open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batterija taż-Żonqor

Il**-Batterija taż-Żonqor** hija batterija tal-artillerija f'Marsaskala, Malta, mibnija fuq art għolja li tħares fuq il-Bajja ta' Marsaskala. Din hija forti poligonali li nbeniet mill-Ingliżi bejn l-1882 u l-1886.

## Storja
Il-Batterija taż-Żonqor inbniet mill-Ingliżi bejn l-1882 u l-1886 bi spiża ta’ £5000  (jew £6000). Għandha forma pentagonali, u hija mdawra b'foss wiesa' ta' 6 metri. Il-pożizzjonijiet tal-isparar u l-imħażen tal-munizzjon kienu jinsabu taħt il-livell tal-art biex jipproteġuhom min-nar tal-għadu. L-ekwipaġġ ta' l-armi u l-garniġjon tiegħu kienu stazzjonati fil-Fortizza San Leonardu fil-viċin.

Ftit wara li tlestiet, il-batterija nstabet li ma kienetx tajba għad-difiża peress li l-firxa tal-kanuni RML ta' 7 pulzieri tagħha ma kienux ilaħħqu iż-żona tal-bajja li suppost kienu intiżi biex jiddefendu. Minħabba dan, saru pjanijiet ġodda biex jiddefendu l-bajja mill-Gvernatur Lintorn Simmons, iżda dawn qatt ma ġew implimentati.

Huwa maħsub li l-batterija kienet armata bi tliet kanuni, iżda jingħad li setgħu qatt ma ġew impoġġija f'posthom għall-użu. L-armi tan-nar tal-batterija eventwalment ġew żarmati, u fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-batterija kienet użata bħala maħżen għall-munizzjon.

## Fil-preżent
Il-batterija issa tintuża għal skopijiet agrikoli u mhix miftuħa għall-pubbliku. 

## Referenzi
The Malta Independent

***The Malta Independent*** hija gazzetta ppubblikata kuljum f'Malta. Bdiet toħroġ bħala gazzetta ta' nhar ta' Ħadd fl-1992.  Il-gazzetta tippubblika verżjoni onlajn taħt l-isem *Malta Independent Online*.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Website Uffiċjali
Ridott Tal-Bir

Ir-**Ridott Tal-Bir Redoubt**, magħruf ukoll bħala r-**Ridott ta' Wied Musa**, huwa ridott fil-limiti tal-Mellieħa, Malta. Inbena mill-Ordni ta’ San Ġwann fl-1715–1716 bħala wieħed minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet kostali madwar il-Gżejjer Maltin. Illum, jeżistu biss fdalijiet ta' dan ir-ridott.

## Storja
Ir-Ridott Tal-Bir inbna fl-1715–1716 bħala parti mill-ewwel programm ta’ bini ta’ fortifikazzjonijiet kostali f’Malta. Kien parti minn katina ta’ fortifikazzjonijiet li kienu jiddefendu l-kosta tat-tramuntana ta’ Malta, li kienet tinkludi wkoll it-Torri tal-Aħrax, diversi batteriji, ridotti u skejjer. L-eqreb fortifikazzjonijiet ħdejn ir-Ridott Tal-Bir huma l-Batterija ta' Wied Musa fil-punent u r-Ridott tal-Qortin fil-lvant.

Ir-ridott oriġinarjament kien jikkonsisti fi pjattaforma pentagonali b’parapett baxx. Blockhouse rettangolari kienet tinsab fiċ-ċentru tal-garġi tagħha. Qatt ma kien armat bl-artillerija.

Il-kostruzzjoni tar-Ridott Tal-Bir swiet madwar 1213.8.4.3 skudi.

## Fil-preżent
Illum, ir-ridott huwa meqrud kważi kompletament meqruda. Kull m'għadu jeżisti huma fdalijiet tal-pjattaforma pentagonali u parti mill-foss tagħha.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Arma nukleari

**Arma nukleari**  hija apparat splussiv li jieħu l-forza distruttiva tiegħu minn reazzjonijiet nukleari, jew fissjoni (bomba ta 'fissjoni) jew taħlita ta' reazzjonijiet ta 'fissjoni u fużjoni (bomba termonukleari), li jipproduċu splużjoni nukleari. Iż-żewġ tipi ta' bombi jirrilaxxaw kwantitajiet kbar ta' enerġija minn ammonti relattivament żgħar ta' materja.

L -ewwel test ta' bomba tal-fissjoni ("atomika") ħarġet ammont ta' enerġija bejn wieħed u ieħor ugwali għal .  L-ewwel test tal-bomba termonukleari ("idroġenu") ħareġ enerġija bejn wieħed u ieħor ugwali għal  . Il-bombi nukleari kellhom rendimenti bejn 10 tunnellati TNT (il- W54) u 50 megatons għat- Tsar Bomba (ara TNT ekwivalenti). Arma termonukleari li tiżen mill-inqas  jistgħu jirrilaxxaw enerġija ugwali għal aktar minn . 

Apparat nukleari mhux akbar minn bomba konvenzjonali jista’ jeqred belt sħiħa permezz ta’ splużjoni, nar, u radjazzjoni . Peress li huma armi tal-qerda tal-massa, il- proliferazzjoni tal-armi nukleari hija fokus tal-politika tar-relazzjonijiet internazzjonali . L-armi nukleari ġew skjerati darbtejn fi gwerra, kemm mill-Istati Uniti kontra l-ibliet Ġappuniżi ta' Hiroshima u Nagasaki fl-1945 matul it-Tieni Gwerra Dinjija .
Carolina Invernizio

**Carolina Maria Margarita Invernizio** (28 ta’ Marzu 1851 – 27 ta’ Novembru 1916), magħrufa aħjar bħala **Carolina Invenizio**, kienet rumanziera Taljana. Hija kellha suċċess popolari kbir bejn l-aħħar tas-snin 1800 sa mewtha.

## Bijografija

### Ħajja bikrija
Invenizio twieled f'Voghera, bint uffiċjal tar-Renju ta' Sardinja. Hija dejjem iddikjarat id-data tat-twelid tagħha bħala l-1858, iżda fl-1983 wara riċerka estensiva fir-reġistri muniċipali, is-sena tat-twelid tagħha eventwalment ġiet determinata li kienet l-1851.

Fl-1865 marret toqgħod flimkien mal-familja tagħha Firenze, fejn studjat fl-Istituto Magistrale.

### Karriera
Invenizio għamlet id-debutt tagħha fil-kitba fl-1876, bir-rakkont qasir *Un autore drammatico*. Fl-1877 hija ppubblikat l-ewwel rumanz tagħha, *Rina o L'angelo delle Alpi*.

Invernizio kitbet madwar 150 rumanz u 20 kollezzjoni ta' novelli, kif ukoll erba' kotba ta' finzjoni għat-tfal. Influwenzata mil-letteratura *[[feuilleton]]*, hija kellha segwaċi popolari enormi bir-rumanzi tagħha kkaratterizzati minn temi sensazzjonalisti, melodramatiċi u spiss gotiċi.  Ħafna drabi kienet milqugħa ħażin mill-kritiċi, u Antonio Gramsci irrefera għaliha bħala “truppa antik” u “tiġieġa onesta”, eventwalment iddispjaċih għal dawn ir-rimarki.

Diversi kitbiet tagħha inqalbu għall-Malti minn Arturo Caruana ftit wara li dehru bit-Taljan.

### Ħajja personali
Fl-1881, ta’ 30 sena, Invenizio żżewweġ logutenent Bersaglieri, Marcello Quinterno, u ta’ 35 sena kellha lil bintha l-unika, Marcella. Hija segwiet lil żewġha waqt l-iskjeramenti tiegħu, u marret toqgħod Turin u Cuneo, fost bliet oħra.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Batteriji u Ridott ta' Ħaż-Żabbar

Il-**Batteriji u Ridott ta' Ħaż-Żabbar Batteries and Redoubt** kienu sensiela ta’ batteriji tal-artillerija u ridott f’Ħaż-Żabbar, Malta, mibnija minn ribelli Maltin matul l-imblokk Franċiż tal-1798–1800. Huma kienu jiffurmaw parti minn katina ta’ batteriji, ridotti u skejjer li jdawru l-pożizzjonijiet Franċiżi f’Marsamxett u l-Port il-Kbir.

