Irħula ta' Malta

Din hija lista' ta' Irħula ta' Malta.

## Malta

*Ħ'Attard
**Ta' Qali
*Ħal Balzan
*Il-Birgu
*Birkirkara
**Fleur-de-Lys
**L-Imrieħel
*Birżebbuġa
**Ħal Far
**Kalafrana
**Il-Qajjenza
*Bormla (Cospicua)
*Ħad-Dingli
*Il-Fgura
*Il-Furjana
*Ħal Għarghur
*Ħal Għaxaq
*Il-Gudja
*Il-Gżira
**Il-Gżira Manoel (Manoel Island)
*Il-Ħamrun
*L-Iklin
*L-Isla
*Il-Kalkara
*Ħal Kirkop
*Ħal Lija
*Ħal Luqa
*Il-Marsa
*Wied il-Għajn (Marsaskala)
*Marsaxlokk
*L-Imdina
*Il-Mellieħa
**Iċ-Ċirkewwa
**L-Għadira
**Għajn Tuffieħa
**Il-Manikata
*L-Imġarr
**Iż-Żebbiegħ
*Il-Mosta
**Il-Bidnija
*L-Imqabba
*L-Imsida
*L-Imtarfa
*In-Naxxar
**Baħar iċ-Ċagħaq
**Il-Birguma
**Il-Magħtab
**Is-Salina
**San Pawl tat-Tarġa
*Raħal Ġdid (Paola)
*Pembroke
*Tal-Pietà
**Gwardamanġa (Gwardamangia)
*Il-Qrendi
*Ir-Rabat
**Il-Baħrija
**L-Imtaħleb
**Tal-Virtù
*Ħal Safi
*San Ġiljan
**Paceville
*San Ġwann
**Il-Kappara
*San Pawl il-Baħar
**Buġibba
**Burmarrad
**Il-Pwales
**Il-Qawra
**San Martin
**Il-Wardija
**Ix-Xemxija
*Santa Luċija
*Is-Siġġiewi
*Tas-Sliema
*Is-Swieqi
**Tal-Ibraġ (Tal-Ibraġġ)
**Il-Madliena
*Ta' Xbiex
*Ħal Tarxien
*Il-Belt Valletta
*Ix-Xgħajra
*Iż-Żejtun
*Iż-Żurrieq
**Bubaqra
*Ħaż-Żabbar
*Ħaż-Żebbuġ

## Għawdex

*Il-Fontana (It-Triq tal-Għajn)
*Għajnsielem
**Kemmuna
*L-Għarb
*L-Għasri
*Ta' Kerċem
*Il-Munxar
*Ix-Xlendi
*In-Nadur
*Il-Qala
*Ir-Rabat (Victoria)
*San Lawrenz
*Ta' Sannat
*Ix-Xagħra
*Ix-Xewkija
*Iż-Żebbuġ
**Marsalforn

## Laqmijiet ta' xi rħula
Il-laqam huwa ħaġa mill-aktar komuni f'kull soċjetà, kemm dawk l-imsejħa żviluppati, kif ukoll f'dawk li mhumiex meqjusa bħala tali. Dan l-artiklu jiddiskutiex il-laqam in ġenerali imma jiffoka fuq it-tradizzjoni antika ta' laqmijiet mogħtija lill-irħula Maltin u lil min jgħamarhom. Qed jitniżżlu wkoll l-aktar tifsiriet komuni l-għaliex ir-raħal partikolari għandu dak il-laqam.
### L-[[L-Isla|Isla]] / Senglea
Fi żmien l-Assedju l-Kbir, il-kmandant li kien inkarigat mill-Isla kien jismu xi ħaġa tixbah Ċejċu . Jum minnhom, it-truppi li kienu jiehdu hsieb l-Isla għamlu attakk b'saħħtu fuq l-għedewwa. La Vallette staqsa minn kienu u ta' madwaru weġbuh li kienu grupp taħt ta' Ċejċu. B'hekk in-nies tal-Isla bdew jissejħu ta' Ċejċu, Ċacu. Żmien wara, kien hemm drawwa li meta nies issajru xi tjur, kienu jitfgħu r-rix wara il-bieb biex kulħadd ikun jaf u biż-żmien **Ta' Ċaċu** sar il-laqam sinonomu għan-nies tal-Isla li jħobbu jiftaħru.

