open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transnistrija

**Transnistrija** jew **Pridnestrovija**, magħrufa uffiċjalment bħala r-**Repubblika Pridnestrovijana Moldavjana** (**PMR**), hija stat mhux rikonoxxut internazzjonalment, rikonoxxut bħala parti mill-Moldova. It-Transnistrija tikkontrolla ħafna mill-istrixxa dejqa ta' art bejn ix-xmara Dniester u l-fruntiera bejn il-Moldova u l-Ukraina, kif ukoll xi art fuq in-naħa l-oħra tax-xatt tax-xmara. Il-il-kapitali u l-akbar belt tagħha hija Tiraspol. It-Transnistria kienet rikonoxxuta biss minn żewġ stati separati oħra mhux rikonoxxuti jew parzjalment rikonoxxuti: Abkażja u Ossezja t'Isfel. It-Transnistrija hija ddeżinjata uffiċjalment mir-Repubblika tal-Moldova bħala l-Unitajiet Amministrattivi-Territorjali tax-Xatt tax-Xellug tad-Dniester  jew bħala ("Ix-Xatt tax-Xellug tad-Dniester"). F'Marzu 2022, l-Assemblea Parlamentari tal- Il-Kunsill tal-Ewropa adottat riżoluzzjoni li tiddefinixxi t-territorju bħala taħt okkupazzjoni militari mir-Russja.

L-oriġini tar-reġjun jistgħu jiġu rintraċċati għar-Repubblika Soċjalista Sovjetika Awtonoma tal-Moldova, li ġiet iffurmata fl-1924 fi ħdan ir-RSS Ukrena. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Unjoni Sovjetika ħadet partijiet mill-RSSA Moldova, li ġiet xolta, u mill-Bessarabija tar-Renju tar-Rumanija biex tifforma ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Moldova fl-1940. L-istorja preżenti tar-reġjun tmur għall-1990, matul ix-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika, meta r-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Pridnestrovja tal-Moldova ġiet stabbilita bit-tama li tibqa' fi ħdan l-Unjoni Sovjetika jekk il-Moldova tfittex unifikazzjoni mar-Rumanija jew l-indipendenza, tal-aħħar iseħħ f'Awwissu 1991. Ftit wara, konflitt militari bejn iż-żewġ partijiet beda f’Marzu 1992 u kkonkluda b’waqfien mill-ġlied f’Lulju ta’ dik is-sena.

It-Transnistrija, flimkien ma' l-Abkażja u l- Ossezja t'Isfel, hija żona ta' "konflitt iffriżat" post-Sovjetika. Dawn it-tliet stati parzjalment rikonoxxuti jew mhux rikonoxxuti jżommu relazzjonijiet ta' ħbiberija ma' xulxin u jiffurmaw il-Komunità għad-Demokrazija u d-Drittijiet tan-Nazzjonijiet. 
​
## Referenzi
Nikosija

**Nikosija** hija l-belt kapitali ta' Ċipru

Nicosia ilha abitata kontinwament għal aktar minn 4,500 sena u kienet il-kapitali ta 'Ċipru sa mill-10 seklu. Hija l-aħħar kapitali maqsuma fl-Ewropa; tliet snin wara li Ċipru kiseb l-indipendenza mill-ħakma Brittanika fl-1960, il-kunflitt imdemmi tal-Milied bejn Ċiprijotti Griegi u Ċiprijotti Torok qajjem vjolenza interkomunali mal-gżira kollha, u l-komunitajiet Ċiprijotti Griegi u Ċiprijotti Torok ta’ Nicosia ssegregaw fin-nofsinhar u t-tramuntana tagħha rispettivament fl-1964. Għaxar snin wara , it-Turkija invadiet Ċipru wara t-tentattiv ta’ suċċess tal-Greċja biex tieħu f’idejha l-gżira. Il-mexxejja tat-teħid tal-kontroll aktar tard kienu se jwarrbu, iżda l-linja diviżorja li tgħaddi minn Nikosja (u l-bqija tal-gżira, interrotta biss fil-qosor minn bażijiet militari Ingliżi) saret żona demilitarizzata li tibqa 'taħt il-kontroll ta' Ċipru waqt li tkun ikkontrollata ħafna mill-Istati Uniti. Nazzjonijiet; issa hija magħrufa bħala l-Buffer Zone tan-Nazzjonijiet Uniti f'Ċipru bejn ir-Repubblika ta' Ċipru, li hija rikonoxxuta internazzjonalment, u Ċipru tat-Tramuntana, li hija rikonoxxuta biss mit-Turkija. It-tilwima li għaddejja bejn iż-żewġ komunitajiet hija magħrufa bħala l-problema ta’ Ċipru.

Minbarra l-funzjonijiet leġiżlattivi u amministrattivi tagħha, Nicosia stabbiliet ruħha bħala l-kapital finanzjarju tal-gżira u ċ-ċentru tan-negozju internazzjonali ewlieni tagħha. Fl-2018, Nicosia kienet it-32 belt l-aktar sinjura fid-dinja fil-poter tal-akkwist relattiv.

## Storja
Ledra (Λήδρα) jew Ledrae kienet belt-stat antika mwaqqfa madwar l-1050 QK. QK minn settlers Griegi. Dawn x’aktarx ġew minn Tegea, fl-Arkadja. 

Il-belt ta’ Nikosija kienet is-sede tar-rejiet ta’ Ċipru mill-1192. Sar il-pussess tal-Venezjani fl-1489, imbagħad tat-Torok fil-25 ta’ Lulju, 1570. 

Fl-1958, il-parti Torka tal-belt ġiet stabbilita bħala muniċipalità indipendenti, rikonoxxuta mill-artikolu 173 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta 'Ċipru.

Nicosia kienet ix-xena ta’ vjolenza estrema fil-perjodu li wassal għall-indipendenza, u mill-intervent tal-armata Torka fl-1974, is-settur tat-Tramuntana tal-belt ġie integrat fir-Repubblika awtoproklamata ta’ Ċipru tat-Tramuntana, hija l-kapitali. separati mill-bqija tal-gżira miż-żona buffer tan-Nazzjonijiet Uniti magħrufa bħala l-“linja ħadra”. 

L-oqbra tar-rejiet Lusignan jinsabu fil-Katidral tal-qedem Hagia Sophia, issa l-Moskea Aya Sofya (Hagia Sophia). Il-belt għandha wkoll fdalijiet ta’ fortifikazzjonijiet Venezjani. 

Fit-3 ta’ April 2008, Triq Ledra fiċ-ċentru ta’ Nikosija, imbagħad maqtugħa fi tnejn minn ħajt, reġgħet infetħet wara 44 sena ta’ firda. Dan jista’ jitqies bħala l-ewwel pass lejn ir-riunifikazzjoni tal-gżira.

## Referenzi
Invażjoni ta' Għawdex (1551)

L-**Invażjoni ta' Għawdex** kienet meta l-gżira ta' Għawdex ġiet attakkata mill-Imperu Ottoman f'Lulju 1551. Wara l-attakk fuq Għawdex, it-Torok attakkaw Tripli u ħaduha mill-Kavallieri ta' San Ġwann fl-Assedju ta' Tripli.

## L-Attakk fuq Malta
Nhar it-18 ta' Lulju, 1551, għaxart elef suldat Tork kmandati minn Sinan Paxa waslu fil-port ta' Marsamxett, fejn kienu pjanaw li jattakkaw lill-Kavallieri fil-Birgu u l-Forti Sant'Anġlu. Madankollu dawn raw li l-forti kienet b'saħħitha wisq biex jirbħuha fi ftit jiem. B'hekk it-Torok telqu lejn l-Imdina biex jieħdu dik il-belt. Sadanittant, il-Kavallieri fl-Imdina, li kienu kmandati mill-Franċiz Nicolas Durand de Villegaignon, qalu lin-nies li kienu jgħixu fl-inħawi biex jistkennu fil-belt. Malli waslu t-Torok, raw ħafna nies fl-Imdina u ħasbu  li hemm ħafna suldati jiddefendu l-belt. Madankollu, il-vapuri tat-Torok f'Marsamxett kienu ġew attakkati mill-Kavallieri. Minħabba dan, iddeċidew li jattakkaw Għawdex.

