Pontormo

**Jacopo Carucci** (twieled fl-24 ta' Mejju 1494 – miet fit-2 ta' Jannar 1557), ġeneralment magħruf bħala *Jacopo da Pontormo*, *Jacopo Pontormo*, jew sempliċiment **Pontormo**, kien pittur u ritrattista Manjerist Taljan mill-Iskola Fjorentina. Ix-xogħol tiegħu jirrappreżenta bidla stilistika profonda mir-regolarità kalma tal-perspettiva li kkaratterizzat l-arti tar-Rinaxximent Florentin. Huwa famuż għall-użu ta' pożi mtewmin, flimkien ma' perspettiva ambigwa; il-figuri tiegħu ħafna drabi jidhru jtiru f'ambjent inċert, mingħajr l-effet tal-forza tal-gravità.

## Bijografija u xogħol bikri
Jacopo Carucci twieled f'Pontorme, ħdejn Empoli, minn Bartolomeo di Jacopo di Martino Carrucci u Alessandra di Pasquale di Zanobi. Vasari jirrakkonta kif it-tifel orfni, "żagħżugħ, melankoniku, u solitarju", kien imur minn pittur għall-ieħor meta kien apprendist żagħżugħ:

Pontormo kien jaħdem Firenze u madwarha ħafna drabi taħt il-patroċinju tal-Medici. Żjara li għamel f'Ruma, l-aktar biex jara x-xogħol ta' Mikelanġlu, influwenzat ħafna l-istil tiegħu ta' aktar tard, b'figuri b'wiċċhom tturmentat u ġisimhom tawwali li kienu saru karatteristiċi tax-xogħol tiegħu. Bħala eżempju tal-istil bikri ta' Pontormo insibu l-affresk li juri l- Viżitazzjoni tal-Madonna lil Santa Eliżabetta, bil-figuri tiegħu bilanċjati, qishom f'żifna, impinġija bejn l-1514 u l-1516.

Din il-*Viżitazzjoni* bikrija tagħmel kuntrast interessanti mal-pittura tiegħu tal-istess suġġett li saret madwar għaxar snin wara, li llum tinsab fil-knisja parrokkjali ta' San Mikiel Arkanġlu f'Carmignano, madwar 20&nbsp;km fil-punent ta' Firenze. Meta nqegħdu dawn iż-żewġ pitturi maġenb xulxin — waħda mill-istil bikri tiegħu, u l-oħra mill-perjodu matur tiegħu— naraw ċar l-iżvilupp artistiku ta' Pontormo. Fl-ewwel xogħol, Pontormo huwa ħafna eqreb fl-istil tal-għalliem tiegħu, Andrea del Sarto, u tal-prinċipji artistiċi tar-rinaxximent tal-bidu tas-seklu sittax. Pereżempju, il-figuri jinsabu fi ftit inqas minn nofs l-għoli tal-pittura sħiħa, u għalkemm daqsxejn aktar iffullata milli kien jippreferi l-bilanċ strett tar-rinaxximent għoli, tal-inqas imqegħdin f'ambjent arkitettoniku klassikifikanti f'distanza komda mill-ispettatur. Fix-xogħol ta' wara, il-ispettatur jinġieb kważi qrib wisq il-Madonna u Santa Eliżabetta, li jersqu lejn xulxin fi sħab ta' drappijiet. Barra minn hekk, l-ambjent arkitettoniku ċar li huwa mibni bir-reqqa fl-ewwel piitura ġie abbandunat għal kollox favur ambjent urban vag.

Il-kwadri tiegħu dawr il-ħajja ta' Ġużeppi tat-Testment il-Qadim (issa fin-National Gallery ta' Londra) joffru eżempju ieħor tal-istil li kien qed jiżviluppa Pontormo. Impinġijin madwar l-istess żmien tal-ewwel *Viżitazzjoni*, dawn ix-xogħlijiet (bħal *Ġużeppi fl-Eġittu*, fuq ix-xellug) juru xejra ferm aktar manjerista. Skont Giorgio Vasari, dak li ppoża għat-tifel bilqiegħda fuq tarġa kien l-apprendist żagħżugħ tiegħu, Bronzino.

