open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မော်လိုက်မြို့

**မော်လိုက်မြို့**သည် ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက် 
ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်လမ်းအတိုင်း ပခုက္ကူမြို့မှ ၂၅၅ 
မိုင်ကွာဝေးသည်။ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့် အလျှောက် 
သွားရေး လာရေးအတွက် ရေကြောင်းကို အားကိုးရသည်။ 
မော်လိုက်မြို့သည် ရုံးများနှင့် သင်္ဘောဆိပ်တို့ကြောင့် 
အချက်အချာဖြစ်သော်လည်း လူနေအိမ်ခြေနည်းပါးသည်။
မော်လိုက်မြို့သည် မြစ်ကမ်းနှင့် ၂ မိုင်ခန့်စီ ဝေးကွာသော 
တောင်တန်းကလေး၏ အကြားတွင် တည်ရှိသဖြင့် သားငါးပေါ
များသော်လည်း ဆန်အထွက်မလောက်သဖြင့် အောက်အရပ်ကို 
အားထားရသည်။ မော်လိုက်မြို့တွင် မြို့မဈေးနှင့် ဈေးငယ်တစ်ခုရှိသည်။
မော်လိုက်မြို့မှာ ရှေးအခါက အိမ်ခြေများသော ရွာကြီးမျှ 
သာဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင်မှ ကင်းတပ်မြို့မှ 
အရေးပိုင်ရုံးကို မော်လိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့သဖြင့် 
ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာသည်။

မော်လိုက်သည် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ခေါ်၍ သံထွက်သော တွင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရွှေ၊ ကျောက်မီးသွေး စသည့် ဓာတ်သတ္တုများ ထွက်ရှိရာ နယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြို့တည်ရာ ဒေသတွင် ရှေးက မော်လူးရွာ ရှိဖူးသည်။ 

ကုန်းဘောင်ခေတ်က ခန်းပတ်မြို့ဝန်အုပ်ချုပ်ရာ စီရင်စုနယ်မြေအတွင်း ပါဝင်သည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူသွားပြီး နောက်ပိုင်း ကာလတွင် မော်လိုက်နယ်မှ ဗြိတိသျှတို့ကို တော်လှန်သည်။ ဗိုလ်လယ်နှင့် ရွှေချိုးဖြူမင်းသားတို့မှာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလ ၁၈၈၈ တွင် ချင်းတွင်းနယ်ကို နှစ်ပိုင်းပိုင်း၍ အုပ်ချုပ်ရာ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ရုံးကို ကင်းတပ်၌ ထားရှိသည်။ ထို့နောက် ၁၉၁၆ တွင် မော်လိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်သည်။ ၁၉၂၄ တွင် မော်လိုက်မြို့၌ အထက်တန်းကျောင်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်သည်။

## ထင်ရှားကျော်ကြား 
ခင်မောင်တိုး (အဆိုတော်)

## ကိုးကား
မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်း

## မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်း
မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ဗြိတိသျှပိုင် 
ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်၏။ အလျား ၃၉ မိုင်၊ အနံ ၂၉ မိုင်ရှိ၍
စတုရန်းမိုင် ၇၂ဝ ကျယ်ဝန်းသည်။ မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းနှင့် 
မိုင် ၅ဝဝ ခန့် ကွာဝေး၏။ သန္တာကျောက်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံ 
လျက်ရှိသော ထိုကျွန်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ အမြင့်ဆုံး 
တောင်သည် ပေ ၃,ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် 
မြေဩဇာကောင်းသဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ မော်ရစ်ရှပ် 
ကျွန်း၏ မြို့တော်မှာ ပို့လူဝီဖြစ်၍ တစ်ခုတည်းသော ဆိပ်ကမ်း 
မြို့လည်းဖြစ်သဖြင့်အချက်အချာ ဌာနဖြစ်သည်။

တောင်ကြား ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ငှက်ပျော၊ နာနတ်၊ ရှောက်၊ 
စထရော်ဗယ်ရီ၊ သရက် အစရှိသဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင်
ပေါက်ရောက်သော သီပင်များနှင့် အထူးသဖြင့် ကြံပင်တို့ကို 
စိုက်ပျိုးသည်။ ထိုကြောင့် သကြားသည် ထိုကျွန်း၏ အဓိက
ထွက်ကုန်ပင် ဖြစ်၏။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မီးရထား
လမ်းများနှင့် ကုန်းလမ်းများရှိသည်။

မောရစ်ရှပ်ကျွန်းတွင် နေထိုင်သူတို့သည် များသောအားဖြင့် 
အိန္ဒိယတိုင်းသားများ ဖြစ်၏။ ၃ ပုံ ၁ ပုံ လျော့လျော့သာ
လျှင် ဥရောပတိုက်သားများ ဖြစ်၏။ လူဦးရေမှာ ၄၄၂,ဝဝဝ 
ယောက်ခန့် ဖြစ်သည်။

မောရစ်ရှပ်ကျွန်းကို ခရစ် ၁၅ဝ၅ ခုနှစ်က ပေါ်တူဂီ 
လူမျိုတို့ စတင်တွေ့ရှိသည်။ နောင်သော် ထိုကျွန်းကို စွန့်လွှတ်
သွားသည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင်မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့ လာရောက်
နေထိုင်ကြပြီးလျှင် သူတို့၏ မင်းသားဖြစ်သော နက်တော
မင်းသား မောရစ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်းဟု 
အမည်ပေးသည်။ ဒပ်ချ လူမျိုးတို့သည် ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 
ထိုကျွန်းမှ ဖယ်ခွာသါားပြီးသည့်နောက် ၅ နှစ်အကြာ ၁၇၁၅ 
ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ရောက်ရှိ၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ကြပြန်သည်။ 
ကျွန်းကိုလည်း ပြင်သစ်ကျွန်းဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသော 'အိုင်ဒါ 
ဖရန့်' ဟု အမည်ပြောင်းလိုက်သည်။ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 
ပြင်သစ်တို့လက်မှ ဗြိတိသျှတို့လက်သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။
 
## ကိုးကား
ကျော်ထွန်း၊ သခင်

သခင်ကျော်ထွန်းသည် ထန်းတပင်ခရိုင်၊ အလယ် ဘုတ်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။ တောင်သူလယ်သမား မိဘများဖြစ် ကြသော ဦးဘိုးစံ၊ ဒေါ်အုံးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွား သည်။ သာယာဝတီမြို့၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာအလယ် တန်းကျောင်းနှင့် အင်းစိန်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့ တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ဝင်၍ သခင်ကျော်ထွန်းအမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ အစပြု ၍ တောင်သူလယ်သမား လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ လက် အောက်ခံ အဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမား အစည်း အရုံး (အင်းစိန်ခရိုင်)၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့လေ သည်။

၁၃ဝဝ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှား ခဲ့ရုံသာမက တောင်သူလယ်သမားများအပေါ် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ် သည့် ဥပဒေများကို တိုက်ဖျက်ရန် ဆန္ဒပြတိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲရာ ၌လည်း ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ဖမ်းဆီး အရေးယူခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကို တော်လှန်သည့် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘီအိုင်အေ အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း အင်းစိန်ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့တက် ရောက်၍ စစ်ပညာများ သင်ယူသည်။
ဘီအိုင်အေမှ ဘီဒီအေအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းသော အခါ တပ်မှထွက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၅ခုနှစ် တွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကြီးကို ဆင်နွှဲသောအခါ အင်းစိန် ခရိုင်၊ နိုင်ငံရေးတာဝန်ခံအဖြစ် ထမ်းဆောင်ရလေသည်။

၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် လည်း ကောင်း၊ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး(ဗတလစ) အဖွဲ့ချုပ်တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့ဝင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ (စပကသ) စီးပွားကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ၁၉၅၆ ခုနှစ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်အဖြစ်ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်တွင် အထွေ ထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၇ခုနှစ် တွင် ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့ဝင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ် တောရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြန်လည် ထမ်းဆောင်ရသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ် ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေ သည်။
သန့်ရှင်း ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက်တွင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေး၊ သမဝါယမနှင့် ကုန်စည်ဖြန့် ဖြူးရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သန့်ရှင်းဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီ ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တင် မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ပါတီ၏တာဝန်များကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် အထိ ထမ်းရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ လေသည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်၌ သမဝါယမနှင့် ထောက်ပံ့ ရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းများ ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကုန်သွယ်ရေးကော်ပို ရေးရှင်း အမှတ် ၆ တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ လေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ် လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာ့သံအမတ်ကြီး အဖြစ် မော်စကိုမြို့သို့ သွားရောက်၍ တာဝန်ထမ်းရွက်ရာမှ သက်ပြည့်ပင်စင်ဖြင့် အငြိမ်းစား အနားယူခဲ့လေသည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သခင်ကျော်ထွန်းသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ဇနီး ဒေါ်စိန်သောင်းနှင့် သားသမီးကိုးယောက် ကျန်ရစ်သည်။
## ကိုးကား
မောနေယျအကျင့်

**မောနေယျအကျင့်** (**moneyya** ) ဆိုသည်မှာ အလွန်တရာခက်ခဲသော၊ ရဟန်း (သို့) ပညာရှိတို့၏ အကျင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအကျင့်သည် ဆည်းပူးအပ်သော ပါရမီ ရှိမှသာလျှင် ကျင့်နိုင်သည်။ 

## နောက်ခံအကြောင်း
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား ဓမ္မစကြာတရားဟောတော်မူပြီးလျှင် လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့၌ ထို ၅ ဦးသော ရဟန်းတို့ကို အနတ္တလက္ခဏာသုတ်ကို ဟောတော်မူရာတွင် ၅ ဦးလုံးပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။ လပြည့်ကျော် ၇ရက်နေ့သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝိလရသေ့၏ တူဖြစ်သော နာဠကထေရ် ရောက်လာ၍ မောနေယျအကျင့်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်။

နာဠကသည် ဘုရားအလောင်းဖွားစကပင် အရှင်ဒေဝိလ၏ ဆုံးမစကားကြောင့် ဘုရားလောင်းအားရည်မှန်း၍ ကြိုတင်ရဟန်းပြုပြီးလျှင် တစ်ခုသော တောအုပ်ကို မှီ၍နေ၏။ သုံးဆယ့်ငါးနှစ်ပတ်လုံး စင်ကြယ်စွာ အကျင့်ဖြင့်နေသည်တွင် ဘုရားပွင့်ကြောင်းကို နတ်သားတစ်ယောက်ကြားလာ၍ သိသဖြင့် မိဂဒါဝုန်တော်သို့လာပြီးသော် ဘုရားသခင်အား နိဗ္ဗာန်အလျင်အမြန်ရကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မောနေယျပဋိပတ်ကို ဟောတော်မူပါဟု လျှောက်၏။

