São Tomé u Príncipe

**São Tomé u Príncipe** huma nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi São Tomé.
São Tomé u Príncipe, uffiċjalment ir-Repubblika Demokratika ta' São Tomé u Príncipe (Portugiż: República Democrática de São Tomé e Príncipe, pronunzja: /sɐ̃w̃ tu.'mɛ i 'pɾı̃.sɨ.p(ɨ)/) huwa pajjiż Afrikan magħmul minn diversi gżejjer li jinsabu fil-Golf tal-Ginea, speċifikament fil-majjistral tal-kosta tal-Gabon, qrib ħafna tal-ekwatur u li hija qrib bil-baħar taż-Żona Ekonomika Esklussiva (ZEE) tal-Ginea Ekwatorjali. L-aktar gżejjer importanti huma Santo Tomé (São Tomé) u Príncipe. Huwa wieħed mill-mikrostati li jeżistu fl-Afrika.


File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|Il-bandiera ta' São Tomé u Príncipe
File:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|Il-tarka ta' São Tomé u Príncipe
File:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|Mappa
File:SaoTome Districts.png|Organizzazzjoni territorjali
File:São Tomé and Príncipe location map.svg|Mappa
File:Sao tome se.jpg|São Tomé/Santo Tomé
File:Sao tome fort.jpg|São Tomé/Santo Tomé
File:Sao tome palace.jpg|São Tomé/Santo Tomé
File:Lagoa Azul Lighthouse, São Tomé and Príncipe - 20070804 (cropped).jpg|São Tomé/Santo Tomé
File:Sao Tome Neves 3 (16249100735).jpg|Neves
File:Street iPortugalln Santo Antonio - Principe 2015.jpg|Santo António
File:Aeroporto Príncipe.jpg|Santo António
File:Wharf at Praia Sao João de Angolares (21047452755).jpg|São João dos Angolares/San Juan de los Angolares
File:Equator Sao Tome.jpg|Ilhéu das Rolas/Islote de las Tórtolas
File:São Tomé e Príncipe.PNG|Tarka kolonjali ta' Sao Tome u Principe.
File:Golf von Guinea.jpg|Mappa ta' Sao Tome u Principe.
File:Sao tome palace.jpg|Palazz Kolonjali ta' Sao Tome u Principe.


## Data
Motto: Unidade, Disciplina, Trabalho (Portugiż: "Unità, Dixxiplina, Xogħol"); Innu: Independência total (Portugiż: "Indipendenza Totali"); Kapitali: Sao Tome 0°20′00″N 6°44′00″E; Lingwi Uffiċjali: Portugiż; Ġentili: santotomense; Forma ta' Gvern: Repubblika semi-presidenzjali; President: Carlos Vila Nova; Prim Ministru: Patrice Trovoada; Korp Leġiżlattiv: Assemblea Nazzjonali (Sao Tome u Principe); Indipendenza mill-: 12 ta' Lulju, 1975; Wiċċ (185 pożizzjoni). 9641 km²; Kosta: 209 km; L-Ogħla Punt: Pico de Santo Tomé; Popolazzjoni totali (188 pożizzjoni) Ċensiment (2020): 210,240 abitant, Densità: 187.17 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (184 pożizzjoni (2016): $ 685 miljun; Per capita: $ 3,220; HDI (2021): Tnaqqis 0.6182​ (138th) - Medja; Munita: Dobra (STN); Żona tal-Ħin : UTC; Kodiċi ISO: 678 / STP / ST; Dominju tal-Internet: .st; Prefiss tat-Telefon: +239; Prefiss tar-Radju: S9A-S9Z; Kodiċi IOC: STP; Sħubija: ONU, AU, UL, CPLP, ASA, ZPCAS

## Storja

### Esplorazzjoni u kolonizzazzjoni
L-ewwel Ewropej li waslu fil-gżejjer kienu n-navigaturi Portugiżi João de Santarém u Pedro Escobar bejn l-1469 u l-1472 flimkien ma' Annobón. L-ewwel kolonizzazzjoni b'suċċess ta' São Tomé, li kienet gżira diżabitata, ġiet stabbilita fl-1493 bil-Lhud Sefardiċi eżiljati minn Spanja minn Álvaro Caminha, li rċieva l-art bħala għotja mill-kuruna Portugiża. Principe ġie stabbilit fl-1500 taħt arranġament simili. Sa nofs is- seklu 16, u bl- għajnuna ta' l- iskjavi, is- settlers Portugiżi kienu bidlu l- gżejjer fl- esportatur ewlieni taz- zokkor fl- Afrika. Sao Tome u Principe kienu ddominati u amministrati mill-kuruna Portugiża fl-1522 u l-1573, rispettivament.

### Żvilupp ekonomiku fis-seklu 16

Santo Tomé se jkun ekonomikament notevoli biss bl-introduzzjoni ta 'mitħna tal-ilma fl-1515, li dalwaqt wasslet għall-kultivazzjoni massiva tal-kannamieli: "L-għelieqi qed jespandu u l-imtieħen ukoll. F'dan iż-żmien hawn żewġ imtieħen u huma Qed jibnu tlieta oħra, jgħoddu l-kuntratturi, li huwa kbir. Bl-istess mod, hemm il-kundizzjonijiet meħtieġa, bħal xmajjar u injam, biex ikunu jistgħu jibnu ħafna aktar. U l-kannamieli [taz-zokkor] huma l-akbar li qatt rajt f’ħajti”. Il-pjantaġġuni taz-zokkor ġew organizzati b'xogħol ta' skjavi, u sa nofs is-seklu 16, coloni Portugiżi kienu bidlu l-gżejjer fl-esportatur ewlieni taz-zokkor fl-Afrika.

Skjavi minn São Tomé nxtraw mill-Kosta tal-Iskjavi tal-Afrika tal-Punent, fid-Delta tan-Niġer, fil-gżira ta 'Fernando Poo, u aktar tard fil-Kongo u l-Angola. Fis-seklu sittax, l-iskjavi kienu importati minn u esportati lejn il-Portugall, Elmina, ir-Renju tal-Kongo, l-Angola, u l-Amerika Spanjola. Fl-1510, il-Portugall kien jimporta bejn 10,000 u 12,000 skjav.Fl-1516, São Tomé irċieva 4,072 skjav sabiex jesportahom mill-ġdid.Mill-1519 sal-1540, il-gżira kienet iċ-ċentru tal-kummerċ tal-iskjavi bejn Elmina u d-delta ta' Elmina In-Niġer.15 Fil-bidu u f'nofs is-seklu 16, São Tomé nnegozja skjavi b'mod intermittenti mal-Angola u r-Renju tal-Kongo. Fl-1525, São Tomé beda jinnegozja skjavi lejn l-Amerika Spanjola, prinċipalment lejn il-Karibew u l-Brażil.16 Mill-1532 sal-1536, São Tomé bagħat medja annwali ta' 342 skjav lejn l-Antilles Qabel l-1580, il-gżira kienet tirrappreżenta 75% tal-importazzjonijiet tal-Brażil. , prinċipalment skjavi. Il-kummerċ tal-iskjavi baqa 'pedament tal-ekonomija ta' São Tomé sa wara l-1600.

Id-dinamika tal-poter ta' São Tomé fis-seklu sittax kienet sorpriżament diversa, kemm b'mulatti ħielsa kif ukoll b'ċittadini suwed jipparteċipaw fil-gvern. Is-settlers voluntiera ċaħdu São Tomé għall-mard u n-nuqqas ta 'ikel tagħha, għalhekk il-kuruna Portugiża ddeportat lill-kundannati lejn il-gżira u ħeġġet ir-relazzjonijiet interrazzjali biex tiżgura l-kolonja. L-iskjavitù lanqas ma kienet permanenti, kif jixhdu d-digriet irjali tal-1515 li jagħti l-manumissjoni lin-nisa Afrikani ta’ settlers bojod u uliedhom ta’ razza mħallta.Fl-1517, digriet ieħor ħeles lill-iskjavi rġiel li kienu waslu fuq il-gżira. . Wara l-1520, digriet irjali ppermetta mulatti ħielsa, miżżewġin, sidien ta’ proprjetà li jkollhom kariga pubblika, li kien segwit minn digriet fl-1546 li jistabbilixxi ugwaljanza ċivili bejn dawn il-mulatti kwalifikati u l-kolonisti bojod, li ppermetta mulatti ħielsa u ċittadini suwed opportunitajiet li jqumu u tipparteċipa fil-politika u n-negozju lokali. Il-firdiet soċjali ħolqu tilwim frekwenti fi ħdan il-muniċipji tal-kolonja u mal-gvernatur u l-isqof, b'instabilità politika kostanti.

Għall-ewwel, l-iskjavitù f'Sao Tome kienet inqas stretta. F’nofs is-seklu 16, pilota Portugiż anonimu nnota li l-iskjavi kienu jaħdmu f’pari, bnew il-kwartieri tagħhom stess, u ħadmu b'mod indipendenti darba fil-ġimgħa jkabbru l-ikel tagħhom stess.Madankollu, din is-sistema tal-iskjavi aktar rilassata ma dametx ħafna żmien wara l- introduzzjoni ta' pjantaġġuni. F'kollox, l-iskjavi ta' spiss ħarbu lejn il-foresti tal-muntanji inospitabbli ta' ġewwa tal-gżira. Bejn l-1514 u l-1527, ħamsa fil-mija tal-iskjavi li ġew importati f'São Tomé ħarbu, ħafna drabi biex imutu bil-ġuħ, għalkemm bejn l-1531 u l-1535 kien hemm nuqqas kbir ta' ikel anke fil-pjantaġġuni.Maż-żmien, in-nies ta’ cimarrón żviluppaw insedjamenti fl-intern magħrufa bħala macambos.

Matul il-Gwerra Portugiża-Olandiża, il-gżira ta' São Tomé kienet okkupata mill-Pajjiżi l-Baxxi mill-1641 sal-1648.

Il-kultivazzjoni tal-kannamieli naqset matul il-100 sena li ġejjin, u sa nofs is-seklu 17, São Tomé sar ftit aktar minn port ta 'waqfa għal vapuri li jfornu l-faħam.

### Ribelljonijiet tal-iskjavi
L-ewwel sinjali ta' ribelljoni tal-iskjavi bdew fis-snin 1530, meta baned ta' maroons organizzaw biex jattakkaw pjantaġġuni, li wħud minnhom ġew abbandunati.L-awtoritajiet lokali Portugiżi ressqu ilment formali fl-1531 u jnikktu li wisq settlers suwed u ċittadini kienu qed jinqatlu fl-attakki. , u li l-gżira kienet tintilef jekk il-kwistjoni tibqa' mhux solvuta.F'"gwerra bush" tal-1533, "bush captain" mexxa unitajiet ta' milizzji biex jirrepressi l-maroons. Avveniment importanti fil-ġlieda tal-maroons għal-libertà seħħet fl-1549. , meta żewġt irġiel li jiddikjaraw li twieldu ħielsa inġiebu mill-macambos minn pjanta tal-mulatti sinjuri jisimha Ana de Chaves. Bl-appoġġ ta 'de Chaves, iż-żewġt irġiel talbu lir-re biex jiġi ddikjarat ħieles, u l-petizzjoni ġiet approvata. L-akbar popolazzjoni ta' Maroons ikkoinċidiet mal-isplużjoni taz-zokkor ta' nofs is-seklu 16, hekk kif il-pjantaġġuni nqatgħu bl-iskjavi.Bejn l-1587 u l-1590, ħafna mill-iskjavi maħruba ġew megħluba fi gwerra bush oħra. Sal-1593, il-Gvernatur iddikjara l-Maroon forzi kważi kompletament estinti. Madankollu, il-popolazzjonijiet Maroon żammew lil settlers 'il bogħod mir-reġjuni tan-Nofsinhar u tal-Punent.

L-akbar rewwixta tal-iskjavi seħħet f’Lulju tal-1595, meta l-gvern iddgħajjef minn tilwim bejn l-isqof u l-gvernatur. Skjav indiġenu jismu Amador ingaġġa 5,000 skjav biex jattakka u jeqred il-pjantaġġuni, l-imtieħen taz-zokkor u d-djar tas-settlers. Ir-ribelljoni ta' Amador għamlet tliet rejds fuq il-belt u qerdet 60 mill-85 imtieħen taz-zokkor tal-gżira, iżda ġew megħluba mill-milizzja wara tliet ġimgħat. . Mitejn skjavi nqatlu fil-ġlied u Amador u l-mexxejja ribelli l-oħra ġew eżegwiti, filwaqt li l-bqija tal-iskjavi ġew amnestjati u rritornaw lejn il-pjantaġġuni tagħhom. Hekk intemmet waħda mill-akbar rewwixti tal-iskjavi ta' dak iż-żmien.

### seklu XIX

Fil-bidu tas-seklu 19, ġew introdotti żewġ għelejjel ġodda, il-kafè u l-kawkaw. Il-ħamrija vulkanika għanja dehret li kienet adattata għal dawn l-uċuħ tar-raba’ ġodda. Bħala konsegwenza, pjantaġġuni kbar (roças), approprjati minn kumpaniji Portugiżi jew sidien tal-art assenti, bdew jokkupaw kważi l-art tajba kollha li tinħarat. Sal-1908, São Tomé kien sar l-akbar produttur tal-kawkaw fid-dinja, li kien ukoll l-aktar kultivazzjoni importanti tal-pajjiż.

Is-sistema roças, li tat lill-maniġers tal-pjantaġġuni grad għoli ta' awtorità, wasslet għal abbużi kontra l-bdiewa Afrikani. Għalkemm il-Portugall abolixxa uffiċjalment l-iskjavitù fl-1876, il-prattika tax-xogħol sfurzat imħallas kompliet.

### Seklu għoxrin

Fis-snin bikrija tas-seklu 20, kontroversja pubblikata internazzjonalment kixfet li l-kuntratturi Angolani kienu soġġetti għal xogħol furzat u kundizzjonijiet tax-xogħol mhux sodisfaċenti. Il-qagħda ekonomika tal-gżejjer marret għall-agħar dejjem aktar mill-bidu tas-seklu. Madankollu, ħafna nies għonja tal-post irnexxielhom jibagħtu lil uliedhom jistudjaw fil-Portugall. Hawnhekk, fil-“patrija”, waqqfu diversi gazzetti u fl-1919 ukoll l-assoċjazzjoni emanċipatorja “African League”. Fuq il-gżejjer infushom, il-pjanti Kreoli kienu waqqfu fl-1911 (is-sena li r-repubblika ġiet stabbilita fil-Portugall) il-“Liga dos Interesses Indigenas”, diretta kontra s-sidien Portugiżi. Fl-1926, il-kampjonat reġa' ġie pprojbit.

Fl-1937, l-amministrazzjoni kolonjali ppruvat iġiegħel lill-indiġeni jaħdmu fuq il-pjantaġġuni billi introduċiet taxxa għall-votazzjoni. Fl-1951, il-gżejjer ġew iddikjarati provinċja barra mill-pajjiż mingħajr aktar effett prattiku. Il-Gvernatur Carlos de Souza Gorgulho reġa' ttriplika t-taxxa tal-votazzjoni fl-1952, sa 90 escudo, li huwa ekwivalenti għal 90 jum ta' xogħol furzat. Huwa pprojbixxa wkoll il-produzzjoni ta 'qligħ ta' inbid tal-palm u ġabar nies għal xogħol furzat fi programm ta' kostruzzjoni fil-kapitali. Is-superviżuri ħafna drabi kienu kriminali meħlusa mill-ħabs, xi kultant saħansitra qattiela, u t-trattament tal-ħaddiema kien fqir.

Id-diżordni u skuntentizza tax-xogħol sporadiku komplew matul is-seklu 20, u laħqu l-qofol tagħhom fi tifqigħa ta' rewwixti fl-1953 li fihom inqatlu diversi mijiet ta' ħaddiema Afrikani fi kunflitt mal-gvernaturi Portugiżi tagħhom. Dan il-massakru ta' Batepá jibqa' avveniment importanti fl-istorja kolonjali tal-gżejjer, u l-gvern jimmarka uffiċjalment l-anniversarju tiegħu. Skont xi sorsi, din ir-rewwixta jew it-trażżin tagħha minn suldati, voluntiera bojod, kriminali, u ħaddiema indentured iddikjaraw kullimkien minn ftit mijiet sa 2,000 vittma. Il-gvern kellu ħafna nies deportati u kkundannati, filwaqt li l-gvernatur responsabbli u oħrajn ġew imżejna. Madankollu, il-Gvernatur Gorgulho aktar tard kellu jirriżenja mill-kariga tiegħu. Ir-rewwixta qanqlet il-bidu ta' kuxjenza nazzjonali fuq il-gżejjer u, fl-istess ħin, ir-reżistenza tan-nies tal-post kontra x-xogħol tal-pjantaġġuni fl-aħħar inkisret.

Sa l-aħħar tas-snin ħamsin, meta nazzjonijiet oħra emerġenti fil-kontinent Afrikan kienu qed jitolbu l-indipendenza, grupp żgħir ta' Sao Tomeans kien ifforma l-Moviment għal-Liberazzjoni ta' Sao Tome u Principe (MLSTP), li eventwalment stabbilixxa l-bażi tiegħu fil-Gabon. Fl-1960s, l-avvenimenti malajr segwew ir-Rivoluzzjoni tal-Qronfol fil-Portugall f'April 1974.

### Indipendenza
Ir-reġim Portugiż il-ġdid impenja ruħu għax-xoljiment tal-kolonji barranin tiegħu. F'Novembru 1974, ir-rappreżentanti tagħhom iltaqgħu mal-MLSTP f'Alġeri u ħadmu ftehim għat-trasferiment tas-sovranità. Wara perjodu ta' gvern transitorju, Sao Tome u Principe kiseb l-indipendenza fit-12 ta' Lulju 1975, fejn eleġġa lis-Segretarju Ġenerali tal-MLSTP, Manuel Pinto da Costa, bħala l-ewwel president tiegħu.

### Tnaqqis ekonomiku u dittatorjat 1975 sa 1991
L-MLSTP kien rebaħ is-siġġijiet kollha fl-Assemblea Kostitwenti u pprovda lill-president, Manuel Pinto da Costa, u lill-imsemmi Miguel Trovoada, il-prim ministru tal-istat il-ġdid. L-abitanti ma kienu kisbu l-ebda libertà demokratika. L-MLSTP iddikjara lilu nnifsu l-partit tal-għaqda soċjalista tal-pajjiż u sezzjonijiet tal-partit essenzjalment ħadu f’idejhom il-funzjonijiet tal-istituzzjonijiet kolonjali li kienu jeżistu qabel. Il-karigi battala mill-Portugiżi malajr imtlew minn membri tal-partit, l-aktar żgħażagħ u mingħajr esperjenza.

Fl-1978, il-gvern sejjaħ truppi mill-Angola u mill-Ginea Bissaw minħabba allegata theddida esterna. Is-suldati Angolani baqgħu fuq il-gżejjer għall-għaxar snin u nofs li ġejjin bħala pedament tar-reġim. Il-Prim Ministru Miguel Trovoada, li kien tkellem kontra l-preżenza tas-suldati Angolani, tkeċċa u degradat għal Ministru tal-Ekonomija. Meta fl-1979 dimostrazzjonijiet ta' protesta kontra l-esproprjazzjoni tal-biża' ta' sjieda ta' art privata qajmu t-talba li Miguel Trovoada jiġi msemmi president, huwa tkeċċa mill-partit u arrestat. Biss bis-saħħa tal-kritika internazzjonali seta’ joħroġ mill-ħabs wara sentejn fl-1986 u jmur fl-eżilju fi Franza. Diversi politiċi tal-oppożizzjoni sofrew l-istess destin.

Bħala simbolu tas-sistema kolonjali l-antika, is-sistema Rocas mibgħuta ġiet xolta u l-pjantaġġuni ġew nazzjonalizzati fl-istess sena tal-indipendenza. Ix-xogħol furzat tneħħa uffiċjalment, iżda l-Jum Nazzjonali ġdid tat-Tifkira tal-Massakru ta’ Batepa ġie ddikjarat bħala “jum ta’ xogħol volontarju”, li l-popolazzjoni kienet obbligata twettaq. L-attentat ta '"awto-gvern kollettiv" tal-blat tal-qedem falla.

Il-produzzjoni tal-kawkaw naqset bin-nofs fi żmien qasir, il-ħaddiema tal-pjantaġġuni ddedikaw aktar ħin għall-kultivazzjoni privata tal-ikel (projbit għalihom bħal fi żminijiet kolonjali). Minbarra problemi interni, is-sitwazzjoni ġiet aggravata bit-tnaqqis fil-prezzijiet tal-kawkaw, l-obsolexxenza tal-pjanti tal-kawkaw, u r-ritorn ta' 10,000 ċittadin li ħarbu mill-gwerra ċivili Angolana. L-istat kellu jiddependi fuq donaturi barranin, speċjalment il-Bank Dinji u l-IMF, biex jgħix. In-negozji għalqu u, għall-ewwel darba fl-istorja tal-gżejjer, kien hemm qgħad tal-massa. L-ikel kien razzjonat u fl-1981 kien hemm irvellijiet minħabba l-ġuħ u l-aspirazzjonijiet seċessjonisti fi Príncipe.

