open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi

Is-**Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi** huma sensiela ta’ insedjamenti preistoriċi (jew djar) bil-puntali fl-Alpi jew madwar iż-żona tal-Alpi li nbnew bejn il-5000 u l-500 Q.K. fix-xtut tal-lagi u tax-xmajjar jew fl-artijiet mistagħdra. Fl-2011, 111-il sit li jinsabu mifruxin fl-Iżvizzera (56), fl-Italja (19), fil-Ġermanja (18), fi Franza (11), fl-Awstrija (5), u fis-Slovenja (2) tniżżlu fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Fis-Slovenja, iż-żewġ siti preistoriċi kienu l-ewwel Sit ta’ Wirt Dinji kulturali.

Mill-iskavi li twettqu f’uħud mis-siti nstabet evidenza rigward il-ħajja preistorika u l-mod kif il-komunitajiet tal-qedem kienu jinteraġixxu mal-ambjent tagħhom fiż-Żmien Neolitiku u fi Żmien il-Bronż fl-Ewropa Alpina. Dawn l-insedjamenti huma grupp uniku ta’ siti arkeoloġiċi kulturali li huma ppreservati pjuttost tajjeb, li jikkostitwixxu wieħed mill-iktar sorsi importanti għall-istudju tas-soċjetajiet agrarji bikrin fir-reġjun.

Kuntrarjament għat-twemmin komuni, l-insedjamenti bil-puntali ma kinux mibnija fuq l-ilma iżda fuq l-art bassasa fil-qrib. Kienu mibnija fuq il-puntali biex ikunu protetti kontra l-għargħar okkażjonali. Minħabba li l-lagi kibru fid-daqs tagħhom tul is-snin, ħafna mill-puntali oriġinali issa jinsabu taħt l-ilma, li spiss iwasslu biex l-osservaturi moderni jkollhom l-impressjoni żbaljata li minn dejjem kienu hekk.

## Siti

## Sit ta’ Wirt Dinji

Il-111-il sit preistoriku bil-puntali madwar l-Alpi ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji transkonfinali (sitt pajjiżi) tal-UNESCO fl-2011.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (iv)** “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”; u **l-kriterju (v)** “Eżempju straordinarju ta’ insedjament uman tradizzjonali, ta’ użu tal-art jew ta’ użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta’ bidla irreversibbli”.

## Referenzi
Ortografija Litwana

L-**ortografija Litwana** għandha alfabett Latin bi 32 ittra. Żewġ ittri jirrappreżentaw ħsejjes li mhumiex nattivi għal-Litwan. Barra minn hekk, l-ortografija Litwana għandha wkoll ħames digrafi.

## Alfabett
Illum il-ġurnata, l-alfabett Litwan huwa magħmul minn 32 ittra. Għandu ordni ta’ kollazzjoni mhux tas-soltu peress li l-ittra “Y” tiġi bejn l-I nosinė (“Į”) u l-“J”.

L-aċċenti akuti, gravi, u makron/tilde jistgħu jimmarkaw l-istress u t-tul tal-vokali. Madankollu, dawn ġeneralment ma jintużawx, għajr fid-dizzjunarji u fejn ikunu meħtieġa għal ċarezza. Barra minn hekk, l-ortografija Litwana tuża ħames digrafi (Ch Dz Dž Ie Uo); dawn jiffunzjonaw bħala sekwenzi ta’ żewġ ittri għal skopijiet ta’ kollazzjoni. Id-digrafu “Ch” jirrappreżenta frikattiv velari mhux imlissna, filwaqt li d-digrafi l-oħrajn huma kompożizzjonijiet sempliċi tal-ittri komponenti tagħhom. L-ittri “F” u “H”, kif ukoll id-digrafu “Ch”, jindikaw ħsejjes li jidhru biss fil-vokabularju misluf.

## Korrispondenzi bejn l-ortografija u l-ħsejjes

L-“o” hija qasira biss fil-vokabularju misluf. L-“a” u l-“e” huma dejjem qosra mingħajr aċċent u bl-aċċent meta jinzertaw fl-aħħar, eż. *-a,* *-e,* *-es,* fil-komparattiv, fil-pronomi u fil-vokabularju misluf, u barra minn hekk normalment ikunu twal.

Il-konsonanti jiġu dejjem palatalizzati qabel “e, ę, ė, i, į, y”, filwaqt li qabel “a, ą, o, u, ų, ū”, il-palatalizzazzjoni tiġi indikata billi tiddaħħal “i”  bejn il-konsonanti u l-vokali.

## Unicode
Il-maġġoranza tal-alfabett Litwan juża l-blokka Unicode tal-kontrolli C0 u tal-Latin bażiku (simboli mingħajr aċċent), u l-bqija tal-alfabett Litwan ((ą Ą č Č ę Ę ė Ė į Į š Š ų Ų ū Ū ž Ž) juża l-Latin Estiż-A.

## Referenzi
Prinċep Philip, Duka ta' Edinburgu

Il-**Prinċep Philip, Duka ta' Edinburgu** (imwieled il-**Prinċep Philip tal-Greċja u d-Danimarka**, 10 ta' Ġunju 1921 - 9 ta' April 2021) kien membru tal-familja rjali Brittanika bħala r-raġel tar-Reġina Eliżabetta II.

Philip twieled fil-familji rjali tal-Greċja u d-Danimarka. Huwa twieled il-Greċja, iżda l-familja tiegħu ġiet eżiljata mill-pajjiż meta kellu tmintax-il xahar. Wara li rċieva edukazzjoni formali fi Franza, il-Ġermanja, u r-Renju Unit, ingħaqad man-Navata Rjali Brittanika fl-1939, ta’ 18-il sena. Minn Lulju 1939, beda jikkorrispondi mal-Prinċipessa Eliżabetta, li kellha tlettax-il sena, wara li ltaqa’ magħha għall-ewwel darba fl-1934. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, spikka fis-servizz tiegħu fil-Flotot tal-Mediterran u tal-Paċifiku. Wara l-gwerra, Philip ingħata permess mir-Re George VI biex jiżżewweġ lill-Eliżabetta. Qabel it-tħabbira uffiċjali tal-għerusija tagħhom f'Lulju 1947, huwa abbanduna t-titli u l-istili Griegi u Daniżi tiegħu, sar ċittadin Brittaniku naturalizzat, u adotta l-kunjom Mountbatten min-nanniet materni tiegħu. Huwa żżewweġ lill-Eliżabetta fl-20 ta' Novembru 1947. Eżatt qabel it-tieġ, ingħata l-istil l*-Altezza Rjali Tiegħu* u t-titli ta' Duka ta' Edinburgu, Earl ta' Merioneth, u Baruni ta' Greenwich mir-Re George VI. Philip telaq mis-servizz militari attiv meta Eliżabetta saret reġina fl-1952, wara li kien laħaq il-grad ta' kmandant, u sar prinċep Brittaniku fl-1957.

Philip kellu erbat itfal ma' Eliżabetta: Charles, Prinċep ta' Wales; Anne, Princess Royal; Il-Prinċep Andrew, Duka ta’ York; u l-Prinċep Edward, Earl ta' Wessex. Permezz ta' Ordni Brittanika fil-Kunsill maħruġa fl-1960, id-dixxendenti tal-koppja li ma jkollhomx stili u titli rjali jistgħu jużaw il-kunjom Mountbatten-Windsor, li ntuża wkoll minn xi membri tal-familja rjali li għandhom titoli, bħal Anne, Andrew, u Edward.

