Sudan

Is-**Sudan** hu nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi Khartoum, Dan il-pajjiż jaqsam fruntiera mal-Eġittu u l-Libja fit-Tramuntana, iċ-Ċad, ir-Repubblika Ċentru-Afrikana lejn il-Punent, is-Sudan t'Isfel mill-2011, min-Nofsinhar, l-Etjopja u l-Eritrea lejn il-Lvant. Sal-2011, meta r-reġjun tan-Nofsinhar tal-pajjiż tkisser (li jiffurmaw ir-Repubblika l-ġdida tas-Sudan t'Isfel) kien l-istat Afrikan li jaqsam fruntiera mal-akbar numru ta' pajjiżi (disgħa), inklużi l-Kenja, l-Uganda u r-Repubblika Demokratika tal-Kongo . Il-popolazzjoni tas-Sudan hija taħlita ta' Afrikani indiġeni b'ilsna materna Nilo-Saħarjana u dixxendenti ta' emigranti mill-peniżola Għarbija. Minħabba proċess ta' Arabizzazzjoni, komuni għall-bqija tad-dinja Musulmana, illum il-kultura Għarbija tippredomina fis-Sudan. Il-maġġoranza tal-popolazzjoni tistqarr l-Islam. Ix-Xmara Nil taqsam il-pajjiż min-nofsinhar għat-tramuntana.

Iż-żona ta' l-anuqte attwali tal-Kamerun kienet pjuttost rilevanti eluf ta' snin ilu, li tifforma diversi renji, ftit ftit kienet se titlef l-importanza peress li l-ibliet ħdejn il-baċir tan-Nil kienu aktar prattiċi minħabba li kienet toffri irrigazzjoni, flora u fawna. L-Iżlam u l-kultura ppriedka fl-Eġittu bdew jiġu pprattikati minn tribujiet fis-Sudan, kienu jirvellaw fl-1898, jitilfu lill-Gvern Eġizzjan u Brittaniku u jiffurmaw condominium (territorju sovran kondiviż) bil-kwartieri ġenerali f'Juba iffurmat fid-19 ta' Ġunju tal-1899, Ksib ta' Self-government fit-22 ta' Ottubru1952 u saret indipendenti bħala r-Repubblika tas-Sudan fl-1 ta' Jannar mill-1956. Fiż-żmien tal-condominium kienet kolonja Brittanika de facto bħall-Eġittu imma s-Sudan kien sal-indipendenza tiegħu. 

Fis-Sudan hemm ħafna monumenti u tempji, ġeneralment piramidi minn aktar minn 2,000 sena ilu, sa 5,000 sena. U s-Sudan huwa l-pajjiż bl-aktar piramidi fid-dinja, għalkemm dawn huma ġeneralment żgħar meta mqabbla ma 'dawk tal-Eġittu.

Total tal-fruntieri tas-Sudan: 6,819 km, pajjiżi tal-fruntiera (7): Repubblika Ċentru-Afrikana 174 km; Ċad 1,403 km; Eġittu 1,276 km; Eritrea 682 km; Etjopja 744 km; Libja 382 km; Is-Sudan t'Isfel 2,158 km, nota: Il-fruntiera bejn is-Sudan u s-Sudan t'Isfel tirrappreżenta l-allinjament tal-1 ta' Jannar 1956; allinjament finali pendenti negozjati u demarkazzjoni; status finali ta' sovranità tar-reġjun ta' Abyei sakemm isiru negozjati bejn is-Sudan u s-Sudan t'Isfel.

## Organizzazzjoni territorjali
Is-Sudan mid-9 ta' Lulju 2011 kien maqsum fi 18-il stat (wilayah Għarbi), aktar suddiviż f'distretti. Kull stat huwa amministrat minn gvernatur u l-Kunsill tal-Ministri tiegħu. Hu u l-ministri tiegħu jinħatru direttament mill-president tas-Sudan.


File:Khartoum.jpg|Khartoum
File:Hartum ve Mavi Nil.jpg|Khartoum
File:Omdurman Market.JPG|Omdurman
File:PortSudan center harbour.jpg|Port Sudan (Bur Sudan)
File:Kassala center Totil.jpg|Kasala
File:Cinema street.jpg|Nyala
File:Darfur IDPs 1 camp.jpg|Nyala
File:Ed Damer marketstreet.jpg|Ad-Damir
File:Sennar University Gate.JPG|Sennar
File:SudanCamels.jpg|El Obeid
File:Sudan Dongola.jpg|Dongola
File:Dongola field.jpg|Dongola
File:Kassala onion Totil.jpg|Kasala
File:Sudan Envoy - Darfur from above.jpg|El-Fasher
File:Darfur IDPs 1 camp.jpg|Janub Darfur/Ŷanub Darfur
File:Wad Medani Blue Nile.jpg|Wad Madani
File:Farmer irrigates crops.jpg|Shamal Darfur
File:WadiHalfa,center.jpg|Wadi Halfa
File:Sudan Wadi Halfa RR Hotel From Garden 1936.jpg|Wadi Halfa
File:Asch-Schalatin 15.jpg|Shalateen
File:Sudan Dongola.jpg|Dongola (دنقلا)
File:Church of the Granite Columns 2007-10-03 02.jpg|Dongola (دنقلا)
File:Old Dobgola Kingdom of Makuria, Throne hall (2) (34019327053).jpg|Dongola (دنقلا)
File:Old Dongola graveyard (34829443985).jpg|Dongola (دنقلا)
File:Egypt sudan under british control.jpg|Mappa tal-bidu tas-seklu 20 tar-Renju tal-Eġittu u s-Sudan Anglo-Eġizzjan


Il-pajjiż għandu storja twila, li tmur lura għal żminijiet antiki, meta kien marbut sew mal-storja tal-Eġittu, u suċċessivament kien jappartjeni lil diversi stati sakemm kiseb l-indipendenza fl-1 ta' Jannar 1956. Is-Sudan sofra sbatax-il sena ta' gwerra matul l-Ewwel Gwerra Ċivili Sudaniża (1955-1972), segwita minn kunflitti etniċi, reliġjużi u ekonomiċi bejn il-popolazzjoni Għarbija-Musulmana tat-Tramuntana u l-popolazzjoni animista, Nilotika-Kristjana u sewda tan-Nofsinhar, li wasslet għat-Tieni Gwerra Ċivili Sudaniża (1983). -1972).2005).

Minħabba l-iżbilanċ politiku u militari kontinwu, fl-1989 sar kolp ta' stat immexxi mill-brigadier ta' dak iż-żmien Omar Hassan Ahmad al-Bashir, li spiċċa pproklama lilu nnifsu, fl-1993, president tas-Sudan. It-tieni gwerra ċivili spiċċat wara l-iffirmar, fl-2005, tal-Ftehim Ġenerali ta' Paċi li wassal għat-tfassil ta' kostituzzjoni ġdida u ta' awtonomija lil dak li dak iż-żmien kien ir-reġjun tan-nofsinhar tal-pajjiż. F'referendum li sar f'Jannar 2011, ir-reġjun kiseb il-voti meħtieġa biex isir indipendenti, għalhekk fid-9 ta' Lulju 2011, għamel, u ngħata l-isem ġdid tar-Repubblika tas-Sudan t'Isfel.

Huwa membru tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Unjoni Afrikana, il-Lega tal-Istati Għarab, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Iżlamika u l-Moviment Mhux Allinjat, kif ukoll osservatur fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ.

Sal-2019, kienet meqjusa bħala rappreżentant presidenzjali repubblika federali demokratika, għalkemm il-politika Sudaniża hija internazzjonalment meqjusa minn ħafna bħala sistema awtoritarja minħabba l-kontroll li l-Partit tal-Kungress Nazzjonali jeżerċita fuq il-fergħat eżekuttivi, leġiżlattivi u ġudizzjarji tal-gvern sa mit-twaqqif tiegħu f' 1996.​

Fil-11 ta' April, 2019, l-armata Sudaniża waqqgħet lill-president s’issa, Omar al-Bashir, u bdiet dittatorjat militari li ssospendiet il-Kostituzzjoni. L-armata wiegħdet li wara sentejn se ssejjaħ elezzjonijiet ħielsa.

Fil-25 ta' Ottubru, 2021, sentejn wara r-riżenja ta' Omar al-Bashir, l-armata wettqet kolp ta' stat, xolt il-Kunsill Sovran u arrestat lill-Prim Ministru Abdalla Hamdok.

Allegatament, il-gvern Sudaniż appoġġa l-użu ta' milizzji Għarab Janjaweed fil-gwerra tal-guerilla fil-kunflitt tad-Darfur.32 33 Minn dak iż-żmien (2003) eluf ta' nies ġew spostati u maqtula u l-ħtieġa għall-għajnuna umanitarja fid-Darfur ġibdet l-attenzjoni tal-gvern internazzjonali. Il-konflitt sa[ansitra ;ie osservat mill-Qorti Kriminali Internazzjonali, organizzazzjoni li fl-2009 u l-2010 [ar;et mandati ta’ arrest kontra Omar al-Bashir, eks president tas-Sudan, li akku]ih li wettaq ;eno/idju, delitti kontra l-umanità u delitti tal-gwerra.

Il-pajjiż huwa għani f'riżorsi naturali bħaż-żejt u l-qoton, u l-ekonomija tiegħu hija fost l-aktar li qed jikbru malajr fid-dinja.Iċ-Ċina, il-Ġappun u l-Indja huma d-destinazzjonijiet ewlenin tal-esportazzjoni tas-Sudan.

## Data
Motto: النصر لنا
al-Naṣir Lana (Għarbi: "Ir-rebħa hija tagħna"); Innu: نحن جند الله جند الوطن, Nahnu yund Allah yund al-watan (Għarbi: "Aħna l-armata ta 'Alla, l-armata tal-patrija"); Kapitali: Khartoum 15°36′11″N 32°31′36″E; L-aktar Belt Popolata: Omdurman; Lingwi Uffiċjali: Għarbi u Ingliż; Lingwa ko-uffiċjali: lingwi indiġeni; Ġentili: Sudaniż, -sa; Forma ta' Gvern: ġunta militari proviżorja u federali; President Transitorju: Abdelfatah al Burhan; Prim Ministru: Osman Hussein, Korp Leġiżlattiv: Leġiżlatura Nazzjonali tas-Sudan; Formazzjoni: Renji ta' Nubia (2500 QK), Sultanat ta' Sennar (1504), Sudan Tork (1821), Sudan Mahdist (1885), Sudan Ang-Egp (1899), Indipendenza mill-Eġittu u r-Renju Unit, u l-Ewwel Repubblika (1 ta' Jannar, 1956), Kostituzzjoni (6 ta' Lulju, 2005), Seċessjoni tas-Sudan t’Isfel (9 ta’ Lulju, 2011); Żona (16-il post): 1,861,484 8 km²; Fruntieri: 6819 km; Kosta: 853 km; L-Ogħla Punt: Deriba; Popolazzjoni Stima (it-30 Pożizzjoni) (2023): 48,109,004 abitant, Densità (stmata): 26 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (67 post) (2017): US $ 186,715 miljun, Per capita: US $ 4,578; HDI (2021): Tnaqqis 0.508 11​ (172nd) – Baxx; Munita: Lira Sudaniża (SDG); Żona tal-Ħin: EAT (UTC +3)13; Kodiċi ISO: 736 / SDN / SD; Dominju tal-Internet: .sd; Kodiċi tat-telefon: +249; Prefiss tar-Radju: 6TA-6UZ, SSN-STZ; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Ajruplani: ST; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Karozzi: SUD; Kodiċi IOC: SUD; Sħubija: UN, LA, AU, OCI, MPNA, IGAD, COMESA, G-77, ASA.

## Ġeografija
L-ogħla quċċata fis-Sudan hija l-Muntanja Kinyeti, fin-Nofsinhar, ħdejn il-fruntiera mal-Uganda, li tilħaq 3,187 m f’altitudni; Huwa segwit minn Jabal Marra, vulkan estint li jinsab fl-aktar tarf tal-punent, li jilħaq 3,088 m 'l fuq mil-livell tal-baħar, li jinsab fir-reġjun tad-Darfur.

## Organizzazzjoni territorjali
Is-Sudan ilu maqsum fi 8 stati mid-9 ta' Lulju 2011; Blue Nile, Darfur Ċentrali, Darfur tal-Lvant, Gedaref, Gezira, Kassala, Khartoum, Darfur tat-Tramuntana, Kordofan tat-Tramuntana, Tramuntana, Baħar l-Aħmar, Xmara Nil, Sennar, Darfur t'Isfel, Kordofan t'Isfel, Darfur tal-Punent, Kordofan tal-Punent, u Nil abjad.

## Storja

Fl-Antikità remota, u skond sorsi bibliċi, it-territorju tal-Wied tan-Nil fin-nofsinhar ta' l-Ewwel Katarretta rċieva l-isem ta' Kush; Tliet renji Kushite u Meroitic stabbilixxew ruħhom fit-territorju tat-Tramuntana tal-stat attwali tas-Sudan madwar 4,000 sena ilu. Dawn iċ-ċiviltajiet iffjorixxu prinċipalment fuq ix-Xmara Nil mill-ewwel sas-sitt katarretti. Dawn ir- renji li aktar tard ġew inklużi fir- reġjun tan- Nubia ġew influwenzati mill- Eġittu tal- Qedem, li min- naħa tagħhom influwenzaw aktar tard. Fil-fatt, il-fruntieri tar-renji tal-Qedem Eġizzjan u tas-Sudan varjaw mhux ħażin. Wara s-saltna ta' Meroe seħħet dik ta' Napata, li tat lok għas-saltna Nisranija ta' Nobatia u Makuria u mbagħad dik ta' Alodia, filwaqt li sa kważi tmiem il-Medju Evu kienet importanti l-belt ukoll Nisranija ta' Dongola, li tat tagħha. isem lil entità li kultant tissejjaħ ir-Renju ta' Dongola.

Fl-1863 il-British Baker u Gordon ġew maħtura gvernaturi tal-pajjiż sabiex itejbu n-negozjati bejn is-Sawdi u l-Libanu, jissottomettu t-territorju kollu għal-limiti tal-Uganda favur l-Eġittu. Wara r-riżenja tal-gvernaturi, is-sitwazzjoni marret għall-agħar, u kkontribwiet għat-trijonf tal-Islam. B’dan il-mod Mohamed Ahmed ipproklama lilu nnifsu “Mahdi” jew gwida tal-Islam, ippriedka dik ir-reliġjon u kkundanna lit-Torok bħala Musulmani mhux denji. F'Jannar 1883 Ahmed qabad El Obeid, u f'Novembru għeleb armata ta '10,000 raġel mibgħuta mill-Ingliżi Hicks mill-Eġittu. Sadanittant, l-emir tiegħu Osman Digna għeleb 4,000 Eġizzjan qrib Suakin, u l-gvernatur Brittaniku ta' Bahr-el-Ghazal spiċċa l-ħabs f'Omdurman. Il-Ġeneral Gordon imbagħad intbagħat mill-Eġittu bl-istruzzjonijiet biex jinvadi u jfarrak ir-rivoluzzjoni, iżda kien assedjat mill-Madhi, u l-vaċilazzjonijiet tal-gvern Ingliż ippermettew li jokkupa Khartoum fis-26 ta' Jannar, 1885, u wara dan qatel lill-ġenerali Ingliż. it-truppi kollha tieg[u, f’dik li kienet l-akbar telfa tal-forzi Ingli]i fl-Afrika. Xahar wara din ir-rebħa kbira, il-Mahdi miet b'avvelenament f’Omdurman, u warajh Abdullahi-el-Teishi, li għalkemm ġie megħlub mill-Ingliżi f'Kosheh, irnexxielu jokkupa Dongola u Nubia. Fl-1886 il-Mahdisti rebħu Gallabat, iżda mill-1896 l-armata Anglo-Eġizzjana taħt il-kmand tal-Ġeneral Kitchener ikkawżatilhom telfiet ripetuti u mdemmija, li spiċċaw bit-tmiem tar-rivolta rivoluzzjonarja.

Matul ir-rewwixta, fl-1885, ir-rivoluzzjonarji Mahdist kontromarkaw il-muniti fiċ-ċirkolazzjoni b'overprint ċirkolari, u vvalutaw mill-ġdid il-valur tagħhom b'rial wieħed. Huma magħrufa suf Eġizzjan u muniti tal-fidda, tmien reali Spanjoli, ħames franki Franċiżi, piasters u thalers ta' Marija Tereża I tal-Awstrija b'din il-kontromarka.

Is-sena ta' qabel l-indipendenza, fl-1955, is-Sudani t’Isfel imbarkaw għall-ewwel gwerra ċivili tas-Sudan.

