open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mġarr (Għawdex)

**L-Imġarr** huwa belt u port fix-Xlokk ta’ Għawdex, Malta.

## Storja

Il-belt tal-Imġarr kibret madwar il-port baxx bl-istess isem. Is-servizzi tal-laneċ lejn Malta ilhom joperaw mill-1241, u s-sajd kien diġà stabbilit. Filwaqt li ż-żona madwar il-port ġiet żviluppata matul is-sekli ta' wara, kien hemm ftit żvilupp tal-port innifsu sal-1841, meta nbena breakwater biex jipprovdi iktar kenn lill-port. Dan il-breakwater ġie msaħħaħ u estiż diversi drabi sal-1906. Breakwater ikbar inbena bejn l-1929 u l-1935, u tnejn oħra fl-1969; mat-tlestija ta' dawn tal-aħħar, iż-żona tal-port ġiet estiża għal 121,400 metru kwadru.

It-terminal tal-vapur inbena mill-ġdid bi spiża ta’ €9.3 miljun fil-bidu tas-seklu 21. Ix-xogħol beda fl-2001 u ħa seba' snin, bil-ftuħ tat-terminal fi Frar 2008. Il-port issa għandu faċilitajiet għal madwar 600 passiġġier u 200 karozza.  Id-disinn tal-port il-ġdid inbidel matul il-proċess tal-kostruzzjoni biex jitnaqqas l-impatt viżiv tiegħu fuq il-pajsaġġ tal-madwar. 

## Ekonomija u faċilitajiet

L-Imġarr huwa l-akbar raħal tas-sajjieda f’Għawdex. Minbarra t-terminal tal-laneċ, fil-belt hemm ukoll yacht marina. L-Imġarr jidher mill-Forti Chambray, mibni fl-1749 mill-Kavallieri ta’ San Ġwann. 

F'Mejju 2010, tħabbar li l-marina kienet se tiġi privatizzata. L-operazzjoni ġiet trasferita lill-Harbour Management Company Limited, li beħsiebha timmodernizza l-marina. 

Il-bar Gleneagles, li jinsab ħdejn il-moll oriġinali fil-port, inbena bħala kabina għall-passiġġieri tal-laneċ fl-1732 u għandu saqaf b'inklinazzjoni waħda. 

## Trasport

L-Imġarr huwa kkollegat bis-servizzi tal-laneċ maċ-Ċirkewwa, Malta u mal-gżira ta’ Kemmuna. Xarabankijiet imorru lejn ir-Rabat u Marsalforn.

## Referenzi
HeyMoritz

**HeyMoritz** (imwieled **Moritz Schirdewahn**, fit-22 ta’ Ġunju 2002 f'Rheine) huwa attur tal-films u produttur Ġermaniż tal-filmati fuq l-internet (video blogger).

## Filmografija

* 2019: Misfit
* 2018–2019: Spotlight
* 2020: Verstehen Sie Spaß?
* 2020: Das Internat
* 2020: SpongeBob Schwammkopf: Eine schwammtastische Rettung

## Ħoloq esterni

* HeyMoritz fuq YouTube

## Referenzi
Knisja Maronita

Il-**Knisja Maronita** hija knisja *sui iuris* Kattolika Orjentali f’komunjoni sħiħa mal-Papa u l-Knisja Kattolika dinjija, b’awtogovernanza skont il-Kodiċi tal-Kanoni tal-Knejjes tal-Lvant. Il-Knisja Maronita ilha mmexxija mill-Patrijarka Bechara Boutros al-Rahi mill-2011, li huwa bbażat f'Bkerke fil-Grigal ta' Bejrut, il-Libanu. Din il-knisja hija magħrufa uffiċjalment bħala l-**Knisja Maronita Sirjana ta’ Antijokja** u abbażi tal-liturġija u tal-wirt tradizzjonali hija parti mill-Kristjaneżmu Sirjan.
Tubeteika

It-**tubeteika** jew it-**tubetejka** (bit-Taġik: тоқӣ, Tajik: тӯппӣ fit-Tramuntana tat-Taġikistan, bl-Użbek: *doʻppi* / дўппи, bil-Każak: төбетей, тақия, Kyrgyz: тебетей, суусар тумак, bit-Tatar: түбәтәй; bir-Russu: тюбете́йка, b'ittri Rumani: *tyubeteika*, IPA: [tʲʉbʲɪˈtʲeɪ̯kə]) hija kelma Russa għal bosta varjetajiet ta' kpiepel tradizzjonali tal-Asja Ċentrali. It-tubetejki llum il-ġurnata jintlibsu fit-Taġikistan, fil-Każakistan, fil-Kirgiżistan, u fl-Użbekistan, kif ukoll fir-reġjuni tar-Russja popolati bil-Musulmani (l-iktar Tatari) u fl-Ażerbajġan. Ix-xedd ir-rass li jilbsu l-Użbeki u l-Ujguri jissejjaħ doppa u jkollu bażi kwadra. Kien xedd ir-ras popolari fost it-tfal fi żmien l-Unjoni Sovjetika matul is-snin 40 u 50 tas-seklu 20.

It-tubetejki jvarjaw ferm bejn popli differenti tar-reġjun u saħansitra bejn reġjun differenti tal-istess pajjiżi. It-toki tat-Taġikistan jinkludu varjetà kbira ta' stili, li jvarjaw minn xedd ir-ras kwadru abjad u iswed f'Sughd għal stili tondi b'diversi kuluri fir-reġjuni tan-Nofsinhar, inkluż f'Khatlon, u tondi ħomor u ħodor, kif ukoll stili oħra fil-Lvant (Pamir). Il-varjetajiet Torok jixbħu kemxejn mal-ewwel daqqa t'għajn lill-yurt, ikona kulturali oħra tal-Asja Ċentrali.

Il-"*-ka*" fl-aħħar tal-kelma hija suffiss diminuttiv Russu, bħal f*'shapka*, *ushanka*, *kubanka*, *pilotka* u *budenovka*. Bit-Turkmen, ix-xedd ir-ras jissejjaħ *tahiya* ("taqiyah").

## Doppa u Toki
Id-*doppa* jew id-*duppi* (bl-Użbek: *doʻppi*, bit-Taġik: тӯппӣ) titqies bħala forma ta' arti applikata u parti importanti tal-ilbies folkloristiku tradizzjonali. Normalment ikollha bażi kwadra u ċatt u tkun sewda. F'Chust, l-Użbekistan, il-kpiepel jinkludu wkoll rakkmu abjad b'"erba' ħnejjiet li jirrappreżentaw daħliet impenetrabbli li ma jistgħux jingħelbu mill-għedewwa; il-bżariet jaħarqu jipproteġu kontra l-għajn tad-deni; u l-lewż jew il-*bodom* jingħad li huwa simbolu tal-ħajja u tal-fertilità".

Fit-Taġikistan, l-istili jvarjaw sew skont ir-reġjun: fit-Tramuntana (Sughd), tradizzjonalment ikunu kwadri u fil-biċċa l-kbira bojod u suwed, filwaqt li fin-Nofsinhar (Khatlon), ikunu tondi u normalment ikollhom kuluri jgħajtu. Fil-Pamir, it-tubetejki huma influwenzati iktar miż-Żoroastrijaniżmu, u jeżistu diversi stili wkoll. Minkejja li kienu parti mill-ilbies tradizzjonali, fiż-żminijiet Sovjetiċi n-nies bdew jilbsu t-tubetejki ma' ħwejjeġ bi stil tal-Punent; pereżempju kienet xi ħaġa komuni li wieħed jilbes it-tubetejka ma' qmis u libsa pulita. Din ix-xejra baqgħet għaddejja wara l-kisba tal-indipendenza u għadha teżisti, b'iktar ħwejjeġ tradizzjonali mħallta mal-ħwejjeġ bi stil tal-Punent.

Barra minn hekk, hemm xejra fost il-Lhud Sefardiċi u Marokkini li jilbsu t-tubetejki bħala kippa.

## Gallerija

Stampa:Тебетей.jpg|Tebetey Kirġiż
Stampa:Crimean Tatar hat - Tubeteika.jpg|Tubeteika tat-Tatari tal-Krimea
Stampa:Топу.jpg|"Topu" Kirġiż
Stampa:Tajik Tubeteika-4.jpg|Doppa Użbek


## Referenzi
Lingwa Franċiża

Il-**Franċiż** (*français*) hija lingwa Rumanza mitkellma minn madwar 300 miljun ruħ madwar id-dinja, prinċipalment fi Franza, ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo u l-Kanada.
Żiemel Baxkir

Iż-**żiemel Baxkir** huwa r-razza taż-żwiemel tal-poplu Baxkir. Huwa mrobbi prinċipalment f'Baxkortostan, repubblika tal-Federazzjoni Russa li tinsab fin-nofsinhar tal-Muntanji Ural u lejn il-Punent. Iċ-ċentru prinċipali tat-tgħammir huwa l-belt kapitali, Ufa.

