Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan

Is-**Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan**, jew fil-qosor il-**Muntanja Hamiguitan**, huwa magħmul minn muntanja li tinsab fil-provinċja tal-Lvant ta' Davao, il-Filippini. Il-muntanja hija għolja 1,620 metru (5,315-il pied). Is-santwarju jħaddan fih waħda mill-iżjed popolazzjonijiet b'diversità ta' organiżmi selvaġġi fil-pajjiż. Fost l-organiżmi selvaġġi li jgħixu fl-inħawi hemm l-ajkli tal-Filippini u diversi speċijiet ta' *Nepenthes*. Uħud minn dawn tal-aħħar, bħan-*Nepenthes peltata* u n-*Nepenthes micramphora*, huma endemiċi għall-inħawi. Il-muntanja hija żona forestali protetta ta' madwar 2,000 ettaru. Din l-art imsaġġra hija magħrufa għall-foresta unika ta' siġar nani jew bonsai li għandhom xi mitt sena u li jgħixu f'ħamrija ultramafika, flimkien ma' bosta speċijiet rari, endemiċi u fil-periklu ta' flora u ta' fawna.

Is-Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan, b'erja ta' 6,834 ettaru (68.34 km2), ġie ddikjarat bħala park nazzjonali u santwarju tan-natura selvaġġa fl-2003. Fl-2014, il-park tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u sar l-ewwel sit f'Mindanao u sitt wieħed fil-Filippini.

Il-Muntanja Hamiguitan tagħmel parti mill-Kuritur tal-Bijodiversità tal-Lvant ta' Mindanao. Il-konservazzjoni tal-katina muntanjuża hija sforz multisettorjali li jsir bl-involviment tal-gvern provinċjali tal-Lvant ta' Davao, tad-Dipartiment tal-Ambjent u r-Riżorsi Naturali, tal-komunitajiet lokali u tal-popli indiġeni.

## [[Ġeografija]]
Il-Muntanja Hamiguitan tinsab fil-provinċja tal-Lvant ta' Davao fil-Grigal tal-gżira ta' Mindanao, il-Filippini. Tokkupa ż-żona tal-art fi ħdan il-konfini politiċi ta' Mati, San Isidro u Governor Generoso.

## Flora u fawna

### Pjanti
Mill-inventarju tal-ispeċijiet ta' flora fil-muntanja u fl-inħawi tal-madwar ħareġ li l-foresta muntanjuża tagħha fiha l-ikbar rikkezza ta' speċijiet ta' pjanti, b'462 speċi, segwiti mill-foresti dipterokarpi bi 338 speċi, il-foresti bil-muski b'246 speċi u s-sistema agrikola b'246 speċi. Il-muntanja tospita wkoll 45 speċi ta' orkidej, u 23 minnhom huma endemiċi għall-Filippini. Uħud mill-pjanti komuni fil-Muntanja Hamiguitan jinkludu dawn li ġejjin:

* *Leptospermum flavescens;*
* *Wendlandia nervosa*;
* *Tristaniopsis micrantha*;
* *Dacrydium elatum*;
* *Calophyllum blancoi*;
* *Symplocos polyandra*;
* *Almaciga* (*Agathis philippinensis*);
* *Elaeocarpus verticillatus*;
* *Patersonia lowii*;
* *Astronia lagunensis*;
* *Nepenthes alata* (*sensu lato*);
* *Nepenthes hamiguitanensis*;
* *Nepenthes justinae*;
* *Nepenthes micramphora*;
* *Nepenthes peltata*;
* *Schizaea inopinata*;
* *Schizaea malaccana*;
* *Paphiopedilum ciliolare*;
* *Dipodium paludosum*;
* *Epigeneium* sp.;
* *Dendrochilum longilabre*;
* *Dendrochilum tenellum*;
* *Dendrochilum* sp. (speċi mhux magħrufa);
* *Macodes petola*;
* *Coelogyne chloroptera*;
* *Bulbophyllum* sp.;
* *Appendicula* sp.;
* *Gleichennia hirta*;
* *Drimys piperita*;
* *Hydnophyton* sp.;
* *Dilochia deleoniae*;
* *Lindsaea hamiguitanensis*;
* *Ceratostylis latipetala*;
* *Bulbophyllum colubrimodum*.

### Annimali
Il-Lista l-Ħamra tal-Unjoni Internazzjoni għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN) identifikat mill-inqas 11-il speċi ta' vertebrati fil-periklu. Il-Kunsill għall-Agrikoltura, il-Forestrija u r-Riżorsi Naturali tal-Filippini rrapporta li fil-muntanja jgħixu ħames speċijiet fil-periklu, 27 speċi rari, 44 speċi endemika u 59 speċi importanti ekonomikament. L-ispeċijiet li ġejjin jgħixu fl-inħawi:

* l-ajkla tal-Filippini (*Pithecophaga jeffreyi*);
* il-pippistrell ġgantesk tal-kappa dehbija (*Acerodon jubatus*);
* il-farfett il-lejl tal-foresti tal-Filippini (*Hipposideros obscurus*);
* it-tarsjer tal-Filippini (*Tarsius syrichta*);
* il-ħanżir selvaġġ tal-Filippini (*Sus philippensis*);
* iċ-ċerva kannella tal-Filippini (*Cervus mariannus*);
* il-farfatt il-lejl tal-frott ta' Fischer (*Haplonycteris fischeri*);
* iż-żibett tal-palm tal-Asja (*Paradoxurus hermaphroditus*);
* il-ħamiema kannella ta' Tawitawi (*Phapitreron cinereiceps*);
* il-buċeru tariktiku (*Penelopides panini*);
* il-kolibrì tal-kappa griża (*Aethopyga primigenius*);
* il-kokka ġganteska ta' Mindanao (*Mimizuku gurneyi*);
* il-far ta' Batomys (speċi ta' far safrani-kannella endemiku għall-inħawi).

## Sit ta' Wirt Dinji
Fl-2004, is-Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan ġie ddikjarat bħala santwarju tan-natura selvaġġa permezz tal-Liġi dwar il-Muntanja Hamiguitan li ġiet ippromulgata mill-President Gloria Macapagal-Arroyo fuq inizjattiva tas-senatriċi Loren Legarda.

F'Ġunju 2014, is-Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Qabel din id-data, is-sit kien diġà ġie ddikjarat bħala Park ta' Wirt tal-ASEAN.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Referenzi