open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ပါဖောင့်မန့် အက်

ပါဖောင့်မန့် အက် (performance art) ဆိုတာ ပရိသတ်ကိုဖျော်ဖြေတင်ဆက်တဲ့ Entertainment မဟုတ်ပဲ အနုပညာရှင်များရဲ့ ရင်ထဲမှ ပွင့်အန်ထွက်ကျလာတဲ့ခံစားမှုများကို ဖော်ထုတ်တင်ဆက်တဲ့ အနုပညာအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အနုပညာပစ္စည်းဆိုတာ လူချမ်းသာများရဲ့ ဈေးကွက်ကစားမှု၊ အသုံးချခံမှုများကို စက်ဆုတ်ရွံရှာပြီး တော်လှန်ပြောင်းလဲထားတဲ့ အနုပညာပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ပါဖောင့်မန့် အနုပညာဆိုတာ အနုပညာရှင်ရဲ့ခံစားမှုကို ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ရိုက်ခတ် ခံစားလာရသည့်အတိုင်း တင်ဆက်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာလုပ်ပြီး ချက်ချင်းပြီးပျောက်သွားတဲ့ အနုပညာပါ။ အရောင်းအဝယ်သဘောတရားတွေ လုပ်လို့မရတော့တဲ့အတွက် အနုပညာသမားစစ်စစ်ဘ၀ကို ခံယူချင်သူများသာ တင်ဆက်ပြသတဲ့အနုပညာပုံသဏ္ဍန် ဖြစ်ပါတယ်။ အနုပညာနဲ့ ငွေရှာမှုကို စက်ဆုတ်ရွံရှာသူများ၊ မိမိရဲ့ခံစားမှုကို ရိုးရိုးသားသားနဲ့ စစ်မှန်စွာတင်ပြသူများသာ လုပ်ဆောင်တဲ့ အနုပညာအမျိုးအစား ဖြစ်ပါတယ်။ လွတ်လပ်မှုကိုမြတ်နိုးသူများ၊ အဆောင်အယောင်များကို ငြီးငွေ့လွယ်သူများ၊ အမှန်တရားသစ်ကို ရှာဖွေသူများသာလုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ အနုပညာအမျိုးအစား ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဖောင့်မန့် အနုပညာသမားတစ်ယောက်ဟာ ဇာတ်လမ်း (Script)၊ ဒါရိုက်တာ (Director) နဲ့ တိတိကျကျစည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်းဘောင်များနဲ့ လုပ်ဆောင်ဖျော်ဖြေခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အနုပညာရှင်ဘ၀နဲ့ သမိုင်းကြောင်းက ခံစားမှုများကလူးလွန့်လာပြီး၊ စူးစူးနစ်နစ်ခံစားပြီး ပေါက်ကွဲလာ တဲ့ခံစားမှုများကို အနုပညာပုံသဏ္ဌာန်အသစ်နှင့် တင်ဆက်လိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတင်ဆက်မှုများဟာ အနုပညာနဲ့ဘ၀၊ ဘ၀နဲ့သမိုင်း ကြောင်း၊ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ပတ်ဝန်းကျင်၊ စက်ဆပ်မှုများ ရှုပ်ထွေးစွာ ရောနှောပေါင်းစပ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပါဖောင့်မန့်အနုပညာသမား များဟာ သူနေထိုင်တဲ့ လူနေအဖွဲ့အစည်းရဲ့ မကျေနပ်မှုများကို တင်ပြလာတာတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ – နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ အရှုပ်အထွေးများ ပေါက်ကွဲ မှုများ၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သဘောတရားများဖြင့် ကိုယ်ရဲ့ပါဖောင့်မန့်အနုပညာနဲ့ တင်ဆက်လေ့ ရှိပါတယ်။

ရိကလင်း (Yues Klein)၊ ဂျိုးဆက်ဘွိုင် (Joseph Beuys) စတဲ့ ပါဖောင့်မန့်အနုပညာကို ၁၉၆၀ တစ်ဝိုက်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲ့ဒီ မှ တစ်ဆင့်အနောက်ဥရောပမှ အရှေ့ဥရောပသို့ ပျံ့နှံ့လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၆၀ ပတ်ဝန်းကျင်လောက်မှာပဲ ဂူထိုင်းအုပ်စုကလည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အာရှမှာ ပါဖောင့်မန့် အနုပညာကို စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၆၂ မှာတော့ ဂျပန်နိုင်ငံမှ ပါ့ဖောင့်မက်ပွဲတော် (performance festival) ကိုစတင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အာရှတိုင်းပြည်များကို တစ်စ တစ်စ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့တယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှာ အနုပညာရှင် “ပိုပို”က စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇-၂၀၀၀ ထိ အောင်မြင့်၊ ထိန်လင်း၊ ငြိမ်းချမ်းစု၊ အေးကို ပြုလုပ်လာပြီး ပါဖောင့် မန့်အနုပညာကို ပြန့်ပွားစေခဲ့တယ်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ ပါဖောင့်မန့်ပွဲတော် (performance festival) ကို စတင်ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။

ယခုအချိန်မှာဆိုရင် နိုင်ငံတကာပါဖောင့်မန့် အနုပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ (Exchange program) နှင့် (performance festival) များ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။”

## ဓာတ်ပုံများ 

File:El artista Abel Azcona, retratado en el Círculo de Bellas Artes de Madrid.jpg
File:Fleeting-glimpse-bryan-zanisnik.jpg
File:China hair connection2008 01.jpg
File:Diana Burgoyne at the Museum of Vancouver as part of ISEA 2015.jpg

## ကိုးကား
ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်း

ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်းဆိုသည်မှာ ဂရပ်ဖစ်ပုံနှိပ်နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီး ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ရသည့် ပညာရပ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် ဂရပ်ဖစ်အတတ်ပညာနှင့် ဒီဇိုင်းအတတ်ပညာနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ အသုံးချသော ပညာရပ်နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်းသည် ပုံနှိပ်ခြင်း၊ တီထွင်ဖန်တီးခြင်း၊ ဗီဒီယို၊ ပန်းချီစသည့် ပညာရပ်နယ်ပယ်များနှင့်လည်း ဆက်နွယ်နေသော ပညာရပ် နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ငါး​စို့​ဝန်

## ငါးစို့ဝန်
ငါးစို့ဝန်ဟူသည် အစိုး ၅ စို့ ခေါ် အသင်းအဖွဲ့ ၅ ခုကို အုပ်ချုပ်ရသူဖြစ်၏။ မြန်မာတပ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် စစ်သည် ၅ ယောက် ၁ အိုးစား ၁ ကြပ် ၊ ၅ ကြပ် ၁ သွေးသောက် ၂ သွေးသောက် ၁ တပ်မှူး ၊ ၅ တပ်မှူး ၁ ဗိုလ် ၊ ၅ ဗိုလ် ၁ စို့ ဟူ၍ ရှိရာ အစိုး ၅ စို့ အတွက် အုပ်ချုပ်ရန်ဝန် တစ်ဦးထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းငါးစို့ဝန် အုပ်ချုပ်သည့်တပ်တွင် ခြေသည်တပ် ၊ ဆင်တပ် ၊ မြင်းတပ် အစုံအလင် ပါရှိရကြောင်း သိရှိရ၏။

## နေမျိုးစည်သူကျော်ထင်
မြေဒူးမင်း လက်ထက်တွင် ငါးစို့ဝန်အဖြစ် နေမျိုးစည်သူကျော်ထင်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ငါးစို့ဝန်ဦးစီးသော တပ်သည် ၁၇၆၉ ခုနှစ်၊ တရုတ်မြန်မာ စတုတ္ထအကြိမ် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်က ချီတက်လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၆၉ တွင် စစ်ပြေငြိမ်းရေးကိစ္စ စကားပြောကြစဉ်ကလည်း ငါးစို့ဝန် နေမျိုးစည်သူကျော်ထင် တက်ရောက်ခဲ့၏။

## ငါးစို့ဒိုင်းဝန်
ငါးစို့ဝန်ရာထူး နှင့် ဒိုင်းဝန်ရာထူးတို့ကို ပူးတွဲခန့်အပ်ဟန်ရှိသည့် ငါးစိုးဒိုင်းဝန်အရာကို တစ်ကြိမ်သာ တွေ့ဖူးပါသည်။ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါ အမှုထမ်း ၁၂ ဦးအဝင် တုရင်တင့်မှန်အား ငါးစို့ဒိုင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သို့သော် တုရင်တင့်မှန်မှာ ငါးစို့ဒိုင်းဝန်အဖြစ် နှစ်အနည်းငယ်သာ အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရဟန် ရှိသည်။

## ငါးစို့ဝန် ဦးမြတ်နိုး
ဦးမြတ်နိုးကို ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် မင်းရဲကျော်ခေါင်ဘွဲ့ဖြင့် ငါးစို့ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် အင်းဝမြို့ ဇာတိဖြစ်ပြီး ဝေသန္တရပျို့ ၊ ဇနက ပျို့စသည့် ပျို့ကဗျာများ ၊ ဟောစာများကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သူ စာဆိုတော် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရုံးရည် နှလုံးရည်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသူဖြစ်၏။ ငါးစို့ဝန် ဦးမြတ်နိုးသည် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ်အား မဟာမြတ်မုနိသမိုင်းပျို့ကို ဆက်သခဲ့သည်။
ပုံနှိပ်ခြင်း

**ပုံနှိပ်ခြင်း**ဆိုသည်မှာ စာသား၊ ရုပ်ပုံ၊ ဓာတ်ပုံတို့ကို စက္ကူ၊ ပလပ်စတစ်၊ သံပြား၊ သစ်သား စသည့်တို့တွင် မှင်ဖြင့် ပုံနှိပ်သောလုပ်ငန်းစဉ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
စိန်မြင့်​ ၊​ ဦး​

ဦးစိန်မြင့်ကို ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲမြို့၌ အဖ ဦးအောင်ထွန်း၊ အမိ ဒေါ်ကြင်စိန်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲမြို့ အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်း အမှတ် (၁) နှင့် (၂) ၊ တောင်ကြီး ကောလိပ်၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ သမိုင်းဘာသာရပ်ဖြင့် ၁၉၈၂ တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်။ တင်သွင်းခဲ့သော ကျမ်းအမည်မှာ မြန်မာစာပေသမိုင်း (ဗဒုံမင်း လက်ထက် မြန်မာစာပေသမိုင်း ၁၈၇၁ - ၁၈၁၉) ဖြစ်သည်။

၁၉၉၆ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပွန်ဒီချယ်ရီမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အရှေ့တိုင်း ပညာလေ့လာရေး ပြင်သစ်ကျောင်း (E.F.E.O) မှ ပို့ချသည့် ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံထိန်းသိမ်းနည်း နှင့် မှတ်တမ်းတင် နည်းသင်တန်း (Architectyal Syrvey and Drawing Inventory and Condervation of Histric Monuments) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၉၇ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာ ဒီပလိုမာကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ ပြင် ၁၉၉၉ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ နာရာမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော Nara National Caltural Properties Research Institute မှ ပို့ချသော ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ ဘာသာရပ်၏ အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် တူးဖော်ရေး နည်းစနစ်ပညာသင်တန်းကို တက်ရောက်သင်ယူခဲ့သည်။ ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန၌ လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်ကို ထမ်းရွက်လျက် မြန်မာ့အကြိုသမိုင်း (Prehistory) နှင့် အစသမိုင်း (Proto history) တို့ကို အထူးပြုလေ့လာလျက်ရှိသည်။ 
## ကိုးကား
မီဒီယာ

**မီဒီယာ** () ဆိုသည်မှာ သတင်းအချက်အလက်များကို ဖြန့်ဝေပေးရန် အသုံးပြုသည့် ကြားခံတစ်ခုဖြစ်သည်။ 
မီဒီယာအမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
*ကြော်ငြာမီဒီယာ
*ရုပ်သံမီဒီယာ
*ဒီဂျစ်တယ်မီဒီယာ
*အီလက်ထရောနစ်မီဒီယာ
*အသံလွှင့်မီဒီယာ
*ပုံနှိပ်မီဒီယာ
*သတင်းမီဒီယာ
*ဟိုက်ပါမီဒီယာ
*မာ(လ်)တီမီဒီယာ
*လူမှုဆက်ဆံရေးမီဒီယာ
ဗီဒီယို

**ဗီဒီယို**ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာဖြင့် အသံနှင့် အရုပ်တို့ကို ကူးယူ၍ ပြန်လည်ပြသပေးနိုင်သော နည်းပညာကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ရိုက်ကူးခြင်း၊ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ထုတ်လွှင့်ခြင်း စသည့်တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဗီဒီယိုနည်းပညာသည် မြောက်မြားစွာသော ဓာတ်ပုံများကို ဖမ်းယူထားပြီး ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ချိန်တွင် လှုပ်ရှားနေသော အရုပ်ရှင်များဖြစ် ပြသနိုင်သည်။
စာသား

စာသားဆိုသည်မှာ အောက်ပါအနက်တစ်ခုခုကို ညွန်းဆိုနိုင်သည်။

## ကွန်ပျူတာနှင့် အီလက်ထရွန်းနစ်
*စာသား ဖန်သားပြင်
*စာသား စာတိုစနစ်
*စာသားဖိုင်
ကြက်ခေါင်းစားစေတီတော်

သရေခေတ္တရာမင်းဆက် ၂၇ ဆက်မြောက် မင်းဖြစ်သော ငါတစ်ပါးမင်းသည် သာသနာတော် ကို လေးစားကြည်ညိုသော မင်းတစ်ပါးဖြစ်သည်။ သာသနာတော် သက္ကရာဇ် ၄၃၃ ခုနှစ်တွင် သရေခေတ္တရာ ထီးနန်း စိုးမိုးအုပ်ချုပ်စဉ် ပြည်မြို့ ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက် တွင် စေတီ ၁၂ ဆူအား တည် ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ စေတီတော် ၁၂ ဆူ အနက် ရှေးဦးစွာတည်ထားသော စေတီမှာ ကြက်ခေါင်းစား စေတီတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ငါတစ်ပါးမင်းသည် ငယ်စဉ်အခါ ကြက်၏ဦးခေါင်းကို စားခဲ့ရပြီး မင်း ဖြစ်မည်ဟု အတိတ်နိမိတ်များဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသဖြင့် ကြက်ခေါင်းစားစေတီဘွဲ့မည်ခဲ့၏။

ကြက်ခေါင်းစားစေတီတော်ကြီး၏ ဘွဲ့မည်တော်မှာလည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ အမည်တွင်နေခဲ့ပြီးနောက် ၂ဝဝ၆ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်၍ ကြက် ခေါင်းစားဘွဲ့မည်ပျောက်ကာ မဟာအတုလ အောင်တံခွန် ဟူသော ဘွဲ့မည်သစ်ကိုရရှိခဲ့သည်။ စေတီတော် ဟောင်းကြီးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရာသီ ဥတုဒဏ်၊ စစ်ဘေးဒဏ်တို့ကြောင့် အမြင့် ၆ဝ မျှသာရှိခဲ့ပြီး စေတီတစ်ခုလုံး ဆွေးမြည့်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

၂ဝဝ၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ရက်နေ့တွင်မူ ကြက် ခေါင်းစားစေတီဟူသော ဘွဲ့တော်ပျောက်လျက် မဟာအတုလ အောင်တံခွန် ဘုရားဘွဲ့မည် ပေါ် ထွန်းကာ အမြင့်ပေပေါင်း ၁ဝ၄ ပေအထိ တည် ထားကိုးကွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ ငါတစ်ပါးမင်းလက် ထက်တော်က သီဟိုဠ်-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးကဏ္ဍ သစ် သာသနာပြုအဖွဲ့ အပြန်အလှန်စေလွှတ်ခြင်း ဖြင့် သာသနာတော်အား စည်ပင်ပြန့်ပွားလာအောင် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ စေတီတော်မြတ်ကြီးမှာ ပြည်မြို့ ရွာဆဲရပ်၊ မူယာပင်ရပ်ကွက်နယ်မြေ၊ ရတနာမာရ်အောင်လမ်း၊ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေအတွင်း တည်ရှိ လေသည်။ ဘုရားကြီးတွင် နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း-

*မဟာသင်္ကြန်ရက်များတွင် စတုဒီသာကျွေး မွေးခြင်း။
*ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ကဆုန်ညောင်ရေသွန်း ပွဲကျင်းပခြင်း။
*ဝါဆိုလပြည့်ရက်များတွင်
*ဝါဆိုသင်္ကန်းကပ်လှူခြင်း။
*ဝါတွင်းကာလ သီလပေးပွဲများ ကျင်းပပေး ခြင်း။
*သီတင်းကျွတ်လတွင် မီးထွန်းပွဲတော်နှင့် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူခြင်း။
*တပို့တွဲလတွင် ထမနဲပွဲကျင်းပ ပြုလုပ် ပေးခြင်း။
*တပေါင်းလတွင် မဟာပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူဇော် ပွဲကျင်းပခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိသည်။
## ကိုးကား
စ​မြောင်

**စမြောင်** ဆိုသည်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ် ထွက်တော်မူသောအခါ တပ်တော်ဦးက သိုင်း (တနည်း) လောက်လေး ကိုင်ကာ လမ်းရှင်းပေးရသော အမှုထမ်းကို ခေါ်သည်။ လမ်းမဖယ်ပေးသူများ၊ လမ်းဘေးတွင်ဒူးတုပ်မခစားသူများ၊ မော်မဖူးနေသောသူများကိုတွေ့ရှိပါက ကြိမ်ဖြင့်ရိုက်ပြီး ညွှန်ကြားသွားရသည်။  

ခရီး အနီးအဝေး ထွက်စံတော်မူသည့်အခါ တပ်ဦးတော်က သိုင်းကိုင်၊ လောက်လေးကိုင်နှင့် ဝဲယာလိုက်ရသည်၊ လှေတော်မှာ၎င်း ပွဲတော်မှာ၎င်း ကဝါ တော်မှာ၎င်း အသန့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်တော်မှာ၎င်း စားတော်ကွမ်းခြင်းမှာ၎င်း အတွင်းဆိုင်းတော်မှာ၎င်း သိုင်းရွှေချစိုက်၍ဆောင်ယူရသည်၊ လွှတ်တော်မှာ လွှတ်တက်သည့်အခါတွင် အသည်အသံမရှိစေရ ကြိမ်စွဲ၍ တားမြစ်ရသည်၊ နားခံတော် အမိန့်တော်ဖတ်ပြန်မည့် အခါတွင်လည်း “တိတ်စေ” ဟူ၍ ဆင့်ဆို ရသည်၊ အမှုထမ်း ၂၃-တို့မှာ စားပုံလယ် ၂၃-ပယ် သနားတော်မြတ်ခံရသည်။ 

## နားခံတော်နှင့်အတူ တာဝန်ထမ်းရွက်ရခြင်း 
နားခံတော်မှာ ညနေ သုံးချက်တီးခါနီး တိုင်အောင် 

ဗြဲ တိုက်က စောင့်နေရသည်။ အမိန့်တော် တစုံတရာ ထွက်လာလျှင် သံတော်ဆင့်က နားခံတော်သို့ အပ်သည်၊ နားခံတော်ကလည်း အမိန့်တော်စာကို ရိုသေစွာကိုင်ဆောင်၍ ညနေ သုံးချက်တီးသည်နှင့် တပြိုင် နက် ဗြဲတိုက်မှ ထွက်လာပြီးလျှင် လွှတ်တော်ရောက်ကာလ သီဟာသနရာဇ ပလ္လင်တော်၏ လက်ဝဲဘက်၌ အိမ်ရှေ့မင်း နေရာတော်ဖြစ်သော ကတ္တီပါကွပ် သင်ဖြူးရှိရာသို့ ဦးသုံးကြိမ်ချပြီးမှ ပါလာသော အမိန့်တော်ကို ဖတ်ပြန်ရသည်။ အမိန့်တော် မဖတ်မီ စမြှောင်က “ တိတ်စေ” ဆိုလိုက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် လွှတ်တော်အရာရှိများသည် မိမိတို့ နေရာမှ ဆိတ်ငြိမ်စွာနေ၍ အမိန့်တော်ကို နာခံရသည်၊ ဤအခါ ဝန်ကြီးမင်းဖြစ်စေ၊ ဝန်ထောက်မင်းဖြစ်စေ ရှိရသည်၊

## ကိုးကားချက် 
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်

ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဆိုသည်မှာ ဝက်ဘ်ပေ့များကို စုစည်းပေးထားသော အင်တာနက်စာမျက်နှာဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် စာသားများ၊ အသံများ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုများ စသည်ဖြင့်ပါဝင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် wikipedia.org, google.com, and amazon.com တို့ဖြစ်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် တစ်မိနစ်လျှင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်အသစ် ၃၈၀ နီးပါးဖန်တီးကြသည်။ 

လူတိုင်းအလွယ်တကူ ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သော website များသည် World Wide Web ဖြင့်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကြသည်။ ပုဂ္ဂလိက network ဖြင့်သာသုံးစွဲလို့ရသော  ပုဂ္ဂလိကသုံး  website များလည်းရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ အသုံးပြုရန်အတွက်တည်ဆောက်ထားသော ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းသုံး website ကဲ့သို့သော website များဖြစ်သည်။
ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)

၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီ မြိုနယ် ဂုံမင်းမြောင် ရွာ၌ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း လှရှိန်၊ ငယ်စဉ်က ဂုံမင်းပြောင်ရွာ မူလတန်း ကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်မြို့၊ တောင်ဥက္ကလာပ မြို့နယ်ရှိ ဦးပြည်သိမ်း ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ကျူရှင်၊ သတင်းစာ ကိုယ်စားလှယ်၊ စာရေးဆရာ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ - ၆၁ ခုနှစ် များတွင် အချစ်တော်၊ ချိုတေးသံ၊ ချိုတေးရှင်၊ နဝဒေး မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ‘ဘသွေးနီ’ ကလောင် အမည်ဖြင့် ကဗျာများ ရေးသား ခဲ့သည်။ နောက် ‘မောင်ခက်ပန်’ အမည်ဖြင့် စန္ဒာ၊ ရှုမဝ၊ မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထုတိုများ ရေးသား ခဲ့သည်။ လုံးချင်း ဝတ္ထု စာအုပ် များလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ‘ဆည်းဆာရိပ် အောက်မှ ရုပ်ပုံလွှာ’ (၁၉၇၆)၊ ‘လွမ်းရတဲ့ အဖြစ် ကလေးတွေ’ (၁၉၇၈)၊ ‘သိုးတကောင်၏ တဝက်တပျက် ဘဝ’ (၁၉၇၈) စသဖြင့် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ 

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခင်မောင်လတ်

**အလ်ဟာဂျ် ဦးခင်မောင်လတ်** (ခ) Abdul Latif Khan (၁၉၁၃-၁၉၇၇) သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေပညာ ဘီအေဘီအယ်လ် (B.A., B.L.) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ် လုပ်ကြံမခံရမီ အချိန်ထိ ဆရာကြီး၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် တက်တက်ကြွကြွ  လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး သမိုင်းဝင် ၁၉၃၆ ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ 

 - ဒုတိယတန်း ဝဲမှယာ ဆဌမမြောက်ဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်လတ် - နောက်ဆုံးအတန်း ဝဲမှယာ တတိယမြောက်)]]
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ တွင်ကျင်းပသော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် (မြောင်းမြခရိုင် ကျေးလက်တောင်ပိုင်း) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက်တွင် ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် တိုင်းပြည် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈တွင် သန့်ရှင်းဖဆပလနှင့် တည်မြဲဖဆပလ ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသောအခါ ဦးခင်မောင်လတ်သည် တည်မြဲဖဆပလ အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ (ထိုအချိန်တွင် ဦးရာရှစ်သည် ဦးနုနှင့်အတူ သန့်ရှင်းဖဆပလတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။) 

ဦးခင်မောင်လတ်သည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွတ်စလင်မ်လူထုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွက် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးတွင် တပ်ပေါင်းစုအဖြစ် ပါဝင်ရန် (ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ်နှင့်အတူ) အောင်မြင်စွာ စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗ-မ-က (ဗမာမွတ်စလင်မ် ကွန်ဂရက်) အဖွဲ့ကြီးသည် (၁၉၄၆)ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံတွင် ကျင်းပသည့် (ဖ-ဆ-ပ-လ) ညီလာခံ၌စတင်ကာ လူမျိုးရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် အဖြစ် (ဖ-ဆ-ပ-လ) အဖွဲ့ကြီးတွင် ထပ်ပေါင်းစုပါဝင်၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

ဦးခင်မောင်လတ် သည်  ၁၉၄၁ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဗ-မ-က  အဖွဲ့ကြီး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း (၁၉၅၄)ခုနစ်ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမူဆောင် အဖွဲ့ ၁၁၊ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစ္စလာမ် သာသနာရေးရာ ကောင်စီဌာနချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်ကောင်း  ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ 

၁၉၇၇ တွင် ကွယ်လွန်သည်။

## ထမ်းဆောင်ခဲ့သော တိုင်းပြည်တာဝန်များ
# ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်တွင် မြောင်းမြခရိုင် (ကျေးလက်တောင်ပိုင်း) ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်
#ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက် အစိုးရအဖွဲ့တွင် တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး

## အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့များတွင်ဆောင်ရွက်မှု
# ၁၉၄၁ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဗ-မ-က (ဗမာမွတ်စလင်မ် ကွန်ဂရက်)  အဖွဲ့ကြီး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး
# (၁၉၅၄)ခုနစ်ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမူဆောင်အဖွဲ့ ၁၁၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာကောင်စီဌာနချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ

## ကိုးကား
#List of Burmese Muslims (Wikipedia entry)

ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ကချင်ပြည်နယ်နေ့

၁၉၄၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ဗြိတိသျှအစိုးရအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ၆ ရက်အကြာ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို ကချင်ပြည်နယ်နေ့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်။

ထိုနေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၊ စီတာပူမနောကွင်း၌ နံနက် ၈ နာရီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော သမ္မတကြီး စဝ်ရွှေသိုက်ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်၍ မနော မဏ္ဍပ်ကြီးဖွင့်လှစ်ကာ ပထမဆုံးသော ကချင်ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်ကောင်စီကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

အဆိုပါ ပြည်နယ်ကောင်စီ အစည်းအဝေး၌ ဦးဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်အား ကချင်ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လျက် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ရှေ့မှောက်တွင်ပင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုစေခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကျမ်းကို ကချင်ပြည်နယ်၏ ဥက္ကဋ္ဌသစ်ဖြစ်သော ဦးဆမားဒူဝါဆင်ဝါးနောင်၏ လက်သို့ နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးမှ အပ်နှံပေးခဲ့သည်။ 

ထို့ပြင် ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရကိုလည်း ထိုနေ့တွင်ပင် ဖွဲ့စည်းလျက် ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို “ကချင်ပြည်နယ်နေ့” ဟူ၍ သတ်မှတ် အတည်ပြုထားခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီ (၁၀) ရက်နေ့ ရောက်တိုင်း ပြည်နယ်အစိုးရမှ ကြီးမှူး၍ မြစ်ကြီးနား၊ စီတာပူမနောကွင်းကြီးတွင် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကချင်ရိုးရာ မနောပွဲတော်ကြီးကို ကျင်းပလေ့ရှိခဲ့ကြသည်။

ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ် မနောပွဲတော်သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသည့်အချိန်မှ စပြီး၊ ခေတ်ကာလတစ်ခု မှေးမှိန်သွားခဲ့လေသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးရခါစ တစ်ဖန် ကချင်ပြည်နယ်နေ့မနောပွဲတော်ကြီးအား ပြန်လည် ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နှစ်စဉ် ကျင်းပနိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍သာ ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော်ကြီးအား နှစ်စဉ်ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ယခုနှစ်ကျရောက်မည့် ကချင်ပြည်နယ်နေ့သည့် ၆၃ ကြိမ်မြောက် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော် အထိမ်းအမှတ်နေ့ဖြစ်သည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရ မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇေယျာအောင်မှ ဦးဆောင်ကာ မနောပွဲတော်အား ကျင်းပနေခြင်းဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ကဏ္ဍ:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ
လွတ်လပ်ခြင်းအနုပညာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်

**လွတ်လပ်ခြင်းအနုပညာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်** (The Art OF Freedom Film Festival) သည် ဒါရိုက်တာ ကိုသူရ (ခ) ဇာဂနာက ဦးဆောင်စီစဉ်ထားပြီး အနုပညာရှင်တိုင်း လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ဖန်တီးတတ်စေရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် ရုပ်ရှင်ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ယင်းပွဲတော်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ ၄ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ ဒဂုံမြို့နယ် တော်ဝင်စင်တာတွင် ကျင်းပပြီး ဆုရရှိသူများကို ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။  ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တက်ရောက် အမှာစကား ပြောကြားခဲ့သည်။
## ဆုရစာရင်း
*အကောင်းဆုံး ဇာတ်လမ်းတို ဇာတ်ကားဆုကို ဒါရိုက်တာ မင်းသိုက်၏ ‘ကြိုး’ ဇာတ်ကား၊
*အကောင်းဆုံး မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဆုကို ဒါရိုက်တာ စိုင်းကျော်ခိုင်၏ "Click In Fear" ဇာတ်ကား၊
*ပရိသတ် အကြိုက်ဆုံး ဇာတ်ကားဆုကို ဒါရိုက်တာ ဝိုင်း၏ "အဲဒီအခန်းဖြတ်" ဇာတ်ကား၊ 
*အကောင်းဆုံး မျက်နှာသစ် ဒါရိုက်တာဆုကို ဒါရိုက်တာ အောင်ဇော်မိုး (Still in Dark ဇာတ်ကား)၊ 
*အကောင်းဆုံး Animation ဆုကို ဒါရိုက်တာ ဇော်ဘိုဘိုဟိန်း (Unity & Freedom ဇာတ်ကား) တို့က ဆွတ်ခူး ရရှိသွားသည်။
## ကိုးကား
မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် - လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေး

**မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် - လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေး**သည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို အက်ရှင် ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် ဇာတ်ကားများ၏ စတုတ္ထတွဲ ဖြစ်သည်။ ဟောလိဝုဒ်မင်းသားကြီး တွမ်ခရုဇ် (Tom Cruise) က အီသင်ဟန့် (Ethan Hunt) အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဆွီဒင်ဖွား ရုရှနျူကလီယာ သိပ္ပံပညာရှင်၏ နျူကလီယာစစ်ပွဲ စတင်ရန် အကြံအစည်ကို အီသင်ဟန့်နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ဖြိုခွဲနိုင်လိုက်သည့် အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသည်။ ယင်းဇာတ်ကားကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရုံတင်ပြသသည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ခင်မောင်ဝင်း (အသည်းရောဂါအထူးကု)

ဒေါက်တာ ခင်မောင်ဝင်း (၁၉၄၉- ) သည်  မြန်မာနိုင်ငံသား ဆရာဝန် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး အသည်းရောဂါကု ပညာဌာနတွင် ပါမောက္ခ ဌာနမှူး  တစ်ဦး အဖြစ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်အပြင်၊  ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး နယ်ပယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အသိပညာပေး စာများ ရေးသားသည့် အသည်း အထူးကု ပါမောက္ ဆရာကြီးဖြစ်သည်။

## ငယ်ဘဝ 
*မွေးသက္ကရာဇ် 	- ၁၉၄၉၊ ဇန်နဝါရီ ၁၁
*မွေးဖွားရာဇာတိ 	- မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့
*မွေးချင်း 	- ၇ ဦး ရှိ။
*အိမ်ထောင်ဖက် အမည် 	- ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်လေးရီ၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့။

## ဆရာဝန်ဘဝ 
### ပညာအရည်အချင်း 
- ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်မှ M.B.B.S. ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့။

- ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်မှ M.Med.Sc. (Int. Med.) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့။

- ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် M.R.C.P. (U.K.) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့။

- F.R.C.P. (Edin) ဘွဲ့လည်း ရရှိခဲ့။

### တာဝန် ထမ်းဆောင်မှု 
- ၁၉၇၂ - ၇၃ တပ်မတော် ဆေးရုံတွင် အလုပ်သင်ဆရာဝန်။

- ၁၉၇၄ - ၁၉၈၂ မန္တလေး ပြည်သူ့ဆေးရုံတွင် သရုပ်ပြ ဆရာဝန်။ လန်ဒန်မြို့ Royal Free ဆေးရုံတွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့။

- ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အထိ ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် အသည်း အထူးကု ဆရာဝန်နှင့် ဆေးသုတေသန ဦးစီးဌာန ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး။

- ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံး အကြိမ် အသည်းရောင် အသားဝါရောဂါ (ဘီ) ကာကွယ်ဆေးကို ထုတ်လုပ် ပေးနိုင်ခဲ့။

- ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး အသည်းရောဂါကု ပညာဌာနတွင် ပါမောက္ခ ဌာနမှူး အဖြစ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့။

- မြန်မာနိုင်ငံ ဆရာဝန်အသင်း အစာအိမ်၊ အူလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါ အဖွဲ့ကို စတင် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်။

- အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသည်းရောဂါ အဖွဲ့နှင့် အမေရိကန် အသည်းရောဂါ အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် တဦးဖြစ်။

## စာပေနယ်ပယ် 
- လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများနှင့် အပတ်စဉ်ထုတ် ဂျာနယ်များတွင် ပါမောက္ခ ခင်မောင်ဝင်း (အသည်း) ကလောင် အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက်ရှိ။

- လုံးချင်း စာအုပ် ၇ အုပ် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့။

## စီးပွားရေး 
- ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး ကမ္ဘာ့ အဆင်မီ ဓာတ်ခွဲခန်း တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့။

- ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဖြစ်သည့် အလိုအလျောက် သွေးစစ်ဆေး တိုင်းတာနိုင်သည့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သန်းတန် ဓာတ်ခွဲခန်း စက်တခုကို မတ်လ အတွင်းက ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူ တင်သွင်းခဲ့။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပထမဆုံး မော်လီကူလာ ရောဂါရှာဖွေရေး ဓာတ်ခွဲခန်း ဖွင့်ခဲ့။

- နာမည်ကြီး အသည်းရောဂါ အထူးကု ဆရာဝန်ကြီး ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ခင်မောင်ဝင်းသည် ကိုယ်ပိုင်စင်းလုံးငှား လေယာဉ်လိုင်း တခု တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားလျက် ရှိကြောင်း ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ မဂ္ဂဇင်း သတင်းတပုဒ်တွင် ဖော်ပြပါရှိ။ ယူကရိန်းနိုင်ငံမှ လေယာဉ် မှာယူရန် စီစဉ်နေပြီး လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သော မြန်မာ့လေကြောင်း၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီး သွားလာရေးတို့နှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေသည်ဟု သိရ။ ပြည်တွင်းထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းမ် ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြထားချက် အရ လေယာဉ်သည် ခရီးသည် ၁၈ ဦး လိုက်ပါ စီးနင်းနိုင်ပြီး အပျော်စီး ပြည်တွင်း ခရီးစဉ်များ၊ ကျန်းမာရေး အတွက် အရေးပေါ် လိုအပ်နေသူများနှင့် နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ငှားရမ်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည်ဟု ဆို။

စင်းလုံးငှား လေယာဉ်သေး ပြေးဆွဲမှုတွင်တော့ လမ်း ၃၀ အထူးကု ဆေးခန်းပိုင်ရှင် ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းမှာ ပထမဆုံး လုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆရာဝန်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကွန်ဖြူးရှပ် နီတိ

**ကွန်ဖြူးရှပ် နီတိ** (တရုတ် 論語 လွန်ယွီ) သည် တရုတ် အတွေးအခေါ် ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်နှင့် တပည့်များ ဆွေးနွေးပြောကြားခဲ့သည့် စကားများ၊ လမ်းညွှန်ချက်များ၊ အတွေးအခေါ်များကို စုစည်းထားသည့် ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ၏ နောက်လိုက် တပည့်များက ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး၊ စာပေ၊ ဒဿနိက၊ ကျင့်ဝတ်ကျင့်စဉ် စသည်ဖြင့် ကဏ္ဍပေါင်းစုံပါဝင်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ လေ့လာသူများအတွက် အရေးပါသော ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နှင့် အရှေ့အာရှ နိုင်ငံများတွင် ယနေ့အထိ လွမ်းမိုးနေဆဲဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် စာမူမှာ ဘီစီ ၂၀၀ ခန့်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည့်  အခန်း ၂၀၊ စာလုံး ၁၂၀၀၀ ပါ စာမူဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား
တရုတ် ဆယ့်နှစ်ရာသီခွင်

**တရုတ်ရာသီခွင်** (တရုတ် 生肖) **Chinese Zodic**သည် ဟန်မင်းဆက် *The Han Dynasty (206 BCE – 220 CE)* စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး တရုတ် နှင့် အရှေ့အာရှဒေသတွင် အသုံးပြုသည့် ပြက္ခဒိန်ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကဲ့သို့ *လ* တမျိုးတည်းကို လည်းကောင်း ၊ ခရစ်သက္ကရာဇ်ကဲ့သို့ *နေ*တမျိုးတည်းကို လည်းကောင်း တွက်ချက်သည့် ပြက္ခဒိန်အမျိုးအစားမဟုတ်ပဲ၊ 'နေ* နှင့် *လ* နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် တွက်ချက်သည့် ပြက္ခဒိန်ဖြစ်သည်။ 

တရုတ်ရာသီခွင်စက်ဝန်း တပတ်သည် ရာသီခွင် (၅)မျိုဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး နှစ် (၆၀)ကြာမြင့်သည်။
ရာသီခွင် အမျိုးအစားမှာ -
# သစ် *Wood*
# မြေ (ပထဝီ) *Earth*
# မီး (တေဇော) *Fire*
# ရေ (အာပေါ) *Water*
# သတ္တု (ဝါယော)*Metal* တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

ရာသီခွင်တပတ်သည် (၁၂)နှစ်ဖြစ်ပြီး ကြွက် နှစ်မှစ၍ ဝက်နှစ်ထိဟူ၍ တိရစ္ဆာန် (၁၂) ကောင်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်-
ထို တိရစ္ဆာန် (၁၂) Chinese Zodiac Sign မှာ -
# ကြွက် *Rat*
# နွား *Ox*
# ကျား *Tiger*
# ယုန် *Rabbit*
# နဂါး *Dragon*
# မြွေ *Snake*
# မြင်း *Horse*
# ဆိတ် *Sheep*
# မျောက် *Monkey*
# ကြက် *Rooster*
# ခွေး *Dog*
# ဝက် *Boar/Pig'' တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယုတ္တိဗေဒ

ဒဿနိကဗေဒ၏ အဓိက ကိုင်းခွဲကဏ္ဍ ၄ ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သော **ယုတ္တိဗေဒ** (ခေါ်) **အကြောင်း-အကျိုး ဗေဒ** (ခေါ်) **တွေးစပ်ဗေဒ** () ဆိုသည်မှာ - (မည်သည့်အကြောင်း တွေးနေခြင်းဟူသော အသေးစိတ်၊ အဓိပ္ပါယ်အတိအကျတို့ကို အသာထား၍) အကြောင်းသင့် တွေးစစ်မှု (reasoning) တို့ မည်သို့လျှင် မှန်ကန်နေမည်-မှားယွင်းနေမည်ကို အခြေခံနှိုက်လေ့လာခြင်းများ ဖြစ်သည်။ တွေးခေါ်ဆက်စပ်မှုကို ထိုသို့ လေ့လာကြည့်ကြရာတွင် -
* စည်းချပ် စနစ်အတိုင်း စနစ်တကျ ဆက်စပ်တွေးကြည့်ခြင်း ဖြစ်လျှင် စည်းချပ် တွေးစစ်နည်း (formal logic) ဟု ခေါ်ကြသည်၊
* အရပ်သုံး စကား၏ ဆင်ခြင်မှုတို့သာ အားပြု၍ ဆက်စပ်တွေးကြည့်ခြင်း ဖြစ်လျှင် ကဗျာလွတ် တွေးစစ်နည်း (infromal logic) ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဒဿနိကဗေဒ၏ (အကောင်း-အဆိုး ဗေဒ၊ သဘာဝတရား ဗေဒ ကဲ့သို့သော) အခြား ကိုင်းဖြာကဏ္ဍကြီးများအတွင်း တွေးခေါ်ထုတ်ထားသော ကောက်ချက် (conclusion) တို့၏ မှန်ကန်မှုကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်လိုလာလျှင်၊ ထိုကောက်ချက်များ ရရှိလာအောင် အသုံးပြုခဲ့သည့် တွေးစဉ်(argument)များ၏ တွင်းပိုင်းဆက်စပ်မှုကို လိုက်လံတွေးစစ်သည့် လုပ်ငန်းများလည်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် **ယုတ္တိဗေဒ** ဟု ခေါ်နိုင်ပါသည်။ အလွယ်အားဖြင့်လျှင်၊ စဉ်းစားခြင်းအကြောင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားယူကာ လေ့လာသည့် ဒဿနိကဗေဒ ကဏ္ဍခွဲ ဖြစ်တော့၏။

### စည်းချပ် တွေးစစ်နည်း (Formal Logic) 
စည်းချပ်တွေးစစ်နည်း (formal logic) သည် ပညာရပ်သုံး သတ်မှတ်ချက်တို့ဖြင့် အားပြုတွေးခေါ်ခြင်း ဖြစ်၍ အောက်ပါ အဓိပ္ပါယ်ကိုယ်စီနှင့် သင်္ကေတများ သာဓကအဖြစ် ပါဝင်သည်။
*\land ကို AND ဟု ဖတ်ပြီး နှစ်ခုစလုံး မှန်ရမည် သို့ ဖြစ်ရမည် ဟု ဆိုလိုသည်။ 
*\lor ကို OR ဟု ဖတ်ပြီး နှစ်ခုထဲမှ အနည်းဆုံး တစ်ခု မှန်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ 
*\rightarrow သည် အဓိပ္ပာယ် ရသည် သို့ မဟုတ် အကယ်၍ ... ဖြစ်သောကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။
*\lnot ကို NOT ဟု ဖတ်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် သို့မဟုတ် ဤသို့သော ကိစ္စမဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 
*(* နှင့် *)* စသည့် ကွင်းစကွင်းပိတ်များကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် အရင်လုပ်ရန်ကိစ္စအတွက် သုံးသည်။ ကွင်းထဲမှ အဖြေကို အရင်ရှာပြီးမှ ကွင်းအပြင်ဘက်မှ အဖြေကို ရှာရမည် ဖြစ်သည်။
ယုတ္တိဗေဒ၏ သင်္ကေတများကို အသုံးပြု၍ ယခင် ဥပမာကို ပြန်ရေးပြရမည် ဆိုလျှင် အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။
:\rm((human\rightarrow mortal)\land(Aristotle\rightarrow human))\rightarrow(Aristotle\rightarrow mortal) 
ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။
:\rm((a\rightarrow b)\land(c\rightarrow a))\rightarrow(c\rightarrow b) 

ဤ **စည်းချပ်ယုတ္တိဗေဒ** (ခေါ်) **စည်းချပ်တွေးစစ်နည်း**တွင် ဆင်ခြင်နည်း အသွင်ကွဲ အမျိုးမျိုးမှာလည်း အခြေခံလေ့လာဖွယ် ဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား
သူမ (ဝတ္ထု)

ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေး ၏ အခြား ထင်ရှားသော ဝတ္ထုမှာ ***သူမ*** ဖြစ်သည်။ ဤဝတ္ထုကို စက္ကူရှားပါးသော ဂျပန်ခေတ် အတွင်းက ပထမအကြိမ်အဖြစ် အုပ်ရေတစ်ထောင် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရသည်။ ယင်းဝတ္ထုနှင့်ပတ်သက်၍ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေခြင်း (၁၉၅၇) အတွက် အမှာစာရေးသားရာတွင် ဤဝတ္ထုကို စာရေးသူက "လက်တည့်စမ်းရေးကျင့်ခဲ့သောဝတ္ထု" ဟု ဆိုထားသည်။

*"သူမ"* ဝတ္ထုသည် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေးသည် ဂျပန်ခေတ်က သခင်သန်းထွန်း (နောင်ဗကပဥက္ကဋ္ဌ ထောင်တွင်းကျဆုံး) နှင့် အိမ်ချင်းကပ်နေခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သခင်သန်းထွန်းသည် လူပျိုဖြစ်သည်။ အဖော်တစ်စုနှင့် ဖြစ်ကတတ်ဆန်း တရုန်းရုန်းနေကြသည်။ ဂျာနယ်ကျော်မမလေးက သခင်သန်းထွန်းအိမ်ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံပေးခဲ့ရသည်။ စည်းကမ်းကလနားများ သတ်မှတ်ပေးခဲ့ရသည်။

“အမျိုးသမီးများနှင့်ပတ်သက်၍ အိမ်မှုလုပ်ငန်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော အသိဉာဏ်ကျယ်ပြန့်လာစေသည့် ဝတ္ထုကြောင်းကိုရေးရန် ဝတ္ထုဇာတ်လမ်း တွေးခေါ်ရာတွင် သခင်သန်းထွန်း၏အိမ်ကြီးကိုပြေးမြင်လိုက်ကာ ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းအစရသွားလေ၏” ဟု *‘သူမ’* ဝတ္ထု ဒုတိယအကြိမ်ထုတ်ဝေခြင်းအမှာစာတွင် စာရေးသူကဝန်ခံထားသည်။ *‘သူမ’* သည် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည့်အလျောက် ဖတ်၍ကောင်းသည်။ လူကြိုက်များသည်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်လိုကြသည်။ ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဒုတိယရိုက်နှိပ်ခြင်းတွင်ပင် စာရေးသူက …

“ဤဝတ္ထုကို ယခု (၁၉၅၇) ပြန်ဖတ်ကြည့်ရာတွင် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်ထားသော စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုဟု မြင်နေမိသည်။ စာပေနှင့်ဘဝ ပေါင်းစပ်ကာ သရုပ်ဖော်စာပေမျိုးကိုရေးရန် အားသန်ရှေးရှုနေခိုက် ဝတ္ထုရေးစ လွန်ခဲ့သောဆယ့်နှစ်နှစ်ကရေးခဲ့သောဝတ္ထုကို ရှုမဝက နားပူလွန်းသဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ဖို့ရန် ဖြည့်စွက်ရေးပေးရခြင်းဖြစ်ပါ၏” ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။

## အခြားကြည့်ရန်
* မုန်း၍မဟူ

## ကိုးကား
မုန်း၍မဟူ (ဝတ္ထု)

ဂျာနယ်ကျော်မမလေး ၏ ***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်ထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း အတွဲ ၈၊ အမှတ် ၉၆ တွင် စတင် ဖော်ပြသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ရှုမဝတိုက်မှပင် ပထမဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့၍ ယနေ့အထိ ၁၅ ကြိမ်အထိ အကြိမ် ကြိမ်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရပ်ခြား ဘာသာများစွာ သို့လည်း အကြိမ် ကြိမ်ပြန်ဆိုခြင်းခံရသော ထင်ရှားလှသည့် မြန်မာဝတ္ထုစာအုပ်လည်း ဖြစ်သည်။

## ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
ယင်းဝတ္ထု၌ အသွင်မတူ၊ စရိုက်မတူသော ဇာတ်ကောင်တို့ဖြင့် ဇာတ်လမ်းဆင်ထားသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ဗိုလ်စိတ်ဝင်၍ သခင်အ ခေါ်ခံပြီးလျှင် ဗမာ့ အမူအရာ လုံးလုံး ပျောက်ကာ မျက်နှာဖြူ စနစ်အတိုင်း နေထိုင်သူမြန်မာလူမျိုး စပါးအဝယ်တော်နှင့် စပါးပွဲစားကြီး၏ သမီး ထွေး၊ ထို သူ့အောက် အသက် ၂၀ ငယ်သူ တို့လုပ်ငန်းကိုအကြောင်းပြု၍ ဆက်သွယ်မိကာ ချစ်ကြိုက် လက်ထပ် လိုက်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက် လာသော ပြဿနာများကို ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ထားသည်။ မုန်း၍ မဟုတ်ပါဘဲလျက် စေတနာအပြည့် ရှိနေလင့်ကစား အမြင်မတူမှု၊ မလိုက်လျော နိုင်မှုတို့ကြောင့် အဆင်မပြေဖြစ်ရသော အိမ်ထောင်ရေး ဘဝတခုကို တင်ပြထားသည်။

## ဆုရရှိမှု
ဤဝတ္ထုတွင် ဘဝလေ့လာမှု၊ ဘဝအမြင်ရှိမှုတို့ကို ရသပေါ်အောင် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားနိုင်သဖြင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်အတွက် **စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုရှည်ဆု** ကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။

## နိုင်ငံခြားဘာသာသို့ပြန်ဆို ထုတ်ဝေမှု
### တရုတ် 
***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုကို ပီကင်းတက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဌာနမှူး ၁၉၈၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် **ဘူရီဟန်** (Bu Shi Hen) အမည်ဖြင့် တရုတ် ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အမှာစာတွင် *အနောက်တိုင်းကို အထင်ကြီးချင်တာတွေ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုနိမ့်ကျတယ်လို့ထင်တဲ့လူငယ် တွေအတွက် သတိပေးတဲ့ခေါင်းလောင်းသံ* ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးပါသည်။

### အင်္ဂလိပ် 
၁၉၉၁ ခုတွင်မူ အမေရိကန်၊ အိုဟိုင်းအိုးတက္ကသိုလ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေ့လာရေး ဌာနမှ Not out of Hate အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး အမှာစာရေးသူ မစ္စက်အင်နာဂျေအားလော့ (Mrs Anna Jone Allot) (မြန်မာအမည် ခင်ခင်ချော) က *မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေး ၏ ကဏ္ဍနှင့် မြန်မာစာပေ လေ့လာသူများ အတွက် အနောက်နိုင်ငံနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ပဋိပက္ခ အသွင်ကို ထင်ရှား ထူးခြားစွာ ဖော်ပြနိုင်သော ဝတ္ထု* ဟု သုံးသပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သို့ ပြန်ဆိုသူမှာ ‘မာဂရက် အောင်သွင်’ ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဌာန တွဲဖက် ပါမောက္ခ ဝီလျံဖရက်ဒရစ် (William H.FrederiK) က တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။

### ပြင်သစ် 
***မုန်း၍မဟူ*** ဝတ္ထုကိုပင် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ပါမောက္ခ Jean Claude Auge နှင့် ဒေါက်တာခင်လေးမြင့် (ဆရာမကြီး ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၏သမီး) တို့က ပြင်သစ်ဘာသာပြန်ဆိုကာ အာရှိစာပေဌာန (မြန်မာစာ)၏ L’Harmatan စာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

### ရုရှား 
ရုရှား ဘာသာသို့ V.D.Mazo က ပြန်ဆို၍ သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်းမှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

### ဥဇဘက် 
ဥဇဘက်နိုင်ငံကလည်း ဥဇဘက်ဘာသာပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

## အခြားကြည့်ရန်
* သူမ

## ကိုးကား
စောဘရီ

စောဘရီသည် အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ ရရှိသော အရပ်သား တိုင်းရင်းသား ကရင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် မိမိ အသက်ကို ပဓာန မထားဘဲ ဓားစာခံများကိုကယ်တင်စဉ်တွင်အသက်ပေးလှူသွားသူဖြစ်သည့်အလျှောက် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုင်ရာအမြင့်ဆုံးဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။

အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့မှာ မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဂုဏ်သိက္ခာအားဖြင့် အမြင့်မားဆုံးသော ဆုတံဆိပ် ဖြစ်သည်။ 

ယနေ့အထိ အောင်ဆန်းသူရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူ ၆ ဦးသာ ရှိသေးသည်။ 

၎င်းတို့မှာ-

# ဗိုလ်မှူးအောင်ဆန်းသူရိယ အေးချို
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်း
# အရပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း
# ဗိုလ်ကြီး အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းတို့ ဖြစ်သည်။

ဒီနေ့ခေတ်တွင် အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ၏ အမည်အား သူရဲကောင်းဗိမာန် (နေပြည်တော်)၌ မော်ကွန်းတင်ကမ္ပည်းရေးထိုးထားရှိသည်။

## ဆက်လေ့လာရန် 
* *တိုက်ယူရသည့် မျက်ရည်တပေါက်*
ဥက္ကာပျံ

အာကာသ ဟင်းလင်းပြင်ထဲတွင် သွားလာ ရွှေ့လျှားနေသော ကြယ်တံခွန်နှင့် ဥက္ကာပျံများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သို့ မည်ပုံ ပြောင်းလဲသွားသည်ကို ရှေးနက္ခတ်ပညာရှင်များ၏ မှတ်တမ်းများတွင် လေ့လာမှတ်သားရသည်။

## ဥက္ကာပျံနှင့်ပတ်သတ်သော အယူအဆနှင့် မှတ်တမ်းများ 
### မြန်မာနိုင်ငံ 
မြန်မာ့ရာဇဝင် တစ်လျှောက်ကိုလည်း ပြန်လည်လေ့လာမည် ဆိုလျှင် မဟူရာ ကောင်းကင်ပြင်တွင် ကြယ်ဥက္ကာပျံများ ပေါ်ခြင်း ၊ကြွေကျခြင်းတို့ ကြောင့် မြန်မာ့ရာဇဝင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်းလဲသွားခဲ့ ရပုံ များကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ကျရောက်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ပတ်သက် ၍ စာရေးဆရာ ရွှေကိုင်းသားအမည်ခံ ဆရာတော် ဦးသောဘိတ သည် စာတန်းတစ်ခု ပြုစုထားသည်။

*(၁) ပုဂံပြည်ကို စတင်တည်ထောင်သည့် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၇၄ခု (အေဒီ ၁၅၂ ခုနှစ်) လောက်တွင် လှည်းဘီးအရွယ်ခန့်ရှိသော ဧရာမဥက္ကာပျံကြီးတစ်လုံး ကောင်းကင်မှ ပျံသန်းလာပြီး ဘုရင့် ရှေ့ တော် သို့ ကျခဲ့လေသည်။
*(၂) စုက္ကတေးမင်းလက်ထက် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၃၇၉ခု ၊ (အေဒီ ၁၀၁၇ )တွင် နန်းတော်တွင်းသို့ ဥက္ကာပျံဟုယူဆရသော ပူလောင်တောက်ပသည့် အစိုင်အခဲတစ်ခုကျရောက်လာသည်။
*(၃)အင်း၀ဘုရင် ဒုတိယမင်းခေါင်လက်ထက်၊  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၆၃ခု၊ (အေဒီ ၁၅၀၂)ခုလောက်တွင် ဥပါပျံ ၊ သို့မဟုတ် ဥက္ကာပျံသည်။
*(၄)အနောက်ဘက်လွန်မင်း လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၉၁ခု ၊ (အေဒီ ၁၆၀၉) တွင် အင်းဝမှ တောင်ငူသို့ ချီရာတွင် မင်းတြားစကေးအင်း၌ တပ်တော်ချထားစဉ် ညဉ့်တစ်ချက်တီးကျော်အချိန် အခြွေအရံနှင့် ဥက္ကာပျံလာ ပြီး စခန်းချရာ တဲတော်ဦးတွင် ထိုးကျသည်။
*(၅) သာလွန်မင်းတရားကြီးလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၉၂ ခု ၊ ပြာသိုလဆန်း ၄ ရက် ၊တနင်္လာနေ့ (အေဒီ ၁၆၃၀)တွင် ဥက္ကာပျံကြီးတစ်ခု ပျံသန်းလာပြီး အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် ကျသွားလေသည်။
*(၆) ငါးထပ်ဒါယကာ မင်းရဲနန္ဒမိတ် လက်ထက်၊ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၀၂၂ ခု ၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၃ ရက် ၊ကြာသပတေးနေ့ ၊ (အေဒီ ၁၆၆၀) တွင်တောက်ပသော ဥက္ကာပျံကြီးတောင်ဘက်ကောင်းကင်ပျံမှ ပျံလာပြီး မြောက်ဘက်အရပ်သို့ ထိုးကျသွားလေသည်။ လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့တွင် တောင်အရပ်မှ ပျံသန်းလာပြီး အင်းဝမြို့တွင်း၌ကျသည်။
*(၇) ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် ဘကြီးတော် ဘုရားလက်ထက် ကောင်းကင်မှကြယ်များ ကြွေကျသကဲ့သို့ မြင်ကြရသည်။ မြင်သည့်အရပ် တိုင်းမှ တက်သေးအင်းတွင် ကျသည်ဟု မြင်ကြရသည်။ နောက်တစ်ကြိမ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၆ ခုနှစ်၊ (အေဒီ ၁၈၃၄)၌ အင်းဝမြို့တွင်လည်း ထိုတက်သေးအင်းတွင် ကျသကဲ့သို့ မြင်ကြရသည်။ ယင်းပုံများကို လန်ဒန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယ နှင့် အဲလ်ဘတ် ပြတိုက်တွင် ရောက်ရှိနေသည့် ပုရပိုက် ဓာတ်ပုံတွင် ကြယ်များကြွေကျနေပုံကို စာနှင့် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
*(၈)ရွှေဘိုမင်းလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၈ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၄ရက် ၊ (အေဒီ ၁၈၄၆ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့)တွင် အတိတ်နိမိတ် အနေဖြင့် ဥက္ကာ အရှေ့ရပ်မှ အနောက်အရပ်သို့ ပျံကျသည်ဟု မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
*(၉) မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ခု ၊ ပြာသိုလဆန်း ၁၅ ရက်၊ (အေဒီ ၁၈၆၇ ခုနစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်) ညဉ့်တစ်ချက်မတီးမီ အရှေ့မျက်နှာ မြောက်အရပ်မှတောင်အရပ်သို့ ဥက္ကာပျံပြီးတော်လဲ သည်။
ထို့နောက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ (အေဒီ ၁၈၇၈) နတ်ရွာစံခါနီးတွင် ပြသည့် နိမိတ်မှာ သပိတ်လုံးခန့် ရှိသည့် ဥက္ကာသည် ရွှေမြို့တော်အရှေ့တောင်အရပ်မှ အနောက်မြောက်အရပ် ကို ပျံသည်ဟု ရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြထား သည်။ ဝိတိုရိယနင့် အဲလ်ဘတ်ပြတိုက်မှ ပုရပိုက်တွင် ပုံနှင့် တကွဖော်ပြထားလေသည်။
*(၁၀) သီပေါမင်း နန်းကျခါနီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆ ရက်၊(အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ညဉ့် ၇နာရီအချိန်မှ စ၍ ကြယ်များကြွေကျသည်ဟု ရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြထားသည်။ ဝိတိုရိယနင့် အဲလ်ဘတ်ပြတိုက်တွင် ရှိသည့် ဆေးပုရပိုက်တွင် ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း

ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ
လှသောင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)

အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်းသည် အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ ရရှိသော စစ်သည်တော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်အတွက် မိမိ အသက်ကို ပဓာန မထားဘဲ အသက်စွန့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်၏ ရဲစွမ်းသတ္တိဆိုင်ရာအမြင့်ဆုံးဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။

အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့မှာ မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဂုဏ်သိက္ခာအားဖြင့် အမြင့်မားဆုံးသော ဆုတံဆိပ် ဖြစ်သည်။

ယနေ့အထိ အောင်ဆန်းသူရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူ ၆ ဦးသာ ရှိသေးသည်။၎င်းတို့မှာ-

# ဗိုလ်မှူးအောင်ဆန်းသူရိယ အေးချို
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်း
# အရပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ စောဘရီ
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ စောမြင့်
# တပ်သား အောင်ဆန်းသူရိယ ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း
# ဗိုလ်ကြီး အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းတို့ ဖြစ်သည်။

## ဂုဏ်ပြုခြင်း 
အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်းအမည်အား  ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် "အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်း အထက်တန်းကျောင်း" အား  ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်၌ ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ 

ဒီနေ့ခေတ်တွင် အောင်ဆန်းသူရိယ လှသောင်း၏အမည်အား သူရဲကောင်းဗိမာန် (နေပြည်တော်)၌ မော်ကွန်းတင်ကမ္ပည်းရေးထိုးထားရှိသည်။
ရေကြီးခြင်း

နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ မြောက်ပင်လယ် ကမ်းရိုတန်းများတွင် ရေကြီးပုံကို ရေးဆွဲထားသော ယနေ့ခေတ် ပန်းချီကား]]

 အဗ္ဗဒူလာဘုရင်လမ်းကို ဖုံးလွှမ်းနေသော ဂျက်ဒါ ရေကြီးမှု]]
 ဖလော်ရီဒါပြည်နယ် ကီးဝက်စ်မြို့ အနီး ရေလျှံနေပုံ]]
 လမ်းတစ်လမ်းအတွင်း ရေလျှံနေပုံ]]

ရေကြီးခြင်း ဆိုသည်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်သွေ့နေသော မြေနေရာများ ရေစီးမှုကြောင့် နစ်မြုပ်သွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥရောပသမ္မဂ္ဂ ရေကြီးမှု ညွှန်ကြားချက်၏ အဆိုအရ ပုံမှန်အားဖြင့် ရေဖုံးလွှမ်းမနေသော မြေများ ရေဖုံးလွှမ်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသည်။ ရေစီးမှု ဆိုရာတွင် လှိုင်းများ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။

ရေရှိရာနေရာများ ဖြစ်သော မြစ်များနှင့် ရေကန်များတွင် တာရိုးများ ပေါ်မှ ရေကျော်ခြင်း နှင့် ကျိုးပျက်ခြင်းတို့ကြောင့် ရေလျှံကျပြီး အချို့သော ရေများ ၎င်းတို့ ပုံမှန် တည်ရှိရာ နယ်နိမိတ်မှ ကျော်လွန်ထွက်သွားသည့် အခါတွင် ရေကြီးခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထို့ပြင် ရေစိမ့်မဝင်နိုင်သော မြေပေါ်တွင် မိုးရေများ အများအပြား ကျရောက်ခြင်းကြောင့်လည်း ရေကြီးခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ရေကန်များ နှင့် အခြား ရေရှိရာ နေရာများ၏ အရွယ်အစားမှ မိုးရေချိန် သို့မဟုတ် ဆီးနှင်းပျော်ကျမှု အပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကြောင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများ နစ်မြုပ်ခြင်းနှင့် အိမ်မွေးသတ္တဝါများ ရေနစ်ခြင်းတို့ မဖြစ်ပေါ်ပါက ထူးခြားမှု ရှိသည်ဟု မသတ်မှတ်ပေ။

မြစ်များအတွင်း ရေစီးနှုန်းမှာ မြစ်ကြောင်း၏ ရေထိန်းနိုင်မှု ပမာဏကို ကျော်လွန်သွားသည့် အခါတွင်လည်း ရေလျှံခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် မြစ်ကွေ့ မြစ်ကောက် နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ရေကြီးမှုကြောင့် မြစ်များ၏ ရေလျှံကျနိုင်သော နေရာတွင် ရှိသော အိမ်များနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ပျက်စီးနိုင်သည်။ မြစ်နှင့်ဆိုင်သော ရေကြီးမှုကို ရှောင်လွှဲရန် အတွက် မြစ်သို့မဟုတ် အခြား ရေရှိရာ နေရာများမှ အဝေးသို့ ပြောင်းလဲနေထိုင်နိုင်သော်လည်း လူများသည် မြေနေရာ ပြန့်ပြူးခြင်း၊ မြေဩဇာ ကောင်းမွန်ခြင်းနှင့် မြစ်ကို အသုံးပြု၍ ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မြစ်အနီးတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။

အချို့သော် ရေကြီးမှုများမှာ တဖြည်းဖြည်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သော်လည်း ရုတ်တရက်ရေကြီးခြင်းမှာ မိုးအရိပ်အယောင်မှပင် မမြင်ရသည့် အချိန်တွင် မိနစ်ပိုင်း အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ရေကြီးမှုများမှာ အိမ်အနီးအနား သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်စေသော ဒေသတွင်း ရေကြီးမှုများ ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ မြစ်ဝှမ်းဒေသ တစ်ခုလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်အောင် ကြီးမားသော ရေကြီးမှုများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ရေကြီးစဉ်အခါအတွင်း၊ လူများသည် ကုန်းပြင်မြင့်များ သို့ ရှောင်တိမ်းသင့်သည်။ ထိုသို့ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်ခြင်း ကို ဘေးလွတ်ရာ ရွေ့ပြောင်းခြင်း ဟုခေါ်သည်။

ရေကြီးစဉ် အတွင်း ဘေးပတ်လည်တွင် ရေများဝိုင်းနေသော်လည်း သောက်သုံးရန် မသင့်ပေ။ အကယ်၍ သောက်သုံးခဲ့ပါလျှင် ဝမ်းလျှောခြင်း ၊ ဝမ်းပျက်ခြင်း တို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ရေကြီးခြင်း ကို ကာကွယ်ရန် သောက်သုံးရေ စုဆောင်းခြင်း၊ သဲအိတ်များ စုဆောင်းခြင်း ဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်နိုင်သည်။

မြစ်ချောင်းများမှ ရေကြီးခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ကမ်းနဖူးများ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ရေထိန်းနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း တို့ဖြင့်ကာကွယ်နိုင်သည်။

