Gżira ta' Saint-Louis

Il-**Gżira ta' Saint-Louis** (pronunzja bil-Franċiż: [sɛ̃ lwi]) jew **Saint Louis** (bil-Wolof: *Ndar*), hija l-belt kapitali tar-Reġjun ta' Saint-Louis, is-Senegal. Tinsab fil-Majjistral tas-Senegal, qrib il-bokka tax-xmara Senegal, u 320 kilometru (200 mil) fit-Tramuntana tal-belt kapitali tal-pajjiż, Dakar. Kellha popolazzjoni ta' 254,171 ruħ fl-2023. Saint-Louis kienet il-belt kapitali tal-kolonja Franċiża tas-Senegal mill-1673 sal-1902 u tal-Punent tal-Afrika Franċiża mill-1895 sal-1902, meta l-belt kapitali ġiet ittrasferita lejn Dakar. Mill-1920 sal-1957, kienet ukoll il-belt kapitali tal-kolonja tal-Mauritania fil-qrib.

Il-belt kienet ċentru ekonomiku importanti matul il-perjodu tal-Punent tal-Afrika Franċiża, iżda hija inqas importanti issa. Minkejja dan, xorta waħda għandha industriji importanti, inkluż it-turiżmu, ċentru kummerċjali, il-produzzjoni taz-zokkor u s-sajd. L-industrija tat-turiżmu ssaħħet parzjalment bis-saħħa li l-belt tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000. Madankollu, il-belt hija vulnerabbli wkoll għat-tibdil fil-klima — fejn huwa mistenni li ż-żieda fil-livell tal-baħar se thedded iċ-ċentru tal-belt u potenzjalment tikkawża ħsarat lill-partijiet storiċi tal-belt; skont studju tas-Senegal, sa 80 % tal-belt jaf tkun qed tissogra l-għargħar sal-2080. Barra minn hekk, kwistjonijiet oħra bħas-sajd eċċessiv qed jikkawżaw riperkussjonijiet negattivi fuq l-ekonomija lokali.

## [[Etimoloġija]]
Il-Gżira ta' Saint-Louis ingħatat isem Lwiġi IX, re kanonizzat tas-seklu 13 ta' Franza. Min-naħa l-oħra l-isem ta ġieħ ukoll lil Lwiġi XIV, ir-re renjanti ta' Franza fi żmien l-insedjament tal-gżira fl-1659. Oriġinarjament kienet magħrufa bħala *St-Louis-du-Fort* minħabba l-forti tagħha u biex tiġi distinta minn postijiet oħra bl-istess isem. Il-Langue de Barbarie jieħu ismu mill-Franċiż għal "Ilsien tal-Barbarija", li kien isem antik mogħti lill-art tal-Berberi.

L-isem lokali Ndar jew N'dar bil-Wolof ifisser tip ta' gżira u ilu mogħti lill-gżira ferm qabel l-insedjament tal-Franċiżi. Ndar Tout jew Toute hija forma Galliċizzata ta' isem bil-Wolof li jfisser Saint-Louis "iż-Żgħira". Il-kwartier ta' Guet Ndar ingħata ismu minn kelma bil-Wolof li tfisser "mergħa".

## [[Ġeografija]]

Il-Gżira ta' Saint-Louis tinsab fit-Tramuntana tas-Senegal, fil-fruntiera mal-Mauritania, għalkemm l-eqreb qsim tal-fruntiera jinsab f'Rosso, 100 kilometru (62 mil) 'il fuq mix-xmara Senegal.

Il-qalba tal-belt kolonjali antika tinsab fuq gżira dejqa mhux twila iktar minn 2 kilometri (1.2 mil) iżda wiesgħa madwar 400 metru (1,300 pied) biss. Il-gżira tinsab fix-xmara Senegal. Tinsab 25 kilometru (16-il mil) fit-Tramuntana tal-bokka tagħha, iżda hija sseparata biss mill-Oċean Atlantiku lejn il-Punent bil-Langue de Barbarie, istmu jew ilsien tar-ramel wiesa' 300 metru (980 pied). Fil-Langue de Barbarie hemm il-kwartieri ta' mal-baħar ta' Ndar Toute u ta' Guet Ndar. Fuq l-art kontinentali, fix-xatt tal-Lvant tax-xmara hemm is-sit ta' Sor, insedjament iktar antik li issa jitqies bħala subborg ta' Saint-Louis. Hija mdawra kważi għalkollox b'imraġ mareali.

