open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emirat ta' Granada

L-**Emirat ta' Granada**, jew mill-Għarbi, l-**Imaret Għarnata**, magħruf ukoll bħala s-**Saltnet in-Nasrin ta' Granada**, kien politika Iżlamika fin-Nofsinhar tal-Peniżola Iberika matul il-Medjuevu Tard, immexxija mid-dinastija Nasrija. Kien l-aħħar stat Mislem indipendenti fl-Ewropa tal-Punent.

Il-Misilmin kienu ilhom preżenti fil-Peniżola Iberika, li sejħu l-Andalus, mill-konkwista tagħha fl-711. Sa l-aħħar tas-seklu 12, wara l-espansjoni tar-renji Kristjani fit-tramuntana, iż-żona tal-kontroll Misilmin kienet tnaqqset għall-partijiet tan-nofsinhar tal-peniżola rregolati mill-Kalifat Almohad. Wara li l-kontroll Almohad irtira fl-1228, l-ambizjuż Muħammed I bin l-Aħmar tela' għall-poter u stabbilixxa d-dinastija Nasrija fil-kontroll ta' porzjon imdaqqsa ta' dan it-territorju, bejn wieħed u ieħor li jikkorrispondi għall-provinċji Spanjoli moderni ta' Granada, Almería u Málaga. Sal-1250, l-Emirat Nasrid kien l-aħħar politika Musulmana indipendenti fil-peniżola.

L-emirat ġeneralment kien jeżisti bħala stat tributarju tal-Kuruna ta' Kastilja li qed titla', għalkemm ta' spiss ġġieled ma' din tal-aħħar u ma' stati ġirien oħra fuq il-kontroll tar-reġjuni tal-fruntiera tiegħu. Minkejja l-pożizzjoni prekarja tagħha, Granada gawdiet minn prosperità kulturali u ekonomika konsiderevoli għal aktar minn żewġ sekli u n-Nasrin saru waħda mid-dinastiji Musulmani li ilhom jgħixu fil-Peniżola Iberika.  Il-kumpless famuż tal-palazz ta' lAlhambra inbena matul dan il-perjodu. Il-popolazzjoni tal-emirat, minfuħa mir-refuġjati mit-Tramuntana, kienet Misilmin u titkellem Għarbi b'mod aktar milli fi stati Misilmin preċedenti fil-peniżola, b'minoranza Lhudija preżenti wkoll.

L-apoġeju politiku u kulturali ta' Granada Nasrija kien fis-seklu 14, partikolarment fit-tieni renju ta' Muħammed V. Wara dan il-perjodu, il-kunflitti dinastiċi interni eskalaw. Wara l-1479, Granada ffaċċjat Kastilja u Aragona magħquda taħt il-ħsieb tar-Re Kattoliċi li jirbħuha. Fl-1491, wara l-Gwerra ta' Granada li damet għal għaxar snin, l-emirat ġie mġiegħel kapitula. Muħammed XII, l-aħħar ħakkiem Nasri, ċeda formalment Granada f'Jannar 1492, u mmarka t-tmiem tal-ħakma Misilma indipendenti fil-Peniżola Iberika.
Philip Pace (Rokarja)

**Philip Pace** magħruf ukoll bħala **Philip Rokarja Pace** kien DJ, promotur tal-mużika rock f'Malta, u kollezzjonist tad-diski. Huwa twieled fil-King George V Merchant Seamen's Memorial Hospital fid-9 ta' Ġunju 1954.  

Pace miet fl-età ta’ 69 sena fid-dar tiegħu f’Ħaż-Żebbuġ fit-28 ta’ Jannar 2024. Il-katvru tiegħu għamel sas-16 t’Ottubru 2024 fil-kamra mortwarja tal-Isptar Mater Dei, sa kemm kien midfun f’qabar tal-komun: Div. Lvant EA-A-548. Il-mewt tiegħu tħabbret pubblikament f'Jannar tal-2025, kważi sena wara li miet.

## Referenzi
Limone sul Garda

**Limone sul Garda** huwa raħal u muniċipalità jew komun (bit-Taljan: *comune*) fil-provinċja ta' Brescia, it-Lombardija. 

## Ċittadini

* Daniele Comboni: fundatur tal-Missjunarji Comboni tal-Qalb ta' Ġesù (1831-1881)

## Referenzi
Tiffany Pisani

**Tiffany Pisani** (imwielda fl-20 ta' Jannar 1992) hija mudella Ingliża-Maltija u detentur tat-titlu ta' konkors tas-sbuħija li rebħet Miss Universe Malta 2017 u tħabbret ukoll bħala r-rebbieħa taċ- ċiklu 6 ta *<nowiki/>' Britain's Next Top Model* f'Ottubru 2010.  Hija rrappreżentat lil Malta f'Miss Univers 2017.

## Karriera bikrija
Fl-2008, Pisani deher fil-video mużikali tad-DJ Malti Ruby għal "Living in The Dark". Minn dakinhar dehret fuq il-faċċati ta’ bosta rivisti Maltin bħal *Sunday Circle*, Tune In, Pink, Platinum Love, u *Milkshake*. Fl-2009, hija kisbet it-tielet post (it-tieni runner up) fil-kompetizzjoni annwali Miss Maltese Islands.

## ''Britain's Next Top Model''
Tiffany l-ewwel waslet għall-attenzjoni tal-pubbliku internazzjonali billi kienet l-iżgħar mudell fis-sitt ċiklu tal-Brittann's Next Top Model fl-2010. Matul iż-żmien tagħha fuq l-ispettaklu, id-dehra edgy tagħha ġiet enfasizzata meta l-ospitanti tal-ispettaklu, Elle Macpherson, kellha taqta 'xagħar twil tat-trademark tagħha f'wiċċ pixie. Ir-rawnds ta’ eliminazzjoni rawha tirċievi l-ewwel call-out waħda u żewġ dehriet fit-tnejn ta’ taħt. Hija rebħet ukoll tliet sfidi. Matul l-għaxar episodju, il-fotografu Terry O'Neill faħħar lil Pisani bħala t-tfajla favorita tiegħu fil-kompetizzjoni. Fl-4 ta' Ottubru 2010, Pisani tħabbar ir-rebbieħ, u għeleb lill-kompetitur b'saħħtu u eventwalment runner-up Alisha White u lill-favorit tal-ġudikanti Joy McLaren.

## Miss Univers Malta 2017
Fl-4 ta’ Awwissu 2017 Pisani ġiet inkurunata Miss Universe Malta 2017 u rrappreżentat lil Malta fil- pageant Miss Universe 2017 iżda Unplaced.

## Ħajja personali
Pisani twieled Wolverhampton, West Midlands, l-Ingilterra, minn missier Malti u omm Brittanika. Hija trabbiet f’Ħ’Attard, Malta, mal-ġenituri tagħha, u oħtha l-kbira. L-Ingliż huwa l-ewwel lingwa tagħha, iżda attendiet skola medju bil-Malti fejn kisbet fluwenza fil-Malti. Wara li rebħet Britain's Next Top Model Cycle 6, hija kienet ibbażata Londra u ilha taħdem f'Milan, Pariġi u Ħong Kong.

