Suq Ċentrali ta' Ljubljana

Is-**Suq Ċentrali ta' Ljubljana** (bis-Sloven: *Osrednja ljubljanska tržnica*) huwa suq f'Ljubljana, il-belt kapitali tas-Slovenja. Il-binja tas-suq fuq xatt ix-xmara xi kultant jissejjaħ is-**Suq ta' Plečnik** (bis-Sloven: *Plečnikova tržnica*). Is-suq ġie ddisinjat minn Jože Plečnik bejn l-1931 u l-1939. Huwa estiż bejn il-Pont Triplu u l-Pont tad-Dragun, fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Ljubljanica. Is-suq u l-Pjazza ta' Vodnik (bis-Sloven: *Vodnikov trg*) fejn jinsab, huma monumenti kulturali ta' importanza nazzjonali. Is-suq parzjalment jinsab ukoll fix-Xatt ta' Adamič u Lunder Embankment (bis-Sloven: *Adamič-Lundrovo nabrežje*) u fil-Pjazza ta' Pogačar (*Pogačarjev trg*).

## Storja
It-terremot tal-1895 qered monasteru antik b'kulleġġ djoċesan għall-bniet. Wara li l-binja mġarrfa tneħħiet, il-Pjazza ta' Vodnik intużat għas-suq fil-beraħ. Il-binja tas-suq attwali, iddisinjata mill-arkitett Jože Plečnik, inbniet bejn l-1940 u l-1942 mill-kumpanija ta' Matko Curk. Oriġinarjament il-binja kienet tkopri erja ta' 1,876 metru kwadru.

Id-disinn tal-kumpless jirrifletti influwenzi Rinaxximentali. Ġie maħsub bħala suq fuq żewġ sulari li jsegwi l-kurvatura tax-xmara. Fuq in-naħa li tħares fuq ix-xmara, is-suq għandu twieqi semiċirkolari, filwaqt li fuq in-naħa tat-triq hemm passaġġ bil-kolonni. Sabiex jitħallew il-veduti tax-xmara, il-binja għandha interruzzjoni fi ħdanha permezz ta' żewġ loġoġ fil-beraħ bil-kolonni. Is-saqaf huwa miksi b'madum tal-konkos.

Plečnik ippjana li jimla l-vojt tan-nofs bejn is-swali tas-suq b'pont mgħotti monumentali li jikkollega max-Xatt ta' Petkovšek (bis-Sloven: *Petkovškovo nabrežje*), iżda d-disinn tiegħu ma twettaqx mill-ewwel. Il-pjanijiet tiegħu għal pont twettqu finalment f'Lulju 2010, meta ġie inawgurat il-Pont il-ġdid ta' Tal-Laħam.

## Suq
Is-suq jiftaħ kuljum għajr nhar ta' Ħadd. Għandu suq tal-fjuri f'salib it-toroq bejn il-Pjazza ta' Pogačar u l-Pjazza ta' Vodnik, suq tal-ħut u tal-frott imnixxef fis-sular ta' taħt tas-suq, u gabbani tal-prodotti tal-ħami, tal-ħalib u tal-laħam fiż-żewġ sulari. Il-passaġġ bil-kolonni fuq in-naħa tal-Pont Triplu jagħti kenn għall-gabbani tal-ħxejjex aromatiċi, tal-ħwawar, tal-arti u tal-artiġjanat.

## Status legali

Minn Ottubru 2008, is-suq ġie proviżorjament protett mill-Ministeru Sloven għall-Kultura taħt Vasko Simoniti bħala monument kulturali ta' importanza nazzjonali. Id-digriet ġie annullat mis-suċċessur tiegħu Majda Širca fi Frar 2009. F'Marzu 2012, il-protezzjoni fil-livell statali reġgħet ġiet ippromulgata minn Žiga Turk għal sena bil-protezzjoni tas-Sit Arkeoloġiku tal-Pjazza ta' Vodnik. Minn Ġunju 2012 hemm tilwim fi ħdan il-Muniċipalità tal-Belt ta' Ljubljana, bl-għan li jinbena parkeġġ taħt is-suq, u dan ittella' fil-Qorti Kostituzzjonali Slovena. Il-protezzjoni ġiet approvata mill-inizjattiva ċivili *Tržnice ne damo* ("Mhux se nċedu s-suq").

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Suq Ċentrali ta' Ljubljana huwa wieħed mit-tmien komponenti li jiffurmaw ix-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi