open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကောက်နှောင်း ဆင်စား၊ သားနှောင်း ကျွန်ရာ

**ကောက်နှောင်း ဆင်စား၊ သားနှောင်း ကျွန်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကောက်နှောင်း ဆင်စာ၊ သားနှောင်း ကျွန်ရာ** ဆိုသည်မှာ အချိန်အခါလွန်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများသည် အသုံးမဝင်တော့ဘဲ အကျိုးမရှိ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားတွင် သာဓကနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။

*   **ကောက်နှောင်း ဆင်စာ** ဆိုသည်မှာ စိုက်ပျိုးချိန်လွန်မှ စိုက်ပျိုးသော ကောက်ပင်သည် ကောင်းစွာ မဖြစ်ထွန်းနိုင်ဘဲ ဆင်များ၏ အစာအဖြစ်သာ အသုံးဝင်တော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ စိုက်ပျိုးချိန်သည် အလွန်အရေးကြီးပြီး အချိန်လွန်ပါက အကျိုးမဖြစ်ထွန်းနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
*   **သားနှောင်း ကျွန်ရာ** ဆိုသည်မှာ မိဘများ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်ချိန်မှ မွေးဖွားလာသော သားသည် မိဘကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် အချိန်မလုံလောက်တော့ဘဲ မိဘများ ကွယ်လွန်ပြီးမှ ကြီးပြင်းလာသောကြောင့် ကျွန်ကဲ့သို့ သူတစ်ပါး၏ အစေအပါးကို ခံယူရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သားသမီးရရှိရန် အချိန်အခါသည် အရေးကြီးပြီး အချိန်လွန်ပါက မိဘနှင့် သားသမီးကြား ဆက်ဆံရေးတွင် အခက်အခဲများ ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အချိန်အခါ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး အချိန်မီ လုပ်ဆောင်သင့်သော အရာများကို အချိန်မီ လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်း သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကောက်နှောင်း ဆင်စာ၊ သားနှောင်း ကျွန်ရာ၊** 
*   **ကောက်နှောင်း ဆင်စာ၊ သားနှောင်း ကျွန်ရာ၊** 

## ကိုးကား
ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင်

**ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင်** ဆိုသည်မှာ လူ့ဘောင်လောကတွင် လူအများတို့သည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရမည့် ကိစ္စအဝဝတို့သည် အလွန်များပြားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဘဝတွင် ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရမည့် အလုပ်ကိစ္စများ၊ လူမှုရေးကိစ္စများ၊ မိသားစုရေးရာကိစ္စများ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး များပြားလှသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် လူ့ဘဝ၏ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများ ပြည့်နှက်နေမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဃရာဝါသ၊ သမ္ဗာ ဓဟု၊ ကိစ္စမြားမြောင်၊ လူတို့ဘောင်၌၊ အိမ်ထောင်သက်မွေး၊ ခြနှယ်မြှေးသား၊** 

## ကိုးကား
ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာသာ မြင်ရ

**ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာသာ မြင်ရ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
လှံထမ်းလာတာကို မြင်ရ၊ ကံထမ်းလာတာကို မမြင်ရ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာသာ မြင်ရ** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ယောက်၏ အတိတ်ကံ (သို့) ကံကြမ္မာကို မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော်လည်း လက်ရှိအခြေအနေ (ဥပမာ - လှံကို ထမ်းလာခြင်းကဲ့သို့) ကိုမူ အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံတရား၏ နက်နဲမှုကို ဖော်ပြပြီး လက်ရှိအခြေအနေကိုသာ အကဲဖြတ်ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ အနာဂတ် သို့မဟုတ် အတိတ်ကို အတိအကျ မပြောနိုင်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။ လှံကို ထမ်းလာခြင်းသည် လူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပုံဆောင်ပြီး ကံသည် ထိုလုပ်ဆောင်ချက်၏ နောက်ကွယ်တွင် ရှိနေသော အကြောင်းတရား သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်ကို ပုံဆောင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **နောင်ကြီး ရဲ့၊ ကံထမ်းလာတာကိုမမြင်ရဘူး၊ လှံထမ်းလာတာကိုသာ မြင်ရသတဲ့၊ ကံတရားဆိုတာ အဆန်းကြယ်သားကလားဗျာ၊** 
*   **ကံထမ်းလာတာ မမြင်ရ၊ လှံထမ်းလာတာ မြင်ရတယ်ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားဟာ တယ်မှန်ပါကလားနော်၊** 

## ကိုးကား
ကံသာလျှင် အမိ၊ ကံသာလျှင် အဖ

**ကံသာလျှင် အမိ၊ ကံသာလျှင် အဖ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကံသာလျှင် အမိ၊ ကံသာလျှင် အဖ** ဆိုသည်မှာ ကံသည် မိဘသဖွယ် အားကိုးအားထားရာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ လူသားတို့၏ ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ရသော အခက်အခဲများ၊ အောင်မြင်မှုများ၊ ဆင်းရဲချမ်းသာများသည် မိမိတို့၏ ကံကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မိဘသည် သားသမီးများအတွက် အဓိက အားကိုးအားထားရာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ကံသည်လည်း လူသားများအတွက် အဓိက အားကိုးအားထားရာ ဖြစ်သည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ကံသည် အတိတ်ဘဝများတွင် ပြုခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုများ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်ပြီး ယခုဘဝနှင့် အနာဂတ်ဘဝကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **သတ္တဝါတို့၊ ကံသာဖမိ၊ ကံမရှိက၊ ဉာဏ်ချိတိုင်းမွဲ၊ ကြံတိုင်းလွဲ၏။** 
*   **လူ့ပြည်မှာ လူဖြစ်လာလျှင် ကံသာလျှင် အမိ၊ ကံသာလျှင် အဖ ကံစီမံရာကို ခံရမှာပဲ၊** 

## ကိုးကား
ကလေးရှက်တော့ ငို၊ လူကြီးရှက်တော့ ရယ်

**ကလေးရှက်တော့ ငို၊ လူကြီးရှက်တော့ ရယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(လူငယ်ရှက်က ငို၊ လူကြီးရှက်က ရယ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။)
### အဓိပ္ပာယ်
ကလေးများသည် ရှက်သည့်အခါ မိမိတို့၏ ခံစားချက်ကို တိုက်ရိုက် ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး ငိုခြင်းဖြင့် ထုတ်ဖော်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ကလေးများသည် စိတ်ခံစားမှုများကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မဖွံ့ဖြိုးသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လူကြီးများမှာမူ လူမှုရေးအရ တုံ့ပြန်မှုနှင့် စိတ်ခံစားမှု ထိန်းချုပ်နိုင်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်သောကြောင့် ရှက်သည့်အခါ အရှက်ပြေ ရယ်မောခြင်းဖြင့် ဖုံးကွယ်လေ့ရှိသည်။ ရယ်မောခြင်းသည် အာရုံပြောင်းလဲစေရန်၊ လူမှုရေးတင်းမာမှုကို လျော့ပါးစေရန်နှင့် အရှက်ကို ဖုံးကွယ်ရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ လူငယ်များတွင်မူ ကလေးများကဲ့သို့ စိတ်ခံစားမှုကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြတတ်သော်လည်း လူကြီးများကဲ့သို့ ရယ်မောခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်သည့် အပြုအမူကိုလည်း ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။

### ကိုးကား
"လူတို့ရွာတွင်၊ နှိုင်းရာဆိုဖွယ်၊ လူငယ်ရှက်က၊ငိုကုန်ကြ၏၊ ထိုမှတစ်သီး၊ လူကြီးရှက်မူ၊ ရယ်သည်ဟူရှင့်၊" 
"ကလေးရှက်တော့ ငို၊ လူကြီးရှက်တော့ ရယ် ဆိုသကဲ့သို့ ဆာထွန်းအေး မှာလည်း အများတကာတွေရယ်ကြသည့်အထဲတွင် ၎င်းပါဝင်၍ ဟက်ဟက် ပက်ပက် ရယ်လေတော့၏။" 

## ကိုးကား
ကုဉ္ဇရော ဒန္တေသု ဟညတေ

**ကုဉ္ဇရော ဒန္တေသု ဟညတေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ (နာဂေါ ဒန္တေသု ဟညတေ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။) ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော စကားရပ်ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကုဉ္ဇရော ဒန္တေသု ဟညတေ** ဆိုသည်မှာ ဆင်သည် သူ့မှာ ရှိသော အစွယ်ကြောင့် အသတ်ခံရသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (ကုဉ္ဇရော - ဆင်ကို၊ ဒန္တေသု - အစွယ်တို့ကြောင့်၊ ဟညတေ - သတ်အပ်၏။) ဆင်၏ အစွယ်သည် တန်ဖိုးကြီးသောကြောင့် လူတို့သည် ဆင်ကို သတ်ဖြတ်၍ အစွယ်ကို ရယူကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိတွင် ရှိသော ထူးခြားသော အရည်အချင်း သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာသည်ပင် မိမိအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း သတိပေးစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ **နာဂေါ ဒန္တေသု ဟညတေ** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိရာ **နာဂေါ** မှာ ဆင်ကိုပင် ရည်ညွှန်းပါသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကုဉ္ဇရော-ဆင်ကို၊ ဒန္တေသု-အစွယ်တို့ကြောင့်၊ ဟညတေ-သတ်အပ်၏။** 
*   **ဆင်သည် အစွယ်ကြောင့် အသတ်ခံရ၏။ နာဂေါ ဒန္တေသု ဟညတေ ဟု ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြ၏။** 

## ကိုးကား
ကုန်းနေ ကိုးကုဋေ၊ ရေနေ ဆယ်ကုဋေ

**ကုန်းနေ ကိုးကုဋေ၊ ရေနေ ဆယ်ကုဋေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကုန်းနေ ကိုးကုဋေ၊ ရေနေ ဆယ်ကုဋေ** ဆိုသည်မှာ ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သော သတ္တဝါများသည် များပြားလှသကဲ့သို့ ရေထဲတွင် နေထိုင်သော သတ္တဝါများသည် ထိုထက်ပင် များပြားသေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **ကုဋေ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် အလွန်များပြားသော အရေအတွက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ၏ ကြီးမားသော ပမာဏနှင့် သဘာဝတရား၏ ကြွယ်ဝမှုကို ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် ရေနေသတ္တဝါများ၏ မရေမတွက်နိုင်သော ပမာဏကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဒသကောဋိ ဒကဇာစ- ရေနေ ဆယ်ကုဋေသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထလဇာ နဝကောဋိယော-ကုန်းနေ ကိုးကုဋေသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်လည်းကောင်း… ဒီဃာယုကာ- အသက်ရှည်ကြကုန်သည်၊ ဘဝန္တု-ဖြစ်ပါစေကုန်သတည်း။** 
*   **ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာစကားတွင် ကုန်းနေ ကိုးကုဋေ၊ရေနေ ဆယ်ကုဋေဆိုသည့်အတိုင်း အပြောကျယ်လှစွာသော သမုဒ္ဒရာအဏ္ဏဝါအတွင်း၌ ကျွန်ုပ်တို့ မမြင်ဖူး မကြားဖူးသော ထူးဆန်းသော သတ္တဝါကြီးများ ရှိနေ၏။** 

## ကိုးကား
ကံရှိမှ တတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်

**ကံရှိမှ တတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ကံရှိမှ မြတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ တတ် နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြနိုင်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကံရှိမှ တတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်** ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်ကံ ရှိမှသာ တစ်စုံတစ်ခုကို တတ်မြောက်အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ ပညာဉာဏ် ရှိမှသာ လူအများအထက် မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်ခုစလုံး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။

*   **ကံရှိမှ တတ်** ဆိုသည်မှာ အတိတ်ဘဝများတွင် ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကံကောင်းမှုများ ရှိမှသာ ယခုဘဝတွင် ပညာရပ်တစ်ခုခုကို လွယ်ကူစွာ တတ်မြောက်နိုင်ခြင်း၊ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ကံမကောင်းပါက မည်မျှပင် ကြိုးစားအားထုတ်စေကာမူ ထင်သလောက် အောင်မြင်မှု မရရှိနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
*   **ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်** ဆိုသည်မှာ ပညာဉာဏ် ထက်မြက်မှသာ လူအများအထက် ထူးချွန်ထက်မြက်ခြင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာ မြင့်မားခြင်းကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဉာဏ်ပညာသည် လူတစ်ဦးကို တိုးတက်အောင်မြင်စေပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် လေးစားမှု ခံယူစေနိုင်သည်။

**ကံရှိမှ မြတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ တတ်** ဟူ၍ ပြောင်းပြန် အသုံးအနှုန်းလည်း ရှိရာ အဓိပ္ပာယ်မှာ အနည်းငယ် ကွဲလွဲနိုင်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ကံနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်ခုစလုံး အရေးပါကြောင်းကိုပင် ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကံရှိမှ တတ်သည်၊ ဉာဏ်ရှိမှမြတ်သည်။** 

## ကိုးကား
ကုန်းမှာ မြွေငန်း၊ ရေမှာ ရေတန်း

**ကုန်းမှာ မြွေငန်း၊ ရေမှာ ရေတန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကုန်းမှာ မြွေငန်း၊ ရေမှာ ရေတန်း** ဆိုသည်မှာ ကုန်းပေါ်တွင် မြွေငန်းသည် အဆိပ်ပြင်းသော သတ္တဝါဖြစ်သကဲ့သို့ ရေထဲတွင် ရေတန်း (ငါးဖန်ခွက်) သည်လည်း အဆိပ်ပြင်းသော သတ္တဝါဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှစ်ခုတွင် အန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါများ ရှိကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **ကုန်းမှာ မြွေငန်း** ဆိုသည်မှာ မြွေငန်းသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး လူကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **ရေမှာ ရေတန်း** ဆိုသည်မှာ ရေတန်း (သို့မဟုတ်) ငါးဖန်ခွက်သည် အဆိပ်ရှိသော ရေနေသတ္တဝါဖြစ်ပြီး လူကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤနေရာတွင် ရေတန်းဟု ဆိုသော်လည်း အချို့ဒေသများတွင် **ဂျယ်လီငါး** ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ဆိုလိုရင်းမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း၊ သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သတိပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကုန်းမှာ မြွေငန်း၊ ရေမှာ ရေတန်းဟူသတည်း။ ဆိုလိုရင်းမှာ ကုန်းပေါ်တွင် မြွေငန်းသည် လူကို ကောင်းကောင်းကြီး အန္တရာယ် ပေးနိုင်သကဲ့သို့ပင်လယ် ရေပြင်တွင်လည်း ရေတန်းသည် လူကိုကောင်းကောင်းကြီး အန္တရာယ်ပေးနိုင် သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။** 

## ကိုးကား
ကုန်းမှာ မြွေပွေး၊ ရေမှာ ငါးရွေး

**ကုန်းမှာ မြွေပွေး၊ ရေမှာ ငါးရွေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကုန်းမှာ မြွေပွေး၊ ရေမှာ ငါးရွေး** ဆိုသည်မှာ ကုန်းသတ္တဝါတို့တွင် မြွေပွေးသည် အဆိပ်ပြင်းသော သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သကဲ့သို့ ရေသတ္တဝါတို့တွင် ငါးရွေးသည် အဆိပ်ပြင်းသော သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပတ်ဝန်းကျင်နှစ်ခု (ကုန်းနှင့် ရေ) တွင် အန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါများ ရှိကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **ကုန်းမှာ မြွေပွေး** ဆိုသည်မှာ မြွေပွေးသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး လူကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **ရေမှာ ငါးရွေး** ဆိုသည်မှာ ငါးရွေးသည် အဆိပ်ရှိသော ရေနေသတ္တဝါဖြစ်ပြီး လူကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ငါးရွေးသည် အများအားဖြင့် ငါးခူမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အဆိပ်သည် အလွန်ပြင်းထန်နိုင်သည်။

ဆိုလိုရင်းမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း၊ သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သတိပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ငါးရွေးစသော ငါးတို့သည် **ကုန်းမှာ မြွေပွေး၊ ရေမှာ ငါးရွေး**ဟူသော ဆိုရိုးစကားအရ ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ မြေတွင် အောင်းကြကုန်၏။ (ကျောက်ဆောင်တွင် အောင်းကြကုန်၏။) လွန်စွာလည်း ကြီးကြကုန်၏။ အဆိပ်လည်း လွန်စွာ ပြင်းကုန်၏။ 

## ကိုးကား
ကံရှိမှ မြတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ တတ်

**ကံရှိမှ မြတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ တတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ကံရှိမှ တတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ မြတ် နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြနိုင်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
"ကံရှိမှ မြတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ တတ်" ဆိုသည်မှာ ရှေးဘုန်းရှေးကံ ရှိမှသာ လူအများအထက် မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရရှိနိုင်ပြီး၊ ပညာဉာဏ် ရှိမှသာ တစ်စုံတစ်ခုကို တတ်မြောက်အောင်မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်ခုစလုံး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။

*   **ကံရှိမှ မြတ်** ဆိုသည်မှာ အတိတ်ဘဝများတွင် ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကံကောင်းမှုများ ရှိမှသာ ယခုဘဝတွင် လူအများအထက် ထူးချွန်ထက်မြက်ခြင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာ မြင့်မားခြင်းကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကံမကောင်းပါက မည်မျှပင် ကြိုးစားအားထုတ်စေကာမူ ထင်သလောက် မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းကို မရရှိနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
*   **ဉာဏ်ရှိမှ တတ်** ဆိုသည်မှာ ပညာဉာဏ် ထက်မြက်မှသာ ပညာရပ်တစ်ခုခုကို လွယ်ကူစွာ တတ်မြောက်နိုင်ခြင်း၊ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ဉာဏ်ပညာသည် လူတစ်ဦးကို တိုးတက်အောင်မြင်စေပြီး လုပ်ငန်းခွင်နှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အသုံးဝင်စေသည်။

"ကံရှိမှ တတ်၊ ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်" ဟူ၍ ပြောင်းပြန် အသုံးအနှုန်းလည်း ရှိရာ အဓိပ္ပာယ်မှာ အနည်းငယ် ကွဲလွဲနိုင်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ကံနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်ခုစလုံး အရေးပါကြောင်းကိုပင် ဖော်ပြသည်။ အချို့က "ကံရှိမှ တတ်" ဆိုသည်ကို ယခုဘဝတွင် ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြောင့် တတ်မြောက်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြပြီး "ဉာဏ်ရှိမှ မြတ်" ဆိုသည်ကို ရှေးဘဝက ကုသိုလ်ကံကြောင့် မြင့်မြတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။ သို့သော် အများအားဖြင့် ရှေးဘဝက ကံနှင့် ယခုဘဝက ဉာဏ်ပညာ နှစ်ခုစလုံး ပေါင်းစပ်မှသာ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "သတ္တဝါဟူဘိ၊ များအချိကား၊ကံရှိမှမြတ်၊ ခဲကတ်ရေးရာ၊ အလိမ္မာကား၊ပညာမြင်သိ၊ ဉာဏ်ရှိမှတတ်၊ မှန်ဆတ်ဆတ်တည့်၊" 

## ကိုးကား
ကိုယ်ကောင်းလျှင် ကိုယ်စံ၊ ကိုယ်မကောင်းလျှင် ကိုယ်ခံ

### ကိုးကားချက်များ
**ကိုယ်ကောင်းလျှင် ကိုယ်စံ၊ ကိုယ်မကောင်းလျှင် ကိုယ်ခံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်ကောင်းလျှင် ကိုယ်စံ၊ ကိုယ်မကောင်းလျှင် ကိုယ်ခံ** ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် ကောင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ပါက ကောင်းကျိုးကို မိမိကိုယ်တိုင် ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မကောင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ပါက ဆိုးကျိုးကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင် ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးတရားကို ထင်ဟပ်စေပြီး မိမိ၏ လုပ်ရပ်များအတွက် မိမိကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်ဟူသော အယူအဆကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ **စံ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခံစားရခြင်း၊ ရရှိခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး **ခံ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ်ကောင်းလျှင် ကိုယ်စံ၊ ကိုယ်မကောင်းလျှင် ကိုယ်ခံ** ဆိုတာကို များစွာ သဘောကျဖို့ ကောင်းပါတယ်။ 

## ကိုးကား
ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်သက်လုံးမှောက်

**ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်သက်လုံးမှောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်သက်လုံးမှောက်** ဆိုသည်မှာ ကုန်သွယ်မှုတွင် အရှုံးပေါ်ပါက တစ်ကြိမ်သာ ဆုံးရှုံးခြင်းဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ်တွင် ပြန်လည် အမြတ်ရရှိနိုင်သေးသည်။ သို့သော် အိမ်ထောင်ဖက်ကို ရွေးချယ်ရာတွင် မှားယွင်းပါက တစ်သက်လုံး ဒုက္ခနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းပြီး အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။

*   **ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်** ဆိုသည်မှာ ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းတွင် အရှုံးပေါ်ပါက ငွေကြေးသာ ဆုံးရှုံးခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသော ဘဝ၏ အရေးပါသော အရာများကို မထိခိုက်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့အပြင် နောက်တစ်ကြိမ်တွင် ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ပါက ဆုံးရှုံးသွားသော ငွေကြေးကို ပြန်လည်ရရှိနိုင်သေးသည်။
*   **လင်ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်သက်လုံးမှောက်** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက်ကို မှားယွင်းစွာ ရွေးချယ်ပါက တစ်သက်တာလုံး စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်ခြင်း၊ ဘဝပျက်စီးခြင်းများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အိမ်ထောင်ရေးသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝတွင် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မှားယွင်းသော ရွေးချယ်မှုသည် တစ်သက်လုံး နာကျင်ခံစားရနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   မိန်းမတို့ဆိုသည်မှာ **ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန်ရှုံးက တစ်သက် လုံးမှောက်**တတ်ပါတယ်။ သို့ဖြစ်၍ အလွန် စိုးရိမ်လှပါတယ်။ 
*   ထို့ကြောင့်**ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်သက်လုံးမှောက်**သည်ဟူ၍ ပညာရှိများ ဆိုရိုးစကားရှိပါသည်။ 
*   အိုးအိမ်တည်ထောင်မှုအရေးကိစ္စတွင် **ကုန်ရှုံးလျှင် တစ်ခေါက်၊ လင်ကုန် ရှုံးလျှင်တစ်သက်လုံးမှောက်** ဆိုသည့်စကားအတိုင်း ယောကျာ်းများထက် မိန်းမ များမှာ ဆင်ခြင်တုံဉာဏ်သွားနှင့် ပိုမို၍ စဉ်းစားပြီး ပြုသင့်လေ၏။ 

## ကိုးကား
ကိုယ်ကသွေး ဘေးကိုပြု၊ တောကဆေး ဘေးကိုကု

### ကိုးကားချက်များ
**ကိုယ်ကသွေး ဘေးကိုပြု၊ တောကဆေး ဘေးကိုကု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်ကသွေး ဘေးကိုပြု၊ တောကဆေး ဘေးကိုကု** ဆိုသည်မှာ ကိုယ်တွင်းမှ သွေးသည် ဖောက်ပြန်ကာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပင် ပြန်လည်၍ ဘေးဖြစ်စေတတ်သည်။ ပြင်ပဖြစ်သော တောအရပ်မှ ဆေးဖက်ဝင် အရွက်၊ အမြစ်စသည်တို့ကမူ ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ရောဂါကို ကုစားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း အကြောင်းရင်းနှင့် ကုသနည်းတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **ကိုယ်ကသွေး ဘေးကိုပြု** ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးသည် မညီမျှခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ပါက ရောဂါအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာအယူအဆအရ သွေးသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး သွေး၏ မညီမျှမှုသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
*   **တောကဆေး ဘေးကိုကု** ဆိုသည်မှာ တောတောင်များတွင် ပေါက်ရောက်သော ဆေးဖက်ဝင် အပင်များမှ ရရှိသော အမြစ်၊ အခေါက်၊ အရွက်များသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါများကို ကုသနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာတွင် သဘာဝအပင်များမှ ရရှိသော ဆေးဝါးများကို အဓိက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

ဆိုလိုရင်းမှာ ရောဂါသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှပင် စတင်ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း သဘာဝတရားမှ ရရှိသော ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တောထဲက ဆေးလည်း သေဘေးကို တားပေသည်။ ကိုယ်ထဲကသွေးလည်း သေဘေးကို ပွားစေသည်။** 
*   မကောင်းလျှင်မူ၊ ကိုယ်တွင်ဖြစ်ပွား၊သွေးနှင့်သားလည်း၊ ကြီးမားစင်စစ်၊ ရန်သူဖြစ်၏၊ အမြစ်အဥ၊ ဆေးအစုကား၊ တစ်ခုသော်မျှ၊ **ကိုယ်ကမပါ၊ တောကလာလျက်၊ ချမ်းသာဆောင်တတ်၊ ကျိုးရှိမြတ်၏။** 
*   **ကိုယ်ကသွေး ဘေးကိုပြု၊ တောကဆေး ဘေးကိုကု**ဟု ဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့ပါသည်။…သွေးဖောက်ပြန်သောကြောင့် ဘေးရောဂါ ကပ်ရောက်ရပါသည်။ ကပ်ရောက်လာသော ထိုဘေးရောဂါကို တောမှ ထွက်သော အမြစ်၊ အရွက်၊ အခေါက်၊ ဓာတ်သတ္တု စသည်တို့ဖြင့် ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ပါသည်။ 

## ကိုးကား
ကိုယ်ရေးကြုံက သက်လုံကောင်းခဲ

**ကိုယ်ရေးကြုံက သက်လုံကောင်းခဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်ရေးကြုံက သက်လုံကောင်းခဲ** ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် ဖြစ်စေ၊ မိမိ၏ သွေးသားတော်စပ်သော ဆွေမျိုးများနှင့် ဖြစ်စေ ပတ်သက်သည့် အရေးကြီးကိစ္စ ကြုံတွေ့လာပါက စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ မထားနိုင်ဘဲ စိတ်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **သက်လုံကောင်းခဲ** ဆိုသည်မှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ ထားနိုင်မှု အားနည်းခြင်း၊ ခေါင်းအေးအေးနှင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်မှု အားနည်းခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ လူတို့သည် သူတစ်ပါး၏ ကိစ္စများကို အေးဆေးစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်သော်လည်း မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် သက်ဆိုင်လာပါက စိတ်ခံစားမှုများ ပါဝင်လာသောကြောင့် မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်မှု အားနည်းသွားတတ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဆရာသည် သူတကာအရေးကို ရှေ့ပြေးရှေ့ဆောင် အောင်မြင်အောင် စီမံတတ်သော်လည်း ကိုယ်ရေးကြုံက သက်လုံကောင်းခဲသည် ဟူဘိသကဲ့သို့ အကြံအစည် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်အား မသွားနိုင်အောင်ပင် ရှိတော့သည်။** 
*   **ရှေးပညာရှိကြီးများက ကိုယ်ရေးကြုံလျှင် သက်လုံကောင်းခဲသည် ဟု ဆိုလေ့ရှိ၏။** 

## ကိုးကား
ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်း

### ကိုးကားချက်များ
**ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်း** ဆိုသည်မှာ အရာရာတွင် ကိုယ်ချင်းစာတရားကို လက်ကိုင်ထားသင့်ကြောင်း၊ သူတစ်ပါးကို မိမိကိုယ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ စဉ်းစားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ သူတစ်ပါး၏ ခံစားချက်၊ အခြေအနေ၊ အခက်အခဲများကို မိမိကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ရသကဲ့သို့ စဉ်းစားပေးခြင်းဖြင့် နားလည်မှု၊ စာနာထောက်ထားမှုနှင့် သည်းခံခွင့်လွှတ်မှုတို့ကို တိုးပွားစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုး ပါဝင်နိုင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။

၁။ အရာရာတွင် ကိုယ်ချင်းစာတရား လက်ကိုင်ထားနိုင်လျှင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် မိမိကိုယ်တိုင် ထိုအခြေအနေတွင် ရောက်ရှိနေပါက မည်သို့ခံစားရမည်ကို စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် မှန်ကန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

၂။ သူတစ်ပါးကို ကိုယ်နှင့် နှိုင်းစာ၍ ရှုမြင်တတ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် မိမိကိုယ်ကို ဗဟိုမထားဘဲ သူတစ်ပါး၏ အမြင်၊ ခံစားချက်ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ **လူဆိုတာမျိုးဟာ ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်းဘူးတဲ့** ဟူသော စကားအရ လူတိုင်းသည် မတူညီသော အတွေ့အကြုံများ၊ ခံစားချက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို နားလည်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ငါကဲ့သို့အစမှအဆုံးတိုင် အလုံးစုံ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်ကြီး သိချင်ရှာမယ်လို့ **ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်း** ဆိုတဲ့ ရှေးလူကြီးများစကားအတိုင်းပေါ့ရှင်၊ 
*   လူဆိုတာမျိုးဟာ **ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်းဘူး**တဲ့၊ ရှင့်သဘောလိုချည်း မမှတ်နဲ့၊ လူချင်းတူပေမဲ့ အသက်ရှူချင်း ကွဲသေးတယ်။ 
*   ဒီလို ဝိပဿနာယောင်ယောင်လုပ်နေပြီး တကုပ်ကုပ်နေတာဟာ တစ်စုံ တစ်ခု စိတ်ရှုပ်စရာရှိတဲ့လူတွေ နေမှာပဲထင်ပါရဲ့။ **ကိုယ်နှင့်နှိုင်း မရိုင်း**ဆိုသလို တွေးရတာပဲ။ 

## ကိုးကား
ကိုယ်ရေးကြုံ သက်လုံကောင်းမြဲ

**ကိုယ်ရေးကြုံ သက်လုံကောင်းမြဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်ရေးကြုံ သက်လုံကောင်းမြဲ** ဆိုသည်မှာ အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ်တစ်ခုကို မိမိကိုယ်တိုင် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့လာရသည့်အခါ ပုံမှန်အချိန်များထက် ပိုမို၍ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **သက်လုံကောင်းမြဲ** ဆိုသည်မှာ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာခြင်း၊ ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း၊ အခက်အခဲများကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်နိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ လူတို့သည် သာမန်အချိန်များတွင် အားနည်းနေသကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း အမှန်တကယ် အရေးကြုံလာပါက မထင်မှတ်လောက်အောင် ခွန်အားဗလနှင့် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုတို့ကို ပြသနိုင်စွမ်းရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ်ရေးကြုံတော့ သက်လုံကောင်းမြဲ ဟူသော စကားကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်သည် အသက်ဘေးအတွက် ခေတ္တခဏပဲ သက်သာရာရစေတော့ဟူ၍ အောက်မေ့ကာ ရွက်တိုင်အဖျားသို့တက်သည်တွင်…၊** 
*   **ယခုကဲ့သို့ အရေးကြီးပေါ်လာသောအခါ ကိုယ်ရေးကြုံ သက်လုံကောင်း ဆိုသောစကားကဲ့သို့ သက်လုံကောင်း၍ လာကာ ရုတ်တရက် ဆေးမစားဘဲ အားပြည့်၍ လာသကဲ့သို့ ရှိ၏။** 

## ကိုးကား
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်

**ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ **ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်** ဟုလည်း ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။ ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ **ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖော် မသူတော် ခုနစ်ပါး** ဆိုရိုးစကားကိုလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်** ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ အကြောင်းအရာ၊ အရည်အချင်း၊ ဂုဏ်သတင်းတို့ကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖော်ထုတ်၍ ဝင့်ကြွားပြောဆိုသူသည် သူတော်ကောင်း မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် နှိမ့်ချမှု၊ တရားသဖြင့် ပြောဆိုမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။ လူတစ်ဦးသည် မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်ပြောဆိုခြင်းသည် မောက်မာခြင်း၊ ထောင်လွှားခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လူအများ၏ လေးစားမှုကို မရရှိနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ဂုဏ်သတင်းကို သူတစ်ပါးက ပြောဆိုမှသာ တန်ဖိုးရှိသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ **ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်** ဟူ၍လည်း အဆိုရှိရာ အဓိပ္ပာယ်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်**ဟုဆိုစမှတ်ရှိသောကြောင့် ကိုယ့်အကြောင်းကို ကိုယ်တိုင်မရေးသားသင့်ဟူ၍ ထင်မှတ်လေ့ရှိသောကြောင့်တည်း။ 
*   မြန်မာလူမျိုးသည် ကိုယ့်အကြောင်းကို ကိုယ်တိုင် ဖော်ကောင်မလုပ်ချင်သော နိဝါတတရားအရ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နှိမ့်ချဖုံးကွယ်လိုသော လူမျိုးဖြစ်လေသည်။ **ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်** ဟူသော မြန်မာဆိုရိုးစကားသည်ဤအဆိုကို ထောက်ခံသော ဆိုရိုးစကားတစ်ခုပင်ဖြစ်ပေသည်။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်စေတနာ ကိုယ့်အကျိုးပေး

**ကိုယ့်စေတနာ ကိုယ့်အကျိုးပေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်စေတနာ ကိုယ့်အကျိုးပေး** ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ စေတနာအတိုင်း ကောင်းလျှင် ကောင်းသည့်အလျောက်၊ မကောင်းလျှင် မကောင်းသည့်အလျောက် အကျိုးပေးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်။ စေတနာသည် ကံ၏ အရင်းခံဖြစ်သောကြောင့် ကောင်းသော စေတနာဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုကိစ္စများသည် ကောင်းကျိုးကို ပေးပြီး မကောင်းသော စေတနာဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုကိစ္စများသည် မကောင်းကျိုးကို ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိ၏ လုပ်ရပ်များ၏ အကျိုးဆက်သည် မိမိ၏ စေတနာပေါ်တွင် မူတည်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ့်စေတနာ ကိုယ်အ့ကျိုးပေး** ဆိုတဲ့အတိုင်း စေတနာကောင်းရင် ကောင်းကျိုးရပါတယ်။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်လျှင်ပျက်၊ သံကိုသံဖျက် သံချေးတက်

**ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်လျှင်ပျက်၊ သံကိုသံဖျက် သံချေးတက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ **သံကို သံဖျက်၊ သံချေးတက်** ဟူသော စကားပုံလည်း ရှိသည်။ ကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ်ဖျက်၊ သံချေးတက် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။ သံကိုသံဖျက် သံချေးတက် စကားပုံကိုလည်း ရှုပါ။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်လျှင်ပျက်၊ သံကိုသံဖျက် သံချေးတက်** ဆိုသည်မှာ သံကို သံချေးကပင် ဖျက်ဆီးတတ်သကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို မိမိကပင် ဖျက်ဆီးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ မကောင်းသော အပြုအမူများ၊ အကျင့်စရိုက်များ၊ အတွေးအမြင်များ စသည်တို့သည် မိမိကိုယ်တိုင်ကိုပင် ပြန်လည် ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။

*   **သံကိုသံဖျက် သံချေးတက်** ဆိုသည်မှာ သံသည် အခြားအရာတစ်ခုခုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ သံကိုယ်တိုင်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံချေးကပင် သံကို တဖြည်းဖြည်း စားသွားစေပြီး ပျက်စီးစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   **ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက် ကိုယ်လျှင်ပျက်** ဆိုသည်မှာလည်း ထိုနည်းတူစွာပင် လူတစ်ဦးသည် ပြင်ပအကြောင်းအရာများကြောင့်သာ ပျက်စီးသည်မဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင်၏ မကောင်းသော အကျင့်အကြံများ၊ အတွေးအခေါ်များကြောင့်လည်း ပျက်စီးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်း၊ လောင်းကစားခြင်း၊ ဒေါသကြီးခြင်း စသည့် အပြုအမူများသည် မိမိ၏ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ဓာတ်နှင့် ဘဝကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက်၊ သံချေးတက်**ဆိုတာ အရှိသားကပဲ၊ ကျွန်တော်သည်လိုပြောပေမဲ့ သတိတရားရပြီလို့ဆိုရတော့မလား၊ 
*   **ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဖျက်၊ သံချေးတက်**ဆိုသကဲ့သို့ သူတို့၏ မလိမ္မာမှုသည် သူတို့အကျိုးယုတ်ဖွယ် သက်သက်သာ ဖြစ်ချေသည်။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်ထက်သာ မနာလို

**ကိုယ့်ထက်သာ မနာလို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်ထက်သာ မနာလို** ဆိုသည်မှာ လူ့သဘောသည် မိမိထက် သာလွန်သူကို မနာလို မရှုဆိတ် ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ လူအများစုသည် မိမိတို့ထက် ဂုဏ်၊ ဥစ္စာ၊ ပညာ စသည်တို့တွင် သာလွန်သူများကို တွေ့မြင်သောအခါ မနာလိုခြင်း၊ ငြူစူခြင်း၊ မလိုလားခြင်း စသည့် စိတ်ခံစားမှုများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဤသည်မှာ လူ့သဘာဝ၏ အားနည်းချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မနာလိုခြင်းသည် မကောင်းသော အကျင့်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   လူဆိုတာဟေ့**ကိုယ့်ထက်သာ မနာလိုဘူး**တဲ့။ 
*   အခြားသော မှူးမတ်တွေက **ကိုယ့်ထက်သာ မနာလို** ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ပေါ့လေ။ 
*   **ကိုယ့်ထက်သာ မနာလို၊** အကြံတူရန်သူ၊ အလုပ်တူငြူစူဟု ဆိုရိုးရှိ သည့်အတိုင်း…၊ 

## ကိုးကား
ကိုယ်ချစ်ကို မရှာနှင့်၊ သူချစ်ကို ရှာ

**ကိုယ်ချစ်ကို မရှာနှင့်၊ သူချစ်ကို ရှာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ်ချစ်ကိုမရှာနှင့် သူချစ်ကိုရှာ** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ရွေးချယ်ရာတွင် မိမိက ချစ်ရသူကို ဦးစားမပေးဘဲ မိမိကို ချစ်မြတ်နိုးသူကိုသာ ရွေးချယ်သင့်ကြောင်း အကြံပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြန်အလှန် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။ မိမိချစ်သောသူသည် မိမိကို ပြန်လည်မချစ်ပါက ထိုဆက်ဆံရေးသည် ရေရှည်တွင် အဆင်မပြေနိုင်ဘဲ နာကျင်ခံစားရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် မိမိကို ချစ်မြတ်နိုးသူကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ ဂရုစိုက်မှုနှင့် ချစ်ခင်မှုတို့ကို ရရှိနိုင်ပြီး ပျော်ရွှင်သော အိမ်ထောင်ရေးကို တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကိုယ်ချစ်ကို မရှာနှင့် သူချစ်ကိုရှာ** ဆိုတဲ့ ဩဝါဒကို ရှေးက လူကြီး သူမတွေက မိန်းမတို့ကို ပေးတာပဲ ဖြစ်ရမယ်။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်လင်ကလွဲ ဖွဲနှင့်ဆန်ကွဲ

**ကိုယ့်လင်ကလွဲ ဖွဲနှင့်ဆန်ကွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်လင်ကလွဲ ဖွဲနှင့်ဆန်ကွဲ** ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လင်ယောက်ျားမှတစ်ပါး အခြားယောက်ျားများကို တန်ဖိုးမထားခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်အပေါ် သစ္စာရှိမှု၊ တစ်လင်တစ်မယားစနစ်ကို အလေးထားမှု စသည့် အယူအဆများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ **ဖွဲနှင့်ဆန်ကွဲ** ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးမရှိသော ဖွဲနှင့် တန်ဖိုးရှိသော ဆန်ကို နှိုင်းယှဉ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ မိမိ၏ လင်ယောက်ျားသည် တန်ဖိုးအရှိဆုံးဖြစ်ပြီး အခြားသူများသည် တန်ဖိုးမရှိသော ဖွဲနှင့်သာ တူသည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားကို အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများ၏ အိမ်ထောင်အပေါ် သစ္စာရှိမှုကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ဗြဟ္မဒတ်မင်းဆိုးက အတွင်းမရိုးသော စိတ်ထားဖြင့် ချစ်စကား ကြိုက်စကား ပြောဆိုလာပြန်ရာ **ကိုယ့်လင်ကလွဲ ဖွဲနှင့်ဆန်ကွဲ**လိုအောက်မေ့လျက်ရှိသော ထိုကိန္နရီမလေးက ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏အလိုသို့ မလိုက်လျောဘဲ…၊ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား

**ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား** ဆိုသည်မှာ မိမိဘက်သားဟု ထင်မှတ်ထားသူ (သို့) ယုံကြည်အားကိုးထားသူသည် တကယ်တမ်းတွင် အခြားတစ်ဖက်သား၏ လူဖြစ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာဖောက်ခြင်း၊ ကျောနောက်ဓားထိုးခြင်း၊ မိမိအားကိုးရသူကပင် မိမိကို ဒုက္ခပေးခြင်း စသည့် အခြေအနေများကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ အပေါ်ယံအားဖြင့် ယုံကြည်ရသူဟု ထင်ရသော်လည်း အတွင်းစိတ်သဘောထားကို အတိအကျ မသိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သတိပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။

### နှိုင်းယှဉ်ချက်
**သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည် **ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား** နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ **သူ့လူ ကိုယ့်ဘက်သား** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါး၏ လူဟု ထင်မှတ်ထားသူသည် တကယ်တမ်းတွင် မိမိဘက်သား ဖြစ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မထင်မှတ်ထားသော နေရာမှ အကူအညီ သို့မဟုတ် အကျိုးအမြတ်များ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် ရှုပ်ထွေးနက်နဲပြီး အပေါ်ယံအမြင်ဖြင့် အကဲဖြတ်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ကိုယ့်တပ်က ကိုယ့်ပြန်တိုက် ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ **ကိုယ့်လူ သူ့ ဘက်သား**ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်နေကြသောကြောင့်…၊ 
*   **ကိုယ့်လူ သူ့ဘက်သား** ဆိုတာလို ကိုယ်အားကိုးထားတဲ့သူက ဟိုဘက်ကို ပင်းတဲ့ စကားတွေကို ပြောပြန်ပြီ။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်

**ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဘယ်သူမပြု မိမိမှု နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်** ဆိုသည်မှာ မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှု၏ ဆိုးကျိုးကို မိမိကိုယ်တိုင်ပင် ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်။ လူတစ်ဦးသည် ကောင်းမှုပြုလျှင် ကောင်းကျိုးကို ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မကောင်းမှုပြုလျှင် ဆိုးကျိုးကို ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။ မည်သူကမှ မိမိ၏ ကံကို ဖန်တီးပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင်၏ ပြုမူလုပ်ဆောင်ချက်များက မိမိ၏ အနာဂတ်ကို ပုံဖော်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ **စီရင်** ဟူသော ဝေါဟာရသည် တရားစီရင်ခြင်း၊ အပြစ်ပေးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး မိမိ၏ လုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ယူရမည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို သက်ရောက်စေသည်။ **ဘယ်သူမပြု မိမိမှု** ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး မိမိ၏ ကံကြမ္မာကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖန်တီးသည်ဟူသော အယူအဆကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အဆုံးကျတော့ **ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်**ပြီး သွားကြရမှာပဲ။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်ဥမှ ဥထင်

**ကိုယ့်ဥမှ ဥထင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်ဥမှ ဥထင်** ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ သားသမီးကိုသာ အကောင်းဆုံး၊ အမြတ်နိုးဆုံးဟု ထင်မြင်ယူဆခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘမေတ္တာ၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။ မိဘများသည် မိမိတို့၏ သားသမီးများကို အခြားသူများ၏ သားသမီးများထက် ပိုမို၍ ချစ်ခင်မြတ်နိုးတတ်ကြသည်။ မိမိရင်သွေးကို အကောင်းဆုံးဟု မြင်ခြင်း၊ အပြစ်အနာအဆာများကို ဖုံးကွယ်လိုခြင်း၊ အကာအကွယ်ပေးလိုခြင်း စသည့် သဘောသဘာဝများသည် မိဘတိုင်းတွင် ရှိတတ်သည်။ **ဥ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် အစဦးအစကို ရည်ညွှန်းပြီး မိမိမှ မွေးဖွားလာသော သားသမီးသည် မိမိ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကဲ့သို့ ခံစားရသောကြောင့် အထူးတလည် မြတ်နိုးခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   မိဘတို့မည်သည်**ကိုယ့်ဥမှ ဥထင်** ဆိုသည့်အတိုင်း သူတို့၏ သားသမီးများကိုသာလျှင် သူများထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုပြီး ချစ်ကြည် မြတ်နိုးရမည်မှာ လောကဓမ္မတာပင် ဖြစ်လေသည်။ 

## ကိုးကား
ကျားမရဲ တစ်၊ လူမရဲ ဟစ်

**ကျားမရဲ တစ်၊ လူမရဲ ဟစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျားမရဲ တစ်၊ လူမရဲ ဟစ်** ဆိုသည်မှာ ကြောက်လန့်သော ကျားသည် အသံပြုတတ်သကဲ့သို့ သတ္တိမရှိသောသူသည်လည်း အော်ဟစ်ဝါကြွား ကြုံးဝါးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြင်ပန်းတွင် အော်ဟစ်ခြိမ်းခြောက်နေသော်လည်း အတွင်းစိတ်တွင် ကြောက်ရွံ့နေသူများအကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တကယ့် ရဲရင့်သူများသည် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ မိမိ၏ လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်လေ့ရှိပြီး သတ္တိမရှိသူများသာ အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် ကြုံးဝါးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **တစ်** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ကျား၏ အသံကို ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး **ဟစ်** ဟူသော ဝေါဟာရသည် လူ၏ အော်ဟစ်သံကို ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တကယ်ရဲရင့်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကျားမရဲ တစ်၊ လူမရဲ ဟစ် သဘောမျိုး လေကျယ်နေလျှင် အသံကြောင့် ဖားသေသလို ဒုက္ခရောက်မည်သာ ဖြစ်သည်။** 

## ကိုးကား
ကျီးဖြူရောက်က စစ်မက်ထ

**ကျီးဖြူရောက်က စစ်မက်ထ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျီးဖြူရောက်က စစ်မက်ထ** ဆိုသည်မှာ ကျီးဖြူ ရောက်ရှိပါက စစ် ဖြစ်ပွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးယခင်က ကျီးဖြူသည် မကောင်းသော နိမိတ်အဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး ကျီးဖြူတွေ့ပါက စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် သို့မဟုတ် လက္ခဏာကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ ဤယုံကြည်မှုသည် ခေတ်မမီတော့သော်လည်း ဆိုရိုးစကားအဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ **ရုပ်ဝါသွင်မူ၊ အမြင်တူလည်း၊ ကျီးဖြူဆင်ဖြူ၊ ဂုဏ်မတူဘူး** ဟူသော စာပိုဒ်နှင့် တွဲဖက်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အသွင်အပြင် တူညီသော်လည်း ဂုဏ်သတ္တိ မတူညီနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ရုပ်ဝါသွင်မူ၊ အမြင်တူလည်း၊ ကျီးဖြူဆင်ဖြူ၊ ဂုဏ်မတူဘူး၊ **ကျီးဖြူ ရောက်က၊ စစ်မက်ထ၏၊** 

## ကိုးကား
ကျူးလာမိုးသက် ပျိုးကြဲရက်

**ကျူးလာမိုးသက် ပျိုးကြဲရက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျူးလာမိုးသက် ပျိုးကြဲရက်** ဆိုသည်မှာ တနင်္လာနေ့၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ကြာသပတေးနေ့နှင့် သောကြာနေ့တို့သည် ပျိုးကြဲရန် သင့်လျော်သော ရက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားတွင် ရက်များကို အလွယ်တကူ မှတ်မိစေရန် စကားလုံးများဖြင့် စီထားသည်။

*   **ကျူး** = တနင်္လာနေ့
*   **လာ** = ဗုဒ္ဓဟူးနေ့
*   **မိုး** = ကြာသပတေးနေ့
*   **သက်** = သောကြာနေ့

ရှေးယခင်က လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် ရက်ကောင်းရက်မြတ်ကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် အရေးပါသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပျိုးကြဲရန် သင့်လျော်သော ရက်များကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ သိပ္ပံနည်းကျ လယ်ယာစိုက်ပျိုးနည်းများကို အသုံးပြုလာကြသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ယခင်ကလောက် အသုံးမများတော့သော်လည်း ရိုးရာအစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းသောအားဖြင့် ဆက်လက် ပြောဆိုနေကြဆဲဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထိုသို့ ထွန်ရာ၌ ကျူးလာမိုးသက် ပျိုးကြဲရက်ဟူသည့်အတိုင်း တနင်္လာ နေ့၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ကြာသပတေးနေ့၊ သောကြာနေ့တို့မှာ ပျိုးကြဲရက်များပင် ဖြစ်သော်လည်း မိမိ၏ စန်းလဂ်အနေ ကောင်း မကောင်းကိုလည်း ကြည့်၍ ကြဲရသည်။** 

## ကိုးကား
ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇ္ဇတိ

**ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇ္ဇတိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇ္ဇတိ** ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့သည် ကံစီမံသည့်အတိုင်း ဖြစ်ကြရ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (ကမ္မံ - ကံသည်၊ သတ္တေ - သတ္တဝါတို့ကို၊ ဝိဘဇ္ဇတိ - မတူကွဲပြားအောင် ခွဲခြားပေး၏။) ဤစကားရပ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးတရားကို အခြေခံထားသည်။ လူသားတို့၏ ဘဝအတွေ့အကြုံများ၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ အောင်မြင်မှု ကျရှုံးမှုများသည် အတိတ်ဘဝများတွင် ပြုခဲ့သော ကံများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကံသည် သတ္တဝါတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကို မတူကွဲပြားသော ဘဝအခြေအနေများသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အိပ်မက်တွေ ထူးထူးခြားခြားနှင့် ဘာတွေများ ဖြစ်ချင်လို့လည်းမသိပါဘူးနော်၊ ဟယ် တတ်နိုင်ပါဘူး၊ ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇ္ဇတိ တဲ့၊ ကံသာလျှင်အဖ၊ ကံသာလျှင်အမိ၊** 

## ကိုးကား
ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်၊ နားပူတာ မခံနိုင်

**ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်၊ နားပူတာ မခံနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်၊ နားပူ မခံနိုင်** ဆိုသည်မှာ အလုပ်ပင်ပန်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သော်လည်း နားပူသည့်ဒဏ်ကို မခံနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံနိုင်ရည်အားကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်** ဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း၊ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ခြင်း၊ အလေးအပင် မခြင်း စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းမှုများကို ခံနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **နားပူ မခံနိုင်** ဆိုသည်မှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ကို မခံနိုင်ခြင်း၊ အဆူအငေါက်ခံရခြင်း၊ အပြစ်တင်ဝေဖန်ခံရခြင်း၊ ဆူဆူညံညံ အသံများ ကြားရခြင်း စသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်များကို မခံနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူအချို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းမှုကို ခံနိုင်သော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ကို မခံနိုင်ကြပေ။ အထူးသဖြင့် စကားများများပြောခြင်း၊ ဆူဆူညံညံလုပ်ခြင်း၊ အပြစ်တင်ဝေဖန်ခြင်း စသည့်အရာများသည် လူအချို့အတွက် အလွန်စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဒီလောက် နားပူနားဆူခံနေရတာဟာ ဆိုက်ကားနင်းလို့ ပင်ပန်းရတာ ထက်တောင်မှ ဆိုးပါသေးတယ်၊ ကျွန်တော်က ကျောပူတာပဲ ခံချင်တယ်၊ နားပူတာ မခံချင်ဘူး။** 

## ကိုးကား
ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ

**ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ** ဆိုသည်မှာ ကျောက်မျက်ရတနာအကြောင်းနှင့် မြင်းအကြောင်း အနည်းငယ်မျှ သိရုံဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်မျက်ရတနာနှင့် မြင်းများသည် တန်ဖိုးကြီးသော ပစ္စည်းများဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့အကြောင်းကို အနည်းငယ်မျှ နားလည်ပါကပင် ကုန်သွယ်ခြင်း၊ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ **စိုးစဉ်း** ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ်မျှ၊ အနည်းအကျဉ်းမျှဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အသိပညာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး အထူးသဖြင့် တန်ဖိုးရှိသော အရာများအကြောင်းကို သိရှိခြင်းဖြင့် အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ** ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ ရှေးမြန်မာများက ကျောက် အကြောင်း၊ မြင်း၏အကြောင်းကို စိုးစဉ်းမျှ တတ်မြောက်နားလည်ပါက လူတို့ စားသောက်နေထိုင်ရေးကို ဖူလုံလောက်ပါသည်ဟူသော စကားရပ်ကို ထားရှိသည်။** 

## ကိုးကား
ကျပ် စိတ် မိုက်တွင်၊ လုံးကြီးတင်

**ကျပ် စိတ် မိုက်တွင်၊ လုံးကြီးတင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျပ် စိတ် မိုက်တွင်၊ လုံးကြီးတင်** ဆိုသည်မှာ ပမာဏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည့် **ကျပ်**၊ **စိတ်**၊ **မိုက်** စသည့် ဝေါဟာရများကို အတိုကောက် သင်္ကေတဖြင့် ရေးသားလိုလျှင် ဂဏန်းအပေါ်တွင် လုံးကြီးတင်၍ ရေးသားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာစာရေးထုံးနည်းစနစ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

*   **ကျပ်** သည် ငွေကြေး၏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ - ငွေ ၂၅ိ = ငွေနှစ်ဆယ့်ငါးကျပ်။
*   **စိတ်** သည် ပမာဏ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ - ဆန် ၃ိ = ဆန်သုံးစိတ်။
*   **မိုက်** သည် အလျား၏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည်။ ဥပမာ - ရွှေဖျင် ၁ိ = ရွှေဖျင်တစ်မိုက်။

လုံးကြီးတင်ခြင်းဖြင့် စာလုံးအပြည့်အစုံ ရေးသားရန် မလိုတော့ဘဲ အတိုကောက်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်းကြောင့် စာရေးသားရာတွင် အချိန်ကုန်သက်သာစေသည်။

## ကိုးကား
ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ

**ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ အိုလေ ပျိုလေ ဆိုသော စကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ** ဆိုသည်မှာ အချို့သောအရာများသည် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လာလေလေ ပို၍ ကောင်းမွန် တန်ဖိုးရှိလာလေလေ ဖြစ်ပြီး၊ အချို့သောအရာများမှာမူ ဟောင်းနွမ်းသွားလေလေ ပို၍ ထူးခြား ဆန်းသစ်လာသည်ဟု ထင်ရလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုများ၏ သဘာဝနှင့် တန်ဖိုးကို အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။

*   **ကြာလေ ကောင်းလေ** ဆိုသည်မှာ ဝိုင်၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ၊ အနုပညာလက်ရာများ စသည့် အရာများသည် အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ တန်ဖိုးမြင့်တက်လာခြင်း၊ အရည်အသွေး ကောင်းမွန်လာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **ဟောင်းလေ သစ်လေ** ဆိုသည်မှာ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ၊ ရိုးရာအစဉ်အလာများ၊ ရှေးဟောင်းဝတ်စုံများ စသည့် အရာများသည် အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ သမိုင်းဝင်တန်ဖိုးများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများ ပိုမို၍ ထင်ရှားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

အိုလေ ပျိုလေ ဆိုသော စကားနှင့် တွဲဖက်၍ အသုံးပြုပါက အသက်အရွယ်ကြီးလာလေလေ ပို၍ နုပျိုသည်ဟု ထင်ရခြင်း (သို့) အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်လာခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ အချို့က ဤဆိုရိုးစကားသည် တဏှာကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသော စကားဟု မှတ်ယူကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ၊ အိုလေ ပျိုလေ**ဆိုတဲ့ စကားဟာ တဏှာကို တိုက်ရိုက်ပြောဆိုတဲ့ စကား ဖြစ်တယ်လို့ မှတ်ကြပေတော့၊ 
*   ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးကတော့ အသက်ကြီးပေတဲ့ ပျက်စီးယိုယွင်းတဲ့ အိုမင်းမှု ဇရာကွေသဖြင့် **ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ** ဖြစ်နေတော့ တာပဲ၊ 
*   လောကုတ္တရာချမ်းသာကတော့ **ကြာကောင်း ဟောင်းသစ်**ဆိုတဲ့ စကားလို ဘယ်တော့မှ မူမပြောင်းဘဲ အင်မတန်မှ ကောင်းတာကလား၊ 

## ကိုးကား
ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကျေ

**ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကျေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ **ကမ္ဘာကြေလည်း မကျေဥဒါန်း** ဟုလည်း ပြောစမှတ်ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကျေ** ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည် အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုသည်။

၁။ ကမ္ဘာကြီး ပျက်သုဉ်းသွားသည့်တိုင်အောင် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကောင်းသော လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ကောင်းသော ဂုဏ်သတင်းတို့မှာကား ပျောက်ကွယ်မသွားဘဲ ဥဒါန်းတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် ကောင်းသောအမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါက ထိုသူ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးသွားသည့်တိုင်အောင် လူအများ၏ အမှတ်ရမှုတွင် တည်ရှိနေမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဥဒါန်းဆိုသည်မှာ သမိုင်းတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော မှတ်တမ်း၊ ဂုဏ်သတင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

၂။ တစ်ဦးဦးအပေါ် တစ်သက်လုံး အခဲမကျေနိုင် ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် အခြားသူတစ်ဦးအပေါ် မကျေနပ်မှု၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှု ရှိပါက ထိုသူ၏ ရန်ငြိုးသည် မည်သည့်အခါမှ ပြေပျောက်သွားမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဥဒါန်းဆိုသည်မှာ အခဲမကျေနိုင်သော စိတ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ **ကမ္ဘာကြေလည်း မကျေဥဒါန်း** ဟုလည်း ပြောဆိုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မိမိကိုယ်သော်ကား အသက်တစ်ရာနေ၍ မတော်မမှန် ကျင့်သဖြင့် ဆုံးခဲ့အံ့၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာကို မှီ၍ ဖြစ်သော မကောင်းသော စကားတို့သည်ကား အဆက်ဆက် သားမြေးမြစ်တိုင်အောင် ပြောပရစ်စရာ ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာကြေသော်ငြားလည်း ဥဒါန်းမကျေ ဖြစ်သည်။** 
*   **ဖီလာစက်ဝန်း၊ ကမ္ဘာကျွန်းလည်း၊ ဥဒါန်းမကျေ၊ ထွန်းရစ်စေလိမ့်၊ ကမ္ဘာကြေလည်း၊ မကျေဥဒါန်း၊** 
*   **ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကျေ ဖြစ်လောက်ဖွယ်ရာပင်၊ အသက်နှင့် ကိုယ် မြဲနေသမျှကာလပတ်လုံး နာကြည်းခြင်းကား ဖျောက်ဖျက်၍ ရရှာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်းကိုတွေးမိပါသည်။** 
*   **ဗိုလ်နဂါး၊ ဗိုလ်နဂါး၊ ကမ္ဘာသာကြေမယ် ဥဒါန်းမကျေ ဘူးဟေ့၊ လက်စားမချေရသမျှ ဘယ်တော့မှ မအေးဘူးမှတ်၊** 
## ကိုးကား
ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင်

**ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင်** ဆိုသည်မှာ ချစ်သူနှစ်ဦး၏ သဘောသဘာဝအရ နှစ်ဦးကြားတွင် လေပြည်လေး တိုက်ခတ်ရုံမျှ အကွာအဝေးလေးပင် ရှိနေပါစေ ဝေးကွာလှသည်ဟု ထင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်သူတို့၏ ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်ချစ်ခင်စုံမက်နေချိန်တွင် ခဏတာမျှ ဝေးကွာနေရခြင်းကိုပင် အလွန်ကြာမြင့်သည်ဟု ခံစားရတတ်သည်။ လေသွေးသည် အလွန်ပါးလွှာသော၊ အရေးမပါသော အရာတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ချစ်သူနှစ်ဦးကြားတွင် ထိုမျှလောက်သော အကွာအဝေးပင် ရှိနေပါစေ ဝေးကွာသည်ဟု ခံစားရခြင်းကို တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ပြင်းထန်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အဟုတ် ချစ်ပြီဆိုတော့ ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင်တတ်တယ်တဲ့၊ အကြောင်းလက်တွေ့မဟုတ်ခင်တုန်းကတော့ နည်းနည်းမှ မယုံမိဘူး။** 

## ကိုးကား
ကြီးလျှင်မှီ၊ ငယ်လျှင်ချီ

**ကြီးလျှင်မှီ၊ ငယ်လျှင်ချီ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြီးလျှင်မှီ၊ ငယ်လျှင်ချီ** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက်ကို ရွေးချယ်ရာတွင် မိမိထက် အသက်အရွယ်ကြီးသူကို ရွေးချယ်ပါက ထိုသူကို မှီခိုအားထားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိထက် အသက်အရွယ်ငယ်သူကို ရွေးချယ်ပါက မိမိက ကြင်နာယုယ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် အသက်အရွယ်၏ ဆက်ဆံရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။

*   **ကြီးလျှင်မှီ** ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်ကြီးသူသည် အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်မှု၊ ဉာဏ်ပညာနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်နိုင်သောကြောင့် ထိုသူကို မှီခိုအားထားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
*   **ငယ်လျှင်ချီ** ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်ငယ်သူကို ရွေးချယ်ပါက ထိုသူကို ကြင်နာယုယ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အသက်ငယ်သူသည် အတွေ့အကြုံ နုနယ်သေးသောကြောင့် မိမိ၏ အကူအညီနှင့် လမ်းညွှန်မှု လိုအပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

အသက်တူရွယ်တူကို ရွေးချယ်ပါက နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်၍ အိမ်ထောင်ရေးကို တည်ဆောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် အသက်အရွယ်သည် အရေးပါသော အချက်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ထို့ပြင် ရှေးလူတို့စကားများကလည်း ရှိပေတယ်။ **ကြီးလျှင်လည်းမရှိမှ၊ ငယ်လျှင်လည်းချီ** ရမှတဲ့၊ သို့လိုအကြောင်းကြောင့် ယူမယ်ဆို ယူသင့်ပါပေတယ်။ 
*   **ကြီးမှီ၊ ငယ်ချီ** ဆိုတာ မင်းက ငယ်လျှင် သူက ကြီးလို့မှီရမှာ ပြောတာ ကွဲ့။ 
*   **ကြီးလျှင်မှီ ငယ်ချီ ရ**၊ ရွယ်ညီမှပြုစေ၊ ဘယ်ဆမှီ သမုဆွေငယ်၊ ဥပဒေ မရေး၊ အကျိုးနှင့်အပြစ်မျှော်လျှင်၊ အချစ်တော်ပေါင်းဆုံကြသေး။ 

## ကိုးကား
ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်ရှက်

**ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်ရှက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်ရှက်** ဆိုသည်မှာ သိက္ခာမရှိသော အမှုကို ပြုမိလျှင် မိမိကိုယ်ကို စိတ်မလုံဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **လိပ်ပြာ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် စိတ်၏ အတွင်းပိုင်း၊ ခံစားချက်၊ အသိစိတ် စသည်တို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။ မကောင်းသော အမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်မိပါက ထိုအမှုသည် မိမိ၏ စိတ်ထဲတွင် စွဲကျန်ရစ်ပြီး စိတ်မလုံခြုံခြင်း၊ အပြစ်ရှိသည်ဟု ခံစားရခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သူတစ်ပါး မသိလျှင်ပင် မိမိကိုယ်တိုင်၏ စိတ်ထဲတွင် ရှက်ရွံ့နေခြင်းကို **ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်ရှက်** ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသောအမှု ပြုလုပ်ရန်၊ မကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အသံလုပ် တရားဟောရာ၌ **ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်ရှက်**ဆိုသလို ရှက်ဖွယ် ကောင်းလှ၏။ 

## ကိုးကား
ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို

**ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို** ဆိုသည်မှာ ကြံသည် သဘာဝအလျောက် အမြဲချိုမြိန်သော အရသာရှိသော်လည်း လူတို့၏ စိတ်သဘောထားမှာ အမြဲတစေ ကောင်းမွန်နေမည်မဟုတ်၊ ပြောင်းလဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထား မတည်မြဲမှုကို ဖော်ပြသည်။

*   **ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်** ဆိုသည်မှာ ကြံပင်၏ သဘာဝအရသာသည် အမြဲတမ်း ချိုမြိန်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **လူမှာ အစဉ်မချို** ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ စိတ်သဘောထားသည် အခြေအနေ၊ အချိန်အခါပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်ခြင်း၊ ကောင်းလိုက် ဆိုးလိုက် ဖြစ်တတ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ လူတို့သည် မိတ်ဆွေအဖြစ်မှ ရန်သူအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သကဲ့သို့ ချစ်ခင်သူများပင်လျှင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မုန်းတီးသွားနိုင်သည်ကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   မိတ်ဆွေအဖြစ်မှ ရွေ့လျောပြီး ငြိုးသူရန်ဘက်သဘောသို့ ရောက်ချင် ရောက်သွားတတ်သေးတယ်။ **ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို**ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားဟာလည်း…ဖော်ပြခဲ့တဲ့ နီတိဂါထာကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေ သပေါ့။ 
*   **ကြံသာလျှင် အစဉ်ချိုမည်၊ ပုထုဇဉ်သာမန်လူစား မိန်းကလေး တစ်ဦး၏ စိတ်မှာ ကြံကဲ့သို့ အစဉ်ချိုနိုင်မည်မဟုတ်**၊ 

## ကိုးကား
ကြီးသည့်အမှု ငယ်စေ၊ ငယ်သည့်အမှု ပလပ်စေ

**ကြီးသည့်အမှု ငယ်စေ၊ ငယ်သည့်အမှု ပလပ်စေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြီးသည့်အမှု ငယ်စေ၊ ငယ်သည့်အမှု ပလပ်စေ** ဆိုသည်မှာ ကြီးသော အမှုကို ငယ်သော အမှု ဖြစ်အောင်၊ ငယ်သော အမှုကို ပပျောက်ကျေအေးအောင် ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အငြင်းပွားမှုများ၊ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် လိုက်နာသင့်သော နည်းလမ်းကို ညွှန်ပြသည်။ ပြဿနာသေးသေးလေးများကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားဘဲ ချက်ချင်း ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် ပြဿနာကြီးများ မဖြစ်ပေါ်အောင် ကာကွယ်နိုင်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြဿနာကြီးများကိုလည်း ငယ်နိုင်သမျှ ငယ်အောင် လျှော့ချဖြေရှင်းသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ **ပလပ်စေ** ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပျောက်ကွယ်သွားစေခြင်း၊ ကျေအေးသွားစေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **လူအများကို၊ သနားမျှော်ရှု၊ သားတူပြုလျက်၊ ကြီးမှုမကျယ်၊ ငယ်မှုပျောက်ပေ၊ သာကြည်ထွေတိ၊** 
*   **နယ်ပြည်ထောင်ကို ငြိမ်အောင်ပြု၊ ကြီးသောအမှုကို ငယ်စေ၊ ငယ်သော အမှုကို ပလပ်ပြေငြိမ်းစေ၊** 
*   **ကြီး စွာအမှု၊ ငယ်နုပါကြောင်း၊ ငယ်ငေါင်းသမျှ၊ ပျောက်ကြလေစေ၊** 

## ကိုးကား
ကြိုးကြာ ရေမသောက်

**ကကြိုးကြာ ရေမသောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြိုးကြာ ရေမသောက်** ဆိုသည်မှာ ကြိုးကြာငှက်သည် ရေသောက်လေ့မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးကြာငှက်၏ ထူးခြားသော အမူအကျင့်ကို ဖော်ပြသည်။ အမှန်တကယ်တွင် ကြိုးကြာငှက်များသည် ရေသောက်ကြသည်။ သို့သော် အလွန်ရှားပါးသောကြောင့် ရေသောက်လေ့မရှိဟု မှတ်ယူကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်ရှားပါးသော၊ ဖြစ်ခဲသော အရာတစ်ခုကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကြိုးကြာမျိုးလျောက်၊ ရေမသောက်လျက်၊** 
*   **ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း ကြိုးကြာ ရေမသောက်၊ ဗျိုင်းအောက်မှာ လင်မနေ၊ သားတွေကများဟူ၍ သားငယ်တို့ကို သချီင်းပြု၍ သင်စကြကုန်သည်။** 

## ကိုးကား
ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သနား

**ကကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သန** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သနား** ဆိုသည်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အသက်အရွယ်အလိုက် မည်သို့ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို လမ်းညွှန်ပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ လူမှုဆက်ဆံရေး ပြေပြစ်စေရန်နှင့် လူအချင်းချင်း လေးစားမှု၊ ချစ်ခင်မှု တည်တံ့စေရန် ရည်ရွယ်သည်။

*   **ကြီးသူကို ရိုသေ** ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်အရွယ်ကြီးသူများကို ရိုရိုသေသေ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ယဉ်ကျေးသော စကားများဖြင့် ပြောဆိုဆက်ဆံခြင်း၊ ဦးညွှတ်ခြင်း၊ လေးလေးစားစား ပြုမူခြင်း စသည့်အပြုအမူများဖြင့် ရိုသေမှုကို ပြသနိုင်သည်။
*   **ရွယ်တူကို လေးစား** ဆိုသည်မှာ မိမိနှင့် အသက်အရွယ်တူသူများကို တန်းတူရည်တူ လေးစားစွာ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ တန်ဖိုးထားမှုဖြင့် ဆက်ဆံသင့်သည်။
*   **ငယ်သူကို သနား** ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်အရွယ်ငယ်သူများကို သနားကြင်နာစွာ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကူညီထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်ပေးခြင်း စသည့်အပြုအမူများဖြင့် သနားကြင်နာမှုကို ပြသနိုင်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြေခံကျသော လူမှုရေးတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူငယ်များကို ငယ်စဉ်ကတည်းက သင်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အောက်ကိုသနား၊ တန်းတူအားမူ၊ မြှောက်စားအမျှ၊ မယုတ်ချနှင့်၊ ထက်ကသူမှာ၊ ရိုသေရာ၏၊** 
*   **ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သနား၊** 

## ကိုးကား
ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည်

**ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည်** ဆိုသည်မှာ မိမိအပေါ် ကောင်းကျိုးပြုခဲ့သော ကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေးဇူးကန်းတတ်သည်၊ ကျေးဇူးကို မထောက်ထားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **စွပ်** ဟူသော ဝေါဟာရသည် အပြစ်တင်ခြင်း၊ စွပ်စွဲခြင်း၊ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးဇူးကန်းသော လူများ၏ အပြုအမူကို ဝေဖန်ရှုတ်ချခြင်းဖြစ်သည်။ လူအချို့သည် မိမိတို့အပေါ် ကောင်းကျိုးပြုခဲ့သူများကို ကျေးဇူးတင်မည့်အစား ပြန်လည်၍ ဒုက္ခပေးခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ဤအပြုအမူသည် အလွန်ယုတ်မာပြီး လူ့ကျင့်ဝတ်နှင့်လည်း ဆန့်ကျင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ပုံပြင်တစ်ပုဒ်တွင် ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်သည် မိမိကြောင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝလာသော အိမ်ရှင်က မိမိ၏ ဗိမာန်ဖြစ်သော ကြက်ဆူပင်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်းစွပ်သောကြောင့် **ကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေးစွပ်သည်** ဟု ဆိုခဲ့သည်မှစ၍ ဤဆိုရိုးစကား ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည်ဟူသော စကားများကို မြေဝယ်မကျ မှတ်သား ပါတော့ဟု ပြောဆိုပြီးနောက်…၊** 
*   **ကျေးဇူးတရားကို မသိမမြင်ဘဲ ယုတ်မာချင်တဲ့သူများဟာ ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ် ဆိုတာလို ဃဋမင်းအပေါ်မှာ ကျေးစွပ်တော့တာပေါ့၊** 
*   **မိတ်ဆယ်ပါးတရား ပျက်၍ ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးစွပ်သော အကတညု လူယုတ်မာ ဖြစ်သဖြင့် နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များ မစောင့်၊** 
*   **ရှေးသောအခါ လူတစ်ယောက်အိမ်၌ ကြက်ဆူပင်သည် ရှိသတည်း။ ထိုအိမ်ရှင်လည်း နွားမွေး၏။ ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်လည်း အိမ်နှင့် နီး သောကြောင့် ငါနေသောသစ်ပင် မပျက်မစီး ပေသည်ဟူ၍ ထိုအိမ်ရှင်ကို မစကြည့်ရှုလေသတည်း။ မစကြည့်ရှုသောကြောင့် ထိုအိမ်ရှင်သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာ များစွာ တိုးတက်သတည်း။ တစ်ရံရောအခါ အိမ်အနောက်၌ နွားခြံလုပ်သော် ထိုကြက်ဆူပင်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်း ထည့်လျှိုသတည်း။ ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်လည်း ငါမစ၍ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရှိပါလျက် ငါ့ဗိမာန်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်း စွပ်ဘိသည်။ ငါကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေး(ကျည်း)စွပ်သည်ဟူ၍ ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်ဆိုသော စကားကို လိုက်၍ ယခုတိုင်အောင် ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးစွပ်သည် ဟူ၍ ဆိုရိုးပြု သတည်း။ ထို့ကြောင့် အကြင်သူတို့သည် ကျေးဇူးပြုသောသူကို ကျေးဇူး တုံ့ဆပ်ရာသည်။ သူ့ကျေးဇူးကို မချေရာ။ ကျေးဇူးချေသောကြောင့် အကျိုးယုတ်လျက် ပျက်စီးဖူးလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ကတညုတာစ-သူ့ ကျေးဇူး ကို သိရခြင်းသည်လည်းကောင်းဟူ၍ ဟောတော်မူသည်။** 

## ကိုးကား
ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်

**ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်** ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း ကြိုးစားအားထုတ်ပါက ဘုရားအဖြစ်ကိုပင် ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားမှု၊ ဇွဲလုံ့လ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ လူသားတိုင်းသည် ကိလေသာများကို ပယ်ရှားပြီး ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ကို ရရှိပါက ဘုရားဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားအားထုတ်ပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့အား မိမိတို့၏ ရည်မှန်းချက်များသို့ ရောက်ရှိရန် ကြိုးစားအားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် စာရွက်တိုင်း စာရွက်တိုင်း၌ ပါလာသောကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်နိုင်၏ဟူသော စကား ကျွန်တော်၏အသည်းတွင် သံမှိုနှင့်စွဲလျက်ရှိလေ၏။** 
*   **မြန်မာလူမျိုးများ ပြောလေ့ပြောထရှိသော စကားမှာလည်း ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်ဟု လူတိုင်းလိုလိုပင် သိရှိကြပြီး၊** 

## ကိုးကား