San Pietruburgu

**San Pietruburgu** (bir-Russu: Санкт-Петербург; trażlitterat: *Sankt-Peterburg* [ˈSankt pʲɪtʲɪrˈburk]; bl-Ingliż: *Saint Petersburg*), li qabel kienet magħrufa bħala **Petrograd** (1914-1924) u wara **Leningrad** (1924-1991), hija t-tieni l-ikbar belt fir-Russja. Il-belt tinsab fuq ix-xmara Neva, fil-kap tal-Golf tal-Finlandja fil-Baħar Baltiku, b'popolazzjoni ta' madwar 5.4 miljun resident. Hija r-raba l-iktar belt popolata fl-Ewropa, l-iktar belt popolata fil-Baħar Baltiku, kif ukoll l-iktar belt fit-Tramuntana tad-dinja b'iktar minn miljun resident. Bħala port Russu importanti fil-Baħar Baltiku, il-belt hija amministrata bħala belt federali.

Il-belt ġiet stabbilita mill-Kżar Pietru l-Kbir fis-27 ta' Mejju 1703 fuq is-sit ta' fortizza Żvediża maħkuma, u ġiet imsemmija wara l-appostlu San Pietru. San Pietruburgu hija storikament u kulturalment assoċjata mat-twelid tal-Imperu Russu u mad-dħul tar-Russja fl-istorja moderna bħala potenza kbira Ewropea. Kienet il-kapitali tal-Imperu Russu mmexxi mill-Kżar u tal-Imperu Russu sussegwenti mill-1713 sal-1918 (ġiet sostitwita b'Moska għal perjodu qasir bejn l-1728 u l-1730). Wara r-Rivoluzzjoni ta' Ottubru fl-1917, il-Bolxeviki stabbilew il-gvern tagħhom f'Moska.

San Pietruburgu hija magħrufa bħala l-“Kapitali Kulturali tar-Russja”, u laqgħet 'il fuq minn 15-il miljun turist fl-2018. Hija meqjusa bħala ċentru ekonomiku, xjentifiku, kulturali u turistiku importanti tar-Russja u tal-Ewropa. Fiż-żminijiet moderni, il-belt ingħatat il-laqam tal-“Kapitali tat-Tramuntana” u hija s-sede ta' għadd ta' korpi tal-gvern federali bħall-Qorti Kostituzzjonali tar-Russja u l-Kunsill Araldiku tal-President tal-Federazzjoni Russa. Hija wkoll sede tal-Librerija Nazzjonali tar-Russja u post ippjanat għall-Qorti Suprema tar-Russja. Barra minn hekk, fiha hemm ukoll il-kwartieri ġenerali kif ukoll id-dar għall-kwartieri ġenerali tal-Flotta Navali Russa, u d-Distrett Militari tal-Punent tal-Forzi Armati Russi.

Iċ-Ċentru Storiku ta' San Pietruburgu u l-Gruppi Relatati ta' Monumenti jikkostitwixxu Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. F'San Pietruburgu hemm ukoll il-Hermitage, wieħed mill-ikbar mużewijiet tal-arti fid-dinja, kif ukoll iċ-Ċentru Lakhta, l-ogħla binja fl-Ewropa. Barra minn hekk, San Pietruburgu kienet waħda mill-bliet ospitanti tat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-2018.

Il-belt b'aktar minn miljun abitant l-eqreb lejn il-Pol tat-Tramuntana hija San Pietruburgu b'5,200,000 abitant u tinsab fid-59 parallel tramuntana..

## Etimoloġija
Bħala wieħed li kien favur it-tqarrib tar-Russja lejn il-Punent, Pietru l-Kbir, li kien il-Kżar li stabbilixxa l-belt, oriġinarjament ta l-isem ta' **Sankt-Pieter-Burch** (Сан(к)т-Питер-Бурхъ) abbażi tal-istil Olandiż u iktar 'il quddiem l-ortografija tagħha ġiet standardizzata bħala Sankt-Peterburg (Санкт-Петербургъ) taħt l-influwenza Ġermaniża. Fl-1 ta' Settembru 1914, wara li faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-gvern Imperjali biddel isem il-belt għal **Petrograd** (bir-Russu: Петроград, IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), li tfisser “il-belt ta' Pietru”, sabiex jeħles mill-kliem Ġermaniż *Sankt* u *Burg*. Fis-26 ta' Jannar 1924, ftit wara l-mewt ta' Vladimir Lenin, il-belt ingħatat isem ġdid, **Leningrad** (bir-Russu:  Ленинград, IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]), li tfisser “il-Belt ta' Lenin”. Fis-6 ta' Settembru 1991, l-isem oriġinali, Sankt-Peterburg, reġa' sar isem il-belt b'referendum mal-belt kollha u llum il-belt hija magħrufa bħala San Pietruburgu. Ir-residenti lokali spiss jirreferu għall-belt bil-laqam imqassar tagħha, **Piter** (bir-Russu: Питер, IPA:  [ˈpʲitʲɪr]).

San Pietruburgu kienet tradizzjonalment imsejħa t-“Tieqa lejn il-Punent” mir-Russi. L-iktar metropoli fit-Tramuntana fid-dinja, San Pietruburgu spiss tissejjaħ il-“Venezja tat-Tramuntana” jew il-“Venezja Russa” minħabba l-ħafna kanali tagħha, peress li l-belt inbniet fuq baqqiegħa u l-ilma. Barra minn hekk, għandha arkitettura u kultura ispirati ferm mill-Punent tal-Ewropa, li huma kkombinati mal-wirt Russu tal-belt. Laqam ieħor ta' San Pietruburgu huwa “l-Belt tal-Iljieli l-Bojod” minħabba fenomenu naturali li jseħħ minħabba l-qrubija mar-reġjun polari u li jiżgura li għal xahar sħiħ fis-sajf l-iljieli tal-belt qatt ma jkunu mudlama għalkollox.

## Storja

### Era Imperjali (1703-1917)

Il-kolonjalisti Żvediżi bnew Nyenskans, fortizza fejn tibda x-xmara Neva fl-1611, li iktar tard bdiet tissejjaħ Ingermanland, li kienet abitata mit- tribù Finnika tal-Ingrijani. Ir-raħal żgħir ta' Nyen kiber madwarha.

