Możambik

Il-**Mozambique**, uffiċjalment ir-Repubblika tal-Możambik (bil-Portugiż: República de Moçambique), huwa pajjiż li jinsab fix-Xlokk Mt Binga Mozambique.JPG l-Afrika, fuq ix-xtut ta' l-Oċean Indjan.14 Hija mdawwar fit-Tramuntana mat-Tanżanija u l-Malawi, fil-majjistral maż-Żambja, fil-punent miż-Żimbabwe, fil-Lbiċ mas-Sważiland, fin-nofsinhar u l-Lbiċ mal-Afrika t'Isfel u lejn il-lvant mal-Oċean Indjan, fejn tmiss marittimament mal-Madagaskar, il-Komoros u t-territorji Franċiżi ta' Europa Island, Juan de Nova u Bassas da l-Indja. L-oriġini ta 'isimha hija Msumbiji, il-port Swaħili fil-Gżira tal-Możambik.

It-territorju tiegħu huwa magħmul minn ħdax-il provinċja, maqsuma f'154 distrett. Il-kapitali tagħha hija Maputo u l-aktar belt popolata tagħha, Matola.

Bejn l-1 u l-5 seklu, il-popli Bantu emigraw lejn il-Możambik tal-lum mit-tramuntana u l-punent. Bejn is-seklu 7 u l-11, żviluppaw bliet tal-port Swaħili, li kkontribwew għall-iżvilupp tal-kultura u l-lingwa Swaħili tagħhom stess. Fl-aħħar tal-Medju Evu, dawn l-ibliet kienu frekwentati minn negozjanti mis-Somalja, l-Etjopja, l-Eġittu, l-Għarabja, il-Persja u l-Indja Vasco da Gama esplora l-kosti tagħha fl-1498 u l-Portugall ikkolonizzaha fl-1505. Il-Możambik iddikjara l-indipendenza tiegħu fil-25 ta' Ġunju, 1975. , l-ewwel kostituzzjoni tagħha daħlet fis-seħħ u l-pajjiż sar ir-Repubblika Popolari tal-Możambik.Il-pajjiż kien ix-xena ta' gwerra ċivili li damet mill-1977 sal-1992, u ħalliet sa żewġ miljun mina tal-art, ħafna minnhom għadhom attivi.​ Fl-1994, il-Możambik kellu l-ewwel elezzjonijiet multipartitiċi tiegħu u minn dak iż-żmien baqa' repubblika presidenzjali relattivament stabbli, għalkemm għadu jiffaċċja ribelljoni ta' intensità baxxa.

Il-pajjiż huwa wieħed mill-ifqar pajjiżi fid-dinja, li jikklassifika baxx fil-PGD per capita, l-indiċi tal-iżvilupp uman, il-miżuri ta 'inugwaljanza u l-istennija tal-ħajja, madankollu, mit-tmiem tal-gwerra ċivili, il-kwalità tal-ħajja tiegħu tjiebet b'mod notevoli. Mill-2001, it-tkabbir ekonomiku tal-Możambik kien fost l-ogħla fid-dinja. L-ekonomija tal-pajjiż hija bbażata primarjament fuq l-agrikoltura, b'settur tat-turiżmu u industrijali li qed jikber, iffukat primarjament fuq l-ikel u x-xorb, il-manifattura kimika, u l-produzzjoni tal-aluminju u ż-żejt mhux raffinat.

Il-lingwa uffiċjali tagħha hija l-Portugiż, li hija mitkellma minn madwar nofs il-popolazzjoni primarjament bħala t-tieni lingwa. Lingwi indiġeni komuni jinkludu Makua, Makonde u Swaħili. Aktar minn 99% tal-miljuni ta' nies huma Bantu u r-reliġjon prinċipali tagħhom hija l-Kristjaneżmu, b'minoranzi sinifikanti jsegwu l-Iżlam u r-reliġjonijiet tradizzjonali Afrikani.Il-pajjiż huwa membru tal-Komunità tal-Pajjiżi tal-Lingwa Portugiża, l-Unjoni Afrikana u l-Commonwealth tan-Nazzjonijiet , qed jitqies bħala osservatur tal-Frankofonija.

