Grazia Deledda

**Grazia Maria Cosima Damiana Deledda** (pronunzja bit-Taljan: [ˈɡrattsja deˈlɛdda], bid-djalett ta' Sardenja: [deˈlɛɖːa]; twieled fis-27 ta' Settembru 1871 – miet fil-15 ta' Awwissu 1936), magħrufa wkoll bid-djalett ta' Sardenja bħala **Gràssia** jew **Gràtzia Deledda**, kienet kittieba Taljana li ngħatat il-Premju Nobel għal-Letteratura fl-1926 "għall-kitbiet ispirati idealistikament li bi xbihat ċari jixħtu dawl fuq il-ħajja fil-ġżira nattiva tagħha [jiġifieri Sardenja] u bi profondità u b'simpatija jindirizzaw il-problemi tal-bnedmin inġenerali". Hija kienet l-ewwel mara Taljana li ngħatat dan il-premju, u t-tieni mara biss inġenerali wara Selma Lagerlöf kienet ingħatat tagħha fl-1909.

## Bijografija
Deledda twieldet fi Nuoro, Sardenja, l-Italja f'familja ta' klassi medja. Il-ġenituri tagħha kienu Giovanni Antonio Deledda u Francesca Cambosu, u kienet ir-raba' minn seba' aħwa. Hija attendiet l-iskola primarja (il-livell minimu meħtieġ dak iż-żmien) u mbagħad ingħatat iktar edukazzjoni minn għalliem privat (mistieden ta' wieħed mill-qrabat tagħha) u kompliet tistudja l-letteratura waħedha. Kien matul dan iż-żmien li bdiet turi interess fil-kitba ta' rumanzi qosra, ispirati l-iktar mill-ħajja ta' raħħala minn Sardenja u d-diffikultajiet tagħhom. L-għalliem tagħha ħeġġiġha tibgħat il-kitba tagħha lil gazzetta, u tal-età ta' 13-il sena l-ewwel storja tagħha ġiet ippubblikata f'ġurnal lokali. Uħud mix-xogħlijiet bikrin ta' Deledda ġew ippubblikati fir-rivista tal-moda *L'ultima moda* bejn l-1888 u l-1889. Fl- 1890, Trevisani ppubblika *Nell'azzurro* (Fl-ikħal), l-ewwel ġabra ta' stejjer qosra tagħha. L-enfasi prinċipali ta' Deledda kienet ir-rappreżentazzjoni tal-faqar u d-diffikultajiet assoċjati miegħu permezz ta' kombinament ta' elementi immaġinarji u awtobijografiċi. Il-familja tagħha ma tantx kienet tappoġġaha wisq fix-xewqa tagħha li tikteb.

L-ewwel rumanz ta' Deledda, *Fiori di Sardegna* (Fjuri ta' Sardenja) ġie ppubblikat fl-1892. Il-ktieb tagħha tal-1896 *Paesaggi sardi* (Pajsaġġi ta' Sardenja), ippubblikat minn Speirani, huwa kkaratterizzat minn proża infumata kemm bil-fizzjoni kif ukoll bil-poeżija. Għall-ħabta ta' dan iż-żmien Deledda bdiet kollaborazzjoni regolari mal-gazzetti u mar-rivisti, b'mod partikolari *La Sardegna*, *Piccola Rivista* u *Nuova Antologia*. Ix-xogħol tagħha kiseb viżibbiltà sinifikanti kif ukoll interess kritiku. F'Ottubru 1899, Deledda ltaqgħet ma' Palmiro Madesani, uffiċjal tal-Ministeru għall-Finanzi f'Cagliari. Madesani u Deledda żżewġu fl-1900 u l-koppja marret tgħix f'Ruma eżatt wara l-pubblikazzjoni tagħha ta' *Il vecchio della montagna* (Ix-Xiħ mill-Muntanja). Minkejja t-twelid taż-żewġt itfal subien tagħha, Sardus fl-1901 u Francesco "Franz" fl-1904, Deledda rnexxielha tkompli tikteb b'mod prolifiku u tippubblika qisu rumanz fis-sena.

## Tribut
Fl-10 ta' Diċembru 2017 Google ċċelebraha b'Google Doodle.

## Lista kompluta tax-xogħlijiet
Din ta' hawn taħt hija lista kompluta tax-xogħlijiet kollha ta' Deledda:

* *Stella d'Oriente* (1890)
* *Nell'azzuro* (1890)
* *Fior di Sardegna* (1891)
* *Racconti sardi* (1894)
* *Tradizioni popolari di Nuoro in Sardegna* (1894)
* *La via del male* (1896)
* *Anime oneste* (1895)
* *Paesaggi sardi* (1897)
* *La tentazioni* (1899)
* *Il tesoro* (1897)
* *L'ospite* (1897)
* *La giustizia* (1899)
* *Nostra Signora del buon consiglio: leggenda sarda* (1899)
* *Le disgrazie che può causare il denaro* (1899)
* *Il Vecchio della montagna* (1900)
* *Dopo il divorzio* (1902)
* *La regina delle tenebre* (1902)
* *Elias Portolu* (1900)
* *Cenere* (1904)
* *Odio Vince* (1904)
* *Nostalgie* (1905)
* *L'ombra del passato* (1907)
* *Amori moderni* (1907)
* *L'edera* (1908)
* *Il nonno* (1908)
* *Il nostro padrone* (1910)
* *Sino al confine* (1910)
* *I giuochi della vita* (1911)
* *Nel deserto* (1911)
* *L'edera: dramma in tre atti* (1912)
* *Colombi e sparvieri* (1912)
* *Chiaroscuro* (1912)
* *Canne al vento* (1913)
* *Le colpe altrui* (1914)
* *Marianna Sirca* (1915)
* *Il fanciullo nascosto* (1915)
* *L'incendio nell'oliveto* (1918)
* *Il ritorno del figlio* (1919)
* *Naufraghi in porto* (1920)
* *La madre* (1920)
* *Il segreto dell'uomo solitario* (1921)
* *Cattive compagnie: novelle* (1921)
* *La grazia* (1921)
* *Il Dio dei viventi* (1922)
* *Silvio Pellico* (1923)
* *Il flauto nel bosco* (1923)
* *La danza della collana; A sinistra* (1924)
* *La fuga in Egitto* (1925)
* *Il sigillo d'amore* (1926)
* *Annalena Bilsini* (1927)
* *Il vecchio e i fanciulli* (1928)
* *Il dono di natale* (1930)
* *La casa del poeta* (1930)
* *Eugenia Grandet, Onorato di Balzac* (1930)
* *Il libro della terza classe elementare: letture, religione, storia, geografia, aritmetica* (1931)
* *Giaffa: racconti per ragazzi* (1931)
* *Il paese del vento* (1931)
* *Sole d'estate* (1933)
* *L'argine* (1934)
* *La chiesa della solitudine* (1936)
* *Cosima* (1937); pubblikazzjoni wara mewtha
* *Il cedro del Libano* (1939); pubblikazzjoni wara mewtha
* *Grazia Deledda: premio Nobel per la letteratura 1926* (1966)
* *Opere scelte* (1968)
* *Lettere inedite di Grazia Deledda ad Arturo Giordano direttore della rivista letteraria* (2004)

## Referenzi