Perpignan

**Perpignan** (pɛʁpiɲɑ̃; bl-katalan, Perpinyà, pəɾpi'ɲa) hija belt jinsab fid-dipartiment ta’ Pyrénées-Orientales, fir-reġjun Occitanie, fi Franza. Skont l-INSEE, il-popolazzjoni tagħha kienet 119,344 abitant fl-2019.

## Ġeografija
Perpignan, prefettura tal-Pyrénées-Orientales, hija belt ta' 6,807 ettaru li tinsab fiċ-ċentru tal-pjanura ta' Roussillon. Il-belt hija inkwadrata fin-nofsinhar mill-katina tal-Pyrenees, lejn il-punent mir-reġjun tal-Corbières, lejn il-lvant mill-Baħar Mediterran, lejn it-tramuntana mill-fluss Llabanère, filwaqt li r-Réart iservi bħala l-limitu tan-Nofsinhar tagħha. Il-belt tinsab 13-il km mill-Baħar Mediterran permezz ta’ expressway u 25 km mill-fruntiera Spanjola. Hija l-aktar fin-Nofsinhar mill-ibliet il-kbar ta' Franza kontinentali. Perpignan jinsab 850 km minn Pariġi, 205 km mill-kapitali amministrattiva tar-reġjun, Toulouse, 450 km minn Bordeaux u Lyon, 320 km minn Marsilja, 470 km minn Nizza, 1,070 km minn Lille (1 150 km minn Dunkirk), 190 km minn Barċellona, kapitali tal-Katalunja, 533 km minn Valencia, kapitali tal-Komunità Valenzjana u 160 km minn Andorra la Vella, kapitali ta 'Andorra. Eqreb huma l-bliet ta 'Narbonne (65 km) jew Montpellier, 155 km bogħod.

Perpignan hija l-31 belt fi Franza skond il-popolazzjoni, wara Limoges u Metz, iżda qabel Boulogne-Bt u Besançon. Hija wkoll is-seba’ belt fuq ir-rimm tal-Mediterran Franċiż (wara Marsilja, Nizza, Montpellier, Toulon, Nîmes u Aix-en-Provence), u r-raba’ belt fir-reġjun tal-Oċċitanie (ukoll it-tielet żona urbana, wara Toulouse u Montpellier, iżda quddiem Nimes).

Il-belt kibret b'mod sinifikanti matul is-sekli, u ttrasformat irħula ġirien f'distretti (is-subborgi ta' Vernet, il-lokalità ta' La Patte d'Oie u Saint-Gaudérique huma l-aktar eżempji notevoli). Tabilħaqq, f’dawn l-inħawi l-arkitettura tinbidel u tingħaqad ma’ dik ta’ raħal żgħir (sqaqien u bini li jagħti fuq it-triq).

Iż-żona ta 'Perpignan hija 68.07 km2. Id-densità tal-popolazzjoni ta 'Perpignan hija 1,776 abitant għal kull km2.

**<big>Ġeoloġija u eżenzjoni</big>**

L-altitudni tal-komun tvarja minn 8 sa 95 metru. L-ogħla punt tagħha jinsab fil-forti Serrat d'en Vaquer (100 m) fil-Lbiċ tal-belt, ukoll l-ogħla għolja f'Roussillon. Perpignan hija mibnija fuq diversi għoljiet li jiffurmaw diversi livelli, jiġifieri, il-livell Têt, il-livell Cassanyes, il-livell La Lunette-Champ de Mars, il-livell Moulin à Vent (it-tieni l-ogħla punt, madwar 80 metru) u s-Serrat d'en Vaquer. -Porte d'Espagne (l-ogħla punt tal-għolja f'100 m). 

L-altitudni medja ta 'Perpignan hija madwar 40 metru. Il-belt tinsab fil-pjanura ta’ Roussillon, ftit kilometri mill-baħar lejn il-lvant, imdawra mill-firxa ta’ Albères fin-nofsinhar, il-massivi ta’ Canigou u Capcir lejn il-punent u l-firxa ta’ Corbières fit-tramuntana.

**<big>Idrografija</big>**

Il-belt tinqasam mit-Têt kif ukoll mit-tributarju tagħha, il-Basse. Hija qasmet ukoll minn diversi kanali tat-tisqija li jipprovdu l-belt bl-ilma: fin-nofsinhar, permezz tal-akwedott tal-arkati (kanal Las Canals ġej minn Ille-sur-Têt), fit-tramuntana, permezz tal-kanal Vernet -Pia li għandu s-sors tiegħu ġewwa l-art. u mill-fluss Llabanère, u r-Réart fin-nofsinhar.

