Ouarzazate

**Ouarzazate** (f'Tachelhit :ⵡⴰⵔⵣⴰⵣⴰⵜ ; bl-Għarbi : **ورزازات**  ), nicknamed *the door of the desert*, is a city and capital of Ouarzazate Province in the region of Drâa-Tafilalet, south-central Morocco. 

Ouarzazate hija destinazzjoni turistika primarja fil-Marokk matul il-vaganzi, kif ukoll punt tat-tluq għal eskursjonijiet lejn u madwar il- Wied tad-Draa u d-deżert. Ir-raħal fortifikat ta' Aït Benhaddou fil-punent tal-belt huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Storja
Is-sit tal-belt ta’ Ouarzazate għandu traċċi ta’ okkupazzjoni umana li tmur lura għal żminijiet preistoriki. Fil-fatt, għodod tal-ġebel imqattgħin li jmorru lura għall-perjodu Paleolitiku, bħal mannarini Acheuleani Marokkini, instabu hemmhekk. 

Iċ-Chleuh huma l-abitanti maġġoritarji ta’ dan ir-reġjun, flimkien mal-Lhud u l-Haratines, dixxendenti tal-ewwel popolazzjonijiet li aktar tard tħalltu ma’ skjavi sub-Saħarjani. Ir-reġjun ta’ Ouarzazate ilu punt ta’ tranżitu bejn ir-renji sub-Saħarjani u l-bliet Marokkini antiki ta’ Marrakech u Aghmat, permezz tal-bliet tal-Wied ta’ Draa jew Sijilmassa. L-ewwel darba li jissemma l-isem “Ouarzazat” jinstab fid-“Deskrizzjoni tal-Afrika ta’ Fuq” ta’ Al-Bakri fis-seklu 11, fid-deskrizzjoni tiegħu tar-rotta minn Sijilmassa għal Aghmat.

Fil-Medju Evu, ir-reġjun ġie Islamizzat minn Uqba Ibn Nafia fis-sena 681 (62 AH). Minn nofs is-seklu 8, it-tixrid tar-rivolta Kharijite u l-emerġenza tal-Idrisidi fil-Marokk (avversarji tal-awtorità tal-kalifati ta' Damasku) wasslu għat-twaqqif ta' Sijilmassa f'Tafilelt. Dan wassal għat-tnaqqis tal-bliet antiki ta' Todgha u Ziz favur il-Provinċja ta' Ouarzazate. 

Sat-tieni nofs tas-seklu 13, l-Għarab Maaquil kienu infiltraw il-provinċji kollha tan-nofsinhar tal-Marokk ħlief iż-żoni muntanjużi.

Matul l-era Saadjana, ir-reġjun reġa’ qam mill-ġdid u esperjenza boom ekonomiku u kulturali ffavorit mill-iżvilupp ta’ kummerċ trans-Saħarjan profittabbli, speċjalment wara l-ispedizzjoni organizzata mis-Sultan El Mansour lejn Timbuktu. Dan il-kummerċ għadda mill-bliet tal-Wied tad-Draa u l-oasi ta’ Ouarzazate kienet punt ta’ qsim għall-mogħdijiet tal-Atlas u Marrakech. Dak iż-żmien, ma kien hemm l-ebda belt f’Ouarzazate. Iżda wara l-għajbien ta’ El Mansour, il-kosta Atlantika saret iż-żona kummerċjali preferuta għad-detriment tar-reġjun ta’ Ouarzazate, li esperjenza perjodu ta’ tnaqqis.

Fis-seklu 19, wara perjodu mħawwad, ir-reġjun waqa' taħt l-awtorità tal-Glaoui caïds ta' Telouet, maħtura mis-sultani Alaouite. Fl-1884, Charles de Foucauld iddeskriva l-oasi ta' Ouarzazate, li kienet tinkludi l-Kasbahs ta' Tifoultout, Taourirt u Tamasla; kif ukoll tużżana ksour inklużi Tamassint, Fedragoum, Tagheramt, Tassouma't, Zaouiat Sidi Othmane, Tabounte u Tazroute. Dak iż-żmien kien hemm biss souk wieħed f'Zaouia Sidi Othmane, iżda għadha mhux belt vera. Il-Lhud dak iż-żmien kienu pjuttost numerużi bi tmien mellahs imqassma fil-ksour tal-oasi. Fl-1893 is-Sultan Moulay Hassan wettaq spedizzjoni minn Fez għal Tafilalet, il-benniena tad-dinastija tiegħu, u l-Atlas tan-Nofsinhar biex jafferma l-awtorità tiegħu. Fi triqtu lura, huwa qasam l-oasi ta’ Ouarzazate u, skont ir-rakkont tat-tabib tiegħu, l-ispedizzjoni għaddiet biss minn ħdejn il-ksar ta’ Taourirt u l-fdalijiet ta’ kasbah fuq għolja fis-sit fejn Ouarzazate kellha tinbena tletin sena wara. Huwa waqaf fil-kasbah ta’ Tifoultout.

Bil-wasla tat-truppi kolonjali fir-reġjun, twaqqfet belt ta’ garnizon fl-1928, u Ouarzazate saret iċ-ċentru amministrattiv tar-reġjun ta’ Drâa. Ajrudromu, il-bidu tal-Ajruport ta’ Ouarzazate, inbena fl-1926. Triq qabbdet lil Marrakech fl-1928 permezz tal-Pass ta’ Tizi n’Tichka. 

Il-kostruzzjoni tad-Diga ta’ El Mansour Eddahbi, bejn l-1972 u l-1979, tat spinta ġdida lill-ekonomija tar-reġjun, partikolarment fis-settur agrikolu; ir-riserva tipprovdi irrigazzjoni għall-Wied ta’ Drâa u parzjalment tipprovdi ilma tax-xorb lil Ouarzazate.

## Ekonomija
Il-belt ta’ Ouarzazate qed tesperjenza żieda qawwija fit-turiżmu u l-films. Ouarzazate għandha ajruport internazzjonali u hija aċċessibbli bit-triq minn Marrakech (4 sigħat bil-karozza tal-linja, 3.5 sigħat bit-taxi) permezz tat-Tizi n'Tichka. 

It-turiżmu għandu rwol ewlieni, b’aktar minn 400,000 lejl f’lukanda fl-2014. 

Il-proġett tal-impjant tal-enerġija solari Noor ħoloq momentum ekonomiku ġdid għall-belt, u ġibed investimenti sinifikanti sal-2020.

## Post tal-iffilmjar
Iż-żona ta' Ouarzazate hija post magħruf għall-produzzjoni tal-films, bl-akbar studios tal-Marokk jistiednu ħafna kumpaniji internazzjonali biex jaħdmu hawn. Hawnhekk inġibdu films bħal *Lawrence of Arabia* (1962), *The Man Who Would Be King* (1975), *The Living Daylights* (1987), *The Last Temptation of Christ* (1988), *The Mummy* (1999), *[[Gladiator]]* (2000), *Kingdom of Heaven* (2005), *Kundun* (1997), *Legionnaire* (1998), *The Hills Have Eyes* (2006), *Salmon Fishing in the Yemen* (2011) u *The Wages of Fear* (2024), kif ukoll parti mis-sensiela televiżiva *[[Game of Thrones]]*. Kien il-post tal-iffilmjar għall-belt fittizja ta' Agapenta fir-raba' staġun tas-sensiela ta' Netflix Outer Banks.

## Ġemellaġġ

*  Casablanca (Marokk) ;
*  Maubeuge (Franza) ;
*  Bédarieux (Franza) ;
*  Brussell (Belġju).

## Nies persuni

* Lalla Messaouda, omm is-Sultan Ahmed al-Mansour; 
* Thami El Glaoui, Pasha ta' Marrakech; 
* Mohamed Rochdi Chraïbi, Direttur tal-Kabinett Irjali; 
* Touria Alaoui, attriċi; 
* Dounia Boutazout, attriċi; 
* Adib Alkhalidey, kummidjant u artist ibbażat fil-Quebec; 
* Romain Saïss, plejer tal-futbol professjonali internazzjonali; 
* Younes Taha, plejer tal-futbol professjonali; 
* Ayoub El Amloud, plejer tal-futbol professjonali. 
* Siham Ouchtou, ġurnalista

## Referenzi