Bħala dilettant kbir tal-isport, Philip għen fl-iżvilupp tal-avveniment ekwestri tas-sewqan tal-karozzini. Huwa kien patrun, president, jew membru ta' aktar minn 780 organizzazzjoni, u serva bħala president ta' The Duke of Edinburgh's Award, skema ta' awtotitjib għal żgħażagħ bejn l-14 u l-24 sena. Huwa kien l-iktar konsorti li dam iservi bħala monarka Brittaniku renjanti u l-iktar membru maskili li għex fit-tul fil-familja rjali Brittanika. Huwa rtira mid-dmirijiet rjali tiegħu fit-2 ta' Awwissu 2017, ta’ 96 sena, wara li kien wettaq 22,219-il impenn waħdu mill-1952. Philip miet fid-9 ta' April 2021, fl-età ta' 99 sena, xahrejn qabel għeluq il-100 sena tiegħu.

## Referenzi
Võros

Il-**Võros** (bil-Võro: *võrokõsõq,* ippronunzjata [vɤrokɤsəʔ], bl-Estonjan: *võrukesed*, bil-Finlandiż: *võrolaiset*) huma abitanti tar-reġjun storiku ta’ Võromaa (*Vana Võromaa*) fix-Xlokk tal-Estonja, fil-Kontej ta’ Võru u ta’ Põlva b’partijiet estiżi anke fil-Kontej ta’ Valga u ta’ Tartu. It-terminu jintuża partikolarment minn dawk li jisħqu li dawn l-abitanti għandhom identità reġjonali distinta.

B’kollox jgħixu madwar 70,000 ruħ fir-reġjun storiku ta’ Võromaa, u ferm iktar jidentifikaw lilhom infushom bħala Võros, minkejja li forsi jgħixu ’l barra mit-territorju tar-reġjun, l-iktar f’Tartu u f’Tallinn.

## Referenzi
Yeni-Kale

**Yeni-Kale** (bl-Ukren: Єні-Кале; bir-Russu: Еникале; bit-Tork: *Yenikale*; bit-Tatar tal-Krimea: Yeñi Qale, spelluta wkoll *Yenikale, Eni-Kale, Yeni-Kaleh* jew *Yéni-Kaleb*) hija fortizza max-xatt tal-Istrett ta’ Kerch fil-belt ta’ Kerch fil-Krimea.

## Storja

Yeni-Kale nbniet mill-Imperu Ottoman bejn l-1699 u l-1706 fuq il-peniżola ta’ Kerch li kienet parti mill-Khanat ta’ Krimea. L-isem *Yenikale* jfisser “fortizza ġdida” bit-Tork (*yeni* - ġdida, *kale* - fortizza). Il-fortizza nbniet skont il-gwida ta’ Goloppo, Taljan li kien ikkonverta għall-Iżlam. Barra minn hekk, diversi inġiniera Franċiżi ħadu sehem fil-kostruzzjoni.

Yeni-Kale kienet armata b’kanuni b’saħħithom u kienet tokkupa post strateġiku importanti tul il-kosta tal-Istrett ta’ Kerch. Il-fortizza kienet tokkupa erja ta’ 25,000 m² u kellha żewġ imħażen għall-porvli, arsenal, ġibjun għall-ilma, djar abitabbli, struttura bil-banjijiet u moskea. Madwar 800 suldat Tork u 300 suldat Tatar tal-Krimea kienu stazzjonati bħala gwarniġjon f’Yeni-Kale. Il-punt dgħajjef tal-fortizza kien in-nuqqas ta’ ilma tajjeb għax-xorb fiż-żona. Għalhekk, tqiegħed pajp tal-ilma taħt l-art biex iwassal l-ilma minn għajn li kienet tinsab kilometri bogħod mill-fortizza. Yeni-Kale ntużat wkoll bħala residenza tal-paxà.

Matul il-gwerra bejn ir-Russja u t-Turkija ta’ bejn l-1768 u l-1774, l-Armata Russa invadiet il-Krimea fis-sajf tal-1771. Minkejja li r-rinforzi mill-Imperu Ottoman kienu waslu minn qabel, it-Torok ħadu d-deċiżjoni li jabbandunaw il-fortizza ta’ Yeni-Kale. L-unitajiet Russi taħt il-kmand tal-Ġeneral Nikolay Borzov daħlu fil-fortizza fil-21 ta’ Ġunju 1771. Abaza Muhammad Pasha, li kien il-kmandant ta’ Yeni-Kale ħarab lejn Sinop, it-Turkija, u s-sultan taħt is-sentenza tal-mewt minħabba l-għadd ta’ fallimenti militari.

Wara t-Trattat ta’ Küçük Kaynarca fl-1774, Kerch u l-fortizza ta’ Yeni-Kale ġew ċeduti lir-Russja. Il-fortizza saret parti mill-muniċipalità tal-belt ta’ Kerch-Yenikale tal-Governorat ta’ Taurida.

Fis-seklu 19, il-fortizza ntużat mir-Russi bħala sptar militari. Madankollu, mis-snin 80 tas-seklu 19, Yeni-Kale ġiet abbandunata għalkollox.

Illum il-ġurnata, il-fdalijiet ta’ Yeni-Kale saru attrazzjoni turistika. Id-distett ta’ Kerch fil-qrib jissejjaħ Yeni-Kale wkoll.

## Referenzi
Jum il-Lingwa Erżjana

**Jum il-Lingwa Erżjana** (bl-Erżjan: *Erzjan kelen chi*, Эрзянь келень чи) ilu jiġi ċċelebrat kull 16 ta’ April mill-1993, l-iktar fil-Mordovja mill-poplu Erżjan, iżda anke f’żoni oħra tar-Russja u f’inħawi oħra fid-dinja bħal pereżempju l-Estonja.

Fl-1993, il-Fondazzjoni tal-Lingwa Erżjana ssuġġeriet li darba fis-sena, f’jum partikolari, għandha tiġi ċċelebrata l-lingwa Erżjana, bħala sforz ta’ promozzjoni biex il-lingwa tiġi ppreservata. Is-16 ta’ April, jum twelid Anatoli Ryabov, li ħoloq l-alfabett Latin tal-lingwa Erżjana, intgħażlet bħala l-jum taċ-ċelebrazzjoni annwali.

Iċ-ċelebrazzjonijiet ta’ Jum il-Lingwa Erżjana sikwit jinvolvu spettakli artistiċi, wirjiet, laqgħat, kunċerti mużikali tradizzjonali, avvenimenti fejn wieħed jista’ jduq xi ikliet nazzjonali, fieri, eċċ.

## Referenzi
Louis Meznarie

**Louis Meznarie** (14 ta' Jannar 1930, Saintry-sur-Seine – 5 ta' Awwissu 2020 Coudray-Montceaux) kien inġinier tal-muturi u karozzi tat-tlielaq, u sid ta' tim li kkompeta fl-24 Siegħa ta' Le Mans.

Mill-1971 sal-1983, huwa kien trainer uffiċjali tal-Porsche 911, b'serje ta' rebħiet fil-kategorija tagħhom fl-24 Siegħa ta' Le Mans, il-Kampjonat Franċiż tar-Rally u l-Kampjonat Ewropew tar-Rally. Fl-24 Siegħa ta' Le Mans fl-1972, kien assistit minn Jürgen Barth, Sylvain Garant, u Mike Keizer. Bil-Porsche 911 b’ċilindrata ta' 2.5 litri, bin-numru 41 u rreġistrata taħt il-bandiera tat-tim ta’ Louis Meznarie, spiċċa fit-13-il post ġenerali u rebaħ l-kategorija tiegħu.

Fis-Salon Moto Légende 2017, f’Pariġi, Meznarie, kien biegħ maġni ta' erbgħa mill-karozzi storiċi li ħadem fuqhom, mid-dar tal-irkant Osenat.

Huwa miet f'Awwissu 2020.

## Referenzi
Repubblika Sovjetika ta’ Don

Ir-**Repubblika Sovjetika ta’ Don** (bir-Russu: Донская советская республика, b’ittri Rumani: *Donskaya Sovetskaya Respublika*) kienet repubblika Sovjetika għal ftit xhur tar-Repubblika Soċjalista Federattiva Sovjetika Russa li eżistiet minn Marzu sa Mejju 1918.

Ir-repubblika ġiet ipproklamata f’Marzu 1918 wara li l-Armata l-Bajda rtirat miż-żona. It-territorju tar-Repubblika Sovjetika ta’ Don kien dak tal-Oblast tal-Armata ta’ Don. F’Mejju, wara l-irvell tal-Armata ta’ Don u l-avvanzar tal-Ġermaniżi fir-reġjun bħala riżultat tat-Trattat ta’ Brest-Litovsk, ir-repubblika nħakmet u l-mexxejja tagħha ħarbu. Imbagħad, minflok ir-Repubblika Sovjetika ta’ Don, it-territorju beda jissejjaħ ir-Repubblika tal-Armata ta’ Don.

## Storja

Ir-Repubblika Sovjetika ta’ Don ġiet ipproklamata fit-23 ta’ Marzu 1918 u l-belt kapitali tagħha kienet Rostov-na-Donu. It-territorju tar-repubblika kien jinkludi l-Oblast tal-Armata ta’ Don u parti mill-Governorat ta’ Yekaterinoslav, wara li l-Armata tal-Voluntiera u l-forzi tal-Armata ta’ Don ta’ Alexey Kaledin irtiraw miż-żona. Bejn id-9 u l-14 ta’ April, kungress reġjonali ta’ Sovjetiċi eleġġa Kumitat Eżekuttiv Ċentrali (KEĊ) ta’ 26 Bolxevik u 24 Rivoluzzjonarju Soċjalist tax-Xellug għar-repubblika. Il-KEĊ, min-naħa tiegħu, sawwar Kunsill ta’ Kummissarji tal-Poplu (Sovnarkom), li kien immexxi minn Fyodor Podtyolkov tal-Armata l-Ħamra. Persunal Straordinarju mmexxi minn Sergo Ordzhonikidze ġie stabbilit ukoll biex jorganizza d-difiża tar-repubblika.

Ir-Repubblika Sovjetika ta’ Don bdiet titlef is-sostenn bħala riżultat tar-rekwiżizzjonijiet tal-ikel u l-ġustizzjar ta’ “kontrorivoluzzjonarji” ssuspettati. F’April, kien hemm irvell ġenerali tal-Armata ta’ Don, u mill-1 ta’ Mejju t-truppi Ġermaniżi wkoll daħlu fit-territorju tar-repubblika, bħala riżultat tat-Trattat ta’ Brest-Litovsk. Fis-6 ta’ Mejju, l-Armata ta’ Don immexxija minn Pyotr Krasnov ħakmet il-belt kapitali Rostov-na-Donu, li kienet okkupata mit-truppi Ġermaniżi. Il-mexxejja tar-Repubblika Sovjetika ta’ Don ħarbu lejn Tsaritsyn, iżda Podtyolkov inqabad u ġie ġustizzjat mill-Armata ta’ Don. Ir-Repubblika ta’ Don imbagħad ħadet il-kontroll tat-territorju tar-Repubblika Sovjetika ta’ Don. Madankollu, ir-Repubblika Sovjetika ta’ Don ġiet abolita uffiċjalment mill-gvern Sovjetiku f’Settembru peress li l-mexxejja kienu baqgħu f’Tsaritsyn.

## Referenzi
Esperantoloġija

L-**Esperantoloġija** (jew l-**istudji tal-Esperanto**) hija studju tal-lingwistika speċjali tal-Esperanto li tistudja l-kostruzzjoni tal-kliem, l-assemblaġġ tal-kliem, l-introduzzjoni tal-kliem fil-lingwa u t-traskrizzjoni ta’ termini “umbrella” u ismijiet proprji. Il-prinċipji tal-Esperantoloġija tal-kostruzzjoni tal-kliem huma eżemplari tal-prinċipji tal-ħtieġa u tas-suffiċjenza li għandhom l-għan li joħolqu bilanċ bejn kemm kelma tkun konċiża u kemm tkun tinftiehem b’mod ċar. Fir-rigward tal-għerq tal-kliem, l-Esperantoloġija tistabbilixxi dawn il-prinċipji:

* il-prinċipju tal-internazzjonalità;
* il-prinċipju tal-analoġija ma’ elementi lingwistiċi oħra;
* il-prinċipju li l-vokabolarju jkun ekonomiku;
* il-prinċipju tal-ewfonija.

Kif wieħed jista’ jobsor, dawn il-prinċipji kollha mhux dejjem jaqblu bejniethom; pereżempju l-prinċipju tal-internazzjonalità jitlob li tintuża l-kelma *internacionala* filwaqt li l-prinċipji tal-analoġija u li l-vokabolarju jkun ekonomiku jitolbu li tintuża l-kelma *internacia*. Fl-Esperanto, it-tieni u t-tielet prinċipji huma iktar b’saħħithom mill-ewwel prinċipju.

Barra minn hekk, il-validità assoluta tal-prinċipji msemmijin hawn fuq ixxekkel ukoll l-użu tal-lingwa peress li m’hemmx mod kif forom li ma jkunux wisq ċari jiġu ċċarati jew korretti.

## Referenzi
Katina Muntanjuża ta’ Meskheti

Il-**Katina Muntanjuża ta’ Meskheti** (bil-Georgjan: მესხეთის ქედი), magħrufa wkoll bħala l-**Katina Muntanjuża** **Meskh/Meskhet/Meskhetjana**, il-**Katina Muntanjuża ta’** **Adzhar-Imereti**, il-**Katina Muntanjuża ta’ Achara-Imereti,** il-**Katina Muntanjuża ta’** **Adzhar-Akhaltsikh** kif ukoll il-**Muntanji Moschjani**), hija parti mill-katina muntanjuża tal-Kawkasi ż-Żgħar fir-reġjun ta’ Meskheti fil-Lbiċ tal-Georgia.

## Ġeografija
Il-katina muntanjuża hija twila 150 km u l-ogħla punt hija l-muntanja Mepistskharo b’elevazzjoni ta’ 2,850 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. Il-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti hija kkaratterizzata minn ammont kbir ta’ preċipitazzjoni (eż. xita, silġ, borra, eċċ.). It-territorju madwar il-muntanja Mtirala (is-sezzjoni Aġarjana tal-katina muntanjuża) kellu l-iktar ammont ta’ preċipitazzjoni fi ħdan l-Unjoni Sovjetika u huwa l-iktar żona umduża tal-Kawkasu, bi preċipitazzjoni annwali ta’ madwar 4500 mm fis-sena. Bosta xmajjar inixxu mill-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti — fosthom Supsa, Acharis-Tsqali u Natanebi.

## Flora u fawna
Fit-territorju tal-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti jgħixu bosta speċijiet endemiċi u rari. It-territorju huwa mimli foresti b’siġar li jwaqqgħu l-weraq (siġar tal-ballut, tal-qastan, tal-aġġru, tal-karpin, tal-fagu) f’elevazzjoni ta’ inqas minn 1,200 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar, kif ukoll foresti b’siġar koniferi (tal-abit, taż-żnuber u f’xi każijiet tal-arżnu) f’elevazzjoni ta’ bejn 1,200 u 1,800 metru. L-ogħla reġjuni tal-katina muntanjuża fihom mergħat sub-Alpini u Alpini.

14 % tat-territorju tal-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti huwa inkluż fi tliet parks nazzjonali tal-Georgia — il-parks nazzjonali ta’ Borjomi-Kharagauli, ta’ Kintrishi u ta’ Mtirala.

## Referenzi
Guillermo Lasso

**Guillermo Lasso Mendoza** (twieled fis-16 ta' Novembru 1955) huwa politiku Ekwadorjan li attwalment qiegħed iservi bħala s-47 President tal-Ekwador mill-24 ta’ Mejju 2021.

## Ħoloq esterni
*
Les jardins de Marqueyssac

**Il-ġonna Marqueyssac** jinsabu fil-belt ta’ Vézac, fid-dipartiment Franċiż ta’ Dordogne, fir-reġjun ta’ Nouvelle-Aquitaine. Huma fuq il-lista ta' ġonna notevoli fi Franza.

Dsatax-il ettaru jiffurmaw sit ikklassifikat għall-"interess pittoresk u storiku" tiegħu mid-digriet ministerjali tas-16 ta' Diċembru 1969.

Imqiegħed fuq qagħda tal-blat 130 metru 'l fuq mix-xmara, il-park joffri veduta tal-wied, kastelli u rħula ġirien, inklużi Beynac-et-Cazenac, Fayrac, Castelnaud, La Roque-Gageac u Domme.

## Referenżi
Jardins du manoir d'Eyrignac

**Il-ġonna tal-manor ta’ Eyrignac** jinsabu f’Salignac-Eyvigues, f’Dordogne, fil-Périgord noir (ir-reġjun ta’ Nouvelle-Aquitaine). Huma rċevew it-tikketta tal-Ġnien Notevoli fl-2005 u ġew inklużi fil-lista supplimentari ta' Monumenti Storiċi tas-sekli 17 u 18 mill-1986. Huma jinsabu mhux' il bogħod mill-Għerien ta' Lascaux u Sarlat-la-Canéda. 

## Referenżi
Kiton

**Kiton** li hija kumpanija Taljana tal-ħwejjeġ lussużi li twaqqfet fl-1968. Din hija t-trejdmark ta' Ciro Paone SpA, kumpanija mwaqqfa fl-1956. 
## Storja
Il-marka Kiton twaqqfet minn Ciro Paone f'Arzano, fil-provinċja ta' Napli, fl-1968 u l-isem Kiton ġej minn "chiton", it-tunika ċerimonjali li jintlibsu mill-Griegi tal-qedem biex jitolbu lill-allat tal-Olimpu. Grazzi għall-kwalità għolja ħafna u produzzjoni limitata, il-marka hija mlaqqma wkoll "il- Ferrari tal-ħwejjeġ".

## Produzzjoni
Kiton għandhom ħames fabbriki: 

* Arzano
* Collecchio
* Fidenza
* Marcianise
* Biella
## Rabtiet esterni
* https://it.kiton.com/ (Sit Uffiċjali)
## Referenzi
Domowina

**Domowina** (bis-Sorbjan: "Dar") hija lega indipendenti politika tas-Sorbi u organizzazzjoni li tħaddan fiha s-soċjetajiet Sorbi fil-Lusazja t’Isfel (bil-Ġermaniż: Niederlausitz) u fil-Lusazja ta’ Fuq (bil-Ġermaniż: Oberlausitz), il-Ġermanja. Din il-lega tirrappreżenta l-interessi tas-Sorbi u hija s-suċċessur tal-*Lega ta’ Domowina tas-Sorbi tal-Lusazja t’Isfel u ta’ Fuq* (bil-Ġermaniż: *Domowina Bund Lausitzer Sorben*, bis-Sorbjan: *Zwjazk Łužiskich Serbow*, bis-Sorbjan tal-Lusazja t’Isfel: *Zwězk Łužyskich Serbow*).

## Storja

L-istituzzjoni ta’ Domowina, stabbilita f’Hoyerswerda fl-1912, tinsab f’Bautzen (Budyšin) fis-Sassonja flimkien ma’ istituzzjonijiet kulturali oħra tas-Sorbi.

L-istituzzjoni ta’ Domowina ngħalqet mill-awtoritajiet Nażisti fl-1937 u reġgħet infetħet fl-10 ta’ Mejju 1945, eżatt wara t-Tieni Gwerra Dinjija, u reġgħet kisbet status uffiċjali fir-Repubblika Demokratika Ġermaniża.

Taħt it-tmexxija tal-Ġermanja tal-Lvant, Domowina kienet organizzazzjoni tal-massa inkluża fil-Front Nazzjonali, u kienet ikkontrollata b’mod effettiv mill-Partit Unitarju Soċjalista tal-Ġermanja (bil-Ġermaniż: *Sozialistische Einheitspartei Deutschlands* jew SED). Minkejja li l-gvern kien jirrikonoxxi s-Sorbi bħala komunità lingwistika fi ħdan ir-Repubblika Demokratika Ġermaniża, dawn ma kinux rikonoxxuti bħala minoranza, u dan kien imur kontra t-talbiet tal-lega. Mal-waqgħa tal-Komuniżmu fil-Ġermanja tal-Lvant u r-riunifikazzjoni Ġermaniża, Domowina reġgħet iffurmat mill-ġdid, u din id-darba bħala organizzazzjoni indipendenti.

## Presidenti

## Referenzi
Wisława Szymborska

**Maria Wisława Anna Szymborska-Włodek** (imwielda Brin (ħdejn Poznań) fil-2 ta' Lulju 1923 – Krakovja, 1 ta' Frar 2012), magħrufa ukoll bl-isem ta' **Wisława Szymborska** (bil-Pollakk: ), kienet poeta, kittieb u traduttur Polakka. Il-Kumitat Nobel Żvediż ippremja l-Premju Nobel għall-letteratura għall-1996 lil Wisława Szymborska.

## Xogħlijiet
* 1952 – *Dlatego zyjemy*
* 1954 – *Pytania zadawane sobie*
* 1957 – *Wolanie do Yeti*
* 1962 – *Sól*
* 1966 – *101 wierszy*
* 1967 – *Sto pociech*
* 1967 – *Poezje wybrane*
* 1972 – *Wszelki wypadek*
* 1976 – *Wielka liczba*
* 1986 – *Ludzie na moscie*
* 1993 – *Koniec i poczatek*
* 1997 – *Sto wierszy - sto pociech*
* 2002 – *Chwila*

## Noti
* 1.Skond id-dokument tal-magħmudija.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Wisława Szymborska – NobelPrize.org 
* Wisława Szymborska – Encyclopædia Britannica 
* Poeżiji – poetseers.com
Kastell Vastseliina

**Il-Kastell Vastseliina** (Estonjan: *Vastseliina piiskopilinnus*, Ġermaniż: *Neuhausen*, Russu: 'Novgorodok') kien kastell tal-Ordni Livonjan, Veskovat ta' Dorpat. Inbena sal-1342 mill-Landmeister Burkhard von Dreileben bħala parti mill-fortifikazzjonijiet tal-fruntiera ta' Livonja l-Qadima kontra Novgorod, Pskov u iktar tard Moska. 

Illum il-ġurnata l-fdalijiet tal-kastell jinsabu ħdejn Vastseliina (fil-villaġġ ta' Vana-Vastseliina), il-Parroċċa ta' Võru, il-Kontea ta' Võru, l-Estonja.


Stampa:Vastseliina castle from south.jpg|Il-veduta min-nofsinhar
Stampa:Vastseliina castle from west.jpg|Il-veduta mill-punent
Stampa:Vastseliina castle from east.jpg|Il-veduta mil-lvant


## Ara ukoll

* L-Istorja tal-Estonja
* Lista ta' kastelli fl-Estonja

## Referenzi
 

## Ħoloq Oħra

* Il-Kastell Vastseliina
* L-Assoċjazzjoni tal-Kastelli u l-Mużewijiet madwar il-Baħar Baltiku
Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan

Il-**Vulkan tat-Tajn ta**' **Lökbatan** (bl-Ażerbajġani: *Lökbatan palçıq vulkanı*), magħruf ukoll bħala l-**Kon tat-Tajn ta**' **Lok-Batan**, huwa vulkan tat-tajn li jinsab fil-Peniżola ta' Absheron ħdejn l-insedjament ta' Lökbatan fir-*raion* ta' Qaradağ ta' Baku, l-Ażerbajġan. Il-vulkan tat-tajn żbroffa fl-1977 u mill-ġdid fl-10 ta' Ottubru 2001, meta pproduċa fjammi kbar għoljin ħafna għexieren ta' metri. Mill-1998 'l hawn, iż-żona tressqet fil-lista tas-siti indikattivi biex fil-ġejjieni titqies biex issir Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Deskrizzjoni

## Referenzi
Femminiżmu tar-Rom

Il-**Femminiżmu tar-Rom** huwa xejra femminista li tippromwovi l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi soċjali u d-difiża tal-integrazzjoni tan-nisa f’movimenti differenti fis-soċjetà, sabiex dawn il-proċessi jkunu kompatibbli mal-preservazzjoni tal-kultura u tal-valuri tal-poplu Rom.

Tul l-istorja, il-grupp etniku tar-Rom ġie mżeblaħ u ppersegwitat minn soċjetajiet differenti minħabba l-partikolaritajiet tiegħu. Minkejja dan, huwa wieħed mill-ikbar minoranzi fid-dinja. Ħafna gruppi għadhom jippreservaw kultura karatteristika, bil-lingwa, bit-tradizzjonijiet jew bid-drawwiet tagħhom stess, fejn il-familja u s-solidarjetà fost il-membri tagħha huma ta’ importanza kbira.

Il-femminiżmu tar-Rom huwa kkaratterizzat mill-ġlieda biex jingħelbu l-preġudizzji u d-diskriminazzjoni fir-rigward tas-soċjetà tar-Rom u fir-rigward tan-nisa, kif ukoll l-istigma assoċjata mal-faqar.

## Fi Spanja

Il-bidu tal-moviment femminista tar-Rom fi Spanja beda fl-1990, meta tfaċċat l-ewwel assoċjazzjoni tan-nisa femministi Rom fi Granada, l-*Asociación de Mujeres Gitanas ROMI*. Minn dak iż-żmien ’l hawn, inħolqu ħafna assoċjazzjonijiet oħra mal-pajjiż kollu.

Waħda mill-ikbar sfidi għall-komunità tar-Rom hija ż-żamma tat-tradizzjonijiet u tal-identità tar-Rom filwaqt li jiġu rrispettati d-deċiżjonijiet u l-libertà tan-nisa. Din ix-xejra femminista tfittex li tikseb l-ugwaljanza billi tesiġi d-dritt li persuna tkun differenti.

Fost l-aspetti li din l-assoċjazzjoni tiddefendi l-iktar hemm l-aċċess għall-abitazzjonijiet, l-edukazzjoni u l-viżibbiltà tan-nisa. Madankollu, kien hemm ukoll ħafna oħrajn, bħan-normalizzazzjoni tad-diversità sesswali.

## Referenzi
Peniżola

**Peniżola** (bil-Latin: *paeninsula* minn *paene* li tfisser “kważi” u *insula* li tfisser “gżira”) hija biċċa art imdawra bl-ilma fuq il-biċċa l-kbira tal-fruntiera tagħha filwaqt li tkun kollegata ma’ art kontinentali li testendi minnha. L-ilma tal-madwar ġeneralment jinftiehem li huwa kontinwu, għalkemm mhux neċessarjament jissemma bħala korp wieħed tal-ilma.

Il-peniżoli mhux dejjem jissejħu peniżoli; ġieli jissejħu wkoll promontorju, kap, promontorju ta’ gżira, biċċa art ’il barra jew istmu. Promontorju ġeneralment jitqies bħala biċċa art dejqa li tibqa’ dieħla ġol-baħar li tkun inqas prominenti minn kap. Xmara li tgħaddi minn baċir dejjaq ħafna xi kultant jingħad ukoll li tifforma “peniżola” imdawra kważi għalkollox bl-ilma. Bil-Malti, il-plural ta’ peniżola huwa peniżoli, filwaqt li qajla l-plural jinkiteb bil-Latin *peninsulae* f’dokumenti tekniċi.

## Karatteristiċi
Karatteristika partikolari ta’ peniżola hija l-promontorju flimkien mal-istmu partikolarment dejjaq li joħroġ minn wiċċ l-ilma. Jekk peniżola tkun tinsab f’korp tal-ilma intern (eż. lag jew xmara) din tissejjaħ ukoll “peniżola interna”.

Uħud mill-ikbar peninsuli fid-dinja jinkludu l-Peniżola Għarbija, l-akbar waħda, li tkopri l-Arabja Sawdita u pajjiżi ġirien, segwita mill-Peniżoli Indoċiniża u Malasjana fix-Xlokk tal-Asja. Eżempji oħra notevoli huma l-Peniżola Iberika (Spanja u l-Portugall), il-Peniżola Taljana, u l-Peniżola Skandinava. Kull wieħed minn dawn ir-reġjuni juri ekosistemi diversi, pajsaġġi, u storji kulturali, li jiffurmaw kemm l-attivitajiet naturali kif ukoll dawk umani madwar id-dinja .

## Referenzi
Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos

Il-**Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos** fiż-żona muntanjuża ta' Troodos f'nofs il-gżira ta' Ċipru tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Dan is-sit huwa magħmul minn għaxar knejjes u monasteri Biżantini bil-ħitan fuq ġewwa miksijin b'affreski Biżantini u post-Biżantini. L-istil arkitettoniku rurali tal-knejjes u tal-monasteri joħloq kuntrast qawwi mal-livell ta' dekorazzjoni raffinata ferm fuq ġewwa.

## Knejjes u Monasteri
L-għaxar knejjes u monasteri mpittrin fir-reġjun ta' Troodos li jiffurmaw parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huma dawn li ġejjin:

# il-Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf (Agios Nikolaos tis Stegis) f'Kakopetria
# il-Monasteru ta' San Ġwann (Agios Ioannis Lampadistis) f'Kalopanagiotis
# il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Phorviotissa/Asinou (Panagia tis Asinou/Phorviotissa) f'Nikitari
# il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos (Panagia tou Arakos) f'Lagoudhera
# il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Moutoullas (Panagia tou Moutoullas) f'Moutoullas
# il-Knisja tal-Arkanġlu Mikiel (Panagia Archangelos Michael) f'Pedoulas
# il-Knisja tas-Salib Imqaddes (Panagia Timios Stavros) f'Pelendri
# il-Knisja tal-Verġni Marija ta' Podithou (Panagia tis Podithou) f'Galata
# il-Knisja tas-Salib Imqaddes ta' Agiasmati (Panagia Stavros Agiasmati) f'Platanistasa
# il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur (Panagia Agia Sotira tou Soteros) f'Palaichori Oreinis

## Sit ta' Wirt Dinji

Inizjalment, fl-1985 ġew iddeżinjati disa' knejjes u monasteri mpittrin bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni tas-Salvatur (Panagia Agia Sotira tou Soteros) f'Palaichori Oreinis żdiedet mal-lista fl-2001 bl-estensjoni tas-sit. Fl-2002, il-Knisja msejħa Panagia Chrysokourdaliotissa f'Kourdali, fi Spilia, tressqet ukoll għal estensjoni ulterjuri potenzjali iżda din baqgħet fil-lista tas-siti indikattivi.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; **il-kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u **l-kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Festival tal-Eurovision 1957

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1957** kien it-tieni edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Frankfurt, il-Ġermanja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Fenno-Skandinavja

**Fenno-Skandinavja** (bil-Finlandiż, bl-Iżvediż u bil-Norveġiż: *Fennoskandia*; bir-Russu: Фенноскандия, b’ittri Rumani: *Fennoskandiya*) jew **il-Peniżola Fenno-Skandinava** hija l-peniżola ġeografika li tinkludi l-Peniżola Skandinava u Kola, l-art kontinentali tal-Finlandja, u l-Karelja. Amministrattivament din tinkludi bejn wieħed u ieħor l-art kontinentali tal-Finlandja, in-Norveġja u l-Iżvezja, kif ukoll l-Oblast ta’ Murmansk, il-biċċa l-kbira tar-Repubblika tal-Karelja, u partijiet mit-Tramuntana tal-Oblast ta’ Leningrad fir-Russja.

L-isem joriġina mill-kliem bil-Latin *Fennia* (il-Finlandja) u *Scandia* (Skandinavja). It-terminu ntuża għall-ewwel darba mill-ġeologu Finlandiż Wilhelm Ramsay fl-1898.

Ġeoloġikament, iż-żona hija distinta minħabba li l-art tagħha hija magħmula mill-granit Arkean u mill-blat metamorfiku gneiss bi ftit ġebla tal-ġir, b’kuntrast ma’ żoni li jmissu magħha fl-Ewropa.

It-terminu simili **Fennoskandja** xi kultant jintuża bħala sinonimu ta’ Fenno-Skandinavja. Iż-żewġ termini xi kultant jintużaw biex jirreferu għal raggruppament kulturali jew politiku tal-Finlandja mad-Danimarka, l-Iżvezja, u n-Norveġja (l-Iskandinavja), li huwa subsett tal-pajjiżi Nordiċi.

## Iktar qari

* Ramsay, W., 1898. Über die Geologische Entwicklung der Halbinsel Kola in der Quartärzeit. Fennia 16 (1), p. 151.

## Referenzi
Lucavsala

**Lucavsala** hija gżira li tinsab fix-xmara Daugava f’Riga, il-Latvja. Għandha popolazzjoni ta’ 98 ruħ.

## Pożizzjoni u ġeografija

Lucavsala hija parti mis-Subborg Zemgale ta’ Riga u mill-kwartier ta’ Salas. Il-gżira tinsab fix-xmara Daugava, qrib il-gżira ta’ Zaķusala, li tospita t-Torri tar-Radju u tat-Televiżjoni ta’ Riga. Il-Pont ta’ Salu jgħaqqad lill-gżira ta’ Lucavsala mal-kumplament ta’ Riga. Il-gżira ta’ Lucavsala fiha triq waħda li jisimha *Lucavsalas iela*, tlettax-il dar privata, u iktar minn sitt mitt ġnien żgħir. Hemm pjanijiet biex tinbena sala hockey fuq is-silġ fil-gżira ta’ Lucavsala.

Karatteristiċi oħra tal-gżira ta’ Lucavsala jinkludu monument għas-suldati Russi li mietu matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana,  pixxina, u wakepark. Lucavsala hija post popolari fejn in-nies imorru jgħumu, u fiha wkoll ċentru sportiv u ta’ rilassament, kif ukoll ċentru tal-qdif imsemmi għal Ivans Klementjevs.

## Storja

Il-gżira ta’ Lucavsala nħolqot fis-seklu 18 bil-fużjoni ta’ ħafna gżejjer żgħar fil-Jumpravsala twila u dejqa. Dan seħħ minħabba li nbniet diga li nħolqot biex tikkontrolla l-ilmijiet tax-xmara Daugava. Id-diga għaqqdet ukoll il-gżira ta’ Vīberta mal-art kontinentali u biddlet lill-gżira ta’ Zvirgzdu f’peniżola, jew nofs gżira. Fit-territorju ta’ qabel id-diga fejn twettqet il-fużjoni ta’ bosta gżejjer, inbena l-pont ta’ Dienvidu. L-isem “Lucavsala” oriġina minn isem raġel nobbli msejjaħ Klauss Lucavs, li kien jgħix fuq waħda minn dawk il-gżejjer. Id-dar kbira tiegħu kienet magħrufa bħala “Lucavmuiža”. Mill-1904, il-gżira ta’ Lucavsala bdiet tifforma parti mill-kwartier ta’ Salas f’Riga, il-belt kapitali tal-Latvja.

Fid-9 ta’ Lulju 2014, il-Kunsill tal-Belt ta’ Riga vvota biex ibigħ l-art ta’ 102.9 ettari tal-gżira ta’ Lucavsala, peress li sostna li kien hemm il-ħtieġa li l-gżira tiġi żviluppata, u li l-gvern tal-belt ma kellux biżżejjed riżorsi biex iħallas għal dan l-iżvilupp. Dan ma ntlaqax tajjeb miċ-ċittadini, u ħafna nġabru biex jipprotestaw u juru l-oppożizzjoni tagħhom għal dan il-pass, għaliex kienu tal-fehma li l-kunsill ma kellux l-awtorità biex ibigħ l-art.

Fl-2015 u fl-2016, il-gżira ospitat il-Kubana Festival, festival tal-mużika kontemporanja Russa.

Mill-2015 ’l hawn, il-gżira saret popolari bħala post fejn isiru l-kunċerti. Fil-21 ta’ Ġunju 2017, il-Foo Fighters wettqu spettaklu mużikali fil-park tal-gżira, u fis-27 ta’ Lulju 2017 wettqu spettaklu ieħor ir-Red Hot Chili Peppers bħala parti minn *The Getaway World Tour*. Fl-2018 u fl-2019 wettqu spettakli mużikali oħra artisti bħal James Arthur, Ed Sheeran, Rammstein.

## Referenzi
Monika Kryemadhi

**Monika Kryemadhi** (twieldet fid-9 ta’ April 1974) hija politiku Albaniż, membru tal-parlament u l-mexxej tal-partit Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni. Hija wkoll il-mara ta’ Ilir Meta, il-President tal-Albanija. Monika Kryemadhi rrifjutat il-pożizzjoni tal-Ewwel Mara tal-Albanija u minflok iddelegat ir-rwol lil bintha l-kbira, Bora.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Monika Kryemahi twieldet fid-9 ta’ April 1974 f’Tirana. Fl-1992, rebħet id-dritt li tistudja fil-Fakultà tax-Xjenzi Naturali fil-fergħa tal-Bijokimika. Fl-1999, wettqet studji fiċ-Ċentru George Marshall fil-Garmisch-Partenkirchen għall-politiki dwar is-sigurtà reġjonali. Bejn is-sena 2000 u l-2002 wettqet studji fil-Masters tal-Amministrazzjoni tan-Negozju fl-Università ta’ Tirana, fil-Fakultà tal-Ekonomija, b’kooperazzjoni mal-Università tan-Nebraska. Wettqet ukoll studji terzjarji oħra u kisbet PhD fil-Fakultà tal-Ekonomija tal-Università ta’ Tirana.

Hija miżżewġa ma’ Ilir Meta u għandha tlett itfal: Bora, Besar, u Era Metaj.