Is-sitwazzjoni ekonomika u politika rattab fit-tieni nofs tas-snin 80, meta l-Bank Dinji u l-pajjiżi donaturi tal-għajnuna għall-iżvilupp ippremjaw il-bidla politika tar-reġim lejn il-Punent u l-ekonomija tas-suq b'self ġdid.

Ir-“riħ tal-bidla” fl-Afrika fil-bidu tad-disgħinijiet laħaq ukoll Sao Tome u Principe. Il-politiċi żgħażagħ mill-Partit tal-Unità talbu riformi, is-sistema multipartitika ġiet introdotta fl-1990, u l-kostituzzjoni l-ġdida ġiet approvata b’mod assolut fir-referendum kostituzzjonali tal-1990.

### Demokrazija
Fl-1990, Sao Tome sar wieħed mill-ewwel pajjiżi Afrikani li ssieħbu fir-riforma demokratika, u bidliet fil-kostituzzjoni—il-legalizzazzjoni tal-partiti politiċi tal-oppożizzjoni—wasslu għall-elezzjonijiet tal-1991, li kienu paċifiċi, ħielsa u trasparenti. Miguel Trovoada, eks Prim Ministru li kien ilu fl-eżilju mill-1986, irritorna bħala kandidat indipendenti u ġie elett president. Trovoada ġie elett mill-ġdid fit-tieni elezzjoni presidenzjali multipartiti ta' São Tomé fl-1996. Il-Partit għall-Konverġenza Demokratika (PCD) waqqa' lill-MLSTP biex jieħu maġġoranza tas-siġġijiet fl-Assemblea Nazzjonali, bl-MLSTP issir minoranza sinifikanti u vokali. Dawn kienu segwiti minn elezzjonijiet muniċipali fl-1992, li fihom l-MLSTP reġa' rebaħ maġġoranza ta' siġġijiet f'ħamsa mis-seba' kunsilli reġjonali.

Fl-ewwel elezzjonijiet leġiżlattivi f'Ottubru 1994, l-MLSTP rebaħ il-maġġoranza tas-siġġijiet fl-Assemblea. Huwa reġa' kiseb maġġoranza assoluta ta' siġġijiet fl-elezzjonijiet ta' Novembru 1998. L-elezzjonijiet presidenzjali saru f'Lulju 2001. Il-kandidat appoġġjat mill-Partit Indipendenti ta' Azzjoni Demokratika, Fradique de Menezes, ġie elett fl-ewwel rawnd u ħa l-ġurament fit-3 ta' Settembru. Imbagħad, f'Marzu 2002, saru l-elezzjonijiet parlamentari li wasslu għal gvern ta’ koalizzjoni mingħajr ebda partit li jirbaħ il-maġġoranza tas-siġġijiet. F'Lulju 2003, tentattiv ta' kolp ta' stat immexxi mill-militar u l-Front Demokratiku Kristjan (li jirrappreżenta l-aktar ex-voluntiera ta' São Tomé e Príncipe ta' l-armata ta' l-Afrika t'Isfel ta' żmien l-apartheid) inqaleb bis-saħħa ta' medjazzjoni internazzjonali, inkluż l-Istati Uniti, mingħajr tixrid ta' demm. F'Settembru 2004, il-President Menezes keċċa lill-prim ministru u ħatar kabinett ġdid, li ġie aċċettat mill-partit tal-maġġoranza.

Fl-elezzjoni presidenzjali tat-30 ta’ Lulju 2006, Fradique de Menezes rebaħ faċilment it-tieni terminu ta’ ħames snin, u għeleb żewġ kandidati oħra, Patrice Trovoada (iben l-eks President Miguel Trovoada) u l-indipendenti Nilo Guimarães. L-elezzjonijiet lokali, l-ewwel mill-1992, saru fis-27 ta’ Awwissu 2006 u kienu ddominati minn membri tal-koalizzjoni fil-gvern Fit-12 ta’ Frar 2009, tentattiv ta’ kolp ta’ stat biex jitwaqqa’ lill-President Fradique de Menezes. Il-konspiraturi ntbagħtu l-ħabs, imma wara rċevew maħfra mill-President de Menezes.25

Evaristo Carvalho kien ilu l-president ta' São Tomé u Príncipe mill-elezzjonijiet tal-2016, wara li rebaħ l-aġent president Manuel Pinto da Costa. Carvalho huwa wkoll viċi president tal-partit Azzjoni Demokratika Indipendenti (ADI). Patrice Emery Trovoada ilu Prim Ministru mill-2014 u huwa l-mexxej tal-partit Azzjoni Demokratika Indipendenti (ADI)[35]. F'Diċembru 2018, Jorge Bom Jesus, mexxej tal-Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe-Partit Demokratiku Soċjali ( MLSTP-PSD ), ħa l-ġurament bħala l-Prim Ministru l-ġdid.

Fl-2020, il-pandemija globali tal-COVID-19 infirxet għal Sao Tome u Principe.

F'Settembru 2021, il-kandidat tal-oppożizzjoni taċ-ċentru-lemin Acción Democrática Independiente (ADI), Carlos Vila Nova, rebaħ l-elezzjoni presidenzjali. Il-president madankollu huwa fil-biċċa l-kbira figura ċerimonjali, peress li l-poter politiku huwa tal-prim ministru.

## Gvern u politika

Sao Tome u Principe ilha topera taħt sistema multipartitika mill-1990. Il-President tar-Repubblika jiġi elett b'vot sigriet, universali u dirett għal perjodu ta' ħames snin. Il-president jista' jerġa' jiġi elett sat-tmiem ta' żewġ mandati konsekuttivi. Il-prim ministru jinħatar mill-president, u l-erbatax-il membru tal-kabinett jintgħażlu mill-prim ministru.

L-Assemblea Nazzjonali, il-korp suprem tal-Istat u l-ogħla korp leġiżlattiv, hija magħmula minn ħamsa u ħamsin membru, li jiġu eletti għal perjodu ta' erba’ snin.

Il-ġustizzja hija amministrata mill-Qorti Suprema. Il-ġudikatura hija indipendenti, skont dak li hu stabbilit fil-Kostituzzjoni attwali.

### Relazzjonijiet esterni
Sao Tome u Principe għandu ambaxxati fl-Angola, il-Belġju, il-Gabon, il-Portugall, u l-Stati Uniti. Irrikonoxxa lir-Repubblika Popolari taċ-Ċina fl-2016. Għandha wkoll missjoni permanenti għan-NU fi New York u Uffiċċju Korrispondenti Diplomatiku Internazzjonali.

Sao Tome u Principe huwa wieħed mill-istati membri fundaturi tal-Komunità tal-Pajjiżi tal-Lingwa Portugiża, magħrufa wkoll bħala l-Commonwealth Lusophone, organizzazzjoni internazzjonali u assoċjazzjoni politika ta 'nazzjonijiet Lusophone minn erba' kontinenti, fejn il-Portugiż huwa l-lingwa uffiċjali.

Il-pajjiżi bl-aħjar relazzjonijiet ma' Sao Tome u Principe huma l-Portugall u l-Angola. B'mod ġenerali, il-gvern ta' Sao Tome u Principe żamm politika barranija bbażata fuq in-nuqqas ta' allinjament u l-kooperazzjoni ma' kwalunkwe pajjiż li huwa lest li jgħin l-iżvilupp ekonomiku tiegħu. F'dawn l-aħħar snin, enfasizza wkoll dejjem aktar ir-rabtiet mal-Istati Uniti u l-Ewropa tal-Punent.

Il-Portugall għandu rabtiet storiċi ma' Sao Tome u Principe, li jmorru lura għall-perjodu ta' kolonizzazzjoni mill-Portugiż. Il-Portugall huwa l-akbar investitur f’Sao Tome u Principe, li jferra’ miljuni ta’ ewro fl-ekonomija tal-pajjiż. Sao Tome u Principe iżomm ambaxxata f'Lisbona, konsulat f'Porto u ieħor f'Coimbra. Il-Portugall għandu ambaxxata f'Sao Tome. Il-Portugall u Sao Tome u Principe ffirmaw ftehim li permezz tiegħu l-Portugall jimpenja ruħu li jagħmel għassa fiż-żona kostali ta’ Sao Tome u Principe, prinċipalment jipproteġiha mill-pirati. Il-vapur militari Portugiż NRP Zaire u xi patrol boats Portugiżi huma stazzjonati b'mod permanenti fuq il-kosta ta' Sao Tome u Principe.

L-ekonomija ta' São Tomé u Príncipe hija marbuta mill-qrib ma' dik tal-Portugall, peress li dan il-pajjiż jirrappreżenta aktar minn 50 % tal-importazzjonijiet ta' São Tomé u Príncipe. Il-Portugall ikkontribwixxa wkoll għall-iżvilupp tal-edukazzjoni f'São Tomé u Príncipe, billi għen finanzjarjament biex tinbena u tinżamm l-Università Pubblika ta' São Tomé u Príncipe Il-President Portugiż Marcelo Rebelo de Sousa żar São Tomé u Príncipe fl-2018 biex juri r-rabtiet sodi ekonomiċi u kulturali bejn il-Portugall u São Tomé u Príncipe.

L-Angola hija sieħba kummerċjali importanti, prinċipalment fil-qasam tar-riżorsi naturali tal-enerġija; L-Angola hija l-fornitur ewlieni taż-żejt u l-gass naturali għal Sao Tome u Principe. Barra minn hekk, mijiet ta 'turisti Angolani jżuru Sao Tome u Principe kull sena, li jikkontribwixxu għall-ekonomija lokali. F'Sao Tome u Principe hemm komunità relattivament kbira ta' Angolani. Sao Tome u Principe għandha ambaxxata f'Luanda u l-Angola għandha ambaxxata f'Sao Tome.

L-Istati Uniti ilha relazzjonijiet ma' Sao Tome u Principe mill-1975, u pprovdiet miljuni ta' dollari f'pakketti ta' għajnuna finanzjarja lil Sao Tome u Principe. Il-pakketti ta' għajnuna finanzjarja kienu maħsuba biex jiżviluppaw l-infrastruttura tal-pajjiż u jtejbu l-amministrazzjoni fiskali, fiskali u doganali tiegħu. Barra minn hekk, f’dawn l-aħħar snin, xi vapuri tal-Gwardja tal-Kosta tal-Istati Uniti żaru Sao Tome u Principe, u pprovdew taħriġ mediku u militari lis-suldati tal-Istati Uniti. Fl-2002, l-Istati Uniti ppjanat li tistabbilixxi bażi militari żgħira fil-gżira ta' Sao Tome. Sao Tome u Principe qablu li jibnu l-bażi, iżda l-pjan ġie kkanċellat minħabba kwistjonijiet politiċi u finanzjarji tal-Istati Uniti. Fl-1992, ix-xandar tal-gvern federali tal-Istati Uniti, Voice of America, u l-gvern ta 'São Tomé ffirmaw ftehim fit-tul biex jistabbilixxu stazzjon relay f'São Tomé. Bħalissa, Voice of America xxandar lejn ħafna mill-Afrika minn din il-faċilità.

Eluf ta' turisti minn Kap Verde jżuru Sao Tome u Principe, biex jgħinu lill-ekonomija lokali. Ir-relazzjonijiet bejn il-Kap Verde u Sao Tome u Principe tjiebu matul is-snin. F'dawn l-aħħar snin, il-Polonja u l-Ġermanja żiedu r-rabtiet kummerċjali ma' Sao Tome u Principe, u xtraw aktar u aktar kawkaw u prodotti oħra minn Sao Tome u Principe,

L-Indja żżomm ukoll relazzjonijiet tajbin ħafna ma' Sao Tome u Principe, billi tinvesti eluf ta' ewro fis-sena fis-settur agrikolu[ċitazzjoni meħtieġa]. Il-Brażil ikkontribwixxa għat-titjib tas-sistema tas-saħħa u l-edukazzjoni ta' Sao Tome u Principe. L-istazzjonijiet tat-televiżjoni u l-films Brażiljani huma l-aktar jaraw f’São Tomé u Príncipe.

Il-pajjiżi ġirien Il-Gabon, il-Kamerun, u r-Repubblika tal-Kongo huma sħab importanti ta' Sao Tome u Principe, u ħafna kumpaniji minn dawn il-pajjiżi għandhom stabbilimenti u negozji f'Sao Tome u Principe. Minħabba li dawn il-pajjiżi jitkellmu bil-Franċiż, din il-lingwa kisbet importanza fis-settur tan-negozju (flimkien mal-Portugiż), f'São Tomé u Príncipe.

Mill-2013, iċ-Ċina investiet f'xi proġetti ta 'awtostradi u portijiet tal-baħar, u ssaħħaħ l-investimenti tagħha fiż-żona.

### Drittijiet umani
Sao Tome għandu standard tajjeb fejn jidħlu d-drittijiet tal-bniedem, inkluża l-libertà tal-espressjoni u tal-istampa, kif ukoll id-dritt li jiffurmaw partiti tal-oppożizzjoni.

### Jiddefendu

Il-Forzi Militari ta' São Tomé u Príncipe huma żgħar u magħmula minn erba' fergħat: l-Armata (Armata), il-Gwardja tal-Kosta (Guarda Costeira imsejħa wkoll "Navy"), il-Gwardja Presidenzjali (Guarda Presidencial), u l-Gwardja Nazzjonali.

Fl-2017, Sao Tome u Principe iffirmat it-Trattat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Projbizzjoni tal-Armi Nukleari.

Il-Forzi Armati ta' São Tomé u Príncipe (Portugiż: Forças Armadas de São Tomé e Príncipe, FASTP) huma magħmulin minn armata żgħira b'kontinġent tal-art u navali, b'baġit limitat. Jinsabu tul korsija tat-tbaħħir strateġikament importanti fil-Golf tal-Ginea, minħabba tħassib reċenti dwar kwistjonijiet ta' sigurtà reġjonali, inkluża s-sikurezza ta' tankers taż-żejt li jgħaddu, il-militar tal-Stati Uniti u floti barranin oħra żiedu l-impenn tiegħu lejn il-FASTPs, u pprovdew lill-pajjiż b'assistenza. fil-forma ta' proġetti ta' kostruzzjoni u missjonijiet ta' taħriġ, kif ukoll integrazzjoni fi programmi internazzjonali ta' intelligence u ta' qsim ta' informazzjoni.

## Organizzazzjoni politiku-amministrattiva

Il-pajjiż huwa maqsum f'żewġ provinċji, Sao Tome u Principe, l-aħħar b'gvern awtonomu mid-29 ta 'April, 1995.

Min-naħa tagħha, hija maqsuma f'seba' distretti, sitta f'São Tomé u wieħed fi Príncipe:

*Agua Grande (Sao Tome)
*Kantah (Santana)
*Caué (Sao Joao dos Angolares)
*Lemba (Neves)
*Lobata (Gwadeloupe)
*Me-Zochi (Trinidad)
*ħallast (Santo António)

## Ġeografija

Il-gżejjer ta' Sao Tome u Principe, li jinsabu fl-Atlantiku ekwatorjali, 300 km u 250 km rispettivament mill-kosta tal-majjistral tal-Gabon, huma l-iżgħar pajjiż fl-Afrika. Il-gżejjer huma parti minn firxa ta’ muntanji ta' vulkani estinti li jinkludu wkoll il-gżejjer ta’ Annobón fil-Lbiċ u Bioko fil-Grigal, li jappartjenu għall-Ginea Ekwatorjali, u l-Muntanja Kamerun fuq il-kosta tal-punent tal-Afrika.

Il-gżira ta' São Tomé hija twila 50 km u wiesgħa 32 km u hija l-aktar muntanjuża tal-gżejjer. L-għoli massimu tiegħu huwa 2024 m u l-akbar numru ta 'nies jgħixu hemm u tinsab il-kapitali tal-pajjiż, il-belt ta' Santo Tomé.

Il-gżira ta' Principe hija twila 16-il km u wiesgħa 6 km, u hija t-tieni l-akbar. Hemm ukoll diversi gżejjer iżgħar diżabitati li huma parti mill-pajjiż: Gżira Las Rolas, Gżira Las Cabras, Gżira Bombón, Gżira Carozo, Tiñosa Grande u Tiñosa Pequeña.

Ekoloġikament, iż-żewġ gżejjer huma parti mill-ekoreġjun imsejjaħ il-foresta tal-pjanura ta' São Tomé, Príncipe u Annobón.

### Klima

Sao Tome u Principe għandu klima ekwatorjali sħuna u umda, b'temperaturi medji annwali li jvarjaw minn 22°C sa 30°C. Huwa pajjiż b'multipliċità ta' mikroklimi, definiti prinċipalment ibbażati fuq ix-xita, it-temperatura u l-post. It-temperatura tvarja skond l-altitudni u l-eżenzjoni.

Minħabba l-muntanji u r-riħ tal-Lbiċ, il-biċċa l-kbira tal-preċipitazzjoni taqa' fin-Nofsinhar u l-Lbiċ tal-gżejjer.Fit-Tramuntana ta' São Tomé, il-klima hija aktar niexfa, b’pajsaġġ ta' savana. F'São Tomé, 1,000 mm ta' preċipitazzjoni taqa' fil-grigal u 4,000 mm fil-Lbiċ.

L-istaġuni huma kkontrollati mill-varjazzjoni taż-żona ta' konverġenza intertropikali.Hemm żewġ staġuni tax-xita li jikkoinċidu mal-ekwinoks, f’Marzu u Settembru, li jinkludu x-xhur tar-riħ minn Mejju sa Awissu u x-xhur aktar sħan minn Diċembru sa Frar. L-istaġun xott huwa aktar notevoli fit-tramuntana u l-lvant u fil-Lbiċ jista 'jkun assenti għal ftit snin.

Il-mudell tal-okkupazzjoni affettwa l-klima u l-veġetazzjoni. Dan ġara biss meta tħawlu pjantaġġuni taz-zokkor u l-foresta fit-tramuntana tal-gżira ġiet imnaddaf. Hawnhekk, iż-żoni nixfu b'tali mod li kibru biss ħaxix u baobabs.

### Flora
Hemm xi 895 speċi ta' pjanti vaskulari indiġeni għall-gżejjer, li minnhom 95 huma ristretti għal São Tomé u 37 jseħħu biss fuq Príncipe. Il-familji Orchidaceae, Rubiaceae u Euphorbiaceae huma rappreżentati tajjeb, kif ukoll il-ġeneri Calvoa u Begonia. Il-begonji ġgant endemiċi Begonia crateris u Begonia baccata jistgħu jilħqu tliet metri għoli. Il-gżejjer huma wkoll sinjuri fil-felċi. L-unika ġinnasperma hija l-ispeċi endemika ta’ São Tomé, Podocarpus mannii.

Pjanti endemiċi oħra huma:

Leea tinctoria, tal-familja Vitaceae

Il-foresta tropikali tkopri madwar 74% tal-pajjiż. Ħafna minnha hija foresta sekondarja li kibret fuq pjantaġġuni abbandunati. Żona kbira ta 'foresti hija protetta mill-Park Nazzjonali ta' Obo. Abitati oħra huma savana u mangrovja.

### Fawna
#### Mammiferi

Id-diversità tal-mammiferi hija baxxa u hemm biss mammiferu tal-art endemiku wieħed, is-So Tome shrew. Hemm diversi friefet il-lejl, inkluż il-friefet il-lejl ta' São Tomé deskritt reċentement. Bosta ċetaċji, bħall-balieni humpback, jinstabu fl-ibħra miftuħa u darba kienet ipprattikata l-kaċċa għall-balieni. Il-bniedem introduċa diversi speċi, bħax-xadina mona, il-firien u l-ħnieżer selvaġġi.

#### Għasafar

Mill-inqas 114-il speċi ta' għasafar seħħew fuq il-gżejjer u hemm madwar 26 endemika, skont it-tassonomija. Mill-inqas tlieta m'għandhomx qraba mill-qrib u huma kklassifikati fil-ġeneri tagħhom stess, is-shorttail ta' Sao Tome, il-hawfinch ta' Sao Tome, u t-traxx ta' Dohrn. L-għasafar fuq il-gżejjer jinkludu l-akbar għasfur tax-xemx fid-dinja (l-għasafar tax-xemx ġgant) u l-iżgħar ibis (l-ibis taż-żebbuġ nanu). Fuq xi wħud mill-gżejjer iżgħar hemm kolonji kbar ta 'għasafar tal-baħar. Bosta mill-għasafar tal-pajjiż huma kkunsidrati fil-periklu u tlieta, l-ibis taż-żebbuġ nanu, il-fiskal ta 'São Tomé, u l-grosbeak ta' São Tomé, huma fil-periklu kritiku.

#### Anfibji
Hemm seba' speċi ta' anfibji indiġeni għal São Tomé u Príncipe, kollha kemm huma endemiċi: sitt żrinġijiet (Leptopelis palmatus, Hyperolius molleri, H. thomensis, Phrynobatrachus dispar, P. leveleve u Ptychadena newtoni) u ċeċiljana waħda, il-booby thomense Schistome. Mhux magħruf eżatt kif dawn l-ispeċi (jew l-antenati tagħhom) irnexxielhom jikkolonizzaw il-gżejjer, peress li l-anfibji għandhom tendenza li jkollhom ftit tolleranza għall-ilma baħar. Tixrid mill-għasafar jew maltempati jidher improbabbli, speċjalment fil-każ taċ-ċeċilja ta' taħt l-art. Minflok, ġie ssuġġerit li l-aktar spjegazzjoni plawsibbli hija t-trasport permezz ta' ċattri, b'konglomerati f'wiċċ l-ilma ta' zkuk tas-siġar, pjanti akkwatiċi tal-ilma ħelu, u anke art, waqt perjodi meta s-salinità tal-wiċċ tal-baħar kienet aktar baxxa. . Sors wieħed possibbli ta' ċattri u plumes adattati tal-ilma ħelu huwa x-Xmara Kongo.

## Ekonomija

Sao Tome u Principe jaqbeż lill-Afrika sub-Saħarjana fl-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem u għamel progress kbir fil-biċċa l-kbira tal-indikaturi soċjali. It-tfal kollha f'São Tomé u Príncipe huma rreġistrati fis-sistema edukattiva, l-istennija tal-ħajja żdiedet għal 70 sena, ir-rata tal-mortalità tat-trabi naqset drastikament, u l-maġġoranza l-kbira tal-popolazzjoni issa għandha aċċess għall-ilma ġieri u l-elettriku. il-gvern ta' Sao Tome u Principe għadda diversi liġijiet li jiffaċilitaw il-ħolqien ta' kumpaniji privati ​​u investiment barrani. Bejn l-2015 u l-2019, in-numru ta’ kumpaniji u negozji żgħar żdied ħafna. Din iż-żieda wasslet għal tnaqqis fil-qgħad, żieda fl-esportazzjoni, u l-ħolqien ta 'diversi manifatturi. Hija mistennija żieda ekonomika sinifikanti fis-snin li ġejjin.

### Agrikoltura

Mill-1800, l-ekonomija ta' Sao Tome u Principe kienet ibbażata fuq l-agrikoltura. Fiż-żmien tal-indipendenza, il-pjantaġġuni li kellhom il-Portugiż kienu jokkupaw 90% tal-art li tinħarat. Wara l-indipendenza, il-kontroll ta' dawn il-pjantaġġuni għadda f’idejn diversi kumpaniji agrikoli tal-istat, li maż-żmien ġew privatizzati. Il-wiċċ dominanti f'São Tomé u Príncipe huwa l-kawkaw, li jirrappreżenta 95 % tal-esportazzjonijiet. Prodotti oħra huma kopra, qlub tal-palm, banana u kafè.

Il-produzzjoni domestika hija inadegwata għall-konsum lokali, għalhekk il-pajjiż jimporta parti minn dan l-ikel. Il-gvern ħadem f'dawn l-aħħar snin biex jespandi l-produzzjoni tal-ikel u proġetti kbar oħra, ħafna minnhom iffinanzjati minn donaturi barranin.

### Turiżmu

Il-pajsaġġi tal-gżejjer għandhom attrazzjoni turistika potenzjali, u l-gvern qed jipprova jtejjeb l-infrastruttura tal-post, li s issa hija prekarja. Is-settur tal-gvern jirrappreżenta 11% tal-impjiegi.

Bħalissa, qed isiru sforzi biex jiġi promoss it-turiżmu, għalkemm għalissa l-eżistenza ta' dawn il-gżejjer hija prattikament mhux magħrufa mill-biċċa l-kbira tal-aġenziji tal-ivvjaġġar mhux Portugiżi.

Wara investiment ta' għaxar miljun dollaru mill-Bank Dinji fit-turiżmu lokali, il-bini ta' skola tat-turiżmu u l-ospitalità f'São Tomé tħabbar għall-bidu tal-2019.

F'dik l-istess sena, il-pajjiż żaru 34,900 turist, li jirrappreżenta żieda ta' 4.5% meta mqabbel mal-2018. Dan jirrappreżenta t-tkomplijat ta' żieda fiċ-ċifri għas-settur minn nofs l-2010.

It-turisti jiġu prinċipalment mill-Portugall, l-Angola, Franza u l-Ġermanja. Sao Tome u Principe għandu tmien konnessjonijiet tal-ajru ta' kull ġimgħa barra minn Malta: ħamsa mal-Ewropa u tlieta mal-Afrika kontinentali. Il-prezzijiet joxxillaw bejn 300 u 400 dollaru għal vjaġġi intrakontinentali; 1200 ewro mill-Ewropa. L-ispiża għolja tagħha hija problema kbira għall-iżvilupp turistiku tal-pajjiż.

### Pitrolju

Permezz tal-bejgħ ta' konċessjonijiet tat-tħaffir taż-żejt offshore fiż-Żona ta' Żvilupp Konġunt (ZDC), amministrata b'mod konġunt man-Niġerja, Sao Tome u Principe tirċievi 40% tad-dħul, filwaqt li n-Niġerja tirċievi 60%.

Fis-snin 90, il-ġeoloġi ssuspettaw li kien hemm xi ħdax-il biljun barmil ta’ żejt57 taħt u madwar il-gżejjer. Għall-ġurnalisti u x-xjenzati - skont Bartholomäus Grill f'Die Zeit fl-2003 - l-istat gżira huwa meqjus bħala "Brunej iswed" jew "it-tieni Kuwajt" u għandu 4 biljun barmil ta' riżervi taż-żejt. Skond l-Istitut tar-Riċerka Ġermaniż Globali u Żona, fl-2006 kien instab żejt sa biljun barmil fil-baħar fond ta' Sao Tome u Principe.

Fl-2001, Sao Tome u n-Niġerja laħqu ftehim biex jesploraw flimkien għaż-żejt mill-ilmijiet mitluba miż-żewġ pajjiżi fil-provinċja tad-Delta tax-Xmara Niġer. Wara sensiela twila ta' negozjati, f'April 2003, infetħet iż-Żona ta' Żvilupp Konġunt (JDZ) għall-offerti minn kumpaniji taż-żejt internazzjonali.

Fl-2003, il-kumpanija Chevron offriet avvanz ta' 49.2 miljun dollaru biex tistudja l-blokki ta' esplorazzjoni. Il-kumpanija taż-żejt Total applikat ukoll għal drittijiet għall-ewwel minn disa' blokki ta' esplorazzjoni. Madankollu, ma ġew imtaqqbin l-ebda bjar tat-test minħabba li l-kumpanija ddubitat li kienet se tirnexxi.

Il-produzzjoni taż-żejt u l-gass offshore hija mistennija fil-futur. Il-post ġeostrateġiku tal-Afrika tal-Punent, meqjusa bħala l-futur tat-tħaffir, setgħet tat lok għall-ewwel tellieqa politika taż-żejt bejn ir-RPĊ u l-Istati Uniti. It-tnejn qed jintensifikaw l-isforzi diplomatiċi tagħhom biex jiksbu drittijiet ta' esplorazzjoni u tħaffir għal kumpaniji relatati. F'dan il-kuntest, l-Istati Uniti tidher li hija interessata li tistabbilixxi bażi navali f'Sao Tome.

Sao Tome u Principe mhuwiex membru tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), iżda għandu status ta' osservatur u applika biex jissieħeb.

### Industrija
Fl-2008, l-attivitajiet industrijali kienu jirrappreżentaw 14% tal-PGD. Sao Tome u Principe jipproduċi żejt tal-palm, żejt tal-qalba tal-palm, kopra, birra u sapun. Parti mill-popolazzjoni taħdem ukoll fis-settur tal-kostruzzjoni u fil-produzzjoni tal-elettriku.

Is-suspetti ta' korruzzjoni ħakmu n-negozjati għal investiment ġdid u l-pajjiż applika biex jissieħeb fl-Inizjattiva għat-Trasparenza tal-Industriji Estrattivi (ITIE).

### Setturi oħra
Minbarra l-agrikoltura, l-attività ekonomika ewlenija hija s-sajd u l-industriji żgħar fis-settur tal-ikel.

Wara l-indipendenza, il-pajjiż iċċentralizza l-ekonomija tiegħu u ħafna mill-mezzi tal-produzzjoni huma u huma kkontrollati mill-istat. Il-Kostituzzjoni tiggarantixxi ekonomija mħallta, b'kooperattivi privati ​​flimkien ma' sjieda pubblika u mezzi ta' produzzjoni. Fis-snin 80 u 90, l-ekonomija ta' Sao Tome esperjenzat diffikultajiet kbar. L-ekonomija kienet staġnata, u l-esportazzjonijiet tal-kawkaw naqsu kemm fil-valur kif ukoll fil-volum, u ħoloq defiċits kbar. Sforzi biex titqassam mill-ġdid l-art għat-tħawwil irriżultaw fi tnaqqis fil-produzzjoni tal-kawkaw. Fl-istess ħin, il-prezzijiet internazzjonali tal-kawkaw waqgħu.

Bi tweġiba għall-kriżi ekonomika, il-gvern wettaq sensiela ta' riformi. Fl-1987, ġie implimentat programm ta' aġġustament tal-Fond Monetarju Internazzjonali (IMF) u l-kapital privat ġie mistieden biex jipparteċipa f'attivitajiet relatati mal-agrikoltura, il-kummerċ, il-banek u t-turiżmu. Ir-riformi tad-disgħinijiet iffokaw fuq il-privatizzazzjoni, speċjalment fis-setturi agrikoli u industrijali.

Il-gvern ta' São Tomé e Príncipe ilu jikseb għajnuna barranija minn diversi donaturi, fosthom il-Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Bank Dinji, l-Unjoni Ewropea, il-Portugall, it-Tajwan, u l-Bank Afrikan għall-Iżvilupp. F'April 2000, l-IMF approva faċilità għat-tnaqqis tal-faqar u t-tkabbir għal Sao Tome li rriżultat fit-tnaqqis tal-inflazzjoni għal 3% fl-2001, li wassal biex l-ekonomija tikber b'4%, u tnaqqas id-defiċit fiskali. Fl-aħħar tas-sena 2000, il-pajjiż ġie rikonoxxut għat-tnaqqis sinifikanti tiegħu fid-dejn tiegħu.

Il-ħruġ ta' bolol, prinċipalment għall-ġbir filateliku, huwa wkoll sors importanti ta’ dħul għall-ekonomija tagħha.

### Miżuri tal-Gvern
Fis-snin 80 u 90, l-ekonomija ta' São Tomé esperjenzat diffikultajiet kbar. It-tkabbir ekonomiku staġna, u l-esportazzjonijiet tal-kawkaw naqsu kemm fil-valur kif ukoll fil-volum, u ħoloq defiċits kbar fil-bilanċ tal-pagamenti. L-artijiet tal-pjantaġġuni ġew ikkonfiskati, li wasslu għall-kollass sħiħ tal-produzzjoni tal-kawkaw. Fl-istess ħin, il-prezz internazzjonali tal-kawkaw niżel.

Bi tweġiba għat-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku, il-gvern wettaq serje ta 'riformi ekonomiċi estensivi. Fl-1987, il-gvern nieda programm ta 'aġġustament strutturali tal-Fond Monetarju Internazzjonali, u stieden parteċipazzjoni privata akbar fil-ġestjoni ta' organizzazzjonijiet parastatali, kif ukoll fis-setturi agrikoli, kummerċjali, bankarji, u turiżmu. Sa mill-bidu tad-disgħinijiet, ir-riforma ekonomika ffokat fuq privatizzazzjoni mifruxa, speċjalment tas-setturi agrikoli u industrijali tal-istat.

Il-gvern ta’ Sao Tome u Principe tradizzjonalment kiseb għajnuna barranija minn diversi donaturi, inkluż il-Programm ta’ Żvilupp tan-NU, il-Bank Dinji, l-Unjoni Ewropea, il-Portugall, it-Tajwan, u l-Bank Afrikan għall-Iżvilupp. F'April 2000, fi sħubija mal-Bank Ċentrali ta' Sao Tome u Principe, l-IMF approva Faċilità għat-Tnaqqis tal-Faqar u t-Tkabbir għal Sao Tome, immirata biex tnaqqas l-inflazzjoni għal 3% sa l-2001, tgħolli t-tkabbir fil-mira għal 4% u tnaqqas id-defiċit fiskali. .

Fl-aħħar tas-sena 2000, Sao Tome ibbenefika minn tnaqqis sinifikanti tad-dejn taħt l-inizjattiva tal-FMI-Bank Dinji għal pajjiżi foqra b'ħafna dejn. It-tnaqqis qed jiġi evalwat mill-ġdid mill-IMF, minħabba l-attentat ta' kolp ta' stat f'Lulju 2003 u l-infiq ta' emerġenza konsegwenti. Wara t-tregwa, l-IMF iddeċieda li jibgħat missjoni f'Sao Tome biex jivvaluta l-istat makroekonomiku tal-pajjiż. Din il-valutazzjoni għadha għaddejja, apparentement qed tistenna leġiżlazzjoni taż-żejt biex tiddetermina kif il-gvern se jamministra d-dħul miż-żejt li jkun dieħel, li għadu ddefinit ħażin, iżda huwa mistenni li jbiddel drastikament is-sitwazzjoni ekonomika xorta waħda.

B'mod parallel, saru xi sforzi biex jitħeġġu inizjattivi privati ​​tat-turiżmu, iżda l-ambitu tagħhom għadu limitat.

São Tomé hija wkoll dar għal stazzjon tal-Uffiċċju Internazzjonali tax-Xandir Amerikan għall-Vuċi tal-Amerika f'Pinheira.

Il-Portugall jibqa' wieħed mis-sħab kummerċjali ewlenin ta' Sao Tome, speċjalment bħala sors ta' importazzjonijiet. Ikel, oġġetti manifatturati, makkinarju u tagħmir tat-trasport huma prinċipalment importati mill-UE.

### Sfidi ekonomiċi
L-akbar sfidi għall-ekonomija ta' Sao Tome u Principe huma l-forza tax-xogħol skarsa, il-fatt li Sao Tome u Principe huwa arċipelagu, is-suq domestiku żgħir, il-varjazzjonijiet tat-temp, it-tisħin globali, ir-riżorsi diplomatiċi skarsi u t-tnaqqis tal-faqar.

Biex jikseb tkabbir ekonomiku fit-tul, il-gvern jipprova jistimula diversi setturi tal-ekonomija, jiddiversifika l-ekonomija, inaqqas l-infiq pubbliku, u jħeġġeġ l-investiment mis-settur privat u minn barra.

### Esportazzjonijiet
Fl-2018, l-esportazzjonijiet minn São Tomé u Príncipe ammontaw għal 24 miljun ewro, li jirrappreżenta żieda ta' 118% f'5 snin, peress li fl-2013 l-esportazzjonijiet minn São Tomé u Príncipe ammontaw biss għal 11-il miljun euro. Nofs l-esportazzjonijiet ta' São Tomé u Príncipe huma l-fażola tal-kawkaw. Wieħed minn ħamsa tal-esportazzjonijiet huma magni elettriċi. Esportazzjonijiet mdaqqsa oħra huma partijiet tal-ajruplani, karozzi, ħadid, plastiks, prodotti agrikoli (bżar, żjut, ġewż, u ċanga).

Id-destinazzjonijiet ewlenin għall-esportazzjoni ta' São Tomé u Príncipe huma l-Ewropa, fejn jispikkaw l-Pajjiżi l-Baxxi (19%), il-Portugall (14%), il-Polonja (13%), Franza (7%) u l-Ġermanja (6%). Xerrejja ewlenin oħra huma Singapor, il-Ġappun, il-Brażil u l-Stati Uniti.

Fl-aħħar għaxar snin, il-pajjiżi li fihom żdied l-aktar il-valur tal-esportazzjoni kienu l-Portugall, il-Polonja, il-Brażil u l-Pajjiżi l-Baxxi. Kien hemm tnaqqis qawwi fl-esportazzjonijiet minn Sao Tome u Principe lejn l-Angola, il-Messiku u l-
Indja.

### Importazzjonijiet
Fl-2018, l-importazzjonijiet lejn Sao Tome u Principe ammontaw għal 161 miljun ewro. Mill-2013 'l hawn, l-importazzjonijiet kienu qed jonqsu, għalkemm b'pass kajman, peress li fl-2013 l-importazzjonijiet kienu jammontaw għal 167 miljun ewro. Wieħed minn ħamsa ta' l-importazzjonijiet lejn São Tomé u Príncipe kien jikkorrispondi għal pitrolju raffinat (l-aktar mill-Angola). Importazzjonijiet ewlenin oħra, f'ordni ta' importanza, kienu karozzi, ross, ċereali, inbid, tagħmir elettroniku, kimiċi, ħwejjeġ, laħam, tagħmir mediku, u injam.

Madwar 51 %, aktar minn nofs l-importazzjonijiet ta' São Tomé u Príncipe ġejjin mill-Portugall. Wieħed minn ħamsa tal-importazzjonijiet jiġu mill-Angola, madwar 6% miċ-Ċina, 4% mill-Stati Uniti, 4% mill-Brażil, 2% mill-Gabon u 2% minn Franza.

Fl-aħħar 10 snin, il-valur tal-importazzjonijiet żdied l-aktar mill-pajjiżi tal-Portugall, l-Angola u ċ-Ċina. Kien hemm tnaqqis qawwi fl-importazzjonijiet mit-Tajlandja, l-Italja u n-Niġerja.

São Tomé u Príncipe jimporta mill-Portugall prinċipalment magni, prinċipalment ġeneraturi elettriċi u kompjuters, u ikel, prinċipalment inbid, qamħ, ross, ħalib u żejt tas-sojja. Barra minn hekk, Sao Tome u Principe jimporta wkoll kwantitajiet konsiderevoli ta' karozzi, sapun, u ħadid mill-Portugall. Il-Portugall prinċipalment jixtri skreppjat, ram, kawkaw u ħwejjeġ.

## Demografija

Il-popolazzjoni tal-arċipelagu hija 210,240 abitant fis-sena 2020.

Kollha huma dixxendenti ta' emigranti li waslu fuq il-gżejjer mill-1485. L-ewwel insedjament b'suċċess (sfurzat) sar mal-Lhud Sefardi Spanjoli b’ordni tar-Re Ġwanni II tal-Portugall. Kważi l-popolazzjoni kollha tgħix fuq il-gżira ta' São Tomé, filwaqt li l-bqija tal-gżejjer, inkluż Príncipe, m'għandhomx aktar minn 10,000 abitant. Hemm fluss sinifikanti ta' emigrazzjoni barra l-pajjiż, bil-Portugall u l-Brażil huma d-destinazzjonijiet ewlenin għall-emigranti ta' São Tomé e Príncipe, prinċipalment minħabba rabtiet storiċi u li jappartjenu għal-lingwa Portugiża.

### Gruppi etniċi
Dawn li ġejjin jistgħu jinstabu:

*Mestizos (bil-Portugiż: Mestiços), jinżlu mill-kolonizzaturi Portugiżi u l-iskjavi Afrikani, li waslu fuq il-gżejjer fl-ewwel snin ta' sedjament uman. Ġejjin minn pajjiżi bħall-Benin, il-Gabon, ir-Repubblika tal-Kongo, ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo jew l-Angola. Dawn in-nies huma magħrufa bħala filhos da terra, jew "ulied l-art."
*Angolares, huma dixxendenti ta' skjavi Angolani, li baqgħu ħajjin f’nawfraġju fl-1540.
*Liners, jinżlu minn skjavi meħlusa, meta l-iskjavitù ġiet abolita.
*Serviçais, huma dawk li għandhom kuntratti tax-xogħol. Ġejjin mill-Angola, il-Możambik u l-Kap Verde. Huma jgħixu temporanjament fuq il-gżejjer.
*Tongas, huma t-tfal tas-serviçais li jitwieldu fuq il-gżejjer.
*Ewropej, il-maġġoranza jkunu Portugiżi.
*Asjatiċi, huma prinċipalment Ċiniżi. Dawn jinkludu l-Makaw.

### Bliet ewlenin
Il-kapitali, São Tomé, għandha madwar 53,300 abitant. San Antonio de Príncipe, li hija l-aktar belt importanti fuq il-gżira tagħha, 8,000.

## Edukazzjoni

L-edukazzjoni hija obbligatorja f'São Tomé u Príncipe għal erba' snin.Il-proporzjon tad-dħul u l-attendenza għall-edukazzjoni primarja ma kinux disponibbli f'São Tomé u Príncipe fl-2001.

