Évora

**Évora** (pronunzja bil-Portugiż: [ˈɛvuɾɐ]) hija belt u muniċipalità fil-Portugall. Għandha 53,591 abitant (2021), f'erja ta' 1307.08 km2. Hija l-belt kapitali storika tal-Alentejo u s-sede tad-Distrett ta' Évora.

Bis-saħħa taċ-ċentru storiku ppreservat sew tagħha, li għadu parzjalment imdawwar bi swar Medjevali u b'bosta monumenti li jmorru lura għal diversi perjodi storiċi, fosthom tempju Ruman, Évora tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Minħabba l-pożizzjoni interna tagħha, Évora hija waħda mill-iżjed bliet Portugiżi li jesperjenzaw l-ogħla temperaturi fis-sajf, u spiss tkun soġġetta għal mewġiet tas-sħana.

Évora ġiet ikklassifikata fit-tieni post fl-istħarriġ dwar l-iżjed bliet Portugiżi li wieħed jgħix l-aħjar fihom, f'termini ta' kundizzjonijiet tal-għajxien, li jiġi ppubblikat kull sena fl-*Expresso*. Ġiet ikklassfikata fl-ewwel post fi studju dwar il-kompetittività tal-bliet kapitali tad-distretti Portugiżi li sar fl-2006 mir-riċerkaturi tax-xjenza ekonomika tal-Università ta' Minho.

Flimkien ma' Liepāja, il-Latvja, Évora ntgħażlet biex tkun il-Kapitali Ewropea tal-Kultura fl-2027.

## Storja

### Storja bikrija

Évora għandha storja li tmur lura għal iktar minn ħames millenji.

Kienet magħrufa bħala *Ebora* miċ-Ċeltiċi, konfederazzjoni tribali, fin-Nofsinhar tal-Lusitani (u tax-xmara Tagus), li għamlu r-raħal bħala l-belt kapitali reġjonali tagħhom.

L-oriġini etimoloġika tal-isem *Ebora* ġej mill-kelma antika Ċeltika *ebora/ebura*, li hija l-plural ġenittiv tal-kelma *eburos* (tip ta' siġra tal-ispeċi *Taxus baccata*), u għaldaqstant l-isem ifisser "tas-siġar tal-ispeċi *Taxus baccata*". Il-belt ta' York, fit-Tramuntana tal-Ingilterra, fi żmien l-Imperu Ruman, kienet tissejjaħ *Eboracum/Eburacum*, abbażi tal-isem Ċeltiku antik tal-post **Eborakon* (il-post fejn hemm is-siġar tat-*Taxus baccata*); għalhekk l-isem antik ta' York huwa etimoloġikament marbut mal-belt ta' Évora. Ipoteżi alternattiva hi li l-isem oriġina minn *oro*, *aurum* (deheb), peress li r-Rumani kienu jwettqu bosta xogħlijiet estensivi tal-estrazzjoni tad-deheb fil-Portugall; inkella ngħatat dak l-isem għall-ħaddiem tal-avorju peress li *ebur* (bil-ġenittiv *eboris*) bil-Latin tfisser avorju. Jaf kienet il-belt kapitali tar-renju ta' Astolpas ukoll.

### Żmien ir-Rumani

Ir-Rumani ħakmu r-raħal fis-57 Q.K. u kabbruh f'raħal iffortifikat bis-swar. Għad hemm fdalijiet minn dan il-perjodu fil-belt (is-swar u l-fdalijiet tal-banjijiet Rumani). Ġulju Ċesri sejħilha *Liberalitas Julia* (ġenerożità ta' Ġuljanu). Il-belt kibret fl-importanza tagħha peress li kienet tinsab f'salib it-toroq ta' diversi rotot importanti. Matul il-vjaġġi tiegħu f'Gaul u fil-Lusitanja, Plinju x-Xiħ żar ir-raħal ukoll u semmih fil-ktieb tiegħu *Naturalis Historia* bħala *Ebora Cerealis*, minħabba l-bosta għelieqi tal-qamħ tal-madwar. Dak iż-żmien Évora saret belt rikka. Il-livell għoli tagħha fost il-muniċipalitajiet fil-*Hispania* Rumana joħroġ fid-dieher b'mod ċar fil-bosta iskrizzjonijiet u fil-bosta muniti. It-tempju monumentali tal-Korinzji fiċ-ċentru tal-belt imur lura għas-seklu 1 W.K. u x'aktarx inbena f'ġieħ l-imperatur Awgustu. Fis-seklu 4 W.K., ir-raħal diġà kellu l-isqof Quintianus.

Waqt l-invażjonijiet barbariċi, Évora sfat taħt it-tmexxija tar-re tal-Viżigoti Leovigild fil-584. Iktar 'il quddiem ir-raħal ingħata l-istatus ogħla ta' belt ta' katidral. Minkejja dan, dak il-perjodu kien wieħed ta' deklin u ma tantx instabu wisq artefatti.

### Żmien l-Għarab
Fis-715, il-belt inħakmet mill-Għarab Iberiċi taħt Tariq ibn-Ziyad. Matul it-tmexxija tal-Għarab (715-1165), ir-raħal, li kien parti mit-Taifa ta' Badajoz, bil-mod il-mod reġa' beda jiffjorixxi u żviluppa f'ċentru agrikolu b'fortizza u b'moskea. L-influwenza tal-Għarab għadha tista' tiġi osservata fin-natura tal-belt storika. Matul dak iż-żmien, diversi nies notevoli kienu minn Évora, inkluż Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, poeta b**diwan'' li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata.

=== Rikonkwista ===
Évora ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Għarab permezz ta' attakk sorpriża minn Gerald il-Qalbieni (Geraldo Sem Pavor) f'Settembru 1165. Ir-raħal spiċċa taħt it-tmexxija tar-re Portugiż [[Afonso I]] fl-1166. Imbagħad iffjorixxa bħala waħda mill-iżjed bliet dinamiċi fir-Renju tal-Portugall matul il-Medju Evu, speċjalment fis-seklu 15. Il-qorti tal-ewwel u tat-tieni dinastiji kienu jirresjedu hemmhekk għal perjodi twal, u bnew palazzi, monumenti u binjiet reliġjużi. Évora ospitat bosta tiġijiet irjali u fiha ttieħdu bosta deċiżjonijiet importanti.

=== Żmien Manwelin ===

Évora għaddiet minn perjodu tad-deheb partikolarment matul id-Dinastija tal-Avis (1385-1580), speċjalment matul ir-renju ta' [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], u saret ċentru ewlieni għall-umanitajiet ([[André de Resende]] - midfun fil-[[katidral]]) u għal artisti bħall-iskultur [[Nicolau Chanterene]], il-pitturi [[Cristóvão de Figueiredo]] u [[Gregório Lopes]]; il-[[Kompożitur|kompożituri]] [[Manuel Cardoso]] u Duarte Lobo, il-kronista [[Duarte Galvão]], u l-missier tat-teatru Portugiż [[Gil Vicente]].

Évora kellha wkoll parti kbira mill-popolazzjoni tal-iskjavi tal-Portugall. [[Nicolas Clenard]], tutur Fjamming fil-qorti Portugiża, fl-1535 iddikjara li "F'Évora, qisek mort f'belt tal-[[infern]]: kull fejn tmur tiltaqa' mas-suwed biss".

Il-belt saret is-sede ta' arċiveskovat fl-1540. L-università ġiet stabbilita mill-[[Ġiżwiti]] fl-1559, u mastri Ewropej kbar bħall-umanisti Fjammingi Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts; 1493-1542), Johannes Vasaeus (Jan Was; 1511-1561) u t-teologu [[Luis de Molina]] għaddew l-għarfien tagħhom lill-ġenerazzjonijiet lokali. Fis-seklu 18, il-Ġiżwiti, li kienu firxu l-illuminiżmu intellettwali u reliġjuż mis-seklu 16, tkeċċew mill-Portugall, l-università ngħalqet fl-1759 mill-Markiż ta' Pombal, u Évora qabdet it-triq tan-niżla. L-università reġgħet infetħet biss fl-1973.

=== Storja reċenti ===

Il-Battalja ta' Évora ġiet miġġielda fid-29 ta' Lulju 1808 matul il-Gwerra Peniżolari. Forza żgħira ta' 2,500 Portugiż-Spanjol, megħjuna minn milizja raħħala armati b'li kellhom, ippruvat twaqqaf diviżjoni Franċiża-Spanjola kkmandata minn [[Louis Henri Loison]] iżda mingħajr suċċess. Immexxija mill-mibgħud Loison, magħruf bħala ''Maneta'' jew "ta' id waħda", il-Franċiżi attakkaw il-belt li kienet difiża mis-suldati, mill-milizja u miċ-ċittadini armati. Fl-attakk kontra l-belt, l-attakkanti qatlu lill-ġellieda u liċ-ċittadini li sabu qabel ma serqu r-rikkezzi kollha. L-invażjoni tal-Franċiżi kkawżat saħansitra 8,000 imwiet fost l-għadu, mentri l-Franċiżi ġarrbu 290 imwiet biss.

Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-[[Pjazza|pjazez]] u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-[[mużew]].

Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona [[Kultura|kulturali]] fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, [[L-Arti|l-arti]] monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".

== Ġeografija ==

=== Ġeografija fiżika ===
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' [[Liżbona]], u 80 kilometru (50 mil) minn [[Badajoz]] fil-fruntiera [[Spanja|Spanjola]]. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.

Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km<sup>2</sup> (0.41 mili kwadri).

=== Klima ===
Évora għandha klima [[Mediterran|Mediterranja]] bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-[[Peniżola]] Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-[[Oċean Atlantiku]], li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.





=== Ġeografija umana ===

Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta "Festas Populares" fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, "Feiras" (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet [[Mużika|mużikali]] mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.

Is-sindku attwali huwa Carlos Pinto de Sá tal-koalizzjoni tas-CDU. Id-29 ta' Ġunju hija btala muniċipali. Il-muniċipalità tikkonsisti mit-12-il parroċċa ċivika li ġejjin:

* Bacelo e Senhora da Saúde;
* Canaviais;
* Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão);
* Malagueira e Horta das Figueiras;
* Nossa Senhora da Graça do Divor;
* Nossa Senhora da Tourega e Nossa Senhora de Guadalupe;
* Nossa Senhora de Machede;
* São Bento do Mato;
* São Manços e São Vicente do Pigeiro;
* São Miguel de Machede;
* São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé;
* Torre de Coelheiros.

== Ġemellaġġ ==
Évora hija ġemellata ma':

* [[Angra do Heroísmo]], il-[[Portugall]], mill-1986;
* [[Chartres]], [[Franza]], mill-2003;
* [[Qazvin]], [[Iran]], mill-2016;
* Il-Gżira ta' Mozambique, il-[[Możambik|Mozambique]], mill-1997;
* [[Suzdal]], ir-[[Russja]], mill-1986.

== Ekonomija ==

Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.

Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru [[Ewropa|Ewropew]] tal-Inġinerija. Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.

Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-[[Kappella]] tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.

=== Trasport ===
Wieħed jista' jasal Évora bil-karozza tal-linja jew bil-ferrovija. L-istazzjon ferrovjarju tal-belt huwa l-venda tal-Linha de Évora; mill-2023 bdiet tinbena estensjoni sa [[Elvas]], in-Nova Linha de Évora. Din il-linja ferrovjarja elettrifikata b'binarju uniku hija maħsuba l-iktar għat-traffiku tal-merkanzija, iżda se tintuża wkoll minn xi ferroviji tal-passiġġieri, b'veloċitajiet sa 250 km/h (155 mph).

Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' [[Beja]], Liżbona, [[Faro]] u Badajoz.

== Arkitettura ==

=== [[Preistorja|Preistorika]] ===

* Anta Grande do Zambujeiro, madwar 10 km (6.2 mili) minn Évora qrib Valverde: l-ikbar dolmen fir-reġjun.
* Cromeleque dos Almendres, 15-il kilometru (9.3 mili) minn Évora: monument megalitiku ta' interess arkeoastronomiku.

=== Ċivika ===




Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' ''Praça do Geraldo'', fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: ''Igreja de Santo Antão'') li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' [[Braganza]] ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' ''autos-da-fé'' matul l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola|Inkwiżizzjoni]]; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.

* **Il-Funtana ta' Portas de Moura** (bil-Portugiż: ''Chafariz das Portas de Moura/Fonte da Porta de Moura''), funtana Rinaxximentali (li tinsab fil-''Largo das Portas de Moura'') li nbniet fl-1556, b'disinn oriġinali li jinkludi globu mdawwar bl-ilma (b'referenza għall-Epoka tal-Iskoperti).
* **Il-Kulleġġ tal-Ispirtu s-Santu tal-Ordni ta' Kristu** (bil-Portugiż: ''Colégio do Espírito Santo/Colégio da Companhia de Jesus/Universidade de Évora''), illum il-ġurnata nukleu tal-Università ta' Évora; il-kostruzzjoni tal-eks kulleġġ tal-Ġiżwiti ġiet ordnata mill-Kardinal-Re Henrique fl-1559, u jinkludi elementi tal-Manjeriżmu tas-seklu 16, flimkien mal-binjiet akkademiċi li nbnew bejn is-sekli 17 u 18 (inkluż il-kjostru).
* **Il-Palazz Irjali ta' Évora**: fdalijiet ta' palazz li kien inbena mir-Re Manwel I bi stil Gotiku-Rinaxximentali. Skont xi kronisti, f'dan il-palazz, fl-1487, [[Vasco da Gama]] ngħata l-kmand tal-iskwadra li mexxa fil-vjaġġ marittimu tiegħu lejn l-[[Indja]].
* **Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Basto** (bil-Portugiż: ''Palácio dos Condes de Basto / Paço de São Miguel da Freiria / Palácio do Pátio de São Miguel''), kastell [[Għarab|Għarbi]] primittiv u iktar 'il quddiem residenza tar-rejiet dinastiċi Afonsini. L-arkitettura esterna tiegħu fiha karatteristiċi tal-istil Gotiku, Manwelin, Mudéjar u Rinaxximentali.
* **Il-Palazz tad-Duki ta' Cadaval** (bil-Portugiż: ''Paço dos Duques de Cadaval/Palácio dos Duques de Cadaval''), palazz tas-[[seklu 17]], li nbena mill-fdalijiet ta' kastell antik (li kien ingħata n-nar fl-1384), u li iktar 'il quddiem intuża bħala residenza għall-gvernaturi u għar-rejiet. Il-palazz jinkludi elementi arkitettoniċi Manwelini-Għarab (inkluż it-Torri tal-Ħames Tarki), u fl-ewwel sular tiegħu jospita kollezzjoni ta' manuskritti, ritratti tal-familja rjali, u [[arti]] reliġjuża mis-seklu 16.
* **L-Akkwedott ta' Prata** (bil-Portugiż: ''Aqueduto da Água de Prata''), iddisinjat mill-[[arkitett]] militari Francisco de Arruda (li qabel kien iddisinja t-[[Torri ta' Belém]]), inbena matul ir-renju tar-Re João III bejn l-1531 u l-1537, bl-arkati enormi tiegħu tul disa' kilometri (sitt mili), biex jipprovdi l-ilma min-naħa ta' ġewwa tal-Portugall lejn Évora. Oriġinarjament, l-akkwedott kien jintemm fil-''Praça do Giraldo'', u kien jaqsam il-belt fi tnejn, bil-kostruzzjoni ta' djar, ħwienet u kafetteriji bejn l-arkati (bħal fl-inħawi ta' ''Rua da Cano'', ''Travessa das Nunes'' u ''Rua do Salvador''). Segment mis-swar Rumani u l-pedamenti tal-binjiet tal-qedem huma ppreservati tul it-''Travessa Alcárcova de Cima'', triq dejqa fiċ-ċentru storiku. Din l-istruttura ssemmiet fil-[[poeżija]] epika ''Os Lusíadas'' ta' [[Luís de Camões]].

* **It-Tempju Ruman ta' Évora** (bil-Portugiż: ''Templo romano de Évora''), li kemm-il darba jissejjaħ bħala t-Tempju ta' Diana, kien tempju tas-seklu 1 [[WK|W.K]]. (f'xi referenzi tas-seklu 2 jew 3), iddedikat lis-setta tal-Imperatur Awgustu, li kien inkorporat fil-binja Medjevali, u għaldaqstant ħelisha mill-qerda. Dan it-tempju huwa l-iżjed attrazzjoni famuża ta' Évora u nbena b'7.68 metri (25.20 pied) ta' kolonni Korinzji u 14-il kolonna tal-granit, u b'bażi, b'kapitelli u b'arċitravi tal-irħam skavati minn [[Estremoz]].

=== Reliġjuża ===

* **Il-Katidral ta' Évora** (bil-Portugiż: ''Catedral de Évora''): inbena l-iktar bejn l-1280 u l-1340, u huwa wieħed mill-iżjed monumenti Gotiċi importanti tal-Portugall. Il-katidral għandu portal prinċipali notevoli bi [[Statwa|statwi]] tal-Appostli (għall-ħabta tal-1335) u navata u kjostru mill-isbaħ. Kappella partikolari tat-transett għandha stil Manwelin u l-kappella prinċipali straordinarja hija Barokka. L-orgni u s-sedji tal-kor huma Rinaxximentali (għall-ħabta tal-1566).
* **Il-Kappella ta' São Brás** (bil-Portugiż: ''Capela de São Brás''): inbniet għall-ħabta tal-1480, u hija eżempju tajjeb tal-istil Mudéjar-Gotiku b'riffieda ċilindriċi. Hija miftuħa biss għat-talb.
* **Il-Knisja ta' San Franġisk** (''Igreja de São Francisco''): inbniet bejn it-tmiem tas-seklu 15 u l-bidu tas-seklu 16 bi stil Gotiku-Manwelin imħallat. In-navata wiesgħa hija kapulavur tal-arkitettura Gotika aħħarija. Fiha bosta kappelli mżejna bi stil Barokk, inkluż il-Kappella tal-Għadam (bil-Portugiż: ''Capela dos Ossos''), miksija kompletament b'għadam uman.
* **Il-Kunvent u l-Knisja ta' Lóios**: inbniet fis-seklu 15, fihom għadd ta' oqbra; il-knisja u l-kjostru għandhom stil Gotiku, b'binja Manwelina b'portal mill-isbaħ. Il-knisja minn ġewwa hija miksija bl-''azulejos'' (madum taċ-ċeramika) mis-seklu 18. Fl-1965 ġiet ikkonvertita f**pousada* (lukanda tradizzjonali Portugiża) lussuża.

== Nies notevoli ==




=== Storiċi ===

* [[Abd al-Majid ibn Abdun]] (għall-ħabta tal-1050-1135 f'Évora) kien [[poeta]] minn Al-Andalus;
* [[Marija I tal-Portugall|Marija tal-Portugall]] (1342-1375) kienet prinċipessa Portugiża (infanta), l-ewwel bint tar-Re [[Pietru I]];
* [[Garcia de Resende]] (1470-1536) kien poeta u editur Portugiż. Huwa serva lir-Re Ġwanni II bħala ajjutant u segretarju privat;
* [[Miguel da Silva]] (għall-ħabta tal-1480-1556) kien nobbli Portugiż, maħtur tar-Re Manwel I bħala l-ambaxxatur għal [[Ruma]] fl-1514;
* [[André de Resende]] (1498-1573) kien patri Dumnikan, missier l-[[arkeoloġija]] fil-Portugall;
* [[Cristóvão da Gama]] (għall-ħabta tal-1516-1542) kien kmandant militari Portugiż li mexxa armata Portugiża ta' 400 muskettiera fi [[kruċjata]] fl-[[Etjopja]] u fis-[[Somalja]];
* [[Gaspar da Cruz]] (għall-ħabta tal-1520-1570) a Portuguese Dominican friar who traveled to Asia and wrote one of the first detailed European accounts about China;
* [[João Manuel, Prinċep tal-Portugall]] (1537-1554) kien prinċep Portugiż (infante), it-tmien iben tar-Re Ġwanni III;
* [[Luís Mendes de Vasconcellos]] (għall-ħabta tal-1542–1623) kien nobbli Portugiż, il-Gvernatur kolonjali tal-[[Angola]] u l-55 Gran Mastru tal-[[Ordni ta' San Ġwann]];
* [[Pedro Fernandes de Queirós]] (1565-1614) kien navigatur Portugiż għas-servizz ta' [[Spanja]], magħruf għall-vjaġġi Spanjoli ta' skoperta fl-[[Oċean Paċifiku]];
* [[João dos Santos]] (Évora – [[Goa]] 1622) kien missjunarju Dumnikan fl-Indja u fl-[[Afrika]];
* [[Estevão Brioso de Figueiredo]] (1630-1689) kien prelat [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Ruman, li kien l-Isqof ta' [[Funchal]] (1683-1689) u l-ewwel Isqof ta' [[Olinda]] (1676-1683);
* [[José Ribeiro da Fonseca]] (1690-1752) kien Franġiskan Portugiż li sar l-Isqof ta' [[Porto]];
* [[Joaquim Heliodoro da Cunha Rivara]] (1809-1879) kien [[tabib]], professur, intellettwali u [[politiku]] Portugiż.


=== Reċenti ===

* [[Celestino David]] (1880-1952), [[kittieb]] Portugiż, ċittadin onorarju ta' Évora;
* [[Túlio Espanca]] (1913-1993), storiku Portugiż li kkontribwixxa b'mod sinifikanti għall-istorja kulturali u artistika ta' Évora u tal-Alentejo;
* [[José Augusto Alegria]] (1917-2004), mużikologu Portugiż;
* [[António Marcos Galopim de Carvalho]] (1931), professur, xjenzat u kittieb Portugiż;
* [[José Cutileiro]] (1934), diplomatiku u kittieb Portugiż;
* [[Vitorino Salomé Vieira]] (1942), [[kantant]] u kantawtur Portugiż, b'[[mużika]] li żżewweġ il-mużika tradizzjonali tal-Alentejo mal-kanzunetta popolari urbana;
* [[António Livramento]] (1943-1999), plejer u kowċ Portugiż tar-roller hockey rinomat mad-dinja kollha;
* [[Joaquim Palminha Silva]] (1945-2015), [[ġurnalist]] u storiku Portugiż;
* [[Vítor Norte]] (1951), attur u doppjatur Portugiż;
* [[Carlos Francisco Carvalho Falé]] (1952), eks plejer tal-[[futbol]] Portugiż, li lagħab 271 partita għal-[[Lusitano de Évora]];
* [[Hernâni Neves]] (1963), magħruf bħala Hernâni, huwa eks plejer tal-futbol u tal-futbol ta' fuq il-bajja Portugiż;
* [[Maria Leal da Costa]] (1964), skultriċi Portugiża, li qed tiżviluppa l-park [[Skultura|skulturali]] tal-Alentejo;
* [[João Magueijo]] (1967), kożmologu u professur Portugiż fil-Fiżika Teorika fil-Kulleġġ Imperjali ta' [[Londra]];
* [[Orlanda Velez Isidro]] (1972), soprana klassika Portugiża mħarrġa għall-*coloratura*; li tippreferi l-ġeneru tar-repertorju Rinaxximentali u Barokk;
* [[Inês Zuber]] (1980), politiku Portugiż, kien Membru [[Parlament Ewropew|Parlamentari Ewropew]] mill-2012 sal-2016 għall-Partit [[Komuniżmu|Komunista]] Portugiż;
* [[Carla Matadinho]] (1982), mudella Portugiża;
* [[Pedro Rebocho]] (1995), plejer tal-futbol.

== Gallerija ==
<gallery mode="packed">
File:Templo_de_Évora_e_Catedral.jpg|Veduta parzjali tat-Tempju Ruman ta' Évora, bil-katidral tal-belt fl-isfond.
File:Praca_do_Giraldo,_Evora,_Alentejo,_Portugal,_28_September_2005.jpg|*Praça do Giraldo'', Évora.
File:Sé_Évora.JPG|Il-Katidral ta'  Évora.
File:Evora_Portugal.JPG|Évora.
File:Igreja_do_Santo_Antao_Praca_do_Giraldo_Evora.jpg|Il-Knisja ta' San Indrija.
File:Cidade_de_Évora.jpg|Veduta panoramika ta' Évora.


## Referenzi