Park Arkeoloġiku ta' San Agustín

Il-**Park Arkeoloġiku ta' San Agustín** (bl-Ispanjol: *Parque Arqueológico de San Agustín*) huwa żona arkeoloġika kbira li tinsab qrib ir-raħal ta' San Agustín fid-Dipartiment ta' Huila fil-Kolombja. Il-park fih l-ikbar kollezzjoni  ta' monumenti reliġjużi u skulturi megalitiċi fl-Amerka Latina u jitqies bħala l-ikbar nekropoli fid-dinja. Bħala sit tal-kultura ta' San Agustin, tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995. Id-datazzjoni tal-istatwi mhix ċerta, iżda huwa maħsub li tnaqqxu bejn il-5 W.K. u l-400 W.K. L-oriġini ta' min naqqaxhom għadha misteru, peress li s-sit fil-biċċa l-kbira għadu ma ġiex skavat għalkollox.

## [[Storja]]
L-istatwi ġew deskritti għall-ewwel darba minn patri Spanjol, Fra Juan de Santa Gertrudis (1724–1799), li żar il-pajjiżi tal-Kolombja (dak iż-żmien parti mir-Renju l-Ġdid ta' Granada), tal-Ekwador u tal-Perù fl-1756–1757 bħala missjunarju. Huwa għadda minn San Agustín f'nofs l-1756, u kiteb dwar l-istatwi fl-opra tiegħu ta' erba' volumi, *Maravillas de la naturaleza* (bil-Malti: Għeġubijiet tan-Natura).

## [[Ġeografija]]
Il-park arkeoloġiku jinsab fin-naħa ta' fuq tal-baċir tax-xmara Magdalena u t-tributarji primarji tagħha, fil-muniċipalità tar-raħal ta' San Agustin f'Huila fl-għoljiet tal-Lvant ta' qabel il-Katina Muntanjuża Kolombjana, li minnha jitfaċċaw it-tliet ktajjen muntanjużi tal-Andes tul il-pajjiż kollu min-Nofsinhar għat-Tramuntana fir-Reġjun tal-Andes. San Agustín jinsab 520 kilometru minn Bogotá. Il-fdalijiet tal-gruppi kulturali tal-qedem huma sparpaljati f'erja ta' iktar minn 50 kilometru kwadru, fuq promontorji fuq kull naħa tal-kanjon iffurmat min-naħa ta' fuq tax-xmara Magdalena. Il-park innifsu jikkorrispondi għal żona żgħira b'konċentrazzjoni kbira ta' oqbra u fih iktar minn 500 statwa ta' oriġini mhux magħrufa.

Il-Park Arkeoloġiku ta' San Agustín jinkludi:

* l-għajn ta' Lavapatas;
* il-faċċata ċatta;
* l-Alto de Lavapatas;
* iċ-Chaquira;
* l-Alto de las Piedras; u
* l-Alto de los Ídolos.

Minbarra l-park arkeoloġiku prinċipali f'San Agustín, hemm żewġ siti indipendenti oħra, l-Għoljiet tal-Idoli (Alto de los Ídolos) u l-Għoljiet tal-Ġebel (Alto de las Piedras), li jinsabu fil-muniċipalità ta' Isnos, ftit kilometri 'l bogħod minn San Agustín. L-Għoljiet tal-Idoli jinsabu 4 kilometri mir-raħal ta' Isnos u fihom l-ogħla statwa, għolja 7 metri. L-Għoljiet tal-Ġebel jinsabu 7 kilometri minn Isnos u jinkludu l-istatwa famuża tad-*Doble Yo* (litteralment Jien Doppju).

## Statwi
L-istatwi jippreżentaw karatteristiċi antropomorfiċi u żoomorfiċi (minn kukkudrilli, friefet il-lejl u ġagwari), b'riġlejn qosra. Instabu madwar 300 statwa b'kollox. Fl-imgħoddi l-biċċa l-kbira kienu mpittrin b'kuluri jgħajtu, l-iktar bl-isfar, bl-aħmar, bl-iswed u bl-abjad, iżda llum il-ġurnata ftit minnhom għad fadlilhom il-kuluri.

L-għoli tal-istatwi jvarja; l-ogħla waħda fiha xi 23 pied (7.0 metri). X'aktarx li l-istatwi kienu statwi funebri. F'reġjuni oħra tas-sit arkeoloġiku nstabu tumbati funebri kbar, fejn kien hemm figuri intimidanti oħra bħal sriep, żrinġijiet u għasafar f'postijiet strateġiċi bħala għassiesa fil-ħajja ta' wara l-mewt. Hemm statwi jew tinqixiet mal-art ta' divinitajiet, kemm maskili bħax-xemx, kif ukoll femminili bħall-qamar. Dawn il-figuri u l-istatwi jagħtu ħjiel limitat lir-riċerkaturi fir-rigward tal-perċezzjoni tal-ħajja u tal-mewt ta' din iċ-ċivilizzazzjoni.

## Ripatrijazzjoni
Fl-1913 l-etnologu Ġermaniż Konrad Theodor Preuss mexxa skavi arkeoloġiċi fl-inħawi f'isem il-Mużew Etnoloġiku ta' Berlin. Huwa ħa 21 skultura żgħira mis-sit u ħadhom miegħu lejn Berlin fl-1919 fejn ġew inkorporati fil-kollezzjonijiet tal-Mużew Etnoloġiku. Fl-2022 il-gvern Kolombjan ħabbar formalment li kien se jitlob ir-ripatrijazzjoni tal-istatwi mingħand il-Forum ta' Humboldt (is-suċċessur tal-Mużew Etnoloġiku ta' Berlin).

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Arkeoloġiku ta' San Agustín ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Gallerija

File:Parque_Arqueológico_de_San_Agustín-Mesita_A_04.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_Arqueol%C3%B3gico_de_San_Agust%C3%ADn-Mesita_A_04.jpg|Statue in Mesita A
File:Parque_Arqueológico_de_San_Agustín-Mesita_B_08.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_Arqueol%C3%B3gico_de_San_Agust%C3%ADn-Mesita_B_08.jpg|Statues in Mesita B
File:Parque_Arqueológico_de_San_Agustín-Mesita_C_04.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_Arqueol%C3%B3gico_de_San_Agust%C3%ADn-Mesita_C_04.jpg|Statue in Mesita C
File:San_Agustín_Archaeological_Park_statue.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Agust%C3%ADn_Archaeological_Park_statue.jpg
File:Tumba_Femenina_pintada.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tumba_Femenina_pintada.JPG
File:Alto_de_las_Piedras-Doble_Yo_02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alto_de_las_Piedras-Doble_Yo_02.jpg|Alto de las Piedras
File:Alto_de_las_Piedras-Mound_III_Dolmen_I_02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alto_de_las_Piedras-Mound_III_Dolmen_I_02.jpg|Alto de las Piedras


## Referenzi