Samoa

Is-**Samoa** hi nazzjon fl-Oċean Paċifiku. Il-belt kapitali hi Apia.
Is-Samoa (bl-Ingliż: Samoa; Samoan: Sāmoa), uffiċjalment l-Istat Indipendenti tas-Samoa (bl-Ingliż: l-Istat Indipendenti tas-Samoa; is-Samoan: Malo Sa'oloto Tuto'atasi jew Sāmoa), huwa pajjiż gżira tal-Oċeanja integrat fil-Polineżja . Il-belt kapitali u l-aktar popolata tagħha hija Apia, fuq il-gżira ta' Upolu.

Magħruf qabel bħala Samoa Ġermaniża mill-1910 sal-1914 u Samoa tal-Punent mill-1914 sal-1997, huwa pajjiż li jinkludi l-parti tal-punent tal-arċipelagu Samoan fin-Nofsinhar tal-Paċifiku. Kisbet l-indipendenza minn New Zealand fl-1962. Iż-żewġ gżejjer ewlenin tal-pajjiż huma Upolu u Savai'i.

Is-Samoa ddaħħlet fin-NU fil-15 ta' Diċembru, 1976. L-arċipelagu kollu tas-Samoan, inkluż is-Samoa Amerikana, kien magħruf bħala l-“Gżejjer tan-Navigatur” minn esploraturi Ewropej tas-seklu 19 minħabba l-ħila tas-Samoan fin-navigazzjoni. Minħabba ż-żona tal-ħin tagħha, Samoa bħalissa hija l-ewwel pajjiż li ndaqq fis-Sena l-Ġdida flimkien ma' Kiribati.


File:Flag of Samoa.svg|Il-bandiera tas-Samoa
File:Coat of arms of Samoa.svg|tarka tas-Samoa
File:Samoa on the globe (Polynesia centered).svg|Mappa tas-Samoa
File:Samoa District borders (numbered).png|Organizzazzjoni territorjali tas-Samoa
File:Samoa Regions map.png|Organizzazzjoni territorjali tas-Samoa
File:Samoa - Apia Govt buildings.jpg|Apia
File:Ws-map.png|Mappa tas-Samoa
File:Samoa map 800px.png|Mappa tas-Samoa
File:Samoa in its region.svg|Mappa tas-Samoa
File:Sketch map Samoa in the Pacific.jpg|Mappa tas-Samoa


## Data
Motto: Faavae i le Atua Samoa (Samoan: "Samoa tistrieħ fuq Alla"); Innu: The Banner of Freedom (Ingliż: "Il-bandiera tal-libertà"); Kapital (u l-aktar belt popolata): Apia 13°50′00″S 171°50′00″W; Lingwi Uffiċjali: Samoan u Ingliż; Ġentili: Samoan, -a; Forma ta' Gvern: monarkija elettiva parlamentari unitarja; Kap tal-Istat: Sualauvi II; Prim Ministru tas-Samoa: Naomi Mata'afa; Korp Leġiżlattiv: Assemblea Leġiżlattiva tas-Samoa; Indipendenza; Iddikjarata minn New Zealand fl-1 ta' Jannar 1962; Żona (165 pożizzjoni): 2,831 km²; Ilma (%): 0.3%; Kosta: 403 km; L-Ogħla Punt: Mauga Silisili; Popolazzjoni stmata (189 pożizzjoni) (2016): 195,843 abitant; Ċensiment (2011): 187,820 abitant; Densità (stmata): 69.18 ab./km²; PGD ​​(PPP) (181 post) (2018): US$ 1,188 miljun; Per capita: US $ 5,962; PGD ​​(nominali) (180 post) (2018): US$ 881 miljun; Per capita: US $ 4,420; HDI (2021): Tnaqqis 0.707 3​ (111th) – Għoli; Munita: Tālā (WS$, WST); Żona tal-Ħin: UTC+13; Kodiċi ISO: 882 / WSM / WS; Dominju tal-Internet: .ws; Kodiċi tat-telefon: +685; Prefiss tar-radju: 5WA-5WZ; Kodiċi IOC: SAM ; Membru: NU. Commonwhealt, PIF.

## Etimoloġija
L-oriġini eżatta tal-isem hija inċerta, b'diversi verżjonijiet.

Skond wieħed minnhom, Samoa hija verżjoni qasira ta 'Sa-IA-Moa, li tittraduċi mill-lingwa Samoan bħala "sagru għal Moa". Din il-verżjoni hija relatata ma 'leġġenda Polinesjana, li fiha l-alla tal-univers Tangaloa kellu tifel jismu Moa u tifla jisimha Lou. Meta Lou jiżżewweġ, għandu tifel jismu Lu, jismu wkoll Lou. Lejl wieħed, waqt li kienu jorqdu, Tangaloa semgħet lin-neputi tagħha jkanta l-kliem “Moa-Lu, Moa-Lu”. Wara xi żmien, biddel il-proċedura tiegħu u beda jkanta “Lu-Moa, Lu-Moa”, jiġifieri, poġġa ismu qabel dak ta' ziju Moa. Tagaloa sema' dan, u rrabja ħafna, billi ħaseb li neputi kien arroganti ħafna. Huwa talab lil Lu biex tobrox dahru. Meta Lu beda jagħmel hekk, Tagaloa ħa lit-tifel u beda jsawwtu. Mwerwra, Lu ħarab u mar jgħix fid-Dinja. Tagaloa wissieh ukoll li għandu jonora lil zijuh Moa. Lu, darba fid-Dinja, ftakar fil-mandat tan-nannu tiegħu u ddeċieda li jsemmi d-dar il-ġdida tiegħu "Sa-IA-Moa". Maż-żmien dan l-isem sar Samoa.

Madankollu, fost in-nies tal-lokal hemm verżjoni aktar popolari. Is-Samoans jindikaw li "Moa" tfisser "ċentru" jew "tiġieġ" (għalkemm fil-Gżejjer Manu'a, il-kelma mhix użata f'dan il-kuntest, fejn il-kelma għal "tiġieġ" hija "Manu"). Għalhekk, l-isem tal-pajjiż jista 'jiġi tradott mil-lingwa Samoan bħala "ċentru sagru tal-univers" jew bħala "post ta' Moa" (Moa - għasfur lokali li jidher qisu tiġieġ).

Barra minn hekk "Moa" huwa kunjom, li huma detenturi tat-titolu rjali Tuimana.

## Storja

L-storja tas-Samoa bdiet meta l-immigranti mill-Gżejjer Lau fil-Lvant tal-Fiġi waslu fil-Gżejjer Samoan madwar 3,500 sena ilu, u minn hemm stabbilixxew fil-bqija tal-Polineżja. Il-kuntatt mal-Ewropej beda fis-snin bikrija tas-seklu 18, iżda ma intensifikax sal-wasla tan-negozjanti u missjunarji Brittaniċi madwar l-1830.

### Perjodu kolonjali

Matul is-seklu 19, ir-Renju Unit, il-Ġermanja u l-Stati Uniti għamlu talba għal partijiet tar-Renju tas-Samoa, u stabbilixxew postijiet tal-kummerċ.

Ir-Re Malietoa Laupepa miet fl-1898 u warajh Malietoa Tooa Mataafa. Il-konsli tal-Istati Uniti u r-Renju Unit approvaw lil Malietoa Tanu, iben Laupepa, bħala l-monarka l-ġdid. Vapuri tal-gwerra Amerikani u Ingliżi, inkluża l-USS Philadelphia, ibbumbardjaw lil Apia fil-15 ta’ Marzu, 1899.

Fil-Konvenzjoni Tripartita tas-Samoa, kummissjoni konġunta ta' tliet membri, Bartlett Tripp għall-Istati Uniti, C.N.E. Eliot, C.B. għar-Renju Unit, u Freiherr Speck von Sternberg għall-Imperu Ġermaniż, qablu li jaqsmu l-gżejjer. Il-Ġermanja rċeviet il-parti tal-punent (aktar tard magħrufa bħala Samoa tal-Punent, illum Samoa biss), li kien fiha Upolu u Savaii u gżejjer oħra li jmissu magħhom. Dawn il-gżejjer bdew jissejħu Samoa Ġermaniża. L-Stati Uniti aċċettati Tutuila u Manu'a, li llum jiffurmaw it-territorju tas-Samoa Amerikana. Ir-Renju Unit ċeda t-talbiet tiegħu fis-Samoa, bi skambju li l-Ġermaniżi ċedew il-protettorati tagħhom fit-Tramuntana tal-Gżejjer Solomon. Il-monarkija kienet mifruda mill-istat.

Mill-1908, bit-twaqqif tal-moviment Mau ("Opinjoni"), is-Samoans tal-Punent bdew jitolbu l-indipendenza. Ftit wara li faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, f'Awwissu 1914, New Zealand bagħtet forza spedizzjonarja biex tieħu u tokkupa s-Samoa Ġermaniża. Għalkemm l-Imperu Ġermaniż irrifjuta li jgħaddi uffiċjalment il-gżejjer, ma kien hemm l-ebda reżistenza u l-okkupazzjoni seħħet mingħajr ebda ġlied. New Zealand kompliet l-okkupazzjoni tagħha tas-Samoa tal-Punent matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Fl-1919, taħt it-Trattat ta’ Versailles, il-Ġermanja abbandunat it-talbiet tagħha għall-gżejjer.

### Indipendenza
New Zealand amministrat Samoa tal-Punent taħt mandat tal-Lega tan-Nazzjonijiet u mbagħad taħt trusteeship tan-NU sakemm il-pajjiż kiseb l-indipendenza fl-1 ta' Jannar 1962, taħt l-isem ta' Samoa tal-Punent. Is-Samoa kienet l-ewwel nazzjon Polinesjan li rrestawra l-indipendenza fis-seklu 20.

F'Lulju 1997 il-Kostituzzjoni ġiet emendata biex jinbidel l-isem tal-pajjiż minn "Samoa tal-Punent" għal "Samoa". Is-Samoa kienet magħrufa sempliċement bħala Samoa fin-NU minn mindu ngħaqad mal-organizzazzjoni fl-1976. It-territorju ġar tal-Istati Uniti tas-Samoa Amerikana pprotesta kontra l-bidla, u ħass li din it-tibdil tal-isem naqqset l-identità Samoana tagħha stess. Iċ-ċittadini tas-Samoa Amerikana għadhom jużaw it-termini "Western Samoan" u "Western Samoans".

### seklu XXI
Fl-2002 Helen Clark, dak iż-żmien il-Prim Ministru ta' New Zealand, formalment skużat ruħha għal żewġ inċidenti waqt l-amministrazzjoni ta' dan il-pajjiż: minn naħa, in-nuqqas ta' kwarantina ta' bastiment li ttrażmetti l-influwenza fl-1919, li wassal għal epidemija li qerdet parti mill-popolazzjoni Samoana, u, min-naħa l-oħra, l-isparatura ta' mexxejja tal-moviment paċifista Mau waqt purċissjoni ċerimonjali fl-1926.

Ir-Re Malietoa Tanumafili II miet fit-12 ta' Mejju 2007 fl-età ta' 94 sena, wara li żamm il-Kap tal-Istat mill-mewt tat-tieni “kap kbir” fl-1963. Is-suċċessur tiegħu ġie maħtur mill-Parlament għal terminu  ta' 5 snin it-titolu O le Ao o le Malo, iżda billi llimita l-mandati tal-Kap tal-stat għal 5 snin, minn dakinhar, is-Samoa saret, de facto, repubblika.
 
Fis ta' Settembru, 2009 is-Samoa bidlet id-direzzjoni tat-traffiku lejn ix-xellug għal raġunijiet ekonomiċi, peress li tagħmel dan tnaqqas l-ispiża tal-importazzjoni ta' karozzi orħos (drive-lemin) minn pajjiżi fil-qrib bħall-Awstralja, New Zealand jew il-Ġappun, pajjiżi li tagħhom sens ta' ċirkolazzjoni jinsab fuq ix-xellug u fejn, bl-eċċezzjoni tal-Ġappun, joqogħdu komunitajiet importanti ta' Samoans.

Fid-29 ta' Diċembru, 2011 is-Samoa bidlet il-kalendarju tagħha jum ‘il quddiem, li għalih il-pajjiż mexa lejn il-punent tal-Linja tad-Data Internazzjonali, u b’hekk biddel iż-żona tal-ħin tagħha. Iż-żona tal-ħin preċedenti kienet ġiet miftiehma fl-4 ta' Lulju 1892, biex taħdem f' linja ma' negozjanti Amerikani bbażati f'Kalifornja. Din il-bidla saret biex tgħin lill-pajjiż jagħti spinta lill-ekonomija tiegħu, bil-għan li jsir negozju maċ-Ċina, l-Awstralja u New Zealand. Samoa qabel kienu 21 siegħa wara Sydney, iżda dan il-bidu jfisser li huma tliet sigħat quddiem. Dan ifisser li fis-Samoa ma kinitx teżisti fit-30 ta’ Diċembru 2011 u daħlet direttament fil-31 ta' Diċembru, biex minn dakinhar 'l quddiem is-Samoa marret milli tkun waħda mill-aħħar Stati li daħlet f'ġurnata waħda, biex saret waħda mill-ewwel . Fl-aħħar nett, u minħabba dan, is-Samoa kienet ukoll l-ewwel pajjiż li daħlet fl-2012. Tokelau iddeċidiet ukoll li ssegwi l-pass tas-Samoa fir-rigward taż-żona tal-ħin tagħha.

