Waqgħa tal-Avro Vulcan f'Ħaż-Żabbar fl-1975

Il-**waqgħa tal-Avro Vulcan f'Ħaż-Żabbar fl-1975** kienet inċident tal-avjazzjoni militari li seħħ f'Malta fl-14 ta' Ottubru 1975 meta ajruplan bomber Avro Vulcan B.2 iġġarraf wara li ma rnexxilux jinżel fl-ajruport tal-RAF f'Ħal Luqa. L-ajruplan iġġarraf f’żona residenzjali f'Ħaż-Żabbar, u nqatlu ħames membri tal-ekwipaġġ u persuna ċivili (Vinċenza Zammit) li kienet fl-art. Iż-żewġ bdoti rnexxielhom joħorġu u salvaw mill-inċident. It-tiġrif ikkawża ħsarat estensivi f’ħafna bini f’Ħaż-Żabbar.

Investigazzjoni tal-inċident iddikjarat li l-kawża ewlenija tal-inċident kien żball tal-pilota.

## Sfond
XM645 kien ajruplan bomber Avro Vulcan B.2 varat f'Marzu tal-1964.

Fl-14 ta’ Ottubru 1975, l-ajruplan kien qed itir minn RAF Waddington fl-Ingilterra lejn l-ajruport tal-RAF f'Ħal-Luqa, Malta.  Il-bdot kien Flight Lieutenant G.R. Alcock, u l-ko-pilota kien Flying Officer E.G. Alexander, u ħames membri oħra tal-ekwipaġġ kienu wkoll abbord. Alcock ħalla lil Alexander iwettaq l-avviċinament finali, iżda dan tal-aħħar ma kienx infurmat sew bil-problemi li nqalgħu meta niżel fuq runway qasira u mżerżqa bħal dik f’Ħal Luqa.

## L-Inċident

B’Alexander isuq  l-ajruplan, kellhom inżul iebes f’Ħal Luqa u qabżu r-runway. Fil-proċess l-ajruplan ġratlu ħsara fl-undercarriage tiegħu. Skont xhud li ra dan kollu jseħħ, l-ajruplan mbagħad reġa’ tela' fl-ajru sa ma mess l-art madwar  minn fejn niżel l-ewwel darba. Kien hawn li l-kaptan Alcock ħa lura l-kontroll tal-ajruplan, u ddeċieda li jerġa’ jitla’ u jipprova nżul ieħor.

Il-ġwienaħ tal-lemin ħa n-nar hekk kif tank tal-fjuwil kien ittaqqab mill-impatt inizjali. Qabel ma l-ajruplan irnexxielu jirritorna lejn l-ajruport, il-membri tal-ekwipaġġ indunaw li kien tard wisq biex inżlu sew, u l-bdot u l-kopilota laħqu sparaw 'l barra mill-ajrupan. L-ajruplan sploda f’nofs l-ajru ftit sekondi wara, u qatel lill-ħames membri tal-ekwipaġġ li kien baqa’ abbord, li ma kienux laħqu ħarbu mill-bieb tal-ekwipaġġ.

Bosta fdalijiet, inklużi t-tankijiet tal-fjuwil tal-ajruplan, niżlu fit-triq prinċipali ta’ Ħaż-Żabbar u splodew mal-impatt. Partijiet oħra tal-ajruplan waqgħu fuq l-iskola u żoni oħra tal-belt. Kien hemm ħsarat estensivi fil-proprjetà fl-inħawi tal-impatt, u aktar minn 100 dar u ħanut u xi karozzi irrappurtaw ħsarat. Inqatlet mara li kienet miexja fit-triq, Vinċenza Zammit, filwaqt li madwar 20 persuna oħra li kienu fil-viċin sfaw feruti, uħud serjament.

Il-pumpiera damu sigħat biex jitfu n-nirien ikkawżati mill-waqgħa tal-ajruplan.

## Wara

Saret inkjesta wara l-waqgħa, u l-konklużżjoni kien li dan ken "inċident evitabbli li fih ajruplan seta' jissalva ittajjar lejn l-art u qatel il-membri kollha tal-ekwipaġġ li kienu fuq wara." Ir-rapport ikkritika lill-kaptan Alcock talli ppermetta lill-kopilota Alexander iwettaq l-avviċinament finali mingħajr ma jinfurmah b'mod adegwat dwar il-problemi li kienet tista' toffri r-runway ta' Ħal Luqa, u sabu negliġenti fl-immaniġġjar tal-ajruplan.

Waħda mid-djar li ġarrbet ħsara estenzivi nbniet mill-ġdid a spejjes tal-RAF, u wara ngħatat l-isem *Vulcan*.

Peress li l-ajruplan iġġarraf f’żona residenzjali u kkawża ħsarat kbar, l-għad ta' vittmi seta' kien ferm akbar. Xi wħud min-nies ta' Malta interpretaw dan bħala miraklu. Ftit jiem wara l-ħabta, fil-25 ta’ Ottubru 1975 saret purċissjoni bl-istatura tal-Madonna tal-Grazzja b'ringrazzjamet lil Alla u lil Ommu talli salvaw il-lokalità minn dak li seta’ kien diżastru ferm agħar.

Il-Mużew tas-Santwarju ta’ Ħaż-Żabbar fih wirja żgħira permanenti relatata mal-inċident.

## Ara ukoll
* Waqgħa tal-Vickers Wellington fir-Rabat fl-1946
* Waqgħa tal-Avro Lancaster f'Ħal-Luqa fl-1952

## Referenzi