Lhéngua russina

**La lhéngua russina** (outodenominado: русиньскый язык), tamien chamada de **lhéngua cárpato-rutena** (un sónimo antiquado), ye ua bariante lhenguística slábica ouriental falada puls russinos (cárpato-rutenos) de la Ouropa Central. Alguns lhenguistas nun la cunsidran ua bariante, mas un lhéngua apartada que ten sou própio código: ISO 639-3, anquanto qu'outros la cunsidran cumo un dialeto de la lhéngua oucraniana. Trata-se dun assunto cuntemporaneamente cuntroberso, i ambos ls antendimientos possuen eibidentes amplicaçones políticas.

## Falantes
D'acuordo culs censos nacionales, la populaçon total de ls falantes ye 70.734:

* Slobáquia – 33.482
* Sérbia – 15.626
* Oucrânia – 6.725
* Polónia – 10.000
* Croácia – 2.337
* Hungria- 1.113
* Chéquia – 1.106

## Geografie
Russino (mais specificamente l cárpato-russino) ye falada ne l Oublast de la Trascarpátie na Oucránia, ne l nordeste de la Slobáquia, sudeste de la Polónia (adonde era frequentemente çcrito cumo łemkowski 'Lemko' por sue palabra лем / lem 'solamente', ó Lyshak) i na Hungrie (adonde la lhéngua i l pobo son chamados "ruteno").

## Uso i classeficaçon
Ls purmeiros specialistas a recoincer l'eisisténcia de la lhéngua russina cumo lhéngua apartado pertencian al “Anstituto de Studos Balcánicos i Slabos” de Moscobo (Anstituto de Studos Slabónicos de la Academie Russa de Ciéncias). Esto acunteciu an 1992, i lhebou a la rializaçon de studos cumplementares, que fúrun preparados por specialistas i fenómenos lhenguísticos.

Specialistas i políticos ucranianos nun reconhecen ls russinos cumo ua étnia apartada, anque alguns falantes de la lhéngua russina se cunsidráren pertencentes a ua etnia apartada de la de ls ucranianos. Lhenguistas de la Ucránia inda cunsidran l russino cun un dialeto de l'ucraniano, lhigado al dialeto Hutsul de la region de ls Cárpatos ucranianos.

Nun hai, assi, buonas possibelidade de se fazer ua percisa stimatiba de ls falantes fluentes de l russino ne l paíç, ambora alguas pesquisas andiquen algo cumo un milhon de falantes a bibir na Oucránia i na Slobáquia.

Tentatibas de padronizar las dibersas bariantes de l russino nun fúrun bien sucedidas. Ls russinos biben an quarto países, i ls sfuorços nun tubírun sucesso pus ls russinos que biben fura de sue region tradecional nó falan la lhéngua fluentemente. Dibersas ortografies fúrun zambolbidos (na maior parte de ls causos cun bariantes de l'alfabeto cirílico) i eisisten defrentes padrones gramáticales eisisten, baseados an dialetos regionales.

La Sérbia reconheciu l russino, mais percisamente la lhéngua russina de la Panónia, cumo lhéngua oufecial minoritária na Boibodina. Zde 1995, ye tamien reconhecida cumo lhéngua de minorie de la Slobáquia, sendo oufecial an municipalidades adonde mais de 20% de ls habitantes falan la lhéngua.

L russino ye ua lhéngua protegido pula Carta Ouropeia de las Lhénguas Regionales ó Minoritárias na Sérbia, Slobáquia, Croácia i Roménia.

Las purmeiras gramáticas de l russino fúrun scritas por Dmytrij Vyslockij (Дмитрий Вислоцкий) *Карпаторусский букварь (Karpatorusskij bukvar')* Banja Hunjanky (1931) Metodyj Trochanobskij Буквар. Перша книжечка для народных школ. (Bukbar. Peršla knyžička dlja narodnŷch škol.) (1935), i fui codificada na Slobáquia an 1995. La lhéngua russina ye ua de las mais nuobas lhénguas slábicas cun lhiteratura própia.

## Jornales
Ls seguintes jornales son scritos an russino:

* Karpatska Rus'
* Русинська бесіда
* Нанродны новинкы
* Podkarpatská Rus - Подкарпатська Русь
* Руснаци у Швеце - Rusnaci u Svece

Dous son norte-amaricanos

* Amerikansky Russky Viestnik †
* Lemko (Philadelphia) |Lemko †

La Lhéngua cárpato-russina debede-se cunforme se segue:

Boiko, Hutsul, Lemko i Dolenian son por bezes cunsidrados cumo dialetos de l'ucraniano, bien cumo sous falantes son cunsidrados ucranianos.

## Alfabeto

## Amostra de testo
Тож Шануйме Рідне Слово; Од Велика Аж До Мала; Вшытко Інше Зме Стратили; Лем Бесіда Нам Остала;

Traduçon

Respeita la tua lhéngua natiba; Zde ls mais bielhos als mais moços; Quando perdemos todo; Solamente nuossa lhéngua permaneciu;

 

## Lhigaçones sternas

* Rusyn language at the World Academy of Rusyn Culture
* Lewis, M. Paul (ed.) (2009). «Rusyn: A language of Ukraine». Ethnoloɠue: Languages of the World. SIL International. Cunsultado an 11 de abril de 2012 
* Russino Greca Eigreija Católica an Nobi Sad (Boibodina-Sérbia)
* Russino-Oucrániano Dicionário Online
* Lhéngua russina an Omniglot.cn
* Base anformaçones russino de ls Cárpatos
* Sociadade russina de ls Cárpartos 
* Academie Mundial de la Cultura russina
* Rádio Ruténia Internet 
* Diversas fonts Cirílicas Wazu Japão – “Fingerspot”  – Free type