Merill

Il-**merill** (bil-Latin: ***Monticola solitarius***) huwa speċi *passeriformes* ta' għasfur. Għandu l-għamla ta' żanżarell jew ta' malvizz tad-Dinja l-Antika u fl-imgħoddi kien ikklassifikat fil-familja tat-*Turdidae*. Jitnissel fin-Nofsinhar tal-Ewropa, fil-Majjistral tal-Afrika, u mill-Asja Ċentrali sat-Tramuntana taċ-Ċina u l-Malażja. Il-merill huwa l-għasfur nazzjonali ta' Malta u kien jidher fuq in-naħa ta' wara tal-munita tal-Lira Maltija.

## Tassonomija
Il-merill ġie deskritt minn Carl Linnaeus fl-1758 fl-10 edizzjoni tas-*Systema Naturae* tiegħu bl-isem doppju *Turdus solitarius*. L-isem xjentifiku tal-għasfur ġej mil-Latin. *Monticola* ġejja minn *mons* jew *montis*, jiġifieri "muntanja", u *colere*, jiġifieri "jgħammar", u l-epitet speċifiku *solitarius* ifisser "solitarju".

Il-ġeneru *Monticola* tal-merill fl-imgħoddi kien ikklassifikat fil-familja tat-*Turdidae* iżda l-istudji filoġeniċi molekolari wrew li l-ispeċijiet fil-ġeneru huma relatati iktar mill-qrib ma' membri tal-familja tal-*Muscicapidae* taż-żanżarelli tad-Dinja l-Antika.

Hemm ħames sottospeċijiet rikonoxxuti:

* *M. s. solitarius* (Linnaeus, 1758) – fil-Majjistral tal-Afrika, fin-Nofsinhar tal-Ewropa, fit-Tramuntana tat-Turkija sal-Georgia u l-Ażerbajġan.
* *M. s. longirostris* (Blyth, 1847) – fil-Greċja u fil-Punent u fin-Nofsinhar tat-Turkija sal-Lvant Nofsani, il-Majjistral tal-Himalayas, il-Grigal tal-Afrika u l-Indja.
* *M. s. pandoo* (Sykes, 1832) – fil-Himalayas ċentrali sal-Lvant taċ-Ċina u t-Tramuntana tal-Vjetnam u l-Gżejjer Sunda l-Kbar.
* *M. s. philippensis* (Statius Müller, 1776) – fil-Lvant tal-Mongolja sa Sakhalin u n-Nofsinhar sal-Ġappun, it-Tramuntana estrema tal-Filippini u l-Grigal taċ-Ċina u l-Indoneżja.
* *M. s. madoci* Chasen, 1940 – fil-Peniżola Malażjana u fit-Tramuntana ta' Sumatra.

Hemm proposta biex il-*Monticola solitarius* tinqasam f'żewġ speċijiet: klassifikazzjoni tassonomika tal-Punent li tinkludi l-*M. s. solitarius* u l-*M. s. longirostris* u klassifikazzjoni tassonomika tal-Lvant li tinkludi l-*M. s. philippensis*, l-*M. s. pandoo* u l-*M. s. madoci*.

## Deskrizzjoni
Il-merill huwa għasfur b'daqs simili għal dak tal-isturnell, b'tul ta' 21–23 cm (8.3–9.1 pulzieri) u b'munqar irqiq u twil. Il-merill maskili tat-tnissil jispikka peress li għandu rix blu fil-griż apparti ġwienaħ iktar skuri. Il-merill femminili u l-frieħ ma jispikkawx daqshekk peress li għandhom rix kannella skur fin-naħa ta' fuq u rix kannella ċar fin-naħa t'isfel tagħhom. L-għasfur maskili tas-sottospeċi *M. s. philippensis* għandu rix ħamrani-qastni minn nofs sidru sa taħt denbu. Iż-żewġ sessi ma għandhomx rix ħamrani fuq in-naħa ta' barra ta' denbhom.

Il-merill maskili għandu għana melodjuża u ċara, li hija simili iżda għal dik tal-malvizz tal-blat iżda tgħajjat iktar.

## Distribuzzjoni u ħabitat
L-għasafar Ewropej, tat-Tramuntana tal-Afrika u tax-Xlokk tal-Asja ta' din l-ispeċi fil-biċċa l-kbira huma residenti, apparti xi ċaqliq altitudinali. Popolazzjonijiet Asjatiċi oħra jpassu iktar, u fix-xitwa jfittxu l-kenn tal-Afrika sub-Saħarjana, tal-Indja u tax-Xlokk tal-Asja. Dan l-għasfur ma tantx huwa komuni fit-Tramuntana u fil-Punent tal-Ewropa. Intlemaħ darbtejn fl-Amerka ta' Fuq: darba fil-British Columbia fl-1997 u darba f'Oregon fl-2024.

## Imġiba
Il-merill jitnissel fiż-żoni muntanjużi miftuħa. Ibejjet fix-xquq fil-blat u fil-ħitan, u normalment il-merill femminili tbid 3–5 bajdiet. Il-merill huwa omnivoru u jiekol firxa wiesgħa ta' insetti u rettili żgħar, minbarra frott artab u żrieragħ.

## Gallerija

File:Blue_rock_thrush_(male)_at_Gamla_Nature_Reserve.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blue_rock_thrush_(male)_at_Gamla_Nature_Reserve.jpg|Male in January, Gamla Nature Reserve, Israel
File:Monticola_solitarius_solitarius_MHNT.ZOO.2010.11.190.1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monticola_solitarius_solitarius_MHNT.ZOO.2010.11.190.1.jpg|*Monticola solitarius solitarius* – MHNT
File:Blue_Rock_Thrush_-_Kanagawa-Japan_April_2024.webm|Male foraging in Japan


## Referenzi