ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်

ဘီစီ  ၆၂၃ (ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၆၂၃) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်က အိန္ဒိယတိုက်တွင်ဗုဒ္ဓကို မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မဟာလူသားတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ 588 တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 
မလ္လာမင်းတို့စိုးစံရာ ကုသိနာရုံပြည်၌ BC 543  ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူလေရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် အဇာတသတ်မင်း အမှူးရှိသော ရှစ်ပြည်ထောင်သော ဗုဒ္ဓသာသနာဝင် ဘုရင် တို့သည် ဓာတ်တော်များကို တောင်းဆိုလာသဖြင့် ဘုရင်တို့၏ ဆရာဖြစ်သော ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော် ဖြစ်တော်မူသော စွယ်တော်မြတ်လေးဆူအပါအဝင် ရှစ်စရွတ်မျှ ပမာဏရှိသည့် ဓာတ်တော်တို့ကို အညီအမျှပြု၍ ခွဲဝေပေးလေသည်။

ယင်းသို့ ဓာတ်တော်ဝေရာ၌၊ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ လက်ျာအထက်စွယ်တော်ကို အမှတ်မဲ့ ယူငင်ကာ မိမိ၏ ဗောင်းထုပ်အကြား၌ ဝှက်ထားလေသည်။ ဤသည်ကို မည်သူမျှ မသိမမြင် လိုက်ကြသော်လည်း သိကြားမင်းကမူ သိလေသဖြင့် ဤပုဏ္ဏားကြီးကား စွယ်တော်မြတ်ကို လျော်ကန် သင့်မြတ်အောင် ကိုးကွယ်နိုင်မည့်သူမဟုတ်ဟု ဆင်ခြင်၍၊ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ စူဠာမဏိစေတီတော်၌ ဌာပနာ၍ ကိုးကွယ်၏။

ဒါဌာဓာတုပကာသနီကျမ်းအဆို၌ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် လက်ျာအထက်စွယ်တော် ကို ဝှက်ရုံမကသေး လက်ျာအောက်စွယ်တော်မြတ် ကိုလည်း ခြေဖျားစွန်းဖြင့်နင်း၍ ဝှက်ထားသည် 
ဟုဆိုသည်။ နဂါးပြည်မှ ဇေယျသေနအမည်ရှိသော နဂါးမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ပူဇော်ကန်တော့ရန် ရောက်လာ၏။ ထိုအခါ ဒေါဏ 
ပုဏ္ဏားက ခြေဖျားစွန်းဖြင့်နင်း၍ ဝှက်ယူထားသော လက်ျာအောက်စွယ်တော်ကို မြင်လတ်၍၊ နဂါးမင်းသည် တန်ခိုးဖြင့် နဂါးပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ပြီးလျှင်၊ ကြီးကျယ်ခန်းနားစွာ ကိုး 
ကွယ်လေသည်။ နောင်အခါတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကာကဝဏ္ဏတိဿမင်းကြီး လက်ထက်၊ မဟာဒေဝမထေရ်၏ တပည့် တစ်ပါးဖြစ်သော မဟိန္ဒအမည်ရှိ မထေရ်သည် ထိုလက်ျာအောက်စွယ်တော်ကို နဂါးပြည်မှ ပင့်ဆောင်၍၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ သေရုမြို့ အဘယမင်းထံ အပ်နှံပြီးလျှင် သေရုတောင်ကြား၌ စေတီတည်ကာ ဌာပနာ၍ ကိုးကွယ်၏။

ထို့ပြင်လည်း ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် လက်ဝဲ အထက်စွယ်တော်မြတ်ကို အပေါ်ရုံအဝတ်အကြား၌ ဝှက်ယူထားသည် ဖြစ်ရကား၊ ဂန္ဓာရတိုင်းသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးသည် သိမြင် 
တော်မူသဖြင့်၊ ပုဏ္ဏားကြီး မသိမမြင်အောင် ယင်းစွယ်တော်ကို ပင့်ဆောင်ကာ၊ မိမိနေထိုင်ရာ ဂန္ဓာရတိုင်း၊ စေတိယတောအုပ်၌ စေတီတည်ထား၍ ကိုးကွယ်လေသည်။ 
ယခုအချိန်၌ ဗုဒ္ဓသာသနာဝင်သူတော်စင်အပေါင်းတို့သည် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မျှော်မှန်းလျက် သီဟိုဠ်ရှိ ထိုစွယ်တော်မြတ်ကို ဆည်းကပ်ရိုကျိုး ရှိခိုးပူဇော်ရန် ဘုရားဖူး 
သွားလေ့ရှိကြသတည်း။

## ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သမိုင်း 
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် (၄၅)ဝါ ကာလပတ်လုံး လောကသုံးပါးအား တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်ပြီးနေစဉ် သက်တော်(၈၀)အရောက်BC 543

## တရုတ်နိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် 
တေဇောဓာတ်လောင်ကျွမ်းပြီး ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်မွေတော်များကို နတ်ပြည်၊ နဂါးပြည်နှင့် လူ့ပြည်တို့ သုံးပုံအညီအမျှပုံပြီး ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ လူ့ပြည်မှ ဝေစုကို ဘုရင်ရှစ်ပါးတို့ ငြိမ်းချမ်းစွာထပ်မံခွဲဝေယူကြရာ၌ မင်းတို့၏ဆရာ ဒေါနပုဏ္ဏားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ရှိလှသဖြင့် အထက်လက်ဝဲစွယ်တော်အား ၎င်း၏အင်္ကျီကြား၌ သိုဝှက်ထားခဲ့သည်။ ၎င်း စွယ်တော်မြတ်သည် ဂန္ဓာရတိုင်း (ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ) တွင် ဦးစွာစံပယ်ခဲ့သည်။ ရဟန်းတော်တစ်ပါးက ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ သိန္ဓုမြစ်ကမ်း (ယခု တက္ကသီလာမြို့အနီး)တွင် စေတီကိုးကွယ်ဌာနပနာထားခဲ့သည်။ တက္ကသီလာသည် အစ္စလမ္မာဘတ်မြို့တော်မှ အနောက်ဘက် ကားဖြင့်သွားလျှင် တစ်နာရီကျော်ခန့်သာ ကွာဝေးပါသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့မှဆိုလျှင် ယူဇနာ ၂၀၀ ကွာဝေးပြီး မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် တိုင်းကြီး ကိုးတိုင်းသို့ သာသနာပြုရဟန်းသံဃာများ စေလွှတ်ခဲ့ရာတွင် အပါအဝင်တိုင်းတစ်ခူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သည် ဥဓနနိုင်ငံ (ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ) မှတစ်ဆင့် နယ်မြေချင်းဆက်စပ်နေသော တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှင်းကျန်းပြည်နယ်၊ ဟေထရန်းခရိုင်၊ ခိုတန်မြို့သို့ ပင့်ဆောင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် တရုတ်တောင်ပိုင်း နန်ချောင် မင်းဆက်ကာလ ဘုန်းတော်ကြီးဖာရှန်း (အေဒီ ၄၂၄-၄၉၈) က ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ခိုတန်အရပ်မှ တရုတ်တောင်ပိုင်း ချီမင်းဆက်မြို့တော် နန်ကျင်းမြို့သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ဆွေမင်းဆက်လက်ထက်တွင် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့ပြီးနောက် မြို့တော်သစ် ချန်အမ်း (ယခု ရှီးအန်းမြို့) သို့ ပင့်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တရုတ်မင်းဆက် (၅)ဆက်ကာလ (၁၀)ပြည်ထောင်ခေတ်တွင် တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသများမှာ တရုတ်ချောင်ထရယ်မင်းနိုင်ငံအတွင်း ကျရောက်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်မှာလည်း နေရာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ လျောင်မင်းဆက်လက်ထက်တွင် ယန့်ကျင်းမြို့ (ယခု ပေကျင်းမြို့) သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ လျောင်မင်းဆက်အကြောင်းရေးသားထားသည့် အတွဲပေါင်း ၂၂တွဲရှိသည့် မင်းဧကရာဇ်တောက်ကျုံး၏ သမိုင်း မှတ်တမ်းများအရ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သည် ခရစ်နှစ် ၁၀၇၁ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၌ ကျောင်းရှန်စေတီတွင် ကိန်းဝပ်စံပယ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ကျောင်းရှန်စေတီမှာ တရုတ်ကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အဌဂံပုံစံ အထပ်(၁၀)ထပ်ရှိ စေတီဖြစ်သည်။ စေတီတော်နံရံတွင် ကျောက်ဆစ်ပန်းချီလက်ရာများဖြင့် ဘုရားစေတီပုံတော်များအား မွမ်းမံထားသောကြောင့် ပုံတော်တစ်ထောင်ပန်းချီကားဘုရား ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ၁၉၀၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ပနိုင်ငံ ရှစ်နိုင်ငံမှ တရုတ်ပြည်အား ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးကြသဖြင့် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ကျောင်းရှန်စေတီနှင့် ၎င်းအနီးရှိ လင်ကွမ်းဘုရားကျောင်းတို့မှာ ပေကျင်းမြို့၏ ဆင်ခြေဖုံးနေရာတွင် ရှိသောကြောင့် အမြောက်ဒဏ်၊ ဗုံးဒဏ် အနည်းငယ်သာ ခံခဲ့ရသည်။ ဘေးရန်များ ကင်းဝေးပြီးနောက် ဘုန်းတော်ကြီးတို့ စေတီတော်အား ပြန်လည်ရှင်းလင်းကြစဉ် စေတီ၏အောက်ခြေမြေအောက်မှ ကျောက်သားသေတ္တာတစ်လုံးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကျောက်သေတ္တာအတွင်းမှ စန္ဒကူးသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သစ်သားသေတ္တာငယ်တစ်လုံးကို ထပ်မံတွေ့ရှိကြရာသေတ္တာပေါ်တွင် အောက်ပါစာတမ်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်။ 
“**စကြာမုနိဘုရားရှင်၏ အံ့ချီးဖွယ်ရာ မြတ်စွယ်တော်၊ ရေးသားသူ -ရှန်းဟွေ့၊ ၄ လပိုင်း၊ ၂၃ ရက်၊ တရုတ် ထရန်းဟွေ့နှစ် (၇)။**” 
တရုတ် ထရန်းဟွေ့နှစ် (၇)နှစ်မှာ တရုတ်မြောက်ပိုင်း ဟန်မင်းဆက်လက်ထက်က အသုံးပြုသော နှစ်ဖြစ်ပြီး ခရစ်နှစ် (၉၆၃)ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ သေတ္တာပေါ်တွင် မှတ်တမ်းရေးထိုးထားသည့် ရှန်းဟွေ့အမည်မှာ တရုတ်မင်းဆက်(၅)ဆက်ကာလတွင် မြောက်ပိုင်း ဟန်မင်းနယ်မှ တရုတ်ဘုန်းတော်ကြီး၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဟန်မင်းဆက်မှာ တရုတ်မင်းဆက်(၅)ဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ရှန်းရှီးမြောက်ပိုင်းမှ တရုတ် စုန့်ဘုရင်အား တော်လှန်ပုန်ကန်၍ အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းမင်းဆက်မှာနောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်စုန့်မင်း၏ ချေမှုန်းတိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား (၁၀၇၁)ခုနှစ်တွင် စေတီတော်အတွင်း ဌာပနာခဲ့ပြီး (၁၉၀၀)ခုနှစ်မှတစ်ဖန် ပြန်လည်ဖူးမြင်ရခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် နှစ်ပေါင်း (၈၃၀)မျှ ကျောင်းရှန်စေတီအတွင်း ကိန်းဝပ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယခုအခါ ပေကျင်းမြို့ အနောက်ဘက်ရှိ ထင်ရှားသော ပါ့တာ့ချူးတောင်၊ လင်ကွမ်းကျောင်းတော် စွယ်တော်တိုက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ လှူဒါန်းထားသော ကျွန်းသစ်ရတနာ တန်(၃၀၀)ဖြင့် မွမ်းမံတည်ဆောက်ထားသော ကျောင်းဆောင်တစ်ခုရံလျက် ခမ်းနားထည်ဝါသော ဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း တင့်တယ်သပ္ပယ်စွာ စံတောမူလျက် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ 
တရုတ်ပြည်သစ် ထူထောင်ပြီးချိန်တွင် တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ပြည်သူ့အစိုးရတို့ ပူးပေါင်းညီညွတ်စွာဖြင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ကွမ်ကျီးကျောင်းတော်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရတနာခုနစ်သွယ်စီခြယ်ထားသည့် စွယ်တော်ပလ္လင်နှင့် စီစဉ်၍ တင့်တယ်ခမ်းနား ထည့်ဝါစွာ သပ္ပယ်စွာ အထွတ်အမြတ်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံများသို့ ဒေသစာရီ ကြွချီ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပြည်သူများ၏ ပူဇော်အထူးကို ခံယူခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား