open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သပြုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်

**သပြုရွာ** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်ပြီး ပဲခူးမြစ်ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။

## ရုပ်ပုံများ

File:Tha Pyu Village seen from Bago River Bridge.jpg|ပဲခူးမြစ်ကူးတံတားပေါ်မှ မြင်ရသည့် သပြုကျေးရွာ
File:Bago River between That Pyu Village and Kywae Kue Seik Village.jpg|သပြုရွာနှင့် ကျွဲကူးဆိပ်ရွာကြားရှိ ပဲခူးမြစ်
File:ဒါပိန်ဘက်ခြမ်းမှ မြင်ရသည့် သပြုရွာ.jpg|thumb|ဒါပိန်ဘက်ခြမ်းမှ မြင်ရသည့် သပြုရွာ

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချစ်စေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ မုန်းစေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်စေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ မုန်းစေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးကို ချစ်ခင်စေလိုလျှင်လည်းကောင်း၊ မုန်းတီးစေလိုလျှင်လည်းကောင်း မိမိ၏ ပါးစပ် (စကားပြောဆိုမှု) ဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုမှု၏ အရေးပါမှုနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးအပေါ် သက်ရောက်နိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ကောင်းမွန်သော စကားများဖြင့် သူတစ်ပါး၏ ချစ်ခင်မှုကို ရယူနိုင်သကဲ့သို့ မကောင်းသော စကားများဖြင့်လည်း မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ **ခံတွင်းလက်လေးသစ်** ဆိုသည်မှာ ပါးစပ်မှ ထွက်သော စကားသည် လက်လေးသစ် (အလွန်နီးကပ်သော အကွာအဝေး) တွင် ရှိသော သူတစ်ပါးကိုပင် ထိရောက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် အထူးသတိထားသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မုန်းစေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ ချစ်စေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်** ဆိုသောစကားမှာ လူရာဝင်ခြင်း၌ စကားပြော အရေးကြီး ကြောင်းကို ပြဆိုသောစကား ဖြစ်လေသည်။ 
*   အပြောမတတ် အပတ်မပြေ၊ စကားလွန် နုတ်မရ၊ **ချစ်စေလိုသော် ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ မုန်းစေလိုသော်ခံတွင်းလက်လေးသစ်** စသော စကားတို့ကို ထောက်လျှင် စကားအရာကို အရေးထားသင့်ပေသည်။ 

## ကိုးကား
ချစ်စကို ရှည်စေ၊ ရန်စကို တိုစေ

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ချစ်စကို ရှည်စေ၊ မုန်းစကို တိုစေ နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်စကို ရှည်စေ၊ ရန်စကို တိုစေ** ဆိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် ချစ်ခင်မှုကို တတ်နိုင်သမျှ ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသင့်ပြီး၊ ရန်ငြိုး သို့မဟုတ် အမုန်းပွားစေသော အကြောင်းအရာများကို တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန် ဖြေရှင်းသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာနှင့် ခွင့်လွှတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ချစ်ခင်မှုသည် လူအများကို စည်းလုံးညီညွတ်စေပြီး ရန်ငြိုးသည် လူအများကို ကွဲကွာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ချစ်ခင်မှုကို တန်ဖိုးထားပြီး ရန်ငြိုးကို ရှောင်ရှားသင့်သည်။ ရန်ငြိုးကို ကြာရှည်စွာ ထားရှိခြင်းသည် မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် အခြားသူများကိုပါ ဒုက္ခရောက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မကောင်းသော စိတ်ခံစားမှုများကို တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန် ဖယ်ရှားသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချစ်စကို ရှည်စေ၊ ရန်စကို တိုစေရမည်**ဆိုသော စကားကဲ့သို့ မည်သူ့ ကိုမျှ အမှတ်မထားရာ၊ 
*   ဆွေတော်မျိုးတော်နှင့် ထိမ်းမြားပေးစား၍ သူကောင်းပြုရာ မိုးညှင်းစားသည် ပုန်စားပုန်ကန် မပြုဘဲ အမှုတော်ကို သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ထမ်းရွက်ဖူးပါသည်။ **ချစ်စကို ရှည်စေ၊ ရန်စကို တိုစေ** ဆိုဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းဘဲ**…၊** 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ချစ်စကို ရှည်စေ၊ မုန်းစကို တိုစေ

## ကိုးကား
ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်

**ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် သုခမိန် နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်** ဆိုသည်မှာ သုခမိန် (ပညာရှိ၊ တရားသူကြီး) သည် မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ ပြောဆိုလုပ်ကိုင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိသူများ၏ သတိရှိမှု၊ ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ပြည့်စုံမှုကို ဖော်ပြသည်။ သုခမိန်များသည် တရားစီရင်ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အလျင်စလို မပြုလုပ်ဘဲ အမှုအခင်း၏ အကြောင်းအရာကို သေချာစွာ လေ့လာသုံးသပ်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည်။ ထို့အတူ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်လည်း ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွန်သင်ထားသည်။

### ဆက်စပ်ဆိုရိုးစကား
**အစားမတော် တစ်လုတ်၊ အသွားမတော် တစ်လှမ်း** ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူသည်။ ထိုဆိုရိုးစကားတွင် အစားအသောက်နှင့် ခရီးသွားလာရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြထားပြီး **ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်** တွင် အမှုကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် သတိနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန် ဟူသည့်စကားကို အကဲခတ်သည်ရှိသော် သုခမိန် သို့မဟုတ် ပညာရှိတို့မည်သည် မည်သည့် ကိစ္စကိုမဆို စူးစူးစမ်းစမ်း ဆင်ခြင်ညှိနှိုင်းပြီးမှသာ ပြောဆိုလုပ်ကိုင်လေ့ရှိသည်။**
*   **အစားမတော် တစ်လုတ်၊ အသွားမတော် တစ်လှမ်း၊ ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်ဟူသော မြန်မာဆိုရိုးစကားများနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူပါသည်။** 

## ကိုးကား
ချစ်ရာမရောက် နှစ်ရာရောက်

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်ရာမရောက် နှစ်ရာရောက်** ဆိုသည်မှာ ချစ်၍ အလိုလိုက်လွန်းခြင်းသည် တကယ်တမ်းတွင် ချစ်ရာမရောက်ဘဲ ထိုသူကို ပို၍ နစ်မွန်းစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ်နှင့် အလိုလိုက်ခြင်း၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ချစ်ခြင်းသည် ကောင်းသောအရာဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ အလိုလိုက်ခြင်းသည် ဆိုးကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အလိုလိုက်ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦးသည် မိမိကိုယ်ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း၊ တာဝန်မယူတတ်ခြင်း စသော အကျင့်ဆိုးများ ရရှိသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို မှန်ကန်သောနည်းလမ်းဖြင့် ဖော်ပြသင့်ပြီး အလွန်အကျွံ အလိုလိုက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ဖြူဖြူကို ချစ်ပြီး မခွဲချင်ပေမဲ့ **ချစ်ရာမရောက် နှစ်ရာရောက်**မှာမို့ တို့က ဝင်ပြီး အကြံပေးရတာပါကွာ၊ 
*   ကလေးကို ငွေများများ ပေးခြင်းသည် **ချစ်ရာမရောက် နှစ်ရာရောက်**တတ်သည်**။** 

## ကိုးကား
ချစ်တုန်း မုန်းစကားပြော

**ချစ်တုန်း မုန်းစကားပြော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်တုန်း မုန်းစကားပြော** ဆိုသည်မှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ခင်မင်ရင်းနှီးနေချိန်တွင် နောင်တွင် အမုန်းပွားစေနိုင်သော အကြောင်းအရာများ၊ ကိစ္စရပ်များကို ကြိုတင်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးထားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆက်ဆံရေးတွင် ပြဿနာများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ခင်မင်နေချိန်တွင် အဆင်မပြေမှုများ၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် နောင်တွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ မဖြစ်ပေါ်အောင် ကာကွယ်နိုင်သည်။ မုန်းတီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ခင်မင်နေချိန်တွင်ပင် အရာရာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောဆိုထားသင့်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အစ်ကို ဆောင်ရွက်တဲ့ကိစ္စကို အဆုံးကျအောင်လိုက်မှ သဘောကျတယ်။ စိတ်လည်း မဆိုးပါနှင့်။ **ချစ်တုန်းက မုန်းစကား ပြောရသတဲ့။** 

