Éisodo

L **Lhibro de l Éisodo** ó **Éisodo** (de l griego ἔξοδος, *éisodos*, "salida" ó "partida"; שְׁמוֹת, *Shəmōṯ*, "nomes", la segunda palabra de l ampeço de l testo: *"Oura estes son ls nomes de ls filhos de Eisrael, qu'entrórun ne l Eigito"*) ye l segundo lhibro de la Torá i de la Bíblia heibraica (l Antigo Testamiento de ls crestianos).

El cunta la stória de l Éisodo, ó seia, de cumo l eisraelitas deixórun para trás la scrabidon ne l Eigito por sue fé an Jabé, que scolheu Eisrael cumo sou pobo. Lhiderados por sou profeta, Moisés, eilhes biajórun pul zerto até l monte Sinai, adonde Jabé les promete a tierra de Canaana (la "Tierra Prometida") cumo recumpensa por sue fidelidade. Ls eisraelitas passan a fazer parte de la aliança cun Jabé, que les fornece sues lheis i anstruçones pa la custruçon de l Tabernaclo. Segundo l relato, Jabé anton çceu de l cielo i habitou culs, lhiderando l pobo na guerra santa para cunquistar a tierra i cunseguir la paç.

Tradecionalmente atribuído al própio Moisés, ls studiosos modernos antenden que l lhibro fui, einicialmente, porduzido ne l catibeiro de la Babilónia (seclo VI a.C.) tenendo cumo base tradiçones scritas i ourales mais antigas cun rebisones finales ne l período pós-eisílio (seclo V a.C.). Alguns studiosos defenden qu'este ye l mais amportante lhibro de l Antigo Testamiento, pus el define las percipales caratelísticas de l'eidantidade de Eisrael: a mimória dun passado marcado por deficuldades i pula fuga, ua aliança cun Dius, que scolheu Eisrael, i l stablecimiento dua bida quemunitária i las lheis neçairas para manté-la.

## Strutura
Nun hai cunsenso unánime antre ls studiosos subre la strutura de l Éisodo. Ua fuorte possibelidade ye que l'obra seia un dítico (ó seia, ua obra an dues partes), cula debison antre las partes 1 i 2 na trabessia de l Mar Burmeilho ó ne l'ampeço de la teofania ("apariçon de Dius") ne l capítulo 19. Segundo esta tese, la purmeira parte cunta cumo Jabé resgatou sou pobo de l Eigito i ls lhebou pul zerto até l monte Sinai (capítulos 1 a 19) i la segunda, l'aliança antre Jabé i l pobo (capítulos 20–40).

## Sumário

Ls filhos de Jacó i sues famílias se juntan al armano deilhes, José, ne l Eigito. Ua beç alhá, ls eisraelitas ampeçan la se multiplicar. Muitas geraçones depuis, l faraó, temendo ua traiçon por parte de ls eisraelitas, ourdena que todos ls recén-nacidos fússen atirados ne l Nilo. Ua lhebita (andentificada an outra parte cumo sendo Joquebede) salba sou bebé lhançando-lo nun cesto de bime pul Nilo. La filha de l faraó (chamada Bities an ) ancuontrou l nino, la chama de Moisés i la cria cumo se fusse deilha. Mas Moisés sabe de sue ourige i, un die, yá adulto, assassina un capataç eigípcio que stá surrando un scrabo heibreu i foge para Midiana. Alhá el se casa cun Zípora, la filha de l sacerdote midianita Jetro, i se ancontra cun Dius nua sarça ardiente. Moisés pregunta l nome de Dius, que respunde: *"[[You Sou l Que Sou]]"*. Dius piede la Moisés que retorne al Eigito i lhebe ls heibreus até Canaana, a tierra prometida la Abraon.

Moisés retorna al Eigito i nun cunsegue cumbencer l faraó a lhibertar ls eisraelitas. Dius anton anflige als eigípcios dieç terribles pragas (las "Pragas de l Eigito"), ancluindo un riu de sangre, ua anfestaçon de ranas i la muorte de ls primogénitos. Moisés lhidera ls eisraelitas depuis dua perseguiçon de l faraó, que renega sou cunsentimiento oubtido a la fuorça, atrabeç de l mar Burmeilho. L zerto se mostra defícel i ls eisraelitas reclaman, lhembrando de la bida ne l Eigito, mas Dius les fornece, milagrosamente, auga i l maná. Ls eisraelitas chegan anton na muntanha de Dius, adonde Moisés recibe la bejita de Jetro, sou sogro, por sugeston de l qual el nomeia juízes para gobernar Eisrael. Dius anton pregunta se ls eisraelitas cuncordan an ser sou pobo i, depuis d'aceitar, l pobo se reúne ne l sopé de la muntanha. Cun troboadas i relámpagos, fuogo i nubres de fumaça, al sonido de trombetas i rugidos na muntanha, Dius aparece ne l pico i l pobo oube la "boç de Dius", qu'ourdena que Moisés suba al topo. Dius anton le dita ls dieç Mandamientos cun to l pobo oubindo. Moisés scala la muntanha i aparece delantre de Dius, que le dita l "Código de la Aliança" (un detalhado código de dreito cebil i ritual) i le promete Canaana se el fur oubedecido. Moisés çce la muntanha i scribe las palabras Dius i l pobo cuncorda an oubedecé-las. Dius chama Moisés de buolta pa la muntanha i el alhá permanece por 40 dies i 40 nuites. Ne l final deste período, Moisés çce culas "Tábuas de la Lhei", l decálogo grabado an dous tabletes de piedra scrito pul "dedo de Dius" (; ).

