Ġuba

**Ġuba** (Ingliż: Juba), hija l-kapitali tar-Repubblika tas-Sudan t'Isfel u l-aktar belt popolata fil-pajjiż. Hija wkoll il-kapitali ta' Central Equatoria, wieħed mill-għaxar stati li fihom huwa suddiviż is-Sudan t'Isfel. Huwa, barra minn hekk, port tax-xmara importanti, li jinsab fuq ix-xtut tan-Nil l-Abjad. hi l-belt kapitali tas-Sudan t'Isfel u għandha popolazzjoni ta' 12,340,000 ruħ (sal-2015).

## Storja

Fis-seklu 19, ġew stabbiliti post kummerċjali u missjoni msejħa Gondokoro fil-viċinanza ta' Ġuba. Kien l-aktar post fin-Nofsinhar tal-gwarniġjon Tork, magħmul minn numru żgħir ta' suldati, l-aktar morda bil-malarja u d-deni tad-drenaġġ li ddominaw ir-reġjun.

Gondokoro kienet ukoll il-bażi tal-esploratur u attivist Samuel Baker waqt l-ispedizzjonijiet tiegħu lejn dak li fis-seklu 21 hu s-Sudan t'Isfel u t-Tramuntana tal-Uganda, mill-1863 sal-1865 u mill-1871 sal-1873 rispettivament.

Fl-1822 għadd żgħir ta' negozjanti Griegi waslu fiż-żona u waqqfu Juba fuq ix-xatt tal-punent tan-Nil l-Abjad. Il-Griegi, li kellhom relazzjonijiet eċċellenti mat-tribù indiġenu Ġuba (il-Bari), bnew dak li hu d-Distrett tan-Negozju modern. Il-binjiet li fis-seklu 21 jospitaw il-Commercial Bank of Buffalo, il-Commercial Bank of the Nile, il-Paradise Hotel, id-Dar tal-Konslu Norveġiż kif ukoll ħafna oħrajn, oriġinarjament inbnew mill-Griegi u kienu l-uniċi strutturi permanenti li kienu jeżistu sa kmieni 1890s.

Bejn l-1899 u l-1956, Juba kienet tinsab fis-Sudan Anglo-Eġizzjan, li kien amministrat b'mod konġunt mir-Renju Unit u l-Eġittu. It-tama Brittanika li tgħaqqad in-Nofsinhar tas-Sudan ma' l-Uganda twaqqfet fl-1947 bi ftehim li sar f'Juba, magħrufa wkoll bħala l-Konferenza ta' Juba, biex tgħaqqad is-Sudan ta’ Fuq u t’Isfel. Fl-1955, ribelljoni mis-suldati tan-Nofsinhar mill-belt ta' Torit qanqlet l-ewwel gwerra ċivili tas-Sudan, li ma spiċċatx qabel l-1972, meta ngħata status federali lit-tliet provinċji ekwatorjali. Matul it-tieni gwerra ċivili tas-Sudan, Juba kien post strateġiku fejn ġew miġġielda ħafna battalji.

Fl-2005 Juba saret is-sede u l-kapital provviżorju tal-gvern semi-awtonomu tas-Sudan t'Isfel, għalkemm il-kapital provviżorjament propost qabel l-iffirmar tal-Ftehim ta' Paċi Komprensiv kien Rumbek. Bil-miġja tal-paċi, in-Nazzjonijiet Uniti żiedu l-preżenza tagħha f'Juba; sa dak iż-żmien ħafna mill-attivitajiet tagħha fis-Sudan t'Isfel kienu ġew ġestiti mill-Kenja. Taħt id-direzzjoni tal-Uffiċċju għall-Koordinazzjoni tal-Affarijiet Umanitarji (OCHA), in-NU stabbilixxiet kamp magħruf bħala l-"kamp OCHA", li serva bħala bażi għal ħafna mill-aġenziji u organizzazzjonijiet mhux governattivi tagħha.

Juba saret l-aktar kapitali nazzjonali ġdida fid-9 ta' Lulju 2011, meta s-Sudan t'Isfel iddikjara formalment l-indipendenza tiegħu mir-Repubblika tas-Sudan. Madankollu, partijiet influwenti, inkluż il-gvern tas-Sudan t'Isfel, esprimew nuqqas ta 'sodisfazzjon bl-adegwatezza tal-belt bħala kapitali nazzjonali, bil-gvern jipproponi li belt ġdida ppjanata tinbena bħala kapital ta' sostituzzjoni x'imkien ieħor, x'aktarx Ramciel fil-Lagi.

Fil-5 ta' Settembru, 2011, il-gvern ħabbar li l-kapitali tas-Sudan t'Isfel kienet se titmexxa madwar 250 km minn Ġuba għal Ramciel, li tinsab fiċ-ċentru tas-Sudan t'Isfel, madwar 60 km mill-kontea ta' Yirol West, fl-Istat tal-Lagi. Minn Ġunju 2020, il-mossa għadha ma seħħetx.

F'Settembru 2015, kważi 200 persuna nqatlu fi splużjoni ta' trakk tanker f'Juba.

## Klima
Yuba għandha klima tropikali mxarrba u niexfa (Aw fil-klassifikazzjoni tal-klima Köppen) u, minħabba li tinsab ħdejn l-ekwatur, it-temperaturi huma sħan matul is-sena. Bejn Novembru u Marzu x-xita hija skarsa; Huwa wkoll iż-żmien tas-sena bl-ogħla temperaturi, sa 38 °C fi Frar. Minn April sa Ottubru, aktar minn 100 millimetru (3.9 in) ta' xita kull xahar. Il-preċipitazzjoni annwali totali hija madwar 1000 mm.

## Popolazzjoni

Fl-2005, il-popolazzjoni tagħha kienet 163,442 abitant. Mill-analiżi ta' ritratti mill-ajru, voluntiera li jaħdmu f'Juba stmat il-popolazzjoni fl-2006 li kienet madwar 250,000 ruħ. Il-ħames Ċensiment tal-Popolazzjoni u tad-Djar tas-Sudan sar bejn April u Mejju 2008, iżda r-riżultati ġew miċħuda mill-gvern tas-Sudan t'Isfel, u għalhekk l-ebda ċifri uffiċjali ma huma disponibbli bħalissa, u ġiegħel l-użu ta' sempliċi estimi . Għall-2013, it-tkabbir tal-popolazzjoni kien stmat għal 4.23% fis-sena.

Evoluzzjoni tal-popolazzjoni
Sena Popolazzjoni
*1973 (ċensiment) 56,737
*1983 (ċensiment) 83,787
*1993 (ċensiment) 114,980
*2005 (stima) 163,442
*2006 (stima) 250,000
*2011 (stima) 372,410

## Infrastruttura

Il-belt hija port tax-xmara u t-tarf tan-Nofsinhar tat-traffiku tax-xmara tul in-Nil, imsejjaħ sewwa Bahr al Jabal, li huwa sezzjoni tan-Nil l-Abjad. Qabel il-gwerra ċivili, Juba kienet ukoll ċentru tat-trasport fejn l-awtostradi li jgħaqqdu mal-Kenja, l-Uganda, u r-Repubblika Demokratika tal-Kongo jikkonverġu. Minħabba l-gwerra, Ġuba tilfet ir-rwol tagħha bħala ċentru tal-komunikazzjoni. It-toroq u l-port tax-xmara ġew meqruda u ma baqgħux jintużaw. In-Nazzjonijiet Uniti u l-Gvern tas-Sudan t’Isfel huma inkarigati mit-tiswija tat-toroq, iżda r-restawr sħiħ mistenni jieħu ħafna snin.

Fl-2003, il-Fondazzjoni Svizzera għall-Azzjoni għall-Mini (FSD) bdiet tnaddaf it-triq li twassal minn Juba għall-Uganda u l-Kenja. Dawn it-toroq kienu mistennija li jitnaddaf u jerġgħu jinbnew kompletament fit-triennju 2006-2008. Ir-rikostruzzjoni tat-toroq, li fil-biċċa l-kbira tagħhom huma bla pavimenti, jeħtieġu ħafna xogħol, sforz u ħin. Ma jgħinx li l-istaġun tax-xogħol huwa limitat ħafna minħabba l-istaġun twil tax-xita, li jdum minn Marzu sa Ottubru.

It-toroq huma element fundamentali għall-proċess ta' paċi fis-Sudan t'Isfel. In-nies iridu jerġgħu lura lejn djarhom u jerġgħu jkollhom dik li jqisu bħala ħajja normali. L-ewwel triq li bdiet tiġi rikostitwita hija t-triq għall-Uganda. Din it-triq hija partikolarment importanti peress li ħafna mill-poplu Juba oriġinali ħarbu lejn l-Uganda matul il-gwerra. Mill-2009, hemm tliet toroq asfaltati f'Yuba, li waħda minnhom reġgħet tfaċċat f'Lulju ta' dik is-sena. It-triq ewlenija hija mogħdija tal-konkos, mibnija mill-Ingliżi fis-snin ħamsin.

Il-belt hija dar għall-Università ta' Yuba.