Ottorino Respighi

**Ottorino Respighi** (Bolonja, 9 ta' Lulju 1879 – Ruma, 18 ta' April 1936) kien kompożitur, mużikologu u direttur mużikali Taljan. Hu  l-iktar magħruf għat-*Triloġija Orkestrali Rumana* tiegħu: *[[Fontane di Roma]]*, *[[Pini di Roma]]* u *[[Feste Romane]]*. L-interess qawwi li kellu fil-mużika tas-sekli 16, 17 u 18 wassluh sabiex jikkomponi bċejjeċ mużikali bbażati fuq dawn il-perjodi.

Studja l-kompożizzjoni ma' Giuseppe Martucci u Nikolai Rimsky-Korsakov. Diversi sorsi jindikaw li għal perjodu qasir studja wkoll ma' Max Bruch, però fil-bijografija tal-kompożitur, mart Respighi tgħid li dan mhuwiex minnu. Waqt li sal-1908 kien primarjament vjolinista, wara sar primarjament kompożitur.

## Bijografija

Ottorino Respighi twieled Bolonja, l-Italja. Missieru, li kien l-għalliem lokali tal-pjanu, għallmu l-pjanu u l-vjolin. Hu kompla jistudja l-vjolin u l-vjola ma' Federico Sarti fil-Liceo Musicale ta' Bolonja, il-kompożizzjoni ma' Giuseppe Martucci u studji storiċi ma' Luigi Torchi, studjuż ta' mużika antika. Sena wara li ġab diploma fil-vjolin fl-1899, Respighi mar ir-Russja biex idoqq bħala l-vjolinista prinċipali mal-orkestra tat-Teatru Imperjali Russu f'San Pietruburgu matul l-istaġun tagħha tal-opra Taljana. Waqt li kien hemm studja għal ħames xhur ma' Rimsky-Korsakov. Wara dan, Respighi reġa' lura lejn Bolonja fejn ġab it-tieni diploma tiegħu fil-kompożizzjoni. Sal-1908, l-attività prinċipali tiegħu kienet bħala l-prim vjolinista tal-Kwintett Mugellini. Bejn l-1908 u l-1909 qatta' xi żmien idoqq il-Ġermanja qabel irritorna lejn l-Italja u beda jikkonċentra b'mod esklussiv fuq il-kompożizzjoni.

Meta laħaq professur tal-kompożizzjoni fil-Conservatorio di Santa Cecilia fl-1913, Respighi mar joqgħod Ruma u għex hemm għal bqija ta' ħajtu. Fl-1917, il-fama tiegħu bdiet tinfirex minħabba diversi eżekuzzjonijiet internazzjonali tal-ewwel fost il-poeżiji toniċi Rumani tiegħu, *[[Le fontane di Roma]]*. Fl-1919, hu żżewweġ studenta tal-passat tiegħu, il-kantanta Elsa Olivieri-Sangiacomo. Bejn is-snin 1923 u 1926 kien id-direttur tal-Conservatorio. Fl-1925, ikkollabora ma' Sebastiano Arturo Luciani fuq ktieb elementari bl-isem ta' Orpheus. Kien elett għall-Akkademja Rjali tal-Italja fl-1932.

Il-mawra sal-Brażil irriżultat fil-kompożizzjoni *Impressione Brasiliane*. L-intenzjoni primarja tiegħu kienet li din tkun sensiela ta' ħames bċejjeċ, però sal-1928 tlieta biss minnhom kienu għadhom tlestew, u għalhekk iddeċieda li jippreżentahom kif kienu. L-ewwel eżekuzzjoni kienet fl-1928 f'Rio de Janeiro. L-ewwel biċċa hija notturn *Notte Tropicale*, bi frammenti ta' ritmi ta' żfin, issuġġeriti minn tat-timbri senswali. It-tieni biċċa hija rappreżentazzjoni sinistra ta' institut tar-riċerka fuq is-sriep, Instituto Butantan, li Respighi kien żar f'São Paulo, bi ħjiel ta' kant tal-għasafar (bħal f'Pini di Roma). L-aħħar moviment huwa żifna Brażiljana ħajja u kulurita.

Fuq il-vapur lura minn Rio de Janeiro, Respighi ltaqa' b'kumbinazzjoni mal-fiżiku Taljan Enrico Fermi. Waqt id-diskursata twila tagħhom, Fermi pprova jieħu spjegazzjoni tal-mużika permezz tal-fiżika, però Respighi ma kienx kapaċi jagħmel dan. Minkejja dan, huma baqgħu ħbieb kbar sal-mewt ta' Respighi fl-1936.

