Tulou ta' Fujian

It-**''Tulou'' ta'<nowiki/>** **Fujian** (biċ-Ċiniż issimplifikat: 福建土楼; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 福建土樓; bil-Pinjin: *Fújiàn tǔlóu*; li litteralment tfisser "binjiet tal-ħamrija ta' Fujian") huma abitazzjonijiet rurali Ċiniżi li huma uniċi għall-Hakka fiż-żoni muntanjużi fix-Xlokk ta' Fujian, iċ-Ċina. Fil-biċċa l-kbira nbnew bejn is-sekli 12 u 20.

*Tulou* hija binja normalment kbira, iffortifikata u magħluqa tal-ħamrija, b'konfigurazzjoni li spiss tkun rettangolari jew ċirkolari, b'ħitan tal-ħamrija kkumpattjata ħoxnin ħafna li jifilħu tagħbija kbira, għoljin bejn tliet sulari u ħames sulari u jakkomodaw sa 800 ruħ. Binjiet interni iżgħar sikwit ikunu mdawrin b'ħitan periferiċi kbar li fihom ikun hemm swali, imħażen, bjar u kwartieri residenzjali. L-istruttura kollha tixbah ftit lil belt żgħira ffortifikata.

L-istrutturi esterni ffortifikati huma ffurmati bil-ħamrija kkumpattjata, imħallta bil-ġebel, bil-bambù, bl-injam u b'materjali oħra disponibbli faċilment, biex jinħolqu ħitan ħoxnin sa 6 piedi (1.8 metru). Spiss tpoġġew friegħi, strixxi tal-injam u laqx tal-bambù fi ħdan il-ħitan bħala rinfurzar addizzjonali. Dan jirriżulta f'binja mdawla sew, b'ventilazzjoni tajba, li tiflaħ għar-riħ, li tiflaħ għat-terremoti, u li tkun sħuna fix-xitwa u friska fis-sajf. Is-soltu t-*tulous* ikollhom daħla prinċipali waħda, mgħassa b'bibien tal-injam ħoxnin 4–5 pulzieri (100–130 millimetru) u rinfurzati b'saff estern ieħor bi pjanċa tal-ħadid. Il-livell ta' fuq nett ta' dawn il-binjiet tal-ħamrija fih toqob fejn setgħu jitpoġġew l-ixkubetti għal skopijiet difensivi.

Il-biċċa l-kbira tat-*tulou* (bl-eċċezzjoni tar-raggruppament tat-*tulou* ta' Dadi fil-Kontea ta' Hua'an) jinsabu f'żona ġeografika relattivament żgħira, tul il-konfini bejn il-Kontej ta' Yongding, ta' Nanjing u ta' Pinghe  tal-Provinċja ta' Fujian. Uħud mit-*tulou* jinsabu wkoll fil-Provinċja ta' Guangdong fil-qrib bħal fil-Lvant tal-Kontea ta' Dabu f'Meizhou. Dawn jiġu amministrati bħala sit turistiku uniku (magħruf bħala ż-Żona Xenika tat-*Tuluo* ta' Nanjing) b'daħla fil-Prefettura ta' Shuyang (fil-Kontea ta' Nanjing, Zhangzhou). Għaldaqstant, iż-żjarat f'din iż-żona normalment jinkludu żjara tal-iżjed raggruppamenti distintivi u famużi tat-*tulou* kemm f'"Yongding" (ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Gaobei, ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Hongkeng, ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Chuxi, id-Dar tal-Ħamrija ta' Zhenfulou, u d-Dar tal-Ħamrija ta' Yanxianglou) u f'"Nanjing" (ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Tianluokeng, ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Hekeng, id-Dar tal-Ħamrija ta' Heguilou, u d-Dar tal-Ħamrija ta' Huaiyuanlou).

Total ta' 46 *Tulou* ta' Fujian tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bħala "eżempji eċċezzjonali ta' bini tradizzjonali u ta' funzjoni bħala tip partikolari ta' għajxien f'komunità u organizzazzjoni difensiva, f'relazzjoni armonjuża mal-ambjent". Fost il-komponenti ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Chuxi, ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Tianluokeng, ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Hekeng, ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Gaobei, ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Dadi, ir-raggruppament tat-*tulou* ta' Hongkeng, Yangxianlou, Huiyuanlou, Zhengfulou, u Heguilou.

## [[Terminoloġija]]

Mis-snin 80 tas-seklu 20, it-*Tulou* ta' Fujian issejħu b'diversi modi, pereżempju "*tulou* tal-Hakka", "abitazzjonijiet tal-ħamrija", "fortizzi tondi" jew sempliċement *Tulou*. *Tulou* (biċ-Ċiniż: 土樓) litteralment tfisser "strutturi tal-ħamrija". L-istudjużi tal-arkitettura Ċiniża dan l-aħħar standardizzaw it-terminu *Tulou* ta' Fujian.

Pubblikazzjonijiet bikrin dwar it-*tulou* (l-ewwel waħda tfaċċat f'ġurnal tal-Istitut tat-Teknoloġija ta' Nanjing fl-1957) iddeskrivew it-*tulou* bħala d-djar tal-poplu Hakka, primarjament fil-Kontea ta' Yongding tal-Lbiċ ta' Fujian. Madankollu, sas-snin 80 tas-seklu 20, ammont sostanzjali ta' riċerka ġiet ippubblikata wkoll dwar it-*tulou* tal-ġirien tal-poplu Hakka, il-poplu tan-Nofsinhar ta' Fujian (magħruf biċ-Ċiniż bħala l-poplu Minnan). Dawk it-*tulou* jinsabu primarjament lejn il-Lvant ta' Yongding, b'mod partikolari fil-Kontea ta' Nanjing u fil-Kontea ta' Pinghe tax-Xlokk ta' Fujian.

