Les Rougon-Macquart

***Les Rougon-Macquart*** huwa t-titlu kollettiv mogħti lil ċiklu ta' għoxrin rumanz tal-kittieb Franċiż Émile Zola. Bis-sottotitlu ***Histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire*** (*L-istorja naturali u soċjali ta' familja taħt it-Tieni Imperu*), dan iċ-ċiklu jsegwi l-ħajja tal-membri tal-Imperu ta’ żewġ fergħat titulari ta' familja fittizja li tgħix matul it-Tieni Imperu Franċiż (1852-1870) u hu wieħed mill-aktar xogħlijiet prominenti tal-moviment letterarju Franċiż tan-naturaliżmu.

## Influwenzi

Kmieni f'ħajtu, Zola skopra x-xogħol ta' Honoré de Balzac u ċ-ċiklu famuż tiegħu *[[La Comédie humaine]]*. Dan kellu impatt profond fuq Zola, li ddeċieda li jikteb ċiklu hu wkoll. Madankollu, fl-1869, huwa spjega f'"Différences entre Balzac et moi", għaliex ma kitibx l-istess tip ta' ktieb bħal ta' Balzac:

 *F’kelma waħda, waqt li x-xogħol tiegħu riedu jkun il-mera tas-soċjetà kontemporanja, ix-xogħol tiegħi, se jkun xi ħaġa oħra għalkollox. L-ambitu se jkun idjaq. Ma rridx niddeskrivi s-soċjetà kontemporanja, imma familja waħda, li turi kif ir-razza tiġi mmodifikata mill-ambjent. (...) Il-kompitu l-kbir tiegħi huwa li nkun strettament naturalista, strettament fiżjologu.* 

Bħala kittiebnaturalista, Zola kien interessat ħafna fix-xjenza u speċjalment fil-problema tal-eredità u l-evoluzzjoni. B'mod partikolari, hu kien qara u kkwota x-xogħol tat-tabib Prosper Lucas, Claude Bernard, u Charles Darwin bħala referenzi għax-xogħol tiegħu stess. Dan wasslu biex jaħseb li n-nies huma influwenzati ħafna mill-eredità u mill-ambjent tagħhom. Ried juri dan bil-provi billi juri kif dawn iż-żewġ fatturi jistgħu jinfluwenzaw il-membri ta' familja. Fl-1871, fil-prefazju ta' *[[La Fortune des Rougon]]*, huwa spjega l-għan tiegħu:

*Il-karatteristika kbira ta’ Les Rougon-Macquart, il-grupp jew il-familja li nipproponi li nistudja, hija l-aptit imġewwaħ li kellhom, l-isplużjoni kbira tal-età tagħna għall-ħatfa tal-pjaċir. Fiżjoloġikament ir-Rougon-Macquart jirrappreżentaw is-suċċessjoni bil-mod ta' inċidenti li jappartjenu għan-nervituri jew għad-demm, li jiġrilha razza wara l-ewwel leżjoni organika, u, skont l-ambjent, jiddeterminaw f'kull individwu tar-razza s-sentimenti, ix-xewqat u l-passjonijiet &mdash; fil-qosor, il-manifestazzjonijiet naturali u istintivi kollha partikolari tal-umanità li r-riżultat tagħhom jassumi l-isem konvenzjonali ta' virtù jew vizzju.* 

## Preparazzjonijiet

F'ittra lill-pubblikatur tiegħu, Zola ddikjara l-għanijiet tiegħu għal *Les Rougon-Macquart*: "1° Biex nistudja ġo familja l-kwistjonijiet tad-demm u l-ambjenti. [...] 2° Biex nistudja t-Tieni Imperu kollu, mill-kolp ta' stat sa issa".