## ကိုးကား
ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ

**ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ချစ်သော်ကား ပျားသကာ၊ မုန်းသော်ကား ခါးတမာ ဟုလည်း အသုံးပြုကြသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို ချစ်ခင်နေချိန်တွင် ထိုသူ၏ စကားနှင့် အပြုအမူများသည် အလွန်ချိုမြိန်ပြီး နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော်လည်း၊ မုန်းတီးနေချိန်တွင်မူ ထိုသူ၏ စကားနှင့် အပြုအမူများသည် အလွန်ခါးသီးပြီး မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားမှုများသည် အခြားသူများအပေါ်ထားရှိသော အပြုအမူနှင့် အပြောအဆိုကို မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ချစ်ခင်မှုသည် နွေးထွေးမှု၊ ကူညီလိုစိတ်နှင့် ချိုသာသော စကားများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ မုန်းတီးမှုသည် အေးစက်မှု၊ ရန်လိုမှုနှင့် ခါးသီးသော စကားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ **သကာ** ဆိုသည်မှာ အချိုဓာတ်ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ **တမာ** ဆိုသည်မှာ အခါးဓာတ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ၊** 
*   **ချစ်သောအခါ ပျားသကာ၊ မုန်းသောအခါ ခါးတမာ**ဆိုဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း မေတ္တာသက်ဝင် ချစ်ခင်စုံမက်ခြင်း မရှိကြက အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ…၊ 

## ကိုးကား
ချစ်လုံးလုံး မုန်းလျားလျား

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်လုံးလုံး မုန်းလျားလျား** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် ချစ်မိသွားလျှင်လည်း အကုန်အစင်၊ အပြည့်အဝ ချစ်တတ်သကဲ့သို့ မုန်းတီးသွားလျှင်လည်း အကုန်အစင်၊ အပြည့်အဝ မုန်းတီးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားမှု ပြင်းထန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးသည် ချစ်ခင်မှု သို့မဟုတ် မုန်းတီးမှု တစ်ခုခုကို ခံစားရပါက ထိုခံစားမှုတွင် လုံးလုံးလျားလျား နှစ်မြှုပ်ထားတတ်သည်။ အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း မရှိတတ်ဘဲ အစွန်းရောက်သော သဘောကို ဖော်ညွှန်းသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချစ်လုံလုံး မုန်းလျားလျား**ဟူဘိသကဲ့သို့ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် မကျေချမ်းနိုင်ဘဲ ရှိနေခဲ့ကြရာ…၊ 
*   **ချစ်လုံးလုံး မုန်းလျားလျား**ဆိုတာလို ကိုသန်းစိတ်ထဲမှာ မြကို မုန်းလျှင်လည်း မုန်းတဲ့အကြောင်း အသိပေးသင့်ပါတယ်။ 

## ကိုးကား
ချစ်တိုင်း မညား၊ ညားတိုင်း မချစ်

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်တိုင်းမညား၊ ညားတိုင်းမချစ်** ဆိုသည်မှာ ချစ်ကြသူတိုင်းလည်း အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ပေါင်းသင်းကြရသည်မဟုတ်သကဲ့သို့ အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ပေါင်းသင်းကြသူတိုင်းလည်း အမြဲတမ်း ချစ်ကြသည်မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးသည် အမြဲတမ်း တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှုမရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူနှစ်ဦးသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ချစ်လျက်နှင့် လက်မထပ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် မချစ်ဘဲ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် လက်ထပ်ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်တွေ့လောက၏ ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် လူတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် အခြေအနေအမျိုးမျိုးပေါ် မူတည်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချစ်တိုင်းလည်း မညား၊ ညားတိုင်းလည်း မချစ်၊ ပေါင်းချင်လျက်နှင့် မပေါင်းရ၊ မပေါင်းချင်ဘဲနှင့် ပေါင်းရတဲ့ကိစ္စမျိုးတွေ လောကမှာ ရှိသေးတာကိုလည်း သတိထားဦးမှပေါ့၊** 
*   **ချစ်တိုင်း မညား၊ ညားတိုင်း မချစ် ဆိုသော လောကဆိုရိုးစကားကလေးကို ကျွန်တော်တို့ကတော့ လက်တွေ့ ကြုံနေရပြီ ဖြစ်၏။** 

## ကိုးကား
ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်

**ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်** ဆိုသည်မှာ ချမ်းသာခြင်းသည်လည်း ထာဝရ မတည်မြဲနိုင်သကဲ့သို့ ဆင်းရဲခြင်းသည်လည်း အမြဲတစေ မဖြစ်တည်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လောကဓံတရား၏ မမြဲသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ လူ့ဘဝတွင် ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းများသည် အလှည့်ကျ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။ မည်သူမဆို အမြဲတမ်း ချမ်းသာနေမည် သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း ဆင်းရဲနေမည်ဟု မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ချမ်းသာချိန်တွင် မမေ့လျော့သင့်သကဲ့သို့ ဆင်းရဲချိန်တွင်လည်း အားမလျှော့သင့်ပေ။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ်**ဟူသော စကားကဲ့သို့…လောကဓံတရားတို့နှင့် မလွတ်ကင်းနိုင်ကြသည်မှာ …၊ 
*   ရှေးရိုးစဉ်လာအားဖြင့် လူကြီးသူမများ ထားခဲ့သော **ချမ်းသာလည်း အပင်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အစဉ်မဟုတ်**ဟူသော ဆိုရိုးစကားကလေးမှာလွန်စွာ မှ မှန်ကန်လှပေ၏။ 

## အခြားအသုံးအနှုန်း
**ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်** နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ခြကိုပုံတု ပမာပြု

**ခြကိုပုံတု ပမာပြု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခြကို ပုံတု ပမာပြု** ဆိုသည်မှာ ပညာဆည်းပူးခြင်း၊ ဥစ္စာဆည်းပူးခြင်း စသည့် တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းရသည့် ကိစ္စများတွင် ခြတောင်ပို့ တည်ဆောက်ပုံကို ဥပမာအဖြစ် အသုံးပြုရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ စိတ်ရှည်သည်းခံမှုနှင့် တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ခြများသည် သေးငယ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သော်လည်း စုပေါင်းညီညာစွာ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကြီးမားသော တောင်ပို့ကြီးများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြသည်။ ထို့အတူ လူသားများသည်လည်း ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ စိတ်ရှည်သည်းခံမှုနှင့် တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းခြင်းဖြင့် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများကို ရရှိနိုင်ကြသည်။ ခြတောင်ပို့သည် တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်ရသော အရာဖြစ်သကဲ့သို့ ပညာနှင့် ဥစ္စာကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းရမည်ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခြပုန်းတောင်ပို့၊ ဖို့သည်ခြင်းရာ၊ လူလိမ္မာ တို့၊ ဥစ္စာ ဆည်းထွေ၊ တတ်လှစေလော့၊** 
*   ကြီးခိုင်လုံ့လ၊ ဥဿာဟဖြင့်၊ **ခြနှင့်ပုံထား၊ ပျားနှင့်ပုံထောက်၊ ရေပေါက်နည်းယူ၊** 
*   ဓနဥစ္စာ၊ ပညာကုသိုလ်၊ ပွားစလိုက၊ **ခြကိုပုံထား၊ ပျားကိုပုံပြု၊ ရရာစုလော့၊** 

## ကိုးကား
ချည်လိုလိုက်တတ် ချည်မပြတ်၊ မင်းလိုလိုက်တတ် မင်းမသတ်

**ချည်လိုလိုက်တတ် ချည်မပြတ်၊ မင်းလိုလိုက်တတ် မင်းမသတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချည်လိုလိုက်တတ် ချည်မပြတ်၊ မင်းလိုလိုက်တတ် မင်းမသတ်** ဆိုသည်မှာ ချည်မျှင်ကို အလိုက်သင့် ကိုင်တွယ်တတ်လျှင် ချည်မပြတ်သကဲ့သို့ မင်း၏ အလိုကို သိရှိနားလည်၍ အလိုက်သင့် ဆက်ဆံတတ်သောသူသည် မင်း၏ ပြစ်ဒဏ်ကို မခံရဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေကို သိမြင်နားလည်ပြီး အလိုက်သင့် တုံ့ပြန်ဆက်ဆံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ချည်မျှင်သည် အလွန်နူးညံ့သောကြောင့် ဂရုတစိုက် ကိုင်တွယ်ရသည်။ အတင်းဆွဲပါက ပြတ်သွားနိုင်သည်။ ထို့အတူ မင်း (အာဏာရှိသူ) ကို ဆက်ဆံရာတွင်လည်း အခြေအနေကို သိရှိနားလည်ပြီး အလိုက်သင့် ဆက်ဆံရမည်ဖြစ်သည်။ မင်း၏ အလိုကို ဆန့်ကျင်ပြုမူပါက ပြစ်ဒဏ်ခံရနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   နန်းရင်းဝန်ကြီး မက်ဒေါ်နယ်သည် **ချည်လိုလိုက်တတ် ချည်မပြတ်၊ မင်းလိုလိုက်တတ်မင်းမသတ်** ဆိုသကဲ့သို့ အလိုက်အထိုက် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်သူဖြစ်၍…၊ 