### Il-[[Birgu]] / Vittoriosa
Lin-nies tal-belt tal-Birgu jgħidulhom **tat-Tokba**. Din hija l-kelma Maltija "toqba", biss tingħad bil-"k" minflok bil-"q" minħabba d-drawwa li għandhom in-nies tal-Birgu, bħan-nies ta' xi rħula oħra li jlissnu l-"q" bil-ħoss ta' "k". Jingħad li t-Tokba hija referenza għal-post fejn imorru jgħumu n-nies tal-Birgu. Oħrajn jgħidu li t-Tokba hija referenza għal bieb ċkejken li hemm fis-sur u li jissejjaħ b'dan l-isem.

### [[Bormla]] / Cospicua
Il-laqam tan-nies ta' Bormla huwa **"Ta' baħarhom"**.

### Ir-[[Ir-Rabat (Malta)|Rabat]]
**Rabti kibx**. Hekk jissejħu r-Rabtin. Kibx hija kelma oħra Maltija għal muntun. Jista' jkun li b'dan il-laqam iridu jfissru li r-Rabtin huma nies ta' rashom iebsa. Filfatt teżisti l-idjoma li tgħid *Rabti u Żebbuġi jagħmlu Lhudi* (Il-Lhud huma meqjusa bħala nies ta' rashom iebsa u li jagħmlu li jfettlilhom u għall-flus).

### Il-[[Floriana|Furjana]]
**Tal-kagħka** u **tal-''Irish***. Tal-kagħka ġejja minn *traffic island* żgħira li hemm waqt li tal-*Irish* ġejja mir-rabta li hemm bejn il-Furjana u ħafna Irlandiżi li kienu jgħixu hemm, u mill-gear tal-futbol li jilbsu [[Floriana FC]] aħdar u abjad li ġie mgħoti lit-tim fl-1905 mill-*Royal Irish Fusiliers*.

=== [[Ħal Għargħur]] ===

Fil-passat dan ir-raħal kien jiġi msejjaħ pajjiż it-tewm, peress li ħafna tewm kien jiġi pprodutt u mnixxef f'dan ir-raħal. L-Għargħurin ta' dari kienu magħrufin li jisirqu t-tewm ta' xulxin li kien jitħalla fuq il-bjut biex jinxef. Dan kien jinsteraq billi kienu jdendlu qattus minn denbu ma' lasta u jresquh lejn tarf il-bejt. Il-qattus kien jibda jipprova jaqbad mal-bejt u b'hekk kien iwaqqa' fl-art it-tewm li kien ikun hemm fuq il-bejt.

Partijiet minn Ħal Għargħur li llum jagħmlu parti mis-Swieqi kienu jissejħu pajjiż il-baqar. Dan għax kien hemm ħafna rziezet tal-baqar fl-inħawi.

L-Għargħurin, fil-passat, kienu magħrufin ukoll bħala tas-sikkina fost in-nies l-oħra tan-naħa ta' fuq ta' Malta. Dan minħabba li ħafna rġiel minn dan ir-raħal kienu jġorru sikkina jew mus magħhom, filwaqt li n-nisa kienu jżommu fuqhom tip ta' arma msejjħa dies, li kienet forma ta virga kemxejn ħoxna ġejja għall-ponta miż-żewġ naħat. L-Għargħurin kellhom ukoll il-fama ta' nies ħorox, u dan seta` wassal iktar biex jinħoloq dan il-laqam.

=== Il-[[Ħamrun]] ===
Il-Ħamruniżi huma magħrufa bħala *'tas-sikkina** minħabba li huma meqjusa bħala nies ġellidin.

=== Tas-[[Sliema]] ===
**Tax-Xelin** u **Tal-pepè** huma żewġ laqmijiet tas-Slimiżi. L-ewwel wieħed ġej mill-fatt li meta tas-Sliema kienet taħt l-Ingliżi, dawn kienu jħarsu l-isfel lejn il-Maltin kollha, inkluż is-Slimiżi, biex juru superjorita, kienu jistidnuwhom imorru l-knisja u hemm kienu jgħatuhom "hobza u xelin" biex jitrejjqu. It-tieni wieħed ġej mill-fatt li n-nies ta' Tas-Sliema kienu meqjusa bħala ta' klassi għolja u li jħobbu jitfgħu ħafna kliem bl-Ingliż. B'hekk b'pepè jkunu jridu juru ċertu snobbiżmu. Hemm min jgħid li l-kelma pepè ġejja mill-fatt li s-Slimiżi kienu jsejjħu lil missierhom papà b'ċertu tgħawwiġ tal-ilsien minflok ''missier'', ''pà'' jew ''tà'' kif kienu jsejjħulu n-nies t'irħula oħra. B'hekk ħadu l-laqam tal-papà li bit-tgħawwiġ tal-ilsien inbidel f'pepè.

=== L-[[Msida|Imsida]] ===
Il-Misidjani huma msejjħa **Tal-Ħama**. Meta tinżel ħafna xita l-Imsida kien (u f'xi postijiet għadu) jsofri minn għargħar. Għalhekk, mal-ilma li kien jinżel l-Imsida u jgħerreq il-post, kien jinżel ħafna ħama.

===[[Birkirkara]] ===
Il-Karkariżi huma magħrufa bħala **ta' sormhom ċatt**. Ma hemm ebda referenza uffiċjali li tindika min fejn ġej dan il-laqam iżda ħafna isostnu li il-Karkariżi setgħu kienu assoċjati ma' nies għażżenin, li dejjem bilqegħda. Hemm storja li tgħid li darba il-Karkariżi kienu qedin itellgħu il-qampiena l-kbira tal-Parrocca ta' Santa Elena, inqata' l-ħabel u kulħadd mar għal sormu...

=== [[Qormi|Ħal Qormi]] ===
**Sa nofsinhar irġiel**. Dan hu l-laqam marbut mal-Qriema. Hemm bosta tifsiriet għal dan. Xi wħud jgħidu li dan il-laqam ġej għax il-Qriema kienu jħobbu l-qatra wara l-ikel u għalhekk wara ma jibqgħux daqshekk f'tagħhom. Tifsira oħra hija li minħabba li Ħal Qormi huwa magħruf għall-furnara tiegħu, dawn peress li jgħaddu l-lejl jagħmlu l-ħobż, wara nofsinhar kienu jmorru jistrieħu. Tifsira oħra, mhux daqshekk popolari, hija li l-arloġġ tal-knisja kien waqaf fuq nofsinhar u ma baqax jaħdem u b'hekk ingħatalhom dan il-laqam.

===[[Birżebbuġa]] ===
In-nies ta' Birżebbuġa jsibuhom bħala **Ta' Wara l-Muntanji** għaliex ir-raħal ta' Birżebbuġa jinsab fin-nofsinhar nett ta' Malta f'ħalq il-ħuta maqtugħ minn irħula oħrajn. 

===Il-Belt [[Valletta]] ===
**Tal-Iljun**. Il-Beltin magħrufin bħala Tal-Iljun minħabba li l-arma tal-belt kapitali, li hija meħuda mill-istemma tal-Gran Mastru Le Valette. Huma wkoll magħrufin bħala **Tal-Palestina''', għaliex huma nies ġellieda u passjonali hafna, speċjalment għal Belt tagħhom.