Speaker (politika)

L-**ispeaker** ta' assemblea deliberattiva, speċjalment korp leġiżlattiv, huwa l-uffiċjal li jippresjedi mis-sedja, jew il-president tagħha. It-titlu intuża għall-ewwel darba fl-1377 fl-Ingilterra.

## Użu
It-titlu ġie rreġistrat għall-ewwel darba fl-1377 biex jiddeskrivi r-rwol ta' Thomas de Hungerford fil-Parlament tal-Ingilterra.

Ir-rwol uffiċjali tal-ispeaker huwa li jimmodera d-dibattitu, jagħmel deċiżjonijiet dwar il-proċeduri, iħabbar ir-riżultati tal-voti, u affarijiet simili. L-ispeaker jiddeċiedi min jista' jitkellem u għandu s-setgħat li jiddixxiplina lill-membri li jiksru l-proċeduri tal-kamra. L-ispeaker ħafna drabi jirrappreżenta wkoll lill-istituzzjoni personalment, bħala l-vuċi tal-istituzzjoni f'ċerimonji u xi sitwazzjonijiet oħra.

Speaker normalment jippresiedi l-kamra ordinarja jew t'isfel, fil-każ ta' parlament bikamerali. Jintużaw stili differenti biex jirreferu għal dawk li jippresjedu kmara superjuri jew Senati.

Konvenzjonalment, il-persuna fir-rwol tal-ispeaker hija normalment indirizzati fil-Parlament bħala 'Mister Speaker' jekk raġel, jew 'Madam Speaker' jekk mara. Xi drabi jintużaw modi oħra ta' indirizz li prinċipalment huma ekwivalenti għal *chairperson* (fil-Malti tintuża ukoll il-kelma sedja) jew president. Ħafna korpi għandhom ukoll speaker *[[pro tempore]]* (jew deputy speaker, inkella viċi president), maħtur biex jieħu tmexxija tal-kamra meta l-ispeaker ma jkunx disponibbli.

L-ispeaker huwa komunement appoġġjat mill-'uffiċċju tal-ispeaker'.

Eżempji ta’ speakers madwar id-dinja:

### L-Armenja
Il-president tal-Assemblea Nazzjonali tal-Armenja huwa l-ispeaker fl- Assemblea Nazzjonali tal-Armenja . Il-formazzjoni ta’ din il-pożizzjoni ġiet stabbilita fl-1 ta’ Awwissu 1918.

### L-Awstralja
L-ispeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti huwa l-uffiċjal li jippresiedi l -Kamra tar-Rappreżentanti Awstraljana, il-kamra t'isfel tal-Parlament tal-Awstralja. Il-president tas-Senat huwa l-uffiċjal li jippresiedi s-Senat Awstraljan, il-kamra superjuri tal-Parlament.

### Il-Brażil

#### Federali
Il-Kostituzzjoni Federali tiddetermina li ż-żewġ kmamar tal-Kungress Nazzjonali, fl-ewwel sessjoni wara li jieħdu l-kariga, għandhom jeleġġu l-"Mesas Diretoras" tagħhom (Bordijiet ta' Presidenza), li jikkonsistu kull wieħed minn president, żewġ viċi presidenti, erba' segretarji u supplenti biex iservu terminu ta’ sentejn, mingħajr il-possibilità ta' ħatra mill-ġdid fl-istess pożizzjoni fl-elezzjoni immedjatament sussegwenti. Minbarra li jivvutaw bħala senaturi jew deputati federali fil-kamra rispettiva tagħhom, iż-żewġ presidenti għandhom ukoll il-vot deċiżiv f'każ ta' parità, iżda n-numru kbir ta' leġiżlaturi (81 fis-Senat Federali u 513 fil-Kamra tad-Deputati, mill-2023). ) tagħmel din l-attribuzzjoni xi ħaġa li rarament tintuża.

Il-president tas-Senat Federali huwa l-uffiċjal li jippresiedi s-Senat Federali, il-kamra ta' fuq. Il-president tal-Kamra tad-Deputati huwa l-uffiċjal li jippresiedi l-Kamra tad-Deputati, il-kamra t'isfel. Il-Kostituzzjoni tiddetermina wkoll li l-president tas-Senat Federali jippresiedi l-Bord tal-Kungress Nazzjonali fis-sessjonijiet konġunti taż-żewġt ikmamar, ir-Regolamenti Komuni tal-Kungress Nazzjonali jirreferu għall-president tas-Senat Federali f'dawn l-okkażjonijiet bħala "President tal- Kungress Nazzjonali”.

#### Stati
Konformi mat-tradizzjoni politika Brażiljana, l-assembleji leġiżlattivi tal-istati (il-Kamra Leġiżlattiva fil-każ tad-Distrett Federali), kollha unikamerali, jadottaw regoli identiċi għal dawk tal-Kungress Nazzjonali, li jeleġġu Bord ta’ Presidenza fost id-deputati tal-istat għal terminu ta’ sentejn fl-ewwel sessjoni wara li jieħdu l-kariga.

### Iċ-Ċili
Il-president tal-Kamra tad-Deputati huwa l-ogħla awtorità tal-Kamra tad-Deputati. Il-president tas-Senat huwa l-ogħla awtorità tas-Senat taċ-Ċilì.

### Iċ-Ċina (kontinentali)
Fir-Repubblika Popolari taċ-Ċina, il-president tal-Kumitat Permanenti tal-Kungress Nazzjonali tal-Poplu huwa l-uffiċjal li jippresiedi l-Kumitat Permanenti tal-Kungress Nazzjonali tal-Poplu, li huwa meqjus bħala l-ogħla korp leġiżlattiv taċ-Ċina. Kif stipulat fl-Artikolu 84 tal-Kostituzzjoni taċ-Ċina, jekk kemm il-president kif ukoll il-viċi-president ma jkunux disponibbli, u l-Kungress Nazzjonali tal-Poplu ma jkunx jista' jagħżel sostitut għalihom, iċ-chairman tal-Kumitat Permanenti tal-NPC jaġixxi bħala president.

#### Hong Kong
Il-president tal-Kunsill Leġiżlattiv ta' Hong Kong huwa l-ispeaker tal-Kunsill Leġiżlattiv u huwa elett minnu, mill-membri tiegħu. Il-president jippresiedi l-laqgħat tal-Kunsill u għandu biss s-setgħa li jinfurza r-Regoli ta' Proċedura.

Filwaqt li l-membri tal-Kunsill Leġiżlattiv jistgħu jkunu residenti ta’ Hong Kong li mhumiex ċittadini Ċiniżi, il-president jista’ jintgħażel biss minn nies b’nazzjonalità Ċiniża li m’għandhomx dritt ta’ residenza f’pajjiżi barranin.

### L-Italja
Il-parlamentariżmu fl-Italja huwa ċċentrat fuq il-presidenti taż-żewġ Kmamar, vestiti fid-difiża tal-membri u tal-assemblea kollha kemm hi;  allura "l-ispeaker jistieden lir-rappreżentant tal-Gvern biex ma jiddevjax mir-regoli tal-imġieba parlamentari".  Issa l-komunità kostituzzjonali tenfasizza bidliet anke f'dan ir-rwol. Il-president tas-Senat jaġixxi wkoll bħala Viċi President tar-Repubblika "fil-każijiet kollha li fihom il-president ma jistax iwettaq".

### Il-Kanada

#### Federali
Fil-Kanada, l-speaker tal-House of Commons (magħruf ukoll bħala l-*Président de la Chambre des communes*) huwa l-individwu elett biex jippresiedi l-House of Commons, il-kamra t'isfel, eletta miċ-ċittadini. L-ispeaker huwa membru parlamentari (MP) u jiġi elett fil-bidu ta' kull parlament ġdid minn sħabu MP. Ir-rwol tal-ispeaker fit-tmexxija tal-House of Commons huwa simili għal dak tal-ispeaker f'pajjiżi oħra li jużaw is-sistema ta' Westminster. L-ispeaker ma jivvotax ħlief fil-każ ta’ parità. Normalment, jekk ikun meħtieġ li jivvota, l-ispeaker jivvota favur it-tkomplija tad-dibattitu fuq kwistjoni, iżda fl-aħħar mill-aħħar ma jivvotax biex miżura tiġi approvata.

L-ispeaker tas-Senat ( magħruf ukoll bħala l-*President du Sénat* ) huwa l-uffiċjal li jippresiedi s-Senat, il-kamra superjuri, li hija maħtura. L-ispeaker jirrappreżenta lis-Senat f'funzjonijiet uffiċjali, jiddeċiedi dwar kwistjonijiet ta' proċedura parlamentari u privileġġ parlamentari, u jippresiedi d-dibattiti u l-votazzjoni fil-"Kamra l-Ħamra". L-ispeaker tas-Senat jinħatar mill- gvernatur ġenerali minn fost senaturi diġà maħtura fuq il-parir tal-prim ministru. L-ispeaker għandu vot fuq kollox. F'każ ta' parità, il-votazzjoni taqa'.

#### Provinċji
Fuq livell provinċjali, l-uffiċjal li jippresiedi l-leġiżlaturi provinċjali jissejjaħ speaker (*président*) fil-provinċji kollha ħlief Quebec, fejn jintuża t-terminu "president". L-uffiċjal li jippresiedi jaqdi l-istess rwol bħall-ispeaker tal-House of Commons.

### New Zealand
Fi New Zealand, l-ispeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti huwa l-uffiċjal li jippresiedi l-Kamra tar-Rappreżentanti ta' New Zealand, l-unika kamra tal-Parlament ta' New Zealand. Preċedent stabbilit minn parlamenti oħra stil Westminster ifisser li l-membri tal-Parlament iridu dejjem jindirizzaw lill-ispeaker.

### Ir-Renju Unit

Fil-Parlament tar-Renju Unit, l-Ispeaker huwa l-individwu elett biex jippresiedi l-House of Commons eletta. L-ispeaker huwa membru tal-Parlament (MP) u jiġi elett fil-bidu ta’ kull parlament ġdid minn sħabu MP. Il-Membri Parlamentari jeleġġu wkoll tliet Viċi Speakers, magħrufa bħala ċ- Chairman of the Ways and Means u l-Ewwel u t-Tieni Viċi Presidenti (ossija Deputy Chairmen) tal-Ways and Means.

Il-Lord Speaker huwa l-uffiċjal li jippresiedi l-House of Lords. L-uffiċjal li jippresiedi l-House of Lords kien sa ftit ilu l-Lord Chancellor, li kien ukoll membru tal-gvern (membru tal-kabinett) u l-kap tal-fergħa ġudizzjarja. Il-Lord Chancellor ma kellux l-istess awtorità biex jiddixxiplina lill-membri tal-Lords li l-ispeaker tal-Commons għandu fil-kamra t'isfel. Il-Lord Speaker huwa elett mill-membri tal-House of Lords u mistenni jkun politikament imparzjali.

#### Parlamenti devoluti
L-uffiċjal li jippresiedi tal-Parlament Skoċċiż huwa l-president, l-uffiċjal li jippresiedi u l-ispeaker tal-Parlament Skoċċiż.

L-llywydd tas-Senedd huwa l-ispeaker tas-Senedd, il-parlament ta' Wales.

L-ispeaker tal-Assemblea tal-Irlanda ta' Fuq jippresiedi l- Assemblea tal-Irlanda ta' Fuq.

### Singapore
F'Singapore, l-ispeaker tal-Parlament huwa l-uffiċjal ewlieni tal-leġiżlatura tal-pajjiż. Bi tradizzjoni reċenti, il-prim ministru jinnomina persuna, li tista' tkun jew ma tistax tkunx membru elett tal-parlament (MP), għar-rwol. Isem il-persuna mbagħad jiġi propost u ssekondat mill-MPs, qabel ma jiġi elett bħala speaker. Il-Kostituzzjoni tgħid li l-Parlament għandu l-libertà li jiddeċiedi kif jeleġġi l-ispeaker tiegħu.

Filwaqt li l-ispeaker m'għandux għalfejn ikun MP elett, irid ikollu l-kwalifiki biex joħroġ għall-elezzjoni bħala kandidat għal MP kif previst fil-Kostituzzjoni. L-ispeaker lanqas ma jistax ikun ministru tal-kabinett jew segretarju parlamentari, u għandu jirriżenja minn dawk il-pożizzjonijiet qabel ma jiġi elett bħala speaker.

L-ispeaker huwa wieħed mill-ftit rwoli fis-settur pubbliku li jippermettu lid-detentur tal-kariga tiegħu jikkwalifika awtomatikament bħala kandidat fl-elezzjonijiet presidenzjali ta' Singapor.

### Spanja
Il-president tal-Kungress tad-Deputati huwa l-ispeaker tal -Kungress tad-Deputati, il-kamra t'isfel tal-Cortes Generales (il-parlament Spanjol). Il-president jiġi elett minn fost il-membri tal-Kungress u huwa, wara r-re u l-prim ministru, l-ogħla awtorità fir-Renju ta' Spanja.

Il-president tas-Senat huwa l-ispeaker tal-kamra superjuri Spanjola msejħa Senat.

### L-Istati Uniti

#### Federali
Iż-żewġ kmamar tal-Kungress tal-Istati Uniti għandhom uffiċjal li jippresiedhom definit mill-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti. L-ispeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti tal-Istati Uniti jippresiedi l-kamra t'isfel tal-Kungress, il-Kamra tar-Rappreżentanti. L-ispeaker, elett mill-Kamra kollha, huwa l-ogħla uffiċjal tal-fergħa leġiżlattiva tal-gvern federali. B’differenza mill-Commonwealth, il-pożizzjoni hija partiġġjana, u l-ispeaker spiss ikollu parti importanti fit-tmexxija tal-Kamra u l-avvanz ta’ pjattaforma politika; Joseph Gurney Cannon, speaker mill-1903 sal-1911, huwa eżempju estrem ta' dan.

Il-viċi president tal-Istati Uniti, kif provdut mill-Kostituzzjoni tal-Istati Uniti jippresiedi formalment il-kamra ta' fuq, is-Senat . Fil-prattika, madankollu, il-viċi-president ma jidhirx regolarment fil-Kungress minħabba r-responsabbiltajiet fil-fergħa eżekuttiva u l-fatt li l-viċi-president jista’ jivvota biss biex jkisser każ ta' voti ndaqs, xi ħaġa li rari sseħħ minħabba l-filibuster li jipprevjeni l-voti indaqs milli jseħħu f’ prattika. Fl-assenza tal-viċi president, ir-rwol ta' presidenza huwa delegat lill-membru l-aktar anzjan tal-partit tal-maġġoranza, li huwa l-president pro tempore tas-Senat tal-Istati Uniti. Peress li r-regoli tas-Senat jagħtu ftit setgħa lill-president mhux membru tiegħu (li jista' jkun tal-partit ta' minoranza), il-kompitu li jippresiedi fuq ix-xogħol ta' kuljum tipikament jinbidel fost il-membri iżgħar tal-partit tal-maġġoranza.

#### Stati
Fid-disgħa u erbgħin stat li għandhom leġiżlatura bikamerali, l-ogħla pożizzjoni ta’ tmexxija fil-kamra t’isfel normalment tissejjaħ l-ispeaker u l-kamra ta’ fuq hija ġeneralment il-President tas-Senat tal-Istat. F'Nebraska — l-uniku stat b'leġiżlatura unikamerali — is-senaturi jeleġġu senatur wieħed biex iservi bħala Speaker tal-Leġiżlatura ta' Nebraska, li jippresiedi sessjonijiet leġiżlattivi fin-nuqqas tal- Logotenent Gvernatur iżda jżomm is-setgħat tipiċi ta' speakers leġiżlattivi oħra. F'Tennessee, is-senaturi jeleġġu Speakter tas-Senat li jippresiedi s-Senat ta' Tennessee u jservi bħala Logutenent gvernatur.

### It-Tajwan
Il-Yuan Leġiżlattiv huwa l-ogħla korp leġiżlattiv tat-Tajwan. Il-president tal-Yuan Leġiżlattiv jippresiedi l-laqgħat tiegħu u jiġi elett minn fost il-leġiżlaturi, minnhom stess. Sal-1993, il-president tal-Control Yuan kien elett minn u mill-membri bħall-ispeaker ta' korpi parlamentari oħra.

## Postijiet simili
L-uffiċjal li jippresiedi kamra superjuri ta' leġiżlatura bikamerali normalment ikollu titolu differenti bħal Chairman jew President tas-senat, meta l-kamra superjuri tissejjaħ senat, iżda għandhom l-istess dmirijiet. L-Awstralja, iċ-Ċilì, l-Istati Uniti u ħafna pajjiżi oħra għandhom kmamar superjuri b'uffiċjali li jippresjedu bħala "president". F'diversi repubbliki Amerikani, il-viċi president tal-pajjiż iservi bħala l-president tal-kamra ta' fuq. Dan il-mudell mhuwiex universali, madankollu. Xi kmamar taʼ fuq, inklużi dawk tal-Kanada, għandhom speaker.

L-uffiċjal li jippresiedi tal-Assemblea Nazzjonali għal Wales, l-uffiċjal li jippresiedi tal-Parlament Skoċċiż, u l-uffiċjal li jippresiedi tal-Assemblea tal-Irlanda ta' Fuq jaqdu l-istess rwol bħall-speaker.

## Ara wkoll

* Speaker tas-senat (diżambigwazzjoni)
* Speaker tal-Kamra tal-Assemblea (diżambigwazzjoni)
* Speaker tal-House of Commons
* Speaker tal-Kamra tad-Rappreżentanti (diżambigwazzjoni)
* Speaker tal-Assemblea Leġiżlattiva
* Speaker tal-Assemblea Nazzjonali (diżambigwazzjoni)
* Lista tal-presidenti attwali tal-assemblea

## Noti

## Referenzi

## Aktar qari