Gwatemala

Il-**Gwatemala** uffiċjalment ir-**Repubblika tal-Gwatemala** hi nazzjon fl-Amerika Ċentrali. Għandha fruntiera mal-Messiku lejn it-tramuntana u l-punent, l-Oċean Paċifiku lejn il-Lbiċ, il-Beliże fil-grigal, il-Karibew lejn il-lvant, u l-Ħonduras u l-El Salvador għall-Lbiċ. L-erja tal-pajjiż hija 108,890&nbsp;km2 (42,043&nbsp;mi2) b'popolazzjoni stmata ta' 13,276,517.

Id-demokrazija rappreżentattiva, li l-kapital tagħha huwa Nueva Guatemala de la Asunción, magħrufa wkoll bħala l-Belt tal-Gwatemala. L-eks ċivilizzazzjoni tal-Maja kienet iċ-ċivilizzazzjoni Mesoamerikana, li kompliet matul il-perijodu Post-Klassiku sal-wasla tal-Ispanjoli. Huma kienu għexu fil-Gwatemala, Ħonduras, Beliże, parti tan-nofsinhar mill-Messiku u fil-lvant tal-El Salvador. 

L-abbundanza tal-Gwatemala ta' bijoloġikament sinifikanti u ekosistemi uniċi kkontribwixxew id-denominazzjoni tal-Mesoamerika bħala hotspot ta' bijodiversità.

Il-Gwatemala saret indipendenti minn Spanja fl-1821. Wara l-indipendenza kienet eskluża permezz ta' serje ta' dittaturi, megħjuna mill-gvern tal-Kumpanija Unità tal-Frott u tal-Istati Uniti. Mill-1960 sal-1996, il-Gwatemala għaddiet minn gwerra ċivili bejn il-gvern u r-ribelli xellugin. Wara l-gwerra, Guatemala ra kemm it-tkabbir ekonomiku u l-elezzjonijiet demokratiċi jagħmlu suċċess. Fl-elezzjoni l-aktar riċenti, miżmuma fl-2011, Otto Pérez Molina tal-Partit Patrijottiku rebaħ il-presidenza.

## Etimoloġija
L-isem "Guatemala" ġej mill-kelma Nahuatl Cuauhtēmallān, jew "post ta' ħafna siġar", derivat tal-kelma Mayan Quiché għal "ħafna siġar" jew, forsi aktar speċifikament, għas-siġra Cuate/Cuatli Eysenhardtia. Dan l-isem kien oriġinarjament użat mill-Mexica biex jirreferi għall-belt Kaqchikel ta' Iximché, iżda ġie estiż biex jirreferi għall-pajjiż kollu matul il-perjodu Spanjol.

## Ġeografija

Il-Gwatemala huwa pajjiż muntanjuż b'żoni żgħar ta' deżert u duni tar-ramel, kollha widien imħatteb, ħlief għall-kosta tan-nofsinhar u l-artijiet baxxi vasti tat-tramuntana tad-dipartiment ta' Petén. Żewġ firxiet tal-muntanji jidħlu fil-Gwatemala mill-punent sal-lvant, u jaqsmu l-pajjiż fi tliet reġjuni ewlenin: l-artijiet għolja, fejn jinsabu l-muntanji; il-kosta tal-Paċifiku, fin-nofsinhar tal-muntanji u r-reġjun ta' Petén, fit-tramuntana tal-muntanji.

L-ibliet ewlenin kollha jinsabu fir-reġjuni tal-għoljiet u tal-kosta tal-Paċifiku; B'paragun, Petén huwa ftit popolat. Dawn it-tliet reġjuni jvarjaw fil-klima, l-altitudni u l-pajsaġġ, u jipprovdu kuntrasti drammatiċi bejn l-artijiet baxxi tropikali sħan u umdi u l-qċaċet tal-għoljiet aktar kesħin u niexfa. Il-vulkan Tajumulco, f'4,220 metru (13,850 pied), huwa l-ogħla punt fil-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali.

Ix-xmajjar huma qosra u baxxi fil-baċir tal-Paċifiku, akbar u aktar profondi fil-baċiri tal-Karibew u tal-Golf tal-Messiku. Dawn ix-xmajjar jinkludu x-xmajjar Polochic u Dulce, li joħorġu fil-Lag Izabal, ix-Xmara Motagua, is-Sarstún, li tifforma l-konfini mal-Beliże, u x-Xmara Usumacinta, li tifforma l-konfini bejn Petén u Chiapas, il-Messiku.

### Diżastri naturali
Il-post tal-Gwatemala bejn il-Baħar Karibew u l-Oċean Paċifiku jagħmilha mira għal uragani bħall-Uragan Mitch fl-1998 u l-Uragan Stan f'Ottubru 2005, li qatlu aktar minn 1,500 ruħ. Il-ħsara ma kinitx relatata mar-riħ, iżda ma' għargħar sinifikanti u valangi sussegwenti. L-aktar reċenti kien l-Uragan Eta f’Novembru 2020, li kien responsabbli għal aktar minn 100 persuna neqsin jew mejta u l-għadd finali għadu inċert.

L-artijiet għolja tal-Gwatemala jinsabu tul il-Fault Motagua, parti mill-konfini bejn il-pjanċi tettonika tal-Karibew u l-Amerika ta 'Fuq. Dan it-tort kien responsabbli għal diversi terremoti kbar fi żminijiet storiċi, inkluż rogħda ta' 7.5 fl-4 ta' Frar, 1976 li qatel aktar minn 25,000 ruħ. Barra minn hekk, it-Trenċa Mesoamerikana, żona ta 'subduction maġġuri, tinsab 'il barra mill-kosta tal-Paċifiku. Hawnhekk, il-Pjanċa Cocos qed tegħreq taħt il-Pjanċa tal-Karibew, u tipproduċi attività vulkanika interna tul il-kosta. Il-Gwatemala għandha 37 vulkan, erbgħa minnhom attivi: Pacaya, Santiaguito, Fuego u Tacaná.

Id-diżastri naturali għandhom storja twila f'din il-parti ġeoloġikament attiva tad-dinja. Pereżempju, tnejn mit-tliet rilokazzjonijiet tal-kapitali tal-Gwatemala kienu minħabba flussi ta’ tajn vulkaniku fl-1541 u terremoti fl-1773.

### Bijodiversità

Il-Gwatemala għandha 14-il ekoreġjun li jvarjaw minn foresti tal-mangrovja sal-kosti tal-oċeani b'5 ekosistemi differenti. Il-Gwatemala għandha 252 art mistagħdra elenkati, inklużi ħames lagi, 61 laguna, 100 xmara u erba' swamps. Il-Park Nazzjonali ta’ Tikal kien l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mħallat. Il-Gwatemala huwa pajjiż b'fawna differenti. Għandu madwar 1246 speċi magħrufa. Minn dawn, 6.7% huma endemiċi u 8.1% huma mhedda. Il-Gwatemala hija dar għal mill-inqas 8,682 speċi ta 'pjanti vaskulari, li minnhom 13.5% huma endemiċi. 5.4% tal-Gwatemala hija protetta taħt il-kategoriji IV tal-IUCN.

Ir-Riżerva tal-Biosfera Maya fid-dipartiment ta' Petén għandha 2,112,940 ettaru, li jagħmilha t-tieni l-akbar foresta fl-Amerika Ċentrali wara Bosawas. Il-Gwatemala kellha punteġġ medju tal-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti fl-2019 ta' 3.85/10, u kklassifikaha fil-138 post globalment minn 172 pajjiż.

## Gvern u politika
### Gvern u politika

Il-Gwatemala hija repubblika demokratika kostituzzjonali li fiha l-President tal-Gwatemala huwa kemm kap tal-Istat kif ukoll kap tal-Gvern, u sistema multipartitika. Is-setgħa eżekuttiva hija eżerċitata mill-gvern. Is-setgħa leġiżlattiva tgħix kemm fil-gvern kif ukoll fil-Kungress tar-Repubblika. Il-fergħa ġudizzjarja hija indipendenti mill-eżekuttiv u l-leġiżlatur.

Jimmy Morales ħa l-kariga fl-14 ta’ Jannar 2016. F’Jannar 2020, ġie suċċessur minn Alejandro Giammattei.

César Bernardo Arévalo de León, diplomatiku, soċjologu, kittieb u politiku Gwatemala, membru u ko-fundatur tal-partit Semilla, issa jservi bħala t-52 president tal-Gwatemala.

### Relazzjonijiet barranin
Il-Gwatemala ilha titlob it-territorju kollu tal-ġar tagħha Belize. Minħabba din it-tilwima territorjali.

### Militari
Il-Gwatemala għandha armata bi bejn 15,000 u 20,000 suldat.

Fl-2017, il-Gwatemala ffirmat it-Trattat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Projbizzjoni tal-Armi Nukleari.

### Diviżjonijiet amministrattivi

Id-diviżjoni territorjali tal-Gwatemala hija magħmula minn 22 dipartiment u 340 muniċipalità, li huma organizzati fi 8 reġjuni amministrattivi.

## Ekonomija

Il-Gwatemala hija l-akbar ekonomija fl-Amerika Ċentrali, b'PDG stmat (PPP) per capita għall-2024 ta' US$10,998.

Fl-2010, l-ekonomija tal-Gwatemala kibret 3%, gradwalment irkuprat mill-kriżi tal-2009, bħala riżultat tat-tnaqqis fid-domanda mill-Istati Uniti u swieq oħra tal-Amerika Ċentrali u t-tnaqqis fl-investiment barrani fost ir-riċessjoni globali.

Ir-rimessi minn Gwatemala li jgħixu fl-Istati Uniti llum jikkostitwixxu l-akbar sors ta' dħul barrani (żewġ terzi tal-esportazzjonijiet u wieħed minn għaxra tal-PGD).

Fost il-prodotti ewlenin tal-esportazzjoni tal-Gwatemala hemm frott, ħaxix, fjuri, snajja, drappijiet u oħrajn. Huwa esportatur ewlieni tal-kardamomu u l-kafè.

Quddiem id-domanda dejjem tikber għall-bijokarburanti, il-pajjiż qed jesporta dejjem aktar materja prima għall-produzzjoni tal-bijokarburanti, speċjalment il-kannamieli taz-zokkor u żejt tal-palm. Il-kritiċi jgħidu li dan l-iżvilupp iwassal għal prezzijiet ogħla għall-ikel bażiku bħall-qamħirrum, ingredjent importanti fid-dieta tal-Gwatemala. Bħala riżultat tas-sussidju tal-qamħirrum tal-Istati Uniti, il-Gwatemala timporta kważi nofs il-qamħirrum tagħha mill-Istati Uniti, li tuża 40 fil-mija tal-uċuħ tar-raba 'tagħha għall-produzzjoni tal-bijokarburanti. Fl-2014, il-gvern kien qed jikkunsidra modi biex jillegalizza l-produzzjoni tal-peprin u tal-marijuana, bit-tama li jintaxxa l-produzzjoni u juża d-dħul mit-taxxa biex jiffinanzja programmi ta 'prevenzjoni tad-droga u proġetti soċjali oħra.

Il-Prodott Gross Domestiku (PGD) fil-parità tas-saħħa tal-akkwist (PPP) fl-2010 kien stmat għal $70.15 biljun. Is-settur tas-servizzi huwa l-akbar komponent tal-PGD bi 63%, segwit mis-settur industrijali bi 23.8% u s-settur agrikolu bi 13.2% (stima tal-2010). Il-minjieri jipproduċu deheb, fidda, żingu, kobalt u nikil. Is-settur agrikolu jammonta għal madwar żewġ minn ħamsa tal-esportazzjonijiet u nofs il-forza tax-xogħol. Kafè organiku, zokkor, tessuti, ħaxix frisk u banana huma l-esportazzjonijiet ewlenin tal-pajjiż. L-inflazzjoni kienet 3.9% fl-2010.

F'Marzu 2006, il-Kungress tal-Gwatemala rratifika l-Ftehim ta' Kummerċ Ħieles Repubblika Dominikana-Amerika Ċentrali-Istati Uniti (DR-CAFTA). Il-Gwatemala għandha wkoll ftehimiet ta' kummerċ ħieles mat-Tajwan u l-Kolombja. Il-Gwatemala kklassifikat fit-122 post fl-Indiċi tal-Innovazzjoni Globali fl-2023.