### Ġenealoġija u eredità
Peress li l-ewwel għan tiegħu kien li juri kif l-eredità tista' taffettwa l-ħajja tad-dixxendenti, Zola beda jaħdem fuq *Les Rougon-Macquart* billi ħażżeż l-arblu tal-familja Rougon-Macquart. Għalkemm kellu jiġi mmodifikat bosta drabi matul is-snin, b'xi membri jidhru jew jisparixxu, l-arblu oriġinali juri kif Zola ppjana ċ-ċiklu kollu qabel ma kiteb l-ewwel ktieb.

L-arblu jipprovdi l-isem u d-data tat-twelid ta' kull membru, flimkien ma' ċerti proprjetajiet tal-eredità tiegħu u ta' ħajtu:

* Il-prepotenza: Il-prepotenza hija terminu użat mit-tabib Lucas. Hi parti minn teorija bijoloġika li tipprova tiddetermina kif l-eredità tittrażmetti xi karatteristiċi mal-ġenerazzjonijiet. Zola japplika din it-teorija għall-istat mentali tal-protagonisti tiegħu u juża termini mix-xogħol tat-tabib Lucas: *Election du père* (Prepotenza tal-missier, li tfisser li l-missier huwa l-influwenza ewlenija fuq l-ulied), *Election de la mère* (Prepotenza tal-omm), *Mélange soudure* (Fużjoni taż-żewġ ġenituri) jew *Innéité* (L-ebda influwenza mill-ġenituri).
* Xebh fiżiku: Jekk il-membru jixbahx 'il ommu jew 'il missieru.
* Informazzjoni bijografika: ix-xogħol tiegħu u l-fatti importanti ta' ħajtu. Barra minn hekk, għal membri li għadhom jgħixu fit-tmiem ta' *Le Docteur Pascal*, il-post fejn jgħixu fit-tmiem taċ-ċiklu jista' jkun inkluż. Inkella, id-data tal-mewt hija inkluża.


Stampa:Zola - Arbre généalogique.jpg|L-arblu tal-1878, ippubblikat f'nota inkluża f**[[Une Page d'amour]]''
Stampa:Arbre genealogique des Rougon-Macquart annoté.jpg|L-arblu tar-razza tal-1892 annotat minn Zola u li ġie ppubblikat fl-1893 fir-rumanz finali tiegħu, ''[[Le Docteur Pascal]]'' 
Stampa:Tableau heredite.jpg|Arblu tar-razza "matematiku" mfassal minn Georges Pouchet aktar tard. Dan ġie inkluż fid-dossier preparatorju ta' Zola għar-rumanz finali, ''[[Le Docteur Pascal]]'' ippubblikat fl-1893. Kull antenat għandu kulur, u kull wild huwa influwenzat minn wieħed jew aktar mill-antenati tiegħu   
</gallery>

'' Nota: Il-gallerija ma tinkludix l-arblu magħmul għal'' [[La Bete Humaine]]'' li kien jinkludi għall-ewwel darba lil Jacques, il-protagonist ewlieni tal-ktieb.''
 
Pereżempju, l-entrata għal Jean Macquart fl-arblu tal-1878 kienet tgħid: "Jean Macquart, né en 1831 - Election de la mère - Ressemblance physique du père. Soldat" (Jean Macquart, imwieled fl-1831 - Prepotenza tal-omm - Xebh fiżiku ma' missieru. Suldat).

=== L-istudju tat-Tieni Imperu ===

Biex jistudja t-Tieni Imperu, Zola ħaseb f'kull rumanz bħala rumanz dwar aspett speċifiku tal-ħajja fi żmienu. Pereżempju, fil-lista li għamel fl-1872, kellu l-intenzjoni li jikteb "rumanz politiku", "rumanz dwar it-telfa", "rumanz xjentifiku", u "rumanz dwar il-gwerra fl-[[Italja]]". L-ewwel tliet ideat wasslu għal'' [[Son Exellence Eugène Rougon|Son Excellence Eugène Rougon]]'','' [[La Débâcle]]'', u'' [[Le Docteur Pascal]]'', rispettivament. Madankollu, l-aħħar idea qatt ma saret ktieb.

