Leonardo Sciascia

**Leonardo Sciascia** (twieled fit-8 ta' Jannar 1921 – miet fl-20 ta' Novembru 1989) kien kittieb, saġġista, ġurnalista u politiku Taljan. 

## Bijografija
Kien bin Pasquale Sciascia, ħaddiem fil-minjieri tal-kubrit tal-post u Genoveffa Martorelli, mara tad-dar. Fl-1935 mar mal-familja f’Caltanissetta. Fl-*Istituto Magistrale* (kulleġġ għat-taħriġ tal-għalliema) ta' dik il-belt, Sciascia kellu bħala għalliem il-kittieb u d-drammaturgu Vitaliano Brancati, li introduċieh għal-letteratura Franċiża. Fl-istess snin, Sciascia skopra wkoll il-letteratura Amerikana u l-Illuminiżmu. Ħa d-diploma ta' għalliem fl-1941 u fl-istess sena beda jaħdem mal-*Consorzio Agrario*, jieħu ħsieb il-ġbir tal-qamħ f'Racalmuto, fejn baqa' sal-1948. Hemm seta' jsir jaf sewwa r-realtà tal-ħajja tal-bdiewa. Fl-1944 iżżewweġ lil Maria Andronico, għalliema fl-iskola primarja ta' Racalmuto. Maria Andronico u Sciascia kellhom żewġt itfal bniet, Laura u Anna Maria. Fl-1948 ħuh Giuseppe qatel ruħu b'idejh u din il-mewt kellha effett profond fuq Sciascia.

Fl-1956 ippubblika l-ewwel rumanz, *Le parrocchie di Regalpetra* (Il-parroċċi ta' Regalpeltra), fejn iddeskriva taħt forma ta' fizzjoni, l-esperjenza tiegħu ta' għalliem f'raħal twelidu. Wara li għadda xi żmien Ruma (1957-1958), mar jerġa' joqgħod Caltanissetta bħala impjegat tal-Ministeru tal-Edukazzjoni.

Fl-1961 ippubblika l-ewwel rumanz politiko-polizjesk, *Il giorno della civetta* (Jum il-kokka), li jiġri f'raħal Sqalli maħkum mill-mafja u l-mentalità tagħha ta' *omertà*. 

Fl-1963 Sciascia ppubblika *Il consiglio d'Egitto* (Il-Kunsill tal-Eġittu), li jiġri lejn l-aħħar tas-seklu 18 f'Palermo, fejn it-tamiet imqajmin mir-Rivoluzzjoni Franċiża ta' xi ftit nies imdawlin isibu ruħhom wiċċ imb wiċċ ma' soċjetà staġnata, fejn il-privileġġi tal-aristokrazja kienet iżżoqqhom is-superstizzjoni tal-poplu. Dan ir-rumanz inqaleb għall-Malti bit-titlu ta' *Il-Kunsill tal-Eġittu* minn Dijonisju Mintoff fl-1975. 

Fl-1964 deher *Morte dell'Inquisitore*, rumanz inkjesta li jirrakkonta l-istorja ta' Diego La Matina, patri Sqalli ppersegwitat mill-Inkwiżizzjoni ta' Palermo li fl-1658, spiċċa biex qatel il-kap tal-Inkwiżizzjoni tar-Renju ta' Sqallija fil-ħabs ta' Palermo b'mod mhux magħruf sa llum. Dan it-test Sciascia dejjem qiesu mhux komplut u tħajjar ikomplih ħafna drabi, imma fl-aħħar ma wasalx. Id-dramm *L'onorevole. Dramma in tre atti* (L-onorevoli. Dramm fi tliet atti) (1965) iddenunzja mingħajr tidwir mal-lewża l-kompliċità bejn il-gvern ta' dak iż-żmien u l-mafja.
 
Reġa' uża l-ġeneru ta' rumanz polizjesk b'konnotazzjoni politika f*'A ciascuno il suo* (Lil kulħadd tiegħu), li deher fl-1966, storja ta' għalliem tal-iskola sekondarja, intelliġenti imma inġenwu, li kien qiegħed jinkwieta minħabba kurżità sempliċi dwar skrivan tar-raħal, spiċċa biex sab ruxxmata delitti, korruzzjoni u ipokrisija ġenerali li wassluh għal mewtu.  

Fl-1967 Sciascia mar joqgħod Palermo. Mill-1969, kien jikteb regolarment fil-*Corriere della Sera*. L-istess sena ippubblika r-*Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A.D.*, li fiha jirrakkonta l-kontroversja li qamet fil-bidu tas-seklu 18, bejn l-Isqof ta' Lipari u l-amministrazzjoni fiskali: allegorija, iddedikata lil Alexander Dubček, tar-relazzjonijiet bejn l-Unjoni Sovjetika u l-istati tal-blokk ta' Varsavja.

Sciascia rtira fl-1970, biex jiddedika ruħu għalkollox għall-kitba.
 
Fl-1971 deher *Il contesto*, rumanz li jirreferi, taħt allegorija trasparenti ħafna, għall-Italja kontemporanja li kienet għaddiet mill-1968, il-ġlidiet kbar tal-unions tal-1969 u l-ewwel attentati tal-“istrateġija tat-tensjoni”. Dan ir-rumanz qajjem polemiki vjolenti, mhux biss fost in-nies qrib tal-gvern, imma wkoll fost l-intellettwali u l-politiċi tax-Xellug Soċjalista-Komunista. 

Fl-1973 dehret il-ġabra *Il mare colore del vino* (Il-baħar lewn l-inbid), fl-1974 *Todo modo*, storja inkwetanti ta' grupp ta' politiċi (l-allużjoni għad-Demokristjani kienet evidenti għall-pubbliku ta' dak iż-żmien), li, miġburin f'post tal-irtir għall-eżerċizzi spiritwali biex jissaffew mid-delitti ta' korruzzjoni, isibu ruħhom f'nofs sensiela ta' delitti li fiha l-kap tal-partit tagħhom tinqatagħlu rasu. 

Fl-1975 Leonardo Sciascia ġie elett fuq il-kunsill muniċipali ta' Palermo, fuq il-lista tal-Partit Komunista Taljan, imma rreżenja sentejn wara, billi ma qabilx mal-linja tal-maġġoranza tal-partit biex jersqu lejn id-Demokristjani. Fl-1979 tela' deputat fil-Parlament mal-Partit Radikali Taljan. Matul il-mandat tiegħu (1979-1983), għamel parti mill-kummissjoni tal-inkjesta parlamentari fuq l-assassinju ta' Aldo Moro u t-terroriżmu.

Mill-bidu tas-snin 1980 Sciascia ntlaqgħat minn marda gravi imma xorta baqa' attiv, jagħti l-intervisti u jikteb ir-rakkonti: *Porte aperte* (Bibien miftuħin) (1987) mimli qrusa u *Il cavaliere e la morte* (Il-kavallier u l-mewt) (1987), kif ukoll *Una storia semplice* (Storja sempliċi) (1989).

Miet f’Palermo fl-20 Novembru 1989. Fuq il-qabar tiegħu f'Racalmuto, hemm imnaqqxa kwotazzjoni minn Auguste Villiers de l'Isle-Adam, "Se niftakruha dil-pjaneta", magħżula minn Sciascia stess. Il-mara tiegħu mietet fl-2009.

## Xogħlijiet
### Rumanzi
* *Il giorno della civetta*, 1961.
* *Il consiglio d'Egitto*, 1963.
* *A ciascuno il suo*, 1966.
* *Il contesto. Una parodia*, 1971.
* *Todo modo*, 1974.
* *La scomparsa di Majorana*, 1975.
* *Candido, ovvero Un sogno fatto in Sicilia*, 1977.
* *Morte dell'Inquisitore*, 1964.
* *La strega e il capitano*, 1986.
* *1912 + 1*, 1986.
* *Porte aperte*, 1987.
* *Il cavaliere e la morte. Sotie*, 1988.
* *Una storia semplice*, 1989.

### Novelli
* *Gli zii di Sicilia*, 1958. [ġabra ta' tliet novelli]
* *L'antimonio*, f*Gli zii di Sicilia*, 1960.
* *Racconti siciliani*, 1966. [ġabra ta' novelli, ippubblikata aktar tard bit-titlu *Il mare colore del vino*]
* *Atti relativi alla morte di Raymond Roussel*, 1971. [novella]
* *Il mare colore del vino*, 1973. [ġabra ta' novelli]
* *La sentenza memorabile*, 1982. [novella]
* *Cronachette*, 1985. [ġabra ta' novelli]

### Saġġi
* *[[Pirandello e il pirandellismo]]. Con lettere inedite di Pirandello a Tilgher*, Caltanissetta, S. Sciascia, 1953.
* *[[Le parrocchie di Regalpetra]]*, Bari, Laterza, 1956.
* *[[Pirandello e la Sicilia]]*, Caltanissetta-Roma, S. Sciascia, 1961.
* *[[L’ordine delle somiglianze]]*, 1967.
* *[[La corda pazza. Scrittori e cose della Sicilia]]*, Torino, Einaudi, 1970.
* *[[I Pugnalatori]]*, Torino, Einaudi, 1976.
* *[[L'affaire Moro]]*, Palermo, Sellerio, 1978.
* *[[Dalle parti degli infedeli]]*, Palermo, Sellerio, 1979.
* *[[Nero su nero]]*, Torino, Einaudi, 1979.
* *[[Il teatro della memoria]]*, Torino, Einaudi, 1981.
* *[[Cruciverba (Sciascia)|Cruciverba]]*, Torino, Einaudi, 1983.
* *[[Occhio di capra]]*, Torino, Einaudi, 1984.
* *[[Per un ritratto dello scrittore da giovane]]*, Palermo, Sellerio, 1985.
* *[[Ore di Spagna]]*, Marina di Patti, Pungitopo, 1988.
* *[[Alfabeto pirandelliano]]*, Milano, Adelphi, 1989. ISBN 88-459-0709-0.
* *[[Fatti diversi di storia letteraria e civile]]*, Palermo, Sellerio, 1989.
* *[[A futura memoria (se la memoria ha un futuro)]]*, Milano, Bompiani, 1989. ISBN 88-452-1517-2.
* *[[La storia della mafia]]*, Milano, Barion, 2013, ISBN 978-88-6759-001-8

### Ġabriet ta' poeżiji
* *Favole della dittatura*, 1950.
* *La Sicilia, il suo cuore*, 1952.
* *Il fiore della poesia romanesca. Belli, Pascarella, Trilussa, Dell'Arco*, 1952.

### Testi teatrali
* *L'onorevole. Dramma in tre atti*, 1965.
* *Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A.D.*, 1969.

### Xeneġġjaturi
* *La smania addosso*, reġija ta' Marcello Andrei (1963)
* *Bronte - Cronaca di un massacro che i libri di storia non hanno raccontato*, reġija ta' Florestano Vancini (1972)
* *La singolare avventura di Francesco Maria*, episodju televiżiv dirett minn Enzo Muzii (1983)

### Awdjokotba
* Il lungo viaggio, Filologia, Giufà, La rimozione, letto da Leo Gullotta, Roma. edizioni Full Color Sound srl, 2014.
* A ciascuno il suo, letto da Massimo Malucelli, Ed. il Narratore Srl, 2009, Zovencedo (VI)
* Il giorno della civetta, letto da Massimo Malucelli, Ed. il Narratore Srl, 2011, Zovencedo (VI)

### Xi artikli ġurnalistiċi
* *Questa mafia*, f "L'Ora", Sena 61, nru. 85, 8-9 April 1960.
* *Greco. Il suo destino si chiama Sicilia. La mostra catanese del grande scultore*, f "L'Ora", sena 66, 26-27 Frar 1965.
* *[https://web.archive.org/web/20130430234646/http://www.radioradicale.it/i-professionisti-dellantimafia I professionisti dell'antimafia]*, fil-"Corriere della Sera", 10 Jannar 1987.
## Ċinema
Hemm bosta films ibbażati fuq ix-xogħlijiet ta' Leonardo Sciascia:
* 1967: *A ciascuno il suo* ta' Elio Petri;
* 1968: *Il giorno della civetta* ta' Damiano Damiani;
* 1969: *Un caso di coscienza* ta' Giovanni Grimaldi, ibbażat fuq ir-rakkont omonimu li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1971: *Gioco di società* ta' Giacomo Colli, film għat-TV ibbażat fuq ir-rakkont omonimu li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1972: *Storia dell'emigrazione* ta' Alessandro Blasetti, film għat-TV ibbażat fuq ir-rakkont f*Il lungo viaggio* li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1976:
** *Cadaveri eccellenti* ta' Francesco Rosi, ibbażat fuq ir-rumanz *Il contesto*;
** *Todo modo* ta' Elio Petri;
** *Una vita venduta* ta' Aldo Florio, minn novella *L'antimonio*;
* 1978: *Grand Hotel des Palmes* ta' Memé Perlini, liberament ispirat mill-ktieb *Atti relativi alla morte di Raymond Roussel*;
* 1982: *Candido* ta' Roberto Guicciardini, film għat-TV;
* 1982: *Western di cose nostre* ta' Pino Passalacqua, film għat-TV ibbażat fuq ir-rakkont omonimu li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1989: *Gioco di società* ta' Nanni Loy, film għat-TV ibbażat fuq ir-rakkont omonimu li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1990:
** *Porte aperte* ta' Gianni Amelio;
** *Filologia* ta' Giuseppe Gigliorosso, film għat-TV ibbażat fuq ir-rakkont omonimu li qiegħed f*Il mare colore del vino*;
* 1991: *Una storia semplice* ta' Emidio Greco;
* 2000: *Ce ne ricorderemo, di questo pianeta. Un sogno di Sciascia in Sicilia (dokudramm)|Ce ne ricorderemo, di questo pianeta. Un sogno di Sciascia in Sicilia* ta' Davide Camarrone u Salvo Cuccia;
* 2001: *Il consiglio d'Egitto* ta' Emidio Greco.

## Referenzi