Wied ta' Viñales

Il-**Wied ta' Viñales** (bl-Ispanjol: *Valle de Viñales*) huwa depressjoni karstika f'Kuba. Il-wied għandu erja ta' 132 km2 (51 mil kwadru) u jinsab fil-muntanji tas-Sierra de los Órganos (parti mill-katina muntanjuża ta' Guaniguanico), kemm kemm fit-Tramuntana ta' Viñales fil-Provinċja ta' Pinar del Río.

Fl-1999, il-wied tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala pajsaġġ naturali u kulturali minħabba l-użu ta' tekniki tradizzjonali tat-tkabbir tat-tabakk ġo fih.

## Deskrizzjoni

It-tabakk u għelejjel oħra jitkabbru fil-qiegħ tal-wied, il-biċċa l-kbira permezz ta' tekniki agrikoli tradizzjonali li ilhom jintużaw għal diversi sekli. Dawn it-tekniki li jinvolvu ħafna xogħol jingħad li jwasslu għal tabakk ta' kwalità ogħla mit-tkabbir b'metodi mekkaniċi.

Il-wied huwa mogħni b'irziezet u b'villaġġi żgħar li ilhom okkupati minn żmien il-*conquistadores*. Għad fadal xi arkitettura vernakolari tal-era kolonjali li ġiet ippreservata. Il-kultura tal-wied ġiet influwenzata minn taħlita ta' kulturi: popli indiġeni, ilsiera Afrikani ta' karnaġjon sewda u d-dixxendenti ħielsa tagħhom, u kolonizzaturi Spanjoli u Ewropej li ġew warajhom.

Bosta għerien huma aċċessibbli minn fetħiet fl-uċuħ tal-għoljiet tal-madwar, fosthom Cueva del Indio u Cueva de José Miguel. It-tumbati kbar tal-ġebla tal-ġir li jidhru qishom gżejjer li jispuntaw mill-qiegħ tal-wied jissejħu *mogotes* u jaf ikunu għoljin sa 300 metru.

Il-Wied ta' Viñales huwa destinazzjoni turistika ewlenija li toffri diversi mixjiet u tixbit mal-blat. Ix-xena tat-tixbit lokali ħadet rankatura kbira fil-bidu tas-seklu 21 meta ġew skoperti bosta rotot ġodda. Dawn qanqlu żieda fit-turiżmu lokali.

## [[Ġeografija]]

Il-formazzjonijiet ġeomorfoloġiċi straordinarji magħrufa bħala *mogotes*, li ma jinstabu mkien iktar f'Kuba, xi kultant mhux biss laħqu daqsijiet ta' muntanji, iżda ffurmaw varjetà ta' għamliet mhux tas-soltu. L-uniċi strutturi ġeoloġiċi komparabbli fid-dinja huma dawk li jinsabu fix-Xlokk tal-Asja, fil-Peniżola tal-Malażja, fil-Borneo, fl-artijiet għoljin Tajlandiżi, fil-Laos, fil-Vjetnam, u fir-reġjun karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina.

Fil-wied, elevazzjonijiet bħall-Alturas de Pizarras ġew iffurmati minn varjetà ta' blat u ġew datati bħala l-iżjed antiki li jeżistu fil-pajjiż kif ukoll fil-Karibew.

## Konservazzjoni
Bosta pjanti u annimali endemiċi huma speċifiċi għal dan il-wied. Fost il-flora li tinstab fir-reġjun hemm il-*Pachira emarginata* (sin. *Bombax emarginatum*), il-palm tal-muntanji (*Gaussia princeps*), l-*Ekmanianthe actinophylla*, u l-*Microcycas calocoma*.

Fost il-fawna hemm il-kolibrì (*Mellisuga helenae*, magħruf bħala zunzún), it-trogon Kuban (*Priotelus temnurus*), it-tody Kuban (*Todus multicolor*), is-solitarju Kuban (*Myadestes elisabeth*), it-*Tiaris canorus* u għasafar oħra.

## Affresk tal-[[Preistorja]]

Il-wied ta' Dos Hermanas sar magħruf bħala l-Affresk tal-Preistorja wara li ġiet impittra fuqu l-evoluzzjoni tal-ħajja f'sens naturali ta' Kuba.

L-Affresk tal-Preistorja jinsab fil-*mogote* msejjaħ Pita fuq xaqliba perpendikolari. Il-blat ġie maħsul u saru drenaġġi fih biex tiġi evitata l-erożjoni minħabba x-xita. L-affresk huwa għoli 120 metru u twil 160 metru. L-artist li wettaq dan ix-xogħol kien Leovigildo González Morillo, li kien id-Direttur tal-Kartografija tal-Akkademja tax-Xjenzi ta' Kuba.

Fih jiġu rrappreżentati l-Indjani ta' Guanahatabeye, xi speċijiet ta' mammiferi, annimali ġganteski u xi molluski.

L-affresk fih 12-il sezzjoni, li juru l-proċess evoluzzjonarju tal-bniedem u tal-annimali fis-Sierra de los Órganos, fl-istadji differenti tiegħu.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Wied ta' Viñales ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Gallerija

File:VinalesCaves.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VinalesCaves.jpg|Palenque de los Cimarrones
File:PinarDelRioCuba2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PinarDelRioCuba2.jpg|Viñales Valley
File:Szene_im_Valle_des_Vinales,_Kuba.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Szene_im_Valle_des_Vinales,_Kuba.jpg|Viñales Valley
File:VinalesValleyCuba.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VinalesValleyCuba.jpg|Viñales Valley
File:Countryside_around_Viñales_-_Cuba_-_10_(5289803074).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countryside_around_Vi%C3%B1ales_-_Cuba_-_10_(5289803074).jpg|Viñales Countryside


## Referenzi