Luigi Galvani

**Luigi Galvani** (pronunzja: [luˈiːdʒi ɡalˈvaːni]; bil-Latin: *Aloysius Galvanus*; twieled fid-9 ta' Settembru 1737 – miet fl-4 ta' Diċembru 1798) kien tabib, fiżiku, bijologu u filosfu Taljan, li studja l-elettriku fl-annimali. Fl-1780, hu u martu Lucia Galeazzi Galvani skoprew li l-muskoli tas-saqajn taż-żrinġijiet mejtin kienu jiċċaqilqu meta kienu jintmessu bi sparkjatura elettrika. Dan kien l-istudju bikri tal-bijoelettriku, skont esperimenti ta' John Walsh u Hugh Williamson.

## Ħajja bikrija

Luigi Galvani twieled f'Bologna, l-Italja (dak iż-żmien parti mill-Istati Papali); missieru kien Domenico Galvani u ommu kienet Barbara Caterina Foschi. Missieru Domenico kien arġentier (tad-deheb).

Galvani minn kmieni interessa ruħu fil-qasam tal-"elettriku mediku". Dan il-qasam tfaċċa f'nofs is-seklu 18, wara riċerki fl-elettriku u l-iskoperta tal-effetti tal-elettriku fuq ġisem il-bniedem mix-xjenzati, fosthom Bertrand Bajon u Ramón M. Termeyer fis-snin 60 tas-seklu 18, u John Walsh u Hugh Williamson fis-snin 70 tas-seklu 18.

## Galvani vs Volta

Alessandro Volta, professur tal-fiżika sperimentali fl-Università ta' Pavia, kien fost l-ewwel xjenzati li rrepeta u vverifika l-esperimenti ta' Galvani. Għall-ewwel, huwa ħaddan l-elettriku fl-annimali. Madankollu, beda jiddubita li l-konduzzjoni kienet ikkawżata minnn elettriku speċifiku li kien intrinsiku f'saqajn l-annimali jew f'partijiet oħra ta' ġisimhom. Volta kien jemmen li l-kontrazzjonijiet kienu jiddependu mill-kejbil tal-metall li Galvani uża biex jikkollega n-nervituri u l-muskoli fl-esperimenti tiegħu.

Kull ċellola għandha potenzjal ta' ċellola; l-elettriku bijoloġiku għandu l-istess karatteristiċi bħall-kurrent bejn iċ-ċelloli elettrokimiċi, u b'hekk jista' jiġi rreplikat 'il barra mill-ġisem. L-intuwizzjoni ta' Volta kienet korretta. Volta, essenzjalment, ma qabilx mal-konklużjonijiet ta' Galvani dwar "il-fluwidu elettriku fl-annimali", iżda ż-żewġ xjenzati xorta kienu jirrispettaw lil xulxin u Volta ħareġ bit-terminu "Galvaniżmu" għall-kurrent dirett tal-elettriku prodott minn azzjoni kimika.

Ladarba Galvani qagħad lura milli jintervjeni fil-kontroversja ma' Volta, huwa inkariga lin-neputi tiegħu, Giovanni Aldini, biex jaġixxi bħala d-difensur ewlieni tat-teorija tal-elettriku fl-annimali.

## Mewt

Galvani baqa' jinvestiga attivament l-elettriku fl-annimali sal-aħħar ta' ħajtu. Ir-Repubblika Ċisalpina, stat klijentali Franċiż fl-1797 wara l-okkupazzjoni Franċiża tat-Tramuntana tal-Italja, kienet tirrikjedi li kull professur universitarju jaħlef lealtà lejn l-awtorità l-ġdida. Galvani, li ma kienx jaqbel mal-konfużjoni soċjali u politika, irrifjuta li jagħmel dan, flimkien ma' kollegi oħra. Dan wassal biex l-awtorità l-ġdida ċċaħdu mill-karigi akkademiċi u pubbliċi kollha tiegħu, u b'hekk spiċċa mingħajr ebda sostenn finanzjarju. Galvani miet fil-paċi mdawwar b'ommu u missieru, fid-dar ta' ħuh f'depressjoni u fil-faqar, fl-4 ta' Diċembru 1798.

## Legat

Il-legat ta' Galvani jinkludi:

* Ir-rapport ta' Galvani tal-investigazzjonijiet tiegħu ssemma b'mod speċifiku minn Mary Shelley bħala parti minn lista tal-qari tas-sajf li wasslet għal kompetizzjoni *ad hoc* ta' ġrajjiet tal-fatati f'jum bix-xita fl-Iżvizzera — u r-rumanz li rriżulta minn dan kien *Frankenstein*. Fi *Frankenstein*, Victor jistudja l-prinċipji tal-Galvaniżmu iżda ma jissemmiex b'referenza għall-ħolqien tal-Mostru.
* Kunjom Galvani baqa' jintuża fil-lingwaġġ ta' kuljum bħala l-verb 'iggalvanizza' kif ukoll f'termini iktar speċjalizzati: il-potenzjal ta' Galvani, l-anodu galvaniku, il-banju galvaniku, iċ-ċellola galvanika, il-korrożjoni galvanika, il-koppja galvanika, il-kurrent galvaniku, l-iżolament galvaniku, is-serje galvanika, ir-rispons tal-ġilda galvanika, il-Galvaniżmu, il-galvanizzazzjoni, il-galvanizzazzjoni f'banju sħun, il-galvanometru, il-Galvalume® u r-rifless psikogalvaniku.

Galvani, skont William Fox, kien "min-natura tiegħu kuraġġuż u reliġjuż". Jean-Louis-Marc Alibert qal li Galvani qatt ma kien itemm il-lezzjonijiet tiegħu "mingħajr ma jeżorta lis-semmiegħa tiegħu u jerġa' jwassalhom lura għall-idea tal-Provvidenza eterna, li tiżviluppa, tikkonserva u tiċċirkola l-ħajja fost tant ħlejqiet differenti".

## Xogħlijiet

* *De viribus electricitatis in motu musculari commentarius* (bil-Latin), 1791. The Institute of Sciences, Bologna.
* De viribus electricitatis in motu musculari (bil-Latin). Modena: Società tipografica. 1792.
* Memorie sulla elettricità animale (bit-Taljan). Bologna: Clemente Maria Sassi. 1797.
* Opere (bit-Taljan). Bologna: Emidio Dall'Olmo. 1841.

## Referenzi