Bergen (Norveġja)

**Bergen**   ) hija belt fil - Lbiċ tan - Norveġja, kapitali tal - Kontea ta ' Vestland . Bergen hija t-tieni l-akbar belt fil-pajjiż  . Hija wkoll belt port li tħares lejn il- Baħar tat-Tramuntana, belt universitarja u isqof.

Il-belt hija maqsuma fi tmien *bydeler* (distretti tal-belt), ekwivalenti amministrattivi ta 'distretti kbar. : Arna, Bergenhus, Fana, Fyllingsdalen, Laksevåg, Ytrebygda, Årstad u Åsane . Iċ-ċentru tal-belt jokkupa l- **' ta' Bergenhus, jiġifieri l-belt storika li għandha madwar , l-oħrajn huma biss amministrativament affiljati mal- ''muniċipalità'' ta' Bergen.Ta' min jinnota wkoll li ħafna residenti ta' Bergen iqisu d-denominazzjonijiet antiki mhux amministrattivi, l- **', distretti tradizzjonali li ħafna drabi wirtu l-isem tal-proprjetà agrikola preżenti hemmhekk qabel. Bergen hija parti mid -distrett storiku (mhux amministrattiv) ta' Midhordland .

Il - muniċipalitajiet li jmissu ma ' Bergen huma Lindås, Osterøy, Vaksdal, Samnanger, Os, Austevoll, Sund, Fjell, Askøy u Meland . Huma biss ikopru l-biċċa l-kbira ta' Hordaland (kontea ta' qabel magħquda fl-2020 mal-kontea ta' Sogn og Fjordane, iżda mingħajr il-muniċipalità ta' Hornindal ) u sitta minnhom huma muniċipalitajiet ta' gżejjer. Il-muniċipalità ta' Bergen hija fil-biċċa l-kbira mdawra minn fjords. : Sørfjord u Byfjord fit-tramuntana u Raunefjord u Grimstadfjord lejn il-punent.

Bergen l-ewwel kien jissejjaħ Björgen, Bergvin, jew Björgvinn (ortografija moderna: Bjørgvin). Bjørg li jfisser muntanji u inbid li jfisser mergħa jew mergħa. L-isem għalhekk ifisser mergħa bejn il-muntanji, illum ukoll, bil-kliem Berg u engen. Bjørgvin oriġinarjament kien razzett dipendenti fuq ir-razzett rjali Alrekstad, fejn tqiegħdu l-ewwel pedamenti tal-belt fejn illum hemm Triq Øvregaten, tul il-Bajja ta' Vågen.

## Toponimija
Bergen l-ewwel kien jissejjaħ Björgen, Bergvin, jew Björgvinn (ortografija moderna: Bjørgvin). Bjørg li jfisser muntanji u inbid li jfisser mergħa jew mergħa. 

L-isem għalhekk ifisser mergħa bejn il-muntanji, illum ukoll, bil-kliem Berg u engen. Bjørgvin oriġinarjament kien razzett dipendenti fuq ir-razzett rjali Alrekstad, fejn tqiegħdu l-ewwel pedamenti tal-belt fejn illum hemm Triq Øvregaten, tul il-Bajja ta' Vågen. 

L-isem probabbilment inbidel minħabba l-influwenza tal-Ġermaniżi u l-Olandiżi fis-seklu 15. Illum l-isem Bjørgvin huwa dak tal-isqof ta' Bergen, kompromess li nstab mal-movimenti reġjonalisti li riedu jneħħu l-isem Bergen.

## Storja
Jingħad li l-belt ta’ Bergen twaqqfet mir-Re Olav Kyrre, iben Harald Hardråde, fl-1070 wara Kristu, erba’ snin wara t-tmiem tal-Età tal-Vikingi fl-Ingilterra bil-Battalja ta’ Stamford Bridge. Ir-riċerka moderna, madankollu, wriet li kolonja tal-kummerċ kienet diġà ġiet stabbilita fl-1020s jew l-1030s. Bergen gradwalment saret il-kapitali tan-Norveġja fil-bidu tat-13-il seklu, bħala l-ewwel belt fejn ġiet stabbilita amministrazzjoni ċentrali rudimentali. Il-katidral tal-belt kien is-sit tal-ewwel inkurunazzjoni rjali fin-Norveġja fis-snin 1150, u kompla jospita inkurunazzjonijiet rjali matul is-seklu 13. Bergenhus Fortress tmur mill-1240s u għassa l-entratura għall-Port ta 'Bergen. Il-funzjonijiet kapitali ntilfu għal Oslo matul ir-renju tar-Re Haakon V (1299-1319).

F'nofs is-seklu 14, negozjanti tal-Ġermanja tat-Tramuntana, diġà preżenti f'numri sostanzjali mis-seklu 13, waqqfu wieħed mill-erba' Kontore tal-Lega Anseatika f'Bryggen f'Bergen. L-esportazzjoni ewlenija ta' Bergen kienet merluzz imnixxef mill-kosta tan-Norveġja tat-Tramuntana, li bdiet madwar l-1100. Il-belt ingħatat monopolju fuq il-kummerċ man-Norveġja tat-Tramuntana mir-Re Håkon Håkonsson (1217–1263). Stockfish kienet ir-raġuni ewlenija għaliex il-belt saret waħda mill-akbar ċentri ta 'kummerċ fl-Ewropa ta' Fuq. Sa tmiem is-seklu 14, Bergen kien stabbilixxa ruħu bħala ċ-ċentru tal-kummerċ fin-Norveġja. 

Negozjanti Anseatiċi għexu fil-kwartier tagħhom stess tal-belt, fejn kien użat il-Ġermaniż Nofs-Baxx, u jgawdu minn drittijiet esklussivi għall-kummerċ mas-sajjieda tat-Tramuntana li jbaħħru lejn Bergen kull sajf. Il-komunità Anseatika kienet irriżentata man-negozjanti Skoċċiżi li kienu stabbilixxew f’Bergen, u fid-9 ta’ Novembru, 1523, diversi djar Skoċċiżi kienu fil-mira ta’ residenti Ġermaniżi. Illum, il-moll l-antik ta’ Bergen, Bryggen, jinsab fuq il-lista ta’ Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO.

Fl-1349, il-Mewt l-Iswed inġiebet fin-Norveġja minn vapur Ingliż li wasal Bergen. Epidemiji sussegwenti seħħew fl-1618, 1629 u 1637, kull darba ikkawżaw madwar 3,000 mewt. Fis-seklu 15, il-belt ġiet attakkata diversi drabi mill-Meat Brothers, u fl-1429 irnexxielhom jaħarqu l-kastell rjali u parti kbira mill-belt. Fl-1665, il-port tal-belt kien ix-xena tal-Battalja ta' Vågen, meta flottilla navali Ingliża attakkat merkantili Olandiż u flotta tat-teżor appoġġjati mill-gwarniġjon tal-belt. In-nirien aċċidentali ġieli spiċċaw bla kontroll, u wieħed fl-1702 naqqas ħafna mill-belt għal irmied.

Matul is-sekli 15 u 16, Bergen baqgħet waħda mill-akbar bliet fl-Iskandinavja, u kienet l-akbar belt fin-Norveġja sas-snin 1830, u nqabeż mill-kapitali Oslo. Minn madwar 1600, id-dominanza Anseatika tal-kummerċ tal-belt naqset gradwalment favur in-negozjanti Norveġiżi (spiss ta 'oriġini Anseatika), u fl-1750 il-Kontor, jew il-post tal-kummerċ prinċipali tal-Lega Anseatika, finalment għalqu l-bibien tagħha. Matul is-sekli 17 u 18, Bergen kien involut fil-kummerċ transatlantiku tal-iskjavi. Il-kummerċjant tal-iskjavi bbażat f'Bergen Jørgen Thormøhlen, l-akbar sid tal-bastiment tan-Norveġja, kien is-sid prinċipali tal-bastiment tal-iskjavi Cornelia, li għamel żewġ vjaġġi għall-kummerċ tal-iskjavi fl-1673 u fl-1674 rispettivament; żviluppa wkoll is-settur industrijali tal-belt, notevolment fid-distrett ta' Møhlenpris, li jġib ismu. Bergen żamm il-monopolju tiegħu fuq il-kummerċ man-Norveġja tat-Tramuntana sal-1789. Il-borża ta' Bergen, il-Bergen børs, ġiet stabbilita fl-1813.

**<big>Storja moderna</big>** 

Bergen ġiet separata minn Hordaland bħala kontea fiha nnifisha fl-1831. Ġiet stabbilita bħala muniċipalità fl-1 ta' Jannar, 1838 (ara formanskapsdistrikt). Il-Muniċipalità Rurali ta' Bergen ingħaqdet ma' Bergen fl-1 ta' Jannar, 1877. Il-Muniċipalità Rurali ta' Årstad ingħaqdet ma' Bergen fl-1 ta' Lulju, 1915.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Bergen kienet okkupata fl-ewwel jum tal-invażjoni Ġermaniża, id-9 ta’ April 1940, wara ġlieda qasira bejn bastimenti Ġermaniżi u artillerija kostali Norveġiża. Gruppi tar-reżistenza Norveġiżi f'Bergen kienu Saborg, Milorg, "Theta-gruppen", Sivorg, Stein-organisasjonen u l-Partit Komunista. Fl-20 ta' April 1944, matul l-okkupazzjoni Ġermaniża, il-bastiment tal-merkanzija Olandiż Voorbode ankrat 'il barra mill-kosta tal-Fortizza ta' Bergenhus, mgħobbi b'aktar minn 120 tunnellata splussiv, u sploda, qatel mill-inqas 150 ruħ u għamel ħsara lill-bini storiku. Il-belt kienet suġġetta għal bumbardament Alleat, immirat lejn installazzjonijiet navali Ġermaniżi fil-port. Xi wħud minnhom ikkawżaw vittmi ċivili Norveġiżi ta’ madwar 100 persuna.

Bergen huwa magħruf ukoll fin-Norveġja għall-Mart Isdal (Norveġiż: Isdalskvinnen), persuna mhux identifikata li nstabet mejta f'Isdalen ("Wied tas-Silġ") fid-29 ta' Novembru, 1970. Il-każ mhux solvut inkoraġġixxa l-ispekulazzjoni internazzjonali matul is-snin u jibqa’ wieħed mill-aktar misteri profondi fl-istorja reċenti tan-Norveġja. Il-muniċipalitajiet rurali ta 'Arna, Fana, Laksevåg u Åsane ingħaqdu f'Bergen fl-1 ta' Jannar 1972. Il-belt tilfet l-istatus ta 'kontea separata tagħha fl-istess data, u Bergen issa hija muniċipalità fil-Kontea ta' Vestland.

## Ġeografija
Bergen tokkupa l-biċċa l-kbira tal-peniżola ta' Bergenshalvøyen fid-distrett ta' Midthordland fil-punent-ċentru ta' Hordaland. Il-muniċipalità tkopri erja ta '465 kilometru kwadru (180 mil kwadru). Il-biċċa l-kbira taż-żona urbana tinsab fuq jew qrib fjord jew bajja, għalkemm iż-żona urbana għandha bosta muntanji. Iċ-ċentru tal-belt huwa mdawwar mis-Seba’ Muntanji, għalkemm hemm nuqqas ta’ qbil dwar liema mid-disa’ muntanji jikkostitwixxuhom. Ulriken, Fløyen, Løvstakken u Damsgårdsfjellet għadhom inklużi kif ukoll tlieta minn Lyderhorn, Sandviksfjellet, Blåmanen, Rundemanen u Kolbeinsvarden. Gullfjellet hija l-ogħla muntanja f'Bergen, f'987 metru (3,238 pied) 'l fuq mil-livell medju tal-baħar. Bergen tinsab 'il bogħod biżżejjed fit-tramuntana li fl-iljieli tas-solstizju ċari jkun hemm dawl qrib il-ġurnata ċivili minkejja nżul ix-xemx.