## ကိုးကား
မစ်ရှဲ ယိုး

**မစ်ရှဲ ယိုး** () သည် တရုတ်နွယ်ဖွား မလေးရှားနိုင်ငံသူ အမျိုးသမီးရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသော သည်အမျိုးသမီးဟု အမည်ရသည့် ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သည်။ 

မစ်ရှဲ ယိုးသည် အက်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် စတန့်များကို ကိုယ်တိုင် သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကျော်ကြားလာသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်သည့် ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ရုပ်ရှင် ‘လုံးဝမသေသော မနက်ဖန်’Tomorrow Never Dies ၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရုံတင်သည့် တရုတ်သိုင်းကား ‘ဝပ်နေသောကျား၊ ပုန်းအောင်းသောနဂါး’ (Crouching Tiger, Hidden Dragon) စသည့် အောင်မြင်ကျော်ကားသော ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား 
## ပြင်ပလင့်များ 
* 
* 

ကဏ္ဍ:မလေးရှား အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဖက်ရှင်

in 2014]]
ဖက်ရှင်ဆိုသည်မှာ လူကြိုက်များ နေသော စတိုင်လ် သို့မဟုတ် အလေ့အထ များနှင့် ပတ်သက်သော ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အဝတ်အထည်၊ ဖိနပ်နှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ လူတစ်ယောက်၏ သွင်ပြင်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဆိုင်သော လက်ရှိ ရေပန်းစားနေသော အရာအားလုံးကို ရည်ညွှန်းကိုးကားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

## အဝတ်အစား ဖက်ရှင်
ရှေးဦးကာလက အနောက်တိုင်းမှနေ၍ ပါရှား၊ တူရကီ နှင့် တရုတ်ပြည်တို့သို့ သွားရောက်ကြသော ခရီးသွားများသည် ထိုဒေသများရှိ ဖက်ရှင် အပြောင်းအလဲ မရှိခြင်းကို ပြောဆိုလေ့ ရှိကြပြီး အခြားဒေသမှ လူများကမူ အနောက်တိုင်းရှိ ဖက်ရှင် အပြောင်းအလဲ မရှိခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိပဲ ပရမ်းပတာ ဖြစ်နေသည်ဟု ဝေဖန် ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ဂျပန်မှ ရှိုးဂန်းတို့၏ အကြီးအကဲ တစ်ဦးသည် ၁၆၀၉ ခုနှစ်တွင် စပိန်လူမျိုး ခရီးသည် တစ်ဦးအား ဂျပန်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပုံစံသည် နှစ်တစ်ထောင် အတွင်း အပြောင်းအလဲ မရှိခဲ့ကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော်လည်း မင်မင်းဆက်ခေတ် တရုတ်ပြည်တွင်မူ တရုတ်တို့၏ အဝတ်အထည် ပုံသဏ္ဌာန်သည် အလျင်အမြန် ပြောင်းလဲတတ်ကြောင်း အထောက်အထား များစွာ ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု အပြောင်းအလဲသည် စီးပွားရေး ပြောင်းလဲမှုနှင့် လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်သော အချိန်တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ ထို့နောက် အချိန်အတော်အကြာ မပြောင်းလဲဘဲ ထိုအတိုင်း ဆက်သွားလေ့ ရှိသည်။
ကိပ်တောင်းမြို့

ကိပ်တောင်းမြို့သည် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ တွင် ရှေးအကျဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်လေသည်။
မြို့၏တည်နေရာမှာ ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူ၏မြောက်ဘက် မိုင် ၃၀ ခန့်အကွာ တေဗယ်ပင်လယ်အော်၏ကမ်းခြေပေါ်တွင် ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘက်ပတ်လည်တွင် မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများက နယ်နိမိတ်သဖွယ်ကာရံလျက်ရှိသည်။ မြို့နှင့်ကပ်လျက်တည်ရှိသော တေဗယ်တောင်တန်းမှာ နှစ်မိုင်ခန့်ရှည်လျား၍ အချို့နေရာများတွင် ပေ ၃၅၀၀ ကျော်မြင့်သည်။ အရှေ့ဘက်၌ ဒဲဗဲပိခေါ် ‘သေမင်းတောင်ထွတ်’ သည် လွင်ပြင်၏ အစွန်းဖြစ်သကဲ့သို့ အနောက်ဘက်၌ လိုင်းယင်းစဟက်ခေါ် ‘ခြင်္သေ့ဦးခေါင်း’ တောင်ထိပ်သည် အစွန်းဖြစ်လေသည်။ ထိုတောင်ထိပ်နှစ်ခု ကြားရှိလွင်ပြင်၌ ကိပ်တောင်းမြို့သည် တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ တည်ရှိသည်။ 
ကိပ်တောင်းမြို့ကို တည်ခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းကြာမြင့်လှပြီ ဖြစ်သော်လည်း ခေတ်မှီအောင် ပြုပြင်ပေးထားသောကြောင့် တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စုတွင် အလှပအခန့်ညားဆုံးမြို့တမြို့ ဖြစ်နေပေသည်။ မြို့၏ဗဟိုလမ်းမကြီးဖြစ်သော အက်ဒါလီလမ်းမကျယ်ကြီးမှာ လွန်စွာစည်ကား၍ ခေတ်မီ အဆောက်အအုံများနှင့် တင့်တယ်လှသည်။ ထိုလမ်းမှ ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ ကိုက် ၆၀၀ ရှည်သည့် အညောင်းပြေ လမ်းရှောက်ရန် ဆိပ်ခံတန်တားရှည်ကြီးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အဆောက်အအုံ၊ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်း၊ ဒတ်ချ်လူမျိုးတို့ ဆောက်ခဲ့သည့် ရဲတိုက်ကြီးနှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများစွာတို့မှာ အက်ဒါလီလမ်းမကြီး တလျှောက်နှင့် အစိုးရရိပ်သာတွင် တည်ရှိသည်။ မြူနီစီပယ်ဥယျာဉ်များကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ဆိပ်ခံတံတားလမ်း အဝင်ဝအနီးတွင် မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဗန်ရီးဗိ၏ ကြေးရုပ်ရှိသည်။ ထိုနေရာမှ မနီးမဝေးတွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော စစ်အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ရှိလေသည်။ 
မြို့၏ရာသီဥတုမှာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည့်အလျောက် သင့်တင့်မျှတသည်။ ကျန်းမာရေးအတွက် အစိုးရက ခေတ်မီနည်းစံနစ်များကို စီမံလျက်ရှိ၏။ ကိပ်တောင်းမြို့သည် တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု၏ စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ခန့်ညားသော ဆိပ်ကမ်းများရှိ၍ ကုန်တင်ကုန်ချ ပြုလုပ်ရာတွင် ခေတ်မှီကိရိယာများကို အသုံးပြုသည်။ ခရီးသည်များသည် ကိပ်တောင်းမြို့မှ တဆင့် ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့၊ ရိုဒီးဇီယားမြို့နှင့် ဒါဗန်မြို့များသို့ မီးရထားဖြင့် သွားကြသည်။ ဥရောပတိုက်မှ ဩစတြေးလီးယားတိုက်သို့ ကုန်များသယ်ယူ ပို့ဆောင်သော သင်္ဘောများဆိုက်ကပ်ရာ ဗဟိုဆိပ်ကမ်းလည်း ဖြစ်၏။
ထွက်ကုန်များမှာ အများအားဖြင့် သစ်သီးစို၊ သစ်သီးခြောက်၊ ပန်းနှင့် ဝိုင်အရက်များဖြစ်၏။ အခြားအရေးပါသော 
ထွက်ကုန်မှာ သားမွေး၊ ဆိတ်မွေး၊ သားရေနှင့် ပြောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ 
ကိပ်တောင်းမြို့တွင် လူမျိုးစုံနေထိုင်၍ အရှေ့တိုင်းသားမူဆလင်များ၊ ဒတ်ချ်လူမျိုး အဆက်အနွယ်များကို တွေ့နိုင်သည်။ မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးသန်းခွဲခန့်ရှိသည်။ 

## ကိုးကား
ဇီဝနည်းပညာ

ပုံဆောင်ခဲ]]
**ဇီဝနည်းပညာ**သည် ဇီဝသက်ရှိနှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်များကို စက်မှုနည်းပညာ၊ ဆေးပညာနှင့် ဇီဝထွက်ကုန် လိုအပ်သော နယ်ပယ်များတွင် အသုံးချသည့် နည်းပညာဖြစ်သည်။ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ လူသားတို့သည် စိုက်ပျိုးရေး၊ အစားအစာထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ဆေးပညာရပ်တို့တွင် အသုံပြုခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
အိမ်ဖော် (ရုပ်ရှင်)

**အိမ်ဖော်** ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် စာရေးဆရာမ ကက်သရင်း စတော့ကက် (Kathryn Stockett) ၏ ဝတ္ထုကို အခြေခံ ရိုက်ကူထားသည့် ဇာတ်မြူး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းမှာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် အမေရိကန် လူမှုအခွင့်အရေး နိုးကြားလာတဲ့ ကာလအတွင်း လူဖြူ မိန်းမပျို ယူဂျီးနီးယား စကီးတာ ဖယ်လန် (Eugenia "Skeeter" Phelan) နှင့် သူမ၏ လူမည်းအိမ်ဖော်များအကြား ဆက်ဆံရေးအကြောင်း ဖြစ်သည်။ စကီးတာက သတင်းထောက်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူမက အိမ်ဖော်များ၏ ရှုထောင့်မှ အသားရောင်ခွဲခြား ဆက်ဆံခံရမှုကို ဖော်ထုတ်သည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရေးသားရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဖြစ်အပျက်ကို ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ 

## ကိုးကား 
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
အော့ငှက်

**အော့ငှက်**သည် ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ကာရက်ဒြီအီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အယ်လစီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်သော ပင်လယ်ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အော့ငှက်မျိုးများသည် ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဖျား အာတိတ်ဒေသရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေများ၌သာ နေထိုင်ကျက်စားသည်။ ထိုငှက်မျိုးတို့သည် ရေထဲတွင်လျင်မြန် ဖျတ်လတ်စွာ ကူးခတ်ငုပ်လျှိုး သွားလာနိုင်ကြသော်လည်း 
ကုန်းပေါ်တွင်မူကား ပြေးလည်းမပြေးနိုင် ပျံလည်းမပျံနိုင်ကြချေ၊ ရေကူးရာ၌ အတောင်များကို လှော်တက်သဖွယ်အသုံးပြုကြသည်။

အော့ငှက်များသည် ဆောင်းရာသီတွင် ပင်လယ်ပြင်၌ နေထိုင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ နွေဦးပေါက် ရာသီသို့ရောက်သောအခါ သားပေါက်ရန် ကုန်းပေါ်သို့ အုပ်လိုက်ချီ၍ တက်လာလေ့ရှိသည်။ ထိုအခါ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သော ပင်လယ်ကမ်းခြေများပေါ်တွင် ထောင်သောင်းမကသော အော့ငှက်တို့သည် အအုပ်အသင်းဖွဲ့ကာ စုဝေးနေထိုင်ကြသည်။ အော့ငှက်မတစ်ကောင်သည် တစ်ကြိမ်လျှင် ဥတစ်လုံးကို ကျောက်ဆောင်ပေါ်၌ပင် အုချသည်။

အော့ငှက်မျိုးများအနက် ဂရိတ်အော့ ခေါ် အော့ငှက်ကြီးမျိုးသည် ထင်ရှား၏။ ထိုငှက်မျိုး၏ကိုယ် အလျားမှာ နှစ်ပေခန့်ရှိ၍ ငန်းအရွယ်ခန့်ရှိသည်။ ဦးခေါင်းနှင့်နောက်ကျောပြင်မဲ၍ ရင်ပတ်ဖြူသည်။ ခြေနှစ်ချောင်းသည်တို၍ ကိုယ်နောက် ပိုင်းကျကျတွင်ရှိသဖြင့် တည့်မတ်စွာရပ်နိုင်သည်။ ခြေချောင်းများသည် ဝမ်းဘဲခြေကဲ့သို့ အရေပြားဖြင့် ဆက်လျက်ရှိသည်။ ရှေးအခါက အော့ငှက်ကြီးမျိုးကို ဥရောပတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းရှိ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သော ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် ကျွန်းများပေါ်တွင် အမြောက်အမြား တွေ့နိုင်သည်။ သို့ရာတွင်ယခုအခါ လူတို့ကဖမ်းဆီး သတ်ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ထိုအော့ငှက်ကြီးမျိုး တစ်ကောင်မျှမကျန်တော့ပဲ ပြုတ်ပြုတ်ပြုန်းကုန်ပြီဖြစ်သည်။

အော့ငှက်ကြီးများအပြင် အခြားအော့ငှက်များလည်းရှိသည်။ ထိုအော့ငှက်များကို ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဖျား အာတိတ်ဒေသရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေများတွင် ယခုထက်တိုင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ယင်းငှက်တို့တွင် ရေဇာဗီး ခေါ် သင်ဓုန်းဓားနှုတ်သီး ရှိငှက်မျိုး၊ ဂီးလမော့ ခေါ် ခြေနီပင်လယ်ခိုငှက်မျိုး၊ ပပ်ဖင် ခေါ် ပင်လယ်ကျေးငှက်မျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။ ထို့အပြင် အာတိတ်ဒေသများဖြစ်သော ဂရင်းလန်ကျွန်းနှင့် အိုက်စလန်ကျွန်းတို့တွင် သားပေါက်လေ့ရှိကြသော အော့ငှက်ကလေးမျိုးနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းတွင် ကျက်စား၍ အလာစကာပြည် နယ်ကမ်းခြေတွင် သားပေါက်လေ့ရှိကြသော အော့ကလက် ခေါ် အော့ငှက်ငယ်မျိုး များလည်းရှိသေးသည်။ အော့ကလက်ငှက်များတွင် အမောက်သည်နှုတ်သီးပေါ်သို့ ထူးခြားစွာ ကိုင်းညွတ် ကျလျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
အဲလရစ်ဘုရင်

## အဲလရစ်ဘုရင် (ခရစ် ၃၇၁ ခန့်-၄၁ဝ)
အဲလရစ်သည် ဗီစီဂေါ့သခေါ် အနောက်ပိုင်းဂေါ့သလူမျိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင် ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ၃၉၅ ခုနှစ်တွင် ရောမဘုရင် သီအိုဒိုးဆီးယပ် ကွယ်လွန်သောအခါ၊ အဲလရစ်ခေါင်းဆောင်သော ဗီစီဂေါ့သ ထကြွပုန်ကန်ကြ၍၊ ဂရိပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့လေသည်။
အောင်ပွဲရ အဲလရစ်သည် ဗီစီဂေါ့သတို့၏ ဘုရင် 
အဖြစ်ကိုခံယူပြီးနောက် အီတလီပြည်ကို အလုံးအရင်းဖြင့် 
ချီတက်လာလေသည်။ သို့ရာတွင် ရောမဗိုလ်ချုပ်စတီလီကိုသည် 
ဗီစီဂေါ့သတပ်များကို အီတလီမြောက်ပိုင်း ပိုးမြစ်ကမ်းတွင် 
ငါးနှစ်မျှ ကြံ့ကြံ့ခံတားဆီးနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၄ဝ၈ ခုနှစ်သို့ရောက် 
သော်၊ ရောမဧကရာဇ်က ဗိုလ်ချုပ်စတီလီကိုအား ကွပ်မျက်ခဲ့ရာ၊ 
အဲလရစ်၏အင်အားကို အံတုနိုင်သူ မရှိတော့သဖြင့် အီတလီ 
မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးလျက်ရှိလေသည်။
၄၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗီစီဂေါ့သတပ်များသည် ရောမမြို့ 
ကို ဝိုင်းရံလုပ်ကြံသဖြင့် မြို့တော်ကျဆုံးလေသည်။ ဗီစီဂေါ့သ 
တို့သည် မြို့တွင်း၌ သုံးရက်မျှ လုယက်ဖျက်ဆီးကြသည်။
အဲလရစ်သည် ရောမမြို့ကိုရပြီးနောက် အီတလီတောင် 
ပိုင်းရှိ စစ္စလီကျွန်းကိုတိုက်ခိုက်နေစဉ် ကွယ်လွန်လေသည်။
## ကိုးကား
အဲလဖရက်၊ သဂရိတ်

အဲလဖရက်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ အနောက်ဆက္ကဆန်နယ်ကို အုပ်စိုး 
ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ဒိန်းလူမျိုးတို့ကြီး 
စိုးမည့် အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ခဲ့သော စစ်ဗိုလ်ချုပ်လည်းဖြစ်ပေ 
သည်။ ပညာရေးကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသောနိုင်ငံများနှင့် 
ကုန်သွယ်ရေးကိုလည်းကောင်း အားပေးခဲ့သည့်အပြင်၊ ရှေးဥပ 
ဒေကျမ်းများမှ ကောင်းနိုးရာရာ ဥပဒေတို့ကို ကောက်နုတ်စု 
ဆောင်း၍၊ ဥပဒေကျမ်းကြီး တစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့သည်။ နောင် 
အခါ၌ ထိုဥပဒေကျမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဥပဒေများအတွက် 
အခြေခံရာကျမ်း ဖြစ်လာလေသည်။

အဲလဖရက်သည် ၈၄၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဗတ်ရှိုင်ယာနယ်၊ 
ဝမ်တိတ်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။ အယ်သယ်ဝု ဘုရင်၏ ပဉ္စမသား 
တော်ဖြစ်၍ ငယ်စဉ်က ရောမမြို့သို့ နှစ်ကြိမ်ရောက်ခဲ့ဖူးသည်။ 
အနောက်ဆက္ကဆန် လူမျိုးတို့သည် နော့သမန်ခေါ် ဒိန်းလူမျိုး 
တို့နှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်ဆင်ခဲ့ကြရသည်တွင် အဲလဖရက် 
သည် တိုက်ပွဲအသီးသီးတို့၌ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ၈၇၁ 
နောက်ပိုင်းတွင် နောင်တော် အယ်သယ်ရက် အနိစ္စရောက်သော 
အခါ၊ အနောက်ဆက္ကဆန်တို့၏ ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံအုပ်စိုး 
သည်။

၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းလူမျိုးတို့သည် ပြန်လည်စစ်ဆင် 
တိုက်ခိုက်ကြရာ၊ ၈၇၈ ခုနှစ်ချစ်ပင်ဟမ် တိုက်ပွဲ၌ အဲလဖရက် 
ဘုရင်သည် စစ်ရေးနိမ့်သဖြင့် တောတောင်ထူထပ်ရာ အရပ် 
ဒေသသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရလေသည်။ ထို့နောက် ဆမ္မာ 
ဆက်ရှိုင်ယာနယ်အတွင်း၌ အခိုင်အမာတပ်စွဲပြီးလျှင် ဒိန်းလူမျိုး 
တို့ကို ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်သားများကို စည်းရုံးခဲ့လေ 
သည်။ ၈၇၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလဖရက်ဘုရင်၏ တပ်များ 
သည် ဒိန်းလူမျိုးတို့ကို စစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ရာ အက်ဒင်တန်တို်က် 
ပွဲ၌ ဒိန်းလူမျိုးတို့၏တပ်များ စစ်ရှုံး၍ ဝက်ဆက်နယ်မှ ဆုတ် 
ခွာကြရသည်။

အဲလဖရက်ဘုရင်သည် စစ်ပွဲပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံလုံခြုံ 
မှုအတွက် ခိုင်ခန့်သော ခံတပ်ကြီးများကို တည်ဆောက်သည်။ 
ဒိန်းလူမျိုးတို့၏ သင်္ဘောများထက်ကြီး၍ လျင်မြန်သောသင်္ဘော 
များကိုဆောက်လုပ်လျက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်အင်အားကို တိုးချဲ့ 
သည်။ အမြဲတမ်း စစ်တပ်ကိုလည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည်။ 
စစ်မှုထမ်းထဲမှ အချို့အဝက်တို့ကို လယ်ယာစိုက်ပျိုးစေ၍၊ရိက္ခာ 
ဖူလုံအောင် စီမံခန့်ခွဲသည်။ လန်ဒန်မြို့ကို ပြန်လည်တည် 
ဆောက်သည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ 
စက်မှုလုပ်ငန်းများကို လည်းကောင်း အားပေးကူညီခဲ့သည်။ 
ထိုအချိန်အတွင်းမှာပင် ထင်ရှားသော ဥပဒေကျမ်းကြီးကို ပြုစု 
ပြီးလေသည်။

အဲလဖရက်ဘုရင်သည် ဝက်ဆက်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ် 
သော ဝင်ချက်စတာမြို့တွင် စာပေဌာနတစ်ခုကို တည်ထောင်၍၊ 
ဝေလနယ်၊ မားရှားနယ်နှင့် ဥရောပတိုက်မှ ပညာသည်များကို 
ခေါ်ဖိတ်ကာ စာပေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် စီစဉ်ဆောင်ရွက် 
သည်။ မိမိကိုယ်တိုင် လက်တင်ဘာသာကို လေ့လာသင်ကြား 
သည့်အပြင်၊ တိုင်းသူပြည်သားတို့ ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက် ထင် 
ရှားသော လက်တင်ဘာသာစာအုပ်များကို အင်္ဂလို-ဆက္ကဆန် 
ဘာသာသို့ပြန်ဆိုစေသည်။ ဘာသာပြန်စာအုပ်များတွင် အယူ 
ဝါဒဆိုင်ရာစာပေ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာစာပေ၊ ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ 
စာပေတို့ ပါဝင်လေသည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ ရှေးခေတ် 
သမိုင်းနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာကို ဖော်ပြသော အင်္ဂလို-ဆက္ကဆန် 
သမိုင်းမှတ်တမ်း စာအုပ်ကိုလည်း ပြုစုစေသည်။
အဲလဖရက်ဘုရင်ကြီးသည် ၈၉၉ ခုနှစ် အောက်တို 
ဘာလတွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။
## ကိုးကား