### Turiżmu

It-turiżmu sar wieħed mill-muturi ewlenin tal-ekonomija, b'madwar $1.8 biljun dollaru fl-2008. Il-Gwatemala tirċievi madwar żewġ miljun turist fis-sena. F'dawn l-aħħar snin, kien hemm żieda fin-numru ta 'vapuri tal-kruċieri li jżuru portijiet tal-baħar tal-Gwatemala, li wassal għal numru akbar ta' turisti. Destinazzjonijiet turistiċi jinkludu siti arkeoloġiċi Mayan (eż. Tikal f'Petén, Quiriguá f'Izabal, Iximche f'Chimaltenango u l-Belt tal-Gwatemala), attrazzjonijiet naturali (eż. Lake Atitlán u Semuc Champey), u siti storiċi bħall-belt kolonjali ta' Antigua Guatemala , li hija rikonoxxuta. bħala Wirt Kulturali tal-UNESCO.

## Demografija

Il-Gwatemala għandha popolazzjoni ta' 17,608,483 (stima tal-2021). Bi 885,000 abitant biss fl-1900, dan jikkostitwixxi l-aktar tkabbir mgħaġġel tal-popolazzjoni fl-Emisferu tal-Punent matul is-seklu 20. L-ewwel ċensiment tar-Repubblika tal-Gwatemala sar fl-1778. Ir-rekords taċ-ċensiment tal-1778, 1880, 1893 u 1921 intużaw bħala karta skreppjata u m'għadhomx jeżistu, għalkemm l-informazzjoni statistika tagħhom ġiet ippreservata. Iċ-ċensimenti ma sarux f'intervalli regolari. Iċ-ċensiment tal-1837 kien skreditat dak iż-żmien; L-istatistika Don José de la Valle ikkalkula li fl-1837 il-popolazzjoni tal-Gwatemala kienet ta' 600,000 abitant. Iċ-ċensiment tal-1940 inħaraq. Id-dejta taċ-ċensiment li fadal tinsab fit-tabella tal-Popolazzjoni Storika hawn taħt.

* 1778 430,859
* 1825 507,126
* 1837 490,787
* 1852 787,000  
* 1880 1,224,602
* 1837 1,364,678
* 1914 2,183,166
* 1921 2,004,900
* 1950 2,870,272
* 1964 4,287,997
* 1973 5,160,221
* 1981 6,054,227
* 1994 8,321,067 
* 2002 11,183,388
* 2018 14,901,286

Il-Gwatemala hija ċentralizzata ħafna: it-trasport, il-komunikazzjonijiet, in-negozju, il-politika u l-aktar attività urbana rilevanti jseħħu fil-belt kapitali tal-Gwatemala, li ż-żona urbana tagħha għandha popolazzjoni ta' kważi 3 miljuni.

L-età medja stmata fil-Gwatemala hija 20 sena, 19.4 għall-irġiel u 20.7 għan-nisa. Il-Gwatemala hija demografikament wieħed mill-iżgħar pajjiżi fl-Emisfera tal-Punent, komparabbli mal-biċċa l-kbira tal-Afrika ċentrali u l-Iraq. Il-proporzjon tal-popolazzjoni taħt il-15-il sena fl-2010 kien 41.5%, 54.1% kellhom bejn 15 u 65 sena u 4.4% kellhom 65 sena jew aktar.

### Dijaspora
Numru sinifikanti ta' Gwatemala jgħixu barra minn pajjiżhom. Il-maġġoranza tad-dijaspora tal-Gwatemala tinsab fl-Istati Uniti tal-Amerika, bi stimi li jvarjaw minn 480,665 għal 1,489,426. L-emigrazzjoni lejn l-Istati Uniti wasslet għat-tkabbir tal-komunitajiet tal-Gwatemala f'Kalifornja, Delaware, Florida, Illinois, New York, New Jersey, Texas, Rhode Island, u bnadi oħra sa mis-snin 70 Madankollu, minn Lulju 2019, l-Istati Uniti u Il-Gwatemala ffirmat ftehim biex tirrestrinġi l-immigrazzjoni u dawk li jfittxu ażil mill-Gwatemala.

Hawn taħt hemm stimi tan-numru ta' Gwatemala li joqogħdu barra minn pajjiżhom għal ċerti pajjiżi:

* Stati Uniti 1,070,743
* Messiku 44,178
* Belize 25,086
* Kanada 18,398
* El Salvador 9,005
* Spanja 7,678
* Franza 3,296
* Kosta Rika 2,699
* L-Italja 2,299
* Total 1,200,963

### Gruppi etniċi
Il-Gwatemala hija popolata minn varjetà ta' gruppi etniċi, kulturali, razzjali u lingwistiċi. Skont iċ-Ċensiment tal-2018 li sar mill-Istitut Nazzjonali tal-Istatistika (INE), 56% tal-popolazzjoni hija Ladino, li jirrifletti wirt indiġenu u Ewropew imħallat. L-indiġeni tal-Gwatemala huma 43.6% tal-popolazzjoni nazzjonali, li hija waħda mill-akbar perċentwali fl-Amerika Latina, wara l-Perù u l-Bolivja biss. Il-maġġoranza tal-Gwatemalani indiġeni (41.7% tal-popolazzjoni nazzjonali) huma tal-poplu Mayan, jiġifieri K'iche' (11.0% tal-popolazzjoni totali), Q'eqchi (8.3%), Kaqchikel (7.8%), Mam (5.2%). %) u "Mayans oħra" (7.6%). 2% tal-popolazzjoni nazzjonali hija indiġena mhux Maya. 1.8% tal-popolazzjoni hija Xinca (Mesoamerikana) u 0.1% tal-popolazzjoni hija Garifuna (taħlita Afrikana/Karibew). "Madankollu, attivisti tad-drittijiet indiġeni jpoġġu ċ-ċifra indiġena eqreb għal 61 fil-mija."

Gwatemala bojod ta' antenati Ewropej, imsejħa wkoll criollos, mhumiex differenzjati minn individwi ladino (mestizos) fiċ-ċensiment tal-Gwatemala. Ħafna huma dixxendenti ta' settlers Ġermaniżi u Spanjoli, u oħrajn ġejjin mit-Taljani, Brittaniċi, Franċiżi, Żvizzeri, Belġjani, Olandiżi u Daniżi. Is-settlers Ġermaniżi huma kkreditati li ġabu t-tradizzjoni tas-siġar tal-Milied fil-Gwatemala.

Il-popolazzjoni tinkludi madwar 110,000 Salvadorans. Il-Garifuna, imnissla primarjament minn Afrikani suwed li għexu u miżżewġin ma 'nies indiġeni ta' San Vicente, jgħixu primarjament f'Livingston u Puerto Barrios. Afro-Guatemalans u mulatti jinżlu prinċipalment minn ħaddiema tal-pjantaġġuni tal-banana. Hemm ukoll Asjatiċi, l-aktar ta' dixxendenza Ċiniża, iżda wkoll Għarab ta' dixxendenza Lebaniża u Sirjana.

### Lingwi

L-unika lingwa uffiċjali tal-Gwatemala hija l-Ispanjol.

Wieħed u għoxrin lingwa Maja huma mitkellma, speċjalment fiż-żoni rurali, kif ukoll żewġ lingwi indiġeni mhux Maya: Xinca, li hija indiġena għall-pajjiż, u Garifuna, lingwa Arawak mitkellma fuq il-kosta tal-Karibew. Skont l-Att dwar il-Lingwi tal-2003, dawn il-lingwi huma rikonoxxuti bħala lingwi nazzjonali.

#### Lingwi fil-Gwatemala
* Spanjol 69.9%
* Lingwi Maja 29.6%
* Ingliż 0.1%
* 0.2% ieħor
* Xejn 0.1%

### Reliġjon

Il-Kristjaneżmu huwa influwenti ħafna fis-soċjetà tal-Gwatemala kważi kollha, kemm fil-kożmoloġija kif ukoll fil-kompożizzjoni soċjopolitika. Il-pajjiż, li darba kien iddominat mill-Kattoliċiżmu Ruman (introdott mill-Ispanjol matul l-era Spanjola), issa huwa influwenzat minn diversità ta' denominazzjonijiet Kristjani. Il-Knisja Kattolika Rumana tibqa’ l-akbar denominazzjoni tal-knisja, li telgħet minn 55% tan-nies fl-2001 għal 47.9% fl-2012 (CID Gallup Novembru 2001, Settembru 2012). Matul l-2001-2012, il-popolazzjoni Protestanti diġà kbira kibret minn tletin fil-mija tal-popolazzjoni għal 38.2%. Dawk li jsostnu li ma għandhomx affiljazzjoni reliġjuża niżlu minn 12.7% għal 11.6%. Il-kumplament, inklużi Mormons u segwaċi tal-Ġudaiżmu, l-Islam, u l-Buddiżmu, komplew jammontaw għal aktar minn 2 fil-mija tal-popolazzjoni.

Mis-sittinijiet, u partikolarment matul it-tmeninijiet, il-Gwatemala esperjenzat tkabbir mgħaġġel fil-Protestantiżmu, speċjalment varjetajiet evanġeliċi. Il-Gwatemala ġiet deskritta bħala l-aktar nazzjon evanġeliku qawwi fl-Amerika Latina, b'numru kbir ta' knejjes mhux reġistrati, għalkemm il-Brażil jew il-Ħonduras jistgħu jkunu evanġeliċi b'mod qawwi daqs il-Gwatemala.

Il-Gwatemala esperjenzat żieda fl-attività missjunarja. Id-denominazzjonijiet Protestanti kibru notevolment fl-aħħar deċennji, prinċipalment il-varjetajiet evanġeliċi u Pentekostali; It-tkabbir huwa partikolarment qawwi fost il-popolazzjoni etnika Maya, u l-Knisja Presbiterjana Evanġelika Nazzjonali tal-Gwatemala żżomm 11-il presbiterju f'lingwi indiġeni. Il-Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem kibret minn 40,000 membru fl-1984 għal 164,000 fl-1998, u qed tkompli tespandi.

It-tkabbir tal-Knisja Ortodossa tal-Lvant fil-Gwatemala kien b'saħħtu b'mod speċjali, b'mijiet ta' eluf ta' konverti fl-aħħar ħames snin, li ta lill-pajjiż l-akbar proporzjon ta' segwaċi Ortodossi fl-Emisferu tal-Punent.

Ir-reliġjon Maja tradizzjonali tippersisti permezz tal-proċess ta' inkulturazzjoni, li fih ċerti prattiċi huma inkorporati fiċ-ċerimonji Kattoliċi u qima meta jkunu kompatibbli mat-tifsira tat-twemmin Kattoliku. Il-gvern waqqaf politika li jipprovdi artali f'kull rovina tal-Maja biex jiffaċilita ċ-ċerimonji tradizzjonali.

### Immigrazzjoni
Matul l-era Spanjola, il-Gwatemala rċeviet immigranti (settlers) biss minn Spanja. Il-Gwatemala sussegwentement irċeviet mewġiet ta' immigrazzjoni mill-Ewropa f'nofs is-seklu 19 u fil-bidu tas-seklu 20. Primarjament mill-Ġermanja, dawn l-immigranti waqqfu rziezet tal-kafè u tal-kardamom f'Alta Verapaz, Zacapa, Quetzaltenango, Baja Verapaz, u Izabal. Sa ċertu punt, waslu wkoll nies minn Spanja, Franza, il-Belġju, l-Ingilterra, l-Italja, l-Iżvezja u oħrajn.

Ħafna immigranti Ewropej li ġew il-Gwatemala kienu politiċi, refuġjati u negozjanti, kif ukoll familji li kienu qed ifittxu li joqgħodu. Sal-1950, il-Gwatemala kien l-aktar pajjiż tal-Amerika Ċentrali li rċieva immigranti, wara l-Kosta Rika, u llum għadhom jintlaqgħu għadd kbir ta' immigranti. Mill-1890, kien hemm immigrazzjoni mill-Asja tal-Lvant. Barra minn hekk, mill-Ewwel Gwerra Dinjija, il-popolazzjoni tal-immigranti qed tissaħħaħ bl-immigrazzjoni Lhudija.

Matul it-tieni nofs tas-seklu 20, l-immigrazzjoni tal-Amerika Latina żdiedet fil-Gwatemala, partikolarment minn pajjiżi oħra tal-Amerika Ċentrali, il-Messiku, Kuba, u l-Arġentina, għalkemm ħafna minn dawn l-immigranti qagħdu biss temporanjament qabel ma marru lejn id-destinazzjonijiet finali tagħhom fl-Istati Uniti.

#### Immigrazzjoni
El Salvador 19,704
Messiku 18,003
Istati Uniti 8,871
Nikaragwa 8,787
Ħonduras 8,608
Korea t'Isfel 1,833
Spanja 1,354
Kosta Rika 1,192
Kolumbja 1,186
Beliże 904
Total 80,421

### Saħħa
In-nefqa totali fuq is-saħħa, kemm pubblika kif ukoll privata, baqgħet kostanti bejn 6.4 u 7.3% tal-PGD.

### Edukazzjoni

L-edukazzjoni fil-Gwatemala hija fil-biċċa l-kbira pubblika u b'xejn, iffinanzjata u ssorveljata mill-gvern ċentrali. Il-Ministeru tal-Edukazzjoni huwa responsabbli għall-formulazzjoni, l-implimentazzjoni u s-superviżjoni tal-politika u l-kurrikulu tal-edukazzjoni nazzjonali. L-edukazzjoni hija maqsuma f'sistema ta' ħames livelli li tinkludi edukazzjoni primarja, segwita minn edukazzjoni sekondarja u edukazzjoni terzjarja, skont il-livell ta' taħriġ tekniku. L-edukazzjoni hija pprovduta bl-Ispanjol, għalkemm edukazzjoni bilingwi fil-lingwi Amerinjani hija disponibbli f'reġjuni b'popolazzjonijiet predominantement indiġeni. Il-Gwatemala għandha total ta' ħmistax-il università; wieħed pubbliku u erbatax-il privat. Imwaqqfa fl-1676, l-Università ta' San Carlos hija l-eqdem istituzzjoni post-sekondarja fil-Gwatemala u r-raba' l-eqdem fl-Amerika.

Il-Gwatemala tonfoq madwar 3.2 fil-mija tal-PGD tagħha fuq l-edukazzjoni. Madankollu, il-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ kienet sfida kostanti, partikolarment fiż-żoni rurali u l-komunitajiet indiġeni. In-nuqqas ta' taħriġ għall-għalliema rurali huwa wieħed mill-kontributuri ewlenin għar-rati baxxi ta' litteriżmu tal-Gwatemala. Madankollu, avvanzi sinifikanti fl-edukazzjoni raw ir-rati tal-litteriżmu fost il-popolazzjoni ta' 15-il sena u aktar jiżdiedu minn 74.5% fl-2012 għal 83.3% fl-2021. Ir-reġjun tal-Highlands, ħadmu wkoll biex itejbu r-riżultati edukattivi għat-tfal.

#### Edukazzjoni ogħla
Il-pajjiż għandu total ta' 15-il università legalment awtorizzati biex joperaw u jagħtu lawrji u diplomi madwar ir-Repubblika tal-Gwatemala, li huma:

* Università pubblika u awtonoma; l-Università ta' San Carlos tal-Gwatemala, li tidher bħala l-aktar importanti li għandha storja akkademika twila u impenn għall-iżvilupp tal-pajjiż u s-sitwazzjoni soċjoekonomika tal-abitanti tiegħu.
14-il università privata:
* Università Rafael Landívar: istituzzjoni Kattolika tal-Ġiżwiti mwaqqfa fl-1961.
* Universidad del Valle de Guatemala: istituzzjoni ffinanzjata mill-gvern tal-Istati Uniti mwaqqfa fl-1966.
* Università Mariano Gálvez tal-Gwatemala
* Università Francisco Marroquín: imwaqqfa minn intellettwali liberali bħat-tobba Manuel Ayau u Eduardo Suger fl-1971.
* Università Rurali tal-Gwatemala
* Università tal-Istmu
* Università Pan-Amerikana
* Università Mesoamerikana

* Università Galileo: oriġinarjament il-Fakultà tal-Inġinerija tas-Sistemi tal-Università Francisco Marroquín.
* San Pablo Università tal-Gwatemala
* Università ta' InterNations
* Università tal-Punent
* Da Vinci University tal-Gwatemala
* Università Reġjonali tal-Gwatemala

## Kultura

Il-Belt tal-Gwatemala hija dar għal ħafna mil-libreriji u l-mużewijiet tal-pajjiż, inklużi l-Arkivji Nazzjonali, il-Librerija Nazzjonali, u l-Mużew tal-Arkeoloġija u l-Etnoloġija, li għandu kollezzjoni estensiva ta 'artifacts Mayan. Għandu wkoll mużewijiet privati ​​bħall-Mużew Ixchel tat-Tessuti u Ħwejjeġ Indiġeni u l-Mużew Popol Vuh, li jiffoka fuq l-arkeoloġija Mayan. Iż-żewġ mużewijiet jinsabu fuq il-kampus tal-Università Francisco Marroquín. Ħafna mit-329 muniċipalità tal-pajjiż għandhom mill-inqas mużew żgħir wieħed.

Fil-Gwatemala, minħabba t-tradizzjoni reliġjuża tagħha, il-Festival Titulari jew il-Festival tal-Patrun huwa ċċelebrat f'kull waħda mill-muniċipalitajiet tagħha. Dan iseħħ matul il-ġimgħa ta' venerazzjoni tal-Patrun ta' kull muniċipalità u jilħaq il-quċċata fil-ġurnata partikolari b'festa għal dak il-jum, b'ċelebrazzjonijiet speċjali li jsiru. Għall-Belt tal-Gwatemala, pereżempju, huwa l-15 ta' Awwissu f'ġieħ il-Verġni tal-Assunta.

Il-Ġimgħa Mqaddsa fil-Gwatemala hija festa ta' valur artistiku kbir, minbarra fervur reliġjuż. L-akbar purċissjonijiet isiru fl-Antigwa Gwatemala u l-Belt tal-Gwatemala. F'dawn, minbarra s-sbuħija tal-boton, ir-residenti jorganizzaw biex jagħmlu twapet li huma l-akbar attrazzjoni ta' din iċ-ċelebrazzjoni minħabba d-dettalji artistiċi tagħhom li huma karatteristiċi tal-Gwatemala u, min-naħa tagħhom, jattiraw turisti li josservaw l-elaborazzjoni dettaljata ta' huma. It-twapet huma magħmula minn serratura, frott, fjuri u materjali differenti, li huma espressjoni ta 'fidi u kulur. F'Huehuetenango u bliet oħra fil-pajjiż, tiġbed l-attenzjoni r-rappreżentazzjoni diretta tal-Passjoni ta' Kristu. Fir-rigward tal-Wirt Kulturali Intanġibbli, hemm diversi manifestazzjonijiet protetti, bħall-Istrajk Dolores tal-Università ta' San Carlos tal-Gwatemala (ftehim ministerjali 275-2010), il-Convite 8 ta' Diċembru tal-muniċipalità ta 'Chichicastenango (ftehim 347-2010) u il-Fratellanza ta' San Marcos Evangelista (ftehim 532-2010).

### Siti arkeoloġiċi

Stampa:Tikal 3.jpg|Tempju I ta' Tikal (Templo I de Tikal)
Stampa:Tikal Temple II.jpg|Tempju II ta' Tikal (Templo II de Tikal)
Stampa:Chrám V.jpg|Tempju V de Tikal (Temlo V de Tikal)
Stampa:Uaxactun1.jpg|Uaxactún
Stampa:El Mirador 3.jpg|El Mirador
Stampa:Flickr - archer10 (Dennis) - Guatemala-0580.jpg|Quiriguá
Stampa:Zacuelu2.jpg|Zaculeu
Stampa:Yaxha von oben.jpg|Yaxhá
Stampa:Parque Yaxha Nakum Naranjo La Catedral Sitio Nakum Enero 2015 06.jpg|Nakum
Stampa:ESTRUCTURA 12 MUSEO AL AIRE LIBRE FACHADA OESTE - TAKALIK ABAJ.png|Takalik Abaj
Stampa:Mixco Viejo.jpg|Mixco Viejo (Mixco Qadim)
Stampa:El dios K'inich Ajaw, Dos Pilas (Guatemala).jpg|Dos Pilas
Stampa:Piedrasnegrastrono.jpg|Piedras Negras
Stampa:Iximché (5) (38826491572).jpg|Iximché


### Arti
Il-Gwatemala pproduċiet ħafna artisti indiġeni li jsegwu tradizzjonijiet prekolombjani ta' sekli sħaħ. B'riflessjoni tal-istorja kolonjali u postkolonjali tal-Gwatemala, laqgħat ma' movimenti tal-arti globali multipli pproduċew ukoll għadd ta' artisti li għaqqdu l-estetika primitivista tradizzjonali jew naïve ma' tradizzjonijiet Ewropej, tal-Amerika ta' Fuq u oħrajn.

L-Iskola Nazzjonali tal-Arti Plastika "Rafael Rodríguez Padilla" hija l-iskola ewlenija tal-arti fil-Gwatemala, u diversi artisti indiġeni prominenti, ukoll gradwati minn dik l-iskola, għandhom xogħlijiet fil-kollezzjoni permanenti tal-Mużew Nazzjonali tal-Arti Moderna fil-belt kapitali. Artisti kontemporanji tal-Gwatemala li kisbu reputazzjoni barra mill-Gwatemala jinkludu Dagoberto Vásquez, Luis Rolando Ixquiac Xicara, Carlos Mérida, Aníbal López, Roberto González Goyri u Elmar René Rojas.

#### Żebgħa

Il-Gwatemala għandha ħafna pitturi li spikkaw sa minn żminijiet kolonjali, bl-arti sagra permezz tal-Moderniżmu, u bħalissa jispikkaw il-Primitiviżmu u l-Arti Astratta.

#### Skultura
L-iskultura kolonjali tal-Gwatemala li ħarġet fil-belt ta' Antigwa Gwatemala saret waħda mill-aktar famużi fil-Viċiroyalty fis-seklu 17, tispikka għar-rikkezza tal-polikromi u l-istufati u l-prezzjuż tal-eżekuzzjoni tagħha. Skulturi notevoli kienu Quirio Cataño, awtur tal-Kristu l-Iswed ta' Esquipulas, Mateo de Zúñiga, Alonso de la Paz u Martín Abarca.


File:Jesús Nazareno de la Merced.JPG|Jesús Nazareno de la Merced (1654) xogħol ta' Mateo de Zúñiga
File:Kneeling woman with a bowl (from a nativity) MET ES5344.jpg|Figuri minn xena tat-Twelid tas-seklu 18. Mużew Metropolitan tal-Arti
File:Calvary MET DP-17491-001.jpg|Kalvarju (madwar 1790) Mużew Metropolitan tal-Arti
File:Cristo negro de Esquipulas.jpg|Kristu Iswed ta’ Esquipulas, xogħol ta’ Quirio Cataño


### Invenzjonijiet
Fost l-inventuri jispikka Dr Federico Lehnhoff (1871-1932), li mill-1909 żviluppa kafè solubbli. Privattiva internazzjonalment, l-invenzjoni kellha suċċess kbir, u rebħet l-ewwel midalja tad-deheb tagħha fil-Wirja Universali f'Ghent, Brussell, fl-1913. L-Ewwel Gwerra Dinjija temmet il-manifattura tal-prodott promoss mill-kumpanija Société du Café Soluble "Belna ". f’Pariġi. Aktar tard, Dr Federico Lehnhoff żviluppa s-sulfa Sulfarsenol, li serva bħala l-bażi għal bosta antibijotiċi. Julián Paniagua Martínez u Sebastián Hurtado ivvintaw u żviluppaw il-marimba kromatika f'Quetzaltenango fl-1894. Inventur ieħor kien Dr Ricardo Bressani Castignoli (1926-), li żviluppa prodotti nutrittivi, inkluż Incaparina. Il-Quetzaltecan Miguel Ángel Castroconde jispikka li kien il-bennej tal-ewwel u l-uniku ajruplan li sar fl-Amerika Ċentrali. Beda l-proġett ma’ ibnu li għandu l-istess isem, huwa vapur żgħir li kellu l-ewwel titjira tiegħu f’Mejju 2003. L-isem tal-ajruplan huwa “Quetzaltenango 1” f’ġieħ il-belt twelidu.

### Letteratura
Il-Premju Nazzjonali tal-Letteratura tal-Gwatemala huwa premju ta' darba li jirrikonoxxi x-xogħol ta' kittieb individwali. Ilu jingħata kull sena mill-1988 mill-Ministeru tal-Kultura u l-Isport.

### Ċinema
Id-direttur Gwatemala Jayro Bustamante kiseb udjenza internazzjonali bil-films tiegħu ffukati fuq is-soċjetà u l-politika kontemporanja tal-Gwatemala: Ixcanul fl-2015, u Temblores y La Llorona fl-2019.

### Midja u aħbarijiet
Il-gazzetti nazzjonali ewlenin tal-Gwatemala jinkludu Prensa Libre, El Periódico u Siglo21. Il-Gwatemala għandha wkoll xi stazzjonijiet u stazzjonijiet tar-radju lokali importanti, bħal wieħed mill-istazzjonijiet tar-radju ewlenin tal-Gwatemala, Emisoras Unidas.