### Indipendenza
Wara l-indipendenza, is-Sudan kellu serje ta’ gvernijiet, inkluż gvern militari bejn l-1958 u l-1964, li ma setgħux jaċċettaw kostituzzjoni permanenti jew jindirizzaw problemi bħall-fazzjonaliżmu, l-istaġnar ekonomiku, u d-dissens etniku. Ħafna mill-kunflitti etniċi jinqalgħu bejn l-abitanti tat-Tramuntana (Musulmani li jirrappreżentaw 70% tal-abitanti tas-Sudan)41 u dawk tan-Nofsinhar (Afrikani animisti, 25% tal-popolazzjoni Sudaniża, u l-Insara, 5%),41 Ukoll minħabba disparità ekonomika qawwija bejn ir-reġjuni, peress li matul ir-reġim kolonjali Brittaniku, l-attenzjoni kienet iffukata fuq il-kolonja tat-Tramuntana. It-tensjonijiet wasslu għat-tieni kolp ta' stat militari fil-25 ta' Mejju, 1969. Il-mexxej tal-kolp ta’ stat, il-Kurunell Jaffar al-Numeiry, inħatar Prim Ministru Ir-reġim il-ġdid abolixxa l-parlament u ppreċiża l-partiti politiċi kollha. Segwew bosta snin ta' kunflitti militari bejn il-gvern Sudaniż b’maġġoranza Għarbija u Musulmani fit-tramuntana kontra persuni mhux Musulmani fin-nofsinhar.

Il-prossimità mal-Istati Uniti żdiedet taħt l-amministrazzjoni ta' Ronald Reagan. L-għajnuna Amerikana żdiedet minn $5 miljun fl-1979 għal $200 miljun fl-1983 u mbagħad għal $254 miljun fl-1985, l-aktar għal programmi militari. Għalhekk, is-Sudan sar it-tieni l-akbar riċevitur tal-għajnuna tal-Istati Uniti lill-Afrika (wara l-Eġittu). Inbnew erba' bażijiet tal-ajru biex jilqgħu unitajiet tal-Forza ta' Skjerament Rapidu u stazzjon ta' smigħ qawwi qrib Port Sudan. Fl-1984 u l-1985, wara perjodu ta' nixfa, bosta miljuni ta' nies kienu mhedda mill-ġuħ, speċjalment fil-punent tas-Sudan. Ir-reġim żgura li jaħbi s-sitwazzjoni internazzjonalment.

F'Marzu 1985, it-tħabbira taż-żieda fil-prezzijiet tal-ħtiġijiet bażiċi, fuq talba tal-Fond Monetarju Internazzjonali li miegħu r-reġim kien qed jinnegozja, wassal għall-ewwel dimostrazzjonijiet. Fit-2 ta' April, tmien unjins sejħu għal mobilizzazzjoni u "strajk politiku ġenerali sal-abolizzjoni tar-reġim attwali." Fit-3, dimostrazzjonijiet massivi heżżew lil Khartoum u l-ibliet ewlenin tal-pajjiż; l-istrajk ipparalizza l-istituzzjonijiet u l-ekonomija. Kolp ta' stat ieħor, immexxi mill-Ġeneral Abdel Rahman Swar al-Dahab, reġa’ rrestawra l-ħakma ċivili. Madankollu, il-gwerra ċivili kienet qed toqtol aktar u aktar nies u s-sitwazzjoni ekonomika kompliet tiddeterjora.

F'Settembru 1983, dak iż-żmien il-President Jaffar al-Numeiry ħoloq stat federali li kien jinkludi tliet stati federali fis-Sudan t'Isfel. Iżda aktar tard introduċa l-liġi tax-Xarija u xolt it-tliet stati federali tan-Nofsinhar, u qanqal it-tieni gwerra ċivili tas-Sudan.

Minħabba nuqqas ta' fjuwil u ħobż, ribelljoni li qed tikber fin-Nofsinhar, nixfa u ġuħ, fis-6 ta' April, 1985 seħħ kolp ta' stat militari ieħor immexxi mill-Ġeneral Abdel Rahman Swar al-Dahab, li rrestawra l-ħakma ċivili. Madankollu, il-gwerra ċivili intensifikat u l-ekonomija kompliet tiddeterjora. Fl-1989 il-Ġeneral Omar el-Bashir inħatar president u kap tal-istat, prim ministru u kap tal-forzi armati.

It-tieni gwerra ċivili spostat aktar minn erba 'miljun abitant fin-nofsinhar. Xi wħud ħarbu lejn bliet tan-Nofsinhar bħal Juba, oħrajn emigraw lejn bliet bħall-kapitali Khartoum, u anke lejn pajjiżi ġirien oħra.

### Konflitt tad-Darfur
Fl-2003, inqala' l-kunflitt tad-Darfur, kunflitt militari bejn il-Janjaweed, grupp ta' milizjani magħmul minn membri tat-tribujiet Baggara tal-Abbala (rgħajja tal-ġemel Għarab etniċi) u popli iswed, mhux Baggara u prinċipalment bdiewa. .

### Indipendenza tas-Sudan t'Isfel
Fl-2011, ġie vvutat referendum biex jintemmu l-problemi etniċi u territorjali ta' dan in-nazzjon mnikkta, li nqasam f'żewġ entitajiet nazzjonali; wieħed lejn it-tramuntana Musulmana u pro-Għarbija u ieħor lejn in-nofsinhar, tradizzjonali u animista. U l-qsim tas-Sudan tal-lum f'żewġ entitajiet nazzjonali teoretikament iġib fi tmiemha tant snin ta' mewt u spostament qarsa u traġika kemm fis-Sudan t’Isfel kif ukoll fl-istabbilizzazzjoni tat-tramuntana, kif ukoll iż-żona u l-popolazzjoni tas-Sudan se jkunu. mnaqqsa b'mod sinifikanti. notevoli.

Fl-2018, ir-reġim ta' Omar al-Bashir nieda pjan ta' awsterità tal-Fond Monetarju Internazzjonali, li ttrasferixxa xi setturi tal-importazzjonijiet lis-settur privat. Bħala riżultat, il-prezz tal-ħobż irdoppja u l-prezz tal-gażolina żdied bi 30%. L-inflazzjoni laħqet l-40%. Movimenti tal-istudenti u l-Partit Komunista Sudaniż organizzaw dimostrazzjonijiet biex jisfidaw din il-politika. Omar al-Bashir irreaġixxa billi arresta lis-Segretarju Ġenerali tal-Partit Komunista u żewġ mexxejja oħra tal-partit, u għalaq sitt gazzetti:

Fl-aħħar tal-2018, bdiet protesta popolari minħabba l-inflazzjoni għolja u ż-żieda fil-prezzijiet tal-prodotti bażiċi. Tentattivi ta' ripressjoni mill-forzi tal-pulizija ħabtu mal-armata, li appoġġat lid-dimostranti. Fil-11 ta' April 2019, il-Ministru tad-Difiża u kap tal-armata, Ahmed Awad Ibn Auf, mexxa kolp ta' stat li kkawża l-waqgħa tar-reġim ta' Omar el-Bashir.Auf ħabbar il-ħolqien ta' gvern ta' tranżizzjoni ta' sentejn meta jkunu skedati l-elezzjonijiet. biex iseħħ.

Fi tragward internazzjonali ieħor, fl-aħħar tal-2020, tħabbret in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet diplomatiċi tagħha mal-Stat tal-Iżrael, fil-qafas tal-hekk imsejħa "Ftehimiet ta' Abraham", promossi mill-president tal-Istati Uniti, Donald Trump.

## Gvern u politika

Uffiċjalment, il-politika tas-Sudan isseħħ taħt gvern federali provviżorju taħt dittatorjat militari. Il-President tas-Sudan huwa l-Kap tal-Istat, il-Kap tal-Gvern u l-Kap Kmandant tal-Forzi Armati. Il-poter leġiżlattiv jirrisjedi kemm fil-gvern kif ukoll fiż-żewġ kmamar, l-Assemblea Nazzjonali (kamra t'isfel) u l-Kunsill tal-Istati (kamra ta' fuq), tal-Leġiżlatura Nazzjonali bikamerali. Il-ġudikatura hija indipendenti u miżmuma mill-Qorti Kostituzzjonali.Madankollu, wara gwerra ċivili fatali u l-kunflitt fid-Darfur, is-Sudan ġie rikonoxxut b'mod wiesa' bħala stat totalitarju fejn il-poter politiku effettiv kollu kien f'idejn il-President Omar al-Bashir u n-Nazzjonali. Partit tal-Kungress (NCP).Madankollu, al-Bashir u l-PNC tkeċċew f'kolp ta' stat militari li seħħ fil-11 ta' April, 2019. Il-gvern tas-Sudan kien immexxi mill-Kunsill Militari Tranżitorju sal-20 ta' April. Awissu 2019, meta ġie xolt, li jgħaddi l-awtorità tiegħu lill-Kunsill Sovran tas-Sudan, li huwa skedat li jmexxi għal 39 xahar sal-2022, fil-proċess ta' tranżizzjoni għad-demokrazija.

## Organizzazzjoni territorjali

Is-Sudan bħalissa huwa maqsum fi 18-il stat. Dawn huma (Isem Għarbi fil-parentesi; it-traskrizzjoni għall-Ispanjol tista' tvarja skont sorsi differenti):

* 1 - Khartoum (Al-Chartoum)
* 2 - Kordofan tat-Tramuntana (Shamal Kurdufan)
* 3 - Tramuntana (Ash-Shamaliyah)
* 4 - Kassala (Ash Sharqiyah)
* 5 - Blue Nile (An Nil al Azraq)
* 6 - Darfur tat-Tramuntana (Shamal Darfur)
* 7 - Darfur t'Isfel (Janub Darfur)
* 8 - Kordofan t'Isfel (Janub Kurdufan)
* 9 - Gezira (Al Jazirah)
* 10 - White Nile (An Nil al Abyad)
* 11 - Xmara Nil (Nahr an-Nil)
* 12 - Baħar l-Aħmar (Al Bahr al Ahmar)
* 13 - Gadarif (Al-Qadarif)
* 14 - Sennar (Sannar)
* 15 - Darfur tal-Punent (Gharb Darfur)
* 16 - Darfur Ċentrali (Wasat Darfur)
* 17 - Darfur tal-Lvant (Sharq Darfur)
* 18 - Kordofan tal-Punent (Gharb Kurdufan)
Kordofan tal-Punent kien wieħed mit-territorji maħluqa fl-1994, iżda aktar tard, fl-2005, kien maqsum bejn it-territorji ta' Kordofan ta' Fuq u Kordofan t'Isfel.

## Ġeografija

Is-Sudan jinsab fl-Afrika ta' Fuq, fuq ix-xtut tal-Baħar l-Aħmar, bejn l-Eġittu u l-Eritrea. Huwa parzjalment jaqsam min-Nil u t-tributarji tiegħu. Sad-9 ta' Lulju 2011, kien l-akbar pajjiż fil-kontinent Afrikan b'erja ta' 2,505,810 km². Wara l-indipendenza tas-Sudan t'Isfel, naqqas it-territorju tiegħu għal 1,861,484 km² fid-daqs u niżel fit-3 post wara l-Alġerija (bħalissa l-1 post) u r-Repubblika Demokratika tal-Kongo (bħalissa t-2 post). Fiċ-ċentru hemm pjanura kbira, imdawwar mal-lvant u l-punent b'muntanji. Fin-nofsinhar il-klima hija tropikali, filwaqt li fit-tramuntana hija deżert, fejn it-temperaturi kuljum jaqbżu t-42 °C. Id-deżertifikazzjoni li tinfirex fin-nofsinhar maż-żmien, u l-erożjoni tal-ħamrija joħolqu problemi serji għall-pajjiż.

