Anne-Sophie Mutter

**Anne-Sophie Mutter** (twieldet fid-29 ta’ Ġunju 1963) hija vjolinista Ġermaniża. Hija kienet appoġġata minn kmieni fil-karriera tagħha minn Herbert von Karajan, u kellha diversi kompożizzjonijiet mużikali apposta għaliha, mingħand Sebastian Currier, Henri Dutilleux, Sofia Gubaidulina, Witold Lutosławski, Norbert Moret, Krzysztof Penderecki, André Previn, Wolfgang Rihm, John Williams u oħrajn.

## Ħajja bikrija
Mutter twieldet fir-raħal Ġermaniż ta’ Rheinfelden, li jinsab xi 15-il kilometru fil-Lvant ta’ Basel max-xatt tat-Tramuntana tal-parti ta’ fuq tax-xmara Renu, li faċċata tiegħu hemm ir-raħa Żvizzeru tal-istess isem. Hija bdiet iddoqq il-pjanu meta kellha ħames snin, u ftit wara bdiet iddoqq il-vjolin. Ispirata mir-reġistrazzjoni tal-vjolinisti Yehudi Menuhin u Wilhelm Furtwängler, hija bdiet tistudja ma’ Erna Honigberger, studenta ta’ Carl Flesch. Wara li Honigberger mietet, Mutter kompliet l-istudji tagħha ma’ Aida Stucki fil-Konservatorju ta’ Winterthur.

## Karriera
Mutter bdiet tiġbed l-attenzjoni bit-talent tagħha u ma baqgħetx tattendi l-iskola biex tiddedika l-ħin kollu tagħha għall-mużika. Is-surmast Herbert von Karajan irranġalha biex iddoqq mal-Orkestra Filarmonika ta’ Berlin. Kellha biss 13-il sena meta għamlet id-debutt pubbliku tagħha fl-1976 fil-Festival ta’ Lucerne, fejn daqqet il-Kunċert Nru 4 għall-Vjolin f’D maġġuri ta’ Mozart. Fl-1977 hija daqqet fil-Festival ta’ Salzburg u mal-Orkestra tal-Kamra Ingliża taħt id-direzzjonijiet tas-surmast Daniel Barenboim. Meta kellha 15-il sena, Mutter għamlet l-ewwel reġistrazzjoni tagħha tal-Kunċerti Nri 3 u 5 għall-Vjolin ta’ Mozart ma’ Karajan u l-Orkestra Filarmonika ta’ Berlin.

Fl-1980, Mutter għamlet id-debutt Amerikan tagħha mal-Orkestra Filarmonika ta’ New York taħt is-surmast Zubin Mehta. Fl-1985, meta kellha 22 sena, saret imsieħba onorarja tal-Akkademja Rjali tal-Mużika (Londra) u kap tal-fakultà tagħha tal-istudji internazzjonali tal-vjolin u fl-1986 saret membru onorarju. Fl-1988 għamlet tour kbir tal-Kanada u tal-Istati Uniti, u daqqet għall-ewwel darba fis-Sala ta’ Carnegie. Fl-1998 hija daqqet għal reġistrazzjoni ta’ CD u ta’ DVD tas-sett komplut tas-Sonati bil-Vjolin ta’ Beethoven, akkumpanjata minn Lambert Orkis; dawn ixxandru fuq it-televiżjoni f’bosta pajjiżi.

## Repertorju
Minkejja li r-repertorju tagħha jinkludi ħafna xogħlijiet klassiċi, Mutter hija magħrufa b’mod partikolari għall-wirjiet tagħha ta’ mużika kontemporanja. Diversi xogħlijiet mużikali nkitbu b’mod speċjali għaliha jew ġew iddedikati lilha, fosthom *Sur le même accord* ta’ Henri Dutilleux, it-Tieni Kunċert għall-Vjolin ta’ Krzysztof Penderecki, *Chain 2* u l-verżjoni orkestrali ta’ *Partita* ta’ Witold Lutosławski, u *Gesungene Zeit*, *Lichtes Spiel*, u *Dyade* ta’ Wolfgang Rihm. F’Awwissu 2007, daqqet għall-ewwel darba l-Kunċert Nru 2 għall-Vjolin *In tempus praesens* ta’ Sofia Gubaidulina. Hija rċeviet bosta premjijiet, inkluż diversi Premjijiet Grammy.