Il-Gwatemala għandha sitt gazzetti b'ċirkolazzjoni nazzjonali; ħames xandiriet nazzjonali tat-televiżjoni u ħames televiżivi nazzjonali tal-kejbil. Fost l-aktar programmi tal-aħbarijiet tar-radju magħrufa hemm Noticentro SN ta' Radio Sonora, Patrullaje Informativo ta' Emisoras Unidas u El Independiente ta' Radio Nuevo Mundo, dan tal-aħħar l-eqdem gazzetta tar-radju privata fil-pajjiż. L-ispettru tar-radju huwa ddominat minn sitt korporazzjonijiet: Emisoras Unidas de Guatemala, Central de Radios, Grupo Radial El Tajín, Grupo Nuevo Mundo, Radio Grupo Alius u Radio Corporación Nacional, li jikkonċentraw, b'użufrutt, il-maġġoranza tal-frekwenzi tar-radju mogħtija mill-Stat.​

Fir-rigward tal-istampa bil-miktub, Prensa Libre u Nuestro Diario—oriġinarjament parti mill-istess korporazzjoni iżda wara sseparati—dominaw is-suq, partikolarment dan tal-aħħar; Il-gazzetti l-oħra, Al Día, Siglo 21 u ElPeriódico, sparixxew filwaqt li Diario La Hora sar mezz diġitali. Waqt li kienu jiċċirkolaw kellhom ċirkolazzjoni limitata. Id-Diario de Centro América hija l-Gazzetta Uffiċjali.​

Min-naħa tagħha, l-aħbarijiet televiżivi miftuħa huma Noti7, Telediario, Telecentro Trece u TN23Noticias u l-aħbarijiet bil-kejbil huwa Hechos Guatemala, Fit-8:45 fuq Canal Antigua, VEA CANAL, El Noticiero de Guatevision. Skont l-artikolu 35 tal-Kostituzzjoni Politika tar-Repubblika, fil-Gwatemala l-espressjoni tal-ħsieb hija ħielsa.

### Mużika

Il-mużika tal-Gwatemala tinkludi diversi stili u espressjonijiet. Il-bidla soċjali tal-Gwatemala ġiet imsaħħa bil-mużika bħall-kanzunetta l-ġdida, li tħallat stejjer, problemi attwali, u l-valuri politiċi u l-ġlidiet tan-nies ordinarji. Il-Mayans kellhom prattika mużikali intensa, kif iddokumentat mill-ikonografija tagħhom. Il-Gwatemala kienet ukoll waħda mill-ewwel reġjuni tad-Dinja l-Ġdida li ġiet introdotta fil-mużika Ewropea, li bdiet fl-1524. Bosta kompożituri ta' stili mużikali Rinaxximentali, Barokk, Klassiku, Romantiku u Kontemporanju kkontribwew xogħlijiet ta' kull ġeneru bħal xilofonu tal-injam, huwa l-istrument nazzjonali u l-mużika tiegħu tinsab ħafna fil-Gwatemala. Żviluppa repertorju kbir ta' biċċiet attraenti ħafna li ilhom popolari għal aktar minn seklu.

L-Istorja Ġenerali tal-Gwatemala ppubblikat sensiela ta' CDs li jiġbru l-mużika storika tal-Gwatemala, li fiha huma rappreżentati l-istili kollha, minn żminijiet Mayan, kolonjali, indipendenti u repubblikani sal-lum. Ħafna gruppi tal-mużika kontemporanja fil-Gwatemala jdoqqu mużika tal-Karibew, salsa, punta influwenzata minn Garifuna, pop Latin, Messikani reġjonali u mariachi.

### Kċina

Ħafna mill-ikel tradizzjonali tal-kċina Gwatemala huma bbażati fuq il-kċina Maja u jenfasizzaw il-qamħ, il-bżar taċ-chili u l-fażola sewda bħala ingredjenti ewlenin. Dixxijiet tradizzjonali jinkludu wkoll varjetà ta' stufati, inkluż Kak'ik (Kak-ik), li huwa stew ibbażat fuq it-tadam bid-dundjan, pepian u stew. Il-Gwatemala hija magħrufa wkoll għall-antojitos tagħha, li jinkludu tamales żgħar imsejħa "chuchitos", pjantaġġini moqlija, u tostadas biz-zalza tat-tadam, guacamole, jew fażola sewda. Ċerti ikel huma wkoll komunement jittiekel f'ċerti ġranet tal-ġimgħa; Per eżempju, drawwa popolari hija li tiekol paches (tip ta' tamale magħmul bil-patata) nhar ta' Ħamis. Ċerti platti huma assoċjati wkoll ma' okkażjonijiet speċjali, bħal fiambre għal Jum il-Qaddisin Kollha fl-1 ta' Novembru, jew tamales u ponche (punch tal-frott), li huma komuni ħafna fil-Milied.

### Sports
#### Soccer

Il-futbol huwa l-aktar sport popolari fil-Gwatemala u t-tim nazzjonali tiegħu ħa sehem fi 18-il edizzjoni tal-Kampjonat CONCACAF, u rebaħ darba, fl-1967. Madankollu, it-tim għadu ma kkwalifikax għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA. Imwaqqfa fl-1919, il-Federazzjoni Nazzjonali tal-Futbol tal-Gwatemala torganizza l-kampjonat nazzjonali tal-pajjiż u l-kompetizzjonijiet ta 'livell aktar baxx tagħha.

#### Futsal
Il-futsal huwa l-aktar sport tat-tim ta' suċċess fil-Gwatemala. It-tim nazzjonali tiegħu rebaħ il-Kampjonat tal-Futsal CONCACAF 2008 bħala ospitanti. Huwa kien ukoll runner-up fl-2012 bħala ospitanti u rebaħ il-midalja tal-bronż fl-2016 u l-2024.

Il-Gwatemala ipparteċipat għall-ewwel darba fit-Tazza tad-Dinja tal-Futsal tal-FIFA fl-2000, bħala l-pajjiż ospitanti, u lagħab fil-kompetizzjonijiet kollha mill-2008 'l quddiem. Hu qatt ma rnexxielu jgħaddi mill-ewwel rawnd. Huwa pparteċipa wkoll f’kull Grand Prix tal-Futsal mill-2009, u laħaq is-semifinali fl-2014.

#### Olimpjadi
Il-Kumitat Olimpiku tal-Gwatemala twaqqaf fl-1947 u rikonoxxut mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali dik l-istess sena. Il-Gwatemala pparteċipat fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-1952 u f'kull edizzjoni mill-Olimpjadi tas-Sajf tal-1968 Deher ukoll f'edizzjoni waħda biss tal-Olimpjadi tax-Xitwa, fl-1988.

Erick Barrondo rebaħ l-ewwel midalja Olimpika għall-Gwatemala, rebaħ midalja tal-fidda fil-mixja fit-tellieqa fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-2012 Jean Pierre Brol rebaħ it-tieni midalja Olimpika tal-Gwatemala: midalja tal-bronż, fil-kompetizzjoni tal-isparatura Adriana Ruano rebħet l-ewwel midalja tad-deheb tal-Gwatemala fl-Olimpjadi tas-Sajf ta’ Pariġi 2024 fil-kompetizzjoni tal-isparar u wkoll it-tielet midalja Olimpika għall-Gwatemala.

#### Sport ieħor
Il-Gwatemala żżomm ukoll timijiet nazzjonali sportivi f’diversi dixxiplini bħall-basketball, beach volleyball jew teqball.

## Bliet


File:Ciudad de Guatemala, CA.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:National Palace of Culture - Guatemala City.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Catedral Metropolitana - Guatemala City - Air View (Cropped).jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Post Office Palace in Guatemala City - GT.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Torre del Reformador.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Teatro Lux visto desde el Paseo de la Sexta.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Verde Ciudad de Guatemala - 51396507401 (Cropped).jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Ciudad Cayalá, zona 16 - 50738931507.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:Collage Huehuetenango - ciudad (2).jpg|Huehuetenango
File:Collage of Coban.jpg|Cobán
File:San Marcos, Guatemala Collage.jpg|San Marcos
File:Santa Cruz del Quiché - Montage.jpg|Santa Cruz del Quiché
File:Xela-Cuna de la Cultura.jpg|Quetzaltenango
File:Palin, Guatemala - panoramio (1).jpg|Escuintla/Itskwintlan
File:ChimaltenangoCathedral.jpg|Ciudad de Chimaltenango (Belt tal-Chimaltenango)
File:Minervachimaltenango.jpg|Ciudad de Chimaltenango (Belt tal-Chimaltenango)
File:Flores Montage.jpg|Flores
File:Mazatenango Ciudad.jpg|Mazatenango
File:Totonicapán Ciudad.jpg|Totonicapán
File:Sololá Ciudad.jpg|Sololá
File:Jutiapa-Collage.jpg|Jutiapa
File:Collage of Puerto Barrios.jpg|Puerto Barrios
File:Chiquimula.png|Chiquimula
File:Cuilapa-Barbarena volcanic field.jpg|Cuilapa
File:Jalapa-Collage.jpg|Jalapa
File:Sanmateosalama.jpg|Salamá
File:Santa Catalina Arch - Antigua Guatemala Feb 2020.jpg|Antigua Guatemala (Antigwa Gwatemala)
File:Zacapa Ciudad.jpg|Zacapa
File:Guastatoya, El Progreso Guatemala.jpg|Guastatoya
File:Utatlan1.jpg|Gumarkaj/Qꞌumarkaj
File:|Guatemala City-08-diverse Geschaefte-1980-gje.jpg|Ciudad de Guatemala (Belt tal-Gwatemala)
File:|Antigua-12-Markt-1980-gje.jpg|Antigua Guatemala (Antigwa Gwatemala)
File:|Chichicastenango-10-Opfernde-1980-gje.jpg|Chichicastenango
File:|Panajachel-06-Abreise-1980-gje.jpg|Panajachel
File:|Santa Maria de Jesus-06-drei Kinder mit Plastikgefaessen-1980-gje.jpg|Santa Maria de Jesus
File:|Tikal-08-Blick von Jaguar-Pyramide-1980-gje.jpg|Tikal
File:|Santiago Atitlan-08-Weg zum Markt-1980-gje.jpg|Santiago Atitlan
File:|Solola-14-Markt-Vulkan-1980-gje.jpg|Solola
File:Vista de El Progreso.jpg|El Progreso
File:Templo Catolico de Agua Blanca, Jutiapa, Guatemala. - panoramio.jpg|Agua Blanca
File:AMANECER JEREZANO.jpg|Jerez
File:Fotografía del Municipio de Yupiltepeque, tomada en la década de los 90s.jpg|Yupiltepeque
File:Fotografía reciente.jpg|San Luis Jilotepeque
File:Parque Cabañas 2004.jpg|Cabañas
File:Melchor de Mencos, Guatemala - panoramio.jpg|Melchor de Mencos
File:Livingston, Izabal - Guatemala.jpg|Livingston
File:Amatique Bay NASA.jpg|Bajja ta' Amatique
File:Rio Dulce Guatemala02.jpg|Xmara Ħelwa
File:GOF Photo.jpg|Golf ta' Fonseca


## Diviżjoni territorjali
Id-diviżjoni territorjali tal-Gwatemala hija magħmula minn 22 dipartiment u 340 muniċipalità, li huma organizzati fi 8 reġjuni amministrattivi.

## Ġeografija tal-Gwatemala (estiża)

Il-Gwatemala huwa pajjiż li jinsab fir-reġjun subtropikali tal-emisferu tat-tramuntana, fit-taqsima tat-tramuntana tal-Amerika Ċentrali. Hija tillimita lejn it-tramuntana mal-Messiku, lejn il-lvant mal-Beliże u fin-nofsinhar mal-Ħonduras u El Salvador, u hija għamet lejn il-punent mill-Oċean Paċifiku (254 km) u lejn il-lvant mill-Golf tal-Ħonduras (148 km) tal-Baħar Karibew—parti mill-Atlantiku-. Iż-żoni ekoloġiċi differenti jvarjaw mil-livell tal-baħar għal madwar 4000 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, bi xita li tvarja minn 400 għal madwar 4000 mm fis-sena, bi klima tropikali sħuna, aktar moderata fl-artijiet għolja.

Huwa pajjiż fil-biċċa l-kbira muntanjuż, bl-eċċezzjoni notevoli tat-truf marittimi tiegħu fejn jestendu pjanuri kostali baxxi u xi kultant imwaħda. Żewġ meded ta’ muntanji kbar ta’ altitudni għolja jgħaddu mill-parti ċentrali tal-pajjiż f’direzzjoni NW-SE, u jaqsmuha fi tliet żoni ġeografiċi differenti:

* il-plateaux ta' muntanji u vulkani fejn tgħix il-maġġoranza tal-popolazzjoni, fejn joħorġu żewġ eżenzjonijiet muntanjużi kbar b'minn naħa, lejn il-lvant, is-Sierra Madre u, min-naħa l-oħra, lejn il-punent, is-Sierra de los Cuchumatanes;
* il-foresti tropikali ta' Petèn, fil-Grigal, plateau tal-franka kompletament ċatt b'fenomeni karstiċi estensivi u żoni swampy li testendi sal-peniżola Yucatán fil-Messiku, li tvarja minn żoni ta' mergħa għal ġungla għolja (foresti umdi tropikali) u li hija b'popolazzjoni baxxa.
il-pjanuri kostali li jdawwar iż-żewġ oċeani, l-Atlantiku, lejn il-lvant, u l-Paċifiku, lejn il-punent, li huma kkaratterizzati minn klima relattivament sħuna; L-ogħla densità tal-popolazzjoni tinsab fuq in-niżla dejqa tal-Paċifiku, madwar 150 km wiesgħa, umda ħafna u fertili fil-parti ċentrali tagħha.
* il-pjanuri kostali li jdawwar iż-żewġ oċeani, l-Atlantiku, lejn il-lvant, u l-Paċifiku, lejn il-punent, li huma kkaratterizzati minn klima relattivament sħuna; L-ogħla densità tal-popolazzjoni tinsab fuq in-niżla dejqa tal-Paċifiku, madwar 150 km wiesgħa, umda ħafna u fertili fil-parti ċentrali tagħha.

Żona: 108,889 km²: 108,430 km² (art): 459 km² (ilma); Kosta: 400 km; L-aktar punt baxx: Oċean Paċifiku f'0 m; L-ogħla punt: Vulkan Tajumulco f’4,220 m; Fruntieri territorjali internazzjonali: 1,687 km; Belize: 266 km, El Salvador: 203 km, Ħonduras: 256 km, Messiku: 962 km; Blata kontinentali: 200 nm; Żona ekonomika esklussiva: 200 nm; Baħar territorjali: 12 nm.

Dawn iż-żoni jvarjaw fil-klima, l-elevazzjoni u l-pajsaġġ, u jikkawżaw kuntrasti importanti bejn l-artijiet baxxi tropikali sħan u umdi u l-qċaċet u l-widien tal-għoljiet. Il-klima hija tropikali, sħuna u umda fil-Paċifiku u fl-artijiet baxxi ta 'Petén. Huwa aktar sħun fl-artijiet għolja, jilħaq kiesaħ iffriżar fil-parti ta 'fuq tal-firxa tal-muntanji Cuchumatanes, u aktar sħun / niexef fid-dipartimenti l-aktar tal-Lvant. L-aktar bliet importanti jinsabu fl-artijiet għolja—fl-artijiet għolja ċentrali, il-Belt tal-Gwatemala (1609 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar) u Antigwa Gwatemala (1530 m); fl- artijiet għolja tal- punent, Quetzaltenango (2,357 m)—u fil-pjanuri tal-kosta tal-Paċifiku—Coatepeque (515 m), Mazatenango (220 m) u Escuintla (300 m)—. Madankollu, it-tielet belt, Puerto Barrios, tinsab fuq ix-xtut tal-Baħar Karibew.

It-tarf tan-nofsinhar tal-Highlands tal-Punent huwa mmarkat mis-Sierra Madre, li testendi mill-fruntiera mal-Messiku fin-nofsinhar u l-lvant u tkompli f'elevazzjonijiet aktar baxxi lejn El Salvador. Il-firxa tal-muntanji hija kkaratterizzata minn koni vulkaniċi wieqaf, inkluż il-vulkan Tajumulco (4,220 m)1, l-ogħla punt fil-pajjiż u l-Amerika Ċentrali, li jinsab fid-dipartiment ta 'San Marcos. In-numru ta 'vulkani huwa importanti u l-preżenza tagħhom fit-tramuntana hija kkawżata billi jkunu l-punt ta' laqgħa ta 'tliet pjanċi tectonic: l-Amerika ta' Fuq, il-Karibew u l-Cocos. Is-37 vulkan attiv tal-pajjiż (4: Pacaya (2552 m), Santiaguito, Fuego (3763 m) u Tacaná (4030 m)), jinsabu f’din il-firxa tal-muntanji u huma abbundanti fl-artijiet għolja, għalhekk it-terremoti huma ġeneralment frekwenti (l-aħħar terremot kbir kien fl-4 ta' Frar, 1976 u qatel aktar minn 23,000 ruħ fl-artijiet għolja ċentrali).

Il-firxa tal-muntanji tat-Tramuntana, is-Sierra de los Cuchumatanes, tibda ħdejn il-fruntiera Messikana u testendi lejn il-lvant permezz tal-meded tal-muntanji Chuacús u Chamá u fin-nofsinhar sal-firxiet tal-muntanji Santa Cruz u Minas qrib il-Karibew. Il-muntanji tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar huma separati mill-Wied Motagua, fejn ix-Xmara Motagua u t-tributarji tagħha jbattu mill-muntanji fil-Karibew, billi jkunu navigabbli fit-tarf t'isfel tiegħu, fejn jifforma l-fruntiera mal-Ħonduras.

Idrografikament, hemm żewġ għoljiet tal-pajjiż: il-Paċifiku (25% tal-pajjiż), bi xmajjar qosra, b'kors mgħaġġel u impetuż, bħas-Suchiate (161 km) u l-Paz (134 km); u dik tal-Atlantiku, l-akbar, maqsuma f’żewġ sussidji: dik tal-Golf tal-Ħonduras (il-Baħar Karibew, 35% tal-pajjiż), bi xmajjar estensivi u fondi — tajbin għan-navigazzjoni u s-sajd, bħax-Xmara Motagua (486). km ), il-Grande (87 km) u d-Dulce (43 km), id-drenaġġ naturali tal-Lag Izabal, u xmajjar mhux navigabbli, bħal Polochic (194 km) u Sarstún (111 km)—u l-Golf ta' Il-Messiku (40% tal-pajjiż), li jgħaddi mit-territorju Messikan mill-peniżola Yucatan - li fiha jispikkaw ix-xmara La Pasión (354 km) u ċ-Chixoy jew Negro (529 km), iż-żewġ tributarji tax-xmara Usumacinta (850 km). ), l-itwal u l-akbar xmara fl-Amerika Ċentrali, u l-fruntiera naturali bejn il-Gwatemala u l-Messiku. Il-Lag Izabal, li jinsab ħdejn il-kosta tal-Karibew, huwa l-akbar fil-pajjiż (589.6 km²).

Il-baħar patrimonjali tal-Guatemala huwa magħmul minn żewġ reġjuni: il-baħar territorjali, li jitkejjel mill-kosta sa 12-il mil nawtiku lil hinn mix-xtut; u ż-żona ekonomika esklussiva, li tilħaq sa 200 nm mill-kosta.

Il-pajjiż ħafna drabi jkun meqrud minn diżastri naturali: uragani, terremoti u eruzzjonijiet vulkaniċi. Billi hija bejn il-Karibew u l-Paċifiku, hija l-mira tal-uragani, inkluż l-Uragan Mitch fl-1998 u l-Uragan Stan f'Ottubru 2005, li qatel aktar minn 1,500 ruħ. Il-ħsara mhix relatata mar-riħ, iżda hija kkawżata minn għargħar u valangi. Il-ħsara ta' Motagua, li taqsam it-territorju tal-Gwatemala mil-lvant għall-punent, kienet dik li kkawża waħda mill-akbar traġedji li qatt kien jaf il-pajjiż, it-terremot tal-1976, li seħħ kmieni filgħodu tal-4 ta' Frar, fit-3:01:43 ħin lokali. It-terremot, b'intensità ta' 7.6° fuq l-iskala Richter, dam 39 sekonda u kien segwit minn diversi aftershocks. L-epiċentru kien jinsab 150 km fil-majjistral tal-Belt tal-Gwatemala, ħdejn Gualán, fid-dipartiment ta’ Zacapa, u l-ipoċentru kien fond 5 km. Ikkaġuna madwar tlieta u għoxrin elf mewta, sitta u sebgħin elf ferita u ħalliet aktar minn miljun ruħ bla dar.

### Eżenzjoni

Huwa pajjiż notevolment muntanjuż (kważi 60% tat-territorju tiegħu), ħafna minnu ta' oriġini vulkanika, bl-eċċezzjoni notevoli tal-fruntieri marittimi tiegħu — pjanuri kostali baxxi estensivi u xi kultant bil-baħar bil-baħar, bi bajjiet artab — u l-pjanuri baxxi. fit-tramuntana tal-pajjiż, ir-reġjun ta' Petén. Żewġ meded ta' muntanji kbar ta' altitudni għolja jgħaddu mill-parti ċentrali tal-pajjiż fid-direzzjoni, u jaqsmuha fi tliet żoni ġeografiċi distinti:

il-plateaux ta' muntanji u vulkani fejn tgħix il-maġġoranza tal-popolazzjoni, fejn joħorġu żewġ eżenzjonijiet muntanjużi kbar b'minn naħa, lejn il-lvant, is-Sierra Madre u, min-naħa l-oħra, lejn il-punent, is-Sierra de los Cuchumatanes;
il-foresti tropikali ta' Petèn, fil-Grigal, plateau tal-franka kompletament ċatt b'fenomeni karstiċi estensivi u żoni swampy li testendi sal-peniżola Yucatán fil-Messiku; li tvarja minn żoni ta' mergħa għal ġungla għolja (foresti tropikali umdi) u hija b’popolazzjoni baxxa.
Il-pjanuri kostali li jmissu maż-żewġ oċeani, l-Atlantiku lejn il-lvant u l-Paċifiku lejn il-punent, huma kkaratterizzati minn klima relattivament sħuna. L-ogħla densità tal-popolazzjoni tinsab fuq in-niżla dejqa tal-Paċifiku, madwar 150 km wiesgħa, umda ħafna u fertili fil-parti ċentrali tagħha.

It-tarf tan-nofsinhar tal-għoljiet tal-punent huwa mmarkat mis-Sierra Madre del Sur, kontinwazzjoni tas-Sierra Madre de Chiapas li testendi madwar 280 km parallel mal-Paċifiku mill-fruntiera mal-Messiku, lejn in-nofsinhar u l-lvant, u tkompli f'elevazzjonijiet aktar baxxi. lejn El Salvador u l-Honduras permezz ta' Cerro Oscuro. Il-firxa tal-muntanji hija kkaratterizzata minn koni vulkaniċi wieqaf, inkluż il-vulkan Tajumulco (4,220 m)1, l-ogħla punt fil-pajjiż u l-Amerika Ċentrali, li jinsab fid-dipartiment ta 'San Marcos. Il-Gwatemala hija waħda mill-aktar pajjiżi vulkaniċi fid-dinja u l-preżenza tagħha fit-Tramuntana hija kkawżata billi hija l-punt ta' laqgħa ta' tliet pjanċi tettoniċi: l-Amerika ta' Fuq, il-Karibew u l-Kokos. Is-37 vulkan tal-pajjiż (4 attivi: Pacaya (2552 m), Santiaguito, Fuego (3763 m) u Tacaná (4030 m)), jinsabu f'din il-firxa tal-muntanji u huma abbundanti fl-artijiet għolja, għalhekk it-terremoti huma ġeneralment frekwenti (l-aħħar terremot kbir kien fl-4 ta' Frar, 1976 u qatel aktar minn 23,000 ruħ fl-artijiet għolja ċentrali).

Il-firxa tal-muntanji tat-Tramuntana, is-Sierra de los Cuchumatanes, tibda ħdejn il-fruntiera Messikana u testendi lejn il-lvant permezz tal-meded tal-muntanji Chuacús u Chamá u fin-nofsinhar sal-firxiet tal-muntanji Santa Cruz u Minas, ħdejn il-Karibew. Il-muntanji tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar huma separati mill-Wied Motagua, fejn ix-Xmara Motagua u t-tributarji tagħha jbattu mill-muntanji fil-Karibew, billi jkunu navigabbli fit-tarf t'isfel tiegħu, fejn jifforma l-fruntiera mal-Ħonduras.

### Vulkani tal-Gwatemala

Il-Gwatemala hija parti miċ-Ċirku tan-Nar tal-Paċifiku, li tinkludi, minbarra l-kosta tal-Paċifiku, il-Gżejjer Aleutian, il-Ġappun u l-Indoneżja. Ir-raġuni li hemm ħafna vulkani fir-reġjun, kif se jiġi spjegat fit-taqsima dwar il-Ġeoloġija, hija s-subduzzjoni tal-pjanċa Cocos taħt il-pjanċa tal-Karibew 'il barra mill-kosta tal-Paċifiku. Żewġ firxiet tal-muntanji jgħaddu mill-pajjiż, u jilħqu mill-Messiku fit-tramuntana sal-fruntiera tal-Ħonduras u El Salvador fin-nofsinhar: is-Sierra Madre de Chiapas u s-Sierra de los Cuchumatanes. Ħafna mill-istrutturi vulkaniċi jinsabu fis-Sierra Madre.

Fil-Gwatemala, ġew identifikati numru sorprendenti ta' 324 foku eruttiv. Ħafna minnhom huma ċineritiċi żgħar u koni tal-lava fil-parti tax-Xlokk tal-pajjiż; L-akbar numru jinsab fid-dipartiment ta' Jutiapa (181 tifqigħa), segwit minn Santa Rosa (42), Jalapa (31), Chiquimula (27), il-Gwatemala (13), Quezaltenango (11), Sololá (7), Escuintla ( 4), San Marcos u Totonicapán (2) u Chimaltenango, Sacatepéquez, El Progreso, u Zacapa (1). Minn dawk l-istrutturi identifikati bħala ta' oriġini vulkanika, tletin biss huma forma ta' kon vulkaniku (34 sa 37) u huma meqjusa bħala vulkani, u minnhom ħdax huma kklassifikati bħala “attivi” fil-“Katalog of Active Volcanoes of the World”. »:2​3​4​5​6​ Tacaná, Tajumulco, Santa María, Cerro Quemado, Zuníl, Atitlán, Tolimán, Acatenango, Fuego, Agua, Pacaya u Tecuamburru. U minn dawn tal-aħħar, tlieta biss irreġistraw eruzzjonijiet fl-aħħar għaxar snin: Santiaguito, Fuego u Pacaya.

L-ogħla vulkani jinstabu fil-parti tal-punent u ċentrali tal-pajjiż, u fin-nofsinhar huma aktar baxxi u aktar abbundanti, mill-vulkan Tacaná fuq il-fruntiera bejn il-Gwatemala u l-Messiku (4092 m), sal-vulkan Chingo (1775 m) fuq il-fruntiera.Gwatemala-El Salvador. Ħdax jaqbżu t-3000 m.7 L-ogħla vulkan u l-ogħla samit fil-pajjiż huwa l-vulkan Tajumulco, 4220 m, stratovulkan superimpost fuq il-plateau magħmul minn andesite omblendika piroxenika; Għandu żewġ qċaċet, l-iżgħar, f'4100 m, jisimha Cerro Concepción. L-akbar volum huwa l-vulkan Agua (3766 m), b'dijametru ta '15 km. Dan, flimkien mal-vulkan Acatenango u l-vulkan Fuego (3763 m), qrib in-nofsinhar tal-belt ta Antigwa, li kienet abbandunata fis-seklu 18 bħala l-kapitali tal-pajjiż minħabba terremoti frekwenti. Ta' min jinnota wkoll il-vulkan Santa María (3772 m) u l-vulkan Atitlán (3537 m), li jinsabu ħdejn il-lag tal-istess isem.

L-aktar vulkani attivi huma Santiaguito, iffurmati wara eruzzjoni tal-vulkan Santa María, Fuego u Pacaya (2552 m) li jinsabu ħdejn il-Lag Amatitlán, ħdejn il-kapitali, li huwa wieħed mill-aktar vulkani attivi fid-dinja. It-tlieta esperjenzaw attività fix-xahar ta 'Ġunju 2020. Il-vulkan Tacaná biss għandu żona ta' fumaroles.

#### Vulkani attivi tal-Gwatemala

File:Pacaya-08.jpg|Vulkan Pacaya (Volcán Pacaya) (fl-1992)
File:Fuego from Acatenango.jpg|Vulkan tan-Nar (Volcán Fuego)
File:Volcan Santiaguito eruption 2009.jpg|Vulkan Santiaguito (Volcán Santiaguito) (2009)
File:Volcan de Fuego in Guatemala - Eruption at night.jpg|Vulkan tan-Nar (Volcán Fuego) (2011)


### Idrografija

Is-sistemi tal-muntanji jiddeterminaw ir-reġjuni idrografiċi kbar tal-pajjiż:
inklinazzjoni tal-Oċean Paċifiku (b'kosta ta' 254 km),20​ bi xmajjar li huma kkaratterizzati minn qosra, veloċi u impetuous; Ix-xmajjar tal-fruntiera huma x-Xmara Suchiate (fruntiera naturali mal-Messiku, ħdejn id-dipartiment ta' San Marcos) u x-Xmara Paz (fruntiera ma' El Salvador, ħdejn id-dipartiment ta' Jutiapa).
Inklinazzjoni Atlantika, li mbagħad hija maqsuma f'żewġ sub-inklinazzjonijiet:
dik tal-Baħar Karibew, kollha kemm hi fil-Golf tal-Ħonduras (b'kosta kostali ta' 148 km),20 bi xmajjar estensivi u fondi, tajbin għan-navigazzjoni u s-sajd - bħax-Xmara Motagua jew ix-Xmara Grande u x-Xmara Dulce, drenaġġ naturali tal-Lag Izabal—u xmajjar mhux navigabbli, bħal Polochic u Sarstún (fruntiera mal-Beliże).
dik tal-Golf tal-Messiku li tbattal mill-Peniżola Yucatan permezz tat-territorju Messikan, li fiha jispikkaw ix-Xmara La Pasión u x-Xmara Chixoy jew Negro, fejn inbena l-Impjant Idroelettriku ta' Chixoy, li jipprovdi 30% tal-elettriku kkunsmat minn. il-Gwatemala, u fejn kien ippjanat il-bini tal-Impjant Idroelettriku ta' Xalalá, issa fl-offerti. Dawn ix-xmajjar huma tributarji tax-Xmara Usumacinta, l-itwal u l-akbar xmara fl-Amerika Ċentrali, u l-fruntiera naturali bejn il-Gwatemala (dipartiment Petén) u l-Messiku (Chiapas).

Il-Gwatemala għandha bosta lagi u laguni, ħafna ta' oriġini vulkanika, bħall-Lag mill-isbaħ ta' Atitlán u Amatitlán, b’nixxiegħat ta' ilmijiet bil-kubrit f’temperaturi għoljin. Ta' oriġini tax-xmara, jispikka l-Lag Petén Itzá, li għandu diversi gżejjer, u fuq waħda minnhom tpoġġi l-gżira tal-belt ta' Flores, u l-Lag Izabal, l-akbar fil-pajjiż, li tiskula fil-Golf tal-Honduras permezz tax-Xmara ħelwa.

Il-varjabbiltà tal-pajjiż f'livelli altitudinals differenti twassal għall-varjabbiltà tal-klimi, fiżjografija u ħamrija, li jikkostitwixxu fatturi importanti fid-diversità tal-ħabitats u l-ekosistemi u għalhekk fit-tip u l-varjazzjoni tal-veġetazzjoni u l-fawna; Dan jispjega d-diversità tal-għelejjel li jistgħu jiġu prodotti u l-forom bijoloġiċi differenti li jistgħu jintużaw.

Ir-riżorsi tal-ilma huma abbundanti jekk titqies id-disponibbiltà tal-ilma għal kull abitant, għalkemm perjodi ta' skarsezza jseħħu f'ċerti żminijiet tas-sena, u f'ċerti postijiet. Minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha, il-Gwatemala tinsab fi tranżitu ta' irjieħ umdi li joriġinaw fil-Baħar Karibew u fl-Oċean Paċifiku; u minħabba l-prossimità tagħha għal sorsi ta 'umdità, il-preċipitazzjoni fil-pajjiż hija abbundanti fuq l-għoljiet tal-muntanji esposti għat-transitu ta' tali irjieħ. Għal din ir-raġuni, il-pajjiż għandu, globalment, ammont sinifikanti ta 'ilma li jaqbeż il-ħtiġijiet tiegħu: id-disponibbiltà annwali hija kkalkulata għal 97,120 hm³, li hija ekwivalenti, għall-popolazzjoni tal-2009 ta' 13.2 miljun ruħ, għal medja ta 'aktar ta' 20 m³. /jum u abitant.

### Klima

Iż-żoni jvarjaw fil-klima, l-elevazzjoni u l-pajsaġġ tagħhom u għalhekk hemm kuntrasti importanti bejn iż-żoni baxxi bi klima tropikali, sħuna u umda u r-reġjuni għoljin b’qċaċet u widien.21​

Il-klima hija sħuna u umda fiż-żoni baxxi, li jinkludu l-kosta tal-Paċifiku fin-nofsinhar u ż-żoni baxxi u ċatti ta' Petén, Alta Verapaz u Izabal fit-tramuntana, bi strixxa żgħira u dejqa fil-Golf tal-Honduras (għalkemm fil- Petén jista' jkun sħun u niexef għal parti mis-sena),21 filwaqt li fl-artijiet għolja ta' ġewwa l-klima hija muntanjuża kiesħa fiż-żona ta' Cuchumatanes u niexfa fiż-żoni l-aktar tal-Lvant. Huwa magħruf b'mod kolokwali bħala "il-pajjiż tar-Rebbiegħa Eterna", għalkemm kultant jirċievi d-dħul ta' mases ta' arja kiesħa mill-Istati Uniti u t-temperatura tista 'tinżel għal 10 °C fil-Belt tal-Gwatemala, u għal 13-15 °C fil-pjanuri.

Fi kważi l-Gwatemala kollha hemm staġun niexef mill-aħħar ta’ Novembru sa nofs April, meta r-riħ jonfoħ mill-grigal, u staġun tax-xita, meta x-xemx titla’ ‘l fuq mill-vertikali lejn it-tramuntana u r-riħ predominanti jkun mill-Grigal. lbiċ. Madankollu, hemm żona fejn ix-xita matul is-sena kollha, fit-tramuntana tal-muntanji u ħdejn il-Golf tal-Ħonduras, fiż-żona ta' Puerto Barrios u Livingston; Hemmhekk, l-irjieħ jaslu sal-kosta wara li jkunu ġew mgħobbija bl-umdità mill-baħar u jogħlew meta jiltaqgħu mal-ewwel għoljiet tal-muntanji; Għalkemm ix-xita inqas minn Frar sa April, dejjem taqbeż il-100 mm fix-xahar, u għalhekk il-klima titqies bħala ekwatorjali. F’Puerto Barrios jaqgħu madwar 2,745 mm fis-sena, madwar 100 mm minn Frar sa April, b’6 sa 9 ijiem ta’ xita, u aktar minn 400 mm f’Lulju, bi 22 jum ta’ xita. Minn Awwissu sa Settembru, jaqbeż it-300 mm. It-temperaturi jvarjaw minn minimu ta’ 21 °C sa massimu ta’ 28 °C f’Jannar, li jvarjaw minn 25 sa 33 °C kuljum fix-xhur tas-sajf.22​

Fuq il-kosta tal-Paċifiku, fin-Nofsinhar tal-pajjiż, ix-xita hija maqsuma ħafna bejn staġun niexef, fix-xitwa, b'inqas minn 20 mm bejn Diċembru u Frar, u staġun imxarrab ħafna, fis-sajf. F'Mazatenango, 370 m u 50 km mill-kosta tal-Paċifiku, jaqgħu 2,535 mm, b'aktar minn 400 mm f'Ġunju, Settembru u Ottubru, u inqas minn 10 mm f'Jannar u Frar. Fuq l-istess kosta, fi Puerto San José, jaqgħu 1,375 mm kull sena, ikkonċentrati bejn Mejju u Ottubru, b’temperaturi bejn 20-24 °C minimu u 32 °C massimu s-sena kollha.23​

Fid-dipartiment ta' Petén, ġewwa ħafna, ġungla u ċatt, it-temperaturi jonqsu xi ftit fix-xitwa minn 17-27 °C minimu u massimu f'Jannar, u minn 22-32 °C fis-sajf. F'Flores, 50 km minn Tikal, 1715 mm jaqgħu kull sena, b'aktar minn 200 mm bejn Ġunju u Ottubru, u inqas minn 100 mm bejn Diċembru u April, xahar li fih jaqgħu biss 40 mm.

Fil-Belt tal-Gwatemala, f'altitudnita' 1500 m, f'artijiet moderati, it-temperaturi jvarjaw bejn 12-24 °C f'Jannar u 16-25 °C fis-sajf, b'massimu ta' 15-28 °C f'April, qabel ix-xita. 1,245 mm jaqgħu kull sena, ikkonċentrati bejn Mejju u Ottubru, b'inqas minn 10 mm bejn Diċembru u Frar, 20 mm f'Novembru u 30 mm f'April.

F'Quetzaltenango, f'artijiet kesħin, f'altitudni 2300 m, il-klima hija notevolment aktar kiesħa, 2-22 °C f'Jannar, 4-26 °C f'April u 9-23 °C f'Mejju, l-aktar xahar kiesaħ. Waqgħa ta' 805 mm, b'aktar minn 100 mm bejn Mejju u Ottubru, massimu ta' 150 mm f’Ġunju u minimu ta' 2 mm f'Jannar.

Fiż-żona ta' Cuchumatanes, fiċ-ċentru tal-punent tal-pajjiż, fit-tramuntana tas-Sierra Madre ta' Chiapas, altitudni ta' 2,500 m u f'xi każijiet 3,000 m jinqabżu faċilment, u l-aktar postijiet tax-xita fil-pajjiż jinsabu wkoll hawn. F'Santa Cruz Barillas, fil-grigal tad-dipartiment ta' Huehuetenango, fit-tramuntana tal-Cuchumatanes, belt orjentata lejn l-irjieħ tal-Atlantiku, li jaħbtu mal-muntanji wara li jaqsmu l-pjanura Petén, bejn 3600 u 4700 mm ta' preċipitazzjoni annwali taqa' skont l-altitudni. , peress li l-orografija hija importanti ħafna. F'altitudni ta' 1400 m, fejn tinsab il-belt ta' Barillas, jaqgħu 4774 mm, bejn 130 mm f'Marzu, l-iktar xahar niexef, u 860 mm f'Lulju, b'temperaturi annwali regolari ħafna bejn 12-25 °C. Fl-istess muniċipalità, f'283 m, 3,617 mm jaqgħu kull sena, bejn 68 mm f'Marzu u 577 mm f'Lulju, b'temperaturi bejn 18−27 °C. Fl-istess medda muntanjuża, f'Todos Santos Cuchumatán, f'altitudni ta' 2256 m, diġà qrib il-limitu tan-Nofsinhar tal-firxa tal-muntanji, jaqgħu 1400 mm, b'mod ċar staġjonali, bejn 25 mm fi Frar u 265 mm f’Ġunju. Il-maltempati jibdew fl-aħħar ta' April u l-istaġun tax-xita jintemm f’Novembru b’perjodi itwal u ħfief ta' xita.

Iktar lejn il-lvant, Cobán, f'1300 m, f'Alta Verapaz, huwa reputazzjoni li huwa wieħed mill-aktar postijiet umdi, bix-xita ta' kuljum minħabba l-eżenzjoni li tiffaċċja wkoll l-irjieħ tal-Atlantiku, iżda 2273 mm biss jaqgħu, bejn 86 mm fi Frar u 300. mm f'Ġunju. Viċin ħafna, fuq in-naħa l-oħra tas-Sierra de las Minas, riserva importanti tal-bijosfera,25​ bl-akbar foresta tas-sħab fl-Amerika Ċentrali, li l-inklinazzjoni tat-tramuntana tagħha fil-wied tax-Xmara Polochic hija umda, b'żoni ta' aktar minn 4000 mm, u li l-parti tan-nofsinhar tiegħu, fil-wied tax-Xmara Motagua, hija niexfa ħafna, b'żoni ta' inqas minn 500 mm, hemm id-dipartiment ta' Zacapa, li fil-kapitali tiegħu, Zacapa, jaqa' biss 677 mm.26 Fil-wied tax-xmara Motagua, b'Klima ta' steppa tad-deżert, mingħajr xita biss f'Novembru u April, hemm ekoreġjun imsejjaħ Scrub tax-xewk tal-wied ta' Motagua, b'kakti, akaċja u Scrub tax-xewk f'żona ta' 2330 km². Fuq 3000 m, il-ġlata sseħħ fix-xitwa u 'l fuq minn 3500 m tista' tiffriża s-sena kollha. L-uragani tal-Atlantiku jistgħu jseħħu minn Ġunju sa Novembru, preferibbilment minn Awwissu sa Ottubru, iżda wkoll mill-Paċifiku, li jaffettwaw biss il-kosta, għalkemm il-Ħonduras hija aktar affettwata b'mod ġenerali.

### Riżorsi
* Riżorsi naturali: żejt, nikil, boskijiet rari, sajd, chicle, enerġija idrawlika.

* Użu tal-art:
** Art tal-għelejjel: 12%.
** Uċuħ tar-raba permanenti: 5%.
** Mergħat permanenti: 24%.
** Foresti: 54%.
** Oħrajn: 5% (est. 1993).

* Art imsaqqija: 1250 km² (est. 1993).

### Qsim tal-fruntieri
Biex taqsam il-fruntieri, il-punti ewlenin tal-qsim tal-fruntieri, kollha miftuħa 24 siegħa kuljum u fejn m'għandekx għalfejn tħallas xejn, huma:

* Qsim tal-fruntiera ma' El Salvador:
** La Hachadura Pass (fil-Gwatemala: Pedro de Alvarado (Litoral del Pacífico), dipartiment ta' Jutiapa, awtostrada CA2, 126 km mill-belt kapitali tal-Gwatemala);
Las Chinamas Pass (fil-Gwatemala: Valle Nuevo, Dipartiment ta 'Jutiapa, awtostrada CA 8W, dipartiment ta' Jutiapa);
** Pass San Cristóbal (fil-Gwatemala: Aldea San Cristóbal de la Frontera, muniċipalità ta 'Atescatempa, dipartiment ta' Jutiapa, awtostrada Inter-Amerikana numru CA-1, 175 km mill-belt kapitali tal-Gwatemala);
** Nueva Anguiatú Pass (fil-Gwatemala: dipartiment ta 'Chiquimula, awtostrada CA12);
* Qsim tal-fruntiera mal-Ħonduras:
** Pass El Florido (fil-Gwatemala: dipartiment ta' Chiquimula ħdejn ir-raħal Caserío El Florido, filwaqt li tieħu l-Highway CA11);
** Agua Caliente Pass (fil-Gwatemala: fid-dipartiment ta 'Chiquimula, fuq l-awtostrada CA10);
Pass ta' Entre Ríos (fil-Gwatemala tieħu l-awtostrada CA-13, Entre Ríos, fid-dipartiment ta' Izabal).

### Ekoloġija
Il-lokazzjoni tal-Gwatemala bejn il-Baħar Karibew u l-Oċean Paċifiku tpoġġiha fil-firxa ta 'uragani, inklużi l-Uragani Mitch fl-1998 u l-Uragan Stan f'Ottubru 2005, li qatlu aktar minn 1,500 ruħ. It-tnejn ikkawżaw ħsarat kbar, l-aktar fil-forma ta’ għargħar. L-aħħar terremot kbir kien it-terremot tas-7 ta’ Novembru, 2013 tal-4 ta’ Frar, 1976, li rriżulta fil-mewt ta’ aktar minn 23,000 ruħ.

Perikli Naturali: Vulkani numerużi fost il-muntanji, b'terremoti vjolenti okkażjonali; Il-kosta tal-Karibew hija soġġetta għal uragani u maltempati tropikali oħra.
Ambjent
Problema attwali:
Deforestazzjoni, erożjoni tal-ħamrija, tniġġis tal-ilma; ħsara mill-Uragan Mitch.
Offerti internazzjonali:
Membru ta': Trattat ta' l-Antartiku, Bijodiversità, Tibdil fil-Klima, Protokoll ta' Kjoto dwar it-tibdil fil-klima, Deżertifikazzjoni, Speċi fil-Periklu, Modifika Ambjentali, Skart Perikoluż, Konvenzjoni tal-Baħar, Rimi Marittimu, CTBT, Protokoll ta' Montreal, MARPOL, Artijiet mistagħdra
Iffirmat iżda mhux ratifikat: Protokoll għall-Ħarsien tal-Ambjent.

### Żoni protetti

Fil-Gwatemala, skont l-IUCN, fl-2018, kienu ġew stabbiliti 349 żona protetta li koprew madwar 22,039 km², 31% tat-territorju, u madwar 1,065 km² ta 'żoni tal-baħar, 0.9% tal-118,336 km² li jappartjenu lill-pajjiż. . Minn dawn iż-żoni, 20 huma parks nazzjonali, 4 huma monumenti kulturali, 5 huma żoni b'użu multiplu, 6 huma rifuġji naturali, 2 huma riżervi tal-foresti muniċipali, 1 huwa monument naturali, 2 huma riżervi ta' art mistagħdra protetti, 30 huma żoni protetti permanenti, 185 huma riżervi naturali privati, 1 huwa park rikreattiv muniċipali, 1 huwa żona rikreattiva reġjonali u park naturali reġjonali, 1 hija riserva tal-foresti, 6 huma bijotopi protetti, 1 hija riserva bijoloġika u 69 huma parks muniċipali reġjonali. Barra minn hekk, hemm 3 riżervi tal-bijosfera tal-UNESCO (Maya, Sierra de las Minas u Trifinio Fraternidad), sit 1 ta’ wirt dinji (park nazzjonali ta’ Tikal) u 7 artijiet mistagħdra ta' importanza internazzjonali li ġew inklużi fil-Lista Ramsar.27 ​28​ (Iżda skont l-Inventarju Nazzjonali tal-Arti Medja, hemm 252 sit tal-artijiet mistagħdra, inklużi lagi, laguni, xmajjar, swamps, eċċ.).

CONAP, il-Kunsill Nazzjonali taż-Żoni Protetti, huwa l-istituzzjoni inkarigata mill-ġestjoni taż-żoni protetti tal-pajjiż mill-1989.29 Il-Liġi taż-Żoni Protetti, LAP, tagħtiha ġurisdizzjoni fuq is-Sistema ta’ Żoni Protetti tal-Gwatemala, SIGAP, magħmula mis-sett ta' żoni. żoni protetti u l-entitajiet li jamministrawhom.29​ Fuq il-paġna tal-link tista’ ssib lista taż-żoni protetti tal-pajjiż, li fl-2019 inkludew 339 żona protetta f’6 kategoriji: parks nazzjonali; riżervi bijoloġiċi; bijotopi protetti; monumenti kulturali u naturali; refuġji tal-annimali selvaġġi, riżervi tal-ilma u tal-foresti jew użi multipli; riżervi tal-foresti u parks rikreattivi muniċipali u reġjonali; riservi naturali privati, u riservi tal-bijosfera.

L-ewwel park nazzjonali stabbilit fil-pajjiż kien fl-1955, il-Park Nazzjonali ta' Tikal, fil-belt antika Mayan ta' Tikal, imdawra bil-ġungla (kien ukoll l-ewwel sit imħallat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fid-dinja); L-akbar park huwa Laguna del Tigre, b'289,912 ettaru, u l-iżgħar huwa Cuevas del Silvino, 8 ettaru.

F'ċerti żoni tat-Tramuntana tal-Gwatemala, il-pjantaġġuni Afrikani tal-palm taż-żejt qed jiġu implimentati bħala wiċċ tar-raba' industrijali għad-detriment ta' speċi protetti bħal rosul jew cocobolo. Il-pjantaġġuni jestendu minn Sayaxché, f’Petén, u bejn Raxruhá u Chisec, f’Alta Verapaz.

### Bijodiversità

Minkejja li huwa pajjiż żgħir fid-daqs, il-Gwatemala hija eċċezzjonali f’termini ta’ diversità bijoloġika meta mqabbla ma’ pajjiżi u reġjuni oħra: skont Parkswatch u l-IUCN, hija meqjusa bħala l-ħames hotspot għall-bijodiversità fid-dinja.32​33​ B’seba’ bijomi, Il-Gwatemala hija kklassifikata fl-ewwel post fl-Amerika Ċentrali f'termini ta 'diversità ekoreġjonali (14-il ekoreġjun) u t-tieni fin-numru totali ta' speċi deskritti, ssuperat biss mill-Kosta Rika. F'termini ta 'speċi endemiċi, il-Gwatemala tokkupa l-ewwel post fir-rigward tal-Amerika Ċentrali peress li aktar minn 13% tal-ispeċi ta' mammiferi, rettili, anfibji, għasafar u pjanti huma endemiċi. Din il-karatteristika hija partikolarment notevoli għall-flora, peress li aktar minn 15% tal-ispeċi li jeżistu fil-pajjiż huma kkunsidrati endemiċi.

