open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကြို့ပင်

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပင်လယ်ပြင်မှ ပေ ၃ဝ⁠ဝဝ အထိ မြင့်သော ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ သစ်တောများ၌ **ကြို့ပင်**များကို တွေ့ရသည်။ ကြို့ပင်၏အမြင့်သည် ပေ ၈ဝ အထိရှိ၍ ပင်စည်လုံးပတ်မှာ ၁ဝ ပေအထိ ရှိသည်။ ကြို့ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်များ စုံလင်ဝေဆာစွာရှိ၍ အရိပ်ကောင်း ပေးနိုင်သည်။ ကြို့ပင်၏အခေါက်သည် မွဲပြာရောင်ရှိ၍ ကြမ်းသည်။

ကြို့ပင်သည် မိုးပါးသောအရပ်နှင့် မိုးများသောအရပ် ၂ ရပ်စလုံး၌ ပေါက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အန္ဒိယနိုင်ငံ မိုးပါး ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ကြို့ပင်ကို အရိပ်ရရန်အတွက်သာမဟုတ်၊ အသီးနှင့် အရွက်ရရန်အတွက်ပါ စိုက်ပျိုးကြသည်။ အသီးကိုစားသုံးနိုင်၍ အရွက်ကို ကျွဲနွားကျွေးနိုင်သည်။ ကြို့ပင်စိုက်ရာတွင် အစေ့ကိုဖြစ်စေ၊ ကိုင်းဖြတ်ကို ဖြစ်စေ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ကြို့သီးမှည့်၏ အရသာမှာ မချဉ်တချဉ် ဖြစ်၍ နွေရာသီတွင် အေးမြသောအရသာ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကြို့သား၏အရောင်မှာ နီကြန့်ကြန့် ဖြစ်သည်။ ပျဉ်းတွဲ မာကျောသောကြောင့် ကြို့သားကို လွှဖြင့် ခဲခဲယဉ်းယဉ်း 
ဖြတ်ရသည်။ သို့သော် ခိုင်ခံ့၍ လေးလံသဖြင့် လှည်းဘီးဝင်ရိုးများ ပြုလုပ်ရန် အလွန်ကောင်းသည်။ ထွန်၊ ထယ်၊ စူးဆောက် လက်ကိုင်ရိုး၊ ဆီကြိတ်ဆုံ၊ ကြံကြိတ်ဒလိမ့်တုံး၊ ကျည်ပွေ့များ 
ပြုလုပ်ရန် အတွက်လည်း ကောင်းမွန်သည်။ ပွတ်ခံရန်လည်းကောင်း၍ ရေနံတင်တွဲသဗ္ဗာန်တို့၏ ကုန်းပတ်ကို ကြို့သားဖြင့် ခင်းလေ့ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ချိပ်ရနိုင်သော အပင်များတွင် ကြို့ပင်လည်း ပါဝင်သည်။ ချိပ်ချိုးချိန်မှာ တန်ခူးလနှင့် သီတင်းကျွတ်လများဖြစ်၏။ ကြို့သီး၏အစေ့ကို ကြိတ်လျှင် ဆီတစ်မျိုးကို ရ၍ ထိုဆီကို ခေါင်းလိမ်းဆီများတွင် ထည့်သုံးလျှင် ဆံပင်သန်စွမ်းသည်ဟု ဆိုသည်။ ကြို့သားမှ ပန်းဘဲမီးသွေး ဖုတ်ယူကြသည်။ ကြို့ခေါက်မှာ ဖန်သည့်အတွက် ချုပ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးဝင်သည်။

ကြို့ပင်နှင့် အမည်အားဖြင့် ဆင်တူရိုးမှားဖြစ်သော ကြို့ဖိုပင်လည်း ရှိသေးသည်။ ကြို့ဖိုပင်များကို ပဲခူးရိုးမတောင်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတို့၌ တွေ့ရသည်။ ကြို့ဖိုပင်သည် ကြို့ပင်လောက်ပင် ရှိသော်လည်း ပင်စည်သက်သက်၏ အလျားမှာတိုသည်။ ကြို့ဖိုသားမှာ မာ၍ လှည်းပုံတောင်း ပြုလုပ်ရန် ကောင်းသည်။ ကြို့ဖိုကို တစ်ခါတစ်ရံ တောသရက်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ကြောင်မြီးတို

**ကြောင်မြီးတို** () သည် ကြောင်မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင်နေသည်။ ထိုဒေသများတွင် ယင်းကို  ဟူ၍ခေါ်သည်။ ကြောင်မြီးတိုတွင် အမြီးငုတ်တို၊ ရှည်လျားသော ခြေတံ လက်တံ၊ ထောင်နေသောနားရွက်များရှိ၏။ ကြောင် မျက်စိသူငယ်အိမ်ကဲ့သို့ပင် ကြောင်မြီးတို၏ မျက်စိသူငယ်အိမ်သည် နေ့ဖက်အလင်းများချိန်တွင် မျှင်⁠မျှင်ကလေး သေးသွယ် ကျဉ်းမြောင်းသွား၍၊ ညဉ့်ဖက်မှောင်ချိန်ရောက်မှ ကြီးမားဝိုင်းဝန်းလာသည်။ 

ကြောင်မြီးတိုသည် အလွန်မျက်စိလျှင်လေသည်။ ယုန်ပေါ သော အချိန်များတွင် ယုန်ကို ဖမ်းယူစားသောက်၏။ ယုန် မရသောအခါတွင် ကြက်၊ ငှက်နှင့် တိရစ္ဆာန်ငယ်တို့ကို သတ်ဖြတ်စားသည်။ သစ်ပင်အတက်၊ ရှဉ့်အလိုက် အလွန် ကောင်းလှသည်။ အသိုက်တွင်း ငှက်ငယ်များကို သတ်ဖြတ်ရာ၌၎င်း၊ တောကောင်ကလေးများကို ချောင်းမြောင်း ခုတ်ဖမ်းရာ၌၎င်း၊ ကြောင်မြီးတိုသည် ကျင်လည်သည်။

ဆောင်းရာသီကျရောက်၍ ရေခဲများဖုံးလွှမ်းသောအခါ အစာငတ်ပြတ်နေသည့် သတ္တဝါကလေးများကို ခုတ်ဖမ်း၏။ အစာ အလွန်ရှားပါးသောအခါများ၌ ငှက်သေများကိုပင် စားတတ်သည်။ အအေးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရန် ကြောင်မြီးတို၌ ထူထဲသော သားမွေးရှိ၏။ ဆောင်းတွင်းအခါ ထိုသားမွေးသည် ပို၍ရှည်လာသည်။ ကြောင်မြီးတိုကို အချို့လူများက သားမွေးရလို၍ ဖမ်းဆီးကြ၏။ သို့သော် ယင်းကိုဖမ်းရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။ အခုန်အပေါက် အပြေးအလွှားကလည်းမြန်၊ ရေကူးကလည်း သန်သောကြောင့် ကြောင်မြီးတိုသည် တမဟုတ်ခြင်း ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်။

ညအခါ ကြောင်မြီးတို အော်လိုက်သောအသံသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၏။ စူးရှစွာ တစ်ချက်အော်လိုက်ပြီးနောက် တိတ်ဆိတ်သွားတော့သည်။ ထိုသို့အော်ရာတွင် အကြောင်းရှိ၏။ ကြောင်မြီးတိုသည် သားကောင်ကလေးများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးသောအခါ သားကောင်ကလေးများသည် ရန်သူမမြင်နိုင်အောင် ငြိမ်သက်စွာ ဝပ်နေတတ်ကြ၏။ ကြောင်မြီးတိုသည် ခုတ်ရန်ချိန်ရွယ်ထားပြီးနောက် စူးရှစွာ အော်လိုက်သည်။ ထိုအခါ သားကောင်ကလေးတို့သည် ကြောက်လန့်၍ ထခုန်လိုက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ခုတ်ဖမ်းလိုက်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၌ရှိသော ကြောင်မြီးတို၏ သားမွေးသည် မီးခိုးရောင်အောက်ခံတွင် အညိုပြောက်များရှိ၍ အလွန် အဖိုးတန်သည်။
## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ခရမ်းပင်

**ခရမ်းပင်**သည် အာလူး၊ ခရမ်းချဉ်ပင်တို့နှင့် မျိုးတူသည်။ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ အရွက်များ၏ အရောင်မှာ စိမ်းဖန့် ဖန့် နေသည်။ အောက်ဘက်တွင် အမွေးနုများရှိသည်။ ပန်းများ ပွင့်ရာတွင် ထီးတည်း ပွင့်သည်။ အရောင်မှာ အဖြူ၊ အဝါ၊ သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်နု ဖြစ်သည်။ အသီးများသီးရာတွင် တွဲလျားသီး၍ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အလုံးပုံ၊ ဘဲဥပုံ၊ ရှည်မြောမြော ဖြစ်သည်။ အရှည်မှာ ၁ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ရှိတတ် သည်။ အရွယ်မှာ ငန်းဥအရွယ်မှ လူကြီးကန်သော ဘောလုံး အရွယ်အထိ ရှိသည်။ အရောင်မှာ၊ အဖြူ၊ ခရမ်းရောင်၊ အနီ၊ သို့မဟုတ် အဝါ ဖြစ်သည်။ အခွံသည် ပြောင်ချော၍ တခါတရံ အစင်းများပါသည်။ ခရမ်းသီးများ မှည့်ရန် ၃ လ ၄ လမျှ ကြာသည်။

ခရမ်းသီးသည် အာဟာရဓာတ်ကို ကောင်းစွာ မပေးစွမ်း နိုင်သော်လည်း လူကြိုက်များပေသည်။ ခရမ်း ဖြစ်ထွန်းရာ မူလဇာတိမှာ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုအခါ သမပိုင်းဇုန်ရှိ နိုင်ငံများတွင် စိုက် ပျိုးလျက် ရှိကြပေပြီ။ ခရမ်းပင်များတွင် ပိုးများ ကျရောက်တတ်သည်။ ပိုးကျလျှင် အရွက်များတွင် အပေါက်ငယ်ကလေးများ ဖြစ်လာသည်။ ထိုအခါ အပင်မကြီးထွားနိုင်တော့ချေ။ ပိုးများကို ကာကွယ်ရန် ဗေါ်ဒိုးမစ္စချာခေါ် အဆိပ်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။ ထိုအဆိပ်မျိုးတွင် ဒုတ္ထာအပြင်၊ ထုံးနှင့်ရေကို ၄:၄:၅ အချိုးဖြင့် ရောစပ်ထားသည်။

ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင် ခရမ်းပင်များနှင့် သင့်တော်သော ရာသီဥတုရှိသဖြင့် ခရမ်းပင်များကို အမြောက်အမြား အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခရမ်းအမျိုးမှာ များပြားလှပေသည်။ ထိုအနက် အသီးများသော ခရမ်းမျိုးများမှာ ခရမ်းရှည်၊ ခရမ်းပုအကြီးစား၊ ခရမ်းပုအငယ်စား၊ ခရမ်းကြွပ်၊ ဆင်ခရမ်း၊ မြေပုံခရမ်း၊ ခရမ်းခဆော့၊ ခရမ်းစပ်၊ မြို့ဖျက်ခရမ်း၊ ထောပတ် ခရမ်း၊ လသာခရမ်းနှင့် ဆယ်စွယ်ခရမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ခရမ်းပင်များကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တူးဆွထားသောမြေ၌ မြေဩဇာ (နွားချေးခြောက်)ကို ရောကာ မျိုးစေ့များကို ပျိုးယူရသည်။ ပျိုးပင်ကလေးများ အတော်ကြီးလာသောအခါတွင် ၂ ပေခွဲစီ ကွာသော စိုက်ခင်းပေါင် တန်းများပေါ်တွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ၂ ပေစီ ခွာလျက် ပြောင်းရွေ့စိုက်ရသည်။ ခရမ်းသီးများ သီးလာသောအခါ အကိုင်းဖျားတို့၌ ရှိသော အညွန့်တက်များကို ချိုးဆိတ်ပေးရသည်။ သို့ဖြင့် ခရမ်းကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ခရမ်းချဉ်ပင်

ခရမ်းချဉ်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသမှ အမေရိကတိုက် 
ရှိ ပူပြင်းစိုစွတ်သောအပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုဆန်းစအချိန် 
တွင် ဥရောပတိုက်သို့ ခရမ်းချဉ်ပင် ရောက်လာသည်။ ယခု 
အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းအရပ်များနှင့် သမပိုင်းအရပ်များ 
၌ ခရမ်းချဉ်ပင်ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်အဖြစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုး 
လျက် ရှိကြသည်။

ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အသင့်အတင့် ပူနွေးသောရာသီဥတု 
တွင် ပေါက်ပွားသဖြင့် ရာသီဥတု အေးမြသော ဗြိတိသျှကျွန်း 
နှင့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ မှန်အမိုးအကာများ 
အတွင်းတွင် ထိုခရမ်းချဉ်ပင်ကို အပူငွေ့ပေး၍ စိုက်ပျိုးကြ 
သည်။ အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ဆောင်းရာသီ၌ ခရမ်းချဉ် 
ပင်ကို မှန်အမိုးအကာများအတွင်းတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ 
သို့ရာတွင် အကာအကွယ်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ အပြင်ဘက် 
မြေယာများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော ခရမ်းချဉ်မျိုးလည်း 
ရှိသေးသည်။ အသီး၏ အရွက်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို 
လိုက်၍ ခရမ်းချဉ်ပင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ 
အကိုင်းအခက်ပေါများ၍ အသီးများသီးသည့်အခါ အကိုင်းများ 
မြေသို့ ညွတ်ကျနေတတ် သည်။ ခရမ်းချဉ်ရွက်များတွင် 
အမွေးအမှင်ကလေးများရှိ၍ အနံ့ဆိုးရွားသည်။ အပွင့်မှာ 
ဝါသည်။ အသီးများ၏ အတွင်းသားမှာ ပျော့အိအိဖြစ်လျက် 
အစေ့ဝါကလေးများ ပြည့်နှက် နေသည်။

ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အဆိပ်အတောက်ရှိသော အပင်မျိုးနွယ် 
ထဲမှ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက လူတို့သည် ခရမ်း 
ချဉ်သီးများကို မစားသုံးခဲ့ကြချေ။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ ခရမ်း 
ချဉ်သီးကို အသုံးများလာကြသည်။ ခရမ်းချဉ်သီးအမှည့်များကို 
အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ချက်ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ စားသုံးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းချဉ်ကို အနှံ့အပြား 
စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ပုဇွန်ခြောက် 
ကို ဟင်းခတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချသကဲ့သို့ အထက်ပိုင်း၌ ခရမ်း 
ချဉ်သီးကို ဟင်းခတ်အဖြစ် တွင်တွင်ကြီး အသုံးပြုကြသည်။ 
အနောက်နိုင်ငံများ၌ ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်ကို အလုံးလိုက်သော် 
လည်းကောင်း၊ အရည်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ စည်များ 
ပုလင်းငယ်များတွင် ထည့်သွင်းရောင်းချကြသည်။ ချဉ်ရည်အမျိုး 
မျိုးကိုလည်း ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ အထူး 
သဖြင့် ဟင်းရွက်စိမ်းလက်သုတ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီးကို အသုံး 
များကြသည်။

ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များသည် ပုပ်ပျက်ရိယော်လွယ်သဖြင့် ၃ 
ရက်တစ်ခါ ဖြစ်စေ၊ ၄ ရက်တစ်ခါဖြစ်စေ၊ အသီးမှည့်များကို 
ဆွတ်ခူးရသည်။ ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရန်အတွက် 
အသီးစိမ်းအရင့်များကိုသာ ဆွတ်ခူးတတ်ကြသည်။ ခရမ်း 
ချဉ်သီးသည် မြန်မာဟင်းအမျိုးမျိုး ချက်ရာ၌ အသုံးဝင်သဖြင့် 
'ဟင်းလိမ်မာသီး' ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ခရမ်းချဉ်သီးကို ရုက္ခဗေဒအရ လိုင်ကိုပါစီကမ် အက် 
စကျူလင်တမ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သော 
ဆိုလာနမ် ဖာရောကိုဆင်ခရမ်း၊ ဆိုလာနမ် ထရီလိုဗတမ်ကို 
မြေပုံခရမ်း၊ ဆိုလာနမ်တော်ဗမ်ကို ခရမ်းချဉ်၊ မြေပစ်ခရမ်း 
မြပစ်ခရမ်း၊ ဟူ၍ မြန်မာတို့က ခေါ်ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ခဝဲပင်

**ခဝဲပင်**သည် ဗူး၊ ဖရုံ စသော အပင်မျိုး၌ ပါဝင်၍ နှစ်စဉ် စိုက်ပျိုးရသော အပင်မျိုးဖြစ်၏။ နွယ်ပင်ကဲ့သို့ လိမ်ယှက်၍ ပေါက်တတ်၏။ ခဝဲသီးသည် အလျား ၇ လက်မမှ ၁၅ လက်မခန့်အထိ ရှည်၏။ ခဝဲပင်၏ အဖျားပိုင်းသည် အနည်း ငယ်ထွား၍ အညှာဖက်သို့ သေးသွယ်သွား၏။ လတ်ဆတ်နေချိန် ၌ ခဝဲသီးသည် အစိမ်းရင့်ရောင် ရှိ၏။ သခွားသီးကဲ့သို့ လုံးချောမဟုတ်ဘဲ စောင်းပါရှိ၏။ အရည်ရွှမ်း၍ ပွ၏။ အစေ့မှာ သခွားစေ့နှင့် တူ၏။ အပွင့်မှာ အဝါရောင် ရှိ၏။ ဗြိစ္ဆာ ရာသီ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ပွင့်သောပန်းအဖြစ် ထင်ရှား၏။ ခဝဲပင်ကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးကြ၏။ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေ ၄ဝဝဝ ထက်နိမ့်သော အရပ်ဒေသတို့၌ စိုက်ပျိုးနိုင်၏။ ခဝဲသီးတွင် ပါရှိသော စောင်းများကို ခြစ်ထုတ် ပြီးလျှင် အခွံပါးပါးသင်ပြီးသည့်နောက် ကြော်ချက်သော် လည်း ကောင်း၊ ဟင်းချိုသော်လည်းကောင်း ချက်၍စားကြသည်။ မြေပြင်ညီညာသောဒေသများ၌ ခဝဲပင်ကို အများအားဖြင့် ဧပြီလ အလယ်မှစ၍ ဇူလိုင်လ အလယ်ထိ စိုက်ပျိုးကြ၏။ မျိုးစေ့ ၂ ပေါင် ၃ ပေါင်လောက်သည် တစ်ဧကကျယ်ဝန်း သော မြေကွက်ပေါ်၌ ကြဲဖြန့်စိုက် ပျိုးရန်အတွက် လုံလောက် ၏။ စိုက်ပျိုးပုံကား မြေတွင် အကွာအဝေး ၆ လက်မစီခြား သော တွင်းများကို စီတန်းကာ တူးရသည်။ ထို့နောက် မျိုးစေ့ များကို တွင်းထဲသို့ ထည့်၍ တွင်းများကို မြေကြီးဖြင့် ဖို့ရ၏။ တွင်းတတန်းနှင့် တတန်း ၆ ပေကွာ ထားတတ်၏။ မိုး အနည်းငယ်ရွာသွန်းသော ဒေသများတွင် ခဝဲပင်ကို စင်မထိုးဘဲ စိုက်ပျိုးကြ၏။ သို့သော် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသောဒေသများတွင် စင်ထိုး၍ စိုက်ပျိုးကြ၏။ အကြောင်းမူကား စွတ်စိုသောမြေပေါ် တွင် ကြာမြင့်စွာ ခဝဲသီးကျနေပါမူ ပုပ်လွယ်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ခဝဲပင်ကို မြေဩဇာကောင်းသောနေရာများတွင် စိုက်ပျိုးကြ၏။ မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသော ဒေသများ၌ကား ပြာနှင့် နွားချေးအဆွေးများကို မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ မိုးကောင်းစွာ ရွာသွန်းလာသည့်အချိန်ထိ ရေမှန်မှန် လောင်းပေး ရ၏။ အချိန်မှန် ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ သန်စွမ်း၏။ အယဉ်မျိုး၊ အရိုင်းမျိုးဟူ၍ ခဝဲသီး ၂ မျိုးရှိရာ အရိုင်း မျိုးသည် ခါးသောအရသာ ရှိ၏။ အချို့က မြွေကျော်သဖြင့် ခဝဲသီး ခါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယင်းယူဆချက်သည် မမှန်ချေ။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
မွေးဖွားပြီးနောက်သွေးသွန်ခြင်း

ကလေးမွေးပြီးနောက် သွေး ၅၀၀ စီစီထက်များ၍ သွေးဆင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

မွေးဖွားပြီးနောက် သွေးသွန်ခြင်းသည် ကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ 
ကာကွယ်ပုံများမှာ 
သန့်ရှင်းသော နေရာတွင် ပိုးသတ်ထားသော ကိရိယာများဖြင့် ကလေးမွေးဖွားခြင်း 
ကလေး မွေးလာသောအခါ သားအိမ် ကြုံဆေးများ ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်ကျွေးခြင်း သို့မဟုတ် မိန်မကိုယ်ထဲသို့ ထည့်ခြင်း 
ကလေးမွေးရာတွင် မြန်ဆန်စေရန် ကူညီပေးခြင်းသို့ ဖြစ်သည်။ 

ကဏ္ဍ:ကလေးမွေးခြင်း
ခဝါလုပ်ငန်း

ခဝါလုပ်ငန်းတွင် အရင်းခံသဘောအားဖြင့် အဝတ်များကို 
ဖွတ်လျှော်ခြင်း၊ အခြောက်လှန်းခြင်း၊ ပြန့်၍နေစေရန် မီးပူ 
တိုက်ခြင်းဟူ၍ လုပ်ဆောင်ဖွယ်ကိစ္စ သုံးမျိုးပါဝင်သည်။

ခဝါလုပ်ငန်းကို ယခုခေတ်တိုင်အောင် အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်၌ 
လက်ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ပင် ရှိသေးသည်မှန်သော်လည်း၊ စက်မှု 
ထွန်းကား တိုးတက်နေသော တိုင်းနိုင်ငံကြီးများတွင်မူ စက်များ 
ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ရှိကြပေပြီ။ အဝတ်လျှော်စက်များကို သုံးခြင်း 
ဖြင့် လက်နှင့် လျှော်ဖွပ်သည်ထက် ပို၍ သေသပ် ကောင်းမွန် 
သဖြင့် အချိန်ကုန်လည်း သက်သာသည်။

အဝတ်လျှော်စက်များနှင့် လျှော်ဖွတ်နည်းမှာ ဤသို့ဖြစ် 
သည်။ ခဝါသည်တို့သည် အဝတ်ဟောင်းများကို မဖွပ်လျှော်မီ 
ရှေးဦးစွာ အဝတ်ချင်းမမှားစေရန် ရေလျှော်ခံမင်နှင့်ဖြစ်စေ၊ 
အခြားတစ်နည်းနည်းနှင့် ဖြစ်စေ၊ မှတ်သားလေ့ရှိကြသည်။ 
ထို့နောက်မှ ဖွပ်လျှော်မည့်အဝတ်များကို အဝတ်လျှော်ဒလိမ့်တုံး
ကြီးများ တပ်ထားသည့် စည်ကြီးထဲသို့ ထည့်သည်။ ထိုဒလိမ့် 
တုံးကို သစ်သား သို့မဟုတ် အစွန်ခံသံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်ထား 
သည်။ ဒလိမ့်တုံးသည် ဆပ်ပြာမြှုပ်များ ထည့်ထားသော 
ထိုစည်အတွင်း၌ လည်လျက်ရှိ၍၊ အဝတ်များကို ဆပ်ပြာရေ 
ထဲတွင် အကြိမ်တစ်ရာမက မွှေပေးသည်။ လက်ဖြင့် ဖွပ်လျှော် 
ရာမှာကဲ့သို့ အဝတ်များကို ပွတ်တိုက်ပေးခြင်း၊ ထုရိုက်ပေးခြင်း 
မျိုးကား မရှိပေ။ အဝတ်လျှော်စက်တွင် အဝတ်များကို ဆပ်ပြာ 
ရေထဲ၌ မွှေပေးခြင်း၊ ထို့နောက် ရေသန့်ဖြင့် ကျင်းပေးခြင်း၊ 
ထို့နောက်တဖန် မဲနယ်ဆိုးခြင်း စသည့် အလုပ်သုံးမျိုးကို 
ဆယ်ကြိမ်၊ ဆယ့်နှစ်ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်ပေးသည်။

ထိုကဲ့သို့ ဖွပ်လျှော်ပြီးသောအခါ အဝတ်များကို ရေညှစ် 
စက်သို့ ထည့်ပေးရပြန်သည်။ ရေညှစ်စက်ဟု ဆိုသော်လည်း 
အဝတ်များကို လိမ်၍ ညှစ်ပစ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ရေညှစ်စက် 
တွင် သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တောင်းရှိ၏။ ထိုတောင်းကို 
ပတ်ချာလည်စေခြင်းဖြင့် အဝတ်များမှ ရေကို စစ်ထွက်စေ 
သည်။ ဤကဲ့သို့ ရေညှစ်ပြီးသောအခါ လေပူဖြင့် အဝတ်များကို 
ခြောက်သွေ့စေသည်။ ကော်တင်ရမည့် အထည်များဖြစ်က ကော် 
တင်ပြီးနောက် အသားပြန့်စေရန်အတွက် မီးပူတိုက်ရာဌာနသို့ 
ပို့ပေးရပြန်သည်။ မီးပူတိုက်ရာတွင် နည်းနှစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြ 
သည်။ စားပွဲခင်း၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ စသည့် ရိုးရိုးအထည် 
များကို ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူ ဓာတ်ပေးထားသော သံဒလိမ့်တုံး 
များအကြားသို့ ထည့်၍ ဖိပေးရုံနှင့် ကိစ္စပြီးသည်။ အင်္ကျီ 
စသည့် အဝတ် အထည်များကိုမူ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေး 
ထားသော ဖိစက်နှင့် ပထမဖိပေးပြီးနောက် ခေါက်ရိုးခေါက် 
သားများ ကျနသေသပ်စေရန် လူကိုယ်တိုင် ဓာတ်မီးပူနှင့် 
ထပ်မံတိုက်ပေးရသည်။ အဝတ်အထည်များပေါ်၌ အစွန်း 
အကွက်များ ပေကျံနေခဲ့လျှင် ထိုအစွန်းအကွက်များကို မလျှော် 
မဖွပ်ခင် ချွတ်ပစ်ရန်လို၏။ သို့သော် အဝတ်ကို မနာစေရန် 
အရေးကြီးသည့်အတွက် ထိုကိစ္စတွင် ကျွမ်းကျင် နားလည်သူ 
များ ကိုယ်တိုင် ဂရုတစိုက် ပြုလုပ်ပေးရန် လိုပေသည်။
ပိုး၊ ဖဲ၊ ကတ္တီပါ၊ သက္ကလတ်၊ သားမွေး၊ သိုးမွေး စသည့် 
အဖိုးတန်အထည်များဖြစ်မူ ခြည်ထည်များကို ဖွပ်လျော်သကဲ့သို့ 
မဖွပ်လျော်ရပေ။ ထိုအနုထည်များကို အခြောက်လျှော်ခြင်းဖြင့် 
ခဝါချပေးရ၏။ အခြောက် လျှော်နည်းတွင် ပိုး၊ ဖဲ၊ သက္ကလတ်၊ သိုးမွေး စသည့် အနုထည်များကို ဗင်ဇင်း သို့မဟုတ် 
ထိုအရည်တစ်ခုခု ဆွတ်ထားသော အဝတ်ဖြင့် ပွတ်သပ်ခြင်းဖြင့် 
အထည်တွင်ရှိသော ချေးနှင့် ဆီ စသည့်အညစ်အကြေးများကို 
ကျွတ်စေသည်။ သွေ့ခြောက်သွားသောအခါ အထည်ကို ဝက်မှင် 
ဘီးအနုစားဖြင့် ပွတ်တိုက်ပြီးနောက် သံဒလိမ့်တုံးများဖြင့် ပြန့် 
အောင် ဖိပေးသည်။ ယခုအခါ ဗင်ဇင်းနှင့် ဓာတ်ဆီတို့အစား 
များသောအားဖြင့် ပက်ထရိုလီ ယမ်နက်ဖသားဟု ခေါ်သော 
အဖျော်ပစ္စည်းကို အသုံးများကြသည်။

## ကိုးကား
ခအောင်းပင်

thumb|ခအောင်းသီး
**ခအောင်းပင်**ကို ရုက္ခဗေဒအရ *Ficus hispida*ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအပင်မှာ အပင်ငယ်ကလေး ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်၏ အသီးကို စားရသည်။ အသားကို စဉ်း၍ ဆေးရွက်ကြီးနှင့်ရောကာ ဆေးလိပ် လိပ်သောက်ကြသည်။ အသီး၊ အစေ့နှင့် အခေါက်များသည် အန်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ အသီးကို အနာအုံရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထိုအပင်မှ အမျှင်များလည်း ရသည်။
 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ခရမ်းမြို့

**ခရမ်းမြို့**သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် (၃၆)မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း (၂)မိုင် ခန့်ရှိ၍ (၁၉၅၃)ခုနှစ် သန်းခေါင်​စာရင်းအရ လူဦးရေ (၁ဝ၉ဝ၆)ယောက် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းပိုက်စက ယခုခရမ်းမြို့မှာ ရေတွင်းချောင်ခရမ်းခေါ်  ရွာကလေးမျှသာဖြစ်သည်။ ထိုရွာတွင် ကင်းဂတ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ဖူးသည်။ 

ထိုစဉ်က ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ရုံးသပြေကန်မြို့ဖြစ်သည်။ ထိုအရပ်တွင် သပြေကန်ဟူသောအမည်နှင့် နှစ်ဌာနရှိသည်။ ရုံးစိုက်ရာသပြေကန်ကို ရုံးသပြေဟုခေါ်သည်။ ရုံးသပြေ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ဘောချောင်းပေါ်၌တည်ရှိသော သပြေကန်ကိုမူ ဘော့သပြေကန်ဟုခေါ်သည်။ ရုံးသပြေကန်မှာ ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ကမ်းပါးပြို၍တိမ်ကောသွားရာ ယခုခရမ်းမြို့သို့ ရုံးရွှေ့ပြောင်းစိုက်သည်။ 

ရွာတည်ရာအရပ်တွင် မြို့ဖျက်ခရမ်းများပေါများသဖြင့် ခရမ်းရွာဟု တွင်သည်။ ခရမ်းရွာ၌ ရေတွင်းချောင်ခရမ်းနှင့် ရွာမခရမ်းဟု အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိသည်။ ရေတွင်းချောင်ခရမ်းတဲအုပ်စုကို မွန်လူမျိုး ဦးမောင်၊ ဦးမြတို့ကလည်းကောင်း၊ ရွာမခရမ်းဘဲအုပ်စုကို မွန်လူမျိုး ဦးအို၊ ဦးကလေး၊ ဦးအုံး စသည်တို့ကလည်းကောင်း၊ ပင်လယ်တိမ်ကိုင်းတောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ လယ်လုပ်ရာမှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ပါးစပ်ပြော အမှတ်အသားရှိသည်။

မူကွဲတစ်ခုကမူ 'ခရမ်း'သည် မွန်စကား'ကရုန်း'မှ လာသည်ဟုဆိုသည်။ ကရုန်းသည် 'ချောင်းကမ်းဘေးမှ ရွာကလေး' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

၁၉၂၄၊ ၂၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ခရမ်းတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ခရမ်းတူးမြောင်းမှာ ပဲခူးမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ချောင်းဝရွာမှ ခရမ်းမြို့အထိ (၁၈)မိုင်ခန့်ရှည်လျားသည်။ ခရမ်းမှတစ်ဆင့် ပင်လယ်သို့ပေါက်လေသည်။ ယခုအခါ ထိုတူးမြောင်းကို ခရမ်းမြစ်ဟုပင် ခေါ်တွင်လျက်ရှိသည်။ ခရမ်းမြို့နယ်တွင် ယခုအခါ ကျေးရွာပေါင်း(၈ဝ)ကျော်ရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်(၂၄၆)မိုင်ခန့်ဖြစ်၏။ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းများကို မှီ၍ သက်မွေးဝမ်းကျောင်းသူ များပြားသည်။ ရှေးက နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီကြီးများက စပါးဒိုင်များဖွင့်၍ စပါးများကို တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူသောဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပဲခူးဆားသည် ခရမ်းမြို့နယ်နှင့် ကဝမြို့နယ်များမှ အများဆုံးထွက်လေသည်။ ယခုအခါ စပါးလုပ်ငန်း၊ ဆားလုပ်ငန်းများအပြင် မြေပဲစိုက်ခြင်း၊ ကြက်ဘဲ မွေးမြူခြင်း၊ ငါးမွေးမြူခြင်း အလုပ်များကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့ပြင် လူငယ်အမျိုးသားအချို့မှာ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား စသည့်နိုင်ငံများသို့ လုပ်သားအဖြစ် သွားရောက်လုပ်ကိုင်ကြသည်။  မြို့ပေါ်တွင် ဆန်စက်နှင့် ဆီစက်များလည်း ရှိသည်။ 

ခရမ်းမြို့နှင့် ပဲခူးမြို့ကို (၁၉၂၈)ခုနှစ်တွင် မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ (၁၉၃၁)ခုနှစ်တွင် ခရမ်းမြို့၏ တောင်ဘက် (၁၃)မိုင်ဝေးသော သုံးခွမြို့သို့ ဆက်လက်ဖောက်
လုပ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ခရမ်းမြို့သို့ နေ့စဉ်မီးသင်္ဘောကလေးများ၊ မော်တော်လှေများ သွားလာလျက်ရှိသည်။ သို့သော် မြစ်ချောင်းများကောသဖြင့် မြို့သို့အရောက်မသွားနိုင်။ မြို့အနီး ပိန်းကန်ရွာကို သင်္ဘောဆိပ်ပြုလုပ်ထားရသည်။ ခရမ်းမြို့ပေါ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (၂)ကျောင်းရှိသည်။ အထက(၁) နှင့် အထက(၂) တို့​ဖြစ်သည်။ ဆေးရုံနှင့် စာတိုက်တို့လည်းရှိသည်။
မြို့ပေါ်၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (၁၈)ကျောင်းခန့်ရှိသည်။ ခရမ်းမြို့ပေါ်တွင် သကျမာရဇိန်ဘွဲ့ချီ သွန်းဘုရားကြီး တစ်ဆူရှိသည်။ ထိုရုပ်တုတော်ကို ခရမ်းမြို့မှ ဦးရွှေဖောင်၊ ဦးဘိုးထိန်းတို့က ကြီးမှူး၍ အများကောင်းမှုဖြင့် တည်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ခရမ်းမြို့၏ အနောက်ဘက်ယွန်းယွန်းရှိ ရဲမွန်စေတီနှင့် အနောက်မြောက်ဘက် (၂)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသောကန်ညီနောင်စေတီတို့မှာ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
ခါတွမ်းမြို့

