Journal de Malte

Il-**''Journal de Malte** * kienet l-ewwel gazzetta ta' [[Malta]], u ġiet ippubblikata bejn Lulju u Settembru tal-1798 matul l-[[Malta taħt il-Franċiżi|okkupazzjoni Franċiża ta' Malta]]. Kienet miktuba bil-[[lingwa Franċiża |Franċiż]] u bit-[[lingwa Taljana |Taljan]]. Jaħsbu li ġew ippubblikati għaxar ħarġiet tal-gazzetta b'kollox, għalkemm sebgħa minnhom biss jidher li għadhom jeżistu llum u mhux ċar jekk it-tlieta l-oħra ntilfux jew qatt ma ġew ippubblikati.

== Storja tal-pubblikazzjoni ==
Fis-27 ta' Ġunju 1798, ftit wara l-Invażjoni Franċiża u l-okkupazzjoni ta' Malta, [[Claude-Henri Belgrand de Vaubois]] approva talba li teoretikament kienet tippermetti l-libertà tal-istampa fil-gżejjer. Minkejja dan, il-gvern żamm kontroll sħiħ fuq kwalunkwe pubblikazzjoni.

Jaħsbu li l-ewwel ħarġa tal-*Journal de Malte *ġiet ippubblikata fl-14 ta' Lulju 1798, u din kienet l-ewwel gazzetta li qatt ġiet ippubblikata fil-Gżejjer Maltin. Jeżisti wkoll prospett għal gazzetta oħra intitolata* Malta Libera*, iżda l-ebda kopja ta' din il-pubblikazzjoni qatt ma nstabet sa issa u hemm spekulazzjoni li *Malta Libera* seta' kien l-isem oriġinali ppjanat għall-*Journal de Malte*, iżda l-isem inbidel qabel ma ġiet ippubblikata l-ewwel ħarġa. Fit-28 ta' Lulju, Jean de Boisredon de Ransijat kiteb lil [[Napuljun]] li l-għan tal-ġurnal kien "li jissodisfa l-iskop doppju ta' tifħir b'dinjità l-intrapriżi l-ġodda u glorjużi ta' Napuljun, u li jinforma l-Maltin dwar il-vantaġġi tal-unjoni tagħhom ma' Franza." L-editur tal-gazzetta kien Michel-Louis-Étienne Regnaud de Saint-Jean d'Angély.

Il-gazzetta kellha ħajja qasira u l-pubblikazzjoni waqfet f’Settembru wara li r-ribelljoni kontra l-okkupazzjoni Franċiża faqqgħet fost il-poplu Malti.<Ref name ="times2019-07-14"/>

== Format u kontenut ==
Il-*Journal de Malte* kien bilingwi, u kull paġna kienet maqsuma f'żewġ kolonni bit-test [[lingwa Franċiża |Franċiż]] fuq ix-xellug u t-[[lingwa Taljana |Taljan]] fuq il-lemin. Fuq quddiem kien ikollu l-mottu* Liberté, Égalité*, u t-titlu sħiħ tiegħu kien* Journal de Malte. Feuille Nationale, Politique, Morale, Commerciale et Litteraire. *(Ġurnal ta' Malta. Fuljett Nazzjonali, Politiku, Morali, Kummerċjali u Letterarju). 

Il-gazzetta kienet forma ta' propaganda, u kellha l-iskop li tqawwi l-moral tal-gwarniġjun Franċiż kif ukoll tiddottrina l-parti żgħira tal-popolazzjoni Maltija li kienet litterata. L-ewwel paġna tal-*Journal* kien fiha l-aħbarijiet, u din kienet segwita minn struzzjonijiet u testi minn Vaubois u Saint-Jean d'Angély.<Ref name ="hanley2005"/> Kien jinkludi diskorsi u editorjali jappoġġjaw l-okkupazzjoni Franċiża u ħarġa waħda inkludiet [[ittra pastorali]] mill-isqof [[Vincenzo Labini]].

== Distribuzzjoni ==
In-numru ta' kopji stampati kien stabbilit għal 500 f'Awwissu 1798, u saru sforzi biex il-gażżetta titqassam kemm fiż-żona urbana madwar il-Port il-Kbir (li tikkonsisti fil-kapitali [[Valletta|l-Belt Valletta]] , [[Furjana|il-Furjana]] u t-[[Tliet Bliet|Tliet Ibliet]]) kif ukoll fil-bliet u fl-irħula rurali. L-abbonamenti għall-gazzetta kienu jitħallsu lil Matteo Rizzo, il-librar tal-*Bibliotheca Publica*.

== Ħarġiet u kopji li għadhom jeżistu ==
Jaħsbu li ġew ippubblikati 10 ħarġiet tal-*Journal* bejn Lulju u Settembru tal-1798. Id-dati tal-ħruġ skont sors tas-seklu 19 huma kif ġej:
* Ħarġa 1 - 14 ta' Lulju 1798
* Ħarġa 2 - 24 ta' Lulju 1798
* Ħarġa 3 - 9 ta' Awwissu 1798
* Ħarġa 4 - 12 ta' Awissu 1798
* Ħarġa 5 - 15 ta' Awwissu 1798
* Ħarġa 6 - 18 ta' Awwissu 1798
* Ħarġa 7 - 20 ta' Awwissu 1798
* Ħarġa 8 - 27 ta’ Awwissu 1798
* Ħarġa 9 - 28 ta' Awwissu 1798
*Ħarġa 10 - 26 ta' Settembru 1798
Hemm sors mill-1916 li qal li fil-fatt kien hemm 12-il ħarġa imma dan ma jistax jiġi vverifikat.

Hemm seba' ħarġiet miżmumin fil-Bibljoteka Nazzjonali ta' Malta, imma l-ħarġiet 2, 5 u 9 huma neqsin. Tnejn mill-kopji ta' ħarġa 10 miżmuma fil-Bibljoteka huma neqsin ukoll. Fis-seba' ħarġiet li baqgħu jeżistu, in-numri tal-paġni jkomplu minn waħda għall-oħra, allura jista' jkun li l-ħarġiet 2, 5 u 9 infatti qatt ma ġew ppubblikati.

Hemm erba' ħarġiet tal-*Journal* (1, 3, 4 u 10) miżmumin ukoll fil-[[Bibliothèque nationale de France]], f'Pariġi.

Minkejja li ma damx joħroġ il-*Journal de Malte* kellu impatt sinjifikanti bħala l-ewwel gazzetta li qatt ġiet ippubblikata f'Malta. u kkonsidrat bħala il-preċessur tal-*Malta Government Gazette'', li ġiet ippubblikata għall-ewwel darba mill-awtoritajiet kolonjali Brittaniċi fl-1813 u għadha s'issa tiġi ppubblikata mill-Gvern ta' Malta sal-lum.

## Referenzi