Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna

Il-**Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna** huwa osservanza annwali dinjija li ssir fil-21 ta' Frar biex tippromwovi l-għarfien tad-diversità lingwistika u kulturali u tippromwovi l-multilingwiżmu. Imħabbra għall-ewwel darba mill-UNESCO fis-17 ta' Novembru 1999,  din il-ġurnata ġiet rikonoxxuta formalment mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti bl-adozzjoni tar-riżoluzzjoni 56/262 tan-NU fl-2002. Jum il-Lingwa Materna huwa parti minn inizjattiva usa' "biex tippromwovi l-preservazzjoni u l-protezzjoni tal-lingwi kollha użati mill-popli tad-dinja" kif adottat mill-Assemblea Ġenerali tan-NU fis-16 ta' Mejju 2007 fir-riżoluzzjoni 61/266 tan-NU, li stabbiliet ukoll l-2008 bħala s-Sena Internazzjonali tal-Lingwi. L-idea li jiġi ċċelebrat il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna kienet l-inizjattiva tal-Bangladesh. Fil-Bangladesh, il-21 ta' Frar (1952) huwa l-anniversarju tal-ġurnata meta l-Bengali jiġifieri l-poplu Bengali tal-Pakistan tal-Lvant (issa l-poplu Bengali tal-Bangladesh) tal-provinċja Pakistana tal-Benglade tal-Lvant (issa l-istat indipendenti tal-Bangladesh) iġġieldu għar-rikonoxximent tal-lingwa Bengala tagħhom. Huwa osservat ukoll mill-Bengali Indjani tal-istati Indjani tal-Bengal tal-Punent, Assam, Jharkhand, Tripura u t-Territorju tal-Unjoni tal-Gżejjer Andaman u Nicobar.

## Storja

Il-21 ta' Frar ġie ddikjarat bħala l-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna mill-UNESCO fis-17 ta' Novembru 1999. Beda jiġi osservat madwar id-dinja mill-21 ta' Frar 2000. Id-dikjarazzjoni ħarġet bħala ġieħ lill-Moviment Lingwistiku magħmul mill-Bangladesh meta kien għadu magħruf bħala l-Pakistani tal-Lvant.

Meta l-Pakistan inħoloq fl-1947, kellu żewġ partijiet ġeografikament separati: il-Pakistan tal-Lvant (issa magħrufa bħala Bangladesh) u l-Pakistan tal-Punent (issa magħrufa bħala l-Pakistan). Iż-żewġ partijiet kienu differenti ħafna minn xulxin fis-sens tal-kultura u l-lingwa, u kienu wkoll separati fiżikament bl-Indja bejniethom.

Fl-1948, il-Gvern tal-Pakistan iddikjara l-Urdu bħala l-unika lingwa nazzjonali tal-Pakistan, minkejja li l-Bengali jew il-Bangla kienet mitkellma mill-maġġoranza tan-nies bejn l-Pakistan tal-Lvant u l-Pakistan tal-Punent. Il-poplu tal-Pakistan tal-Lvant ipprotesta peress li l-maġġoranza tal-popolazzjoni kienet mill-Pakistan tal-Lvant u l-lingwa materna tagħhom kienet il-Bangla. Huma talbu li l-Bangla tkun mill-inqas waħda mil-lingwi nazzjonali, flimkien mal-Urdu. It-talba saret formalment minn Dhirendranath Datta mill-Pakistan tal-Lvant fit-23 ta' Frar 1948, fl-Assemblea kostitwenti tal-Pakistan.

Biex iwaqqaf l-protesta, il-gvern tal-Pakistan ipprojbixxa l-laqgħat u l-manifestazzjonijiet pubbliċi. L-istudenti tal-Università ta' Dhaka, bl-appoġġ tal-pubbliku ġenerali, organizzaw manifestazzjonijiet u laqgħat kbar. Fil-21 ta' Frar 1952, il-pulizija fetħu n-nar fuq il-manifestazzjonijiet. Abdus Salam, Abul Barkat, Rafiq Uddin Ahmed, Abdul Jabbar u Shafiur Rahman mietu, u mijiet oħra sfaw midruba. Dan kien inċident rari fl-istorja tad-dinja, fejn in-nies sagrifikaw ħajjithom għal-lingwa materna tagħhom.