ခါတွမ်းမြို့သည် ဆူဒန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ဝှိုက်နိုင်း မြစ် (နိုင်းမြစ်ဖြူ)နှင့် ဗလူးနိုင်းမြစ် (နိုင်းမြစ်ပြာ)တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုမြို့နှင့် ဆက်လျက်ရှိသော အွမ်းဒါမန်ခေါ် နေရာမှာ အစ္စလမ် အယူဝါဒီများဖြစ်သော ဒါးဗစ်ရသေ့များ၏ 
မြို့တော်ဟောင်းနေရာ ဖြစ်သည်။ တြိဂံမြို့တော်ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ခါတွမ်းမြို့မှာ ထိုစဉ်အခါက ဗြိတိသျှစစ်သေနာပတိ လော့ကစ်ချနာ ပေးခဲ့သည့်ပုံစံအရ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည် ဆောက်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်၍၊ အလွန်လှပတင့်တယ်သော ကျောက်ဖြူ အဆောက်အအုံများ၊ အုတ်အဆောက်အအုံများ၊ ဥယျာဉ်ပန်းခြံ 
များဖြင့် သာယာလှသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မွတ်စလင်အယူသည်းခေါင်းဆောင် မာဒီ တော်လှန်ထကြွစဉ်က၊ ဆူဒန်နယ်မှ ဗြိတိသျှအမျိုးသား များနှင့် အီဂျစ်တိုင်းရင်းသားများ ပြောင်းရွေ့ရေးကို စီစဉ်ပေးရန် 
ဗြိတိသျှစစ်ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဂေါ်ဒွန်ကို ခါတွမ်းမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့ ၏။ သို့ရာတွင် ဂေါ်ဒွန် ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် မာဒီခေါင်း 
ဆောင်သော သူပုန်များသည် အွမ်းဒါမန်မြို့ဟောင်းနေရာ၌ အခိုင်အမာတပ်စွဲပြီး၍ ခါတွမ်းမြို့မှာ အဝိုင်းခံရပြီးလျှင် ဗိုလ် 
ချုပ်မှူး ဂေါ်ဒွန်သည်လည်း ၁၈၈၅ ခုနှစ် ဇန်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အသတ်ခံရလေသည်။ မြို့တွင်းရှိ အဆောက် အအုံများ ကိုလည်း သောင်းကျန်းသူများက ဖျက်စီးပစ်လေသည်။ မာဒီသူပုန်များသည် အွမ်းဒါမန်ကို မြို့တော်ပြု၍ အုပ်စိုး 
ခဲ့ရာ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင်မှ ဗြိတိသျှစစ်သေနာပတိ လော့ကစ်ချနာ ခေါင်းဆောင်သော အင်္ဂလိုအီဂျစ်ရှင်း စစ်တပ်များက ပြန်လည် 
သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခါတွမ်းမြို့မှာ အစိုးရဌာန ချုပ်တည်ရာမြို့ ဖြစ်လာပြန်သည်။

ခါတွမ်းမြို့သည် အချက်အချာ နေရာကောင်းတွင် တည်ရှိ သဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အရေးပါ အရာရောက် 
သည်။ တောင်ဘက်ရှိ မြို့များနှင့်လည်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက် သွယ်ထားသည်။ ဗြိတိန်နှင့် တောင်အာဖရိက၊ အရှေ့အာဖရိက 
လေကြောင်းလမ်းတွင် တည်ရှိသော လေဆိပ်တစ်ခုလည်း ဖြစ် ပေသည်။

ခါတွမ်းမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၂၇၄,၃၂၁ ဦး ခန့် ဖြစ်သည်။

 

## ကိုးကား
ရာသီခွင်

တစ်နှစ်တွင် နေသည် အမြင်အားဖြင့် ကောင်းကင်၌ ရှိသော နက္ခတ်ခေါ် ကြယ်စု ၁၂ ခုကို ဖြတ်ကျော်သွား၍ ထိုနက္ခတ်များ တည်နေရာ နယ်နိမိတ်များကို **ရာသီခွင်များ**အဖြစ်ဖြင့် ရှေးနက္ခတ်ဆရာများ လက်ထက်ကစ၍ သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသည်။ ရာသီခွင် တစ်ခွင်တွင် နက္ခတ်တလုံး(ကြယ်တစ်စု)ရှိ၍ အဆိုပါ ရာသီခွင်တစ်ခုစီကို ရုပ်ပုံတစ်ခုစီဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ထို ၁၂ ရာသီခွင်ကို နေသာမက၊ 
ကျန် အခြားဂြိုဟ်များလည်း ဖြတ်သန်းသွားလာကြသည်။ လက်တင်အမည်များဖြင့် ခွဲခြားထားသော ၁၂ ရာသီခွင်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၍ ရာသီခွင်အတွင်းရှိ နက္ခတ်တို့၏ ရုပ်ပုံများကိုလည်း ယှဉ်တွဲဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ လက်တင် အမည်များသည် ရှေးဂရိလူမျိုးတို့၏ အခေါ်အဝေါ်များမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်လေသည်။

ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာဗေဒင်ကျမ်းများအရ အေးရီးအစ ပိုက်ဆီး အဆုံးရှိသော ၁၂ ရာသီကို မိဿ၊ ပြိဿ၊ မေထုန်၊ ကြကဋ်၊ သိဟ်၊ ကန်၊ တူ၊ ဗြိစ္ဆာ၊ ဓနု၊ မကာရ၊ ကုံ၊ မိန်ဟူ၍ အစဉ် အတိုင်း ခေါ်သည်။ ပုံများမှာ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ထပ်တူဖြစ်သင့်သော်လည်း အနည်းငယ် ကွဲလွဲချက်များမှာ ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာ 
ဗေဒင်ကျမ်းများ၌ မိဿကို ဆိတ်ထီးပုံဖြင့်၎င်း၊ မေထုန်ကို ယောက်ျားတစ်ဦးနှင့် မိန်းမတစ်ဦးဘက်၍ ရပ်နေသောပုံဖြင့်၎င်း၊ 
မကာရကို သမင်ခေါင်းရှိသော မကန်းမည်သော ရေသတ္တဝါ ပုံဖြင့်၎င်း ပေးထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ မြန်မာစာပေရှိ ၁၂ ရာသီဆိုင်ရာ နက္ခတ်၊ တာရာ၊ ရာသီ၊ လ စသည်တို့၏ သဘောကို ဖော်ပြပါ ရာသီစက်အားဖြင့် သိမြင်နိုင်လေသည်။ ရာသီစက်တွင် နက္ခတ် ၂၇ လုံး ရှိသည့်အနက် နက္ခတ် 
စဉ်ကို အဿဝဏီမှ စ၍ ရေဝတီအဆုံးအထိ ရေတွက်ကြသည်။ နက္ခတ် ၂၇ လုံးသည် တာရာကိုးလုံးနှင့် တစ်ဖန် တိုက်ဆိုင် နေပြန်၍ ရာသီစက်ပုံကိုကြည့်လျှင် တာရာတလုံးသည် နက္ခတ် သုံးလုံးနှင့် တူညီနေသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ တာရာကြီးကိုးလုံးကို ကျီးတာရာ၊ ဟင်္သာတာရာ စသည်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထား သည်။ တစ်ရာသီမှ တစ်နှစ်၏ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ ဖြစ်၏။ နက္ခတ် တစ်လုံးကို လေးစိတ်စိတ်၍ တစ်စိတ်ကို တစ်ပါဒ်ဟုခေါ်သည်။ နက္ခတ်နှစ်လုံးနှင့် တစ်ပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် ကိုးပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။ ရာသီစက်တွင် နှစ်ဦး ဖြစ်သော မိဿရာသီ တန်ခူးလကို  စိတြလေးပါဒ်၊ သွာတိလေးပါဒ်၊ ဝိသာခါပထမတစ်ပါဒ် ပေါင်း ကိုးပါဒ်နှင့် ညိ|၍ ခွဲထားသည်။ ကျန် ရာသီများကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်း ပင် ခွဲထားသည်။ ရာသီစက်တွင် တန်ခူး၊ ကဆုန် စသော စန္ဒရမာသ မြန်မာလများနှင့် မိဿ၊ ပြိဿ စသော သူရိယ မာသရာသီများကို သိမြင်ရလွယ်အောင် တစ်မျိုးတည်း သဘော နှင့်ပင် ဖော်ပြထားသ်ည။ အမှန်အားဖြင့်ကား သူရိယ မာသနှင့် စန္ဒရမာသတို့မှာ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ကြပေ။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
*တာရာကြီးကိုးလုံး
*နက္ခတ် ၂၇ လုံး

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ရာသီလာခြင်း

အမျိုးသမီးများ၏ ရာသီလာခြင်းသည် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ကွာခြားသည်။ အများစုသည် ၂၈ ရက်ခြား ရာသီလာတတ်ပြီး အချို့မှာ ၂၀ ရက် မှ ၄၅ ရက်ထိကြာတတ်သည်များလည်း ရှိသည်။

## ကိုးကား
ရောဂါပိုးဝင်ရောက်ခြင်း

## ရောဂါပိုး ကူးစက်ခြင်း 
ရောဂါပိုးရှိသော လူတစ်ဦးမှ အခြားတစ်ဦးသို့ ရောဂါပိုး လွယ်ကူစွာ ကူးနိုင်သည်။ 
ရောဂါပိုးများသည် ကူးစက်ပုံခြင်း မတူပေ။ 
### တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းမှ ကူးစက်ခြင်း 
မသန့်ရှင်းသော ရေကိုသောက်သုံးခြင်း

ခန္ဒာကိုယ်အတွင်းမှအရည်များ ထိခြင်း

ရောဂါပိုများကို ရှူရှိုက်မိခြင်း

ချောင်းဆိုးနှာချေခြင်း

ပါးစပ်၊ မိန်းမကိုယ် နှင့် စအိုဖြင့်လိင်ဆက်ဆံခြင်းကဲ့သို့ 

### တိုက်ရိုက်မဟုတ်သောနည်း 
ဉပမာ ရောဂါပိုးနှင့် ထိစပ်နေသော အစာများကို ြပန်လည်စားသုံးမိခြင်း

သေချာပိုးသတ်ထားခြင်းမရှိသော ကိရိယာ ပစ္စည်းများနှင့် လူနာကို ခွဲစိတ်ကုသခြင်း

### ကာကွယ်ခြင်း 
မခွဲစိတ်မှီ သေချာစွာ လက်ဆေးခြင်း၊ မျက်နှာတွင် mask တတ်ခြင်း 

မကြာခဏ လက်ဆေးသော အကျင့်

အဟာရြပည့်ဝသော အစာကိုစားသုံးခြင်း

မူးယစ်ဆေးသုံးစွဲခြင်း 

ကွန်ဒုံးသုံး၍ လိင်အပျော်အပါးလိုက်စားခြင်း

ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်စွားစားသုံးခြင်း (အပြင်တွင် ကြာမြင့်စွာ ထားထားသော အစားအသောက်များကို မစားသုံးသင့်ပါ) 

ညွန်ကြားချက်မပါဘဲ ဆေးဝါးများ သုံးစွဲခြင်း 

ကာကွယ်ဆေးများ ထိုးနှံထားခြင်း

### ရောဂါလက္ခဏာ 
* ဖျားခြင်း 
* နာကျင်ခြင်း 
* ကိုယ်လက်မအီမသာ ဖြစ်ခြင်း
* အစားအသောက်ပျက်ခြင်း 

#### ဗိုင်းရပ်စ် 
များသောအားဖြင်း ဗို်င်းရပ်စ်ကြောင်ဖြစ်သော ပိုးဝင်းခြင်းသည် ခန္ဒာကိုယ်တွင်းနေရာ အနံကို ပျံနှ့သွားပြီး ရောဂါလက္ခဏာအားဖြင့် ပျံနှ့ံနေတတ်သည်။ 
ဥပမာ - နှာစေးချောင်းဆိုး၊ ခန္ဒာကိုယ်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ။ 
အချို့ အနည်းငယ်သော ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါပိုးများသည် နာကျင်တတ်သည် ဥပမာ ရေယုန်။ 