**<big>Klima</big>**

Fl-2010, il-klima tal-komun kienet klima Mediterranja ċara, skont studju tas-CNRS ibbażat fuq sensiela ta’ data li tkopri l-perjodu 1971-2000. Fl-2020, Météo-France ppubblikat tipoloġija tal-klimi ta' Franza metropolitana li fiha l-komun huwa espost għal klima Mediterranja u jinsab fir-reġjun klimatiku ta' Provence, Languedoc-Roussillon, ikkaratterizzat minn xita baxxa fis-sajf, xemx tajba ħafna ( 2,600 h /sena), sajf sħun (21.5°C), arja niexfa ħafna fis-sajf, niexfa fl-istaġuni kollha, irjieħ qawwija (frekwenza ta '40 sa 50% tar-riħ > 5 m/s) u ċpar żgħir.

## Storja

Għalkemm l-insedjament fiż-żona jmur lura għal żmien ir-Rumani, il-belt medjevali ta’ Perpignan jidher li twaqqfet għall-ħabta tal-bidu tas-seklu 10. Ftit wara, Perpignan saret il-belt kapitali tal-konti ta’ Roussillon. Storikament, kienet parti mir-reġjun magħruf bħala Septimania. Fl-1172 il-Konti Girard II ħalla l-artijiet tiegħu lill-Konti ta’ Barċellona. Perpignan akkwista l-istituzzjonijiet ta’ komuna parzjalment awtonoma fl-1197. Id-drittijiet fewdali Franċiżi fuq Roussillon ġew ċeduti minn Louis IX fit-Trattat ta’ Corbeil. 

Meta James I l-Konkwistatur, re ta’ Aragona u konti ta’ Barċellona, waqqaf ir-Renju ta’ Majorka fl-1276, Perpignan saret il-belt kapitali tat-territorji kontinentali tal-istat il-ġdid. Id-deċennji ta’ wara huma kkunsidrati l-età tad-deheb storika tal-belt. Din iffjorixxa bħala ċentru tal-manifattura tad-drapp, xogħol tal-ġilda, xogħol tad-deheb, u snajja’ lussużi oħra. Ir-Re Philippe III ta’ Franza miet hemm fl-1285, hekk kif kien qed jirritorna mill-kruċjata tiegħu li ma rnexxietx kontra l-Kuruna Aragoniża.

Fl-1344 Pietru IV ta' Aragona annessa r-Renju ta' Majorka u Perpignan reġa' sar parti mill-Prinċipalità ta' Katalonja. Ftit snin wara tilfet madwar nofs il-popolazzjoni tagħha minħabba l-Mewt l-Iswed. Ġiet attakkata u okkupata minn Louis XI ta' Franza fl-1463; irvell vjolenti kontra l-ħakma Franċiża fl-1473 ġie mrażżan bl-aħrax wara assedju twil, iżda fl-1493 Karlu VIII ta' Franza, bix-xewqa li jikkonċilja lil Kastilja sabiex jeħles lilu nnifsu biex jinvadi l-Italja, irrestawraha lil Ferdinandu II ta' Aragona. 

Assedjata u maqbuda mill-Franċiżi matul il-Gwerra tat-Tletin Sena f'Settembru 1642, Perpignan ġiet ċeduta formalment minn Spanja 17-il sena wara fit-Trattat tal-Pirinej, u minn dakinhar 'il quddiem baqgħet pussess Franċiż. 

F'Ġunju 2020, Louis Aliot tar-Rally Nazzjonali ġie elett sindku ta' Perpignan. Din kienet l-ewwel darba mill-1995 li l-partit tal-lemin estrem rebaħ belt ta' aktar minn 100,000 ruħ.

## Soċjetà

Perpignan għandha identità Katalana qawwija u ilha tippromwovi lilha nnifisha, fi Franza u fil-bqija tal-Ewropa, bl-islogan *Perpignan la Catalane / Perpinyà la Catalana*. Fl-2008, ingħatat il-funzjonijiet ta’ kapitali tal-kultura Katalana. Fil-11 ta’ Ġunju 2010, il-muniċipalità approvat unanimament il-Karta tal-belt għal-lingwa Katalana, li tistabbilixxi l-Katalan bħala l-lingwa uffiċjali tal-belt fuq l-istess livell tal-Franċiż.

## Edukazzjoni
Aktar minn 10,000 student bejn l-etajiet ta’ sentejn u 12-il sena jattendu 61 skola preprimarja u skola primarja fil-belt. Perpignan għandha wkoll 26 skola sekondarja.

## Ekonomija
Il-kummerċ tradizzjonali kien fl-inbid, iż-żejt taż-żebbuġa, it-tappijiet tas-sufra (is-sufra *Quercus* suber tikber fil-klima ħafifa ta’ Perpignan), is-suf, il-ġilda, u l-ħadid. F’Mejju 1907 kien ċentru ta’ aġitazzjoni mill-produtturi tan-nofsinhar għall-infurzar mill-gvern tal-kwalità tal-inbid wara waqgħa fil-prezzijiet. Il-karti tat-tidwir JOB bħalissa huma manifatturati f’Perpignan.