Fis-snin bejn il-*Viżitazzjoni* tas-SS Annunziata u dik ta' San Michele, Pontormo ħa sehem fid-dekorazzjoni bl-affreski tas-sala tal-villa fil-kampanja tal-Medici f'Poggio a Caiano (1519-1520), 17&nbsp;km fil-Majjistral it-Tramuntana ta' Firenze. Hemmhekk pinġa affreski fi stil ta' ġeneru pastorali, mhux komuni għall-pitturi Florentini; is-suġġett tal-affreski kien il-leġġenda klassika ma tantx magħrufa ta' *Vertumnu u Pomona* f'lunetta .

Fl-1522, meta faqqgħet il-pesta f'Firenze, Pontormo mar joqgħod iċ-Certosa di Galluzzo, monasteru tal-Kartużjani bil-klawsura fejn il- patrijiet kellhom il-vot ta' silenzju. Pinġa sensiela ta' affreski, issa pjuttost bil-ħsara, fuq il-passjoni u l-qawmien ta' Kristu. Dawn l-affreski juru b'mod speċjali l-influwenza tal-inċiżjonijiet ta' Albrecht Dürer, li ta' spiss ispiraw lil Pontormo wara li mar lura Firenze.

## Xogħlijiet ewlenin f'Firenze

It-titular kbir għall-Cappella Capponi ddisinjata minn Brunelleschi fil-knisja ta' Santa Felicita, Firenze, li turi *It-Tniżżil mis-Salib* (1528), hija meqjusa minn ħafna bħala l-kapulavur ta' Pontormo.

Il-figuri, b'forom immudellati b'mod qawwi u kuluri brillanti jinsabu magħqudin f'kompożizzjoni enormi, kumplessa u vortikuża, li tinsab fi spazju li m'għandux ħafna fond. Għalkemm is-soltu magħrufa bħala *It-Tniżżil mis-Salib*, m'hemm l-ebda salib fil-pittura. Ix-xena tista' tiġi msejħa *Lamentazzjoni* jew *L-Erfiegħ tal-Ġisem ta' Kristu*. Dawk li qed iniżżlu lil Kristu jidhru imnikktin daqs dawk li qed jibku. Għalkemm qed iġorru t-toqol ta' raġel kiber, bilkemm jidhru li qed imissu l-art; il-figura t'isfel b'mod partikolari qed tibbilanċja b'mod delikat u mhux plawsibbli fuq iż-żewġ swaba' ta' saqajha  ta' quddiem. Dawn iż-żewġ żgħażagħ ġieli jiġu interpretati bħala anġli, iġorru lil Kristu fil-vjaġġ tiegħu lejn is-Sema. F'dak il-każ, is-suġġett tal-istampa jersaq aktar lejn Id-*Dfin,* għalkemm il-fatt li m'hemmx qabar jmur kontra dik it-teorija, hekk kif in-nuqqas ta' salib joħloq problema għall-interpretazzjoni ta' *Tniżżil.* Fl-aħħarnett, ġie nnutat ukoll li l-pożizzjonijiet ta' Kristu u l-Verġni donnhom jirrepetu dawk tal-pożizzjonijiet tal-*Pietà* ta' Mikelanġlu f'Ruma, għalkemm hawn fit-*Tniżżil* l-omm u binha ġew mifrudin. B'hekk, minbarra elementi ta' *Lamentazzjoni* u *Dfin*, din il-kwadru fih ħjiel ta' *Pietà*. Hemm min jaħseb li l-figura bil-baffi fl-isfond fil-lemin nett huwa awto-ritratt ta' Pontormo bħala Ġużeppi minn Arimatija. 

Fuq il-ħajt fuq il-lemin tat-*Tniżżil*, Pontormo pinġa affresk bix-xena tal-*Annunzjazzonji* (fuq ix-xellug). Bħal fil-każ tat-*Tniżżil*, l-attenzjoni ewlenija tal-artist hija fuq il-figuri nfushom aktar milli fuq l-ambjent tagħhom. Imqegħdin kontra ħitan bojod, l-Anġlu Gabrijel u l- Verġni Marija huma ppreżentati f'ambjent simplifikat ħafna. Id-dettalji arkitettoniċi fittizji fuq kull wieħed minnhom, huma mpinġijin biex jixbħu l-*pietra serena (*ġebel griż) tal-intern ta' Santa Felicità, u b'hekk jgħaqqdu l-ispazju  tagħhom mal-ispazju attwali tal-ispettatur. Il-kuntrast kbir bejn il-figuri u madwarhom jagħmel il-ħwejjeġ brillanti tagħhom kważi donnhom jiddu fid-dawl tat-tieqa ta' bejniethom, kontra l-isfond sempliċi, bħallikieku l-koppja dehret mirakolużment f'estensjoni tal-ħajt tal-kappella. L-*Annunzjazzjoni* tixbaħ il-*Viżitazzjoni* tiegħu imsemmija hawn fuq li qiegħda fil-knisja ta' San Michele f'Carmignano kemm fl-istil u l-qagħdiet qishom jittajru tal-figuri.

Vasari jgħidilna li l-koppla kienet oriġinarjament impinġija b'Alla l-Missier u Erba' Patrijarki. Id-dekorazzjoni fil-koppla tal-kappella issa ntilfet, iżda baqa' erba' medaljuni tondi bl-Evanġelisti jżejnu l-pennakki, mpinġijin minn Pontormo u l-istudent ewlieni tiegħu Agnolo Bronzino, flimkien. Iż-żewġ artisti tant ikkollaboraw mill-qrib li l-ispeċjalisti għadhom jiddiskutu liema medaljuni pinġew.

Dan ix-xogħol ħadlu tliet snin lil Pontormo biex ilestih. Skont Vasari, billi Pontormo xtaq fuq kollox li “jagħmel l-affarijiet kif irid hu mingħajr ma jkun imdejjaq minn ħadd,” hu għalaq il-kappella biex ħadd ma jindaħallu. Vasari jkompli jgħid, “U għalhekk, wara li pinġieha bil-mod tiegħu mingħajr ma ħadd minn sħabu jkun jista' jindikalu xi ħaġa jew oħra, fl-aħħar inkixfet u Firenze kollha baqgħet mistgħaġba. . ."

Hemm għadd ta' xogħlijiet oħra ta' Pontormo li għadhom Firenze; fil-Galleria degli Uffizi hemm l-*Ikla f'Emmaws* kif ukoll xi ritratti.

Ħafna mill-kwadri l-aktar magħrufa ta' Pontormo, bħas-sensiela bikrija ta' *Ġużeppi fl-Eġittu* (c. 1515) u l-*Martirju ta' San Maurizju u l-Leġjun Teban* (c. 1531) juru folol ta' nies jduru f**contrapposto'' estrem ta' ħafna pożizzjonijiet varjati.

Ir-ritratti tiegħu, karatteristiċi ħafna, juru l-istess proporzjonijiet Manjeristi.

== Xogħlijiet mitlufin jew bil-ħsara ==



Ħafna mix-xogħlijiet ta' Pontormo ġarrbu l-ħsara, fosthomm il-lunetti għall-kjostru fil-monasteru Kartużjan ta' Galluzo. Issa huma murija ġewwa fl-istat bil-ħsara.

Forsi l-aktar traġiku huwa t-telf tal-affreski mhux mitmuma għall-kor tal-Bażilika ta' San Lorenzo, Firenze li ħadulu l-aħħar għaxar snin ta' ħajtu. L-affreski tiegħu kienu juru l-[[L-Aħħar Sentenza|Ġudizzju Universali]] magħmul minn tgħaqqida inkwetanti ta' figuri jitqawxu. It-tpinġijiet fuq il-karta li fadal, li juru sriebet strambi u mistiċi ta' iġsma, għandom effett kważi alluċinatorju. Il-pittura tal-figuri Fjorentina kienet sa dak iż-żmien saħqet prinċipalment fuq figuri lineari u skulturali. Pereżempju, il-Kristu fil-[[Il-Ġudizzju Universali|''Ġudizzju Universali ta' Mikelanġlu'']]  fil-Kappella Sistina huwa massa solida, mimlija rabja ħarxa; b'kuntrast, Ġesù fil-''Ġudizzju Universali'' ta' Pontormo għandu poża mibruma u milwija, bħal mewġa fis-smewwiet. L-anġli jduru madwaru f'pożizzjonijiet saħansitra aktar serpentini. Waqt li x-xogħol ta' Pontormo mis-snin 1520 deher li kien jittajjar f'dinja ftit mimsusa mill-forza gravitazzjonali, il-figuri tal-''Ġudizzju Universali'' donnhom ħarbu minnha għal kollox.

Fil-''Ġudizzju Univerali,'' Pontormo mar kontra t-tradizzjoni pittorjali u teoloġika billi poġġa lil Alla l-Missier f'riġlejn Kristu, minflok 'il fuq minnu, idea li [[Giorgio Vasari|Vasari]] sabha ferm inkwetanti:<blockquote>Imma qatt ma stajt nifhem is-sinifikat ta' din ix-xena,. . . Jiġifieri, x'ried jgħid biha f'dik il-parti fejn hemm Kristu fil-għoli, iqajjem il-mejtin, u taħt saqajh hemm Alla l-Missier, li qed joħloq lil Adam u Eva. Barra dan, f'waħda mill-kantunieri, fejn jinsabu l-erba' Evanġelisti, nudi, bil-kotba f'idejhom, ma jidhirlix li f'post wieħed ta ħsieb għal xi ordni ta' kompożizzjoni, jew kejl, jew ħin., jew varjetà fl-irjus, jew diversità fil-kuluri tal-laħam, jew, f'kelma waħda, għal kwalunkwe regola, proporzjon jew liġi tal-perspettiva, għax ix-xogħol kollu huwa mimli figuri nudi b'ordni, disinn, invenzjoni, kompożizzjoni, kulur, u pittura maħduma skond il-metodu tiegħu biss. . .</blockquote>

== Valutazzjoni kritika u wirt ==
Il-''Ħajja'' ta' Pontormo ta' Vasari turih bħala wieħed magħluq fih innifsu u nevrotku waqt li fl-istess ħin kien fiċ-ċentru tal-artisti u l-patruni ta'  żmienu. Din ix-xbieha ta' Pontormo influwenzat il-kunċett popolari tal-artist, kif jidher fil-film ta' Giovanni Fago, ''Pontormo - un amore eretiko''. Fago jpinġi lil Pontormo bħala wieħed mifni b'dedikazzjoni solitarja u fl-aħħar mill-aħħar paranojka għall-proġett finali tiegħu tal-''Ġudizzju Universali'', li ħafna drabi żamm mistur minn dawk li riedu jarawh. Madankollu, kif irrimarkat l-istorika tal-arti Elizabeth Pilliod, Vasari kien f'kompetizzjoni ħarxa mal-''bottega'' ta' Pontormo/Bronzino fiż-żmien meta kien qed jikteb il-''Ħajja tiegħu tal-Pitturi, Skulturi u Arkitetti l-aktar Eċċellenti''. Din ir-rivalità professjonali bejn iż-żewġ ''botteghe'' setgħet tat  lil Vasari motivazzjoni abbundanti biex lill-avversarju tiegħu inaqqaslu l-patroċinju tal-[[Familja Medici|Medici.]]

Forsi b'riżultat tat-twaqqigħ għaċ-ċajt ta' Vasari, jew forsi minħabba l-kapriċi tal-gost estetiku, ix-xogħol ta' Pontormo ma baqax moda għal xi ftit sekli. Il-fatt li ħafna mix-xogħlijiet tiegħu ntilfu jew saritilhom ħsara serja huwa xhieda ta' din it-traskuraġni, għalkemm l-istoriċi tal-arti kontemporanja reġgħu bdew jieħdu interess fih. Tabilħaqq, bejn l-1989 u l-2002, il-pittura ta' Pontormo, ''Ritratt ta' Alabardier'' (fuq il-lemin), kienet il-pittura tal-maestri l-kbar l-aktar għalja fid-dinja.

Kienx veru jew le r-rakkont ta' Vasari, huwa ċertament minnu li l-idjosinkrażi artistiċi ta' Pontormo pproduċew stil li ftit kienu kapaċi (jew lesti) jimitaw, bl-eċċezzjoni tal-eqreb student tiegħu Bronzino. Ix-xogħol bikri ta' Bronzino tant hu qrib ta' dak tal-għalliem tiegħu, li min hu l-awtur ta' diversi pitturi mill-għoxrinijet u t-tletinjijiet tas-seklu 16 għadu qed jiġu kkontestat—per eżempju, l-erba' ''tondi'' li fihom l-Evanġelisti fil-Kappella Capponi, u r-''Ritratt ta' Sinjura liebsa l-Aħmar'' li issa  qiegħed Frankfurt.

Pontormo għandu ftit mill-manjeriżmu ta' [[Rosso Fiorentino]] u ta' [[Parmigianino]]. B'ċertu mod antiċipa l-[[Barokk]] kif ukoll l-istil mimli tensjoni ta' [[El Greco]]. L-eċċentriċitajiet tiegħu rriżultaw ukoll f'sens oriġinali ta' kompożizzjoni. F'xi pitturi, il-kompożizzjonijiet tiegħu huma koeżivi imma mhux dejjem. Il-figuri fit-Tniżżil, pereżempju, jidhru li qed jirfdu 'l xulxin: bit-tneħħija ta' xi waħda minnhom il-kompożizzjoni taqa' kollha, waqt li f'xogħlijiet oħra, bħal fil-kwadri ta' Ġużeppi, hemm folla konfuża ta' nies.  Imma mbagħad fit-tpinġijiet ta' wara narawh fużjoni grazzjuża ta' iġsma f'kompożizzjoni li tinkludi l-forma ovali madwar Ġesù fil-''Ġudizzju Universali.''

== Antoloġija tax-xogħlijiet ==



=== Xogħlijiet bikrin (sal-1521) ===


=== Xogħlijiet tal-maturità (1522 &#x2013; 30) ===


=== Xogħlijiet tat-tard (wara l-1530) ===


== Referenzi ==

 

== Aktar qari ==

* Krystof, Doris. ''Joseph Carrucci, known as Pontormo 1494–1557''. Köln: Konemann, 1988. ISBN 3-8290-0254-8
* Keener, Chrystine. (2021). ''Pontormo's lost frescoes at San Lorenzo : political propaganda and dynastic symbolism''.

== Ħoloq esterni ==
[http://www.kfki.hu/~arthp/html/p/pontormo/ Pontormo fil-Web Gallery of Art] 
* [https://web.archive.org/web/20180927053846/http://www.abcgallery.com/P/pontormo/pontormo.html Pontormo f'Olga's Gallery] 
* [http://www.artist-biography.info/artist/jacopo_da_fontormo/ ''Vita ta** Giorgio Vasari] (Bl-Ingliż)
* Djarju tal-aħħar sentejn tta' Ħajtu  (Bl-Ingliż)
*