Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes Saavedra** (Alcalá de Henares, 29 ta' Settembru 1547 – Madrid, 22 ta' April 1616) kien rumanzier, poeta u drammaturgu Spanjol. L-aqwa xogħol tiegħu huwa r-rumanz *[[Dun Kixott mill-Manċa|Don Quixote]]*, rikonoxxut bħala l-ewwel rumanz modern. Ix-xogħlijiet tiegħu huma sikwit meqjusa bħala fost l-iktar importanti fil-letteratura kollha.  L-influwenza tiegħu fuq il-lingwa Spanjola tant kienet kbira li l-Ispanjol kultant jissejjaħ *la lengua de Cervantes* (Il-lingwa ta' Cervantes*).

== Bijografija ==

=== Tfulija u żgħożija ===

Aktarx li Miguel de Cervantes twieled [[Alcalá de Henares]]. Ma nafux il-jum eżatt meta twieled, imma x'aktarx kien fid-[[29 ta' Settembru]], il-festa tal-arkanġlu [[San Mikiel]], billi kien hemm it-tradizzjoni li jagħtu l-isem tal-qaddis tal-ġurnata lit-trabi li jitwieldu dakinhar. Miguel de Cervantes tgħammed f'[[Alcalá de Henares]] ([[Spanja]]) fid-[[9 ta' Ottubru]] [[1547]] fil-parroċċa ta' *Santa María la Mayor*. Fl-att tal-magħmudija nsibu miktub:



Missieru, Rodrigo de Cervantes, kellu antenati minn [[Cordoba]] imma kien ġej mill-[[Galizja]], kien [[kirurgu]], [[professjoni]] li iżjed tixbaħ 'il dik ta' [[tabib]] tal-lum. Skont xi awturi, pereżempju, Américo Castro u Daniel Eisenberg, miż-żewġ naħat tal-familja, Cervantes kellu antenati li kienu Lhud ikkonvertiti għall-[[Kristjaneżmu]]. Imma oħrajn bħal Jean Canavaggio ma jaqblux u jgħidu li din id-dixxendenza qatt ġiet ipprovata.

Ommu kienet Leonor de Cortinas Sánchez, li ma nafux wisq fuqha. Ħutu kienu Andrés (1543); Andrea (1544); Luisa (1546), li saret pirjola fil-kunvent tal-Karmelitani; Rodrigo (1550), suldat li kien miegħu meta ġie inkalzrat fl-[[Alġerija]]; Magdalena (1554) u Juan, nafu bihom biss għax kienu msemmijin fit-testment ta' missierhom.

Ta' min jinnota li l-isem “Saavedra” qatt ma kien deher f'xi dokument fiż-żgħożija ta' Cervantes u ħutu qatt ma użawh. L-isem li ngħata meta twieled kien “Miguel de Cervantes Cortinas”. Beda juża l-isem “Saavedra” biss wara li ġie lura mill-ħabs tal-Alġerija, forsi biex ismu ma jitħallatx ma' dak ta' ċertu ieħor Miguel de Cervantes Cortinas li kien tkeċċa mill-qorti.

Lejn l-1551, Rodrigo de Cervantes ħa l-familja tiegħu toqgħod [[Valladolid]]. Minħabba d-djun li kien jagħmel, bosta drabi mar il-ħabs u ġidu kien ikkonfiskat. Fl-1556, telaq lejn [[Cordoba]] sabiex jiġbor il-wirt li kien ħallielu Juan de Cervantes, in-nannu tal-kittieb, u fl-istess ħin jaħrab mill-kredituri.

M'għandniex ħjiel eżatt dwar il-bidu tal-istudji ta' Miguel de Cervantes, li bla dubju, qatt ma waslu sa livell universitarju. Jista' jkun li studja [[Valladolid]], [[Cordoba]] jew [[Sivilja]]. Però hemm il-possibbiltà li setà studja fil-kulleġġ tal-[[Kumpanija ta' Ġesù]], billi fir-rumanz *Id-diskussjoni bejn il-klieb* jagħti deskrizzjoni ta' kulleġġ tal-[[Ġiżwiti]] li qisha allużjoni għall-ħajja tiegħu ta' student.

