Nikkō

**Nikkō** (日光市, *Nikkō-shi*, IPA: [ɲiꜜkkoːɕi]) hija belt li tinsab fil-Prefettura ta' Tochigi, il-Ġappun. Fit-2 ta' Diċembru 2020, ġie stmat li l-belt kellha popolazzjoni ta' 80,239 ruħ f'36,531 unità domestika, u densità tal-popolazzjoni ta' 55 persuna kull kilometru kwadru. L-erja totali tal-belt hija 1,449.83 kilometru kwadru. Nikkō hija destinazzjoni popolari mat-turisti Ġappuniżi u internazzjonali. Fost l-attrazzjonijiet tagħha hemm il-mawżolew tax-*shōgun* Tokugawa Ieyasu (Nikkō Tōshō-gū) u dak tan-neputi tiegħu Iemitsu (Iemitsu-byō Taiyū-in), u s-Santwarju ta' Futarasan, li jmur lura għas-767 W.K. Hemm ukoll bosta fawwara jaħarqu (*onsen*) fiż-żona. L-elevazzjonijiet ivarja minn 200 metru sa 2,000 metru. Il-qawl Ġappuniż 日光を見ずして結構と言うなかれ, "Qatt tgħid "kekkō" sa ma tara lil Nikkō"—fejn *kekkō* tfisser sabiħ, tal-għaġeb jew "Jien sodisfatt"—huwa riflessjoni tas-sbuħija tas-siti f'Nikkō.

## Ġeografija

Nikkō tkopri erja vasta (1,449.83 km2) tal-parti rurali fil-Majjistral ta' Tochigi madwar 140 kilometru fit-Tramuntana ta' Tokyo u 35 kilometru fil-Punent ta' Utsunomiya, il-belt kapitali tal-Prefettura ta' Tochigi. Hija r-raba' l-ikbar belt (skont l-erja) fil-Ġappun, wara Takayama, Hamamatsu u Sapporo.

Mill-belt jgħaddu żewġ xmajjar: ix-xmara Watarase u x-xmara Kinugawa. Il-Lag ta' Chūzenji u l-Kaskati ta' Kegon jinsabu f'Nikkō, l-istess bħall-Ġnien Botaniku. Id-diversi muntanji u kaskati tal-belt għamluha sors importanti ta' enerġija idroelettrika. Iż-żona tal-belt intużat ukoll għall-estrazzjoni tar-ram, tal-aluminju u tal-konkos.

It-temp f'Nikkō jixbah pjuttost lit-temp tal-gżira ta' Hokkaidō fit-Tramuntana, minkejja li Nikkō tinsab iktar fil-qrib ta' Tokyo milli ta' Hokkaidō. L-elevazzjoni ta' Nikkō taqdi rwol importanti f'dan il-fatt. Is-soltu t-temperatura titbaxxa iktar ma wieħed jitla' lejn il-muntanji. It-temperatura medja ta' Nikkō hija ta' madwar 7 °C (44 °F) bl-iktar xhur sħan li jlaħħqu biss madwar 22 °C (72 °F) u fl-iktar xhur kesħin it-temperatura tinżel għal madwar −8 °C (17 °F).

### Muniċipalitajiet tal-madwar
Il-Prefettura ta' Tochigi:

* Utsunomiya
* Kanuma
* Nasushiobara
* Shioya

Il-Prefettura ta' Gunma:

* Numata
* Midori
* Katashina

Il-Prefettura ta' Fukushima:

* Minamiaizu
* Hinoemata

## Klima
Nikkō għandha klima kontinentali umduża (Köppen *Cfa*) bi sjuf sħan u bi xtiewi kesħin b'ħafna borra. It-temperatura annwali medja f'Nikkō hija 11.6 °C. Ix-xita annwali medja hija 1,670 mm u tinżel l-iktar f'Settembru. It-temperatura togħla l-iktar bħala medja f'Awwissu sa xi 23.9 °C, u tkun l-iktar baxxa f'Jannar sa xi -0.1 °C.

## Demografija
Skont id-*data* miċ-ċensimenti Ġappuniżi, il-popolazzjoni ta' Nikkō naqset matul l-aħħar għoxrin sena.

## Storja

Shōdō Shōnin (勝道上人) stabbilixxa t-tempju ta' Rinnō-ji fis-766 u wara stabbilixxa t-tempju ta' Chūzen-ji fis-784. L-ewwel villaġġ ta' Nikkō żviluppa madwar dawn iż-żewġ tempji. Is-santwarju ta' Nikkō Tōshō-gū tlesta fl-1617 u sar l-ikbar attrazzjoni għall-viżitaturi fiż-żona matul il-perjodu Edo. Dan huwa magħruf bħala l-post funebri tax-*shōgun* Tokugawa Ieyasu. Għadd ta' toroq ġodda nbnew dak iż-żmien biex jiġi pprovdut aċċess aħjar għal Nikkō mir-reġjuni tal-madwar. Nikkō Tōshō-gū, is-Santwarju ta' Futarasan, u t-Tempju ta' Rinnō-ji issa jagħmlu parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-

UNESCO msejjaħ *Santwarji u Tempji ta*' *Nikkō*.

