Ġeroglifiċi Eġizzjani

**Ġeroglifiku** hu karattru tal-eqdem kitba Eġizzjana. 
  
Il-kitba ġeroglifika Eġizzjana hi figurattiva: il-karattri li jagħmluha jirrappreżentaw oġġetti varji, — naturali jew magħmulin mill-bniedem — bħal pjanti, xbihat ta' allat, bnedmin u annimali .... L-eġittoloġi tradizzjonalment jiddistingwu tliet kategoriji ta' karattri: Il-karattri-kliem (jew *[[ideogramma|ideogrammi]]*), li jfissru oġġett jew, permezz tal-metonimija, azzjoni, il-karattri fonetiċi (jew *[[fonogramma|fonogrammi]]*), li jikkorrispondu għal konsonanti waħda jew sensiela ta' konsonanti  ; id-*[[semagramma|determinattivi]]*, karattri "siekta" li jindikaw il-qasam lessikali li tappartieni għalih il-kelma. 
  
Il-kitba ġeroglifika dehret fl-aħħar tar-raba' millenju qabel l-epoka tagħna fl-Eġittu l-Għoli (fin-nofsinhar tal-pajjiż) u ntużat sal-epoka Rumana, jiġifieri għal aktar minn tlett elef sena. L-għarfien tal-ġeroglifiċi ntilef meta l-imperatur Teodożju I għalaq il-postijiet ta' qima pagana madwar it-380, u kien meħtieġ il-ġenju ta' Jean-François Champollion wara l-iskoperta tal-iStele ta' Rosetta biex jikser, wara erbatax-il seklu, dak li kien qiesu "siġill fuq fomm id-deżert" . 

## Etimoloġija

Il-kelma *ġeroglifiku* ġejja mill-Grieg ἱερογλύφος / *jeroglufos*, iffurmata minn ἱερός/ *jeros* ("imqaddes") u γλύφειν/ *glufein" ("tnaqqix"). 

Fl-epoka Greko-Ruman, kienet tfisser "wieħed li jonqox il-ġeroglifiċi" u mhux il-ġeroglifiċi nfushom, li huma τὰ ἱερογλυφικά (γράμματα)/ *tà jeroglyfiká (grámmata)*, jiġifieri "il-karattri mqaddsa imnaqqxin" fuq il-monumenti (stele, tempji u oqbra). Fl-aħħar, saret bidla fit-tifsira, il-kelma *ġeroglifiċi* spiċċat biex tfisser il-karattri ġeroglifiċi stess. 

L-Eġizzjani nfushom kienu jsejħu l-kitba *medu-netjer* ("kelma divina") li fit-traskrizzjoni hi *mdw nṯr* : <center><hiero>R8-S43-Z3</hiero></center> 

It-terminu *ġeroglifiċi* illum twessa' fit-tifsira tiegħu u sar jintuża għal kitba oħra li tuża l-istess prinċipju [[logogramma|logografiku]] bħall-Eġizzjan. Hekk, wieħed jgħid *ġeroglifiċi Ħittiti* jew *ġeroglifiċi Maja*. Min-naħa l-oħra ma nistgħux insejħu l-[[karattru Ċiniż|karattri Ċiniżi]] ġeroglifiċi (dawn huma [[sinogramma|sinogrammi]]). Ġeroglifiċi bħas-sinogrammmi jappartienu għal-grupp iżjed vast ta' [[logogramma|logogrammi]] (li m'għandniex inħalltuh ma l-[[logotip]]i, simboli speċifiċi għal intrapriża jew prodott.)

== Storja u evoluzzjoni ==
 

Il-kitba ġeroglifika insibuha mir-raba' millenju QK: l-iskrizzjoni l-aktar antika ġiet skoperta fl-1992 fuq qabar fis-sit antik ta' [[Abydos (l-Eġittu)|Abydos]], u tmur lura għas-snin 3250/3200 QK, jiġifieri fl-istess ħin meta dehru l-[[karattri kunejformi]] fil- [[Mesopotamja]]. Kienet tintuża għal aktar minn 3000 sena: l-aħħar iskrizzjoni magħrufa s'issa għandha d-data tal-24 ta' Awissu 394, u tinsab fil-tempju ta' [[Philae]] . 

Mill-Imperu Antik Eġizzjan 'l hawn, l-Eġizzjan ġeroglifiku kien sistema ta' kitba li fiha kien hemm imħallta l-[[ideogramma|ideogrammi]], karattri tal-konsonanti (unilitteri, bilitteri u anki trilitteri) u d-determinattivi (ara iżed 'l isfel). Mit-tmintax id-dinastija Eġizzjana 'l hawn, l-iskribi kienu jużaw ċertu numru ta' karattri bilitterali bħala [[sillabarju|sillabarji]] (*sȝ, bȝ, kȝ* eċċ. ) biex jittraskrivu l-ismijiet [[Semiti|semitiċi]] jew ta' nisel semitiku, iżda l-kitba msejħa sillabika ma ġietx minn dan il-qasam. 

Kienet x'kienet il-funzjoni tagħhom, il-karattri kienu dejjem figurattivi: kienu jirrappreżentaw xi ħaġa tanġibbli, ta' spiss tingħaraf faċilment, anke minn xi ħadd li ma jkunx jaf it-tifsira tal-karattru. Fil-fatt, fid-disinn tal-ġeroglifiċi, l-Eġizzjani ħadu l-ispirazzjonu minn madwarhom: oġġetti ta' ħajja ta' kuljum, annimali, pjanti, partijiet tal-ġisem. Matul l-epoka tal-Imperu Antik, l-Imperu Nofsani u l-Imperu l-Ġdid kien hemm madwar seba' mitt karattru ġeroglifiku, waqt li fl-epoka Greko-Rumana, kien hemm aktar minn sitt elef. 

Il ġeroglifiċi kienu minquxin fuq il-ġebel jew fil-każ tal-kitba jeratika, imħażżin bil-[[kalamu|kalami]] u l-linka fuq materjal inqas durevoli. 

L-użu ta' ġeroglifiċi minquxin deher qabel il-[[Perjodu Tinita|Ċiviltà Fargħunija]], u hekk m'għandux x'jaqsam mal-ħtiġijiet amministrattivi ta' stat fil-formazzjoni tiegħu. Kien limitat għal oqsma fejn l-estetika u/jew il-valur ta' kliem maġiku kienu importanti: formoli ta' offerti, affreski funerarji, testi reliġjużi, iskrizzjonijiet uffiċjali. Il-kitba kienet għall-ewwel tikkonsisti f’isktrizzjonijiet qosra – titli li jirreferu għal sovran, battalja, kwantità, imbagħad madwar l-2700 QK, matul il-renju tal-Fargħun [[Netjerikhet]] notevoli għall-iżvilupp tal-funzjonijiet reliġjużi u r-riti funerarji, bdew jiżviluppaw frażi mibnija li nsibu l-iżjed fil-[[piramidi tal-Eġittu|piramidi]]. 

 

Wara ż-żmien li ħadet is-sistema ta' kitba tat-tip ġeroglifiku biex tiżviluppa, nistgħu niddistingwu erba' fażijiet ta' evoluzzjoni (u ta' semplifikazzjoni progressiva) ta' din il-kitba: wara l-fażi ġeroglifika, tiġi l-fażi tal-[[Ġeroglifiku linjari|ġeroglifiċi linjari]], imbagħad tiġi dik tal-[[kitba jeratika]], imbagħad tmiss dik tal- [[Eġizzjan demotiku|kitba demotika]], u fl-aħħar jiġi l-[[Koptiku]], bħala l-aħħar pass tal-proċess ta' astrazzjoni u semplifikazzjoni. 

L-ewwel semplifikazzjoni tas-sistema ta' kitba Eġizzjana li jiddistingwu l-Eġittoloġi, hi dik tal-ġeroglifiċi linjari. Dawn żammew l-aspett figurattiv tal-ġeroglifiċi minquxin, iżda huma mpinġijin b'inqas reqqa minn dawk tal-aħħar. Il-ġeroglifiċi linjari huma l-ewwel pass lejn l-astrazzjoni ta' din is-sistema ta' rappreżentazzjoni. Kienu jpinġuhom fuq is-[[sarkofagi]] tal-injam u l-papiri tal-"kotba tal-mejtin". 

Il-[[kitba jeratika]] jew saċerdotali, it-tielet stadju tal-evoluzzjoni tas-sistema ta' kitba Eġizzjana, hi l-forma kursiva tagħha u kienet ristretta għal dokumenti amministrattivi u dokumenti privati. Kienu jiktbuha bil-pinzell fuq l-[[ostrakon|ostraka]] (biċċiet tal-fuħħar jew ġebla tal-franka), twavel żgħar tal-injam jew, aktar rari fuq il-[[Papiru (karta)|papiru]] u l-[[parċmina]], li kienu jqumu ħafna iżjed. 

