Batterija ta' Cambridge

Il-**Batterija ta' Cambridge** hija batterija tal-era Vittoriana f'Tas-Sliema, Malta. Komunement imsejjħa **Forti Cambridge**, għalkemm qatt ma ġiet ikklassifikata bħala forti waqt li kienet qed tintuża. Oriġinarjament kien fih kanun Armstrong ta’ 100 tunnellata .

## Storja

Il-Batterija ta' Cambridge nbniet mill-Ingliżi bejn l-1878 u l-1886 fuq ix-xatt fil-punent tad-daħla tal-Port il-Kbir, bejn il-Batterija tal-Ponta ta' Tas-Sliema u l-Forti Tigné. Il-kostruzzjoni bdiet fit-28 ta’ Awwissu 1878, u l-bieb inbena fl-1880. Il-batterija tlestiet fis-27 ta’ Novembru 1886, u l-kostruzzjoni swiet madwar £18,819.

Il-batterija nbniet biex ikun fiha kanun Armstrong wieħed ta' 100 tunnellata:  kanun RML ta' 450 mm magħmul minn Elswick Ordnance Company, id-diviżjoni tal-armamenti tal-kumpanija tal-manifattura Brittanika Armstrong Whitworth . Il-batterija kienet imżewwġa mal- Batterija tar-Rinella ħdejn il-Kalkara, fil-Lvant talPort il-Kbir. L-Ingliżi nstallaw it-tieni par kanuni ta' 100 tunnellata biex jiddefendu Ġibiltà, armati wieħed kull wieħed fil-Batterija ta' Victoria (1879) u l-Batterija  Napier ta' Magdala (1883), li ma kellhomx il-kapaċitajiet ta' awtodifiża ta' Cambridge jew Rinella. Il-kanun ta’ Cambridge eventwalment ġie skrappjata, u llum għadhom eżistu biss żewġ kanuni ta’ 100 tunnellata, fir-Rinella u n-Napier ta’ Magdala.

Il-batterija nnifisha hija modesta fid-daqs peress li kienet iddisinjata biex topera u tipproteġi kanun kbir wieħed, bl-ekwipaġġ tal-kanuni assoċjati tagħha, mħażen, bunkers, makkinarju ta' appoġġ u l-istakkament ta' truppi stazzjonati fil-forti biex jiddefendu l-installazzjoni. Il-batterija tista' wkoll tkun sostnuta bil-kanuni mill-Forti Manoel u l-Forti Tigné fil-qrib.

Il-kanun kienet immuntata *en barbette* fuq karretta tal-ħadid fondut li tiżżerżaq u l-kanun biex jispara minn fuq il-quċċata taż-zuntier. Dan ippermetta lill-ekwipaġġ tal-armi biex jimmaniġġa u jispara l-kanun mingħajr ma jesponu lilu nnifsu għan-nar tal-għadu. Il-batterija kienet iddisinjata biex tattakka vapuri tal-gwerra tal-għadu f'firxiet sa 7,000 jarda. Il-profil baxx tal-batterija u l-kmamar tal-makkinarju u r-rivisti midfuna fil-fond kienu maħsuba biex jippermettulha tissopravivi kontra nar minn bastimenti tal-gwerra kbar.

Il-kanun ta' Cambridge ta' 100 tunnellata wasal fis-16 ta' Settembru 1882, u ġie mmuntat u lest għall-użu fl-20 ta' Frar 1884. Ix-xogħol biex il-magni jsiru servibbli tant kien kbir li sal-1885 ma kienx għadhom saru testijiet ta’ sparar. L-ewwel tagħbija ta' munizzjon kienet tinkludi l-mudelli kollha disponibbli, inklużi 50 AP u 50 HE. Shrapnel, ladarba sparat, ma ġiex sostitwit, peress li kien ikkunsidrat inqas effettiv. Fl-1887 u fl-1888 l-attività waqfet minħabba l-ħtieġa li s-sistemi idrawliċi jerġgħu jitħaddmu, iżda madankollu dawn il-kanuni kienu kkunsidrati pjuttost affidabbli. Minħabba li balla waħda tiswa daqs il-paga ta' kuljum ta' 2,600 suldat, l-isparar tal-prattika kien limitat għal tir wieħed kull 3 xhur.

Il-kanun ta' 100 tunnellata kien attiv fis-servizz għal 20 sena, u ġie sparata l-aħħar darba fl-1903 jew fl-1904, qabel ma ġiet irtirata mis-servizz attiv fl-1906, mingħajr qatt ma kien  waqt attakk propja.

Il-kanun baqa' fil-Batterija ta' Cambridge Battery għal ħafna snin. Fl-1956, tqatta' u nbiegħ għall-iskrapp, bħala parti minn programm biex jiġu skrappjati l-affarijiet kollha mhux meħtieġa fil-fortifikazzjonijiet ta’ Malta (li fihom inqerdu mijiet ta’ armi tan-nar, kemm antiki kif ukoll moderni).

Eventwalment, fis-snin 80 tas-seklu 20, il-Holiday Inn Crowne Plaza Hotel okkupa parti mis-sit tal-batterija. Inbena ristorant, u dan aktar tard tneħħa biex jagħmel spazju għal pixxini ta’ barra u ta’ ġewwa u faċilitajiet oħra tal-lukanda. Għalkemm dawn l-iżviluppi għamlu ħsara lill-batterija, baqa' ammont sinifikanti tal-istrutturi oriġinali tagħha.

## Fil-preżent

Fis-snin 2000, iż-żona madwar il-batterija bdiet tiġi żviluppata minn GAP Developments plc, hekk kif appartamenti fuq il-baħar magħrufa bħala Fort Cambridge inbnew qrib il-batterija. Fl-2007, l-iżviluppaturi ngħataw 10 snin biex jirrestawraw il-batterija u jibdluha f'attrazzjoni turistika.

Minkejja dan, l-uniku xogħol ta’ restawr li sar sal-lum kien it-twaqqigħ tal-istrutturi tal-lukandi mibnija fuq il-batterija, u t-tneħħija tal-veġetazzjoni. Fost tħassib dwar in-nuqqas ta’ restawr, GAP Developments plc iddikjarat li hija impenjata għar-restawr tal-batterija, minkejja l-pass kajman tax-xogħlijiet.

## Referenzi