Ġonna Klassiċi ta' Suzhou

Il-**Ġonna Klassiċi ta' Suzhou** (biċ-Ċiniż: 苏州园林; bil-Pinjin: *Sūzhōu yuánlín*; bid-djalett ta' Suzhou (Wugniu): *sou<sup>1</sup>-tseu<sup>1</sup> yoe<sup>2</sup>-lin<sup>2</sup>*) huma grupp ta' ġonna fil-belt ta' Suzhou, f'Jiangsu, iċ-Ċina, li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

Dawn il-ġonna jkopru perjodu ta' kważi elf sena, minn żmien id-dinastija Song tat-Tramuntana sal-aħħar tad-dinastija Qing (is-sekli 11-19). Il-biċċa l-kbira minnhom inbnew minn studjużi, li standardizzaw bosta mill-karatteristiċi tad-disinn tal-ġonna klassiċi Ċiniżi b'pajsaġġi maħluqa b'xenarji naturali taparsi bil-blot, bl-għoljiet u bix-xmajjar, b'paviljuni u b'pagodi ppożizzjonati b'mod strateġiku.

L-estetika u s-sottilezza eleganti tal-ġonna ta' dawn l-istudjużi, kif ukoll l-istil u l-karatteristiċi delikati tagħhom, spiss ġew imitati f'diversi ġonna f'inħawi oħra taċ-Ċina, inkluż id-diversi Ġonna Imperjali, bħal dawk tal-Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde. Skont l-UNESCO, il-ġonna ta' Suzhou "jirrappreżentaw l-iżvilupp tad-disinn tal-ġonna pajsaġġistiċi Ċiniżi matul iktar minn elfejn sena", u huma l-"iżjed forma raffinata" ta' arti tal-ġonna.

Dawn il-ġonna pajsaġġistiċi ffjorixxew matul nofs id-dinastija Ming sal-bidu tad-dinastija Qing, u rriżultaw f'saħansitra 200 ġnien privat. Illum il-ġurnata, hemm 69 ġnien ippreservat f'Suzhou u kollha huma ddeżinjati bħala "Siti ta' Wirt Nazzjonali" protetti. Fl-1997 u fis-sena 2000, tmienja mill-ifjen ġonna f'Suzhou flimkien mal-ġnien fir-raħal tal-qedem fil-qrib ta' Tongli tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO biex jirrappreżentaw l-arti tal-ġonna klassiċi tal-istil ta' Suzhou.

Fost id-disinjaturi famużi tal-ġonna ta' Suzhou hemm Zhang Liang, Ji Cheng, Ge Yuliang u Chen Congzhou.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Ġonna Klassiċi ta' Suzhou ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997 u s-sit ġie estiż fis-sena 2000.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Komponenti

## Pjan ta' monitoraġġ komprensiv
Is-sit jiġi mmonitorjat skont pjan ta' monitoraġġ komprensiv u minn żmien għal żmien isiru proġetti pprogrammati ta' żamma u ta' konservazzjoni fil-ġnien kollha. L-Uffiċċju Amministrattiv Muniċipali tal-Ġonna ta' Suzhou huwa responsabbli għat-twettiq ta' dawn il-proġetti.

## Referenzi