Fruntieri tal-Możambik: 4,571 km pajjiżi tal-fruntiera: Malawi 1,569 km, Afrika t'Isfel 491 km, Eswatini 105 km, Tanżanija 756 km, Żambja 419 km, Żimbabwe 1,231 km. Kosta: 2,470 km.


File:Flag of Mozambique.svg|Il-bandiera tal-Możambik
File:Emblem of Mozambique.svg|Il-tarka tal-Możambik
File:Location Mozambique AU Africa.svg|Mappa tal-Afrika u fejn jinsab il-Możambik
File:LocationMozambique.svg|Mappa tal-Możambik
File:MozambiqueOMC.png|Mappa tal-Możambik
File:Satellite image of Mozambique in September 2002.jpg|Immaġini bis-satellita tal-Możambik f'Settembru 2002
File:Mozambique (orthographic projection).svg|Mappa tal-Afrika u fejn jinsab il-Możambik
File:Mt Binga Mozambique.JPG|Mount Binga hija muntanja li tinsab fl-Afrika, fil-Możambik ħdejn il-fruntiera maż-Żimbabwe fil-Park Transfruntier ta' Chimanimani fil-provinċja ta' Manica, f'żona ta' altitudni għolja magħrufa bħala Chimoio. Bl-2,436 metru ta' altitudni tiegħu, huwa s-26 l-ogħla punt fl-Afrika, u l-105 l-ogħla punt fid-dinja. Huwa wkoll l-ogħla punt fil-Możambik kollu.
File:Maputo montage.png|Maputo (qabel is-sejħa  Lourenço Marques sat-13 ta' Marzu 1976)
File:Island of Mozambique.jpg|Palacio de los Capitanes Generales/Palacio de San Pablo/Captanicy General Palace/Saint Pablo Palace/Palazz tal-Kaptani Ġenerali (Palácio dos Capitães-Generais/Palácio de São Paulo), Istatwa ta' Vasco da Gama quddiem il-palazz tal-gvernatur ta' qabel (oriġinarjament il-Kulleġġ tal-Ġiżwiti ta' São Paulo)
File:Governors Palace in Ihla de Mozambique.jpg|Palacio de los Capitanes Generales/Palacio de San Pablo/Captanicy General Palace/Saint Pablo Palace/Palazz tal-Kaptani Ġenerali (Palácio dos Capitães-Generais/Palácio de São Paulo), Bitħa ta' ġewwa tal-palazz.


## Etimoloġija
Il-Portugiżi taw l-isem Możambik, ispirat mill-gżira tal-Możambik, li ġej minn Musa al Biq, Mossa al Bique jew Mussa Ben Mbiki, negozjant Għarbi li żar u joqgħod fuq l-imsemmija gżira.

## Organizzazzjoni territorjali
L-organizzazzjoni territorjali hija bbażata fuq id-diviżjoni fi ħdax-il provinċja, inkluża l-belt ta' Maputo, li għandha status provinċjali. Fil-kap ta' kull provinċja hemm gvernatur elett mill-Assemblea provinċjali u Segretarju tal-Istat maħtur mill-President.

## Storja
L-ewwel abitanti tal-Możambik kienu kaċċaturi u jiġbru Khoisan, antenati tal-popli Khoikhoi. Għalkemm ma nstabux ħafna fdalijiet fossili ta' ominidi, huwa raġonevoli li wieħed jaħseb li minħabba l-lokalità tiegħu fil-post fejn setgħet seħħet l-oriġini tal-bnedmin moderni, it-territorju attwali tal-Możambik ilu popolat għal ħafna eluf ta' snin.

