Londra

**Londra** hi l-belt kapitali ta' Renju Unit. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 8,799,800 persuna (sal-2021).

Londra hija meqjusa bħala waħda mill-aktar bliet importanti fid-dinja. Il-belt teżerċita impatt konsiderevoli fuq l-arti, il-kummerċ, l-edukazzjoni, id-divertiment, il-moda, il-finanzi, il-kura tas-saħħa, il-midja, is-servizzi professjonali, ir-riċerka u l-iżvilupp, it-turiżmu, u t-trasport. Londra tikklassifika fis-26 post minn 300 belt ewlenija għall-prestazzjoni ekonomika tagħha. Il-Belt ta’ Londra hija waħda mill-akbar ċentri finanzjarji, ikklassifikata fit-tielet post fl-2023 wara New York u Shanghai, u kellha l-akbar PDG urban fl-Ewropa fl-2017, stmat għal €801.66 biljun. Fl-2011, kienet l-aktar belt miżjura mkejla mill-wasliet internazzjonali u kellha l-aktar sistema ta’ ajruporti traffikużi fid-dinja mit-traffiku tal-passiġġieri fl-2020. Kienet l-aqwa destinazzjoni ta’ investiment fl-2017 u, fl-2015, kienet il-belt bl-aktar individwi b’valur nett ta’ aktar minn $30 miljun. It-43 università ta’ Londra jiffurmaw l-akbar konċentrazzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni għolja fl-Ewropa, u Londra hija d-dar ta’ istituzzjonijiet rinomati bħall-Imperial College London għax-xjenzi naturali u applikati, u l-London School of Economics għax-xjenzi soċjali. Fl-2012, Londra saret l-ewwel belt li ospitat tliet Logħob Olimpiċi tas-Sajf moderni.

## Toponimija
L-oriġini eżatta tal-isem tal-post mhijiex magħrufa preċiżament. Fi żmien ir-Rumani, fi żmien il-fondazzjoni tagħha, il-belt kienet uffiċjalment imsejħa Londinium, ippronunzjata /lonˈdiː.ni.um/. Wara l-wasla tal-Anglo-Sassoni dan l-isem imbagħad ġie adottat fl-Ingliż Antik bħala Lunden [ˈlun.den], u mbagħad evolva fil-forma moderna London [ˈlʌn.dən].

## Ġeografija
Londra tinsab 163 km fix-xlokk ta' Birmingham, 262 km fix-xlokk ta' Manchester, 272 km fin-nofsinhar-xlokk ta' Leeds, 344 km fit-tramuntana-majjistral ta' Pariġi, 534 km fin-nofsinhar-xlokk ta' Edinburgu u 556 km fin-nofsinhar-xlokk ta' Glasgow. Il-kapitali Brittanika tmiss max-xmara Thames, xmara fin-nofsinhar tal-Ingilterra li tisfaċċa fin-nofsinhar tal-Baħar tat-Tramuntana. Il-belt tinsab 2700 km 'il bogħod minn Valletta.

### Londra l-Kbira

Iż-żona metropolitana ta' Greater London, li tinkludi l-Belt ta' Londra (Inner London) u s-subborgi tagħha (Outer London), kellha popolazzjoni ta' madwar 8,908,000 fl-2018 u tirrappreżenta wieħed minn kull ħamsa tal-prodott domestiku gross tar-Renju Unit. Fl-2018, iż-żona metropolitana ta' Londra kellha popolazzjoni ta' 9,787,426. Fl-2018, l-Eurostat stima li ż-żona metropolitana tagħha kellha popolazzjoni ta' 14,257,962, l-aktar waħda popolata fl-Unjoni Ewropea meta l-pajjiż kien għadu membru. Fl-Ewropa, hija t-tielet l-akbar żona metropolitana wara Moska u Istanbul u l-25 l-akbar fid-dinja. L-abitanti tagħha jissejħu Londoners.

Iż-żona metropolitana vasta ta’ Londra tista’ tiġi deskritta mir-Reġjun Metropolitan ta’ Londra, li hija ż-żona okkupata mis-subborgi u tokkupa żona bejn wieħed u ieħor simili għaż-żona ta’ Greater London iżda b’popolazzjoni kemxejn akbar. Lil hinn mir-Reġjun Metropolitan hemm iż-Żona Metropolitana ta’ Londra (LMA), li tinkludi ż-żoni abitati minn vjaġġaturi li jivvjaġġaw għax-xogħol f’Londra kuljum. Iż-Żona Metropolitana ta’ Londra espandiet konsiderevolment matul l-era Vittorjana u għal darb’oħra matul il-perjodu bejn iż-żewġ gwerer. L-espansjoni tagħha waqfet fis-snin 40 minħabba t-Tieni Gwerra Dinjija u l-politika tal-Green Belt, u ż-żona tagħha ma nbidlitx ħafna minn dakinhar ’l hawn. Il-konfini tad-distrett tal-Pulizija Metropolitana u ż-żona tat-Trasport ta’ Londra għal Londra nbidlu maż-żmien iżda issa jikkorrispondu bejn wieħed u ieħor ma’ dak ta’ Greater London.