Dius dou anstruçones la Moisés subre cumo deberie ser custruído l "tabernaclo", ua tenda na qual Dius habitarie permanentemente antre sou pobo scolhido, para alhá d'anstruçones subre las bestes sacerdotales, l'altar i ls basos sagrados, l procedimiento pa l'ourdenaçon de ls sacerdotes i ls sacrifícios diairos que deberian ser ouferecidos. Aaran ye nomeado cumo sumo-sacerdote heireditairo.

Anquanto Moisés stá cun Dius, Aaran fabrica un bezerro d'ouro, que l pobo passa a benerar. Dius anforma Moisés de la apostasia de l pobo i amenaça matá-los todos, mas cede als apelos de misericórdie de Moisés, que çce la muntanha, çpedaça ls tabletes i ourdena que ls lhebitas massacren ls anfiéis. Dius ourdena que Moisés suba la muntanha outra beç i refaça dous nuobos tabletes. An seguida el çce, desta beç cula face "trasformada", l que l'oubriga a cobrir l rostro cun béu dende an delantre. El reúne l pobo i repete ls mandamientos recebidos de Dius, ancluindo la guarda de l sabá i la custruçon de l tabernaclo. A partir dende, Dius passou a habitar antre l pobo ne l tabernaclo i biajou l tiempo anteiro culs.

### Seçones segundo las porçones semanales de la Torá ne l judaísmo

Las subdebisones son las seguintes:
:* Shemot, subre Éisodo 1–5: afliçon ne l Eigito, Moisés ye ancontrado, l faraó;
:* Ba'eiras, subre Éisodo 6–9: pragas 1 a 7;
:* Bo, subre Éisodo 10–13: radadeiras pragas, purmeira Páscoa;
:* Beshalach, subre Éisodo 13–17: trabessia de l mar Burmeilho, auga, maná, Amaleque;
:* Yitro, subre Éisodo 18–20: cunseilho de Jetro, ls dieç Mandamientos;
:* Mishpatin, subre Éisodo 21–24: l Código de la Aliança;
:* Terumah, subre Éisodo 25–27: anstruçones de Dius subre l Tabernaclo i sue decoraçon;
:* Tetsabé, subre Éisodo 27–30: anstruçones de Dius subre ls purmeiros sacerdotes;
:* Ki Tissa, subre Éisodo 30–34: censo, ólio d'unçon, bezerro d'ouro, tabletes de piedra, Moisés radiante;
:* Bayakhel, subre Éisodo 35–38: eisraelitas recíben persentes, custroen i decoran l Tabernaclo;
:* Pekudei, subre Éisodo 38–40: l Tabernaclo stá pronto i recibe Dius.

### Género i fuontes
La stória de l Éisodo ye l mito fundador de Eisrael, recontando cumo ls eisraelitas fúrun lhibertados de la scrabidon por Jabé i entrórun nua aliança cun El atrabeç de la aliança de Moisés. L lhibro nun debe ser tratado cumo ua narratiba stórica ne l sentido moderno, pus esto eisigirie ua abaluaçon crítica de las fuontes i nun aceitarie que Dius fusse la causa de ls eibentos; ne l Éisodo, todo ye obra de Dius, que frequentemente aparece pessonalmente, i l cenairo stórico ye bagamente mencionado. L'oubjetibo de l lhibro nun ye l relato de l que rialmente acunteciu i si l reflexo de la spriéncia stórica de la quemunidade silada na Babilónia i, depuis, an Jarusalen, qu'anfrentaba l catibeiro ne l strangeiro i percisaba chegar a un bun termo an sue cumprenson de Dius.

Ambora ls eilemientos míticos nun séian tan proeminentes ne l Éisodo cumo son ne l Génesis, lhendas antigas anfluenciórun l cuntenido de l lhibro. Cumo eisemplo, la stória de la salbaçon de l bebé Moisés ne l Nilo ye baseada nua lhenda mais antiga subre Sargon de la Acádie. La stória de la trabessia de l mar Burmeilho ye remeniscente de l mito fundador mesopotámico. De forma similar, l Código de la Aliança (l código lhegal an  até ) ten similaridades, tanto ne l cuntenido i strutura, cul Código de Hamurabi. Estas anfluéncias serben para reforçar la cuncluson de que l Lhibro de l Éisodo se ouriginou na quemunidade judaica babilónica ne l seclo VI a.C., mas nin todas las fuontes son mesopotámicas: la stória de la fuga de Moisés para Midiana depuis de l'assassinato de l capataç puode tener sido baseada na "Stória de Sinué" eigípcia.