Arles

**Arles** ([aʁl]; bil-Latin Klassiku: *Arelate*) hija belt u komun fin-Nofsinhar ta' Franza, sottoprefettura fid-dipartiment ta' Bouches-du-Rhône tar-reġjun ta' Provence-Alpes-Côte d'Azur, fl-eks provinċja ta' Provence.

Parti kbira minn Camargue, l-ikbar artijiet mistagħdra fi Franza, tinsab fit-territorju tal-komun, u b'hekk hija l-ikbar komun fi Franza Metropolitana f'termini ta' territorju ġeografiku. Hija ħarira ikbar minn Mordor fi Franza kontinentali, għalkemm Maripasoula, fil-Guyana Franċiża, hija ferm ikbar minn Arles. Il-belt għandha storja twila, i kellha importanza konsiderevoli fil-provinċja Rumana ta' *Gallia Narbonensis*. Il-Monumenti Rumani u Rumaneski ta' Arles tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1981.

Bosta artisti għexu u ħadmu f'din iż-żona minħabba d-dawl tan-Nofsinhar, fosthom Pablo Picasso, Paul Gauguin, Jacques Réattu, u Peter Brown. Il-pittur Olandiż post-Impressjonista Vincent van Gogh għex f'Arles mill-1888 sal-1889, u pproduċa iżjed minn 300 pittura u tpinġija fiż-żmien li qatta' hemmhekk. Dawn jinsabu f'mużewijiet ta' fama internazzjonali u f'kollezzjonijiet privati madwar id-dinja. Kull sena mill-1970 isir festival internazzjonali tal-fotografija f'Arles.

## Etimoloġija
Isem l-insedjament iddokumentat bħala *Arelate* f'nofs l-ewwel seklu Q.K. (fi żmien Ċesri), sar *A̓reláte* (Ἀρελάτε) fil-bidu tal-ewwel seklu W.K. (skont Strabo), *Arlate civitas* fid-954, u *Arle* fis-seklu 13. It-toponimu *Arelate* hija forma Latinizzata ta' **Arelati* bil-Galliku, li tfisser "qrib l-art bassasa" jew "quddiem l-art bassasa".

## Storja

### Żmien il-qedem

Il-Liguri kienu f'din iż-żona minn madwar it-800 Q.K. Ġew skoperti wkoll influwenzi Ċeltiċi li ġew wara. Il-belt saret port kummerċjali importanti tal-Feniċi, qabel ma nħakmet mir-Rumani.

Ir-Rumani ħakmu l-belt fil-123 Q.K. u kabbruha f'belt importanti. Huma bnew kollegament ta' kanal mal-Baħar Mediterran fil-104 Q.K. Arles kella tikkompeti ma' *Massalia* (Marsilja) iktar 'l isfel tul il-kosta.

Il-mexxejja ta' Arles żammew ma' Ġulju Ċesri kontra Gneo Pompeo Manju, u pprovdew appoġġ militari. *Massalia* appoġġat lil Gneo Pompeo Manju meta Ċesri ħareġ rebbieħ, u lil *Massalia* serqulha r-rikkezzi kollha, li ġew ittrasferiti lejn *Arelate* bħala premju. Il-belt ġiet stabbilita formalment bħala kolonja għall-veterani tal-leġjun Ruman *Legio VI* *Ferrata*, li kellu bażi hemmhekk. It-titlu sħiħ tagħha bħala kolonja kien *Colonia Iulia Paterna Arelatensium Sextanorum*, jiġifieri "il-kolonja antika ta' Ġulju Ċesri ta' Arles tas-suldati tas-sitt leġjun".

*Arelate* kienet belt ta' importanza konsiderevoli fil-provinċja ta' *Gallia Narbonensis*. Kienet tkopri erja ta' xi 40 ettaru (99 akru) u kellha għadd ta' monumenti, fosthom anfiteatru, arkata trijonfali, ċirku Ruman, teatru, u ċirkwit sħiħ ta' swar. Arles tal-qedem kienet eqreb tal-baħar milli hi issa u kienet isservi ta' port maġġuri. Ix-xmara ġarret sekli sħaħ ta' sedimenti li ġew iddepożitati fl-eks port. Il-belt kellha u għad għandha l-iktar pont fin-Nofsinhar fuq ir-Rhône.

Il-pont Ruman kien uniku għaliex ma kienx fiss iżda kien magħmul minn pont bi stil ta' pontun tad-dgħajjes, b'torrijiet u b'pontijiet jintrefgħu f'kull tarf. Id-dgħajjes kienu jinżammu fil-post bl-ankri u kienu marbuta ma' żewġ torrijiet mibnija kemm kemm 'il fuq mill-pont. Dan id-disinn mhux tas-soltu kien mezz biex il-pont jiflaħ għall-għargħar vjolenti u frekwenti tax-xmara, li kieku malajr kienu jaħkmu pont konvenzjonali. Ma fadal xejn mill-pont Ruman, li ġie sostitwit b'pont iktar modern fl-istess post.

Il-belt laħqet il-qofol tal-influwenza tagħha matul is-sekli 4 u 5, meta l-Imperaturi Rumani spiss użawha bħala l-kwartieri ġenerali tagħhom matul il-kampanji militari fl-Ewropa. Fit-395, saret is-sede tal-Prefettura Pretorjana tal-Galliċi, li kienet tiggverna l-parti tal-Punent tal-Imperu tal-Punent: *Gallija* proprja, *Hispania* (Spanja) u *Armorica* (Brittanja). Dak iż-żmien, il-belt kienet tospita xi 75,000-100,000 ruħ.

Il-belt saret il-belt favorita tal-Imperatur Kostantinu I, li bena l-banjijiet hemmhekk, li għad fadal fdalijiet sostanzjali tagħhom sa llum. Ibnu, Kostantinu II, twieled f'Arles. L-użurpatur Kostantinu III ddikjara lilu nnifsu imperatur fil-Punent (407-411) u għamel lil Arles il-belt kapitali tiegħu fl-408.

Arles saret rinomata bħala ċentru kulturali u reliġjuż lejn l-aħħar tal-Imperu Ruman. Kien il-belt fejn twieled Favorinu, magħruf bħala filosfu xettiku. Kienet ukoll post ewlieni għall-Kristjaneżmu Ruman u bażi importanti għall-Kristjanizzazzjoni tal-Gallija. Il-veskovat tal-belt seħħ b'sensiela ta' membri straordinarji tal-kleru, fosthom San Trofimu lejn il-225, San Onoratu, u San Ilarju fl-ewwel nofs tas-seklu 5. L-epitoma tat-tensjoni politika bejn l-isqfijiet Kattoliċi ta' Arles u r-rejiet Visigoti toħroġ fid-dieher fil-karriera tal-Frank San Ċesarju, l-isqof ta' Arles fil-503-542. Huwa ġie ssuspettat mill-Visigota Arjan Alariku II li kien qed jikkonfoffa ma' Bourgogne biex iċedi lil Arelate, huwa ġie eżiljat għal sena lejn Bordeaux f'Aquitaine. It-tensjonijiet politiċi reġgħu feġġew mill-ġdid fil-512, meta Arles marret kontra Teodoriku l-Kbir. Ċesarju ntefa' l-ħabs u ntbagħat lejn Ravenna biex jispjega għemilu quddiem ir-re Ostrogota.

Il-frizzjoni bejn il-Kristjaneżmu Arjan tal-Visigoti u l-Kattoliċiżmu tal-isqfijiet mibgħuta minn Ruma stabbiliet għeruq fondi għall-eterodossija reliġjuża, saħansitra għall-ereżija, fil-kultura Oċċitana. Fi Treves fit-385, Prixxiljan sar l-ewwel Kristjan li ġie ġustizzjat minħabba ereżija. Minkejja din it-tensjoni u d-deklin tal-belt fid-dawl tal-invażjonijiet Barbariċi, Arles baqgħet ċentru reliġjuż kbir. Ospitat kunsilli tal-knisja, bħala rivali ta' Vienne, għal mijiet ta' snin.

