Kanal ta' Rideau

Il-**Kanal ta' Rideau** huwa kanal twil 202 kilometri li jikkollega x-xmara Ottawa f'Ottawa max-xmara Cataraqui u mal-Lag ta' Ontario f'Kingston, Ontario, il-Kanada. Is-46 imgħalaq tiegħu jolzaw id-dgħajjes mix-xmara Ottawa 83 metru 'l fuq tul ix-xmara Rideau sal-Lagi ta' Rideau, u minn hemm jinżlu 50 metru 'l isfel tul ix-xmara Cataraqui lejn Kingston.

Il-kanal infetaħ fl-1832 għat-trasport kummerċjali, iżda eventwalment il-merkanzija għaddiet għal fuq il-linji ferrovjarji u l-Mogħdija tal-Baħar ta' St. Lawrence. Għaldaqstant, illum il-ġurnata għadu jintuża għad-dgħajjes tad-divertiment, u jiġi operat minn Parks Canada minn Mejju sa Ottubru. Huwa l-eqdem sistema ta' kanal li ilu jitħaddem kontinwament fl-Amerka ta' Fuq, u huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Toponimija
Isem il-kanal oriġina minn isem ix-xmara Rideau, li min-naħa l-oħra oriġina minn isem il-Kaskati ta' Rideau. *Rideau*, li bil-Franċiż tfisser "purtiera", ġejja mid-dehra qisha ta' purtiera tal-kaskati fejn jingħaqdu max-xmara Ottawa.

## [[Storja]]

### Pjanijiet
Wara l-Gwerra tal-1812, waslet informazzjoni dwar il-pjanijiet tal-Istati Uniti li jinvadu l-kolonja Brittanika tal-Kanada ta' Fuq minn New York permezz tax-xmara St. Lawrence. Dan kien jaqta' l-kollegament vitali bejn Montreal u l-bażi navali ewlenija f'Kingston. Biex jilqgħu kontra tali attakk fil-ġejjieni, il-Brittaniċi bdew il-kostruzzjoni jew ir-rinfurzar ta' għadd ta' difiżi, fosthom l-Għolja taċ-Ċittadella f'Halifax, La Citadelle fil-Belt ta' Quebec, u l-Forti ta' Henry f'Kingston.

Fl-1816, Sir Joshua Jebb lesta stħarriġ għal kanal li ġie ddisinjat biex jippermetti l-aċċess għall-qalba tat-territorju Kanadiż. Madankollu, il-pjan tiegħu ma ġiex segwit mill-Kurunell By waqt il-kostruzzjoni tal-Kanal ta' Rideau; huwa kien għażel mogħdija bejn ix-xmara Ottawa u Kingston fejn il-Lag ta' Ontario jnixxi fix-xmara Saint Lawrence.

Fl-1819, Charles Lennox, ir-Raba' Duka ta' Richmond, li kien il-Gvernatur Kap tal-Amerka ta' Fuq Brittanika, ippjana li jagħmel spezzjoni tar-rotta ppjanata għall-Kanal. Madankollu, Lennox ingidem minn volpi u miet f'insedjament qrib Richmond wara li esperjenza sintomi ta' infezzjoni bil-virus tar-rabja. Lennox qabel kien ikkonvinċa lid-Duka ta' Wellington, li dak iż-żmien kien il-Mastru-Ġeneral tal-Ordinanza, biex isir interessat fil-proġett. Fl-1 ta' Marzu 1819, id-Duka ta' Wellington kiteb memorandum li parzjalment kien jgħid li l-Kanal ta' Rideau kellu jinbena bħala parti mis-sistema tad-difiża għall-Kanada.

Sabiex jiġi żgurat passaġġ sikur bejn Montreal u Kingston, rotta ġdida ġiet ippjanata li kellha tibqa' sejra lejn il-Punent minn Montreal tul ix-xmara St. Lawrence, lejn it-Tramuntana tul ix-xmara Ottawa sa ħalq ix-xmara Rideau, iktar 'il quddiem is-sit ta' Bytown (issa Ottawa), imbagħad lejn il-Lbiċ permezz tal-kanal sa Kingston u 'l barra lejn il-Lag ta' Ontario. Il-Kanal ta' Rideau b'hekk kien l-aħħar sezzjoni ta' din ir-rotta, flimkien ma' kanali iqsar f'Grenville, f'Chute-à-Blondeau u f'Carillon biex jiġu evitati s-sezzjonijiet b'kurrenti rapidi u perikli oħra tul ir-rotta.

