Alessandro Scarlatti

**Pietro Alessandro Gaspare Scarlatti** (twieled fit-2 ta' Mejju 1660 – miet fit-22 ta' Ottubru 1725) kien kompożitur Barokk Taljan, magħruf speċjalment għall-opri tiegħu u għall-kantati tiegħu. Huwa meqjus bħala l-iżjed rappreżentant importanti tal-iskola Naplitana tal-opri. Huwa kien il-missier ta' żewġ kompożituri oħra, Domenico Scarlatti u Pietro Filippo Scarlatti.

## Ħajja
Scarlatti twieled f'Palermo (jew f'Trapani), li dak iż-żmien kienet parti mir-Renju ta' Sqallija. Ġeneralment jingħad li kien student ta' Giacomo Carissimi f'Ruma, u wħud għandhom it-teorija li kellu xi rabta mat-Tramuntana tal-Italja minħabba li x-xogħlijiet bikrin tiegħu donnhom għandhom l-influwenza ta' Stradella u ta' Legrenzi. Il-produzzjoni f'Ruma tal-opra tiegħu *Gli equivoci nel sembiante* (1679) wasslitlu l-appoġġ tar-Reġina Christina tal-Iżvezja (li dak iż-żmien kienet tgħix f'Ruma), u huwa sar il-*maestro di cappella* tagħha. Fi Frar 1684 huwa sar il-*maestro di cappella* tal-Viċirè ta' Napli, x'aktarx permezz tal-influwenza ta' oħtu, kantanta tal-opri, li jaf kienet il-maħbuba minn taħt ta' nobbli Naplitan influwenti. Hemmhekk huwa pproduċa sensiela twila ta' opri, li huma notevoli l-iktar għal kemm huma mexxejja u espressivi, kif ukoll mużika oħra għal okkażjonijiet statali.

Fl-1702 Scarlatti telaq minn Napli u ma reġax lura sa meta d-dominazzjoni Awstrijaka ħadet post id-dominazzjoni Spanjola. F'dan l-intervall huwa gawda l-patrunaġġ ta' Ferdinando de' Medici, u għat-teatru tiegħu ħdejn Firenze huwa kkompona l-opri, u tal-Kardinal Ottoboni, li għamlu l-*maestro di cappella* tiegħu, u kisiblu kariga simili fil-Bażilika ta' Santa Marija Maġġuri f'Ruma fl-1703.

Wara li żar Venezja u Urbino fl-1707, Scarlatti reġa' lura Napli mill-ġdid fl-1708, u baqa' hemm sal-1717. Sa dak iż-żmien milli jidher Napli kienet pjuttost xebgħet mill-mużika tiegħu; madankollu, iċ-ċittadini ta' Ruma apprezzaw xogħlu iktar, u fit-Teatro Capranica f'Ruma pproduċa wħud mill-ifjen opri tiegħu (*Telemaco*, 1718; *Marco Attilio Regolò*, 1719; *La Griselda*, 1721), kif ukoll xi eżemplari nobbli ta' mużika tal-knisja, inkluż *Quddiesa ta' Santa Cecilia* għall-kor u għall-orkestra, li kkomponiha f'ġieħ Santa Cecilia għall-Kardinal Francesco Acquaviva fl-1721. L-aħħar xogħol tiegħu fuq skala kbira jidher li kienet is-serenata mhux kompluta *Erminia* għat-tieġ tal-prinċep ta' Stigliano fl-1723. Huwa miet f'Napli fl-1725 u ndifen hemmhekk fil-Knisja ta' Santa Marija ta' Montesanto.

## Mużika ta' Scarlatti
Il-mużika ta' Scarlatti tifforma rabta importanti bejn l-istili vokaliċi tal-Barokk Taljan bikri tas-seklu 17, biċ-ċentri tagħhom f'Firenze, f'Venezja u f'Ruma, u l-iskola klassika tas-seklu 18. Madankollu, l-istil ta' Scarlatti huwa iktar minn element tranżizzjonali fil-mużika tal-Punent; bħall-biċċa l-kbira tal-kollegi tiegħu f'Napli, huwa juri fehim kważi modern tal-psikoloġija tal-modulazzjoni u spiss ukoll juża bdil kostanti fit-tul tal-frażijiet, tant tipiku tal-iskola ta' Napli.

L-opri bikrin tiegħu — *Gli equivoci nel sembiante* tal-1679; *L'honestà negli amori* tal-1680, bl-arja famuża "Già il sole dal Gange"; *Il Pompeo* tal-1683, bl-arji magħrufa sew "O cessate di piagarmi" u "Toglietemi la vita ancor," u oħrajn sa madwar l-1685 — fihom il-kadenzi iktar antiki fir-reċtar, u varjetà konsiderevoli ta' forom mibnija bir-reqqa fl-arji qosra tagħhom, xi kultant akkumpanjati mill-kwartett tal-korda, b'elaborazzjoni dettaljata, xi drabi bil-*continuo* biss. Sal-1686, huwa kien stabbilixxa b'mod definittiv l-forma tal-"overture Taljana" (it-tieni edizzjoni ta' *Dal male il bene*), u kien abbanduna l-kuntrabaxx u l-arja b'forma binarja f'żewġ stanzi favur arja b'forma ternarja jew tat-tip *da capo*. L-aqwa opri tiegħu ta' dan il-perjodu huma *La Rosaura* (1690, stampata mill-Gesellschaft für Musikforschung), u *Pirro e Demetrio* (1694), bl-arji "Le Violette" u "Ben ti sta, traditor".

Minn madwar l-1697 'il quddiem (*La caduta del Decemviri*), influwenzat parzjalment x'aktarx mill-istil ta' Giovanni Bononcini u probabbilment wisq iktar mill-gosti tal-qorti tal-Viċirè, l-arji tal-opri tiegħu saru iktar konvenzjonali u b'ritmu komuni, filwaqt li s-siltiet mużikali tiegħu kellhom ritmu mgħaġġel u grezz, għalkemm xorta waħda brillanti (*L'Eraclea*, 1700), bl-użu frekwenti tal-oboe u tat-trumbetti, u d-daqq tal-vjolini f'daqqa. L-opri li kkompona għal Ferdinando de' Medici ntilfu; jaf kienu jagħtu idea iktar favorevoli tal-istil tiegħu peress li l-korrispondenza tiegħu mal-prinċep turi li kienu ġew komposti b'sens sinċier ħafna ta' ispirazzjoni.
*Mitridate Eupatore*, meqjusa bħala l-kapulavur tiegħu u komposta għal Venezja fl-1707, fiha mużika ferm iktar avvanzata minn kwalunkwe xogħol ieħor li Scarlatti kien ikkompona għal Napli, kemm bħala teknika kif ukoll bħala poter intellettwali. L-opri Naplitani ta' wara (*L'amor volubile e tiranno* tal-1709; *La principessa fedele* tal-1710; *Tigrane* tal-1714, eċċ.) huma kabbarija u effettivi iktar milli emozzjonali ferm; l-istrumentazzjoni timmarka avvanz kbir fuq ix-xogħol preċedenti, peress li d-dmir prinċipali ta' akkumpanjament tal-vuċi jitħalla f'idejn il-kwartett tal-korda, u l-arpa tiġi rriżervata b'mod esklużiv għar-*ritornelli* (riturnelli) strumentali storbjużi. Fl-opra tiegħu *Teodora* (1697) huwa ħareġ bl-idea tal-użu tar-*ritornello* orkestrali.

L-aħħar grupp ta' opri tiegħu, li kkompona għal Ruma, fihom sentiment poetiku iktar imqanqal, stil wiesa' u dinjituż tal-melodija, sens drammatiku qawwi, speċjalment fir-reċtar akkumpanjat; mezz li hu stess kien uża għall-ewwel darba saħansitra fl-1686 (*Olimpia vendicata*) u stil ferm iktar modern ta' orkestrazzjoni, bil-kurunetti jidhru għall-ewwel darba u ttrattati b'effett li jispikka.

Apparti l-opri, l-oratorji (*Agar et Ismaele esiliati* tal-1684; *La Maddalena* tal-1685; *La Giuditta* tal-1693; *Oratorju tal-[[Milied]]* għall-ħabta tal-1705; *S. Filippo Neri* tal-1714; u oħrajn) u s-serenati, li kollha għandhom stil simili, Scarlatti kkompona iktar minn 500 kantata għall-vuċi ta' solista. Dawn jirrappreżentaw l-iżjed tip intellettwali ta' mużika kantata ta' dak iż-żmien, u tassew ħasra li baqgħu kważi kollha fil-manuskritti, peress li l-istudju bir-reqqa tagħhom huwa indispensabbli għal kull min jixtieq ikollu idea adegwata tal-iżvilupp ta' Scarlatti.

Il-ftit Quddisiet tiegħu (ma tant huwa kredibbli l-għajdut li kkompona xi mitejn quddiesa) u l-mużika tal-knisja tiegħu inġenerali komparattivament mhumiex importanti, għajr il-*Quddiesa ta' Santa Cecilia* (1721), li hija waħda mill-ewwel tentattivi tal-istil li laħaq il-milja tiegħu fil-Quddisiet famużi ta' Johann Sebastian Bach u Ludwig van Beethoven. Il-mużika strumentali tiegħu, għalkemm mhux mingħajr interess, hija pjuttost antikwata meta mqabbla max-xogħlijiet vokaliċi tiegħu.

## Opri

## Reġistrazzjonijiet

* Philharmonia Baroque Orchestra, Nicholas McGegan. (2016). *La Gloria di Primavera*. Philharmonia Baroque Orchestra. Diana Moore, Suzana Ograjensek, Nicholas Phan, Clint van der Linde, Douglas Williams, Philharmonia Chorale
* Akademie für alte Musik Berlin, René Jacobs. (2007). *Griselda*. Harmonia Mundi HMC 901805.07. Dorothea Röschmann, Lawrence Zazzo, Veronica Cangemi, Bernarda Fink, Silvia Tro Santafé, Kobie van Rensburg
* Le Consert de l'Hostel Dieu. (2006). *Il martirio di Sant'Orsola*. Ligia digital: 0202176-07
* Le parlement de musique. (2005). *La Giuditta*. Ambronay editions: AMY004
* Ensemble Europa Galante. (2004). *Oratorio per la Santissima Trinità*. Virgin Classics: 5 45666 2
* Academia Bizantina. (2004). *Il Giardino di Rose*. Decca: 470 650-2 DSA.
* Orqestra barocca di Sevilla . (2003). *Colpa, Pentimento e Grazia*. Harmonia Mundi: HMI 987045.46
* Seattle Baroque. (2001). *Agar et Ismaele Esiliati*. Centaur: CRC 2664
* *Sedecia, re di Gerusalemme*. 2000 . Gérard Lesne, Philippe Jaroussky, Virginie Pouchon, Mark Padmore, Peter Harvey, Il Seminario musicale. Virgin veritas, Erato
* Capella Palatina. (2000). *Davidis pugna et victoria*. Agora: AG 249.1
* Akademie für alte Musik Berlin, René Jacobs. (1998). *Il Primo Omicidio*. Harmonia Mundi Fr. Dorothea Röschmann, Graciela Oddone, Richard Croft, René Jacobs, Bernarda Fink, Antonio Abete
* Ensemble Europa Galante. (1995). *Humanita e Lucifero*. Opus 111: OPS 30–129
* Ensemble Europa Galante. (1993). *La Maddalena*. Opus 111: OPS 30–96
* Allesandro Stradella Consort. (1992). Cantata natalizia *Abramo, il tuo sembiante*. Nuova era: 7117
* I Musici. (1991). *Concerto Grosso*. Philips Classics Productions: 434 160-2
* I Musici. William Bennett (Flute), Lenore Smith (Flute), Bernard Soustrot (Trumpet), Hans Elhorst (Oboe). (1961). *12 Sinfonie di concerto grosso* Philips Box 6769 066 [9500 959 & 9500 960 – 2 vinyl discs]
* Emma Kirkby, soprano and Daniel Taylor, countertenor, with the Theatre of Early Music. (2005). *Stabat Mater*. ATMA Classique: ACD2 2237
* Francis Colpron, recorder, with Les Boréades. (2007). *Concertos for flute*. ATMA Classique: ACD2 2521
* Nederlands Kamerkoor, with Harry van der Kamp, conductor. (2008). *Vespro della Beata Vergine* għal ħames vuċijiet u *continuo*. ATMA Classique: ACD2 2533

## Referenzi