Park Nazzjonali ta' Kaziranga

Il-**Park Nazzjonali ta**' **Kaziranga** huwa park nazzjonali fid-distretti ta' Golaghat, Sonitpur, Biswanath u Nagaon tal-istat ta' Assam, l-Indja. Il-park nazzjonali fih ħames ktajjen muntanjużi. Jospita żewġ terzi tar-rinoċeronti Indjani tad-dinja u huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Skont ċensiment ta' Marzu 2018 li sar b'mod konġunt mid-Dipartiment Forestali tal-Gvern ta' Assam u xi NGOs rikonoxxuti tan-natura selvaġġa, il-popolazzjoni tar-rinoċeronti fil-Park Nazzjonali ta' Kaziranga tammonta għal 2,613-il eżemplar, magħmula minn 1,641 rinoċeront adult u 385 ferħ.

Fl-2015, il-popolazzjoni tar-rinoċeronti kienet tammonta għal 2,401 eżemplar. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ġie ddikjarat Riżerva tat-Tigri fl-2006. Il-park jospita popolazzjonijiet kbar li jitnisslu ta' iljunfanti, bufli selvaġġi tal-ilma u ċriev tal-artijiet bassasa. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga huwa rikonoxxut bħala Żona Importanti għall-Għasafar mill-BirdLife International għall-konservazzjoni ta' speċijiet tat-tjur li huma speċifiċi għal reġjun, perjodu jew ambjent partikolari. Meta mqabbel ma' żoni protetti oħra fl-Indja, il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga kiseb suċċess notevoli fil-konservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi. Il-park jinsab fit-tarf tal-hotspot tal-bijodiversità tal-Lvant tal-Himalayas u jlaqqa' flimkien diversità kbira ta' speċijiet ma' viżibbiltà tajba.

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga huwa medda enormi ta' ħaxix għoli, imraġ u foresti tropikali densi bl-indewwa b'siġar bil-weraq wiesa'. Minnu jgħaddu erba' xmajjar ewlenin, fosthom ix-xmara Brahmaputra, u l-park jinkludi bosta korpi tal-ilma żgħar. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga kien fil-mira ta' diversi kotba, kanzunetti u dokumentarji. Il-park iċċelebra ċ-ċentenarju tiegħu fl-2005 mill-istabbiliment tiegħu fl-1905 bħala riżerva forestali.

## [[Etimoloġija]]
Għalkemm l-etimoloġija ta' isem Kaziranga mhix ċerta, jeżistu għadd ta' spjegazzjonijiet possibbli bbażati fuq leġġendi u rekords lokali. Skont leġġenda partikolari, tifla jisimha Rawnga, minn villaġġ fil-qrib, u żagħżugħ jismu Kazi, minn Karbi Anglong, saru jħobbu lil xulxin. Din l-imħabba ma kinitx aċċettabbli għall-familji tagħhom, u l-koppja għebet fil-foresta, u qatt ma reġgħet tfaċċat, għaldaqstant il-foresta ngħatat isimhom.

Xhieda tal-istorja twila tal-isem hija disponibbli f'xi rekords, li jsostnu li darba fost l-oħrajn, waqt li r-Re Ahom Pratap Singha kien għaddej mir-reġjun matul is-seklu 17, baqa' impressjonat bit-togħma tal-ħut, u meta staqsa dwaru qalulu li oriġina minn Kaziranga. Kaziranga jaf tfisser ukoll l-"art tal-mogħoż (ċriev) ħomor", peress li l-kelma *Kazi* bil-lingwa Karbi tfisser "mogħoż", u *Rangai* tfisser "ħomor".

Madankollu xi storiċi jemmnu li isem Kaziranga oriġina mill-kelma bil-Karbi *Kajir-a-rong*, li tfisser "il-villaġġ ta' Kajir" (*kajiror gaon*). Fost il-Karbis, Kajir huwa isem komuni għal tifla, u kien maħsub li mara jisimha Kajir xi darba rrenjat fl-inħawi. Frammenti monolitiċi assoċjati mar-renju Karbi li nstabu sparpaljati fl-inħawi jaf huma xhieda ta' dan il-ħsieb.

## Storja

L-istorja ta' Kaziranga bħala żona protetta tmur lura għall-1904, meta Mary Curzon, il-Barunessa Curzon ta' Kedleston u l-mara tal-Viċirè tal-Indja, Lord Curzon ta' Kedleston, żaret l-inħawi. Wara li ma rnexxilhiex tara rinoċeront b'qarn wieħed, li tant kienet magħrufa għalih din iż-żona, ipperswadiet lir-raġel tagħha jieħu miżuri urġenti biex l-ispeċi li kienet qed tisparixxi tiġi protetta. Huwa għamel dan billi ta bidu għall-ippjanar favur il-protezzjoni tar-rinoċeronti Indjani. Fl-1 ta' Ġunju 1905, ir-Riżerva Forestali Proposta ta' Kaziranga nħolqot b'erja ta' 232 km2 (90 mil kwadru).

Matul it-3 snin ta' wara, l-erja tal-park ġiet estiża b'152 km2 (59 mil kwadru), sax-xtut tax-xmara Brahmaputra. Fl-1908, Kaziranga ġiet iddeżinjata bħala "Riżerva Forestali".

Fl-1916 ġiet iddeżinjata mill-ġdid bħala s-"Santwarju tal-Annimali tal-Kaċċa ta' Kaziranga" sal-1938, meta mbagħad l-kaċċa ġiet ipprojbita u l-viżitaturi tħallew jidħlu fil-park. Fl-1934 l-isem Kaziranga nbidel għal Kaziranha, iżda ftit nies jużaw dan l-isem illum il-ġurnata.

