open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မြန်မာအသင်း၏ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲရလဒ်

မြန်မာနိုင်ငံသည် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲများတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည့် ၁၉၅၁ နယူးဒေလီပွဲတော်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ်နီးပါး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ဆိုးလ်ပွဲတော်ကိုမူ နိုင်ငံရေးအရ သပိတ်မှောက်သည့် အနေဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

မြန်မာနိုင်ငံသည် အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ၏ အရှေ့တောင်အာရှအပိုင်းတွင် ပါဝင်သည်။မြန်မာသည် အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီ၏ ယခင်အဖွဲ့ဖြစ်သော အာရှအားကစားအဖွဲ့ချုပ်၏ မူလ ၅နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၈ လန်ဒန်အိုလံပစ်အတွင်းတွင် အာရှတိုက်နိုင်ငံများအားလုံး ပါဝင်သည့် အားကစားပြိုင်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပနိုင်ရန် အစပြုဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံက  အာရှတိုက်မှ အမျိုးသားအိုလံပစ်ကော်မတီများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖိတ်ကြားကာ အာရှ ပြေးခုန်ပစ် အဖွဲ့ချုပ် တည်ထောင်နိုင်ရေး မူကြမ်းကို လန်ဒန်မြို့တွင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ရက်နေ့ ၁၃ရက်နေ့များတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို စတင်ကျင်းပရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ပဋိဉာဉ် ကို အတည်ပြုခဲ့သော တိုင်းပြည်များမှာ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးပွဲတော်ကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ မြန်မာအားကစားအဖွဲ့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၆ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့၌ ကျင်းပသော အားကစားပွဲအား တရုတ်နိုင်ငံမှလွဲ၍ ဆိုရှယ်လစ်နှင့် ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများက သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနိုင်ငံများတွင် မြန်မာနိုင်ငံလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၈၆ ဆိုးလ်ပွဲတော် မှလွဲ၍ ကျန်ပွဲတော်အားလုံးကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

## အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင်
မြန်မာအိုလံပစ်ကော်မတီသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည့် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သဖြင့် အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းဇုန်မှ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။

အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီသည် အားကစားပြိုင်ပွဲကြီး (၅)ခုအား ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အာရှ နွေရာသီ အားကစားပြိုင်ပွဲ (အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ)၊ အာရှ ဆောင်းရာသီ အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ အာရှ ရုံတွင်း အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ အာရှ သဲသောင်ပြင် အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ အာရှ လူငယ်အားကစားပြိုင်ပွဲ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုပြိုင်ပွဲအားလုံးသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ​ဆောင်းရာသီပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းမရှိ​ပေ။
## အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ
## အာရှရုံတွင်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၀၅၊ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉ အာရှရုံတွင်း အားကစားပွဲတိုင်းကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ []၂၀၀၇ အာရှ ရုံတွင်း အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၇ မကာအိုပွဲတော်]] တွင်သာ ငွေတံဆိပ် (၂)ဆု ရရှိခဲ့သည်။

## အာရှသဲသောင်ပြင်အားကစားပွဲ
မြန်မာနိုင်ငံအသင်းသည် ၂၀၀၈ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ပြိုင်ပွဲစ၍ သဲသောင်ပြင်အားကစားပြိုင်ပွဲများကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲတွင် ရွှေ(၂)ခုအပါအဝင် ဆုတံဆိပ် (၅)ခုကို ရရှိခဲ့ကာ အဆင့် (၉)တွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။

## အာရှ ကိုယ်ခံပညာ အားကစားပြိုင်ပွဲ
၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးနှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ်ကျင်းပသော အာရှ ကိုယ်ခံပညာ အားကစားပြိုင်ပွဲသို့ မြန်မာနိုင်ငံက ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ ငွေတံဆိပ် (၁)ခု၊ ကြေးတံဆိပ် (၁)ခု၊ စုစုပေါင်းဆုတံဆိပ် (၂)ခု ရရှိခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲသည် အာရှရုံတွင်းအားကစားပြိုင်ပွဲနှင့် ဆက်လက်ပူးပေါင်း၍ အာရှ ရုံတွင်း - ကိုယ်ခံပညာ အားကစားပြိုင်ပွဲအဖြစ် ဆက်လက် ကျင်းပခဲ့သည်။
## အာရှ လူငယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ
မြန်မာနိုင်ငံအသင်းသည် အာရှ လူငယ် အားကစားပြိုင်ပွဲသို့ အကြိမ်တိုင်း ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ပြိုင်ပွဲတွင် ကြေးတံဆိပ်တစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
နှစ်သုံးဆယ်စစ်

**နှစ်သုံးဆယ်စစ်** ဟူသည် ရောမအင်ပါယာအတွင်း ၁၆၁၈ မှ ၁၆၄၈ အကြား ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲတည်း။ ဥရောပသမိုင်းတွင် အပျက်အရှုံးအများဆုံးအဖြစ် စံချိန်တင်ပြီး စစ်ဘက်အရပ်ဘက်လူပေါင်း ၄.၅-၈ သန်းမျှ သေသည်။ စစ်ပွဲတည်ရာဖြစ်သော ဂျာမနီ၏ အချို့နယ်မြေတို့တွင် လူဦးရေ၏ ၆၀% မျှ ဘဝဆုံး၏။ အခြားပါဝင်သောနိုင်ငံတို့မှာ ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် ဆွီဒင်တို့ ဖြစ်သည်။ တကယ်တမ်းတွင် ငွေနှင့်လက်နက်ကူသူများပါ ထည့်တွက်လျှင် ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံအားလုံး ပါလေသည်။ ဘာသာရေးကြောင့်ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်နိုင်ပြီး ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်တို့ တိုက်ကြသည်။ ကက်သလစ်ကိုးကွယ်သော ဟက်စဘာ့မင်းဆက်ကို အာဏာရလိုသော ပရိုတက်စတင့်တို့က တော်လှန်ခြင်းတည်း။ သို့သော် ကက်သလစ်ကိုးကွယ်သော ပြင်သစ်သည် တော်လှန်သော ပရိုတက်စတင့်တို့ဘက်မှ ဝင်တိုက်ခြင်းကြောင့် အာဏာလုသည်သာ ခေါင်းစဉ်မှန်ဟု ယူနိုင်၏။

နှစ်သုံးဆယ်စစ်အတွင်း ပါဝင်သောနိုင်ငံအားလုံး ကပ်ကြီး ၃ ပါး (အငတ်ဘေး၊ ရောဂါဘေး၊ လက်နက်ဘေး) နှင့် ကြုံရသည်။ စစ်ပွဲကို ဝက်စဖာလီယာစာချုပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်ကြသည်။ လက်နက်ဖြင့်တိုက်သည်က နှစ် ၃၀ ဟူသော်လည်း မပြေလည်မှုက ထိုထက်မက ကြာခဲ့သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကျိုက်ဒေးဒလွန်စေတီတော်

ကျိုက်ဒေးဒလွန်စေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့အနီး ဘုရားလမ်းကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်ကြီးသည် ဖိနပ်တော်အတောင် ၅၀ နှင့် ပန်းတင်ခုံ ၃၃ တောင်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော်အမြင့် အတောင် ၅၀ နှင့် တစ်မိုက်အမြင့်ရှိသည်။ ဂဝံအုတ်များဖြင့် အခိုင်အမာတည်ဆောက်ထားသည့် ဖိနပ်တော်တွင် အုတ်လှေကားကြီး လေးစင်း တည်ဆောက်ထားကာ ပန်းတင်ခုံမှ အတွင်းသို့ ၈ ပေခန့်ခွာ၍ စေတီတော်ကြီးကို တည်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ပန်းတင်ခုံပေါ်တွင် ရံစေတီ ၈ ဆူကို ဖူးမြော်မြင်တွေ့နိုင်သည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း
ကျိုက်ဒေးဒလွန်စေတီတော်သည် မွန်ဘာသာအရ ကျိုက် သည် "ဘုရား"၊ ဒေး သည် "ကုန်း"၊ ဒလွန်သည် "နံသာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် "နံ့သာကုန်းစေတီ"ဟု မြန်မာအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ စေတီတော်၏သမိုင်းတွင် ဓမ္မစေတီမင်း (အေဒီ ၁၄၇၂- ၁၄၉၂) မှ ရှေးဟောင်းစေတီပျက်တစ်ဆူတွေ့ရှိ၍ မှော်ပီ(မှော်ဘီ)မြို့စား အမတ်ကြီး ဇိန်ဗြဲကို ကြပ်မတ်စေကာ စေတီသစ်တစ်ဆူတည်စေခဲ့ပြီး မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်ဒေးဒလွန်စေတီတော်ဟု ဘွဲ့တော်ဆပ်ကပ်ခဲ့သည်။  ဓမ္မစေတီမင်းမှ အသစ် တစ်ဖန်တည်ထားခဲ့သည့် ကျိုက်ဒေးဒလွန်စေတီတော်ကြီးကို သုရှင်တကာရွတ်ပိ (အေဒီ ၁၅၂၆- ၁၅၃၉)မှ ထပ်မံပြုပြင်ပြီး ရွှေထီးတော်တင်လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

## ကိုးကား
မွန်ရာဇဝင်ပေါင်းချုပ်
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း

**သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း** (သို့) **သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစနစ်** () ဆိုသည်မှာ ဗဟုသုတ၊ အသိပညာကို ရယူရာ၌ ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ၁၇ ရာစုမှစတင်ကာ ယနေ့ခေတ်အထိ သိပ္ပံပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှု၏ ထူးခြားသောအသွင်အပြင်ဖြစ်သည်။ စိတ်တွင် နားလည်လိုက်သည့် ယူဆထင်မြင်ချက်များ (cognitive assumptions) က တစ်စုံတစ်ဦး၏ (မြင်လိုက်/ကြားလိုက်...) လေ့လာလိုက်သည့်အရာကို အနက်ကောက်ယူပုံအား မမှန်မကန်ဖြစ်စေခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါက သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်းတစ်ခုတွင် လေ့လာ(သိ/မြင်/ကြား...) ထားသောအရာကို ခရေစေ့တွင်းကျ သံသယသဘောကို အသုံးချ၍ ဂရုတစိုက်(အသေးစိတ်) လေ့လာစူးစမ်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ထိုသို့ လေ့လာစူးစမ်းခြင်းများအပေါ် အခြေခံကာ ခြုံငုံစဉ်းစားဆင်ခြင်မှုမှတစ်ဆင့် အဆိုကြမ်း (အနုမာနအဆို) တို့ကို ဖော်ထုတ်ယူရသည်။ ထိုအဆိုကြမ်းမှ ဆွဲထုတ်ယူသော ကောက်ချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ စမ်းသပ်၊ တိုင်းတာမှုအပေါ် အခြေခံသည့် စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှုများပြုရသည်။ ထို့နောက် စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်များအပေါ်အခြေခံ၍ပင် အဆိုကြမ်းကို မွမ်းမံခြင်း (သို့) ဖယ်ရှားရှင်းလင်းခြင်းဖြစ်စဉ်များလည်း ပါဝင်လေသည်။ သိပ္ပံနယ်ပယ်အားလုံးတွင် အသုံးချနိုင်သော တိကျခိုင်မာ မပြောင်းလဲတော့သည့် လုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်ဆင့်မဟုတ်သောကြောင့် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အချက်များမှာ သိပ္ပံနည်းကျခြင်း၏ မူစနစ်များဖြစ်၏ ။

လုပ်ဆောင်ပုံ (တစ်နည်း) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် လေ့လာသောနယ်ပယ် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီကြသော်လည်း အခြေခံနည်းစနစ်သည် များသောအားဖြင့် အတူတူပင်ဖြစ်လေသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ အခြေခံနည်းစနစ်တွင် ထင်မြင်မှန်းဆချက် (အဆိုကြမ်း) ကို ထုတ်ဖော်ရပြီး ထိုထင်မြင်ယူဆချက်များမှ ယုတ္တိရှိသောရလဒ်များအဖြစ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းများ ဖန်တီးယူကာ ထိုခန့်မှန်းမှုများအပေါ် အခြေတည်၍ စမ်းသပ်မှု၊ လက်တွေ့စူးစမ်းမှုများ ထပ်ဆင့်ဆောင်ရွက်ရသည်။ အနုမာနအဆို (သို့) အဆိုကြမ်းဆိုသည်မှာ ပေးထားသော မေးခွန်းအား အဖြေရှာစဉ် ရရှိခဲ့သော အသိပညာ/ဗဟုသုတအပေါ်အခြေခံသော ထင်မြင်ယူဆချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအဆိုကြမ်းသည် အသေးစိတ် တိကျနိုင်မှုရှိသလို ကျယ်ပြန့်၍ ယေဘုယျဆန်သည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့နောက် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် စမ်းသပ်ချက်၊ စစ်ဆေးချက်များဖြင့် အဆိုကြမ်းကို စိစစ်မှုပြုကြသည်။ သိပ္ပံနည်းကျသော အဆိုကြမ်းသည် မှားနိုင်ချေရှိရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တကယ်လက်တွေ့ လေ့လာ၊ စူးစမ်းချက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဖြစ်နိုင်သည့်ရလဒ်သည် အဆိုကြမ်းမှ ကောက်ချဆွဲထားသော ခန့်မှန်းချက်များနှင့် ကွဲလွဲကြောင်း ဖော်ပြနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက အဆိုကြမ်းကို အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိ စစ်ဆေးစမ်းသပ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တကယ်လက်တွေ့ လေ့လာစူးစမ်းချက်များသည် အဆိုကြမ်းမှ ကောက်ချက်ချထားသော ခန့်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီ (သို့) ကွဲလွဲကြောင်း ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်ချက်သည် ကားဂိုဒေါင်မှသည် ဧရာမ ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက် အထိ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပျက်နိုင်၊ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော် နည်းလမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပုံသေအဆိုကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားရန် အခက်အခဲများရှိ၏ ။ သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်းကို ပုံသေသတ်မှတ်သော အစီအစဉ်အဆင့်များဖြင့် တင်ပြကြသော်လည်း တကယ်တမ်းအနေဖြင့် ယေဘုယျ အခြေခံသဘောတရားအချက်များဖြင့်သာ တင်ပြကြသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ စုံစမ်းထောက်လှမ်းမှုတိုင်းတွင် (ပြုလုပ်ပုံ)အဆင့်အားလုံးသည် ဖြစ်လေ့မရှိ၊ အတိုင်းအတာလည်း တူညီလေ့မရှိပေ။ ထို့အပြင် ပြုလုပ်ရမည့် ရှေ့နောက်အစဉ်သည်လည်း အမြဲတစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ပေ။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း
လီဘိုယန်း

**လီဘိုယန်း** ( ၁၉၇၉ ဇန်နဝါရီ ၁၂ ဘွား) သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သော *ငါ့သမီးဆိုယန်း* (၂၀၁၂)၊ *မင်းအသံကိုငါကြားတယ်* (၂၀၁၃)၊ *တီးတိုးစကား* (၂၀၁၇)၊ *မေမေ* (၂၀၁၈)၊ *ငါ့အချစ်တို့ဝေဆာတဲ့အခါ* (၂၀၂၀) နှင့် *ငါ့အပိုင်* (၂၀၂၁) တို့ကြောင့် လူသိများ၏။ ၂၀၁၃ ခုတွင် ဂဲလပ်ကိုရီးယား၏ တနှစ်တာအတွက်အကောင်းဆုံးရုပ်သံသရုပ်ဆောင်ဆု ရဖူးသည်။

## ကိုးကား
ဆို့နစ်သည်ထက်ပိုသော

**ဆို့နစ်သည်ထက်ပိုသော** ( ) သည် ၂၀၀၉ ခုတွင် ရုံတင်သော တောင်ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ ကဗျာဆရာ ဝန်တေယွန်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဗွေဆော်ဦးရိုက်သော ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ကွမ်ဆောင်ဝူး၊ လီဘိုယန်း၊ လီဘုံဆူးတို့ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။  ၂၀၁၈ ခုတွင် ဤဇာတ်ကားကို ယခုအမည်ဖြင့်ပင် ထိုင်ဝမ်က ပြန်ရိုက်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း 
မိဘမဲ့များဖြစ်သော ကေနှင့် ကရင်တို့မှာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆုံသည်။ ကေမှာ ဖခင်ဖြစ်သူ ကင်ဆာရောဂါဖြင့်လွန်သည်နောက် မိခင်က ပညာသင်နိုင်သောငွေပေးကာ ချန်ထားခံရသူ ဖြစ်သည်။ ကရင်မှာ ကျန်မိသားစုဝင်တို့က ကားမတော်တဆကြောင့် တကောင်ကြွက်ဖြစ်သူတည်း။ လေပေးဖြောင့်ကာ ကေ၏အိမ်တွင် စုနေသည်။ ချန်ထားခံရသည်ကို ကြောက်သော ကရင်၏စိတ်ကို သိသဖြင့် ကေသည် သူ၏ မျိုးရိုးလိုက်သော ကင်ဆာရောဂါအကြောင်းကို ထုတ်မပြောခဲ့။ လူကောင်းတယောက်နှင့် လက်ထပ်ရန်သာ အစဉ်တိုက်တွန်းသည်။ နောက် ကရင်က ဆရာဝန် ဂျူဟွန်းကို သဘောကျကြောင်း အသိပေးလာသောအခါ ကေ အသည်းကွဲ၏။ သို့သော် သင့်တော်သောကြင်ဖော်ကို ရှာနိုင်သဖြင့် တဘက်တွင်လည်း ကျေနပ်သည်။ ကရင်အလိုကျ ဂျူဟွန်းနှင့်စေ့စပ်ထားသူ ဂျန်နာကို စေ့စပ်မှုဖျက်ရန် ကေက တောင်းဆိုသည်။ ဂျန်နာက သူ၏ဓာတ်ပုံပြပွဲအတွက် ဓာတ်ပုံအရိုက်ခံလျှင် သဘောတူမည်ဟု ဆို၏။ 

နောက်ပိုင်းတွင် ကရင်သည် သူရေးသောသီချင်းသည်ကို ကေ ကြိုက်မကြိုက်သိရန် ကေ၏ပစ္စည်းများကို ရှာစဉ် ကေသောက်နေကျဆေးကို တွေ့သည်။ စုံစမ်းရာ ထိုဆေးမှာ ကင်ဆာနောက်ဆုံးအဆင့်လူနာများအတွက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ အစောပိုင်းက ကေ၏ဆန္ဒမှာ သူ လူကောင်းတယောက်နှင့်လက်ထပ်ရန်ဟု သိထားသည့်အတွက် ဂျူဟွန်းနှင့် ချစ်ယောင်ပြုသည်။ 

ဇာတ်သိမ်းတွင် ကရင်သည် ဂျူဟွန်းအားတောင်းပန်ကာ ကေ မသေခင်အထိ အတူသွားနေသည်။ ဂျူဟွန်းက အောက်မေ့ဖွယ်အဆောက်အဦသို့ သွားလည်သည့်အခါ ကင်ဆာနှင့်လွန်သည့် ကေ၊ ကေ သေသည်နောက် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားသော ကရင်တို့၏ အရိုးပြာအိုးနှင့်ဓာတ်ပုံကို တွေ့ရ၏။

## ဇာတ်ဆောင်များ 
* ကန်ချောဂူ သို့ ကေ အဖြစ် ကွန်ဆောင်ဝူး
* အွန်ဝူး သို့ ကရင် အဖြစ် လီဘိုယန်း
* ချာဂျူဟွန်း အဖြစ် လီဘုံဆူး
* ဂျန်နာ အဖြစ် ဂျန်အေယွန်

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
အဏုဇီဝသက်ရှိများ

**အဏုဇီဝ** ဟူသည် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်သာ မြင်နိုင်သော အင်မတန်သေးသည့် သက်ရှိများ ဖြစ်၏။ ယင်းအဏုဇီဝတို့ကို လေ့လာသည့်ပညာအား အဏုဇီဝဗေဒ ခေါ်သည်။

အဏုဇီဝကောင်တို့ကို ဘက်တီးရီးယား၊ မှို ၊ အကောင်အို၊ ပရိုတစ်၊ ဗိုင်းရပ် ဟူ၍ အုပ်စု ခွဲထားပြီး သက်ရှိအဖြစ် အစောဆုံးတွေ့ရသော သက်ရှိပုံစံများ ဖြစ်သည်။ ရှေ့ ၄ မျိုးမှာ သီးခြားဖြစ်စေ ကပ္ပါးကောင်အနေနှင့်ဖြစ်စေ နေနိုင်သည်။ ဗိုင်းရပ်မူကား ကပ္ပါးကောင်အဖြစ်သာ နေပြီး အခြားသက်ရှိတို့၏ ဆဲများကို ၎င်းတို့အဖြစ် ထပ်ပွားသည်။ 

အဏုဇီဝအများစုသည် ဆဲတလုံးကောင်များဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့သော ဆဲတလုံး ပရိုတစ်မျိုးကို လူတို့မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သည်။ အချို့ ဆဲများကောင်မှာ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်သာ မြင်နိုင်သည်။

အဏုဇီဝတို့ကို အရည်ရှိသော နေရာတိုင်းတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေပူစမ်းမှသည် သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာအထိပင် ဖြစ်၏။ ထိုနေရာမျိုးတို့မှာ အကြမ်းခံသက်ရှိ (extremophile) တို့သာ နေနိုင်သည်။

အဏုဇီဝတို့မှာ အာဟာရပြောင်းလဲအသုံးချရာတွင် အရေးပါသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းတို့သည် အစာဖြိုခွဲသူအဖြစ် ရှိသောကြောင့်တည်း။ လေထဲမှာ နိုက်ထရိုဂျင်ကိုယူကာ အစာချေဖျက်သဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင်သံသရာလည်စေရန်လည်း အရေးကြီး၏။ ပန်သိုဂျင် ခေါ် အန္တရာယ်ပြုအဏုဇီဝတို့မှာ အခြားသက်ရှိတို့သို့ ဝင်ကာ အစာချက်၊ မျိုးပွားခြင်းဖြင့် ရောဂါဖြစ်စေသည်။

အဏုဇီဝအကြောင်းပိုမိုသိလိုပါက အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော အပြာရောင်အဏုဇီဝဗေဒ စာသားအားနှိပ်ပါ၊၊

အဏုဇီဝဗေဒ

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အဏုဇီဝသက်ရှိများ
တက်ဒေယို အာလ်ဒဲရော့တီ

**တက်ဒေယို အာလ်ဒဲရော့တီ** (; ; လက်တင်:Thaddaeus Alderottus ) သည် အီတလီလူမျိုး ဆရာဝန်၊ ဘိုလော့ညာတက္ကသိုလ်၏ ဆေးပညာပါမောက္ခတစ်ဦးဖြစ်၍ အလယ်ခေတ်အတွင်း ဥရောပရှိ ဆေးအတတ်ပညာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာတွင် အရေးပါသော အကျိုးပြုခြင်းများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၁၂၀၆ နှင့် ၁၂၁၅ ခုနှစ်ကြား အီတလီနိုင်ငံ၊ ဖလောရန့်စ်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်တွင် ဆေးပညာကထိကရာထူးကို စီစဉ်ခဲ့သောသူများထဲက တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဂ္ဂိရတ်ဆရာအဖြစ် အရည်များကို ပေါင်းခံခွဲထုတ်ခြင်း (fractional distillation) ကို စတင်တီထွင်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

အီတလီ ဒဿနဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ ဒန်တေးက ၎င်း၏ ပါရာဒီးဇို(နိဗ္ဗာန်ဘုံ) ကဗျာရှည် (XII, 82-85) ၌ သူတော်စင် ဒေါမစမနစ်နှင့် ၎င်းကိုယ်၎င်း ကွဲပြားခြားနားစေသည်ကို ပေါ်လွင်စေရန် အသိပညာလိုက်စားခြင်းသည် လောကုတ္တရာ (စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ) အတွက်သာမက လောကီရည်မှန်းချက်အဖြစ်လည်း ပါဝင်သည်ဟု ရည်ညွှန်းကာ တက်ဒေးယိုကို ကိုးကားဟန်ရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီတလီ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:အီတလီ အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
ဘေဘီလုံကုန်းတိုက်ပွဲ

**ဘေဘီလုံကုန်းတိုက်ပွဲ** ( ) သည် အဆုံးအဖြတ်မပေါ်ခဲ့သော ပဋိပက္ခတခုဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်အနောက်တောင်ပိုင်း၊ ယိုဗယ်မြို့ (Yeovil) အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ၁၆၄၂ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်၌ ဘုရင့်သစ္စာခံများနှင့် ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်များ တိုက်ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ပထမအင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ်၏ အစောပိုင်းအဖြစ်အပျက်များအနက် တခုအဝင်အပါတည်း။

ဘုရင့်သစ္စာခံများ တပ်စွဲထားသည့် ရှာဘုန်း (Sherborne) ကို ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်က စီးနင်းရာတွင် မအောင်မြင်။ သို့ဖြင့် အနီးရှိ ယိုဗယ်သို့ ပြန်ဆုတ်ရသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်သစ္စာခံတပ်ဘက်မှ အင်အား ၃၅၀ ခန့်လွှတ်ကာ လိုက်စစ်ဆင်သည်။ ဆာ ရာ့ဟော့ပတန် (Ralph Hopton) ဦးဆောင်သော ထိုတပ်သည် ယိုဗယ်မြို့ပြင်ရှိ ဘေဘီလုံကုန်းတွင် တပ်ချ၍ နေသည်။ နေမဝင်မီ တနာရီခွဲခန့်အလိုတွင် တပ်ပြန်ဆုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ ခြေလျင်တပ်များ စထွက်သည်။ ထိုစဉ် ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်ဘက်မှ ချဉ်းကပ်ကာသည်ကို တွေ့ရ၏။ သို့ဖြင့် ဆုတ်ရန်ပြင်သည့်အနေအထားမှ ရင်ဆိုင်တွေ့သည့်အခြေအနေသို့ ပြောင်းသွားသည်။ တိုက်ပွဲမှာ အတွေ့အကြုံနည်းသောတပ်သားတို့ကြောင့် အသေအပျောက်များသည်။ နှစ်ဘက်အင်အားမှာ အတူပင်ဖြစ်ရာ ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်ဘက်မှ ချပ်ဝတ်ဆင်တပ်သားတို့ဖြင့် ၃ ကြိမ်ထိုးသော်လည်း ဘုရင့်သစ္စာခံတို့က ကောင်းစွာတွန်းလှန်နိုင်သည်။ ညဉ့်ဝင်လာသည်နှင့်အမျှ တပ်ချင်းရောကာ အထိအခိုက်များမည်စိုးသဖြင့် အမှောင်ကိုကွယ်ကာ နှစ်ဘက်လုံး ပြန်ဆုတ်ကြ၍ ရလဒ်မပေါ်ခဲ့။ နှစ်ဘက်စလုံးမှာ အခြားဘက်တွင် အလွန်အဆုံးအရှုံးများမည်ဟု ပြောဆိုကြသော်လည်း ခန့်မှန်းသည်မှာ ဘုရင့်သစ္စာခံဘက်မှ ၂၀ ခန့်၊ ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်မှ ၅၀ ခန့် ကျရှုံးမည် ဟူသတတ်။ နောက် ပါလီမန်လိုလားသည့်တပ်သည် ယိုဗယ်မှ တောင်ဘက်ရှိ ဒေါချက်စတာ (Dorchester) သို့ ထပ်ဆုတ်သည့်နည်းတူ ဘုရင့်သစ္စာခံဘက်မှလည်း ၂ ပတ်အကြာတွင် ဘေဘီလုံကုန်းကို လုံးဝစွန့်ခွါသွားသည်။

## ကိုးကား
ပထန်

**ပထန်** () သည် ဗဟိုအာရှနှင့် တောင်အာရှတွင် နေထိုင်သော အီရန်နွယ်ဖွားများဖြစ်ပြီး ယနေ့ အာဖဂန်သားတို့၏ ရှေ့မျိုးဆက်တည်း။  သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားမှာ အီရန်အရှေ့ပိုင်းတွင်သုံးသော ပါရှတိုစကားဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပါရှန်းစကားပြောဖြစ်သော ဒါရီ (တာလီ) စကားကိုလည်း အသုံးများသည်။  အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင်နေသော ပထန်တို့မှာ ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာစကားတို့ကို ဒုတိယအသုံးများအဖြစ် သုံးသည်။  အလွန်နည်းသောမျိုးနွယ်စုတို့သာ ပါရှန်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဟင်ဒီ-အူရဒူကိုသော်လည်းကောင်း အားပြုသုံးစွဲသည်။  ပထန်လူမျိုးကို ၆၃ သန်းမျှရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ သို့သော် အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် ၁၉၇၉ ကတည်းက သန်းခေါင်စာရင်း မကောက်တော့သဖြင့် အရေအတွက်ကို အတည်မယူသာ။ 

အာဖဂန်နစ္စတန်တောင်ပိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန်အနောက်မြောက်ပိုင်းတို့မှာ ပထန်တို့၏ ဇာတိဖြစ်ပြီး ယခင်က ပါရှတန်နစ္စတန် ခေါ်သည်။ 

အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ပထန်တို့သည် အကြီးဆုံးလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၄၈% မျှ ရှိသည်။  နိုင်ငံဟူ၍ စတည်ကတည်းကပင် ပထန်တို့ဖြင့် စတည်လာခြင်းတည်း။ ပါကစ္စတန်၌လည်း ဒုတိယအကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ပါဝင်ပြီး လူဦးရေ၏ ၁၅%-၁၈% ကြား ရှိသည်။  ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေများသော လူမျိုးစုတို့တွင် အဆင့် ၂၆ ချိတ်ပြီး လူမျိုးစုအလိုက် စုစည်းနေထိုင်သော အကြီးဆုံးလူမျိုးစုလည်း ဖြစ်၏။ ခန့်မှန်းခြေအရ ပထန်မျိုးနွယ်အုပ်စု ၃၅၀-၄၀၀ ဝန်းကျင် ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
မြသိန်းတန် (သံတူကြောင်းကွဲ)

**မြသိန်းတန်** ဟူသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။

## စေတီပုထိုး 
* မြသိန်းတန်စေတီ(မင်းကွန်း) - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းကွန်းရှိ စေတီ
* မြသိန်းတန်စေတီ (ဝါးခယ်မမြို့) - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဝါးခယ်မမြို့ရှိ စေတီ

## လူပုဂ္ဂိုလ် 
* ပထမမြသိန်းတန်ဆရာတော် - ရှင်ပရမသီရိ (၁၁၃၇ - ၁၂၀၁)

## နေရာဒေသ 
* မြသိန်းတန်ရွာ၊ မြသိန်းတန် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘိုကလေးမြို့နယ်ရှိ ရွာ
* မြသိန်းတန်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ် - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာ
* မြသိန်းတန်ရွာ၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ် - ရှမ်းပြည်နယ်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်ရှိ ရွာ
* မြသိန်းတန်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် - ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာ
ရောဘတ် ဂရိုစတေး

**ရောဘတ် ဂရိုစတေး** (, ; ; 8 or 9 October 1253) သည် အင်္ဂလိပ် နိုင်ငံရေးသမား၊ တွေးခေါ်ပညာရှင်၊ ဘာသာရေးဆရာ၊ သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် လင်ကွန်းရှီးယားနယ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။ (၁၄ ရာစုအစောပိုင်း ရာဇဝင်ကျမ်းပြုသူ နီကိုလက်စ် ထရဲဗစ်အရ) သာမန်မိဘများမှ ဆဖာ့ခ်ကောင်တီ (Suffolk) တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သော်လည်း အလယ်ခေတ်လွန် စာပေတစ်ခုအရ  စထရာ့ဒ်ဘရွတ်ခ်ရွာ (Stradbroke) တွင် မွေးသည်ဟု ဆိုထားသည်။ သေလွန်သောအခါ အင်္ဂလန်တွင် သူတော်စင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြည်ညိုကြသော်လည်း တရားဝင်အခမ်းအနားဖြင့် သူတော်စင်အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်းသည်ကား မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ အေ. စီ. ခရွန်ဘီးက အလယ်ခေတ် အောက်စဖို့ဒ်မြို့၌ သိပ္ပံနည်းကျ အတွေးအခေါ်ဓလေ့ကို စတင်တည်ထောင်သူ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ခေတ်သစ်ဉာဏပိုင်းဆိုင်ရာ ဓလေ့စဉ်လာကို တည်ထောင်သူဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် သိပ္ပံပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဒဿနပညာရှင်များ
တူရကီဘာသာစကား

**တူရကီဘာသာစကား** ခေါ် **တုချက်** (  ) ကို **အစ္စတန်ဘူတုချက်စီ** (Türkiye Türkçesi) ဟုလည်း ခေါ်ပြီး တာကစ်ဘာသာစကားများအနက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ သုံးသူ သန်း ၇၀-၈၀ မျှ ရှိပြီး တူရကီနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာစကား ဖြစ်၏။ နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နီးစပ်သော အီရတ်၊ ဆီးရီးယား၊ ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယ၊ ဘူဂေးရီးယား၊ မြောက် မက်ဆီဒိုနီးယား၊ ဆိုင်ပရပ်မြောက်ပိုင်း၊ ဂရိတို့တွင်၎င်း၊ ဥရောပ၊ ကော့ကေးဆပ်နှင့် ဗဟိုအာရှတို့တွင်၎င်း ဤစကားသုံးသူများ ရှိသည်။ တူရကီသည် ၂၀၁၆ ခုတွင် ဥရောပသမဂ္ဂ၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် သက်တမ်းထပ်မတိုးသော်လည်း ဥရောပသမဂ္ဂက တူရကီဘာသာစကားကို သမဂ္ဂ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားဆဲပင်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
သိင်္ခသူ စောနှောင်း

**သိင်္ဃသူ စောနှောင်း** သည် တောင်တွင်းကို အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်တပါး ဖြစ်သည်။ 

## ငယ်ဘဝ 
တစီးရှင် သီဟသူလက်ထက် တောင်တွင်းမင်း သီဟပတေ့နှင့် တစီးရှင် သမီး စောပုလဲတို့ ပေါင်းဖက်ရာမှ မြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ စောနှောင်း ဖြစ်သည်။ သိင်္ဃသူဘွဲ့ကို မည်သူချီးမြှင့်ကြောင်း မသိရ။

## ကြင်ဘက်များ 
သရက် မင်းရှင်စော သမီး စောမြတ်ကဲနှင့် စုံဖက်ရာတွင် အောက်ပါသားသမီးတို့ကို မြင်သည် -

# သား သိင်္ဃသူငယ်၊ မြောက်သားမှာ မင်းကြီးစွာ သမီး စောစလာကဒေဝီ

## ကိုးကား
သုံးပြည်ထောင်ခေတ် (ကိုရီးယား)

**သုံးပြည်ထောင်ခေတ်(三国時代)** ()ဆိုသည် ဂိုဂူလျော၊ ပက်ကျဲ၊ ရှီလာဟူ၍ ပြည်ထောင် ၃ ခု ကွဲခဲ့သည့်ကာလကို ရည်ညွှန်းသည်။   ဂိုဂူလျောသည် နောက်အခါ ဂိုလျောဟူ၍ ဖြစ်လာပြီး ယနေ့ ကိုရီးယားဟူသော ဝေါဟာရ၏ အရင်းတည်ရာလည်း ဖြစ်သည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်ကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၇ နှစ်မှ ခရစ်တော်ပေါ်ပြီး ၆၆၈ ခုအထိဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေါ်သော်လည်း မြောက်ပိုင်း မန်ချူးရီးယားအနီးတွင် ဒုံယီ၊ တောင်ပိုင်း၌ အုတ်ဂျို၊ ဘူယို စသော အင်အားကောင်းသော ပြည်ထောင်ငယ်တို့အပြင် အခြား ခွဲထွက်ပြည်ထောင် ၇၈ ခုမျှ ရှိခဲ့သည်။

သုံးပြည်ထောင်ခေတ်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်အပြင် မန်ချူးရီးယား၏တဝက်မျှကိုပင် ပိုင်သည်။  တောင်ပိုင်းရှိ ပတ်ဂျီနှင့် ရှီလာတို့မှာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တောင်ပိုင်းနှင့် တမ္မနာ (ယနေ့ ဂျယ်ဂျူးကျွန်း) တို့ကို အုပ်ချုပ်ပြီး ဂိုဂူလျောမှာ လျောင်ဒုံကျွန်းဆွယ်၊ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် မန်ချူးရီးယားမြေတို့ကို ပိုင်သည်။

၇ ရာစုတွင် တရုပ်မှ ထန်မင်းဆက်အကူအညီဖြင့် ရှီလာသည် ပတ်ဂျီနှင့် ဂိုဂူလျောတို့ကို အောင်နိုင်ကာ ကိုရီးယားပြည်ကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ တပြည်လုံးကို ရပြီးနောက် ထန်မင်းဆက်က စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရာ ရှီလာပြည်က ပြန်တွန်းလှန်သဖြင့် ရှီလာ-တန်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရာ ရှီလာတပ်များက ၆၇၆ ခုတွင် အပြီးတိုင် တွန်းလှန်နိုင်သဖြင့် နှောင်းကာလကို ပေါင်းစည်းသောရှီလာပြည် သို့မဟုတ် ရှီလာခေတ်နှောင်း (၆၆၈-၉၃၅) ဟု ခေါ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဂျဲဂျူကျွန်း

thumb|ဂျဲဂျူကျွန်းအား ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံဖြင့် မြင်ရစဉ်
**ဂျဲဂျူကျွန်း(済州岛)** () သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဂျဲဂျူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်တွင် ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ၁၈၃၃.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်သည်။  တောင်ကိုရီးယားမြေ၏ ၂% မျှ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ စစ်တမ်းအရ လူဦးရေ ၆၇၀,၀၀၀ မျှ နေထိုင်သည်။ 

ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်အစွန် ကိုရီးယားရေလက်ကြားတွင် ရှိပြီး (တောင်)ဂျိုလာပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ဂျဲဂျူပြည်နယ်ရှိ ဂျဲဂျူကျွန်းသည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တခုတည်းသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်လည်း ဖြစ်၏။

လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂ သန်းခန့်က မီးတောင်ပေါက်ကာ ဖြစ်လာသောကျွန်းဖြစ်သည်။  ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်လည်း ဖြစ်သည်။  ကျွန်းပေါ်၌ ရာသီဥတုမျှတပြီး ဆောင်းကာလ၌ပင် ၀ ဒီဂရီဆဲလစီးယပ်အောက် မကျ‌ပေ။ ဂျဲဂျူကျွန်းသည် ကျော်ကြားသော အားလပ်ရက်အပန်းဖြေရာဖြစ်ပြီး ကျွန်း၏စီးပွားရေးတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကလည်း အတော်အသင့် ထောက်ပံ့နေသည်။

## ကိုးကား
သိင်္ဃသူ

**သိင်္ဃသူ** ဟူသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းလက်ထက် မင်းသားတို့ကို ချီးမြှင့်လေ့ရှိသော ဘွဲ့အမည်တခု ဖြစ်သည်။

## ဝေါဟာရဖြစ်ပေါ်ပုံ 
သိင်္ဃသူ သည် သိင်္ဃ နှင့် သူရ ဟူသော ပါဠိဝေါဟာရ ၂ ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သိင်္ဃ သည် သီဟကို မြန်မာမှုပြုခြင်းဖြစ်ပြီး ရဲရင့်ခြင်းဟု အနက်ရသည်။  သူရ သည်လည်း အနက်တူသော စကားလုံးပင် ဖြစ်၏။ အချို့သူတို့မှာ သိခါ မှဖြစ်သော သိင်္ခနှင့် လွဲကာ **သိင်္ခသူ** ဟု ရေးတတ်၏။ သိခါမှာ ဦးစွန် သို့ သျှောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။  သိင်္ခသူရေးက သျှောင်ဖြင့်ရဲရင့်သူဟု မရမကအနက်ယူသော် သင့်နိုင်သည်။

## သိင်္ဃသူဘွဲ့ခံများ 
### သိင်္ဃသူ (ကျစွာမင်း သား) 
အစောဆုံးတွေ့ရသော သိင်္ဃသူဘွဲ့ခံမှာ ကျစွာမင်း၏ သားတော်တပါး ဖြစ်သည်။ သူ၏သမီး ရေးထိုးသော သိင်္ဃသူ့သမီးကျောက်စာမှာ ဆုတောင်းပုံလှသဖြင့် ထင်ရှား၏။

### သိင်္ဃသူ (တောင်တွင်း သီဟပတေ့ သား) 
တောင်တွင်း သီဟပတေ့ သား စောနှောင်းသည်လည်း သိင်္ဃသူဘွဲ့ ခံသည်။ ဖခင်ရှိစဉ် စကုကိုစား၍ သိင်္ဃသူဘွဲ့ခံသော်လည်း မည်သူပေးကြောင်း မသိရ။ 

### သိင်္ဃသူ (စကုစား သိင်္ဃသူ သား) 
သိင်္ဃသူငယ်ဟု ရာဇဝင်များတွင် ရေးခြင်းခံရသူမှာ အထက် သိင်္ဃသူ စောနှောင်း သား ဖြစ်၏။ မင်းကြီးစွာ၏ သမီးနှင့်လက်ထပ်သူဖြစ်၍ ဤဘွဲ့ကို မင်းကြီးစွာပေးကြောင်း ယုံကြည်ရသည်။

## ကိုးကား
ဂျိုဆောန်

**ဂျိုဆောန်**(; )၊ တရားဝင်အမည်အားဖြင့် **ဂျိုဆောန်နိုင်ငံတော်**()သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံဟောင်း ဖြစ်သည်။ ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ရီဆောင်းဂယ်မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဂိုဂျွံဘုရင်မှ ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သည်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ မြို့တော်သည် ယခု ဆောအူလ်အထူးမြို့ဖြစ်သော ဟန်ယံဖြစ်သည်။ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဆက်ခံသော မင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားနိုင်ငံ သမိုင်း၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်
ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ကိုရီးယားအက္ခရာများ ပါဝင်သော ဆောင်းပါး
ရော်ဂျာ ဘေကန်

**ရော်ဂျာ ဘေကန်** (, ;  (သို့) ''*,  * Rogerus'' ဟုလည်းသိရှိ; ) သည် အလယ်ခေတ် အင်္ဂလိပ် ဒဿနပညာရှင်၊ စိန့်ဖရန်စစ်ဂိုဏ်းဝင် ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်၍ အခြေစိုက်ဒဿန (ကိုယ်တွေ့မျက်မြင်)မှတစ်ဆင့် သဘာဝတရားကို လေးနက်စွာလေ့လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ခရစ်ယာန်ဝါဒကို အကျိုးပြုသဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရသော ဒေါက်တာ မစ်ရာဘစ်လစ် (Doctor Mirabilis) အဖြစ်လည်း သိရှိကြသည်။ ခေတ်သစ်အစပိုင်းတွင် ၎င်းကို စုန်း (မှော်/စုန်းပညာတတ်သူ) ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး စက်ယန္တရား (သို့) အောက်လမ်းပညာဖြင့်  လုပ်ဆောင်ထားသည့် ကြေးစက်ရုပ် (brazen head) ဇာတ်လမ်းဖြင့် အဓိက ထင်ပေါ်ခဲ့သူဖြစ်လေသည်။ ရံခါတွင် ဘေကန်ကို (အဓိကအားဖြင့် ၁၉ ရာစုမှစတင်ကာ) ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်းကို ဥရောပသားများ၌ အစောဆုံးထောက်ခံအားပေးသူများထဲကတစ်ဦးဟူ၍ ဂုဏ်ပြုကြသည်။ ဘေကန်သည် အီဘင်း အယ်လ်ဟေးသမ် (Ibn al-Haytham) ၏ အခြေစိုက်ဒဿနအား အရစ္စတိုတယ်ရေးသည်ဟုဆိုနိုင်သော စာပေများကို စူးစမ်းရာ၌ အသုံးချခဲ့ပြီး အရစ္စတိုတယ် ခန့်မှန်းခဲ့မည့် ရလဒ်များနှင့် ၎င်းတွေ့ရှိရသော ရလဒ်များသည် မတူညီသောအခါ ထိုသို့ ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် စစ်ဆေးစမ်းသပ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

၎င်း၏ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက်ရာများသည် ဘုံသဒ္ဒါ (universal grammar) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြမှု အစောပိုင်းကျခြင်းကြောင့် အရေးပါ၍ ကောင်းမွန်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏ ။ ခရစ်ယာန်ရိုးရာစဉ်လာကျမ်းစာများမှ ရရှိသော စမ်းသပ်မှုဆိုင်ရာ အသိပညာ ဗဟုသုတများစွာဖြင့် ဘေကန်သည် အမှန်စင်စစ် အလယ်ခေတ်၏ အတွေးခေါ်သမားဖြစ်သည်ဟု ၂၁ ရာစု ပြန်လည်အကဲခတ်ဆန်းစစ်ခြင်းများက ဆိုသည်။ အလယ်ခေတ် တက္ကသိုလ်များ၏ သင်ရိုးကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကာ ထိုခေတ်၏ တက္ကသိုလ် ရိုးရာသင်ရိုးများထဲသို့ 'အလင်းနှင့်အမြင်ဆိုင်ရာပညာရပ်' (optics) ကို ထည့်သွင်းသည့် အချိန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဘေကန်၏ ပဓာနလက်ရာ *အိုပပ်စ် မာဂျပ်စ်* (Opus Majus) ကို ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ တောင်းဆိုမှုဖြင့် ၁၂၆၇ တွင် ရောမရှိ ပုပ်ရဟန်းမင်း ကလဲမန့်ဆီသို့ ပို့ပေးခဲ့ရသည်။ ယမ်းမှုန့်သည် တရုတ်ပြည်တွင် စတင်တည်ထွင်ခဲ့သော်လည်း ဥရောပ၌ ထိုဖော်မြူလာကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းပြုခဲ့သူမှာ ဘေကန်ပင်ဖြစ်လေသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဒဿနပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
ငွိအန့်ထိုင်နမ်း

ဗိုလ်မှူးကြီး **ငွိအန့်ထိုင်နမ်း** ( ) သည် ဗီယက်နမ်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အရာရှိတဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ဗီယက်တယ်လုပ်ငန်းစု၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည်။

## သက်မွေးလမ်းကြောင်း 
ငွိအန့်ထိုင်နမ်းသည် ဗီယက်တယ်ကို ၂၀၀၄ ခုတွင် စတင်ဝင်ရောက်ပြီး ဗီယက်တယ်၏ ပထမမျိုးဆက် ကွန်ယက်နည်းပညာရှင်များအနက် တဦးဖြစ်သည်။ စစ်တပ်သုံး ဖိုင်ဘာကြိုးများချသည့် စီမံကိန်းတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ရသည်။ နောက် ဗီယက်တယ်ထုတ်လွှင့်မှုကုမ္ပဏီ (Viettel Transmission Company) ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာသည်။ နောက် ဗီယက်တယ်လုပ်ငန်းစု စီမံကိန်းဌာနမှူး၊ ဗီယက်တယ်ကွန်ယက်ကော်ပိုရေးရှင်း (Viettel Network Corporation) ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ရာထူးများကို ထမ်းဆောင်သည်။ 

ငွိအန့်ထိုင်နမ်း၏စွမ်းဆောင်ရည်ကို ထင်ရှားစေသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗီယက်တယ်၏လုပ်ငန်းခွဲ မိုင်တယ်ကို ပထမ ၃-လပတ်အတွင်း သုံးစွဲသူ ၃ သန်းရအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းတည်း။ ယင်းပမာဏမှာ ကမ္ဘာ့တယ်လီကွန်းလုပ်ငန်းတွင် စံချိန်တင်သော တိုးတက်မှုရလဒ်ဖြစ်၏။ 

၂၀၁၈ ခုတွင် ဗီယက်တယ်လုပ်ငန်းစု၏ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ယူရသည်။ ၎င်းတာဝန်ဖြင့် လူ့စွမ်းအားရင်းမြစ်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးရန်၊ ကော်ပိုရိတ်သုံးစွဲသူများ တိုးတက်ရန်၊ ကွန်ယက်လုံခြုံရေး ကောင်းမွန်ရန် လုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။ 

## ဆုတံဆိပ်များ 
နာမည်ကြီးသည်ဆိုသော တယ်လီကွန်းအေးရှားမှ တနှစ်တာအတွက်အကောင်းဆုံးအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ဆုကို  ၂၀၁၉ ခုတွင် ရသည်။ 

## ကိုးကား
အဲလ်ဘာ့တပ်စ် မာ့ဂ်နပ်စ်

**အဲလ်ဘာ့တပ်စ် မာ့ဂ်နပ်စ်**  (သို့) **အယ်လ်ဘာ့တွတ်စ်  မာ့ဂ်နွတ်စ်** (  (c. 1200 – 15 November 1280) သည် ဂျာမန် ကတ်သလစ် စိန့်ဒါမီနီကန်ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး၊ ဒဿနပညာရှင်၊ သိပ္ပံဆရာ၊ ကတ်သလစ်ဂိုဏ်း၏ သူတော်စင်အဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရသူ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ **ကြီးကျယ်သော သူတော်စင် အဲလ်ဘာ့တပ်စ်** (Saint Albert the Great) (သို့) **ကိုလုံးမြို့မှ အဲလ်ဘာ့** (Albert of Cologne) ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်။ ၎င်း၏ အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော သက်တမ်းအတွင်း *Doctor universalis* နှင့် *Doctor expertus* ဟူ၍လည်းကောင်း အသက်ကြီးပိုင်းတွင် *မာ့ဂ်နပ်စ်* (Magnus) တပ်၍လည်းကောင်း သိရှိကြလေသည်။ James A. Weisheipl နှင့် Joachim R. Söder တို့ကဲ့သို့ ပညာရှင်များက ၎င်းကို အလယ်ခေတ်တွင် အကြီးကျယ်ဆုံး ဂျာမန် ဒဿနပညာရှင်၊ (ခရစ်ယာန်)ဘာသာရေးပညာရှင်ဟု ညွှန်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ကတ်သလစ်ဂိုဏ်းက ၎င်းကို "Doctor of the Church" ဘွဲ့ရ (၃၆ ဦးထဲက) တစ်ယောက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။

## မှတ်စု
## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၂၈၀ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် ဒဿနပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
မစ္စတာဘုရင်မ

***မစ္စတာဘုရင်မ*** (အင်္ဂလိပ်: Mr. Queen ၊ ဟန်းဂု: 철인왕후) Shin Hye-sun နှင့် Kim Jung-hyun တို့သရုပ်ဆောင်ထားသောတောင်ကိုရီးယားတီဗီဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၂၊ ၂၀၂၀၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ မှ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ အထိ tvN မှာထုတ်လွှင့်ပြသမှာပါ။

ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း

လက်ရှိ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရဲ့ အိမ်ပြာတော်မှာအလုပ်လုပ်နေတဲ့ နာမည်ကြီးစားဖိုမှူးဖြစ်တဲ့ ဂျန်ဘုံဟွမ်ဟာ သူ့ဘဝကိုသာသာယာယာနဲ့ဖြတ်သန်းနေရသူပါ။ အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်တာကြောင့်
မနာလိုမုန်းတီးခံရပြီး ချောက်ချခံလိုက်ရပါတယ်။ အဲ့လိုနဲ့ ထွက်ပြေးရာကနေ
ရေထဲက ခုန်ချတဲ့အချိန်မှာ ဟိုဘက်ခေတ် ဂျိုဆွန်း ၁၈၅၁ ခုနှစ်က မင်း​ကြီးချောလ်ဂျုံး ဆီကအချစ်မခံရဘဲ မနက်ဖြန်ဆို မိဖုရားတင်မြောက်ခံရမယ့် ဂင်ဆိုယုံးကလည်း ရေထဲကို ခုန်ချသတ်သေတာနဲ့
ကွက်တိဖြစ်နေပါတယ်။ဒီလိုနဲ့ ဂျန်ဘုံဟွမ်ရဲ့ဝိညာဉ်ဟာ မိဖုရားဖြစ်မယ့် ဂင်ဆိုယုံးရဲ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ
ဝင်ရောက်တဲ့အချိန်မှစပြီး ဘုရင်​ချောဂျုံးနဲ့ အချစ်ဇာတ်လမ်းစတင်ပါတော့တယ်။ ထိုအချိန်မှာ ဘုရင်ဖြစ်သူ ချောလ်ဂျုံးဆိုတာကတော့
သစ်ခုတ်သမားကနေ တစ်နေ့တစ်ညတည်း အမည်ခံဘုရင်ဖြစ်လာသူပါ။ သူက ဘုရင်သာဖြစ်နေပေမယ့် အာဏာမရှိဘဲ သူ့မိဘတွေကို သတ်သွားတဲ့သူတွေ အန်ဒုံဂင်မျိုးနွယ်စုကို မကျေမနပ်ဖြစ်နေတာပါ။ အနာဂတ်ကဖြစ်တဲ့အရာတွေကိုအကုန်သိတဲ့ ဂျန်ဘုံဟွမ်က
သမိုင်းခေတ်ကိုရောက်သွားပြီး ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဘုရင်ချောဂျုံးနဲ့ အန်ဒုံဂင်မျိုးနွယ်စုတွေကို
ဘယ်လိုတိုက်ခိုက်မလဲဆိုတာကို ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဇာတ်လမ်းက မိန်းကလေးခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်သော်လည်း ဒီဘက်ခေတ်က ယောကျ်ားလေးဝိညာဉ်နဲ့ ဟိုဘက်ခေတ်က မင်းကြီးနဲ့ အချစ်ဇာတ်လမ်းဖြစ်တာကြောင့် လူတော်တော်များများက BL လို့သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။

## ကိုးကား
သိုးတို့၏ဆိတ်ငြိမ်မှု (ရုပ်ရှင်)

**သိုးတို့၏ဆိတ်ငြိမ်မှု** () သည် ၁၉၉၁ ခုထွက် အမေရိကန် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဘယာနကဇာတ်ကား ဖြစ်ပြီး ဂျိုနသန်ဒမ်မီ ရိုက်ကူးသည်။ ဇာတ်ညွှန်းကို တတ်တော်လီရေးပြီး စာရေးဆရာ သောမတ် ဟားရစ်၏ ၁၉၈၈ ခုထွက်ဝတ္ထုကို ဇာတ်အိမ်ယူသည်။ ဇာတ်ကားတွင် ဂျိုဒီဖော်စတာက မိန်းကလေးများကိုသတ်ကာ အရေခွံခွါတတ်သည့် စိတ္တဇလူသတ်သမား ကျွဲကြီးဘီ (တတ်လဗိုင်း) ကို လိုက်ဖမ်းသော အက်ဘီအိုင်သင်တန်းသား ကလဲရိုက်စတာလင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ထိုသူကိုဖမ်းရန် စိတ်ရောဂါကုဆရာဝန်အဖြစ်မှ လူသားစား စိတ္တဇလူသတ်ကောင်အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသည့် ထောင်ကျနေသော ဒေါက်တာ ဟန်နီဘယ်လက်တာ (အန်တိုနီဟော့ပကင်း) ထံမှ အကြံဉာဏ်ယူသည်။

ဤဇာတ်ကားကို ၁၉၉၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင် ရုံတင်ကာ တကမ္ဘာလုံးအတွက် ဒေါ်လာ ၂၇၂.၇ သန်း ရခဲ့ပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁၉ သန်းသာ ရှိသဖြင့် ၁၉၉၁ ခုတွင် ပဉ္စမမြောက် အမြတ်အစွန်းအများဆုံးဇာတ်ကား ဖြစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
လီအွန်ဂျူး

thumb|လီအွန်ဂျူး (၂၀၀၄)
**လီအွန်ဂျူး** ( ၁၉၈၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ - ၂၀၀၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂) သည် တောင်ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ လူကြိုက်များသော *ရဲဘော်ရဲဘက်* (၂၀၀၄) နှင့် *ဖြောင့်ချက်ပေးစာ* (၂၀၀၄) ဇာတ်ကားတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွား၏။ 

## ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး 
၁၉၈၀ ပြည့်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် (မြောက်)ဂျောင်လာပြည်နယ်၊ ဂန်းဆန်မြို့တွင် မွေးသည်။ ငယ်စဉ်က စန္ဒရားတီးသင်ခဲ့ပြီး သရုပ်ဆောင်ဖြစ်ရန် စိတ်ကူးမရှိခဲ့။ ၁၉၉၀ နှစ်များကာလတွင် ဆိုးသို့ပြောင်းလာပြီးနောက် အထက်တန်းဆက်တက်စဉ် ကျောင်းဝတ်စုံဖြင့် ဓာတ်ပုံမိုဒယ်လုပ်ရာမှ လူသိများလာသည်။ 

## အနုပညာလမ်းကြောင်း 
ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများတွင်ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခြင်းခံရရာ ပထမဆုံးဇာတ်ကားမှာ ၁၉၉၉ ခုထွက် *ရောင်စုံထရောက်ငါး* ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ပတ်ချောင်ဝန်၏ ညီမအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သည်။ 

ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စပါရသော ဇာတ်ကားမှာ ဒါရိုက်တာ ဟွန်ဆန်းဆူ၏ *သူ့ရည်းစားတွေကြောင့်အဝတ်မဲ့သွားတဲ့အပျိုလေး* ဖြစ်၏။ ၎င်းနောက် သရုပ်ဆောင် လီဗြောင်ဟွန်၏ ၂၀၀၁ ခုထွက် နာမည်ကြီးဇာတ်ကား *ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက်* တွင် သရုပ်ဆောင်သည်။  နောက်ဇာတ်ကားများမှာ လူကြိုက်နည်း၏။ 

၂၀၀၄ ခုထွက် ကိုရီးယားစစ်ပွဲအကြောင်းရိုက်ကူးသည့် *ရဲဘော်ရဲဘက်* ဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုကားမှာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်သို့ပင် ပေါက်သော ဇာတ်ကားတည်း။  ထိုနှစ်တွင်ပင် နာမည်ကြီး ရုပ်သံဇာတ်လမ်း *မီးငှက်* တွင် ပါဝင်သည်။ နောက်တနှစ်၌ ဒါရိုက်တာ ဒန်နီယယ်ဘွန်း၏ *ဖြောင့်ချက်ပေးစာ* ဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင်သည်။ ဤဇာတ်ကားကို ဘူဆန်နိုင်ငံတကာရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပွဲပိတ်ဇာတ်ကားအဖြစ် ပြသခဲ့သည်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
ဒန်ကွက်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးမကြာမီ ၂၀၀၅ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်တွင် ဆောင်နမ်မြို့၊ ဘန်ဒန်ရပ်ရှိ တိုက်ခန်းတွင် မိမိကိုယ်ကို ကြိုးဆွဲချကာ အဆုံးစီရင်သွားသည်။ *ဖြောင့်ချက်ပေးစာ* ဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်သော ဝတ်လစ်စားလစ်ဇာတ်ကွက်များကြောင့် အိပ်မပျော်ဖြစ်ကာ စိတ်ကျရောဂါခံစားနေရကြောင်း မိသားစုက ဆို၏။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၉၈၀ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဒါနီယယ် ဇဲနတ်

**ဒါနီယယ် ဇဲနတ်** () သည် ဂျာမန် သမားတော်၊ အဂ္ဂိရတ်၊ ဓာတုဗေဒကဲ့သို့သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာစာပေအများအပြားရေးသားသူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဗစ်တန်ဘာ့ဂ် တက္ကသိုလ် (Wittenberg) တွင် ဆေးပညာ ပါမောက္ခတစ်ဦးအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

## ကိုယ်ရေးအချက်အလက် 
ဒါနီယယ် ဇဲနတ်ကို ၁၅၇၂ တွင် ဘရဲဆလောင် (Breslau; ယခု ပိုလန်ရှိ ဗရော့စဝ(ဖ်)မြို့ (Wrocław)) တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မြို့သည် ထိုအချိန်က ဟဘ်စဘာ့ဂ်  မင်းဆက်အောက်တွင်ဖြစ်၏ ။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဖိနပ်ချုပ်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

ဗစ်တန်ဘာ့ဂ် တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ကာ ၁၅၉၈ တွင် မဟာဘွဲ့၊ ၁၆၀၁ တွင် ဆေးပညာဘွဲ့တို့ ရရှိခဲ့သည်။ အစောပိုင်းလက်ရာအဖြစ် အဂ္ဂိရတ်သီအိုရီ ရှောင်ရှားခြင်းနှင့် အရစ္စတိုယ်ဝါဒ လက်ခံခြင်း တို့ကို ဖော်ထုတ်သရုပ်ပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးပညာဘွဲ့ရရှိပြီး ဆယ်နှစ်အတွင်း၌ သတ္တုများတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အသွင်ပြောင်းခြင်း၊ စမ်းသပ်ခြင်း အယူအဆကို လက်ခံခဲ့လေသည်။ အဂ္ဂိရတ်နှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ကျမ်းအများအပြား ထုတ်ဝေခဲ့၍ အချို့ကို ပြန်လည်ထုတ်ဝေခြင်းများ၊ ဘာသာပြန်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ဗစ်တန်ဘာ့ဂ် တက္ကသိုလ် ဆေးပညာမဟာဌာနတွင် ဌာနမှူးအဖြစ် ခြောက်ကြိမ်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အထက်တန်းလွှာ၊ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၏ သမားတော်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဗစ်တန်ဘာ့ဂ်မြို့၌ပင် ၁၆၃၇ ၌ ပလိပ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
ကဏ္ဍ:ဂျာမန် စာရေးဆရာများ
ဆူဒို ဂျီဘာ

**ဆူဒို ဂျီဘာ** () သည် ၁၃-၁၄ ရာစုသက်တမ်းရှိ အဂ္ဂိရတ်ဆိုင်ရာ လက်တင်ဘာသာစာပေ အစုအဝေးများကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်၍ ထိုစာပေများကို အစ္စလာမ်ရွှေခေတ်အတွင်းက ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန် ရေးသားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ *ဆူဒို ဂျီဘာ*ဆိုသည်မှာ *ဂျီဘာ အတု* ဟုအနက်ရသည်။ ဤစာပေအစုအဝေးများထဲက အရေးကြီးဆုံးလက်ရာမှာ ***Summa perfectionis magisterii*** (*တစ်ဖက်ကမ်းခတ် တတ်မြောက်ပြည့်စုံခြင်း၏ အထွတ်အထိပ်*) ဖြစ်၍ ၁၃၁၀ မတိုင်မီက ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်တန်ရာရှိကာ ရံခါတွင် ထိုစာရေးသူသည် "တာရန်တိုမြို့က ပေါလ်"ဟု ဖော်ပြကြ၏ ။ ထိုလက်ရာသည် အဂ္ဂိရတ်ပညာနှင့် သတ္တုဗေဒနယ်ပယ်တို့၌ အလယ်ခေတ်နှောင်း ဥရောပတွင် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည့် စာပေဖြစ်သည်။

ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန်၏ သမိုင်းကြောင်းစစ်မှန်မှုသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ရှိပြီး အစ္စလာမ်စာပေအများစုကို ၎င်းရေးသာပြုစုသည်ဟု ဆိုထားသည်မှာ ကလောင်အမည်ဝှက်များသာဖြစ်သည်။ အဂ္ဂိရတ်သမိုင်းဆရာတို့၏ အစောပိုင်း အစ္စလာမ် အဂ္ဂိရတ်စာပေများကို  *Corpus Jabirianum* (သို့) Jabirian Corpus ဟု ညွှန်းကြသည်မှု ပုံမှန်အလေ့အထဖြစ်၍ နှောင်းပိုင်း ၁၃-၁၄ ရာစု လက်တင်စာစုများကိုလည်း *Pseudo-Geber* ဟု ညွှန်းကြပြီး ထိုဆူဒို ဂျီဘာဆိုသည့် ဝေါဟာရကို မာဆယ်လင် ဘဲတာလို (Marcellin Berthelot) က တည်ထွင်ခဲ့သည်။ ဆူဒို ဂျီဘာ ပြဿနာသည် အစ္စလာမ်နှင့် လက်တင်စာစုနှစ်ခုကြား ဖြစ်နိုင်သောပတ်သက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရာ ဤပြဿနာကို ကာလရှည်ကြာ ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြလေသည်။ ယခု၌မူ လက်တင် ဆူဒို ဂျီဘာ စာစု၏ အချို့အပိုင်းများသည် မိုဟာမက် အီဘင်း ဇာကာရီးယာ အယ်လ် ရာဇီ ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း အစ္စလာမ် စာရေးဆရာများ၏ စာပေအပေါ်တွင် အခြေခံသည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသည်။

## ကိုးကား
ဆုန်းဂျွံဧကရာဇ်

**ဆုန်းဂျွံ**(; ၁၈၇၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက် ~ ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်)သည် ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယမြောက် ဧကရာဇ် ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားသမိုင်း၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်မင်းမြတ်(နန်းစံနှစ် : ၁၉၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက် ~ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်) ဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
ဂိုဂျုံးမင်းကြီးနှင့် မြောင်ဆောင်မိဖုရားကြီးတို့၏ ဒုတိယသားဖြစ်ပြီး အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ၁၈၇၆ ခုတွင် အိမ်ရှေ့စံအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။

အသက် ၈ နှစ်အရွယ် ၁၈၈၂ ခုတွင် မင်ဆန်းမြောင်နှင့် လက်ထပ်ပေးရာ ထိုမိန်းမငယ်မှာ နောက် ဆန်းမြောင်ဟိုမိဖုရားကြီး ဖြစ်လာသည်။ ဆန်းမြောင်ဟိုမှာ မြောင်ဆောင်မိဖုရားကြီးကို ဂျပန်စစ်တပ်လက်မှ ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းရင်း စိတ်ပင်ပန်းမှုများကြောင့် အသက် ၃၁ နှစ်အရွယ် ၁၉၀၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်တွင် ကံကုန်သည်။

ကိုရီးယားအင်ပါယာကို ၁၈၉၇ ခုတွင် တည်ထောင်သည့်အခါလည်း ဆွန်းဂျုံးသည် အိမ်ရှေ့စံအဖြစ် ဆက်ခံသည်။ ၁၉o၀ ပြည့်တွင် အသက် ၄ နှစ်အရွယ် ယွန်ဂျောင်ဆန်းနှင့် စုံဖက်၏။ ၁၉၀၇ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရားအဖြစ် မြှောက်သည်။

## မင်းပြုသည့်ကာလ 
၁၉၀၇ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်တွင် ဂျပန်တို့က ဂိုဂျုံးမင်းကြီးကို နန်းစွန့်စေကာ ဆွန်းဂျုံးကို ကိုရီးယားအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် တင်မြှောက်သည်။ မင်းဖြစ်လာသော်လည်း ဂျပန်အစိုးရ၏ဩဇာမှာ ပိုကြီးခြင်းကြောင့် အကန့်အသတ် များစွာရှိသည်။ နန်းတက်ပြီးသည်နှင့် ၁၉၀၇ ဂျပန်-ကိုရီးယားသဘောတူစာချုပ်တွင် လက်မှတ်ထိုးရသည်။ ယင်းတွင် အုပ်ချုပ်မှုကိစ္စများကို ဂျပန်တို့က ကြီးကြပ်ကန့်သတ်နိုင်သည်သာမက ဂျပန်ဝန်ကြီးတို့ကိုလည်း အစိုးရအဖွဲ့တွင် ထည့်ထားခွင့်ပြုရသည်။ 

၁၉၀၉ ခုတွင် မန်ချူးရီးယားအရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုရီးယားနှင့် ရုရှားအကြားရှိ မကျေမလည်မှုများကို ဝင်ညှိရန် ဂျပန်အစိုးရက ဌာနေဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် အီတိုဟီရိုဘူမိကို စေလွှတ်သည်။ သို့သော် အီတိုကို ဟာဘင်မြို့၌ ကိုရီးယားမျိုးချစ်တပ်တို့က လုပ်ကြံလိုက်ရာ ၁၉၁၀ ပြည့်တွင် ဂျပန်တို့ ကိုရီးယားသို့ ကျူးကျော်လာတော့၏။ ကိုရီးယားအစိုးရအဖွဲ့တွင်လည်း ဆောင်းဘျန်ဂျွန်နှင့် လီဝန်ယောင်းကဲ့သို့ ဂျပန်လိုလားသူများရှိရာ ၁၉၁၀ ပြည့်၊ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယားပိုင်နယ်ပေါင်းခြင်းသဘောတူစာချုပ်ဖြင့် ကိုရီးယားမှာ ဂျပန်လက်အောက်ခံ ဖြစ်သွားသည်။ 

ဆွန်းဂျုံးသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ရှိနေသော်လည်း အုပ်ချုပ်မှုအာဏာအားလုံးကို ဂျပန်တို့မှ စီမံကာ ရုပ်ပြဘုရင်အဖြစ် ၃ နှစ်ကြာ ဆက်နေရ၏။ တရားဝင်စာချုပ်အရမူ သက်တမ်း ၅၁၉ နှစ်ရှိခဲ့သော ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်မှ ကိုရီးယားအင်ပါယာသည် ၁၉၁၀ ပြည့်၊ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်ကပင် နိဠိတံခဲ့လေပြီ။ 

စာချုပ်အရ ဆန်းဂျုံးအပါအဝင် မင်းမိသားစုသည် ချန်းဒုက်ဂွန်နန်းတော်အပြင်သို့ ထွက်ခွင့်မရတော့ပေ။  အစိုးရအဖွဲ့၌လည်း ဂျပန်ဝန်ကြီးများနှင့် ဂျပန်လိုလားသူများသာ ကျန်သဖြင့် မည်သို့မျှ မစီမံနိုင်။ 

## ဘဝနိဂုံး 
၁၉၂၆ ခု၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်တွင် ချန်းဒုက်ဂွန်၌ပင် လွန်သည်။ နမ်ယန်ဂျူရှိ ယူရင်သင်္ချိုင်းတော်၌ သူ့မိဖုရား ၂ ပါးနှင့်အတူ မြှုပ်ထားသည်။ နိုင်ငံတော်ဈာပနကို ၁၉၂၆ ခု၊ ဇွန်လ ၁၀ ရက်တွင် ကျင်းပရာ နောက် ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် ဇွန်-၁၀ အရေးအခင်းဟူ၍ ဖြစ်လာအောင် အစပြုပေးနိုင်ခဲ့သည်။

သားသမီးမရှိ။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:၁၈၇၄ မွေးဖွားသူများ
ကဏ္ဍ:၁၉၂၆ ကွယ်လွန်သူများ
ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်
ဟာသ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား

**ဟာသကား** ဆိုသည်မှာ ရုပ်ရှင်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ရွှင်မြူးစေရန် ဇောင်းပေးရိုက်ကူးသည်။ ရိုးရာအားဖြင့် အပျော်ဖြင့်အဆုံးသတ်လေ့ရှိသော်လည်း အညစ်ဟာသကားတို့တွင်မူ ချွင်းချက်ဖြစ်သည်။ ပြဇာတ်ရုံရှိ ဟာသပြဇာတ်မှ ဆင်းသက်လာသော ဟာသကားသည် ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် အဟောင်းဆုံးအမျိုးအစားများအနက် တခုအဝင်အပါဖြစ်၏။ အသံတိတ်ခေတ်တွင် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အဆီအငေါ်မတည့်မှုများ၊ ပြောင်ချော်ချော်ဇာတ်ရုပ်များကိုသာ အားပြုရသော်လည်း ၁၉၂၀ နှစ်များတွင် အသံထွက်ဇာတ်ကားများ ဖြစ်လာသည်နောက် အပြန်အလှန်ပြောစကားများဖြင့် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်လာသည်။

ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာတို့၏ အသုံးအနှုန်းအရမူ ရုပ်ရှင်အမျိုးအစားဆိုသည်မှာ ဇာတ်အိမ်တည်ပုံ၊ ဇာတ်ဆောင်၊ ဇာတ်လမ်းတို့တွင် မူတည်သည့်အတွက် အဆွေးကားနှင့် ဟာသကားတို့မှာ တံဆိပ်ကပ်၍မရလောက်အောင် ကျယ်ပြန့်လွန်းနေသည်။  သို့ဖြစ်ရာ ဇာတ်ကွက်တည်ဟာသကား၊ အလှောင်ဟာသကား၊ အညစ်ဟာသကား စသဖြင့် အမျိုးကွဲများဖြင့်သာ ခေါင်းစဉ်တပ်ကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဟာသ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)

**ထယ်ဂျို**(; ၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၃၃၅ ~ ၁၈ ဇွန် ၁၄၀၈)သည် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ ဂျိုဆောန်ပြည်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဂျိုဆောန်ပြည်ကို ၁၃၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၃၉၈ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

ထယ်ဂျို၏ ဖခင် လီချာချုန်သည် တရုတ်ပြည် ယွမ်တိုင်းပြည် လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူဖြစ်ပြီး မိခင်သည် တရုတ်လူမျိုးဖြစ်သည်။  ထယ်ဂျုံးသည် ဂိုလျောတပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထိဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက် ၁၃၉၂ ခုတွင် နန်းတော်ကိုပါ ပုန်ကန်တော့သည်။ ၁၃၉၈ ခုတွင် သားများအကြား နန်းလုသည့်အရေးကြောင့် ပလ္လင်မှ ဆင်းပေးရသည်။ ၁၄၀၈ ခုတွင် လွန်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်
ဦးဖြေ

**ဦးဖြေ**သည် ပါဠိဘာသာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိစာပေ၊ ပုံနှိပ်လောက စသည်တို့ တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သောသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ၌ လူပုဂ္ဂိုလ်များထဲတွင် ပထမဦးစွာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သော် ရှင်သာမဏေပြု၍ ဘွဲ့အမည်မှာ ရှင်ပညာရံသီ ဖြစ်သည်။ အုတ်တွင်းဆရာတော်ထံ ရှေးဦးပညာသင်ယူခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ မဏ္ဍလာရာမကျောင်းတိုက်၌ နေထိုင်ကာ ပရိယတ်စာပေလေ့လာခဲ့သည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မမူမီတွင် လူဝတ်လဲကာ ရန်ကုန်မြို့သို့ဆင်း၍ အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်း၌ ပါဠိပါမောက္ခဂျိမ်းဂရေး၏ လက်အောက်၌ ပါဠိနည်းပြဆရာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

ဆရာကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်များတွင် ၁၂၈၀-ပြည့်နှစ်အထိ ပါဠိစာပြင်ဆရာကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့ပြီး စဉ့်အိုးတန်းလမ်းရှိ မိမိကိုယ်ပိုင်နေအိမ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်က ဝတ်ရွတ်စဉ်၊ သတ်ပုံဥပဒေနှင့် ဝိနည်းငယ်လေးစောင်စသော အများအသုံးပြုနိုင်သည့် စာအုပ်ငယ်များကို ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ ပါဠိစာပေနှင့် ပိဋကတ်ပုံနှိပ်လောကကို စွမ်းစွမ်းတမံ အကျိုးပြုခဲ့သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ရ ဆရာကြီးဦးဖြေသည် ၁၂၉၂-ခုနှစ်၊ အသက်(၈၁)နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

## ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ဂုဏ်ပြုခံရမှုများ
ထိုခေတ်က ထင်ရှားသော ပိဋကတ် ပုံနှိပ်တိုက်ကြီး (၆)တိုက်ရှိရာတွင် ဆရာကြီးဦးဖြေက ဟံသာဝတီပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ကို ပိဋကတ်သုံးပုံပါဠိတော်၊ သုဓမ္မဝတီပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ကို ပါဠိတော်နိဿယကျမ်းစာများ၊ ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက်ကို အဋ္ဌကထာ, ဋီကာနှင့် ကျမ်းဂန်စာပေများ၊ လေးကျွန်းသီရိန်ပုံနှိပ်တိုက်ကို မူလဋီကာစသော ဋီကာနိသျများ၊ ကဝိမျက်မှန်ပုံနှိပ်တိုက်ကို စာသင်သားကိုင် ပါဠိကျမ်းစာများ၊ သာသနာ့ဇောတိကပုံနှိပ်တိုက်ကို ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ စသော ဂန္ထန္တရကျမ်းစာများ စသည်ဖြင့် ခွဲဝေပေး၍ ရိုက်နှိပ်စေခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်မှ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာပညာရှင်ကြီး ဝါရင်း(Warren) ပြုစုခဲ့သော နာမည်ကျော် ဗုဒ္ဓပါဠိစာပေ ဘာသာပြန်ကျမ်းကြီး (Buddhism in Translations)တွင် ထည့်သွင်းရန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ပေမူကို ပြင်ဆင်ပြီး ပေးပို့ခဲ့ဖူးပြီး ။ ဆရာကြီးဦးဖြေ၏ ပါဠိစာပေထွန်းကားရေး စွမ်းဆောင်မှုများအကြောင်းကို အရှင်အာနန္ဒမေတ္တေယျ၏ ဗုဒ္ဓစ်ဇင်း(Buddhism) စာစောင်၊ (၁၉၀၈-ခု၊မတ်လထုတ်)တွင် ဆရာကြီးဦးဖြေ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။။

အင်္ဂလိပ်အစိုးရက မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆-ခုနှစ်တွင် လယ်တီဆရာတော်နှင့်အတူ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆပ် ဆပ်ကပ်ခဲ့သည်။
## ထင်ရှားသောလက်ရာများ
ဆရာဖြေ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာအချို့မှာ:
* အက္ခရဝိသောဓနီကျမ်း
* ပိဋကတ်သုံးပုံအကျဉ်းချုပ်
* မြန်မာရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ်
* ကမ္မဝါစာ
*ဝတ်ရွတ်စဉ်
*သတ်ပုံဥပဒေ
*ပေါရာဏမူလကထာအဘိဓာန်

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကောလာဟလ

**ကောလာဟလ** သည် ကိစ္စရပ်တခု သို့မဟုတ် အဖြစ်အပျက်တခုနှင့်ပတ်သက်၍ ယုံကြည်ရန်ခက်သော်လည်း လူများအကြား ပျံ့နှံ့နေတတ်သော အချက်အလက်ဖြစ်သည်။  မှန်ကန်ကြောင်းကို အလျင်အမြန် အတည်ပြုရန် ခက်ခဲသော သို့တည်းမဟုတ် အတည်ပြုရန်ပင် ခက်ခဲသော အဆိုတမျိုးမျိုးကို ကောလာဟလခေါ်ကြောင်း လူမှုသိပ္ပံပညာတွင် အနက်ဖွင့်သည်။ အချို့ပညာရှင်တို့ကလည်း ကောလာဟလကို ဝါဒဖြန့်ခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ လူမှုဗေဒ၊ စိတ်ပညာနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးဝိဇ္ဇာပညာတို့တွင် ကောလာဟလနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ကြားသင်ယူရမည် များစွာ ရှိ၏။ 

သတင်းမှားနှင့် သတင်းလိမ် (သတင်းတု) ကိုလည်း ကောလာဟလအဖြစ် ပြောဆိုလေ့ ရှိသည်။ သတင်းမှားဟူသည် မသိဘဲ ဖြန့်ဝေမိသော အချက်အလက်မှားကို ဆိုလိုသည်။ သတင်းလိမ် (သတင်းတု) ဟူသည်မှာ ခံယူထင်မြင်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဝေသော အချက်အလက်မှားတည်း။ အနောက်တမျိုးကို အစိုးရများ၊ အဖွဲ့အစည်းများက ထုတ်လေ့ရှိသည်။

## ဝေါဟာရနောက်ခံ 
ကောလာဟလ သည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်ပြီး အုတ်အုတ်ကျက်ကျက်ကြွေးကြော်ခြင်းဟု အနက်ရှိသည်။ 

အချို့လည်း အသံအနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ ကောလဟာလ ဟုလည်းကောင်း၊ ကောလဟလ ဟုလည်းကောင်း အသုံးလွဲတတ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဝါဒဖြန့်ခြင်း
ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်

**ဒန်းဂွန်း** ခေါ်သော **ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်** () သည် အခြား အရှေ့အာရှပြက္ခဒိန်များနည်းတူ လကိုအခြေခံသော ပြက္ခဒိန်ဖြစ်၏။ တရုပ်ပြက္ခဒိန်မှ ပွားယူပြီး ကိုရီးယား၌မြင်ရသော လအဆုတ်အတက်ကို တည်၍ ပြက္ခဒိန်ဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။  ပွဲတော်ရက်များမှာမူ ယဉ်ကျေးမှုအရ ကျင်းပသော ပွဲများကို အချိန်ကိုက်ဖြစ်စေရန် ညှိထားခြင်းတည်း။ 

၁၈၉၆ မှစ၍ ဂရီဂေါ်ရီယန်ပြက္ခဒိန် ခေါ် ခရစ်ယာန်ပြက္ခဒိန်ကို တရားဝင် ပြောင်းသုံးသည်နောက် ယင်းသည်သာ အသုံးများ၏။ သို့သော် ရိုးရာ အားလပ်ရက်များအတွက်၎င်း၊ သက်ကြီးပိုင်းတို့ အသက်တွက်ရာ၌၎င်း ပြက္ခဒိန်ဟောင်းကိုသာ သုံးစွဲဆဲပင်။  ကိုရီးယား၌ အကြီးဆုံးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားအားလပ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သော ​ဆောလ်နားလ် (설날) ခေါ် နှစ်သစ်ကူးပွဲနှင့် မိသားစုတိုင်း မပျက်မကွက် လုပ်မြဲဖြစ်သည့် ချူဆော့ (추석) ခေါ် ဘိုးဘေးကန်တော့ပွဲတို့မှာ ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်အရ ၁-လပိုင်း (၁) ရက်၊ ၈-လပိုင်း (၁၅) ရက် ၌ အသီးအသီး ပြုလုပ်သည်။

## လများ 
ခေတ်သစ်ကိုရီးယားစကားတွင် လ ကို ​ဝေါလ် (월) တပ်၍ သုံးစွဲသည်။ တစုံတယောက်၏မွေးလကို တိရစ္ဆာန်များဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားသော တရုပ်ရာသီခွင်အရ ပြောဆိုလိုပါမူ ဒါးလ် (달) ကို သုံး၏။ ၁-လ၊ ၇-လ နှင့် ၁၂-လတို့ အမည်ဟောင်းများသည် တရုပ်ပြက္ခဒိန်လာ အမည်များနှင့် အတူပင်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှု
နွယ်အေးဗလီ

**နွယ်အေး ဆွန္နီဂျာမေဗလီ** သည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ ဒေါပုံမြို့၊ သီတာနွယ်လမ်းရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။

## ပရဟိတလှုပ်ရှားမှုများ 
ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါဖြင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးစင်တာတို့တွင် နေထိုင်ရသူများအား ၂၀၂၀ ပြည့်၊ စက်တင်ဘာမှစ၍ တနေ့ (သုံးနပ်) စာ စားစရာများကို လူ ၁၆၀၀ အတွက် နေ့စဉ် ပို့ပေးသည်မှာ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ခင်အထိပင်။  ဈေးများ ဆိုင်များ ပိတ်သဖြင့်၎င်း၊ ကောလာဟလများကြောင့် ဈေးနှုန်းမတည်ငြိမ်သဖြင့်၎င်း စားဝတ်နေရေးခက်ခဲသည့် ဒေသခံတို့ကို အခြေခံစားသောက်ကုန်များအား ဈေးလျှော့ရောင်းချခြင်းလည်း လုပ်သည်။  အခြေတကျရောင်းဝယ်ရန် မလွယ်ကူခြင်း၊ ဝယ်လိုအားလိုက်ခြင်း၊ အလွယ်တကူရရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ကြောင့် ဈေးနှုန်းတက်နေသော တကိုယ်ရေသုံး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများ၊ ဆေးဝါးများကိုလည်း အမှန်တကယ်ကျသင့်သောဈေးနှုန်းဖြင့် ရောင်းချပေးခဲ့၏။ ၂၀၂၁ ခု နှစ်လယ်တွင် ရုတ်တရက်မြင့်တက်လာသော ကူးစက်နှုန်းတို့ကြောင့် လိုအပ်လာသော အောက်ဆီဂျင်အတွက်လည်း အောက်ဆီဂျင်အိုးဖြည့်လုပ်ငန်းကို ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်။ 

## ကိုးကား
စစ်ဌာနချုပ်

**စစ်ဌာနချုပ်** ဟူသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအသုံးအနှုန်း ဝေါဟာရ သည်  စစ်ဘက်အကြီးအကဲခေါင်းဆောင်  တစ်ဦးမှ တာဝန်ယူရသည့် ကွပ်ကဲမှုတပ်ဖွဲ့ (သို့) စစ်ဘက်ကွပ်ကဲမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှု သတ်မှတ်ချက် တစ်ခုအား ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တပ်ဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် အကြီးအကဲသည် ဥပဒေမူဘောင်ဖြင့် အပ်နှင်းထားသော  အခွင့်အာဏာအတွက်  အထူး ရာထူးခန့်အပ်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။ တပ်မတော် အရာရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံထားရမှုအရ လုပ်ပိုင်ခွင့် အခွင့်အာဏာ တရားဝင်ရရှိထား၏။ သို့သော် အခြားသော သီးခြားတာဝန်များ နှင့် ကွပ်ကဲမှု အထူးအခွင့်အာဏာများ ပေးအပ်ခံရမှုသည် ထုတ်ပြန်ထားသော ရာထူးခန့်အပ်ခြင်း အမိန့်ကြေညာချက်အရသာလျှင်ဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:အဖွဲ့အစည်း ဆောင်းပါးတိုများ
ကဏ္ဍ:အဖွဲ့အစည်း အမျိုးအစားများ
ကဏ္ဍ:စစ်ရေး
ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဦးစီးဌာန

**ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဦးစီးဌာန**()သည် လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။

## သမိုင်းအကျဉ်း 
   ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဦးစီးဌာနအား လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာနနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု ဦးစီးဌာနတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံအင်အားတို့မှ ထုတ်နုတ်၍ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ (၃၀-၁-၂၀၁၈) ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁၄/ ၁၆၈/အဖရ(၁/၂၀၁၈) ခွင့်ပြုချက်အရ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဦးစီးဌာနကို အရာထမ်း(၅၄)ဦး၊အမှုထမ်း(၂၆၄)ဦး၊စုစုပေါင်း (၃၁၈)ဦးတို့ဖြင့်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## ရည်ရွယ်ချက်များ 
လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဦးစီးဌာန၏ဖွဲ့စည်းပုံအားတိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရခြင်း၏ရည်ရွယ်ချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

* (က) ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဦးစီးဌာနမှ     ဆောင်ရွက်ပေးရသော ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူလူထုအားလုံးသိရှိခံစားခွင့်ရရှိစေရန်၊၊
* ( ခ ) လူမှုရေးဒုက္ခခံစားရန်အလားအလာရှိသူများအား     ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကာကွယ် စောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများကိုလိုအပ်ချက်များနှင့်အညီ     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကူညီစောင့်ရှောက်မှုပေးနိုင်ရန်၊၊
* ( ဂ ) မိမိတို့ဦးစီးဌာန၏လုပ်ငန်းတာဝန်     (၁၀)ချက်ပါလုပ်ငန်းများအားတိုးချဲ့၍ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့်ချိတ်ဆက် ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ရန်၊၊
* (ဃ) အခြားသောဝန်ကြီးဌာနများ၊     NGO, INGO များနှင့်ပူးပေါင်း၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများနှင့်အညီ ထိရောက်သောပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ     ဆောင်ရွက်ရန်။

## လုပ်ငန်းတာဝန်များ
* (က) ကလေးသူငယ်၊ ကလေးနှင့်     လူငယ်များ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( ခ) မသန်စွမ်းသူများ     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( ဂ) သက်ကြီးရွယ်အို ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* (ဃ) ဘေးဒဏ်ခံပြည်သူများ     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( င) အမျိုးသမီး     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( စ) ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများ     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* (ဆ)     မိုင်းအန္တရာယ်ဆိုင်ရာပညာပေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( ဇ) လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့၊ လက်နက်ကိုင်အုပ်စုနှင့်     ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသော ကလေးသူငယ် များကို ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* ( ဈ) လူကုန်ကူးခံရသူများအား     ပြန်လည်လက်ခံရေး၊ ပြန်လည်ဝင်ဆံ့ပေါင်းစည်း ရေးနှင့်     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊
* (ည) မူးယစ်ဆေးဖြတ်ပြီးသူများ     ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်း၊

ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဝန်ထမ်းဖွဲ့စည်းပုံအား အရာထမ်း(၅၄)ဦး၊ အမှုထမ်း (၂၆၄) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၁၈)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရုံးချုပ်တွင် အောက်ဖော်ပြပါဌာနခွဲ (၃)ခုဖြင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်-

* (က) စီမံ/ဘဏ္ဍာဌာနခွဲ၊
* (ခ)     ထိခိုက်လွယ်အုပ်စုများဌာနခွဲ၊
* (ဂ) မူးယစ်၊လူကုန်ကူးဌာနခွဲ၊

ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ
ရွေ့လျားခြင်း

ရူပဗေဒတွင် **ရွေ့လျားခြင်း** ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အချိန်ပေါ်မူတည်၍ ၎င်း၏ တည်နေရာပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွေ့လျားခြင်းကို သင်္ချာနည်းအရ အရွေ့၊ အကွာအဝေး၊ အလျင်၊ အရှိန်၊ အမြန်၊ အချိန် စသည့် ဝေါဟာရများဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ရွေ့လျားခြင်းကို စူးစမ်းသူက ရည်ညွှန်းဘောင်(အမှတ်)ကို မူတည်ဆက်စပ်၍ လေ့လာစူးစမ်းနိုင်ကာ အချိန်ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ထိုရည်ညွှန်းဘောင်ကိုပင် မူတည်ဆက်စပ်ပြီး ထိုအရာဝတ္ထု၏ တည်နေရာပြောင်းလဲမှုကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုများ၏ ရွေ့လျားခြင်းကို ဖော်ပြသော ရူပဗေဒဘာသရပ်ခွဲကို *ကိုင်နစ်မတ်တစ်* (kinematics; ကင်နစ်မတ်တစ် ဟုလည်း အသံထွက်ရှိ) ဟုခေါ်ဆိုပြီး အားများနှင့် အားများ၏ ရွေ့လျားခြင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုအား လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ကို ဒိုင်းနမစ် (dynamics) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ပေးထားသော ရည်ညွှန်းဘောင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ပြောင်းလဲမှုမရှိလျှင် ထိုအရာဝတ္ထုသည် ရပ်နေသည်၊ ရွေ့လျားမှုမရှိ (သို့) ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရည်ညွှန်းချက်ထား၍ ကိန်းသေတည်နေရာတွင် ရှိသည်၊ အချိန်အလိုက် မပြောင်းလဲဟု စသဖြင့်ဆိုနိုင်သည်။ ပကတိရည်ညွှန်းဘောင် (သို့) ပကတိအမှတ်နေရာ မရှိသောကြောင့် ပကတိရွေ့လျားမှု (absolute motion) ကို ဆုံးဖြတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် စကြဝဠာအတွင်း အရာဟူသမျှသည် ရွေ့လျားနေသည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။

ရွေ့လျားမှုသည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ စနစ်များတွင် အသုံးချနိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (ကြီး/ငယ်) ၊ ဒြပ်မှုန်များ၊ ဒြပ်စက်ကွင်းများ၊ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း၊ ရောင်ခြည် စက်ကွင်းများ၊ ရောင်ခြည်မှုန်များ၊ ကွေး/ခုံးခြင်း၊ အာကာသအချိန် စသည်တို့၌ အသုံးချနိုင်သည်။ ပုံရိပ်၊ သဏ္ဌာန်၊ နယ်နိမိတ်များ၏ ရွေ့လျားမှုများအကြောင်းကိုလည်း ပြောဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် "ရွေ့လျားမှု"ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာကာသတွင် ရုပ်ဝတ္ထုစနစ်တစ်ခု၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အစီအစဉ် (သို့) တည်နေရာများ၏ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲမှုကို သဘောဆောင်၏ ။

အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ရွေ့လျားမှုကို တိုင်းတာသည့် အဓိကတန်ဖိုးမှာ အဟုန်ဖြစ်၏ ။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်သည် ထိုအရာ၏ ဒြပ်ထု၊ အလျင်တို့အပေါ် မူတည်သည်။ ပြင်ပသက်ရောက်မှုမရှိသော စနစ် (isolated system) ၌ အရာဝတ္ထုတို့၏ စုစုပေါင်းအဟုန်သည် အချိန်အလိုက် ပြောင်းလဲမှုမရှိပေ။ ဤသည်ကို အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်း ဥပဒေသ (law of conservation of momentum) ၌ ဆိုထားသည်။ အရာဝတ္ထု၏ ရွေ့လျားမှု (အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ၎င်း၏ အဟုန်) သည် ပြင်ပအားတစ်ခု ထိုအရာပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုမရှိပါက မပြောင်းလဲနိုင်ပေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက္ကင်းနစ်
ဓာတုဆေးပညာ

**ဓာတုဆေးပညာ** () သည် ဓာတုဗေဒနှင့် ဆေးပညာတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ပညာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ Iatro သည် ဂရိစကားလုံး ἰατρός မှ ဆင်းသက်လာ၍ *သမားတော်*၊ *ဆေးပညာ* ဟု အနက်ရသည်။ ဤပညာရပ်သည် အဂ္ဂိရတ်ပညာ၌ စတင်သန္ဓေတည်ခဲ့ပြီး ဓာတုဆေးပညာရှင်များသည် ရောဂါများနှင့် အပယိကဖျားနာခြင်းများအတွက် ဆေးရည် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။

ဤပညာရပ်သည် ခေတ်သစ်ဆေးပညာပေါ်ထွန်းလာပြီးနောက် ဥရောပတွင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့ပြီးဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် (ကမ်းရိုးတန်း)မြေနိမ့်ပိုင်းနိုင်ငံများ၌ ၁၅၂၅ မှ ၁၆၆၀ အထိ ရေပန်းစားခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံး ခေါင်းဆောင်မှာ ပါရာဆဲလ်ဆပ်စ်ဖြစ်ပြီး ၁၆ ရာစု ဆွစ် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဓာတုဆေးပညာရှင်များ ယုံကြည်သည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေးသည် ခန္ဓာကိုယ် အရည်များ၏ သီးသန့်အခြေနေရှိ မျှခြေအနေအထားပေါ်တွင် မူသည်သည်။ ဓာတုဆေးဝါးကုထုံးနှင့် အယူအဆများသည် ယခုထိတိုင် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှ၊ ထိုဒေသများမှ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများကြား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချဆဲဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ဆေးပညာ သမိုင်း