Fl-aħħar tas-seklu 17, Pietru l-Kbir, li kien interessat fit-tbaħħir u fl-affarijiet marittimi, ried li r-Russja tikseb port marittimu biex tkun tista' tagħmel kummerċ mal-bqija tal-Ewropa. Huwa kellu bżonn port marittimu aħjar minn dak ewlieni ta' Arkhangelsk dak iż-żmien, li kien fil-Baħar l-Abjad fit-Tramuntana mbiegħda u li kien ikun magħluq għat-trasport marittimu matul ix-xitwa.

Fit-12 ta' Mejju 1703, matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana, Pietru l-Kbir ħakem il-fortizza ta' Nyenskans u f'qasir żmien issostitwixxa l-fortizza. Fis-27 ta' Mejju 1703, eqreb lejn l-estwarju (ħames kilometri 'l ġewwa mill-golf), fuq il-Gżira ta' Zayachy (il-Gżira tal-Liebru), huwa qiegħed l-ewwel ġebla tal-Fortizza ta' San Pietru u San Pawl, li saret l-ewwel binja tal-brikks u tal-ġebel tal-belt il-ġdida.

Il-belt inbniet minn raħħala koskritti mir-Russja kollha; għadd ta' priġunieri tal-gwerra Żvediżi kienu involuti wkoll f'xi snin taħt is-superviżjoni ta' Alexander Menshikov. Għexieren ta' eluf ta' ħaddiema mietu huma u jibnu l-belt. Iktar 'il quddiem, il-belt saret iċ-ċentru tal-Governorat ta' San Pietruburgu. Pietru ċaqlaq il-kapitali minn Moska għal San Pietruburgu fl-1712, disa' snin qabel it-Trattat ta' Nystad tal-1721 temm il-gwerra; huwa rrefera għal San Pietruburgu bħala l-kapitali (jew is-sede tal-gvern) mill-1704.

Matul l-ewwel ftit snin tagħha, il-belt żviluppat madwar il-Pjazza tat-Trinità fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Neva, ħdejn il-Fortizza ta' San Pietru u San Pawl. Madankollu, San Pietruburgu ftit wara bdiet tinbena skont pjanta preċiża. Fl-1716, l-Iżvizzeru Taljan Domenico Trezzini kien fassal proġett li bih iċ-ċentru tal-belt kien se jkun jinsab fuq il-Gżira ta' Vasilyevsky u msawwar minn network rettangolari ta' kanali. Il-proġett ma tlestiex iżda huwa evidenti fit-tqassim tat-toroq. Fl-1716, Pietru l-Kbir ħatar lill-Franċiż Jean-Baptiste Alexandre Le Blond bħala l-arkitett ewlieni ta' San Pietruburgu.

L-istil tal-Barokk ta' Pietru l-Kbir, żviluppat minn Trezzini u minn arkitetti oħra, f'binjiet bħall-Palazz ta' Menshikov, il-Kunstkamera, il-Katidral ta' San Pietru u San Pawl, it-Tnax-il Kulleġġ, sar prominenti fl-arkitettura tal-belt tal-bidu tas-seklu 18. Fl-1724, l-Akkademja tax-Xjenzi, l-Università u l-Liċeo Akkademiku ġew stabbiliti f'San Pietruburgu minn Pietru l-Kbir.

Fl-1725, Pietru miet meta kellu tnejn u ħamsin sena. L-isforzi tiegħu biex jimmodernizza lir-Russja kienu ltaqgħu ma' oppożizzjoni min-nobbiltà Russa — li rriżultat f'diversi attentati kontrih u każ ta' tradiment fejn kien involut saħansitra ibnu. Fl-1728, Pietru II tar-Russja ċaqlaq is-sede tiegħu lura lejn Moska. Iżda erba' snin wara, fl-1732, taħt l-Imperatriċi Anna tar-Russja, San Pietruburgu reġgħet ġiet iddeżinjata bħala l-kapitali tal-Imperu Russu. Baqgħet is-sede tad-dinastija Romanov u l-Qorti Imperjali tal-Kżar tar-Russja, kif ukoll is-sede tal-gvern Russu, għal 186 sena oħra sar-Rivoluzzjoni Russa Komunista tal-1917.

Bejn l-1736 u l-1737, il-belt ġarrbet għadd ta' nirien katastrofiċi. Sabiex jerġgħu jinbnew il-kwartieri li ġarrbu l-ħsarat, kumitat immexxi minn Burkhard Christoph von Münnich ikkummissjona pjanta ġdida fl-1737. Il-belt ġiet maqsuma f'ħames kwartieri, u ċ-ċentru tal-belt tmexxa lejn il-kwartier tal-Ammiraljat, fuq ix-xatt tal-Lvant bejn ix-xmara Neva u x-xmara Fontanka.

Il-belt żviluppat tul tliet toroq ewlenin, li jiltaqgħu fil-binja tal-Ammiraljat u issa huma triq waħda magħrufa bħala *Nevsky Prospekt* (li hija kkunsidrata bħala t-triq ewlenija tal-belt), it-Triq Gorokhovaya u t-Triq Voznesensky. L-arkitettura Barokka saret dominanti fil-belt matul l-ewwel sittin sena, u laħqet il-quċċata tagħha fil-Barokk ta' Żmien ir-Reġina Eliżabetta I, irrappreżentat l-iktar mit-Taljan Bartolomeo Rastrelli b'binjiet bħall-Palazz tax-Xitwa. Fis-snin 60 tas-seklu 18, l-arkitettura Barokka ġiet segwita mill-arkitettura Neoklassika.

Imwaqqaf fl-1762, il-Kummissjoni tal-Binjiet tal-Ġebel ta' Moska u ta' San Pietruburgu ddeċidiet li l-ebda struttura fil-belt ta' San Pietruburgu ma setgħet tkun ogħla mill-Palazz tax-Xitwa u pprojbixxa l-ispazjar bejn il-binjiet. Matul ir-renju ta' Katerina II tar-Russja fis-snin 60 sa 80 tas-seklu 18, tul ix-xtut tax-xmara Neva nbnew imbankmenti tal-granit.