Mill-epoka Sajitika (is-sittax-il dinastija Eġizzjana), il-jerartika kienet parzjalment sostitwita minn kursiva ġdida, id-demotika jew tal-poplu. Din hi semplifikazzjoni estrema tal-jeratika, riżervata għall-atti amministrattivi u dokumenti tal-ħajja ta' kuljum u għalhekk issemiet "popolari". Il-[[jeratika]] ma baqgħitx tintuża ħlief biex jinkitbu xi testi saċerdotali jew reliġjużi, flimkien mal-ġeroglafiċi u għalhekk ħadet l-isem "saċerdotali." Fl-epoka [[dinastija Tolemajka|Tolemajka]], il-Grieg beda aktar u aktar jintuża bħala l-lingwa amministrattiva: minn 146 QK il-kuntratti miktubin biss bid-demotika kienu tilfu kull valur legali<sup>[Referenza meħtieġa]</sup>. 

Finalment, il-Koptiku kien l-aħħar fażi tal-lingwa u tal-kitba Eġizzjana. Dan għadu jintuża sal-lum, imma biss bħala lingwa liturgika. Jinkiteb permezz tal-alfabett Grieg li ġew miżjudin miegħu seba' karattri demotiċi għall-ħsejjes li mhumiex fil-Grieg. 

Il-kitba Eġizzjana m'għadhiex tintuża illum biex tinkiteb xi lingwa. Madankollu, skont xi riċerkaturi, kienet hi, permezz tal-proto-Sinajitiku, li welldet l-[[alfabett Feniċju]], li minn naħa tiegħu nissel l-alfabett Lhudi, Aramajk u Grieg, u minn tal-aħħar ħargu l-karattri Latini u Ċirilliċi.

== Is-sistema ta' kitba ==
 
Il-ġeroglifiċi huma kollha, jew kważi kollha, figurattivi: dawn jirrappreżentaw elementi veri jew immaġinarji, xi kultant stilizzati u semplifikati, iżda fil-parti l-kbira, jintgħarfu perfettament. 

[[Jean-François Champollion]], id-deċifratur tal-ġeroglafiċi, meqjus bħala missier l-[[Eġittoloġija]] ddefinixxa s-sistema ġeroglifika hekk: 

 
Fil-fatt, l-istess karattru jista' jiġi interpretat b'modi differenti skont il-kuntest: bħala fonogramma (qari fonetiku), bħala [[ideogramma]] jew bħala determinattiv (qari semantiku). Se naraw iktar tard li l-karattri determinattivi, li ma jinqarawx, jgħinu fil-qari billi "jiddeterminaw" il-qasam lessikali li l-kelma tappartieni għalih. Għalhekk, il-karattru determinattiv ta' "raġel bilqiegħda" (A1 fil-lista totali tal-ġeroglifiċi skond il-klassifikazzjoni ta' [[Alan Henderson Gardiner|Gardiner]]) jakkumpanja l-kliem li juru l-funzjoni ("[[Viżier fl-Eġittu antik|viżier]]", "qassis"), il-professjoni ("bennej"), l-etniċità ("Ażjatiku", "Eġizzjan", "Libjan", "Nubjan ") jew rabta tal-familja ("missier", "iben", "ħu"). 

Fis-sezzjonijiet li ġejjin, il-ġeroglafiċi se jiġu traslitterati, jiġifieri jerġgħu jiġu traskritti permezz ta' simboli ta' sistema oħra. 

=== Qari fonetiku ===

Fil-qari fonetiku wieħed jaqra l-karattru independentament mit-tifsira tiegħu, skont il-prinċipju ta' [[rebus]]. Il-fonogrammi huma ffurmati jew minn konsonanti (karattri msejħin "mono-" jew unilitteri"), żewġ karattri (karattri "bilitteri") jew tlieta (karattri "trilitteri"). L-erbgħa u għoxrin karattru unilitteru jagħmlu il-psewdo-alfabett ġeroglifiku (ara hawn taħt). 

Il-kitba ġeroglifika tixbaħ lil [[abġad]]: il-vokali ma jinkitbux, differenti mill-[[kunejformi]] pereżempju. Hi kitba difettuża (*scriptio defectiva*). 

Mela, il-ġeroglifiku li jirrappreżenta papra jinqara "sȝ", għax dawn kienu l-konsonanti tal-kelma għal dan l-annimal. Fl-istess ħin wieħed juża l-karattru ta' papra mingħajr l-ebda konnessjoni mal-annimal biex jirrappreżenta l-[[fonema|fonemi]] "s" u "ȝ" wara xulxin (independament mill-vokali li jistgħu jakkumpanjaw dawn il-konsonanti) u  hekk jikteb kliem bħal "sȝ",  (iben) jew, b'żieda ta' karattri li nagħtu dettalji dawrhom iktar tard, "sȝw", (għases), "sȝṯ.w" (terra ferma). 










==== L-"alfabett" ġeroglifiku ====
Għal xi karattri, il-prinċipju ta' rebus sar dak ta' [[akrostika]]: tinqara biss l-ewwel konsonanti tal-kelma. 




Hekk, nistgħu niġbru fi gruppi l-erbgħa u għoxrin karattru unilitteru f'xorta ta' "[[alfabett]]" ġeroglifiku, li, però qatt ma ntuża biex jieħu post il-ġeroglifiċi l-oħra, għalkemm dan seta' jsir. Infatti il-kliem Eġizzjan kollu setgħu jinkitbu permezz ta' dawn il-karattri, iżda l-Eġizzjani qatt ma ħadu dan il-pass u ssemplifikaw il-kitba kumplessa tagħhom f’alfabett. Il-psewdo alfabett Eġizzjan huwa magħmul minn karattri li jindikaw konsonanti waħda biss, għalkemm xi wħud minnhom jindikaw aktar minn waħda meta jintużaw bħala [[ideogramma|ideogrammi]]. 



==== Kumplamenti fonetiċi ====

  

Il-kitba Eġizzjana hi spiss superfluwa: fil-fatt, jiġri spiss ħafna li kelma tkun segwita minn karattri diversi li jindikaw l-istess ħsejjes biex jiggwidaw il-qarrej. Pereżempju, il-kelma *nfr*, "sabieħ, tajjeb, perfett" tista' tinkiteb bit-trilitteru <center><hiero>nfr</hiero></center> biss, iżda ħafna aktar spiss ma' dan it-trilitteru kienu jiġu miżdudin l-unilitteri *f* u *r*. Allura tinkiteb *nfr + f +*r, imma tinqara *nfr*.

Il-karattri superfluwi li jakkumpanjaw il-karattri bilitteri jew trilitteri jissejħu "kumplamenti fonetiċi". Dawn ġeneralment jitqegħdu wara l-karattru li jikikumplamentaw, u b'hekk iservu ta' għajnuna għall-qari. Però xi minn daqqiet l-iskriba jaqleb l-ordni għal raġunijiet ta' kalligrafija u jqegħdhom warajh jew jinkwadrawh (ara hawn isfel):





Il-kumplamenti fonetiċi jgħinu biex wieħed jista' jiddistingwi bejn kliem [[omofonija (lingwistika)|omofoni]], jiġifieri li għandhom l-istess pronunzja imma tifsira differenti. Fil-fatt, il-karattri mhux dejjem jinqraw l-istess: 


Il-preżenza tal-kumplamenti fonetiċi - u determinattiv addatat – tgħin fil-qari ta' dak li jkun ġej: 

* *'st** :



* **ws** :

* **ḥtm** :


Fl-aħħarnett, xi kultant ġara li xi kliem inbidlu fil-pronunzja tagħhom fl-Eġizzjani antik: f'dan il-każ, mhux rari li l-kitba adottat kompromess fin-notazzjoni, iż-żewġ modi ta' qari kienu indikati flimkien. Dan hu partikolarment il-każ għall-aġettiv ''bnrj'', "ħelu" (jiġifieri ta' togħma tajba), li sar ''bnj'', u għall-verb ''swri'', "xorob", li sar ''swj''. Fl-Eġizzjan nofsani jinkitbu ''bnrj'' u ''swri'',


=== Qari semantiku ===

Barra l-interpretazzjoni fonetika, il-karattri  jistgħu jinqraw għat-tifsira tagħhom: f'dan il-każ nitkellmu dwar logogrammi (aktar preċiżament dwar ideogrammi) u determinattivi (jew semagrammi).

==== Logogrammi ====

Ġeroglifiku użat bħala logogramma jindika l-oġġett li hu l-xbieha tiegħu. Il-logogrammi għalhekk huma l-aktar spiss nomi komuni; huma ġeneralment akkumpanjati b'linja wieqfa li turi l-valur tal-logogramma (l-użu tal-linja wieqfa hi spjegata iżjed 'l isfel)  fit-teorija, kull ġeroglifiku seta' jservi bħala logogramma. Il-logogrammi jistgħu ikunu akkumpanjati minn kumplamenti fonetiċi. F'xi każijiet, ir-relazzjoni semantika hija indiretta, [[Metonimija|metonimika]] jew [[Metafora|metaforika]]. 




==== Determinattivi ====

Id-determinattivi jew semagrammi jitqegħdu fl-aħħar tal-kelma. Dawn huma karattri siekta li jservu biex juru l-qasam lessikali tal-kelma. Billi l-każijiet ta' [[omografija|omografi]] huma spissi ħafna (speċjalment peress li konsonanti biss jinkitbu), l-għajnuna tad-determinattivi hi importanti ħafna. Kieku l-istess proċedura kienet teżisti fil-Malti, konna niktbu wara l-kliem omografi indiċi li ma jinqarax, iżda li jiċċara t-tifsira: pereżempju hekk nistgħu niddistingwu bejn "bies [imħabba]" u "bies [għasfur]". 

Hemm ħafna determinattivi: allat, bnedmin, partijiet tal-ġisem tal-bniedem, annimali, pjanti eċċ. Ċerti determinattivi għandhom tifsira proprja u tifsira figurattiva. Pereżempju r-roll tal-papiru,


Hawn nagħtu xi eżempji tal-użu tad-determinattivi biex nuru l-importanza tagħhom: 

''Nota'': 

Dawn il-kliem kollha għandhom konnotazzjoni tajba "tajjeb, sabieħ, perfett". Ta' minn jinnnota li dizzjunarju reċenti  jagħti xi għoxrin kelma li jinqraw "nfr" jew jibdew b'din il-kelma – prova tar-rikkezza straordinarja tal-lingwa Eġizzjana.

=== Id-direzzjoni tal-kitba ===

Il-ġeroglifiċi jinkitbu mil-lemin għax-xellug, mix-xellug għal-lemin, jew minn fuq għal isfel, imma d-direzzjoni tas-soltu hi mil-lemin għax-xellug. Il-qarrej, biex ikun jaf id-direzzjoni tal-kitba, irid iħares lejn id-direzzjoni li fiha huma mdawrin il-ġeroglifiċi asimmetriċi. Pereżempju, meta l-figuri tal-bniedem u l-annimali, li jistgħu jingħarfu  faċilment, iħarsu lejn ix-xellug, il-kitba trid tinqara mix-xellug għal-lemin u viċeversa. 

Il-kliem mhumiex separati bi spazji jew punteġġjatura. Madankollu, xi karattri jidhru l-iżjed fl-aħħar tal-kelma, u għalhekk xi drabi hu possibbli li wieħed jagħraf il-kliem b'dan il-mod. Però huwa ċar li l-qsim ta' test fi kliem jista' jsir biss b'għarfien sod tal-lingwa u s-sintassi tagħha.

=== Il-kwadrat ===

Il-ġeroglifiċi ma jitqegħdux sempliċement f'linja wieħed wara l-ieħor: fil-fatt, dawn jitqassmu b'mod armonjuż f'kwadri jew kaxex virtwali (jiġifieri, mhux impinġijin), jew ''kwadrati'', bl-istess mod bħas-[[sinogramma|sinogrammi]]. Bid-differenza li s-sinogrammi jimlew il-kwadrat sħiħ waqt li ċerti ġeroglifiċi jimlew nofs biss, orizzontalment jew vertikalment, u x'uħud kwart biss. 


L-ordni tal-kitba tal-elementi rranġati f'kwadrat hi indipendenti mid-direzzjoni tal-kitba ġlobali li tista' tkun minduda (kwadrati rranġati f'ringieli) jew wieqfa (kwadrati rranġati f'kolonni). Il-karattri li jokkupaw kwadrat jinqraw mix-xellug għal-lemin u mbagħad minn fuq għal isfel jew minn fuq għal isfel u mbagħad mix-xellug għal-lemin.

=== Karatteristiċi kalligrafiċi u restrizzjonijiet ===

Hemm bosta karatteristiċi kalligrafiċi. L-ewlenin fosthom huma dawn: 
# il-karattri huma maqsumin f'kwadrati (ara hawn fuq); 
# biex jiġi żgurat li kwadrat ikun komplut, kultant il-karattri jinqalbu biex is-sett jiġi iżjed kumpatt. Bl-istess mod, il-kumplamenti fonetiċi jintgħażlu b'mod li joqgħodu tajjeb fil-kwadrat anki akkost li xi ftit minnhom ikunu superfluwi; 
# xi karattri jistgħu jitħallew barra, speċjalment dawk li jindikaw il-fonemi ''ȝ'' u ''j''; 
# il-karattri li jindikaw l-allat jitqegħdu fir-ras ta' dikjarazzjoni, frażi jew kelma komposta,  bħala antepożizzjoni onorifika (inverżjoni rispettuża). 

Madankollu, anki jekk il-ġeroglifiċi jkunu maqlubin dan ma jagħmilx differenza fit-trażlitterazzjoni u l-qari.

=== Karattri miżjudin ===

==== Sostituzzjoni b'linja mżerżqa ====

 

Il-karattri offensivi, ta' gwaj, tabù, rari jew kumplessi jistgħu jiġu mibdulin f'linja mżerżqa:







==== Cartouche ====
''Cartouche'', li jfisser ''skartoċċ'' bil-Franċiż, għandu din il-forma: 
<center>

</center>

Jitqegħdu fil-''cartouches'' l-ismijiet ta' allat (eċċezzjonalment) u l-aħħar żewġ ismijiet,  re tal-Eġittu l-Għoli u l-Baxx u iben Re, tat-titli tal-faragħuni (dejjem): 



==== Karattri biex jimlew ====

Jintużaw xi karattri biex jimtlew il-kwadrati li ma jkunux kompluti. 

==== Karattri magħqudin ====

Hemm xi karattri li huma magħmulin minn diversi oħra magħqudin flimkien. Dawn il-karattri, però jeżistu indipendentament u jservu bħala karattri ġodda: pereżempju, driegħ quddimija żżom xettru sservi bħala determinattiv għall-kliem li jfissru "mexxa, iggverna, ikkmanda" u d-derivati tagħhom.

==== Repetizzjoni ====

Jekk karattru ta' nom jidher darbtejn wara xulxin dan jindika li hu mtenni, waqt li jekk jidher tliet darbiet juri li hu fil-plural.
 
==== Karattri mhux figurattivi ====

Dawn huma: 
* Linja wieqfa li tindika li l-karattru hu ideogramma (fil-każi ta' ambigwità fejn l-istess karattru jista' jservi bħala ideogramma jew karattru fonetiku); 
* Żewġ linji mżerżqin li juru li nom huwa mtenni jew tliet linji weqfin li juru li nom hu fil-plural; 
* U, misluf mill-[[kitba jeratika]], is-suffiss tal-formazzjoni tal-plural: <hiero>W</hiero>.

=== L-ortografija ===

Il-kunċett ta' ortografija "korretta" fl-Eġizzjan ġeroglifiku ma nistgħux inħarsu lejh bħal fil-lingwi moderni. Tabilħaqq, għal kważi kull kelma, kien hemm varjant wieħed jew aktar. Għalhekk, wieħed jiddubita jekk il-kunċett ta' ortografija kienx jeżisti fil-lingwa Eġizzjana. Fil-fatt, insibu: 
* Karattri żejda; 
* Ommissjoniet ta' grafemi, li ma nafux kinux apposta jew le; 
* Bdil ta' grafema b'oħra, li jagħmilha impossibbli li ssir distinzjoni bejn "żball" jew ortografija "alternattiva"; 
* Żbalji u ommissjonijiet fil-kitba tal-karattrii, l-aktar problematiċi meta l-kitba tkun kursiva: kitba jeratika imma l-iżjed demotika fejn l-skematizzazzjoni tal-karattri hi estrema.

== Referenzi ==


== Eżempji ta' ġeroglifiċi ==

<div style="margin-right:.5em;" align="">
<div class="NavFrame" style="margin-top:}; margin-bottom:}; width:}; border-style:solid; -moz-border-radius:};border-color:}; background-color:};" title="}">

<div class="NavHead" align="}" style="height:}; background-color:}; color:}; ">Ġeroglifiċi meħudin mill-Ġrammatka Eġizzjana ta' Jean-François Champollion</div>
<div class="NavContent" style="margin:}; background:}; display:block; font-size:}" align="}">
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

</div>
<div class="NavEnd"></div></div></div><noinclude>

== Bibljografija ==
* **Dwar l-etimoloġija,  l-istorja u l-evoluzzjoni** : 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  
** 
** .
* **Dwar il-kitba "sillabika" ** :
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* **Dwar is-sistema ta' kitba** : 
** 
** .
* **Dwar il-valur fonetiku tal-karattri "alfabetiċi" ''' :
** 
** 

## Ħoloq esterni

* http://fr.wikibooks.org/wiki/Hi%C3%A9roglyphique