Anjar

**Anjar** jew **Għanġar** (li tfisser "xmara tnixxi"; bl-Għarbi: عنجر / ALA-LC: *‘Anjar*; magħruf ukoll bħala *Hawsh Mousa* (bl-Għarbi: حوش موسى / *Ḥawsh Mūsá*), huwa raħal li jinsab fil-Wied ta' Bekaa, il-Libanu. Il-popolazzjoni tammonta għal 2,400 ruħ u tikkonsisti kważi għalkollox minn Armeni. L-erja totali tar-raħal hija madwar 20 kilometru kwadru (7.7 mili kwadri). Il-fdalijiet tal-insedjament tal-Umajjad ta' Anjar tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1984.

## Storja
L-istabbiliment tar-raħal normalment jiġi attribwit lill-Kaliff tal-Umajjad Al-Walid I, fil-bidu tas-seklu 8, bħala belt-palazz. Tinqix fuq il-blat bis-Sirjan li nstab fil-barriera li minnha kien jiġi estratt l-aqwa ġebel joffri s-sena 714 bħala ipoteżi, filwaqt li sorsi Biżantini u Sirjani jattribwixxu l-istabbiliment tar-raħal lill-prinċpijiet tal-Umajjad, bi ġrajja Sirjana ssemmi lil Walid I b'ismu, u ġrajja Biżantina tal-kronista Teofanu l-Konfessur tfakkar li kien iben Walid, al-Abbas, li beda jibni r-raħal fis-709-710. L-istoriku Jere L. Bacharach jaċċetta d-data ta' Teofanu. Għalkemm materjali bikrin reġgħu ntużaw, il-biċċa l-kbira tar-raħal inbniet fuq art mhux mimsusa.

Wara li ġie abbandunat iktar 'il quddiem, Anjar ġie insedjat mill-ġdid fl-1939 b'diversi eluf ta' refuġjati Armeni miż-żona ta' Musa Dagh. Il-kwartieri tar-raħal ingħataw l-ismijiet tas-sitt villaġġi ta' Musa Dagh: Haji Habibli, Kebusiyeh, Vakif, Kheder Bek, Yoghunoluk u Bitias.

Matul il-gwerra ċivili, l-Armata Sirjana għażlet lil Anjar bħala waħda mill-bażijiet militari prinċipali tagħha fil-Wied ta' Beqaa u bħala l-kwartieri ġenerali tas-servizzi ta' intelligence tagħha.

Wara l-gwerra ċivili, Anjar reġa' beda jirpilja ekonomikament. Ħafna mill-abitanti tar-raħal wettqu migrazzjoni lejn pajjiżi oħra, l-iktar lejn l-Ewropa, il-Kanada, u l-Istati Uniti. Minkejja dan, illum il-ġurnata Anjar huwa eżempju għal bosta entitajiet oħra fir-reġjun minħabba r-rata baxxa ta' kriminalità tiegħu, in-nuqqas ta' tniġġis tal-arja, u l-istandards tal-għajxien. Matul il-pandemija tal-COVID-19, il-villaġġ malajr impona miżuri stretti u kien ta' eżempju għall-bqija tal-pajjiż.

## Attrazzjonijiet
Il-fdalijiet tar-raħal tal-Umajjad ikopru 114,000 metru kwadru u huma mdawra b'ħitan kbar iffortifikati tal-ġebel ħoxnin iktar minn żewġ metri u għoljin seba' metri. Id-disinn rettangolari tar-raħal ta' 370 metru bi 310 metri huwa bbażat fuq l-ippjanar tal-bliet Rumani u l-arkitettura tal-ġebel mislufa mingħand il-Biżantini. Żewġ toroq kbar, il-*Cardo maximum*, mit-Tramuntana għan-Nofsinhar, u d-*Decumanus Maximus*, mil-Lvant għall-Punent, jaqsmu r-raħal f'erba' kwadranti. Iż-żewġ toroq prinċipali, imżejna bil-kolonni u b'madwar 600 ħanut fil-ġnub, jiltaqgħu f'punt fejn hemm *tetrapylon*. Il-bażi, ix-xaftijiet u l-kapitelli tat-*tetrapylon* ġejjin minn materjali li reġgħu ntużaw fil-perjodu tal-Umajjad. Toroq iżgħar jerġgħu jaqsmu n-nofs tal-Punent tar-raħal f'kwartieri ta' daqs differenti.

Il-monumenti prinċipali huma:

* Il-Palazz il-Kbir parzjalment rikostruwit, 59 metru b'70 metru, li jinkludi ħajt ippreċedut minn sensiela ta' arkati. Il-bitħa ċentrali tiegħu hija mdawra b'peristil.
* Il-Palazz iż-Żgħir kważi kwadru, 46 metru b'47 metru, jispikka minħabba l-bosta frammenti ornamentali tiegħu u d-daħla ċentrali mżejna b'mod rikk.
* Il-Moskea, 45 metru bi 32 metru, tinsab bejn iż-żewġ palazzi.
* Il-Banjijiet Termali, li nbnew fuq il-mudell Ruman.

Il-bosta frammenti ta' freġji bil-pjanti u b'motivi figurattivi u ġeometriċi huma xhieda li l-binjiet tal-imgħoddi kienu mżejna b'mod rikk.

## Sit ta' Wirt Dinji
Anjar ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1984.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Demografija
Il-maġġoranza tal-Armeni ta' Anjar huma Appostoliċi (Ortodossi) Armeni tal-Knisja Appostolika Armena u s-Santa Sede ta' Cilicia. Il-Knisja Appostolika Armena ta' San Pawl hija t-tieni l-ikbar knisja Armena fil-Libanu.

Il-komunità Appostolika Armena għandha l-iskola tagħha stess, l-Iskola Sekondarja ta' Calouste Gulbenkian ta' Haratch. Fl-1940, il-kap editur tal-gazzetta Armena *Haratch* f'Pariġi, Shavarsh Missakian, organizza kampanja tal-ġbir ta' fondi fost l-Armeni li kienu jgħixu fi Franza li wasslet għall-kostruzzjoni tal-Iskola Primarja ta' "Haratch" qrib il-Knisja Appostolika Armena ta' San Pawl li kienet għadha kemm ġiet stabbilita. Il-ftuħ uffiċjali tal-iskola seħħ fl-1941. L-amministrazzjoni tal-Fondazzjoni ta' Calouste Gulbenkian ikkontribwiet għat-tkabbir tal-iskola, li ngħatat isem Calouste Gulbenkian bħala ġieħ.

Il-Knisja Kattolika Armena tal-Madonna tar-Rużarju f'Anjar isservi bħala l-knisja għall-Kattoliċi Armeni, li jieħdu ħsieb ukoll l-Iskola tas-Sorijiet Kattoliċi Armeni. Fil-bidu, l-iskola kellha żewġ dipartimenti, San Hovsep għall-istudenti maskili u s-Sorijiet tal-Kunċizzjoni Immakulata għall-istudenti femminili. Fl-1954, dawn id-dipartimenti ngħaqdu. Fl-1973 seħħ il-ftuħ uffiċjali tal-Orfanotrofju ta' Aghajanian, li diġà kien iservi bħala orfanotrofju Kattoliku Armen mill-1968.

Il-Knisja Evanġelika Armena ta' Anjar isservi lil komunità Evanġelika Armena żgħira. L-iskola tal-komunità Protestanta ġiet stabbilita fl-1948 mis-soru Hedwig Aenishänslein bħala parti mix-xogħol missjonarju tagħha f'Anjar. Fl-1953, l-iskola, li diġà kienet saret skola intermedja, ġiet promossa għal skola sekondarja. Għandha klassijiet binhar kif ukoll faċilitajiet biex l-istudenti minn reġjuni oħra jgħixu hemmhekk matul ix-xitwa kollha.

## Ekonomija

L-ekonomija ta' Anjar fil-biċċa l-kbira hija bbażata fuq is-servizzi, bi ftit attivitajiet agrikoli u industrijali. L-ikbar impjegatur privat hija l-kumpanija "Shams" (litteralment "Xemx"), negozju mmexxi minn familja lokali li beda bħala ristorant żgħir fit-triq prinċipali tar-raħal fis-snin 60 tas-seklu 20. Illum il-ġurnata, il-kumpanija għandha bosta proprjetajiet fit-territorju ta' Anjar u l-madwar, inkluż lukandi, resorts, pompa tal-petrol u stabbiliment tal-bowling.

Il-muniċipalità hija wkoll impjegatur importanti. Tħallas is-salarji għall-għalliema, għall-ħaddiema pubbliċi, u għall-persunal tal-infurzar tal-liġi. Għad-differenza tal-bqija tal-pajjiż, fejn is-servizz tal-pulizija huwa pprovdut mill-gvern ċentrali, Anjar għandu l-pulizija muniċipali tiegħu stess li jilbsu uniformijiet ħodor skuri u li jiġu taħt il-muniċipalità minflok taħt il-Ministeru għall-Affarijiet Interni.

Anjar għandu bosta negozji żgħar immexxija mill-familji, li jiffurmaw is-sinsla tal-ekonomija lokali, u jirnexxilhom jattiraw klijenti mil-Libanu kollu.

## Gallerija

File:Anjar,_Lebanon,_Umayyad_palace.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar,_Lebanon,_Umayyad_palace.jpg|Arches and columns
File:Anjar-109902.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar-109902.jpg|View of site, Anjar
File:Anjar-109900.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar-109900.jpg|The Grand Palace
File:Anjar-109892.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar-109892.jpg|The tetrapylon, Anjar
File:Anjar-109894.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar-109894.jpg|External wall of the Grand Palace, Anjar.
File:Anjar_4.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar_4.jpg|Armenian St. Poghos Church in Anjar (interior view)
File:Anjar_7.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar_7.jpg|Armenian Catholic Church in Anjar
File:Anjar_8.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anjar_8.jpg|A view of the city


## Referenzi