## ကိုးကား
ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်ရာ၊ သူ့လှေမျောလည်း မဆယ်ရာ

**ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်ရာ၊ သူ့လှေမျောလည်း မဆယ်ရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်နှင့်၊ မင်းလှေ မျောလည်း မဆယ်နှင့် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်ရာ၊ သူ့လှေမျောလည်းမဆယ်ရာ** ဆိုသည်မှာ အခြားသူများ၏ ပြဿနာများတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ နောင်တွင် မိမိကိုယ်တိုင် ပြဿနာများ ပိုမိုရှုပ်ထွေးစွာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါး၏ ကိစ္စတွင် မလိုအပ်ဘဲ ဝင်ရောက်ပါဝင်ခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ **ခြေနှစ်ချောင်း** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးချင်းစီကို ရည်ညွှန်းပြီး **သူ့လှေမျော** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါး၏ ပြဿနာကို ရည်ညွှန်းသည်။ လူတစ်ဦး၏ ပြဿနာသည် လှေတစ်စင်း မြောနေသကဲ့သို့ မတည်ငြိမ်ဘဲ အန္တရာယ်များသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ဝင်ရောက်ကူညီပါက မိမိကိုယ်တိုင်ပါ ထိုအန္တရာယ်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သောကြောင့် ရှောင်ရှားသင့်သည်။ အထူးသဖြင့် **မင်းလှေ မျောလည်း မဆယ်နှင့်** ဟူသော အဆိုတွင် မင်း (အာဏာရှိသူ) ၏ ကိစ္စတွင် ဝင်ရောက်ပါဝင်ခြင်းသည် အလွန်အန္တရာယ်များကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခြေနှစ်ချောင်းလည်းမကယ်နှင့်၊ မင်းလှေမျောလည်း မဆယ်နှင့်။** 

## ကိုးကား
ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက

**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ စက္ခုရူပေန သံဝါသာ နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို တစ်ဦး မြင်မြင်ချင်း ကြည့်မိရာမှ စတင်၍ မေတ္တာသက်ဝင် ချစ်ခင်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ်၏ အစသည် အမြင်အာရုံမှ စတင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးကို ပထမဆုံး မြင်တွေ့ချိန်တွင် ရုပ်ရည်သွင်ပြင်၊ အမူအရာ စသည်တို့သည် အခြားသူတစ်ဦး၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်ပြီး ချစ်ခင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ **စက္ခုရူပေန သံဝါသာ** ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်ပြီး **မျက်စိဖြင့် ထိတွေ့ခြင်း** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းသည်လည်း အမြင်အာရုံမှ စတင်သော ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း… ချစ်ခင်စုံမက်ခြင်းသည် မျက်စိအမြင်ဆိုတဲ့ ဒဿနကိစ္စကလေးမှ အစပြု၍ ဖြစ်လာလေသည်။** 
*   **ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက ဟု အချစ်အဘိဓမ္မာ ဆရာ အချို့က ဆိုကြသည်။** 

## ကိုးကား
ချုန်းလွန်းသောမိုး ရေမဖောင်၊ ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး

**ချုန်းလွန်းသောမိုး ရေမဖောင်၊ ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ခြိမ်းလွန်းသည့်မိုး မရွာ၊ ဟောင်လွန်းသည့်ခွေး လူမလေး ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချုန်းလွန်းသောမိုး ရေမဖောင်၊ ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး** ဆိုသည်မှာ ပြင်းထန်စွာ ထစ်ချုန်းရွာသွန်းသော မိုးသည် တကယ်တမ်းတွင် ရေအများကြီး မပါဝင်တတ်သကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ ဟောင်နေသော ခွေးကိုလည်း လူတို့က အရေးမထားတတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြောနှင့် အလုပ် မညီညွတ်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ အပြောကြီးသူများသည် တကယ်တမ်းတွင် လုပ်ဆောင်မှု အားနည်းတတ်သည်။ ထို့အတူ အလွန်အကျွံ ဟောင်နေသော ခွေးသည် တကယ်တမ်းတွင် ကိုက်လေ့မရှိတတ်ပေ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံ အပြောအဆိုများကို သတိထားရန်နှင့် အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို အကဲဖြတ်ရန် သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ခွေးဟောင်သံမှာ အဆက်မပြတ်၊ **ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး**ဆိုပေမဲ့ ထိုခွေး ဟောင်သည်ကိုတော့ ကျွန်တော် အထိတ်တလန့်လေးဖြစ်မိပါသည်။ 
*   **ချုန်းလွန်းသောမိုး ရေမဖောင်၊ ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး**ဟူသောစကားအတိုင်း ချုန်းသည်ကတော့အလွန်ပင်၊ ရွာမှရွာပါမည်လား၊ စိုးရိမ်စိတ်တို့သည် ဟီးလေးခိုလျက် ရှိကြသည်။ 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ခြိမ်းလွန်းသည့်မိုး မရွာ

## ကိုးကား
ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်း လုံးပယ်

**ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်း လုံးပယ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းကြီးပယ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းလုံးပယ်** ဆိုသည်မှာ ကြက်၏ ခြေတွင် အကြေးခွံ (ခြေကြေး) သုံးဆယ်ရှိသော တိုက်ကြက်မျိုးသည် ခြေအား အလွန်ပြင်းထန်သောကြောင့် ကြက်ဝိုင်းများတွင် အခြားကြက်များက ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရန် ပယ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အမင်း ထူးချွန်သော သို့မဟုတ် အားကောင်းလွန်းသော အရာကို အခြားသူများက ယှဉ်ပြိုင်ရန် သို့မဟုတ် ရင်ဆိုင်ရန် ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ခြေကြေး သုံးဆယ်ရှိသော ကြက်သည် အခြားကြက်များထက် များစွာ အားသာသောကြောင့် မည်သူမျှ ယှဉ်ပြိုင်ရန် မဝံ့ရဲကြပေ။ ထို့ကြောင့် ကြက်ဝိုင်းမှ ပယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အမင်း ထူးချွန်မှုသည် တစ်ခါတစ်ရံ အထီးကျန်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းလုံးပယ်**-ထိုကြက်တွင် ခြေကြေးအဖတ် (အကြေးခွံ) သုံးဆယ်ရှိရကား ခြေပြင်းသည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ကို ဝိုင်းမှ ဖယ်ထားရသည်သာ များ၏။ 
*   ကျွန်တော့်နားထဲ **ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းကြီးပယ်** ဆိုသောစကား ကြားယောင်လာလျက် လွန်စွာမှ ဝမ်းသာသွားတော့၏။ အဓိပ္ပာယ်ကား ဤသို့ ခြေကြေးသုံးဆယ်ရှိသော ကြက်မျိုးကို ဘယ်ကြက်ကမှ ခံမတိုက်။ ဝိုင်းကြီးများကပင် ပယ်သည်ဟု ဆိုရိုးပြုကြသည်။ 

## ကိုးကား
ခွေး နှာရောင်၊ ကြောင် နဖူး၊ လူ ဒူး

**ခွေး နှာရောင်၊ ကြောင် နဖူး၊ လူ ဒူး** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခွေး နှာရောင်၊ ကြောင် နဖူး၊ လူ ဒူး** ဆိုသည်မှာ ရာသီဥတု အေးသောအခါတွင် ခွေး၌ နှာခေါင်းဖျား (နှာရောင်)၊ ကြောင်၌ နဖူး၊ လူ၌ ဒူးခေါင်းတို့သည် အခြားနေရာများထက် ပို၍ အေးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အလားတူပင် မီးလှုံသောအခါ၌လည်း ထိုနေရာများသည် အခြားနေရာများထက် စော၍ ပူတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သက်ရှိသတ္တဝါများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသည် ရာသီဥတု၏ အပြောင်းအလဲကို မတူညီစွာ တုံ့ပြန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ခွေး၏ နှာခေါင်းဖျား၊ ကြောင်၏ နဖူးနှင့် လူ၏ ဒူးခေါင်းတို့သည် သွေးလည်ပတ်မှု နည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြား ပါးလွှာခြင်းကြောင့် အေးချိန်တွင် အေးလွယ်ပြီး ပူချိန်တွင် ပူလွယ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရိုးရှင်းသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ် ၂ (အနည်းငယ်ကွဲလွဲသော အဓိပ္ပာယ်)
အချို့အသုံးပြုမှုများတွင် ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူသားတို့၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် ထိခိုက်လွယ်သော အပိုင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခွေးကို နှာခေါင်းကို ထိခိုက်ပါက အလွန်နာကျင်နိုင်သကဲ့သို့ လူကို ဒူးခေါင်းကို ထိခိုက်ပါက သွားလာရ ခက်ခဲနိုင်သည်။

ဤအဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုသည် ပထမအဓိပ္ပာယ်ကဲ့သို့ အသုံးများခြင်း မရှိပါ။

## ကိုးကား
ငါနှင့်မတူ ငါ့ရန်သူ

**ငါနှင့်မတူ ငါ့ရန်သူ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါနှင့်မတူ ငါ့ရန်သူ** ဆိုသည်မှာ မိမိနှင့် အယူအဆချင်း၊ သဘောထားချင်း မတူသူကို ရန်သူသဖွယ် သတ်မှတ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အမြင်ကျဉ်းမြောင်းမှုနှင့် သည်းခံစိတ် နည်းပါးမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူအများစုသည် မိမိတို့နှင့် မတူညီသော အယူအဆများကို လက်မခံနိုင်ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် သတ်မှတ်တတ်ကြသည်။ အမှန်တကယ်တွင် လူသားများသည် မတူညီသော အမြင်များနှင့် သဘောထားများ ရှိနိုင်သည်ကို နားလည်လက်ခံသင့်သည်။ မတူကွဲပြားမှုများကို လေးစားခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အခြေခံအချက်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီမှုများကို လက်ခံပြီး အပြန်အလှန် လေးစားမှုဖြင့် ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

