Dorothy Leigh Sayers

**Dorothy Leigh Sayers** (13 ta' Ġunju 1893 – 17 ta' Diċembru 1957) kienet kittieba ta' rumanzi polizjeski u poetessa Ingliża, kif ukoll studenta tal-lingwi klassiċi u moderni. Sayers hi l-iżjed magħrufa għall-misteri, serje ta' rumanzi u sett ta' novelli li kitbet bejn l-Ewwel u t-Tieni Gwerra Dinjija dwar l-aristokratiku u l-investigatur Ingliż Lord Peter Wimsey. Fost xogħlijiet oħra li saret magħrufa għalihom hemm ukoll drammi, kritika letterarja u esejs. Sayers kienet tqis it-traduzzjoni tagħha ta' *La Divina Commedia* ta' Dante bħala l-aħjar xogħol li qatt kitbet. L-obitwarju tagħha, li deher fil-gazzetta *The New York Times* fl-1957, irrimarka kif diversi kritiċi ta' dak iż-żmien kienu jqisu *The Nine Tailors* bħala l-aqwa kitba letterarja tagħha.

## Traduzzjonijiet
Sayers kienet tikkunsidra t-traduzzjoni tagħha ta' *La Divina Commedia* ta' Dante bħala l-aqwa xogħol li qatt kitbet. Fl-1949 ħareġ *Hell*, mis-serje ġdida ta' Penguin Classics, li huwa traduzzjoni bbażata fuq l-opra klassika *La Divina Commedia*. Fl-1955, dan ġie segwit mill-ktieb *Purgatory*. Għalkemm it-tielet volum ta' din is-serje, bl-isem ta' *Paradise*, kien għadu ma tlestiex qabel mietet Sayers, eventwalment dan tkompla minn Barbara Reynolds fl-1962.

L-għan tat-traduzzjoni ta' Sayers huwa li żżomm it-terza rima oriġinali tat-Taljan. Pereżempju, Sayers tbiddel il-vers "Abandon all hope, ye who enter here", f'"Lay down all hope, you who go in by me", biex il-frażi "go in by me" tiġi tirrima ma' "made to be" li tinstab żewġ versi qabilha u "unsearchably" li tinstab erba' versi qabilha. Bit-Taljan tiġi "Lasciate ogne speranza, voi ch'intrate", u kemm it-traduzzjoni tradizzjonali kif ukoll dik ta' Sayers iżidu mat-test sors biex iżommu t-tul tal-vers oriġinali: "here" ġiet miżjuda f'dik tradizzjonali u "by me" ġiet miżjuda minn Sayers fil-verżjoni tagħha. Iż-żieda ta' "by me" tieħu mill-vers ta' qabel li jgħid: "Per me si va ne la città dolente;/ per me si va ne l'etterno dolore;/ per me si va tra la perduta gente." (Fil-verżjoni tradizzjonali Ingliża ta' Longfellow: "Through me the way is to the city dolent;/ through me the way is to the eternal dole;/ through me the way is to the people lost"). Umberto Eco, fil-ktieb tiegħu *Mouse or Rat?*, jissuġġerixxi li mid-diversi traduzzjonijiet bl-Ingliż, dik ta' Sayers hija l-aħjar waħda fejn tidħol il-preservazzjoni tal-endekasillabi u r-rima.

It-traduzzjoni ta' *La Divina Commedia* ta' Sayers tinkludi noti estensivi fl-aħħar ta' kull canto, fejn tispjega d-definizzjoni teoloġika għal dik li hi ssejħilha "allegorija Kristjana mill-aqwa". It-traduzzjoni tagħha baqgħet popolari minkejja li ġew ippubblikati traduzzjonijiet ġodda minn Mark Musa u Robin Kirkpatrick. Sal-2009, Penguin Books kienu għadhom qed jippubblikaw l-edizzjoni ta' Sayers.

Barra minn hekk, Sayers faħħret lil Roland talli kienet leġġenda purament Kristjana, f'kuntrast ma' poeżiji epiċi bħal *Beowulf* fejn innutat kontenut b'elementi pagani qawwija.

Bħall-kittieb Charles Williams (1886-1945), Sayers ukoll kellha passjoni għax-xogħol ta' Dante. Fil-fatt, hija tat kontribut f'esej dwar *La Divina Commedia* fil-volum *Essays Presented to Charles Williams*, miktub b'tifkira għalih.

## Referenzi