open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင်

**ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင်** ဆိုသည်မှာ ငှက်ပျောခိုင်တစ်ခိုင် စတင်ထွက်ရှိချိန်မှ ရင့်မှည့်ချိန်အထိ ကြာမြင့်သော ကာလသည် ကလေးတစ်ယောက် မွေးဖွားပြီးနောက် ထိုင်နိုင်သည်အထိ ကြာမြင့်သော ကာလနှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြင့် အချိန်ကာလကို မှတ်သားလွယ်ကူစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ ကလေးတစ်ယောက်သည် မွေးဖွားပြီးနောက် ၆ လမှ ၇ လခန့်တွင် ထိုင်နိုင်လာသည်။ ထိုအချိန်သည် ငှက်ပျောခိုင်တစ်ခိုင် ရင့်မှည့်ချိန်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာလူကြီးများ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်နှင့် အတွေ့အကြုံများကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင်** ဟူသည့်စကားအတိုင်း ငှက်ပျောတစ်ခိုင် ရင့်ထွားလာရန် ခုနစ်လခန့်ကြာတတ်ပေသည်။ 
*   ငှက်ပျောခိုင်ထွက်ပြီး ၆-လ၊ ၇-လခန့်မှာ မှည့်လေ့ရှိပါတယ်။… **ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင်**လို့တောင် လူကြီးများ ဆိုရိုးထားကြပါတယ်။ 

## ကိုးကား
ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ

**ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ** ဆိုသည်မှာ ငှက်များသည် မြေပြင်နှင့် နီးကပ်သော နေရာများတွင် အသိုက်ဆောက်လုပ်ပါက ထိုနှစ်တွင် မိုးခေါင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ရာသီဥတု ခန့်မှန်းချက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ငှက်များသည် ရာသီဥတု၏ အပြောင်းအလဲကို အာရုံခံနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မိုးခေါင်မည့်နှစ်တွင် လေပြင်းတိုက်ခတ်မှုများ ရှိနိုင်သောကြောင့် ငှက်များသည် လုံခြုံရေးအတွက် မြေပြင်နှင့် နီးကပ်သော နေရာများတွင် အသိုက်ဆောက်ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝလက္ခဏာများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုကို ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ။** 
*   **ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ။** 

## ကိုးကား
စကားဆိုထွေ သူလိုစေ

**စကားဆိုထွေ သူလိုစေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားဆိုထွေ သူလိုစေ** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးကို နှစ်သက်စေသော၊ ကြားရသူကို သဘောကျစေသော စကားမျိုးကို ပြောဆိုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ချိုသာသော စကားကို အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် ချိုသာသော စကားကို ကြားရပါက စိတ်ချမ်းသာပြီး ပြောဆိုသူကိုလည်း သဘောကျနှစ်သက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားသူများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် ယဉ်ကျေးပျူငှာသော စကားလုံးများကို ရွေးချယ်သုံးစွဲသင့်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ကောင်းမွန်သော စကားပြောဆိုမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **သုံးပါးသော အပြီးအစီးကို လိုသော သူသည် လမိုင်းထားလေကျီများ စေ၊ စကားဆိုထွေ သူလိုစေ၊ ပေးကမ်းများထွေ နှံ့စပ်စေ၊** 
*   **စကားဆိုထွေသူလိုစေ၊ ပေးကမ်းများထွေ နှံ့စပ်စေဟူ၍လည်းကောင်း၊** 

## ကိုးကား
စကားနောက် တရားပါ

**စကားနောက် တရားပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားနောက် တရားပါ** ဆိုသည်မှာ ပြောဆိုလိုက်သော စကားတိုင်းတွင် အကြောင်းအရာ၊ အဓိပ္ပာယ်၊ သက်ရောက်မှု တစ်စုံတစ်ခု ပါဝင်နေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် စကားကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် မပြောသင့်ဘဲ သတိနှင့် ဆင်ခြင်၍ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကား၏ တန်ဖိုးနှင့် သက်ရောက်မှုကို အလေးထားဖော်ပြသည်။ စကားတစ်ခွန်းသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သကဲ့သို့ လူမှုဆက်ဆံရေးကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စကားပြောဆိုရာတွင် အကျိုးအကြောင်း ဆင်ခြင်ပြီး တာဝန်ယူမှု အပြည့်ဖြင့် ပြောဆိုသင့်သည်။

### အခြားဆိုရိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှု
**စကားနောက် တရားပါ** ဆိုရိုးနှင့် ဆင်တူသော အခြားဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် **နှုတ်လွန်လျှင် ဘေးရောက်တတ်သည်**၊ **စကားကို ဆင်ခြင်ပြော** စသည်တို့သည်လည်း စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားသင့်ကြောင်းကို အလားတူ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   မယားချင်း မိုးမွှန်အောင်ခေါ်သည်။ ဤသို့ ခေါ်ခြင်းမှာ အကျောကြီးနှင့် ခေါ်ခြင်းလော၊ **စကားနောက် တရားပါ** ခေါ်ခြင်းလောမသိ။ 
*   ရှင် အပြောသမားမှန်း ကျွန်မသိပါပြီ၊ **စကားနောက် တရားပါ**မှ ကောင်းပါတယ်။ သင်္ကြန်အမြောက်လို အဆန်မပါဘဲ အသံသာမြည်နေမယ်ဆိုလျှင် အလကားပဲ။ 

## ကိုးကား
ငှက်မသိက ဆက်ရက်ချိုးထင်၊ အချက်မသိက သမက်ကို သူခိုးထင်

**ငှက်မသိက ဆက်ရက်ချိုးထင်၊ အချက်မသိက သမက်ကို သူခိုးထင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ငှက်မသိတော့ ဆက်ရက် ချိုးထင် ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငှက်မသိက ဆက်ရက်ကို ချိုးထင်၊ အချက်မသိက သမက်ကို သူခိုးထင်** ဆိုသည်မှာ ငှက်အမျိုးအစားကို ခွဲခြားမသိပါက ဆက်ရက်ငှက်ကိုပင် ချိုးငှက်ဟု ထင်တတ်သကဲ့သို့ အကြောင်းစုံ အချက်အလက်ကို သေချာစွာ မသိပါက သမက်လောင်းကိုပင် သူခိုးဟု ထင်မှတ်မှားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို သေချာစွာ မလေ့လာဘဲ အပေါ်ယံကိုသာ ကြည့်၍ အကဲဖြတ်ခြင်း၏ မှားယွင်းနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ဆက်ရက်ငှက်နှင့် ချိုးငှက်သည် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် ဆင်တူသော်လည်း မတူညီသော ငှက်မျိုးစိတ်များဖြစ်သည်။ ထို့အတူ သမက်လောင်းသည် သမီးနှင့် ချိန်းဆိုတွေ့ဆုံခြင်းသည် မရိုးမဖြောင့်သော ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ချစ်ခင်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အကြောင်းစုံကို မသိဘဲ အထင်လွဲမှားခြင်းသည် မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို သေချာစွာ စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီးမှ ဆုံးဖြတ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ပွဲကြည့်ဖူးလို့ ကြားရသည်မှာ ငှက်ကို မသိက ဆက်ရက်ကို ချိုးထင်သည်၊ အချက်ကျမသိက သမက်ကို သူခိုးထင်သည်ဟု သို့လိုသဘင်သည်များ သုံးကြပါသည်။** 
*   **ဆက်ရက်သည်… ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်ပမာဏမှာ ချိုးနှင့် တူညီလှသဖြင့် ငှက်မသိက ဆက်ရက် ချိုးထင်၊ အချက်မသိက သမက် သူခိုးထင် ဟူ၍ ဥပမာပေး ဆိုရိုးစကားကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
* ငှက်မသိတော့ ဆက်ရက် ချိုးထင် စကားပုံ

## ကိုးကား
စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၊ လေးခွန်းကိုပယ်၊ နှစ်ခွန်းတည်

**စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၊ လေးခွန်းကိုပယ်၊ နှစ်ခွန်းတည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၊ လေးခွန်းကိုပယ်၊ နှစ်ခွန်းတည်** ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားသည် လူတို့ပြောဆိုသော စကားခြောက်မျိုးအနက် လေးမျိုးကို ပယ်ရှားပြီး **ဟုတ်မှန်၍ အကျိုးရှိပြီး သူတစ်ပါးကို နှစ်သက်စေသော** စကားနှင့် **ဟုတ်မှန်၍ အကျိုးရှိသော်လည်း သူတစ်ပါးကို မနှစ်သက်စေသော** စကားဟူ၍ နှစ်မျိုးကိုသာ အသုံးပြုသင့်ကြောင်း ညွှန်ပြတော်မူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