## Referenzi
Honshu

**Honshū** (本州, litteralment "provinċja ewlenija") hija l-akbar gżira tal-Ġappun, li qabel kienet magħrufa fil-Punent bħala "Hondo", li fuqha jinsabu l-ibliet ta' Tokjo, Osaka, Kjoto, Hiroshima, Yokohama, Nara u Nagoya, fost oħrajn.

## Reġjuni

* Tōhoku
* Kantō
* Chūbu
* Kansai
* Chūgoku
Miriana Conte

**Miriana Conte** (imwielda fis-17 ta' Diċembru 2000) hija kantanta Maltija. Hija ntgħażlet biex tirrappreżenta lil Malta fil- Eurovision Song Contest 2025 bil-kanzunetta “Kant”. Madankollu, wara li l-BBC oġġezzjonat mal-produtturi tal-Eurovision Song Contest, l-isem tal-kanzunetta nbidel għal "Serving" u tneħħiet il-kelma "kant" mil-lirika ukoll.

Conte kien ipparteċipa qabel fil-Malta Eurovision Song Contest fl-2017 bil-kanzunetta "Don't Look Down", 2018 bil-kanzunetta "Rocket", 2022 bil-kanzunetta "Look What You've Done Now"  u 2024 bil-kanzunetta "Venom".

## Referenzi
Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska

**Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska** (Serb: *Кошаркашки савез Републике Српске, Košarkaški savez Republike Srpske*), magħrufa komunement bl-akronimu tagħha **KSRS**, hija federazzjoni tal-baskitbol li torganizza, torganizza klabbs tal-basketball tar-Repubblika Srpska u torganizza tours tal-baskitbol tar-Repubblika Srpska. Jikkoopera mal-Ministeru tal-Familja, Żgħażagħ u Sport tar-Repubblika Srpska. Hija membru sħiħ tal-Unjoni Sportiva tar-Repubblika Srpska u tikkoopera mal-Federazzjoni Serba tal-Baskitbol.

L-Ewwel Lega tar-Repubblika Srpska hija l-kompetizzjoni tat-tieni saff fil-Bosnja u Ħerzegovina wara l-Ewwel Lega tal-Bosnja u Ħerzegovina.

## Kompetizzjonijiet
Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska torganizza kompetizzjonijiet tal-baskitbol fit-territorju.

*Tazza tal-Baskitbol tar-Repubblika Srpska
*Meridianbet First Men's Basketball League tar-Repubblika ta' Srpska
*L-Ewwel League tal-Baskitbol tan-Nisa Meridianbet tar-Repubblika ta' Srpska
*It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Punent")
*It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Lvant")
*It-Tieni Lega tal-Baskitbol tal-Irġiel tar-Repubblika ta' Srpska (Grupp "Ċentru")
*Mini league

## Organizzazzjoni
It-tmexxija tal-federazzjoni hija subordinata għal erba' kumitati tal-baskitbol (għal kull reġjun):
*Banja Luka
*Bijeljina u Bratunac
*Romanija - Herzegovina u Bileća
*Doboj u Modrica

## Ara wkoll
*Kampjonat tar-Repubblika Srpska fil-basketball
*Kampjonat tal-Basketball tan-Nisa fir-Repubblika Srpska
*It-tim tal-basketball tar-Republika Srpska

## Referenzi

## Ħoloq Esterni
* Websajt uffiċjali
Ċ

**Ċ** (minuskula: **ċ**) hija ittra tal-alfabett Latin, iffurmata minn C b'tikka fuqha.

## Użu

### Iċ-Ċeċen
Ic-Ċ hija preżenti fl-alfabett Latin Ċeċen, maħluq fis-snin disgħin. L-ekwivalenti Ċirilliku huwa ЦӀ, li tirrappreżenta l-ħoss .

### L-Irlandiż
Iċ-Ċ kienet użata fil-passat fl-Irlandiż biex tirrappreżenta l-forma lenited ta' C. Id-digrafu ch, li hija eqdem miċ-ċ, tintuża bħalissa.

### Il-Malti
Iċ-Ċ hija t-tielet ittra tal-alfabett Malti, preċeduta mill-B u segwita mid-D. Tirrappreżenta l-afrikata postalveolari bla vuċi . 

### L-Ingliż Qadim
Iċ-Ċ kultant tintuża fit-traskrizzjonijiet akkademiċi moderni tal-Ingliż Qadim biex tirrappreżenta il-ħoss , biex tiddistingwiha mill-*c* li tingħad bħala , li xorta tinkiteb bl-istess mod. L-ekwivalenti bil-vuċi tiegħu huwa il-Ġ.

## Kodifikazzjoni tal-kompjuter

## Referenzi
Ta' Dmejrek

**Ta' Dmejrek** huwa l-ogħla punt f' Malta, li jinsab fuq l-irdumijiet ta' Ħad-Dingli, b'elevazzjoni ta' 253 metru (830 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* "Ta'Dmejrek – Climbing, Hiking & Mountaineering" on Mountain-forecast
* "Dingli Cliffs, Malta" fuq Peakbagger
Knisja ta' Atlántida

Il-**Knisja ta' Atlántida**, magħrufa uffiċjalment bħala l-**Knisja ta' Kristu l-Ħaddiem u tal-Madonna ta'<nowiki/>** **Lourdes** (bl-Ispanjol: ***Iglesia de Cristo Obrero y Nuestra Señora de Lourdes***), jew bħala l-**Knisja ta**' ***Estación Atlántida***, hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Estación Atlántida, l-Urugwaj.

## Deskrizzjoni
It-tempju huwa ddedikat lil Kristu l-Ħaddiem u lill-Madonna ta' Lourdes. Huwa attrazzjoni arkitettonika rinomata li ġiet iddisinjata fl-1958 minn Eladio Dieste. Il-binja tispikka arkitettonikament, u ġiet deskritta bħala "rettangolu sempliċi, b'ħitan laterali li jitilgħu lejn kurvi mmewwġin sal-amplitudni massima tal-arki tagħhom". Dawn il-ħitan jirfdu bejt immewweġ, magħmul minn sekwenza ta' volti ta' Gaussian tal-brikks rinfurzati, kunċett żviluppat minn Eladio Dieste.

It-torri ċilindriku tal-kampnar, li nbena bil-brikks esposti, jogħla mill-art lejn il-lemin tal-faċċata prinċipali tal-knisja, filwaqt li l-battisterju ta' taħt l-art jinsab fuq in-naħa tax-xellug tal-*parvis*, u huwa aċċessibbli permezz ta' daħla priżmatika triangolari u mdawwal permezz ta' okulu ċentrali.

Din il-knisja hija eżempju eminenti tal-kisbiet notevoli fil-forma u fl-ispazju tal-arkitettura moderna fl-Amerka Latina matul it-tieni parti tas-seklu 20, u tinkorpora t-tfittxija għall-ugwaljanza soċjali bl-użu ta' riżorsi minimi, sabiex jiġu ssodisfati l-karatteristiċi strutturali b'effett estetiku kbir.

Il-materjal li ntuża huwa brikks sempliċi ħafna, f'konformità mal-użu innovattiv tal-brikks esposti fi struttura taċ-ċeramika rinfurzata.

## Sit ta' Wirt Dinji
Fl-2021 il-knisja ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Ix-Xogħol tal-inġinier Eladio Dieste: il-Knisja ta' Atlántida".

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Knisja tal-Lunzjata, Ħal Balzan

Il- **Knisja Parrokkjali tal-Lunzjata** hija waħda mill- knejjes parrokkjali Kattoliċi Rumani li jinsabu fir-raħal ta' Ħal Balzan, Malta.

## Storja
Il-knisja oriġinali tal-Lunzjata kienet tmur lura għas-seklu 14. Fl-14 ta’ Awwissu 1655 Ħal Balzan sar parroċċa indipendenti u l-knisja ntgħażlet bħala l-knisja parrokkjali. Fit-23 ta’ Diċembru 1669 tpoġġiet il-ġebla tax-xewka tal-knisja l-ġdida. Il-knisja nbniet f’forma ta’ salib Latin. Ix-xogħlijiet tlestew sal-1695 u l-knisja ġiet imbierka dik is-sena fit-23 ta’ Jannar mill-Isqof Davide Cocco Palmieri u kkonsagrata mill-Isqof Vincenzo Labini fis-7 ta’ Ottubru 1781. Fl-1708 żdied ukoll kampnar li llum jinkludi 6 qniepen magħmulin f’Annecy, Franza, mill-Fonderie Paccard. L-akbar qanpiena ta’ dan is-sett tiżen madwar 4 tunnellati u hija t-tielet l-akbar qanpiena f’Malta. Il-qanpiena ġiet imbierka u installata f’Jannar 1949. Fl-1970 ġie miżjud arloġġ elettriku.

## Referenzi
Louis Theobald

**Louis Theobald** (20 ta' Lulju 1938 – 15 ta' Frar 2025) kien plejer tal-futbol Malti, li qatta' l-biċċa l-kbira tal-karriera tiegħu jilgħab bħala difensur għal Hibernians.

## Karriera mal-klabbs
Imwieled f'Raħal Ġdid, Theobald iddebutta mal-klabb ta' raħal twelidu Hibernians f'Mejju tal-1955 kontra Sliema Wanderers u rebaħ kampjonat u tazza magħhom. Kien ivvutat Plejer Malti tas-Sena fl-1960. Wara xi staġuni jsofri minn injury, huwa ngħaqad mat-tim tat-tielet diviżjoni Birżebbuġa St Peter's fl-1968.

## Karriera internazzjonali
Half-back eleganti, Theobald iddebutta ma’ Malta f’partita ta’ ħbiberija ta’ Diċembru 1960 kontra t-Tuneżija u kiseb total ta’ 4 caps (mingħajr gowls). L-aħħar internazzjonali tiegħu kienet partita ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonat Ewropew ta' Diċembru 1962 kontra d-Danimarka.

## Ħajja personali
Missieru Turu lagħab ukoll ma’ Hibernians, u ħuh Eddie kiseb 18-il caps għal Malta.

Theobald miet fl-età ta’ 86 sena fil-15 ta’ Frar 2025.

## Unuri

### Klubb

* Premier League Malti : 1961
* Maltese FA Trophy : 1962

### Individwali

* Plejer Malti tas-Sena: 1960 

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*
Megatherium

**Megatherium** (mill-Grieg *méga* (μέγα) 'il-kbir' + *theríon* (θηρίον) 'kruha') huwa ġeneru estint ta 'slaths tal-art endemiċi għall-Amerika t'Isfel li għexu mill-Pliocene Bikrija sa tmiem il-Pleistocene Tard. Huwa magħruf l-aktar għall-ispeċi tat-tip ta' daqs iljunfant *Megatherium americanum*, magħruf primarjament mill-Pampas, iżda li jvarja fin-nofsinhar sal-Patagonja l-aktar tat-Tramuntana u lejn it-tramuntana lejn in-Nofsinhar tal-Bolivja matul il-Pleistocene Nofsani tard u l-Pleistocene tard.
Ċittadella tad-Dinastija Hồ

Iċ-**Ċittadella tad-Dinastija Hồ** (bil-Vjetnamiż: *Thành nhà Hồ*, chữ Nho: 城茹胡; magħrufa wkoll bħala l-Kastell ta' *Tây Đô/西都* jew il-Kastell ta' *Tây Giai*) hija fortizza tal-ġebel tas-seklu 15 W.K. f'Thanh Hóa, il-Vjetnam. Intużat bħala l-belt kapitali tal-Punent tad-dinastija Hồ (1398–1407) filwaqt li kienet ukoll ċentru politiku, ekonomiku u kulturali fis-seklu 16 sa 18. Tinsab fil-komun modern ta' Tây Giai, id-Distrett ta' Vĩnh Lộc, fil-Provinċja ta' Thanh Hóa, fir-reġjun tal-Kostal Ċentrali tat-Tramuntana tal-Vjetnam.

Il-Kastell ta' Tây Đô għandu għamla rettangolari. In-naħa tiegħu mit-Tramuntana għan-Nofsinhar hija twila 870.5 metru (2,856 pied) u n-naħa tiegħu mil-Lvant għall-Punent hija twila 883.5 metru (2,899 pied). Hemm erba' daħliet: waħda fin-Nofsinhar (id-daħla ta' quddiem), waħda fit-Tramuntana (id-daħla ta' wara), waħda fil-Lvant (id-daħla tax-xellug), u waħda fil-Punent (id-daħla tal-lemin). Id-daħla tan-Nofsinhar hija għolja 9.5 metri (31 pied) u wiesgħa 15.17-il metru (49.8 pied). Il-kastell inbena bi blokok tal-ġebel, kull waħda b'daqs medju ta' 2×1×0.7 metri (6.6×3.3×2.3 piedi). Għajr għad-daħliet tiegħu, il-kastell jinsab fi stat ta' fdalijiet.

Iċ-ċittadella nbniet fl-1397. Kienet magħmula minn ċittadella interna magħmula mill-ġebla tal-ġir, is-swar ta' barra ta' La Thanh u artal ta' 155 ettaru. Id-disinn u t-tiżjin tal-elementi arkitettoniċi f'termini ta' ġestjoni tal-ispazju kienu maħsuba biex joħorġu fid-dieher belt imperjali ċentralizzata mmexxija minn setgħa rjali, abbażi tal-Konfuċjaniżmu mħallat b'kultura Buddista. Il-kostruzzjoni tal-kastell saret skont il-prinċipji tal-*[[fengshui]]*. TIċ-ċittadella tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-27 ta' Ġunju 2011.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċittadella tad-Dinastija Hồ ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Gallerija

File:Cổng_Nam.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C%E1%BB%95ng_Nam.jpg|General view
File:Tay_Do_castle_South_gate.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tay_Do_castle_South_gate.JPG|South gate
File:Tay_Do_castle_North_gate.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tay_Do_castle_North_gate.JPG|North gate
File:Tay_Do_castle_East_gate.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tay_Do_castle_East_gate.JPG|East gate
File:Dan_da_thanh_Tay_Do.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dan_da_thanh_Tay_Do.png|A stone cannonball found in Tây Đô castle
File:12-gieng_vua-dan_te_nam_giao.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:12-gieng_vua-dan_te_nam_giao.JPG|King's Well 


## Referenzi
Qorti Rjali ta' Tiébélé

Il-**Qorti Rjali ta' Tiébélé** hija kumpless arkitettoniku tradizzjonali tal-poplu Kassena fir-raħal ta' Tiébélé, fir-Reġjun ta' Centre-Sud tal-Burkina Faso. Dan il-kumpless tradizzjonali jikkonsisti mir-residenza u mill-qorti tar-re tal-Kassena (*Pè*) u ta' membri oħra tal-familja rjali, mawżolej, imfakar, santwarji u strutturi tradizzjonali oħra tat-tajn u tal-ħuxlief bħal għelieqi sagri bis-siġar u spazji fil-beraħ imdawra bil-ġebel. L-istrutturi tat-tajn u tal-ħuxlief tal-kumpless huma magħrufa wkoll għall-ħitan impittrin u mżejnin b'mod tradizzjonali, tip ta' artiġjanat magħmul esklużivament min-nisa. Il-kumpless tal-qorti rjali tradizzjonali tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2024.

## [[Storja]]
Il-kumpless għandu iktar minn 500 sena, u ġie stabbilit għall-ħabta tas-seklu 16 minn Patyringomie, kap tal-poplu Mossi, grupp etniku li oriġina fl-inħawi ta' Loumbila fil-Burkina Faso ċentrali. Il-qorti rjali inizjalment tniżżlet bħala sit indikattiv tal-Burkina Faso fl-24 ta' Jannar 2012, fl-istess sena li żdiedet mal-Monumenti Dinjin li Jeħtieġu Protezzjoni, u finalment tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-26 ta' Lulju 2024, matul is-46 sessjoni tal-Kumitat ta' Wirt Dinji li saret f'New Delhi, l-Indja.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Qorti Rjali ta' Tiébélé ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2024.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Gallerija

File:Tiebele_village_in_Burkina_Faso_04.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tiebele_village_in_Burkina_Faso_04.jpg
File:Tiébélé_Habitat_Kassèna.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ti%C3%A9b%C3%A9l%C3%A9_Habitat_Kass%C3%A8na.JPG
File:BF-Tiébélé-Concession.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BF-Ti%C3%A9b%C3%A9l%C3%A9-Concession.jpg
File:Tiébélé_33.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ti%C3%A9b%C3%A9l%C3%A9_33.jpg


## Referenzi
HSBC Bank Malta

**HSBC Bank Malta plc** hija s-sussidjarja Maltija tal-kumpanija multinazzjonali Brittanika tas-servizzi bankarji u finanzjarji HSBC . Il-kumpanija għandha l-kwartieri ġenerali f'Ħal Qormi u topera fuq 12-il fergħa u uffiċċju madwar il-gżejjer ta' Malta u Għawdex . HSBC Bank Malta huwa parti mir-reġjun Ewropew fi ħdan l-HSBC u għalhekk jirrapporta lil  HSBC Bank plc .

L-HSBC Bank Malta ġie nnominat bħala Istituzzjoni Sinifikanti mid-dħul fis-seħħ tas -Superviżjoni Bankarja Ewropea lejn l-aħħar tal-2014, u b’konsegwenza ta’ dan huwa ssorveljat direttament mill- Bank Ċentrali Ewropew .  

## Storja
L-HSBC Malta tmur lura għall-bidu tal-operat fMalta mill-Anglo-Egyptian Bank (est. 1864), li ngħaqad mal-Bank Nazzjonali tal-Afrika t’Isfel u l-Bank Colonial (est. 1836) biex sar Barclays Bank Dominion Colonial Overseas fl-1925 wara li Barclays akkwista l-Bank Kolonjali meta akkwista l-Bank tal-Punent tagħha f’Londra11954. isem lil Barclays Bank D.C.O. u fl-1971 sar Barclays Bank International.

## Nazzjonalizzazzjoni
Fl-1975 il-gvern ta’ Malta nazzjonalizza l-operazzjonijiet ta’ Barclays Bank International f’Malta u semmieh mill-ġdid Mid-Med Bank, eżerċita l-għażla tiegħu li jixtri l-ishma li kien fadal ta’ Barclays f’Mid-Med fl-1979. 

Fl-1991 il-gvern Malti biegħ 33% tal-Mid-Med Bank lill-pubbliku u fl-1993 Mid-Med ikkwotat fil-Borża ta’ Malta. Mid-Med akkwistat 25% tal-Lohombus Bank, li jispeċjalizza fil-finanzjament tad-djar, fl-1995 flimkien mal-Bank tal-Finanzi tal-Investiment f’Malta. Mid-Med kisbet il-maġġoranza tal-Lohombus Bank f’Malta meta akkwistat 35% oħra tad-ditta fl-1996, l-istess sena li stabbiliet uffiċċju rappreżentattiv f’Londra.

## Mid-Med tingħaqad mal-Grupp HSBC
Midland Bank kien l-ewwel bank barrani li ngħata liċenzja bankarja illimitata f’Malta, fejn fetaħ fergħa f’Settembru 1996. Imbagħad fl-1999, Midland Bank akkwista s-sehem dirett ta’ 67.1% tal-gvern ta’ Malta f’Mid-Med, kif ukoll 2.7% tal-ishma indiretti tiegħu. Parti mill-ftehim kien li għalissa l-bank se jkompli jiġi kkwotat fl-istokk tas-suq ta’ Malta u li Midland ma kinitx se tagħmel offerta formali għall-kumplament tal-ishma iżda tista’ tixtri jekk azzjonisti oħra jagħżlu li jbigħu. Dak iż-żmien, il-bank Mid-Med kellu 60 uffiċċju u fergħa, 1,800 impjegat u kien l-akbar bank kummerċjali f’Malta. 

Meta l-HSBC ġab l-operazzjonijiet kollha tiegħu taħt isem komuni, Mid-Med saret HSBC Malta Bank plc. L-HSBC assorbi l-uffiċċji rappreżentattivi ta’ Mid-Med f’Dubaj, Milan, u l-Lussemburgu fl-uffiċċji tal-HSBC fil-pajjiżi rispettivi tagħhom iżda stabbilixxa “Malta Desk” f’diversi minn dawn il-pajjiżi. Lohombus Bank sar HSBC Malta (Home Loans) Ltd.

## Referenzi
Transport Malta

**Transport Malta** (uffiċjalment l-**Awtorità għat-Trasport f'Malta**) hija korp tal-gvern li jissorvelja t-trasport f'Malta. Jaqa’ taħt l-awtorità tal-Ministeru tat-Trasport u l-Infrastruttura Malti. Inħoloq fl-2010, u ħa f’idejh il-funzjonijiet preċedenti tal-Awtorità Marittima ta’ Malta, l-Awtorità Maltija għat-Trasport u d-Direttur u d-Direttorat tal-Avjazzjoni Ċivili. Transport Malta hija responsabbli mit-trasport bil-baħar, inkluża r-reġistrazzjoni tal-vapuri; u r-regolamentazzjoni tal-avjazzjoni ċivili. Fl-2018, ir-responsabbiltà għall-bini u l-manutenzjoni ta’ toroq u infrastruttura tat-trasport pubbliku ġiet trasferita minn Transport Malta għall-Infrastructure Malta. 

## Organizzazzjonijiet
Transport Malta hija magħmula minn dawn id-direttorati: 

* Direttorat tal-Istrateġija Integrata tat-Trasport 
* Direttorat tal-Portijiet u tal-Yachting 
* Direttorat tat-Tbaħħir Merkantili 
* Direttorat tat-Toroq u l-Infrastruttura (sal-2018) 
* Direttorat tat-Trasport bl-Art 
* Direttorat tal-Avjazzjoni Ċivili 
* Direttorat tas-Servizzi Korporattivi 
* Direttorat ta' l-Infurzar 
* Direttorat tat-Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni

Stampa:Malta Public Transport BUS 208.jpg|Direttorat tat-Trasport bl-Art (Xarabank/Talinja - karozzi tal-linja)
Stampa:Three Cities Ferry at Valletta terminal.jpg|Direttorat tal-Portijiet u tal-Yachting (Ferry u laneċ)
Stampa:Hannover Airport SmartLynx Airlines Malta Airbus A320-214 9H-SLD (DSC02503).jpg|Direttorat tal-Avjazzjoni Ċivili (Ajruplani u ħelikopters)


## Referenzi
Muhsin Hendricks

**Muhsin Hendricks** (Ġunju 1967 – 15 ta' Frar 2025) kien imam Sud-Afrikan, studjuż Iżlamiku u attivist tad-drittijiet LGBT. Huwa kien involut f'diversi gruppi ta' promozzjoni għall-Musulmani LGBT u kien favur aċċettazzjoni akbar tal-persuni LGBT fi ħdan l-Iżlam. Huwa meqjus bħala l-ewwel imam omosesswali fid-dinja, wara li ħareġ fl-1996. Hendricks sar vittma ta' reat ta' mibegħda f'Bethelsdorp, l-Afrika t'Isfel fi Frar 2025 u miet b'feriti ta' tiri f'inċident ta' sparatura.

## Referenzi
Knisja ta’ Santa Katarina, iż-Żurrieq

**Il-Knisja Arċipretali ta' Santa Katarina** hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana fiż-Żurrieq, Malta.

## Storja
Il-knisja parrokkjali oriġinali taż-Żurrieq tissemma għall-ewwel darba f'Ħal Millieri, dedikata l-Marija Annunzjata, fl-1436 mill-Isqof Senatore de Mello li ġie kkummissjonat biex jagħmel inventarju tal-knejjes parrokkjali f’Malta. Meta wieħed iqis iż-żieda fil-popolazzjoni tar-raħal, fl-1630 il-kappillan ta’ dak iż-żmien, Antonio Demos, beda jippjana għall-bini ta’ knisja ġdida fejn tinsab illum. Il-bini beda fl-1632-1633 taħt id-direzzjoni tar-Reverendu Matteolo Saliba, li kien ukoll il-perit tal-knisja l-ġdida. Il-knisja tlestiet fl-1658 wara 25 sena. 

Il-knisja hija mniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Xogħlijiet ta' l-arti

Il-knisja tinkludi numru ta’ pitturi ta’ Mattia Preti. Dawn jinkludu l-Martirju ta’ San Stiefnu, il-Martirju ta’ Sant’Andrija, il-Martirju ta’ Santa Katarina ta’ Lixandra, Missier Etern, iż-Żjara tal-Verġni lil Santa Eliżabetta, San Rokku, San Blas, San Duminku, San Nikola ta’ Tolentino u tal-Madonna tal-Grazzji. Il-Knisja tinkludi wkoll pittura tal-Madonna tal-Karmnu ta’ Antonio Zammit inawgurata fl-1908. L-istatwa titulari ta’ Santa Katarina ta’ Lixandra, li tmur mill-1818, saret minn Marjanu Gerada. Statwa oħra hija dik tal-Madonna tal-Karmnu magħmula minn Salvu Psaila u lesta fl-1842.

## Referenzi
University of Nicosia

**L-Università ta’ Nicosia** hija università privata li tinsab f’Nicosia, Ċipru. Bi kważi 12,000 student, hija l-akbar università fil-pajjiż.

F'Settembru tal-2007, l-Intercollege ħa dan l-isem u sussegwentement infired mill-bqija tal-Università. 

Il-kampus tal-università jestendi fuq aktar minn 100,000 metru kwadru. Wieħed mill-imsieħba tal-università huwa Merdian.

## Fakultà

* Arkitettura u servizzi relatati
* Ekonomija
* Komunikazzjoni u ġurnaliżmu
* Informatika
* Xjenza u teknoloġija tal-informazzjoni
* Teknoloġiji tekniċi
* Xjenzi Mediċi
* Xjenzi Soċjali u Arti Viżwali
* Arti u disinn

## Noti


## Links esterni
Websajt uffiċjali tal-Università ta' Nicosia
Knisja Santa Marija, Gudja

Il**-Knisja Arċipretali u Arċimatriċi tal-Assunzjoni ta' Marija** magħrufa bħala **l-Knisja Parrokkjali ta' Santa Marija** hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana Barokka. Din il-knisja taqdi lir-raħal tal-Gudja, f'Malta .

## Storja
Il-parroċċa ta' Bir Miftuħ, illum parti mill-Gudja, kienet waħda mill-parroċċi medjevali msemmija fir-rapport tal-Isqof De Mello fl-1436. Il-knisja parrokjali dak iż-żmien kienet għadha dik ta' Santa Marija ta' Bir Miftuħ. Wara li kibret il-popolazzjoni, il-poplu Gudjan iddeċieda li jmexxi l-knisja parrokkjali għaċ-ċentru tar-raħal u mhux fiċ-ċentru Medjevali. B' hekk fl-1656 beda l-pjan għal bini ta' knisja ġdida, dik preżenti llum il-ġurnata fuq il-pjanti ta' Tumas Dingli. Il-knisja tlestiet fl-1666 u ġiet ikkonsagrata fil-11 ta' Diċembru tal-1785 mill-isqof Labini.  Fl-1858 ġie deċiż li jitneħħa l-kampnar li fassal Tumas Dingli u minflok jinbena kampnar fuq wara fil-ġenb tal-knisja. Dan il-kampnar hu fuq stil neoklassiku, fuq il-pjanta tal-inġinier Ingliż William Baker u mibni mill-mastru Gudjan Rużar Formosa. Il-kampnar illum il-ġurnata hu magħruf bħala l-kampnar ta' William Baker imma fil-passat kien aktar magħruf bħala l-kampnar il-qadim.
Punti estremi ta’ Malta

Din hija lista ta' **punti estremi ta' Malta** . Il-punti li huma l-aktar 'il bogħod fit-tramuntana, in-nofsinhar, fil-lvant jew fil-punent minn kwalunkwe post ieħor. Malta hija komposta minn arċipelagu ta’ seba’ gżejjer.

## Punti estremi tar-Repubblika ta’ Malta

* L-iktar punt tat-tramuntana – Reqqa Point, Għawdex ()
* Northernmost settlement – Ħaż-Żebbuġ, Għawdex ()
* L-iktar punt tan-Nofsinhar – Filfla ()
* Is-settlement tan-Nofsinhar – Birżebbuġa, Malta ()
* L-iktar punt tal-Punent – San Dimitri Point, Għawdex
* L-aktar qagħda tal-Punent – San Lawrenz, Għawdex ()
* L-iktar punt tal-Lvant – Marsaskala, Malta ()
* Insedjament l-aktar tal-Lvant – Marsaskala, Malta ()

## Elevazzjoni
* L-ogħla punt – Ta’ Dmejrek, Malta, f’253 m. 
* L-iktar punt baxx – il-Baħar Mediterran, f’0 m.
Reġjun tal-Port, Malta

Ir **-Reġjun tal-Port** huwa wieħed mis-sitt reġjuni ta' Malta . Ir-reġjun jinsab fil-parti tax-Xlokk tal- gżira ewlenija ta' Malta . Ir-reġjun imiss mar -Reġjuni tal-Lvant u tan-Nofsinhar.

Inħoloq mill - Att Nru XIV tal - 2019 minn parti mir - Reġjun tax - Xlokk, u sar effettiv fl - 2022 

## Kunsill Lokali

* Birgu (*Città Vittoriosa*)
* Bormla (*Città Cospicua*)
* Fgura
* Furjana (*Città Vilhena*)
* Kalkara
* Raħal Ġdid
* L-Isla (*Città Invicta*)
* Ħal Tarxien
* Valletta (*Città Umilissima*)
* Xgħajra
* Ħaż-Żabbar (*Città Hompesch*)

## Referenzi
Joe Flaherty

**Joseph** "**Joe**" **O'Flaherty** (Pittsburgh, Pennsylvania, Stati Uniti, 21 ta' Ġunju, 1941) huwa attur Amerikan.
Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii

Is-**Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsabu fil-Peniżola ta' Kii fil-Ġappun.

## Kriterji tal-għażla
Il-postijiet u l-mogħdijiet ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu bbażati skont l-importanza storika u moderna tagħhom fil-pellegrinaġġi reliġjużi. Is-sensiela ta' siti li jiffurmaw dan is-Sit ta' Wirt Dinji huma magħrufin għall-fużjoni tat-twemmin Xintoist u Buddist, u jirrappreżentaw storja ddokumentata sew ta' iktar minn 1,200 sena. Ix-xenarju naturali tal-Peniżola ta' Kii tqies ukoll, bil-bosta nixxigħat, xmajjar u kaskati. Teknikament, l-istrutturi indipendenti fit-tempji u fis-santwarji ġew innominati għal din ir-raġuni u mhux bħala kumpless sħaħ. Xi sezzjonijiet mill-mogħdijiet ġew inklużi, iżda mhux il-mogħdijiet kollha. B'kollox intgħażlu 242 element mis-siti u mir-rotot ta' pellegrinaġġ.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004 u s-sit ġie estiż fl-2016.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Komponenti

## Referenzi
Shiretoko

**Shiretoko** jew il-**Park Nazzjonali ta' Shiretoko** (bil-Ġappuniż: 知床国立公園, *Shiretoko Kokuritsu Kōen*) ikopri l-biċċa l-kbira tal-Peniżola ta' Shiretoko fit-tarf tal-Grigal tal-gżira ta' Hokkaidō, il-Ġappun. Il-kelma "Shiretoko" ġejja minn kelma bl-Ainu "sir etok", li tfisser "il-post fejn l-art tibqa' ħierġa 'l barra".

Dan is-sit huwa wieħed mill-iżjed inħawi remoti fil-Ġappun, u l-biċċa l-kbira tal-peniżola hija aċċessibbli bil-mixi jew bid-dgħajsa biss. Shiretoko huwa magħruf l-iktar għax jospita l-ikbar popolazzjoni ta' orsijiet kannella fil-Ġappun, u għax joffri veduti tal-Gżira ta' Kunashiri, b'sjieda kkontestata bejn il-Ġappun u r-Russja. Shiretoko jospita bosta għasafar, bħall-ajkla ta' Steller u l-ajkla ta' denbha abjad, kif ukoll annimali tal-baħar bħall-bumarin tat-tikek, l-orka u l-gabdoll. Il-park fih kaskata b'fawwara termali magħrufa bħala l-Kaskati ta' Kamuiwakka (bl-Ainu: カムイワッカの滝, *Kamuiwakka-no-taki*). *Kamui wakka* bl-Ainu tfisser "l-ilma tal-allat".

Il-foresti tal-park huma foresti miti u subalpini mħallta; l-ispeċijiet prinċipali tas-siġar jinkludu l-abit ta' Sakhalin (*Abies sachalinensis*), il-betula ta' Erman (*Betula ermanii*) u l-ballut tal-Mongolja (*Quercus mongolica*). Lil hinn mil-limitu tal-foresti hemm irqajja' impenetrabbli ta' siġar nani taż-żnuber tas-Siberja (*Pinus pumila*).

Fl-2005 l-inħawi tal-park tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bil-parir li s-sit jiġi żviluppat b'mod konġunt mal-Gżejjer Kuril tar-Russja bħala "Park ta' Wirt Dinji tal-Paċi". It-tniżżil tas-sit fil-lista bħala wirt naturali tqies mill-Ainu indiġeni bħala kontradizzjoni tal-istorja twila ta' insedjament tal-Ainu fl-inħawi tal-park.

Iċ-Ċentru Naturali tal-Park Nazzjonali ta' Shiretoko jinsab f'Shari. Iservi bħala ċentru għall-viżitaturi u jinkludi filmat dwar il-park, ristorant u ħanut tat-tifkiriet.

## Karatteristiċi naturali prinċipali

* Il-Muntanja Rausu;
* il-Kaskati ta' Kamuiwakka.

## Sit ta' Wirt Dinji
Shiretoko ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Referenzi
Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata

Il-**Gżira Sagra ta' Okinoshima u** **s-Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata** (bil-Ġappuniż:「神宿る島」宗像・沖ノ島と関連遺産群) huma grupp ta' siti fil-Majjistral ta' Kyūshū, il-Ġappun, li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

## Sfond
It-tliet Munakata kami jingħad fil-*Kojiki* u fin-*Nihon Shoki* li huma l-ulied bniet ta' Amaterasu, prodotti mid-divinità femminili tax-xemx malli kkonsmat xi xwabel ġganteski. Okitsu-Miya fil-gżira ta' Okinoshima hija parti mill-kumpless tas-santwarju tax-Xintoiżmu ta' Munakata Taisha; fil-gżira ma nbniet l-ebda binja ta' santwarju formali; minflok borġ ġebel jew *yorishiro* pprovda l-enfasi għall-venerazzjoni. Iktar minn 80,000 artefatt ġew depożitati bħala ritwal fis-sit mis-sekli 4 sa 10 W.K. Dawn ġew iddeżinjati bħala Teżor Nazzjonali. Jinkludu mirja u pinnakli tal-bronż bl-irjus tad-draguni miċ-Ċina tal-perjodu Wei; ċrieket tad-deheb u xedd taż-żwiemel simili għal dawk li nstabu fl-oqbra Silla fil-Korea; u frammenti ta' skutella tal-ħġieġ mill-Persja ta' żmien is-Sassanidi. Il-klan ta' Munakata (bil-Ġappuniż: 宗像氏), mexxejja lokali setgħana, kellhom il-kontroll tar-rotta tul il-kontinent u kienu "jissorveljaw ir-ritwali". Huwa maħsub li l-bosta *kofun* jew tumbati funebri fl-inħawi kienu l-oqbra tagħhom.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti

## Komponenti oriġinali
Is-siti li ġejjin kienu inklużi fin-nominazzjoni oriġinali, iżda ġew esklużi mid-deżinjazzjoni finali:

## Referenzi
Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki

Is-**Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki** (bil-Ġappuniż: 長崎と天草地方の潜伏キリシタン関連遺産) huma grupp ta' tnax-il monument fil-Prefetturi ta' Nagasaki u ta' Kumamoto marbuta mal-istorja tal-Kristjaneżmu fil-Ġappun. Il-knejjes ta' Nagasaki huma uniċi peress li kull waħda minnhom tirrakkonta ġrajja dwar it-tqanqil mill-ġdid tal-Kristjaneżmu wara perjodu twil ta' tgħakkis uffiċjali.

Is-sit indikattiv inizjali fl-2007 kien imsejjaħ Knejjes u Siti Kristjani f'Nagasaki, iżda fit-30 ta' Jannar 2018 is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

In-nominazzjoni inizjali kienet tinkludi 26 komponent; madankollu, wara kunsiderazzjoni mill-ġdid il-Prefettura ta' Nagasaki naqset l-ammont għal 13-il komponent u finalment ġew rikonoxxuti 12-il komponent. It-tħassib dwar is-Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki ġew diskussi b'mod wiesa' fil-letteratura akkademika.

## Kristjaneżmu fil-Ġappun
Il-Kristjaneżmu wasal fil-Ġappun fl-1549 W.K. permezz tal-missjunarju Ġiżwita Francis Xavier. It-twemmin ġdid infirex minn Nagasaki, u bosta kkonvertew għar-reliġjon il-ġdida, fosthom għadd ta' *daimyōs*. Toyotomi Hideyoshi, li dak iż-żmien kien magħruf bħala Tokugawa Ieyasu, ippersegwita dawk kienu jixhdu li kienu Kristjani. Wara r-Ribelljoni ta' Shimabara tal-1637–1638, it-tgħakkis uffiċjali tal-prattiki Kristjani ġie abbinat ma' politika ta' seklużjoni nazzjonali li damet madwar żewġ sekli. Bil-wasla tas-setgħat tal-Punent u l-ftuħ mill-ġdid tal-Ġappun fis-snin 50 tas-seklu 19, flimkien mar-riformi tar-Restawr tal-Meiji, l-attività missjunarja ġiet imġedda u għadd ta' Kristjani li kienu jgħixu fil-moħba reġgħu tfaċċaw. Il-Katidral ta' Ōura tal-1864 huwa l-ewwel mill-knejjes li nbnew fis-snin ta' wara.

Fit-30 ta' Ġunju 2018, il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Shinzo Abe rringrazzja lill-UNESCO tal-aħbar taż-żieda tas-Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u ddikjara pubblikament li s-Siti Kristjani Moħbija "jirrappreżentaw l-"għamla" ta' twemmin li huwa uniku fil-Ġappun u li tassew huma wirt dinji uniku għall-umanità kollha".

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2018.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti

## Komponenti nominati preċedentement
Din il-lista tikkonsisti mill-komponenti li ġew nominati fl-imgħoddi, iżda attwalment mhumiex parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Referenzi
Melilla

**Melilla** hija belt Spanjola fl-Afrika ta' Fuq, separata minn Spanja bil-Baħar Mediterran. Kienet exclave li tappartjeni lil Spanja, u mdawra kompletament mill -Marokkini, li emmnu li kellha tappartjeni għalihom. Ceuta hija belt oħra bħal din. Sakemm saret belt indipendenti fl -1995, kienet parti mill-Provinċja ta' Malaga.

Għandu erja tal-wiċċ ta 'madwar 20 kilometru kwadru, u popolazzjoni ta' 70,000 ruħ.
Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun

Is-**Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun** (bil-Ġappuniż: 北海道・北東北の縄文遺跡群) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jikkonsisti minn 17-il sit arkeoloġiku tal-perjodu ta' Jōmon f'Hokkaidō u fit-Tramuntana ta' Tōhoku, il-Ġappun. Il-perjodu ta' Jōmon dam għal iktar minn 10,000 sena, u rrappreżenta "l-istili ta' għajxien sedentarji preagrikoli u kultura spiritwali kumpless ta' poplu preistoriku".

Is-sit tniżżel għall-ewwel darba bħala sit indikattiv tal-pajjiż fl-2009. Fl-2021, l-ICOMOS irrakkomandat li s-sit jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju b'nominazzjoni riveduta ta' 17-il komponent. Eventwalment, is-sit sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-27 ta' Lulju 2021.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Komponenti
Il-komponenti kollha tas-Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun ġew iddeżinjati għal protezzjoni skont il-Liġi għall-Protezzjoni tas-Siti Kulturali, bħala Siti Storiċi jew Siti Storiċi Speċjali.

## Referenzi
Moskea Antika ta' Edirne

Il-**Moskea Antika ta' Edirne** (bit-Tork: *Eski Camii*), magħrufa wkoll bħala l-**Moskea l-Kbira ta' Edirne** (bit-Tork: *Ulucami*), hija moskea Ottomana tal-bidu tas-seklu 15 li tinsab f'Edirne, it-Turkija.

## Deskrizzjoni
Il-Moskea Antika ta' Edirne nbniet skont l-ordni tal-Emir Süleyman, u tlestiet taħt it-tmexxija ta' ħuh, is-Sultan Mehmet I. Il-moskea tinsab fiċ-ċentru storiku tal-belt, qrib is-suq u moskej storiċi prominenti oħra bħall-Moskea ta' Selimiye u l-Moskea ta' Üç Şerefeli. Il-Moskea Antika ta' Edirne hija msaqqfa b'9 koppli mirfuda fuq erba' kolonni. Oriġinarjament, il-moskea kellha minaret wieħed; l-itwal minaret inbena iktar 'il quddiem minn Murat II. Il-moskea m'għandix bitħa interna u hija aċċessibbli minn tliet daħliet. Il-moskea minn ġewwa hija mżejna b'opri kbar tal-kalligrafija.

## Gallerija

File:20120604_Edirne_view_from_the_top_of_the_Minaret_of_Selimiye_Mosque_Edirne_Turkey_Panoramic_(cropped).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20120604_Edirne_view_from_the_top_of_the_Minaret_of_Selimiye_Mosque_Edirne_Turkey_Panoramic_(cropped).jpg|Aerial view of the mosque
File:EskiCamiEdirne_(2).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EskiCamiEdirne_(2).JPG|Side view of the mosque, showing the domed prayer hall preceded by a portico (right)
File:Eski_Cami.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eski_Cami.jpg|View of the front portico, with mural calligraphy of the word "Muhammad"
File:Dcp7323-Edirne-Eski_Camii_Allah.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dcp7323-Edirne-Eski_Camii_Allah.jpg|Mural calligraphy of the word "Allah", front portico
File:Edirne_Old_Mosque_0098.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Edirne_Old_Mosque_0098.jpg|Interior of the mosque, looking from the entrance towards the *mihrab*
File:Eski_Mosque_Edirne_2881.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eski_Mosque_Edirne_2881.jpg|One of the nine domes of the mosque
File:Edirne_Old_Mosque_march_2017_2853.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Edirne_Old_Mosque_march_2017_2853.jpg|Interior of the mosque (with *minbar* on the left)


## Iktar qari

* Goodwin, Godfrey (1971). *A History of Ottoman Architecture*. New York: Thames & Hudson. pp. 55–57. .

* Kuban, Doğan (2010). *Ottoman Architecture*. Tradott minn Mill, Adair. Antique Collectors' Club. pp. 138–141. .

* Öney, Gönül; Bulut, Lale; Çakmak, Şakir; Daş, Ertan; Demir, Aydoğan; Demiralp, Yekta; Kuyulu, İnci; Ünal, Rahmi H. (2010). "VIII. 1. c Eski Mosque". *Early* *Ottoman Art: The Legacy of the Emirates. Islamic Art in the Mediterranean* (2nd ed.). Museum With No Frontiers. .

## Referenzi
Miroslav Řepa

**Miroslav Řepa** (twieled fl-24 ta' Frar 1930 – miet fis-7 ta' Ġunju 2023) kien arkitett Ċek.

## Ħajja u karriera
Miroslav Řepa twieled f'Pardubice u kien iben l-arkitett Karel Řepa. Huwa kiseb lawrja fl-arkitettura mill-Università ta' Karlu u mbagħad iggradwa mill-Akkademja tal-Belle Arti ta' Praga. L-ewwel proġett tiegħu kien it-Teatru tal-Belt ta' Zlín. Fost ix-xogħlijiet ewlenin tiegħu, kien hemm ir-restawr tat-Teatru tal-Lvant tal-Boemja f'Pardubice, u r-rinnovazzjoni tat-Teatru Nazzjonali ta' Praga. Huwa ddisinja l-paviljuni Ċekoslovakki għall-Espożizzjoni ta' Montreal tal-1967 (flimkien mal-arkitett Vladimír Pýcha) u għall-Espożizzjoni ta' Osaka tal-1970, u kien id-direttur tekniku tal-Espożizzjoni ta' Sivilja tal-1992.

Řepa miet fis-7 ta' Ġunju 2023 tal-età ta' 93 sena.

## Referenzi
Park Nazzjonali ta' Kiskunság

Il-**Park Nazzjonali ta' Kiskunság** (bl-Ungeriż: *Kiskunsági Nemzeti Park*) huwa park nazzjonali fil-medda interfluvjali tad-Danubju u tat-Tisza, l-iktar fil-Kontea ta' Bács-Kiskun, l-Ungerija. Inħoloq fl-1975 u ġie ddikjarat bħala Riżerva ta' Bijosfera mill-UNESCO. Il-park ikopri erja ta' 530 km2 u huwa estiż tul ir-reġjun kollu ta' Cumania ż-Żgħira (Kiskunság) tal-Pjanura l-Kbira Ungeriża.

## Karatteristiċi
Il-park mhuwiex territorju uniku, iżda jinkludi seba' unitajiet li ma jmissux ma' xulxin u li huma sparpaljati.

Waħda minnhom hija l-Pustza ta' Kiskunság fejn jiġu organizzati avvenimenti annwali biex terġa' titqanqal il-ħajja tar-ragħa tal-imgħoddi u d-drawwiet tat-trobbija u tat-tnissil tal-bhejjem tal-ifrat.

Unità oħra hija l-Lag ta' Kolon qrib ir-raħal ta' Izsák. Dan huwa famuż għall-fkieren tal-art tal-imraġ, għar-russetti, għall-meded mhux mimsusa tal-qasab u għal disa' speċijiet ta' orkidej li jikbru fil-qrib. Fenomenu naturali interessanti huma l-għaram tar-ramel qrib Fülöpháza. Jingħad li jiċċaqilqu meta l-kundizzjonijiet tar-riħ ikun favorevoli.

## [[Ġeografija]]

Il-lagi alkaliċi tal-Cumania ż-Żgħira jinsabu qrib Fülöpszállás u Szabadszállás. Il-flora u l-fawna uniċi tagħhom għandhom valur speċjali. Ix-xifa, il-wiżż u l-fra servjent ibejtu fl-inħawi. Il-lagi jipprovdu kenn temporanju għal għexieren ta' eluf ta' għasafar tal-passa. Din il-ġenna tal-ornitologi hija wkoll Riżerva ta' Bijosfera tal-UNESCO. Il-Lag ta' Szelid qrib Kalocsa, il-Lag ta' Vadkert qrib Soltvadkert, il-Lag ta' Fehér u l-Lag ta' Sós f'Kiskunhalas huma postijiet ideali għall-għawm u għall-kampeġġ.

Hemm bosta mogħdijiet turistiċi għall-mixi, mogħdijiet għall-istudju u postijiet għall-osservazzjoni tan-natura fi ħdan il-park nazzjonali; dawn kollha jikkontribwixxu għal esperjenza unika fil-Park Nazzjonali ta' Kiskunság. Iċ-ċentru prinċipali għall-viżitaturi tal-Park Nazzjonali ta' Kiskunság jissejjaħ "Dar tan-Natura" u jinsab f'Kecskemét.

## Gallerija

File:Himantopus_himantopus_PA021319.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Himantopus_himantopus_PA021319.jpg|Black-winged stilt
File:European_roller.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_roller.jpg|European roller
File:Schlingnatter.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schlingnatter.jpg|*Coronella austriaca* (smooth snake)
File:(MHNT) Menyanthes trifoliata - Jardin Botanique Henri GAUSSEN.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fieberklee2.jpg|*Menyanthes*
File:Romkert_Ópusztaszer_3.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Romkert_%C3%93pusztaszer_3.JPG|Open-air museum in Ópusztaszer
File:White_tailed_eagle.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:White_tailed_eagle.jpg|White-tailed eagle
File:Dabao.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dabao.jpg|Great bustard


## Referenzi