Ombra mai fu

"**Ombra mai fu**" ("Qatt ma kien hemm del"), magħrufa wkoll bħala "**Largo minn ''Xerxes*** " jew il-"*'Largo ta' Handel** ", hija l- aria tal-ftuħ mill-opra ''Serse'' tal-1738 ta' George Frideric Handel.

== Kuntest ==

L-opra kienet falliment kummerċjali, u dehret biss ħames darbiet f’Londra wara l-premiere tagħha. Fis-seklu 19, madankollu, l-aria ġiet skoperta mill-ġdid u saret waħda mill-aktar xogħolijiet magħrufa ta’ Handel. Handel adatta l-aria minn xogħol ta' Giovanni Bononcini, li, min-naħa tiegħu, addattaha minn xogħol ta' Francesco Cavalli. It-tliet kompożituri kienu pproduċew xogħol bl-istess [[librett]] tal-opra ta' Nicolò Minato.

== Mużika ==
Oriġinarjament komposta biex tiġi kantata minn sopran kastrato (u tipikament kantata f'wirjiet moderni ta' ''Serse'' minn [[Kontratenur|kontrotenur]], [[contralto]] jew [[mezzo soprano|mezzo-soprano]]; kultant anke minn [[tenur]] jew [[baritonu]] fil-għoli interpretata ottava taħt), ġie rranġat għal tipi ta' vuċi u strumenti, inklużi l-orgni, pjanu, vjolin jew cello u pjanu, u ensembles tal-kordi, ħafna drabi taħt it-titlu "Largo minn ''Xerxes'' " jew (bħal f**Our Town* ta' Thornton Wilder) sempliċement il--"Largp ta' Handel", anke jekk it-tempo oriġinali tempo huwa mmarkat *larghetto*.

Fl-opra, l-aria hija preċeduta minn *recitativo accompagnato* qasir ta' 9 miżuri, li jipprepara l-xena ("Frondi tenere e belle"). L-aria nnifisha hija qasira wkoll; tikkonsisti f'52 miżura u tipikament idum minn tlieta sa erba' minuti.L-istrumentazzjoni hija għal taqsima tal-korda: l-ewwel u t-tieni vjolini, vjola, u kuntrabaxx. L-armatura ewlenija hija Fa maġġore, u t-tqassim tat-temp huwa 3/4. Il-[[Medda vokali|firxa vokali]] tkopri minn Do<sub>4</sub> sa Fa<sub>5</sub> b'tessitura minn Fa<sub>4</sub> sa Fa<sub>5</sub>.

== Librett ==

It-titlu jittraduċi mit-Taljan bħala "Qatt ma kien hemm dell". Hija kantata mill-karattru prinċipali, Xerxes I tal-Persja, waqt li jammira d-dell ta’ [[Platanus orientalis|siġra tad-dolf]].<poem lang="it" style="float:left;">
Frondi tenere e belle
del mio platano amato
per voi risplenda il fato.
Tuoni, lampi, e procelle
non v'oltraggino mai la cara pace,
né giunga a profanarvi austro rapace.

Ombra mai fu
di vegetabile,
cara ed amabile,
soave più.</poem><poem style="margin-left:2em; float:left;">
Frondi teneri u sbieħ
tal-maħbuba tiegħi siġra tad-dolf,
ħalli d-destin jitbissimlek.
J'alla r-ragħad, sajjetti, u maltempati 
ma jtellfulek qatt il-paċi għażiża,
u anqas l-irwiefen ma ipprofanawk.

Qatt ma kien hemm dell
ta' ebda pjanta, 
għażiż u maħbub,
jew aktar ħelu.</poem>

Minħabba li din l-aria spiss titkanta barra mill-kuntest tal-opra, jeżistu bosta kontrafatti sew sekulari u sew sagri kif ukoll parafrażijiet u traduzzjonijiet. Eżempju ta’ dan tal-aħħar huwa "Beneath these leafy trees sweet peace receives me" minn kapitlu "The [[:en:Close_front_unrounded_vowel|EE vowel]]" f'<nowiki/>*Functional Lessons in Singing.*

== Media u film ==
Fl-24 ta’ Diċembru 1906, [[Reginald Fessenden]], inventur Kanadiż u pijunier tar-radju, xandar l-ewwel programm tar-radju fuq l-[[Modulazzjoni tal-amplitudni|AM]], li beda b’reġistrazzjoni fonografika ta’ "Ombra mai fu".

Verżjoni strumentali ta' mix elettronika tal-aria tista' tinstema' fix-xena tal-ftuħ u tifforma parti ċentrali fil-film*The Makioka Sisters* ta' Kon Ichikawa tal-1983.

Il-aria tintuża wkoll fil-film *Dangerous Liaisons* ta’ [[Stephen Frears]] tal-1988 waqt prestazzjoni privata f’salon aristokratiku. Hija interpretata minn Paulo Abel Do Nascimento.

Fl-adattament tal-BBC tal-1995 ta' *Pride and Prejudice* ta' [[Jane Austen]] il-karattru ta' Mary Bennet (interpretat minn Lucy Briers) tkanta din il-kanzunetta (għalkemm bl-Ingliż bħala "Slumber, dear maid") waqt xena kritika fin-Netherfield Ball.

Il-kanzunetta għandha rwol prominenti fil-film tal-2017 ta’ Sebastián Lelio *A Fantastic Woman'' li fih Marina, mara trans tkanta l-aria quddiem udjenza lejn tmiem il-film.

Il-kanzunetta tindaqq waqt il-krediti tal-aħħar tal-film, , maħruġ fl-24 ta' Marzu 2023, interpretata minn Alexander Bornstein u Edward Underhill (ref: HWV 40)

## Referenzi