### Kostruzzjoni

Il-kostruzzjoni tal-kanal ġiet issorveljata mil-Logutenent Kurunell By tal-Inġiniera Rjali (bl-Ingliż: *Royal Engineers*). Il-kuntratturi privati bħall-imprendituri futuri tar-raffinar taz-zokkor John Redpath, Thomas McKay, Robert Drummond, Thomas Phillips, Andrew White u oħrajn kienu responsabbli għall-biċċa l-kbira tal-kostruzzjoni, u l-maġġoranza tax-xogħol effettiv sar minn eluf ta' ħaddiema Irlandiżi, Skoċċiżi u Kanadiżi-Franċiżi. Il-Kurunell John By iddeċieda li joħloq sistema ta' kanali bl-ilma qiegħed bl-użu ta' digi biex jiġi olzat  il-livell tal-ilma u jitrażżnu l-kurrenti rapidi minflok ma jinbnew kanali ġodda madwarhom. Dan kien approċċ aħjar għaliex kien jeħtieġ inqas ħaddiema, kien iktar kosteffettiv u kien iktar faċli biex jinbena.

Ix-xogħol fuq il-kanal beda fil-ħarifa tal-1826 u tlesta sar-rebbiegħa tal-1832. L-ewwel tranżitu sħiħ fil-kanal ta' dgħajsa li taħdem bl-istim sar mid-dgħajsa tal-istim ta' Robert Drummond, *Rideau* (magħrufa wkoll bħala "Pumper"), li telqet minn Kingston fit-22 ta' Mejju 1832, bil-Kurunell By u l-familja tiegħu abbord, u waslet f'Bytown fid-29 ta' Mejju 1832.

Il-kost finali tal-kostruzzjoni tal-kanal kien ta' £822,804 meta wieħed iqis il-kostijiet kollha, inkluż ix-xiri tal-art (Jannar 1834). Minħabba l-kostijiet żejda mhux mistennija, John By reġa' ssejjaħ lejn Londra u rtira; huwa ma rċieva l-ebda rikonoxximent jew ħajr għall-kisba kbira li rnexxielu jagħmel.

### Użu kummerċjali

Mit-tlestija tal-kanal, ma kien hemm l-ebda involviment militari ulterjuri bejn il-Kanada u l-Istati Uniti. Għalkemm il-Kanal ta' Rideau ma ntużax għad-difiża, kellu rwol kruċjali fl-iżvilupp bikri tal-Kanada u ħeġġeġ it-trasport, il-kummerċ u l-insedjament tal-Kanada ta' Fuq minn għexieren u ta' eluf ta' immigranti.

Il-kanal kien iktar faċilment navigabbli mix-xmara St. Lawrence minħabba l-kurrenti tassew rapidi fix-xmara bejn Montreal u Kingston. B'hekk, il-Kanal ta' Rideau sar arterja kummerċjali traffikuża bejn Montreal u l-Lagi l-Kbar. Kien jintuża wkoll minn għexieren ta' eluf ta' immigranti li mir-Renju Unit marru lejn il-Punent fil-Kanada ta' Fuq f'dak il-perjodu.

Kien rotta ewlenija għat-trasport tal-oġġetti tqal (injam, minerali, qmuħ) mit-territorji interni tal-Lvant tal-Kanada sa Montreal. Mijiet ta' tagħbijiet ta' oġġetti bil-barkuni kienu jiġu ttrasportati kull sena tul il-Kanal ta' Rideau; fl-1841, pereżempju, xi 19-il dgħajsa tal-istim, 3 barkuni awtomatizzati, u 157 barkun tal-irmonk mhux motorizzat użaw il-Kanal ta' Rideau. Il-kanal kellu jikkompeti mal-Kanal ta' Erie tul l-Istat ta' New York. Uħud mill-vjeġġi li setgħu saru minn Kingston lejn il-Lvant, minflok ittieħdu lejn in-naħa opposta tax-xmara St. Lawrence lejn Oswego, New York. Hemmhekk kienu jivvjaġġaw tul il-Kanal ta' Oswego sal-Kanal ta' Erie, u mix-xmara Hudson, sas-swieq tal-Belt ta' New York.