F’Ottubru 2006, fuq it-televiżjoni Franċiża, Mutter dehret li kienet qed tindika li se tirtira meta tagħlaq 45 sena fl-2008. Madankollu, ix-xahar ta’ wara qalet li l-kliem tagħha ġie interpretat ħażin u li hi kienet se tkompli ddoqq sakemm tibqa’ tħoss li tista’ “twassal xi ħaġa ġdida, importanti u differenti għall-mużika".

## Dehra
Mutter hija magħrufa li kienet tidher fuq il-palk liebsa lbiesi eleganti bla ċineg. Mutter kienet tħoss li d-drapp kien jiżloq wisq biex jipprovdi t-trazzjoni li kien ikollha bżonn hi u ddoqq.

Hija rċeviet pariri fuq id-dehra tagħha mingħand Karajan li kien jinsisti li x-xagħar tagħha jkun issettjat u li tmur “Pariġi biex ikollha libsa deċenti”. Meta kellha madwar 18-il sena, hija xtrat ftit ilbiesi (imraħħsin) minn Chanel u ordnat li jitqassrulha. Hija sostniet li “Hemmhekk twieldet l-imħabba tiegħi għall-ilbiesi mfasslin apposta għalija”. Hija libset ukoll ilbiesi Givenchy. Kienet tilbes ukoll ilbiesi ta’ John Galliano ta’ Dior, iżda qatgħet kwalunkwe rabta ma’ Dior minħabba “polemika anti-Semita li feġġet”. Attwalment tilbes ilbiesi ta’ Nicholas Oakwell. Mutter tippreferi l-aħmar, l-oranġjo u l-aħdar bħala kuluri għaliex jaqblu mal-vjolin Stradivari tagħha.

## Strumenti
Mutter għandha żewġ vjolini Stradivari: l-*Emiliani* tal-1703 u l-iStradivari ta’ Lord Dunn-Raven tal-1710. Għandha wkoll Finnigan-Klaembt tal-1999 u Regazzi tal-2005. F’diskussjoni dwar il-vjolini Stradivari tagħha, Mutter stqarret:Vjolin Stradivari dejjem huwa speċjali bħala opra ta’ sengħa sublimi, iżda dawn l-istrumenti huma aħjar minn oħrajn għaliex kapaċi jwasslu anke l-iktar *pianissimi* sottili sal-aħħar ringiela nett ta’ kwalunkwe sala. Jien inħobb partikolarment l-ambitu illimitat ta’ lwien li l-vjolin tiegħi kapaċi joħroġ fid-dieher, kif ukoll l-għajta tidwi qisha ta’ tigra tal-korda G … Huwa l-aqwa strument li seta’ jkolli, bil-personalità tiegħu stess. Iżda huwa sensittiv għall-bidliet f’daqqa fit-temperatura—wara kollox għandu 300 sena.

## Ħajja personali
Fl-1989, Mutter iżżewġet lill-ewwel raġel tagħha, Detlef Wunderlich, u miegħu kellha żewġt itfal, Arabella u Richard. Wunderlich miet bil-kanċer fl-1995. Hija ddedikat ir-reġistrazzjoni tagħha tal-1999 ta’ *Vivaldi: L-Erba’ Staġuni*, għall-memorja tiegħu. Fl-2002 hija żżewġet lill-pjanista u lis-surmast André Previn. Il-koppja ddivorzjat fl-2006, iżda komplew jikkollaboraw mużikalment u baqgħu ħbieb.

Fis-26 ta’ Marzu 2020, Mutter ħabbret li rriżultat pożittiva għall-COVID-19.

## Premjijiet u rikonoxximenti

* Premju Grammy għall-Aqwa Spettaklu Mużikali tal-Kamra:
** Anne-Sophie Mutter u Lambert Orkis għal *Beethoven: Is-Sonati għall-Vjolin (Nri 1-3, Op. 12; Nri 1-3, Op. 30; Sonata tar-"rebbiegħa")* (2000)
* Premju Grammy għall-Aqwa Spettaklu Strumentali ta’ Solista (mal-orkestra):
** Anne-Sophie Mutter u André Previn (surmast) għal *Previn: Kunċert għall-Vjolin "Anne-Sophie"/Bernstein: Serenata* (2005)
** Anne-Sophie Mutter, Krzysztof Penderecki (surmast) u l-Orkestra Sinfonika ta’ Londra għal *Penderecki: Kunċert Nru 2 għall-Vjolin, Metamorphosen* (1999)
** Anne-Sophie Mutter, James Levine (surmast) u l-Orkestra Sinfonika ta’ Chicago għal *Berg: Kunċert għall-Vjolin/Rihm: Gesungene Zeit* (1994)
* Tismija ta’ Anne-Sophie-Mutter-Weg f’Wehr, Baden-Württemberg (Triq Anne-Sophie Mutter) (is-27 ta’ Awwissu 1988)
* Ordni tal-Mertu ta’ Baden-Württemberg (1999)
* Salib Awstrijaku tal-Unur għax-Xjenza u l-Arti (1999)
* Premju Sonning (2001; id-Danimarka)
* Ordni Massimiljana Bavarjana għax-Xjenza u l-Arti (2002)
* Premju Mużikali Herbert von Karajan (Baden-Baden, 2003)
* Kavallier tal-Ordre des Arts et des Lettres (2005)
* Victoires de la Musique Classique (2006)
* Premju Grandjuż tal-Unur għas-Servizzi lir-Repubblika tal-Awstrija (2007)
* Premju Mużikali Ernst von Siemens (2008)
* Premju Mendelssohn (kategorija mużikali) (Leipzig, 2008)
* Salib tal-Mertu tal-Ewwel Klassi tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja (*Verdienstkreuz 1. Klasse*) (2009)
* Chevalier de la Legion d'honneur (Franza, 2009) għall-impenn tagħha fix-xogħlijiet tal-mużika kontemporanja mill-Franċiżi
* Echo Klassik bħala Mużiċista Strumentali (2009)
* Premju Ewropew ta’ St. Ulrich (Lulju 2009)
* Dottorat *Honoris Causa* mill-Università Norveġiża tax-Xjenza u t-Teknoloġija (NTNU) (2010)
* Premju tal-Fondazzjoni Kulturali ta’ Dortmund
* Premju Brahms (Soċjetà Brahms ta’ Schleswig-Holstein, 2011)
* Premju tal-Kunsill Atlantiku għal Tmexxija Artistika Distinta (2012)
* Ordni Bavarjana tal-Mertu
* Unur Kulturali tal-Belt ta’ Munich
* Membru Onorarju tal-Akkademja Rjali tal-Mużika
* Premju Erich Fromm għax-xogħol soċjali komprensiv tagħha (2011)
* Premju Gustav Adolf tal-Gustav-Adolf-Werk tal-Knisja Evanġelika f’Hesse-Nassau għall-impenn djakonali soċjali tagħha
* Midalja taċ-Ċentenarju ta’ Lutosławski (il-25 ta’ Jannar 2013)
* Membru Onorarju Barranija tal-Akkademja Amerikana tal-Arti u x-Xjenzi (April 2013)
* Echo Klassik 2014 għall-album “Dvořák”
* Imsieħba Onorarja tal-Kulleġġ ta’ Keble, Oxford
* 11-il Premju Yehudi Menuhin mill-Fondazzjoni Albeniz (2016)
* Midalja tad-Deheb għall-Merti fil-Belle Arti (2016)
* Midalja tad-Deheb għall-Mertu fil-Kultura – *Gloria Artis* (2018)
* Premju Mużika Polari (2019)
* *Praemium Imperiale* (2019)

## Referenzi