Tripoli (Libanu)

**Tripoli** (طرابلس/ *ṭarābulus* ) hija, minħabba l-importanza demografika, storika u ekonomika tagħha, it-tieni l-akbar belt fil-Libanu . Il-popolazzjoni tagħha hija stmata għal madwar 850 000 habitants . Il-belt hija l- belt kapitali tal -Governatorat tat-Tramuntana u tad- Distrett ta' Tripoli, u tifforma wkoll il-qalba tal- federazzjoni ta' muniċipalitajiet *Tripoli al-Fayha'a* (Tripoli l-Oasi) , maħluqa fl-1982, li tassoċjaha mal-muniċipalitajiet ta' Al Qalamoun u Beddawi .

Tripoli tinsab 85 kilomètres fit-tramuntana ta' Beirut . Il-popolazzjoni tagħha hija ta' 80. % ta' fidi Sunni u minoranza Alawita u Kristjana (fidi Griega Ortodossa u Maronitika ) .

## Toponimija
Il-belt kienet tissejjaħ Triple bil-Franċiż Antik tal-Libanu medjevali  . Aktar tard bdiet tissejjaħ *Tripoli tas-Sirja*, għall-kuntrarju ta’ Tripoli fil-Libja  .

## Storja
Huwa maħsub li l-isem tal-belt ġej mill-kelma Griega *Tripolis*  ,  . Suppost issemmiet għad-diviżjoni tagħha fi tliet partijiet distinti minn negozjanti minn Tir, Sidon, u Aradis . Fl- antikità, kienet belt Feniċja li kienet qed tiffjorixxi, iffukata fuq il-kummerċ marittimu. Bħall-bliet-stati Feniċjani l-oħra tagħha, kienet immexxija minn re. Kienet monarkija. Dan ir-re kien assistit minn Kunsill tal-Anzjani. Madwar it- 825–800 QK, negozjanti Griegi mill-gżira ta' Euboea stabbilew port kummerċjali, u b'hekk żiedu l-kummerċ mal-popolazzjoni lokali. Fit -333 QK, il-belt waqgħet taħt il-ħakma ta' Alessandru l-Kbir.

Mill-1070, Tripoli kienet taħt il-ħakma tal-familja Banu Ammar, li kienu ddikjaraw l-indipendenza tagħhom mill-kalifi Fatimidi tal-Eġittu. Fl-1102, matul l-Ewwel Kruċjata, il-belt ġiet assedjata minn Raymond IV ta' Saint-Gilles u difiża mill-qadi Fakhr al-Mulk ibn Ammar. L-assedju dam kważi għaxar snin, u kkawża ħsara kbira lill-belt, li waqgħet f'idejn il-kruċjati fl-1109. Matul il-Kruċjati, imbagħad serviet bħala l-kapitali tal-Kontea ta' Tripoli, wieħed mill-istati Franki ewlenin fil-Lvant. Fl-1289, il-Mameluki, immexxija mis-Sultan Al-Mansur Sayf ad-Din Qala'un al-Alfi, ħakmu l-belt. Il-kummerċ kien wieħed mill-punti sodi tal-belt; il-fluss ewlieni ta' flus bejn il-familji ewlenin tar-reġjun tal-Lvant kien jgħaddi mill-Bank Raffoul. Bħalissa, il-port iżomm id-daqs tiegħu iżda l-fluss ikkonċentra fuq il-kapitali, Beirut.

Minn żmien il-Mameluki, Tripoli għadha żżomm karattru speċjali ħafna, ikkaratterizzat mill-bosta monumenti reliġjużi tagħha li jintgħarfu mill-kuluri suwed u bojod tal-faċċati tagħhom. Il-belt il-qadima fiha knejjes u xi moskej tassew eċċezzjonali.

Fil-qalba ta’ Tripoli, wieħed isib is -suqijiet ta ’ El Bazerkane u Al-Attarine, Bab el Ramal, djar antiki u palazzi preċedenti mmarkati miż-żmien u għexieren ta’ snin ta’ telqa, xhieda tal-isplendur tal-belt, kif ukoll djar ftit magħrufa moħbija. Tripoli darba kellha diversi bibien li sparixxew iżda taw isimhom lil kwartieri residenzjali. Dawn jinkludu Bab El Tabaneh (il-Bieb tat-Tiben), Bab El Hadid (il-Bieb tal-Ħadid), u Bab El Ramal (il-Bieb tar-Ramel). Kwartieri oħra li jiffurmaw il-belt ta’ Tripoli jinkludu Al-Qobeh u Abou Samra, li jinsabu fuq iż-żewġ għoljiet tal-belt, Zahrieh, Tal, Azmi, Tariq el Mina, kif ukoll Aswaq, Swaiqa, Hadadine, u oħrajn.

Matul il- Gwerra Ċivili Libaniża, bejn l-1975 u l-1990, seħħew ġlied fi Tripoli, bħal fil-bliet ewlenin kollha tal-pajjiż. Matul l- assedju ta' Tripoli, il-forzi tal- Organizzazzjoni għal-Liberazzjoni tal-Palestina (PLO) ġew assedjati minn forzi Palestinjani Sirjani u favur is-Sirja. Yasser Arafat eventwalment ġie evakwat taħt il-protezzjoni Franċiża.

Mill-2011 'l hawn, il-belt reġgħet kienet is-sit ta' ġlied bejn is-Sunniti u l-Alawiti, relatat mal- gwerra ċivili Sirjana li għaddejja fil-pajjiż ġar (ara Kunflitt fil-Libanu (2011-2017) ). Il -kunflitt preċedenti bejn Bab el-Tabbaneh u Baal Mohsen reġa' qabad, u jikkostitwixxi wieħed mill-aspetti rikorrenti tal-antagoniżmi bejn ir-residenti Musulmani Sunniti ta' Bab-al-Tibbaneh u r-residenti Musulmani Alawiti ta' Baal Mohsen.

Fl-10 ta' Jannar 2015, attakk bil-bombi mill- Front al-Nusra qatel disa' persuni  .

Fil-lejl ta' Eid al-Fitr mit-3 sa4 juin 2019, attakk irriżulta fil-mewt ta’ żewġ suldati tal-armata Libaniża, żewġ membri tal-forzi tas-sigurtà kif ukoll tal-bomber suwiċida  .

Il-belt hija waħda mill-postijiet ewlenin tal -moviment ta’ protesta tal-2019 kontra s-settarjaniżmu, il-korruzzjoni u l-inugwaljanza soċjali  , 

## Ekonomija u faqar
Fi Tripoli, 36 % tal-abitanti jgħixu taħt il-linja tal-faqar u 60 % taż-żgħażagħ huma qiegħda  .

## Klima
Tripoli tgawdi minn klima Mediterranja aktar friska minn Bejrut jew bliet kostali oħra fil-Libanu. Il-klima hija aktar umda, b'xita medja annwali ta' 1 020  , meta mqabbla ma' 850   f'Bejrut, u aktar influwenzata minn irjieħ friski tal-lvant mill-muntanji, li jagħmlu x-xhur tas-sajf pjuttost pjaċevoli, b'temperatura medja ta' 28 °C f'Lulju, filwaqt li Beirut tilħaq 34 °Ċ ).

## Iż-żona metropolitana

Filwaqt li l-belt ta' Tripoli fiha madwar 190 000 habitants, il-popolazzjoni taż-żona metropolitana akbar tista' tiġi stmata għal 250 000 sa 300 000 résidents, skont il-kriterji u l-limiti użati.  .

Tabilħaqq, it-tkabbir urban imbotta lura l-limiti tal-agglomerazzjoni tagħha, li issa tinkorpora l-muniċipalitajiet ta’ Ras Maska fuq in-naħa tan-nofsinhar tagħha   u Al-Qalamoun, li jikkonċentraw il-maġġoranza tal-infrastruttura kostali taż-żona metropolitana  . Lejn il-lvant, fuq il-plateau, il-konnessjoni urbana maż-żona metropolitana ta' Zghorta qed tiġi stabbilita gradwalment tul it-toroq. Iż-żoni agrikoli assoċjati mal-kultivazzjoni taż-żebbuġ, li darba kienu jisseparaw iċ-ċentri urbani ta' Tripoli u Zghorta, madwar 5 kilomètres 'l bogħod minn xulxin, huma soġġetti għal tifrix urban dejjem aktar intens minħabba l-pressjoni fuq il-proprjetà immobbli aggravata mit-tiftix tal-kera u l-prattiki spekulattivi  . Lejn it-tramuntana, l-urbanizzazzjoni issa hija kontinwa mal-muniċipalitajiet tad-distrett ta' Minié u tul l-awtostrada li twassal għar-reġjun ta' Akkar u l-fruntiera bejn is-Sirja u l-Libanu. L-art vakanti tal-eks raffinerija tal-Iraq Petroleum Company u kamp militari kbir biss ikissru temporanjament il-kontinwità tat-tessut urban.

## Postijiet u monumenti

### Il-Kastell ta' Saint-Gilles
Il-Kastell ta’ Saint-Gilles, fortizza mibnija fl-1103 mill-Konti Raymond ta’ Saint-Gilles fuq l-Għolja ta’ Hajjage, kienet ir-residenza tas- sinjuri tal-Kontea ta’ Tripoli . Illum hija attrazzjoni turistika.

### Khan el-Khayyatin, il-khan tal-ħjata
B'differenza minn khans oħra (mibnija madwar bitħa kwadra), el-Khayyatin, mibni fis- XIV 14 seklu, huwa passaġġ twil ta 60   miksi b’arkati kbar fuq kull naħa ( *khan* hawn tfisser " lukanda, karavanserai "  ."

### Khan el-Saboun, il-khan tas-sapun
Il-khan, mibni fis- XVII 17 seklu madwar bitħa kwadra mżejna b'funtana, imħajra mill-workshops u l-ħwienet tas-sapun tagħha.

## Ġemellaġġ

*  Damasku (Sirja) ;
*  Napli (Italja) ;
*  Larnaka (Ċipru) ;
*  Faro (Portugall).

## Referenzi