open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke

Iż-**Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke** huma żoni naturali protetti fir-Republika Srpska u fil-Bożnija-Ħerzegovina.

## Deskrizzjoni
Ir-Riżerva Naturali Rigoruża tal-Foresta Primordjali ta' Janj tinsab fil-Muniċipalità ta' Šipovo u tkopri l-baċir tax-xmara Janj minn Babići sal-bokka tax-xmara Pliva ħdejn Šipovo. Il-Foresta ta' Janj hija waħda mill-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa u fl-2021 tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Referenzi
Pont ta' Mehmed Paša Sokolović

Il-**Pont ta' Mehmed Paša Sokolović** (bis-Serbjan: Мост Мехмед-паше Соколовића, b'ittri Rumani: *Most Mehmed-paše Sokolovića*) huwa pont storiku f'Višegrad, li jaqsam ix-xmara Drina fil-Lvant tal-Bożnja-Ħerzegovina. Tlesta fl-1577 mill-arkitett tal-qorti tal-Imperu Ottoman Mimar Sinan skont l-ordni tal-Gran Viżier Mehmed Paša Sokolović. Il-pont tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

## Karatteristiċi
Il-pont huwa karatteristiku tal-qofol tal-arkitettura monumentali u tal-inġinerija ċivili Torka. Fih ħdax-il ħnejja tal-ġebel, b'wisa' ta' 11 sa 15-il metru kull waħda, u rampa ta' aċċess f'angoli retti b'erba' ħnejjiet fuq ix-xatt tax-xellug tax-xmara.

Il-pont twil 179.5 metru (589 pied) u huwa kapulavur rappreżentattiv ta' Mimar Sinan, wieħed mill-ikbar arkitetti u inġiniera tal-perjodu Ottoman klassiku u kontemporanju tar-Rinaxximent Taljan, li miegħu jista' jitqabbel ix-xogħol tiegħu. Is-sommarju tal-UNESCO jiddikjara: *L-eleganza unika tal-proporzjon u tan-nobbiltà monumentali tal-proprjetà kollha kemm hi huma xhieda tal-kobor ta' dan l-istil ta' arkitettura.*

## Storja

Il-pont ta' Višegrad ġie kkummissjonat mill-Gran Viżier Mehmed Pasha Sokolović, li eżerċita s-setgħa għal perjodu twil fit-tmun tal-Imperu Ottoman matul ir-renju ta' tliet sultani bħala tribut għar-reġjun fejn twieled u bħala simbolu ta' kummerċ u ta' prosperità. Il-kostruzzjoni tal-pont seħħet bejn l-1571 u l-1577. Saru rinnovazzjonijiet maġġuri tal-pont fl-1664, fl-1875, fl-1911, fl-1940 u fl-1950-1952. Tliet ħnejjiet tal-pont inqerdu matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u ħames ħnejjiet ġarrbu xi ħsarat matul it-Tieni Gwerra Dinjija iżda sussegwentement ġew irrestawrati.

### Rinnovazzjoni
L-Aġenzija Torka għall-Kooperazzjoni u għall-Iżvilupp Internazzjonali (TIKA) ipprovdiet 3.5 miljun ewro għar-restawr tal-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović. Ir-rappreżentanti ta' TIKA, il-Kummissjoni għall-Kooperazzjoni mal-UNESCO tal-Bożnija-Ħerzegovina, il-Ministeru Kulturali tar-Repubblika tas-Serbja u l-muniċipalità ta' Višegrad iffirmaw ftehim ta' rinnovazzjoni tal-pont fid-19 ta' April 2010.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović f'Višegrad ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Fil-letteratura
Il-pont huwa magħruf ferm bis-saħħa tal-ktieb *Il-Pont fuq id-Drina* (1945) tal-kittieb Jugoslav  Ivo Andrić, li huwa rebbieħ tal-Premju Nobel.

## Referenzi
Manhush

**Manhush** jew **Мангуш** huwa insedjament urban (raħal) fl-Oblast (provinċja) ta' Donetsk, li jinsab fir-reġjun industrijali tal-Baċir tax-xmara Donets, fl-Ukrajna. Huwa s-sede amministrattiva tar-Raion ta' Manhush b'popolazzjoni ta' 7,858 ruħ (skont l-istimi tal-2021).

## Storja

L-insedjament ġie stabbilit mill-Griegi tal-Krimea (minn Mangup) li kienu ġew deportati (madwar 800 ruħ) mit-truppi ta' Alexander Suvorov.

Kien villaġġ fl-uyezd ta' Mariupol tal-Governorat ta' Yekaterinoslav tal-Imperu Russu.

Mill-1946 sal-1995 kien magħruf bħala **Pershotravneve** jew **Pershotravnevy** (bir-Russu).

F'Jannar 1989 il-popolazzjoni tal-insedjament kienet tammonta għal 7,467 ruħ.

F'April 2022, matul il-Gwerra bejn ir-Russja u l-Ukrajna, ġie rrapportat li fir-raħal kien hemm qabar tal-massa magħmul minn 300 fossa, u kull waħda kienet kbira sitt piedi b'għaxar piedi. Il-qabar tal-massa jingħad li fih il-katavri taċ-ċivili li nqatlu fl-assedju ta' Mariupol fil-qrib.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Kroazja wirtet l-adeżjoni tal-Eks Jugoslavja għall-Konvenzjoni fis-6 ta' Lulju 1992 bħala wieħed mill-istati suċċessuri wara d-dikjarazzjoni tal-indipendenza tagħha fil-25 ta' Ġunji 1991.

Attwalment il-Kroazja għandha għaxar Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel tliet siti, il-Kumpless Storiku ta' Split bil-Palazz ta' Djoklezjanu, Dubrovnik, u l-Park Nazzjonali tal-Lagi ta' Plitvice, tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-tielet Sessjoni tal-UNESCO fl-1979. Is-siti l-oħra żdiedu fl-1997, fis-sena 2000, fl-2008, fl-2016 u fl-2017. B'kollox, il-Kroazja għandha tmien siti kulturali u żewġ siti naturali. Tliet siti huma kondiviżi ma' pajjiżi oħra.

Matul il-Gwerra tal-Indipendenza tal-Kroazja, wara x-xoljiment tal-Jugoslavja, f'Dubrovnik seħħew konfrontazzjonijiet militari (l-Assedju ta' Dubrovnik) kif ukoll fiż-żona tal-Lagi ta' Plitvice. Minħabba l-ħsarat estensivi tal-artillerija f'Dubrovnik u l-mini tal-art li tqiegħdu madwar Plitvice, iż-żewġ siti tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu. Wara r-restawr u t-tindif tagħhom, Plitvice u Dubrovnik tneħħew mil-lista fil-periklu fl-1997 u fl-1998, rispettivament. Għalkemm is-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Kroazja jiġġeneraw għadd kbir ta' viżitaturi, qed ifeġġu theddidiet ġodda minħabba l-effetti ta' detriment tat-turiżmu tal-massa mhux ikkontrollat.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel

**Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel**, huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Korea t'Isfel li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Is-sit fih erba' komponenti li jinsabu tul il-kosta tal-Lbiċ u tan-Nofsinhar tal-Korea t'Isfel, fil-Baħar l-Isfar.

## Deskrizzjoni
Is-sit huwa magħmul minn erba' żoni differenti: il-Getbol ta' Boseong-Suncheon, il-Getbol ta' Gochang, il-Getbol ta' Seocheon u l-Getbol ta' Shinan. Il-kosti, magħmula mill-hekk imsejħa pjanura tal-marea, iħaddnu kundizzjonijiet ġeoloġiċi, oċeanografiċi u klimatoloġiċi li maż-żmien iddeterminaw żoni kbar u kumplessi ta' sedimentazzjoni tul il-kosta.

Is-sedimentazzjoni f'dawn l-ambjenti essenzjalment tista' tinqasam f'żewġ tipi fundamentali:

* *tal-ħamrija*: li żviluppat fil-latitudnijiet kollha u li ġiet ikkontrollata biss mill-proċessi fiżiċi fis-seħħ, mid-disponibbiltà tas-sedimenti u minn fattur ġeomorfoloġiċi;
* *tal-karbonat*: li żviluppat fi klimi sħan (tropikali-ekwatorjali), kemm aridi kif ukoll umdużi, u li hija kkaratterizzata minn produttività kbira fil-post ta' materjal karbonatiku ta' oriġini bijotika kif ukoll abijotika.

Is-sistemi tal-kosta jistgħu jinqasmu f'erba' sottotipi: estwarju, bajja miftuħa, arċipelagu u lagi semimagħluqa żgħar. Dawn iż-żoni fihom preżenza eċċezzjonali ta' bijodiversità b'madwar 2,150 speċi ta' flora u ta' fawna, u fosthom mill-inqas 22 speċi mhedda. Il-fawna hija magħmula minn invertebrati tal-baħar u minn 118-il speċi ta' għasafar tal-passa.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-sit Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla: il-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Komponenti

## Referenzi
Alenush Terian

**Ālenush Teriān** (bl-Armen: Ալենուշ Տէրեան; bil-Persjan: آلنوش طریان; jew آلنوش تریان; twieldet fid-9 ta' Novembru 1920 – miet fl-4 ta' Marzu 2011) kienet astronomu u fiżiku Iranjana-Armena u ġiet imsejħa "Omm l-Astronomija Iranjana Moderna".

## Ħajja bikrija
Ālenush Teriān twieldet f'familja Armena f'Tehran, l-Iran. Missierha, *Arto*, kien direttur teatrali, poeta u traduttur (bil-psewdonimu ta' *Arizad* li tfisser *Imwieled minn Aryan*) li ttraduċa x-Shahnameh, mill-Persjan għall-Armen. Ommha, *Vartu*, kienet attriċi u direttur teatrali.

## [[Edukazzjoni]]
Teriān iggradwat fl-1947 fid-Dipartiment tax-Xjenza tal-Università ta' Tehran. Hija bdiet il-karriera tagħha fil-laboratorju tal-fiżika ta' dik l-università u ġiet eletta bħala l-kap tal-operazzjonijiet fil-laboratorju fl-istess sena.

Hija applikat għal borża ta' studju fi Franza iżda Dr. Hesabi ma aċċettax l-applikazzjoni tagħha. Huwa kien jemmen li kien diġà biżżejjed għal mara li tistudja daqshekk. Fl-aħħar mill-aħħar telqet mill-Iran lejn Franza, permezz tal-appoġġ finanzjarju ta' missierha, u hemmhekk fl-1956 kisbet id-dottorat tagħha fil-fiżika atmosferika mill-Università ta' Sorbonne. Imbagħad reġgħet lura lejn l-Iran u saret assistent professur tat-termodinamika fl-Università ta' Tehran. Iktar 'il quddiem ħadmet fil-qasam tal-fiżika solari fil-Ġermanja tal-Punent għal perjodu ta' erba' xhur permezz ta' borża ta' studju li ngħatatilha mill-gvern Ġermaniż lill-Università ta' Tehran. Fl-1964 Teriān saret l-ewwel professur mara tal-fiżika fl-Iran.

Fl-1966, Teriān saret membru tal-Kumitat tal-Ġeofiżika tal-Università ta' Tehran. Fl-1969 ġiet eletta kap tal-istudji tal-fiżika solari f'dik l-università u bdiet taħdem fl-osservatorju solari, u saret wieħed mill-fundaturi tiegħu. Teriān irtirat fl-1979. Fil-waqt ta' mewtha kienet qed tgħix f'Tehran.

Fiċ-ċelebrazzjonijiet ta' għeluq id-90 sena ta' Teriān f'Tehran kienu preżenti għadd ta' membri parlamentari Iranjani u iktar minn 100 Armen Iranjan.

Terian mietet fl-4 ta' Marzu 2011 ta' 90 sena.

## Referenzi
Kauksi Ülle

**Kauksi Ülle** (imwielda **Ülle Kahusk** fit-23 ta' Settembru 1962) hija kittieba Estonjana.

## Ħajja u xogħol
Kauksi Ülle tara lilha nnifisha bħala kittieba tal-Estonjan tan-Nofsinhar li għandha rabta mill-qrib mad-drawwiet u mal-istorja tan-Nofsinhar tal-Estonja. Għalhekk, skont it-tradizzjoni ta' art twelidha, spiss tuża l-isem Kauksi Ülle. Hija tikteb b'mod konsistenti bil-Võro u hija impenjata biex terġa' tagħti l-ħajja lil din il-lingwa. Ix-xogħol tagħha huwa attribwit lill-qasam tal-etnofuturiżmu. Kauksi Ülle attwalment tgħix f'Obinitsa.

Kauksi Ülle trabbiet fil-kampanja fil-Kontea ta' Võru. Attendiet l-iskola f'Rõuge u f'Võru. Fl-1986 iggradwat fl-istorja mill-Università ta' Tartu. Imbagħad ħadmet fid-dipartiment editorjali tar-rivista *Kultuur ja Elu*, fil-parti ta' Tartu tal-Unjoni tal-Kittieba Estonjani, f'Võru Raadio u fil-Fondazzjoni Fenno-Ugria, li hija l-kap tagħha mill-1998.

