်းဖြင့် အချိန်ခရီးသွားသည့် ဇာတ်လမ်းသွား ဖြစ်သည်။

ထိုစီးရီးသည် မီတီ တဖြစ်လဲ ဟုန်းဆောင်းဖြိုနှင့် ဂူဂူ တဖြစ်လဲ ဂင်ဟဲယွန်းတို့ ၂၀၁၆ တွင် အွန်လိုင်းပေါ် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေသည့် ဝဘ်တွန်းစီးရီး  *နောက်တကြိမ်ပြန်လုပ်စို့* *Do it one more time* ()ကို မှီငြမ်းရိုက်ကူးထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
ဝီလဂါမ ဝိဟာရ

**ဝီလဂါမဝိဟာရ** ("ဗီဂန်ရာဇမဟာဝိဟာရ" ဟုလည်း သိကြ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ထရင်ကွန်မလီးခရိုင်၊ ကန်နိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကျောင်းတော်ကို ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များက "Natanar Kovil" ဟုလည်း သိကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းများအရ ဗီဂန်ဝိဟန်ရသည် နိုင်ငံရှိ အရေးပါသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကျောင်းတော်တွင် သီရိလင်္ကာနှင့် တမီလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဝတ်ပြုမှုများ လုပ်ကြသည်။

ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက ထရင်ကွန်မလီးခရိုင်ရှိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် ရှေးဟောင်းနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
ကျောင်းတော်ကို ဒေဝါနံပီယတိဿမင်း (307–267 BC) အုပ်စိုးစဉ်က တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတော်အား ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများကို ဘုရင် Bathiya I, Agkbo II, Vijayabahu I and Parakramabahu I အစရှိသည့် ဘုရင်များက ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် Bhatika Tissa (141-165 AD) လက်ထက်တွင် ရေးထိုးထားခဲ့သည့် ကျောက်စာတစ်ခုကိုလည်း ကျောင်းတော်တွင် တွေခဲ့ရသည်။ အနုရာဒပူရနှင့် ပိုလွန်နရူပမင်းဆက်များ ပြိုလဲပြီးနောက်တွင် လူများသည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသဖြင့် ကျောင်းတော်သည် စွန့်ပစ်ခံခဲ့ရကာ အပျက်အစီးများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

အေဒီ ၉၉၃ တွင် အိန္ဒိယမှ Cholas ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့်အတူ နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များစွာတို့သည့် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ ဝီလဂါမဝိဟာရသည် ဖျက်ဆီးခံရမှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ Cholas လက်ထက်တွင် ကျောင်းတော်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရမည့်အစား ကျောင်းတော်တွင် သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပုံစံများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဘုရင် Rajaraja I က ကျောင်းတော်ကို Rajarajaperumpalli ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ အချို့သော တမီကျောက်စာများတွင် ဘုရင် Rajaraja နှင့် Rajendradeva တို့လက်ထက်အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောင်းတော်အတွက် လှူဒါန်းမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။

၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဝီလဂါမဝိဟာရ၏ အပျက်အစီးများကို သီရိလင်္ကာရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

## အပျက်အစီးများ
အချို့အပျက်အစီးများသည် ကျောင်းတော်ပဝုဏ်တစ်ခုလုံးတွင် ပြန့်ကြဲလျက်ရှိသည်။ ၎င်းပြန့်ကြဲနေသည်များတွင် ကျောက်စာများ၊ အုတ်အမိုးခုံးများ၊ ရုပ်ပွားတော်ထားရှိရာ အဆောက်အဦအပိုင်းအစများ၊ ဘောင်များ၊ တံတိုင်းကျောက်တုံးများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
မာနာမာမြို့

**မာနာမာမြို့**( '''' Bahrani pronunciation: )သည် ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၏ အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေးဗဟိုချက် ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့သည့်အလျှောက် မာနာမာမြို့သည် အမျိုးမျိုးအပြားပြား လွန်စွာကွဲပြားသည် လူမျိုးတို့၏ နေထိုင်ရာနေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီတို့နှင့် ပါရှန်းတို့၏ ထိန်းချုပ်ခဲ့သော ကာလများနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အိုမန်မင်းဆက်တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ လွန်မြောက်ခဲ့သောအခါ ဘာရိန်းသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ဗြိတိသျှတို့၏ ကြီးစိုးမှုပြီးသည့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှစ၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

ယနေ့ခေတ်တွင် အမြွှာမြို့နှစ်မြို့ဖြစ်သော မာနာမာမြို့နှင့် မဟေးရက်မြို့(Muharraq)တို့သည် ၁၈၀၀ ခုနှစ်များတွင် တပြိုက်နက်တည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြသော်လည်း မဟေးရက်မြို့၏ ခံစစ်အတွက် အချက်အခြာကြမှုကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည့်အတွက်ကြောင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဘရိန်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မာနာမာမြို့သည် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ မြို့တော်နှင့် ဘာရိန်းကျွန်းမကြီး၏ ဝင်ပေါက်ဖြစ်၍လာခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ ရေနံကြွယ်ဝမှုသည် လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုကို အ‌ထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စုပေါင်း၍ အမျိုးမျိုးသော ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတို့သည် အခြားသော လုပ်ငန်းများအား ချဲ့ထွင်ရာ၌ အကူအညီပေးခဲ့ပြီး မာနာမာမြို့အား အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၏ အရေးပါသော ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်ဖြစ်ရလာခဲ့စေသည်။ မာနာမာမြို့သည် အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အတွင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာမြို့တော်နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Globalization and World Cities Research Network ၏ ဘီတာဂလိုဘယ်စီးတီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