### Ekoloġija
Il-bijomi ewlenin preżenti fis-Sudan huma d-deżert, fit-tramuntana, u s-savana, fin-nofsinhar. Skont id-WWF, l-ekoreġjuni ewlenin preżenti fis-Sudan huma, mit-tramuntana għan-nofsinhar:

* Deżert tas-Saħara
* Steppa u bushveld tas-Saħara tan-Nofsinhar
* Sahel akaċja savannah
* Savana tal-Lvant tas-Sudan

Barra minn hekk, hemm id-deżert kostali tal-Baħar l-Aħmar fuq il-kosta tat-tramuntana, il-foresta xerika tal-massif Tibesti u l-Muntanja Uweinat fil-majjistral estrem, il-foresta xerika tas-Saħara tal-Lvant, f'enklavi taċ-ċentru-punent. Maġenb il-fruntiera ta' l-Eritrea hemm bosta enklavi ta' foresta tropikali montana Etjopjana, art bil-ħaxix muntanja u arbuxxell għoli ta' l-Etjopjan, art bil-ħaxix xerika u Scrubland Etjopjan, u savanna ta' arbuxxelli Somali.

## Ekonomija

80% tal-popolazzjoni taħdem fis-settur agrikolu. Is-sitwazzjoni ta' gwerra ċivili li ilha għaddejja għal ħafna snin wasslet għal livelli għoljin ta' inflazzjoni f’ċerti ħinijiet, flimkien ma' tnaqqis brutali, riżultat tal-viċissitudini tal-operazzjonijiet tal-gwerra.

Mhedda bit-tkeċċija mill-IMF għan-nuqqas ta' ħlas ta' dejn barrani, u bil-problemi serji ħafna li żżid in-nixfa, id-dejta ekonomika ma tirriflettix is-sitwazzjoni vera, peress li, grazzi għar-riżorsi taż-żejt u parzjalment għad-deheb, huma jikkalkulaw livelli għoljin. tal-PGD li jibqgħu f’idejn ftit kumpaniji, kollha barranin. Riżorsi oħra disponibbli għalik huma tungstenu, żingu, u probabbilment gass. Huwa wieħed mill-pajjiżi li kiber l-ekonomija tiegħu l-aktar malajr skont in-New York Times.

Dan l-aħħar, u kkupjaw il-mudell tax-xogħol Ewropew, laħqu ftehim ma' kumpaniji minn setturi differenti tal-ekonomija biex jaħdmu flimkien fl-iżvilupp ta’ proġetti importanti. Dak li jiddifferenzja dan il-mudell mill-passat huwa li f'dan il-każ huwa meħtieġ il-proċess ta 'tagħlim minn qabel tal-persunal lokali. Ma jridux jimplimentaw mudell tan-negozju li jiskadi qabel il-proġett.

Mill-2011, il-qgħad affettwa 18% tal-popolazzjoni attiva u kważi 50% tal-popolazzjoni tgħix taħt il-linja tal-faqar.

## Demografija

Fiċ-ċensiment tas-Sudan tal-1993, il-popolazzjoni kienet stmata għal 26 miljun. M'hemm l-ebda ċensimenti affidabbli minn dakinhar minħabba l-gwerra ċivili, u s-seċessjoni sussegwenti tal-provinċji tan-Nofsinhar. L-istima attwali tas-CIA għall-2004 hija ta' madwar 39 miljun ruħ. Il-popolazzjoni taż-żona metropolitana ta' Khartoum (inklużi Khartoum, Omdurman u Tramuntana ta' Khartoum) qed tikber b'rata mgħaġġla u qed toqrob 6-7 miljun, inklużi madwar żewġ miljun ruħ spostati miż-żona tal-gwerra fin-nofsinhar, kif ukoll minn żoni milquta min-nixfa f' il-lvant u l-punent.

Is-Sudan għandu 597 tribù li jitkellmu madwar 400 lingwa u djalett differenti u għandu żewġ gruppi kulturali ewlenin Afro-Għarab (iżda wkoll xi Għarab Eġizzjani, mhux Negroids) u Afrikani suwed mhux Għarbi b'mijiet ta' diviżjonijiet etniċi u tribali u gruppi lingwistiċi, li jagħmel il-kollaborazzjoni effettiva bejniethom problema serja.

L-stati tat-Tramuntana jkopru l-biċċa l-kbira tas-Sudan u jinkludu ċ-ċentri urbani ewlenin. Aktar minn 22 miljun Sudaniż li jgħixu f'dan ir-reġjun huma Musulmani li jitkellmu bl-Għarbi, għalkemm il-biċċa l-kbira jitkellmu lingwa materna għajr l-Għarbi, bħal Nubian, Beja, Fur, Nuba jew Ingessana. Fosthom hemm diversi gruppi tribali differenti. Il-Kababish tat-Tramuntana tal-Kordofan huma rgħajja tal-iġmla. Il-Ga'alin, Rubatab, Manasir u Shaiqiyah huma sedentarji u jgħixu fuq ix-xmajjar. Il-Bagara tal-Kordofan u d-Darfur huma semi-nomadi, il-Beja Hamitic taż-żoni tal-Baħar l-Aħmar u n-Nubians taż-żoni tat-Tramuntana tan-Nil, li wħud minnhom risistemaw fix-Xmara Atbara, u n-Nuba Negroids tan-Nofsinhar ta' Kordofan u l-pil fin- fil-punent imbiegħed tal-pajjiż.

### Reliġjon
Wara t-telf tat-territorju fl-2011 li fih is-Sudan t'Isfel sar indipendenti, 97% tal-popolazzjoni tistqarr l-Iżlam. Il-biċċa l-kbira tal-Musulmani huma maqsuma f'żewġ gruppi: Sufi u Salafi.

Hemm gruppi ta' Insara Kopti u Ortodossi f’Khartoum u bliet oħra fit-Tramuntana tal-pajjiż. Barra minn hekk, hemm komunitajiet tal-Knisja Ortodossa Etjopja u Eritrea f'Khartoum u fil-Lvant tal-pajjiż. Huwa magħmul minn immigranti u refuġjati.

L-identità reliġjuża għandha rwol fundamentali fil-firdiet politiċi tal-pajjiż. Musulmani mit-tramuntana u l-punent ħakmu l-pajjiż kemm politikament kif ukoll ekonomikament. L-NCP kien appoġġa ħafna lill-Islamisti Salafi u Waħhabi, kif ukoll lil gruppi oħra ta' Musulmani konservattivi bbażati fit-Tramuntana tal-pajjiż.

Reliġjon
* Iżlam-97%

* Kristjaneżmu-1.5%

* Reliġjonijiet tradizzjonali Afrikani-1.5%

## Edukazzjoni

L-edukazzjoni fis-Sudan hija b'xejn u obbligatorja għat-tfal ta' bejn is-6 u t-13-il sena, għalkemm aktar minn 40% ma jattendux l-iskola minħabba s-sitwazzjoni ekonomika. Fatturi ambjentali u soċjali jżidu wkoll id-diffikultà biex imorru l-iskola, speċjalment għall-bniet.52 L-edukazzjoni primarja ddum tmien snin, filwaqt li l-edukazzjoni sekondarja ddum tliet snin. Sal-1990, is-sistema edukattiva kienet tinkludi tliet stadji ta' 6, 3 u 3 snin rispettivament. Il-lingwa ewlenija fil-livelli kollha tal-edukazzjoni hija l-Għarbi. L-iskejjel jinsabu f'żoni urbani; il-biċċa l-kbira ta' dawk fil-punent ġew affettwati ħafna mid-diversi kunflitti eżistenti. Fl-2001, il-Bank Dinji kkalkula li l-attendenza fl-edukazzjoni primarja kienet 46% tal-popolazzjoni totali, filwaqt li l-edukazzjoni sekondarja attendew 21% tat-total. L-attendenza tvarja skont iż-żona tal-pajjiż, hija inqas minn 20% f'xi provinċji. 70.2% tal-popolazzjoni taf taqra u tikteb, fl-irġiel il-persentaġġ huwa 79.6%, filwaqt li fin-nisa jinżel għal 60.8%.

### Xjenza u riċerka
Is-Sudan għandu bejn 25 u 30 università; li fihom il-korsijiet huma mgħallma bl-Ingliż jew bl-Għarbi. L-edukazzjoni sekondarja u universitarja hija affettwata mill-fatt li l-irġiel spiss jattendu s-servizz militari obbligatorju qabel ma jtemmu l-edukazzjoni tagħhom.Barra minn hekk, Al-Bashir wettaq Iżlamizzazzjoni tal-universitajiet, li għamlet ħsara lir-riċerka, minħabba li l-Għarbi sar l-unika lingwa uffiċjali fl-universitajiet u Il-korsijiet Iżlamiċi saru obbligatorji. Barra minn hekk, il-finanzjament tax-xjenza tnaqqas.Skond l-UNESCO, aktar minn 3,000 riċerkatur Sudaniżi ħallew il-pajjiż bejn l-2002 u l-2014. Fl-2013, il-pajjiż kellu proporzjon ta' 19-il riċerkatur għal kull 100,000 ċittadin, li jikkorrispondi mat-tletin ta' l-Eġittu, skond iċ-Ċentru Nazzjonali tar-Riċerka tas-Sudan. Fl-2015, fis-Sudan ġew ippubblikati biss 500 artiklu xjentifiku.B'paragun, il-Polonja, pajjiż b'popolazzjoni simili, tippubblika madwar 10,000 artiklu fis-sena.

## Saħħa
Is-Sudan kellu stennija tal-ħajja ta' 65.1 snin fl-2019.57 Il-mortalità tat-trabi fl-2016 kienet ta' 44.8 għal kull 1,000 tifel u tifla mwielda.

L-UNICEF tikkalkula li 87% tan-nisa Sudaniżi bejn il-15 u d-49 sena għaddew minn mutilazzjoni ġenitali femminili.

## Kultura

Il-kultura tas-Sudan turi taħlita ta' mġieba, prattiki u twemmin ta’ 578 grupp etniku, li jitkellmu 145 lingwa, f'reġjun tal-Afrika li jesperjenza bidliet ġeografiċi estremi, li jvarjaw minn deżerti ramlija għal foresti tropikali tropikali. L-evidenza tissuġġerixxi li filwaqt li l-maġġoranza taċ-ċittadini tal-pajjiż jidentifikaw b'mod qawwi mas-Sudan u r-reliġjon tiegħu, ir-realtajiet Għarab u Afrikani jikkawżaw aktar polarizzazzjoni.

### Mużika

Is-Sudan għandu kultura mużikali rikka u unika, li sofriet minn instabbiltà kronika u repressjoni matul l-istorja moderna tal-pajjiż. Minħabba l-eżistenza tas-Salafiżmu, l-interpretazzjoni tax-sharia saret stretta ħafna mill-1989. Dan wassal biex ħafna mill-aktar kantanti importanti bħal Mahjoub Sharif ġew il-ħabs, filwaqt li oħrajn, bħal Mohammed el Amin u Mohammed Wardi marru fl-eżilju fl-Eġittu. Il-mużika tradizzjonali sofriet ukoll mill-projbizzjonijiet, peress li ċ-ċerimonji zār ġew ipprojbiti u ġew konfiskati drum kits. Fl-istess ħin il-militar Ewropew ikkontribwixxa għall-iżvilupp tal-mużika Sudaniża billi introduċa strumenti u stili ġodda. Ġew imġedda l-baned militari, speċjalment il-bagpipes Skoċċiżi, biex il-mużika tradizzjonali tixbah lill-militar. Madankollu, l-istil mużikali predominanti fil-pajjiż huwa l-aldlayib, li juża t-tambur bħala strument mużikali. It-tanbur għandu ħames kordi u huwa magħmul mill-injam. Hija akkumpanjata minn applaws u artisti tal-kant. Dan l-istil mużikali għandu taħlita li tagħtih karattru speċjali.

### ċinema u fotografija
Iċ-ċinema Sudaniża bdiet tiġi prodotta fis-Sudan Anglo-Eġizzjan fil-bidu tas-seklu 20. Wara l-indipendenza fl-1956, bdiet tinħoloq tradizzjoni bid-dokumentarji, iżda l-problemi ta’ finanzjament u ċ-ċensura imposta mill-gvern Musulman ikkawżaw tnaqqis li beda fis-snin 90. Sa mis-snin 2010, dawn ġew Diversi inizjattivi twettqu biex jippruvaw jerġgħu jqajmu l- industrija tal-films, bħal festivals, għalkemm twettqu prinċipalment f'Khartoum.

L-użu tal-fotografija fis-Sudan imur lura għall-1880, fis-Sudan Tork. Bħal f'pajjiżi oħra, l-importanza akbar tal-fotografija fil-midja, bħal fil-gazzetti, kif ukoll fost fotografi dilettanti espandiet id-dokumentazzjoni u l-ġurnaliżmu fotografiku fis-Sudan mis-seklu 20 'il quddiem. Fis-seklu 21, il-fotografija fis-Sudan għaddiet minn bidliet differenti, l-aktar importanti minnhom huma dovuti għall-fotografija diġitali, kif ukoll id-distribuzzjoni tagħha fuq in-netwerks soċjali u l-Internet.

### Lbies

Il-biċċa l-kbira tas-Sudani jilbsu ilbies tradizzjonali, għalkemm jintlibes ukoll ħwejjeġ ta 'stil tal-Punent. Waħda mill-ilbies l-aktar mifrux fost l-irġiel Sudaniżi hija l-galabiya, ilbies maħlul, kmiem twal, mingħajr kullar, tul l-għaksa, komuni wkoll fl-Eġittu. Il-galabiya ġeneralment tkun akkumpanjata minn turban twil u xalpa. Jista 'jkun abjad, kulur ieħor jew strixxat. Huwa magħmul minn drapp, li l-ħxuna tagħha tista 'tvarja, skond l-istaġun tas-sena u l-preferenza personali.

L-aktar libsa komuni fost in-nisa Sudaniżi hija t-thawb. Jista 'jkun abjad jew ikkulurit. Huwa twil u biċċa waħda, li n-nisa jkebbew lilhom infushom, direttament fuq il-ħwejjeġ ta 'taħt tagħhom. Tkopri wkoll ir-ras u x-xagħar.

Minħabba riforma tal-kodiċi kriminali li saret fl-1991, in-nisa kienu pprojbiti milli jilbsu qliezet fil-pubbliku, peress li kienu kkunsidrati ħwejjeġ oxxen. Il-piena għal ilbies ta' qliezet tista' tkun sa 40 lash, għalkemm f'każ wieħed fl-2009 mara ġiet immultata l-ekwivalenti ta' US$200.

## Sports
L-aktar sports popolari fis-Sudan huma l-atletika u l-futbol. Jipprattikaw ukoll basketball, handball, u volleyball, għalkemm b’inqas intensità. Fis-sittinijiet u s-sebgħinijiet, it-tim nazzjonali tal-basketball kien wieħed mill-aktar importanti fil-kontinent Afrikan. Bħalissa, m'għandux daqshekk poter.

Il-futbol fis-Sudan għandu storja twila. Kienet wieħed mill-ewwel erba' nazzjonijiet li ffurmaw il-CAF. Is-Sudan ospita l-ewwel it-Tazza tan-Nazzjonijiet tal-Afrika fl-1956. Huma rebħuha darba, fl-1970. Sentejn wara, it-tim nazzjonali tal-futbol ipparteċipa fil-Logħob Olimpiku tal-1972 fi Munich. Khartoum hija d-dar tal-eqdem kampjonat tal-futbol Afrikan.

L-aktar timijiet tal-futbol b'saħħithom huma Al-Hilal u Al-Merrikh.

## Gallerija

Stampa:River Nile map-es.svg|Mappa tan-Nil li turi, fil-kors tan-nofs tiegħu, Khartoum
Stampa:Map Sudan Khartoum.png|Mappa skematika taż-żona metropolitana ta' Khartoum
Stampa:Khartoum 32.53706E 15.60754N.jpg|Immaġni satellitari ta' Khartoum, li tinsab bejn iż-żewġ fergħat tan-Nil: in-Nil Blu li ġej mil-lemin u n-Nil l-Abjad li ġej mix-xellug
Stampa:Omdurman Market.JPG|Suq Omdurman
Stampa:Omdurman,old-bridge.jpg|Pont fuq in-Nil l-Abjad li jgħaqqad il-belt ma' Khartoum]]