Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna

L-Att dwar id-**Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna** (bl-Ukren: Акт проголошення незалежності України, b'ittri Rumani: *Akt proholoshennya nezalezhnosti Ukrayiny*) ġie adottat mill-Parlament Ukren fl-24 ta' Awwissu 1991. L-Att reġa' stabbilixxa l-indipendenza statali tal-Ukrajna.

## Adozzjoni
L-Att ġie adottat wara t-tentattiv ta' kolp ta' stat fl-Unjoni Sovjetika fid-19 ta' Awwissu, meta mexxejja Komunisti akkaniti ppruvaw jerġgħu jistabbilixxu l-kontroll tal-partit Komunista ċentrali fir-rigward tal-Unjoni Sovjetika. B'rispons għal dan (matul sessjoni straordinarja taħraq ta' 11-il siegħa), il-Parlament Sovjetiku Suprem tal-SSR Ukrena, f'sessjoni speċjali li saret is-Sibt, approvat b'maġġoranza wiesgħa l-Att dwar id-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna. L-Att għadda b'321 vot favur, żewġ voti kontra, u sitt astenzjonijiet (minn total ta' 360 votant). Il-biċċa l-kbira tat-test tfassal matul il-lejl tat-23 u tal-24 ta' Awwissu, l-iktar minn Levko Lukyanenko, Serhiy Holovatyi, Mykhailo Horyn, Ivan Zayets u Vyacheslav Chornovil.

Il-Partit Komunista tal-Ukrajna (CPU), wara li ġie persważ minn wara l-kwinti mill-membru tal-partit u l-President tal-Parlament Sovjet Suprem Leonid Kravchuk, ħass li kellu jappoġġa l-Att sabiex jiddistanzja ruħu mill-kolp ta' stat. L-Ewwel Segretarju tas-CPU Stanislav Hurenko argumenta li "jkun diżastru" jekk is-CPU ma jonqos milli jappoġġa l-indipendenza. Il-membri tas-CPU kienu fuq ix-xwiek wara li semgħu bl-aħbar li l-eks mexxej tal-partit Vladimir Ivashkokien ġie arrestat f'Moska, is-subordinazzjoni mill-ġdid tal-Armata Sovjetika taħt il-mexxejja tal-SFSR Russa u l-għeluq tal-istabbilimenti tal-Kumitat Ċentrali tal-Partit Komunista.

Fl-istess jum (l-24 ta' Awwissu), il-Parlament sejjaħ referendum dwar l-appoġġ għad-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza. Il-proposta għas-sejħa tar-referendum nazzjonali waslet b'mod konġunt mill-mexxejja tal-oppożizzjoni Ihor Yukhnovsky u Dmytro Pavlychko. Il-Parlament ivvota wkoll favur il-ħolqien ta' gwardja nazzjonali tal-Ukrajna u bdil fil-ġurisdizzjoni biex il-forzi armati kollha li jinsabu fuq territorju Ukren isiru tal-Ukrajna stess.

Għajr folla storbjuża li nġabret fil-binja tal-Parlament, it-toroq ta' Kiev kienu kwieti dakinhar, bi ftit sinjali ta' ċelebrazzjoni fil-beraħ.

Fil-jiem ta' wara, għaddew ukoll għadd ta' riżoluzzjonijiet u digrieti li wasslu għan-nazzjonalizzazzjoni tal-proprjetà kollha tas-CPU u t-trasferiment tagħha lill-kunsilli lokali u lill-Parlament Sovjetiku Suprem, il-ħruġ ta' maħfra għall-priġunieri politiċi kollha, is-sospensjoni tal-attivitajiet kollha tas-CPU u l-iffriżar tal-assi u tal-kontijiet bankarji tas-CPU soġġetti għal investigazzjonijiet uffiċjali pendenti fir-rigward tal-kollaborazzjoni possibbli ma' dawk li kienu wara l-kolp ta' stat bl-appoġġ ta' Moska, l-istabbiliment ta' kumitat ta' inkjesta li jħares lejn l-imġiba tal-uffiċjali matul il-kolp ta' stat, u l-istabbiliment ta' kumitat dwar kwistjonijiet militari b'rabta mal-ħolqien ta' Ministeru għad-Difiża tal-Ukrajna.

Fis-26 ta' Awwissu 1991, ir-Rappreżentant Permanenti tal-SSR Ukrena tan-Nazzjonijiet Uniti (l-SSR Ukrena kienet membru fundatur tan-Nazzjonijiet Uniti), Hennadiy Udovenko, informa lill-uffiċċju tas-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti li l-missjoni permanenti tiegħu fl-assemblea internazzjonali uffiċjalment kienet se tiġi ddeżinjata bħala rappreżentanza tal-Ukrajna. Dakinhar stess, il-kumitat eżekuttiv ta' Kiev ivvota wkoll biex jitneħħew il-monumenti kollha tal-eroj Komunisti mill-postijiet pubbliċi, inkluż il-monument ta' Lenin fil-pjazza ċentrali tar-Rivoluzzjoni ta' Ottubru. Il-kumitat iddeċieda li l-pjazza l-kbira kellha tingħata l-isem ġdid ta' Pjazza Maidan tal-Indipendenza (bl-Ukren: *Maidan Nezalezhnosti*), l-istess bħall-istazzjon ċentrali tal-metro ta' taħtha.

Jumejn wara, iktar minn 200,000 resident ta' Lviv u tal-Oblast ta' Lviv iddikjaraw li kienu lesti jaqdu d-dmir tagħhom fil-gwardja nazzjonali.

Fir-refendum dwar l-indipendenza tal-1 ta' Diċembru 1991, il-poplu tal-Ukrajna esprima appoġġ sod u wiesa' għall-Att dwar id-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza, b'iżjed minn 90 % li vvutaw favur, u 82 % tal-elettorat li ħa sehem. Ir-referendum seħħ fl-istess jum tal-ewwel elezzjoni Presidenzjali diretta tal-Ukrajna; is-sitt kandidati Presidenzjali kollha appoġġaw l-indipendenza u għamlu kampanja favur l-"iva". L-eżitu tar-referendum temm kwalunkwe ċans realistiku li l-Unjoni Sovjetika tibqa' magħquda anke fuq skala limitata; l-Ukrajna kienet ilha t-tieni biss wara r-Russja bħala qawwa ekonomika u politika.

Ġimgħa wara l-elezzjoni, il-President elett ġdid Leonid Kravchuk ingħaqad mal-kontropartijiet Russi u Belarussi tiegħu (Boris Yeltsin u Stanislav Shushkevich, rispettivament) fl-iffirmar tal-Ftehimiet ta' Belavezha, li ddikjaraw li l-Unjoni Sovjetika ma baqgħet teżisti iktar. L-Unjoni Sovjetika xoljiet uffiċjalment fis-26 ta' Diċembru.

Mill-1992 'l hawn, l-24 ta' Awwissu jiġi ċċelebrat fl-Ukrajna bħala Jum l-Indipendenza.

## Rikonoxximent internazzjonali
Il-Polonja u l-Kanada kienu l-ewwel pajjiżi li rrikonoxxew l-indipendenza tal-Ukrajna, it-tnejn li huma fit-2 ta' Diċembru 1991. Fl-istess jum (it-2 ta' Diċembru), ġie rrapportat matul ix-xandira ta' tard filgħaxija tal-programm televiżiv tal-aħbarijiet *Vesti* li l-President tal-SFSR Russa, Boris Yeltsin, kien irrikonoxxa l-indipendenza tal-Ukrajna.

L-Istati Uniti għamlu l-istess fil-25 ta' Diċembru 1991. F'dak ix-xahar, l-indipendenza tal-Ukrajna ġiet rikonoxxuta minn 68 Stat, u fl-1992 ġiet rikonoxxuta minn 64 Stat ieħor.

F'Jannar 1992, il-President tal-Istati Uniti George H. W. Bush approva programm ta' appoġġ umanitarju Amerikan għall-Unjoni Sovjetika u għall-Ukrajna, taħt is-superviżjoni tas-Segretarju tad-Difiża.

## Test tal-Att tal-Indipendenza
**L-Att dwar id-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna**

* Fid-dawl tal-periklu mortali fl-Ukrajna b'rabta mal-kolp ta' stat fl-Unjoni Sovjetika fid-19 ta' Awwissu 1991,
* Bi tkomplija tat-tradizzjoni ta' elf sena ta' żvilupp statali fl-Ukrajna,
* Abbażi tad-dritt ta' awtodeterminazzjoni ta' nazzjoni f'konformità mal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u dokumenti legali internazzjonali oħra, u
* B'implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni tas-Sovranità tal-Istat tal-Ukrajna,

il-Verkhovna Rada tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika Ukrena tiddikjara b'mod solenni

**l-Indipendenza tal-Ukrajna u l-ħolqien ta' stat Ukren indipendenti – L-UKRAJNA**.

It-territorju tal-Ukrajna ma jistax jinqasam u ma jistax jitkasbar.

Minn dan il-jum 'il quddiem, il-Kostituzzjoni u l-liġijiet tal-Ukrajna biss huma validi fuq it-territorju tal-Ukrajna.

Dan l-att isir effettiv fil-mument tal-approvazzjoni tiegħu.

— Il-Verkhovna Rada tal-Ukrajna, l-24 ta' Awwissu 1991 (traduzzjoni mhux uffiċjali)

## Referenzi