open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferula melitensis

Il-***Ferula melitensis***, magħrufa bħala l-**Ferla** u l-**Ferla ta' Malta**, hija speċi ta' pjanta mill-familja Apiaceae.  II-Ferla ta' Malta hija endemika għall-Gżejjer Maltin.  Din hija komuni fil-pajsaġġ Malti, f’tipi ta’ ħamrija u  ambjenti diversi, speċjalment fl-għelieqi abbandunati, fit-truf tal-mogħdijiet u fil-pajsaġġi tal-kampanja, fl-isteppa, fix-xagħri u f'art imħarbta.

## Deskrizzjoni
Hija pjanta perenni li tinxef għalkollox fis-sajf u terga’ tibda ttella fil-ħarifa meta tagħmel ix-xita. Il-*Ferula melitensis* twarrad bejn Marzu u Mejju, billi tagħmel fjuri sofor fuq iz-zokk prinċipali li jkun maqsum f’diversi friegħi bi gruppi ta’ fjuri fit-tarf ta’ kull fergħa.

## Speċi endemika
Il-*Ferula melitensis* ġiet deskritta xjentifikament għall-ewwel darba bħala speċi endemika f’rivista xjentifika fl-10 ta’ Diċembru 2018 u ingħatat l-isem ta’ *Ferula melitensis* Brullo, C.Brullo, Cambria, Giusso, Salmeri & Bacch.  Minn dan l-istudju nstab li l-Ferla f’Malta, li qabel kienet ikkunsidrata bħala *Ferula communis*, hija fil-fatt differenti mill-*Ferula communis* li tinstab fl-Ewropa u l-*Ferula tunetana* li tinstab fit-Tuneżija. Ikkomparata ma’ speċi oħrajn tal-ġeneru *Ferula*, il-*Ferula melitensis* għandha differenzi morofolġiċi fil-weraq, nebbieta, fjuri, frott u fil-perjodu ta’ inflorexxenza.

Il-*Ferula melitensis* żviluppat bħala speċi seperata u endemika minħabba iżolament ġeografiku bejn 5.96-5.33 miljun sena ilu mill-Afrika ta’ fuq. Dan l-istudju sab li l-*Ferula melitensis* hija morfoloġikament l-aktar viċin il-*Ferula tunetana* tat-Tuneżija u l-*Ferula communis* fl-Ewropa fost speċi oħrajn mill-ġeneru *Ferula*.

## Referenzi
Missjonijiet ta' San Antonio

Il-**Missjonijiet ta' San Antonio** (bl-Ingliż: *San Antonio Missions*) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-inħawi ta' San Antonio, Texas, l-Istati Uniti. Dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn ħames missjonijiet, ranch storiku, u proprjetajiet relatati. Dawn il-postijiet ġew stabbiliti fil-bidu tas-seklu 18 mill-ordnijiet reliġjużi Kattoliċi biex jifirxu l-Kristjaneżmu fost in-nattivi lokali. Dawn il-missjonijiet kienu jiffurmaw parti mis-sistema ta' kolonizzazzjoni ta' Spanja l-Ġdida li ġiet estiża tul il-Grigal Messikan fis-sekli 17, 18 u 19. Bl-indipendenza ta' Texas u l-Gwerra bejn il-Messiku u l-Amerka, dawn il-missjonijiet saru parti mill-Istati Uniti fl-1848.

Il-Missjonijiet ta' San Antonio tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015. Id-disinni arkitettoniċi tagħhom jgħaqdu flimkien il-kulturi Spanjoli u Coahuiltec, u jinkludu simboli Kattoliċi u disinni indiġeni. Jinkludu wkoll il-fdalijiet ta' sistemi tad-distribuzzjoni tal-ilma, b'taħlita ta' kulturi indiġeni u tal-kolonizzaturi.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Missjonijiet ta' San Antonio ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ".

## Komponenti

## Referenzi
Klabb tal-Volleyball tan-Nisa AEK

Il-**Klabb tal-Volleyball tan-Nisa AEK** huwa s-sezzjoni tal-volleyball femminili tal-klabb ewlieni multisport Grieg AEK f'Ateni. Il-klabb twaqqaf fl-1995 u rebaħ il-Kampjonat Grieg (2011-12), it-Tazza Griega (2022-23), u s-Super Cup Griega waħda (2011-12).

Fil-11 ta' Marzu 2023, il-klabb rebaħ l-ewwel Tazza Griega kontra Panathinaikos, f'Arta. Dan kien it-tielet titlu nazzjonali tal-ogħla livell għat-taqsima tan-nisa. 

## Storja
Għalkemm il-klabb tal-voleyball tan-nista kien ġie oriġinarjament stabbilit fl-1930, dan kien spiċċa xolt wara xi ftit snin. Reġa ġie mwaqqaf fl-1995 wara amalgamazzjoni mal-grupp Alsupolis, u pparteċipat fil-kampjonat lokali ta' Ateni għall-ewwel darba. Fl-ewwel snin tiegħu, id-dipartimenti tal-volleyball tal-AEK kienu bbażati fis-Sala Leontios, sala magħluqa f'Patissia, u mill-1989 'l quddiem fis-sala storika Georgios Mosos. 

Il-klabb gradwalment għadda għal A1 Ethniki. Madankollu ma kienx ippreparat biżżejjed għall-ogħla diviżjoni professjonali u ġie relegat. Fl-istaġun 2003-04, il-klabb ikkompeta fit-tieni kampjonat professjonali, u ġie promoss għal A1 Ethniki wara li kiseb rebħa fit-tieni kampjonat professjonali fl-istaġun tal-2005-06.

Fl-istaġun tal-2011-12, AEK rebħu l-A1 Ethniki għall-ewwel darba fl-istorja tagħha kontra Panathinaikos. Rebħu wkoll is-Super Cup Griega fl-2011-12 kontra Olympiacos.

## Unuri u Titli

### Kompetizzjonijiet domestiċi

* **A1 Ethniki**
**  **Rebbieħa (1)** : 2011–12
**  *Runners-up (2)* : 2012–13, 2013–14
* **Tazza Griega**
**  **Rebbieħa (1)** : 2022–23
**  *Runner-up (1)* : 2023–24
* **Super Cup Griega**
**  **Rebbieħa (1)** : 2011–12
* **Pre-League Grieg**
**  **Rebbieħa (1)** : 2019–20

### kompetizzjonijiet Ewropej

* **Is-CEV Challenge Cup tan-Nisa**
** *Kwarti tal-finali (1)* : 2011–12

## Eks kowċis famużi

*  Apostolos Oikonomou
*  Manolis Roumeliotis
*  Yunus Okal

## Skemi ta' għajnuna

* Sponsor ewlieni: Escape Car Rentals
* Manifattur uffiċjali tal-Isports: Macron
* Sponsor uffiċjali: Meridian Sport
* Broadcaster uffiċjali: N/A

## Referenzi
Foulques de Villaret

**Foulques de Villaret** (*bl-[[Lingwa Oċċitanija|Oċċitan]]*: **Folco del Vilaret**, *bil-Katalan*: **Folc del Vilaret**; miet fl-1 ta’ Settembru 1327), kien il-25 Gran Mastru tal- Kavallieri Ospitallieri. Huwa mexxa b’suċċess il-ħakma ta’ Rodi u baqa’ ħaj wara attentat ta’ qtil minn membri tal-ordni tiegħu stess.

## Bijografija
Imwieġed f'Languedoc-Roussillon, Franza, iz-ziju tiegħu kien il-Gran Mastru Guillaume de Villaret. Zijuh kien għenu ħafna biex trawwem fil-karriera bikrija tiegħu fl-Ordni. Foulques inħatar Ammirall fl-1299, u Gran Kmandant sentejn wara. Sal-1303 kien Logutenent tal-Imgħallem, u ħa l-grad ta’ Gran Mastru mal-mewt ta’ zijuh.

