open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shanta Gokhale

**Shanta Gokhale** (imwielda fl-14 ta' Awwissu 1939) hija kittieba, traduttriċi, ġurnalista u kritiku teatrali Indjana. Hija magħrufa l-aktar għax-xogħlijiet tagħha *Rita Welinkar* u *Tya Varshi*.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Gohkale twieldet f'Dahanu fid-distrett ta' Palghar ġewwa l-istat ta’ Maharashtra. Fl-1941, il-familja ta' Gokhale marret toqgħod fil-viċinanzi ta' Shivaji Park f'Mumbai. Fl-istess sena missierha, GG Gokahle, beda jaħdem mal-gazzetta *Searchlight,* u aktar tard ingħaqad mal- kumpanija Bennett and Coleman.

Gokhale kisbet l-edukazzjoni tagħha mill-Iskola Skoċċiża ta’ Mumbai f’Mahim. Meta kellha 15-il sena marret l-Ingilterra fejn iggradwat b’Baċellerat fl-Arti (Unuri) fil-Letteratura Ingliża mill-Università ta’ Bristol u rritornat l-Indja meta kellha 21 sena, fejn kisbet Maġisteru (Unuri) fil-Letteratura Ingliża mill-Università ta’ Mumbai. Sussegwentement, Gokhale daħlet fil-Xavier Institute of Communications f’Mumbai, fejn studjat il-komunikazzjoni u l-produzzjoni awdjoviżiva. 

## Karriera
Shanta Gokhale preċedentement ħadmet bħala għalliema fuq bażi part-time fil-Kulleġġ Elphinstone, u bħala uffiċjal tar-relazzjonijiet pubbliċi fil-Laboratorji Glaxo.

### Traduzzjoni
Bħala traduttriċi, Gokhale ħadmet fuq l-awtobijografija magħrufa tal-attriċi veterana Durga Khote, u ppubblikat traduzzjonijiet ta’ diversi drammi, kemm minn u kif ukoll għal-lingwa Marathi minn drammaturgi ewlenin bħal Mahesh Elkunchwar, Vijay Tendulkar, G.P. Deshpande, u Satish Alekar. Hija tagħti mertu lil ommha għall-ispirazzjoni li tatha sabiex tittraduċi r-rikkezza tal-letteratura fil-Marathi**.** Fuq is-suġġeriment tal-ħabib tagħha Satyadev Dubey, hija bdiet il-ħidma tagħha fit-traduzzjoni bid-dramm *Avadhya* ta’ C.T. Khanolkar, waqt li kienet qed tgħix f’Visakhapatnam. Uħud mit-traduzzjonijiet l-oħra tagħha jinkludu *Em Ani Hoomrao* (ir-rumanz ta’ Jerry Pinto, *Em And The Big Hoom* tradott għall-Marathi), *Begum Barve* (id-dramm Marathi ta’ Satish Alekar bl-istess isem, tradott għall-Ingliż), *I*, *Durga Khote* (l-awtobijografija ta’ Durga Khote fil-Marathi, tradotta għall-Ingliż) u *Guru Dutt: A Tragedy in Three Acts* (il-ktieb Marathi tal-eks raġel tagħha Arun Khopkar, dwar Guru Dutt, intitolat *Guru Dutt: Teen Anki Shokantika*, tradott għall-Ingliż). Fl-2018, Gokhale ppubblikat *Smritichitre: The Memoirs of a Spirited Wife*, tradott mill-verżjoni oriġinali fil-Marathi u ppubblikat minn Lakshmibai Tilak f'erba' partijiet bejn l-1931 u l-1936.

## Referenzi
Eileen Chang

**Eileen Chang** (biċ-Ċiniż tradizzjonali: 張愛玲; biċ-Ċiniż issimplifikat: 张爱玲; pinyin: *Zhāng Àilíng*; Wade–Giles: *Chang<sup>1</sup> Ai<sup>4</sup>-ling<sup>2</sup>*; twieldet fit-30 ta' Settembru 1920 – mietet fit-8 ta' Settembru 1995), magħrufa wkoll bħala **Chang Ai-Ling** , **Zhang Ai Ling**, jew bil-psewdonimu tagħha **Liang Jing** (梁京), kienet esejista, rumanziera u kittieba tal-films. Hija kienet ta' nazzjonalità Amerikana iżda mwielda ċ-Ċina. Chang hija kittieba femminista tal-letteratura Ċiniża, magħrufa għar-rappreżentazzjoni tal-ħajja f'Shanghai u f'Hong Kong fis-snin erbgħin tas-seklu 20.

Chang twieldet f'familja aristokratika u ġiet edukata b'mod bilingwi f'Shanghai. Hija kisbet prominenza letterarja fiż-żmien li Shanghai kienet taħt il-ħakma Ġappuniza, bejn l-1943 u l-1945. Madankollu, wara li ċ-Ċina waqgħet taħt il-ħakma Komunista, hija ħarbet mill-pajjiż. Lejn l-aħħar tas-snin sittin u l-bidu tas-snin sebgħin tas-seklu 20, xogħolha reġa' ġie skopert minn diversi studjużi fosthom C.T. Hsia u Shui Jing. Mar-rivalutazzjoni tal-istorja letterarja ta' wara Mao Zedong, fl-aħħar tas-snin sebgħin u l-bidu tas-snin tmenin, hija reġgħet kisbet prominenza letterarja fit-Tajwan, Hong Kong, iċ-Ċina Kontinentali u fil-komunitajiet tad-dijaspora Ċiniża. Għal darb'oħra, fil-bidu tad-disgħinijiet, Chang reġgħet saret popolari mal-poplu Ċiniz.

Chang kienet kittieba realista u modernista magħrufa għan-narrattiva unika tagħha ambjentata fi żmien il-gwerra. Xogħolha kien meqjus uniku għaliex iddevja mir-rakkonti popolari li kienu jitkellmu dwar ir-rivoluzzjoni u s-salvazzjoni nazzjonali. Hija fittxet li tirrakkonta d-dettalji u l-esperjenzi tal-ħajja ta' kuljum li għalkemm jaf jidhru irrelevanti huma importanti għaliex jitfgħu dawl fuq il-ħajja tan-nies komuni f'perjodi ta' vjolenza u bidla soċjali. Chang kienet magħrufa wkoll għal mod ta' kif tħares lejn il-ħajja moderna u għall-ħila tagħha li tikkuntrasta elementi mir-realtà storika (il-gwerra, l-imblokk, il-ġuħ, u l-iskarsezza) ma' elementi mid-dominju tal-ħajja privata u domestika (l-imħabba, ix-xenqa, u t-telf).

## Referenzi
Yu Xiuhua

**Yu Xiuhua** (Ċiniż simplifikat: 余秀华; Ċiniż tradizzjonali: 余秀華; Pinyin: *Yú Xiùhuá*) twieldet fl-1976 u hija poetessa Ċiniża. Xiuhua tgħix fil-villaġġ żgħir ta' Hengdian, Shipai, Zhongxiang, Hubei, iċ-Ċina, u tbati minn paraliżi ċerebrali li tikkawżalha diffikultajiet fit-taħdit u l-mobilità. Minkejja dan, xorta waħda għadha tikteb il-poeżiji, tant li sa Jannar 2015, Xiuhua kienet diġà kitbet 'il fuq minn elfejn poeżija. Fl-2014, il-poeżija tagħha *I Crossed Half of China to Sleep with You* (穿过大半个中国去睡你) reġgħet bdiet tiġi   ppowstjata frekwentament fuq WeChat, tant li l-poetessa kibret fil-popolarità. Fl-istess sena, ir-rivista nazzjonali Ċiniża, *The Poem Magazine*, ippubblikat il-poeżiji ta' Xiuhua, u għaldaqstant xogħlijietha komplew isiru aktar famużi. Fl-2016 ħareġ id-dokumentarju bl-isem ta' *Still Tomorrow* li jiffoka fuq is-suċċess u l-popolarità tagħha, kif ukoll fuq ir-relazzjoni tagħha ma' familtha u d-divorzju minn ma' żewġha. Dan id-dokumentarju ntwera f'diversi festivals tal-films. Il-ġabra ta' poeżiji u esejs ta' Xiuhua, *Moonlight Rests on My Left Palm*, ġew tradotti mill-poetessa u traduttriċi Fiona Sze-Lorrain u fl-2021 ġew ippubblikati minn Astra House. 

## Karatteristiċi tal-poeżiji tagħha
It-temi fil-poeżiji ta' Xiuhua jinkludu l-imħabba, l-affezzjoni, it-tiġrib sentimentali, id-diżabilità tagħha, u l-insularità tal-villaġġ li ma tistax taħrab minnu. 

Xiuhua kitbet diversi poeżiji ta' mħabba. Peress li kienet soċjalment żvantaġġata minħabba d-diżabilità tagħha, ġarrbet sens profond ta' nuqqas ta' intimità. Hija ma tikkuntentax ruħha bix-xenqa poetika tal-imħabba, iżda turi b'qawwa l-kumplessità u d-distintività tax-xbieha tal-mara bħala s-suġġett. 

Il-poeżiji tagħha huma mgħobbija bil-kumplessità tas-sinifikat u s-sejħa tal-imħabba; is-sejħa u d-diżillużjonijiet tagħha. Hija l-imħabba li ġġiegħelha tistaqsi mistoqsijiet eżistenzjali, li jittrattaw problemi metafiżiċi u ontoloġiċi, ngħidu aħna l-verità u l-mewt.

## Referenzi
Martha Cheung

**Martha Pui Yiu Cheung** (Ċiniż: 張佩瑤; 1953–2013) kienet riċerkatriċi u studjuża fl-Istudji tat-Traduzzjoni, il-President Professur tat-Traduzzjoni, u d-Direttur taċ-Ċentru tat-Traduzzjoni fl-Università Battista ta’ Hong Kong. Hija magħrufa l-aktar għall-ewwel volum tal-ktieb tagħha *Anthology on Chinese Discourse on Translation*, li ġie ppublikat fl-2006. Qabel ma mietet, Cheung kienet qiegħda taħdem fuq it-tieni volum tal-antoloġija. Cheung kienet magħrufa wkoll għax-xogħol tagħha fit-teorija tat-traduzzjoni, it-traduzzjoni letterarja, u l-istorja tat-traduzzjoni.

## Kontribuzzjonijiet
Il-Professur Cheung kienet studjuża ewlenija favur l-espansjoni internazzjonali fl-Istudji tat-Traduzzjoni. Hija ġibdet l-attenzjoni għall-perspettiva Ewroċentrika fid-dixxiplina u elevat il-profil Ċiniż tat-teorija fit-traduzzjoni. Ix-xogħol tagħha fil-ħarġa speċjali ta' *The Translator* għen biex jipprovdi perspettivi mhux Ewropej billi ffoka fuq kwistjonijiet ta' traduzzjoni Asjatika. Il-letteratura komparattiva kienet ta’ interess partikolari għal Cheung biex tgħinha tiddeskrivi kunċetti fit-traduzzjoni Ċiniża lill-qarrejja mhux Ċiniżi. Cheung għażlet li tispjega kunċetti barranin b’termini familjari sabiex tegħleb id-differenzi bejn il-kulturi u t-tradizzjoni.

Kull sentejn, il-Hong Kong Academy of the Humanities tagħti l-premju tal-ktieb tat-Traduzzjoni Martha Cheung f’ġieħha.

## Referenzi
Postkolonjaliżmu

**Il-Postkolonjaliżmu** huwa l-istudju akkademiku kritiku tal-wirt kulturali, politiku u ekonomiku tal-kolonjaliżmu u l-imperialiżmu. Il-perspettiva postkolonjali tiffoka fuq l-impatt tal-kontroll u l-isfruttament, tan-nies u l-artijiet ikkolonizzati tagħhom. B'mod aktar speċifiku, hija analiżi tat-teorija kritika tal-istorja, il-kultura, il-letteratura u d-diskors tal-poter (ġeneralment Ewropew) imperjali.
Nora Gal

**Eleonora Yakovlevna Galperina** (bir-Russu: Элеонора Яковлевна Гальперина, magħrufa bħala **Nora Gal** (bir-Russu: Нора Галь), twieldet fis-27 ta' April 1912 u mietet fit-23 ta' Lulju 1991. Gal kienet traduttriċi, kritiku letterarju u teorista tat-traduzzjoni Sovjetika. 

## Bijografija
Hija twieldet fis-27 ta' April 1912 f'Odessa. Missierha kien tabib u ommha avukata. Fi tfulitha marret toqgħod Moska mal-familja tagħha. Wara diversi tentattivi hija ġiet aċċettata fl-Istitut Pedagoġiku Lenin, minn fejn gradwat. Hija mbagħad temmet l-istudji postgradwatorji tagħha b'teżi dwar il-poeta Franċiż Arthur Rimbaud. Gal ippubblikat artikli dwar il-letteratura klassika u kontemporanja (Guy de Maupassant, Byron, Alfred de Musset). Hija żżewġet lill-kritiku letterarju Boris Kuzmin u aktar tard saret editur tax-xogħlijiet magħżula tiegħu.

Meta kienet għadha l-iskola hija ppubblikat xi poeżiji, iżda matul l-istudji akkademiċi tagħha hija qalbet għall-proża. Lejn l-aħħar tas-snin tletin, kitbet ħafna artikli dwar il-letteratura kontemporanja. Gal bdiet il-karriera tagħha bħala traduttriċi matul it-Tieni Gwerra Dinjija u wara l-gwerra ddedikat ruħha għat-traduzzjoni ta' awturi bħal Jules Renard, Alexandre Dumas il-missier u H. G. Wells.

Fis-snin ħamsin, hija ttraduċiet *Le Petit Prince* ta' Antoine de Saint-Exupéry, rumanzi ta' J.D. Salinger, u *To Kill a Mockingbird* ta' Harper Lee għar-Russu. Hija saret traduttriċi rispettata u prominenti ħafna. Fl-aħħar traduzzjonijiet tagħha hija trattat kapulavuri bħal *The Stranger* ta' Albert Camus u *Death of a Hero* ta' Richard Aldington, kif ukoll kotba ta' Thomas Wolfe u Katherine Anne Porter. Gal ittraduċiet ukoll għadd ta' awturi tal-fantaxjenza, fosthom Isaac Asimov, Arthur C. Clarke, Roger Zelazny u Ursula K. Le Guin.

