SPARQL

**SPARQL** (pronunzjata "" /ˈspɑːkəl/, akronimu rikorsiv għal **SPARQL Protocol and RDF Query Language**) hija lingwa tat-tfittix RDF — jiġifieri, lingwa tat-tfittix semantika għal database — li kapaċi tirkupra u jimmanipula dejta maħżuna fil-format tal-Qafas tad-Deskrizzjoni tar-Riżorsi (RDF). Sar standard mill-*Grupp ta' Ħidma dwar l-Aċċess tad-Dejta RDF (DAWG)* tal-World Wide Web Consortium, u huwa rikonoxxut bħala waħda mit-teknoloġiji ewlenin tal-web semantiku. Fil-15 ta' Jannar 2008, SPARQL 1.0 ġie rikonoxxut mill-W3C bħala rakkomandazzjoni uffiċjali, u SPARQL 1.1 f'Marzu, 2013.

SPARQL jippermetti li mistoqsija (għal tfittixa) tikkonsisti minn mudelli tripli, konġunzjonijiet, disġunzjonijiet, u mudelli opzjonali.

Jeżistu implimentazzjonijiet għal diversi lingwi tal-ipprogrammar. Jeżistu wkoll għodod biex jgħinu fil-kostruzzjoni ta' mistoqsijiet bl-iSPARQL, pereżempju ViziQuer. Barra minn hekk, jeżistu għodod biex jittraduċu mistoqsijiet bl-iSPARQL għal lingwi ta' mistoqsijiet oħra, bħal SQL u XQuery.

## Formi ta' mistoqsijiet
Fil-każ ta' mistoqsijiet li jaqraw dejta mid-database, il-lingwa SPARQL tispeċifika erba' varjazzjonijiet ta' mistoqsijiet differenti għal skopijiet differenti.

; `mistoqsija SELECT`
: Użata biex jiġu estratti valuri mhux ipproċessati. Ir-riżultati jintbagħtu lura f'forma ta' tabella.
; mistoqsija `CONSTRUCT`
: Użata biex tiġi estratta informazzjoni u tittrasforma r-riżultati f'RDF validu.
; mistoqsija `ASK`
: Użata biex tipprovdi riżultat li jista' jkun veru jew falz.
; mistoqsija `DESCRIBE`
: Użata biex jiġi estratt graff RDF.

Kull waħda minn dawn il-forom ta' mistoqsijiet jieħdu blokka `WHERE` biex tirrestrinġi l-mistoqsija, għalkemm, fil-każ tal-mistoqsija `DESCRIBE`, l-`WHERE` hija opzjonali.

SPARQL 1.1 jispeċifika lingwa għall-aġġornament tad-database b'diversi forom ġodda ta' mistoqsijiet.

## Eżempju
Dan huwa eżempju ta' mistoqsija SPARQL li jimmudella l-mistoqsija "X'inhuma l-kapitali tal-pajjiżi kollha fl-Afrika?" :
```sparql
PREFIX ex: <http://example.com/exampleOntology#>
SELECT ?capital
       ?country
WHERE
  {
    ?x  ex:cityname       ?capital   ;
        ex:isCapitalOf    ?y         .
    ?y  ex:countryname    ?country   ;
        ex:isInContinent  ex:Africa  .
  }
```
Varjabbli huma indikati bil-prefiss `?` jew `$`. `?capital` u `?country` se jiġu rritornati. Meta trippla tispiċċa b'punt u virgola (;), is-suġġett ta' din it-tripla se jintuża bħala suġġett fit-tripla li jmiss (fejn it-tripla li jmiss tkun biss par għax tkun bla suġġett). Pereżempju `?x ex:cityname ?capital; ex:isCapitalOf ?y` huwa taqsira għal `?x ex:cityname ?capital.` `?x ex:isCapitalOf ?y.`.

Il-proċessur tal-mistoqsijiet SPARQL se jfittex settijiet ta' trippli li jaqblu ma' dawn l-erba' mudelli tripli, u jorbot il-varjabbli fil-mistoqsija mal-partijiet korrispondenti ta' kull tripla. Importanti li wieħed jinnota hawnhekk hija l-"orjentazzjoni tal-proprjetà" (it-taqbiliet tal-klassi jistgħu jsiru biss permezz ta' attributi tal-klassi jew proprjetajiet – ara Duck typing).

Biex tagħmel il-mistoqsijiet konċiżi, SPARQL jippermetti d-definizzjoni ta' prefissi u URIs b'mod simili għal Turtle. F'din il-mistoqsija, il-prefiss "`ex`" jirrappreżenta "".

## Ara ukoll

* Integrazzjoni Semantika
* Format XML tar-Riżultati tal-Mistoqsija SPARQL
* SPARQL Espressjonijiet tas-Sintassi
* Wikidata

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*