Madankollu, il-Pont tat-Tħabbira, l-ewwel pont permanenti fuq ix-xmara Neva tħalla jinbena u jinfetaħ fl-1850. Qabel dan, kienu permessi biss pontuni. Il-Kanal ta' Obvodny (li ġie mħaffer bejn l-1769 u l-1833) sar il-limitu tan-Nofsinhar tal-belt.

L-iktar arkitetti Neoklassiċi u tal-istil Imperjali prominenti f'San Pietruburgu kienu jinkludu:

* Jean-Baptiste Vallin de la Mothe (Akkademja Imperjali tal-Arti, il-Hermitage ż-Żgħir, Gostiny Dvor, l-Arkata tal-Olanda l-Ġdida, il-Knisja Kattolika ta' Santa Katerina)
* Antonio Rinaldi (il-Palazz tal-Irħam)
* Yury Felten (il-Hermitage l-Antik, il-Knisja ta' Chesme)
* Giacomo Quarenghi (l-Akkademja tax-Xjenzi, it-Teatru tal-Hermitage, il-Palazz ta' Yusupov)
* Andrey Voronikhin (l-Istitut tax-Xogħol fil-Minjieri, il-Katidral ta' Kazan)
* Andreyan Zakharov (il-binja tal-Ammiraljat)
* Jean-François Thomas de Thomon (l-Istmu tal-Gżira ta' Vasilievsky)
* Carlo Rossi (il-Palazz ta' Yelagin, il-Palazz ta' Mikhailovsky, it-Teatru ta' Alessandru, il-Binjiet tas-Senat u tas-Sinodu, il-Binja tal-Persunal Ġenerali, id-disinn ta' ħafna toroq u pjazez)
* Vasily Stasov (il-Bieb Trijonfali ta' Moska, il-Katidral tat-Trinità)
* Auguste de Montferrand (il-Katidral ta' San Iżakk, il-Kolonna ta' Alessandru)

Fl-1810, Alessandru I stabbilixxa l-ewwel skola tal-edukazzjoni għolja tal-inġinerija fil-belt, l-Iskola Ewlenija tal-inġinerija militari ta' San Pietruburgu. Bosta monumenti jfakkru r-rebħa Russa kontra Franza fi żmien Napuljun fil-Gwerra Patrijottika tal-1812, fosthom il-Kolonna ta' Alessandru magħmula minn Montferrand, li saret fl-1834, u l-Arkata Trijonfali ta' Narva.

Fl-1825, ir-rewwixta mrażżna ta' Diċembru kontra Nikola I seħħet fil-Pjazza tas-Senat fil-belt, jum wara li Nikola tela' fuq it-tron.

Sas-snin 40 tas-seklu 19, l-arkitettura Neoklassika kienet ċediet postha lil diversi stili Romantiċi li ddominaw sas-snin 90 tas-seklu 19, li kienu rrappreżentati minn arkitetti bħal Andrei Stackenschneider (il-Palazz ta' Mariinsky, il-Palazz ta' Beloselsky-Belozersky, il-Palazz ta' Nikola, il-Palazz il-Ġdid ta' Mikiel) u Konstantin Thon (l-istazzjon ferrovjarju ta' Moskovsky).

Bir-riforma tal-emanċipazzjoni tal-1861 imwettqa minn Alessandru II fl-1861 u bir-Rivoluzzjoni Industrijali, l-influss ta' dawk li qabel kienu raħħala fil-belt kapitali żdied ħafna. Kwartieri foqra bdew ifeġġu spontanjament fil-periferija tal-belt. San Pietruburgu qabżet lil Moska bħala popolazzjoni u fit-tkabbir industrijali; żviluppat bħala waħda mill-ikbar bliet industrijali fl-Ewropa, b'bażi navali maġġuri (f'Kronstadt), b'port tax-xmara u b'port marittimu.

L-ismijiet ta' San Pietru u ta' San Pawl, mogħtija liċ-ċittadella oriġinali tal-belt u lill-katidral tagħha (mill-1725 — il-post fejn kienu jindifnu l-imperaturi Russi) inzertaw kienu wkoll l-ismijiet tal-ewwel żewġ Imperaturi Russi maqtula, Pietru III (fl-1762, allegatament maqtul wara konfoffa mmexxija minn martu, Katerina II tar-Russja) u Pawlu I (fl-1801, Nikolay Alexandrovich Zubov u kospiraturi oħra li wasslu lil Alessandru I fis-siġġu tal-poter, iben il-vittma tagħhom). It-tielet qtil ta' imperatur seħħ f'San Pietruburgu fl-1881 meta Alessandru II safa vittma tat-terroristi.

Ir-Rivoluzzjoni tal-1905 bdiet f'San Pietruburgu u nfirxet malajr fil-provinċji.

Fl-1 ta' Settembru 1914, wara li faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-gvern Imperjali biddel isem il-belt għal Petrograd, li tfisser “il-Belt ta' Pietru”, biex ineħħi l-kliem Ġermaniżi *Sankt* u *Burg*.

### Rivoluzzjoni u l-era Sovjetika (1917-1941)

F'Marzu 1917, matul ir-Rivoluzzjoni ta' Frar, Nikola II abdika għalih innifsu u f'isem ibnu, u temm il-monarkija Russa u iktar minn tliet mitt sena ta' tmexxija tad-dinastija Romanov.

Fis-7 ta' Novembru 1917, il-Bolxeviki, immexxija minn Vladimir Lenin, daħlu fil-Palazz tax-Xitwa f'avveniment li baqa' magħruf bħala r-Rivoluzzjoni ta' Ottubru (minħabba l-istil antik tad-dati fejn is-7 ta' Novembru kien immarkat bħala l-25 ta' Ottubru), li wasslet għat-tmiem tal-gvern proviżorju wara t-tmexxija tal-Kżar, għat-trasferiment tal-poter politiku kollu lis-Sovjetiċi, u għall-istabbiliment tal-Partit Komunista. Wara dan, il-belt ingħatat isem deskrittiv ġdid, “il-belt tat-tliet rivoluzzjonijiet”, b'referenza għat-tliet żviluppi maġġuri fl-istorja politika tar-Russja tal-bidu tas-seklu 20.

