Ġużè Muscat Azzopardi

**Ġużè Muscat Azzopardi** kien rumanzier, poeta u kummentatur soċjali Malti.

## Ħajja personali u soċjali
Muscat Azzopardi twieled Ħal Qormi fl-1 ta’ Settembru 1853. Hu studja fis-Seminarju ta’ l-Imdina u fl-Università ta’ Malta fejn ħa d-diploma ta’ prokuratur legali fl-1875.  Huwa żżewweġ lil Tonina Fenech u kellu tlett itfal Ivo (kittieb), Ġino (kittieb) u Anton (kompożitur). Ġużè Muscat Azzopardi miet fl-4 t’Awissu 1927 il-belt Valletta.

Muscat Azzopardi kien kelliem kapaċi, politiku popolari, kritiku tal-palk magħruf, ġurnalist versatili u parteċipant attiv fl-ambjent soċjo-kulturali. Fil-waqt li kien avukat ta' suċċess, huwa laħaq President tal-Kamra tal-Prokuraturi Legali u kien membru tal-*Giunta Teatrale* tal-Gvern. B’ħerqa kbira kien jippromwovi d-drama Maltija u kien l-editur ta’ diversi ħarġiet perjodiċi fosthom *In-Naħla Maltija* (1878) u *Il-Ħabib* (1911), u anke kkontribbwixxa f’publikazzjonijiet oħra bħal *Id-Dawl* (1892) u *Il-Ħabbar Malti*. 

Ġużè Muscat Azzopardi kien membru fil-Kunsill tal-Gvern u waqqaf l-Għaqda Kittieba tal-Malti (li aktar tard saret l-Akkademja tal-Malti). Fl-1920 ġie elett bħala l-ewwel president tagħha, kariga li żamm sa mewtu. Fl-1924 sar l-ewwel editor ta’ *Il-Malti*, il-ħarġa perjodikali ta’ l-għaqda. Għal xi żmien kien eżaminatur tat-Taljan fl-Università ta’ Malta u fis-Seminarju. 

Għall-kitbiet u attivitajiet reliġjużi tiegħu, ġie onorat darbtejn mill-Papa Piju X, l-ewwel bil-*Pro Ecclesia et Pontefice* u mbagħad bil-medalja *Bene Merenti*.

Fid-dawl tal-bosta kontribuzzjonijiet tiegħu b’proża u poeżija lil-letteratura Maltija, Franġisk Saverju Caruana sejjaħlu ‘Missier il-lettaratura Maltija’. Ix-xogħol letterarju tiegħu jinkludi rumanzi, poeżiji, reċti, bijografiji u traduzzjonijiet. L-ewwel kitba tal-proża tiegħu kienet *Il-Ħajja ta’ San Ġorġ* (1874), li kienet traduzzjoni mit-Taljan.

Ġużè Muscat Azzopardi kien involut b’mod attiv fil-ħajja soċjo-kulturali, tant li fl-1875, fl-età żagħżugħa ta’ 22 sena insibuh imniżżel bħala Segretarju tas-Soċjeta Filarmonika Pinto ta’ Ħal Qormi. Ħames snin wara, fl-1880, huwa kiteb il-versi ta’ l-ewwel innu f’ġieħ San Ġorġ il-Qaddis Patrun tar-Raħal. Huwa kien ukoll President ta’ l-istess Soċjeta mill-1906 sa l-1917. Il-ħeġġa u l-imħabba tiegħu lejn il-kultura, kif ukoll il-versatilità ta’ Muscat Azzopardi joħorġu ċari f’diskors li għamel nhar is-21 ta’ April 1907 meta l-Banda Pinto, li tagħha kien President, wettqet program ta’ mużika fl-okkazzjoni tal-festa ta' San Gorg. Fid-diskors Muscat Azzopardi qiegħed jindirizza lis-Surmast-Kompożitur Mro. Ġanni Gatt li kiteb il-mużika għal l-Innu hawn fuq imsemmi. Jispikka wkoll l-għażla ta’ kliem mirqum li juża Muscat Azzopardi f’dan id-diskors li deher fil-gazzetta *Malta* tat-22 t’April 1907:

*"Surmast, jien qiegħed noffrilek dawn il-[[fjuri]] mhux għax jien Qormi, għax int ħabib tiegħi jew għax int alliev ta’ Vassallo, dak li qiegħed iżid ikabbar dejjem il-ġieħ ta’ Malta Artistika; lanqas għax jien il-President ta’ din il-Banda popolari Qormija jew għax jien rappreżentant ta’ din il-Belt Pinto tagħna fil-[[Kunsill Popolari]] u wisq inqas għax jien l-awtur ta’ dawn il-[[versi]] ta’ l-Innu; le, iżda, biss noffrihomlok f’ismi, f’isem il-Banda u f’isem il-Qormin kollha dilettanti tas-sabiħa arti tal-mużika għal dak il-kbir ġenju tiegħek li bih għaraft tlibbes dawn il-versi tiegħi b’mużika tant sabiħa, ħelwa u deskrittiva tinħass ħierġa ħafifa ħafifa minn dak il-ġenju li l-Providenza għoġobha tagħnik bih."*

Muscat Azzopardi bħala rumanzier. 
Huwa spikka bħala rumanzier. Fir-rumanzi storiċi tiegħu *Toni Bajjada* (1878), *Mattew Callus* (1878), *Vicu Mason* (1881),  *Susanna* (1883), *Ċejlu Tonna* (1886), *Ċensu Barbara* (1893) u *Nazju Ellul* (1909), l-imgħoddi jiġi użat għal l-applikazzjoni universali tiegħu. B’mod romantiku l-istorja issir indikazzjoni tal-ġejjieni u r-rumanzier iħallat valuri nazzjonalistiċi ma’ l-istorja vvintata. It-tagħqid ta’ l-istorja (li teħtieġ tiftix) u l-finzjoni (li teħtieġ immaġinazzjoni) tfittex li tgħallem u fl-istess ħin tiddeverti. Hu jimla il-proża tiegħu bl-istorja u narrazzjoni diretta hekk kif l-istejjer tiegħu huma bbażati fuq azzjoni, deskrizzjoni, eżortazzjoni u istruzzjoni espliċita. Filwaqt li l-karattri mhumiex żviluppati psikoloġikament, il-qarrej jifhem il-karattru b’dak li jagħmel u mhux minħabba xi personalità żviluppata.

## Muscat Azzopardi bħala poeta
Muscat Azzopardi kien ukoll poeta mirqum li esperimenta fil-flessibilita tal-Malti bħala mezz ta’ espressjoni poetika. Ħafna mill-poeżiji tiegħu jinstabu f’*Ġabra ta’ Poeżiji bit-Taljan u bil-Malti* (1876), *Ħamsin poeżija bil-Malti* (1890) u *Ġabra sħiħa ta’ Sunetti bi Studju fuqhom tal-Kittieb Innifsu* (1956). Il-poeżija tiegħu ħadet ħafna elementi validi mill-ambjent ta’ madwaru u l-interpretazzjoni soċjali li ppreżentat kienet kemm il-darba t’ispirazzjoni għal poeti oħrajn. Minħabba s-sens estetiku tiegħu qatt ma nesa’ il-missjoni tiegħu ta’ edukatur letterarju u anke l-poeżija tiegħu ħafna drabi hija didattika.

Ġużè Muscat Azzopardi, flimkien ma’ awturi minuri oħra bħal Ludovik Mifsud Tommasi, Richard Taylor, Anton Muscat Fenech, Dwardu Cachia u Manwel Dimech, wirtu l-wirt poetiku ta' Ġan Anton Vassallo li sejjes il-poeżija tiegħu fuq tlett taqsimiet prinċipali: dik sentimentali, dik satirika u dik nazzjonalistika. L-awturi msemmija hawn fuq issoktaw jorqmu u jfettħu l-orjentament demokratiku tal-poeżija, waqt li wessgħu l-medda ta’ l-ispirazzjoni tagħhom billi fehmu aħjar l-istrutturi soċjali u l-mudelli kulturali, waqt li komplew itejbu t-taħdit letterarju tagħhom, dejjem fid-dawl tal-forom tat-taħdit popolari. Din li ġejja hija parti mill-poeżija ta’ Ġużè Muscat Azzopardi *Il-Baħar*, b’xhieda ta’ l-istil tiegħu:

{| border=0
|-
| valign=top |
:Mita, fis-sajf, kif jisbaħ,
:Nixref mit-tieqa tiegħi,
:Biex nara l-mewġ ta’ taħti
:Stenbaħx biċ-ċiera miegħi;

:U nilmħu donnu ġelu
:Magħqud bit-trab tan-nir,
:Bil-qlugħ tad-dgħajjes ħierġa
:Bħal qatgħa gawwi kbir;

:Mita, kif l-ewwel dija
:Tax-xemx tibda tleqq fuqu,
:Narah jitħarrek – donnu
:ħass ’il xi ħadd isuqu;

:u mal-blatiet tal-plajja,
:bin-nida tiegħu xeheb,
:qalb il-bokok tal-fidda
:ifawwar jut tad-deheb;

:mita narah, bil-qima
:tal-maħbubin mistura,
:jersaq lejn l-art, ibusha…
:u jarġa’ jwarrab lura;

:nifhem, f’dik is-sbuħija,
:li xejn m’aħna l-bnedmin;
:u nħoss il-bżonn li ngħajjat;
:Alla, kemm int ħanin!

## Muscat Azzopardi bħala traduttur u drammaturgu
Traduzzjonijiet ta’ Muscat Azzopardi jinkludu *Pawlu Xara* (1879), *L-Għarusa tal-Mosta* (1879), *Il-Ħalliel it-Tajjeb* (1901), *Il-Quddiesa* (1902) u *Storja ta’ Malta* (1903) mit-Taljan u *Il-Għasar tal-Madonna* (1878), *Il-Missal* (1918), l-erba’ Vanġeli: *San Mattew* (1895), *San Mark* (1915), *San Luqa* (1916), *San Ġwann* (1917), u *L-Ktieb ta’ l-Appostli ta’ San Luqa* (1924) mill-Latin. Muscat Azzopardi kiteb bosta reċti, xi wħud minnhom huma oriġinali filwaqt li oħrajn huma maqluba mit-Taljan.

## Muscat Azzopardi bħala rumanzier
Muscat Azzopardi spikka bħala rumanzier. Fir-rumanzi storiċi tiegħu Toni Bajjada (1878), Mattew Callus (1878), Vicu Mason (1881), Susanna (1883), Ċejlu Tonna (1886), Ċensu Barbara (1893) u Nazju Ellul (1909), l-imgħoddi jiġi użat għal l-applikazzjoni universali tiegħu. B’mod romantiku l-istorja issir indikazzjoni tal-ġejjieni u r-rumanzier iħallat valuri nazzjonalistiċi ma’ l-istorja vvintata. It-tagħqid ta’ l-istorja (li teħtieġ tiftix) u l-finzjoni (li teħtieġ immaġinazzjoni) tfittex li tgħallem u fl-istess ħin tiddeverti. Hu jimla il-proża tiegħu bl-istorja u narrazzjoni diretta hekk kif l-istejjer tiegħu huma bbażati fuq azzjoni, deskrizzjoni, eżortazzjoni u istruzzjoni espliċita. Filwaqt li l-karattri mhumiex żviluppati psikoloġikament, il-qarrej jifhem il-karattru b’dak li jagħmel u mhux minħabba xi personalità żviluppata.

## Referenzi
**Maltese Biographies of the Twentieth century, PIN, 2000*
**Il-Poeżija Maltija, Friggieri Oliver, Malta University Publishers, 1996*
**1862-1962 Rikordju tal-festi ċentinarji tas-Soċjetà Filarmonika Pinto Qormi, Stamperija, Dar ta' San Ġużepp, Ħamrun, 1962*

## Ħoloq Esterni

* Soċjeta Filarmonika Pinto - Banda San Sebastjan A.D. 1862
* L-Akkademja tal-Malti