Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti

Il-**Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti** (bl-Albaniż: *Parku Kombëtar "Mali i Dajtit"*) huwa park nazzjonali stabbilit fl-1966 fl-Albanija ċentrali u li jkopri erja ta' 293.84 km2 (113.45 mil kwadru) mill-2006. Il-park jinsab 40 kilometru (25 mil) fil-Lvant tal-Baħar Adrijatiku u 26 kilometru (16-il mil) fil-Lvant ta' Tirana, il-belt kapitali tal-Albanija. Din l-erja taqa' taħt il-ġurisdizzjoni konġunta bejn l-Aġenzija Albaniża taż-Żoni Protetti u l-Aġenzija tal-Parks u tar-Rikreazzjoni tal-Muniċipalità ta' Tirana. Il-park jinsab biswit il-Park Naturali tal-Mogħdija Muntanjuża ta' Shtamë lejn il-Majjistral, il-Pajsaġġ Protett ta' Kraste-Verjon lejn il-Punent, u l-Pajsaġġ Protett ta' Mali me Gropa-Bizë-Martanesh lejn il-Lvant. Il-park għandu topografija tassew frammentata u mħarbta, u b'hekk dan joħloq il-kundizzjonijiet favorevoli għal diversità kbira ta' ekosistemi u għall-bijodiversità.

L-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN) elenkat il-park taħt il-Kategorija II. Il-park ġie rikonoxxut bħala Żona Importanti tal-Pjanti ta' importanza internazzjonali mill-Plantlife.

Fl-2019 infetaħ iċ-ċentru ta' informazzjoni għat-turisti l-ġdid fi ħdan il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti, li jinsab qrib it-torrijiet tat-televiżjoni u tar-radju tul it-triq SH47 f'Fushe Dajt.

Din iż-żona hija magħrufa għall-Cable Car Ekspres u għall-Park tal-Avventuri ta' Dajti, apparti l-bosta ristoranti tradizzjonali li ilhom miftuħin u li jservu platti lokali skont it-tradizzjoni tat-teħid tal-ikel bil-mod.

## [[Ġeoloġija]]

Il-katina muntanjuża ta' Dajti hija katina muntanjuża b'elevazzjoni ta' 1,613-il metru (5,292 pied), u tinkludi Dajti, Priska lejn in-Nofsinhar, Tujani fin-nofs u Brari lejn it-Tramuntana. Ix-xabbaturi tal-muntanji li jitilgħu sal-quċċata jista' jitpaxxew bil-veduta tal-belt ta' Tirana u tal-muntanji tar-reġjun. Minħabba din il-veduta panoramika, dan il-post jissejjaħ il-*Gallarija ta' Tirana*. Wieħed mis-sorsi prinċipali ta' Tirana, il-Lag ta' Bovilla, jinsab lejn il-Grigal ta' Brar u għandu rdumijiet weqfin u kanjon. Fin-naħa opposta tal-park tul ix-xmara Erzen hemm l-Għar preistoriku ta' Pellumbas li jinsab fil-Fondoq ta' Skorana, li fforma bis-saħħa tax-xmara. Attrazzjoni naturali oħra huma l-Kaskati ta' Shëngjini li jinsab qrib il-villaġġ ta' Shëngjergj.

## Flora u [[Annimal|fawna]]
Il-ġeoloġija u t-topografija varjati tal-Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti wasslu f'varjetà ta' flora u ta' fawna. Minbarra l-foresti u l-pajsaġġi muntanjużi b'bosta fjuri selvaġġi, jiġu protetti wkoll bosta mammiferi. Fil-park jgħixu ċ-ċingjali, il-lupi Ewrasjatiċi, il-volpi aħmar, il-liebru Ewropew, l-ors kannella, l-iskojjattli u l-qattus selvaġġ Ewropew. Fil-parti l-iktar baxxa tal-muntanji, il-veġetazzjoni tikkonsisti minn arbuxxelli, sies tal-ħaxix, riħan u *fragaria*. Is-siġar tal-ballut jiddominaw f'altitudni ta' madwar 600-1,000 metru, flimkien ma' xi foresti tas-siġar tal-fagu u tal-aġġru u xi koniferi f'altitudni ogħla minn 1,000 metru. Il-quċċata bil-blat ma fihiex wisq veġetazzjoni.

### Nirien forestali u deforestazzjoni
Fl-ewwel deċennju tas-seklu 21, id-deforestazzjoni kienet problema ewlenija fil-park nazzjonali. Fis-sajf tal-2012 u fir-rebbiegħa tal-2019, in-nirien forestali ħarqu madwar 10 ettari ta' foresti fil-quċċata ta' Priska u parti mill-muntanja Dajti nħarqet fl-2017. B'hekk l-awtoritajiet kellhom bżonn l-għajnuna tal-ħelikopters biex jitfu n-nirien. Il-ħsara kienet estensiva fil-qċaċet u wieħed jista' jinduna fejn kien hemm in-nirien forestali saħansitra minn Tirana.

In-nirien forestali qed iseħħu iktar spiss kull sena, filwaqt li dawk li jqabbdu n-nirien mhumiex qed jitressqu quddiem il-liġi.

## Referenzi