Respighi ma baqgħax jappoġġa b'mod sħiħ ’il-Partit Nazzjonali Faxxist ta' Benito Mussolini. Beda jaqbeż għal nies li kkritikaw lir-reġim, bħal Arturo Toscanini, li bis-saħħa ta' Respighi żamm xogħlu fi ħdan ir-reġim. It-Tielet parti tat-triloġija Rumana, *[[Feste Romane]]*, indaqqet min-New York Philharmonic Orchestra immexxija minn Toscanini fl-1929. Barra minn hekk, Toscanini irrekordja din il-mużika darbtejn għal RCA Victor, l-ewwel darba fl-1942 mal- Philadelphia Orchestra, u t-tieni darba fl-1949 mal-NBC Symphony Orchestra. Il-mużika ta' Respighi kellha suċċessi kbar fl-Istati Uniti: it-*Toccata għal pjanu u orkestra* indaqqet għall-ewwel darba f'Novembru tal-1928 fil-Carnegie Hall min-New York Philharmonic immexxija minn Willem Mengelberg, b'Respighi nnifsu bħala solista fuq il-pjanu. Ix-xogħol kbir maħdum fuq tema u varjazzjonijiet bl-isem ta' *Metamorphoseon* kien ikkummisjonat għal ħamsin anniversarju tal-Boston Symphony Orchestra.

Respighi kien studjuż ukoll tal-mużika Taljana tas-sekli sittax, sbatax u tmintax. Ippublika xi edizzjonijiet tal-mużika ta' Claudio Monteverdi u Antonio Vivaldi, kif ukoll edizzjoni ta' *Didone* ta' Benedetto Marcello. B'mod ġenerali, Respighi evita milli juża l-idjoma tal-Perjodu Klassiku. Minflok, ipprefera jgħaqqad stili melodiċi u forom mużikali (bħal żfin) ta' qabel il-Perjodu Klassiku mal-armonija  u tessatura romantika ta' tmiem is-seklu dsatax. 

Respighi baqa jikkomponi u jagħti kunċerti madwar id-dinja sa Jannar tal-1936, sakemm beda jħossu dgħajjef u marid. Miet fit-18 ta' April tal-istess sena wara attakk tal-qalb ikkawżat minn infezzjoni f'qalbu, fl-età ta' 56 sena. Sena wara mewtu, il-fdalijiet tiegħu ġew trasferiti lejn Bologna, raħal twelidu, u reġa ndifen hemmhekk bl-ispejjeż imħallsin mill-istess belt. 

## Xogħlijiet
### Opra
**Re Enzo* (1905)
**Semirâma* (1909)
**Marie Victoire* (li tlestiet fl-1913, iżda ma nħadmitx qabel l-2004)
**La bella dormente nel bosco* (1922)
**Belfagor* (1923)
**La campana sommersa* (1927)
**Maria Egiziaca* (1932)
**La fiamma* (1934)
**Lucrezia* (1937) (li tlestiet wara mewtu minn martu, Elsa, u mill-istudent tiegħu Ennio Porrino)

### Ballett
**La Boutique fantasque* (1918), li tuża temi u melodiji mill-kompożitur Rossini. Indaqqet għall-ewwel darba Londra fil-5 ta' Ġunju 1919.
**Sèvres de la vieille France* (1920)
**La Pentola magica* (1920)
**Le astuzie de Columbina* (1920)
**Belkis, Regina di Saba* (1930), l-aħħar xogħol għal ballett

### Orkestrali
**Varjazzjonijiet Simfoniċi* (1900)
**Preludju, koral u fuga* (1901)
**Aria għal korda* (1901)
**Suite għal korda* (1902)
*Suite fil-Mi maġġuri (*Sinfonia*) (1901 rev. 1903)
**Burlesca* (1906)
**Overtura: carnevalesca* (1913)
**Sinfonia Drammatica* (1913–14)
*It-*Triloġija Rumana* (tlett poemi simfoniċi li jevokaw postijiet Ruman u avvenimenti)
***[[Le fontane di Roma]]* (*Il-funtani ta' Ruma*) (1915–1916)
***[[I pini di Roma]]* (*Il-Pini ta' Ruma*) (1923–1924)
***[[Feste Romane]]* (*Festi Rumani*) (1928)
**[[Antiche arie e danze per liuto]]*
**Suite No. 1 (1917) għall-orkestra,
**Suite No. 2 (1923) għall-orkestra,
**Suite No. 3 (1932) għall-orkestra tal-korda,
**Ballata delle Gnomidi (Żifna tal-Injomi)* (1920), ibbażata fuq poeżija ta' Claudio Clausetti
**[[Rossiniana]]* (1925) - traskrizzjonijiet ta' *Quelques riens* (minn *[[Péchés de vieillesse]]*) taRossini
**Vetrate di chiesa* (*Twieqi ta' Knisja*) (1925), erba' movimenti, li tlieta minnhom huma bbażati fuq *Tre Preludi sopra melodie gregoriane* għal pjanu (1919)
**[[Gli Uccelli]]* (*L-għasafar*) (1927), bbażata fuq kompożżizzjoni barokki li jimitaw il-ħsejjes tal-għasafar. Dawn huma: *Introduzione* (Bernardo Pasquini), *La Colomba* (Jacques de Callot), *La Gallina* (Rameau), *L'Usignolo* (kompożitur anonimu Ingliż tas-seklu sbatax) u *Il Cucu* (Pasquini)
**Trittico Botticelliano* (1927)
**[[Impressioni brasiliane]]* (*Impressjonijiet Brażiljani*) (1928)
**Metamorphoseon Modi XII: Tema e Variazioni* (1930)

### Kunċerti
**Piano**
*Kunċert għal pjanu in La minore (1902)
**Fantasia Slava* (1903)
**Concerto in modo misolidio* (Kunċert mibni fuq il-Mod Misolidju) (1925)
**Toccata* għal Pjanu u Orkestra (1928)

**Vjolin**
**Leggenda* għal Vjolin u Orkestra (1902) 
**Humoreske* għal Vjolin u Orkestra (1903) 
**[[Concerto in la maggiore]]* għal Vjolin u Orkestra  (1903), li tlesta minn Salvatore Di Vittorio (2009)
**Concerto all'antica* għal Vjolin u Orkestra (1908)
**Poema autunnale* (*Poema tal-Ħarifa*) għal Vjolin u Orkestra (1920-5)
**Concerto gregoriano* għal Vjolin u Orkestra (1921)

**Oħrajn**
**Suite in Sol Maġġore* għal Orgni u Korda (1905)
**Adagio con variazioni* (1920), għal Vjolonċell u Orkestra
**Concerto a cinque* (*Kunċert għal Ħamsa*) (1933), għal Obwe, Kurunetta, Pjanu, Viola d'amore, Kuntrabaxx u Korda

### Vokali/Korali
**Christus* (kliem ta' Respighi) (1898–99), kantata Biblika għal solisti, kor u orkestra
**Nebbie* (1906), vuċi u pjanu
**Stornellatrice* (1906?), vuċi u pjanu
**Cinque canti all'antica* (1906), vuċi u pjanu
**Aretusa* (kliem ta' Shelley) (1910–11), kantata għal mezzo-sopran u orkestra
**La Sensitiva* (*Il-Pjanta Sensittiva*, kliem ta' Shelley) (1914), għal mezzo-sopran u orkestra
**Il Tramonto* (*L-Għabex*, kliem by Shelley) (1914), għal mezzo-sopran u kwartett tal-korda (jew orkestra tal-Korda)
**Deità silvane* (*Allat tal-Foresti*, kliem ta' Antonio Rubino) (1917), ċiklu ta' kanzunetti għal sopran u orkestra żgħira
**Cinque liriche* (1917), vuċi u pjanu
**Quattro liriche* (Gabriele d'Annunzio) (1920), vuċi u pjanu
**La Primavera* (*Ir-Rebbiegħa*, kliem ta' Constant Zarian) (1922) poema lirika għal solisti, kor u orkestra
**Lauda per la Natività del Signore* (*Tifħira għat-Twelid tal-Mulej*, kliem attribwit lil Jacopone da Todi) (1930), kantata għal 3 solisti (sopran, mezzo-sopran u tenur), kor (b'ħafna sezzjonijiet għal kor bi 8 vuċijiet u kor maskili TTBB), u ensemble da camera (lenji u pjanu quattro mani)

### Mużika da Kamera/Strumentali
*Kwartett tal-Korda fir-Re maġġuri f'moviment wieħed (bla data)
*Kwartett tal-Korda No. 1 fir-Re maġġuri (1892–98)
*Kwartett tal-Korda No. 2 fis-Si bimoll maġġuri  (1898)
*Kwartett tal-Korda fir-Re maġġuri  (1907)
*Kwartett tal-Korda fir-Re minuri (1909) sottotitulat mill-kompożitur "Ernst is das Leben, heiter ist die Kunst"
**Quartetto Dorico* jew Kwartett tal-Korda doriku (1924)
**Tre Preludi sopra melodie gregoriane*, għal pjanu (1921)
*Sonata għal Vjolin fis-Si minuri
*Sonata għal Pjanu fis-Fa minuri
**Variazioni*, għal kitarra
*Kwartett Doppju fir-Re minuri (1901)
*Kwintett tal-Pjanu fil-Fa minuri (1902)
*Sitt Biċċiet għal Vjolin u Pjanu (1901–06)
*Kwarteet in Re maġġiore għal 4 Violi da gamba (1906)
*Huntingtower: Ballata għal banda (1932)
*Kwintett tal-Korda għal 2 Vjolini, Vjola u 2 Vjolinċelli fis-Sol minuri (1901, mhux komplut)

Nota: Ħafna minn dawn ix-xogħolijiet da kamera mhumiex ppublikati u jinsabu miktuba fuq manuskritti fil-konservatorji ta' Bologna u ta' Ruma. Tlett Kwartetti tal-Korda (1907, 1909 u 1924), il-Ballata *Huntingtower*, u l-Kwintett tal-Pjanu huma ppublikati.