Qala (Għawdex)

Il-**Qala** hija unità amministrattiva Maltija fil-gżira ta' Għawdex. Il-popolazzjoni tar-raħal fl-aħħar tas-sena 2024 kienet ta' 2,380 ruħ. Fil-qrib hemm Ħondoq ir-Rummien, xatt tal-baħar bis-salini u bl-għerien.

## [[Etimoloġija]]
L-isem tar-raħal "Qala" joriġina mill-Għarbi Sqalli u jfisser "port" jew "daħla".

## Deskrizzjoni
Il-Qala tissemma għall-ewwel darba f'dokument tas-seklu 15 fil-Librerija tal-Vatikan. L-isem tar-raħal jirreferi għad-daħla ta' Ħondoq ir-Rummien. Huwa l-iżjed raħal fil-Lvant ta' Għawdex. L-iżvilupp tal-insedjament attwali beda fit-tieni nofs tas-seklu 17.

Għajr għal xi daħliet kennija oħra bħal Ħondoq ir-Rummien, ix-xatt tal-Qala huwa tal-blat jaqta' ħafna. Fost l-għerien tal-baħar tul il-kosta hemm Għar Minka, li huwa aċċessibbli bid-dgħajsa biss.

Ir-raħal tal-Qala huwa l-iżjed wieħed imbiegħed mill-belt kapitali ta' Għawdex, ir-Rabat, u huwa l-eqreb għall-bqija tal-arċipelagu Malti. L-istemma tar-raħal fiha dgħajsa Għawdxija tbaħħar f'baħar imqalleb. Il-knisja parrokkjali tar-raħal hija ddedikata lil San Ġużepp, il-patrun tar-raħal, u nbniet minn Dun Gużepp Diacono bejn l-1882 u l-1889. L-istil tagħha huwa Barokk bħal ħafna knejjes oħra tal-gżira. Ir-raħal tal-Qala sar parroċċa fit-3 ta' Frar 1872, u sal-1889 il-knisja parrokkjali kienet dik tal-Kunċizzjoni Immakulata tal-Madonna. L-ewwel ġebla tal-parroċċa ta' San Ġużepp tpoġġiet fid-19 ta' Marzu 1882 u l-knisja ġiet ikkonsagrata fit-8 ta' Mejju 1904.

Fost is-siti ta' interess storiku fil-Qala u fl-inħawi hemm is-salini, mitħna ppreservata sew u xi fdalijiet preistoriċi. Wieħed jista' jsib eżempji ta' *cart ruts*, li huma trinek paralleli mħaffrin fil-blat, li jestendu għal iktar minn 180 metru (590 pied) u huma fost l-itwal f'Għawdex.

## Gruppi u għaqdiet volontarji fil-Qala

### Grupp tal-Logħob tan-Nar tal-Qala
Il-Grupp tal-Logħob tan-Nar tal-Qala, li ġie stabbilit fl-1956, huwa magħmul minn voluntiera li jtellgħu l-ispettaklu tal-logħob tan-nar fil-festa kull sena.

### Għaqda Briju San Ġużepp
L-Għaqda Briju San Ġużepp, li ġiet stabbilita f'Lulju 2007, torganizza attivitajiet għaż-żgħażagħ is-sena kollha u taħdem l-iktar għall-ħabta tal-Festa ta' San Ġużepp biex torganizza l-briju tal-festa.

### Qala St. Joseph F.C.
Il-klabb tal-futbol Qala St. Joseph F.C. ġie stabbilit fl-1968 u kien imsemmi għall-patrun tar-raħal San Ġużepp qabel ma nbidel l-isem għal Qala Saints F.C. It-tim jilgħab fil-Lig tal-Futbol ta' Għawdex.

### Grupp Folkloristiku tal-Menħir tal-Qala
Il-Grupp Folkloristiku tal-Menħir tal-Qala ilu jippromwovi l-kultura u l-folklor lokali mill-2003 u pparteċipa f'avvenimenti u f'attivitajiet lokali, nazzjonali u internazzjonali, inkluż fis-Slovenja, fl-Italja, fis-Serbja, fiċ-Ċekja u fil-Greċja, marbuta mal-kant, maż-żfin u mal-kostumi tradizzjonali.

### Ite Ad Joseph
Il-Banda Ite Ad Joseph hija l-banda uffiċjali tar-raħal tal-Qala u waħda minn ħdax-il banda ta' Għawdex. Għandha madwar 35 membru regolari tal-banda u għadd simili ta' studenti tal-mużika li jdoqqu fiha. Il-banda ħarġet żewġ CDs, fl-2001 u fl-2004, u daqqet f'irħula Maltin oħra kif ukoll fl-Italja, fil-Greċja u fl-Iżvezja.

## Avvenimenti

### Festa ta' San Ġużepp (il-patrun tal-Qala)
Il-festa tal-Qala fl-ewwel Ħadd ta' Awwissu hija ddedikata lill-qaddis patrun tar-raħal, San Ġużepp. Il-knisja parrokkjali ġiet iddedikata wkoll lil San Ġużepp u ġiet iddisinjata minn Dun Gużepp Diacono u nbniet bejn l-1882 u l-1889. L-ewwel ġebla tpoġġiet fid-19 ta' Marzu 1882 u l-knisja ġiet ikkonsagrata fit-8 ta' Mejju 1904. Il-parroċċa saret arċipresbiterali fl-1965.

Ir-raħal tal-Qala ċċelebra l-ewwel festa tiegħu ta' San Ġużepp fis-27 ta' April 1890. Il-band tar-raħal, Ite ad Joseph, iddoqq fil-marċi u tagħmel kunċerti matul il-ġimgħa tal-festa.

### Festival [[Folklor|Folkloristiku]] Internazzjonali
Dan il-festival ta' erbat ijiem jiċċelebra l-mużika, il-kant u ż-żfin folkloristiċi tradizzjonali lokali u barranin. Isiru spettakli kemm minn gruppi folklorisitiċi u baned lokali kif ukoll barranin.

## Toroq prinċipali tal-Qala

* Triq il-Belveder
* Triq il-Kunċizzjoni
* Triq il-Qala
* Triq it-28 ta' April 1688
* Triq iż-Żewwieqa
* Triq l-Imġarr
* Triq San Ġużepp

### Toroq oħra fil-Qala

* Daħla il-Klin
* Daħla il-Wileġ
* Daħla Ta' Grunju
* Daħla Tal-Ħawli
* Daħla Tal-Knisja
* Daħla Wied Biljun
* Pjazza l-Isqof Mikiel Buttigieg
* Pjazza Repubblika
* Pjazza San Ġużepp
* Pjazza San Kerrew
* Sqaq Ta' Ħatar
* Sqaq Tal-Ħalq
* Triq Andar ix-Xagħari
* Triq Federico Barocci
* Triq Ħondoq ir-Rummien
* Triq il-Biċċier
* Triq il-Forn
* Triq il-Fortin Sant' Anton
* Triq il-Fugass
* Triq il-Kalati Puniċi
* Triq il-Kappar
* Triq il-Klin
* Triq il-Mitħna
* Triq il-Papa Piju IX
* Triq il-Papa Piju XII
* Triq il-Wardija
* Triq il-Wileġ
* Triq in-Nadur
* Triq ir-Rebħa
* Triq it-Telgħa
* Triq it-Tempju
* Triq l-Indipendenza
* Triq l-Isqof Mikiel Buttigieg
* Triq Lord Strickland
* Triq Patri Ġużepp Portelli
* Triq San Franġisk
* Triq Santa Marija tal-Qala
* Triq Ta' Cini
* Triq Ta' Gafan
* Triq Ta' Semper
* Triq Taċ-Ċawl
* Triq Tal-Maqjel
* Triq Tal-Qasam
* Triq Tas-Salib
* Triq Tas-Surġent
* Triq Tax-Xulliel
* Triq Taż-Żrieraq
* Triq Wied Biljun
* Triq Wied Simar

### Toroq f'Ta' Kassja

* Triq Anton Buttigieg
* Triq Ġanni Vella
* Triq il-Barbaġann
* Triq il-Beata Adeodata Pisani
* Triq il-Virgi
* Triq in-Nigret
* Triq it-30 ta' Ottubru 1948
* Triq l-Isqof Baldassare Cagliares
* Triq Salvu Attard
* Triq Ta' Kassja

## Ġemellaġġ
Il-Qala hija ġemellata ma':

* Salina, l-Italja
* Magadan, ir-Russja

## Referenzi