Yaroslavl

**Yaroslavl** (bir-Russu: Ярослáвль, IPA: [jɪrɐˈsɫavlʲ]) hija belt u ċentru amministrattiv tal-Oblast ta' Yaroslavl, ir-Russja, li tinsab 250 kilometru (160 mil) fil-Grigal ta' Moska. Il-parti storika tal-belt hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u tinsab fil-konfluwenza tax-xmajja Volga u Kotorosl. Il-belt tagħmel parti mill-hekk imsejjaħ Ċirku tad-Deheb, li huwa grupp ta' bliet storiċi fil-Grigal ta' Moska li kellho rwol importanti fl-istorja Russa. Il-popolazzjoni hija: 577,279 ruħ (iċ-ċensiment tal-2021); 591,486 ruħ (iċ-ċensiment Russu tal-2010);u 613,088 (iċ-ċensiment tal-2002); 632,991 ruħ (iċ-ċensiment Sovjetiku tal-1989).

## Storja
Il-belt jingħad li kien il-belt kapitali ta' Prinċipat indipendenti ta' Yaroslavl mill-1218, u mbagħad ġiet inkorporata fil-Gran Dukat ta' Moska fl-1463.

Fis-seklu 17, kienet it-tieni l-ikbar belt tar-Russja, u għal xi żmien (matul l-okkupazzjoni Pollakka ta' Moska fl-1612), kienet il-belt kapitali *de facto* tal-pajjiż. Illum il-ġurnata, Yaroslavl hija ċentru industrijali importanti (b'impjant petrokimiku, b'impjant tal-manifattura tat-tajers, b'impjant tal-magni tad-diżil, u bosta oħrajn). Żviluppat fil-konfluwenza ta' żewġ xmajjar ewlenin, li huma importanti għat-trasport u iktar 'il quddiem għall-enerġija. Minħabba l-importanza tal-belt, hawnhekk inbnew bosta linji ferrovjarji u iktar 'il quddiem awtostradi li jgħaddu mill-belt.

### Yaroslavl bikrija
L-eqdem insedjament fil-belt jinsab max-xatt tax-xellug ta-xmara Volga quddiem ix-xmara  Strelka (kap żgħir fil-konfluwenza tax-xmajjar Volga u Kotorosl); dan imur lura għall-ħames jew u r-raba' millenju Q.K.

Fis-seklu 8 fforma l-hekk imsejjaħ il-Kaganat Russu, qrib Slav ta' oqbra antiki. Meta saru l-iskavi, instabu għadd kbir ta' artefatti, inkluż kitbiet runiċi u armi Skandinavi, bċejjeċ taċ-ċess, u l-ikbar kollezzjoni ta' muniti Għarab (teżor); f'Timerevo ġie skopert ir-raba' sett ta' ċpiepet Skandinavi. Milli jider, din il-proto-Yaroslavl" kienet ċentru ewlieni tul ir-rotta kummerċjali tax-xmara. Ftit wara l-istabbiliment ta' Yaroslavl, l-insedjament mar għall-agħar, x'aktarx  b'rabta mat-terminazzjonali tat-tħaddim tar-rotta kummerċjali. Iktar 'il fuq mix-xmara Volga, eżatt 'il barra mill-konfii tal-belt moderna, l-arkaeologi studjaw b'mod predominanti nekropoli kbira b'bosta oqbra ordinarji tat-tip Finno-Ugriku.

### Stabbiliment tal-belt
Abbażi tal-iżjed data bikrija tal-istabbiliment tagħha, Yaroslavl hija l-eqdem fost il-bliet eżistenti max-xmara Volga. Yaroslavl ġiet stabbilita minn Yaroslav l-Għaref, prinċep tar-Rus ta' Kiev, matul il-perjodu tat-tmexxija tiegħu tal-Prinċipat ta' Rostov (988-1010) meta żbarka għall-ewwel darba fix-xatt taż-żona magħrufa bħala "Strelka". Din iż-żona tintuża bħala park kontemporanju. F'din iż-żona, li kienet protetta sew mill-attakki mix-xtut għoljin u weqfin tax-xmajjar Volga, Kotorosl u Medveditsa, Yaroslavl u l-irġiel tiegħu bdew jibnu l-ewwel Kremlin ta' Yaroslavl. L-avveniment irreġistrat ta' Yaroslavl seħħ bħala riżultat tal-ġuħ; ġie rreġistrat bħala r-Rewwixta ta' Rostov tal-1071. Isem il-belt tradizzjonalment huwa marbuta ma' dak tal-fundatur tagħha: Yaroslav.

Sas-seklu 12, il-Monasteri ta' Petropavlovsky u ta' Spaso-Preobrazhensky f'Yaroslavl kienu diġà ġew żviluppati. Dak iż-żmien, kienu jinsabu ferm lil hinn mil-limiti tal-belt, iżda iktar 'il quddiem il-belt kibret u bdiet tinkorpora dawn il-monasteri. Matul l-ewwel żewġ sekli tagħha, Yaroslavl baqgħet belt iffortifikata minuri tal-artijiet ta' Rostov-Suzdal.

Mill-bidu tas-seklu 13, Yaroslavl kienet immexxija minn Konstantin u saret waħda mir-residenza primarji tiegħu. Ftit qabel mewtu fl-1218, Konstantin qasam l-artijiet tiegħu fost id-diversi subien tiegħu, u ħalla Yaroslav lit-tieni iben tiegħu Vsevolod li għamilha l-Prinċipat ta' Yaroslavl. Dan il-prinċipat, b'Yaroslavl bħala l-belt kapitali, kien jinkludi għadd ta' territorji lejn it-Tramuntana u kien jopera b'mod indipendenti sa ma ġie assorbit eventwalment fil-Prinċipat ta' Moska fl-1463.

