Gżira ta' Cocos

Il-**Gżira ta' Cocos** (bl-Ispanjol: *Isla del Coco*) hija gżira vulkanika fl-Oċean Paċifiku li tiġi amministrata mill-Costa Rica, madwar 550 kilometru (342 mil; 297 mil nawtiku) fil-Lbiċ tal-art kontinentali tal-Costa Rica. Tikkostitwixxi l-11-il distrett mill-15 tal-Kanton ta' Puntarenas tal-Provinċja ta' Puntarenas. B'erja ta' madwar 23.85 km2 (9.21 mili kwadri), il-gżira għandha għamla pjuttost rettangolari. Hija l-iżjed punt fin-Nofsinhar tal-Amerka ta' Fuq ġeopolitika jekk jiġu inklużi l-gżejjer mhux kontinentali, u l-unika massa ta' art 'il fuq mil-livell tal-baħar li tinsab fuq il-plakka tettonika ta' Cocos.

Il-Gżira ta' Cocos kollha ġiet iddeżinjata bħala Park Nazzjonali tal-Costa Rica fl-1978, u ma hemm l-ebda abitant permanenti fuqha għajr ir-rangers tal-park tal-Costa Rica. B'hekk, ġiet ittikkettata bħala l-ikbar gżira tropikali mhux abitata fid-dinja. Il-Gżira ta' Cocos hija mdawra b'baħar fond b'kontrokurrenti, u għaldaqstant tiġi ammirata mill-bugħaddasa għall-popolazzjonijiet ta' kurazzi, rajja, dniefel u speċijiet kbar oħra tal-baħar. Il-klima bil-preċipitazzjoni u l-kwalitajiet oċeaniċi jagħtu karattru ekoloġiku lill-Gżira ta' Cocos li mhuwiex l-istess bħal dak fl-Arċipelagu tal-Galápagos jew fi gżejjer oħra (pereżempju, Malpelo, Gorgona jew Coiba) fil-Lvant tal-Oċean Paċifiku. Minħabba l-ekoloġija unika tal-gżira u tal-ilmijiet ta' madwarha, il-Park Nazzjonali tal-Gżira ta' Cocos tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997. Il-gżira tista' tintlaħaq biss bil-baħar, b'vjaġġ li normalment idum bejn 36 u 48 siegħa.

## Status attwali u rikonoxximenti internazzjonali

Il-Gżira ta' Cocos ġiet iddikjarata bħala Park Nazzjonali tal-Costa Rica permezz ta' digriet eżekuttiv fl-1978 u l-park ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997. Fl-2002, is-sit ġie estiż biex tiġi inkluża wkoll iż-żona tal-baħar ta' 1,997 km2 (771 mil kwadru). Barra minn hekk, il-gżira hija inkluża fil-lista tal-Artijiet Mistagħdra ta' Importanza Internazzjonali. Fl-2009, il-Gżira ta' Cocos tressqet bħala kandidat għat-titlu ta' wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Ġodda tan-Natura tal-Fondazzjoni Dinjija tas-Seba' Għeġubijiet Ġodda tan-Natura, u kklassifikat fit-tieni post fil-kategorija tal-gżejjer.

Bis-saħħa tad-diversità kbira ta' ħlejqiet tal-baħar fl-ilmijiet tagħha, il-Gżira ta' Cocos issemmiet bħala wieħed mill-aqwa għaxar postijiet tal-għadis fid-dinja mill-Assoċjazzjoni Professjonali tal-Għalliema tal-Bugħaddasa u post li wieħed għandu jżur skont l-esperti tal-għadis. Postijiet popolari fost il-bugħaddasa madwar il-gżira huma Bajo Alcyone (għall-kurazzi), il-Ġnien ta' Manuelina (għall-qroll) u Dos Amigos Grande (formazzjoni naturali ta' ħnejja taħt il-baħar). Għal bosta, l-attrazzjonijiet prinċipali huma l-ispeċijiet ta' ħut pelaġiku kbir, li huma abbundanti ħafna f'dan il-punt uniku bejn l-ilmijiet fondi u l-ilmijiet baxxi. L-ikbar ġlejjeb ta' kurazzi fid-dinja b'mod konsistenti jiġu rrapportati hemmhekk. F'kull għadis hemm kważi ċertezza assoluta li l-bugħaddasa se jiltaqgħu ma' għexieren jew mhux mijiet ta' kurazzi u ta' annimali kbar oħra. L-ispeċijiet iżgħar u kkuluriti huma abbundanti wkoll f'wieħed mill-iżjed skolli estensivi tal-qroll fix-Xlokk tal-Paċifiku. L-oċeanografu famuż Jacques Cousteau żar il-gżira diversi drabi u fl-1994 sostna li hi "l-isbaħ gżira fid-dinja". Min-naħa l-oħra dan xeħet dawl fuq il-ħtieġa urġenti li l-Gżira ta' Cocos tiġi protetta flimkien mal-ilmijiet ta' madwarha mis-sajd illegali fuq skala kbira, mill-insib u minn theddidiet oħra.

L-unika persuni li jitħallew jgħixu fuq il-Gżira ta' Cocos huma r-rangers tal-park tal-Costa Rica, li ramaw żewġ strutturi, inkluż waħda fil-Bajja tal-Ingliżi. L-aċċess huwa limitat ħafna; it-turisti u l-membri tal-ekwipaġġ tal-bastimenti jitħallew jitilgħu l-art biss jekk jingħataw permess mingħand ir-rangers tal-gżira, u ma jitħallewx jikkampjaw, jorqdu fuq il-gżira jew jiġbru xi flora, fawna jew minerali mill-gżira. Qajla jitħallew isiru spedizzjonijiet tad-dilettanti tar-radju DX.

Il-gżira kienet popolari ħafna mal-pirati. Jingħad li iktar minn 300 spedizzjoni fittxew għat-teżori hemmhekk, bħall-Orda ta' Benito Bonito, it-Teżor ta' Lima, u bosta oħrajn. Ġew skoperti xi sniedaq żgħar mistura, li wasslu biex bosta jemmnu li l-ġrajjiet ta' teżori enormi tal-pirati huma reali, iżda l-maġġoranza tat-tfittxijiet ma wasslu għal xejn. Il-kaċċa għat-teżori hija strettament ipprojbita mill-gvern tal-Costa Rica u ma jinħarġux permess għal dak l-iskop.

### Riżerva tal-Baħar ta' Hermandad
Fl-2022, il-President tal-Ekwador Guillermo Lasso ħabbar it-tkabbir tar-Riżerva tal-Baħar tal-Gżejjer Galápagos b'50 %, u żied 23,000 mil kwadru (60,000 km2) biex jiġu protetti l-muntanji ta' taħt il-baħar fil-Grigal tal-gżejjer bħala r-Riżerva tal-Baħar ta' Hermandad. B'hekk din ir-riżerva se tkun ikkollegata maż-żona protetta ta' madwar il-Gżira ta' Cocos.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Gżira ta' Cocos ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997 u s-sit ġie estiż fl-2002.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## [[Ġeoloġija]] u pajsaġġ

Il-Gżira ta' Cocos hija gżira oċeanika ta' oriġini kemm vulkanika kif ukoll tettonika. Hija l-unika gżira f'wiċċ l-ilma fuq il-plakka tettonika ta' Cocos, waħda mill-plakek tettoniċi minuri. Permezz tad-datazzjoni tal-potassju u tal-argon ġiet stabbilita l-età tal-eqdem blat li għandu bejn 1.91 miljun u 2.44 miljun sena u hija magħmula primarjament mill-bażalt, li jifforma bit-tkessiħ tal-lava. Il-Gżira ta' Cocos hija l-quċċata f'wiċċ l-ilma ta' vulkan "tarka" tal-Plijoċen u tal-Plejstoċen tul il-parti ċentrali tal-Katina Muntanjuża asismika ta' Cocos. Fiha kaldera b'koppla tal-lava fi ħdanha ta' kompożizzjoni trakitika. L-iżjed żbroffi reċenti fuq il-Gżira ta' Cocos oriġinaw mix-xquq orjentati lejn il-Grigal li kienu s-sorsi tal-fluss tal-lava.

Il-gżira għandha għamla pjuttost rettangolari, ta' madwar 8 kilometri bi 3 kilometri (5 mili b'2 mili) b'perimetru ta' madwar 23.3 kilometru (14.5-il mil). Il-pajsaġġ huwa muntanjuż u irregolari; l-ogħla punt tal-gżira huwa Cerro Iglesias, b'għoli ta' 575.5 metru (1,888 pied). Minkejja n-natura muntanjuża tal-gżira, hemm żoni iktar ċatti f'elevazzjoni ta' 200–260 metru (660–850 pied) fiċ-ċentru tal-gżira, li jingħad li huma stadju tranżizzjonali taċ-ċiklu ġeomorfoloġiku tal-widien b'għamla ta' V.

Il-Gżira ta' Cocos għandha għadd ta' xmajjar u nixxigħat qosra li jbattlu abbundanza ta' xita f'erba' bajjiet, tlieta minnhom fin-naħa tat-Tramuntana tal-gżira (il-Bajjiet ta' Wafer, ta' Chatham u ta' Weston). L-ikbar xmajjar huma Genio u Pittier, li jbattlu l-ilma tagħhom fil-Bajja ta' Wafer. Il-biċċa l-kbira tal-gżira hija mdawra b'irdumijiet kbar għoljin 90 metru (300 pied), u b'hekk dan ixekkel l-aċċess konvenjenti għajr f'xi ftit bajjiet; l-iżjed punt ta' dħul faċli jinsab fil-Bajja ta' Chatham. Il-pajsaġġ muntanjuż u l-klima tropikali flimkien joħolqu iktar minn 200 kaskata madwar il-gżira. Il-ħamrija tal-gżira hija kklassifikata bħala entisol, li hija tip ta' ħamrija aċidika ferm, u tbati sew mill-erożjoni kkawżata mill-ammont kbir ta' xita li tinżel fuq ix-xaqlibiet weqfin li kieku mhix protetta mill-kopertura densa tal-foresti.

## Klima

Il-klima tal-Gżira ta' Cocos tiġi ddeterminata l-iktar miċ-ċaqliq latitudinali taż-Żona ta' Konverġenza Intertropikali, li toħloq temp imsaħħab u preċipitazzjoni kostanti matul is-sena kollha. B'hekk il-klima hija waħda umduża u tropikali, b'temperatura annwali medja ta' 26.6 °C (79.9 °F) u bi preċipitazzjoni annwali medja ta' iktar minn 7,000 millimetru (276 pulzier). Ix-xita tinżel qliel matul is-sena kollha, għalkemm tbatti kemxejn minn Jannar sa Marzu u mill-ġdid lejn l-aħħar ta' Settembru u Ottubru. Bosta kurrenti oċeaniċi mill-Oċean Paċifiku ċentrali, b'mod partikolari l-Kontrokurrent Ekwatorjali tat-Tramuntana, jiltaqgħu fuq il-gżira u jkollhom influwenza importanti fuqha. Il-gżira għandha klima ta' foresta pluvjali tropikali (*Af* skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).

## [[Ekoloġija]]

Il-Gżira ta' Cocos tospita foresti tropikali densi bl-indewwa. Hija l-unika gżira oċeanika fir-reġjun tal-Lvant tal-Paċifiku b'tali foresti pluvjali u t-tipi karatteristiċi ta' flora u ta' fawna tagħhom. Il-foresti tas-sħab preżenti fl-elevazzjonijiet iktar għoljin huma tassew uniċi fil-Lvant tal-Paċifiku. Il-gżira qatt ma kienet ikkollegata ma' kontinent, għaldaqstant il-flora u l-fawna waslu permezz tat-tixrid fuq distanza twila mill-Amerki, u b'hekk il-gżira għandha proporzjon kbir ta' speċijiet endemiċi.

### Flora

Il-gżira għandha 235 speċi magħrufa ta' pjanti li jarmu l-fjuri, li minnhom 70 speċi huma endemiċi. Studju komprensiv tajjeb dwar il-flora tal-gżira huwa pprovdut fil-ġurnal *Proceedings of the California Academy of Sciences*. Barra minn hekk, 74 speċi ta' felċi u alleati tal-felċi (likopodjofiti u pteridofiti), 128 speċi ta' muski u epatiċi, 90 speċi ta' fungi u 41 speċi ta' moffa biż-żlieġa ġew irrapportati. Minkejja dan, huwa mistenni li iktar investigazzjonijiet eżawrjenti jiżvelaw iktar speċijiet.

Il-gżira għandha tliet komunitajiet prinċipali ta' pjanti. Il-foresti kostali huma estiżi mill-kosta sa elevazzjoni ta' 50 metru (160 pied). Is-siġar tal-qroll vjola (*Erythrina fusca*), is-siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì (*Cocos nucifera*), u s-siġar tal-għadajjar (*Annona glabra*) huma s-siġar predominanti, b'bosta felċi, arbuxxelli tal-familji *Rubiaceae* u *Solanaceae*, simar u ħaxix jikbru taħthom, kif ukoll pjanti tal-ħxejjex tal-familji *Leguminosae* u *Malvaceae*.

Il-foresti iktar fuq ġewwa tal-gżira huma estiżi minn elevazzjoni ta' 50 sa 500 metru (160 sa 1,640 pied). Il-"Palo de hierro" jew huriki (*Sacoglottis holdridgei*), l-"avokado" (*Ocotea insularis*) u s-siġra endemika *Cecropia pittieri* huma l-iżjed siġar komuni bil-weraq. Is-siġar huma mimlijin f'kull livell bi pjanti epifitiċi, fosthom orkidej, felċi, bromeliads u muski. Taħt is-siġar jikbru wkoll is-simar bħall-*Hypolitrum amplum* u diversi speċijiet ta' felċi u ta' felċi tas-siġar, inkluż is-*Cyathea armata* u d-*Danaea media*. Is-siġar tal-palm *Euterpe precatoria* huma komuni wkoll. Il-foresti tas-sħab jinsabu fl-ogħla elevazzjonijiet, 'il fuq minn 500 metru (1,600 pied), fejn l-ispeċijiet *Melastoma* huma predominanti.

Il-veġetazzjoni ġenerali tal-Gżira ta' Cocos inbidlet ferm minn mindu l-gżira ġiet imsemmija u deskritta għall-ewwel darba mill-Ewropej. Il-Kaptan Wafer, li żar il-gżira fl-1685 u li kunjomu ngħata għall-post tal-iżbark tiegħu, jiddeskrivi meded estensivi ta' siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì li jibqgħu sejrin san-naħa ta' ġewwa tal-gżira. Thor Heyerdahl sostna li dawn il-meded x'aktarx ma żviluppawx hemmhekk b'mod naturali, u li dawk li ġew qabel l-Ewropej wisq probabbli kklerjaw meded konsiderevoli fil-qigħan tal-fniedaq u fil-promontorji u fil-meded fuq ġewwa, sabiex jużawhom għall-pjantaġġuni tal-ġewż tal-Indì b'mod sostanzjali. Heyerdahl ħareġ bit-teorija li dawn il-pjantaġġuni ntużaw biex jipprovdu ilma u ikel għall-vjaġġi pre-Kolombjani (li kienu jsiru biċ-ċattri tal-balsa permezz tal-metodu tan-navigazzjoni magħruf bħala *guara*) bejn il-Gwatemala u l-Majjistral tal-Amerka t'Isfel. Wara l-konkwista Spanjola u l-konsegwenzi tagħha, dawn il-vjaġġi ntemmew u l-ġungla tropikali rkuprat l-art li kienet ġiet ikklerjata bl-għaraq ta' xbin in-nies bikrin li kienu jgħixu fuq il-gżira. Madankollu, ma hemm l-ebda evidenza arkeoloġika ta' abitazzjoni umana qabel il-kuntatt Ewropew.

### Fawna

#### Terrestri

Il-gżira fiha iktar minn 400 speċi magħrufa ta' insetti, li minnhom 65 speċi (16 %) huma endemiċi. L-ikbar diversità tinsab fost il-ħanfus *Lepidoptera* u n-nemel Formicidae. Ġew deskritti iktar minn 50 speċi ta' artropodi oħra (brimb, ċentipiedi, millipiedi u iżopodi).

Fil-gżira jgħixu żewġ speċijiet ta' gremxul jew wiżgħat, il-gremxul tal-Gżira ta' Cocos (*Anolis townsendi*) u l-wiżgħa ż-żgħira tal-Paċifiku (*Sphaerodactylus pacificus*) u t-tnejn huma endemiċi. Ma ġewx irrapportati anfibji li jgħixu fil-gżira.

Ġew irraportati kważi 90 speċi ta' għasafar. Il-gżira u s-sikek tal-madwar jospitaw kolonji kbar li jbejtu ta' għasafar tal-baħar li jpassu, fosthom is-sula kannella (*Sula leucogaster*), is-sula tas-saqajn ħomor (*Sula sula*), il-fregata l-kbira (*Fregata minor*), iċ-ċirlewwa l-bajda (*Gygis alba*) u n-noddy l-kannella (*Anous stolidus*). Hemm seba' speċijiet ta' għasafar tal-art li jgħixu fil-gżira, inkluż tliet speċijiet endemiċi: id-daqquqa tal-Gżira ta' Cocos (*Coccyzus ferrugineus*), iż-żanżarell tal-Gżira ta' Cocos (*Nesotriccus ridgwayi*) u l-isponsun tal-Gżira ta' Cocos (*Pinaroloxias inornata*); dawn it-tnejn tal-aħħar huma monotipiċi fil-ġeneri rispettivi tagħhom. Il-gżira ġiet iddeżinjata bħala Żona Importanti tal-Għasafar mill-BirdLife International.

Il-gżira ma fiha l-ebda speċi ta' mammiferi tal-art, għalkemm il-bniedem introduċa ħames speċijiet: il-ħnieżer, iċ-ċriev, il-mogħoż, il-qtates u l-firien. Peress li jagħmlu ħsara lill-ekosistemi lokali billi jieklu l-flora u l-fawna nattiva, jiġu mmirati fl-isforzi ta' kontroll li jsiru fil-gżira.

#### Tal-Baħar
L-iskolli tal-qroll rikki, il-mini vulkaniċi, l-għerien, il-ktajjen muntanjużi u l-ilmijiet fondi madwar il-Gżira ta' Cocos jospitaw iktar minn 30 speċi ta' qroll, 60 speċi ta' krustaċji, 600 speċi ta' molluski u iktar minn 300 speċi ta' ħut. Dawn jinkludu popolazzjonijiet kbar ta' tonn tal-pinna safra (*Thunnus albacares*), rajja ġganteski (*Manta birostris*), pixxivela (*Istiophorus platypterus*) u klieb il-baħar, bħall-kelb il-baħar tal-pinna xifirha abjad (*Triaenodon obesus*) u l-kurazza rari (*Sphyrna lewini*). L-ikbar fost l-ispeċijiet kollha tal-ħut hija preżenti wkoll, il-kelb il-baħar baliena (*Rhincodon typus*). F'Diċembru 2017, tawru femminili (speċi li rritornat fl-ilmijiet tal-Gżira ta' Cocos fl-2012, wara 30 sena li ma dehritx fl-inħawi) qatlet lil Rohina Bhandari minn New York waqt li kienet qed togħdos f'Manuelita fil-Park Nazzjonali tal-Gżira ta' Cocos.

Annimali kbar oħra tal-baħar jinkludu l-balieni tal-ġwienaħ kbar (*Megaptera novaeangliae*), l-orki (*Orcinus orca*), il-balieni suwed (*Globicephala macrorhynchus*), id-dniefel geddumhom qasir (*Tursiops truncatus*) u l-iljuni tal-baħar (*Zalophus californianus*).

Barra minn hekk, hemm ukoll ir-rettili: il-fkieren tal-baħar tat-tip hawksbill (*Eretmochelys imbricata*), il-fkieren il-baħar ħodor (*Chelonia mydas*) u l-fkieren il-baħar tat-tip olive ridley (*Lepidochelys olivacea*).

### Ħabitats mhedda
Madankollu, il-ħabitats fil-biċċa l-kbira mhux mittiefsa tal-gżira, kulma jmur qed jiġu affettwati mill-attività tal-bniedem. L-insib illegali ta' speċijiet kbar tal-baħar fl-ilmijiet protetti u fil-madwar sar tħassib prinċipali. Iż-żieda fit-talba lokali u dinjija għat-tonn, għall-pinen tal-klieb il-baħar għas-soppa u għall-frott tal-baħar ieħor  qed thedded l-ekosistemi fraġli tal-gżira. Il-gvern tal-Costa Rica ġie akkużat kemm-il darba li qed jibqa' passiv u saħansitra jgawdi bil-korruzzjoni mill-kummerċ illegali tal-pinen tal-klieb il-baħar u ta' frott tal-baħar ieħor lejn swieq kbar, bħaċ-Ċina u pajjiżi Asjatiċi oħra. Il-gvern wera kemxejn rieda li jipproteġi r-rikkezzi naturali tal-gżira u jressaq lin-nassaba quddiem il-liġi. Madankollu, l-isforzi biex tassew jiġu mgħassa l-ilmijiet u jiġu infurzati l-liġijiet ambjentali qed jiffaċċjaw diffikultajiet finanzjarji u burokratiċi kbar, kif ukoll huma suxxettibbli għall-korruzzjoni tal-awtoritajiet lokali, nazzjonali u internazzjonali.

L-avvenimenti reċenti juru li l-insib illegali fuq skala kbira għadu għaddej. Minkejja t-tama inizjali li n-nassaba li jinqabdu b'evidenza abbundanti jitwaqqfu u jitressqu quddiem il-liġi, spiss inħelsu f'qasir żmien taħt ċirkostanzi suspettużi. Barra minn hekk, l-isforzi biex jinġabru l-fondi għall-protezzjoni huma biss qatra fl-oċean imqabbla mal-kummerċ illegali.

Taħt ċirkostanzi mċajpra, Marvin Orlando Cerdas, imħallef tal-Qorti tal-Ġustizzja lokali ta' Puntarenas, ippermetta lil 22 nassaba li nqabdu fil-fatt jaħarbu mill-pajjiż. Taħt ċirkostanzi suspettużi u allegatament ta' korruzzjoni, l-Avukat Distrettwali Michael Morales Molina waqqaf l-irkant għall-benefiċċju pubbliku tal-oġġetti kkonfiskati wara t-talba li għamel il-kelliem tal-bastiment tal-insib illegali kbir *Tiuna*.

## [[Storja]]

### [[Preistorja]]
Huwa maħsub li l-gżira ma kinitx abitata mill-bniedem qabel l-iskoperta mill-Ewropej. Madankollu, ma tantx saru investigazzjonijiet arkeoloġiċi fil-gżejjer oċeaniċi tal-Lvant tal-Paċifiku, inkluż il-Gżira ta' Cocos. Dan minħabba l-ambjenti fraġli ta' dawn il-gżejjer, li għal bosta snin baqgħu mhux mittiefsa mill-bniedem, u minħabba li dawn il-gżejjer jinsabu f'bogħod konsiderevoli mill-gżejjer li kellhom popolazzjonijiet Polineżjani. Bl-istess mod, mhuwiex magħruf li l-Amerikani Indiġeni mal-kosta tal-Punent tal-kontinent abitaw xi gżejjer remoti tal-Lvant tal-Paċifiku. Fl-2008, saru stħarriġiet fil-Gżira ta' Cocos, fil-Gżejjer Desventuradas, fil-Gżejjer Galápagos u fil-Gżejjer ta' Juan Fernández (kollha diżabitati meta ġew skoperti mill-Ewropej) mill-arkeologi tal-Università Nazzjonali Awstraljana. Mill-investigazzjoni tagħhom instab li l-Gżejjer Galápagos jaf kienet żarithom xi opra tal-baħar Polineżjana, iżda mhux ċar x'kienu s-sejbiet għall-Gżira ta' Cocos.

### Skoperta u kartografija bikrija

Fl-*Historia general y natural de las Indias* tiegħu (1535, estiż fl-1851 mid-dokumenti mhux ippubblikati preċedenti tiegħu), Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés jiddiskuti l-iskoperta tal-gżira mill-kontemporanju tiegħu, in-navigatur Spanjol Juan de Cabezas (magħruf ukoll bħala Juan de Grado), fl-1526. D. Lievre, f**Una isla desierta en el Pacífico; la isla del Coco'' in ''Los viajes de Cockburn y Lievre por Costa Rica'' (1962: 134) jirrakkonta li l-ewwel dokument bl-isem ta' "Isle de Coques" kien mappa mpinġija fuq parċmina, imsejħa l-mappa ta' [[Enriku II]], li dehret fl-1542 matul ir-renju ta' [[Franġisku I ta' Franza]]. Il-planisferu ta' [[Nicolas Desliens]] (1556, Dieppe) iqiegħed lill-''Ysle de Coques'' bejn wieħed u ieħor grad u nofs fit-Tramuntana tal-Ekwatur.

Il-''Grand Atlas'' ta' [[Willem Blaeu]], oriġinarjament ippubblikat fl-1662, fih mappa tad-dinja bil-[[Lewn|kulur]] fuq in-naħa ta' wara tal-qoxra ta' quddiem tiegħu li turi lill-''I. de Cocos'' proprju fuq l-Ekwatur. L-''Atlas'' ta' [[Frederik De Witt]] tal-1680 juriha b'mod simili. Il-mappa ta' ''Hondius Broadside'' tal-1590 turi lill-''I. de Cocos'' f'latitudni ta' 2 gradi u 30 minuta fit-Tramuntana, filwaqt li fl-1596 [[Theodore de Bry]] uriet il-Gżejjer Galápagos qrib 6 gradi fit-Tramuntana tal-Ekwatur. [[Emanuel Bowen]], f**A Complete system of Geography*, il-Volum II ([[Londra]], 1747: 586), jiddikjara li l-Gżejjer Galápagos huma estiżi sa 5 gradi fit-Tramuntana tal-Ekwatur.

Fiż-żminijiet moderni l-gżira nħakmet sew mill-ġungla. Madankollu, il-gżira fl-imgħoddi kien jistħoqqilha l-isem deskrittiv tagħha, kif joħroġ fid-dieher mir-rendikonti verbali mogħtija lill-Kaptan Dampier min-navigaturi kontemporanji Spanjoli li għamlu l-iskoperti. Dampier jikteb: "Il-Gżira ta' Cocos issejħet hekk mill-Ispanjoli, minħabba l-abbundanza ta' siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì li jikbru fuqha... ħawwiela preistoriċi x'aktarx li ħassew li l-pożizzjoni tal-Gżira ta' Cocos kienet ideali għall-ammont kbir ta' xogħol li sar biex tiġi kklerjata l-ġungla naturali għat-tħawwil tas-siġar tal-palm tal-ġewż tal-Indì... b'hekk il-gżira hija port ideali għall-merkanti aboriġini li jittraffikaw f'nofs ta' baħar lill hinn mill-[[Panama]]".

Bl-eċċezzjoni notevoli tal-Gżejjer Galápagos, kien hemm nuqqas ta' riċerka [[Xjenza|xjentifika]] rigward il-gżejjer oċeaniċi tal-Lvant tal-Paċifiku qabel is-seklu 20. Il-pubblikazzjoni *The American Naturalist* iddikjarat fl-1891, "ma nafu xejn dwar il-fawna u l-flora tal-[[Gżira ta' Clipperton]] u ta' Malpelo daqstant iżolati; bil-kemm nafu xejn dwar il-Gżira ta' Cocos, li tidher pjuttost differenti mill-kumplament, f'ħafna aspetti, b'dehra iktar tropikali".

=== Storja amministrattiva ===
Il-Gżira ta' Cocos ġiet annessa mill-Costa Rica fl-1832 permezz tad-digriet Nru 54 tal-Assemblea Kostituzzjonali tal-pajjiż li kien għadu kemm sar indipendenti. Il-kaċċaturi tal-balieni kienu jieqfu regolarment fil-Gżira ta' Cocos sa nofs is-seklu 19, meta l-kerosene rħis beda jieħu post iż-żejt tal-balieni għat-tidwil.

F'Ottubru 1863, il-vapur *Adelante* żbarka 426 eks skjav minn [[Tonga]] meta ġie skopert li kien qabadhom il-ġidri u kienu ta' periklu għall-ekwipaġġ. Meta l-bastiment *Tumbes* wasal biex isalvahom xi xahar wara, instabu biss 38 ruħ li baqgħu ħajjin.

Fl-1897, il-gvern tal-Costa Rica ħatar lill-esploratur avventuruż u kaċċatur tat-teżori [[Ġermanja|Ġermaniż]] [[August Gissler]] bħala l-ewwel Gvernatur tal-Gżira ta' Cocos u ħallieh jistabbilixxi kolonja hemmhekk għal żmien qasir.

Fit-12 ta' Mejju 1970, it-territorju tal-Gżira ta' Cocos ġie inkorporat amministrattivament permezz tad-Digriet Eżekuttiv Nru 27, u b'hekk sar il-ħdax-il distrett tal-Kanton ta' Puntarenas fil-Provinċja ta' Puntarenas. Bħala distrett, il-kodiċi postali tal-gżira huwa 60110.

It-33 resident tal-gżira, kollha rangers tal-park tal-Costa Rica, tħallew jivvutaw għall-ewwel darba fl-elezzjoni tal-Costa Rica tal-5 ta' Frar 2006. Madankollu, ir-rangers mhumiex meqjusa bħala residenti permanenti tad-distrett, għaldaqstant id-*data* taċ-ċensiment tqis li l-gżira hija diżabitata.

=== Piraterija u teżori moħbijin ===
Il-Gżira ta' Cocos feġġet kemm-il darba f'bosta ġrajjiet tal-piraterija u tat-teżori moħbijin. L-ewwel għajdut ta' xi teżor moħbi fil-gżira nibet mingħand [[mara]] jisimha [[Mary Welch]], li sostniet li 350 tunnellata ta' deheb (madwar $16-il biljun attwali) misruqa mill-iġfna Spanjoli ġie moħbi fil-gżira mill-Kaptan [[Bennett Graham]], uffiċjal navali li kien sar pirata fl-1818. Hija kienet membru ta' ekwipaġġ ta' pirati mmexxi mill-Kaptan Graham, u ġiet ittrasportata lejn [[Siti Penitenzjarji Awstraljani|kolonja penali Awstraljana]] minħabba r-reati li wettqet. Hija kellha mappa li turi fejn suppost kien ġie moħbi t-teżor ta' Graham. Malli nħelset, hija reġgħet lura lejn il-gżira flimkien ma' spedizzjoni iżda ma sabet xejn, peress li l-punti ta' referenza fil-mappa kienu għebu.

Pirata ieħor li suppost kien ħeba teżor fil-gżira kien il-[[Portugall|Portugiż]] [[Benito Bonito]], li beda jitterrorizza l-kosta tal-Punent tal-Amerki għall-ħabta tal-1818. Għalkemm Bonito ġie attakkat u ġustizzjat, it-teżor tiegħu qatt ma nstab.

X'aktarx li l-iżjed leġġenda magħrufa tat-teżori moħbijin fil-gżira hija dik tat-Teżor ta' Lima. Fl-1820, bl-armata ta' [[José de San Martín]] li kienet qed toqrob lejn Lima, il-Viċirè [[José de la Serna]] suppost li ta teżor mill-belt lill-kummerċjant [[Renju Unit|Brittaniku]], il-Kaptan [[William Thompson]], biex iżommu sigur sa ma l-Ispanjoli jiżguraw il-kontroll tal-pajjiż. Minflok stennew fil-port skont l-istruzzjonijiet li ngħataw, Thompson u l-ekwipaġġ tiegħu qatlu lin-nies tal-Viċirè u baħħru lejn il-Gżira ta' Cocos, fejn allegatament ħbew it-teżor. Ftit wara, inqabdu minn bastiment tal-gwerra Spanjol. L-ekwipaġġ kollu ħlief Thompson u l-ewwel wieħed ta' taħtu ġew ġustizzjati minħabba l-piraterija. It-tnejn li huma qalu li kienu se juru lill-Ispanjoli fejn kienu ħbew it-teżor jekk ma jinqatlux, iżda malli żbarkaw fuq il-Gżira ta' Cocos, irnexxielhom jaħarbu fil-foresta u qatt ma reġgħu nqabdu.

Mijiet ta' tentattivi biex jinstab it-teżor sfaw fix-xejn. Diversi spedizzjonijiet bikrin ġew organizzati abbażi tad-dikjarazzjonijiet ta' raġel jismu Keating, li suppost kien ħabib ta' Thompson. Fi vjaġġ minnhom, Keating jingħad li sab xi deheb u ġojjelli mit-teżor. L-esploratur avventuruż Ġermaniż August Gissler għex fuq il-gżira għall-biċċa l-kbira tal-perjodu mill-1889 sal-1908, u fittex għat-teżor, iżda kulma sab kienu ftit muniti tad-deheb. L-esploratur Antartiku Brittaniku [[Aeneas Mackintosh]] vara spedizzjoni ta' kaċċa għat-teżor lejn il-Gżira ta' Cocos fl-1910, iżda ma kellux suċċess.

== Fizzjoni ==
Il-ktieb *Desert Island* ippropona t-teorija dettaljata sew li [[Daniel Defoe]] uża l-Gżira ta' Cocos bħala mudell akkurat għad-deskrizzjonijiet tiegħu tal-gżira abitata minn Robinson Crusoe. Madankollu, Defoe ambjenta l-gżira ta' Crusoe mhux fil-Paċifiku, iżda lil hinn mill-kosta tal-[[Veneżwela|Venezwela]] fl-[[Oċean Atlantiku]].

It-*Terra Firma* fil-qrib ta' Robinson tintwera fil-mappa bil-kulur ta' [[Joannes Jansson]] (Amsterdam) li turi l-Grigal tal-Amerka t'Isfel, bit-titlu *Terra Firma et Novum Regnum Granatense et Popayan*. Din tagħmel parti minn grupp bikri ta' mapep stampati minn [[Willem Blaeu]] mill-1630 'il quddiem. Dik li ssejħet "Terra Firma" kienet l-Istmu ta' [[Park Nazzjonali ta' Darien|Darien]].

Il-ġrajjiet tal-pirati u tat-teżori moħbijin assoċjati mal-gżira jingħad li ispiraw ir-rumanz *Treasure Island'' ta' Robert Louis Stevenson.

## Referenzi