Ġakbu l-Kbir

Ġakbu l-Kbir huwa wieħed mill-Appostli ta' Sidna Ġesù Kristu. Huwa ħu Ġwanni l-Evanġelista. Fl-Evanġelju ta' San Ġwann stess hemm referenza għal dawn l-aħwa f'dan il-vers:"Xmun Pietru, Tumas, li jgħidulu t-Tewmi, Natanjel minn Kana tal-Galilija, ***ulied Żebedew*** u tnejn oħra mid-dixxipli tiegħu kienu flimkien"(Ġw 21,2).

## Fit-Testment il-Ġdid

Ġakbu twieled f’familja ta’ sajjieda Lhud fuq il-Baħar tal-Galilija. Il-ġenituri tiegħu kienu Żebedew u Salomè. Salome kienet oħt Marija (omm Ġesù) li għamlet lil Ġakbu l-Kbir kuġin ta’ Ġesù. Ġakbu huwa msejjaħ "l-Akbar" biex jiddistingwih mill-Appostlu Ġakbu "l-Inqas", b'"akbar" tfisser anzjani jew ogħla, aktar milli aktar importanti. Ġakbu l-Kbir kien ħu Ġwanni l-Appostlu. 

Ġakbu huwa deskritt bħala wieħed mill-ewwel dixxipli li ngħaqad ma’ Ġesù. L-Evanġelji Sinottiċi jgħidu li Ġakbu u Ġwanni kienu qed jippreparaw biex jistadu ma’ missierhom ħdejn il-baħar meta Ġesù sejjaħhom biex jimxu warajh.

Ġakbu, flimkien maʼ ħuh Ġwanni, u Pietru, iffurmaw trijonvirat informali fost it- Tnax-il Appostlu. Ġesù ħallahom ikunu l- uniċi appostli preżenti fi tliet okkażjonijiet partikolari matul il- ministeru pubbliku tiegħu, it- trobbija taʼ bint Ġajru, it- trasfigurazzjoni taʼ Ġesù u l- agunija fil- Ġnien tal- Ġetsemani. Ġakbu u Ġwanni (jew, fi tradizzjoni oħra, ommhom) talbu lil Ġesù biex jagħtihom siġġijiet fuq il-lemin u x-xellug tiegħu fil-glorja tiegħu. Ġesù ċanfarhom, u staqsa jekk kinux lesti li jixorbu mill-kalċi li kien se jixorbu minnu u qal li l-unur lanqas biss kien għalih. L-appostli l-oħra kienu mdejqa magħhom. Ġakbu u ħuh riedu jsejħu n-nar fuq belt Samaritana, iżda ġew imċanfar minn Ġesù.

L-Atti tal-Appostli jirreġistraw li “Is-sultan Erodi” (ġeneralment identifikat ma’ Erodi Agrippa) kellu lil Ġakbu maqtul bis-sejf. Nixon jissuġġerixxi li dan seta’ kien ikkawżat mit-temperament tan-nar ta’ James, li fih hu u ħuh qalgħu l-laqam Boanerges jew “*Sons of Thunder*” F. F. Bruce jikkuntrasta din l-istorja ma’ dik tal-Ħelsien ta’ San Pietru, u jikteb li l-proposta li “Ġakbu għandu jmut filwaqt li Pietru għandu jaħrab” huwa “misteru tal-providenza divina”.

## Venerazzjoni

Fit-tradizzjoni Kattolika, San Ġakbu huwa l-qaddis patrun ta’ Spanja u, skont il-leġġenda, il-fdalijiet tiegħu jinżammu f’Santiago de Compostela fil-Galicia. Dan l-isem Santiago huwa l-evoluzzjoni lokali tal-ġenittiv Latin *Sancti Iacobi*, "(knisja jew santwarju) ta **San Ġakbu''" (evolva f'isem personali bl-Ispanjol, u wkoll bil-Portugiż bħala ''Tiago'' li kien spjegat fl-ortografija antika bħala ''Thiago'' u għadu użat komunement. bħala isem proprju, bid-derivattivi tiegħu ''Diego/Diogo''). Il-pellegrinaġġ tradizzjonali għall-qabar tal-qaddis, magħruf bħala "Triq ta' San Ġakbu", kien l-aktar pellegrinaġġ popolari għall-Kattoliċi tal-Ewropa tal-Punent mill-Medju Evu 'l quddiem, għalkemm il-qawmien mill-ġdid u l-popolarità tiegħu joħorġu mill-ktieb ta' Walter Starkie tal-1957. , It-Triq lejn Santiago. ''Il-Pellegrini ta’ San Ġakbu''. Uffiċjalment, 327,378 pellegrin irreġistraw fl-2018 bħala li temmew l-aħħar 100 kilometru (62 mi) mixja (200 kilometru (120 mi) bir-rota) sa Santiago biex jikkwalifikaw għal Compostela. Meta l-25 ta’ Lulju jaqa’ nhar ta’ Ħadd, tkun “Sena Mqaddsa” (sena qaddisa Ġakobea) u jinfetaħ bieb speċjali tal-lvant għad-dħul fil-Katidral ta’ Santiago. Is-snin tal-ġublew isegwu mudell 6-5-6-11 (ħlief meta l-aħħar sena ta 'seklu ma tkunx sena biżestili, li tista' tagħti vojt ta '7 jew 12-il sena). Fis-Sena Mqaddsa 2004, 179,944 pellegrin ġew milqugħa f’Compostelle. Fis-Sena Mqaddsa 2010, in-numru kien tela’ għal 272,412. L-aktar reċenti ta’ tali Sena Mqaddsa kienet l-2021; li jmiss se jkun l-2027.

**Festa**

Il-festa ta’ San Ġakbu tiġi ċċelebrata fil-25 ta’ Lulju fuq il-kalendarji liturġiċi tal-knejjes Kattoliċi Rumani, Anglikani, Luterani u ċerti knejjes Protestanti oħra. Huwa mfakkar fit-30 ta’ April fil-kalendarju liturġiku Kristjan Ortodoss (għal dawk il-knejjes li jsegwu l-Kalendarju Ġiljan tradizzjonali, it-30 ta’ April bħalissa jaħbat fit-13 ta’ Mejju tal-Kalendarju Gregorjan modern) u fit-30 ta’ Ġunju (Sinassi tal-Appostli). Il-Jum Nazzjonali tal-Galicia jiġi ċċelebrat ukoll fil-25 ta’ Lulju: San Ġakbu huwa l-patrun tiegħu. 

Ġakbu Appostlu jiġi mfakkar fil-Knisja tal-Ingilterra b’Festival fil-25 ta’ Lulju.

== Ġerusalemm ==
Is-sit tal-martirju jinsab fi ħdan il-Katidral Apostoliku Armen ta’ San Ġakbu fil-Kwartier Armen ta’ [[Ġerusalemm]]. Il-Kappella ta’ San Ġakbu l-Kbir, li tinsab fuq ix-xellug tas-santwarju, hija l-post tradizzjonali fejn ġie martrijat meta r-Re Agrippa ordna li jaqtagħlu rasu (Atti 12:1–2). Mifhum li rasu jinsab midfun taħt l-artal, immarkat b’biċċa irħam aħmar u mdawwar b’sitt lampi votivi.

== Spanja ==
**Missjoni f'Hispania u dfin f'Compostelle**

L-Historia Compostelana tas-seklu 12 kkummissjonata minn Diego Gelmírez tipprovdi sommarju tal-leġġenda ta’ San Ġakbu, kif kien maħsub f’Compostelle f’dak iż-żmien. Żewġ proposti huma ċentrali għal-leġġenda: l-ewwel, li Ġakbu ppriedka l-evanġelju fl-Ispanja kif ukoll fl-Art Imqaddsa; it-tieni, li wara l-martirju tiegħu f’idejn Erodi Agrippa, is-segwaċi tiegħu ġarrew il-ġisem tiegħu bil-baħar lejn Hispania, fejn niżlu f’Padron fuq il-kosta tal-[[Galizia|Galicia]], imbagħad ġarrewh fuq l-art għad-difna f’[[Santiago de Compostela]]. 

Skont tradizzjoni lokali antika, fit-2 taʼ Jannar tas-sena 40 AD, il-Verġni [[Marija, Reġina tad-Dinja Katidral|Marija]] dehret lil Ġakbu fuq ix-xatt tax-Xmara Ebro f’[[Caesaraugusta]], waqt li kien qed jippriedka l-Evanġelju f’Hispania. Hija dehret fuq pilastru, u dak il-pilastru huwa kkonservat u meqjum fil-Bażilika preżenti tal-Madonna tal-Pilastru, f'[[Zaragoza]], [[Spanja]]. Wara dik id-dehra, San Ġakbu reġa’ lura l-Lhudija, fejn inqatgħet ir-ras minn Erodi Agrippa I fis-sena 44 AD.

It-traduzzjoni tar-relikwi tiegħu mil-Lhudija għal [[Galizia]] fil-majjistral ta’ Hispania kienet, fil-leġġenda, imwettqa minn sensiela ta’ ġrajjiet mirakolużi: il-ġisem dekapitat tiegħu ttieħed mill-anġli u baħħru f’dgħajsa bla tmun u bla tmun lejn Iria Flavia fil-Hispanja, fejn blat enormi magħluq madwar ġismu. It-tradizzjoni tgħid li meta d-dixxipli ta’ Ġakbu, Teodoru u Atanasju, waslu f’Iria Flavia, resqu lejn ir-Reġina Lupa biex jagħtuhom post fejn jidfnu ġismu. Lupa tidher fil-''Codex Calixtinus'' li tkompli tirrakkonta li hija tiddeċiedi li tqarraq lid-dixxipli u tibgħathom għand il-gvernatur ta’ Duio bl-intenzjoni li jinqatlu. Waqt li jħossu nassa, jaħarbu mill-gvernatur u jirritornaw għand ir-reġina. Għal darb’oħra Lupa tipprova tqarraq bihom u tibgħathom f’[[Pico Sacro]] (il-Quċċata Sagra) biex tiġbor żewġ barrin tagħha biex iġorru l-materjal meħtieġ biex jinbena l-qabar. Ma tgħidilhomx li l-muntanja għandha għar li hija d-daħla għall-infern u mgħasses minn dragun. Madankollu, il-preżenza tas-salib qaddis tipproteġi lid-dixxipli mill-ħsara u tgħammar il-barrin. Meta tkun xhieda tal-ġrajjiet mirakolużi, Lupa tikkonverti għall-Kristjaneżmu u tgħin fil-bini tal-qabar tal-appostlu f’[[Libredon]].

It-tradizzjoni f’Compostelle poġġiet is-sejba tar-relikwi tal-qaddis fis-seklu 9, minn Pelayo fil-foresta Libredon fi żmien l-Isqof Theodemir u r-re Alfonso II. Dawn it-tradizzjonijiet kienu l-bażi għar-rotta tal-pellegrinaġġ li bdiet tiġi stabbilita fis-seklu 9, u s-santwarju ddedikat lil Ġakbu f'Santiago de Compostela sar sit ta' pellegrinaġġ famuż fid-dinja Kristjana. Il-Mixja ta’ San Ġakbu hija netwerk ta’ rotot li jaqsmu l-Ewropa tal-Punent u jaslu f’[[Santiago de Compostela]] mit-Tramuntana ta’ Spanja.

**Leġġenda Medjevali "Santiago Matamoros".**



Tradizzjoni saħansitra aktar tard tgħid li hu deher mirakoluż jiġġieled għall-armata Nisranija waqt il-battalja leġġendarja ta’ Clavijo, u minn issa ‘l quddiem kien jissejjaħ Santiago Matamoros (San Ġakbu l-Qatla tal-Moor). ¡''Santiago, y cierra, España''! ("San Ġakbu u strajk għal Spanja") kienet l-għajta ta' battalja tradizzjonali tal-armati Medjevali Spanjoli (Kristjani). Miguel de Cervantes għandu lil Don Quixote jispjega li “l-kavallier il-kbir tas-salib tar-ras ingħata minn Alla lil Spanja bħala patrun u protettur”.

**Emblema**



L-emblema ta’ Ġakbu kienet il-qoxra ta’ l-arzell (jew “qoxra tal-berruq”), u l-pellegrini tas-santwarju tiegħu spiss kienu jilbsu dak is-simbolu fuq il-kpiepel jew il-ħwejjeġ tagħhom. It-terminu Franċiż għal arzella huwa coquille St. Jacques, li jfisser "cockle (jew mollusk) of [St.] Jacob". Il-kelma Ġermaniża għal arzella hija Jakobsmuschel, li tfisser "Mussel (jew arzella) ta' Ġakkob"; il-kelma Olandiża hija Jacobsschelp, li tfisser "qoxra ta 'Jacob". Fid-Daniż u bl-istess tifsira bħall-Olandiż, il-kelma hija Ibskal – Ib hija verżjoni Daniża tal-isem "Jakob" u skal li tfisser "qoxra".

**Ordni Militari ta' Santiago''' 

L-Ordni militari ta’ Santiago, imsemmija għal San Tiago jew San Ġakbu, twaqqfet fi Spanja fis-seklu 12 biex tiġġieled il-Mouri. Aktar tard, bħal f'ordnijiet oħra ta 'kavalleria, is-sħubija saret marka ta' unur.

## Fl-Islam
Ir-rakkont Quraniku tad-dixxipli ta’ Ġesù ma jinkludix isimhom, in-numri, jew kwalunkwe rakkonti dettaljati ta’ ħajjithom. L-eseġesi Musulmana, iżda, xi ftit jew wisq taqbel mal-lista tat-Testment il-Ġdid u tgħid li d-dixxipli kienu jinkludu lil Pietru, Filippu, Tumas, Bartilmew, Mattew, Indrija, Ġakbu, Ġuda, Ġwanni u Xmun iż-Żelota.

## Referenzi