## L-Attakk fuq Għawdex
Il-forzi Torok attakkaw Għawdex ftit jiem wara li kienu ġew Malta. Huma bbumbardjaw iċ-Ċittadella, u wara ftit jiem, il-Gvernatur Gelatian de Sessa prova jinnegozja ma' Sinan Paxa, iżda dan m'aċċettax. Ftit wara t-Torok daħlu ċ-Ċittadella u ħadu n-nies kollha skjavi, ħlief erbgħin xiħ u xiħa, patri u xi 300 Għawdxi li rnexxielhom jaħarbu billi jixxabtu mas-swar tal-belt.

## Konsegwenzi
Wara l-invażjoni, kien għad fadal ftit familji f'Għawdex, u minħabba dan il-Kavallieri ħeġġew lil xi Maltin biex imorru jgħixu Għawdex. Madankollu kellhom jgħaddu 150 sena sakemm il-popolazzjoni reġgħet ġiet għan-normal.

Il-Kavallieri għamlu wkoll kummissjoni magħmula mill-inġiniera Leone Strozzi u Pietro Pardo biex jeżaminaw il-fortifikazzjonijiet ta' Malta. Dawn qalulhom li kien hemm il-bżonn ta' aktar fortifikazzjonijiet b'saħħithom. Fil-fatt, ftit wara bdew jinbnew Forti San Mikiel fl-Isla u Forti Sant'Iermu fl-għolja Xebb ir-Ras, fejn illum tinsab il-Belt Valletta.

Il-fatt li t-Torok ma rebħux il-Gżejjer Maltin kollha f'dan l-attakk kien ukoll wieħed mill-kawżi tal-Assedju l-Kbir fl-1565.

Fl-2013 nbena mafkar għal dan l-Assedju fil-ġnien ta' Villa Rundle fir-Rabat (Għawdex).
Zeca Pagodinho

**Zeca Pagodinho** (Rio de Janeiro, 9 ta' Frar 1959) huwa kantant u kompożitur Brażiljan.

## Diskografija

* 1983: *Camarão Que Dorme a Onda Leva*, participação em disco de Beth Carvalho - (RCA)
* 1986: *Zeca Pagodinho* - (RGE)
* 1987: *Patota de Cosme* - (RGE)
* 1988: *Jeito Moleque* - (RGE)
* 1989: *Boêmio Feliz* - (BMG)
* 1990: *Mania da Gente* - (BMG)
* 1991: *Pixote* - (BMG)
* 1992: *Um dos Poetas do Samba* - (BMG)
* 1993: *Alô, Mundo!* - (BMG)
* 1995: *Samba pras Moças* - (PolyGram)
* 1996: *Deixa Clarear* - (PolyGram)
* 1997: *Hoje é Dia de Festa* - (PolyGram)
* 1998: *Zeca Pagodinho* - (PolyGram)
* 1999: *Ao Vivo* - (Universal Music)
* 2000: *Água da Minha Sede* - (Universal Music)
* 2002: *Deixa a Vida Me Levar* - (Universal Music)
* 2003: *Acústico MTV - Zeca Pagodinho* - (Universal Music)
* 2005: *À Vera* - (Universal Music)
* 2007: *Acústico MTV - Zeca Pagodinho (vol. 2 - Gafieira)*
* 2007: *Zeca Pagodinho - Raridades* - (Som Livre)
* 2008: *Uma Prova de Amor* - (Universal Music)
* 2009: *Especial MTV - Uma Prova de Amor Ao Vivo* - (Universal Music)
* 2010: *Vida da Minha Vida* - (Universal Music)
* 2011: *Ao Vivo com os Amigos* - (Universal Music)
* 2012: *O Quintal do Pagodinho* - (Universal Music)

## Unuri

* 2003: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2004: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2005: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2009: VMB - (Video Music Brasil 2009) - Aħjar samba
* 2009: Prêmio da Música Brasileira - (Aħjar kantant; aħjar disk; aħjar kanzunetta)

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
* Zeca Pagodinho fl Dicionário Cravo Albin tal Música Popular Brasileira
* Zeca Pagodinho fuq Internet Movie Database
The Narrative

**The Narrative** huwa grupp mużikali Amerikan fuq mużika *indie pop*.
Il-membri tal-band huma Suzie Zeldin, Jesse Gabriel.

## Grupp
### Membri kurrenti
*Suzie Zeldin (2008-preżent)
*Jesse Gabriel (2008-preżent)
### Membri tal-passat
*Charlie Seich (2008-2011)

## Diskografija
### Albums
* *The Narrative* (2010)
* *Just Say Yes (EP)* (2008)
* *Nothing Without You Tour EP* (2010)
* *Kickstarter Tour EP* (2011)
* *B-Sides and Seasides* (2012)
Repubblika tal-Kongo

Ir-**Repubblika tal-Kongo** hija nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi Brazzaville.
Ir-Repubblika tal-Kongo (bil-Franċiż, République du Congo; bil-Lingala, Repubilika ya Kongó; f'Kituba, Repubilika ya Kongo), magħrufa wkoll bl-ismijiet ta' Repubblika Demokratika tal-Kongo jew sempliċiment Kongo, hija pajjiż fl-Afrika Ċentrali.
Gaia Cauchi

**Gaia Cauchi** (Mġarr, 19 ta' Novembru 2002) hija kantanta Maltija. Hi rrapreżentat u rebħet f'isem Malta l-Junior Eurovision Song Contest 2013.

## Karriera
Bdiet il-karriera tagħha fil-kant meta kellha biss sentejn u nofs. Illum tistudja f*La Voix Academy* immexxija minn Gillian Attard. Ħadet sehem f'bosta kompetizzjonijiet mużikali internazzjonali fosthom fl-2011 fit-trażmissjoni televiżiva Taljana *Ti Lascio Una Canzone* fejn interpretat il-kanzunetta ta' Tina Turnet, "Proud Mary", kif ukoll kantat . Sena wara, rebħet is-San Remo Junior Music Festival tal-2012.

Fl-2013, il-Public Broadcasting Services (PBS) għażlet lil Gaia biex tieħu sehem fil-Junior Eurovision Song Contest 2013, ġewwa Kjiv, l-Ukrajna. Fil-konkors tat-30 ta' Novembru, Gaia rebħet il-festival bil-kanzunetta "The Start" b'total ta' 130 punt, disgħa aktar mit-tieni klassifikata, l-Ukrajna. B'hekk, Gaia Cauchi saret l-ewwel kantanta Maltija li qatt rebħet il-Junior Eurovision Song Contest kif ukoll l-ewwel persuna Maltija li rebħet konkors organizzat mill-EBU.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Lino Grech

**Lino Grech** (Tas-Sliema 1930 - Mater Dei 1 ta' Diċembru 2013) kien kittieb ta' drammi popolari u attur u direttur tal-palk u t-televixin.

## F'Baħar Wieħed

Grech hu magħruf l-aktar għad-dramm popolari “F’Baħar Wieħed” li hu stess kiteb fl-1975 u kienet l-ewwel serje te­leviżiva bil-Malti mxandra fuq l-is­tazzjon nazzjonali. F’din is-serje huwa interp­re­ta l-parti ta’ Pinu l-Pastizzar, ir-raġel ta’ Ġoma, parti interpretata mill-attriċi daqs­tant ieħor magħrufa Ġemma Portelli. Oriġinarjament, id-dramm F'Baħar Wieħed kien inkiteb għal fuq ir-Rediffusion u meta kien ixxandar fuq it-televiżjoni kien ħalla lil kulħadd imwaħħal mal-iscreen bis-sitwazzjonijiet realistiċi li kienu ddominaw dak iż-żmien.

## Teleserials

Fid-disgħinijiet hu kien kiteb episodji mis-sensiliet televi­żi­vi magħrufin “Ipokriti”, “Sim­patiċi”, "Il-Familja Grech" u "Issa Naraw".

## Teatru

Grech kien strumentali ħafna fit-tisħiħ tax-xogħlijiet teatrali u televiżivi f'Malta. Bħala attur, hu nterpreta partijiet prinċipali fit-teatru b'xogħlijiet, fost oħrajn, ta' Chekov, Lope de Vega u Arthur Miller.  

Lino Grech idderieġa diversi drammi fit-Teatru De Porres, fl-Istitut Kattoliku u f'Politeatru. Ma naqsux numru ta' pubblikazzjonijiet mill-pinna tiegħu, fosthom, l-ewwel parti ta' F'Baħar Wieħed, Il-Ġuri Tagħkom u d-dramm L-Aħħar Logħba.

## Ħaddiem tal-Posta

Lino Grech kien jaħdem fil-fergħa tal-posta f’Tas-Sliema. F'kumment ma' ġurnal elettroniku, il-Professur Godfrey Pirotta jirrakkonta kif Lino Grech kien wieħed mill-imħuħ wara l-ewwel u l-itwal strajk tal-ħaddiema tal-posta. Dan hekk kif Lino Grech kien jimmilita favur id-drittijiet tal-ħaddiema.

“Kien marbut mal-ħolma tiegħu li jtejjeb il-kundizzjonijiet tal-kollegi tiegħu u bħala membru tas-sezzjoni tal-posta tal-GWU ħadem kemm felaħ biex jilħaq dan il-għan,” kiteb Pirotta. Fakkar kif fis-snin 60 Grech kien għen biex ikun organizzat l-ewwel u l-itwal strajk tal-ħaddiema tal-posta li wassal biex numru ta’ ħaddiema kisbu kundizzjonijiet aħjar. “Kienu mwissija li jekk jistrajkjaw, dawk li jorganizzaw l-istrajk setgħu jispiċċaw il-ħabs u jitilfu d-dritt tal-pensjoni,” qal il-Profs Pirotta.

Pirotta kompla jispjega kif dak l-istrajk kien kruċjali biex sezzjonijiet oħra tal-ħaddiema tal-gvern bdew jiksbu d-drittijiet tagħhom. Anke għax sa dakinhar id-dritt li ħaddiema jistrajkja kien għadu ma nħoloqx. “Mela Lino ma kienx biss kittieb, attur u direttur kbir, iżda pijunier tad-drittijiet trejdunjonistiċi f’Malta,” qal il-Professur Pirotta.

## Mewt

Mal-aħbar tal-mewt tiegħu kienu bosta n-nies, speċjalment dawk mid­ħla tat-teatru u t-televiżjoni, li esprimew is-sogħba tagħha għat-telfa tiegħu.I s-Segretarju Parlamentari għall-Kultura u Gvern Lokali Josè Herrera rrimarka li “id-drama f’pajjiżna tilfet pilast­ru” u qal li Grech kien persuna li wiċċu se jibqa’ sinoni­mu ma’ ħafna proġetti teatrali u awdjo-viżivi.

Il-Quddiesa tal-Funeral tiegħu saret nhar l-4 ta' Diċembru fil-Knisja tas-Sacro Cuor, Tas-Sliema.
Mons. Victor Grech

Monsinjur **Victor Grech** (1929 - 2025) kien Direttur tal-Caritas Malta.

Twieled Bormla. Huwa ggradwa mill-Università ta’ Malta u wara li kien ordnat saċerdot huwa serva ta’ Viċi-Rettur u Rettur fis-Seminarju. Fl-istess ħin huwa kien Direttur Nazzjonali għall-Vokazzjonijiet. Huwa ġie mogħti l-visitorship tal-British Council. Kien ukoll Lettur-Viżitatur fil-Fakultà tat-Teoloġija u Lettur ta’ suġġetti reliġjużi u soċjali fil-Mater Admirabilis Teachers’ Training College. Huwa għin biex titwaqqaf l-ewwel komunità ta’ saċerdoti Maltin fil-Brażil u kkollabora ma’ Monsinjur Delleport fit-twaqqif tal-European Seminary f’Maastricht.

## Caritas

Fl-1977, inħatar Delegat tal-Arċisqof għall-ħidma soċjali u karitattiva fil-Knisja. Ftit wara, sar Direttur tal-Caritas Malta u introduċa s-servizzi soċjali professjonali fl-istituzzjonijiet tal-Knisja. Huwa waqqaf ukoll l-Aġenzija Caritas u l-komunità ta’ voluntieri mħarrġa biex jappoġġjaw is-servizzi.

Grech kellu missjoni ċara li jiġġieled il-faqar u jippromwovi l-iżvilupp uman u l-ġustizzja soċjali, waqt li jassigura li d-drittijiet fundamentali u d-dinjita ta’ kull persuna jkunu rispettati u salvagwardjati. Bil-ħidma tiegħu, Mons Grech biddel il-mod kif is-soċjeta tirtatta kwistjonijiet relatati mad-droga, l-alkoħol, il-faqar u l-inġustizzja soċjali. B’ħidmietu, ta xiehda tat-tifsira vera tal-ispirtu ta' solidarjeta u l-ħidma volontarja, kemm fuq livell lokali u anki fl-Ewropa.

Fl-1984, Monsinjur Grech waqqaf il-Proġetti tal-Caritas għall-Prevenzjoni u r-Riabilitazzjoni mid-Droga u fl-1985 waqqaf l-ewwel Komunità Terapewtika għal dawk li jabbużaw mid-droga f’Malta, ta bidu għall-ewwel Xelter residenzjali għall-irġiel kif ukoll għan-nisa, u fetaħ Dar għar-riabilitazzjoni tal-Priġunieri bi problemi ta’ droga. Monsinjur Grech kien il-Fundatur u l-ewwel Ċermen tal-Fondazzjoni tal-Caritas għar-Riabilitazzjoni tad-Drogati.

## Media

Għal 50 Sena huwa ttrażmetta fuq ir-radju programmi ta’ natura soċjali, għaż-żgħażagħ u għal familja. 

## Onorofiċenzi

Fl-1968, Monsinjur Grech ġie nominat bħala Kappillan tal-Papa Pawlu VI, u fl-1981 inħatar Prelat Onorarju tal-Papa Ġwanni Pawlu II. Fl-1990, huwa sar Kanonku tal-Kapitlu tal-Katidral.

Fl-1993, b’riżultat tax-xogħol siewi tiegħu fil-qasam soċjali u karitattiv, Monsinjur Grech ġie nnominat Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Meritu tar-Repubblika ta’ Malta. 

Fl-2012 ingħata l-Premju Ċittadin Ewropew, li għalih kien innominat mill-EwroParlamentari Maltin Louis Grech u Dr Simon Busuttil. 

Fl-2013 sar Uffiċjal tal-Ordni Nazzjonali tal-Meritu tar-Repubblika ta’ Malta b’rikonoxximent tal-kontribut eċċezzjonali li ta għall-ġid tal-poplu Malti, speċjalment matul il-ħafna snin li mexxa l-Caritas Malta b’dedikazzjoni u impenn mal-batut u l-imwarrab fis-soċjetà.
Anton Cassar

**Anton Cassar** (Marsa, 18 ta' Frar 1924 – 30 ta' Ġunju 2014) kien awtur u ġurnalista Malti.

## Bijografija
Imwieled il-Marsa, huwa studja fis-Seminarju ta' Għawdex u ta' Malta. Fit-Tieni Gwerra Dinjija serva fl-11th H.A.A. Regt., R.M.A. Beda l-karriera ġurnalistika u letterarja tiegħu fl-1946 mat-Times of Malta u *[[Il-Berqa]]*, meta mbagħad fl-1962, sar l-ewwel editur ta' *[[L-Orizzont]]* u sena wara kap tal-pubblikazzjoni tal-Union Press. Ftit wara, fl-1967, inħatar segretarju amministrattiv tal-istess kumpanija. Ħejja żgħażagħ fil-mixja ġurnalistika tagħhom. Ta s-sehem tiegħu fil-kummissjoni tal-etika ġurnalistika. Kien viżjonarju fil-kitba xellugija f'Malta. 

Ħadem ukoll ħafna fil-Partit Laburista, l-iktar fid-dipartiment tal-informazzjoni tal-Partit Laburista u kien ċermen tas-Sensiela Kotba Soċjalisti. B'rikonoxximent ta' ħidmietu, fl-1996 Anton ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika, u fl-1996 il-premju tad-deheb għall-kontribut kbir tiegħu fil-ġurnaliżmu professjonali.

