Bas Jan Ader

**Bastiaan Johan Christiaan "Bas Jan" Ader** (19 ta' April 1942 – sparixxa fl-1975) kien artist kunċettwali, performer, u fotografu Olandiż. Ix-xogħol tiegħu f'ħafna każijiet kien ippreżentat bħala ritratti u film tal-performances tiegħu. Huwa għamel diversi installazzjonijiet performattivi, fosthom *Please Don't Leave Me* (1969).

Ader intilef fil-baħar fl-1975, meta pprova jaqsam l-Oċean Atlantiku mill-kosta Amerikana għall-Ingilterra jbaħħar b’dgħajsa tal-qlugħ ta’ tlettax-il pied. Il-dgħajsa tiegħu instabet abbandunata 'l barra mill-kosta tal-Irlanda fit-18 ta' April 1976, u din m'offriet ebda ħjiel sostanzjali dwar x'sar minnu.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Imwieled fid-19 ta' April 1942, Ader trabba f'Drieborg, raħal żgħir fil-provinċja Olandiża ta' Groningen. Il-ġenituri tiegħu kienu t-tnejn ministri Kalvinisti. Missieru inqatel fl-1944 min-Nazi għall-isforzi kbar tiegħu jgħin Lhud Olandiżi jaħarbu mill-Olokawst.

Matul l-adoloxxenza tiegħu, Ader attenda klassijiet tal-arti fl- Akkademja Gerrit Rietveld f'Amsterdam, u aktar tard fl-Istati Uniti waqt programm ta' studju barra l-pajjiż. Ader ggradwa mill-Otis College of Art and Design fl-1965 b'BFA, u mill-Claremont Graduate University fl-1967. Wara li ggradwa, għallem f'diversi istituzzjonijiet, inklużi l-Mt. San Antonio College, Immaculate Heart College, u l-Università ta' California, Irvine.

## Xogħlijiet
Ader ħoloq numru żgħir ta’ ritratti kif ukoll diversi films qosra black and white li fihom jidher huwa biss.

Wieħed mill-aktar xogħlijiet famużi tiegħu, *[[I'm too sad to tell you]]*, jikkonsisti f'film black and white bla ħoss ta' 3 minuti tiegħu jibki, diversi ritratti (verżjonijiet b'xagħaru twil u xagħaru qasir) u kartolina mibgħuta lil ħbieb tiegħu bl-messaġġ "Jien imdejjaq wisq ngħidilkom". Films oħra jinkluduh bilqiegħda fuq siġġu fuq saqaf immejjel sakemm jaqa’, wieħed fejn ikun imdendel ma’ fergħa sakemm ma jirnexxilux iżomm aktar u jaqa’ f’nixxiegħa, u film li fih isuq ir-rota tiegħu għal ġo kanal tal-ilma.

Fl-1969–70 ippubblika b'mod anonimu r-rivista satirika tal-arti kunċettwali *Landslide* mal-ħabib tiegħu William Leavitt . Ir-rivista dehru "intervisti" ma' artisti li ma jeżistux, bħal "Brian Shitart", u pranks bħal "skultura espansibbli" li kienet ħames karawettiet ippakkjar f'envelop. Għalkemm toffri satiria tal-arti kunċettwali, ir-rivista nnifisha hija meqjusa bħala xogħol tal-arti kunċettwali.

Fl-1973 ħoloq ix-xogħol ‘In search of the miraculous (One night in Los Angeles)’, sensiela ta’ ritratti li juru figura solitarja ddur f’LA matul il-lejl, tfittex b’flashlight. Kienet l-ewwel parti ta' trittiku. It-tieni parti kellha tkun dokument tal-qsim tal-Atlantiku tiegħu (ara hawn taħt), it-tielet parti tfittxija simili bil-lejl xi mkien fl-Olanda, għal darb'oħra biex tiġi rreġistrata f'serje ta' ritratti. Huwa kien irranġa għal kor biex ikanta shanties tal-baħar f'gallerija f'Los Angeles qabel it-tluq tiegħu minn Cape Cod. Performance simili kienet ippjanata mal-wasla tiegħu f'mużew fi Groningen, l-Olanda. Minħabba t-telfa tiegħu fil-baħar, it-trittiku qatt ma tlesta. It-titlu "In Seach of the Miraculous" kien referenza għall-ktieb mistiku ta' P.D. Ouspensky bl-istess isem.