Fil-verità, fil-bidu, Zola ma kienx jaf eżatt kemm kien se jikteb kotba. Fl-ewwel ittra lill-pubblikatur tiegħu, semma "għaxar episodji".<Ref name = "here" /> Fl-1872, il-lista tiegħu kienet tinkludi sbatax-il rumanz, iżda xi wħud minnhom qatt ma nkitbu (bħal dak dwar il-gwerra fl-Italja), waqt li oħrajn kellhom jiġu miżjuda aktar tard. Fl-1877, fil-prefazju ta’'' [[L' Assommoir]]'', iddikjara li kien se jikteb "madwar għoxrin rumanz", u hekk għamel. 

== L-istorja ==
Kważi l-protagonisti ewlenin kollha ta' kull rumanz huma diġà introdotti fl-ewwel ktieb, ''[[La Fortune des Rougon]]''. Imbagħad l-aħħar rumanz taċ-ċiklu, ''[[Le Docteur Pascal]]'', fih kapitlu twil li jorbot it-truf tar-rumanzi l-oħra. Bejn l-ewwel u l-aħħar rumanz m'hemmx ordni li tista ssejħilha l-aħjar waħda għall-qari tar-rumanzi fiċ-ċiklu, peress li mhumiex f'ordni kronoloġika u infatti mhux possibbli li jiġu rranġati f'ordni ta' dan it-tip. Għalkemm xi wħud mir-rumanzi fiċ-ċiklu jsegwu direttament lil xulxin, ħafna minnhom isegwu direttament mill-aħħar kapitli ta' ''La Fortune des Rougon,'' u hemm ħafna koinċidenza kronoloġika bejn il-kotba; hemm bosta karattri rikorrenti u bosta minnhom jagħmlu dehra qasira f'rumanzi li huma dwar membri oħra tal-familja.

=== Il-familja Rougon-Macquart ===
Il-familja Rougon-Macquart tibda b’Adelaïde Fouque. Imwielda fl-1768 fil-belt fittizja [[Provenza|Provenzala]], Plassans, minn ġenituri tal-klassi medja (membri tal-"[[bourgeoisie]]" Franċiża), kellha xi [[diżabilità intellettwali]]. Tiżżewweġ lil Rougon, u jkollha tifel, Pierre Rougon. Però jkollha wkoll maħbub, il-kuntrabandist Macquart, li miegħu jkollha żewġt itfal: Ursule u Antoine Macquart. Dan ifisser li l-familja hija maqsuma fi tliet fergħat:

* L-ewwel waħda, il-leġittima, hija l-fergħa ta' Rougon. Dawn kellhom l-aktar suċċess mit-tfal. Il-parti l-kbira minnhom għexu fil-klassijiet għoljin (bħal Eugene Rougon li jsir ministru) u/jew kellhom edukazzjoni tajba (bħal Pascal, it-tabib li huwa l-protagonist ewlieni ta' ''Le Docteur Pascal)''.
* It-tieni fergħa hija ta' Macquart tat-twelid baxx. Dawn kienu ħaddiema bl-idejn (''[[L'Assommoir]]''), bdiewa (''[[La Terre]]''), jew suldati (''[[La Débâcle]]'').
* It-tielet fergħa hija ta' Mouret (l-isem tar-raġel ta' Ursule Macquart). Dawn huma taħlita tat-tnejn l-oħra. Huma nies tal-klassi medja u għandhom it-tendenza li jgħixu ħajja aktar bilanċjata mill-oħrajn.

Billi Zola kien jemmen li kulħadd hu influwenzat mill-eredità tiegħu, it-tfal ta’ Adelaide juru sinjali tad-defiċjenza oriġinali ta’ ommhom. Għall-familja Rougon, dan jidher fil-kilba għall-poter, il-flus, u l-eċċessi fil-ħajja. Fil-każ tar-razza Macquart, li jgħixu f'ambjent diffiċli, dan jidher fl-alkoħoliżmu (''[[L'Assommoir]]''), il-prostituzzjoni (''[[Nana (rumanz)|Nana]]''), u omiċidju (''[[La Bête humaine]]''). Anki tan-nisel Mouret huma mmarkati sa ċertu punt; f**La Faute de l'Abbé Mouret *, il-qassis Serge Mouret ikollu jirreżisti l-ġibda li kellu għal mara żagħżugħa.