B'differenza minn ħafna bliet kapitali oħra, l-istatus ta' Londra bħala l-'belt kapitali tar-Renju Unit' qatt ma ngħata formalment lill-belt permezz ta' digriet jew karta bil-miktub. Il-pożizzjoni attwali tagħha ġiet stabbilita permezz ta' konvenzjoni kostituzzjonali, peress li Londra hija s-sede tal-poter Brittaniku. L-istatus tagħha bħala l-belt kapitali de facto jagħmilha parti mill-kostituzzjoni mhux miktuba tar-Renju Unit. Il-belt kapitali tal-Ingilterra ġiet trasferita minn Winchester għal Londra wara l-Konkwista Normanna.

## Klima
Il-klima ta’ Londra tinkorpora perfettament il-klima oċeanika. Ix-xita hija regolari matul is-sena kollha, ħafna drabi fil-forma ta’ raxx ħafif, għall-kuntrarju tal-punent tar-Renju Unit fejn hija aktar intensa. Ix-xita medja annwali hija ta’ 622.5 mm, bi Frar ikun l-aktar xahar niexef tas-sena. Dan il-livell huwa aktar baxx minn dak ta’ Ruma jew Sydney. Londra hija fil-fatt waħda mill-aktar kapitali Ewropej niexfa, b’riżorsi tal-ilma per capita aktar baxxi minn dawk ta’ Iżrael, pereżempju. L-impressjoni ta’ temp imdardar ġejja prinċipalment mill-fatt li x-xemx annwali hija baxxa. Bliet bix-xita iżda b’ħafna xemx ma jikkawżawx l-impressjoni ta’ temp imdardar li ssib f’Londra.

Is-sjuf huma temperati, b'jiem sħan ħafna rari, u xtiewi kesħin iżda rarament silġ. L-aktar xahar sħun huwa Lulju, b'temperatura medja fil-Ġonna ta' Kew ta' 18.0 °C (64.4 °F), li rarament taqbeż it-33 °C (91.8 °F). Għalkemm temperaturi ogħla saru aktar komuni dan l-aħħar, it-temperaturi tas-sajf matul il-jum ġeneralment ivarjaw bejn 20 u 25 °C (68.6 °F u 77.7 °F). L-ogħla temperatura kienet 38.1 °C (100.1 °F), irreġistrata fil-Ġonna Botaniċi Rjali, Kew, fl-10 ta' Awwissu 2003, matul il-mewġa tas-sħana tal-2003. L-aktar xahar kiesaħ huwa Jannar, b'temperaturi medji li jvarjaw minn 2.4 °C sa 7.9 °C (47.8 °F sa 59.9 °F). L-aktar temperatura kiesħa kienet −16.1 °C (14.8 °F) fl-1 ta' Jannar 1962 f'Northolt.

Borra qawwija kważi qatt ma smajt biha. Fix-xtiewi riċenti, il-borra rarament qabżet pulzier fil-fond (inqas minn 3 ċm). Dan parzjalment minħabba li ż-żona metropolitana vasta ta’ Londra toħloq mikroklima, bis-sħana maqbuda mill-bini tal-belt. Bil-lejl, it-temperatura xi kultant tkun minn 5 sa 9°C ogħla milli fiż-żoni tal-madwar. L-ismog famuż ta’ Londra, taħlita ta’ ċpar u duħħan, sar estremament rari fit-toroq tal-kapitali Ingliża. Fl-1952, l-episodju tal-Great Smog ikkawża l-mewt ta’ bejn 4,000 u 12,000 persuna.

## Storja

### Perjodu Ruman
L-inħawi madwar Londra (issa fil-konfini ta’ Greater London) jidhru li kienu abitati minn Brittaniċi tal-gżejjer sa minn żminijiet preistoriċi, iżda ma nstabet l-ebda evidenza arkeoloġika fit-tramuntana ta’ London Bridge, fejn il-belt verament bdiet u kibret. L-ewwel evidenza definittiva ta’ insedjament permanenti tmur lura għas-sena 43 AD u hija dovuta lir-Rumani li, wara l-konkwista tagħhom tal-Brittanja, bnew l-ewwel belt tagħhom hemmhekk. Dan l-ewwel insedjament jissejjaħ Londinium. London Bridge kien fiċ-ċentru tan-netwerk tat-toroq ġdid fjamant maħluq mir-Rumani u kien punt ta’ qsim popolari għat-Thames, li ġibed ħafna negozjanti u b’hekk ikkontribwixxa għat-tkabbir tal-belt. Londra malajr saret ċentru importanti tal-kummerċ, bit-Thames jipprovdi mezz faċli biex jiġu ttrasportati l-oġġetti lejn il-qalba tal-belt.