## L-għajbien
Fid-9 ta’ Lulju 1975, Ader telaq minn Cape Cod fl-istat Amerikan ta’ Massachusetts f'dgħajsa ta'  bil-qlugħ "Guppy 13" immodifikata bl-isem *Ocean Wave*, biex jaqsam waħdu mill-punent għal-lvant tal-Oċejan Atlantiku ta' Fuq. Huwa kkalkula li l-vjaġġ kellu jieħu xi xahrejn u nofs. Id-dgħajsa nstabet abbandunata fit-18 ta’ April 1976, disa’ xhur wara li kien salpa, f’wiċċ l-ilma kważi vertikalment, pruwa, 200 mil nawtiku (360&nbsp;km) fil-punent ta' Land's End, 100 mil nawtiku fil-lbic tal-Irlanda. *Ocean Wave* instabet minn sajjieda Spanjoli li ħaduha A Coruña minn fejn insterqet xi mument bejn it-18 ta’ Mejju u s-7 ta’ Ġunju 1976.

Kif seta’ miet huwa s-sors ta’ Hemm ħafna spekulazzjonijiet dwar kif seta' miet Ader. Lemħ tiegħu u d-dgħajsa tiegħu 'l barra mill-Kosta tal-Lvant Amerikana u l-Azores mhumiex ikkonfermati. Ader kien baħħar tajjeb, u kien għamel żmien jaħdem bħala wieħed minn membri tal-ekwipaġġ li baħħar fuq jott mill-Marokk sal-Kalifornja fl-1962–63. Ħu Erik, baħri  taʼ esperjenza fuq l-oċean, sostna li l-punt fiss fuq id- dgħajsa li magħha kienet imwaħħal il-korda tas-salvataġġ nqalgħet meta Ader waqaʼ baħar waqt maltemp qawwi. Il-konklużjoni tiegħu hija bbażata fuq intervisti ma’ nies fi Spanja li raw id-dgħajsa tiegħu rkuprata qabel ma nsterqet.

## Wirjiet
Fl-1961, Ader esebixxa x-xogħlijiet tiegħu fi tliet galleriji f'Washington DC u rċieva kummenti pożittivi f'The *Washington Post*. Sar ċelebrità minuri meta kien intervistat minn *The Voice of America* u mill-gazzetti fl-Olanda. Fl-1967, huwa kiseb MFA bil-proġett tiegħu *Implosion* fi Claremont Graduate School.

Matul ħajtu, Ader kellu wirjiet individwali fl-Chouinard Art School, Los Angeles (1970), il-Pomona College Museum of Art (1972), u l-galleriji Art &amp;amp; Project, Amsterdam (1972), Kabinett für Aktuelle Kunst, Bremerhaven, il-Ġermanja (1972, 1974) u l-Gallerija Claire S. Copley.

Ader kellu wirja ta’ żewġ persuni ma’ William Leavitt fl-Iskola tal-Arti u d-Disinn tan-Nova Scotia (1972), post magħruf sew għall-arti kunċettwali dak iż-żmien, kif ukoll għadd ta’ wirjiet m'artisti oħra fl-Ewropa u l-Istati Uniti bħal Leavitt, Ger. van Elk, Gilbert &amp;amp; George, Jack Goldstein, Allen Ruppersberg, John Baldessari, u Marcel Broodthaers fost oħrajn. Ix-xogħol tiegħu kien inkluż ukoll fil-wirjiet internazzjonali importanti *Prospekt '71: Projektion* fil-Kunsthalle Düsseldorf (1971), u *Sonsbeek '71*, Groningen (1971).

Wara l-għejbien tiegħu, ix-xogħol ta’ Ader ġie esebit f’wirjiet individwali f’istituzzjonijiet madwar id-dinja fosthom Stedelijk Museum Amsterdam (1988), Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam (1993, 2006), Kunstverein München, Munich (1994, 2000), Musée d’ Art Moderne de la Ville de Paris (1994), Kunstverein Braunschweig, il-Ġermanja (2000), Portikus, Frankfurt (2003), u l-Museo Tamayo Arte Contemporáneo, Belt tal-Messiku (2004).&#x5D;

L-ewwel retrospettiva ta 'Ader fl-Istati Uniti saret fl-1999 fl-Università ta' California, Irvine, u vvjaġġatf lejn żewġ postijiet oħra; il-Gallerija tal-Arti Mary Porter Sesnon, l-Università ta’ California, Santa Cruz, u l-Gallerija tal-Arti Sweeney fl-Università ta’ California, Riverside. Din kienet  ikkurat minn Brad Spence b'katalgu li jinkludi kontribuzzjonijiet minn Thomas Crow, Jan Tumlir, u Spence. 

Fl-2006, il-Camden Arts Centre, Londra kellu retrospettiva Ewropea tax-xogħlijiet tiegħu li marret ukoll fil-Mużew Boijmans Van Beuningen, Rotterdam u l-Kunsthalle, Basel, l-Isvizzera.

Wirjiet individwali aktar reċenti jinkludu In Search of the Miraculous: 30 Years Later, at Centro Gallego de Arte Contemporáneo, Santiago de Compostela, Spanja (2010), Suspended Between Laughter and Tears, Pitzer Art Galleries, Pitzer College, Claremont CA ( 2010), li vvjaġġat lejn il-Museo de Arte Zapopan, il-Messiku, u l-ewwel retrospettiva Taljana tiegħu bl-isem Tra Due Mondi, MAMbo, Museo d'Arte Moderna di Bologna, Bolonja, l-Italja (2013). Metro Pictures, NYC, kellu wirja tax-xogħol tiegħu matul is-sajf tal-2016, li dehret ukoll fis-Simon Lee Gallery f'Londra.

## Legat
Id-dokumentarju kunċettwali ta' Erika Yeomans *In Search of Bas Jan's Miraculous* (1998, 40 minuta, mixed media) dwar il-ħajja u l-arti ta' Ader deher fuq *This American Life* fl-1996.

*Here Is Always Somewhere Else* huwa film dokumentarju tal-2007 dwar il-ħajja u x-xogħol ta’ Ader. Kif jidher mnn għajnejn sieħbu emigrant Rene Daalder, id-dokumentarju joffri ħarsa ġenerali lejn films tal-arti kontemporanja, li jinkludu xogħol mill-artisti Tacita Dean, Rodney Graham, Marcel Broodthaers, Ger van Elk, Charles Ray, Wim T. Schippers, Chris Burden, Fiona Tan, Pipilotti Rist u ħafna oħrajn.

Ader kien wieħed mill-artisti mistiedna tas-57 Biennale ta’ Venezja tal-2017.

Fl-2023, Ader deher f'wirja retrospettiva kbira f'Meliksetian Briggs f'Dallas kkurata minn David Quadrini. 

Il-band Amerikana Bright Eyes inkludew kanzunetta bl-isem 'Bas Jan Ader' fl-album tagħhom tal-2024 *Five Dice, All Threes.*

## Referenzi

;

## Aktar qari

* Jan Verwoert, *Bas Jan Ader: In Search of the Miraculous*, Londra: Afterall Books, 2006; .
* Maike Aden-Schraenen, *In Search of Bas Jan Ader*, Berlin: Logos Verlag, 2013.ISBN&nbsp; .
* Alexander Dumbadze, *Bas Jan Ader: Death Is Elsewhere*, Chicago: University of Chicago Press, 2013.ISBN&nbsp; .

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ħoloq esterni

* Website uffiċjali ta' Bas Jan Ader
* Disa' xogħlijiet tal-arti ta' Bas Jan Ader fil-kollezzjoni onlajn tal-Mużew Boijmans Van Beuningen, bi stampi, u deskrizzjonijiet.