Maria Grollmuß

**Maria Karoline Elisabeth Grollmuß** (bis-Sorbjan: **Marja Grólmusec**; twieldet fl-24 ta' April 1896 f'Leipzig – mietet fis-6 ta' Awwissu 1944 f'Ravensbrück) kienet pubbliċista Sorba Kattolika u membru tar-reżistenza Soċjalista kontra l-gvern Nażist.

## Bijografija
Maria Grollmuß twieldet fl-24 ta' April 1896, bint il-prinċipal u l-lingwist Dr. Johannes Grollmuß (bis-Sorbjan: *Jan Grólmus*) f'Leipzig. Wara li temmet l-edukazzjoni tagħha fil-*Gaudigsches Lehrerinnenseminar* f'Leipzig fl-1917, hija ħadmet għal żmien qasir bħala għalliema fi skola primarja fil-Bürgerschule Leipzig-Reudnitz qabel ma studjat il-lingwistika u l-istorja f'Berlin u f'Leipzig. Hija ggradwat fl-1928, u kisbet dottorat għat-teżi tagħha *Joseph Görres und die Demokratie* ('Joesph Görres u d-Demokrazija'). Hi u tistudja, għall-ewwel kienet membru tal-*Windhorstbund*, u mbagħad saret membru tal-Unjoni tal-Istudenti Soċjalisti (*Sozialistischer Studentenbund*).

Maria Grollmuß kienet tassew interessata fil-ġurnaliżmu politiku. Għaldaqstant, hija kitbet diversi artikli għar-*Rhein-Mainische Volkszeitung*, gazzetta qrib ix-Xellug taz-Zentrumspartei, u għar-rivista tal-moviment taż-żgħażagħ Kattoliċi "Quickborn" imsejjaħ *Die Schildgenossen*, li ssawwar minn Romano Guardini.

Filwaqt li bidlet il-partiti diversi drabi, l-enfasi politika tagħha dejjem kienet il-politika soċjali u Xellugija. Hija bdiet bħala membru tal-SPD fl-1927 u telqet mill-partit biex tingħaqad mal-KPD fl-1929. Hija ġiet eskluża mill-KPD minħabba l-oppożizzjoni tagħha fir-rigward li jiġu ffurmati trade unions Komunisti separati, u b'hekk ingħaqdet mal-Partit Komunista fl-oppożizzjoni, u kienet tagħmel parti mill-minoranza fi ħdanu flimkien ma' Paul Frölich u Jacob Walcher. Dawn telqu mill-partit fl-1932 biex jingħaqdu mas-Sozialistischen Arbeiterpartei Deutschlands (SAPD).

Wara li l-NSDAP ħadu r-riedni f'idejhom, hija kompliet l-attività politika tagħha illegalment. B'kooperazzjoni mill-qrib mal-*Arbeitskreis Revolutionärer Sozialisten,* hija appoġġat lill-priġunieri politiċi, ittrasportat letteratura illegali u għenet lil sħabha politiċi fil-periklu biex jaħarbu lejn iċ-Ċekoslovakkja. Hija operat mill-villaġġ ta' Radibor fil-Lusazja ta' Fuq, il-post fejn twieled missierha. Hija żammet kuntatt ma' gruppu tar-reżistenza tal-SPD, tal-KPD u tal-SAPD, kif ukoll mas-Soċjalist Awstrijakk Otto Bauer.

Hija ġiet irrapportata lill-awtoritajiet Ġermaniżi u fis-7 ta' Novembru 1934, hija ġiet arrestata flimkien ma' Hermann Reinmuth. Għall-ewwel, hija ntefgħet il-ħabs fi Dresden. Ingħatat sentenza ta' sitt snin ħabs mill-Volksgerichtshof fit-23 ta' Novembru 1935 (Reinmuth ingħata seba' snin) u ntbagħtet fil-ħabs ta' Waldheim. Fiż-żmien li kienet il-ħabs, hija fittxet il-kenn fl-ispiritwalità Kattolika. Il-gvern Nażist offrielha l-libertà u terapija tal-kanċer li kieku qablet li tkun spjun tiegħu fil-moviment tar-reżistenza tas-Sorbi iżda rrifjutat. Għalhekk, hija ntbagħtet lejn il-kamp ta' konċentrament ta' Ravensbrück. F'Ravensbrück, hija ppruvat tappoġġa lill-ħabsin Pollakki u Ċekoslovakki bil-ħiliet lingwistiċi tagħha. Hija mietet fis-6 ta' Awwissu 1944, minħabba intervent kirurġiku biex jitneħħielha tumur li sarilha f'ċirkostanzi dubbjużi. L-urna bl-irmied tagħha ndifnet fiċ-Ċimiterju ta' Radibor.

## Unuri
Hija ġiet onorata mill-GDR talli kienet ġellieda tar-reżistenza u anti-Faxxista Sorba. Toroq f'Bautzen, f'Hoyerswerda, f'Leipzig u f'xi rħula tal-Lusazja ssemmew għaliha biex tiġi mfakkra. Fi Schleife u f'Radibor, issemmew xi skejjel għaliha. F'Radibor hemm ukoll statwa tagħha.

## Xogħlijiet

* Die Frau und die junge Demokratie. Ein Bericht über Frau, Politik und Demokratie. Frankfurt am Main. 1925. 
* "Über die weibliche Form der Politik". Die Schildgenossen (1). 1926. 
* "Was ist die linke Sozialdemokratie?". Gegen den Strom (4). 1931. 
* Josef Görres und die Demokratie: Aufstieg und Höhepunkt - von den Anfängen bis zum Jahre 1819 (teżi tad-dottorat) (bil-Ġermaniż). Leipzig: Universität Leipzig. 1927.

## Iktar qari

* Maria Kubasch: *Maria Grollmuss. Für eine Zukunft echter Gemeinschaft* (= *Christ in der Welt*, Heft 26). Union-Verlag, Berlin 1970.
* Prégardier, Elisabeth; Mohr, Anne (2000). *Briefe nach Radibor: Maria Grollmuß (1896–1944). Aus dem Zuchthaus Waldheim und dem Konzentrationslager*.
* Gerd Schäfer: *Dr. Maria Grollmuß (1896–1944) – Eine fast vergessene Grenzgängerin*. In: JahrBuch für Forschungen zur Geschichte der Arbeiterbewegung, Jg. 2012, Heft III.
* Sack, Birgit (2023). Maria Grollmuß 1896–1944 : Biografische Annäherung und Erinnerungsnarrative. Göttingen: Wallstein. .

## Referenzi