Minn dakinhar, il-Bangladesh beda jfakkar dak li llum huwa l-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna bħala waħda mill-ġranet traġiċi tan-nazzjon. Huma jżuru s-Shaheed Minar, monument mibni biex ifakkar il-martri u r-repliki tiegħu biex jesprimu s-sogħba profonda, ir-rispett u l-gratitudni tagħhom lejhom.

Il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna hija festa nazzjonali fil-Bangladesh. Ir-riżoluzzjoni ġiet issuġġerita minn Rafiqul Islam u Abdus Salam, żewġ attivisti Bengali li jgħixu f'Vancouver, il-Kanada. Huma kitbu ittra lil Kofi Annan fid-9 ta' Jannar 1998 fejn talbu biex jieħu azzjoni li tgħin biex isalva l-lingwi tad-dinja mill-estinzjoni billi jiddikjara Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna. Rafiq ippropona d-data bħala l-21 ta' Frar biex jikkommemora l-qtil tal-1952 f'Dhaka waqt il-Moviment tal-Lingwa.

Il-proposta ta' Rafiqul Islam ġiet introdotta fil-parlament tal-Bangladesh u eventwalment (fuq ordni tal-Prim Ministru Sheikh Hasina) ġiet sottomessa proposta formali lill-UNESCO mill-Gvern tal-Bangladesh. Il-proċess tat-twassil tal-proposta permezz tas-sistema regolatorja tal-UNESCO sar minn Syed Muazzem Ali, li kien ambaxxatur tal-Bangladesh għal Franza u Rappreżentant Permanenti għall-UNESCO, u Tozammel Tony Huq, il-predeċessur tiegħu, li dak iż-żmien kien Konsulent Speċjali tas-Segretarju Ġenerali tal-UNESCO Federico Mayor. 

Fl-17 ta' Novembru 1999, it-30 Assemblea Ġenerali tal-UNESCO ddeċidiet unanimament li "il-21 ta' Frar jiġi pproklamat il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna fid-dinja kollha biex jitfakkru l-martri li sagrifikaw ħajjithom f'dan il-jum stess fl-1952".

## Kronoloġija

* 1952: il-Moviment tal-Lingwa Bengali;
* 1955: Jum il-Moviment Lingwistiku osservat għall-ewwel darba fil-Bangladesh;
* 1999: il-UNESCO tipproklama l-21 ta' Frar bħala l-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna;
* 2000: iċ-ċelebrazzjoni inawgurali tal-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna;
* 2002: it-tema tad-diversità lingwistika, li fiha 3,000 lingwa fil-periklu (motto: Fil-galassja tal-lingwi, kull kelma hija stilla);
* 2004: it-tema tat-tagħlim għat-tfal; l-osservanza tal-UNESCO inkludiet "wirja unika ta' kotba  tat-tfal minn madwar id-dinja li turi l-proċess li bih it-tfal jitgħallmu u jgħallmu l-użu tal-ħiliet tal-litteriżmu bil-miktub fil-klassi";
* 2005: il-Braille u l-lingwi tas-sinjali;
* 2006: it-tema annwali: "Il-lingwi u l-ispazju ċibernetiku";
* 2007: it-tema annwali: "Edukazzjoni multilingwi";
* 2008: is-Sena Internazzjonali tal-Lingwi;
* 2010: is-Sena Internazzjonali għat-Tqarrib tal-Kulturi;
* 2012: it-tagħlim bil-lingwa materna u l-edukazzjoni inklużiva;
* 2013: it-tema annwali: "Kotba għall-edukazzjoni tal-lingwa materna";
* 2014: it-ema annwali: "Lingwi lokali għaċ-ċittadinanza globali: fokus fuq ix-xjenza";
* 2015: it-tema annwali: "Inklużjoni fl-edukazzjoni u permezz tagħha: ir-rwol tal-lingwa"; 
* 2016: it-tema annwali: "Edukazzjoni ta' kwalità, lingwa/i tat-tagħlim u r-riżultati tat-tagħlim";
* 2017: it-tema annwali: "Lejn futuri sostenibbli permezz ta' edukazzjoni multilingwi";
* 2018: Il-lingwi tagħna, l-assi tagħna;
* 2019: is-Sena Internazzjonali tal-Lingwi Indiġeni;
* 2020: it-tema annwali: "Is-salvagwardja tad-diversità lingwistika" 
* 2021: it-tema annwali: "It-trawwim tal-multilingwiżmu għall-inklużjoni fl-edukazzjoni u s-soċjetà";
* 2022: it-tema annwali: "L-użu tat-teknoloġija għal tagħlim multilingwi: Sfidi u opportunitajiet";
* 2023: it-tema annwali: "Edukazzjoni multilingwi: Meħtieġa biex tittrasforma l-edukazzjoni".

## Osservanzi
L-UNESCO tagħżel tema għal kull Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna, u tisponsorja avvenimenti relatati fil-kwartieri ġenerali tagħha f'Pariġi. Fl-2008, is-Sena Internazzjonali tal-Lingwi bdiet fil-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna. Dan il-jum huwa ċċelebrat fiċ-Ċilì, fir-Russja, fil-Filippini, fl-Eġittu u fil-Kanada.

### Bangladesh

In-nies tal-Bangladesh jiċċelebraw il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna billi jpoġġu fjuri quddiem il-Monument tal-Martri u r-repliki tiegħu. Ilha festa pubblika fil-pajjiż mill-1953 u hija magħrufa wkoll bħala Shohid Dibôsh (Jum il-Martri). Fis-17 ta' Novembru 1999, il-Konferenza Ġenerali tal-UNESCO għarfet il-21 ta' Frar bħala l-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna. Il-Bangladesh jorganizza laqgħat soċjali li jonoraw il-lingwa u l-kultura tagħhom, jagħmlu kompetizzjonijiet letterarji, ipinġu l-alpana fit-toroq, jieklu ikliet festivi u jisimgħu l-kanzunetti. Bangla Academy torganizza l-Fiera tal-Kotba Ekushey f'Dhaka matul ix-xahar kollu ta' Frar.

### Kanada

Il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna tressaq fil-Parlament tal-Kanada minn Matthew Kellway fil-5 ta' Frar 2014 bħala abbozz ta' liġi privat, C-573, madankollu qatt ma ġie diskuss u lanqas ma saret liġi dwaru.

Fl-2015, il-British Columbia u l-Manitoba ħarġu proklamazzjonijiet biex jibdew josservaw il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna fil-21 ta' Frar. Edmonton osserva il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna fil-21 ta' Frar 2017. Edmonton Ekushey ġie osservat mill-Bangladesh Heritage & Ethnic Society u Diverse Edmonton bir-rispett dovut f'Edmonton fit-23 ta' Frar 2020.

F'Diċembru 2021, il-membru tal-Grupp tas-Senaturi Indipendenti, Mobina Jaffer, introduċiet u sponsorjat l-Abbozz ta' Liġi S-214, Att biex jistabbilixxi l-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna, fis-Senat. F'Marzu 2022, l-Abbozz ta' Liġi S-214 ġie appoġġat minn Ken Hardie fil-House of Commons, u għadda bħala liġi fil-15 ta' Ġunju 2022.

### Indja
Bħala parti mill-inizjattiva Diġital India, kontenut diġitalizzat se jkun disponibbli fit-22 lingwa skedata tal-pajjiż u estiż għall-234 lingwa rikonoxxuta oħra tal-Indja. Id-diġitalizzazzjoni bdiet f'Ġunju 2016 permezz tal-Proġett Bharatavani fl-Istitut Ċentrali tal-Lingwi Indjani f'Mysore, u sa Frar 2017 kontenut f'60 lingwa Indjana kien sar disponibbli mingħajr ħlas.

### Stati Uniti
Il-Mother Tongue Film Festival f'Washington, DC, ilu jsir mill-2017 biex jikkoinċidi mal-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna.

### Ir-Renju Unit
Replika ta' Shaheed Minar ta' Dhaka nbniet f'Londra fl-1999 f'Altab Ali Park, Whitechapel. Membri tal-komunità jmorru hemm biex jiċċelebraw il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna billi jpoġġu kuruni u jkantaw kanzunetti rivoluzzjonarji.

Hemm ukoll replika ta' Shaheed Minar f'Westwood, Greater Manchester. Membri tal-komunità jiġu min-naħa ta' fuq tal-Ingilterra biex jiċċelebraw il-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna ħdejn dan il-monument.

## Ħoloq esterni

* Paġna tal-UNESCO għall-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna
* Paġna tan-Nazzjonijiet Magħquda għall-Jum Internazzjonali tal-Lingwa Materna

## Referenzi