## Deskrizzjoni u storja
Ħaż-Żabbar kienet l-eqreb belt Maltija għas-swar tal-port okkupati mill-Franċiżi, u kienet ripetutament bbumbardjata mil-Linji tal-Kottonera. L-abitanti għamlu barrikata fit-toroq u bnew batteriji u ridott biex jipproteġu l-belt minn attakk. Is-swar ta’ Ħaż-Żabbar kienu jikkonsistu minn:

* batterija ħdejn il-knisja parrokkjali, li kienet armata b'żewġ kanuni
* batterija li timblokka t-triq lejn il-Bieb ta’ Notre Dame
* batterija u ridott li jimblokka n-naħa tal-Lbiċ tar-raħal. Ir-ridott kien tat-tip *pietra a secco*, simili għal waħda misjuba fit-Torri ta' Sant'Agata.

Il-batteriji kienu mgħammra b'xelters taħt l-art jew kienu mgħottija biex jipproteġu l-ekwipaġġi tal-kanuni. Dawn kienu taħt il-kmand ta’ Clemente Ellul, u d-deputati tiegħu Giuseppe Cachia u Giuseppe Ellul.

Bħall-forifikazzjonijiet l-oħra tal-imblokk kontra l-Franċiżi, il-Batteriji u Ridott ta' Ħaż-Żabbar aktarx li inħattu wara li ntemm l-imblokk. Illum ma fadal ebda traċċa fiżika tal-batteriji u r-ridott, iżda fadal xi binjiet li kienu annessi mar-ridott, inkluż mitħna.

## Referenzi
Ridott tal-Qortin

Ir-**Ridott tal-Qortin**, magħruf ukoll bħala r-**Ridott t'Eskalar**, huwa ridott fil-limiti tal-Mellieħa, Malta. Inbena mill-Ordni ta’ San Ġwann fl-1715–1716 bħala waħda minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet kostali madwar il-Gżejjer Maltin. Ir-ridott għadu jeżisti, iżda sarulu xi modifiki moderni.

## Storja
Ir-Ridott tal-Qortin inbena fl-1715–1716 bħala parti mill-ewwel programm ta’ bini ta’ fortifikazzjonijiet kostali f’Malta. Kienet parti minn katina ta’ fortifikazzjonijiet li kienu jiddefendu l-kosta tat-tramuntana ta’ Malta, li kienet tinkludi wkoll it-Torri tal-Aħrax, diversi batteriji, ridottu u skejjer. L-eqreb fortifikazzjonijiet tar-Ridott tal-Qortin huma Tal-Bir Redoubt fil-punent u l-Batterija ta' Vendôme fil-lvant.

Ir-ridott oriġinarjament kien jikkonsisti fi pjattaforma pentagonali b’parapett baxx. Blockhouse rettangolari kien tinsab fiċ-ċentru tal-garġi tagħha. Qatt ma kien armata bl-artillerija.

Il-kostruzzjoni tar-Ridott tal-Qortin  swiet madwar 1,239.8.19 skud.

## Fil-preżent
Illum, il-pjattaforma pentagonali għadha teżisti, iżda ż-zuntier tneħħa. Il-blockhouse twaqqgħet u nbniet residenza tas-sajf minflokha.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Fortizza San Leonardu

Il-**Fortizza San Leonardu**, magħrufa wkoll bħala l-**Forti San Anard**, hija forti poligonali f'Ħaż-Żabbar, Malta. Inbniet bejn l-1872 u l-1878 mill- Ingliżi bejn l-inħawi ta' San Leonardo u ż-Żonqor 'l fuq mix-xatt lejn il-Lvant tal-Port il-Kbir .

## Storja
Il-Forti San Leonardu nbniet bejn l-1872 u l-1878 mill-Ingliżi, bħala parti minn programm ta’ titjib fis-swar ta’ Malta rakkomandat fir-Rapport tal-Kurunell Jervois tal-1866. Il-forti kellu jissejjaħ **Fort Tombrell** iżda l-isem inbidel għal Forti San Leonardo meta bdiet l-kostruzzjoni.

It-tqassim tagħha huwa kkumplikat, b'forti iżgħar fuq ġewwa tjifforma kantuniera waħda fil-parti l-kbira tal-forti li fiha l-postijiet għall-kanuni. Il-forti inizjalment kienet armat b'kanuni ta' 11-il pulzier li aktar tard ġew sostitwiti minn kanuni ta' 9.2 pulzier ikkargati differenti minn xulxin.

Fl-1882, inbniet il-Batterija taż-Żonqor madwar kilometru bogħod mill-Forti San Leonardo. Il-batterija kienet imħaddma mill-ekwipaġġ tal-armi u l-gwarniġjon stazzjonati fil-Forti San Leonardo.

Il-Forti kienet użata għad-difiża tal-kosta fit-Tieni Gwerra Dinjija. Fis-17 ta' Mejju 1942, il-forti għen biex ifendi attakki minn mill-inqas erba' E-Boats Taljani.

Il-forti baqgħet tintuża mill-militar Ingliż sas-snin sebgħin tas-seklu 20.

## Fil-preżent

Il-Forti San Leonardo kienet mikrija lil bidwi tal-baqar fl-1973 għal somma annwali ta’ €93, u ntużat bħala razzett sal-bidu tas-snin 2010.

Il-forti nnfisa għada f'kundizzjoni raġonevoli, għalkemm inbniet dar ġewwa l-foss u l-foss intradam biex jinħoloq aċċess. Il-fosos lejn il-baħar huma kollha fi stat tajjeb. Kostruzzjoni moderna, aktarx ġibjun, ħdejn in-naħa tax-xatt tal-forti naqqset mid-dehra oriġinali tagħha, u l-avviċinament lejn il-bieb prinċipali garrab ħsara sostanzjali meta nħatt għas-sejjieħ.

Fl-2011, ġie approvat torri tal-komunikazzjoni għoli 60 metru tal-kumpanija tat-telekomunikazzjoni GO biex jinbena fuq il-glaċis tal-forti.

Fl-2014, kien propost li l-forti tinbidel f’lukanda boutique. Din l-Art Ħelwa qalet li l-forti għandha tiġi restawrata, iżda l-kuntest militari tiegħha m’għandux jintilef kif sar bil-Batterija ta' Cambridge fuq il-Ponta ta' Tigné.

Fl-2015, il-gvern għamel proposta biex il-Forti San Leonardo tiġi nkluża fil-kampus tal-Università Amerikana ta’ Malta, li kellu jinfetaħ fl-2016, bil-kundizzjoni li l-forti tiġi riabilitat u miftuħa għall-pubbliku. Din il-proposta ma ġietx implimentata, peress li l-kampus minflok inqasam bejn il-Baċir Nru 1 f’Bormla u l-Ponta taż-Żonqor f’Marsaskala.

F’Mejju 2015, id-deputat tal-oppożizzjoni Jason Azzopardi ippropona li s-sit xorta għandu jinfetaħ għall-pubbliku, mingħajr il-proposa tal-Università Amerikana ta' Malta.

## Referenzi
Il-Ponta ta' Tigné

Il-**Ponta ta' Tigné** hija peniżola f'Tas-Sliema, Malta. Iż-żona oriġinarjament kienet okkupata minn diversi fortifikazzjonijiet u kumpless ta’ kwartieri Ingliżi, li tħallew mitluqa għal ħafna snin, sakemm iż-żona ġiet żviluppata mill-ġdid fil-bidu tas-seklu 21. Iż-żona issa fiha ħafna bini modern u hija frekwentat sew min-nies tal-lokal kif ukoll mit-turisti.

