Liberalismo

L **Liberalismo** ye ua filosofie política que prima pula outonomie moral i eiconómica de la sociadade cebil an ouposiçon a la cuncentraçon de l poder político. Anque dibersas culturas i épocas apersentáren andícios de las eideias liberales, l liberalismo definitibamente ganhou spresson moderna cun ls scritos de John Locke (1632-1704) i Adan Smith (1723-1790). Sous percipales cunceitos ancluen andebidualismo metodológico i jurídico, propiadade pribada, goberno lemitado, orde spontánea, estado de dreito, i libre mercado.

## Definiçones

La palabra "liberal" deriba de l latin *liber* ("libre", ó "nun scrabo"), i stá associada cula palabra "libardade".

L **andibidualismo metodológico** ansina que ls andebíduos custituen la ounidade básica de cumprenson, juízo i açon na rialidade. L andebidualismo jurídico quier dezir que las relaçones de dreitos i deberes ténen cumo agente las pessonas houmanas. Coletibidades nun puoden tenr dreitos ó deberes a nun ser pula coincidéncia desses cun ls andebíduos que la cumpónen.

La **propiadade pribada** ye la anstituiçon jurídica que reconhece la sclusibidade de uso dun bien material pul sou tendor.

**Goberno lemitado** ye la cunsequéncia de la reduçon de l poder político. Pa ls liberales, to poder coercitibo debe ser justeficado, sendo la liberdade houmana ua persunçon ounibersal.

Por **orde spontánea** cumprende-se l cunjunto de anstituiçones que son criadas pula açon houmana sin la premeditaçon houmana. La lenguaige i l mercado son eisemplos de orde que eimerge de la sociadade andependiente de l cuntrole dun andebíduo ó dun grupo. Grandes cuntribuiçones fúrun feitas subre la teorie de orde spontánea pul eiconomista Friedrich Hayek.

**Stado de dreito** ye la aplicaçon política de la eigualdade perante la lei. Las leis pairan eigualmente arriba de todos ls grupos de la sociadade, andependiente de quelor, sexo ó cargo político. Nun debe, antoce, repersentar determinado arbítrio, mas ser oubjetibamente amparcial.

**Libre mercado** ye l cunjunto de anteraçones houmanas subre ls recursos scassos sin ser restrito pula amposiçon política de antresses particulares. Difre-se, assi, de sistemas protecionistas ó mercantilistas. Anquanto splicaba l funcionamiento de l mercado, la eiquenomie clássica de Adan Smith, Dabid Ricardo, Anne Robert Jacques Turgot i Jean-Batiste Say tamien caratelizaba-se pula ouposiçon a las formas de restriçones al comércio.

L **Liberalismo** ampeçou la se fortalecer an meados de l seclo XIX, após las décadas de 1830-1840, tubo sue maior repersentaçon na Fráncia. Se juntou más tarde a la eideia ne l Nacionalismo, adonde fui ousado cumo pedamiego de la Ounificaçon de la Almanha (1864-1870 - Otto bon Vismarck) i la Unificaçon de la Eitália (1848 - Mazzini i Garibaldi)

## Deficuldades cunceituales

Son trés las rezones de la deficuldade de se percisar cunsensualmente l cunceito de Liberalismo:

la) “la stória de l liberalismo acha-se antimamente binculada a la stória de la democracie”, la tal punto, que ye defícel apartar “l que eisiste de democrático i l que eisiste de liberal nas atuales democracies liberales”, porque, de fato, segundo la teorie política, l liberalismo ye l critério que çtingue las democracies liberales de las sues outras formas nó-liberales (populista, plebiscitária, totalitária);

b) l liberalismo manifesta-se an tiempos i spácios bastante dibersos, l que deficulta la possiblidade de situá-lo nun plano sincrónico i pontuar “l momento liberal capaç de ouneficar stórias defrentes”;

c) i, por fin, anque l modelo liberal anglés tenga subressaído an relaçon al modelo deribado de la Reboluçon Francesa, nun podemos falar dua “stória-difuson” de l Liberalismo, an rezon de las specifecidades struturales, culturales i sociales culas quales l Liberalismo se deparou an cada sociadade.

## Refréncias