Bergen hija protetta mill-Baħar tat-Tramuntana mill-gżejjer Askøy, Holsnøy (il-muniċipalità ta' Meland) u Sotra (il-muniċipalitajiet ta' Fjell u Sund). Bergen huwa mdawwar mal-muniċipalitajiet ta 'Alver u Osterøy fit-tramuntana, Vaksdal u Samnanger fil-lvant, Os (Bjørnafjorden) u Austevoll fin-nofsinhar, u Øygarden u Askøy fil-lvant.

## Ippjanar urban
Ħafna mill-ismijiet tat-toroq attwali ġew magħżula minn kummissjoni muniċipali fl-1857. 

* Vågen huwa l-port. Hija l-benniena tal-belt. 
* Il-Puddefjord huwa l-fjord li jinsab fin-nofsinhar taċ-ċentru tal-belt. 
* L-Aħżen Lungegårdsvannet huwa l-lag konness mal-Puddefjord. 
* Il-Lille Lungegårdsvannet huwa l-lag li jinsab fiċ-ċentru tal-belt, konness mal-Aħżen Lungegårdsvann sas-snin 20. 
* Skuteviken u Bergenhus huma fit-tramuntana ta 'Vågen, hija l-fortizza rjali l-antika. 
* Sandviken u Ytre Sandviken jinsabu fit-tramuntana ta' dawk ta' qabel. 
* Ladegården, bejn Stuteviken u Sandviken, tinsab fuq l-inklinazzjoni ta 'Sandviksfjellet. 
* Bryggen jinsab fil-lvant ta 'Bergenhus, huwa l-port il-qadim u d-distrett kummerċjali l-antik. Hija l-ewwel żona tal-belt li se tinbena, ħlief Alrekstad.
* Fjellet, Skansen, Eidemarken, Stølen u Kalfaret huma ż-żoni residenzjali li jinsabu fuq in-naħa ta' Fløyen u tul Store Lungegårdsvann. 
* Vågsbunnen huwa l-qiegħ tal-port fejn jinsab is-suq tal-ħut, Torget.
* Sentrum huwa magħmul minn Torgallmenningen u t-toroq tal-madwar. Huwa l-aktar post vivaċi fil-belt u huwa fejn tagħmel ix-xiri tiegħek. Iż-żona reġgħet inbniet wara nar fl-1916 fl-istil funzjonali u art nouveau. Huwa wkoll iċ-ċentru amministrattiv mal-muniċipju, u l-istituzzjonijiet il-qodma: Tinghuset, ħabs, riformatorju, muniċipju l-antik... 
* Marken jinsab fix-Xlokk ta' Sentrum, jgħaddi tul Lille Lungegårdsvannet sal-istazzjon. 
* Strandsiden jinsab fix-xatt tan-nofsinhar ta' Vågen, fil-lvant ta' Torgallmenningen u f'xi postijiet għandu l-istess arkitettura għall-istess raġuni. 
* Nordnes hija l-ponta tal-peniżola li tinsab bejn Vågen u l-Puddefjord. Hemm forti, Fredriksberg, l-akkwarju, u park. Hemmhekk inħarqu sħaħar. 
* Verftet u Nøstet jinsabu fix-Xlokk tal-peniżola u jiffurmaw iż-żona industrijali. Hemm fabbrika tal-laned antik u djar antiki f'Verftet. Nøstet kien ibbumbardjat matul l-aħħar gwerra, li jispjega t-taħlita ta 'arkitettura.
* Sydnes, fin-Nofsinhar ta 'Nøstet, huwa port u parzjalment żona universitarja. 
* Engen, il-mergħa, bejn Sentrum u Sydnes, huwa spazju vojt li qabel kien użat għal parati militari u taħriġ, it-teatru ilu hemm għal seklu. 
* Nygård huwa distrett residenzjali u universitarju fix-Xlokk. Hemm faċċati neoklassiċi, mibnija madwar 1900. Hija wkoll il-belt lokali għall-parti tal-punent tagħha. 
* Mølhenpris, kultant imsejħa Vestre Sydnes, tinsab fin-nofsinhar ta 'Nygård u hija separata minnha minn għoljiet bil-blat Nygårdhøyden. Huwa lokal popolari bi toroq kwadri, li jikkuntrastaw mal-ippjanar urban labirintiku tal-belt. 
* Byparken huwa l-park li jinsab bejn Lille Lungegårdsvannet u Torgallmenningen. 
* Nygårdsparken huwa park ta’ stil Ingliż fuq l-għolja ta’ Nygård. 
* Nordnesparken huwa park li jinsab fil-ponta ta 'Nordnes.

**<big>Id-djar</big>**

Id-djar kienu tradizzjonalment żgħar, mibnija mill-injam fuq toroq dojoq u ċajt b’bankini tal-ġebel. Is-saqaf normalment ikollu angoli qawwija u għoljiet baxxi. Dan it-tip ta 'kostruzzjoni huwa dovut għal diversi affarijiet: 

* Ambjent wieqaf u mżerżqa bejn l-għoljiet; 
* Abbundanza ta 'injam bħala materjal tal-kostruzzjoni; 
* Xita tqila. Il-kwartieri Skansen, fi proporzjonijiet differenti, isegwu wkoll dan il-mudell. 

Għal din l-arkitettura vernakulari m'hemmx tpinġijiet jew pjanti oriġinali.

Peress li l-pjanti tat-toroq ftit li xejn inbidlu bejn il-Medju Evu u l-1850, residenti tal-belt fl-1200 seta 'faċilment sab ruħu fiċ-ċentru 600 sena wara.

## Ekonomija
F'Awwissu 2004, ir-rivista Time semmiet il-belt waħda mill-14-il "kapitali sigrieti" tal-Ewropa, fejn ir-renju ta' Bergen huwa rikonoxxut f'negozji u attivitajiet marittimi bħall-akkwakultura u r-riċerka tal-baħar, mal-Istitut tar-Riċerka tal-Baħar (IMR) (it-tieni l-akbar ċentru ta’ riċerka oċeanografika fl-Ewropa) bħala istituzzjoni ewlenija. Xi wħud mill-akbar kumpaniji tal-akkwakultura fid-dinja, bħal Mowi u Lerøy, għandhom kwartjieri ġenerali fil-belt. Is-sidien tal-bastimenti bbażati f'Bergen jikkontrollaw porzjon sinifikanti tal-flotta merkantili Norveġiża, inklużi sidien bħal Wilson, Odfjell u Gearbulk. Il-belt għandha preżenza qawwija ta 'istituzzjonijiet finanzjarji. Il-banek Sbanken u Sparebanken Vest għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom fil-belt. Il-fergħat Norveġiżi tal-kumpaniji tal-assigurazzjoni Tryg, DNB Livsforsikring u Nordea Liv għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom f'Bergen, kif ukoll preżenza sinifikanti ta 'kumpaniji tal-assigurazzjoni tal-baħar, inkluż Norwegian Hull Club. Għadd ta' banek għandhom diviżjonijiet bankarji korporattivi kbar marbuta mat-tbaħħir u l-akkwakultura fil-belt.

Bergen hija l-bażi ewlenija tan-Navy Irjali Norveġiża (f'Haakonsvern) u l-Ajruport Internazzjonali tagħha ta' Flesland huwa l-ħeliport ewlieni għall-industrija taż-żejt u l-gass tal-Baħar tat-Tramuntana Norveġiż, minn fejn eluf ta' ħaddiema offshore jivvjaġġaw lejn il-post tax-xogħol tagħhom abbord pjattaformi taż-żejt u tal-gass. u pjattaformi. It-turiżmu huwa sors importanti ta’ dħul għall-belt. 

Il-lukandi tal-belt kultant jistgħu jkunu mimlija, minħabba n-numru dejjem jikber ta 'turisti u konferenzi. Bergen hija rikonoxxuta bħala l-kapitali mhux uffiċjali tar-reġjun magħrufa bħala tan-Norveġja tal-Punent, u rikonoxxuta u kkummerċjalizzata bħala l-belt tal-bieb għall-fjords famużi fid-dinja tan-Norveġja. Għal din ir-raġuni, sar l-akbar port tal-waqfa tal-vapuri tal-kruċieri tan-Norveġja – u wieħed mill-akbar fl-Ewropa.