Il-bixra ġeografika distintiva ta' Saint-Louis hija mirfuda fuq tliet karatteristiċi: is-Saħel, l-imraġ u l-Langue de Barbarie.

Il-parti tas-Saħel hija biċċa art deżertika tranżizzjonali li tissepara "[...] l-għaram tas-Saħara mill-baobab tas-savanna". Il-pajsaġġ ta' Saint-Louis huwa kkaratterizzat minn xi akaċji okkażjonali u jiġi affettwat mit-tempesti tar-ramel fl-istaġun tan-nixfa.

L-imraġ huma baċiri tal-għargħar li jiffurmaw matul l-istaġun tax-xita meta x-xmara tfur fil-kampanja, u toħloq għadajjar u meded ta' mangrovji li jattiraw lill-għasafar bħall-fjammingi u l-pellikani.

Il-Langue de Barbarie, fuq medda ta' 25 kilometru (16-il mil), tissepara n-naħa t'isfel tax-xmara Senegal mill-Oċean Atlantiku. Il-veġetazzjoni tagħha tikkonsisti prinċipalment minn siġar Filao, li tħawwlu biex jipprevjenu l-erożjoni tal-ħamrija fil-ħamrija ramlija u mielħa.

### Siti naturali
Fost il-bosta siti naturali u storiċi tal-Gżira ta' Saint-Louis hemm il-Park Nazzjonali tal-Langue de Barbarie, il-Park Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj, ir-Riżerva tal-Fawna ta' Gueumbeul, bajjiet bħal dik tal-Langue de Barbarie, l-impjanti kolonjali tal-ilma f'Makhana, il-Palazz ta' Baron Roger f'Richard-Toll, id-Diga ta' Diama, u diversi loġoġ tal-kaċċa fin-naħa tan-Nofsinhar tax-xmara Senegal.

Il-Park Nazzjonali tal-Langue de Barbarie fih erja ta' 20 kilometru kwadru, jokkupa n-naħa tan-Nofsinhar tal-Langue de Barbarie, l-estwarju tax-xmara Senegal u parti mill-kontinent. Jospita eluf ta' għasafar tal-ilma bħal marguni, bgħula tal-mangrovji, fjammingi roża, pellikani, russetti u papri kull sena. Huwa t-tielet l-ikbar park ornitoloġiku fid-dinja u jinsab 60 kilometru fit-Tramuntana ta' Saint-Louis. 

Il-Park Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj jokkupa erja ta' iktar 120 km2 kumplessivament u jinkludi parti mix-xmara u bosta lagi, baċiri tal-ilma u mraġ. Kull sena jżuruh madwar 3 miljun għasfur tal-passa ta' 400 speċi differenti.

Ir-Riżerva tal-Fawna ta' Gueumbeul tinsab 12-il kilometru fin-Nofsinhar tal-belt ta' Saint-Louis, b'erja ta' 7 kilometri kwadri, u jagħti l-kenn lill-għasafar u lil speċijiet fil-periklu ta' estinzjoni bħall-għażżiela dama, ix-xadini ta' Patas u l-fekruna tal-art Afrikana tal-qrejjen.

### Klima
Il-Gżira ta' Saint-Louis għandha klima sħuna tad-deżert (*Bwh* skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Għandha żewġ staġuni biss, l-istaġun tax-xita minn Ġunju sa Ottubru, ikkaratterizzat mis-sħana, mill-umdità u mill-maltempati, u l-istaġun tan-nixfa minn Novembru sa Mejju, ikkaratterizzat minn żiffa oċeanika bierda u trab mill-irjieħ ta' Harmattan. Dokumentarju tal-2011 iddeskriva lil Saint-Louis bħala l-iżjed belt Afrikana li hija mhedda miż-żieda fil-livell tal-baħar. L-għargħar kulma jmur qed isir agħar, u sal-2080 80 % tal-belt se tissogra li tiġi affettwata mill-għargħar.

## Storja

### Stabbiliment

Insedjament Wolof f'dak li issa huwa magħruf bħala l-kwartier ta' Guet Ndar imur lura għall-ħabta tal-1450 u kien post fejn il-pellegrini Musulmani kienu jiltaqgħu u jitilqu għall-vjaġġi lejn il-Mekka fl-Arabja Sawdija. Il-kummerċjanti Portugiżi, Olandiżi u Ingliżi żaru l-inħawi matul iż-żewġ sekli ta' wara, iżda l-ewwel fortifikazzjoni kolonjali fil-qrib ittellgħet mill-Franċiżi fl-1638 fuq il-Gżira ta' Bocos, madwar 25 kilometru (16-il mil) 'il bogħod.

L-għargħar ripetut wassal għat-tneħħija tal-forti lejn il-gżira magħrufa fost in-nies lokali bħala Ndar fl-1659. Il-gżira dak iż-żmien kienet diżabitata, x'aktarx minħabba li n-nies lokali kienu jemmnu li kienet infestata bl-ispirti. Id-*Diagne* ta' Sor, il-mexxej lokali, ħalla l-insedjament Franċiż fuq il-gżira għal ħlasijiet annwali ta' "tliet biċċiet ta' drapp blu, pezza drapp aħmar, seba' vireg twal tal-ħadid, u għaxar pinti ta' eau de vie".

### Belt kapitali kolonjali
Il-fortifikazzjoni ppermettiet lill-fabbrika fi ħdanha tikkmanda l-kummerċ barrani tul ix-xmara Senegal. Ġew esportati l-iskjavi, id-deheb, il-ġlud, ix-xama' tan-naħal, l-ambra griża, u iktar 'il quddiem il-gomma Arabika. Matul il-Gwerra tas-Seba' Snin, il-qawwiet Brittaniċi ħatfu lis-Senegal fl-1758. Fi Frar 1779, il-qawwiet Franċiżi reġgħu ħatfu l-Gżira ta' Saint-Louis. Fl-aħħar tas-seklu 18, il-Gżira ta' Saint-Louis kellha popolazzjoni ta' madwar 5,000 abitant, mingħajr ma wieħed iqis l-għadd kbir ta' skjavi fi tranżitu.

Bejn l-1659 u l-1779, disa' kumpaniji assoċjati ħadu post xulxin b'mod suċċessiv fl-amministrazzjoni tal-Gżira ta' Saint-Louis. Bħal fil-Gżira ta' Gorée, komunità ta' merkanti Franċiżi-Afrikani Kreole jew Métis, ikkaratterizzata mis-"signares" jew imprendituri nisa famużi tal-borgeżija, kibru f'Saint-Louis matul is-sekli 17 u 18. Il-Métis kienu importanti għall-ħajja ekonomika, soċjali, kulturali u politika tal-belt. Huma ħolqu kultura urbana distintiva kkaratterizzata minn wirjiet pubbliċi tal-eleganza, tad-divertiment raffinat u tal-festi popolari. Huma kienu jikkontrollaw il-biċċa l-kbira tal-kummerċ tul ix-xmara u ffinanzjaw l-istituzzjonijiet Kattoliċi prinċipali. Sindku Métis ġie ddeżinjat għall-ewwel darba mill-Gvernatur fl-1778. L-aspett ċiviku ġie kkonsolidat iktar fl-1872, meta l-Gżira ta' Saint-Louis saret "komun" Franċiż.

Wara d-deklin tal-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku wara l-1790, il-kummerċ tal-gomma Arabika ħadlu postu bħala l-ikbar mutur ekonomiku ta' Saint-Louis. Kulma jmur il-kummerċ ġie kkonċentrat fin-naħa t'isfel tal-wied tax-xmara u fl-*escales* fin-naħa tad-deżert, iktar milli fin-naħa ta' fuq tax-xmara f'Gajaaga kif kien il-każ fl-imgħoddi. Il-belt reġgħet inħatfet mill-Brittaniċi matul il-Gwerer ta' Napuljun, u reġgħet għaddiet f'idejn Franza fl-1817. Peress li kien hemm dipendenza kważi totali fuq il-gomma Arabika, l-awtoritajiet Franċiżi ppruvaw jippromwovu l-agrikoltura tal-pjantaġġuni f'Waalo mill-1819 sal-1830, iżda ma rnexxux. Fl-istess żmien, il-Gżira ta' Saint-Louis kibret ferm kemm bħala popolazzjoni kif ukoll bħala attività kummerċjali.

Matul is-seklu 19, il-Franċiżi perjodikament iġġieldu kontra l-Emirat ta' Trarza u kontra stati tribali oħra ta' Hassani, li fixklu l-fluss tal-gomma Arabika. Minkejja dan, bit-tneħħija tar-restrizzjonijiet kummerċjali fl-1848 u fl-1853, l-esportazzjonijiet żdiedu. Meta reġgħet faqqgħet il-gwerra fl-1854, l-Emiri Għarab ipprojbixxu lill-merkanti *zwaya* Berberi milli jbigħu lill-Franċiżi, iżda dan ma tant kellu effett. Fil-Battalja tal-Pont ta' Leybar tal-1855, qawwa żgħira tal-Flotta Navali Franċiża ddefendiet il-belt minn qawwa kbira ta' Trarza. Permezz tar-rebħa tal-Franċiżi fl-1858, huma rnexxielhom jistabbilixxu t-termini tal-kummerċ tul ix-xmara.

Louis Faidherbe, li sar il-Gvernatur tal-Kolonja tas-Senegal fl-1854, ikkontribwixxa ferm għall-iżvilupp u għall-immodernizzar ta' Saint-Louis. Il-proġetti tiegħu fuq skala kbira kienu jinkludu l-kostruzzjoni tal-pontijiet, il-provvista tal-ilma tajjeb għax-xorb, u l-kostruzzjoni ta' linja tat-telegrafu fuq l-art sa Dakar. Saint-Louis saret il-belt kapitali tal-federazzjoni tal-kolonji Franċiżi tal-Punent tal-Afrika fl-1895, iżda dan ir-rwol għadda għand Dakar fl-1902.

Il-ġid ta' Saint-Louis beda jbatti filwaqt li l-ġid ta' Dakar kompla jiżdied. L-aċċess għall-port tal-gżira kulma jmur sar pjuttost skabruż fl-era tal-bastimenti li kienu jaħdmu bl-istim, u t-tlestija tal-linja ferrovjarja bejn Dakar u Saint-Louis fl-1885 wasslet biex il-kummerċ fin-naħa ta' fuq tal-pajjiż effettivament jevita l-port tagħha. Ditti Franċiżi kbar, ħafna minnhom bil-belt ta' Bordeaux, ħadu f'idejhom in-networks kummerċjali ġodda tan-naħa ta' ġewwa tal-pajjiż, u b'hekk marġinalizzaw il-kummerċjanti Métis. Minkejja dan, Saint-Louis żammet l-istatus tagħha bħala l-belt kapitali tal-Kolonja tas-Senegal anke wara li Dakar ingħatat ir-rwol ta' belt kapitali tal-federazzjoni Franċiża tal-Punent tal-Afrika. L-istituzzjonijiet kolonjali stabbilit fil-belt fis-seklu 19, bħat-Tribunal Musulman u l-Iskola għall-Ulied Subien tal-Kapijiet, kellhom rwol importanti fl-istorja tal-Afrika Franċiża. Għalkemm kellha daqs relattivament żgħir (b'popolazzjoni ta' 10,000 ruħ fl-1826; 23,000 ruħ fl-1914, u 39,000 ruħ fl-1955), Saint-Louis iddominat il-politika tas-Senegal matul is-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, bis-saħħa tal-bosta partiti politiċi, l-assoċjazzjonijiet u l-gazzetti indipendenti tagħha.

### Indipendenza

Wara l-indipendenza, meta Dakar saret l-unika belt kapitali tal-pajjiż, Saint-Louis daħlet fi stat ta' letarġija. Malli l-popolazzjoni Franċiża u l-militar telqu, ħafna mill-ħwienet, mill-uffiċċji u min-negozji tal-belt għalqu. It-telf ta' impjiegi, potenzjal uman u investiment wasslu biex l-ekonomija marret lura. It-telf tal-istatus tagħha tal-imgħoddi kien ifisser inqas rikonoxximent u nuqqas ta' interess mill-uffiċjali tal-kolonja, u wara l-indipendenza tas-Senegal, nuqqas ta' interess mill-gvern tas-Senegal. Meta l-iżjed esponent politiku famuż tal-gżira, l-avukat mgħallem Franza Lamine Guèye, miet fl-1968, il-belt tilfet l-iktar persuna li kienet taqbeż għaliha fil-pajjiż.

Mill-1993, il-belt ospitat il-Festival tal-Jazz ta' Saint-Louis, li sar attrazzjoni turistika ewlenija.

## Kwistjonijiet ambjentali
Bejn l-2016 u l-2017, il-Gżira ta' Saint-Louis esperjenzat deklin kbir fil-qabdiet tal-ħut imtella' l-art, u dan ikkawża riperkussjonijiet negattivi fuq in-nutrizzjoni u l-provvista tal-ikel fil-pajjiż, fejn 75 % tal-proteini mill-annimali jiġu mill-ħut. Is-sajjieda mill-komunità jqattgħu d-doppju taż-żmien biex jaqbdu qabdiet iżgħar, u issa qed jikkompetu mal-bastimenti tas-sajd barranin.

Iż-żieda fil-livell tal-baħar, kif ukoll fil-livell tal-ilma li jnixxi mix-xmara Senegal, issa qed jheddu l-gżejjer baxxi li jiffurmaw il-belt. Proġett ta' kanal tal-2003 kien falliment u ma solviex il-problemi marbuta mal-għargħar, anzi ġabhom agħar u dan wassal biex kwartieri sħaħ għerqu taħt l-ilma. F'Ġunju 2008, Alioune Badiane tal-aġenzija tal-ħabitats tan-Nazzjonijiet Uniti ddeżinjat lil Saint-Louis bħala "l-iżjed belt mhedda miż-żieda fil-livell tal-baħar fl-Afrika kollha", u kkwota t-tibdil fil-klima u l-falliment tal-proġett ta' kanal mareali tul ix-xmara bħala l-kawżi ewlenin. Skont studju tal-gvern tas-Senegal, sa 80 % tal-belt jaf tissogra l-għargħar sal-2080. Mill-2020, il-kosta tal-komunità ttieklet b'xi metru jew 2 metri fis-sena.

## Ekonomija

Il-Gżira ta' Saint-Louis marret lura ekonomikament mit-trasferiment tal-belt kapitali lejn Dakar, iżda baqgħet ċentru turistiku u kummerċjali importanti. L-ekonomija tal-belt, għalkemm ma rkupratx għalkollox, gradwalment qed terġa' tiġi f'tagħha.
Il-belt tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000 u t-turiżmu kulturali sar mutur tat-tkabbir. B'hekk, inbeda proċess ta' ġentrifikazzjoni, u bosta binjiet storiċi fuq il-gżira ġew ikkonvertiti f'ristoranti u f'lukandi.

Apparti t-turiżmu, il-Gżira ta' Saint-Louis hija wkoll ċentru kummerċjali u industrijali għall-produzzjoni taz-zokkor. L-attivitajiet ekonomiċi l-oħra kollha tagħha huma s-sajd, l-agrikoltura alluvjali bl-irrigazzjoni, it-tkabbir tal-annimali u r-ragħa, kif ukoll il-kummerċ u l-esportazzjoni tal-karawett. Ta' min jinnota li kull waħda minn dawn l-attivitajiet ekonomiċi ssir minn grupp etniku partikolari. Il-Wolofs u l-Lebous li huma l-abitanti prinċipali ta' Saint-Louis huma fil-biċċa l-kbira sajjieda li jgħixu f'komunitajiet tas-sajjieda bħal Guet-Ndar fil-Langue de Barbarie. Il-Fulas jgħixu iktar 'il ġewwa u jieħdu ħsieb it-tkabbir tal-annimali u r-ragħa. Il-Maures li huma migranti mill-Mauritania (Saint-Louis tinsab inqas minn 10 kilometri jew 6 mili fin-Nofsinhar tal-fruntiera mal-Mauritania) fil-biċċa l-kbira huma merkanti, kummerċjanti u sidien tal-ħwienet ta' Saint-Louis.

## Kultura

Il-kultura tikkostitwixxi parti importanti mill-ekonomija ta' Saint-Louis. Il-belt tippreserva ħafna mill-morfoloġija tagħha tas-seklu 19, simili għal bliet Kreole Atlantiċi oħra: Bahia, Cartagena, Ħavana u New Orleans. Bis-saħħa tad-dehra distintiva tagħha, bosta attrazzjonijiet u l-festivals mużikali u l-wirjiet kulturali internazzjonali tagħha, il-Gżira ta' Saint-Louis tattura bosta turisti kull sena.

Saint-Louis għadha l-iżjed destinazzjoni karatteristika tal-kolonjaliżmu Franċiż fil-Punent tal-Afrika flimkien mal-Gżira ta' Gorée.

### Mużewijiet
Il-Mużew tad-Dokumentazzjoni u ċ-Ċentru tar-Riċerka ta' Saint-Louis, is-Senegal, joffri stampa ġenerali dwar l-istorja u ċ-ċaqliq etniku fis-Senegal matul is-snin, wirjiet tal-ilbies tradizzjonali u tal-istrumenti mużikali, eċċ.

### Avvenimenti u festivals

Saint-Louis hija famuża għall-kultura urbana tagħha. Il-wirt tas-*signares* għadu ħaj permezz tal-bosta festivals tal-belt u s-sens ikkultivat ta' wirjiet pubbliċi; dan qed jgħin lill-belt ta' Saint-Louis tfeġġ minn għexieren ta' snin ta' telqa. Il-"Fanals" huma purċissjonijiet billejl b'lanterni ġganteski tal-karta, li jsiru fi żmien il-Milied.

Il-Festival tal-Jazz ta' Saint-Louis huwa l-iżjed festival tal-jazz importanti fl-Afrika. Il-jazz sar popolari għall-ewwel darba fis-snin 30 tas-seklu 20 meta d-diski li ġew prodotti f'Kuba xxandru fuq ir-radju. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, is-suldati tal-Istati Uniti fis-Senegal ippopolarizzaw il-gruppi mużikali jazz u sas-snin 50 tas-seklu 20 xi gruppi lokali kienu adottaw is-*sound* "Kuban". Festical mużikali ieħor, "1, 2, 3 musiques", jeżebixxi diversi ġeneri mużikali.

Il-Festival Métissons, li sar għall-ewwel darba fl-2010, huwa festival mużikali organizzat mill-komunitajiet lokali u min-negozji ż-żgħar. F'kull edizzjoni jiġi eżibit it-talent mużikali lokali, nazzjonali u internazzjonali f'dan il-festival.

Ir-regatta annwali, organizzata minn timijiet ta' sajjieda minn Guet-Ndar, issir f'fergħa żgħira tax-xmara, bejn il-Gżira ta' Ndar u l-Langue de Barbarie.

Il-Magal tar-Rakas ta' Niari, kommemorazzjoni annwali taż-żewġ talbiet ta' Cheikh Ahmadou Bamba Mbacké (il-fundatur tal-Mouridiżmu) fil-Palazz tal-Gvernatur fl-1895, hija l-ikbar festa reliġjuża tal-belt.

## Sit ta' Wirt Dinji

Mis-sena 2000, l-arkitettura kolonjali karatteristika ta' Saint-Louis flimkien mal-pjanta regolari tal-belt, il-pożizzjoni fi ħdan gżira fil-bokka tax-xmara Senegal u s-sistema ta' mollijiet, taw il-Gżira ta' Saint-Louis id-dehra u l-identità distintivi tagħha u b'hekk ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Arkitettura
Fost il-monumenti, il-binjiet u l-attrazzjonijiet interessanti tal-belt hemm il-Palazz tal-Gvernatur, il-*Gouvernance* fejn hemm l-uffiċċji amministrattivi tal-belt, il-Park ta' Faidherbe fiċ-ċentru tal-belt imsemmi għall-gvernatur Franċiż Louis Faidherbe, il-lukandi tal-era kolonjali, l-ajruport storiku fl-art kontinentali f'Dakar-Bango, il-Pont ta' Faidherbe li jikkollega l-gżira mal-Langue de Barbarie u l-Pontijiet ta' Gaol u ta' Servatius li jikkollegaw il-gżira mal-art kontinentali.

#### Postijiet ta' qima
Il-postijiet ta' qima huma fil-biċċa l-kbira moskej Musulmani. Hemm ukoll knejjes u tempji Kristjani: tad-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Saint-Louis du Sénégal (Knisja Kattolika), tal-Assemblej t'Alla, u tal-Knisja Universali tar-Renju t'Alla.

## [[Edukazzjoni]]

B'influwenza kbira fuq l-edukazzjoni fiż-żminijiet kolonjali, il-Gżira ta' Saint-Louis issa hija ċentru ta' eċċellenza fl-edukazzjoni. Tospita l-Università ta' Gaston Berger u l-Akkademja Militari ta' Charles Ntchorere.

L-Università ta' Gaston Berger, li nħolqot fl-1990, toffri studji organizzati f'għadd ta' fakultajiet tal-edukazzjoni u tar-riċerka ġenerali.

L-Akkademja Militari ta' Charles Ntchorere, magħrufa wkoll bħala l-Prytanee Militaire ta' Saint-Louis, inħolqot fl-1922.

L-École Française Antoine-de-Saint-Exupéry, skola internazzjonali Franċiża minn qabel il-primarja sas-sekondarja, tinsab ukoll f'Saint-Louis.

## Abitanti notevoli
F'Saint-Louis twieldu jew irresjedu:

* El Hadj Malick Sy;
* Cheikh Ahmadou Bamba Mbacké;
* Alfred-Amédée Dodds;
* Jean-Baptiste Labat, Abbé David Boilat, Daniel Brattier, membri tal-kleru Kattoliċi;
* Michel Adanson, naturalista;
* Louis Faidherbe;
* Blaise Diagne, Lamine Guèye, politiċi;
* Mbarick Fall, magħruf ukoll bħala Battling Siki, lottatur;
* El Hadji Diouf, plejer tal-futbol;
* Bamba Fall, plejer ċentrali ta' BK VEF Rīga;
* François-Edmond Fortier, fotografu Franċiż;
* Badara Ndiaye (twieled fl-1986), żviluppatur ta' kunċetti viżivi u disinjatur tal-moda mis-Senegal;
* Ismaïla Sarr, plejer tal-futbol;
* Abdoulaye Seye, atleta tal-isprint u plejer tal-futbol.

## Ġemellaġġ
Saint-Louis hija ġemellata ma':

* Lille, Franza (1978);
* Fez, il-Marokk (1979);
* Liège, il-Belġju (1980);
* Bologna, l-Italja (1991);
* St. Louis, l-Istati Uniti (1994).

## Referenzi