## Xogħlijiet

### [[Poeżija|Poeżiji]]

* 1987 Kesk umma mäke
* 1989 Hanõ vai luigõ
* 1991 Jyriyy
* 1995 Agu ni Eha. Morn and Eve *(bil-Võro u bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]])*
* 1996 Kuldnaanõ. Kultanainen *(bil-Võro u bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]])*
* 2001 Nõsõq rõõmu mõrsija
* 2003 Käänüpäiv
* 2005 Emaemamaa
* 2012 Palunõiaq
* 2012 Valit luulõq

### Proża

* 1997 Säng
* 1998 Paat
* 2000 Huuv'
* 2003 Uibu

### Reċti

* 2004 *Taarka*
* 2006 *Kuus tükkü*

## Referenzi
Róža Domašcyna

**Róža Domašcyna** (twieldet fil-11 ta' Awwissu 1952 fid-distrett ta' Bautzen fil-Ġermanja tal-Lvant) hija poeta, traduttur u kittieb. Hija tikteb bil-Ġermaniż u bil-lingwa Sorbjana ta' Fuq. Rebħet il-premju promozzjonali ta' Ćišinski u l-Premju ta' Anna Seghers (fl-1998).

## Xogħlijiet

* *Wróćo ja doprědka du* (bl-Ingliż: *I go back to the front*), 1990
* *Zaungucker*, 1991
* *Pře wšě płoty* (bl-Ingliż: *Over all fences*), 1994
* *Zwischen gangbein und springbein*, 1995
* *Der Hase im Ärmel*, Illustrazzjonijiet: Angela Hampel, 1997, 2011
* *Selbstredend selbzweit selbdritt*, 1998
* *Kunstgriff am netzwerg*, 1999
* *Pobate bobate*, 1999
* *"sp"*, 2001
* *MY NA AGRA*, 2004
* *stimmfaden*, 2006
* *Balonraketa* (żewġ testi għat-teatru), 2008
* *ort der erdung*, 2011
* *«Prjedy hač woteńdźeš»*, 2011.
* *Štož ći wětřik z ruki wěje*, 2012
* *Feldlinien*, 2014
* *Die dörfer unter wasser sind in deinem kopf beredt*, 2016
* *znaki pominaki kopolaki* (flimkien ma' Měrana Cušcyna u Měrka Mětowa), 2019
* *W času zeza časa*, 2019
* *stimmen aus der unterbühne*, 2020
* *Poesiealbum 354*, 2020

## Biblijografija

* Dichtung des 20. Jahrhunderts: Meine 24 sächsischen Dichter, Hrsg. Gerhard Pötzsch, 2 CDs, Militzke Verlag, Leipzig, 2009, ISBN 978-3-86189-935-8.

## Referenzi
Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi

Is-**Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Awstralja magħmul minn żewġ siti differenti magħrufa għall-fdalijiet estensivi ta' fossili li nstabu fihom.

## Deskrizzjoni
Dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn żewġ żoni separati fl-Awstralja fejn instabu l-fossili ta' mammiferi mill-era Kajnożojka:

* iż-żona ta' Riversleigh fi Queensland
* il-Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte fin-Nofsinhar tal-Awstralja.

Riversleigh u Naracoorte jitqiesu li huma fost l-aqwa 10 siti tal-fossili fid-dinja u ż-żewġ postijiet huma magħrufa għad-diversità kbira u l-kwalità tal-preservazzjoni tal-fossili li nstabu fihom. Dawn juru l-evoluzzjoni tal-mammiferi fl-Awstralja f'dawn l-aħħar 20 miljun sena u juru wkoll kif il-marsupjali adattaw għat-tibdil fil-klima f'dawn l-aħħar 170,000 sena.

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi (Riversleigh/Naracoorte) ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 u żdiedu fil-lista Awstraljana tal-Wirt Nazzjonali fil-21 ta' Mejju 2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Montenegro, li ddikjara l-indipendenza tiegħu fl-2006 wara x-xoljiment tal-Jugoslavja u s-Serbja u l-Montenegro, iffirma l-Konvenzjoni fit-3 ta' Ġunju 2006.

Mill-2018, il-Montenegro għandu erba' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit fil-Montenegro li żdied mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien ir-Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor, li tniżżel fit-tielet Sessjoni tal-UNESCO fl-1979. Il-Park Nazzjonali ta' Durmitor tniżżel fl-1980 u ġie estiż fl-2005. Dawn iż-żewġ siti tniżżlu fil-lista meta l-Montenegro kien għadu parti mill-Jugoslavja. Barra minn hekk, hemm ukoll żewġ siti transnazzjonali. Is-sit taċ-Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci, li tniżżel fl-2016, huwa kondiviż mal-Bożnija-Ħerzegovina, mal-Kroazja u mas-Serbja, filwaqt li s-sit tal-Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: ''Stato da Terra'' – ''Stato da Mar'' tal-Punent huwa kondiviż mal-Kroazja u mal-Italja. Il-Park Nazzjonali ta' Durmitor tniżżel bħala sit naturali filwaqt li t-tliet siti l-oħra tniżżlu bħala siti kulturali.

Meta tniżżel fl-1979, is-sit tar-Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor ġie elenkat minnufih fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu, minħabba l-ħsarat li ġarrab f'terremot ta' 6.9 Mw li affettwa ż-żona fil-bidu ta' dik is-sena stess. Wara r-restawr, li l-biċċa l-kbira tiegħu ġie ffinanzjat mill-UNESCO, is-sit tneħħa mil-lista tas-siti fil-periklu fl-2003.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Ħaġar Qim

**Ħaġar Qim** huwa kumpless ta' tempji megalitiċi li jinsab fil-gżira Mediterranja ta' Malta u li jiġi mill-perjodu ta' Ġgantija (3600-3200 Q.K.). It-tempji megalitiċi ta' Malta huma fost l-eqdem siti religjużi fid-dinja, u ġew deskritti miil-Kumitat tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala "kapolavuri arkitettoniċi uniċi". Fl-1992 l-UNESCO rikonoxxiet lil Ħaġar Qim u erba' strutturi megalitiċi Maltin oħra bħala Siti ta' Wirt Dinji.     

Il-bennejja ta' Ħaġar Qim użaw il-ġebla tal-ġir biex jibnu t-tempju. It-tempju sofra tisfif u teħmir fuq il-wiċċ tiegħu tul il-millennji bħala riżultat tal-użu ta' dan il-materjal. Fl-2009 tlestiet il-ħidma fuq tinda protettiva għat-tempju.

## Ħarsa ġenerali
Il-kumpless megalitiku ta' Ħaġar Qim jinsab fit-tarf tan-Nofsinhar tal-gżira ta' Malta.

M'hemm l-ebda midfen fit-tempju jew fiż-żona ta' madwar Ħaġar Qim, u lanqas instab l-ebda għadam ta' bniedem fit-tempji Maltin. Instabu l-għadam ta' varji annimali li ġew offruti bħala sagrifiċċju. Hemm teorija li l-kumpless ta' Ħaġar Qim inbena fi tliet stadji: it-'Tempju l-Qadim' l-ewwel nett, imbagħad it-'Tempju l-Ġdid', u finalment tlestiet l-istruttura s-sħiħa. 

Il-kumpless ta' Ħaġar Qim jikkonsisti f'tempju ewlieni u tliet strutturi megalitiċi addizzjonali maġenbu. It-tempju ewlieni nbena bejn it-3600 u t-3200 Q.K., iżda l-fdalijiet tat-Tramuntana huma ferm eqdem.