Is-Santwarju tal-Annimali tal-Kaċċa ta' Kaziranga sar jismu s-"Santwarju tal-Organiżmi Selvaġġi ta' Kaziranga" fl-1950  bis-saħħa ta' P. D. Stracey, konservazzjonista forestali, sabiex l-isem ma jibqax ikollu konnotazzjonijiet mal-kaċċa.

Fl-1954, il-gvern ta' Assam għadda l-Abbozz ta' Liġi ta' Assam dwar ir-Rinoċeronti, li impona penali ħorox għall-insib tar-rinoċeronti. 14-il sena wara, fl-1968, il-gvern statali għadd l-Att dwar il-Park Nazzjonali ta' Assam tal-1968, u Kaziranga ġie ddikjarat bħala park nazzjonali. Il-park b'erja ta' 430 km2 (166 mil kwadru) ingħata status uffiċjali mill-gvern ċentrali fil-11 ta' Frar 1974. Fl-1985, il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bis-saħħa tal-ambjent naturali uniku tiegħu.

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga kien fil-mira ta' diversi diżastri naturali u diżastri kkawżati mill-bniedem f'dawn l-aħħar deċennji, inkluż għargħar kbar. L-għargħar ikkawżati mill-fluss eċċessiv tax-xmara Brahmaputra wasslu għal telf sinifikanti ta' annimali. Fl-2024, sitt rinoċeronti mejtin flimkien ma' mijiet ta' ċriev għerqu minħabba ż-żieda fil-livell tal-ilma. L-impatt tan-nies tul il-periferija wassal ukoll għal tnaqqis tal-kopertura forestali u għal telf ta' ħabitats. Moviment separatista li għadu attiv f'Assam, immexxi mill-Front Magħqud tal-Liberazzjoni ta' Assam għakkes l-ekonomija tar-reġjun, iżda l-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ma ġiex affettwat mill-moviment; tabilħaqq, mis-snin 80 tas-seklu 20 kien hemm każijiet ta' ribelli mill-Front Magħqud tal-Liberazzjoni ta' Assam li pproteġew l-annimali, u saħansitra qatlu lil xi nassaba.

## [[Ġeografija]]

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga jinsab bejn il-latitudnijiet 26°30' N u 26°45' N, u l-lonġitudnijiet 93°08' E u 93°36' E fi ħdan tliet distretti fl-istat Indjan ta' Assam — is-sottodiviżjoni ta' Kaliabor tad-distrett ta' Nagaon, is-sottodiviżjoni ta' Bokajan tad-distrett ta' Karbi Anglong u s-sottodiviżjoni ta' Bokakhat tad-distrett ta' Golaghat.

Il-park huwa twil madwar 40 kilometru (25 mil) mil-Lvant għall-Punent, u wiesa' 13-il kilometru (8 mili) mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga jkopri erja ta' 378 km2 (146 mil kwadru), b'madwar 51.14 km2 (20 mil kwadru) li ntilfu fl-aħħar snin minħabba l-erożjoni. Żieda totali ta' 429 km2 (166 mil kwadru) tul il-konfini attwali tal-park ingħataw status ta' park nazzjonali separat biex jiġi pprovdut ħabitat estiż għaż-żieda fil-popolazzjoni tal-organiżmi selvaġġi, jew bħala kuritur għaċ-ċaqliq sikur tal-annimali sal-Għoljiet ta' Karbi Anglong. L-elevazzjoni tvarja minn 40 metru (131 pied) għal 80 metru (262 pied). L-erja tal-park hija ċirkoskritta mix-xmara Brahmaputra, li tifforma l-konfini tat-Tramuntana u tal-Lvant, u mix-xmara Mora Diphlu, li tifforma l-konfini tan-Nofsinhar. Xmajjar notevoli oħra fi ħdan il-park huma x-xmajjar Diphlu u Mora Dhansiri. 

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga fih meded ċatti ta' ħamrija alluvjali għammiela, iffurmati mill-erożjoni u mid-depożitar tas-sedimenti mix-xmara Brahmaputra. Il-pajsaġġ jikkonsisti minn meded tar-ramel esposti, lagi ffurmati mill-għargħar tax-xmajjar magħrufa bħala *beels* (li jirrappreżentaw 5 % tal-erja totali), u reġjuni elevati magħrufa bħala *chapories*, li jipprovdu kenn għall-annimali meta jkun hemm l-għargħar. Bosta *chapories* artifiċjali nbnew bl-għajnuna tal-Armata Indjana biex tiġi żgurata s-sikurezza tal-annimali. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga huwa wieħed mill-ikbar meded ta' art protetta ta' qabel il-Himalayas, u minħabba l-preżenza ta' speċijiet b'diversità u b'viżibbiltà kbira, ġie deskritt bħala "hotspot tal-bijodiversità". Il-park jinsab fil-medda Indomalajana, u l-ekoreġjuni dominanti tar-reġjun huma l-bijoma tal-foresti tropikali u subtropikali bis-siġar nofshom iħaddru s-sena kollha b'weraq wiesa' bl-indewwa tal-Wied ta' Brahmaputra, u l-bijoma tas-savanna, tal-bwar tal-ħaxix u tal-arbuxxelli tropikali u subtropikali spiss bl-għargħar ta' Terai-Duar. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga huwa mdawwar ukoll b'pjantaġġuni folti tat-te aħdar, u l-biċċa l-kbira jikkontribwixxu sew għall-ekonomija ta' Assam.

### Klima

Il-park jesperjenza tliet staġuni: is-sajf, il-monsuni u x-xitwa. L-istaġun tax-xitwa, bejn Novembru u Frar, ikun miti u niexef, b'temperatura għolja medja ta' 25 °C (77 °F) u b'temperatura baxxa medja ta' 5 °C (41 °F). Matul dan l-istaġun, il-*beels* u n-*nullahs* (kanali tal-ilma) jinxfu. L-istaġun tas-sajf bejn Marzu u Mejju jkun sħun, b'temperaturi li jlaħħqu s-37 °C (99 °F). Matul dan l-istaġun, normalment l-annimali jinstabu qrib il-korpi tal-ilma. L-istaġun tal-monsuni jdum minn Ġunju sa Settembru, u jkun responsabbli għall-biċċa l-kbira tax-xita annwali f'Kaziranga, b'ammont totali ta' 2,220 millimetru (87 pulzier). Matul ix-xhur ta' Lulju u Awwissu, tliet kwarti tar-reġjun tal-Punent tal-park ikunu mgħerrqa, minħabba ż-żieda fil-livell tal-ilma tax-xmara Brahmaputra. Kull darba li jkun hemm għargħar, 70 %-80 % tal-park nazzjonali jiġu mgħerrqa għal 5–10 ijiem. L-għargħar iwassal biex il-biċċa l-kbira tal-annimali jagħmlu migrazzjoni lejn reġjuni elevati u bil-foresti 'l barra mill-konfini tan-Nofsinhar tal-park, bħall-għoljiet ta' Mikir. 540 annimal, inkluż 13-il rinoċeront u l-biċċa l-kbira taċ-ċriev selvaġġi mietu fl-għargħar akbar mis-soltu tal-2012. Madankollu, waqtiet okkażjonali ta' nixfa joħolqu l-problemi wkoll, bħal skarsezzi ta' ikel u nirien forestali okkażjonali.

Varjazzjonijiet staġonali fil-veġetazzjoni u fil-ħabitat tal-annimali jseħħu fil-park. Matul ix-xitwa, il-*beels* u n-*nullahs* (kanali tal-ilma) baxxi jinxfu u jikber ħaxix qasir li jiksi l-qigħan tagħhom. Il-ħaxix jikber ukoll madwar il-*beels* perenni. Bi tmiem l-istaġun tal-monsuni, l-annimali erbivori, speċjalment ir-rinoċeronti, jiffullaw f'dawn l-inħawi biex jirgħu.

Fil-partijiet l-oħra tal-park, il-ħaxix twil jinxef sax-xhur ta' Diċembru u Jannar. Imbagħad jinħarqu b'mod ikkontrollat mill-persunal tal-park. Wara dan il-ħruq, xi annimali jibdew jikkonċentraw fl-irqajja' maħruqa u jieklu fl-irmied u z-zkuk parzjalment maħruqin tal-qasab. Bil-ftit xita li tinżel fix-xitwa, jispunta ħaxix frisk f'dawn l-irqajja' u jkompli jattira għadd ikbar ta' annimali.

Malli jitfaċċa l-istaġun tas-sajf, il-ħaxix fl-irqajja' maħruqin jikber malajr u n-nebbieta jikbru malajr, u ma jibqgħux jattiraw l-annimali. It-temperatura titla' wkoll u l-annimali jippreferu jibqgħu qrib is-sorsi tal-ilma, speċjalment madwar il-bosta *beels* perenni u n-nixxigħat tal-ilma fi ħdan il-park.

Matul il-monsuni, il-*beels* u n-*nullahs* baxxi jibdew jimtlew, l-ewwel bil-monsuni u mbagħad bl-għargħar. Gradwalment l-annimali jibdew jersqu lejn l-artijiet iktar għoljin, li jinsabu madwar il-foresti bis-siġar. Meta l-għargħar ikopru l-biċċa l-kbira tal-inħawi, l-annimali jagħmlu migrazzjoni lejn l-Għoljiet ta' Karbi Anglong fil-qrib u lejn l-inħawi biswithom.

## Flora

F'dan il-park jeżistu erba' tipi prinċipali ta' veġetazzjoni. Dawn huma l-bwar tal-ħaxix tal-għargħar alluvjali, il-boskijiet tas-savanna alluvjali, il-foresti tropikali bis-siġar ħorfija mħallta bl-indewwa, u l-foresti tropikali bis-siġar nofshom iħaddru s-sena kollha. Abbażi tad-*data* tal-Landsat għall-1986, il-kopertura tal-veġetazzjoni hija kif ġej: 41 % ħaxix twil, 11 % ħaxix qasir, 29 % ġungla fil-beraħ, 4 % artijiet bassasa, 8 % xmajjar u korpi tal-ilma, u 6 % ramel.

Hemm differenza fl-altitudni bejn in-naħat tal-Lvant u tal-Punent tal-park. In-naħa tal-Punent tinsab f'altitudni iktar baxxa. L-inħawi tal-Punent tal-park huma dominati bil-bwar tal-ħaxix. Il-ħaxix twil jinsab iktar fl-għoli, filwaqt li l-ħaxix qasir ikopri l-artijiet iktar baxxi madwar il-*beels* jew l-għadajjar li jinħolqu bl-għargħar. L-għargħar annwali, ir-ragħa mill-erbivori, u l-ħruq ikkontrollat jgħinu l-għajxien tal-bwar tal-ħaxix u tal-qasab u jipprovdu fertilizzant naturali. Il-ħaxix twil komuni jikkonsisti minn kannamiela, speċijiet differenti ta' ħaxix twil, u qasab komuni. Qalb il-ħaxix, hemm ukoll siġar sparpaljati li jipprovdu l-għata u d-dell — l-ispeċijiet dominanti jinkludu l-kumbhi, l-gooseberry Indjana, is-siġra tal-qoton (fil-boskijiet tas-savanna), u l-elephant apple (fil-bwar tal-ħaxix bl-għargħar).

Foresti densi bis-siġar li jħaddru s-sena kollha, qrib il-meded ta' Kanchanjhuri, Panbari u Tamulipathar, fihom siġar bħall-*Aphanamixis polystachya*, it-*Talauma hodgsonii*, id-*Dillenia indica*, il-*Garcinia tinctoria*, il-*Ficus rumphii*, is-*Cinnamomum bejolghota*, u speċijiet tas-*Syzygium*. Il-foresti tropikali bis-siġar nofshom iħaddru s-sena kollha huma preżenti qrib Baguri, Bimali u Haldibari. Siġar u arbuxxelli komuni li jikbru fihom huma l-*Albizia procera*, id-*Duabanga grandiflora*, il-*Lagerstroemia speciosa*, il-*Crateva unilocularis*, l-i*Sterculia urens*, il-*Grewia serrulata*, il-*Mallotus philippensis*, il-*Bridelia retusa*, l-*Aphania rubra*, il-*Leea indica* u l-*Leea umbraculifera*.

Hemm bosta speċijiet akkwatiċi differenti ta' flora fil-lagi u fl-għadajjar, kif ukoll tul ix-xtut tax-xmajjar. L-ispeċi invażiva *Eichhornia crassipes* hija komuni ħafna, u spiss toħnoq il-korpi tal-ilma, iżda tiġi kklerjata permezz tal-għargħar qerrieda. Speċi invażiva oħra, il-*Mimosa invisa*, li hija tossika għall-erbivori, ġiet ikklerjata mill-persunal tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga bl-għajnuna mill-Fond Fiduċjarju tan-Natura Selvaġġa tal-Indja fl-2005.

## Fawna

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga fih popolazzjonijiet sinifikanti li jitnisslu ta' 35 speċi ta' mammiferi, li 15 minnhom huma mhedda skont il-Lista l-Ħamra tal-IUCN. Il-park fih l-ikbar popolazzjoni fid-dinja ta' rinoċeronti Indjani (2,401), bufli selvaġġi tal-ilma (1,666) u ċriev tal-artijiet bassasa tal-Lvant (468). Popolazzjonijiet sinifikanti ta' erbivori kbar jinkludu l-iljunfanti Indjani (1,940) u s-sambar (58). L-erbivori żgħar jinkludu l-muntjac Indjan, iċ-ċingjal Indjan u ċ-ċerva selvaġġa Indjana. Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga fih l-ikbar popolazzjoni ta' bufli selvaġġi tal-ilma fid-dinja, b'madwar 57 % tal-popolazzjoni dinjija. Ir-rinoċeront Indjan, it-tigra rjali tal-Bengal, l-iljunfant Asjatiku, il-buflu selvaġġ tal-ilma u ċ-ċerva tal-artijiet bassasa huma magħrufa kollettivament bħala l-"Ħames Annimali Kbar" tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga.

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga huwa wieħed mill-ftit postijiet selvaġġi tat-tnissil 'il barra mill-Afrika għal diversi speċijiet ta' felini kbar, bħat-tigri tal-Bengal u l-leopard Indjan. Kaziranga ġiet iddikjarata bħala Riżerva tat-Tigri fl-2007. Felini oħra jinkludu l-qattus tal-ġungla, il-qattus wikkiel tal-ħut u l-qattus leopard. Il-park huwa wkoll l-uniku post fl-Indja u fid-dinja fejn ġiet osservata t-tigra dehbija fis-selvaġġ.

Fost il-mammiferi żgħar hemm il-liebru Indjan rari, il-mangus griż Indjan, il-mangus żgħir Indjan, iż-żibett kbir Indjan, iż-żibett żgħir Indjan, il-volpi tal-Bengal, ix-xakall dehbi, l-ors xofftejh kbar, il-pangolin Ċiniż, il-pangolin Indjan, il-baġer selvaġġ, il-baġer-nemes Ċiniż, u l-iskojjattlu jtir ikkulurit. Disa' mill-14-il speċi ta' primati li jinsabu fl-Indja jokkorru fil-park. L-iktar prominenti fosthom huma l-makakki Assamiżi, il-langur tal-kappa u dehbin, kif ukoll il-hoolock gibbon. Il-binturong u l-lontra Asjatika ġew irreġistrati fil-park fl-2024. Ix-xmajjar tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga jospitaw ukoll id-denfil tal-Ganges li jinsab fil-periklu ta' estinzjoni.

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ġie identifikat mill-Birdlife International bħala Żona Importanti għall-Għasafar. Jospita varjetà ta' għasafar tal-passa, għasafar tal-ilma, għasafar tal-priża, avultuni u għasafar tal-kaċċa. Għasafar bħall-wiżż sekond ta' rasu bajda, il-papra kannella, il-papra ta' Baer u ċ-ċikonja ajjutanta sekonda, iċ-ċikonja ajjutanta prima, iċ-ċikonja għonqha iswed u ċ-ċikonja Asjatika, ipassu mill-Asja Ċentrali għall-park matul ix-xitwa. Fost l-għasafar tax-xmajjar hemm l-għasfur ta' San Martin ta' Blyth, ir-russett ta' sidru abjad, il-pellikan tad-Dalmazji, il-pellikan tat-tikek, iċ-ċewċewwa ta' Nordmann u ċ-ċirlewwa ta' żaqqha sewda. Fost l-għasafar tal-priża hemm l-ajkla imperjali tal-Lvant rari, l-ajkla tat-tikek, l-ajkla ta' denbha abjad, l-ajkla ta' Pallas, l-ajkla ta' rasha griża u l-ispanjulett sekond.

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga fl-imgħoddi kien jospita seba' speċijiet ta' avultuni, iżda l-popolazzjoni tal-avultuni ġiet kważi estinta għalkollox, x'aktarx minħabba li kienu jieklu l-karkassi ta' annimali li ngħataw id-droga Diclofenac. Baqgħu jgħixu fil-park l-avultun Indjan, l-avultun tal-munqar dejjaq u l-avultun abjad biss. Fost l-għasafar tal-kaċċa hemm il-frankolin tal-artijiet bassasa, il-florikan tal-Bengal u l-ħamiema tal-kappa.

Familji oħra ta' għasafar li jgħixu fil-Park Nazzjonali ta' Kaziranga jinkludu l-buċeru monokromatiku l-kbir u l-buċeru ondulat, iċ-ċaċċaruni tad-Dinja l-Antika bħaċ-ċaċċaruni ta' Jerdon u tal-imraġ, in-nissieġa baja komuni, in-nissieġa mhedda ta' Finn u ż-żanżarelli tal-istrixxi. Speċijiet mhedda oħra jinkludu l-*Paradoxornithidae* ta' sidru iswed.

Tnejn mill-ikbar sriep fid-dinja, il-pitun retikolat u l-pitun tal-blat Indjan, kif ukoll l-itwal serp velenuż fid-dinja, il-kobra rjali, jgħixu fil-park. Sriep oħra li jgħixu fil-park jinkludu l-kobra Indjan, il-kobra tal-monokuli, il-lifgħa ta' Russell u l-krait komuni. Fost l-ispeċijiet ta' varani li jgħixu fil-park hemm il-varan tal-Bengal u l-varan tal-ilma Asjatiku. Rettili oħra jinkludu ħmistax-il speċi ta' fkieren tal-ilma, bħall-fekrun tal-ilma endemika ta' Assam u speċi waħda ta' fekruna tal-art, il-fekruna tal-art kannella. 42 speċi ta' ħut jgħixu fl-inħawi, inkluż it-*Tetraodon*.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Governanza

Il-fergħa tan-natura selvaġġa tad-dipartiment forestali tal-gvern ta' Assam, bis-sede f'Bokakhat, hija responsabbli għall-amministrazzjoni u għall-ġestjoni tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga. Il-kap amministrattiv tal-park huwa d-direttur, li huwa l-Kap Konservatur tal-Foresti. Uffiċjal tad-Diviżjoni Forestali huwa l-kap eżekuttiv amministrattiv tal-park. Huwa assistit minn żewġ uffiċjali bħala Assistenti Konservaturi tal-Foresti. L-erja tal-park hija maqsuma f'ħames ktajjen muntanjużi ssorveljati minn rangers forestali. Dawn huma Burapahar (bis-sede f'Ghorakati), il-Punent (bis-sede f'Baguri), Ċentrali (bis-sede f'Kohora), il-Lvant (bis-sede f'Agaratoli) u t-Tramuntana (bis-sede f'Biswanath). Kull katina muntanjuża hija maqsuma f'sezzjonijiet differenti ssorveljati minn forestieri, u f'sottosezzjonijiet issorvelhati minn gwardja forestali.

Il-park jirċievi għajnuna finanzjarja mill-Gvern Statali kif ukoll mill-Ministeru għall-Ambjent, il-Foresti u t-Tibdil fil-Klima tal-Gvern tal-Indja fil-qafas ta' diversi baġits ippjanati u mhux ippjanati. Jingħata wkoll finanzjament addizzjonali fil-qafas tal-proġett *Project Elephant* mill-gvern ċentrali. Il-biċċa l-kbira ta' dan il-finanzjament jintuża għall-ħlas tal-pagi u tas-salarji tal-persunal u għall-miżuri kontra l-insib, filwaqt li titħalla somma żgħira wkoll għall-iżvilupp tal-park. Minkejja l-finanzjament mill-gvern, il-park jiffaċċja skarsezza ta' fondi. Fl-1997–1998, ingħatat għotja ta' US$100,000 permezz tal-iskema tal-Kooperazzjoni Teknika għat-Tisħiħ tas-Sigurtà mill-Fond tal-Wirt Dinji. Jingħata wkoll finanzjament addizzjonali mill-organizzazzjonijiet mhux governattivi nazzjonali u internazzjonali.

Fil-park hemm tliet mogħdijiet imħarbta jew mhux asfaltati li jikkorrispondu għall-ktajjen muntanjużi forestali u li jintużaw għall-għassa u għall-osservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi mit-turisti. Il-katina muntanjuża ċentrali tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga b'Kohora bħala l-punt ta' dħul tkopri l-inħawi ta' Daglang u ta' Foliomari. Parti minnha tagħmel parti mill-qalba tar-Riżerva tat-Tigri jew minn Riżerva Naturali Stretta, fejn il-viżitaturi ma jingħatawx aċċess. Il-katina muntanjuża tal-Punent b'Baguri bħala l-punt ta' dħul tkopri l-inħawi ta' Monabeel, ta' Bimoli u ta' Kanchanjuri. Din hija ppreferuta għall-osservazzjoni ta' annimali kbar bħar-rinoċeronti u l-bufli tal-ilma. Il-katina muntanjuża tal-Lvant b'Agortoli bħala l-punt ta' dħul tkopri l-inħawi ta' Sohola u ta' Rangamatia. Din tinsab 30 kilometru (19-il mil) minn Kohora u hija ppreferuta għall-osservazzjoni tal-għasafar.

In-nies lokali għandhom impjieg permezz tal-park fil-forma ta' xogħol forestali u attivitajiet relatati. Ix-xogħol forestali tal-park jinkludi l-attivitajiet kontra l-insib u l-kostruzzjoni ta' pontijiet, irpar, eċċ. Bejn wieħed u ieħor 100 sa 200 ruħ jitħaddmu f'kull katina muntanjuża għat-tneħħija tal-Mimosa, veġetazzjoni li tagħmel ħsara lill-erbivori. Mill-2007 l-awtoritajiet tal-park qabbdu wkoll gwardji tas-sigurtà biex jipproteġu l-jeeps tat-turisti fil-park. Il-park żviluppa network tajjeb ħafna ta' intelliġenza fi ħdan il-villaġġi kollha madwar il-park. Hemm persuni fdati f'kull villaġġ, li jirrapportaw dwar iċ-ċaqliq tan-nassaba u jingħataw kumpens monetarju għall-informazzjoni li jipprovdu lill-awtoritajiet tal-park.

### Ġestjoni tal-konservazzjoni

Il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ngħata protezzjoni massima permezz tal-liġi Indjana dwar il-konservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi. Diversi liġijiet, li jvarjaw mir-Regolament Forestali ta' Assam tal-1891 għall-Att dwar il-Konservazzjoni tal-Bijodiversità tal-2002 ġew ippromulgati għall-protezzjoni tal-organiżmi selvaġġi fil-park. L-attivitajiet tal-insib, b'mod partikolari tar-rinoċeronti għall-qarn tagħhom, ilhom tħassib ewlieni għall-awtoritajiet. Bejn l-1980 u l-2005, 567 rinoċeront ġew ikkaċċjati min-nassaba. Wara xejra ta' tnaqqis f'dawn l-aħħar snin, 18-il rinoċeront Indjan inqatlu min-nassaba fl-2007. Ir-rapporti ssuġġerew li hemm rabtiet bejn dawn l-attivitajiet tal-insib u l-finanzjament tal-organizzazzjonijiet terroristiċi. Iżda dawn ma setgħux jiġu ssostanzjati tul is-snin. Il-miżuri preventivi bħall-kostruzzjoni ta' kampijiet kontra l-insib u ż-żamma ta' dawk eżistenti, l-għassa, il-ġbir tal-intelliġenza, u l-kontroll fir-rigward tal-użu tal-armi tan-nar madwar il-park naqqsu l-għadd ta' mwiet. Mill-2013, il-park uża kameras fuq droni li jiġu mmonitorjati mill-gwardji tas-sigurtà biex jipproteġu lir-rinoċeronti min-nassaba armati.

L-għargħar perenni u x-xita qliel wasslu għall-mewt ta' diversi annimali selvaġġi u għal ħsara lill-infrastrutturi tal-konservazzjoni. Sabiex jaħarbu mill-inħawi mgħerrqa bl-ilma, bosta annimali jagħmlu migrazzjoni lejn reġjuni iktar elevati 'l barra mill-konfini tal-park fejn ikunu suxxettibbli għall-kaċċa, jistgħu jintlaqtu mill-vetturi veloċi fit-toroq, jew soġġetti għal vendikazzjonijiet miċ-ċittadini tal-villaġġi talli jeqirdulhom l-għelejjel tagħhom. Sabiex itaffu dan it-telf, l-awtoritajiet żiedu r-rondi, xtraw iktar speedboats għar-rondi, u ħolqu artijiet għoljin artifiċjali għall-kenn tal-annimali. Diversi kurituri ġew stabbiliti għall-passaġġ sikur tal-annimali tul l-Awtostrada Nazzjonali Nru 37 li tgħaddi madwar il-konfini tan-Nofsinhar tal-park. Sabiex jiġi evitat it-tixrid tal-mard u tinżamm il-ġenetika distinta tal-ispeċijiet selvaġġi, perjodikament jittieħdu passi sistematiċi bħall-immunizzazzjoni tal-bhejjem fil-villaġġi tal-madwar u l-għeluq ta' żoni sensittivi tal-park biex ma jidħlux fihom il-bhejjem lokali.

It-tniġġis tal-ilma mill-iskular tal-pestiċidi mill-ġonna tat-te, u mill-iskular ta' raffinerija taż-żejt f'Numaligarh, huwa periklu fir-rigward tal-ekoloġija tar-reġjun. Speċijiet invażivi bħall-Mimosa u l-ward selvaġġ heddew lill-pjanti nattivi fir-reġjun. Sabiex jiġi kkontrollat it-tkabbir u l-irradjazzjoni tal-ispeċijiet invażivi, f'intervalli regolari titwettaq riċerka rigward il-metodi bijoloġiċi għall-kontroll tal-ħaxix ħażin, kif ukoll it-tneħħija manwali bl-għeruq u x-xniexel qabel ma jinbtu ż-żrieragħ. It-tekniki tal-ġestjoni tal-bwar tal-ħaxix, bħall-ħruq ikkontrollat, jintużaw kull sena biex jiġu evitati n-nirien forestali.

## Turiżmu ekoloġiku

L-osservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi, inkluż l-osservazzjoni tal-għasafar, hija l-attività prinċipali tal-viżitaturi fil-park u fil-madwar. Huma disponibbli mawriet iggwidati bl-iljunfanti jew bil-jeeps. Il-mixi fil-park huwa pprojbit biex jiġu evitati kunflitti potenzjali bejn il-bniedem u l-annimali. Hemm torrijiet tal-osservazzjoni f'Sohola, f'Mihimukh, f'Kathpara, f'Foliamari u f'Harmoti għall-osservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi. Il-qċaċet tan-naħa t'isfel tal-Himalayas miksijin borra jidhru fl-isfond tal-pajsaġġ tal-park mimli siġar u ħaxix, flimkien ma' bosta għadajjar. Hemm ċentru tal-interpretazzjoni fil-katina muntanjuża ta' Bagori tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga biex il-viżitaturi jkunu jistgħu jitgħallmu iktar dwar il-park. Il-park jibqa' magħluq għall-viżitaturi minn Mejju sa Ottubru minħabba l-monsuni.

Erba' loġoġ tat-turisti f'Kohora u tliet loġoġ tat-turisti 'l barra mill-park jiġu ġestiti mid-Dipartiment tal-Ambjent u tal-Foresti tal-Gvern ta' Assam. Hemm ukoll lukandi privati disponibbli 'l barra mill-konfini tal-park. Żieda fl-influss tat-turisti wasslet għall-għot ta' setgħa ekonomika lin-nies li jgħixu fil-periferiji tal-park, permezz ta' attivitajiet relatati mat-turiżmu, għaldaqstant dan iħeġġeġ ir-rikonoxximent tal-valur tal-protezzjoni tal-park. Stħarriġ li sar fost it-turisti jinnota li 80 fil-mija ħadu l-iktar pjaċir bl-osservazzjonijiet tar-rinoċeronti u li t-turisti barranin x'aktarx li jkunu lesti jappoġġaw il-protezzjoni tal-park u l-opportunitajiet ta' impjieg finanzjarjament, filwaqt li t-turisti lokali iktar kienu favur l-appoġġ għas-servizzi veterinarji. Il-Park Nazzjonali tal-Orkidej u tal-Bijodiversità tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga ġie stabbilit fil-villaġġ ta' Durgapur bħala attrazzjoni ulterjuri għat-turisti. Jospita iktar minn 500 speċi ta' orkidej, 132 varjetà ta' frott morr u ħxejjex bil-weraq, 12-il speċi ta' kannamiela, 46 speċi ta' bambù u varjetajiet kbar ta' ħut lokali.

It-turiżmu jwassal benefiċċji għan-nies li jgħix fil-periferiji tal-park u jgħin fl-għoti tas-setgħa lin-nies lokali. Mill-2007 inbnew madwar 35 lukanda jew loġġa ta' kull tip eżatt barra mill-park; erba' minnhom huma ġestit mill-gvern statali. Dawn jimpjegaw madwar 300 ruħ. Xi familji joffru wkoll faċilitajiet ta' soġġorn mal-familji ftit 'il barra mill-park biex it-turisti jkun jista' jkollhom ħjiel tal-ħajja lokali u l-ospitanti jkunu jistgħu jsuqu u jiggwidaw il-viżitaturi fil-park. Hemm ukoll 26 ħanut li jbigħu t-tifkiriet u d-drapp minsuġ bl-idejn lokalment b'sjieda u/jew b'ġestjoni mill-membri tal-komunità lokali. Il-Ministeru għat-Turiżmu, il-Gvern tal-Indja u l-Programm tal-Iżvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti jappoġġa b'mod konġunt it-turiżmu fil-villaġġ ta' Durgapur, li jagħmel mal-periferija tal-katina muntanjuża ta' Kohora tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga flimkien ma' inizjattivi oħra f'31 sit madwar l-Indja.

## Trasport
Il-gwidi awtorizzati tad-dipartiment forestali jakkumpanjaw lill-vjaġġaturi kollha fil-park. Bi prenotazzjoni minn qabel wieħed jista' jagħmel mawriet iggwidati bl-iljunfanti jew bil-jeeps jew b'vetturi oħra li jingranaw fuq erba' roti. Dawn il-mawriet jibdew miċ-Ċentru Amministrattiv tal-Park f'Kohora, u jsegwu t-tliet mogħdijiet imsemmija hawn fuq taħt il-ġurisdizzjoni ta' Kohora, ta' Bagori u ta' Agaratoli. Dawn il-mogħdijiet huma miftuħa għall-vetturi ħfief minn Novembru sa April. Il-viżitaturi li jkunu jixtiequ josservaw l-organiżmi selvaġġi bil-vetturi jiġu ggwidati minn dawn it-toroq mill-persunal ta' dan id-dipartiment. Il-viżitaturi jitħallew iżuru bil-vetturi tagħhom stess meta jkunu akkumpanjati mill-gwidi.

Il-karozzi tal-linja bi sjieda tal-Korporazzjoni tat-Trasport tal-Istat ta' Assam u l-aġenziji privati bejn Guwahati, Tezpur u n-naħa ta' fuq ta' Assam jieqfu fid-daħla prinċipali tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga tul l-Awtostrada Nazzjonali Nru 37 f'Kohora. L-eqreb irħula huma dawk ta' Bokakhat u ta' Golaghat, li jinsabu 23 kilometru u 65 kilometru 'l bogħod. Il-bliet ewlenin qrib il-park huma Guwahati, Dimapur u Jorhat. Furkating, li tinsab 75 kilometru (47 mil) 'il bogħod u li hija taħt is-superviżjoni tal-Linja Ferrovjarja tal-Fruntiera tal-Grigal, huwa l-eqreb stazzjon tal-ferrovija. L-Ajruport ta' Jorhat f'Rowriah (97 kilometru (60 mil) 'il bogħod), l-Ajruport ta' Tezpur f'Salonibari (100 kilometru (62 mil) 'il bogħod), l-Ajruport ta' Dimapur (172 kilometru (107 mili) 'il bogħod) u l-Ajruport Internazzjonali ta' Lokpriya Gopinath Bordoloi f'Guwahati (217-il kilometru (135 mil) 'il bogħod) huma l-eqreb ajruporti. It-trasport huwa disponibbli wkoll minn Guwahati għall-Park Nazzjonali ta' Kaziranga u għal postijiet oħra f'Assam u f'Nagaland.

## Kontroversja
Fl-2017, il-Park Nazzjonali ta' Kaziranga rċieva kritika kbira wara li dokumentarju ta' BBC News żvela strateġija diskutibbli ta' konservazzjoni, fejn ġie rrapportat il-qtil ta' 20 persuna fis-sena favur il-konservazzjoni tar-rinoċeronti. Bħala konsegwenza ta' dan ir-rapportar, BBC News ġie pprojbit li jiġbed filmati fiż-żoni protetti fl-Indja għal 5 snin. Filwaqt li diversi rapporti tal-aħbarijiet sostnew li l-BBC kienet ħarġet "apoloġija" għad-dokumentarju, il-BBC xorta sostniet ir-rapportar, flimkien mad-direttur ġenerali tagħha, Tony Hall, li kiteb ittra lil Survival International li "din l-ittra bl-ebda mod ma kienet tikkostitwixxi apoloġija għall-ġurnaliżmu tagħna". Bħala rispons għal dan ir-rapportar, ir-riċerkaturi fl-Indja pprovdew fehim b'iktar sfumaturi dwar din il-kwistjoni, u appellaw kontra l-ġurnaliżmu xellerat tal-BBC, iżda indikaw ukoll xi problemi fil-konservazzjoni tal-Park Nazzjonali ta' Kaziranga u ddubitaw jekk l-istrateġija ta' konservazzjoni permezz tal-qtil tan-nassaba kinitx strateġija tassew utli.

## Valwazzjoni ekonomika
Ir-Riżerva tat-Tigri ta' Kaziranga stmat li l-benefiċċji tal-fluss annwali tagħha jammontaw għal 9.8 biljun rupee (0.95 lakh / ettaru). Servizzi importanti għall-ekosistema jinkludu l-ħabitats u r-refuġji għall-organiżmi selvaġġi (5.73 biljun), il-protezzjoni ġenetika (3.49 biljun), il-valur rikreattiv (21 miljun), il-kontroll bijoloġiku (150 miljun) u l-qbid tal-karbonju (17-il miljun).

## Fil-kultura popolari
Kaziranga kienet it-tema jew issemmiet kemm-il darba f'diversi kotba, kanzunetti u dokumentarji. Il-park kiseb prominenza internazzjonali għall-ewwel darba wara li Robin Banerjee, tabib li sar fotografu u reġista, ipproduċa dokumentarju msejjaħ *Kaziranga*, li xxandar fuq it-televiżjoni f'Berlin fl-1961 u sar suċċess minnufih. L-awtur Amerikan tal-fizzjoni xjentifika u tal-fantasija, L. Sprague de Camp kiteb dwar il-park fil-poeżija tiegħu, *"Kaziranga, Assam"*. Din ġiet ippubblikata għall-ewwel darba fl-1970 f'*Demons and Dinosaurs*, kollezzjoni ta' poeżiji, u ġiet stampata mill-ġdid bħala *Kaziranga* f*'Years in the Making: the Time-Travel Stories of L. Sprague de Camp* fl-2005.

*Kaziranga Trail* (Children's Book Trust, 1979), ktieb tal-istejjer tat-tfal ta' Arup Dutta dwar l-insib tar-rinoċeronti fil-park nazzjonali, rebaħ il-Premju Shankar. Il-kantant Assamiż Bhupen Hazarika jirreferi għal Kaziranga f'waħda mill-kanzunetti tiegħu. Il-kittieb tal-konservazzjoni u tal-ivvjaġġar tal-BBC, Mark Shand, kien l-awtur ta' ktieb u ta' dokumentarju korrispondenti tal-BBC jismu *Queen of the Elephants*, ibbażat fuq il-ħajja tal-ewwel rikkieba tal-iljunfanti fiż-żminijiet reċenti — Parbati Barua minn Kaziranga. Il-ktieb rebaħ il-Premju tal-Kotba tal-Ivvjaġġar ta' Thomas Cook u l-Prix Litteraire d'Amis fl-1996, u b'hekk ipprovda reklami kemm għall-professjoni tar-rikkieba tal-iljunfanti kif ukoll għall-Park Nazzjonali ta' Kaziranga.

## Referenzi