Il-peniżola kienet oriġinarjament magħrufa bħala ***Punta di Santa Maria***, u l-estremità tagħha hija magħrufa wkoll bħala l-**Ponta ta' Dragut**.

## Storja

Il-milizzja lokali kellha post tal-għassa żgħir fuq dik li llum hija l-Ponta ta' Tigné fl-1417. Matul l- Assedju l-Kbir ta’ Malta tal-1565, l-Ammiral Ottoman Dragut stazzjona numru ta’ kanuni fil-Ponta ta' Tigné Point f’assedju biex jaqbad il-Forti Sant’Iermu minn idejn l-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa nqatel permezz ta’ sparatura indiretta mill-forti waqt l-assedju, u l-estremità tal-peniżola għadha ġġib ismu, il-Ponta ta' Dragut.

Wara l-Assedju l-Kbir, inbniet kappella ddedikata lill-Madonna taħt diversi titli minflok niċċa li kienet diġà fl-inħawi. Fl-1757, il-Batterija t'Għar il-Lembi nbniet fiż-żona, u ma kienx fadal bżonnha sal-1792, meta l-Ordni bniet l-aħħar fortifikazzjoni ewlenija tagħha, il-Forti Tigné . Il-forti l-ġdid, li aktar tard tat isimha liż-żona, kellha rwol sinifikanti fl-invażjoni Franċiża tal-1798 u r-rewwixta Maltija sussegwenti.

Bejn l-1878 u l-1886, meta Malta kienet taħt il-ħakma Brittanika, Forti Cambridge inbniet fil-Ponta ta' Tigné biex tħaddem kanun wieħed ta’ 100 tunnellata.  Fis-snin 90 tas-seklu 19, inbniet il-Garden Battery biex tkopri ż-żona bejn il-Forti Cambridge u l-Fort Tigné. L-Ingliżi bnew ukoll kwartieri militari u kappella ddedikata lil San Luqa fil-peniżola.

Meta l-forzi Brittaniċi telqu minn Malta fl-1979, il-kwartieri u ż-żona kollha kien abbandunati. Partijiet kemm mill-Forti Tigné kif ukoll mill-kwartieri Ingliżi insterqu jew ġew ivvandalizzati. Għal xi żmien, partijiet minna kienu jintużaw bħala ċentru għall-ħin ħieles kif ukoll akkomodazzjoni soċjali pprovduta mill-Gvern. 

## Fil-preżent

Mill-proġett ta’ żvilupp mill-ġdid, il-Ponta ta' Tigné Point inbidlet konsiderevolment. Il-bini modern, l-aċċessibbiltà faċli u fatturi oħra għenu biex iż-żona tittrasforma minn kwartieri abbandunati u ttraskurati għal żona frekwentata kemm min-nies tal-lokal kif ukoll mit-turisti. L-appartamenti tal-Forti Cambridge, li tlestew fl-2012, huma fost l-ogħla binjiet f’Malta.

Il-Point Shopping Mall infetaħ fil-bidu tal-2010, mibni flok il-Barracks ta' Tigné. Partijiet mill-mall fi Pjazza Tigné għad fihom xi elementi arkitettoniċi tal-kwartieri, fosthom sensiela ta’ arkati mifruxa mal-pjazza. The Point huwa l-akbar shopping mall ta' Malta u fih madwar 17,000m2 ta' spazju kummerċjali mifrux fuq tliet livelli. Jinkludi supermarket u aktar minn 50 ħanut ieħor.

## Referenzi
Kontraskarpa

**Skarpa** u **kontraskarpa** huma l-ġnub ta' ġewwa u ta' barra, rispettivament, ta' foss użat fil-fortifikazzjonijiet. L-attakkanti (jekk ma jaqbżux il-foss b'xi mod) iridu jinżlu mal-kontraskarpa u jitilgħu l-iskarpa. F'fortifikazzjonijiet permanenti, l-iskarpa u l-kontraskarpa jistgħu jkunu miksija bil-ġebel. F'fortifikazzjonijiet anqas permanenti, il-kontraskarpa tista' tkun miksija b'xibka tal-ħadid angolata biex ma tagħti l-ebda kopertura lill-attakkanti u tagħmel l-avvanz u l-irtirar aktar diffiċli.

 

## Gallerija tal-kontraskarpa

Ġieli jidhru ukoll mini jew “galleriji” li nbnew wara l-ħajt tal-kontrascarpa ġewwa l-foss jew foss. Kull gallerija hija mtaqqba b'lakuni għall-ixkubetti biex jisparaw direttament fuq forzi attakkanti li jirnexxiehom jidħlu fil-foss. Il-galleriji tal-kontraskarpa kienu ġeneralment mibnija fl-angoli tal-foss biex jagħtu l-akbar firxa ta' difiża bin-nar. Kultant, batteriji tal-artillerija b'ħajt doblu kienu jkunu mibnija fil-kontraskarpa, iżda kienu aktar komunement iddisinjati għall-armi tal-infanterija biss. Il-galleriji kienu ġeneralment konnessi mal-binja prinċipali tal-forti permezz ta' mina li tgħaddi minn taħt il-foss, jew minn gallerija mibnija madwar l-art tal-foss.

## Referenzi
Avitu II ta' Clermont

**Avitu II ta’ Clermont** kien l-Isqof ta’ Clermont mis-676 sal-689. Huwa meqjum bħala qaddis fil-Knisja Ortodossa tal-Lvant. Tiġi ċċelebrata il-festa tiegħu fil-21 ta' Frar.

## Referenzi
Balluta Buildings

**Balluta Buildings** huwa blokk ta' appartamenti Art Nouveau li jagħti fuq il-Bajja tal-Balluta f'San Ġiljan, Malta. Inbniet fl-1928 għall-Markiż John Scicluna, u fuq disinn ta’ Giuseppe Psaila. Il-bini huwa meqjus bħala fost l-ifjen mill-ftit eżempji ta’ arkitettura Art Nouveau li jeżistu f’Malta.

## Storja
Is-sit tal-bini oriġinarjament kien jikkonsisti minn għelieqi mtarrġa, li ġew inkorporati fil-ġnien tal-Villa Sant Injazju fil-qrib fil-bidu tas-seklu 19. Fis-snin għoxrin, il-villa u l-art tagħha ġew maqsuma u mibjugħa, u l-ewwel parti tal-ġnien li nbniet kienet Balluta Buildings. Il-blokk ta' appartamenti nbena fl-1928 għall-Markiż John Scicluna, u kien iddisinjat mill-perit Giuseppe Psaila. L-isem tal-bini huwa derivat mis-siġar tal-ballut li kibru fin-naħa ta' quddiemu, li jagħtu isimha wkoll il-bajja.

Il-bini oriġinarjament kien fih wħud mill-akbar u l-aktar appartamenti lussużi fl-Ewropa, u malgħajr sar indirizz prestiġjuż f’Malta. Minħabba l-liġijiet tal-kiri, ħafna mill-inkwilini u l-werrieta tagħhom żammew l-appartamenti għal kera nominali żgħira. Mill-għoxrin appartament, sittax baqgħu f’idejn il-werrieta tal-kerrejja, tlieta reġgħu lura fil-pussess tas-sidien, u wieħed inbiegħ lil terza persuna. Xi ħwienet tal-ikel u ristoranti jokkupaw il-livell tat-triq tal-bini.