## Referenzi
Siti Penitenzjarji Awstraljani

Is-**Siti Penitenzjarji Awstraljani** (bl-Ingliż: *Australian Convict Sites*) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Awstralja magħmul mill-fdalijiet ta' 11-il sit penitenzjarju li oriġinarjament kienu nbnew mill-Imperu Brittaniku matul is-sekli 18 u 19 fuq meded għammiela tul il-kosta Awstraljana f'Sydney, f'Tasmania, fil-Gżira ta' Norfolk, u f'Fremantle; li issa jirrappreżentaw "...l-aqwa eżempji eżistenti ta' trasport fuq skala kbira ta' persuni għal raġunijiet penitenzjarji u l-espansjoni kolonjali tas-setgħat Ewropej permezz tal-preżenza u x-xogħol tal-persuni fis-siti penitenzjarji".

Dawn is-siti ġew inklużi kollha individwalment fil-List Awstraljana tal-Wirt Nazzjonali qabel ma żdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

It-tħejjijiet bdew fl-1995, u s-siti ġew innominati għall-ewwel darba bħala siti indikattivi f'Jannar 2008. Dak it-tentattiv ma rnexxiex, u d-dokument tan-nominazzjoni tfassal mill-ġdid sussegwentement.

## Sit ta' Wirt Dinji

Mill-iżjed minn 3,000 sit penitenzjarju li fadal fl-Awstralja, il-11-il komponent tas-Siti Penitenzjarji Awstraljani ntgħażlu bħala l-eżempji ewlenin tal-era penitenzjarja dinjija u saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2010.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Komponenti

Il-11-il komponent tas-Siti Penitenzjarji Awstraljani huma:

# Iż-Żona Storika ta' Kingston u ta' Arthur's Vale ("KAVHA"), il-Gżira ta' Norfolk.
# Id-Dar Antika tal-Gvern u l-madwar, New South Wales.
# Il-Barrakki ta' Hyde Park, New South Wales.
# Il-Proprjetajiet ta' Brickendon u ta' Woolmers, Tasmania.
# L-Istazzjon ta' Prova ta' Darlington, Tasmania.
# It-Triq l-Antika l-Kbira tat-Tramuntana (bl-Ingliż: *Old Great North Road*), New South Wales.
# Il-Fabbrika tan-Nisa ta' Cascades, Tasmania.
# Is-Sit Storiku ta' Port Arthur, Tasmania.
# Is-Sit Storiku tal-Minjieri tal-Faħam, Tasmania.
# Is-Sit Penitenzjarju tal-Gżira ta' Cockatoo, New South Wales.
# Il-Ħabs ta' Fremantle, il-Punent tal-Awstralja.

## Referenzi
Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja

L-**Għerien u l-Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja** huma ġabra ta' sitt għerien fin-Nofsinhar tal-Ġermanja li kienu jintużaw mill-bnedmin preistoriċi tal-Era Glaċjali għall-kenn madwar 33,000 sa 43,000 sena ilu. L-għerien jinsabu fil-Widien ta' Lone u Ach, fil-muntanji Jura tas-Swabja. F'dawn l-għerien instabu statwetta b'għamla femminili, figurini mnaqqxin ta' annimali (inkluż iljuni tal-għerien, mammutijiet, żwiemel u bhejjem tal-ifrat), strumenti mużikali u oġġetti ta' tiżjin personali. Uħud mill-figurini huma ta' ħlejqiet li huma nofshom annimali u nofshom bnedmin. Is-sitt għerien tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

## Għerien

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Għerien u l-Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Referenzi
Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne

L-**Għoljiet, id-Djar u l-Kantini ta' Champagne** huwa l-isem li ngħata lil diversi siti fir-reġjun ta' Champagne fi Franza li tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015 għar-rabtiet storiċi tagħhom mal-produzzjoni u mal-bejgħ tax-xampanja, kif ukoll għax-xhieda tagħhom fl-iżvilupp ta' imprenditorija agroindustrijali rinomata fuq livell internazzjonali.

## Deskrizzjoni
Għalkemm jokkupa parti żgħira tar-reġjun tal-inbid spumanti ta' Champagne, is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jikkonsisti minn postijiet li jirrappreżentaw il-proċess sħiħ tal-ħolqien u tal-bejgħ tax-xampanja. B'kollox hemm 14-il sit distint, li huma raggruppati fi tliet kategoriji:

* il-vinji storiċi ta' Hautvillers, Aÿ, u Mareuil-sur-Aÿ, u l-kantini korrispondenti tagħhom, fejn l-għeneb ilhom jiġu kkultivati u ffermentati mill-inqas mill-1673.
* l-Għolja ta' Saint-Nicaise f'Reims, vinja urbana bil-kantini tagħha stess, flimkien ma' spazji pubbliċi u parks.
* it-triq famuża msejħa *Avenue de Champagne* u l-Forti Chabrol f'Épernay, l-iżjed post magħruf għat-turija u għall-bejgħ tax-xampanja.

Il-vinji f'Hautvillers, f'Aÿ, u f'Mareuil-sur-Aÿ jinkludu l-għorfiet u l-impjanti tal-għasir fil-post, li jintużaw għall-ipproċessar tal-għeneb bi trasport minimu. Il-kantini taħt il-villaġġi u l-vinji, li tħaffru fil-ġnub tal-għoljiet ġibsija fis-sekli 17 u 18, jibqgħu sejrin għat-telgħa mill-vinji. Madankollu, l-iżjed kantini estensivi jinsabu fl-Għolja ta' Saint-Nicaise. Dawn il-kantini, li nbnew wara dawk li jinsabu 'l barra mill-belt, tkabbru fuq il-barrieri eżistenti tal-ġibs ta' taħt l-art u jibqgħu sejrin għal diversi kilometri taħt il-vinji u r-raħal. L-*Avenue de Champagne* f'Epernay fiha l-kwartieri ġenerali ta' bosta mill-manifatturi ewlenin tax-xampanja. It-triq inbniet tul rotta kummerċjali maġġuri bejn Franza u l-Ġermanja, u fiha l-binjiet tal-kummerċjanti tax-xampanja mis-seklu 18.

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Għoljiet, id-Djar u l-Kantini ta' Champagne ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi
Anna Sychravová

**Anna Sychravová** (twieldet fis-7 ta' Lulju 1873 – mietet fit-22 ta' Frar 1925) kienet għalliema u politiku Ċekoslovakka. Fl-1920 ġiet eletta fil-Kamra tad-Deputati u saret waħda mill-ewwel grupp ta' membri nisa, u l-unika mara mis-Slovakkja, li ġew eletti.

## Bijografija
Sychravová twieldet f'familja ta' skrivana f'Humpolec fl-Awstrija-Ungerija (issa parti miċ-Ċekja) fis-7 ta' Lulju 1873. Hemmhekk saret għalliema u ħadmet fi Praga u f'Žižkov, fejn ħadmet ukoll għas-servizzi taż-żgħażagħ tal-awtoritajiet provinċjali u distrettwali. Wara l-indipendenza taċ-Ċekoslovakkja wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, ħadmet fil-Ministeru għas-Sigurtà Soċjali għal sena qabel ma marret terġa' tgħallem fi Vrútky.

Hija kienet kandidat tal-Partit tal-Ħaddiema Soċjal-Demokratiku taċ-Ċekoslovakkja fl-elezzjonijiet parlamentari tal-1920, u ġiet eletta fil-Kamra tad-Deputati. Matul il-mandat tagħha kienet membru tal-Kumitat għall-Kultura. Madankollu, hija mietet fi Frar 1925 fl-isptar ta' Vinohrady qabel intemm il-mandat tagħha. Is-siġġu tagħha ttieħed minn Jozef Pajger.

## Referenzi
Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright

L-**Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright** hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li huwa magħmul minn tmien binjiet madwar l-Istati Uniti li ġew iddisinjati mill-arkitett Amerikan Frank Lloyd Wright. Dawn il-binjiet joħorġu fid-dieher il-filosofija tiegħu ta' arkitettura organika, fejn iddisinja strutturi li huma f'armonija mal-umanità u l-ambjent tal-madwar. Ix-xogħol ta' Wright kellu influwenza internazzjonali fuq l-iżvilupp tal-arkitettura fis-seklu 20.

## Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (1867-1959) trabba fl-ambjent rurali ta' Wisconsin u studja l-inġinerija ċivili fl-Università ta' Wisconsin. Imbagħad ħadem bħala apprendist ma' arkitetti notevoli fl-iskola tal-arkitettura ta' Chicago, partikolarment ma' Louis Sullivan. Wright fetaħ il-prattika ta' suċċess tiegħu stess fl-1893, u żviluppa dar u studjo influwenti f'Oak Park, Illinois. Fis-seklu 20, huwa sar wieħed mill-iżjed arkitetti rinomati fid-dinja.

## Nominazzjoni
Permezz tal-isforzi mmexxija mill-Entità tal-Konservazzjoni tal-Binjiet ta' Frank Lloyd Wright, organizzazzjoni mingħajr skop ta' profitt, il-ġabra ta' binjiet oriġinarjament saret sit indikattiv fl-2008 b'lista ta' għaxar binjiet ta' Wright. Fl-2011 żdiedet binja oħra, iżda eventwalment il-Binja Amministrattiva u t-Torri tar-Riċerka ta' S. C. Johnson & Son Inc. f'Racine, Wisconsin, tneħħew. Nomina fl-2015 biex is-sit indikattiv jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ġiet irreferuta mill-UNESCO għal reviżjoni f'Lulju 2016. L-Entità tal-Konservazzjoni, immexxija mill-Kunsill tal-Wirt Dinji ta' Frank Lloyd Wright, ħadmet mill-qrib mas-Servizz tal-Parks Nazzjonali u mal-UNESCO biex il-proposta oriġinali tiġi kkunsidrata mill-ġdid u biex isiru l-bidliet meħtieġa.

F'Diċembru 2018, proposta riveduta tressqet bi tmien binjiet, bl-esklużjoni tat-Torri ta' Price f'Bartlesville, Oklahoma, u ċ-Ċentru Ċiviku tal-Kontea ta' Marin f'San Rafael, California, mill-proposta.

## Sit ta' Wirt Dinji
F'Ġunju 2019, il-Kunsill Internazzjonali tal-Monumenti u s-Siti ta rakkomandazzjoni pożittiva u s-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2019.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ".

It-tmien binjiet rappreżentattivi ta' Wright ġew iddisinjati fl-ewwel nofs tas-seklu 20. L-ewwel binja li ġiet inkluża, magħrufa bħala *Unity Temple* (001), tlestiet fl-1908, u l-aħħar, il-Guggenheim (008) — għalkemm id-disinn tagħha beda fis-snin 40 tas-seklu 20 — tlestiet fl-1959, is-sena li fiha miet Wright.

## Referenzi
Akkwedott ta' Padre Tembleque

L-**Akkwedott ta' Padre Tembleque** jew l-**Akkwedott ta**' **Tembleque** huwa akkwedott Messikan li jinsab bejn l-irħula ta' Zempoala, fl-istat ta' Hidalgo, u Otumba fl-istat tal-Belt tal-Messiku.

L-istruttura ssemmiet għal patri Spanjol li kien jismu Francisco de Tembleque u hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Deskrizzjoni
L-akkwedott oriġinarjament inbena bejn l-1553 u l-1570. Għandu tul ta' 45 kilometru (28 mil) u jibda fil-vulkan ta' Tecajete fil-Lvant ta' Zempoala u jispiċċa f'Otumba. Il-biċċa l-kbira minnu jgħaddi fuq l-art, iżda hemm xi biċċiet minnu li jgħaddu taħt l-art kif ukoll fuq irdumijiet u widien. Tul l-akkwedott hemm tliet arkati: l-ewwel arkata fiha 46 ħnejja, it-tieni waħda fiha 13-il ħnejja, u t-tielet waħda fiha 67 ħnejja. L-ogħla rdum u wied li jaqsam minnu l-akkwedott huwa l-irdum ta' Papalote, li taqsam minnu s-sezzjoni tal-akkwedott magħrufa bħala l-Arkata Prinċipali b'67 ħnejja, bl-ogħla ħnejja f'għoli ta' 38.75 metru (127.1 pied). L-akkwedott kien inbena minn Padre Tembleque biex iwassal l-ilma tant meħtieġ fl-irħula.

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-Sistema Idrawlika tal-Akkwedott ta' Padre Tembleque żdiedet bħala Sit Indikattiv tal-Messiku fl-20 ta' Novembru 2001 bħala sit kulturali. Is-sit ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-5 ta' Lulju 2015.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Susan Bassnett

**Susan Edna Bassnett**, FRSL, (imwielda fil-21 ta' Ottubru 1945) hija teorista tat-traduzzjoni u akkademika tal-letteratura komparattiva. Hi serviet bħala Pro-Viċi Kanċillier fl-Università ta' Warwick għal għaxar snin u għallmet fiċ-Ċentru għat-Traduzzjoni u l-Istudji Kulturali Komparattivi ta' hemmhekk, ċentru li ngħalaq fl-2009. Fl-2016 laħqet Professur tal-Letteratura Komparattiva fl-Universitajiet ta' Glasgow u Warwick. Ingħatat l-edukazzjoni tagħha madwar l-Ewropa, u bdiet il-karriera tagħha fl-Italja u għallmet anke f'universitajiet fl-Istati Uniti. Fl-2007, ġiet eletta bħala membru superjuri fis-Soċjetà Rjali tal-Letteratura. 

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Bassnett twieldet fil-21 ta' Ottubru 1945. Studjat l-Ingliż u t-Taljan fl-Università ta' Manchester, u fl-1968 iggradwat b'Baċellerat fl-Arti bl-Unuri tal-Ewwel Klassi. Hi studjat għad-Dottorat fil-Franċiż fl-Università ta' Lancaster, li ġie fi tmiemu fl-1975.

## Karriera akkademika
Bassnett bdiet il-karriera akkademika tagħha bħala lettriċi fl-Università ta' Ruma bejn l-1968 u l-1972. Imbagħad, irritornat lejn l-Ingilterra fejn kienet ukoll lettriċi fl-Università ta' Lancaster bejn l-1972 u l-1976. Ingħaqdet bħala lettriċi fl-Università ta' Warwick fl-1976, u hemm waqqfet iċ-Ċentru għat-Traduzzjoni u l-Istudji Kulturali Komparattivi fl-1985. Fl-1989 ġiet promossa bħala lettriċi tal-ogħla grad, u fl-1992 inħatret Professur tal-Letteratura Komparattiva. Fl-istess università, serviet bħala Pro-Viċi Kanċillier darbtejn, bejn l-1997 u l-2003, kif ukoll bejn l-2005 u l-2009. Irtirat minn Warwick fl-2016, u ngħatat it-titlu ta' Professur Emeritu. Mill-2015 'l hawn żammet il-pożizzjoni ta' Professur fil-Letteratura Komparattiva fl-Università ta' Glasgow. 

## Xogħlijiet Prestiġjużi
Fost il-kotba tagħha li jammontaw għal iżjed minn għoxrin, ħafna saru xogħlijiet importanti fil-qasam tal-kritika letterarja, speċjalment *Translation Studies* (1980) u *Comparative Literature* (1993). Ktieb tagħha dwar Ted Hughes ġie ppubblikat fl-2009. Ktieb ieħor editjat minnha huwa *Knives and Angels: Women Writers in Latin America* (1990). Il-kollaborazzjoni ta' Bassnett ma' diversi intellettwali oħra f'serje ta' proġetti ta' kotba, ġiet milqugħa tajjeb ħafna. Fl-2006, hi koeditjat ma' Peter Bush il-ktieb *The Translator as Writer*. Barra mix-xogħlijiet akkademiċi tagħha, Bassnett tikteb ukoll il-poeżija, b'numru ta' poeżiji tagħha ppubblikati f*'Exchanging Lives: Poems and Translations* (2002). 

## Nagħtu importanza lit-traduzzjoni
Fix-xogħol tagħha *Constructing Cultures: Essays on Literary Translation* tal-1988 (miktub ma' André Lefevere), Bassnett issostni li "l-bidla fl-importanza mill-oriġinal għat-traduzzjoni hija riflessa f'diskussjonijiet dwar il-viżibbiltà tat-traduttur. Lawrence Venuti jisħaq li hemm bżonn ta' traduzzjoni ċċentralizzata fuq it-traduttur, u jinsisti li t-traduttur għandu jagħmel ismu viżibbli fit-test". 

## Referenzi
Juliane House

**Juliane House** (twieldet fl-1942) hija lingwista Ġermaniża u akkademika fl-Istudji tat-Traduzzjoni.

## Bijografija
House kisbet lawrja fit-Traduzzjoni bl-Ingliż u bl-Ispanjol u fid-Dritt Internazzjonali mill-Università ta' Heidelberg, il-Ġermanja. Aktar tard, ħadmet bħala traduttriċi u riċerkatriċi. Ġabet Baċellerat, Masters u Dottorat fil-Lingwistika u l-Lingwistika Applikata mill-Università ta' Toronto, il-Kanada.

Hija membru ta' livell għoli taċ-Ċentru tar-Riċerka dwar il-Multilingwiżmu fi ħdan il-Fondazzjoni Xjentifika Ġermaniża fl-Università ta' Hamburg, fejn idderiġiet diversi proġetti dwar it-traduzzjoni u l-interpretazzjoni. L-interessi tar-riċerka tagħha jinkludu t-teorija u l-prattika tat-traduzzjoni, il-pragmatika kuntrastanti, l-analiżi tad-diskors, it-teorija tal-pulitezza, l-Ingliż bħala lingwa franka, il-komunikazzjoni interkulturali, u l-komunikazzjoni kummerċjali globali.

Juliane House kienet il-President ta' IATIS u bħalissa hija wkoll il-President tal-Programmi Lingwistiċi u d-Direttur tad-Dottorat fil-Lingwistika Applikata: Programm tad-Diskors fit-Tagħlim, l-Ittestjar jew it-Traduzzjoni / l-Interpretazzjoni bl-Ingliż, fl-Università Ellenika Amerikana (Hellenic American University).

## Pubblikazzjonijiet
Ix-xogħlijiet ippubblikati ta' House jinkludu:

* A Model for Translation Quality Assessment (1977 u riviżitat fl-1997)
* Let's Talk and Talk About It: A Pedagogic Interactional Grammar of English (1981) ma' Willis Edmondson
* Interlingual and Intercultural Communication (1986) ma' Shoshana Blum-Kulka
* Cross-Cultural Pragmatics: requests and apologies (1989) ma' Shoshana Blum-Kulka u Gabriele Kasper
* Einführung in die Sprachlehrforschung (1993, ed. riveduta 2011) ma' Willis Edmondson
* Misunderstanding in Social Life. Discourse Approaches to Problematic Talk. (2003) ma' Gabriele Kasper u Steven Ross
* Multilingual Communication (2004) ma' Jochen Rehbein.
* Translation (2009).
* Translatory Action and Intercultural Communication (2009) ma' Kristin Bührig u Jan ten Thije.
* English as a Lingua Franca. Special Issue of Intercultural Pragmatics vol 6, No. 2. 2009.
* Convergence and Divergence in Language Contact Situations. (2010) ma' Kurt Braunmüller.
* Globalization, Discourse, Media. In a Critical Perspective. (2010) ma' Anna Duszak u Lukasz Kumiega.
* Impoliteness in Germany. (2010) Intercultural Pragmatics 7:4. 2010
* House, J. (2015). Translation quality assessment: Past and present. Routledge.
* House, J. (2016). Translation as communication across languages and cultures. Routledge, Taylor & Francis Group.
* House, J. (2018). Translation: The basics (First edition). Routledge/Taylor & Francis Group.

## Biblijografija

* Probst, J.: *Ein Kompliment in Ehren … Aspekte eines "höflichen" Sprechaktes in mehreren Sprachen*, in: *Übersetzen, Interkulturelle Kommunikation, Spracherwerb und Sprachvermittlung - das Leben mit mehreren Sprachen.* Festschrift für Juliane House zum 60. Geburtstag, *Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht*, 2003

## Referenzi
Tetiana Ostashchenko

**Tetiana Mykolaivna Ostashchenko** (bl-Ukren: Тетяна Миколаївна Остащенко; twieldet f'Awwissu 1974) hija tabib militari, brigadier ġeneral u Kmandant Ukrena tal-Forzi Mediċi tal-Forzi Armati Ukreni (mill-2021). Hija l-ewwel mara fl-istorja tal-Ukrajna li tikkmanda fergħa militari, kif ukoll l-ewwel mara li għandha l-grad ta' brigadier ġeneral fil-pajjiż.

