Giuseppe Calì

**Giuseppe Calì** (twieled il-Belt Valletta fl-14 ta' Awwissu 1846 - miet fil-Belt Valletta fl-1 ta' Marzu 1930) kien pittur Malti ta' nisel Naplitan ta' bejn is-sekli 19 u 20, li pitter ħafna pitturi reliġjużi fil-knejjes ta' Malta u Għawdex. 

## Bijografija
Giuseppe kien iben Raffaele, xenografu fit-Teatru Rjal, u Giovanna Padiglione li kienet mezzosopran. Il-ġenituri tiegħu kienu t-tnejn Naplitani. Ġie mgħammed fil-Knisja ta' Portu Salvu l-Belt Valletta. Fost familtu kien hemm ukoll żewġ artisti li setgħu wasslu sabiex Calì jrawwem fih imħabba lejn l-arti. Fl-1871 iżżewweġ lil Perennia Pace, mill-Isla, u kellu għaxart itfal, fosthom Ramiro Calì li kien ukoll pittur.

Sa minn età żgħira, Calì kien wera potenzjal u talent kbir. Ta' sbatax-il sena mar jistudja l-arti taħt in-Neoklassiku Giuseppe Mancinelli fl-*Accademia delle Belle Arti* f'Napli.

L-akbar xogħlijiet tiegħu li għadhom meqjusa bħala fost l-aqwa kapulavuri tiegħu huma *Il-Mewt ta' Dragut* (1867) fil-Mużew tal-Arti, il-Belt Valletta, u dik ta' *San Ġlormu* (1881) li tinstab fil-Knisja tas-Sacro Cuor f'Tas-Sliema.Calì kien għamel impatt immedjat fuq is-soċjetà Maltija ta' dak iż-żmien u ismu kien sar magħruf sew. Kien magħruf għat-tpittir tar-ritratti. Beda jaħdem fuq ħafna xogħol kummissjonat għal tiżjin ta' djar privati, veduti, kif ukoll ritratti ta' suġġetti Maltin. L-ewwel xogħol b'tema reliġjuża ta' Calì kienet il-pittura intitolata *Il-Verġni tar-Rużarju* li kienet maħduma għall-knisja parrokjali tal-Mosta. Numru kbir ta' knejjes f'Malta jagħtu xhieda tas-sengħa u l-versatilità ta' dan il-pittur prolifiku. Kien ukoll il-fundatur tal-iskola moderna tal-arti Maltija.

Il-kapaċità u l-virtwożitá ta' Calì jidhru sew fil-pittura titulari ta' *[[Duminku ta' Guzmán|San Duminku]]* għall-knisja parrokjali tal-Belt Valletta ddedikata lill-Madonna ta' Porto Salvo, *Il-Profeti*; fil-knisja tal-Mosta, ir-ritratti tan-negozjant Agostino Cassar Torregini u l-maġistrat Carbone; It-*Tre Rome u Natività* fil-parroċċa ta' Ħal Luqa. *L-Apoteosi ta' San Franġisk* fil-knisja ta' San Franġisk fil-Belt Valletta hija ukoll xhieda tal-virtwożità kbira ta' dan il-pittur. Hemm għajdut li kien magħruf bħala "ix-xitan tal-pinzell", għall-ħeffa u l-kilba li kellu għax-xogħol. Barra li kien pittur, kien ukoll skultur, minjaturista u kif ukoll ritrattista.

Giuseppe Calì miet il-Belt Valletta fl-1 ta' Marzu 1930, fl-eta ta' 84 sena. Huwa ġie kommemorat mir-Repubblika ta' Malta b'sett ta' erba' bolol fl-1996, u b'munita fl-2004.

## Uħud mix-xogħlijiet ta' Calì fil-knejjes Maltin

L-isem ta' Giuseppe Calì hu isem marbut mal-knejjes Maltin. Uħud mix-xogħlijiet tiegħu jinkludu:

### Il-Belt Valletta
**Il-Mewt ta' [[Dragut]]*, ikkunsidrata bħala l-aqwa xogħol tiegħu, fil-Mużew tal-Arti, il-Belt Valletta, 1867.
**Pittura titulari ta' San Duminku*, il-Knisja Parrokkjali ta' Porto Salvo, il-Belt Valletta.
*Koppla tal-Knisja Parrokkjali ta' Porto Salvo, il-Belt Valletta.
**Apoteosi ta' San Franġisk*, il-Knisja Parrokkjali ta' San Franġisk, il-Belt Valletta.
**[[San Lawrenz]] u San Stiefnu*, il-Knisja Parrokkjali ta' San Pawl, il-Belt Valletta.

### Birkirkara
* Pitturi fl-apside ewlenija, fl-apside tal-kappella minuri u fil-Kappella ta' San Ġużepp, u fil-Bażilika ta' Sant'Elena.

### Bormla
* *David, Eżekjel, Mosè u Isaija*, il-Koppla tal-Knisja Parrokkjali ta' Bormla.
* *Kristu s-Samaritan*, il-Knisja Parrokkjali ta' Bormla.

### Il-Furjana
* Is-Saqaf tal-Knisja Parrokkjali tal-Furjana.
**Ritratt* tal-Kardinal Logue, il-Knisja Parrokkjali tal-Furjana.

### Ħal Balzan
**Id-Doni tal-[[Spirtu s-Santu|Ispirtu s-Santu]]*, il-Koppla u Pittura tal-Madonna tar-Ruzarju, il-Knisja Parrokjali Marija Annunzjata f'Ħal Balzan.

### Ħal Lija
**In-Nativita*, il-Koppla tal-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija.
**Kristu mdawwar bit-tfal*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija.
**Is-Salib Imqaddes*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Lija.

### Ħal Luqa
**Tre Rome u Natività*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Luqa.
**Il-Madonna tar-Rużarju*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Luqa.
**Santa Katerina*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Luqa.

### Ħal Qormi
**San Ġorġ fil-Glorja*, il-Knisja Parrokkjali ta' San Ġorġ, Ħal Qormi.

### Ħal Tarxien
* *L-Adorazzjoni tal-Maġi*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien.
* *San Franġisk ta' Paola*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien.
**Id-Duluri*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal-Tarxien.
**Il-Ħarba lejn l-[[Eġittu|Egittu]]*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien.
**San Vinċenz Ferreri*, il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien.

### Il-Ħamrun

* *San Ġużepp u l-Bambin*, il-Knisja Parrokkjali tal-Ħamrun.
* *Il-Madonna tal-Karmnu*, il-Knisja Parrokkjali tal-Ħamrun.
**Il-Madonna tad-Duttrina*, il-Knisja Parrokkjali tal-Ħamrun.

### L-Isla
* *Il-Martirju ta' San Dimitri*, il-Bażilika tal-Isla.

### Il-Kalkara
* *Ir-Ragħaj it-Tajjeb*, il-Kappella Anglikana, Bighi.
* *San Ġużepp Patrun tal-Knisja Universali*, il-Knisja Parrokkjali tal-Kalkara.

### Marsaxlokk
**San Ġużepp*, il-Knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk.
**San Vinċenz Ferreri*, il-Knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk.

### Il-Mellieħa
**Il-Madonna tal-Vitorja*, il-Pittura Titulari tal-Knisja tal-Mellieħa.

### Il-Mosta

**Il-Madonna tar-Rużarju*, il-Bażilika tal-Mosta.
**Il-Mewt ta' [[Santu Wistin]]*, il-Bażilika tal-Mosta.

### L-Imqabba
**Il-Madonna tar-Ruzarju*, il-Knisja Parrokjali tal-Imqabba.

### Il-Qrendi
**Kwadru titulari ta' Santa Marija*, il-Knisja Parrokkjali tal-Qrendi.

### Tas-Sliema
**Pittura titulari ta' [[San Ġlormu]] u San Lawrenz*, il-Knisja Parrokkjali tas-Sacro Cuor, Tas-Sliema, 1881.

### Iż-Żurrieq
* *Il-Madonna tad-Duttrina*, l-Oratorju tal-Knisja Parrokkjali taż-Żurrieq.

### Għawdex
**Il-Qalb Imqaddsa ta' Ġesù*, il-Knisja tal-Fontana.
**Sant'Andrija*, il-Knisja l-Qadima ta' Għajnsielem.
**Il-Familja Mqaddsa*, il-Bażilika ta' San Ġorġ, ir-Rabat.
**Il-Glorja ta' San Lawrenz*, il-Knisja Parrokkjali ta' San Lawrenz, San Lawrenz (Għawdex), 1889.


File:Giuseppe Calì, Our Lady of the Rosary (Għajnsielem Parish Church).jpg|Our Lady of the Rosary (Għajnsielem)
File:Giuseppe Calì, Nativity (Għajnsielem Parish Church).jpg|Nativity (Għajnsielem)
File:Giuseppe Calì, Assumption of Mary (Għajnsielem Parish Church).jpg|Assumption of Mary (Għajnsielem)
File:Giuseppe Calì, Holy Family (St.George's basilica, Gozo).jpg|'Il-Familja Mqaddsa*, Bażilika ta' San Ġorġ, ir-Rabat
File:Giuseppe Calì, Martyrdom of Saint Lawrence.jpg|*San Lawrenz*
</gallery>

== Uħud mix-xogħlijiet ta' Calì f'kollezzjonijiet privati u postijiet oħra ==


* 1906, *Il-Pjagi ta' San Franġisk*, għand id-dixxendenti ta' Ġużeppi Cauchi.
* għall-ħabta tal-1912, *Ciclo*, affreski, fil-[[Palazz Verdala]], is-[[Siġġiewi]].
* *L-Erba' Staġuni*, fid-daħla tal-Alhambra, f'Rudolph Street, Tas-Sliema.
* *Ritratt* tal-merkant Agostino Cassar Torregiani.
* *Ritratt* tal-Maġistrat Carbone.
**Ritratt* tal-[[Prim Imħallef ta' Malta|Prim Imħallef]] Sir Adrian Dingli.
**Ritratt* tar-Rettur tal-Università Napuljun Tagliaferro. 
**Ritratt* tal-[[Papa Piju IX]].
**Ritratt* tal-Maġistrat Paolo Debono.
**Ritratt* tal-Konti u l-Kontessa Messina.
**Ritratt* ta' Lord u Lady Strickland.
**Ritratt* tal-Kardinal Lavigerie.
**Ritratt* tal-Gvernatur Richard More O'Ferrall, il-Kamra tal-Kummerċ, il-Belt Valletta.
**Ritratt* tal-Markiż Emmanuel Scicluna, il-Kamra tal-Kummerċ, il-Belt Valletta.
**Ritratt* ta' Giovanni Battista Schembri, il-Kamra tal-Kummerċ, il-Belt Valletta.
**Ritratt* ta' Achille Camilleri, il-Kamra tal-Kummerċ, il-Belt Valletta.
**Ritratt* ta' Edward V. Ferro, il-Kamra tal-Kummerċ, il-Belt Valletta.
**Ritratt'' ta' Sir Victor Houlton, is-Segretarju Ewlieni tal-Gvern, il-Palazz Sant'Anton, Ħ'Attard.

## Biblijografija
* 

* Dominic Cutajar, "The 19th Cent. Realism of Giuseppe Calì (1846-1930) - an artistic sway that lasted 50 years", in: Giuseppe Calì, edit. Edwin A. Camilleri, Malta, 1991.

* E. Fiorentino, "Maltese art astride two centuries (1860-1921)" in V. Malta Milanes 9ed., The British Colonial Experience 1800-1964, pub, Mireva Publications, Malta, 1988, pp. 263-265.

* R. Bonnici Calì, Giuseppe Calì Centenary Exhibition 1846-1946, Malta, 1946, p. 18.

* P. Ilario Dimech OFM, Le Pitture di Giuseppe Calì nelle Chiese dei Frati Minori Conventuali a Malta, Malta, 1940, pp. 27-30.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Bolol kommemorattivi li ġew maħruġa fl-1996