open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rede Globo

La **TV Globo** (antigamente conhecida como **Rede Globo**) de Telbison ye ua rede de telbison brasileira. Fui fundada an 26 d'abril de 1965, pul jornalista Roberto Marinho. Atualmente, la cadena ye la maior de toda la América Lhatina i la quarta maior de l mundo, bista por 120 milhones de pessonas diariamente.

L'ampresa faç parte de l grupo ampresarial Ourganizaçones Globo. La sede admenistratiba de la Rede Globo ancontra-se ne l bairro de l Jardin Botánico, ne l Riu de Janeiro. L departamiento d'amboras queda ne l Jardin Botánico, i sous percipales stúdios de porduçon quédan ne l cumplexo coincido cumo Projac, an Jacarepaguá, na Zona Oeste de la cidade. La Rede Globo ten tamien un amportante stúdio de porduçon an San Paulo. Son, al todo, 121 eimissoras própias ó afeliadas, para alhá de la trasmisson ne l sterior pula Globo Internacional i de serbício por assinatura ne l paíç.
Wikipedia

**Wikipedia** ye ua anciclopédia multilhéngua an-linha lhibre colaboratiba, ó seia, scrita anternacionalmiente por bárias pessonas quemuns de dibersas regiones de l mundo, todas eilhas beluntárias. Por ser lhibre, antende-se que qualquiera artigo dessa obra puode ser transcrito, demudado i ampliado, zde que preserbados ls dreitos de cópia i modeficaçones, bisto que l cuntenido de la Wikipedia stá debaixo la licença GNU/FDL (ó GFDL) i la Creatibe Commones Attribution-ShareAlike (CC-by-SA) 3.0. Criada an 15 de Janeiro de 2001, baseia-se ne l sistema wiki (de l'habaiano wiki-wiki = "rápido", "beloç").

L modelo wiki ye ua rede de páiginas cuntenendo las mais dibersas anformaçones, que puoden ser modeficadas i ampliadas por qualquiera *pessona* atrabeç de nabegadores quemuns, tales cumo l Internet Explorer, Google Chrome, Mozilla Firefox, Netscape, Opera, Safari, ó outro qualquiera porgrama capaç de ler páiginas an HTML i eimaiges. Este ye l fator que çtingue la Wikipedia de todas las outras anciclopédias: qualquiera pessona cun acesso a la Anterneta puode demudar qualquiera artigo, i cada leitor ye potencial ajudante de l porjeto.

L'anciclopédia sin fins lucratibos ye gerida pula Wikimedia Foundation. Eilha stá çponible an 257 lhénguas ó dialetos cun un total de 7,5 milhones d'artigos, antre eilhes 2,1 milhones d'artigos son refrentes a la berson an léngua anglesa (dados de 11 de Dezembre de 2007). L númaro total de páiginas ronda ls 24 milhones i anclui eimaiges, páiginas d'outelizadores, páiginas de çcusson, catadories, modelos, páiginas de geston de ls porjetos, etc. La berson almana çtribui-se tamien an DBD-ROM. Aperpóne-se, inda, las eideias na berson anglófona, para alhá dua eidiçon ampressa.

Zde l sou ampeço, la Wikipedia ten oumentado a passo firme la sue popularidade, i l sou éisito ten feito aparecer outros porjetos armanos. Segundo l Alexa, la Wikipedia stá antre ls quinze sítios mais besitados ne l mundo. La popularidade tamien debe-se al facto de muitas de las páiginas tenéren sido ó copiadas. Nas palabras de l co-fundador Jimmy Wales, la Wikipedia ye "un sfuorço para criar i çtribuir ua anciclopédia lhibre i an dibersos lhénguas de la mais eilebada culidade possible a cada pessona de l planeta, an sue própia léngua".

Assi i todo, l fato de qualquier un, specialista ó nó, poder eiditar l cuntenido de la Wikipedia ten gerado cuntrobérsias. Alguas rebistas i/ó anciclopédias ribales, cumo Encarta i Encyclopædie Britannica, ténen craticado ls artigos na Wikipedia, que dízen séren abordados de modo a cundezir cula oupenion de la maiorie i nó culs fatos.

## Ber tamien
* Biquipédia

## Lhigaçones stranas

*  Wikipedia.org
Trabadelo

**Trabadelo** ye un munecípio de Spanha na porbíncia de Lhión, quemunidade outónoma de Castielha i Lhion, de área 68,56&nbsp;km² cun populaçon de 496 habitantes (2007) i densidade populacional de 7,23 hab/km².
Rabeca

La palabra **rabeca** fui ousada durante l'eidade média para chamar un strumiento amportado de l Norte de África. Mais tarde, passou a chamar-se qualquiera strumiento fulclórico parecido cul biolino de fatura popular. De timbre mais baixo que l de l biolino, ten un sonido fanhoso i sentido cumo tristonho. Las sues quatro cuordas de tripa son afinadas, por quintas, an sol-ré-lá-mi.

L tocador ancosta la rabeca ne l braço i ne l peito, raspando sues cuordas cun un arco de crina, ountado ne l breu. 

Muitas pessonas cunfúnden la **rabeca** cul biolino, anque nun téngan l mesmo sonido i timbre.
Leonel Brizola

**Leonel de Moura Brizola** (Carazinho, 22 de janeiro de 1922 — Riu de Janeiro, 21 de júnio de 2004) fui un político brasileiro.

Lhançado na bida pública por Getúlio Vargas, fui l único político eileito pul pobo para gobernar dous stados defrentes (Riu Grande de l Sul i Riu de Janeiro) an toda la Stória de l Brasil. Eiserciu tamien la persidéncia d'honra de la Anternacional Socialista.

Nacido ne l bilareijo de Cruzinha, hoije anterior de Carazinho, anton pertencente al munecípio de Passo Fundo, era filho de camponeses migrados de Sorocaba. Batizado cumo Itagiba de Moura Brizola, adotou l nome dun líder maragato de la Reboluçon de 1923, Leonel Rocha.

Fui persidente de Cámara de Porto Alegre, deputado stadual i gobernador de l Riu Grande de l Sul, deputado federal pul Riu Grande de l Sul i pul zaparecido stado de la Guanabara, i dues bezes gobernador de l Riu de Janeiro.

Sue anfluéncia política ne l Brasil durou aprossimadamente cinquenta anhos, até anquanto eisilado pul Golpe de 1964, contra l qual fui un de ls líderes de la rejisténcia.

Por dues bezes fui candidato la persidente de l Brasil pul PDT, partido que fundou an 1980, nun cunseguindo sre eileito. Morriu a ls 82 anhos d'eidade, por porblemas cardíacos.
Aragon

**Aragon**(an spanhol i oufecialmente i an aragonés *Aragón*; an catalan *Aragó*) ye ua quemunidade outónoma spanhola resultante de l reino stórico homónimo situada ne l nordeste de la Península Eibérica. Geograficamente cumprende l médio bal de l Riu Ebro, ls Pirenéus centrales i las Serras Eibéricas. Lemita a norte culas regiones francesas de la Ocitánia i Nuoba Aquitánia, a oeste cun Castielha i Lion, Castielha-Mancha, Rioja i Nabarra, i a este cula Catalunha i la Quemunidade Balenciana.

L Reino de Aragon, juntamente cul Prencipado de la Catalunha, ls reinos de Baléncia i Maiorca i outros territórios franceses, eitalianos i griegos formórun, durante seclos, la stórica Corona de Aragon. Neilha, l reino mantebe la sue andependéncia, anstituiçones, foros i dreitos até al adbento de la Guerra de la Sucesson Spanhola de l seclo XVIII. Por estas rezones, l sou Statuto de Outonomie anclui la sue classeficaçon anquanto nacionalidade stórica.

Organizada cumo quemunidade outónoma zde 1978, stá debedida an trés porbíncias, Osca, Teruel i Saragoça (adonde se localiza la capital homónima) i 33 comarcas. La sue ária ye la quarta maior de l stado espanhol, cun 47 719 Km². Ye ua de las quemunidades menos densamente poboadas de l paíç, cun 1 308 750 habitantes de ls quales metade se cuncentra na cidade de Saragoça. Ls festeijos de l Die de Aragon decorren a cada 23 d'abril, quando se celebran tamien las festebidades an honra de San Jorge. An termos eiquenómicos, ten un perduto anterno bruto cinco décimas anferior al nacional i un PIB per capita superior al de Spanha an cerca de dieç puntos.

Ye ua quemunidade outónoma cun grande dibersidade lhenguística, na qual predominan las bariadades aragonesas de la lhéngua castelhana, cun caratelísticas lhexicales i entonacionales própias heirdadas de la lhéngua aragonesa, outrora falada an to l território. Cunsidrada cumo la lhéngua ouriginal, própia i stórica de Aragon, ye inda falada nalgumas zonas de l centro i norte de la porbíncia de Huesca i ne l stremo norte-oucidental de la de Saragoça. L catalan ye la lhéngua bernacular de l stremo ouriental de la quemunidade, nua zona chamada de Faixa de Poente ó de Aragon. Anque çto, solo la lhéngua castelhana ten statuto d'ouficialidade nun oustante l reconhecimiento de las anteriores.

## Geografie física de Aragon
Puoden-se çcreminar tres ounidades fisiográficas: la cordilhera de ls Pirenéus, la Depresson de l Ebro i l Sistema Eibérico.

## Stória de Aragon
Brasil

Brasil, oufecialmente **República Federativa do Brasil**, ye un paíç lhocalizado ne l lheste de l'América de l Sul. Ten ua ária total de 8.514.876,599&nbsp;km² i ye la nacion más ouriental de l cuntinente americano. L território brasileiro ye delemitado a norte por Benezuela, Guiana, Suriname i Guiana Francesa; a sul por Ouruguai; a oeste por Bolíbia i Peru; a sudoeste por Argentina i Paraguai; a noroeste por Colómbia i a lheste pul Ouceano Atlántico.

Ye l maior paíç de la América Latina i l quinto ne l mundo, tenendo 20% de la biodibersidade global i la maior parte de la Floresta Amazónica. Anque seia mui populoso (190 milhones de pessonas), ye pouco poboado (22 hab./km²), cun sue populaçon cuncentrada ne l lhitoral (Ouceano Atlántico). Fui quelonizado por Pertual i ye l único paíç de léngua pertuesa de las Américas. Tamien ye l maior paíç an númaro de católicos nominales ne l mundo atual i ua de las sociadades más multirraciales de l planeta, formada por çcendentes d'ouropeus, andígenas, africanos i asiáticos. Faç parte de l BRICs, acupando la posiçon de  i maior eiquenomie de la América Latina. Ancontra-se antre ls países cun altas taxas de zeigualdades eiquenómicas i sociales anternas i racismo ne l mundo.

Las maiores cidades brasileiras son San Poulo (ua de las maiores de l mundo) i Riu de Janeiro, seguidas por Salbador, Brasília, Fortaleza, Beilho Hourizonte, Manaus, Curitiba, Porto Alegre i Recife respetibamente.

Hoije, l Brasil partecipa de l Mercosul i ben ampliando sue anfluéncia n'América Lhatina.

## Hino Nacional Brasileiro

Ouserbaçon: l purmeiro stribilho de l'hino nun stá mais an uso atualmente. Agora la lhetra ampeça an "Ouviram do Ipiranga as margens plácidas...".

## Organizaçon político-admenistratiba
L território de l Brasil stá debedido an 27 ounidades federatibas (OF): 26 stados i un Çtrito Federal, seguen ambaixo:

## Refréncias
5. http://www.brasil.gov.br/infraestrutura/2016/08/populacao-brasileira-cresce-0-8-e-chega-a-206-milhoes
Aragonés

**Aragonés** (an aragones; *aragonés* ó *luenga aragonesa*) ye ua lhéngua románica falada an Aragon por un númaro ampreciso d'antre 10.000 i 30.000 pessonas, subretodo nas comarcas Pirenaicas i Prepirenaicas de la porbíncia de Huesca. Nas outras comarcas aragonesas adonde se falou l'idioma, hoije l sustrato i anfluéncia de l'aragonés ye inda percetible ne l spanhol que se fala eilhi, specialmente ne ls aragonesismos léxicos.

## Chamaçon
La chamaçon formal mais quemun de la léngua ye **aragonés**, nome cun que ye coincida local i anternacionalmente.

La tradiçon filológica outiliza eigualmente l cumpuosto **nabarro-aragonés**, subretodo quando se refíren al stádio mediebal de l'idioma, segundo l'uso d'outros cumpuostos lhenguístico-geográficos para outras lhénguas románicas peninsulares cumo l **galaico-pertués** ó **astur-lhionés**.

Popularmente, la falta stórica duns claros refrentes lhenguísticos i ua diglossie multisecular cul spanhol acentuórun las defrenças dialetales de l'idioma, a faborecer ua baixa cuncéncia unitária antre ls falantes de la lhéngua, i qu'aqueilhes que melhor mantibírun l dialeto própio chamassen-lo cun un nome local (ansotano, cheso, belsetan, chistabin, etc...)
Bicho de la patata

L **Bicho de lapatata** (*Leptinotarsa decemlineata*) ye un bicho coleótero, de la família de l crisomelídeos. La spece ye oureginária de la América de l Norte i ten riscas de negro i amarielho. Faç stragos nas plantaçones de patata i tamien ye coincido pul nome de bicho de la patata.
Stado de Deseret

L **Estado de Deseret** fui un stado probisório de ls Stados Ounidos, ária perpuosta por quelonos mormons an torno de Salt Lake City. L stado eisistiu por cerca de dous anhos, anque jamales tener sido ouficialmente aceito pul goberno amaricano. L nome deriba de l termo ousado para fazer refréncia a la abelha de l mel ne l Libro de Mórmon.

Grácias al sfuorço de Brigham Young, persidente de la eigreija Mormon, fui requerida la criaçon de l stado an 1849. Las tierras de Deseret habien sido adquiridas, an sue maiorie, junto al goberno de l México, passado guerra ancerrada an 1848.

