Eliza Orzeszkowa

**Eliza Orzeszkowa** (6 ta' Ġunju 1841 - 18 ta' Mejju 1910) kienet rumanziera Pollakka u kittieba ewliena tal-moviment Pożittiviżmu waqt it-Taqsimiet tal-Polonja. Fl-1905, flimkien ma' Henryk Sienkiewicz, ġiet nominata għall-Premju Nobel fil-Letteratura .

## Bijografija

Hi twieldet f'Milkowszczyzna (dakinhar fl-Imperu Russu, issa fil-Belarus ) minn familja nobbli Pawłowski, u mietet fi Grodno (issa fil-Belarus). Mill-1852 sal-1857, hija għexet f'Varsavja, fejn attendiet l-iskola. Hemmhekk iltaqgħet ma’ kittieba Pollakka oħra, Maria Konopnicka. Wara li rritornat Milkowszczyzna, fl-età ta' sittax-il sena, Eliza żżewġet lil Piotr Orzeszko, nobbli Pollakk, darbtejn l-età tagħha stess, li kien eżiljat fis- Siberja wara l-Irvell ta' Jannar tal-1863.  Huma sseparaw legalment fl-1869. Hija reġgħet iżżewġet fl-1894, wara relazzjoni ta' mħabba ta' 30 sena ma' Stanisław Nahorski, li miet ftit snin wara.  Fl-1866, marret tgħix fi Grodno u saret novellista. 

Orzeszkowa kitbet sensiela ta’ 30 novella u 120 abbozz qawwi, drammi u novelli, li jittrattaw il-kundizzjonijiet soċjali tal-pajjiż okkupat tagħha. Ir-rumanz tagħha *Eli Makower* (1875) jiddeskrivi r-relazzjonijiet bejn il-Lhud u n-nobbli Pollakka; u *Meir Ezofowicz* (1878), il-kunflitt bejn l-Ortodossija Lhudija u l-Liberaliżmu modern. Fl-1888 Orzeszkowa kiteb żewġ novelli dwar ix-Xmara Niemen (issa parti mill-Belarus): *Cham* (The Boor) jiffoka fuq il-ħajja tas-sajjieda; u l-iktar rumanz famuż tagħha, *[[Nad Niemnem]]* (Fuq in-Niemen) - ħafna drabi mqabbel ma' *Pan Tadeusz -* li jittrattaw il-kwistjonijiet tal-aristokrazija Pollakka fl-isfond tal-ordni politiku u soċjali. L-istudju tagħha dwar il-patrijottiżmu u l-kożmopolitiżmu deher fl-1880. Edizzjoni uniformi tax-xogħlijiet tagħha ġiet ippubblikata f'Varsavja bejn l-1884 u l-1888. Ħafna mill-produzzjoni tagħha huma disponibbli wkoll fit-traduzzjoni Ġermaniża.

Fl-1905, flimkien ma' Henryk Sienkiewicz u Leo Tolstoy, Orzeszkowa ġew nnominati għall-Premju Nobel fil-Letteratura. Il-premju ngħata lil Sienkiewicz. Skont ir-rekords uffiċjali tal-kumitat tal-Premju Nobel, il-ħsieb li l-premju jiġi diviż ġie miċħud għax ġie kunsidrat bħala att ta' disprezz u għalhekk, dan tal-aħħar biss spiċċa bħala r-rebbieħ.

## Xogħlijiet magħżula

* *Obrazek z lat głodowych* 1866
* *Ostatnia miłość*, 1868
* *Z życia realisty*, 1868
* *Na prowincji*, 1870
* *W klatce*, 1870
* *Cnotliwi*, 1871
* *Pamiętnik Wacławy*, 1871
* *Pan Graba*, 1872
* *Na dnie sumienia*, 1873
* *Marta*, 1873
* *Eli Makower*, 1875
* *Rodzina Brochwiczów*, 1876
* *Pompalińscy*, 1876
* *Maria*, 1877
* *Meir Ezofowicz*, 1878
* *Z różnych sfer*, 1879–1882
* *Widma*, 1881
* *Sylwek Cmentarnik*, 1881
* *Zygmunt Ławicz i jego koledzy*, 1881
* *Bańka mydlana*, 1882–1883
* *Pierwotni*, 1883
* *Niziny*, 1885
* *Dziurdziowie*, 1885
* *Mirtala*, 1886
* *Nad Niemnem* (Fuq in-Niemen), 1888
* *Cham* (The Boor), 1888
* *Panna Antonina* (ġabra ta' novelli), 1888
* *W zimowy wieczór* (ġabra ta' novelli), 1888
* *Czciciel potęgi*, 1891
* *Jędza*, 1891
* *Bene nati*, 1891
* *Westalka*, 1891
* *Dwa bieguny*, 1893
* *Melancholicy*, 1896
* *Australczyk*, 1896
* *Iskry* (ġabra ta' novelli), 1898
* *Argonauci* (L-Argonawti), 1900
* *Ad astra. Dwugłos*, 1904
* *I pieśń niech zapłacze*, 1904
* *Gloria victis* (ġabra ta' novelli), 1910

**Ġurnaliżmu għall-ġustizzja soċjali**

* *Kilka słów o kobietach* (dwar in-nisa), 1870
* *Patriotyzm i kosmopolityzm*, 1880
* *O Żydach i kwestii żydowskiej*, 1882

## Referenzi