Fl-1566 mar joqgħod [[Madrid]]. Hemm kien jattendi l-*Estudio de la Villa*, immexxi mill-professur tal-grammatika [[Juan López de Hoyos]], li fl-1569 ippubblika ktieb fuq il-marda u l-mewt tar-reġina [[Eliżabetta ta' Valois]], it-tielet mara tar-re [[Filippu II ta' Spanja|Filippu II]]. López de Hoyos inkluda f'dal-ktieb tliet poeżiji ta' Cervantes, “id-dixxiplu għażiż u maħbub tagħna” li huma l-ewwel xogħol lettarju tiegħu li nafu bih. F'dak iż-żmien Cervantes beda jattendi għar-rappreżentazzjonijiet teatrali tal-attur u drammaturgu [[Lope de Rueda]] u sar iħobb ħafna t-teatru, kif tenna fit-tieni parti ta' [[Don Quijote]], minn fomm il-persunaġġ prinċipali, *se le iban los ojos tras la farándula* (hu ħabb id-dinja teatrali).

=== Il-ħarba lejn l-Italja u l-Battalja ta' Lepanto ===


Għad hemm konservata ordni ta' Filippu II bid-data tal-1569 fejn jikkmanda li jiġi arrestat Miguel de Cervantes, akkużat li fera fi dwell 'il ċertu Antonio Sigura. Jekk dan kien veru l-istess Cervantes, din setgħet kienet ir-raġuni għaliex mar l-[[Italja]]. Wasal [[Ruma]] f'Diċembru tal-istess sena. Hemmhekk qara' l-poeżiji kavallereski ta' [[Ludovico Ariosto]] u d-*Djalogi tal-imħabba*, ta' ispirazzjoni neoplatonika, miktubin mil-[[Lhud]]i seferadita, [[León Hebreo]],  li influwenzaw l-idea tiegħu tal-imħabba. Cervantes tgħallem l-istil tal-arti Taljana u baqa' dejjem jiftakar fiha bil-pjaċir, kif jidher pereżempju, f*'L-avukat Vidriera*, wieħed minn *Novelas ejemplares* (Novelli Eżemplari) u bosta allużjonijiet fix-xogħlijiet l-oħra tiegħu. Mela daħal fis-servizz ta' Giulio Acquaviva li laħaq  kardinal fl-1570, u li x'aktarx kien sar jafu ġewwa Madrid. Mar miegħu [[Palermo]], [[Milan]], [[Firenze]], [[Venezja]], [[Parma]] u [[Ferrara]]. Ma damx ma daħal suldat fil-kumpannija tal-kaptan Diego de Urbina, fir-reġiment tal-infanterija ta' Miguel de Montcada u imbarka fuq ix-xini *Marquesa*. Fis-7 ta' Ottubru 1571 ħa sehem fil-[[battalja ta' Lepanto]], mal-armata tal-[[Lega Mqaddsa]] taħt il-kmand ta' [[Don Juan tal-Awstrija]], “bin is-sajjetta tal-gwerra [[Karlu V]], ta' memorja hienja” u nofs-aħwa mar-re. Din l-armata kienet magħmula mill-forzi tal-[[Papa Piju V|Papa]], [[Spanja]], ir-Repubblika ta' [[Venezja]], ir-Repubblika ta' [[Genoa]], id-Dukat ta' [[Savoja]] u l-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta|Kavalieri ta' Malta]]. F'dokument legali dettaljat ta' tmien snin wara naqraw hekk:
 


Minn dak iż-żmien kien imlaqqam *el manco de lepante* (l-immankat ta' Lepanto). Għalkemm idu x-xellugija fejn intlaqat ma ġietx maqtugħa, din ma kienx jista' jċaqlaqha għax ċomba kienet qatgħetlu nerv fiha. Dawn il-ġrieħi ma' kinux gravi għax fl-1572, wara sitt xhur fi sptar f' [[Messina]], Cervantes reġa' qabad il-ħajja militari. Ħa sehem fl-ispedizzjonijiet navali ta' [[Navarino]] (1572), [[Corfù]], [[Bizerta]], u [[Tuneż]] (1573). Kollha kienu taħt il-kmand tal-kaptan  [[Manuel Ponce de León]] u fir-reġiment tal-famuż [[Lope de Figuero]] li deher f*'El alcalde de Zalamea,* (Is-sindku ta' Salamea) ta' [[Pedro Calderón de la Barca]]. Aktar tard, dar il-bliet ewlenin ta' [[Sqallija]] u [[Sardenja]], ta' [[Genoa]] u tal-[[Lombardija]]. Fl-aħħar qagħad sentejn [[Napli]] sal-1575.

