open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
တောင်သားလူမျိုး

**တောင်သားလူမျိုး** သို့မဟုတ် **ရောင်တူလူမျိုး** သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်မပြုထားသည့် လူမျိုးအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် နေထိုင်ကြသည်။ တောင်သားလူမျိုးအား တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ တောင်သားလူဦးရေသည် ၃၀,၀၀၀ မှ ၃၅,၀၀၀ အကြားရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

## တည်နေရာ 
တောင်သားလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းမကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဂန့်ဂေါခရိုင်တွင် ချင်းပြည်နယ်နှင့် နယ်စပ်ဒေသ၌ ရွာများအနေဖြင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ထီးလင်းမြို့နယ်တွင် ၂၃ ရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တွင် ၃ ရွာနှင့် ဆောမြို့နယ်တွင် ၂၂ ရွာ ဖြစ်သည်။

### တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုမှု 
ယခင်က တောင်သားလူမျိုးအား မှတ်ပုံတင်တွင် "တောင်သား"ဟု ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ဗမာလူမျိုးအဖြစ်သာ မှတ်တမ်းရေးသွင်းလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့က မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားလှယ် ဦးကျော်မြင့်က တောင်သားလူမျိုးများအား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု စာရင်းသွင်း၍ ကုတ်နံပါတ်ရရှိရေးအတွက် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မှ အတည်ပြုလျက် တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့မှတစ်ဆင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရသို့ တင်ပြပေးရန်အဆိုကို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ was to preserve the cultural heritage, literature, and language of the Taungtha people. ကန့်ကွက်ခဲ့သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်လုနီး တိုင်းရင်းသားများကိုဖော်ထုတ်ခြင်းကို ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း တောင်သားမျိုးနွယ်တို့၏ သမိုင်းအချက်အလက်များကို ပြုစုစစ်ဆေးရန်အတွက် နက်နဲကျယ်ပြန့်ပြီး ပညာရှင်များပါဝင်ရမည့် အခြေအနေနှင့် ငွေကြေးသုံးစွဲရမည့် အခြေအနေများကို ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ တောင်သားတို့သည် စာပေရေးသားသည့် ဘာသာစကားမရှိသလို ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကားမှာလည်း ပျောက်ကွယ်လုနီး ဖြစ်နေသည်။ တောင်သားလူမျိုးတို့ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားတွင် မြောက်ပိုင်း (ထီးလင်းမြို့နယ်) နှင့် တောင်ပိုင်း (ဆောမြို့နယ်) လေသံဟူ၍ ကွဲပြားသည်။ ရိုးရာအိမ်များကို သစ်သားဖြင့်တည်ဆောက်ထားပြီး သံချောင်းများမပါရှိဘဲ သစ်သားပတ္တာများကို အသုံးပြု၍ အဆောက်အဦများ တွဲချိတ်ထားသည်။

## ဘာသာရေး 
တောင်သားလူမျိုးတို့သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင် ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ကြသည်။

## ကိုးကား
တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်

တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်သည် ရာသီဥတု အမျိုးမျိုးတွင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အသံထက်နှေးသည့် တာဝေးပစ် ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် ဒုံးကျည် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဂျင်နရယ် ဒိုင်းနမစ် မှ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်သည် ကုန်းပေါ်ရှိ ဒုံးပစ်စင် သို့မဟုတ် ရေအောက်ရှိ ရေငုပ်သင်္ဘောမှ ပစ်လွှတ်နိုင်ပြီး တာလတ် မှ တာဝေး အထိ အမြင့်ပေ နိမ့်နိမ့်မှ ပျံသန်း ပစ်ခတ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဒီဇိုင်း ပြုလုပ်ထားသည်။ တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်ကို အကြိမ်ကြိမ် ပြုပြင်မွမ်းမံ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ကုမ္ပဏီ လက်လွှဲခြင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းတို့ကြောင့် ယခုအခါတွင် ရေသီယွန်မှ ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။ အချို့သော တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်များကို မက်ဒေါ်နယ် ဒေါက်ဂလပ်စ် မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ထိုကုမ္ပဏီကို ယခုအခါ ဘိုးအင်း ကာကွယ်ရေး၊ အာကာသ နှင့် လုံခြုံရေးဟု အမည်တွင်သည်။

## အကြောင်းအရာ 
တိုမာဟော့ခ် ဒုံးကျည်မိသားစုတွင် အသံထက်နှေးပြီး ဂျက်အင်ဂျင်ဖြင့် ထိန်းချုပ်သော ဒုံးကျည်များပါဝင်ပြီး မြေပြင်ပေါ်ရှိ ပစ်မှတ် အမျိုးမျိုးတို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဒုံးကျည်ပစ်လွှတ်နိုင်သော ပလက်ဖောင်း အမျိုးမျိုးတို့ကို တပ်ဆင်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရေထဲမှ (သင်္ဘောနှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောတို့မှ) ပစ်ခတ်သည့် ပလက်ဖောင်း အမျိုးမျိုးတို့ကိုသာ လက်ရှိ အသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။ တိုမာဟော့ခ်ကို အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခြင်း သီးခြားစီ တပ်ဆင်နိုင်သဖြင့် ထိပ်ဖူးအမျိုးမျိုး၊ ထိန်းချုပ်မှု ပုံစံ အမျိုးမျိုး နှင့် အကွာအဝေး အမျိုးမျိုးတို့ ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။
## ကိုးကား
အမ်-၁၆ ရိုင်ဖယ်

အမ် ၁၆ (M16) ရိုင်ဖယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အသုံးပြုသော ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲမှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒီဇိုင်းမှာ AR-15 သေနတ်ကို အခြေခံထားသည်။ ပထမဆုံး ဒီဇိုင်း ပြုလုပ်သူမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ယူဂျင်းစတုန်နာ ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ ခြေလျင်တပ်မှ အသုံးပြုနေသော ရိုင်ဖယ်ဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ အသုံးပြုနေသော နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော် ရှိသည်။

အမ်၁၆ တွင် ၅.၅၆ မီလီမီတာ နေတိုး (.၂၂၃) ကယ်လီဘာ ကျည်ကပ်ကို အသုံးပြုပြီး ကျည်မြန်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၉၀၀ မီတာမျှ ရှိသည်။ အဝေးဆုံး ပစ်ခတ်နိုင်သော အကွာအဝေးမှာ ၅၅၀ မီတာ ဖြစ်သည်။ ကျည်ထွက်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၈၀၀ မျှ ဖြစ်သည်။ အမ် ၁၆ ၏ ကာဘိုင်ဗားရှင်းသည် အမ်၄ ကာဘိုင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရိုင်ဖယ်
အဲယားဘတ်စ် A340

အဲယားဘတ်စ် A340 သည် ခရီးဝေးသွား အင်ဂျင် ၄လုံးတပ် ကိုယ်ထည်အကျယ် လုပ်ငန်းသုံး ခရီးသည်တင် ဂျက်လေယာဉ်ဖြစ်သည်။ အဲယားဘတ်စ် ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ပြီး A340 ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ တော်လို့စ်မြို့တွင် ထုတ်လုပ်သည်။ ပုံမှန် မော်ဒယ်လ်တွင် ခရီးသည် ၃၇၅ယောက် တင်ဆောင်နိုင်ပြီး -၆၀၀ စီးရီးတွင်မူ ခရီးသည် ၄၄၀ အထိ တင်ဆောင်နိုင်သည်။ မော်ဒယ်လ် အပေါ်တွင် လိုက်၍ လေကြောင်းမိုင် ၆၇၀၀ မှ ၉၀၀၀ အထိ (၁၂,၄၀၀ ကီလိုမီတာမှ ၁၇,၀၀၀ ကီလိုမီတာ အထိ) ပျံသန်းနိုင်သည်။ ၎င်းနှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ခဲ့သော အင်ဂျင်နှစ်လုံးတပ် A330 နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ ထူးခြားသော အချက်များမှာ ဟိုင်းဘိုင်ပတ်စ် တာဘိုပန်ကာ အင်ဂျင် (High-bypass turbofan engines) ၄လုံးနှင့် ဘီးတန်း ၃ခုပါသော လေယာဉ်ဘီးတို့ ဖြစ်သည်။

အဲယားဘတ်စ်သည် A340 ကို လေယာဉ်ကိုယ်ထည် အရှည် ၄ မျိုးထုတ်လုပ်သည်။ ပထမဆုံးအမျိုးအစားဖြစ်သော A340-300 သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြေးဆွဲခဲ့ပြီး ကိုယ်ထည်အရှည် ၅၉.၃၉ မီတာ (၁၉၄.၈ ပေ) ရှိသည်။ နောက်ထပ်ထုတ်လုပ်သော အမျိုးအစားမှာ အနည်းငယ်တိုသော -200 အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ A340-600 ၏ အရှည်မှာ -200 ထက် ၁၅.၉၁ မီတာ (၅၂.၂ပေ) မျှ ပိုရှည်သည်။ ထို အမျိုးအစားကို A340-500 နှင့် အတူတူ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုလေယာဉ်မှာ ဘိုးအင်း၏ ၇၇၇-၂၀၀LR လေယာဉ်ပျံ မထွက်မီ အချိန်အထိ ခရီးအရှည်ဆုံး သွားနိုင်သော လေယာဉ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်း A340 ဗာရှင်များမှာ A330 နှင့် ကိုယ်ထည် အတောင်ပံတို့ တူညီကြပြီး -500 နှင့် -၆၀၀ မော်ဒယ်လ်များမှာမူ ကိုယ်ထည်ပို၍ ရှည်လျားပြီး အတောင်ပံလည်း ပို၍ ကျယ်ပြန့်သည်။

A340 ကို ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုသော လေကြောင်းလိုင်းမှာ ဂျာမနီ လဖ်သန်ဇာ (Lufthansa) နှင့် ပြင်သစ် လေကြောင်းလိုင်း (Air France) တို့ဖြစ်ကြပြီး ၁၉၉၃ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လအထိ မှာကြားသည် စင်းရေ ၃၇၉ စင်းမျှ ရှိပြီး ၃၇၅ စင်းကို ထုတ်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အသုံးအများဆုံးမှာ A340-300 အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၂၁၈ စင်း ထုတ်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ A340 ကို ခရီးဝေး သမုဒ္ဒရာဖြတ်သန်းသော ခရီးစဉ်များအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ အကြောင်းမှာ ETOPS ဟုခေါ်သည့် ခရီးဝေး ပျံသန်းသည့် လေယာဉ်များအတွက် စည်းမျဉ်းတွင် A340 ကဲ့သို့သော အင်ဂျင် ၂ လုံးထက်ပိုသော လေယာဉ်များ ကို ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အင်ဂျင်တို့၏ စိတ်ချရမှု တိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ လေကြောင်းလိုင်းများ အနေနှင့် အင်ဂျင်အများအပြားပါဝင်သော လေယာဉ်များကို အသုံးမပြုတော့ပဲ စီးပွားရေးအတွက် ပိုမို တွက်ခြေကိုက်သော ဘိုးအင်း ၇၇၇ ကဲ့သို့သော အင်ဂျင်နှစ်လုံးတပ် လေယာဉ်များကို ပိုမို၍ ကြိုက်နှစ်သက်လာ ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ

**အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ**သည် ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာများ အနက် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ၈၅,၁၃၃,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ၏ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို နေရာယူထားပြီး ကမ္ဘာ့ ရေထု၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တည်ရှိနေသည်။ နာမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အက်တလပ်စ် ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး အတ္တလန္တိတ် ဆိုသည်မှာ အက်တလပ်စ်၏ ပင်လယ်ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေသည်။

သမိုင်းထဲတွင် အတ္တလန္တိတ်ဟု ပထမဆုံး ဖော်ပြထားသည်မှာ ဘီစီ ၄၅၀ ခန့်တွင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ်ရေးသားသော သမိုင်းစာအုပ်တွင် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အီသီယိုပီးယား ဆိုသော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အီသီယိုးပစ် သမုဒ္ဒရာဟုလည်း ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဥရောပသားများ အခြား သမုဒ္ဒရာများကို ရှာဖွေ မတွေ့ရှိမီ အချိန်က သမုဒ္ဒရာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြား အလွန် ဒေသကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ယခု အတ္တလန္တိတ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။ ဂရိတို့ကမူ သမုဒ္ဒရာ ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဧရာမ မြစ်ကြီးဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
တောင်ရိုးလူမျိုး

**တောင်ရိုးလူမျိုး** သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သည်။

## တောင်ရိုး (ခေါ် )တိုရု
* (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းအနောက်ဘက်-မြေလတ်)
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ တိဗက်- မြန်မာ ( အာသံ-မြန်မာ ) မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။

တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် တိဗက်မြန်မာအစုဝင် မြန်မာအစုခွဲတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။ ရှမ်းပြည်နယ် ‌မြေလတ်ပိုင်း‌ဒေသ ‌ပွေးလှနှင့် ပင်းတယနယ်တစ်ဝိုက်၌ အများဆုံး ‌နေထိုင်ကြ 
သည်။ လူဦး‌ရေ ၂၂,၀၀၀ ‌ကျော်ရှိသည်။ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့၏ အဝတ်အစားမှာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အဝတ်အစားနှင့် တူသည်။ ‌ယောက်ျားများသည် ‌ခေါင်းပေါင်းနှင့် ‌ဘောင်းဘီပွကြီးများကို 
ဝတ်ဆင်၍၊ မိန်းမများကမူ အညို‌ရောင် သင်တိုင်းပွပွကို ဒူးဆစ်ဖုံးရုံမျှ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဦး‌ခေါင်း၌ တဘက်အနက်ကို အထပ်ထပ်ရစ်ပတ်၍ ‌ပေါင်းကြသည်။ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးများတွင် 
အပျိုဆိုလျှင် ‌ငွေလက်‌ကောက်၊ ‌ငွေနားသန်သီး၊ ‌ငွေပုတီးနှင့် ‌ငွေ‌ခြေချင်းများကို ဝတ်ဆင်၍ အအိုဆိုပါက ‌ကြေး‌ခွေများကို ‌ခြေသလုံးတွင် ရစ်ပတ်ဆင်ယင်‌လေ့ရှိသည်။

‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ‌တောင်ယာလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျွဲနွား၊ စီးမြင်းနှင့် ကြက်စသည်တို့ကိုလည်း ‌မွေးမြူကြသည်။ ပင်းတယနှင့် ‌ပွေးလှ‌ဈေး‌နေ့များ၌ ယာထွက်ခြံထွက် 
ပစ္စည်းများကိုသွား‌ရောက် ‌ရောင်းချ‌လေ့ရှိ၏။ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ‌တောင်သူလူမျိုးတို့နှင့် အ‌နေအထိုင် နီးစပ်မှုရှိ‌သော်လည်း မျိုးနွယ်ချင်း မတူ‌ချေ။ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့၏ စကားမှာ 
မြန်မာ‌ပေါရာဏများနှင့် တူ‌ပေသည်။ ပုဂံ‌ခေတ်က မြန်မာစကား အသုံးအနှုန်းမျိုးကို ‌ပြောဆိုကြခြင်း‌ကြောင့် ယင်းတို့အား ပုဂံအနွယ် မြန်မာလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏။ အချို့ကမူ 
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ထားဝယ်ဘက်မှ ထွက်‌ပြေးလာ‌သော မြန်မာအချို့မှ ‌ပေါက်ဖွားလာကြသူများဟု ယူဆကြ‌လေသည်။

‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့တွင် နတ်ကိုးကွယ်သူနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဟူ၍ ရှိသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ဘုရားစင်ကို ထားရှိသည့် အပြင် မိရိုးဖလာနတ်စင်တစ်ခုလည်းရှိ၍ နှစ်စဉ် ဝါ‌ခေါင်လနှင့် 
တပို့တွဲလတို့၌ နတ်ပွဲပသကြ၏။ ‌တော်သလင်းလတွင် လူမျိုးစုအလိုက် ပသ‌သောနတ်ပွဲ ရှိ၏။ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် အလှူပွဲ ဘုရားပွဲတို့၌ စာ‌ဟောဆရာများက ကွက်စိတ်ဆန်ဆန် 
ရွတ်ပြသီဆိုခြင်းကို စိတ်ပါစွာ နား‌ထောင်‌လေ့ရှိသည်။ အိုးစည်၊ ‌မောင်း၊ လင်းကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်နှင့် ခင်‌ပြွေတို့ပါဝင်သည့် တူရိယာတီးဝိုင်းများလည်းရှိသည်။ ထိုတီးဝိုင်းများ‌ရှေ့တွင်‌ယောက်ျား 
မိန်းမ‌ပေါင်းစုံ စု‌ဝေးကခုန်‌လေ့ရှိ၏။ 

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု
အက်ဖ်-၁၁၇ နိုက်ဟော့ခ်

လော့ခ်ဟိ အက်ဖ်-၁၁၇ နိုက်ဟော့ခ်သည် အမေရိကန် လေတပ်မှ ယခင်က အသုံးပြုခဲ့သော လူတစ်ဦးစီး အင်ဂျင် ၂လုံးတပ် ရေဒါမြင်ကွင်းမှ ဖမ်းမိရန် ခက်ခဲသော ရေဒါလှိုင်း ပုံရိပ်လျော့  မြေပြင် တိုက်ခိုက်ရေး လေယာဉ်ဖြစ်သည်။ F117-A သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ပျံသန်းခဲ့ပြီး ၁၉၈၃ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အစကနဦး အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ F-117A တီထွင်မှု ကို ၁၉၈၈ နိုဝင်ဘာတွင် ကမ္ဘာသို့ ကြေညာခဲ့သည်။

လော့ခ်ဟိ စကန့်ခ် ဝေါ့ခ် (Lockheed Skunk Works) မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ထိုလေယာဉ်သည် ရေဒါမြင်ကွင်းမှ ဖမ်းမိရန် ခက်ခဲသော ရေဒါလှိုင်း ပုံရိပ်လျော့ နည်းပညာ (stealth technology) ကို  ပထမဆုံး အသုံးပြု တီထွင် ထားသော လေယာဉ်ဖြစ်သည်။ F117-A ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ အတွင်း အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကို လူသိများ ထင်ရှားသည်။ မြေပြင်တိုက်ခိုက်ရေး လေယာဉ်ဖြစ်သော်လည်း အများစုက ခေါ်ဝေါ်ကြသော အမည်မှာ Stealth Fighter ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 

အမေရိကန် လေတပ်သည် F-117 အသုံးပြုခြင်းကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ တွင် ရပ်နားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ အက်ဖ်-၂၂ ရက်ပ်တာ ကို စတင်အသုံးပြုခြင်းနှင့် အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂ ကို စတင် အသုံးပြုတော့မည် ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ 
* F-117A Nighthawk U.S Air Force history page
* The 49th Fighter Wing at Holloman Air Force Base
* F-117A.com – The "Black Jet" website (a comprehensive site) 
* F-117 article  and Stealth article on Centennial of Flight web site 
* F-117A Nighthawk page on AirAttack.com 
* F-117A Nighthawk page on FAS.org 
* Lockheed F-117 Stealth Fighter on Vectorsite.net 
* "Filling the Stealth Gap," in Air and Space Power Journal Fall 2006 
* The Advent, Evolution, and New Horizons of United States Stealth Aircraft 
* "The Secrets of Stealth" on Discovery Military Channel 
* Austrian Radar Plots on acig.org 
* CNN – NATO air attack shifts, aims at violence inside Kosovo – 27 March 1999 
* Google Maps directory of all surviving F-117s on public display
* Austrian article about interception of F-117

ကဏ္ဍ:ကိုယ်ပျောက် လေယာဉ်
တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံးညီလာခံ ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ တတိယ အစည်းအ‌ဝေး

ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံးညီလာခံ 
ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ တတိယအစည်းအ‌ဝေးအတွက် အကြိုညှိနှိုင်း 
အစည်းအ‌ဝေးကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်‌နေ့ 
မွန်းလွဲ ၁ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျိုက္ကဆံကွင်း ဆရာစံခန်းမ၌ 
ကျင်းပသည်။ အစည်းအ‌ဝေးသို့ ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်း 
အရုံး ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ လယ်ယာနှင့် သစ်‌တော်ဝန်ကြီးဌာန 
ဝန်ကြီး ဦးရဲ‌ခေါင်နှင့် အဖွဲ့ဝင်များ တက်‌ရောက်ကြသည်။
ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ညီလာခံ 
ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ တတိယအစည်းအ‌ဝေးကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 
လ ၁ ရက် နံနက် ၉ နာရီတွင် စတင်ကျင်းပသည်။ အစည်း 
အ‌ဝေးသို့ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟို‌ကော်မတီ 
ဌာနချုပ် လူထုလူတန်းစား အဖွဲ့အစည်းများ ‌ရေးရာ‌ကော်မတီ 
အတွင်း‌ရေးမှူး ဦး‌အောင်ခင်၊ ပါတီလုပ်ငန်း စိစစ်‌ရေး‌ကော်မတီ 
ဝင်များ၊ ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ 
ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများနှင့် ဗဟိုအလုပ်မှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီဝင်များ၊ 
ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း ‌ဒေသပါတီ ‌ကော်မတီ နယ်‌မြေများမှ ဗဟို 
ဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များ၊ အလုပ်သမားအစည်းအရုံး ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ 
ဌာနချုပ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ဗဟိုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာအဖွဲ့များမှ 
ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့များနှင့် ဌာနဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များ တက်‌ရောက် 
သည်။

ပထမ‌နေ့ အစည်းအ‌ဝေးတွင် နံနက်ပိုင်း သဘာပတိများ 
အဖြစ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟို ဦးစီးအဖွဲ့ 
ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးတို့ကလည်း‌ကောင်း၊ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ဗဟို 
ဦးစီးအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးချစ်‌ဆွေက လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင် 
ရွက်ကြသည်။အခမ်းအနားမှူးများအဖြစ် နံနက်ပိုင်းတွင် တွဲဖက် 
အတွင်း‌ရေးမှူး ဦး‌ကျော်ကလည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ပထမ‌နေ့ အစည်းအ‌ဝေးတွင် ‌ရှေးဦးစွာ အခမ်းအနားမှူးက 
‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟိုဦးစီး အဖွဲ့ တတိယ
အကြိမ် အစည်းအ‌ဝေး စတင်ကျင်းပ‌ကြောင်းနှင့် အစည်းအ‌ဝေး 
သို့ တက်‌ရောက်ခွင့်ရှိသူ ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ၁၉၄ ဦး အနက် 
၁၈၉ ဦး တက်‌ရောက်သဖြင့် ရာခိုင်နှုန်း ၉ရ ဒသမ ၄၂ ရှိ၍ 
အစည်းအ‌ဝေး အထ‌မြောက်‌ကြောင်း ‌ကြေညာသည်။ ထို့‌နောက် 
‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ 
လယ်ယာနှင့် သစ်‌တောဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဦးရဲ‌ခေါင်က 
အဖွင့်အမှာစကား ‌ပြောကြားသည်။
ဒုတိယ‌နေ့ အစည်းအ‌ဝေးတွင် ပထမ‌နေ့က တင်သွင်းခဲ့‌သော 
ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာအ‌ပေါ် ဗဟို 
ဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များ၏ ‌ဆွေး‌နွေးချက်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဗဟို 
အလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီကိုယ်စား ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ အတွင်း 
‌ရေးမှူး ဦးသန်းယုနှင့် ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီဝင် 
လယ်ယာနှင့် သစ်‌တောဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးလှိုင်မြင့် 
တို့က ပြန်လည် ရှင်းလင်း‌ဆွေး‌နွေးကြသည်။ ထို့‌နောက် ဗဟို 
ဦးစီးအဖွဲ့ တတိယအကြိမ် အစည်းအ‌ဝေးသို့ တင်သွင်းခဲ့သည့် 
ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာကို အတည်ပြု 
နိုင်‌ရေးအတွက် အခမ်းအနားမှူးက တင်ပြသည်။ သဘာပတိက 
ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များ၏ ဆန္ဒကိုရယူကာ အတည်ပြုသည်။ 

ဆက်လက်၍ ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဗဟိုဦးစီး 
အဖွဲ့၏ တစ်နှစ်တာ လုပ်ငန်းလျာထားချက်များကို အခမ်းအနား 
မှူးက တင်ပြသည်။ သဘာပတိက ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များ၏ 
ဆန္ဒကို ရယူကာ အတည်ပြုသည်။ ထို့‌နောက် ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ 
အစည်းအ‌ဝေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ငါးရပ်ကို သဘာပတိက 
အတည်ပြု လက်မှတ်‌ရေးထိုးပြီး နိဂုံးချုပ်အမှာစကား ‌ပြော
ကြားသည်။
ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ညီလာခံ 
ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ တတိယအစည်းအ‌ဝေးကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 
လ ၂ ရက်‌နေ့ နံနက် ၁၁ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် ‌အောင်မြင်စွာ 
ကျင်းပပြီးစီးသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
စောဥမ္မာ (ပင်းယ)

ပင်းယခေတ်နောက်ဆုံးမင်း ဥဇနာပြောင်၏ မိဖုရားဖြစ်သော စောဥမ္မာသည် အင်းဝခေတ်ဦးတွင် လှပခြင်းဖြင့် ကျော်ဇောပါသည်။ ပင်းယအား သတိုးမင်းဖျားအောင်မြင်လျှင် စောဥမ္မာအား မိဖုရားအဖြစ် ဆက်လက်ထားသည်။ နန်းသက်သုံးနှစ်အရောက်တွင် စကုစား သိင်္ဂဗိုလ်အား သွားရောက်နှိမ်နှင်းသည့် သတိုးမင်းဖျား ကျောက်ရောဂါဖြင့် လွန်သည်။ အနာသည်းနေချိန်တွင် မိမိ၏ မိဖုရားအား နှမြောပြန်သဖြင့် အတွင်းသင်းမှူး ငနုအား ခေါ်ကာ "ငါကား နေရတော့မည်မဟုတ်၊ ငါမရှိလျှင် ငါ့မိဖုရားအား သူတို့သိမ်းပိုက်မည်ကို ငါနှမြောလှသည်။ ဒါ့ကြောင့် မောင်မင်းသွားကာ မိဖုရားအား သုတ်သင်ချေ။" ဟုမိန့်သည်။

ငနုလည်း အင်းဝရောက်ပြီး နန်းတွင်းသို့ဝင်ကာ မိဖုရားအား လျှောက်သည်။ မိဖုရားလည်း အကြံထုတ်ကာ " ငနု၊ နင်ယောက်ျား မဟုတ်သလော။" ဟုဆိုပြီး နှစ်ဦးသား စိတ်ညီသဖြင့် ကန့်ကွက်ရန်ကြံသည့် အထိန်းတော်သမီးအား သတ်ကာ စစ်ကိုင်းသို့ ကူးလေသည်။ စစ်ကိုင်းတွင် ငနုနှင့် စောဥမ္မာတို့  ခုနှစ်လတာမျှ တစ်ထီးတစ်နန်းနေလေသည်။ 

ထိုအချိန်တွင် အင်းဝနန်းတွင် စိုးစံနေသည့် မင်းကြီးစွာစော်ကဲက ငနု၏ အစ်ကို ရာဇသကြံဘွဲ့ခံ ငမောက်အားခေါ်ကာ "မိဖုရားကို ယူ၍ စစ်ကိုင်းတွင် တစ်ထီးတစ်နန်းနေသာ ငနုအား ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် ဖမ်းခေါ်လာချေ။ ရလျှင် စောဥမ္မာနှင့် စုံဖက်ပေးမည်၊ ဝါးရင်းတုတ်ရွာနှင့် တောင်ပြုန်းနယ်ကိုလည်း ပေးမည်" ဟုမိန့်သဖြင့် ငမောက်လည်း စစ်ကိုင်းဖက်သို့ ကူးသည်။ စစ်ကိုင်းရောက်လျှင် ကမ်းမှနေ၍ "ငါ့ညီမင်းဖြစ်ပြီဆိုလို့ ငါလာသည်။ ငါအတော်နေမကောင်း၊ ငါ့ညီလာခဲ့ပါ။" ဟုလူလွတ်ခေါ်သည်။ ငနုလာ၍ လှေပေါ်ရောက်သော် လှေကြိုးဖြတ်၍ ကမ်းမှခွာကာ အင်းဝဘက်သို့ ကူးသည်။ "နင့်အမိဖက်ကလည်း မင်းမျိုးမဟုတ်၊ အဖဖက်ကလည်း မင်းမျိုးမဟုတ်၊ နင် သယ် ဘုရင်ဖြစ်ချင်သလော။" ဟု ကြိမ်းကာ ငနုအား သံခြေချင်းနှင့် ထားသည်။ ထို့နောက် ကတိအတိုင်း ငမောက်အား ဝါးရင်းတုတ်နယ်စားအဖြစ်ခန့်ကာ စောဥမ္မာနှင့် စုံဖက်ပေးသည်။

ကဏ္ဍ:အင်းဝခေတ်
တိုင်‌တေနီယမ်

တိုင်‌တေနီယမ်သတ္တုကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် 
အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဝီလျံဂရက်ဂါဆိုသူက စတင်‌တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂျာမန်လူမျိုး အမ်၊ အိပ်၊ ကလပ်ပရုပ်ဆိုသူက ရူတီး‌ခေါ် တိုင်‌တေးနီယမ်‌အောက် 
ဆိုက် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းမှ ‌အောင်မြင်စွာ ထုတ်ယူရရှိ၍ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၌ပါ‌သော ယူ‌ရေးနပ်၏သား တိုင်တန်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် တိုင်‌တေးနီယမ်ဟု အမည်‌ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အ‌ပေါ်ယံ 
‌မြေလွှာတွင် တိုင်‌တေးနီယမ်သည် ရာခိုင်နှုန်း ဝ. ၆၅ မျှပါဝင် သည်။ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အ‌တွေ့ရအများဆုံး ဒြပ်စင်စာရင်းတွင် ယင်းသည် နဝမ‌မြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ အစ်လမင်နိုက်နှင့် 
ရူတီး တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းနှစ်မျိုးသည် တိုင်‌တေးနီယမ်သတ္တုမှ ထုတ်ယူ ရရှိ‌သော အဓိက ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့‌သော် တိုင်‌တေးနီဖာရပ် မက်ဂနက်တိုက်၊ တိုင်တင်းနိုက်၊ ပီ‌ရော့စ 
ကိုက်နှင့် အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်များတွင်လည်း ဤသတ္တု ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံနှင့် ‌နော်ဝေနိုင်ငံများတွင် တိုင်‌တေနီယမ် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းကို အနှံ့အပြား ‌တွေ့ရ သည်။

## ကိုးကား
တိုင်းဂရစ်မြစ်

**တိုင်းဂရစ်မြစ်**သည် မိုင်‌ပေါင်း ၁၁၅၀ မျှရှည်လျားသည်။ 
မိုဆူမြို့မှ ‌အောက်သို့ ၂၁ ရာသီပတ်လုံး သင်္ဘောများ ဆန် 
တက်သွားလာနိုင်၏။ အာရှတိုက်အ‌နောက်ပိုင်းရှိ ကူးဒစ္စ 
တန်‌တောင်တန်းများမှာ မြစ်ဖျားခံ၍ စီးဆင်းခဲ့ရာ မြစ်ညာတွင် 
အ‌ရှေ့ဘက်မှစီးဝင်‌သော မြစ်လက်တက်များ၏ ‌ရေလုံးအားကြီး 
သဖြင့် ‌ရေစီးသန်၏။ 

ထို‌နောက် ‌ကော်နာမြို့တွင် ယူဖ‌ရေးတီး 
မြစ်နှင့် ‌ပေါင်းဆုံကာ ရှက်တတယ်အာရပ်အမည်ဖြင့် ပါရှင်း 
ပင်လယ်‌ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်‌လေသည်။ ‌ရှေး‌ခေတ်က ဗက်ဗီလုံးနှင့် 
အဆီးရီးယန်း အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံကြီးများတွင် ထင်ရှား 
ခဲ့‌သော မြစ်ဖြစ်၍ ‌ရှေး‌ဟောင်းမြို့ကြီးများမှာ ဤမြစ်‌ပေါ်၌ 
တည်ရှိခဲ့၏။

ယခု‌ခေတ် မြို့ကြီးများဖြစ်‌သော ဗာဆရာ၊ ဗဂ္ဂဒက်နှင့် 
မိုဆူစ‌သော မြို့ကြီးများသည်လည်း ဤမြစ်ကမ်း‌ပေါ်တွင် တည် 
ရှိ‌လေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းတွင် ဂျာမန်တို့က 
တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖ‌ရေးတီး မြစ်နှစ်သွယ်ကြားရှိ ‌မြေဩဇာ 
‌ကောင်း‌သောနယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန်ကြိုးစားသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က 
ဝင်‌ရောက်သိမ်း ပိုက်ခဲ့၇‌လေသည်။ ‌ရှေး‌ခေတ်မှစ၍ ယ‌နေ့တိုင် 
‌အောင်ပင် ဤမြစ်မှ‌ရေကို တူး‌မြောင်းများဖြင့် သွယ်ယူ၍ 
‌ကောက်ပဲသီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြ‌လေသည်။

## ကိုးကား
လူးရှမ်းလူမျိုး

**လူးရှမ်းလူမျိုး** (လူး:  ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; ရှမ်း; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အင်္ဂလိပ်: Tai Lue) သည် တိုင်လူမျိုးစုဝင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ
ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှမ်းပြည်နယ်၊ လာအိုမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ "**တိုင်လူး**" ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားသည် ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သည်။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။

လူးလူမျိုးသည် ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊မိုင်းယောင်းမြို့နယ် တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြပြီး မိုင်းယောင်းမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူးရှမ်းများကို တိုင်းယောင်းဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ဂုံလူမျိုး တို့ အနေများလေသည်။ ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ လူးနှင့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။ လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။ ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်(လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် ဆစ်ဆောင်ပန်းနား တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။

## သမိုင်း 
လူးရှမ်းများ၏ အစောဆုံးအခြေချရာဒေသသည် ယနေ့တရုတ်နိုင်ငံ စစ်ဆောင်ပန္နား (Sipsongpanna) ဖြစ်သည်။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လူးရှမ်းများသည် "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ ရှမ်း, ယွန်းလူမျိုး စသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည်။

၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။
လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။

## ယဉ်ကျေးမှု 
လူးရှမ်းများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲတို့ ပါဝင်သည်။ လူးရှမ်းများသည် ရွာအုပ်စုလိုက် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်၍ ဘုရားကျောင်းများတွင် ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်သည်။  အိမ်ရာပုံစံမှာ သစ်သားနှင့် တစ်ထပ်လူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးပေါ်မတိုင်ခင် သစ်တောင်ထောင်၍ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်သည်။

## ဘာသာစကား 
လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) သည် ခရာ-ဒိုင်မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများ၌ ခွဲခြားချက်ရှိသည်။ ၎င်းဘာသာစကားကို ယင်းတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ၊ ကဗျာနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည်။

## စာပေ 
လူးရှမ်းစာပေသည် တိုင်လူးအက္ခရာ (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရေးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာရှိသည်။  Lik Tai Lue အက္ခရာသည် မီးထွန်းပွဲများနှင့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲတွင် သာသနာရေး အကြောင်းအရာများကို လက်ရေးသည့်စာအုပ်များတွင် သုံးသည်။

## ဝတ်စားဆင်ယဉ်ပုံ 
လူရှမ်းအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာထည်တနီရောင်လုံချည်များ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနဲ့ အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားသည်အမျိုးသားများက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရေပြင်အရောင်ဆံပင်အဖုံး (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
တိုင်းပင်

**တိုင်းပင်**သည် ‌မွှေးကြိုင်သည့် ဥယျဉ်သစ်နုပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 
ထိုအပင်သည် ပူဒီနာအပင်မျိုးဖြစ်၏။ မျိုးစဉ်မှာ ‘လာဗီယတိ’ ဖြစ်သည်။ ဥယျဉ်များတွင်‌ပေါက်သည့် တိုင်းပင်မှာ ‘ဟိုင်းမတ်ဗာလဂါရစ်’ဖြစ်သည်။ တိုင်းပင်သည် အရွက်နှင့်ပင်စည်အတွင်း းရှိ ဆီ‌ကြောင့် ‌မွေးကြိုင်သည်။ မျိုးစိတ်တိုင်းတွင် ထိုဆီမျိုးရှိသည်။ အရွက်များသည် အလွန်‌သေးငယ်၏။ အပွင့်များသည် 
လည်း ‌သေးငယ်၍ အများအားဖြင့် စက်ဝိုင်းပတ်ပုံဖြင့် ပွင့်ကြသည်။ 

ပန်းပွင့်၏ အ‌ရောင်မှာ ခရမ်း‌ရောင်၊ အနီ‌ရောင် 
သို့မဟုတ် အဖြူ‌ရောင်ဖြစ်သည်။ ရိုးရိုးတိုင်းပင်သည် နွယ်၍ ပေါက်‌လေ့ရှိသည်။ ထိုအပင်မျိုးသည် ‌အေးသည့်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အလွန်‌ပေါများစွာ ‌ပေါက်သည်။ ‌ရှောက်နံ့ထွက်‌သော တိုင်းပင်တစ်မျိုးလည်းရှိသည်။ ဥယျာဉ်များတွင်‌ပေါက်‌သော 
တိုင်းပင်မျိုးသည် ရိုးရိုးတိုင်းပင်ထက် ပို၍မြင့်သည်။ ထိုအပင်၏ မူရင်း‌ဒေသမှာ ‌မြေထဲပင်လယ်‌ဒေသဖြစ်သည်။
တိုင်း‌မော‌ခေါ် ပိုးသတ်‌ဆေးတစ်မျိုးကို တိုင်းပင်၏ အရွက် နှင့် ပင်စည်တို့မှ ရသောဆီဖြင့် လုပ်ယူသည်။

## ကိုးကား
တိုင်းဗားမြစ်

**တိုင်းဗားမြစ်**သည် အီတလီနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် အ‌ရေးပါ အရာ‌ရောက်‌သော မြစ်ကြီးဖြစ်သည်။ တပ်စကန္နီပြည်နယ်ဘက်ရှိ အက်ပနိုင်း‌တောင်တွင် မြစ်ဖျားခံ၍ ‌မြေထဲပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်း သည်။ ၂၄၅ မိုင်ခန့်ရှည်လျား၏။ အထက်ပိုင်းတွင် ‌ရေစီးသန် ၍၊ မြစ်ဝမှ မိုင် ၁၀၀ ခန့်အထိသာ သ‌င်္ဘောများ ကူးသန်းသွား လာနိုင်သည်။ ထိုမြစ်‌ကြောင်းတစ်‌လျှောက်တွင် မြို့ကြီးအများ ရှိရာ ‌ရောမမြို့ကြီးသည် ထိုမြစ်ဝမှ ၂၁ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

‌ရှေး‌ရောမနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထိုမြစ်ကြီးမှာ အလွန်ထင်ရှား၏။ ‌ရှေး‌ရောမလူမျိုးတို့သည် တိုင်းဗားမြစ်ကြီးကို မှီခိုအားထားကြရသဖြင့် ‘အဖ တိုင်းဗားမြစ်ကြီး’ဟု‌ခေါ်ဆိုကြ‌လေသည်။ ‌ရှေး 
‌ရောမနိုင်ငံကို ‌ရောမမြို့ကြီးမှာ မြို့‌တော်ဖြစ်၍ ထိုမြို့‌တော်ကို ရန်သူတို့ လွယ်ကူစွာဝင်‌ရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုနိုင် ‌အောင် တိုင်းဗားမြစ်ကကာဆီး‌ပေးထား‌လေသည်။ ထိုအ‌ကြောင်း 
နှင့်ဆက်သွယ်၍ ‌ရောမအာဇာနည်တစ်ဦး ‌ပေါ်ထွက်ခဲ့ဘူး၏။

‌ရောမနိုင်ငံတည်စ‌ခေတ်တွင် အီထရပ်စကန်လူမျိုးများကို လား‌ပေါ်စီနားအမည်ရှိ သူတစ်ဦးက ‌ခေါင်း‌ဆောင်၍ ‌ရောမနယ်များကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ချီ‌လေ၏။ ထိုအခါ ‌ရောမလူမျိုး 
တို့သည် ရန်သူတို့ကို အစွမ်းကုန် ခုခံကြ၇‌လေသည်။ သို့‌သော် ရန်သူအင်အားသည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးမားလာ‌လေရာ ‌ရောမ မြို့၏တစ်ဘက်ကမ်း တိုင်းဗားမြစ်ကိုဖြတ်ကူးထား‌သော တံတား ကို ရန်သူတို့ စီးမိ‌လေသည်။

ထိုအချိန်တွင် ဟို‌ရေးရှပ်အမည်ရှိ‌သော ‌ရောမလူငယ်တစ်ဦး သည် ရန်သူကို ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်ရမည့် တာဝန်ကို ယူ‌လေ 
သည်။ ထို‌နောက် သူနှင့်အလားတူ သတ္တိရှိ‌သော ရဲဘက်နှစ် 
ဦးနှင့်တကွ တံတားကို ဖြတ်‌ကျော်လာ‌သော ရန်သူများကို 
တံတား‌ပေါ်မှ ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်ရာ ရန်သူများသည် တံတားကို 
‌ကျော်မတက်နိုင်ဘဲ အတုံးအရုံး ကျဆုံး‌လေ၏။ ထိုအတွင်း 
‌နောက်ပိုင်းမှ တံတားကို ဖျက်ချ‌နေကြရာ တံတားကြီးမှာ ပြိုကျ 
လု နီးပါးရှိ၏။ ဟို‌ရေးရှပ်ကား ဒဏ်ရာ၇ရှိ‌နေ‌သော်လည်း 
ရန်သူကို သဲသဲမဲမဲ တိုက်ခိုက်‌လေ၏။ ထိုအခါ ‌ရောမစစ်သည် 
တို့က ဟို‌ရေးရှပ်တို့အား ပြန်ဆုတ်လာရန် ‌အော်‌ပြောကြ‌သော် 
လည်း၊ ဟို‌ရေးရှပသည် တံတားကြီး မြစ်ထဲသို့ ကျိုးကျသွား 
သည်အထိ တစ်ဘက်ကမ်းတွင် ကျန်ခဲ့‌လေ၏။

ထိုအခါမှ ဟို‌ရေးရှပ်သည် တိုင်းဗားမြစ်ကြီးအား တိုင် 
တည်၍ မြစ်ထဲသို့ ခုန်ချလိုက်‌လေသည်။ ထို‌နောက် ဟို‌ရေး 
ရှပ်သည် အရှိန်ပြင်းလှ‌သော ‌ရေစီးထဲမှမြစ်ကမ်းသို့ တက်လာ 
နိုင်‌လေရာ ‌ရောမတို့က ‌သောင်း‌သောင်းဖြဖြ ဆီးကြိုကြ‌လေသည်။

ဤသို့အားဖြင့် ‌ရောမ၏ ရန်သူများသည် ဆုတ်ခွါသွားကြရ 
သဖြင့် ‌ရောမမြို့‌တော်ကြီးမှာ ရန်သူတို့‌ဘေးမှ ကင်း‌ဝေးသွား‌လေ 
၏။ ‌ရောမအုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့က ဟိုး‌ရေးရှပ်အား ချီးမြှင့်‌မြှောက် 
စား၍ ‌ရောမမြို့ကို ကယ်တင်သူအဖြစ် ‌ကျောက်ရုပ်ပင် ထုလုပ် 
ထားကြ‌လေသည်။ ‌နောင်တွင်လည်း ဟိုး‌ရေးရှပ်၏ စွန့်စားပုံမှာ 
လူကြိုက်များ‌သော ပုံပြင်တစ်ခု ဖြစ်လာ‌လေသည်။

## ကိုးကား 
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅။
တစ်ငှက်

အင်္ဂလိပ် အ‌ခေါ်အားဖြင့် တစ်(ဝါ) တစ်‌မောက်(ဝါ) တွမ်တစ်ဟု‌ခေါ်‌သောငှက်သည် ‘ပယ်ရိဒီ’မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ အလွန်‌သေးငယ်‌သော ငှက်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ‌တွေ့နိုင်သည်။ ပိုး‌လောင်း‌ကောင်တို့ကို ဖမ်းဆီးစား‌သောက်တတ်သဖြင့် လယ်သမားတို့ကို အကျိုး‌ကျေးဇူးပြု‌သော ငှက်ဖြစ်သည်။ တစ်ငှက်မျိုးကို အထူးသဖြင့် ‌မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် ‌ပေါများသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ အ‌တွေ့ရများ‌သော တစ်ငှက်မျိုးသည် အရှည် ၄ လက်မခွဲခန့်ရှိသည်။ ထိုငှက်မျိုးသည် ‌ခေါင်းပြာ၏။ ပါးဖြူ၏။ ‌ကျော၌ စိမ်းဝါ‌ရောင်ရှိ၏။ လည်ပင်းမည်းသည်။ အ‌တောင်နှင့် အမြီးပြာ၏။ အောက်ပိုင်းဝါ၏။ ထိုငှက်၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘ပေးရပ် စီရူးလီယပ် ‌အော့ဗစကျူးရပ်’ ဖြစ်သည်။

ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ အ‌တွေ့ရများသည့် အခြားတစ်ငှက်တစ်မျိုးမှာ တစ်ငှက်ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုငှက်သည် ၆ လက်မမျှရှည်သဖြင့် တစ်ငှက်မျိုးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုငှက်၏ ဦး‌ခေါင်းနှင့် လည်ပင်းတို့တွင် ‌တောက်ပသည့် အမည်း‌ရောင်ရှိသည်။ မျက်စိအောက်ဘက်တွင် အဖြူကွက်တစ်ခုစီရှိသည်။ ‌အောက်ပိုင်း စိမ်းဝါသည်။ ထိုငှက်၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘မေဂျာနျူတိုနီ’ ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ငှက်တစ်မျိုးသည် ‌ခေါင်းမည်း၏။ လည်ကုပ်တွင် အဖြူကွက်ရှိ၏။ ကျန်ကိုယ်ပိုင်းတွင် မွဲပြာ‌ရောင်ရှိသည်။ ထိုငှက်၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘အေတာဗြိတန္နိကပ်’ ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ငှက်တစ်မျိုးမှာ ‌ခေါင်းမည်း၏။ 

အ‌တောင်နှင့် ‌ကျော၌ မွဲပြာ‌ရောင်ရှိ၏။ ပါး၊ လည်‌ချောင်းနှင့် ရင်ပတ်တို့ဖြူ၏။ ထိုတစ်ငှက်မျိုး၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ *ပယ်လပ်စတြစ် ဒြက် ဆာရီ*ဖြစ်သည်။ တစ်ငှက်များတွင် အ‌တွေ့ရနည်းသည့်အမျိုးမှာ အ‌မောက်ရှိသည့် တစ်ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုငှက်မျိုး၏ အ‌မောက်တွင် အဖြူနှင့်အမည်း‌ရောင်အ‌မွေးများရှိ၍ အခြားအပိုင်းများတွင် နီညို‌ရောင်ရှိသည်။ 
ထိုတစ်ငှက်မျိုး၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘ကရစ်‌တေးတပ် စကိုတီ ကပ်’ဖြစ်သည်။

နှုတ်သီး‌အောက်တွင် နီညို ‌ရောင်အ‌မွေးများရှိသည့် တစ်ငှက်တစ်မျိုးလည်း ရှိ‌သေးသည်။ ထိုတစ်ငှက်မျိုး၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘ပန်နူရပ် ဗိုင်အာမိကပ်’ဖြစ်သည်။ အခြား 
တွေ့နိုင်‌သေး‌သော တစ်ငှက်တစ်မျိုးမှာ အမြီးရှည်တစ်ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုတစ်ငှက်မျိုး၏ ‌ကျောဘက်တွင် အမည်းနှင့်နှင်းဆီ‌ရောင် ‌ရောလျက်ရှိသည်။ အ‌တောင်နှင့် အမြီးများသည် အမည်း‌ရောင်ဖြစ်‌သော်လည်း၊ အဖျားတွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိသည်။ အမြီးလည်း အလွန်ရှည်သည်။ အသိုက်ကို အံ့ဩစဖွယ် လိုဏ်ပုံလုပ်‌လေ့ရှိသည်။ အသိုက်၏ ထိပ်ဘက်နားတွင် အ‌ပေါက်ရှိသည်။

ထိုတစ်ငှက်မျိုး၏ သတ္တ‌ဗေဒအမည်မှာ ‘အီဂီ‌သေး‌လော့ ‌ကော‌ဒေးတပ် ရိုဆီယပ်’ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ငှက် မျိုးစိတ်များသည် သစ်ပင်အ‌ခေါင်းများတွင်ဖြစ်‌စေ၊ တိုင်အိုကြီးများနှင့် အခြားအလားတူ‌နေရာ မျိုးတွင်ဖြစ်‌စေ အသိုက်လုပ်တတ်ကြသည်။ ဥများမှာငယ်၏။ သို့‌သော်လည်း အလွန်များစွာ ဥတတ်သည်။ အမြီးရှည်တစ်ငှက်သည် တခါတရံ ၁၅ ဥ အထိ အုတတ်သည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
တောင်အုန်း

‌တောင်အုန်းသည် ထန်းမျိုးဝင်‌သော အပင်မျိုးဖြစ်၏။ 
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၊ ‌အောက်ပိုင်း ကုန်းမြင့်အနိမ့်ပိုင်းရှိ 
သစ်‌တောများ၌ ‌တောင်အုန်းကို ‌တွေ့ရသည်။ အချို့‌ဒေသများ၌ 
ထိုအပင်မျိုးချည်း ထူထပ်စွာ ‌ပေါက်‌ရောက်၏။ ရုက္ခ‌ဗေဒ 
အလိုအားဖြင့် ‌တောင်အုန်းကို ‘အာရင်ဂါးစက်ကာရီ 
ဖားရား’ဟု‌ခေါ်၍၊ ‘ပါမီး’မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ‌တောင်အုန်း 
ပင်သည် မြင့်မား‌သောအပင်မျိုးဖြစ်၏။ အပင်၏ အလယ်အူ 
သားကို သာဂူပြုလုပ်နိုင်၍ ‌တောင်အုန်းတစ်ပင်မှ သာဂူ 
‌ပေါင်ချိန် ၁၅၀ ခန့်ထွက်သည်ဟုဆို၏။ 

ပင်စည် ကို ‌ရေသွယ်ပိုက်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရွက်ရိုးတံ 
ရင်းရှိ အမည်း‌ရောင် ‌လျှော်မျှင်များကို ကြိုးကျစ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ 
ဝက်မှင်ဘီး ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်‌လေသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ

ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ ဆိုသည်မှာ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နိုင်ငံရေး အရှုပ်တော်ပုံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဝါရှင်တန်ဒီစီ ရှိ ဒီမိုကရက်တစ် နေရှင်နယ် ကော်မတီ၏ ရုံးချုပ်အဆောက်အအုံဖြစ်သော ဝါးတားဂိတ် အဆောက်အဦးကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ရစ်ချက် နစ်ကဆင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သည် အထိ ဖြစ်ခဲ့ရပြီး အမေရိကန် သမ္မတများတွင် ပထမဆုံး နှင့် တစ်ဦးတည်းသော နုတ်ထွက်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နစ်ဆစ် အစိုးရ၏ အရာရှိ အချို့တို့ ရုံးတင် တရာစွဲခံရခြင်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်ကြောင်း ထင်ရှားခြင်းနှင့် ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။

ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်တွင် ဒီမိုကရက်တစ် နေရှင်နယ် ကော်မတီ၏ ရုံးချုပ် အဆောက်အအုံကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ခဲ့သော လူ ၅ ဦးကို ဖမ်းဆီးမိရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ သူခိုးများကို ပေးသော ပိုက်ဆံကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် သမ္မတ ပြန်လည် အရွေးခံသည့် ကော်မတီ၏ ရန်ပုံငွေများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သမ္မတ၏ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသော သက်သေအထောက်အထားများကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးသည့်နောက်တွင် ယခင် ဝန်ထမ်းအချို့တို့က ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဝါးတားဂိတ် ကော်မတီတွင် အစစ်ဆေးခံစဉ် လျှို့ဝှက်ချက်တို့ကို ဖွင့်ချခဲ့သည်။ သမ္မတ နစ်ဆင်အနေနှင့် သူ၏ ရုံးခန်းထဲတွင် တိပ်ခွေဖြင့် အသံဖမ်းသည့် စနစ်ကို တပ်ဆင်ထားပြီး အခြားသူများနှင့် စကားပြောနေစဉ် အသံဖမ်းထားကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုအသံသွင်းထားချက်များမှ သမ္မတကို ဒုက္ခ အကြီးအကျယ် ရောက်စေခဲ့ပြီး သူ့အနေနှင့် ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်မှု ကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ပြင်းထန်သော တရားရုံးအမှုအခင်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အမေရိကန် တရားရုံးချုပ်မှ သမ္မတအား တိပ်ခွေများကို လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ရန် အမိန့်ချခဲ့ပြီး သမ္မတက အမိန့်အတိုင်း နောက်ဆုံးတွင် လိုက်နာခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်တွင် အစွပ်အစွဲခံရမည်မှာ သေချာသလောက်ဖြစ်ပြီ: ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိမည်မှာ သေချာသလောက် ဖြစ်သဖြင့် နစ်ကဆင်သည် သမ္မတရာထူးမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ သူ၏ နောက်မှ သမ္မတဖြစ်သော ဂဲရက် ဖို့ဒ်က နစ်ကဆင်အား နုတ်ထွက်ပြီးနောက်တွင် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။
မသူတော်ခုနစ်ပါး

ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်ခုနစ်ပါး ဟူသည့် စကားပုံမှ လာသည်။ မိမိဂုဏ်ပုဒ်ကို ထုတ်ဖော်ဝင့်ကြွားသူသည် မသူတော်များသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ကိုယ့်အမည်ကို ကိုယ်ဖော်ထုတ် မြည်တွန်တတ်သော တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါများကား ခုနစ်ပါးရှိသည်။ ထိုခုနစ်ပါးမှာ -
# တောက်တဲ့။
# ဇီးကွက်။
# ရွှေပြည်စိုး။
# ယောက်ဖခွေးခေါ်ငှက်။
# တစ်တီတူး (တီတီတွတ်)။
# ဥဩငှက်။
# ဘုတ်ငှက်။

စသည်တို့ဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါမှတစ်ပါး လူတို့သည် မိမိတို့၏ အမည်ဂုဏ်ပုဒ် ကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဖော်ကြွားဝင့်ခြင်း၊ ကိုယ့်ဂုဏ်ကို ကိုယ်ဖော်ခြင်းတို့သည် လူတို့၏ကျင့်ဝတ် တွင် အကျုံးမဝင်၊ လူကောင်းတို့ အပြုအမှုမဟုတ်။ တိရစ္ဆာန်တို့၏အလုပ်၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အမူ အကျင့်သာ ဖြစ်သည် စသည်ဖြင့် ရှုတ်ချ၍ဆိုသည်။ ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်းမာနသဘောသို့ ရောက်သောကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ စက်ဆုပ်ကြသည်။ အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း တင်စား၍ဆိုသည်။
ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်

**ဂျော့ရှ်ဝေါ်လ်ကာ ဘုရှ်**(;၆ ဇူလိုင် ၁၉၄၆ မွေးဖွား)သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၃ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုရာထူး မတိုင်မီက သူသည် တက်ကဆပ်ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

## မိသားစုဘဝ 
ဘုရှ်သည် ၄၁ ဦးမြောက် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ရှ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် နှင့် ဘာဘရာဘုရှ်တို့၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်း ဂျက်ဘ် ဘုရှ်၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။

## ထင်ရှားဖြစ်ရပ် 
၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင်  အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စက်တင်ဘာလ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုသည် သူ၏ပထမဆုံးသက်တမ်းအပြီး ရှစ်လအကြာတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
တစ္ဆေ

**တ‌စ္ဆေ**ဟူသည် အထူးထူးအပြားပြားကို ဖန်ဆင်းနိုင်‌သော နာနာဘာဝတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ ကူးပြောင်းမှုတွင် ယုံကြည်‌သောသူတို့သည် တ‌စ္ဆေရှိသည်ကို မုချယုံ ကြည်ကြ၏။ တမလွန်ဘဝကို ယုံကြည်သူအချို့ကလည်း တ‌စ္ဆေကို မျက်မြင်ကိုယ်‌တွေ့ မဟုတ်သဖြင့် ယုံကြည်ရန် ခက်‌နေကြသည်။ တ‌စ္ဆေဟူ‌သော နာနာဘာဝမျိုးရှိ‌ကြောင်းကို ‌ပေတဝတ္ထု ပါဠိ‌တော်၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိ‌တော်စ‌သော ကျမ်းတို့၌ အထင်အရှားရှိသည်။

‌ဝေသာလီပြည်၌ ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့ ‌နှောက်ယှက်သဖြင့်၊ အာနန္ဒာမ‌ထေရ်မြတ်အား မြတ်စွာဘုရားသခင်က ရတနသုတ် ပရိတ်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈယ်‌စေမှ ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့၏‌ဘေးရန် ကင်းသွားပုံကို ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ တွင်လည်းဆိုသည်။ ဝိနည်း‌တော်လာ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိ‌တော် အဒိန္နာဒါန် ဒုတိယပါရာဇိက 
အပိုင်းတွင် ရဟန်းတို့အား မပျက်မစီး‌သော အစိမ်းလတ်လတ်၌ ပံ့သကူ မ‌ကောက်အပ်‌ကြောင်း၊ ပညတ်‌တော်မူခဲ့သည်မှာလည်း လူ‌သေ၌ကပ်‌သော တ‌စ္ဆေကိုအ‌ကြောင်းပြု၍ ဖြစ်‌ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

‌ရှေးသမိုင်းများ၌လည်း တိုင်းပြည်ပျက်ခါနီး‌သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်နတ်ရွာစံခါနီး‌သော်လည်းကောင်း တ‌စ္ဆေဘီလူးတို့ ကိုယ်ထင်ပြ‌ကြောင်းဖြင့်ဆိုကြသည်။ အ‌နောက်နိုင်ငံ စာ‌ပေများ၌လည်း တ‌စ္ဆေအ‌ကြောင်း မကြာခဏ ‌တွေ့ရှိရသည်။

တ‌စ္ဆေ၊ မှင်စာ၊ အစိမ်း၊ သရဲ၊ သဘက်၊ ဘုတ်၊ ကျတ်၊ ဥစ္စာ‌စောင့်၊ ဘီလူး၊ ရက္ခ၊ နတ်ဆိုးစသည်တို့သည် အမျိုး‌ပေါင်း များစွာရှိကုန်သည်။ သို့ရာတွင် အချို့က ‌ခြောက်လှန့်တတ်‌သော အမျိုးမှန်သမျှကို တ‌စ္ဆေဟု ‌ယေဘုယျပြု၍ ‌ခေါ်ဆိုကြသည်။ ခြိမ်း‌ခြောက်တတ်သည်ဟူ‌သော အဓိပ္ပာယ်ရသည့် တ‌ဇ္ဇေသဒ္ဒါမှ 
တ‌စ္ဆေဟူ‌သော အမည်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ခြိမ်းခြောက်သည်ဟူရာ၌ ကိုယ်ထင်ပြခြင်း၊ ‌ခြောက်လှန့်ခြင်း၊ ညည်း ညူခြင်း၊ အနံ့‌ပေးခြင်း၊ ပူးဝင်ခြင်းစသည်တို့ဖြစ်သည်။

တ‌စ္ဆေ တို့သည် ကြီး‌အောင်၊ ငယ်‌အောင်၊ ဖြူ‌အောင်၊ မည်း‌အောင်၊ မြင်‌အောင်၊ ကွယ်‌ပျောက်‌အောင် ပြုနိုင်ရုံမက ‌ခွေး‌ယောင်၊ မြင်း‌ယောင်၊ အိမ်သဏ္ဌာန်၊ တိုက်သဏ္ဌာန်၊ ‌ယောက်ျားပျို အသွင်၊ မိန်းမပျိုအသွင် အ‌ထွေ‌ထွေအထူးထူးပြု၍ ပြနိုင်‌သော ကမ္မဇိဒ္ဓိတန်ခိုးရှိသဖြင့် အချို့က ယင်းတို့ကို နတ်မျိုးအပါအဝင် 
ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။

တ‌စ္ဆေ‌ခြောက်သည်ဟူရာ၌ အခါခပ်သိမ်း ‌ကြောက်လန့် ‌အောင် ‌ခြောက်သည်ချည်းမဟုတ်၊ နှုတ်ဆက်လို၍ ‌ခြောက်ခြင်း၊ စား‌သောက်ချင်၍ ‌ခြောက်ခြင်း၊ သိ‌စေမြင်‌စေလို၍ ‌ခြောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် တ‌စ္ဆေ‌ခြောက်ခြင်း ၁၂ မျိုးခန့်‌တွေ့ရသည်။

များစွာ‌သော တ‌စ္ဆေနှင့်ပတ်သက်သည့်ကျမ်းများတွင် တ‌စ္ဆေ 
တို့၌ ဦးထုပ်ရှိ၏။ ယင်းဦးထုပ်သည် တ‌စ္ဆေတို့၏ ခွန်အားပင် 
ဖြစ်သည်ဟု ဆို‌လေသည်။

ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့သည် နှမ်းမုံ့၊ ပဲဆွမ်း၊ ငါး၊ အမဲစသည့် 
အစာတို့ကို ကြိုက်နှစ်သက်တတ်သည်ဖြစ်၍ အာဋာနာဋိယ 
သုတ်ကို ရွတ်ဖတ်အံ့‌သော ရဟန်းတို့သည် ယင်းအစာကို မစား 
အပ်‌ကြောင်း ဝိနယသဂင်္ဟကျမ်းတွင် ဆိုထား‌လေသည်။
တ‌စ္ဆေတို့တွင်လည်း အမျိုးမျိုးအစားစား ရှိသည်။ မိမိတို့ 
အာဟာရအလို့ငှာ လူတစ်ဦးတစ်‌ယောက်ကို ပူးဝင်ကာ စားရ 
‌သောက်ရသောအမျိုး၊ အနံ့ခံရုံနှင့် ကိစ္စပြီး‌သောအမျိုး၊ ချက်ပြီး 
‌ကြော်ပြီးကိုသာ ကြိုက်တတ်‌သောအမျိုး၊ အစိမ်းလိုက်စားမှ 
တင်းတိမ်‌သောအမျိုး၊ ဇရပ်အို‌ကျောင်းပျက်၌‌နေ‌သောအမျိုး၊ 
သုဿာန် သချုင်္ိင်း၌‌နေ‌သောအမျိုး၊ လူနားနီးနီး‌နေ‌သောအမျိုး၊ 
‌တောလမ်း‌တောင်ကြား‌နေ‌သောအမျိုး၊ ဘုရားသံ တရား 
သံကို မကြားချင် မကြားနိုင်‌သော အစား၊ ကြားနာချင်‌သော် 
လည်း ကြားနာခွင့်မရသောအစား၊ ဘုရားသံတရားသံ ကြား 
သဖြင့် ရပ်တည်ရာမရဘဲ လွင့်စဉ်သွားရသောအစား၊ ဘုရားသံ 
တရားသံ ကြားနာခွင့်ကြုံခိုက် သာယာလိုက်သဖြင့် အတန်းမြင့် 
အဆင့်တိုးပြီး တန်ခိုးကြီး‌နေ‌သော အစားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး 
ရှိသည်။

တ‌စ္ဆေယုံကြည်သူတို့သည် ‌ခေါစာပစ်ခြင်း၊ စ‌လောင်းစာ 
ပစ်ခြင်းအမှုတို့ကိုပြု၍ မိမိတို့အား အစာအာဟာရအတွက် 
ပူးဝင်‌နှောင့်ယှက်ခြင်းမပြုရန် ကာကွယ်‌လေ့ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
ဂျွန် အက်ဖ် ကနေဒီ

ဂျွန် ဖဇ်ဂရက်ဒ်ကနေဒီ (မေ ၂၉၊ ၁၉၁၇ - နိုဝင်ဘာ ၂၂၊ ၁၉၆၃) ကို များသောအားဖြင့် သူ၏ နာမည် အတိုကောက် JFK ဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ၃၅ ယောက်မြောက် သမ္မတ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ လုပ်ကြံခံရသည့် ၁၉၆၃ ခုနှစ် အထိ သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း တောင်ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ ဒေသတွင် မော်တော် တော်ပီဒို သင်္ဘော ပီတီ-၁၀၉ နှင့် မော်တော် တော်ပီဒို သင်္ဘော ပီတီ-၅၉ တို့၏ ရေယာဉ်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်တွင် မက်ဆာချူးဆက် ၁၁ ခုမြောက် ကွန်ဂရက် ဒိစတြိတ် အတွင်းတွင် ၁၉၄၇ မှ ၁၉၅၃ အထိ ဒီမိုကရက် လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် ၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၀ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကနေဒီသည် ဒုတိယ သမ္မတနှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် သမ္မတလောင်းဖြစ်သော ရစ်ချက် နစ်ကဆင်ကို ၁၉၆၀ သမ္မတ ရွေ:ကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ သူသည် သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့မှ လွဲလျှင် ဒုတိယမြောက် အငယ်ဆုံး အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစု မွေးဖွားသည့် သမ္မတများတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။ ကနေဒီသည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် သမ္မတများတွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်ပြီး ၄၃ နှစ်တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။ ကနေဒီသည် တစ်ဦးတည်းသော ကက်သလစ် ဘာသာဝင် သမ္မတနှင့် အိုင်းရစ်ရှ်အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်ပြီး ပူလစ်ဇာဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတဖြစ်သည်။
ဘီလ် ကလင်တန်

ဝီလီယမ် ဂျက်ဖာဆန် ဘီလ် ကလင်တန် (၁၉၄၆ ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မွေး) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ၄၂ ယောက်မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အသက် ၄၆ နှစ် အရွယ်တွင် သမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် သူသည် တတိယမြောက် အငယ်ဆုံး အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်သည်။ သူသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ အပြီးတွင် ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘေဘီဘွန်မာခေါ် စစ်အပြီးခေတ် မွေးဖွားသူများတွင် ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်သည်။ သူ၏ ဇနီး ဟီလာရီ ကလင်တန် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်မှ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး သူတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် ယေးလ် ဥပဒေကျောင်းမှ ဂျူရစ် ဒေါက်တာ (J.D.) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
ဟီလာရီ ကလင်တန်

၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည့် **ဟီလာရီ ရော်ဒန် ကလင်တန်**(Hillary Rodham Clinton)သည် အမေရိကန် သမ္မတအိုဘားမား လက်အောက်တွင် ၆၇ ဆက်မြောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးအဖြစ်တာဝန်မယူခင်က နယူးယောက်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု ကွန်ဂရက်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ ဒီမိုကရက်ပါတီမှ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ခင်ပွန်းသည်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ၄၂ ဆက်မြောက် သမ္မတဟောင်း ဘီလ် ကလင်တန်ဖြစ်ပြီး သူသည် ၁၉၉၃ မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ သမ္မတကတော် အဖြစ် ရှိခဲ့သည်။ သူမကိုယ်တိုင်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သမ္မတလောင်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် ရှေ့နေတဦးဖြစ်ပြီး သမ္မတကတော်အဖြစ်မှ လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာသူများတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။ သူမတွင်  မောင်ငယ်နှစ်ယောက်ရှိသည်။ 

ဟီလာရီကို အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ ရှီကာဂိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဝဲလ်လက်စလေကောလိပ် မိန့်ခွန်းကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံး ကျော်ကြားမှု ရခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုတွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဥပဒေရေးရာနှင့် အသက်မွေးခဲ့သည်။ ကွန်ဂရက် ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အာကင်းဆပ် ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဘီလ်ကလင်တန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဟီလာရီသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အာကင်းဆပ် ကလေးသူငယ်နှင့် မိသားစု ရေးရာ အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဥပဒေရေးရာ ဝန်ဆောင်မှု ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၌ ရို့စ်ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့တွင် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ရှေ့နေ အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး ရှေ့နေစာရင်းတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်မျှ စာရင်းသွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဘီလ်ကလင်တန် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာပြီးနောက် အာကင်းဆပ် ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ကတော် အဖြစ် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အထိ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ အထိ လည်းကောင်း ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမသည် အာကင်းဆပ်ပြည်နယ်၏ ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများတွင် အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝေါလ်မတ် စူပါမတ်ကတ်နှင့် အခြား ကော်ပိုရေးရှင်း အချို့၏ ဒါရိုက်တာ ဘုတ်အဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
တစ်ရှူး

ဆဲလ်အများဖွဲ့ သက်ရှိတို့ရှိ **(ကိုယ်ဖွဲ့)ဆဲလ်စု** သို့မဟုတ် **တစ်ရှုး** () ဟူသည်မှာ - အတူတူ ထိစပ်စုဝေးလျက် သက်ရှိတွင်းလုပ်ငန်းတစ်ခုစီကို စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေကြသည့် ***ဆဲလ်များ (တသားတည်းအဖြစ်) အစုအဝေး*** ဖြစ်၏။ ဤသက်ရှိတို့၏ အင်္ဂါ(အစိတ်အပိုင်း) တို့မှာ ဤ **ဆဲလ်စု (တစ်ရှူး)** များ၏ စုဝေးဖြစ်ပေါ်မှု ရလဒ် ဖြစ်၏။

ယင်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းတည်‌ဆောက်ပုံနှင့် မူလဖြစ်‌ပေါ်လာပုံတို့မှာ တူညီကြသည်။ တစ်ရှူးကို မြန်မာလို အသားမျှင်ဟူ၍လည်း အနက်‌ပေးကြသည်။ သို့သော် ထို ဘာသာပြန်စာလုံးဟောင်းကြောင့် ကြွက်သားကိုချည်း တစ်ရှူးခေါ်သည်ဟု အထင်မလွဲရန် သတိပြုအပ်သည်။ အမှန်မှာ ဆဲလ်အများဖွဲ့သက်ရှိတို့၏ တသားတည်းရှိသမျှ ဆဲလ်အစုအဝေးတခုခုက ဇီဝကမ္မလုပ်ဆောင်ချက်အရလည်း စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသရွေ့ ၎င်းက တစ်ရှူး မည်၏။

## တစ်ရှူး အမျိုးကွဲများ 
တစ်ရှူးကို ‌၄မျိုး ပိုင်းခြားထားသည်။

ပထမအမျိုးမှာ အက်ပီသီလျမ် တစ်ရှူး ‌ခေါ် အဖုံးတစ်ရှူးဖြစ်သည်။ အဖုံးတစ်ရှူးကား ခန္ဓာကိုယ် အ‌ဆောက်အအုံကို ဖုံးကာထား‌သော တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ပုံစံပြရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်၏ အ‌ရေပြားသည် အဖုံးတစ်ရှူးဖြင့်ပြီးသည်။ ဒုတိယအမျိုးမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြွက်သားအဖွဲ့တွင် ပါဝင်‌သော ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး ဖြစ်သည်။ အမည်နှင့်လိုက်‌အောင် ထိုတစ်ရှူး၌ပါဝင်‌သော ဆဲတို့သည် ရှုံ့နိုင်ပွနိုင်ကြသည်။ ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး‌ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးတို့ လှုပ်ရှားနိုင်ကြသည်။ တတိယအမျိုးမှာ 
ဆက်တစ်ရှူးဖြစ်သည်။ ဆက်တစ်ရှူး၏ သ‌ဘောမှာ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးတို့ကို ဆက်စပ်‌ပေး၍ အ‌ထောက်အပံ့ပြု သော တစ်ရှူးများဖြစ်သည်။ အမျှင်၊ ရုန်းကန်မျှင်၊ အရိုးနု၊ ရုန်းကန်ရိုးနု၊ အဆီစသည်တို့သည် ဆက်တစ်ရှူးများ ဖြစ်ကြသည်။ စတုတ္ထအမျိုးအစားမှာ နာဗ်‌ကြောအဖွဲ့တွင်ပါဝင်‌သော ဆဲလ်အစုအ‌ဝေးတို့ ဖြစ်‌လေရာ ယင်းကို နာဗ်‌ကြောတစ်ရှူးဟု ‌ခေါ်‌လေသည်။

## အကိုးအကား 
ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ အခြေခံ
ကဏ္ဍ:ခန္ဓာဗေဒ
ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ
တည်ပင်

**တည်ပင်**သည် အက်ဗနီပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ရုက္ခ‌ဗေဒ အလို 
အားဖြင့် ‘ဒိုင်‌အော့စပိ‌ရော့’(*Diospyros*) မျိုးစိတ်ဖြစ်၍ ‘အက်ဗိ‌နေစီအီး’မျိုး 
ရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ အဓိကအားဖြင့် တည်ပင်မျိုး‌ပေါင်း ၃ 
မျိုးရှိသည်။ သို့‌သော် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးမှာ ဆင်တူယိုးမှား 
ဖြစ်သည်။ အ‌ရှေ့တိုင်းများတွင် စိုက်ပျိုးကြ‌သော တည်ပင် 
တစ်မျိုးကို ‘ဒိုင်‌အော့စပိရော့ကာကီး’('**)ဟု‌ခေါ်သည်။ အထူးအား 
ဖြင့် ယင်းကို တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် ‌မြောက်ပိုင်း‌ဒေသ 
များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း စိုက်ပျိုးကြ 
သည်။ တည်သီးများကို အင်းဝ‌ခေတ်က တရုတ်နိုင်ငံမှ 
အ‌မြောက်အမြား တင်သွင်းခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုတည်ပင်မျိုး 
ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ‌တောင်ပိုင်းနှင့် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု 
တို့၌လည်း စိုက်ကြသည်။

ထိုတည်ပင်များ၏ အရွက်မှာကြီး၍ ‌တောက်ပ‌သော အစိမ်း 
နက်‌ရောင်ရှိသည်။ အပွင့်အ‌ရောင်မှာ စိမ်းဝါဝါဖြစ်သည်။ အသီး 
သည် ခရမ်းချဉ်သီးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူသည်။ အ‌ရောင်မှာ အဝါမှ 
အနီအထိ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ‌ကောင်းစွာမှည့်မှပင် စား၍အရသာ 
ရှိသည်။ တည်သီးကို လတ်လတ်ဆတ်ဆတ်ဖြစ်‌စေ၊ အ‌ခြောက် 
လှန်း၍ဖြစ်‌စေ၊ ယိုထိုး၍ဖြစ်‌စေ စားကြသည်။

အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် အရိုင်း‌ပေါက်‌သော ‘ဒိုင်‌အော့စပိ‌ရော့ ဗာဂျင်နီအားနာ’(**')ခေါ် တည်ပင်မျိုးရှိသည်။ ထိုတည်ပင် 
မျိုးသည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀ မှ ၅၀ အထိမြင့်သည်။ အရွက်မှာ
ငှက်‌ပျောဖူးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အသီးများမှာ အချင်း လက်မ 
ဝက်မှ ၂ လက်မအထိရှိသည်။ အသီးထဲရှိအသားသည် 
လိမ်‌မော်ဝါ‌ရောင်ရှိ၍ အ‌စေ့များပါရှိသည်။ မမှည့်မီ အလွန် 
တစ်ရာဖန်၏။ မှည့်လာ‌သောအခါ အနံ့အရသာ အထူး‌ကောင်း 
‌ပေသည်။ ထိုတည်ပင်၏အသားမှာ ကျစ်လျစ်၍မာသည်။ 

ရက်ကန်းလွန်းနှင့် ‌ဂေါက်သီးရိုက်တံများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံး 
ပြုကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း သစ်သား‌ကောင်းရနိုင်‌သော 
တည်ပင်မျိုးများရှိသည်။

‘ဒိုင်‌အော့စပိ‌ရော့လိုတပ်’(''*)ဟု‌ခေါ်‌သော တည်ပင်တစ် 
မျိုးကို အီတလီနိုင်ငံနှင့် အ‌ရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် စိုက်ကြ 
သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ထိုတည်ပင်မျိုးကို ‌တွေ့ရသည်။ 

## ကိုးကား
## အခြားကြည့်ရန်
* အောက်ချင်းစာ (*Diospyros ehretioides*)
* မျောက်တည် (*'') 

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ
တန်ဂျီးယားမြို့

**တန်ဂျီးယားမြို့**သည် မို‌ရော့ကိုနိုင်ငံ၏ အတ္တလန္တိတ် 
သမုဒ္ဒရာကမ်းဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ တန်ဂျီးယားမြို့သည် 
ဂျီဗ‌ရောတားကို မျက်နှာမူ၍ ‌မြေထဲပင်လယ်၏ အ‌နောက်ဘက် 
ဝင်‌ပေါက်ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် စစ်မှု‌ရေးရာအတွက် အ‌ရေးပါသည်။ 
ထို‌ကြောင့် ယင်းမြို့နှင့်တကွ ရစ်‌တောင်တန်းနှင့် ပင်လယ် 
အကြားရှိနယ်‌မြေကို တန်ဂျီးယားဇုန်ဟု‌ခေါ်၍ အပြည်ပြည်ပိုင် 
နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထား၏။ မို‌ရော့ကိုပြည် ကုန်သွယ်‌ရေး 
အတွက် အချက်အချာဖြစ်‌သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။

၁၄ ရာစုနှစ်မှ ၁၆ ရာစုနှစ်များအတွင်း တန်ဂျီးယားမြို့ကို 
‌ပေါ်တူဂီ၊ စပိန်၊ အဂင်္လန်နိုင်ငံတို့က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၄ 
ရာစုနှစ်တွင် ‌ပေါ်တူဂီလက်သို့ ကျ‌ရောက်ပြီးနာက်၊ စပိန်လက် 
‌အောက်သို့၎င်း၊ ၁၆၆၂ ခုနှစ်တွင် အဂင်္လိပ်လက်‌အောက်သို့၎င်း 
‌ရောက်သွားပြန်သည်။ ၁၆၈၃ ခုနှစ်တွင် အဂင်္လိပ်တို့က ထိုမြို့ 
ကို လက်လွှတ်လိုက်ရပြန်သည်။ ထို‌နောက်တွင်ကား ထိုမြို့နယ် 
၌ ဥ‌ရောပနိုင်ငံအသီးသီးတို့က မူးဝါးတို့၏ အုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့ 
တွင် အမျိုးမျိုးဝင်‌ရောက်ခြယ်လှယ်‌နေကြ၏။ 

၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မှ တန်ဂျီးယားစတက်ကျူ (၁၉၂၃) ဥပ‌ဒေအရ 
ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့သည် ထိုမြို့နယ်ကို 
အပြည်ပြည်ပိုင်နယ် ပြုလုပ်ကာ တွဲဘက်အုပ်ချုပ်ကြ‌လေသည်။ 
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် စပိန်စစ်တပ
်များသည် တန်ဂျီး ယားဇုန်အတွင်းသို့ ဝင်‌ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင
အပြည်ပြည် ပိုင်အုပ်ချုပ်‌ရေးကို ပယ်ဖျက်ပစ်လိုက်၏။ သို့‌သော် 
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့နယ်ကို အပြည်ပြည်ပိုင်နယ်အဖြစ် ပြန်၍ 
ပြုလုပ်လိုက်သည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်‌နေ့တွင် 
စတက်ကျူဥပ‌ဒေအသစ်ကို အတည်ပြု၍ ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ 
ဗြိတိန်၊ အီတလီ၊ အ‌မေရိကန်၊ ဗဲလဂျီယံ၊ နယ်သာလန်၊ 
ဆွီဒင်၊ ‌ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်တို့ပါဝင်‌သော အုပ်ချုပ် 
‌ရေးအဖွဲ့ဖြင့် တန်ဂျီးယားမြို့ကို အုပ်ချုပ်သည်။ တန်ဂျီးယား 
မြို့သည် အာဖရိကတိုက်‌မြောက်ပိုင်းတွင် ‌ရှေးအကျဆုံးမြို့ 
တစ်မြို့ဖြစ်၏။ မူးဝါးတို့၏ ‌ရှေး‌ဟောင်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်‌သော် 
လည်း၊ စည်ကားတိုးတက်‌သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်‌ပေသည်။ 
‌တောင်ခါးပန်း‌ပေါ်တွင် တည်ထား‌သော မြို့ဖြစ်၍၊ လမ်းများမှာ 
‌တောင်‌ပေါ်သို့ ရစ်ပတ်၍ တက်သွာရသဖြင့် ကျဉ်း‌မြောင်းသည်။ 
သို့‌သော် သန့်ရှင်းသပ်ရပ်၏။ ဥ‌ရောပတိုက်သားများ ‌နေထိုင် 
‌သောအပိုင်းမှာ စံနစ်ကျ၍ ‌ခေတ်မှီ‌လေသည်။

တန်ဂျီးယားဇုန်မှာ စတုရန်းမိုင် ၂၂၅ မိုင်ကျယ်ဝန်း၍၊ လူဦး 
‌ရေ တစ်သိန်းခွဲခန့်ရှိ၏။ အာရပ်လူမျိုး အများဆုံး‌နေထိုင်သည်။ 
ဥ‌ရောပတိုက်သားဦး‌ရေ ၁၆၅၀၀ ‌ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ထိုမြို့ 
နယ်မှာ စက်မှုလုပ်ငန်း နည်းပါး‌သော်လည်း ကုန်အတင်အချ 
အတွက် အ‌ရေးပါသည်။ မြို့နယ်အတွက် အစားအ‌သောက်ကို 
အများအားဖြင့် အခြား‌သောနိုင်ငံများမှ တင်သွင်း၇‌လေ 
သည်။

## ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
ငွေလွှဲစနစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ

## ငွေလွှဲစနစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ
မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာစနစ်ဟောင်းကို တရားဝင်ရပ်ဆိုင်း ခဲ့ပြီး
မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာ စနစ်သစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ငွေလွှဲ
စာစနစ်သစ်ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက် နေ့မှ စတင်၍
အကောင်အထည်ဖော် ကျင့်သုံးခဲ့လေသည်။

ငွေလွှဲ စနစ်သစ်အရ တီထွင်ခဲ့သော ငွေလွှဲစာတွင် လုပ်
သားပြည်သူများ နားလည်နိုင်စေရန် မြန်မာစာကိုသာ အသုံးပြု
ထားသည်။ ငွေလွှဲစာပုံစံတွင် အပိုင်းသုံးပိုင်းပါဝင်သည်။ ပထမ
ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ရေး စခန်းတွင် သိမ်းထားသည်။ ဒုတိယပိုင်း
ကို ငွေပို့သူက သိမ်းထားနိုင်ပြီး တတိယပိုင်းသည် ငွေလွှဲစာဖြတ်
ပိုင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာတွင် တန်ဖိုးနှင့် ငွေလွှဲခကို
အပြီးရိုက်နှိပ်ထားသည်။

ငွေလွှဲစာများကို တန်ဖိုးအလိုက် အရောင်ခွဲခြား၍ ပုံနှိပ်
ထားပြီး အက္ခရာအနောက်၌ ဂဏာန်းခြောက် လုံးပါရှိသည်။ ငွေ
လွှဲစာတစ်ထုပ်လျှင် အရွက်တစ်ရာပါရှိသည်။ ငွေလွှဲခမှာ ငါး
ကျပ်၊ တဆယ်နှင့် နှစ်ဆယ့် ငါးကျပ် တန်ဖိုးအတွက် ပြားငါး
ဆယ်၊ ငါးဆယ်တန်အတွက် တကျပ်နှင့် တရာတန်အတွက်
နှစ်ကျပ် ဖြစ်သည်။

ငွေလွှဲစာကို ခြောက်လအတွင်း ထုတ်ယူခွင့်ရှိသည်။
ခြောက်လကျော်လွန်ပြီးမှ ငွေထုတ်ပေးရန်တောင်း ခံလာပါက
ဆယ့်နှစ်လမကျော်သေးလျှင် ဒုတိယအကြိမ်ငွေလွှဲခ ထပ်မံပေး
ဆောင်စေပြီး ထုတ်ယူခွင့်ရှိသည်။ ဒုတိယ အကြိမ်ငွေလွှဲခကို
ငွေလွှဲခနှင့် ညီမျှသော စာပို့ တံဆိပ်ခေါင်းများကို ငွေလွှဲစာ၏
နောက်ကျောတွင် ကပ်၍ပေးဆောင်ရသည်။ ဆယ့်နှစ်လကျော်မှ
ငွေတောင်းခံလျှင် လုံးဝယူခွင့် ရမည်မဟုတ်ပေ။

သေဆုံးသူအမည်ပါ ငွေလွှဲစာများကိုမူ ငါးရာကျပ်မ
ကျော်ပါက အငြင်းပွားမှုကင်းပါက သက်ဆိုင်ရာ တိုင်း၊ ပြည်
နယ်ရှိ ဆက်သွယ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း မန်နေဂျာများထံ တင်ပြ
တောင်းဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ တောင်း ခံသူသည် အမှန်ခံစားခွင့်ရှိက
ငွေထုတ်ယူနိုင်သည်။ ငါးရာကျပ်ကျော်ပါက ဆက်သွယ်ရေး
ကော်ပိုရေးရှင်း ဦးဆောင်ညွန်ကြားရေးမှူးထံ တင်ပြတောင်းခံ
ရမည် ဖြစ်လေသည်။

အရွယ်မရောက် သေးသူများ အမည်ဖြင့် ငွေထုတ်ယူ
လိုက အခြေခံသဘောတရားကို နားလည်သော အရွယ်ဆိုလျှင်
ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ယူနိုင်သည်။ ငယ်လွန်းသူများကိုမူ
မိဘ သို့မဟုတ်အုပ်ထိန်းသူ များက ဆက်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေး
ရှင်း စခန်းမှူး၏ အမိန့်အရ ထုတ်ယူနိုင်သည်။

ငွေလွှဲစာများ ပျောက်ဆုံးခြင်းသို့မဟုတ် ပျက်စီးခြင်း
ကြောင့် တန်ဖိုးငွေများကို ထုတ်ပေးရန်လျှောက် ထားလိုသော်
ငွေလွှဲစာ ဝယ်ယူသူက ငွေထုတ်ပေးမည့် စခန်းများသို့ လျှောက်
ထားနိုင်သည်။ လျှောက်လွှာနှင့် အတူ ဝယ်ယူသူက သိမ်းထား
သော လက္ခံဖြတ်ပိုင်းနှင့် ပျက်စီးနေသော ငွေလွှဲစာကို တင်ပြရ
မည်။ ပျက်စီး သော ငွေလွှဲစာကို တင်မပြနိုင်က ငွေလွှဲစာအမှတ်
တန်ဖိုးနှင့် ဝယ်ယူသော စခန်းအမည် နေ့စွဲတို့ကိုဖော်ပြ ထုတ်ယူ
နိုင်လေသည်။

ငွေလွှဲစာစနစ်သစ်သည် လုပ်သားပြည်သူများ အတွက်
အကျိုးရှိသည်။ ငွေလွှဲစာဝယ်ယူသူငွေပို့သူက မိမိကိုယ်တိုင်ဖြစ်
စေ၊ လူကြုံနှင့်ဖြစ်စေ၊ မိမိနှစ်သက်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်စေ
ပေးပို့နိုင်သည်။ ထီလက် မှတ် ငွေစုလက်မှတ်များနည်းတူ ငွေလွှဲ
စာများကို သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုး ကော်မရှင်ခများပေး၍
ဝယ်ယူ ပြီး မိမိလက်ဝယ် ခြောက်လအထိ ထားနိုင်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးရှိ စာတိုက်တိုင်းတွင် ဝယ်ယူနိုင်ခြင်း၊
ငွေပြန်ထုတ်ယူနိုင်ခြင်း စာတိုက်မှ မှတ်ပုံတင် ပြုလုပ်ပေးခြင်း
စသည်တို့ကြောင့် ငွေလွှဲစာစနစ်သစ်သည် လုပ်သားပြည်သူများ
အသုံးပြုရာတွင် လွယ်ကူသော စနစ်ဖြစ်လေသည်။
 

## ကိုးကား
ယူရီ ဂါဂါရင်

**ယူရီ အလက်ဆီယီဗစ်ချ် ဂါဂါရင်** (အင်္ဂလိပ်: Yuri Alekseyevich Gagarin, (မတ်လ ၉ ရက် ၁၉၃၄ – မတ်လ ၂၇ ရက် ၁၉၆၈) သည် ရုရှားလူမျိုး လေယာဉ်မှူးနှင့် အာကာသယာဉ်မှူးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ပြင်ပ ဟင်းလင်းပြင်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော လူသားဖြစ်သည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့က ဗော့စတော့-၁ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ဆိုဗီယက် အာကာသယာဉ်မှူး ယူရီဂါဂါရင်သည် ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ရောက်ရှိမှုမှ စတင်ခဲ့သော အာကာသတွင်း လူသားရောက်ရှိမှုမှာ ၂၀၁၁ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် နှစ် ၅၀ ပြည့်သည်။

စစ်အေးခေတ် ပြိုင်ဘက်များ ဖြစ်သော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု တို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော အာကာသပြိုင်ပွဲတွင် ဆိုဗီယက်က စတင် ဦးဆောင်နိုင်မှုအဖြစ် အာကာသတွင်း လူစေလွှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂါဂါရင်၏ ခရီးစဉ်သည် အမျိုးသားရေး ယှဉ်ပြိုင်မှုထက် လူသားမျိုးနွယ် တစ်ခုလုံး၏ ခြေလှမ်းသစ် တစ်ရပ်အဖြစ် နောက်ပိုင်းတွင် မှတ်ယူခံခဲ့ရသည်။ ၁၀၈ မိနစ်ကြာ ခရီးစဉ်ကို အဆုံးသတ် နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဂါဂါရင် ပြောကြားခဲ့သော *ကျွန်တော် ကမ္ဘာကို မြင်တယ်။ အရမ်းလှတာပဲ* ဆိုသောစကားမှာ ကမ္ဘာကျော်ခဲ့သည်။

## ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
## ဆိုဗီယက်လေတပ်တွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခြင်း
## ဆိုဗီယက် အာကာသအစီစဉ်တွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခြင်း
## ရရှိသော ဂုဏ်ပြုတံဆိပ်များ
## မှတ်ဉာဏ်

File:1976 4569.jpg|
File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
File:RR5714-0010R.png|
File:RR5220-0010R.png|
File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|

## ကျမ်းကိုး
တူ (ဆွေ​မျိုး)

တူဆိုသည်မှာ မိမိ၏အကို၊  အမ၊ သို့မဟုတ် ညီမ၊ ညီ တို့မှ ဖွားမြင်သော သားယောက်ျားလေးအား ရည်ညွှန်းရာတွင် အသုံးပြုသော နာမ်စား ဖြစ်သည်။ 

ကဏ္ဍ:မိသားစု
တူ(ကိရိယာ)

တူဆိုသည်မှာ လူတို့တီထွင်ထားသော အကူကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် ၎င်းကို အမာထည်ပစ္စည်းများအား ရိုက်နှက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ တွေ့မြင်နိုင်သော နေ့စဉ်မြင်ကွင်းများတွင် တူအား သံရိုက်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ တူတွင် အသေးအကြီး၊ အလေးချိန်ပေါ်လိုက်၍ ကွဲပြားကြသေးသည်။ တစ်ပေါင်တူ၊ နှစ်ပေါင်တူ၊ ဆယ်ပေါင်တူ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားသည်။ တူအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Hammer ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
တူ(ထမင်းစားတူ)

ထမင်းစားတူကို အရှေ့တိုင်းသားများ၏ အသုံးအဆောင်အဖြစ် အသိများကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျား ဂျပန်နိုင်ငံမှစကာ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအထိ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတစ်လျှောက် သုံးစွဲကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်၍ တီထွင်သုံးစွဲသည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ တူကိုများသောအားဖြင့်ဝါး၊ သစ်၊ ဆင်စွယ်စသည်တို့ဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ ယခုအခါပလပ်စတစ်ကော်၊ စတီးတို့ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောတူများကိုလည်းတွေ့နိုင်ပြီဖြစ်သည်။