F'Settembru u f'Ottubru 1917, it-truppi Ġermaniżi invadew l-arċipelagu tal-Punent tal-Estonja u heddew lil Petrograd b'bumbardament u b'invażjoni. Fit-12 ta' Marzu 1918, is-Sovjetiċi ttrasferew il-gvern lejn Moska, biex iżommuh 'il bogħod mill-fruntiera tal-istat. Matul il-Gwerra Ċivili ta' wara, fl-1919 il-Ġeneral Yudenich li avvanza mill-Estonja rrepeta it-tentattiv ta' ħakma tal-belt, iżda Leon Trotsky immobilizza l-armata u ġiegħlu jirtira.

Fis-26 ta' Jannar 1924, ħamest ijiem wara l-mewt ta' Lenin, Petrograd ingħatat l-isem ġdid ta' Leningrad. Iktar 'il quddiem, xi toroq u toponimi oħra ngħataw isem ġdid. Il-belt għandha 'l fuq minn 230 post assoċjat mal-ħajja u mal-attivitajiet ta' Lenin. Uħud minnhom inbidlu f'mużewijiet, inkluż il-cruiser *Aurora* — simbolu tar-Rivoluzzjoni ta' Ottubru u l-eqdem vapur fil-Flotta Navali Russa.

Fis-snin 20 u 30 tas-seklu 20, il-periferiji foqra ġew rikostruwiti fi kwartieri bi pjanta regolari. L-arkitettura kostruzzjonista tkattret għall-ħabta ta' dak iż-żmien. L-abitazzjonijiet bdew jiġu pprovduti mill-gvern; ħafna appartamenti tal-“borgeżija” tant kienu kbar li bosta familji ġew assenjati l-hekk imsejħa appartamenti “komunali” (*kommunalkas*). Sas-snin 30 tas-seklu 20, 68 % tal-popolazzjoni kienet tgħix f'din ix-xorta ta' abitazzjoni. Fl-1935, ġiet imfassla pjanta ġenerali ġdida, li permezz tagħha l-belt kellha tespandi lejn in-Nofsinhar. Il-kostruzzjoniżmu ġie rrifjutat favur arkitettura Stalinista iktar pompuża. Stalin ċaqlaq iċ-ċentru tal-belt iktar 'il bogħod mill-fruntiera mal-Finlandja, u adotta pjan biex tinbena binja muniċipali ġdida bi pjazza enormi biswitha fin-Nofsinhar tal-*Moskovsky Prospekt*, li ġiet iddeżinjata bħala t-triq ewlenija l-ġdida ta' Leningrad. Wara l-gwerra tax-xitwa (Sovjetika-Finlandiża) fl-1939-1940, il-fruntiera Sovjetika-Finlandiża tmexxiet lejn it-Tramuntana. In-*Nevsky Prospekt* flimkien mal-Pjazza tal-Palazz żammew il-funzjonijiet u r-rwol tagħhom bħala ċ-ċentru tal-belt.

F'Diċembru 1931, Leningrad ġiet isseparata amministrattivament mill-Oblast ta' Leningrad. Dak iż-żmien kienet tinkludi d-Distrett Suburban ta' Leningrad, u xi partijiet minnu ġew ittrasferiti lura lill-Oblast ta' Leningrad fl-1936 u nbidlu fid-Distrett ta' Vsevolozhsky, fid-Distrett ta' Krasnoselsky, fid-Distrett ta' Pargolovsky u fid-Distrett ta' Slutsky (li sar jissejjaħ Distrett ta' Pavlovsky fl-1944).

Fl-1 ta' Diċembru 1934, Sergey Kirov, il-mexxej Lomunista popolari ta' Leningrad, ġie maqtul, u dan witta t-triq għat-Tisfija l-Kbira. F'Leningrad, madwar 40,000 ruħ ġew iġġustizzjati waqt it-“tisfijiet” ta' Stalin.

### It-Tieni Gwerra Dinjija (1941-1945)

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-forzi Ġermaniżi assedjaw lill-belt ta' Leningrad wara l-invażjoni tal-Assi fl-Unjoni Sovjetika f'Ġunju 1941. L-assedju dam 872 jum, jew kważi sentejn u nofs, mit-8 ta' Settembru 1941 sas-27 ta' Jannar 1944.

L-Assedju ta' Leningrad kien wieħed mill-itwal assedji ta' belt maġġuri fl-istorja moderna, u wieħed mill-iktar distruttivi u letali. L-assedju wassal biex il-belt tiġi iżolata mill-provvisti tal-ikel għajr dawk ipprovduti permezz tat-Triq tal-Ħajja tul il-Lag ta' Ladoga, li ma setgħux jitwasslu qabel ma l-lag kien litteralment jiffriża. Iktar minn miljun persuna nqatlu, l-iktar minħabba l-ġuħ. Ħafna oħrajn ħarbu jew ġew evakwati, u għalhekk il-belt tilfet l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tagħha.

Fl-1 ta' Mejju 1945, Joseph Stalin, fl-Ordni Nru 20 tiegħu bħala Kmandant Suprem, ta ġieħ lil Leningrad, flimkien ma' Stalingrad, Sevastopol, u Odessa, bħala bliet eroj tal-gwerra. Liġi li tirrikonoxxi t-titlu onorarju ta' “Belt Eroina” għaddiet fit-8 ta' Mejju 1965 (l-20 anniversarju tar-rebħa fil-Gwerra Patrijottika l-Kbira), matul l-era ta' Brezhnev. Il-Presidju tas-Sovjet Suprem tal-Unjoni tar-Repubbliki Soċjalisti Sovjetiċi (USSR) ta lil Leningrad bħala Belt Eroina t-titlu tal- Ordni ta' Lenin u l-medalja tal-Istilla tad-Deheb “għar-reżistenza erojka tal-belt u għat-tenaċità tas-superstiti tal-assedju”. L-Obelisk tal-Belt Eroina bis-sinjal tal-Istilla tad-Deheb ġie installat f'April 1985.

### Era Sovjetika ta' wara l-gwerra (1945-1991)

F'Ottubru 1946, xi territorji tul il-kosta tat-Tramuntana tal-Golf tal-Finlandja, li kienu għaddew f'idejn il-USSR mill-Finlandja fl-1940 fil-qafas tat-trattat ta' paċi wara l-Gwerra tax-Xitwa, ġew ittrasferiti mill-Oblast ta' Leningrad għal Leningrad u ġew maqsuma fid-Distrett ta' Sestroretsky u fid-Distrett ta' Kurortny. Dawn kienu jinkludu r-raħal ta' Terijoki (li ngħata l-isem ta' Zelenogorsk fl-1948). Leningrad u ħafna mis-subborgi tagħha nbnew mill-ġdid matul id-deċennji ta' wara l-gwerra, parzjalment skont il-pjanta ta' qabel il-gwerra. Il-pjan ġenerali tal-1948 għal Leningrad kien jinkludi żvilupp urban radjali fit-Tramuntana kif ukoll fin-Nofsinhar. Fl-1953, id-Distrett ta' Pavlovsky fl-Oblast ta' Leningrad ġie abolit, u partijiet mit-territorju tiegħu, inkluż Pavlovsk, ingħaqdu ma' Leningrad. Fl-1954, l-insedjamenti ta'Levashovo, ta' Pargolovo u ta' Pesochny ingħaqdu ma' Leningrad.

Isem Leningrad ingħata lill-Affari ta' Leningrad (1949-1952), avveniment notevoli fit-taqbida politika ta' wara l-gwerra fil-USSR. Dan kien ir-riżultat tar-rivalità bejn is-suċċessuri potenzjali ta' Stalin, fejn naħa waħda kienet irrappreżentata mill-mexxejja tal- organizzazzjoni tal-Partit Komunista tal-belt — it-tieni l-iktar organizzazzjoni importanti fil-pajjiż wara dik ta' Moska. L-elit kollu tat-tmexxija ta' Leningrad inqered, inkluż l-eks sindku Kuznetsov, l-aġent sindku Pyotr Sergeevich Popkov, u d-deputati kollha tagħhom; b'kollox 23 mexxej ġew iġġustizzjati bil-piena tal-mewt, 181 ruħ intefgħu l-ħabs jew ġew eżiljati (eżonerati fl-1954). Madwar 2,000 uffiċjal għoli fil-USSR tkeċċew mill-partit u mill-Komsomol u tneħħew mill-karigi ta' tmexxija. Dawn ġew akkużati għal nazzjonaliżmu Russu.

it-tieni l-iktar waħda sinifikanti fil-pajjiż wara Moska. It-tmexxija elite kollha ta 'Leningrad ġiet meqruda, inkluż l-eks sindku Kuznetsov, l-aġent sindku Pyotr Sergeevich Popkov, u d-deputati kollha tagħhom; b'mod ġenerali 23 mexxej ġew ikkundannati għall-piena tal-mewt, 181 għal ħabs jew eżiljat (eżonerat fl-1954). Madwar 2,000 uffiċjal fil-grad madwar l-USSR tkeċċew mill-partit u mill-Komsomol u tneħħew mill-pożizzjonijiet ta 'tmexxija. Huma ġew akkużati b'nazzjonaliżmu Russu.

Is-sistema ta' tranżitu rapidu taħt l-art ta' Leningrad, iddisinjata qabel il-gwerra, infetħet fl-1955 bl-ewwel tmien stazzjonijiet tagħha mżejna bl-irħam u bil-bronż. Madankollu, wara l-mewt ta' Stalin fl-1953, l-eċċessi ornamentali perċepiti tal-arkitettura Stalinista ġew abbandunati. Mis-snin 60 u 80 tas-seklu 20, inbnew ħafna kwartieri residenzjali ġodda fil-periferija; filwaqt li l-blokok kollha tal-appartamenti funzjonalisti kienu kważi identiċi, ħafna familji marru jgħixu hemm mill-*kommunalkas* fiċ-ċentru tal-belt biex jgħixu f'appartamenti separati.

### Era kontemporanja (mill-1991 sal-preżent)

Fit-12 ta' Ġunju 1991, fl-istess ħin mal-ewwel elezzjonijiet presidenzjali Russi, l-awtoritajiet tal-belt organizzaw l-elezzjonijiet tas-sindku u referendum dwar l-isem tal-belt, meta l-isem reġa' lura għal San Pietruburgu. 65 % tal-elettorat ħareġ jivvota; 66.13 % tal-għadd totali tal-voti ngħataw lil Anatoly Sobchak, li sar l-ewwel sindku tal-belt elett direttament.

Sadanittant, il-kundizzjonijiet ekonomiċi bdew jiddeterjoraw, filwaqt li l-pajjiż ipprova jadatta għal bidliet kbar. Għall-ewwel darba mis-snin 40 tas-seklu 20, ġie introdott ir-razzjonar tal-ikel, u l-belt irċeviet għajnuna umanitarja tal-ikel minn barra l-pajjiż. Dan iż-żmien drammatiku ntwera f'sensiela fotografika tal-fotografu Russu Alexey Titarenko. Il-kundizzjonijiet ekonomiċi bdew jitjiebu biss fil-bidu tas-seklu 21. Fl-1995, sezzjoni tat-Tramuntana tal-Linja Kirovsko-Vyborgskaya tat-tramm ta' taħt l-art ta' San Pietruburgu ġiet iżolata minħabba għargħar taħt l-art, u ħoloq ostaklu ewlieni għall-iżvilupp tal-belt għal kważi għaxar snin. Fit-13 ta' Ġunju 1996, San Pietruburgu, flimkien mal-Oblast ta' Leningrad u mal-Oblast ta' Tver, iffirmaw ftehim dwar il-qsim tal-poter mal-gvern federali, u b'hekk kisbet awtonomija. Dan il-ftehim ġie abolit fl-4 ta' April 2002.

Fl-1996, Vladimir Yakovlev ġab iktar voti minn Anatoly Sobchak fl-elezzjonijiet għall-kap tal-amministrazzjoni tal-belt. It-titlu tal-kap tal-belt inbidel minn “sindku” għal “gvernatur”. Fis-sena 2000, Yakovlev reġa' rebaħ l-elezzjonijiet. It-tieni mandat tiegħu skada fl-2004; ix-xogħlijiet għall-użu mill-ġdid tant mistenni tal-linja tat-tramm ta' taħt l-art suppost kellhom jintemmu sa dak iż-żmien. Iżda fl-2003, Yakovlev irriżenja ħesrem, u l-uffiċċju tal-gvernatur għadda għand Valentina Matviyenko.

Il-liġi dwar l-elezzjoni tal-Gvernatur tal-Belt inbidlet, u kisret it-tradizzjoni ta' elezzjoni demokratika b'suffraġju universali. Fl-2006, il-leġiżlatura tal-belt approvat mill-ġdid lil Matviyenko bħala gvernatur. Il-bini residenzjali reġa' intensifika; il-prezzijiet tal-proprjetà immobbli għolew ħafna, tant li kkawżaw bosta problemi ġodda għall-preservazzjoni tal-parti storika tal-belt.

Għalkemm il-parti ċentrali tal-belt ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO (hemm madwar 8,000 monument arkitettoniku f'San Pietruburgu), il-preservazzjoni tal-ambjent storiku u arkitettoniku tagħha saret kontroversjali. Wara l-2005, it-twaqqigħ tal-binjiet antiki fiċ-ċentru storiku kien permess. Fl-2006, Gazprom ħabbret proġett ambizzjuż biex tinbena binja (skyscraper) għolja 403 metri (il-Binja ta' Okhta) faċċata ta' Smolny, li seta' jirriżulta fit-telf tal-linja unika tal-pajsaġġ ta' San Pietruburgu.  Il-protesti urġenti miċ-ċittadini u mill-persuni pubbliċi prominenti tar-Russja kontra dan il-proġett ma ġewx ikkunsidrati mill-Gvernatur Valentina Matviyenko u mill-awtoritajiet tal-belt sa Diċembru 2010, meta wara d-dikjarazzjoni tal-President Dmitry Medvedev, il-belt iddeċidiet li ssib post iktar xieraq għal dan il-proġett. Fl-istess sena, il-post il-ġdid għall-proġett ġie rilokat f'Lakhta, żona storika fil-Majjistral taċ-ċentru tal-belt, u l-proġett il-ġdid issejjaħ il-Binja ta' Lakhta. Il-kostruzzjoni ġiet approvata minn Gazprom u mill-amministrazzjoni tal-belt u bdiet fl-2012. Il-Binja ta' Lakhta, għolja 462 metru, saret l-ewwel u l-itwal skyscraper fir-Russja u fl-Ewropa, 'il barra minn Moska.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' San Pietruburgu u l-Gruppi Relatati ta' Monumenti ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990 b'restrizzjoni ċkejkna fil-konfini tas-sit li saret fl-2013.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (i)** “Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; **il-kriterju (ii)** “Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; **il-kriterju (iv)** “Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”; u **l-kriterju (vi)** “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju”.

## Ġeografija

Iż-żona tal-belt ta' San Pietruburgu proprja hija 605.8 kilometru kwadru. Iż-żona tal-entità federali hija 1,439 kilometru kwadru, li jinkludu l-belt ta' San Pietruburgu (li tikkonsisti minn wieħed u tmenin *okrug* muniċipali), disa' rħula muniċipali – (Kolpino, Krasnoye Selo, Kronstadt, Lomonosov, Pavlovsk, Petergof, Pushkin, Sestroretsk, Zelenogorsk) – u wieħed u għoxrin insedjament muniċipali.

San Pietruburgu tinsab fin-nofs tal-artijiet baxxi tat-taiga tul ix-xtut tal-Bajja ta' Neva tal-Golf tal-Finlandja, u l-gżejjer tad-delta tax-xmara. L-ikbar huma l-Gżira ta' Vasilyevsky (minbarra l-gżira artifiċjali bejn il-kanal ta' Obvodny u Fontanka, u Kotlin fil-Bajja ta' Neva), Petrogradsky, Dekabristov u Krestovsky. Dawn tal-aħħar flimkien ma' Yelagin u l-Gżira ta' Kamenny huma miksija l-iktar b'parks. L-Istmu Kareljan, fit-Tramuntana tal-belt, huwa żona popolari għal-lukandi lussużi. Fin-Nofsinhar, San Pietruburgu taqsam il-Klint Baltiku-Ladoga u jiltaqa' mal-Pjanura ta' Izhora.

L-elevazzjoni ta' San Pietruburgu tvarja mil-livell tal-baħar sal-ogħla punt tagħha ta' 175.9 metru fl-Għolja ta' Orekhovaya fl-Artijiet Għoljin ta' Duderhof fin-Nofsinhar. Parti mit-territorju tal-belt fil-Punent ta' *Liteyny Prospekt* mhix ogħla minn erba' metri 'l fuq mil-livell tal-baħar, u kemm-il darba esperjenzat għadd ta' għargħar. L-għargħar f'San Pietruburgu jiġu kkawżati minn mewġa twila fil-Baħar Baltiku, ikkawżata minn kundizzjonijiet meteoroloġiċi, irjieħ u l-livell baxx tal-Bajja ta' Neva. L-iktar ħames għargħar diżastrużi seħħew fl-1824 (4.21 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar, meta nqerdu iktar minn 300 binja), fl-1924 ( 3.8 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar), fl-1777 (3.21 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar), fl-1955 (2.93 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar), u fl-1975 (2.81 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar). Sabiex jiġu evitati l-għargħar, inbniet id-Diga ta' San Pietruburgu.

Mis-seklu 18 il-livell tat-terren tal-belt ġie olzat artifiċjalment, f'xi postijiet b'iktar minn erba' metri, billi ġew magħqudin diversi gżejjer flimkien, u billi tbiddlet l-idroloġija tal-belt. Minbarra n-Neva u t-tributarji tagħha, xmajjar oħra importanti tal-entità federali ta' San Pietruburgu huma x-xmajjar Sestra, Okhta u Izhora. L-ikbar lag huwa dak ta' Sestroretsky Razliv fit-Tramuntana, segwit minn dak ta' Lakhtinsky Razliv, il-Lagi ta' Suzdal u lagi oħra iżgħar.

Minħabba l-pożizzjoni tagħha fit-Tramuntana f'latitudni ta' madwar 60 °, it-tul tad-dawl binhar f'San Pietruburgu jvarja bejn l-istaġuni, minn ħames sigħat u 53 minuta sa 18-il siegħa u 50 minuta. Perjodu minn nofs Mejju sa nofs Lulju meta l-għabex jista' jdum il-lejl kollu. Dan il-fenomenu jissejjaħ l-*iljieli bojod*.

San Pietruburgu tinsab madwar 165 kilometru mill-fruntiera mal-Finlandja, u hija konnessa magħha permezz tal-awtostrada M10.

### Klima
Skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen, San Pietruburgu hija kklassifikata bħala *Dfb*, klima kontinentali umda. L-influwenza moderata distinta taċ-ċikluni tal-Baħar Baltiku tirriżulta fi sjuf sħan, umdi u qosra u fi xtiewi bix-xita, twal u moderatament kesħin. Il-klima ta' San Pietruburgu tixbaħ lil dik ta' Helsinki, għalkemm iktar kiesħa fix-xitwa u iktar sħuna fis-sajf minħabba li tinsab iktar fil-Lvant.

It-temperatura massima medja f'Lulju tkun , u t-temperatura minima medja fi Frar tkun ; temperatura għolja estrema ta'  seħħet matul il-mewġa tas-sħana tas-sajf tal-Emisferu tat-Tramuntana tal-2010. Temperatura baxxa estrema fix-xitwa ta'  ġiet irreġistrat fl-1883. It-temperatura medja annwali tkun  . Ix-xmara Neva fil-limiti tal-belt ġeneralment tiffriża f'Novembru-Diċembru u s-silġ jibda jdub f'April. Minn Diċembru sa Marzu jkun hemm 118-il ġurnata medja bil-borra, bi preċipitazzjoni medja ta' borra ta' 19-il cm sa Frar. Il-perjodu mingħajr ġlata fil-belt idum bħala medja għal madwar 135 jum. Minkejja l-pożizzjoni fit-Tramuntana ta' San Pietruburgu, ix-xtiewi tagħha jkunu iktar sħan minn ta' Moska minħabba l-Golf tal-Finlandja u xi influwenza mill-Kurrent tal-Golf minn irjieħ Skandinavi li jistgħu jġibu temperatura kemxejn ogħla mill-iffriżar. Il-belt għandha wkoll klima kemxejn iktar sħuna mis-subborgi tagħha. Il-kundizzjonijiet tat-temp ikunu pjuttost varjabbli s-sena kollha.

Il-preċipitazzjoni medja annwali tvarja madwar il-belt, b'medja ta' 660 mm kull sena u jilħaq il-massimu fl-aħħar tas-sajf. L-umdità tal-ħamrija hija kważi dejjem għolja minħabba evapotraspirazzjoni iktar baxxa minħabba l-klima friska. L-umdità tal-arja tkun 78 % bħala medja, u bħala medja jkun hemm 165 jum imsaħħab fis-sena.

## Demografija
San Pietruburgu hija t-tieni l-ikbar belt fir-Russja. Skont ir-Rosstat tal-2017, il-popolazzjoni tal-belt federali hija ta' 5,281,579 ruħ jew 3.6 % tal-popolazzjoni totali tar-Russja; b'żieda minn 4,879,566 ruħ (3.4 %) irreġistrata fiċ-ċensiment tal-2010, u minn 5,023,506 ruħ irreġistrata fiċ-ċensiment tal-1989.

### Statistika vitali għall-2016

* Twelid: 72,879 (13.9 kull 1,000)
* Imwiet: 61,459 (11.7 kull 1,000)
* Rata ta' fertilità totali:

## Diviżjonijiet amministrattivi

Fi ħdan il-konfini tad-distretti hemm 111- il muniċipalità intra-bliet, 81 distrett muniċipali, u disa' bliet: (Zelenogorsk, Kolpino, Krasnoe Selo, Kronstadt, Lomonosov, Pavlovsk, Petergof, Pushkin, u Sestroretsk ), kif ukoll 21 villaġġ.

## Mezzi tax-xandir u komunikazzjoni
Il-gazzetti ewlenin kollha tar-Russja huma attivi f'San Pietruburgu. Il-belt għandha sistema ta' telekomunikazzjoni żviluppata. Fl-2014 Rostelecom, l-operatur nazzjonali, ħabbar li beda modernizzazzjoni kbira tan-network tal-linja fissa fil-belt.

### Networks tat-televiżjoni li wieħed jista' jaqbad fil-belt

* Stazzjon Statali tat-Televiżjoni ta' San Pietruburgu
* Channel One
* Russia-1
* Russia-2
* NTV
* TV Tsentr
* Channel 5
* Russia-K
* Russia-24
* Televiżjoni Pubblika tar-Russja
* REN TV
* STS
* TNT
* TV-3
* Zvezda
* Domashny
* Carousel
* Peretz
* Euronews
* 2x2
* Pyatnica!
* Disney Channel
* RBC
* Dozhd

; Stazzjonijiet tar-radju

* "Russian (Russkoye) Radio"
* "Europa Plus"
* "DFM"
* "NRJ (Russia)"
* "Radio Maximum"
* "Voice of Russia (bl-Ingliż)"
* "Radio Freedom (Svoboda)"
* "Megapolis FM"
* "Radio Kultura"
* "Pioneer FM"
* "Zvezda"
* "Komsomolskaya Pravda"
* "Orpheus"
* "Monte Carlo"
* "Love Radio"
* "Govorit Moskva"
* "Radio Dacha"
* "Nashe Radio"
* "Radio 7"
* "Humor FM"
* "Retro FM"
* "Ultra"
* "Keks FM"
* "Carnival"
* "Dobrye Pesni (Kanzunetti Tajbin)"
* "Voyage FM"
* "Kino FM"
* "Finam FM"
* "First Popular"
* "Politseiskaya Volna (Pulizija)"
* "Radio Sport"
* "Radio Rossii"
* "Radio Podmoskovye"
* "Radiocompany Moscow"
* "UFM"
* "Mayak"
* "Business FM"
* "Autoradio"
* "Moya Semia (Il-Familja Tiegħi)"
* "XFM"
* "Fresh Radio"
* "Silver Rain"
* "Chanson"
* "M-Radio"
* "Orphey"
* "Echo of Moscow"
* "Radio Jazz"
* "Classic Radio"
* "Vesti FM"
* "City FM"
* "Relax FM"
* "Kommersant FM"
* "Rock FM"
* "Children's Radio"
* "Radio Alla"
* "Best FM"
* "Next FM"
* "Hit FM"
* "Hermitage"
* "Radio Record"

## Relazzjonijiet Internazzjonali
Din li ġejja hija lista tal-bliet li huma ġemellati ma' San Pietruburgu skont il-lista uffiċjali tal-gvern tal-belt, maqsumin f'rabtiet ta' ġemellaġġ u f'rabtiet ta' sħubija/partenarjat:

**Ġemellaġġ ma' bliet li mhumiex tal-Commonwealth tal-Istati Indipendenti u tal-Istati Baltiċi**

* Aarhus, id-Danimarka (mill-1989)
* Adana, it-Turkija (mill-1997)
* Alexandroupoli, il-Greċja (mill-2015)
* Antwerp, il-Belġju (mill-1958)
* Bangkok, it-Tajlandja (mill-1997)
* Barcelona, Spanja (mill-1984)
* Bethlehem, il-Palestina (mill-2003)
* Bordeaux, Franza (mill-1991)
* Cape Town, l-Afrika t'Isfel (mill-2001)
* Cebu, il-Filippini (mill-2010)
* Colombo, Sri Lanka (mill-1997)
* Chengdu, iċ-Ċina (mill-1998)
* Daegu, il-Korea t'Isfel (mill-1997)
* Dresden, il-Ġermanja (mill-1961)
* Edinburgu, ir-Renju Unit (mill-1995)
* Faisalabad, il-Pakistan
* Gdańsk, il-Polonja (mill-1961)
* Graz, l-Awstrija (mill-2001)
* Gothenburg, l-Iżvezja (mill-1962)
* Hamburg, il-Ġermanja (mill-1957)
* Havana, Kuba (mis-sena 2000)
* Helsinki, il-Finlandja (mill-1993)
* Ho Chi Minh, il-Vjetnam (mill-1977)
* Isfahan, l-Iran (mill-1999)
* Istanbul, it-Turkija (mill-1990)
* Kota Kinabalu, il-Malasja (mill-2017)
* Kotka, il-Finlandja (mill-1997)
* Le Havre, Franza (mill-1965)
* Los Angeles, l-Istati Uniti (mill-1990)
* Lyon, Franza (mill-1993)
* Manchester, ir-Renju Unit (mill-1956)
* Melbourne, l-Awstralja (mill-1989)
* Mikkeli, il-Finlandja (mill-1996)
* Montevideo, l-Urugwaj (mill-1998)
* Mumbai, l-Indja (mill-1963)
* Nizza, Franza (mill-1997)
* Osaka, il-Ġappun (mill-1961)
* Piraeus, il-Greċja (mill-1965)
* Plovdiv, il-Bulgarija (mill-2001)
* Praga, ir-Repubblika Ċeka (mill-1992)
* Québec, il-Kanada (mill-2002)
* Rio de Janeiro, il-Brażil (mill-1986)
* Rotterdam, in-Netherlands (mill-1966)
* Santa Cruz de Tenerife, Spanja
* Santiago, Kuba
* Shanghai, iċ-Ċina (mill-1959)
* Sofija, il-Bulgarija
* St. Petersburg, Florida, l-Istati Uniti
* Stokkolma, l-Iżvezja (mill-1992)
* Tampere, il-Finlandja (mill-1993)
* Thessaloniki, il-Greċja (mill-2002)
* Turku, il-Finlandja (mill-1953)
* Varsavja, il-Polonja (mill-1997)
* Zagreb, il-Kroazja (mill-1968)

**Ġemellaġġ ma' bliet tal-Commonwealth tal-Istati Indipendenti u tal-Istati Baltiċi**

* Almaty, il-Każakistan (mill-1996)
* Baku, l-Ażerbajġan (mill-1998)
* Daugavpils, il-Latvja (mill-2002)
* Dushanbe, it-Taġikistan (mill-1999)
* Riga, il-Latvja (mill-1997)
* Sevastopol, ir-Russja (mis-sena 2000)
* Tallinn, l-Estonja (mill-2002)
* Vilnius, il-Litwanja (mill-2002)
* Yerevan, l-Armenja (mill-1997)

**Ġemellaġġi mal-belt mhux inklużi fil-lista uffiċjali tal-gvern tal-belt**

* Aqaba, il-Ġordan (mill-2003)
* Astana/Nursultan, il-Każakistan (mill-2008)
* Busan, il-Korea t'Isfel (mill-2008)
* Chungcheongbuk-do, il-Korea t'Isfel (mill-2008)
* Debrecen, l-Ungerija (mill-2002)
* Firenze, l-Italja (mill-2001)
* Galveston, Texas, l-Istati Uniti
* Guadalajara, il-Messiku (mill-2008)
* Haifa, Iżrael (mill-2008)
* Hai Phong, il-Vjetnam (mill-2008)
* Khartoum, is-Sudan (mill-2002)
* Košice, is-Slovakkja (mill-1995)
* Lansing, Michigan, l-Istati Uniti (mill-1992)
* Lviv, l-Ukrajna (mill-2006)
* Mar del Plata, l-Arġentina (mill-2008)
* Maribor, is-Slovenja (mill-2001)
* L-Istat ta' Maryland, l-Istati Uniti
* Nampho, il-Korea ta' Fuq (mill-2002)
* Osh, il-Kirgiżistan (mill-2004)
* Oslo, in-Norveġja (mill-2002)
* Port Vila, Vanuatu
* Porto Alegre, il-Brażil (mill-2002)
* Rishon LeZion, Iżrael (mill-1966)
* Sousse, it-Tuneżija (mill-2008)
* Torino, l-Italja (mill-2012)
* Ulan Bator, il-Mongolja (mill-2008)
* Westport, Connecticut, l-Istati Uniti

Milan u Venezja kienu ġemellati ma' San Pietruburgu, iżda ssospendew dan il-ġemellaġġ minħabba l-projbizzjoni tal-belt fir-rigward “il-propaganda omosesswali”. Milan issospendiet ir-relazzjoni ma' San Pietruburgu fit-23 ta' Novembru 2012 u Venezja għamlet l-istess ħaġa fit-28 ta' Jannar 2013.

## Referenzi