Fl-1972 kitbet *Words Living and Words Dead* (bir-Russu: Слово живое и мёртвое), manwal li fih bosta eżempji ta' traduzzjonijiet, kemm tajbin, kif ukoll ħżiena. F'xogħolha, hija sfidat konvenzjonijiet marbuta mat-traduzzjoni u tisħaq favur l-użu ta' stil mexxej u sempliċi minflok stil tekniku u diffiċli konvenzjonali. Dan ix-xogħol ġie sussegwentement rivedut u sal-1987 ġie stampat mill-ġdid għal erba' darbiet. Riċentement ġie stampat darbtejn, fl-2001 u fl-2004.

## Referenzi
The Loud House Movie

***The Loud House Movie*** huwa film mużikali animati Amerikan tal-2021 miktb, dirett minn Dave Needham fuq Nickelodeon Movies u Netflix. Il-film ta' 2020 oriġinarjament kien se jinħareġ minn Paramount Pictures taċ-ċinema. Minflok, il-film kellu rilaxx diġital fl-2021 fuq Netflix u jixxandar fuq Television Malta fl-2023.

## Trama
Mal-ġenituri tiegħu u l-10 aħwa kollha fl-irmonk, Lincoln Loud imur l-Iskozja u jitgħallem il-rojali tmur fil-familja f'dan il-vjaġġ mużikali globali.

Lincoln Loud, it-tifel tan-nofs u l-uniku iben ta 'Lynn Loud Sr. u Rita Loud, iqatta' l-ħin tiegħu jgħin lil sorijiet tiegħu - Lori, Leni, Luna, Luan, Lynn, Lucy, Lana, Lola u Lisa - hekk kif imorru għad-dmirijiet tagħhom ta 'kuljum, waqt li jgħallmu wkoll lill-iżgħar oħt tiegħu Lily kif tlaħħaq ma' l-għixien f'familja kbira. Wara ġurnata partikolarment ta ’suċċess fejn is-sorijiet kollha jirbħu premjijiet, huma jiċċelebraw fir-restorant ta’ Lynn Sr. Waqt li hemm, is-sorijiet Loud huma mfaħħra mill-partitarji waqt li Lincoln jiġi mbuttat mal-ġenb u injorat. Tħoss li qed jgħix fid-dell tagħhom, huwa jikkonsulta lill-ħabib tiegħu Clyde McBride, li jgħidlu dwar iż-żmien li tgħallem in-naħa tan-nanna dawl Pariġi.

Ispirat, Lincoln jistaqsi lill-ġenituri tiegħu l-istess mistoqsija u Lisa tirnexxilha tintraċċa l-wirt ta 'Lynn Sr. lejn l-Iskozja. Il-familja Loud imbagħad titlaq lejn l-Iskozja għal vaganza twila ta 'ġimgħa fuq vjaġġ bl-Artiku li jinvolvi paraxut minn stiva tal-merkanzija, li ttajjar f'bużżieqa bl-arja sħuna, u tivvjaġġa f'subarin. Meta tasal fil-belt Skoċċiża ta 'Loch Loud, belt mimlija b'ħafna fard, il-familja Loud titgħallem minn tifel jismu Scott li Leni jidħol fl-imħabba u ċ-ċittadini ta 'Loud Loch li huma dixxendenti ta' rojali Skoċċiżi. Huma mmexxija minn kastell immexxi mill-kapijiet ta Angus u l-gvern tal-propjetà diżgustat Morag.

## L-Atturi tal-vuċi ta'
* Asher Bishop bħala Lincoln Loud
* David Tennant bħala Angus
* Michelle Gomez bħala Morag
* Jill Talley bħala Rita Loud
* Brian Stepanek bħala Rita Loud
* Catherine Taber bħala Lori Loud
* Liliana Mumy bħala Leni Loud
* Nika Futterman bħala Luna Loud
* Cristina Pucelli bħala Luan Loud
* Jessica DiCicco bħala Lynn Loud u Lucy Loud
* Grey DeLisle bħala Lola Loud, Lana Loud, Lily Loud u Scoots
* Lara Jill Miller bħala as Lisa Loud
FK Babrungas

**Futbolo klubas Babrungas** huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Plungė. Il-klabb twaqqaf fl-1935.

## Unuri


## Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani

## Plejers notevoli
;Litwanja
*  

## Staff tekniku

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* ''fkbabrungas.lt''} Sit uffiċjali
* ''Facebook''
* 1lyga.lt
* Soccerway
* Sofascore
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive
FK Garliava

**Futbolo klubas Garliava** huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Garliava. Il-klabb twaqqaf fl-2008.

## Unuri


## Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani

## Plejers notevoli
;Litwanja
*  

## Staff tekniku

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* FK GARLIAVA Sit uffiċjali
* Facebook FK Garliava
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Pirma lyga (1lyga.lt)
* Globalsportsarchive
FK Transinvest

**Futbolo klubas Transinvest** huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Galinė. Il-klabb twaqqaf fl-2022.

## Unuri
* **[[Tazza Litwana]]**
** **Rebbieħa (1)**: 2023.
** **Runners-up (0)**:

## Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani

## Plejers notevoli
;Litwanja
*  

## Staff tekniku

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* FK Transinvest
* Globalsportsarchive
Mramorje

**Mramorje** (biċ-Ċirilliku Serbjan: Мраморје) jew **Bagruša** (Багруша) hija nekropoli Medjevali li tinsab f'Perućac, is-Serbja, u hija fost l-aqwa nekropoli ppreservati tar-reġjun. In-nekropoli nbniet fis-seklu 14 u hija estiża bejn ix-xmara Drina u t-triq prinċipali tul ix-xmara, fid-daħla tal-insedjament fil-qrib. Is-sit huwa protett mir-Repubblika tas-Serbja bħala Monument tal-Kultura ta' Importanza Eċċezzjonali, iżda minkejja dan jinsab mhedded mix-xmara Drina fuq naħa u mit-tkabbir kontinwu tar-raħal ta' Perućac fuq in-naħa l-oħra. L-istećci tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala sit transnazzjonali fl-2016; tliet komponenti minnu jinsabu fis-Serbja, u n-nekropoli ta' Mramorje hija waħda mill-komponenti.

## Nekropoli
In-nekropoli, b'madwar 200 lapida magħmula mill-ġebel tal-ġir mastizz, ġiet stabbilita fis-seklu erbatax. L-ikbar eżemplari ta' lapidi li nstabu fin-nekropoli jlaħħqu tul ta' żewġ metri (6.6 piedi) u wisa' u għoli ta' kważi metru (3.3 piedi). Sorsi bikrin jiddokumentaw għadd ta' 122 monument, filwaqt li skont *data* reċenti, b'kollox hemm 93 monument kif ġej: 46 panew, 18-il *slemenjak* b'pedestall jew pjattaforma, 10 *slemenjak* mingħajr pedestall, seba' sarkofagi b'pedestall, 10 sarkofagi mingħajr pedestall, u żewġ eżemplari amorfiċi. Maż-żmien, uħud mil-lapidi ġew imċaqilqa, oħrajn sfrundaw fl-art, filwaqt li diversi oġġetti ġew ittrasferiti fil-mużewijiet (żewġ lapidi bl-ebda dekorazzjoni jinsab fil-kollezzjoni tal-Mużew Etnografiku f'Belgrad, u waħda tinsab fil-Mużew Nazzjonali f'Užice).

Il-lapidi fin-nekropoli huma rranġati f'ringieli regolari, u spiss huma orjentati mil-Lvant għall-Punent. Ma hemm l-ebda kitba mnaqqxa li tista' tinqara fuq il-lapidi, għalkemm uħud minnhom huma pproċessati b'mod fin, ftit minnhom huma mżejna, u hemm ftit motivi ddokumentati (fosthom id-disinni ta' ċrieki, il-qamar, xabla u tarka).

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-15 ta' Lulju 2016, b'għażla ta' madwar 4,000 qabar individwali, miġbura f'diversi nekropoli fi 28 sit: 22 sit fil-Bożnija-Ħerzegovina, żewġ siti fil-Kroazja, tliet siti fil-Montenegro, u tliet siti fis-Serbja. L-iżjed sit li għandu kollezzjoni ppreservata tajjeb ta' dawn l-oqbra huwa dak ta' Radimlja, fil-Punent ta' Stolac fil-Bożnija-Ħerzegovina.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Ara wkoll

* Stećak

## Referenzi
Vlkolínec

**Vlkolínec** huwa villaġġ li jiġi amministrat mir-raħal ta' Ružomberok fis-Slovakkja. Madankollu, storikament kien villaġġ separat. L-ewwel darba li l-villaġġ jissemma fid-dokumenti hu fl-1376 u wara l-1882 sar parti minn Ružomberok. Isem il-villaġġ x'aktarx li oriġina mill-kelma Slovakka "vlk" li tfisser "lupu".

Vlkolínec tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993, u huwa wieħed minn għaxar villaġġi Slovakki li ngħataw l-istatus ta' riżervi tal-arkitettura folkloristika. Dan l-istatus ingħata peress li l-villaġġ huwa eżempju mhux mittiefes u kumpless ta' arkitettura folkloristika fil-kampanja tar-reġjun tat-Tramuntana tal-Karpazji.

## Deskrizzjoni
Vlkolínec, li jinsab fiċ-ċentru tas-Slovakkja, huwa insedjament li ħaġa tal-għaġeb baqa' intatt, b'karatteristiċi tradizzjonali ta' villaġġ tal-Ewropa Ċentrali. Iħaddan fih l-iżjed raggruppament komplut ta' tipi ta' djar tradizzjonali biz-zkuk tal-injam fir-reġjun, li spiss jinsabu f'żoni muntanjużi. Il-villaġġ jikkonsisti minn iktar minn 45 dar ta' dan it-tip u kull waħda minnhom fiha żewġ jew tliet kmamar. Ġew ippreservati wkoll kampnar tal-injam tas-seklu 18 kif ukoll kappella Barokka. Id-djar Nri 16 u 17 ġew ikkonvertiti f'mużew tal-folklor bl-istrumenti kollha tal-ħajja u tax-xogħol ta' kuljum.

## Sit ta' Wirt Dinji
Vlkolínec ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Ara wkoll
Sit ta' Wirt Dinji oħra simili:

* Hollókő, l-Ungerija;
* Holašovice, iċ-Ċekja;
* Gammelstad, l-Iżvezja.

## Gallerija

Stampa:Vlkolínec - socha.JPG|Skultura mnaqqxa fid-daħla tal-villaġġ.
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 020.jpg|L-għamara fuq ġewwa ta' waħda mid-djar tipiċi tal-villaġġ.
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 018.jpg|Waħda mid-djar tipiċi ta' Vlkolínec.
Stampa:Vlkolinec house 47.jpg|Id-dar Nru 47 f'Vlkolínec.
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 016.jpg|Il-kampnar tal-injam ta' Vlkolínec.
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 015.jpg|It-triq prinċipali ta' Vlkolínec.
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 019.jpg
Stampa:Vlkolínec, Slovakia 002.jpg
Stampa:Vlkolínec 2.jpg


## Referenzi
Hollókő

**Hollókő** (pronunzja bl-Ungeriż: [ˈholloːkøː]) huwa villaġġ etnografiku tal-Palóc fl-Ungerija u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Isem il-villaġġ bl-Ungeriż ifisser "ħaġra taċ-ċawlun".

## Pożizzjoni ġeografika
Il-villaġġ jinsab fil-kontea ta' Nógrád, bejn wieħed u ieħor 91.1 kilometru fil-Grigal minn Budapest, il-belt kapitali tal-Ungerija. Il-villaġġ jinsab f'wied tal-muntanji ta' Cserhát, imdawwar bi qċaċet baxxi. L-ambjent naturali tal-villaġġ huwa protett ukoll.

## Storja
F'nofs is-seklu 13, wara l-invażjoni tal-Mongoli, il-kostruzzjoni tal-Kastell ta' Hollókő għall-ewwel bdiet bħala mezz ta' protezzjoni tal-inħawi minn attakki oħra fil-futur. Dak iż-żmien, l-inħawi madwar Hollókő kienu fil-pussess tal-klan nobbli tal-Kacsics. Il-kastell issemma għall-ewwel darba fid-dokumenti storiċi fl-1310. Il-villaġġ oriġinali nbena taħt il-ħitan tal-kastell. L-Ottomani ħatfu l-kastell fl-1552 u għall-150 sena ta' wara, il-kontroll ġie alternat bejn il-forzi Ottomani u Ungeriżi. Fit-tmiem tal-era Ottomana (1683), il-kastell u l-villaġġ finalment ġew abbandunati u beda jikber il-villaġġ attwali. Ħafna mid-djar eżistenti nbnew għall-ewwel darba f'dan iż-żmien. Id-djar, li fl-istruttura tagħhom fihom l-injam, kellhom jinbnew bosta drabi matul is-snin minħabba n-nirien li kienu jaħkmuhom minn żmien għal żmien. L-aħħar nirien seħħew fl-1909. Fl-1987, il-villaġġ, il-fdalijiet tal-kastell u ż-żona tal-madwar tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Attrazzjonijiet
Dawn li ġejjin huma wħud mill-attrazzjonijiet ewlenin tal-villaġġ:

* il-parti protetta tal-villaġġ – it-toroq ta' Lajos Kossuth u ta' Sándor Petőfi, b'67 dar;
* il-Mużew tal-Villaġġ;
* il-Mużew tal-Posta;
* il-Mużew tal-Pupi;
* il-Mużew tal-Istampar Artiġjanali;
* id-Dar taż-Żfin Folkloristiku Ungeriż;
* il-Ħanut tal-Qfief;
* id-Dar tal-Arti u tat-Te;
* id-Dar tal-Logħob tal-Paloc;
* il-Borpatika;
* id-Dar tan-Nissieġa;
* il-Knisja Kattolika Rumana ta' San Martin;
* il-Kastell ta' Hollókő;
* id-Dar tas-Surmast tal-Iskola (*Oskolamester háza*).

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Villaġġ Antik ta' Hollókő u l-Inħawi tal-Madwar ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Gallerija

Stampa:Hollókő - Castle.jpg|Il-Kastell ta' Hollókő.
Stampa:Holloko1.jpg|Il-qalba tal-villaġġ ta' Hollókő.
Stampa:Castle of Holloko with Panorama.JPG|Il-Kastell ta' Hollókő.
Stampa:CivertanHolloko (2).jpg|Veduta mill-ajru tal-kastell.


## Referenzi
Għar tas-Silġ ta' Dobšiná

L-**Għar tas-Silġ ta**' **Dobšiná** (bis-Slovakk: *Dobšinská ľadová jaskyňa*; bl-Ungeriż: *Dobsinai-jégbarlang*) huwa għar tas-silġ fis-Slovakkja, qrib ir-raħal tal-industrija tal-estrazzjoni ta' Dobšiná fil-Park Nazzjonali tal-Ġenna Slovakka. Fis-sena 2000 l-għar tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala parti mill-Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja.

Fost il-viżitaturi famużi li żaru l-għar tas-silġ kien hemm il-Prinċep Awgustu von Sachsen Gotha u martu fl-1872, Ferdinand de Lesseps (il-kostruttur tal-Kanal ta' Suez) u grupp ta' kittieba Franċiżi fl-1884, il-Ksar Bulgaru Ferdinandu I fl-1890, u l-esploratur polari Fridtjof Nansen fl-1900.

## Storja
L-għar ġie skopert fil-15 ta' Ġunju 1870 mill-inġinier irjali tal-estrazzjoni Jenő Ruffinyi, akkumpanjat minn Gustáv Lang u Andrej Mega, għalkemm id-daħla kienet ilha magħruf minn żmien żemżem mir-rgħajja u mill-kaċċaturi bħala *Studená diera* (Ħofra Kiesħa). L-għar infetaħ għall-pubbliku sena wara l-iskoperta. Fl-1887 sar l-ewwel għar fl-Ewropa li ġie mdawwal bl-elettriku.

Għall-ħabta ta' dak l-istess żmien, 7,171 metru kwadru tal-erja magħrufa tal-għar ta' 8,874 metru kwadru ġew irrapportati li kienu miksijin bis-silġ. Il-volum totali tas-silġ ġie stmat li kien 125,000 metru kubu, u b'hekk jitqies bħala wieħed mill-iżjed għerien tas-silġ importanti fid-dinja. Il-ħxuna tas-silġ tilħaq sa 26.5 metru.

L-art tal-għar ġejja għan-niżla mid-daħla li tħares lejn it-Tramuntana; dan jirriżulta fit-tkessiħ rapidu tal-għar fix-xitwa peress li l-arja kiesħa tista' tinżel 'l isfel. Min-naħa l-oħra, minn ġewwa l-għar huwa pjuttost protett mill-ambjent sħun fis-sajf. Għaldaqstant it-temperatura annwali medja tibqa' madwar 0 °C. L-għar imtela' bis-silġ permezz tar-ripetizzjoni ta' dan iċ-ċiklu għal bosta sekli. Huwa stmat li l-għar għandu bejn wieħed u ieħor 250,000 sena.

L-għar jinsab 130 metru 'l fuq mix-xmara Hnilec, u d-daħla tinsab f'altitudni ta' 971 metru. It-tul totali tal-għar hu 1,491 metru (xi sorsi jsostnu li huwa 1,232 metru), li minnhom 475 metru + 43 metru individwali huma miftuħa għall-pubbliku minn Mejju sa Settembru.

## Sit ta' Wirt Dinji

L-Għar tas-Silġ ta' Dobšiná, komponent tal-Għerien Karstiċi ta' Aggtelek (l-Ungerija) u tas-Slovakkja, ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO fis-sena 2000.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".

## Referenzi
Lyubov Panchenko

**Lyubov Mykhailivna Panchenko** (bl-Ukren: Любов Михайлівна Панченко; twieldet fit-2 ta' Frar 1938 – mietet fit-30 ta' April 2022) kienet artista viżiva u disinjatriċi tal-moda Ukrena. Hija kienet membru tal-Unjin tan-Nisa Ukreni. Kienet parti mis-Sixtiers, grupp ta' artisti tas-snin 60 tas-seklu 20 li reġa' qanqal il-kultura Ukrena matul l-Illaxkar ta' Khrushchev.

## Ħajja
Lyubov twieldet fit-2 ta' Frar 1938 fil-villaġġ ta' Yablunka. Fl-aħħar tas-snin 50 tas-seklu 20 hija ggradwat mill-Iskola tal-Arti Applikata ta' Kiev (fid-dipartiment tar-rakkmu). Iktar 'il quddiem, hija ħadmet f'ħanut tal-ħjata u fl-istess żmien wessgħet l-orizzonti tal-għarfien tagħha rigward l-arti, u saret interessata ħafna fil-linocut. Fl-1968 hija daħlet fid-dipartiment ta' filgħaxija tal-Fakultà tal-Grafika tal-Akkademja Ukrena tal-Istampar. Fis-snin 60 tas-seklu 20 hija ngħaqdet mal-Klabb taż-Żgħażagħ Kreattivi "Сучасник" u saret membru tas-sezzjoni letterarja tagħha, Brama.

Panchenko ħadmet fl-Istitut Teknoloġiku tad-Disinn u tal-Inġinerija bħala disinjatur tal-moda u fid-Dar Repubblikana tal-Mudelli. Dak iż-żmien, it-talent brillanti tagħha ffjorixxa: hija ħolqot sensiela ta' pitturi bl-akkwarelli, mudelli tal-ilbies, mudelli tar-rakkmu, grafika għall-kotba u tpinġijiet. Ħafna mix-xogħlijiet tagħha bir-rakkmu ntwerew fir-rivista "Mara Sovjetika".

Hija kienet magħrufa għaliex iddefendiet il-lingwa u l-kultura Ukrena. Hija pittret bajd tal-Għid *pysanka*, irrakkmat kostumi nazzjonali għall-kori, u ġabret il-flus biex tgħin lill-priġunieri politiċi li kienu qed jiskontaw sentenzi għall-"azzjoni u l-propaganda tagħhom kontra l-Unjoni Sovjetika". Bil-parteċipazzjoni tagħha, it-tradizzjoni tal-innijiet *koliadka* u tax-xeni tan-natività *vertep* reġgħet ingħatat il-ħajja fi Kiev.

Panchenko ngħatat il-Premju Vasyl Stus fl-2001.

Minħabba l-ispirazzjonijiet Ukreni evidenti fix-xogħol tagħha, hija qatt ma kellha wirja matul l-era Sovjetika. Finanzjarjament kienet tiddependi fuq ix-xogħol tagħha tar-rakkmu u tal-moda.

Panchenko mietet fir-raħal ta' Bucha fit-30 ta' April 2022, meta kellha 84 sena. Ġie rrapportat li hija mietet bil-ġuħ ikkawżat mill-invażjoni Russa tal-2022 fl-Ukrajna.

## Wirjiet
Fl-2008, il-Mużew Nazzjonali tal-Letteratura tal-Ukrajna organizza wirja biex tiġi ċċelebrata Lyubov Panchenko. Yevhen Sverstiuk, attivist tad-drittijiet tal-bniedem u poeta ta' dak iż-żmien irrimarka: "Huwa ċar li dawn ix-xogħlijiet għandhom il-marka ta' ġenju. Hi tgħix fid-dinja tagħha, u tiftaħ din id-dinja għalina lkoll".

