Elvas

**Elvas** (pronunzja bil-Portugiż: [ˈɛlvɐʃ]) hija muniċipalità Portugiża, eks belt episkopali u fortizza fil-fruntiera tal-iżjed punt fil-Lvant tal-Portugall ċentrali, li tinsab fid-distrett ta' Portalegre fl-Alentejo. Tinsab madwar 200 kilometru (120 mil) fil-Lvant tal-belt kapitali Liżbona, u madwar tmien kilometri (5.0 mili) fil-Punent tal-fortizza Spanjola ta' Badajoz, qrib il-linja ferrovjarja Madrid-Badajoz-Liżbona. Il-popolazzjoni tal-muniċipalità skont iċ-ċensiment tal-2011 kienet tammonta għal 23,078 ruħ, f'erja ta' 631.29 kilometru kwadru (243.74 mil kwadru). Il-belt innifisha kellha popolazzjoni ta' 16,640 ruħ.

Elvas hija waħda mill-ifjen eżempji ta' użu intensiv tat-*trace italienne* (forti b'għamla ta' stilla) fl-arkitettura militari, u tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-30 ta' Ġunju 2012.

## Storja
Elvas tinsab fuq għolja tmien kilometri (ħames mili) fil-Majjistral tax-xmara Guadiana. L-Akkwedott ta' Amoreira li huwa twil sitt kilometri (3.7 mili) jipprovdi l-ilma tajjeb għax-xorb għall-belt; il-kostruzzjoni tiegħu bdiet fil-bidu tas-seklu 15 u tlestiet fl-1622. Għal distanza mhux ħażin jinkludi erba' livelli ta' ħnejjiet sovraimposti, b'għoli totali ta' 40 metru (130 pied).

Elvas inħatfet mill-kontroll tal-Għarab ta' Spanja minn Afonso I tal-Portugall fl-1166 iżda reġgħet inħatfet temporanjament qabel l-okkupazzjoni finali tagħha mill-Portugiżi fl-1226. Fl-1570 saret sede episkopali, id-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Elvas, sal-1818. Il-Katidral tal-Assunta huwa Gotiku Aħħari, għandu influwenza Għarbija fl-arkitettura tiegħu, u jmur lura għar-renju ta' Manwel I tal-Portugall (1495-1521).

Il-belt kienet difiża minn seba' bastjuni u ż-żewġ fortijiet ta' Santa Luzia u ta' Nossa Senhora da Graça. Mill-1642 kienet il-fortizza ewlenija fil-fruntiera tan-Nofsinhar tax-xmara Tagus, u rreżistiet l-assedji tal-Ispanjoli fl-1659, fl-1711 u fl-1801. F'Elvas seħħet il-Battalja tal-Linji ta' Elvas fl-1659, li matulha l-gwarniġjon u ċ-ċittadini tal-belt għenu sabiex l-Armata Spanjola tirtira. Il-Franċiżi Napuljoniċi taħt il-Marexxall Junot ħatfuha f'Marzu 1808 matul il-Gwerra Peniżolari, iżda evakwaw f'Awwissu wara l-konklużjoni tal-Konvenzjoni ta' Sintra. Il-fortizza ta' Campo Maior li tinsab 15-il kilometru (9.3 mili) lejn il-Grigal hija magħrufa għall-assedju ta' Napuljun u soljev mill-Brittaniċi taħt il-Marexxall Beresford fl-1811, ġrajja mfakkra f'ballata ta' Sir Walter Scott.

## Sit ta' Wirt Dinji

Ir-Raħal-Gwarniġjon fil-Fruntiera ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet tiegħu ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Is-sit, iffortifikat b'mod estensiv mis-sekli 17 sa 19, jirrappreżenta l-ikbar sistema ffortifikata bi ħniedaq mingħajr ilma fid-dinja. Fi ħdan is-swar tiegħu, ir-raħal fih barrakki u binjiet militari oħra kif ukoll knejjes u monasteri. Filwaqt li r-raħal fih fdalijiet li jmorru lura għas-seklu 10, beda jiġi ffortifikat matul il-Gwerra tar-Ristorazzjoni Portugiża. Il-fortifikazzjonijiet kellhom rwol importanti fil-Battalja tal-Linji ta' Elvas fl-1659. Il-fortifikazzjonijiet ġew iddisinjati mill-Ġiżwit Olandiż Padre João Piscásio Cosmander u jirrappreżentaw wieħed mill-aqwa eżempju eżistenti tal-iskola Olandiża ta' fortifikazzjonijiet fid-dinja. Is-sit jikkonsisti mill-komponenti li ġejjin:

# L-Akkwedott ta' Amoreira, li nbena biex jirreżisti assedji twal.
# Iċ-Ċentru Storiku.
# Il-Forti ta' Santa Luzia u l-mogħdija msaqqfa.
# Il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça.
# Il-Forti ta' São Mamede.
# Il-Forti ta' São Pedro.
# Il-Forti of São Domingos.

## Klima

## Parroċċa ċivili
Amministrattivament, il-muniċipalità hija maqsuma f'seba' parroċċi ċivili magħrufa bħala *freguesias*:

* Assunção, Ajuda, Salvador u Santo Ildefonso
* Barbacena u Vila Fernando
* Caia, São Pedro u Alcáçova
* Santa Eulália
* São Brás u São Lourenço
* São Vicente u Ventosa
* Terrugem u Vila Boim.

## Ġemellaġġ

* Badajoz, Extremadura, Spanja.
* Olivenza, Extremadura, Spanja.
* Campo Maior, Alentejo, il-Portugall.

## Nies notevoli

* Manuel Rodrigues Coelho (għall-ħabta tal-1555-1635); mużiċist tal-orgni u kompożitur Portugiż.
* João de Fontes Pereira de Melo (1780-1856); politiku, ġeneral u gvernatur kolonjali ta' Cabo Verde għal darbtejn.
* José Travassos Valdez, l-Ewwel Konti ta' Bonfim (1787-1862); suldat u statista Portugiż.
* Fortunato José Barreiros (1797-1885); gvernatur kolonjali ta' Cabo Verde u arkitett militari.
* Adelaide Cabete (1867-1935); femminista u repubblikana Portugiża.
* Virgínia Quaresma (1882-1973); radikali bikrija, femminista, ġurnalista omosesswali.
* Sofia Pomba Guerra (1906-1976); femminista, oppożitur tal-gvern tal-Estado Novo fil-Portugall, u attivista fil-movimenti antikolonjali tal-Mozambique u l-Guinea-Bissau.
* José António Rondão Almeida (twieled fl-1945); politiku Portugiż u sindku ta' Elvasa.
* Toni Vidigal (twieled fl-1975), Jorge Vidigal (twieled fl-1978) u André Vidigal (twieled fl-1998); aħwa u plejers tal-futbol tal-Angola.
* Raquel Guerra (twieldet fl-1985); kantanta u attriċi Portugiża.
* Henrique Sereno (twieled fl-1985); eks plejer tal-futbol Portugiż li tul il-karriera tiegħu lagħab 236 logħba mal-klabbs tal-futbol.

## Referenzi