Taħt it-tmexxija tiegħu, l-Ordni ħakmet Rodi, fis-snin 1308 u 1309. Intieħdu wkoll gżejjer oħra, inklużi Kastellórizo u Bodrum. Sussegwentament, il-Kavallieri mexxew il-kwartieri ġenerali tagħhom lejn Rodi.

Madankollu, minkejja l-benefiċċji kbar għall-Ordni mit-trażżin tal-Kavallieri Templari (l-assi tat-Templari ġew assenjati lill-Ospitalieri mill-Papa fl-1312), il-kampanji ta’ espansjoni territorjali ta’ Villaret daħħlu lill-Ordni f’ħafna dejn, u dawn id-djun kienu għadhom ma tħasslux sa nofs is-snin 1330ijiet. Jingħad li Villaret kien bniedem diffiċli u preokkupanti, u eventwalment aljena l-Ordni tiegħu.

Saru allegazzjonijiet ta’ imġieba arroganti, anke tirannika, għalkemm l-ebda waħda mill-allegazzjonijiet ma hija speċifika, u rakkont Taljan tal-ħajja tal-Gran Mastri jsostni li kien trattat b’mod inġust. Fl-1317, l-Ordni ppruvat tagħmel kolp ta’ stat kontra Villaret. Grupp ta' kavallieri marru biex joqtluh fir-residenza tiegħu f'Rhodini, iżda l-chamberlain tiegħu għen biex jaħrab. Huwa ħarab lejn il-kastell tal-Ordni f'Lindos, fejn kien assedjat mill-Ordni tiegħu stess. Sadanittant l-Ordni eleġġiet lil Maurice de Pagnac bħala Gran Mastru minfloku, u kitbu lill-Papa Ġwanni XXII f’Lulju biex jiġġustifikaw l-azzjonijiet tagħhom.

Il-Papa sejjaħ liż-żewġ Gran Mastri fil-qorti tiegħu f'Avignon biex isolvu t-tilwima. Intant, Fra Giraud de Pins amministra l-Ordni f’isem il-Papa. Il-Papa reġa’ ħatar lil Villaret – iżda dan għamly biss biex ikun jista’ jagħti r-riżenja tiegħu formalment. Fra Hélion de Villeneuve inħatar Gran Mastru fit-18 ta’ Ġunju 1319, u intant ix-xwejjaħ Pagnac miet. Il-Papa ħatar lil Villaret bħala Pirjol ta’ Capua għal għomru fid-29 ta’ Ġunju, iżda wara aktar problemi hemmhekk, ġie trasferit għall-Prijorat ta’ Ruma fl-1325. Dan l-arranġament ukoll jidher li ma rnexxiex, u wara April ta’ dik is-sena, irċieva biss pensjoni. Irritorna lejn art twelidu u għex bħala sempliċi Fra tal-Ordni fid-dar t’oħtu f'Teyran, ħdejn Montpellier. Miet fl-1 ta’ Settembru 1327 u ġie midfun f'dik li qabel kienet il-Knisja tat-Templari f’Montpellier.

## Sorsi

* Luttrell, Anthony. "Noti dwar Foulques de Villaret, Master of the Hospital 1305-1319" f'The *Hospitallers of Rhodes and the Mediterranean World* (Aldershot 1992).
Torri Vendôme

**Torri Vendôme** magħruf ukoll bħala t-**Torri ta' Vendomu**  huwa *tour-reduit* (torri ridott) f'Marsaxlokk, Malta. Inbna mill-Ordni ta’ San Ġwann fl-1715 bħala parti minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet madwar il-kosti tal-Gżejjer Maltin. Huwa l-uniku *tour-reduit* li fadal f’Malta. Illum, it-Torri Vendôme jintuża bħala l-kwartieri ġenerali ta' Marsaxlokk FC

Dan it-*tour-reduit* huwa magħruf ukoll b'diversi ismijiet oħra, fosthom **Ridott ta' Vendôme, Redott**  **tal-Qrajten Redoubt** jew ir-**Redott tas-Sajd**.

## Storja
It-Torri Vendôme inbena bejn l-1715 u l-1716 bħala parti mill-ewwel programm ta’ bini ta’ fortifikazzjonijiet kostali tal-Ordni ta’ San Ġwann. Kienet wieħed minn erba' *tour-reduits* mibnija f'Malta, bit-tlieta l-oħra jkunu Ir-Ridott ta' Fresnoy Redoubt, ir-Ridott ta' Spinola u t-Torri ta' Marsalforn. Madankollu, l-oħrajn ġew imwaqqgħa kollha, u t-Torri Vendôme huwa l-uniku wieħed li fadal tax-xorta tiegħu.

It-torri msemmi għal Philippe de Vendôme, il-Gran Pirjol ta’ Franza. Huwa kien konsulent militari li kien propona l-bini ta’ bosta batteriji u ridotti f’Malta. Fil-fatt, numru ta’ batteriji u ridotti oħra huma magħrufa wkoll bl-isem tal-*Batterija ta' Vendôme Battery* jew *Ridott ta' Vendôme*.

L-istruttura hija essenzjalment blokka, bħal torri bi pjan kwadru. Għandu ħitan imżerżqa li jinżlu b'parapett, u l-ħitan huma mtaqqba b'lakuni għall-musketterija. Oriġinarjament, l-istruttura kienet imdawra b’foss, b’pont li jwassal għad-daħla prinċipali. Madankollu, il-foss m'għadux jeżisti. L-intern tat-torri jikkonsisti f’żewġt ikmamar u taraġ li jwassal għall-bejt. Fit-torri kien hemm ukoll kappella.

It-torri kien maħsub biex jipprevjeni bastimenti tal-għadu milli jinżlu fil-Bajja ta’ Marsaxlokk. Kien parti minn katina ta’ fortifikazzjonijiet li jiddefendu l-bajja, li kienet tinkludi wkoll it-Torri ta’ San Luċjan, żewġ torrijiet żgħar minn ta' De Redin, seba’ batteriji tal-kosta, erba’ ridotti u tliet fosos.

## Illum

Illum, it-Torri Vendôme jintuża bħala l-kwartieri ġenerali ta' Marsaxlokk FC, u mhuwiex miftuħ għall-pubbliku. Il-ħitan tan-Nofsinhar u tal-Punent għandhom bżonn jiġu restawrati.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Helichrysum panormitanum subsp. melitense

***Helichrysum panormitanum'' subsp.''' ***melitense***, magħrufa ukoll bis-[[Sinonimu (tassonomija)|sinonimu]] ***Helichrysum melitense**', hija sottospeċi ta' pjanta mill-familja Asteraceae li hija endemika għall-Gżejjer Maltin, speċifikament għall-gżira Għawdxija. Hija magħrufa bil-Malti bħala is-Sempreviva ta' Għawdex. Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija waħda mill-aktar pjanti rari endemiċi Maltin  

Is-Sempreviva ta’ Għawdex qed tonqos fis-selvaġġ minħabba t-telf tal-ambjent u l-kompetizzjoni ma’ speċi invażivi. Għalkemm f’dawn l-aħħar snin din il-pjanta saret poplari bħala pjanta ornamentali lokalment u inżergħet f’bosta żoni pubbliċi.

## Deskrizzjoni
Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija pjanta perenni li tikber f’forma ta’ arbuxell ta’ daqs bejn 20-60 ċentimetru fit-tul u għandha diametru ta’ bejn 50-150ċm. Din il-pjanta tagħmel inflorexxenza ta’ fjuri sofor marsusin  flimkien fuq zkuk singolari ‘l fuq nett tal-pjanta bejn April u Lulju. Il-weraq tawwali ta’ din il-pjanta huwa muswaf u ta’ lewn fiddieni fl-aħdar. Wara l-fjuri, tifforma ż-żerriegħa aktar tard fis-sajf, li għandha struttura partikolari sabiex tinxtered mar-riħ u tinbet f’postijiet ġodda.

## Distribuzzjoni
Is-Sempreviva t'Għawdex tinstab tikber sa 50-100m ‘l ġewwa mill-kosta matul il-ġnub u fix-xquq tal-irdum vertikali u fix-xagħri kostali magħmulin mill-ġebla tat-tip Ġlobigerina.  L-akbar popolazzjoni tinstab fil-punent tal-gżira Għawdxija. Filwaqt li jinstabu f’popolazzjonijiet iżgħar f’ambjenti simili fil-gżira Għawdxija u fuq il-gżejjer żgħar viċin il-kosta. Fil-passat is-Sempreviva ta’ Għawdex kellha distribuzzjoni akbar milli hi illum, fejn sal-bidu tas-seklu Għoxrin kienet tinstab ukoll f'Wied Babu f’Malta. Għalkemm illum il-ġurnata s’issa mhux magħruf li din l-ispeċi tikber f’Malta għax il-popolazzjonijiet li kienu imsemmija f’Wied Babu fil-bidu tas-seklu Għoxrin, illum il-ġurnata s’issa għadhom ma nstabux.

## Protezzjoni
Il-*Helichrysum panormitanum* subsp. *melitense* u l-inħawi naturali fejn din il-pjanta tinstab huma strettament protetti fil-gżejjer Maltin.  Internazzjonalment, din l-ispeċi hija ukoll protetta bil-ligi permezz tad-Direttiva Ewropea 92/43 2006. Kif ukoll fl-Appendiċi I tal-Flora Strettament Protetta tal-Konvenzjoni Bern u Anness II u IV 92/43/EEC tad-Direttiva tal-ispeċi ta' prijorita`.

## Referenzi
Jacques de Milly

**Jacques de Milly** kien is-37 Gran Mastru tal-Ordni tal-Kavallieri Osptalieri mill-1454 sal-1461, meta miet.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* https://web.archive.org/web/20071020093108/http://www.smom-za.org/grandmasters/37.htm
Philibert de Naillac

**Philibert de Naillac** (c. 1340–1421) kien il-Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitallieri mill-1396 sa mewtu tiegħu f’Rodi fl-1421. Qabel l-elezzjoni tiegħu kien grand-pirjol tal-Aquitaine.

## Ħajja

Philibert de Naillac twieled madwar l-1340 minn familja nobbli, iżda ftit hu magħruf mill-istorja personali tiegħu. Sar kaptan tal-Ordni tal-Kavallieri ta’ San Ġwann ta’ Ġerusalemm fl-1376, kien involut fil-Kruċjati, u kien jispikka ħafna fil-ħeġġa u l-ħila tiegħu bħala gwerrier. Huwa kien impenjat b'mod prominenti fil-battalja ta' Nikopoli, u serva l-interessi Kristjani bit-trattati tiegħu mas-Saraċini. Ikkonkluda trattat mas-sultan tal-Eġittu, li ta l-permess lill-insara biex jagħlqu s-Santu Sepulkru f’Ġerusalemm b’ħajt; li jżomm sitt kavallieri tal-Ordni ta’ San Ġwann ġewwa l-belt, ħielsa minn kull ħlas, li kellhom jitħallew iwettqu d-dmirijiet ospitabbli tal-professjoni tagħhom favur il-pellegrini kollha li jżuru l-post b'devozzjoni; li l-iskjavi Kristjani setgħu jiġu mifdija, jew bix-xiri jew bi skambju ma’ Saraċen; u li l-kunventi setgħu jinżammu f’Ġerusalemm u fil-bliet prinċipali l-oħra tal-Art Imqaddsa. Fl-1415 diżgwid intern hedded l-eżistenza tal-Ordni ta’ San Ġwann. Il-pariri għaqlin ta' Naillac impedixxew il-proċedimenti diżonorevoli; u meta miet, fl-1421, “ħalla l-fratellanza, li kien ilu jmexxi għal tant snin, f’għaqda magħha nnifisha, fil-paċi mal-ġirien tagħha, u fi stat ta’ prosperità li jiffjorixxi sew”.

## Referenzi

## Nota

## Aktar qari

* Boissat, Pierre (1629). *[https://books.google.com/books?id=WRdKhgPNN_kC Hisoire des Chevaliers de l'Ordre de St. Jean de Jerusalem]* . Pariġi: Michael Soly, Gervais Alliot.
* Le Roulx, Joseph Delaville (1913). *Les Hospitaliers à Rhodes jusqu'à la mort de Philibert de Naillac (1310–1421).* Pariġi: Leroux.
* Porter, Whitworth (1883). *Storja tal-Kavallieri ta' Malta* . Rev ed. Londra: Longmans, Green, & Co. pp.&nbsp;203–21, 695, 726.
Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna

Il-**Formazzjonijiet u l-Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsab fir-reġjun ta' Emilia Romagna fl-Italja. Huwa sit magħmul minn disa' komponenti fil-provinċji ta' Reggio Emilia, Bologna, Ravenna u Rimini.

Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn art karstika epiġenika tal-ġipsum tassew ikkonservata tajjeb u estiża. Jinkludi fih densità kbira ħafna ta' għerien: hemm iktar minn 900 għar f'żona relattivament żgħira u estiża kumplessivament fuq iktar minn 100 kilometru. Barra minn hekk, huma inklużi wkoll uħud mill-iżjed għerien tal-ġipsum fondi fid-dinja, saħansitra 265 metru taħt l-art. L-għerien u l-fenomeni karstiċi fi ħdan il-komponenti tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huma rikonoxxuti fost il-komunità xjentifika għall-valur universali tagħhom u għall-karatteristiċi uniċi u rappreżentattivi tal-evoluzzjoni ġeoloġika u ġeomorfoloġika tad-Dinja. Proprju għal din ir-raġuni, dawn il-komponenti huma fost l-iżjed postijiet studjati fid-dettall għall-fenomeni karstiċi evaporitiċi fid-dinja, u r-riċerka akkademika f'dan il-qasam bdiet issir hawnhekk fis-seklu 16.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Formazzjonijiet u l-Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".

## Komponenti

## Referenzi
Jean de Lastic

**Jean de Lastic** kien Gran Mastru tal-Ordni tal-Kavallieri Osptalieri mill-1437 sal-mewtu fl-1454. Magħdud bħala l-35 Gran Mastru tal-ordni (jew is-36 jekk ikun inkluż Riccardo Caracciolo li huwa parzjalment rikonoxxut), kien l-ewwel li uża t-titlu "Gran Mastru" (*Grandis Magister*). Matul il-ħakma tiegħu, fl-1440, flotta Ottomana li kienet qed tattakka lil Rodi ġiet megħluba b'suċċess. Matul dan iż-żmien, l-ordni kienet fil-qofol tal-qawwa tagħha, u kellha rwol militari sinifikanti fid-difiża tal-Mediterran kontra l-invażjoni tat-Torkok. Taħt de Lastic l-Ordni rat il-Waqgħa ta’ Kostantinopli tal-1453, li bdiet seklu ta’ dominanza navali Ottomana fuq il-Lvant tal-Mediterran. Taħt is-suċċessur tiegħu, Jacques de Milly, l-ordni kienet maqsuma minn tilwima interna.

## Referenzi
Anton Flavian de Ripa

**Anton Flavian de Ripa** kien il-35 Gran Mastru tal-Kavallieri Osptalieri mill-1421 sa mewt f'Rodi fl-1437.

## Referenzi
Torri ta' Xutu

It-**Torri ta' Xutu**, magħrufa wkoll bħala t-**Torru ta' Xuta** jew it-**Torri ta' Wied iż-Żurrieq**, huwa torri tal-għassa  żgħir fil-Qrendi, Malta. Il-bini tiegħu tlesta fl-1638 bħala l-ħames torri ta' Lascaris. Fit-tieni deċenzju tas-seklu 21, it-torri ġie restawrat minn Din l-Art Ħelwa.

## Storja
It-Torri tas-Xuru inbena bejn l-1637 u l-1638 f'Wied iż-Żurrieq, u jinsab fil-konfini tal-Qrendi, fuq is-sit ta' post ta' għassa medjevali. Huwa serva bħala l-prototip għat-torrijiet De Redin, li nbnew bejn l-1658 u 1659.

Wara li l-Ingliżi ħadu Malta f'idejhom fl-1800, it-Torri ta' Xutu baqa' jintuża u kien immexxi mir-Royal Malta Fencible Regiment u aktar tard mir-Royal Malta Fencible Artillery. Kien ġie abbandunat fl-1873 iżda kien immexxi mill-Pulizija tal-Kosta għal darb'oħra matul it-Tieni Gwerra Dinjija. It-torri sussegwentement intuża bħala għassa tal-pulizija sal-2002. 

Kanun oriġinali, minn żmien l-Ordni, għadu jinsab fuq il-bejt tat-torri.

## Illum

F'Marzu tal-2013, il-Gvern ta' Malta għadda l-konservazzjoni ta' dan it-torri lil Din l-Art Ħelwa għal perjodu ta' 10 snin.

F’Settembru tal-2014, it-torri u l-inħawi tal-madwar tnaddaf mill-iskart u l-fdalijiet mill-voluntiera ta’ Din l-Art Ħelwa kif ukoll mill-Iscouts tal-Qrendi. It-torri għadda minn konservazzjoni ta' restawr sal-2016, u ġie inawgurat u miftuħ għall-pubbliku fl-2019.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Paolo Pace

**Paolo Pace** (25 ta' Jannar 1909 – 5 ta' Awwissu 1980) kien politiku Malti tal-Partit Nazzjonalista u kien Speaker tal-Kamra tad-Deputati ta' Malta.

## Ħajja
Paolo Pace kien minn familja antikament Maltija, u martu kienet Emily Sammut minn Bormla. Huma kellhom tlett ibniet: Maria Iris, Adelaide Odette u Enrichetta Lydia.

Pace beda l-karriera politika tiegħu fl-1950 meta sar membru tal-Assemblea Leġiżlattiva, flok l-eks Prim Ministru Enrico Mizzi, li miet fil-kariga. Fl-1953 ġie elett bħala membru tal-Kamra tad-Deputati, fejn irrappreżenta l-interessi tal-ewwel distrett bħala membru tal- Partit Nazzjonalista. Fl-1955 reġa' ġie elett mill-ġdid bħala membru parlamentari.

Fi Frar tal-1962 ġie maħtur Speaker tal-Kamra u żamm din il-kariga sa Frar tal-1966, li kien tmiem l-ewwel perjodu leġiżlattiv ta' wara l-indipendenza..Alfred Bonnici kien is-suċċessur tiegħu bħala speaker. Fl-1966 reġa' ġie elett bħala membru parlamentari sa Ġunju tal-1971.

Kien ukoll ir-rappreżentant ta’ Malta fl- Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa bejn it-2 ta’ Mejju 1966 u l-1 ta’ Mejju 1971.

Pace huwa midfun fiċ-Ċimiterju ta’ Santa Marija Addolorata f’Raħal Ġdid.

## Ħoloq esterni

* Kompożizzjoni tal-Parlament Malti 1921 sa 2003
* ''Eks-Speakers tal-Kamra tad-Deputati'' (bl-Ingliż)

## Referenzi
Alfred Bonnici

**Alfred Bonnici** (imwieled fis-6 ta' Ġunju 1934) huwa tabib Malti u politiku tal-Partit Nazzjonalista li serva bħala Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti bejn l-1966 u l-1971.

## Karriera
Wara li attenda l-iskola primarja u sekondarja, Bonnici studja l-farmaċija u ggradwa b’Baċellerat fil-Farmaċija (B.Pharm.) u wara kompla jistudja l-mediċina. Meta kiseb id-dottorat fil-mediċina, sar tabib personali tal-Kap tal-Partit Nazzjonalista u Prim Ministru Ġorġ Borg Olivier sa mewtu fl-1980.

Il-karriera politika tiegħu bdiet fl-1962 bl-elezzjoni tiegħu bħala l-iżgħar membru tal-Kamra tad-Deputati. Wara l-elezzjonijiet fl-1966 u 1971 sal-1976, irrappreżenta l-interessi tal- Partit Nazzjonalista fir-4 distrett  u eventwalment fit-3 distrett. Fl-1964, kien wieħed mis-sitt Membri Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista li vvutaw kontra l-kostituzzjoni repubblikana ta’ wara l-indipendenza proposta mill-Priministru u Kap tal-Partit Laburista Dom Mintoff.

F’April 1966 ġie elett Speaker tal-Kamra bħala s-suċċessur ta’ Paolo Pace u żamm din il-kariga sakemm ġie sostitwit minn Emmanuel Attard Bezzina f’Ġunju tal-1971.

Barra minn hekk, kien rappreżentant ta’ Malta fl-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa mit-3 ta’ Mejju 1965 sal-1 ta’ Mejju 1966 u bejn it-3 ta’ Mejju 1976 u l-1 ta’ Jannar 1976.

Fl-1976 iddeċieda li ma jerġax jikkontesta għall-elezzjoni tal-Kamra tad-Deputati. Ir-raġuni li ta aktar tard kienet it-taqbida għall-poter fit-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista, li ntrebħet minn Edward Fenech Adami wara li Borg Olivier uffiċjalment irriżenja minn dan il-kariga għal raġunijiet ta’ saħħa fl-1976.

### Ħajja wara l-politika
Wara li telaq mill-politika, reġa beda l-prattika tiegħu bħala tabib u sar speċjalista rispettat fil-mediċina tal-avjazzjoni u espert mediku tal-avjazzjoni. Bħala tali, kien, fost affarijiet oħra, viċi president tal-Organizzazzjoni Ewropea fil-Mediċina tal-Avjazzjoni, kif ukoll President Onorarju tal-Assocjazzjoni tal-Eżaminaturi Mediċi tal-Avjazzjoni. Huwa kien ukoll Fellow tar-Royal Society of Medicine (FRSM), ir-Royal Society for the Promotion of Health (FRSH) u r-Royal Aeronautical Society (FRAeS).

Għal xi żmien serva fuq il-bord tal-Kunsill Nazzjonali tal-Anzjani tal-Ministeru tal-Affarijiet Soċjali kif ukoll chairman tas-Soċjetà Filatelika mill-1982  u membru tal-bord konsultattiv tal-gvern Malti għad-disin tal-bollol.

Huwa nħatar ukoll Kavallier ta’ Malta, u fl-1996, flimkien ma’ numru ta’ politiċi oħra, irċieva l-midalja kommemorattiva tal-75 sena. Anniversarju tal-awtonomija Maltija.

## Ħoloq esterni

* Kompożizzjoni tal-Parlament Malti 1921 sa 2003
* ''Eks-Speakers tal-Kamra tad-Deputati'' (bl-Ingliż)
* Ritratti tal-familja

## Referenzi
Servizz Ferrovjarju Metropolitan ta’ Palermo

**Servizz Ferrovjarju Metropolitan ta’ Palermo**     hija linja ferrovjarja tal - vjaġġaturi li topera f'Palermo, il-kapitali ta ' Sqallija.

Linja waħda tgħaqqad l-istazzjon ċentrali mal-ajruport ta' Palermo, l-oħra tgħaqqad l-istazzjon Notarbatolo mal-pjazza Giachery, kompletament f'ambjent urban. 

In-netwerk attwali għandu 39 km ta' binarji (35 km għal-linja Palermo Centrale - Punta Raisi u 4 km għal-linja Palermo Notarbartolo - Giachery), u għandu 29 stazzjon.
Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan

Iż-**Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan** jew fil-qosor **Wulingyuan** (pronunzja: [ù.lǐŋ.ɥɛ̌n]; biċ-Ċiniż: 武陵源) hija sit xeniku u storiku fid-distrett ta' Wulingyuan tal-Provinċja ta' Hunan fin-Nofsinhar taċ-Ċina Ċentrali. Tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992. Hija magħrufa għall-iktar minn 3,000 pilastru u quċċata tal-ġebel ramli tal-kwarzit fil-biċċa l-kbira tas-sit, ħafna minnhom għoljin iktar minn 200 metru (660 pied), flimkien mal-bosta rdumijiet u fniedaq b'nixxigħat, vaski, lagi, xmajjar u kaskati pittoreski. Hemm 40 għar, ħafna minnhom b'depożiti kbar tal-kalċit u pont naturali magħruf bħala Tianqiashengkong (jiġifieri "pont fis-sema"), li huwa wieħed mill-ogħla pontijiet naturali fid-dinja. Is-sit jipprovdi ħabitat ukoll lil bosta speċijiet vulnerabbli, inkluż id-*dhole*, l-ors iswed Asjatiku, u ċ-ċerva Ċiniża tal-ilma.

Is-sit jinsab fil-Belt ta' Zhangjiajie madwar 270 kilometru (170 mil) lejn il-Majjistral ta' Changsha, il-belt kapitali tal-Provinċja ta' Hunan. Il-park ikopri erja ta' 690 kilometru kwadru (266 mil kwadru). Wulingyuan tifforma parti mill-Katina Muntanjuża ta' Wuling. Iż-żona xenika tikkonsisti minn erba' parks nazzjonali, li huma l-Park Forestali Nazzjonali ta' Zhangjiajie, ir-Riżerva Naturali tal-Wied ta' Suoxi, ir-Riżerva Naturali tal-Muntanja Tianzi, u ż-Żona Xenika ta' Yangjiajie li żdiedet reċentement. B'kollox hemm iktar minn 560 attrazzjoni fi ħdan is-sit.

## [[Ġeoloġija]]
Il-pilastri tal-ġebel ramli tal-kwarzit u l-inħawi tal-madwar ġew iffurmati matul il-perjodu Devonjan (bejn 350 u 400 miljun sena ilu) minn kombinament ta' olzar tettoniku u erożjoni bl-ilma. L-ogħla żona fi ħdan il-park hija dik ta' Huang Shi Zhai (biċ-Ċiniż: 黃石寨), b'għoli ta' 3,450 pied (1,050 metru), u hija aċċessibbli bil-cable car jew bit-taraġ. Irdum ieħor għoli 326 metru (1,070 pied) huwa aċċessibbli permezz tal-Lift ta' Bailong.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iż-Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali".

## Gallerija

File:1_zhangjiajie_huangshizhai_wulingyuan_panorama_2012.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1_zhangjiajie_huangshizhai_wulingyuan_panorama_2012.jpg|Panorama of the Five Fingers Peak of Huangshizhai
File:ZhangJiaJie_River_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ZhangJiaJie_River_1.jpg|Zhangjiajie River
File:湖南-张家界-武陵源_-_panoramio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E6%B9%96%E5%8D%97-%E5%BC%A0%E5%AE%B6%E7%95%8C-%E6%AD%A6%E9%99%B5%E6%BA%90_-_panoramio.jpg|Wulingyuan park entrance


## Referenzi
Emmanuel Attard Bezzina

**Emmanuel Attard Bezzina** (1921-1988) kien politiku Malti mill-Partit Laburista (PL) u Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

## Bijografija
Attard Bezzina beda l-karriera politika tiegħu meta ġie elett għall-ewwel darba bħala membru tal-Kamra tad-Deputati fl-elezzjoni tal-1947 bħala kandidat tal- Partit Laburista, li fiha rrappreżenta t-3 distrett.  . Fl-elezzjonijiet tal-1950, 1951, 1953, 1955, 1962 u 1966 reġa' ġie elett bħala membru parlamentari, fejn sussegwentament kien jjirrappreżenta l-kostitwenza tar-4 distrett fil-parlament.

F'Ġunju 1971 ġie maħtur Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti bħala suċċessur ta' Alfred Bonnici, u b'hekk sar l-ewwel speaker parlamentari wara l-indipendenza ta' Malta fl-1964 li nħatar mill-Partit Laburista. F'Settembru tal-1976, ir-rwol ta' Speaker għada għand  Nestu Laiviera.

Wara li spiċċa mill-parlament ħadem bħala ambaxxatur bejn l-1976 u l-1985.

## Ħoloq esterni

* Kompożizzjoni tal-Parlament Malti mill-1921 sal-2003
* ''Eks-Speakers tal-Kamra tad-Deputati'' (bl-Ingliż)

## Referenzi
Nestu Laiviera

**Nestu Laiviera** (1908–1984) kien politiku Malti mal-Partit Laburista u Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

## Karriera
Laiviera beda l-karriera politika tiegħu fl-elezzjoni tal-1947, fejn ġie elett bħala membru tal-Parlament bħala kandidat tal-Partit Laburista mit-tieni distrett. Huwa kien elett mill-ġdid bħala membru parlamentari fl- elezzjonijiet tal-1950, 1951, 1953, 1955, 1962, 1966 u 1971.

Minn Diċembru 1955 sa April 1958 serva bħala Speaker tal-Parlament għall-ewwel darba.

F'Settembru 1976 inħatar Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti għat-tieni darba. F'din l-okkazzjoni ħa l-ħatra wara Emmanuel Attard Bezzina. F'Jannar 1978 Kalcidon Agius inħatar bħala Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti minfloku.

Triq Nestu Laiviera fil-Birgu hija msemmija għalih.

## Ħoloq esterni

* Kompożizzjoni tal-Parlament Malti 1921 sa 2003
* ''Eks-Speakers tal-Kamra tad-Deputati'' (bl-Ingliż)

## Referenzi
Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu

It-**Tempju u ċ-Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu** jinsabu fil-Provinċja ta' Shandong, iċ-Ċina, u jinkludu t-Tempju ta' Konfuċju, iċ-Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu.

Mill-1994, it-Tempju ta' Konfuċju (biċ-Ċiniż: 孔庙; bil-Pinjin: *Kǒng Miào*) tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Iż-żewġ komponenti l-oħra tas-sit huma l-Villa tal-familja Kong fil-qrib (biċ-Ċiniż: 孔府; bil-Pinjin: *Kǒng Fǔ*), fejn kienu jgħixu d-dixxendenti ewlenin ta' Konfuċju, u ċ-Ċimiterju ta' Konfuċju (biċ-Ċiniż: 孔林; bil-Pinjin: *Kǒng Lín*) ftit kilometri lejn it-Tramuntana, fejn indifnu Konfuċju u bosta mid-dixxendenti tiegħu. Dawn it-tliet siti huma magħrufa kollettivament f'Qufu bħala *San Kong* (biċ-Ċiniż: 三孔), jiġifieri t-"Tliet Siti tal-Konfuċjaniżmu".

## Sit ta' Wirt Dinji
It-Tempju u ċ-Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Gallerija

## Referenzi
Daniel Micallef

**Daniel Micallef** (8 ta’ Ġunju 1928 – 9 ta’ Diċembru 2022) kien politiku Malti. Huwa serva bħala Speaker tal- Kamra tad-Rappreżentanti bejn l-1982 sal-1986 u kien rappreżentant ta’ Malta fl- Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa mill-1985 sal-1986.

Micallef miet fid-9 ta’ Diċembru 2022, fl-età ta’ 94 sena.

## Referenzi
Adonis microcarpa

L-***Adonis microcarpa***,  magħrufa  bil-Malti bħala Għallet is-serduq, Ħenna jew Għajn is-serduq, hija pjanta annwali mill-familja Ranunculaceae.Din l-ispeċi hija indiġena mill-Punent tal-Asja san-Nofsinhar tal-Ewropa, inkluż fil-gżejjer Maltin. L-*Adonis microcarpa* ġiet ukoll naturalizzata fl-Awstralja. Bħala abitat, tikber ħdejn għelieqi ikkultivati, fix-xagħri u f’art imħarbta.  F'Malta, l-*Adonis microcarpa* hija mħarsa bil-ligi.

