open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chris u Moira

**Chris u Moira** kienu duo Malti, iffurmat minn **Moira Stafrace** u **Christopher Scicluna**. Huma magħrufa l-aktar għax irrappreżentaw lil Malta fil-Eurovision Song Contest tal-1994.

## Ħajja u karriera
Stafrace twieldet Malta fl-1970. Ta’ 12-il sena bdiet il-karriera tagħha fil-kant.  Xtrat kitarra u bdiet tkanta ma’ diversi gruppi. Ħadet sehem f’bosta festivals fejn rebħet bosta premjijiet. Fl-1992 ingħatat il-premju għall-Aħjar Personalità fl-industrija tal-mużika ta’ pajjiżha.  Fl-1993 iltaqgħet u tħabbet mal-kitarrist, Chris Scicluna. Is-sena ta' wara huma żżewġu.

Scicluna twieled Malta fl-1959 u beda l-istudju tal-mużika ta' 8 snin u qatta' l-biċċa l-kbira tas-snin tmenin jaħdem freelance fir- Renju Unit. Huwa Irrekordja l-ewwel album tiegħu fl-1979 'Starlights' bħala kompożitur u kantant. Fl-1990 huwa deher fl-abum 'Ever Changing Moods' tal-grupp Malti Getting Closer. Meta l-kanzunetta 'This Time' ta' William Mangion intgħażlet biex tirrappreżenta lil Malta fil-Eurovision Song Contest tal-1993 huwa ħa sehem bħala kitarrist. Kien hemm l Chris iltaqa' ma' Moira li kienet waħda mill-kantanti li akkumpanjaw lil Mangion. Fl-1994 huma kkomponew il-kanzunetta More than Love, li rrappreżentat lil Malta fil-konkors tal-Eurovision f'Dublin. Huma kklassifikaw fil-5 post b’97 punt – wieħed mill-aħjar riżultati għal Malta matul is-snin f'dan il-konkors.

Fl- 1999, id-duo rritorna għall-Eurovision, din id-darba kitbu kanzunetta bl-isem Believe 'n Peace għall-girlband Times Three . Il-kantanta ewlenija tal-grupp kienet oħt Moira. Kemm Chris kif ukoll Moira kienu fuq il-palk bħala kantanti fl-isfond.

Scicluna miet fit-18 ta' Frar 2022, fl-età ta’ 62 sena.

Stafrace ħadet sehem fil-Malta Eurovision Song Contest 2024 bil-kanzunetta tagħha "Feather Flight", iżda kienet eliminata wara s-semifinali.
## Referenzi
Caroline Mikkelsen

**Caroline Mikkelsen** (twieldet fl-20 ta' Novembru 1906 – mietet fil-15 ta' Settembru 1998; iktar 'il quddiem ħadet il-kunjom **Mandel** wara li żżewġet) kienet esploratriċi Daniża-Norveġiża li fl-20 ta' Frar 1935 kienet l-ewwel mara li rifset fuq l-Antartika, għalkemm mhux ċert jekk rifsitx fuq l-art kontinentali jew fuq gżira.

## Esplorazzjoni tal-Antartiku
Caroline Mikkelsen twieldet fl-1906 fid-Danimarka, u iktar 'il quddiem iżżewġet l-ewwel raġel tagħha, il-Kaptan Norveġiż Klarius Mikkelsen u marret tgħix in-Norveġja.
Fix-xitwa tal-1934-1935, Mikkelsen ġiet akkumpanjata mir-raġel Norveġiż tagħha Klarius fuq spedizzjoni fl-Antartika sponsorjata minn Lars Christensen, fuq il-bastiment ta' riforniment *M/S Thorshavn* b'istruzzjonijiet biex ifittxu għal artijiet Antartiċi li setgħu jiġu annessi man-Norveġja. Il-Muntanja Caroline Mikkelsen ingħatat isimha u kunjomha.

Fl-20 ta' Frar 1935, l-ispedizzjoni niżlet l-art xi mkien fuq il-blata kontinentali tal-Antartika. Mikkelsen żbarkat mill-vapur u pparteċipat fl-olzar tal-bandiera Norveġiża u fil-bini ta' girna jew borġ ġebel ta' mafkar. Mikkelsen qatt ma għamlet xi dikjarazzjonijiet irreġistrati li żbarkat fuq l-art kontinentali, iżda inizjalment kien maħsub li żbarkat fuq l-Għoljiet ta' Vestfold mhux wisq 'il bogħod mill-Istazzjon ta' Davis attwali. Hi ma tkellmitx pubblikament dwar il-vjaġġ tagħha fl-Antartika sa sittin sena wara l-iżbark tagħha, fl-1995, meta tkellmet dwar il-vjaġġ tagħha fil-gazzetta Norveġiża *Aftenposten,* wara li ġiet ikkuntattjata mill-Mexxejja tal-Istazzjon ta' Davis, Diana Patterson.

Fl-1941 ir-raġel tagħha Klarius miet u fl-1944 iżżewġet lil Johan Mandel minn Tønsberg. Mikkelsen-Mandel mietet fl-1998.

Fl-1998 u fl-2002, riċerkaturi Awstraljani ppubblikaw artikli storiċi fil-*Polar Record* u kkonkludew li l-grupp li kien żbarka mit-Thorshavn — jiġifieri anke Mikkelsen — kien żbarka fuq il-Gżejjer Tryne fejn għad hemm markatur fil-girna ta' Mikkelsen sa llum. Is-sit tal-iżbark jinsab bejn wieħed u ieħor xi ħames kilometri mill-art kontinentali tal-Antartika. Ma ġie skopert l-ebda sit ieħor ta' żbark fuq l-art kontinentali li seta' żbarka fuqu l-grupp ta' Mikkelsen, minkejja snin sħaħ ta' tfittxija mill-ħaddiema tal-Istazzjon ta' Davis.

B'hekk, Mikkelsen titqies bħala l-ewwel mara li rifset fuq gżira tal-Antartika, u Ingrid Christensen titqies bħala l-ewwel mara li rifset fuq l-art kontinentali tal-Antartika.

## References
Enrico Fermi

**Enrico Fermi** (Taljan: []) imwieled fid-29 ta’ Settembru 1901 f’Ruma u miet fit-28 ta’ Novembru, 1954 f’Chicago kien fiżiku Taljan (aktar tard naturalizzat Amerikan) u l-kreatur tal-ewwel reattur nukleari fid-dinja, il-Chicago Pile-1. Ġie msejjaħ il-“perit tal-era nukleari” u l-“perit tal-bomba atomika”.

Fermi ingħata l-Premju Nobel għall-Fiżika tal-1938 għax-xogħol tiegħu fuq ir-radjuattività indotta mill-bumbardament tan-newtroni u għall-iskoperta ta’ elementi transuranju.
Ludwig Boltzmann

**Ludwig Eduard Boltzmann** (bil-Ġermaniż: []); twieled fl-20 ta' Frar 1844 – miet fil-5 ta' Settembru 1906) kien fiżiku u filosofu Awstrijak. L-akbar kisbiet tiegħu kienu l-iżvilupp tal-mekkanika statistika, u l-ispjegazzjoni statistika tat-tieni liġi tat-termodinamika. Fl-1877 huwa pprovda d-definizzjoni attwali tal-entropija, S = k_{\rm B} \ln \Omega \! , interpretat bħala miżura ta' diżordni statistika ta' sistema. Max Planck sejjaħ il-kostanti k_B il-kostanti ta' Boltzmann.
Georges Charpak

**Hersz Georges Charpak** (Franċiż: []) imwieled f'Dąbrowica (fil-Polonja, issa l-Ukrajna) fit-8 ta' Marzu, 1924 u miet f'Pariġi fid-29 ta' Settembru, 2010 kien fiżiku Franċiż (imwieled Pollakk) minn familja Lhudija li ngħata l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1992 għall-invenzjoni tiegħu u l-iżvilupp ta' strument ta' sejbien tal-partiċelli, partikularment il-kamra proporzjonali b'wajers multipli.
Albert Einstein

**Albert Einstein** (Ġermaniż: []) imwieled fl-14 ta’ Marzu 1879 f’Ulm (Ġermanja) u miet fit-18 ta’ April, 1955 fi Princeton (Stati Uniti) kien fiżiku teoretiku mwieled Ġermanjż (aktar tard naturalizzat Amerikan), rikonoxxut b’mod wiesa’ bħala wieħed mill-akbar fiżiċi ta’ kull żmien. Einstein huwa magħruf l-aktar għall-iżvilupp tat-teorija tar-relattività, iżda għamel ukoll kontributi importanti għall-iżvilupp tat-teorija tal-mekkanika kwantistika. Ir-relattività u l-mekkanika kwantistika huma flimkien iż-żewġ pilastri tal-fiżika moderna. Il-formula tiegħu tal-ekwivalenza tal-massa-enerġija E=mc^2, li tirriżulta mit-teorija tar-relattività, ġiet imsejħa "l-aktar ekwazzjoni famuża tad-dinja".

Huwa rċieva l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1921 "għas-servizzi tiegħu lejn il-Fiżika Teorika, u speċjalment għall-iskopera tal-liġi tal-effett fotoelettriku".
Luan Rodrigues

**Luan Rodrigues** huwa plejer tal-futbol Brażiljan, li jilgħab bħala attakkant.

Fl-2015, ingħaqad mat-tim Esporte Clube Comercial de Campo Grande.

F'Diċembru 2021, tħabbar li kien se jiġi impjegat mit-tim tal-Clube do Remo de Belém għall-2022 u bħala attakkant.

## Referenzi
Luwiġi XIV ta' Franza

**Luwiġi XIV ta' Franza** (Franċiż: *Louis XIV*) imwieled fil-5 ta' Settembru 1638 fix-Château Neuf f'Saint-Germain-en-Laye u miet fl-1 ta' Settembru 1715 f'Versailles, huwa re ta' Franza u ta' Navarra. Saltan mill-14 ta' Mejju 1643 sal-mewt tiegħu fl-1715. Ir-renju tiegħu ta' 72 sena huwa wieħed mill-itwal fl-istorja Ewropea u l-itwal fl-istorja ta' Franza.
Winston Churchill

**Sir Winston Leonard Spencer Churchill** (Ingliż: []) imwieled fit-30 ta’ Novembru, 1874 f’Woodstock u miet fl-24 ta’ Jannar, 1965 f’Londra, kien statista u kittieb Ingliż. Membru tal-Partit Konservattiv minkejja interludju fil-Partit Liberali, kien Prim Ministru tar-Renju Unit minn Mejju 1940 sa Lulju 1945 u mbagħad minn Ottubru 1951 sa April 1955; notevolment kellu rwol deċiżiv fir-rebħa tal-Alleati matul it-Tieni Gwerra Dinjija.
Antonio Grech Dimech

**Antonio Grech Dimech** (imwieled fis-6 ta’ Novembru 1886 il-Belt Valletta) kien perit Malti. Iżżewweġ lill-Kontessa Melita Cremona, oħt il-mara tal-Baruni Pietro Paolo Testaferrata Abela Moroni.

Grech Dimech iddisinja dik li kienet il-fabbrika tal-ġelati Wembley f'Triq D'Argens, il-Gżira, li tlestiet lesta fl-1937 għall-industrijalist Luke V. Gauci.

Fis-snin tletin Grech Dimech iddisinja wkoll diversi vilel imponenti f’Ta’ Xbiex, fosthom Villa Trafalgar (ispirata minn Casa Said ta’ Andrea Vassallo) u Villa Bel Air, 1935 (issa r-residenza tal-ambaxxatur Taljan għal Malta).
Stampa:Wembley_icecream_factory,_Gżira_(3).jpg|Fabbrika tal-ġelati Wembley fi Triq D'Argens, il-Gżira
Stampa:Malta - Ta' Xbiex - Ir-Rampa Ta' Xbiex-Triq Mons. Alfredo Mifsud 02 ies.jpg|Villa Trafalgar
Stampa:Villa Bel Air, Ta' Xbiex (1).jpg|Villa Bel Air


## Referenzi
Indian Premier League

L-**Indian Premier League** (**IPL**) huwa kampjonat tal-cricket tal-irġiel professjonali, ikkontestat minn għaxar timijiet ibbażati minn għaxar ibliet Indjani. Il-kampjonat twaqqfet mill- Bord tal-Kontroll għall-Cricket fl-Indja (BCCI) fl-2007.

L-IPL huwa l-kampjonat tal-cricket li attenda l-aktar fid-dinja u fl-2014 ġie kklassifikat fis-sitt post bl-attendenza medja fost il-kampjonati sportivi kollha. Fl-2010, IPL sar l-ewwel avveniment sportiv fid-dinja li xxandar dirett fuq YouTube. Il-valur tad-ditta tal-IPL fl-2019 kien US$6.3 biljon. L-istaġun tal-IPL tal-2015 kkontribwixxa US$150 miljun għall-PGD tal-ekonomija Indjana. 

Kien hemm erbatax-il staġun tat-tournament IPL. Id-detenturi attwali tat-titlu tal-IPL huma ċ-Chennai Super Kings, li rebħu l-istaġun 2021.

## Referenzi
Wilhelm Grimm

**Wilhelm Carl Grimm** (ġieli miktub **Wilhelm** **Karl Grimm**; twieled fl-24 ta' Frar 1786 – miet fis-16 ta' Diċembru 1859) kien awtur u antropologu Ġermaniż, u ħu ż-żgħir ta' Jacob Grimm, tal-Aħwa Grimm famużi fil-letteratura.

## Ħajja u xogħol
Wilhelm twieled fl-24 ta' Frar 1786 f'Hanau, f'Hesse-Kassel. Fl-1803, huwa beda jistudja l-liġi fl-Università ta' Marburg, sena wara li kien beda jistudha hemmhekk ħuh Jacob. Iż-żewġ aħwa qattgħu ħajjithom kollha qrib xulxin. Meta kienu jmorru l-iskola, kellhom sodda waħda u mejda waħda komuni għalihom it-tnejn; bħala studenti, kellhom żewġ sodod u żewġ imwejjed fl-istess kamra. Huma dejjem għexu taħt l-istess saqaf flimkien u kienu jaqsmu l-istess kotba u affarijiet.

Fl-1825, meta kellu 39 sena, Wilhelm iżżewwġ bint l-ispiżjar Henriette Dorothea Wild, magħrufa wkoll bħala Dortchen. Iż-żwieġ ta' Wilhelm ma bidilx l-armonija bejn iż-żewġ aħwa. Richard Cleasby żar lill-aħwa u osserva li "it-tnejn li huma jgħixu fl-istess dar, u tant jgħixu f'armonija u bħala komunità li wieħed kważi jistħajjel jimmaġina li t-tfal kienu proprjetà tat-tnejn."

Il-karattru ta' Wilhelm kien f'kuntrast għalkollox ma' dak ta' ħuh. Meta kien għadu tifel, huwa kien b'saħħtu u f'saħħtu, iżda meta kiber huwa bata minn marda twila u kiefra li ħallietu dgħajjef għal għomru kollu. Huwa kellu moħħ inqas komprensiv u enerġetiku minn dak ta' ħuh, u kellu inqas spirtu ta' investigazzjoni. Kien jippreferi jibqa' kkonfinat f'qasam limitat u ċirkoskritt sew ta' xogħol. Huwa uża dak kollu li kellu x'jaqsam direttament mal-istudji tiegħu u injora l-kumplament. Dawn l-istudji kienu kważi dejjem ta' natura letterarja.

Wilhelm kien tassew għal qalbu jitgħallem il-mużika, filwaqt li ħuh kienet togħġbu b'mod moderat, u hu kellu don notevoli biex jirrakkonta l-istejjer. Cleasby jistqarr li "Wilhelm qara xorta ta' farsa miktuba bid-djalett ta' Frankfurt, u wera l-"malheurs" ta' ħaddiem tas-sengħa minn Frankfurt fuq btala l-Ħadd. Kienet storja ċajtiera ħafna, u hu rrakkontaha b'mod ammirevoli." Cleasby jiddeskrivieh bħala "bniedem ferrieħi u fuq tiegħu." B'hekk, ħafna fis-soċjetà kienu jfittxuh, u hu kien jiltaqa' ma' ħafna nies għad-differenza ta' ħuh.

Kollezzjoni ta' ħrejjef ġiet ippubblikata għall-ewwel darba fl-1812 mill-aħwa Grimm, magħrufa bħala l-*Ħrejjef tal-Aħwa Grimm*.

Mill-1837 sal-1841, l-aħwa Grimm ingħaqdu ma' ħames professuri sħabhom fl-Università ta' Göttingen u ffurmaw grupp magħruf bħala l-*Göttinger Sieben* (*Is-Seba' ta*' *Göttingen*). Huma pprotestaw kontra Ernest Augustus, ir-Re ta' Hannover, u akkużawh li kasbar il-kostituzzjoni. Is-seba' li huma tkeċċew mir-re.

Wilhelm Grimm miet f'Berlin minħabba infezzjoni meta kellu 73 sena, nhar is-16 ta' Diċembru 1859.

## Tfal
Wilhelm u Henriette kellhom erbat itfal flimkien:

* Jacob (twieled fit-3 ta' April 1826 – miet fil-15 ta' Diċembru 1826)
* Herman Friedrich (twieled fis-6 ta' Jannar 1828 – miet fis-16 ta' Ġunju 1901); kittieb magħruf ukoll
* Rudolf Georg (twieled fil-31 ta' Marzu 1830 – miet fit-13 ta' Novembru 1889)
* Barbara Auguste Luise Pauline Marie (twieldet fil-21 ta' Awwissu 1832 – mietet fid-9 ta' Frar 1919)

## Referenzi
Kampnari tal-Belġju u ta' Franza

Il-**Kampnari tal-Belġju u ta' Franza** huma grupp ta' 56 binja storika li ġew iddeżinjati kollha f'daqqa bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bħala rikonoxximent tal-kampnari ċiviċi (iktar milli tal-knisja) li jservu bħala manifestazzjoni arkitettonika tal-indipendenza ċivika emerġenti mill-influwenzi fewdali u reliġjużi fl-eks Kontea tal-Fjandri (illum il-ġurnata ż-żona Franċiża tal-Fjandri fi Franza u r-reġjun tal-Fjandri tal-Lvant u tal-Fjandri tal-Punent fil-Belġju) u f'żoni ġirien li fl-imgħoddi kienu proprjetà tal-familja Bourgogne (illum il-ġurnata l-Wallonja, fil-Belġju).

Għalkemm il-lista ta' kampnari l-iktar li fiha huma strutturi ta' torrijiet ta' kampnari ċiviċi, tinkludi sitt torrijiet ta' kampnari tal-knisja Belġjani (ara l-katidrali, il-knejjes u l-bażiliki fil-lista ta' hawn taħt) bil-pretest li kienu ntużaw ukoll bħala torrijiet tal-għassa jew torrijiet tal-allarm.

Il-biċċa l-kbira tal-istrutturi f'din il-lista huma torrijiet li joħorġu minn binjiet ikbar. Madankollu, ftit minnhom huma strutturi individwali, u minnhom, ftit huma torrijiet li nbnew mill-ġdid li fl-imgħoddi kienu kollegati ma' binjiet maġenbhom. Kampnar notevoli li mhux parti minn din il-lista huwa t-torri tal-Muniċipju ta' Brussell, iżda proprjament mhuwiex kampnar. Il-kampnar oriġinali ta' Brussell kien jinsab ħdejn il-Knisja ta' San Nikola, sakemm iġġarraf fl-1714. Minkejja dan, il-Muniċipju ta' Brussell huwa parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-Grand-Place ta' Brussell.

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-Sit ta' Wirt Dinji oriġinarjament kien imsejjaħ il-Kampnari tal-Fjandri u tal-Wallonja fl-1999, b'lista ta' 32 kampnar f'dawk iż-żewġ reġjuni tal-Belġju. Fl-2005, il-lista ġiet estiża u s-sit beda jissejjaħ bl-isem attwali, biż-żieda ta' 23 kampnar ieħor mir-reġjuni ta' Nord-Pas-de-Calais u ta' Picardy fil-Grigal ta' Franza, u l-kampnar ta' Gembloux fil-Wallonja, il-Belġju.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Lista tal-kampnari

## Referenzi
Georges J.F. Kohler

**Georges Jean Franz Köhler** (pronunzja bil-Ġermaniż: [ˈʒɔʁʃ ˈkøːlɐ]; twieled fis-17 ta' April 1946 fi Munich – miet fl-1 ta' Marzu 1995 fi Freiburg im Breisgau) kien bijologu Ġermaniż.

Flimkien ma' César Milstein u Niels Kaj Jerne, Köhler rebaħ il-Premju Nobel għall-Fiżjoloġija jew għall-Mediċina fl-1984, "għax-xogħol fuq is-sistema immunitarja u l-produzzjoni ta' antikorpi monoklonali". It-teknika ta' Milstein u Köhler għall-produzzjoni ta' antikorpi monoklonali wittiet it-triq għall-isfruttament tal-antikorpi għad-dijanjostika, għat-terapewtika u għal ħafna applikazzjonijiet xjentifiċi oħra.

## Karriera
F'April 1974, Köhler beda jaħdem fuq riċerka postdottorali fil-Laboratorju tal-Bijoloġija Molekulari f'Cambridge, ir-Renju Unit, fejn beda jaħdem flimkien ma' César Milstein biex jiżviluppaw għodda li setgħet tgħinhom jinvestigaw il-mekkaniżmu li jwassal għad-diversità tal-antikorpi. Kien matul din il-ħidma li ħarġu bit-teknika ibridoma tagħhom għall-produzzjoni tal-antikorpi. Köhler kompla l-kollaborazzjoni tiegħu rigward it-teknika meta rritorna fl-Istitut għall-Immunoloġija ta' Basel f'April 1974. Köhler baqa' jaħdem fl-Istitut ta' Basel għal disa' snin oħra, u matul dan iż-żmien kompla jinvestiga d-diversità tal-antikorpi. Fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20 beda jaħdem fuq l-iżvilupp ta' ġrieden transġeniċi bħala għodda biex jifhem il-mekkaniżmu li jwassal għall-awtotolleranza. Fl-1986 Köhler sar id-direttur tal-Istitut Max Planck għall-Immunoloġija fejn baqa' jaħdem sa mewtu fl-1995. Huwa miet bħala konsegwenza ta' kundizzjoni tal-qalb.

## Ħajja personali
Missier Kohler, Karl, kien Ġermaniż, filwaqt li ommu, Raymonde, kienet tagħmel parti minn familja Franċiża. Huwa żżewweġ lil Claudia Reintjes fl-1968. Huwa ltaqa' għall-ewwel darba ma' Claudia waqt l-istudji universitarji meta Claudia kienet taħdem bħala assistent ta' tabib. Flimkien kellhom tlett itfal: Katharina, Lucia u Fabian. Huwa ħadem qatigħ mhux biss fuq l-antikorpi iżda ddedika ħinu wkoll għall-familja tiegħu. George kien jaħdem ukoll bħala sewwieq tat-taksi billejl biex isostni lill-familja tiegħu. Il-biċċa l-kbira tal-ħin li kien iqatta' mat-tfal tiegħu kien joqgħod isuq trattur żgħir u jipprattika r-roller-skating magħhom fit-toroq.

## Referenzi
Nîmes Olympique

**Nîmes Olympique**, magħruf ukoll bħala sempliċement **NO**, huwa klabb tal-futbol professjonali Franċiż, ibbażat ġewwa l-belt ta' Nîmes, fi Franza. Huma jilagħbu fit-tieni diviżjoni Franċiża, Ligue 2.

## Unuri
### Kompetizzjonijiet Domestiċi
* **[[Ligue 1]]**
: *Runners-up (4):* 1957-58, 1958-59, 1959-60, 1971-72

* **[[Coupe de France]]**
: *Runners-up (3):* 1957-58, 1960-61, 1995-96

* **[[Trophée des Champions]]
: ''Runners-up (1):'' 1958

* **Ligue 2**
: **Rebbieħa (1):*' 1949-50
: *Runners-up (3):* 1967-68, 1990-91, 2017-18

== Plejers ==
=== Skwadra ===

<small>*Mid-2 ta’ Marzu 2022''.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*  Sit uffiċjali
Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova

Iċ-**Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Padova, l-Italja, mill-2021.

Is-sit jinkludi tmien binjiet, kemm reliġjużi kif ukoll lajċi, miġbura f'erba' raggruppamenti. Dawn il-binjiet fihom ċikli ta' affreski li ġew impittrin bejn l-1302 u l-1397 minn diversi pitturi prominenti: Giotto, Guariento di Arpo, Giusto de' Menabuoi, Altichiero da Zevio, Jacopo d'Avanzi, u Jacopo da Verona. L-affreski huma innovattivi fil-mod kif iħaddnu narrattiva allegorika u jużaw mod ġdid kif tintwera l-perspettiva. L-emozzjonijiet tal-karattri fl-affreski jintwerew b'mod realistiku. F'xi affreski, il-patrun li kkummissjonahom jintwera bħala wieħed mill-karattri fi ġrajja. Dan l-istil ġdid ta' affreski fforma l-bażi ta' ispirazzjoni għal sekli sħaħ ta' xogħol tal-affreski fir-Rinaxximent Taljan u lil hinn.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova huma lista ta' tmien binjiet bl-affreski li ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-24 ta' Lulju 2021 matul l-44 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji li saret f'Fuzhou, iċ-Ċina. Inizjalment dan is-sit kien ġie nnominat bit-titlu ta' "Padova *Urbs Picta*" iżda l-Kumitat issuġġerixxa li l-isem jinbidel. Is-sit ġie ddeżinjat bħala sit kulturali peress li "juri mod ġdid għalkollox ta' kif tiġi rrappreżentata n-narrattiva fil-pittura, bi prospettivi ġodda ta' spazju influwenzati mill-progressi tax-xjenza tal-ottika u kapaċità ġdida ta' rappreżentazzjoni tal-figuri umani bil-karatteristiċi kollha tagħhom, inkluż is-sentimenti u l-emozzjonijiet. Dawn l-innovazzjonijiet jirrappreżentaw era ġdida fl-istorja tal-arti, u ħolqu bidla irreżistibbli fid-direzzjoni tal-istorja tal-arti".

Għalkemm twettqu minn artisti differenti u f'binjiet differenti b'diversi funzjonijiet, l-affreski tas-seklu 14 għandhom stil u kontenut komuni. Il-mudell ta' dawn l-affresk nistgħu ngħidu li huwa l-opra tal-arti ta' Giotto fuq ġewwa tal-Kappella tal-familja Scrovegni. Dawn il-pitturi mal-ħitan jirrappreżentaw il-bidu ta' rivoluzzjoni ġdida fl-istorja tal-pittura u juru kif it-teknika tat-tpittir tal-affreski, imqanqla minn impetu kreattiv u studji dwar ir-rappreżentazzjoni tal-ispazji, evolviet tul seklu sħiħ.

## Lista ta' siti
Dan is-Sit ta' Wirt Dinji huwa magħmul minn tmien binjiet f'erba' raggruppamenti:

## Referenzi
Davido

**David Adedeji Adeleke** (imwieled fil-21 ta’ Novembru, 1992), magħruf popolarment bħala **Davido**, huwa kantant, kittieb tal-kanzunetti u produttur tad-diski Niġerjan-Amerikan. Davido jħallat elementi Afrikani tradizzjonali mal-pop mainstream globali.

Davido rebaħ il-premju Next Rated fl-2012 f'The Headies wara li ħareġ "Dami Duro", it-tieni single mill-album tal-istudjo debutt tiegħu Omo Baba Olowo(2012). Bejn l-2013 u l-2015, ħareġ ukoll numru ta’ hits singles u f’Jannar 2016 iffirma kuntratt ta’ diski ma’ Sony Music. Imbagħad waqqaf id-diski Davido Music Worldwide (DMW), li għaliha ġew iffirmati l-atti Dremo, Mayorkun, Peruzzi u Liya. F'Lulju 2016, Davido ffirma kuntratt ta' rekord ma' RCA Records ta' Sony. F'Ottubru 2016, ħareġ l-EP ta' 5 binarji Son of Mercy, li kien appoġġjat mis-singles "Gbagbe Oshi", "How Long" u "Coolest Kid in Africa". F'April 2017, Davido reġa' nnegozja l-kuntratt tiegħu ma' Sony minħabba kwistjonijiet ta' kontroll kreattiv u aktar tard dik is-sena ħareġ ħames singles inklużi "Jekk" u "Fall". "Jekk" iġġenera attività tal-midja soċjali madwar id-dinja filwaqt li "Fall" saret l-itwal kanzunetta pop Niġerjana fl-istorja ta' Billboard. Davido ġie msejjaħ b'mod famuż bħala "Ir-re tal-afrobeats ta' żmienna".
Lina Brockdorff

**Lina Brockdorff** kienet awtriċi, drammaturgu u xandar tar-radju Malti.

## Ħajja bikrija
Brockdorff twieldet fl-Isla; bint Patrick u Mary Mahoney fl-1930. Il-ħajja ta' tfulita kienet ikkaratterizzata mit-Tieni Gwerra Dinjija minn mindu Brockdorff kellha disa' snin. Il-familja tagħha marret tgħix f'diversi postijiet f'Malta matul il-gwerra, u għexet f'diversi lokalitajiet bħall-Birgu, Tas-Sliema, Ħad-Dingli u r-Rabat.

## Edukazzjoni
L-edukazzjoni bikrija ta' Brockdorff ġiet interrotta minħabba li faqqgħet il-gwerra, iżda meta l-gwerra spiċċat hija marret lura l-iskola fuq l-insistenza ta' missierha. Riedet issegwi karriera medika, madankollu, il-familja tagħha ma setgħetx taffordja li tibgħatha l-università u rreġistratha f'kors ta' taħriġ għall-għalliema mingħajr ma infurmawha. Hija reġgħet bdiet l-edukazzjoni tagħha aktar tard f'ħajjitha, meta daħlet f'kors ta' sena ta' introduzzjoni fit-teoloġija fl-1991, segwit minn kors ta’ Baċellerat ta' ħames snin. Hija eventwalment kisbet grad ta' Masters fit-teoloġija u l-istudji umanistiċi fl-2002 meta kellha 72 sena.

## Karriera
Il-karriera ta' għalliema ta' Brockdorff bdiet fi skola primarja tal-Istat, madankollu hija waqfet tgħallem biex trabbi lill-erba' wlied tagħha. Matul dan iż-żmien, hija ffukat fuq il-kitba tagħha. Aktar tard kompliet il-karriera tagħha fil-Kulleġġ San Alwiġi bħala għalliema tal-lingwa Ingliża. Hija serviet bħala membru tal-kunsill tal-Akkademja tal-Malti bejn l-2004 u l-2005 u għadha membru tal-akkademja. Hija serviet ukoll bħala President tal-*Għaqda Letterarja Maltija* għal tmien snin u hija membru tal-*Għaqda Poeti Maltin.*

## Kitbiet
Brockdorff bdiet tikteb fl-età ta' 17-il sena waqt li kienet qed tattendi l-kulleġġ tat-taħriġ għall-għalliema, fejn l-istudjuż Ġużè Aquilina kien iħeġġeġ lill-istudenti tiegħu biex jiktbu stejjer jew komponimenti biex jixxandru fuq ir-radju. Kienet prolifika ħafna matul l-għexieren ta' snin ta' wara, kitbet u pproduċiet diversi programmi li ġew imxandra fuq ir-Rediffusion matul is-snin ħamsin u sittin, fosthom *Ħlieqa Bejnietna*, *Quddiem il-Mera*, *Nofs Siegħa Flimkien*, u *Magic in the Kitchen*.

Kitbet diversi drammi fuq ir-radju, fosthom *Il-Fqajjar t'[[Assisi]]*. Xi xogħlijiet tagħha kienu mxandra wkoll fuq ir-radju tal-Awstralja.

Tul il-karriera tagħha, kitbet sitt antoloġiji, tnax-il rumanz u aktar minn 340 novella. Kitbet ukoll awtobijografija dwar l-esperjenza tagħha tat-Tieni Gwerra Dinjija bl-isem *Sireni u Serenati*, li rebħitha premju bħala *l-Aħjar rumanz – Non Fiction* mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb ta' Malta fl-2004. Sussegwentement ġie kkonvertit ukoll f'sensiela u xxandar fuq diversi stazzjonijiet tar-radju. Ingħatat il-Midalja tad-Deheb f'Ġieħ l-Akkademja tal-Malti.

## Referenzi
Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale

**Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale** hija sensiela ta' disa' strutturi reliġjużi u ċiviċi li jinsabu fil-kosta tat-Tramuntana ta' Sqallija u li jmorru lura għal żmien ir-Renju tan-Normann ta' Sqallija (1130-1194): żewġ palazzi (u kappella fi ħdan wieħed minnhom), tliet knejjes, katidral u pont f'Palermo, kif ukoll il-katidrali ta' Cefalù u Monreale. Dawn l-istrutturi ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

## Storja u restawr
Il-mexxejja Normanni ta' Sqallija bnew diversi strutturi bi stil magħruf bħala stil Għarbi-Normann. Huma inkorporaw l-aqwa prattiki tal-arkitettura Għarbija u Biżantina fl-arti tagħhom stess. Ta' min jinnota li d-disa' strutturi nbnew minn bennej differenti, u huma kkollegati flimkien minħabba l-arkitettura kondiviża tagħhom u peress li nbnew kollha bejn wieħed u ieħor fl-istess perjodu. Dawn is-siti flimkien isawru identità kondiviża fost iż-żoni fejn inbnew. Dan għaliex bosta nies għażlu li jżuru s-siti flimkien, mhux wieħed wieħed f'mawriet differenti. Dan iġġenera u għadu jiġġenera dħul kostanti mit-turiżmu.

Attwalment il-binjiet kollha jiġu mħarsa b'mod kontinwu u jiġu rrestawrati minn żmien għal żmien kull meta jkun hemm bżonn. Fost il-proġetti ta' restawr li jsiru hemm it-tindif tas-siti, iż-żamma tal-affreski u tal-mużajk, ir-riċerka kostanti biex kemm jista' jkun tinżamm id-dehra oriġinali waqt ir-restawr, u r-restawr strutturali biex jiġi żgurat li l-aċċess għas-siti jkun sikur u l-binjiet ikunu sodi strutturalment.

## Sit ta' Wirt Dinji
Fl-2015, Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-valur universali straordinarju tad-disa' strutturi ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Strutturi

## Referenzi
Antoinette Miggiani

**Antoinette Miggiani** (twieldet fil-5 ta' Settembru 1937) hija sopran tal-opri u għalliema tal-kant Maltija.

## Bijografija
Antoinette Miggiani twieldet f'Tas-Sliema, Malta. Wara li studjat il-pjanu u l-kant f'Malta, hija rebħet borża ta' studju tal-Kunsill Brittaniku biex tistudja fl-Akkademja Rjali tal-Mużika f'Londra fl-1958. Iktar 'il quddiem hija ngħatat kuntratt biex taħdem mar-Royal Opera House f'Covent Garden għall-istaġuni tal-1961-1962 wara li rebħet l-Ewwel Premju f'Kompetizzjoni Internazzjonali għall-Kantanti tas-Soċjetà Filarmonika Rjali ta' Liverpool. Matul is-snin 60 tas-seklu 20, hija kantat f'Londra, fi Franza, fil-Ġermanja, u fl-Italja (fejn kantat diversi drabi għar-Radju Taljan). Reġgħet ġiet lura Malta bosta drabi u kantat fit-Teatru Manoel fir-rwol ta' Leonora f'*La forza del destino* ta' Giuseppe Verdi fl-1963 u fir-rwol ta' Santuzza f'*Cavalleria rusticana* ta' Pietro Mascagni fl-1965, kif ukoll fi Spettaklu Gala Rjali fit-teatru għar-Reġina Eliżabetta II u għall-Prinċep Philip fl-1967. Fl-1968 ħadet sehem f'sensiela ta' spettakli madwar l-Istati Uniti, fejn kantat kemm fi spettakli tal-kant kif ukoll fl-opri, inkluż fir-rwol ta' Maddalena f*'Andrea Chénier* ta' Umberto Giordano fis-Seattle Opera flimkien ma' Franco Corelli fir-rwol tal-protagonista.

Il-karriera internazzjonali tagħha kellha tieqaf ħesrem fl-1970, meta l-ġenituri tagħha mardu u reġgħet lura Malta b'mod permanenti biex tieħu ħsiebhom. Madankollu, hija baqgħet tkanta f'Malta fi spettakli folkloristiċi (lieder) u f'kunċerti, u waħedha fi spettakli tal-mużika sagra, inkluż ir-*Requiems* ta' Verdi, ta' Mozart, ta' Elgar, u ta' Rossini; l-i*Stabat Mater* ta' Antonín Dvořák; u l-*Messe solennelle Sainte-Cécile* ta' Gounod. Hija kantat ukoll fl-opri organizzati fit-Teatru Manoel, inkluż ir-rwol titolari tal-*Ipogeana* ta' Carmelo Pace fil-premiere dinji tal-1976. Għal bosta snin Miggiani ilha għalliema distinta tal-kant f'Malta. Fost l-eks studenti tagħha kien hemm is-sopran Lydia Caruana u l-baritonu Lino Attard. Fit-13 ta' Diċembru 1991, Miggiani ngħatat l-Medalja għall-Qadi tar-Repubblika ta' Malta.

## Referenzi
Ċetta Chevalier

**Henrietta Chetta Chevalier** jew **Ċetta Chevalier** BEM (twieldet fit-2 ta' April 1901 – mietet fid-9 ta' Lulju 1973), kienet Maltija ta' nazzjonalità Brittanika li kienet residenti f'Ruma, l-Italja, u kienet kuntatt kritiku fin-network "Rome Escape Line" tal-Monsinjur Hugh O'Flaherty operattiv fil-Vatikan matul it-Tieni Gwerra Dinjija. L-appartament tagħha fit-tielet sular ta' binja f'Via Imperia ntuża bħala maħżen għall-provvisti, u bħala post fejn kienu jinħbew dawk li kienu jaħarbu mir-reġimi Faxxisti tal-Ewropa. Hija kienet magħrufa fi ħdan l-organizzazzjoni bħala s-"Sinjura M.". L-oriġini ta' dan il-laqam tal-gwerra — jekk kienx referenza għall-gżira ta' Malta fejn twieldet, għall-kunjom ta' ommha meta kienet xebba, jew għal fattur ieħor — mhijiex magħrufa.

## Bijografija
Chevalier twieldet bħala **Henrietta Scerri**. Missierha kien Emmanuel Scerri u ommha kienet Maria Scerri (kunjomha xebba Mamo) u l-familja tagħha kienet tgħix f'Tas-Sliema. Hija żżewġet lil Thomas Chevalier fil-15 ta' Mejju 1920 fil-Knisja tal-Madonna tas-Sacro Cuor f'Tas-Sliema. Il-koppja kienet tgħix f'Ruma u kellhom bosta tfal. Is-Sur Chevalier ħadem bħala aġent għall-kumpanija Brittanika tal-ivvjaġġar. Wara l-mewt tar-raġel tagħha u wara li wieħed minn uliedha ntefa' l-ħabs fl-1939, Ċetta sabet ruħha fil-morsa tal-istat Faxxist ta' Mussolini u ħassitha responsabbli għall-benessri tat-tfal tagħha u ta' ommha li kienet anzjana. Ġiet irreklutata fin-network ta' O'Flaherty, Chevalier essenzjalment tat *carte blanche* lil O'Flaherty biex juża l-appartament tagħha bħala maħżen u post sikur biex jinħbew in-nies li kienu qed jaħarbu mill-Faxxiżmu. Minkejja diversi drabi fejn ħelsitha ħafif — inkluż darba meta waħda minn uliedha, Gemma, inħbiet minn Chevalier — u minkejja li kienet taħt is-sorveljanza kostanti tas-*Sicherheitsdienst* ta' Hitler, Chevalier u familtha komplew l-attivitajiet klandestini tagħhom taħt sogru kostanti għal ħajjithom sa ma ġew evakwati min-network ta' O'Flaherty wieħed b'wieħed u ttieħdu lejn razzett fil-periferiji tal-belt fejn baqgħu jgħixu għall-bqija tal-gwerra moħbijin huma stess.

Fl-1945, Chevalier ingħatat Medalja tal-Imperu Brittaniku (British Empire Medal - BEM) għall-isforzi straordinarja tagħha biex tagħti kenn lil dawk li kienu fil-bżonn. L-isforzi tagħha biex toffri direttament l-assistenza lil madwar 4,000 persuna matul il-gwerra ġew imfaħħra.

Chevalier mietet f'Malta fid-9 ta' Lulju 1973, u ndifnet fiċ-Ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata. Ġnien ta' mafkar ġie ddedikat lilha fil-Mużew tal-Avjazzjoni ta' Malta u nfetaħ fl-24 ta' Novembru 2012.

## Ħoloq esterni

* Ċetta Chevalier f'Find a Grave – tinkludi ritratt tal-qabar u tal-lapida tagħha

## Referenzi
Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti

Il-**Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti** twaqqaf f’April tal-2005 bl-approvazzjoni tal-Att dwar l-Ilsien Malti (Kap. 470) fil-Parlament Malti. Ix-xogħol tiegħu huwa li jirregola kliem ġdid li jidħol fil-Malti u jippromwovi l-istandard tal-ilsien Malti fl-edukazzjoni u setturi ġodda oħra. Il-Kunsill jikkonsisti f’ħames kumitati li huma: il-Midja, l-Edukazzjoni, ir-Riċerka Lingwistika, it-Traduzzjonijiet u t-Terminoloġija u l-iżvilupp tal-Malti fis-Settur tal-Informazzjoni u t-Teknoloġija. L-għan tal-Kunsill huwa l-ippjanar lingwistiku u l-promozzjoni tal-lingwa Maltija, u b’hekk itejibha billi jimmodernizza l-istrutturi tagħha.

Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti huwa membru tal-EFNIL (Federazzjoni Ewropea tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali tal-Lingwa) fl-UE .

## Ara wkoll
* Roderick Bovingdon

## Links esterni
* Websajt Uffiċjali
Baxx Albertin

Il-**baxx Albertin** huwa tip partikolari ta' figura ta' akkumpanjament fil-mużika, użata spiss fl-era Klassika, u xi drabi fl-era Romantika. Din imsemmija għal Domenico Alberti (1710–1740/46), li użaha b’mod estensiv, għalkemm ma kienx hu l-ewwel wieħed li użaha.

Il-baxx Albertin huwa tip ta’ akkumpanjament arpeġġjat, fejn in-noti tal-akkordju jiġu ppreżentati f'din l-ordni: l-aktar baxxa, l-ogħla, tan-nofs, l-ogħla. Dan il-mudell imbagħad jiġi ripetut diversi drabi matul id-daqq tal-mużika. Dan il-mudell tal-akkordju miksur jgħin biex jinħoloq ħoss bla xkiel, sostnut u li jiċċirkola fuq il-pjanu. 