## Bijografija
Tetiana Ostashchenko twieldet f'Lviv fil-Punent tal-Ukrajna f'Awwissu 1974. Missierha kien fil-militar ukoll.

Fl-1996 Ostashchenko ggradwar bl-unuri mill-Università Medika Nazzjonali ta' Danylo Halytsky ta' Lviv (il-Fakultà tal-Farmaċija). Fl-1998 hija ggradwar mill-Akkademja Medika Militari Ukrena.

Fl-2020 temmet il-korsijiet fis-settur tar-riformi tad-difiża u tas-sigurtà, kif ukoll tat-tmexxija strateġika għall-immaniġġjar fl-Università ta' Cranfield fir-Renju Unit.

Mill-1998 qdiet ir-rwol tagħha fil-militar fil-karigi li ġejjin:

* Kap ta' spiżerija ta' unità militari;
* Uffiċjal tad-Dipartiment Mediku Militari tal-Kmand Operazzjonali tal-Punent;
* Kap tad-Dipartiment tal-Akkwist Mediku tal-Kmand Mediku Militari Ċentrali tal-Forzi Armati Ukreni;
* Kap tal-Unità tad-Dipartiment Mediku Militari tal-Ministeru għad-Difiża tal-Ukrajna u tad-Direttorat Ġenerali għall-Kooperazzjoni Militari u għall-Operazzjonijiet ta' Żamma tal-Paċi tal-Persunal Ġenerali tal-Forzi Armati Ukreni;
* Kap tad-Dipartiment tal-Akkwist Mediku tad-Dipartiment Mediku Militari Prinċipali;
* Kap Spettur tal-Ispettorat Prinċipali tal-Ministeru għad-Difiża tal-Ukrajna.

F'Lulju 2021 inħatret Kmandant tal-Forzi Mediċi tal-Forzi Armati Ukreni. Tetiana Ostashchenko b'hekk saret l-ewwel mara fl-istorja tal-Ukrajna fil-kmand ta' fergħa militari, kif ukoll l-ewwel mara bi grad ta' brigadier ġeneral.

## Referenzi
Marie Ponsot

**Marie Ponsot** (/pɒnˈsoʊ/; xebba: Birmingham; 6 ta’ April 1921 - 5 ta’ Lulju 2019) kienet poetessa, kritika letterarja, saġġista, għalliema u traduttriċi Amerikana. L-unuri u l-premjijiet li ngħatat jinkludu n-National Book Critics Circle Award, id-Delmore Schwartz Memorial Prize, ir-Robert Frost Poetry Award, il-Medalja Shaughnessy tal-Modern Language Association, ir-Ruth Lilly Poetry Prize mill-Poetry Foundation, u l-Aiken Taylor Award for Modern American Poetry.

## Bijografija
Bint Marie Candee li kienet għalliema fl-iskejjel pubbliċi, u William Birmingham li kien impurtatur, Ponsot twieldet fi Brooklyn ġewwa New York u trabbiet flimkien ma’ ħuha fi Queens, il-Ġamajka. Minn età żgħira hi bdiet tikteb il-poeżiji, li ftit minnhom ġew ippubblikati fil-Brooklyn Daily Eagle. Wara li ggradwat minn St. Joseph's College for Women in Brooklyn, Ponsot kisbet lawrja ta’ Masters fil-Letteratura tas-Seklu Sbatax mill-Columbia University. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, hi marret Pariġi fejn iltaqgħet u żżewġet lil Claude Ponsot, pittur u student ta’ Fernand Léger. Tul it-tliet snin li għexu f’Pariġi, il-koppja kellha tifla. Kien il-ħabib tagħha, l-artist Amerikan Lawrence Ferlinghetti, li fl-1956, ippubblikalha l-ewwel ktieb tal-poeżiji *True Minds*. Iktar 'il quddiem, il-koppja Ponsot irrilokat fl-Istati Uniti. Il-koppja kellha sitt subien qabel ma ddivorzjat. Marie Ponsot sabet ruħha trabbi sebat itfal u waqfet tippubblika l-poeżiji tagħha.

Mar-ritorn tagħha minn Franza, Ponsot ħadmet għal rasha bħala kittieba ta’ skripts għar-radju u t-televiżjoni. Hi ttraduċiet 69 ktieb tat-tfal mill-Franċiż, fosthom il-ktieb *The Fables of La Fontaine*.

## Premjijiet
Ponsot kitbet diversi ġabriet poetiċi, fosthom *The Bird Catcher* (1998) li kien finalist tal-Lenore Marshall Poetry Prize tal-1999 u r-rebbieħ tan-National Book Critics Circle Award, u *Springing: New and Selected Poems* (2002), li ġie msemmi bħala "ktieb notevoli tas-sena" minn *The New York Times Book Review*.

Fost premjijiet oħra, Ponsot irċeviet għotja għall-kitba kreattiva min-National Endowment for the Arts, id-Delmore Schwartz Memorial Prize, ir-Robert Frost Poetry Award, il-Medalja Shaughnessy tal-Modern Language Association, ir-Ruth Lilly Poetry Prize mill-Poetry Foundation fl-2013, u l-Aiken Taylor Award for Modern American Poetry fl-2015.

## Referenzi
Rafael Nadal

**Rafael Nadal Parera** (twieled fit-3 ta' Ġunju 1986) huwa tennist professjonali Spanjol li bħalissa huwa klassifikat fit-tielet post fil-klassifika tal-Association of Tennis Professionals (ATP).

Huwa meqjus bħala l-aqwa tennista fl-istorja kollha fuq il-*courts* tat-tafal u wieħed mill-aqwa ta' kull żmien. Sal-lum huwa t-tennis maskili bl-aktar titli ta' Grand Slam *singles*, b'21, quddiem Roger Federer tal-Iżvizzera u Novak Djokovic tas-Serbja, it-tnejn b'20.

## Ħoloq esterni
*
Maria Espinosa

**Maria Espinosa** (imwielda **Paula Cronbach** fl-1939) hija rumanziera, poetessa u traduttriċi Amerikana.

## Edukazzjoni u Karriera
Espinosa attendiet l-Università ta’ Harvard fejn studjat mar-rumanzier postmodern Amerikan, John Hawkes. Waqt li kienet qed tistudja fl-Università ta’ Columbia, kienet tikkorrispondi ma’ Anais Nin, li nkoraġġietha ħafna biex tkompli tikteb. Fis-snin sebgħin, hija studjat ma’ Leonard Bishop f’workshops privati li kienu jittellgħu fid-djar tan-nies f’Berkeley, ġewwa Kalifornja. Hija għallmet fi New College ta’ Kalifornja u fis-City College ta’ San Francisco, bħala awtriċi mistiedna fl-Università ta’ Adelaide fl-Awstralja, u ħarrġet xi nisa fil-Proġett ta’ Kitba għan-Nisa Afgani. Espinosa mexxiet bosta workshops informali fil-kitba. Il-poeżiji, it-traduzzjonijiet ta’ artikli, u n-novelli fizzjonarji tagħha dehru f’numru kbir t’antoloġiji. 
## Referenzi

# ^ "Ample Substance: Maria Espinosa on Pamela Uschuk's Crazy Love". July 2009.
# [permanent dead link]
Lydia Davis

**Lydia Davis**, imwielda fl-Amerka fil-15 ta' Lulju, 1947, hija kittieba ta' novelli, rumanziera, saġġista u traduttriċi mill-Franċiż u lingwi oħra. Davis ipproduċiet diversi traduzzjonijiet ġodda ta' xogħlijiet letterarji klassiċi Franċiżi, fosthom *Swan's Way* ta' Marcel Proust u *Madame Bovary* ta' Gustave Flaubert. Barra minn hekk, it-traduttriċi spiss kienet tikteb stejjer partikolarment qosra. 

## Karriera
Davis ippubblikat sitt kollezzjonijiet ta' xogħlijiet letterarji ta' fizzjoni, fosthom *The Thirteenth Woman and Other Stories* (1976) u *Break It Down* (1986), finalist għall-Premju PEN/Hemingway. L-aktar pubblikazzjonijiet riċenti tagħha kienu *Can't and Won't* (2013) u *Varieties of Disturbance*, ktieb ippubblikat minn Farrar, Straus and Giroux, li fl-2007 kien finalist għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-Amerka. The *Collected Stories of Lydia Davis* (2009) jinkludi x-xogħlijiet ta' fizzjoni kollha tagħha sal-2008.

Davis ittraduċiet xogħlijiet miktubin minn Proust, Flaubert, Blanchot, Foucault, Michel Butor, Michel Leiris, Pierre Jean Jouve u kittieba Franċiżi oħra, kif ukoll kotba miktubin mir-rumanzier Belġjan Conrad Detrez u l-kittieb Olandiż A.L. Snijders.

## Referenzi
Il-Premju Warwick għan-Nisa fit-Traduzzjoni

Il-**Premju Warwick għan-Nisa fit-Traduzzjon**i, stabbilit fl-2017, huwa premju annwali li jonora x-xogħolijiet ta’ awturi nisa li jkun gie tradott u ppublikat f’kotba bl-Ingliż matul is-sena preċedenti minn pubblikatur ibbażat fir-Renju Unit jew fl-Irlanda. L-għan tal-premju huwa "li jindirizza l-iżbilanċ bejn il-ġeneri fit-traduzzjoni letterarja, u li jżid l-ilħna ta’ nisa internazzjonali aċċessibbli għall-qarrejja Ingliżi u Irlandiżi." Il-premju huwa miftuħ għal xogħlijiet ta’ finzjoni, poeżiji, xogħlijiet li jirrakkuntaw storja vera, jew xogħlijiet ta’ finzjoni għat-tfal jew għaż-żgħażagħ. 

Filwaqt li l-ġeneru tat-traduttur huwa irrelevanti, huma eleġibbli biss xogħlijiet miktuba minn awturi nisa. Il-premju ta’ £1,000 jinqasam ugwalment bejn l-awtriċi u t-traduttur(i) tagħha, jew jingħata kollu kemm hu lit-traduttur(i) jekk l-awtriċi tal-ktieb ma tkunx għadha ħajja. Il-premju huwa ffinanzjat u amministrat mill-Università ta’ Warwick.
Proġett ta' traduzzjoni

**Proġett ta' traduzzjoni** huwa proġett li jittratta l-attività tat-traduzzjoni.

Minn perspettiva teknika, proġett ta' traduzzjoni huwa marbut mal-immaniġjar tal-proċess tat-traduzzjoni. Madanakollu, minn perspettiva interkulturali, huwa ħafna aktar kumpless. Dan isir evidenti, pereżempju, meta nikkunsidraw it-traduzzjoni tal-Bibbja jew traduzzjoni ta' xogħlijiet letterarji.

Akkademiċi tat-traduzzjoni bħal Antoine Berman jiddefendu l-idea li kull traduttur għandu jiżviluppa l-proġett tat-traduzzjoni tiegħu stess, jimxi miegħu u, aktar tard, joħloq kritika ta' xogħlu. Kull traduttur jista' jkun leali biss lejn il-proġett tat-traduzzjoni tiegħu/tagħha stess.

## Biblijografija
*
*
Phoebus Delivorias

**Phoebus Delivorias** (Φοίβος Δεληβοριάς), 29 ta' Settembru 1973, huwa mużiċist rock, kantant u kompożitur Grieg minn Kallithea, Attica.

## Karriera
Fl-1988, meta kellu biss 15-il sena, ta kasett lil Manos Xatzidakis mimli diski li kien kiteb li wara sena irriżulta fl-ewwel album tiegħu "Η παρέλαση" f'Novembru tal-1989. Ħareġ it-tieni album tiegħu "Η ζωή μόνο ετσι ειν' ωραία" fl-Lulju tal-1995, ħafna snin wara l-ewwel album tiegħu. Fl-istess sena, ħa sehem għall-ewwel darba f'prestazzjoni mużikali dirett flimkien ma' Dionysis Savvopoulos. Fl-1998, ħareġ it-tielet album "Χάλια". Fis-sajf tal-2003, ħareġ ir-raba' album "Ο καθρέφτης".  Fl-2008, ħareġ il-ħames album "Οι απίθανοι περιπέτειες". Sentejn wara, ħareġ is-sitt album "Ο Αόρατος Άνθρωπος".

L-aħħar album tiegħu "Καλλιθέα" ħareġ f'November fl-2015.

## Kunċerti
Kunċerti riċenti jinkludu il-Fuzz Club f'Ateni fit-22 ta' Diċembru 2010., The Lithografio f'Patras fl-20 ta' Jannar 2011 , u Γαία Live fil-11 ta' Marzu 2010 f'Salonika.

## Diskografija
Foivos Delivorias ħareġ dawn l-albums:

1989: Η Παρέλαση (The Parade)
1995: Η Ζωή Μόνο Έτσι Είν' Ωραία (Life's Only Good This Way)
1998: Χάλια (Mess)
2003: Ο καθρέφτης (The Mirror)
2007: Έξω (Outside)
2010: Ο Αόρατος Άνθρωπος (The Invisible Man)
2015: Καλλιθέα (Kallithea)

Kompilazzjonijiet:
2008: Οι Απίθανες Περιπέτειες του Φοίβου Δεληβοριά (The Incredible Adventures of Foivos Delivorias)

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*Sit uffiċjali
*Intervista ma' Phoebus Delivorias