## ကိုးကား 
*
*

ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ
ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး

**ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး** (Ice giant) သည် ကြီးမားသောဂြိုဟ်တခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် လေးလံသောဒြပ်စင်များထက် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယမ်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဆာလဖာများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့သည် ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသည်။

နက္ခတ္တရူပဗေဒနှင့် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာသိပ္ပံပညာရပ်တွင် ရေခဲကို ရေခဲမှတ်အပူချိန် ၁၀၀ ကယ်လ်ဗင်အထက်ရှိသော ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာ ရေ (273 K 0°C)၊ အမိုးနီးယား 195 K (-78°C)၊ မီသိန်း 91 K (-182°C) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ် အဓိကပါဝင်ပြီး ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများဖြစ်ကြသည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့နှင့် မတူကွဲပြားသည့် ဂြိုဟ်ဘီလူးများအဖြစ် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့အား ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများအဖြစ် သိလာခဲ့သည်။ ယင်းဂြိုဟ်တို့ စတင်ဖွဲ့တည်ခဲ့စဉ်က အစိုင်အခဲများဖြစ်ကြသည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့၌ အင်မတန်နည်းပါးသောရေအား ရေခဲအသွင်ဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ရေသည် အပူချိန်နှင့်ဖိအားအောက်တွင် supercritical fluid အနေဖြင့် အဓိက တည်ရှိကြသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဒြပ်ထုအားဖြင့် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှသာ ပါဝင်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ရသော် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဒြပ်ထုအားဖြင့် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက် ပါဝင်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း
ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ
ကဏ္ဍ:ရေခဲ
လင်္ကာပတုနသမုဒယဂီရိဝိဟာရ

**လင်္ကာပတုနသမုဒယဂီရိဝိဟာရ** (Sinhala: ලංකාපටුන සමුද්‍රගිරි විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ပိုင်းစီရင်စု၊ ထရင်ကွန်မလီးခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် သီရိလင်္ကာ၏ သမိုင်းဝင်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့် လင်္ကာပတုနဆိပ်ကမ်းအနီး သမုဒ္ဒရာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းဆိပ်ကမ်းသည် ဗုဒ္ဓ၏ သွားဓာတ်တော်ကို ဆောင်ယူခဲ့စဉ်အခါက မင်းသား Dantha နှင့် Hemamala တို့ ခြေချခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ဆူနာမီကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည့် ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်သည်ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးလျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ရှေးဟောင်း Dageba, Korawak Gal, ကန်တစ်ခုနှင့် အခြားသော ကျောင်းတော်၏ အပျက်အစီးများမှမူ ဧက ၅၀ အကျယ်ခန့် ယခင်အတိုင်း တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်အပျက်အစီး၏ အနီးတွင် ကျောင်းတော်အသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ထားရှိသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
လင်္ကာပတုနသည် ရှေးယခင်အချိန်က သီရိလင်္ကာ၏ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ခဲဲ့သည်။ ၎င်းနေရာသည် အေဒီ ၄ ရာစုက သီရိလင်္ကာသို့ ဗုဒ္ဓ၏ သွားဓာတ်တော်ကို ဆောင်ယူခဲ့ရာနေရာလည်း ြဖစ်သည်။ ကာလိင်္ဂ (Kalinga) အုပ်ချုပ်သူဘုရင်ဖြစ်သည့် Guhasiva သည် စစ်ရှုံး၍ သွားတော်ကို ကွာကွယ်စောင့်ရှောင့်ရန် သွားတော်ကို မင်းသား Dantha နှင့် မင်းသမီး Hemamala တို့လက်သို့ အပ်နှံခဲ့သည်။ မင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့သည် လင်္ကာပတုနဆိပ်ကမ်းမှ ရွက်လွှင့်ကာ တမ်ရလစ်တ မှတဆင့် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ဆိပ်ကမ်းသည် တမ်ရလစ်တမြို့မှ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း တည်ရှိသည်။

### ခေတ်သစ်ကာလ
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ
ကြယ်ပုသေး

**ကြယ်ပုသေး** (Subdwarf) ဆိုသည်မှာ ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်နှင့် ကြယ်ပုနီကြားတွင်ရှိသော ကြယ်အမျိုးအစားတခုဖြစ်သည်။ ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်တို့ထက်နည်းသော အလင်းတောက်ပမှု (luminosity) ၁.၅ မှ ၂ ကြားရှိ ကြယ်များကို ကြယ်ပုသေးများဟု သတ်မှတ်သည်။ ယင်းကြယ်တို့သည် ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်တို့အောက်၌ တည်ရှိကြသည်။

ကြယ်ပုသေးဟူသော အမည်နာမကို Gerard Kuiper ဆိုသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တီထွင်မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ ယခင်က ယင်းကြယ်အမျိုးအစားများကို အလယ်အလတ်တန်းစား ကြယ်ဖြူပုများဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်ပုသေးများ
ကဏ္ဍ:ကြယ်အမျိုးအစားများ