Il-bini għadu intatt u f’kundizzjoni relattivament tajba, għalkemm partijiet minnu għandu bżonn ta’ restawr. Huwa skedat bħala monument ta' Grad 1, u huwa elenkat fl- Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Arkitettura

Balluta Buildings huwa wieħed mill-ifjen fost il-ftit bini Art Nouveau li fadal f’Malta, u huwa wkoll meqjus bħala l-kapolavur tal-perit Psaila u wieħed mill-aktar bini emblematiku fil-pajjiż. Il-binja tikkonsisti fi tliet blokki ta’ appartamenti konnessi, bi tliet strutturi vertikali li għandhom fetħiet twal b’arkati vertikali li joħorġu ‘l barra mill-bqija tal-bini. Dawn huma kkompletati b'ċavi imżejjen b'putto minqux. Il-fetħiet huma akkumpanjati b'ringiela ta' twieqi doppji u pilastri fuq kull naħa. Kull blokka hija mgħollija minn fronton, u l-arkitravi ta’ taħt kull wieħed għandhom l-iskrizzjonijiet *BALLUTA* (blokk tax-xellug) *BUILDINGS* (blokk tal-lemin) u *AD MCMXXVIII* (blokk ċentrali). It-twieqi, il-pilastri u partijiet oħra tal-bini juru fjuri u dekorazzjonijiet ġeometriċi kkomplikati.

Il-blokki huma magħqudin flimkien ma’ veranda fis-sulari t’isfel u faċċata sempliċi fil-livelli ta’ fuq. Struttura li fiha numru ta’ ħwienet issaħħaħ il-bini kollu fil-livell tat-triq, u tikkontribwixxi għall-kwalità tridimensjonali tiegħu. Il-bini huwa mibni bil-ġebel tal-franka lokali.

L-għoxrin appartament fi ħdan il-blokk huma kbar u lussużi, u għandhom soqfa għolja bil-kolonni. L-intern huwa mżejjen bil-madum tradizzjonali Malti. Ix-xogħol tal-ħadid li ntuża fil-bini kollu huwa ta’ kwalità għolja, u mhux magħruf jekk dan kienx xogħol ta’ Psaila jew artiġjan ieħor.

## Ara wkoll

* Palazzina Vincenti, bini Modernista li jinsab fin-naħa l-oħra tal-Bajja tal-Balluta

## Referenzi
Batterija t'Għar il-Lembi

Il-**Batterija t'Għar il-Lembi**, magħrufa wkoll bħala **Qala Lembi Battery**, kienet batterija tal-artillerija f'Tas-Sliema, Malta. Inbniet fl-1757 mill-Ordni ta' San Ġwann, u kienet meqjusa bħala xogħol fuq barra tal-Forti Manoel. Il-batterija tilfet l-utilità tagħha bil-bini tal-Forti Tigné fl-1795, u ntużat għal għall-ftit bħala residenza tas-sajf qabel ma twaqqgħet. Fis-snin 70 tas-seklu 19, il-Forti Cambridge inbniet qrib is-sit tal-Batterija t'Għar il-Lembi.

Matul iż-żmein, din il-batterija kienet magħrufa wkoll bħala **Forti Lembi**, it-**Torri t'Għar il-Lembi** jew ir**-Ridott t'Għar il-Lembi**.

## Storja
Il-Batterija Lembi nbniet fl-1757, u kienet meqjusa bħala xogħol fuq barra tal-Forti Manoel, peress li kienet intenzjonata biex tevita li l-ghadu jattakka l-ġenb tat-tramuntana tal-forti. Il-batterija kellha pjattaforma għal kanun trijangolari u blockhouse żgħira magħquda ma' naħa waħda, u kienet imdawra b'foss. Kienet armat b’sitt kanuni ta’ 12-il libbra.

Il-batterija tilfet l-utilità tagħha meta nbeniet il-Forti Tigné fl-1795, u l-artillerija tagħha tneħħiet. Wara saret ir-residenza tas-sajf tal-kavallier Fra Amante de Fargues.

Matul l-imblokk Franċiż tal-1798–1800, ir-ribelli Maltin bnew numru ta’ batteriji qrib fejn qabel kien hemm il-Batteriji Lembi sabiex jibbumbardjaw il-Forti Tigné, li kienet maqbuda mill-Franċiżi.

Il-batterija twaqqgħet aktar tard fis-seklu 19. Fl-1878, il-Forti Cambridge bdiet tinbena qrib is-sit tagħha.

## Referenzi
Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang

Il-**Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang** (biċ-Ċiniż: 花山壁画; bil-Pinjin: *Huāshān Bìhuà*) jinkludi ġabra estensiva ta' tpittir storiku fuq il-blat li ġie mpitter fuq l-uċuħ tal-irdumijiet tal-ġebla tal-ġir fi Guangxi, fin-Nofsinhar taċ-Ċina. It-tpittir jinsab fuq ix-xatt tal-Punent tax-xmara Ming (biċ-Ċiniż: 明江; bil-Pinjin: *Míng Jiāng*; li litteralment tfisser "Xmara Tleqq") li hija tributarja tax-xmara Zuo. Iż-żona tat-tpittir tagħmel parti mir-Riżerva Naturali ta' Nonggang u tinsab fil-Kontea ta' Ningming. Fil-15 ta' Lulju 2016, il-Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Iż-żona prinċipali bit-tpittir tul l-irdumijiet għandha wisa' ta' madwar 170 metru (560 pied) u għoli ta' madwar 40 metru (130 pied) u fiha wħud mill-ikbar tpittir fuq il-blat fiċ-Ċina. It-tpittir jinsab bejn 30 metru (98 pied) u 90 metru (300 pied) 'il fuq mil-livell tal-ilma tax-xmara. Iż-żona prinċipali fiha madwar 1,900 xbiha b'kollox irranġati f'madwar 110 gruppi. It-tpittir sar b'lewn aħmar permezz ta' taħlita ta' okra ħamra (ematit), kolla tal-annimali u demm. Jinkludu xbihat umani kif ukoll ta' annimali, flimkien ma' tnabar, skieken, xwabel, qniepen u bastimenti. Il-figuri umani tipikament huma għoljin bejn 60 ċentimetru (24 pulzier) u 150 ċentimetru (4.9 pied), iżda figura partikolari minnhom hija għolja saħansitra 3 metri (9.8 piedi).

It-tpittir oriġinarjament kien maħsub li jmur lura għall-ħabta tas-seklu 5 Q.K. sas-seklu 2 W.K. Madankollu, id-datazzjoni reċenti bil-karbonju tissuġġerixxi li l-eqdem tpittir sar għall-ħabta ta' 16,000 sena ilu filwaqt li l-iktar reċenti sar għall-ħabta ta' 690 sena ilu. Il-perjodu tal-ħolqien tagħhom imur lura għal żmien il-Gwerer Statali sal-aħħar tad-dinastija Han fl-istorja taċ-Ċina. Huwa maħsub li bosta mit-tpittir "juri l-ħajja u r-ritwali" tal-poplu Luo Yue tal-qedem, li kien jgħix fil-wied tax-xmara Zuo matul dan il-perjodu u huwa maħsub li kien tnissel mill-poplu Zhuang, mill-poplu Muong u mill-poplu Kinh.

Fil-Mużew tan-Nazzjonalità ta' Zhuang fil-belt ta' Chongzuo (biċ-Ċiniż: 崇左市壮族博物馆) hemm wirja ddedikata lill-istorja u lill-interpretazzjoni tat-tpittir.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2016.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi
Giuseppe Psaila

**Giuseppe Psaila** (magħruf ukoll bħala **Joseph Psaila**) (1891–1960) kien perit Malti. Iggradwa mill-Università ta’ Malta madwar l-1915, u kien wieħed mill-ftit periti tal-istil Art Nouveau f’Malta peress li dak iż-żmien l-istil neoklassiku kien għadu popolari, speċjalment fil-bini pubbliku. Huwa kien influwenzat mix-xogħol tal-periti Taljani Raimondo D'Aronco u Ernesto Basile.

Psaila ħadem fuq numru ta’ kummissjonijiet privati fil-bidu tas-seklu 20. Waħda mill-binjiet attribwiti lilu hija dar partikolari f'225, Triq it-Torri, Tas-Sliema li nbniet fl-1914 għal Antonio Cassar Torregiani. Illum, din hija l-unika dar Art Nouveau li fadal f'din it-triq ta’ Tas-Sliema. Fl-2012–13, din id-dar ġiet rrestawrata u kkonvertit f'fergħa tal-Lombard Bank. F'dan il-punt ġie miżjud it-tielet sular, konformi mal-istil arkitettoniku oriġinali.

Bini ieħor iddisinjat minn Psaila f’Tas-Sliema jinkludi djar f'Lower Victoria Terrace (illum Triq Dun Karm Psaila), Triq Santa Margerita, Triq Stella Maris, Windsor Terrace, Triq Għar il-Lembi, u Triq it-Torri. Iż-żewġ xogħlijiet l-aktar notevoli tiegħu huma  fi Triq it-Torri  Tas-Sliema (1926) u Balluta Buildings fuq il-Bajja tal-Balluta f’San Ġiljan (1928). Dawn kienu blokki ta’ appartamenti mibnija għall-Markiż John Scicluna, u kienu binjiet imżejna b’mod elaborat li kellhom terrazzini kbar. Broadlands Mansions twaqqgħu fis-snin tmenin, iżda l-Balluta Buildings għadhom intatti u huma meqjusa bħala l-kapulavur ta' Psaila u wieħed mill-aktar bini emblematiku ta' Malta.
Stampa:Malta_-_Sliema_-_Triq_it-Torri225Lombard_Bank_01_ies.jpg|alt=Lombard Bank building in Sliema (1914)|Bini tal-Lombard Bankf'Tas-Sliema (1914)
Stampa:Malta_-_St._Julian's_-_it-Telgha_ta'_San_Giljan_-_Balluta_Buildings_01_ies.jpg|alt=Part of the façade of Balluta Buildings (1928)|Parti mill-faċċata tal-Balluta Buildings (1928)
Stampa:Art_Nouveau_architecture_in_Sliema_(cropped).jpg|alt=Art Nouveau townhouse in Sliema (Triq Lembi c/w Tower road)|Townhouse Art Nouveau f'Tas-Sliema (Triq Lembi kantuniera ma' Triq it-Torri)
Stampa:Broadlands_Mansions.jpg|alt=Broadlands Mansions, Sliema| 


## Referenzi
Batterija ta' Għzira

Il-**Batterija ta**' **Għżira**, magħrufa wkoll bħala l-**Batterija ta' Pinto** jew **Batterija Kechakara**,  hija batterija tal - artillerija f'Birżebbuġa, Malta. Inbniet mill-Ordni ta' San Ġwann fl-1715 u fl-1716 bħala waħda minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet kostali madwar il-kosta tal-Gżejjer Maltin. Il-batterija ġiet modifikata ħafna maż-żmien, u l-blockhouse issa fiha bar u garaxx, filwaqt li l-pjattaforma tal-kanuni u z-zuntier prattikament inqerdu, u għadu jidher biss fejn kienu.

## Storja

Il-Batterija tal-Għzira inbniet fl-1715-1716 bħala parti mill-ewwel programm ta’ bini ta’ batteriji kostali f’Malta. Kienet parti minn katina ta’ fortifikazzjonijiet mibnija biex jiddefendu l-Bajja ta’ Marsaxlokk, li kienet tinkludi wkoll sitt batteriji oħra, it-Torri ta’ San Luċjan, żewġ torrijiet ta' De Redin, erba’ ridotti u tliet skaluni. Il-kostruzzjoni tal-batterija swiet 1109 skud.

Il-batterija oriġinarjament kienet tikkonsisti fi pjattaforma semi-ċirkolari għall-kanuni, b'parapett li fih tmien fetħiet. Fil-garġi tagħha kellha blockhouse rettangolari kbira protett minn redent. Id-daħla tal-batterija kienet tinsab fis-redent.  Oriġinarjament kienet armata bil-kanuni.

## Fil-preżent
Il-batterija għaddiet minn alterazzjonijiet kbar matul iż-żmien, u effettivament inqerdet fil-proċess. Ir-redent inqered, filwaqt li l-blockhouse inbidlet f'bar u garaxx. Il-post fejn kienet il-pjattaforma tal-kanun semi-ċirkolari għadu viżibbli, għalkemm iz-zuntier bil-fetħiet m'għadux jeżisti.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Redent

**Redent** (mill-kelma Franċiża għal "projezzjoni") hija karatteristika tal-fortifikazzjonijiet. Huwa xogħol f'angolu redentali f'forma ta' V lejn attakk mistenni. Jista' jkun magħmul minn terrapien, ħamrija, jew materjal ieħor.

Ir-redent żviluppat mill-lunette, oriġinarjament ix-xogħol fuq barra tal-fortifikazzjoni f'forma ta' nofs qamar; bil-ġnub iqsar sar-redent.

## Storja
Ir-redenti kienu karatteristika komuni fil-batteriji tal-kosta mibnija f’Malta bejn l-1715 u l-aħħar tas-seklu 18. Batteriji li għandhom eżistu u li fihom redent jinkludu l-Batterija tal-Mistra u t-Trunċiera tal-Qala.

Ir-Russi użaw redenti fuq ix-xellug tagħhom fil-Battalja ta' Borodino kontra Napuljun. Redent żgħir li l-uċuħ tiegħu jifformaw angolu ottuż b'vertiċi lejn l-għadu jissejjaħ *flèche* (vleġġa bil-Franċiż). Il- *fleches Bagration* kienu tliet redenti lura fl-linja ta' rilevament. Ir-Ridott ta' Shevardino inbena bħala post ta’ twissija bikrija mil 'l hinn mill-flèċċes ta’ Bagration.

## Toqba b'redent fil-golf
*Toqba b'Redent* jew *Redemt* hija aspett tal-arkitettura tal-korsa tal-golf komunement assoċjata mal-perit tal-golf Charles B. Macdonald. It-terminu jalludi għat-tip ta' fortifikazzjoni bir-redent. Speċifikament, toqba redentali għandha fixra ta' ħaxix li jinżel 'l isfel u 'l bogħod mill-punt tad-dħul, tipikament il-parti ta' quddiem tal-lemin tal-ħaxix.

Din hija d-deskrizzjoni ta' Macdonald ikkwotata spiss minn *Scotland's Gift: Golf*:

Din id-definizzjoni tispjega l-kunċett bażiku. Macdonald bena l-American Redan oriġinali tiegħu bħala r-raba’ toqba fin-National Golf Links of America, komunement magħrufa bħala NGLA. Hu u sħabu, Seth Raynor u Charles "Steamshovel" Banks, inkludew Redent jew verżjoni inversa tiegħu fi kważi kull korsa li bnew. Dan huwa element tad-disinn li ġie kkupjat spiss minn periti moderni — l-aktar it-tim tal-koppja Pete u Alice Dye, u Tom Doak. L-element tad-disinn jista' jintuża bħala kumpless tal-ħaxix ta' kwalunkwe toqba "par" - par 3 l-aktar komuni, iżda jista 'jintuża wkoll bħala kumpless tal-ħaxix għal par 4 jew par 5.

## Referenzi

## Aktar qari

* "New York State Military Museum and Veteran's Research Center", Glossarju: Redan, NYS Division of Military and Navy Affairs
* Dictionary of Fortifications: Redan, Sit dwar i-Fortifikazzjonijiet fil-Gwerra Ċivili tal-Istati Uniti tal-Amerika
Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai

Is-**Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fiċ-Ċina u tniżżlu fil-lista fl-2019. Jinkludu sistema ta' pjanura mtajna intermareali li titqies bħala l-ikbar ta' din ix-xorta fid-dinja. Dawn l-artijiet imtajna tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai, huma produttivi ferm u jservu bħala żoni għat-tkabbir ta' bosta speċijiet ta' ħut u ta' krustaċji. Iż-żoni intermareali tal-Baħar Isfar u tal-Golf ta' Bohai huma ta' importanza globali għaliex fihom jinġemgħu diversi speċijiet ta' għasafar tal-passa li jużaw ir-rotta tal-passa bejn il-Lvant tal-Asja u l-Awstralja. Diversi għasafar tal-passa, fosthom uħud mill-iżjed speċijiet ta' għasafar mhedda fid-dinja, jużaw il-kosta bħala post ta' mistrieħ fix-xitwa u matul il-passa tagħhom jew biex ibejtu hemmhekk.

## Deskrizzjoni

Fis-Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai jgħixu 400 speċi ta' għasafar, l-iktar tal-passa, f'kwantità stmata li taqbeż il-50 miljun eżemplar. L-għasafar, meta jpassu, jgħaddu minn 22 pajjiż fiż-żewġ emisferi terrestri. Din iż-żona tospita bosta siti li jagħmlu parti mill-Konvenzjoni Ramsar. L-erja kollha tas-sit tkopri 188.643 ettaru, b'żewġ żoni ta' lqugħ ta' 80.056 ettaru bejn il-Baħar l-Isfar u l-Golf ta' Bohai. Iż-żewġ komponenti prinċipali tas-sit huma r-Riżerva Naturali Nazzjonali ta' Dafeng u r-Riżerva Naturali Nazzjonali ta' Yancheng.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2019.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni". Fis-sit jgħixu 680 speċi ta' vertebrati, fosthom 415-il speċi ta' għasafar, 26 speċi ta' mammiferi, 9 speċijiet ta' anfibji, 14-il speċi ta' rettili, 216-il speċi ta' ħut u 165 speċi ta' *benthos*.

## Referenzi
Joe Zammit Cordina

**Joe Zammit Cordina** (29 ta' Settembru 1929 – 11 ta' Novembru 2004) kien attur Malti.

Wara diversi dehriet fuq il-palk u r-radju, beda l-karriera tiegħu bħala attur tal-films fl-1963 u huwa magħruf l-aktar għar-rwol żgħir tiegħu fil-film *[[Midnight Express]]* (1978).

Minbarra l-films, Cordina sar magħruf ukoll b’dehriet fuq it-television, bħala agent tal-atturi, u bħala għalliem tal-irreċtar.

## Filmografija

* 1963: *[[Treasure in Malta]]*
* 1966: *[[The Spies]]* (Teleserje, Episodju 1)
* 1970: *[[Paul Temple (Televisiounsserie)|Paul Temple]]*  (Teleserje, Episodju 1)
* 1972: *[[Pulp]]*
* 1978: *[[Midnight Express]]*

## Ħoloq esterni
* 

## Referenzi
Servizzi ta' Xandir Pubbliku

**Public Broadcasting Services Limited** ( **PBS** ) huwa x-xandar pubbliku ta' Malta . Il-PBS huwa ffinanzjat minn għotjiet tal-gvern u l-bejgħ ta’ airtime kummerċjali. L-istazzjon tiegħu TVM huwa l-aktar stazzjon televiżiv li jara Malta, u l-istazzjon tar-radju tiegħu Magic Malta jgawdi popolarità kbira fost is-semmiegħa lokali u turistiċi. Kull sena fit-13 ta’ Diċembru, il-PBS jorganizza open day, fejn il-pubbliku jagħmel żjara fil-bini u jagħti ħarsa lejn is-settijiet tal-kanali u tar-radjijiet.

## Storja
Il-PBS twaqqfet fil-11 ta’ Novembru 1975 bħala **Xandir Malta** u sar membru konġunt tal-Unjoni Ewropea tax-Xandir (EBU) mal-Awtorità Maltija tax-Xandir (MBA). Dan tal-aħħar kien diġà ġie ammess bħala membru attiv sħiħ, kif kienet il-Malta Television Service Ltd, fl-1970. Mill-2003, il-PBS kien l-uniku membru Malti tal-EBU.

Qabel Xandir Malta, Rediffusion xandar programmi televiżivi f’Malta bl-isem ta’ The Malta Television Service Ltd. Is-servizz kien immexxi minn Rediffusion, xandar indipendenti bbażat f’Londra. It-trażmissjonijiet lejn Malta bdew mill-Ħamrun fil-11 ta' Novembru 1935 taħt l-isem "Broadcast Relay Service Malta Ltd." » Charles Whotcroft u George Powler kienu l-ewwel direttur tagħha u l-inġinier ewlieni rispettivament. Fid-29 ta’ Settembru, 1962, Rediffusion (Malta) Ltd. inawgura servizz televiżiv li jkopri l-Gżejjer Maltin. Fl-14 ta’ Frar, 1975, impjegati ta’ Rediffusion (Malta) Ltd organizzaw sit-down strike fil-bini tal-kumpanija f’Malta u saħansitra bdew imexxu l-kumpanija. Fit-30 ta’ Lulju 1975, intlaħaq ftehim bejn il-grupp ta’ kumpaniji Rediffusion u l-Gvern Laburista ta’ Malta mmexxi minn Dom Mintoff għat-trasferiment tal-assi kollha ta’ Rediffusion f’Malta lill-Gvern Malti.

Wara t-tranżizzjoni għat-televiżjoni diġitali bl-użu tal-istandard DVB-T f’Ottubru 2011, l-istazzjonijiet terrestri kollha liċenzjati f’Malta jitqassmu permezz ta’ netwerk ta’ trasmettituri mħaddma mill-PBS. Dawn it-trasmettituri jinsabu f’Delimara (Marsaxlokk), in-Nadur, il-Mellieħa, l-Imtarfa, in-Naxxar u Portomaso (San Ġiljan). 

Il-PBS huwa mmexxi minn bord tad-diretturi. Iċ-ċermen eżekuttiv attwali huwa Mark Sammut. Charles Dalli huwa d-direttur tal-operat. Fl-2021, ħabbru li l-istazzjonijiet tat-TV kienu se jbiddlu l-logo tagħhom, iżda wieħed minnhom biddel isimha wkoll.

## Servizzi
**<big>Radju</big>** 

Is-servizzi tar-radju tal-PBS jinkludu l-istazzjonijiet tar-radju Radju Malta, Radju Malta 2 u Magic Malta. Għal perjodu qasir, fl-1975/1976, kien hemm ukoll stazzjon tal-lingwa Taljana, bl-isem ta’ Radju Malta Tre ; l-aħbar inqrat minn Anna Bonanno. 

**<big>Televiżjoni</big>** 

Is-servizzi televiżivi tal-PBS jinkludu TVM, TVM+ u TVMSport+. Topera wkoll is-Servizz tat-Televiżjoni tal-Parlament taħt ftehim mal-Parlament ta’ Malta.

## Referenzi
TVM+

**TVM+** (qabel **TVMNews+** u oriġinarjament **TVM 2** )  huwa netwerk tat-televiżjoni terrestri f’Malta, operat mix- xandar nazzjonali Servizzi tax-Xandir Pubbliku li tnieda fl-2012. B'differenza min-netwerk TVM aktar wiesa', TVM+ jiffoka primarjament fuq ix-xandir tal-aħbarijiet u t-televiżjoni edukattiva.

## Storja
In-netwerk oriġinarjament tnieda bħala Education 22, servizz tat-televiżjoni edukattiv operat mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni, Impjiegi u Affarijiet tal-Familja tal-Gvern Malti. F’Marzu 2012, ir-responsabbiltà għall-istazzjon ġiet trasferita mill-ministeru għax-xandar nazzjonali, Servizzi ta’ Xandir Pubbliku (PBS), u n-netwerk beda xxandar bħala TVM2 fit-8 ta’ Marzu, 2012. 

Wara ristrutturar tal-operat fi ħdan il-PBS, minn Ottubru 2021, in-netwerk ilu xxandar bl-isem TVMNews+. Wara li TVMNews+ ġie kkritikat minħabba ismu, l-istazzjon ingħata l-isem ġdid ta’ TVM+ f’Settembru 2024.

## Programmazzjoni
TVM+ ixandar prinċipalment programmi ta’ informazzjoni u edukattivi, inklużi programmi ta’ tagħlim dirett dwar l-istorja u l-kultura Maltija kif ukoll rapporti ta’ ġrajjiet kurrenti. Ixxandar ukoll programm ta’ aħbarijiet ta’ filgħaxija bil-lingwa tas-sinjali Maltija għal persuni neqsin mis-smigħ jew nieqsa mis-smigħ. Ixxandar ukoll programmi tal-aħbarijiet u verżjoni bl-Ingliż. Bħal TVM, programmi speċjali bħall-futbol u l-festivals kultant jixxandru kull sena.

## Referenzi
NET (istazzjon televiżiv Malti)

**NET Television** huwa stazzjon tat-televiżjoni terrestri free-to-air f’Malta proprjetà ta’ Media.link Communications, il-fergħa tal-midja tal- Partit Nazzjonalista .  Beda xxandar fl-1998 mill- Pietà, Malta.

NET Television huwa wkoll wieħed mill-aktar stazzjonijiet televiżivi segwiti, billi huwa t-tielet l-aktar stazzjon segwit f’Malta (7.88% tal-popolazzjoni).

## Referenzi
One (l-istazzjon tat-TV Malti)

**One** (stilizzat bħala **ONE** u qabel magħruf bħala **Super One Television** ) huwa stazzjon televiżiv f'Malta proprjetà ta' One Productions, il-fergħa tal-midja tal- Partit Laburista . Ix-xandiriet bdew f’Marzu 1994.

## Studios
L-istazzjon huwa amministrat u xxandar mill-istudios tiegħu fil-Marsa. L-istazzjon għandu wkoll unità ta’ xandir barra, li uża għall-ewwel darba waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-Ewwel ta’ Mejju tal-Malta Labour Party fl-1 ta’ Mejju 1997. 

One TV rebaħ ukoll l-ewwel żewġ edizzjonijiet tal-premjijiet tal-Malta Labour Party TV Station of the Year fl-2006 u l-2007 .
Smash Television

**Smash Television** huwa stazzjon televiżiv Malti . Smash hija proprjetà privata u żżomm pożizzjoni editorjali newtrali li fiha jiġu espressi opinjonijiet differenti dwar il-politika Maltija . Jibqa 'ħafna iżgħar mill-istazzjonijiet eqdem.

## Referenzi
Batterija tal-Għargħar

Il-**Batterija tal-Għargħar Battery**, magħrufa wkoll bħala l-**Batterija ta' Ittuila Battery** u l-**Batterija ta' Xindi**, kienet batterija tal-artillerija f’dak li llum huwa San Ġwann, Malta, mibnija minn ribelli Maltin matul l- imblokk Franċiż tal-1798–1800. Kienet parti minn katina ta’ batteriji, ridotti u rfid li dawru l-pożizzjonijiet Franċiżi fil-Port ta’ Marsamxett u l- Port il-Kbir.

## Post
Il-Batterija tal-Għargħar kienet tinsab f’żona magħrufa bħala San Ġwann tal-Għargħar, li llum hija parti minn San Ġwann. Kienet tati fuq il-Gżira u l-Ġżira Manoel, li fuqa kien hemm il-Forti Manoel okkupata mill-Franċiż.

## Deskrizzjoni
Il-batterija kellha pjattaforma tal-kanuni lineari u parapett għoli tal-ġebel b'sitt abbrazzi. Il-batterija kellha ħitan tal-ġenb fuq kull naħa tal-pjattaforma, u ħajt tas-sejjieħ għoli fuq wara. Kaxxi tal-għassa kienu jinsabu f'mill-inqas tlieta mill-erba' kantunieri tal-batterija Tnejn minn dawn kienu mgħammra b'arbli li jtajru l-White Ensign u l-bandiera tar- Renju ta' Sqallija. Il-Batterija tal-Għargħar hija sinifikanti peress li hija l-ewwel post fejn ittellgħet il-bandiera Ingliża f’Malta. Il-batterija kellha wkoll daħla taħt l-art għall-akkomodazzjoni tal-gwarniġjon.

### Storja
Il-batterija nbniet minn Vincenzo Borg, u tlestiet sas-6 ta’ Ottubru 1798.  Kienet armata b’ħames kanuni ta’ 18-il libbra, li wħud minnhom ittieħdu mill-Batterija tal-Mistra. Il-batterija kellha post avvanzat fil-Ħarrub ta' Stiefnu, li kien armat b'kanun wieħed. Il-gwardja tal-batterija kienet magħmula minn 338 raġel f’Diċembru tal-1799.

Il-Batterija tal-Għargħar ippruvat tispara fuq il-belt kapitali Valletta, iżda kienet 'il bogħod wisq u l-bumbardament ftit li xejn kellu effett fuqha. Il-Franċiżi ppruvaw jattakkaw il-batterija fl-1799 iżda nżammu lura mir-ribelli.

Il-batterija tal-Għargħar kienet għadha teżisti fl-1811, iżda inħattett bħall-fortifikazzjonijiet l-oħra tal-imblokk Franċiżi, possibilment wara l-1814. Ma fadal ebda traċċa tal-batterija llum, u ż-żona issa hija mibnija. Skont Arnold Cassola, xi fdalijiet kienu għadhom jeżistu fl-2016.

## Ara wkoll

* Razzett ta' Xindi

## Referenzi
Gwardamanġa

**Gwardamanġa** ( Ingliż : **Guardamangia** jew kultant miktub b'mod żbaljat bħala **Gwarda Mangia** )  huwa raħal fil- Pietà, Malta .  Gwardamanġa hija d-dar tal-Isptar San Luqa, l-ex sptar pubbliku ġenerali ta' Malta, u Villa Guardamangia, l-ex dar tar -Reġina Eliżabetta II . Huwa wkoll il-post tad-Dar tar-Ridiffużjoni.

## Preview
 

Villa Guardamangia, fi Gwardamanġa, hija binja kbira ta’ żewġ sulari, magħrufa l-aktar għall-porch elaborat tagħha li għaliha tiġi aċċessata b’tarġien fuq kull naħa. L-ewwel għandha konfigurazzjoni konvessa kkompletata b'ark ellittiku wiesa '. Il-korbels skrollati jsostnu l-lintels tal-ġenb, filwaqt li bieb b'ras kwadra jitqiegħed f'daħla ta 'arkata ellittika. Fil-quċċata tal-porch hemm serje ta 'twieqi segmentali b'arkati. Karatteristiċi oħra jinkludu gallariji semi-ċirkolari tal-ħadid maħdum fuq kull naħa tal-porch, twieqi bil-louvered u bieb "rissa". Il-faċċata hija nieqsa minn dekorazzjoni, ħlief għal ħajt ta’ parapett bil-balavostri. 

Il-villa kienet mikrija minn Lord Louis Mountbatten madwar l-1929. F’diversi okkażjonijiet bejn l-1946 u l-1953, ir-Reġina Eliżabetta II baqgħet hemm bħala Prinċipessa u mbagħad Reġina filwaqt li l-għarus tagħha, u aktar tard żewġha, id-Duka ta’ Edinburgh, kien stazzjonat Malta bħala Royal Navy. uffiċjal. Philip u Elizabeth għexu Malta bejn l-1949 u l-1951, u għamlu lil Malta l-uniku pajjiż barrani li r-Reġina qatt għexet fih. Kien preżunt li ibnu Charles kien ikun imnissla hawn. Ir-Reġina żaret mill-ġdid il-villa waqt iż-żjara statali tagħha f’Malta fl-1992.

## Referenzi
Bandleader

**Bandleader** huwa l-mexxej ta' grupp mużikali bħal dance band, rock band, pop band jew xi kwartett (jew akbar) tal-jazz. It-terminu jintuża l-iktar għall-mexxej ta' grupp li jdoqq mużika popolari bħala combo żgħira jew big band, bħal wieħed li jdoqq mużika jazz, blues, rhythm and blues jew rock and roll. Il-biċċa l-kbira tal-bandleaders huma wkoll artisti bil-band tagħhom stess, jew bħala kantanti jew bħala strumentalisti, idoqqu strument bħal kitarra elettrika, pjanu, jew strumenti oħra.

## Rwoli
Il-bandleader ikollu varjetà ta' ħiliet mużikali. Bandleader jeħtieġ li jkun direttur tal-mużika li jagħżel is-"setlist" (il-lista tal-kanzunetti li se jindaqqu fi spettaklu), jistabbilixxi r-ritmu ta' kull kanzunetta u jibda kull kanzunetta (ħafna drabi billi "jgħodd"), imexxi l-bidu ta' sezzjonijiet ġodda ta' kanzunetti (eż. sinjalazzjoni għall-bidu ta' solo tal-kitarra jew solo tat-tnabar) u jwassal it-tmiem ta' kull kanzunetta. Il-bandleader jidher fuq il-palk mal-mużiċisti, għalhekk irid ikunu artist b'saħħtu sew jekk kantant sew jekk strumentalist. Il-bandleader jeħtieġ ukoll li jkollu għarfien ġenerali tajjeb tal-partijiet differenti li jindaqqu mill-istrumenti kollha tas-sezzjoni tar-ritmu (kitarra, tastieri, bass elettriku, u tnabar) u strumenti solo (eż. kitarra, sassofonu, eċċ.), biex jagħżel membri prospettivi ġodda tal-band u jmexxi l-provi. Il-bandleader tipikament jagħżel ukoll kanzunetti ġodda għall-grupp, partikolarment jekk il-grupp ikun cover band jew tribute band. F'xi każijiet, il-bandleader jista' jamministra aspetti oħra tal-band, bħall-organizzazzjoni ta' tours u sessjonijiet ta' reġistrazzjoni. Xi bandleaders ikunu wkoll kompożituri u awturi ta' kanzunetti għall-grupp tagħhom.

Ħafna drabi l-bands jissemmew għall-bandleaders tagħhom, jew ikollhom isem distint mill-bandleader (eż. Bruce Springsteen u l-E Street Band jew Bill Haley u The Comets). Xi bands ta' żmien ilu bħal The Count Basie Orchestra baqgħu joperaw bl-ismijiet tal-bandleaders tagħhom, ħafna wara l-mewt tal-bandleader oriġinali.

## Ara wkoll

* Surmast tal-banda

## Aktar qari

* Whiteman, Paul & Lieber, Leslie – How to Be a Bandleader (New York City: Robert M. McBride & Company, 1948)

## Referenzi
Parliament TV (Malta)

**Parliament TV** huwa stazzjon televiżiv parlamentari Malti li jxandar il-proċeduri tal- Kamra tad-Deputati . L-istazzjon huwa operat mix-xandir nazzjonali Servizzi tax-Xandir Pubbliku taħt ftehim mal-Kamra tad-Deputati  .

## Storja
L-istazzjon inħoloq fl-2015 wara ċ-ċaqliq tal-Kamra tad-Deputati fil-bini l-ġdid tal-parlament fil-Belt Valletta. Qabel l-2012, il-proċedimenti tal-Kamra tad-Deputati kienu sempliċement is-suġġett ta’ kopertura awdjo tad-dibattiti parlamentari dwar Radju Malta 2. 

Il-Parlament nieda proġett pilota f’Mejju 2012 biex ixandar dibattiti u laqgħat tal-kumitati live fuq l-Internet sakemm il-Parlament mar fil-bini l-ġdid tiegħu. , mgħammra sew għax-xandir dirett fuq it-televiżjoni.

## Referenzi
Premju Nazzjonali tal-Ktieb

Il-**Premju Nazzjonal tal-Ktieb** (bl-Ingliż: *National Book Prize*) huwa premju mogħti kull sena mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb f'Malta. Il-premju kien stabbilit fl-1971 u oriġinarjament  kien magħruf bħala l-Premju Letterarju. Fl-1988 bdew jiġu premjati tliet kotba kull sena f'ordni ta' mertu, filwaqt li fl-1998 bdew jiżdiedu diversi kategoriji kull tant żmien. Fl-2014 tneħħa l-ordni tal-mertu u s-sena wara kien introdott il-Premju Terramaxka b'diversi kategoriji ta' kotba għal tfal taħt is-sittax-il sena. 

## Lista ta' rebbieħa tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb

### 1971–1982

Il-premju ma kienx organizzat fl-1979 u bejn l-1983 u l-1987.

### 1988–1997

Il-premju ma kienx organizzat fl-1990.

### 1998–2000

### 2001–2013

### 2014–

## Referenzi
Batterija ta' Santa Marija

Il-**Batterija ta' Santa Marija Battery**, magħrufa wkoll bħala l-**Batterija ta' Kemmuna**, hija batterija tal-artillerija fuq il-gżira ta’ Kemmuna f’Malta. Inbniet mill-Ordni ta’ San Ġwann bejn l-1715 u l-1716 bħala waħda minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet madwar il-kosti tal-Gżejjer Maltin.

## Storja
Il-Batterija ta' Santa Marija nbniet bejn l-1715 u l-1716 biex tipproteġi l-fliegu t'isfel ta' Kemmuna , flimkien mal-Batterija ta' Wied Musa fuq il-gżira prinċipali ta' Malta. Il-kostruzzjoni tal-batterija swiet 1,018-il skud. Għandha pjattaforma tal-kanuni semi-ċirkolari mdawra b’parapett bi tmien imbrazz li jħarsu lejn il-baħar. Il-batterija għandha blockhouse waħda, fejn kien jinħażen il-munizzjon. Dan kien imqiegħed dijagonalment tul tal-art quddiem il-faċċata sabiex iż-żewġ uċuħ ta' barra tiegħu jiffunzjonaw bħala redent. Il-faċċata tal-art fiha wkoll lakuni tal-musketterija.

Il-batterija oriġinarjament kienet armata b'żewġ kanuni tal-ħadid ta' 24 libbra u erba' ta' sitt libbri, iżda kienet abbandunata sal-1770.

Qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, fil-batterija kienet tgħix familja Għawdxija. Eventwalment ġiet abbandunata, u siġra tat-tin kibret fuq l-entratura prinċipali.

Uħud mill-kanuni tal-batterija tkaxkru fil-foss ta’ taħt il-batterija, f’tentattiv biex jieħduhom f’funderija għat-tidwib. Iż-żewġ kanuni ta' 24 libbra tħallew ġewwa l-batterija peress li dawn kienu tqal wisq biex jittieħdu.

## Fil-preżent

B'differenza minn ħafna fortifikazzjonijiet kostali simili, il-batterija baqgħet fi stat tajjeb ta' preservazzjoni, prinċipalment minħabba l-lokazzjoni remota tagħha. Ġiet restawrata minn Din l-Art Ħelwa bejn l-1996 u l-1997, u għal darb’oħra bejn l-2003 u l-2004. Waqt ir-restawr, issewwa s-saqaf tal-blockhouse, li kien fil-periklu li jiġġarraf.

Fil-21 ta’ Awwissu 1997, saret operazzjoni konġunta mill-Forzi Armati ta’ Malta u r-Royal Navy, li fiha ħelikopter mill-HMS ''Illustrious'' u suldati Maltin ħadu l-kanuni mill-foss ta’ taħt il-batterija u ġarrhom lura lejn il-batterija. Saru riproduzzjonijiet ta' karrijiet tal-kanuni, u l-kanuni ġew immuntati fuqhom mill-ġdid.

Il-batterija issa hija miftuħa għall-pubbliku s-sena kollha.

## Ara wkoll

* Torri ta’ Santa Marija
* Ridott ta’ Santa Marija

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin