Ilha Grande

**Ilha Grande** (pronunzja bil-Portugiż: [ˈiʎɐ ˈɡɾɐ̃dʒi]), li litteralment tfisser "Gżira Kbira") għandha erja ta' 193 km2 (75 mil kwadru) u hija gżira bil-foresti li tinsab madwar 12-il kilometru (7.5 mili) lil hinn mill-kosta Atlantika ta' Angra dos Reis, Rio de Janeiro, il-Brażil, u madwar 243 kilometru (151 mil) minn São Paulo. L-ogħla punt f'Ilha Grande hija l-quċċata ta' 1,031 metru (3,383 pied) ta' Pico da Pedra D'Água.

## [[Storja]]
Għal kważi seklu sħiħ, il-gvern Brażiljan iddikjara l-gżira magħluqa għall-pubbliku u pprojbixxa d-dħul mhux awtorizzat, peress li kellha kwarantina tal-immigrazzjoni u iktar 'il quddiem ħabs ta' sigurtà massima (*Colônia Penal de Dois Rios*, magħruf iktar 'il quddiem bħala *Instituto Penal Cândido Mendes*). Il-Kolonja Penali ta' Cândido Mendes, li kienet tospita wħud mill-iżjed kriminali perikolużi fil-Brażil, ingħalqet fl-1994.

Fl-1 ta' Jannar 2010, ċedimenti tal-art bit-tajn devastanti qatlu mill-inqas 19-il ruħ fil-gżira.

Fil-5 ta' Lulju 2019, Ilha Grande u Paraty tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## [[Ambjent (bijoloġija)|Ambjent]]
Ilha Grande u Paraty jinsabu fi ħdan it-12,400 ettaru (31,000 akru) taż-Żona ta' Protezzjoni Ambjentali ta' Tamoios, li nħolqot fl-1982. Il-gżira prinċipali u ż-żona ta' protezzjoni ambjentali jinkludu r-Riżerva tal-Iżvilupp Sostenibbli ta' Aventureiro, li nħolqot fl-2014 mill-eks Park Statali Marittimu ta' Aventureiro, li kien integrat mar-Riżerva Bijoloġika ta' Praia do Sul. 62.5 % tal-gżira hija miksija mill-Park Statali ta' Ilha Grande, b'hekk total ta' 87 % tal-gżira għandha status protett.

### Natura selvaġġa
Ilha Grande hija wieħed mill-iżjed eżempji mhux mittiefsa ta' ħabitat ta' foresta pluvjali Atlantika f'periklu ta' estinzjoni fil-Brażil, u fiha jgħixu bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali. Ilha Grande hija hotspot għall-bijodiversità u għall-konservazzjoni u tospita mill-inqas 110 speċijiet residenti u migratorji ta' għasafar, inkluż il-pingwini ta' Magellan u ċ-ċawluni ta' sidirhom kannella. Il-gżira ġiet iddeżinjata bħala Żona Importanti għall-Għasafar minn BirdLife International peress li ssostni popolazzjonijiet sinifikanti ta' *Tinamidae* solitarji, isqra għonqhom abjad, pappagalli ta' ħuġbejhom ħomor, bumisturi b'lewn wieħed, pihas b'sidirhom kannella, *Procnias* b'sidirhom ċar, u psiepes tal-ġewnaħ ikħal u tal-ġewnaħ iswed.

Hemm mill-inqas 20 speċi ta' mammiferi, fosthom il-kapibara, il-koatimundi u l-primati, bħall-marmosetti komuni u tal-irqajja' suwed u l-howler monkeys kannella. Annimali iżgħar, bħal rodituri u karnivori, jinkludu l-opussums griżi u ta' widnejhom kbar, l-iskojjattlu Brażiljan, il-volpi wikkiel tal-granċijiet, ir-raccoon, l-agouti ta' sidru aħmar u l-porkuspin nanu busufu. Diversi speċijiet ta' friefet il-lejl jgħixu fl-għerien tal-gżira, b'mod prinċipali mill-ġeneri *Artibeus*, *Molossus* u *Saccopteryx*, u joħorġu f'inżul ix-xemx biex jieklu diversi insetti li jtiru.

Mill-inqas 40-50 speċi ta' rettili u anfibji jgħixu fil-gżira, inkluż it-tegu iswed u abjad tal-Arġentina, iż-żrinġ tat-torrenti Brażiljan, iż-żrinġ tas-siġar ta' Bocaina, il-kajman ta' mnieħru wiesa', is-sriep tat-tiġieġ, is-sriep *Chironius*, *Dipsas* u *Echinanthera*, il-boa tas-siġar, il-wiżgħat, is-sriep *Imantodes*, il-gremxul tal-ilma ta' Jackson u ta' rashom ħoxna Brażiljani, il-gremxul lewn il-lava, il-mabuya, il-painted coralsnake, il-gremxul ta' rashom żgħira u s-serp velenuż ta' Yarará. Hemm ukoll mijiet ta' invertebrati u artropodi, b'mill-inqas 400-500 speċi li ġew identifikati f'Ilha Grande.

L-ibħra madwar il-gżira, li huma riżerva tal-baħar protetta wkoll, fihom konverġenza unika ta' kurrenti ekwatorjali tropikali, subtropikali u miti, u b'hekk wieħed jista' josserva l-qroll, il-ħut tropikali, il-klieb il-baħar, il-fkieren tal-baħar u ċ-ċetaċji, bħall-baliena tan-Nofsinhar, il-baliena tal-ġwienaħ kbar, il-baliena ta' Bryde, l-orka u d-dniefel ta' snienhom raffi.

## Aċċess
Il-biċċa l-kbira tal-faċilitajiet tal-viżitaturi, l-akkomodazzjoni u l-kwartieri ġenerali tal-park jinsabu f'Vila do Abraão. Wieħed jista' jasal fil-villaġġ mill-art kontinentali permezz ta' laneċ lokali. Il-gżira hija destinazzjoni tat-turiżmu ekoloġiku. Minkejja li ma fihiex toroq u l-vetturi bil-mutur huma pprojbiti, il-gżira fiha iktar minn 150 kilometru (93 mil) ta' mogħdijiet għall-mixi li jikkollegaw il-villaġġi u l-agglomerazzjonijiet kostali. Attività komuni fost il-viżitaturi hija li jimxu sal-Bajja ta' Lopes Mendes, li hija mixja ta' madwar sagħtejn minn Vila do Abraão. Il-kumpaniji tal-ivvjaġġar joffru mawriet biex wieħed jara d-diversi bajjiet, mogħdijiet fil-muntanji u kaskati tal-gżira.

Il-gżira hija destinazzjoni popolari fil-beraħ u fil-biċċa l-kbira tagħha mhijiex żviluppata peress li ħafna mill-art tagħmel parti mill-Park Statali ta' Ilha Grande (*Parque Estadual da Ilha Grande*). Għalhekk, il-kumplament tal-gżira huwa soġġett għal restrizzjonijiet strett fuq l-iżvilupp sabiex jiġi ppreservat l-ambjent naturali; il-vetturi huma pprojbiti u t-toroq prattikament ma jeżistux. Għall-viżitaturi hemm diversi opzjonijiet biex jaslu u jissoġġornaw fil-gżira. Diversi vilel żgħar u agglomerazzjonijiet jilqgħu r-riċerkaturi, it-turisti u dawk li jħobbu n-natura, u madwar 2,000 ruħ jgħixu fl-ikbar raħal tal-gżira, Vila do Abraão.

## Sit ta' Wirt Dinji
Paraty u Ilha Grande, Kultura u Bijodiversità huwa t-titlu uffiċjali tas-Sit ta' Wirt Dinji mħallat tal-UNESCO li ġie ddeżinjat fl-2019.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Gallerija

File:Coruja_em_Ilha_Grande-RJ_(1376056863).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coruja_em_Ilha_Grande-RJ_(1376056863).jpg|Chouette (burrowing owl) on the island
File:Golfinho_que_acompanhou_nosso_barco_(1376042755).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Golfinho_que_acompanhou_nosso_barco_(1376042755).jpg|Atlantic bottlenose dolphin nearby the island
File:Tartaruga_Verde_ou_Aruanã_-_Praia_de_Lopes_Mendes_-_Ilha_Grande_-_RJ.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tartaruga_Verde_ou_Aruan%C3%A3_-_Praia_de_Lopes_Mendes_-_Ilha_Grande_-_RJ.jpg|Sea turtle swims in the ocean


## Referenzi