ဆာဘား

**ဆာဘား** (   )သည် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ၏  မြောက်ပိုင်းခရိုင် ဘော်နီယို ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆာဘားသည် မလေးရှားအနောက်တောင်ဘက် ဆာရာဝပ် ပြည်နယ်နှင့်တောင်ဘက်တွင် အင်ဒိုနီးရှား ၏ ကာလီမန်တန်ဒေသနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ Labuan ၏ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ သည် ဆာဘားကမ်းခြေအလွန်တွင်တည်ရှိသည်။ ဆာဘား သည်အနောက်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ သည်မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင်ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ Kota Kinabalu သည်ပြည်နယ်၏မြို့တော်၊ ပြည်နယ်၏စီးပွားရေးအချက်အချာနေရာနှင့် ဆာဘား ပြည်နယ်အစိုးရ၏ နေရာဖြစ်သည်။ Sabah ရှိအခြားအဓိကမြို့ကြီးများမှာ Sandakan နှင့် Tawau တို့ဖြစ်သည်။ မလေးရှားတွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုအရပြည်နယ်လူ ဦး ရေမှာ ၃,၅၄၃,၅၀၀ ဖြစ်သည်။  Sabah တွင်အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများ နှင့်တိရစ္ဆာန်များနှင့်အပင်မျိုးစိတ်များပေါများသော အီကွေတာရာသီဥတုရှိသည် ။ ပြည်နယ်သည်အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင်ရှည်လျားသော တောင်တန်းများ ရှိပြီး Crocker Range National Park ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ Kinabatangan မြစ် သည်မလေးရှားနိုင်ငံ၏ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သော Sabah နှင့် Kinabalu တောင်တန်းများ ကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းသည် Sabah ၏အမြင့်ဆုံးနေရာနှင့်မလေးရှားနိုင်ငံဖြစ်သည်။ 

## သမိုင်းကြောင်း 
left|thumb| Borneo မြောက်ပိုင်း၏နယ်မြေအပြောင်းအလဲ ၁၅၀၀ မှ ၁၉၀၅ အထိ။  
---- **thalassocracy Sultanates:**
ပဉ္စမမြောက် ဆူလတန်ဘုရင် ၏နန်းစံစဉ်ကာလအတွင်း Bolkiah 1485 နှင့် 1524 အကြား, အ Sultan ရဲ့ thalassocracy မြောက်ပိုင်းဘော်နီယိုနှင့်ကျော်တိုးချဲ့ Sulu ကျွန်းစု ဝေးသကဲ့သို့, *Kota Seludong* (ကျြမှောကျခတျေ မနီလာ က၎င်း၏နှင့်အတူ) ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ဝေး၏အဖြစ်တိုးချဲ့ Banjarmasin,  ဆည်းပူးနေ ပေါ်တူဂီသို့မလက္ကာကျသွား ပြီးနောက်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု၏အားသာချက်။   ၁၅ ရာစုတွင်ဘရူနိုင်းနိုင်ငံသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မှစ၍ ဘရူနိုင်းမလေးလူမျိုးများသည် ဆာဘားသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။  ပြည်တွင်းရေးပ,ိပက္ခ၊ ပြည်တွင်းစစ်၊ ပင်လယ်ဓားပြမှုနှင့် အနောက်အင်အားကြီးနိုင်ငံများရောက်ရှိလာခြင်း တို့ကြောင့်ဘရူနိုင်းအင်ပါယာသည်စတင်ကျဆင်းလာသည်။ ဘရူနိုင်းသို့ပထမ ဦး ဆုံးအကြိမ်လာရောက်လည်ပတ်သည့်ဥရောပသားများသည်ပေါ်တူဂီလူမျိုးများဖြစ်ပြီးထိုအချိန်ကဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏မြို့တော်ကို ကျောက်တုံးကျောက်တုံးများ ဝိုင်းရံထားကြောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။  ၁၅၂၁ တွင် ဖာဒီနန်မက်ဂျလန် သေဆုံးပြီးမကြာမီတွင်သူ၏စူးစမ်းရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည်မြောက်ပိုင်းအစွန်အဖျားရှိ Borneo ရှိ Balambangan နှင့် Banggi ကျွန်းများသို့ရွက်လွှင့်သွားသောအခါစပိန်တို့ကလိုက်ကြသည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅၇၈ ခုနှစ် Castilian စစ်ပွဲတွင် နယူးစပိန် မှရွက်လွှင့ ်၍ မနီလာကိုဘရူနိုင်းမှသိမ်းယူခဲ့သော စပိန် သည်ဘရူနိုင်းအားစစ်ပွဲကိုမစွန့်ခွာမီခေတ္တသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်မအောင်မြင်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။    စူလူးဒေသသည် ၁၅၇၈ တွင်လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပြီးသူတို့၏ကိုယ်ပိုင်စူလတန်နတ် ကို Sulu ၏ Sultanate ဟုခေါ်သည်။  
left|thumb| လက်ဝဲ: ပထမဦးဆုံးလိုက်လျောစာချုပ်ဆူလ်တန်ကလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ဒူလ် Momin 29 ဒီဇင်ဘာလတွင် 1877. အပေါ်ဘရူနိုင်း၏    ညာဘက်: အဆိုပါဒုတိယလိုက်လျောသဘောတူစာချုပ် 22 ဇန်နဝါရီ 1878. အပေါ် Sulu ၏ Sultan Jamal ul-Azam ကလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
right|thumb| ၁၈၈၂ မှ ၁၉၄၈ အတွင်း ဗြိတိသျှမြောက်ပိုင်းဘော်နီယို အလံ။
၁၈၄၆ တွင် Sabah ၏အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ Labuan ကျွန်းကိုဘူရွန်မှ Sultan က Labuan စာချုပ်အရ ဗြိတိန်သို့လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ၁၈၄၈ တွင် ဗြိတိသျှ Crown ကိုလိုနီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။  ဘရူနိုင်းရှိအမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ကလော့ဒ်မောရှေသည် Labuan တွင်ဗြိတိသျှတို့တည်ရှိမှုကိုတွေ့မြင်ပြီးနောက် ၁၈၆၅ တွင်ဘော်နီယိုမြောက်ပိုင်းရှိမြေကွက်တစ်ကွက်အတွက်ဆယ်နှစ်ငှားရမ်းခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်မောရှေသည် အမေရိကန်ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်သော Borneo ၊ ဂျိုးဇက်ဝီလျံ Torrey နှင့် သောမတ်စ်ဘရက်ဒလီဟာရစ် တို့ပိုင်ဆိုင်သည့်ကုမ္ပဏီနှင့်တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထံလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။   ကုမ္ပဏီသည် Kimanis ကို (Ellena ဟုအမည်ပြောင်းပေးသည်) ကိုရွေးချယ်ပြီးထိုတွင်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုစတင်တည်ဆောက်သည်။ ယူအက်စ်အစိုးရ၏ဘဏ္financialာရေးထောက်ပံ့မှုအတွက်တောင်းဆိုမှုများသည်အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမထွက်ခွာမီတွင် Torrey သည်သူ၏အခွင့်အရေးအားလုံးကိုဟောင်ကောင် ဗွန် Overbeck ရှိဩစတြီးယားကောင်စစ်ဝန်ထံရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ Overbeck ထို့နောက်ဘရူနိုင်းသို့သွား။, သူက လိုက်လျော သက်တမ်းတိုးဖို့ Temenggong တွေ့ဆုံခဲ့သည်။  ဘရူနိုင်းနိုင်ငံသည် Borneo မြောက်ပိုင်းရှိနယ်မြေအားလုံးကို၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှပေးအပ်ရန်သဘောတူခဲ့ပြီး Sultan သည်နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၁၂၀၀၀ ပေးဆောင်ရပြီး Temenggong ကဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။  
left|thumb| ယူနိုက်တက်စတိတ် ကွန်ဂရက်စာကြည့်တိုက် မှ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်စတန်းဖို့ဒ် မှဗြိတိသျှမြောက်ပိုင်းဘော်နီယို၏မြေပုံ။
[right|thumb| [ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်တို့ရေးဆွဲခဲ့သော ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင်ဘာ နီယို ၏ သိမ်းပိုက်မှု မြေပုံကို ဂျပန်အက္ခရာများဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ]]
left|thumb| Monsopiad ယဉ်ကျေးမှုကျေးရွာတွင် Papar Kadazan ၏ *Sumazau* အကအက။

### အစားအစာ 
left|thumb| ဓား တစ်ချောင်း ဟာ မုန့်ဖုတ်ပေါင်မုန့် ပါရှိသည်

ကဏ္ဍ:အသင်းဝင်မှသာ ရနိုင်သည့် အကြောင်းအရာသို့ လင့်ချိတ်ထားသော စာမျက်နှာများ
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