Luanda

**Luanda**, hija l- kapitali tal-Angola, fin-Nofsinhar tal-Afrika, u tal-provinċja tal-istess isem f'dak il-pajjiż .

Il-belt tinsab fil-majjistral tal-pajjiż, fuq il-kosta tal-Oċean Atlantiku, bi klima tropikali niexfa.

Luanda twaqqfet minn navigaturi Portugiżi fil- ta' Jannar tal-1576, f'port naturali favorevoli għat-twaqqif ta' port. Fl-1627, saret il-kapitali amministrattiva tal- kolonja Portugiża tal-Angola . Il-popolazzjoni tagħha, għal żmien twil "staġnat", beda jikber bil-qawwa fis-snin tletin . 

Luanda hija ċ-ċentru ekonomiku ewlieni tal-pajjiż u tikkonċentra attivitajiet terzjarji u industrijali. Mill-2002, grazzi għall-paċi ċivili mġedda u l-flus miż -żejt estratt minn depożiti offshore li jinsabu mhux 'il bogħod mill-kapital, esperjenzat tkabbir partikolarment sinifikanti fil-kostruzzjoni. Il-port jesporta l-produzzjonijiet ewlenin tal-pajjiż : żejt mhux raffinat u d-derivattivi raffinati tiegħu fil-periferija tal-belt, minerali tal-ħadid, kafè u prodotti tas-sajd .

## Storja
Il-belt twaqqfet fl-1575 minn Paulo Dias de Novais, navigatur Portugiż, taħt l-isem ta’ São Paulo da Assunção de Luanda. Meta niżel fil-gżira ta’ Cabo, sab popolazzjoni indiġena pjuttost kbira u stabbilixxa l-ewwel qalba ta’ settlers Portugiżi hemmhekk: seba’ mitt ruħ, inklużi tliet mija u ħamsin suldat, nies reliġjużi, kummerċjanti u impjegati taċ-ċivil.

Sa mill-1562, ir-Re tal-Kongo kien ħa passi f’Liżbona biex jimblokka rabta diretta bejn il-Bojod u l-Angolani li kien iqishom bħala vassalli tiegħu, waqt l-ewwel żjara ta’ Novais fil-kapitali tar-Re tal-Angola.

Hekk beda l-insedjament Ewropew fl-Angola fl-aħħar kwart tas-seklu 16, permezz ta’ żewġ soċjetajiet bojod differenti ħafna: l-Ewropej ta’ Luanda u dawk ta’ São Salvador, li jgħixu f’simbjożi mas-suwed li aċċettaw ir-reliġjon u l-edukazzjoni tagħhom bil-kundizzjoni li l-abjad. nies jaqblu li jgħixu taħt is-sovranità Kongoliża.

### Indipendenza
Meta l-Angola kisbet l-indipendenza tagħha fl-1975, il-belt kellha 600,000 abitant inkluż kontinġent kbir ta’ Portugiżi stabbiliti fid-distretti ċentrali li ħallew il-pajjiż dak iż-żmien. Bil-proklamazzjoni tar-Repubblika Popolari tal-Angola, waslu ħafna Kubani, l-aktar suldati. Matul il-gwerra ċivili (1975-2002), il-belt ġiet attakkata minn forzi tal-FNLA u merċenarji Portugiżi. Dawn l-attakki ġew imwarrba mill-armata tal-gvern u l-Kubani waqt il-Battalja ta’ Kifangondo. Il-gwerra ċivili bejn l-MPLA u l-UNITA wasslet ħafna bdiewa (notevolment l-Ovimbundu) biex jieħdu kenn fil-belt. Il-popolazzjoni tal-belt laħqet madwar 5 miljun abitant fl-2008, jew kważi 30% tal-popolazzjoni totali ta' pajjiż vast ħafna (1.25 miljun km²).

L-elezzjonijiet leġiżlattivi ta’ Settembru 2008 intrebħu mill-MPLA (b’74.93% tal-voti), segwita mill-UNITA (bi 18.25%), il-PRS (b’1.94%) u l-ND-Coalition (b’1.67% tal-voti).

Luanda llum tiltaqa’ mal-problemi ta’ metropoli kbar tat-Tielet Dinja li esperjenzaw tkabbir demografiku bla rażan: predominanza ta’ shanty towns, nuqqas ta’ sigurtà, aċċess limitat għall-ilma ġieri (inqas minn 50 % tal-popolazzjoni).

## Ġeografija
Luanda hija maqsuma f'żewġ żoni ewlenin: il-belt t'isfel, madwar il-Bajja ta' Luanda (inkluża l-belt kolonjali l-qadima, il-forti, u l-port), u l-belt ta' fuq, li tikkorrispondi mad-distrett modern. L-ebda xmara ewlenija ma tidħol f'Luanda, iżda diversi nixxigħat iżgħar ixxottaw l-ilma tax-xita tal-belt.

## Ekonomija
Luanda hija d-dar tal-kumpaniji ewlenin tal-pajjiż, inklużi Angola Telecom, Unitel, Endiama, Sonangol, Linhas Aéreas de Angola u Odebrecht Angola (din tal-aħħar hija Brażiljana), fost oħrajn.

L-industrija tal-manifattura hija l-attività ewlenija tal-belt. Hija attiva fis-setturi tal-ipproċessar tal-ikel, tat-tessuti, tas-siment u tal-materjali tal-kostruzzjoni, tal-plastik, tal-metalli, tas-sigaretti, u taż-żraben. Bħalissa qed jiġi stabbilit impjant tal-assemblaġġ tal-vetturi li juża l-metodu SKD (Semi-Knocked-Down), li jappartjeni lill-Grupp Volkswagen mas-sieħeb Afrikan tiegħu ASGM.[24] Iż-żejt, minn depożiti offshore fil-qrib, jiġi raffinat fil-belt, għalkemm din l-industrija sofriet ħafna matul il-Gwerra Ċivili Angolana (1975-2002). Luanda għandha port naturali eċċellenti. L-esportazzjonijiet ewlenin tagħha huma l-kafè, il-qoton, iz-zokkor, id-djamanti, il-ħadid, u l-melħ. Il-belt għandha wkoll settur sinifikanti tal-kostruzzjoni, li bbenefika mir-ritorn għall-istabbiltà politika mit-tmiem tal-gwerra fl-2002. It-tkabbir huwa mmexxi fil-biċċa l-kbira mill-produzzjoni taż-żejt. Il-belt hija l-aktar żviluppata fil-pajjiż u l-uniku ċentru ekonomiku ewlieni fl-Angola. Is-suq tal-proprjetà immobbli qed jingħata spinta mill-wasla ta’ atturi ġodda, bl-użu ta’ tekniki moderni tal-bejgħ ta’ djar online.

## Trasport
L-akbar ajruport internazzjonali tal-pajjiż, *Quatro de Fevereiro* (4 ta' Frar), jinsab fil-belt. Linja ferrovjarja tgħaqqad lil Luanda ma' Malanje, fl-intern tal-pajjiż. Fil-belt, iċ-candongueiros (taxis kondiviżi, simili għall-fula-fula ta' Brazzaville jew l-ngombol ta' Kinshasa) huma l-mezz ewlieni ta' trasport. Dawn it-taxis ġeneralment ikunu miżbugħin blu u bojod u jipprovdu wkoll konnessjonijiet ma' bliet oħra fil-pajjiż. Sistema ta' metro fuq il-wiċċ hija ppjanata iżda għadha fl-istadji tal-ippjanar.

## Ġemellaġġ

*  Belo Horizonte (Brażil) ;
*  Salvador (Brażil) ;
*  Porto (Portugall) ;
*  Tahoua (Niġer).

## Referenzi