open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eidade Média

La **Eidade Média** ó **Eidade Mediebal** fui un período antermédio nua dibison squemática de la Stória de la Ouropa an quatro "eras", a saber: la Eidade Antiga, la **Eidade Média**, la Eidade Moderna i la Eidade Cuntemporánea.

## Periodizaçon
L período de la Eidade Média fui tradicionalmente delimitado cun énfase an eibentos políticos. Nesses tenermos, tenerie-se ampeçado cula zeintegraçon de l Ampério Romano de l Oucidente, ne l seclo V (an 476 d. C.), i terminado cul fin de l Ampério Romano de l Ouriente, cula Chimpa de Custantinopla, ne l seclo XV (an 1453 d.C.).

La **[[Época|Era]] Mediebal** puode tamien ser subdibidida an períodos menores, nun de l modos de classeficaçon más populares, ye apartada an dous períodos:
# Alta Eidade Média, que decorre de l seclo V al X; 
# Vaixa Eidade Média, que se stende de l seclo XI al XV. 

Ua outra classeficaçon mui quemun debede la era an trés períodos:
# **Eidade Média Antiga** (ó Alta Eidade Média ó Antiguidade Tardie) que decorre de l seclo V al X;
# **Eidade Média Plena** (ó Eidade Média Clássica) que se stende de l seclo XI al XIII;
# **Eidade Média Tardie** (ó Vaixa Eidade Média), correspondente als seclos XIV i XV.

Esse período einicial de la stória mediebal ye coincido cumo "Purmeira Eidade Média", pus ye ua fase de transiçon i de adataçones de la Ouropa. Períodos stóricos "de transiçon" tamien puoden ser chamados **Eidade Média**, mas l período mediebal ye un eibento stritamente ouropeu.

L adjetibo relacionado cun este período ye **mediebal** (ber, por eisemplo, música mediebal, arte mediebal).
Eigreija Católica Bizantina Albanesa

La **Eigreija Católica Bizantina Albanesa** ye ua eigreija particular sui juris drento de la quemunhon de la Eigreija Católica de rito bizantino. Nun cunfundir cula Eigreija Católica Ítalo-Albanesa.

La Eigreija Católica Bizantina Albanesa ye oureginária dun grupo de albaneses ne l sul de l Épiro que anteriormente éran de la Eigreija Uortodoxa mas que se afiliórun a la jurisdiçon romana an 1701. Essa Eigreija passou por preseguiçones durante la era quemunista, l que afatou sue strutura i fizo-la antrar an declínio. Solamente an 1992 fui possible restabelecer l cuntato oufecial cula Cúria romana, que ls puso sob ls cuidados de l núncio papal an Tirana. Depuis fui nomeado Hil Kabashi para la Admenistraçon Apostólica Bizantina Albanesa. Kabashi chegou a la Albánia an 1998 para ancuntrar quaije 3000 fiéles bizantinos albaneses sin nanhun clero ó paróquia própias.

La admenistraçon apostólica de l Sul de la Albánia ten hoije (2005) 3200 fiéles an 9 paróquias, cun 11 eigreijas, atendidas por 4 sacerdotes diocesanos, 10 sacerdotes regulares, 10 religiosos homes i 97 mulhieres, que admenístran 10 scuolas i 20 ourganizaçones filantrópicas.
Eigreija Metodista

La **Eigreija Metodista**  ye la percipal spoente de l Metodismo, religion de fé cristiana protestante, ne l Brasil. 

L metodismo ye d'ourige Anglo-Americana, ourganizado pul reberendo anglés John Wesley qu'enfatizou l studo metódico de la Bíblia,  i busca la relaçon pessonal antre l'andibíduo i Dius. Ampeçou-se cula adeson d'eigressos de la Eigreija Anglicana i Presbiteriana, bien cumo de dessidentes de la Eigreija Episcopal Americana. 

## Stória de l metodismo ne l Brasil
Junius Stahan Newman, pastor metodista i Superintendente Çtrital, fui l pioneiro de l'obra metodista permanente ne l Brasil. "J. I. Newman, recomendado para la Junta de Missones para trabalhar na América Central ó Brasil": essa fui la nomeaçon qu'el recebiu an 1866, na Cunferéncia Anual. Após tener serbido durante la Guerra Cebil Americana, cumo capelon a las tropas de l Sul, obserbou que muitos metodistas de l Sul eimigrórun para las Américas de l Sul i Central i acumpanhou -los.

La Guerra deixou andibidada la Junta, sin possibilidade d'anbiar oubreiros para qualquier local. Newman financiou sue própia binda al Brasil, cun sues modestas eiconomies. Chegou al Riu de Janeiro an agosto de 1867, mas fixou residéncia an Saltinho, cidade próssima la Santa Bárbara d'Oeste, porbíncia de San Paulo. Zde 1869, pregou als colonos, mas,  dous anhos mais tarde, ne l terceiro demingo d'Agosto, ourganizou l "Circuito de Santa Bárbara".

L purmeiro salon de culto – antes era ua benda – fui ua pequeinha casa, cobierta de sapé i de suolo batido. Newman trabalhaba culs colonos norte-americanos i pregaba an anglés. Un de ls motibos de la demora de Newman an ourganizar ua paróquia metodista, ye qu'el pregaba, percipalmente para metodistas, batistas, presbiterianos i a todos que deseiassen oubir sue mensaige, pensando ser mais sábio ounir ls "oubintes" an ua única eigreija, sin placa chamacional. Mas depuis, todas las chamaçones ourganizórun-se an eigreijas, d'acordo cun sue ourige eclesiástica ne ls EUA. Newman ansistiu, atrabeç de sues cartas, para que ls metodistas norte-americanos abrissen ua misson an nuosso paíç. An 1876, la Junta de Missones de la Eigreija Metodista Eipiscopal Sul, çpertada atrabeç de la publicaçon de las cartas ne ls jornales metodistas ne ls EUA, ambiou sou purmeiro oubreiro ouficial: John James Ranson. Dedicou-se al daprendizado de l pertués para proclamar las buonas nuobas als brasileiros.

J. I. Newman i sue família mudórun-se para Piracicaba, SP, adonde permanecírun antre 1879 i 1880, quando las filhas de Newman, Annie i Mary, ourganizórun un anternato i sternato. L "Coleijo Newman" ye cunsidrado precursor de l Coleijo Piracicabano, hoije Unimep (Ounibersidade Metodista de Piracicaba).

## La outonomie de la Eigreija Metodista ne l Brasil
Eigreija Metodista tornou-se andependiente de ls Stados Ounidos an 2 de  Setembre de 1930, an San Paulo. Eilegeu-se l purmeiro bispo de la Eigreija, chamado **Willian Tarboux**, qu'era americano. L purmeiro bispo brasileiro metodista  fui **César Dacorso Filho**, eileito an 1934.
Eimoçon

**Eimoçon**, nua definiçon mais giral, ye un ampulso neural que mobe un ourganismo para la açon. La eimoçon se defrencia de l sentimiento, porque, cunforme ouserbado, ye un stado neuropsicofisiológico (Freitas-Magalhães, 2007).

L sentimiento, por outro lhado, ye la eimoçon filtrada atrabeç de l centros cognitibos de l cérebro, specificamente l lhobo fruntal, produzindo ua mudança fisiológica an acréscimo a la mudança psico-fisiológica. Daniel Goleman, an sou lhibro *Anteligéncia Eimocional*, çcute esta defrenciaçon por stenso.

## Eitimologie
Eitimologicamente, la palabra **eimoçon** probén de l Lhatin **emotionem**, "mobimiento, comoçon, ato de mober". Ye deribado tardio dua forma cumpuosta de dues palabras lhatinas: **s**, "fuira, para fuira", i **motio**, "mobimiento, açon", "comoçon" i "géstio". Esta formaçon lhatina será tomada cumo ampréstimo por todas las lhénguas modernas ouropeias. La purmeira decumentaçon de l francés **émotion** ye de 1538. A de l anglés **emotion** ye de 1579. L eitaliano **emozione**, l pertués **emoção** dátan de l ampeço de l seclo XVII. Nas dues purmeiras lhénguas, la acepçon mais antiga ye la de "agitaçon popular, zorde". Mais tarde, ye decumentada ne l sentido de "agitaçon de la mente ó de l sprito".

La palabra aparece normalmente denotando la natureza eimediata dessa agitaçon ne ls houmanos i la forma an que ye spurmentada por eilhes, inda que an alguas culturas i an ciertos modos de pensamiento ye atrebuída a todos ls seres bibos. La quemunidade científica aplica-la na lhenguaige de la psicologie, zde l seclo XIX, a toda criatura que mostra repuostas cumplexas aparecidas a las que ls houmanos se refíren giralmente cumo eimoçon. 

## Eimoçon cognitiba
Cogniçon diç respeito al coincimiento, anton, eimoçon cognitiba ye aqueilha que sentimos i sabemos defenir l porque de senti-la.
Un bun eisemplo ye quando bemos alguien atirar cun ua arma an nuossa direçon i sabemos que son tiros de festin. Probablemente nuossa eimoçon ye menor de l que se nun soubessemos a respeito de l festin.
La abaluaçon cognitiba ye amportante pus atrabeç deilha podemos daprender a cuntrolar ua detreminada eimoçon.

## Refréncias
Einiciatiba Anternacionalista - La Solidariedade antre ls Pobos

**Einiciatiba Anternacionalista - La Solidariedade antre ls Pobos** (II) ye ua ourganizaçon política criada cul fin de apersentar sue candidatura a las eileiçones al Parlamento Ouropeu de 2009 pula circunscriçon de Spanha.

Dita candidatura ye ua coalizon de Izquierda Castellana i Comuner@s, que se outodefine cumo ua ounion de fuorças soberanistas i andependentistas de squierdas, las fuorças políticas de la squierda statal respetuosas cun ls dreitos nacionales de l dibersos pobos ouprimidos pul Stado spanhol, bien cumo de amportantes mobimientos sociales i sindicales.

Einiciatiba Anternacionalista biu-se inmersa nun porcesso judicial la cunta de sou possible eilegalización pula aplicaçon de la Lhei de Partidos debido la sue suposta binculación la lhistas prebiamente ilegalizadas, que fazerien parte de l entramado de la ourganizaçon terrorista ETA. Nun percípio l Tribunal Supremo anulou l 16 de maio la candidatura, stimando las acusaçones de la Promotoria Giral i la Abogacía de l Stado ne l sentido çcrito. Inda assi, l Tribunal Custitucional cuncediu l amparo solicitado pula candidatura, pul esta poderá coincidir a las próssimas eileiçones al Parlamento Ouropeu.
Eiquenomie

**Eiquenomie** ye la ciéncia social que studa la produçon, çtribuiçon, i cunsumo de benes i serbícios. La palabra *eiquenomie* ben de l griego para *oikos* (casa) i *nomos* (questume ó lei), dende "regras de la casa."

Ua definiçon que catura mui de la ciéncia eiquenómica moderna ye la de Lionel Robbines an un ansaio de 1932: "la ciéncia que studa las formas de cumportamiento houmano resultantes de la relaçon eisistente antre las eilimitadas necidades a sastifazer i ls recursos que, ambora scassos, se prestan a usos alternatibos." Scasseç senefica que ls recursos çponibles son ansuficientes para sastifazer todas las necidades i deseios. Stando ousentes la scasseç de ls recursos i la possiblidade de fazer usos alternatibos desses recursos, nun haberá porblema eiquenómico. La deciplina assi definida ambuolbe antoce l studo de las scuolhas ua beç que son afetadas por ancentibos i recursos.

Las árias de la ciéncia eiquenómica puoden ser debedidas i classeficadas de bárias formas i an bários tipos, anclusibe:
* Microeiquenomie i macroeconomie 
* eiquenomie positiba ("l que ye") i  eiquenomie normatiba  ("l que deberie ser")
* eiquenomie ourtodoxa i eiquenomie heiterodoxa
* campos i catadories más amplas drento de la eiquenomie.
 
Un de ls usos de la eiquenomie ye splicar cumo las eiquenomies, cumo sistemas eiquenómicos, funcionan i quales son las relaçones antre agentes eiquenómicos na sociadade an giral. Métodos de análeze eiquenómica ten sido cada beç más aplicados an campos de studo que ambuolben pessonas que toman decisones an un cuntesto social, cumo crime, eiducaçon, la família, salude, dreito, política, religion, anstituiçones sociales, i guerra.
## 

* Eiquenomie
 
; Tópicos relacionados

; Listas
* Lista de tópicos an eiquenomie
* Lista de eiquenomistas

## 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Eisército de Salbaçon

L **Eisército de Salbaçon** fui fundado an 1865 por Willian i Catherine Both, an Londres, Anglaterra, ten cumo oubjetibo cumbater l bício i l pecado. Segundo la própia anstituiçon, l Eisército stá la serbício de Dius, esso porque ye ua anstituiçon eibangélica. 

Ne l Brasil, l Eisército de Salbaçon chegou an 1922 i, zde anton, ten atuado junto a las quemunidades atrabeç de sues sedes lhocales (sociales i eclesiásticas), sedes regionales i la sede admenistratiba nacional an San Paulo. An sues dibersas atebidades, que ancluen ua atuaçon melitante de las mulhieres, besitaçon la presídios i spitales, ansino bíblico para ninos, antre outros, ó mesmo atrabeç de sues publicaçones na rebista mensal *Rumo*, que se çtinan a ansinar proclamar i celebrar l Eibangelho, l Eisército de Salbaçon ten alistado sous pastores (chamados de oufeciales) i nembros (chamados de camaradas) para anunciáren al pobo brasileiro esta mensaige de transformaçon i amor.
Atualmente l Eisército de Salbaçon atua an 108 países, atrabeç de 175 idiomas.

Sou ansinamento ye alicerçado an base doutrinária claramente definida. "Cremos que l Senhor Jasus Cristo ten, por Sou sofrimento i Sue muorte, feito spiaçon pul mundo anteiro, para que to aquel que quejir puoda ser salbo". Ye un de l puntos fundamentales de sue declaraçon de fé.

Sou lema ye:
: *Anquanto mulhieres choráren… you lhutarei;
: *Anquanto ninos passáren fame… you lhutarei*;
: *Anquanto homes passáren pulas prisones… you lhutarei*;
: *Anquanto restar ua alma que steia nas trebas, sin la luç de Dius*, 
: *you lhutarei*.
: *You lhutarei até l fin!''

## Oufeciales
Ne l Eisército de Salbaçon, las pessonas çtinadas a cunduzir l trabalho son chamada de oufeciales. Tenendo la seguinte hierarquia:

* Moço Suldado
* Recruta
* Suldado
* Cergento
* Capitan
* Manjor
* Coronel
* Comissário
* General

## Aproses
Aproses ye l nome de la antidade de assisténcia i promoçon social de l Eisército de Salbaçon ne l Brasil, tenendo cumo oubjetibo:

Eidantificar ls porblemas sociales, promober i assistir, sin çtinçon, l ser houmano, an nome de Jasus.

## Declaraçon Nacional de Misson
L Eisército de Salbaçon eisiste para salbar almas, eidificar ls santos i serbir la houmanidade sofredora, motibado pul amor la Dius, an nome de Jasus, sin çcriminaçon

## Ber tamien
* Assisténcia social
* Eigreija Cristiana

## 
* Páigina oufecial de l Eisército de Salbaçon ne l Brasil
* .com/ Podcast de l Cuorpo Central de San Paulo
Falantes natibos de l speranto

**Falantes natibos de speranto** (an speranto, *denaskuloj*) son pessonas nacidas an famílias nas quales l Speranto ye falado (i, normalmente, outras lhénguas). Frequentemente un ó dambos ls pais scólhen outelizar l speranto cumo la lhéngua percipal de quemunicaçon culs ninos, que adquíren la lhéngua, assi, de la mesma forma que outras ninos adquíren sues lhénguas natibas, de forma que la purmeira palabra que daprénden a falar puode ser "panjo" ó "paĉjo" (ls eiquibalentes, an speranto, de "mamane" i "papai", que, d'acordo cul IPA, pernuncian-se: and , respetibamente). Ye quemun essas ninos tornáren-se falantes natibos de dues, trés ó até mais lhénguas. Hai causos, tamien, an que ls pais usan l speranto antre si, mas outelizan outra lhéngua para se quemunicáren cun sous filhos. Lhougo, ls ninos, que deseian cumprender l que sous pais cumbérsan antre si, daprénden a, ne l mínemo, cumprender l speranto falado.

L speranto nun ye la lhéngua percipal de nanhue region geográfica de l planeta, a la sceçon de ancuontros temporários (cumo an cumbençones parecidas al Cungresso Ounibersal de Speranto (*Ounibersala Kongreso*) i an scritórios eisolados (cumo ye l causo de l scritório central de la Associaçon Mundial de Speranto, an Roterdan). Esso puosto, ls falantes natibos ténen ouportunidades lhemitadas de se reuníren, fuora ne ls lhocales an que esses ancuontros son specialmente planeados. Por essa rezon, alguns pais cunsídran amportante lhebar, regularmente, sous filhos a cumbençones de speranto. L Cungresso Anfantil de Speranto (*Anfana Kongreseto*) acuntece anualmente, a la par cula maior cumbençon de speranto eisistente, l Cungresso Ounibersal de Speranto.

D'acordo cula *[[Ethnologue]]*, hai cerca de "200 2000 falantes de Speranto cumo purmeira lhéngua." (Assi i todo, ye sabido que la anformaçon dada pula Ethnologue, ne l iten speranto, cuntén erros: eilha relaciona l speranto cumo ua lhéngua natural de la Fráncia, paíç cul qual, cumo sabemos, eilha nun ten qualquiera lhigaçon; para alhá desso, un de ls sous comentairos lhenguísticos &mdash; apersentando la preposiçon *al*, que assinala l oubjeto andireto (semelhante al datibo), cumo se fusse un sufixo &mdash; ye, eigualmente, ancorreto.) http://www.ethnologue.com/show_lhanguage.asp?code=eipo

Probablemiente l falante natibo de speranto mais famoso de l mundo ye l ampresário George Soros, eigualmente coincido por sou papel na Quarta-feira Negra
.

## Fuonte

Traduzido de l artigo an anglés, cun algua adataçon na parte que se refere al uso de l datibo, para dar maior clareza a la splicaçon. Esse artigo, por senhal, parece ser ua traduçon de la berson an Speranto de l mesmo artigo.

## Refréncias
Fame

**Fame** ye l nome que se dá a la sensaçon fisiológica que l cuorpo ten quando percisa de quemido para mantener sues atebidades einerentes a la bida. L termo ye mais ousado para falar de causos de malnutriçon ó falta de quemido antre las populaçones, normalmente por bias de la pobreza, cunflitos políticos ó anstablidade, ó malas cundiçones agrícolas. An causos crónicos, puode lhebar a un malo zambolbimiento i funcionamiento de l ourganismo.

## Cunsequéncias de la fame
Las cunsequéncias eimediatas de la fame son la perda de peso ne ls adultos, podendo lhebar a la muorte, i l aparecimiento de porblemas ne l zambolbimiento de ls ninos. La znutriçon, percipalmente pula falta de alimentos einergéticos i proteínas, oumenta nas populaçones afetadas i faç crecer la taxa de mortalidade, an parte, pula fame i, tamien, pula perda de la capacidade de cumbater las anfeçones.
Eisército de Lhibertaçon Nacional (Colómbia)

L **Eisército de Lhibertaçon Nacional de la Colómbia** (an castelhano *Ejército de Liberación Nacional*, **ELN**) ye ua ourganizaçon guerrilheira, de anspiraçon quemunista i de caráter político-melitar, criado an Simacota an 7 de janeiro de 1965, por Fabio Basquez Castano, anspirado pula speriéncia bien sucedida de la Reboluçon Cubana. Ye l segundo maior grupo rebelde de la Colómbia (passado las Fuorças Armadas Rebolucionárias de la Colómbia, FARC)

Nua sociadade cumo la colombiana adonde las zeigualdades sociales se fázen sentir de forma gritante, este mobimiento atraiu zde l sou ampeço bários padres católicos, anspirados pula Teologie de la Lhibertaçon, mobimiento cundenado pula Eigreija Católica. An 1966, la muorte an cumbate dun destes relegiosos, l padre guerrilheiro Camilo Torres, adquire un eilebado balor simbólico.