18-il sena biss wara t-twaqqif tal-belt mir-Rumani, ir-Reġina Boudicca, il-mexxejja tal-poplu Ċeltiku Iceni, qamet kontra l-invażjoni Rumana u mmirat lil Londra. Il-Gvernatur Suetonius Paulinus, okkupat jeqred id-Druidi fuq il-gżira ta’ Anglesey, ma setax jiġbor armata fil-ħin biex jikkontrobatti l-invażjoni Ċeltika. Il-belt ġiet evakwata parzjalment, iżda eluf ta’ negozjanti nqatlu. Londra mbagħad ġiet misruqa u meqruda kompletament. Skavi arkeoloġiċi skoprew debris maħruq li jkopri muniti u fuħħar li jmorru lura għas-sena 60 AD, fil-limiti tal-belt Rumana.

Il-belt inbniet mill-ġdid malajr u reġgħet iffjorixxiet, b’riflessjoni tal-kummerċ fil-Brittanja, u ħadet post Colchester bħala l-kapitali tal-provinċja Rumana tal-Brittanja. Madankollu, m’hemm l-ebda informazzjoni sal-lum jew li tispjega r-rilokazzjoni tal-kapitali. Madwar it-2 seklu, il-belt kienet imdawra b’ħitan: il-Ħajt ta’ Londra. Għal aktar minn millennju, il-fruntieri tal-belt kienu mmarkati minn dan il-ħajt, li ddelimita żona li llum hija fil-biċċa l-kbira mdawra mill-Belt ta’ Londra. Fl-aqwa tagħha fit-tielet seklu, il-popolazzjoni ta’ Londinium laħqet bejn 45,000 u 60,000 ruħ skont is-sors. Hekk kif l-Imperu Ruman beda jonqos, it-truppi li kienu qed jipproteġu l-belt ġew imsejħa lura lejn il-kontinent, Londra bdiet jonqos, u l-popolazzjoni tagħha naqset. Ftit li xejn huwa magħruf dwar dan il-perjodu, magħruf bħala l-Età Mudlama ta’ Londra, iżda wara li r-Rumani telqu mill-Brittanja fl-410, huwa stabbilit sew li sas-seklu ħames, Londra kienet f’rovini u kważi abbandunata.

### Okkupazzjoni Anglo-Sassona
Il-pożizzjoni privileġġjata tal-belt fuq ix-Xmara Thames għamlitha post strateġiku, u madwar is-sena 600 AD, l-Anglo-Sassoni waqqfu belt ġdida, Lundenwic, madwar kilometru 'l fuq mill-belt Rumana, fis-sit tal-lum Covent Garden. Port tas-sajd u tal-kummerċ probabbilment kien jinsab fil-bokka tal-Flotta tax-Xmara. Lundenwic iffjorixxa sat-851, meta ġiet invaża u kompletament meqruda mill-Vikingi. Wara din l-okkupazzjoni Vikinga, Alfred il-Kbir irrestawra l-paċi u ċċaqlaq il-belt fi ħdan is-swar tal-belt Rumana l-qadima (dak iż-żmien imsejħa Lundenburgh) fit-886. Il-belt oriġinali saret Ealdwic ("belt il-qadima"), li isimha baqa' sal-lum bħala Aldwych.

Sussegwentement, taħt il-kontroll ta' diversi rejiet Ingliżi, Londra esperjenzat fażi ġdida ta' prosperità, u saret sede tal-poter kif ukoll ċentru tal-kummerċ. Madankollu, ir-rejds tal-Vikingi reġgħu bdew fis-seklu 10 u laħqu l-quċċata tagħhom fl-1013, meta l-belt ġiet assedjata mid-Daniż Canute il-Kbir u r-Re Aethelred il-Misguided kien imġiegħel jaħrab. F'kontrattakk, l-armata tar-Re Aethelred rebħet billi qerdet il-Pont ta' Londra waqt li l-gwarniġjon Daniż kien fuqu. Canute, madankollu, eventwalment sar Re tal-Ingilterra, u d-dixxendenti tiegħu ħakmu sal-1042. Re Sassonu, Edward il-Konfessur, ħa posthom u reġa' waqqaf l-Abbazija ta' Westminster u l-Palazz ta' Westminster. Sa dan iż-żmien, Londra kienet saret l-akbar u l-aktar belt prospera fl-Ingilterra, għalkemm is-sede tal-gvern kienet għadha f'Winchester.

### Medju Evu
Wara l-Battalja ta’ Hastings, William il-Konkwistatur, Duka tan-Normandija, ġie nkurunat Re tal-Ingilterra fl-Abbazija ta’ Westminster li kienet għadha kif inbniet f’Jum il-Milied tal-1066. Huwa ta ċerti privileġġi lill-abitanti ta’ Londra waqt li bena, fl-aħħar tal-1066, kastell tat-trab u l-injam fix-Xlokk tal-belt wara s-swar tal-belt biex iżomm kontroll fuq il-popolazzjoni u jipprovdi kenn f’każ ta’ rewwixta. Minflok din il-fortizza ffortifikata, William aktar tard bena kenn enormi: it-Torri l-Abjad. Dan il-kastell, imkabbar minn rejiet sussegwenti, serva bħala residenza rjali u aktar tard bħala ħabs u llum huwa magħruf bħala t-Torri ta’ Londra.

Fl-1097, William Rufus beda l-kostruzzjoni ta’ Westminster Hall, ħdejn l-Abbazija tal-istess isem. Din is-sala ffurmat il-bażi tal-Palazz ta’ Westminster, ir-residenza rjali matul il-Medju Evu. Westminster saret is-sede tal-qorti rjali u l-gvern, filwaqt li l-Belt ta’ Londra fil-qrib saret ċentru ta’ kummerċ u kummerċ li qed jiffjorixxi taħt l-amministrazzjoni tagħha stess, il-Korporazzjoni ta’ Londra. L-ibliet tal-madwar kibru u ffurmaw il-bażi tal-qalba ta’ Londra moderna, u ħadu post Winchester bħala l-kapitali tar-Renju tal-Ingilterra fis-seklu 12.

Fit-2 ta’ Ġunju 1216, il-Prinċep Louis (aktar tard Louis VIII) ħa l-belt f’idejh, li żammha sal-1217.

### Żminijiet moderni
Wara t-telfa tal-Armada Spanjola Invinċibbli fl-1588, ċertu grad ta’ stabbiltà politika fl-Ingilterra ppermetta lil Londra tiżviluppa aktar. Fl-1603, James VI tal-Iskozja tela’ fuq it-tron Ingliż u ħadem biex jgħaqqad iż-żewġ pajjiżi. Il-liġijiet anti-Kattoliċi tiegħu għamluh impopolari ħafna, u kien vittma ta’ attentat ta’ qtil fis-6 ta’ Novembru 1605, il-famuż Gunpowder Plot.

Diversi epidemiji tal-Mewt l-Iswed affettwaw lil Londra fil-bidu tas-seklu 17, li laħqu l-qofol tagħhom fil-Pesta l-Kbira ta’ Londra fl-1665, li qatlet madwar 20% tal-popolazzjoni. Is-sena ta’ wara, in-Nar il-Kbir tal-1666 qered porzjon kbir tad-djar tal-injam tal-belt. Il-bini mill-ġdid ta’ Londra okkupa d-deċennju kollu ta’ wara.

B’2,704 spedizzjoni organizzata għall-kummerċ tal-iskjavi, Londra kienet it-tieni l-akbar port tal-iskjavi fl-Ewropa, wara Liverpool u qabel Bristol.

### l-era kontemporanja
Mill-1825 sal-1925, Londra kienet l-aktar belt popolata fid-dinja. Dan it-tkabbir ġie aċċellerat bil-kostruzzjoni tal-ewwel linji ferrovjarji f'Londra, li ġabu l-ibliet u l-irħula ġirien ħafna eqreb lejn xulxin. Immexxi minn boom tas-suq tal-ishma eċċezzjonalment mgħaġġel, dan in-netwerk ferrovjarju kiber b'rata mgħaġġla, u ppermetta lil dawn l-ibliet jikbru filwaqt li ppermetta wkoll lil Londra tespandi u tinkludi l-irħula tal-madwar, bħal Kensington. Id-dehra tal-ewwel konġestjonijiet tat-traffiku fiċ-ċentru tal-belt wasslet għall-ħolqien, fl-1863, tal-ewwel sistema ta' trasport taħt l-art fid-dinja, il-London Underground, li aċċellerat aktar l-iżvilupp tal-urbanizzazzjoni. Bis-saħħa ta' dan it-tkabbir mgħaġġel, Londra saret waħda mill-ewwel bliet li qabżet il-miljun abitant u l-ewwel waħda li qabżet il-ħames miljuni.

Il-gvern lokali ta' Londra tħabat biex jimmaniġġja l-espansjoni mgħaġġla tal-belt, speċjalment f'termini ta' infrastruttura. Bejn l-1855 u l-1889, il-*Metropolitan Board of Works* issorvelja t-tkabbir tal-infrastruttura. Ġie sostitwit mill-*County of London*, immexxija mill-*London County Council*, l-ewwel assemblea eletta fil-livell tal-belt, sal-1965.

Il-*Blitz* u l-ibbumbardjar tal-Luftwaffe Ġermaniża matul it-Tieni Gwerra Dinjija rriżultaw fil-mewt ta’ madwar 30,000 ruħ u l-qerda ta’ ħafna djar u bini fil-belt. Ir-rikostruzzjoni fis-snin ħamsin, sittin, u sebgħin kienet ikkaratterizzata minn nuqqas ta’ unità arkitettonika, tipika ta’ Londra moderna. Fl-1965, il-konfini ta’ Londra ġew emendati biex jirriflettu l-espansjoni tal-belt barra mill-Kontea ta’ Londra. It-territorju li kien għadu kif tkabbar, amministrat mill-Kunsill tal-Greater London, ingħata l-isem ta’ Greater London.

Fid-deċennji ta’ wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-immigrazzjoni fuq skala kbira minn pajjiżi tal-Commonwealth dekolonizzati għamlet lil Londra waħda mill-aktar bliet Ewropej etnikament kożmopolitani. L-integrazzjoni ta’ immigranti ġodda mhux dejjem kienet bla xkiel, kif deher fl-irvellijiet ta’ Brixton tal-1981, pereżempju, iżda kienet aktar ta’ suċċess milli f’reġjuni Brittaniċi oħra. Wara l-abolizzjoni tal-Kunsill tal-Greater London fl-1987, Londra ġiet imċaħħda minn amministrazzjoni ċentrali sakemm inħolqot, fl-2000, l-Awtorità tal-Greater London u l-kariga ta’ Sindku ta’ Londra.

It-tiġdid ekonomiku tas-snin tmenin reġa’ poġġa lil Londra fid-dawl internazzjonali. Fl-2012, Londra saret l-ewwel belt li ospitat il-Logħob Olimpiku modern għat-tielet darba, filwaqt li fl-2015 il-popolazzjoni tal-belt qabżet it-8.63 miljun, l-ogħla livell tagħha mill-1939. Fl-2016, Londra saret l-ewwel kapitali tal-Punent li eleġġiet sindku Musulman, Sadiq Khan tal-Partit Laburista.

Bħala s-sede tal-gvern u l-akbar żona urbana tar-Renju Unit, il-belt esperjenzat bosta episodji ta’ terroriżmu. L-IRA ppruvat tagħmel pressjoni fuq il-gvern Brittaniku dwar in-negozjati tal-Irlanda ta’ Fuq, billi spiss ħarbtet l-attivitajiet tal-belt b’theddid ta’ bombi jew attakki mis-snin sebgħin sal-waqfien mill-ġlied tal-1997, u kkawżat bosta mwiet u biljuni ta’ liri fi ħsara. Fis-seklu 21, Londra qed tiffaċċja t-terroriżmu Iżlamiku: fis-7 ta’ Lulju 2005, twettqu sensiela ta’ attakki fuq it-trasport pubbliku (56 mejta); Fit-22 ta' Marzu 2017, attakk iddikjarat mill-Istat Iżlamiku twettaq fuq il-Pont ta' Westminster u fil-grawnd tal-Parlament (3 mejta); fit-3 ta' Ġunju 2017, attakk terroristiku laqat iċ-ċentru tal-belt (8 mejta).

## Demografija
Londra minn dejjem kienet ċentru ewlieni tal-popolazzjoni. Bħala l-aktar belt popolata, żona metropolitana, u reġjun urban fir-Renju Unit, kienet ukoll l-aktar popolata fl-Ewropa u fid-dinja qabel ma esperjenzat tnaqqis żgħir.

### L-evoluzzjoni demografika
Londra probabbilment kellha ftit aktar minn 50,000 abitant fl-1500. Din kibret malajr fis-sekli 16 u 17. Eżatt qabel l-1700, qabżet il-500,000 abitant u saret l-aktar belt popolata fl-Ewropa, qabel Pariġi. Kienet madwar għoxrin darba aktar popolata minn Bristol, it-tieni l-akbar belt fl-Ingilterra dak iż-żmien. Fl-1801, matul l-ewwel ċensiment, il-belt kellha 959,300 abitant. Wara din id-data, f'kuntest ta' industrijalizzazzjoni mgħaġġla, il-popolazzjoni kibret sew u fl-1831, il-belt laħqet 1,655,000 abitant. Il-popolazzjoni tagħha qabżet lil dik ta' Beijing, u b'hekk saret l-aktar belt popolata fid-dinja. Baqgħet hekk sal-1925, meta ġiet megħluba minn New York. Il-popolazzjoni ta' Londra laħqet il-quċċata ta' 8,615,245 fl-1939 u mbagħad naqset għal 6,608,598 fiċ-ċensiment tal-1981 qabel ma rkuprat għal 8,173,900 fiċ-ċensiment tal-2011.

### Id-diversità etnika
Londra hija waħda mill-aktar bliet diversi f'termini ta' oriġini. Iċ-ċensiment tal-2011 irreġistra li 2,998,264 persuna, jew 36.7% tal-popolazzjoni ta' Londra, u b'hekk Londra hija l-belt bit-tieni l-akbar popolazzjoni ta' immigranti, wara New York, f'termini assoluti. Skont iċ-ċensiment tal-2011, 59.8% mit-8.2 miljun resident ta' Londra qiesu lilhom infushom "Bojod," 12% tar-residenti qiesu lilhom infushom Indjani, Pakistani, jew Bengali, 13.3% qiesu lilhom infushom Suwed (madwar 7% Afrikani Suwed u 4.2% Karibew Suwed), 1.5% qiesu lilhom infushom Ċiniżi, u 5% qiesu lilhom infushom ta' oriġini mħallta.

Fl-2001, 27% tal-Londra twieldu barra r-Renju Unit u 21.8% barra l-Unjoni Ewropea. L-Irlandiżi (mill-Irlanda u l-Irlanda ta’ Fuq) jgħoddu madwar 200,000, kif ukoll l-Iskoċċiżi u l-Wales.

### Reliġjon
Skont iċ-Ċensiment tal-2021, l-akbar gruppi reliġjużi kienu l-Insara (40.66%), segwiti minn dawk mingħajr reliġjon (20.7%), il-Musulmani (15%), l-ebda tweġiba (8.5%), l-Hindu (5.15%), il-Lhud (1.65%), is-Sikhs (1.64%), il-Buddisti (1.0%) u oħrajn (0.8%).

Londra tradizzjonalment kienet Kristjana, u għandha numru kbir ta’ knejjes, partikolarment fil-Belt ta’ Londra. Il-Katidral ta’ San Pawl magħruf sew fil-Belt u l-Katidral ta’ Southwark fin-nofsinhar tax-xmara huma ċentri amministrattivi Anglikani, filwaqt li l-Arċisqof ta’ Canterbury, l-isqof prinċipali tal-Knisja tal-Ingilterra u l-Komunjoni Anglikana madwar id-dinja, għandu r-residenza ewlenija tiegħu fil-Palazz ta’ Lambeth fil-Borough ta’ Lambeth f’Londra.

Ċerimonji nazzjonali u rjali importanti huma kondiviżi bejn San Pawl u l-Abbazija ta' Westminster. L-Abbazija m'għandhiex tiġi konfuża mal-Katidral ta' Westminster fil-qrib, l-akbar katidral Kattoliku Ruman fl-Ingilterra u Wales. Minkejja l-prevalenza tal-knejjes Anglikani, l-osservanza hija baxxa fid-denominazzjoni. L-attendenza tal-Knisja Anglikana tkompli tonqos b'mod twil u kostanti, skont l-istatistika tal-Knisja tal-Ingilterra.

## Ekonomija
Fl-2014, Londra kienet il-ħames l-akbar belt fid-dinja f'termini ta' PDG, u l-ewwel waħda fl-Ewropa, qabel Pariġi nnifisha fl-2015. Greater London tirrappreżenta madwar kwart tal-PDG tar-Renju Unit, u ż-żona metropolitana ta' Londra madwar terz. Il-produttività hija sinifikament ogħla mill-medja nazzjonali. Londra hija orjentata ħafna lejn is-servizzi u għandha speċjalizzazzjoni sinifikanti fil-finanzi. Il-kapitali Brittanika hija ċ-ċentru finanzjarju ewlieni fid-dinja u wieħed miċ-ċentri ewlenin tan-negozju internazzjonali. Skont studju tal-2016 mill-fDi Markets, Londra hija t-tieni l-akbar belt globali f'termini ta' investiment dirett barrani wara Singapore. Il-belt ikklassifikat l-ewwel fid-dinja għall-konnettività tagħha u t-tieni għall-potenzjal ekonomiku tagħha u l-ambjent favorevoli għan-negozju fl-2016/2017. Il-belt għandha l-ogħla prezzijiet tal-proprjetà minn kwalunkwe belt Ewropea, skont l-Uffiċċju għall-Istatistika Nazzjonali u l-Uffiċċju Ewropew tal-Istatistika. Bħala medja, il-prezz għal kull metru kwadru fiċ-ċentru ta’ Londra huwa ta’ €24,252 (April 2014), ogħla mill-prezzijiet tal-proprjetà f’bliet kapitali Ewropej oħra tal-G8: Berlin €3,306, Ruma €6,188 u Pariġi €11,229.

L-immigrazzjoni għandha rwol ewlieni, u tinvolvi nies bi kwalifiki differenti ħafna, iżda waħda mill-karatteristiċi tal-belt hija l-abbiltà tagħha li tattira nies bi dħul għoli u kwalifikati ħafna.

L-għadd ta’ persuni bla dar f’Londra żdied b’169% bejn l-2010 u l-2019.

## Palazz ta' Buckingham
Il-Palazz ta’ Buckingham ilu r-residenza uffiċjali tal-monarki tar-Renju Unit mill-1837. Jinsab fil-Belt ta’ Londra. Huwa wkoll il-kwartieri ġenerali amministrattivi tal-monarka renjanti tar-Renju Unit.

Il-palazz għandu 775 kamra, inklużi 19-il Kamra tal-Istat. Ikejjel 108 metru fuq quddiem, 120 metru fond (inkluż il-kwadrangola ċentrali), u 24 metru għoli.

50,000 ruħ fis-sena jattendu banquets tal-istat li jsiru fil-Palazz ta’ Buckingham. Il-Maestà Tagħha torganizza wkoll udjenzi kull ġimgħa mal-Prim Ministru hemmhekk.

## Trasport
It-trasport huwa wieħed mill-erba’ oqsma ta’ responsabbiltà tas-Sindku ta’ Londra. In-netwerk tat-trasport pubbliku, ġestit minn *Transport for London (TfL)*, huwa wieħed mill-aktar estensivi fid-dinja iżda jbati kuljum minn konġestjonijiet tat-traffiku, dewmien, u problemi ta’ manutenzjoni. Ġie implimentat programm ta’ £7 biljun biex jipprova jtejjeb in-netwerk sal-2012, għall-ftuħ tal-Logħob Olimpiku. Minkejja li l-ispiża tiegħu hija waħda mill-ogħla fl-Ewropa, in-netwerk kollu ta’ Londra ġie ddikjarat l-aqwa netwerk tat-trasport fid-dinja (qabel New York u Pariġi) minn 25% tal-2,000 persuna mistħarrġa fi stħarriġ ta’ TripAdvisor.

### Trasport bil-ferrovija

#### [[Metro ta' Londra]]

L-element ċentrali tan-netwerk tat-trasport tal-kapitali Brittanika huwa l-London Underground, jew *London Tube*, magħruf kollokjalment bħala The Tube, li jikkonsisti minn 274 stazzjon u 16-il linja interkonnessi għal tul totali ta' 408 km. Hemm bosta proġetti ta' espansjoni, inkluża l-linja Elizabeth, li hija skedata li tiftaħ fl-aħħar tal-2018. Inawgurata fl-1863, hija l-eqdem netwerk fid-dinja. Tinkludi saħansitra l-ewwel linja tal-metro elettrika, il-City & South London Railway, li nfetħet fl-1890. Tliet miljun vjaġġ kuljum, jew madwar biljun fis-sena, isiru fuq in-netwerk kollu tal-metro, li primarjament iservi ċ-ċentru storiku ta' Londra kif ukoll is-subborgi tal-belt fit-tramuntana tat-Thames iżda jestendi lil hinn mill-fruntieri ta' Greater London. Is-subborgi tan-nofsinhar u tax-xlokk huma inqas moqdija mill-metro iżda jibbenefikaw minn netwerk estensiv ta' ferroviji tal-passiġġieri. Id-Docklands Light Railway, li nfetħet fl-1987, isservi lil East London u Greenwich fuq iż-żewġ banek tat-Thames.

#### Ferroviji

Londra hija punt ċentrali tan-netwerk ferrovjarju Brittaniku, b'14-il stazzjon mifruxa madwar il-belt li joffru servizzi għall-passiġġieri, linji ewlenin, internazzjonali, u tal-ajruport. Ħafna żoni tal-belt li mhumiex moqdija mill-Underground jew mid-DLR huma aċċessibbli bil-ferrovija minn waħda mill-istazzjonijiet ċentrali.

Dawn l-14-il stazzjon huma Blackfriars, Cannon Street, Charing Cross, Euston, Fenchurch Street, King's Cross, Liverpool Street, London Bridge, Moorgate, Marylebone, Paddington, St. Pancras, Victoria, u Waterloo. Il-ferroviji suburbani ġeneralment ma jgħaddux mill-belt iżda jieqfu f'waħda mill-14-il stazzjon li jinsabu madwar iċ-ċentru storiku. Ferrovija urbana, l-Overground, bdiet topera f'Novembru 2007. Is-servizz tal-ferrovija Eurostar jgħaqqad l-istazzjon ta' St. Pancras ma' Lille u Pariġi (Franza), permezz tal-Eurotunnel, f'siegħa u 20 minuta u sagħtejn u 15-il minuta rispettivament, Brussell (Belġju) f'siegħa u 50 minuta, u mill-2015, Lyon (Franza) f'ftit inqas minn 6 sigħat, imbagħad Avignon (Franza) f'7 sigħat u Marsilja (Franza) f'7 sigħat u 30 minuta. Hemm ukoll pjanijiet biex terġa' tiġi introdotta s-sistema tat-tramm fiċ-ċentru ta' Londra.

Crossrail huwa netwerk reġjonali espress propost. L-ewwel linja, l-Elizabeth Line, daħlet fis-servizz fl-24 ta' Mejju 2022, tgħaqqad is-subborgi tal-lvant u tal-punent billi taqsam l-underground ta' Londra. It-tieni linja, ippjanata (iżda waqfet fl-2020), Crossrail 2, tgħaqqad il-lbiċ mat-tramuntana ta' Londra, u sservi diversi stazzjonijiet fiċ-ċentru tal-belt, inklużi ż-żewġ stazzjonijiet li se jirċievu ferroviji ta' veloċità għolja, St Pancras u Euston, tal-aħħar ladarba l-High Speed ​​2 tidħol fis-servizz.

### Trasport bit-triq

#### Toroq
It-Triq Ċirkolari ta' Ġewwa ta' Londra (triq ċirkolari madwar iċ-ċentru ta' Londra), it-toroq A406 u A205 (fis-subborgi), u l-awtostrada M25 (aktar 'il barra) jaqbżu l-belt u jgħaqqdu l-ħafna rotot li jwasslu għal Ġewwa Londra. It-triq ċirkolari M25 hija l-itwal awtostrada ċirkolari fl-Ewropa (195 km). Proġett għal awtostradi li jaqsmu l-belt (imsejħa London Ringways), imniedi fl-1962, ġie fil-parti l-kbira abbandunat fil-bidu tas-snin sebgħin u fl-1971 minħabba oġġezzjonijiet mir-residenti lokali u l-ispiża tiegħu. Fl-2003, ġiet introdotta ħlas għall-konġestjoni biex tnaqqas it-traffiku fiċ-ċentru tal-belt. Bi ftit eċċezzjonijiet, is-sewwieqa jridu jħallsu £8 kuljum biex jidħlu f'żona li tikkorrispondi għal Ġewwa Londra. Is-sewwieqa li jgħixu fiż-żona tat-tariffa jħallsu 10%, pagabbli jew għal 5 ijiem b'rata ta' £4 jew £16 għal erba' ġimgħat. Fl-2023, Londra hija l-belt bl-inqas veloċitajiet tas-sewqan fid-dinja (aktar minn 37 minuta bħala medja għal kull 10 km ivvjaġġati, jew 148 siegħa mgħoddija f'konġestjonijiet tat-traffiku fis-siegħa għal kull vettura fl-2023).

#### Taxis

It-taxis suwed ta’ Londra huma famużi mad-dinja kollha għad-dehriet numerużi tagħhom fil-films u t-televiżjoni. It-taxis ta’ Londra għandhom storja twila: il-karozzi huma suwed, u tradizzjonalment jissejħu *Black Cabs*, jew *Hackney Cabs*, li isimhom ġej mid-distrett ta’ *Hackney* fejn, sa mill-1654, sar neċessarju li jiġi rregolat is-servizz u t-traffiku. Sal-bidu tas-seklu 20, it-taxis kienu jikkonsistu f’karozzini miġbuda miż-żwiemel. Imbagħad ġiet il-miġja tal-karozza, u t-taxis ta’ Londra llum jieħdu d-dehra ta’ sedans suwed: fl-2011, kien hemm madwar 22,000 taxi iswed fil-belt.

#### Xarabank

Simbolu ieħor ta’ Londra huwa l-famuż xarabank aħmar b’żewġ sulari, b’sular wieħed, jew xarabank b’żewġ sulari. In-netwerk tal-karozzi tal-linja ta’ Londra huwa wieħed mill-akbar fid-dinja, b’madwar 8,500 xarabank, aktar minn 700 rotta tal-karozzi tal-linja, u madwar 19,500 waqfa tal-karozzi tal-linja. Londra għandha l-akbar netwerk aċċessibbli għal siġġijiet tar-roti fid-dinja u, mit-tielet kwart tal-2007, sar aktar aċċessibbli għall-passiġġieri b’diffikultajiet fis-smigħ u fil-vista hekk kif ġew introdotti avviżi awdjoviżivi. Il-biċċa l-kbira tar-rotot tal-karozzi tal-linja fin-netwerk ta’ Londra joperaw matul il-jum u filgħaxija. Xi rotot saħansitra joperaw 24 siegħa kuljum. Il-karozzi tal-linja huma l-mezz ewlieni ta’ trasport użat għall-ivvjaġġar lokali u jġorru aktar passiġġieri mill-Underground. Kull jum tal-ġimgħa, il-karozzi tal-linja ta’ Londra jġorru 6 miljun passiġġier fuq aktar minn 700 rotta differenti. L-għadd ta’ vjaġġi laħaq l-1.8 biljun fl-2005/2006.

### Trasport bl-ajru
Londra hija wkoll ċentru tal-ajru globali. Fl-2017, aktar minn 170 miljun passiġġier għaddew minn wieħed mis-sitt ajruporti ta’ Londra (London Heathrow, Gatwick, Stansted, Luton, London City, u London Southend), u b’hekk saret l-aktar belt traffikuża fid-dinja. L-Ajruport ta’ Heathrow huwa t-tieni l-aktar traffikuż fid-dinja f’termini ta’ numru ta’ passiġġieri internazzjonali u joffri firxa sħiħa ta’ titjiriet domestiċi, Ewropej u interkontinentali. Porzjon sinifikanti tat-traffiku internazzjonali, kif ukoll ħafna titjiriet tal-linji tal-ajru low-cost, huma mmaniġġjati mill-Ajruport ta’ Gatwick. L-Ajruporti ta’ Stansted u Luton jispeċjalizzaw f’titjiriet qosra għal-linji tal-ajru low-cost. L-Ajruport ta’ London City, l-iżgħar u l-eqreb ta’ Londra, jispeċjalizza f’titjiriet privati ​​minħabba l-prossimità tiegħu maċ-ċentri finanzjarji tal-kapitali u jilqa’ titjiriet qosra kif ukoll traffiku sinifikanti ta’ ġettijiet privati. L-Ajruport ta’ London Southend huwa l-ġdid fl-għażliet tal-vjaġġaturi. Fl-aħħar nett, hemm Biggin Hill Airfield fix-Xlokk ta’ Londra, użat biss minn ġettijiet privati.

## Ġemellaġġ

*  New Delhi (Indja) ;
*  New York (Stati Uniti) ;
*  Mumbai (Indja) ;
*  Berlin (Ġermanja) ;
*  Moska (Russja) ;
*  Napli (Italja).