Sabadell

**Sabadell** , hija belt u muniċipalità fil- Katalonja, Spanja. Tinsab fin-nofsinhar tal- *komarca* ta' Vallès Occidental, fejn hija waħda miż-żewġ kapitali, bl-oħra tkun Terrassa . Tinsab fuq ix -Xmara Ripoll,  fit-tramuntana ta' Barċellona,  'il fuq mil-livell tal-baħar.

Sabadell kienet pijuniera fir-Rivoluzzjoni Industrijali fil-Katalonja bl-imtieħen tat-tessuti tagħha, flimkien mar-rivali ewlenija tagħha Terrassa. Għalhekk, f'nofs is-seklu 19, saret l-aktar belt importanti tas-suf fi Spanja, u ngħatat il-laqam tal-"Manchester Katalana". Illum għad jistgħu jidhru ħafna imtieħen minn dak il-perjodu, bil-biċċa l-kbira minnhom jiġu rranġati bħala bini residenzjali jew servizzi oħra. Illum il-ġurnata, Sabadell hija bażikament belt kummerċjali u industrijali; m'hemm l-ebda attivitajiet agrikoli sinifikanti.

Sabadell huwa punt ta' komunikazzjoni importanti. Żewġ awtostradi jimxu ħdejn il-belt: is-C-58 (minn Barċellona għal Manresa ) u l -AP-7 (minn Franza u Girona għal Tarragona, Valencia, u Andalusia ), u xi toroq jgħaqqdu Sabadell ma’ bliet u rħula fil - qrib: Barċellona, Terrassa, Cerdanyola del Vallès, Sant Quirze del Vallès, Sant Quirze del Vallès, Barberà del Vallès del Vallès, Sant Cuu del Vallès,, ,, ,, . Savall, Granollers, Rubí, Sentmenat, u Molins de Rei .

Linja tal-ferrovija taqsam il-belt (il-linja Rodalies Barcelona minn Barċellona sa Lleida ) u oħra tispiċċa fil-belt (il-linja FGC minn Barċellona sa Sabadell via Sant Cugat del Vallès).

## Storja
Fi żmien ir-Rumani, kien jeżisti raħal żgħir imsejjaħ *Arragone* qrib fejn illum tinsab il-knisja ta’ La Salut. Dan kiber fil-belt imsejħa *Arraona* jew *Arrahona* fil- Medju Evu . Raħal żgħir ieħor inbena eżatt fuq in-naħa l-oħra tax-xmara. Dan it-tieni raħal, imsejjaħ Sabadell, li jinsab fuq pjanura, beda jikber u l-popolazzjoni tiegħu kienet ta’ madwar 600 ruħ (152 dar) fl-1378. Sabadell kien imdawwar b’ħajt, iżda minħabba t-tkabbir tal-popolazzjoni fis-seklu 16, xi djar inbnew barra l-ħajt. Dak iż-żmien dehru l-ewwel industriji tat-tessuti fil-belt, iddedikati speċjalment għall-ħwejjeġ tas-suf . L-industrija tas-suf kibret matul is-sekli ta’ wara, u fl-1800 il-popolazzjoni tal-belt kienet ta’ madwar 2000 ruħ.

Is-seklu 19 ġab żewġ żviluppi importanti fil-belt: fl-1856 waslet il-ferrovija, u fl-1877 il-belt ingħatat l-isem ta’ “belt”. Fiċ-ċensiment tal-1897 il-popolazzjoni tal-belt kienet ta’ 23,044 ruħ. Il-belt kienet saret l-aktar produttur importanti ta’ ħwejjeġ tas-suf fi Spanja, u dawn il-ħwejjeġ kisbu fama mad-dinja kollha.

Il-moviment *modernisme* (relatat mal-Art Nouveau ) kellu influwenza importanti fl-arkitettura tal-belt fil-bidu tas-seklu 20 u bini distintiv bħall- *modernista* Hotel Suís (1902), Despatx Lluch (1908), u l-Caixa d'Estalvis de Sabadell (1915), kif ukoll it-Torre de l'Aigua (1918) u l- Mercat Central (1930), inbnew matul l-ewwel nofs tas-seklu.

Fil-bidu tas-seklu 20, Sabadell, flimkien ma ' Terrassa, kienet il-belt tat-tessuti par eċċellenza, billi kienet il-forza ewlenija ta' territorju fqir fir-riżorsi naturali. Il-popolazzjoni żdiedet bi tmienja, l-industrija tagħha ssaħħet, partikolarment it-tessuti u l-metalli, u l-ekonomija tagħha ġiet immodernizzata fis-settur tas-servizzi. Minħabba din l-attività industrijali, Sabadell irċeviet mewġiet massivi ta' immigrazzjoni fis-snin ħamsin, sittin u kmieni fis-snin sebgħin li wasslu għal espansjoni urbana bla kontroll u l-ħolqien ta' xi kwartieri ġodda bħal Ca n'Oriac u Torre-Romeu.

Minn dakinhar 'l hawn kien hemm rivalità bejn Terrassa u Sabadell, għax it-tnejn li huma riedu jkunu l-kapitali tal-Vallés Occidental, billi t-tnejn kienu pjuttost rilevanti waqt li kienet qed tikber l-industrija tat-tessuti. Illum il-ġurnata, għadhom jeżistu xi qwiel popolari: "Sabadell mala pell" (ġilda ħażina ta' Sabadell) u "Terrassa mala raça" (razza ħażina ta' Terrassa). 

It-tkabbir tal-industrija u l-popolazzjoni ffavorixxa l-emerġenza ta’ moviment importanti tal-ħaddiema, u l-partiti Katalanisti, soċjalisti u anarkisti kienu influwenti ħafna sal-inkwiet tal-Gwerra Ċivili Spanjola (1936–39). Ir-rebħa tal-fazzjoni Faxxista fil-gwerra kienet pass lura għall-belt, iżda fis-snin ħamsin l-industrija rkuprat u kibret għal darb’oħra. L-industriji kellhom bżonn ħaddiema, u ħafna nies ġew minn Andalusija, Murcia, Extremadura, Kastilja u partijiet oħra ta’ Spanja biex jaħdmu fl-industrija tat-tessuti u tal-metall. Għal darb’oħra, ħareġ moviment ġdid tal-ħaddiema u Katalanista, din id-darba kontra r-reġim ta’ Francisco Franco u bl-appoġġ tal-Knisja Kattolika Rumana.

Sabadell kienet l-ospitanti ta’ xi sessjonijiet tal- Assemblea de Catalunya, organizzazzjoni multipartitika li ġabret flimkien komunisti, soċjalisti, nazzjonalisti Katalani, Kattoliċi u oħrajn kontra r-reġim ta’ Franco. Il- kriżi taż-żejt tal-1973 u l-mewt ta’ Franco fl-1975 fissru bidla importanti fi Spanja u, naturalment, f’Sabadell. Il-kriżi ekonomika ġiegħlet lill-belt tiddiversifika l-attivitajiet ekonomiċi tagħha. Żoni kummerċjali u ta’ divertiment ġodda (l *-Eix Macià* ) dehru ħdejn l-industriji tradizzjonali, u wasslu għal żvilupp ekonomiku importanti għall-belt. Splużjoni ta’ karozza tal-ETA fl-1990 qatlet sitt uffiċjali tal-pulizija .

## Ġeografija
Sabadell tinsab f'nofs il- komarca bl-isem Vallès Occidental, madwar  minn Barċellona . Tmiss (għal l-arloġġ, tibda mit-tramuntana) ma’ Castellar del Vallès, Sentmenat, Polinyà, Santa Perpètua de Mogoda, Barberà del Vallès, Badia del Vallès, Cerdanyola del Vallès, Sant Quirze del Vallès, u Terrassa .

Il-belt tkopri erja ta'    u d-densità tal-popolazzjoni tagħha hija    mill-2007. L-altitudni hija ta  . 

## Trasport
L-Ajruport ta' Sabadell jinsab fiċ-ċentru tal-belt iżda m'hemm l-ebda titjiriet skedati lejn u mill-ajruport. L-ivvjaġġar bl-ajru bħalissa huwa servut mill -Ajruport ta' Barċellona-El Prat ta' Josep Tarradellas li jinsab  lejn il-Lbiċ ta' Sababell.

## Istituzzjonijiet

* Banco Sabadell, bank ewlieni
* CE Sabadell FC, klabb tal-futbol

## Referenzi

* Panareda Clopés, Josep Maria; Rios Calvet, Jaume; Rabella Vives, Josep Maria (1989). *Guia de Catalunya*, Barcelona: Caixa de Catalunya. ISBN&nbsp; (Spanjol). ISBN&nbsp; (Katalan).