ဉေယျဓံတရား

**ဉေယျဓံတရား** [ဉေယျ+ဓမ္မ] ဆိုသည်မှာ သိအပ်သောတရား၊ သိသင့်သိထိုက်သောတရားများ ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင်သည် ဤဉေယျဓံတရားအားလုံးကို ကြွင်းမဲ့ထင်ရှားစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသောကြောင့် "ဗုဒ္ဓ" (သိစရာမှန်သမျှကို သိသူ) ဟု ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

### ဉေယျဓံတရား (၅) ပါး အပြား
ဉေယျဓံတရားသည် အောက်ပါအတိုင်း (၅) ပါး အပြားရှိပါသည်-
# **သင်္ခါရ:** ပြုပြင်စီရင်အပ်သောတရားများ။
# **ဝိကာရ:** ရုပ်တရားတို့၏ အထူးအမူအရာများ။
# **လက္ခဏ:** သင်္ခါရတရားတို့၏ အမှတ်အသားလက္ခဏာများ။
# **နိဗ္ဗာန်:** ငြိမ်းအေးမှုဓာတ်၊ ကိလေသာချုပ်ငြိမ်းရာ။
# **ပညတ်:** အမည်နာမ၊ အမှတ်အသား၊ ဝေါဟာရများ။

ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်သင့် သိမြင်အပ်သောကြောင့် ဉေယျဓံတရားဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

### သင်္ခါရ 
သင်္ခါရတရားဆိုသည်မှာ အကြောင်းတရားတို့၏ ပြုပြင်စီရင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောတရားများ ဖြစ်ပြီး၊ နာမ်တရားနှင့် နိပ္ဖန္နရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။ စုစုပေါင်း (၇၁) ပါးရှိသည်။
 **နာမ်တရား (၅၃) ပါး (နာမ်တေပညာသ):**
* **စိတ်:** အာရုံကို သိတတ်၊ ကြံတတ်သော သဘောတရား။ တရားကိုယ်အားဖြင့် (၈၉) ပါး သို့မဟုတ် အကျယ်အားဖြင့် (၁၂၁) ပါး ရှိသော်လည်း၊ အာရုံကိုသိခြင်း လက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် "စိတ် ၁ ပါး" ဟု ယူသည်။
* **စေတသိက်:** စိတ်နှင့်အတူဖြစ်၍ စိတ်ကိုမှီပြီး အာရုံတစ်ခုတည်းကို အတူယူသော စိတ်၏ အစိတ်အင်္ဂါသဖွယ်ဖြစ်သော တရားများ။ (၅၂) ပါးရှိသည်။
ဤစိတ် (၁) ပါးနှင့် စေတသိက် (၅၂) ပါးကိုပေါင်း၍ နာမ်တရား (၅၃) ပါး (နာမ်တေပညာသ) ဟုခေါ်သည်။
* **နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈) ပါး:** ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားများ။ ၎င်းတို့မှာ-
* မဟာဘုတ်ရုပ် (၄) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော)
* ပသာဒရုပ် (၅) ပါး (မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်)
* ဂေါစရရုပ် (၄) ပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ) (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် မဟာဘုတ်ရုပ်တွင် ပါဝင်ပြီး)
* ဘာဝရုပ် (၂) ပါး (ဣတ္ထိဘာဝ၊ ပုရိသဘာဝ)
* ဟဒယရုပ် (၁) ပါး (မနောဓာတ်, မနောဝိညာဏဓာတ်တို့မှီ၍ ဖြစ်ရာရုပ်)
* ဇီဝိတရုပ် (၁) ပါး (ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ)
* အာဟာရရုပ် (၁) ပါး (ကမ္မဇဩဇာ,စိတ္တဇဩဇာ,ဥတုဇဩဇာ,အာဟာရဇဩဇာ)
ပေါင်း နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈) ပါး ဖြစ်သည်။

### ဝိကာရ 
ဝိကာရရုပ်ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပြီးသောရုပ် (ဇာတရုပ်) တို့၏ အထူးအမူအရာ၊ အရာထူးတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့သည် အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀) ပါးတွင် ပါဝင်သည်။ (၅) ပါးရှိသည်-
# **ကာယဝိညတ်ရုပ်:** ကိုယ်ဖြင့် အမူအရာပြခြင်း။
# **ဝစီဝိညတ်ရုပ်:** နှုတ်ဖြင့် စကားသံထွက်ပေါ်စေခြင်း။
# **လဟုတာရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ ပေါ့ပါးမှု။
# **မုဒုတာရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့မှု။
# **ကမ္မညတာရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ ကိုယ်အမှု၊ နှုတ်အမှုတို့၌ အသုံးပြု၍ ကောင်းခြင်း (ပြုဖွယ်ရာ၌ သင့်တင့်လျောက်ပတ်ခြင်း)။
ဓာတ်ကြီးလေးပါး ညီညွတ်၍ ကိုယ်အင်္ဂါ၊ နှုတ်အင်္ဂါ ကျန်းမာပကတိရှိသောအခါ ဤလဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ ဟူသော ဂုဏ်သုံးပါး (ဝိကာရရုပ် ၃ ပါး) နှင့် ပြည့်စုံကြသည်။ ဓာတ်မညီမျှလျှင် လေးလံခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း၊ လိုတိုင်းမရခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။

