Park Nazzjonali ta' Kinabalu

Il-**Park Nazzjonali ta' Kinabalu** (bil-Malażjan: *Taman Kinabalu*), li ġie stabbilit bħala wieħed mill-ewwel parks nazzjonali tal-Malażja fl-1964, huwa wkoll l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Malażja li tniżżel fil-lista tal-UNESCO f'Diċembru 2000 għall-valur universali straordinarju tiegħu u għar-rwol tiegħu bħala wieħed mill-iżjed siti bijoloġiċi importanti fid-dinja b'iktar minn 4,500 speċi ta' flora u ta' fawna, inkluż 326 speċi ta' għasafar u madwar 100 speċi ta' mammiferi, kif ukoll iktar minn 110 speċijiet ta' bebbux tal-art.

Il-park jinsab mal-kosta tal-Punent ta' Sabah fil-Borneo tal-Malażja, u jkopri erja ta' 754 kilometru kwadru madwar il-Muntanja Kinabalu, li b'għoli ta' 4,095.2 metru, hija l-ogħla muntanja fuq il-gżira ta' Borneo.

Il-park huwa wieħed mill-iżjed postijiet turistiċi popolari f'Sabah u fil-Malażja inġenerali. Fl-2010, il-park laqa' 611,624 viżitatur, inkluż 47,613-il xabbatur.

Is-sit ġie identifikat mill-UNESCO bħala Ċentru tad-Diversità tal-Pjanti għax-Xlokk tal-Asja, peress li fih rappreżentanti minn mill-inqas nofs l-ispeċijiet kollha ta' pjanti tal-Borneo u huwa rikk ferm fl-ispeċijiet b'elementi miċ-Ċina, mill-Awstralja, mill-Himalayas u mill-Malażja, kif ukoll fil-flora pantropikali.

## [[Storja]]
Ir-reġjun ġie ddikjarat bħala park nazzjonali fl-1964. L-amministratur kolonjali u naturalista Brittaniku Hugh Low mexxa spedizzjoni minn Tuaran sar-reġjun fl-1851. Huwa sar ukoll l-ewwel raġel irreġistrat li laħaq il-quċċata tal-Muntanja Kinabalu. L-ogħla quċċata tal-muntanja iktar 'il quddiem ingħatat kunjomu — il-Quċċata ta' Low.

## [[Ġeografija]]
Il-Park Nazzjonali ta' Kinabalu jinsab tul il-Katina Muntanjuża ta' Crocker mal-kosta tal-Punent ta' Sabah. Jinsab fi ħdan id-distrett ta' Ranau, fi ħdan id-Diviżjoni tal-Kosta tal-Punent. Il-park ma għandux jiġi konfuż mal-Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Crocker li huwa park separat fin-Nofsinhar.

Il-kwartieri ġenerali tal-park jinsabu 88 kilometru 'l bogħod mill-belt ta' Kota Kinabalu. Hemm toroq pavimentati li jwasslu lejn il-kwartieri ġenerali tal-park minn partijiet oħra ta' Sabah. Jinsabu tul il-konfini tan-Nofsinhar tal-Park Nazzjonali ta' Kinabalu, f'elevazzjoni ta' 1,563 metru (5,128 pied).

## Amministrazzjoni u karatteristiċi tal-park

Dan il-park huwa amministrat minn organizzazzjoni jisimha Sabah Parks. L-akkomodazzjonijiet f'forma ta' loġoġ jew chalets jinsabu fi ħdan il-park, l-iktar madwar il-kwartieri ġenerali. Il-prenotazzjonijiet għall-akkomodazzjoni għall-gwidi tat-tixbit mal-muntanji jiġu pproċessati permezz ta' Sutera Sanctuary Lodges, kumpanija privata. Kull persuna li tkun tixtieq tixxabbat mal-muntanja trid tkun akkumpanjata minn gwida kkwalifikata. Sutera Sanctuary Lodges issa qed tirrikjedi li l-viżitaturi jissoġġornaw għal lejla fl-akkomodazzjoni tagħha qrib id-daħla, apparti li qed tirrikjedi soġġorn f'Laban Rata. L-ispiża tas-soġġorn hija konsiderevolment ogħla minn soġġorn barra mill-park u tinkludi x-xiri obbligatorju tal-ikliet, eċċ.

Il-mogħdija għall-mixi sal-quċċata tal-muntanja tibda f'Timpohon. Hemm ukoll rotta alternattiva li jisimha l-Mogħdija ta' Mesilau.

Karatteristika notevoli tal-park huwa l-Fondoq ta' Low, li huwa fondoq fond 1.6 kilometru, li huwa estiż għal għaxar kilometri mal-ġenb tal-quċċata tal-muntanja.

## [[Ekoloġija]]

Dan is-sit botaniku fih varjetà ta' flora u fawna li tkopri erba' żoni klimatiċi; mill-foresti rikki bid-dipterokarpi tal-artijiet baxxi għall-foresti bil-ballut tal-muntanji, għar-rododendroni, għall-foresti koniferi, għall-pjanti tal-mergħat alpini, għall-arbuxxelli taż-żona tal-quċċata. Il-muntanja hija magħrufa wkoll għall-bosta speċijiet ta' pjanti karnivori u ta' orkidej, b'mod partikolari n-*Nepenthes rajah*.

Il-park jospita wkoll sensiela ta' speċijiet endemiċi tal-annimali, inkluż il-likeni ġganteski ħomor ta' Kinabalu u d-dud ġgantesk ta' Kinabalu. Il-park jospita wkoll varjetà ta' għasafar, insetti, mammiferi, anfibji u rettili.

Il-Muntanja Kinabalu hija waħda mill-iżgħar muntanji mhux vulkaniċi fid-dinja. Iffurmat fi ħdan l-aħħar 10 sa 35 miljun sena. Il-muntanja għadha tikber b'rata ta' 5 millimetri fis-sena.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Kinabalu ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji fis-sena 2000.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Gallerija

File:Kinabalu_park_HQ.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kinabalu_park_HQ.JPG|Kinabalu Park Headquarters
File:Borneo_Mount_Kinabalu_Moutain_Squirrel_Rat.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Borneo_Mount_Kinabalu_Moutain_Squirrel_Rat.jpg|Mountain squirrel
File:Ochraceous_Bulbul_from_Kinabalu_National_Park.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ochraceous_Bulbul_from_Kinabalu_National_Park.jpg|Ochraceous bulbul
File:Philautus_bunitus_male_from_Mt._Kinabalu_Park.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Philautus_bunitus_male_from_Mt._Kinabalu_Park.jpg|Male *Philautus bunitus*
File:Kinabalu_Crested_Dragon_(Hypsicalotes_kinabaluensis)_male_(6679673009).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kinabalu_Crested_Dragon_(Hypsicalotes_kinabaluensis)_male_(6679673009).jpg|Crested dragon (*Hypsicalotes kinabaluensis*)
File:Black_and_Golden_Cicada_(Huechys_fusca)_emerging_at_night_from_nymph_exoskeleton_(14491224658).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Black_and_Golden_Cicada_(Huechys_fusca)_emerging_at_night_from_nymph_exoskeleton_(14491224658).jpg|Black and golden cicada (*Huechys fusca*)
File:Orb_Web_Spider_(Araneidae)_yellow_underside_(14490683008).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orb_Web_Spider_(Araneidae)_yellow_underside_(14490683008).jpg|Orbweb spider (Araneidae)


## Referenzi