Anquanto outras outoridades stubírun ausentes, l goberno de Deseret tornou-se de fato senhor de la region: stabeleciu taxas, montou ua Assembléia Lhegisladora bicameral, scolheu juízes i criou un Código Penal. L stado de Deseret tenie ua religion oufecial: l Mormonismo.

Cumo resultado de l Cumpromisso de 1850, fui criado la Setembre de 1850 l Território de Utah, cujo purmeiro gobernador fui Brigham Young. An 1851 l Stado de Deseret fui dissolbido; sues lheis fúrun adotadas pul Território de Utah.

Cula chegada de quelonos d'outras lhocalidades fui se sbaindo l suonho de custruir un stado a la forma de l'eigreija Mormon: Utah quedou-se un stado lhaico.
Templo de Curitiba

L **Templo de [[Curitiba]]** de La Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies ye l 126º Templo desta Eigreija ne l Mundo i l 5º ne l Brasil. Quedou abierto pa bejitas pública antre 10 i 24 de Maio de 2008 i fui dedicado die 1 de Júnio de 2008.

L Templo queda na Rue Dep. Heitor Alencar Furtado, ne l bairro Campo Cumprido, an Curitiba, ne l Paraná.

## Acuntecimientos Amportantes
* La custruçon de l **Templo de Curitiba** fui anunciada an 23 de Agosto de 2002.

* La cerimónia d'abiertura de la tierra acunteciu an 10 de Márcio de 2005 i fui rializada por Russell M. Nelson, de l Quórun de ls duoze Apóstolos de la Eigreija.

* La státua de l'anjo Moróni, persente an quaije la totalidade de ls Templos SUD fui puosta subre la torre de l **Templo de Curitiba** an 11 de Janeiro de 2008, an cerimónia para 1200 pessonas, persidida por Rusell M. Nelson.

* L período de bejitas pública fui antre 10 i 24 de Maio de 2008.

* La dedicaçon acunteciu a a 1 de Júnio de 2008, cun ua *Nuite de Celebraçon* die 31 de Maio ne l Stádio Joaquim Américo (Arena de la Baixada).
Lhéngua stremenha

L **stremenho** ye ua lhéngua de l grupo astur-lheonés falada na Stremadura, Spanha.

## Dados
*Nomes: *Stremeñu* (L *Castúo* ye un dialeto de trasiçon antre l stremenho i l spanhol).
*Populaçon: hai uns 200.000 falantes qu'úsan la lhéngua cun regularidade i cerca de meio milhon que son falantes passibos ó capazes d'ousá-la. La maiorie de ls falantes son maiores de 40 anhos.
*Lhocalizaçon: ye falada ne l norte de Stremadura, specificamente na porbíncia de Cáceres, cerca de la frunteira cun Pertual.

## Dialetos
Hai trés dialetos percipales: setentrional ó *artu stremeñu*, central ó *meyu estremeñu* i meridional ó *bahu stremeñu*, sendo l setentrional cunsidrado l más puro i que ten la maior cantidade de falantes. Cada un desses dialetos se subdebide, por sue beç, an bariantes subdialetales, habendo subreciente antelegeblidade antre ls trés. Hai çfrenças d'oupenion subre l'antelegeblidade cul astur-lheonés, que para uns ye ansubreciente i para outros ye subreciente.

Ls falantes de stremenho son bilhíngues an castelhano, cunsidrando-la cumo lhéngua percipal i l'outelizando na scuola, eigreija, i ne l cuntato cun strangeiros, cunserbando l stremenho na bida fameliar. De fato l'oupenion generalizada ye de que l castelhano ye ũa lhéngua i l stremenho ye un dialeto.

Pori 90% de la populaçon falante de stremenho lheien bien, habendo çfrentes ourtografies pa screbir stremenho: ũa quaije eigual al castelhano, zambolbida ne l seclo XIX pul poeta José María Gabriel i Galán; l'outra ye más reciente i más fonética.

## Fuontes
* www.proel.org
* www.ethnologue.com

#### 

* www.proel.org
* www.ethnologue .com
* .com www.aplexextremadura .com (Asociación cultural APLEx)
* www.inventia.com 
* Blogue an stremenho
Stur-lhionés

L **asturo-lheonés** ó **ásture-lheonés** ye un grupo de lhénguas románicas faladas ne l Noroeste de la Península Eibérica.

An Spanha l grupo lhenguístico asturo-lheonés stá persente na Quemunidade Outónoma de Astúrias (adonde se fala l Asturiano) i Castielha i Lhion . L mirandés, lhéngua tradicional de la Tierra de Miranda, ye de raiç asturo-lheonesa i ye lhéngua reconhecida an Pertual.
Nefita

Ls **nefitas** fúrun un pobo antigo relatado ne l Lhibro de Mórmon.

## Stória
Cerca de 590 a.C ua família de Eisrael, saliu de sue casa por orde de Dius, custruírun un nabio i salírun guiados por ua bússola (coincida cumo Liahona), chegando a la Tierra de la Pormisson.

La família era custituída por seis nembros, i apuis l Lhibro de Mormon relata qu'essa família se ancuntrou cun outra (para alhá dun outro home qu'era serbo dun lhidere an _Eisrael), i cun eilhes fúrun pa las Américas.

Chegando alhá, apuis de la muorte de l lhíder deste grupo de pessonas (Leí), houbo çputas antre sous quatro filhos (Lamana, Lemuel, San i Néfi) pula lhiderança de l grupo. Lhamana i Lhemuel se rebelórun contra San i Néfi i formórun sou própio pobo. Segundo l lhibro, ls "lamanitas" (pobo de Lhamana i Lhemuel) siempre çputórun contra ls "nefitas" (pobo de Néfi i San). 

Eilhes tubírun çputas i ls lhamanitas (piel scura) bencírun ls nefitas (piel clara) i zde anton cuntinórun a poboar las Américas.

L'antressante nesso ye que ls nefitas deixórun sou relato scrito (L Lhibro de Mórmon) que fui çcubierto i traduzido por Joseph Smith Jr., que tamien traduziu amportantes relatos eigípcios an meados de 1822. I que l Lhibro de Mormon tamien cita las caratelísticas de l lhamanitas, qu'hoije son ls ameríndios.

## Lhigaçones Sternas
*Mormonwiki  (an pertués)
Fórmula 1

La **Fórmula 1** ye la mais popular modalidade de outomoblismo de l mundo ne l'ampeço de l seclo XXI. Ye regulada pula *[[Fédération Internationale de l'Automobile]]* (FIA), cun sede an Paris.

Al cuntrairo de l que muitos acradítan, l registro oufecial de la catadorie custa cumo Fórmula *Un*, cul númaro scrito por stenso, mas tamien se aceita l'uso de l **1** i de l **I**.

## Stória

L campionato mundial de Fórmula 1 ampeçou culas corridas de Grandes Prémios çputadas na Ouropa, zde antes de la Segunda Guerra Mundial. Cula guerra las corridas pararon i solo retornarian an 1950. Nesse anho fui anstituído l campionato de Fórmula 1 que tenerie rigularidade anual.