## ကိုးကား
ခွေးဖိုးတစ်ထောင် ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း

**ခွေးဖိုးတစ်ထောင် ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း** ဆိုသည်မှာ ကြောင်သည် ခွေးထက် အဆပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးကြီးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ခွေးနှင့် ကြောင်တို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ရှေးယခင်ကာလများတွင် ကြောင်များသည် အိမ်များတွင် ကြွက်များဖမ်းရန်အတွက် အရေးပါသကဲ့သို့ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကိုလည်း စောင့်ရှောက်ပေးသောကြောင့် ခွေးထက် ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကြောင်၏ တန်ဖိုးကို မြှင့်တင်ဖော်ပြလိုသောအခါ **ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း** ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဖိုးနှိုင်းယှဉ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး တကယ့် ဈေးနှုန်းကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း** ဆိုတဲ့ ဒဏ္ဍာရီထဲက ကြောင်မျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ပါဘူးဗျာ၊ 
*   ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ခွေးနှင့်ကြောင်ကို များစွာ တန်ဖိုးထားတတ်ကြ၏။ ကြောင်က ခွေးထက်ပင် တန်ဖိုးရှိသည့်အလျောက် **ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုး တစ်သိန်း**ပေးရမည်ဟုတင်စားပြောဆိုတတ်၏။ 

## ကိုးကား
ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်

**ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်** ဆိုသည်မှာ လိမ္မာသော ခွေးသည် သခင့်အနီးတွင် အမြီးကုပ်လျက် နေတတ်သကဲ့သို့ ပါးနပ်လိမ္မာသော ကျွန် (အစေခံ) သည်လည်း သင့်လျော်သော နေရာတွင် အလိုက်သိသိ ခစားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိထက် အာဏာ သို့မဟုတ် ဂုဏ်ပကာသန ကြီးသူများရှေ့တွင် ရိုသေစွာ နေထိုင်ပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ခွေးသည် သခင့်ရှေ့တွင် အမြီးကုပ်ခြင်းဖြင့် ရိုသေမှုနှင့် နာခံမှုကို ပြသသည်။ ထို့အတူ ကျွန် (အစေခံ) သည်လည်း အလိုက်သိသိ ခစားခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ရိုသေမှုနှင့် နာခံမှုကို ပြသသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အခြေအနေကို သိရှိနားလည်ပြီး အလိုက်သင့် ပြုမူခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ် ဆိုတာလိုပဲ ကျွန်ကောင်း ပီပီ နောက်ဆီကို ဆုတ်ပြီး ကုပ်ကုပ် ခစားကြစို့ကွယ်၊** 
*   **ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်ဟူသော စကားအတိုင်း လိမ္မာသော ကျေးကျွန်နှင့်အခြွေအရံတို့ကိုသာ ရှာဖွေရာ၏။** 

## ကိုးကား
ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင်

**ကြိုက်မရှင်၊ ငိုက်မရှက်၊ ငတ်မရှက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင်** ဆိုသည်မှာ အသွင်အပြင်ချင်း၊ အာနိသင်ထက်မြက်ပုံချင်း ဆင်တူ၍ ဂုဏ်ရည်တူကြသော ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်ကဲ့သို့ မိမိနှင့် ဂုဏ်ရည်တူသူချင်းဖြစ်၍ အောက်ကျို့စရာ မလိုဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်းတူညီမျှ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ပြသည်။ ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်သည် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များဖြစ်ပြီး အာနိသင်တူညီကြသည်။ ထို့အတူ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင်လည်း ဂုဏ်ရည်တူသူချင်းဖြစ်ပါက တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အထင်သေးရန် သို့မဟုတ် အောက်ကျို့ဆက်ဆံရန် မလိုအပ်ပေ။ အပြန်အလှန် လေးစားမှုဖြင့် တန်းတူ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွန်သင်ထားသည်။ **သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင်** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မိမိကို ရင်းရင်းနှီးနှီး ဆက်ဆံမှသာ မိမိကလည်း ရင်းရင်းနှီးနှီး တုံ့ပြန်ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   စိမ်း ဒုတ္ထာစိမ်း၊ သူစိမ်းလျှင် ငါစိမ်းချည့်၊ **ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ငါကြင်**မည်၊ 
*   ကုသရာဇ်လည်း၊ ချစ်လျှင်ချစ်ချင်း၊ မချစ်ချင်းတည့်၊ **ချင်းစိမ်းနှင့် ပင်၊ မိဿလင်သည်၊ သူကြင်ကြင်ချင်း၊ မကြင်ချင်း**ဟု၊ 
*   ကျွန်တော်ကလည်း ဘာလျှော့ပေးလိမ့်မလဲ၊ သူမာလျှင်မာ စိန်စောင်းပေါ၊့ **ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင်**တော့မပေါ့၊ 

## ကိုးကား
ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်နှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်နှင့်

**ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်နှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်နှင့်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်နှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်နှင့်** ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက ခြောက်လှန့်တိုင်းလည်း မကြောက်ရွံ့သင့်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးက မြှောက်ပင့် ချီးမွမ်းတိုင်းလည်း ဝမ်းသာအားရ အထင်ကြီးမသွားသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် အခြားသူများ၏ အပြောအဆိုများကြောင့် အလွယ်တကူ လွှမ်းမိုးခံရတတ်သည်။ ခြောက်လှန့်ခြင်းခံရပါက ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်သွားတတ်ပြီး မြှောက်ပင့်ခြင်းခံရပါက ဝမ်းသာအားရ အထင်ကြီးသွားတတ်သည်။ ထိုသို့ မဖြစ်စေရန် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းရှိရမည်ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိပြီး မှန်ကန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရန် အရေးကြီးသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အိမ်မှ ထွက်စမရှိသော အမျိုးသမီးကလေးတို့မှာ… လူပျိုစင်တို့ **ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်ပါနှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်သင့်ပေ၊** 
*   စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူကို **ခြောက်လို့ ကြောက်မည် မဟုတ်။** ထို့အတူ **မြှောက်လို့လည်း မြောက်မည်မဟုတ်၊** 

## ကိုးကား
ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု

**ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု** ဆိုသည်မှာ ဥသျှစ်သီးချင်း ထုသည့်အခါ ထုသည့် ဥသျှစ်သီးလည်း ကွဲသကဲ့သို့ အထုခံရသည့် ဥသျှစ်သီးလည်း ကွဲတတ်သည်။ ထို့အတူ သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်ဖြစ်၍ အင်းဝပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရခြင်းကို တင်စား၍ ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုများသည် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဥသျှစ်သီး နှစ်လုံးကို ထုလိုက်ပါက နှစ်လုံးစလုံး ပျက်စီးသွားသကဲ့သို့ ပဋိပက္ခများတွင်လည်း ပါဝင်သူ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်သည် အင်းဝနေပြည်တော် ပျက်စီးခဲ့သော သမိုင်းဝင် အရေးပါသည့် နှစ်တစ်နှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ကို ရည်ညွှန်း၍ တိုင်းပြည်ပျက်စီးခြင်းကို တင်စားပြောဆိုရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဂငယ်သုံးခု ဆိုသည်မှာ ၈၈၈ ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဂဏန်း **၈** သည် မြန်မာအက္ခရာ **ဂ** နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူသောကြောင့် ဂငယ်သုံးခုဟု သုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၈၈၈-ခုနှစ်ဝယ် ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထုဆိုတဲ့ အဂ္ဂိရတ်လင်္ကာအတိုင်း…၊** 
*   **ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု ဆိုတဲ့ သိုက်တဘောင်အရ…၊** 

## ကိုးကား
ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိနော

**ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိနော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိဇနာ** ဆိုသည်မှာ လူတို့သည် ရာထူးဂုဏ်သိန်၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသူများကိုသာ အလေးထား ဂရုစိုက်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ တန်ဖိုးထားမှုများသည် ပြင်ပ ဂုဏ်ပကာသနများအပေါ် မည်သို့ မူတည်နေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူအများစုသည် ရာထူးကြီးသူ၊ ငွေကြေးချမ်းသာသူများကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ပြီး အလေးထားဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အမှန်တကယ်တွင် လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးသည် ရာထူး သို့မဟုတ် စည်းစိမ်ဥစ္စာပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ပညာအရည်အချင်းနှင့် အခြားသော အတွင်းပိုင်း ဂုဏ်ရည်များပေါ်တွင်လည်း မူတည်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြင်ပ အပေါ်ယံကိုသာ ကြည့်ရှုအကဲဖြတ်ခြင်း၏ အားနည်းချက်ကို ထောက်ပြသည်။

### ပါဠိအနက်
*   ဂုဏဝန္တေ (Guṇavante) - ဂုဏ်ရှိသောသူတို့ကို
*   ဇနာ (Janā) - လူတို့သည်
*   ပဿန္တိ (Passanti) - မြင်ကုန်၏၊ ကြည့်ရှုကုန်၏၊ အလေးထားကုန်၏

### ကိုးကားချက်များ
*   **ဂုဏဝန္တေ-ဂုဏ်ရှိသောသူတို့ကို၊ ဇနာ-လူတို့သည်၊ ပဿန္တိ-မြင် ကုန်၏။** 
*   **ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိဇနာ-ဂုဏ်ရှိသူမှ လူထင်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်။** 

## ကိုးကား
ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော

**ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ကိစ္စများမြောင် လူတို့ဘောင် နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော** ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်သည်ဘဝသည် ကိစ္စအဝဝ များပြားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရှင်များ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများ များပြားပုံကို ဖော်ပြသည်။ အိမ်ထောင်တစ်ခုကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် ဇနီးမယား၊ သားသမီး၊ မိဘ စသည့် မိသားစုဝင်များ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရခြင်း၊ စားဝတ်နေရေးကို စီမံခန့်ခွဲရခြင်း၊ အိမ်မှုကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရခြင်း စသည့် ကိစ္စအဝဝတို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်သည်ဘဝသည် အလွန်ပင် တာဝန်ကြီးလေးပြီး အလုပ်များသော ဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်။

### ပါဠိအနက်
*   ဃရာဝါသော (Gharāvāso) - အိမ်ထောင်သည်ဘဝ
*   ဗဟုကိစ္စော (Bahukicco) - ကိစ္စများသော

### ကိုးကားချက်များ
*   လောကီမှုဖြစ်သော လူတို့၏ကိစ္စဟူသမျှသည် **ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော** ဟူသော ပါဠိအရ ဗဟုကိစ္စ၊ ကမ္မကရဏတို့နှင့် မုချတွေ့ကြုံကြရသည်ကား များပြားတတ်ချေသည်။ 
*   **ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော** ဟူသည်နှင့်အညီ အိမ်ထောင်သားမွေးနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များအဖို့ ဇနီး၊ သားသမီး၊ မိဘတို့၏ အမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် နေရသည့်အခိုက်…၊ 

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
*ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင် နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူထိကော

**ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူသိကော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူသိကော** ဆိုသည်မှာ အိမ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အရာသည် ကြွက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်များတွင် ကြွက်များ၏ ဖျက်ဆီးမှု အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ ကြွက်များသည် အိမ်များတွင် အစားအစာများကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပစ္စည်းများကို ကိုက်ဖြတ်ခြင်း၊ ရောဂါများ သယ်ဆောင်လာခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်များတွင် ကြွက်များ မရှိစေရန် သန့်ရှင်းစွာ ထားသိုရန် အရေးကြီးသည်။

### ပါဠိအနက်
*   ဃရေ (Ghare) - အိမ်၌
*   ဒုဋ္ဌော (Duṭṭho) - ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား
*   မူသိကော (Mūsiko) - ကြွက်တည်း

### ကိုးကားချက်များ
*   **အိမ်ရှင်မတို့ မှတ်ရန်ကား ဃရေ-အိမ်၌၊ ဒုဋ္ဌောစ-ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား၊ မူသိကော-ကြွက်တည်းဟူသော နီတိကျမ်းလာ ဂါထာစကားအရ အိမ်များ၌ ဖျက်ဆီး သော ကြွက်များ မနေနိုင်အောင်…၊** 
*   **ဃရေ-အိမ်၌၊ ဒုဋ္ဌောစ-ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား၊ မူသိကော-ကြွက်တည်း၊** 

## ကိုးကား
ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန်

**ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန်** ဆိုသည်မှာ ငရုတ်ပင်ကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ခြေတစ်လှမ်းစာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရပြီး၊ ခရမ်းပင်ကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် တစ်ခုန်စာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငရုတ်နှင့် ခရမ်းပင်များ၏ သဘာဝကြီးထွားပုံနှင့် လိုအပ်သော နေရာအကျယ်အဝန်း မတူညီမှုကို ဖော်ပြသည်။ ငရုတ်ပင်သည် ခရမ်းပင်ထက် သေးငယ်သောကြောင့် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် အနည်းငယ်သာ ခွာ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ခရမ်းပင်သည် ငရုတ်ပင်ထက် ပိုမိုကြီးထွားပြီး အကိုင်းအခက်များ ဖြာထွက်သောကြောင့် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ပိုမိုခွာ၍ စိုက်ပျိုးမှသာ အပင်များ ကောင်းစွာ ကြီးထွားနိုင်ပြီး အသီးအထွက်လည်း ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်။ **တစ်လှမ်း** ဆိုသည်မှာ ခြေလှမ်းတစ်လှမ်း၏ အကွာအဝေးကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ **တစ်ခုန်** ဆိုသည်မှာ လူတစ်ယောက်၏ ပုံမှန် ခုန်နိုင်သော အကွာအဝေးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤအကွာအဝေးများသည် အတိအကျမဟုတ်သော်လည်း အပင်တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် မည်မျှခွာ၍ စိုက်ပျိုးသင့်ကြောင်းကို အကြမ်းဖျင်း သဘောပေါက်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန်တဲ့ လူလေး။ ငရုတ်စိုက်ရင် တစ်ပင် နှင့်တစ်ပင် တစ်တောင်စီ ခွာရမယ်။ ခရမ်းကိုတော့ လေးတောင်လောက် ခွာ စိုက်ရမယ်။ ဒါမှ အပင်လည်းကြီး၊ အသီးလည်း ထွားတယ်ကွဲ့။** 

## ကိုးကား
ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ

**ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ** ဆိုသည်မှာ မာန်မာနကြီးသောသူသည် မိမိနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သူ မရှိဟု ထင်မှတ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မာန်မာန၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ မာန်မာနကြီးသူသည် မိမိကိုယ်ကို အခြားသူများထက် သာလွန်သည်ဟု ထင်မှတ်သောကြောင့် အခြားသူများ၏ အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီကို လျစ်လျူရှုတတ်သည်။ ထို့အပြင် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးလွန်းသောကြောင့် တိုးတက်မှု မရှိတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားနိုင်သည်။ **ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ** ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုသာ အဓိကထားပြီး အခြားသူများကို လျစ်လျူရှုခြင်းကို ပြသသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မာန်မာနကို ရှောင်ရှားပြီး မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငါနှင့်ငါသာ၊ နှိုင်းစရာဟု၊ ပညာမုန်ယို၊ အရွယ်ပျိုက၊ မဆိုစလောက်၊ မာန်စောင်မြောက်၍၊** 
*   **ဆရာလေးက ဆရာကြီးဖြစ်လာရင်တော့ မပြောနဲ့တော့၊ ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာလို့ ထင်လာတတ်ကြတယ်။** 

## ကိုးကား
ချွေတာစုဆောင်း၊ သူဋ္ဌေးလောင်း

**ချွေတာစုဆောင်း၊ သူဋ္ဌေးလောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်း** ဆိုသည်မှာ အသုံးအစွဲကို ချွေတာပြီး ငွေကြေးကို စနစ်တကျ စုဆောင်းပါက နောက်ဆုံးတွင် သူဌေးဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ ငွေကြေးကို ဖြုန်းတီးစွာ အသုံးပြုမည့်အစား လိုအပ်သည်များကိုသာ သုံးစွဲပြီး ကျန်ငွေများကို စနစ်တကျ စုဆောင်းပါက ကြာရှည်သော အချိန်တွင် များပြားသော ငွေကြေးပမာဏကို စုဆောင်းနိုင်ပြီး စီးပွားရေးအရ တိုးတက်လာနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် စည်းကမ်းရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်း-**ဆိုသည့်အတိုင်း စီးပွားရေးသမား မှန်က ချွေတာမှုကို လေးစားရမြဲ ဖြစ်ပါသည်။ 
*   **ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်း**များ ပြည်ထောင်စုမြန်မာပြည်ကြီးတွင် တိုးတက်ပေါများလျက် ရှိသည်ကို အထူးပြောပြရန် မလို။ 

## ကိုးကား
ချိုးကူလျှင် ယာ၊ ခွေးအူလျှင် ရွာ

**ချိုးကူလျှင် ယာ၊ ခွေးအူလျှင် ရွာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချိုးကူလျှင် ယာ၊ ခွေးအူလျှင် ရွာ** ဆိုသည်မှာ ချိုးငှက်၏ ကူသံကို ကြားရလျှင် ထိုနေရာအနီးအနားတွင် ယာခင်းများ ရှိကြောင်း သိရှိနိုင်ပြီး၊ ခွေး၏ အူသံကို ကြားရလျှင် ထိုနေရာအနီးအနားတွင် ရွာများ ရှိကြောင်း သိရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ချိုးငှက်များသည် ယာခင်းများအနီးတွင် ကျက်စားလေ့ရှိပြီး ခွေးများသည် ရွာများတွင် အများအပြား တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ငှက်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသံကို နားထောင်ခြင်းဖြင့် လူတို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်၏ အခြေအနေကို မှန်းဆနိုင်ကြသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝနှင့် လူသားတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ချိုးကူလျှင် ယာ၊ ခွေးအူလျှင် ရွာ** ရှိသတဲ့။ ခွေးအူသံကြားလျှင် ရွာ ရှိတယ်ဆိုတာတော့ မှန်တယ်၊ 

## ကိုးကား
ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာ တိမ်ကောသည်၊ လူမျိုး မတိမ်ကော

**ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာ တိမ်ကောသည်၊ လူမျိုး မတိမ်ကော** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာ တိမ်ကောသည်၊ လူမျိုး မတိမ်ကော** ဆိုသည်မှာ သဘာဝ၏ ပြောင်းလဲမှုအရ ချောင်းရိုး မြောင်းရိုးများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တိမ်ကော ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သော်လည်း လူမျိုးနွယ်သည်ကား ထိုကဲ့သို့ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမျိုးနွယ်၏ ခိုင်မြဲမှုနှင့် သဘာဝ၏ မမြဲမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ သဘာဝအရာများသည် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေပြီး တည်မြဲခြင်းမရှိသော်လည်း လူမျိုးနွယ်သည် သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမျိုးနွယ်၏ အရေးပါမှုနှင့် မျိုးဆက်သစ်များအပေါ် ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။

### အဓိပ္ပာယ် ၂ (အနည်းငယ်ကွဲလွဲသော အဓိပ္ပာယ်)
အချို့အသုံးပြုမှုများတွင် ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင် (ပုံပန်းလက္ခဏာ) သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇသည် မပြောင်းလဲနိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရုပ်ရည်ပြောင်းလဲသွားနိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အနွယ်ဝင်သည် ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ **ကြက်မှာအရိုး လူမှာအမျိုး** ဆိုသော စကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ထီးသုံးနန်းသုံးစကားများကိုသာ ပြောဆိုလျက် နေထိုင်ကြ ကစားကြလေသည်။ **ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာတိမ်ကောသည်၊ လူမျိုး မတိမ်ကောနိုင်**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်းပေါ့၊ 
*   **ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာ တိမ်သည်၊ လူမျိုး မတိမ်**ဆိုတဲ့အတိုင်း မင့်ပုံပန်းလက္ခဏာကို ထောက်လိုက်တော့ ယခုဘဝမှာ ကြီးပွားထွန်းကားမည့် လက္ခဏာပါပဲ၊ 
*   **ချောင်းရိုးမြောင်းရိုးသာ တိမ်သည်၊ လူမျိုး မတိမ်**၊ ကြက်မှာအရိုး လူမှာအမျိုးဆိုသော စကားများဟာ တယ်မှန်တယ်။ ယခု ကြည့်ပါလား၊ မဟာ ဘောဂသူဌေးကြီး၏မြေး မောင်သန်းညွန့်ကလေးဟာ အမျိုးအရိုးမှန်တော့ ယခုတော့ ချမ်းသာလာလိုက်တာ၊ လူပုံက သူဌေးဟန်ကျလို့၊ 

## ကိုးကား
ခြွေမှ ရံသည်

**ခြွေမှ ရံသည်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ခြွေမှ ရံသည်** ဆိုသည်မှာ မိမိပစ္စည်းများကို ပေးကမ်းစွန့်ကြဲမှသာ မိမိကို ဝိုင်းဝန်းကူညီမည့်သူများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ပေးကမ်းခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။ လူတစ်ဦးသည် မိမိပစ္စည်းများကို အခြားသူများနှင့် ဝေမျှသုံးစွဲပါက ထိုသူများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကို ရရှိနိုင်သည်။ အခက်အခဲကြုံတွေ့ချိန်တွင် ထိုသူများက ပြန်လည်ကူညီကြမည်ဖြစ်သည်။ **ခြွေ** ဆိုသည်မှာ ပေးကမ်းခြင်း၊ ဝေမျှခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး **ရံ** ဆိုသည်မှာ ဝိုင်းဝန်းကူညီခြင်း၊ အဖော်ပြုခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ပေးကမ်းခြင်းသည် အပြန်အလှန် ကူညီဖေးမမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   အခြွေအရံ ပေါများအောင် မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ခြွေကာ ဝေငှ မ စ ချီးမြှောက်ရမည်။ ထို့ကြောင့် **ခြွေမှ ရံသည်**ဟု ပြောလေ့ရှိသည်။ 
*   ပေးကမ်းခြင်းသည် အောင်စေရာ၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်လက်သွားပြီးမှ သူ့လက်လာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ **ခြွေမှ ရံသည်** ဟူ၍လည်းကောင်း မြန်မာ့ဆိုရိုး ရှိလေသည်။ 

## ကိုးကား
ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက်

**ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ အချို့နေရာတွင် **အောင်စံဖြိုး ရေချိုးတော့** ဟုလည်း သုံးနှုန်းကြသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက်** ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာ့ အယူအဆအရ နာလန်ထစ လူမမာများသည် တနင်္လာ၊ သောကြာ၊ ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် စနေနေ့များတွင် ရေမချိုးသင့်ဘဲ တနင်္ဂနွေ၊ အင်္ဂါနှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် ရေချိုးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဗေဒင်ယုံကြည်မှုနှင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများ ရောယှက်နေသည်ကို ဖော်ပြသည်။

*   **ငါ့** = တနင်္လာ
*   **သား** = သောကြာ
*   **ရွှေ** = ဗုဒ္ဓဟူး
*   **တောင်** = စနေ
*   **အောင်** = တနင်္ဂနွေ
*   **စံ** = အင်္ဂါ
*   **ဖြိုး** = ကြာသပတေး

ဤသို့ အက္ခရာများနှင့် နေ့များကို ဆက်စပ်ထားခြင်းဖြင့် မှတ်သားရလွယ်ကူစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် ဤအယူအဆကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် လိုက်နာသူ နည်းပါးသော်လည်း ရှေးရိုးအစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းသောအားဖြင့် လူကြီးသူမများက ပြောဆိုဆုံးမလေ့ရှိကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက်။** 
*   **ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးတော့။** 

## ကိုးကား
ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ

**ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ** သည် မြန်မာစကားပုံနှင့်မြန်မာဆိုရိုးစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ-စကားပုံလည်းရှု။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ** ဆိုသည်မှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးသိုင်း (ငါးကို အချဉ်ဖောက်၍ ပြုလုပ်ထားသော အရာ) ကို သင့်ရုံသာ ထည့်သင့်ပြီး အလွန်အကျွံ ထည့်ပါက ဟင်းသီးဟင်းရွက်၏ မူလအရသာ ပျက်ပြယ်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။ ငါးသိုင်းသည် ဟင်းလျာများတွင် အရသာကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် အသုံးပြုသော အရာဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ထည့်ပါက တခြားပါဝင်ပစ္စည်းများ၏ အရသာကို ဖုံးလွှမ်းသွားနိုင်သည်။ ထို့အတူ အခြားအရာများတွင်လည်း အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မူလရည်ရွယ်ချက်ကို ပျက်ပြားစေနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် သင့်တင့်မျှတစွာ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   "ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့နှင့် ရောချက်ရာ၌ ငါးသိုင်းကို အသင့်အတင့်သာ ရောစပ်ရသည်။ သို့မဟုတ်လျှင် ငါး၏အရသာ လွှမ်းမိုးသွားသဖြင့် အခြား ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့၏အရသာ ပျက်ပြယ်သွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့်ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံဟု ဆိုရိုးရှိကြောင်း …၊" 

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ**ဆိုတာမျိုးလို ခရာလုံး တာလုံးတွေ ဒီလောက်များတော့ ကြားရသူ နားကလောပြီး..." [၁၂၈၉] ဒဂုန်၊ ၇၊ ၁၀၇။ ၂၇။
*"**ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ**သတဲ့။ ဒီတော့ မပျင်းရုံကလေးရေးမှ ကောင်းမယ်။ စကားကြောရှည်ပြီး မျောနေအောင် မရေးနဲ့လို့..." [၁၂၉၂] ကဝိမှန်၊ ၄၊ ၄။ ၁၇၇။

## ကိုးကား
ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း

**ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း** ဆိုသည်မှာ ငါးများထဲတွင် ငါးကြင်းသည် အကောင်းဆုံး၊ အရသာအရှိဆုံးဟု သတ်မှတ်ခံရသကဲ့သို့ ဓားများထဲတွင်လည်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ်မှ ထွက်ရှိသော ဓားများသည် အကောင်းဆုံး၊ အရည်အသွေး အမြတ်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ခံရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီ၏ အကောင်းဆုံးကို ရွေးချယ်ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ငါးကြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူကြိုက်များသော ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရသာကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။ ဒီပဲယင်းသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးယခင်ကပင် ဓားလက်နက်များ ထုတ်လုပ်ရာတွင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီ၏ အကောင်းဆုံးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလိုသောအခါ **ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း** ဟု ပြောဆိုကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း…ငါးတွင် ငါးကြင်းသည် စံတင်လောက် သောငါးဖြစ်သကဲ့သို့ ဓားတွင်လည်း ဒီပဲယင်းက စံထားအပ်သော ဓားဖြစ်သည် ဟုမြို့နယ်သူ༏သားတို့ ဂုဏ်ယူပြောကြ၏။** 

## ကိုးကား
ငိုအားထက် ရယ်အားသန်

**ငိုအားထက် ရယ်အားသန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငိုအားထက် ရယ်အားသန်** ဆိုသည်မှာ ဝမ်းနည်းစရာ သို့မဟုတ် စိတ်ညစ်စရာ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် ရယ်စရာ သို့မဟုတ် ရွှင်စရာ အဖြစ်အပျက်မျိုးနှင့် တပြိုင်နက်တည်း ကြုံတွေ့ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားမှုသည် ရှုပ်ထွေးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဆန့်ကျင်ဘက် စိတ်ခံစားမှုများ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ အလွန်ဝမ်းနည်းနေချိန်တွင်ပင် ရယ်စရာအဖြစ်အပျက်ကို မြင်တွေ့ပါက ခဏတာမျှ ရယ်မောမိတတ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုနှင့် ဘဝ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော အပြောင်းအလဲများကို ပုံဖော်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **မိဖုရား၏ ဝတ်လဲတော်(ထဘီ)များကို ဦးခေါင်း၌ ရစ်ပတ်ကာ ပေါင်း၍ထွက်လာကြခြင်းကို မြင်ရသဖြင့် မိခင်တို့လူစုမှာ ငိုအားထက် ရယ်အားသန်ဆိုသော စကားကဲ့သို့ အရှင်နှစ်ပါး ပါတော်မူမည့်အရေးထဲ၌ပင် ရယ်မိကြရသေးကြောင်း…၊** 
*   **ကျွန်တော်တို့သည် ခေတ္တနားသည့်အခါ တစ်ယောက်မျက်နှာတစ်ယောက် ကြည်ြ့ပီး ငိုအားထက် ရယ်အားသန်ရလေသည်။ ကျွန်တော်တို့၏ မျက်နှာပြင်နှင့် တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ရွှံ့စက်များ ဖွေးဖွေးလှုပ်နေ၏။** 

## ကိုးကား
ငယ်ကအချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ

**ငယ်ကအချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ** ဆိုသည်မှာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သော ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုသည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှပင် ကြာမြင့်စေကာမူ မေ့ပျောက်နိုင်စွမ်းမရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငယ်ဘဝ၏ အမှတ်တရများနှင့် ခံစားချက်များသည် လူတို့၏ စိတ်တွင် နက်ရှိုင်းစွာ စွဲထင်ကျန်ရစ်တတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ငယ်စဉ်က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ချစ်ခင်မှု၊ ရင်းနှီးမှုများသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနိုင်ပြီး လူကြီးဖြစ်လာသည့်တိုင်အောင် ပြန်လည်အမှတ်ရနေတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပထမဦးဆုံး ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ခံစားရချိန်သည် လူတို့၏ ဘဝတွင် အမှတ်ရစရာ အဖြစ်ဆုံး အတွေ့အကြုံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

### ကိုးကား
*   ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း၊ **ငယ်ကချစ် အနှစ် တစ်ရာ မမေ့သာ** ဆိုတဲ့စကားလို ကြည်ကြည်နှင့် အစ်ကိုတော့ ကလေးဘဝက စ၍ အတူတကွ ကျောင်းမှာနေပြီး ရင်းရင်းနှီးနှီး ချစ်ခင်လာကြတာမို့ ဘယ်ခါမှ မေ့နိုင်တာမျိုးမဟုတ်ဘူး။ 
*   နှမတော်နှင့် ဘယ်သူ့ကို ပိုချစ်တယ်ဆိုတာ မှန်မှန် မိန့်တော်မူစမ်းပါ။ **ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ**ဆိုသည့်အတိုင်း ငယ်ချစ်ကို အချစ်တော် ပိုတယ်မဟုတ်လားဘုရာ့။ 

## ကိုးကား
ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ်

**ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ်** ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ် ပုပ်သိုးနေသော ငါးပတ်ကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် အပုပ်နံ့ကို ဖုံးကွယ်ရန်နှင့် အရသာကို ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ငရုတ်သီးကို အများအပြား ထည့်၍ ချက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေတစ်ခုကို တခြားတစ်ခုဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြုပြင်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ ငါးပတ်၏ မကောင်းသော အနံ့ကို ငရုတ်သီး၏ စပ်သော အရသာဖြင့် ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ မကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုကိုလည်း တခြားနည်းလမ်းတစ်ခုဖြင့် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် တီထွင်ကြံဆနိုင်စွမ်းနှင့် အခြေအနေကို လိုက်လျောညီထွေ ပြုပြင်နိုင်စွမ်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငရုတ်သီးများများ ထည့်၍ ချက်လျှင် ငါးပုပ်အနံ့မှာ ပြယ်၍ စပ်သည့် အရသာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွားတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ငါးပတ်ပုပ်ပုပ်ကို ငရုတ်စပ်စပ် ထည့်၍ ချက်ရမည်ဟု ဟင်းစပ်နည်း ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။** 

## ကိုးကား
ငါး ငါးသလောက်၊ မယား ဆံတောက်

**ငါး ငါးသလောက်။ မယား ဆံတောက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါး ငါးသလောက်၊ မယား ဆံတောက်** ဆိုသည်မှာ ငါးများထဲတွင် ငါးသလောက်သည် စားသုံးရန် အလွန်အရသာရှိပြီး လူကြိုက်များသကဲ့သို့ မယားအဖြစ် ရွေးချယ်ရာတွင်လည်း ဆံတောက်ထားသော အရွယ်ရောက် ကညာပျိုကို လူအများက နှစ်သက်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာနှင့် လူနေမှုဘဝကို ဆက်စပ်၍ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော အရာများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ ငါးသလောက်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်လူကြိုက်များသော ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မိုးရာသီတွင် အများအပြား ရရှိနိုင်သည်။ ဆံတောက်ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်မြန်မာ အမျိုးသမီးများ၏ ဆံပင်ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်အခါက လူငယ်ကညာများတွင် ခေတ်စားခဲ့သော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အစားအသောက်နှင့် အလှအပဆိုင်ရာ အမြင်များကို ထင်ဟပ်စေသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငါးမှာ ငါးသလောက်၊ မယားမှာ ဆံတောက်လို့ အဆိုရှိတဲ့အတိုင်း အရသာရှိတဲ့ ငါးသလောက်ကို ချက်ကာ…၊** 
*   **ငါးတွင် ငါးသလောက်သည် အဆိပ်အတောက် ပြင်း၍ စားသုံးရာတွင် အရသာ ရှိလှသည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် နောက်ကုပ်ဆံတောက်ကလေး မသိမ်းတသိမ်းကိုသာ ရာသက်ပန် ကြင်ရာအဖြစ် ရယူလိုကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ငါး ငါးသလောက်၊ မယား ဆံတောက် တင်စားသုံးနှုန်းခဲ့ကြ၏။** 

## ကိုးကား
ငိုချင် အူရွှင်

**ငိုချင် အူရွှင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငိုချင် အူရွှင်** ဆိုသည်မှာ ကလေးသူငယ်များသည် အလွန်အကျွံ ရယ်မောပျော်ရွှင်မြူးထူးလွန်းပါက နောက်ပိုင်းတွင် ငိုတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးများ၏ စိတ်ခံစားမှု အပြောင်းအလဲ မြန်ဆန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။ ကလေးများသည် စိတ်ခံစားမှု တစ်ခုခုကို အစွန်းရောက် ခံစားရပါက ဆန့်ကျင်ဘက် စိတ်ခံစားမှုကို ချက်ချင်း ပြောင်းလဲခံစားရတတ်သည်။ အလွန်အကျွံ ပျော်ရွှင်ခြင်းသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ငိုခြင်းသို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးများ၏ သဘာဝကို ရိုးရှင်းစွာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   ငိုတစ်ခါ ရယ်တစ်လှည့် အပြုံးနှင့် မျက်ရည်ကြားတွင် ကြီးထွားလာရသော ကလေးငယ်သည် မငိုမီ ရယ်ရွှင်မြူးထူးနေသည်ကို ကြည့်၍ **ကလေးငိုချင်ရွှင်**ဟူသော ဆိုရိုးကို ပြုကြခြင်းဖြစ်လေသည်။ 

## ကိုးကား
ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက်

**ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက်** သည် မြန်မာစကားပုံ နှင့် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်တစ်ခုသည်။ ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက် စကားပုံလည်းရှု။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက်** ဆိုသည်မှာ ရွှေနှင့်ကျောက်သည် မခွဲခွာနိုင်သော အတွဲအဖက်ဖြစ်သကဲ့သို့ ငါးပိသည်လည်း လောက် (လောက်ကောင်) နှင့် မကင်းနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ မခွဲခွာနိုင်သော ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ရွှေနှင့်ကျောက်သည် သဘာဝတွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်းအတူတွဲလျက် ရှိတတ်သည်။ ထို့အတူ ငါးပိသည်လည်း ငါးကို အချဉ်ဖောက်၍ ပြုလုပ်ထားသောကြောင့် လောက်ကောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ အမြဲရှိသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်နှင့် အရာဝတ္ထုများ၏ မလွဲမသွေ ဆက်စပ်နေမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အချို့အရာများသည် မလိုလားအပ်သော အရာများနှင့် အတူတကွ ရှိနေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက်ဆိုပေမဲ့ တကယ်တမ်း ဒီငါးပိထဲမှာ လောက်ကျမိရင် ဒီငါးပိလှေကြီး တစ်စင်းလုံးမှာရှိနေတဲ့ ငါးပိအချိန် လေးငါးထောင်ဟာ သိပ်မကြာဘူး၊ အားလုံးကုန်တာပဲ။** 

## မူလရင်းမြစ်
*"**ငါးပိနှင့် လောက်၊ ရွှေနှင့် ကျောက်** ဆိုဘိသို့ လယ်သမားနှင့် မြွေဆိုးတို့မှာလည်း မကင်းနိုင်ကြရှာပေ။" [၁၃၃၁] အိုးဝေ၊ ၁၄၊ ၁၀။ ၉။ 

## ကိုးကား
ငှက်ပျော လက်တစ်နှိုက်၊ အုန်း တည်စိုက်

**ငှက်ပျော လက်တစ်နှိုက်၊ အုန်း တည်စိုက်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### ကိုးကားချက်များ
**ငှက်ပျောလက်တစ်နှိုက်၊ အုန်းတည်စိုက်** ဆိုသည်မှာ ငှက်ပျောပင်ကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်တောင်ခန့် ကျင်းနက်အောင် တူးပြီး စိုက်ရပြီး အုန်းပင်ကိုမူ မြေပေါ်တွင်ပင် တည်၍ စိုက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငှက်ပျောပင်နှင့် အုန်းပင်တို့၏ မတူညီသော စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်များကို ဖော်ပြသည်။ ငှက်ပျောပင်သည် မြေအောက်တွင် အမြစ်များစွာ ဖြာထွက်သောကြောင့် ကျင်းနက်နက်တူး၍ စိုက်ပျိုးရသည်။ အုန်းပင်သည် မြေပေါ်တွင် အမြစ်များ ဖြာထွက်သောကြောင့် မြေပေါ်တွင် တည်၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ **လက်တစ်နှိုက်** ဆိုသည်မှာ လက်လေးသစ်ခန့်ရှိသော အတိမ်အနက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် သီးပင်စားပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် သဘာဝအခြေအနေနှင့် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကား
*   **ငှက်ပျော လက်တစ်နှိုက်၊ အုန်း တည်စိုက်တဲ့ လူလေး၊ ငှက်ပျောပင် စိုက်ရင် တစ်တောင်အထိ ကျ င်းတူးပြီး စိုက်ရမယ်။ အုန်းပင်ဆိုရင်တော့ ကျင်းနက်နက် တူးရမယ်။ စိုက်ရင်တော့ မြေပေါ်မှာ တည်စိုက်ရမယ်။ ဒါမှ အပင်ဖြစ်လွယ်ပြီး အသီးမှာ မြန်မြန် သီးလွယ်တာပေါ့၊** 

## ကိုးကား
ငွေနှင့်မိန်းမ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင် ဆန်း

**ငွေနှင့်မိန်းမ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင် ဆန်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငွေနှင့်မိန်းမ၊ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင် ဆန်း** ဆိုသည်မှာ အလွန်ရိုးသားသော ယောက်ျားပင်ဖြစ်စေကာမူ ငွေကြေး သို့မဟုတ် မိန်းမနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် ထူးခြားသော အပြုအမူများ ပြုမူတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထားသည် အခြေအနေအချို့တွင် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ လူတို့သည် ငွေကြေး သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်လိင်နှင့် ပတ်သက်လာပါက မူလ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သွေဖည်သော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ငွေကြေးနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်လိင်သည် လူတို့၏ စိတ်ကို အလွယ်တကူ လွှမ်းမိုးနိုင်သော အရာများဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို စောင့်ထိန်းရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငွေနှင့်မိန်းမ၊ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင်ဆန်းစမြဲတည်း ဆိုသော စကားသည် ကိလေသာကုန်ခန်း မဂ်နန်းခိုမှီး လောဘသက္ကာယမီးငြိမ်းသူတို့မှ လွဲ၍ ၃၁- ဘုံတွင် ကျင်လည်သူတိုင်းအတွက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ရာ…၊** 
*   **ငွေနှင့်မိန်းမ၊ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင် ဆန်း၏တည်း ဆိုစကားအရမည်မျှ ရိုးသားသည်၊ မည်မျှ သိက္ခာရှိသည်ဆိုသော်လည်း ငွေနှင့် မြှူက ကြည်ကြည်ဖြူဖြူ လိုက်လျောတတ်ကြသည်။** 

## ကိုးကား
ငွေများ တရားနိုင်

**ငွေများ တရားနိုင်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငွေများ တရားနိုင်** ဆိုသည်မှာ အဂတိလိုက်စားမှုများ လွှမ်းမိုးနေသော အခြေအနေတွင် အမှုအခင်း တစ်ခုခု ဖြစ်ပွားပါက ငွေကြေးများများ ပေးနိုင်သူသည် တရားရုံးတွင် အနိုင်ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားစီရင်ရေးတွင် ငွေကြေး၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ထားသည်။ တရားမျှတမှုသည် ငွေကြေးပေါ်တွင် မူတည်နေပါက ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများသည် တရားဥပဒေ၏ အကာအကွယ်ကို မရရှိနိုင်တော့ပေ။ ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးနှင့် တရားမျှတသော လူ့အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ရေးအတွက် အဂတိလိုက်စားမှုကို တိုက်ဖျက်ရန် မည်မျှ အရေးကြီးကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ပြသသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငွေများ တရားနိုင်ဆိုတဲ့အတိုင်း တရားစရီ င်တဲ့အခါ ငွေများများ ပေးပြီဆိုမှဖြင့် အရေးကုန် အနိုင်ပေးလိုက်တာတဲ့၊** 
*   **အဂတိတရားများမှ ကင်းစင်စေ၊ ငွေများ တရားနိုင်မဖြစ်စေနှင့်။** 

## ကိုးကား
ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း

**ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။ ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ နှင့် အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း** ဆိုသည်မှာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက ပေါင်းသင်းခဲ့သော မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် အပေါင်းအသင်းများကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သော်လည်း မေ့ပျောက်နိုင်စွမ်း မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ငယ်ဘဝ၏ ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများသည် လူတို့၏ စိတ်တွင် အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ စွဲထင်ကျန်ရစ်တတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ငယ်စဉ်က အတူတကွ ကစားခဲ့ကြသော၊ ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသော မိတ်ဆွေများသည် ဘဝ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာပင် ပြန်လည်အမှတ်ရနေတတ်သည်။ **အနှစ်တစ်သောင်း** ဟူသော စကားရပ်သည် အလွန်ကြာမြင့်သော ကာလကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တကယ့် အနှစ်တစ်သောင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ၊ ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း**ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ကိုယ့်သားကိုယ့်မယားဆုတိာ ဘယ်မေ့နိုင်ပါ့မလဲ။ 
*   ကိုယ့်လင်အပေါ်မှာ ဘယ်မှာ မေတ္တာ ပြတ်ကင်းနိုင်ပါ့မလဲ၊ ကျောင်းသား ဘဝက အစပြုပြီး ချစ်လာတဲ့ ယောက်ျားပါ အမေ။ **ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ၊ ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း**ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း အမေ ကြားဖူးမှာပါပဲ၊ 

## ကိုးကား
ငှက်ပျော ကဆုန်၊ ဝါး နယုန်

**ငှက်ပျော ကဆုန်၊ ဝါး နယုန်** သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

### အဓိပ္ပာယ်
**ငှက်ပျော ကဆုန်၊ ဝါး နယုန်** ဆိုသည်မှာ ငှက်ပျောပင်ကို ကဆုန်လတွင် စိုက်ပျိုးသင့်ပြီး ဝါးပင်ကို နယုန်လတွင် စိုက်ပျိုးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် လအလိုက် သီးပင်စားပင်များ စိုက်ပျိုးသင့်သော အချိန်ကို ဖော်ပြသည်။ ကဆုန်လသည် မိုးဦးကျကာလဖြစ်ပြီး ငှက်ပျောပင် စိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သော အချိန်ဖြစ်သည်။ နယုန်လသည် မိုးကာလ အစပိုင်းဖြစ်ပြီး ဝါးပင် စိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သော အချိန်ဖြစ်သည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် ရာသီဥတု၏ အရေးပါမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက လယ်သမားများသည် ဤဆိုရိုးစကားကို အခြေခံ၍ စိုက်ပျိုးချိန်ကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

### ကိုးကားချက်များ
*   **ထိုစိုက်ပျိုးချိန်ကာလကို အစွဲပြု၍ ငှက်ပျော ကဆုန်၊ ဝါး နယုန်ဟု ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြောဆိုစမှတ် ပြုခဲ့ကြကုန်၏။** 

## ကိုးကား