#### ဘက်တီရီးယား 
ဘက်တီရီးယားကြောင်ဖြစ်သော ပိုးဝင်ခြင်းတွင် များသောအားဖြင့် ခန္ဒာကို အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုတွင် ဖြစ်တတ်ပြီး တနေရာထဲတွင်သာ ပိုးဝင်သော လက္ခဏာမျိုးကို တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
မှော်ဘီမြို့နယ်

**မှော်ဘီမြို့နယ်(**) သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တွင်ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

နည်းပညာတက္ကသိုလ် သည် မှော်ဘီမြို့နယ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။

မှော်ဘီမြို့နယ်သည် ၂၀၀၆-၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော  အကျယ်အဝန်းရှိ မြောင်းတကာစက်မှုဇုံတည်ရှိရာ မြို့နယ်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ သံမဏိစက်ရုံများအားလုံးကို နေရာချရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ 

## နယ်နိမိတ်များ
လှိုင်မြစ်သည် မှော်ဘီမြို့နယ်၏ အနောက်ဘက် နယ်နမိတ်ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ကြီးမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် လှည်းကူးမြို့နယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ရွှေပြည်သာမြို့နယ်နှင့်၊ အနောက်တောင်၊ အနောက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ထန်းတပင်မြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။ရွှာသာယာရွှာသည်အလွန်အေးချမ်းပြီးစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သောရွှာဖြစ်သည်။

ရာသီဥတု

## ကိုးကား
ခါးပတ်

ခါးဝတ်မြဲရန် ခါးတွင်ပတ်သော တန်ဆာကို ခါးပါတ်ဟု ခေါ်သည်။ ခါးပတ်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာက စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မြက်ခါးပတ်၊ အဝတ်ခါးပတ်၊ ငွေခါးပတ်၊ ရွှေခါး ပတ်၊ ပိုးခါးပတ်၊ သားရေခါးပတ် စသဖြင့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်သော ခါးပါတ်များစွာ ရှိလေသည်။ ခါးပတ်များတွင် သားရေခါးပတ်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကစ၍ ယခုတိုင် သုံးစွဲကြသည်။ ယခုခေတ် ပလပ်စတစ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ပလပ်စတစ်ခါးပတ်များ ခေတ်စားလာ၏။ သို့ရာတွင် သားရေ 
ခါးပတ်လောက်ကား လူကြိုက်မများချေ။

သားရေတို့သည် ဈေးကြီးသောကြောင့် စစ်သားများ အတွက် ခြည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ခါးပတ်များကို သုံးကြရသည်။ စစ်သားခါးပတ်တွင် ယမ်းအိတ်နှင့် အခြားချိတ်စရာ များကို ချိတ်တွယ်၍ ထားနိုင်သည်။

အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဆာဘွဲ့ရ နိုက်အဖြစ် သူကောင်းပြုခံရ သူများသည် မိမိတို့ ဂုဏ်ထူးနှင့်အညီ ကိုင်ဆောင်ရသော ဓားချိတ်ခါးပတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခါးပတ်ကို 
အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ခါးဝတ်တန်ဆာမြဲရန်သာ မဟုတ်။ ဘင်ခရာအဖွဲ့တွင် ဘင်ချိတ်ရန်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အလံကိုင်များသည်လည်း လေးလံသော အလံကို သယ်ဆောင် နိုင်ရန် ခါးပတ်တွင် အလံစိုက်စရာ သားရေကွင်း တပ်ထား တတ်သည်။ ရဲနှင့် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ အရာရှိများ ဝတ်ဆင်သည့် ဆမ်ဗရောင်းခါးပတ်ကို ဥရောပတိုက်၌ ဖြစ်ပွားသော နှစ်သုံး ဆယ်စစ် (ခရစ် ၁၈၁၈-၄၈)အတွင်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့ဟန် တူသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
thumb
ရှေးကျသော ယဟူဒီလူမျိုးများသည် ခါးပတ်ပတ်ခြင်းမှာ သန့်ရှင်းသော ကိုယ်အင်္ဂါအထက်ပိုင်းကို အောက်ပိုင်းနှင့် ခွဲခြား ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ အလယ်ခေတ် (ခရစ်နှစ် ၅ဝဝ-၁၄ဝဝ)က အနောက်နိုင်ငံများ၌ စာပေလိုက်စားသူများ သည် မင်ထည့်သည့်ချိုကိုလည်းကောင်း၊ ကုန်သည်များသည် ပိုက်ဆံအိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် သော့တွဲ ကိုလည်းကောင်း ခါးပတ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားလေ့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
ငဟစ်ဝမ်းဖြူ

**ငဟစ်ဝမ်းဖြူ** (White-bellied Heron)

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
မိသားစုစီမံကိန်း

မိသားစုစီမံကိန်းဆိုသည်မှာ မည်သည့်အချိန်တွင် ကလေးယူမည်၊ အရေအတွက် မည်မျှယူမည် ကိုစီမံကိန်းချ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤစီမံကိန်းထဲတွင် ကလေးဦးရေထိန်းချုပ်ရုံသာမကဘဲ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပညာပေးခြင်း၊ လိင်မှတဆင့်ကူးစက်ရောဂါများတားဆီးခြင်းနှင့် ကုသခြင်းတို့ပါ ပါဝင်သည်။ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းအားဖြင့် ၎င်းအစီအစဉ်များကို ဖော်ဆောင်ရန်ကူညီပေးနိုင်သည်။ မိသားစု စီမံကိန်းသည် မျိုးဆက်ပွားအရွယ် အမျိုးသား အမျိုးသမီးတို့အား မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ 

မိသားစုစီမံကိန်းဆိုသည်မျာ သန္ဓေတားနည်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးရုံသာမကဘဲ အမျိုးသမီးနှင့် အိမ်ထောင်ရှင်များအား ဆွေးနွေးပေးခြင်းဖြင့် ဖော်ပြပါအကြောင်းအရာများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ 
* မိသားစုအတွက် အကျိုးပြုမည့် မိသားစုစီမံကိန်း ပေါ်ထွက်လာစေသည်။
* မိသားစုစိမံကိန်းအတွက် မည်သို့ဆောင်ရွက်သင့်သည်ကို ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ခိုင်မာယုံကြည်စွာရွေးချယ် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ 

## အရေးပါပါပုံ 
မိသားစုစီမံကိန်းသည် ကျန်းမာသောကလေးများ မွေးဖွားနိုင်ရန်နှင့် ကလေးများကျန်းမာစွာနေနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ ကလေးအရေအတွက်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ ကျန်းမာသော ကလေးအရေအတွက် ကို တိုးပွားစေပြီး မိသားစုတစ်ခုလုံး၏ ကျန်းမာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

မွေးကင်းစကလေးနှင့် ကလေးသေနှုန်းမြင့်မားသောနေရာဒေသများတွင် ရှိသော မိသားစုများကို ကြည့်ပါက ကလေးဦးရေများပြားကြောင်းတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ကလေး အချို့မှာသေသွားမည်ဟု ထင်ထား၍ ကလေးများများမွေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍သာ ကလေးသေဆုံးရန်အခွင့်အရေးနည်းမည်ဆိုပါက ၎င်းတို့အနေဖြင့် မိမိတို့စိတ်ကြိုက်ကလေးဦးရေကိုရွေးချယ်ယူနိုင်ပြီး ကလေးများအပေါ် အချိန်ပေးကြည့်ရှုနိုင်မည်၊ လုံလောက်အောင် ကျွေးမွေးနိုင်မည်၊ ၎င့်တို့၏ငွေကြေးကို ကလေးများအပေါ် ထိရောက်စွာ သုံးစွဲနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

## မိသားစုစီမံကိန်းမှ မည်သူများ အကျိုးရှိပါသနည်း 
### ကိုယ်ဝန်ဆောင် 
မိသားစုစီမံကိန်းအကြံပေးသူက အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေစဉ်နှင့် ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီ အချိန်တွင် ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ရန် ထိုဇနီးမောင်နှံအား တိုက်တွန်းအားပေးရမည်။ ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီ ကျန်းမာသော အမျိုးသမီးသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလတွင်လည်း ကျန်းမာမည်ဖြစ်ပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသောကလေးကို မွေးဖွားနိုင်ပါလိမ့်မည်။ မိသားစုစီမံကိန်းကြောင့် မလိုအပ်ဘဲကိုယ်ဝန်ရခြင်းကို တားဆီးနိုင်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကိုလည်း ဟန့်တားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တရားမဝင ်ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းကိုလည်း လျော့နည်းစေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ 

### မိသားစု 
မိသားစု၌ လည်း အကျိုးရှိသည်။ မိသားစုစီမံကိန်းမှတဆင့် ဇနီးမောင်နှံသည် မိမိတို့တွင် ကလေးထိန်းမည့်လူရှိမရှိ၊ အခြေခံလိုအပ်ချက်များ ဖြစ်သည့် အစားအစာ၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးတို့ ကိုဖြည့်ဆည်းရန် ငွေကြေးလုံလောက်မှုရှိ၊ မရှိစသည်တို့ကို မူတည်၍ ကလေးယူမယူဆုံးဖြတ်ရန် စဉ်းစားတတ်လာမည်ဖြစ်သည်။ 

### လူထု 
လူထုတရပ်လုံးတွင်လည်း အကျိုးရှိသည်။ မိသားစုစိမံကိန်းသည် ကူးစက်ရောဂါများနှင့် လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ ပြန့်ပွားမှုကို လျော့နည်းစေသည်။ ထို့အတူပြည်သူများ ပိုမိုကျန်းမာလာပါက လူထုလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပိုမိုအချိန်ပေးပါဝင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ 

မိသားစုစီမံကိန်းသည် မိခင်ကျန်းမာရေး၊ ကလေးကျန်းမာရေး၊ မိသားစု၏ ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းအားဖြင့် လူထုတစ်ရပ်လုံး၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကိုလည်း မြင့်မားလာစေ နိုင်သည်။
နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်း

## ဦးတည်ချက်
နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဆိုသည်မှာ သင်၏လူနာအား ကျန်းမာရေးပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးသောအရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူနာအနေဖြင့် သူ၏ ကျန်းမာရေးအား ထိခိုက်စေသည့် အကြောင်းအရာများကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန်၊ ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် အကူအညီပေးသည်။ လူနာအား လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေသော အကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ ပိုမိုသိရှိနားလည်စေနိုင်သည်။ ၎င်းအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်မည့် လမ်းကြောင်းကို ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ပြီး ရွေးချယ်နိုင်ရန် စွမ်းအားဖြစ်စေသည်။

## နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် ပညာပေးခြင်း 
ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦးသည် နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးပေးသူတစ်ဦးဖြစ်သလို ပညာပေးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုလုပ်ငန်းနှစ်မျိုး၏ မတူညီသောသဘာဝကို နားလည်ထားသင့်သည်။

ပညာပေးခြင်းသည် သူတစ်ပါးအား အသိပညာကို ဖြန့်ဝေသင်ကြားပေးခြင်းဖြစ်သည်။ 

နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးမှ ရှင်းလင်းပြောပြလာသောပြဿနာကို သေချာစွာနားထောင်လျက် ၎င်းအား မှန်ကန်သော ယူဆဆုံးဖြတ်ချက်များရရှိစေရန် အကူအညီပေးခြင်းသာဖြစ်သည်။

လူတစ်ဦးအားဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်အောင် ကူညီရာတွင် သူ့အနေဖြင့် သူရွေးချယ် ခွင့်ရှိသော လမ်းကြောင်းအားလုံးကို နားလည်ဖို့ လိုပါလိမ့်မည်။ သင့်ထံလာရောက်ဆွေးနွေးသူထက် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦးဖြစ်သော သင်၌ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ ပို၍ ရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ သင့်အနေဖြင့် သူမရွေးချယ်ခွင့်ရှိသောလမ်းကြောင်းများအားလုံးကို ရှင်းပြမှထားမှသာလျှင် လူနာအနေဖြင့် သဘောပေါက်နားလည်စွာ ရွေးချယ်နိုင်ပါလိမ့်မည်။ 

## နည်းမူဝါဒများ 
# နှစ်သိမ့်အကြံပေးခြင်းကို နှစ်သိမ့်အကြံပေးသူနှင့် လာရောက်ခံယူသူနှစ်ဦးစလုံး အချင်းချင်းကြားနိုင်သည့် သီးခြားတိတ်ဆိတ်သောနေရာတွင် ပြုလုပ်သင့်သည်။
# ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် အချက်အလက်များ၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာလိုအပ်ချက်များအပါအဝင် လိုအပ်သောအချက်အလက်များအားလုံး ဆွေးနွေးနိုင်ရန် လုံလောက်သော အချိန် ရှိရမည်။
# နှစ်သိမ့်အကြံပေးခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် ၎င်း၏မှတ်တမ်းများ ကိုင်တွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း နှစ်မျိုးစလုံး တွင် လုံခြုံစိတ်ချမှုရှိစေရန် သေချာဆောင်ရွက်ရမည်။
# နှစ်သိမ့်အကြံပေးခြင်းပြုလုပ်ရာတွင် လူနာသည် လွပ်လပ်စွာထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်ရန်အတွက် စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက်မဆန်သော လက်ခံခြင်းနှင့် ဂရုစိုက်မှုပေးတို့ကိုပေးနိုင်ရန် အထူးလိုအပ်သည်။
# လူနာ နားလည်မည့်အသုံးအနှုန်းကိုသာသုံးသင့်သည်။ 
# ဆွေးနွေးပေးသူသည် ကိုယ်အမူအရာနှုတ်အမူအရာဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ ဆက်ဆံပြောဆိုနိုင်စွမ်း ရှိရမည်။ 
# ၎င်းအား သတင်းအချက်အလက်များအလွန်အမင်းပေးခြင်းဖြင့် ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေရန် မပြုလုပ်သင့်ပါ။ အရေးကြီးဆုံးအချက်ကို ပထမဦးစွာ ဆွေးနွေးပါ။ တိုတုတ်ရှင်းလင်းပြီး တိကျမှုရှိပါစေ။ အရေးကြီးသောအချက်ကို အဖန်ဖန်ပြောဆိုခြင်းသည်၎င်းအချက်ကို အလေးထားလာစေရန်အတွက် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
# သူမရွေးချယ်သော နည်းလမ်းကိုပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေရန် ကူညီသည့်အနေဖြင့် အထောက်အကူ ပစ္စည်းတို့ကို အသုံးပြုပါ။
# ဆွေးနွေးပြီးသည့်အကြောင်းအရာများကို၎င်းနားလည်ခြင်းရှိမရှိအမြဲတမ်းစစ်ဆေးပါ။ အရေးကြီးဆုံး သတင်းအချက်အလက်များ (သို့) ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်တလဲလဲ မေးမြန်းပါ။
ဥဒေါင်း

**ဥဒေါင်း** () ကို **မြန်မာဒေါင်း** ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဒေါင်းသည် ဥမှပေါက်စတွင် သာမန်ငှက်ကဲ့သို့ ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော်လည်း ၂ နှစ်ခန့်ကြာသောအခါ အမြီးအတောင်များ စုံလင်လာကာ ကြည့်၍တစ်မျိုး ကျက်သရေရှိလာသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဒေါင်းဖိုများကလည်း ဒေါင်းမထက် ပို၍ လှလာကြသည်။ သူတို့ကို ကြည့်ရသည်မှာ ကြွားကြွားဝါဝါ ခန့်ခန့်ညားညားရှိလှသည်။ ထိုကြောင့်ပင် အနောက်နိုင်ငံ အသုံးအနှုန်းများ၌ လှပစွာဝတ်ဆင်၍ ကြွားကြွားဝါဝါရှိသူတို့ကို ဒေါင်းနှင့်နှိုင်း၍ ပြောလေ့ရှိကြသည်။

thumb|185x185px|မြန်မာမင်းတို့၏ ဥဒေါင်းတံဆိပ်ပုံ|left

ဒေါင်းသည် ရစ်မျိုးရင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်၍ အာရှတိုက် အပူပိုင်းတွင် အထူးပေါများသည်။ ဒေါင်းသည် လှပ၍ ကျက်သရေရှိမှုကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အလှမွေးမြူကြသည်။ ခန့်ညားခြင်းနှင့်ကျက်သရေရှိခြင်းအတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဒေါင်းရုပ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ 

ရှေးမြန်မာမင်းအဆက်ဆက်ကလည်း နိုင်ငံတော်အလံအဖြစ် ဥဒေါင်းတံဆိပ်ခတ်နှိပ်သောအလံကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

## ဒေါင်းနှင့်ဆိုင်သော အထင်ကရ ရှေးရိုးယုံကြည်မှုများ
ရှေးဂရိလူမျိုးများ၏ ယုံကြည်မှုအရ ဒေါင်း၏အသားသည် သေဆုံးပြီးနောက် မပုပ်သိုးဟု သတ်မှတ်သောကြောင့် ဒေါင်းသည် ထာ၀ရရှင်သန်မှု၏ သင်္ကေတဖြစ်လာသည်။ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုအရမှု Kartikeya ခေါ် စစ်နတ်ဘုရား၏ အကာအကွယ် စစ်လက်နက် ဖြစ်နေရပြန်သည်။

## ပြခန်း

ဖိုင်:Pavo muticus1.jpg|ဒေါင်းဖို
ဖိုင်:Pavo muticus2.jpg|ဒေါင်းမ
ဖိုင်:Stavenn Pavo muticus 00.jpg|At Bronx Zoo
ဖိုင်:Stavenn Pavo muticus 01.jpg
ဖိုင်:Green Peafowl Male.jpg|At Ueno Zoo
ဖိုင်:Pavo muticus.ogv|Video of the female at Disney's Animal Kingdom

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:ဒေါင်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတများ
ဥက္ကဋ္ဌ

**ဥက္ကဋ္ဌ** သည် အကြီးအကဲ၊ ဦးဆောင်သူအား ရည်ညွှန်းပြောဆိုသော မြန်မာစကားဖြစ်သည်။ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော မွေးစားစကားလုံးတစ်ခုဖြစ်သည်။ 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
*
စိန်ထွန်း

**ဒေါက်တာစိန်ထွန်း**သည် နိုင်ငံတကာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) အသိအမှတ်ပြု ပညာရှင်၊ အက်တမ်နှင့် အနုမြူ ရူပဗေဒနယ်ပယ် သုတေသနပညာရှင်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် သုတေသန ဓာတ်ပြုစက် (Research Reactor) လည်ပတ်အောင် ကြိုးစားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ရန်ကုန် စိန်ပေါလ် သာသနာပြုကျောင်းမှ ၁၉၅၈ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဌာနမှူးဟောင်း ပါမောက္ခဒေါက်တာစိန်ထွန်း တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတွင် ပထမဆင့်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ရူပဗေဒသိပ္ပံ (ဂုဏ်ထူး) (၁၉၆၂)၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဆာရေးတက္ကသိုလ်မှ မဟာသိပ္ပံ (၁၉၆၇)၊ ပါရဂူ (၁၉၇၃) ဘွဲ့များနှင့် MInstP IOP Lond,1968;CPhys FInstP Lond, 1982; CSci 2004,London ပညာရေး သဟာယ အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဘာသာများဖြင့် ပညာရပ်စာတမ်း စာအုပ်များ၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ပြုစုခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ထွက်စာအုပ်မှာ၂ဝ၁ဝ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ ပညာရှင်များအသင်းမှ ထွက်သည့် "Nuclear Physics in a Nutshell: Graduate Lectures on Physics" စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ မှစ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ရလေတီဗတီနှင့် ကွမ်တမ်သီအိုရီ ပညာရပ် ပါရဂူဘွဲ့ယူ သုတေသနများကို ကြီးကြပ်ပေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ရူပဗေဒသင်ရိုးကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ၂ဝဝ၆ ထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

Comments:A peep behind the curtain of Myanmar education system (Burma Digest's article): ဟု Facebook မှတ်စုရေး၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပါရဂူဘွဲ့ယူ သင်တန်းများဘက်မှ ခုခံပြောဆိုခဲ့သည်။

“ပညာရပ်ကို တန်ဖိုးထားတဲ့ သူလိုလူမျိုးရှားတယ်၊ ဆရာခ (ဒေါက်တာမောင်မောင်ခ)၊ ဦးစံသာအောင်တို့ တပည့် မြန်မာပြည်ရဲ့ နောက်ဆုံးပညာရှင်အစစ်မျိုးဆက်ပါပဲ” ဟုလည်း တပည့်ဟောင်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဦးလှညွန့် (IAEA)၊ ဒေါက်တာဖရယ်ဒီဘလှီ (အသုံးချသုတေသနဌာန)၊ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာတင်အောင်၊ ဦးသိန်းဦးဘိုးစော၊ ပါမောက္ခဒေါက်တာတင်လှိုင် (ဘိုးလှိုင်) စသူတို့မှာ အစောပိုင်း မြန်မာအဏုမြူ ရူပဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်သည်။

ဒေါက်တာစိန်ထွန်းသည် သမီးတော်ဇာဘော်လီ ဦးဘသိန်း၏ သမက်လည်း ဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဌာနမှူးဟောင်း ပါမောက္ခ ဒေါက်တာစိန်ထွန်းသည် ၂၀၁၁-ခု၊ ဇန္နဝါရီလ(၂၄)ရက် အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။

## ကိုးကား 
http://www.mizzimaburmese.com/news/obituary/6783-2011-01-25-15-47-23.html
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း

**မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း** သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာနေသည့် ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်

## သမိုင်းကြောင်း 
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းအစသည် သောမစ်ကွတ် (Thomas Cook) က ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး မရခင် ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးချိန်တွင် မြန်မာ့တိုရစ်ဇင်သည် ပျောက်ကွယ်နေပြီး ၁၉၆၂ တွင်မှ ဗမာ့စီးပွားရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကော်ပိုရေးရှင်းမှ တိုးရစ်ဘားမားဟုခေါ်သော အေဂျင်စီ ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင်ကုန်သွယ်ကူးသန်း ကော်ပိုရေးရှင်း အမှတ် (၂၀)မှ ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး Strand Hotel, President Hotel, Oriental Hotel နှင့် ထွန်းလှဟိုတယ်တို့လည်း နိုင်ငံပိုင် အသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၂ တွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တိုးရစ် ဗီဇာ ကို ၂၄ နာရီ မျှသာ ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီကို ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီးမှ တိုးရစ် ဗီဇာကို ၇ ရက်အထိခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်း လက်ထက်က တံခါးပိတ်ဝါဒ ကြောင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ပုဂံ၊ ကလော နှင့် အင်းလေး ဒေသတို့လောက်သာ လည်ပတ်ခွင့် ရခဲ့သည်။

၁၉၈၈ တွင် စစ်အာဏာ တစ်ခါထပ်သိမ်း၍ ဈေးကွက်စီးပွားရေး တံခါးဖွင့်မူကို ကျင့်သုံးကာ နိုင်ငံတွင်းနဲ့ ပြင်ပ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုတွေ ဝင်ရောက်လာသောအခါ တိုရစ်ဇင် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသည်။ ၁၉၉၀ တွင် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဥပဒေကို အသစ်ပြဋ္ဌာန်းပြီး တိုးရစ် ဗီဇာ ကိုလည်း (၁၄)ရက် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ မှာတော့ အရှိန်အဟုန်မြှင့်ဆောင်ရွက်မည်ဟုဆိုကာ တိုးရစ် ဗီဇာ (၂၈)ရက်ထိ ထပ်တိုးပေးခဲ့သည်။

