ဘာဝရုပ်

**ဘာဝရုပ်**ဆိုသည်မှာ အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သတ္တဝါတို့၏ လိင် (sex) ကို အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးဟူ၍ ကွဲပြားစေသော အခြေခံအကြောင်းတရားဖြစ်သည့် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (ကမ္မဇရုပ်) ဖြစ်ပါသည်။ ဤဘာဝရုပ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုတည်း၌ တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပြီး သတ္တဝါတစ်ဦး၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ အမှတ်အသား၊ အပြုအမူနှင့် အနေအထိုင် အသွင်အပြင်တို့ကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ထားပါသည်။

ဘာဝရုပ်သည် နှစ်မျိုးရှိပါသည်-

# **ဣတ္ထိဘာဝရုပ် :** အမျိုးသမီးဖြစ်ကြောင်း ရုပ်။
# **ပုရိသဘာဝရုပ် :** အမျိုးသားဖြစ်ကြောင်း ရုပ်။

ယေဘုယျအားဖြင့် သတ္တဝါတစ်ဦး၏ သန္တာန်၌ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိတတ်ပါသည်။ အမျိုးသား၌ ပုရိသဘာဝရုပ်၊ အမျိုးသမီး၌ ဣတ္ထိဘာဝရုပ် တစ်မျိုးစီသာ ရှိပါသည်။

 ဘာဝရုပ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များက ဘာဝရုပ်တစ်ခုစီကို ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝ လေးမျိုးဖြင့် ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

### ဣတ္ထိဘာဝရုပ် (ဣတ္ထိန္ဒြေ)
* **လက္ခဏာ :** အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း၏ သဘောလက္ခဏာရှိခြင်း။
* **ရသ :** "ဤသူကား အမျိုးသမီးတည်း" ဟု ထင်ရှားပြခြင်း ကိစ္စရှိခြင်း။
* **ပစ္စုပဋ္ဌာန် :** အမျိုးသမီးတို့၏ အောက်ပါအခြင်းအရာတို့၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းဟူသော အထင်အရှားဖြစ်ခြင်း။
* **ဣတ္ထိလိင်္ဂ:** အမျိုးသမီး အသွင်သဏ္ဌာန် (ဥပမာ- လက်၊ ခြေ၊ မျက်နှာ သေးငယ်ခြင်း၊ အထက်ပိုင်းကိုယ် မရှင်းလင်းခြင်း)။
* **ဣတ္ထိနိမိတ္တ:** အမျိုးသမီးဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသား (ဥပမာ- ရင်သား၊ မုတ်ဆိတ်မွေးမရှိခြင်း၊ ဆံထုံးပုံ၊ အဝတ်ဝတ်ပုံ)။
* **ဣတ္ထိကုတ္တ:** အမျိုးသမီးတို့၏ အပြုအမူ (ဥပမာ- ငယ်စဉ်က ဗန်းငယ်၊ ကျည်ပွေ့ငယ်တို့ဖြင့် ကစားခြင်း)။
* **ဣတ္ထိအာကပ္ပ:** အမျိုးသမီးတို့၏ အသွင်အပြင် (ဥပမာ- သွားပုံ၊ ရပ်ပုံ၊ ထိုင်ပုံ၊ စားသောက်ပုံတို့၌ မရှင်းမလင်းဖြစ်ဟန် ရှိခြင်း)။
* **ပဒဋ္ဌာန်:** ၎င်းနှင့်အတူဖြစ်သော ကမ္မဇမဟာဘုတ် (ဓာတ်ကြီးလေးပါး)။

### ပုရိသဘာဝရုပ် (ပုရိသိန္ဒြေ)
* **လက္ခဏာ:** အမျိုးသားဖြစ်ခြင်း၏ သဘောလက္ခဏာရှိခြင်း။
* **ရသ:** "ဤသူကား အမျိုးသားတည်း" ဟု ထင်ရှားပြခြင်း ကိစ္စရှိခြင်း။
* **ပစ္စုပဋ္ဌာန် :** အမျိုးသားတို့၏ အောက်ပါအခြင်းအရာတို့၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းဟူသော အထင်အရှားဖြစ်ခြင်း။
* **ပုရိသလိင်္ဂ:** အမျိုးသား အသွင်သဏ္ဌာန် (ဥပမာ- လက်၊ ခြေ၊ မျက်နှာ ကြီးမားခြင်း၊ အထက်ပိုင်းကိုယ် ရှင်းလင်းခြင်း)။
* **ပုရိသနိမိတ္တ:** အမျိုးသားဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသား (ဥပမာ- ရင်သား ရှင်းလင်းခြင်း၊ မုတ်ဆိတ်၊ ပါးသိုင်းမွေး ရှိခြင်း)။
* **ပုရိသကုတ္တ:** အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူ (ဥပမာ- ငယ်စဉ်က လယ်ထွန်တမ်း၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်တမ်း ကစားခြင်း)။
* **ပုရိသအာကပ္ပ:** အမျိုးသားတို့၏ အသွင်အပြင် (ဥပမာ- သွားလာနေထိုင်ပုံတို့၌ သန့်ရှင်းရှင်းလင်းခြင်း)။

