open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အဲရဟတ်၊ အေ

**အာမဲလီယာ အဲရဟတ်** (; ; ဇူလိုင် ၂၄၊ ၁၉၈၇ – ဇူလိုင် ၂၊ ၁၉၃၇ ပျောက်ဆုံး)သည် နာမည်ထင်ရှားသော အမေရိကန် အမျိုးသမီး 
လေသူရဲဖြစ်သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် 
ကန်းဆက်ပြည်နယ် အက်ချီဆန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ကိုလမ္ဗီး 
ယားတက္ကသိုလ်တွင် အတန်ကြာမျှ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် 
ကျောင်းမှထွက်၍ လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း၌ ၂ နှစ်အမှုထမ်းခဲ့ 
သည်။ ထို့နောက် လေယာဉ်ပျံသန်းရေး အတတ်ပညာကိုသာ 
စိတ်ပါဝင်စားသဖြင့် ထိုပညာကို အာရုံစိုက်လေ့လာခဲ့လေသည်။ 
၁၉၂၈ ခု ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အဲရဟတ်သည် 
နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းမှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်၍ 
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဝေလနယ် ဗာရီပို့မြို့သို့ ပျံသန်းသော လေယာဉ် 
ပျံ၌ စီးနင်းလိုက်ပါခဲ့ရာ အမျိုးသမီးထဲမှ ထိုသမုဒ္ဒရာကို ပထမ 
ဦးဆုံး ဖြတ်ကျော်သူအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် 
တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူ ဂျီ၊ ပီ၊ ပွတ္တနမ်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် 
သည်။

၁၉၃၂ ခုနှစ် မေလထဲ၌ အဲရဟတ်သည် နျူးဖောင်း 
လန်းကျွန်းမှ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်ဒါရီမြို့သို့ လေယာဉ်ပျံ 
ကို တစ်ကိုယ်တည်း မောင်းနှင်ပျံသန်းခဲ့လေသည်။ ထိုစွန့်စားမှု 
ကြောင့် အဲရဟတ်သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို လေယာဉ်ပျံ 
ဖြင့် တစ်ယောက်တည်း ဖြတ်သန်းခဲ့သော ပထမဦးဆုံး အမျိုး 
သမီးအဖြစ် နာမည်ပို၍ ထင်ရှားလာပေသည်။

တစ်ဖန် ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် 
ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်း၊ ဟိုနိုလူးလူးမြို့မှ ကာလီဖီုးနီးယားပြည်နယ် 
အုတ်ကလန်မြို့သို့ လေယာဉ်ပျံကို တစ်ယောက်တည်း မောင်း 
နှင်ပျံသန်းခဲ့ရာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းခဲ့သော ပထမဦး 
ဆုံးအမျိုးသမီးဟူ၍ ဂုဏ်သတင်းပျံ့နှံ့ခဲ့ပြန်သည်။ အာမဲ လီယာ 
အဲရဟတ်သည် ထိုကဲ့သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် စွန့်စားပျံသန်းမှုများ 
ကြောင့် အမျိုးသမီးထဲတွင် ဒီ၊ အက်(ဖ)၊ စီ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် 
အမျိုးသားပထဝီဝင် အသင်းကြီး၏ ရွှေတံဆိပ်ကို ပထမဦးဆုံး 
ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေသည်။

၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲရဟတ်သည် လေယာဉ်ပျံကို တစ် 
ယောက်တည်းမောင်းနှင်၍ ကမ္ဘာတစ်ပတ် ပျံသန်းနေစဉ် ပစိ 
ဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲ၌ ပျောက်ဆုံးခဲ့ရလေသည်။ အဲရဟတ်သည် 
လေယာဉ်ပျံသန်းခြင်းနှင့်ဆိုင်သော စာအုပ်များကို ရေးသားထုတ် 
ဝေခဲ့ရာ *နာရီပေါင်း ၂ဝ နှင့် မိနစ် ၄ဝ* စာအုပ်နှင့် 
*နောက်ဆုံး လေယာဉ်ခရီး* စာအုပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
## ကိုးကား
အဲလဗတ်ဘုရင်၊ ပထမ

**ပထမ အဲလဘတ်** (; ၈ ဧပြီ ၁၈၇၅ &ndash; ၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၄) သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံကို ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ် အထိ အုပ်စိုးခဲ့သောဘုရင်ဖြစ်သည်။ အဲလဘတ်ဘုရင်သည် တိုင်းသူပြည်သားအပေါင်းတို့နှင့် ပွန်းပွန်းတီးတီး ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံတတ်သောကြောင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ် တစ်မျိုးသားလုံး၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကိုခံရသည်။ ဒုတိယလီယိုပိုဘုရင်၏ညီ ဖလန်းဒါးနယ်စား ဖိလစ်မင်းသား၏ ဒုတိယသားဖြစ်၍ ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗာဗေးရီးယားပြည်နယ်မှ အယ်လစ်ဇဗက်မင်းသမီး နှင့်လက်ထပ်သည်။ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် အဲလဘတ်မင်းသား သည် ဦးရီးတော် ဒုတိယ လီပိုဘုရင်၏ ထီးမွေကို ဆက်ခံရရှိလေသည်။

ဦးရီးတော်၏အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရသောအခါ၌ 
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးကို တိုးတက်အောင် 
ပြုပြင်သည်။ ကွန်ဂိုပြည်နယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးကိုလည်း ဆောင်ရွက် 
သည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်တပ်မတော်ကိုလည်း ပြန်လည်ပြုပြင်သည်။ 
သို့ရာတွင် တပ်မတော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်နေစဉ် ၁၉၁၄ ခုနှစ် 
ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့၌ ဂျာမန်တို့က ပြင်သစ်နိုင်ငံကိုတိုက်ခိုက် 
ရန် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံတွင်းမှ ဖြတ်သန်းခွင့်တောင်းဆိုလေသည်။ 
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်၍ အဲလဘတ်ဘုရင်က 
ထိုတောင်းဆိုချက်ကို ခွင့်မပြုချေ။ ထိုအခါဂျာမန်တပ်များသည် 
ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကို ဇွတ်အတင်းဖြတ်ကျော်လာသဖြင့် စစ်ဖြစ်ပွားလေ 
သည်။

အဲလဘတ်ဘုရင်သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တပ်များကို ကိုယ်တိုင် 
ဦးစီး၍ ဂျာမန်တပ်များကို ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်သည်။ 
နောက်ဆုံး၌ အားမတန်၍မာန်လျော့ရသဖြင့် ဗရပ်ဆဲမြို့တော် 
ကျဆုံးသည့်တိုင်အောင် ဘုရင်သည် မိမိတပ်မတော်နှင့် မခွဲခွာ 
ခဲ့ချေ။ စစ်မျက်နှာနောက်ပိုင်းတွင် မိဖုရား အယ်လစ်ဇဗက် 
ကလည်း တိုက်ပွဲမှဒဏ်ရာရသူ စစ်သားများကို ပြုစုစောင့် 
ရှောက်လျက်ရှိလေသည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် 
အဲလဘတ်ဘုရင်သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တပ်၊ ဗြိတိသျှတပ်၊ ပြင်သစ် 
တပ်များပါဝင်သော မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲ၍ ရန်သူကို 
တိုက်ခိုက်ရာ ထိုနှစ်အောက်တိုဘာလ၌ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကမ်းခြေ 
ဒေသကို ဂျာမန်တို့လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ 
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ 
ရက်နေ့တွင် အဲလဘတ်ဘုရင်သည် အောင်တပ်ခင်းလျက် 
ဗရပ်ဆဲမြို့တော်အတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက် လာခဲ့လေသည်။
ပထမ အဲလဘတ်ဘုရင်သည် အားကစားဘက်၌လည်း 
ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် တောင်တက်ခြင်း၌ ဝါသနာ 
ပါသည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မိမိ၏ 
ဝါသနာအလျောက် အာဒင်းနီး တောင်တန်းတစ်နေရာသို့ တက် 
နေစဉ် လိမ့်ကျ၍ အနိစ္စရောက်ရလေသည်။ သားအကြီးဆုံးက 
တတိယ လီပိုယိုဘွဲ့ကို ခံယူ၍ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ထီးနန်းကို စိုးစံ 
လေသည်။
## ကိုးကား
အဲလင်းပင်

အဲလင်းပင်၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ အားလမပ် 
ဖြစ်၍ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် အဲလင်းပင်၏ မူရင်းဒေသဖြစ် 
သည်။ ထိုအပင်သည် အာတီကေးလီးမျိုးစဉ်တွင်အာလမေဆီအီး 
မျိုးရင်း၌ ပါဝင်သည်။ အဲလင်းပင်သည် မည်သည့်မြေမျိုး၌မဆို 
ပေါက်ရောက်နိုင်၏။ သို့သော် မြေဩဇာထက်သန်သော ရေ 
ဆောင်နုန်းမြေတွင် အသန်မာဆုံးပေါက်နိုင်၍ ထိုမြေမျိုးတွင် 
ပေါက်ရောက်သော အဲလင်းပင်၏အသားမှာလည်း ကောင်းမွန် 
လေသည်။

အဲလင်းပင်သည် ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် 
သာမက အာရှတိုက်တွင်လည်း ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ 
အမေရိကတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သော အချို့အဲလင်းပင်၏ 
ပုံသဏ္ဌာန်သည် ညောင်ရေအိုးပုံ ဖြစ်သည်။ အကိုင်းအခက်များ 
သည် အောက်ဘက်မှ တဖြည်းဖြည်း ဖြာထွက်လျက်ရှိကြသည်။ 
အချို့ အဲလင်းပင်များတွင်မူ အကိုင်းအခက်များသည် ထိပ်ဘက် 
တွင်မှ ဖြာထွက်လျက်ရှိကြသဖြင့် ထီးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေ 
သည်။ အဲလင်းပင်များသည် ၇၅ ပေမှ ပေ ၁ဝဝ အထိ မြင့် 
တက်ကြပြီးလျှင် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်မျှ အသက်ရှည်တတ် 
သည်။ 

အမေရိကန် အဲလင်းပင်၊ သို့မဟုတ် အဲလင်းပင်အဖြူ 
သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပေပေါင်း ၁၂၅ အထိမြင့်၍ ထိုအပင် 
မျိုးမှ သေးငယ်သော အစိမ်းရောင်ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များ 
မထွက်မီ နွေကူးရာသီအတွင်း၌ ပွင့်ကြသည်။ အတောင်ကလေး 
များကိုယ်စီရှိသော အသီးကလေးများကိုလည်း သီးကြသည်။ 
ထို့နောက် အရွက်များပွင့်ထွက်လာသောအခါတွင် မြေသို့ကြွေ 
ကျကုန်ကြသည်။ အဲလင်းပင်၏အရွက် ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥပုံ 
ဖြစ်သည်။

အဲလင်းပင်၏အသားသည် မာ၍ပျဉ်းတွဲတွဲရှိသည်။ 
အရောင်မှာ အညိုဖျော့ဖြစ်သည်။ လွယ်ကူစွာ မကွဲသောအသား 
ဖြစ်သဖြင့် လှည်းဘီးများနှင့် လယ်ယာသုံးပစ္စည်းများ ပြုလုပ် 
ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ရော့အဲလင်းခေါ် ကျောက်အဲလင်း 
သားသည် လှေပြုလုပ်ရန် အထူးကောင်းမွန်သည်။ ထိုအပင်ကို 
ကော့အဲလင်း(ဖော့အဲလင်း)ပင် ဟုလည်းခေါ်သည်။ အမေရိကန် 
အဲလင်းပင်၏ အခေါက်များတွင် ခိုင်ခန့်သော အမျှင်များပါရှိရာ 
ထိုအမျှင်များကို အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့က ကြိုးအဖြစ်အသုံးပြု 
ကြသည်။