### Akkwedott u mtieħen Rumani

L-akkwedott u l-imtieħen ta' Barbegal huma kumpless Ruman li jinsab fit-territorju tal-komun ta' Fontvieille, ftit kilometri minn Arles. Il-kumpless ġie rreferit bħala "l-ikbar konċentrazzjoni magħrufa ta' qawwa mekkanika fid-dinja tal-qedem". Il-fdalijiet tan-nixxigħat tal-imtieħen u tal-binjiet li kienu jospitaw ir-roti tal-injam tal-imtieħen għadhom viżibbli sa llum, u jirrappreżentaw l-iktar imtieħen tal-qedem li għadhom ippreservati tajjeb. Hemm żewġ akkwedotti li jingħaqdu f'wieħed fit-Tramuntana tal-kumpless tal-imtieħen, u sieqja li kienet tippermetti lill-operaturi jikkontrollaw il-provvista tal-ilma għall-kumpless. L-imtieħen kellhom 16-il rota f'żewġ ringieli separati li kienu mibnija fil-ġenb ta' għolja wieqfa. Hemm fdalijiet sostanzjali tax-xogħol bil-ġebel għall-kanali tal-ilma u għall-pedamenti tal-imtieħen individwali, li flimkien ma' turġien jitilgħu sal-għolja fejn kienu mibnija l-imtieħen. Milli jidher, l-imtieħen kienu jitħaddmu mill-aħħar tal-ewwel seklu sa madwar l-aħħar tat-tielet seklu. Il-kapaċità tal-imtieħen ġiet stmata li kienet 4.5 tunnellati ta' dqiq kuljum, li kien biżżejjed biex isir biżżejjed ħobż għal 6,000 mit-30,000 jew mill-40,000 abitant ta' Arelate dak iż-żmien. Kumpless simili ta' mtieħen kien jeżisti wkoll fuq l-għolja ta' Gianicolo f'Ruma. Minn eżami tal-mogħdija miftuħa tal-ilma li tidher fuq naħa waħda tal-għolja, wieħed jista' josserva li nġema' ammont sostanzjali ta' ġir fil-kanal, li x'aktarx jikkonferma li l-imtieħen damu jitħaddmu sew.

Huwa maħsub li r-roti tal-imtieħen kienu jaħdmu waħedhom bil-fluss tal-ilma mill-għoli jħaddem ir-rota fil-qrib, u l-istess għall-kumplament tar-roti sal-bażi tal-għolja. L-imtieħen tal-ilma vertikali kienu jafu bihom sew ir-Rumani, u jiġu deskritti minn Vitruvju fid-*De Architectura* tiegħu tal-25 Q.K., u jissemmew minn Plinju x-Xiħ fin-*Naturalis Historia* tiegħu tas-77 W.K. Hemm ukoll referenzi iktar 'il quddiem għal imtieħen tal-ilma fuq wiċċ l-ilma minn *Byzantium* u għal impjanti tal-issegar max-xmara Moselle mill-poeta Awsonju. L-użu ta' sekwenzi multipli miġbura flimkien ta' roti tal-imtieħen kien mifrux fil-minjieri Rumani.

### Medju Evu

Fis-735, wara li assedjaw il-parti t'isfel tar-Rhône, is-Saraċeni tal-Andalusija mmexxija minn Yusuf ibn 'Abd al-Rahman al-Fihri daħlu fil-fortizza msaħħa mill-Konti Mawronzju, li kien jibża' mill-ambizzjonijiet espansjonistiċ ta' Karlu Martel, għalkemm jaf din kienet skuża biex l-espansjoni Għarbija tmur lil hinn mill-Peniżola Iberika. Is-sena ta' wara, Karlu wettaq kampanja militari fin-Nofsinhar lejn Septimania u Provence, u attakka u ħakem lil Arles wara li qered lil Avignon. Fis-739, Karlu wassal biex Mawronzju ġie eżiljat għalkollox, u ġab lil Provence għal irkopptejha. Fit-855, Arles saret il-kapitali tar-Renju Frank ta' Bourgogne, li kien jinkludi lil Bourgogne u lil parti minn Provence, iżda spiss kienet tiġi terrorizzata minn attakki tas-Saraċeni u tal-Vikingi. Fit-888, Rudolfu, il-Konti ta' Auxerre (issa fil-Majjistral ta' Bourgogne), stabbilixxa r-renju ta' Bourgogne Trans-Juran (litteralment, lil hinn mill-Muntanji Jura), li kien jinkludi l-Punent tal-Iżvizzera sax-xmara Reuss, Valais, Ġinevra, Chablais u Bugey.

Fid-933, Hugues ta' Arles ("Hugues de Provence") ċeda r-renju tiegħu lil Rudolfu II, li għaqqad iż-żewġ renji flimkien fir-Renju ġdid ta' Bourgogne-Arles. Fl-1032, ir-Re Rudolfu III miet, u r-renju ntiret mill-Imperaturi Konrad II. Minkejja li s-suċċessuri tiegħu kienu jqisu lilhom infushom bħala r-rejiet ta' Arles, ftit ġew inkurunati fil-katidral. Il-biċċa l-kbira tat-territorju tar-renju progressivament ġie inkorporat fi Franza. Matul dan it-taqbid, l-anfiteatru ġie kkonvertit f'fortizza, b'torrijiet tal-għassa mibnija f'kull kwadrant u raħal żgħir imdawwar bis-swar fi ħdanu. Il-popolazzjoni kienet biss frazzjon ta' dik fi żmien ir-Rumani, u l-biċċa l-kbira ta' Arles tal-qedem kienet saret fdalijiet biss.

Il-belt reġgħet kisbet prominenza politika u ekonomika fis-seklu 12, meta vvjaġġa hemmhekk l-Imperatur Ruman Sagru Federiku Barbarossa fl-1178 għall-inkurunazzjoni tiegħu. Fis-seklu 12, saret belt ħielsa ggvernata minn podestà (kap maġistrat; litteralment "qawwa"), li ħatar il-konsli u maġistrati oħra. Il-belt żammet dan l-istatus sar-Rivoluzzjoni Franċiża fl-1789.

Arles ingħaqdet fil-kontea ta' Provence fl-1239, iżda għal darb'oħra, il-prominenza tagħha ħaditielha Marsilja. Fl-1378, l-Imperatur Ruman Sagru Karlu IV għamel lid-Denfil (unur) ta' Franza (iktar 'il quddiem ir-Re Karlu IV ta' Franza) vikarju tar-Renju ta' Bourgogne-Arles għal għomru. Ftit wara, ir-renju ma baqax jeżisti iktar politikament.

### Żminijiet moderni

Arles baqgħet importanti ekonomikament għal ħafna snin bħala port maġġuri mar-Rhône. Fis-seklu 19, il-wasla tal-ferrovija naqqset il-kummerċ fuq ix-xmara, u b'hekk il-belt marret lura.

Minkejja dan, Arles kienet destinazzjoni attraenti għall-pittur Vincent van Gogh, li wasal hemmhekk fil-21 ta' Frar 1888. Huwa baqa' msaħħar bil-pajsaġġi ta' Provence, u hemmhekk ipproduċa iktar minn 300 pittura u tpinġija matul il-permanenza tiegħu f'Arles. Bosta mill-iktar pitturi famużi tiegħu tlestew hemmhekk, fosthom *Il-Kaffetterija ta' Billejl*, il-*Kamra Safra*, il-*Lejl bil-Kwiekeb fuq ir-Rhône*, u *L'Arlésienne*. Paul Gauguin żar lil van Gogh f'Arles. Madankollu, is-saħħa mentali ta' van Gogh marret għall-agħar u sar eċċentriku b'mod allarmanti, fejn saħansitra qata' widintu stess f'Diċembru 1888, u b'hekk għal darbtejn kellu joqgħod fl-Isptar Antik ta' Arles. Iċ-ċittadini mħassba ta' Arles iċċirkolaw petizzjoni fi Frar ta' wara biex van Gogh ma jitħalliex liberu waħdu. F'Mejju 1889, il-pittur telaq minn Arles u mar fl-isptar mentali ta' San Pawl f'Saint-Rémy-de-Provence.

### Storja Lhudija
Arles kellha komunità Lhudija importanti u prominenti minn żmien ir-Rumani sal-aħħar tas-seklu 15. Leġġenda lokali tiddeskrivi lill-ewwel Lhud f'Arles bħala eżiljati minn Ġudea wara li Ġerusalemm spiċċat f'idejn ir-Rumani. Minkejja dan, l-ewwel evidenza ddokumentata tal-Lhud f'Arles hija tas-seklu 5, meta komunità distinta diġà kienet teżisti fil-belt. Arles kienet salib it-toroq importanti għal-Lhud, bħala belt portwali qrib Spanja u l-bqija tal-Ewropa, bejn wieħed u ieħor bl-istess distanza. Kellha rwol ewlieni fix-xogħol tal-grupp ta' Hachmei Provence magħmul minn studjużi, tradutturi u filosfi Lhud famużi, li kienu ferm importanti għall-Ġudaiżmu fil-Medju Evu kollu. Fis-seklu 8, il-ġurisdizzjoni fuq il-Lhud ta' Arles għaddiet għand l-Arċisqof lokali, u b'hekk it-taxxi tal-Lhud lill-kleru kienu qishom tarka għall-komunità minn xi attakki, li kienu frekwenti l-iktar matul il-Kruċjati. Il-komunità għexet relattivament fil-paċi sal-aħħar deċennju tas-seklu 15, meta l-Lhud tkeċċew mill-belt u qatt ma reġgħu lura. Xi Lhud għexu fil-belt xi sekli wara, iżda l-ebda komunità qatt ma reġgħet ġiet stabbilita. Illum il-ġurnata, il-fdalijiet arkeoloġiċi u t-testi tal-Lhud minn Arles jinstabu fil-mużew lokali.

## Ġeografija
Ix-xmara Rhône tofroq f'żewġ fergħat kemm kemm 'il fuq minn Arles, u tifforma d-delta ta' Camargue. Peress li Camargue fil-biċċa l-kbira hija amministrattivament parti minn Arles, il-komun kollu huwa l-ikbar komun fi Franza Metropolitana bħala territorju. Iżda l-popolazzjoni tagħha tammonta biss għal iktar minn 50,000 ruħ. L-erja tagħha hi 758.93 km2 (293.02 sq mi), jiġifieri iktar minn seba' darbiet l-erja ta' Pariġi.

### Klima
Arles għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan (Köppen: *Csa*) b'temperatura annwali medja ta' 14.6 °C (1948-1999). Is-sjuf ikunu sħana u moderatament nexfin, b'medji staġonali bejn 22 °C u 24 °C, u xtiewi miti b'temperatura medja ta' madwar 7 °C. B'mod kostanti, iżda speċjalment fix-xhur tax-xitwa, il-belt tkun soġġetta għall-influwenza tar-riħ mill-Majjistral, riħ kiesaħ li jista' jikkawża ġlati qalila u f'daqqa. Ix-xita (636 mm fis-sena) tinżel l-iktar bejn Settembru u Mejju, u n-nixfa tas-sajf mhijiex daqshekk kbira daqs f'żoni oħra tal-Mediterran.

### Popolazzjoni
Id-*data* dwar il-popolazzjoni fit-tabella ta' hawn taħt tirreferi ġeografikament għall-komun ta' Arles fis-snin mogħtija. Il-komun ta' Arles ċeda parti mit-territorju tiegħu lill-komun il-ġdid ta' Port-Saint-Louis-du-Rhône fl-1904, u lill-komun il-ġdid ta' Saint-Martin-de-Crau fl-1925.

## Sit ta' Wirt Dinji u attrazzjonijiet oħra

Arles għanda fdalijiet Rumani importanti u l-maġġoranza tagħhom tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1981. Dawn jinkludu:

* it-teatru Ruman ta' Arles,
* l-arena jew l-anfiteatru,
* in-nekropoli Rumana,
* il-banjijiet termali ta' Kostantinu,
* il-kriptoportiku,
* l-obelisk ta' Arles,
* l-akkwedott u l-imtieħen ta' Barbegal.

Il-Knisja ta' San Trofimu, li qabel kienet katidral, hija xogħol ewlieni tal-arkitettura Rumaneska, u r-rappreżentazzjoni tal-Aħħar Ġudizzju fil-portal tagħha jitqies bħala wieħed mill-aqwa eżempji tal-iskultura Rumaneska, flimkien mal-kolonni tal-kjostru maġenbu.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Il-belt għandha wkoll mużew tal-istorja tal-qedem, il-Musée de l'Arles et de la Provence antiques, li għandu waħda mill-aqwa kollezzjonijiet ta' sarkofagi Rumani barra minn Ruma stess. Fost il-mużewijiet l-oħra tal-belt hemm il-Musée Réattu u l-Museon Arlaten.

Il-bitħa interna tal-Isptar Antik ta' Arles, li issa hija msejħa "Espace Van Gogh", hija ċentru għax-xogħlijiet ta' Vincent van Gogh, li bosta minnhom saru kapulavuri. Il-ġnien, imdawwar mill-erba' naħat b'binjiet tal-kumpless, tasal għalih minn arkati fl-ewwel sular u hemm gallerija fl-ewwel u fit-tieni sular.

## Sport
L-AC Arles-Avignon kien klabb tal-futbol professjonali Franċiż. Preċedentement kienu lagħbu fix-Championnat de France Amateur, ir-raba' diviżjoni tal-futbol Franċiż, iżda l-klabb xolja fl-2016. Kienu jilagħbu fil-Parc des Sports, grawnd li jesa' ftit iktar minn 17,000 ruħ.

## Kultura

Arles hija ċentru kulturali. Kull sena jsir festival magħruf tal-fotografija, imsejjaħ Rencontres d'Arles, u l-iskola nazzjonali Franċiża tal-fotografija tinsab f'Arles.

L-ikbar stamperija Franċiża, Actes Sud, tinsab ukoll f'Arles.

F'dawn l-aħħar snin, diversi organizzazzjonijiet kulturali stabbilew ruħhom f'Arles, fosthom il-Fondazzjoni LUMA, il-Fondazzjoni Vincent van Gogh Arles, il-Fondazzjoni Manuel Rivera-Ortiz jew il-Fondazzjoni Lee Ufan. Barra minn hekk, hemm diversi galleriji fil-belt kollha.

Fl-anfiteatru jsir il-ġlied tal-barrin, inkluż ġlied tal-barrin bl-istil ta' Provence (bil-Franċiż: *courses camarguaises*) fejn il-barri ma jinqatilx, u minflok tim ta' rġiel atletiċi jippruvaw ineħħu ġummiena mill-qrun tal-barri mingħajr ma jindarbu. Kull Għid u fl-ewwel tmiem il-ġimgħa ta' Settembru, matul il-*feria*, Arles tospita *corridas* bi stil Spanjol (fejn il-barri jinqatel) b*'encierro* (il-ġiri tal-barrin fit-toroq) qabel kull ġlieda tal-barrin.

Partijiet mill-films *Ronin*, *At Eternity's Gate* u *Taxi 3* inġibdu f'Arles.

### Kapitali Ewropea tal-Kultura
Arles kellha rwol ewlieni fis-sensiela ta' avvenimenti kulturali għal sena msejħa Marseille-Provence 2013, wara li ġiet iddeżinjata bħala l-Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2013. Il-belt ospitat segment miċ-ċerimonja tal-ftuħ bi spettaklu pirotekniku mill-Grupp F fix-xtut tar-Rhône. Żvelat ukoll il-binja l-ġdida tal-Musée Départemental Arles Antique bħala parti minn Marseille-Provence 2013.

## Ekonomija
Is-suq fil-beraħ ta' Arles huwa suq maġġuri fir-reġjun. Dan isir is-Sibt u l-Erbgħa filgħodu.

## Trasport

L-istazzjon ferrovjarju Gare d'Arles joffri kollegamenti ma' Avignon, Nîmes, Marsilja, Pariġi, Bordeaux u diversi destinazzjonijiet reġjonali.

Arles ma għandhiex l-ajruport kummerċjali tagħha, iżda hija moqdija minn għadd ta' ajruporti fir-reġjun, l-iktar l-ajruport internazzjonali ewlieni ta' Marseille Provence li jinsab xi siegħa 'l bogħod bil-karozza.

L-awtostrada A54 bin-nollijiet, li lokalment tikkollega Salon-de-Provence ma' Nîmes u f'sens usa' tifforma parti mir-rotta Ewropea E80, tgħaddi qrib Arles.

Ir-Rhône, li għal skopijiet ta' navigazzjoni hija kklassifikata bħala mogħdija tal-ilma tal-Klassi V saħansitra sa Lyon, hija rotta tat-trasport storikament importanti li tikkollega r-reġjun intern ta' Rhône-Alpes mal-Baħar Mediterran. Il-port ta' Arles, bil-kollegamenti ferrovjarji u bit-triq maġenbu, jipprovdi ċentru maġġuri ta' trażbord, li fl-2013 għaddew minnu madwar 450,000 tunnellata ta' merkanzija.

## Nies notevoli

* Kalonymus ben Kalonymus, studjuż u filosfu Lhudi famuż li twieled f'Arles u kien attiv fil-Medju Evu.
* Jenny Berthelius (1923-2019), rumanziera Żvediża tal-ġeneru kriminali u kittieb tal-istejjer tat-tfal, li għexet f'Arles.
* San Ċesarju ta' Arles, isqof li għex mill-aħħar tas-seklu 5 sa nofs is-seklu 6, magħruf għal profeziji u kitbiet li iktar 'il quddiem intużaw minn teologi bħal San Tumas d'Aquino.
* Jeanne Calment (1875-1997), l-iktar persuna ddokumentata li damet tgħix, li twieled, għex, miet u ndifen f'Arles meta kellu 122 sena u 164 jum.
* Djibril Cissé, plejer tal-futbol.
* Lucien Clergue, fotografu.
* Anne-Marie David, kantanta (rebbieħa tal-Eurovision fl-1973).
* Antoine de la Sale, kittieb Medjevali li x'aktarx twieled f'Arles għall-ħabta tal-1386.
* Antoine de Seguiran, enċiklopedista tas-seklu 18.
* Jean Marie du Lau, l-aħħar Arċisqof ta' Arles, li nqatel mir-rivoluzzjonarji f'Pariġi fit-2 ta' Settembru 1792.
* Laure Favre-Kahn (twieled fl-1976), pjanista klassiku.
* Home of the Gipsy Kings, grupp mużikali minn Arles
* Gaël Givet, plejer tal-futbol.
* Genesius ta' Arles, nutar li miet martri taħt Massimjanu fit-303 jew fit-308.
* Luc Hoffmann, ornitologu, konservazzjonista u filantropu.
* Maja Hoffmann, patruna tal-arti.
* Samuel ibn Tibbon, traduttur u studjuż Lhudi famuż fil-Medju Evu.
* Juan Bautista (isem reali Jean-Baptiste Jalabert), matador.
* Christian Lacroix, disinjatur tal-moda.
* Frédéric Mistral (1830-1914), poeta li twieled ħdejn Arles.
* Lloyd Palun, plejer tal-futbol.
* Maġġur-Ġeneral Hugh Anthony Prince CBE, uffiċjal tal-Armata Indjana u tal-Armata Brittanika.
* Mehdi Savalli, matador.
* Fanny Valette, attriċi.
* Vincent van Gogh, għex f'Arles minn Frar 1888 sa Mejju 1889.

## Ġemellaġġi
Arles hija ġemellata ma':

* Fulda, il-Ġermanja
* Jerez de la Frontera, Spanja
* Kalymnos, il-Greċja
* Pskov, ir-Russja
* Sagne, il-Mauritania
* Vercelli, l-Italja
* Verviers, il-Belġju
* Wisbech, l-Ingilterra, ir-Renju Unit
* York, l-Istati Uniti

## Referenzi

## Ħoloq esterni