## စာရင်းအင်းများ
၂၀၁၀-၂၀၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ပြည်ပမှ ခရီးသွားဧည့်သည် ၇၃.၈၄% (ဆိုက်ရောက်ခရီးသည် ၃၁၃,၁၂၇) အထိ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး လေကြောင်းမှ ၆၉.၂၆% ၊ ကုန်းလမ်းမှ ၂၉.၉၇% နှင့် ရေကြောင်းခရီးမှ ၀.၇၇% ဖြစ်သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်ငွေ ဒေါ်လာ ၅၃၄ သန်းအထိ တိုးတက်ရရှိခဲ့သည်။

### General trends
### နိုင်ငံအလိုက် ခရီးသွားဧည့်သည် ဝင်ရောက်မှု
## လည်ပတ်စရာနေရာများ 
မြန်မာနိုင်ငံရှိ နာမည်ကျော် လည်ပတ်စရာနေရာများတွင် မြို့ကြီးများဖြစ်သော ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာနေရာများဖြစ်သော မွန်ပြည်နယ်၊ ပင်းတယမြို့၊ ပဲခူးမြို့နှင့် ဘားအံမြို့၊ သဘာဝနေရာများဖြစ်သော အင်းလေးကန်၊ ကျိုင်းတုံမြို့၊ ပူတာအိုမြို့နှင့် ပြင်ဦးလွင်မြို့၊ ရှေးမြို့ဟောင်းများဖြစ်သော ပုဂံနှင့် မြောက်ဦး၊ ပင်လယ်ကမ်းခြေများဖြစ်သော ငပလီ၊ ငွေဆောင်၊ မောင်းမကန်နှင့် မြိတ်ကျွန်းစုတို့ ပါဝင်သည်။

### ကချင်ပြည်နယ်
* မြစ်ကြီးနား
* ပူတာအို
* ဗန်းမော်
* ဟူးကောင်းတောင်ကြား

### ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး
* ရန်ကုန်မြို့
* ရွှေတိဂုံစေတီတော်
* Time City Yangon
* ဆူးလေ ဘုရား
* ကျောက်တော်ကြီး ဘုရား
* ဗိုလ်တစ်ထောင် ကမ်းနား

### မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး
* မန္တလေးမြို့
* ပုဂံမြို့
* အင်းဝမြို့
* အမရပူရ
* ပြင်ဦးလွင်မြို့
* ပုပ္ပားတောင်

### မွန်ပြည်နယ်
* ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်
* မုဒုံမြို့ (ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လျောင်းတော်မူဘုရား)
* မော်လမြိုင်မြို့

### ရခိုင်ပြည်နယ်
* မြောက်ဦးမြို့
* ငပလီကမ်းခြေ
* မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်

### ရှမ်းပြည်နယ်
* အင်းလေးကန်
* တောင်ကြီးမြို့

### ပင်လယ်ကမ်းခြေများ
* ငပလီကမ်းခြေ
* ချောင်းသာကမ်းခြေ
* ငွေဆောင်ကမ်းခြေ
* မောင်းမကန်ကမ်းခြေ

### ဂေဟခရီးသွားလည်ပတ်စရာနေရာများ
* မြိတ်ကျွန်းစု
* ခါကာဘိုရာဇီတောင်
* အလောင်းတော်ကဿပ အမျိုးသားဥယျာဉ်
* ပုပ္ပားတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်
* နတ်မတောင်

## ကိုးကား
ခေါခွက်

စုန်း၊ ကဝေ၊ တစ္ဆေတို့ကို ယုံသူများသည် မိမိတို့၏ သား 
သမီး အိမ်သူအိမ်သား တစ်စုံ တစ်ယောက် မမာမကျန်း ဖြစ် 
သည့်အခါ၊ သူရဲတစ္ဆေ စသည်တို့ ဖမ်းစားသည်ဟု ယူဆကြ 
သည်။ ဤသို့ ဖမ်းစားခြင်းကို ကုသရန် ပယောဂဆရာများကို 
မေးမြန်းလေ့ရှိကြသည်။ ထိုအခါ ပယောဂဆရာတို့က တစ္ဆေ
သူရဲတို့ကို ကျွေးမွေးရမည်ဟု ညွှန်ကြားလျှင်၊ အစာကို ခေါ 
ခွက်တွင် ထည့်၍ ကျွေးသည်။ ခေါစာထည့်၍ ကျွေးသောခွက် 
ကို ခေါခွက်ဟု ခေါ်သည်။

ခေါမှာ မွန်စကားဖြစ်သည်။ ခွက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 
ခေါခွက်ကို နှီးဖြင့် ရက်လုပ်သည်။ ခေါခွက် နှစ်မျိုး ရှိလေ 
သည်။ တစ်မျိုးမှာ ခေါပက်လက်ဖြစ်၍၊ ကျန်တစ်မျိုးမှာ 
ခေါပန်းတောင်းခေါ် အောက်ခြေပါသော ခေါခွက်ဖြစ်သည်။
ပယောဂဆရာများ ညွှန်ကြားချက်အရ ခေါခွက်ထဲတွင် 
မကျန်းမာသူ၏ အဝတ်အစား၊ ခြေသည်း လက်သည်း အနည်း 
ငယ်စီနှင့် ထမင်းဆုပ်များ၊ ငါး သို့မဟုတ် အမဲသားနှင့် ခေါင် 
ရမ်းပန်း အစရှိသော ပန်းနီမျိုးများကို ထည့်၍ နေဝင်ဆည်းဆာ 
အချိန်၌ ရွာပြင်သို့ သွားပြီးလျှင် ချထားရသည်။ အမဲသား 
ငါးနှင့် ထမင်းဆုပ်များ အရေအတွက်မှာ ပယောဂဆာများ၏ 
ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းပင် ဖြစ်ရသည်။ ခေါခွက်ကို ချထားသူ 
သည် ခေါခွက်ကို ချထားခဲ့ပြီးနောက်၊ နောက်ဖက်သို့ ပြန်
မကြည့်ဘဲ အိမ်သို့ပြန်လာရလေသည်။ အိမ်သို့ ရောက်လျှင် 
လှေခါးရင်းမှနေ၍ မမာသူ၏မွေးနေ့ကို ဖော်ထုတ်ကာ မာပြီ 
လား'ဟု မေးရသည်။ ထိုအခါ အိမ်သူအိမ်သားများက 'မာပြီ 
ချာပြီ။ လွတ်ပြီ ကျွတ်ပြီ'ဟု ယူဆကြသည်။

ဤအကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ ကလေးသူငယ်များ အစဉ် 
အလာ သီဆိုလေ့ရှိသည်မှာ 'ခေါခွက်ထဲက၊ အမဲ ဒူးရိုး၊ ပန်း 
ပုဆိုးနှင့် ဂျွမ်းထိုးလို့နေ၊ ခွေးမပိန်တာ၊ လက်ျာဖက်က၊ သိုင်း 
ကွက်ကျနင်း'ဟူသည်ကို အမှတ်အသား တွေ့ရသည်။

## ကိုးကား
ခဲလံကျည်တောက်

ခဲလံကျည်တောက်ခေါ် ကောက်ညှင်းကျည်တောက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်ထင်ရှား၍ လူအများ စားသုံးသောမုန့် ဖြစ်သည်။ ခဲလံဆိုသောစကားမှာ ရှမ်းဘာသာစကား ခဝ်လံမှ 
ဆင်းသက်လာသည်။ ဝါးထဲသို့ ကောက်ညှင်းဆန်ထည့်၍ ချက်သောထမင်း (ဝါ) စားဖွယ်ကို ရှမ်းတို့က ခဲလံဟုခေါ်သည်။ တချို့က ယိုးဒယားစကား ခေါက်လမ်(ဝါး ကျည်တောက်ထဲက ကောက်ညှင်း)ဟု ဆိုကြသည်။ မြန်မာတို့က ကျည်တောက်ဆိုသော မြန်မာစကားနှင့် တွဲဖက်ကာ ခဲလံကျည်တောက်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ခဲလံချောင်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အနောက်ရိုးမ တောင်ခြေနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့တွင်မူ ကောက်ညှင်းကျည်ထောက်ဟူ၍ မြန်မာစကားသက်သက်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ ခဲလံကျည်တောက်ကို ရှေးက ပေါင်းတင်းကျည်၊ ပေါင်းစည်ကြီးဟုလည်း ခေါ်သည်။

ခဲလံကျည်တောက် ပြုလုပ်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးဝါး 
မှာ တင်းဝါးဖြစ်သည်။ ခဲလံကျည်တောက် ပြုလုပ်ပုံမှာ ရှေးဦး 
စွာ ကောက်ညှင်းဆန်ကို ရေစင်စင်ဆေးပြီးလျှင် တောင်းပလုံး 
များနှင့် ရေစစ်ရသည်။ ရေစစ်ပြီး ကောက်ညှင်းဆန်ကို အသင့် 
ဖြတ်ထားသော တစ်ဖက်ပိတ်ဝါးကျည်ထောက်ထဲသို့ ထည့်ရ 
သည်။ အချို့ဒေသများတွင် အုန်းသီးမှုန့်နှင့် ဆားအနည်းငယ် 
ကိုလည်း ရော၍ထည့်လေ့ရှိသည်။ ထို့နောက်ရေများ ထည့်ပေး 
ရသည်။ ဆန်က ရေကို စုတ်ယူသဖြင့် ရေမကြာခဏ ခန်း 
ခြောက်သွားတတ်သဖြင့် ထပ်ကာထပ်ကာ ထည့်၍ ပေးရသည်။ 
နောက်ဆုံးရေကို ဆန်ထက် လက်သုံးဆစ်ခန့်ပေါ်အောင်ထည့်ပြီး 
လျှင် ပွင့်နေသော ကျည်ထောက်၏အဝကို ကောက်ရိုး သန့် 
သန့်ဖြင့် ဖြစ်စေ ဖက်ရွက်သန့်သန့်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပိတ်ဆို့ရသည်။
ခဲလံကျည်တောက်ဖုတ်ရာတွင် အထူးသတိပြုရမည့် 
အချက်မှာ ကျည်တောက်ထဲမှ ကောက်ညှင်းများ ကျက်ပြီး 
နောက် အနည်းငယ် ဆန့်ထွက်နိုင်စေရန် ကျည်တောက်တွင် 
ဆန်ကို အနည်းငယ်လျော့၍ ထည့်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ 
မဟုတ်က မီးဖုတ်သည့်အခါ ကျည်တောက်ကွဲထွက်တတ် 
သည်။

ခဲလံကျည်တောက်ကို ဖုတ်မည့်အခါ ဝါးအစိုတစ်ချောင်း 
၏ အရင်းအဖျားကို ဒေါက်ထောက်၍ တန်းရသည်။ ထိုတန်း 
တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ဝါးကျည်ထောက်များကို ခတ်စောင်း 
စောင်းစီ၍ ထောင်ထားရသည်။ ထို့နောက် ကောက်ရိုးများ 
သစ်ရွက်ခြောက်များကို ကျည်တောက်များပတ်ပတ်လည်တွင် 
ဝိုင်းရံစုပုံကာ မီးတိုက်ရသည်။ သစ်ကြီးဝါးကြီးဖြင့် မီးတိုက် 
လျှင် ကျည်တောက်များ လောင်ကျွမ်းသွားမည်စိုးသဖြင့် သစ် 
ရွက်ဝါးရွက်များဖြင့် မီးတိုက်ရလေသည်။ ကောက်ညှင်းကျည် 
တောက် ထောင်ထားသော ဝါးတန်းအောက်၌ မီးကျီးဖို၍ ဖုတ် 
သည်လည်း ရှိသည်။ ဝါးကျည်ထောက်အပေါ်ခွံများ လောင် 
ကျွမ်း၍ ကောက်ညှင်းနပ်သောအခါ မီးဖိုမှ ကျည်တောက်များ 
ကို ထုတ်ယူရသည်။ ထို့နောက် အေးချိန်တန်၍ ဝါးကိုခွဲလိုက် 
လျှင် ဝါးအမြှေးများဖြင့် ရစ်ပတ်နေသဖြင့် ငွေတောင့်သဖွယ် 
ဖြူဖွေးသော ကောက်ညှင်းကျည်တောက်ကို ရရှိသည်။
ဝါးထဲတွင် ကျက်ပြီးသားဖြစ်နေသော ကောက်ညှင်း 
ကျည်တောက်မှာ ဝါးမြှေးနှင့် ကပ်၍ သေသပ်ချောမောလှ 
သည်။ ကောက်ညှင်းကျည်တောက် ပြုလုပ်ပုံကို ရှေးသူဟောင်း 
တို့က စကားထာသဘောဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားဖွဲ့ဆို 
ထားသည်။

အစွယ်နှစ်ချောင်း ဖြူလွင်လွင်၊ တောမှာပေါက်တဲ့ဆင်။
ဆဒ္ဒါန်ဆင်မင်း သူ့ဝမ်းခေါင်း၊ ခြင်္သေ့အပေါင်းအောင်း။
လုံစွာပိတ်၍ မီးမှာထား၊ ငွေတောင့်ထိုအလား။
ဘုရားတရား တင်ပါလေ၊ တို့လဲအမျှဝေ။
ဆင်ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးနံ၊ ဝါးကို ဆိုလိုသည်။ ခြင်္သေ့ 
ဆိုသည်မှာ အင်္ဂါနံဖြစ်၍ ဆန်ကို ဆိုလိုသည်။ ဝါးကျည် 
တောက်ထဲတွင် ဆန်ကိုထည့်၍ မီးဖုတ်လျှင် ငွေတောင့်သဖွယ် 
ကောက်ညှင်းကျည်တောက် ရရှိကြောင်းကို ပဟေဠိလုပ်ထား 
ခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အစားအသောက်
အာသာ ကက်စလာ

ဟန်ဂေရီနိုင်ငံဖွား ဂျူးလူမျိုး စာရေးဆရာကြီး အာသာ ခိုအက်ရှတလာကို ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ဗူးဒပက်မြို့ တွင် ဂျူးမိသားစု မွေးဖွားသည်။ ဗီယင်နာတက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်တစ်ယောက် အဖြစ် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ အသက် ၂ဝ ကျော်အရွယ်မှစ၍ ဇီယွန်းနစ်ဝါဒ လှုပ်ရှားမှု တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းတွင် လအတန်ကြာနေခဲ့ပြီးနောက် ဥရောပတိုက်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သတင်း စာတိုက်တစ်တိုက်တွင် အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။

ခိုအက်ရှတလာသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ အလည် အပတ်သွားရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ပထမ ငါးနှစ်စီမံကိန်း အောင်မြင်မှုများနှင့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေ ခံသော ဆောင်းပါးအချို့ကို ရေးသားသည်၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ တာဝန်ဖြင့် သွားရောက်ရာတွင် ဖလန်းဂေးတို့ကဖမ်းပြီး ဆဲလ်ဗီးလ်အကျဉ်းထောင်တွင် သုံးလခန့် ချုပ်နှောင် ထားခဲ့သည်။ ခိုအက်ရှတလာ၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသော စပင်နစ် တက်စတေးမင့်စာအုပ်နှင့် နေ့လယ်ကြောင်တောင် အမိုက်မှောင်(၁၉၄၁)စသည့် စာအုပ်တို့ သည် ထောင်တွင်းချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံခဲ့သောအချိန်က အတွေ့ အကြုံများ ဖြစ်သည်။

ခိုအက်ရှတလာသည် ဝတ္ထုခြောက်ပုဒ်နှင့် အခြားစာအုပ် ၃ဝ ကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏စာအုပ်များတွင် အရိုက်ဗယ် အင်ဒီ ပတ်ချား(၁၉၄၃)၊ ယောဂီနှင့် ကော်မစ်ဆာ၊ သဂေါ့သက်ဖေး (၁၅ဝ)၊ သ အက်အော့ ခရီးအေးရှင်း (၁၉၆၄)၊ သသာတင်း ထရိုက် (၁၉၇၆)၊ သရု(စ)အော့ ကိုအင်စီဒင့်(၁၉၇၂) စသည် တို့သည် မနုဿဗေဒ၊ သိပ္ပံ၊ သဘာဝတ္ထနှင့် စိတ်ပညာကို အခြေခံသော စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။

ခိုအက်ရှတလာသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး မနုဿဗေဒ၊ သိပ္ပံ၊ သဘာဝတ္ထနှင့် စိတ်ပညာဘက်သို့ မျက်နှာမူလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခိုအက်ရှတလာက **သေဆုံးခြင်းသည် အပြီးအငြိမ်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်း မဟုတ်** ဟူသော ကောက်ချက်များဖြင့် ၁၉၇ဝ ပြည့် နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ 

အာသာ ခိုက်အက်ရှတလာသည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် မတ်လ အတွင်းက ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ မိမိ၏နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ကိုးကား
ဘောလုံးအကယ်ဒမီ (မန္တလေး)

**ဘောလုံးအကယ်ဒမီ** (Myanmar Football Academy) ကျောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်နှင့် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်(FIFA)တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး တည်ဆောက်သည့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားများ မွေးထုတ်ပေးမည့် ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ ဘောလုံးအကယ်ဒမီသည် မန္တလေးမြို့ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ သိပ္ပံလမ်း တောင်ဘက်၊ ၇၃ လမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၅ ဧကရှိပြီး လေ့ကျင့်ရေး ကစားကွင်းနှစ်ကွင်း၊ သဲသောင်ပြင်ဘော လုံးကွင်း တစ်ကွင်း၊ ဖူဆယ်ဘောလုံးကွင်း တစ်ကွင်း၊ စာသင်ဆောင်၊ ကာယကြံ့ခိုင်မှုလေ့ကျင့်ဆောင်၊ အစည်းအဝေးခန်းမ၊ နည်းပြဆောင်၊ ဧည့်သည်ဆောင်၊ ဘောလုံးအသင်း သုံးသင်းစာ နေနိုင်သည့်အဆောင်၊ လူ ၁၂၀ စားသောက် နိုင်သည့် စားဖိုဆောင်၊ မီးဖိုခန်းစသည်တို့ ပါရှိသည်။ အမေရိကန် ဒေါ်လာ တစ်သန်းကျော် ကုန်ကျသည်။ 

ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဦးစိုးညွန့် ဖြစ်သည်။ နည်းပြချုပ်အဖြစ် ဘရာဇီးနိုင်ငံသား ဝီလ်ဆင်သော လေးတိုးကို ငါးနှစ်တာဝန် ခန့်အပ်ထားသည်။ နိုင်ငံခြားနည်းပြချုပ် တစ်ဦး၊ မြန်မာနည်းပြ သုံးဦးတို့က တာဝန်ယူ သင်ကြားပေးမည်ဖြစ်သည်။ ၁၁ နှစ်အောက် (၃၀)ယောက် ၊ ၁၃ နှစ်အောက် (၃၀)ယောက်၊ ၁၅ နှစ်အောက် (၃၀)ယောက် ရွေးချယ်ထားသည်။ သင်တန်းကာလမှာ ငါးနှစ်ဖြစ်ပြီး တက်ရောက်အောင်မြင်သူအား ဘောလုံးအကယ်ဒမီက အသိအမှတ်ပြု အောင်လက်မှတ်ထုတ် ပေးမှာဖြစ်သည်။

၂၀၁၁-ခု၊ မတ်လ (၁၅)ရက်နေ့တွင် (FIFA)မှဥက္ကဋ္ဌ မစ္စတာ ဆတ် ဘလတ္တာက မြန်မာဘောလုံးအကယ်ဒမီ သင်တန်းကျောင်းကို ဖဲကြိုးဖြတ် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဟဲလမွတ်ခိုးလ်

ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ရှစ်နှစ်ခွဲကြာမျှ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အာဏာရရှိခဲ့သော ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီခေါင်းဆောင် ဟဲလမွတ်ရှမစ်သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်၌ အယုံအကြည် မရှိကြောင်းအဆိုကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည့်အတွက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက် ပေးခဲ့ရာတွင် အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သော ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံပါတီ ခေါင်းဆောင် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံခွင့်ရခဲ့သည်။

ဝန်ကြီးချုပ် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်ကို ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လူဒါ ဝစ်ရှားဖန်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ခိုးလ်သည် ငယ်စဉ်က လယ်သမားတစ်ယောက်ဖြစ်လိုသော်လည်း ဖြစ်မလာခဲ့ချေ။ ဟိန်ဒယ်တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာဖြင့် ပါရဂူ (ဒေါက်တာ)ဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။

အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒီနောဝါ၏ စီဒီယူ ပါတီခွဲဖြစ်သော လူငယ်အဖွဲ့ တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ်တွင် ရိုင်းလန်ပြည်နယ်မှ ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။ အသက် ၃၉ နှစ် အရွယ်တွင် ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ် ယူနီယံပါတီဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ၁၉၅၀ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ခုနှစ်အတွင်း ဖရန့်ဖွတ်မြို့၊ မိန်းတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၉၅၄-၅၈ခုနှစ်များအတွင်း ဟေဒင်ဘတ်ခ် တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးသည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်သည် ပါတီ၏ ဝန်ကြီးချုပ်လောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခြင်းခံရသည်။

၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ လွှတ်တော်တွင် အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သော ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ် ယူနီယံပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီး ချုပ် ဟဲလမွတ်ရှမစ်အစိုးရအဖွဲ့အား အယုံအကြည် မရှိကြောင်း အဆိုကို ဟဲလမွတ်ခိုးလ်၏ ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံ ပါတီက ခေါင်းဆောင်၍ တင်သွင်းခဲ့ရာ ၂၅၆ မဲ ၂၃၅ မဲဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။ မဲမပေးပဲ ပျက်ကွက်သူလေးဦး ရှိသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ရှမစ်သည် အယုံအကြည်မရှိကြောင်းအဆိုကို ရှုံးနိမ့်ကာ ရာထူးမှ ထွက်ပေးခဲ့ရသဖြင့် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ခြောက်ဦးမြောက် ဝန်ကြီး ချုပ်(အဓိပတိ)အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။

ဝန်ကြီးချုပ်ခိုးလ်၏ ဗဟိုလက်ယာအစိုးရအဖွဲ့စာရင်းကို အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကြေညာသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ခိုးလ်က ပြည်ထောင်စုဂျာမနီနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ပြန်လည်နာလန်ထူအောင် ကြိုးစားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အစိုးရသက်တမ်း ရက်သတ္တ ၁၁ ပတ်အကြာ ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ခိုးလ်သည် ပါလီမန်တွင် အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ရှုံးနိမ့်အောင် စီစဉ်ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းကာ ရွေးကောက်ပွဲသစ်ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပေးရန် သမ္မတ ကား ကာစတင်ထံ တင်သွင်းခဲ့လေသည်။ ရာထူးမရယူမီနှင့် ရာထူးရယူပြီးကာလများတောက်လျှောက်က အရှေ့နှင့် အနောက် ဂျာမနီ နှစ်ပြည်ထောင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးကို အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ၁၉၈၉တွင် ဂျာမနီနှစ်နိုင်ငံပြန်လည်း ပေါင်းစည်းသည့် နောက် ၁၉၉၀ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း အနိုင်ရကာ တစ်စည်းတစ်လုံးထဲသော ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင်မူ ဟဲမွတ်ခိုးလ် အရေးနှိမ့်ကာ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား