Maria Tymoczko

----**Maria Fleming Tymoczko** (imwielda fl-1943) hija studjuża talletteratura komparattiva li kitbet fuq it-traduzzjoni, il-Letteratura ċeltika Medjevali u l-Letteratura irlandiża  moderna, inkluż fuq xogħlijiet ta’ James Joyce. Hi professura tal-letteratura komparattiva fl-Università ta' Massachusetts Amherst, u eks-president tal-Assoċjazzjoni tal-Istudji Ċeltiċi tal-Amerika ta’ Fuq. Hi magħrufa għall-appelli tagħha għall-perspettivi aktar internazzjonali u multikulturali dwar it-traduzzjoni.

## Edukazzjoni u Karriera
Tymoczko hija ta’ dixxendenza Slovakka min-naħa ta’ nannitha u trabbiet titkellem bl-Ingliż, is-Slovakk u t-Taljan (mill-ġirien). Għexet fid-dar ta’ nannitha f’ Cleveland, Ohio fi żmien u post fejn kienu “jissaponu li il-maġġoranza tan-nies jitkellmu mill-inqas żewġ lingwi”. Hi qalet li din it-trobbija influwenzat ferm il-mod ta’ kif tħares lejn it-traduzzjoni.

Hi ġabet il-grad tal-baċċellerat minn Radcliffe College fl-1965, fejn speċjalizzat fl-ilsna Rumanzi, u fil-bijokimika bħala suġġett sekondarju. Wara li għamlet sena bħala Fulbright Scholar Università ta' Aix-Marseille, hi rritornat l-Universita’ ta’ Harvard minn fejn kisbet Masters fl-1968 u Dottorat fil-lingwi u l-letteratura Ċeltika u Rumanzi fl-1973. John V. Kelleher kien it-tutur tat-teżi intitolata *The Personal Names in the Ulster Sagas: A Tool for Understanding the Development of the Cycle.*

Wara r-riċerka postdottorali fl-Università ta’ Massachusetts Amherst, hi laħqet assistanta-professura tal-istudji Irlandiżi għal Five College Consortium fl-1974, u fl-1977 ssieħbet mad-dipartiment tal-letteratura komparattiva tal-Università ta’ Massachusetts Amherst, wieħed mill-Five Colleges.

## Kotba
L-ewwel ktieb ta’ Tymoczko, *The Irish "Ulysses"* (University of California Press, 1994) kien ko-rebbieħ tal-Book Award for Literacy and Cultural Criticism tal-1995 mill-American Conference for Irish Studies. Il-ktieb jargumenta li f’*Ulysses*, James Joyce  kien qed jipprova joħloq letteratura Irlandiża, u jislet bosta siltiet paralleli minn *Ulysses* li jagħmlu referenza għat-tradizzjoni letterarja Irlandiża, li skont Tymoczko, kienu intenzjonati min-naħa ta’ Joyce.  jgħidli xi wħud minn dawn il-paraguni huma esaġerati u libosta qarrejja mhux se jkunu konvinti.. Minkejja dan, xorta waħda jqisu bħala “ktieb li għandu jinqara mill-qarrejja ta’ Joyce”. Għad li  jikkritika l-istil tar-raġunament tagħha, “minn xebħ għal xebħ” bħala dgħajjef,  jgħid li hi jirnexxielha tistabbilixxi dan ir-raġunament lil hinn minn kull oġġezzjoni trivjali.  jappoġġja t-teżi tagħha billi jistqarr li r-raġunament tagħhom mhuwiex soprendenti għaliex jgħid li snin wara, Joyce uża testi Irlandiżi f’ *[[:en:Finnegans_Wake|Finnegans Wake]]*.
----

Il-ktieb ta’ warajh serva bħala pont bejn dan ix-xogħol bikri dwar il-letteratura Irlandiża u x-xogħol li Tymoczko kitbet żmien wara fuq it-traduzzjoni  b’mod ġenerali. *Translation in a Postcolonial Context* (St. Jerome Publishing, 1999) rebaħ il-premju Michael J. Durkan tal-American Conference for Irish Studies għall-aqwa ktieb fil-lingwa u studji kulturali Irlandiża. Il-ktieb janalizzaosta traduzzjonijiet miktubin fis-sekli 19 u 20 tal-letteratura antika Irlandiża, speċjalment dik li tikkonċentra fuq it-*Táin Bó Cúailnge* u l-mod kif dawn it-traduzzjonijiet ġew influwenzati mill-kuntest tal- kolonizzazzjoni u dekolonizzazzjoni  fl-Irlanda. Il-ktieb jesprimi wkoll preferenza ċara lejn it-traduzzjoni letterarja minn dik skolastika .Aktar ‘il quddiem, din ġiet eżemplifikata fit-traduzzjoni ta' Beowulf ta' Seamus Heaney.

Fit-tielet ktieb *Enlarging Translation, Empowering Translators* (St. Jerome Publishing, 2007) , Tymoczko tartikola b’mod ċar is-sejħa tagħha għal perspettiva ġdida tat-traduzzjoni li ġġib magħha aktar diversità fit-teorija u l-prattika. Hi targumenta l-perspettiva li t-traduzzjoni għandha tkun fidila fit-trasferiment tat-tifsir oriġinali hi  biss mod wieħed ta’ kif it-traduzzjoni għandha tiġi kkunsidrata, argument li oriġina  mit-traduzzjoni tal-Bibbja. Hi minflok tibni fuq xogħol Gideon Toury, fejn targumenta li kull test li hu pperċepit  bħala traduzzjoni mill-kultura tiegħu stress, għandu jitqies bħala tarduzzjoni, li hemm diversi tipi ta’ traduzzjonijiet u li d-definizzjoni ta’ x’inhi traduzzjoni mhix ċara u hija dinamika u jekk wieħed jħares lejn it-traduzzjoni b’dan il-mod, ikun jista’ jikseb perspettiva internazzjonali u diversa lejn dan is-suġġett.
----

Tymoczko hija wkoll editriċi ta’:
* *Born into a World at War* (with Nancy Blackmun, 2000; 2nd ed., University of Massachusetts Press, 2015)
* *Translation and Power* (with Edwin Gentzler, 2002)
* *Language and Tradition in Ireland* (with Colin Ireland, 2003)
* *Translation, Resistance, Activism* (University of Massachusetts Press, 2010)
* *Translators Writing, Writing Translators* (with Françoise Massardier-Kenney and Brian James Baer, Kent State University Press, 2016)

## Ħajja Personali
Tymoczko kienet miżżewwġa għall-żmien twil lill-filosofu Thomas Tymoczko (1943-1996) ta’ Smith College. Kellhom tlett itfal, fosthom il-kompożitur mużikali u t-teorist Dmitri Tymoczko u l-professura tal-matematika ta’ Smith College Julianna Tymoczko .
----

## Referenzi