Al lhargo de la stória houbo einormes mudanças ne l çporto, tanto ne l que diç respeito a carros cumo ne l que toca a circuitos, regras i sigurança. Por bárias bezes al lhargo de sue stória, regras fúrun altaradas cula fin d'oumentar la sigurança i la cumpetitebidade nas pistas. Tamien fúrun feitas dibersas altaraçones an circuitos, cumo melhories ne ls *rails*, nas árias de scape, colocaçon de chicanes, antre outras, percipalmente passado las muortes de ls pilotos Ayrton Senna i Roland Ratzenberger ne l Grande Prémio de San Marino, an 1994.

O atual campeão é Max Verstappen. Michael Schumacher e Lewis Hamilton têm 7 títulos igualmente.
Lhista de reis de Pertual

Esta ye ua **lhista de reis de [[Pertual]]**, zde l'andependéncia de l Reino de Lhion an 1139 até a l'amplantaçon de la República an 5 de outubre de 1910. A títalo de abiso, son mostrados tamien ls condes de Pertual que benírun antes l purmeiro rei pertués.

## Cundado Portucalense


**Casa reinante**: *[[Casa de Borgonha|Borgonha]]*

* D. Anrique de Borgonha, Conde de Portucale (r. 1093-1112)
* D. Tresa (Tareja) de Lhion, regente na menoridade de l filho (r. 1112 - 1128), cul títalo de *regina* («reina»)
* D. Fonso Anriqueç, Conde de Portucale i depuis purmeiro Rei de Pertual (r. 1112 - 1139)

## Purmeira Dinastie – de Borgonha ó Afonsina



## [[Crise de 1383-1385|Anterregno]] ([[1383]] - [[1385]])
Nome dado pula storiografie oufecial al período que medeia la muorte de D. Fernando i la chubida al trono de l sou meio-armano, l Mestre d'Abis D. Juan, i que cumprende las regéncias de Lhionor Teles i de l própio Mestre de Abis.

## Segunda Dinastie – de Abis ó Joanina



## Terceira Dinastie – Felipina, de Habsburgo ó de Áustria



Ls soberanos desta dinastie fúrun tamien reis de Castielha, Países Baixos, Nápoles, Sicília, Lhion, Aragon, Baléncia, Galiza, Nabarra, Granada, duques de la Borgonha, etc., títalos genericamente reunidos ne l nome de **[[Reis de Spanha]]**.

Durante este período de sessenta anhos, ls reis fazírun-se repersentar an Pertual por un bice-rei ó un cuorpo de gobernadores - bei la **[[lista de bice-reis durante la dinastie felepina]]**.

A la rebuolta de 1 de Dezembre de 1640 seguiu-se la *[[Guerra de la Aclamaçon]]*, depuis chamada, pula storiografie romántica de l seclo XIX, cumo *[[Restouraçon de la Andependéncia|Guerra de la Restouraçon]]*.

## Quarta Dinastie – de Bergáncia ó Brigantina

## Notas


:(*) Todos estes reis fúrun tamien soberanos de l reino de ls Algarbes, a partir de D. Fonso III; antes del, D. Sancho I ousou esse títalo (ó l'alternatibo *rei de Silbes*) antre 1189 i 1191.
Casa de Lhion

La **Casa de Lhion** ye ua propiadade de la Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies. Fui custruída an 1856 puls pioneiros mórmones, lhiderados por Brigham Young, an Salt Lake City, Utah. La casa fui porjetada i custruída para aquemodar ua família de cerca de 27 mulhieres i 56 ninos, que perdírun familiares durante la perseguiçon de l gobierno contra ls mórmones. 

Truman Angeli, l'armano de Brigham Young, que porjetou l Templo Salt Lake City, fui tamien quien porjetou la custruçon de la casa. Stubo ambolbido tamien na cuncepçon desta casa. La casa recibe esse nome a partir de la státua dun lhion an frente a l'antrada de la frente, sculpida por William Ward. La casa queda na parte ouriental de Salt Lake City. Brigham Young, l segundo profeta de l'eigreija, morriu-se na Casa de Lhion, an 1877.
Mórmones fundamentalistas

Ls **Mórmones Fundamentalistas** son nembros de la Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies Fundamentalista. Ls sous çcendentes fúrun squemungados de la Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies por praticáren la poligamie, doutrina deixada por Joseph Smith i abolida apuis por Wilford Wodruff.

Atualmente, ls Fundamentalistas biben an quemunidades eisoladas (Stado de Utah i stados bezinos). Eilhes ténen miedo de repersálias de lheis amaricanas, percipalmente de la que proibe l casamiento plural ne l paíç. Ls fundamentalistas acradítan na lhei bígama deixada pul profeta Joseph Smith, purmeiro porfeta de la Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies, lhei essa que dezie que un home podie casar-se cun mais que ua mulhier.

L'eigreija premitiu l casamiento plural ajudando mulhieres que stában zamparadas i que podíssen tener famílias i bibíren an sigurança, pus habien perdido ls sous homes i familiares nas custantes perseguiçones sofridas i nas guerras que ls Stados Ounidos anfrentában na época. Apuis deste período, la prática fui abolida pul profeta Wilford Wodruff, sendo que a partir de la persidéncia del, la prática de la poligamie fui abolida na Eigreija.

Apuis de la poligamie ser abolida, miles de seguidores de Wilford Wodruff fúrun squemungados de l'eigreija por nun cuncordáren cula fin de la prática. Assi, apartórun-se de l'eigreija purmária i fundórun la Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies Fundamentalista, na década de 1930.

Nun hai relaçon cula Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies, sendo chamaçones çtintas i apartadas. Ne l Brasil i an Pertual nun hai registro de nembros de la Eigreija Fundamentalista.
Anielho de l CTR

**Choose the Right** traduzido cumo "Scuolhe l que ye Cierto" ó "Cunserba Tue Rota(camino)" ye ua sigla popular antre ls nembros de La Eigreija de Jasus Cristo de ls Santos de ls Redadeiros Dies. Ye ousada para ansinar percípios corretos a las ninos i ousada puls nembros de l'eigreija cumo un lhembrete pa atuar an retidon. La spresson fui tomada dun hino de l mesmo nome scrito por Joseph L. Townsend.

Las lhetras CTR, ua refréncia a essa frase, son ancorporados a un scudo an forma de lhogotipo zenhado por Helen Alldredge, un Cunselheiro Giral de la Purmária na década de 1960. An 1970, ua comisson de l'eigreija lhiderada por Naomi W. Randall recomendou que l scudo oufecial de la Eigreija fusse ancorporado material. Zde anton, tanto la frase cumo l simblo relegioso ten sido ousado an materiales eiducatibos pa la mocidade de la Purmária. L simblo ye ousado tamien na cultura SUD por nembros de todas las eidades, tanto cumo un lhembrete de l lhema, cumo un andicador de filiaçon relegiosa. Las einiciales CTR, eisibidas ne l scudo i an outras formas, puode ser bisto percipalmente ne ls anielhos CTR, assi cumo an outros tipos de jóias, camisas, fixas i artigos de papelarie.

La frase "Scuolhe l que ye Cierto " i l'abrebiatura "CTR" nun son marcas registradas ne ls Stados Ounidos i puoden ser ousadas por qualquiera pessona para fins comerciales.
Tom Sawyer

**Tom Sawyer** ye la personaige percipal de ls libros anfantiles *[[The Adventures of Tom Sawyer|Las Abinturas de Tom Sawyer]]*, *[[Las Abinturas de Tom Sawyer]]* i *[[Tom Sawyer Detetibe]]*, de Mark Twain (1835-1910), considrado l pai de la literatura amaricana moderna. Ye un garoto que bibe cula tia Polly i l armano Sidney nua pequeinha cidade nas marges de l riu Mississippi, ne ls Stados Ounidos de la América, ne l seclo XIX. Listo/Sperto, Tom i l sou amigo Huckleberry Finn méten-se nas mais ancribles peripécias. 

## Personaiges

Las Abinturas de Tom Sawyer:

**Tom Sawyer* 
**Tia Polly*
**Becky Thatcher*
**Joe Harper*
**Huckleberry Finn*
**Injun Joe*
**Spanhol Talamouco (Xordo-mudo)*
**Sid*
**Mary*
**Muff Potter*

## Citaçones
* Tom Sawyer serbiu de anspiraçon pa la música cul mesmo nome de la banda canadiana Rush.
* La personaige i l libro tamien son citados ne ls filmes Minority Report (pul ator Tom Cruise), ne l filme La Felcidade nun se compra (pul ator James Stewart), ne filme la Liga straordinaira (por Shane West) i un personaige cun sobrenome eigual na serie Lost.
* Considrado l malo an Ls Padrinos Mágicos ne l eipisódio "Bida Na Stante".
* L portagonista de l libro "La Misteriosa Chama de la Reina Loana", de Umberto Eco, cita Tom Sawyer nua de sues passaiges.
* Tamien ye citado ne l zeinho Phineas i Ferb pul *Dr. Heinz Doofenshmirtz* quando el oubie un CD a respeito de Tom Sawyer.

## Ber Tamien

***[[Tom Sawyer (filme de 2000)]]**
*Las Abinturas de Tom Sawyer (Animaçon de 1980)
Psicose

**Sicosis**, an sicologie i siquiatrie ye un tremino utilizado pa referir-se a todo tipo de trastorno mental, caraterizado por delirios i alucinacinaçones.
Fuogo

L **fuogo** ye ua mistura de gases a altas temperaturas, formada an reaçon eisotérmica de ouxidaçon, qu'eimite radiaçon eiletromagnética nas faixas de l anfrabermelho i de l besible. Desse modo, l fuogo puode ser antendido cumo ua antidade gasosa eimissora de radiaçon i decorriente de la cumbuston.

## Fundamientos químico i físico
Chamamos de fuogo l resultado dun porcesso termoquímico mui eisotérmico de ouxidaçon. Giralmente, un cumpuosto químico ourgánico cumo l papel, la madeira, ls plásticos, ls gases d'heidrocarbonetos, gasolina i outros, suscetibles l'ouxidaçon, an cuntato cun ua sustáncia reduçon|ouxidante (oxigénio de la atmosfera , por eisemplo) percísan dua einergie d'atibaçon, tamien coincida cumo *temperatura d'eigniçon*. Esta einergie para anflamar l cumbustible puode ser dada atrabeç dua faisca ó dua chama. Ampeçada la reaçon d'ouxidaçon, tamien chamada de cumbuston ó queima, la calor çprendido pula reaçon mantén l porcesso an marcha.

Ls pordutos de la cumbuston (percipalmente oupor d'auga i dióxido de carbono, an altas temperaturas pul calor çprendido pula reaçon química, eimíten luç besible. L resultado ye ua mistura de gases ancandecentes eimitindo einergie, chamado chama ó fuogo.

## Anfluéncia stórica

L fuogo fui la maior cunquista de l ser houmano na pré-stória. A partir desta cunquista l'home daprendiu a outelizar la fuorça de l fuogo an sou probeito, straindo l'einergie de ls materiales de la natureza ó moldando la natureza an sou benefício. L fuogo serbiu cumo porteçon als purmeiros hominídeos, afastando ls predadors. Depuis, l fuogo ampeçou a ser ampregado na caça, usando tochas rudimentares pa lhassustar la presa, ancurralando-la. Fúrun ambentados bários tipos de tochas, outelizando dibersas madeiras i bários ólios begetales i animales. Ne l ambierno i an épocas gélidas, l fuogo portegeu l ser houmano de l friu mortal. L ser houmano pré-stórico tamien daprendiu a cozinar l quemido an fogueiras, tornando-los mais saborosos i saudables, pus l calor mataba las muitas batérias eisistentes na chicha. 

L fuogo tamien fui l maior respunsable pula subrebibéncia de l ser houmano i pul grau de zambolbimiento de l'houmanidade, anque que, durante muitos períodos de la stória, l fuogo fui ousado ne l zambolbimiento i criaçon de armas i cumo fuorça çtrutiba.

Na antiguidade l fuogo era bisto cumo ua de las partes fundamentales que formarian la matéria. Na Eidade Média, ls alquimistas acraditában que l fuogo tenie propiadades de trasformaçon de la matéria altarando detreminadas propiadades químicas de las sustáncias, cumo la trasformaçon dun minério sin balor an ouro.

## 

* Cumbuston
* Armas de fuogo
* Statísticas
* Cronologie de ls ancéndios florestales an Pertual
* Statísticas de ls ancéndios florestales an Pertual
* Rociador d'ancéndios (Sprinkler)
Outonho

L **Outonho** ye ua staçon de l anho que ben a seguir al Berano i ye antes de l Ambierno. Ye caratelizado pula decida de la temperatura , (fuora nas regiones cerca  de l eiquador) i pul amarelar de las fuolhas de las arbles, que andica la passaige de staçones.

L Outonho de l heimisfério norte ye chamado de "Outonho boreal", i l de l heimisfério sul ye chamado de "Outonho oustral". L "Outonho boreal" ten ampeço, ne l Heimisfério Norte, a 21 de Setembre i tremina a 21 de Dezembre. L "Outonho oustral" ten ampeço, ne l Heimisfério Sul, a 20 de Márcio i tremina a 20 de Júnio.

## 
* Eiquinócio
* Solstício
Lhéngua almana

La **lhéngua almana** (*deutsche Sprache*) ó **alman** (*Deutsch*) ye ua lhéngua ando-ouropeia de l grupo oucidental de las lhénguas germánicas. La lhéngua almana ye la lhéngua cul maior númaro de falantes na Ounion Ouropeia.

L'alman ye la única lhéngua oufecial na Almanha, Liechtenstein i Áustria. Ye lhéngua co-oufecial na Bélgica (cun francés i nerlandés) , Luxemburgo (cul francés i lluxemburgués), Suíça (cun francés, eitaliano i remanse) i na Eitália (ne l Tirol Meridional). Ye ua de las 20 (an 2007 21) lhénguas oufeciales de la Ounion Ouropeia.

## Gramatica

L alman ye ua lhéngua mui flexiba, teniendo cuatro causos gramaticales, nominatibo, acusatibo, datibo i genitivo.

## Sintaxe

An alman todos ls berbos ténen treminaçon an *-n*, i quase todos an *-en*.

**Padrones de treminaçon an alman**

*-en*, ye la treminaçon mais quemum. Eisemplo: *essen* (comer)

*-in*, solo hai un berbo cun esta treminaçon *sein* (ser ó star)

*-ln*, poucos berbos ténen esta treminaçon. Eisemplo: *sammeln*

*-un*, solo hai un berbo cun esta treminaçon *tun* (fazer)

*-rn*, ye pouco frequente. Eisemplo: *nähern* (acercar)
Pigazzano

**Pigazzano** ye un munecípio de Eitália na porbíncia de Piacenza, de ária 6,2 km² cun populaçon de 1000 habitantes (2009) i densidade populacional de 5 hab/km².
Causo genitibo

L **causo genitibo** (tamien coincido cumo *segundo causo*) ye un caso gramatical, que andica posse. Stá persente an muitas lhénguas andoeuropeias cumo l alman ó l russo. Tamien stubo persente an l lhatin, mas atualmente la única lhéngua remanse que l cunserba ye l romano. 

## Alguas lhénguas cun caso genitibo

* Alman

* Polaco

* Sueco

* Noruego

* Danés

* Slobaco

* Turco
Abc Fonético Anternacional

L **Alfabeto Fonético Anternacional** tamien coincido cumo **AFI**, **API** o **IPA** (an anglés) ye un sistema de notaçon fonética ousado amplamente an ámbitos de la lhenguística. Sue percipal funçon ye poder repersentar qualquiera lhéngua eisistente, de modo scrito.
Cannibal Corpse

**Cannibal Corpse** ye un grupo de ls Stados Ounidos de la América de death metal formado na cidade de Buffalo. Son un de ls maiores repersentantes de este stilo musical.

## Antegrantes

* George Fisher, boç

* Pat O'Brien, guitarra

* Rob Barret, guitarra

* Alex Webster, baixo

* Paul Mazurkiewicz, baterie

## Antegrantes anteriores

* Chris Barnes, boç (1988-1995)

* Bob Rusay, guitarra (1988-1995)

* Jack Owen, guitarra (1988-1997)

* Jeremy Turner, guitarra (2004-2005)

## Çcografie

### Álbuns

## Lhigaçones sternas

* Sítio oufecial de l grupo
Curitiba

**Curitiba** (pron. *[kuɾi'tibɐ]*/*[kuɾi'tʃibɐ]*) ye la maior i más amportante cidade de la region Sul de l Brasil. Ye la capital de l stado de l Paraná. An termos de populaçon, ten la sétima maior de l Brasil, i la sue ária metropolitana ten cerca de 3,261,168 d'habitantes.

Curitiba ye un pólo comercial, andustrial, fenanceiro i turístico, sendo la quarta cidade más rica de l Brasil.
## Refréncias

## Lhigaçones sternas
* Goberno de Curitiba
* Turismo
Quarta

La **quarta-feira** ye un die útele cunsidrado l quarto die de la sumana, seguindo la terça-feira i precedendo la quinta-feira.



Por ourdenaçon de trabalho i lhazer i pula normalizaçon ISO, la quarta-feira ye cunsidrada l terceiro die de la sumana, sendo assi na maiorie de ls calendairos an to l mundo.



La palabra ye ouriginária de l lhatin *Quarta Feria*, que senefica "quarta feira", i de mesma acepçon eisiste an galego (*cuarta feira*), pertués (*quarta-feira*) i tétun (*loron-kuarta*).

Pobos pagones antigos reberenciában sous diuses dedicando este die al astro Mercúrio l qu'ouriginou outras chamaçones, an espanhol diç-se *miércoles* i ne l eitaliano *mercoledì*, cul seneficado de Mercúrio i die de Mercúrio. Outros pobos reberenciában diuses mitológicos, an anglés diç-se *wednesday*, die de Woden i an sueco *onsdag*, die de Odin.

Pa la Eigreija Católica, la quarta-feira ye l die para se rezar puls anfermos.

## Ourige de ls nomes de ls dies de la sumana

Ls nomes de ls dies de la sumana an mirandés ténen la sue ourige na lhiturgie católica. Na maior parte de las outras lhénguas, la sue ourige son nomes de diuses pagones i diuses mitológicos als quales ls dies éran dedicados.

Na girie ye ousada para chamar pessona que demora para antender las cousas, sonsa.

## Quarta-feira an outras lhénguas



## 

* Sumana
* Dies de la sumana
Rosalía de Castro

**Rosalía Castro de Murguía** (Santiago de Cumpostela, 21 de febreiro de 1837 — Padrón, 15 de júlio de 1885) fui ua scritora i poeta galega.

Cunsidrada cumo la fundadora de la lhiteratura galega moderna, l 17 de Maio, Die de las Lhetras Galegas ye feriado por causa de ser la data d'eidiçon de la sue purmeira obra an lhéngua galega, Cantares Galegos.

## Biografie

Rosalia de Castro screbiu tanto an prosa cumo an berso, ampregando l galego i l castelhano. Sue obra stubo perfundamente marcada pulas circunstáncias que rodeórun sue bida: cumo sue ourige, ls porblemas eiquenómicos, la perda de ls sous filhos i sue andeble salude. 

An 1863 fui publicado an Bigo l sou purmeiro grande lhibro, "Cantares Gallegos", pul sou marido, Manuel Murguía, quien geriu, sin la lhicença de la sue mulhier, la salida de l prelo dun poemairo que fixa l'ampeço dua nuoba era pa la poesie galega i que, sin dúbeda, fui l baseamiento de to l ressurgimiento lhiterairo i nun lhiterairo de la lhiteratura galega. *Cantares gallegos* custitui l **purmeiro lhibro scrito an galego** nua época na qual la lhéngua galega staba zaparecida cumo lhéngua scrita. Muitos poemas de l sou lhibro son glosas de cantigas populares, neilhas Rosalia denúncia a miséria, la pobreza i l'eimigraçon massiba la que stában oubrigados ls galegos, sin deixar de berter sous sentimientos i bibéncias pessonales. 

La 17 de Maio daquele mesmo anho, Rosalia assina la dedicatória de l'obra para Fernán Caballero (Cecelia Böhl de Faber y Lharrea), sendo adotada essa data por oucasion de l sou centenairo, cumo Die de las Lhetras Galegas (1963).

An 1880 la scritora publicou ua scuolha de poemas a la que chamarie Follas Nuobas. Nun ampeço l poemairo cuncebiu-se cumo ua cuntinaçon de Cantares gallegos: 40% de ls poemas de Follas nuobas ténen afenidade cul testo publicado an 1863, anquanto l restro de las cumposiçones apersentan un defrente sprito poético motibado pul afastamiento de a tierra, las zgrácias fameliares i las malinas físicas i morales. Stamos, yá, ante ua poética qu'afunda ne ls sentimientos, na suidade i que ten frequentemente, por hourizonte, la frunteira de l própio ser.