Fl-2014, il-Mużew ta' Hrushevsky fil-belt kapitali Kiev ippreżenta l-wirja msejħa "Id-Dinja Tiegħi" («Світе мій!»).

Ix-xogħlijiet ta' Panchenko jintwerew ukoll fil-kollezzjonijiet privati u fil-Mużew tas-Sixtiers fi Kiev.

## Referenzi
Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai

Il-**Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai** huwa park nazzjonali fil-Litwanja. Ġie ddeżinjat fl-1992 sabiex iħaddan il-belt storika ta' Trakai, xi 25 kilometru fil-Punent ta' Vilnius, u l-foresti, il-lagi u l-villaġġi fil-madwar. Il-park ġie kklassifikat fil-Kategorija II fil-klassifikazzjoni tal-IUCN. Huwa l-uniku park nazzjonali storiku fl-Ewropa.

Il-park huwa inkluż fil-lista ta' siti indikattivi tal-Litwanja sabiex titqies għal deżinjazzjoni bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Natura
Il-ktajjen paralleli ta' għoljiet u ta' muntanji ffurmati mill-glaċier jalternaw bejn ktajjen dojoqo u fondi jew wesgħin u ċatti tal-lagi. B'kollox hemm 32 lag fil-park. Il-lagi ta' Galvė, ta' Skaistis, ta' Totoriškių u ta' Luka jikkollegaw ma' xi kanali u jiffurmaw sistema unika. L-ikbar lag huwa l-lag ta' Galvė li fih 21 gżira (l-iżjed waħda famuża hija l-Gżira tal-Kastell ta' Trakai) u l-iżjed lag nadif huwa l-lag ta' Akmena.

Huma ta' interess il-foresta ta' Kudrionys u l-artijiet mistagħdra ta' Plomėnų u ta' Varnikai, li fihom jistkennu bosta speċijiet ta' mammiferi u għasafar. L-art bassasa ta' Plomėnų fiha kolonja kbira ta' għasafar tal-ilma u bosta speċijiet ta' pjanti protetti. Il-lag ta' Plomėnų fih kolonji kbar ta' gawwin ta' rashom sewda. In-natura tar-Riżerva ta' Varnikai tista' tiġi esplorata permezz ta' mogħdija tal-mixi.

Il-park huwa famuż għall-għadd ta' attrazzjonijiet u għall-ambjent u għall-pajsaġġ attraenti tiegħu. Mal-kosta tat-Tramuntana tal-lag ta' Galvė hemm għolja fejn wieħed jista' jitpaxxa bil-veduta panoramiċi tal-park kollu.

## Gallerija

Stampa:Front facade of the Trakai Island Castle, 2009.jpg|Il-Kastell tal-gżira ta' Trakai.
Stampa:Trakai old castle.jpg|Il-kastell l-antik tal-peniżola ta' Trakai.
Stampa:Trakai Tyszkiewicz palace.jpg|Veduta tal-Villa ta' Užutrakis mil-lag.
Stampa:Užutrakio dvaras 27.JPG|Il-ġnien tal-Villa ta' Užutrakis.
Stampa:Trakai Kenesa.JPG|Il-*kenesa* ta' Karaim.
Stampa:Trakai oro svente.jpg|Titjira bil-blalen tal-arja fuq il-park nazzjonali.


## Referenzi
Sibila Petlevski

**Sibila Petlevski** (twieldet fil-11 ta' Mejju 1964) hija kittieba Kroata ta' dixxendenza Maċedona, kif ukoll poeta, drammaturga u Professur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika fl-Università ta' Żagreb.

## Bijografija
Petlevski twieldet f'Żagreb fil-11 ta' Mejju 1964. Missierha kien il-pittur famuż Ordan Petlevski, u ommha kienet il-pittriċi Biserka Baretić. Hija ggradwat b'lawrija fil-Letteratura Komparattiva u l-Lingwa Ingliża fil-Fakultà tal-Filosofija f'Żagreb fl-1988, u kisbet il-lawrija tal-Masters tagħha fl-1991. Hija kisbet id-dottorat tagħha fl-1996 bit-teżi "Moderniżmu: Eżempji mit-Teatru u mid-Drammi Kroati u l-Kuntest tal-Ewropa Ċentrali tagħhom". Hija membru ta' *L'Académie Mallarmé* u ta' *l'Académie Européenne de Poésie* tal-lingwa Franċiża, kienet President taċ-Ċentru PEN Kroat (2001-2005), u kienet Membru tal-Kumitat ta' Tmexxija Internazzjonali tal-PEN (2002-2007). Hija nħatret ukoll bħala ġurija tal-Premju tal-Letteratura tal-Unjoni Ewropea. Petlevski hija Professur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika fl-Università ta' Żagreb. Il-poeżija tagħha li rebbħitha l-premjijiet ġiet imqabbla ma' dik ta' Adriana Škunca, Gordana Benić, Milana Vuković Runjić u Dubravka Oraić-Tolić.

## Premjijiet

* Il-Premju Vladimir Nazor, il-Premju Nazzjonali Annwali għal-Letteratura u l-Arti (1993);
* Il-Premju Petar Brečić għall-Istudji tat-Teatru (2001);
* Il-Premju tportal għall-Aqwa Rumanz Kroat;
* Il-Premju Teatar.hr, Persuna tas-Sena (2013).

## Referenzi
Dimitrana Ivanova

**Dimitrana Ivanova**, kunjomha xebba *Petrova* (bil-Bulgaru: Димитрана Иванова, 1881–1960), kienet riformista, suffraġista u attivista tad-drittijiet tan-nisa Bulgara. Hija kienet il-President tal-Unjoni tan-Nisa mill-1926 sal-1944.

## Bijografija
Ivanova twieldet fl-1 ta' Frar 1881 f'Rousse, il-Bulgarija. Hija kienet bint merkant u ġiet edukata fl-iskola lokali u fl-iskola tal-edukazzjoni għolja tal-bniet. Fil-Bulgarija, in-nisa kienu jitħallew jisimgħu l-lekċers fl-Università ta' Sofija mill-1896, iżda ma setgħux ikunu studenti regolari hemmhekk qabel l-1901, u anke wara xorta waħda kienet iebsa, peress li l-iskejjel tal-edukazzjoni għolja tal-bniet kienu joffru sitta biss mis-seba' snin tal-iskola sekondarja meħtieġa għad-dħul fl-università. Dimitrana Ivanova ġiet imċaħħda post biex tistudja d-dritt f'Sofija minħabba din ir-raġuni, iżda saret l-ewwel mara li studjat l-edukazzjoni u l-filosofija fl-Università ta' Zürich. Meta reġgħet lura l-Bulgarija fl-1900, hija ġiet impjegata bħala għalliema, li dak iż-żmien kienet prattikament l-unika professjoni miftuħa għan-nisa (għalkemm sal-1904, baqgħet ipprojbita għan-nisa miżżewġin). Fl-1914 hija żżewġet lill-għalliem Doncho Ivanov, iżda kompliet il-ħajja professjonali tagħha (il-projbizzjoni kontra l-għalliema nisa miżżewġin tneħħiet fl-1904). Fl-1921 applikat biex tistudja fil-Fakultà tad-Dritt fl-Università ta' Sofija, u eventwalment tħalliet tagħmel dan u ggradwat fl-1927.

