Charleroi

**Charleroi** hija belt li titkellem bil-Franċiż fil -Belġju, li tinsab fil -Vallonja, fil-provinċja ta' Hainaut, fuq ix- xmara Sambre . Hija l-belt kapitali tad- distrett amministrattiv ta' Charleroi, li jinkludi 12-il muniċipalità fuq erja totali ta'   .

Charleroi, fil-mument,   (  fl-agglomerazzjoni – il-ħames waħda fil -Belġju – li testendi minn Thuin sa Sambreville ). Għalhekk huwa l- ewwel muniċipalità tal-Vallonja u t-tielet muniċipalità Belġjana f'termini ta' numru ta' abitanti. L-abitanti tagħha jissejħu *Carolorégiens* (bl-abbrevjazzjoni : *Carolos*  ).

Charleroi tinsab fiċ-ċentru ta' ex- qasam tal-faħam magħruf komunement bħala *l-Pajjiż l-Iswed* u matul ir- Rivoluzzjoni Industrijali kienet ċentru ekonomiku ewlieni fil-Belġju. Minkejja perjodu twil ta’ tnaqqis, għadu ċentru industrijali : industrija tal-azzar, xogħol tal-ħġieġ, kimiċi, kostruzzjoni elettrika, kostruzzjoni mekkanika. La ville, sous l’impulsion d’acteurs publics et privés, s'est réorientée sur des activités économiques centrées sur les techniques de pointe. Bl-istess mod, mill-2008 'l hawn, iż-żona metropolitana ta' Charleroi investiet bil-kbir, minn naħa waħda fir-rinnovazzjoni u l-ħolqien ta' infrastrutturi u avvenimenti kulturali filwaqt li tat lura post lill-inizjattiva taċ-ċittadini. Min-naħa l-oħra, tinvesti fl-infrastruttura, l-akkomodazzjoni, l-edukazzjoni u s-servizzi ta’ kwalità bil-għan li terġa’ ssir ċentru ta’ attrazzjoni sal-2025  għar-residenti, il-viżitaturi u l-investituri.

Saret ukoll l-aktar belt ħadra fil-Vallonja. Hemm mhux inqas minn tletin munzell tal-gagazza kif ukoll barrieri antiki fejn in-natura reġgħet ħadet drittijietha. Hemm ukoll ħafna spazji ħodor Bis-17-il park, ġonna privati u diversi żoni agrikoli tagħha, toffri diversità kbira ta’ żoni naturali. 

Charleroi hija l-belt kapitali soċjali tal-Vallonja  . Huwa f'din il-kapaċità li huwa l-kwartieri ġenerali tal-istituzzjonijiet soċjali tar-Reġjun tal-Vallonja, bħal FOREM jew SWCS.

## Ġeografija
Il-muniċipalità ta’ Charleroi tinsab fuq iż-żewġ naħat tax-xmara Sambre f’żona mmarkata minn attivitajiet industrijali (minjieri tal-faħam u industrija tal-azzar), li ngħatat il-laqam tal-*Pays Noir* ("Pajjiż l-Iswed"), parti mis-sillon industriel akbar. Anke jekk il-biċċa l-kbira tal-fabbriki għalqu mill-1950 'l hawn, il-pajsaġġ għadu mimli b'miżbliet ta' skart u bini industrijali antik. 

Charleroi tinsab madwar 50 kilometru fin-nofsinhar ta' Brussell.

## Storja
Iż-żona ta' Charleroi kienet diġà abitata fil-perjodu preistoriku, b'traċċi ta' attivitajiet metallurġiċi u kummerċjali tul ix-xmara Sambre. Diversi bini pubbliku, tempji u vilel inbnew fiż-żona fil-perjodu Ruman. Instabu postijiet tad-dfin, b'ġojjelli u armi. L-ewwel referenza bil-miktub ta' post imsejjaħ Charnoy tmur lura għal offerta tas-seklu 9 fl-abbazija ta' Lobbes, li telenka diversi bliet ġirien u dmirijiet relatati mad-dieċmi. Matul il-Medju Evu, Charnoy kien wieħed mill-ħafna villaġġi żgħar fiż-żona, b'mhux aktar minn madwar 50 abitant, parti mill-Kontea ta' Namur.

Il-kostruzzjoni kienet għadha kemm bdiet meta bdiet il-Gwerra tad-Devoluzzjoni ma’ Franza fl-1667, u l-Ispanjoli rtiraw. Franza żammet il-belt taħt it-Trattat ta’ Aix-la-Chapelle tal-1668, u l-fortifikazzjonijiet tagħha tlestew minn Vauban. Inbena pont fuq is-Sambre, li jgħaqqad il-Ville Haute u l-Ville Basse, b’inċentivi offruti biex jipperswadu lin-nies biex joqogħdu hemm. Il-Franċiżi ċedew il-kontroll fl-1678, u għalkemm biddlet idejha diversi drabi matul il-50 sena ta’ wara, il-belt baqgħet parti mill-Olanda sal-fondazzjoni tal-Belġju modern.

**<big>1666–1830</big>**

Ftit wara l-fondazzjoni tagħha, il-belt il-ġdida ġiet assedjata mill-Olandiżi, ċeduta lill-Ispanjoli fl-1678 (Trattat ta' Nijmegen), meħuda mill-Franċiżi fl-1693, ċeduta mill-ġdid lill-Ispanjoli fl-1698 (Trattat ta' Rijswijk), imbagħad meħuda mill-Franċiżi, l-Olandiżi u l-Awstrijaċi fl-1714 (Trattat ta' Baden). Il-Prinċep Franċiż ta' Conti reġa' ħa l-belt fl-1745, iżda ġiet ċeduta lura lill-Awstrija fl-1748, u b'hekk beda perjodu ta' prosperità taħt Ġużeppi II. L-industriji tal-ħġieġ, tal-azzar u tal-faħam, li kienu diġà nibtu seklu qabel, issa setgħu jiffjorixxu. 

L-inkwiet reġa' beda fl-1790, is-sena tar-rivoluzzjoni ċivili li eventwalment wasslet għall-Istati Uniti tal-Belġju. L-Awstrijaċi okkupaw il-belt, ġew imġiegħla joħorġu mill-Franċiżi wara l-Battalja ta' Jemappes fis-6 ta' Novembru 1792, u reġgħu ħaduha lura erba' xhur wara. Fit-12 ta' Ġunju 1794, l-Armata rivoluzzjonarja Franċiża ta' Sambre-et-Meuse taħt il-kmand ta' Jean-Baptiste Jourdan, investiet lil Charleroi u rebħet rebħa deċiżiva fil-Battalja ta' Fleurus li segwiet. Il-belt ħadet l-isem rivoluzzjonarju ta' Libre-sur-Sambre sal-1800. Wara t-telfa ta' Franza fl-1814, iż-żona kollha ġiet annessa mal-Olanda, u nbnew swar ġodda madwar il-belt. Napuljun qagħad f'Charleroi għal ftit jiem f'Ġunju 1815, eżatt qabel il-Battalja ta' Waterloo.

**<big>1830 sal-lum</big>**

Ir-Rivoluzzjoni Belġjana tal-1830 tat liż-żona l-libertà tagħha mill-Olanda u daħlet f'era ġdida ta' prosperità, li għadha bbażata l-aktar fuq il-ħġieġ, il-metallurġija u l-faħam, għalhekk l-isem taż-żona, Pays Noir ("Pajjiż l-Iswed"). 

Wara r-Rivoluzzjoni Industrijali, Charleroi bbenefikat miż-żieda fl-użu tal-kokk fl-industrija metallurġika. Nies minn madwar l-Ewropa kienu attirati mill-opportunitajiet ekonomiċi, u l-popolazzjoni kibret malajr. Wara r-Rivoluzzjoni Industrijali fil-Wallonia, Charleroi mill-1850ijiet sal-1860ijiet saret waħda mill-aktar postijiet importanti fejn faqqgħu strajkijiet tal-ħaddiema. Fl-1886, 12-il strajkista nqatlu mill-armata Belġjana f'Roux. Fis-snin 1880, il-minaturi f'Hainaut ġew reklutati mid-Dominion Coal Company f'Glace Bay, Nova Scotia. Dawn il-minaturi kienu ħerqana li jaħarbu mir-repressjoni wara strajkijiet u rewwixti mdemmija f'Liège u Charleroi matul il-Wallonia Jacquerie tal-1886. Il-minaturi Walloon minn Charleroi emigraw ukoll lejn Alberta, il-Kanada. Il-ħaddiema ta' Charleroi dejjem kellhom rwol importanti fl-istrajkijiet ġenerali Belġjani u b'mod partikolari matul l-istrajk ġenerali Belġjan tal-1936, l-istrajk ġenerali kontra Leopold III tal-Belġju, u l-istrajk ġenerali tax-xitwa tal-1960–1961.

## Ekonomija
Charleroi, it-tieni l-akbar żona urbana fil-Wallonia u l-akbar muniċipalità, hija ċentru ekonomiku ewlieni. Tradizzjonalment, tliet setturi kienu responsabbli għall-biċċa l-kbira tal-attività ekonomika tal-belt: il-faħam, l-azzar, u l-ħġieġ. Filwaqt li l-faħam minn dakinhar sparixxa, l-industrija tal-azzar ġiet ristrutturata u mmodernizzata u għadha għandha rwol importanti. Pereżempju, Industeel, sussidjarja ta' Arcelor, hija mexxejja dinjija fl-azzar speċjalizzat u fl-azzar li ma jissaddadx, u l-impjant tal-azzar elettriku ta' Thy-Marcinelle (il-grupp Riva) jipproduċi wajer tal-azzar. 

F'Marcinelle, l-attivitajiet tal-ACEC (Ateliers de Construction Électrique de Charleroi), wieħed mill-aktar gruppi industrijali Ewropej b'saħħithom attivi fl-oqsma tal-kostruzzjoni elettrika tqila u l-elettronika industrijali u spazjali qabel l-1970, ġew assorbiti u komplew ma' gruppi barranin ewlenin bħal Suez, Alcatel (settur tal-enerġija), Alstom (settur ferrovjarju), u ABB (settur tar-robotika). L-isem ACEC għadu jeżisti permezz tad-diviżjoni tat-tisħin tal-ACIT, li issa tinsab f'Roeulx u tispeċjalizza fis-suq tal-enerġija rinnovabbli.

## Trasport
**<big>Arju</big>**

L-Ajruport ta' Brussell South Charleroi f'Gosselies, 7 km fit-tramuntana taċ-ċentru, fetaħ fl-1919 bħala skola tat-titjir. Aktar tard, fih kien hemm il-bini tal-fabbrika tal-ajruplani ta' Fairey. Gosselies issa jintuża bħala ajruport alternattiv għal Brussell. 

Il-linja tal-ajru low-cost Ryanair hija l-akbar linja tal-ajru li tipprovdi servizz hemmhekk; oħrajn jinkludu Wizz Air, Jetairfly. Titjiriet charter staġjonali għall-vaganzi jużaw ukoll l-ajruport.

**<big>Ferrovija</big>**

Charleroi hija konnessa bil-ferrovija ma' bliet ewlenin Belġjani oħra permezz tal-istazzjon ferrovjarju ewlieni ta' Charleroi-Central. Il-belt għandha wkoll stazzjon ferrovjarju sekondarju, Charleroi-West, fuq il-linja bejn Charleroi u Ottignies.

**<big>Trasport tax-Xmajjar</big>** 

Il-Port awtonomu ta' Charleroi jagħti aċċess permezz tan-netwerk tal-kanali u x-xmajjar Belġjan, Olandiż u Franċiż għal tliet portijiet ewlenin (Dunkirk, Antwerp u Rotterdam). Huwa magħmul minn disgħa u għoxrin port fir-reġjun ta' Charleroi mqassma tul ix-xmara Sambre u l-kanal Brussell-Charleroi. Għandu 8 km ta' mollijiet, 5 miljun tunnellata ta' merkanzija ttrasportata kull sena, 10,000 kontejner u pjattaforma trimodali għall-kontejners; 100 kumpanija għandhom konċessjoni u hemm 1700 impjieg dirett u 1000 impjieg indirett assoċjati.

**<big>Trasport pubbliku</big>**

It-trasport pubbliku huwa pprovdut minn TEC (Transport En Commun), is-servizz tat-trasport pubbliku tal-Vallonja. Ir-reġjun akbar ta' Charleroi huwa servut minn linji tal-karozzi tal-linja u sistema ferrovjarja ħafifa msejħa Métro Léger de Charleroi. Parti minn din tal-aħħar hija famuża talli tinkorpora wieħed mill-ftit fdalijiet tal-Vicinal, l-eks netwerk nazzjonali tat-trammijiet Belġjani. Charleroi għandha wkoll sistema ferrovjarja suburbana tat-tip S-bahn b'erba' linji ppjanata, ir-Réseau express régional de Charleroi (Réseau S).

**Sistema ferrovjarja ħafifa ta' Charleroi**

Il-Métro Léger de Charleroi huwa daqstant ieħor famuż għall-partijiet tas-sistema li qatt ma nbnew, inbnew parzjalment jew tlestew kompletament iżda ma nfetħux. Kien ippjanat fis-snin sittin bħala netwerk ferrovjarju ħafif ta' 48 km, li jopera parzjalment fuq infrastruttura tal-metro, li jikkonsisti fi tmien linji ta' fergħa li joħorġu minn linja ċentrali fiċ-ċentru tal-belt. Madankollu, linja waħda biss (lejn Petria), parti minn linja oħra (lejn Gilly) u tliet kwarti tal-linja fil-fatt inbnew u nfetħu għat-traffiku, kollha mill-1976 sal-1996. Linja ta' fergħa oħra lejn is-subborg ta' Châtelet (Châtelineau) inbniet kważi kompletament, sal-punt li ġew installati kejbils tal-enerġija, eskalaturi u sinjali elettriċi li għadhom jaħdmu fl-ewwel tliet stazzjonijiet iżda qatt ma nfetħet peress li l-għadd ta' passiġġieri kien ikun baxx wisq biex jiġġustifika ekonomikament il-persunal żejjed. L-ispejjeż għoljin tal-kostruzzjoni, tnaqqis fl-industriji tradizzjonali ta' "ċmieni" ta' Charleroi u l-mistoqsijiet dwar l-ambitu tal-proġett kollu fi proporzjon mad-domanda attwali għalih huma ċċitati bħala raġunijiet għaliex il-pjan oriġinali ma twettaqx.

## Ġemellaġġ

*  Hirson (Franza) ;
*  Saint-Julien (Franza) ;
*  Sélestat (Franza) ;
*  Schramberg (Ġermanja) ;
*  Waldkirch (Ġermanja) ;
*  Donetsk (Ukrajna) ;
*  Manoppello (Italja) ;
*  Casarano (Italja) ;
*  Follonica (Italja) ;
*  Pittsburgh (Stati Uniti) ;
*  Himeji (Ġappun).

## Gallerija

Stampa:Couillet - Eglise Saint-Laurent.jpg|Knisja ta' San Lawrenz
Stampa:Marchienne-au-Pont - Château Bilquin-de Cartier - 33 - façade nord.jpg|Kastell Bilquin-de Cartier
Stampa:Château de Monceau-sur-Sambre - 2022-02-12 - 01.jpg|Il-Kastell ta' Monceau-sur-Sambre
Stampa:Mont-sur-Marchienne - Château-ferme de la Torre - tour ouest - 02.jpg|Ir-Razzett tal-Kastell ta' Torre


## Referenzi