Diversi sejbiet arkeoloġiċi jippermettu l-istudju ta' avvenimenti kruċjali fil-preistorja tal-Możambik, bħall-istabbiliment tal-popli Bantu fis-seklu iii, li introduċiet il-metallurġija bejn l-1 u r-4 seklu QK matul it-tielet fażi ta' espansjoni tiegħu. Minbarra l-għarfien espert tagħhom fil-ħidma mal-ħadid, il-Bantu kienu bdiewa tajbin, tkabbir taċ-ċereali, għeruq tal-ikel u siġar differenti u ż-żamma tal-bhejjem u bhejjem iżgħar, li pproduċiet żieda fil-popolazzjoni u espansjoni konsegwenti tul l-oċean. dak li llum hu ż-Żimbabwe u l-punent tal-Możambik tal-lum. Minbarra l-Bantu kien hemm popli oħra tal-biedja u ż-żamma tal-bhejjem fiż-żona tal-Możambik tal-lum.L-aktar magħruf mill-organizzazzjonijiet amministrattivi Bantu kien l-Imperu Monomotapa.

Fl-aħħar tas-seklu X gruppi Nyika ħarġu fin-nofsinhar-ċentru tal-Możambik. Ukoll fis-seklu X, settlement magħruf bħala Mapungubwe, li kien jinkludi ħafna Nyikas, żviluppat fiż-żona ta 'fuq tax-Xmara Limpopo.

### Preżenza Għarbija u Asjatika

Fis-seklu 8 in-negozjanti Għarab bdew jinnegozjaw f'dak li llum hu l-Możambik, iġibu fuħħar, drapp, ħġieġ, melħ u metalli u jixtru deheb, żejt tal-palm, qrun tar-rinoċeronti u avorju. Barra minn hekk, Persjani, Ċiniżi u Indoneżjani vvjaġġaw lejn il-kosta għall-kummerċ. Fis-seklu 10, l-esploratur Al-Masudi ddeskriva attività kummerċjali importanti fil-Golf Persjan u f'Bilad bħala Sofala. "Sofala (belt qrib Beira tal-lum), imwaqqfa mill-Shirazis fl-aħħar tas-seklu 10, kien il-punt ta 'kuntatt bejn żewġ kulturi Afrikani b'saħħitha: il-kultura Musulmana u kummerċjali tal-kosta tal-lvant, u l-kultura animista u metallurġika taż-Żimbabwe.

Min-naħa tiegħu, il-ġeografiku Al-Idrisi jgħid li fis-seklu 12 il-provinċja attwali ta’ Sofala kienet sors importanti ta’ ħadid, deheb u pil, filwaqt li rrimarka wkoll li dak iż-żmien iċ-Ċina u l-Indja diġà żammew relazzjonijiet kummerċjali stabbli mal-Afrika tal-Lvant.

Sas-seklu 13 kien hemm bejn tletin u erbgħin belt-stat Swaħili fuq il-kosta Afrikana tal-Lvant. Fil-Możambik, l-estensjoni estrema tan-Nofsinhar tagħha kienet il-belt ta 'Angoche. Ħafna portijiet ta' żmienna, bħall- Gżira tal- Możambik, Ibo, u probabbilment Inhambane, inbnew fi bliet tal- kummerċ Swaħili tal- qedem.

Huwa meqjus li l-esploratur Ċiniż Zheng He kważi laħaq il-Kanal tal-Możambik fil-vjaġġi tiegħu fl-1410s.

“Fis-seklu 14, bliet Għarab Afrikani, jew Swaħili, tal-kummerċ iffjorixxu tul il-kosta mis-Somalja fit-Tramuntana sa Kilwa f'dik li llum hija t-Tanżanija tan-Nofsinhar. Tul il-kosta tat-Tramuntana tal-Możambik, sa Angoche, żviluppaw sultanati iżgħar tas-Swaħili. Sas-seklu 16 kienu ħarġu serje ta' swieq madwar ir-reġjun, appoġġjati minn kummerċ intra-reġjonali ta' materja prima u kummerċ fuq distanzi twal fid-deheb, ram, avorju u skjavi.

### Kolonizzazzjoni Ewropea

L-era kolonjali bdiet fl-1505, meta l-Portugiżi waqqfu forti f'Sopala, u damet sa l-1975, meta l-Możambik kiseb l-indipendenza sħiħa mill-Portugall.

Il-vjaġġ ta' Vasco da Gama madwar il-Kap tat-Tama Tajba fl-1498 immarka d-dħul tal-Portugall fil-kummerċ, il-politika u s-soċjetà tal-Oċean Indjan. Tabilħaqq, mill-1500 post kummerċjali Portugiżi saru portijiet permanenti fuq ir-rotta l-ġdida lejn il-lvant, sabiex fl-1505 ittieħdet id-deċiżjoni li tokkupa l-Afrika tal-Lvant. Barra minn hekk, fl-1507 twaqqfet insedjament permanenti fil-Gżira tal-Możambik, li jintlaħaq l-għan li ż-żona jkollha l-kontroll Portugiż madwar l-1530.25​

Ladarba l-port ta' Sofala kien ikkontrollat ​​fil-bidu tas-seklu 16, gruppi ta' negozjanti Portugiżi marru jfittxu deheb, organizzaw gwarnixxini u postijiet tal-kummerċ f'Vila de Sena u Tete fuq ix-Xmara Zambezi, u fittxew li jistabbilixxu monopolju.

Matul dak il-perjodu, l-akbar theddida għall-eġemonija Portugiża kienet it-Torok, li bejn l-1538 u l-1553 nedew diversi attakki mill-Baħar l-Aħmar u l-Golf Persjan. Dawn l-avvanzi, i]da, ma setgux jirnexxu min[abba d-diffikultajiet fil-provvista tal-injam biex jinbnew il-vapuri.Barra minn hekk, l-isforzi difensivi Portugi]i kellhom il-konsegwenza li jdg[ajfu l-qawwa navali taghom. Huwa għalhekk li nfetaħ vojt, użat mill-Ingliżi u l-Olandiżi biex jestendi lejn il-Lvant.

Iż-żona tal-Możambik tal-lum kienet tappartjeni lil Spanja mill-1580 sal-1640, minħabba l-għaqda tagħha mal-Portugall.[ċitazzjoni meħtieġa] Min-naħa tagħhom, il-Franċiżi bdew l-esplorazzjonijiet tagħhom biss fil-bidu tas-seklu 17, u waqqfu l-Lvant Franċiż tagħhom. India Company fl-1664. .​ Fil-ħeġġa tagħhom biex jippreservaw il-monopolju kummerċjali tagħhom u l-interessi strateġiċi tagħhom fiż-żona, il-Portugiżi ma qagħdux lura milli jxerrdu kull tip ta 'biża' biex joħolqu atmosfera ta' ostilità estrema lejn Ewropej oħra.​

Il-paċi ġiet iffirmata mal-Ingliżi (fl-1635) u l-Olandiżi (fl-1640), miġjuba fost l-oħrajn mit-tliet telfiet Olandiżi fis-snin 1600, fit-tentattivi tagħhom biex jistabbilixxu ruħhom fiż-żona, kif ukoll mid-diffikultajiet tan-navigazzjoni ppreżentati minn il-kanal tal-Możambik.

### Konsolidazzjoni Portugiża

L-Imperu Portugiż irnexxielu jkeċċi lill-kompetituri kolonjali Ewropej tiegħu 'l bogħod mill-kosti tal-Afrika tal-Lvant. «Il-Portugiżi ppruvaw jilleġittimizzaw u jikkonsolidaw il-pożizzjonijiet tagħhom fil-kummerċ u l-kolonizzazzjoni billi ħolqu prazos (għotjiet tal-art) marbuta mal-okkupazzjoni Ewropea. Għalkemm inizjalment il- prazos ġew żviluppati biex jitmexxew mill- Ewropej, permezz ta' żwiġijiet imħallta saru ċentri Luso-Afrikani jew Luso-indiġeni, difiżi minn armati kbar ta' skjavi Afrikani msejħa chikunda.

Fil-Możambik, il-kapijiet tat-tribujiet Afrikani biegħu skjavi lill-Ewropej u l-iskjavitù kienet ipprattikata minn negozjanti Għarab, Persjani u Indjani u mill-Portugiżi (prazeiros).Fil-fatt, bejn l-1500 u l-1800, kważi miljun ruħ Dak li llum hu l-Możambik u l-Madagaskar kienu mibjugħa bħala skjavi.

Għalkemm l-influwenza Portugiża kibret, is-setgħa tagħha kienet limitata u eżerċitata permezz ta 'xi uffiċjali u settlers, li kienu garantiti awtonomija kbira. Jekk bejn l-1500 u l-1700 kien possibbli li tiġi kkontrollata l-espansjoni kummerċjali Għarbija, bil-waqgħa tal-Forti Ġesù fil-Gżira ta' Mombasa fl-1698 (issa li tappartjeni lill-Kenja), il-Portugiżi sabu ruħhom f'sitwazzjoni ta' żvantaġġ u l-qawwa tagħhom naqset. Bħala riżultat, l-investiment naqas filwaqt li Lisbona ddedikat ruħha għal negozju aktar qligħ mal-Indja u l-Lvant Imbiegħed, kif ukoll il-kolonizzazzjoni tal-Brażil.

### Sekli 18 u 19

Matul is-sekli 18 u 19, il-Mazrui u l-Għarab Omani kkontrollaw ħafna mill-kummerċ marittimu tar-reġjun, u ċaqalqu l-influwenza Portugiża fin-nofsinhar. Sal-1780, il-Portugiż kienu tilfu kull influwenza fit-tramuntana ta' Cabo Delgado minħabba l-avvanzi tal-Oman.Ħafna prazos sparixxew fl-ewwel nofs tas-seklu 19.

F'dak iż-żmien, poteri kolonjali oħra bħall-imperi Brittaniċi u Franċiżi (dawn tal-aħħar ġejjin mill-Madagaskar) saru dejjem aktar involuti fil-kummerċ u l-politika tal-Afrika tal-Lvant Portugiża. F'dak is-sens, biss bil-qsim tal-Afrika waqt il-Konferenza ta 'Berlin fl-1885, il-penetrazzjoni Portugiża ġiet trasformata f'okkupazzjoni militari, li wasslet għal amministrazzjoni kolonjali vera matul l-ewwel snin tas-seklu 20.

Tabilħaqq, il-Portugall talab strixxa ta 'art mill-Możambik sal-Angola, li ġiet aċċettata mill-awtoritajiet imperjali Ġermaniżi, il-ġirien kolonjali tiegħu fit-Tramuntana tal-Afrika tal-Lvant Ġermaniża, iżda mhux mill-Ingliżi. Minħabba d-djun tal-Portugiż, u l-kapaċità militari Portugiża, iżgħar mill-Ingliżi, fl-1891 il-Portugall kien sfurzat jirrinunzja għall-pretensjonijiet tiegħu u jaċċetta l-linji definiti mill-Ingliżi. F'dak is-sens, għalkemm il-mappa tal-Możambik kienet definita mill-erba' sekli taħt dominazzjoni Portugiża, ir-riżultat huwa dovut aktar għal sekwenza każwali ta 'tentattivi ta' espansjoni milli għal politika ta' suċċess.

### Seklu 20

Fil-bidu tas-seklu 19, il-Portugiżi kienu ttrasferixxew ħafna mill-amministrazzjoni lil kumpaniji privati ​​kbar, bħall-Możambik (provinċji attwali ta' Manica u Sofala), Zambezia jew Niassa (provinċji attwali ta' Cabo Delgado u Niassa), immexxija u ffinanzjati prinċipalment mir-Renju Unit, li stabbilixxa linji tal-ferrovija biex jgħaqqad Beira ma 'Nyasaland u Rhodesia tat-Tramuntana, u żviluppa pjantaġġuni taz-zokkor, copra u sisal.

Għalkemm l-iskjavitù tneħħa uffiċjalment, lejn l-aħħar tas-seklu 19 il-kumpaniji implimentaw politiki tax-xogħol sfurzat, u jipprovdu lill-irġiel biex jaħdmu fil-minjieri u fil-pjantaġġuni fil-kolonji Brittaniċi ġirien, kif ukoll fl-Afrika t'Isfel. Il-Kumpanija Zambezia, l-aktar profittabbli, approprjat diversi prazeiros, u stabbilixxiet postijiet militari avvanzati. Inbnew toroq, portijiet u mezzi oħra ta' komunikazzjoni, b’mod partikolari ferrovija li tgħaqqad iż-Żimbabwe u l-port ta' Beira.

Minħabba r-riżultati ħżiena tiegħu, taħt l-Estado Novo ta' Salazar, il-kontroll tal-Imperu Portugiż żdied u l-konċessjonijiet ma ġewx imġedda, u għalhekk fl-1929 il-Kumpanija ta' Niassa sparixxa u fl-1942 dik tal-Możambik. Fl-1951 il-kolonji Portugiżi kollha fl-Afrika ngħataw l-isem ta' Provinċji Ultramarini tal-Portugall.

Matul dan il-perjodu intensifikat il-konċentrazzjoni tal-poter f'idejn kumpaniji u individwi Portugiżi.

### Independenza
Fis-snin ħamsin, il-Portugiżi nedew sensiela ta' pjanijiet ta' żvilupp biex jestendu u jimmodernizzaw l-infrastruttura nazzjonali tat-trasport u l-komunikazzjoni. Il-prezzijiet tajbin tal-prodotti tropikali fil-perjodu ta 'wara l-gwerra ffavorew l-ekonomija, li ma kinitx favorevoli għall-popolazzjoni indiġena, li sofriet limitazzjonijiet serji ta' mobilità minħabba n-nuqqas ta 'opportunitajiet, ikkawżati prinċipalment mill-wasla ta' settlers Portugiżi, li aggravaw ir-relazzjonijiet. bejn iż-żewġ komunitajiet.​

Hekk kif l-ideoloġiji komunisti u anti-kolonjali nfirxu madwar il-kontinent, inħolqu ħafna movimenti politiċi favorevoli għall-indipendenza tal-Możambik. Huma argumentaw li minħabba li l-politiki u l-pjanijiet ta' żvilupp kienu mfassla biex jiffavorixxu lill-Portugiż, ftit li xejn kienet ingħatat attenzjoni lill-integrazzjoni tribali u l-iżvilupp tal-komunitajiet indiġeni tagħhom.

Il-Front ta' Liberazzjoni tal-Możambik (Frelimo) beda gwerra ta' gwerillieri kontra r-reġim Portugiż fl-1964. Flimkien mal-ġlied fl-Afrika tal-Punent Portugiża (l-Angola tal-lum) u l-Guinea Portugiża (il-Ginea Bissaw tal-lum), il-Możambik kien parti mill-gwerra Perjodu kolonjali Portugiż, li seħħ bejn l-1961 u l-1974. tan-Nofsinhar u l-kosta sa Nacala fit-Tramuntana kienu għadhom f’idejn Portugiżi.» Frelimo ma tistennax l-irtirar tat-truppi Portugiżi mill-Angola biex tiżviluppa l-amministrazzjoni tagħha stess fil-ħelsien. reġjuni. In-numru ta' skejjel u taħriġ fil-litteriżmu qed jiżdied, qed jinħolqu ċentri tas-saħħa u qed jiġu żviluppati uċuħ agrikoli, organizzati mill-moviment. Fl-1973, inħolqu l-ewwel "kumitati tal-partit", kif ukoll l-"Iskola tal-Partit", responsabbli għat-taħriġ ideoloġiku tal-mexxejja tagħha. Għalkemm ftit hemm dokumentazzjoni dwar l-organizzazzjoni politika ta' dawn ir-reġjuni, jidher li l-Frelimo ipprova jħeġġeġ lill-bdiewa biex jipparteċipaw fit-teħid tad-deċiżjonijiet aktar milli jafda s-setgħa lir-rappreżentanti tagħhom.

