Peniżola Valdés

Il-**Peniżola Valdés** (bl-Ispanjol: *Península Valdés*) hija peniżola fl-Oċean Atlantiku fid-Dipartiment ta' Viedma tal-Provinċja ta' Chubut fil-Grigal tal-Arġentina. Magħha jmiss il-Golf ta' San Matías lejn it-Tramuntana. Il-peniżola hija riżerva naturali importanti li tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

## [[Ġeografija]]
Il-peniżola għandha daqs ta' madwar 3,625 km2 (1,400 mil kwadru) mingħajr ma jitqies l-Istmu ta' Carlos Ameghino li jikkollega l-peniżola mal-art kontinentali. L-eqreb belt kbira hi Puerto Madryn. L-uniku raħal fil-peniżola hu l-insedjament żgħir ta' Puerto Pirámides. Hemm ukoll għadd ta' *estancias* għat-trobbija tan-nagħaġ.

### [[Ambjent (bijoloġija)|Ambjent]]
Il-biċċa l-kbira tal-peniżola hija art mhux maħduma b'xi lagi tal-melħ. L-ikbar wieħed minn dawn il-lagi għandu elevazzjoni ta' madwar 40 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, u sa reċentement kien maħsub bħala l-iżjed elevazzjoni baxxa fl-Arġentina u fl-Amerka t'Isfel (l-iżjed punt baxx effettivament huwa Laguna del Carbón, l-Arġentina, li huwa wkoll l-iżjed punt baxx fl-Amerka t'Isfel kollha).

### [[Annimal|Fawna]]

Fil-kosta jgħixu mammiferi tal-baħar bħall-iljuni tal-baħar, il-foki iljunfanti u l-otarji. L-ilmijiet ta' biswit fihom l-iżjed post importanti għat-tnissil tal-balieni tan-Nofsinhar fid-dinja. Dawn jistgħu jinstabu f'Golfo Nuevo u f'Golfo San José, li huma korpi tal-ilma protetti bejn il-peniżola u l-art kontinentali tal-Patagonja. Dawn il-balieni jaslu bejn Mejju u Diċembru, fejn jitgħammru u jwelldu, minħabba li l-ilma fil-golf huwa ferm iktar kwiet u sħun mill-baħar miftuħ. Mal-kosta u fil-baħar miftuħ jgħixu wkoll l-orki. B'mod partikolari, hawnhekk iġibu ruħhom b'mod uniku għaliex jużaw il-mewġ biex joqorbu lejn il-kosta u jikkaċċjaw l-iljuni tal-baħar u l-foki iljunfanti.

Fin-naħa ta' ġewwa tal-peniżola jgħixu r-rea, il-gwanako u l-maras. Barra minn hekk, fil-peniżola jgħixu varjetà wiesgħa ta' għasafar, b'mill-inqas 181 speċi rreġistrati, inkluż il-kanġu tal-Kap. Il-peniżola flimkien ma' Punta León u Punta Loma ġew iddeżinjati bħala Żona Importanti għall-Għasafar mill-BirdLife International peress li jsostnu popolazzjonijiet sinifikanti ta' pingwini ta' Magellan (madwar 150,000 par li jitnisslu), marguni tal-blat u marguni imperjali, gawwin tal-laminarja, ċirlewwi tal-Amerka t'Isfel, ċirlewwi ta' Cabot u ċirlewwi rjali.

### Klima

Il-Peniżola Valdes għandha klima kiesħa tad-deżert (BWk skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen) u kważi klima kiesħa semideżertika (BSk skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Għandha klima tipika tat-Tramuntana tal-Patagonja li tiġi mmodifikata bl-interazzjonijiet bejn ix-xejriet taċ-ċirkolazzjoni atmosferika u l-oċean biswit. Il-peniżola tinsab bejn medda subtropikali ta' pressjoni għolja (li tinsab f'30oS) u medda subpolari ta' pressjoni baxxa (li tinsab bejn 60o u 70oS), u b'hekk ir-riħ dejjem jonfoħ mill-Punent. It-temperatura annwali medja tkun 10.6 °C (51.1 °F), u tvarja bejn temperatura medja fix-xahar ta' 8 °C (46.4 °F) fix-xitwa u 18 °C (64.4 °F) fis-sajf. Matul ix-xitwa, it-temperaturi jvarjaw bejn 0 u 15 °C (32.0 u 59.0 °F) u spiss ikun hemm il-ġlata, b'medja ta' 12–20 jum. It-temperaturi fis-sajf ivarjaw bejn 15 u 35 °C (59.0 u 95.0 °F).

Il-preċipitazzjoni annwali medja tkun baxxa, b'medja ta' 240 millimetru (9.4 pulzieri), għalkemm tvarja minn sena għal oħra. In-naħa ta' ġewwa tal-peniżola tesperjenza kemxejn inqas preċipitazzjoni miż-żoni kostali, b'bejn 200 u 225 millimetru (bejn 7.9 u 8.9 pulzieri) fis-sena. Il-preċipitazzjoni tinżel b'mod pjuttost uniformi matul is-sena, għalkemm bejn April u Ġunju ikun hemm l-ogħla preċipitazzjoni. L-Oxxillazzjoni tan-Nofsinhar ta' El Niño tinfluwenza ferm il-klima tal-peniżola. Matul sena bil-fenomenu ta' El Niño, il-preċipitazzjoni tkun ogħla bejn Novembru u Frar.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Peniżola Valdés ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Referenzi