ပါဠိတော်လာ စကားခြောက်မျိုးမှာ-

* ၁။ ဟုတ်မှန်၊ အကျိုးရှိ၊ သူနာလို (မှန်ကန်တယ်၊ အကျိုးရှိတယ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ဝမ်းမြောက်စေတယ်)
* ၂။ ဟုတ်မှန်၊ အကျိုးရှိ၊ သူမနာလို (မှန်ကန်တယ်၊ အကျိုးရှိတယ်၊ သူတစ်ပါးကို ဝမ်းနည်းစေနိုင်တယ်)
* ၃။ ဟုတ်မှန်၊ အကျိုးမရှိ၊ သူနာလို (မှန်ကန်တယ်၊ အကျိုးမရှိဘူး၊ သူတစ်ပါးကို ဝမ်းမြောက်စေတယ်)
* ၄။ ဟုတ်မှန်၊ အကျိုးမရှိ၊ သူမနာလို (မှန်ကန်တယ်၊ အကျိုးမရှိဘူး၊ သူတစ်ပါးကို ဝမ်းနည်းစေတယ်)
* ၅။ မဟုတ်မမှန်၊ အကျိုးမရှိ၊ သူနာလို (မမှန်ကန်ဘူး၊ အကျိုးမရှိဘူး၊ သူတစ်ပါးကို ဝမ်းမြောက်စေတယ်)
* ၆။ မဟုတ်မမှန်၊ အကျိုးမရှိ၊ သူမနာလို (မမှန်ကန်ဘူး၊ အကျိုးမရှိဘူး၊ သူတစ်ပါးကို ဝမ်းနည်းစေတယ်)

မြတ်စွာဘုရားသည် ပထမနှစ်မျိုးကိုသာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်း၊ ကျန်လေးမျိုးကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၏၊ ကျယ်ဝန်းသိမြင်၊ အကျိုးထင်မှ၊ ဟောကျင်တတ်အား၊ ဘုရားတို့မူ၊ မယူလေဖြစ်၊ လေးခွန်းပစ်၍၊ စင်စစ်ဟုတ်မှန်၊ ကျိုးကြောင်းတန်က၊ မလွန်စေမြို့၊ မနှစ်လို့နှင့်၊ နှစ်လို့နှစ်ဦး၊ ဟောဖူးဧကန်၊** 
*   **လောကလီူသားတို့မူကား ခြောက်ခွန်းသောစကားကိုပင် ပြောဆြိုကကုန် သတည်း။ စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၊ လေးခွန်းကိုပယ်၊ နှစ်ခွန်းတည် ဟုလင်္ကာရေးစပ်ထားသည်ကို ထောက်သဖြင့် ဆင်ခြင်ရန် ဖြစ်ချေသည်။** 

## ကိုးကား
စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက်

**စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက်** ဆိုသည်မှာ တောင်အရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော **စနည်း** နှင့် မြောက်အရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော **တဘောင်** တို့သည် အများအားဖြင့် မှန်ကန်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံများကို ထင်ဟပ်စေသည်။

*   **စနည်း** ဆိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း ပြောဆိုနေကြသော သတင်းအစအန၊ ကောလဟာလများကို ရည်ညွှန်းသည်။
*   **တဘောင်** ဆိုသည်မှာ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပျက်မည့် အကြောင်းအရာများကို လင်္ကာ သို့မဟုတ် ကဗျာအဖြစ် ရေးသားထားသော အရာကို ရည်ညွှန်းသည်။

ရှေးယခင်က လူတို့သည် သတင်းအချက်အလက် ရရှိမှု အားနည်းသောကြောင့် စနည်းနှင့် တဘောင်များကို အလွန်ယုံကြည်ကြသည်။ တောင်အရပ်နှင့် မြောက်အရပ်သည် ထူးခြားသော သဘာဝ အနေအထားများ ရှိသောကြောင့် ထိုအရပ်များမှ ထွက်ပေါ်လာသော သတင်းများနှင့် ခန့်မှန်းချက်များသည် ပိုမိုတိကျသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သတင်းအချက်အလက်များကို ရယူရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စနည်းကိုတောင်၊ တဘောင်ကိုမြောက်၊ အရပ်ဖောက်၍၊ ယူကောက် နှိုင်းညှိ၊ ဆိုရိုးရှိရှင့်၊** 
*   **စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက် ဆိုသည်နှင့်အညီ အမရပူရမြို့ တောင်မျက်နှာ ကောလီဓာတ် ကုန်းမော်တံခါးတွင် စနည်းနာခံရာတွင်၊** 

## ကိုးကား
ခမေကြီးရွာ၊ ကဝမြို့နယ်

**ခမေကြီးရွာ** ()သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ခမေကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၅၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခမေကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၈၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။  

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန်

**စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန်** ဆိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် ပြည့်စုံရမည့် အင်္ဂါလေးပါးရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအင်္ဂါလေးပါးမှာ-

* ၁။ **သုဘာသိတ** (Su bhāsita) - ပြေပြစ်သော စကား၊ ကောင်းမွန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ နားထောင်သူကို စိတ်ချမ်းသာစေသော စကားမျိုးဖြစ်သည်။
* ၂။ **ပိယဝါစာ** (Piya vācā) - ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်သော စကား၊ ချိုသာသော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ ရိုသေလေးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကို ဖော်ပြသော စကားမျိုးဖြစ်သည်။
* ၃။ **သစ္စာ** (Sacca) - မှန်ကန်သော စကား၊ ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာကို ပြောဆိုခြင်း။ မုသားမပါသော စကားမျိုးဖြစ်သည်။
* ၄။ **ဓမ္မ** (Dhamma) - တရားနှင့် လျော်ညီသော စကား၊ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့် ညီညွတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း။ အကျိုးအကြောင်း ဆီလျော်သော စကားမျိုးဖြစ်သည်။

ဤအင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းသည် လူမှုဆက်ဆံရေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေပြီး အပြန်အလှန် လေးစားယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်ပြီး ကောင်းမွန်သော စကားကိုသာ ရွေးချယ်ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားအရာ၊ အင်္ဂါလေးတန်၊ ဆိုရန်ထောက်ချင့်၊ ဆိုလမ်းသင့်၍၊ နိမ့်မြင့်ဖွယ်ရာ၊ ခုသည်စာတွင်၊ စီသာပါကြောင်း၊** 
*   **ပြောကပြေပြစ်၊ ချစ်နှစ်လို့ရန်၊ ဟုတ်မှန်ဖြောင့်သား၊ တရားညီစွာ၊ နီတိလာတိုင်း၊ အင်္ဂါလေးပုံ၊ ပြည့်စုံစကား၊ ခိုင်တည်ကြား၍၊** 
*   **သုဘာသိတ၊ ပိယဝါစာ၊ သစ္စာ၊ ဓမ္မဟူ၍ စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန် ရှိလေသည်။** 

## ကိုးကား
ငါ့ဝမ်းပူဆာ မနေသာ

**ငါ့ဝမ်းပူဆာ မနေသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါ့ဝမ်းပူဆာ မနေသာ** ဆိုသည်မှာ ဝမ်းရေး (စားဝတ်နေရေး) ကြောင့် မလွှဲမရှောင်သာဘဲ မလုပ်ချင်သော အလုပ်ကိုပင် လုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ဘဝရပ်တည်ရေးအတွက် မည်မျှ အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် လူတို့သည် မိမိတို့ မနှစ်သက်သော အလုပ်များ၊ စိန်ခေါ်မှုများ၊ အခက်အခဲများကိုပင် ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားရတတ်သည်။ **ဝမ်းပူဆာ** ဆိုသည်မှာ ဗိုက်ဆာခြင်း၊ စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဘဝ၏ မလွယ်ကူမှုကို ပုံဖော်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မြွေ ဘာလို့ ကိုက်ရတယ်၊ ငါ့ဝမ်းပူဆာ မနေသာလို့ ကိုက်ရတယ်၊** 
*   **ကျွန်တော် မကျေမနပ် ဖြစ်မိ၏။ မရေးဘဲ နေလို၏။ သို့သော် ငါ့ဝမ်း ပူဆာ မနေသာ သဖြင့် ခေါင်းငုံ့ အလျှော့ပေးကာသာလျှင် ငွေကလေးအစိတ်နှင့် ရေးခဲ့ရပေသတည်း။** 

## ကိုးကား
ခွေးကပ်၊ ကြွေးကပ်၊ ပွေးကပ်

**ခွေးကပ်၊ ကြွေးကပ်၊ ပွေးကပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခွေးကပ်၊ ကြွေးကပ်၊ ပွေးကပ်** ဆိုသည်မှာ အိမ်၌ ခိုကပ်နေသော ခွေးကို မောင်းထုတ်ရန် ခက်ခဲခြင်း၊ အကြွေးတစ်ခါ တင်ရှိပါက ပြန်လည်ဆပ်ရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် စွဲကပ်နေသော ပွေးရောဂါကို အမြစ်ပြတ်အောင် ကုသရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဖယ်ရှားရန် သို့မဟုတ် ကုသရန် ခက်ခဲသော အရာသုံးမျိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **ခွေးကပ်** ဆိုသည်မှာ အိမ်တွင် အလွယ်တကူ မောင်းထုတ်၍ မရသော ခွေးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ခွေးသည် အိမ်နှင့် ရင်းနှီးပြီး အစာကျွေးထားပါက မောင်းထုတ်ရန် ပို၍ ခက်ခဲသည်။
*   **ကြွေးကပ်** ဆိုသည်မှာ တစ်ခါ တင်ရှိပြီးသော အကြွေးကို ပြန်လည်ဆပ်ရန် ခက်ခဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ အကြွေးသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာနိုင်ပြီး စီးပွားရေး အခက်အခဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
*   **ပွေးကပ်** ဆိုသည်မှာ အရေပြားရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သော ပွေးသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် စွဲကပ်ပါက အမြစ်ပြတ်အောင် ကုသရန် ခက်ခဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် သတိထားသင့်သော အရာသုံးမျိုးကို ဖော်ပြသည်။ ခွေးကို အိမ်တွင် မွေးမြူရာတွင် သတိထားသင့်ပြီး၊ အကြွေးမယူမိအောင် သတိထားသင့်ကာ၊ ပွေးရောဂါ မဖြစ်ပွားအောင် သန့်ရှင်းစွာ နေထိုင်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