Fl-1975, kemm minħabba l-azzjoni tal-gwerilliera kif ukoll l-effetti tar-Rivoluzzjoni tal-Qronfol fil-Portugall, il-Możambik kiseb l-indipendenza tiegħu flimkien mal-bqija tar-reġjuni li kienu għadhom jappartjenu lill-Imperu kolonjali Portugiż.Il-Możambik sar ir-Repubblika Popolari tal-Możambik. «Il-gvern tal-Frelimo iddigrieta n-nazzjonalizzazzjoni tal-edukazzjoni, il-kura medika, il-banek barranin u bosta kumpaniji transnazzjonali. Ġew promossi l-irħula komunali li ġabru bdiewa mxerrda, ġew organizzati forom kollettivi ta' produzzjoni u ġiet razzjonalizzata l-assistenza medika, teknika u edukattiva. Fl-1977, it-Tielet Kungress tal-Frelimo, f'Maputo, kien definit mis-soċjaliżmu, li adotta l-Marxism-Leninism bħala l-orjentazzjoni ideoloġika tiegħu.Ftit wara l-indipendenza, bdiet gwerra ċivili bejn il-Frelimo, appoġġjat mill-Unjoni Sovjetika, u Kuba, u l-oppożizzjoni. Reżistenza Nazzjonali tal-Możambik (Renamo), appoġġjata mill-Afrika t'Isfel u l-Stati Uniti. Ir-reġim ta' Samora Machel jagħmel ġlieda awtoritarja kontra t-tribaliżmu u qed jipprova jnaqqas l-influwenza tar-reliġjonijiet, li se tkun aċċettata ħażin minn parti mill-popolazzjoni.

### Wara l-kunflitt
Il-gwerra ċivili damet tliet deċennji, li testendi mill-1977 sal-1992, is-sena li fiha ġie ffirmat ftehim ta' paċi bejn Frelimo u Renamo, li magħhom waqaf il-ġlied. In-Nazzjonijiet Uniti baqgħu fil-pajjiż b’6,400 suldat għal perjodu ta' transizzjoni ta' sentejn wara l-gwerra. L-ewwel grupp, li qabel kien iddeskriva lilu nnifsu bħala partit Marxista-Leninista, għamel konċessjonijiet importanti għall-fini tal-proċess ta' paċi. Il-pajjiż sar membru tal-Bank Dinji u l-Fond Monetarju Internazzjonali fl-1984, u adotta ekonomija tas-suq taħt programm ta' aġġustament strutturali. Bosta snin wara, ġiet introdotta kostituzzjoni ġdida li temmet is-sistema ta' partit wieħed u s-soċjaliżmu ta' Frelimo. Renamo waqfet milli twettaq atti ta' aggressjoni kontra l-popolazzjoni ċivili u saret partit politiku leġittimu. Minbarra Frelimo u Renamo, ġew iffurmati partiti politiċi iżgħar oħra.

F'Diċembru 2004, il-Możambik għadda minn tranżizzjoni delikata meta Joaquim Chissano, wara tmintax-il sena bħala President, telaq mill-poter. Is-suċċessur tiegħu, Armando Emílio Guebuza, wiegħed li jkompli l-politiki ekonomiċi ta' suċċess li ffavorew l-investiment barrani, li jispjega fost affarijiet oħra għaliex ġie rreġistrat tkabbir ekonomiku tajjeb sa mit-tmiem tal-gwerra ċivili, l-aktar grazzi għar-rikostruzzjoni u t-tħassir tad-dejn.22 Minkejja li tkabbir ekonomiku fis-snin 2000 u partikolarment wara l-2010, il-maġġoranza tal-Możambikani ma setgħux jieħdu vantaġġ minn dan u aktar minn nofs il-popolazzjoni għexet fil-faqar.

Kien għad hemm ġlied sporadiku bejn Renamo u l-forzi tal-gvern, li laħqu l-qofol tiegħu fl-abrogazzjoni tal-ftehim ta' paċi tal-1992, li kien temm il-gwerra ċivili. Fl-aħħar ta' Awwissu 2014, intlaħaq ftehim ġdid ta' paċi, li ġie ffirmat fil-5 ta' Settembru tal-istess sena. Wara l-elezzjonijiet presidenzjali u leġiżlattivi ta' Ottubru 2014, mirbuħa, b’telf, mill-Frelimo, it-tensjonijiet bejn il-Frelimo u r-Renamo reġgħu kibru, li laħqu l-qofol tagħhom fil-ġlied lejn l-aħħar tal-2015 u s-sena ta' wara, li kkawża mewġa ta' refuġjati lejn il-Malawi. In-negozjati ta' paċi bdew f'nofs l-2016 u ma tlestewx qabel Awwissu 2019. L-elezzjonijiet presidenzjali u leġiżlattivi ta' din is-sena kienu ġeneralment paċifiċi, għalkemm Renamo, wara li tilfet l-elezzjonijiet, ilmenta dwar intimidazzjoni, irregolaritajiet u frodi fl-elezzjonijiet. Filipe Nyusi tal-Frelimo ħa l-ġurament bħala President fil-15 ta’ Jannar 2020, u beda t-tieni mandat tiegħu.

Wieħed mill-effetti l-aktar diffiċli tal-gwerra kien l-eżistenza ta 'sa żewġ miljun mini ta' l-art f'żoni rurali tal-pajjiż. Il-minjieri tneħħew f'xi żoni b'għajnuna internazzjonali, iżda ħafna jibqgħu fil-kampanja.​

## Politika
Il-Kostituzzjoni tal-Możambik hija minn Novembru 2004 u daħlet fis-seħħ f'Jannar 2005.

## Data
Motto: Għaqda, xogħol, viġilanza (Portugiż: "għaqda, xogħol, viġilanza"); Innu: Patrija Maħbuba (Portugiż: "Patrija Maħbuba"); Kapitali: Maputo 25°54′55″S 32°34′35″E ; L-aktar belt popolata: Matola, Lingwi Uffiċjali: Portugiż; Gentilicio: Możambik, -a; Forma ta' gvern: Repubblika Presidenzjali b'partit eġemoniku; President: Filipe Jacinto Nyusi; Prim Ministru: Adriano Maleiane; Korp Leġiżlattiv: Assemblea tar-Repubblika; Indipendenza tal-Portugall: 25 ta' Ġunju 1975; Dittatorjat Komunista Totali: 1975 - 1990​, Multipartitiżmu Parzjali: 19927; Żona (35 post) 799,3808 km², Ilma (%): 2%; Fruntieri. 4,783 km; Kosta: 2470 km; L-ogħla punt: Mount Binga; Stima tal-Popolazzjoni Rank 50 (2023): 32,420,0008 abitant, Densità: 40.68 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (119-il post) (2017): $ 37,321 miljun, Per capita: $ 447; HDI (2021): Tnaqqis 0.44610​ (185th) - Baxx; Munita: Metical​ (MT., MZN); Żona tal-Ħin: UTC+211​; Kodiċi ISO: 508/MOZ/MZ; Dominju tal-Internet: .mz; Prefiss tat-telefon: +25811; Prefiss tar-radju: C8A-C9Z; Akronimu tal-pajjiż għall-inġenji tal-ajru: C9; Akronimu tal-pajjiż għall-karozzi: MOC; Kodiċi IOC: MOZ; Sħubija: Commonwealth tan-Nazzjonijiet, CPLP, OIC, UN, AU, UL, ASA.