## Sport

Bħall-bqija tan-nofsinhar ta’ Franza, Perpignan hija fortizza tar-rugby. It-tim tal-unjoni tar-rugby tagħhom, USA Perpignan, huma kompetituri regolari fit-Tazza taċ-Ċampjins Ewropej tar-Rugby u kienu ċampjins tat-Top 14 Franċiż seba’ darbiet (l-aktar reċentement fl-2009). 

Huma jilagħbu fl-Stade Aimé Giral. It-tim tagħhom tal-kampjonat tar-rugby Catalans Dragons jilgħab fil-British Super League. Il-logħob tad-Dragons f’Perpignan kontra t-timijiet ibbażati fit-Tramuntana tal-Ingliżi ġeneralment ikun popolari ħafna mal-partitarji tar-rugby Brittaniku, b’eluf jinżlu l-belt fil-jum tal-logħba, inklużi ħafna partitarji li jkunu fuq vaganza jivvjaġġaw mill-Costa Brava Spanjola biex jingħaqdu ma’ dawk li ġew direttament mir-Renju Unit. Il-klabb twaqqaf fl-2000 bħala għaqda ta’ XIII Catalan mat-tim fil-qrib AS Saint Estève biex jifforma Union Treiziste Catalane fl-2000 li biddlu isimhom għal Catalans Dragons mat-trasferiment mis-sistema Franċiża għas-sistema tal-kampjonat tar-rugby Brittaniku. Id-Dragons saru l-ewwel tim mhux Ingliż li rebaħ it-Tazza taċ-Challenge meta għelbu lil Warrington Wolves fil-finali tal-2018. Huma bbażati fi Stade Gilbert Brutus. It-timijiet taż-żgħażagħ ta' AS Saint Estève għadhom joperaw bħala Saint-Estève XIII Mavericks fid-Diviżjoni Nazzjonali 2, filwaqt li klabb ġdid tal-Kampjonat Elite One ġie ffurmat fl-2000 taħt l-isem Saint-Estève XIII Catalan li fil-fatt huwa r-riżervi tal-Catalans Dragons; it-tnejn jilagħbu fi Stade Municipal fis-subborg ta' Saint-Estève.

## Kultura
Il-belt ta’ Perpignan tiftaħar b’wirt arkitettoniku għani, li jmur lura mill-Medju Evu sal-perjodu kontemporanju. Erbgħa u tletin bini huma elenkati fl-inventarju tal-monumenti storiċi, u dsatax-il sit huma elenkati fl-inventarju ġenerali tal-wirt kulturali. Barra minn hekk, tmien bini u ħames kwartieri ġew iddeżinjati bħala “Wirt tas-Seklu 20”, inkluża waħda mill-akbar kollezzjonijiet ta’ arkitettura Art Deco fi Franza.

Mill-2004, il-Guitares au Palais, avveniment bla ħlas ta’ tlett ijiem, isir kull sena fl-aħħar tmiem il-ġimgħa ta’ Awwissu fil-Palazz tar-Rejiet ta’ Majorka. Il-festival għandu fokus wiesa’ fuq il-mużika mainstream, b’mużika relatata mal-pop kif ukoll mużika tradizzjonali tal-kitarra akustika u mużika alternattiva. Il-festival ġibed mistednin internazzjonali bħal Caetano Veloso (2007), Rumberos Catalans, Pedro Soler, Bernardo Sandoval, Peter Finger, u Aaron u Bryce Dessner (2008). 

Kull Settembru, Perpignan tospita l-festival tal-fotoġurnaliżmu Visa pour l'Image, magħruf internazzjonalment. Wirjiet bla ħlas isiru fil-Couvent des Minimes, Chapelle des Dominicaines u bini ieħor fil-belt il-qadima. 

Fl-2008, Perpignan saret il-Belt Katalana. Ħafna sinjali bl-ismijiet tat-toroq fil-belt huma kemm bil-Franċiż kif ukoll bil-Katalan.

## Knejjes

Stampa:Perpignan Cathédrale Saint-Jean-Baptiste Main facade.jpg|Katidral ta’ San Ġwann Battista 
Stampa:Église de la Réal.jpg|Knisja tar-Real
Stampa:Perpinyà. El Devot Crist 8.jpg|Kappella Devozzjonali ta' Kristu


## Ġemellaġġ

*  Barċellona (Spanja) ;
*  Katalonja (Spanja) ;
*  Girona (Spanja) ;
*  Figueres (Spanja) ;
*  Hannover (Ġermanja) ;
*  Lake Charles (Stati Uniti) ;
*  Lancaster (Renju Unit) ;
*  Lleida (Spanja) ;
*  Ma'alot-Tarshiha (Iżrael) ;
*  Mohammedia (Marokk) ;
*  Mostaganem (Alġerija) ;
*  Sarasota (Stati Uniti) ;
*  Tavira (Portugall) ;
*  Tyre (Libanu).

## Ħoloq esterni
* Il-websajt tal-belt

## Referenzi