Cervantes wara dejjem wera ruħu kburi li ħa sehem fil-battalja ta' Lepanto, li kienet għalih, kif kiteb fid-daħla ta' *Don Quijote*, 

=== Priġunier fl-Alġerija ===


Fis-[[26 ta' Settembru]] [[1575]], flotta Torka taħt il-kmand ta' Arnaut Mamì ħadu lil Miguel u 'l ħuh Rodrigo priġunieri huma u sejrin minn [[Napli]] lura lejn Spanja abbord il-galera *Sol*. Qabduhom fl-għoljiet ta' [[Cadaqués|Cadaqués de Rosas]] jew [[Palamós]], li qegħdin fejn illum tissejjaħ [[La Costa Brava|Costa Brava]] u ħaduhom l-[[Alġerija]]. Cervantes ingħata lir-renegat Grieg [[Dali Mamì]] bħala lsir. Meta nstabu fuqu ittri ta' rakkomandazzjoni minn Don Juan tal-Awstrija u d-Duka de Sessa, dawk li qabduh ħasbu li kien bniedem importanti ħafna u li setgħu jiksbu rahan tajjeb għalih. Għalhekk talbu ħames mitt skud tad-deheb biex jeħilsuh.

Matul il-ħames snin li kien priġunier, Cervantes, ta' raġel kuraġġuż u determinat li kien, ipprova jaħrab erba' darbiet. Biex sħabu priġunieri ma jbatux bir-ritaljazzjoni dejjem ħa r-responsabbiltà hu mal-għedewwa. Dejjem kien jippreferi li jieħu t-torturi milli jikxef lil sħabu. Mis-sorsi uffiċjali u l-ktieb ta' Fra Diego de Haedo *Topografija u Storja tal-Alġerija* (1612), għandna informazzjoni importanti fuq il-priġunerija tiegħu. Din l-informazzjoni tikkomplementa il-kummiedji *Los tratos de Argel* u *Los baños de Alger* u r-rakkont tal-istorja tal-priġunier, inkluż fl-ewwel parti ta' *Don Quijote* bejn il-kapitli 39 u 41.

Ilu magħruf li x-xogħol li ppubblika Haedo ma kienx miktub minnu kif ammetta hu stess. Skont Emilio Sola, l-awtur kien Antonio de Sosa, Benedittin li kien priġunier ma' Cervantes u kitbu x-xogħol flimkien. Mela x-xogħol ta' Haedo mhux xhieda indipendenti tal-ħajja ta' Cervantes fl-Alġerija, imma l-biċċa l-kbira miktub minn Cervantes stess u għalhekk jisħaq sewwa fuq l-eroiżmu tiegħu.

L-ewwel attentat biex jaħrab ma rnexiex billi l-kompliċi Għarbi li kellu jieħu 'l Cervantes u l-sħabu [[Waħran]], abbandunhom wara l-ewwel jum. Il-priġunieri reġgħu ittieħdu l-Alġerija fejn ġew maqfulin u mgħassa iżjed minn qabel. Sadattant omm Cervantes irnexxielha tiġbor flimkien somma ta' dukati biex tipprova teħles iż-żewġ uliedha. Fl-1577, wara li nnegozjat mal-kalzriera, safa li l-kwantità ta' dukati ma kinux biżżejjed biex teħlishom it-tnejn. Għalhekk Miguel ried li jinħeles ħuh li rritona lejn Spanja. Rodrigo kellu pjan li tlesta minn ħuh biex iħarrbhu ma' erbatax jew ħmistax oħra. Cervantes kellu jinħeba mal-priġunieri l-oħra ġo għar u jistennew galera spanjola li kellha tgħabbihom. Il-galera veru waslet u ppruvat tersaq lejn ix-xatt darbtejn imma fl-aħħar qabduha. L-insara moħbijin ġol-grotta inkixfu minħabba traditur bil-laqam ta' *el Dorador* (l-induratur). Cervantes allura qal li hu biss kien responsabbli li organizza l-ħarba u li kien ikkonvinċa l-oħrajn biex isegwuh. Is-Sultan tal-Alġerija [[Azán Bajá]], qaflu fil-“banju” jew ħabs, marbut bil-ktajjen, fejn baqa' hemm għal ħames xhur.

It-tielet attentat kien ippjanat minn Cervantes bl-għan li jmorru sa [[Waħran]] bl-art. Bagħat hemm Għarbi nisrani b'ittra għal [[Martin de Cordoba]], ġeneral ta' dak il-post fejn spjegalu kif ried jagħmel u talbu li jibgħatlu xi gwidi. Sadattant il-messaġġier inqabad bl-ittri fuqu. L-ittri kienu juru ċar li Miguel de Cervantes kien qiegħed imexxi kollox u għalhekk kien ikkundannat għal elfejn daqqa ta' bastun. Billi ħafna qabżu għalih qatt ma nagħta dan il-kastig.

L-aħħar attentat ta' ħarba kien megħjun minn soma konsiderevoli ta' flus li tah merkant Valenzjan li kien l-Alġerija. Cervantes xtara fregata li setgħet tgħabbi sittin priġunier nisrani. Meta kollox kien sejjer tajjeb, wieħed minn dawn li kienu sejrin jinħelsu, it-tabib Juan Blanco de Paz, li qabel kien patri Dumnikan, kixef il-pjan kollu lil Azán Bajá. Bħala ħlas it-traditur ingħata skud u ġarra xaħam. Allura Azán Bajá qafel lil Cervantes f'ħabs iżjed żgur fil-qalba tal-palazz tiegħu u wara ddeċieda li jieħdu [[Kostantinopli]], minn fejn kien kważi impossibbli li jaħrab. Għal darb'oħra Cervantes ħa r-responsabbiltà kollha.

F'Mejju tal-[[1580]], il-patrijiet [[Trinitarjani]], Fra [[Antonio de la Bella]] u Fra [[Juan Gil]] marru l-Alġerija (din l-ordni ta' patrijiet kellha bħala għan il-ħelsien tal-priġunieri anki billi jinbidlu huma stess mal-priġunieri). Fra Antonio telaq fuq spedizzjoni ta' ħelsien waqt li Fra [[Juan Gil]], li kellhu f'idejh tliet mitt skud biss, ipprova jeħles lil Cervantes, li għalih kienu qegħdin jitolbu ħames mitt skud. Il-patri għalhekk beda jiġbor s-somma li kienet tonqsu minn fost il-merkanti nsara. Irnexxielu jagħmel dan meta Cervantes, marbut b'żewġ ktajjen, kien diġà fuq il-galera mikrija minn Azán Bajá li kienet sejra lejn [[Kostantinopli]]. Bil-ħames mitt skud li nġabru bil-ħniena, Cervantes inħeles fid-[[19 ta' Settembru]] [[1580]]. Fl-aħħar, fl-[[24 ta' Ottubru]], wasal lura Spanja ma' żewġ priġunieri oħra meħlusin bl-istess mod. Wasal [[Denia]], minn fejn telaq lejn [[Valencia]]. F'Novembru jew Diċembru ngħaqad lura ma' familtu ġewwa Madrid.

=== Lura fi Spanja ===


F'Mejju tal-1581, Cervantes mar il-[[Portugall]] fejn dak iż-żmien kien qiegħed il-qorti ta' [[Filippu II ta' Spanja|Filippu II]], bil-ħsieb li jsib xi xogħol biex jerġa' jibda ħajtu mill-ġdid u jħallas id-djun li kienet għamlet il-familja tiegħu biex tipprova tħarrbu mill-Alġerija. Minn hemm intbagħt fuq kummissjoni sigrieta lejn Waħran billi kien jaf sewwa l-kultura u d-drawwiet tal-[[Afrika ta' Fuq]]. Għal dan ix-xogħol irċieva 50 skud. Mar lura [[Liżbona]] u wara xi sena telaq lejn Madrid. Fi Frar tal-1582, talab mingħajr suċċess biex jieħu post fl-Indji, li kien vakanti. F'dawn is-snin, il-kittieb kellhu relazzjoni ta' mħabba ma' Ana Villafranca (jew Franca) de Rojas, il-mara ta' Alonso Rodríguez, lukandier. Minn din ir-relazzjoni twieldet tifla li ssemmiet Isabel de Saavedra, u li hu rrikonoxxa.

Fit-[[12 ta' Diċembru]] [[1584]], iżżewweġ lil Catalina de Salazar y Palacios fir-raħal ta' [[Esquivias]] qrib [[Toledo]]. Catalina kienet tfajla ta' inqas minn għoxrin sena li ġabet magħha dota żgħira. Għandna x'naħsbu li daż-żwieġ bla ulied kienu ukoll fallut. Wara li kien miżżewweġ sentejn, Cervantes telaq fuq vjaġġ twil mal-[[Andalusija]].

