open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baltasar Marradas

**Don Baltasar de Marradas et Vique** jew **Maradas** (28 ta' Novembru 1560, Valencia – 12 ta' Awwissu 1638, Praga) kien nobbli Spanjol, marixxall imperjali matul il-Gwerra tat-Tletin Sena u gvernatur tal-Boemja.

## Ħajja
Balthazar kien iben Gaspar de Marradas Soler (m.1569) Baruni ta’ Sallent u l-Viċire ta’ Mallorca (1548-1557), u Anna vich Manrique. It-tnejn kienu ġejjin minn familji nobbli kbar li kienu wettqu servizzi importanti lir-re bħala ammiralli, ambaxxaturi, ġenerali u prelati. Anne kienet oħt Luis il-Viċire ta’ Mallorca (1573-1584), u ta’ Juan vich Manrique l-Isqof ta’ Mallorca u aktar tard Arċisqof ta’ Tarragona. Iz-ziju ta’ Baltasar kien Guillen de San Clemente y de Centelles (1530-1608), magħruf ukoll bħala Guillem de Santcliment i de Centelled, politiku Spanjol, suldat, diplomatiku, kavallier ta’ Santiago, u Kmandant ta’ Moratalla. Beda jitħarreġ fl-arti tal-armi meta kien għadu  żagħżugħ. Wara li sar kavallier telaq lejn Malta. Bħala tali, huwa ġġieled fil-Piedmont, Milan, u Flanders.

Marradas, kavallier ta' Malta, wasal fil-qorti imperjali ta' Rudolf II fl-1599, f'nofs il-Gwerra Twila Torka. Fl-1617 matul il -Gwerra ta' Uskok iġġieled kontra r-Repubblika ta' Venezja fid-difiża ta' Gradisca. Fil-gwerra kontra r-Re tax-Xitwa Frederick V fl-1619, hu kmanda reġiment tal-kavallerija Spanjol.

Minkejja l-fatt li kellux xi suċċessi militari kbar, fl-1621 ġie elevat għall-grad ta’ konti imperjali u pprovdut b’ħafna art. Fl-1626 sar marixxall u fl-1627 inħatar Logutenent Ġeneral. Marradas kien involut fin-negozjati għat-tkeċċija ta' Wallenstein fl-1630 f'Regensburg. Fi Praga fl-1631 huwa rtira mingħajr ġlied kontra t-truppi li kienu qed javvanzaw mis-Sassonja, taħt Hans Georg von Arnim-Boitzenburg. Wara aktar fallimenti fis-Silesia, kien depożitat fl-1632 fuq istigazzjoni ta' Wallenstein. Sentejn wara, Marradas kien fost dawk li wasslu għall-qtil ta’ Wallenstein.

Fl-1634 Baltasar Marradas inħatar kummissarju tal-armata tal-Boemja b'appann ta' 800 florin kull xahar fi 30 parti 

Miet fl-1638 bħala kunsillier privat u gvernatur tal-Boemja.

## Referenzi
Luís Mendes de Vasconcellos

**Luís Mendes de Vasconcellos** (c. 1542 – 7 ta’ Marzu 1623) kien nobbli Portugiż li serva bħala Gvernatur kolonjali tal-Angola bejn l-1617 u l-1621, u l-55 Gran Mastru tal- Ordni ta’ San Ġwann bejn l-1622 u l-1623. Kien ukoll kittieb.

Huwa twieled f'Évora, il-Portugall madwar l-1542. Huwa kien iben Francisco Mendes de Vasconcelos (ħu Luís da Costa, qaddej ta' Henrique tal-Portugall) u Isabel Pais de Oliveira; neputi paternali  ta' Cristóvão Nunes da Costa (iben naturali ta' Luís Nunes da Costa minn Isabel Botelho u ħu Brás Nunes da Costa li kellu wild naturali minn Catarina Anes) u Catarina Mendes de Vasconcelos; u neputi matern ta’ Paio Rodrigues de Vilalobos u Isabel de Oliveira.

Mill-1608 sal-1612 kien kittieb f'Lisbona .

Fl-1617 Vasconcellos sar Gvernatur tal-kolonja Portugiża ta' l-Angola. Huwa irażżan rewwixta fl-1618. Matul il-mandat tiegħu ta’ tliet snin bħala gvernatur, huwa jassar madwar 50,000 Angolan u bagħathom lejn l-Amerika.

Vasconcellos kien ukoll membru distint ta' l-Ordni ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm. Huwa kien magħruf sew għall-qlubija tiegħu f'diversi spedizzjonijiet navali kontra l-Imperu Ottoman. Ġie elett Granmastru tal-Ordni fis-17 ta' Settembru 1622, wara l-mewt ta' Alof de Wignacourt.

Huwa kien l-ewwel Granmastru Portugiż wara Afonso tal-Portugall, u l-ewwel wieħed f'Malta. Vasconcellos serva bħala Granmastru għal inqas minn sitt xhur, u miet fis-7 ta' Marzu 1623. Is-suċċessur tiegħu kien Antoine de Paule.

Huwa kien missier Joanne Mendes de Vasconcelos, li ġġieled fil- Gwerra Portugiża tar-Restawr.

## Referenzi
Wallace Philip Gulia

**Wallace Philip Gulia** (4 ta' Marzu 1926 – 11 ta' Ġunju 2000) kien imħallef u poeta Malti.

Huwa twieled fl-4 ta' Marzu 1926, bin Salvatore u Carmen née Cilia.

Beda l-istudji tiegħu fil-Liċeo bejn l-1936 u l-1942 u kompla fl-universitajiet ta’ Malta, Londra u Manchester fejn kiseb il-B.Sc.,Ph.C fl-1945, B.A. fl-1949 u LL.D. fl-1952.

Ħadem favur l-ilsien Malti bħala Segretarju tal-Għaqda tal-Malti fl-Università ta’ Malta, u okkupa wkoll il-kariga ta’ President tal-Akkademja tal-Malti bejn l-1974 u l-1984.

L-Imħallef Gulia kien lecturer fl-Amministrazzjoni Pubblika u fit-Teorija Soċjali u Politika u għallem ukoll il-Liġi tal-Amministrazzjoni. Huwa kellu l-kariga ta’ Avukat tal-Kuruna u kien chairman tal-Bord tal-Arbitraġġ tal-Artijiet, tal-Mental Health Review Tribunal, tal-Kunsill tal-Istudenti Universitarji u tas-Soċjetà Maltija tal-Għomja. 

Kien membru tar-Royal Institute of Public Administration tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq fl-1947 u imħallef tal-Qrati Maltin bejn l-1983 u l-1992. Huwa pparteċipa u qara karti f'konferenzi internazzjonali f'Bejrut u New Delhi. 

Gulia miet fil-11 ta' Ġunju 2000.

## Referenzi
Yngve Sköld

**Karl Yngve Sköld** (29 ta' April 1899 – 6 ta' Diċembru 1992) kien kompożitur, pjanista u organista Svediż. Minbarra li kiteb mużika orkestrali, solo u tal-kamra u li jagħti kunċerti pubbliċi, ħadem ukoll għall-industrija tal-Films Svediża.

Sköld kien l-awtur tal-ewwel mużika oriġinali komposta fil-lingwa awżiljarja Interlingue; fl-1934 kiteb żewġ biċċiet, *Du canzones*, għal kor femminili bi tliet partijiet u pjanu fuq kliem tal-poeta Ċek Jaroslav Podobsky. Iż-żewġ kanzunetti kienu intitolati *Alaude, canta!* (Kanta, lark) u *Ne abandona me* (Tħallixni).
Söyembikä

**Söyembikä** (spelluta wkoll *Söyenbikä* jew *Sujumbike*; pronunzjata [sœˌjœmbiˈkæ]; biċ-Ċirilliku: *Сөембикә*; twieldet fl-1516 – mietet wara l-1554) kienet mexxejja Tatara jew *xanbikä*. Kienet reġġenti ta' Kazan meta binha kien għadu minorenni mill-1549 sal-1551.

## Ħajja
Söyembikä kienet bint nobbli ta' Nogay, Yosıf bäk, u l-mara ta' Canğäli (1533-1535), Safagäräy (1536-1549) u Şahğäli (wara l-1553). Fl-1549 hija saret reġġenti ta' binha, il-khan ta' Kazan, Ütämeşgäräy, sakemm kien għadu minorenni.

Fl-1551, wara l-ewwel ħakma parzjali tal-Khanat ta' Kazan minn Ivan it-Terribbli hija ġiet imġiegħla tittrasferixxi ruħha lejn Moska flimkien ma' binha u iktar 'il quddiem iżżewġet lil Şahğäli, il-khan impost mir-Russja tat-Tatari ta' Qasim u ta' Kazan.

### Leġġenda dwar is-suwiċidju
Hija kienet eroina nazzjonali tat-Tatarstan. Isimha huwa assoċjat l-ewwel u qabel kollox mat-Torri ta' Söyembikä, peress li jingħad li Ivan it-Terribbli ried jiżżewiġha, u għaldaqstant qablet li jekk jibnilha torri magħmul minn seba' sulari (wieħed għal kull jum tal-ġimgħa), imbagħad tiżżewġu. Ivan it-Terribbli jingħad li lesta t-torri fi żmien ġimgħa, u b'hekk Söyembikä telgħet sal-quċċata tat-torri u wara li ħarset fix-xefaq lejn raħal twelidha, Kazan, tant qanqlilha emozzjonijiet għall-poplu tagħha li ma felħitx li tiżżewweġ mal-ksar u qabżet mit-torri għal isfel. Madankollu, id-data reali ta' mewtha, u l-qabar tagħha, mhumiex magħrufa.

## Referenzi
Anton Teuma

**Anton Teuma** (imwieled fil-11 ta’ Jannar 1964) huwa prelat Malti tal-Knisja Kattolika li jservi bħala Isqof ta’ Għawdex .

## Bijografija
Anthony Teuma twieled fix-Xagħra, Għawdex, Malta, fil-11 ta’ Jannar 1964. Wara li attenda l-iskola sekondarja fis-seminarju minuri djoċesan, temm l-istudji tiegħu fil-filosofija u t-teoloġija fis-seminarju maġġuri f’Għawdex. Ħadem ukoll fl-Awstralja u kiseb liċenzji bħala welder u elettriċista. Huwa kiseb id-dottorat fix-xjenzi edukattivi mill-Università Pontifikali Salesjana. Ġie ordnat saċerdot fil-25 ta’ Ġunju 1988 għad-Djoċesi ta’ Għawdex minn Nikol Cauchi, Isqof ta’ Għawdex.

Baqa’ Ruma sal-1997 jaħdem bħala vigarju parrokkjali ta’ Sant’Injazju ta’ Antijokja (1988-1995); direttur spiritwali fis-Seminarju Pontifiċju Ruman (1995-1997); Assistent Responsabbli u Spiritwali tal-Komunitajiet Ewkaristiċi tad-Djoċesi ta’ Ruma (1996-1997).

Meta reġa' lura Għawdex inħatar Rettur tas-Seminarju Maġġuri ta’ Għawdex mill-1997 sal-2007. Wara sena sabbatika fl-Art Imqaddsa fejn kiseb diploma fl-istudji bibliċi, kien Kap u Assistent Spiritwali tal-Komunitajiet Ewkaristiċi tad-Djoċesi ta’ Għawdex mill-1998 sal-2015.

Huwa kien Delegat Episkopali għall-Familja u Kap tal-Istitut tal-Familja Ġwanni Pawlu II f’Għawdex. Mill-1997 sal-2020 kien membru tal-Kulleġġ tal-Konsulenti u tal-Kunsilli Presbiterali u Pastorali tad-Djoċesi.

Il-Papa Franġisku ħatru Isqof ta’ Għawdex fis-17 ta’ Ġunju 2020.

## Referenzi
Art tal-Inċens

L-**Art tal-Inċens** hija żona fl-Oman tul ir-Rotta jew it-Triq tal-Inċens. Iż-żona tinkludi s-siġar tal-inċens fil-Park ta' Wadi Dawkah, is-sit arkeoloġiku ta' Sumhuram f'Khor Rori, il-fdalijiet ta' oażi tal-karovani fis-sit arkeoloġiku ta' Shishr (jew Ubar) u s-sit arkeoloġiku ta' Al-Balid, li kienu kruċjali għall-kummerċ Medjevali tal-inċens.

Iż-żona b'erba' siti tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000 bħala r-Rotta jew it-Triq tal-Inċens u fl-2005 l-isem tas-sit inbidel għal l-Art tal-Inċens.

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Art tal-Inċens ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Gallerija

File:Sumharam.jpg|Khor Rori.
File:Al_Balid_Archeological_Park_5.jpg|Al-Balid.
File:Land_of_Frankincense-118840.jpg|Shisr.


## Referenzi
Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid

Is-**Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid** huwa park arkeoloġiku li jinsab f'Al Balīd (bl-Għarbi: البليد), Salalah, Dhofar, l-Oman. Huwa wieħed mill-erba' komponenti tal-Art tal-Inċens li sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.

Il-fdalijiet fil-park jagħmlu parti mill-belt tal-qedem ta' Z̧afār (bl-Għarbi: ظفار) li tkopri wkoll l-inħawi biswit Ar Rubāţ (bl-Għarbi: الرباط). Z̧afār, li ngħatat isimha mill-Governorat ta' Dhofar, kienet belt portwali importanti għall-kummerċ tal-inċens fil-Medju Evu, wara d-deklin tal-port fil-qrib ta' Khor Rori. L-isem Ruman għall-belt kien il-Metropoli ta' Saffara u kienet magħrufa primarjament għall-kollokazzjoni tagħha, flimkien ma' Ubar, fuq il-mapep imfassla minn Tolomew, l-astronomu u ġeografu minn Lixandra, l-Eġittu. 

Il-belt żaruha bosta vjaġġaturi famużi, fosthom Marco Polo, Ibn Battuta, Ibn al-Mujawir u Zheng He. Il-belt qabdet tmajna fis-sekli 16 u 17 minħabba diversi raġunijiet, fosthom l-għeluq tal-laguna ta' Khawr al Balīd u l-invażjonijiet tal-Portugiżi, tat-Torok u tal-Mamluk.

Is-sit reġa' ġie skopert fl-1992 minn tim immexxi minn Nicholas Clapp u l-arkeologu Juris Zarins tal-Università Statali tal-Lbiċ ta' Missouri. 

Il-park jinkludi wkoll il-Mużew tal-Art tal-Inċens.

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Art tal-Inċens ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann

Lista tal-**Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann**, tiġbor fiha l-kontinwazzjoni tagħha bħala l-**[[Ordni ta' San Ġwann|Ordni Militari Sovrana ta' Malta]]** wara l-1798. Din tinkudi koll "anti-Gran mastri" u logutenenti jew stewards mhux rikonoxxuti waqt karigi battala.

Fil-listi tal-kapijiet tal-Ordni, it-titlu "Gran Mastru" spiss jiġi applikat retrospettivament għall-kapijiet tal-bidu tal-Ordni. Il-kapijiet Medjevali tal-Ordni użaw it-titlu ta' *custos* (Gwardjan) tal-isptar. It-titolu *magister* jintuża fuq muniti maħduma f'Rodi, minn Foulques de Villaret 'il quddiem. L-ewwel li uża t-titlu *Grandis Magister* (Gran Mastru) kien Jean de Lastic li saltan fl-1437–1454). Aktar tard il-Gran Mastri f'Rodi użaw it-titlu *Magnus Magister* (Gran Mastru).

Fl-1607 l-Imperatur Ruman Imqaddes Rudolf II ħoloq lill-Gran Mastru Prinċep tal-Imperu Ruman Qaddis (bil-Ġermaniż: *Reichsfürst* ). Din l-għotja ġiet imġedda mill-Imperatur Ruman Imqaddes Ferdinandu II fis-16 ta' Lulju 1620. Fl-20 ta' Marzu 1607, il-Papa Pawlu V ta lill-Gran Mastru t-titlu "l-Eminenza Tiegħu" u preċedenza fil-Qorti ta' Ruma immedjatament wara dik tal-kardinali.

Fl-1880, it-titlu ta' *Fürst* (Prinċep) ġie rikonoxxut fl-Awstrija mill-Imperatur Franz Joseph I.

Fit-2 ta' Frar 1929, it-titlu ta' Prinċep u ta' *Altezza Eminentissima* (Altezza l-aktar Eminenti) ġew rikonoxxuti fl-Italja mir-Re Victor Emmanuel III.

Bħalissa l-Gran Mastru jiġi indirizzat b'dan il-mod bil-lingwi li ġejjin:

: bl-Ingliż: Most Eminent Highness,
: bit-Taljan: Altezza Eminentissima;
: bil-Franċiż: Altesse Eminentissime,
: bil-Ġermaniż: Hoheit und Eminenz,
: bl-Ispanjol: Alteza Eminentísima.

## Lista tal-Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann
Listi numerati tal-kapijiet tal-Ordni ġew ippubblikati fil-bidu tas-seklu 17, u edizzjonijiet aġġornati dehru matul is-seklu 18. In-numerazzjoni tal-Mastri u l-Gran Mastri ppubblikati fl-Istatuti tal-Ordni tal-1719 telenka lill-Beatu Gerard bħala fundatur mingħajr numru, lil Raymond du Puy bħala l-ewwel Mastru, u lil Ramón Perellós (inkarigat mill-1719) bħala t-63 Gran Mastru. In-numerazzjoni użata bħalissa mill-Ordni Militari Sovran ta' Malta telenka lill-Beatu Gerard bħala l-ewwel Mastru, Raymond du Puy bħala t-tieni Mastru, Ramón Perellós y Rocafull bħala l-64 Gran Mastru, u lil Giacomo Dalla Torre del Tempio di Sanguinetto bħala t-80 Gran Mastru.

## Kavallieri Ospitaljieri (Renju ta' Ġerusalemm)

## Kavallieri ta' Rodi

## Kavallieri ta' Malta

## Ordni Militari Sovrana ta' Malta

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Lista tas-sit uffiċjali tal-Gran Mastri
* Deskrizzjoni tas-sit uffiċjali tal-Logotenent tal-Gran Mastru
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Ġermanja tal-Punent irratifikat il-Konvenzjoni fit-23 ta' Awwissu 1976 u l-Ġermanja tal-Lvant irratifikatha fit-12 ta' Diċembru 1988, u b'hekk is-siti storiċi tagħhom saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2025, il-Ġermanja għandha 55 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, fosthom 52 sit kulturali u 3 siti naturali. L-ewwel sit fil-Ġermanja li tniżżel fil-lista kien il-Katidral ta' Aachen fl-1978, li kien ukoll wieħed mill-ewwel siti fid-dinja li żdiedu fil-lista. Il-Ġermanja għandha t-tieliet l-ikbar ammont ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fid-dinja, wara l-Italja u ċ-Ċina.

Il-Wied tax-Xmara Elbe fi Dresden, li kien iddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-periklu f'Lulju 2006, finalment tneħħa mil-lista f'Ġunju 2009, u b'hekk huwa wieħed minn tliet siti biss li qatt tneħħew mil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Attakk tal-Kremlin 2023

**L-attakk tal-Kremlin tal-2023** hu attakk suwiċida ta’ drones li seħħ fit-3 ta’ Mejju 2023 fuq il-Kremlin f’Moska, ir-Russja, iżda falla u ma rriżulta fl-ebda mwiet jew saħansitra korrimenti, u ingħad li l-għan tiegħu kien li joqtol lill-President Vladimir Putin, izda dan ma kienx fil-Kremlin f'dak il-mument. Ir-Russja akkużat lill-Ukrajna li kienet wara l-attakk, iżda l-President Ukren Volodymyr Zelensky ċaħad dan. Ir-Russja ddeskriviet l-attakk bħala "attakk terroristiku" u qalet li se "tirrispondi fil-post it-tajjeb fil-ħin it-tajjeb." Dmitry Medvedev sejjaħ għall-qtil ta' Zelensky f' rispons għall-attakk.
## Referenzi
Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru

Id-**Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru** (bil-Ġermaniż: *Martin Luthers Geburtshaus*) hija binja u mużew f'Eisleben, il-Ġermanja. Ir-riformista reliġjuż Ġermaniż Martin Luteru twieled hemmhekk fl-1483. Madankollu, id-dar fejn tassew twieled Luteru ma għadhiex teżisti għaliex kienet ħadet in-nar u nqerdet fl-1689. Minflokha nbniet binja ġdida fuq is-sit oriġinali tad-dar l-oħra u din infetħet għall-pubbliku fl-1693, għalkemm ma żammitx mal-pjanta u mad-daqs oriġinali tad-dar ta' qabel. Fl-2006 twettqu skavi li żvelaw bċejjeċ tal-fuħħar u art tat-tafal mid-dar oriġinali.

Fl-1996, id-Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru saret Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien ma' komponenti oħra tal-istess sit, fosthom id-Dar tal-Mewt ta' Martin Luteru u siti oħra assoċjati ma' Luteru f'Wittenberg, minħabba l-importanza reliġjuża tagħhom u peress li huma xhieda ta' wieħed mill-iżjed persuni influwenti fl-Ewropa Medjevali. Fl-2005-2007 ġiet miżjuda parti oħra mal-binja biex tilqa' lill-viżitaturi (proġett ta' Springer Architekten, Berlin); il-kumpless minn dak iż-żmien rebaħ ħames premjijiet tal-arkitettura.

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Imfakar ta' Luteru f'Eisleben u f'Wittenberg ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi
John T. Dunlap

**John Timothy Dunlap** (imwieled fis-16 ta' April 1957) ilu l-Prinċep u Gran Mastru u kap tal-Ordni Sovran Militari ta' Malta mit-3 ta' Mejju 2023. Huwa kien ilu Logutenent tal-Gran Mastru mit-13 ta' Ġunju 2022.

## Edukazzjoni u karriera
Dunlap twieled f'Ottawa, Ontario, il-Kanada. Huwa rċieva grad ta' Baċellerat fl-Arti mill-Università ta' Ottawa u lawrja ta' Juris Doctor mill-Università ta' Western Ontario. Studja wkoll fl-Università ta' Nizza.

Dunlap huwa membru tal-Assoċjazzjoni tal-Avukati tal-Istat ta' New York u fl-Assoċjazzjoni tal-Avukati ta' Ontario. Fl-1986 ingħaqad mal-kumpanija legali ta' New York Dunnington, Bartholow & Miller. Huwa sar sieħeb f'din il-kumpanija fl-1993. Huwa jispeċjalizza fil-liġi korporattiva u tal-immigrazzjoni. Huwa konsulent legali għall-Osservatur Permanenti tas-Santa Sede għan-Nazzjonijiet Uniti.

## Ordni ta' Malta
Dunlap ġie ammess bħala Kavallier tal-Grazzja Maġistrali tal-Ordni ta' Malta fl-1996. Huwa pprofessa wegħdiet temporanji bħala Kavallier tal-Ġustizzja fl-2004. Fis-7 ta' Ġunju 2008 huwa pprofessa l-voti perpetwi bħala Kavallier tal-Ġustizzja fil-Knisja ta' San Ġużepp f'Greenwich Village. Fl-2006 ġie elett l-ewwel reġent, jew superjur reliġjuż, tas-Sotto-Prijorat tal-Madonna ta' Lourdes, li huwa magħmul minn kavallieri tal-ewwel u t-tieni klassi li huma membri tal-Assoċjazzjoni Amerikana u tal-Assoċjazzjoni Federali.

F'Mejju 2014 Dunlap ġie elett għal terminu ta' ħames snin bħala membru tal-Kunsill Sovran. Iservi wkoll bħala president tal-Kumitat tal-Ordnijiet ta' San Ġwann, imwaqqaf bħala korp kollaborattiv bejn l-Ordni ta' Malta u l-erba' ordnijiet ta' San Ġwann mhux Kattoliċi.

Fit-13 ta' Ġunju 2022, il-Papa Franġisku ħatar lil Dunlap Logutenent tal-Gran Mastru tal-Ordni. Fit-3 ta' Mejju, 2023, Dunlap ġie elett Prinċep u l-wieħed u tmenin Gran Mastru tal-Ordni Sovran Militari ta' Malta. L-elezzjoni ta' Dunlap saret possibbli permezz tar-reviżjonijiet tal-2022 għall-kostituzzjoni tal-Ordni ordnati mill-Papa Franġisku, li neħħew ir-rekwiżit tradizzjonali li l-Gran Mastru jrid ikollu provi ta' antenati nobbli.

## Attivitajiet ta' karità
Dunlap huwa President Emeritus tal-Klabb Kanadiż ta' New York, Viċi President tar-Royal Conservatory of Music Foundation (Toronto), Trustee tal-Università John Cabot (Ruma), u President tal-Friends of the Certosa di Capri (fl-Italja).

## Armi
Mogħtija lil missieru fl-2003. Ikkwartjata bl-armi tal-Ordni ta' Malta.

Maħruġa minn mewġ Argent ħajt Gules iċċarġjat b'trillium Proprju bejn żewġ thistles inkella joħroġu minnha id iżżomm xabla Argent.

Motto: *Concussus Surgo*.

## Referenzi
Philippe Villiers de L'Isle-Adam

**Philippe de Villiers de L'Isle-Adam** (1464 &#x2013; 21 ta' Awwissu 1534) kien membru prominenti tal-Kavallieri Ospitallieri f'Rodi u wara Malta. Wara li laħaq Prijur tal-*[[Langue (Kavallieri)|Langue ta' Auvergne]]*, ġie elett l-44 Gran Mastru tal-Ordni fl-1521.

Hu mexxa lill-Ordni waqt l-Assedju twil u mdemmi ta’ Rodi mas-Sultan Suleiman fl-1522, meta 600 kavallieri u 4,500 suldat irreżistew forza invadenti ta’ madwar 100,000 raġel għal sitt xhur,  iżda eventwalment innegozja l-kapitulazzjoni u t-tluq tal-kavallieri fl-1 ta' Jannar 1523 għal Kreta.

Wara dan mexxa l-Ordni għal diversi snin mingħajr domiċilju permanenti—l-ewwel Kandi fi Kreta, imbagħad suċċessivament Messina, Viterbo u finalment Nizza (1527–1529). Fl-1530 de L'Isle-Adam kiseb il-gżejjer ta' Malta u Għawdex u l-belt port ta' Tripli fl-Afrika ta' Fuq bħala fief għall-Ordni mingħand l-Imperatur Karlu V u stabbilixxa l-Ordni, minn issa 'l quddiem magħrufa bħala l-Kavallieri ta' Malta, fil-bażi l-ġdida tagħhom. L-Ordni waslet fil-gżira fis-26 ta’ Ottubru 1530 fuq il-bastiment ewlieni tagħhom, is-*[[Santa Anna (bastiment tal-1522)|Santa Anna]]*. L'Isle-Adam ħa l-pussess formali tal-gżejjer fit-13 ta' Novembru, meta ċ-ċavetta tal-fidda tal-kapitali l-Imdina ngħatat lill-Gran Mastru. Minkejja dan, l-Ordni stabbiliet ruħha fil-belt kostali tal-Birgu bħala l-belt kapitali tagħha. Huma stabbilixxew bażi fil-Forti Sant'Anġlu, li serviet kemm bħala fortifikazzjoni kif ukoll bħala palazz. Il-belt ġiet imsaħħa u eventwalment inbnew Berġa għal kull waħda mil-Langues. Minkejja dan, il-Gran Mastru u l-Ordni xorta komplew jittamaw li xi darba jerġgħu jirbħu lura Rodi u kien biss 35 sena wara l-Ordni ddeċidiet li tagħmel lil Malta d-dar permanenti tagħha, wara l-Assedju l-Kbir.

L'Isle-Adam miet fil-kunvent tal-Madonna ta' Ġesù (*ta' Ġieżu*) fir-Rabat, Malta, fil-21 ta' Awwissu 1534. Ġie midfun fil-Kappella ta’ Sant’Anna ġewwa l-Forti Sant’Anġlu, iżda reġa’ ndifen fil-kripta tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil- Belt Valletta lejn l-aħħar tas-seklu 16.

## Referenzi
Palazz Mariinskyi

Il-**Palazz Mariinskyi** (bl-Ukren: Маріїнський палац, *Mariïnsjkyj palac*) huwa r-residenza uffiċjali tal-President tal-Ukrajna. Il-palazz Barokk Eliżabettan jinsab max-xatt tax-lemin tax-xmara Dnipro fi Kiev, l-Ukrajna, maġenb il-binja Neo-Klassika tal-Verkhovna Rada, il-parlament tal-Ukrajna.

## Storja
Il-palazz inbena skont il-kmand tal-Imperatriċi Russa Eliżabetta Petrovna fl-1744; l-arkitett tagħha kien Bartolomeo Rastrelli, l-iżjed arkitett eminenti fl-Imperu Russu dak iż-żmien. Wieħed mill-istudenti ta' Rastrelli, Ivan Michurin, flimkien ma' grupp ta' arkitetti oħra, lesta l-palazz fl-1752. Madankollu, l-Imperatriċi Eliżabetta, laħqet mietet qabel tlesta l-palazz; l-ewwel membru ta' grad għoli tal-familja imperjali li qagħad fil-palazz kienet in-neputija tar-rispett tal-Imperatriċi Eliżabetta, l-Imperatriċi Katerina II, li żaret Kiev fl-1787. Fl-aħħar tas-seklu 18 u fil-bidu tas-seklu 19, il-palazz kien ir-residenza prinċipali tal-Gvernaturi Ġenerali.

Fil-bidu tas-seklu 19, il-palazz ħa n-nar f'sensiela ta' nirien, u ġarrab ħsarat estensivi u ġie abbandunat għal kważi nofs seklu. Fl-1870, l-Imperatur Alessandru II ordna r-rikostruzzjoni tal-palazz mill-arkitett Konstantin Mayevsky, bl-użu tat-tpinġijiet antiki bl-akkwarelli bħala gwida. Il-palazz ingħata isem l-Imperatriċi renjanti Maria Alexandrovna. Skont ix-xewqa tagħha, ġie stabbilit park kbir fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-palazz. Il-palazz intuża bħala residenza għall-membri tal-familja imperjali li kienu jżuru Kiev sal-1917.

Matul is-snin tal-Gwerra Ċivili Russa fl-1917-1920, il-palazz intuża bħala l-kwartieri ġenerali tar-*revkom* ta' Kiev, b'mod partikolari matul ir-Rewwixta tal-Bolxeviki fi Kiev. Fis-snin 20 tas-seklu 20, il-binja kienet ta skola agrikola, u ftit wara saret mużew. Il-Palazz Mariinskyi ġarrab ħsarat estensivi matul it-Tieni Gwerra Dinjija, u ġie rrestawrat lejn l-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 20. Restawr maġġuri ieħor tlesta fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20.

## Kultura popolari
Il-filmat mużikali tal-kanzunetta "Naatu Naatu" mill-film Indjan tal-2022 bil-lingwa Telugu *RRR* inġibed fil-Palazz Mariinskyi f'Awwissu 2021. Il-kanzunetta rebħet il-Golden Globe Award tal-2022 għall-Aqwa Kanzunetta Oriġinali u l-95 Academy Award għall-Aqwa Kanzunetta Oriġinali.

## Gallerija

Stampa:Марії́нський пала́ц у Києві.jpg|Veduta tan-naħa ta' wara tal-palazz mill-ġonna tiegħu.
Stampa:Clinton Kuchma 2000 Kiev.jpg|Il-palazz minn ġewwa. Il-President Kuchma jitkellem mal-eks President tal-Istati Uniti Bill Clinton fil-5 ta' Ġunju 2000.
Stampa:Visit of Prince Nikolaus of Liechtenstein to Ukraine 04.jpg|Iż-żjara uffiċjali tal-Prinċep Eredi Alois tal-Liechtenstein fi Kiev f'Ġunju 2018.
Stampa:Украина, Киев - Мариинский дворец 05.jpg|Il-palazz huwa mdawwar b'ċint bil-ħadid ferrobattut.
Stampa:Маріїнський палац Київ 1911.jpg|Il-Palazz Mariinskyi fl-1911.
Stampa:Царський (Маріїнський) палац Київ 1888.jpg|Il-Palazz Mariinskyi Palace fl-1888.
Stampa:Joe Biden visit to Kyiv 02.jpg|Il-President tal-Istati Uniti Joe Biden mal-President Ukren Volodymyr Zelenskyy fi Kiev fl-20 ta' Frar 2023.


## Referenzi
Claude de la Sengle

**Claude de la Sengle** (1494 &#x2013; 18 ta’ Awwissu 1557) kien it-48 Gran Mastru tal-Ordni ta’ Malta, mill-1553 sa mewtu fl-1557. Is-suċċessur tiegħu kien Jean Parisot de Valette.

Imwieled Franza, Sengle, beda l-karriera militari tiegħu bħala balliju tal-langue Franċiża tal-Ordni. Kien involut sew fil-battalji tal-Kavallieri fil-Mediterran u fl-Afrika ta’ Fuq kontra l-kursari Ottomani mmexxija mill-Ammiral Turgut Reis, u partikolarment fil-ġlidiet għal Djerba u Tripli.

Sengle kellu impatt konsiderevoli fuq it-tisħiħ militari ta' Malta, notevolment billi beda l-iżvilupp tal-belt ta' l-Isla fl-1554, li aktar tard isemmiet għalih u bdiet tuża l-arma tiegħu. Huwa kabbar ukoll il-Forti San Mikiel f'sur ewlieni u lesta l-Forti Sant'Iermu, li kien inbeda mill-predeċessur tiegħu, il-Gran Mastru Juan de Homedes y Coscon.

Aktar tard, Karlu V ried jagħti Mehdia lill-Ordni, iżda l-kummissjoni li twaqqfet għal dan iddeċidiet li kienet se tkun tiswa wisq biex tinżamm. Għalhekk, Karlu V ordna lill-Viċire ta’ Sqallija, Juan de Vega, biex jeqridha biex jipprevjeni l-okkupazzjoni Musulmana. Vega ħaraq lil Mehdia, iżda rritalja kontra Malta talli ma aċċettatx il-belt u pprojbixxa l-esportazzjoni tal-qamħ lejn il-gżira. Biex jiġġieled dan, Sengle ġab Malta lill-inġinier Vincenzo Vogo biex jaġġorna l-imtieħen ħalli l-popolazzjoni ma tmutx bil-ġuħ.

It-tromba li ħakmet lill-Port il-Kbir aktarx li seħħet matul ir-renju ta’ Sengle fl-1555 jew fl-1556, għalkemm xi sorsi jgħidu li seħħet fl-1551. Skont xi sorsi, erba’ galljuni bl-isem ta’ *Santa Fè*, *San Michele*, *San Filippu*, u *San Claudio* nqalbu fit-tromba tal-arja u kellha tasal għajnuna minn barra biex l-Ordni tissostiwixxi dawn il-galjuni b'oħrajn ġodda. Fl-1557, il-Prijur François de Lorena kkmanda ħamsa mill-galljuni tal-Ordni u huma tqabdu ma' flotta Musulmana 'l barra minn Rodi. L-Ottomani rebħu t-taqbida, u mietu ħafna nies. Il-galjuni li kien fadal waslu fil-Port il-Kbir fis-17 ta’ Ġunju, u Sengle u ħafna oħrajn bkew meta semgħu bit-telfa ta' dawk li mietu fit-taqbida.

Wara din it-telfa, saħħet Sengle marret lura u rtira lejn Boschetto. Huwa miet fit-18 ta' Awwissu 1557 fl-Imdina u ndifen fil-Kappella ta' Sant'Anna ġewwa l-Forti Sant'Anġlu. Qalbu kienet midfuna fil-Knisja tal-Lunzjata, barra r-Rabat. Aktar tard fis-seklu 16 il-fdalijiet tiegħu ġew imċaqalqa għall-kripta tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Muniti tal-Gran Mastru Claude de la Sengle fuq coinsofmalta.com
Tromba li ħakmet lill-Port il-Kbir ta' Malta

It**-tromba li ħakmet lill-Port il-Kbir ta’ Malta** kienet wieħed mill-aktar trombi tal-arja fatali rekordjati madwar id-dinja, u qatlet mill-inqas 600 persuna, Hija bidet bħala bħala tromba tal-baħar fil-Port il-Kbir ta' Malta fejn qatlet mijiet ta’ nies li għerqu meta nqalbu l-bastimenti li kienu fuqhom. Mill-inqas erbgħa mill-galljuni tal-Ordni, *Santa Fè*, *San Michele*, *San Filippu* u *San Claudio*, inqalbu fit-tromba. Id-dettalji tat-tromba mhux magħrufa, peress li s-sorsi jikkonfliġġu jekk gratx fit-23 ta’ Settembru 1551 jew it-23 ta’ Settembru 1556. TORRO jindika klassifikazzjoni ta' T7 fuq l-iskala TORRO, ekwivalenti għal F3 fuq l-iskala Fujita.

## Referenzi
Didier de Saint-Jaille

**Didier de Saint-Jaille** (miet fis-26 ta' Settembru 1536) kien is-46 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann bejn l-1535 u l-1536.

De Saint-Jaille kien nobbli Franċiż li daħal mal-Kavallieri Ospitaller bħala parti mil-Langue ta' Franza. Kien partikolarment magħruf għall-prudenza kbira tiegħu, u ġie elett bħala Gran Mastru wara l-mewt ta’ Piero de Ponte. Dak iż-żmien kien qiegħed Franza, u għalkemm lesta biex imur Malta marad f'Montpellier u miet fis-26 ta’ Settembru 1536 qabel ma wasal fil-gżira.

Kien l-uniku Gran Mastru ta’ Malta li ma mietx u ma kienx midfun f’Malta stess, apparti Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, li ħalla l-gżejjer mat-tkeċċija tal-Ordni fl-1798. B’kumbinazzjoni, kemm Didier de Saint-Jaille kif ukoll Hompesch huma midfuna f’Montpellier.

Waqt li kien 'il bogħod minn Malta, il-kavallier Jacques Pelliquen serva bħala Logutenent tal-Gran Mastru, u matul il-ħakma tiegħu suldati Maltin u Kalabriżi qerdu t-Torri El Haid li kien qrib Tripli, li f'dak iż-żmien kienet fil-pussess tal-Ordni.

## Referenzi
Piero de Ponte

**Piero de Ponte** (26 ta' Awwissu 1462 &#x2013; 17 ta' Novembru 1535) kien il-45 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann bejn l-1534 u l-1535.

Oriġinarjament minn Asti, fit-Tramuntana tal-Italja u kien dixxendent tal-familja antika ta’ Casal-Gros u Lombriax. Sar Kavallieri Osptalier u kien gvernatur tal-Ordni tal-gżira ta’ Lango meta Rodi waqgħet f’idejn l-Ottomani fl-1 ta' Jannar 1523, u kien għadu hemm fl-1534 meta rċieva l-aħbar tal-elezzjoni tiegħu għall-kariga ta' Gran Mastru tal-Ordni biex jieħu post Philippe Villiers de L'Isle-Adam f'Malta. Wara li ġie elett għamel xahrejn f'Calabria, u wasal Malta fl-10 ta’ Novembru 1534.

L-ewwel muniti tal-Ordni li se nħadmu f’Malta saru fi żmien del Ponte. F'Ġunju 1535 il-Gran Mastru bagħat il-flotta tal-Ordni biex tiġġieled fil-konkwista ta' Tunis.

Del Ponte miet fit-18 ta’ Novembru 1535, 15-il xahar wara l-elezzjoni tiegħu. Huwa kien midfun fil- Kappella ta’ Sant’Anna fil-Forti Sant’Anġlu, il-Birgu, Malta. Eventwalment il-fdalijiet tiegħu ġew midfuna fil-kripta tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Muniti tal-Gran Mastru Piero de Ponte
Pietro del Monte

**Pietro del Monte** (1499 − 26 ta' Jannar 1572) kien nobbli Taljan li kien il-50 Gran Mastru tal- Ordni ta' San Ġwann mill-1568 sal-1572.

Pietro del Monte twieled fl-Italja fl-1499. Ismu propju kien Guido Lotti, iżda ħa l-isem San Savino del Monti fl-1550. Huwa kien neputi tal-Papa Ġulju III. Qabel wasal Malta kien patri f'Capua. Huwa ġġieled fl-assedju ta' Rodi fl-1522.

Matul l-Assedju l-Kbir ta' Malta tal-1565, del Monte kien fil-kmand tal-Forti San Mikiel fl-Isla. Għal ħafna mill-assedju, il-forti kien maqtugħ mill-biċċa l-kbira tal-kumplament tal-forzi tal-Ordni fil- Birgu. Del Monte irnexxielu jżomm il-forti għal 55 jum sal-wasla tal-forza ta' għajnuna ta' de Toledo fit-8 ta' Settembru.

Del Monte inħatar bħala Gran Mastru fit-23 ta' Awwissu 1568, tlett ijiem wara l-mewt ta' Jean Parisot de Valette. Matul il-ħakma tiegħu bħala Gran Mastru, del Ponte kompla l-bini tal-kapitali l-ġdida Valletta. Fl-1569, bena Bieb Del Monte fuq disinn ta' Francesco Laparelli. Dan il-bieb twaqqa' mill-Ingliżi fl-1884 biex jagħmel il-post għal bieb akbar magħruf bħala Victoria Gate. L-Ordni imxiet uffiċjalment mill-Birġu lejn il-belt Valletta fi żmien ir-renju ta' del Monte, fit-18 ta' Marzu 1571.

Il-flotta tal-Ordni ġiet imsaħħa wkoll matul ir-renju tiegħu, u ħadet sehem b'suċċess fil-Battalja ta' Lepanto fis-7 ta' Ottubru 1571.

Del Monte miet fis-26 ta' Jannar 1572 u warajh laħaq Gran Mastru Jean de la Cassière.

## Ħoloq esterni

* Muniti tal-Granmastru Pierre de Monte

## Referenzi
C. George Boeree

**Cornelis George Boeree** (15 ta’ Jannar, 1952 – 5 ta’ Jannar, 2021) kien psikologu Amerikan u professur emeritu fl-Università ta’ Shippensburg, li jispeċjalizza fit-teorija tal-personalità u l-istorja tal-psikoloġija.

## Ħajja
Boeree twieled f'Badhoevedorp, ħdejn Amsterdam, fl-Olanda. Huwa mar joqgħod mal-ġenituri u ħuh l-Istati Uniti fl-1956 u trabba f’Long Island, New York. Huwa żżewweġ lil Judy Kovarik fl-1972 u kellu tlett ibniet. Huwa rċieva d-dottorat tiegħu fl-1980 mill-Oklahoma State University. Huwa miet fil-5 ta’ Jannar 2021, fid-dar tiegħu f’Shippensburg, Pennsylvania.

### Xogħlijiet fuq il-psikoloġija
Boeree kien l-awtur tal-ewwel testi tal-psikoloġija onlajn, li huwa għamel disponibbli mingħajr ħlas għall-istudenti u partijiet interessati oħra li bdew fl-1997. Ġew tradotti għall-Ġermaniż, Spanjol, u Bulgaru. Ġew ippubblikati tnejn mill-kotba tiegħu, wieħed dwar it-teoriji tal-personalità u ieħor dwar l-istorja tal-psikoloġija.

### Lingua Franca Nova
Boeree kien ukoll l-inventur tal-lingwa awżiljarja Lingua Franca Nova, li dehret għall-ewwel darba fl-1998 fuq l-Internet. Kien il-koeditur tad-dizzjunarju Lingua Franca Nova.

## Referenzi
Leeds United FC

**Leeds United Football Club** huwa klabb tal-futbol professjonali Ingliż ibbażat f'Leeds, fir-reġjun ta' Yorkshire  fir-Renju Unit, u li jilgħab fil-Premier League.

Il-klabb ġie ifformat fis-sena 1919 wara x-xoljiment sforzat ta' Leeds City FC mill-awtoritajiet kalcistiki Inglizi fuq allegat irregolaritajiet. Sa minn meta ġew ifformati, Leeds United dejjem lagħhbu f'Elland Road, grawnd li jesa' 37,608 ruħ.

## Storja

Leeds United huwa wieħed mill-iktar timijiet li rebħu unuri ġewwa l-Ingilterra. Huma rebħu l-kampjonat Ingliż tlett darbiet, bl-ahhar darba tkun fis-sena' 1991-92, l-ahhar sena qabel gie ifformat il-Premier League. Apparti l-ogħla diviżjoni, Leeds United rebħu wkoll erbgħa darbiet it-Tieni Diviżjoni, darba l-FA Cup u l-Football League Cup, u darbtejn il-FA Community Shield u it-Tazza tal-Fieri. Il-maġġor parti tal-unuri ġew taht il-gwida tal-mibki Don Revie fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet.

Il-klabb oriġinarjament kienu jilghabu bil-blu u l-isfar, il-kuluri uffiċjali ta Leeds, pero fis-sittinijiet l-imsemmi Don Revie kien bidel il-kuluri kollha ghall-abjad biex jimita lir-Real Madrid. Il-karatteristiċi tal-emblema preżenti ta' Leeds United jinkludu il-Warda l-Bajda ta' York, is-simbolu ta' Yorkshire.

Ir-rivali eterni ta Leeds United huma Manchester United. Rivali ohra ta Leeds United jinkludu Chelsea u Millwall FC, kif ukoll it-Torok ta' Galatasaray. 

Fl-istaġun 1979-80, Leeds United kienu lagħbu kontra Valletta fl-ewwel round tal-UEFA Cup. L-ewwel logħba kienet intlagħbet ġewwa l-Empire Stadium fil-Gżira, fejn Leeds kienu harġu rebbieħa bl-iskor ta' 4-0. Fil-logħba tar-ritorn ġewwa Elland Road, Leeds issiġillaw posthom għar-rawnd li jmiss b'rebħa ta' 3-0. Sa' issa, ir-rawnd kontra Valletta kien l-unika darba fejn Leeds lagħbu konta opposiżżjoni Maltija f'logħba kompetittiva.

## Unuri

### Kompetizzjonijiet domestiċi

* **[[L-Ewwel Diviżjoni tal-Football League|L-Ewwel Diviżjoni]] (l-ogħla diviżjoni): 3**
:1968–69, 1973–74, 1991–92

* **[[L-Ewwel Diviżjoni tal-Football League|L-Ewwel Diviżjoni]] (it-tieni l-ogħla diviżjoni): 5**
:1923–24, 1963–64, 1989–90, 2019–20, 2024–25

* **[[FA Cup]]: 1**
:1971–72

* **[[Football League Cup|League Cup]]: 1**
:1967–68

* **[[FA Community Shield|FA Charity/Community Shield]]: 2** 
:1962, 1992

### Kompetizzjonijiet internazzjonali

* **[[Tazza tal-Fieri]]: 2**
:1967–68, 1970–71

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
Innu

**Innu** huwa tip ta' għanja, u parzjalment sinonimu mal-kanzunetta devozzjonali, miktuba speċifikament għall-iskop ta' adorazzjoni jew talb, u tipikament indirizzata lid-divinitajiet, jew lil figura prominenti jew personifikazzjoni. Il-kelma innu ġejja mill-Grieg ὕμνος (hymnos), li tfisser "kanzunetta ta' tifħir". 

Il-kant jew il-kompożizzjoni tal-innijiet tissejjaħ hymnody. Kollezzjonijiet ta' innijiet huma magħrufa bħala innijiet jew kotba tal-innijiet. L-innijiet jistgħu jinkludu jew ma jistgħux jinkludu akkumpanjament strumentali.

Xi eżempji: L-Innu Malti u Innu tal-Emerati Għarab Magħquda.
Sevil Shhaideh

**Sevil Shhaideh** (pronunzja Rumena: [ˈsevil ˈʃajde]; kunjomha xebba **Geambec** (bit-Tatari tal-Krimea: Cambek); twieldet fl-4 ta' Diċembru 1964) hija ekonomista, uffiċjal tal-gvern u politiku Rumena. Fil-21 ta' Diċembru 2016, hija ġiet proposta bis-Soċjalisti Demokratiċi biex tkun il-Prim Ministru tar-Rumanija, iżda ġiet rifjutata mill-President Klaus Iohannis.

## Studji u karriera
Shhaideh twieldet fl-4 ta' Diċembru 1964, f'Constanța, ir-Rumanija. Ommha Muezel Cambek (kunjomha xebba Karpat) għandha oriġini Tatari tal-Krimea u missierha Saedin Cambek għandu oriġina Torka. Fl-1987 hija ggradwat mill-Akkademja tax-Xjenzi Ekonomiċi ta' Bukarest, fil-Fakultà tal-Ippjanar Ekonomiku u ċ-Ċibernetika. Imbagħad ħadmet fl-amministrazzjoni pubblika tal-Kontea ta' Constanța, u saret kap tad-Direttorat Ġenerali għall-Proġetti. Fl-istess żmien, hija kienet il-koordinatur tal-Unjoni Nazzjonali tal-kunsilli tal-kontej Rumeni. Mill-2012 hija ħadmet bħala segretarja tal-istat fil-Ministeru għall-Iżvilupp Reġjonali.

Bejn Mejju u Novembru 2015 Shhaideh kienet Ministru għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Amministrazzjoni Pubblika fil-gvern Soċjal-Demokratiku mmexxi minn Victor Ponta, is-suċċessur ta' Liviu Dragnea.

Fil-21 ta' Diċembru 2016 ġiet indikata mill-partiti tal-PSD u tal-ALDE bħala kandidata għal Prim Ministru lill-President tar-Rumanija Klaus Iohannis. Dragnea, il-mexxej tal-PSD, indika li kien se jżomm ir-responsabbiltà politika kumplessiva ta' gvern ta' Shhaideh. Li kieku ġiet approvata, hija kienet tkun l-ewwel mara u l-ewwel Musulmana li kienet tkun laħqet f'dik il-kariga. Fis-27 ta' Diċembru, Iohannis, li ġej mill-Partit Liberali Nazzjonali tal-koalizzjoni fil-gvern, irrifjuta n-nomina, u dan wassal biex Dragnea u Călin Popescu-Tăriceanu, il-mexxej tas-sħab fil-koalizzjoni tal-Alleanza tal-Liberali u d-Demokratiċi, biex jakkużaw lil Iohannis li kien qed jilgħab logħba politika partiġjana u talbuh jikkunsidra li jirriżenja mill-Presidenza.

## Ħajja personali
Il-familja ta' Shhaideh għandha fidi Musulmana Sunnita u kienet tagħmel parti mill-minoranzi etniċi Torok u Tatari li ilhom stabbiliti ferm fir-Rumanija. Ommha hija n-neputija tal-istoriku Tork Kemal Karpat.

Shhaideh iżżewġet lin-negozjant Sirjan Akram Shhaideh (bl-Għarbi: أكرم شهيدة); il-politiku Rumen Liviu Dragnea kien xhud fiċ-ċerimonja tat-tieġ tagħhom fl-2011. Skont dikjarazzjoni tal-interessi finanzjarji ta' Lulju 2015, il-koppja huma sidien ta' tliet proprjetajiet fis-Sirja, waħda f'Latakia u tnejn f'Damasku.

## Referenzi
IShowSpeed

**Darren Watkins Jr.** (twieled fl-21 ta' Jannar 2005), magħruf aħjar bħala **IShowSpeed**, huwa mużiċista u kantant mill-Istati Uniti.

## Diskografija

### Songs

* Dooty Booty (2021)
* Shake (2021)
* *God Is Good* (2022)
* *Ronaldo (Sewey)* (2022)
* *World Cup* (2022)
* *Dogs* (2023)
French appétit

**S.A.R.L French appétit** ( Pronunzja Franċiża: ​ fʁɛnʃ‿apeti] ), magħrufa aktar bħala **French appétit**, hija kumpanija privata b'responsabbiltà limitata bi kwartieri ġenerali f'Pariġi, Franza . Appétit Franċiż huwa bejjiegħ bl-imnut u bl-ingrossa internazzjonali ta ' oġġetti tal-konsumatur ta' ikel u iġjene li jimxu malajr .  Flimkien mal-kwartieri ġenerali tagħha f'Pariġi, il-kumpanija topera wkoll mill-ibliet ta' Trappes u Châlons-en-Champagne fi Franza. 

Twaqqfet fl-2023 f'Pariġi minn Rafik Zribi, negozjant Franċiż u alumnus tal- Iskola tal-Ġestjoni IÉSEG .  

Fil-bidu, il-marka kienet ifoċċata fuq it-tisjir ta' kaxxi ta' snacks Franċiżi permezz ta' mudell ta' negozju bbażat fuq abbonament, li kien jindirizza lill-klijenti internazzjonali. Imma b'mod gradwali, ħadu passi biex jiżdiedu l-għażliet tal-prodotti tagħhom biex jinkludu l-opzjonijiet bl-ingrossa.

## Referenzi
Fabrizio del Carretto

**Fabrizio del Carretto** (1455 &#x2013; 10 ta’ Jannar 1521) kien nobbli Taljan u t-43 Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitalieri mill-1513 sal-1521.

Carretto twieled f'Finale Ligure fil-Liguria fl-1455, ir-raba' wild ta' Giovanni del Carretto, Markiż ta' Finale, u ta' martu, Valentina Adorno, bint Barnaba Adorno, Doġju ta' Ġenova. Ħuh l-kbir kien il-Kardinal Carlo Domenico del Carretto.

Wara li daħal mal-Kavallieri Osptarieri ta’ età żgħira, Carretto qatta’ xi snin f'Rodi iżda fl-1491 reġa’ lura l-Italja, fejn kiseb l- kmandand ta’ Santa Marija tat-Tempju tas-Salib Imqaddes f’Milan, mingħand il-Papa Innoċenz VIII.

Organizzatur kapaċi, Carretto ġie ripetutament inkarigat mill-Ordni biex iwaqqaf kċejjen u vapuri f’Ġenova biex jintużaw fid-difiża ta’ Rodi, u fl-1500 inħatar kaptan tal-kċejjen. Madankollu, fl-1502 huwa stabbilixxa Ruma minħabba li l-Gran Mastru għamlu Prokuratur Ġenerali tal-Ordni tas- Santa Sede . Fl-1505, sar marixxall ta’ Santa Ewfemija. Fl-1509, sar Ammirall tal-Ordni u, konsegwentement, kap tal-Lingwa Taljana. Ġie fdat b’kompiti importanti mill -Papa Ġulju II, li akkumpanjah fil- Ħames Konċilju tal-Lateran fl-1512.  Imbagħad reġa’ lura Rodi, fejn mexxa żewġ vapuri għas-servizz tal-Ordni.

Fl-24 ta’ Novembru 1513, il-Gran Mastru Guy de Blanchefort miet qrib il-gżira ta' Zakynthos, iżda l-aħbar ma waslitx f’Rodi qabel it-13 ta’ Diċembru. Jumejn wara, fil-15 ta’ Diċembru, Carretto ġie elett Gran Mastru. Fis-seba’ snin tal-gvern tiegħu, saħħaħ id-difiżi tal-belt ta’ Rodi u l-gżejjer l-oħra tad-Dodecanese, u pprovda lill-fortizzi bi provvisti abbundanti ta’ ikel u artillerija.

Carretto miet f’Rodi, wara marda qasira, fl-10 ta’ Jannar 1521. Kien l-aħħar Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitalieri li miet f’Rodi. Matul ir-renju tas-suċċessur tiegħu Philippe Villiers de L'Isle-Adam, l-Ordni tilfet Rodi f'idejn l-Imperu Ottoman u fl-1530  mexxiet il-bażi tagħha għal Malta.

## Referenzi
Lesya Ukrainka

**Lesya Ukrainka**  (pronunzja Ukrena: [ˈlɛsʲɐ ʊkrɐˈjinkɐ]; imwielda **Larysa Petrivna Kosach**, (1871–1913) kienet waħda mill-aktar kittieba tal-letteratura Ukraina, magħrufa l-aktar għall-poeżiji u d-drammi tagħha. Kienet ukoll attivista politika, ċivili u femminista.

Fost ix-xogħlijiet l-aktar magħrufa tagħha hemm il-kollezzjonijiet ta’ poeżiji *Fuq il-Ġwienaħ tal-Għanjiet* (1893), *Ħsibijiet u Ħolm* (1899), *Eki* (1902), il-poeżija epika *Ħrafa Antika* (1893), *Kelma Waħda* (1903), u r-drammi *Prinċipessa* (1913), *Cassandra* (1903—1907), *Fil-Katakombi* (1905), u *L-Għanja tal-Foresta* (1911).

## Legat
Hemm ħafna monumenti għal Lesya Ukrainka fl-Ukrajna u diversi ex-Repubbliki Sovjetiċi oħra. Partikolarment f'Kiev, hemm monument ewlieni fit-triq prinċipali msemmija għaliha u monument iżgħar fil-Park Mariinskyi (ħdejn il-Palazz Mariinskyi). Hemm ukoll bust fir-rajon ta' Qaradağ tal- Ażerbajġan. Wieħed mit-teatri ewlenin ta' Kiev, it-Teatru Akkademiku Nazzjonali Lesya Ukrainka huwa komunament magħruf sempliċiment bħala t-*Teatru Lesya Ukrainka Theatre* .

B'inizjattivi ta' dijaspori Ukreni lokali, hemm diversi soċjetajiet ta' tifkira u monumenti lilha madwar il-Kanada u l-Istati Uniti, l-aktar monument fuq il-kampus tal- Università ta' Saskatchewan f'Saskatoon, Saskatchewan. Hemm ukoll bust ta' Ukrainka f'Soyuzivka fl-Istat ta' New York.

Kull sajf mill-1975, Ukreni f’Toronto jinġabru ħdejn il-monument ta’ Lesya Ukrainka f’High Park biex jiċċelebraw ħajjitha u x-xogħolha.

Il-kompożitur Ukren Tamara Maliukova Sidorenko (1919–2005) mmużikat bosta poeżiji ta' Ukrainka.

Il-Bank Nazzjonali tal-Ukrajna ħareġ karta tal-flus ta’ ₴200 li turi lil Lesya Ukrainka.

Skont il-konsulent tal-immaġini Oleh Pokalchuk, il-pettinatura ta' Ukrainka ispirat iż-żagarella minn fuq ir-ras ta' Yulia Tymoshenko.

Skont Google Trends, fl-2020 Lesya Ukrainka kienet it-tielet fil-klassifika ta' ismijiet ta' nisa Ukreni imfittixja fuq Google fl-Ukrajna (l-aqwa tnejn kienu Tina Karol u Olha Polyakova).

Fis-16 ta' Novembru 2022 Vjal Pushkin f'Dnipro inbidillu ismu għal Vjal Lesya Ukrainka Avenue.

## Referenzi
Hryvnia Ukrena

Il**-hryvnia** jew **hryvnya** (/(hə)ˈrɪvniə/(hə-)RIV-nee-ə; abbr.: грн *hrn*; simbol: **₴**; kodiċi: **UAH**) ilha l-munita nazzjonali tal-Ukrajna mit-2 ta’ Settembru 1996. Il-hryvnia hija maqsuma f'100 kopiyok. Dan huwa msemmi għall-qis tal-piż użat f'Kievan Rus'.

## Simbolu tal-munita

Is-simbolu tal-hryvnia huwa ittra Ukraina kursiva He (*г*), b'żewġ sinjali orizzontali doppja f'nosha (₴), li jissimbolizza l-istabbiltà, simili għal dik użata f'simboli tal-munita oħra bħall-yen (¥), l-ewro (€), ir-Rupee Indjana (₹), u yuan Ċiniż (¥ bħas-simbolu mal-yen). Is-sinjal kien kodifikat bħala U+20B4 f'Unicode 4.1 u nħarġet fl-2005  Dan issa huwa ikonoxxut fil-biċċa l-kbira tas-sistemi. Fl-Ukrajna, jekk is-sinjal hryvnia ma jkunx disponibbli, tintuża l-abbrevjazzjoni Ċirillika "грн" (li tista' tiġi translitterata bħala "hrn").

## Referenzi
Kharkiv

**Kharkiv** (IPA: [ˈxɑrkiu̯], magħrufa wkoll bħala **Kharkov** (IPA: [ˈxarʲkəf]), hija t-tieni l-akbar belt u muniċipalità fl-Ukrajna. Tinsab fil-grigal tal-pajjiż u hija l-akbar belt tar-reġjun storiku ta ' Sloboda Ukraina. Kharkiv huwa ċ-ċentru amministrattiv ta' Kharkiv Oblast u tar-Rajon ta' Kharkiv li jdawwarha. Għandha popolazzjoni ta' 1,421,125 (stima tal-2022). 

Kharkiv twaqqfet fl-1654 bħala fortizza, u kibret sa ma saret ċentru ewlieni tal-industrija, il-kummerċ u l-kultura Ukrajna fl- Imperu Russu. Fil-bidu tas-seklu 20, il-belt kienet fil-biċċa l-kbira Russa fil-popolazzjoni, iżda hekk kif l-espansjoni industrijali ġibdet aktar ħaddiema mill-kampanja, u hekk kif l-Unjoni Sovjetika mmoderat ir-restrizzjonijiet preċedenti fuq l-espressjoni kulturali Ukrajna, l-Ukreini saru l-akbar grupp etniku fil-belt sa faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija. Minn Diċembru 1919 sa Jannar 1934, Kharkiv kienet l-ewwel kapitali tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukrajna .

Kharkiv hija ċentru kulturali, xjentifiku, edukattiv, tat-trasport u industrijali ewlieni tal-Ukrajna, b'bosta mużewijiet, teatri u libreriji, inklużi l-katidrali tal-Lunzjata u tad-Dormizzjoni, il-bini Derzhprom fi Pjazza Libertà, u l-Università Nazzjonali ta' Kharkiv. L-industrija għandha rwol sinifikanti fl-ekonomija ta' Kharkiv, speċjalizzata primarjament fil-makkinarju u l-elettronika. Hemm mijiet ta' faċilitajiet industrijali madwar il-belt, inklużi l-Uffiċċju tad-Disinn Morozov, il-Fabbrika Malyshev, Khartron, Turboatom, u Antonov .

F'Marzu u April 2014, il-forzi tas-sigurtà u l-kontrodimostranti għelbu l-isforzi mis-separatisti appoġġjati mir-Russi biex jieħdu l-kontroll tal-belt u l-amministrazzjoni reġjonali. Kharkiv kienet mira ewlenija għall-forzi Russi fil-kampanja tal-Grigal tal-Ukrajna matul l-invażjoni Russa tal-Ukrajna tal-2022 qabel ma ġew imbuttati lura lejn il-fruntiera bejn ir-Russja u l-Ukrajna . Il-belt għada taħt attakki intermittenti mir-Russja.

## Referenzi