Il-pajjiż għandu 14-il reġjun ekoloġiku li jvarjaw mill-foresta tal-mangrovja (4 speċi), kemm fuq il-kosta, foresti niexfa u arbuxelli fl-artijiet għolja tal-Lvant, foresti tropikali subtropikali u tropikali, artijiet mistagħdra, foresti sħab fir-reġjun ta' Verapaz, foresti mħallta u foresti tal-arżnu f' l-għoljiet.

Aktar minn terz tat-territorju tal-Gwatemala (36.3% jew madwar 39,380 km²) huwa kopert minn foresti. Madwar nofs il-foresti (49.7% jew madwar 19,570 km²) huma kklassifikati bħala foresta primarja, li hija meqjusa bħala l-aktar tip ta' foresti bijodiversità. Il-Gwatemala għandha l-akbar numru ta' speċi ta' siġar fir-reġjun, peress li t-territorju jinkludi 17-il koniferi (arżnu, ċipressi, inkluż l-endemiku Abies guatemalensis), l-akbar numru fi kwalunkwe reġjun tropikali fid-dinja.

Il-Gwatemala hija dar għal aktar minn 9,000 speċi ta 'pjanti u annimali vertebrati. Il-Gwatemala għandha madwar 1,246 speċi magħrufa ta’ anfibji, għasafar, mammiferi u rettili, skont ċifri miċ-Ċentru ta’ Monitoraġġ tal-Konservazzjoni Dinjija. Minn dawn, 6.7% huma endemiċi, jiġifieri ma jeżistu fl-ebda pajjiż ieħor, u 8.1% huma speċi mhedda. Għandha 192 speċi ta' mammiferi indiġeni, 486 speċi ta' għasafar (370 speċi jirriproduċu fil-pajjiż u l-preżenza addizzjonali ta '116 speċi aktar, kważi 20% tal-avifauna ta' speċi migratorji). Skont Villar, l-speċi ta' anfibji indiġeni huma miġbura f'disa' familji u 27 ġeneru, l-akbar waħda hija l-familja anuran (rospi u żrinġijiet) bi 83 speċi. Il-pajjiż għandu l-ogħla diversità ta’ salamandri bla pulmun (il-familja Plethodonitiadae) fid-dinja, b’41 speċi, li minnhom 19 huma endemiċi. Hija wkoll dar għal mill-inqas 8,681 speċi ta' pjanti vaskulari, li minnhom 13.5% huma endemiċi.

Il-kontinent Amerikan kien meqjus bħala l-post ta' oriġini ta' serje ta' pjanti kkultivati ​​importanti, ħafna minnhom li joriġinaw mir-reġjun maqsum bejn il-Messiku u l-Gwatemala. Il-pajjiż huwa meqjus bħala wieħed miċ-ċentri ta' oriġini minn Nikolai I. Vavilov, li, permezz tal-analiżi tal-oriġini u s-sors tal-varjazzjoni ġenetika ta' pjanti kkultivati, qies lill-Gwatemala bħala wieħed mill-aktar ċentri sinjuri ta 'diversità ġenetika fid-dinja.

Id-diversità kulturali (esklussivament umana) trid titqies ukoll bħala parti mill-bijodiversità. Bħal diversità ġenetika jew speċi, xi attributi ta' kulturi. Id-diversità kulturali hija manifestata mill-pluralità tal-lingwa, it-twemmin reliġjuż, il-prattiki tal-ġestjoni tal-art, l-arti, il-mużika, l-istruttura soċjali, l-għażla tal-uċuħ tar-raba’ u d-dieta. Dawn il-gruppi indiġeni għandhom għarfien importanti dwar l-użi u l-proprjetajiet tal-ispeċi; diversità ta' riżorsi ġenetiċi u tekniki ta' ġestjoni.

U b'25 grupp soċjolingwistiku, il-bijodiversità tal-Gwatemala tmur lil hinn mill-flora u l-fawna; Il-pajsaġġi tiegħu u l-għeruq u t-tradizzjonijiet kulturali tiegħu huma attrazzjoni kbira għat-turiżmu.

### ġeoloġija

Il-Gwatemala tinsab fuq porzjon ġeoloġikament attiv ħafna tal-art, l-attività vulkanika attwali tagħha hija prova ta' dan. Dak li llum hija l-Amerika t'Isfel ingħaqdet mal-Afrika madwar 160 miljun sena ilu. Fl-aħħar tal-perjodu Ġurassiku, madwar 130 miljun sena ilu, intwera ċ-ċaqliq ta' parti mill-kontinent l-antik lejn il-Lvant, biex b'hekk bdiet il-firda ta' dik li llum hija l-Amerika t’Isfel. Bl-istess mod, ħarġu gżejjer żgħar, l-hekk imsejħa proto-Antilles, li maż-żmien marru lejn il-Grigal, u jiffurmaw l-Antilles. 100 miljun sena ilu, l-Afrika kienet kompletament separata mill-Amerika t'Isfel.

Fl-aħħar tal-perjodu Kretaċeju, madwar 80 miljun sena ilu, bdew jitfaċċaw xi żoni tal-art tat-Tramuntana tal-Amerika Ċentrali, bażikament minħabba l-attività vulkanika u l-ħabta tal-pjanċi tettoniċi, li jikkostitwixxu l-qalba tal-Amerika Ċentrali, li tinkludi l-għoljiet ta 'Chiapas , il-parti ċentrali u muntanjuża tan-Nofsinhar tal-Gwatemala, il-Ħonduras, El Salvador u t-Tramuntana tan-Nikaragwa. Skont Dengo (1969), l-eżenzjoni tal-Amerika Ċentrali tat-Tramuntana żdied minħabba emanazzjonijiet ta 'materjal vulkaniku minn xquq bejn il-pjanċi tectonic. Bil-mod, f'termini ta' miljuni ta' snin, ħarġet l-Amerika Ċentrali. Madwar 60 miljun sena ilu l-Amerika ta' Fuq, inkluż it-Tramuntana ta' l-Amerika Ċentrali, kienet separata mill-Amerika t'Isfel minn żona tal-baħar, li ġie msejjaħ minn xi ġeoloġi l-Kanal ta 'l-Amerika Ċentrali.

F'termini ta 'struttura ġeoloġika u storja, it-Tramuntana ta' l-Amerika Ċentrali hija parti mis-sottokontinent ta 'l-Amerika ta' Fuq. Aktar tard, l-ark li jifforma n-Nofsinhar tan-Nikaragwa u l-Kosta Rika ħareġ, ukoll minħabba attività vulkanika. In-Nofsinhar attwali tal-Amerika Ċentrali (in-Nofsinhar tan-Nikaragwa, il-Kosta Rika u l-Panama) oriġina minn promontorju sottomarin li fih ġew iffurmati sensiela ta’ gżejjer vulkaniċi simili ħafna għall-gżejjer iżgħar, bħala konsegwenza tal-ispinta tal-qoxra tal-Karibew lejn il-Paċifiku. . L-arċipelagu tal-Amerika Ċentrali kompla joħroġ biex jifforma l-bqija tal-Amerika Ċentrali, li seħħ kompletament madwar 2 miljun sena ilu, meta l-Amerika Ċentrali u t'Isfel finalment ingħaqdu flimkien meta żona żgħira li kienet mgħaddsa "ħarġet", u llum hija l-Panama. Id-dehra tal-arċipelagu Mesoamerikan u mbagħad il-formazzjoni tal-massa tal-Amerika Ċentrali ppermettew il-migrazzjoni ta 'pjanti u annimali mit-tramuntana għan-nofsinhar u min-nofsinhar għat-tramuntana. Dan jispjega għaliex l-Amerika Ċentrali għandha flora u fawna differenti ħafna, li ġejja kemm min-Nofsinhar kif ukoll mit-Tramuntana.

B'mod ġenerali, l-eżenzjoni ta 'l-Amerika Ċentrali żdiedet matul il-kors ta' bosta miljuni ta 'snin minħabba emanazzjonijiet ta' materjal vulkaniku mill-fissuri bejn il-pjanċi tectonic. Dan jispjega l-oriġini vulkanika tal-biċċa l-kbira tal-ħamrija tal-pjattaforma ċentrali tal-Amerika Ċentrali u l-Gwatemala, u l-iżvilupp ftit tal-ħamrija tal-partijiet ċatti tal-Atlantiku tal-Punent, bħar-reġjuni ta 'Petén, Belize u Yucatán; Jiġifieri, il-ħamrija tal-pjattaforma ċentrali ġiet iffurmata għal diversi għexieren ta 'miljuni ta' snin, li fihom aġixxew il-flora u l-ħin. Il-ħamrija tad-dipartiment ta’ Petén, ħafna minnhom karst, għandha biss ftit miljuni ta’ snin ta’ żvilupp u dan jispjega għaliex huma baxxi; Il-blat tal-parti tan-Nofsinhar tal-Petén huma fil-biċċa l-kbira tal-franka tal-baħar mill-Miocene, madwar 10 miljun sena ilu.

Il-biċċa l-kbira tal-Karibew u l-Amerika Ċentrali tistrieħ fuq il-pjanċa tal-Karibew, li tinsab bejn il-pjanċi tettoniċi tal-Amerika ta 'Fuq, l-Amerika t'Isfel u l-Cocos. It-territorju tal-Gwatemala jinsab fuq tlieta minn dawn il-pjanċi jew partijiet minnhom:

* il-blokk Mayan fit-tarf tan-Nofsinhar tal-pjanċa tal-Amerika ta 'Fuq, pjanċa kontinentali;
* il-blokka Chortís tat-tarf tat-tramuntana mxerred tal-pjanċa tal-Karibew, kontinentali wkoll; u l-parti tat-Tramuntana tal-pjanċa Cocos, pjanċa oċeanika.
* Il-pjanċa Cocos taħbat mal-pjanċa tal-Amerika ta 'Fuq, tiċċaqlaq taħtha, fenomenu msejjaħ subduzzjoni, li tifforma t-trinka Mesoamerikana profonda li tat lok għall-katina ta' vulkani fuq il-kosta tal-punent tal-Paċifiku. 

Min-naħa tagħha, il-pjanċa tal-Karibew, li tokkupa l-biċċa l-kbira tal-pajjiż u hija relattivament statika, taħbat fit-tramuntana mal-pjanċa tal-Amerika ta' Fuq, iżda f'dan il-każ il-fenomenu huwa frizzjoni, li tagħti lok għal difett transkurrent jew deforming35​ — li ​​għandu ikkawża żewġ ħsarat importanti: il-ħsara Chixoy-Polochic, orjentata lejn l-E-W, li tiċċaqlaq madwar 2 ċm fis-sena, assoċjata magħha hemm jingħalaq ħafna miksur u ħsarat sekondarji;36​ u l-ħsara ta' Motagua, fil-Lvant ta' hawn fuq, li isegwi l-kors tax-Xmara Motagua mill-Baħar Karibew sa Chichicastenango—li jaqsam il-Gwatemala, li jifforma kuritur mill-punent għal-lvant għat-tramuntana tal-katina vulkanika, li jifforma ktajjen tal-muntanji fiż-żona tas-Sierra de las Minas. Il-bażi tal-qalba tal-Amerika Ċentrali hija metamorfika u igneous, probabbilment mill-era Precambrian, li tifforma s-sottostrat tal-muntanji tan-Nofsinhar tal-Messiku u ċ-ċentru tal-Gwatemala. Fit-tramuntana hija mgħottija b'blat karbonat u detritali mill-Paleozoic ta' Fuq. Fin-nofsinhar, huwa mgħotti minn blat sedimentarju mill-Mesozoic u blat detritali mit-Triassic, Jurassic u Kretaceous. Lejn il-kosta jidhru l-flussi bażaltiċi tal-katina vulkanika. F'postijiet bħal Todos Santos Cuchumatán, il-kuntrast ħaj bejn il-blat karbonat fil-lvant u l-blat vulkaniku fil-punent jista 'jidher fuq iż-żewġ naħat tal-wied.

Il-Gwatemala hija maqsuma f'erba' reġjuni ġeomorfoloġiċi: il-pjanura kostali tal-Paċifiku jew żona ta' subduzzjoni, il-katina vulkanika parallela, is-sistema muntanjuża tal-Gwatemala ċentrali jew iż-żona tal-ħsara Motagua-Polochic u l-baċin sedimentarju Petén, fit-tramuntana tal-pajjiż.

## Referenzi