## Politika
L-involviment politiku tagħha beda fl-1991 meta kienet waħda mill-fundaturi ta’ FRESSH. F’Jannar 1992 ġiet eletta membru tal-Presidenza u f’Mejju tal-istess sena, ġiet eletta Segretarju Ġenerali tal-ewwel u tat-tieni kungressi ta’ FRESSH. Kellha r-rwol ta’ President ta’ FRESSH sa April 2002. Mill-1995 sas-sena 2000 ġiet eletta Viċi President taż-Żgħażagħ Soċjalisti Internazzjonali (IUSY).

Monika Kryemahi kienet membru tal-Partit Soċjalista minn Diċembru 1991 sa Settembru 2004. Matul dan iż-żmien hija kienet ukoll membru tal-parlament tal-Albanija mill-2001 sal-2005, u ntgħażlet darbtejn fil-Kunsill Muniċipali ta’ Tirana fejn ġiet eletta segretarju tad-delegazzjoni tal-gvern lokali għall-Kunsill tal-Ewropa. F’Settembru 2004, kienet waħda mill-fundaturi tal-partit Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni (LSI).

### Mexxejja tal-partit
Mill-5 ta’ Lulju 2017, Monika Kryemadhi hija l-mexxejja tal-Moviment Soċjalista għall-Integrazzjoni. Hija l-mara tal-President Ilir Meta u kienet mistennija li tingħata l-pożizzjoni onorevoli bħala l-Ewwel Mara tal-Albanija, iżda rrifjutata u ċedietha lil bintha l-kbira. B’din id-deċiżjoni hija l-ewwel mara ta’ President u mexxejja ta’ partit politiku fl-Albanija.

Attwalment hija wkoll Membru tal-Parlament.

## Televiżjoni
Kantat duett ma’ Majlinda Bregu fuq *Kënga Magjike 07* fejn kienet ukoll membru tal-ġurija.

## Ħajja privata
Fis-6 ta’ Lulju 2019, Monika Kryemadhi żvelat li kienet ġiet dijanjostikata b’kanċer fl-utru, u kienet għamlet operazzjoni biex tneħħi massa li x’aktarx kienet karċinoġenika. Fl-2019 kienet fieqet għalkollox.

## Referenzi
Catarina Vitale

**Katarina Vitale** (twieldet fl-1566 – mietet fl-1619), jew **Katerina Vitale** inkella **Catarina Vitale** jew **Caterina Vitale**, kienet l-ewwel spiżjara f'Malta, u l-ewwel spiżjara tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann.

## Ħajja privata u professjonali
Katarina Vitale kienet oriġinarjament mill-Greċja. Hija żżewġet lil Ettore Vitale, spiżjar tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann, meta kienet adolexxenti. Meta r-raġel tagħha miet fl-1590, hi wirtet l-ispiżerija tiegħu kif ukoll il-kompitu li tissodisfa l-ħtiġijiet tal-ispiżeriji tal-Furmarija, jew kif inhi magħrufa aħjar, is-Sacra Infermeria. Katarina Vitale ġiet deskritta bħala negozjant ta' suċċess, saret sinjura ħafna, u hija magħrufa bħala benefattur tal-Karmelitani.

Peress li kienet twettaq professjoni li ma kinitx waħda komuni fost in-nisa ta' dak iż-żmien, kienet persuna kontroversjali u kienet fil-mira ta' għadd ta' leġġendi, qlajjiet u xnigħat, tant li kien jingħad li kienet prostituta, ġellieda, u sadista li kienet tittortura l-iskjavi.

Katarina Vitale mietet fl-1619 f'Siracusa u l-katavru tagħha ndifen fil-Knisja Karmelitana fil-Belt Valletta. Malli wieħed jidħol fil-Knisja Karmelitana, fuq ix-xellug u fuq il-lemin hemm il-lapida tagħha kif ukoll il-lapida ta' Caterina Scappi, il-fundatriċi tal-ewwel sptar għan-nisa f'Malta.

## Iktar qari

* Is-sorijiet li għexu mir-rikavat tal-prostituzzjoni

## Referenzi
Flora Martirosian

**Flora Artashesi Martirosian** (bl-Armen: Ֆլորա Արտաշեսի Մարտիրոսյան) (twieldet fil-5 ta’ Frar 1957 u mietet fl-20 ta’ Novembru 2012) kienet kantanta folkloristika Armena, fundatur tal-Fondazzjoni “Artisti għall-Paċi”, u tat bidu għall-moviment kulturali “Qatt Iktar”.

## Bijografija
Flora Martirosian twieldet fil-5 ta’ Frar 1957 f’Leninakan (issa magħrufa bħala Gyumri), l-SSR Armena, l-Unjoni Sovjetika. Missierha kien atleta u ommha kienet mara tad-dar. Flora Martirosian wirtet il-ħiliet vokali tagħha mingħand ommha. 

Martirosian studjat fl-Iskola Mużikali ta’ Gyumri. Hija pparteċipat fil-kompetizzjoni ta’ Garun tal-1973 u rebħet l-ewwel premju. Flora Martirosian ġabet id-diploma mill-Konservatorju Statali ta’ Yerevan, u iktar ’il quddiem fl-1987 iżżewġet lill-ġurnalista Hrahat Gevorgyan. Martirosian rebħet l-ewwel premju internazzjonali tagħha fil-Festival Internazzjonali ta’ Hamburg fl-1978. Il-kanzunetta *Tsovastghik* (tal-awtur Gusan Ashot) għamlitha famuża ħafna u l-kanzunetta ġiet irrikonoxxuta bħala kanzunetta minn ta’ quddiem fil-klassifiki lokali għal ħmistax-il sena. Martirosian ħadet sehem bħala mistiedna f’diversi kunċerti, f’iktar minn 60 pajjiż madwar id-dinja. 

Il-familja tagħha marret tgħix f’Los Angeles, California fl-1987 u reġgħet lura f’Yerevan fl-1997. Martirosian kienet il-prinċipal tal-Iskola Mużikali Armena ta’ Tigranyan f’Yerevan bejn l-1997 u l-2001. Imbagħad reġgħet marret tgħix f’Los Angeles wara li r-raġel tagħha ngħata pożizzjoni importanti bħala ġurnalista. Martirosian stabbiliet l-Akkademja Mużikali ta’ Komitas f’Los Angeles fl-2002. Fl-2007, hija stabbiliet il-Fondazzjoni Karitatevoli tal-Artisti għall-Paċi li attirat għadd kbir ta’ kantanti rinomati mad-dinja kollha u stilel kbar ta’ Hollywood li ssieħbu bl-islogan “Never Again” (Qatt Iktar) biex isemmgħu leħinhom fi protesta kontra l-ġenoċidji. Martirosian għamlet l-ewwel kunċert tagħha f’Los Angeles fl-2011. Fl-2005, flimkien ma’ Christine Pepelyan, rebħet premju msejjaħ “The Best Duet” (L-Aqwa Dwett) f’Los Angeles.

Il-kantanta mietet fl-20 ta’ Novembru 2012. X’aktarx li l-kawża ta’ mewtha kienu l-komplikazzjonijiet li kellha minħabba operazzjoni kirurġika fil-bużżieqa tal-marrara. Il-kantanta ġiet midfuna fil-Panteon tal-Belt ta’ Komitas f’Yerevan fit-12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President Serzh Sargsyan stqarr li kienet “tassew nazzjonali”, u kompla jgħid li “l-udjenzi tagħha f’art twelidha u fid-Diaspora, jitkellmu dwar ir-rotot etniċi tal-kanzunetti tagħha, li jistħoqqilha bħal kantanta distinta u artista Armena”.

## Referenzi
Mira Alečković

**Mira Alečković** (twieldet fit-2 ta’ Frar 1924 f’Novi Sad – mietet fis-27 ta’ Frar 2008) kienet poeta Serba u Jugoslava.

## Bijografija
Mira Alečković kisbet lawrja fl-Istudji Slavi f’Belgrad, u marret tkompli tistudja iktar fis-Sorbonne, f’Pariġi, Franza. Hija pparteċipat fil-moviment tax-Xellug ta’ qabel it-Tieni Gwerra Dinjija. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija fil-Jugoslavja hija pparteċipat fl-azzjonijiet tal-moviment tal-Partiġjani Jugoslavi. Fil-Jugoslavja Soċjalista hija kisbet popolarità konsiderevoli, speċjalment bis-saħħa tal-poeżiji tat-tfal u l-kanzunetti partiġjani li kitbet.

Ix-xogħlijiet tagħha ġew tradotti b’iktar minn 20 lingwa.

## Xogħlijiet

### Kollezzjonijiet ta’ poeżiji

* *Zvezdane balade*, 1946
* *Pionirsko proleće*, 1955
* *Prijatelji*, 1956
* *Lastavica*, 1957
* *Srebrni voz*, 1963
* *Sunčani soliteri*, 1970
* *Da život bude ljubav*, 1972
* *Sanjalica*, 1975
* *Ne mogu bez snova*, 1980
* *Staza srebrom izvezena*, 1982

### Rumanzi

* *Srebrna Kosa*, 1953
* *Zbogom velika tajno*, 1960
* *Zašto grdiš reku?*
* *Ġutro*

## Ħoloq esterni

* Xogħlijiet tradotti ta’ Mira Alečković

## Referenzi
Olga Tass

**Olga Tass** (kunjomha meta żżewġet: **Lemhényi**) kienet ġinnasta olimpika Ungeriża li twieldet f’Pécs fid-29 ta’ Marzu 1929 u mietet fl-10 ta’ Lulju 2020.

## Ħajja privata
Olga Tass kienet miżżewġa lil Dezső Lemhényi (1917-2003), plejer u kowċ tal-waterpolo Ungeriż li kkompeta wkoll fil-Logħob Olimpiku tal-1948 u tal-1952. Hija mietet fl-10 ta’ Lulju 2020 meta kellha 91 sena.

## Ħajja professjonali
Olga Tass kienet ġinnasta olimpika li kkompetiet fil-Logħob Olimpiku tal-1948, tal-1952, tal-1956 u tal-1960 u b’kollox rebħet sitt medalji.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1948 ta’ Londra, tal-1952 ta’ Helsinki, tal-1956 ta’ Melbourne rebħet il-medalja tal-fidda fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1952 ta’ Helsinki rebħet il-medalja tal-bronż fil-ġinnastika artistika individwali fuq iż-żiemel (tagħmir tal-ġinnastika). Fil-Logħob Olimpiku tal-1956 ta’ Melbourne rebħet medalja tal-bronż fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

Fil-Logħob Olimpiku tal-1956 ta’ Melbourne rebħet il-medalja tad-deheb fil-ġinnastika fil-kompetizzjoni kollettiva għat-timijiet.

## Referenzi
Festival tal-Eurovision 1958

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1958** kien it-tielet edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Hilversum, in-Netherlands.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1959

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1959** kien ir-raba' edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Cannes, Franza.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1960

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1960** kien il-ħames edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Londra, ir-Renju Unit.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1975

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1975** kien l-20 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1985

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1985** kien it-30 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Göteborg, l-Iżvezja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2001

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2001** kien is-46 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Copenhagen, id-Danimarka.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2002

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2002** kien is-47 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Tallinn, l-Estonja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2003

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2003** kien it-48 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Riga, il-Latvja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2004

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2004** kien id-49 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Istanbul, it-Turkija.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1984

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1984** kien id-29 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt tal-Lussemburgu, il-Lussemburgu.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Giulio Natta

**Giulio Natta** (twieled fis-26 ta’ Frar 1903 – miet fit-2 ta’ Mejju 1979) kien kimiku Taljan u rebbieħ tal-Premju Nobel. Huwa rebaħ il-Premju Nobel tal-Kimika fl-1963 flimkien ma’ Karl Ziegler għall-ħidma fuq il-polimeri għoljin. Huwa rċieva wkoll Medalja tad-Deheb ta’ Lomonosov fl-1969.

## Bijografija

### Ħajja bikrija
Giulio Natta twieled f’Imperia, l-Italja. Huwa kiseb il-lawrja tiegħu fl-inġinerija kimika mill-università tal-*Politecnico di Milano* f’Milan fl-1924. Fl-1927 għadda mill-eżamijiet biex isir professur fl-istess università. Fl-1933 huwa sar professur full-time u direttur tal-Istitut tal-Kimika Ġenerali tal-Università ta’ Pavia, fejn ħadem sal-1935. Dik is-sena ġie maħtur bħala professur full-time fil-kimika fiżika fl-Università ta’ Ruma.

### Karriera
Mill-1936 sal-1938 beda jaħdem bħala professur full-time u direttur tal-Istitut tal-Kimika Industrijali fl-Istitut Politekniku ta’ Torino. Fl-1938 sar kap tad-dipartiment tal-inġinerija kimika fl-università tal-Politecnico di Milano, b’mod kemxejn kontroversjali, meta l-predeċessur tiegħu Mario Giacomo Levi ġie mġiegħel jirreżenja minħabba liġijiet razzjali kontra l-Lhud li kienu ġew introdotti fl-Italja Faxxista.

Ix-xogħol ta’ Natta fil-Politecnico di Milano wassal għat-titjib tax-xogħol preċedenti ta’ Karl Ziegler u għall-iżvilupp tal-katalizzatur Ziegler-Natta. Huwa ngħata l-Premju Nobel tal-Kimika fl-1963 flimkien ma’ Karl Ziegler għar-riċerka tagħhom fil-polimeri għoljin.

### Ħajja privata
Fl-1935 Giulio Natta żżewweġ lil Rosita Beati; li kienet iggradwata fil-letteratura, u ħolqot in-neoloġiżmi “isotattiku”, “atattiku” u “sindjotattiku” għall-polimeri li skopra r-raġel tagħha. Kellhom żewġt itfal, Giuseppe u Franca. Rosita mietet fl-1968.

Giulio Natta ġie dijanjostikat bil-marda ta’ Parkinson fl-1956. Fl-1963, il-kundizzjoni tiegħu pprogrediet sal-punt li kellu bżonn l-assistenza ta’ ibnu u ta’ erba’ kollegi biex jagħmel id-diskors tiegħu fiċ-ċerimonji tal-Premju Nobel fi Stokkolma, l-Iżvezja. Natta miet f’Bergamo, l-Italja, meta kellu 76 sena.

## Iktar Qari

* C.E.H. Bawn (1979). "Giulio Natta, 1903—1979". *Nature*. **280** (5724): 707.

## Referenzi
Festival tal-Eurovision 2015

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2015** kien is-60 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Vjenna, l-Awstrija.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2016

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2016** kien il-61 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2017

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2017** kien it-62 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Kiev, l-Ukrajna.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2018

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2018** kien it-63 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Lisbona, il-Portugall.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2019

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2019** kien l-64 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Tel Aviv, Iżrael.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1965

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1965** kien l-għaxar edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Napli, l-Italja.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1971

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1971** kien is-16-il edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Dublin, l-Irlanda.
## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1972

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1972** kien is-17-il edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Edinburgu, ir-Renju Unit.
## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 2020

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2020** suppost kien il-65 edizzjoni ta' dan il-konkors u suppost kellu jsir fil-belt ta' Rotterdam, Netherlands, iżda tħassar minħabba l-pandemija tal-COVID-19.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Festival tal-Eurovision 1964

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1964** kien id-disa' edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Copenhagen, id-Danimarka.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali