Kewkbet is-Safar

**Kewkbet is-Safar**, magħrufa wkoll bħala **Polaris** jew **Stilla Polari**, hija stilla fil-kostellazzjoni ċirkumpolari tat-Tramuntana ta' Ursa Minuri. Hija ddeżinjata bħala **α ''Ursae Minoris*** ([[Lingwa Latina|Latinizzata]] għal *Alpha Ursae Minoris*). B'kobor apparenti li jvarja madwar 1.98, din hija l-iżjed stilla li tiddi fil-kostellazzjoni u tidher ċar billejl b'għajnejn il-[[bniedem]]. Il-pożizzjoni tal-istilla tinsab inqas minn 1° 'il bogħod mill-pol ċelestjali tat-Tramuntana, u b'hekk hija l-istilla polari attwali tat-Tramuntana. Il-pożizzjoni stabbli tal-istilla fis-Sema tat-Tramuntana tagħmilha utli għan-navigazzjoni.

Bħala l-eqreb varjabbli Ċefeida, id-distanza tagħha tintuża bħala parti mis-sellum tad-distanza kożmika. Il-parallass stellari rivedut ta' *Hipparcos* jagħti distanza stellar sa Polaris ta' madwar 433 sena tad-dawl (133 parsec), filwaqt li l-missjoni *Gaia* suċċessiva tagħti distanza ta' madwar 448 sena tad-dawl (137 parsec). Il-kalkoli b'metodi oħra jvarjaw ħafna.

Għalkemm bil-vista tidher bħala punt uniku ta' dawl, Polaris hija sistema ta' tliet stilel, magħmula minn stilla primarja, u superġgant [[isfar]] iddeżinjat bħala Polaris Aa, f'orbita ma' oġġett ċelestjali iżgħar, Polaris Ab; il-par jinsab f'orbita usa' ma' Polaris B. Il-par AB ta' barra ġie skopert f'Awwissu 1779 minn [[William Herschel]], fejn "A" tirreferi għal dak li huwa magħruf bħala l-par Aa/Ab.

== Sistema stellari ==
Polaris Aa hija superġgant isfar evolut tat-tip spettrali F7Ib b'mases solari ta' 5.4 (<var>M</var><sub>☉</sub>). Hija l-ewwel stilla Ċefeida li għandha massa ddeterminata mill-orbita tagħha. Iż-żewġ stilel iżgħar tas-sistema huma Polaris B, stilla tas-sekwenza prinċipali 1.39 <var>M</var><sub>☉</sub> F3 li qed torbita f'distanza ta' 2,400 unità [[Astronomija|astronomika]] (AU), u Polaris Ab (jew P), stilla tas-sekwenza prinċipali F6 qrib ħafna b'massa ta' 1.26 <var>M</var><sub>☉</sub>. Polaris B tidher b'[[teleskopju]] mudest. William Herschel skopra l-istilla f'Awwissu 1779 billi uża teleskopju riflettenti tiegħu stess, li kien wieħed mill-aqwa teleskopji ta' dak iż-żmien. F'Jannar 2006, in-[[NASA]] rrilaxxat immaġnijiet mit-teleskopju Hubble, li wrew it-tliet komponenti tas-sistema ternarja ta' Polaris.

Il-veloċità radjali varjabbli ta' Polaris A ġiet irrapportata minn [[W. W. Campbell]] fl-1899, li ssuġġerixxa li din l-istilla kienet sistema binarja. Peress li Polaris A kienet varjabbli Ċefeida magħrufa, [[J. H. Moore]] fl-1927 wera li l-bidliet fil-veloċità tul il-linja tal-vista kienu dovuti għal kombinament tal-perjodu ta' pulsazzjoni ta' erbat ijiem flimkien ma' perjodu orbitali ferm itwal u eċċentriċità ikbar ta' madwar 0.6. Moore ppubblika l-elementi orbitali preliminari ta-sistema fl-1929, u ddikjara li l-perjodu orbitali kien ta' madwar 29.7 sena b'eċċentriċità ta' 0.63. Dan il-perjodu ġie kkonfermat minn studji proprja taċ-ċaqliq li twettqu minn B. P. Gerasimovič fl-1939.

Bħala parti mit-teżi tad-dottorat tagħha, fl-1955 [[E. Roemer]] użat d-*data'' tal-veloċità radjali sabiex tasal għal perjodu orbitali ta' 30.46 y għas-sistema ta' Polaris A, b'eċċentriċità ta' 0.64. K. W. Kamper fl-1996 ipproduċa elementi iktar irfinati b'perjodu ta' 29.59±0.02 sena u b'eċċentriċità ta' 0.608±0.005. Fl-2019, studju ta' R. I. Anderson wassal għal riżultat ta' perjodu ta' 29.32±0.11 sena b'eċċentriċità ta' 0.620±0.008.

Fl-imgħoddi kien maħsub li kien hemm żewġ komponenti sseparati b'mod iktar wiesa' — Polaris C u Polaris D —iżda ntwera li dawn ma kinux assoċjati fiżikament mas-sistema ta' Polaris.

## Distanza
Bosta studji reċenti jikkalkulaw li d-distanza sa Polaris hi ta' madwar 433 sena tad-dawl (133 parsec), abbażi tal-kejliet tal-parallassi mis-satellita astrometika Hipparcos. Stimi tad-distanza iktar antiki spiss kienu kemxejn inqas, u r-riċerka bbażata fuq analiżi spettrali b'riżoluzzjoni għolja tissuġġerixxi li jaf hi sa 110 sena tad-dawl eqreb (323 ly/99 pc). Polaris hija l-eqreb varjabbli Ċefeida għad-Dinja, b'hekk il-parametri fiżiċi tagħha huma ta' importanza kruċjali għall-iskala sħiħa tad-distanzi astronomiċi. Hija wkoll l-unika waħda b'massa mkejla b'mod dinamiku.

## Gallerija

File:UrsaMinorCC.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UrsaMinorCC.jpg|Polaris is the brightest star in the constellation of Ursa Minor (upper right).
File:Ursa_Major_-_Ursa_Minor_-_Polaris.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ursa_Major_-_Ursa_Minor_-_Polaris.jpg|Big Dipper and Ursa Minor in relation to Polaris
File:Polaris_star_and_companion.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Polaris_star_and_companion.jpg|A view of Polaris in a small telescope. Polaris B is separated by 18 arc seconds  from the primary star, Polaris A.
File:Polaris_time-lapse_illustrating_Cepheid_type_variability.gif|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Polaris_time-lapse_illustrating_Cepheid_type_variability.gif|A 4 day time lapse of Polaris illustrating its Cepheid type variability.
File:Utsjoki.vaakuna.svg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Utsjoki.vaakuna.svg|Polaris pictured in the coat of arms of Utsjoki


## Referenzi