Park Nazzjonali ta' Sangay

Il-**Park Nazzjonali ta' Sangay** (bl-Ispanjol: *Parque Nacional Sangay*) huwa park nazzjonali li jinsab fil-provinċji ta' Morona-Santiago, ta' Chimborazo, ta' Tungurahua, ta' Cañar u ta' Azuay tal-Ekwador. Il-park fih żewġ vulkani attivi (Tungurahua u Sangay) u l-vulkan estint El Altar (Kapak Urku). Il-Park Nazzjonali ta' Sangay jipproteġi firxa ta' elevazzjonijiet minn 900 metru sa 5,319 metru (2,953 pied sa 17,451 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar, u fih varjetà kbira ta' ħabitats, inkluż glaċieri, pajsaġġi vulkaniċi, foresti pluvjali tropikali, foresti tas-sħab, artijiet mistagħdra, bwar tal-ħaxix, u wieħed mill-ikbar reġjuni ta' *páramo* (xagħri f'elevazzjoni għolja) fl-Ekwador. Hemm 327 lag li jalimentaw sistema vasta ta' artijiet mistagħdra li tkopri erja ta' 31.5 kilometru kwadru (12.2-il mil kwadru).

Minħabba l-ekoloġija u l-ġeoloġija kumplessi tiegħu, kif ukoll il-bijodiversità straordinarja li għandu, il-park tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Fl-1992 żdied mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu minħabba l-insib illegali, ir-ragħa estensiva, il-kostruzzjoni bl-addoċċ tat-toroq, u n-nuqqas ta' rispett tal-perimetru ta' protezzjoni tal-park. Il-park tneħħa minn din il-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu fl-2005.

## [[Etimoloġija]]
Il-kelma "sangay" ġejja mill-kelma "samkay" bil-lingwa Shuar li tfisser "vulkan".

## [[Bijodiversità]]
Minħabba l-varjetà ta' ħabitats li hemm fi ħdan il-park, il-ħamrija vulkanika għammiela, u l-pajsaġġ relattivament mhux mittiefes, il-Park Nazzjonali ta' Sangay jippreserva għadd eċċezzjonali ta' speċijiet nattivi. Fil-park ġew iddokumentati iktar minn 3,000 speċi ta' pjanti li jarmu l-fjuri, flimkien ma' iktar minn 430 għasfur, 107 mammiferi, 33 anfibju, 14-il speċi ta' rettili, u 17-il speċi ta' ħut.

Il-Park Nazzjonali ta' Sangay huwa refuġju importanti għal speċijiet rari tal-Andes, bħat-tapir tal-muntanji u l-ors tat-tbajja' mal-għajnejn. Il-park huwa fortizza vitali b'mod partikolari għat-tapir tal-muntanji li jinsab fil-periklu ta' estinzjoni. Fil-foresti iktar 'l isfel jgħixu l-orsijiet tat-tbajja' mal-għajnejn, il-lontri ġganteski, il-ġagwari, l-ocelots, il-margay, it-tapiri Brażiljani, iċ-ċriev ta' denbhom abjad (*Odocoileus virginianus ustus*), iċ-ċriev ħomor żgħar u l-pudu tat-Tramuntana. Il-kawgari u l-qtates tal-pampas ġew irreġistrati fil-park ukoll. Il-*Caenolestes sangay*, speċi ta' bugeddum-opossum, oriġinarjament ġie deskritt fl-2013 minn eżemplari miġbura mill-Park Nazzjonali ta' Sangay.

Fil-park jgħixu iktar minn 400 speċi ta' għasafar, u b'hekk ġie rikonoxxut bħala Żona Importanti tal-Għasafar mill-BirdLife International. Speċijiet notevoli ta' għasafar li huma residenti fil-park jinkludu l-kondor tal-Andes u l-cock-of-the-rock tal-Andes.

Fl-2016, speċi ġdida ta' żrinġ fil-ġeneru *Pristimantis* (*Pristimantis tinguichaca*) ġiet deskritta fil-foresta tas-sħab tal-park.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Sangay ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Gallerija

File:19991102_Tung_large.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19991102_Tung_large.jpg|Żbroff ta' Tungurahua fl-1999.
File:Sangay_peak.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sangay_peak.jpg|Veduta ta' Sangay mill-ajru.
File:Sangay2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sangay2.jpg|Sangay.


## Referenzi