Ġeoloġija

Il-**ġeoloġija** (mill-Grieg Antik: γῆ, *gē* ("dinja") u -λoγία, *-logia*, ("l-istudju ta'")) hija fergħa tax-xjenza tad-Dinja li għandha x'taqsam kemm mal-materjal likwidu kif ukoll mal-materjal solidu tad-Dinja, it-tipi ta' blat li jiffurmaw il-qalba tagħha, u l-proċessi li bihom jinbidlu maż-żmien. Il-ġeoloġija tista' tinkludi wkoll l-istudju tal-karatteristiċi solidi ta' kwalunkwe pjaneta terrestri jew satellita naturali bħal Marte jew il-Qamar. Il-ġeoloġija moderna titrikkeb b'mod sinifikanti max-xjenzi l-oħra kollha tad-Dinja, inkluż l-idroloġija u x-xjenzi atmosferiċi, u b'hekk titqies bħala aspett ewlieni tas-sistema integrata tax-xjenza u tax-xjenza planetarja tad-Dinja.

Il-ġeoloġija tiddeskrivi l-istruttura tad-Dinja fuq u taħt is-superfiċe tagħha, kif ukoll il-proċessi li sawru dik l-istruttura. Tipprovdi wkoll l-għodod biex jiġi ddeterminat kemm għandhom żmien, f'termini relattivi u assoluti, it-tipi differenti ta' blat f'post partikolari, u anke biex tiġi deskritta l-istorja ta' dak il-blat. Bl-użu ta' dawn l-għodod flimkien, il-ġeologi jirnexxilhom joħolqu kronoloġija tal-istorja ġeoloġika tad-Dinja kollha, u jirnexxilhom juru kemm għandha żmien id-Dinja. Il-ġeoloġija tipprovdi l-evidenza primarja taċ-ċaqliq tal-plakek tettoniċi, tal-istorja evoluzzjonarja tal-ħajja, u tal-klimi tal-imgħoddi tad-Dinja.

Il-ġeologi jużaw varjetà wiesgħa ta' metodi biex jifhmu l-istruttura u l-evoluzzjoni tad-Dinja, inkluż xogħol fuq il-post, deskrizzjoni tal-blat, tekniki ġeofiżiċi, analiżi kimika, esperimenti fiżiċi, u mmudellar numeriku. F'termini prattiċi, il-ġeoloġija hija importanti għall-esplorazzjoni u għall-isfruttament tal-minerali u tal-idrokarburi, għall-evalwazzjoni tar-riżorsi tal-ilma, għall-fehim tal-perikli naturali, għar-rimedji tal-problemi ambjentali, u biex tagħti ħjiel dwar it-tibdil fil-klima tal-imgħoddi. Il-ġeoloġija hija dixxiplina akkademika ewlenija, u hija ċentrali għall-inġinerija ġeoloġika, filwaqt li taqdi rwol importanti fl-inġinerija ġeoteknika.

## Materjali ġeoloġiċi

Il-maġġoranza tad-*data* ġeoloġika tiġi mir-riċerka fuq il-materjali solidi tad-Dinja. Il-meteoriti u materjali naturali ekstraterrestri oħra jiġu studjati wkoll permezz ta' metodi ġeoloġiċi.

### Minerali
Il-minerali huma elementi u komposti li jokkorru fin-natura b'kompożizzjoni kimika omoġenja definita u b'kompożizzjoni atomika ordnata.

Kull mineral għandu proprjetajiet fiżiċi distinti, u hemm bosta testijiet għad-determinazzjoni ta' kull wieħed minnhom. L-eżemplari jistgħu jiġu ttestjati għal dawn li ġejjin:

* Tleqqija: il-kwalità tad-dawl rifless mis-superfiċe ta' mineral. Xi eżempji huma l-minerali metalliċi, qishom perli, qishom tax-xama', u skuri.
* Kulur: il-minerali jiġu raggruppati skont il-kulur tagħhom. L-iktar dijanjostiċi, iżda l-impuritajiet jistgħu jibdlu l-kulur ta' mineral.
* Strixxa: billi kampjun jingiref fuq pjastra tal-porċellana. Il-kulur tal-istrixxa jaf jgħin għat-tismija tal-mineral.
* Għebusija: ir-reżistenza ta' mineral għall-grif.
* Mudell tat-tkissir: mineral jista' jkollu fratturi jew qsim; il-fratturi jkunu tkissir ta' superfiċi mhux indaqs, filwaqt li l-qsim ikun tkissir tul partijiet ċatti paralleli qrib xulxin.
* Gravità speċifika: il-piż ta' volum speċifiku ta' mineral.
* Effervexxenza: tinvolvi t-tqegħid ta' qtar tal-aċidu idrokloriku fuq il-materjal biex jiġi ttestjat jekk ifexfex jew le.
* Manjetiżmu: jinvolvi l-użu ta' kalamita biex jiġi ttestjat il-manjetiżmu.
* Togħma: il-minerali jista' jkollhom togħma distintiva, bħall-alit (li għandu togħma bħall-melħ tal-mejda).

### Blat

Blata hija kwalunkwe massa solida jew aggregat ta' minerali jew mineralojdi li jokkorru fin-natura. Il-biċċa l-kbira tar-riċerka fil-ġeoloġija hija assoċjata mal-istudju tal-blat, peress li jipprovdi r-reġistru primarju tal-maġġoranza tal-istorja ġeoloġika tad-Dinja. Hemm tliet tipi ewlenin ta' blat: ignew, sedimentarju, u metamorfiku. Iċ-ċiklu tal-blat juri r-relazzjonijiet bejniethom (ara d-dijagramma fuq il-lemin).

Meta l-blat jissolidifika jew jikkristallizza mill-magma jew mill-lava, ikun blat ignew. Dan il-blat jista' jittiekel mill-elementi u bl-erożjoni, u mbagħad jiġi ddepożitat mill-ġdid u litifikat f'blat sedimentarju. Jista' wkoll jinbidel fi blat metamorfiku permezz tas-sħana u l-pressjoni li jibdlu l-kontenut minerali tiegħu, u jirriżultaw f'nisġa karatteristika. It-tliet tipi jistgħu jerġgħu jdubu, u meta dan jiġri, tiġi ffurmata magma ġdida, li minnha għal darb'oħra jista' jissolidifika l-blat ignew. Il-materjali organiċi, bħall-faħam, il-bitum, iż-żejt u l-gass naturali, huma kkollegati l-iktar mal-blat sedimentarju b'kontenut organiku rikk.
Sabiex jistudjaw it-tliet tipi ta' blat, il-ġeologi jevalwaw il-minerali tal-kompożizzjoni tagħhom u l-proprjetajiet fiżiċi l-oħra tagħhom, bħall-istruttura u n-nisġa tagħhom.

### Materjal mhux litifikat

Il-ġeologi jistudjaw ukoll materjali mhux litifikati (magħrufa wkoll bħala depożiti superfiċjali) li jinsabu 'l fuq mis-saff primarju tal-blat. Dan l-istudju spiss huwa magħruf bħala l-ġeoloġija Kwaternarja, għall-perjodu Kwaternarju tal-istorja ġeoloġika, li huwa l-iżjed perjodu reċenti taż-żmien ġeoloġiku.

#### Magma
Il-magma hija s-sors mhux litifikat oriġinali tal-blat ignew kollu. Il-fluss attiv tal-blat imdewweb jiġi studjat mill-qrib fil-vulkanoloġija, u l-petroloġija tal-blat ignew timmira li tiddetermina l-istorja tal-blat ignew mis-sors imdewweb oriġinali tiegħu sal-kristallizzazzjoni finali tiegħu.

## Referenzi