### ဘာဝရုပ်၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုးဆက်
ဘာဝရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေအခါကတည်းက စတင်ဖြစ်ပေါ်သော ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကံသည် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုကံကို ပြုစဉ်က အမျိုးသား သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးဘဝ၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူတို့ကို နှစ်သက်တပ်မက်ခဲ့သော **တဏှာ** က ချယ်လှယ်ခဲ့ပါသည်။

* **မျိုးစေ့ဥပမာ:** ဣတ္ထိန္ဒြေ (ဣတ္ထိဘာဝရုပ်) နှင့် ပုရိသိန္ဒြေ (ပုရိသဘာဝရုပ်) တို့သည် မျိုးစေ့ (ဗီဇ) နှင့်တူပါသည်။ မျိုးစေ့ကို အကြောင်းပြု၍ အပင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အခက်အရွက်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ဘာဝရုပ်ကို အကြောင်းပြု၍ လိင်၊ နိမိတ်၊ ကုတ္တ၊ အာကပ္ပ ဟူသော အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်လာရပါသည်။
* **စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ပုံ:** ဤဘာဝရုပ်သည် မိမိနှင့်ဆိုင်သော လိင်၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်လိင်၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ချုပ်ကိုင်ထား၊ စိုးမိုးထားပါသည်။ ထိုသို့ အကြီးအကဲအဖြစ် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်တတ်သောကြောင့် "ဣန္ဒြေ" (Indriya) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

 ထူးခြားသော အခြေအနေများ

### ဥဘတောဗျည်း (လိင်နှစ်မျိုးပါသူ)
* ဥဘတောဗျည်း ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးလုံး ပြိုင်တူမရှိပါ။ အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း၌ ဘာဝရုပ် **တစ်မျိုးတည်းသာ** ရှိပါသည်။ မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း၌ ဣတ္ထိဘာဝရုပ်သာရှိပြီး၊ ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း၌ ပုရိသဘာဝရုပ်သာ ရှိပါသည်။
* ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ (ဗျည်း) ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှာ ဘာဝရုပ်ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ ကံလျှင်အဖော်ရှိသော **ရာဂစိတ်** ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အဋ္ဌကထာက ရှင်းပြပါသည်။ ဥပမာ- မိန်းမ ဥဘတောဗျည်းသည် အခြားအမျိုးသမီးအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်သောအခါ ယောက်ျားနိမိတ် ထင်ရှားလာပြီး၊ အမျိုးသားအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်သောအခါ မိန်းမနိမိတ် ထင်ရှားလာသည်ဟု ဆိုပါသည်။

### လိင်ပြောင်းခြင်း 
* ပဝတ္တိကာလ (ဘဝအလယ်) ၌ လိင်ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပါသည်။ အမျိုးသားမှ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသမီးမှ အမျိုးသားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်ပါသည်။
* ဤသို့ပြောင်းလဲခြင်းသည် အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု ကျမ်းဂန်များက ရှင်းပြပါသည်။
* အားကြီးသော အကုသိုလ်ကြောင့် မြတ်သော ပုရိသလိင် ကွယ်ပျောက်ပြီး၊ အားနည်းသော ကုသိုလ်ကြောင့် ယုတ်သော ဣတ္ထိလိင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
* အားကြီးသော ကုသိုလ်ကြောင့် ယုတ်သော ဣတ္ထိလိင် ကွယ်ပျောက်ပြီး၊ အားကောင်းသော ကုသိုလ်ကြောင့် မြတ်သော ပုရိသလိင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။

### ဝိပဿနာရှုပွားခြင်း
* ယောဂီတစ်ဦးသည် မိမိ၏သန္တာန် (အဇ္ဈတ္တ) ၌ မိမိ၏ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးတည်းကိုသာ ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။
* သူတစ်ပါးသန္တာန် (ဗဟိဒ္ဓ) ကို ရှုရာ၌မူ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးလုံးကို သဘောတရားအားဖြင့် သိနိုင်သော်လည်း၊ အနုပဒသုတ္တန်ဋီကာ ညွှန်ကြားချက်အရ သာဝကတို့သည် ဝိပဿနာရှုရာ၌ ယောက်ျား၊ မိန်းမ စသည်ဖြင့် သန္တာန်ခွဲခြားမှုမပြုဘဲ ဗဟိဒ္ဓတရားတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ခြုံငုံရှုမှတ်သင့်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
* **ရှုကွက်:** ဘာဝရုပ်ကို ရှုလိုပါက တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသော ဘာဝဒသကကလာပ် (ဘာဝရုပ်ပါသော ရုပ်အစုအဝေး) ကို ဓာတ်ခွဲ၍၊ ထိုအတွင်းမှ ဘာဝရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* [ဣတ္ထိန္ဒြေ = ဣတ္ထိဘာဝရုပ်](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/ရုပ်_(၂၈)_ပါး_=_ရူပက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#၁၄။_ဣတ္ထိန္ဒြေ_=_ဣတ္ထိဘာဝရုပ်)
* [ပုရိသဘာဝရုပ်](https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/ရုပ်_(၂၈)_ပါး_=_ရူပက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#၁၅။_ပုရိသဘာဝရုပ်)
* ဘာဝရုပ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