Kċina Baxkira

Il-**kċina Baxkira** (bil-Baxkir: Башҡорт аш-һыуы, bir-Russu: Башкирская кухня ) jew **kċina tal-[[Baxkortostan]]** hija l-kċina tradizzjonali tal-Baxkiri. L-istil ta' ħajja tagħhom u l-predominanza tat-trobbija tal-baqar ikkontribwew għall-kultura, għat-tradizzjonijiet u għall-kċina tal-Baxkiri.

## Platti u prodotti tradizzjonali

Il-platti Baxkiri huma distinti b’numru żgħir ta' ħwawar klassiċi: jintuża biss il-bżar iswed u aħmar. Karatteristika oħra tal-platti Baxkiri hija l-abbundanza tal-laħam fil-platti sħan u fil-bukkuni kollha. L-imħabba tal-Baxkiri għaz-zalzett tal-laħam taż-żiemel (*kazy*) u għax-xaħam taż-żiemel jistħoqqilha attenzjoni speċjali: il-Baxkiri jħobbu jieklu l-laħam taż-żiemel bi flieli ħoxnin ta' xaħam, maħsula bil-brodu qares ta' *korot* (prodott tal-ħalib iffermentat), li jinnewtralizza l-effetti ta' tant xaħam. L-istil ta' ħajja seminomadiku (għat-trobbija tal-baqar) wassal għall-formazzjoni ta’ firxa wiesgħa ta' prodotti għall-ħażna fit-tul.

Il-biċċa l-kbira tal-platti nazzjonali tal-Baxkiri huma l-laħam taż-żiemel mgħolli u mnixxef, il-ħaruf, il-prodotti tal-ħalib, il-frott artab imnixxef, iċ-ċereali u l-għasel. Xi eżempji huma platti bħal *kazy* (zalzett tal-laħam taż-żiemel), *kaklangan it* (jerky), *pastille*, *kumis*, *seyale hary may* (ċirasa fil-ghee), *muyyl mayi* (żejt taċ-ċirasa *Prunus padus*), *korot* (*kashk* niexef), *eremsek* (ġobon abjad) u *ayran* (doogh). Dawn il-platti kollha jiġu maħżuna għal żmien relattivament twil anke fis-sħana tas-sajf u huma konvenjenti għal waqt xi vjaġġ.

Huwa maħsub li l-*kumis* kien ippreparat eżattament fit-triq: reċipjent tal-ħalib tad-debba kien marbut mas-sarġ u mdendel matul il-ġurnata.

Il-platt tradizzjonali Baxkiri *bishbarmak* jiġi ppreparat bil-laħam mgħolli u *salma* (varjetà ta' tarja iktar ħoxna), immarinat b'mod abbundanti bil-ħxejjex aromatiċi u bil-basal u mħawwar bil-*korot*. Din hija karatteristika oħra notevoli tal-kċina Baxkira: il-prodotti tal-ħalib spiss jiġu servuti fuq platti, *korot* jew krema qarsa. Ħafna mill-platti Baxkiri faċli issajjarhom u huma nutrittivi.

Platti bħal *ayran*, *buza* (xarba tal-qamħ jew tal-ħafur), *kazy*, *katlama*, *kumis*, *manti*, *oyre* (soppa), *umas-ashy* u ħafna oħrajn huma meqjusa bħala platti nazzjonali ta' bosta popli mill-muntanji Ural sal-Lvant Imbiegħed.

### Għasel Baxkiri

L-għasel Baxkiri huwa magħruf għat-togħma tiegħu u jqanqal kburija għall-Baxkiri. Ma jiġix organizzat festin tat-te wieħed mingħajr l-għasel reali Baxkiri. Għall-Baxkiri, kwistjoni ta' unur hija l-pussess tal-għasel reali Baxkiri (tan-naħla Burzyan), prodott minn qraba li jrabbu n-naħal.

### ''Kumis''

*Kumis* huwa x-xorb nazzjonali ta' fejqan tal-Baxkiri, magħmul bil-ħalib tad-debba. Il-ħila tal-produzzjoni tal-*kumis* delizzjuż ilha tiġi vvalutata u trażmessa minn ġenerazzjoni għall-oħra. Għall-*kumis*, razez speċjali ta' debba huma preferuti (id-debba Baxkiri). Il-*Kumis* jiġi kkunsmat frisk, inkella malajr isir aċiduż u jitlef il-kwalitajiet tiegħu ta' fejqan. Fih ammont żgħir ta' alkoħol.

### Platti moderni Baxkiri

Il-platti moderni Baxkiri ppreservaw l-oriġinalità kollha tal-kċina tradizzjonali tal-Baxkiri u arrikkewha, billi ddiversifikaw il-firxa tal-prodotti. Minkejja l-abbundanza u l-lussu ta' platti moderni, il-platti tradizzjonali jokkupaw post speċjali fil-kċina Baxkiri u fuq il-mejda tal-festini. Fuq il-mejda festiva tal-Baxkiri definittivament ikun hemm *bishbarmak*, *kazy*, *hurpa* (soppa-brodu), *bukken*, jew *chak-chak*.

## Festini tat-te tal-Baxkiri

Il-Baxkiri għandhom espressjoni popolari: "ixrob it-te". Wara din l-espressjoni jkun hemm stedina għal festin tat-te tal-Baxkiri bit-torti, *yuyasa*, il-laħam mgħolli, iz-zalzett tal-laħam taż-żiemel, cheesecakes, krema qarsa, ġamm, għasel u dak kollu li l-ospitant ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu. "Ix-xorb tat-te" fil-Baxkiri tfisser "ikla ftit ħafifa". Huwa ovvju li "te" bħal dan jista' jissostitwixxi l-kolazzjon jew l-ikla ta' nofsinhar tant ikun abbundanti.

Il-Baxkiri dejjem jixorbu t-te bil-ħalib: il-mistednin lanqas biss jiġu mistoqsija jekk għandhomx iżidu l-ħalib mat-te. It-tradizzjoni taż-żieda tal-ħalib mat-te hija tant antika li f'xi reġjuni l-kwistjoni ta' meta żżid il-ħalib ma' kikkra te hija suġġett ta' dibattitu: qabel ma tferra’ t-te jew wara?

## Mejda tal-festa

Fil-btajjel, il-Baxkiri jippreparaw platti speċjali: *bishbarmak*, *chak-chak*, *belish*, *gubadia* u oħrajn. Ix-*Chak-chak* huwa indispensabbli għal kull mejda festiva. Fil-festini hija drawwa li kull mistieden joffri l-*ulush*: il-porzjon ta' laham tal-kaċċa (muntun, wiżż, eċċ.). Il-Baxkiri għandhom ħafna platti festivi li jiġu ppreparati f'okkażjonijiet speċjali: *keyeu-bilmene* (pelmeni), il-laħam fl-għaġina żgħira speċjali li tiġi ppreparata għat-tieġ f'ġieħ l-għarus, *keelen-tukmasy*, qisha tarja speċjali li l-għarusa tipprepara biex turi l-ħila tagħha: din it-tarja trid tkun pjuttost irqiqa u mfarrka.

Ix-*chak-chak*, ippreparat mill-għarusa, huwa parti obbligatorja tar-ritwali tat-tieġ; wara li taħsel idejha l-għarusa tpoġġi biċċa *chak-chak* fil-ħalq tal-mistednin kollha wara t-tieġ. *Kaz-oemahe* hija okkażjoni speċjali għal festin meta l-ospitant jistieden lill-ġirien biex jgħinu bil-wiżż; filgħaxija, fi tmiem ix-xogħol, l-ospitant joffri wiżż frisk lil kulħadd.

## Ikel ipprojbit

Il-projbizzjonijiet tal-ikel prevalenti kienu assoċjati ma' tradizzjonijiet reliġjużi. L-ikel ipprojbit kien jinkludi l-laħam tal-majjal, l-annimali karnivori u t-tjur (il-laħam tal-falkuni, tal-astuni jew tad-daqquqa tat-toppu), il-laħam tas-sriep u l-laħam taż-żrinġ. Barra minn hekk, ma kienx possibbli li wieħed jiekol il-laħam taċ-ċinji u tal-grawwi (peress li kienu totems Baxkiri). Wieħed ma setax jiekol il-glandoli tat-tirojde, il-laħam ta’ mas-sinsla, u l-milsa. Bħala ħut, kemm jista’ jkun wieħed għandu jiekol speċijiet ta’ ħut li ma għandhomx qxur.

## Etikett mal-mejda

Ir-regoli tradizzjonali tal-etikett mal-mejda tal-Baxkiri jinkludu dawn li ġejjin:

*Servi l-ikel immedjatament mal-wasla
*Għandu jkun hemm numru bil-fard ta' flapjack fuq il-mejda, iżda mhux inqas min-numru ta' mistednin.
*L-ospitant imiss l-ikel l-ewwel.
*L-iktar mistieden anzjan jiġi moqdi l-ewwel.
*L-ospitant jieqaf jiekol malli l-mistieden jieqaf jiekol.
*Jekk ma jkunx hemm biżżejjed ikel, u l-mistieden ikun bil-ġuħ, allura l-ospitant għandu jiekol mill-inqas possibbli biex il-mistieden jixba’.
*Ħu l-ikel u x-xorb biss bl-id il-leminija tiegħek.
*Taqtax il-ħobż moħmi frisk bis-sikkina, u tigdimx tortilla sħiħa.
*Għandek tieħu l-agħar ikel minn platt komuni, u tħalli l-aħjar għal ħaddieħor.
*Matul l-ikla, żomm il-paċi mas-sid u idher ferrieħi.
*Fl-aħħar tal-ikla, itlob għall-benesseri tal-ospitant.

## Letteratura

* * Bashkir encyclopedia. . * Ch. ed. M.A. Ilgamov. — Ufa: Bashkir Encyclopedia. Volume 3. Z-K. 2007 .-- 672 p.. — 
* * Arslanova I.A. * «Traditional and modern Bashkir cuisine.» Ufa, 1999.
* «Dishes of Bashkir cuisine.» M .: Planet, 1985.
* * Khazhin R. R. * «Bashkir cuisine». Ufa, 2010.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Riċetti tradizzjonali u tal-awtur tal-kċina Baxkiri
* Башкирская кухня
* Рецепты и полезные советы башкирской кухни
* Традиционные и авторские рецепты башкирской кухни