Lesoto

Il-**Lesoto**, magħruf uffiċjalment bħala r-**Renju tal-Lesoto**, huwa stat interkjuż fl-Afrika kompletament imdawwar mill-uniku pajjiż ġar tiegħu, l-Afrika t'Isfel. Huwa pajjiż mingħajr żbokk għall-baħar u enklav fit-territorju tal-Afrika t'Isfel.

Il-Lesoto għandu popolazzjoni ta' madwar 2,067,000 ruħ f'erja li tlaħħaq it-30,000 kilometru kwadru. Madwar 40% tal-popolazzjoni jgħixu taħt l-linja ta' faqar ta' 1.25 dollari Amerikani kuljum. Il-belt kapitali hija Maseru, u l-pajjiż huwa membru tal-
Hija membru tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Commonwealth tan-Nazzjonijiet, l-Unjoni Afrikana u l-Komunità tal-Iżvilupp tan-Nofsinhar tal-Afrika. Il-lingwi uffiċjali tagħha huma Sesoto u Ingliż. L-isem vernakulari tal-pajjiż, Lesotho, jista' jiġi tradott bħala “il-pajjiż ta' dawk li jitkellmu bis-Sesoto”.

L-isem "Lesoto" huwa mibni (skont skema tipika tal-lingwi Bantu) mil-prefiss *le-* quddiem l-għerq *sotho*, li jfisser "l-art tal-poplu li jitkellem is-Sotho''.

Il-Lesoto huwa l-Ewwel Pajjiż bl-ogħla proporzjon ta' art agrikola b'85.6% tal-art tal-pajjiż hija li tinħarat, iżda l-maġġoranza hija agrikoltura ta' sussistenza.

Il-fruntiera bejn il-Lesotho u l-Afrika t'Isfel hija twila 909 kilometri (565 mi) u tifforma linja sħiħa, peress li l-Lesotho hija enklavi mdawra għal kollox mill-Afrika t'Isfel.


File:Flag of Lesotho.svg|Il-bandiera tal-Lesoto
File:Coat of arms of Lesotho.svg|Il-tarka tal-Lesoto
File:Lesotho, administrative divisions - de - colored.svg|Organizzazzjoni territorjali tal-Lesoto
File:Location Lesotho AU Africa.svg|thumb|Lokalità tal-Lesoto fil-kontinent Afrikan
File:Maseru from Parliament Hill.jpg|Maseru
File:Mafadi mountain top.jpg|Mafadi hija quċċata fuq il-fruntiera tal-Afrika t'Isfel u l-Lesotho. F'għoli ta' 3450 m, hija l-ogħla muntanja fl-Afrika t'Isfel, iżda hija aktar baxxa minn Thabana Ntlenyana, l-ogħla quċċata fil-Lesotho li hija, f'għoli ta' 3482 m, l-ogħla punt fin-Nofsinhar tal-Afrika.


## Storja

Fis-snin bikrija tas-seklu 19, bħala konsegwenza diretta tal-perjodu Mfecane, ir-re Basuto, Moshoeshoe I, waqqaf ir-renju; għalkemm sensiela ta' konfronti militari mal-Boers bejn l-1856 u l-1868, malajr wassluh biex jitlob l-għajnuna mir-Renju Unit, u sar protettorat Brittaniku f’Mejju 1868. Matul is-seklu 19, il-pajjiż tneħħa miż-żoni l-aktar fertili tiegħu li ġew inkorporati. fl-Afrika t'Isfel.

Ħruġ min-nazzjon storiku tal-Basotho, Lesotho kiseb l-indipendenza mir-Renju Unit fl-4 ta 'Ottubru 1966. F'Jannar 1970, Leabua Jonathan tal-Partit Nazzjonali Basotho (BNP) ħa l-poter, xolt il-Kungress Nazzjonali u eżiljat lir-Re Moshoeshoe II. Fl-1974, taħt Leabua, il-Partit tal-Kungress Basotho (BCP) rebaħ l-elezzjonijiet. Leabua annullahom, irrifjuta li jċedi l-poter lill-BCP u tefgħet ukoll il-ħabs lill-mexxej tagħha.

Il-BNP ħakmu b’digriet sa Jannar 1986, meta kolp ta' stat ġiegħlu mill-poter. Il-ġunta militari rritornat is-setgħa eżekuttiva lir-Re eżiljat Moshoeshoe II. Fl-1987, wara nuqqas ta' qbil mal-Forza tad-Difiża, ir-re reġa’ ġie mġiegħel fl-eżilju. Ibnu ħa l-kuruna taħt it-titlu tar-Re Letsie III.

Iċ-Chairman tal-Ġunta Militari, il-Ġeneral Metsing Lekhanya, tkeċċa fl-1991 u aktar tard ġie sostitwit mill-Ġeneral Elias Phisoana Ramaema, li reġa' rritorna l-poter lil gvern tal-BCP (elett demokratikament) fl-1993. Moshoeshoe II irritorna mill-eżilju fl-1992 bħal ċittadin ordinarju. Ir-Re Letsie III ipprova mingħajr suċċess jipperswadi lill-gvern tal-BCP biex iħalli lil missieru (Moshoeshoe II) bħala kap tal-stat.

F'Awwissu 1994, Letsie III għamlet kolp ta' stat, li ġie dilwit mill-militar, li wkoll neħħa l-BCP mill-gvern. Il-gvern il-ġdid ma kienx rikonoxxut formalment mill-bqija tal-pajjiżi tal-komunità internazzjonali. Moshoeshoe II ġie sostitwit bħala Re tal-Lesotho fl-1995, għalkemm miet sena wara, u għadda l-kuruna lura lil Letsie III.

Is-sena 1820 ġeneralment titqies bħala d-data tat-twelid tan-nazzjon tal-Lesotho, meta r-Re Moshoeshoe għaqqad taħt it-tmexxija tiegħu lill-komunitajiet Basotho mxerrda wara l-attakki u attentati biex jokkupaw it-territorju tal-Lesotho mill-armati Zulu u Ndebele. Moshoeshoe, flimkien mal-poplu tiegħu, sar b’saħħtu, l-ewwel f'Buthe-Buthe, u mbagħad fil-muntanji Thaba-Bosiu, madwar 30 km minn fejn tinsab il-kapitali attwali tal-pajjiż, Maseru. Fl-1868, Moshoeshoe, biex jiddefendi lilu nnifsu kontra kemm popli ostili oħra kif ukoll l-okkupazzjoni possibbli ta' art tiegħu mill-Boers, talab l-għajnuna tal-Armata Brittanika, li taha bi skambju biex issir protettorat Brittaniku.

Fl-1966 Moshoeshoe II ipproklama l-indipendenza tar-Renju tal-Lesotho. In-nazzjon huwa amalgamazzjoni etnika ta 'Sotho, San, Griqua u komunitajiet oħra. Mill-indipendenza, il-Lesotho kien iggvernat mill-Partit Nazzjonali  Basutoland (BNP), partit konservattiv li żamm relazzjonijiet tajbin ħafna mal-pajjiżi tal-Front Line kontra l-apartheid (l-Angola, iż-Żimbabwe, il-Możambik, iż-Żambja u n-Namibja) u spiss serva bħala kenn għall-avversarji tar-reġim razzista tal-Afrika t'Isfel.

Il-forom awtokratiċi ta' gvern tal-president tal-BNP, Leabua Jonathan, iffavorixxu l-ħolqien ta' oppożizzjoni b’saħħitha li bdiet timmanifesta ruħha fil-forma ta' konfronti vjolenti permezz tal-Armata ta’ Ħelsien tal-Lesotho, li min-naħa tagħha kellha l-appoġġ tal-gvern tal-Afrika t'Isfel.

Il-pożizzjoni tiegħu mal-Afrika t'Isfel ġiet sfidata minn dan tal-aħħar għalaq il-fruntieri tiegħu mal-Lesotho fl-1983, li għen biex tipprovoka kriżi tal-ikel u ekonomika, u fl-20 ta' Jannar 1986, Leabua Jonathan twaqqa' f'kolp ta' stat immexxi mill-Ġeneral Lekhanya. Għalkemm il-gvern ta’ l-Afrika t’Isfel ċaħad bil-qawwa kull involviment fil-kolp ta’ stat, il-fatt li l-gvern ta’ Lekhanya kien qrib ix-xewqat tal-gvern ta’ l-Afrika t’Isfel jidher li jiċħad dik iċ-ċaħda.