## Deskrizzjoni
L-*Adonis microcarpa* twarrad minn Jannar sa Mejju . F’Malta tikber sa 10ċm fit-tul, għalkemm fil-bqija tad-distribuzzjoni tagħha tikber sa 40 ċm. Għandha weraq twal u irqaq, kif ukoll  fjuri ħomor biċ-ċentru iswed. Ikkomparati mal-fjuri ta' barra minn Malta tal-istess speċi, f’Malta ħafna mill-fjuri tal-*Adonis microcarpa* huma iżgħar u jkollhom inqas petali, li jkunu ta’ lewn oranġjo 

## Referenzi
Jimmy Farrugia

**Jimmy Farrugia** (14 ta’ Mejju, 1922 Ħal Tarxien – 25 ta’ Novembru, 2006 Pietà) kien politiku Malti tal-Partit Nazzjonalista u Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

## Bijografija
Wara li attenda l-iskola fil-Liċeo ta’ Malta, studja l-mediċina fl-Università Rjali ta’ Malta, u ggradwa fl-1944 b’Baċellerat fix-Xjenza (B.Sc.) u Kandidat tal-Filosofija (Ph.C.). Wara li rċieva d-dottorat fil-mediċina (Medical Doctor) (MD) fl-1946, ħadem bħala tabib ġenerali fis-sistema soċjali tal-General Workers Union mill-1950 sal-1962. 

Fl-1952 sar membru tar-Royal College of General Practitioners (RCGP) f'Londra. Fl-1965 sar ukoll Konsulent Mediku għad-Dar tal-Providenza, l-ewwel dar għal persuni b’diżabilità fiżika jew mentali f’Malta. Għal numru ta' snin kien ukoll President tal-Azzjoni Kattolika u tal-Moviment tal-Kunsill tal-Lajċi.

Farrugia beda l-karriera politika tiegħu fl-elezzjoni tal-Kamra tad-Rappreżentanti fl-1976, fejn irrappreżenta lill-Partit Nazzjonalista u tela' mir-4 distrett elettorali. Matul dak iż-żmien kien ukoll temporanjament ministru tal-kultura fix- shadow cabinet tal-Partit Nazzjonalista. Kien ukoll intermedjarju bejn it-tobba u l-gvern waqt l-istrajk tat-tobba tal-1977. Huwa tela' mill-ġdid bħala membru parlamentari matul il-perjodu leġiżlattiv mill-1981 sal-1987. Xi drabi matul dan il-perjodu serva bħala Aġent President tar-Repubblika ta’ Malta.

F'Lulju 1987 sar Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti, wara Joseph M. Baldacchino. Fl-1988 laħaq speaker minfloku Lawrence Gonzi. 

Fl-1999 sar ambaxxatur għas-Santa Sede bħala s-suċċessur tal-eks Speaker Daniel Micallef u baqa’ f’din il-kariga sal-2005.  

Fl-1996, flimkien ma’ numru ta’ politiċi oħra, irċieva l-midalja kommemorattiva għall-75 anniversarju tal-awtonomija Maltija.  

Huwa kien wieħed minn tielet speakers Malti li mietu fl-2006. It-tnejn l-oħra kienu Joseph M. Baldacchino u Kalċidon Agius.  

## Referenzi
Joseph M. Baldacchino

**Joseph Mary Baldacchino** (16 ta’ Settembru, 1922 – 21 ta’ Ġunju 2006 ) kien politiku Malti mal-Partit Laburista. Kien ukoll Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

## Bijografija
Wara li attenda l-iskola sekondarja, ingħaqad mar-Royal Army Ordnance Corps (RAOC), il-korp tal-provvista u l-provvista tal-Armata Brittanika, fl-1941 u kien membru tiegħu sal-1966.

Beda l-karriera politika tiegħu fl-1951 meta ġie elett deputat segretarju tal-każin tal-Partit Laburista fil-Gżira. Fl-1959 ġie elett membru tal-Kumitat Eżekuttiv Nazzjonali u fl-istess ħin inħatar Deputat Segretarju Ġenerali tal-PL. Huwa baqa f'din il-kariga sal-1962.

Fl-elezzjoni għall-ewwel parlament ta' Malta indipendenti fl-1962, huwa inizjalment ħareġ bla ma tela' fil-Kamra tar-Rappreżentanti. Kien biss fl-elezzjoni ta' wara, fl-1966 li ġie elett bħala membru parlamentari bħala kandidat tal-Partit Laburista, fejn inizjalment irrappreżenta l-interessi tal-kostitwenti tas-7 distrett. Huwa ġie elett minkejja l-persentaġġ ogħla ta’ voti li rċieva l-kandidat tal-Partit Nazzjonalista, Michael A. Refalo.  Huwa ġie elett mill-ġdid bħala membru parlamentari fl-elezzjonijiet tal-1971 u tal-1976,mill-għaxar distrett u dam fil-parlament sal-1981.

Fl-1971 kien elett segretarju u whip tan-naħa tal-gvern fil-Kamra tar-Rappreżentanti. Bejn Novembru 1976 u Novembru 1981 kien Deputat Speaker tal-Parlament. Għalkemm naqas milli jiddefendi l-mandat tiegħu fl- elezzjoni ta' l-1981, huwa tela' f'elezzjoni każwali flok Patrick Holland meta miet. Bħala tali, inizjalment kien president tal-kumitat għall-ħidma tal-qrati.

Fi Frar 1987 sar Speaker tal-Kamra, wara Pawlu Xuereb. Jimmy Farrugia segwah bħala Speaker tal-Kamra f’Lulju tal-1987.

Fl-1996, flimkien ma’ numru ta’ politiċi oħra, irċieva l-midalja kommemorattiva tal-75 sena. Anniversarju tal-awtonomija Maltija. Flimkien miegħu, il-Kamra tad-Deputati onorat ukoll żewġ speakers oħra li eventwalment mietu fl-2006: Kalcidon Agius u Jimmy Farrugia.

## Ħoloq esterni

* Kompożizzjoni tal-Parlament Malti 1921 sa 2003
* ''Eks-Speakers tal-Kamra tad-Deputati'' (Ingliż)
* MALTA MEDIA, 2006: Obituaries

## Referenzi
Joseph Flores (politiku Malti)

**Joseph Flores** (1907– 8 ta’ Marzu 1974) kien imħallef u politiku Malti.

## Ħajja bikrija
Flores twieled fl-1907 fil-Ħamrun, Malta. Wara l-iskola huwa rreġistra fl-Università ta’ Malta u beda kors fl-istudju tal-liġi. Dan servih biex jiżviluppa l-karriera tiegħu fil-qasam legali, u eventwalment inħatar bħala imħallef.

## Karriera politika
Flores kien miġbud lejn l-isfera politika, iżda l-ewwel darba li ħareġ għall-elezzjoni ġenerali tal-1932 ma telgħax. Madankollu, eventwalment ġie elett, bħala kandidat għall-Malta Labour Party, għal tliet mandati suċċessivi matul is-snin ħamsin. Dan il-perjodu, eżatt qabel l-Indipendenza kien wieħed ta’ taqlib għax-xellug Malti. Qasma bejn l-MLP u l-Partit tal-Ħaddiema (MWP) wasslet biex dan tal-aħħar jifforma koalizzjoni man-Nazzjonalisti biex iżomm il-gvern fil-bidu tas-snin 50. 

Mill-1949 sal-1955, Flores serva bħala Viċi Kap tal-MLP fl-Assemblea. Fl-1955 il-MLP tela' fil-gvern taħt it-tmexxija ta' Dom Mintoff. Dik il-leġiżlatura kienet iddominata mill-kwistjoni tal-integrazzjoni mar-Renju Unit .

Tali kienet il-pożizzjoni ta’ Flores fi ħdan il-grupp dominanti Laburista li nħatar l-Ispeaker tal-Assemblea Leġiżlattiva Maltija fl-1955. Aktar tard inħatar Imħallef u għalhekk irriżenja minn membru tal-Assemblea Leġiżlattiva.