X'aktarx li l-ewwel xogħol letterarju importanti tiegħu, *La Galatea*, kitbu bejn l-1581 u l-1583. Kien ippubblikat f'Alcalá de Henares fl-1585. Sa dak iż-żmien kien għadu ppubblika biss xi artikli f'xogħlijiet ta' oħrajn jew f'kollezzjonijiet li jiġbru il-ħidmiet ta' bosta poeti. *La Galatea* hu maqsum f'sitt kotba, imma “l-ewwel parti” biss inkitbet. Cervantes wiegħed li jkompliha imma qatt ma  ġiet stampata. Fil-prologu, jiddeskrivi x-xogħol bħala *eglogu* u jisħaq fuq kemm kien iħobb 'l-poeżija. Dan kien rumanz pastorali, forma li kienet diġà dehret Spanja fid-*Diana* ta' [[Jorge de Montemayor]]. Minnha wieħed jista' jaqta' x'kotba kien qara meta kien suldat fl-Italja.

Iż-żwieġ tiegħu ma Catalina ma rnexxiex u hu u l-mara infirdu wara sentejn mingħajr ma kellhom tfal. Cervantes qatt ma semma l-mara tiegħu fit-testi awtobijografiċi, imma kien l-ewwel wieħed li daħħal fil-letteratura Spanjola s-suġġett tad-divorzju permezz tal-[[entremés]] *L-imħallef tad-divorzji*. Naħsbu li ż-żwieġ ma kienx hieni allavolja f'dan l-entremés isostni li *más vale el peor concierto / que no el divorcio mejor* ("aħjar l-agħar qbil / milli l-aħjar divorzju").

=== L-aħħar snin ===

Fl-1587, ivvjaġġa mal-[[Andalusija]] bħala kummissarju tal-proviżjonijiet għall-[[Armada Invinċibbli]]. Fis-snin li għamel bħala kummissarju, reġa' mexa t-triq minn [[Madrid]] għall-[[Andalusija]], li tgħaddi minn [[Castilla-La Mancha]]. Dan hu l-itenerarju ta' *Rinconete u Cortadillo*.


Imbagħad mar jogħqod [[Sivilja]] fejn aktar tard ħadem bħala kollettur tat-taxxi. Fl-1597 ntbagħat il-ħabs wara li falla l-bank fejn kien iqiegħed il-flus miġburin mit-taxxi. Kien hemm fil-ħabs, skont il-prologu tax-xogħol, li immaġina għall-ewwel darba l-persunaġġ ta' Dun Kixott. Ma nafux jekk riedx jgħid li beda jikteb il-prologu fil-ħabs jew biss li ġietu l-idea hemm. Cervantes isemmi impriġuniment ieħor fil-ħabs ta' Castro del Río ([[Cordoba]]) imma dan kien qasir ħafna. Jidher li qatt ma mar fl-għar ta' Medrano, f'[[Argamasilla de Alba]].

Fl-1605, ippubblika l-ewwel parti ta' dak li kien sejjer ikun il-kapulavur tiegħu: *In-nobbli inġenjuż Don Quijote de la Manche*. Fih waqqa' għaċ-ċajt b'mod l-iżjed pulit il-kilba għall-avventuri romantiċi u kavallereski li kellhom in-nies ta' żmienu. Dan ix-xogħol immarka t-tmiem tar-realiżmu bħala l-forma estetika letterarja aċċettata u ħoloq il-ġeneru tar-rumanz li kien ħa jkollu influwenza tremenda. It-tieni parti, *Il-kavallier inġenjuż don Quijote de la Manche*, damet ma dehret sal-1615. Din il-parti ħarġet sentejn wara li kienet dehret kontinwazzjoni apokrifa tal-ewwel parti iffirmata mill-misterjuż [[Alonso Fernández de Avellaneda]] li skont ċerti storiċi, kien il-kittieb [[Lope de Vega]], jew għall-inqas wieħed mid-dixxipli u ħbieb tiegħu li kien minn Aragona (jista' jkun ukoll li kien grupp ta' ħbieb ta' Lope).

Iż-żewġ xogħlijiet jagħtu lil Cervantes statura fl-istorja tal-letteratura universali li tħabbatha ma' dik ta' [[Dante Alighieri]], [[William Shakespeare]], [[Michel de Montaigne]] u [[Goethe]] bħala wieħed mill-kolonni tal-letteratura tal-punent.


Fl-1613, bejn iż-żewġ partijiet ta' *Don Quijote*, dehru n-*Novelli eżemplari*. Din kienet ġabra ta' tnax-il rakkont qasir miktuba xi snin qabel. Dawn għandhom ispirazzjoni oriġinali u jippruvaw forom narattivi diversi bħas-[[satira]] luċjaneska (*Id-diskussjoni bejn il-klieb*), ir-[[rumanz pikaresk]] (*Rinconete u Cortadillo*), il-*miscelánea* (*L-avukat  Vidriera*), ir-[[rumanz biżantin]] (*L-Ispanjola Ingliża*, *In-namrat ġeneruż*) u r-[[rumanz pulizjesk]] (*Il-qawwa tad-demm*). Għal ċerti minhom, pereżempju *l-Estramadurjan għajjur*, hemm edizzjonijiet oħra riskoperti fis-seklu 19, bħall-manuskritt ta' *Porras de la Cámara*. Din il-ġabra kienet biżżejjed biex ittieh statura importanti fil-letteratura Kastiljana.

Il-kritika letterarja tinstab f'ħafna mix-xogħlijiet tiegħu. Tidher fil-*Galatea* u f*'Don Quijote* u ddedika għaliha il-*Vjaġġ lejn Parnażu* ([[1614]]), poeżija twila f'terzetti inkatinati. Fl-1615 ippubblika *Tmien kummidji u tmien entremés ġodda li qatt ma kienu rappreżentati*, imma d-dramm tiegħu l-iżjed populari daż-żmien, *L-Assedju ta' Numancia*, iżjed mit-*Trattat tal-Aġerija*, baqa' ma' ħariġx sas-seklu 18.

Ir-rumanz  *It-Taħbit ta' Persiles u Siġiżmunda* ħareġ wara mewtu, u d-dedikazzjoni lill-Konti de Lemos li kien għenu ħafna matul ħajtu u li lilu kien iddedika t-tieni parti ta' *Don Quijote* u n-*Novelli Eżemplari*, iffirmaha jumejn biss qabel miet. Dan ir-[[rumanz Biżantin]], li skont l-awtur ipprova jikkompeti mal-mudell klassiku Grieg ta' [[Eljodoru]], fi żmienu kellu bosta edizzjonijiet, imma ntesa u ġie mdellel mit-trijonf indisputabbli ta' *Don Quijote*. Cervantes uża' grupp ta' persunaġġi prinċipali minflok tnejn. Hekk antiċipa ir-realiżmu maġiku. B'ċertu mod, ikkristjanizza l-mudell oriġinali billi uża t-tema ta' l*'homo viator*, u laħaq il-quċċata fl-aħħar tax-xogħol bl-[[anagnoriżi]] taż-żewġ maħbubin Perjandro u Awristela:



L-influwenza ta' Cervantes fil-letteratura universali hi hekk li l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] hu sikwit imsejjaħ il-"lingwa ta' Cervantes". Cervantes miet Madrid fit-23 ta' April, 1616.

== Skop artistiku ==

Filwaqt li kien qiegħed jikteb parodija ta' ġeneru li kien sejjer lura, bħar-rumanz kavalleresk, ħoloq ġeneru ieħor mimli ħajja, ir-rumanz polifoniku, fejn jissovrimporri l-ideat u l-*punti di vista* li jitħalltu b'mod komplikat mar-realtà stess waqt li jirrikorri wkoll għall-fantażija. F'dik l-epoka, il-poeżija epika kienet tinkiteb ukoll bil-proża, u mix-xogħol ta' qabel ta' [[Lope de Vega]] għat-teatru, mingħajr l-ebda rispett għall-mudelli klassiċi, irriżulta r-realiżmu fir-rakkonti li ħareg minn tradizzjoni twila letterarja fi Spanja ġejja minn *Cantar del Mío Cid*, u li minn hemm infirxet mal-Ewropa fejn Cervantes kellu iżjed dixxipli milli fi Spanja. Ir-rumanz realistiku kollu tas-seklu 19 kien influwenzat min dan il-kapulavur. Min-naħa l-oħra, xogħol importanti ieħor ta' Cervantes, *In-Novelli eżemplari* juri l-firxa u l-wisa' tal-iskop tiegħu u x-xewqa li jesperimenta bl-istrutturi narrattivi. F'dil-ġabra ta' novelli l-kittieb esperimenta bin-novella biżantina (*L-Ispanjola Ingliża*), in-novella tal-pulizija (*Il-qawwa tad-demm, L-Estramadurjan għajjur*), id-djalogu Luċjanesk (*Id-diskussjoni bejn il-klieb*), il-miscelánea (*L-avukat Vidriera*), in-novella pikareska (*Rinconete u Cortadillo*), etc.

== Xogħlijiet ==
=== Rumanzi ===

Ir-rumanzi ta' Cervantes, f'ordni kronoloġika, huma dawn:

* *La Galatea* (1585), rumanz pastorali bil-proża u l-versi, ibbażat fuqu ġeneru introdott  fi Spanja bi *Diana* ta' Jorge de Montemayor fl-1559. Is-suġgett tiegħu hu l-fortuni u l-isfortuni fl-imħabba fil-ħajja ta' numru ta' rgħajja tfajliet, li jgħaddu ħajjithom ikantaw u jdoqqu.
* *El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha* (1605): l-ewwel volum ta' *Don Quijote*.
* *Novelas ejemplares* (1613), ġabra ta' tnax-il novella qasira ta' tipi diversi fuq problemi soċjali, politiċi u storiċi fi Spanja ta' Cervantes:

# *La gitanilla* (It-tfajla żingara)
# *El amante liberal* (In-Namrat Ġeneruż)
# *Rinconete y Cortadillo*
# *La española inglesa* (L-Ispanjola Ingliża)
# *El licenciado Vidriera* (L-Avukat Vidriera)
# *La fuerza de la sangre* (Il-Qawwa tad-Demm)
# *El celoso extremeño* (L-Estremadurajan Għajjur)
# *La ilustre fregona* (Is-Seftura Distinta)
# *Novela de las dos doncellas* (Iż-Żewġ Tfajliet)
# *Novela de la señora Cornelia* (Is-Sinjura Cornelia)
# *Novela del casamiento engañoso* (Iż-Żwieġ bil-Qerq)
# *El coloquio de los perros* (Id-diskussjoni bejn il-Klieb)

* *Segunda parte del ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha* (1615): It-tieni volum ta' *Don Quijote*.
* *Los trabajos de Persiles y Segismunda* (1617).

*Los trabajos* hu l-aħjar xiehda li s-suġġetti tar-[[rumanz Biżantin]] kienu għadhom ħajjin imma wkoll li kienu għadhom ħajjin il-forom u l-ideat tar-rumanz Spanjol tat-tieni [[Rinaxximent]]. F'dax-xogħol li kien ippubblikat wara mewtu, Cervantes jirrakkonta storja ta' mħabba ideali u t-taħbit li ma jitwemminx ta' koppja li telqu mir-reġjuni Artiċi biex waslu Ruma, fejn isibu tmiem hieni għall-avventuri komplikati tagħhom.

=== Poeżija ===

Xi wħud mill-poeżiji tiegħu qegħdin f' *La Galatea*. Kiteb ukoll *Dos canciones a la armada invencible*. L-aħjar xogħol tiegħu però jinstab fis-[[sunett]]i, l-iżjed f*'Al túmulo del rey Felipe en Sevilla*. Fost il-poeżiji importanti tiegħu jispikkaw il-*Canto de Calíope*, l-*Epístola a Mateo Vázquez*, u l-*Viaje del Parnaso* (Vjaġġ lejn Parnażu), (1614). Dan tal-aħħar huwa l-iżjed xogħol tiegħu ambizzjuż bil-versi, allegorija li l-biċċa l-kbira tikkonsisti minn rivisti ta' poeti kontemporanji.

B'pargun mal-kapaċità tiegħu bħala rumanzier, Cervantes hu sikwit meqjus bħala poeta medjokru, minkejja li hu stess kien dejjem jittamma li jkun rikonoxxut għat-talenti poetiċi tiegħu.

=== Drammi ===

Il-fama tad-drammi ta' Cervantes naqset ukoll, imma tnejn minhom, *El trato de Argel* u *La Numancia,* (1582), fil-bidu għamlu impatt kbir u ma kienx hemm bħalhom sakemm deher [[Lope de Vega]].

L-ewwel wieħed minn dawn maqsum f'ħames atti kien ibbażat fuq l-esperjenzi tiegħu meta kien priġunier fl-Alġerija u fih tratta l-ħajja tal-ilsiera nsara fl-Alġerija. Id-dramm l-ieħor, *Numancia* hi deskrizzjoni tal-assedju ta' Numancia mir-Rumani mimlija traġedji u nieqes għal kollox mill-ħtiġijiet tal-arti drammatika.

Aktar tard Cervantes kiteb 16-il xogħol ieħor għall-palk li fosthom tmienja huma drammi sħaħ: 

# *El gallardo español*, 
# *Los baños de Argel*, 
# *La gran sultana*,
# *Doña Catalina de Oviedo*, 
# *La casa de los celos*, 
# *El laberinto de amor*,
# *La Entretenida*,
# *El rufián dichoso*, 
# *Pedro de Urdemalas*, dram sensittiv fuq *picaro* li jmur jogħqod maż-żingari minħabba li kien iħobb tfajla minnhom.

Kiteb ukoll tmien fares qosra (*entremeses*) :
# *El juez de los divorcios*,
# *El rufián viudo llamado Trampagos*, 
# *La elección de los alcaldes de Daganzo*, 
# *La guarda cuidadosa*, 
# *El vizcaíno fingido*, 
# *El retablo de las maravillas*,  
# *La cueva de Salamanca*,
# *El viejo celoso* (Ix-Xiħ Għajjur).

Dawn id-drammi u *entremeses* huma miġburin f*'Ocho comedias y ocho entremeses nuevos, nunca representados* (Tmien kummidji u tmien *entermeses* li qatt ma kienu rappreżentati) , li dehru fl-1615. L-*entremeses* ta' Cervantes li l-ordni u d-data tal-kitba tagħhom ma nafuhomx, qatt ma ttellgħu fi żmienu. Fidil għall-ispirtu ta' Lope de Rueda, Cervantes tahom xeħta ta' rumanzi bi trama sempliċi, it-tip ta' deskrizzjoni normalment assoċjata mar-rumanzi u l-iżvilupp tal-karattri. Id-djalogu hu sensittiv u ħafif. 

Cervantes jinkludi xi wħud mid-drammi tiegħu fost ix-xogħlijiet li kien sodisfatt bihom l-iżjed u kien jagħti t-tort lill-pubbliku għan-nuqqas ta' interess fihom. Din l-imġiba xi nies jispjegawha billi jgħidu li hu kien kontrarjuż u oħrajn bil-fatt li kien vanituż. Imma diffiċli nispjegaw kif Cervantes bil-moħħ penetranti u profond li kellu ma ndunax bil-limiti tat-talenti drammatiċi tiegħu, u l-iżjed meta naħsbu fit-traġedja tiegħu *Numancia* ma nistgħux naħfrulu l-qerq tiegħu innifsu li ma setax jeħles minnu.

Cervantes kellu raġun iqis ruħu mogħni bil-ġenju għall-poeżija drammatika; imma ma żammx l-indipendenza kif messu żamm fil-konflitt kontra dak li kien mixtieq mill-pubbliku Spanjol f'xogħlijiet drammatiċi; u meta tilef din l-indipendenza u ċeda għar-regoli imposti minn ħaddieħor, l-invenzjoni u l-lingwa tiegħu waqgħu għal-livell ta' poeta ta' talent inferjuri. L-intriċċi, l-avventuri u s-sorpriżi, li f'dik l-epoka kkaratterizzaw id-drammi Spanjoli, ma kinux jaqblu mal-ġenju ta' Cervantes. L-istil naturali tiegħu kien profond u eżatt wisq biex jikkonformaw ma' ideat fantastiċi, espressi bil-versi irregolari.

== Noti u referenzi ==



== Ħoloq esterni ==


* [http://www.cervantes.es/quijote/maltes/maltes.pdf L-ewwel kapitlu ta' Don Quixote bil-Malti] 
* [http://www.gutenberg.net/author/Miguel+Cervantes Testi elettroniċi ta' Cervantes] mill-[[Proġett Gutenberg]]
*  [http://www.cervantesvirtual.com/index.shtml Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] – websajt bl-Ispanjol b'numru ta' ħoloq u awdjo ta' *Don Quixote'' ta' Cervantes
*  Don Quixote, Miguel de Cervantes
*  Sit elettroniku dedikat lil Miguel de Cervantes
*  CLM Quijote
*  Cervantes fl-Università ta' Alcalá de Henares
*  Inizzjattiva Cervantes