Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo

Is-**Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo**, jew fil-qosor il-**Maħżen ta**' **Valongo** (bil-Portugiż: *Cais do Valongo*) huwa maħżen antik li jinsab fiż-żona tal-port ta' Rio de Janeiro, il-Brażil, bejn it-toroq attwali ta' Coelho e Castro u Sacadura Cabral. Inbena fl-1811, u kien is-sit tal-iżbark u tal-kummerċ tal-iskjavi Afrikani sal-1831, bl-imblokk tal-Afrika li pprojbixxa l-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku lejn il-Brażil (iżda l-gvern Brażiljan baqa' jinjora dan il-kummerċ saħansitra sal-1850).

Matul l-għoxrin sena tal-operat tal-maħżen, bejn 500,000 u miljun skjav żbarkaw fil-Maħżen ta' Valongo. Il-Brażil irċieva madwar 4.9 miljun skjav permezz tal-kummerċ tal-iskjavi fl-Atlantiku.

Fl-1843, il-maħżen kien qed jiġi rinnovat għall-iżbark tal-Prinċipessa Teresa Cristina tal-Borboni u taż-Żewġ Sqallijiet, li kellha tiżżewweġ lill-imperatur D. Pedro II. Il-maħżen imbagħad beda jissejjaħ Cais da Imperatriz (Maħżen tal-Imperatriċi).

Bejn l-1850 u l-1920, iż-żona ta' madwar il-moll l-antik saret spazju okkupat mill-iskjavi ta' karnaġjon skur jew min-nies meħlusa ta' diversi nazzjonijiet; żona li Heitor dos Prazeres sejjaħ *Pequena África* (Afrika Żgħira).

## [[Storja]]
Sa nofs is-snin 70 tas-seklu 18, l-iskjavi baqgħu jiżbarkaw f'Praia do Peixe, issa msejħa Praça 15, u l-kummerċ tal-iskjavi kien isir f'Rua Direita (illum imsejħa Rua 1º de Março), fiċ-ċentru ta' Rio de Janeiro, quddiem kulħadd. Fl-1774, leġiżlazzjoni ġdida stabbiliet it-trasferiment ta' dan is-suq lejn ir-reġjun tal-Maħżen ta' Valongo, fuq l-inizjattiva tat-tieni Markiż ta' Lavradio, Dom Luís de Almeida Portugal Soares de Alarcão d'Eça u Melo Silva Mascarenhas, il-viċirè tal-Brażil, baqa' allarmat rigward *"Id-drawwa terribbli li malli jiżbarkaw in-nies b'karnaġjon skura fil-port mill-kosta Afrikana, jidħlu fil-belt mit-toroq pubbliċi prinċipali, u dawn mhux biss ġabu magħhom bosta mard iżda spiss kienu jkunu għerwenin*".

Is-suq ġie ttrasferit, iżda l-maħżen kien għadu ma nbeniex, u l-alternattivi kienet li l-iskjavi jiġu żbarkati fid-dwana u jintbagħtu minnufih bid-dgħajjes lejn il-Maħżen ta' Valongo, u minn hemm kienu jaqbżu direttament fuq il-bajja. Fl-1779 il-kummerċ tal-iskjavi finalment ġie stabbilit fl-inħawi tal-Maħżen ta' Valongo, u hemmhekk laħaq il-qofol tiegħu bejn l-1808 bil-wasla tal-familja rjali Portugiża, u l-1831, meta l-kummerċ tal-iskjavi lejn il-Brażil ġie pprojbit, u baqa' jsir b'mod klandestin. 

Mill-1808 t-traffiku kważi rdoppja, wara t-tkabbir tal-belt, u wara t-trasferiment tal-qorti imperjali Portugiża lejn il-Brażil, il-popolazzjoni kibret minn 15,000 abitant għal 30,000 abitant. Madankollu, il-maħżen ma nbeniex qabel l-1811, u l-iżbark beda jsir direttament fil-Maħżen ta' Valongo. Mill-1811 sal-1831, bejn 500,000 u miljun skjav żbarkaw hemmhekk. Fl-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 19, il-kummerċ tal-iskjavi lejn il-Brażil laħaq il-qofol tiegħu. Rio de Janeiro dak iż-żmien kienet post importanti tal-kummerċ tal-iskjavi, u l-Maħżen ta' Valongo kien il-punt tad-dħul prinċipali tan-nies ta' karnaġjon iswed mill-Angola, mil-Lvant, miċ-Ċentru u mill-Punent tal-Afrika; sadanittant f'Maranhão u f'Bahia il-bastimenti kienu jiġu mill-Guinea u mill-Punent tal-Afrika rispettivament.

Fl-1831, il-kummerċ tal-iskjavi trans-Atlantiku ġie pprojbit, taħt pressjoni mill-Ingilterra, u l-Maħżen ta' Valongo ngħalaq. It-traffikanti xorta waħda baqgħu jiżbarkaw l-iskjavi iżda f'portijiet klandestini.

Fl-1843, tħejja xatt oħxon 60 ċentimetru mal-moll tal-Maħżen ta' Valongo għall-kostruzzjoni ta' post ġdid għall-ankraġġ, biex jilqa' lill-Prinċipessa Teresa Cristina, il-mara futura ta' D. Pedro II. Il-maħżen beda jissejjaħ "Cais da Imperatriz". Iżda eventwalment dan indifen ukoll fl-1911, waqt ir-riforma urbana mwettqa mis-sindku Pereira Passos.

## Skoperta mill-ġdid
Fl-2011, matul xi skavi li twettqu bħala parti minn xogħlijiet ta' rivitalizzazzjoni fiż-żona tal-port ta' Rio de Janeiro, iż-żewġ imħażen ta' Valongo u Imperatriz ġew skoperti mill-ġdid wieħed fuq l-ieħor, u flimkien magħhom ġew skoperti mill-ġdid għadd kbir ta' amuleti u oġġetti ta' qima mill-Kongo, mill-Angola u mill-Mozambique. L-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku u l-belt ta' Rio de Janeiro żiedu s-sit arkeoloġiku tal-maħżen bħala sit indikattiv biex fil-futur jiżdied fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Imbagħad il-maħżen tniżżel uffiċjalment fil-lista fl-2017.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi