Henri Frederic Amiel

**Henri Frédéric Amiel** (pronunzja bil-Franċiż: ​[ɑ̃ʁi fʁedeʁik amjɛl]; twieled fis-27 ta' Settembru 1821 – miet fil-11 ta' Mejju 1881) kien filosfu morali, poeta u kritiku Żvizzeru.

## Bijografija
Imwieled f'Ġinevra fl-1821, Amiel kien dixxendent minn familja Huguenot li marret tgħix fl-Iżvizzera wara r-revoka tal-Editt ta' Nantes.

Wara li tilef lill-ġenituri tiegħu ta' età bikrija, Amiel ivvjaġġa ħafna, sar midħla mal-mexxejja intellettwali tal-Ewropa, u għamel studju speċjali tal-filosofija Ġermaniża f'Berlin. Fl-1849 huwa nħatar bħala professur tal-estetika fl-Akkademja ta' Ġinevra, u fl-1854 sar professur tal-filosofija morali.

Dawn il-ħatriet, mogħtija mill-partit demokratiku, ċaħħduh mill-appoġġ tal-partit aristokratiku, li kellhom patrunaġġ dominanti għall-kultura kollha tal-belt. Dan l-iżolament ispira ktieb li Amiel baqa' magħruf għalih, il-*Journal Intime* ("Ġurnal Privat"), li wara li ġie ppubblikat wara mewtu, kiseb reputazzjoni Ewropea. Ġie tradott bl-Ingliż mill-kittieba Brittanika Mary Augusta Ward fuq suġġeriment tal-akkademiku Mark Pattison.

Għalkemm mudest bħala volum ta' output, il-Ġurnal ta' Amiel kiseb simpatija li l-awtur ma rnexxilux jikseb f'ħajtu. Minbarra l-*Journal*, huwa pproduċa diversi volumi ta' poeżija u kiteb studji dwar Erasmus, Madame de Stael u kittieba oħra. Il-korrispondenza estensiva tiegħu ma' Égérie, l-isem tal-pinna li ta lil Louise Wyder, ġiet ippreservata u ppubblikata fl-2004.

Huwa miet f'Ġinevra fil-11 ta' Mejju 1881 tal-età ta' 59 sena. Amiel kien midfun fiċ-ċimiterju ta’ Clarens fil-canton ta’ Vaud. Il-lapida għandha kwotazzjoni mill-Ittra lill-Galatin 6,8: "CELUI QUI SEME POUR L'ESPRIT MOISSONERA DE L'ESPRIT LA VIE ETERNELLE." ("min jiżra' biex jogħġob lill-Ispirtu, mill-Ispirtu jaħsad il-ħajja ta' dejjem.")Il-filosfu Franċiż Ludovic Dugas, hu u jipprova jiddeskrivi fenomenu psikoloġiku ġdid, ħa l-l-kelma "depersonalizzazzjoni" mill-*Journal intime* ta' Amiel, "Għalija kollox stramb, nista' noħroġ minn ġismi, tiegħi bħala individwu, jiena depersonalizzat, imbiegħed, 'il bogħod". Dugas qies din id-deskrizzjoni bħala waħda litterali, iżda ftit paragrafi iktar 'l isfel Amiel jiċċara: "jidhirli li dawn l-esperjenzi mentali (transformations mentales) mhuma xejn iktar minn esperjenzi filosofiċi. Mhux marbut ma l-ebda waħda b'mod partikolari".

## Xogħlijiet

* *Berlin au printemps de l’année 1848* (1849).
* *Du mouvement littéraire dans la Suisse romane et de son avenir* (1849).
* *Grains de mil* (1854).
* *Il penseroso* (1858).
* *La Cloche* (1860).
* *La Part du rêve* (1863).
* *L’Escalade de MDCII* (1875).
* *Charles le Téméraire* (1876).
* *Les Étrangères* (1876).
* *L’Enseignement supérieur à Genève depuis la fondation de l’Académie depuis le 5 juin 1559* (1878).
* *Jean-Jacques Rousseau jugé par les Genevois d’aujourd’hui* (1879).
* *Jour à jour* (1880).
* *Fragments d’un journal intime* (1884), it-tieni edizzjoni.
* *Amiel's Journal: The Journal Intime of Henri-Frédéric Amiel* (1885), traduzzjoni ta' Humphry Ward. Macmillan.
* *Philine* (1927).
* *Lettres de jeunesse* (1904).
* *Essais, critiques* (1931).

## Iktar qari

* Arnold, Matthew (1888). "Amiel." In: *Essays in Criticism.* Londra: Macmillan & Co., pp. 300–331.
* Barry, William (1909). "An Apostle of Nirvana: H.F. Amiel." In: *Heralds of Revolt.* Londra: Hodder & Stoughton, pp. 102–119.
* Brooks, Van Wyck (1913). "Amiel." In: *The Malady of the Ideal.* Londra: A.C. Fifield, pp. 81–103.
* Pater, Walter (1901). "Amiel's 'Journal Intime'." In: *Essays from 'The Guardian'.* Londra: Macmillan & Co., pp. 17–37.
* Ward, Mary A. (1921). Introduction to *Amiel's Journal.* Londra: Macmillan & Co., pp. vii–xiii.

## Referenzi