Lekhanya, li kemm-il darba kien ħabat mal-politika tar-Re Moshoeshoe II, twaqqa' fl-1991 minn kolp ta' stat ieħor, li l-gvern tiegħu ħa fost l-ewwel miżuri tiegħu biex iġġiegħel lir-re jeżilja f'Londra, u minfloku kien ibnu, li kien se jiggverna bl-isem. ta' Letsie III. Wara negozjati bejn il-kap il-ġdid tal-Gvern, il-Ġeneral Elías Ramaema, u Moshoeshoe II, il-monarka reġa' lura fil-pajjiż f’Awwissu tal-1992, għalkemm ħalla lil ibnu jkompli jokkupa t-tron.

Ramaema, li kien wiegħed li jorganizza elezzjonijiet ħielsa u li jgħaddi l-poter lill-gvern ċivili li rriżulta, żamm il-wegħda tiegħu u f'Marzu 1993 saru l-elezzjonijiet għall-Assemblea Nazzjonali. Interessanti, minkejja l-fatt li l-65 siġġu kollha fil-Parlament intrebħu mill-Partit tal-Kungress ta' Basotho (BCP) u, kuntrarjament għall-akkużi tal-partiti tal-oppożizzjoni, kumitat “indipendenti” iddikjara l-elezzjonijiet “ħieles u ġusti”.

Il-gvern tal-BCP, immexxi mill-Prim Ministru Ntsu Mokhehle, dalwaqt iffaċċja setturi importanti tal-Armata, li ma qagħadx lura milli twettaq żewġ tentattivi ta' kolp ta' stat mill-1994. Lestsie III imbagħad xolta l-Parlament u l-Gvern, ikkwota skuntentizza popolari eżistenti, u poġġa ruħu fuq il-kap taż-żewġ istituzzjonijiet.

Iċ-ċaħda nazzjonali u internazzjonali ta' din il-pożizzjoni mill-monarka kienet segwita minn pressjoni diplomatika qawwija li ġiegħlet lir-re jabdika xahar wara u jirritorna t-tron lil missieru Moshoeshoe II. Madankollu, f'Jannar tal-1996, wara l-mewt ta' missieru f'inċident bil-karozza, Letsie III reġa’ ġie msejjaħ mill-Parlament biex jokkupa l-kap tal-stat.

## Gvern u politika
Il-Lesotho hija monarkija parlamentari kostituzzjonali, li l-Magna Carta tagħha ġiet promulgata fit-2 ta' April, 1993. Il-Prim Ministru, Sam Matekane, huwa l-kap tal-gvern u għandu setgħat eżekuttivi.

Il-figura tar-re bħalissa għandha funzjonijiet ċerimonjali, li sservi prinċipalment bħala simbolu tal-għaqda nazzjonali.

Il-Kungress tad-Demokrazija tal-Lesotho (LCD) bħalissa jikkontrolla l-maġġoranza tas-siġġijiet fl-Assemblea Nazzjonali (magħrufa wkoll bħala l-Kamra t'Isfel), filwaqt li l-Partit Nazzjonali Basotho (BNP), il-Kungress Popolari tal-Lesotho u l-Partit Indipendenti Nazzjonali, Huma l- l-akbar mid-disa' partiti tal-oppożizzjoni. Fl-aħħar elezzjonijiet tal-2007, l-LCD fil-gvern rebaħ 62 minn 120 siġġu, tilef 15 meta mqabbel mal-elezzjonijiet tal-2002.

Il-Kamra ta’ Fuq (jew is-Senat) hija l-prodott tat-tradizzjoni tribali tal-pajjiż. Il-membri tagħha (22 fil-preżent) għandhom pożizzjoni ereditarja, u nofshom jintgħażlu mill-monarka (taħt id-direzzjoni tal-prim ministru).

Il-Kostituzzjoni tal-1993 tistabbilixxi t-tqassim tas-setgħat, għalhekk hemm sistema ġudizzjarja indipendenti u newtrali. Dan il-korp huwa magħmul mill-Kamra tal-Appell, il-Qorti Suprema, il-Qorti tal-Maġistrati, u sensiela ta' qrati żgħar mifruxa maż-żoni rurali. L-avukati kollha f'dawn il-korpi (ħlief wieħed) huma ta' oriġini mill-Afrika t'Isfel.

Il-Magna Carta, minbarra d-diviżjoni tas-setgħat li qabel kienet esposta, tipproteġi d-drittijiet ċivili, inklużi l-libertà tal-espressjoni, l-assoċjazzjoni u l-istampa, kif ukoll il-libertà tar-reliġjon u l-assemblea.

## Organizzazzjoni politiku-amministrattiva

Ir-renju tal-Lesotho huwa maqsum f'10 distretti:

## Ġeografija

Il-Lesotho jinsab fin-Nofsinhar tal-Afrika, kompletament imdawwar mill-Afrika t'Isfel u għalhekk imdawwar bl-art. It-territorju tiegħu jokkupa 30,355 km², li għal tqabbil jikkorrispondi mal-wiċċ Belġjan.

Huwa pajjiż b'numru kbir ta' muntanji: fit-Tramuntana hemm il-firxa tal-muntanji Maloti, u fix-Xlokk id-Drakensberg. B'altitudni ta' 1400 m s. le. m. fl-iktar punt baxx tiegħu, fil-konfluwenza tax-xmajjar Orange u Makhaleng, il-pajjiż għandu l-ogħla elevazzjoni aktar baxxa fid-dinja. Interessanti, dan il-livell aktar baxx huwa ogħla mill-ogħla punt tal-pajjiżi 93. Jista 'jitqies li aktar minn 80% tat-territorju huwa' l fuq minn 1800 m.

Il-karatteristiċi ġeografiċi ta' dan il-pajjiż, u l-prossimità tiegħu mal-Afrika t’Isfel (li lejha tesporta l-ilma tax-xorb), għamluha possibbli li jiġu żviluppati proġetti idroelettriċi ta’ kobor konsiderevoli.

Rigward il-flora tiegħu, il-Lesotho huwa pajjiż estremament aridu. Kważi l-foresti kollha tagħha ġew imnaddaf, u għalkemm kien hemm bosta proġetti biex partijiet tal-pajjiż jiġu riforestati b'siġar tal-ewkaliptu li qed jikbru malajr, l-iskarsezza ta' art fertili u d-domanda għolja għall-ħatab għall-fjuwil għamlu l-kompitu diffiċli.

### Klima
Minħabba l-altitudni tiegħu, il-Lesotho iżomm temperaturi aktar friski matul is-sena minn reġjuni oħra fl-istess latitudni. Il-biċċa l-kbira tal-preċipitazzjoni huma maltempati tas-sajf. Maseru u l-artijiet li jmissu spiss jilħqu 30 °C (86.0 °F) fis-sajf. Ix-xtiewi jistgħu jkunu kesħin, xi kultant jilħqu −7 °C (19.4 °F) fl-iktar art baxx u -20 °C (-4.0 °F) fl-ogħla. Il-borra hija frekwenti fl-artijiet għolja bejn Mejju u Settembru; l-ogħla qċaċet jistgħu jippreżentaw borra matul is-sena.

### Ekoloġija
Skont il-WWF, it-territorju tal-Lesotho huwa maqsum bejn tliet ekoreġjuni, li kollha jikkorrispondu għall-bijoma tal-mergħat tal-muntanji:

* High Veld art, fil-punent.
* Mergħat montani ta' Drakensberg, ċentru.
* Mergħa Altimontane tal-Drakensberg, fil-lvant.

## Ekonomija

Il-Lesotho huwa pajjiż żgħir, muntanjuż u bla baħar imdawwar kompletament mit-territorju tal-Afrika t'Isfel bi 3/4 tal-popolazzjoni tiegħu tgħix f'żoni rurali u involuta fl-agrikoltura ta' sussistenza. L-ekonomija tagħha tiddependi fuq flus mibgħuta barra mill-pajjiż miċ-ċittadini tal-pajjiż (speċjalment fil-minjieri tal-Afrika t'Isfel) u fuq id-dazji doganali, li jiffurmaw il-biċċa l-kbira tad-dħul tal-gvern. Madankollu, il-gvern reċentement tejjeb il-ġbir tat-taxxa tiegħu biex inaqqas id-dipendenza fuq it-tariffi doganali.

Il-potenzjal ekonomiku tal-Lesotho jinsab prinċipalment fl-agrikoltura (bl-uċuħ tar-raba' ewlenin ikunu l-qamħirrum, il-qamħ, is-sorgu, il-frott u l-ħaxix) u fil-kapital uman (pereżempju: iċ-ċittadini Basoti li jemigraw bħala ħaddiema lejn il-minjieri fl-Afrika t’Isfel, u li mbagħad jipprovdu lill-Lesotho). bir-rimessi tagħhom).

Illum, il-Lesotho jirċievi wkoll dħul (stmat f'biljuni ta 'dollari) mill-bejgħ ta' ilma tax-xorb lill-Afrika t'Isfel, biex tissodisfa d-domanda meta l-Afrika t'Isfel tiffaċċja perjodi ta 'nuqqas.

Il-ħruġ ta' bolol, prinċipalment għall-ġbir filateliku, huwa wkoll sors importanti ta' dħul għall-ekonomija tagħha.

Fl-1998, ġie inawgurat impjant idroelettriku li jagħmilha possibbli li jinbiegħu l-enerġija u l-ilma fl-Afrika t'Isfel. Il-pajjiż jipproduċi 90% tal-enerġija li għandu bżonn.

L-industrija żgħira tal-pajjiż hija bbażata fuq it-trasformazzjoni tal-prodotti agrikoli u l-manifattura tal-ħwejjeġ. Dan tal-aħħar ibbenefika mill-kwalifika tal-pajjiż biex jirċievi l-benefiċċji tal-Africa Growth and Opportunity Act tal-gvern Amerikan.

### Esportazzjonijiet lejn:
* Stati Uniti-58.4%

* Belġju-34%

* Kanada-3.7%

* Oħrajn-3.9%

### Importazzjonijiet ta':
* Korea t'Isfel-26.9%

* Ċina-23,1%

* Tajwan-22,1%

* Oħrajn-27.9%

## Demografija

Il-Lesotho għandu aktar minn 2,000,000 abitant, il-popolazzjoni urbana hija 25% u dik rurali hija 75%. Bħalissa huwa stmat li r-rata annwali tat-tkabbir tal-popolazzjoni hija 3.5%.

Aktar minn 99% tal-popolazzjoni tal-Lesotho hija etnikament Basotha; gruppi etniċi oħra jinkludu Ewropej u Asjatiċi, li t-tnejn jgħixu kważi għal kollox Maseru. B'differenza mill-biċċa l-kbira tal-pajjiżi fiż-żona, il-persentaġġ tal-popolazzjoni bajda matul l-era kolonjali kien baxx ħafna. Is-sesotho u l-Ingliż huma l-lingwi uffiċjali. Lingwi oħra jinkludu Żulu u Xhosa.

Il-popolazzjoni reliġjuża tal-pajjiż hija 90% Kristjana. Il-Kunsill Kristjan tal-Lesotho, magħmul minn rappreżentanti mill-knejjes Kristjani ewlenin kollha fil-pajjiż, jistma li madwar 90% tal-popolazzjoni hija Kristjana. Il-Protestanti jirrappreżentaw 45% u l-Kattoliċi 45% tal-popolazzjoni. Musulmani, Ħindu, Buddisti, Baha'is, u membri ta 'reliġjonijiet tradizzjonali indiġeni jiffurmaw l-10% li jifdal tal-popolazzjoni.

Skont stimi tal-2012, erbgħa biss mill-aktar bliet importanti fil-pajjiż għandhom aktar minn 25,000 abitant. Dawn huma: il-kapitali Maseru (267,559 abitant), Hlotse (47,894), Mafeteng (43,200) u Teyateyaneng (28,142).

## Reliġjon
Ir-reliġjon ewlenija hija l-Kristjaneżmu, 90% tal-abitanti jidentifikaw lilhom infushom bħala Insara. Knejjes Protestanti, evanġeliċi u indipendenti jidhru bl-istess mod, li jammontaw għal 45% u l-Kattoliċiżmu b'45%. In-numru ta' mhux reliġjużi u mhux affiljati jilħaq 2% tal-popolazzjoni. 6% jidentifikaw ma' forom reliġjużi tradizzjonali u etniċi. L-għażliet reliġjużi l-oħra huma aktar minoritarji, li qatt ma jilħqu l-1%, u jenfasizzaw 0.9% tal-Bahai u 0.6% Hindus.

### Reliġjon fil-Lesotho (2023)
Kristjaneżmu-(92.5%)
Reliġjonijiet tradizzjonali-(4%)
Irreliġjon-(3%)
Oħrajn-(0.5%)

## Saħħa
Il-mortalità tat-trabi hija 8.3%.5 Hemm ħames tobba għal kull 100,000 ruħ.

## Trasport
It-trasport huwa sottożviluppat ħafna, dan huwa prinċipalment minħabba l-post ġeografiku u l-kundizzjoni ekonomika tal-pajjiż. It-trasport pubbliku huwa fqir ukoll, peress li hemm ftit taxis u xarabanks. In-netwerk tat-toroq huwa twil madwar 6,000 kilometru, li minnhom madwar 1,000 huma pavimentati.

## Kultura
Strumenti tradizzjonali jinkludu l-lekolulo (tip ta' flawt użat mis-subien), is-setolo-tolo (li jindaqq mill-irġiel li jużaw ħalqhom), u t-thomo (strument tal-korda użat min-nisa).

L-innu nazzjonali tal-Lesotho huwa Lesotho Fatše La Bo-ntata Rona, li litteralment jittraduċi bħala "Lesotho, art ta' missirijietna".

Il-Festival tal-Arti u l-Kultura tal-Morija huwa festival prominenti tal-mużika Sotho. Din il-festa hija marbuta mill-qrib kull sena mal-istorja tal-belt tal-Morija, fejn waslu l-ewwel missjunarji fl-1833.

## Data
Motto: Khotso, Pula, Nala (Sesoto: "Paċi, xita, prosperità"); Innu: Lesōthō fatše la bo ntat'a rōna (Sesoto: "Lesotho, art ta' missirijietna"); Kapitali (u l-aktar belt popolata): Maseru 29°19′S 27°29′E; Lingwi Uffiċjali: Sesoto u Ingliż; Gentilicio Lesotese; Forma ta' Gvern: Monarkija Parlamentari; Re: Letsie III; Prim Ministru: Sam Matekane; Korp Leġiżlattiv: Il-Parlament tal-Lesotho; Indipendenza mir-Renju Unit: 4 ta' Ottubru, 1966; Żona (Pożizzjoni 141.º): 30 3552 km²; Ilma (%): 02; Fruntieri: 1106 km2​; L-Ogħla Punt: Thabana Ntlenyana; Popolazzjoni (Pożizzjoni 141.º) Ċensiment: 2,203,821 abitant, Densità: 72.60 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (159 post) (2019): US $ 7,287 miljun, Per capita: US $ 1,118.13; HDI (2021): Tnaqqis 0.514 3​ (168th) – Baxx; Munita: Loti (LSL); Żona tal-Ħin: UTC+2, Fis-Sajf UTC+2; Kodiċi ISO: 426 / LSO / LS; Dominju tal-Internet: .ls; Kodiċi tat-telefon: +266; Prefiss tar-Radju: 7PA-7PZ; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Karozzi: LS; Kodiċi IOC: LES; Sħubija: NU, UA, Commonwealth tan-Nazzjonijiet.

## Gallerija

File:Maseru from Parliament Hill.jpg|Veduta ta' Maseru
File:LocationMaseru.png|Location Maseru
File:Maseru Panorama 1-2007.jpg|Veduta panoramica ta' Maseru fl-2007
File:Uptown Maseru.jpg|Veduta minn Main North 1, uptown Maseru fi nżul ix-xemx
File:IY188 pg389 MASERU, BASUTOLAND.jpg|Maseru fl-1887
File:BasothoHatShop.jpg|Basotho Hat Shop
File:Maseru night.jpg|Maseru bil-lejl
File:Hlotse central part.jpg|Hlotse central


## Ħoloq esterni
* Gvern tal-Lesoto