### Suffraġju tan-nisa
Fl-1926 kienet is-suċċessur ta' Julia Malinova bħala President tal-organizzazzjoni ewlenija tad-drittijiet tan-nisa fil-pajjiż, l-Unjoni tan-Nisa Bulgari, li kienet ġiet stabbilita fl-1901. Fl-1935-1940 kienet membru tal-bord tal-Alleanza Internazzjonali tan-Nisa. Hija saret figura kontroversjali magħrufa sew fid-dibattitu pubbliku u spiss kienet tingħata karikatura tagħha fl-istampa. Matul il-mandat tagħha bħala President tal-Unjoni, żewġ kwistjonijiet ingħataw importanza l-iktar: il-permess li n-nisa jipprattikaw id-dritt, li kienet titqies bħala kwistjoni simbolika importanti li kienet tissimbolizza d-dritt tan-nisa li jidħlu għal professjonijiet oħra tal-istess tip; u d-dritt tas-suffraġju (id-dritt tal-vot) tan-nisa. In-nisa Bulgari kisbu d-dritt kondizzjonali li jivvutaw fl-1937, iżda huma stess ma setgħux jikkontestaw fl-elezzjoni jekk kienu jkunu romol, miżżewġin jew divorzjati.

Ivanova ġiet arrestata wara l-ħakma Komunista tal-Bulgarija fl-1944, meta l-organizzazzjonijiet ċivili kollha tal-"borgeżija" ġew aboliti. Hija nħelset bis-saħħa tal-intervent ta' wieħed mill-kuntatti tagħha fil-moviment Komunista fl-1945.

## Referenzi
Mileva Filipović

**Mileva Jovanova Filipović** (kunjomha xebba Kalezyc; twieldet fl-4 ta' Settembru 1938 - mietet fil-11 ta' Lulju 2020) kienet soċjologa Montenegrina, u kienet Professur tad-Dritt fl-Università tal-Montenegro, fejn minkejja l-isforzi tagħha ma rnexxilhiex tistabbilixxi Dipartiment tal-Istudji dwar il-Ġeneri.

## Bijografija
Mileva Kalezyc twieldet fl-4 ta' Settembru 1938 fi Spuž. Hija ggradwat mid-Dipartiment tas-Soċjoloġija tal-Università ta' Belgrad fl-1973, u sussegwentement kisbet il-lawrija tal-Masters tagħha fl-1976. Fl-1983 ingħatat id-Dottorat tagħha mill-École normale supérieure, taħt is-superviżjoni parzjali ta' Louis Althusser. Mill-1974 hija bdiet taħdem fl-Università tal-Montenegro (li dak iż-żmien kienet imsejħa l-Università ta' Titograd) bħala professur temporanju. Hija ġiet promossa bħala professur permanenti fl-1998 fil-Fakultà tad-Dritt tal-Università tal-Montenegro, u baqgħet taħdem hemmhekk sa meta rtirat fl-2004. Minkejja l-isforzi tagħha ma rnexxilhiex tistabbilixxi programm tal-Istudji dwar in-Nisa fl-università. Hija mietet fil-11 ta' Lulju 2020 f'Podgorica, u ndifnet fiċ-ċimeterju ta' Dobrska Župa.

## Riċerka
Filipović ħadmet fuq riċerka soċjoloġika, strutturalista u epistemoloġika. L-interess tagħha fl-Istudji dwar il-Ġeneri u fil-femminiżmu żdied għall-ħabta tas-sena 2000. Hija ġiet akkreditata li introduċiet il-kunċett tal-ġeneru fid-diskors akkademiku tal-Montenegro. Hija ġiet deskritta bħala soċjologa teorika "straordinarja" fix-*[[Xjenzi soċjali|Xjenza Soċjali]] fix-Xlokk tal-[[Ewropa]].* Matul l-ewwel deċennju tas-seklu 21 hija kienet l-unika riċerkatur li esplorat ir-rwoli tan-nisa fil-Montenegro wara s-Soċjaliżmu, u wriet li fis-seklu 20 id-drittijiet tan-nisa komplew jitnawru fil-pajjiż.

## Għażla ta' xogħlijiet

* Filipović, Mileva. "Sociologija i postpozitivističke paradigme: neke saznajne teškoće savremene sociologije." *Sociologija* 50.3 (2008): 251-266.
* Filipović, Mileva. "Moška dominacija Pierra Bourdieuja." *Ars & Humanitas* 2.1 (2008): 121-132.
* Filipović, Mileva. "Paradigma za konstrukciju nacionalnih identiteta." *Sociologija* 43.4 (2001): 309-318.

## Ħajja personali
Filipović kellha tliet subien: Vladimir, Nebojša u Slobodan.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Ungerija ffirmat il-Konvenzjoni fil-15 ta' Lulju 1985, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2021, l-Ungerija għandha tmien Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, seba' kulturali u wieħed naturali, l-Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja. L-ewwel żewġ siti fl-Ungerija tniżżlu fil-lista fil-11-il sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li kien sar f'Pariġi, Franza fl-1987. Wieħed minn dawn iż-żewġ siti kien il-villaġġ ta' Hollókő, u l-ieħor kien Budapest u x-Xtut tad-Danubju bid-distrett tal-Kastell ta' Buda (dan is-sit tal-aħħar ġie estiż fl-2002). L-iżjed sit reċenti li żdied mal-lista huwa l-Pajsaġġ Kulturali Storiku tar-Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj, li tniżżel fl-2002. Fl-2003, it-tmien siti kollha ngħataw ismijiet ġodda kif elenkat hawn taħt. Żewġ siti huma transnazzjonali. Il-Pajsaġġ Kulturali ta' Fertö / Neusiedlersee huwa kondiviż mal-Awstrija u l-Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja huma kondiviżi mas-Slovakkja.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Is-Slovakkja ffirmat il-Konvenzjoni fil-31 ta' Marzu 1993, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2021 is-Slovakkja għandha tmien Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel tliet siti fis-Slovakkja żdiedu mal-lista fl-1993. Dawn is-siti kienu Vlkolínec, ir-Raħal Storiku ta' Banská Štiavnica u l-Monumenti Tekniċi Qribu, u Spišský Hrad. Dan is-sit tal-aħħar ġie estiż fl-2009 biex jinkludi wkoll lil Levoča u l-monumenti kulturali assoċjati. L-iżjed sit reċenti li żdied mal-lista kienu l-Fruntieri Rumani tad-Danubju The most recent site added to the list was the Danube Limes, in 2021. Six sites in Slovakia are cultural and two are natural. Three sites are transnational, the Caves of Aggtelek Karst and Slovak Karst are shared with Hungary, the Danube Limes is shared with Germany and Austria, and the Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe are shared with 17 other countries.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Žehra

**Žehra** (bil-Ġermaniż: *Schigra*; bl-Ungeriż: *Zsigra*) huwa villaġġ u muniċipalità fid-Distrett ta' Spišská Nová Ves fir-Reġjun ta' Košice fiċ-ċentru/fil-Lvant tas-Slovakkja.

## Ġeografija
Il-villaġġ jinsab f'altitudni ta' 426 metru u jkopri erja ta' 9.66 km². Għandu popolazzjoni ta' madwar 2,650 ruħ.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu f'Žehra hija parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati" li ġie ddeżinjat fl-1993. Inizjalment is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien jinkludi biss il-Kastell ta' Spiš iżda mbagħad ġie estiż fl-2009 biex jinkludi l-komponenti l-oħra inkluż il-Kunvent ta' Spiš.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Knisja tal-Ispirtu s-Santu
Il-villaġġ issemma għall-ewwel darba fir-rekords lokali fl-1245, meta l-Konti Johann ta' Žehra ngħata l-permess biex jibni knisja hemmhekk mill-awtoritajiet tal-knisja ta' Spiš.

Il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu tlestiet fl-1275. Hija notevoli għad-dehra pittoreska tagħha fil-quċċata ta' għolja żgħira 'l fuq mill-villaġġ, u għall-affreski tal-għaġeb tagħha. L-affreski waslu sa żminijietna minkejja l-ħsarat li ġarrbet il-binja matul is-snin, inkluż nirien fis-seklu 15 li ħakmu l-binja u qerdu s-saqaf oriġinali. Il-kumplament tal-binja huwa magħmul minn struttura b'navata unika, imsaqqfa b'koppli b'għamla ta' basal tas-seklu 17.

L-eqdem affreski mal-ħitan huma sett ta' tmien slaleb tal-konsagrazzjoni, li jimmarkaw il-punti fejn il-binja oriġinali kienet ġiet imbierka bl-ilma mqaddes u jmorru lura għas-seklu 13.

Iktar 'il quddiem fis-seklu 13, stadju ieħor ta' tpittir huwa kkaratterizzat mix-xbieha tal-Golgota fuq it-timpanu tad-daħla tan-Nofsinhar tal-knisja.

Fost l-affreski fis-santwarju, li jmorru lura għas-seklu 14, b'influwenza Biżantina, hemm rappreżentazzjonijiet tal-Aħħar Ġudizzju, tal-Aħħar Ċena, tat-Tneħħija mis-Salib u ta' San Cosmas u San Damjan, il-qaddisin patruni tat-tobba.

Mal-ħajt tat-Tramuntana hemm żewġ affreski notevoli qishom f'"gwarniċ", wieħed tal-Pjetà, u l-ieħor simboliku bis-Siġra tal-Ħajja li jiddrammatizza t-trijonf tal-Knisja fuq is-Sinagoga. L-affreski li saru wara jmorru lura għas-seklu 15.

Dawn il-pitturi ġew ippreservati peress li wara tifqigħa tal-pesta fis-seklu 17, il-knisja minn ġewwa ġiet miksija bit-tkaħħil tal-ġebla tal-ġir għad-diżinfettar. L-affreski reġgħu ġew skoperti fis-snin 50 tas-seklu 20 meta t-tkaħħil tneħħa bl-użu tal-ġobon rurali, teknika effettiva għal dan l-iskop minħabba li fih il-każeina.

Il-knisja ġiet iddikjarata Monument Nazzjonali taċ-Ċekoslovakkja fl-1985, u fl-1993 tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien mal-Kastell ta' Spiš, il-Kunvent ta' Spiš, ir-Riżerva Naturali Nazzjonali ta' Dreveník (formazzjoni tat-travertin), u mill-2009 ir-raħal ta' Levoča fil-qrib.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Is-Serbja ffirmat il-Konvenzjoni fil-11 ta' Settembru 2001, wara l-isfaxxar tal-Jugoslavja.

Mill-2021, is-Serbja għandha ħames siti fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit li tniżżel fil-lista mis-Serbja kien dak ta' Stari Ras u Sopoćani, matul it-tielet sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979. Is-siti l-oħra tniżżlu fil-lista fl-1986, fl-2004, fl-2007 u fl-2017. Is-siti kollha tas-Serbja huma siti kulturali, kif stabbilit skont il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO. Erbgħa minn ħames siti jmorru lura għall-Medju Evu, filwaqt li l-ħames sit, il-kumpless ta' Gamzigrad, imur lura għall-aħħar ta' żmien il-qedem. Is-sit tal-Monumenti Medjevali fil-Kosovo, li tniżżel fil-lista fl-2004 u ġie estiż sentejn wara, tniżżel ukoll fil-lista ta' siti tal-UNESCO fil-periklu mill-2006 minħabba d-diffikultajiet fil-ġestjoni u fil-konservazzjoni tas-sit li jirriżultaw minn nuqqas ta' stabbiltà politika fir-reġjun. Is-sit tal-Istećci Medjevali huwa sit transnazzjonali kondiviż ma' tliet pajjiżi ġirien.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri

Is-**Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri oak** (bl-Estonjan: *Tamme-Lauri tamm*, bil-lingwa tal-Võros: *Tammõ-Lauri tamm*) hija siġra kbira tal-ballut fl-Estonja. Fil-fatt din is-siġra hija l-eħxen u l-eqdem siġra fl-Estonja u tinsab fil-Parroċċa ta' Antsla, il-Kontea ta' Võru. Is-siġra hija għolja 17-il metru (56 pied) u għandha ċirkonferenza ta' 831 ċentimetru (327 pulzier), imkejla 130 ċentimetru (51 pulzier) mill-art. Skont ir-riċerkaturi, is-siġra tħawlet għall-ħabta tal-1326.

Is-siġra tal-ballut intlaqtet kemm-il darba mis-sajjetti, u b'hekk ġarrbet ħsara fil-friegħi u żvujtat fiċ-ċentru tagħha. Matul ir-restawr fis-snin 70 tas-seklu 20, instabet moħba antika tal-Aħwa tal-Foresta fl-istess siġra. Saħansitra seba' persuni setgħu joqogħdu ġos-siġra qabel ma mtliet bi tmien tunnellati (18,000 libbra) ta' konkos rinfurzat. Is-siġra għadha vijabbli, għalkemm tilfet il-parti ta' fuq tagħha minħabba s-sajjetti.

Isem is-siġra ġej mir-razzett ta' Tamme-Lauri, li min-naħa tiegħu ġab ismu mill-ispirtu li kien maħsub li kien jgħammar fis-siġra tal-ballut, u ġieli jġib xorti tajba u ġieli xorti ħażina. Dan l-ispirtu tan-nar kien magħruf bħala Laurits.

Is-Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri ntużat fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus Estonjana tal-għaxar *kroon*. L-art fejn tinstab is-siġra nxtrat mill-Ministeru Estonjan għall-Ambjent fl-2006 u s-siġra tal-ballut ilha protetta mill-1939.

Is-Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri ħadet sehem fil-kompetizzjoni tal-2016 tas-Siġra Ewropea tas-Sena bħala rappreżentant tal-Estonja, fejn ġiet irrakkontata l-ġrajja tal-leġġenda li s-siġra bdiet tikber minn parti minn karozzin li tkisser minn re Żvediż.

## Gallerija

Stampa:Tamme-Lauri Tamm suvel.jpg
Stampa:Tamme Lauri tamm.jpg
Stampa:Tamme-Lauri tamm suvepäeval.jpg
Stampa:Tamme-lauri tamm õhtuvalguses.jpg
Stampa:Tamme-Lauri tamm.jpg
Stampa:Tamme-Lauri tamm2.JPG
Stampa:Tammelauri Tamm..JPG
Stampa:10-1991b.jpg|Is-siġra tal-ballut fuq il-karta tal-flus Estonjana ta' għaxar *kroon*. 


## Referenzi