In-negozjanti f'Kingston studjaw il-kwistjoni. Huma kkunsidraw il-kostruzzjoni ta' kanal ieħor sal-Lag ta' Simcoe u sax-xmara Franċiża u l-Bajja Ġorġjana, biex b'hekk it-traffiku fin-naħa ta' fuq tal-Lagi l-Kbar ikunu jistgħu jużaw il-kanali saħansitra ta' Montreal u jevitaw it-trasport fis-sistema sħiħa tal-lagi. Dan il-pjan eventwalment feġġ bħala l-Mogħdija tal-Ilma ta' Trent-Severn. Oriġinarjament ġiet mistħarrġa bħala rotta militari iżda qatt ma nbniet. Pjan iktar sempliċi kienet ir-rotta madwar partijiet perikolużi tax-xmara St. Lawrence biex ikun jista' jsir trasport dirett minn Kingston sa Montreal, u f'qasir żmien dan twettaq.

Sal-1849, il-kurrenti rapidi tax-xmara St. Lawrence saru navigabbli permezz ta' sensiela ta' mgħalaq, u t-trasportaturi kummerjċali malajr qalbu għal din ir-rotta iktar diretta. Madankollu, l-użu kummerċjali tal-Kanal ta' Rideau ntemm kważi għalkollox wara l-ftuħ tal-Linja Ferrovjarja ta' Prescott u ta' Bytown f'Diċembru 1854. Din ipprovdiet servizz iktar veloċi mit-trasport fuq il-kanal.

Iktar xogħol ta' titjib tar-rotta diretta baqa' jsir tul ix-xmara St. Lawrence. Fis-snin 50 tas-seklu 20 ġiet żviluppata bħala l-Mogħdija għall-Baħar tax-Xmara ta' Saint Lawrence, li ppermettiet lill-bastimenti li jbaħħru fl-oċeani jaċċessaw il-Lagi l-Kbar.

### Użu attwali
Wara l-wasla tar-rotot ferrovjarji lejn Ottawa, l-ikbar użu tal-kanal kien għad-dgħajjes tad-divertiment jew rikreattivi. L-introduzzjoni tal-magni esterni wasslet għal żieda fl-inġenji tal-baħar rikreattivi żgħar u għall-użu ikbar tal-passaġġi interni fuq l-ilma bħall-Kanal ta' Rideau u ta' Trent-Severn. Illum il-ġurnata l-Kanal ta' Rideau jifforma parti mir-rotta magħrufa bħala l-*Great Loop*, li hija rotta ewlenija fuq l-ilma li tikkollega biċċa kbira mil-Lvant tal-Istati Uniti u l-Kanada.

### Imwiet matul il-kostruzzjoni

Saħansitra elf ħaddiem mietu matul il-kostruzzjoni tal-kanal. L-ikbar ammont ta' mwiet kien dovut għall-mard, b'mod prinċipali kumplikazzjonijiet mill-malarja (*P. vivax*), li kienet endemika f'Ontario minħabba n-nemusa tal-ispeċi *Anopheles*, u mard ieħor ta' dak iż-żmien. L-aċċidenti qajla kienu jseħħu għal proġett ta' dak id-daqs; fl-1827 ġew irreġistrati seba' mwiet minħabba aċċidenti. Għal kull mewta b'aċċident kienet issir inkjesta. L-irġiel, in-nisa u t-tfal indifnu f'ċimiterji lokali, jew f'postijiet funebri qrib is-siti tal-kostruzzjoni jew fiċ-ċimiterji lokali. Kienu jsiru funerali għall-ħaddiema u l-oqbra tagħhom kienu jiġu mmarkati b'markaturi tal-injam (li maż-żmien ittieklu — xi ħaġa li wasslet għall-ħsieb li l-ħaddiema ndifnu f'oqbra bla markaturi).

Uħud mill-mejtin baqgħu mhux identifikati għax ma kellhomx qrabat fil-Kanada ta' Fuq. Tul ir-rotta tal-kanal hemm diversi mfakar; l-iktar wieħed reċenti huwa mafkar b'kurċifiss Ċeltiku f'Ottawa, f'Kingston u fil-Magħlaq ta' Chaffeys. L-ewwel mafkar mal-Kanal ta' Rideau li sar biex ifakkar l-imwiet fost il-forza tax-xogħol ġie stabbilit fl-1993 mill-Kunsill tax-Xogħol Distrettwali ta' Kingston u mill-Fondazzjoni tal-Wirt ta' Ontario f'Kingston Mills.

Illum il-ġurnata hemm tliet ċimiterji ta' żmien il-kostruzzjoni tal-kanal li huma miftuħa għall-pubbliku: iċ-Ċimiterju ta' Chaffey u l-Ħajt tal-Memorja fil-Magħlaq ta' Chaffey — dan iċ-ċimiterju ntuża mill-1825 sal-aħħar tas-seklu 19; iċ-Ċimiterju Rjali tal-Ħaddiema tat-Tħaffir u tal-Minaturi (oriġinarjament imsejjaħ iċ-Ċimiterju Militari u Ċivili u mbagħad iċ-Ċimiterju Presbiteru Antik) qrib Newboro — li ntuża mill-1828 sas-snin 40 tas-seklu 20; u ċ-Ċimiterju ta' McGuigan qrib Merrickville — li ntuża mill-bidu tas-seklu 19 (għall-ħabta tal-1805) sal-aħħar tas-snin 90 tas-seklu 19.

### Rikonoxximent
Il-Kanal ta' Rideau ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Nazzjonali tal-Kanada fl-1925, u ġiet żvelata plakka federali s-sena ta' wara, u mill-ġdid fl-1962 u fl-2013.

Il-kanal deher fuq xi bolol postali maħruġa mill-Posta tal-Kanada. Żewġ bolol tal-45 ċenteżmu — "Il-Kanal ta' Rideau, Mawra bid-dgħajsa fis-sajf fil-Kaskati ta' Jones" u "Il-Kanal ta' Rideau, Skejzjar fix-xitwa qrib il-Parlament" — inħarġu fis-17 ta' Ġunju 1998, bħala parti mis-serje tal-Kanali u tad-Destinazzjonijiet Rikreattivi. Il-bolol ġew iddesinjati minn Carey George u Dean Martin, abbażi ta' pitturi ta' Vincent McIndoe. Fl-2014, il-kanal deher fuq bolla internazzjonali ta' $2.50 bħala parti minn sett tal-Posta Kanadiża ta' ġieħ għas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-istess disinn reġa' ntuża fuq bolla domestika tal-2016.

Fl-1993, British Waterways u Parks Canada qablu li jagħmlu ġemellaġġ bejn il-Kanal ta' Rideau u l-Kanal Kaledonjan fl-Iskozja.

Fis-sena 2000, ix-xmara Rideau ġiet iddeżinjata bħala Xmara ta' Wirt Kanadiż bħala rikonoxximent tal-valuri storiċi u rikreattivi eċċezzjonali tagħha.

Fl-2007 il-Kanal ta' Rideau tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala rikonoxximent li huwa frott il-kreattività umana. Il-Kanal ta' Rideau Canal ġie rrikonoxxut bħala l-iżjed eżempju ppreservat sew ta' kanal tal-ilma qiegħed fl-Amerka ta' Fuq u l-kanal joħroġ fid-dieher l-użu tat-teknoloġija Ewropea tal-isfruttament tal-ilma qiegħed fl-Amerka ta' Fuq fuq skala kbira. Huwa l-uniku kanal li jmur lura għall-era l-kbira tal-kostruzzjoni tal-kanali fl-Amerka ta' Fuq tal-bidu tas-seklu 19 li għadu operattiv tul ir-rotta oriġinali tiegħu u l-biċċa l-kbira tal-istrutturi oriġinali tiegħu għadhom intatti. Ġie rrikonoxxut ukoll bħala eżempju sinifikanti, estensiv u ppreservat sew ta' kanal li kien jintuża għal skopijiet militari b'rabta ma' stadju importanti tal-istorja tal-bniedem — dak tal-ġlieda għall-kontrol tat-Tramuntana tal-kontinent Amerikan.

Ġiet żvelata plakka mill-Bord tas-Siti Arkeoloġiċi u Storiċi ta' Ontario fl-Impjant tal-Magħlaq tal-Kaskati ta' Jones biex jitfakkar il-Logutenent Kurunell u l-Inġinieri Rjali John By, li ssorvelja l-kostruzzjoni tal-Kanal ta' Rideau. Il-plakka tfakkar il-Kanal ta' Rideau, twil 123 mil (198 kilometru), li nbena bħala rotta militari u li fih 47 magħlaq, 16-il lag, żewġ xmajjar, u diga twila 360 pied (110 metri) u għolja 60 pied (18.3-il metru) fil-Kaskati ta' Jones (id-Diga tal-Kaskati ta' Jones), tlesta fl-1832.

Plakek oħra ddedikati lill-kanal li ġew żvelati mill-Fond Fiduċjarju tal-Wirt ta' Ontario jinsabu f'Kingston Mills, fil-Kaskati ta' Smiths, u fil-Lagi ta' Rideau.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Kanal ta' Rideau ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Passaġġ fuq l-ilma
Il-202 kilometri (126 mil) tal-Kanal ta' Rideau jinkorporaw sezzjonijiet mix-xmajjar Rideau u Cataraqui, kif ukoll diversi lagi, inkluż il-Lagi t'Isfel, ta' Fuq u ta' Rideau l-Kbir. Madwar 19-il kilometru (12-il mil) mir-rotta huma artifiċjali. Il-komunitajiet tul il-passaġġ fuq l-ilma jinkludu Ottawa, Manotick, Kars, Burritts Rapids, Merrickville, Smiths Falls, Rideau Ferry, Portland, Westport, Newboro, Seeleys Bay u Kingston. Il-komunitajiet ikkollegati permezz ta' passaġġi navigabbli fuq l-ilma mal-Kanal ta' Rideau jinkludu Kemptville u Perth.

Mill-Ewwel Gwerra Dinjija u l-kostruzzjoni ta' linji ferrovjarji iktar estensivi lejn iż-żona rurali ta' Ontario, id-dgħajjes tad-divertiment biss saru jużaw il-Kanal ta' Rideau. Wieħed idum 3–5 ijiem biex jivvjaġġa t-tul kollu ta' naħa waħda tas-sistema tal-Kanal ta' Rideau b'dgħajsa motorizzata. Mawriet bid-dgħajsa fuq il-kanal jiġu offruti f'Ottawa, f'Kingston, f'Merrickville u fil-Magħlaq ta' Chaffeys. Linja tal-kruċieri topera l-vapur *Kawartha Voyageur*. Il-baħħara rikreattivi jistgħu jużaw il-kanal biex jivvjaġġaw bejn Ottawa u Kingston.

Il-biċċa l-kbira tal-imgħalaq għadhom jiġu operati bl-idejn. B'kollox hemm 45 magħlaq f'23 stazzjon tul il-kanal, kif ukoll żewġ imgħalaq (l-imgħalaq 33 u 34) fid-daħla tal-Kanal ta' Tay (li jwassal lejn Perth). L-elevazzjoni bejn ix-xmara Ottawa u l-quċċata tagħha fil-Lag ta' Rideau ta' Fuq, hija ta' 83 metru (273 pied), filwaqt li l-bidla fl-elevazzjoni mil-Lag ta' Rideau ta' Fuq għal-Lag ta' Ontario hija ta' 50 metru (164 pied). Barra minn hekk, hemm erba' torrijiet tad-difiża u wħud mis-16-il residenza difensibbli oriġinali tal-operaturi tal-imgħalaq tul il-passaġġ fuq l-ilma. Il-Binja tal-Kummissarjat oriġinali u l-pedamenti tal-barrakki tal-Inġiniera Rjali għadhom jinsabu fl-Istazzjon tal-Magħlaq ta' Ottawa. Il-passaġġ fuq l-ilma jospita bosta speċijiet ta' għasafar, rettili, anfibji, mammiferi u ħut.

Fl-1973–1974 inbena Magħlaq Ikkombinat ġdid f'Smiths Falls (29a), ftit għexieren ta' metri lejn it-Tramuntana tas-sensiela oriġinali ta' tliet imgħalaq (l-imgħalaq 28–30). L-imgħalaq oriġinali ġew evitati iżda tħallew fil-post.

### Imgħalaq
Il-Kanal ta' Rideau juża sistema ta' mgħalaq li għadha taħdem kompletament. Ix-xatbiet li jħallu lid-dgħajjes jidħlu u joħorġu mill-imgħalaq iservu għal madwar 12–15-il sena. Meta nbena l-kanal, ix-xatbiet kienu jsiru fis-siti tal-imgħalaq minn mastrudaxxi u ħaddieda, iżda attwalment isiru f'Smiths Falls, Ontario, u xi kultant ikun hemm bżonn sa xahrejn biex jinbena sett ta' xatbiet. Ix-xatbiet tal-Kanal ta' Rideau huma magħmula mill-injam tal-abit ta' Douglas b'għamla ta' mitra biex jiġi żgurat li jissiġillaw sew minħabba l-pressa tal-ilma. Il-lift medju tal-imgħalaq tal-Kanal ta' Rideau juża 1.3 miljun litru (1,300 m3; 1,700 jarda kubu jew 290,000 gallun imperjali; 340,000 gallun Amerikan) ta' ilma.

#### Livelli massimi
Fl-operazzjonijiet normali, il-kanal jista' jiflaħ dgħajjes b'tul sa 27.4 metru (89 pied 11-il pulzier), b'wisa' sa 7.9 metri (25 pied 11-il pulzier), u b'għoli sa 6.7 metri (22 pied), b'pixka sa 1.5 metru (4 piedi 11-il pulzier). F'ċirkostanzi speċjali, il-kanal jista' jiflaħ dgħajjes b'tul sa 33.5 metru (109 piedi 11-il pulzier) u b'wisa' sa 9.1 metri (29 pied 10 pulzieri).

### Torrijiet tad-difiża
Erba' torrijiet tad-difiża nbnew mill-1826 sal-1832 biex jipprovdu protezzjoni lill-kanal li kien taħt il-kontroll tal-Qawwiet Brittaniċi:

* it-Torri tad-Difiża ta' Merrickville – li ntuża għal żmien qasir matul ir-Ribelljoni tal-1837, u sar ir-residenza tal-operatur tal-imgħalaq; is-sular ta' fuq tneħħa fl-1909 u t-torri ġie rrestawrat fl-1960 bħala mużew;
* it-Torri tad-Difiża ta' Kingston Mills – li ntuża fl-1837–1838, imbagħad tkabbar biex jintuża bħala residenza; sar iktar tibdil fl-istruttura fl-1909 u t-torri ġie rrestawrat skont il-pjanta tal-1830 fis-snin 60 tas-seklu 20;
* it-Torri tad-Difiża ta' Newboro – li nbena mid-Dipartiment tal-Ordinanza Brittanika, u ntuża wkoll għal żmien qasir għar-rwol militari maħsub tiegħu fis-snin 30 tas-seklu 19; imbagħad ġie kkonvertit f'residenza tal-operatur tal-imgħalaq; it-torri ġie rrestawrat fis-snin 60 tas-seklu 20 skont il-pjanta oriġinali;
* it-Torri tad-Difiża ta' Rideau Narrows – inbena minn William H. Tett u sarlu xi tibdil fis-seklu 19 biex isir ir-residenza tal-operatur tal-imgħalaq; it-torri ġie rrestawrat mill-1967 sal-1970 skont il-pjanta oriġinali.

Il-ħames torri tad-difiża f'Burritts Rapids inbena parzjalment fl-1832 qabel ma x-xogħol twaqqaf meta kienu għadhom inbnew biss il-pedamenti u l-ħitan; imbagħad inbena mill-ġdid fl-1914–1915 u finalment twaqqa' biex jiġi sostitwit mill-istazzjon attwali tal-magħlaq fl-1969.

### Binja tal-Kummissarjat
Il-Binja tal-Kummissarjat hija l-eqdem binja tal-ġebel li għadha teżisti f'Ottawa. Inbniet fl-1827 bħala maħżen għall-Militar Brittaniku fil-Kanada ta' Fuq. Il-binja fiha tliet sulari, spazju sigur bħala kaxxaforti, żewġ settijiet ta' taraġ, u travu u taljola fuq quddiem biex jiġu olzati l-oġġetti sas-sulari ta' fuq. Wara li ġiet maqsuma f'workshops u f'appartamenti residenzjali, il-Binja tal-Kummissarjat ospitat il-Mużew ta' Bytown mill-1917.

L-Għolja tal-Parlament kienet maħsuba li kienet is-sit ta' fortizza u li kienet tissejjaħ l-Għolja taċ-Ċittadella, fejn il-kanal kien jispiċċa fix-xmara Ottawa.
File:Blockhouse_at_Merrickville.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blockhouse_at_Merrickville.jpg|Torri tad-Difiża f'Merrickville
File:Blockhouse_at_Kingston_Mills.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blockhouse_at_Kingston_Mills.jpg|Torri tad-Difiża f'Kingston Mills
File:Blockhouse_at_Newboro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blockhouse_at_Newboro.jpg|Torri tad-Difiża f'Newboro
File:Blockhouse_at_Rideau_Narrows.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blockhouse_at_Rideau_Narrows.jpg|Torri tad-Difiża f'Rideau Narrows
File:Bytown_Museum.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bytown_Museum.JPG|Binja tal-Kummissarjat


## Skejzjar

Fix-xitwa, sezzjoni tal-Kanal ta' Rideau li tgħaddi minn Ottawa ċentrali ssir uffiċjalment l-ikbar u t-tieni l-itwal sit tal-iskejzjar fid-dinja. It-tul ikklerjat kumplessiv ikun ta' 7.8 kilometri (4.8 mili), b'erja tas-superfiċe ekwivalenti ta' 90 grawnd Olimpiku tal-hockey ta' fuq is-silġ. Din is-sezzjoni tibda mill-Impjant tal-Magħlaq ta' Hartwells fl-Università ta' Carleton, tibqa' għaddejja sal-imgħalaq ta' bejn il-binjiet tal-Parlament u Château Laurier, u tinkludi l-Lag ta' Dow bejniethom. Isservi bħala attrazzjoni turistika popolari u żona rikreattiva, u fiha jsir il-festival ta' Winterlude f'Ottawa. Fl-2023, temp sħun mhux tas-soltu pprevjena l-ftuħ tal-istaġun tal-iskejzjar għall-festival ta' Winterlude. *Beaver Tails*, ħelu moqli tal-għaġina, jinbiegħ flimkien ma' bukkuni u xarbiet oħra, f'bankarelli tul is-sezzjoni tal-iskejzjar. Il-bankarelli tneħħew fil-bidu tal-2023 minħabba n-nuqqas ta' turiżmu dovut għan-nuqqas ta' ftuħ tal-istaġun tal-iskejzjar.

F'Jannar 2008, Winnipeg, Manitoba, kiseb ir-rekord tal-itwal sit tal-iskejzjar fid-dinja b'tul ta' 8.54 kilometri iżda b'wisa' ta' bejn 2 u 3 metri biss fuq ix-xmara Assiniboine u x-Xmara l-Ħamra f'The Forks. B'hekk, il-Kanal ta' Rideau beda jissejjaħ bħala "l-ikbar sit tal-iskejzjar fid-dinja". Is-sezzjoni tal-iskejzjar tal-Kanal ta' Rideau żdiedet fil-Guinness Book of World Records fl-2005 peress li hija l-ikbar sezzjoni tal-iskejzjar did-dinja li tiġi ffriżata b'mod naturali.

Is-sezzjoni tal-iskejzjar tkun miftuħa 24 siegħa kuljum. It-tul tal-istaġun jiddependi fuq it-temp, iżda tipikament tiftaħ f'Jannar u tagħlaq f'Marzu. Minħabba t-tisħin dinji, it-temperatura medja tar-reġjun fix-xitwa għoliet b'rata mgħaġġla mis-snin 70 tas-seklu 20, u b'hekk jum il-ftuħ tal-iskejzjar dejjem qed ikun ftit iktar tard u l-istaġun tal-iskejzjar dejjem qed ikun ftit iqsar. Fl-1971–1972, it-tieni xitwa tas-sezzjoni tal-iskejzjar, l-istaġun tal-iskejzjar dam 90 jum, li kien l-itwal staġun. Fl-2022–2023, it-temperaturi sħan flimkien mal-borra u max-xita wasslu għall-ewwel staġun mingħajr jiem tal-iskejzjar. Qabel dak iż-żmien, l-istaġun tal-iskejzjar tal-2015–2016 kien l-iqsar wieħed, b'34 jum biss (li minnhom 18-il jum biss kienu tajbin għall-iskejzjar). Fil-21 ta' Jannar 2024, il-kanal infetaħ għall-iskejzjar għall-ewwel darba fi kważi sentejn, iżda dam miftuħ għal 10 ijiem biss qabel ma għalaq fil-25 ta' Frar, u b'hekk kien l-iqsar staġun tal-iskejzjar.

Għalkemm xi residenti ta' Ottawa minn jeddhom użaw il-kanal għall-iskejzjar għal snin sħaħ, l-użu uffiċjali tal-kanal għall-iskejzjar u bħala attrazzjoni turistika kien innovazzjoni iktar reċenti. Madankollu, saħansitra fl-1970, il-gvern tal-belt ta' Ottawa kkunsidra l-pavimentar tal-kanal biex jintuża bħala triq b'veloċità għolja. Minkejja dan, is-sjieda tal-gvern federali fir-rigward tal-kanal, ipprevjeniet il-belt milli tkompli b'din il-proposta. Meta Doug Fullerton inħatar bħala President tal-Kummissjoni tal-Belt Kapitali Nazzjonali, huwa ppropona kuritur rikreattiv madwar il-kanal li jinkludi s-sezzjoni tal-iskejzjar fix-xitwa bejn l-Università ta' Carleton u l-Park tal-Konfederazzjoni. Il-pjan ġie implimentat fit-18 ta' Jannar 1971, minkejja l-oppożizzjoni tal-kunsill tal-belt. Sezzjoni żgħira ta' silġ qrib iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Arti ġiet ikklerjata mill-impjegati tal-Kummissjoni tal-Belt Kapitali Nazzjonali, u 50,000 ruħ skejzjaw fuq il-kanal fl-ewwel tmiem il-ġimgħa. Illum il-ġurnata s-sezzjoni tal-iskejzjar hija ikbar minħabba t-tagħmir disponibbli għaż-żamma tas-silġ u għall-ekwipaġġ tal-manutenzjoni f'kull ħin. Is-sezzjoni tal-iskejzjar issa tilqa' medja ta' miljun żjara fis-sena. Il-kunsillier tal-belt u l-awtur Clive Doucet isostni li din it-trasformazzjoni tal-kanal tat nifs ġdid lill-komunitajiet ta' Glebe, tal-Lvant taċ-ċentru storiku ta' Ottawa u tan-Nofsinhar taċ-ċentru storiku ta' Ottawa.

## Iktar qari

* Bebee, Ed (2010), *Invisible Army: Hard Times, Heartbreak & Heritage*, Ed Bebee & Friends of the Rideau., .

* Conroy, Peter (2002), *Our Canal: The Rideau Canal in Ottawa*, General Store Publishing House, .

* Legget, Robert Ferguson (1986), *Rideau Waterway*, University of Toronto Press, .

* Nelles, Mike (2007), *Steamboating on the Rideau Canal.* *Bytown pamphlet series.*, The Historical Society of Ottawa.

* Watson, Ken W. (2010), *Tales of the Rideau*, Ken W. Watson., .

* Watson, Ken W. (2007), *The Rideau Route: Exploring the Pre-Canal Waterway*, Ken W. Watson., .

* Watson, Ken W. (2000), *A History of the Rideau Lockstations, Friends of the Rideau*., ISBN 0-9696052-1-8.

## Referenzi