## ကိုးကား
စပါးနှံ အဆန်ပြည့်၍ ငုံ့၊ လူကုံထံ စိန်မာန်လျှော့၍ ကျုံ့

**စပါးနှံ အဆန်ပြည့်၍ ငုံ့၊ လူကုံထံ စိန်မာန်လျှော့၍ ကျုံ့ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စပါးနှံ အဆန်ပြည့်၍ ငုံ့၊ လူကုံထံ စိတ်မာန်လျှော့၍ ကျုံ့** ဆိုသည်မှာ စပါးနှံသည် အဆန်များ ပြည့်လာလေလေ အလေးချိန်ကြောင့် အောက်သို့ ငိုက်ကျလေလေ ဖြစ်သကဲ့သို့ ရာထူးဂုဏ်သိန်၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ ပညာ အမြော်အမြင် ကြီးမားလာလေလေ မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်သော လူကြီးလူကောင်းတို့၏ စိတ်နေသဘောထားကို ဖော်ပြသည်။ အသိပညာ၊ အတွေ့အကြုံ၊ ဂုဏ်ပကာသန မြင့်မားလာလေလေ မာန်မာနကို လျှော့ချပြီး မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချဆက်ဆံလေလေ ဖြစ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ စပါးနှံ၏ ငုံ့ကျနေသော သဘောသည် ရင့်ကျက်မှု၊ ကြွယ်ဝမှု၊ နှိမ့်ချမှုတို့၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့အား ရင့်ကျက်တည်ငြိမ်ပြီး နှိမ့်ချသော စိတ်ထားရှိရန် တိုက်တွန်းထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စပါးနှံများဟာ အဆန်ပြည့်၍လာလေလေ အောက်သို့ ငိုက်ကျလေလေ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေရှိပြီး အနှစ်ပြည့်၍လာလေလေ နှိမ့်ချရလေလေပဲ။ စပါးနှံ အဆန်ပြည့်၍ ငုံ့၊ လူကုံထံ စိတ်မာန်လျှော့၍ ကျုံ့ လို့ ရှေးလူကြီးများ ပြောကြတယ်။** 

## ကိုးကား
စကားစကား ပြောဖန်များ စကားထဲက ဇာတိပြ

**စကားစကား ပြောဖန်များ စကားထဲက ဇာတိပြ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

## အနက်အဓိပ္ပာယ်
"စကားစကား၊ ပြောပါများ၊ စကားထဲက ဇာတိပြ" ဟူသော မြန်မာစကားပုံသည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ပင် အရေးပါသော အသိပေးစကားတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ 

ဤစကားပုံကို အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လေ့လာကြည့်လျှင် ပိုမိုနားလည်လွယ်ကူနိုင်ပါသည်။

### အပိုင်း (၁) - "စကားစကား၊ ပြောပါများ"
ဤအပိုင်းသည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက် စကားအလွန်အကျွံ ပြောဆိုနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ စကားပြောဆိုခြင်းသည် လူသားတို့၏ ဆက်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သော်လည်း၊ အလွန်အကျွံ ပြောဆိုခြင်းသည် အချို့ကိစ္စများတွင် မလိုလားအပ်သော အခြေအနေများသို့ ရောက်ရှိစေတတ်သည်။ ဤနေရာတွင် အဓိကအချက်မှာ စကားများများ ပြောဆိုလေလေ၊ ထိုသူ၏ အတွင်းစိတ်သဘောထားကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် အခွင့်အရေး ပိုမိုများပြားလေလေ ဖြစ်သည်။

### အပိုင်း (၂) - "စကားထဲက ဇာတိပြ"
ဤအပိုင်းသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော စကားပြောဆိုမှုများမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦး၏ "ဇာတိ" ကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဇာတိ" ဆိုသော ဝေါဟာရသည် လူတစ်ဦး၏ မူလအကျင့်စရိုက်၊ အတွေးအခေါ်၊ ခံယူချက်၊ အမူအကျင့် စသည်တို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စကားပြောဆိုမှုသည် လူတစ်ဦး၏ အတွင်းစိတ်ကို ထင်ဟပ်ပြသသော မှန်တစ်ချပ်နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။

ထို့ကြောင့် ဤစကားပုံတစ်ခုလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ လူတစ်ဦးသည် စကားအများအပြား ပြောဆိုသောအခါ၊ ထိုသူ၏ စကားလုံးများ၊ အသုံးအနှုန်းများ၊ အပြောအဆို အမူအကျင့်များမှတစ်ဆင့် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်၊ အမှန်တကယ် စရိုက်သဘာဝကို မသိမသာ ထုတ်ဖော်ပြသနေခြင်း ဖြစ်သည်။ မည်မျှပင် ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ စကားအများအပြား ပြောဆိုမိသောအခါ မလုံခြုံမှုများ၊ သတိမေ့လျော့မှုများကြောင့် အတွင်းစိတ်သဘောထားများ ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် −

*   ရိုးသားဖြောင့်မတ်သူတစ်ဦးသည် စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း ပွင့်လင်း၍ ယုံကြည်မှုအပြည့် ရှိတတ်သည်။
*   လိမ်လည်ကောက်ကျစ်သူတစ်ဦး၏ စကားများတွင် ရှောင်တိမ်းမှုများ၊ မကိုက်ညီမှုများ ပါဝင်နေတတ်သည်။
*   စိတ်ထားကောင်းမွန်သူတစ်ဦး၏ စကားများတွင် ကြင်နာမှု၊ စာနာမှုများ ပါဝင်ပြီး၊ စိတ်ထားမကောင်းသူ၏ စကားများတွင် မာန၊ ရိုင်းစိုင်းမှုများ ပါဝင်နေတတ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် "စကားစကား၊ ပြောပါများ၊ စကားထဲက ဇာတိပြ" ဟူသော စကားပုံသည် လူသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် စကားပြောဆိုမှု၏ အရေးပါပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသသည့်အပြင်၊ မိမိပြောဆိုသော စကားများကို သတိနှင့် ဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း သတိပေးစကားတစ်ခွန်းလည်း ဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
စကားအပေါင်းအုပ်သည် ကတိ၊ တရားအပေါင်းချုပ်သည် သတိ

**စကားအပေါင်းအုပ်သည် ကတိ၊ တရားအပေါင်းချုပ်သည် သတိ ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားအပေါင်းအုပ်သည် ကတိ၊ တရားအပေါင်းချုပ်သည် သတိ** ဆိုသည်မှာ စကားပြောရာတွင် ကတိစကားသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ တရားကျင့်ကြံရာတွင် သတိသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကတိနှင့် သတိတို့၏ အရေးပါမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **စကားအပေါင်းအုပ်သည် ကတိ** ဆိုသည်မှာ ပြောဆိုသော စကားများအနက် ကတိစကားသည် အဓိကဖြစ်ပြီး ထိုကတိကို တည်စေရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကတိတည်ခြင်းသည် လူတို့အကြား ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်သည်။
*   **တရားအပေါင်းချုပ်သည် သတိ** ဆိုသည်မှာ တရားကျင့်ကြံခြင်းတွင် သတိတရားသည် အဓိကအကျဆုံးဖြစ်ပြီး သတိရှိမှသာ တရားကို ကောင်းစွာ ကျင့်ကြံနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သတိသည် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး တရား၏ အနှစ်သာရကို နားလည်သဘောပေါက်စေနိုင်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အလွန်အရေးပါသော အခြေခံအချက်နှစ်ခုကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားအပေါင်းကို အုပ်သည် ကတိ၊ တရားအပေါင်းကို ချုပ်သည် သိတ၊** 

## ကိုးကား
စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက်

**စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက်** ဆိုသည်မှာ ထမင်းထဲတွင် စပါးခွံ သို့မဟုတ် စပါးလုံးများ ပါဝင်နေပါက စားရန်ခက်ခဲသကဲ့သို့ စကားအလွန်အကျွံ ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် မလိုအပ်သော စကားလုံးများစွာ အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း နားထောင်ရန် ငြီးငွေ့ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် လိုရင်းကိုသာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်း၊ အလွန်အကျွံ မပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ ထမင်းစားရာတွင် စပါးလုံးများ ပါဝင်ပါက လည်ချောင်းနာခြင်း၊ သွားနာခြင်း စသည့် အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့အတူ စကားပြောဆိုရာတွင် မလိုအပ်သော စကားလုံးများ၊ ရှည်လျားသော စကားများ ပါဝင်ပါက နားထောင်သူကို စိတ်ရှုပ်ထွေးစေပြီး အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် လိုရင်းတိုရှင်း ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ပညာရှိတွေကပဲ၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမိကြဖို့ ရှိရောပေါ့လေ။ **စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက်** ဆိုသလိုပဲ ဖြစ်တော် မမူကြပါရန်…၊ 

## ကိုးကား
စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ

**စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ** ဆိုသည်မှာ အက္ခရာတစ်လုံးကိုပင် ဘုရားတစ်ဆူကဲ့သို့ အရေးထား လေးစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။ စာပေသည် လူသားတို့၏ ဗဟုသုတ၊ ပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပေးသော အရာဖြစ်သည်။ အက္ခရာတစ်လုံးသည် စာလုံးများ၊ စာကြောင်းများ၊ စာအုပ်များ ဖြစ်လာစေရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သောကြောင့် အရေးကြီးသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာတစ်လုံးကိုပင် လေးစားခြင်းသည် စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို လေးစားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေကို တန်ဖိုးထားပြီး လေးလေးစားစား ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စာတစ်လုံးကိုဘရားတစ်ဆူလောက် အမြတ်တနိုး ထားနိုင်မှလည်း လူဖြစ်ကျိုးနပ်မယ်၊ ယဉ်ကျေးတဲ့လူမျိုးလို့ ယူဆနိုင်မယ်။** 
*   **စာတစ်လုံး ဘုရားတစူ်ဆဟူသော အတွေးအခေါ်ဖြင့်လည်း စာပေကို ရိုသေလေးစားသော အစဉ်အလာရှိနေကြသည်။** 

## ကိုးကား
စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ

**စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုပြီး မကြာမီ ကာလအတွင်းမှာပင် လင်မယား ကွဲကွာသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလျင်စလို အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ **စလယ်ဝင်** ဆိုသည်မှာ အိုးအသစ်ကို မီးဖိုပေါ်တင်၍ ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ အိုးအသစ်ကို မီးဖိုပေါ်တင်ပြီး မကြာမီမှာပင် အိုး၏အောက်ခြေ (ဖင်) မည်းလာသည်။ ထိုနည်းတူစွာ အိမ်ထောင်သက်တမ်း မကြာသေးမီမှာပင် လင်မယား ကွဲကွာသွားခြင်းကို **စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ** ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ အလျင်စလို မပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က လင်မယား ကွဲကြပြီဆိုသလို အကြောင်း ဆက်၍မှ ရက်မလည်မီ လင်မယား ချစ်ခန်းပြတ်ပြီး…၊** 
*   **စိတ်သဘောချင်း မညီမျှသူများ ဖြစ်ပါလျက် ပေါင်းဖက်မိကြတော့သည်။ စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲကြရမည်ကို လူကြီးသူမတို့သည် စိုးရိမ်ကြသည်။** 

## ကိုးကား
စကားများ အမှားပါ

**စကားများ အမှားပါ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားများ အမှားပါ** ဆိုသည်မှာ စကားကို အလွန်အကျွံ ပြောဆိုပါက ပြောဆိုရာတွင် အမှားအယွင်းများ ပါဝင်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ စကားအများကြီး ပြောခြင်းဖြင့် အမှားတစ်ခုခုကို ကျူးလွန်မိရန် အခွင့်အရေး ပိုများလာသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် စကားပြောများလာပါက စဉ်းစားချိန် နည်းပါးလာပြီး မဆင်မခြင် ပြောဆိုမိတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားကို လိုရင်းတိုရှင်း ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြထားသည်။

### အခြားဆိုရိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှု
**စကားများ အမှားပါ** နှင့် ဆင်တူသော အခြားဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် **နှုတ်လွန်လျှင် ဘေးရောက်တတ်သည်**၊ **စကားကို ဆင်ခြင်ပြော** စသည်တို့သည်လည်း စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားသင့်ကြောင်းကို အလားတူ သွန်သင်ထားသည်။ **စကားနောက် တရားပါ** ဆိုရိုးနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး စကားတိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှု ရှိသောကြောင့် အမှားပါဝင်နိုင်ခြေကို လျော့ချရန် သတိထားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားများလျှင် အမှားပါတတ်သည်**ဆိုသောအတိုင်း နှုတ်၊ လျှာကိုများစွာ လှုပ်ရှားစေလျက် စကားများများ ပြောလေ့ရှိသောသူသည် အမှားပေါင်း များစွာနှင့် အခါခါ တွေ့ကြုံတတ်လေ၏။ 

## ကိုးကား
စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး

**စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး** ဆိုသည်မှာ စာပေတွင် သဒ္ဒါသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ ဂီတတွင်လည်း ဒုံးသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရပ်တစ်ခုစီတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **စာမှာ သဒ္ဒါ** ဆိုသည်မှာ စာပေကို ကောင်းစွာ နားလည်တတ်ကျွမ်းလိုပါက သဒ္ဒါ (grammar) ကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ထားရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သဒ္ဒါသည် စာပေ၏ အခြေခံစည်းမျဉ်းများဖြစ်ပြီး စာလုံးများ၊ စာကြောင်းများ၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
*   **ဂီတမှာ ဒုံး** ဆိုသည်မှာ ဂီတကို ကောင်းစွာ နားလည်တတ်ကျွမ်းလိုပါက ဒုံးကို နားလည်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **ဒုံး** ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တေးသွားပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂီတ၏ အခြေခံစည်းချက်နှင့် တေးသွားကို နားလည်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရပ်တစ်ခုကို လေ့လာသင်ယူရာတွင် အခြေခံအကျဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို အရင်ဆုံး လေ့လာသင်ယူသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံးလို့တောင် အဆိုရှိတယ်၊ သဒ္ဒါတတ်မှ စာတတ်တယ်၊ ဒုံးတတ်မှ ဂီတတတ်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောပေါ့၊** 

## ကိုးကား
စာအစ နမောက

**စာအစ နမောက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာအစ နမောက** ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့စာပေ သင်ကြားရေးတွင် စာပေကျမ်းဂန်များကို စတင်လေ့လာသင်ယူရာ၌ **နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ** ဟူသော ဘုရားရှိခိုးနှင့် စတင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ **နမော** ဟူသော စကားလုံးသည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးခြင်း၊ ဦးညွှတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် စာပေကို စတင်သင်ယူရာတွင် ဘုရားကို ရှိခိုးခြင်းဖြင့် စတင်ခြင်းသည် စာပေကို ရိုသေလေးမြတ်ခြင်း၊ ပညာကို တန်ဖိုးထားခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေပညာကို လေးလေးစားစား သင်ယူသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ရှေးယခင်က စာပေသင်ကြားကြရာတွင် စာအစ နမောက ဟူသော စကားအတိုင်း နမောတဿကစ၍ သင်သော်လည်း ထိုအခါ၌ အစဉ်အလာကို ဖျက်၍…၊** 

## ကိုးကား
စကားနည်း ရန်စဲ

**စကားနည်း ရန်စဲ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စကားနည်း ရန်စဲ** ဆိုသည်မှာ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားနိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် တစ်ဦးဦးက စကားဆက်မပြောဘဲ တိတ်ဆိတ်နေလိုက်ခြင်းဖြင့် ရန်ပွဲသည် ပြေငြိမ်းသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားအများအပြား ပြောဆိုခြင်းသည် ရန်ပွဲကို ပိုမိုကြီးထွားစေနိုင်ပြီး တိတ်ဆိတ်ခြင်းသည် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အမျက်ထွက်နေချိန်တွင် စကားများများ ပြောဆိုပါက စိတ်ခံစားမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီး အခြေအနေကို ပိုမိုတင်းမာစေနိုင်သည်။ တိတ်ဆိတ်ခြင်းသည် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး ပြဿနာကို အေးဆေးစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အခွင့်အရေးကို ပေးသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် စကားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားနည်း ရန်စဲ** အချိန်မဖြုန်းရအောင်ဆိုပြီး ငွေထုတ်ပေးလိုက်ရော။ 
*   ဆရာဖေအနေဖြင့် **စကားနည်း ရန်စဲ**သဘောမျိုးဖြင့် ရပ်တန်းကရပ် လိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ

**စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ** ဆိုသည်မှာ စားဝတ်နေရေးအတွက် စားစရာပင် မရှိစေကာမူ အခြားသူများအား ပေးလျော်ရန်ရှိသော ငွေကြေးကို မဖြစ်မနေ ရှာဖွေပေးလျော်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တာဝန်ယူမှုနှင့် ပေးဆပ်ရမည့်အရာကို မည်သို့ပင် အခက်အခဲရှိစေကာမူ ပေးဆပ်ရမည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ညွှန်းသည်။ ငွေကြေးအခက်အခဲကြောင့် စားစရာပင် မရှိသည့်တိုင်အောင် အခြားသူများအား ပေးဆပ်ရန်ရှိသော တာဝန်ကို ကျေပွန်အောင် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တာဝန်ကျေပွန်မှုနှင့် ဂတိသစ္စာ တည်ကြည်မှုကို အလေးထားသော မြန်မာလူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အို၊ နင်တို့ စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိရမတဲ့၊ ဒီလိုမှ မတတ်နိုင်ရင် ထောင်ကျပေါ့၊** 
*   **စားစရာမရှိသော်လည်း လျော်စရာရှိရသည်ဆိုသော စကားကဲ့သို့…၊** 

