Safi (Marokk)

**Safi** (      ) hija belt fil-punent tal-Marokk fuq l- Oċean Atlantiku . Hija l-belt kapitali tal -Provinċja ta' Asfi . Irreġistrat popolazzjoni ta' 308,508 fiċ -ċensiment Marokkin tal-2014 .  Il-belt kienet okkupata mill- Imperu Portugiż mill-1488 sal-1541, kienet iċ-ċentru tal-industrija tal-insiġ tal-Marokk, u saret *fortaleza* tal-Kuruna Portugiża fl-1508.  Safi huwa l-port tas-sajd ewlieni għall-industrija tas-sardin tal-pajjiż, u jesporta wkoll fosfati, tessuti u ċeramika . Matul it- Tieni Gwerra Dinjija, Safi kienet is-sit tal -Operazzjoni Blackstone, wieħed mis-siti tal-iżbark għall -Operazzjoni Torch.

## Etimoloġija
Il-ġeografu tas-seklu 11 Muhammad al-Idrisi ta spjegazzjoni għall-oriġini tal-isem "Asafi" billi rabtu mal-kelma Għarbija "Asaf" (dispjaċir); Asafi (id-dispjaċir tiegħi). Huwa bbaża din l-istqarrija fuq storja stramba dwar xi baħħara minn al-Andalus li salpaw biex jiskopru t-tarf l-ieħor tal-Oċean Atlantiku iżda ntilfu u niżlu fuq xi gżira fejn l-indiġeni qabduhom u bagħtuhom lura fuq il-vapuri tagħhom b'għajnejhom mgħottija. Il-vapuri eventwalment spiċċaw fuq ix-xtut ta' "Safi" u n-nies tal-post għenu lill-baħħara mitlufa u qalulhom li kienu xahrejn 'il bogħod minn art twelidhom al-Andalus. Malli sema' dan wieħed mill-baħħara wieġeb billi qal: "Wa asafi" (Oh dispjaċir tiegħi). Al-Idrisi kiteb li minn dak iż-żmien il-belt kellha l-isem "Asafi".

## Storja
Skont l-istoriċi Henri Basset u Robert Ricard, Safi ma kinitx belt antika ħafna. Din issemma fil-kitbiet ta’ al-Bakri fis-seklu 11 u ta’ al-Idrisi fis-seklu 12. Skont l-istoriku Marokkin Mohammed al-Kanuni, Safi tista’ tiġi identifikata mat-Thymiaterium jew Carcunticus tal-qedem li twaqqfet mill-ammirall Kartaġiniż Hanno matul il-Periplus tiegħu, kif irrakkonta Plinju x-Xiħ. 

Al-Idrisi jsemmi lil Safi bħala port traffikuż fis-seklu 12. F’dan iż-żmien serviet bħala port għal Marrakesh, il-belt kapitali tal-Almoravidi u l-Almohadi sussegwenti, u ħadet post il-port ta’ Ribat Kuz (il-lum Souira Kedima) li kien serva bħala l-port ewlieni għal Aghmat fis-seklu ta’ qabel.

Il-belt kienet taħt il-ħakma Portugiża mill-1488 sal-1541; huwa maħsub li abbandunawha f'idejn is-Saadjani (li kienu fi gwerra magħhom), peress li l-belt kienet diffiċli biex tiddefendiha minn attakki fuq l-art. Il-Kastell tal-Baħar u Kechla, żewġ fortizzi Portugiżi mibnija biex jipproteġu l-belt, għadhom hemm sal-lum. 

Wara l-1541, il-belt kellha rwol ewlieni fil-Marokk bħala wieħed mill-aktar portijiet marittimi sikuri u akbar fil-pajjiż. Ħafna ambaxxaturi għar-rejiet Saadjani u Alawiti matul is-sekli 16-18 ġew il-Marokk permezz ta' Safi; il-viċinanza tagħha ma' Marrakech, li dak iż-żmien kienet il-kapitali tal-Marokk, għenet biex tespandi l-kummerċ marittimu fil-belt. 

Louis De Chénier, konslu tal-qorti Franċiża fil-Marokk fl-1767, irrapporta li l-belt kienet l-uniku port marittimu użabbli dak iż-żmien. 

Priġunier tal-Marina Franċiża, Bidé de Maurville, li kiteb ir-rakkont taż-żjara tiegħu fil-Marokk fil-ktieb tiegħu tal-1765 Relations de l'affaire de Larache, irrapporta l-preżenza ta' numru importanti ta' djar tal-kummerċ barranin fil-belt: Olandiżi, Daniżi, Brittaniċi u Franċiżi.

Il-qaddis patrun ta’ Safi huwa Abu Mohammed Salih. 

Fl-1942 bħala parti mill-Operazzjoni Torch, il-forzi Amerikani attakkaw lil Safi fl-Operazzjoni Blackstone. Bejn it-8 u l-10 ta’ Novembru 1942, l-Amerikani ħadu l-kontroll ta’ Safi u l-port tagħha u ġarrbu relattivament ftit imwiet meta mqabbla mal-operazzjonijiet l-oħra f’Casablanca u f’Port Mehdia.

## Ekonomija
Fil-bidu tas-seklu 20, il-fuħħar Marokkin Boujemâa Lamali waqqaf skola tal-fuħħar f'Safi, appoġġjata mill-amministrazzjoni kolonjali. Minn dakinhar 'l hawn, il-fuħħar kien pilastru tal-ekonomija ta' Safi. Qabel il-pandemija tal-COVID-19 kien hemm 2,000 artiġjan irreġistrat jaħdmu fil-212-il workshop tal-belt, u eluf oħra ta' artiġjani mhux irreġistrati.

## Sport
Il-futbol u r-rugby huma sports popolari f'Safi. It-tim lokali tal-futbol Olympic Safi ilu jikkompeti fid-diviżjoni ewlenija tal-futbol tal-Marokk, Botola, mill-2004. It-tim tar-Rugby Union bl-istess isem huwa wieħed mill-aqwa fil-Marokk, wara li rebaħ il-"Coupe du Trône" diversi drabi. Hemm ukoll Klabb Sportiv tat-Tennis żgħir b'koppja ta' grawnds (wara t-triq ewlenija, lil hinn mill-Colline des Poitiers).

## Ċimiterju Ewropew
Hemm ċimiterju Ewropew abbandunat f'Safi. Xi wħud mid-dekorazzjonijiet tal-irħam insterqu mill-oqbra l-aktar sinjuri, inklużi: Russi, Portugiżi, Spanjoli (eż. il-familja Do Carmo), Taljani (eż. il-familja Bormioli), Franċiżi (eż. il-familja Chanel), Ġermaniżi u ċittadini Ewropej oħra. Xi inċiżjonijiet li jidentifikaw jew jikkommemoraw lill-mejtin insterqu wkoll. Għalkemm hemm oqbra tas-seklu 19 preżenti, ħafna minnhom huma ta' oriġini tas-seklu 20 qabel l-indipendenza (1956).

## Ġemellaġġ

*  L-Alġier (Alġerija) ;
*  Sfax (Tuneżija) ;
*  Setúbal (Portugall) ;
*  Boulogne-sur-Mer (Franza) ;
*  Nord-Pas-de-Calais (Franza) ;
*  Montereau-Fault-Yonne (Franza).

## Gallerija

Stampa:Corniche souiria leqdima.jpg|Kornis souiria leqdima
Stampa:Safi1 (js).jpg|Il-kosta
Stampa:Fare de safi.jpg|Fanal ta' Safi
Stampa:Falijhe Swiriya.jpg


## Referenzi