Maria Pia ta’ Savoja

**Maria Pia** (16 ta’ Ottubru 1847 &#x2013; 5 ta’ Lulju 1911) kienet mit-twelid prinċipessa Taljana tad-Dar tas-Savoja u biż-żwieġ Reġina tal-Portugall bħala l-konjuga tar-Re Luwiġi I tal-Portugall. Dakinhar tal-magħmudija tagħha, il-Papa Piju IX, li kien il-parrinu tagħha, taha Warda tad-Deheb. Maria Pia iżżewġet lil Luís fis-6 ta' Ottubru 1862 f'Lisbona. Kienet il-gran majestra ta' l -Ordni ta' Santa Isabel. Kienet it-tielet reġina tad-Dar ta' Savoya fuq it-tron Portugiż, wara Mafalda u Marie-Françoise ta' Savoy-Nemours.

## Ħajja bikrija
Maria Pia kienet l-iżgħar bint ta ' Vittorio Emmanuele II, l-ewwel Re tal-Italja, minn martu Adelaide tal-Awstrija, bużneputija ta' Leopoldu II, Imperatur Ruman Qaddis. Oħtha Maria Clotilde kienet il-“Princesse Napoléon” bħala l-mara ta’ Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte, u ħutha kienu r-Re Umberto I tal-Italja u r-Re Amadeo ta’ Spanja.

Maria Pia żżewġet lir-Re Luís I tal-Portugall fis-6 ta' Ottubru 1862 fl-età ta' 14-il sena fil-Knisja ta' São Domingos f'Lisbona, għalhekk saret istantanjament Reġina konsorti tal-Portugall. Tieġ ta’ prokura seħħ madwar ġimgħa qabel fis-27 ta’ Settembru 1862 bil-kuġin tagħha l-Prinċep Ewġenju ta’ Savoja jieħu r-rwol tal-għarus. Fid-29, Maria telgħet fuq vapur f’Ġenova biex iżżur arta l-ġdida. Il-vapur salpa lejn Lisbona fil-5 ta’ Ottubru.  Maria kienet miġbuda sew ma' Luís, u aktar tard kitbet "jogħġobni aktar mill-istampa tiegħu."

Sena wara t-tieġ fl-età ta’ 15-il sena, Maria Pia welldet l-ewwel iben u eredi tagħha, Carlos, Duka ta’ Braganza. Minkejja l-età żgħira tagħha wriet li kienet omm mill-aqwa. Kitbet "iċ-ċkejken tiegħi Carlos huwa tajjeb. O, hija fortuna kbira ferm li tkun omm. Iċ-ċkejken tiegħi huwa abjad u roża bl-għajnejn blu kbar bħal ta' missieru. Jidher qisu diġà għandu sitt xhur flok ftit ġimgħat. Huwa dejjem, dejjem miegħi!" Fl-1865 kellha iben ieħor, Afonso, Duka ta' Porto. Ftit wara t-tieni tqala hija esperjenzat dipressjoni wara t-twelid .

Minkejja l-problemi ta’ saħħa kemm fiżika kif ukoll mentali, ir-reġina kienet magħrufa li tilgħab ma’ wliedha u tgħin fl-istudji tagħhom, kultant anke tistudja flimkien magħhom. 

## Bijografija
Bħala Reġina, Maria Pia kienet meqjusa minn xi wħud bħala stravaganti, iżda xorta rrispettata ħafna għax-xogħlijiet ta’ karità tagħha b’risq il-poplu Portugiż. Kienet magħrufa mill-poplu Portugiż bħala “anġlu tal-karità” u “omm il-foqra” għall-kompassjoni u l-ħidma tagħha fuq kawżi soċjali. F’ballu bil-maskra fl-1865, hi biddlet il-kostum tagħha tliet darbiet. Meta l-parlament Portugiż iddiskuta l-ispejjeż tagħha, hija wieġbet, "jekk trid Reġina, trid tħallas għaliha". Bħala Reġina, hija kienet fil-biċċa l-kbira responsabbli għat-tiżjin ta' ġewwa  tal- Palazz Irjali ta' Ajuda f’Lisbona, li għadu użat sal-lum għall-pranzi grandjużi waqt żjarat statali minn kapijiet ta’ stat barranin.

Maria Pia ma nvolvietx ruħha fil-politika, iżda f'kunflitt ma' João Carlos Saldanha de Oliveira Daun, l-1 Duka ta' Saldanha fl-1870, qalet: "Kieku kont ir-re, kont niffuċillak!" Matul is-snin, Luís kellu  ħafna relazzjonijiet barra ż-żwieġ. Minkejja li żewġha kien jidher jiġġerra, Maria Pia baqgħet fidila lejh, u ħabba f'hekk kienetdipressa ħafna. Huwa maħsub li hi wkoll kellha relazzjoni extramaritali ma' Thomas de Rosa Sousa iżda din qatt ma ġiet ikkonfermata, u seta' kien biss xi għajdut kattiv immexxi mill -Infanta Antónia tal-Portugall, il-kunjata tagħha. L-għajdut wasal għand ir-reġina u hi wieġbet b'indifferenza: “Jistgħu jitkellmu sa ma jisplodu.”

Binha Carlos u martu, Amélie, kellhom iben jismu Luís Filipe, li kien qrib ħafna ta’ nantu. Traġikament ikkonċepiw ukoll tifla jisimha Maria Ana li twieled prematura u għexet għal ftit sigħat biss. Hija esprimiet is-simpatija tagħha, u ddeskriviet lin-neputija mitlufa tagħha bħala, “żgħira ħafna, imma perfetta u sabiħa, b’karatteristiċi definiti sew.”

Ir-Re Luís miet fid-19 ta' Ottubru 1889 u Maria Pia saret reġina armla. Baqgħet attiva ħafna u kompliet bil-proġetti soċjali tagħha filwaqt li kellha pożizzjoni dominanti fil-qorti rjali. Hija serviet bħala reġent waqt l-assenza tar-re u r-reġina barra l-pajjiż. Ir-reġina armla inkeddet ferm bil-qtil ta’ binha r-Re Carlos I tal-Portugall u n-neputi tal-Prinċep tal-Kururuna Luís Filipe, Duka ta’ Braganza, fl-1 ta’ Frar 1908 fil-Praça do Comércio f’Lisbona. Matul l-aħħar snin tagħha fil-Portugall, hija rtirat mid-dehriet pubbliċi. Kienet imnikkta ħafna meta n-neputi li kien fadlilha, ir-Re Manuel II tal-Portugall, ġie depost mir-Rivoluzzjoni tal-5 ta' Ottubru 1910.

Minħabba l-kolp ta' stat tal-1910 li neħħa lin-neputi ta' Maria Pia, Manuel II minn re, u stabbilixxa repubblika fil-Portugall, il-familja rjali Portugiża kollha ġiet eżiljata. Ir-Re Manuel u r-Reġina Amélie marru l-Ingilterra, filwaqt li Maria Pia u l-Infanti Afonso marru l-Italja, art twelida, fejn mietet fil-5 ta’ Lulju tas-sena ta' wara fi Stupinigi, u ndifnet fil-Bażilika ta’ Superga.

## Gallerija

Stampa:Portrait_of_Maria_Pia_of_Savoy.jpg|alt=Portrait of Maria Pia, by Luigi Gandolfi (1863)|Ritratt ta' Maria Pia, ta' Luigi Gandolfi (1863)
Stampa:Marie_Pie,_Queen_of_Portugal,_Princess_of_Italy_(1863)_-_William_Bambridge.png|alt=Photograph of Maria Pia as a teenager (1863)|Ritratt ta' Maria Pia  żagħżugħa (1863)
Stampa:Retrato_da_rainha_D._Maria_Pia_(1865-68)_-_Michele_Gordigiani_(Palácio_Nacional_da_Ajuda,_Inv._2390).png|alt=Portrait of Maria Pia, by Michele Gordigiani (1865), Palace of Ajuda|Ritratt ta' Maria Pia, ta' Michele Gordigiani (1865), Palazz ta' Ajuda
Stampa:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alt=Portrait of Maria Pia, by Carolus Duran (1880), Palace of Ajuda|Ritratt ta' Maria Pia, ta' Carolus Duran(1880), Palazz ta' Ajuda
Stampa:A_Família_Real_Portuguesa_em_Queluz.jpg|alt=The royal family of Portugal, by Joseph Layraud (1876)|Il-familja rjali tal-Portugall, minn Joseph Layraud(1876)
Stampa:33-_Rainha_D._Maria_Pia_-_O_Anjo_da_Caridade.jpg|alt=Portrait of Maria Pia, by Joseph Layraud|Ritratt ta' Maria Pia, ta' Joseph Layraud


## Ulied

## Referenzi