## Storja

L-oriġini taż-żiemel Baxkir mhumiex magħrufa. Fis-seklu dsatax il-valur ekonomiku tiegħu ġie rikonoxxut, u ttieħdu passi biex jiżdiedu kemm il-kapaċitajiet tax-xogħol tiegħu kif ukoll il-kwalitajiet tradizzjonali tiegħu bħala produttur tal-ħalib u tal-laħam. Iċ-ċentri tat-tgħammir twaqqfu fl-1845.

Iż-żiemel Baxkir ġie inkroċjat ma' razez oħra tal-ex RSFSR bħar-Russian Heavy Draft. Saru wkoll inkroċji sperimentali maż-żwiemel Każakki u maż-żwiemel Yakut.

Baxkortostan għandu t-tielet l-ogħla popolazzjoni taż-żwiemel tas-suġġetti federali tar-Russja, wara l-Altai Krai u r-Repubblika ta' Sakha. 
Fl-2003 il-popolazzjoni taż-żwiemel Baxkiri kienet irrappurtata bħala 94,470.

## Karatteristiċi

Iż-żiemel Baxkir huwa żiemel żgħir: l-għoli tiegħu fil-daharu huwa madwar 142 ċentimetru. Huwa wiesa' fil-ġisem u b'qoxra fonda, b'ċirkonferenza toraċika b'medja ta' madwar 180 ċentimetru. Huwa għandu r-ras kbira u l-għonq qasir, u d-dahar baxx. Ir-riġlejn huma qosra bl-għadam tqil. Il-kejl tal-għadam tal-kanun jista' jilħaq 20 ċentimetru. L-iktar kuluri komuni tal-kisja huma bajja, qastan, griż ġurdien u sturnell. Il-krinjiera u d-denb huma ħoxnin u l-kisja hija wkoll ħoxna u spiss mġiegħda. Studju ta’ sentejn ippubblikat fl-1990 sab li ma kienx probabbli li l-Curly Horse tal-Amerika ta’ Fuq, li għandha wkoll kowt mġiegħed u tista’ tissejjaħ "Curly Baxkir Amerikan", tinżel mir-razza Baxkir.

Hemm żewġ tipi distinti ta' żiemel Baxkir: żiemel tal-muntanji li huwa iżgħar, eħfef u użat prinċipalment għall-irkib, u żiemel tas-steppa kemmxejn itqal.

Iż-żiemel Baxkir huwa jiflaħ ħafna. Il-merħliet huma ġestiti b'mod estensiv, u jibqgħu fil-miftuħ fix-xitwa f'kundizzjonijiet ta' borra u ta' bużżieqa fejn it-temperaturi jistgħu jilħqu -40°C.

## Użi

Iż-żiemel Baxkir jintuża għall-irkib u għat-trasport tal-merkanzija, għax-xedd, għall-fundar u għax-xogħol tar-razzett. Juri reżistenza notevoli: hemm rapporti ta' żwiemel Baxkiri li jiġbdu trojkas, slitti għal tliet żwiemel, fuq distanzi ta' 120-140 kilometru kuljum.

Id-dwieb Baxkiri huma produtturi prolifiċi tal-ħalib. Ir-rendiment medju fis-sena huwa 1500  jew 2,100 kilogramm fi treddigħ ta' 240 jum, bl-aħjar dwieb jilħqu 2,700 kilogramm. Ħafna mill-ħalib isir kumis. L-għemil tal-kumis huwa attività nazzjonali tal-poplu Baxkir.

Xagħar mimxut mill-kowt oħxon tax-xitwa ta' din ir-razza jista' jkun minsuġ f'ċarruta.

## Gallerija


Stampa:Лорд 0151-1.jpg|Żwiemel fit-Toratau fid-Distrett ta' Ishimbaysky
Stampa:Лошади на Банном.jpg|Żwiemel fid-Distrett ta' Abzelilovsky
Stampa:Bashkort.jpg|Rikkieb Baxkir, minn Aleksander Orłowski
Stampa:Башкирский всадник.jpg|Rikkieb Baxkir


## Referenzi
Like Nastya

**Like Nastya** (27 ta' Jannar 2014, Russja) hija ċelebrità Russa ta' YouTube. Hija għandha diversi kanali għat-tfal inkluż Like Nastya Vlog, Like Nastya u Like Nastya Show. Il-ġenituri ta' Nastya ħolqu l-kanal tagħha fl-2016 meta kien għad għandha sentejn.
Annaba

**Annaba** (Għarbi: عنّابة), magħrufa formalment bħala *Bon*, *Bona* u *Bône*, hija belt b'port importanti fil-grigal tal-Alġerija. 

## Storja
Il-belt tinsab fuq is-sit ta' Ippona l-antika. 

Matul il-perjodu kolonjali Franċiż, il-belt kellha popolazzjoni kbira Maltija.

## Kultura

Bħal fil-bqija tal-Alġerija, l-abitanti tal-belt ta’ Annaba huma prinċipalment ta’ fidi Musulmana, b’minoranza Nisranija ta’ oriġini Ewropea devota minn Santu Wistin ta’ Ippona. Il-belt ta’ Annaba fiha diversi bini reliġjuż inkluż bażilika antika li tinsab fil-fdalijiet antiki tal-belt, moskej minn perjodi medjevali, Ottomani u moderni iżda wkoll diversi oqbra ta’ qaddisin Musulmani. Fadal sinagoga antika li tmur mill-qerda tat-tempju ta’ Ġerusalemm li jinsab fid-distrett tal-Belt il-Qadima. Madankollu, hemm komunità Nisranija stabbilita fi żmien il-kolonizzazzjoni Franċiża magħmula minn Franċiżi, Maltin, Taljani u Afrikani. Din il-preżenza Nisranija hija dovuta wkoll għall-preżenza antika tar-reliġjon Nisranija fir-reġjun ta’ Annaba li kien ir-reġjun ta’ Santu Wistin. L-ewwel konferenza internazzjonali dwar missier il-Knisja Kattolika u l-ħsibijiet tiegħu ġiet organizzata fil-belt f’April 2001. Din il-belt isservi bħala post ta’ pellegrinaġġ għall-insara, l-aktar mill-Ewropa. Il-bażilika ta’ Sant’ Awissu, ikkonsagrata fid-29 ta’ Marzu 1900, ilha bażilika minuri mill-24 ta’ April 1914 u l-pro-katidral tad-djoċesi ta’ Kostantinu mill-1964.

**<big>Iżlam</big>** 

L-abitanti tal-belt ta’ Annaba huma Sunniti tar-rit Maliki, b’minoranza wara r-rit Hanafi li deher waqt il-konkwista Ottomana tal-belt. Fost il-postijiet ta’ qima Musulmani, tliet moskej antiki fil-belt biss ġew meħlusa mill-kolonizzazzjoni Franċiża, bħall-moskea ta’ Sidi Bou Merouane mibnija fl-1033 matul ir-renju taż-Żiridi mbagħad trasformata fi sptar u knisja mill-Franċiżi, is-Salah. Moskea Bey mibnija fl-1791 li l-oriġinalità tagħha tibqa 'l-arkitettura li tgħaqqad iż-żewġ riti Maliki u Hanafi maż-żewġ minareti. Il-moskea Sidi Brahim twaqqfet fl-1768 li tinsab fil-periferija tal-belt. Baqgħet ukoll moskea antika mwaqqfa minn refuġjati Andalusi mis-seklu 15 imsejħa l-Moskea tal-Grenadiers, meqruda mill-Franċiżi fl-1856 u l-moskea ta’ Abi Reffis ukoll meqruda matul l-istess perjodu.

## Ara ukoll

* Pieds-Noirs

## Referenzi
L-Artist tal-Poplu (Albanija)

**L-Artist tal-Poplu** (Albanian: Artist i Popullit; Artiste e Popullit) kien titlu onorarju għal artisti tal-arti eċċellenti tar-Repubblika Soċjalista Popolari tal-Albanija, li l-merti tagħhom kienu eċċezzjonali fl-isfera tal-iżvilupp tal-arti tal-ispettaklu (teatru, mużika, ċinema u arti). Ġie maħluq bil-liġi fl-1960 u emendat fl-1980. It-titlu m'għadux jingħata fl-Albanija wara li l-liġi ġiet emendata fl-1996. L-ekwivalenti tiegħu sar it-titlu "Gran Mastru tax-Xogħol", li ġie sostitwit ukoll bit-titlu "Gran Mastru" wara emenda tal-liġi tal-1996 tal-2001. 

## Ħolqien
Imwaqqaf fis-26 ta' Ottubru 1960, it-titlu onorarju ta' "Artist tal-Poplu" ingħata lil kantanti, kompożituri, diretturi tal-orkestra, mużiċisti, maniġers tal-palk, żeffiena tal-ballet, u atturi fit-teatru, ċinema, u opra li x-xogħlijiet tagħhom urew valur artistiku kbir lejn l-iżvilupp tal-arti tal-ispettaklu fir-Repubblika Soċjalista Popolari tal-Albanija. Meta ġie stabbilit għall-ewwel darba, ir-riċevitur tat-titlu rċieva biss ċertifikat mill-Presidju tal-Assemblea tal-Poplu. Xi żmien f'nofs l-aħħar tas-sittinijiet, inħolqot badge bħala simbolu estern tat-titlu. Il-badge kienet tikkonsisti f’midalja tonda tal-gilt jew ram 27 mm (1.1 in) b'dijametru b'bażi bajda ta 'l-enemel b'raġġi rqaq, li fuqha hemm faxxa ta' l-enamel aħmar rubin bl-iskrizzjoni ARTIST I POPULLIT, fiċ-ċentru ajkla sewda Albaniża ta' l-ismalt doppja sewda fuq ċirku aħmar jgħajjat, issuperata minn stilla ħamra rubina. Il-maqlub huwa ċar.

Ir-riċevituri tiegħu jinkludu bosta mill-iktar kompożituri, żeffiena, kantanti, diretturi u atturi tal-films u tat-teatru tal-pajjiż. Normalment, persuna kienet imsemmija l-Artista tal-Poplu wara 40 sena. Eċċezzjoni saret għall-artisti tal-ballet. 

## Riċevituri

*Lola Gjoka (Aleksi)
*Dhimitër Anagnosti
*Gaqo Çako
*Vitore Çeli
*Melpomeni Çobani
*Tish Daija 
*Marjana Daja
*Zef Deda
*Kristaq Dhamo
*Shkurte Fejza
*Jorgjia Filçe-Truja
*Naim Frashëri
*Vangjush Furxhi
*Viktor Gjoka
*Pjetër Gjoka
*Frrok Haxhia
*Demir Hyskja
*Feim Ibrahimi
*Mirush Kabashi
*Xhanfise Keko
*Mustafa Krantja
*Tinka Kurti
*Marie Logoreci
*Ibrahim Madhi
*Pirro Mani
*Violeta Manushi
*Avni Mula
*Robert Ndrenika
*Luftar Paja
*Drita Pelingu
*Sulejman Pitarka
*Sandër Prosi
*Pandi Raidhi
*Kadri Roshi
*Skënder Sallaku
*Ndue Shyti
*Andrea Skanjeti
*Tefta Tashko-Koço
*Albert Vërria
*Mentor Xhemali
*Margarita Xhepa
*Çesk Zadeja
*Vaçe Zela
*Nikolla Zoraqi
*Demir Zyko

## Referenzi
Babsie Podestá

**Babsie Podestá** (6 ta' Marzu 1912 &#x2013; 6 ta' Ġunju 2004) kien plejer tal-waterpolo Malti. Huwa kkompeta fit-turnament tal-irġiel fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-1936.

## Referenzi
Johanna Dohnal

**Johanna Dohnal** (14 ta' Frar 1939 - 20 ta' Frar 2010) kienet politika Awstrijaka u l-ewwel Ministru Awstrijak għan-Nisa.

## Ħajja personali

Dohnal twieled fi Vjenna fl-14 ta ' Frar 1939 minn omm waħedha.

Fit-22 ta' Jannar 2010 rreġistrat sħubija ċivili mas-sieħba tagħha Annemarie Aufreiter.

Hija mietet fl-20 ta' Frar 2010, fid-dar tagħha f'Grabern, fin-naħa t'isfel tal-Awstrija u hija mfakkra f'qabar tal-unur (dak li bil-Ġermaniż jissejjaħ *Ehrengrab*) fiċ -Ċimiterju Ċentrali ta ’Vjenna .

## Rikonoxximent

Johanna Dohnal Platz fi Vjenna 6 ġiet imsemmija b'tifkira tagħha fl-2012.

## Pubblikazzjonijiet magħżula

*
## Aktar qari

* 
* 

## Rabtiet esterni
* Sit uffiċjali (wara l-mewt)

## Referenzi
Banine

**Umm-El-Banine Assadoulaeff** (Umm El-Banu Äsâdullayeva) (twieldet fit-18 ta' Diċembru 1905 &#x2013; mietet fit-23 ta' Ottubru 1992) kienet kittieba Franċiża ta' dixxendenza Ażerbajġana li kitbet bil-psewdonimu ta' **Banine**.

## Bijografija
Il-miljunarju Ażerbajġan Musa Nagiyev kien in-nannu tagħha u kienet bint in-negozjant u l-politiku Ażerbajġan Mirza Asadullayev.

Banine emigrat lejn Franza fl-1923 biex issegwi lil missierha, eks Ministru fil-gvern tar-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan (Diċembru 1918-April 1920). Hija marret tgħix f'Istanbul fejn abbandunat lil żewġha li kienet sfurzata tiżżewweġ fl-età ta' ħmistax-il sena u mbagħad ħarbet lejn Pariġi. Hemmhekk, wara ħafna snin, konoxxenti letterarji, inklużi Henry de Montherlant, Nikos Kazantzakis, u André Malraux ħeġġewha tippubblika x-xogħol tagħha. 

Aktar tard Banine ddedikat ħajjitha biex tintroduċi l-istorja u l-kultura tal-Ażerbajġan fi Franza u fl-Ewropa. L-iktar kitbiet famużi tagħha huma l-*Ġranet Kawkasi* u l-*Ġranet Pariġini*. Banine, li kienet il-ħabiba tal-kittieb Ġermaniż Ernst Jünger u r-Russu Ivan Bunin, tirrakkonta l-konverżjoni tagħha għall-Kattoliċiżmu Ruman fil-kotba tagħha.

Banine ppubblikat diversi artikli dwar is-sitwazzjoni fl-Ażerbajġan. Hija mietet f'Ottubru 1992. L-obitwarju tagħha fil-gazzetta *[[Le Figaro]]* sejħilha "waħda minn dawk il-personaġġi ta' *La vie romanesque* li jaqsmu seklu, jiġbdu bħal kalamita lill-figuri singulari kollha ta' żminijiethom".

## Xogħlijiet prinċipali

* *Nami*, Gallimard, 1942.
* *Ġranet Kawkasi* (*Jours caucasiens*), Julliard, 1946.
* *Ġranet Pariġini* (*Jours parisiens*), Julliard, 1947, Gris Banal, 2003.
* *Laqgħat ma'  Ernst Jünger* (*Rencontres avec Ernst Jünger*), Julliard, 1951.
* *Jien għażilt ix-xaħxieħa* (*J'ai choisi l'opium*), Stock, 1959.
* *Wara* (*Après*), Stock, 1962.
* *Franza Barranija* (*La France étrangère*), SOS Desclée de Brouwer, 1968.
* *Is-sejħa tal-aħħar ċans* (*L'appel de la dernière chance*), SOS, 1971.
* *Ritratt ta' Ernst Jünger: ittri, testi, laqgħat* (*Portrait d'Ernst Jünger: lettres, textes, rencontres*), La Table Ronde, 1971.
* *Diversi aspetti ta' Ernst Jünger (Ernst Jünger aux faces multiples)*, Lausanne, éditions L'Âge d'Homme, 1989.
** *Dak li qaltli Marie: il-ġrajja ta' Marie l-Qaddejja* (*Ce que Marie m'a raconté: le dit de la Servante Marie*), Cahier Bleus, 1991.

## Referenzi
Eddie Theobald

**Edward "Eddie" Theobald** (twieled fit-28 ta' Settembru 1940 – miet fis-26 ta' Marzu 2010) kien plejer tal-futbol Malti li lagħab bħala midfilder u għamel 18-il dehra għat-tim nazzjonali Malti.

