E. Lilian Todd

**Emma Lilian Todd** (12 ta' Ġunju 1865 - 26 ta' Settembru 1937), magħrufa aktar bħala **E. Lilian Todd**, oriġinarjament minn Washington, DC u aktar tard minn New York City, kienet inventur awtodidattiku li trabbiet b'imħabba għall-apparat mekkaniku. Fin-*New York Times* tat-28 ta’ Novembru, 1909, hija tissemma bħala l-ewwel mara fid-dinja li ddisinjat ajruplan, fl-1906 jew qabel. Fl-1910, tar l-aħħar disinn tagħha, misjuq minn Didier Masson.

## Tfulija
Todd twieled f'Washington, DC fit-12 ta' Ġunju, 1865. Iċ-ċensiment tal-Istati Uniti tal-1870 jelenkaha bħala "Lily", li tgħix ma' ommha Mary Todd u oħtha Cora fil-kapitali tal-Istati Uniti. Madankollu, missierha ma jissemmiex fiċ-ċensiment. Fil-ħarġa ta’ Novembru 1909 ta’ *Woman’s Home Companion*, artiklu awtobijografiku jsemmi lil nannuha (probabbilment min-naħa ta’ ommha), li mingħandu wiret it-talent mekkaniku u inventiv tagħha. Iċ-ċertifikat tal-mewt ta’ Todd jinkludi isem ommha bħala “Mhux Magħruf Reynolds” u missierha bħala “Mhux Magħruf Todd”.

## Karriera
Todd irċeviet l-edukazzjoni tagħha f'Washington, DC u għallmet lilha nfisha tittajpja bħala mod kif tmantni l-għajxien tagħha. L-ewwel xogħol tagħha kien fl- Uffiċċju tal-Liċenzji fuq l-Invenzjonijiet magħrufa ukoll bħala privattivi, iżda telqet sentejn wara biex taħdem fl-uffiċċju tal-gvernatur ta' Pennsylvania (hi ssostni fl-artiklu tagħha li saret l-ewwel mara li rċieviet ħatra fid-dipartiment eżekuttiv ta' dak l-istat). Imbagħad marret lura New York biex tkompli bil-ħidma tagħha bil-privattivi, bdiet tistudja l-liġi, u saret membru tal-ewwel klassi tan-nisa fil-liġi tal-Università ta’ New York (madwar l-1890). Fl-1896, ħarġet privattiva għal detentur tal-kopja tat-tajprajter (numru 553292) li hija qasmet ma' George W. Parker. TAktar tard Todd ħadem bħala segretarju għad-direttur ġenerali tan-Womens' National War Relief Association matul il-Gwerra Spanjola-Amerikana .

Wara madwar l-1903, Todd dawret l-attenzjoni tagħha lejn "ġugarelli mekkaniċi u aeronawtiċi." Hija kienet ispirata aktar wara li rat airships f'Londra u fil-Louisiana Purchase Exposition f'St Louis fl-1904, kif ukoll skeċċ ta' ajruplan f'gazzetta Pariġina tal-1906. Aktar tard dik is-sena, Todd irċiviet attenzjoni nazzjonali meta esebixxiet l-ewwel disinn aeronawtiku tagħha fil-Madison Square Garden waqt wirja aero. Il-filantropa Olivia Sage, l-armla tal-finanzier u politiku Russell Sage, kienet fost dawk li wrew interess fix-xogħol ta’ Todd. Sage saret patruna ta’ Todd u tatha $7,000 biex tiddisinja u tibni l-ajruplani tagħha. L-ewwel biplan ta’ daqs sħiħ ta' Todd beda jinbena fil-ħarifa tal-1908 mill- Aħwa Wittemann ta’ Staten Island.

### Ajruplan
Il-qafas kien mibni b'injam fin, filwaqt li l-kisi ta' fuq il-ġwienaħ kien tal-musulina, u il-kisi t'isfel kien materjal militari ħafif.  Il-ġwienaħ kienu miżmumin flimkien f'kordi ta' pjanu. L-ajruplan kellu żewġ siġġijiet, u kien twil 36 pied (11 m), filwaqt li l-mutur kien Rinek immodifikat.

B'ħeġġa kbira għall-importanza tal-avjazzjoni, Todd bdiet l-ewwel Junior Aero Club fl-1908 biex irawwem l-edukazzjoni tal-avjazzjoni futuri. Il-klabb kien jiltaqa’ fir-residenza ta’ Todd fi New York, fejn is-salott tagħha kien sar il-workshop tagħha u kien imżejna b’mudelli tal-ajruplani tad-disinnji tagħha stess, flimkien ma' ġugarelli mekkaniċi oħra. Todd kienet ukoll akkreditata li vvintat u kisbet privattiva għal kabinett b'mejda li tintewa, kanun li jista' jiġi attivat mill-enerġija solari, arloġġ tax-xemx, u apparat ta' arpa eolja li jista' jitwaħħal ma' siġra.

Kif ssemmi hi stess fl-artiklu tal-1909, Todd riedet tippilota l-ajruplan tagħha stess u applikat għall-permess mingħand il-Kummissarju tax-Xogħlijiet Pubbliċi tal-Borough ta’ Richmond. Hija kkunsidrat ukoll li tapplika għal permess biex ittir fejn trid fl-Istati Uniti. Madankollu, il-permess tagħha ma nħariġx.  Xorta waħda, fis-7 ta' Novembru, 1910, l-ajruplan tagħmel għamel qabża ta' 20 pied (6.1m) fuq l-għalqa tal-avjazzjoni ta' Garden City b'Didier Masson bħala pilota. Dan l-ajruplan però ma kienx kapaċi jsostni t-titjira sew.

Il-karriera ta’ Todd fid-disinn tal-ajruplan intemmet ħesrem wara li  tqabbdet tagħmel xogħol ieħor mis-Sinjura Sage f'Jannar 1911. Dan minkejjall-interess ta' Sage fl-avjazzjoni u l-finanzjament tal-biplane ta' Todd. 

## Mewt
Wara l-mewt tas-Sinjura Sage, Todd maret tgħix Pasadena, California, matul l-ewwel nofs tas-snin 20, kif innutat fir-Reġistru tal-Votanti tal-1924 u 'l quddiem. Fl-1936 hija marret toqgħod Corona Del Mar, California. Todd miet fis-26 ta’ Settembru, 1937, fl-Isptar Huntington Memorial f’Pasadena. Wara li l-katavru tagħha ġie kkremat, il-fdalijiet tagħha ntbagħtu New York fejn  indifna fit-8 ta’ Ġunju, 1938 fiċ-Ċimiterju tal-Moravi fi Staten Island.

## Referenzi kulturali
Fl-2013, id-direttur u animatur Kristina Yee ħolqot film qasir bl-isem "Miss Todd" ma' tim ta' studenti fl- Iskola Nazzjonali tal-Films u t-Televiżjoni. "'Miss Todd' hija animazzjoni mużikali qasira, stop-motion dwar l-ewwel mara fid-dinja li bniet u ddisinjat ajruplan." Il-film huwa ispirat minn E. Lillian Todd. Il-film rebaħ il-Foreign Film Award Gold Medal fl-2013 fl-iStudent Academy Awards. Barra minn hekk, it-tim ħareġ ktieb bl-isem "Miss Todd and Her Wonderful Flying Machine", ippubblikat minn Compendium, Inc.

Fl-2015, l-artista mużikali Elizaveta ħarġet il-vidjo "Icarus", li fih biss siltiet ta' animazzjoni minn "Miss Todd".

Fl-2020, Calkins Creek ippubblika ktieb mhux fittizju bl-istampi dwar Lilian Todd imsejjaħ "WOOD, WIRE, WINGS: Emma Lilian Todd Invents an Airplane" minn Kirsten W. Larson u illustrat minn Tracy Subisak. Il-ktieb huwa maħsub għal qarrejja ta' aktar minn seba' snin.

## Referenzi