Khorramabad

**Khorramabad** (bil-Persjan: خرم‌آباد; [xoræmɒːˈbɒːd]) hija belt fid-Distrett Ċentrali tal-Kontea ta' Khorramabad, il-Provinċja ta' Lorestan, l-Iran, li hija l-belt kapitali tal-provinċja, tal-kotea u tad-distrett. Tinsab f'wied xeniku mdawwar bil-muntanji u hija madwar 100 kilometru (madwar 62 mil) fil-Lvant tal-fruntiera mal-Iraq.

## Storja

### Siti [[Preistorja|preistoriċi]]
Il-Wied ta' Khorramabad huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u jinkludi evidenza mill-perjodi Paleolitiċi Nofsanija u Superjuri, bi fdalijiet tal-kulturi Mousterjani u Baradostjani.

### Dinastija Hazaraspida
Il-fundatur tad-dinastija Hazaraspida kien Abu Tahir ibn Muhammad, dixxendent tal-kap Shabankara, Fadluya. Inizjalment Fadluya kien kmandant tas-Salguridi ta' Fars u nħatar bħala gvernatur ta' Kuhgiluya, iżda eventwalment kiseb l-indipendenza f'Lorestan u estenda l-poter tiegħu saħansitra sa Esfahan.

### Żmien is-Safavidi
Matul żmien is-Safavidi, Khorramabad kienet iċ-ċentru amministrattiv tal-provinċja ta' Lorestan.

Fid-dawl tal-waqgħa tas-Safavidi, wara l-iffirmar tat-Trattat ta' Kostantinopli fl-1724 mar-Russja Imperjali, it-Torok Ottomani ħakmu lil Khorramabad fis-6 ta' Settembru 1725.

## Demografija

### [[Lingwa]]
Il-popolazzjoni tal-belt fil-biċċa l-kbira titkellem bil-Lur u hija l-ikbar belt fil-pajjiż fejn jiġi mitkellem il-Lur.

Il-kompożizzjoni lingwistika tal-belt hija kif ġej:

### Popolazzjoni
Meta sar iċ-ċensiment nazzjonali fl-2006, il-popolazzjoni tal-belt kienet ta' 328,544 ruħ f'75,945 unità domestika. Fiċ-ċensiment nazzjonali ta' wara fl-2011, il-popolazzjoni tal-belt kienet ta' 348,216-il ruħ f'94,747 unità domestika. Fiċ-ċensiment nazzjonali tal-2016, il-popolazzjoni tal-belt kienet ta' 373,416-il ruħ f'109,231 unità domestika.

## [[Ġeografija]]

### Pożizzjoni
Khorramabad tinsab fil-Muntanji ta' Zagros. L-Ajruport ta' Khorramabad jinsab 3 kilometri fin-Nofsinhar tal-belt.

### Klima
Khorramabad għandha klima Mediterranja semiumduża b'ammont kbar ta' xita matul ir-rebbiegħa u x-xitwa. Hija s-sitt belt fl-Iran bl-ogħla livell ta' xita fis-sena.

Khorramabad għandha klima li skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen (Csa) tikklassifika bħala klima Mediterranja bi sjuf sħan. L-elevazzjoni tagħha hi 1,147.8 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Il-preċipitazzjoni annwali medja hi ta' 511.06 mm, filwaqt li t-temperatura annwali medja hi ta' 17.21 il-grad Celsius.

L-ogħla temperatura rreġistrata f'Khorramabad hi 47.0 °C (116.6 °F) fl-14 ta' Awwissu 1960 u fit-23 ta' Lulju 1961, filwaqt li l-iżjed temperatura baxxa rreġistrata hi ta' −14.6 °C (5.7 °F) fil-25 ta' Jannar 1990.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Preistoriċi tal-Wied ta' Khorramabad ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2025.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Monumenti storiċi

### Minaret tal-Brikks
Il-Minaret tal-Brikks huwa torri ċilindriku tal-brikks minn żmien is-Seljuk u l-Buyid u jinsab fi ħdan il-belt antika ta' Shapur khast, fin-Nofsinhar ta' Khorramabad.

Dan il-minaret huwa kombinament tal-istupa Indjana, kolonni kommemorattivi, u t-tradizzjoni tal-Asja Ċentrali tal-kostruzzjoni tat-torrijiet għal skopijiet ta' difiża u ta' komunikazzjoni.

### Pont ta' Sahpuri
Il-Pont ta' Shapuri jmur lura għal żmien is-Sassanidi u huwa rreġistrat fuq il-lista tal-Monumenti Nazzjonali.

## Attrazzjonijiet
Khorramabad hija destinazzjoni turistika ewlenija u fiha diversi attrazzjonijiet, fosthom ħames għerien-abitazzjonijiet Paleolitiċi li tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2025.

## Kulleġġi u universitajiet

* L-Università Iżlamika Azad ta' Khorramabad;
* l-Università ta' Lorestan;
* l-Università tax-Xjenzi Mediċi ta' Lorestan;
* il-Kulleġġ Tekniku ta' Madanni.

## Ġemellaġġ

## Gallerija

File:منطقه_نوژیان.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87_%D9%86%D9%88%DA%98%DB%8C%D8%A7%D9%86.jpg|Nojian oak forest, Khorramabad County
File:Makhmalkuh.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Makhmalkuh.jpg|Makhmalkuh Khorramabad County
File:Falak_ol_aflak_panorama.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Falak_ol_aflak_panorama.jpg|Shapur Khast castle
File:Kiau_Lake_7829.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kiau_Lake_7829.jpg|Keeyow Lake, Khorramabad
File:Khoramabad_sarbazkhane.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khoramabad_sarbazkhane.jpg|Sarbaz khaneh building
File:Pahlavi_Building_in_Khorramabad_2014.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pahlavi_Building_in_Khorramabad_2014.jpg|Building in Khorramabad
File:Bisheh_waterfall.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bisheh_waterfall.jpg|Bisheh waterfall, Khorramabad County
File:Khorramabad2014.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khorramabad2014.jpg|Khorramabad


## Referenzi