Ua parte seneficatiba de ls rendimientos de l ELN adbénen de l "ampuosto de guerra", la que sujeita las cumpanhas petrolíferas, i de ls sequestros a troco de resgate, "çcubiertos" ne l ampeço de ls anhos de 1970. L ELN ye respunsable pula maiorie de ls sequestros na Colómbia.

Cuntrariamente a las FARC, l ELN nun se dedica al negócio de la droga, al qual l lhíder stórico Manuel Pereç, un padre spanhol que xefiou l mobimiento durante cerca dues décadas (até 1998) siempre se oupuso. Nun detendo ua máquina melitar que se cumpare a la de las FARC i nun tenendo heipótese ne l cunfronto direto cun las fuorças de l Goberno, l ELN dedica-se percipalmente a la sabotaige de anfra-struturas, nomeadamente de la andústria petrolífera i de la rede eilétrica.

L ELN tubo l sou apogeu durante la segunda metade de la década de 1990, altura an que cuntou cun cerca de trinta i cinco mil guerrilheiros. Hoije, ten nas sues fileiras acerca de 20 mil homes, que debíden l sou trabalho antre la atebidade melitar i açones de caráter social.

L Eisército de Lhibertaçon Nacional, hoije lhiderado por Nicolás Rodrígueç Bautista (Gabino), ten sido afetado pula açon de ls paramelitares de strema-dreita que surgiran ne ls anhos de 1980. Sue popularidade ten sido mui afetada pula crecente repulsa de ls colombianos als mobimientos de squierda, assi cumo por sou apoio als paramelitares que ls cumbáten.
Filar

**Filar** ye ua arte antiga an que la lana ye muldada i trocida pa fazer un filo. Por cientos de anhos, filabasse cun ferramientas sencielhas, ruoca i fuso. Solo na Eidade Média ye que la ruodra de filar se ampeçou a ousar mais que la técnica manual.

## Matéria prima
La lana de la canhona ye fácele de filar, yá que ye grifada por natureza, mas tamien puode filar-se l pelo d'outros animales, como la cabra antre outros.

## Stória
### Filar a la mano

Las ouriges de filar a la mano yá zaparecírun ne l tiempo, mas la Arqueologie cuida que yá ben de la era Paleolítico, algues 20 mil anhos. 

## Filar cun fuso
Ye possible filar solo culs dedos, mas pa ser mais eisato i debrebe usa-se l fuso.

L fuso de mano ye un palo cun un pequeinho disco na punta. L filo ata-se al fuso i bai-se trocendo cunsante de ruodra. La filadeira junta más lana, que puoden star na mano ó noutro palo chamado ruoca.

Assi i todo, muita beç ten que parar i anrolar ls filos que fui filando.
Filme

L **filme** ye un material de retratos feito a la base de celulóide, fabricado an formato de lhámina translúcida. Quando aplicada cun determinados perdutos químicos, la película ye outelizada para cinema.

Grandes fabricantes mundiales de película son las andústrias de ls Stados Ounidos Kodak i la japonesa Fuji.

Hai muitos formatos de película, an giral definidos pula sue bitola (anchura). Ls formatos más coincidos para cinema son 35 mm, 16 mm i Super-8. I hai defrentes películas para filmes an negro-i-branco i an quelores.

## Eilemientos de l filme
Andependientemente de la bitola i de l formato, l filme cinematográfico ten quatro eilemientos básicos:

* **[[Fotograma]]** ó quadro (an anglés, "frame"): ye l spácio adonde cada eimaige fixa se cria i ye armazenada. Este spácio ye de formato retangular, an giral na proporçon 1.33 ó 4x3 (l que quier dezir que la anchura ye 33% maior que la altura). La projeçon destas eimaiges an alta belocidade (zde 1927 padronizada an 24 por segundo) i an registro ye que produç al uolho houmano la eiluson de mobimiento.
* **[[Perfuraçones]]** ("film perforationes" ó "perfs"): son furos feitos na superfíce de l filme, an giral de l dous lhados de l fotograma, i que sirben para facelitar l transporte de l filme, tanto na cámara quanto ne l porjetor, mantenendo las eimaiges an registro uas culas outras.
* **[[Pista de sonido]]** ("sound track"): ye l spácio para la anformaçon sonora, çpuosto transbersalmente nua de ls lhados de l filme, antre l fotograma i las perfuraçones. Puode ser custituído por ua ó más pistas de sonido ótico (besibles cumo ua lhinha als ziguezagues negra "zenhada" al lhado de l fotograma) ó de sonido magnético (tiras de quelor castanho custituídas de material magnetossensible).
* **[[Numaraçon de borda]]** ("edge numbers" ó "edge code"): ye ua série de pequeinhos númaros ampressos an ua de las bordas de la película, seguidas i an anterbalos regulares, para facelitar la muntaige de l filme i la manipulaçon ne l lhaboratório. Zde 1991, esses númaros son acumpanhados de código de barras, l que permite la sue lheitura mecánica.
Flores Mirandesas

***Flores Mirandesas*** (na ourtografie oureginal: ***Flores Mirandezas***; an mirandés: *Froles Mirandesas*) ye un lhibro de poesie de l scritor pertués Leite de Vasconcelos. Publicado an 1884, fui l purmeiro lhibro scrito an lhéngua mirandesa i marca l'ampeço de l porcesso de normalizaçon dua lhéngua que anté ende tenie sido sclusibamente oural.

Nesta pequeinha obra, Leite de Vasconcelos junta uito poemas de la sue outoria, scritos an mirandés. Ua beç qu'este nun era falante natibo desse dialeto de l asturo-lheonés, l balor lhiterairo dessas obras lhíricas ye reduzido quando cumparado cula sue amportança stórica.

Ye un lhibrico cun uito (8) poemas an mirandés, todos datados de ls dies 6, 7 i 8 de setembre de 1884, i apersentados cumo habendo sido screbidos na Tierra de Miranda. El bal por ser algo que até eilhi era ampensable pa ls mirandeses: un lhibro de poemas na sue lhéngua, ancluindo la traduçon de dues stáncias de ls Lusíadas, feito que, solo por el mesmo, dou para le abrir ls uolhos a muita giente. Quedou, até als nuossos dies, cumo un lhibro fundador de l mirandés moderno, an termos lhiterários, yá que outros testos mirandeses habien antes sido publicados por José Leite de Vasconcelos, subretodo an *O Dialecto Mirandez*.
 
José Leite de Vasconcelos dedica ls poemas de l sou lhibro a algues pessonas: l purmeiro, screbido ne l die 7 de setembre de 1884, ye dedicado a Manuel Sardinha i ye l poema mirandés de José Leite de Vasconcelos mais coincido, "*[[Poema La Lhéngua Mirandeza|La Lhéngua Mirandesa]]*"; dedica un outro a Branco de Castro, screbido ne l die 8 de setembre, «*Las muralhas de Miranda*»; dedica tamien ua traducion de dues stáncias de *[[Ls Lusíadas]]* a Trindade Coelho, cula data de 8 de setembre.

Tamien hai un blogue na anternete coincido por *Flores Mirandesas*, todo screbido an mirandés, que fui criado por Amadeu Ferreira an júnio de 2007, i que se tornou un de ls percipales blogues de l mirandés, subretodo pul númaro de pessonas que nel scríben, benidos de todas las tierras mirandesas i cun ũa grande atebidade diária de scrita.

## Lhigaçones sternas
*Froles Mirandesas
*Wikisource
Francisco Meirinhos

**Francisco Meirinhos** (San Martino de Angueira, 1823 — (?) ), fui reitor de Avelhanoso. Del mos diç J. Leite de Vasconcellos (Estudos de Philologia Mirandesa, I, pp. 30-31) que “Apesar dos seus 76 annos de idade (1899), o Sr. Reitor de Avellanoso dedilha ainda a lyra, como qualquer joven árcade.” 

Sabemos que era un home de berso fácele pus se chegou a çpedir dua fuorça de suldados d’anfantarie que iba pa las quelónias, cun un çcurso todo an berso i que fui publicado pul jornal Primeiro de Janeiro (21 de Nobembre de 1990, p. 1, c. 7). De ls bários poemas que oufereciu a J. Leite de Vasconcellos, an mirandés, este deixou-mos un dei-lhes, La Nina. Del tamien publicou J. Leite de Vasconcellos ua traduçon de l Padre Nuosso i de l’Abe Marie. Yá an 2008, Amadeu Ferreira publicou ne l Jornal Nordeste, de Bergáncia, un lhargo poema einédito, por el ambiado a José Leite de Vasconcelos, i cul títalo, «Miranda antiga i moderna»
Franz Kafka

**Franz Kafka** (lhéngua checa: *František Kafka*)(Praga, 3 de júlio de 1883 - Klosterneuburg, 3 de júnio de 1924) fui un de ls maiores scritores de fiçon de la Lhéngua almana de l seclo XX. Kafka naciu nua família judie de classe média an Praga, Áustria-Hungrie (agora República Checa). L cuorpo de obras sues scritas— la maiorie ancumpleta i publicadas apuis de se morrer — çtácan-se antre las más anfluentes de la Lhiteratura oucidental. 

L sou stilo lhiterário persente an obras cumo la nobela *[[La Metamorfose]]* (1915), i remanses ancluindo *[[L Porcesso]]* (1925) i *[[L Castielho]]* (1926) retrátan andebíduos priacupados nun pesadelo dun mundo ampessoal i burocrático.

## Refréncias
Frente Nacional para la Lhibertaçon de l Bietname

**Bietcongue** ye ua palabra mal bista ousada para chamar ls guerrilheiros sul-bietnamitas de la Frente Nacional para la Lhibartaçon de l Bietname (FNL) que cumbatian ua coligaçon de fuorças ancluindo ls Stados Ounidos de la América, la República de l Bietname (Bietname de l Sul), la Oustrália i la Coreia de l Sul durante la Guerra de l Bietname. 

Diç-se que ls cumbatentes de la FNL nunca se tratában a eilhes mesmos cun esse nome. Ls suldados amaricanos questumában ousar, an lhugar de la palabra, la spresson "*VC*", que fui stendida para "*Victor Charlie*" ó, solo "*Charlie*", mantenendo-se la conotaçon peijoratiba.
Fráncia

La **Fráncia** ye un paíç que queda na cuntinente ouropeu, mais cuncretamiente na Ouropa Oucidental. Ten territórios an muito lhugar alredror de l mundo i fui ua de las grandes ancentibadoras i nembro-criador de la Ounion Ouropeia. Faç frunteira a lheste cula Almanha i Suíça; a sudeste cula Eitália i a sudoeste cula Spanha i Andorra; al norte ye lhemitada pula Bélgica i l Luxemburgo, i a oeste cun l Ouceano Atlántico i a sul cul Mar Mediterráneo i a cidade-stado de Mónaco.

De todos ls grandes stados ouropeus, fui la purmeira a tener la sua formaçon cumo stado, sendo sue capital an Paris. Ancluindo ls territórios ultramarinos, la Fráncia ten ua superfíce de 675 417&nbsp;km² i alredror de 64,5 milhones de habitantes. L francés ye la lhéngua oufecial, segundo la custituiçon, mas eisisten outras 77 lhénguas regionales ne l paíç.

La Fráncia ye, segundo dados de l FMI, la 7ª eiconomie mundial, cun un PIB de 2,04 bilhiones de dólares. La sue eiconomie ye un capitalismo cun antrebençon statal, zde la fin de la Segunda Guerra Mundial.

Zde la sue formaçon, la Fráncia fui amportante política i melitarmente a nible anternacional. Ye un paíç-nembro de l Cunseilho de la Ouropa, Ounion Ouropeia, Zona Ouro i de l Spácio Schengen. Ye un de ls 5 nembros premanientes de l Cunseilho de Sigurança de la ONU, i ten tecnologie nuclear, fato que refuorça inda mais la sue anfluénça melitar ne l mundo.

Durante l séclo XVII, l grande séclo pa la **Fráncia**, eilha fui modeficada pulas artes i pula filosofie. Berço de l Eiluminismo, eilha anfluenciou las reboluçones na América, apuis la Reboluçon Francesa fui l eisemplo de democracie pa l mundo anteiro, zambolbendo balores de libardade, eigualdade i, zde 1905, laicidade. Por bias de l Renacimiento i a las sploraçones, de ls séclos XVIII i XIX, la Fráncia spalhou la sue cultura i lhéngua por muitos pobos, ne l Canadá, África i an alguas regions de l Médio Ouriente, Ásia i Pacífico.

## Ciudades percipales
Las ciudades percipales son Paris, Lyon, Marseille, Lille e Toulouse. Otras ciudades importantes son: Bordeus, Nice, Nantes, Estarburgo e Rennes.
Fundamentalismo

**Fundamentalismo** ye l nome dado a mobimientos, an que ls adetos manténen strita aderéncia als percípios fundamentales.
 
L Termo fundamentalismo popularmente ampregado ye ousado nun sentido malo a qualquiera grupo relegioso de anfringentes dua maiorie, coincido cumo Fundamentalismo relegioso, ó ye ousado pa chamar mobimientos étnicos stremistas cun motibaçones (ó anspiraçones) solo nominalmente relegiosas, coincido cumo Fundamentalismo étnico. L Fundamentalista acradita an sous dogmas cumo berdade abseluta, ançcutible, sin se abrir, portanto, a la premissa de l diálogo.

Fundamentalismo "ye un mobimiento que oubjetiba tornar al que son cunsidrados percípios fundamentales, ó bigentes na fundaçon de l detreminado grupo". Specificamente, trata-se de qualquiera grupo dissidente que antencionalmente rejista la eidantificaçon cul grupo maior de l qual diberge quanto als percípios fundamentales de ls quales amputa al outro grupo maior tener-se zbiado ó corrompido pula adoçon de percípios alternatibos hostiles ó cuntraditórios a la eidantidade oureginal. 

Ne l studo cumparatibo de las religiones, ***fundamentalismo*** puode se falar a mobimientos anti-modernistas nas bárias religiones. 

Ne l studo cumparatibo de las etnies, ***fundamentalismo*** puode se falar a mobimientos anti-modernistas nas bárias Etnies i Raças. 

Por stenson de sentido l termo "fundamentalismo" passou a ser ousado por outras ciéncias para seneficar ua fé eirracional i eisagerada, ua posiçon dogmática ó até un cierto fanatismo an relaçon a detreminadas oupeniones, cumo an Eiquenomie acuntece cun "fundamentalismo de lhibre mercado".

## Ber tamien
* Fundamentalismo relegioso
* Fundamentalismo étnico
* Fundamentalismo secular
* Fundamentalismo de lhibre mercado
Fonso Roixo

**Fonso Roixo** ye l nome de l purmeiro sendinés que ten l sou nome nas anqueriçones de D. Fonso III, an 1258.

Fonso Roixo  ye tamien un de ls pseudónimos de Amadeu Ferreira. Apersenta-se cumo poeta popular, cun aires de filósofo, que solo scribe an quadras. Até agora ten publicado las sues quadras solo an blogues i jornales.
Gaita de fuolhes

La **gaita de fuolhes** ye un strumiento de la família de los aerofone, cumpuosto de pul menos un tubo melódico (chamado *punteiro* ó *cantadeira*, pul qual se degita la música) i dun ansuflador mediado por ua bálbula (chamado *soprete* ó *assoprador*), ambos lhigados a un reserbatório de aire (chamado *fole* ó *bolsa*); an la maiorie de ls causos, hai pul menos mais un tubo melódico, pul qual se eimite ua nota pedal cunstante an harmonie cul tubo melódico (chamado *bordon* ó *ronco*). Ye un strumiento modal, an la maiorie de las bezes jónio (modo de dó), anque haba modelos an modo mixolídio (modo de si) i eólio (modo de lá), anriba d'outros possibles.

### Biba la Gaita

Ls registros mais antigos subre la gaita de fuolhes Mirandesa son de l seclo XVIII, na sue maiorie scritos. La sue cultura benie sendo passada até meados d l seclo XX ouralmente, de pai pa filho, cun defrenças pequeinhas antre cada aldé i region. Ye possible ancuntrar manifestaçones tradecionales antre populaçones rurales mais a sul de Trás ls Montes, cumo an regiones de ls çtritos de la Guarda i de Castielho Branco, mas yá ne l Algarbe ls populares refere-se al gaiteiro cumo *músico de l Norte*.
Gaspar Arce

**Gaspar Nuñez de Arce** [1834-1903]. Poeta i político spanhol, nacido an Valladolid, Gaspar Nuñez de Arce (1834-1903). L pai querie que fura padre i scapou pa Madrid para nun antrar ne l seminário, screbindo an jornales liberales cul nome de El Bachiller Honduras. Preso an Cáceres por bias de ls sous biolentos ataques a la política cunserbadora de l general Narváez. Quando Sabel II caiu fui eilegido secretario de la Junta Revolucionaria de la Catalunha i screbiu l Manifiesto a la Nación publicado pul gobierno porbisório l 26 de outubre de 1868. Fui deputado por Valladolid an 1865 i menistro de bárias pastas. Deixou la política an 1890 por rezones e salude. Antrou pa la Real Academia de la Lengua an 1874.
Screbiu bárias pieças de triato, mas l mais amportante fui la sue produçon poética. Gritos del combate (1875), talbeç seia l lhibro del mais afamado, adonde aparece l poema chamado «Tristezas», traduzida pul mirandés Manuel Sardenha (pseudónimo de l Abade Manuel Joaquim Sardinha) i por este publicado na rebista lhitrária República das Letras (1876), fundada i derigida por João Penha. La poesie del ten ua grande perfeiçon formal i ten delor i pessimismo, bendo l camino que lhieba l mundo pa la çtruiçon i l caos, zurzindo ls males de l sou tiempo.
Geometrie

La **geometrie** ye un ramo de la matemática que studa las formas, prainas i spaciales, culas sues propiadades.

La geometrie assenta an alguns axiomas, postulados, defeniçones, teoremas i corolários. Sendo qu'essas afirmaçones i defeniçones son ousadas para amostrar la balidade de cada teorema.

La geometrie premite-mos la outelizaçon de ls cunceitos eilementares para custruir outros oubjetos mais cumplexos como: puntos speciales, retas speciales, planos de ls mais bariados tipos, ánglos, médias, centros de grabidade d'oubjetos, etc.

## Stória de las ouriges de la Geometrie

### Eigito
Ber artigo percipal Geometrie egícia

La Matemática apareciu de necidades básicas, an special de la necidade eiquenómica de cuntablizar muitos tipos d'oubjetos. De forma aparecida, l'ourige de la **geometrie** (de l griego *geo* =tierra + *metrie*= medida, ó seia, "medir tierra ") stá antigamente ligada a la necidade de melhorar l sistema d'arrecadaçon de ampuostos de árias rurales, i fúrun ls antigos eigícios que dórun ls purmeiros passos pa l zambolbimiento de la deciplina.

Todos ls anhos l riu Nilo passaba las bordas i ancharcaba l sou delta. La buona ambora era que las chenas depositában ne ls campos de cultibo lamas buonas an nutrientes, tornando l delta de l Nilo la mais buona tierra arable de l mundo antigo. La mala ambora era que l riu çtruie ls marcos de debison antre las tierra. Por bias desso, armában-se guerras antre pessonas i quemunidades subre l uso dessa tierra sin ls marcos. 

La dimenson dessas guerras puode ser bista na repercusson que se bei ne l Libro de ls Muortos de l Eigito, adonde ua pessona acabada de se morrer ten de jurar als diuses que nun anganhou l bezino, roubando-le tierra. Era un pecado castigado cun tener l coraçon comido por ua béstia mala chamada l «deborador». Roubar la tierra  de l bezino era cunsidrado ua oufénsia tan grabe cumo cobrar un juramento, matar alguien ó masturbá-se nun templo. Sin marcaciones, ls agricultores i admenistradores de templos, palácios i outras ounidades pordutibas fundadas na agricultura nun tenien refréncia clara de l lemite de las sues puosses para podéren cultibá-los i pagar ls ampuostos debidos na medida de la sue grandura als gobernantes.

Ls antigos faraós resolbírun passar a nomear funcionários, ls agrimensores, cul oufício de abaluar ls perjuízos de las chenas i tornar a poner ls marcos a debedir las bárias porpiadades. Fui assi que naciu la geometrie. Estes agrimensores, ó *sticadores de cuorda* (assi chamados debido als strumientos de medida i cuordas antrelaçadas cuncebidas para marcar anglos retos), acabórun por aprender de cor las árias de assentos de terreno dibedindo-los an retanglos i trianglos.

### Grécia

## 
* Geometrie ouclidiana 
* Porjeçon ourtogonal 
* Geometrie porjetiba 
* Trigonometrie 
* Geometrie analítica 
* Geometrie çcritiba 
* Geometrie cun cumplexos 
* Geometrie sférica
Gobierno

L **gobierno** ye la ourganizaçon, que ye outoridade gobernante dua ounidade política, l poder de regrar ua sociadade política, i l aparato pul qual l cuorpo gobernante funciona i eiserce outoridade. Gobierno nun eisige que le corresponda un stado cumo ls Trobriandeses studados por Bronislaw Malinowski.

Stados de granduras defrentes puoden tener bários nibles de gobierno: local, regional i nacional.

La palabra gobierno ye subretodo ousada pa le dar nome al ourganismo mássima de l admenistraçon eisecutiba, giralmente recoincido cumo la liderança dun Stado ou ua nacion. Normalmente chama-se l *gobierno* ou *gabinete* al cunjunto de derigentes eisecutibos de l Stado, ou menistros (por esso, tamien se chama *Cunceilho de Menistros*). Assi i todo, hai países cumo l Reino Ounido que ten Xefe de Stado i Xefe de Gobierno respetibamente la Reina Elizabeth II i l Purmeiro Menistro Gordon Brown. Neste caso la reina ye xefe de stado de bários países nembros da Commonwealth

La forma ou regime de gobierno puode ser República ou Monarquie, i l sistema de gobierno puode ser Parlamentarismo, Persidencialismo, Custitucionalismo ou Abselutismo. Ua nacion sien Gobierno ye classeficada cumo anárquico. Ber mais an Política.

Puode-se dezir que forma de gobierno ye un cunceito que diç respeito al modo cumo se dá la anstituiçon de l poder na sociadade i cumo se dá la relaçon antre gobernantes i gobernados.

Sistema de gobierno, por outro lhado, nun se cunfunde cula forma de gobierno, puis este termo diç respeito al modo cumo se relaciónan ls poderes.

## Tipos de gobierno
* Anarquismo - falta de gobierno
* Democracie - poder puosto pul pobo. Puode ser dibedida inda an democracie repersentatiba adonde l pobo delega ls sous poderes por meio de eileiçones; democracie direta adonde l pobo eiserce diretamente l poder.
* Despotismo - gobierno dun xefe recoincido pula  populaçon cumo salbador carismático.
* Ditadura - gobierno dun líder recoincido pula  populaçon cumo repressor. 
* Monarquie - gobierno assente nua hardança.
* Oligarquie - gobierno dun pequeinho grupo político que cumparte antresses ou relaçones familiares.
* Plutocracie - gobierno de pessonas ricas.
* Teocracie - gobierno dun stado religioso ou ourientado por balores sclusibos dua relegion.

## 
*Gobierno de la República Pertuesa
*Política

## Refréncias
*LoveToKnow: 1911 Encyclopedia: Gobernment 
*WordNet Search - 3.0 (Gobernament)
Grande Albánia

La palabra **Grande Albánia** fala dun cunceito de eirredentismo, ó seia, trata de ls territórios que stan fuura de las frunteiras de la atual Albánia que ls nacionalistas albaneses recláman cumo propiadade de sou paíç, i que son cunsidrados cumo parte dua pátria maior por parte de alguns albaneses nacionalistas, cun base ne ls dies atuales ó la persença stórica de las populaçones albanesas nessas árias. La palabra ancorpora reibindicaçones ne l Kosobo, bien cumo ne ls territórios de ls países bezinos: Montenegro, Grécia i República de la Macedónia, para alhá dua parte de l território a sul de la Sérbia.
Grandes Lagos

Ls **Grandes Lhagos** son un cunjunto de cinco lagos situados na América de l Norte, antre l Canadá i ls Stados Ounidos de la América. Ls Grandes Lhagos son l maior grupo de lhagos de auga doce de l mundo, i la bacie hidrográfica de l Grandes Lhagos i de l Riu San Lhourenço ye l maior reserbatório de auga doce de l mundo.

La region de l Grandes i Súpidos Lhagos-San Lhourenço ye ua zona densamente habitada na América de l Norte, adonde l centro eiconómico i más de 40% de la populaçon canadiano stan cuncentrados, i adonde einúmeras grandes cidades canadianos i amaricanas stan lhocalizadas. Estas cidades ancluen Toronto, Chicago, Clebeland, Milwauke, Rochestener i Buffalo nas bordas de l Grandes Lhagos, i Montreal i Quebec, nas bordas de l San Lhourenço.
Grécia Antiga

**Grécia Antiga** ye l termo giralmente ousado para çcrebir, an sou período clássico antigo, l mundo griego i árias próssimas (cumo Xipre, Anatólia, sul de la Eitália, de la Fráncia i cuosta de l mar Eigeu, para alhá de assentamentos griegos ne l litoral de outros países —; cumo l Eigito.

Nun eisiste ua data fixa ó sequiera acordo quanto al período an que se ampeçou i terminou la Grécia Antiga. L uso quemun situa to stória griega anterior al ampério romano cumo pertencente a esse período, mas ls storiadores usan l termo *Grécia Antiga* de modo más perciso. Alguns scritores ancluen l período minóico i l período micénico (antre 1600 i 1100 a.C.) drento de la Grécia Antiga, anquanto que outros argumentan que essas ceblizaçones éran tan defrentes de las culturas griegas posteriores que, mesmo falando griego, deben ser classeficadas a la parte.

Tradicionalmente, la Grécia Antiga abrange zde ls purmeiros Jogos Oulímpicos an 776 a.C. (alguns storiadores stenden l ampeço para 1000 a.C.) até a la muorte de Alexandre, l Grande an 323 a.C. L período seguinte ye l de l heilenismo.

Estas datas son cumbençones de l storiadores i alguns outores chegan mesmo a cunsiderar la Grécia Antiga cumo un período persente até l adbento de l cristandade, ne l terceiro seclo de la era cristiana. Ls antigos griegos outodenominában-se *heilenos*, i la sou paíç chamában *Hélade*. Nunca chamórun la si mesmos de *griegos* nin a la sue ceblizaçon *Grécia*, pus ambas essas palabras son latinas, tenendo sido-les atribuídas puls romanos.
Guerra Cebil Chinesa

**Guerra Cebil Chinesa** (1927–37; 1946–9) ye l nome dado a ua série de cunflitos antre fuorças chinesas nacionalistas i quemunistas. La sue lhocalizaçon temporal ye çcutible, i de modo giral refire-se a la Guerra Cebil Chinesa solo cumo la fase final que acunteciu apuis de la fin de la Segunda Guerra Mundial; inda assi l cunflito remonta a la fin de la dinastie Qing, an 1911. 

 

Las hostilidades eirrompírun an 1927, durante la spediçon de Chiang Kai-shek al norte, cul spurgo de antisquerdistas de l Kuomintang ("Partido Nacional de l Pobo", nacionalista, fundado pul médico Sun Yat-sen) i ua série de lhebantes quemunistas ourbanos fracassados. L poder quemunista fui anton melhor stabelecido na ária rural, i sous defensores outelizában táticas de guerrilha para neutralizar la fuorça nacionalista, que era superior. Apuis dua campanha de trés anhos, Chiang finalmente cunseguiu çtruir ls sobietes Jiangxi (bases rurales quemunistas) criados por Mao Tsé-Tung, mas apuis de la Grande Marcha (1934-1935), ls quemunistas cunseguírun reanstalar-se an Yan'an, ne l norte de l paíç.

Ls cunfrontos antre ls dous lhados reduziran-se cula ambason japonesa de 1937, i, até l final de la Segunda Guerra Mundial, an 1945, ua defícel trégua fui mantida, anquanto lhutaba-se contra un einemigo quemun. La bioléncia anterna eirrompiu lhougo apuis de l final de la guerra, ressurgindo nua base mui maior an abril de 1946 - depuis de l general norte-amaricano George Marshall tener fracassado an cunseguir un acordo stable. 

Durante l purmeiro anho de l cunflito, las tropas nacionalistas oubtubírun ganhos territoriales, ancluindo la capital quemunista de Yan'an. Antretanto, lhougo a seguir, l moral de l Kuomitang ampeçou a çmoronar face a las bien-sucedidas ouperaçones melitares de l quemunistas, deminuindo la cunfiança an sue admenistraçon, i na final de 1947 ua bitoriosa contra-oufensiba quemunista staba a camino. An nobembre de 1948, Lin Piao cumpletou la cunquista de la Manchúria, adonde ls nacionalistas perdírun meio milhon de homes, muitos de ls quales zertórun pa l lhado quemunista. Na China Central, ls nacionalistas perdírun Xandong i an janeiro de 1949 fúrun derrotados na batailha de Huai-Huai (acerca de Xuzhou). Pequin caiu an janeiro, i Nanjing i Xangai an abril. La República Popular de la China fui porclamada (1 de outubre de 1949) i la bitória quemunista cumpletou-se quando l gobierno nacionalista fugiu de Chongqing para Taiwan, an dezembre daquel anho.
Guerra Cebil Russa

La **guerra cebil [[Rússia|russa]]** fui un cunflito armado que arrebentou an abril de 1918 i treminou an 1922. Durante este período, eisércitos i melícias de dibersos matizes políticos se anfrentórun cul oubjetibo de amplantar l sou própio sistema. Las partes an cunflito ancluiran ex-generales Tzaristas, republicanos lhiberales (ls cadetes), l eisército burmeilho (bolchebique), melícias anarquistas (l Eisército Ansurgente Makhnobista) i tropas de acupaçon strangeiras. L Eisército Burmeilho fui l único bencedor de l cunflito, apuis de l qual fui criado l Stado Sobiético, sob lhiderança de l bolchebiques.

Aprobeitando-se de l berdadeiro caos an que l paíç se ancuntraba, las naciones aliadas de la purmeira guerra mundial resolbírun anterbenir a fabor de ls brancos (Tzaristas i lhiberales). Tropas anglesas, francesas, amaricanas i japonesas zambarcórun tanto nas regiones oucidentales (Crimeia i Geórgia) cumo nas ourientales (acupaçon de Bladibostok i de la Sibéria Ouriental). Ls sous oubjetibos éran: derrubar l goberno bolchebique (que era pula paç cula Almanha) i anstourar un regime faborable a la cuntinaçon de la Rússia na guerra; mas talbeç sou oubjetibo maior fusse eibitar la "cuntaminaçon" de la Ouropa Oucidental puls eideales quemunistas - dende la spresson outelizada por Clemenceau, Persidente de la Fráncia - de "cordon sanitaire".

Ne l terreno eiconómico, debido la situaçon de eimergéncia i pul própio ímpeto rebolucionário, l partido bolchebique anstituiu l "quemunismo de guerra". L denheiro i las lheis de l mercado fúrun abolhidas, sendo sustituídos por ua eiquenomie dirigida baseada ne l cunfisco de cereales porduzidos puls camponeses. Naturalmente estas medidas criórun un desestímulo a plantio, lhebando-los la porduzíren sclusibamente pa l sustento de sues famílias. L resultado fui catastrófico. Ls centro ourbanos quedórun sin alimentos, probocando un éisodo ourbano - (Petrogrado i Moscobo biran sue populaçon reduzir-se pula metade). La fame de 1921 trasformou-se nua de las maiores tragédias de la Rússia moderna - milhones perecírun.

## Rebeliones de Júlio de 1918
An 6 de júlio de 1918, apuis de l assassinato de l ambaixador alman an Moscobo, Conde Wilhelm von Mirbach, seguírun-se ua série de lhebantes i rebeliones por parte de ls anarquistas russos contra l recén anstourado gobierno bolchebique i tamien l eisército branco. Estes lhebantes tubírun maior projeçon até la fin daquel mesmo més, mas se stendírun até 30 de dezembre de 1922.

Tales acuntecimientos, por alguns agrupados an torno de l cunceito de Reboluçon de 1918, ampeçórun-se durante l *Quinto Cungresso de ls Sobiets de To Rússia*, ne ls quales ls çcursos antibolchebiques de ls anarquistas i de l socialistas-rebolucionários nun recebírun apoio de la maiorie de ls delegados. Derrotados ne l cungresso, ls anarquistas i ls socialistas-rebolucionários decidírun sabotar l Tratado de Brest-Lhitobsk arrastrando la Rússia Sobiética a ua guerra cula Almanha assassinando l ambaixador alman an Moscobo.