An castelhano publicarie *A flor* (1857), *A mi madre* (1863) i En las ourillas del Sar (1884) i l remanse El caballero de las botas azules (1867) todas eilhas ancrabadas ne l mobimiento romántico.

Eisiste ua státua an sue houmenaige na Praça de la Galiza, na cidade de l Porto, Pertual, de l'outorie de l scultor Barata Feyo (Setembre de 1954).

## Obras
* *La flor*, 1857.
* "Lieders", 1858.
* *La hija del mar*, 1859.
* *Flavio*, 1861.
* *A mi madre*, 1863.
* *Cantares gallegos*, 1863.
* *Contos da miña terra I*, 1864 (*Conto gallego*, 1923).
* *El cadiceño*, 1865.
* *Las literatas*, 1865.
* *Ruinas*, 1866.
* *El caballero de las botas azules*, 1867.
* *Follas novas*, 1880.
* *El primer loco. Cuento extraño*, 1881.
* *El Domingo de Ramos*, 1881.
* *Padrón y las inundaciones*, 1881.
* "Costumbres gallegas", 1881.
* *En las orillas del Sar*, 1884.
Anstituto Camões

L **Instituto Camões** fui criado pa la promoçon de la lhéngua pertuesa i de la cultura pertuesa ne l sterior. La sue Lhei Ourgánica define-lo cumo pessona coletiba de dreito público, dotada de outonomie admenistratiba i patrimonial, sob la superantendéncia de l Menistério de ls Negócios Strangeiros para assegurar l'ourientaçon, cordenaçon i eisecuçon de la política cultural sterna de Pertual, nomeadamente de la difuson de la lhéngua pertuesa, an cordenaçon cun outras anstáncias cumpetentes de l Stado, an special ls Menistérios de la Eiducaçon i de la Cultura.
Dreito público

Ye l ramo de l dreito que çpone subre antresses ó outelidades eimediatas de la quemunidade (dreito custitucional ó político, dreito admenistratibo, dreito creminal ó penal, dreito judiciairo ó porcessual). 
 
Sob prespetiba de la cidadanie, cumo cunjunto de normas de porteçon contra l'abuso de l poder de gobierno, l dreito público tamien ye chamado dreito de l stado (an cuntraposiçon a dreito de l gobierno). 

Outro punto çtintibo de l Dreito Público ye l percípio que l rege: l Percípio de la Supremacie de l'antresse público an face de l'antresse andebidual. Cun esto será siempre priorizado l'antresse giral deixando pa trás de l'antresse andebidual de cada pessona, debendo este submeter-se àquel. Quando se trata de la relaçon antre dous ó mais Stados, acuntece l Dreito Anternacional Público.

Tradecionalmente l dreito debide-se nas catadories de **Dreito Público** i de Dreito Pribado. Trata-se dua çtinçon antiga, criada pul jurista romano Ulpiano: 

Publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem..

Esto ye, Dreito Público ye l que cuncerne al Estado romano, i Pribado, l que cunsidra l'outelidade de ls particulares. Assi i todo, esse critério de l'outelidade ó antresse bisado pula norma ye falho, porque nun se puode afirmar, cun sigurança, se l'antresse portegido ye de l Stado ó de ls andebíduos. An rezon desso houbo outores que cuncluíran que l fundamiento de la debison ancuntraba-se ne l "antresse dominante", eideia ansastifatória, pus tan anterlhigados stan que ye ampossible bereficar qual l'antresse dominante.
Lhénguas germánicas

Las **lhénguas germánicas** son un grupo de lhénguas cun un ourige quemun, faladas giralmente pulos çcendentes de ls pobos germanicos i faladas percipalmente an Ouropa i América de l Norte. 

## Classeficaçon

Las lhéguas germánicas debíden-se an trés grupos

* **Grupo oucidental**

* **Grupo nórdico** ó **setetrional**

* **Grupo ouriental**

## Stória

Pensa-se que todas las lhénguas germánica, tubírun un ourige quemun, l protogermánico. L protogermánico solo puodo ser recustruido, por meio de l método recustrutibo de cumparaçon, porque nun eisisten anscriçones scritas de esta heipotética lhéngua.

## Caratelísticas girales

La maiorie de las lhénguas germánicas çtínguen género gramatical, númaro gramátical i causos gramaticales.
Assi i todo, la lhéngua germánica mais falada, l anglés, perdiu la cumplexidade gramatical persente ne l restro de las lhénguas de sou grupo, trasformando-se nua lhéngua analítica.

## Scrita

Las purmeiras eibidéncias de las lhénguas germánicas bénen de nomes registrados ne l purmeiro seclo, por Tácito (an special an sou obra *Germania*), mas la scritura mais antiga germánica remonta al seclo II antes de Cristo ne l casco Negau. Cerca de l seclo II dc, alguns ouradores de las purmeiras bariadades germánicas zambolbírun l Futhark antigo, ua forma primetiba de l alfabeto rúnico. Las purmeiras anscriçones rúnicas tamien stan maiormente lhemitadas als nomes de pessonas, i defíceles de anterpretar. La lhenguaige gótico fui screbida an alfabeto gótico zambolbido por l oubispo Ulfilas an sou traduçon de la Bíblia ne l seclo IV. Mais tarde, ls sacerdotes crestianos i ls monges que falában i lhian lhatin, para alhá de sues bariadades natibas germánicas, ampeçórun a screbir las lhénguas germánicas cun lhetras lhatinas, un cachico demudadas. Assi i todo, durante la época de ls bikings, las lhetras de l alfabeto rúnico mantubírun-se an uso quemun an ls países scandinabos. 

Para alhá desso de outelizar l alfabeto lhatino padron, muitas lhénguas germánicas outelizórun ua bariadade de acentos i lhetras adecionales, cumo la diéresis, la ß (Eszett), Ĳ, Ø, Æ, A, A, U, O, Ð, Ȝ, i las runas Þ i Ƿ.
Menistério de ls Negócios Strangeiros

L **Menistério de ls Negócios Strangeiros** (**MNE**) ye, an Pertual, l departamiento gobernamental respunsable pula formulaçon, cordenaçon i eisecuçon de la Política Sterna. L MNE ye, quemumente, chamado de "**Necidades**" an birtude de tener la sue sede Palácio de las Necidades an Lhisboua.
 
## Stória
La purmeira secretarie de Stado bocacionada pa ls assuntos ditos de Stado fui criada an 1641, pul rei D. João IV. Mais tarde, la reorganizaçon de la Admenistraçon Pública, ampuosta pula spriéncia, na purmeira metade de l seclo XVIII, traduziu-se, pul Albará de 28 de júlio de 1736, na criaçon de trés secretaries de Stado - la de ls Negócios Anteriores de l Reino, la de la Marina i de ls Domínios Ultramarinos i la de ls Negócios Strangeiros i de la Guerra - an sustituiçon de las antigas secretaries de la Assinatura, de las Mercés i de Stado. Data, antoce, desse Albará l'eisisténcia de la **Secretarie de Stado de ls Negócios Strangeiros**, ambora solo an 1738 haba tenido lhugar la posse afetaba de l purmeiro secretairo de Stado. Aneixos mantubírun-se, nua mesma secretarie,  ls Negócios Strangeiros i ls de la Guerra, cun ua eifémera separaçon de 6 de janeiro la 28 de júlio de 1801, até que na Portarie de la Junta Probisória de l Goberno de 27 de setembre de 1820 ls dous galhos de la Admenistraçon Pública aparécen çtintos i antregues a la direçon de pessonas bárias. Esta separaçon fui cunfirmada defenitibamente pula Carta de Lhei de 12 de júnio de 1822, que reorganizou las secretaries de Stado. 
Siempre a la Secretarie de Stado de ls Negócios Strangeiros, atrabeç de todos ls diplomas que regulan l sou funcionamiento, fúrun atribuídas las matérias qu'inda hoije cumpeten al Menistério de ls Negócios Strangeiros.

