Ġwanni Debono

**Ġwanni Debono**, magħruf ukoll bħala **Dun Ġwann Debono** jew **Giovanni Debono** (15 ta' Awwissu 1911 - 1979), kien saċerdot u poeta Mosti. Huwa baqa' magħruf l-iktar għax kiteb il-versi għall-Innu tal-Inkurunazzjoni tal-kwadru titulari li jinstab fil-Bażilika ta' Santa Marija Assunta fil-Mosta. Dan il-kwadru kien ġie nkurunat nhar l-10 ta' Awwissu 1975 mill-arċipriet ta' dak iż-żmien, jiġifieri Bartolomeo Bezzina.

= Trobbija =
Ġwanni Debono twieled nhar il-festa tal-Assunta (15 ta' Awwissu) tas-sena 1911, bin Gio Maria u Reġina. Huwa kien l-iżgħar minn fost ħutu. Ta' età żgħira, missieru marru jgħix l-Istati Uniti u sab xogħol fil-belt ta' New Orleans. Ħutu marru jgħixu ma missierhom, iżda Ġwanni baqa' Malta flimkien ma ommu.

= Saċerdozju =
Huwa minn dejjem iħoss ġibda li jsir qassis, u ta' età żgħira daħal novizz mal-patrijiet Dumnikani fejn iltaqa' mal-patri (iktar tard Monsinjur) Alan Fenech. Bħala novizz, huwa għażel l-isem "Reġinaldu" wara San Reġinald. Huwa laħaq patri fl-1933 u qaddes l-ewwel quddiesa tiegħu nhar il-15 ta' Awwissu 1933, u ftit wara kompla jistudja t-teoloġija u l-filosofija f'Ruma. Dakinhar kien ukoll iltaqa' ma missieru għall-ewwel darba; dan għaliex hu kien ġie lura Malta wara żmienu fl-Amerka.

Waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, huwa, flimkien mal-patri Ambroġ Darmanin, laqa' t-talba tal-kappillan Ġużeppi Debono ta' Ħal Luqa biex jgħin fis-servizzi li toffri din il-parroċċa. Iż-żewġ patrijiet għamlu din il-ħidma b'sogru kbir għaliex Ħal Luqa spiss kienet fil-mira tal-bombi tal-għadu.

Lejn l-aħħar tal-1947, oħtu Rose kellha wild iżda ftit wara mardet u mietet. Din l-aħbar affetwat sew lil Dun Ġwann, tant li hu stess kien marad bil-pnewmonja u dam iktar minn xahar fis-sodda. Huwa imbagħad ried jieħu ħsieb lil ħutu u ommu wara li dawn avvanzaw fl-età, tant li fl-1961 ġab permess speċjali minn Ruma biex ikun jista' jgħix barra mill-kunvent tad-Dumnikani għal żmien indefinit. F'dan iż-żmien, beda jservi ukoll bħala qassis fil-Knisja tal-Erwieħ, il-Belt Valletta.

= L-Inkurunazzjoni tal-Kwadru =
Dun Ġwann kien preżenti fi Pjazza San Pietru fil-Belt tal-Vatikan dakinhar li l-Papa Piju XII iddikjara d-Domma tal-Assunzjoni ta' Santa Marija, jiġifieri nhar l-1 ta' Novembru 1950. Miegħu kien hemm diversi pellegrini Maltin u Għawdxin, fosthom l-Isqof ta' Għawdex il-Monsinjur Ġużeppi Pace.

Qabel l-okkażjoni tal-inkurunazzjoni tal-Kwadru titulari tal-Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta, Dun Ġwann kien ġie avviċinat biex jikteb il-lirika għal innu biex jikkommemora din l-okkażjoni. F'Ġunju tal-1974, Dun Ġwann għadda l-lirika tal-innu lill-Maestro Anthony Sammut tal-Banda Nicolò Isouard tal-Mosta. Dan l-innu, imsejjaħ "Lill-Assunta Inkurunata", indaqq għall-ewwel darba fit-8 ta' Awwissu 1975, u jibqa jindaqq kull sena bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet tal-festa tar-raħal.

Il-lirika tal-innu hija riprodotta hawn taħt:


    Xerrdu ħienja ward u fjuri
    Lir-Reġina tas-Smewwiet
    F'Jum it-Tlugħ glorjuż fis-Sema,
    F'damma ħelwa ta' għanjiet.
    Inti l-Omm t'Alla waħdieni;
    Inti verġni dejjem bqajt;
    B'ruħ u ġisem minn did-dinja
    Ġewwa s-Sema ħajja tlajt.
        **Dir-Reġina Nkurunata,**
        **Ġawhra sbejħa għall-Mostin,**
        **Irriduha wkoll Reġina**
        **Tagħna lkoll, tagħna l-Maltin.**

    L-anġli stagħġbet tħares lejh
    Tiela' sbejħa minn din l-art,
    Fuq il-mewt u d-dnub rebbieħa,
    Tfewwaħ aktar minn kull ward.
    Inti l-Omm ta' Kristu, Sidna,
    Bniedem-Alla għall-bnedmin;
    Inti l-Omm tal-Feddej tagħna,
    Inti Ommna midinbin.
        **Dir-Reġina Nkurunata ...**

    Ġewwa s-Sema b'qalb ħanina
    Tħares lejna midinbin;
    Inti tgħinna biex immorru
    Nieħdu seh'm mal-magħżulin.
    Fil-Kuruna ta' fuq rasha
    Ġieħ inroddu bnin u kbir
    W imħabbitna fiha nuru
    Lil Marija, b'kull tifħir.
        **Dir-Reġina Nkurunata ...**


= Mewt u Legazija =
Dun Ġwann bla dubju jibqa' mfakkar talli kiteb il-lirika għall-innu tal-inkurunazzjoni. Iżda tajjeb li nsemmu wkoll li huwa grazzi għal Dun Ġwann li għandna l-istatwa ta' San Ġwann Appostlu li llum il-ġurnata tinsab fil-portiku tal-Bażilika.

Triq residenzjali ġdida fil-Mosta ssemmiet għalih fl-2025, bħala parti mill-kommemorazzjoni ta' ħamsin sena mill-inkurunazzjoni.

= Referenzi =