## Trasport

L-Ajruport ta’ Bergen, Flesland, jinsab 18-il kilometru (11-il mil) miċ-ċentru tal-belt fi Flesland. Fl-2013, l-ajruport operat minn Avinor laqa’ 6 miljun passiġġier. L-ajruport iservi bħala hub għal Scandinavian Airlines, Norwegian Air Shuttle u Widerøe; hemm titjiriet diretti lejn 20 destinazzjoni domestika u 53 destinazzjoni internazzjonali. Il-Port ta' Bergen, operat mill-Awtorità tal-Port ta' Bergen, huwa l-akbar port tal-baħar fin-Norveġja. Fl-2011, il-port irreġistra 264 cruise call bi 350,248 viżitatur. Fl-2009, il-port ittratta 56 miljun tunnellata ta’ merkanzija, u b’hekk huwa d-disa’ l-aktar port tal-merkanzija traffikuż fl-Ewropa. Hemm pjanijiet biex il-port jitmexxa 'l barra miċ-ċentru tal-belt, iżda ma ntgħażel l-ebda post. Fjord Line topera servizz tal-laneċ tal-kruċieri lejn Hirtshals, id-Danimarka. Bergen hija t-terminu tan-Nofsinhar ta' Hurtigruten, il-Kosta Express, li topera servizzi ta' kuljum tul il-kosta lejn Kirkenes. Katamarani tal-passiġġieri jgħaqqdu Bergen fin-nofsinhar ma' Leirvik u Sunnhordland, u lejn it-tramuntana ma' Sognefjord u Nordfjord.

Iċ-ċentru tal-belt huwa mdawwar b'ċirku elettroniku tan-nol li juża s-sistema Autopass. L-awtostradi ewlenin huma l-E39, li taqsam il-muniċipalità mit-tramuntana għan-nofsinhar, l-E16, li tmur lejn il-lvant, u t-triq nazzjonali 555, li tmur lejn il-punent. Erba' pontijiet ewlenin jgħaqqdu Bergen mal-muniċipalitajiet ġirien: Nordhordland Bridge, Askøy Bridge, Sotra Bridge u Osterøy Bridge. Bergen huwa konness mal-gżira ta' Bjorøy mill-mina taħt l-ilma ta' Bjorøy. L-istazzjon ta' Bergen huwa t-terminus tal-Linja ta' Bergen, li testendi 496 kilometru sa Oslo. Vy topera ferroviji express għal Oslo u l-Bergen Commuter Rail għal Voss. Bejn Bergen u l-istazzjon ta' Arna, il-ferrovija tgħaddi bejn wieħed u ieħor kull 30 minuta mill-mina ta' Ulriken; m'hemm l-ebda mina tat-triq korrispondenti, li ġġiegħel lill-vetturi tat-triq jivvjaġġaw permezz ta' Åsane jew Nesttun.

Bergen hija waħda mill-iżgħar bliet fl-Ewropa li fl-istess ħin għandha sistemi ta’ trasport urban elettriku bħal tramms u trolleybuses. It-trasport pubbliku f'Hordaland huwa mmexxi minn Skyss, li topera netwerk estensiv tal-karozzi tal-linja f'Bergen u f'ħafna muniċipalitajiet ġirien, inkluża linja li topera bħala trolleybus. Is-sistema tat-trolleybus Bergen hija l-unika waħda li għadha topera fin-Norveġja u waħda miż-żewġ sistemi tat-trolleybus fl-Iskandinavja. It-tram modern ta' Bergen Light Rail (Bybanen) infetaħ bejn iċ-ċentru tal-belt u Nesttun fl-2010, ġie estiż għal Rådal (Lagunen Storsenter) fl-2013 u għall-Ajruport ta' Bergen Flesland fl-2017. Estensjonijiet għal roundings oħra jistgħu jsiru aktar tard. Fløibanen huwa funikular li jgħaqqad iċ-ċentru tal-belt mal-Muntanja Fløyen u Ulriksbanen huwa tram tal-ajru li jgħaqqad mal-Muntanja Ulriken.