Frida Kahlo

**Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón** jew **Frida Kahlo** twieldet fis-6 ta' Lulju 1907 ġewwa Coyoacan, il-Belt tal-Messiku u mietet fit-13 ta' Lulju 1954. Hija kienet pittriċi li kellha sehem importanti fil-moviment artistiku Messikan ta' żmienha. 

Fl-1922, iffalsifikat id-data ta' twelidha u biddlitha għas-7 ta' Lulju 1910, is-sena tal-bidu tar-Rivoluzzjoni Messikana. Madwar is-sena 1935 neħħiet l-"e" minn isimha *Frieda*.

## Bijografija
### Familja
Omm l-artista, Matilde Calderón y González, li kienet ukoll pittriċi (El condabrebbra, membru tal-moviment surrealista) (1876-1932) twieldet il-Messiku. Kienet it-tielet tifla ta' Isabel González y González, ġejja minn familja ta' ġenerali Spanjoli, u l-fotografu Antonio Calderón, ta' nisel Amerindjan minn Morelia.

Missier Frida, Carl Wilhelm Kahlo (1871-1941), imwieled Pforzheim f'Baden-Württemberg il-Ġermanja, ma kienx, kif kienet tgħid il-leġġenda mifruxa, Lhudi ta' nisel Ġermano-Awstro-Ungeriż iżda Ġermaniż Luteran mill-borgeżija ta' Baden . Huwa mar il-Messiku fl-1891, fl-età ta' 19-il sena. Kienu jsejħulu Guillermo, it-traduzzjoni ta' Wilhelm għall-Kastiljan. Hu kien bin il-ġojjellier u orafu Jakob Kahlo u Henriette Kaufmann. 

Fl-1936 Frida Kahlo pinġiet *[[Nannieti, ommi u missieri u jien]]* fejn irrakkontat l-istorja tal-oriġini tagħha f' siġra tar-razza. Fuq hemm in-nanniet. Issimbolizzat in-nanniet tan-naħa t'ommha bl-art, u n-nanniet tan-naħa ta' missierha premezz tal-baħar. Fin-nofs hemm il-ġenituri tagħha fil-poża tar-ritratt tat-tieġ u taħt hemm hi bħala tifla żgħira fil-ġnien tad-''"Dar il-Kaħla"'' fejn twieldet u mietet.

### Tfulija
Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderon twieldet fid-"Dar il-Kaħla"(La Casa Azul), li llum saret il-Mużew ta' Frida Kahlo, f'nofs kwartier tal-klassi tan-nofs, f'Coyoacán, fin-nofsinhar tal-Belt tal-Messiku. Hija kienet it-tielet mill-erba' ulied ta' Matilde u Guillermo Kahlo, li kienu kollha bniet. 

Fl-età ta' 6 snin, Frida qabadha l-poljo. Minħabba dan, riġilha tal-lemin ma kibirx kemm kellu jikber u sħabha tal-iskola laqqmuha "Frida z-zoppa". 

Fl-1922, fl-età ta' 16-il sena, daħlet l-*[[Escuela Nacional Preparatoria]]*, li kienet meqjusa bħala l-aħjar skola fil-Messiku. Kienet tixtieq issir tabiba u minkejja l-interess tagħha fl-arti, ma kellha l-ebda pjan biex taqbad karriera artistika. Fil-bidu Frida kienet tibbrilla fl-istudji u kienet tinteressa ruħha fil-politika u tfittex, bħal ħafna mill-kontemporanji tagħha, li twaqqaf spirtu Messikan f'pajjiżha li kien għadu kif sar indipendenti.

Fis-17 ta' Settembru 1925, Frida qabdet karozza tal-linja biex tmur id-dar wara l-iskola. F'daqqa waħda, il-karozza ħarġet mit-triq u daħlet ġo tramm. Mietu ħafna nies fl-inċident. Frida, korriet serjament, daħlitilha ħadida ġo żaqqha u nifdet sa ġufha. Għalhekk aktar tard ma setgħetx ikollha tfal. Kellha ħafna ksur, ħdax b'kollox, f'riġilha x-xellugi. Kisret ukoll sieqha l-leminija. Kellha ksur ukoll fil-pelvi, l-kustilji u s-sinsla ta' daharha. Spallitha kienet kważi żlugata. Damet fis-sodda għal tliet xhur, xahar minnhom l-isptar. Madwar sena wara l-inċident, Frida kellha tmur lura l-isptar għaliex sabu li kellha waħda mill-vertebri lombari miksura u kellha tilbes kurpett tal-ġips għal disa' xhur. Kien dak iż-żmien li bdiet tpinġi. Biex jgħinuha, qrabatha qiegħdu tinda b'mera fuq is-sodda. Hekk setgħet tuża r-rifless tagħha bħala mudell. X'aktarx kien dan li taha l-ispinta biex tibda s-sensiela twila ta' awtoritratti li pinġiet. Minn 143 pittura, 55 minnhom kienu awtoritratti. Kellha tagħmel bosta operazzjonijiet oħra u minħabba fihom damet ħafna żmien mimduda l-isptar.