### လက္ခဏ
လက္ခဏာရုပ်ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူသော သဘောလက္ခဏာတို့ကို သိမှတ်နိုင်ရန် အမှတ်အသားဖြစ်သော အမူအရာများ ဖြစ်သည်။ (၄) ပါးရှိသည်-
# **ဥပစယရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (အာစယ) နှင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်း (ဥပစယ)။
# **သန္တတိရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ အဆင့်ဆင့်တိုးပွားမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် မတိုးမဆုတ် အဆက်မပြတ် တည်တံ့နေခြင်း (ပဝတ္တိ)။ (ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော ဇာတိတရားသည်ပင် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိဟု အမည်ရသည်။)
# **ဇရတာရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ အိုမင်းခြင်း၊ ရင့်ရော်ခြင်း၊ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးခြင်း။
# **အနိစ္စတာရုပ်:** ရုပ်တရားတို့၏ သေဆုံးချုပ်ပျက်ခြင်း၊ ကုန်ခန်းပျောက်ကွယ်ခြင်း။
**ဥပမာ**-သစ်ပင်တစ်ပင်၏ ဖြစ်စဉ် (အညှောက်ပေါက်ခြင်း-အာစယ၊ ကြီးထွားခြင်း-ဥပစယ၊ အတိုးရပ်တည်နေခြင်း-သန္တတိ၊ ဆုတ်ယုတ်အိုမင်းခြင်း-ဇရတာ၊ သေဆုံးပျက်စီးခြင်း-အနိစ္စတာ) ကဲ့သို့ သတ္တဝါ၊ အရာဝတ္ထုတို့၌လည်း ဤလက္ခဏာရုပ်များ ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရှိကြသည်။

### နိဗ္ဗာန်
နိဗ္ဗာန်ဆိုသည်မှာ ကိလေသာအပူမီးတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ တဏှာမှကင်းလွတ်ရာ၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လုံးဝလွတ်မြောက်ရာ အသင်္ခတဓာတ်တရားတော်မြတ် ဖြစ်သည်။
* ပါဠိဘာသာ "နိ + ဝါန" မှ ဆင်းသက်ပြီး၊ "နိ" (မရှိ၊ လွတ်မြောက်ခြင်း) နှင့် "ဝါန" (တဏှာ) ပေါင်းစပ်၍ "တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှကင်းလွတ်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
* ၎င်းသည် ဘုံဌာနမဟုတ်၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မီးများ ငြိမ်းအေးသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။
* ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အဆုံးစွန်ပန်းတိုင် ဖြစ်သည်။

### ပညတ်
ပညတ်ဆိုသည်မှာ အမည်နာမ၊ ဝေါဟာရ၊ အမှတ်အသား၊ သညာ၊ စိတ်ကဖန်တီးသော အသိအမြင်များ ဖြစ်သည်။
* လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါ၊ ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင် စသည့် အမည်နာမ ဝေါဟာရများ။
* များပြားလှသော သဒ္ဒပညတ် (အသံစကားလုံးကို အမှီပြု၍ ခေါ်ဝေါ်သောပညတ်) နှင့် အတ္ထပညတ် (အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အမှီပြု၍ သိသောပညတ်) များ ပါဝင်သည်။
* သင်္ခါရ၊ ဝိကာရ၊ လက္ခဏ၊ နိဗ္ဗာန်တရားတို့ကို ထင်ရှားမြင်အောင် ဟောကြားရသော ပိဋကတ်တော်ကိုလည်း ပညတ်ဟု ဆိုနိုင်ကြောင်း တစ်နည်းအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်။

ဤဉေယျဓံတရား (၅) ပါးသည် ဘုရားရှင်တို့ သိမြင်တော်မူအပ်သော၊ တပည့်သာဝကတို့လည်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ သိမြင်အောင် ကြိုးစားသင့်သော အခြေခံဓမ္မသဘောတရားများ ဖြစ်ကြပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