မြတ်စွာဘုရားက ဤမောနေယျအကျင့်သည် ဆည်းပူးအပ်သော ပါရမီ ရှိမှသာလျှင် ကျင့်နိုင်သည်။ ပြုခြင်းငှာ အလွန်ခဲယဉ်းသော အကျင့်ဖြစ်၏ ဟုဆိုကာ ဟောကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သမာန ဘာဝံကြုဗ္ဗေထ အစရှိသော နှစ်ဆယ့်နှစ်ဂါထာဖြင့် ဟောတော်မူလေသည်။
*ရွာ၌ အမျက်ထွက်ငြား ထိပါးသောသူအားလည်းကောင်း၊ ကြည်ညွတ်ရိုကျိုးရှိခိုးလာသော သူအားလည်းကောင်းမုန်းချစ်မဟူ၊ အတူအမျှပြုရာ၏။ *စိတ်ဖြင့် ပြစ်မှားခြင်းကို စောင့်ရာ၏၊ 
*ဝမ်းမမြောက်ဘဲ ကျင့်ရာ၏။ 
*ဖြားယောင်းသွေးဆောင်တတ်ကုန်သော မိန်းမတို့ကြောင့် မပျက်စီးစေလင့်။ 
*မေထုန်အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။ 
*ကာမဂုဏ် ငါးပါးတို့ကို စွန့်ရာ၏။ 
*ရန်မူတတ်သော သတ္တဝါတို့အား ဆန့်ကျင်မှု မပြုရာ။ 
*ကြင်နာသော သတ္တဝါတို့၌ တပ်မက်ခြင်းမရှိရာပေ။ 
*သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား မိမိကိုယ်ကဲ့သို့ ထပ်တူ ဥပမာကို ပြု၍ မထိပါးရာ၊ မညဉ်းဆဲရာ။
*မရသေးသော ပစ္စည်း လေးပါး၌ လိုချင်တပ်မက်သော ဣစ္ဆာကိုလည်းကောင်း၊ ရပြီးသည်ကို မဖိတ်မယို လိုချင်မက်မောသောလောဘကိုလည်းကောင်း ပယ်စွန့်၍၊ ပညာမျက်စိဖြင့် ဆင်ခြင်ရာ၏။ 
*ဝမ်းပြည့်ရုံမျှ အစာအာဟာရကို ပိုင်းခြား၍ စားရာ၏။ 
*အလိုနည်းခြင်း၊ မလျှပ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ရာ၏။
*မောနေယျအကျင့်ကို ကျင့်သော ရဟန်းသည် ရွာသို့ဆွမ်းခံဝင်၍ ဆွမ်းစားပြီးလျှင် တောသို့သာလျှင်ရှေးရှူသွားရာ၏။ 
*သစ်ပင်ရင်း၌သာ မလျောင်း မစက် တက်ဝယ်ထိုင်၍သာ ဈာန်တရားတို့ကို ပွားများရာ၏။ 
*နံနက်လင်းသောအခါ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်သောကျင့်ဝတ်ကို ပြုရာ၏။ 
*ဆွမ်းခံဝင်သောအခါ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်း၍ သွားရာ၏။ 
*အိမ်၌ ဆွမ်းစားပင့်ခေါ်ခြင်းကို မနှစ်သက်ရာ။
*ရွာတွင်း၌ ဒါယကာတို့နှင့် ရောနှော၍ မနေအပ်ပေ။ 
*စကားကို ပြတ်ပြတ် ပြောရာ၏။ 
*အစားအဝတ် ရှာခြင်းနှင့် စပ်သော ပရိယာယ်အရိပ်နိမိတ်စကားကိုမျှ မဆိုရာ။
*စိုးစဉ်မျှသော ဝတ္ထုကို ရသည်ဖြစ်စေ၊ မရသည်ဖြစ်စေ မည်သို့မျှဖောက်ပြန်ခြင်း မရှိဘဲ သစ်ပင်ကဲ့သို့ လျစ်လျူပြုရာ၏။
*သပိတ်ကိုပိုက်၍ သွားသည်ရှိသော် အ နေဘိသကဲ့သို့ ပြုရာ၏။ 
*အနည်းငယ်မျှ လှူခြင်းကို မရှုတ်ချရာ၊ လှူသောသူကို မထေမဲ့မြင်မပြုရာ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

တဠကလည်း ဘုရားဆုံးမသော ဩဝါဒအတိုင်းမှတ်နာ၍ အားထုတ်ကျင့်ကြံသဖြင့် ၇ လတိုင်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ် ကိုရပြီးနောက်တစ်ခုသောရွှေတောင်ကို မှီလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေသည်။ ဘုရားတစ်ဆူတစ်ဆူ မောနေယျ ကျင့်သူတစ်ယောက်သာ 
ရှိမြဲ ဖြစ်၏။ ဤနာဠကကား ဥက္ကဋ္ဌ်ကျင့်သောကြောင့် 
ကျင့်သည့်နေ့မှ၇ လ သာ အသက်ရှည်သည်။ မဇ္ဈုံကျင့်သော် ၇ နှစ်၊ မုဒုံကျင့်သော် ၁၂ နှစ် အသက်ရှည်သည်။

## ကိုးကား
မိုးကောင်းငှက်

**မိုးကောင်းငှက်** (**Oriental Dollarbird**) သည် ငှက်ခါးကဲ့သို့ပင် "ကိုရာဆိင် အီဒီး" မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် "*ယူရစ်စတိုးမတ် အိုရီယင့်တားလစ်* (*Eurystomus orientalis*)" ဟု ခေါ်သည်။ ငှက်ခါးနှင့် မျိုးတူဖြစ်သော်လည်း ငှက်ခါးလောက် လူသိမများချေ။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တောင်ပံ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် အဖြူကွက်ကြီး တစ်ခုစီကိုမြင်နိုင်သည်။ 

နားနေသည့်အခါတွင် မိုးကောင်းငှက်၏ မည်းခြောက်ခြောက် အရောင်နှင့် နီရဲသော နှုတ်သီးကို ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်သည်။ မိုးကောင်းငှက်သည် ငှက်ခါးကဲ့သို့ သစ်ပင်ကျိုးတိုး ကျဲတဲမျှရှိသည့် ကွင်းပြင်၌ကျက်စားသော ငှက်မျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ တောတွင်းငှက် စစ်စစ်ဖြစ်၍ ကျွန်းတောများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။ သစ်ပင်ခြောက်ထိပ်ဖျားပေါ်တွင် နားနေလေ့ရှိ၍ နေ့လယ်နေ့ခင်းပူချိန်တွင် ဦးခေါင်းကို ရင်အုပ်နှင့်ပခုံးရှိ အမွှေးများကြားတွင် ဖုံးဝှက်ကာ မလှုပ်မယှက်နေတတ်သည်။ ငှက်ခါးကဲ့သို့ ပူပြင်းသောနေရောင်အောက်တွင် ကြာရှည်စွာနေနိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် ပျင်းရိလေးကန်သော်လည်း စိတ်တက်ကြွလာသည့်အခါ လျင်မြန်ဖျတ်လတ်လေသည်။ ပျံနေသော ပိုးကောင်များကို လင်းမြီးဆွဲများနှင့်အတူ လိုက်လံဖမ်းယူစားသောက်တတ်သည်။ သစ်စားပိုး၊ ပုစဉ်းရင်ကွဲ၊ နှံကောင် စသည်တို့သည် မိုးကောင်းငှက်၏ အစာများဖြစ်ကြသည်။

မိုးကောင်းငှက်သည် စူးရှသော အသံဖြင့် မကြာမကြာအော်လေ့ရှိသည်။ ငှက်ခါးလောက် မဆူညံချေ။ သို့သော် သားပေါက်ချိန်တွင်ကား ငှက်ခါးကဲ့သို့ဆူညံ၏။ မတ်လမှ မေလအထိ မိုးကောင်းငှက်များ သားပေါက်ကြသည်။ အသိုက်လုပ်လေ့မရှိဘဲ မြင့်သော သစ်ပင်အခေါင်းထဲတွင် အုလေ့ရှိသည်။ တမြုံလျှင် ၃ ဥ မှ ၄ ဥအထိ ရှိသည်။

မိုးကောင်းငှက်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံများမှ ဩစတြေးလျတိုက်အထိနှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းဒေသအလယ်ပိုင်းအထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ခြေသစ်တောများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြင့်မားသော တောင်များပေါ်၌ တွေ့ရခဲသည်။ သို့သော် ပဲခူးရိုးမ အချို့နေရာများတွင်ကား မိုးကောင်းငှက်တို့ကို ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရလေသည်။
 
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ပိန်ညင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
မိုးဆွေငှက်

မိုးစွေငှက်သည် မိုးစာငှက်နှင့် အသွင်အပြင်ချင်း တူ 
သော်လည်း ကိုယ်အနေအထား တည်ဆောက်ထားပုံချင်းမှာ 
အလွန်ကွဲပြားသည့်ပြင် မျိုးစဉ်နှင့် မျိုးရင်းချင်းလည်း မတူကြ 
ချေ။ မိုးစွေငှက်သည် "ပက်ဆာရီဖောမီး" မျိုးစဉ်နှင့် "ဟီရန်ဒီဒီဒီး"  
မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအမည်မှာ "ဟီရန်ဒို ရတ်စတစ် 
ကား ဂရတ်တူရာလစ်" ဖြစ်သည်။ မိုးစွေငှက်သည် ပျံသန်းနေ 
စဉ် တောင်ပံကို တစ်ခါတစ်ခါအနည်းငယ် ပိတ်၍ ပိတ်၍ ပျံ 
တတ်သော်လည်း မိုးစာငှက်ကား မည်သည့်အခါမျှ တောင်ပံကို 
မပိတ်ချေ။

မိုးစွေငှက်၏အလျားမှာ အမြီးမွှေးကိုလိုက်၍ ၈ လက်မ 
အထိ ရှိသည်။ အမြီးမွှေးသည် အမှန်မရှိဘဲ ၂ ၁/၂ လက်မမှ
၅ လက်မအထိ ရှိတတ်သည်။ ပျံသန်းနေစဉ် နဖူး၊ မေးနှင့် 
လည်ချောင်းမွှေးတို့၏အရောင်သည် အနည်းငယ်မည်းသယောင် 
ယောင်ဖြစ်သည်။ ရင်ပတ်မွှေးကား ပန်းရောင်ဖျော့ဖျော့ဖြစ်၏။ 
အမြီး၌ရှိသော အဖြူစက်များကို အမြီးအစွမ်းကုန်ဖြန့်လိုက်သည့် 
အခါမှသာမြင်ရသည်။