Matul il-perjodu Meiji, il-villaġġ ta' Nikkō żviluppa bħala post turistiku mdawwar bil-muntanji, u sar partikolarment popolari fost il-viżitaturi barranin tal-Ġappun. Is-Servizz Ferrovjarju Nazzjonali Ġappuniż beda jopera lejn Nikkō fl-1890 bil-Linja Ferrovjarja ta' Nikkō, segwita bil-Linja Ferrovjarja ta' Tobu fl-1929 lejn Nikkō.

Il-villaġġ ta' Nikkō ġie inkorporat bħala raħal fl-1889 (parti mid-Distrett ta' Kamitsuga) bl-istabbiliment tas-sistema moderna tal-muniċipalitajiet. Ir-raħal ingħata l-istatus ta' belt fl-1954 wara fużjoni mal-villaġġ ġar ta' Okorogawa.

Fl-20 ta' Marzu 2006, Nikkō assorbiet il-belt fil-qrib ta' Imaichi, ir-raħal ta' Ashio (mid-Distrett ta' Kamitsuga), ir-raħal ta' Fujihara, u l-villaġġ ta' Kuriyama (it-tnejn li huma mid-Distrett ta' Shioya), biex tinħoloq dik li issa hija magħrufa uffiċjalment bħala l-belt ġdida u mwessa' ta' Nikkō. Il-muniċipju tal-belt il-ġdida jinsab fl-eks muniċipju tal-belt ta' Imaichi; l-eks muniċipju tal-belt ta' Nikkō City issa huwa magħruf bħala l-Uffiċċju Sekondarju tal-Belt u tal-Muniċipju ta' Nikkō.

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-Santwarji u t-Tempji ta' Nikkō ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-Unesco fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō huma riflessjoni ta' ħila arkitettonika u artistika tal-għaġeb u dan joħroġ fid-dieher permezz tal-integrazzjoni armonjuża tal-binjiet f'foresta u f'sit naturali mħejji min-nies; **il-kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō huma turija perfetta tal-istil arkitettoniku tal-perjodu Edo kif applikat għas-santwarji Xintoisti u għat-tempji Buddisti; u **l-kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō, flimkien mal-ambjent ta' madwarhom, huma eżempju straordinarju ta' ċentru reliġjuż Ġappuniż tradizzjonali, assoċjat mal-perċezzjoni Xintoista tar-relazzjoni bejn il-bniedem u n-natura, fejn il-muntanji u l-foresti għandhom tifsira sagra u huma oġġetti ta' venerazzjoni, f'prattika reliġjuża li għadha ferm ħajja sa llum.

## Governanza

Nikkō għandha sistema ta' governanza ta' kunsill immexxi minn sindku elett direttament b'leġiżlatura unikamerali tal-belt magħmula minn 24 membru. Nikkō tikkontribwixxi żewġ membri lill-Assemblea Prefetturali ta' Tochigi. F'termini ta' politika nazzjonali, il-belt hija parti mit-tieni distrett ta' Tochigi tal-kamra inferjuri tad-dieta tal-Ġappun.

## Ekonomija
Nikkō tiddependi ħafna fuq it-turiżmu lejn is-siti storiċi u xeniċi tagħha u l-lukandi bil-fawwara jaħarqu. Il-produzzjoni tal-enerġija idroelettrika, l-ipproċessar tal-ikel, u l-industrija tal-estrazzjoni tal-metalli mingħajr ħadid huma komponenti importanti wkoll tal-ekonomija.

## Edukazzjoni
Nikkō għandha 23 skola primarja pubblika, 12-il skola medja pubblika u tliet skejjel primarji u medji pubbliċi flimkien operati mill-gvern tal-belt. Il-belt għandha tliet skejjel post sekondarji pubbliċi operati mill-Bord Prefetturali tal-Edukazzjoni ta' Tochigi. Il-prefettura topera wkoll skola waħda tal-edukazzjoni speċjali għall-persuni b'diżabbiltà.

Skejjel postsekondarji:

* l-Iskola Postsekondarja Prefetturali ta' Nikko Meiho f'Tochigi
* l-Iskola Postsekondarja Prefetturali ta' Imaichi f'Tochigi
* l-Iskola Postsekondarja Vokazzjonali Prefetturali ta' Imaichi f'Tochigi

## Trasport

### Ferroviji
Il-linja tal-Lvant tas-Sistema Ferrovjarja Ġappuniża – il-Linja Ferrovjarja ta' Nikkō

* Fubasami - Shimotsuke-Ōsawa - Imaichi - Nikkō

Is-Sistema Ferrvjarja ta' Tōbu – il-Linja Ferrovjarja ta' Tōbu Nikkō

* Shimo-Goshiro - Myōjin - Shimo-Imaichi - Kami-Imaichi - Tōbu Nikkō

Is-Sistema Ferrvjarja ta' Tōbu – il-Linja Ferrovjarja ta' Tōbu Kinugawa

* Shimo-Imaichi - Daiya-Mukō - Ōkuwa - Shin-Takatoku - Kosagoe - il-Pjazza Dinjija ta' Tobu - Kinugawa-Onsen - Kinugawa-Kōen - Shin-Fujiwara

Is-Sistema Ferrovjarja ta' Yagan

* Shin-Fujiwara - Ryūōkyō - Kawaji-Onsen - Kawaji-Yumoto - Yunishigawa-Onsen - Nakamiyori-Onsen - Kamimiyori-Shiobara-Onsenguchi - Ojika-Kōgen

Is-Sistema Ferrovjarja ta' Watarase Keikoku

* Haramukō - Tsūdō - Ashio - Matō

### Awtostradi

* It-Triq Express ta' Tōhoku – Yaita IC, Yaita-Kita PA
* It-Triq ta' Nikkō Utsunomiya – Kiyotaki IC, Nikko IC, Imaichi IC, Dosawa IC, Osawa IC
* Ir-Rotta Nazzjonali 119
* Ir-Rotta Nazzjonali 120
* Ir-Rotta Nazzjonali 121
* Ir-Rotta Nazzjonali 122
* Ir-Rotta Nazzjonali 352
* Ir-Rotta Nazzjonali 400
* Ir-Rotta Nazzjonali 461

## Attrazzjonijiet

* It-Triq taċ-Ċedru ta' Nikkō
* Il-Ġnien Botaniku ta' Nikkō
* Il-Villa Imperjali ta' Tamozawa
* Is-Santwarji u t-Tempji ta' Nikkō (Nikkō Tōshō-gū, is-Santwarju ta' Futarasan, u t-Tempju ta' Rinnō-ji)
* Nikkō Tōshō-gū
** L-iskultura tal-injam tat-tliet xadini għorriefa tar-"rajt ma rajtx, smajt ma smajtx"
* Rinnō-ji
** Il-Mawżolew ta' Taiyū-in
** Il-Ġnien ta' Shōyō-en
* Is-Santwarju ta' Futarasan
* Il-Lag ta' Chūzenji
* Edo Wonderland Nikko Edomura (park storiku rikreattiv)
* Nikkō hija magħrufa ferm għax-xadini tagħha li jduru qrib il-belt fix-xitwa sabiex ifittxu l-ikel.
* L-istatwi ta' Jizō Bosatsu fil-Mixja ta' Kanman. Skont leġġenda fost in-nies tal-lokal, f'din il-mixja ftit 'il barra mill-belt, jekk wieħed jgħodd l-istatwi hu u miexi f'direzzjoni u jerġa' jgħoddhom fid-direzzjoni lura, in-numru ta' statwi jkun differenti.
* L-Abiss ta' Kanmangafuchi huwa post li fforma mil-lava tal-iżbroffar tal-Vulkan Nantai

## Sport

Nikkō tospita lin-Nikkō Ice Bucks fil-Lega Asjatika tal-Hockey fuq is-Silġ. L-Arena tas-Silġ ta' Nikkō Kirifuri ospitat il-Kampjonati tad-Dinja tan-Nisa tal-Hockey fuq is-Silġ (Diviżjoni I) f'April 2007.
Hemm ukoll stabbiliment tal-iskejzjar veloċi (bl-Ingliż: speed skating).

## Ġemellaġġi

* Rapid City, South Dakota, l-Istati Uniti, ġemellata mis-7 ta' Frar 1993
* Tainan, Taiwan, ġemellata bħala ħbiberija mis-16 ta' Jannar 2009
* Odawara, il-Prefettura ta' Kanagawa, ġemellata mid-19 ta' Diċembru 1980

## Nies notevoli

* Masaru Ibuka, imprenditur, kofundatur tas-Sony
* Shoma Sato, plejer professjonali tal-baseball
* Akio Fukuda, politiku
* Tomikazu Fukuda, politiku

## Referenzi