Matul is-sekli 13 u 14, Yaroslavl kienet belt mibnija l-iktar bl-injam, u b'hekk kemm-il darba ġarrbet nirien diżastrużi, li f'xi każijiet kważi qerdu l-belt kollha; eżempju simili seħħ eżatt qabel it-trasferiment tal-poter tal-belt lil Vsevolod fl-1221. Sors kostanti ieħor ta' periklu għall-belt u għall-bosta prinċpijiet Russi ta' dak iż-żmien kien jiġi mil-Lvant u mill-bosta invażuri barranin, normalment mill-Mongoli. Attakk partikolarment ta' suċċess seħħ fl-1257, meta truppi taħt Möngke Khan għelbu l-Prinċipat ta' Yaroslavl u qatlu kemm il-popolazzjoni tal-inħawi kif ukoll il-qrabat tal-prinċep. Fis-sit fejn seħħ dan il-qtil, fix-xatt tal-lemin tax-xmara Kotorosl, issa hemm mafkar bi knisja u b'kurċifiss. Qabar tal-massa li fih mill-inqas 300 katavru ta' vittmi ta' invażjoni tal-Mongoli fl-1238 ġie skopert matul xi skavi fl-2005.

Fl-1293 u fl-1322 kien hemm attakki diżastrużi oħra mill-Mongoli fuq Yaroslavl, u fl-1278 u fl-1364 faqqgħet il-pesta. Yaroslav ġiet rikostruwita għalkollox diversi drabi, kemm fir-rigward ta' binjiet residenzjali li ma għadhomx jeżistu, kif ukoll fir-rigward ta' strutturi ikbar u iktar permanenti li għadhom jeżistu sal-lum, fosthom il-Monasteru ta' Spaso-Preobrazhensky u l-Monasteru ta' Marija ta' Tolga tal-1314, li jinsab fix-xatt tax-xellug tax-xmara Volga. Fl-1463, il-Prinċipat ta' Yaroslavl finalment ġiet assorbit fil-Gran Dukat ta' Moska, u l-inħawi saru *oblast* fi ħdan l-istruttura l-ġdida tal-istat ta' Moska. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, l-istorja tal-belt u tat-territorji tagħha saret ħaġa waħda għalkollox ma' dik ta' Moska u eventwalment tar-Russja.

### Seklu 16 u Żmien l-Għawġ

Anke fis-seklu 16, Yaroslavl baqgħet tbati minħabba nirien fuq skala kbira u l-ħsara li kienu jikkawżaw lill-ekonomija fil-fjur tagħha u lill-infrastruttura tal-belt. B'hekk, it-tradizzjoni antika tal-bini bl-injam ġiet abbandunata u nbniet belt ġdida bil-ġebel; b'xorti ħażina, dan kien ifisser li ftit minn Yaroslavl tal-Medju Evu baqa' kif kien. L-iżjed eżempju prominenti ta' dan huwa l-Monasteru ta' Spaso-Preobrazhensky li nqered fl-1501 u li reġa' nbena fi ftit snin. Il-katidral tal-monasteru nbniet fl-1506–1516, u għadu jeżisti sal-lum bħala l-eqdem binja tal-belt. Sa nofs is-seklu 16, għadd ta' binjiet oħra tlestew fil-monasteru. Apparti minn hekk, għall-ewwel darba fl-istorja, Yaroslavl kisbet swar tal-ġebel b'għadd ta' torrijiet tal-għassa kbar li kienu maħsuba biex jintużaw kontra l-għadu li kien jintlemaħ minn mili 'l bogħod. Matul ir-renju ta' Ivan it-Terribbli, meta l-prinċipalitajiet Russi kollha ċedew id-drittijiet tradizzjonali tagħhom lill-Ksar tar-Russja, iż-żewġ monasteri l-kbar ta' Yaroslavl gawdew minn bosta rigali mill-qorti tal-Ksar, l-iktar għax Ivan IV wettaq għadd ta' pellegrinaġġi lejn Yaroslavl matul ħajtu.

Proġetti ġodda tal-kostruzzjoni saru vijabbli bis-saħħa tal-ġid ekonomiku kbir ta' Yaroslavl f'nofs is-seklu 16. Ir-raġuni prinċipali ta' dan hija t-titjib mhux mistenni fix-xorti ta' Yaroslavl bis-saħħa tal-pożizzjoni tal-belt max-xmara Volga li permezz tagħha l-kummerċ baqa' jitwettaq bix-xmara minn Moska u lejha, b'kollegament dirett bejn il-belt kapitali Russa l-ġdida u l-port ta' Archangelsk. B'hekk Yaroslavl saret post importanti għall-kummerċ internazzjonali u għadd ta' rmiġġi tat-trasport marittimu u mħażen inbnew madwar il-belt biex jintużaw mill-merkanti, speċjalment dawk mill-Ingilterra u mill-Ġermanja.

Il-prosperità ekonomika ta' Yaroslavl matul l-aħħar tas-seklu 16 intemmet bis-snin imqallba tal-għawġ bejn l-1598 u l-1613. Bħall-biċċa l-kbira tal-bliet Russi ta' dak iż-żmien, Yaroslavl kienet devastata mill-ġuħ u saret belt potenzjalment fil-mira tat-truppi Pollakki-Litwani fil-kapaċità tagħhom ta' "intervenzjonisti" fl-għawġ Russu. Bl-appoġġ Pollakk-Litwan, il-pretendent tat-tron Russu ħataf Karachev, Bryansk u rħula oħra, ingħata r-rinforzi mill-Pollakki, u fir-rebbiegħa tal-1608 avvanza fuq Moska, u ddirezzjona l-armata tal-Ksar Vasily Shuisky f'Bolkhov. Il-wegħdiet tal-konfiska tal-proprjetajiet tal-*boyar* attiraw lil bosta nies favurih. Il-villaġġ ta' Tushino, tnax-il *verst* mill-belt kapitali, ġie kkonvertit f'kamp armat fejn Dmitry ġemgħa l-armata tiegħu. B'hekk il-pretendent rebaħ l-apprezzament tas-setgħat f'Yaroslavl u l-lealtà tagħhom. Madankollu, għalkemm kienet wegħdet li kienet se tħallas rata ogħla ta' taxxi u ħlasijiet lill-okkupanti Pollakki, Yaroslavl kemm-il darba ġiet attakkata mill-forzi tal-pretendent Dmitry. Dan wassal għal għadd ta' rewwixti tal-poplu. Għaldaqstant, fil-bidu tal-1609, armata ta' raħħala Russi ġiet iffurmata sabiex teħles kemm jista' jkun bliet tul ix-xmara Volha, inkluż, fost l-oħrajn, lil Vologda u lil Yaroslavl.

F'Mejju 1609, armata Pollakka oħra taħt il-kmand ta' Aleksander Józef Lisowski ppruvat iġġib lill-belt importanti strateġikament ta' Yaroslavl taħt is-setgħa tal-invażuri. Madankollu, il-maġġoranza taċ-ċittadini tal-belt irtiraw lejn iċ-ċentru tal-belt u sabu l-kenn wara ħajt protettiv tat-tajn, u b'hekk il-Pollakki ma setgħux jidħlu fil-belt mingħajr ma jissieltu. Minkejja dan, saħansitra meta Lisowski rnexxielu (permezz tal-qerq) jasal sa wara dan il-ħajt, huwa sab li ċ-ċittadini ta' Yaroslavl kienu rtiraw fil-Kremlin antika tagħhom tal-injam u fiż-żewġ monasteri tal-ġebel. L-assedju li feġġ f'Yaroslavl dam għaddej sat-22 ta' Mejju, iżda minkejja tentattivi kostanti biex jieħdu l-belt, il-Pollakki kellhom jerġgħu lura lejn Moska mingħajr ma rnexxielhom jaħtfu lil Yaroslavl u jġibuha taħt il-kontroll dirett tal-kmand tagħhom.

Minkejja l-falliment tagħhom f'Yaroslavl, il-forzi Pollakki baqgħu jżommu l-kontroll ta' Moska, u għalkemm tentattiv fl-1610 mill-armata tar-raħħala Russi kontra l-Pollakki fil-Kremlin ta' Moska, ma tantx inkiseb wisq u donnu ma kienx hemm xi tmiem tal-okkupazzjoni tal-ksars Russi. Madankollu, sena wara, Kuzma Minin u l-Prinċep Dmitry Pozharsky stabbilew armata oħra tar-raħħala f'Nizhny Novgorod, li fi triqitha lejn Moska, sabet lilha nnifisha stazzjonata f'Yaroslavl għal bosta xhur. Minn April sa Ġunju 1612, Yaroslavl saret il-belt kapitali *de facto* tar-Russja, fejn kienu jiġu indirizzati l-iżjed kwistjonijiet importanti tal-istat sal-liberazzjoni eventwali ta' Moska. Wara żmienha f'Yaroslavl, l-armata tar-raħħala marret lejn Moska, u bis-saħħa tal-mistrieħ u tal-għajnuna li kisbet volontarjament mill-poplu ta' Yaroslavl, l-armata rnexxielha tillibera lil Moska u finalment ittemm l-"intervent" Pollakk-Litwan fl-affarijiet tal-istat Russu.

### Ċentru kummerċjali u ċentru tal-governanza

Permezz tal-irpiljar ekonomiku ġenerali tal-ekonomija statali Russa wara tmiem Żmien l-Għawġ, Yaroslavl baqgħet ċentru kummerċjali importanti f'salib it-toroq ta' bosta rotot kummerċjali tradizzjonali mill-Punent għal-Lvant u bil-kontra. Permezz tax-xmara Volga kien isir kummerċ mal-artijiet tal-Lvant. Ir-rotta kummerċjali tat-Tramuntana mill-belt kienet tibqa' sejra sal-port ta' Arkhangelsk fit-Tramuntana nett tar-Russja, filwaqt li rotot kummerċjali oħra tal-Lvant kienu jgħaddu mill-muntanji Ural sas-Siberja. Il-belt gawdiet ħafna mill-pożizzjoni ġeografika tagħha matul is-snin u l-ġid prodott mill-kummerċ għen lill-belt tiżgura ġejjieni b'prosperità. Fil-fatt, fis-seklu 17, ġew stabbiliti għadd ta' attivitajiet industrijali bikrin fil-belt, inkluż għadd ta' ħwienet tal-produzzjoni tal-ġlud, fejn eventwalment kienu jaħdmu mas-700 ruħ. Snajja' oħra li Yaroslavl saret ċentru tagħhom matul is-snin kienu l-produzzjoni tat-tessuti, tal-kożmetika (fwejjaħ) u tal-oġġetti tal-fidda.

Bis-saħħa tal-prosperità li kellha, il-belt ta' Yaroslavl esperjenzat tkabbir enormi fid-daqs tal-popolazzjoni tagħha matul is-seklu 17, u sa tmiem is-seklu l-belt kellha popolazzjoni ta' madwar 15,000 ruħ, u b'hekk saret it-tieni l-ikbar belt tal-ksars Russi wara Moska. Dan il-perjodu kien partikolarment importanti għall-iżvilupp urban tal-belt minħabba li matul is-seklu 17 inbnew għadd ta' knejjes tal-ġebel fil-belt; illum il-ġurnata dawn il-knejjes għadhom jiffurmaw parti ewlenija miċ-ċentru storiku tal-belt. Ix-xogħol fil-biċċa l-kbira ta' dawn il-knejjes inbeda permezz tal-fondi li ngħataw b'donazzjoni lill-belt mingħand merkanti għonja lokali, u b'hekk kellhom influwenza kbira fuq l-għamla tal-binjiet.

Fl-1658, Yaroslavl ġarrbet nar diżastruż li qered il-biċċa l-kbira tal-ftit binjiet tal-injam li kien għad fadal fil-belt, inkluż il-Kremlin l-antik. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, il-belt bdiet tiżviluppa bl-istess mod sa żminijietna, jiġifieri bħala belt mibnija kważi għalkollox bil-brikks u bit-tkaħħil.

Fil-bidu tas-seklu 18, Yaroslavl finalment bdiet tittrasforma ruħha minn ċentru kummerċjali għal belt industrijali kbira; dan seħħ l-iktar minħabba l-istabbiliment ta' San Pietruburgu fl-1703 permezz ta' Pietru l-Kbir; b'hekk l-importanza ta' Arkhangelsk bħala port fit-Tramuntana naqset b'mod drastiku, u l-ammont ta' kummerċ mill-belt għall-esportazzjoni naqas ukoll. B'xorti tajba, il-ġid li kienet ġemgħet Yaroslavl matul bosta snin bħala ċentru kummerċjali importanti ppermettielha tinvesti ammonti kbar ta' flus fl-iżvilupp tal-bażi industrijali l-ġdida tal-belt, u b'hekk il-belt saret attraenti ħafna għall-investituri l-ġodda. Fl-1772 il-fabbrika tat-tessuti ta' Ivan Tames fetħet max-xatt tal-lemin tax-xmara Kotorosl. Din il-fabbrika mhux biss kienet l-ewwel impriża industrijali kbira ta' Yaroslavl iżda wkoll kienet wieħed mill-ikbar produtturi tat-tessuti tar-Russja. Il-fabbrika għadha teżisti sal-lum bl-isem ta' "Fabbrika tat-Tessuti ta' Krasny Perekop" (bir-Russu: Красный Перекоп). Minbarra ż-żieda fil-manifattura tat-tessuti, il-pożizzjoni tradizzjonali ta' Yaroslavl bħala ċentru tal-produzzjoni tal-ġlud baqgħet l-istess.

Fis-snin 70 tas-seklu 18, permezz tal-iżvilupp ekonomiku tal-belt u ż-żieda kbira fil-popolazzjoni, il-belt saret ċentru provinċjali ewlieni. B'hekk, matul ir-riformi amministrattivi tal-Imperu Russu taħt Katerina l-Kbira, Yaroslavl fl-1777 saret iċ-ċentru tal-governorat tagħha stess, u fl-1778 ingħatat l-istemma tagħha stess. Fl-1796, il-belt finalment saret is-sede ta' wieħed mill-governorati l-ġodda tal-imperu. Bħala ċentru amministrattiv tal-ogħla livell, Yaroslavl fl-1778 ingħatat il-pjanta tagħha stess għall-iżvilupp urban li tfasslet apposta minn Ivan Starov. Dan wassal għal mewġa oħra ta' xogħlijiet tal-kostruzzjoni fil-belt, u r-riżultati għadhom viżibbli fil-belt sal-lum. Bil-Pjazza ta' Ilyinskaya u l-Knisja tal-Profeta Elija fiċ-ċentru tagħha, il-pjanta l-ġdida sejħet għall-iżvilupp ta' network ta' toroq twal u wesgħin ikkonfinati minn binjiet kbar bi stil klassiku u minn bosta parks. Eżempju prominenti ta' dan l-iżvilupp hija d-Dar tal-Karità (li nbniet fl-1786), u li issa hija waħda mill-binjiet tal-Università Statali ta' Demidov fil-belt.

Għal Yaroslavl, is-seklu 19 kien ifisser perjodu ta' xogħol intensiv ta' kostruzzjoni, ta' żvilupp infrastrutturali u ta' industrijalizzazzjoni. Fl-1803 infetħet l-hekk imsejħa Skola tax-Xjenzi Għoljin, li kienet l-ewwel istitut edukattiv tal-belt u hija rikonoxxuta bħala l-predeċessur tal-università statali attwali tal-belt. Fl-1812 tlesta l-ewwel pont permanenti (li nbena qrib il-Monasteru tat-Trasfigurazzjoni) fuq ix-xmara Kotorosl, u sal-1820 ix-xatt tax-xmara Volga ġie stabilizzat u ġie kkonvertit f'xatt kbir bid-dell fil-belt. Bdew jinbnew ukoll binjiet klassiċistiċi ewlenin oħra, fosthom id-Dar tal-Gvernatur (1821–1823; fejn illum il-ġurnata hemm il-gallerija tal-belt). Fl-1860 Yaroslavl fl-aħħar ġiet ikkollegata ma' Moska permezz tat-telegrafu u ma' bliet ewlenin oħra tar-Russja, u fl-1870 dan ġie segwit mill-kostruzzjoni tal-ewwel stazzjon ferrovjarju ta' Yaroslavl u l-inawgurazzjoni tal-linja ferrovjarja bejn Yaroslavl u Moska. Fl-1873 il-belt kisbet l-impjanti tal-ilma muniċipali u sal-1900 kellha tramm elettrifikat. Ftit qabel tmiem is-seklu 19, fl-1897, Yaroslavl kellha popolazzjoni ta' madwar 71,600 ruħ.

### Seklu 20 u l-millenju

Sal-bidu tal-Ewwel Gwerra Dinjija, Yaroslavl baqgħet belt industrijali kbira b'infrastruttura muniċipali żviluppata sew. Madankollu, l-effetti tar-Rivoluzzjoni ta' Ottubru tal-1917 kienu mifruxa, u wara l-Gwerra Ċivili Russa tal-1917–1920, l-ekonomija tal-belt batiet pjuttost b'mod drastiku; dan wassal għal tnaqqis sinifikanti fil-popolazzjoni tal-belt. Ir-Ribelljoni ta' Yaroslavl, li damet mis-6 sal-21 ta' Lulju 1918 kellha konsegwenzi partikolarment gravi. Fiha, grupp ta' attivisti konservattivi, permezz ta' intervent armat, ippruvaw ineħħu l-awtoritajiet muniċipali Bolxeviki li kienu għadhom kemm ġew stabbiliti. Ir-ribelli rnexxielhom jirbħu għadd kbir ta' partijiet tal-belt, iżda dan wassal biss għal attakk mill-Armata l-Ħamra, fejn il-belt ġiet iċċirkondata, inqatgħulha l-provvisti, u ġiet ibbumbardjata lejl u nhar bl-artillerija u bil-forzi tal-ajru. Eventwelment, ir-ribelljoni trażżnet u ntemmet. Skont iċ-ċifri uffiċjali l-għadd ta' mwiet fost ir-residenti tal-belt kien ta' madwar 600 ruħ, flimkien ma' madwar 2,000 binja tal-belt li nqerdet jew ġarrbet ħsarat kbar.

L-ekonomija ta' Yaroslavl ħadet sehem fil-programm bikri tal-Unjoni Sovjetika rigward l-industrijalizzazzjoni aċċellerata. Fost l-istadji importanti ta' dan il-perjodu hemm il-ftuħ tal-ewwel impjant enerġetiku muniċipali fl-1926, il-bidu tal-produzzjoni tal-massa tal-lastiku sintetiku fil-fabbrika *SK-1*, l-istabbiliment mill-ġdid tal-faċilitajiet tal-produzzjoni domestika għall-produzzjoni tat-tajers tal-karozzi u tal-inġenji tal-ajru fil-Fabbrika tat-Tajers ta' Yaroslavl stabbilit fl-1928, u l-ftuħ tal-impjanti tal-produzzjoni tal-lastiku u tal-asbestos fl-1933. Minbarra dan, il-Fabbrika tal-Karozzi ta' Yaroslavl (stabbilita fl-1916) baqgħet tipproduċi l-vetturi, inkluż għadd ta' vetturi għall-amministrazzjoni tat-trasport muniċipali ta' Moska sas-snin 30 tas-seklu 20.

Matul is-snin tat-Tieni Gwerra Dinjija, Yaroslavl irnexxielha taħrab il-prospett ta' okkupazzjoni Ġermaniża, peress li l-Wehrmacht ma kisritx il-linji tad-difiża Sovjetiċi madwar Moska. Madankollu, minħabba l-pożizzjoni tagħha bħala ċentru kbir tat-trasport, u peress li l-pont ferrovjarju li nbena fl-1912 fuq ix-xmara Volga f'Yaroslavl kien l-uniku punt ta' qsim tax-xmara, il-belt sfat fil-mira ta' attakki mill-ajru matul l-1942–1943. Matul wieħed mill-ikbar attakki fil-11 ta' Ġunju 1943, inqatlu iktar minn 120 abitant tal-belt, filwaqt li 150 abitant oħra ndarbu sew. Barra minn hekk, madwar 200 binja (inkluż wieħed mill-workshops prinċipali tal-fabbrika tat-tajers) inqerdu għalkollux. Il-biċċa l-kbira tal-industrija tal-belt, inkluż l-impjanti tal-karozzi, tat-tajers u tat-tessuti, ġiet ikkonvertita, matul il-gwerra, sabiex jiġu prodotti l-armamenti u t-tagħmir għall-Armata l-Ħamra Sovjetika. B'mod ġenerali, madwar 200,000 ruħ mill-inħawi ta' Yaroslavl mietu fil-front matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Dan is-sagrifiċċju llum il-ġurnata huwa mfakkar permezz ta' monument u fjamma eterna qrib il-bokka tax-xmara Kotorosl fl-1968.

Matul l-Imblokk ta' Leningrad, għadd kbir ta' tfal, li ġew ittrasportati fuq il-lag iffriżat ta' Ladoga (l-hekk imsejħa Triq tal-Ħajja), ġew evakwati lejn ħajja ġdida b'iktar sikurezza f'Yaroslavl. Dak iż-żmien Yaroslavl kellha wkoll kamp tal-priġunieri militari tal-gwerra, il-Kamp Nru 276, għas-suldati Ġermaniżi arrestati talli ħadu sehem fl-ostilitajiet kontra l-Unjoni Sovjetika.

Fit-tieni nofs tas-seklu, l-industrijalizzazzjoni u l-iżvilupp tal-belt saru prijoritarji fl-istorja ta' Yaroslavl. Fl-1961 infetħet raffinerija taż-żejt u mis-snin 60 tas-seklu 20 għadd kbir ta' distretti residenzjali bdew ifeġġu mal-belt kollha, inkluż, għall-ewwel darba fl-istorja tal-belt, max-xatt tax-xellug tax-xmara Volga, fejn l-iżvilupp tradizzjonalment qatt ma kien seħħ. Dan l-iżvilupp ġie mħeġġeġ iktar fl-1965, bil-kostruzzjoni ta' punt ta' qsim ieħor fuq ix-xmara Volga għall-karozzi. Fl-1968, il-popolazzjoni tal-belt żdiedet għall-ewwel darba għal iktar minn miljun abitant; u minn dak iż-żmien 'l hawn kibret.

F'Lulju 2005 iċ-ċentru storiku ta' Yaroslavl tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-istess sena bdew it-tħejjijiet għaċ-ċelebrazzjoni tal-millenju tal-istabbiliment ta' Yaroslavl; finalment dan ġie ċċelebrat fit-tieni tmiem il-ġimgħa ta' Settembru 2010. Skont il-kundizzjonijiet tat-tħejjijiet tal-1,000 anniversarju tal-belt, l-awtoritajiet muniċipali investew ammont kbir ta' flus fl-iżvilupp tal-infrastruttura tat-toroq u ferrovjarja tal-belt, u ħafna mill-fondi ngħataw mill-gvern federali f'Moska. Inkluż f'dawn it-tħejjijiet kien il-ftuħ ta' pont ġdid (fl-2006) fuq ix-xmara Volga; dan issa magħruf bħala l-Pont tal-Ġublew. F'Awwissu 2008 ukoll, infetaħ iż-Żu l-Ġdid ta' Yaroslavl; li mbagħad tkabbar iktar fl-2010.

Fl-2009, Yaroslavl saret post għad-dibattiti tal-politiki globali fi ħdan il-Konferenza Internazzjonali dwar l-Istat Modern u s-Sigurtà Globali, magħrufa wkoll bħala l-Forum tal-Politiki Globali ta' Yaroslavl. Il-konferenza f'Yaroslavl laqqgħet flimkien l-iktar rappreżentanti awtorevoli tax-xjenza politika, il-komunità kummerċjali, kif ukoll ir-rappreżentanti tal-gvernijiet ta' għadd ta' stati differenti. Dmitry Medvedev, il-President tal-Federazzjoni Russa, José Luis Zapatero, il-Prim Ministru ta' Spanja u François Fillon, il-Prim Ministru ta' Franza kienu kollha parteċipanti fil-konferenza.

Fl-2010, l-uffiċjali Russi nġabru flimkien mal-awtoritajiet internazzjonali f'Yaroslavl biex jiddiskutu l-isfidi tal-istat modern fil-Forum tal-Politiki Globali, magħruf bħala l-Istat Modern: L-Istandard tad-Demokrazija u l-Kriterji tal-Effiċjenza. Fl-2011 Yaroslavl tlaqqgħu flimkien parteċipanti mid-dinja kollha biex jiddiskutu l-aġenda tal-2011, f'laqgħa bit-titlu ta' "L-Istat Modern fl-Età tad-Diversità Soċjali".

Fis-7 ta' Settembru 2011, il-biċċa l-kbira tal-membri tat-tim tal-belt KHL (tal-ice hockey), Lokomotiv Yaroslavl, mietu fl-2011 meta kkraxxja l-ajruplan tagħhom fit-tlugħ mill-Ajruport ta' Tunoshna ta' Yaroslavl. Il-Ġermaniżi qasmu l-Kanal bejn Moska u x-xmara Volga fl-1941 u għal żmien qasir irnexxielhom jaslu f'Yaroslavl, u bbumbardjawha wkoll fl-1941-1943, u fl-1941-1945 b'rokits V1 u V2, filwaqt li l-Abwehr attakkaw il-belt fl-1941-1945.

## Sit ta' Wirt Dinji

Iċ-Ċentru Storiku ta' Yaroslavl ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Ġeografija

### Pożizzjoni

Il-belt tinsab fin-naħa tal-Lvant tal-Oblast ta' Yaroslavl. L-ikbar irħula fil-qrib huma Tutayev (34 kilometru jew 21 mil lejn il-Majjistral), Gavrilov-Yam (37 kilometru jew 23 mil lejn in-Nofsinhar), u Nerekhta (47 kilometru jew 29 mil lejn il-Lbiċ). Iċ-ċentru storiku ta' Yaroslavl jinsab lejn it-Tramuntana tal-bokka tax-xmara Kotorosl max-xatt tal-lemin tax-xmara Volga. Iż-żona urbana kollha tal-belt tkopri madwar 205 kilometru kwadru (79 mil kwadru) u tinkludi għadd ta' territorji fin-Nofsinhar tax-xmara Kotorosl u fix-xatt tax-xellug tax-xmara Volga.

Bi kważi 600,000 resident, Yaroslavl, bħala popolazzjoni, hija l-ikbar belt tul ix-xmara Volga sa ma tasal sa Nizhny Novgorod. Hija ċentru kbir tat-trasport, u għadd kbir ta' toroq, linji ferrovjarji u passaġġi fuq l-ilma nazzjonali u reġjonali importanti jgħaddu mill-belt. Bosta mit-toroq li jikkollegaw lil Yaroslavl ma' Moska u lil hinn huma awtostradi b'żewġ karriġġjati.

Yaroslavl u l-oblast rispettiva tagħha jinsabu fiż-żona ċentrali tal-Pjanura Ewropea tal-Lvant, li f'inħawi lejn il-Grigal ta' Moska hija kkaratterizzata minn diversi għoljiet u minn pajsaġġ ġeneralment mhux uniformi; madankollu, il-biċċa l-kbira ta' dawn l-għoljiet mhumiex ogħla minn 200 metru (660 pied). Xi ħaġa tipika għar-reġjun, l-inħawi madwar Yaroslavl huma mimlija foresti mħallta u koniferi. Barra minn hekk, hemm ukoll żoni kbar ta' artijiet bassasa.

### Klima

## Popolazzjoni

Skont iċ-ċensiment tal-popolazzjoni Russa kollha tal-2020, sal-1 ta' Ottubru 2021, il-belt kienet fis-27 post f'termini ta' popolazzjoni fost 1,117-il belt tal-Federazzjoni Russa.

Is-sehem ta' Yaroslavl bħala popolazzjoni tar-reġjun huwa ta' 47.88 %. Id-densità tal-popolazzjoni hija ta' 2805.05 ruħ għal kull km2.

### Demografija

## Ekonomija

; Industrija

* It-Tarzna ta' Yaroslavl, Komatsu (flimkien ma' 2-3 siti ta' Kaluga, Krasnodar, San Pietruburgu u Moska, fl-Oblast ta' Kemerovo);
* YaMZ;
* il-Kumpanija Farmaċewtika ta' Takeda;
* R-Pharma;
* diversi manifatturi industrijali oħra.

## Trasport
Yaroslavl tinsab f'salib it-toroq ta' għadd ta' rotot ewlenin bit-triq, bil-ferrovija u bix-xmara. L-awtostrada M8 (Moska–Yaroslavl–Vologda–Arkhangelsk) tikkollega l-belt ma' Moska u iktar lil hinn lejn it-Tramuntana fid-direzzjoni ta' Arkhangelsk. Pont ferrovjarju ewlieni u żewġ pontijiet tal-karozzi (il-Pontijiet ta' Oktyabrsky u ta' Yubileyny) jgħaddu minn naħa għall-oħra tax-xmara Volga. Fuq ix-xmara Kotorosl jgħaddu saħansitra erba' pontijiet għall-karozzi u wieħed għat-traffiku ferrovjarju (li nbena fl-1896).

### Trasport bit-triq
F'dawn l-aħħar snin, l-awtoritajiet ta' Yaroslavl ħadu azzjoni biex tinbena bypass madwar il-belt. Għal din ir-raġuni, iċ-ċentru tal-belt issa huwa kollox ma' kollox ħieles mill-inġenji l-kbar tat-trasport tal-merkanzija u minn vetturi kbar oħra li qabel kellhom jagħmlu tranżitu mill-belt. F'Awwissu 2010 infetħet l-ewwel sezzjoni ta' din il-bypass il-ġdida u kienet tinkludi interkambju li jikkollega l-Pont ta' Yubileyny mat-triq sekondarja fil-Lbiċ ta' Yaroslavl.

Hemm pont ferrovjarju minn naħa għall-oħra tax-xmara Volga u żewġ pontijiet għall-karozzi; it-tieni pont għall-karozzi minn naħa għall-oħra tax-xmara Volga kien lest għall-użu f'Ottubru 2006.

Mill-venda prinċipali tal-karozzi tal-linja tal-belt jitilqu s-servizzi interurbani u reġjonali. Is-servizzi jitilqu minn din il-venda u jaqdu għadd ta' żoni b'popolazzjoni kbira kif ukoll villaġġi u rħula iżgħar oħra fi ħdan l-Oblast ta' Yaroslavl, fosthom Pereslavl-Zalessky, Rybinsk u Uglich. Barra minn hekk, joffru kollegamenti wkoll ma' bliet ikbar bħal Moska, San Pietruburgu, Ufa, Kostroma, Kazan u Cherepovets.

### Trasport ferrovjarju
Yaroslavl hija ċ-ċentru ferrovjarju ewlieni tal-Linji Ferrovjarji tat-Tramuntana (parti mil-Linji Ferrovjarji Russi). Is-sede tal-Linji Ferrovjarji tat-Tramuntana jinsabu fix-xatt tax-xmara Volga tal-belt. Hemm żewġ stazzjonijiet ferrovjarji ewlenin tal-passiġġieri: Yaroslavl-Glavny u Yaroslavl-Moskovsky li joffru diversi servizzi b'bosta ferroviji tal-passiġġieri fuq distanza twila. Il-belt hija kkollegata ma' Moska permezz ta' servizz veloċi b'ferroviji elettriċi (b'postijiet bilqiegħda biss) imsejjaħ *Express*. L-inħawi tal-madwar huma moqdija permezz ta' network ta' ferroviji suburbani kkollegat ma' servizz elettrifikat lejn Danilov, Rostov, Alexandrov, Nerekhta u Kostroma u ma' servizz bid-diżil lejn Rybinsk u Ivanovo.

### Trasport bl-ajru
L-ajruport prinċipali ta' Yaroslavl huwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Tunoshna. Inbena bħala bażi tal-ajru tat-Tieni Gwerra Dinjija. L-ajruport huwa attrezzat biex jilqa' varjetà ta' tipi ta' inġenji tal-ajru. Il-linja tal-ajru bbażata f'Voronezh, Polet Airlines, tipprovdi diversi titjiriet kuljum lejn l-Ajruport Internazzjonali ta' Domodedovo f'Moska.

Hemm ukoll żewġ ajruporti iżgħar: il-Bażi tal-Ajru ta' Levtsovo u l-mitjar ta' Karachikha. Il-Bażi tal-Ajru ta' Levtsovo tintuża primarjament għall-inġenji tal-ajru tat-trasport tal-merkanzija u għall-ħelikopters, u qajla għat-titjiriet bil-passiġġieri. Il-Klabb tal-Ajru ta' Yaroslavl, li huwa fost l-eqdem klabbs tal-ajru tar-Russja u fejn Valentina Tereshkova bdiet tattendi t-taħriġ tagħha, huwa bbażat fejn il-mitjar ta' Karachikha.

### Trasport fuq l-ilma
Il-Port tax-Xmara ta' Yaroslavl jilqa' importazzjoni medja annwali ta' madwar 3.5 miljun tunnellata ta' merkanzija fis-sena. Il-kundizzjonijiet klimatiċi jippermettu li l-port jintuża għal sitt xhur fis-sena, minn Mejju sal-aħħar ta' Ottubru. Il-port tax-xmara jista' jilqa' mhux biss il-vapuri l-kbar ta' fuq ix-xmara li jieqfu fejn il-belt bħala parti mill-vjaġġ tagħhom tul ix-xmara Volga, iżda anke għadd ta' servizzi regolari li jikkollegaw lil Yaroslavl ma' Breytovo, Tolga, Konstantinovo, Bakarevo u Novye Chentsy.

### Trasport pubbliku
Il-belt għandha network tat-trasport pubbliku, li jinkludi l-karozzi tal-linja, it-trolleybuses u l-linji tat-tramm. It-tabella ta' hawn taħt turi kemm nies kienu jużaw it-tipi differenti ta' trasport f'għadd ta' snin partikolari (miljuni ta' nies):

Kuljum, iktar minn 600 rotta differenti tal-karozzi tal-linja tiġi ġestita minn konsorzju kbir ta' karozzi tal-linja żgħar u kbar u karozzi tal-linja privati.

Is-sistema tat-tramm ta' Yaroslavl hija waħda mill-eqdem fir-Russja u ilha teżisti mill-1900. Mill-2011, din is-sistema hija magħmula minn erba' rotot li jgħaddu minn diversi partijiet tal-belt. Mill-2004, l-għadd ta' rotot tat-trammijiet madwar il-belt naqas ferm, u filwaqt li fl-2006 it-trammijiet setgħu jinstabu kemm fiċ-ċentru storiku kif ukoll fid-Distrett ta' Krasnoperekopsky, ir-rotot li kienu jaqdu lil dawn iż-żoni issa għebu għalkollox. Filwaqt li fil-bidu tas-seklu 21, l-għadd ta' trammijiet fis-sistema ta' Yaroslavl kien ta' madwar 100 tramm, sal-2011 dan l-għadd niżel għal 43 tramm biss.

Mill-1949, in-network tat-trasport urban tal-belt jinkludi wkoll flotta ta' trolleybuses li joperaw f'disa' rotot differenti.

## Sport
L-FC Shinnik Yaroslavl huwa klabb tal-futbol ibbażat f'Yaroslavl u jilgħab fl-Ewwel Diviżjoni Russa.

Il-Lokomotiv Yaroslavl huwa t-tim tal-hockey fuq is-silġ tal-belt, li rebaħ il-kampjonat Russu fl-1996–1997, fl-2001–2002, u fl-2002–2003. Fis-7 ta' Settembru 2011, il-plejers kollha tat-tim mietu f'ħabta fatali bl-ajruplan fit-tlugħ mill-ajruport ta' Yaroslavl. Bħala ġieħ lit-tim, il-belt ko-ospitat l-Isfida tal-2012 bejn il-Kanada u r-Russja kontra Halifax, Nova Scotia.

## Nies notevoli

* Aleksandr Lyapunov, matematiku u fiżiku;
* Maksim Tarasov, atleta Olimpiku tal-qbiż fl-għoli bil-lasta;
* Valentina Tereshkova, l-ewwel mara fl-ispazju;
* Andrei Khomutov, plejer tal-hockey;
* Fyodor Volkov, il-fundatur tal-ewwel teatru Russu;
* Nikolay Nekrasov u Mikhail Kuzmin, poeti;
* Leonid Sobinov, kantant tal-opri;
* Konstantin Ushinsky, il-fundatur tal-pedogoġija Russa;
* Feraliminal Lycanthropizer, grupp mużikali li ġie stabbilit fl-2009;
* Elena Grosheva, ġinnasta Olimpika;
* Denis Grebeshkov, plejer tal-hockey;
* Lyubov Ivanovskaya, atleta tat-triathlon;
* Vladimir Tarasenko, plejer tal-hockey professjonali tal-NHL;
* Artemy Troitsky, kritiku tal-mużika rock;
* Alexander Vasyunov, plejer tal-hockey;
* Artem Anisimov, plejer tal-hockey professjonali tal-NHL;
* Aleksandr Petrov, animatur rebbieħ tal-Premju Oscar;
* Alex Sipiagin, mużiċist;
* Ivan Nepryaev, plejer tal-hockey;
* Anna Malova, mudella u Miss Russja tal-1998;
* Ivan Provorov, plejer tal-hockey professjonali tal-NHL;
* Boris Stark, missjunarju u patri;
* Alexander Shibaev, plejer tat-table tennis;
* Sofiya Kruglikova, illustratriċi bbażat fis-Slovenja.

## Ġemellaġġ
Yaroslavl hija/kienet ġemellata ma':

* Burgas, il-Bulgarija, sal-2022;
* Burlington, l-Istati Uniti (sospensjoni fl-2022);
* Dubnica nad Váhom, is-Slovakkja;
* Exeter, ir-Renju Unit, sal-2022;
* Hanau, il-Ġermanja, sal-2022;
* Jyväskylä, il-Finlandja;
* Kassel, il-Ġermanja;
* Nanjing, iċ-Ċina;
* Palermo, l-Italja, sal-2022;
* Poitiers, Franza.

## Referenzi