မိုးစွေငှက်သည် ပျံသန်းသည့်အခါတွင် ခပ်မှန်မှန်အော် 
တတ်၍ အသံနှစ်ဆင့်ထွက်ရာ ဒုတိယအသံက ပို၍ကျယ်သည်။ 
ထိတ်လန့်သည့်အခါ၌ ဖြစ်စေ၊ အနှောင့်အယှက်ပြုသည့်အခါ၌ 
ဖြစ်စေ စူးစူးရှရှ အသံကုန်အော်တတ်သည်။ 
မိုးစွေငှက်သည် အစုအအုပ်နှင့်နေ၍ အမြဲတမ်းပျံသန်း 
နေသည်ကိုတွေ့ရသည်။ မြေပေါ်တွင် နားနေသည်ကိုတွေ့ရခဲ 
သည်။ လယ်ကွင်းများနှင့် ရေပြင်ပေါ်တွင် ပျံသန်းယင်း ပိုးမွှား 
များကို ဖမ်းယူစားတတ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ကပ်၍ပျံယင်း 
ရေပေါ်ရှိ ပိုးမွှားများကို ဖမ်းယူတတ်သည်။ ရေကိုလည်းစုပ်ယူ 
တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကြေးနန်းကြိုး၊ အဆောက်အအုံ၊ 
တံတားနှင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နားနေလေ့ရှိသည်။ ပျံသန်းရာ 
တွင် အခြားငှက်များထက် လျင်မြန်စွာ ဤမှ ထိုမှ လူးလာ 
ပျံသန်းနိုင်သည်။ မြစ်ကြီးများ၏ သဲသောင်ပြင်များတွင် အစု 
အအုပ်နှင့် အိပ်တတ်ကြသည်။ 

မိုးစွေငှက်အမျိုးမျိုးရှိရာအချို့သည်ဒေသပြောင်းရွှေ့တတ်
သည်။ ရခိုင်တိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်နှင့် အလယ်ပိုင်း 
ဒေသများ၊ တောင်ပိုင်းရှိ ကွင်းများ၊ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းနှင့် 
ကယားပြည်နယ်များတွင် မိုးစွေငှက်များကို အများအပြားတွေ့ရ 
သည်။

၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မက္ကာဟ်မြို့တော်

တမန်တော်မိုဟာမက်၏ ဇာတိချက်ကြွေအရပ် ဖြစ်သောကြောင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ မက္ကာမြို့သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်အတွင်းရှိ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဟက်ဂျက်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှစ်ခုအနက် သာသနာရေးဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဂျစ်ဒါမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၄၅ မိုင်ကွာတွင်ရှိသည်။ မက္ကာမြို့သည် ကျဉ်းမြောင်း၍ သဲထူထပ်သော ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိလျက် အလျား ၂ မိုင်ခန့် အနံ ၂/၃ မိုင် ခန့် ရှိသည်။ မက္ကာမြို့တွင်းရှိ အိမ်များမှာ အုတ်တိုက်များဖြစ်၍ အများအားဖြင့် ၃ ထပ် ၄ ထပ် တက်ထားသည်။ လမ်းဘေးတွင် လူသွားစင်္ကြံမရှိပေ။ မက္ကာမြို့တွင် မိုးသည် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ရွာသွန်း၍ ရေရှားပါးသည်။ ယခုအခါတွင်မူ အရှေ့အရပ်သို့ တောင်ပေါ်မှရေကို ရေသွယ်မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူထားပေပြီ။

မက္ကာမြို့သည် မို့ဟာမက် မဖွားမီကပင် တည်ရှိသော ရှေးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်၍ ကုန်သွယ်ရာ အချက်အချာဌာနဖြစ်သည့်အပြင် ထိုစဉ်အခါက အာရေဗျတွင် ပြန့်ပွားလျက်ရှိသော ဘာသာအယူဝါဒတစ်ခု၏ သာသနာဖြန့်ရာ အချက်အချာဒေသလည်းဖြစ်၏။ မက္ကာမြို့သည် ဟက်ဂျက်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် တူရကီလူမျိုးတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့ရသေးသည်။ ၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားသော ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကမှ ဟူစိန်အစ်ဗင်အလီခေါင်းဆောင်သော ပုန်ကန်မှု အောင်မြင်သောကြောင့် တူရကီလက်အောက်မှ မက္ကာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဟူစိန်ဘုရင်အား နက်ဂျနိုင်ငံ စူလတန်ဘုရင်လက်တွင်းသို့ ကျရောက်လေ၏။ ဟူစိန်ဘုရင် နန်းစွန့်၍ နန်းကိုဆက်ခံသော သားတော်အလီဘုရင်သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဝဟာဗီတို့၏ စူလတန်ဘုရင် အစ်ဗင်ဆုအူးအား လက်နက်ချသည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အစ်ဗင်ဆုအူးသည် မက္ကာမြို့၌ ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူသည်။

မက္ကာမြို့သည် ငယ်ပင်ငယ်သော်လည်း ဤသို့အားဖြင့် မွတ်စလင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်။ မက္ကာမြို့သည် ကာအ်ဘာကျောင်းတော်၊ ကျောက်တုံးနက်ကြီးနှင့် ဗလီတို့တည်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဗလီသည် ပေါင်းကူးစင်္ကြံသဖွယ်ဖြစ်၍ အနံပေ ၆ဝဝ နှင့် အလျားပေ ၈ဝဝ ရှိသော ကွက်လပ်ကို ဝန်းရံထားသည်။ ယင်းကွက်လပ်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ကာအ်ဘာတည်ရှိကာ ကာအ်ဘာ၏ အရှေ့တောင်ဘက်ထောင့်တွင် ကျောက်တုံးနက်ကြီး တည်ရှိသည်။ လာရောက်ဖူးမြော်သူတို့သည် ကာအ်ဘာကို ၇ ကြိမ် ပတ်ပြီးလျှင် ယင်းကျောက်တုံးနက်ကြီးကို နမ်းကြရသည်။

တမန်တော် မိုဟာမက်၏ မိန့်ကြားချက်အရ မွတ်စလင်မှန်လျှင် မက္ကာမြို့သို့ တစ်သက်တွင်တစ်ခါ သွားရမည် ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှမွတ်စလင်များသည် မက္ကာမြို့သို့ ရေကြောင်းဖြင့်တစ်နည်း၊ ကြည်းကြောင်းဖြင့် တစ်သွယ်၊ လေကြောင်းဖြင့်တစ်ဖုံ တကူးတက သွားရောက်ကြ၍ ကျောက်တုံးနက်ကြီးကို ဖူးမြော်ဝတ်ပြုခြင်းဖြင့် အာပတ်ဖြေကြရကုန်၏။ ဘုရားဖူးချိန်အခါရာသီမှာ အာရပ်ပြက္ခဒိန်အရ ၁၂ လ မြောက်သော ကာလတွင်ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး လူတန်းစားအမျိုးမျိုးမှ မွတ်စလင်တို့ လာရောက်ကြသော ထိုအချိန်တွင် မက္ကာမြို့တွင် အလွန်စည်ကားပေ၏။ ထိုသို့ ရောက်လာသူတို့သည် မိမိတို့ ဝတ်ပြုဖွယ် အသွယ်သွယ်တို့ကို ပြီးမြောက်ကြသောအခါ ဟာဂျီဟူသောဘွဲ့ကို ရရှိကြ၏။

## ကိုးကား 
မက္ကာဟ်

__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
မိုးညိုမြို့

**မိုးညိုမြို့**သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသော်လည်း 
ယခုအခါ အတန်ငယ်ကွာလှမ်းသောနေရာသို့ ရောက်ရှိနေလေသည်။ သာယာဝတီခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့များ အနက် မိုးညိုမြို့သာလျှင် မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် မတည်ရှိသော မြို့ဖြစ်သည်။

မိုးညိုမြို့နယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ပြည်ခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် နတ္တလင်း၊ ဇီးကုန်းနှင့် ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်များ၊ တောင်ဘက်တွင် လက်ပံတန်းမြို့နယ် နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်တို့ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လျက် ရှိသည်။ မိုးညိုမြို့နယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၅၂ စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာပေါင်း ၄၁ ရွာရှိသည်။

မိုးညိုမြို့နယ်၏ များသောအပိုင်းမှာ ရေလွှမ်းသောတောများဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်မှာ နုံးတင်မြေနု အရပ်ဖြစ်၏။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးသည့်အပြင် ရေလွှမ်းသောဒေသ အစွန်တွင်ရှိသော ကွင်းများတွင် ဖရဲ၊ သခွား၊ ငရုတ်၊ ဆေး၊ ခရမ်းသီး၊ ခရမ်းချဉ်စသည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် များကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်။ မိုးညိုမြို့နယ်တွင် ငါးထွက်သော အင်းများလည်းရှိသည်။ သာယာဝတီခရိုင်တွင် အင်းလုပ်ငန်း၌ မိုးညိုမှာအကျယ် ပြန့်ဆုံးဖြစ်၏။ မိုးညိုမြို့ရှိ ဈေးသည် ဧရာဝတီမြစ်တွင်းမှ ဖမ်းမိသောငါးများ ရောင်းချရာ ဈေးကြီးဖြစ်၏။

မိုးညိုမြို့မှ မင်းလှမြို့သို့ လမ်းကြမ်းတစ်ခု ပေါက်သည်။ မိုးညိုမြို့တွင် ဆေးရုံ၊ ကျောင်းများ၊ အစိုးရရုံးများ ရှိသော်လည်း အခြားထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများ၊ နေရာဒေသများဟူ၍ မရှိပေ။ မိုးညိုမြို့၏ လူဦးရေမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၉,၄၅၇ ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
မက္ကီအာဗဲလီအင်

နိကိုလို မက္ကီအာဗဲလီသည် အီတာလျံလူမျိုး ထင်ရှား 
သော နိုင်ငံပြုသုခမိန်နှင့် စာရေးဆရာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေး၌ 
အလွန်လိမ္မာကျွမ်းကျင်၍ ပရိယာယ်ကြွယ်ဝသူဖြစ်၏။ မက္ကီအာ 
ဗဲလီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီပြည် 
ဖလော်ရင့်မြို့၌မွေးဖွားသည်။ သူသည် ကျကျနန ပညာဆည်းပူး 
သင်ယူရသည်မဟုတ်ဘဲ အလွတ်လေ့လာ သင်ယူခဲ့ရ၏။ မက္ကီ 
အာဗဲလီ၏ ငယ်ရွယ်စဉ်ဘဝအကြောင်းကို အသေအချာ မသိရ 
ပေ။ မက္ကီအာဗဲလီသည် မဲဒီချီတို့ ဖလော်ရင့်မြို့မှ နှင်ထုတ်ခံရ 
ပြီးနောက် ၄ နှစ်အကြာ ၁၄၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ ထင်ရှားလာပေ 
သည်။ သူသည် ဖလော်ရင့်သမ္မတနိုင်ငံ ကောင်စီအဖွဲ့၏ 
အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် အမှုထမ်းသည်။ ဤသို့ 
ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် နေရာအနှံ့အပြားသို့ သွားရောက်၍ ခက်ခဲ 
နက်နဲသော နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်မှု ကိစ္စများတွင် တာဝန်ယူခဲ့ရ 
သည်။ ဤသို့အားဖြင့် မက္ကီအာဗဲလီသည် ထိုခေတ်က ဆိုးသွမ်း 
ရာ၌ ကျော်ကြားသည့် ဆီဇာဗောဂျနှင့် ကြုံတွေ့အဆက်အသွယ် 
ပြုခဲ့ရပြီးလျှင် ကောင်းသောနည်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ၊ 
မကောင်းသောနည်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ မိမိရည်ရွယ်ရင်း 
အောင်မြင်ခြင်းသည်သာ ပဓာနဟူသော ဗောဂျ၏ဝါဒကို 
နှစ်သက်အားကျမိလေသည်။

၁၅၁၂ ခုနှစ်၌ မဲဒီချီဆွေမျိုးစု တန်ခိုးအာဏာပြန်လည် 
ရရှိသောအခါ မက္ကီအာဗဲလီသည် ရာထူးမှနုတ်ပယ်ခြင်း ခံရရုံ 
သာမကဘဲ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချ ည|ဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခြင်းကိုပင် 
ခံရ၏။ သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်း ဒဿမလီယိုက ခွင့်လွှတ် 
သဖြင့် လွတ်မြောက်ခဲ့ရလေသည်။ ယင်းသည့်နောက် မက္ကီအာဗဲ 
လီသည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်မဝင်စားတော့ဘဲ စာပေများကို 
ရေးသားခဲ့၏။ သမိုင်း၊ ကဗျာနှင့်ဟာသပြဇာတ် အများအပြား 
ရေးသားခဲ့သည်။ ဉာာဏ်သစ်အရေးပုံခေတ် စာပေဘက်တွင် 
ထင်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။

မက္ကီအာဗဲလီသည် 'ဖလောရင့်သမိုင်း'၊ 'စစ်အတတ်'၊ 
'လီဗီ၏ပထမ ၁ဝ အုပ်ကိုဆွေးနွေးခြင်း'၊ 'မင်းသား' မည်သော 
စာအုပ်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ ထိုစာအုပ်တွင် တိုင်းပြည် 
အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်သူသည် ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ပြီးမြောက် 
အောင်မြင်ရန် ဆောင်ရွက်ရမည့်နည်းလမ်းများအတွက် စိုးရိမ် 
ကြောင့်ကြ ဖြစ်နေစရာမလိုဟူသော သဘောတရားကို လိမ္မာ 
ကျွမ်းကျင်စွာ ဖော်ပြထားလေသည်။ သူသည် ရန်သူတို့ကို 
နှိမ်နင်းရန်နှင့် မိမိ၏ တိုင်းသူပြည်သားများက မိမိ၏ အမိန့်ကို 
နာခံလာစေရန်အတွက် မည်မျှပင်ယုတ်မာသည့် နည်းလမ်းများ 
ဖြစ်စေကာမူ အသုံးပြုရမည်ဟုလည်း ဆိုလေသည်။ အာဏာ 
လက်ရှိ ပြုထားနိုင်ရေးအတွက် လိုက်နာရမည့် ကျင့်စဉ်များကို 
လည်း ဖော်ပြထားသည်။ မက္ကီအာဗဲလီသည် ၁၅၂၇ ခုနှစ် 
ဇွန်လတွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
မာဂျာရ်လူမျိုး

## မက်ဂျာလူမျိုး
မက်ဂျာ်လူမျိုးသည်ကား ဥရောပတိုက်ရှိ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်
နေထိုင်သော ဟန်ဂေးရီးယန်း လူမျိုးတွင် အများစုဖြစ်၏။
ဟန်ဂေးရီးယန်းတို့သည် မိမိတို့အား ဟန်ဂေးရီးယန်းလူမျိုး
ဟုခေါ်ကြသည်ထက် မက်ဂျာလူမျိုးဟုခေါ်သည်ကို ပို၍
နှစ်သက်ကြလေသည်။ မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည်ကား ဥရောပ
တိုက်ရှိ အခြားမည်သည့် လူမျိုးနှင့်မျှမတူပေ။ မက်ဂျာလူမျိုး
သည် မွန်ဂိုးလီးယားနှင့် ဆိုက်ဗီးရီးယား အနောက်ရှိ အာလတိုင်း
တောင်တန်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်သော လူမျိုးစုများမှ ပေါက်
ဖွားဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်၍ တူရကီသွေး၊ မွန်ဂိုသွေး၊ နှော
လျက်ရှိ၏။ ဤသို့အားဖြင့် မက်ဂျာလူမျိုးတို့မှာ အိမ်ခြေယာခြေ
မတည်ထောင်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေသော လူမျိုးစုတို့မှ
ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာလျက် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ ဝဝဝ
ကျော်က ယခု ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတည်ရာသို့ အရှေ့အရပ်ဆီမှ ဝင်
ရောက်နေထိုင်ကြလေသည်။ ထိုသို့ ဥရောပတိုက်တွင်းသို့
ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ၌ ခရီးလမ်းတလျှောက်တွင် အခြားလူမျိုး
အများအပြားကို အောင်မြင်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ထိုစဉ်က
ဥရောပတိုက်အရှေ့တောင်ဘက် တခွင်ဝယ် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ဖွယ်
ရာ လူမျိုးဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ယင်းတို့သည် မိမိတို့၏ နှိမ်နင်း
တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည့်လူတမျိုးဖြစ်သော အူဂရီယန်တို့၏
ဘာသာစကားသည် ဖီနီ-အူဂရီဘာသာစကားစုတွင် အဝင်အပါ
ုဖြစ်၏။
ခရစ် ၉ ရာစုနှစ် အကုန်လောက်တွင် မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည် 
ဟန်ဂေရီတည်ရာမြေပြန့်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် တာတာသွေး
နှောသော ရှိရင်းစွဲလူမျိုးတို့နှင့် ပေါင်းသင်း၍ အိုးအိမ်တည်ကြ
သည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ခရစ်ယန် အယူဝါဒီများ ဖြစ်လာ
ကြကာ အနောက်တိုင်းယဉ်ကေးမှု အဝဝကို ခံယူခဲ့ကြသော်လည်း
မိမိတို့ဘာသာ စကားဖြစ်သော အူဂရီယန်ဘာသာကိုပင် ပြောဆို
ခဲ့ကြလေသည်။
မက်ဂျာတို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာပင် ရှေးဩစတြီးယန်းအင်ပိုင်ယာ
၏ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုခံခဲ့ရ၏။ မက်ဂျာများသည် ဤသို့အုပ်ချုပ်ခံရ
သည်ကိုမကျေနပ်သဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်
တောင်ဆိုခဲ့ရာ၊ တောင်းဆိုသည့်အတိုင်း ရရှိခဲ့ပေသည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်
တွင် ဟန်ဂေရီသည် ဩစတြို-ဟန်ဂေရီယန်နိုင်ငံကြီးအတွင်း စည်း
မျဉ်းခံနိုင်ငံတခုအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင်
ဟန်ဂေရီတွင် မက်ဂျာလူမျိုး ၁ဝ သန်းမျှရှိ၏။
ပဌမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဗဟိုနိုင်ငံများ ရှုံးနိမ့်သွားသောအခါ
ဟန်ဂေရီသည်လည်း ထရီအေနွန် စာချုပ်ကို လက်မှတ် မရေးထိုး
လိုဘဲ ရေးထိုးလိုက်ရခြင်းဖြင့် မိမိပိုင်နယ်မြေ ၃ ပုံ ၂ ပုံနှင့် မက်ဂျာ
လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ဆုံးရှုံးသွားရလေသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များတွင်မူ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား
နှင့် ရူမေးနီးယားမှ နယ်မြေအများအပြားကို ဟန်ဂေရီက ပြန်လည်
ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။
မက်ဂျာလူမျိုးတို့၏ အသွင်အပြင်မှာ အရပ်မနိမ့်မမြင့်၊ ဦးခေါင်းလုံး၍
ကျယ်ပြန့်သောမျက်နှာရှိသည်။ အသားရောက်ညို၍ မျက်လုံးနှင့်
ဆံပင်ညိုမည်းမည်းအရောင်ရှိသည်။ မက်ဂျာတို့သည် ယေဘုယျ
အားဖြင့် အမျိုးဂုဏ်မောက်၍ လွတ်လွတ်လပ်လပ် နေလိုသော
ဆန္ဒရှိကြသည်။ ဝတ်စားဆင်ယင်ရာတွင်လည်း ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာ
လူမျိုးများ ကဲ့သို့တောက်ပသော အရောင်အဆင်းများကို နှစ်သက်
ကြသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်က မက်ဂျာလူမျိုးဦးရေမှာ ၁ဝဝ၅ဝ ၆ဝဝ ဖြစ်၍
ရှေးဟန်ဂေရီပြည်ရှိ လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်
တွင်ကား ၈ ၆၅၇ ၁၇၂ ယောက်ဖြစ်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံရှိ လူဦးရေ၏
၉၂.၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပေသည်။

## ကိုးကား
မက်ဆိုပိုတေးမီးယား

**မက်ဆိုပိုတေးမီးယား** (Mesopotamia) ဟူသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ အီရက်ဟုခေါ်သောဒေသတွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ် အကျုံး 
ဝင်လေသည်။ မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ဟူသော အမည်နှင့်အညီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ တည်နေရာမှာ ရှေးပါးရှားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံများ၏ စပ်ကြားရှိ တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ် ၂ သွယ်၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ ယင်းဒေသသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ဦးစွာထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်လျက်၊ ရှေးယဉ်ကျေးမှုပေါ်ထွန်းလာရာ မြေဩဇာကောင်းသည့် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန် ရပ်ဝန်းကြီးတွင် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်တို့အကြားရှိ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တည်ရာဒေသသည် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။

ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၄၃,ဝဝဝ မျှသာရှိသည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဤဒေသကို အရမ်နာဟာရိမ်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရှေးသူဟောင်း အကြီးအကဲတို့ ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုရိုးရှိပေသည်။

မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၌ ရှေးခေတ်က ကောင်းစားကြီးကျယ်ခဲ့ပုံတို့ကို ရှေးဟောင်း နေရာများကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် သိရပေသည်။ ထိုသို့ တူးဖော်ရာ၌ ဘီစီ ၄ဝဝဝ ခန့်က ထိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အထောက်အထားပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရပေသည်။ သို့အားဖြင့် အစဉ်တစိုက် တွေ့ရှိရသည်မှာ 
ဆူမားရီးယန်းတို့ကို ဆီးမိုက်တို့ အနိုင်ရလျက် တိုင်းဂရစ်မြစ်ပေါ်ရှိ အက်ကတ်နယ်တွင် မင်းမူကြီးစိုးခဲ့ကြပြန်သည်။

ရှေးဘေဘီလိုးနီးယားနိုင်ငံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်၏။ ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အာဆီးရီးယားသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယားကို အနိုင်ရလေရာ အရှေ့ပိုင်း မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်လာသည်။ တစ်ဖန် အဆီးရီးယန်းတို့အား မိဒလူမျိုးတို့က နှိမ်နင်းပြန်လေသည်။ 

မိဒ်တို့လက်မှ ထိုနယ်ကို ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ရယူပြီးသော် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ သဂရိတ်က အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်။ အေဒီ ၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမလူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က တွန်းလှန်နှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။ အေဒီ ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ပါးရှင်းလူမျိုးများအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုနယ်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် သိမ်းယူပြီးသော် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အုပ်စိုးလျက် ဗဂ္ဂဒက်ကို မြို့တော်ပြုခဲ့ပေသည်။ ၁၁ ရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ စီးနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ မျှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့လေရာ၊ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည်အထိပင် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့က နိုင်ငံထူထောင်သည်တွင် အီရတ်ဟူ၍ တွင်လာပေသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မက်ဆိုပိုတေးမီးယား
ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုလောက
ကဏ္ဍ:ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
မက်ပါကရင်နှင့် ပယ်လျူဒရင်

## မက်ပါကရင်နှင့် ပယ်လျူဒရင် 
ငှက်ဖျားရောဂါသည် လူများကိုသေကြေပျက်စီးစေသော 
ရောဂါဆိုးကြီးဖြစ်သဖြင့် များစွာကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းပေ 
သည်။ ကွီနိုင်ဆေးကို လိုသလောက်မရနိုင်ခဲ့လျှင် ငှက်ဖျား 
ရောဂါကို မည်သို့မျှ မကာကွယ်နိုင်ပေ။ ကွီနိုင်အစား အသုံးပြု 
နိုင်မည့် အခြားဆေးဘက်တစ်မျိုးကို ကြံဆကြရာတွင် *မက်ပါ 
ကရင်* ခေါ်သော ဆေးကို ခရစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်လောက်ကတွေ့ရှိ 
ကြလေသည်။ မက်ပါကရင်သည် ငှက်ဖျားရောဂါကို တိုက်ဖျက် 
ရာ၌ ကွီနိုင်ထက် ၃ ဆမျှပို၍ တန်ခိုးအာနိသင် ရှိပေသည်။ 
မက်ပါကရင်နှင့် ကွီနိုင်တို့မှာ ငှက်ဖျားရောဂါကို 
အမြစ်ပြတ်အောင် မဖြတ်နိုင်ကြသောကြောင့် မက်ပါကရင်ထက် 
တန်ခိုးအာနိသင် ထူးကဲသော ဆေးတစ်မျိုးကို တစ်ဖန် စီမံ 
ကြံဆောင်ကြပြန်လေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလဆန်း 
လောက်တွင် ဗြိတိသျှဓာတ်ခွဲရုံတစ်ခုမှ *ပယ်လျူဒရင်* ခေါ် 
ဆေးတစ်မျိုးကိုတွေ့ရှိကြောင်း ကြေညာလေသည်။ ပထမဦးစွာ 
ဖော်စပ်သူများမှာ ဒေါက်တာအက်ဖ၊ အိပ်ချ၊ အက်စ၊ ကတ်၊ 
ဒေါက်တာ ဒီ၊ ဂျီ၊ ဒေဗီနှင့် မစ္စတာ အက်ဖ၊ ရို့ ဆိုသူ သိပ္ပံ 
ကဝိကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ ပယ်လျူဒရင်ဆေးတွင် ငှက်ဖျား 
ရောဂါအတွက် ကောင်းသောအချက် ၃ ချက်ရှိသည်။ ပထမ 
အချက်မှာ ရောဂါပိုးပါရှိသည့်ခြင်ကောင်ကိုက်ခြင်း ခံရသည့် 
တိုင်အောင် ရောဂါမဖြစ်စေရန် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ဒုတိ 
ယ အချက်မှာ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်မည့် အရိပ်အရောင်လက္ခဏာ 
များ ပေါ်ပေါက်လာသည့်တိုင်အောင် ရောဂါကို ထိရောက်စွာ 
တိုက်ဖျက်နိုင်ခြင်း၊ တတိယအချက်မှာ ငုပ်နေပြီးမှ ပြန်ပေါ် 
တတ်သော ငှက်ဖျားရောဂါကို အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခြင်း 
တို့ ဖြစ်သည်။

ပယ်လျူဒရင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် 
ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်း မပြုသေးဘဲ လပေါင်းအတော် 
ကြာကြာ လျှို့ဝှက်ထားသေးသည်။ ဤသို့ လျှို့ဝှက်ထားခြင်းမှာ 
ဓာတုဗေဒဘက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ၊ သုတေသန လုပ်ငန်း 
ပြုရာ၌ ကုန်ကျသော ငွေကြေးအခြေအနေ စသည်တို့ကြောင့် 
ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုံး၌ ဗြိတိသျှသိပ္ပံကဝိများသည် 
တစ်ကမ္ဘာလုံး၏အကျိုးကို ထောက်ရှုကာ ထုတ်ဖော်အသိပေး 
လိုက်ကြသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဓာတ်ခွဲရုံအသီးအသီး၌ 
ပယ်လျူဒရင်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သလို ဖော်စပ်ယူနိုင်ကြပေပြီ။

## ကိုးကား
မက်လင်ပင်

မက်လင်ပင်သည်မင်းကွတ်သီးနွယ်ဝင်တွင် ပါဝင်ပြီး မျိုးရင်း အမည်မှာ Clusiaceae ဖြစ်၍
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့်  *Garcinia gummi-gutta* (L.) N.Robson ( Syn: *Garcinia cambogia* Desr.) ဟုခေါ်သည်။https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:427866-1 မက်လင်ချဉ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် ပေါများစွာ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရသည်။ အပင်က အမြဲစိမ်းသောအပင်ကြီး evergreen tree ဖြစ်ပါသည်။ ကြီးမားပြောင်လက်နေသော အရွက်ကြီးတွေအပေါ်မှာ ဘေးဖက်ကို ထင်ရှားစွာထွက်နေသော ရွက်ကြော ၁၆ စုံက သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာတွေဖြစ်ပါသည်။ နောက်တစ်ချက်ထူးခြားတာက ဒီအပင်တွေက အရှေ့တောင်အာရှမှာဘဲ တွေ့ရသော အပင်တွေသာဖြစ်ပါသည်။ ပင်စည်မှာ fluted trunk နှင့်အတူ ဘေးဖက်ကို ဖြာနေသော အကိုင်းတိုတွေပါပါတယ်။ အဖိုပွင့်တွေက စိမ်းဝါရောင်ရှိသည်၊၊ အမပွင့်ကတော့ တပွင့်ထီးထီးသာဖြစ်ပါသည်။ အသီမှား အရည်ရွှမ်းပြီး အတွင်းသားမှာ Hydroxycittic Acid (HCA) ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အဆီဖြစ်ပေါ်စေသော အင်ဇိုင်းကို တားဆီးပေးပါသည်။ Glycogen ပုံစံဖြင့်သာ သိမ်းဆည်းနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေး၍ အဆီပိုတွေ တက်မလာတော့ချေ။ ထို့နောက် ဆီရိုတိုနင် (Serotonin) ဓာတ်ကိုလဲ များစေသဖြင့် ရင်ခံခြင်းကို ဖြစ်စေကာ အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်း စေပါသည်။ ၂ဝ၁၁ ခုနှစ် လေ့လာတွေ့ရှိမှုအရ မက်လင်သီးဖြင့် ပြုလုပ်သော ဝိတ်ကျဆေးများသည် နှစ်ပတ်အတွင်း နှစ်ပေါင်ခန့် ကျစေနိုင်သည်ဟု သိရသည်။ 
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မက်လင်သီးကို လျက်ဆားဖော်စပ်ရာ၌ အသုံး 
ပြု၍ ထိုလျက်ဆားကို မက်လင်ချဉ်လျက်ဆား အဖြစ်ဖြင့် လူသိ 
များသည်။ အချို့ဒေသတွင် အချဉ်ဟင်းချက်ရာ၌ မက်လင်သီး 
ကို အသုံးပြုကြသည်။ 

မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ မက်လင်သီးသည် အလွန် 
ချဉ်၏။ ဝမ်း၊ လေချုပ်သောအနာ၊ သလိပ်နာ၊ လေနာတို့ကိုနိုင် 
၏။ ကြေလွယ်၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေတတ်၏။ ကျင်ကြီး 
ကျင်ငယ်ကို ဖျက်၍ အောက်သို့ထုတ်တတ်၏။ နှလုံးနှင့် ဆိုင် 
သောအနာ၊ ဘေးထိုး ရင်ကျပ်နာ၊ ရင်ပတ်နာ၊ ဂူနာတို့ကိုနိုင် 
၏။ အဆီမရှိ။ သည်းခြေကို ပျက်စေတတ်၏။ ကျင်ကြီး ကျင် 
ငယ်တို့၌ အပြစ်ဒေါသကို နိုင်၏။ မောဟိုက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုး 
နာ၊ ပန်းနာ၊ အစာမကြေသောအနာ၊ အော့အန်ခြင်းတို့ကိုနိုင်၏။
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းအလိုအားဖြင့် မက်လင်သီး၏အသား 
နှင့် အစေ့ကိုပါ အဖျော်ရည်ပြုလုပ်၍ အသုံးပြုရာ အေးမြ၍ 
အဖျားကို ကျစေသည်။ ညဉ့်ချွေးထွက်ခြင်းကို သက်သာစေ၍ 
ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို နိုင်လေသည်။

## ကိုးကား
မောက်မယ်မြို့

**မောက်မယ်မြို့**သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁,၆၃ဝ မြင့်ပြီးလျှင်၊ တောင်များ ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။ မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်မှတောင်သို့ နမ့်ယွန်းချောင်း စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် နန်းဖတ်ခုံစေတီ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ စေတီနှင့် ဆုတောင်းပြည့်စေတီများ တည်ရှိပြီးလျှင်၊ မြို့၏မြောက်ဘက် မြို့၏အဝင်ဝတွင် မြို့ဦး မဟာမုနိ စေတီ တည်ရှိသည်။ ထိုစေတီ၏ တောင်ဘက်တွင်ကပ်လျက် မြို့ဦးဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော်ကြီး၏ ကျောင်းတိုက် တည်ရှိလေသည်။ မောက်မယ်မြို့ဟု တွင်သည်မှာ ရှမ်းဘာသာအခေါ်မောက်မိုင်၊ မြန်မာအခေါ် ခေါင်ရမ်းပန်းကို အစွဲပြု၍ တွင်ကြောင်းဆိုသည်။

မောက်မယ်မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁,၂ဝဝ ခန့် ရှိ၏။ နောက်ဆုံး သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေမှာ ၁၉,၅ဝဝ ခန့် ရှိ၏။ မောက်မယ်မြို့နယ်အတွင်း၌ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ ကယား စသည့်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ နတ်ကိုးကွယ်သော ကယားလူမျိုးများမှ အပ၊ ရှမ်းနှင့် ပအိုး လူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြလေသည်။ မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်သူတို့၏ အလုပ်အကိုင်များမှာ လယ်လုပ်ခြင်း၊ တောင်ယာခုတ်ခြင်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်၏။ မြို့နယ်၏ ထွက်ကုန်များမှာ အင်တွဲ၊ ချိပ်၊ သစ်စေး၊ ကွမ်းရွက်၊ ဆေးရွက်၊ ဆန်စပါး၊ နှမ်းဆီ၊ မြေပဲဆီ စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။

ခရီးလမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် မောက်မယ်မြို့သည် ကားလမ်းဆုံး ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ မောက်မယ်မှ တိုက်နယ်အတွင်းသို့ လှည်း၊ နွားဝန်တင်၊ အထမ်းအပိုးတို့ဖြင့်သာ ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ မောက်မယ်မှ တန့်ဟတ်သို့သွားသော ကားလမ်းသည် နွေရာသီအတွင်း၌သာ အသုံးပြုနိုင်သည်။

မောက်မယ်မြို့တွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံမှာ ယခင် နယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်ကြီးဖြစ်၏။ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ နန်းဖတ်ခုံ စေတီတော်ကြီးနှင့် မြို့၏အရှေ့ဘက်တောထဲတွင် တည်ရှိသည့် မြို့နံစေတီဖြစ်သော နောင်အိုင်စေတီတို့ဖြစ်သည်။ နန်းဖတ်ခုံစေတီတော်ကြီး၏ ဘုရားပွဲတော် 
များကို နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလနှင့် တပေါင်းလများတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိလေသည်။ 

## ကိုးကား
မိုးနဲမြို့

**မိုးနဲမြို့**သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ နမ့်စန်ခရိုင်၊ လွယ်လင်-မိုင်းပန်သွားလမ်း ၄၆ မိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ၃,၁၇၉ ပေမြင့်သည်။ မိုးနဲဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခင်း = *အဖွားမြို့* ဟူ၍ ဖြစ်၏။ မိုးနဲမြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် နောင်ကျော့အင်းနှင့် နောင်ကျော့ချောင်း ရှိပြီးလျှင်၊ အနောက်တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မြို့ရိုးပျက်များ ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တံခွန်တောင်၊ မြတောင်၊ ငွေတောင်စသည့် တောင်ကုန်း တောင်စွယ်များ ရှိ၏။ ထိုတောင်များပေါ်တွင် စေတီတစ်ဆူကျ တည်ထားလေသည်။

မိုးနဲမြို့ တည်နေပုံမှာ ဆင်ခြေလျှော ဖြစ်ရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် မြင့်ပြီးလျှင် အရှေ့ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ မြို့၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ယခင်နယ်ရှင် စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်နန်း ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် မြို့သူမြို့သားများ အမြဲ သုံးစွဲနေသည့် နောင်မိုရေကန် ရှိသည်။ မိုးနဲမြို့သည် အရှေ့နှင့်အနောက် ၃/၄ မိုင်ခန့်၊ တောင်နှင့်မြောက် ၁/၄ မိုင်ခန့် ရှိ၏။ ခန့်မှန်းခြေ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် တစ်ဝက်ခန့် ဖြစ်သည်။ မိုးနဲမြို့တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၁၄ ခန့်ရှိပြီးလျှင် လူဦးရေ ၂၄၇၂ ယောက်ခန့် ရှိ၏။ 

မိုးနဲမြို့နှင့် မြို့နယ်အတွင်း ရှမ်းလူမျိုး အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။ မြို့ပေါ်တွင် မြန်မာ၊ ကုလားနှင့် တရုတ်လူမျိုး အနည်းအကျဉ်း ရှိ၍၊ မြို့နယ်အတွင်း လီရှော၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျားနှင့် ပလောင်လူမျိုး အနည်းအပါး နေထိုင်ကြလေသည်။ မိုးနဲမြို့နှင့် မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသူများသည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသာ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် လယ်ယာခြံ လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသူများသာ များလေသည်။ မိုးနဲမြို့၏ အဓိက ထွက်ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်၍၊ သစ်စေး၊ အင်တွဲ၊ ရှမ်းဆီ၊ ချိပ် စသည်တို့ လည်း အများအပြား ထွက်သည်။

မိုးနဲမြို့တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ များပြားသည့်အလျောက် မြို့နှင့်မလိုက်အောင်ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ၁၆ ကျောင်း ရှိသည်။ မိုးနဲမြို့နယ်တွင် စေတီပုထိုးများလည်း အလွန် များပြား၏။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်တွင် မိုးနဲမြို့ကို အချက်အချာထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မိုးနဲမြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ စေတီ၊ ဦးရွှေအောင်စေတီနှင့် ဆင်တောင်စေတီတို့ ဖြစ်သည်။

မိုးနဲမြို့သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း၊ လွယ်လင်ခရိုင်၊ မိုးနဲနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ နယ်ပိုင်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ လမ်းဝန်ထောက်ရုံး၊ အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်ရုံး၊ ရဲဌာန၊ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဌာန စသည်ဖြင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ အစိုးရအထက်တန်းေကျာင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများလည်းရှိသည်။ မိုးနဲမြို့သည် လွယ်လင်၊ မိုင်းပန်၊ မန္တလေး၊ ကျိုင်းတောင်း၊ လင်းခေး စသည့် မြို့များနှင့် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
မက်မန်းပင်

**မက်မန်းပင်** (***Prunus domestica***) သည် ပန်းပွင့်သော အပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ ပါဝင်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတဆင့် အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ဝဝဝ နှင့် ယင်းအထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက်သည်။ ထိုကြောင့် မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်။ မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်။ ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်းသွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်။ များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ ထွက်လာကြသည်။ မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်။

## အသီး
မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီးမျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိအောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့သည် လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျောရှိသည်။ အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်။ အလယ်ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲတွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်။ မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ်သည်။ ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်။ အခြား အသီးများထက် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်။ အချို့ကို မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်။ thumb|right|alt=မက်မွန်သီး|မက်မန်းသီး

မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား ပွားယူကြသည်။ ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်းတွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တနေရာရာတွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် အသီးသီးသော မက်မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်။ အဖူးများသည် ပင်လုံးထဲတွင်ပေါက်၍ အညှောင့်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုးပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်။ ကူးသောအဖူးများမှ ထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ အညွန့်အတက်များပင် ဖြစ်သည်။ မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍ စိုက်ကြသည်။ စ၍စိုက်ပျိုးသည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏။ ဤသို့ အဖူးကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မမှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်။ အဖူးကူးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီးချေ။ မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ်ထွန်းသည်။ မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ်သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင်ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်။

## ကိုးကား
မိုက္ကရိုစာအုပ်

မိုက္ကရိုစာအုပ်သည် စာအုပ်ကို အငယ်ဆုံး အရွယ်အထိ 
ဖန်တီးကာ ဖတ်ရှုနိုင်အောင် သိပ္ပံပညာဖြင့် စီစဉ်ထားခြင်းဖြစ် သည်။ 
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပုံနှိပ်အတတ်စတင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး သည့်နောက် 
စာအုပ်သည် လူအတွက် မရှိမဖြစ်သော အသုံးအဆောင်
တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပုံနှိပ်စာ 
အုပ်အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာသော်လည်း မည်သူတစ်ဦး 
တစ်ယောက်မျှ ကုန်စင်အောင်မဖတ်နိုင်ပေ။ ထွက်သမျှစာအုပ်ကို 
မဆိုထားဘိ၊ စာအုပ်ကောင်းများကိုချည်း ရွေးဖတ်ရန်ပင် 
အချိန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ အချိန်အခက်အခဲသာမက 
စာအုပ်များကို ထားသိုရန် နေရာအခက်အခဲကလည်း ရှိသေးသည်။ 
ပုံပမာ - အစဉ်မပြတ် မှီငြမ်းပြုနေရန်သင့်သည့် *အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား* ခေါ်အင်္ဂလိပ် စွယ်စုံကျမ်းကြီးမျိုးမှာ တစ်စုံလျှင် ၂၄ 
တွဲမျှရှိပြီးလျှင် ကြီးမားလေးလံလှသောကြောင့် အမြဲတမ်း 
ဆောင်ထားရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဤအခက်အခဲများကို 
သိပ္ပံကဝိကြီး များက အမျိုးမျိုးစီမံကြံဆောင်၍ ဖြေရှင်းလိုက်ကြလေပြီ။
သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတို့၏ တီထွင်ချက်မှာ အလိုရှိရာ 
စာအုပ်ကြီးတစ်အုပ်လုံးကိုရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသကဲ့သို့ ကော်ပြားဖြင့် 
ရိုက်ကူးပြီးလျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အလင်းဖြင့် ပိတ်ကားပေါ်တွင် 
ရုပ်ရှင်များပြသကဲ့သို့ တစ်ဖန် ပြန်လည်ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ 
ယင်းသို့ ရိုက်ကူးရာ၌ ရိုးရိုးဓာတ်ပုံရိုက်သကဲ့သို့ သော်လည်း 
ကောင်း၊ ရုပ်ရှပ်ရိုက်သကဲ့သို့သော်လည်းကောင်း နှစ်သက်သည့် 
နည်းဖြင့် ရိုက်ကူးနိုင်ပေသည်။ မည်သည့်နည်းဖြင့် ရိုက်ကူး 
သည်ဖြစ်စေ ဖလင်ကော်ပြား၏ ပြက်မှာ ၁ လက်မထက်ပို၍ 
မကျယ်ပေ။ စာဖတ်စက်မှာ ကြီးကျယ်လှသော ကိရိယာမဟုတ် 
ဘဲ အမြင့် ၂ ပေမျှသာရှိ၍ ရိုးရိုးစားပွဲပေါ်တွင် တင်ထားနိုင် 
သည်။ ယခုအခါ စာဖတ်စက်ကို ပြည်သူလူထုသို့ ထုတ် 
မရောင်းသေးသော်လည်း တန်ဖိုးမှာ ၁၅ ပေါင်ထက်မပိုကြောင်း 
သိရပေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကျော်ကြားဆုံး စာအုပ်အသီးအသီးကို 
မိုက္ကရိုစာအုပ်ပြုကာ ဖတ်ရှုနိုင်ပေသည်။ ကျမ်းအတွဲပေါင်း ၂၄ 
တွဲရှိသော အင်္ဂလိပ်စွယ်စုံကျမ်းကြီးကို မိုက္ကရိုစာအုပ်ပြုပြီး အိတ် 
ထဲတွင်ထည့်ကာ ဆောင်ယူသော် ဆောင်ယူနိုင်ပေသည်။ ဤကဲ့ 
သို့ ကြီးမားလှသောစာအုပ်များကို လွယ်ကူသက်သာစွာ ဖတ်ရန် 
ယူဆောင်သွားနိုင်သောကြောင့် ပညာရေး အခက်အခဲများကို 
သာမန်လူတန်းစားများပင် ဖြေရှင်းနိုင်ဖွယ် ရှိပေသည်။ မိုက္ကရို 
စာအုပ်၏ အကူအညီဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ပညာရပ်အသီးအသီးကို 
လွယ်လင့်တကူ ရယူမှတ်သားနိုင်သောကြောင့် မည်သူမဆို မိမိ 
သန်ရာ ပညာဘက်တွင် အစွမ်းကုန်ထူးချွန်အောင် ကြိုးစား 
လေ့လာနိုင်သည်။ ယခုအခါတွင် စာဖတ်စက်များကို လန်ဒန်မြို့ 
သိပ္ပံဘက်ဆိုင်ရာ စာကြည့်တိုက်နှင့်တကွ အခြားသောနေရာများ 
တွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ မိုက္ကရိုဖလင်ကို လူသုံးများလာသည် 
နှင့်အမျှ အမေရိကန် သိပ္ပံပညာရှင်အချို့က နောင်သောအခါ 
ထုတ်ဝေသမျှ ဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းတို့ကို မိုက္ကရိုဖလင်ဖြင့် ထုတ်ဝေ 
ဖြန့်ချိရန် ကြံရွယ်နေကြသည်။ မိုက္ကရိုဖလင်က အသုံးပြုရာတွင် 
စာပုံနှိပ်ခြင်းထက် အဖိုးအခများစွာသက်သာသည်ဟု အကြောင်း 
ပြကြသည်။ စာအုပ်များကို သိုမှီးရမည့်အစား မိုက္ကရိုဖလင်နှင့် 
မိုက္ကရိုစာအုပ်များကို သိုမှီးရခြင်းသည် ငွေအကုန်အကျ နည်း 
သည်သာမက နေရာအယူလည်းနည်း၍ များစွာ သက်သာလှပေ 
သည်။ သို့ရာတွင် မိုက္ကရိုဖလင်သည် စက္ကူလောက်တာရှည်ခံ 
မခံကိုကား သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိပေသည်။
မိုက္ကရိုဖလင်သည် စက္ကူနေရာတွင် လည်းကောင်း၊ 
မိုက္ကရိုစာအုပ်သည် စာအုပ်နေရာတွင်လည်းကောင်း အသီးအသီး 
အစားထိုးယူလိုက်ကြလျှင် ယခုလက်ရှိ စာအုပ်အစီအစဉ်နှင့် 
တကွ စာပေပါ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲလာပေလိမ့်မည်။ စာ 
ကြည့်တိုက်ကလေး တစ်တိုက်တွင် မိုက္ကရိုစာအုပ် ၁ဝယဝဝဝ ခန့် 
ထားရန်မှာ များစွာခဲယဉ်းလှမည် မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ မိုက္ကရို 
စာအုပ်များကိုဖတ်ရန် စာဖတ်စက်မှာ ရေဒီယိုတစ်လုံး၏တန်ဖိုး 
လောက်သာရှိပေသည်။ ထိုကြောင့် နောင်အခါ လူထုပညာသင် 
ကြားရေးတွင် တိုးတက်မှုအများအပြား မြှော်လင့်ဖွယ်ရာရှိသည် 
ဟုဆိုနိုင်ပေသည်။

## ကိုးကား
မိုက္ကရိုဖလင်

## မိုက္ကရိုဖလင် 
ပုံနှိပ်စာလုံးများနှင့် အခြားပစ္စည်းများအား ဓာတ်ပုံ 
ရိုက်ကူးထားသည့် သေးငယ်သော ဖလင်ကော်ပြားကို မိုက္ကရို 
ဖလင်ဟုခေါ်သည်။ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံး၏ စာသားကို ပေ 
အနည်းငယ်မျှသာရှည်၍ ပြက်နှစ်လက်မထက်မပိုသော ဖလင် 
ကော်ပြားကလေးပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးထားနိုင်ပေသည်။ 
ထိုနောက် ဖလင်ကော်ပြားကို အလိပ်ကလေးလိပ်၍ မူလ 
စာအုပ်ထားသည့်နေရာ၌ပင် စာအုပ်လောက် နေရာကျယ်ကျယ် 
မယူရတော့ဘဲ နေရာအတော်ကျဉ်းကျဉ်းတွင် ထားနိုင်လေသည်။ 
ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးပြီးသော ဖလင်ကို ရုပ်သေပြစက်ပေါ်တွင်တင်၍ 
ဆလိုက်မီးထိုးလိုက်သည့်အခါ အလွန်သေးငယ်သော စာလုံးများ 
ကြီးလာသဖြင့် ကောင်းစွာဖတ်ရှုနိုင်သည်။

မိုက္ကရိုဖလင်သည် ပညာရေး၊ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ လုပ် 
ငန်း၊ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း စသော လုပ်ငန်းများတွင် များစွာ 
အသုံးဝင်၏။ စီးပွားရေး မှတ်တမ်းများကို ဖိုင်တွဲကြီးများနှင့် 
သိမ်းဆည်းမထားတော့ဘဲ မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး 
ထားကြသည်။ ထို့အတူ နေရာအမြောက်အမြားယူ၍ ထားရှိရ 
မည့် စာအုပ်များကို မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကာ 
သိမ်းဆည်းထားရာ၌ ဖလင်လိပ်အနည်းငယ်သာ ကုန်သည်။ 
အရေးကြီးသော စာချုပ်စာတမ်းများနှင့် ရှားပါးလှသော စာအုပ် 
များကိုလည်း မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူထားကြသည်။ 
ဤသို့ဖြင့် ယင်းတို့ကို ထိန်းသိမ်းထားရာ၌ မပျက်စီးနိုင်သည့် 
ပြင် နေရာအတွက်လည်း တာဝန်အလွန်ကျဉ်းပေသည်။ ရိုက် 
ကူးပြီးသား မိုက္ကရိုဖလင်များကို အဖိုးအနည်းငယ်နှင့် ရရှိနိုင် 
သဖြင့် ယခုအခါ ခေတ်မီစာကြည့်တိုက်များနှင့် ကျောင်းများ 
တွင် ထားရှိကြသည်။

မိုက္ကရိုဖလင်များသည် သိမှန်လိုသော အကြောင်းအရာ 
အချက်အလက်များကို မှတ်တမ်းတင်ရာ၌ အကောင်းဆုံးဖြစ် 
သည်။ ခရစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ နယူးယော့မြို့တွင် ယခုခေတ် 
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းရပ်များကို နောင်လာနောက်သား 
များအဖို့ အကျိုးရှိစေရန် မိုက္ကရိုဖလင်များနှင့် မှတ်တမ်းတင်၍ 
အခိုင်အခံ့ ဆောက်လုပ်ထားသော မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတွင် 
မြှုပ်နှံထားကြသည်။ စာမျက်နှာပေါင်း ၃ဝ၀၀ဝဝဝ ကျော်မျှရှိသော 
ထိုယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို မိုက္ကရိုဖလင်နှင့် 
ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရာ၌ ဖလင်လိပ် သုံးလိပ်နှင့်တစ်ဝက်မျှသာ ကုန် 
သည်။ ထိုမိုက္ကရိုဖလင်များကို နောင်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ဝဝဝ ကြာမှ 
ထုတ်ယူလေ့လာကြမည်ဟု ဆိုသည်။
မိုက္ကရိုဖလင်တွင် ဓာတ်ပုံရိုက်သည့်လုပ်ငန်းကို ဓာတ်ပုံ 
ပညာပေါ်ကတည်းက သိရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ၁၉၂၈ ခုနှစ် 
 
နောက်ပိုင်းကျမှ ခေတ်စားလာသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း 
စောစောပိုင်းလောက်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ စာကြည့်တိုက်များသည် 
လေကြောင်းတိုက်ပွဲ ဒဏ်ကြောင့် များစွာပျက်စီးခဲ့ရသည်။ 
အလွန်အဖိုးတန်သည့် စာအုပ်များနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများ 
အမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် မပျက်စီးမဆုံးရှုံး 
ရအောင် အဖိုးတန်စာအုပ်များနှင့် စာမူများကို မိုက္ကရိုဖလင်များ 
ဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး၍ သိမ်းဆည်းထားသဖြင့် သက်သာရာရရှိ 
လေသည်။
ယခုခေတ်တွင် အများအသုံးပြုကြသောမိုက္ကရိုဖလင်၏ 
အရွယ်အစားမှာ ၃/၄ လက်မ သို့မဟုတ် ၁ ၃/၈ လက်မ 
အကျယ်ရှိသည်။ အချို့မှာ အပျော်တမ်း ဓာတ်ပုံရိုက်သမားများ 
အသုံးပြုသော ဖလင်ကော်ပြားအရွယ်လောက်ပင် ရှိသည်။

## ကိုးကား
မင်ဒလင်

**မင်ဒလင်** (mandolin) သည် ကြိုးတပ်တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ လျုခေါ် အင်္ဂလိပ် ဗျပ်စောင်းမျိုးတွင် ပါဝင်၍ မြန်မာဗျပ်စောင်း နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ မင်ဒလင်အိုးသည် ဗူးသီးခြမ်းသဖွယ် ဖြစ်၏။ လည်တံတို၍ ကန့်လန့်ဖြတ်တုံးကလေးများစွာ ရှိသည်။ ထိပ်ကား၍ ပြားပြီးလျှင် ယင်းတွင် ကြိုးများကို သော့ဟုခေါ်သော ရစ်တံဝက်အူများဖြင့်ထိန်းထားသည်။ မင်ဒလင် တွင် သာမန်အားဖြင့်ကြိုး ၄ စုံတပ်သည်။ မင်ဒလင်တီးရာတွင် လက်ဝဲလက်ဖြင့် လည်တံကိုကိုင်ကာ ဆိုင်ရာကြိုးကိုနှိပ်၍ လက်ယာလက်ဖြင့် လက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ် လက်ခတ်သံပြား ကော်ပြားတစ်ခုခုဖြင့် ကြိုးကိုခတ်ရသည်။ ကြိုးမှာ သံမဏိကြိုးများ ဖြစ်၏။ ကြိုးကိုခပ်မြန်မြန်ခတ်လျှင် အသံတုန်များကို ရရှိသည်။

မင်ဒလင်သည် အီတာလျံ လူမျိုး တို့ စတင်တီးခတ်သော တူရိယာ ဖြစ်၏။ မင်ဒလင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိပေရာ နှစ်မျိုးလုံးပင် အီတာလျံတို့မှ စတင်ပေါက်ဖွားလာသည်။ တစ်မျိုးမှာ နီယ ပေါ်လီတန် ဟုခေါ်၍ လူသိပိုများသည်။ အလျား နှစ်ပေရှိ၍ ညီညာသောကြိုး ၄ စုံ တပ်သည်။ ကျန်တစ်မျိုးမှာ မိလနိဟု ခေါ်၍ အနည်းငယ် ပို၍ကြီးပြီးလျှင် ညီညာသော ကြိုး ၅ စုံ၊ သို့မဟုတ် ၆ စုံ တပ်သည်။

မင်ဒလင်သည် သံစုံတီးဝိုင်းများတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာကြီးမျိုး မဟုတ်ပေ။ သို့ရာတွင် မိုဇတ် (Mozart) နှင့် ဗေးထိုးဗင် (Beethoven) အစရှိသော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် မိမိတို့ စပ်သော အခြားသီချင်းများနှင့် လိုက်ဖက်၍တီးစေကာ ယင်းအတွက် တီးလုံးများ ရေးပေးလေသည်။ မင်ဒလင်သည် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ယူဆောင် သွားနိုင်သောကြောင့် အပျော်တမ်းတီးခတ်သူများတွင် ခေတ်စားသည်။

## ကိုးကား
မင်းကွန်း

*မင်းကွန်းဆရာတော်
*မင်းကွန်းမြို့
*မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီး
*မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီး
မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်

## မင်းကွန်းဆရာတော်(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆) (1869-1955)
မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် စစ်ကိုင်းမြို့မြောက်ဘက်၊ မြန်မာတာ ၅ တိုင် (၁ဝ မိုင်) မျှဝေးသော မင်းကွန်းအနောက်ရှိ ကံကြီးကုန်းရွာ၌ အဖဦးညို၊ အမိဒေါ်ပိုင်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၅ ရက် စနေနေ့ ညနေ ၆ နာရီ၊ (၁၈၆၉) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့ အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် မောင်သာဗျော်ဖြစ်၍ သားချင်းလေးယောက်အနက် တစ်ဦးတည်းသော ဒုတိယသားဖြစ်သည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာတရား (အမှတ်တရား)ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။‌ 

အသက် ၈ နှစ်အရွယ်တွင် ကန်ကြီးကုန်းရွာ စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားသည်။ ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သည့်အလျောက် ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် အခြေခံ ကျမ်းစာအဖြာဖြာတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။ ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ကဲကျောင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေ ပြုသည်။ သာမဏေဘွဲ့ ရှင်နာရဒဖြစ်သည်။ သာမဏေဝါ ၄ ဝါ အရလောက်တွင် ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပြီးဆုံးအောင်မြင်သည်။ ဤသို့ စာဝါများကိုသင်ကြားနေစဉ် အဖ ဦးညို ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ နောက် ၇ လခန့်အကွာတွင် အမိ ဒေါ်ပိုင်လည်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြန်၏။ ထိုကြောင့် ရှင်နာရဒသည် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် လူထွက်၍ နှမ၊ အစ်မများနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေလေသည်။

အသက် ၂ဝ ပြည့်တွင် မန်ကျည်းစု တောရကျောင်း ဦးလက္ခဏကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်နာရဒပင်ဖြစ်သည်။ ဦးလက္ခဏထံ၌ ကျမ်းဂန် စာပေများကို အပြီးတိုင် လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် မင်းကွန်းတောင်ပေါ်ကြီးကျောင်းတိုက် ၃ ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒထံ၌လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ မိုးကောင်းတိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဒက္ခိဏဝန်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း၊ မြတောင်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် ရွှေတောင်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်း ဆရာတော်ထံ၌ သီတင်းသုံးပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ သို့ ပြန်လာနေထိုင်ကာ သာသနာအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သည်။

ပဉ္စင်းငယ်ဘဝနှင့် ၆ ဝါရသောအခါ တစ်ဖန် လူဝတ်လဲကာ ရဟန်းဘဝမှ သက်ခဲ့ပြန်သည်။ လူ့ဘဝ၌ တစ်နှစ်ကျော်ကြာခဲ့ပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းပြန်တက်၍ စာပေပရိယတ္တိများကို သင်ကြားသည်။ ထိုနောက် လက်ပံတန်းမြို့သို့ကြွ၍ စာဝါများပို့ချခဲ့ရာမှ တစ်ဝါမျှ အကြာတွင် မင်းကွန်းအလယ်တောရ ဆရာတော်ထံ ခိုဝင်ဆည်းကပ်ကာ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်များကို နည်းခံ၍ နေထိုင်သည်။ သက်တော် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ 

သက်တော် ၄ဝ တွင် မြို့လှသို့ကြွ၍ ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရန် ဟောပြောဆုံးမတော်မူ၏။ မြို့လှ ဘိုတဲကုန်းရပ်၌ မြန်မာပြည်၏ ပထမဦးဆုံး ဝိပဿနာ တရားစခန်း (တရားဋ္ဌာန) ကိုဖွင့်လှစ်သည်။ ထိုမှ သထုံမြို့သို့ ကြွ၍ မင်းကွန်း ဇေတဝန်ကျောင်းကို တည်ထောင်ကာ သီတင်းသုံးတော် မူသည်။ သထုံမြို့တွင် ၁ဝ နှစ်ကျော်မျှနေပြီးနောက် မူလမင်းကွန်းဂူလေးချောင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပြန်သည်။ တစ်ဖန် မူလမင်းကွန်းမှ သထုံမြို့သို့ တပည့်ရဟန်းတော်များ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ကြွရောက်လာပြီးလျှင် အသက်ထက်ဆုံး သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဓမ္မ ဟောပြောတော်မူသည်။ 

သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်၊ (၁၉၅၅)ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၈)ရက်နေ့ သက်တော် ၈၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။ ဆရာတော်ကြီးသည် တရားဓမ္မများ ဟောပြောတော် မူရုံမျှမက ကျမ်းများလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ အဋ္ဌကထာ (၂) ကျမ်းအပါအဝင် ကျမ်းပေါင်း (၂၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် မဟာစည်ဆရာတော် နှင့် တောင်ပုလုဆရာတော် တို့အား သတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာနည်းကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား
မင်းကွတ်ပင်

**မင်းကွတ်ပင်**သည် ဂတ်တစ်ဖာရီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ 
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါစင်းနီးယား မန်ဂိုစတားနား 
ဟုခေါ်သည်။ မင်းကွတ်ပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မလ္လာယု 
ကျွန်းဆွယ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တဆင့်ယူဆောင် 
စိုက်ပျိုးသည့် အပင်လတ်မျိုးဖြစ်သည်။ မင်းကွတ်ပင်သည် ပု၍ 
ဝိုင်းသည့်ပြင် လှပ၏။ အချို့ မင်းကွတ်ပင်များမှာ ပေ ၃ဝ 
အထိမြင့်မားကြသည်။ အရွက်သည် စိမ်း၍ထူပြီးလျှင်တောက်ပ 
၏။ အမွေးကလေးများလည်း ပါရှိ၏။ အချို့မင်းကွတ်ရွက်များ 
သည် ၈ လက်မခန့်အထိ ရှည်သည်။ မင်းကွတ်ပွင့်သည် 
ပန်းရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂ လက်မခန့် ရှိသည်။
မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီးပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော် 
လည်း လိမ္မော်သီးထက် ငယ်သည်။ အရောင်မှာ သီးစ၌ 
စိမ်း၍မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သောအရောင်ရှိသည်။ 
ကန့်လန့်ဖြတ်တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခွဲခန့် ရှိသည်။ မင်းကွတ်သီး 
၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။ အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသား 
ရှိသော အမြွှာပေါင်း ၄ မြွှာမှ ၈ မြွှာထိ ပါလေ့ရှိသည်။ ထို 
အသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။ 
အရည်ရွှမ်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို 
စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဒူးရင်းသီး၏
သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေး 
သော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည် 
ဟု ဆိုကြသည်။

မင်းကွတ်ပင်သည် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို 
ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်း၌ ထိုအပင်များကောင်းစွာ 
ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ထိုကြောင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် မြေဩဇာ 
ထက်သန်သည့် ချိုင့်ဝှမ်းရပ်များနှင့် ပင်လယ်ကမ်းတလျှောက် 
ရှိ တောင်ခြေတို့၌ မင်းကွတ်ခြံကြီးများကို တွေ့မြင်ရသည်။
အပင်သစ်ပွားလာအောင် လက်ရှိပြုလုပ်နည်းမှာ အစေ့ 
ကိုစိုက်သည့် နည်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးလျှင် 
မင်းကွတ်ပင်များ အကြီးနှေး၍ အပင်သက် ၁ဝ နှစ်ကျမှအသီး 
သီးနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် အသီးမြန်မြန်ရရှိရန်အတွက် အပင် 
ပေါက်စ အောက်ခံပင်များကို မျိုးကိုင်းများနှင့် အကိုင်းချင်း 
ဆက်နည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြေထုပ်ဆွဲခြင်းနည်းဖြင့်လည်း 
ကောင်း စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးလျက်ရှိကြသည်။ မင်းကွတ်ပင်များကို 
တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ပေ ၂ဝ စီခွာ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။

မင်းကွတ်ပင်သည် ဆောင်းရာသီ နိုဝင်ဘာလလောက်မှ 
စ၍ ဖေဖော်ဝါရီလကုန်၊ မတ်လဆန်းအထိ အပွင့်များပွင့်သည်။ 
မိုးဦးနှင့် မိုးလယ်လများဖြစ်သော မေလမှ ဩဂုတ်လအတွင်း 
အသီးများမှည့်ကြသည်။ မင်းကွတ်သီးမှည့်သည် ချိုအေးသော 
အရသာနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြားသော 
သစ်သီးဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ စိုက်ပျိုးရေး 
ဌာနသည် မင်းကွတ်သီးများကို ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိက 
တိုက် တောင်ပိုင်းသို့ နှစ်စဉ် တင်ပို့ရောင်းချလေသည်။
မင်းကွတ်သီးအခွံ၊ အခေါက်နှင့်အရွက်နုများကို ဝမ်း 
ကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။ ထိုကြောင့် 
မင်းကွတ်သီးအခွံကို နေလှန်း၍ သိမ်းဆည်းထားတတ်ကြသည်။

## မင်းကွတ်သီး
မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီး ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း လိမ္မော်သီးထက်ငယ်သည်။ အရောင်မှာ သီးစ၌ စိမ်း၍ မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သော အရောင်ရှိသည်။ ကန့်လန့်ဖြတ် တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခန့်ရှိသည်။ မင်းကွတ်သီး၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။ အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသားရှိသော အမြွာပေါင်း ၄ မြွာမှာ ၈ မြွာထိ ပါလေ့ရှိသည်။ ထိုအသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။ အရည်ရွှမ်းသည်။ မြန်မာနိုင်ရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဒူးရင်းသီး၏ သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေးသော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ
ကဏ္ဍ:သီးနှံများ