Flores kien influwenti wkoll fl-introduzzjoni tal-politika ta’ probation kriminali f’Malta. Fl-1955, adotta wħud mill-proposti li kienu ġew żviluppati minn Sir Alexander Paterson, Kummissarju tal-Ħabsijiet għall-Ingilterra u Malta. Paterson kien issuġġerixxa li tintuża s-sistema soċjali diġà fis-seħħ – fil-każ ta’ Malta il-korp tal-pulizija u l-knisja kattolika.

## Post il-ħajja politika
Ftit qabel irtira huwa ħa kariga oħra bħala viċi-president tal-qorti kostituzzjonali ta' Malta.

Flores kien jgħix fi żmien meta l-identità sesswali tal-individwu kienet protetta ħafna. Joseph Carmel Chetcuti issostni li Flores kellu relazzjoni Herbert Ganado, anke jekk serva bħala l-best man fit-tieġ tiegħu. Chetcuti jiddeskrivi kif, "*Lejlet it-tieġ, Flores libes ta' mara, u f'okkażjoni oħra, Flores u oħrajn għamlu [[Iddreggja l-ispettaklu|drag show]] fejn kien impressjoni tar-Reġina Vittorja*."

Wara li rtira reġa' għallem il-liġi fl-Università ta' Malta. 

Flores miet fl-1974 u ġie midfun fiċ-ċimiterju ta’ Santa Marija Addolorata.

## Referenzi
Joseph Flores

**Joseph Flores** jista' jirreferi għal:

* Joseph Flores (politiku Malti) – speaker tal-parlament u mħallef
* Joseph Flores (politiku mill-Gwam)
Emblema tal-Korea ta' Fuq

L- **emblema tal [[Korea ta' Fuq|-Korea ta 'Fuq]]** hija kompożizzjoni li tirrappreżenta l- impjant tal-enerġija idroelettrika ta' Supung, imqiegħda taħt il-Muntanja Paektu, l-ogħla punt fil-Korea, li fuqha tiddi stilla ħamra, kollha inkwadrati b'żewġ biċċiet ta' ross li jiffurmaw ovali marbut ma' żigarella li ġġorr l-iskrizzjoni. “ Repubblika Demokratika Popolari tal-Korea » b'karattri Hangeul .

Din l-emblema hija grafikament qrib ħafna tal-istemma tal-Unjoni tar-Repubbliki Soċjalisti Sovjetiċi u s-simboliżmu tagħhom huwa ta’ ispirazzjoni komunista.
 -Korea ta' Fuq quddiem l-ambaxxata tal-Korea ta' Fuq fi Praga fir -Repubblika Ċeka. L-emblema, bħall-predeċessuri kollha tagħha, issegwi d-disinn araldiku bażiku soċjalista li ġie adottat f'ħafna pajjiżi oħra, u jindika b'mod ċar ir-relazzjoni bejn l-ideoloġija komunista u t-twaqqif tal-pajjiż fil-bidu tal-Gwerra Bierda.

## L-arma ta' qabel

Stampa:Emblem of North Korea (prototype).svg|Prototip tal-emblema ppubblikat fi *Chǒngro* fl-1946.
Stampa:Emblem of North Korea (July – September 1948).svg|Emblema użata minn Lulju sa Settembru 1948.
Stampa:Emblem of North Korea (1948–1993).svg|1948-1993


## Referenzi
Giuseppe Maria Camilleri

**Giuseppe Maria Camilleri** (17 ta' Settembru 1915 – 29 July 1989) kien politiku Malti mal-Partit Nazzjonalista li serva bħala speaker tal-kamra tar-rappreżentanti bejn Diċembru tal-1953 u Diċembru tal-1954.

Huwa kien iben l-imħallef Luigi Camilleri.

Huwa sar membru tal-parlament Malti għall-ewwel darba fl-1948, meta ħareġ għall-elezzjoni ġenerali ta' dik is-sena, mal-Partit Nazzjonalista.

Meta l-parlament ġie kostitwit mill-ġdid fl-1962 huwa mill-ġdid ħareġ għall-elezzjoni mal-Partit Nazzjonalista u tela' bħala membru tal-kamra fuq in-naħa tal-gvern. Wara dan, huwa ħareġ b'suċċess ukoll għall-elezzjonijiet ġenerali tal-1966, 1971, u l-1976.

## Referenzi
Emblema tal-Laos

L- **emblema tal [[Laos|-Laos]]** tirrappreżenta l-oqsma varji tal-ħajja ekonomika tal-pajjiż : 

## Deskrizzjoni
F'nofs żewġ widnejn kbar tar-ross, insibu foresti, għelieqi tar-ross, toroq, digi, kif ukoll industrija li tissimbolizza l-irkaptu. Fiċ-ċentru, insibu s-siluwett ta’ That Luang of Vientiane, simbolu nazzjonali. 

L-iskrizzjoni fuq ix-xellug tfisser "Paċi, Indipendenza, Demokrazija" (Lao: ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິນາທິນຕິິປຕ:" u ຕຕຕ ອ ກະພາບ ວັດຖະນາຖາວອນ).

## Storiku
Mill-1949 sar-rivoluzzjoni tal-1975, l-emblema tar-renju tal-Laos kienet tixbah is-simbolu tal-familja rjali, bl-iljunfant abjad bi tliet irjus Erawan (muntanja tal-alla Indra), inkwadrat minn żewġ umbrelel. 

Mill-1975 sal-1992, peress li Laos kien, permezz tal-Vjetnam, satellita tal-Unjoni tar-Repubbliki Soċjalisti Sovjetiċi, l-emblema adottat is-simboli tal-araldika soċjalista: minġel u martell, stilla ħamra, qamħ, rota bis-snien u simboli produttivisti.
Stampa:Royal Seal of the Kingdom of Laos.svg|Emblema tar-Renju tal-Laos (1949-1975)
Stampa:Emblem of Laos (1975-1991).svg|Emblema tar-Repubblika Demokratika Popolari tal-Laos (1975-1992)
Arma tal-Kambodja

L- **armi rjali tal [[Kambodja|-Kambodja]]** reġgħu ġew introdotti fl -1993, wara r-restawr tal-monarkija. 

## Deskrizzjoni
L-armi rjali tal-Kambodja huma komposti minn żewġ tazzi, superimposti wieħed fuq l-ieħor; fuq l-ogħla, imqiegħda orizzontalment, xabla sagra mgħaqqda mill-verżjoni Kambodjana tas-simbolu Om̐. Maġenb it-tazzi, jistgħu jidhru żewġ fergħat tar-rand wara rappreżentazzjoni tal-plakka tal-Ordni Rjali tal-Kambodja. Wara hemm mantell irjali. 

Fil-parti ta’ fuq tal-arma, nistgħu naraw il-kuruna rjali tal-Kambodja, b’raġġ ta’ dawl fuqha. L-arma hija akkumpanjata minn żewġ annimali mitiċi: fuq il-lemin, gajasinha, iljun (singha) b’zokk ta’ iljunfant (gaja); u fuq ix-xellug, singha, li huwa iljun mitoloġiku ieħor. Kull wieħed minn dawn l-annimali jġorr parasol b'ħames saffi. Fil-parti t'isfel, fuq ċinturin, nistgħu naqraw il-motto nazzjonali miktub bil-Kambodja: ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ("Re tar-Renju tal-Kambodja").

## Kowtijiet antiki

Stampa:Coat of arms of Cambodia (1864–1970).svg|Arma tar-Renju tal-Kambodja (1935-1953)
Stampa:Royal arms of Cambodia.svg|Arma tar-Renju tal-Kambodja (1953-1970)
Stampa:Coat of arms of the Khmer Republic.svg|Emblema tar-Repubblika Khmer (1970-1975)
Stampa:Emblem of Democratic Kampuchea (1975–1979).svg|Emblema tal-Kampuchea Demokratika (1975-1982)
Stampa:Coat of arms of Coalition Government of Democratic Kampuchea.png|Emblema tal-gvern ta' koalizzjoni tal-Kampuchea Demokratika (1982-1992)
Stampa:Emblem of the People's Republic of Kampuchea (1979–1981).svg|Emblema tar-Repubblika Popolari tal-Kampuchea (1979-1989)
Stampa:Emblem of the State of Cambodia (1989–1992).svg|Emblema Statali tal-Kambodja (1989-1992)
Stampa:Emblem of Cambodia (1992–1993).svg|Emblema tal-Awtorità Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti fil-Kambodja (1992-1993)
Bandiera tal-Laos

Il- **bandiera tal-Laos** hija l- bandiera nazzjonali tar- Repubblika Demokratika Popolari tal-Laos . Ġie adottat nhar. Il-bandiera attwali ntużat għall-ewwel darba mill-1945 sal-1946 mill-gvern ta 'indipendenza ta' Lao Issara . Imbagħad ġiet meħuda mill-indipendenza u l-organizzazzjoni komunista Pathet Lao, li eventwalment għamlitha l-bandiera nazzjonali meta ħadet il-poter u pproklamat ir-Repubblika.

Huwa magħmul minn tliet faxex orizzontali, il-faxex ta 'fuq u t'isfel ta' kulur aħmar, dik tan-nofs, wisa 'doppja, ta' kulur blu  . Fiċ-ċentru hemm disk abjad li d-dijametru tiegħu huwa ugwali għal 4/5 tal-għoli tal-istrixxa blu.

Il-kulur aħmar jirrappreżenta d-demm imxerred għall-indipendenza, u l-blu jirrappreżenta l- Mekong, jew is-saħħa tal-pajjiż. Id-diska bajda tissimbolizza l- Qamar fuq il- Mekong, jew l-unità tal-pajjiż taħt gvern komunista.

## Bandiera preċedenti
Mill-1952 sal-waqgħa tal-monarkija tal-Laos fl-1975, il-pajjiż kellu bandiera ħamra, imqabbda b'iljunfant bi tliet rasijiet fuq pedestall b'ħames tarġiet u mgħottija b'parasol abjad. L-iljunfant abjad huwa simbolu rjali użat fix-Xlokk tal-Asja, u t-tliet irjus tiegħu hawn jirrappreżentaw it-tliet renji antiki ta 'Vientiane, Luang Prabang u Champassak, li minnhom ġie ffurmat Laos. Il-parasol abjad huwa wkoll simbolu rjali, li jsib l-oriġini tiegħu fil-Muntanja Meru tal-filosofija Hindu. Il-pedestall jirrappreżenta l-liġi, li fuqha jistrieħ il-pajjiż.

## Referenzi
Pro tempore

***Pro tempore*** (/ˌproʊ ˈtɛmpəri, -eɪ/), imqassra ***pro tem*** jew ***pt***,  hija frażi bil-Latin li tfisser 'għall-mument' bil-Malti. Din il-frażi spiss tintuża biex tiddeskrivi persuna li taġixxi bħala *[[Locum|locum tenens]]* (dak li bl-Ingliż jissejjaħ 'placeholder') fin-nuqqas ta' superjur, bħall-president  tas-Senat tal-Istati Uniti, li jaġixxi minflok il-president tas-Senat tal-Istati Uniti—pożizzjoni *[[ex officio]]* tal-viċi president attwali tal-Istati Uniti. Il-korpi leġiżlattivi jista ' jkollhom persuna waħda jew aktar ''pro tempore'' għall-uffiċjal li jippresiedi. Dawn il-karigi ħafna drabi jingħataw lil leġiżlaturi b'esperjenza fid-dibattitu fil-kamra, li huma familjari mal-kontenut u l-applikazzjoni tar-regoli u l-preċedenti rilevanti u li huma rispettati fost il-kollegi tagħhom. Il-frażi tintuża wkoll biex tiddeskrivi uffiċjali maħtura fuq bażi temporanja, qabel il-formalizzazzjoni tal-ħatriet tagħhom, simili, imma mhux l-istess, bħat-terminu interim.

## Sindku pro tem
Użu komuni ta ' *pro tempore* fl-Istati Uniti huwa f'muniċipalitajiet bħal bliet u rħula fir-rigward tal-pożizzjoni tas-sindku. F'ħafna bliet, il-kunsill tal-belt jaħtar wieħed mill-membri tiegħu (spiss il-president tiegħu) biex jaġixxi bħala **sindku ''pro tempore'' (''pro tem'')** (jew **viċi sindku**) fl-assenza tas-sindku attwali.

## Imħallef pro tem
Fil-qrati ġudizzjarji, l-avukati li jagħmlu volontarjat fi proċedimenti jissejħu "ġudikant pro tem" jew imħallef pro tempore, għalkemm jistgħu jitħallsu f'xi ċirkostanzi. Tipikament iridu jissodisfaw xi kriterji bażiċi biex jikkwalifikaw, u ħafna drabi jkunu newtrali jew medjaturi fi proċessi ta’ riżoluzzjoni alternattiva f'diżgwid. Fost affarijiet oħra, jistgħu jservu wkoll bħala magistrati u imħallfin interim. 

## Dekan pro tem
L-universitajiet kultant jaħtru kapijiet tal-fakultajiet temporanjament sakemm jiġu ratifikati minn bord tal-gvernaturi jew kumitat tas-senat. Dawn il-pożizzjonijiet huma intitolati "Dekan pro tem" jew "Dean pro tem".

## Speaker pro tem
L-Ispeaker pro tempore tal-Kamra tar-Rappreżentanti tal-Istati Uniti kien pożizzjoni maħluqa wara l-2001, u Patrick McHenry kien l-ewwel wieħed f'din il-kariga f'Ottubru tal-2023.

## Referenzi
Errare humanum est, perseverare autem diabolicum

Il-frażi Latina ***errare humanum est, perseverare autem diabolicum*** tradotta litteralment tfisser "li tiżbalja huwa uman, imma li tipperseveri (bi żball) huwa diaboliku".

## Tifsira
Il-frażi daħlet fil-lingwa komuni, bħala aforiżmu, li biha wieħed jipprova jtaffi ħtija jew żball, sakemm ikun sporadiku u mhux ripetut jew regolari.

It-tifsira hija ċara: li tagħmel żbalji hija parti min-natura tal-bniedem . Dan, madankollu, ma jistax jinftiehem bħala mitigazzjoni tar-responsabbiltà għal ripetizzjoni tal-iżball, iżda pjuttost mezz ta’ tagħlim mill-esperjenza .

## Attribuzzjoni
Sostanzjalment, tirreferi (anke jekk mhux litteralment) għal espressjoni ta’ Santu Wistin, anke jekk hemm diversi anteċedenti fil-Latin pre-Kristjan.

L-eqreb wieħed imur lura għal Ċiċerun (*Filippiche*, XII. 5): *Cuiusvis hominis est errare: nullius nisi insipientis, in error perseverare* ("li tiżbalja huwa komuni; huwa biss għall-injorant li jipperseveraw fl-iżball"). Livio (*Storie*, VIII.35) joffri użu aktar sfumat: *Venia dignus est humanus error* ("kull żball uman jixraqlu maħfra").

L-attribuzzjoni magħmula minn ħafna ta’ frażi simili lil Seneca l-Anzjan (ca. 55 QK - 40 AD ) tidher li hija bbażata fuq qari mhux preċiż tat-test ("Humanum est errare" minflok "per humanos errores").

L-ewwel sors Nisrani li fih frażi simili huwa San Ġlormu ("errasse humanum est", *Epist.* 57.12). Sussegwentement, Santu Wistin ta’ Ippona fil-*Priedki* tiegħu (164, 14) jgħid: *Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in error manere*  (“il-waqgħa fl-iżball kienet tal-bniedem, imma huwa diaboliku li tippersisti fl-iżball b'suppervja ta' kburija).").

## Referenzi


## Aqra aktar

* Meinolf Schumacher: ' *...ist menschlich'.* *Mittelalterliche Variationen einer antiken Sentenz* : Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur 119 (1990): 163-170 ( PDF ).