Partijiet mit-*tulou* tal-poplu Hakka jagħmlu parti mit-*Tulou* ta' Fujian. Filwaqt li t-*tulou* kollha fin-Nofsinhar ta' Fujian jagħmlu parti mit-*Tulou* ta' Fujian, dawn mhux kollha jagħmlu parti mit-*tulou* tal-poplu Hakka. Għaldaqstant, "*Tulou* ta' Fujian" mhuwiex sinonimu ta' "*tulou*" inġenerali, iżda jirreferi għal sottogrupp speċjali ta' *tulou*. B'kollox hemm iktar minn 20,000 *tulou* f'Fujian, filwaqt li hemm madwar 3,000 *Tulou* ta' Fujian biss li jinsabu fil-Lbiċ tar-reġjun. Madankollu, it-*Tulou* ta' Fujian huwa l-isem uffiċjali adottat mill-UNESCO għall-abitazzjonijiet kollha ta' dan it-tip.

Abbażi tat-tifsira litterali tal-kliem biċ-Ċiniż *tu* (biċ-Ċiniż: 土; li tfisser "ħamrija") u *lou* (biċ-Ċiniż: 樓; li tfisser "binja [għolja]"), wieħed jista' jikkonkludi li t-terminu "*tulou*" jista' jitqies bħala deskrizzjoni ġenerika ta' binja tal-ħamrija kkumpattjata. Madankollu, din ma tantx hi definizzjoni utli, billi kif jinnota l-istudjuż tal-arkitettura tradizzjonali Ċiniża Huang Hanmin, prattikament wieħed jista' jsib diversi tipi ta' binjiet tal-ħamrija kkumpattjata fiċ-Ċina kollha. Minflok, l-aħjar li tintuża d-definizzjoni li fil-fatt tintuża f'Fujian: *tulou* hija binja kbira, mibnija bil-ħamrija kkumpattjata li tirfed tagħbija kbira, u li tintuża bħala residenza minn komunità (grupp ta' familji). L-ewwel parti tad-definizzjoni tqabbel it-*tulou* ma' strutturi bil-ħamrija kkumpattjata madwar qafas tal-injam li jirfed it-tagħbija; it-tieni parti tiddistingwi t-*tulou* bħala residenzi żgħar ta' għadd ta' familji individwali.

Abbażi tad-definizzjoni ta' hawn fuq, Huang Hanmin jemmen li mill-varjetà kbira ta' arkitettura vernakolari bil-ħamrija kkumpattjata taċ-Ċina, l-istili reġjonali li ġejjin biss, kollha kemm huma assoċjati mal-popli Hakka jew Minnan, jistgħu jissejħu "*tulou*" (għall-inqas biċ-Ċiniż):

* it-"*tulou* ta' Guangdong": il-kumplessi ta' *weilongwu* (biċ-Ċiniż: 圍龍屋) tat-Tramuntana ta' Guangdong, u l-kumplessi ta' *weiwu* (biċ-Ċiniż: 圍屋) tal-Grigal ta' Guangdong;
* it-"*tulou* ta' Jiangxi": il-kumplessi ta' *tuweizi* (biċ-Ċiniż: 土圍子) tan-Nofsinhar ta' Jiangxi;
* it-"*tulou* ta' Fujian": diversi tipi ta' *tulou* tan-Nofsinhar ta' Fujian.

Filwaqt li t-*tulou* ta' Guangdong u ta' Jiangxi (magħrufa normalment bħala "villaġġi ffortifikati" jew "villaġġi ffortifikati tal-poplu Hakka) huma assoċjati mal-poplu Hakka, fost it-*tulou* ta' Fujian hemm diversi tipi ta' *tulou*, uħud karatteristiċi tal-poplu Hakka u oħrajn karatteristiċi tal-poplu Minnan.

Speċifikament għat-*Tulou* ta' Fujian, Huang Hanmin jagħti d-definizzjoni li ġejja: "Binja kbira b'diversi sulari fix-Xlokk tar-reġjun muntanjuż ta' Fujian għal għajxien f'komunità kbira u għad-difiża, mibnija bħala struttura b'qafas tal-injam u mdawra b'ħitan bil-ħamrija kkumpattjata li jiflaħ il-piż".

## ''Tulou'' notevoli ta' Fujian

### Raggruppament tat-''Tulou'' ta' Chuxi

Ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Chuxi (biċ-Ċiniż: 初溪土樓群) jinsab fil-Kontea ta' Yongding, fil-Prefettura ta' Xiayang, fil-villaġġ ta' Chuxi u tniżżel bħala l-komponent nru 1113-001 ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

* Jiqinglou, l-ikbar *tulou* tonda kif ukoll l-eqdem waħda f'dan ir-raggruppament, inbniet fl-1419 matul ir-renju tal-Imperatur Yongle tad-dinastija Ming. Tikkonsisti minn żewġ ċrieki konċentriċi, u ċ-ċirku ta' barra huwa għoli erba' sulari, bi 53 kamra fuq kull sular. Iċ-ċirku ta' barra fih 72 sett ta' taraġ. Iċ-ċirku ta' ġewwa huwa għoli sular.

### Zhenchenglou

Zhenchenglou (biċ-Ċiniż: 振成樓), imlaqqma bħala "l-prinċep tat-*tulou*", tagħmel parti mir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Hongkeng. Tinsab fil-villaġġ ta' Hongkeng, fil-Prefettura ta' Hukeng tal-Kontea ta' Yongding. Tniżżlet bħala l-komponent nru 1113-002 ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u nbniet fl-1912 mid-dixxendenti ta' merkant tat-tabakk għani. Zhenchenglou hija *tulou* bi żewġ ċrieki; iċ-ċirku ta' barra huwa għoli erba' sulari u fih total ta' 184 kamra, filwaqt li ċ-ċirku ta' ġewwa huwa għoli żewġ sulari u fih total ta' 32 kamra. Iċ-ċirku ta' barra ġie maqsum f'erba' segmenti skont il-kunċett ta' Bagua tal-Fengshui Ċiniż.

L-influwenza tal-Punent hija evidenti fil-kolonni bi stil Grieg tas-sala anċestrali, u fil-poġġaman ferrobattut tal-kuritur tat-tieni sular.

### Chengqilou

Chengqilou (biċ-Ċiniż: 承啟楼), imlaqqma bħala r-"re tat-*tulou*", jagħmel parti mir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Gaobei (biċ-Ċiniż: 高北土楼群) fil-villaġġ ta' Gaobei, fil-Prefettura ta' Gaotou tal-Kontea ta' Yongding. Inbniet fl-1709 u fl-2008 tniżżlet bħala l-komponent nru 1113-003 ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Din it-*tulou* tonda kbira għandha erba' ċrieki konċentriċi madwar sala anċestrali fiċ-ċentru. Iċ-ċirku ta' barra għandu dijametru ta' 62.6 metru u huwa għoli erba' sulari, b'total ta' 288 kamra, jiġifieri 72 kamra f'kull sular, kuritur ċirkolari mit-tieni għar-raba' sular, u erba' settijiet ta' taraġ fil-punti kardinali li jikkollegaw il-pjan terran mas-sulari ta' fuq. Saqaf kbir sporġut 'il barra jgħatti ċ-ċirku prinċipali. Il-kmamar tal-pjan terran huma kċejjen għall-familji, il-kmamar tat-tieni sular huma mħażen tal-qmuħ, u l-kmamar tat-tielet u tar-raba' sulari huma l-kwartieri residenzjali u kmamar tas-sodda. It-tieni ċirku bi 80 kamra huwa għoli żewġ sulari, b'40 kamra fuq kull sular, it-tielet ċirku kien jintuża bħala librerija tal-komunità u fih sular bi 32 kamra; b'kollox hemm 370 kamra. Ir-raba' ċirku fih kuritur ċirkolari msaqqaf madwar is-sala anċestrali. Li kieku persuna toqgħod għal lejl f'kull kamra, iddum iktar minn sena biex toqgħod fil-kmamar kollha. Is-sala anċestrali tinsab fiċ-ċentru. Chengqilou għandha żewġ daħliet prinċipali u żewġ daħliet laterali. Klan tal-15-il ġenerazzjoni ta' Jiang b'57 familja u 300 ruħ jgħixu hawnhekk. Fl-aqwa żmien tagħha, kien hemm iktar minn 80 familja jgħixu f'Chengqilou.

Binjiet oħra f'dan ir-raggruppament jinkludu: Shenyuanlou bi tliet ċrieki, b'ċirku ta' barra b'dijametru ta' 70 metru; Wujiaolou (pentagonu) bi pjanta ta' pentagonu irregolari; u Shizelou, *tulou* rettangolari.

### Raggruppament tat-''Tulou'' ta' Tianluokeng

Ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Tianluokeng (biċ-Ċiniż: 田螺坑土楼群) huwa raggruppament ta' ħames *tulou* li jinsab fil-Provinċja ta' Fujian, il-Belt ta' Zhangzhou, il-Kontea ta' Nanjing, il-Prefettura ta' Shuyang, il-villaġġ ta' Tian Luo Keng (litteralment il-villaġġ "tal-Foss tal-Bebbux") fin-Nofsinhar taċ-Ċina, madwar erba' sigħat bil-karozza minn Xiamen, minn toroq muntanjużi dojoq, imħarrbta u jserrpu. Jikkonsisti minn ħames *tulou* b'"Buyunlou" kwadru fin-nofs, imdawra bi tliet *tulou* tondi u *tulou* ovali, li jiffurmaw għamla qisha ta' "erba' platti u soppa" (biċ-Ċiniż: *四菜一湯*). Il-ħames binjiet tal-ħamrija fil-villaġġ tal-Foss tal-Bebbux huma:

* it-*tulou* kwadra ta' Buyunlou (il-binja Li Tilħaq is-Sħab) tinsab fiċ-ċentru tal-ħames strutturi; kienet l-ewwel *tulou* f'dan is-sit, u nbniet fl-1796. Fiha tliet sulari b'26 kamra f'kull sular, erba' settijiet ta' taraġ, u kuritur quddiem il-kmamar f'kull sular. Din il-binja ngħatat in-nar fl-1936 u ġiet rikostruwita fl-1953 skont il-pjanta oriġinali;
* il-binja tal-ħamrija tonda tat-*tulou* ta' Hechang, binja għolja tliet sulari;
* it-*tulou* ta' Zhenchang, li fiha tliet sulari, b'għamla tonda, b'26 kamra f'kull sular, li nbniet fl-1930;
* it-*tulou* ta' Ruiyun, li nbniet fl-1936, fiha tliet sulari, b'26 kamra f'kull sular;
* it-*tulou* ovali ta' Wenchang, li nbniet fl-1966, fiha tliet sulari, bi 32 kamra f'kull sular.

### Yuchanglou

Yuchanglou (biċ-Ċiniż: 裕昌樓) hija *tulou* ta' ħames sulari fil-Kontea ta' Nanjing, fil-Prefettura ta' Shuyang, fil-villaġġ ta' Xiabanliao. Inbniet fl-1308 matul id-dinastija Yuan mill-klan tal-familja Liu. Din hija waħda mill-eqdem u l-ogħla *tulou* fiċ-Ċina. Yuchanglou ġiet imlaqqma bħala l-"binja żigużajg", minħabba li l-istruttura vertikali tal-injam tagħha mhijiex dritta u perpendikolari, iżda għandha għamla ta' żigużajg lejn ix-xellug u lejn il-lemin. Inbniet b'dan il-mod minħabba żball fil-kejl tal-materjali tal-binja. Minkejja dan in-nuqqas apparenti, din it-*tulou* twila rnexxielha tiflaħ għall-elementi naturali u għat-taqbid soċjali ta' 700 sena. Iċ-ċirku ta' barra ta' Yuchanglou għandu dijametru ta' 36 metru u fih ħames sulari, b'50 kamra fuq kull sular, b'total ta' 270 kamra.

Kull waħda mill-25 kċina fil-pjan terran fin-nofs ta' wara taċ-ċirku għandha bir privat bl-ilma biswit il-fran. Din it-*tulou* hija l-unika waħda f'Fujian bi provvista tal-ilma daqstant konvenjenti.

Sal-2003 kien hemm ċirku fuq ġewwa ta' sular madwar is-sala anċestrali. Din il-parti tal-binja baqgħet intatta għal kważi 700 sena sa ma ġiet żarmata wara l-2003.

### Eryilou

Eryilou (biċ-Ċiniż: 二宜樓) tar-raggruppament tat-*Tulou* ta' Dadi tinsab fil-Belt ta' Zhangzhou, fil-Kontea ta' Hua'an, fil-Prefettura ta' Xiandu, fil-villaġġ ta' Dadi. Inbniet fl-1770 u tikkonsisti minn ċirku ta' barra b'erba' sulari u minn ċirku ta' ġewwa b'sular wieħed. Iċ-ċirku ta' barra fih dijametru ta' 71 metru, bi 48 kamra fuq kull livell. Eryilou ma fiha l-ebda kuritur fuq quddiem ta' kull sular ta' fuq; minflok fiha kuritur fuq wara biswit mal-ħitan. Il-kmamar taċ-ċirku ta' barra huma maqsuma vertikalment f'abitazzjonijiet domestiċi separati. Kull abitazzjoni domestika fiha sett ta' taraġ għaliha mhux kondiviża mal-familji l-oħra; uħud mill-ħitan diviżorji fihom wisa' frontali ta' tliet kmamar, u oħrajn fihom wisa' frontali ta' erba' kmamar. Il-ħajt diviżorju taċ-ċirku ta' ġewwa huwa mehmuż mal-ħajt diviżorju taċ-ċirku ewlieni permezz ta' veranda msaqqfa bħala antikamra.

### Raggruppament tat-Tulou ta' Nanxi (inkluż Yanxianglou)
Ir-raggruppament tat-*Tulou* ta' Nanxi (biċ-Ċiniż: 南溪土楼群) huwa l-isem mogħti lil sezzjoni tal-Wied ta' Nanxi ("il-Qala tan-Nofsinhar") fir-raħal ta' Hukeng (il-Kontea ta' Yongding), li għal distanza ta' diversi kilometri huwa kważi kontinwament mibni bit-*tulou*. Minħabba l-effett viżiv li jispikka tar-raggruppament, xi awturi jirreferu għalih bħala "l-Ħajt il-Kbir tat-*Tulou*" (biċ-Ċiniż: 土楼长城). Waħda mit-*tulou* f'dan ir-raggruppament kbir, Yanxianglou (biċ-Ċiniż: 衍香楼), *tulou* tonda fil-villaġġ ta' Xinnan (biċ-Ċiniż: 新南村; bil-koordinati: 24°36′22″N 116°58′30″E) hija identifikata bħala l-komponent 1113-004 ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

### Heguilou
Heguilou hija l-ikbar *tulou* rettangolari, b'erja ta' 3,000 metru kwadru u għolja 21.5 metru b'ħames sulari. Inbniet fuq art bassasa u hija l-ogħla *tulou* rettangolari.

## Arkitettura

Il-konfigurazzjoni tat-*Tulou* ta' Fujian mexiet skont it-tradizzjoni Ċiniża tal-abitazzjonijiet bil-kunċett ta' "magħluqa minn barra, miftuħa fuq ġewwa": ħajt għoli madwar il-kwartieri residenzjali u bitħa komuni fin-nofs. Binja żgħira fiċ-ċentru b'faċċata miftuħa kienet tintuża bħala sala anċestrali biex l-antenati jingħataw ġieħ, għall-festivals, għal-laqgħat, għat-tiġijiet, għall-funerali u għal funzjonijiet ċerimonjali oħra. Il-pjanta tal-pjan terran tinkludi għamliet bħal ċrieki, nofs ċrieki, ovali, kwadri, rettangoli u pentagoni irregolari.

Il-pedamenti tat-*tulou* nbnew b'ġebel lixx tal-pavimentar fuq ħamrija kkumpattjata, f'żewġ jew fi tliet saffi. Madwar is-saff ta' fuq tal-pedamenti kien jinbena drenaġġ ċirkolari biex jipprevjeni li l-ilma tax-xita tagħmel ħsara lill-ħajt tat-*tulou*.

Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-ħajt ta' barra li kien jirfed it-tagħbija tat-*tulou* jikkonsisti minn żewġ sezzjonijiet: is-sezzjoni t'isfel mibnija minn blokok tal-ġebel maqtugħin jew minn ġebel mix-xmara miżmum flimkien b'taħlita ta' ġir, ramel u tafal sa għoli ta' madwar metru jew tnejn, skont il-livell tal-għargħar reġjonali. Il-ħajt tal-ħamrija kkumpattjata kien jinbena fuq is-sezzjoni tal-ġebel. Il-kostruzzjoni tal-ħajt tal-ħamrija kkumpattjata mħallta bir-ross iwaħħal u rinfurzat bil-qasab orizzontali tal-bambù ġiet deskritta l-ewwel darba fl-istandard tal-bini *Yingzao Fashi* fid-dinastija Song*.*

Il-ħitan inbnew inklinati lejn iċ-ċentru, b'tali mod li l-forza tal-gravità naturali timbotta l-komponenti tal-ħajt flimkien. Dan il-metodu tal-inklinazzjoni 'l ġewwa ntuża wkoll fil-kostruzzjoni tal-Pagoda tat-Tempju ta' Fogong. Il-ħxuna tal-ħajt tat-*tulou* tonqos mal-għoli kif speċifikat fil-*Yingzao Fashi*. Iż-żewġ sulari t'isfel tat-*tulou* huma solidi bl-ebda tieqa jew toqba għall-ixkubetti; it-twieqi jibdew mit-tielet sal-ħames sular, peress li l-kmamar tas-sulari t'isfel kienu jintużaw bħala mħażen tal-familji u s-sulari ta' fuq kienu jintużaw bħala l-kwartieri residenzjali.

Il-bjut kienu jinksew b'tavli tat-tafal imsajjar, b'arranġament radjali; kienet tintuża teknika li permezz tagħha t-tavli kienu jiddaħlu skont l-għamla ta' λ f'intervalli regolari biex jikkumpensaw għaċ-ċirkonferenza ikbar fuq barra. Il-maġġoranza tat-tavli tal-bejt kienu jitpoġġew f'posthom minn fuq s'isfel, u d-distakk ikkawżat mill-konfigurazzjoni radjali kien jiġi kkumpensat b'sezzjonijiet żgħar ta' tavli poġġuti f'għamla ta' λ. Din it-teknika kienet tippermetti li t-tavli jitpoġġew radjalment mingħajr ebda distakk viżibbli, u mingħajr l-użu ta' tavli żgħar fuq nett u ta' tavli kbar fuq in-naħa t'isfel.

It-truf tal-bejt normalment huma estiżi għal madwar żewġ metri, bħala protezzjoni għall-ħajt tal-ħamrija mill-ilma tax-xita li jinżel mill-bejt.

Il-qafas tal-injam li jirfed il-bejt ma kellu l-ebda element ta' *dougong* li kien komuni fil-bini tradizzjonali Ċiniż.

Il-kurituri ċirkolari mit-tieni sal-ogħla sular kienu magħmula minn fallakki tal-injam poġġuti fuq xorok tal-injam orizzontali b'naħa waħda mdaħħla fil-ħajt tal-ħamrija. Il-kurituri kienu jiġu protetti minn ċirku ta' poġġamani tal-injam.

Is-settijiet tat-taraġ kienu jitqassmu b'mod uniformi madwar il-kurituri, normalment b'total ta' erba' settijiet ta' taraġ. Kull taraġ jagħti mill-pjan terran sal-ogħla sular.

Normalment, fil-bitħa fiċ-ċentru tat-*tulou* kien ikun hemm bjar pubbliċi f'gruppi ta' tnejn jew tlieta; it-*tulou* iktar lussużi kien ikollhom bir intern għal kull familja fil-kċina tal-pjan terran. Il-biċċa l-kbira tat-*tulou* għandhom pajpijiet tal-ilma apposta bħala protezzjoni min-nar (aċċidentali jew minħabba xi attakk) għas-sulari ta' fuq tal-injam.

### L-ikbar ''Tulou'' tonda
Chengqilou fil-Kontea ta' Yongding ilha kkunsidrata bħala l-ikbar *tulou*, b'dijametru ta' 62.5 metru. Madankollu, Huang Hanmin skopra li Shunyulou (biċ-Ċiniż: 顺裕楼) fil-Kontea ta' Nanjing hija saħansitra ikbar, b'dijametru ta' 74.1 metru. Din it-*tulou* nbniet fl-1933, fiha erba' sulari, b'ħajt ta' barra għoli 15-il metru u oħxon 1.6 metru, b'64 kamra tul il-perimetru tagħha, b'daħla prinċipali u b'żewġ daħliet laterali. Madankollu, l-"ikbar *tulou*" inġenerali hija Fushenglou (biċ-Ċiniż: 福盛楼), li bdiet tinbena fl-1968 u tlestiet fl-1981. Id-dijametru tagħha huwa ta' 77.42 metru u tinsab fil-villaġġ ta' Chendong fil-Kontea ta' Yongding.

### L-iżgħar ''Tulou''
Cuilinlou (biċ-Ċiniż: 翠林楼) fil-Prefettura ta' Nankeng tal-Kontea ta' Nanjing hija l-iżgħar *tulou*, b'dijametru ta' 14-il metru. Din it-*tulou* ta' tliet sulari nbniet fl-1617.

### L-eqdem ''Tulou''
It-*tulou* ellittika ta' Qiyunlou (biċ-Ċiniż: 齐云楼) fil-villaġġ ta' Shajian tal-Kontea ta' Hua An hija l-eqdem *tulou* u nbniet fl-1371.

## Abitazzjonijiet għal komunità ta' persuni ugwali

Għad-differenza ta' strutturi oħra ta' abitazzjonijiet madwar id-dinja fejn l-arkitettura hija turija tal-ġerarkija soċjali, it-*Tulou* ta' Fujian għandhom karatteristika unika bħala mudell ta' abitazzjonijiet għal komunità ta' persuni ugwali. Il-kmamar kollha nbnew bl-istess daqs u bl-istess kwalità ta' materjal, bl-istess tiżjin fuq barra, bl-istess stil ta' twieqi u ta' bibien, u ma hemm l-ebda "penthouse" għal min huwa iktar imlaħħaq fis-soċjetà; familja żgħira kellha s-sjieda ta' sett vertikali mill-pjan terran sas-sular ta' fuq nett, filwaqt li familja ikbar kien ikollha s-sjieda ta' żewġ jew tliet settijiet vertikali.

Normalment it-*tulou* kienu jkunu okkupati minn klan wieħed ta' familja kbira ta' diversi ġenerazzjonijiet; xi *tulou* ikbar kienu jkunu okkupati minn iktar minn klan wieħed ta' familja kbira. Apparti l-binja stess, bosta faċilitajiet bħal bjar, sala ċerimonjali, kmamar tal-banju, kmamar tal-ħasil, u mħażen bl-armi kienu ta' proprjetà kondiviża. Anke l-artijiet u r-raba' tal-madwar, bis-siġar tal-frott, eċċ. kienu kondiviżi. Ir-residenti tat-*tulou* kienu jaħdmu r-raba' b'mod komunali. Dan baqa' jiġi pprattikat sas-snin 60 tas-seklu 20; dak iż-żmien *tulou* sikwit kienet tkun okkupata minn grupp komunali wieħed tal-produzzjoni. Kull familja żgħira issa għandha l-proprjetà privata tagħha u kull fergħa tal-familja għandha l-privatezza tagħha bil-bibien magħluqa.

Fl-imgħoddi, l-allokazzjoni tal-abitazzjonijiet kienet ibbażata fuq fergħa maskili tal-familja; kull iben kien jingħadd bħala fergħa waħda. Id-dmirijiet pubbliċi bħall-organizzazzjoni tal-festivals, it-tindif taż-żoni pubbliċi, il-ftuħ u l-għeluq tad-daħla prinċipali, eċċ., kienu assenjati wkoll lil fergħa tal-familja b'rotazzjoni.

Il-fergħat kollha ta' klan tal-familja kienu jgħixu taħt saqaf wieħed, bħala simbolu tal-unità u l-protezzjoni ta' klan. Id-djar tal-familji jħarsu lejn is-sala anċestrali ċentrali, bħala simbolu tal-ġieħ lill-antenati u tas-solidarjetà fi ħdan il-klan. Meta klan kien jikber, l-abitazzjoni kienet tikber radjalment billi jiżdied ċirku konċentriku ieħor fuq barra jew billi tinbena *tulou* oħra fil-qrib, u b'hekk kien jinħoloq raggruppament biex jiġi żgurat li l-membri ta' klan jibqgħu jgħixu flimkien.

Bl-iżvilupp ta' abitazzjonijiet ġodda bil-faċilitajiet moderni fiċ-Ċina rurali, bosta residenti tat-*tulou* ma baqgħux jgħixu f'dawn l-istrutturi jew marru jgħixu f'irħula jew fi bliet ikbar biex isibu impjiegi aħjar. Madankollu, l-eks residenti jistgħu jagħżlu li jżommu r-residenzi tat-*tulou* anċestrali msakkrin u jużawhom biss okkażjonalment meta jerġgħu lura għal xi okkażjoni tal-familja jew matul il-btajjel jew il-festivals.

## Difiża

Mis-seklu 12 sas-seklu 19, diversi ħallelin armati kienu jwettqu għadd ta' attakki fin-Nofsinhar taċ-Ċina. Iċ-ċittadini tan-Nofsinhar ta' Fujian għall-ewwel bnew fortizzi fil-quċċata tal-muntanji bħala awtodifiża. Dawn il-fortizzi bikrin iktar 'il quddiem evolvew f**Tulou'' ta' Fujian.

Il-ħitan ħoxnin ta' barra tat-''tulou'' (ħoxnin żewġ metri fin-naħa t'isfel u li jonqsu għal ħxuna ta' metru fin-naħa ta' fuq) kienu jilqgħu l-vleġeġ u l-balal tal-attakki. Is-sezzjoni baxxa iktar ħoxna tal-ħajt ta' barra xi kultant kienet tinbena bil-blokok tal-granit jew bil-ġebel kbir mix-xmara. B'hekk din is-sezzjoni ma setgħetx titħaffer, peress li n-naħa ta' barra tal-ġebel kien jitqiegħed apposta bit-truf iż-żgħar ippuntati 'l barra — għaldaqstant għalxejn dak li jkun jipprova jħaffer f'din is-sezzjoni. It-tħaffir ta' mina taħt il-ħajt ma kinitx possibbli lanqas, minħabba li din is-sezzjoni tal-ħitan kienet estiża 'l isfel sa fond ta' iktar minn metru.

Is-sezzjoni tal-ħamrija tal-ħitan kienet tinbena b'ħamrija kkumpattjata flimkien ma' taħlita ta' ġir, ramel u tafal u kienet tiġi rinfurzata bi strixxi orizzontali tal-bambù biex kollox jagħqad b'mod laterali, u b'hekk l-istruttura kienet tkun soda daqs il-kastelli tal-Punent. Fl-1934, grupp ta' raħħala tal-Kontea ta' Yongding f'rewwixta kien okkupa ''tulou'' biex jirreżisti l-attakk tal-armata, li sparat 19-il balla bil-kanuni lejn dik it-''tulou'', iżda ma tantx għamlet ħsara fil-ħajt ta' barra.

Il-parti d-dgħajfa fis-sistema tal-ħitan normalament kienet tkun id-daħla, iżda d-daħla ta' ''tulou'' ta' Fujian kienet iddisinjata apposta għad-difiża. Il-qafas tad-daħla kien magħmul minn blokka solida tal-granit; il-bibien doppji tad-daħla kienu magħmula minn biċċiet solidi tal-injam ħoxnin sa 13-il ċentimetru u reżistenti għan-nar, u kienu rinfurzati bi pjanċi ħoxnin tal-ħadid. Il-bieb tad-daħla prinċipali kien ikun imbarrat b'diversi biċċiet orizzontali u vertikali tal-injam imdaħħlin f'ħofor fil-granit. Sabiex jiġi evitat li l-għadu jeqred il-bibien tad-daħla prinċipali bin-nar, xi bibien kienu mgħammra b'tankijiet tal-ilma fuqhom biex minnufih kwalunkwe nar seta' jintefa.

Ir-residenti tat-''Tulou'' ta' Fujian kienu jużaw armi tan-nar għad-difiża attiva, u kienu jisparaw lejn l-għadu minn ħofor apposta fin-naħa ta' fuq tal-istruttura. Xi ''Tulou'' ta' Fujian inbnew b'kuritur ċirkolari tul il-ħajt ta' ġewwa biex jiġi ffaċilitat iċ-ċaqliq tan-nies armati u tal-munizzjon f'każ ta' attakk.

== Riċerka ==
It-terminu "''tulou''" tfaċċa għall-ewwel darba f'rekords tal-1573 tal-Kontea ta' Zhangzhou matul id-dinastija Ming; ġie rreġistrat li minħabba ż-żieda ta' attakki kriminali, bosta ċittadini tal-villaġġi bnew fortizzi mdawrin bil-ħitan u għadd ta' ''tulou'' bħala mezz ta' awtodifiża. Bosta familji bdew jgħixu flimkien fi ħdan fortizza, u diversi fortizzi jew ''tulou'' ngħaqdu bi gwardjani fuq għassa kostanti; tnabar u gongs jgħajtu kienu jindaqqu bħala sinjal ta' allarm f'każ ta' xi kriminali jew invażuri fil-qrib. Minħabba s-solidarjetà kbira fost ir-residenti tat-''tulou'', saħansitra gruppi kbar u b'saħħithom ta' kriminali b'għexieren ta' eluf ta' rġiel ma kinux jazzardaw jattakkaw l-abitanti tat-''tulou''.

It-terminu "''tulou''" tfaċċa wkoll okkażjonalment f'xi poeżiji; apparti minn hekk, l-eżistenza tat-''tulou'' ma ħarġitx fid-dieher fil-letteratura ewlenija, u ma ssemmietx fil-letteratura ppubblikata qabel l-1956 fi studju dwar l-ambjent popolari.

Fl-1956 il-professur [[Liu Dun-Zhen]] (biċ-Ċiniż: 刘敦桢), il-Kap tar-Riċerka dwar l-Abitazzjonijiet Ċiniżi kien l-ewwel studjuż li wettaq riċerka dwar it-''Tulou'' ta' Fujian, u fil-ktieb tiegħu ''L-Istorja tal-Arkitettura Ċiniża tal-Qedem'' (biċ-Ċiniż: 中国古代建筑史) ippubblikat fl-1964 iddeskriva t-''tulou'' ta' Chengqilou u ta' Yihuailou (biċ-Ċiniż: 艺槐楼).

F'April 1957, l-artiklu ''Abitazzjonijiet tal-Poplu'' ''Hakka fil-Kontea ta' Yongding tal-Provinċja ta' Fujian'' (biċ-Ċiniż: 福建永定客家住宅) ta' [[Zhang Buqian]] (biċ-Ċiniż: 张步骞), ta' [[Zhu Mingquan]] (biċ-Ċiniż: 朱鸣泉) u ta' [[Hu Zhanlie]] (biċ-Ċiniż: 胡占烈) ġie ppubblikat fil-''Ġurnal tal-Istitut tat-Teknoloġija ta' Nanjing''.

Fl-1980 it-''tulou'' ta' Chengqi ssemmew fi ktieb bit-titlu ''L-Istorja tal-Arkitettura Ċiniża tal-Qedem''. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, diversi studjużi miċ-Ċina kontinentali, mit-[[Tajwan]], mil-[[Ġappun]], mill-[[Ewropa]] u mill-[[Stati Uniti|Amerka]] żaru Fujian, Zhangzhou u Yongding biex jesploraw u jistudjaw it-''tulou''; b'hekk it-''tulou'' ma baqgħux iżolati u saru magħrufin fil-livell. B'mod partikolari l-istudjuż Ċiniż Huang Hanmin (issa l-Kap tal-Istitut tad-Disinn tal-Arkitettura ta' Fujian) qatta' iktar minn għoxrin sena jirriċerka t-''Tulou'' ta' Fujian; it-teżi tiegħu tal-Masters ''Il-Karatteristiċi Tradizzjonali u l-Istil Reġjonali'' ''tar-Residenzi Ċivili ta** *Fujian* tlestiet fl-1982 u ġiet ippubblikata fuq ir-rivista Ċiniża *Architect*. Studjuż Ġappuniż ippubblika rapport imsejjaħ *Studju dwar l-Abitazzjonijiet Ċivili Ċiniżi — It-Tulou Tondi u t-Tuluo Kwadri* u wara organizza wirja fotografika u ppubblika ktieb fl-1989. Fl-1997, l-arkitett Olandiż Herman Hertzberger spezzjona t-*Tulou* ta' Fujian, u fl-1999 Dr. Neville Agnew tal-Istitut tal-Konservazzjoni ta' Getty spezzjona Tianluokeng, Yuchanglou u Heguilou.

Il-ktieb *Tulou ta*' *Fujian Tulou* ta' Huang Hanmin ippubblikat fit-Tajwan fl-1994, rivedut u ppubblikat mill-ġdid fiċ-Ċina fl-2003, attwalment huwa wieħed mill-iżjed studji awtentiċi dwar it-*Tulou* ta' Fujian, li jkopri l-istorja tat-*tulou*, il-karatteristiċi u l-istil tagħhom, id-distribuzzjoni ġeografika tagħha, l-aspett folkloristiku, eċċ., b'mijiet ta' tpinġijiet u kampjuni tal-kuluri.

## Sit ta' Wirt Dinji
It-*Tulou* ta' Fujian ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2008.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Trasport
It-*Tulou* ta' Fujian huma sparpaljati fir-reġjun muntanjuż tax-Xlokk tal-Provinċja ta' Fujian.

It-*tulou* fil-Kontea ta' Nanjing huma kkollegati mas-sede tal-kontea, il-Prefettura ta' Shancheng (il-post immarkat bħala l-"Kontea ta' Nanjing" f'bosta mapep), permezz ta' diversi toroq muntanjużi jserrpu; it-triq prinċipali tal-inħawi, it-Triq Nru 562 tal-Kontea (X562) dan l-aħħar ġiet imtejba. Il-Prefettura ta' Shancheng hija faċilment aċċessibbli permezz tal-awtostrada ta' Zhanglong li tikkollega l-Belt ta' Zhangzhou mal-Belt ta' Longyan. L-awtostrada ta' Zhanglong tikkollega r-reġjun mal-bqija tan-network Ċiniż tal-awtostradi. Bejn wieħed u ieħor trid sagħtejn bil-karozza minn Xiamen għall-Prefettura ta' Shancheng.

Barra minn hekk hemm karozzi tal-linja regolari minn Xiamen u minn Fuzhou għal Longyan jew għal Zhangzhou; traġitt li jdum xi 4 sigħat 'l hemm u 4 sigħat lura.

Ma hemm l-ebda linja ferrovjarja fil-qalba ta' fejn jinsabu t-*tulou* (il-Punent tal-Kontea ta' Nanjing, il-Lvant tal-Kontea ta' Yongding, u l-Punent tal-Kontea ta' Pinghe). L-eqreb stazzjon ferrovjarju għall-biċċa l-kbira tat-*tulou* tal-Kontea ta' Yongding huwa l-Istazzjon ta' Yongding, li madankollu joffri servizz limitat ħafna għall-passiġġieri (il-ferrovija ta' darba kuljum bejn Xiamen u Guangzhou).

Mill-ftuħ tal-linja ferrovjarja ta' veloċità għolja bejn Longyan u Xiamen f'Ġunju 2012, il-vjaġġaturi jistgħu jaslu f'Longyan minn Xiamen f'45 minuta; hemm servizz dirett minn Fuzhou u minn Shanghai wkoll. Il-linja ferrovjarja tinkludi stazzjon intermedju (Nanjing), li jaqdi l-Lvant tal-Kontea ta' Nanjing; madankollu, ma tantx hi daqshekk qrib it-*tulou*. Sabiex jiċċelebraw il-wirt tat-*tulou* fi ħdan il-kontea, l-arkitetti ddisinjaw stazzjon ġdid bl-għamla ta' tliet *tulou* tondi.

## Fil-kultura popolari
It-*Tulou* ta' Fujian jidhru fil-manga *Seraphim 266613336Wings*.

Il-protagonista tal-cartoons *Mulan* oriġinat minn *Tulou* ta' Fujian.

## Referenzi