## Organizaçon Central
L MNE anclui ls seguintes uorganos i departamientos centrales:
*Gabinete de l Menistro de Stado i de ls Negócios Strangeiros;
*Gabinete de l Secretairo de Stado Adjunto i de ls Assuntos Ouropeus;
*Gabinete de l Secretairo de Stado de ls Negócios Strangeiros i de la Coperaçon;
*Gabinete de l Secretairo de Stado de las Quemunidades Pertuesas;
*Secretarie-Giral;
*Direçon-Giral de Política Sterna;
*Direçon-Giral de ls Assuntos Ouropeus;
*Direçon-Giral de ls Assuntos Técnicos i Eiquenómicos;
*Direçon-Giral de ls Assuntos Cunsulares i Quemunidades Pertuesas;
*Anspeçon-Giral Diplomática i Cunsular;
*Anstituto Pertués de Apoio al Zambolbimiento;
*Anstituto Camões;
*Comisson Anternacional de Lhemites;
*Comisson pa la Aplicaçon i Zambolbimiento de las Bacias Hidrográficas Lhuso-Spanholas;
*Comisson Nacional de la UNESCO.

## Rede Diplomática Sterior
La Repersentaçon Diplomática de Pertual sob tutela de l MNE stende-se a 146 puostos repartidos por 70 Ambaixadas, 10 Missones diplomáticas junto de Ourganizaçones Anternacionales i 66 Cunsulados de carreira.
Outonomie

**Outonomie** puode tener un sentido relatibo a la:
* Ciéncia política;
* Filosofie.

## Outonomie an ciéncia política
**Outonomie** de l griego, *outos*, por si solo, mais *nomós* que puode ser dues cousas, lhei, i al mesmo tiempo, território. Ne l anglés l termo ye **devolution** ó **home rule**. An Ciéncia política, ye la culidade dun território ó ourganizaçon de stablecer cun lhibardade sues própias lheis ó normas. L cunceito ye defrente de la soberanie, ua beç qu'un Stado soberano ten plenos poderes subre si própio, an tenermos de repersentaçon diplomática anternacional, anquanto na outonomie ls poderes nun son plenos.

"Outonomie Lhocal" ye l dreito i la capacidade afetaba de las outarquies lhocales regulamentáren i geríren, mos tenermos de la lhei, sob sue respunsabelidade i ne l'antresse de las respetibas populaçones, ua parte amportante de ls assuntos públicos.

L termo **outonomie** ye ousado para andicar la cuncesson de poder por parte dun goberno central an fabor dun goberno la nible regional ó lhocal, segundo l percípio de la susidariedade, ó por, na época de l Antigo regime, fazer la passaige de la sucesson dun território a un hardeiro lhegítimo. 

Muitas bezes ls poderes outónomos son temporairos i quédan an redadeira análeze al goberno central. Ls sistemas federales son defrentes ne l poder i nas funçones de las antidades federales sob garantie de l'ouserbáncia de la Custituiçon ó de las normas de ámbito custitucional.

## Outonomie an [[Filosofie]]
Filosoficamente, l cunceito de **outonomie** cunfunde-se cul de lhibardade, cunsistindo na culidade dun andebíduo de tomar sues própias decisones, cun base an sue rezon andebidual.
Lhei Ourgánica

Ne l ourdenamiento jurídico, la **Lhei Ourgánica** puode ser:
* La lhei maior dun munecípio
* La lhei que deciplina l funcionamiento dua catadorie specífica d'alguns de ls poderes (Lhei Ourgánica de la Magistratura, Lhei Orgánica de l Menistério Público, etc.) - nun solo ne l Brasil, mas an bários países.

## Lhei Ourgánica Munecipal
La **Lhei Ourgánica** ye ua lhei genérica, de caráter custitucional, eilaborada ne l ámbito de l munecípio i cunforme las detreminaçones i lhemites ampuostos pulas custituiçones federal i de l respetibo stado, aprobada an dous turnos pula Cámara de Bereadores, i pula maiorie de dous terços de sous nembros.

## Ber tamien
* Cámara de Bereadores
* Poder Judiciário

## Refréncias
Spánia Citerior

Ne l'anho de 197 a.C. la península Eibérica, anton coincida puls Romanos cumo Spánia, fui subdibedida nas porbíncias Spánia Citerior i Spánia Ulterior.  La Ulterior queda ne l sudeste, anquanto que la Citerior era al oeste.  L norte de la península, l território antre ls Pirenéus i la Gália solo serien cunquistados ne l tiempo de ls Césares. Na porbíncia de la Spánia Citerior eisistian las cidades de Tarraco (Tarragona), Saguntun (Sagunto al norte de Baléncia) i Carthago Nuoba (Cartagena) todas na cuosta, i Eilerda (Lhérida) ne l'anterior de la península.
Ne l'anho de 27 a.C. Augustus mudou l nome de la Spánia Citerior para *[[Tarraconense|Spania Tarraconensis]]* ó abrebiadamente *Tarraconensis,* tornando-la, a la par culas outras, nua porbíncia amperial.
Terça

La **terça-feira** ye cunsidrada l terceiro die de la sumana, seguindo la segunda-feira i precedendo la quarta-feira.





Por ourdenaçon de trabalho i lhazer i pula normalizaçon ISO, la terça-feira ye cunsidrada l segundo die de la sumana, sendo assi na maiorie de ls calendairos an to l mundo.




La palabra ye ouriginária de l lhatin *Tertia Feria*, que senefica "terça feira", i de mesma acepçon eisiste an galego (*terza feira*), pertués (*terça-feira*) i tétun (*loron-tersa*).

Pobos pagones antigos reberenciában sous diuses dedicando este die al astro Marte l qu'ouriginou outras chamaçones, an espanhol diç-se *martes* i ne l eitaliano *martedì*, culs seneficado de Marte i die de Marte. Outros pobos reberenciában diuses mitológicos, an anglés diç-se *tuesday*, die de Tiw, i an alman *dienstag*, die de Tiwaz.

## Ourige de ls nomes de ls dies de la sumana

Ls nomes de ls dies de la sumana an mirandés ténen la sue ourige na lhiturgie católica. Na maior parte de las outras lhénguas, la sue ourige son nomes de diuses pagones i diuses mitológicos als quales ls dies éran dedicados.

## Terça-feira an outros lhénguas




## 

* Sumana
* Dies de la sumana