=== Veduta ta' Franza taħt Napuljun III ===
Bħala naturalista, Zola ta wkoll deskrizzjonijiet dettaljati tal-ambjenti urbani u rurali, u tat-tipi differenti ta' negozji. *Le Ventre de Paris*, pereżempju, għandu deskrizzjoni dettaljata tas-suq ċentrali f'[[Pariġi]] dak iż-żmien.

Bħala riflessjoni politika dwar il-ħajja taħt [[Napuljun III]], ir-rumanz *La Conquête de Plassans* iħares lejn kif qassis ambizzjuż jinfiltra belt żgħira ta' [[Provenza]], familja wara l-oħra, u jibda minn ta' Rougon. *La Débâcle* jseħħ matul il-[[Gwerra Franko-Prussjana]] tal-1870 u juri l-waqgħa ta' Napuljun III. *Son Excellence* jħares ukoll lejn il-ħajja politika, filwaqt li *Pot-Bouille* u* Au Bonheur des Dames* iħarsu lejn il-ħajja tal-klassi medja f'Pariġi.

Ta' min jinnota li Zola kiteb ir-rumanzi tiegħu wara l-waqgħa ta’ Napuljun III. 
==Lista tar-rumanzi==
Fid-daħla għall-aħħar rumanz, *Le Docteur Pascal*, Zola rrakkomanda l-ordni tal-qari, għalkemm din mhijiex meħtieġa għax kull rumanz hu indipendenti.


*'Ordni tal-pubblikazzjoni**
#''[[La Fortune des Rougon]]'' (1871)
#''[[La Curée]]'' (1871–2)
#''[[Le Ventre de Paris]]'' (1873)
#''[[La Conquête de Plassans]]'' (1874)
#''[[La Faute de l'Abbé Mouret]]'' (1875)
#''[[Son Excellence Eugène Rougon]]'' (1876)
#''[[L'Assommoir]]'' (1877)
#''[[Une page d'amour]]'' (1878)
#''[[Nana (novel)|Nana]]'' (1880)
#''[[Pot-Bouille]]'' (1882)
#''[[Au Bonheur des Dames]]'' (1883)
#''[[La joie de vivre]]'' (1884)
#''[[Germinal (novel)|Germinal]]'' (1885)
#''[[L'Œuvre]]'' (1886)
#''[[La Terre]]'' (1887)
#''[[Le Rêve (novel)|Le Rêve]]'' (1888)
#''[[La Bête humaine]]'' (1890)
#''[[L'Argent]]'' (1891)
#''[[La Débâcle]]'' (1892)
#''[[Le Docteur Pascal]]'' (1893)

**Ordni rrakkomandata għall-qari*'
#*La Fortune des Rougon* (1871)
#*Son Excellence Eugène Rougon* (1876)
#*La Curée* (1871-2)
#*L'Argent* (1891)
#*Le Rêve* (1888)
#*La Conquête de Plassans* (1874)
#*Pot-Bouille* (1882)
#*Au Bonheur des Dames* (1883)
#*La Faute de l'Abbé Mouret * (1875)
#*Une page d'amour* (1878)
#*Le Ventre de Paris * (1873)
#*La joie de vivre* (1884)
#*L'Assommoir * (1877)
#*L'Œuvre* (1886)
#*La Bête humaine* (1890)
#*Germinal* (1885)
#*Nana* (1880)
#*La Terre* (1887)
#*La Débâcle* (1892)
#*Le Docteur Pascal'' (1893)

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*Le Compagnon des Rougon-Macquart  : 'il fuq minn 1,300 paġna (bil-Franċiż)