Tupaja

**Tupaji** huma mammiferi omnivori ta' daqs żgħir mifruxa mal-foresti tropikali fix-Xlokk tal-Asja. It-tupaji jiffurmaw żewġt familji Tupaiidae u Ptilocercidae u l-ordni kollu Scandentia. Hemm 20 speċi mifruxa ma' 5 ġeneri. It-tupaji għandhom l-għola rata ta' massa ċelebrali meta imqabbla ma' dik ta' ġisimhom, saħansitra akbar minn dik tal-bniedem.

Għalkemm imsejħa ġrieden tas-siġar, dawn m'humiex ġrieden ta' veru (għalkemm darba kienu klassifikati magħhom fl-ordni Insectivora) u mhux kollha jqattgħu ħajjithom fis-siġar. Fost affarijiet oħra t-tupaji huma uħud mill-ftit annimali li jieklu l-frotta tar-Rafflesia.

## Klassifikazjoni

* Ordni Scandentia
** Familja Tupaiidae
*** Ġeneru *[[Anathana]]*
**** Tupaja ta' Madras, *Anathana ellioti*
*** Ġeneru *[[Dendrogale]]*
**** Tupaja ta' denbu lixx ta' Bornejo, *Dendrogale melanura*
**** Tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana, *Dendrogale murina*
*** Ġeneru *[[Tupaia]]*
**** Sottoġeneru *[[Tupaia]]*
***** Tupaja tat-Tramuntana, *Tupaia belangeri*
***** Tupaja ta' żaqqu dehebi, *Tupaia chrysogaster*
***** Tupaja strixxat, *Tupaia dorsalis*
***** Tupaja komuni, *Tupaia glis]]*
***** Tupaja rqiq, *Tupaia gracilis*
***** Tupaja ta' Horsfield, *Tupaia javanica*
***** Tupaja ta' saqajh twal, *Tupaia longipes*
***** Tupaja ta' Nikobar, *Tupaia nicobarica*
***** Tupaja mpitter, *Tupaia picta*
***** Tupaja ħamrani, *Tupaia splendidula*
**** Sottoġeneru *[[Lyonogale]]*
***** Tupaja ż-żgħir, *Tupaia minor*
***** Tupaja Kalamjan, *Tupaia moellendorffi*
***** Tupaja tal-muntanji, *Tupaia montana*
***** Tupaja ta' Palaw, *Tupaia palawanensis*
***** Tupaja l-kbir, *Tupaia tana*
*** Ġeneru *[[Urogale]]*
**** Tupaja tal-Filippini, *Urogale everetti*
** Familja Ptilocercidae
*** Ġeneru *[[Ptilocercus]]*
**** Tupaja ta' denbu pinna, *Ptilocercus lowii*

It-tupaji darba kienu jagħmlu parti mal-ordni Insectivora u wara, minħabba ċertu similaritajiet interni, mal-ordni Primates, ma' dan tal-aħħar kienu klassifikati bħala proxximji primittivi. Madanakollu, l-aħħar studji tal-filoġenija molekulari wrew li t-tupaja għandhom jiġu klassifikati f'ordni għalihom Scandentia u flimkien mal-ordnijiet Primates u Dermoptera, jiffurmaw il-klad Euarchonta. Il-klad Euarchonta tiġi oħt il-klad Glires u din hi ffurmata mill-ordnijiet Lagomorpha u Rodentia, u ż-żewġ gruppi jiffurmaw l-Euarchontoglires.

## Referenzi
* Helgen, Kristofer M. (November 16, 2005). in Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 104-109. ISBN 0-8018-8221-4..
* Corbet, G.B. and J.E. Hill, 1992, The Mammals of the Indomalayan Region: a systematic review. Nat. Hist. Mus. Publ. and Oxford Univ. Press. 
* Payne, J., C.M. Francis, K. Phillipps, dan S.N. Kartikasari. 2000. Panduan Lapangan Mamalia di Kalimantan, Sabah, Sarawak & Brunei Darussalam. The Sabah Society, Wildlife Conservation Society-Indonesia Programme dan WWF Malaysia. ISBN 979-95964-0-8

## Links Esterni
* https://web.archive.org/web/20060217205854/http://mbgnet.mobot.org/sets/rforest/animals/shrew.htm
* https://web.archive.org/web/20090425105628/http://nationalzoo.si.edu/Animals/SmallMammals/fact-lessertreeshrew.cfm
* https://web.archive.org/web/20071009082712/http://www.hoglezoo.org/animals/view.php?id=183