Terrassa

**Terrassa** is a city in central-eastern Catalonia and in the province of Barcelona (Spain). Hija waħda miż-żewġ kapitali tal-kontea ta' Vallès Occidental, billi hija l-akbar kemm fl-erja kif ukoll fil-popolazzjoni.

L-isem *Terrassa* ġej mil -Latin *Terracia*, jew minn *Terracium castellum* (“kastell tat-tajn”),  jew li jfisser "terrazza", "żona ta' art ċatta".  Storikament, l-isem tal-belt kien miktub *Terraça, Terraza, Terraca* u *Tarrassa*  fil- lingwa Katalana nattiva filwaqt li tradizzjonalment kien miktub *Tarrasa* bl -Ispanjol . L-ortografija Spanjola issa fil-parti l-kbira m'għadhiex tintuża minħabba r-rabtiet tagħha mar- Reġim Frankista u l-unika ortografija uffiċjali hija l-Katalan *Terrassa* mill-1978.

Terrassa hija magħrufa għall-passat u l-preżent industrijali tagħha, ix-xena kulturali vivaċi tagħha, l-arkitettura modernista industrijali tagħha, l-istatus tagħha bħala " Belt tal-Films " u bħala s-sede ta' diversi universitajiet bħall -UPC, l-ESCAC, l-Institut del Teatre u l-EUIT . Fl-2024 ingħata wkoll il-" Premju tal-Ewropa " tal -Kunsill tal-Ewropa għal bliet b'impenn eċċezzjonali lejn il-valuri Ewropej. 

Huwa s-sit ta'  Rumana, ex-isqof Visigotiku, li sar sede titulari Kattolika Latina. Mill-2004, reġgħet hija s-sede ta' vqosvat .

Il-belt tinsab fid-depressjoni Prelitoral Katalana (Depressió Prelitoral), f’riġlejn il-firxa tal-muntanji Prelitoral (  ) u l-altitudni medja tal-belt hija 277 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Huwa 20 u 18-il kilometru minn Barċellona u Montserrat rispettivament. Il-lokazzjoni ta' Terrassa bħala l-belt l-aktar 'il ġewwa fir- Reġjun Metropolitan ta' Barċellona tagħmilha xi kultant magħrufa bħala d-"daħla għall -Katalonja Ċentrali ".

Mill-2024, Terrassa hija t-tielet l-akbar belt fil-Katalonja, wara Barċellona u l'Hospitalet de Llobregat . Terrassa hija wkoll l-akbar muniċipalità f'dak li huwa meqjus bħala t-tieni l-aktar ċentru urban, ekonomiku u kulturali importanti tal-Katalonja, ir-reġjun tal-Vallès.

## Isem
L-isem Terrassa ġej mill-istorja tal-post, is-sinjuri tiegħu, u l-influwenza reliġjuża tiegħu. Terrassa tfisser li ssostni, li tiffortifika b'munzell ta' art, li jagħmel sens minħabba l-ħafna battalji u ġlied li sofra l-post, partikolarment matul l-okkupazzjoni Musulmana għal tliet sekli.

## Ġeografija
Il-belt tinsab fid-dipressjoni pre-kostali Katalana, f'riġlejn il-medda muntanjuża pre-kostali (Park Naturali ta' Sant Llorenç du Munt), f'altitudni medja ta' 277 m, tmienja u għoxrin kilometru minn Barċellona u għoxrin minn Montserrat.

## Storja
 

Il-fdalijiet misjuba jindikaw li ż-żona fejn tinsab Terrassa ilha abitata minn żminijiet preistoriki. Fl-2005, waqt xogħol ta’ kostruzzjoni fuq mina għal waħda mil-linji ferrovjarji tal-belt, ġie skopert sit preistoriku fil-Park ta’ Vallparadís, li fih għodda tal-ġebel u fossili ta’ annimali kkaċċjati li jmorru lura bejn 800,000 u miljun sena, u dan jagħmilha waħda mill-eqdem siti preistoriċi fl-Ewropa. 

Terrassa għandha l-oriġini tagħha fil-muniċipalità Rumana antika ta’ Egara (Municipium Flavium Egara), imwaqqfa matul ir-renju tal-Imperatur Vespasjanu (69-79 AD) ħdejn in-nixxiegħa ta’ Vallparadís ħdejn l-insedjament Iberiku antik ta’ Egosa, fejn instabu xi fdalijiet taċ-ċeramika u muniti.

Sa nofs is-seklu 5, fl-450, is-sede episkopali ta' Egara kienet diġà stabbilita hemmhekk, fejn sar Konċilju Provinċjali fis-sena 614. Dan baqa' jeżisti sas-seklu 8, meta l-Musulmani ħakmu r-reġjun fis-sena 718. 

**<big>Medju Evu</big>**

Fl-801, il-Karolinġjani invadew ir-reġjun, notevolment bir-rikonkwista ta’ Barċellona, li wasslet għall-istabbiliment tal-Marka Spanjola wara r-rikonkwista ta’ aktar minn tużżana kontea mill-Emirat ta’ Córdoba, li sar il-Kalifat ta’ Córdoba sal-1031. 

Terrassa kienet taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kontea ta’ Barċellona, fewda fewdali b’diversi vassalli. 

Fuq dan is-sit illum jinsab il-kumpless monumentali ta’ knejjes Visigotiċi-Romaniċi ta’ Sant Pere de Terrassa. Il-Medju Evu ħalla monumenti sinifikanti, inkluż il-Kastell ta’ Vallparadis (monasteru Kartużjan mill-1344 sal-1413 u llum il-Mużew Muniċipali) u t-Torri ta’ Palau (tal-Kastell-Palazz tal-Konti-Re).

Fil-25 ta' Diċembru 1704, meteoroide osservat minn Marsilja sa Barċellona sploda fuq Terrassa. Żewġ frammenti miġbura f'Terrassa u madwarha, li kien maħsub li kienu sparixxew, instabu fl-2015 fl-inventarju ta' kabinett ta' kurżitajiet kontemporanju mal-waqgħa, u ġew studjati fl-2020. Il-meteorite, magħrufa bħala l-meteorite ta' Barċellona, hija kondrite ordinarja tat-tip L6. Il-waqgħa tagħha, waħda mill-eqdem li qatt ġew irreġistrati, kienet meqjusa dak iż-żmien bħala sinjal divin favur l-Arċiduka Karlu III ta' Habsburg, wieħed mill-protagonisti tal-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola.

Fis-seklu 19, il-belt kellha rwol importanti matul ir-Rivoluzzjoni Industrijali, b'għadd kbir ta' industriji ddedikati għat-tessuti tas-suf. Diversi bini Art Nouveau jixhdu l-importanza li kisbet, bħall-Masia Freixa (1907), il-vapur bil-fwar Aymerich Amat i Jover (1907), li issa huwa l-Mużew tax-Xjenza u t-Teknoloġija tal-Katalonja, it-Teatru Prinċipali (1920), il-Muniċipju (1902), id-Dar-Mużew Alegre de Sagrera (1911), l-Iskola Industrijali (1904), il-Gran Casino (1920), id-Desinfecció Park (1920), u s-Suq Independència (1908), biex insemmu biss ftit. Terrassa hija belt sieħba tan-Netwerk Art Nouveau, netwerk ta' kooperazzjoni Ewropea maħluq fl-1999 għall-istudju, il-preservazzjoni, u l-promozzjoni tal-Art Nouveau. 

Fil-25 ta' Settembru 1962, xita torrenzjali u l-għargħar tax-Xmara Ripoll ikkawżaw għargħar katastrofiku f'Terrassa, li kkawża 351 mewta u 300 korriment.

## Storja ekkleżjastika
Is-sede episkopali ta' Ègara kienet diġà teżisti sa madwar is-sena 450 WK, meta ġiet stabbilita fuq territorju mifrud mid-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Barċellona, taħt l-Arċidjoċesi Metropolitana ta' Tarragona. Il-Papa Hilarius ikkonferma l-awtonomija tagħha billi ċaħad talba madwar is-sena 469 biex jingħaqadha mad-Djoċesi ta' Barċellona taħt l-ewwel isqof tagħha stess, Ireneus. 

Kienet tinkludi partijiet minn dawn il-Komarki tal-Katalonja (distretti Katalani): Alt Penedès, Anoia, Baix Llobregat, Vallès Occidental u Vallès Oriental. Konċilju Provinċjali ta' Tarragona sar hemmhekk fis-sena 615. 

Fil-fatt ċediet għall-konkwista Għarbija (Musulmana) fit-8 seklu u probabbilment ġiet soppressa, bit-territorju tagħha (pjuttost nominalment) jingħata lura lid-Djoċesi ta' Barċellona. Il-katidral Marjan baqa’ jeżisti sas-sena 718, meta ttieħed f’idejh matul il-konkwista Umayyad ta’ Hispania, iżda reġa’ nbena fis-seklu 12, u jibqa’ parti minn kumpless monumentali ta’ knejjes antiki Visigotiċi-Romaniċi ta’ Sant Pere de Terrassa u Sant Miquel fis-sit.

Wara r-Reconquista Kattolika tar-reġjun fl-għaxar seklu, is-sede ma ġietx irrestawrata, u t-territorju tagħha ġie inkorporat fid-djoċesi (omm) ta’ Barċellona. Mhuwiex ċar għaliex talba biex jiġi restawrat l-isqofija mill-Metropolitan ta’ Tarragona, Cesareo, ma ġietx onorata mill-Papa Ġwanni XII (955–964). 

Fl-2004, il-Papa Ġwanni Pawlu II ħoloq id-Djoċesi l-ġdida ta’ Terrassa fuq territorju meħud mill-Arċidjoċesi ta’ Barċellona. Is-sede tagħha hija l-Katidral tal-Ispirtu s-Santu.

## Trasport
Terrassa hija konnessa sew mal-port u l-ajruport ta’ Barċellona permezz ta’ awtostrada u ferrovija. Is-C-58 u s-C-16 jgħaqqdu wkoll il-belt ma’ (Manresa), (Girona, Franza), u (Tarragona). 

Il-ferrovija waslet Terrassa fl-1856, u llum il-ġurnata żewġ linji jservu l-belt. L-ewwel waħda, operata minn Renfe, tgħaqqad ma’ Barċellona u Lleida, u t-tieni waħda, operata minn FGC, ma’ Barċellona. Riċentement, FGC estendiet il-linja tagħha lejn it-tramuntana tal-belt, billi bniet tliet stazzjonijiet ġodda; waħda minnhom taġixxi bħala ċentru ferrovjarju mal-linja Renfe. 

Din l-estensjoni hija magħrufa bħala l-Metro ta’ Terrassa. Diversi linji tal-karozzi tal-linja interurbani jgħaqqdu lil Terrassa mal-eqreb bliet u rħula bħal Sabadell, Castellar del Vallès, Martorell, Rubí, Sant Cugat del Vallès u Vacarisses. 

It-trasport ġewwa l-belt huwa pprovdut minn 14-il linja tal-karozzi tal-linja operati minn kumpanija muniċipali (Transports Municipals d'Ègara). Fil-futur, meta t-tliet stazzjonijiet ġodda tal-FGC u t-tnejn ippjanati għal-linja tar-Renfe jkunu qed jintużaw, il-ferrovija se sservi wkoll bħala trasport urban.

## Ġemellaġġ

*  Pamiers (Franza) ;
*  Örebro (Żvezja) ;
*  Granada (Nikaragwa) ;
*  Tecoluca (El Salvador) ;
*  Tétouan (Marokk) ;
*  Otavalo (Ekwador).

## Referenzi