## Gvern u politika

Is-Samoa tifforma repubblika parlamentari elettiva u indipendenti. Il-Kostituzzjoni tal-1960, li daħlet fis-seħħ formalment wara l-indipendenza tal-pajjiż, hija bbażata fuq id-demokrazija parlamentari tar-Renju Unit, modifikata biex tqis id-dwana tas-Samoa. Iż-żewġ kapijiet kbar tas-Samoan sa mill-indipendenza ġew maħtura b'mod konġunt mill-pożizzjoni ta' kap tal-stat. Il-kap tal-istat preċedenti, Malietoa Tanumafili II, li miet fl-2007, żamm din il-kariga mill-mewt tat-tieni kap kbir fl-1963. Is-suċċessur tiegħu Tuiatua Tupua Tamasese Efi inħatar mil-leġiżlatura għal terminu ta’ ħames snin, li kellu t-titlu ta' Jew le Ao jew le Malo u t-trattament tal-"Altezza", iżda billi llimita l-mandati tal-Kap tal-Istat għal ħames snin eliġibbli mill-ġdid, is-Samoa għalhekk saret repubblika de facto, iżda mhux de iure.

Il-Kostituzzjoni attwali tas-Samoa daħlet fis-seħħ fiż-żmien tal-indipendenza: 1 ta' Jannar 1962. Kienet imfassla b'Konvenzjoni Kostituzzjonali f'Ottubru 1960 u approvata f'referendum ta' Mejju 1961.

Il-Magna Carta tas-Samoan tistabbilixxi mudell ta' demokrazija parlamentari li fiha l-kap tal-istat jiġi elett mill-Assemblea Leġiżlattiva għal perjodu ta' elezzjoni mill-ġdid ta' ħames snin, bl-eċċezzjoni ta' dawk li kienu kap tal-istat fiż-żmien tal-indipendenza li ġew iddikjarati. kapijiet ta' stat.għal għomru, bis-saħħa ta' ftehim bejn il-matai tas-Samoan. Il-Parlament jismu “Fono” u huwa magħmul minn 49 deputat eletti b'vot universali għal ħames snin. Id-dritt li tkun kandidat u elett għal 47 mid-49 jeħtieġ li jkunu kapijiet tal-klann (matai) u t-2 l-oħra jridu jkunu mhux Samojani. Il-fergħa eżekuttiva hija ffurmata minn Prim Ministru elett mill-Fono. Il-ministri jridu jkunu wkoll membri tal-assemblea leġiżlattiva. Is-Samoa għandha ambaxxati fi New Zealand, l-Awstralja, l-Stati Uniti, il-Ġappun, iċ-Ċina u l-Belġju.

## Reliġjon
Skont iċ-ċensiment tal-2001, kważi l-popolazzjoni kollha hija Kristjana. Il-knejjes bl-aktar segwaċi fis-Samoa huma: il-Knisja Kristjana Kongregazzjonali tas-Samoa (35.5% tal-popolazzjoni), il-Knisja Kattolika (19.6%), il-Knisja Metodista (15%), il-Knisja tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem (12.7%). %), Samoan Assembly of God (10.6%) u l-Knisja Adventista tas-Seba’ Jum (3.5%). 1.3% ieħor huwa segwaċi tal-Bahaism, filwaqt li l-bqija 0.8% ma speċifikawx ir-reliġjon tagħhom.

Is-Samoa huwa pajjiż fil-biċċa l-kbira Nisrani, iżda l-persentaġġ tiegħu jonqos kull sena minn 80.2% fl-2002 għal 71.2% fl-2015.

Hemm persentaġġ ta’ 20% Kattoliċi, iżda kiber, peress li fl-2002 kienu 14.2%, imbagħad fl-2003 niżel għal 13.8%, u fl-2007 irkupra għal 15%.

Hemm madwar 800 sa 900 persuna Iżlamika fil-pajjiż, li jiffurmaw inqas minn 0.02% tal-popolazzjoni. Barra minn hekk, hemm persentaġġ kbir ta' irreliġjużi: 18.2% fl-2010, 20% fl-2016 u 22% fl-2017.

Hemm 1,232 Buddist fil-pajjiż u 1,245 Hindu.

## Diviżjoni territorjali

Fuq il-Gżira Upolu (Tinkludi gżejjer minuri):
*1. Tuamasaga
*2. Aiga-i-le-Tai
*3. A'ana
*4. Atua
*5. Va'a-o-Fonoti
Fuq il-Gżira Savai'i:
*6. Fa'asaleleaga
*7. Gaga'emauga
*8. Gaga'ifomauga
*9. Vaisigano
*10. Satupa'itea
*11. Palauli

## Ġeografija

Is-Samoa tinsab fil-punent tal-Linja tad-Data Internazzjonali u fin-nofsinhar tal-ekwatur, bejn wieħed u ieħor nofs triq bejn il-Hawaii u New Zealand, fil-Polineżja. Il-gżejjer huma ta 'oriġini vulkanika, u jokkupaw żona ta' 2831 km².1 96% tat-territorju huwa magħmul miż-żewġ gżejjer kbar ta 'Upolu u Savai'i, u l-bqija huwa mqassam fost tmien gżejjer żgħar: Manono, Apolima, Nu 'utele, Nu'ulua, Namua, Fanuatapu, Nu'usafe'e u Nu'ulopa Island. Upolu hija dar għal kważi tliet kwarti tal-popolazzjoni tal-pajjiż; il-kapitali tagħha hija Apia. L-ogħla summit jinsab f'Savai'i, u jissejjaħ Mount Silisili b'1858 metru.

Il-Koordinati Ġeografiċi Tagħha: 13°35′S 172°20′W

### Klima
Il-klima tas-Samoa hija tropikali, b'temperatura medja annwali ta' 26.5 °C, u staġun tax-xita li jdum minn Novembru sa April.

## Ekonomija

L-ekonomija tas-Samoa dejjem kienet dipendenti fuq l-esportazzjonijiet agrikoli u l-kambju barrani mibgħut miċ-ċittadini tagħha, kif ukoll l-għajnuna barranija. Żewġ terzi tal-popolazzjoni hija ddedikata għall-agrikoltura, l-aktar attività importanti hija l-esportazzjoni ta 'kopra, taro u żejt tal-ġewż u derivattivi oħra tal-istess pjanta, li tikkontribwixxi 10.4% tal-PGD.

Industriji agrikoli oħra kellhom inqas suċċess. Il-produzzjoni tal-kannamieli, oriġinarjament stabbilita mill-Ġermaniżi fil-bidu tas-seklu 20, tista 'tkun ta' suċċess. F'xi pjantaġġuni fil-lvant ta 'Apia tista' tara binarji antiki tal-ferroviji użati għat-trasport tal-kannamieli. L-ananas jikber tajjeb fis-Samoa, iżda lil hinn mill-konsum lokali ma kienx prodott ewlieni għall-esportazzjoni.

Is-settur industrijali huwa ddedikat kważi kompletament għat-trasformazzjoni tal-prodotti agrikoli u jirrappreżenta 23.5% tal-PGD. L-aktar settur li qed jisplodu huwa t-turiżmu, li bħalissa, flimkien mas-settur tas-servizzi, joffri impjieg għal 67% tal-popolazzjoni u l-kontribut tiegħu intwera biż-żieda fit-turisti fis-Samoa, li telgħet minn 70,000 fl-1996. għal 120,000 fl-2014.

Żewġ ċikluni fil-bidu tad-disgħinijiet ikkawżaw ħsara sinifikanti lill-infrastruttura agrikola u turistika tal-pajjiż, u naqqsu l-PGD b'50%. Flimkien ma 'dan, ħsara serja lill-pjantaġġuni ta' taro, il-prodott ewlieni għall-esportazzjoni f'nofs id-disgħinijiet, aggravat il-kriżi finanzjarja. Ġiet irċevuta għajnuna internazzjonali mill-Istati Uniti, l-Awstralja u New Zealand, b’impenn li jsiru aġġustamenti fil-politika ekonomika. Għalhekk, l-IMF irrakkomanda ristrutturar tas-settur finanzjarju u diversifikazzjoni tal-attività ekonomika, kif ukoll żieda fil-potenzjal tat-turiżmu.

Il-politika l-ġdida ppermettiet lill-pajjiż jilħaq 14.5 miljun dollaru Amerikan fl-2001 fi dħul mit-turiżmu, li jagħmel 55% tal-ġid nazzjonali, u jintroduċi l-kultivazzjoni tal-ġewż b'mod aktar estensiv, billi jieħu vantaġġ mir-riżorsi kollha tiegħu għall-esportazzjoni. Id-diversifikazzjoni tad-destinazzjoni tal-esportazzjonijiet, id-dekonċentrazzjoni tagħhom minn New Zealand u l-Awstralja, ippermettiet id-dħul fis-swieq Asjatiċi, Amerikani, u kemmxejn Ewropej.

Wara gwida mill-IMF u l-Bank Dinji, is-Samoa tejbet l-istruttura finanzjarja tagħha billi ppermettiet id-dħul ta' sħab bankarji barranin u kkontrolla l-inflazzjoni. Il-gvern tas-Samoan appella biex is-settur finanzjarju jiġi deregolat, jitħeġġeġ l-investiment u titkompla d-dixxiplina fiskali. L-osservaturi jindikaw il-flessibbiltà tas-suq tax-xogħol bħala saħħa bażika għall-avvanzi ekonomiċi futuri. Is-settur ġie megħjun ħafna minn investiment kapitali sinifikanti fl-infrastruttura tal-lukandi, instabbiltà politika fil-pajjiżi tal-Paċifiku ġirien u t-tnedija fl-2005 ta' Virgin Samoa, impriża konġunta bejn il-gvern u Virgin Australia (dak iż-żmien Virgin Blue).

60% tal-elettriku tas-Samoa ġej minn sorsi rinnovabbli tal-idro, solari u tar-riħ, bil-bqija minn ġeneraturi tad-diżil. Il-Korporazzjoni tal-Enerġija Elettrika għandha l-għan li tagħmel l-enerġija 100% rinnovabbli sal-2021.

## Demografija

Il-popolazzjoni skont iċ-ċensiment tal-2011 kienet 187,820 abitant, li minnhom 36,735 jikkorrispondu għall-popolazzjoni urbana u 151,085 għall-popolazzjoni rurali.F'Apia, il-kapitali u ċ-ċentru kummerċjali tas-Samoa, hemm 38,800 abitant.

Il-maġġoranza tal-popolazzjoni hija agrikola u ħafna jgħixu fi tribujiet. 50% tal-popolazzjoni tas-Samoa tgħix jew taħdem barra. Ħafna minnhom jagħmlu dan fi New Zealand, l-Awstralja jew is-Samoa Amerikana, l-ewwel stadju qabel jemigraw lejn l-Stati Uniti. L-indiġeni tas-Samoa jiffurmaw 92% tal-popolazzjoni, dan il-grupp etniku jgħodd bejn 450,000 u 1,000,000 ruħ madwar id-dinja, il-komunitajiet ewlenin barra huma fi New Zealand, l-Awstralja u l-Stati Uniti. Il-lingwi uffiċjali huma s-Samoan u l-Ingliż.

### Reliġjon
Skont iċ-ċensiment tal-2001, kważi l-popolazzjoni kollha hija Kristjana. Il-knejjes bl-aktar segwaċi fis-Samoa huma: il-Knisja Kristjana Kongregazzjonali tas-Samoa (35.5% tal-popolazzjoni), il-Knisja Kattolika (19.6%), il-Knisja Metodista (15%), il-Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem Knisja Adventista (12.7%), Samoan Assembly of God (10.6%), u Knisja Adventista tas-Seba' Jum (3.5%). 1.3% oħra huma segwaċi tal-Baħaiżmu, filwaqt li l-bqija 0.8% ma speċifikawx ir-reliġjon tagħhom.

### Edukazzjoni
Fl-ewwel tliet snin tiġi mgħallma bis-Samoan, mir-raba' sena ssir bilingwi (Samoan u Ingliż) u fl-aħħar sentejn issir enfasi akbar fuq l-Ingliż. 

Ir-rata tal-litteriżmu tas-Samoa hija stmata li hija 97%. 

L-Istat jipprovdi edukazzjoni b'kollaborazzjoni ma' ħames missjonijiet reliġjużi, kollha wara programm ta' studju komuni. 
Edukazzjoni ogħla: L-Università Nazzjonali tas-Samoa toffri firxa wiesgħa ta 'programmi, minn arti liberali għal korsijiet tekniċi u vokazzjonali. 

Is-Samoan u l-Ingliż huma l-lingwi uffiċjali, li jagħmlu t-tranżizzjoni għal edukazzjoni ogħla aktar faċli għall-istudenti internazzjonali. 
Sistema ta' edukazzjoni ogħla: Hija rappreżentata minn żewġ universitajiet b'27 programm ta' studju. 

Id-Dipartiment tal-Edukazzjoni għandu l-kwartieri ġenerali f’Malifa u huwa mmexxi mid-Direttur tal-Edukazzjoni u erba’ deputati diretturi.

#### Universitajiet
Is-Samoa għandha żewġ universitajiet ewlenin: l-Università Nazzjonali tas-Samoa u l-Università tan-Nofsinhar tal-Paċifiku: 

Università Nazzjonali tas-Samoa: Waħda miż-żewġ universitajiet f'Samoa li għandhom 2000 student.

Università tan-Nofsinhar tal-Paċifiku: Kampus ta' Alafua, li jispeċjalizza fl-agrikoltura
Barra minn hekk, hemm ukoll il-Kulleġġ Teoloġiku Piula.

## Kultura

Il-fa'a Samoa, jew il-"mod tradizzjonali tas-Samoa", għadha forza dominanti fil-ħajja u l-politika tas-Samoa. Minkejja sekli ta' influwenza Ewropea, is-Samoa għadha żżomm id-drawwiet storiċi, is-sistema soċjali u politika, u l-lingwa tagħha. Id-drawwiet kulturali, bħaċ-ċerimonja tal-'ava tas-Samoan, huma ritwali importanti u solenni pprattikati f'okkażjonijiet speċjali, bħall-ħatra ta' kapijiet tribali (matai).

### Mitoloġija Samoana
Il-mitoloġija Samoana hija bażikament varjant fil-Mitoloġija Polinesjana. Tangaloa huwa l-alla kreatur u huwa wkoll il-messaġġier tiegħu. Atu huwa l-ewwel bniedem li jgħix fiġi u Tonga flimkien ma' Sasae. Hemm deities oħra ddedikati għal aspetti oħra ta' kuljum, bħal Pargani, alla tal-istaġuni.

### Festi

## Sport

Ir-rugby huwa l-isport ewlieni fil-pajjiż u minkejja li huwa stat żgħir, it-tim tar-rugby kiseb xi suċċessi notevoli, partikolarment fil-verżjoni tar-Rugby 7 ("seba"). Il-preżenza tagħhom hija komuni ħafna fit-Tazza tad-Dinja, fejn jilagħbu rwoli li ma tantx jidhru, iżda pjuttost aċċettabbli, bl-aqwa pożizzjonijiet tagħhom ikunu l-kwarti finali fit-Tazza tad-Dinja tar-Rugby 1991 u 1995. Fl-2010, Samoa rebħu t-Tazza tan-Nazzjonijiet tal-Paċifiku, din tkun titolu tagħhom.l-aktar importanti nazzjonali

Is-Samoa pparteċipat f'9 edizzjonijiet tal-Logħob Olimpiku tas-Sajf, l-ewwel preżenza tad-delegazzjoni Samoana f'dawn il-Logħob saret f'Los Angeles 1984. L-atleta Ele Opeloge kiseb l-unika midalja Olimpika tal-pajjiż fl-edizzjonijiet tas-sajf, billi kiseb f'Beijing 2008 il- midalja tal-fidda fil-weightlifting fil-kategorija +75 kg.

Fil-futbol, ​​ikkwalifika biss għal Tazza tan-Nazzjonijiet OFC waħda, l-edizzjoni tal-2012 li saret fil-Gżejjer Solomon. Il-Federazzjoni tal-Futbol tas-Samoa torganizza l-Lega Nazzjonali tas-Samoa li żżid aktar timijiet sena wara sena, Kiwi FC huwa l-aħħar champion, għalkemm Vaivase-Tai huwa l-aktar wieħed li ġie inkurunat champion l-aktar drabi, u għamel dan f'6 okkażjonijiet. Fl-2017, tweet mill-Generalità tal-Katalunja ħoloq rabta ta' ħbiberija bejn ir-Real Club Deportivo Espanyol u l-Federazzjoni tal-Futbol Samoan.

Sport ieħor popolari ħafna fis-Samoa huma l-basketball, il-baseball, il-futbol Amerikan, il-cricket u l-lotta professjonali.

## Mount Vaea

Il-Muntanja Vaea għandha għoli ta' 472 metru u tagħti ħarsa lejn Apia, il-kapitali tas-Samoa li tinsab fuq il-kosta taċ-ċentru tat-tramuntana tal-Gżira Upolu. Il-muntanja tinsab madwar 3 km fin-nofsinhar taċ-ċentru ta' Apia u l-port tagħha. Ir-raħal fl-għoljiet fuq in-naħa tat-tramuntana tal-muntanja jissejjaħ Lalovaea (Vaea t'isfel fis-Samoan).

Il-Muntanja Vaea hija magħrufa l-aktar bħala l-post tad-difna ta' Robert Louis Stevenson, li għex l-aħħar erba' snin ta' ħajtu fis-Samoa qabel mewtu fit-3 ta' Diċembru, 1894. Stevenson, li għex fuq in-naħa tal-lvant tal-Muntanja Vaea, Huwa għażel in-naħa ta' fuq. parti mill-muntanja bħala l-post ta' mistrieħ finali tiegħu. L-għada ta' mewtu, it-tebut tiegħu nġarr mis-Samoans sas-summit għad-difna.1 ​​Il-mogħdija wieqfa lejn il-qabar tiegħu tissejjaħ ‘Triq tal-Qlub Iħobbu'. Dieħla madwar siegħa biex titla'. Stevenson kien jissejjaħ Tusitala (lingwa Samoan: ktieb tusi, kittieb tala) min-nies tas-Samoa.

L-irmied ta' martu Fanny Stevenson, li mietet f'Kalifornja fl-1914, ittie[ed minn bintu s-Samoa fl-1915 u midfun flimkien ma' ew;ha.Il-plakka tal-bron gal Fanny i;;ib isimha Samoan ‘Aolele’ (Flying Cloud f'Samoan).

Id-dar kolonjali ta' Stevenson, Villa Vailima, issa hija mużew nazzjonali f’ġieħu. Hija tinsab fil-belt ta' Vailima fuq in-naħa tal-Lvant tal-Muntanja Vaea,

### Tifkira u Riserva Xenika
Il-Monument Stevenson f'Mount Vaea u aktar minn 100 acres (0.4 km²) tal-proprjetà huma protetti bil-liġi fis-Samoa permezz tal-Ordinanza tal-1958 dwar ir-Riżerva Xenika ta' Stevenson u l-Mount Vaea.

## Apia

Apia hija l-belt kapitali u l-aktar popolata tas-Samoa. Hija tinsab fil-parti ċentrali tal-kosta tat-tramuntana tal-Gżira Upolu, it-tieni l-akbar gżira fil-pajjiż. Apia hija l-unika belt fis-Samoa u taqa' fid-distrett politiku (itūmālō) ta' Tuamasaga. Għandu wkoll il-port ewlieni tal-pajjiż.

Il-belt tinsab fil-port naturali fil-bokka tax-Xmara Vaisigano, fuq pjanura kostali dejqa bil-Muntanja Vaea (472 m) fin-nofsinhar, ir-raħal ta' Letogo fil-lvant u żona industrijalizzata ġdida magħrufa bħala Vaitele fil-punent. Iż-żona urbana ta 'Apia kellha popolazzjoni ta' 36,735 abitant fiċ-ċensiment tal-2011, li tirrappreżenta 19.6% tal-popolazzjoni tal-pajjiż. Apia hija komunement magħrufa bħala l-Belt ta 'Apia.

### Etimoloġija
L-etimoloġija ta' Apia mhix magħrufa, ġiet relatata mas-Samoan (fir-reġistru komuni) api, li jfisser: "alloġġ".

### Data
Koordinati: 13°50′00″S 171°50′00″W; Entità: Kapitali tas-Samoa; Imwaqqfa: 1850; Żona: 60 km²; Altitudni Medja: 2 m s. n. m.; Popolazzjoni (2011) 36,735 abitant, Densità: 304.56 abitant/km²; Żona tal-Ħin: SST.

### Storja

Oriġinarjament Apia kien raħal żgħir (fl-1800 il-popolazzjoni kienet 340), u żamm isimha sal-preżent. Ir-raħal oriġinali għadu jeżisti f'dik li llum hija ż-żona kapitali moderna, li kibret f'żona urbana li qed tespandi b'ħafna rħula fit-territorju tagħha. Bħal kull lokalità oħra fil-pajjiż, ir-raħal ta 'Apia għandu l-mexxejja tiegħu stess (matai) u fa'alupega (Ġeneoloġija u tislijiet konswetudini) skond fa'a Samoa (il-mod Samoan).

Il-belt moderna twaqqfet fl-1850 u saret il-kapitali uffiċjali tal-pajjiż fl-1959.

Fil-15 ta' Marzu u fis-16 ta' Marzu, 1899, tifun laqat Samoa u konsegwentement ukoll il-port ta' Apia. Kien jinkludi tliet bastimenti tal-gwerra mill-Istati Uniti u tlieta mill-Ġermanja, kif ukoll il-cruiser Ingliż Calliope. Kemm l-Istati Uniti kif ukoll il-Ġermanja kienu fis-Samoa biex jipproteġu l-interessi tan-nazzjonijiet tagħhom waqt ir-rewwixti li kienu qed iseħħu fil-pajjiż. Għalkemm kien ċar li l-maltemp kien qed joqrob, il-vapuri kollha ddeċidew li jibqgħu peress li l-abitanti tal-lokal ħasbu li l-agħar kien spiċċa. Il-vapur Ingliż Calliope irnexxielu joħroġ mill-port u jirkeb mill-maltemp, u mis-sitt vapuri li fadal, l-Amerikan Nipsic u l-Ġermaniż Olga biss irnexxielhom jibqgħu fil-wiċċ u jissewwew aktar tard.

Is-Samoa dejjem opponew il-ħakma kolonjali Ewropea. Matul id-dominazzjoni Ġermaniża kien hemm żewġ episodji ta' ribelljoni, u kien hemm diversi talbiet għall-indipendenza mill-amministrazzjoni ta' New Zealand ladarba l-gżejjer saru dipendenti fuq New Zealand. Iżda kien fl-1920 li bdiet ir-reżistenza organizzata b’żewġ manifestazzjonijiet f’Ottubru 1926 fil-belt.

Is-Sibt, 28 ta' Diċembru, 1929, seħħ l-inċident magħruf bħala “Is-Sibt l-Iswed”. Matul il-ġlieda għall-indipendenza tal-pajjiż mis-sovranità ta 'New Zealand, is-Samoans kienu organizzaw lilhom infushom fil-moviment Mau. Dakinhar saret parata fiż-żona kostali ta' Apia biex tilqa' żewġ mexxejja tas-Samoan li kienu ġew eżiljati fi New Zealand. L-awtoritajiet ta' New Zealand ippruvaw jarrestaw lis-segretarju tal-moviment Mau u dan ipprovoka ċ-ċaħda tad-dimostranti u l-wasla ta' numru akbar ta' pulizija. Surġent tal-pulizija spara biex ixerred lid-dimostranti, iżda tliet uffiċjali oħra tal-pulizija ippanikjati sparaw lejn il-folla, u qatlu tmien Samojani: Tupua Tamasese Lealofi III, Migao, Leota Anese, Tapu, Ainoa, Faumuina de Savai'i, Vele u Tu'ia. L-awtoritajiet ta' New Zealand qiesu li l-avveniment traġiku kien ikkawżat mir-reazzjoni tas-Samoan u li l-użu tal-armi kien iġġustifikat, iżda l-opinjoni tas-Samoan kienet opposta, li akkuża lin-New Zealanders li sparaw b’mod indiskriminat, u kkawżaw il-massakru.

### Ġeografija

Apia tinsab f'port naturali fl-estwarju tax-Xmara Vaisiagano, fuq pjanura kostali dejqa, bil-Muntanja Vaea, 472 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., il-post tad-dfin tal-kittieb Robert Louis Stevenson, direttament fin-nofsinhar. Żewġ firxiet ta 'muntanji ewlenin jimxu fin-nofsinhar fuq kull naħa tax-Xmara Vaisigano, b'toroq fuq kull waħda. L-aktar fil-punent minn dawn hija Cross Island Road, waħda mill-ftit toroq li jduru lejn it-tramuntana-nofsinhar miċ-ċentru tal-gżira sal-kosta tan-nofsinhar ta 'Upolu.

### Klima
Apia għandha klima ekwatorjali b'temperaturi konsistenti matul is-sena kollha. L-istaġun xott huwa minn Lulju sa Awwissu meta jkun hemm medja ta' 8 mm ta' preċipitazzjoni. L-istaġun tax-xita li jibda minn Novembru sa Marzu jista' faċilment jippreżenta xita medja ta' aktar minn 30 mm. It-temperatura medja tal-belt matul is-sena hija 26 grad Celsius.

### Amministrazzjoni

Apia hija parti mid-distrett politiku ta' Tuamasaga u mid-distretti elettorali ta' Vaimauga West u Faleata East. M'hemm l-ebda amministrazzjoni urbana għall-belt, u għal skopijiet ta 'ċensiment mill-Uffiċċju tal-Istatistika tas-Samoa, Apia tinkludi d-distretti ta' Vaimauga West u Faleata East. Apia hija magħmula minn madwar 45 villaġġ indipendenti u individwali. Il-belt, nnifisha, hija biss belt żgħira bejn il-bokka tax-xmajjar Vaisigano lejn il-lvant u Mulivai lejn il-punent; imdawra mill-irħula ta' Vaigasano u Mulivai, li flimkien jinkludu ċ-ċentru ta' Apia (Downtown Apia).

L-Att tal-2004 tal-Awtorità tal-Ġestjoni Urbana tal-Ippjanar (PUMA) (kif emendat fl-2005) ġie mgħoddi mill-Parlament biex jippjana aħjar it-tkabbir urban taż-żoni mibnija tas-Samoa, b'enfasi partikolari għall-ġestjoni urbana futura ta' Apia. It-tkabbir storiku bl-addoċċ tal-belt minn raħal għal post tal-kummerċ kolonjali għaċ-ċentru finanzjarju u kummerċjali kbir tal-pajjiż wassal għal problemi kbar ta 'infrastruttura tal-belt. Il-problemi tal-għargħar huma komuni fl-istaġun tax-xita, minħabba l-pjanura baxxa tal-għargħar li fuqha hija mibnija l-belt. Fir-raħal ta’ Sogi, fiċ-ċentru tal-belt, hemm problemi sinifikanti bit-tniġġis tal-kosta u ta’ l-effluwenti, peress li r-raħal jinsab fl-iswamps. L-amministrazzjonijiet differenti bejn l-irħula differenti ta’ Apia rriżultaw fin-nuqqas ta’ approċċ leġiżlattiv unifikat u sistematizzat għar-rimi tal-iskart. It-tkabbir relattivament għoli fis-sjieda tal-vetturi wassal għal konġestjoni tat-traffiku fit-toroq ġewwa l-belt u l-ħtieġa għal proġetti kbar fit-twessigħ tat-toroq u l-ġestjoni tat-traffiku. Il-leġiżlazzjoni PUMA ħolqot l-Awtorità tal-Ippjanar tal-Ġestjoni Urbana biex timmaniġġja aħjar il-kwistjonijiet speċifiċi tal-ippjanar li qed jiffaċċja t-tkabbir urban ta' Apia.

### Karatteristiċi tal-Belt
Mulinu'u, il-kapitali ċerimonjali antika, testendi lejn il-punent tal-belt u hija dar għall-Parlament (Fale Fono) u l-osservatorju storiku, li issa huwa l-uffiċċju meteoroloġiku.

L-isem tal-katidral Kattoliku l-antik tal-Appia kien il-Katidral tal-Kunċizzjoni ta' Marija, iżda f'nofs l-2011 il-katidral l-antik twaqqa’ minħabba ħsarat strutturali kkawżati mit-terremot tal-2009, u nbena katidral ġdid. Minħabba dan it-terremot, b'kobor ta' 8.3 fuq l-iskala Richter, il-popolazzjoni kollha tal-belt ġiet evakwata lejn żoni ogħla.

Il-port huwa żona li reċentement ġiet imtejba u rkuprata, fuq biċċa art biswit irkuprata mill-baħar hemm il-Fiame Mataafa Faumuina Mulinuu II, il-bini tal-gvern b'ħafna sulari msemmi f'ġieħ il-Prim Ministru tas-Samoa, u ċ-Ċentru Ċentrali. Bank tas-Samoa. Torri ta 'l-arloġġ imtella' bħala monument tal-gwerra jservi bħala ċ-ċentru tal-belt. Apia għandha għadd ta’ bini mibni dan l-aħħar iżda għad hemm xi bini mxerrda madwar il-belt li huma magħmulin mill-injam, li jmorru lura għall-era kolonjali. L-aktar notevoli hija l-qorti, li għandha mużew fl-ewwel sular. Wara ħafna snin ta' negliġenza, dan il-bini ġie restawrat fl-2004. F’żona rivalutata wkoll hemm l-istazzjon prinċipali tal-karozzi tal-linja, ħdejn is-suq tal-ħut l-antik, fejn issa jinbiegħu s-souvenirs. Is-suq il-ġdid (maketi fou) jinsab ġewwa l-art, f'Fugalei, fejn huwa aktar kenn mill-effetti taċ-ċikluni. Il-bini tal-ACC (2001) fih il-Bord għall-Kumpens tal-Aċċidenti, il-Bank Nazzjonali tas-Samoa, u xi dipartimenti tal-gvern. Iċ-ċentru tax-xiri taħtu fih ħwienet u ristoranti. Il-Bini Samoatel (2004) li huwa s-sit taċ-ċentru internazzjonali tal-operazzjonijiet tat-telekomunikazzjoni tas-Samoa nbena ġewwa l-pajjiż f'Maluafou, għal darb'oħra biex jipproteġih mill-effetti taċ-ċikluni staġjonali. Il-bini tad-DBS (2007) f'Savalalo jospita l-Bank tal-Iżvilupp tas-Samoa u l-kumpless tal-qorti l-ġdid f'Mulinuu fih il-qrati tad-distrett, supremi, u tal-art u t-titolu (2010). Il-bini Tui Atua Tupua Tamasese (2012) f'Sogi, fih ministeri tal-gvern. L-aktar żieda riċenti fil-pajsaġġ urban ta' Apia hija ċ-ċentru tax-xiri SNPF Molesi (2013), kif ukoll l-isptar il-ġdid f'Motootua.

F'termini ta' arkitettura, hemm taħlita ta' bini kolonjali antik u djar aktar moderni ta 'stil tal-Punent, flimkien ma' xi djar tradizzjonali tas-Samoan (fale).

Il-kittieb Robert Louis Stevenson qatta' l-aħħar erba’ snin ta' ħajtu hawn u jinsab midfun fuq il-Muntanja Vaea, li tagħti fuq il-belt u d-dar li bena, Vailima”, li llum hija mużew fil-memorja tiegħu.

Il-belt hija dar għall-unika università tal-pajjiż, l-Università Nazzjonali tas-Samoa.

### Ekonomija
Il-linja tal-ajru Polyniesian Airlines għandha l-kwartieri ġenerali tagħha fil-bini Samoa National Provident Fund f'Apia, kif ukoll il-kumpanija tat-telekomunikazzjoni SamoaTel. Il-ħut u l-kopra huma l-akbar esportazzjonijiet tal-pajjiż, filwaqt li l-prodotti tal-qoton, il-vetturi bil-mutur, il-laħam u z-zokkor huma l-importazzjonijiet ewlenin tiegħu.

### Trasport

Il-port ta' Apia huwa l-akbar u l-aktar traffikuż mill-portijiet kollha fis-Samoa. Vjeġġi internazzjonali jaslu hemm b'kontenituri u fjuwil. Minn hemm jitilqu laneċ lejn Tokelau u Samoa Amerikana.

Apia għandha netwerk ta' toroq tajjeb li ġeneralment ikun f'kundizzjoni tajba. Il-biċċa l-kbira tat-toroq huma asfaltati, u dawk li mhumiex rarament jintużaw. Il-vetturi ilhom jivvjaġġaw fuq in-naħa tal-lemin tat-triq mis-7 ta' Settembru, 2009. Il-limiti tal-veloċità huma 25 mph (40 km/h) ħdejn iċ-ċentru tal-belt u 35 mph (56 km/h) fiċ-ċentru tal-belt. il-pajjiż b'limitu ta' 15 mph (24 km/h) f'ċirkostanzi speċjali.

Il-Gvern tas-Samoa beda t-tieni fażi ta 'modernizzazzjoni kbira tar-rotot arterjali fiż-żona urbana ta' Apia fl-2012, bit-twessigħ gradwali tat-toroq prinċipali tal-belt.

Is-Samoa m'għandha l-ebda ferrovija jew tram iżda għandha servizz kbir ta' xarabank u taxi privatizzat. Huwa komuni li n-nies jimxu madwar il-belt jew saħansitra jmorru bil-mixi lejn xi postijiet barra minnha. Hemm ftit roti u muturi, iżda l-konġestjoni tat-traffiku minħabba żieda kbira fis-sjieda tal-vetturi kienet teħtieġ modernizzazzjoni kbira fl-infrastruttura tat-toroq.

L-Ajruport ta' Fagali'i, strixxa żgħira tal-inżul li tinsab fis-subborg tal-istess isem, tintuża għal titjiriet domestiċi u titjiriet internazzjonali lejn Pago Pago, is-Samoa Amerikana. L-ajruport internazzjonali ewlieni tal-belt, l-Ajruport Internazzjonali ta’ Faleolo, jinsab 40 minuta sewqan fil-punent tal-belt. L-akbar linji tal-ajru tal-pajjiż, Polynesian Airlines u Samoa Air, iservu dan l-ajruport.

### Komunikazzjonijiet
Is-servizzi tat-telefon huma effiċjenti b'telefonati lokali, trunk u internazzjonali. Kemm BlueSky SamoaTel kif ukoll Digicel joperaw servizzi tat-telefon ċellulari, b'rata għolja ta' sjieda ta' telefon ċellulari fil-pajjiż. Is-servizzi tal-Internet tal-broadband huma disponibbli f'diversi hotspots tal-Wi-Fi madwar il-belt.

Is-servizzi tal-Internet internazzjonali huma moqdija minn kejbil tal-fibra ottika grazzi għall-America Samoa Hawaii Cable. Kejbil tal-fibra ottika taħt l-ilma li jgħaqqad is-Samoa Amerikana, is-Samoa u l-Hawaii, minbarra l-Cable Samoa-Samoa Amerikana, li jgħaqqad il-gżejjer differenti. Dawn il-kejbils bdew jintużaw fit-28 ta' Mejju, 2009, u wieħed mit-tliet stazzjonijiet tal-art tal-cable jinsab f'Apia, imsejjaħ Apia Cable Landing Station. Għandu rabta bis-satellita backup. Diversi fornituri tas-servizz tal-Internet joffru servizzi ta' broadband u dial-up. Id-dipendenza preċedenti fuq il-konnessjonijiet bis-satellita fissret li kien hemm interruzzjoni qasira tas-servizz ikkawżata mix-xemx li tgħaddi wara satellita, jew perjodi itwal waqt irjieħ qawwijin meta l-antenni jridu jiġu pparkjati biex jiġu żgurati. Minbarra l-abbonamenti tas-servizz privat, diversi internet cafes huma preżenti f'Apia.

### Edukazzjoni
Apia hija dar għal bosta istituzzjonijiet edukattivi qabel l-iskola, primarji, sekondarji u post-sekondarji, inkluża l-unika università tal-pajjiż, l-Università Nazzjonali tas-Samoa. Barra minn hekk, l-Iskola tal-Agrikoltura tal-Università tan-Nofsinhar tal-Paċifiku għandha kampus f'Alafua, fil-periferija ta' Apia.

### Universitajiet
* Università Nazzjonali tas-Samoa
* Università tan-Nofsinhar tal-Paċifiku
*Università Medika tal-Oċeanja

### Skejjel
* Kulleġġ Avele, Avele
*Kulleġġ tal-Knisja tas-Samoa, Pesega
* Faatuatua Christian College, Vaitele Fou
* Leififi College, Leififi
*Leulumoega-fou College, Malua
* Maluafou College, Maluafou
*Kulleġġ San Ġużepp, Alafua
* Assemblies of God Harvest Bible College, Lotopa
* Kulleġġ Santa Marija, Vaimoso
*Kulleġġ tas-Samoa, Vaivase Tai
* Fia Malamalama-i-Siulapa College (Skola għal studenti bi bżonnijiet speċjali)
* Kulleġġ Adventist tas-Samoa, Lalovaea
* Robert Louis Stevenson College, Tafaigata
*Wesley College, Faleula
* Kulleġġ Nuuausala
* Kulleġġ Pawlu Sitt
* Chanel College, Moamoa

### Iskejjel elementari
Ħafna mill-irħula għandhom l-iskejjel primarji tagħhom iżda l-knejjes għandhom ħafna mill-iskejjel primarji fiċ-ċentru ta' Apia.

* Skola tal-Aħwa Maristi, Mulivai
* Skola Santa Marija, Savalalo
* Peace Chaapel School, Vaimea
* Apia Baptist School, Aai jew Niue
*Iskola Primarja Avventista tas-Seba' Jum, Lalovaea

### Sport
#### Logħob tal-Paċifiku
Apia ospitat il-Logħob tal-Paċifiku għall-ewwel darba fl-storja tal-belt u tal-pajjiż fl-1983. Il-Logħob reġgħu lura lejn Apia fl-2007, fejn Samoa spiċċat it-tielet fit-tabella tal-midalji. Għoxrin elf spettatur attendew għaċ-ċerimonja tal-għeluq li saret f'Apia Park.

#### Assoċjazzjoni tal-Futbol
Apia kienet il-lok tal-kwalifikazzjoni tal-Oċeanja għat-Tazza tad-Dinja 2010. B’hekk, Apia kienet l-ewwel post fejn ġie skurjat gowl għall-kwalifikazzjoni, skurjat minn Pierre Wajoka ta' New Caledonia kontra Tahiti. Il-logħbiet ta' kwalifikazzjoni bdew fis-27 ta' Awwissu 2007 u spiċċaw fis-7 ta' Settembru 2007. Il-logħbiet kollha ntlagħbu fit-Toleafoa JS Complex Blatter, bl-isem tal-President tal-FIFA Sepp Blatter.

#### Judo
Il-belt ospitat ukoll il-kwalifikazzjonijiet għat-Tazza tad-Dinja tal-Judo Olimpika tal-2010 f'Novembru tal-istess sena. Il-kompetizzjoni rat lill-judokas mill-Kanada, l-Awstralja, New Zealand u l-stati Uniti jipparteċipaw.

#### Cricket
Apia ospitat il-kampjonat tal-ICC Cricket World League Eight Division fl-2012 fil-Faleata Oval, li jikkonsisti f'erba' grawnds tal-cricket. Ipparteċipaw it-timijiet nazzjonali ta' Samoa, Belġju, Ġappun, Surinam, Gana, Bhutan, Norveġja u Vanuatu. Kienet l-ewwel darba li sar tournament uffiċjalment sanzjonat mill-International Cricket Council fir-reġjun.