Is-sistema edukattiva għandha nuqqasijiet fil-klassijiet, l-għalliema mhumiex ippreparati tajjeb u għandhom salarji baxxi, il-kotba u l-materjali mhumiex adegwati, hemm rati għoljin ta’ ripetizzjoni ta’ grad, m’hemmx ippjanar edukattiv adegwat, u hemm ukoll nuqqas ta’ involviment tal-komunità fil-klassijiet. l-iżvilupp tal-edukazzjoni. Hemm nuqqas ta’ finanzjament domestiku fis-sistema edukattiva, għalhekk hija dipendenti ħafna fuq fondi barranin.

Hemm istituzzjonijiet ta 'edukazzjoni ogħla, li huma l-Liċeo Nazzjonali u l-Università ta' Sao Tome u Principe.

## Saħħa
Il-malarja reġgħet feġġet f'São Tomé u Príncipe fl-2010, iżda r-raġuni eżatta mhix magħrufa. L-istennija tal-ħajja għan-nisa mat-twelid hija ta' 65.1 snin, filwaqt li għall-irġiel hija ta' 62.8. Id-dejta tikkorrispondi għas-sena 2010.6

Skont il-WHO, São Tomé u Príncipe għandu l-ogħla proporzjon ta 'anemija ta' defiċjenza tal-ħadid meta mqabbel mal-popolazzjoni tagħha madwar id-dinja.

L-infiq tal-gvern fuq il-kura tas-saħħa per capita kien ta’ $90.73 fl-2009.

## Kultura
### Reliġjon

Ir-reliġjon f'Sao Tome u Principe hija pjuttost diversa, riżultat dirett tal-kulturi differenti preżenti fil-pajjiż. Il-Kostituzzjoni tistabbilixxi l-libertà tal-kuxjenza, ir-reliġjon u l-qima, u l-Istat huwa sekulari. Gruppi reliġjużi jridu jkunu reġistrati ma’ aġenziji tal-gvern. Il-maġġoranza tal-popolazzjoni tistqarr il-Kristjaneżmu. Il-gruppi reliġjużi ewlenin huma l-Insara, b'77.5% tal-popolazzjoni (70% Knisja Kattolika, 3% Evanġeliċi, Insara oħra 4%), filwaqt li reliġjonijiet oħra jirrappreżentaw 3% tal-popolazzjoni u 19% huma agnostiċi jew atei. sorsi oħra, 85% huma Kattoliċi, 12% huma minn diversi gruppi Protestanti u inqas minn 2% huma Musulmani.

Fl-1469, il-baħrin Portugiżi skoprew gżira abbandunata fil-Golf tal-Guinea, ħdejn l-ekwatur, li kien jisimha São Tomé. Fis-17 ta' Jannar, 1472, ġiet skoperta l-gżira ġirien, li ngħatat l-isem ta’ Ilha do Príncipe (Gżira tal-Prinċep). Is-settlement fuq il-gżira ta’ São Tomé beda fl-1493, meta Álvaro de Caminha irċieva l-gżira mingħand ir-Re João II.76 Matul l-Inkwiżizzjoni, Lhud Portugiżi ntbagħtu fil-gżira, bħala kundannati jew immigranti u Caminha rċieva privileġġ speċjali biex jixtri skjavi. għall-iżvilupp tal-gżira.

L-Isla del Príncipe kienet abitata wkoll fl-1500. Il-Portugiżi xerrdu l-Kattoliċiżmu, billi kienu l-ewwel denominazzjoni Nisranija li laħqet il-gżejjer. Fil-31 ta' Jannar 1533, il-Papa Klement VII ħoloq l-isqof ta’ Sao Tome u Principe, li l-ġurisdizzjoni tiegħu kienet estiża għall-Kattoliċi tal-Angola u l-Możambik mill-1534 sal-1842. Fl-1960, kien hemm 2,888 Protestant, 9,888 Pagani, u 56 gżejjer fil-gżejjer. Wara li kisbet l-indipendenza fit-12 ta' Lulju 1975, tħabbar li l-Kattoliċiżmu kien ir-reliġjon tal-Istat, konfessjonijiet Kristjani oħra jew reliġjonijiet oħra kienu projbiti. Il-libertà tar-reliġjon ġiet iddikjarata fl-1990. Fl-aħħar għaxar snin, l-immigrazzjoni Musulmana min-Niġerja u l-Kamerun intensifikat.

### Lingwi

Minkejja l-fatt li huwa pajjiż żgħir, huma mitkellma erba' lingwi nazzjonali. Il-lingwa uffiċjali hija l-Portugiż (mitkellma minn 95% tal-popolazzjoni), u l-krejoli Portugiżi; Magħha jiżdiedu tliet lingwi krejoli, Forro (mitkellma minn 85% tal-abitanti), Angolar (3%) u Principense (0.1%). Il-pajjiż huwa membru tal-Komunità tal-Pajjiżi tal-Lingwa Portugiża Minħabba l-prossimità tiegħu mal-Gabon, kif ukoll bħala membru tal-Francofonija, São Tomé u Príncipe żviluppa interess gradwali fit-tagħlim tal-Franċiż.

São Tomé u Príncipe, São Tomé jew Forro (magħruf ukoll bħala Santomé) hija lingwa nazzjonali ta' São Tomé u Príncipe, mitkellma madwar il-gżira ta' São Tomé ħlief fin-Nofsinhar estrem.

Billi hija lingwa krejola bbażata fuq il-Portugiż, São Tomé e Príncipe hija differenti ħafna mill-krejoli tal-Ginea Bissaw, is-Senegal, il-Gambja u l-Kap Verde. Is-sottostrat ta 'São Tomense huwa bbażat prinċipalment fuq il-lingwi Cueca mitkellma fil-Kosta tal-Avorju, il-Gana, it-Togo, il-Benin u n-Niġerja.

Taqsam 77% xebh lessiku ma' el príncipe (jew lunguyè), 70% ma' Angolar, u 62% ma' Anobonese (jew fa d'ambu) mill-gżira ġirien ta' Annobon (il-Ginea Ekwatorjali).

Santotomense hija l-lingwa użata fil-kuntatti soċjali fi kważi l-gżira kollha ta 'Santo Tomé, inizjalment mitkellma minn skjavi meħlusa jew forros. Ħafna mill-kelliema ta’ São Tomense jitkellmu wkoll bil-Portugiż.

L-Angolar (magħruf ukoll bħala Ngola) huwa lingwi nazzjonali oħra ta' São Tomé u Príncipe. Huwa mitkellem fin-nofsinhar estrem tal-gżira ta 'São Tomé, prinċipalment madwar il-belt ta' São João dos Angolares, fid-distrett ta' Caué.

Huwa stmat li bejn 3 u 6% tal-popolazzjoni tal-pajjiż tużah.

### Mużika
Santotomenses huma magħrufa għar-ritmi ússua u socopé, filwaqt li r-ritmu dêxa jseħħ fi Príncipe. Żfin tal-ballroom Portugiż setgħu kellhom rwol ċentrali fl-iżvilupp ta' dawn ir-ritmi u żfin assoċjati tagħhom.

It-txiloli hija wirja ta' żfin mużikali li tirrakkonta storja drammatika. Id-danço-congo huwa wkoll taħlita ta' mużika, żfin u teatru.

Il-parrini tal-mużika popolari f'Santo Tomé kienu l-grupp Leoninos, imwaqqaf fl-1959 minn Quintero Aguiar. Il-grupp kien magħruf sew bħala kelliem għan-nies ta' Sao Tome u Principe, u difensur tal-kultura tagħhom. Leoninos ġie pprojbit mir-radju Portugiż wara li ħareġ “Ngandu”, li kkritika lill-kolonjalisti Portugiżi.

Leoninos xolt fl-1965, iżda Os Úntués segwit, immexxi minn Leonel Aguiar, li żied influwenzi mużikali Amerikani, Arġentini, Kongoliżi u Kubani, u introduċa l-kitarra elettrika u innovazzjonijiet oħra. Il-mużika popolari tal-gżejjer bdiet tiddiversifika, bi gruppi bħal Quibanzas u África Negra. Fost dawn il-gruppi kien hemm Mindelo, li għaqqad ir-ritmi lokali mar-rebita, stil Angolan, biex jiffurmaw il-puxa.

Fl-aħħar tas-seklu 20, kantanti-awturi bħal Zarco u Manjelegua sabu udjenza nazzjonali, u mużiċisti Santotomesino-Portugiżi bħal Camilo Domingos, Juka, Filipe Santo, Açoreano, Gapa stabbilixxew xena f'Lisbona.

Il-mużika pop Angolana tissejjaħ Kizomba u twieldet mill-mużika Zouk. Il-kizomba għandha numru pjuttost kbir ta' artisti li jkantaw kemm bl-Ingliż kif ukoll bil-Portugiż

### Gastronomija

L-ikel bażiku jinkludi ħut, frott tal-baħar, fażola, qamħ, u banana msajra Frott tropikali, bħall-ananas, l-avokado, u l-banana, huma importanti fil-gastronomija. L-użu tal-ħwawar jaħarqu huwa abbundanti fil-kċina ta' São Tomé e Príncipe.Il-kafè jintuża f'diversi platti bħala ħwawar jew kondiment.Il-kolazzjon huma fdalijiet imsaħħna mill-ġdid mill-ikla tal-ġurnata ta' qabel, u omelettes huma popolari.

Il-produzzjoni nazzjonali tal-ikel mhix biżżejjed biex tilħaq il-konsum lokali, għalhekk il-pajjiż jimporta parti kbira mill-ikel tiegħu.Fl-1997, kien stmat li 90% tal-ħtiġijiet tal-ikel tal-pajjiż kienu koperti mill-importazzjonijiet.Il-pajjiż mhuwiex awtosuffiċjenti fil-produzzjoni ta’ laħam u ċereali u jiddependi fuq l-importazzjonijiet ta’ dan l-ikel. Fl-2003, kien stmat li 8.33% taż-żona totali tal-pajjiż kienet tinħarat.

L-għelejjel ewlenin tal-ikel huma l-banana, il-frott tal-ħobż, it-taro, il-qamħirrum, il-fażola, il-papajja u ż-żejt tal-palm, u l-uċuħ tar-raba' ewlenin tal-produzzjoni agrikola għall-esportazzjoni huma l-kawkaw, il-kopra u l-kafè.Il-ħut u l-frott tal-baħar jidhru b'mod prominenti fil-kċina ta' São Tomé u Príncipe, u l-industrija tas-sajd tikkontribwixxi madwar 25% tal-prodott gross domestiku tal-pajjiż.

Il-kċina tal-pajjiż ġiet influwenzata u ffurmata mis-settlers Afrikani u Portugiżi.

### Letteratura

Sal-lum, il-panorama letterarja ta' São Tomé u Príncipe hija kkaratterizzata mid-diffikultà tagħha. Il-pubblikaturi huma ftit u m'hemmx printers tal-kotba fir-repubblika stess. Għalhekk, l-awturi ħafna drabi jippubblikaw f'pajjiżi oħra li jitkellmu bil-Portugiż, bħall-Portugall u l-Angola.

Mis-seklu 19, il-letteratura żviluppat f’Sao Tome u Principe, speċjalment bil-poeżija ta’ Caetano da Costa Alegre (1864-1890).

Francisco Stockler (Fâchiku Stockler, 1834-1881) uża l-Kriolju Santotomesjan (forro) fil-poeżija; madankollu, ma kienx stabbilit bħala lingwa miktuba.

Marcelo da Veiga (1892-1976), sid l-art mill-gżira ta' Príncipe, kien l-ewwel li rrefera regolarment għall-kulur tal-ġilda sewda tiegħu u s-sitwazzjoni ta' São Tomé u Príncipe bħala kolonja u gżira fix-xogħol tiegħu. Dawn l-ewwel indikazzjonijiet ta' kuxjenza nazzjonali f'São Tomé u Príncipe aktar tard immaterjalizzaw fil-ħidma ta' Francisco José Tenreiro (1921-1963), ta' influwenza neorealista. Ta' importanza speċjali għall-manifestazzjoni ta' letteratura ta' São Tomé e Príncipe, bħala sinjal ta' kuxjenza nazzjonali mqajma, kienet l-antoloġija Poeti ta' São Tomé u Príncipe, ippubblikata fl-1963 mill-Casa dos Estudantes do Império f'Lisbona. Flimkien ma' Tenreiro, il-poeti Maria Manuela Margarido (1925-2007) u Alda Espírito Santo (1926-2010) kienu wħud mill-aktar ismijiet importanti ta' dan l-istadju.

L-ewwel rumanz minn São Tomé kien Maiá Poçon ta' Viana de Almeida (1903-?) fl-1937. Madankollu, l-aktar rumanzier importanti minn São Tomé u Príncipe huwa n-neorealista Sum Marky (1921-2003), mindu r-rumanz tiegħu O Vale das Ilusões. de 1956. FtNo Altar da Lei (1960) u Vila Flogá (1963), pereżempju, indirizza l-massakru ta' Batepá fl-1953, meta sidien tal-art ħadu vantaġġ mir-repressjoni tal-istat u ħarġu mewġa ta’ vjolenza kontra l-maġġoranza sewda tal-popolazzjoni ta' Sao Tome u Principe. Irritorna għat-tema tal-oppressjoni kolonjali fl-aħħar rumanz tiegħu Crónicas de uma Guerra Inventada (2001).

Il-perjodu wara l-indipendenza, fl-1975, kien ikkaratterizzat minn ftit attività letterarja f'Sao Tome u Principe. Wara żewġ ġabriet ta' poeżiji ta' motivazzjoni politiku-soċjoloġika, letterarja mhux ambizzjuża, fl-1977, u l-volum É Nosso o Solo Sagradao da Terra, ta' Alda Espírito Santo, ippubblikat fl-1979, ukoll ta' ftit rilevanza letterarja, reġgħu dehru xogħlijiet notevoli sal-tard minn is-snin 80. Fosthom hemm poeti bħal Fernando de Macedo, Maria Olinda Beja u Francisco Costa Alegre. Għalkemm Sacramento Neto huwa meqjus bħala l-aktar rumanzier prolifiku tar-repubblika insulari, ix-xogħol ta' Aíto Bonfim (Ângelo de Jesus Bonfim) jispikka fuq kollox għad-diversità tiegħu ta' temi u forom.

L-awtur Portugiż Ruy Cinatti (1915-1986) ukoll kiteb ta' spiss dwar suġġetti ta' São Tomé e Príncipe. Il-poeta żagħżugħ Tome Nicolau huwa attiv fuq netwerks soċjali bħal Facebook jew Youtube bil-poeżija tiegħu u wettaq slams ta' poeżija fil-Portugall.

## Sports

### Soccer

Il-futbol huwa l-aktar sport popolari f'São Tomé u Príncipe, għandu tim nazzjonali, li huwa kkontrollat ​​mill-Federazzjoni tal-Futbol ta' São Tomé. Hija membru tal-Konfederazzjoni tal-Futbol Afrikan (CAF) u l-FIFA.L-ewwel partita ta' São Tomé u Príncipe kienet logħba ta' ħbiberija kontra l-Gabon f'Mejju 1976. Huma tilfu 6–1. Il-partita li jmiss tagħhom, matul il-Logħob tal-Afrika Ċentrali tal-1976, kienet telfa orrenda ta' 11-0 kontra l-Kongo, l-akbar telfa ta' Sao Tome sal-lum. Sao Tome temmew il-kompetizzjoni b'telfa ta' 2-1 kontra r-Repubblika Ċentru-Afrikana u telfa ta' 5-0 kontra ċ-Ċad.

Is-sena ta' wara, Sao Tome kiseb l-ewwel rebħa, f'partita ta' ħbiberija kontra r-Rwanda. Kemm fl-1978 kif ukoll fl-1987 huma kisbu draw f'darhom kontra l-Angola.

Il-ħodor u s-sofor ħadu waqfa ta' ħdax-il sena, qabel sensiela ta' logħbiet li inkludew l-ewwel dehra tagħhom f'tournament sanzjonat mill-FIFA. Fit-Tazza UNIFAC tal-1999, kisbu t-tieni rebħa tagħhom, 2-0 kontra l-ġirien Ginea Ekwatorjali. Huma mbagħad komplew jirbħu l-logħba li jmiss, kontra Sierra Leone, 2-0. Din is-sensiela ta' żewġ rebħiet, segwita minn draw ftit logħbiet wara, poġġiethom fl-ogħla klassifika tagħhom tal-FIFA s'issa, fil-179 post.

It-tim huwa bbażat fl-Istadium Nazzjonali 12 de Julho.

Il-Kampjonat Nazzjonali ta' São Tomé u Príncipe jiġi deċiż f'logħba bejn iċ-champion tal-gżira ta' São Tomé u ċ-champion tal-gżira ta' Príncipe. Iċ-champion imur għar-rawnd ta' kwalifikazzjoni taċ-Champions League tal-Konfederazzjoni Afrikana tal-Futbol kull staġun, iżda għal xi staġuni, ma kien hemm l-ebda parteċipanti. Mill-1998, iċ-champion ikkompetiet fis-Super Cup ta' São Tomé u Príncipe is-sena ta' wara. Bħal Cape Verde, aktar fil-Majjistral fl-Atlantiku, huma l-uniċi żewġ pajjiżi fl-Afrika fejn it-titlu ta’ kull suddiviżjoni nazzjonali biss iqatta' sena fil-kompetizzjoni, billi huma l-ftit nazzjonijiet li fadal f’din is-sitwazzjoni. B’differenza mill-Kap Verde, dawn jistgħu jkunu l-uniku nazzjon li fadal fejn il-kampjonat nazzjonali jikkonsisti biss mill-fażi tan-knockout u wkoll mill-partita finali biss.

Il-kampjonati huma mxandra kull sena fuq l-istazzjon tal-istat TVS u madwar l-Afrika fuq RTP Africa.

### Basketball
Il-Federazzjoni tal-Baskitbol ta' São Tomé u Príncipe hija assoċjazzjoni, imwaqqfa fl-1983, inkarigata mill-organizzazzjoni, il-ġestjoni u l-iżvilupp tal-basketball f'São Tomé u Príncipe.

Il-Federazzjoni tirrappreżenta l-basketball quddiem l-awtoritajiet pubbliċi, kif ukoll korpi sportivi nazzjonali u internazzjonali u, bħala tali, tirrappreżenta São Tomé u Príncipe f'kompetizzjonijiet internazzjonali. Jiddefendi wkoll l-interessi morali u materjali tal-basketball fil-gżejjer. Ilu affiljat mal-Federazzjoni Internazzjonali tal-Baskitbol (FIBA) mill-1983, kif ukoll mal-FIBA ​​Afrika.

Il-Federazzjoni torganizza wkoll il-kampjonat nazzjonali.

## Wirt

Fil-preżent, il-UNESCO għadha ma tniżżlet xejn għal dan il-pajjiż fil-Lista tal-Wirt Dinji tagħha (Programm tal-Wirt Dinji, 1971), fil-Lista Rappreżentattiva tagħha tal-Wirt Kulturali Intanġibbli tal-Umanità (Programm tal-Wirt Kulturali Intanġibbli, 2003), u lanqas fil-Memorja internazzjonali tagħha. tar-reġistru Dinji (Memory of the World Programme, 1992), madankollu hemm sensiela ta' bini u siti meqjusa ta' valur storiku u kulturali lokali.

### Arkitettura reliġjuża
*Knisja ta' Nossa Senhora do Rosário (Il-Madonna tar-Rużarju, Gżira tal-Prinċep)
*Katidral Sé (Gżira São Tomé)
*Knisja Madre Deus (Omm Alla, Gżira Sao Tome)

### Arkitettura militari
*Forti ta' Santo António (Sant Anthony, Ponta da Mina) (mibni wara l-1695 u mibni mill-ġdid fl-1809)
*Fortizza ta' São Sebastião (San Sebastián, li llum fiha l-Mużew Nazzjonali ta' São Tomé u Príncipe)(1566)(belt ta' São Tomé)
*Forti ta' San Ġerónimo (1613)
*Forti ta' São José (San José, 1756)

### Bini tas-seklu 20
*Teatru taċ-Ċinema Marcelo da Veiga (il-Belt ta' São Tomé)
*Kulleġġ Nazzjonali (Belt ta' Santo Tomé)
*Arkivju Storiku (Belt ta' São Tomé)
*Suq muniċipali (belt São Tomé)
*Bini tal-Kumpanija tat-Telekomunikazzjoni Santomen (belt ta' São Tomé)
*Salazar Old Town, illum Fevereiro 3 (belt São Tomé)

### Wirt ta' oriġini Portugiża
*Skulturi ta' Pêro Escobar, João de Santarém u João de Paiva miġbura quddiem il-Fortizza ta' São Sebastião
*Monumenti għal Vasco da Gama u l-Kommemorazzjonijiet Henrique tal-1960 li jinsabu fuq ix-xatt tal-belt ta' São Tome
*Bini mis-sekli 19 u 20, imsejjaħ "Roça", li jinsab fit-territorju kollu. Dan il-bini agrikolu kellu, minbarra żoni tad-djar, faċilitajiet ta' produzzjoni u trasformazzjoni industrijali, tas-saħħa, edukattivi, agrikoli u industrijali.

### Wirt xjentifiku
*Padrão do Equador no Ilhéu das Rolas (1936)