Kien membru fundatur tal-Banda Trinità Qaddisa tal-Marsa, li tagħha kien President mill-1957. Kien ukoll attiv ħafna f'għadd ta' għaqdiet soċjali, kulturali u politiċi.

Ippubblika diversi kotba ta' natura letterarja, fosthom *Il-Għanja taż-Żgħożija*, *Meta l-Għawdxin Kienu Mxewxa*, *Ir-Russi Jitkellmu bil-Fjuri*, *Il-Gwerra Ċivili ta' Spanja*, *Il-Compact*, *Il-Konkordat*, *Il-Ballata tal-Marsa* u l-awtobijografija *Ħajti: Mhix kollha ward u żahar* pubblikata fl-2009.

Anton Cassar miet fit-30 ta' Ġunju 2014 fl-età ta' 90 sena.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Bijografija fuq is-sit uffiċjali tal-Akkademja tal-Malti
John Cremona

**John Joseph Cremona** (twieled fis-6 ta' Jannar 1918 – miet fl-24 ta' Diċembru 2020) kien ġurista u poeta Malti.

Cremona serva bħala ġurista fl-oqsma nazzjonali u internazzjonali u kien hu li fassal il-Kostituzzjoni ta' Malta meta Malta kisbet l-Indipendenza mir-Renju Unit fl-1964. Kien Prim Imħallef u Viċi-President tal-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem, kif ukoll awtur ta' għadd ta' pubblikazzjonijiet ta' xejra kostituzzjonali, u anke kotba ta' poeżiji. 

## Letteratura

Cremona kiteb poeżija bit-Taljan, l-Ingliż u l-Malti.

Cremona ħareġ seba' kotba tal-poeżija li huma: *Eliotropi*, *Songbook of the South*, *Malta Malta* (bl-Ingliż fl-1992), *Mas-Sebħ Għasafar* (bil-Malti fl-2004), *Ekwinozju* (bil-Malti fl-2006), *Poesie-Poems-Poeżiji* (fi tliet ilsna fl-2009) u *Il-Kantiku tax-Xagħra* (2012).

Cremona beda l-karriera poetika tiegħu qabel il-gwerra, l-ewwel f'Malta u mbagħad f'Ruma mnejn kiseb id-Dottorat fil-Letteratura. Hemm ukoll kien jippubblika l-poeżiji tiegħu bit-Taljan f'xi wħud mill-aħjar rivisti, rebaħ darbtejn premju fil-*Mostra Nazionale di Poesia Contemporanea* u ġie tradott bil-Franċiż minn Jeanne Tisseau f*'La Revue Nationale* ta' Brussell, li ddeskrivietu bħal wieħed mill-kapijiet tal-moviment letterarju żagħżugħ. Ta' min jgħid li l-poeżiji tiegħu bl-Ingliż dehru wkoll f'xi wħud mill-aħjar rivisti Ingliżi, Awstraljani u Amerikani kif ukoll kien ġie mistieden biex ikun il-poeta li jirrappreżenta lil Malta fl-Antoloġija prestiġjuża tal-English Association, *Commonwealth Poems Today*, fl-1967.

Cremona kien għal bosta snin Viċi-President tal-*International Poetry Society* tal-Ingilterra meta kellha bħala President tagħha lil Christopher Fry. Poeżija tiegħu kienet ġiet moqrija mill-*Poet Laureate* Ingliż Cecil Day-Lewis fl-1969, u xi snin wara, fl-1992, waħda mill-poeżiji tiegħu tal-Gwerra, li iktar tard kienet ġiet ukoll immużikata minn Charles Camilleri, kienet inqrat mir-Reġina Eliżabetta II waqt l-Inawgurazzjoni Uffiċjali tas-Siege Bell Memorial.

## Kotba dwar il-kostituzzjoni
* 
* 
* 

## Ħajja privata

Fl-1949, Cremona żżewweġ lil Beatrice Crispo-Barbaro (1927–2001) u kellhom tlett itfal.

Huwa miet fl-24 ta' Diċembru 2020 fl-età ta' 102.

## Referenzi
Joe Mizzi

**Joe Mizzi** jokupa l-kariga ta` Ministru tal-Energija u l-Immanigjar tal-Ilma u ilu f'din il-posizjoni minn Gunju tal-2017. Hu kien jokupa il-kariga ta` Minsistru tat-Trasport u Infrastruttura minn l-2013 sa nofs l-2017.

## Politika
Mizzi ilu jirrapreżenta lil Partit Laburista fil-Parlament Malti sa mill-1987. Għal ħafna snin huwa serva bħala whip tal-Grupp Parlamentari Laburista anki fiż-żmien diffiċli meta fl-1998 Dom Mintoff ma kienx qed jivvota man-naħa tal-Gvern Laburista. Serva ukoll fuq diversi kumitati parlamentari u f’diversi strutturi tal-Partit Laburista. Mill-1989 sal-2013, serva bħala Segretarju tal-Grupp Parlamentari u Membru tal-Amministrazzjoni tal-Partit Laburista.

Serva wkoll bhala Ministru bla Portafoll fil-Gvern Laburista ta' Alfred Sant bejn l-1996 u l-1998. F’diversi okkażjonijiet irrapreżenta lil pajjiż kif ukoll lil Partit Laburista f’diversi fora reġjonali kif ukoll internazzjonali. Ħadem fl-oqsma tal-protezzjoni tar-riżorsi u ambjent, l-enerġija, it-trasport u l-komunikazzjoni, il-qasam marittimu, il-protezzjoni ċivili u l-esplorazzjoni għaż-żejt.

Wara l-Elezzjoni Ġenerali 2013 huwa nħatar Ministru tat-Trasport u Infrastruttura. 

## Ħajja Personali
Mizzi għandu għal qalbu il-wirt storiku filwaqt li kien u għadu attiv f’diversi għaqdiet u soċjetajiet kulturali u mużikali.
Charles Mangion

**Charles Mangion** huwa Deputat Parlamentari tal-Partit Laburista. Huwa serva ta' Ċermen tal-Enemalta bejn l-2013 u l-2014. Kien Deputat Mexxej tal-Partit Laburista bejn l-2003 u l-2008.

In-Nutar Mangion twieled fl-14 ta’ Novembru 1952. Hu mizzewweg lil Carmen, xebba Schembri, u ghandu tlett’itfal – Malcolm, Marie Claire u Gabriella. Joqghod Hal Luqa. In-Nutar Mangion studja fl-Universitá ta’ Malta fejn iggradwa b’ BA Honours fl-1974 u kiseb dottorat fil-ligi fl-1982. Hu jipprattika bhala Nutar f’ufficcju legali flimkien ma’ ibnu Dr Malcolm Mangion. 

## Politika

In-Nutar Mangion dahal fil-politika minn kmien meta fl-1975 issieħeb mal-fergħa taz-zghazagh tal-Partit Laburista. Kien elett fil-Parlament ghall-ewwel darba fl-1987 u baqa’ jkun elett f’kull elezzjoni generali minn dak iz-zmien. Okkupa karigi b’mod regolari fl-amministrazzjoni tal-Partit Laburista u kien Deputat Segretarju Internazzjonali bejn l-1981 u l-1991. Wara l-elezzjoni tal-1992 li ntrebhet mill-Partit Nazzjonalista, in-Nutar Mangion inhatar Deputat Speaker b’vot unanimu tal-Parlament. Bejn l-1992 u l-1994 kien Shadow Minister ghall-Industrija, waqt li bejn l-1994 u l-1996 kien Shadow Minister fuq l-Affarijiet Interni u l-Gvern Lokali. 

Fl-1996 in-Nutar Mangion inhatar Ministru tal-Gustizzja u l-Gvern Lokali fil-gvern gdid Laburista. Fl-2003 n-Nutar Mangion inhatar Deputat Mexxej tal-Partit Laburista ghall-Affarijiet Parlamentari u serva wkoll bhala Shadow Minister tal-Finanzi. Fl-2008 nhatar Kap tal-Oppozizzjoni sakemm Joseph Muscat intghazel bhala Mexxej tal-Partit Laburista. Fl-2010 n-Nutar Mangion inħatar mill-Mexxej Laburista Dr Joseph Muscat bhala Shadow Minister għall-Ekonomija u s-Servizzi Finanzjarji u l-Penzjonijiet. In-Nutar baqa’ jservi wkoll bħala chairperson tal-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi. Huwa reġa' daħal fil-Parlament b'elezzjoni każwali fil-15 t'April 2014, wara li żvojta s-siġġu ta' Marie Louise Coleiro Preca li nħatret President tar-Repubblika.
Konrad Mizzi

Dr. **Konrad Mizzi** (Raħal Ġdid, 4 ta' Novembru 1977) huwa l-Ministru tat-Turiżmu ta' Malta. Huwa kien il-Ministru tal-Enerġija u l-Konservazzjoni tal-Ilma bejn 2013 u 2014, il-Ministru tal-Enerġija u tas-Saħħa bejn 2014 u 2016.

## Studji
Iggradwa b’distinzjoni mill-Università ta’ Nottingham fil-Masters u d-Dottorat fl-iStrategic Management. Huwa kien kiseb ukoll il-Baċellerat fix-Xjenza mill-Università ta’ Malta u għandu Diploma fil-Finanzi. Mizzi kien ingħata Chevening Scholarship. 

## Proġetti

Qabel ma daħal fil-politika, Mizzi mexxa proġetti ewlenin kemm f’Malta kif ukoll fl-Ingilterra, fl-oqsma tal-enerġija, infrastruttura, telekomunikazzjoni u promozzjoni tal-industrija. Huwa kien partner u kap tas-sezzjoni tal-enerġija u infrastruttura għar-reġjun tal-Ewropa, Lvant Nofsani u l-Afrika (EMEA) tal-kumpanija Pcubed. 

Qabel dan Mizzi kellu karigi għoljin fi ħdan Deloitte and Touche u kien Direttur tal-Programmi tal-British Telecom (Moorhouse) fir-Renju Unit. Fl-Ingilterra mexxa diversi proġetti fis-settur tal-enerġija. Ħadem ukoll ma’ kapijiet ta’ gvernijiet reġjonali biex titjieb il-qagħda f’inħawi li għadhom qed jiżviluppaw.

F’Malta, Mizzi kien minn ta’ quddiem fit-tim li waqqaf il-Malta Enterprise. Kien ingħaqad mal-Uffiċċju tal-Prim Ministru fi żmien Gvern Nazzjonalista bħala konsulent dwar management fejn mexxa diversi proġetti, fosthom dak ta’ public-private partnership biex titjieb id-dehra madwar it-toroq u r-roundabouts madwar Malta. Kien ukoll Chief Information Officer tal-Enemalta. 

## Politika

Fl-2013 ħareġ għall-elezzjoni f'isem il-Partit Laburista wara li ġie avviċinat mill-Mexxej tal-Partit Joseph Muscat. Huwa tela' fil-Parlament u nħatar Ministru tal-Enerġija u l-Konservazzjoni tal-Ilma. Wara r-reshuffle li saret f'April 2014, żdiedlu ukoll id-dikasteru tas-Saħħa wara r-riżenja ta' Godfrey Farrugia.

Fi Frar 2016, huwa nħatar Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Partit Laburista, wara li Toni Abela ġie nnominat mill-Prim Ministru għal membru tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri.

Fit-28 ta' April 2016, wara li ismu deher fl-hekk imsejħa "Panama Papers", il-Ministru Konrad Mizzi tneħħewlu l-qasam tal-enerġija u s-saħħa u sar Ministru bla portafoll li jaqa' direttament taħt il-Prim Ministru. Il-Prim Ministru nnifsu, Joseph Muscat, ħa r-responsabbiltà tas-settur tal-enerġija. Xogħol Konrad Mizzi sar dak li jieħu ħsieb proġetti partikolari li jkunu assenjati direttament mill-Prim Ministru, partikolarment fil-qasam tal-enerġija.

Fl-istess jum tħabbar li Mizzi kien se jirriżenja minn Deputat Mexxej tal-Partit Laburista u għalhekk reġa' nbeda l-proċess tal-għażla.

## Ħajja Personali

Mizzi huwa miżżewweġ lil Sai, ta' nazzjonalità Ċiniża, u għandu żewġt itfal.

Mizzi u dixxendenti tieghu ma jistax izur l-istati uniti mil 21 ta Dicembru 2021 IL quddiem
Opossum sorċid twil tal-Andi

L-Opossum sorċid tal-Andi jew opossum sorċid tal-kondor magħruf xjentifikament bħala *Caenolestes condorensis* huwa mammiferu marsupjal żgħir tal-Amerika ta' isfel. Dan l-opossum sorċid notturn u solitarju huwa laħħar speċi li ġiet skoperta u xjentifikament deskritta fost is-6 speċi eżistenti.

## Deskrizzjoni

Din l-ispeċi hija simili ħafna tal-ispeċi l-oħrajn li qegħdin miġburin fl-istess ġeneru {*[[Caenolestes]]*} għalkemm ta' daqs kemmxejn akbar. 

It-tul totali huwa ta' 260 millimetru (ir-ras u l-ġisem 130 millimetru u d-denb ta' 130 millimetru ieħor), filwaqt il-piż totali huwa ta' madwar 48 gramma.

In-nisa ta' dan il-marsupjal ma għandhomx marsupju.

## Dieta

L-Opossum sorċid tal-Andi huwa marsupjal karnivoru u għandu dieta bbażata fuq varjetà ta' insetti u annimali vertebrati u invertebrati żgħar.

## Distribuzzjoni

L-Opossum sorċid tal-Andi għandu firxa limitata ħafna u jinsab biss fuq il-fruntiera bejn l-Ekwador u l-Peru f' lokalità waħda biss, f' Achupallas (03°27’S, 78°21’W), Cordillera del Cóndor.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]*
****Opossum sorċid tal-Andi jew Opossum sorċid tal-kondor, *[[Caenolestes condorensis]]*

## Konservazzjoni

L-istat ta' konservazzjoni ta' din l-ispeċi għadu m'huwiex ikklassifikat fil-lista l-ħamra tal-Unjoni Internazzjonali għal-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN red list).

## Referenzi

*Albuja, L. and B. D. Patterson. 1996. *A new species of northern shrew-opossum (Paucituberculata: Caenolestidae) from the Cordillera del Condór, Ecuador*. Journal of Mammalogy 77:41-53.
*Mammal Species of the World
*Gardner, Alfred (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 19. ISBN 0-801-88221-4.
Joe Debono Grech

**Joe Debono Grech** (17 ta' Settembru 1939) kien Ministru fil-Gvern Laburista tat-tmeninijiet u fis-sentejn ta' Alfred Sant. Kien Deputat Mexxej ghall-Affarijiet tal-Partit mill-1989 sal-1992, qabel George Abela. Fl-aħħar leġislatura tiegħu fil-Parlament Malti (2013-2017), huwa kien l-ixjeħ Membru Parlamentari u l-iktar wieħed li kien ilu jitla' fil-Parlament Malti sa mill-1971. 

Kien Direttur Maniġerjali tal-Medserv bejn l-1976 u l-1987. Okkupa diversi karigi fil-General Workers’ Union, fosthom Segretarju għal Għawdex. Qabel dahal fil-politika huwa kien ghalliem f’Saint Joseph Institute.

## Politika
Debono Grech beda l-karriera politika tiegħu fil-Partit Laburista fl-1958 bħala Segretarju, kif ukoll membru tal-Eżekuttiv Nazzjonali u aktar tard bħala President ta’ diversi sezzjonijiet tal-partit. Fl-1989 huwa kien elett bħala Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Partit. Debono Grech kien Segretarju Propaganda tal-Partit Laburista mill-1970 sal-1987. 

Ġie elett ghall-ewwel darba fil-Parlament Malti fl-1976 u baqa’ dejjem jiġi elett kull elezzjoni, sa dik tal-2013, l-aħħar waħda li kkontesta. 

### Ministru
Fl-1983 inħatar mill-Perit Dom Mintoff, Ministru tal-Korpi Parastatali u Investiment u aktar tard ġie fdat lilu l-portafoll tal-Agrikoltura u Sajd.  

Fl-1996 li huwa nħatar Ministru tat-Trasport u l-Portijiet fil-gvern immexxi minn Alfred Sant. 

### Fl-Oppożizzjoni
Wara l-2003 huwa kien l-Kelliem Ewlieni u Shadow Minister għall-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta u s-Sigurtà.  Fl-2008 sar Shadow Minister tad-Difiża u l-Portijiet u kien ir-rappreżentant tal-Partit Laburista fil-Kunsill tal-Ewropa u membru tas-Socialist Bureau. 

Huwa ngħata Ġieħ ir-Repubblika fl-2017.
Opossum bugeddum skur

L-**Opossum bugeddum skur** (*Caenolestes fuliginosus*), li jsibuh ukoll bħala Opposum bugeddum tal-ħarir, huwa marsupjal żgħir li jgħix fil-foresti alpini tal-Andi. Mis-seba' speċijiet tal-ordni Paucituberculata, li għadhom ħajjin illum, dan huwa l-aktar opossum bugeddum li hu magħruf u l-aktar wieħed li hemm tagħrif u informazzjoni dwaru. 

## Deskrizzjoni

Din l-ispeċi hija simili ħafna tal-ispeċi l-oħrajn li qegħdin miġburin fl-istess ġeneru (Caenolestes).

L-opossum bugeddum skur għandu l-pil fin u folt ta' lewn kannella skur li jkanġi fl-iswed fuq id-dahr, filwaqt li jiċċara ħafna fin-naħa taż-żaqq. Il-wiċċ tawwali li ġej għall-ponta mgħammar b' par għajnejn ċkejknin.

Din l-ispeċi ta' opossum bugeddum tippreżenta fiha dimorfiżmu sesswali qawwi fejn in-nisa huma ta' daqs notevolment iżgħar. It-tul tar-ras u l-ġisem huwa bejn 90 u 140 millimetru u d-denb kważi għarwien kapaċi jilħaq jew iqarreb dan it-tul ukoll. Il-piż totali ta' l-irġiel ijvarja bejn 25 u 41 gramma filwaqt il-piż tan-nisa jvarja bejn 16.5 u 22.5 grammi u ma għandhomx marsupju.

## Dieta

L-Opossum bugeddum skur huwa marsupjal b'dieta karnivora li tikkonsisti minn varjetà ta' insetti u annimali vertebrati u invertebrati żgħar.

## Distribuzzjoni

Id-distribuzzjoni ta' dan il-marsupjal tal-Amerika t'Isfel hija l-akbar fost l-ispeċi ta' din l-ordni. L-opossum ġurdien skur qiegħed mifrux fil-boskijiet u fil-prateriji umdi, f'altitudni bejn 1,500 u 4,000 metru, fil-Peru, l-Ekwador, il-Kolombja u l-Veneżwela, fejn jiċċaqlaq minn post għall-ieħor billi jħaffer mini taħt l-art.

## Klassifikazzjoni

Opossum bugeddum skur jew Opposum bugeddum tal-ħarir hemm erba' sottospeċijiet.

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]*
****Speċi
******Opossum bugeddum skur**, *[[Caenolestes fuliginosus]]*
*****Sottospeċi
******[[Caenolestes fuliginosus centralis]]* (Tomes, 1863)
******[[Caenolestes fuliginosus fuliginosus]]* (Bublitz, 1987)
******[[Caenolestes fuliginosus obscurus]]* (Thomas, 1895)
******[[Caenolestes fuliginosus tatei]]* (Anthony, 1923)

## Konservazzjoni

Din l-ispeċi, fil-lista l-ħamra tal-Unjoni Internazjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN red list) qiegħda mniżżla bħala fi stat ta' riskju ta' estinzjoni baxx.

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni
* Daħla ta' ''Caenolestes fuliginosus'' fuq Animal Diversity Web
* ''Caenolestes fuliginosus'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2007
Opossum bugeddum ta' żaqqu griża

L-**Opossum bugeddum ta' żaqqu griża** jew **opossum far ta' żaqqu griża**, magħruf xjentifikament bl-isem ta' *Caenolestes caniventer*, huwa mammiferu marsupjal notturn ta' daqs żgħir, nattiv tal-Amerika t'Isfel li jippreferi l-foresti ta' altitudni għolja qalb l-Andi. 

## Deskrizzjoni
Din l-ispeċi hija simili ħafna tal-ispeċi l-oħrajn li qegħdin miġburin fl-istess ġeneru {*[[Caenolestes]]*}. 

L-opossum bugeddum ta' żaqqu griża għandu l-pil qasir u folt ta' lewn li jvarja mill-kannella għall-griż li jiċċara fin-naħa taż-żaqq. Il-wiċċ tawwali li ġej għall-ponta mgħammar b'par għajnejn ċkejknin, u fuq ir-ras jinsabu par widnejn tondi.

It-tul totali huwa ta' 256 millimetru, ir-ras u l-ġisem 129 millimetru u d-denb ta' 127 millimetru ieħor, għalkemm dan jista jvarja xi ftit minn reġjun għal ieħor tul id-distribuzzjoni tal-ispeċi, filwaqt li l-piż totali huwa ta' madwar 45 gramma.

In-nisa ta' dan il-marsupjal m'għandhomx marsupju.

## Dieta

L-Opossum bugeddum ta' żaqqu griża huwa marsupjal b'dieta karnivora li tikkonsisti minn varjetà ta' insetti u annimali vertebrati żgħar.

## Distribuzzjoni

L-Opossum bugeddum ta' żaqqu griża huwa mammiferu pjutost rari, li għandu firxa żgħira fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel u jgħix fil-foresti u l-prateriji umdi tal-Andi, fin-Nofs in-Nhar tal-Ekwador u fit-Tramuntana tal-Peru.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]*
******Opossum bugeddum ta' żaqqu griża**, *[[Caenolestes caniventer]]*

## Konservazzjoni

Din l-ispeċi, fil-lista l-ħamra tal-Unjoni Internazjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (*IUCN red list*) qiegħda mmniżżla bħala fi stat ta' riskju ta' estinzjoni baxx.

## Referenzi
*Gardner, Alfred (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 19. ISBN 0-801-88221-4.

## Ħoloq esterni
*''Caenolestes caniventer'' In: 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007.
Opossum bugeddum tat-Tramuntana

L-**Opossum bugeddum tat-Tramuntana** (*Caenolestes convelatus*), huwa mammiferu marsupjal notturnu u solitarju, pjuttost rari, li jgħix fin-naħa ta' fuq tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel.    

## Deskrizzjoni
Din l-ispeċi hija simili ħafna tal-ispeċi l-oħra li qegħdin miġburin fl-istess ġeneru {Caenolestes} speċjalment tal-opossum bugeddum ta' żaqqu griża (*[[Caenolestes caniventer]]*).

L-opossum bugeddum tat-Tramuntana jingħaraf minn dak ta' żaqqu griża mid-daqs akbar tad-dras u mid-daqs iżgħar jekk mhux in-nuqqas totali tat-tieqa antorbitali. Dan għandu l-pil qasir u folt ta' lewn ftit aktar skur minn tal-opassumi bugeddum ta' żaqqu griża, li għandu żaqqu griża u wiċċu twil ġej għall-ponta, mgħammar b'par għajnejn żgħar u b'par widnejn li ġejjin għat-tond.

It-tul totali huwa ta' 256 millimetru, ir-ras u l-ġisem huma ta' 132 millimetru u d-denb ta' 124 millimetru ieħor, waqt li l-piż totali huwa ta' madwar 45 gramma.

In-nisa ta' dan il-marsupjal bħal l-ispeċijiet kollha tal-ordni Paucituberculata m'għandhomx marsupju.

## Dieta

L-Opossum bugeddum tat-Tramuntana huwa marsupjal karnivoru u jiekol varjetà ta' insetti u annimali vertebrati u invertebrati żgħar.

## Distribuzzjoni

L-Opossum bugeddum tat-Tramuntana jinsab biss f' 2 pajjiżi, u kull wieħed għandu popolazzjoni għalih. Hemm popolazzjoni minnhom fit-Tramuntana tal-Ekwador u l-popolazzjoni l-oħra fit-Tramuntana tal-Kolombja. Dawn il-popolazzjonijiet huma ġeografikament mifrudin. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]*
******Opossum bugeddum tat-Tramuntana**, *[[Caenolestes convelatus]]*

## Konservazzjoni

Din l-ispeċi, fil-lista l-ħamra tal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN) qiegħda mniżżla bħala fi stat ta' riskju baxx ta' estinzjoni.

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni
*''Caenolestes convelatus'', Lista Ħamra tal-IUCN 2007
Opossum bugeddum tal-Lvant

L-**Opossum bugeddum tal-Lvant** jew **opossum far tal-Lvant**, magħruf xjentifikament bl-isem ta' *Caenolestes sangay*, huwa mammiferu marsupjal notturn ta' daqs żgħir, nattiv tal-Amerika t'Isfel li jippreferi l-foresti msaħba qalb l-Andi tal-Lvant. Din l-ispeċi ġiet deskritta fl-2013. 

## Deskrizzjoni
Din l-ispeċi hija simili ħafna tal-ispeċijiet l-oħrajn li qegħdin miġburin fl-istess ġeneru {*[[Caenolestes]]*}. 

## Dieta

L-Opossum bugeddum tal-Lvant huwa marsupjal b'dieta karnivora li tikkonsisti minn varjetà ta' insetti u annimali vertebrati żgħar.

## Distribuzzjoni

L-Opossum bugeddum tal-Lvant huwa mammiferu pjutost rari, li għandu firxa żgħira fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel u jgħix fil-foresti msaħba tal-Andi tal-Lvant fl-Ekwador.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]*
******Opossum bugeddum tal-Lvant**, *[[Caenolestes sangay]]*

## Konservazzjoni

## Referenzi
*''Caenolestes sangay'' A new species of shrew-opossum (Paucituberculata: Caenolestidae) with a phylogeny of extant caenolestids.

## Ħoloq esterni
*''Caenolestes sangay'' A new species of shrew-opossum (Paucituberculata: Caenolestidae) with a phylogeny of extant caenolestids.
Lino Farrugia Sacco

Lino Farrugia Sacco huwa Imħallef fil-Qrati Maltin.

Huwa twieled fit-22 ta’ Awissu ,1949, u ħa l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ St Albert u fl-1969 iggradwa fl-Università ta’ Malta. Fl-1972 huwa sar Nutar Pubbliku u fl-1973 sar Avukat. Huwa serva bħala Avukat għal-aktar minn seba’ snin, sittax il-sena bħala Maġistrat u mill-1997 'l hawn bħala Imħallef. 

## Imħallef
Fl-1997 inħatar Imħallef. Huwa nħatar mill-Gvern ta’ Malta bħala Chairman ta' għadd ta' Bordijiet Investigattivi u serva bħala Eżaminatur għal għadd ta’ sezzjonijiet fil-Liġi Kriminali u Ċivili fl-Università ta’ Malta.

## Sport
Matul iż-żmien tiegħu fl-Università Lino kien Manager ta’ Youth Club differenti, membru fundatur tal-Ħamrun Tennis Club, Viċi President tal-Catholic Guild ta’ l-Universita’ ta’ Malta u segretarju ta’ Kumitat ta’ Universita’ dwar l-Eroj Nazzjonali. Għal tliet snin huwa serva bħala Segretarju tal-Malta Tennis Federation, fejn aktar tard inħatar bħala President. Lino kien Viċi President tal-Ħamrun Spartans Football Club.

Fl-1988 huwa ġie elett bħala l-Ewwel Viċi-President tal-Kumitat Olimpiku Malti u fl-1993 Viċi President tal-Kumitat Organizzattiv tal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar ta; l-Ewropa għall-Malta. Huwa kien kap ta’ Missjoni tal-Kontinġent Malti fil-Logħob fil-Mediterran li saru fi Franza fl-1993. Bis-saħħa tiegħu ġie introdott l-Logħob għall-Istati Żgħar ta’ l-Ewropa għaż-Żgħażagħ fit-Tennis fil-Kalendarju Internazzjonali tal-Federazzjoni tat-Tennis.

Fl-1996 huwa ġie elett Chairman tal-Kumitat Olimpiku Malti. Fl-1999 huwa nħatar President tal-Kumitat Olimpiku Malti. Huwa maħtur mill-I.O.C. bħala membru tal-CAS u mill-Commonwealth bħala membru tal-CABOS. 

## Ħajja Personali
Fl-1993 huwa nħatar President tal-Għaqda tal-Mużikali San Ġużepp fil-Ħamrun fejn ħadem bis-sħiħ għall-għaqda bejn il-Parroċċi u l-Każini tal-Banda.

Huwa miżżewweġ lil Susan nee’ Laiviera u għandu żewġt subien David u Steven.
Senġi tal-blat tal-Karù

Is-**senġi tal-blat tal-Karù**, magħruf xjentifikament bħala *Elephantulus pilicaudus*, huwa speċi ta' senġi tal-ġeneru *[[Elephantulus]]* li ġie deskritt reċentement. 

## Distribuzzjoni
Dan is-senġi huwa speċi endemika tal-Afrika t'Isfel u jinsab fil-Provinċja ta' Kap tat-Tramuntana u fil-Provinċja ta' Kap tal-Punent.

## Klassifikazzjoni
* Ordni Macroscelidea
** Familja Macroscelididae
*** Ġeneru *[[Elephantulus]]*
**** **Senġi tal-blat tal-Karù**, *Elephantulus pilicaudus*

## Referenzi
*Smit, H. A.; Robinson, T. J.; Watson, J.; Van Vuuren, B. Jansen (2008). "A New Species of Elephant-shrew (Afrotheria: Macroscelidea: Elephantulus) from South Africa". Journal of Mammalogy 89 (5): 1257. http://www.bioone.org/doi/abs/10.1644/07-MAMM-A-254.1
* Smit, H. & Rathbun, G. (2008). "Elephantulus pilicaudus". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 2010-11-04.http://www.iucnredlist.org/details/165924/0
Opossum bugeddum Peruvjan

L-**opossum bugeddum Peruvjan** (*Lestoros inca*), jew kif isibuh ukoll **opossum far tal-Inka**, huwa wieħed minn sitt speċi ta' opossumi bugdiedem li għadhom ħajjin illum. Huwa pjuttost uniku wkoll fost l-ispeċi tal-ordni Paucituberculata u għalhekk qiegħed fil-ġeneru *[[Lestoros]]* għalih waħdu. 

## Deskrizzjoni

L-opossum bugeddum Peruvjan għandu l-pil twil u ħafif li jista' jkun jew ta' lewn kannella skur ħafna uniformi (kullimkien) jew inkella ta' lewn kannella skur fuq id-dahr u jiċċara lejn in-naħa ta' taħt iż-żaqq. It-tul totali (ras, ġisem u denb) ivarja bejn 9 u 14-il ċentimetru, filwaqt il-piż totali huwa ta' madwar 40 gramma. In-nisa ta' dan il-marsupjal m'għandhomx marsupju u mgħammra b'erba' żejżiet.

L-opossum bugeddum Peruvjan huwa marsupjal b'dieta prinċipalment karnivora li tikkonsisti minn varjetà ta' insetti u annimali vertebrati u invertebrati żgħar, għalkemm xi fungi u ħxejjex jittieklu wkoll.

Dan jgħix qalb il-muntanji fir-reġjuni tal-Andi fil-Perù u l-Bolivja, f'altitudni bejn 2,800 u 4,000 metru 'l fuq mil-livel tal-baħar. Il-popolazzjoni residenti ta' dan il-marsupjal fil-Perù hija ħafna akbar u ħafna aktar mifruxa meta mqabbla mal-popolazzjoni żgħira fil-Bolivja.

## Konservazzjoni

Din l-ispeċi, għalkemm fil-Lista l-Ħamra tal-Unjoni Internazjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (*IUCN Red List*), qiegħdha mmniżżla bħala fi stat ta' riskju ta' estinzjoni baxx. Ħafna awturi jaħsbu li d-deforestazzjoni għaddejja fl-erja fejn huwa mifrux dan l-opossum bugeddum jista tkun ta' riskju kbir.

## Klassifikazzjoni

Bublitz fl-1987 għadda suġġeriment li jkun hemm żewġ speċi fil-ġeneru *Lestoros]* (*[[Lestoros inca]]* u *[[Lestoros gracilis]]*). Madanakollu, il-biċċa l-kbira tal-mammoloġisti ma jimxux ma' din il-klassifikazzjoni ta' Bublitz u jaċċettaw speċi waħda b'żewġ sottospeċi.

*Ordni Paucituberculata
**Familja Caenolestidae
***Ġeneru *[[Lestoros]]*
******Opossum bugeddum Peruvjan**, *Lestoros inca*
*****Sottospeċi]]
******[[Lestoros inca inca]]* (Thomas, 1917) 
******[[Lestoros inca gracilis]]* (Bublitz, 1987)

## Referenzi
* 
* 

## Ħoloq esterni
* ''Lestoros inca'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN
Senġi ta' wiċċu griż

Is-Senġi ta' wiċċu griż *[[Rhynchocyon udzungwensis]]*, huwa mammiferu plaċentat insettivoru ta' daqs pjuttost żgħir tal-ordni Macroscelidea. Dan is-senġi huwa wieħed mis-sbatax-il speċi mifruxin mal-kontinent Afrikan. 

Is-Senġi ta' wiċċu griż huwa l-akbar speċi ta' senġi fost dawk magħrufa xjentifikament sal-llum il-ġurnata u flimkien mat-tlett speċijiet l-oħra fil-ġeneru *Rhynochocyon* jissejħu senġijiet ġganti. 

## Distribuzzjoni
Din l-ispeċi hija endemika tal-muntanji Udzungwa fit-Tanżanija. Din tinstab f'żewġ foresti biss li huma, il-foresta ta' Ndundulu-Luhomero fil-Majjistral ta' Udzungwa u l-foresta Mwanihana fil-Grigal ta' Udzungwa.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Macroscelidea
** Familja Macroscelididae
*** Ġeneru *[[Rhynchocyon]]*
**** Senġi ta' wiċċu griż, *[[Rhynchocyon udzungwensis]]*

## Referenzi
* Rovero, F., Rathbun, G.B., Perkin, A., Jones, T., Ribble, D.O., Leonard, C., Mwakisoma, R.R. & Doggart, N. 2008. A new species of giant sengi or elephant-shrew (genus *Rhynchocyon*) highlights the exceptional biodiversity of the Udzungwa Mountains of Tanzania. Journal of Zoology 274:126-133.
* Rathbun & Rovero, 2008. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 20 January 2013.''Rhynchocyon udzungwensis''
* Rovero, F. & De Luca, D.W. 2007. Checklist of mammals of the Udzungwa Mountains of Tanzania. Mammalia 71(1/2):47-55.
* Rovero, F. & Rathbun, G.B. 2006. A potentially new giant sengi (elephant-shrew) from the Udzungwa Mountains, Tanzania. Journal of East African Natural History 95(2):111-115.

## Ħoloq Esterni
* Afrotheria Specialist Group - Infromazzjoni fuq is-Senġi.
* *Video fuq BBC
Emanuel Mallia

**Emmanuel Mallia** (Tas-Sliema) huwa Deputat Parlamentari Laburist u eks Ministru tal-Intern u l-Ġustizzja u eks Ministru għall-Kompettività, Ekonomija Diġitali, Qasam Marittimu u Servizzi.

Bin Emmanuele u Carmelo, huwa twieled Tas-Sliema u huwa l-iżgħar wild minn ħamsa.

## Avukat

Wara li spiċċa l-iskola sekondarja, huwa kompla l-edukazzjoni tiegħu fl-Università ta’ Malta, minn fejn iggradwa bħala prokuratur legali fl-1973 u avukat fl-1979. Ftit xhur qabel li ggradwa, huwa fetaħ l-ewwel uffiċċju legali tiegħu, l-Imsida minn fejn baqa' jeżerċita l-professjoni tiegħu sakemm sar Ministru. Huwa speċjalizza fil-liġi kriminali u l-ġustizzja, u sar wieħed mill-aqwa avukati fil-liġi kriminali f'Malta, u jimpjega fl-uffiċċju tiegħu madwar għaxar avukati.

## Sport

Huwa ngħaqad ma’ numru ta’ klabbs u assoċjazzjonijiet, fosthom il-Malta Football Association, li dak iż-żmien kienet immexxija minn George Abela, il-Pembroke Basketball Club u l-Malta Car Racing Association.  

## Politika

Mill-2009 'il quddiem, l-Avukat Mallia ħadem mill-viċin mal-Mexxej tal-Partit Laburista Joseph Muscat fuq numru ta’ inizjattivi, bħal kawża istitwita mill-Partit Laburista kontra l-gvern sabiex jirrifondi lura l-VAT fuq it-Taxxa ta’ Reġistrazzjoni tal-Vetturi. L-Avukat Mallia kien ukoll impenjat fil-Business Forum tal-Partit Laburista mmexxi minn Marlene Mizzi, u ħadem fuq numru ta’ inizjattivi ġodda fil-politika kummerċjali, li gew riċerkati u mfassla fi ħdan il-Partit Laburista.

L-Avukat Mallia aċċetta l-istedina ta’ Dr Joseph Muscat sabiex jikkontesta l-Elezzjoni Ġenerali tal-2013 bħala kandidat Laburista fuq id-9 u l-10 distrett.

Fil-11 ta' Marzu huwa nħatar Ministru tal-Intern u s-Sigurta' Nazzjonali. Fil-Ministeru tiegħu kellu diversi responsabiltajiet: id-Difiża, il-Forzi Armati, il-Pulizija, l-Immigrazzjoni, is-Sigurtà fl-Ajruport, is-Servizzi Korrettivi, il- Protezzjoni Ċivili, Affarijiet ta' Ċittadinanza u Nies Barranin, Central Visa Unit, ir-Reġistru Pubbliku, ir-Reġistrazzjoni Ċivili, il-Karti tal-Identità, il-Passaporti, ir-Reġistru tal-Artijiet u x-Xandir.

Huwa ntalab jirriżenja mill-Prim Ministru f'Diċembru 2014 u baqa' jservi fil-Parlament bħala Deputat Laburista.

F'April 2016, huwa nħatar Ministru għall-Kompettività, Ekonomija Diġitali, Qasam Marittimu u Servizzi.

Wara l-Elezzjonijiet tal-2017, tela' fil-Parlament imma ma ntgħażilx fil-Kabinett.

## Ħajja personali

Emmanuel jgħix fil-Belt Valletta flimkien ma’ martu Elena Codruta u t-tlett itfal tagħhom Nicola, Emmanuel Jr u Carmela Jolie.
Ġużè Cassar

**Ġużè Cassar** (Qrendi, 22 ta' Jannar 1918 - 27 ta' Novembru 2001) kien Deputat Priministru tal-Gvern Malti fis-snin sebgħin u tmenin. Kien ukoll Ministru fl-aħħar tas-snin erbgħin u fis-snin ħamsin.

## Politika
Fl-1945 kien elett mill-ewwel distrett bħala Membru tal-Kunsill tal-Gvern mal-Partit Laburista. Fl-1947 reġa' kien elett, fuq it-tielet distrett. Għamel sitt xhur speaker.

### Ministru
Fl-1948 inħatar Ministru tal-Ġustizzja u Affarijiet Parlamentari. Wara li l-Partit Laburista nqasam, huwa ħareġ mal-partit ġdid ta' Pawlu Boffa u kien elett mit-tielet distrett fl-1950 u fl-1951. F'dak il-gvern ta' koalizzjoni huwa kien Ministru tal-Ġustizzja.

Fl-1953 huwa reġa' ngħaqad mal-Partit Laburista, u fl-1955 reġa' sar Ministru. Fl-1962 u l-1966 huwa ma kkontestax l-elezzjoni li fiha l-Partit kellu fuqu d-dnub il-mejjet impost mill-Knisja.

Fl-1971 inħatar Ministru tas-Servizzi Soċjali u Xogħol.

Fl-1974 inħatar Ministru tal-Edukazzjoni.

Fl-1976 inħatar Deputat Priministru u Ministru tal-Ġustizzja, Artijiet u Djar.

Fl-1979 inħatar Ministru tal-Finanzi.

Fl-1981 reġa' nħatar Ministru tal-Ġustizzja.

Fl-1987 huwa kien elett għall-aħħar darba fil-Parlament. Fl-1992 reġa' kkontesta iżda ma telax.