Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (/nəˈruːdə/; pronunzja bl-Ispanjol: [ˈpaβlo neˈɾuða]; imwieled **Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto**; twieled fit-12 ta' Lulju 1904 – miet fit-23 ta' Settembru 1973) kien poeta-diplomatiku u politiku Ċilen li rebaħ il-Premju Nobel għal-Letteratura fl-1971. Neruda sar magħruf bħala poeta meta kellu 13-il sena u kiteb b'varjetà ta' stili, fosthom poeżiji surrealisti, ġrajjiet epiċi storiċi, manifesti politiċi, awtobijografija prożastika, u poeżiji tal-imħabba bħal dawk tal-kollezzjoni tiegħu *Twenty Love Poems and a Song of Despair* (1924).

Neruda okkupa bosta karigi diplomatiċi f'diversi pajjiżi matul ħajtu u għamel mandat bħala Senatur għall-Partit Komunista Ċilen. Meta l-President Gabriel González Videla pprojbixxa l-Komuniżmu fiċ-Ċilì fl-1948, inħareġ mandat ta' arrest għal Neruda. Il-ħbieb ħbewh għal xhur fil-katina ta' dar fil-belt portwali ta' Valparaíso, u fl-1949, huwa ħarab minn mogħdija fil-muntanji qrib il-Lag ta' Maihue fl-Arġentina; huwa ma rritornax lejn iċ-Ċilì għal iktar minn tliet snin. Huwa kien konsulent qrib il-President Soċjalista Ċilen Salvador Allende, u meta reġa' lura ċ-Ċilì wara li aċċetta l-Premju Nobel li ngħatalu fi Stokkolma, Allende stiednu jaqea fl-Estadio Nacional quddiem 70,000 ruħ.

Neruda ddaħħal l-isptar għal kanċer f'Settembru 1973, fi żmien il-kolp ta' stat immexxi minn Augusto Pinochet li rebaħ kontra l-gvern ta' Allende, iżda rritorna d-dar wara ftit jiem meta ssuspetta li tabib kien injettalu xi sustanza mhux magħrufa bl-iskop li joqtlu fuq ordnijiet ta' Pinochet.

Neruda miet f'daru f'Isla Negra fit-23 ta' Settembru 1973, ftit sigħat wara li telaq mill-isptar. Għalkemm għal żmien twil ġie rrapportat li kien miet b'attakk tal-qalb, il-Ministeru tal-Intern tal-gvern Ċilen ħareġ stqarrija fl-2015 li rrikonoxxiet dokument tal-Ministeru li jindika l-pożizzjoni uffiċjali tal-gvern "kienet ċertament possibbli u ferm probabbli" li Neruda nqatel bħala riżultat tal-"intervent ta' partijiet terzi". Madankollu, test forensiku internazzjonali li sar fl-2013 ċaħad l-allegazzjonijiet li kien ġie avvelenat. Ġie inkluż li kien ilu jbati minn kanċer fil-prostata. Fl-2023, wara testijiet forensiċi oħra, ġie skopert li l-batterji *Clostridium botulinum*, xi razez minnhom li jipproduċu t-tossini, kienu preżenti f'ġismu. Il-batterji x'aktarx li kienu ġew injettati mill-persunal mediku meta Neruda kien l-isptar, kif kien qal lix-xufier tiegħu Manuel Araya f'telefonata ftit qabel mewtu.

Neruda spiss jitqies bħala l-poeta nazzjonali taċ-Ċilì, u x-xogħlijiet tiegħu saru popolari u influwenti mad-dinja kollha. Ir-rumanzier Kolombjan Gabriel García Márquez darba qal li huwa kien "l-ikbar poeta tas-seklu 20 bi kwalunkwe lingwa", u l-kritiku Harold Bloom inkluda lil Neruda bħala wieħed mill-kittieba ċentrali għat-tradizzjoni tal-Punent fil-ktieb tiegħu *The Western Canon*.

## Ħajja bikrija
Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto twieled fit-12 ta' Lulju 1904, f'Parral, iċ-Ċilì, belt fil-Provinċja ta' Linares, li issa tagħmel parti mir-Reġjun ikbar ta' Maule, xi 350 kilometru fin-Nofsinhar tal-belt kapitali Santiago. Missieru, José del Carmen Reyes Morales, kien impjegat ferrovjarju, u ommu Rosa Neftalí Basoalto Opazo kienet għalliema tal-iskola li mietet xahrejn wara li twieled fl-14 ta' Settembru. Fis-26 ta' Settembru, huwa tgħammed fil-parroċċa ta' San Jose de Parral. Neruda trabba f'Temuco ma' Rodolfo u oħtu tar-rispett, Laura Herminia "Laurita", minn waħda mir-relazzjonijiet ekstra-konjugali ta' missieru (ommha kienet Aurelia Tolrà, mara Katalana). Huwa kkompona l-ewwel poeżiji tiegħu fix-xitwa tal-1914. Neruda kien ateu.

### Karriera letterarja
Missier Neruda kien kontra l-interess ta' ibnu fil-kitba u fil-letteratura, iżda ġie mħeġġeġ minn oħrajn, inkluż ir-rebbieħa tal-Premju Nobel Gabriela Mistral, li kienet il-prinċipal tal-iskola lokali. Fit-18 ta' Lulju 1917, meta kellu 13-il sena, huwa ppubblika l-ewwel xogħol tiegħu, saġġ bit-titlu "Entusiasmo y perseverancia" ("Entużjażmu u Perserveranza") fil-ġurnal lokali *La Mañana,* u ffirmah Neftalí Reyes. Mill-1918 sa nofs l-1920, huwa ppubblika bosta poeżiji, bħal "Mis ojos" ("Għajnejja"), u saġġi fir-rivisti lokali li ffirmahom ukoll Neftalí Reyes. Fl-1919, huwa pparteċipa fil-kompetizzjoni letterarja Juegos Florales del Maule u rebaħ it-tielet premju għall-poeżija tiegħu "Comunión ideal" jew "Nocturno ideal." Sa nofs l-1920, meta adotta l-psewdonimu Pablo Neruda, huwa kien awtur ippubblikat ta' poeżiji, proża, u ġurnaliżmu. Huwa maħsub li l-psewdonimu oriġina minn kunjom il-poeta Ċek Jan Neruda, għalkemm sorsi oħra jsostnu li fil-fatt ġie ispirat mill-vjolinista Moravjana Wilma Neruda, li isimha jidher fir-rumanz ta' Arthur Conan Doyle *A Study in Scarlet.*

Fl-1921, meta kellu 16-il sena, Neruda mar jistudja l-Franċiż f'Santiago fl-Universidad de Chile bil-ħsieb li jsir għalliem. Madankollu, wara ftit iddedika l-ħin kollu tiegħu biex jikteb il-poeżiji, u bl-għajnuna tal-kittieb magħruf sew Eduardo Barrios, huwa rnexxielu jimpressjona u jiltaqa' ma' Don Carlos George Nascimento, l-iżjed pubblikatur importanti fiċ-Ċilì ta' dak iż-żmien. Fl-1923, l-ewwel volum tiegħu f'versi, *Crepusculario* (*Book of Twilights*), ġie ppubblikat minn Editorial Nascimento, segwit is-sena ta' wara minn *Veinte poemas de amor y una canción desesperada* (*Twenty Love Poems and A Desperate Song*), kollezzjoni ta' poeżiji tal-imħabba li kienet kontroversjali għall-erotiċiżmu tagħha, speċjalment meta wieħed iqis l-età żgħira tal-awtur. Iż-żewġ xogħlijiet ġew akklamati kritikament u ġew tradotti b'bosta lingwi. It-tieni edizzjoni ta' *Veinte poemas* dehret fl-1932. Fis-snin mill-pubblikazzjoni tagħha, inbigħu miljuni ta' kopji, u saret l-iktar xogħol magħruf ta' Neruda. Kważi 100 sena wara, Veinte Poemas għadu l-iżjed ktieb tal-poeżija mibjugħ bil-lingwa Spanjola. Meta kellu 20 sena, Neruda kien stabbilixxa reputazzjoni internazzjonali bħala poeta iżda kellu jiffaċċja l-faqar.

Fl-1926, huwa ppubblika l-kollezzjoni *tentativa del hombre infinito* (għemil ir-raġel infinit) u r-rumanz *El habitante y su esperanza* (L-Abitant u t-Tama tiegħu). Fl-1927, minħabba li kien iddisprat finanzjarjament, huwa aċċetta li jkun konslu onorarju f'Rangoon, il-belt kapitali tal-kolonja Brittanika ta' Burma, imbagħad amministra minn New Delhi bħala provinċja tal-Indja Brittanika. Iktar 'il quddiem, mifni bl-iżolament u s-solitudni, huwa ħadem f'Colombo (Ceylon), Batavia (Ġava, l-Indoneżja), u Singapore. F'Batavia s-sena ta' wara, huwa ltaqa' mal-ewwel mara tiegħu u żżewweġ fis-6 ta' Diċembru 1930 lil impjegata bankarja Olandiża jisimha Marijke Antonieta Hagenaar Vogelzang (imwielda bħala Marietje Antonia Hagenaar), magħrufa bħala Maruca. Meta kien qed jaqdi dmirijietu fis-servizz diplomatiku, Neruda qara ammonti kbar ta' versi, esperimenta b'bosta forom poetiċi differenti, u kiteb l-ewwel żewġ volumi ta' *Residencia en la Tierra*, li jinkludu bosta poeżiji surrealisti.

## Kontroversja

### Xnigħat ta' qtil u eżumazzjoni
F'Ġunju 2013, imħallef Ċilen ordna li ssir investigazzjoni wara xnigħat li Neruda kien inqatel mir-reġim ta' Pinochet minħabba l-pożizzjoni tiegħu favur Allende u l-fehmiet politiċi tiegħu. Is-sewwieq ta' Neruda, Manuel Araya, stqarr li kien ra lil Neruda jumejn qabel mewtu u li t-tobba kienu avvelenawh meta l-poeta kien qed ilesti biex imur f'eżilju. Araya sostna li kien qed isuq lil Neruda biex jixtri l-mediċina meta f'daqqa waħda twaqqaf mill-persunal militari li arrestawh, ħadulu l-karozza Fiat 125 li kien qed isuq, u ħaduh l-għassa tal-pulizija fejn ittorturawh. Huwa sar jaf li Neruda kien miet wara li informah l-Arċisqof ta' Santiago Raúl Silva Henríquez. F'Diċembru 2011, il-Partit Komunista taċ-Ċilì staqsa lill-imħallef Ċilen Mario Carroza jordna l-eżumazzjoni tal-katavru tal-poeta. Carroza kien wettaq inkjesti fir-rigward mijiet ta' mwiet allegatament konnessi mal-abbużi tar-reġim ta' Pinochet mill-1973 sal-1990. L-inkjesta ta' Carroza fl-2011-2012 żvelat biżżejjed evidenza biex tiġi ordnata l-eżumazzjoni f'April 2013. Eduardo Contreras, avukat Ċilen li kien qed jagħfas l-iktar għal investigazzjoni sħiħa, ikkummenta, "Għandna laboratorji ta' klassi dinjija mill-Indja, mill-Iżvizzera, mill-Ġermanja, mill-Istati Uniti u mill-Iżvezja; kollha offrew li jwettqu x-xogħol fil-laboratorju mingħajr ħlas". Il-Fondazzjoni ta' Pablo Neruda ġġieldet kontra l-eżumazzjoni peress li skontha dak li kien qed isostni Araya ma kienx kredibbli.

F'Ġunju 2013, ordni tal-qorti nħarġet biex jinstab ir-raġel li allegatament avvelena lil Neruda. Il-pulizja kienu qed jinvestigaw lil Michael Townley, li kien għaddej ġuri għall-qtil tal-Ġeneral Carlos Prats (Buenos Aires, 1974) u tal-eks Kanċillier Orlando Letelier (Washington, 1976). Il-gvern Ċilen issuġġerixxa li t-test tal-2015 wera li kien "ferm probabbli li parti terza" kienet responsabbli għal mewtu.

Ir-riżultati tat-testijiet inħarġu fit-8 ta' Novembru 2013 wara investigazzjoni ta' seba' xhur minn tim forensiku magħmul minn 15-il membru. Patricio Bustos, il-kap tas-servizz legali mediku taċ-Ċilì, stqarr, "Ma nstabet l-ebda sustanza kimika li tista' tiġi kkollegata mal-mewt tas-Sur Neruda". Madankollu, Carroza qal li kien qed jistenna għar-riżultati tal-aħħar testijiet xjentifiċi li saru f'Mejju (2015), fejn instab li Neruda kien ġie infettat bil-batterju *Staphylococcus aureus*, li jista' jkun tossiku ferm u jirriżulta fatali jekk immodifikat.

Tim ta' 16-il espert internazzjonali mmexxi minn speċjalist forensiku Spanjol Aurelio Luna mill-Università ta' Murcia ħabbar fl-20 ta' Ottubru 2017 li "minn analiżi tad-*data*, ma nistgħux naċċettaw li l-poet kien f'sitwazzjoni imminenti ta' mewt fil-mument li daħal l-isptar" u li l-mewt mill-kanċer tal-prostata ma kinitx probabbli fil-mument meta miet. It-tim skopra wkoll xi ħaġa fil-fdalijiet ta' Neruda li possibbilment kienet batterju kkultivat fil-laboratorju. Ir-riżultati tal-analiżi kontinwa tagħhom kienu mistennija fl-2018. Fil-fatt, il-kawża tal-mewt tiegħu ġiet immarkata bħala attakk tal-qalb. Ix-xjenzati li eżumaw il-katavru ta' Neruda fl-2013 appoġġaw il-fehma li kien qed ibati minn kanċer fil-prostata meta miet.

Fl-2023, tim mill-Università ta' McMaster u mill-Università ta' Copenhagen ikkonferma l-preżenza tal-batterju *Clostridium botulinum* fid-demm ta' Neruda, għalkemm mhux ċar jekk dan wassalx għal mewtu.

### Protesti Femministi
F'Novembru 2018, il-Kumitat Kulturali tal-Parlament Ċilen ivvota favur li l-ajruport prinċipali ta' Santiago jissemma għal Neruda. Id-deċiżjoni qanqlet protesti mill-gruppi femministi li enfasizzaw silta fil-memorji ta' Neruda li tiddeskrivi relazzjoni sesswali, li hu jiddeskrivi kważi bħal stupru, flimkien ma' seftura fl-1929 f'Ceylon (Sri Lanka). Diversi gruppi femministi, imqanqla mill-moviment kontra l-femminiċidji u #MeToo, sostnew li Neruda ma għandux jiġi onorat minn pajjiżu, u ddeskrivew is-silta bħala evidenza ta' stupru. Neruda huwa figura kontroversjali għaċ-Ċileni, speċjalment għall-femministi Ċileni.

## Legat
Neruda kien is-sid ta' tlett idjar fiċ-Ċilì; illum il-ġurnata, kollha huma miftuħin għall-pubbliku bħala mużewijiet: La Chascona f'Santiago, La Sebastiana f'Valparaíso, u Casa de Isla Negra f'Isla Negra, fejn midfuna hu u Matilde Urrutia.

Fl-artijiet tal-binja tal-Organizzazzjoni tal-Istati Amerikani f'Washington, D.C hemm bust ta' Neruda.

### Fil-kultura popolari

#### Mużika

* Il-kompożitur Amerikan Tobias Picker bidel *Tres Sonetos de Amor* f'mużika għall-baritoni u għall-orkestra.
* Il-kompożitur Amerikan Tobias Picker bidel *Cuatro Sonetos de Amor* f'mużika għall-kant u għall-pjanu.
* Il-kantanta/kantawtriċi Taylor Swift għamlet referenza għall-frażi ta' Neruda "love is so short, forgetting is so long" fil-prologu tal-album tagħha tal-2012, Red.
* Il-kompożitur Grieg Mikis Theodorakis bidel *Canto general* f'mużika.
* Il-kompożitur u l-kantant Grieg Nikos Xilouris ikkompona *Οι Νεκρoί της Πλατείας (Il-mejjet fil-[[pjazza]])* abbażi ta' *Los muertos de la plaza*.
* Il-kompożitur Amerikan Samuel Barber uża l-poeżiji ta' Neruda' għall-kantata tiegħu *The Lovers* fl-1971.
* Il-mużiċista tar-rock alternattiv Lynda Thomas ħarġet diska individwali tal-flamenco "Ay, Ay, Ay" (2001), abbażi tal-ktieb *Twenty Love Poems and a Song of Despair*.
* Il-kompożitur Awstrijaku avant-garde Michael Gielen bidel *Un día sobresale* (Ein Tag Tritt Hervor. Pentaphonie für obligates Klavier, fünf Soloinstrumente und fünf Gruppen zu je fünf Musikern mit Worten von Pablo Neruda. 1960–63) f'mużika.
* Il-kompożitur Amerikan nattiv Ron Warren bidel *Quatro Sonetos de Amor* f'mużika għas-soprani *coloratura*, għall-flawt, u għall-pjanu (1999), wieħed minn kull grupp ta' sunetti f'*Cien Sonetos de Amor*. Irreġistrata f**Circle All Around Me'' Blue Heron Music BHM101.
* Il-kompożitur minn Puerto Rico [[Awilda Villarini]] użat it-test ta' Neruda għall-kompożizzjoni tagħha "Two Love Songs".
* Il-kompożitur Messikan [[Daniel Catán]] kiteb opra ''Il Postino'' (2010), li l-produzzjoni premiere tagħha saret mit-tenur [[Spanja|Spanjol]] [[Plácido Domingo]] fir-rwol ta' Pablo Neruda.
* Il-kompożitur [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]] [[Peter Schat]] uża tnax-il poeżija mill-''Canto General'' għall-kantata tiegħu ''Canto General'' għall-mezzosoprani, għall-vjolin u għall-pjanu (1974), li ddedikaha għall-memorja tal-eks President Salvador Allende.
* Il-kompożitur Olandiż [[Annette Kruisbrink]] biddlet f'mużika ''La Canción Desesperada'' (2000), l-aħħar poeżija ta' ''Veinte poemas de amor y una canción desesperada''. Strumentali: bil-kitarra u b'kor imħallat (+ 4 solisti S/A/T/B).
* Il-grupp rock [[Folklor|folkloristiku]]/progressiv Los Jaivas, famuż fiċ-Ċilì, uża ''Las alturas de [[Machu Picchu|Macchu Picchu]]'' bħala t-test għall-album bl-istess isem.
* Il-kompożitur Ċilen [[Sergio Ortega]] ħadem mill-qrib mal-poeta fir-reċta mużikali ''Fulgor y muerte de Joaquín Murieta'' (1967). Tliet deċennji wara, Ortega estenda x-xogħol għal opra, u ħalla t-test ta' Neruda intatt.
* Il-kompożitur [[Arġentina|Arġentin]] [[Julia Stilman-Lasansky]] (1935-2007) ibbażat il-Kantata Nru 3 fuq test ta' Neruda.
* [[Peter Lieberson]] ikkompona ''Neruda Songs'' (2005) u ''Songs of Love and Sorrow'' (2010) abbażi ta' ''Cien Sonetos de Amor''.
* Il-vokalista Jazz [[Luciana Souza]] ħarġet album jismu "Neruda" (2004) b'10 poeżiji ta' Neruda mibdula f'mużika ta' [[Federico Mompou]].
* Il-mużiċist tal-[[Afrika t'Isfel]] [[Johnny Clegg]] ispira ruħu ferm minn Neruda fix-xogħol bikri tiegħu mal-grupp Juluka.
* Fuq in-naħa ta' wara tal-album ta' [[Jackson Browne]] ''The Pretender'', hemm poeżija ta' Neruda.
* Il-grupp rock [[Kanada|Kanadiż]] Red Rider semma LP/CD tal-1983 ''Neruda''.
* Il-kompożitur Ċilen [[Leon Schidlowsky]] ikkompona għadd sew ta' diski minn poeżiji ta' Neruda. Fosthom, ''Carrera'', ''Caupolicán'', u ''Lautaro''.
* Il-grupp pop Sixpence None the Richer bidlu l-poeżija tiegħu "Puedo escribir" f'mużika fl-album platinum tagħhom (1997).
* Il-grupp [[Brażil|Brażiljan]] Girls bidel "Poema 15" ("Poeżija 15") minn ''Veinte poemas de amor y una canción desesperada (20 poeżija tal-imħabba u kanzunetta ta' disprament'') fil-kanzunetta tiegħu "Me gusta cuando callas" għall-album tiegħu.
* Bil-permess mingħand Fundación Neruda, [[Marco Katz]] ikkompona ċiklu ta' kanzunetti abbażi tal-volum ''Piedras del cielo'' għall-kant u għall-pjanu. Centaur Records CRC 3232, 2012.
* Il-kantant Oċċitan Joanda kkompona l-kanzunetta ''Pablo Neruda''.
* Il-kompożitur kontemporanju Amerikan [[Morten Lauridsen]] bidel il-poeżija ta' Neruda "Soneto de la noche" f'mużika għal parti miċ-ċiklu tiegħu "Nocturnes" tal-2005.
* Il-frażijiet tal-ftuħ tal-kanzunetta "Bachata Rosa" ta' [[Juan Luis Guerra]] ġew ispirati minn ''The Book of Questions'' ta' Neruda.
* [[Ezequiel Vinao]] kkompona "Sonetos de amor" (2011), ċiklu ta' kanzunetti abbażi tal-poeżija tal-imħabba ta' Neruda.
* [[Ute Lemper]] ikkomponiet il-kanzunetti ta' "Forever" (2013), album tal-poeżija tal-imħabba ta' Pablo Neruda.
* Il-kompożitur Amerikan [[Daniel Welcher]] ikkompona ''Abeja Blanca'', għall-mezzo soprani, għall-kurunetta Ingliża u għall-pjanu billi uża t-test ta' ''Abeja'' ''Blanca'' minn ''Twenty Love Songs and a Song of Despair'' ta' Neruda.
* Il-grupp rock Kanadiż The Tragically Hip, fl-album tagħhom Now for Plan A (Universal, 2012), bħala s-sitt kanzunetta tal-album għandu kanzunetta jisimha "Now for Plan A" li tinkludi qari mill-vokalista mistiedna Sarah Harmer tal-ewwel żewġ stanzi tal-poeżija ta' Pablo Neruda, "Ode To Age" ("Odă Bătrâneţii").
* L-isem tal-poeta ġie inkluż fil-kanzunetta La Vie Boheme mill-musical tal-1996 ''Rent'' miktuba u komposta minn Jonathan Larson: "To the stage, To Uta, To Buddha, Pablo Neruda too."

==== Letteratura ====

* Is-soġġorn ta' Neruda fl-1952 f'villa fil-gżira ta' [[Capri]] nbidel f'fizzjoni mill-awtur Ċilen [[Antonio Skarmeta]] fir-rumanz tal-1985 tiegħu ''Ardiente Paciencia'' (ippubblikat bħala ''Burning Patience'', magħruf iktar 'il quddiem bħala ''El cartero de Neruda'', jew ''Neruda's Postman'').
* Fl-2008, il-kittieb [[Roberto Ampuero]] ppubblika r-rumanz ''El caso Neruda'', dwar investigatur privat Cayetano Brulé u Pablo Neruda huwa wieħed mill-protagonisti.
* ''The Dreamer'' (2010) hija awtobijografija fittizja ta' Neruda għat-tfal. Miktub minn [[Pam Muñoz Ryan]] u illustrat minn [[Peter Sís]], it-test u l-illustrazzjonijiet huma stampati bil-linka ħadra tipika ta' Neruda.
* Il-karattru tal-poeta fir-rumanz tad-debutt ta' [[Isabel Allende]] ''The House of the Spirits'' x'aktarx li huwa allużjoni għal Neruda.
* Fir-rumanz tal-2007 ''The Reluctant Fundamentalist'' tal-awtur [[Pakistan|Pakistani]] [[Mohsin Hamid]], mument ewlieni fir-radikalizzazzjoni politika tal-protagonist – intellettwali żagħżugħ Pakistani – huwa s-soġġorn qasir tiegħu fiċ-Ċilì, meta jżur id-dar ippreservata ta' Pablo Neruda.
* L-iżjed rumanz ġdid ta' Isabel Allende, ''A long petal of the sea,'' fih bosta karattri ewlenin importanti fl-istorja Ċilena fin-narrattiva tiegħu. Hija tikteb dwar il-ħajja ta' Pablo Neruda u l-involviment tiegħu fit-trasport ta' bosta nies li kienu qed jaħarbu mir-reġim ta' [[Franco]] lejn iċ-Ċilì.

==== Film ====

* Il-film [[Italja|Taljan]] ''Il Postino'', ispirat mir-rumanz ta' Antonio Skármeta tal-1985 ''Ardiente paciencia'' (''Ardent Patience'', magħruf iktar 'il quddiem bħala ''El cartero de Neruda'' jew ''Neruda's Postman''), huwa ċċentrat fuq il-ġrajja ta' pustier umli lokali li jgħix fil-gżira ta' [[Salina]] qrib [[Sqallija]] fis-snin 50 tas-seklu 20, li jibqa' mistagħġeb bl-ammont ta' ittri li jirċievi raġel barrani li għadu kemm mar jgħix fil-gżira, Pablo Neruda ([[Philippe Noiret]]), u li qatta' xi żmien eżiljat hemmhekk, jagħmel ħbieb miegħu u jispira fih l-imħabba għall-poeżija.
* ''Neruda'' huwa dokumentarju ta' 120 minuta dwar ħajtu u l-poeżija tiegħu, li jinkludi intervisti mal-ħbieb tiegħu, fosthom Volodia Teitelboim, Jose Balmes, Jorge Edwards, Andrej Wosnessenski u Mikis Theodorakis. Dan il-film ġie dirett mir-reġista Ġermaniż Ebbo Demant u xxandar fl-2004 fuq l-istazzjon televiżiv tal-kultura [[Ewropa|Ewropea]] ARTE u x-xandar tas-servizz pubbliku Ġermaniż ARD.
* ''Neruda'', film Ċilen tal-2016.
* Il-film Ingliż ''Truly, Madly, Deeply'', miktub u dirett minn Anthony Minghella, juża l-poeżija ta' Neruda "The Dead Woman" bħala tema ċentrali fil-film meta Nina (Juliet Stevenson) tifhem li wasal iż-żmien li tħalli lill-maħbub mejjet tagħha Jamie (Alan Rickman).
* Il-film tal-1998 ''Patch Adams'' jinkludi s-Sunett tal-Imħabba Nru XVII tiegħu.
* Fil-film tal-2020 ''Chemical Hearts'', Grace Town (Lili Reinhart) u Henry Page (Austin Abrams) jidhru qed jaqraw il-poeżiji mis-Sunett tal-Imħabba Nru XVII u jifhmu l-profondità tagħhom waqt li Henry isir iħobb lil Grace.
* Fil-film ''Barbershop'' (2002), il-karattru Dinka (Leonard Earl Howze) jagħti l-fjuri lill-karattru Terri (Eve) flimkien ma' poeżija ta' Pablo Neruda.
* Il-film Sri Lankan ''Alborada'', magħruf ukoll bħala ''Dawning of the Day'', juri s-soġġorn ta' Neruda f'Ceylon bħala l-Konslu Ċilen.
* Imsemmi fil-kanzunetta "La Vie Boheme" fil-film tal-2005 adattat fuq l-opera rock ''RENT'' miktuba oriġinarjament minn Jonathan Larson, adattament ta' Stephen Chbosky u direzzjoni tar-reġista Amerikan Chris Columbus: "To the stage, To Uta, To Buddha, Pablo Neruda too".
* Fil-film tal-2023 ''Happiness for Beginners'', Helen issir taf li Jake jħobbha meta taqra l-poeżija li jagħtiha, is-sunett ta' Neruda "I do not love you".

==== Televiżjoni ====

* Fis-sitcom tal-Istati Uniti ''How I Met Your Mother'', il-poeżija ppreferuta ta' Ted Mosby u tal-omm hija "Mañana XXVII" ta' Pablo Neruda.
* Fl-episodju "Bart Sells His Soul" ta' ''The Simpsons'', Lisa ssemmi u tikkwota lil Pablo Neruda u Bart taparsi jwieġeb li familjari ma' dak ix-xogħol.
* Fl-episodju "Mr. Ratburn and the Special Someone" ta' ''Arthur,'' Mr. Ratburn jidher qed jaqra kollezzjoni fittizja tax-xogħlijiet ta' Neruda jisimha ''Love Poems'' fis-sala tal-għalliema.
* Jissemma f**Rent: Live*, xandira televiżiva f'ħin reali ta' Fox special tal-opera rock *RENT* waqt il-kanzunetta "La Vie Boheme": "To the stage, To Uta, To Buddha, Pablo Neruda too", miktuba u komposta oriġinarjament għall-palk minn Jonathan Larson.

==== Xjenza ====

* Għall-biċċa l-kbira ta' ħajtu, Neruda kien affaxxinat mill-friefet. Fl-1976, sottogrupp tal-[[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] tal-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]] *Heliconius* ingħata ismu għalkemm ma jintużax attwalment fil-letteratura [[Xjenza|xjentifika]] primarja.
* Krater f'[[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] qabel kien magħruf għalih bħala Neruda. Mill-2023, xorta għadu jismu Neruda, iżda l-isem ġie attribwit mill-ġdid lil żewġ Ċeki, il-poeta tas-seklu 19 Jan Neruda, u l-kompożitur tas-seklu 18 [[Johann Baptist Georg Neruda]].

== Lista ta' xogħlijiet ==

=== Oriġinali ===

* *Crepusculario*. Santiago, Ediciones Claridad, 1923.
* *Veinte poemas de amor y una canción desesperada*. Santiago, Editorial Nascimento, 1924.
* *Tentativa del hombre infinito*. Santiago, Editorial Nascimento, 1926.
* *Anillos*. Santiago, Editorial Nascimento, 1926. (Prosa poética de Pablo Neruda y Tomás Lago.)
* *El hondero entusiasta*. Santiago, Empresa Letras, 1933.
* *El habitante y su esperanza*. Novela. Santiago, Editorial Nascimento, 1926.
* *Residencia en la tierra (1925–1931)*. Madrid, Ediciones del Árbol, 1935.
* *España en el corazón*. Himno a las glorias del pueblo en la guerra: (1936–1937). Santiago, Ediciones Ercilla, 1937.
* *Nuevo canto de amor a Stalingrado*. [[Messiku]], 1943.
* *Tercera residencia (1935–1945)*. [[Buenos Aires]], Losada, 1947.
* *Alturas de Macchu Picchu*. Ediciones de Libreria Neira, Santiago de Chile, 1948.
* *Canto general*. México, Talleres Gráficos de la Nación, 1950.
* *Los versos del capitán*. 1952.
* *Todo el amor*. Santiago, Editorial Nascimento, 1953.
* *Las uvas y el viento*. Santiago, Editorial Nascimento, 1954.
* *Odas elementales*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1954.
* *Nuevas odas elementales*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1955.
* *Tercer libro de las odas*. Buenos Aires, Losada, 1957.
* *Estravagario*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1958.
* *Navegaciones y regresos*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1959.
** *Oda al Gato*, poeżija oriġinali fil-ktieb *Navegaciones y regresos*.
* *Cien sonetos de amor*. Santiago, Editorial Universitaria, 1959.
* *Canción de gesta*. La Habana, Imprenta Nacional de Cuba, 1960.
* *Poesías: Las piedras de Chile*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1960. Las Piedras de Pablo Neruda
* *Cantos ceremoniales*. Buenos Aires, Losada, 1961.
* *Memorial de Isla Negra*. Buenos Aires, Losada, 1964. 5 volúmenes.
* *Arte de pájaros*. Santiago, Ediciones Sociedad de Amigos del Arte Contemporáneo, 1966.
* *Fulgor y muerte de Joaquín Murieta*. Santiago, Zig-Zag, 1967. La obra fue escrita con la intención de servir de libreto para una ópera de Sergio Ortega.
* *La Barcarola*. Buenos Aires, Losada, 1967.
* *Las manos del día*. Buenos Aires, Losada, 1968.
* *Comiendo en Hungría*. Editorial Lumen, Barcelona, 1969. (Koawtur ma' Miguel Ángel Asturias)
* *Fin del mundo*. Santiago, Edición de la Sociedad de Arte Contemporáneo, 1969. Illustrazzjonijiet ta' Mario Carreño, Nemesio Antúnez, Pedro Millar, María Martner, Julio Escámez u Oswaldo Guayasamín.
* *Aún*. Editorial Nascimento, Santiago, 1969.
* *Maremoto*. Santiago, Sociedad de Arte Contemporáneo, 1970. Illustrazzjonijiet bil-kulur ta' Carin Oldfelt Hjertonsson.
* *La espada encendida*. Buenos Aires, Losada, 1970.
* *Las piedras del cielo*. Editorial Losada, Buenos Aires, 1970.
* *Discurso de Estocolmo*. Alpignano, Italia, A. Tallone, 1972.
* *Geografía infructuosa*. Buenos Aires, Editorial Losada, 1972.
* *La rosa separada*. Éditions du Dragon, París, 1972 con grabados de Enrique Zañartu.
* *Incitación al Nixonicidio y alabanza de la revolución chilena*. Santiago, Empresa Editora Nacional Quimantú, Santiago, 1973.

=== Traduzzjonijiet bl-Ingliż ===

* *The Heights of Macchu Picchu* (edizzjoni bilingwi) (Jonathan Cape Ltd London; Farrar, Straus, Giroux New York 1966, tradott minn Nathaniel Tarn, daħla ta' Robert Pring-Mill) (imxandar minn BBC Third Programme 1966)
* *Selected Poems: A Bilingual Edition*, tradott minn Nathaniel Tarn. (Jonathan Cape Ltd, Londra, 1970)
* *The Captain's Verses* (edizzjoni bilingwi) (New Directions, 1972) (tradott minn Donald D. Walsh)
* *New Poems (1968-1970)* (edizzjoni bilingwi) (Grove Press, 1972) (tradott minn Ben Belitt)
* *Residence on Earth* (edizzjoni bilingwi) (New Directions, 1973) (tradott minn Donald D. Walsh)
* *Extravagaria* (edizzjoni bilingwi) (Farrar, Straus and Giroux, 1974) (tradott minn Alastair Reid)
* *Selected Poems.*(tradott minn Nathaniel Tarn: Penguin Books, Londra, 1975)
* *Twenty Love Poems and a Song of Despair* (edizzjoni bilingwi) (Jonathan Cape Ltd, Londra; Penguin Books, 1976, tradott minn William O'Daly)
* *Still Another Day* (Copper Canyon Press, 1984, 2005) (tradott minn William O'Daly)
* *The Separate Rose* (Copper Canyon Press, 1985) (tradott minn William O'Daly)
* *100 Love Sonnets* (edizzjoni bilingwi) (University of Texas Press, 1986) (tradott minn Stephen Tapscott)
* *Winter Garden* (Copper Canyon Press, 1987, 2002) (tradott minn James Nolan)
* *The Sea and the Bells* (Copper Canyon Press, 1988, 2002) (tradott minn William O'Daly)
* *The Yellow Heart* (Copper Canyon Press, 1990, 2002) (tradott minn William O'Daly)
* *Stones of the Sky* (Copper Canyon Press, 1990, 2002) (tradott minn William O'Daly)
* *Selected Odes of Pablo Neruda* (University of California Press, 1990) (tradott minn Margaret Sayers Peden)
* *Canto General* (University of California Press, 1991) (tradott minn Jack Schmitt)
* *The Book of Questions* (Copper Canyon Press, 1991, 2001) (tradott minn William O'Daly)
* *The Poetry of Pablo Neruda*, antoloġija ta' 600 poeżija ta' Neruda, uħud oriġinali bl-Ispanjol, ibbażat fuq ix-xogħol ta' 36 [[traduttur]]. (Farrar, Straus & Giroux Inc, [[Belt ta' New York|New York]], 2003, 2005).
* *100 Love Sonnets* (edizzjoni bilingwi) (Exile Editions, 2004, edizzjoni ġdida fl-2016) (tradott minn Gustavo Escobedo; Introduzzjoni ta' Rosemary Sullivan; Riflessjonijiet fuq il-qari ta' Neruda ta' George Elliott Clarke, Beatriz Hausner u A. F. Moritz)
* *On the Blue Shore of Silence: Poems of the Sea* (Rayo HarperCollins, 2004) (tradott minn Alastair Reid, epilogu ta' Antonio Skármeta)
* *The Essential Neruda: Selected Poems* (City Lights, 2004) (tradott minn Robert Hass, Jack Hirschman, Mark Eisner, Forrest Gander, Stephen Mitchell, Stephen Kessler u John Felstiner. Daħla ta' Lawrence Ferlinghetti)
* Intimacies: Poems of Love (HarperCollins, 2008) (tradott minn Alastair Reid)
* *The Hands of the Day* (Copper Canyon Press, 2008) (tradott minn William O'Daly)
* *All The Odes* (Farrar, Straus, Giroux, 2013) (diversi tradutturi, b'mod prominenti Margaret Sayers Peden)
* *Then Come Back: The Lost Neruda* (Copper Canyon Press, 2016) (tradott minn Forrest Gander)
* *Venture of the Infinite Man* (City Lights, 2017) (tradott minn Jessica Powell; introduzzjoni ta' Mark Eisner)
* *Book of Twilight'' (Copper Canyon Press, 2018) (tradott minn William O'Daly)

## Referenzi