Ġużè Chetcuti

**Ġużè Chetcuti** (Bormla, 11 ta' Awwissu 1914 - 18 ta' Lulju 2006) kien poeta u awtur Malti.

## Edukazzjoni u karriera
Ġużè Chetcuti studja fl-Iskola Ċentrali ta’ San Albert fil-Belt Valletta u wara fil-Kulleġġ tal-Għalliema fil-Belt ukoll. Kien daħal mas-servizz ċivili fl-1940 bħala għalliem fl-iskejjel primarji u sentejn wara ngħata l-kariga ta’ store officer mad-Dipartiment tas-Saħħa. Fl-1940 meta faqqgħet il-gwerra, issieħeb fl-istaff editorjali fl-Information Office bħala sub-editor u traduttur tas-Service Bulletin u tal-Malta Review. Fis-snin tal-gwerra kien wieħed mit-tliet xandara uffiċjali. Huwa kien reġa’ ssieħeb fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għallem il-Malti l-Liċeo (1956 - 1974) u għal sentejn ta lectures tal-Malti fil-Mater Admirabilis Training College f’Tal-Virtù u fl-Upper Secondary School (Sixth Form). Għallem ukoll fl-Emergency Teachers’ Maturity Course u għal ħafna snin kien eżaminatur tal-Malti f’eżamijiet taċ-Ċivil, eżamijiet oħra pubbliċi, u diversi drabi f’konkorsi letterarji.

## Awtur u Poeta
Ġużè Chetcuti kien fundatur tax-Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti (1939) flimkien mat-tabib Ġużè Bonnici u l-Avukat Anton Buttigieg. Huwa ħadem għall-Malti u għal-letteratura Maltija fi żminijiet diffiċli ħafna, mhux biss fi żminijiet meta li tħobb il-Malti kien meqjus bħala diżunur imma anki fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija. Fis-snin tal-gwerra mill-1940 sal-1948 kien Segretarju tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti (illum magħrufa bħala l-Akkademja tal-Malti). Kien ukoll sub-editor tar-rivista letterarja ‘Il-Malti’, ta l-għajnuna tiegħu għal snin twal fil-pubblikazzjoni tar-rivista letterarja ‘Leħen il-Malti’ maħruġa mill-Università ta’ Malta, Viċi President (1990 - 1992), President Onorarju (1998 - 1999), u President tas-sottokumitat fi kwistjonijiet ta’ ortografija. Huwa kien ukoll membru Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin, kien membru fil-Kunsill u Segretarju tal-‘Malta Drama League'.

Il-proża ta’ Chetcuti hija waħda realista u uża l-letteratura biex fuq kollox mexxa ’l quddiem il-kawża tal-fqir u bla skola. Fir-rumanzi tiegħu, Chetcuti juri ċar il-konsegwenzi tal-faqar fuq il-bniedem. Rumanzi bhal “It-Tnalja”, “L-Isqaq”, “Il-Kerrejja” u bosta novelli tiegħu għandhom jitqiesu bħala manifest ċar u realistiku dwar soċjetà fil-qabda ta’ bidla soċjali li ħalliet il-vittmi. U Chetcuti kien ir-ritrattist u d-difensur letterarju tagħhom. Ir-rumanzi u d-drammi ta’ Chetcuti taw xhieda tal-ħajja popolari f’pajjiżna u għamlu dan b’realiżmu poetiku mill-aqwa. Bosta mill-kitbiet letterarji ta’ Ġużè Chetcuti jibqgħu jitqiesu fost il-kapolavuri tal-letteratura Maltija. Fihom wera ruħu wkoll kittieb imnebbaħ mill-valuri tal-ġustizzja soċjali u tal-karità Nisranija.  

Chetcuti kien ukoll esponent importanti tal-poeżija romantika f’Malta. Għanna ġmiel il-pajjiz. Ħabb 'il-bdiewa u l-ħajja sempliċi. Kiteb dwar l-imħabba u setgħetha. L-inkwiet u l-ferħ tal-ħajja. Il-patrijottiżmu u l-fidi. L-ifjen poeżiji tiegħu żammew bilanċ delikat bejn il-qawwa tal-kelma Maltija u l-ħeġġa tal-istħajjil Mediterraneu.

Chetcuti ħadem ukoll biex il-poplu jifhem il-letteratura u għalhekk ħareġ ukoll kotba ta’ kritika. Aspett ieħor li m’għandux jintesa hu Chetcuti t-traduttur. Hu qaleb għall-Malti xogħlijiet ta’ Vincenzo Maria Pellegrini, Giovanni Curmi u dramm ta’ Henrik Ibsen.

Fost l-għadd kbir ta’ kotba li ħarġu mill-pinna ta’ Chetcuti hemm “Id-Dawl tal-Ħajja”, “L-Isqaq”, “Poeti Maltin”, ix-xogħlijiet għall-palk jinkludu “Il-Kerrejja”, “Imħuħ Morda”, “Manwela”, u “1919”, kif ukoll bosta studji kritiċi, novelli, traduzzjonijiet, kitbiet ta’ taħriġ fil-grammatika Maltija, kif ukoll il-kotba awtobijografiċi li fihom laqqagħna ma’ bosta awturi ta’ żmienu kif ukoll m’oħrajn minn ġenerazzjonijiet li ġew wara.

Xogħlijiet ta’ Chetcuti nqalbu wkoll għall-Ingliż u l-Għarbi.

Il-poplu Malti għaraf ħidmietu meta fl-1996 għażlu biex ikun membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.

## Mewt
L-aħbar tal-mewt tiegħu tħabbret fuq il-mezzi tax-xandir u fil-ġurnali kollha li taw tagħrif bijografiku dwar ħajtu u l-ħidma kbira u qawwija tiegħu fil-friegħi kollha tal-letteratura Maltija. Charles Flores, poeta u Editur Letterarju ta’ *l-orizzont*, qal “Miet l-aħħar Ġgant Letterarju”.

Alfred Sant, Mexxej tal-Partit Laburista, ex-Prim Ministru u awtur qal li “Ġużè Chetcuti baqa’ mimli ħeġġa u interess fil-ħajja nazzjonali.” Sant qal li Chetcuti kien għalliem tiegħu li mas-snin sar ukoll ħabib kbir. “L-imħabba li kellu għal-letteratura u l-ilsien Malti kienet dejjem sors mill-aqwa ta’ ispirazzjoni għalija u għall-ġenerazzjoni tiegħi, kif ukoll għal dawk li ġew qabilna u warajna. Kien bniedem umli u ħabrieki, ġentili ħafna f’imġibtu, għalliem dedikat. Kien entużjast għall-ħidma letterarja li rnexxielu jagħtiha, matul is-snin, dimensjoni soċjali. Baqa’ dejjem għaddej bi proġetti ġodda ta’ kitba u tagħrif.” 

Monsinjur Victor Grech, Direttur tal-Caritas li mexxa ċ-ċerimonja funebri fil-Knisja ta’ Stella Maris, waqt l-omelija tiegħu sejjaħ lil Ġużè Chetcuti “Warda tal-Letteratura Maltija”.

## Opri
Dawn jinkludu in-novelli: *Id-Dawl tal-Ħajja* (1996), *Imħabba u Mewt* (1961), *L-Isqaq* (Best Novel of the Year 1962—ġie tradott għall-Ingliż fl-1971 minn Maud Ruston), *It-Tnalja* (1963), *Nirien ta’ Mħabba* (1967), *Qabel Telghet ix-Xemx* (1987), *Manwela* (1993), *It-Teżor ta’ Dun Natal* (1996) u *Ġrajjiet mill-Ħajja ta’ Kappillan* (1999) u *Kiefer id-Destin* ma’ Nina Roza (1999). 

Kiteb ukoll l-antoloġiji/ġabriet tal-poeżiji: *Poeżiji* (1945), *Melita Invicta* (1945), *Poeżiji Marjani* (1953), *Il-Ħajja Nżul u Tlajja’* (1964), *Il-Lingwa ta’ l-Imħabba* (1993), l-oratorju muzikali *Marija Immakulata’*(1994) u *Poeti Maltin* (1973). 

Ħareġ id-drammi: *Il-Kerrejja* (1963), *lmħuħ Morda* (1965), *Manwela* (1979), *1919* (1987), *Il-Għadu tal-Poplu* (1987) u *Giuditta* ta' Dott. Carmelo Mifsud Bonnici (Il-Gross, 1996). 

Kiteb l-kollezzjonijiet ta' stejjer qosra: *Martin u Novelli Oħra* (1991), *Il-Mandraggara u Stejjer Ohra* (1980), *L-Imħatra u 24 Novella Oħra* (1991) u t*-Tabib Fonzin* (1994). 

Jinkludu wkoll xogħlijiet kritiċi u lingwistiċi: *Dwar Il-Poeżija Maltija* (1946), *Studji Kritici Giovanni Curmi, Ninu Cremona* (1956), *Traduzzjonijiet u Komponimenti* (1959), T*aħriġ għall-Eżamijiet tal-Malti* (1973), *Tgħallem Il-Malti f’Għoxrin Lezzjoni* (1982), *Nirien ta’ Mhabba: Noti għall-Matrikola Avvanzata* (1984) u *Stilistika Maltija u Movimenti Oħra* (1985).

Ħareġ it-traduzzjonijiet minn xogħlijiet letterarji barranin: *Irmied* (mill-poeżiji Taljani ta' G. Curmi’s, 1965), *Epistolarju Romantiku* (ukoll minn G. Curmi, 1965), *Il-Martri* (minn V. M. Pellegrini, 1967) u *L-Għadu tal-Poplu* (mid-dramm ta' H. Ibsen’s, 1987).