## Karriera

Theobald iddebutta għal Malta fit-18 ta' Ġunju 1961 f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Italja Ċ li spiċċat bħala telfa ta' 0–3. L-aħħar dehra waslet fit-30 ta' April 1972 f'logħba ta' kwalifikazzjoni tat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 1974 kontra l-Awstrija li spiċċat bħala telfa ta' 0–4.

## Statistika tal-karriera

### Internazzjonali

### Gowls internazzjonali

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Ludmila Christeseva

**Ludmila Christeseva** (*magħrufa wkoll bħala L. Christeseva*, bil-Belarussu: Людміла Хрысцесева), hija artista viżiva Żvediża ta' oriġini Belarussa. 

Hija twieldet fl-1978 f’Mogilev, il-Belarus u rċeviet grad ta' Masters fl-Arti mill-Fakultà tad-Disinn Artistiku u t-Teknoloġija fl-Università Teknoloġika tal-Istat ta' Vitebsk (il-Belarus) fl-2001. Christeseva mbagħad marret l-Iżvezja u ngħaqdet mat-tim kreattiv tad-disinjatur tal-moda Żvediż Lars Wallin. 

Hija għandha wkoll lawrji mill-Università ta' Stokkolma u l-Kulleġġ Universitarju tal-Arti, Snajja u Disinn (Konstfack). 

Ir-riċerka artistika tagħha tiffoka fuq l-identità tal-ġeneru u l-mistoqsijiet relatati mar-rappreżentazzjoni ta' dan bejn il-kulturi. Hija tipparteċipa attivament f'diversi proġetti tal-arti u wirjiet fl-Iżvezja u pajjiżi oħra. L. Christeseva tmexxi spazju għall-wirjiet tal-arti, Artten, fiċ-ċentru ta' Stokkolma, li huwa ddedikat għall-ħidma tan-nisa u għat-tkabbir tal-kuxjenza femministra fil-komunità tal-arti u l-moda.

Il-wirjiet istituzzjonali ta' L. Christeseva jinkludu *War's Unwomanly Face* esebit fil-Mużew tal-Armata Svediża fi Stokkolma (2016) u fir-residenza tal-Ambaxxatur tal-Istati Uniti għall-Iżvezja fi Stokkolma (2016); *Sustainidentity* fil-Mużew Nazzjonali tal-Istorja tal-Belarus (2016); *The Toiles* fl-istitut Kostumi u l-Moda ta' Stokkolma (2017) u fil-Mużew Nordiku ta' Stokkolma (2017-2018). Serje ta’ skulturi ta’ L. Christeseva ntużaw bħala xenografija unika waqt spettaklu tal-Margaret Jenkins Dance Company (USA) fi Stokkolma fl-2016.L. Christeseva hija direttur tal-arti u ħadmet bħala produttur eżekuttiv għall-wirja internazzjonali *Ingmar Bergman and his Legacy in Fashion and Art* li ntweriet f'aktar minn 60 pajjiż madwar id-dinja fl-2018. Fl-14 ta' Lulju, 2018, Christeseva ġiet mistiedna turi l-installazzjoni tagħha *The Toiles* fil-kuntest tan-natura ħarxa u unika ta’ Fårö bħala parti miċ-ċelebrazzjoni ċentinarja dinjija ta' Ingmar Bergman fil-Bergmancenter.

Fl-2019, Christeseva organizzat sfilata tal-moda fit-toroq ta' Stokkolma li ġabret flimkien numru  ta’ nies tal-post biex jipparteċipaw u jappoġġjaw nisa li jinstabu fi triqthom lejn il-ħolm kreattiv tagħhom. Christina Johannesson, l-Ambaxxatriċi Żvediża għall-Belarus, u Maria Rashidi, il-fundatriċi tal-organizzazzjoni Drittijiet tan-Nisa / Kvinnors Rätt, kienu fost dawk li pparteċipaw f'dan il-proġett.

Fix-xogħol tagħha, Christeseva torbot ma' diversi movimenti artistiċi, primarjament: Sustainidenity, Pinkism u The Sky Over.

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali

## Referenzi
Mari Beyleryan

**Mari Beyleryan** (Armenian: Մառի Պեյլերյան; 24 Marzu 1877 – 24 April 1915) kienet attivista, kittieba u figura pubblika femminista Armena u vittma tal-Ġenoċidju Armen.

## Bijografija
Hija spiċċat il-kulleġġ Esayan ta' Kostantinopli, imbagħad studjat fl-istudjo ta' Bera. Hi kkontribwiet għal diversi ġurnali fosthom *Arevelk* u *[[Hunchak]]*. Waqt li kienet qed tiffaċċja arrest għall-parteċipazzjoni tagħha fid-dimostrazzjonijiet ta' Bab Ali tal-1895, Beyleryan kienet sfurzata taħrab lejn l-Eġittu minn post twelidha,Kostantinopli.

Matul iż-żmien tagħha f'Lixandra hija għallmet fi skola Armenjana lokali u bejn l-1902 u l-1903 ippubblikat l-*[[Artemis (ġurnal)|Artemis]]*, ġurnal tan-nisa Armeni. Beyleryan aċċettat sottomissjonijiet mhux biss minn kittieba famużi iżda minn nisa Armeni madwar id-dijaspora. Kienet interessata b’mod speċjali fir-rwol tan-nisa Armeni, li jkollhom żvilupp fl-identità nazzjonali. L-editorjali minn Beyleryan esploraw bosta temi tad-drittijiet tan-nisa, inkluża l-maternità. Hija emmnet li l-edukazzjoni u l-impjieg tan-nisa kienu ċentrali għall-iżvilupp nazzjonali Armen.

Beyleryan irritornat Kostantinopli biss wara li l-Kostituzzjoni Ottomana tal-1908 daħlet f'posta wara r-Rivoluzzjoni taż-Żgħażagħ Torok. Hija kompliet taħdem bħala għalliema fi Smyrna u Tokat sal-1915, meta mietet fil-Ġenoċidju Armen.

## Referenzi
Elizaveta Mukasei

Lt. Kol. **Elizaveta Ivanovna Mukasei** (Russu:Елизаве́та Ива́новна Мукасе́й; 21 ta' Marżu 1912, Ufa &#x2013; 19 ta' Settembru 2009, Moska ) kienet spijja Sovjetika magħrufa b'isem ikkodifikat ta' Elza. Flimkien mar-raġel tagħha Mikhail Mukasei (li l-isem tal-kodiċi tiegħu kien Zephyr), hija ħadet sehem f'numru ta' operazzjonijiet koverti fl-Ewropa tal-Punent u l-Istati Uniti mill-1940ijiet sas-1970ijiet. Hija mietet fid-19 ta’ Settembru, 2009 f’Moska fl-età ta’ 97 sena. Żewġha miet fid-19 ta' Awwissu, 2008, fl-età ta’ 101.

## Referenzi
Iryna Bekeshkina

**Iryna Bekeshkina** (Ukren: Ірина Ериківна Бекешкіна, l-4 ta' Frar 1952 - 20 ta' Marzu 2020) kienet soċjologa Ukrena. Kienet il-kap tal-Fondazzjoni tal-Inizjattivi Demokratiċi Ilko Kucheriv mill-2010 sal-2020. Hija speċjalizzat fl-istudju tas-soċjetà u l-politika Ukrena. Kienet ukoll kummentatriċi frekwenti tal-midja u avukata tal-politika. 

## Ħajja u karriera
Fl-1974, Bekeshkina ggradwat mill-Università Taras Shevchenko ta' Kyiv b'baċċellerat fil-filosofija. Lestiet l-studji post-universitarji tagħha  fl-Istitut tal-Filosofija fl-Akkademja Sovjetika tax-Xjenzi.

Bekeshkina kienet editriċi xjentifika ta' Філософська думка (*Ħsieb Filosofiku*, uk), waħda mir-rivisti ewlenin tal-filosofija fl-Ukrajna. Fl-1977, saret riċerkatriċi fl-Akkademja Sovjetika tax-Xjenzi, u mill-1990 ħadmet bħala riċerkatriċi fl-Istitut tas-Soċjoloġija tal-Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi tal-Ukrajna.

Bekeshkina bdiet taħdem fil-Fondazzjoni tal-Inizjattivi Demokratiċi Ilko Kucheriv fl-1996. Hemmhekk wettqet riċerka u ippubblikat artikli l-aktar dwar is-soċjoloġija tal-politika u l-elezzjonijiet. Hija ffokat b'mod partikolari fuq il-politika tal-Ukrajna.

Bekeshkina saret il-kap tal-Fondazzjoni Inizjattivi Demokratiċi fl-2010, u baqgħet il-kap tal-organizzazzjoni sa' mewtha. Kienet ukoll membru tal-bord tal-Uffiċċju ta' Kollegament tat-Think Tanks tal-Ukrajna,  u kienet affiljata mal-NGO Direttur tal-Midja, organizzazzjoni Ukrena tal-għassa tal-midja. 

Bekeshkina issemmiet bħala t-38 l-iktar mara influwenti fl-Ukrajna minn *Focus Magazine* fl-2007, u fl-2008 ġiet imsemmija l-51 mara l-iktar influwenti fl-Ukrajna. Il-magażin spjega dawn il-klassifiki billi ikkwota xogħolha fl-istudju ta' informazzjoni politika u l-politika barranija tal-Ukrajna. Fl-2018 u l-2020, kienet inkluża f'listi tal-iktar 100 mara ta' suċċess fl-Ukrajna miġbura mill-magażin *HB* (uk).

## Premji u Unuri
*Senior Fellow, Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi tal-Ukrajna

## Referenzi
Mitzura Arghezi

**Mitzura Domnica Arghezi** (10 ta' Diċembru 1924 – 27 ta' Ottubru 2015) kienet attriċi u politika Rumena. 

Twieldet **Domnica Theodorescu** f'Bukarest mill-awtur Tudor Arghezi u martu Paraschiva. Arghezi serviet fil-Kamra tad-Deputati mill-1996 sal-2004. Kienet membru tal-Bord tas-Soċjetà Rumena tar-Radju mill-2005 sal-2010. 

Mietet fis-27 ta' Ottubru 2015, u kellha 90 snin.

## Filmografija magħżula
* *Doi vecini* (1959) – Marița
* *Furtuna* (1960)
* *Celebrul 702* (1962)
* *[[Titanic Waltz]]* (1964) – Gena
* *[[Michael the Brave]]* (1971)
* *[[Șantaj]]* (1981)
* *Secretul lui Nemesis* (1987) – The Neighbour
* *Iubire și onoare* (2010) – Varvara

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Susanna Amatuni

**Susanna (Shushanik) Amatuni** (Շուշանիկ (Սուսաննա) Բակենի Ամատունի, 28 ta' Frar 1924, Yerevan - 20 ta' Marzu 2010, Yerevan) kienet kritika tal-arti Armenjana Sovjetika, mużikoloġista, Dottoressa tal-Arti (1988), professura (1997), Għalliema Onorata tal-Unjoni Sovjetika(1966).

## Bijografija
Susanna (Shushanik) Babken Amatuni twieldet fl-1924 f'Yerevan, l-Armenja. Fl-1943 iggradwat mill-Università tal-Istat Shirak f'Leninakan, Armenia, mid-dipartiment tal-Fiżika u tal-Matematika u fl-1944 mill-kulleġġ tal-mużika Kara-Murza f'Leninakan. Studjat Teorija tal-Mużika u Komponiment fl-Istitut tal-Mużika u tal-Pedagoġija Gnesin, magħruf bħala l-itqal fil-post. Fl-1951 marret lura l-Armenja u sa l-1968 għallmet suġġetti teoretiċi fl-iskola tal-mużika Chaikovsky, Yerevan. Fl-1961 ġiet mistiedna biex tgħallem fil-Konservatorju tal-Istat Komitas ta' Yerevan fejn fasslet metodu uniku u għallmet kors speċjali dwar l-analiżi tal-mużika għad-Dipartiment tat-Teorija. Amatuni għallmet ukoll kif tgħallem il-pjanu fors korsijiet oħra. Fl-1988 ġiet onorata Dottoressa tal-Arti għall-monografija "Arno Babajanian. Kompożizzjonijiet Strumentali".

## Xogħlijiet
Prof. Amatuni kitbet 'il fuq minn 50 artikli xjentifiċi. Ipparteċipat f'numru ta' konferenzi xjentifiċi fi bliet differenti tal-Unjoni Sovjetika: Moska, Leningrad, Tbilisi, Yerevan. Kitbet ukoll bosta xogħlijietbħal per eżempju «Arno Babajanian. Kompożizzjonijiet Strumentali», «Il-Ħajja u Xogħlijiet ta' Geghuni Chitchian» (Yerevan, 2003), kotba tal-iskola «Music Literature for 6-th grade of Music School», «Music Literature for 7-th grade of Music School» (l-1el u t-2ni edizzjonijiet), u sensiela ta' brochures. Ir-riċerka xjentifika tagħha tinkludi l-analiżi tad-differenzi stilistiċi u melodiċi tax-xogħlijiet ta' Sayat-Nova, Komitas, Arno Babajanian, Anushavan Ter-Ghevondyan, Haro Stepanyan, Geghuni Chitchian u kompożituri oħra.

## Referenzi

## Sorsi
*
Evgenia Radanova

**Evgenia Radanova** (Евгения Раданова, mwielda l-4 ta' Novembru 1977) hija skejter b'veloċità għolja short track Bulgara u ċiklista tat-tlielaq li ħadet sehem fil-Logħob Olimpiku tas-sajf kif ukoll tax-xitwa. Kellha t-titlu tad-dinja fil-500 metru distanza short track bi 43.671s, li għamlet f'Calgary, il-Kanada fid-19 ta' Ottubru 2001. Fil-logħob Olimpiku tax-xitwa f'Salt Lake City 2002 reħbet midalja tal-fidda għall-istess distanza u midalja tal-bronż għal 1500m. Fil-logħob Olimpiku tas-sajf f'Ateni 2004 ħadet sehem fit-tlielaq tar-roti, iżda ma rebħietx midalja. Fl-2010 Olimpjadi Vancouver spiċċat fis-7ba post fil-500m tan-nisa.

Bħalissa Radanova tittrenja l-Italja, għalkemm qattgħat ħafna mill-karriera tagħha mal-Klabb tal-Isport Slavia Sofia u l-Akkademja Nazzjonali tal-Isport f'Sofia, Bulgarija. Fl-Akkademja studjat il-kowċing sportiv. Tiżen 65&nbsp;kg u hi twila 170&nbsp;ċm. Radanova weġġgħet gravi tal-inqas darbtejn, iżda għelbet il-ġrieħi biex terġa' lura. F'Awwissu 2014, Radanova inħatret bħala ministru Bulgaru taż-Żagħżagħ u tal-Isport fuq bażi temporanja bħala parti mill-gvern proviżorju ta' Georgi Bliznashki.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* 
* Speed skater Evgenia Radanova ready to raise new generation
*
Angeliki Panagiotatou

**Angeliki Panagiotatou** (Αγγελική Παναγιωτάτου; 1875 jew 1878 &ndash; 1954) kienet tabiba u mikrobijologa Griega. Kienet l-ewwel tabiba mara fil-Greċja Moderna li ggradwat minn università fil-Greċja (Maria Kalapothakes, li ġiet qabilha, iggradwat barra minn Greċja).

## Ħajja
Mwielda il-Greċja, Panagiotatou u oħtha Alexandra kienu l-ewwel żewġ studenti nisa li ġew aċċettati fl-iskola tal-mediċina fl-Università ta' Ateni fl-1893, wara li uriet li ma kienx hemm liġi li ma tħallix lin-nisa jattendu l-università fil-Greċja. Fl-1897, saret l-ewwel mara li ggradwat mill-iskola tal-mediċina ta' Ateni.

Wara li lestiet iktar studju fil-Ġermanja, marret lura l-Università ta' Ateni bħala għalliema; kienet l-ewwel għalliema mara fil-Laboratorju tal-Iġene fl-Iskola tal-Mediċina ta' Ateni.

L-istudenti ipprotestaw  u rrifjutaw li jattendu l-klassijiet tagħha minħaba li kienet mara, u kellha tirriżenja. Hi marret l-Eġittu, fejn saret professura fil-mikrobijoloġija fl-Università ta' Kajr tispeċċjalizza fil-mard tropiku kif ukoll direttriċi tal-isptar ġenerali ta' Lixandra. Fl-1938, marret lura Greċja fejn saret professura fl-iskola tal-mediċina tal-Università ta' Ateni. Hi saret l-ewwel Deputat Professura tal-Iġene u Mard Tropiku fil-Greċja, fil-1947 laħqet professura onorarja fl-iskola tal-Mediċina tal-Università ta' Ateni,  u fl-1950 saret l-ewwel membru mara tal-Akkademja ta' Ateni.
 
## Referenzi
Candy Crush Saga

**Candy Crush Saga** hija logħba  li tfaċċat għall-ewwel darba mit-12 ta' April 2012 maħluqa mill-kumpanija King. Hija disponibbli fuq Facebook, App Store, Google Play, Microsoft store, u ħwienet diġitali oħra għal telefowns differenti minn manifatturi oħra. Hija waħda mill-iktar logħob popolari għall-mowbajl, flimkien ma' Angry Birds.

Il-logħba hija forma ta' taħbil il-moħħ (puzzle) li fiha trid tgħaqqad forma ta' mill-inqas 3 bħal biċċiet l-istess ħdejn xulxin billi tpartithom ma' ta' madwarhom. Jekk ma taqbilx waqt tpartit titlef għax l-iscreen jintela' bil-biċċiet li ma jstgħux jitneħħew. Jekk taqbel il-biċċiet tal-istess forma, dawn jitneħħew minn fuq l-iscreen u l-logħba u tkun tista' tkompli tintlagħab sa kemm ma tkunx tista' tqabbel aktar biċċiet għax l-iscreen ikun mimli biċċiet li ma jitneħħewx.

## Referenzi
Darrin Zammit Lupi

**Darrin Zammit Lupi** (1968) huwa fotografu u ġurnalist Malti.

## Bijografija
Zammit Lupi twieled fl-1968 f’Malta. Huwa beda l-karriera tiegħu bħala fotografu mal-gazzetta The Malta Independent fl-1992, iżda ftit wara sar fotografu freelance. Huwa studja fl-University of the Arts London fejn kiseb lawrja ta' masters fil-Ġurnaliżmu Fotografiku ul-fotografija dokumentarja.

Fl-1996, Zammit Lupi beda jaħdem bħala fotografu mat-*[[Times of Malta]]* u fis-sena ta’ wara sar korrispondent freelance għal Reuters. Ix-xogħol tiegħu jiddokumenta l-kriżi tal-migrazzjoni fil-Mediterran, it-Tsunami devastanti tax-Xlokk tal-Asja, l-Għanijiet ta' Żvilupp tal-Millennju f'żoni differenti tal-Afrika, it-terremot ta' L'Aquila tal-2009, id-diżastru tal-Costa Concordia, il-kunflitt Libjan, u avvenimenti internazzjonali oħra.

## Xogħlijiet
Zammit Lupi ppubblika żewġ kotba, *Isle Landers* u *Off the Job.*

*Isle Landers* ġie ppubblikat fl-2014. Fih hemmritratti meħuda minn Zammit Lupi mill-2005 sal-2014 rigward is-sitwazzjoni migratorja fil-Mediterran. F’dawn ir-ritratti, Zammit Lupi ħa ritratti tal-migranti mis-salvataġġ tagħhom fuq il-baħar, mal-waslu fl-Ewropa fiċ-ċentri tal-immigrazzjoni, sat-tluq tagħhom. L-iskop tal-ktieb huwa li jikkumbatti kontra r-razziżmu u l-ksenofobija u jqajjem kuxjenza pubblika internazzjonali dwar it-taqbida tal-migranti Afrikani u tal-Lvant Nofsani.

*Off the Job* ġie ppubblikat fl-2015 u huwa magħmul minn ritratti meħuda b’iPhone minn Zammit Lupi f’kuntesti differenti mix-xogħol professjonali tiegħu. Huwa jippreferi l-iPhone meta jieħu ritratti għall-pjaċir; għax skond hu dan, "huwa l-mod ideali biex nerġa' niċċarġja l-enerġiji kreattivi tiegħi".

## Premjijiet

## Referenzi
Jon Lukas

**Jon Lukas**, magħruf bħala **Woodenman**, (11 ta' Settembru 1948 - 11 ta' Ġunju 2021) kien kantant u mużiċist Malti minn Raħal Ġdid, Malta. Huwa kien l-ewwel kantant soloista fl-istorja tal-mużika Maltija li kiseb suċċess f'klassifika tad-diski pop barra mill-pajjiż. Huwa kiseb ċertu popolarità f’numru ta’ pajjiżi wara li firma kuntratt ma' kumpanija ewlenija tad-diski globali.

## Karriera

Id-diska ta' Lukas *Can't Afford To Lose*, komposta minn Gary Benson, maħruġa fl-1970, kisbitlu suċċess internazzjonali. Minbarra li waslet fl-aqwa 40 fiċ-charts fir-Renju Unit u xi territorji Ewropej oħra, *Can't Afford To Lose* okkupa l-ewwel post fil-pop charts fil-Libanu għal xahar sħiħ, fejn żammet lura d-diska The Long u Winding Road ta' The Beatles milli tilħaq l-ewwel post f'dik il-klassfika.

Fl-1993, Jon, akkumpanjat minn Marita, ikklassifika fit-tieni post fil-Malta Song Festival ta' dik is-sena bil-kompożizzjoni tiegħu stess *Żommni u Għannaqni*. Din kienet l-ewwel darba li Jon kanta bil-Malti. Il-verżjoni Ingliża ta’ din il-kanzunetta, bl-isem ta' The Love We Share, ġiet prodotta mill-produttur tal-mużika Indjan-Ingliż Biddu.

Fl-1998, Lukas għaqqad il-grupp Woodenman. Huma rrekordjaw album li kiseb popolarita sew fuq is-servizz online Peoplesound matul Awwissu tal-1992. Huma kellhom gigs f'Barċellona u f'Madrid. Meta xoljew, huwa nkorpora l-isem tal-grupp f'ismu u sar magħruf bħala Jon Lukas Woodenman.

Fil-15 ta' April 2009 Jon beda programm tar-radju bl-isem ta' Woodenman's Jukebox fuq One Radio ta' Malta. Wara li spiċċa minn fuq ir-radju f'Malta, dan il-programm kompla fuq Channel Radio tar-Renju Unit. 

Fis-sajf tal-2008, Marc Storace tal- Krokus ta ġieħ lil Lukas billi kanta *Can't Afford to Lose* waqt kunċert f'Għawdex, fejn Lukas issorprenda lill-udjenza meta ħareġ ikanta l-aħħar nofs tal-kanzunetta ma' Storace.

## Diskografija

## Referenzi

## Ħoloq esterni
Antonio Nani

**Antonio** (jew **Anton** ) **Nani** (6 ta' Ottubru 1842 - 25 ta' Frar 1929) kien kompożitur Malti u membru ta' familja prominenti ta' mużiċisti u kompożituri Maltin. Huwa kkompona kemm mużika sagra kif ukoll opri. 

## Sfond tal-familja
Il-familja Nani daħlet għall-ħajja mużikali f’Malta permezz tal-vjolinista Angelo Nani (1751–1844) li twieled fir-Repubblika ta’ Venezja. Waqt li kien qed iżur Malta bħala vjolinista fl-1766 inħatar mużiċist tal-kamra fil-qorti ta' Manuel Pinto de Fonseca, il-Prinċep u l-Gran Mastru tal-Ordni Militari Sovran ta' Malta. Angelo żżewweġ mara Maltija, sar l-impresarju tat-Teatru Manoel fil-Belt u baqa’ Malta għall-bqija ta’ ħajtu. Tlieta minn uliedu, Emmanuele (1769-1860), Vincenzo (1775 – sal-ħabta tal-1840), u Agostino (1782-1846) kollha saru vjolinisti u kompożituri; l-aktar prominenti minnhom kien Emmanuele. Iben ieħor, Giuseppe, il-11 minn tlettax-il wild ta’ Angelo, sar avukat. Madankollu, it-tifel ta’ Giuseppe Paolo (1814–1904) sar kompożitur bħaz-zijiet tiegħu.

## Ħajja u karriera
Antonio Nani twieled il-Belt Valletta, iben Paolo u Caterina (kunjomha xebba Recau) Nani. Għall-ewwel studja l-mużika f’Malta ma’ missieru (kompożitur prolifiku ta’ mużika tal-knisja), Giuseppe Burlon, u Giuseppe Spiteri Fremond. Bħal missieru, Antonio mar Napli għal aktar taħriġ fil-Conservatorio San Pietro a Majella. Huwa baqa' Napli mill-1867 sal-1879. Hemm huwa studja l-kompożizzjoni ma' Aniello Barbati u Nicola De Giosa u kkompona ħafna mix-xogħlijiet tiegħu, inkluża l-ewwel opra tiegħu, *Zorilla*, li ntweriet għall-ewwel darba fl-1872.

Meta mar lura Malta Nani sar surmast fil-''kappella'' privata ta' missieru li kienet tipprovdi mużika għal knejjes Maltin li ma kellhomx xi mużiċist jew surmast tal-mużika tagħhom stess. Għalkemm kompożitur inqas prolifiku minn missieru, Antonio kkompona żewġ xogħlijiet li huma fost il-kapulavuri tal-mużika tal-knisja Maltija: il-Quddiesa tar-Requiem li huwa kkompona b'tifkira t'ommu u li ngħata medalja tad-deheb għaliha fil-Wirja Kolonjali u Indjana tal-1886, u l-*Messa del Naufrago* li huwa kkompona fl-1871 u sussegwentement irreveda fl-1882 u fl-1908.

## Opri
* *Zorilla* (*melodramma giocoso* fi 3 atti); librett ta ’ Almerindo Spadetta; intweriet għall-ewwel fit-Teatro Rossini, Napli, fit-22 ta’ Frar 1872
* *I cavalieri di Malta* (*dramma lirico* fi prologu u 3 atti); librett ta ' Enrico Golisciani; kompost l-1877, intwera għall-ewwel darba fit-Teatru Rjal, il-Belt Valletta, fis-16 ta’ Jannar 1880
* *Agnese Visconti* (*melodramm* f'4 atti); librett ta' Enrico Golisciani; kompost l-1876, intwera għall-ewwel darba fit-Teatru Rjal, il-Belt Valletta, fit-13 ta’ Jannar 1889

## Referenzi
Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju

***Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju*** ("Ittra kull xahar għall-edukazzjoni u divertiment") kienet l-ewwel rivista stampata bil-lingwa Sorbjana u ġiet ippubblikata fl-1790. Minħabba li ġiet ippubblikat mingħajr liċenzja mingħand il-gvern, ir-rivista kellha tieqaf wara ħarġa waħda biss. Iż-żewġ pubblikaturi, Jan Awgust Janka (1764–1833) u Korla Bohuchwał Šěrach (1764–1836; membru tal-familja Schirach), kienu ispirati mir-Rivoluzzjoni Franċiża u riedu jedukaw lill-poplu Sorbjan f'kwistjonijiet ta' moralità, reliġjon, u xjenza. L-awtoritajiet pprojbixxu r-rivista biex jipprevjenu li "l-poplu Sorbjan iqum kontra l-gvern tiegħu kif għamlu l-Franċiżi".

## Referenzi
Klara Zamenhof

**Klara Zamenhof** (kunjomha xebba **Silbernik**; 6 ta' Ottubru 1863 – 6 ta' Diċembru 1924) kienet Esperantista Pollakka. Kienet miżżewwġa lil L. L. Zamenhof, li ħoloq il-lingwa tal-Esperanto.

## Bijografija
Twieldet fis-6 ta' Ottubru 1863 f'Kaunas, il-Litwanja, li dak iż-żmien kien jagħmel parti mill-Imperu Russu bħala Kovno. Kienet it-tifla l-kbira ta' Alexander Sender Silbernik u Golda Silbernik, negozjanti sinjuri Lhud minn Kovno.

## Kontribuzzjonijiet għall-Esperanto
Wara l-mewt mhux mistennija tar-raġel fl-14 ta' April 1917, ħadet f'idejha l-promozzjoni tal-Esperanto. Kompliet l-iżvilupp tal-komunità, iffukat fuq il-lingwa u tat appoġġ lil bintha Lidia, li studjat bħala għalliema tal-Esperanto fl-Ewropa u fl-Amerka.

## Ħajja Personali
Iżżewwġet lil Ludwik Lejzer Zamenhof fl-1887, u rabbiet 3 itfal: Adam, Lidia, u Zofia. It-tlieta li huma sfaw maqtula fl-Olokawst.

Mietet f'Varsavja fis-6 ta' Diċembru 1924, u tinsab midfuna fiċ-Ċimiterju tal-Lhud hemmhekk.

## Referenzi

## Ħoloq Oħra
*
Lana Bastašić

**Lana Bastašić** (twieldet fl-1986 f'Żagreb) hija kittieba Bożnijaka. Fis-sena 2020 irċeviet il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura.

## Ħajja
Bastašić trabbiet f'Banja Luka fejn lestiet l-istudji tagħha fl-Ingliż u l-komunikazzjoni. F'Belgrad, kisbet lawrija fl-istudji kulturali, u f'Praga kisbet ċertifikat internazzjonali biex tgħallem l-Ingliż.

Fl-2016, flimkien mal-professur Spanjol tal-letteratura Borja Bagunyà, bdiet Escola Bloom f'Barċellona li jippubblika r-rivista letterarja Carn de Cap bil-Katalan. L-awtriċi ġiet mistiedna f'Sarajevo fl-2019 u fil-Fondazzjoni Santa Maddalena fit-Toskana fl-2020. Fuq stedina tal-Literaturhaus Zürich u l-Fondazzjoni PWG kienet awtriċi residenti f'Zurich minn Frar sa Ġunju fl-2021.

Flimkien ma' oħrajn, bdiet il-proġett "Three + Three Sisters", li jippromwovi x-xogħol letterarju tan-nisa fir-reġjun tal-Balkani. Hija membru taċ-Ċentru PEN fil-Bożnija-Ħerżegovina.

Bastašić tgħix Belgrad u Żagreb.

## Xogħol
Bastašić ippubblikat żewġ ġabriet ta' stejjer qosra: "Permanent Pigments" (SKC, Kragujevac 2010) u "Fireworks" (Čekić, Belgrad 2013). Ippubblikat ukoll ktieb bi stejjer għat-tfal, "Nastja zeichnet die Sonne" (Banja Luka 2015, stampi minn Sandra Dukić.

Fl-2014 rebħet l-ewwel premju għal ġabra ta' poeżiji fil-Ġranet ta' Poeżiji f'Zaječar.

Ippubblikat l-ewwel rumanz tagħha "Uhvati zeca" f'Belgrad fl-2018, li ntgħażel għall-Premju NIN fl-2019 u rebaħ Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2020.

## Ħoloq Oħra
* 

## Referenzi
Andromaqi Gjergji

**Andromaqi Gjergji** (20 Mejju 1928 – 8 Lulju 2015) kienet etnologa Albaniża li speċjaliżżat fl-ilbies Albaniż tradizzjonali.

## Ħajja
Gjergji twieldet Korçë fl-1928. Hi studjat l-istorja u l-filoloġija f'Tirana, il-belt kapitali tal-Albanija, u saret professur fl-Istitut tal-Kultura Folkloristika fl-1993. Hi ppubblikat ħafna dwar il-kultura Albaniża, u għandha 'l fuq minn 130 pubblikazzjoni fuq l-ilbies Albaniż. *Albanian Costumes through the Centuries* ġie ppublikat fl-2004.

Sabet li l-ewwel evidenza arkeoloġika għaż-żarbun Albaniż Opinga kienet mis-seklu 5-4 Q.K. li jindika li kien element fil-kultura Illirika.

Gjergji mietet f’Tirana fl-2015.

## Xogħlijiet
* 
* 
* 

## Referenzi
Claude Joseph Rouget de Lisle

**Claude Joseph Rouget de Lisle** (bil-Franċiż: [klod ʒɔzɛf ʁuʒɛ d(ə) lil]), xi kultant spellut **de l'Isle** jew **de Lile** (twieled fl-10 ta’ Mejju 1760 – miet fis-26 ta’ Ġunju 1836), kien uffiċjal tal-armata Franċiża fil-Gwerer Rivoluzzjonarji Franċiżi. Huwa magħruf l-iktar għax kiteb il-lirika u l-mużika tax-*Chant de guerre pour l'armée du Rhin* fl-1792, li iktar ’il quddiem saret magħrufa bħala *La Marseillaise* u saret l-innu nazzjonali Franċiż.

## Ħajja bikrija
Rouget de Lisle twieled f’Lons-le-Saunier, x’aktarx f’jum meta kien hemm is-suq. Il-ġenituri tiegħu kienu jgħixu fil-villaġġ viċin ta’ Montaigu. Fil-post preċiż fejn twieled twaħħlet plakka bħala mafkar u fl-1882, fiċ-ċentru tar-raħal, tpoġġiet statwa tiegħu. Huwa kien l-ewwel iben ta’ Claude Ignace Rouget (twieled fil-5 ta’ April 1735 – miet fis-6 ta’ Awwissu 1792 f’Orgelet) u ta’ Jeanne Madeleine Gaillande (twieldet fit-2 ta’ Lulju 1734 – mietet fl-20 ta’ Marzu 1811).

Fl-1784, huwa ġie msieħeb fil-"Les Frères discrets", loġġa tal-mażuni f’Charleville, ftit wara li ġie promoss bħala uffiċjal.
## Karriera

Huwa ssieħeb fl-armata bħala inġinier u kiseb il-grad ta’ kaptan. Huwa kien irjalista bħal missieru u rrifjuta li jieħu l-ġurament tal-fedeltà fir-rigward tal-kostituzzjoni l-ġdida. Rouget de Lisle nqabad u ntefa’ l-ħabs fl-1793, u ffranka l-giljottina bi żbrixx. Huwa nħeles matul ir-Reazzjoni Termidorjana u rtira lejn Montaigu.

### La Marseillaise
Il-kanzunetta li għamlitu famuż, "La Marseillaise", ikkomponiha fi Strasburgu, fejn kien hemm il-gwarniġjon ta’ Rouget de Lisle f’April 1792. Franza kienet għadha kemm iddikjarat gwerra kontra l-Awstrija, u s-sindku ta’ Strasburgu u l-kap għoli tal-loġġa tal-mażuni lokali, il-Baruni Philippe-Frédéric de Dietrich, organizzaw ċena għall-uffiċjali tal-gwarniġjon, fejn ilmenta li Franza ma kellhiex innu nazzjonali. Rouget de Lisle rritorna lejn il-kwartieri tiegħu u qalb mument ta’ eċitament patrijottiku kiteb il-lirika. Il-biċċa mużikali fil-bidu kien jisimha *Chant de guerre pour l'armée du Rhin* ("Kanzunetta tal-Gwerra għall-Armata tar-Renu") u mbagħad ingħatat l-isem ta’ *Marseillaise* mill-adozzjoni tagħha mill-voluntiera ta’ Provençal li Barbaroux daħħal f’Pariġi u li kienu prominenti fl-attakk kontra l-Palazz ta’ Tuileries fl-10 ta’ Awwissu 1792.

Wara l-gwerra, Rouget de Lisle kiteb xi kanzunetti oħra tal-istess tip bħall-"Marseillaise", u fl-1825 huwa ppubblika x-*Chants français* (*Kanzunetti Franċiżi*) fejn ikkonverta f’mużika ħamsin poeżija ta’ diversi awturi. L-*Essais en vers et en prose* (*Esejs dwar il-Versi u l-Proża*, 1797) jinkludu l-*Marseillaise*; il-proża sentimentali ta’ *Adelaide et Monville*; u xi poeżiji okkażjonali. Huwa reġa’ lura għall-ħajja pubblika wara r-Rivoluzzjoni ta’ Lulju; Louis Philippe tah l-ġieħ tal-Leġjun tal-Unur.

## Mewt
Rouget de Lisle miet fil-faqar f’Choisy-le-Roi, Val de Marne. L-irmied tiegħu ġie ttrasferit miċ-ċimiterju ta’ Choisy-le-Roi għall-Invalides fl-14 ta’ Lulju 1915, matul l-Ewwel Gwerra Dinjija.

## Referenzi
Jørgen Pedersen Gram

**Jørgen Pedersen Gram** (twieled fis-27 ta’ Ġunju 1850 – miet fid-29 ta’ April 1916) kien attwarju u matematiku Daniż li twieled f’Nustrup, id-Dukat ta’ Schleswig, id-Danimarka u miet f’Copenhagen, il-belt kapitali tad-Danimarka.

Huwa ħejja dokumenti importanti bħal *On series expansions determined by the methods of least squares*, u *Investigations of the number of primes less than a given number*. Il-metodu matematiku b’kunjomu, il-proċess Gram-Schmidt, ġie ppubblikat għall-ewwel darba fl-ewwel dokument imsemmi hawn fuq fl-1883. It-teorema ta’ Gram u l-imsaffin ta’ Gram huma msemmijin għalih ukoll.

Għan-numroteoristi, il-fama prinċipali tiegħu ġejja mis-serjespansjoni għall-funzjoni żeta ta’ Riemann (il-funzjoni ewlenija ipotiżżata fil-użu tal-għadd tan-numri primi eżatti). Minflok tuża serje ta’ integralli logaritmiċi, l-espressjoni li ta Gram tuża qawwat ta' logaritmi u l-funzjoni żeta għan-numri sħaħ pożittivi. Din ħaditilha postha formula ta’ Ramanujan li tuża n-numri ta’ Bernoulli direttament minflok il-funzjoni żeta.

Gram kien l-ewwel matematiku li pprovda teorija sistematika għall-iżvilupp ta’ distribuzzjonijiet għall-konteġġji assimetriċi, li turi li lid-distribuzzjoni simetrika imsejjħa "normali" għall-erruri mogħtija minn Gauss kienet biss każ speċjali wieħed ta’ klassi iktar ġenerali ta’ distribuzzjonijiet għall-konteġġji.

Huwa miet fi triqtu lejn laqgħa tal-Akkademja Daniża Rjali wara li tajritu rota.

## Referenzi
Guillaume Cornelis van Beverloo

**Corneille – Guillaume Cornelis van Beverloo** (twieled fit-3 ta’ Lulju 1922 – miet fil-5 ta’ Settembru 2010), magħruf aħjar bil-psewdonimu tiegħu **Corneille**, kien artist Olandiż.

## Bijografija

Corneille twieled f’Liège, il-Belġju, għalkemm il-ġenituri tiegħu kienu Olandiżi u reġgħu lura fin-Netherlands meta kellu 12-il sena. Huwa studja l-arti fl-Akkademja tal-Arti f’Amsterdam, il-belt kapitali tan-Netherlands. Huwa kien wieħed mill-fundaturi tal-moviment REFLEX fl-1948 u fl-1949 huwa kien ukoll wieħed mill-fundaturi tal-moviment COBRA, li kellu influwenza kbira fuq l-arti Skandinava. Huwa kien attiv fi ħdan il-grupp mill-bidu nett, mhux biss permezz tal-pittura iżda wkoll billi ppubblika l-poeżiji fir-rivista *Cobra magazine*. Huwa kien kofundatur tal-*Experimentele Groep in Holland*. Corneille kien ispirat mit-tpinġijiet tat-tfal, u kien jemmen fl-importanza li wieħed jintroduċi l-arti lit-tfal li tkun kollegata b’xi mod mal-esperjenza tagħhom. Meta sema’ matul żjara fil-Mużew COBRA fis-snin 90 tas-seklu 20 li kien hemm it-“Tislif tal-Arti lit-Tfal”, huwa tkellem mal-fundatur Roby Bellemans u staqsa biex jibgħatlu iktar tagħrif f’daru f’Pariġi dwar dan il-proġett. Huwa ddeċieda li jippromwovi l-inizjattiva. Beda b’lista ta’ appoġġ u pperswada lil artisti oħra bħal Shinkichi Tajiri biex jiffirmaw.

## Influwenza u stil

Corneille kien influwenzat ferm minn Miró u Klee. Wara x-xoljiment tal-grupp fl-1951, huwa mar jgħix f’Pariġi, Franza, u beda jikkollezzjona l-arti Afrikana. Dawn l-artefatti saru evidenti fix-xogħlijiet tiegħu, li beda jkollhom stil iktar immaġinattiv, bħal pereżempju pajsaġġi mill-għoli, għasafar eżotiċi, u forom stilizzati. Ix-xogħol tiegħu huwa espost fil-kollezzjoni taċ-Ċentru Georges Pompidou.

Sa mewtu Corneille għex u ħadem f’Pariġi, u għamel żjarat lejn Iżrael fejn ħadem ma’ Jaffa Atelier.

Fl-24 ta’ Settembru 2003, kien hemm wirja tax-xogħlijiet stampati tiegħu fil-Mużew ta’ Ramat Gan, Iżrael. Huwa miet f’Auvers-sur-Oise, Franza.

## Referenzi
Lingwa Russa

Ir-**Russu** (*русский язык*) hu lingwa Slava mitkellma minn madwar 250 miljun ruħ fid-dinja, prinċipalment fir-Russja, il-Każakistan u il-Belarussja.
Keith Azzopardi

**Keith Azzopardi** (Rabat, 9 ta' Frar 1978) huwa diplomatiku Malti. Huwa ilu l-Ambaxxatur ta' Malta fl-Istati Uniti mis-17 ta’ Settembru 2018.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali