Ħajr id-Din Barbarossa

**Ħajr id-Din Barbarossa** (Għarbi: خيرالدين بربروس, b'ittri Latini: *Khajr ad-Dīn Barbarūs*, isem oriġinali: Ħidir jew *Khiḍr*; Tork: *Barbaros Hayrettin Paşa*), magħruf ukoll bħala **Ħajriddin Paxa**, **Ħidir Ħajriddin Paxa**, u sempliċiment **Ħidir Rajjes** (madwar 1466/1483  – 4 ta' Lulju 1546), kien kursar Ottoman u aktar tard ammirall tal-Forza Navali Ottomana. Ir-rebħiet navali ta' Barbarossa żguraw id-dominanza Ottomana fuq il-Mediterran matul nofs is-seklu 16.

Imwieled f'Lesbos, Ħidir beda l-karriera navali tiegħu bħala kursar taħt ħuh l-kbir Oruċ Rajjes. Fl-1516, l-aħwa qabdu l-Alġier minn Spanja, b’Oruċ jiddikjara lilu nnifsu Sultan. Wara l-mewt ta' Oruċ fl-1518, Ħidir wiret il-laqam ta' ħuh, “Barbarossa” (“Daqna Ħamra” bit-Taljan). Huwa rċieva wkoll l-isem onorarju *Hayreddin* (mill-Għarbi *Khayr ad-Din*, "tjubija tal-fidi" jew "l-aħjar tal-fidi"). Fl-1529, Barbarossa ħataf il-Peñón ta' l-Alġier mingħand l-Ispanjoli.

Fl-1533, Barbarossa inħatar *Kapudan Pasha* (gran ammirall) tal-Forza Navali Ottomana minn Sulejman il-Manjifiku. Mexxa ambaxxata fi Franza fl-istess sena, rebaħ Tunes fl-1534, kiseb rebħa deċiżiva fuq il-Lega Sagra fi Preveza fl-1538, u mexxa kampanji konġunti mal-Franċiżi fl-1540s. Barbarossa irtira f'Kostantinopli fl-1545 u miet fis-sena ta' wara.

## Sfond
Khizr twieled f'xi żmien bejn l-1466 u l-1483 f'Palaiokipos, Midilini, fl-Imperu Ottoman (issa Gera, Lesbos), iben ta' missier *sipahi* Ottoman, Jagħqub Agħa, mill-oriġini tat-Tork jew tal-Albaniż minn Giannitsa (issa fil-Maċedonja Ċentrali, il-Greċja), u omm Griega Ortodossa ta' oriġini Griega, Katerina, ukoll minn Lesbos, l-armla ta' qassis Ortodoss Grieg. Il-koppja żżewġet u kellha żewġt ibniet u erba' subien: Isħaq, Oruċ, Ħidir u Iljas. Jagħqub kien ħa sehem fil-konkwista Ottomana ta' Lesbos fl-1462 mid-Dar ta' Gattilusio tar-Repubblika ta' Ġenova, li kellha t-titlu ereditarju ta' Sid ta' Lesbos bejn l-1355 u l-1462, u bħala premju ngħata l-fewdu tar-raħal ta' Bonova fuq il-gżira. Sar fuħħar stabbilit u xtara dgħajsa biex jinnegozja magħha l-prodotti tiegħu.

L-erba' subien għenu missierhom fin-negozju tiegħu, iżda mhux magħruf ħafna dwar il-bniet. Għall-ewwel Oruċ għen bid-dgħajsa, filwaqt Ħidir għen bil-fuħħar.&#x5B; **' &#x5D;</sup>

== Karriera bikrija ==

L-erba' aħwa saru baħrin, impenjati fl-affarijiet tal-baħar u l-kummerċ internazzjonali tal-baħar. L-ewwel ħu li kien involut fit-tbaħħir kien Oruċ, li ngħaqad miegħu ħuh Iljas. Aktar tard, kiseb il-vapur tiegħu stess, Ħidir beda wkoll il-karriera tiegħu fuq il-baħar. L-aħwa fl-ewwel ħadmu bħala baħrin, iżda mbagħad daru kursara fil-Mediterran biex jikkontrobattu s-sibi tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri Ospitalier]] (Kavallieri ta' San Ġwann) li kienu bbażati fuq il-gżira ta' [[Rodi (belt)|Rodi]] (sal-1522). Oruċ u Iljas operaw fil-Levant, bejn l-[[Anatolja]], is-[[Sirja]], u l-[[Eġittu]]. Ħidir operat fil-[[Baħar Eġew]] u bbaża l-operazzjonijiet tiegħu fl-aktar ħin f'[[Tessaloniki]]. Isħaq, l-akbar, baqa' fuq Mytilene u kien involut fl-affarijiet finanzjarji tan-negozju tal-familja.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

### Il-mewt ta' Ilyas, il-jasar, u l-ħelsien ta’ Oruċ
Oruċ kien baħri ta' suċċess kbir. Tgħallem ukoll jitkellem it-Taljan, l-Ispanjol, il-Franċiż, il-Grieg u l-Għarbi kmieni fil-karriera tiegħu. Waqt li kienu qed jirritornaw minn spedizzjoni kummerċjali fi Tripli, Libanu, ma' ħuh iż-żgħir, Iljas, ġew attakkati mill-Kavallieri Ospitalier. Iljas inqatel fil-ġlieda, u Oruċ kien midruba. Oruċ qadef bħala lsir tax-xini lill-Ordni ta' San Ġwann għal erba' snin, sakemm missieru ħallas il-fidwa biex jeħilsu.

### Il-karriera ta' Ħidir taħt Oruċ

Fl-1503, Oruċ irnexxielu jaħtaf tliet vapuri oħra u għamel il-gżira ta' Ġerba (*[[Djerba]]*) bħala l-bażi ġdida tiegħu, u b’hekk mexxa l-operazzjonijiet tiegħu lejn il-Mediterran tal-Punent. Ħidir ingħaqad ma' Oruċ f'Ġerba. Fl-1504, l-aħwa kkuntattjaw lil Bu Għabdilla Muħammed IV il-Mitwekkil, ħakkiem ta' Tunes, u talbu permess biex jużaw il-port La Goulette li jinsab strateġikament għall-operazzjonijiet tagħhom.&#x5B; **' &#x5D;</sup>

Huma ngħataw id-dritt li jagħmlu dan bil-kundizzjoni li jagħtu terz tal-priża tagħhom lis-sultan. Oruċ, fil-kmand tal-galjotti żgħar, qabad żewġ xwieni papali ħafna akbar qrib il-gżira ta' Elba. Aktar tard, ħdejn [[Lipari]], iż-żewġ aħwa qabdu vapur tal-gwerra Sqalli, il-''Cavalleria'', bi 380 suldat Spanjol u 60 kavallieri Spanjoli minn Aragona abbord, li kienu fi triqithom minn Spanja għal [[Napli]]. Fl-1505, għamlu rejd fil-kosti tal-Kalabrija.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D; Dawn l-isfruttamenti żiedu l-fama tagħhom, u ngħaqdu magħhom diversi kursara Misilmin magħrufin sew, inkluż Kurtogħlu (*Kurtoğlu*, magħruf fil-Punent bħala *Curtogoli*). Fl-1508, huma sbew il-kosti tal-Ligurja, partikolarment Diano Marina.

Fl-1509, Isħaq telaq ukoll minn Mytilene u ngħaqad ma' ħutu f’La Goulette. Il-fama ta' Oruċ żdiedet meta, bejn l-1504 u l-1510, ġarr Mudéjari Misilmin minn Spanja Kristjana lejn l-Afrika ta' Fuq. L-isforzi tiegħu biex jgħin lill-Misilmin ta' Spanja fil-bżonn u jittrasportahom lejn artijiet aktar sikuri qalgħulu l-laqam onorifiku Baba Oruċ (Missier Oruç), li eventwalment – minħabba x-xebh fil-ħoss – evolva fi Spanja, Franza u l-Italja lejn Barbarossa (li jfisser "Daqna Ħamra" bit-Taljan).&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Fl-1510, it-tliet aħwa għamlu rejd f'Capo Passero fi Sqallija u rripeltaw l-attakki Spanjoli fuq Beġaja ([[Béjaïa]]), [[Oran]] u [[l-Alġier]]. F'Awwissu tal-1511, għamlu rejd fiż-żoni madwar Reggio Calabria fin-Nofsinhar tal-Italja. F'Awwissu 1512, il-ħakkiem eżiljat ta' Bougie stieden lill-aħwa biex ikeċċu l-Ispanjoli, u waqt il-battalja Oruç tilef driegħ ix-xellug. Dan l-inċident qalulu l-laqam ''Gümüş Kol'' ("Driegħ Fiddi" bit-Tork), b'referenza għall-apparat protetiku tal-fidda li uża minflok riġlu nieqes.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

Aktar tard dik l-istess sena, l-aħwa għamlu sibja fil-kosti tal-Andalusja, u qabdu galliot tal-familja Lomellini ta' Ġenova, li kienet proprjetarja tal-gżira ta' Tabarka. Sussegwentement niżlu l-art f;Menorka u qabdu kastell kostali u mbagħad marru lejn il-Ligurja, fejn qabdu erba' xwieni Ġenoviż qrib Ġenova. Il-Ġenoviżi bagħtu flotta biex jilliberaw il-vapuri tagħhom, iżda l-aħwa qabdu l-bastiment ewlieni tagħhom ukoll.&#x5B; **' &#x5D;</sup> Wara li qabdu total ta' 23 vapur f'inqas minn xahar, l-aħwa baħħru lura lejn La Goulette, fejn bnew tliet galliots oħra u faċilità għall-produzzjoni tal-porvli.

Fl-1513, nedew sibja fuq [[Valencia (Spanja)|Valencia]], fejn qabdu erba' vapuri, u mbagħad marru lejn Alicante u qabdu xini Spanjol qrib Málaga. Fl-1513–14, l-aħwa ingaġġaw il-flotta Spanjola f'diversi okkażjonijiet oħra u marru għall-bażi l-ġdida tagħhom f'Cherchell, fil-lvant ta' l-Alġier. Fl-1514, bi 12-il gallioti u 1,000 Tork, qerdu żewġ fortizzi Spanjoli f'Beġaja, u meta l-flotta Spanjola taħt il-kmand ta' Miguel de Gurrea, viċi re ta' Majorka, waslet bħala rinfurzar, marru lejn Ceuta u għamlu rejd f'dik il-belt qabel ma qabdu Ġiġel fl-[[Alġerija]], li kienet taħt il-kontroll tal-Ġenożi.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D; Aktar tard qabdu Mahdija fit-Tuneżija. Wara attakkaw il-kosti ta’ Sqallija, Sardinja, il-Gżejjer Baleariċi u l-art kontinentali Spanjola, u qabdu tliet bastimenti kbar hemmhekk.

Fl-1515, huma qabdu diversi galleons, kċina u tliet barki f'Majorka . Xorta fl-1515, Oruç bagħat rigali prezzjużi lis-Sultan Ottoman Selim I, li, bi tpattija, bagħatlu żewġ kċejjen u żewġ xwabel miksijin bid-djamanti. Fl-1516, magħqudin minn Kurtogħlu (*Curtogoli*), l-aħwa assedjaw il-Kastell tal-Elba, qabel reġgħu marru lejn il-Ligurja, fejn qabdu 12-il bastiment u għamlu ħsara lil 28 oħra.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

=== Ħakkiema ta' l-Alġier ===

Fl-1516, it-tliet aħwa rnexxielhom jaqbdu Ġiġel u l-Alġier mingħand l-Ispanjoli u eventwalment ħadu l-kontroll fuq il-belt u r-reġjun tal-madwar, u ġiegħlu lill-ħakkiem preċedenti, Bu Ħammu Musa III tad-dinastija [[Dinastija Żjanija|Żjanija]], jaħrab.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

L-Ispanjoli ta' l-Alġier fittxew kenn fil-gżira ta' Peñón u talbu lil Karlu V, Re ta' Spanja u Imperatur Ruman Sagru biex jintervjeni, iżda l-flotta Spanjola naqset milli tkeċċi lill-aħwa mill-Alġier.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Għal Oruċ, l-aħjar protezzjoni kontra Spanja kienet li jingħaqad mal-Imperu Ottoman, art twelidu u r-rivali ewlieni ta' Spanja. Għal dan, kellu jċedi t-titlu tiegħu ta' Sultan ta' l-Alġier lill-Ottomani. Huwa għamel dan fl-1517 u offra l-Alġier lis-Sultan Ottoman Selim I. Is-Sultan aċċetta l-Alġier bħala ''sanġak'' Ottoman ("provinċja"), ħatar Oruċ bħala Gvernatur ta' l-Alġier u Gvernatur Baħri Ewlieni tal-Mediterran tal-Punent, u wiegħed li jappoġġjah b'Ġannizzeri, xwieni u mtiefagħ.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

### Impenji finali u mewt ta’ Oruċ u Isħaq

L-Ispanjoli ordnaw lil Bu Żajan, li huma kienu ħatru bħala ħakkiem il-ġdid ta' Tlemsien (Tlemcen) u Oran, biex jattakka Oruċ Rajjes fuq l-art, iżda Oruċ sar jaf bil-pjan u attakka preventivament lil Tlemsien, qabad il-belt u jesegwixxi Bu Żajan fil-waqgħa ta' Tlemsien. L-uniku superstiti tad-dinastija ta' Bu Żajan kien Xiħ Bu Ħammud, li ħarab lejn Oran u sejjaħ għall-għajnuna ta' Spanja.

Wara li kkonsolida l-poter tiegħu u ddikjara nnifsu Sultan ta' l-Alġier, Oruċ fittex li jespandi t-territorju tiegħu ġewwa l-art u ħa Miliana, Medea u Ténès. Sar magħruf biex iwaħħal qlugħ mal-kanuni għat-trasport mid-deżerti tal-Afrika ta’ Fuq. Fl-1517, l-aħwa attakkaw Capo Limiti, u, aktar tard, Capo Rizzuto, Kalabrija.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

F'Mejju 1518, l-Imperatur Karlu V wasal [[Oran]] u ġie milqugħ fil-port mix-Xiħ Bu Ħammud u l-gvernatur Spanjol tal-belt, Diego de Córdoba, markizju ta' Comares, li kmanda forza ta' 10,000 suldat Spanjol. Magħqudin minn eluf ta' bidwinijiet lokali, l-Ispanjoli mxew fuq l-art lejn Tlemsien. Oruċ u Isħaq kienu jistennewhom fil-belt b’suldati ta' 1,500 Tork u 5,000 Muri. Huma ddefendew Tlemsien għal 20 jum, iżda eventwalment inqatlu fil-ġlieda mill-forzi ta' Garcia de Tineo. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

### L-Alġier jingħaqad mal-Imperu Ottoman
Wara l-mewt ta' ħuh il-kbir u ħass li l-pożizzjoni tiegħu kienet taħt theddida, Ħidir ikkuntattja Selim I, offra l-lealtà tiegħu u kiseb assistenza Ottomana fl-1519. Meta ingħata t-titlu ta' Bejlerbej mis-Sultan Selim I, flimkien ma' ġannizzeri, xwieni u mtiefagħ, huwa wiret il-pożizzjoni ta' ħuh, laqam (Barbarossa) u l-missjoni tiegħu.

## Karriera aktar tard

### Paxa ta' l-Alġier

B'forza ġdida ta' suldati Torok mibgħuta mis-sultan Ottoman, Barbarossa reġa' ħataf Tlemsien f'Diċembru 1518. Huwa kompla l-politika li jġib mudéjari minn Spanja lejn l-Afrika ta' Fuq, u b'hekk assigura ruħu minn segwitu mdaqqsa ta' Misilmin grati u leali li kellhom mibegħda qawwija għal Spanja. Huwa qabad Bône, u fl-1519, għeleb armata Spanjola-Taljana li ppruvat tieħu mill-ġdid l-Alġier. F'inċident separat, għereq bastiment Spanjol u qabad tmienja oħra. Għadu fl-1519, huwa raid Provence, Toulon u l-Îles d'Hyères fin-Nofsinhar ta' Franza. Fl-1521, għamel rejd fil-Gżejjer Baleariċi u aktar tard qabad diversi vapuri Spanjoli li kienu qed jirritornaw mid-Dinja l-Ġdida 'l barra mill-kosta ta' Cádiz.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Fl-1522, bagħat il-bastimenti tiegħu, taħt il-kmand ta' Kurtogħlu, biex jipparteċipaw fil-konkwista Ottomana ta' Rodi, li rriżultat fit-tluq tal-Kavallieri ta' San Ġwann minn dik il-gżira fl-1 ta' Jannar 1523.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

F'Ġunju 1525, għamel sibja fil-kosti ta' Sardinja. F'Mejju 1526, niżel f'Crotone fil-Kalabrija u keċċa l-belt, għereq kċina Spanjola u fusta Spanjola fil-port, imbagħad attakka lil Castignano f'Marke fuq il -Baħar Adrijatiku u aktar tard niżel f'Kap Spartivento. F'Ġunju 1526, niżel f'Reggio Calabria u aktar tard qered il-forti fil-port ta' Messina. Imbagħad deher fuq il-kosti tat-Toskana, iżda rtira wara li ra l-flotta ta' Andrea Doria u l-Kavallieri ta' San Ġwann 'il barra mill-kosta ta' Piombino.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

F'Lulju 1526, Barbarossa deher għal darb'oħra f'Messina u attakka l-kosti tal-Campania. Fl-1527, għamel sibja f’ħafna portijiet u kastelli fuq il-kosti tal-Italja u Spanja. F'Mejju 1529, huwa qabad il-forti Spanjol fuq il-gżira ta' Peñón ta' l-Alġier. F'Awwissu 1529, attakka l-kosti [[Mediterran|Mediterranji]] ta' Spanja, u aktar tard, wieġeb it-talbiet tal-Andalusija għall-għajnuna biex jaqsam l-Istrett ta' Ġibiltà, ġarr 70,000 mudéjari lejn l-Alġier f'seba' vjaġġi konsekuttivi.

F'Jannar 1530, reġa' għamel rejd fil-kosti ta' Sqallija u, f'Marzu u Ġunju ta' dik is-sena, fil-Gżejjer Baleariċi u Marsilja. F'Lulju 1530, deher tul il-kosti tal-Provenza u l-[[Liguria|Ligurja]], qabad żewġ vapuri Ġenoviżi. F'Awwissu 1530, għamel sibja fil-kosti ta' Sardinja u, f'Ottubru, deher f'Piombino, qabad barka minn Viareggio u tliet galluni Franċiżi qabel ma qabad żewġ bastimenti oħra 'l barra mill-Kalabrija. F'Diċembru 1530, huwa qabad il-Kastell ta' Cabrera, fil-Gżejjer Baleariċi, u beda juża l-gżira bħala bażi loġistika għall-operazzjonijiet tiegħu fiż-żona.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Fl-1531, huwa ltaqa' ma' Andrea Doria, li kien inħatar minn Karlu V, Imperatur Ruman Sagru biex jerġa' jaqbad Ġiġel u l-Peñón ta' l-Alġier, u ċaħad flotta Spanjola-Ġenoviża ta' 40 kċina. Għadu fl-1531, għamel sibja fil-gżira ta' Favignana, fejn il-bastiment ewlieni tal-Kavallieri Maltin taħt il-kmand ta' Francesco Touchebeuf attakkat il-flotta tiegħu mingħajr suċċess. Barbarossa mbagħad salpa lejn il-Lvant u niżel fil-Kalabrija u l-Apulia. Fit-triq lura lejn Algiers, għereq bastiment tal-Kavallieri Maltin qrib Messina qabel aggredixxa Tripli, li kien ingħata lill-Kavallieri ta' San Ġwann minn Karlu V fl-1530. F'Ottubru 1531, reġa' għamel sibja fil-kosti ta' Spanja.&#x5B;**'&#x5D;</sup> Huwa siba wkoll l-Îles d'Hyères matul l-istess sena.

Fl-1532, waqt l-ispedizzjoni ta' [[Sulejman il-Manjifiku|Sulejman I]] lejn Habsburg l-Awstrija, Andrea Doria qabad Coron, [[Patras]] u Lepanto fuq il-kosti tal-Morea (Peloponniż). Bi tweġiba, Sulejman bagħat lill-forzi ta' Jaħja Paxażada Meħmed Bej, li reġgħu ħatfu dawn l-ibliet, iżda l-avveniment ġagħal Sulejman jirrealizza l-importanza li jkollu kmandant qawwi fil-baħar. Huwa sejjaħ Barbarossa f’Istanbul, u li baħħar f’Awwissu tal-1532. Wara li għamel sibja f'Sardinja, Bonifacio f'Korsika, u l-gżejjer ta' Montecristo, Elba u [[Lampedusa]], huwa qabad 18-il xwieni qrib Messina u tgħarraf mill-priġunieri maqbuda li Doria kienet immexxija lejn Preveza.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Barbarossa ipproċeda biex jagħmel rejd fil-kosti fil-viċin ta' Calabria u mbagħad baħħar lejn Preveza. Il-forzi ta' Doria ħarbu wara battalja qasira, iżda biss wara li Barbarossa kien qabad sebgħa mix-xwieni tagħhom. Wasal Preveza b’total ta' 44 xwieni, iżda bagħat lura 25 minnhom lejn l-Alġier u telaq lejn Kostantinopli b'19-il bastiment. Hemmhekk, ġie riċevut mis-Sultan Sulejman fil-Palazz Topkapı. Sulejman ħatar Barbarossa bħala *Kapudan-i Derya* ("Gran Ammirall") tan-Navy Ottomana u *Bejlerbej* ("Kap Gvernatur") tal-Afrika ta' Fuq. Barbarossa ngħatat ukoll il-gvern tas-*sanġak* ("provinċja") ta' Rodi u dawk ta' Euboea u Chios fil-Baħar Eġew.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

==== Diplomazija ma’ Franza ====
Fl-1533, Barbarossa bagħtet ambaxxata lir-re ta' Franza, Franġisku I, l-ambaxxata Ottomana fi Franza (1533). Franġisku I min-naħa tiegħu kien jibgħat Antonio Rincon lil Barbarossa fl-Afrika ta' Fuq u mbagħad lil [[Sulejman il-Manjifiku]] fl-Asja Minuri. Wara t-tieni ambaxxata, l-ambaxxata Ottomana fi Franza (1534), Franġisku I bagħat lill-ambaxxatur tiegħu Jean de La Forêt lil Ħajr id-Din Barbarossa, fejn talab għall-appoġġ navali tiegħu kontra l-Habsburg:
 

=== ''Kapudan-i Derja'' tal-Forza Navali Ottomana ===



Fl-1534, Barbarossa baħħar minn Kostantinopli bi 80 xwieni, u f'April, reġa' ħataf Koron, [[Patras]] u Lepanto mingħand l-Ispanjoli. F'Lulju 1534, qasam l-Istrett ta' Messina u għamel sibja fil-kosti ta' Kalabrija, qabad numru sostanzjali ta' bastimenti madwar Reggio Calabria kif ukoll il-Kastell ta' San Lucido. Iktar tard qered il-port ta' Cetraro u l-imriekeb li kien hemm port.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

F'Lulju 1534 ukoll, deher fil -Campania u keċċa l-gżejjer ta' Capri u Procida qabel ibubumbardja l-portijiet fil-Golf ta' Napli, fejn ittieħdu 7,800 priġunieri. Imbagħad deher f'Fondi, li dak iż-żmien kien parti mir-Renju ta' Napli mħakkem mill-Ispanjol, u wassal biex il-qniepen tal-knisja f'Ruma idoqqu l-allarm. Fi Sperlonga, parti wkoll mir-Renju ta' Napli, ħa 10,000 priġunieri u meta wasal Fondi l-ġinizzeri daħlu fil-belt mill-bibien prinċipali u saqru għal kollox il-palazz ta’ Giulia Gonzaga. Imbagħad keċċa, qabad u qered Vallecorsa u qatel xi nies tal-belt u ħataf oħrajn maqbud. Huwa baħħar lejn in-nofsinhar, deher f'Ponza, Sqallija u Sardinja, qabel ma qabad Tunes f'Awwissu 1534 u jitrod is-Sultan il-Ħafsi l-Mulaj il-Ħasan.

Karlu V imbagħad bagħat aġent biex joffri lil Barbarossa "is-sjieda ta' l-Afrika ta' Fuq" għal-lealtà mibdula tiegħu, jew inkella, biex joqtluh. Madankollu, imbagħad ċaħdet l-offerta, Barbarossa qata' ras l-aġent b'ximitar.

Il-Mulaj il-Ħasan talab lill-Imperatur Karlu V għall-għajnuna biex jirkupra s-saltna tiegħu, u forza Spanjola-Taljana ta' 300 xwieni u 24,000 suldati reġgħu ħatfu Tunes kif ukoll Bône u Mahdija fl-1535. Filwaqt li għaraf l-inutilità tar-reżistenza armata, Barbarossa kien abbanduna Tunes qabel il-wasla tal-invażuri, baħħru 'l bogħod lejn il -Baħar Tirrenu, fejn ibbumbardja l-portijiet, niżel għal darb'oħra f'Capri u rikonoxxiet forti (li għadu llum għandu ismu) wara li fil-biċċa l-kbira qerduh waqt l-assedju tal-gżira. Imbagħad baħħar lejn l-Alġier, mnejn għamel rejd fil-bliet kostali ta' Spanja, qered il-portijiet ta' Majorca u Menorca, qabad diversi xwieni Spanjoli u Ġenoviżi u ħeles l-iskjavi tal-qadef Misilmin tagħhom. F'Settembru 1535, huwa rrifjuta attakk ieħor Spanjol fuq Tlemsien.

Fl-1536, Barbarossa ġie msejjaħ lura f'Kostantinopli biex jieħu l-kmand ta' 200 vapur f'attakk navali fuq ir-Renju tal-Habsburg ta' Napli. F'Lulju 1537, niżel f'Otranto u ħataf il-belt, kif ukoll il-Fortizza ta' Castro u l-belt ta' Ugento fl-Apulia.

F'Awwissu 1537, Lutfi Paxa u Barbarossa mexxew forza Ottomana bosta li qabdet il-gżejjer Eġew u Joni li jappartjenu għar-Repubblika ta' Venezja, jiġifieri Syros, Aegina, Ios, Paros, Tinos, Karpathos, Kasos, Kythira, u Naxos. Fl-istess sena, Barbarossa għamel rejd fuq Korfù u ħassar il-kultivazzjonijiet agrikoli tal-gżira filwaqt li ssirviża kważi l-popolazzjoni kollha tal-kampanja. Madankollu, il-Fortizza l-Qadima ta' Korfù kienet difiża tajjeb minn 4,000 gwarniġjon Venezjana b'700 xkubetti, u meta diversi attakki ma rnexxilhomx jaqbdu l-fortifikazzjonijiet, it-Torok b'qalbhom reġgħu imbarkaw u għal darb'oħra għamlu rejd fil-Kalabrija. Dan it-telf wassal lil Venezja biex titlob lill-Papa Pawlu III biex jorganizza "Lega Sagra" kontra l-Ottomani.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Fi Frar 1538, il-Papa Pawlu III irnexxielu jgħaqqad Lega Sagra (magħmula mill-[[Papa|Papat]], Spanja, l-Imperu Ruman Sagru, ir-Repubblika ta' Venezja u l-Kavallieri Maltin) kontra l-Ottomani, iżda l-forzi ta' Barbarossa mmexxija minn Sinan Rajjes għelbu l-flotta magħquda tagħha, ikkmandata minn Andrea Doria fil-Battalja ta' Preveza ta' Settembru. Din ir-rebħa assigurat dominanza Ottomana fuq il-Mediterran għat-33 snin ta' wara, sal-Battalja ta' Lepanto fl-1571.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Fis-sajf tal-1539, Barbarossa qabad il-gżejjer ta' Skiathos, Skyros, Andros, u Serifos u qabad lura Castelnuovo mingħand l-Ispanjoli, li kienu ħaduha mingħand l-Ottomani wara l-battalja ta' Preveza. Huwa qabad ukoll il-Kastell ta' Risan fil-qrib, u ma' Sinan Rajjes, aktar tard attakka l-fortizza Venezjana ta' Cattaro u l-fortizza Spanjola ta' Santa Veneranda ħdejn Pesaro. Barbarossa aktar tard ħa l-imwarrbin Kristjani li kien fadal fl-Ibħra Jonju u Eġew. Venezja fl-aħħar iffirmat trattat ta' paċi mas-Sultan Sulejman I f’Ottubru 1540, fejn qablet li tirrikonoxxi l-kisbiet territorjali Ottomani u li tħallas 300,000 dukati dehbin.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Fl-1540 Barbarossa mexxa ekwipaġġ ta' 2,000 raġel u qabad u saqgħet il-belt ta' [[Ġibiltà]]. Telaq minn Ġibiltà wara li ħa 75 ħabsin li neħħew persentaġġ sinifikanti tal-popolazzjoni ta' Ġibiltà, fl-aħħar mill-aħħar elimina l-belt ta' kważi ġenerazzjoni sħiħa ta' Ġibiltà.

F'Settembru tal-1540, l-Imperatur Karlu V ikkuntattja ma' Barbarossa u offrielu biex isir l-Ammiral Kap tiegħu kif ukoll il-ħakkiem tat-territorji ta' Spanja fl-Afrika ta' Fuq, iżda huwa ċaħad. Ma setax jipperswadi Barbarossa biex jaqleb naħat, f'Ottubru 1541, Karlu nnifsu assedja l-Alġier, u fittex li jtemm it-theddida tal-kursara għad-dominji Spanjoli u t-tbaħħir Kristjan fil-Punent tal-Mediterran. L-istaġun ma kienx ideali għal kampanja bħal din, u kemm Andrea Doria, li kien ikkmanda l-flotta, kif ukoll Hernán Cortés, li kien ġie mitlub minn Karlu biex jipparteċipa fil-kampanja, ippruvaw ibiddlu r-raj tal-Imperatur iżda fallew.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Eventwalment, maltempata vjolenti ħarbat l-operazzjonijiet ta' nżul  Karlu. Andrea Doria ħa l-flotta tiegħu f'ibħra miftuħa biex jevita li jinġarr fuq ix-xatt, iżda ħafna mill-flotta Spanjola inkaljat. Wara xi ġlied indeċiż fuq l-art, Karlu kellu jħalli l-isforz u jirtira l-forza msawwta serjament tiegħu.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

==== Alleanza Franko-Ottomana ====


Fl-1543, Barbarossa mar lejn Marsilja biex jassisti lil Franza, li dak iż-żmien kienet alleata ta’ l-Imperu Ottoman, u dawwar il-Punent tal-Mediterran bi flotta ta’ 210 vapuri (70 xwieni, 40 galljotti u 100 bastimenti tal-gwerer ieħor li jġorru 14,000 suldati Tork, u b'hekk total ta' 30,000 truppi Ottomani). Fi triqtu, waqt li kien għaddej mill-Istrett ta' Messina, talab lil Diego Gaetani, gvernatur ta' Reggio Calabria, biex iċedi l-belt tiegħu. Gaetani wieġeb bi nar tal-mitfgħa, li qatel tliet baħrin Torok.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Barbarossa assedja Nizza u ħataf il-belt fil-5 ta' Awwissu 1543 f'isem ir-re Franċiż, Franġisku I.

Il-kaptan Ottoman aktar tard niżel f'Antibes u l-Île Sainte-Marguerite ħdejn Cannes qabel keċċa l-belt ta' San Remo, portijiet oħra tal-Ligurja, Monako u La Turbie. Ir-Re Franġisku ordna l-evakwazzjoni ta’ Toulon u poġġa l-belt f’idejn Barbarossa. Għas-sitt xhur ta’ wara Toulon ġiet ikkonvertita f’belt Torka li kienet tinkludi l-moskea u s-suq tal-iskjavi tagħha stess. 

Barbarossa mbagħad b'suċċess rrifjutat aktar attakki Spanjoli fuq in-Nofsinhar ta' Franza, iżda ġie msejjaħ lura lejn Istanbul wara li Karlu V u Sulejman kienu qablu ma' tregwa fl-1544.&#x5B;**'&#x5D;</sup>

Wara li telaq minn Provence mill-port ta' Île Sainte-Marguerite f'Mejju 1544, Barbarossa ħejjeb San Remo għat-tielet darba, u meta deher quddiem Vado Ligure, ir-Repubblika ta' Ġenova bagħtetlu somma sostanzjali biex isalva bliet Ġenoviżi oħra minn aktar attakki. F’Ġunju 1544, Barbarossa deher quddiem l-Elba. Hedded li jibbumbardja Piombino sakemm is-sid tal-belt ma jeħlesx iben Sinan Rajjes li kien inqabad u mgħammed 10 snin qabel mill-Ispanjoli f'Tuneż, hu kiseb il-ħelsien tiegħu.

Il-flotta Ottomana mbagħad attakkat il-kosti ta' Sardinja, qabel ma dehret f'Iskja u niżlet hemmhekk f'Lulju 1544, qabdet il-belt kif ukoll Forjo u l-gżira ta' Prokida, fejn ħa 4,000 priġunier u skjavi madwar 2,000–7,000 abitant ta' [[Lipari]]; wara dan, hedded lil Pozzuoli. Meta ltaqa' ma' 30 gallina taħt Giannettino Doria, Barbarossa ġiegħelhom ibaħħru lejn Sqallija u jistkenn f'Messina. Minħabba r-riħ qawwi, l-Ottomani ma setgħux jattakkaw Salerno iżda rnexxielhom jinżlu f'Kap Palinuro fil-viċin.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D; Barbarossa mbagħad daħal fl-Istrett ta' Messina u niżel f'Katona, Fjumara u Kalanna (ħdejn Reggio Calabria) u aktar tard f'Karjati u f'Lipari, li kien l-iżbark finali tiegħu fil-peniżola Taljana. Hemmhekk, ibbumbardja ċ-ċittadella għal 15-il jum wara li l-belt irrifjutat li ċċedi u eventwalment qabadha.

Fl-aħħar irritorna Barbarossa lejn Kostantinopli, u fl-1545, ħalla l-belt għall-aħħar spedizzjonijiet navali tiegħu, li matulhom ibbumbardja l-portijiet tal-kontinent Spanjoli u niżel f'Majorka u Menorka għall-aħħar darba. Imbagħad baħħar lura lejn Kostantinopli u bena palazz fuq il-Bosforu, fil-kwartier tal-lum ta' Bujukdere (*Büyükdere*) fid-distrett ta' Sarijer (*Sarıyer*).&#x5B;**&#x5D;

### Irtirar u mewt

Barbarossa irtira f'Kostantinopli fl-1545, u ħalla ibnu Ħasan Paxa bħala s-suċċessur tiegħu fl-Alġier. Imbagħad iddetta l-memorji tiegħu lil Muradi Sinan Rajjes. Huma jikkonsistu f'ħames volumi miktuba bl-idejn magħrufa bħala *Gazavat-ı Hayreddin Paşa* ("Konkwisti ta' Ħajr id-Din Paxa"). Illum, huma esibiti fil-Palazz Topkapı u l-Librerija tal-Università ta' Istanbul. Huma ppreparati u ppubblikati minn *Babıali Kültür Yayıncılığı* bħala *Kaptan Paşa'nın Seyir Defteri* ("Il-Ġurnal ta' Abbord tal-Kaptan Paxa") mill-Prof. Dr. Aħmed Ximxirgil (*Ahmet Şimşirgil*), akkademiku Tork. Huma wkoll fittizjonati bħala *Akdeniz Bizimdi* ("Il-Mediterran kien Tagħna") minn M. Ertugħrul Dużdagħ (*M. Ertuğrul Düzdağ*). Barbarossa huwa wkoll wieħed mill-karattri ewlenin fil-ktieb *The Wanderer* (1949) ta' Mika Waltari.

Ħajr id-Din Barbarossa Pasha miet fl-1546 fil-palazz tiegħu mal-baħar fil-viċinat ta' Büyükdere ta' Istanbul, fuq ix-xtut tal-majjistral tal-Bosforu. Huwa midfun fil-mawżolew għoli (*türbe*) ħdejn il-port tal-laneċ tad-distrett ta' Bexiktax fuq in-naħa Ewropea ta' Istanbul, li nbena fl-1541 mill-perit famuż Mimar Sinan, fis-sit fejn kienet tinġabar il-flotta tiegħu. Il-mafkar tiegħu nbena fl-1944, ħdejn il-mawżolew tiegħu.

### Il-Bandiera (Sanġak) ta' Ħajr id-Din Barbarossa

Il-kaligrafija Għarbija fil-quċċata tal-istandard taqra, "" (*Nasr<sup>un</sup> min<sup>a</sup> Llāh<sup>i</sup> wa fatħ<sup>un</sup> qarīb<sup>un</sup> wa baxxir<sup>i</sup> l-Mu'minīn<sup>a</sup> jā Muħammad*), tradott bħala "Rebħa minn Alla u konkwista qriba; u baxxar il-Mwemmnin (dawk li jemmnu), ja Muħammed." It-test ġej minn vers 61:13 tal-Quran, biż-żieda ta' "ja Muħammad", peress li l-aħħar parti tal-vers tindirizza lill-profeta Iżlamiku, Muħammed.

Fi ħdan l-erba' nofs qmura hemm l-ismijiet, mil-lemin għax-xellug, li jibdew minn fuq il-lemin, tal-ewwel erba' kalifi magħrufa bħala *Ħlejjef ir-Rexdin*, "kalifi twajbin" – Bu Bakar, Għomar, Għotman, u Għali – li l-ħakma tagħhom tal-istat Iżlamiku wara Muħammed tissejjaħ il-Kalifat ir-Riexed jew ir-*Rexdin*.

Is-sejf b'żewġ xfafar tirrappreżenta Du l-Fiqar, sejf famuż fl-istorja Iżlamika, li tappartjeni l-ewwel lil Muħammed u mbagħad lil Għali. Fuq ix-xellug tal-maqbad is-sejf hemm id żgħira.

Bejn iż-żewġ xfafar tas-sejf hemm stilla b'sitt ponot. L-istilla tista' tiġi konfuża mal-Istilla ta' David, simbolu Lhudi. Madankollu, fi żminijiet medjevali, din l-istilla kienet simbolu Iżlamiku popolari magħruf bħala l-Ħatem ta' Solomon u kienet użata ħafna mill-bejlikijiet ta' l-Anatolja. Il-ħatem aktar tard intuża mill-Ottomani fid-dekorazzjonijiet tal-moskea, tall-muniti u tal-bnadar personali tal-paxa tagħhom, inkluż Ħajr id-Din Barbarossa. Wieħed mill-bejlikijiet Torok magħrufa li juża l-ħatem fuq il-bandiera tiegħu kien il-Ċandarin. Skont l-Atlas Katalan tal-1375 minn A. Cresques, il-bandiera tal-Karamanin, bejlik Anatoljan ieħor, kienet tikkonsisti fi stilla blu b'sitt truf.

## Noti f'qiegħ il-paġna

## Referenzi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ħoloq esterni

* Paxa, pirati u Paros
* Encyclopædia Britannica
* Artiklu dwar l-aħwa Barbarossa
* Artiklu ieħor dwar l-aħwa Barbarossa
* Gazawat oriġinali minn Seyyid Muradi Archived  
* Il-qabar ta' Ħajr id-Din Barbarossa f'Beşiktaş
* Hayreddin Barbarossa'nın Hatıraları (Fakriet ta' Ħajr id-Din Barbarossa bit-Tork)