Palazz Vilhena

**Vilhena Palace** , magħruf ukoll bħala l- **Palazz Maġisterjali** u **Palazzo Pretorio**, huwa palazz Barokk Franċiż fl - Imdina, Malta . Huwa msemmi għal António Manoel de Vilhena, il- Gran Mastru li kkummissjonaha. Inbniet bejn l-1726 u l-1728 fuq disinni tal-perit Franċiż Charles François de Mondion, fuq il-post tal-lok tal-laqgħa tal-Università. Il-palazz intuża bħala sptar fis-sekli 19 u 20, u sar magħruf bħala **l-Isptar Connaught** wara l-1909. Mill-1973, ilha miftuħa għall-pubbliku bħala l-Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali ta' Malta.

## Storja
**<big>Sfond u kostruzzjoni</big>** 
 

Is-sit tal-Palazz Vilhena ilu abitat minn żminijiet antiki, u fdalijiet post-Puniċi nstabu fiż-żona. F’madwar is-seklu 8, x’aktarx inbniet fort Biżantin fuq il-post, u fil-Medju Evu żviluppa f’kastell magħruf bħala *Castellu di la Chitati*. Il-ħitan ta' ġewwa tal-kastell ġew imwaqqgħin fis-seklu 15, u l-parti li kien fadal inbniet bħala palazz mill-Gran Mastru Philippe Villiers de L'Isle-Adam fl-1530s. Il-palazz kien jismu *Palazzo Giuratale*, u kien fih il-kunsill amministrattiv ċivili magħruf bħala l-Università. L-istruttura saret ħsara fit-terremot ta’ Sqallija fl-1693. 

Fit-3 ta’ Novembru 1722, il-Gran Mastru li kien għadu kif ġie elett, António Manoel de Vilhena, ħareġ ordnijiet għar-restawr u r-rinnovazzjoni tal-Imdina. Id-daħla tal-belt reġgħet inbniet kompletament, u s-sede tal-Università twaqqgħet biex tagħmel post għal palazz tas-sajf għall-Gran Mastru. Inbniet Banca Giuratale ġdida biex tospita l-Università wara t-twaqqigħ tal-post tal-laqgħa tagħha.

Il-bini tal-palazz il-ġdid ta’ Vilhena beda fl-1726, u tlesta sentejn wara fl-1728. Il-bini kien iddisinjat minn Charles François de Mondion fl-istil Barokk Franċiż li kien popolari fil-palazzi tal-hotel Pariġini, u nbena taħt is-superviżjoni tal- capomastro Malti Petruzzo Debono.

**<big>Sptar</big>**

Il-palazz serva bħala sptar temporanju waqt tifqigħa tal-kolera fl-1837. 

Fit-12 ta’ Ġunju 1860, il-palazz inbidel f’sanatorju mill-militar Ingliż. Il-palazz kien mikri għal £160 fis-sena, u l-konverżjoni tal-bini fi sptar tiswa inqas minn £1000. L-isptar ingħalaq temporanjament fl-1890, u fil-qosor serva bħala kwartieri. Reġgħet fetħet ftit wara, u fl-aħħar ingħalaq fl-1907. 

Il-palazz reġa’ nfetaħ mir-Re Edward VII fit-22 ta’ April 1909, bħala sptar għal pazjenti li jbatu mit-tuberkulożi. Kien magħruf bħala l-Isptar ta’ Connaught wara l-Prinċep Arthur, Duka ta’ Connaught u Strathearn, li ta donazzjoni ta’ £800 biex jixtri tagħmir ġdid għall-isptar. L-isptar ingħalaq fl-1956.

**<big>Mużew</big>**

Il-palazz ġie inawgurat bħala l-Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali fit-22 ta’ Ġunju 1973. Il-kollezzjonijiet tiegħu jinkludu kampjuni ta’ flora u fawna, fossili, blat, minerali u diorami tal-ħabitats Maltin. 

Il-parti ta' quddiem tal-palazz ġiet restawrata fil-bidu tas-snin 2000 bi spiża ta' madwar Lm46,000. Ġie inawgurat mill-President ta’ Malta, Guido de Marco, f’Lulju tal-2002. 

Il-bini kien inkluż fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925. Issa huwa monument nazzjonali Grad 1, u huwa elenkat fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Arkitettura

Il-Palazz Vilhena huwa bini kbir li huwa meqjus bħala "eżempju eċċellenti tal-Barokk Franċiż." Għandha barra ta' barra f'forma ta' U mdawra b'loggias, li ssegwi l-pjanta tal-kastell oriġinali, u possibilment fiha xi fdalijiet tal-palazz tas-seklu 16 inkorporati fl-istruttura. Il-quddiem jiġi avviċinat minn bieb imżejjen bl-arma ta’ Vilhena. Il-faċċata ċentrali tal-palazz fiha l-bieb prinċipali mżejn, li hu mdawwar b’kolonni Korintji u mdawwar b’riliev tal-bronż ta’ De Vilhena u arma oħra. 

L-intern tal-palazz huwa ppjanat b'mod irregolari, b'kuntrast qawwi mar-regolarità u l-bilanċ ta 'barra. Il-bini fih ukoll bitħa ta’ ġewwa. Il-Palazz Vilhena huwa marbut mal-Corte Capitanale, li nbniet fl-istess żmien tal-palazz u kienet iddisinjata wkoll minn Mondion. 

Dan il-bini kien iservi bħala l-qrati tal-Imdina, u r-rabta tagħha mal-palazz kienet ġest simboliku biex iwassal li l-qrati kienu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Ordni ta’ San Ġwann. Il-Corte Capitanale issa sservi bħala s-sede tal-kunsill lokali tal-Imdina.

## Referenzi