### Ħajja u karriera artistika
 

Fl-1928, Frida Kahlo nkitbet fil-Partit Komunista Messikan. Kienet interessata partikolarment fl-emanċipazzjoni tan-nisa fis-soċjetà Messikana li kienet *[[macho|patrijarkali]]* ħafna. Iddeċidiet minn kmieni f'ħajjitha li ma tridx timxi fl-istess triq bħal maġġoranza tan-nisa Messikani. Xtaqet issiefer u tistudja, riedet il-libertà u d-divertiment. 

Fl-istess sena, Frida ltaqgħet ma' Diego Rivera (1886-1957) fl-awditorju tal-iskola tagħha (fejn dan kien qiegħed ipinġi pittura fuq il-ħajt). Kien hemm li ratu għall-ewwel darba.

Lil dan il-pittur kienet tammirah ħafna u talbitu l-opinjoni tiegħu dwar il-pitturi tagħha, biex tara jekk kienx jaħseb li kellha talent. Il-muralista kien impressjonat bix-xogħlijiet taż-żagħżugħa Messikana, *"Il-pitturi juru qawwa ta' espressjoni straordinarja u deskrizzjoni preċiża tal-karattri. Għandhom sinċerità plastika fundamentali u personalità artistika interna. Juruna sesswalità mogħnija b'ħila kbira ta' osservazzjoni iżda fl-istess ħin sensittiva. Għalija, kien ċar li din it-tfajla kienet veru artista."* Frida Kahlo u Diego Rivera, li kien 21 sena ikbar minnha, iżżewġu fil-21 ta' Awissu tal-1929. Marru joqogħdu fil-Belt tal-Messiku, iżda Ribera ma' damx ma' qarraq biha.

F'Novembru tal-1930, marru joqogħdu San Francisco billi Rivera kellu kummissjoni biex ipinġi xi pitturi fuq il-ħajt għall-Borża ta' San Francisco u l-Iskola tal-Belle Arti ta' California, li saret San Francisco Art Institute. Frida saret taf l-artisti u l-patruni, fosthom Albert Bender. Dan kien għen lil Diego Rivera jikseb permess biex jidħol l-iStati Uniti. Biex tirringrazzjah, fl-1931 Frida pinġiet ritratt doppju ta' *[[Frida y Kahlo Diego Rivera|Frida Kahlo y Diego Rivera]]* ispirat mir-ritratt tat-tieġ tagħhom. 

Fl-1930, Frida kellha l-ewwel korriment. Wara l-inċident li kellha kienu qalulha li qatt ma jista' jkollha tfal, billi kellha l-pelvi maqsum fi tliet bnadi. Minħabba f'hekk ma setgħetx ikollha tqala bla problemi għax it-tarbija ma setgħetx toqgħod f'pożizzjoni normali. Matul iż-żjara tagħhom f'Detroit, hija reġgħet ħarġet tqila. Kmieni f'din it-tieni tqala, Frida marret tara tabib fl-isptar Henry Ford, li taha parir li żżomm it-tarbija u ma ttemmx it-tqala tagħha. Qalilha li tista' twelled permezz ta' ċesarja. Minkejja l-ottimiżmu tat-tabib, kellha korriment ieħor fl-4 ta' Lulju 1932. Irrappreżentat is-sentimenti tagħha, is-sens ta' solitudni u abbandun wara t-telfa tat-tarbija fil-pittura *L-isptar Henry Ford* jew *[[Is-sodda ttir]].* Fiha pinġiet fetu maskili kbir f'pożizzjoni embrijonika, it-tarbija li tilfet fil-korriment, *"iċ-ċkejken Diego"* li tant ittamat li żżomm għal tul it-tqala.

Wara dan l-episodju ikrah, Frida Kahlo pinġiet xi pitturi li rriflettew l-għeja tagħha u l-istmerrija li kellha għall-iStati Uniti u għall-Amerikani. Sadanittant żewġha baqa' affaxxinat b'dan il-pajjiż u ma riedx jitilqu. Hi esprimiet l-opinjoni tagħha dwar il-pajjiż tal-"gringos" fil-pitturi *[[Awtoritratt fuq il-fruntiera bejn il-Messiku u l-iStati Uniti]]* u *[[Il-libsa tiegħi imdendla hawn]]*. Minkejja l-ammirazzjoni tagħha għall-progress industrijali tal-Istati Uniti, Frida li kienet nazzjonalista Messikana, fuq in-naħa l-oħra tar-Río Bravo ħassitha qisha ħuta barra mill-ilma. Sadanittant, fl-1932 mietet ommha.

F'Diċembru tal-1933, Diego Rivera qabel li jmorru lura l-Messiku. Marru joqogħdu San Ángel, f'dar mibnija mill-ħabib tagħhom Juan O'Gorman li kien perit u pittur. Minħabba l-problemi ta' saħħa, Frida kellha terġa' tmur l-isptar għal raxkament.

Fl-1935, pinġiet żewġ pitturi biss, waħda minnhom kienet *[[Ftit barxiet żgħar]]*, li tevoka l-mewt ta' mara minħabba l-għira. Frida Kahlo kienet ndunat li żewġha kellu relazzjoni ma' oħtha, Cristina. Profondament imweġġa', telqet mid-dar u marret toqgħod fiċ-ċentru tal-belt tal-Messiku. Matul dan il-perjodu, kellha bosta relazzjonijiet barra ż-żwieġ, uħud minnhom ma' nisa oħrajn. F'nofs l-1935, marret New York ma' żewġt iħbieb nisa. Damet ma reġgħet lura l-Messiku sakemm intemmet ir-relazzjoni bejn oħtha u żewġha fl-aħħar tas-sena. 

Fid-9 ta' Jannar 1937, il-President Lázaro Cárdenas del Río uża l-poter kostituzzjonali tiegħu biex jagħti l-ażil politiku lil Leon Trotsky. Frida u Diego stiednu 'l Trotsky, biex joqgħod fid-dar tagħhom, *La Casa Azul (Id-Dar il-Kaħla)* flimkien ma' martu Natalia Sedova . Bejn Trotsky u Frida, żviluppat relazzjoni qasira li jgħidu li kienet appassjonata ħafna. Fl-aħħar ta' din l-avventura, l-artista offrietlu *[["bl-affezzjoni"|"Awtoritratt iddedikat lil Leon Trotsky, 1937"]]* f'għeluq sninu, is-7 ta' Novembru 1937. Dan kien a*wto-ritratt* fejn pinġiet ruħha liebsa sabiħ b'karta f'idejha bid-dedikazzjoni: 
Meta Trotsky u l-mara telqu mid-dar, ħallewha warajhom.

F'Settembru tal-1938, André Breton , teoriku tas-surrealiżmu, intbagħat il-Messiku mill-Ministeru tal-Affarijiet Barranin Franċiż, biex jagħti taħdita dwar l-istat tal-poeżija u l-pittura fl-Ewropa. Breton u martu Jacqueline Lamba, qagħdu mal-koppja Kahlo-Rivera.  

Frida Kahlo ċaħdet li kienet surrealista:  

Breton, impressjonat ħafna bi Frida, kiteb:  
Sadattant nibtet ħbiberija vera u profonda bejn Frida u Jacqueline.

 

Fil-bidu ta' Ottubru tal-1938, Frida Kahlo ppreżentat ix-xogħlijiet tagħha fil-gallerija ta' Julien Levy f'New York. Nofs il-ħamsa u għoxrin xogħol ippreżentat inbiegħ. Matul iż-żjara tagħha, Frida kellha relazzjoni mal-fotografu Nickolas Murray. 

Fl-1939 Frida marret Pariġi għall-wirja kbira fuq il-Messiku organizzata minn Cárdenas fil-gallerija Pierre Colle. Hemm qagħdet ma' André Breton u ltaqgħet mal-pitturi Yves Tanguy, Picasso u Wassily Kandinsky. 

Pariġi ma għoġbithiex għax sabitha maħmuġa. L-ikel ma qabilx magħha u qabditha kolibaċillożi. Il-wirja ma għoġbithiex lanqas: fl-opinjoni tagħha "kienet invadietha dik il-qabda wlied il-qħab li huma s-surrealisti, u dak l-irmixk kollu esibit f'isem il-Messiku sabitu żejjed. 

Biex tagħqad, Pierre Colle, ixxukkjat bir-rudizza tal-pitturi ta' Frida rrifjuta li jurihom fil-gallerija tiegħu.

F'ittra lil Louis Murray, esprimiet l-istmerrija profonda tagħha għall-intellettwali Pariġini:  

F'Diċembru tal-1938, Frida u Diego ddivorzjaw. Hi reġgħet bdiet tħoss uġigħ kbir fis-sinsla u qabditha mikożi akuta f'idejha l-leminija. F'Settembru tal-1940, marret San Francisco biex jikkuraha t-tabib Eloesser. Biex tirringrazzjah għall-kura tagħha, pinġietlu *[[Awtoritratt dedikat lil Dr Eloesser]]*. Il-pittura kellha din id-dedikazzjoni 
Diego Rivera kien f'San Francisco fl-istess ħin, u ppropona lil Frida li jerġgħu jiżżewġu. Hi aċċettat, u t-tieni żwieġ sar San Francisco fit-8 ta' Diċembru 1940, għeluq snin Diego. Marru joqgħodu fid-"Dar il-Kaħla" f'Coyoacán.
 
Fl-1942, l-artista bdiet tikteb id-djarju tagħha li fih ikkumentat dwar tfulitha, żgħożitha u ħajjitha. Fl-istess sena ġiet eletta membru tas-*[[Seminario de Cultura Mexicana]]*, organizzazzjoni mwaqqfa mill-Ministru tal-Affarijiet Kulturali u magħmula minn 25 artist u intellettwali. Kellha bħala missjoni li tinkoraġġixxi t-tixrid tal-kultura Messikana permezz ta' wirjiet, konferenzi, u l-pubblikazzjoni ta' xogħlijiet.

Fl-1943, tat lezzjoni tal-pittura fl-Akkademja tal-Belle Arti, iżda minħabba saħħitha kellha tgħallimha f'darha. Kellha wġigħ kontinwu f'sieqha l-leminja u f'daharha li ma ħallihiex timxi sewwa. Kellha tilbes kurpett tal-ħadid (dan narawh f' *[[Kolonna Miksura]]*). F'Ġunju tal-1946, għamlet operazzjoni f'daharha li ħallitilha żewġ farretti kbar fin-naħa t'isfel ta' daharha. 

Fl-aħħar tas-snin 1940, il-qagħda ta' saħħa ta' Frida Kahlo marret għall-agħar u, fl-1950, kellha terġa' tidħol l-isptar ABC fil-belt tal-Messiku. Damet hemm disa' xhur. L-operazzjoni l-ġdida fuq is-sinsla kienet ikkumplikata b'infjammazzjoni u minħabba dan ħtieġet operazzjoni oħra. Damet sa wara s-sitt operazzjoni (minn total ta' seba') qabel ma setgħet terġa' tibda tpinġi, imma kellha tagħmel dan mimduda fuq daħarha. Fir-Rebbiegħa tal-1953, il-fotografa Lola Álvarez Bravo organizzat l-ewwel wirja ta' Frida Kahlo waħidha fil-Messiku. It-tabib ma ħallihiex tqum, u ħaduha sal-gallerija  fuq is-sodda tal-isptar biex tieħu sehem fil-ftuħ.

### Tmiem diffiċli
F'Awwissu tal-1953, qatgħulha riġilha tal-lemin mill-irkoppa. Din l-operazzjoni taffiet l-uġigħ imma kkawżatilha dipressjoni profonda:  

Frida Kahlo mietet b'pulmonite severa fil-lejl tat-13 Lulju 1954, sebat ijiem wara li għalqet 47 sena. L-aħħar kliem fid-djarju tagħha kien 
Però, min- naħa għall-oħra tal-aħħar pittura tagħha, li pinġiet eżatt qabel ma mietet kitbet: *Viva la Vida* ("Viva l-Ħajja"). 

Il-kremazzjoni tagħha saret fl-14 ta' Lulju u l-irmied tagħha qiegħed fil-Casa Azul f'Coyoacán, fuq sodditha f’urna bl-għamla ta' wiċċha.

## Xogħlijiet

## Mixxellanji
*Il-karta ta' 500 pesos Messikani li ħarġet fit-30 ta' Awissu, 2010 fiha r-ritratt ta' Frida Kahlo u ta' Diego Rivera  .
* *Frida* : film bijografiku, ta' Julie Taymor fl- 2002, b'Salma Hayek fil-parti ta' Frida Kahlo u Alfred Molina fil-parti ta' Diego Rivera kien spirat mill-ktieb ta' Hayden Herrera.

## Noti u Referenzi

## Ħoloq esterni

*  Sit uffiċjali ta' Frida Kahlo, storja, filosofija, il--familja Kahlo, fotografiji, xogħlijiet
*  Frida Kahlo fl-Artcyclopedia
*  Bijografija, pitturi, kronoloġija, disinji, skizzi