Il-baxx Albertin normalment jinstab fin-naħa tax-xellug ta' kitba mużikali għal strumenti tat-tastiera, speċjalment fil-kitbiet mużikali tal-pjanu ta' Mozart. Madankollu, jinstab ukoll f'kitbiet mużikali għal strumenti oħra. Ġiet deskritta bħala "monotonija mill-aktar tollerabbli," u bħala, "aktarx l-aktar figura mħaddma żżejjed fil-mużika tas-seklu tmintax".

Eżempji magħrufa sew ta' baxx Albertin jinkludu l-bidu tas-Sonata għall-Pjanu ta' Mozart, K 545.  Eżempju mill-mużika popolari Amerikana tas-seklu 20 jinstab fil-parti tal-kitarra ritmika tal-istandard ta' surf rock tal-1962 "Pipelie", minn The Chantas. Il-baxx Albertin jintuża wkoll fit-tema tat-tmiem ta' Super Mario Bros 2 ta' Nintendo.

## Referenzi
Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato

Il-**Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato** huwa l-isem uffiċjali ta' Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmul minn "ħames żoni distinti tat-tkabbir tad-dwieli għall-inbid b'pajsaġġi straordinarji", flimkien mal-Kastell ta' Grinzane Cavour fir-reġjun ta' Piemonte, l-Italja.

Is-sit, li huwa estiż fuq iż-żoni bl-għoljiet ta' Langhe u Monferrato, huwa wieħed mill-iktar żoni importanti fl-Italja għall-produzzjoni tal-inbid.

Is-sit jinsab fiċ-ċentru tar-reġjunt ta' Piemonte, fil-Majjistral tal-Italja, u tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala "pajsaġġ kulturali", ladarba huwa r-riżultat tax-xogħol ikkombinat tan-natura u tal-bniedem. Il-valur tas-sit ġie rrikonoxxut mill-UNESCO għall-importanza kbira tiegħu fil-produzzjoni tal-inbid, li sawret il-pajsaġġ matul is-sekli.

## Deskrizzjoni

Is-sit jinkludi ħames żoni distinti tat-tkabbir tad-dwieli għall-inbid b'pajsaġġi straordinarji, flimkien mal-Kastell ta' Grinzane Cavour, emblematiku għall-iżvilupp tal-vinji u għall-istorja tal-Italja. Din iż-żona tinsab fil-parti tan-Nofsinhar ta' Piemonte, bejn ix-xmara Po u l-Appennini ta' Liguria. Tinkludi firxa wiesgħa ta' proċessi tekniċi u ekonomiċi marbuta mal-produzzjoni tal-inbid u l-vitikoltura li kkaratterizzaw ir-reġjun għal sekli sħaħ. Fiż-żona nstab ukoll trab dakkari li jmur lura għas-seklu 5 Q.K., meta r-reġjun ta' Piemonte kien post ta' kuntatt u ta' skambju bejn l-Etruski u ċ-Ċeltiċi: fil-fatt għadhom jintuża kelmiet Etruski u Ċeltiċi, partikolarment b'rabta mal-inbid, fid-djalett lokali. Matul l-Imperu Ruman, Plinju x-Xiħ iddeskriva r-reġjun bħala wieħed mill-iżjed favorevoli għat-tkabbir tad-dwieli f'għamla ta' vinji fl-Italja tal-qedem, u Strabo kiteb ukoll dwar il-btieti tar-reġjun.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2014.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Komponenti

## Referenzi
Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa

L-**Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa** huma Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO magħmul minn ġabra ta' 11-il raħal kbir bi *spa* (jiġifieri ċentru termali) f'seba' pajjiżi Ewropej. Dawn ġew żviluppati madwar fawwara tal-ilma naturali. Mill-bidu tas-seklu 18 sas-snin 30 tas-seklu 20, il-Punent tal-Ewropa esperjenza żieda fil-kultura tal-ispas, u din wasslet għall-kostruzzjoni ta' ċentri termali elaborati. Dawn spiss kienu jinkludu ġonna, casinos, teatri u vilel madwar il-fawwara u ċ-ċentri termali.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-belt ta' Bath fir-Renju Unit kienet oriġinarjament tniżżlet fil-lista ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO diġà fl-1987 iżda fuq kriterji oħra (il-kriterji (i), (ii) u (iv)) marbuta iktar mal-aspetti storiċi u arkitettoniċi tar-raħal.

L-isforzi biex l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bdew fl-2012, u n-nomina tressqet fl-2019. Fl-24 ta' Lulju 2021, l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa ġew iddeżinjati uffiċjalment bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali

* L-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa: kollezzjoni tal-UNESCO fuq Google Arts and Culture

## Referenzi
Elju

## Proprjetajiet

L-**Elju** hu element kimiku tat-tavla perjodika tal-elementi, li għandu simbolu **He**. In-numru atomiku tiegħu huwa 2 u għandu piż atomiku ta' 4.0026.

## Ħoloq esterni

* Tavla Perjodika Viżwali - Elju
* Tavla Perjodika Viżwali - Elju Informazzjoni
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Italja rratifikat l-Konvenzjoni fit-23 ta' Ġunju 1978.

B'kollox, l-Italja għandha total ta' 61 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u b'hekk hija l-pajjiż membru bl-ikbar ammont ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, eżatt qabel iċ-Ċina li għandha 60 sit. L-ewwel sit fl-Italja, l-Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica, tniżżel fit-tielet sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret fil-Kajr u f'Luxor, l-Eġittu, fl-1979. Total ta' 25 Sit ta' Wirt Dinji fl-Italja żdiedu matul is-snin 90 tas-seklu 20, b'saħansitra 10 siti li żdiedu fil-21 sessjoni f'Napli fl-1997. L-Italja kienet membru tal-Kumitat tal-Wirt Dinji erba' darbiet, speċifikament fl-1978-1985 (tmien snin), fl-1987-1993 (seba' snin), fl-1993-1999 (seba' snin), u fl-1999-2001 (tliet snin).

Mill-61 Sit ta' Wirt Dinji tal-Italja, 55 huma kulturali u sitta huma naturali. Seba' siti huma transnazzjonali, jiġifieri huma kondiviżi ma' pajjiżi oħra.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Malta rratifikat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Novembru 1978 u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Is-Siti ta' Wirt Dinji ta' Malta tniżżlu fil-lista fir-raba' sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza, fl-1980. F'dik is-sessjoni, it-tliet siti attwali kollha żdiedu fil-lista: l-Ipoġew ta' Ħal Saflieni, il-Belt Valletta, u t-Tempju ta' Ġgantija. Fl-1992, it-tempji ta' Ħaġar Qim, l-Imnajdra, Ta' Ħaġrat, Skorba, u Tarxien żdiedu bħala komponenti oħra mas-sit ta' Ġgantija, biex iffurmaw it-Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex. Iktar modifiki minuri tal-konfini saru f'dan is-sit fl-2015. It-tliet siti kollha huma elenkati bħala siti kulturali, abbażi tal-kriterji tal-għażla tal-UNESCO.

## Siti ta' Wirt Dinji
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

## Referenzi
Fjords Norveġiżi tal-Punent

Il-**Fjords Norveġiżi tal-Punent** huwa l-isem komuni mogħti lil żewġ fjords fin-Norveġja li huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO: Geirangerfjord u Nærøyfjord.

## Ġeografija

### Pożizzjoni
Is-Sit ta' Wirt Dinji jikkonsisti minn żewġ żoni li jinsabu 120 kilometru 'l bogħod minn xulxin, fil-Lbiċ tan-Norveġja, ftit fil-Majjistral tal-belt ta' Bergen, u parti mill-pajsaġġ tal-fjords Norveġiżi tal-Punent estiżi fuq iżjed minn 500 kilometru bejn Stavanger fin-Nofsinhar u Åndalsnes fit-Tramuntana. Iż-żoni ta' Geirangerfjord u ta' Nærøyfjord flimkien fihom 122,712 ettaru (111,966 ettaru fuq l-art u 10,746 ettaru fuq il-baħar).

Iż-żona ta' Geirangerfjord tinsab 60 kilometru 'l ġewwa mill-baħar u tinkludi Geirangerfjord stess u l-parti ta' fuq ta' Storfjorden kif ukoll ta' Tafjorden. Il-parti inkluża bħala Sit ta' Wirt Dinji tinsab fil-kontea ta' Møre og Romsdal, u testendi fil-muniċipalitajiet ta' Fjord u ta' Stranda. Tkopri 51,802 ettaru, li minnhom 46,151 ettaru huma fuq l-art u 5,651 ettaru huma fuq il-baħar.

Iż-żona ta' Nærøyfjord tinsab 100 kilometru 'l ġewwa mill-baħar u hija l-estremità ta' fuq Sognefjord. Testendi fil-kontej ta' Sogn og Fjordane fil-muniċipalitajiet ta' Aurland, Vik u Lærdal, u ta' Hordaland fil-muniċipalità ta' Voss. B'kollox tkopri 70,910 ettaru, li minnhom 65,815 ettaru huma fuq l-art u 5,095 ettaru huma fuq il-baħar. Ir-triq Ewropea E16 tgħaddi minn ġo din iż-żona.

### Klima
Iż-żewġ żoni, għalkemm relattivament 'il bogħod minn xulxin, għandhom klima simili ħafna, li hija tranżizzjoni bejn klima oċeanika u klima kontinentali. Ir-reġjun huwa favorevoli għall-mikroklimi. Il-borra tippersisti minn Ottubru sal-aħħar ta' Mejju fil-muntanji u mill-aħħar ta' Novembru sa Marzu fil-widien. Fix-xitwa, l-għejun tal-fjords jiffriżaw għal perjodu ta' bejn ġimgħa u tliet ġimgħat.

## Preżenza umana

### Ġeografija umana
Iż-żona ta' Geirangerfjord kellha 230 abitant fl-2003, filwaqt li ż-żona ta' Nærøyfjord kellha 243 abitant fl-2001.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Fjords Norveġiżi tal-Punent ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".

## Referenzi
Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier

Il-**Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier** huma siti storiċi ta' importanza partikolari fi Trier, l-eqdem belt fil-Ġermanja, li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.

Skont il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, "Trier hija eżempju ta' belt kapitali Rumana kbira wara li l-imperu nqasam. Il-fdalijiet tal-Palazz Imperjali, flimkien mal-Awla Palatina u l-Banjijiet Termali Imperjali, huma impressjonanti fid-dimensjonijiet tagħhom. Il-belt tħaddan xhieda eċċezzjonali taċ-ċivilizzazzjoni Rumana bis-saħħa tad-densità u tal-kwalità tal-monumenti li ġew ippreservati: il-pont, il-fdalijiet tas-sur iffortifikat, il-banjijiet termali, l-anfiteatru, l-imħażen, eċċ. B'mod partikolari, l-arti funebri u s-sengħa tal-ħaddiema tal-fuħħar, tal-ħġieġ, u ta' dawk li jizzekkaw il-flus iffjorixxew fil-belt".

Fl-2009, is-sit deher fuq naħa ta' munita tad-deheb ta' 100 ewro.

## Komponenti

Disa' siti fi Trier huma komponenti ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:

# l-Anfiteatru
# il-Pont ta' Moselle
# il-Banjijiet ta' Barbara
# il-Kolonna ta' Igel
# il-*Porta Nigra*
# il-Banjijiet Imperjali
# l-Awla Palatina (Bażilika)
# il-Katidral
# il-Knisja tal-Madonna (bil-Ġermaniż: Liebfrauenkirche)

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi
Franz Ritter von Hauer

**Franz Ritter von Hauer** jew **Franz von Hauer** (twieled fit-30 ta' Jannar 1822 – miet fl-20 ta' Marzu 1899) kien ġeologu Awstrijaku.

## Bijografija
Hauer twieled fi Vjenna, iben Joseph von Hauer (1778-1863), li kien notevoli bl-istess mod bħala uffiċjal Awstrijaku għoli, awtorità tal-finanzi u paleontologu.

Huwa studja l-ġeoloġija fl-akkademja tax-xogħol fil-minjieri ta' Schemnitz (1839-1843), u għal xi żmien kien involut f'xogħol uffiċjali fil-minjieri f'Styria. Fl-1846, sar assistent ta' Wilhelm von Haidinger fil-mużew mineraloġiku fi Vjenna; tliet snin wara ngħaqad mal-istitut ġeoloġiku imperjali, u fl-1866 inħatar bħala direttur. Fl-1886, huwa sar sovraintendent tal-Mużew Imperjali tal-Istorja Naturali fi Vjenna.

Fost ix-xogħlijiet ġeoloġiċi speċjali hemm dawk fuq iċ-ċefalopodi tal-formazzjonijiet Triassiċi u Ġurassiċi tar-reġjuni Alpini (1855-1856). Huwa rrikonoxxa u skopra 89 speċi u stabbilixxa l-unitajiet stratigrafiċi ta' nofs u l-aħħar tat-Triassiku ta' ambjenti mistura fil-fond taħt l-art. L-iżjed xogħol ġenerali importanti tiegħu kien dak tal-*Mappa Ġeoloġika tal-Awstrija-[[Ungerija]]*, fi tnax-il saff (1867-1871; ir-raba' edizzjoni, 1884, li kienet tinkludi l-Bożnija u l-Montenegro). Din il-mappa ġiet akkumpanjata minn sensiela ta' fuljetti ta' spjegazzjoni.

Fl-1874, huwa ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Filosofika Amerikana. Fl-1882, ingħata l-medalja ta' Wollaston mis-Soċjetà Ġeoloġika ta' Londra. Huwa ġie elett ukoll bħala l-korrispondent barrani tas-Soċjetà Ġeoloġika ta' Londra. Fl-1892, von Hauer sar membru għall-għomor tal-kamra superjuri (bil-Ġermaniż: *Herrenhaus*) tal-parlament Awstrijaku.

Il-mineral Hauerit ingħata kunjom iż-żewġ von Hauer.

## Noti
Fir-rigward l-isem: *Ritter* huwa titlu, tradott bejn wieħed u ieħor bħala *Sir* (bħal *Kavallier*), mhux l-ewwel jew it-tieni isem. Ma hemmx ekwivalenti simili fil-femminil.

## Pubblikazzjonijiet

* *Beiträge die Paläontolographie von Österreich* (1858-1859)
* *Die Geologie und ihre Anwendung auf die Kenntnis der Bodenbeschaffenheit der Österr.-Ungar. Monarchie* (1875; it-tieni edizzjoni, 1878).

## Referenzi