## ကိုးကား
စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ်

**စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ်** ဆိုသည်မှာ စာကို ကောင်းစွာ မဖတ်တတ်သေးပါက လမ်းသွားလမ်းလာများ သို့မဟုတ် အများမြင်နိုင်သော နေရာများတွင် ရေးသားထားသော စာများကို ဖတ်ရှုလေ့ကျင့်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိမိဖတ်သည်ကို အခြားသူများက ကြားပါက မှားယွင်းနေလျှင် ပြင်ဆင်ပေးခြင်းဖြင့် စာဖတ်စွမ်းရည် တိုးတက်လာစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စာဖတ်ခြင်းကို လေ့ကျင့်ရန်နှင့် စာတတ်မြောက်ရန် အားပေးတိုက်တွန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ စာမတတ်သေးသူများသည် အများသူငါရှေ့တွင် စာဖတ်ရန် ရှက်ရွံ့တတ်ကြသော်လည်း ဤဆိုရိုးစကားက ထိုသို့မရှက်ရွံ့ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လေ့ကျင့်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ အမှားများမှ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ တိုးတက်စေနိုင်သော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ်ရမည်တဲ့၊ မိမိ ဖတ်တာကို နေရာမကျလျှင် လမ်းသွားလမ်းလာတို့က ကြားခဲ့သော် မှန်ကန်အောင် ဖတ်စေရန် ပြောပြပါသဖြင့် စာဖတ်တတ်ကျွမ်းပါရော၊** 

## ကိုးကား
စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည်

**စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည်** ဆိုသည်မှာ စာပေတတ်မြောက်သူ၊ ပညာတတ်သူတစ်ဦးကို စာအနည်းငယ်သာ တတ်မြောက်သူတစ်ဦးက ပညာစမ်းလိုသော သဘောဖြင့် မေးခွန်းများ မေးမြန်းသည့်အခါ တတ်ကျွမ်းသူက အားလုံးကို ဖြေဆိုနိုင်မည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ အချို့မေးခွန်းများတွင် ဖြေဆိုရန် ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် မေ့လျော့နေခြင်းကြောင့် ဖြေဆိုနိုင်စွမ်း မရှိသည်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုအခါ စာအနည်းငယ် တတ်သူက စာပေတတ်မြောက်သူကို အထင်သေးသွားတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာတတ်သူပင်ဖြစ်စေကာမူ အရာရာကို အကုန်အစင် သိရှိနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦး၏ တတ်ကျွမ်းမှုကို မေးခွန်းအနည်းငယ်ဖြင့် တိုင်းတာ၍ မရနိုင်ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါးကို အထင်မသေးသင့်ကြောင်းနှင့် လူတိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ပညာဝန်အမော် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ကို တစ်လုံးတစ်ပါဒ တစ်ဂါထာမျှကို သိသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦးက စုံစမ်းမေးမြန်းလာလျှင် မေးမြန်းတိုင်း ဖြေဆိုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ၊ …ယင်းသို့ အဖြေမပေးနိုင်လျှင်ပင် …အထင်သေး၍ သွားပေတော့မည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးသူဟောင်းတို့က စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည်ဟု ဆိုရိုးပြုခဲ့ ကြသည်။** 

## ကိုးကား
စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန်

**စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန်** ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် စားသုံးရာတွင် လိုအပ်သလောက်၊ သင့်တင့်မျှတရုံသာ စားသုံးသင့်ပြီး အခြားသူများအား ပေးကမ်းလှူဒါန်းရာတွင်မူ အတတ်နိုင်ဆုံး၊ အကောင်းဆုံးကို ပေးလှူသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘနည်းပါးစွာ နေထိုင်ခြင်းနှင့် ပေးကမ်းရက်ရောခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ မိမိကိုယ်တိုင် စားသုံးရာတွင် အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သကဲ့သို့ လိုအပ်သည်ထက် ပို၍ စုဆောင်းခြင်းသည်လည်း လောဘ၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် အခြားသူများအား ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာမှုကို ဖြစ်စေပြီး လူမှုအဖွဲ့အစည်းကိုလည်း အကျိုးပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘကို လျှော့ချပြီး ပေးကမ်းရက်ရောသော စိတ်ထားကို မွေးမြူသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စားသော်အတန်၊ ပေးဟန်အလွန်၊** 
*   **စားသော်အတန်၊ ပေးသော်အလွန်၊ စကားမွန်ကို မှတ်ကုန်မင်း၊** 

## ကိုးကား
စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား

**စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား** ဆိုသည်မှာ အစေခံ ကျွန်သည်လည်းကောင်း၊ လယ်ထွန်သော နွားသည်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ အရှင်သခင် သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်၏ စေခိုင်းမှုအောက်တွင် ကျိုးနွံစွာ လုပ်ဆောင်ရမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အစေခံများနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ အစေခံများသည် အရှင်သခင်၏ စေခိုင်းမှုကို မငြင်းဆန်ဘဲ လုပ်ဆောင်ရသကဲ့သို့ နွားများသည်လည်း လယ်ထွန်ခြင်းကဲ့သို့သော ပင်ပန်းကြီးစွာ အလုပ်များကို ပိုင်ရှင်၏ စေခိုင်းမှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမိန့်နာခံမှုနှင့် တာဝန်ကျေပွန်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို သက်ညှာစွာ ဆက်ဆံရေး အသိအမြင်များ တိုးတက်လာသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုရာတွင် သတိထားသင့်သည်။

### အခြားအသုံးအနှုန်း
**စေကျွန်ယောက်ျား၊ ထွန်သည့်နွားသို့၊ သွားရတုံဘိ၊ ပြစ်မရှိတည့်** ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းတွင် **ပြစ်မရှိတည့်** ဟူသော စကားလုံးကို ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြင့် အစေခံများနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ လုပ်ဆောင်မှုသည် မှားယွင်းမှုမရှိကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကျုပ်တို့မှာကား၊ စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား၊ မင်းဖျားရာဇာ၊ စိတ် မသာက၊ ပေယျာလကန်၊ နေရပ်ဌာန်သို့၊ ပြန်ရရုံသာ၊** 
*   **စေကျွန်ယောက်ျား၊ ထွန်သည့်နွားသို့၊ သွားရတုံဘိ၊ ပြစ်မရှိတည့်၊** 

## ကိုးကား
စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ်

**စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ်** ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် စဉ်းစားလေလေ ထိုအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်သော အဖြေ သို့မဟုတ် အချက်အလက်များသည် တဖြည်းဖြည်း ထင်ရှားပေါ်လွင်လာလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရန် သို့မဟုတ် အမှန်တရားကို ရှာဖွေရန်အတွက် အလေးအနက်ထား စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အပေါ်ယံသာ ကြည့်ခြင်းဖြင့် မှန်ကန်သောအဖြေကို ရရှိနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ စေ့စေ့စပ်စပ် စဉ်းစားခြင်းဖြင့်သာ လျှို့ဝှက်ချက်များ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် အဖြေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရာတွင် သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို လေ့လာဆန်းစစ်ရာတွင် သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ်ဆိုတာလို စူးစူးစိုက်စိုက်နှင့် ဉာဏ်လိုက်အောင် တွေးရင် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာကြလိမ့်မယ်။** 

## ကိုးကား
စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း

**စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စားရသော်ကား ဝမ်းသာ၊ စေပါသော်ကား မျက်လို ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း** ဆိုသည်မှာ အချို့လူများသည် အစားအစာ စားရသောအခါ ပျော်ရွှင်ဝမ်းသာကြသော်လည်း အခြားသူများ၏ အစေအပါးကို လုပ်ကိုင်စေခိုင်းခံရသောအခါ မကျေမနပ်ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ မတူညီသော စိတ်နေသဘောထားကို ဖော်ပြသည်။ လူအချို့သည် မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားကိုသာ အဓိကထားပြီး အခြားသူများ၏ အကျိုးကို လျစ်လျူရှုတတ်သည်။ စားရသောအခါ ဝမ်းသာခြင်းသည် မိမိ၏ လိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်ဝခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး စေခိုင်းခံရသောအခါ ဝမ်းနည်းခြင်းသည် မိမိ၏ လွတ်လပ်မှု ဆုံးရှုံးသည်ဟု ခံစားရခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အတ္တဆန်သော စိတ်ထားကို ဝေဖန်ထားပြီး အခြားသူများကို ကူညီဖေးမသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စားရသော်ကားဝမ်းသာ၊ စေပါသော်ကားမျက်လို၊… စားလှည့်ခေါ်သော်၊ အော် အော် ပြေးချီး၊ လုပ်လှည့်ခေါ်သော်၊ ငံ့မျှော်တန့်တီး၊** 
*   **တချို့ကမူ၊ စားရဝမ်းသာ၊ စေပါဝမ်းနည်း၊ ကျော့ကျည်းမူနည်၊ ကွေ့လည်ကောက်ကျစ်၊ ကျင့်ညစ်သဘော၊ ဖြောင့်မချောဘူး၊** 

## ကိုးကား
စပါး တကုဗြတ်၊ မယား တစ်ခုလပ်

**စပါး တကုဗြတ်၊ မယား တစ်ခုလပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဆန်မှာ စကုဗြတ်၊ လူမှာတစ်ခုလပ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စပါး စကုဗြတ်၊ မယား တစ်ခုလပ်** ဆိုသည်မှာ စပါးများထဲတွင် စကုနယ်မှ ထွက်သော ဗြတ်စပါးသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ မယားများထဲတွင် တစ်ခုလပ်မယားသည် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ အကောင်းဆုံးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

*   **စပါး စကုဗြတ်** ဆိုသည်မှာ စကုနယ် (မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု) မှ ထွက်သော ဗြတ်စပါးသည် အရည်အသွေးကောင်းမွန်ပြီး ထမင်းစားကောင်းသောကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။
*   **မယား တစ်ခုလပ်** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်တစ်ကြိမ် ကျဖူးသော အမျိုးသမီးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ရှေးခေတ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် တစ်ခုလပ် အမျိုးသမီးများသည် ဘဝအတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်မှု၊ အိမ်မှုကိစ္စ ကျွမ်းကျင်မှုတို့ကြောင့် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ပိုမိုသင့်လျော်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် အယူအဆများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုမှု နည်းပါးလာသော်လည်း ရှေးရိုးစကားတစ်ခုအနေဖြင့် လူသိများဆဲဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ကလီကမာ၊ မိန်းမယဉ်တကာ၊ ကြက်ကိုတောင်ပြန်၊ ဆန်ကို အိဗြတ်၊ ဆိုရိုးမှတ်ကြသည်၊ တစ်ခုလပ် နှစ်ခုလပ်၊ သုံးခုလပ် တစ်လင်ကွာ၊** 
*   **ဆန်မှာလည်း စကုဗြတ်၊ လူမှာလည်း တစ်ခုလပ် အပြုအစုတတ် တယ်လို့ ဆိုတာ။ တစ်ခုလပ်ဘဝမှာ အင်မတန် ကောင်းပါတယ်ကွယ်ဟု ဆိုလေ၏။** 

## ကိုးကား
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ

**စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ** ဆိုသည်မှာ **မျက်စိနှင့် ရူပါရုံတို့၏ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကြောင့် ရာဂ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) ဟူသော သားကို ဖွားမြင်သည်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ် သို့မဟုတ် တပ်မက်မှု၏ အစသည် အမြင်အာရုံမှ စတင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ပထမဦးစွာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ အသွင်အပြင်ကို မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့ပြီးနောက် စိတ်တွင် နှစ်သက်မှု သို့မဟုတ် တပ်မက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ချစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တပ်မက်မှုအဖြစ် တိုးပွားလာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အမြင်အာရုံ၏ စိတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ပါဠိအနက်
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ ၏ ပါဠိအနက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

*   စက္ခု (Cakkhu) - မျက်စိ
*   ရူပေန (Rūpena) - ရူပါရုံ (အဆင်း) နှင့်
*   သံဝါသာ (Samvāsā) - ပေါင်းဆုံခြင်း၊ ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်း
*   ရာဂပုတ္တံ (Rāgaputtaṃ) - ရာဂ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) ဟူသော သားကို
*   ဝိဇာယတိ (Vijāyati) - ဖွားမြင်သည်

### ကိုးကားချက်များ
*   **စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ၊ ရာဂပုတ္တံ ဝိဇာယတိ။…စက္ခု- ပသာဒကြည် ဌာနမှီ၍ ထိုဤကြည့်ရှု နာမ်စက္ခုသည်၊ ရူပေန- အလိုအကြိုက်ကိုယ်စရိုက်မှာ ထိခိုက်တိုက်ဆုံ ရူပါရုံနှင့်၊ သံဝါသာ- အကြောင်းတော်ရင်းပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့်၊ ရာဂပုတ္တံ-လောဘမူအလား တူမခြားဘဲ လိုလားတတ်လှ သားရာဂကို၊ ဝိဇာယတိ- ပိုက်သိမ်းနေ့ည မငြိမ်းရအောင် ထိန်းမပစေ ဖွားမြင်လေ၏။** 

## အခြားအသုံးအနှုန်း
ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည်

**စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည်** ဆိုသည်မှာ အုပ်ချုပ်နိုင်သော အာဏာ သို့မဟုတ် အခွင့်အရေးကို ရရှိထားသော်လည်း မိမိ၏ ဆန္ဒအတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို အပြည့်အဝ မရရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာ သို့မဟုတ် အခွင့်အရေး၏ အကန့်အသတ်ရှိမှုကို ဖော်ပြသည်။ အပေါ်ယံအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် အခြားအင်အားစုများ သို့မဟုတ် အခြေအနေများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခွင့် မရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး အာဏာရရှိထားသူတိုင်း လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် မရရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဟူဘိသို့ နောက်ဆုံးမှာ တို့ဗမာပြည်အတွင်း အင်္ဂလိပ်ဗြိတိသျှပါလီမန်၏ ဩဇာအာဏာတန်ခိုးသာလျှင် အတည်ဖြစ်ရလေသည်။** 
*   **အခုတော့ စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဆိုသလို မပိုင်ဝက်မွေး နေရသေးလို့ပေါ့၊** 

## ကိုးကား
စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်

**စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်** ဆိုသည်မှာ စေတနာကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သောအမှုသည် တစ်ခါတစ်ရံ ရည်ရွယ်ထားသည့်အတိုင်း ကောင်းကျိုးမဖြစ်ဘဲ ဆိုးကျိုး သို့မဟုတ် ဒုက္ခရောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို စဉ်းစားဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။ စေတနာကောင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အရာရာကို အောင်မြင်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပါ။ လုပ်ဆောင်မည့် နည်းလမ်း၊ အကျိုးအပြစ်များကိုလည်း သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်သည်။ စေတနာကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သော်လည်း နည်းလမ်းမမှန်ကန်ပါက မလိုလားအပ်သော ဆိုးကျိုးများကို ရရှိစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လုပ်ငန်းတစ်ခုကို မစတင်မီ သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။

### အခြားဆိုရိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှု
**စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်** နှင့် ဆက်စပ်သော အခြားဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် **အကျိုးလိုလို့ ညောင်ရေလောင်း ပတ်ထမ်းနှင့်တွေ့** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း စေတနာကောင်းသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ရလဒ်ကို ရရှိခြင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စေတနာကောင်းလျက် လုပ်နည်းမှားနေလျှင်ကား အကျိုးထက် အပြစ် ပို၍ လေးနေမည်ဖြစ်သဖြင့် နောင်ခါမှ အကျိုးလိုလို့ ညောင်ရေလောင်း ပတ်ထမ်းနှင့်တွေ့၊ စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်စသည်ဖြင့် … သတိ သံဝေရရ ဖြစ် မနေအပ်ပေ။** 
*   **ကျွန်တော့်စေတနာသည် ဝေဒနာဖြစ်ခဲ့ရပါပြီ၊ အသက်ပေးချစ်ကြတဲ့ ချစ်သူနှစ်ဦး တစ်သက်လုံး စိတ်ဆင်းရဲအောင် ကျွန်တော် ပြုမိခဲ့ပေပြီ။** 

## ကိုးကား
စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ

**စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စောင်ဖြူစောင်ကျား ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ** ဆိုသည်မှာ အေးသောရာသီတွင် စောင်အထူကြီးများကို ခြုံထားသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးဒဏ်မှ အပြည့်အဝ မကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ လူအချင်းချင်း မေတ္တာတရားဖြင့် ဆက်ဆံမှသာ ဘေးရန်အန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာတရား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုအတွက် မေတ္တာတရားသည် အဓိကဖြစ်သည်။ လူအချင်းချင်း မေတ္တာထားခြင်းဖြင့် အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှု၊ လေးစားမှုနှင့် ကူညီဖေးမမှုကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး ပဋိပက္ခများနှင့် ဘေးရန်များကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာတရားကို အခြေခံသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **လူချင်းကို ပေါင်းသင်းက မေတ္တာသာ အကြောင်းရင်းဆိုတာလိုပဲ၊ စောင်ဖြူခြုံလို့ မလုံနိုင်ဘူး၊ မေတ္တာခြုံမှလုံနိုင်သတဲ့ရှင်၊** 
*   **စောင်ဖြူ စောင်ကျား ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှလုံမယ်။ မေတ္တာ တန်ခိုးကြောင့် ပစ်ခတ်သမျှ လက်နက်မိုးသော်မှ အမျိုးမျိုး ပပျောက်ကြရတယ်။** 

## ကိုးကား
စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏

**စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏** ဆိုသည်မှာ ဖရုံသီးတင်ရန် စင်ခိုင်ခံ့ကောင်းမွန်ပါက ဖရုံသီးများများ တင်နိုင်သကဲ့သို့ အရှင်သခင် သို့မဟုတ် အထက်လူကြီး ကောင်းမွန်ပါက အောက်လက်ငယ်သား သို့မဟုတ် အစေခံများလည်း ကောင်းစားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အထက်အောက် ဆက်ဆံရေး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ အထက်လူကြီး သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူ ကောင်းမွန်ပါက အောက်လက်ငယ်သားများအတွက် ကောင်းမွန်သော အခွင့်အလမ်းများ၊ အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်ပြီး အားလုံး တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ခေါင်းဆောင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ငယ်သားများ၏ ဘဝကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မင်းရာဇာလည်း … အရှင့်သား၊ အရှင်မကောင်းသောအခါ ဆင်းရဲ ခံပါပေသောသူတို့သည် အရှင်ကောင်းသော် ကျေးဇူးကို စံပါရလေမြဲ၊ သူတို့ ဥပမာပြုသည်ကား စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏၊** 

## ကိုးကား
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော

**စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စကားအတည်၊ အောင်ကျော်စည်၊ ရွှေပြည်သူမြတ်လေး နှင့် စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မှတ်သားပါလော့ စသည်ဖြင့်လည်း အဆိုများရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေလော** ဆိုသည်မှာ လ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးဖြင့် တိုင်းတာနည်းကို ဖော်ပြသော ရှေးခေတ် မြန်မာ့ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်သားနည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လတစ်လစီ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးအရေအတွက်ဖြင့် မှတ်သားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤတွင် စကားလုံးတစ်လုံးစီသည် ဂဏန်းတစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည်။

အဆိုပါ စကားလုံးများ၏ ဂဏန်းကိုယ်စားပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

*   စစ် = ၃
*   ကိုင်း = ၂
*   အ = ၁
*   နောက် = ၀
*   အုတ် = ၁
*   ကျောက် = ၂
*   စု = ၃
*   ရာ = ၄
*   မ = ၅
*   သာ = ၆
*   ပေ = ၅
*   လော = ၄

ဤဂဏန်းများကို အသုံးပြု၍ လတစ်လစီ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တန်ခူးလတွင် **စစ်ကိုင်းအနောက်** ဟူသော စကားစုကို အသုံးပြုပြီး ၃ + ၂ + ၁ + ၀ = ၆ ဖဝါးဟု မှတ်သားနိုင်သည်။ သို့သော် အများအားဖြင့် တန်ခူးလတွင် ၃ ဖဝါးဟု မှတ်သားကြသည်။ အခြားလများအတွက် အသေးစိတ်ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

ဖဝါးစတွန်း တိုင်းတာပုံ (လအလိုက်)

*   တန်ခူး = ၃ ဖဝါး
*   ကဆုန် = ၂ ဖဝါး
*   နယုန် = ၁ ဖဝါး
*   ဝါဆို = ၀ ဖဝါး
*   ဝါခေါင် = ၁ ဖဝါး
*   တော်သလင်း = ၂ ဖဝါး
*   သီတင်းကျွတ် = ၃ ဖဝါး
*   တန်ဆောင်မုန်း = ၄ ဖဝါး
*   နတ်တော် = ၅ ဖဝါး
*   ပြာသို = ၆ ဖဝါး
*   တပို့တွဲ = ၅ ဖဝါး
*   တပေါင်း = ၄ ဖဝါး

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အသိပညာနှင့် မှတ်သားနည်းစနစ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စကားအတည်၊ အောင်ကျော်စည်၊ ရွှေပြည်သူမြတ်လေး။ ဖဝါးတိုရှည်၊ စတွန်းမည်၊ ယင်းသည်ပုံနှင့်ပေး။** 
*   **စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ် ကျောက်စုရာ၊ှမ်တသားပါလော့။ ဤလင်္ကာ ဖြင့် မွန်းတည့်ဖဝါး တိုင်းကြ၏။** 

## ကိုးကား
စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင်

**စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ မြို့စီး တစ်ရာ၊ မြို့လာ တစ်ထောင် နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင်** ဆိုသည်မှာ ခံစစ်အနေအထားဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်သော အင်အား တစ်ရာသည် တိုက်စစ်ဆင်လာသော အင်အား တစ်ထောင်နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ခံစစ်သည် တိုက်စစ်ထက် အင်အားအသာစီးရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စစ်ရေးဗျူဟာနှင့် သက်ဆိုင်သော အယူအဆတစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။ ခံစစ်အနေအထားတွင် တပ်ဖြန့်ထားခြင်း၊ မြေပြင်အနေအထားကို အသုံးချခြင်း စသည့် အားသာချက်များရှိသောကြောင့် တိုက်စစ်ဘက်မှ အင်အားများစွာ အသုံးပြုရသော်လည်း ခံစစ်ကို အလွယ်တကူ မထိုးဖောက်နိုင်ပါ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စစ်ရေးတွင် ခံစစ်၏ အရေးပါမှုကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### မြို့စီး တစ်ရာ၊ မြို့လာ တစ်ထောင်
**မြို့စီး တစ်ရာ၊ မြို့လာ တစ်ထောင်** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း **စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင်** နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး မြို့ကို ခံစစ်အနေအထားဖြင့် ကာကွယ်သော အင်အားတစ်ရာသည် မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ချီတက်လာသော အင်အားတစ်ထောင်နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင် ဟူသကဲ့သို့ မိမိတို့ဂဠုန်တပ်သားများမှာ လာသမျှ အစိုးရစစ်တပ်ကို ရှေ့သို့ ထွက်၍ တိုးမတက်လာနိုင်အောင်ခုခံ တိုက်ခိုက်နိုင်သော်လည်း…၊** 

## ကိုးကား
စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး

**စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး** ဆိုသည်မှာ စာဆိုတော် ပထမနဝဒေးသည် အမှုထမ်းခဲ့သော ဒေသအလိုက် ရရှိခဲ့သော ဘွဲ့အမည်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။ ပထမနဝဒေးသည် -

*   **စစ်ကိုင်း** တွင် အမှုထမ်းစဉ် **ထောင်သင်းမှူး** ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊
*   **စလင်း** တွင် အမှုထမ်းစဉ် **မင်းလက်ယာ** ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊
*   **ပြည်** တွင် အမှုထမ်းစဉ် **နဝဒေး** ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်းသည် မတူညီသော ဒေသများတွင် မတူညီသော ဘွဲ့အမည်များ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သော နေရာဒေသနှင့် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘွဲ့အမည်များ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေးဟူ၍ ဆိုစကုန်သည်။** 
*   **စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး ဆိုတာ လူ ၃ -ယောက်မဟုတ်ဘူး၊ တစ်ယောက်တည်းက ဘွဲ့မည်ရည် ၃-မျိုးရနေတာ၊** 

## ကိုးကား
စိတ္တေ နိယျတေ လောကော

**စိတ္ထေန နိယျတေ လောကော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ္တေန နိယျတေ လောကော** ဆိုသည်မှာ **စိတ်သည် လောကကို ဆွဲဆောင်သည်** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် သတ္တဝါအားလုံးသည် မိမိတို့၏ စိတ်ဆန္ဒ၊ စိတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုနောက်သို့ လိုက်ပါကြရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်၏ အရေးပါမှုနှင့် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူသားတို့၏ အပြုအမူ၊ အကျင့်အကြံ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် စိတ်၏ စေ့ဆော်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ စိတ်သည် ကောင်းသောဘက်သို့လည်း ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ မကောင်းသောဘက်သို့လည်း ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်နှင့် ကောင်းသော စိတ်ထားကို မွေးမြူရန် အရေးကြီးသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်၏ တန်ခိုးနှင့် သက်ရောက်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ပါဠိအနက်
စိတ္တေန နိယျတေ လောကော ၏ ပါဠိအနက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

*   စိတ္တေန (Cittena) - စိတ်ဖြင့်
*   နိယျတေ (Nīyate) - ဆောင်ယူခြင်းခံရသည်၊ လမ်းညွှန်ခြင်းခံရသည်
*   လောကော (Loko) - လောက

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ္တေန နိယျတေ လောကောဆိုတဲ့ သဘောအတိုင်း စိတ်ထက် ဆန်းကြယ်တာ ဒီလောကမှာ မရှိတော့ဘူး၊** 
*   **စိတ္တေန နိယျတေ လောကော စိတ်သည် တစ်လောကလုံးကို လိုရာပါအောင် ဆောင်ကြဉ်းသည်ဆိုတာကလည်း စိတ်ရဲ့တန်ခိုးသတ္တိကို ဖော်ပြတဲ့စာပဲ။** 

## ကိုးကား
စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး

**စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး** ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအချက်ရှစ်ချက်သည် မိုးရွာတော့မည့် နိမိတ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

* ၁။ **စောင်းဆရာနှင့်** - စောင်းဆရာ၏ စောင်းကြိုးများ လျော့ရဲလာခြင်း။ စိုထိုင်းဆများသော ရာသီဥတုတွင် သစ်သားနှင့် ပြုလုပ်ထားသော စောင်းကြိုးများ လျော့ရဲတတ်သည်။
* ၂။ **ယားနာပွေးကွက်** - ယားနာ သို့မဟုတ် ပွေးနာရှိသူတို့၏ အနာများ ပိုမိုယားယံလာခြင်း။ စိုထိုင်းဆများသော ရာသီဥတုတွင် အရေပြားရောဂါများ ပိုမိုဆိုးရွားတတ်သည်။
* ၃။ **ပါဒရက်က** - ပါဒရက်နာ (အဆစ်အမြစ်ကိုက်ခဲသော ရောဂါ) ရှိသူတို့၏ ခြေလက်များ ပိုမိုကိုက်ခဲလာခြင်း။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုသည် အဆစ်အမြစ်နာကျင်မှုကို သက်ရောက်စေနိုင်သည်။
* ၄။ **ပုရွက်ပလူ** - ပုရွက်ဆိတ်များ အုပ်စုလိုက် တရွရွ သွားလာလှုပ်ရှားခြင်းနှင့် ပလူကောင်များ ထွက်လာခြင်း။ မိုးရွာခါနီးတွင် ပိုးမွှားများ၏ အပြုအမူ ပြောင်းလဲတတ်သည်။
* ၅။ **အနူပြဒါး** - အနာကြီးရောဂါရှိသူများ ရောဂါပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းနှင့် ပြဒါးများ ကျုံ့ဝင်ခြင်း။ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲသည် အချို့ရောဂါများကို သက်ရောက်စေနိုင်သည်။

ဤအချက်များသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာသော မိုးရွာမည့် နိမိတ်များဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သက်ရှိများ၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စောင်းဆရာနှင်၊့ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရ်ကက၊ ပုရွ က်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး။** 
*   **စောင်းဆရာနှင်၊့ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရ်ကက၊ ပုရွ က်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်ရှစ်ပါး…တို့သည် မိုးရွာတော့မည်ကို ကြိုတင်၍ သိကုန်၏။** 

## ကိုးကား
စိတ် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်၊ အကျယ် တစ်ရာနှစ်ဆယ့်တစ်

**စိတ် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်၊ အကျယ် တစ်ရာနှစ်ဆယ့်တစ်** သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဘိဓမ္မာတွင် အသုံးပြုသော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်။ မြန်မာဆိုရိုးစကား အဖြစ်လည်း မှတ်ယူနိုင်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်၊ အကျယ် တစ်ရာနှစ်ဆယ့်တစ်** ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ အမျိုးအစားများကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ၈၉ ပါး (သို့မဟုတ် ၉၀ ပြည့်ရန် တစ်ခုလျော့သောကြောင့် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်ဟု ဆိုသည်) နှင့် အကျယ်အားဖြင့် ၁၂၁ ပါး ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

အဘိဓမ္မာအရ စိတ်သည် အာရုံကို သိခြင်းဟူသော လက္ခဏာ တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသော်လည်း အာရုံ၏ အမျိုးအစား၊ ဖြစ်ပေါ်ပုံ အခြေအနေ၊ စိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲသော စေတသိက်များ စသည်တို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်။ ထိုကွဲပြားမှုများကို အခြေခံ၍ စိတ်ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ၈၉ ပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် ၁၂၁ ပါး ခွဲခြားထားခြင်းဖြစ်သည်။

*   **အကျဉ်း (၈၉ ပါး):** ကာမစိတ် ၅၄ ပါး၊ ရူပစိတ် ၁၅ ပါး၊ အရူပစိတ် ၁၂ ပါး၊ လောကုတ္တရာစိတ် ၈ ပါး စုစုပေါင်း ၈၉ ပါး ဖြစ်သည်။ အချို့အဋ္ဌကထာများတွင် ဝိပါက်အဟိတ်စိတ် ၁၅ ပါးတွင် ဒွိပဉ္စဝိညာဉ် ၁၀ ပါးကို ပယ်၍ ၇၉ ပါးဟု ဆိုသည်။ ထိုအခါ ၉၀ ပြည့်ရန် တစ်ပါးလျော့သောကြောင့် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်ဟု ခေါ်သည်။
*   **အကျယ် (၁၂၁ ပါး):** လောကုတ္တရာစိတ် ၈ ပါးကို မဂ်စိတ် ၄ ပါး၊ ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါးဟု အကျယ်ခွဲခြားလိုက်လျှင် ၁၂၁ ပါး ဖြစ်လာသည်။

ဤအသုံးအနှုန်းသည် စိတ်၏ သဘောတရားကို အသေးစိတ် လေ့လာလိုသူများအတွက် အရေးပါသော အခြေခံအချက်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည်… အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူသည်…စိတ် တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်၊ အကျယ် ၁၂၁-ပါး၊ အပြား စေတသိက် ၅၂- ပါး အပြားတည်း၊** 

## ကိုးကား
အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၇

အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် **၂၀၁၇ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ** ကို‌ ရေတွက်ရရှိသော မဲများနှင့် အတူ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၇ရက် (တနင်္လာနေ့)က ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ရလဒ်များကို ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက် (ကြာသပတေးနေ့) တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ရက်တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးမည့် သမ္မတ ပရာနတ်မူခါဂျီးသည် ကျန်းမာရေးစိုးရိမ်မှုများကြောင့် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံရန် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
စိတ်ပျို ကိုယ်နု

**စိတ်ပျို ကိုယ်နု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ်ပျို ကိုယ်နု** ဆိုသည်မှာ စိတ်နှလုံးသည် ရွှင်လန်းတက်ကြွပြီး ပျော်ရွှင်နေပါက ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း ကျန်းမာသန်စွမ်းပြီး နုပျိုသောအသွင်ကို ဆောင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ စိတ်ချမ်းသာခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုကင်းခြင်း၊ အကောင်းမြင်စိတ်ရှိခြင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုသည်။ စိတ်ကောင်းလျှင် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ကောင်းမွန်စွာ လည်ပတ်နိုင်ပြီး ခုခံအားစနစ်လည်း ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် နုပျိုသော အသွင်အပြင်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးကိုလည်း ကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။

### စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်
**စိတ်ပျို ကိုယ်နု** နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဆိုရိုးစကားမှာ **စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ** ဖြစ်သည်။ **စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ** ဆိုသည်မှာ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးခြင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး အိုမင်းရင့်ရော်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားနှစ်ခုသည် စိတ်အခြေအနေသည် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် မည်မျှ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်နှလုံး၏ ရွှင်ပြုံးလတ်ဆတ်ခြင်းမှာ ရုပ်ကို နုပျိုလှပစေနိုင်သဖြင့် အာယုဝနဆေးကို စားရသည်နှင့်မခြား ဖြစ်လေသည်။ စိတ်ပျိုကိုယ်နုဆိုသော စကားမှာလည်း ဤအကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသောစကား ဖြစ်လေရာ…၊** 
*   **စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် စိတ် ပျိုလျှင် ကိုယ်နုဆိုသည့်အတိုင်း အသားအရေ တွေလည်း နုပျိုလာတတ်၏။** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ

## ကိုးကား
စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ

**စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စိတ်ပျို ကိုယ်နု နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ** ဆိုသည်မှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ခံစားရပါက ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အင်အားဆုတ်ယုတ်လာပြီး ပိန်ချုံးလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ စိတ်ဖိစီးမှုများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဟော်မုန်းစနစ်၊ အာရုံကြောစနစ်နှင့် ခုခံအားစနစ်များကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထိုသို့ ထိခိုက်ခြင်းကြောင့် အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ အင်အားနည်းခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ် ပိန်ချုံးလာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်သင့်ကြောင်းနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုများကို စီမံခန့်ခွဲသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### စိတ်ပျို ကိုယ်နု နှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်
**စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ** နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဆိုရိုးစကားမှာ **စိတ်ပျို ကိုယ်နု** ဖြစ်သည်။ **စိတ်ပျို ကိုယ်နု** ဆိုသည်မှာ စိတ်ချမ်းသာပျော်ရွှင်နေပါက ခန္ဓာကိုယ်လည်း ကျန်းမာသန်စွမ်းပြီး နုပျိုနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားနှစ်ခုသည် စိတ်၏ အခြေအနေသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြေအနေကို မည်မျှ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **စိတ်ထောင်းလျှင် ကိုယ်ကြေသည်ဟူသော စကားအတိုင်း မောင်ဘလွင်၏ အတွင်းသန္တာန် လောင်လျက်တည်သော မီး၏အဟုန်သည် အပကိုယ်ကာယ ကိုပင် အရှိန်လွှမ်းအုပ်လာသဖြင့် ခမျာမှာ အစားအသောက် ပျက်ပြီးလျှင် အနည်းငယ် ပိန်ချုံး၍၊** 
*   **စိတ် ထောင်း၍ ကိုယ်ကြေ၊ ကိုယ်နေကလည်း မကောင်း၊ စားမကောင်း အိပ်မပျော်သဖြင့် မြဒင်မှာ တစ်စတစ်စ အင်အားဆုတ်ယုတ် ရုပ်အဆင်း မှေးမှိန်ပြီးလျှင်…၊** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*စိတ်ပျို ကိုယ်နု

## ကိုးကား