Reunion

**Réunion** hija gżira vulkanika li tinsab fil-punent tal -Oċean Indjan, fil-lvant tal -Afrika, fl- Emisferu tan-Nofsinhar . Jikkostitwixxi kemm dipartiment kif ukoll reġjun barrani Franċiż (DROM).

B'erja ta '  , il-Gżira Reunion tinsab fl- arċipelagu Mascarene,   fil-punent-lbiċ tal -Mawrizju u   fil-Lvant-nofsinhar tal-Madagaskar . Hija gżira vulkanika maħluqa minn hot spot . L - ogħla punt jinsab f'altitudni ta '  f'Piton des Neiges  . Il-gżira għandha eżenzjoni wieqaf maħduma minn erożjoni mmarkata ħafna. Il -Piton de la Fournaise (  ), li jinsab fix-Xlokk tal-gżira, huwa wieħed mill-aktar vulkani attivi fid-dinja. B'benefiċċju minn klima tropikali ta' irjieħ marittimi u li tinsab fuq ir-rotta taċ-ċikluni, Reunion hija dar għal endemiżmu eċċezzjonali.

Probabbilment intebħu fil- Medju Evu mill- Għarab taħt l-isem ta’ “ Dina Morgabin » (il-gżira ta’ nżul ix-xemx) , Reunion kienet abitata biss minn nofs is- , madwar  wara li tfaċċat fuq il- portolani tan-navigaturi Portugiżi . Magħruf qabel bħala " **Gżira Mascarin** ", isir taħt dak ta '" **Gżira Bourbon** » waqfa tal - Kumpanija Franċiża tal - Indja tal - Lvant fuq ir - rotta lejn l - Indja . Mis-snin 1710, kienet tikkostitwixxi kolonja reali li tipprattika l-kultivazzjoni tal-kafè . Wara li saret kumpanija tal-pjantaġġuni, ġiet taħt il-kontroll dirett tar- Re ta' Franza fl-1760s qabel ma ġiet assenjata mill-ġdid lill-industrija tal-kannamieli fi tmiem il- Gwerer Napoleoniċi . Kien definittivament isem ġdid bl-isem attwali tagħha u l-iskjavitù ġiet abolita hemmhekk fl-1848 , mibdula sas-snin tletin mill-prattika ta ' xogħol indentured .

Il-gżira esperjenzat kriżi ekonomika creeping li bdiet fl- 1870 . Sar dipartiment Franċiż fl-1946, bil-kodiċi dipartimentali 974  . Minkejja s-sħubija tagħha fiż- żona tal-euro, in-nisġa produttiva tagħha għadha strutturalment fraġli u dipendenti ħafna fuq Franza kontinentali . Hemm rata għolja ta’ qgħad (bejn 17 % u 19 % mill-2020)   , inkluż 39 % fost iż - żgħażagħ    . Is -settur ekonomiku ewlieni tal-gżira llum huwa t-turiżmu . Il- prodott gross domestiku (PGD) huwa stmat fl-2021 għal  ewro, bid-dħul medju per capita jkun madwar  fis-sena    .

Skont l- Istitut Nazzjonali tal-Istatistika u l-Istudji Ekonomiċi, f'Jannar 2024, il-popolazzjoni hija stmata għal    , prinċipalment ikkonċentrati fuq il -kosti fejn jinsabu l-ibliet ewlenin inkluż Saint-Denis, il-kapitali.

Id-demografija tagħha hija kkaratterizzata miż- żgħażagħ tal-abitanti tagħha u l-oriġini varjata tagħhom, kemm Ewropej, tal-Afrika tal-Punent, tal-Afrika tal-Lvant, tal-Madagaskar, tal-Indja, tal -Vjetnamiżi, tal- Komoros, tal-Mahores, tal-Malażi u taċ-Ċiniżi . Din id-diversità tinfluwenza l-kultura ta' Reunion ikkaratterizzata b'mod partikolari bil-lingwa tagħha, Reunion Creole, il-kċina tagħha u anke l-mużika tagħha ( séga, maloya, eċċ.).

## Toponimija
Meta ttieħdet minn Franza fis-seklu 17, il-gżira ngħatat l-isem ta’ Bourbon, wara d-dinastija li kienet issaltan. Biex tkisser ma’ dan l-isem marbut wisq mal-Ancien Régime, il-Konvenzjoni Nazzjonali ddeċidiet, fid-19 ta’ Marzu, 1793, li tibdel l-isem tad-dipendenza Gżira Reunion. Din l-għażla setgħet saret bħala ġieħ għal-laqgħa tal-federati ta’ Marsilja u l-gwardji nazzjonali Pariġini li kienet qabel l-insurrezzjoni tal-10 ta’ Awwissu 1792 u l-marċ fuq il-palazz tat-Tuilleries iżda l-ebda dokument ma jiġġustifikaha u t-tifsira tal-kelma "laqgħa". ” setgħet kienet purament simbolika. 

Il-kolonja reġgħet bidlet isimha fis-seklu 19: fl-1806, taħt l-Ewwel Imperu, il-Ġeneral Decaen għammidha Gżira Bonaparte imbagħad, fl-1810, ħadet l-isem Gżira Bourbon qabel definittivament reġgħet saret Gżira Reunion mal-waqgħa tal-Monarkija ta’ Lulju, b’digriet tal-gvern proviżorju tas-7 ta’ Marzu, 1848.

## Ġeografija

Reunion hija gżira li tinsab fil-punent tal-Oċean Indjan fuq il-pjanċa Afrikana f'21 grad latitudni tan-nofsinhar u 55.5 gradi lonġitudni tal-lvant. Hija tinsab fl-emisferu tan-Nofsinhar, 684 km fil-lvant tal-Madagaskar. 

Reunion hija l-aktar gżira tal-punent tal-arċipelagu Mascarene li tinkludi wkoll il-Mawrizju, 172 km lejn il-lvant-grigal, u Rodrigues, it-tnejn li huma parti mir-Repubblika tal-Mawrizju. Il-Mascarenes jinsabu fix-Xlokk tal-Afrika.

**<big>Eżenzjoni</big>**

Reunion hija gżira vulkanika li twieldet xi tliet miljun sena ilu bit-tfaċċar tal-vulkan Piton des Neiges li llum huwa, b’altitudni ta’ 3,070.50 metru, l-ogħla quċċata fil-Mascarenes u fl-Oċean Indjan. Il-Lvant tal-gżira huwa magħmul mill-Piton de la Fournaise, vulkan ferm aktar riċenti (500,000 sena) li huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar attivi fuq il-pjaneta. Il-parti tal-gżira li ħarġet tirrappreżenta biss persentaġġ żgħir (madwar 3%) tal-muntanji taħt l-ilma li jiffurmawha. 

Minbarra l-vulkaniżmu, l-eżenzjoni tal-gżira ssir imħatteb ħafna mill-erożjoni attiva. Iċ-ċentru għalhekk jagħti kenn lil tliet ċirki vasti mħaffra minn din l-erożjoni (Salazie, Mafate u Cilaos), u l-għoljiet tal-gżira huma mxerrda minn bosta xmajjar li jħaffru gullies, stmati għal mill-inqas 600, ġeneralment fonda u li Torrents tagħhom maqtugħin fil-ġnub tal- muntanji sa diversi mijiet ta’ metru fond.

## Klima
Il-Gżira Reunion hija kkaratterizzata minn klima tropikali umda mtaffija mill-influwenza oċeanika tal-irjieħ li jonfħu mil-lvant għall-punent. Il-klima ta' Reunion hija distinta mill-varjabbiltà kbira tagħha, partikolarment minħabba l-eżenzjoni imponenti tal-gżira li hija l-oriġini ta' bosta mikroklima. Bħala riżultat, hemm disparitajiet qawwija, minn naħa waħda fil-preċipitazzjoni bejn il-kosta tar-riħ lejn il-lvant u l-kosta leeward lejn il-punent, u min-naħa l-oħra fit-temperatura bejn iż-żoni kostali aktar sħan u żoni ta 'altitudni għolja relattivament friski.

## Storja
Huwa possibbli li l-esploraturi Awstronesjani li qasmu l-Oċean Indjan mill-Indoneżja sal-Madagaskar u l-Afrika ħafna sekli QK, lemħu l-gżejjer Mascarene u għalhekk il-gżira ta’ Reunion. Aktar tard, fis-seklu 10 AD. QK, navigaturi Għarab skoprew il-gżira ta 'Reunion u semmewha "Dîna morgabin". 

Il-gżira dehret kompletament diżabitata meta waslu bastimenti Portugiżi fis-seklu 16 fi triqithom lejn l-Indja. Navigatur Portugiż, Diogo Dias, kien niżel hemmhekk f’Lulju 1500. 

Navigatur Portugiż ieħor, Pedro de Mascarenhas niżel hemm fid-9 ta’ Frar, 1512 jew 1513, Jum San Apollin, waqt li kien fit-triq ta’ Goa. Il-gżira mbagħad tidher fuq il-mapep Portugiżi taħt l-isem Santa Apolonia. Madwar l-1520, Reunion, il-Mawrizju u Rodrigues kienu jissejħu *l-arċipelagu Mascarene*, imsemmija għal Mascarenhas. Illum, dawn it-tliet gżejjer huma komunement imsejħa l-Mascarenes.

Fil-bidu tas-seklu 17, il-gżira kienet waqfa fuq ir-rotta lejn l-Indja għall-vapuri Ingliżi u Olandiżi. Fit-23 ta’ Marzu, 1613, l-Ammiral Olandiż Pierre Guillaume Verhuff (Pieter Willemsz Verhoeff bl-Olandiż), li kien lura minn Java, waqaf f’Reunion. Navigatur li jitkellem bl-Ingliż semma wkoll il-foresti tal-Ingilterra tal-gżira li għadha diżabitata. Il-Franċiżi mbagħad niżlu hemmhekk biex jieħdu l-pussess f’isem ir-re fl-1642 u semmewha Bourbon Island, wara l-familja rjali. Fl-1646, tnax-il ammutinat imkeċċi mill-Madagaskar ġew abbandunati f'Reunion. Kien fl-1665 li waslu l-ewwel għoxrin settler fil-gżira ta’ Bourbon. 

Ħames vapuri kienu jiffurmaw l-iskwadra ikkmandata mis-Sur Véron: *L-Ajkla l-Bajda*, *Il-Verġni*, *Il-Port Bon*, Is-*San Pawl* u *t-Taureau*. Il-bastiment ewlieni tellgħu l-bandiera tal-Kumpanija tal-Lvant tal-Indja. Il-Loire kien għadu jġorr kubi tas-silġ meta l-flotta telqet mill-Quai de la Fosse f’Nantes fl-ewwel jiem ta’ Frar 1665. Sejra lejn il-portijiet u l-istabbilimenti tal-kosta ta’ Malabar u l-Bajja ta’ Bengal, waslet fil-gżira Bourbon f’Lulju. 9, 1665. Il-qsim kien immarkat minn traġedja, li kkaġunat tnax-il vittma, waqt il-waqfa fil-Kap Verde nhar il-Ħamis il-Qaddis, 4 ta’ Marzu 1665. 

Fil-11 ta’ April ta’ wara, wara li tat l-aħħar ġieħ lill-mejtin tiegħu, il-flotta salpaw. mill-ġdid. "Hija kompliet il-vjaġġ tagħha mingħajr inċident," jinnota l-kroniku Urbain Souchu ta 'Rennefort.

Fost l-għoxrin settler minn Franza, ninnotaw il-preżenza ta’ Hervé Dannemont (illum Dennemont), imwieled fis-17 ta’ Diċembru, 1635 fi Brix (Manche), iben Jacques Dannemont, surmast tal-ħġieġ, u Marie Lecarpentier. Madwar l-1668 f’Saint-Paul, iżżewweġ lil Léonarde Pillé, oriġinarjament minn Granville. Hervé Dennemont miet fis-16 ta’ Novembru, 1678. Id-Dannemonti tan-Normandija llum huma rappreżentati minn madwar tletin familja fil-gżira ta’ Reunion. Insibu wkoll fil-Mawrizju iżda wkoll fil-Madagaskar. Fin-Normandija, il-familja mietet fis-seklu 18, l-isem inbidel għal Dalmont (in-nisel tagħha huwa magħruf sew grazzi għal Camille Ricquebourg, awtur *tad-Dizzjunarju Ġenealoġiku tal-Familji Borboni)*. 

Françoise Châtelain waslet matul dan il-perjodu u hija l-oriġini ta 'diversi familji Bourbon magħrufa.

**<big>Taqlib Rivoluzzjonarju</big>** 

Fid-19 ta’ Marzu 1793, waqt ir-Rivoluzzjoni, isimha sar “Gżira Reunion” bħala ġieħ għal-laqgħa tal-federati ta’ Marsilja u l-gwardji nazzjonali Pariġini, waqt il-marċ fuq il-Palazz tat-Tuilleries, jum l-10 ta’ Awwissu 1792, u biex iħassar l-isem tad-dinastija Borboni. Fis-26 ta’ Settembru, 1806, il-gżira ħadet l-isem ta’ Bonaparte u sabet ruħha fuq quddiem fil-kunflitt Franco-Ingliż għall-kontroll tal-Oċean Indjan. L-abolizzjoni tal-iskjavitù vvutata mill-Konvenzjoni Nazzjonali fl-4 ta’ Frar, 1794 ġiet milqugħa bir-rifjut tal-applikazzjoni tagħha mill-Gżira Reunion, kif ukoll mill-Isle de France (Mawrizju). 

Delegazzjoni akkumpanjata minn forzi militari, responsabbli biex jimponu l-ħelsien tal-iskjavi, waslet fil-Gżira ta’ Borbon fit-18 ta’ Ġunju 1796 biss biex tkeċċew minnufih u bla ċeremonja. Segwa perjodu ta’ inkwiet u sfidi għall-qawwa tal-metropoli li ma kellhiex aktar awtorità fuq iż-żewġ gżejjer. L-Ewwel Konslu tar-Repubblika, Napuljun Bonaparte, żamm hemmhekk skjavitù li qatt ma ġiet abolita fil-prattika, bil-liġi tal-20 ta’ Mejju 1802.

Matul il-Gwerer Napoleoniċi, matul il-kampanja tal-Mawrizju, il-gvernatur tal-gżira, il-Ġeneral Sainte-Suzanne, ġie mġiegħel kapitula fid-9 ta’ Lulju 1810. Il-gżira mbagħad ġiet taħt dominazzjoni Brittanika, imbagħad ġiet ritornata lill-Franċiżi matul it-Trattat ta’ Pariġi fl-1814. Wara d-diżastri klimatiċi ta '1806-1807 (ċikluni, għargħar), il-kultivazzjoni tal-kafè naqset malajr u ġiet sostitwita bil-kultivazzjoni tal-kannamieli, li għaliha żdiedet id-domanda metropolitana, minħabba t-telf ta' Franza ta 'Santo Domingo (Ħaiti attwali), u dalwaqt il Ile de France (Gżira Mawrizju). 

Minħabba ċ-ċiklu tat-tkabbir tiegħu, il-kannamieli taz-zokkor fil-fatt huwa insensittiv għall-effett taċ-ċikluni. Li seħħet fl-1841, l-iskoperta ta’ Edmond Albius tal-pollinazzjoni manwali tal-fjuri tal-vanilla malajr ippermettiet li l-gżira ssir il-produttur ewlieni tal-vanilla fid-dinja. Tikber ukoll il-kultivazzjoni tal-ġeranium, li l-essenza tagħha tintuża ħafna fil-fwejjaħ. 

Mill-1838 sal-1841, il-Kontro-Ammirall Anne Chrétien Louis de Hell kienet gvernatur tal-gżira. Bidla profonda fis-soċjetà u mentalitajiet marbuta mal-ġrajjiet ta’ dawn l-aħħar għaxar snin wasslet lill-gvernatur biex jirreferi tliet proġetti ta’ emanċipazzjoni lill-Kunsill Kolonjali.

**<big>Gwerer u modernizzazzjoni</big>** 

It-tieni nofs tas-seklu 19 rat il-popolazzjoni ta 'Reunion tevolvi, bil-wasla massiva ta' ħaddiema indentured Indjani, li wħud minnhom stabbilixxew b'mod permanenti fuq il-gżira, u bil-ħelsien tal-immigrazzjoni fl-1862. Ħafna Musulmani Ċiniżi u Indjani mbagħad joqgħodu, u jiffurmaw żewġ komunitajiet importanti li jipparteċipaw fid-diversifikazzjoni etnika u kulturali. Mill-aħħar tas-seklu 19, is-sorsi ta 'impenn gradwalment nixfu. Ħafna sidien tal-art imbagħad jikru l-art tagħhom (prattika tal-kolonizzazzjoni), u għalhekk tfaċċat popolazzjoni ta 'ħaddiema agrikoli indipendenti. Il-produzzjoni tal-kafè nqerdet b'75% f'għoxrin sena, bejn l-1880 u l-1900, minħabba t-tixrid ta' marda minn Ceylon u l-kolonji Ingliżi u Olandiżi.

**<big>Departmentalization u Westernization</big>**

Fid-19 ta’ Marzu, 1946, Réunion saret dipartiment Franċiż barra l-pajjiż u mbagħad, fl-1997, wieħed mis-seba’ reġjuni l-aktar imbiegħda tal-Unjoni Ewropea. 

Bil-dipartimentali, Reunion tinsab f'rovina. Iżda l-metropoli hija meħtieġa tagħmel sforzi kbar biex terġa 'tibni l-ekonomija u l-progress soċjali. L-edukazzjoni obbligatorja tikkostitwixxi progress deċiżiv. L-implimentazzjoni, b'dewmien żgħir, tas-sistema tas-sigurtà soċjali Franċiża ġġib benessri konsiderevoli. Fil-bidu tas-snin 50, il-malarja, pjaga kbira tas-saħħa għal seklu, ġiet eradikata. In-numru ta’ sodod tal-isptar ittriplika f’għaxar snin. Dan irriżulta f’titjib sinifikanti fis-saħħa pubblika, tnaqqis konsiderevoli fil-mortalità u żieda galloping fil-popolazzjoni, bir-rata tat-twelid tilħaq il-quċċata f’livell rekord qrib il-50 għal kull elf. Hekk kif spiċċat il-gwerra, konnessjonijiet regolari bl-ajru poġġew lil Gżira Reunion tlett ijiem biss mill-kontinent. Konsegwenza oħra tad-dipartimentalizzazzjoni: żieda konsiderevoli fin-numru ta’ ħaddiema taċ-ċivil imħallsa tajjeb, li jiġġeneraw fluss kummerċjali ġdid li jikkawża l-emerġenza ta’ klassi tan-nofs li tgħix mill-kummerċ, attivitajiet liberali u funzjonijiet ta’ ġestjoni. L-elezzjoni ta' Michel Debré għad-deputat, fl-1962, ġabet vantaġġ konsiderevoli għall-iżvilupp, minħabba d-dimensjoni tal-karattru u l-piż politiku tiegħu fi Franza kontinentali.

Fis-snin 70 u 80, il-Gżira Reunion verament kisbet modernità. Tidher u tiżviluppa università, kif ukoll edukazzjoni teknika. It-televiżjoni tieħu post ir-radju. In-negozjanti qed jabbandunaw il-“ħwienet Ċiniżi” u l-“bazaar zarabs” tagħhom biex joħolqu ħwienet tal-konvenjenza u supermarkets. It-turiżmu jibda jiżviluppa. In-netwerk tat-toroq qed isir aktar dens u modernizzat, iżda l-flotta tal-vetturi qed tevolvi saħansitra aktar malajr. Id-djar qed titjieb, u l-kostruzzjoni tad-djar, imsaħħa minn vantaġġi fiskali speċifiċi għad-dipartimenti barranin, hija attiva ħafna. L-ekonomija qed tinbidel. Fl-agrikoltura, fil-ġnien tas-suq u fit-trobbija tal-frott, it-trobbija tal-bhejjem qed tiżviluppa biex tissodisfa l-ħtiġijiet ta 'popolazzjoni li qed tikber u li tikkonsma. Il-kannamieli, madankollu, iżomm ir-rank tiegħu bħala l-produzzjoni agrikola ewlenija. L-industrija tal-kostruzzjoni sejra tajjeb. Iżda issa huwa s-settur terzjarju li jmexxi l-ekonomija: il-kummerċ, is-servizzi, u, dejjem aktar, it-turiżmu. Illum, it-turiżmu huwa l-attività ewlenija fuq il-gżira, flimkien mal-kostruzzjoni.

## Trasport
It-topografija muntanjuża, l-iżvilupp urban u l-konċentrazzjoni ta 'attivitajiet umani fuq il-kosta jagħmlu n-netwerk tat-toroq suġġett ta' tħassib kostanti għall-iżvilupp ekonomiku tal-gżira. Fuq inizjattiva tal-kunsill reġjonali u bl-għajnuna tal-Istat u tal-Unjoni Ewropea, fl-2003 tnieda proġett kbir għal ammont stmat għal aktar minn biljun ewro: ir-rotta Tamarins , assi tal-awtostrada trasversali li tgħaqqad it-Tramuntana mat-Tramuntana. Fin-Nofsinhar tan-Nofsinhar biex tiġi żgurata u ttaffi definittivament il-konġestjoni fuq il-link tal-majjistral mal-kapitali.

**<big>Trasport bit-triq</big>**

Fl-2004, il-Gżira Reunion kellha kważi 300,000 vettura privata, jew bejn wieħed u ieħor karozza għal kull żewġ abitanti. Minkejja d-daqs tal-flotta tal-karozzi, it-tagħmir tad-dar jibqa’ ferm inqas minn dak ta’ Franza kontinentali. Huwa stmat li sal-2020, il-flotta tal-karozzi f'Reunion tista' tilħaq madwar 500,000 vettura, għal livell ta' tagħmir tad-dar qrib dak ta' Franza kontinentali fl-1999. Ir-Route des Tamarins, miftuħa fl-2009, tippermetti vjaġġar ħafna aktar mgħaġġel, b'mod partikolari grazzi għal binarju usa', minn L'Étang-Salé għal bejn wieħed u ieħor Saint-Paul. Bħalissa qed tinbena triq ġdida tal-kosta bejn La Possession u Saint-Denis. Peress li r-rotta tat-Tamarins infetħet għall-pubbliku fl-2009, it-triq l-antika li tgħaddi mal-kosta, imsejħa rotta tal-bajja, prattikament m’għadhiex tintuża[ref. meħtieġ], għax ukoll ħafna drabi taħt kostruzzjoni; minkejja l-fatt li joffri pajsaġġi isbaħ fuq il-kosta ta’ Reunion.

**<big>Trasport marittimu</big>**

Il-port ewlieni tal-gżira jinsab fit-territorju muniċipali tal-Port, fil-majjistral tal-gżira; huwa l-uniku port fi Franza li jgħaqqad il-ħames funzjonijiet ta’ stazzjon marittimu, port kummerċjali, marina, port tas-sajd u bażi navali (it-tielet bażi navali Franċiża wara Toulon u Brest). Huwa mmexxi mill-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija ta' La Réunion.

**<big>Trasport bl-ajru</big>**

It-trasport bl-ajru juża wkoll ħelikopters u microlights biex iservi postijiet inaċċessibbli bit-triq u jiskopri mingħajr sforz it-teżori moħbija tal-Gżira Reunion, bħat-Trou de Fer, il-qċaċet li jidhru mis-sema, iċ-ċirku ta’ Mafate, Salazie u Cilaos.

## Referenzi