Benvenuto Cellini

**Benvenuto Cellini** (twieled fit-3 ta' Novembru 1500 – miet fit-13 ta' Frar 1571) kien skultur u orafu Taljan tal-iskola Fjorentina. 

## Bijografija

Cellini twieled Firenze. Missieru kien Giovanni Cellini, bin bennej, u ommu kienet Maria Lisabetta Granacci. Giovanni kien idoqq u jagħmel l-istrumenti mużikali

Benvenuto kien it-tieni iben u ngħata dak l-isem (li jfisser "Merħba bih") għaliex missieru kien qiegħed jistenna tifla. Missieru għall-ewwel beda jmexxih lejn karriera fil-mużika, u ż-żagħżugħ Benvenuto kellu talenti biżżejjed għaliha, l-iżjed fil-flawt u fil-kant.

Ta' erbatax-il sena mar jaħdem fil-ħanut immexxi minn missier l-iskultur Baccio Bandinelli, Michelangelo Bandelli. Is-sena ta' wara daħal jaħdem fil-ħanut tal-orafu Marconi.

Meta kellu sbatax-il sena tkeċċa minn Firenze, talli, flimkien ma' ħuh, kien ħa sehem fi ġlieda, u mar Siena. Wara iżjed studju f'Bolonja u Pisa taħt l-orafu  Ulivieri Della Chiostra, billi kien imdaħħal f'taqbida oħra Firenze flimkien ma' ħuh Cecchino, reġa' tkeċċa u għal darba oħra sab kenn Siena. Wara mar Ruma fejn beda jaħdem fil-ħanut ta' Giovanni de'Georgis. Kien għadu m'għalaqx għoxrin sena.

Fl-1524 fetaħ ħanut għalih waħdu u ħadem bosta xogħlijiet. Ukoll f'dawn l-ewwel snin tiegħu f'Ruma għamel ħafna kuntatti ma' artisti u orafi oħra li tgħallem ħafna minhom.

Benvenuto ħa sehem b'suċċess fid-difiża ta' Castel Sant'Angelo u tal-Papa Klement VII, matul il-Ħerba ta' Ruma fl-1527, fejn qatel, flimkien ma' oħrajn, lill-kmandant Carlo di Borbone b'tir ta' arkibuġju u fera s-suċċessur prinċep ta' Orange. Wara l-assedju mar Mantova u ħadem xi xogħlijiet għal xi membri tal-familja Gonzaga.

Fl-1529 Klement VII għajjatlu  Ruma u ħatru stampatur uffiċjali taz-zekka pontifiċja. Fl-istess sena ħuh Cecchino li kien ħa l-karriera ta' suldat merċenarju, miet fi ġlieda.

Fil-bidu tal-1533 tneħħa mill-kariga ta' stampatur u anki ta' Mazziere (suldat ta' skorta tal-Papa); għal din it-tkeċċija kien iwaħħal fit-tixwix mifrux minn orafu Ruman ieħor, Pompeo de' Capitaneis, fejn kien jgħid li hu, Cellini, kien qatel ‘l xi ħadd fil-perijodu tal-interrenju bejn il-mewt ta' Klement VII u l-elezzjoni tal-Papa Pawlu III Farnese, li malli sar papa ħafirlu.

Minħabba l-iben vjolenti tal-Papa, Pier Luigi Farnese, Cellini kien jibża' għal ħajtu u ħarab lejn Firenze fejn ħadem għal żmien qasir fil-qorti ta' Alessandro de' Medici, Duka ta' Firenze, imma reġa' lura Ruma ftit wara msejjaħ mill-Papa.

Fil-1537 ħarab minn Ruma biex jisken Franza fil-qorti ta' Franġisku I ta' Franza, wara li ħadem għal żmien qasir fis-servizz tal-kardinal Pietro Bembo f'Padova.  Imma  meta wasal Franza ddeċieda li jmur lura l-Italja mingħajr ma ħa ordnijiet min Franġisku I. Meta rritorna Ruma kien akkużat biss serq tal-ħaġar prezzjuż mit-tiara tal-papa matul il-Ħerba ta' Ruma u ġie nkalzrat f'Castel Sant'Angelo.

Wara li, minħabba l-inkwiet mal-Papa Pawlu III u ibnu, għadda żmien twil fil-ħabs papali ta' Castel sant'Angelo (u mexxa ħarba li ma rnexxietx),  fl-1540 Benvenuto reġa' sab refuġju Franza fil-qorti ta' Franġisku, li taħtu ħadem sa l-1544 fix-Château de Fontainebleau u ħoloq għalih waħda mix-xogħlijiet tiegħu fid-deheb l-iżjed famużi, is-salliera li tirrapreżenta l-art u l-baħar u wkoll l-istatwa tan-ninfa ta' Fontainebleau

Fl-1545, Cellini mar jaħdem Firenze fil-qorti ta' Cosimo I tat-Toscana fejn għamel il-kapulavur tiegħu,  Persew (1549) jaqta' ras Medusa. Din l-istatwa monumentali tal-bronż ħtieġet teknika eċċezjonali kif jirrakkonta Cellini fl-awtobijografija. Fil-fatti, is-sengħa tal-bronż fondut kienet ilha mitlufa mill-antikità, u xi statwi ekwestri tal-bronż bħal ta' Marku Awrelju kienu teknikament enigma. Fuq kollox, minkejja id-daqs tagħha, din l-iskultura m'għandha ebda *anglu mejjet*, jiġifieri tidher armonjuża minn kull fejn tħares lejha.

Cellini kiteb il-*mémoires* tiegħu bit-titlu *Il-Ħajja ta' Benvenuto Cellini minnu mnfisu*, bejn l-1558 sa l-1567.

F'Madrid, għamel skultura tal-Kurċifiss minn blokka waħda tal-irħam għal El Escorial (1556-1557). 

Miet fl-1571 u ndifen fil-knisja ta'  Santa Maria Novella, Firenze.

* Hector Berlioz, fl-1838, ikkompona opra bl-isem *Benvenuto Cellini*.
* Alexandre Dumas għamel ‘il Benvenuto Cellini l-eroj tar-rumanz tiegħu *L'Orfèvre du roi* (L-Orafu tar-re)

## Xogħlijiet
### Skulturi

* Sigill tal-Kardinal Ercole Gonzaga, fidda, 1528, impront fix-xama', 1540, Mantova, Kurja tal-Isqof.
* Midalja ta' Klement VII, 1533-1534, fidda ndurata, dijam. 4 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* *Testone* ta' erbgħin sold ta' Alessandro de' Medici, 1535-, fidda, dijam. 2.9 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Midalja ta' Alessandro de' Medici, -1535-1537-, fidda, dijam. 3.5 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Midalja ta' Franġisku I, re ta' Franza, madwar 1537, bronż, dijam. 4.2 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Sigill tal-Kardinal Ippolito d'Este, 1539, impront fiċ-ċomb, 11 x 8 ċm, Lyon, Musée des Beaux-Arts. 
* Ninfa ta' Fontainebleau, 1542, bronż, 205 x 409 ċm, Pariġi, Musée du Louvre.
* Salliera ta' Franġisku I, 1540-1542, ebanu, deheb u żmalt, għoli 26 ċm. Vjenna, Kunsthistorisches Museum (ritratt).
* Satir, 1542, Getty Museum, Los Angeles
* Levrier, 1545, bronż, 19 x 27.8 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Bust ta' Cosimo I de' Medici, 1545-1548, bronż, għoli 110 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Bust ta' Cosimo I, 1549-1571, irħam, għoli 96.5 ċm, San Francisco, Fine Arts Museum.
* Persew bir-ras ta' Medusa, 1545-1554, bronż, għoli 320 ċm, Firenze, Loggia dei Lanzi.
* Ganimedi, 1548-1550, irħam, għoli 109 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Apollo u l-Ajkla, madwar 1548, irħam, għoli 191 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Narċis, madwar 1548, irħam, għoli 149 ċm, Firenze, Museo Nazionale del Bargello.
* Bust ta' Bindo Altoviti, 1549, bronż, għoli 82.5 ċm (bla pedestal), Boston, Isabella Stewart Gardner Museum.
* Kurċifiss, 1556-1562, irħam, għoli 185 ċm, El Escorial, Monastero di San Lorenzo.

### Kitba
**Trattati fuq l-orefiċerija u l-iskultura* (1565-1567) 
**Vita di Benvenuto di Maestro Giovanni Cellini fiorentino, scritta, per lui medesimo, in Firenze* (1558-1566), msejjħa wkoll "La Vita". Awtobijografija.

## Gallerija


Stampa:CelliniBust.jpg|Bust ta' Benvenuto Cellini fuq Ponte Vecchio, Firenze.
Stampa:BasílicaElEscorialCrucifijo.jpg|Kurċifiss f'El Esorial


## Noti

## Ħoloq esterni
*Benvenuto Cellini (La scultura italiana)
*''La Vita'' (fuq liberliber.it)
*''La Vita'' (b'kollegament mal-''Biblioteca della Corte dei Rossi'')