အဲလင်းပင်အဖြူ၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ အားလမပ် 
အမေရိကန်နာဖြစ်၍ ချွဲကျိသော အဲလင်းပင်မျိုးကို အားလမပ် 
ဖာလဗာဟုခေါ်သည်။ ဖော့အဲလင်းပင်ကို အားလမပ် သိုမာဆီး 
ဟုခေါ်၍ အင်္ဂလိပ်အဲလင်းပင်ကိုမူ အားလမပ်ကမ်ပက်စထရစ်ဟု 
ခေါ်လေသည်။
## ကိုးကား
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့

အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ် အနောက်မြောက် ထောင့်စွန်းတွင် မြေထဲပင်လယ်နှင့် မယ်ရီအိုးတစ်ရေအိုင်တို့အကြားရှိ ကုန်းမြင့် ကြောပေါ်၌တည်ရှိသည်။ အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်ဘုရင်က ထိုမြို့ကို ဘီစီ ၃၃၂ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့၍ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ အချက်အချာဌာနအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ ထိုမျှမက အရှေ့နှင့်အနောက် ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ ကောင်းစားစဉ်က လူဦးရေ တစ်သန်းမျှနေထိုင်သော မြို့ကြီးဖြစ်မည်ဟု မှန်းဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အီဂျစ်ပြည်တွင် အုပ်စိုးခဲ့သော တော်လမီဘုရင်များလက်ထက်က ထီးနန်းစိုက်ရာမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရောမ 
အင်ပိုင်ယာခေတ်၌လည်း ဒုတိယမြို့တော်အဖြစ်ထင်ရှားခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သည် အရှေ့ရောမနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာသောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ကုန်သွယ်ရေးဌာန အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အေဒီ ၆၄၁ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အာရပ်ဗိုလ်ချုပ်အမ်ရူက မြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့နောက် မြို့သည် တဖြည်းဖြည်းဆုတ်ယုတ်လာခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်တပ်များက မြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ တစ်ဖန် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်များက မြို့ကို ပြင်သစ်တို့လက်မှ ပြန်၍ သိမ်းယူခဲ့သည်။ အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် မဟာမက်အလီ လက်ထက် ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မြို့သည် ပြန်၍စည်ကားတိုးတက်လာသည်။ 

ပထမတော်လမီဘုရင်လက်ထက်က အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ထို ခေတ်ပညာရှင်တို့ ရေးသားခဲ့သည့် စာမူပေါင်း လေးသိန်းကျော်မျှရှိ၏။ နောင်အုပ်ချုပ်သော မင်းတို့ကလည်း စာကြည့်တိုက်ကို တိုးပွားအောင်ဆက်လက်ပြုစုခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ ထိုကမ္ဘာကျော် စာကြည့်တိုက်ကြီးသည် မြို့ကိုလာရောက် တိုက်ခိုက်သူတို့၏ လက်ချက်ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် ဆီဇာဘုရင်များ၏ တန်ဆောင်းအနီးရှိ *ကလီယိုပါးထရား ဇာထိုးအပ်များ* ခေါ် လေးမြှောင့်ကျောက်တိုင်ကြီး နှစ်တိုင်ရှိခဲ့ရာ ယခုအခါ ကျောက်တိုင် တစ်ခုကို လန်ဒန်မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိ၍ ကျန်တစ်ခုကို နယူးယော့မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိသည်။ ကလီယိုပါးထရားကျောက်တိုင် အခြားထင်ရှားကျန်ရှိနေသော အဆောက်အဦများမှာ ဖေးရော့မီးပြတိုက်ကြီးနှင့် ပွန်ပီကျောက်တိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမီးပြတိုက်ကို ဘီစီ ၃ဝဝခန့်က ဖေးရော့ကျွန်းပေါ်တွင် ဆောက် 
လုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ခုနှစ်သွယ်

ပွန်ပီကျောက်တိုင်ကို အေဒီ ၃ဝ၂ ခုနှစ်က စိုက်ထူခဲ့သည်။ အမြင့်ပေ ၉ဝ ရှိ သည်။ ယခုအခါ ဖေးရော့ကျွန်းဟူ၍ မရှိတော့ချေ။ ကျွန်းနှင့် ကုန်းမအကြားတွင် မြေပြည့်လာပြီဖြစ်သောကြောင့် ဖေးရော့ ကျွန်းဆွယ်ဟူ၍ ကုန်းဆက်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။ ထိုကျွန်းဆွယ်နှင့် အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ဟောင်း အနောက်ပိုင်းသည် မွတ်စလင်ရပ်ကွက်ဖြစ်သည်။ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် သင်္ဘောဆိပ်နှစ်ခုရှိ၍ နိုင်းမြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့တော်နှင့် လည်းကောင်း၊ တူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသဖြင့် မြေထဲ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ အခြားမြို့များနှင့် မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ဝါ၊ဆန်၊ ဂျုံနှင့်သကြားကို နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့၍ သွင်းကုန်မှာ အများအားဖြင့် ကုန်ချောဖြစ်သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အရေးကြီးသော ရေတပ်စခန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထိုစခန်းကို အီဂျစ်တို့လက်သို့ ပြန်အပ်ခဲ့လေသည်။ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၄၉၆၁ဝဝဝ ယောက်ရှိလေသည်။

## ကိုးကား
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်(ယူဂိုဆလားဗီးယား)

## အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်(ယူဂိုဆလားဗီးယား)(ခရစ်၁၈၈၈-၁၉၃၄)
ပထမအယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ဆားဗီးယားပြည့်ရှင် ပီတာ 
ဘုရင်၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 
၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ နောင်တော်အိမ်ရှေ့မင်းသား
ဂျော့သည် ထီးမွေနန်းမွေကိုစွန့်လွှတ်သဖြင့် အယ်လက်ဇန္ဒာ
သည် နန်းလျာဖြစ်လာလေသည်။ ငယ်စဉ်က ဂျီနီးဗားမြို့နှင့် 
ရုရှနိုင်ငံ ၏မြို့ဟောင်းဖြစ်သော လီနင်ဂရက်မြို့တို့တွင် 
ပညာဆည်းပူးခဲ့ရ သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗော်လကန်စစ်ပွဲ
ဖြစ်ပွားသောအခါ ဆားဗီးယားတပ်ကိုဦးစီး၍ တူရကီနှင့် 
ဗူလဂေးရီးယန်းစစ်တပ် များကို တိုက်ခိုက်သည်။ ၁၉၁၄ 
ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် နာမကျန်းဖြစ်သောကြောင့် 
နန်းစောင့်အဖြစ် ဆားဗီးယားပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ 

ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဆားဗီးယားတပ်
များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် ပီတာဘုရင် ကွယ်လွန် 
သောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဆားဗီးယား၊ ဆလိုဗင်းနီးယား 
နှင့် ကရိုအေးရှားပြည်များကို စည်းရုံးပူးပေါင်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာ 
သော ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံသစ်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလေသည်။ 
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ရူမေးနီးယား 
ဘုရင်၏ သမီးတော်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ 

အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်လက်ထက်တွင် ပြည်တွင်းနိုင်ငံ 
ရေး လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်ပေါ်လာရာ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပျက်စီး 
မည့်အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာလေသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၂၉ 
ခုနှစ်တွင် ဘုရင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပယ်ဖျက်၍ 
အာဏာရှင်အဖြစ် နိုင်ငံကိုအုပ်ချုပ်သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၌ 
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်ကို ကြေညာ၍ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ကို 
ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း ပြည်တွင်းဆူပူမှုများမှာ မပြေလည်ချေ။ 
အထူးသဖြင့် ကရိုးအက်လူမျိုးတို့က ဘုရင်၏အုပ်ချုပ်ပုံကို 
မကျေနပ်ကြချေ။

၁၉၃၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် 
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မာဆေးမြို့သို့ ဆိုက် 
ရောက်လာစဉ် မိမိနိုင်ငံသား ကရိုးအက်လူမျိုးတစ်ယောက်က 
သေနတ်နှင့်ပစ်၍လုပ်ကြံသဖြင့် ဘုရင်နှင့်တကွ အတူပါလာ 
သော ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အမ်၊ဗားတူးလည်း ကျဆုံးခဲ့ 
ရလေသည်။ ထိုအခါ ၁၁ နှစ်အရွယ်ရှိ သားတော်ပီတာက 
ခမည်းတော်၏ ညီတော်ဝမ်းကွဲ ပေါမင်းသားကို ရင်ခွင်ပိုက် 
အုပ်စိုးစေကာ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၏ ထီးနန်းကိုဆက်ခံလေ 
သည်။
## ကိုးကား
အယ်လက်ဇန္ဒာ၊ လော့

အားဘွဲ့ရ ဟဲရိုးရူးပတ် လီယိုမရစ် ဂျော့ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဒုတိယ 
ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တပ်များကို ဥရောပတိုက် 
ဒန်းကတ်ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာရာ၌လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှတပ် 
များကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာရာ၌လည်းကောင်း စီမံခန့်ခွဲခဲ့ရ 
သော ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။

အယ်လက်ဇန္ဒာသည် စတုတ္ထကယ်လီဒွန် အားဘွဲ့ရ 
မှူးမတ်ကြီး၏ တတိယသားဖြစ်၍ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 
၁ဝ ရက်နေ့တွင် အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းနယ် တိုင်ရုန်းခရိုင် 
ကယ်လီဒွန် ရဲတိုက်၌ ဖွားမြင်သည်။ ဟဲရိုးကျောင်းတွင် 
ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆင်ဟတ်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ သွား 
ရောက်၍ စစ်ပညာကို သင်ယူခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် 
အိုင်းရစ်တပ်ဖွဲ့၌ အရာရှိကလေးအဖြစ် ဝင်ရောက်၍ စစ်မှုထမ်း 
သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ပြင်သစ် 
နိုင်ငံတွင်တပ်ရင်းမှူးအဖြစ်ဖြင့် ရန်သူကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ၌ ထူးချွန် 
သော စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် ဒီ၊ အက်စ၊ အို ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် 
အမ်၊ စီ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးအဆင့်သို့ တိုးတက် 
ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ တပ်မဟာ ၁ ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဒုတိယ 
ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာသည် တပ် 
မဟာ ၁ ကို ဦးစီး၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စစ်ထွက်ခဲ့လေသည်။ 
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဘယ်လဂျီယန်နိုင်ငံတို့၌ 
ဂျာမန်တပ်များနှင့် ဆိုင်၍တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် မေလ ၃ဝ 
ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်တို့၏ ထိုးစစ်ဒဏ်ကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ 
မြောက်ပိုင်းရှိ ဒန်းကတ်မြို့သို့ဆုတ်ခွာလာရသော မဟာမိတ် 
တပ်များကို အုပ်ချုပ်ရန် လော့ဂေါ့ထံမှ တာဝန်လွှဲပြောင်းယူ၍ 
ရနိုင်သမျှသော ရေယာဉ်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရန်သူတို့၏ ပြင်းထန် 
သောတိုက်ခိုက်မှုအကြားမှ တပ်သားပေါင်းများစွာကို အင်္ဂလန် 
ကမ်းခြေဘက်သို့ အောင်မြင်စွာသယ်ယူ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ 
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာသည် 
ဗြိတိသျှတပ်များကို အင်အားချင်းမမျှ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယ 
နိုင်ငံသို့ အောင်မြင်စွာဆုတ်ခွာနိုင်ရန်အတွက် တာဝန်ယူရပြန် 
လေသည်။ 

ထိုနှစ်ဩဂုတ်လတွင် အာဖရိကမြောက်ပိုင်း၌ ဂျာမန် 
နှင့် အီတာလျံတပ်များသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ 
အနီးသို့ချဉ်းကပ်လာသဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာကို ဗြိတိသျှ 
တပ်၏ သေနာပတိအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ် 
အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံမှ တပ်များကို အီဂျစ် 
နိုင်ငံမှလည်းကောင်း၊ လစ်ဗျနိုင်ငံမှလည်းကောင်း အောင်မြင်စွာ 
တိုက်ခိုက်နှင်ထုတ်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ဗိုလ်ချုပ်အိုင်ဆင် 
ဟောင်းဝါးလက်အောက်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ၏ ဒုတိယ 
သေနာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရ၍ တျူနစ်ဇီးယားနိုင်ငံသို့ 
ဆုတ်ခွာလာခဲ့သော ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံမှတပ်များကို တိုက်ခိုက် 
အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ် 
အယ်လက်ဇန္ဒာသည် အမှတ် ၁၅ တပ်စုကိုဦးစီး၍ စစ္စလီကျွန်း 
ပေါ်သို့လည်းကောင်း၊ စက်တင်ဘာလတွင် အီတလီပြည်မပေါ် 
သို့လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်တပ်များလက် 
သို့ ရောမမြို့တော်ကျသော ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့
တွင် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာကို ဖီးမာရှယ်ရာထူးအဆင့်သို့ 
တိုးမြှင့် ပေးပြီးလျှင် အီတလီနိုင်ငံရှိ မဟာမိတ်တပ်များကို 
ကွပ်ကဲရန် တာဝန်လွှဲအပ်ပေးလေသည်။ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာ
လတွင် ဖီးမာရှယ် အယ်လက်ဇန္ဒာသည် မြေထဲပင်လယ်
စစ်မျက်နှာရှိ မဟာမိတ်တပ်များအတွက် သေနာပတိချုပ်အဖြစ် 
ဆောင်ရွက်ရသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ် 
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖီးမာရှယ်အယ်လက်ဇန္ဒာအား 
ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုချီးမြှင့်ပြီးလျှင် ဧပြီလ၌ 
ကနေဒါနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၂ 
ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအစိုးရအဖွဲ့တွင် ကာကွယ် 
ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ 
ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့ 
တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
## ကိုးကား
အယ်လဗျူမင်

အယ်လဗျူမင်သည် အရောင်အဆင်းနှင့်အရာသာကင်းမဲ့၍ ယေဘုယျအားဖြင့်
ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့သော (ခရစ်စတဲ မဟုတ်သော) ပစ္စည်းတမျိုးဖြစ်သည်။ အပင်
နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကြီးထွားသန်မာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်
သော ဓာတ်ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းကို ဥအကာတွင် အတွေ့ရဆုံး
ဖြစ်၏ ဥ၏ အကာတွင် အယ်လဗျူမင်နှင့် ရေသာလျှင် အဓိကပါဝင်သည်
သွေးထဲတွင်၎င်း၊ မျက်လုံးရေကြည်တွင်၎င်း လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားထဲ
၌ရှိသော အရည်များတွင် ၎င်း အယ်လဗျူမင်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။ အခြား
အယ်လဗျူမင်တမျိုးကိုလည်း သစ်စေ့များ  ကောက်နှံများနှင့် အပင်တို့၏ 
အရည်များတွင်တွေ့ရသည်။ အယ်လဗျူမင်ကို ရေနှင့်ရောသောအခါ ကော်
ကဲ့သို့ ပျော်ဝင်ရည်တမျိုး ဖြစ်လာ၍ အပူဓာတ်ပေးလိုက်သောအခါ ကြက်
ဥပြုတ် ဘဲဥပြုတ်များအတွင်း၌ အကာသည် မာသွားသကဲ့သို့ အယ်လဗျူမင်
သည်မာသွားသည်။ အယ်လဗျူမင်ထဲသို့ အယ်လကိုဟောရောထည့်လိုက်သော
အခါတွင်လည်း မာသွား၏အားလုံးသော အယ်လဗျူမင်တို့တွင် ကာဗွန်
ဟိုက်ဒရိုဂျင် အောက်စီဂျင် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဆာလဖာ (ကန့်) ဓာတ်များ
ပါရှိလေသည်။ အယ်လဗျူမင်သည် ပရိုတင်းဓာတ်တမျိုးဖြစ်၍ လူတို့၏
ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများကို ကြီးထွားသန်မာနိုင်သဖြင့် အစားအစာများ
တွင်အရေးကြီးသော ပစ္စည်းတခုအဖြစ်ပါဝင်လေသည်။ သို့ရာတွင် အယ်
လဗျူမင်၏ ခန္ဓာအိမ်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးသောကြောင့် ယခုတိုင်
မဖြေရှင်းနိုင်သေးချေ။

အယ်လဗျူမင်ကို ဆီးထဲတွင် မကြာခဏတွေ့ရလျှင် ကျောက်ကပ်၌ ရောဂါ
ရှိတတ်လေသည်။
## ကိုးကား
လ ကော်ရ်ဗျူဇီယေ

**လီ ကော်ဘူဆီယာ**(အင်္ဂလိပ်-Le Corbusier) သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသား ဗိသုကာပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာ တဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသားအဖြစ်ခံယူသည်။ သူသည် အဆောက်အဦဆိုင်ရာ ခေတ်မီသော အယူအဆများကြောင့် ထင်ရှား၏။ သူသည် ထိုခေတ်က ဆင်းရဲနွမ်းပါးစွာ နေထိုင်သူများအတွက် မြို့ကြီးများ၌ အိမ်ရာစီမံကိန်းများပါဝင်စေရန် စီမံခဲ့သည်။ သူ၏ စီမံကိန်းများကို ကမ္ဘာနှင့်တဝှန်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သူသည် ပန်းချီကို နှစ်သက်ပြီး ပရိဘောဂများကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ 

## ငယ်ဘ၀
လီ ကော်ဘူဆီယာ သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ငယ်လေးတခုတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ၁၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ပါရီသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် သူသည် ဥရောပအနှံ့ခရီးထွက်ကာ အကြံအစည်အသစ်များအတွက် ရှာဖွေလေ့လာခဲ့သည်။ သူသည် ဂျာမာန်စကားပြောကို သင်ယူခဲ့ပြီး နာမည်ကျော်ဗိသုကာ ပညာရှင် ပီတာဘီရန်းကဲ့သို့သော သူများနှင့်လည်း အလုပ်အတူတွဲလုပ်ခဲ့သည်။ 

## ကမ္ဘာစစ်
ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သောအခါ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ပြန်ကာ ကျောင်းဆရာလုပ်သည်။ များမကြာမီ ဆွေမျိုးဝမ်းကွဲတော်စပ်တဦးနှင့်တွဲကာ ဗိသုကာလုပ်ငန်းကုမ္ပဏီဖွင့်ပြီး သူတို့နှစ်ဦး ၁၉၄၀ ခုနှစ်အထိ လုပ်ငန်းအတူ တွဲလုပ်ခဲ့ကြ၏။ နောင်တွင်အရင်းနှီးဆုံးမိတ်ဆွေတဦးဖြစ်လာမည့် ပန်းချီဆရာ အာမီးဒီးနှင့် တွေ့သည့်နှစ်မှာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ သူတို့နှစ်ဦး ပူးပေါင်းကာ ပူရီဇင် ခေါ် အနုပညာသစ်တမျိုးကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။
အယ်လဖားဖားပင်

**အယ်လဖားဖားပင်** (; ); သိပ္ပံအမည် ***Medicago sativa***)သည် ကျွဲနွားစာ အဖြစ် စိုက်ပျိုးသော နှစ်ကြာခံအပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အယ်လဖားဖားဟူသော အမည်သည် စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ မယ်ဒီကားဂိုဆတိုင်းဗားဖြစ်သည်။ ထိုအပင်သည် ပဲလုံး၊ ပဲတောင့်၊ ကလိုဗာပဲပင်တို့ ကဲ့သို့ပင် လီဂူမီနိုစီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အယ်လဖားဖားပင်သည် ၁၂ လက်မမှ လက်မ ၄ဝ အထိ အညွန့်များထွက်၍ ခရမ်းရောင်အပွင့် ကလေးများပွင့် သည်။ ငှက်မွှေးပုံ အရွက်ကလေးများသည် သုံးရွက်ဆိုင်ထွက်၍ ခွေးသွားစိတ်အနားများ ရှိသည်၊ သီးတောင့်များထဲ၌ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ လက်မခန့် အစေ့များရှိသည်။ အမြစ်များသည် မာ၍ ရှည်လျားသည်။

အယ်လဖားဖားပင်သည် ခြောက်သွေ့သောရာသီဥတု တွင် ဖြစ်ထွန်းသော အပင်မျိုးဖြစ်၍ မြေပြင် အနိမ့်အမြင့်မရွေး ပေါက်နိုင်သောအပင်ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့်မြေဆီအောက်ခံလွှာ အတွင်းသို့ နက်စွာ စူးဝင်နိုင်သော အမြစ်ရှည်များရှိခြင်းကြောင့် 
မိုးခေါင်ရေရှားချိန်၌ပင် အသက်ရှင်ကြီးပွားနိုင်လေသည်။ အယ် လဖားဖားပင်သည် ထုံးမြေကိုကြိုက်သည်။ ဂလိုဗာပဲပင်ကဲ့သို့ မြေဆီလွှာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို ဖြည့်တင်းပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ပျားမွေးသူတို့ကလည်း ထိုအပင်ကို ပျားရည်အတွက် 
စိုက်ပျိုးကြသည်။

ရှေးကတည်းက လူတို့သည် အယ်လဖားဖားပင်ကို ကျွဲနွားစာအဖြစ် စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ အာရှတိုက်တွင် မူလ စိုက်ပျိုးခဲ့သော အပင်လည်းဖြစ်သည်။ ခရစ်မပေါ်မီကပင် ပါးရှားပြည်(အီရန်နိုင်ငံ) တွင် ထိုအပင် ကိုစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ 
ပါးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ဂရိပြည်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ဂရိ ပြည်သို့ ထိုအပင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ အေဒီပထမရာစု တွင် ဂရိပြည်မှတဆင့် အီတလီပြည်သို့ ရောက်ရှိ၍ ထိုမှ တစ်ဖန် ဥရောပတိုက်အနှံ့အပြားသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ဥရော 
ပတိုက်တွင် ထိုအပင်ကို လူဆန်းပဲပင်ဟူ၍ ခေါ်လေ့ရှိသည်။တဖန် စပိန်လူမျိုးတို့က အယ်လဖားဖားပင်ကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ချီလီနိုင်ငံမှ မြောက်အမေရိက တိုက် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ 

ထို့နောက် မြောက်အမေရိကတိုက် နေရာအနှံ့အပြားတို့တွင် အယ်လဖားဖားပင်ကို စိုက်ပျိုးကြလေသည်။အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း အားဖြင့် အယ်လဖားဖား တန်ချိန် ၃၅ သန်း မှ သန်း ၅ဝ အထိထွက်၍ ကနေဒါနိုင်ငံမှ တန်ချိန် နှစ်သန်းကျော်ထွက် သည်။ ထွက်သမျှအပင်တို့ကို ကျွဲ နွားစာအဖြစ် အများဆုံး အသုံးချသည်။ တခါတရံ အပင်ခြောက်များကို အမှုန့်ကြိတ် ၍ တင်ပို့ရောင်းချသည်။

အချို့အရပ်ဒေသများ၌ အယ်လဖားဖားပင်များကို တစ်လတစ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခုနှစ် ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ကြိမ်မျှ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အရှေ့ မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များ၌မူကား တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံး ကြိမ်မျှသာ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။ အပင်မနာစေရန်အတွက် ပင်လုံးကျွတ်အပွင့်မပွင့်မီ ရိတ်သိမ်းရသည်။ အယ်လဖားဖား ဆင်ပိုးနှင့် နှံကောင်တို့သည် အပင်ကိုအထူးဖျက်ဆီးတတ်သည်။ 
အရွက်နှင့် အမြစ်တို့၌လည်း မှိုရောဂါ ကျရောက်တတ်သည်။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
အက်ဒင်ဗာရာမြို့စား မင်းသားဖိလစ်

ဒုတိယ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ၏ ကြင်ဘက်တော်ဖြစ်သော ဖိလစ်မောင့် ဗက်တင်၏ ဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ ဂရိမင်းသား အန်ဒရုး၏သားတော် ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်အား ဂရိနိုင်ငံ ကောဖူးကျွန်းတွင် ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ထို ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်သည် လူဝီမောင့်ဗက်တင်၏ တူဖြစ်သည်။ 

ဦးစွာ၌ ဖီးလစ် မောင့်ဗက်တင်သည်။ ပါရစ်မြို့ရှိ အမေရိကန် ကင်ဒါဂါတင်ကျောင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံ စိန့်ကလို့ရှိ အမေရိကန်ကျောင်းတို့၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၈ နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ဆာရေးနယ်ရှိ ချင်းမူလတန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။  ၁၉၃၉ ခုတွင် ဒါ့တမတ်ရေကြောင်းအတတ်သင် ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်သင်ကြားသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှရေတပ်ဗိုလ်ကလေးအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းရင်း မြေထဲပင်လယ်အတွင်း တာဝန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၂ ခုတွင် ရေတပ်ဗိုလ်ကြီးဖြစ်လာ၍ ၁၉၄၄ တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရလေသည်။ ဤသို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တလျှောက်လုံး ဗြိတိသျှရေတပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄ရ ခု နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ
နန်းလျာ အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးသည် ၁၉၅၂ ခု ဖေဖွာရိီ ၆ ရက်တွင် ခမည်းတော် ဆဌဂျော့ဘုရင်၏အရိုက်အရာကို ဆက်ခံကာ ဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်သည် အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးနှင့် လက်မထပ်မီ ၂ ရက်ခန့်အလိုတွင် ဆဌမဂျော့ဘုရင်ကအက်ဒင်ဗာရာမြို့စား ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထိုဘွဲ့အမည်ဖြင့် ယခုအခါခေါ်တွင်လျက်ရှိ၏ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့စားသည် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်မှူး စစ်သူကြီးနှင့် လေတပ်စစ်သူကြီး အဆောင်အယောင်များကို ရရှိခဲ့လေသည်။ 

## အစောပိုင်းဘဝ 
ဂရိမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် ဖိလစ်ကို  ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့ ဖခင် ဂရိမင်းသား အင်ဒရူ မိခင် ဘက်တင်ဘတ်မင်းသမီး အဲလစ်တိုမှ ကိုဖူးကျွန်းတွင် မွေးဖွားခဲသည်။

## ကိုယ်ပိုင်းဘဝ 
## အနိစ္စရောက်ခြင်း
သက်တော် ၉၉နှစ်အရွယ်၊ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ သက်တော် ၁၀၀ပြည့်ရန် နှစ်လမျှသာလိုပြီး၊ ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် အရှည်ကြာဆုံး ကြင်ယာတော်ဖြစ်လေသည်။ သေဆုံးရသည့် အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးပေ။

## ကိုးကား
အယ်လ်ပါကာကုလားအုတ်

**အယ်လ်ပါကာကလားအုပ်**သည် တောင်အမေရိကတိုက်၊ အန်းဒီးတောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိရသော ဒရယ်အရွယ် သားကောင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပီရူး၊ ဗိုလစ်ဗီးယား နှင့် ချီလီနိုင်ငံတို့တွင် ပေပေါင်း ၈ဝဝဝ မှ ၁၂ဝဝဝ အထိမြင့် သော တောင်ကုန်းများပေါ်၌ ကျက်စားနေထိုင်သည်။ တိုင်းရင်း သားတို့သည် အယ်လ်ပါကာကုလားအုတ်ကို ယင်းကိုယ်မှရရှိသော သိုးမွေးကဲ့သို့သော အမွေးနုအတွက် မွေးမြူလေ့ရှိကြသည်။ အန်းဒီးတောင်တန်းပေါ်တွင် ဂွာနာကိုခေါ် သားရိုင်းကောင်များ ရှိရာ အယ်လ်ပါကာကုလားအုပ်နှင့် လာမာကုလားအုပ်တို့သည် ထိုဂွာနာကိုမှ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ယူဆကြရလေသည်။ ထိုတိရစ္ဆာန်မျိုးသည် ကုလားအုပ်မျိုးထဲမှ ဖြစ်သော်လည်း ဘို့ မပါချေ။ 

အယ်လပါကာကောင်သည် လာမာကုလားအုပ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ခြင်းဆင်တူသည်။ လာမာကုလားအုပ်လောက် အရပ်မမြင့် သော်လည်း ကိုယ်ထည်ပို၍ရှည်သည်။ 

အယ်လပါကာကောင်၏ လည်တံနှင့်မျက်နှာတို့သည် ကုလားအုပ်နှင့်တူ၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည်သိုးနှင့်တူ၏။ အလွန်မြင့်မား သော တောင်ကုန်းပေါ်၌ နေနိုင်လောက်အောင် တစ်ကိုယ်လုံး တွင် အမွေးရှည်များ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည့်အပြင် ခြေအလွန်မြဲ သည်။ အယ်လပါကာကောင်မှရသော အမွေးသည် သိုးမှရသော သိုးမွေးထက်ပို၍နုသည်။ ဖြောင့်လည်းဖြောင့်သည်။ အရောင် အားဖြင့် အနက်၊ အဖြူနှင့် အညိုသွေးရောင် အမျိုးမျိုးရှိ၍ တောက်ပြောင်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက် သားများ မရောက်ရှိမီ ရှေးအခါမှစ၍ ပီရူးနိုင်ငံတွင် နေထိုင် ကြသော တိုင်းရင်းသားတို့သည် အယ်လ်ပါကာကောင်မှရသော အမွေးဖြင့် အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ အယ်လပါကာ မွေးကို တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ကျ ည|ပ်ယူလေ့ရှိသည်။ ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာတိတပ်ဆော့ဆိုသူက အယ်လပါကာမွေးဖြင့် ပေါ့ပါးခိုင်ခန့်သော အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ခြင်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့သည်မှစ၍ ဗိုလစ်ဗီးယားနှင့် ပီရူးနိုင်ငံတို့တွင် အယ်လ ပါကာကောင် မွေးမြူသည့်လုပ်ငန်းမှာ ကြီးပွားတိုးတက်လာ လေသည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ အယ်လပါကာထည်ဟု ရောင်းချလျက်ရှိသော အဝတ်အထည်တို့သည် အများအားဖြင့် သိုးမွေးနှင့်ချည် ရောစပ်ရက်လုပ်ထားသော အရောင် တောက် ပြောင်နေသည့် အထည်မျှသာဖြစ်၍ အယ်လပါကာအမွေးစစ်စစ် မပါရှိချေ။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်

အယ်လဆက်လိုရိန်းနယ် သည် 
ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီ နယ်စပ်
တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် လပ်ဇင်ဗူးနိုင်ငံ၊ 
တောင်ဘက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျာမနီ 
နိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့သည် 
ထိုနယ်မြေပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် စစ်ပွဲအကြိမ်ကြိမ်ခင်း၍ နယ်လုခဲ့ 
ကြသည်။ အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်ဟူ၍ အမည်ကို ပေါင်းစပ် 
ခေါ်ထားသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် ထိုဒေသသည် ပထဝီ 
အနေအထားအရသော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းအရသော်လည်း 
ကောင်း၊ သီးခြားကွဲပြားသော နယ်နှစ်နယ်ဖြစ်လေသည်။ ဗော့ဇ 
တောင်တန်းက ထိုနယ်များကို ပိုင်းခြားထားသည်။ အယ်လ 
ဆက် လိုရိန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၅၆ဝ၅ စတု 
ရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေမှာ နှစ်သန်းခန့်ဖြစ်သည်။ 

အယ်လဆက်နယ်သည် အနောက်ဘက်တွင် ဗော့ဇတောင်တန်းနှင့် 
အရှေ့ဘက်တွင် ဘလက်ဖောရက်တို့အကြား ရိုင်းမြစ်ဝှမ်း၌တည်ရှိရာ 
ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံစပ်ကြား တွင် သဘာဝအလျောက် 
ပွင့်လျက်ရှိသော ခရီးလမ်းပေါက် ဖြစ်လေသည်။ မြေဩဇာထက်သန်၍ 
သစ်အမြောက်အမြားထွက်သည်။ ရေနံနှင့် ပိုတက်ကို တူးဖော်ရရှိသည်။ 
အယ်လဆက်နယ်သားတို့သည် ဂျာမန်နှင့်ဘာသာတူ အသံကွဲ စကားကို 
ပြောဆိုကြသည်။

ထရပ်စဗူးမြို့သည် အယ်လဆက်နယ်တွင် အကြီးဆုံး 
မြို့ဖြစ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အသီး 
သီးသို့သွားရာ ခရီးလမ်းပေါ်တွင် ကျလျက်ရှိခြင်းကြောင့် စီးပွား 
ရေးနှင့် စစ်ရေးစစ်ရာအတွက် အရေးပါအရာရောက်သောမြို့ 
ဖြစ်သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ်ကတည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ် 
ကျောင်းနှင့် ဂေါ့သဗိသုကာပုံစံ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း 
တို့သည် ထင်ရှား၏။

လိုရိန်းနယ်သည် အရှေ့ဘက် ဗော့ဇတောင်တန်းမှ 
အနောက်ဘက် ရှမ်ပိန်းနယ်အထိ ကျယ်ပြန့်၍ ၁၂ ရာစုနှစ် 
ကတည်းက ပြင်သစ်တို့နှင့် တစ်သွေးတစ်သားတည်း အဖြစ် 
တည်ရှိခဲ့သော နယ်ဖြစ်သည်။ နယ်သားတို့သည် ပြင်သစ် 
ဘာသာစကားကိုပင် ပြောဆိုကြသည်။ သံနှင့် ကျောက်မီးသွေး 
ထွက်သည်။ အကြီးဆုံးမြို့မှာ မိုဇဲမြစ်ပေါ်ရှိ မက်ဇမြို့ဖြစ်သည်။ 
ရှေးအခါက ဥရောပတိုက်တွင် မင်းမူခဲ့ကြသော 
ဧကရာဇ်မင်းတို့သည် အယ်လဆက်နှင့် လိုရိန်းနယ်တို့ကိုအကြိမ် 
ကြိမ်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၇ ရာစုနှစ် ၁၄ 
ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် လက်ထက်၌ အယ်လဆက်နယ်သည် 
ပြင်သစ်ပိုင်နက်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၇၁ 
ခုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့က ထိုနယ်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့လေသည်။ ပထမ 
ကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄·၁၉၁၈) ပြီးဆုံးသည့်နောက် အယ်လဆက် 
နှင့်လိုရိန်းနယ်များကို ပြင်သစ်နိုင်ငံက ပြန်၍ရရှိခဲ့လေသည်။ 

တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန် 
တို့က ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် အယ်လဆက် 
လိုရိန်းနယ်သည်လည်း ဂျာမန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက် 
ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့စစ်ရှူံးသဖြင့် ထို 
နယ်မြေကို ပြင်သစ်တို့လက်သို့ ပြန်၍ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။ 
ယခုအခါ အယ်လဆက်နယ်ကို ခရိုင်နှစ်ခုခွဲထားရာ 
အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်နှင့် အောက်ပိုင်းရိုင်း ခရိုင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 
လူဦးရေမှာ အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်တွင် ၅၈၅၄၁၈ (၁၉၆၈) 
ယောက်ရှိ၍၊ အောက်ပိုင်းခရိုင်တွင် ၈၂၇၃၆၇ (၁၉၆၈)ယောက် 
ရှိသည်။ လိုရိန်းနယ်မှာ မိုဇဲခရိုင်ဖြစ်နေရာ လူဦးရေ ၉၇၁၃၁၄ 
(၁၉၆၈) ယောက် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
## ကိုးကား
အော့တို ၁

thumb|အော့တို ၁ ၏ ပုံတူ အမှတ်တံဆိပ်

ရောမ သာသနာစောင့်နိုင်ငံတော်ကို အော့တိုးဘွဲ့ခံ ဧကရာဇ်လေးပါး အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ပထမအော့တိုးဘုရင်သည် ခရစ် ၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီထီးနန်းကို ခမည်းတော်ထံမှ ဆက်ခံ စိုးစံသည်။ အော့တိုး-သ-ဂရိတ် ဟူသောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ခေါ် တွင်၍ ရောမသာသနာစောင့်နိုင်ငံတော်၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ပထမဆုံးအုပ်စိုးရသော ဂျာမန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ပထမအော့တိုး ဘုရင်လက်ထက်တွင် မိမိ၏အာဏာကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကြ သော ဂျာမန်နယ်စား မင်းသားတို့အား အောင်မြင်စွာနှိမ်နင်း ခဲ့သည်။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှ မက်ဂျာလူမျိုးတို့ကလည်း ဂျာမနီ နိုင်ငံကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ကြသည်။ အော့တိုးဘုရင်သည် ၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဗားဗေးရီးယားနိုင်ငံ၊ လက်ချဖဲ တိုက်ပွဲ၌ မက်ဂျာတို့ကို အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။

၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အော့တိုးဘုရင်သည် အီတလီနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးလျှင် ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်တည်ထောင်၍ ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကိုခံယူလေသည်။

## ကိုးကား
အော့တဝမြို့

**အော့တဝမြို့**သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်၍ အွန်တေးရီးယိုးပြည်နယ် အရှေ့တောင်စွန်းအနီး အော့တဝမြစ် လက်ျာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့တည်ရာအရပ်တွင် အော့တဝမြစ်သည် ပေ ၆ဝဝ ခန့်ကျယ်၍ ရေမှော်အဆင့်ဆင့်တို့ကို ကျော်ဖြတ်ပြီးလျှင် ရှောဒီးယားရေတံခွန်အဖြစ် ကျဆင်းသည်။ ထိုမှအနည်းငယ်လွန်သော် တောင်ဘက်မှစီးလာသော ရီဒိုမြစ်သည်လည်း ကျောက်ဆောင်များကိုကျော်ဖြတ်၍ အော့တဝမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ တစ်ဖန် မြောက်ဘက်မှ စီးလာသော ဂက်တီနိုမြစ်သည် ရီဒိုရေတံခွန်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်လောက်တွင် အော့တဝမြစ်ထဲသို့စီးဝင်သည်။ အော့တဝမြို့ တစ်ဖက်ကမ်း၌ ဟားမြို့ တည်ရှိသည်။

အော့တဝမြို့သည် မြစ်ကမ်းခြေမှ ခပ်ပြေပြေမြင့်တက်သော ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍၊ ခန့်ညားသော အဆောက်အဦများ၊ မြစ်ကူးတံတားများဖြင့် မြို့နေမြို့ခင်း သာယာသော မြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့်အလျောက် ပေ ၁၅ဝ ခန့်မြင့်သော ပါလီမန်ကုန်းခေါ်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် ဂေါ့သပုံစံ ပါလီမန်အဆောက်အအုံနှင့်တကွ ဒိုမီနီယန်အစိုးရရုံးများ တည်ရှိလေသည်။ အစိုးရ အဆောက်အအုံများအပြင်၊ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အော့တဝတက္ကသိုလ်ကျောင်းနှင့် ကောလိပ်ကျောင်းများ၊ စက်မှုလက်မှုအတတ်သင်ကျောင်းများ၊ အမျိုးသားအနုပညာပြတိုက်စသော ထင်ရှားသည့် အဆောက်အအုံများလည်းရှိသည်။ 

အော့တဝမြို့အောက်ဘက် အော့တဝမြစ်ကြောင်းတွင် 
သင်္ဘောများသွားလာနိုင်သဖြင့် စိန်လောရင့်မြစ်မှတစ်ဆင့် အရှေ့ ဘက်ပင်လယ်သို့ ခရီးပေါက်သည်။ မြို့တောင်ဘက်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်းသည် အော့တဝမြို့နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ကမ်းခြေရှိ ကင်းစတန်မြို့ကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ကနေဒီယန် ပစိဖိတ်မီးရထားလမ်း၊ ကနေဒီယန်နေရှင်နယ် မီးရထားလမ်း၊ နယူးယော့စင်ထရယ် မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။

အော့တဝမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ သစ်လုပ်ငန်းအတွက် ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။ သစ်တောများမှ သစ်လုံးများကို အော့တဝမြစ်၊ ဂက်တီနိုမြစ်တို့အားဖြင့် အော့တဝမြို့ရှိ သစ်စက်၊ စက္ကူစက်များသို့ မျှောချသည်။ အခြားသောစက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ အသားစည်သွတ်လုပ်ငန်း၊ သားရေပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မီးရထားတွဲလုပ်ငန်း၊ အဝတ်အထည်လုပ်ငန်း၊ ဘိလပ်မြေလုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။

၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အမျိုးသား ရှမ်ပလိန်ဆိုသူသည် အော့တဝမြစ်ကို ဆန်တက်စဉ်အခါက အော့တဝမြို့တည်ရာ အရပ်ဒေသအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်မှသာ ဖီလမွန်ရိုက် ဆိုသူက မြစ်မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာအလုပ်သမားအဖွဲ့သည် လက်ရှိမြို့ တည်ရာအရပ်တွင် ရွာတည်၍ ဗိုင်တောင်းဟု အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ဗိုင်တောင်းသည် စည်ကားတိုးတက်လာရာ ၁၈၅၄ ခုနှစ်၌ မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်လာ၍ အော့တဝမြို့ဟုခေါ်တွင်လေသည်။ တစ်ဖန် ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မက အော့တဝမြို့ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်သည့် ၁၈၆၇ ခုနှစ်နောက်၌ အော့တဝမြို့ကိုပင် မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိလေသည်။ အော့တဝမြို့တွင် လူဦးရေ ၆၂ဝ,၅၁ဝ ယောက်(၁၉၇၂) ရှိသည်။

## ကိုးကား
ဒီလှိုင်း၊ ဂျာနယ်

**ဒီလှိုင်း** စာစောင် ကို အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် မှ မှတ်ပုံတင်ခွင့် ရလာပြီးနောက် ထုတ်ဝေသော စာစောင်ဖြစ်သည်။  

## စောင်ရေ 
နသ ၀၈၄ ဖြင့် ဦးအုန်းကြိုင် (အောင်ဝင့်) က တာဝန်ခံ ထုတ်ဝေသည်။ ၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အတွဲ (၁) ၊ အမှတ် (၁) မှ စတင်ဖြန့်ချိပြီး နှစ်ပတ် တစ်ကြိမ်ထုတ် ဖြစ်သည်။ **စောင်ရေ ၁၀၀၀၀၀ (တစ်သိန်း)** ရိုက်နိုပ်ပြီး အဖွဲ့ချုပ် (ဗဟို) ပြန်ကြားရေး က ရောင်းချသည်။ 

## ဖွဲ့စည်းပုံ 
စာစောင်ကို အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထုတ်ဝေသည်။

## ဆက်သွယ်ရန်
### လိပ်စာ
အမှတ် ၉၇/ခ၊ အနောက်ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်။

### အီးမေး
d.wavejournal@gmail.com

## ကိုးကား
ဒီလှိုင်းစာစောင်၊ အတွဲ(၁)၊ အမှတ် (၁)
အဘူနူဝါ

**အဘူနူဝါ** Abu-Nuwas al-Hasan ben Hani al-Hakami (၇၅၆−၈၁၄) သည် နာမည်ကျော် အာရပ်လူမျိုး ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဇာတိမှာ ပါရှားနိုင်ငံ (ရှေးခေတ်အခေါ်ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် အီရန်နိုင်ငံရှိရာ အရပ်ဒေသဖြစ်သည်) ဖြစ်၏။ သူ၏ အထင်ရှားဆုံးလက်ရာမှာ တစ်ထောင့်တစ်ညပုံပြင်များ စာအုပ်ဖြစ်သည်။
အော်ဂန် (ဂီတ)

အော်ဂန်။ ။ အော်ဂန်ခေါ် ပြွန်စန္ဒယားသည် သာမန် 
စန္ဒယားကဲ့သို့ပင် လက်နှိပ်ခလုတ်များပါရှိပြီး အတွင်း၌တပ်ဆင် 
ထားသော လေပြွန်များမှတစ်ဆင့် လေဖိအားဖြင့် တေးသံစုံများ 
ပေါ်ထွက်လာအောင် တီးနိုင်သော စန္ဒယားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 
အော်ဂန်မှထွက်သောဂီတသံသည် လက်ရှိဂီတသံများအနက် 
အသံ အားအကောင်းဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သည်။ အော်ဂန် 
ဖြင့် မည်သည့်တူရိယာသံမျိုးကိုမဆို တစ်သံချင်းသော်လည်း 
ကောင်း၊ အော်ခက်စတြာ တီးဝိုင်းပမာ တေးသံစုံသော်လည်း 
ကောင်း တစ်ထပ်တည်းတူညီအောင် တီးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် 
အော်ဂန်၌ သီးခြား ပင်ကိုသံလည်း ရှိသေးသည်။
အော်ဂန်တွင် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း လေးမျိုး 
ပါရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ တီးစရာလက်ခလုတ်များ၊ လျှာခင်တပ် 
အသံအိုး၊ အဆို့ရှင်တပ်လေပြွန်အိုးနှင့် အသံလှိုင်းလေပြွန်တို့ 
ဖြစ်သည်။ အော်ဂင်တီးသူသည် လက်ခလုတ်ကို ဖိနှိပ်လိုက် 
သည့်အခါ အသံလှိုင်းသည် လျှာခင်တပ် အသံအိုးထဲမှဖြတ်၍ 
အဆို့ရှင်တပ်လေပြွန်အိုးထဲသို့ လေမှုတ်အားဖြင့် တိုးဝင်သွား 
သည်။ ထို့နောက် လေပြွန်အိုးထဲ၌ အသင့်ရှိနေသော လေထု 
ဖိအားကြောင့် အသံလှိုင်းသည် စိုက်ထူထားသော လေပြွန်များမှ 
တစ်ဆင့် အပြင်သို့ ဂီတသံအဖြစ် တိုးထွက်လာသည်။ ဤနည်း 
အားဖြင့် အရွယ်ကြီးငယ်၊ အတိုအရှည် အသွယ်သွယ်ဖြင့် စီမံ 
ထားရှိသော အသံလှိုင်းလေပြွန်များမှ ပြွန်စန္ဒယား၏ တေးသံစုံ 
များ ထွက်ပေါ်လာတော့သည်။ အော်ဂန်၌ပါရှိသော လေပြွန်အိုး 
ကိုမူ လျှပ်စစ်မော်တာတပ် ပန်ကာလေဖြင့် လေပြည့်အောင် 
အမြဲဖြည့်သွင်းထားသည်။ အော်ဂန်တွင် လက်နှိပ်ခလုတ် 
တစ်တန်းမှခြောက်တန်းအထိ ပါရှိသည်။ အသံထိန်းခြေနင်း 
ဘရိတ်များ၊ လက်နှိပ်ဘရိတ်များလည်း ပါရှိသည်။ အော်ဂန်၏ 
အရွယ်အစားမှာ အသုံးပြုသည့် နေရာဌာနကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုး 
ရှိသည်။ အသေးဆုံးအော်ဂန်တွင် အသံလှိုင်းပြွန်ချောင်း ၃၇ဝ 
ခန့်ရှိပြီး အကြီးဆုံးအော်ဂန်တွင်မူ ၄ဝဝဝဝ ကျော်ပါရှိသည်။ 
အော်ဂန်အရွယ်ကြီးလေလေ ဂီတသံရှိန် ကောင်းလေလေပင် 
ဖြစ်သည်။

အော်ဂန်၏မူလပုံစံမှာ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ပန်ပြွေ (လေ 
မှုတ်ပြွန်တူရိယာ) တစ်မျိုးနှင့်ဆင်တူသည်။ တီးမှုတ်သူသည် 
ထိပ်ဖွင့်ထားသော ပြွန်ထဲသို့ လေကိုမှုတ်သွင်းရသည်။ ထိုတူရိ 
ယာမျိုးကို ဘီစီ ၅ဝဝ က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း 
၃ဝဝ ခန့်ကြာသောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့မှ ဆီးတီးဗတ် 
ဆိုသူက ရေအားသုံး လေမှုတ်ပြွန်တူရိယာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ 
ဗိုင်ဇင်ရှမ်မြို့သည် အော်ဂန်စတင်ပြုလုပ်ရာ အချက်အချာမြို့ 
တစ်မြို့ဖြစ်သည်။

အော်ဂန်ကို ခရစ်နှစ် ၆ဝဝ ပြည့်ကျော်ကာလ ပုပ် 
ရဟန်းမင်း ပထမ ပီတာလီယန်းလက်ထက်၌ ခရစ်ယာန်ဘုရား 
ရှိခိုးကျောင်းတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၃ဝဝ မှ 
၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းဂျာမန် လူမျိုးတို့သည် အော်ဂင်ကို 
ကမ္ဘာသုံးဖြစ်အောင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် 
ကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် အော်ဂန် တည်ဆောက် 
ရာတွင် နာမည်ကြီးလာသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသုံး အော်ဂန် 
ကိုမူ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ဖီလဒဲလဖီးယားမြို့၌ ကျင်းပသော 
အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေး နှစ် ၁ဝဝ ပြည့်ပွဲတော်တွင် ပထမ 
စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
## ကိုးကား
မြန်မာ့ ပြေးခုန်ပစ် မှတ်တမ်းများ

အောက်ပါဇယားသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြေးခုန်ပစ် အဖွဲ့ချုပ် မှ ကောက်ယူထားသော မှတ်တမ်းများဖြစ်သည်။
## ပြင်ပ
### အမျိုးသား
### အမျိုးသမီး
## ရုံတွင်း 
### အမျိုးသား 
### အမျိုးသမီး 
## ကိုးကား
ဂျိန်း အော်စတင်

**ဂျိန်းအော်စတင်** (; ; ၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၅&nbsp;– ၁၈ ဇူလိုင် ၁၈၁၇) သည် လူ့လောကအကြောင်းအရာကို နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် 
ရေးတတ်သော အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး စာရေးဆရာဖြစ်သည်။ 
ဂျိန်းအော်စတင်သည် မိမိခေတ်အခါက လူလတ်တန်းစားတို့တွင် 
တွေ့ရှိရသော အတွေးအခေါ်၊ စိတ်နေစိတ်ထား၊ နေထိုင်ပုံအစရှိ 
သည်တို့ကို စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာ၍ ဝတ္ထုရေးခဲ့လေသည်။ ထို 
အချိန်အခါတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌တော်လှန်ရေးကြောင့် တိုင်းပြည် 
လှုပ်ရှားလျက်ရှိ၏။ ဥရောပတိုက်၌ နပိုလီယန်၏ စစ်ပွဲများ 
ကြောင့် နိုင်ငံအသီးသီးတို့သည်လည်း တုန်လှုပ်ချောက်ချား 
လျက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင် ဂျိန်းအော်စတင်သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို 
ပြောင်းလဲစေခဲ့သော ထိုနိုင်ငံရေး အဖြစ်အပျက်ကြီးများကို 
ဂရုမစိုက်ဘဲ၊ မိမိ၏ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပျက်လျက်ရှိသော လူ့ 
လောကအကြောင်းကိုသာ ဂရုစိုက်လေ့လာခဲ့လေသည်။ ထို့ 
ကြောင့် ဂျိန်းအော်စတင်ရေးသော ဝတ္ထုများတွင် စိတ်လှုပ်ရှား 
ဖွယ် အကြောင်းအရာဟူ၍ မပါရှိသော်လည်း လူတို့၏စရိုက်ကို 
ပွင့်လင်းပြတ်သားစွာ ဖော်ပြပါရှိလေသည်။

ဂျိန်းအော်စတင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဟမ္ပရှိုင်ယာခရိုင်၊ 
စတီဗင်တန်မြို့တွင် ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့၌ 
ဖွားမြင်သည်။ ဖခင် ဂျော့အော်စတင်သည် အင်္ဂလိကန်ဂိုဏ်း 
သင်းအုပ်ဆရာဖြစ်၍ သားသမီးခုနစ်ယောက်ရှိရာ ဂျိန်း 
အော်စတင်သည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ဂီတပညာ၊ အကပညာ 
နှင့် စာပေတို့ကို အိမ်မှာပင်သင်ကြားခဲ့ရသည်။ အသက် ၂ဝ 
ကျော် အရွယ်ကစ၍ ဝတ္ထုများကိုရေးခဲ့သည်။ အသက် ၂၄ နှစ် 
မတိုင်မီက * ပရိုက်အင် ပရက်ဂျဒစ်(ဂုဏ်နှင့်မာန)* (၁၇၉၇) 
နှင့် * ဆင့်အင် ဆင် ဆိဗိလီတီ* (၁၇၉၈) ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်ကို 
ရေးခဲ့သည်။ ပရိုက်အင် ပရက်ဂျဒစ်ဝတ္ထုမှာ ဂျိန်းအော်စတင်၏ 
ဝတ္ထုများတွင် အထင်ရှားဆုံးဝတ္ထုဖြစ်၍၊ ၁၈၁၃ ခုနှစ်၌ ပုံနှိပ် 
ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ 

*ဆင့် အင်ဆင်ဆိဗိလီတီ* ဝတ္ထုကို ၁၈၁၁ ခုနှစ်က 
ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အပြင် အခြားထင်ရှားသော 
ဝတ္ထုများမှာ *နော့သင်းဂျား အက်ဗီ*၊ *မန်းစဖီးပတ်*၊ 
*အမ္မာ* နှင့် *ပါဆူ ယေးရှင်း* တို့ဖြစ်လေသည်။
ဂျိန်းအော်စတင် အသက်ရှင်လျက်ရှိစဉ်က သူရေးသော 
စာအုပ်များတွင် သူ့အမည်ကိုပြုစုရေးသားသူအဖြစ် ထုတ်ဖော် 
ပုံနှိပ်ခြင်း မပြုခဲ့ချေ။ ဂျိန်းအော်စတင်သည် အိမ်ထောင်မပြုဘဲ 
မိမိ၏ မိသားစုနှင့်အတူ အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင် တစ်သက်လုံး 
နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့ 
အသက် ၄၂ နှစ် အရွယ်တွင် ဝင်ချက်စတာမြို၌ ကွယ်လွန်၍ 
ထိုမြို့ရှိ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြလေ 
သည်။ 
## ကိုးကား
အော်စတင်ဟားဗတ်

ဗဲရွန်ဘွဲ့ရ ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ကမ္ဘာကျော် အော်စတင် မော်တော် 
ကားများကိုထုတ်လုပ်သူ ဗြိတိသျှအမျိုးသားဖြစ်သည်။ အော်စတင် 
သည် အထူးသဖြင့် မော်တော်ကားအသေးအပေါ့အမျိုးအစားကို 
အဦးဆုံး တီထွင်ထုတ်လုပ်သူအဖြစ် ထင်ရှားလေသည်။ ၁၉၂၂ 
ခုနှစ်တွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော*ဘေဘီ အော်စတင် ၇* မော်တော် 
ကားမှာ အထူးပင်လူကြိုက်များသော ယာဉ်အငယ်စားမျိုး 
ဖြစ်ပေသည်။

ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ၁၈၆၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ 
ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဗက်ကင် ဟမ်ရှိုင်ယာနယ်၊ လစ်တဲ 
မစ်ဆင်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ယော့ရှိုင်ယာနယ်၊ 
ရော့သာဟမ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဩစတြေး 
လီးယားနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ၊ 
မဲလဘုန်းမြို့တွင် သိုးမွေးည|ပ်စက်ရုံ၌ ပညာသင်အဖြစ်လည်း 
ကောင်း၊ အလုပ်စက်ရုံမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လုပ်ကိုင်ခဲ့လေ 
သည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် 
ကပ်ဗင်ထရီမြို့အနီးရှိ ဝုလဇလီသိုးမွေးည|ပ်ကုမ္ပဏီ၌ အုပ်ချုပ် 
ရေးမှူးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။

ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ 
မော်တော်ကားများကို တီထွင်စမ်းသပ်ခဲ့ရာ ၁ဝ နှစ်ကြာသော 
အခါ မိမိကိုယ်ပိုင် မော်တော်ကားထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကို 
တည်ထောင်နိုင်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဗာမင် 
ဂမ်မြို့အနီး လောင်းဒရစ်မြို့၌ အော်စတင်မော်တော်ကား စက်ရုံ 
ကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ 
မော်တော်ကားစက်ရုံများ တည်ရှိရာမြေသည် ဧကပေါင်း ၂၂ဝ 
အထိကျယ်ဝန်း၍ အလုပ်သမားပေါင်း နှစ်သောင်းရှိပြီးလျင် 
မော်တော်ယာဉ်အစီးပေါင်း ခုနစ်သိန်းငါးသောင်းနီးပါးခန့် ထုတ် 
လုပ်ပြီးလေသည်။ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော မော်တော်ကားများအနက် 
မြင်းကောင်ရေ ၂ဝ အားနှင့် မြင်း ၁၂ ကောင်အားရှိ မော်တော် 
ယာဉ်များသည် ကမ္ဘာကျော် အော်စတင်မော်တော်ကားများ 
ဖြစ်ပေသည်။

ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဟားဗတ်အော်စတင်သည် 
စစ်ရေးအတွက် ခဲယမ်းမီးကျောက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့သဖြင့် 
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုချီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရ 
သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၄ ခုနှစ်အထိ ဗာမင်ဂမ် မဲဆန္ဒနယ် 
တစ်နယ်မှ ပါလီမန်လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ်လည်းရွေးကောက် 
တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။ တစ်ဖန် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာဟား 
ဗတ်အော်စတင်အား ဗဲရွန်ဘွဲ့ကို ထပ်ဆင့် ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။ 
လော့အောစတင်သည် အမေရိကန်နီုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော 
မော်တော်ကားစက်ရုံများသို့ သွားရောက်၍ မော်တော်ယာဉ် 
ထုတ်လုပ်ခြင်းနည်းစနစ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့လေသည်။ 
ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားမည့်အရေးကို မြော်မြင် 
သဖြင့် စက်မှုဘက်၌ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရာတွင် လော့ အော်စတင် 
အား ဦးစီးခေါင်းဆောင်စေခဲ့သည်။

လော့အော်စတင်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက် 
နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။ တစ်ဦးတည်းသော သားသည် 
လည်း ၁၉၁၅ ခုနှစ် အတွင်းက တိုက်ပွဲ၌ကျဆုံးခဲ့လေသည်။
 
## ကိုးကား
အော်တိုဂျိုင်ရို

အော်တိုဂျိုင်ရို ဆိုသည်မှာ လေယာဉ်တစ်မျိုး 
ဖြစ်သည်။ အော်တိုဂျိုင်ရိုသည် မတ်မတ်နီးပါး ပျံတက်နိုင်ပြီး 
လျှင် မတ်မတ်နီးပါးလည်း ပျံ၍ဆင်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် 
သာမန်လေယာဉ်ပျံများကဲ့သို့ တက်ရန်၊ ဆင်းရန် နေရာကျယ် 
ကျယ်မလိုပေ။ အော်တိုဂျိုင်ရိုသည် ဟယ်လီကော့ပတာနှင့် ဆင် 
၏။ သို့သော် ဟယ်လီကော့ပတားနှင့် မတူချေ။ ဟယ်လီကော်ပတာ ကဲ့သို့လည်း လေထဲတွင် ရပ်တည်၍မနေနိုင်ချေ။ 

အော်တိုဂျိုင်ရိုကို အောင်မြင်စွာတည်ထွင်နိုင်သူမှာ 
ဟွန်ဒီလာစီယာဗာဆိုသူ စပိန်လူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုယာဉ် 
ဖြင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်ပျံသန်းနိုင်ပြီးလျှင် နောက်ငါးနှစ်အကြာ 
တွင် စီယာဗာသည် အော်တိုဂျိုင်ရိုဖြင့် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား
ကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး 
တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟဲရိုးပစ်ကန်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း 
၌ ထိုလေယာဉ်ပျံမျိုးကို ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ဟဲရိုး 
သည် အော်တိုဂျိုင်ရိုစက်များကိုပြုလုပ်၍ ရောင်းချခဲ့လေသည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကို အပေါ်သို့ပျံတက်နိုင်စေရန် ထိုယာဉ် 
၏ အပေါ်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ရိုတာခေါ် ပန်ကာ 
ဒလက်များက ဖန်တီးပေးကြသည်။ ထိုဒလက်များမှာသုံးလေးခု 
ရှိ၍ အလွန်ရှည်ကြသည်။ ထိုဒလက်များကို မတ်တတ်ဝင်ရိုး 
တစ်ခုတွင် တပ်ဆင်ထား၍ စက်ဖြင့်လည်စေသည်။ ဟယ်လီ 
ကော့ပတားတွင် အလားတူ ဒလက်များကို အစဉ်လည်လျက် 
ရှိစေရသော်လည်း အော်တိုဂျိုင်ရိုတွင်မူ ပထမစ၍ ပျံတက်စဉ် 
နှင့် အပေါ်သို့ပို၍ တက်လိုသောအခါများတွင်သာ လည်စေလေ 
သည်။ အော်တိုဂျိုင်ရို၏ ရှေ့ဘက်တွင် သာမန်လေယာဉ်ပျံများ 
နည်းတူ ပရိုပဲလာရှိသည်။ ထိုပရိုပဲလာဖြင့် အော်တိုဂျိုင်ရိုကို 
ရှေ့သို့ ပျံစေနိုင်သည်။

အော်တိုဂျိုင်ရိုကိုစ၍ ပျံစေရာတွင် ရိုတာခေါ်ဒလက် 
များကို မော်တာဖြင့်လည်စေသည်။ အော်တိုဂျိုင်ရို လေထဲသို့ 
ရောက်သွားသောအခါတွင် မော်တာနှင့် ရိုတာကို အဆက်ဖြတ် 
လိုက်သည်။ သို့ရာတွင် အော်တိုဂျိုင်ရို ရှေ့သို့ပျံသွားသဖြင့် 
ဖြစ်ပေါ်လာသော လေစီးကြောင်းကြောင့် ဒလက်များသည် 
ဆက်၍ အလိုအလျောက် လည်မြဲလည်လျက်ရှိလေသည်။ ထိုသို့ 
ဒလက်များ လည်မြဲလည်လျက်ရှိခြင်းကြောင့် အော်တိုဂျိုင်ရို 
သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ကျမလာပဲ လေထဲတွင်ဆက်၍ တည်ရှိလေ 
သည်။ တစ်နည်းဆိုသော် အော်တိုဂျိုင်ရိုရှိ ဒလက်များသည် 
သာမန်လေယာဉ်ပျံများရှိ အတောင်များကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်လေ 
သည်။

နောက်တီထွင်သော အော်တိုဂျိုင်ရိုများတွင် ရိုတာ 
တစ်ခုတည်းအစား နှစ်ခုမှ သုံးခုအထိ ရှိသော ရိုတာများကို 
တပ်ဆင်နိုင်ရန် ပုံစံများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးခဲ့ကြလေသည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကို စမ်းသပ်ခဲ့ရာမှ နောင်သော် ဟယ်လီ 
ကော့ပတားကို တီထွင်လာနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဟယ်လီကော့ပတားမှ တစ်ဖန် ဂျိုင်ရိုပလိန်းခေါ် 
လေယာဉ်တစ်မျိုးကို တီထွင်လာနိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ ထိုလေယာဉ် 
မျိုးကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်ခန့်က ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ 
ဂျိုင်ရိုပလိန်းရှိ ဒလက်များကို မော်တာဖြင့် အစဉ်လည်နေစေ 
လေသည်။  
## ကိုးကား
ယူနီကုဒ် ကွန်ဆိုဒီယမ်

**ယူနီကုဒ် ကွန်ဆိုဒီယမ်** () သည် စီးပွားရေးအရ အကျိုးအမြတ်မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းအဖွဲ့အစည်းသည် ယူနီကုဒ်စံသတ်မှတ်ချက်လုပ်ငန်းများ၊ လိုကယ်လိုက်ဇေးရှင်းနှင့် အင်တာနေရှယ်နယ်လိုက်ဇေးရှင်း လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်သည်။ ယူနီကုဒ်ကွန်ဆိုဒီယမ်ကို နိုင်ငံတကာတွင်ရှိသည့် ကွန်ပျူတာကော်ပိုရေးရှင်းများ၊ ဆော့ဝဲထုတ်လုပ်ရေးများ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊၊ သုတေသနလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်နေသည့် အဖွဲ့အစည်း များနှင့် နိုင်ငံတကာစံ သတ်မှတ်ချက်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများကို စုပေါင်း၍ ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
မိခင်ဘာသာစကားသုံး ကွန်ပျူတာစနစ်

**သဘာဝဘာသာစကား စီမံခြင်း** (Natural Language Processing - NLP) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာများအား လူသားတို့၏ ဘာသာစကားကို နားလည်စေရန်၊ စီမံဆန်းစစ်ရန်နှင့် တုပဖန်တီးရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ဉာဏ်ရည်တု (Artificial Intelligence) နှင့် ဘာသာဗေဒတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော သိပ္ပံနည်းပညာ နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် စက်သင်ယူမှု (Machine Learning)၊ စာရေးသားမှုနှင့် စကားပြောခြင်းကို နားလည်ခြင်း၊ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း၊ မေးခွန်းဖြေကြားခြင်းနှင့် အခြားသော ဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်းများပါဝင်သည်။
ခင်မောင်ဝင်း (သံတူကြောင်းကွဲ)

**ခင်မောင်ဝင်း** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ-

*ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)
*ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)
*ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)
*ခင်မောင်ဝင်း (နိုင်ငံရေးသမား) - ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်
* ခင်မောင်ဝင်း (နိုင်ငံရေးသမား၊ ဆရာဝန်) - ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်
ချစ်ကောင်း

**ချစ်ကောင်း** အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 

*ချစ်ကောင်း (အဆိုတော်)
*ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)
မြ၊ ဦး

ဦးမြ အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ 
* ဟင်္သာတဦးမြ
* မြ၊ ဦး(ကျောက်စာဝန်)
* မြ၊ သခင်
* ပျော်ဘွယ်ဦးမြ
ဒမားစကပ်မြို့

ဒမားစကပ်မြို့သည် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်၍ လွန်ခဲ့သော အနှစ် ၄၀၀၀ ကျော်ကစ၍ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ထောင်ပေါင်းများစွာသော မွတ်စလင်ဘုရားဖူးတို့သည် မက္ကာမြို့သို့ ဘုရားဖူးရန်အလို့ငှာ ဤမြို့တွင် စုရုံးလေ့ရှိ၏။ ထိုမြို့တွင် ဗလီပေါင်း ၂၅၀ ခန့်မျှရှိ၍ ထိုဗလီများအနက် အွမ်မီအက်ဘုရင်တို့၏ ဗလီကြီးသည် ကျောက်ဖြူများ၊ မှန်စီကွက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသောကြောင့် အထူးပင် ထင်ရှား၏။ ဒမားစကပ်မြို့သည် ရဒါမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်တွင် ရှောက်၊ လိမ္မော်၊ သစ်တော့၊ သဖန်း၊ ပန်းသီး၊ သလဲသီး၊ ဖရဲသီး စသောအသီးမျိုးစုံထွက်ရာ ဥယျာဉ်များရှိသည်။ ဆီးရီးယားသဲကန္တာရကြီး၏ အစွန်းဖြစ်သော စိမ်းလဲ့သည့် လွင်ပြင်တွင် လှပစွာ တည်ရှိသည့်အလျောက် သဲကန္တာရအတွင်း ဖြတ်သန်းလာကြရသော အာရပ်လူမျိုးခရီးသည်တို့အတွက် ထိုမြို့သည် လောကနိဗ္ဗာန်ဟုပင် အောက်မေ့ထင်မှတ်ကြရ၏။ ထိုကြောင့် ထိုမြို့ကို ‘ကန္တာရ၏ပုလဲ’ ဟု အမည်ပေးထားကြသည်။ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ ခန့်ကစ၍ တည်ခဲ့သော်လည်း ဒမားစကပ်မြို့၏ အခြေအနေမှာ ယနေ့တိုင်ထူးခြားပြောင်းလဲခြင်းမရှိသေးပေ။ ယက်ကန်းစင်များမှာ ရှေးခေတ်အတိုင်းပင် ရက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ဤလက်ယက်ကန်းစင် များမှာ ကမ္ဘာကျော်ရောင်စုံ ပိုးထည်များ ရရှိခဲ့လေသည်။ ဘီစီ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အာရပ်နိုင်ငံများတွင် ဒမားစကပ်မြို့သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ထိုမြို့သည် ဘီစီ ၃၃၃ ခု၌ မဟာအလက်ဇန္ဒားဘုရင်ကြီး လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့၍ အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ရောမအင်ပိုင်ယာကြီး၏ လက်အောက်သို့ တဖန်ရောက်ခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် အေဒီ ၆၃၅ ခုနှစ်ကစ၍ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်သည့်တိုင်အောင် အာရပ်နှင့် တူရကီတို့ပိုင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးသောအခါ၌မူ ပြင်သစ်တို့သည် ဒမားစကပ်နယ်ကို ဆီးရီးယားပြည်နှင့် အတူပေါင်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့မှာအတော်ပင် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ပြင်သစ်တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်၍ လွတ်လပ်သော ဆီးရီယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ကျေညာခဲ့၏။ အလွန်ရှေးကျသော မြို့ကြီးဖြစ်သည့်အလျောက် လမ်းများသည် အချို့နေရာ၌ ကျဉ်းမြောင်း၍ ညစ်ညမ်းလှ၏။ သို့ရာတွင် တမန်တော်စိန်ပေါ ဖြတ်သွားခဲ့ဘူးသည်ဟု ဆိုသော လမ်းမကြီးကား အလွန်ရှည်လျား ဖြောင့်တန်းပြီးလျှင် ဆိုင်ကနားများဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်။ ထိုလမ်းတွင် ပိုးထည်၊ စောင်နှင့် သတ္တုကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချကြသည်။ ဒမားစကပ်မြို့ကြီးကား ရှေးအခါမှစ၍ ယခုတိုင်အောင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် ဗဟိုအချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်လေသည်။ 

## ကိုးကား
ဆွေတော်မျိုးတော်အသင်း

**ဆွေတော်မျိုးတော်အသင်း** ဆိုသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပါတော်မူအပြီး ကုန်းဘောင် ဆက်ဆွေတော်မျိုးတော်များ အသင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ အနောက် ကျုံးလမ်း ( ၈၀ ) လမ်း၊ ( ၂၄ ) လမ်း နှင့် ( ၂၅ ) လမ်းကြား၊ စက်ရှင်တံတား အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မင်းတုန်းမင်း တရားကြီး၏ တူတော် အိမ်ရှေ့မင်း၏ သားတော်ကြီး သခင်ထိပ်တင် ကိုယ်တော်ကြီး က ဦးဆောင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ကဏ္ဍ:မန္တလေး
တရုတ်နှစ်သစ်ကူး

**တရုတ်နှစ်သစ်ကူး**သည် တရုတ်လူမျိုးများအဖို့ တစ်နှစ်အတွင်း အရေးပါသည့် ရိုးရာပွဲတော်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြက္ခဒိန်မှာ နွေဦးရာသီဖြင့် စတင်သောကြောင့် နှစ်ကူးပွဲ၏ တရုတ်ဘာသာမှာ 春節 (ချွင်းကျယ်) ဖြစ်ပြီး တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်လျှင် ‘နွေဦးရာသီပွဲတော်’ ဟု ခေါ်သည်။ နှစ်ကူးပွဲတော်မှာ တရုတ်ပြက္ခဒိန် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ပြီး ၁၅ ရက်နေ့ မီးပုံးပွဲတော်ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ နှစ်ကူးပွဲသည် တရုတ်ရိုးရာ ပွဲတော်များတွင် ကာလအရှည်ကြာဆုံးပွဲတော် ဖြစ်သည်။ 

တရုတ်နှစ်ကူးပွဲကို တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအိုနှင့် အခြားနိုင်ငံများရှိ တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကျင်းပဆင်နွဲလေ့ရှိသည်။ နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့မတိုင်မီ တစ်နှစ်အတွင်း မကောင်းသည့်အရာများ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောရှင်းလင်းကာ အိမ်တံခါး တစ်ဖက်တစ်ချက်နှင့် အပေါ်တွင် လာဘ်လာဘကောင်းစေသော စာများပါသည့် စက္ကူနီများကပ်ကာ တန်ဆာဆင်ကြသည်။ ထိုစက္ကူများကို ‘ချွန်းလျန်’ (春聯) ဟု ခေါ်သည်။

နှစ်ကူးအကြိုညတွင် စားကောင်းသောက်ဖွယ်များ ချက်ပြုတ်ကာ ဘိုးဘွားများကို ရှိခိုးကန်တော့ပြီး မိသားစု စုံစုံညီညီဖြင့် စားသောက်ကြသည်။ ရပ်ဝေးရောက်နေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများလည်း နှစ်ကူးတွင် အိမ်ပြန်လေ့ရှိသည်။ သန်းခေါင်ကျော်သည်နှင့် ဗျောက်အိုးများဖောက်ကာ နှစ်သစ်ကို ကြိုဆိုကြသည်။ နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင်မူ မနက်စောစောထကာ ဘုရားကျောင်းသွား ဝတ်ပြုကြသည်။ လူကြီးများက ကလေးသူငယ်များအား နှစ်သစ်အတွင်း ကျန်းမာချမ်းသာစေဖို့ ရည်ညွန်းပြီး ဟုန်ပေါင်း (အန်ပေါင်း) ပေးလေ့ရှိသည်။
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ

အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါပိုး (Hepatitis Viruses) ဟပါတိုက်တစ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများမှာ-
*အေပိုး(Hep A)၊ 
*ဘီပိုး(Hep B)၊ 
*စီပိုး(Hep C)၊ 
*ဒီပိုး(Hep D)၊ 
*အီးပိုး(Hep E)၊ 
*အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)
*ဂျီပိုး(Hep G)
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ဒီပိုး

အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများတွင် အေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)နှင့် ဂျီပိုး(Hep G) ဟူ၍ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြတ်ခိုင်

မြန်မာစာနယ်ဇင်းလောကတွင် ပေါ့ပ်လိုင်းဟု ခေါ်ဆိုသော Yellow Journalism တွင် ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ မထိတထိနှင့် အဖွသတင်းများ တင်ရာတွင် နာမည်ကြီးသည်။ “သေရင်ပြီးပြီ”ဟူသော ရုံးခန်းတွင်ချိတ်ထားသည်။ ယခင်က မဟာဂျာနယ်၊ ကောင်းသတင်းဂျာနယ်၊ ဂီတသတင်းစဉ်ဂျာနယ်၊ ကြီးပွားမဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေဖူးသည်။ ထောက်လှမ်းရေးအမျက်တော်ရှ၍ လျှပ်တစ်ပြက်ဂျာနယ် (၉) နှစ်အတိ အပိတ်ခံရဖူးသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ စာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများမှာ နိုင်ငံရေးမှတ်ကျောက်အားဖြင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ၊ ပြစ်တင်ဝေဖန်စရာများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 
*လျှပ်တစ်ပြက်သတင်းဂျာနယ်နှင့်*  *မော်နီတာသတင်းဂျာနယ်*တို့ကို ထုတ်ဝေသည်။ သူ၏သား ဇေယျာမြတ်ခိုင်သည်လည်း ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
မင်းမဲ့ဝါဒီ

**မင်းမဲ့ဝါဒီ**  () သည် အာဏာပိုင်အုပ်ချုပ်သူကို ဆန့်ကျင်သည့် နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူတို့သည် နိုင်ငံတော် (သို့) အစိုးရ တရပ်မရှိဘဲ မိမိတို့ဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ရမည်ဟု မင်းမဲ့ဝါဒီတို့က ယုံကြည်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်၏။

လူအများစုမှာ မင်းမဲ့ဝါဒီဟုဆိုလျှင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်သော "မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်ဆန်" ဟူသော ဝေါဟာရကိုပြေးမြင်မိကာ မင်းမဲ့ဝါဒီ ဆိုသည်မှာလဲ အရိုင်းအစိုင်း ဝါဒ ကိုလက်ကိုင်ထားသော လူများဟုအမြင်မှားတတ် ကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးဝါဒများ၏ အထွဋ်အထိပ်ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းဝါဒနောက်လိုက်များမှယုံကြည်ကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒနှင့် ပရမ်းပတာဖြစ်မှုကို ခွဲမြင်ရန်လိုအပ်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒကို အုပ်ချုပ်သူမဲ့ဝါဒဟာသုံးနှုန်းလျှင် ပိုမိုသင့်တော်ပေမည်။ ၎င်းတို့သည် အုပ်ချုပ်သူ(အစိုးရ) မရှိဘဲ စည်းကမ်းသိမ်မွေ့စွာနေထိုင်နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် လူတန်းစား တစ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒတွင် ဘာ‌သာရေး၊အသားအရောင်၊လူမျိုးရေး၊ ဖို/မ နှင့် အခြားခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ ကင်းမဲ့ကာ တစ်ဦးချင်း၏လွပ်လပ်ခွင့်နှင့် တန်းတူညီမျှမှုကို ဦးစားပေးသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒနောက်လိုက်တို့သည် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် စီးပွားရေးကို လက်ဝါးကြီး အုပ် အမြတ်ထုတ်သော အရင်းရှင်များအား အထူးဆန့်ကျင်သည်။ အာဏာ အထက်အောက်စီးဆင်းမှုရှိသည့် အရာများကိုဆန့်ကျင်သည်။ ဥပမာ မိသားစုအတွင်း ဘာသာရေးအတွင်း အဖွဲ့အတွင်းအတွင်း။ အချုပ်အားဖြင့်ပြောရလျှင် မင်းမဲ့ဝါဒဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်၊ အနှောင်အဖွဲ့မရှိ ကိုယ် ပိုင်စီရင်နိုင်ခွင့်ကိုဆိုလိုသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒ ကို ၁၉ရာစု၏ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင် (**Pierre-Joseph Proudhon**)မှစတင်ခဲ့ပြီး **Alan Moore, Leo Tolstoy, Emma Goldman, Howard Zinn, Sacco and Vanzetti** တို့မှာလဲ ထင်ရှားသော မင်းမဲ့ဝါဒ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင်များဖြစ်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒသည် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်မျှမဟုတ်ဘဲ ဘဝနေထိုင်မှု၊ဘဝခံယူချက်လည်းဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည့်အခြေအနေများရှိနေပြန်သည်။ 
စိတ်ကူးယဉ်ဝါဒဟု တချို့ကသတ်မှတ်ကြသည်။
သို့ပေမယ့် ဒီဝါဒကို ချည်းကပ်ပြီး ဘဝနေထိုင်မှအတွေးအခေါ်ကို လေ့လာသင့်သည်။

## ကိုးကာ
ရွှေအုတ်ချပ် လေးနိုင်ငံ

**ရွှေအုတ်ချပ် လေးနိုင်ငံ** (BRIC) ဆိုသည်မှာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှု အခြေအနေ အလားတူသည့် နိုင်ငံကြီး လေးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ BRIC သည် ဘရာဇီး၊ ရုရှ၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ် လေးနိုင်ငံ၏ အင်္ဂလိပ်စာလုံး ပထမအက္ခရာ တစ်ခုစီဖြင့် ပေါင်းစည်းထားသည့် အတိုကောက် စာလုံးဖြစ်သည်။ ယင်းစာလုံးကို စီးပွားရေး ပညာရှင် ဂျင်းမ် အိုနီးလ် (Jim O'Neill) ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြသည့် စာတမ်းခေါင်းစဉ် ("Building Better Global Economic BRICs") အဖြစ် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့ည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှု စွမ်းအား ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံ G7 အုပ်စုမှ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသို့ ရွေ့ပြောင်းလာသည့်အလျောက် ယင်းစာလုံးကိုလဲ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုလာကြသည်။ BRIC လေးနိုင်ငံက ၎င်းတို့အကြား နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် တောင်အာဖရိကကိုပါ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လက်ခံကာ ရွှေအုတ်ချပ် ငါးနိုင်ငံ (BRICS) ဖြစ်လာသည်။
လူထုသဘောထားစစ်တမ်း

**လူထုသဘောထားစစ်တမ်း**သည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးစသည့် အကြောင်းအရာတစ်ရပ်အပေါ် လူထု၏ သဘောထားအမြင် မည်သို့ရှိသည်ကို စမ်းစစ်သည့် နည်းလမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ လူထုတစ်ရပ်လုံးအနက် ကျပန်း နမူနာ အဖြစ်ရွေးချယ်ထားသည့် လူတစ်စုအား မေးခွန်းများမေးမြန်းကာ စစ်တမ်းကောက်ယူလေ့ရှိသည်။
တကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်း

အောက်ပါတို့သည် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသူများ စာရင်း ဖြစ်သည်။

**အစဉ်အဆက် တကသ ဥက္ကဋ္ဌများမှာ - **

## ကိုးကား 
## အခြားကြည့်ရန် 
* ဗကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်း

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း