open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Denys Shmyhal

**Denys Anatoliyovych Shmyhal** (bl-Ukren: Денис Анатолійович Шмигаль; twieled fil-15 ta' Ottubru 1975) huwa politiku u imprenditur Ukren li kellu l-kariga ta' Prim Ministru tal-Ukrajna mill-2020 sal-2025. 

Bħala Prim Ministru, Shmyhal kien responsabbli mill-ġestjoni tar-rispons fir-rigward tal-pandemija tal-COVID-19 fl-Ukrajna. Qabel il-ħatra tiegħu bħala Prim Ministru, Shmyhal kien il-Gvernatur tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk.

## Bijografija
Fl-1997 huwa ggradwa mill-Istitut Politekniku ta' Lviv. Fl-2003 kiseb it-titlu ta' Kandidat tax-Xjenzi Ekonomiċi. Minn meta ggradwa fl-1997 sa Settembru 2005, Shmyhal ħadem bħala kontabilist f'diversi kumpaniji. Minn Settembru 2005 sa Ġunju 2006, Shmyhal kien il-Viċi Direttur Ġenerali ta' kumpanija msejħa "LA DIS". Minn Ġunju 2006 sa Awwissu 2008, huwa kien id-Direttur tal-kumpanija tal-investiment "Comfort-Invest". Minn Settembru 2008 sa Settembru 2009, Shmyhal kien id-Direttur Ġenerali ta' kumpanija msejħa "ROSANINVEST LLC".

Shmyhal ħadem f'diversi rwoli politiċi ewlenin fl-Oblast ta' Lviv fl-Ukrajna mill-2009 sa Diċembru 2013. L-ewwel nett kien il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika fl-Amministrazzjoni tal-Oblast ta' Lviv bejn l-2009 u l-2011. Hemmhekk iltaqa' u ħadem ma' Oleh Nemchinov, li fl-2020 sar Ministru tal-Kabinett tal-Ministri fil-Gvern ta' Shmyhal. Shmyhal imbagħad sar il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika u l-Politika Industrijali għas-sena 2012. Fl-2013 huwa kien il-Kap tad-Dipartiment tax-Xjenza Ekonomika, l-Investiment, il-Kummerċ u l-Industrija.

Għall-ewwel erba' xhur tal-2014, Shmyhal kien konsulent għal Deputat tal-Poplu tal-Ukrajna.

Minn Mejju 2014 sa Diċembru 2014, Shmyhal ħadem bħala Viċi Kap tal-Oblast ta' Lviv tal-uffiċċju reġjonali tal-Ministeru għad-Dħul u d-Dazji.

Huwa ħadem bħala l-Viċi President tad-distributur tal-oġġetti ffriżati, TVK Lvivkholod, ibbażat fi Lviv mill-2015 sal-2017.

Mill-2018 sal-2019, Shmyhal ħadem bħala d-Diretturs ta' Burshtyn TES li huwa l-ikbar produttur tal-elettriku f'Ivano-Frankivsk, u huwa parti mill-holdings ta' Rinat Akhmetov.

Mill-1 ta' Awwissu 2019 sal-ħatra ministerjali tiegħu, Shmyhal kien il-Gvernatur tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk.

Fl-4 ta' Frar 2020 huwa nħatar bħala l-Ministru għall-Iżvilupp Reġjonali.

Shmyhal issostitwixxa lil Oleksiy Honcharuk bħala l-Prim Ministru tal-Ukrajna f'Marzu 2020. 

Fis-17 ta' Lulju 2025, ħadet postu bħala Prim Ministru Yulia Svyrydenko.

## Ħajja personali
Shmyhal huwa miżżewweġ lil Kateryna Shmyhal u flimkien għandhom żewġt ibniet. Kateryna hija eks sid konġunt tal-Fran Kamyanetsky ta' Lviv u ta' NextBike, kumpanija lokali tal-kiri tar-roti. Hija bigħet l-ishma tagħha f'dawn il-kumpaniji fl-2019.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Repubblika ta' Ċipru aċċettat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Awwissu 1975, u dan wassal biex is-siti indikattivi tagħha jkunu eliġibbli għad-deżinjazzjoni fuq il-lista.

Ċipru għandu tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u t-tlieta huma siti kulturali. L-ewwel sit li ġie ddeżinjat kien dak ta' Paphos fl-1980. Fl-1985 tniżżlu l-Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos. In-nominazzjoni oriġinali kienet tinkludi disa' knejjes, iżda fl-2001 żdiedet knisja oħra magħhom. L-iżjed sit reċenti li żdied fil-lista huwa dak ta' Choirokoitia fl-1998 (b'modifika minuri fil-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit li saret fl-2012). Fl-2010, il-komponenti kollha tat-tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Ċipru ngħataw status imsaħħaħ ta' protezzjoni mill-Kumitat għall-Protezzjoni tal-Proprjetajiet Kulturali fil-Każ ta' Kunflitt Armat.

## Siti ta' Wirt Dinji
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

## Referenzi
Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs

Ir-**Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs** (bl-Ingliż: *Chalk Flora Nature Reserve*; bl-Ukren: Крейдова флора (заповідник)), magħrufa wkoll bħala r-**Riżerva Naturali tal-Flora Kretaċja**, hija riżerva naturali protetta tal-Ukrajna li tinsab fuq xaqlibiet tal-ġibs (xjentifikat magħruf bħala karbonat tal-kalċju) fil-beraħ tal-għoljiet tul ix-xmara Donets. Ir-riżerva tinsab fid-distretti amministrattivi ta' Lyman u Sloviansk tal-Oblast ta' Donetsk. Hija sottounità tar-Riżerva Naturali tal-Isteppa Ukrena, mifruxa fuq 1,134 ettaru.

## Topografija
Is-superfiċe tar-riżerva tinsab madwar 50-70 metru 'l fuq mit-territorju tal-madwar, u wieqfa b'pendil sa 70 grad. Iż-żona tar-riżerva ġiet ippreservata fil-biċċa l-kbira tagħha minħabba li l-art mhix adattata għall-agrikoltura.

## Klima u ekoreġjun
Il-klima tar-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs hija klima kontinentali umduża bi sjuf sħan (klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen ta' *Dfb*). Din il-klima hija kkaratterizzata minn differenzi staġonali kbar fit-temperatura u minn sjuf sħan (mill-inqas erba' xhur b'medja ta' iktar minn  10 °C (50 °F), iżda l-ebda xahar b'medja ta' iktar minn 22 °C (72 °F).

## Flora u fawna

Kważi terz mit-territorju tar-riżerva huwa miksi mill-foresti, imdawra mill-isteppa. Il-foresti tipikament huma tas-siġar taż-żnuber jew tal-betulli. L-isteppa hija ta' varjetà b'diversi tipi ta' ħaxix li jinstabu fir-reġjuni Ukreni medji, fuq ħamrija bil-ġibs u ħamrija sewda.

## Użu pubbliku
Bħala riżerva naturali stretta, l-iskop primarju tar-riżerva huwa l-protezzjoni tan-natura u l-istudju xjentifiku. L-aċċess tal-pubbliku huwa pprojbit.

## Referenzi
Ġibjun ta' Kiev

Il-**Ġibjun ta' Kiev** (bl-Ukren: Київське водосховище, b'ittri Rumani: *Kyyivs’ke vodoskhovyshche*), lokalment magħruf bħala l-**Baħar ta' Kiev**, huwa ġibjun kbir tal-ilma li jinsab max-xmara Dnieper fl-Ukrajna. Il-ġibjun ingħata isem il-belt ta' Kiev, li tinsab fin-Nofsinhar, u jkopri erja ta' 922 kilometru kwadru fi ħdan l-Oblast ta' Kiev. Il-ġibjun imtela fl-1964-1966 wara li nbniet id-diga għall-Impjant tal-Enerġija Idroelettrika ta' Kiev f'Vyshhorod. Il-ġibjun jintuża l-iktar għall-ġenerazzjoni tal-idroelettriċità, għall-konsum industrijali u pubbliku, u għall-irrigazzjoni.

Il-ġibjun twil 110 kilometri, wiesa' 12-il kilometru, fond bejn erba' u tmien metri, għandu volum ta' 3.7 km3, u volum li jista' jintuża ta' 1.2 km3. Il-ġibjun, flimkien mal-Ġibjun ta' Kakhovka, il-Ġibjun ta' Dnieper, il-Ġibjun ta' Kamianske, il-Ġibjun ta' Kremenchuk, u l-Ġibjun ta' Kaniv, ħoloq rotta fonda għall-ilma fuq ix-xmara. Madankollu, il-ħolqien tiegħu kkontribwixxa wkoll għal problemi ambjentali sinifikanti bħat-tnaqqis fil-veloċità tal-fluss li jnaqqas l-ossiġenazzjoni tal-ilma, u dan iwassal għal impatt negattiv fuq il-bilanċ tal-ħlejqiet akkwatiċi. Barra minn hekk, xi villaġġi fil-qrib ġew mgħerrqa meta mtela. Wieħed minnhom kien Teremtsi, fejn ir-residenti tal-villaġġ kienu pperswadew lill-awtoritajiet Sovjetiċi biex iħalluhom joqogħdu fil-villaġġ, iżda mbagħad iktar 'il quddiem fl-1986 kellhom jiġu evakwati minħabba d-diżastru ta' Chernobyl.

## Kwistjonijiet ta' sikurezza

Bħall-ġibjuni kollha tax-xmara Dnieper, il-Ġibjun ta' Kiev huwa ta' theddida potenzjali ta' għargħar qerriedi li kieku d-diga tinqered. Barra minn hekk, hemm theddida ewlenija addizzjonali – wara d-diżastru nukleari ta' Chernobyl fl-1986, radjonuklidi skulaw max-xita u kkontaminaw sew is-sedimenti f'qiegħ il-ġibjun. Matul is-snin ta' wara d-diżastru, kien hemm suġġerimenti li jsir id-drenaġġ tal-ġibjun peress li kien baxx wisq. Kien intqal li kieku dan kellu jsir, setgħet tinħoloq theddida ta' trab radjuattiv li jittajjar mar-riħ, u possibbilment jaffettwa l-bqija tal-Ewropa.

Theddida simili ġiet diskussa b'mod permanenti fir-rigward tal-qerda potenzjali tad-diga (b'aċċident naturali, terroriżmu jew gwerra). Iżda l-awtoritajiet komplew isostnu li tali perikli ma kinux reali, u sostnew li kellhom il-kontroll sħiħ tas-sikurezza tad-diga. Madankollu, tqajjem tħassib serju fl-2005, meta kien hemm allerta falza ta' terroriżmu.

It-tħassib dwar il-possibbiltà ta' qerda feġġ mill-ġdid fi Frar 2022 matul l-offensiva tal-Ukrajna. Il-forzi Russi ħadu l-kontroll tal-impjant tal-enerġija fil-25 u fis-26 ta' Frar. Il-forzi Ukreni reġgħu ħadu l-kontroll tal-impjant fis-26 ta' Frar. Intqal li d-difiżi tal-ajru Ukreni interċettaw missila ttir lejn id-diga. Interfax iddikjaraw li kieku d-diga kellha tfalli, l-għargħar seta' jeqred "ix-xatt sħiħ tax-xellug ta' Kiev".

## Referenzi
Mina tal-Imħabba ta' Klevan

Il-**Mina tal-Imħabba ta' Klevan** (bl-Ukren: Туне́ль Коха́ння, *Tunel Kokhannya*) hija sezzjoni ta' linja ferrovjarja industrijali li tinsab qrib Klevan, l-Ukrajna, u tikkollegaha ma' Orzhiv. Din is-sezzjoni tal-linja ferrovjarja hija mdawra minn ħnejjiet bil-ħdura u hija twila bejn tliet kilometri u ħames kilometri. Hija magħrufa bħala post għal qalb il-koppji għal xi mixja romantika.

## Rotta ferrovjarja

Il-linja ferrovjarja tibda fl-istazzjon ta' Klevan, fuq il-linja Kovel-Rivne, u tlaħħaq saż-żona tat-Tramuntana ta' Orzhiv, li hija moqdija wkoll minn stazzjon fuq il-linja ferrovjarja prinċipali. Il-linja kollha hija twila madwar 6.4 kilometri, u madwar 4.9 kilometri huma miksija bil-foresti, u fihom il-Mina tal-Imħabba hija twil bejn tliet kilometri u 4.9 kilometri, skont minn fejn wieħed jibda jkejjilha.

## Biblijografija

* Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (Hardcover). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. .
* Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (Softcover). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. .
* Ristuccia, Marco; Roth, Christine (2018). In the Tunnel of Love: images of Ukraine today (eBook). Berlin: The Light Beam Publishing. p. 124. .

## Referenzi
Letoon

Il-**Letoon** (bil-Grieg Antik: Λητῷον), xi kultant Latinizzat bħala **Letoum**, kien santwarju ta' Leto ħdejn il-belt antika ta' Xanthos f'Lycia. Kien wieħed mill-iżjed ċentri reliġjużi importanti fir-reġjun. Is-sit jinsab fin-Nofsinhar tal-villaġġ ta' Kumluova fid-distrett ta' Fethiye tal-Provinċja ta' Muğla, it-Turkija. Jinsab bejn wieħed u ieħor erba' kilometri fin-Nofsinhar ta' Xanthos tul ix-xmara Xanthos.

Flimkien ma' Xanthos tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

## Storja

Is-sejbiet arkeoloġiċi fis-sit, li qatt ma kien insedjament okkupat għalkollox, iżda essenzjalment baqa' ċentru reliġjuż, imorru lura għall-aħħar tas-seklu 6 Q.K. Dan kien qabel l-eġemonija kulturali Griega f'Lycia, li bdiet fil-bidu tas-seklu 4. Fi żminijiet iktar bikrin, is-sit x'aktarx li diġà kien jitqies imqaddes għall-qima ta' alla femminili tal-fertilità iktar bikrija — din kienet *Eni Mahanahi* f'Lycia — li mbagħad ġiet sostitwita bil-qima ta' Leto, flimkien man-nisel tewmi tagħha.

Fil-mitoloġija Griega, kien hemm xnigħat ta' qima bikrija ta' Apollo fil-wied ta' Xanthos, mhux appoġġati mill-istorja jew mill-arkeoloġija, kienu pprovduti minn żewġ miti, kull wieħed konness ma' "Lycus". Wieħed nibet minn Telchines ta' Rodi awtoktonu li kien maħsub li kkolonizza r-reġjun fi żmien l-għargħar ta' Deucalion; il-Lycus l-ieħor kien patri minn Ateni ta' Aegeus, li introduċa l-qima ta' Apollo ta' Lycia, li l-etimoloġija folkloristika kienet tikkollegah ma' Lycia u għaldaqstant għamlitu kolonizzatur minn Ateni.

Il-pedamenti tat-tempju Ellenistiku ddedikat lil Leto, u lil uliedha, Artemis u Apollo, ġew skavati taħt id-direzzjoni ta' H. Metzger mill-1962. L-arkeologi skavaw il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet; l-iskoperti jinkludu l-istele trilingwi ta' Letoon, b'kitbiet bil-Grieg, bil-lingwa ta' Lycia u bl-Aramajk, li pprovdiet ħjiel kruċjali biex ġiet iddeċifrata l-lingwa ta' Lycia; attwalment hija kkonservata fil-Mużew ta' Fethiye.

Is-sagrosantità tas-sit hija deskritta f'aneddotu rrakkontat minn Appjanu rigward Mitridates, li kien qed jippjana li jaqta' s-siġar fil-ġnien imqaddes għall-iskopijiet tiegħu stess fl-assedju tiegħu tal-belt kostali ta' Patara f'Lycia, iżda ġie mwissi biex ma jagħmilx din l-azzjoni ta' sagrileġġ fi ħmar il-lejl li kellu. Is-sit baqa' attiv matul Żmien ir-Rumani. Is-sit ġie Kristjanizzat permezz tal-kostruzzjoni ta' knisja bikrija, fejn reġgħu ntuża l-ġebel mis-santwarju, iżda ġie abbandunat mis-seklu 7 Q.K.

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-siti arkeoloġiċi ta' Xanthos-Letoon tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Referenzi
Bucha

**Bucha** (bl-Ukren: Буча, pronunzja bl-Ukren: [ˈbut͡ʃɐ]) hija belt fl-Oblast ta' Kiev, l-Ukrajna. Amministrattivament, hija inkorporata bħala belt ta' importanza ta' Oblast. Il-popolazzjoni tagħha kienet ta' madwar 36,971 ruħ fl-2021. Jum Bucha jiġi ċċelebrat fil-belt fit-13 ta' Settembru.

## Storja
L-insedjament stabbilixxa ruħu bil-kostruzzjoni tal-linja ferrovjarja bejn Kiev u Kovel fl-1898 madwar waqfa ferrovjarja żgħira qrib ix-xmara Bucha. Bucha kienet waqfa ferrovjarja tal-linja ferrovjarja bejn Kiev u Kovel, simili għal waqfa tal-belt moderna ta' Irpin. Qrib ħafna tal-waqfa ferrovjarja ta' Bucha kien hemm villaġġ żgħir imsejjaħ Yablunka, fejn kien hemm fabbrika tal-brikks. Yablunka jissemma fid-dizzjunarju ġeografiku bil-Pollakk fis-seklu 19 bħala l-villaġġ ta' Jabłonka 37 *verst* 'il bogħod minn Kiev.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, qabel il-liberazzjoni ta' Kiev mill-forzi Nażisti f'Diċembru 1943, Bucha kienet il-post fejn kien hemm il-kwartieri ġenerali tal-Ewwel Front Ukren taħt il-kmand tal-Ġeneral Vatutin.

Bucha ngħatat l-istatus ta' belt fid-9 ta' Frar 2006 (preċedentement, Bucha kien raħal fi ħdan il-muniċipalità tal-belt ta' Irpin).

### Battalja ta' Bucha

Matul l-invażjoni Russa tal-Ukrajna tal-2022, seħħ ħafna ġlied bil-bumbardamenti f'Bucha bħala parti mill-offensiva ta' Kiev, u dan irriżulta f'telfiet kbar imġarrba mir-Russi. Il-belt inħakmet mill-forzi Russi fit-12 ta' Marzu 2002. Is-sindku Anatoliy Fedoruk ħabbar li l-forzi Ukreni reġgħu ħadu lura l-belt ta' Bucha f'idejhom fil-31 ta' Marzu 2022.

#### Massakru ta' Bucha
Fit-2 ta' April 2022, ħarġu rapporti tal-aħbarijiet u filmati fejn dehru t-toroq ta' Bucha mimlija katavri ta' nies lebsin ilbies ċivili. Uħud minnhom instabu b'idejhom marbutin. Skont l-ewwel stimi nstabu mill-inqas 280 katavru.

## Ġeografija
Bucha tinsab fl-Oblast ta' Kiev, 25 kilometru fil-Punent ta' Kiev. Fil-konfini tagħha hemm il-bliet ta' Irpin u ta' Hostomel u l-villaġġi ta' Vorzel, ta' Mykhailivka-Rubezhivka, u ta' Blystavytsia.

## Postijiet u nies

Hemm grawnd tal-futbol f'Bucha msejjaħ *Yuvileiny Stadium*, fejn f'Ottubru 2016 seħħew xi partiti tal-kwalifikazzjonijiet tal-Kampjonat Ewropew ta' Taħt id-19-il Sena tal-UEFA tal-2017.

F'Bucha hemm fabbrika tal-ħġieġ. Din inbniet fl-1946 u ngħalqet fl-2016. Ħdejha hemm waqfa ferrovjarja żgħira msejħa "Sklozavodska".

L-għeliem prinċipali tal-belt huwa stazzjoni ferrovjarju tas-seklu 19 li jinsab fit-tarf tan-Nofsinhar tal-belt. L-awtostrafa ewlenija M07 tgħaddi mill-belt.

L-awtur Mikhail Bulgakov qagħad f'Bucha ma' familtu matul l-istaġun tas-sajf fid-dar tal-villeġġjatura tiegħu.

## Ġemellaġġ
Bucha hija ġemellata ma':

* Kovel, l-Ukrajna
* Tiachiv, l-Ukrajna
* Tuszyn, il-Polonja
* Jasło, il-Polonja

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. B'kollox, it-Turkija għandha 22 Sit ta' Wirt Dinji, 20 kulturali u tnejn imħallta.

L-ewwel tliet siti fit-Turkija, il-Moskea l-Kbira u l-Isptar ta' Divriği, iż-Żoni Storiċi ta' Istanbul u l-Park Nazzjonali ta' Göreme u s-Siti fil-Blat ta' Cappadocia, tniżżlu fil-lista fid-disa' sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza, fl-1985. L-aħħar siti li żdiedu kienu Gordion u l-Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali fl-2023, u Sardis u t-Tumbati Funebri Lidjani ta' Bin Tepe fl-2025.

## Siti ta' Wirt Dinji
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.

## Referenzi
Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji

Il-**Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji** (bl-Ukren: Карпатський національний природний парк) huwa park nazzjonali li jinsab fl-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fl-Ukrajna. Il-park ġie stabbilit fit-3 ta' Ġunju 1980 biex jiġu protetti l-pajsaġġi muntanjużi tal-Karpazji fl-Ukrajna. Il-kwartieri ġenerali tal-park jinsabu f'Yaremche. Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji kien l-ewwel park nazzjonali fl-Ukrajna u huwa wieħed mill-ikbar parks nazzjonali tal-pajjiż.

## Topografija

Iż-żona tal-park hija kondiviża bejn ir-Raion ta' Nadvirna u r-Raion ta' Verkhovyna fil-Lbiċ tal-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fil-fruntiera mal-Oblast ta' Zakarpattia. L-erja tal-park hija 515.7-il kilometru kwadru, li minnhom 3,834 kilometru kwadru huma l-erja fejn kwalunkwe attività ekonomika hija pprojbita. Il-park jinsab fl-ogħla parti tal-Karpazji Ukreni, fuq ix-xaqlibiet tal-Lvant tal-baċiri tad-drenaġġ tax-xmara Prut u tax-Xmara s-Sewda ta' Cheremosh. Ix-xmara Prut tnixxi fi ħdan il-park, u l-ogħla punt tal-Ukrajna, il-muntanja Hoverla (2,061 metru (6,762 pied)), jinsab fi ħdan il-fruntieri tal-park. L-iżjed punt baxx tal-park huwa madwar 500 metru (1,600 pied).

Fl-1921, fl-ogħla parti tal-Karpazji Ukreni nħolqot riżerva naturali li oriġinarjament kellha erja ta' 4.47 kilometru kwadru. Fl-1968, kien hemm fużjoni tagħha fir-Riżerva Statali l-ġdida tal-Karpazji. Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji ġie stabbilit fl-1980 permezz ta' digriet tal-Kunsill tal-Ministri tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika Ukrena, u kien jinkludi madwar nofs l-erja li qabel kienet tagħmel parti mir-Riżerva Statali tal-Karpazji. Il-park huwa unità indipendenti subordinata għall-Ministeru għall-Ekoloġija u r-Riżorsi Naturali tal-Ukrajna.

## Ekoreġjun u klima
Il-park jinsab fl-ekoreġjun tal-foresti muntanjużi tal-Karpazji. Minħabba l-altitudni tiegħu, il-klima tal-park tal-Karpazji hija klima Subartika, mingħajr staġun niexef (klima Subartika (Dfc) skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Din il-klima hija kkaratterizzata minn sjuf miti (bejn xahar u tliet xhur biss b'temperaturi 'l fuq minn 10 °C (50.0 °F)) u minn xtiewi kesħin u bil-borra (l-iksaħ xahar ikollu temperaturi ta' −3 °C (26.6 °F)).

## Flora u fawna

Il-pajsaġġi fil-park jinkludu l-mergħat u l-foresti Alpini. L-iżjed tliet speċijiet komuni ta' siġar fil-park huma ż-żnuber abjad (*Abies alba*), il-fagu Ewropew (*Fagus sylvatica*), u l-abit (*Picea abies*). Il-Kaskata ta' Huk, li tinsab fi ħdan il-park, hija l-ogħla kaskata unika mhux imtarrġa fil-Karpazji Ukreni (84 metru (276 pied)). Hemm ukoll żewġ lagi ta' oriġini glaċjali.

## Użu pubbliku
Iż-żona tal-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji storikament kienet abitata mill-*hutsuls* u fiha għadd ta' monumenti storiċi u arkitettoniċi, fosthom binjiet storiċi tal-injam. Tintuża b'mod attiv għat-turiżmu, u sal-2012 kellha 48 mogħdija tal-mixi b'manutenzjoni tajba.

## Referenzi
Għar tal-Irħam

L-**Għar tal-Irħam** (bir-Russu: Мра́морная пещера, bl-Ukren: Мармурова печера, bit-Tatari tal-Krimea: Mermer qobası, Мермер къобасы) huwa għar fil-Krimea, fil-promontorju baxx tal-katina muntanjuża ta' Chatyr-Dag. Huwa attrazzjoni turistika popolari u wieħed mill-iżjed għerien li jżuruh nies fl-Ewropa.

Minħabba l-uniċità tiegħu, l-Għar tal-Irħam sar famuż mad-dinja kollha. L-ispeleologi jqisuh fost l-isbaħ ħames għerien fid-dinja, u wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Naturali tal-Ukrajna. Fl-1992, ġie inkluż fl-Assoċjazzjoni Internazzjonali ta' għerien mgħammra.

## Storja

Fl-1987, it-tim tal-ispeleoliġija ta' Simferopol skopra għar b'sistema kumpless ta' kompartimenti u galleriji bejn Bin Bash-Koba (litteralment "Elf Ras") u Suuk-Koba (litteralment "Kesħa"). L-għar il-ġdid, li kien jinsab f'altitudni ta' 920 metru (3,020 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar, ingħata l-isem ta' Għar tal-Irħam (inizjalment kien issejjaħ ukoll Għar Afgan ukoll), minħabba l-fatt li ġie ffurmat minn tip ta' ġebla tal-ġir li qisha irħam. Fl-1988, iċ-ċentru tal-ispeleoloġija turistika Onyx-tour stabbilixxa żjarat turistiċi, wara li nbnew mogħdijiet tal-mixi bil-konkos u ġiet installata sistema ta' tidwil fl-għar.

Iż-żjara turistika tgħaddi mill-Gallerija tal-Ħrejjef, mill-Mogħdija tat-Tigra, b'mijiet ta' stalaktiti differenti, il-Kompartiment tar-Rikostruzzjoni, l-ikbar kompartiment ta' għar fil-Krimea u wieħed mill-iktar kompartimenti mgħammrin fl-Ewropa b'tul ta' 100 metru u b'għoli ta' 28 metru, il-Kompartiment Roża, b'ward tal-ġebel li jiksu l-parti ta' fuq tal-kompartiment, il-Kompartiment tal-Palazz, b'kolonni msejħa r-"Reġina" u r-"Re", u l-Kompartiment tat-Tama u tal-Gallarija. "Foresta" ta' stalaktiti twassal sal-Kompartiment Ileqq. Tużżani ta' "kandilabri" prezzjużi jinżlu mis-saqaf tal-għar bi "fjuri" tal-koralit, u wħud minnhom kważi jaslu sal-art. Hemmhekk iż-żjara turistika tasal fi tmiemha, għalkemm l-għar fih erba' kompartimenti oħra mhux miftuħa għat-turisti: il-Kompartiment taċ-Ċediment tal-Art, il-Kompartiment tal-Kanal, il-Kompartiment taċ-Ċikkulata, u l-Kompartiment tal-Geliktit.

## Referenzi
Għajn Tuffieħa

**Ir-Ramla ta' Għajn Tuffieħa** (jew sempliċiment **Għajn Tuffieħa**, u magħrufa ma' xi wħud bħala 'r-Riviera' jew 'ir-Riviera Martinique', għalkemm dan huwa isem mhux korrett) hija bajja bir-ramel ħamrani li tinsab fil-limiti tal-Imġarr, Malta. Il-bajja tinsab 345 metru fin-Nofsinhar tar-Ramla tal-Mixquqa (magħrufa wkoll bl-isem 'Golden Bay'). Normalment bħala bajja tkun iktar kwieta mill-Mixquqa u spiss iżuruha kemm il-Maltin kif ukoll it-turisti. Sabiex wieħed jasal f'din il-bajja, irid jinżel 187 tarġa.

Fuq l-irdumijiet fil-Punent tar-Ramla ta' Għajn Tuffieħa hemm torri antik tad-difiża li nbena fl-1637, imsejjaħ 'it-Torri ta' Għajn Tuffieħa'. Dan huwa wieħed mis-seba' torrijiet li nbnew mill-Gran Mastru Giovanni Paolo Lascaris tal-Kavallieri ta' San Ġwann.

Fit-tarf tax-xellug ta' din il-bajja hemm 'Ras il-Qarraba', ilsien ta' art ħiereġ 'il barra għal ġol-baħar. 

Skont l-istudjuz Godfrey Wettinger, it-tifsira tal-isem 'Għajn Tuffieħa' mhijiex ċara. Fl-artiklu 'Stramberiji fl-ismijiet ta' l-inħawi Maltin' tar-rivista 'L-Imnara', Wettinger jikteb li "tista' tkun l-għajn qrib is-siġra tat-tuffieħ" imma jżid ukoll li l-isem 'Tuffieħa' kien sikwit jingħata "bħala isem ta' persuna".

Kif wieħed jinżel it-taraġ tar-Ramla ta' Għajn Tuffieħa, lejn il-lemin, wieħed jista' jsib ristorant.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Is-Slovenja, wara d-dikjarazzjoni tal-indipendenza mill-Jugoslavja fil-25 ta' Ġunju 1991, ratified the convention on 5 November 1992.

Mill-2021, is-Slovenja għandha ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit fis-Slovenja li żdied mal-lista kienu l-Għerien ta' Škocjan, li tniżżlu fl-għaxar sessjoni tal-UNESCO fl-1986. Fis-snin 10 tas-seklu 21, tniżżlu tliet Siti ta' Wirt Dinji oħra, kollha kemm huma siti transnazzjonali: is-Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi f'Ig, fl-2011, Idrija, bħala parti mill-Wirt tal-Merkurju ta' Almadén u Idrija, fl-2012, u żewġ riżervi forestali, il-Foresti Verġni ta' Krokar u Snežnik–Ždrocle fl-2017, bħala parti mill-estensjoni tas-sit tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa. L-iżjed sit li żdied dan l-aħħar kienu x-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem, fl-2021. Minn dawn il-ħames siti, l-Għerien ta' Škocjan u l-Foresti Primordjali tal-Fagu huma siti naturali filwaqt li t-tliet siti l-oħra huma siti kulturali, abbażi tal-kriterji tal-għażla tal-UNESCO.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Madagascar (film)

***Madagascar*** huwa film animazzjoni Amerikan tal-2005, dirett u miktub minn Eric Darnell u Tom McGrath. Fil-partijiet ewlenin Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer, Jada Pinkett Smith, Sacha Baron Cohen, Cedric the Entertainer, u Andy Richter.

## Ħoloq Estreni

* Websajt Uffiċjali
* ** fuq IMDb
* *[https://www.rottentomatoes.com/m/madagascar Madagascar]* fuq Rotten Tomatoes
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Polonja rratifikat il-Konvenzjoni fid-29 ta' Ġunju 1976, u b'hekk is-siti storiċi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2021, il-Polonja għandha 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO; 15 minnhom huma siti kulturali u 2 huma siti naturali. L-ewwel żewġ siti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu l-Minjiera tal-Melħ ta' Wieliczka u ċ-Ċentru Storiku ta' Krakovja, fl-1978. L-iżjed żieda reċenti huwa l-Park Nazzjonali ta' Bieszczady bħala estensjoni tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li żdied f'Lulju 2021. Erba' mis-siti huma transnazzjonali. Il-Foresta ta' Białowieża hija kondiviża mal-Belarussja, it-Tserkva tal-Injam tal-Karpazji mal-Ukrajna, il-Park ta' Muskau / il-Park ta' Mużakowski mal-Ġermanja u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu ma' 18-il pajjiż Ewropew.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.

L-ewwel siti fit-territorju taċ-Ċekja attwali żdiedu fis-16-il Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Santa Fe, l-Istati Uniti, fl-1992, meta l-pajjiż kien parti mir-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka (magħrufa wkoll bħala Ċekoslovakkja). F'dik is-sessjoni żdiedu tliet siti: iċ-Ċentru Storiku ta' Praga, iċ-Ċentru Storiku ta' Český Krumlov u ċ-Ċentru Storiku ta' Telč.

Bix-xoljiment taċ-Ċekoslovakkja fl-1 ta' Jannar 1993, il-pajjiż inqasam fiċ-Ċekja u fis-Slovakkja. Iċ-Ċekja uffiċjalment adottat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fis-26 ta' Marzu 1993, u wirtet dawk it-tliet siti. B'kollox, iċ-Ċekja għandha 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-iżjed sit li żdied reċentement fil-lista kien Žatec u l-Pajsaġġ tal-Ħops ta' Saaz fl-2023. Dawn iż-żewġ siti huma transnazzjonali; l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa sit kondiviż ma' sitt pajjiżi u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż Ewropew. Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří huwa kondiviż mal-Ġermanja. Il-Foresti tal-Fagu huma l-unika sit naturali fiċ-Ċekja; is-siti l-oħra kollha huma kulturali.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Ziba Ganiyeva

**Ziba Pasha qizi Ganiyeva** (bl-Ażerbajġani: *Ziba Paşa qızı Qəniyeva*, twieldet fl-20 ta' Awwissu 1923, f'Shamakhi, fl-Ażerbajġan jew fl-Użbekistan – 2010, f'Moska, ir-Russja) kienet sniper fl-Armata l-Ħamra matul it-Tieni Gwerra Dinjija kkreditata b'21 qtil. Wara l-gwerra saret filologa.

## Ħajja
Ziba Ganiyeva kienet Ażerbajġana min-naħa ta' missierha u Użbeka min-naħa ta' ommha. Fl-1937, ġiet ammessa għall-korsijiet taż-żfin fil-Filarmonija Użbeka l-ġdida. Fl-1940, marret tgħix f'Moska u daħlet fl-Akkademja Russa tal-Arti Teatrali, iżda b'mod volontarju ssieħbet fl-armata fis-7 ta' Novembru 1941, ftit wara l-ftuħ tal-Front tal-Lvant tat-Tieni Gwerra Dinjija. Hija kienet akkumpanjata minn sniper oħra, Nina Solova.

Matul il-gwerra, Ganiyeva kienet operatur tar-radju u spjun li qasmet il-front 16-il darba. Hija pparteċipat fil-Battalja ta' Moska. Is-servizz militari ta' Ziba waqaf ħesrem wara li ndarbet b'mod serju waqt operazzjoni ta' rikonjizzjoni fis-subborgi ta' Moska fl-1942. Hija tneħħiet mill-post fejn kienet qed titwettaq il-battalja u sussegwentement qattgħet 11-il xahar l-isptar.

Matul il-gwerra r-ritratt tagħha deher fil-Komsomolskaya Pravda u fuq il-qoxra tar-rivista Ogonek.

Wara l-gwerra hija kompliet l-edukazzjoni postsekondarja tagħha u fl-1965 iggradwat bħala Kandidat tax-Xjenzi fil-filoloġija.

## Xogħlijiet

* Qorkinin dekadentçiliyə və naturalizmə qarşı mübarizəsi (It-Taqbida ta' Gorky Kontra d-Dekadenza u n-Naturaliżmu), "Azərbaycan", 1955, Nru 6.
* О сатире Горького в период первой русской революции (Is-Satira ta' Gorky fl-Ewwel Perjodu tar-Rivoluzzjoni Russa), "Литературный Азербайджан", 1955, Nru 12.
* Страницы из истории революционной поэзии на урду (Paġni mill-Istorja tal-Poeżija Rivoluzzjonarja bl-Urdu), "Народы Азии и Африки", 1970, Nru 2.

## Referenzi
Júlia Sigmond

**Júlia Sigmond** (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi Ungeriża-Rumena, u kittieba u editriċi bl-Esperanto. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi Piacenza, l-Italja, bil-marda tal-coronavirus.

## Karriera
Júlia Sigmond kienet attriċi bil-pupazzi tas-sezzjoni tal-lingwa Ungeriża tat-teatru tal-pupazzi ta' Cluj, ir-Rumanija. Hija saret Esperantista fl-1956. Hija kienet il-kap editur tar-rivista *Bazaro* u kontributur regolari tar-rivista *Monato*.

## Xogħlijiet

* 2001 – *Mi ne estas Mona Lisa*, (pub. Bero, Berkeley)
* 2008 – *Kiam mi estis la plej feliĉa en la vivo?* (kompilazzjoni tal-awtur), (pub. Triade, Cluj-Napoca)
* 2009 – *Novaj fabeloj pri Ursido Pu kaj Porketo* (kd)
* 2011 – *Nomoj kaj sortoj* (12 novels), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2013 – *Dialogo* (poeżija oriġinali bi 52 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2013 – *Libazar' kaj Tero* (xogħol konġunt ma' Sen Rodin, ir-raġel tagħha), (pub. Mondial, New York), l-Istati Uniti
* 2015 – *Kvodlibeto* (xogħol konġunt ma' Sen Rodin, ir-raġel tagħha), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2016 – *Kvin geamikoj*, (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2017 – *Fronto aŭ dorsko*, (pub. Dokumenta Esperanto-Centro, Đurđevac)
* 2017 – *Doloro* (poeżija oriġinali b'54 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2018 – *Steĉjo-Fabeloj*, (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2018 – *Dankon* (poeżija oriġinali bi 62 traduzzjoni), (pub. Exit, Cluj-Napoca)
* 2019 – *90*, diversi testi fl-okkażjoni ta' għeluq id-90 sena tal-awtriċi (pub. Exit, Cluj-Napoca).

## Referenzi
Riżerva Naturali ta' Bashkiriya

Ir-**Riżerva Naturali ta' Bashkiriya** jew ta' **Zapovednik** (bir-Russu: Башкирский; bil-Baxkir: Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы) tinsab fil-parti ċentrali tal-Muntanji Ural (tan-Nofsinhar) tal-Baxkortostan . Fiha xaqlibiet muntanjużi bil-foresti mix-xaqlibliet tal-Punent tal-Muntanji Ural tan-Nofsinhar sax-xmara Kaga, b'tranżizzjoni viżibbli minn foresti muntanjużi għal foresti tal-isteppa. Ir-riżerva tinsab fid-Distrett ta' Burzyansky tal-Baxkortostan.

## Topografija
Ir-riżerva hija kkonfinata lejn it-Tramuntana mix-xmara Kaga, lejn il-Lvant mill-qċaċet tan-Nofsinhar tal-Muntanji Ural, lejn in-Nofsinhar mix-xmara Uzyan, u lejn il-Punent mill-muntanji ta' Krakovja. Il-qċaċet ta' bosta ktajjen muntanjużi huma llixxati u miksija bil-foresti. Il-foresti jinsabu wkoll fuq ix-xaqlibiet tal-muntanji fil-Lvant tat-tranżizzjoni tar-riżerva lejn l-isteppa u iktar fil-baxx hemm il-mergħat.

## Klima u ekoreġjun
Ir-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya tinsab fin-naħa tan-Nofsinhar tal-foresti muntanjużi tal-Ural u l-ekoreġjun tat-tundra, li huwa żona fejn jiltaqgħu ż-żoni tal-veġetazzjoni Ewropej u Asjatiċi (fil-Muntanji Ural) (ID #610 tad-WWF).

Il-klima tar-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya hija klima kontinentali umduża, bi sjuf friski (klima Subartika skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen (Dfc)). Din il-klima hija kkaratterizzata minn sjuf miti (minn xahar sa tliet xhur biss 'il fuq minn 10 °C (50.0 °F)) u minn xtiewi kesħin u bil-borra (l-iksaħ xhar ikollu temperatura ta' −3 °C (26.6 °F)).

## Flora u fawna

Minħabba l-post fejn tinsab, f'punt fejn jiltaqgħu diversi ekoreġjuni, ir-riżerva għandha livelli għoljin ta' bijodiversità. Il-veġetazzjoni tinkludi tipi Siberjani, Ewropej, Asjatiċi Ċentrali u Artiċi. Il-foresti jkopru 80 % tar-riżerva; il-biċċa l-kbira foresti boreali tas-siġar taż-żnuber u tal-lerċi, b'xi sezzjonijiet tar-riżerva b'betulli twal. Tul ix-xmajjar iktar fil-baxx hemm meded ta' foresti tal-alnu u taż-żafżafa. Ir-riżerva fiha 812-il speċi ta' pjanti vaskulari, 95 speċi ta' algi, 42 speċi ta' fungi (makromiċiti), 322 speċi ta' likeni, u 124 speċi ta' ħażiż. L-annimali tar-riżerva huma tipiċi tal-foresti tan-Nofsinhar tal-Ural: orsijiet kannella, skojjattli, linċi, skojjattli ħomor, u gallozzi. Fir-riżerva ġew irreġistrati 275 speċi ta' vertebrati, inkluż 17-il speċi ta' ħut, tliet speċijiet ta' anfibji, sitt speċijiet ta' rettili, 196 speċi ta' għasafar u 53 speċi ta' mammiferi. In-nixxigħat kesħin u rapidi fihom it-troti.

## Ġestjoni
Fir-riżerva hemm mużew naturali, iżda biex wieħed iżur it-territorju tar-riżerva huwa meħtieġ permess mit-tim tal-ġestjoni tar-riżerva. Barra minn hekk, għadd limitat biss ta' rotot ekoloġiċi jistgħu jintużaw mill-gwidi.

## Referenzi
Beatriz Carrillo

**Beatriz Micaela Carrillo de los Reyes** (twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975) hija politika u attivista soċjali Spanjola. Hija membru tat-13-il Kungress tad-Deputati integrat fi ħdan il-Grupp Parlamentari Soċjalista, u tirrappreżenta lil Sivilja.

## Bijografija
Twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975 f'Palma del Río, fil-provinċja ta' Córdoba. L-etniċità tagħha hija Romani. Ilha Soċjalista "minn ċkunitha", u missierha kien klandestinament membru fil-Partit tal-Ħaddiema Soċjalist Spanjol (PSOE) matul l-era ta' Franco fi Spanja, u ġġieled kontra l-iskartar tal-iskola fost it-tfal tal-popolazzjoni Roma. Hija studjat l-Amministrazzjoni Kummerċjali, kisbet diploma fix-Xogħol Soċjali u ggradwat b'liċenzja fl-Antropoloġija; hija ħallset għall-istudji tagħha billi ħadmet bħala bejjiegħa fit-toroq u fl-industrija tal-larinġ f'raħal twelidha.

Hija attivista soċjali magħrufa għal ħidmietha bħala President ta' Fakali, il-Federazzjoni tal-Assoċjazzjonijiet tan-Nisa Żingari, u ġiet fit-tielet post fil-lista tal-PSOE għal Sivilja għall-Kungress tad-Deputati fl-elezzjoni ġenerali tal-2019. Ġiet eletta membru tat-13-il mandat tal-Kamra tad-Deputati Spanjola.

## Referenzi
Julia Malinova

**Julia Malinova**, isimiha u kunjomha ta' xebba ***Jakovlevna Scheider*** (bil-Bulgaru: Юлия Маринова (Яковлевна Шнайдер; twieldet fil-15 ta' Settembru 1869 u mietet fil-5 ta' Ottubru 1955), kienet suffraġista u attivista tad-drittijiet tan-nisa Bulgara. Kienet il-kofundatriċi tal-Unjoni tan-Nisa Bulgari, u kienet il-President tagħha darbtejn: fl-1908-1910, u mill-1912 sal-1926.

## Ħajja
Malinova twieldet fil-15 ta' Settembru 1869 bħala Lhudija Russa, ġiet edukata fi Franza u fl-Iżvizzera qabel ma marret tgħix il-Bulgarija malli kkonvertiet u żżewġet lill-avukat Alexander Malinov, li iktar 'il quddiem sar il-Prim Ministru tal-Bulgarija. Mill-1899, ħadet ħsieb l-editjar tar-rivista *Zhenski glas* ("Vuċi femminili") mal-għalliema, is-Soċjalista u l-kittieba Anna Karima, il-mara tas-Soċjalist Yanko Sakazov, u fl-1901, saru l-kofundaturi tal-Unjoni tan-Nisa Bulgari, u Karima kienet l-ewwel President tal-Unjoni. L-organizzazzjoni kienet organizzazzjoni li tħaddan fiha 27 organizzazzjoni lokali tan-nisa li kienu ġew stabbiliti fil-Bulgarija mill-1878. Ġiet stabbilita bħala rispons għal-limitazzjonijiet fl-edukazzjoni tan-nisa u fl-aċċess għall-istudji universitarji fis-snin 90 tas-seklu 19, bl-għan li javvanzaw l-iżvilupp intellettwali u l-parteċipazzjoni tan-nisa, permezz ta' kungressi nazzjonali u r-rivista *Zhenski glas*.

Fl-1908, laħqet President tal-Unjoni u daħlitha bħala parti mill-Kunsill Internazzjonali tan-Nisa. Matul il-mandat tagħha, sawret il-politika tal-Unjoni bħala soċjetà għall-klassijiet kollha u għan-nies ta' kull fehma politika, u organizzat lin-nisa tas-suldati matul il-gwerra.

Fl-1925, ġiet attakkata min-nisa nazzjonalisti Bulgari minħabba l-oriġini barranija tagħha. Hija rtirat bħala President tal-Unjoni fl-1926 u warajha laħqet Dimitrana Ivanova. Malinova mietet fil-5 ta' Ottubru 1955.

## Referenzi
Ludovico Carracci

**Ludovico** (jew **Lodovico**) **Carracci** (twieled fil-21 ta' April 1555 – miet fit-13 ta' Novembru 1619) kien pittur, inċiżur u tipografu Taljan tal-Barokk bikri li twieled f'Bologna. Ix-xogħlijiet tiegħu huma kkaratterizzati minn burdata li tispikka u li hija invokata minn ġesti mifruxa u dawl iteptep li joħolqu emozzjoni spiritwali u li huma kkreditati li reġgħu taw ħajja ġdida lill-arti Taljana, speċjalment l-arti tal-affreski, li ngħatat il-ġenb bil-Manjeriżmu formalistiku. Huwa miet f'Bologna fl-1619.

## Bijografija

Ludovico kien apprendist ta' Prospero Fontana f'Bologna u vvjaġġa lejn Firenze, Parma u Venezja, qabel ma reġa' lura lejn belt twelidu. Flimkien mal-kuġini tiegħu Annibale u Agostino Carracci, Ludovico ħadem f'Bologna fuq iċ-ċikli ta' affreski tal-*Ġrajjiet ta*' *Giasone u Medea* (1584) f'Palazzo Fava, u l-*Ġrajjiet ta' Romolu u Remu* (1590-1592) f'Palazzo Magnani. Il-kontributi individwali tagħhom għal dawn ix-xogħlijiet mhumiex ċari, għalkemm Annibale, li kien iżgħar minn Ludovico b'ħames snin kien kiseb il-fama bħala l-aqwa wieħed minnhom it-tlieta. Dan wassal għall-kummissjoni famuża ta' Annibale tal-*Maħbubin tal-Allat* f'Palazzo Farnese f'Ruma. Agostino ngħaqad ma' Annibale hemmhekk għal żmien qasir.

Filwaqt li Ludovico baqa' f'Bologna, dan ma jfissirx li kien inqas influwenti. Il-bijografija ta' Lanzi tiddikjara li għall-ħabta tal-1585, Ludovico u l-kuġini tiegħu stabbilew l-hekk imsejħa Akkademja Ekklettika tal-pittura (imsejħa wkoll *Accademia degli Incamminati*). Skont teoriji iktar reċenti ma kien hemm l-ebda Akkademja b'kurrikulu, mentri Ludovico għamilha ta' tutur għal bosta pitturi fl-istudjo tiegħu.

Madankollu, dan l-istudjo wassal biex għadd ta' artisti tal-Emilia jsiru prominenti f'Ruma u f'inħawi oħra, u wassal biex iħeġġeġ l-hekk imsejħa Skola ta' Bologna tal-aħħar tas-seklu 16, li kienet tinkludi lil Albani, Guercino, Sacchi, Reni, Lanfranco u Domenichino. Il-familja Carracci kienu jordnaw lill-apprendisti tagħhom ipinġu studji ffukati fuq l-osservazzjoni tan-natura u l-pożi naturali, u jużaw skala imponenti fit-tpinġija tal-figuri. Żewġ studenti ta' Ludovico kienu Giacomo Cavedone u Francesco Camullo.

## Restituzzjoni
Fl-2009 il-pittura ta' San Ġlormu (tal-ħabta tal-1595) ta' Carracci ntraddet lura lill-werrieta tagħha ta' Dr. Max Stern, kummerċjant tal-arti Lhudi Ġermaniż li kien ġie ppersegwitat u misruq min-Nażisti.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Awstrija rratifikat il-Konvenzjoni fit-18 ta' Diċembru 1992, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel siti tal-Awstrija tniżżlu fil-lista fl-20 Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li sar f'Mérida, il-Messiku, fl-1996. F'dik is-sessjoni żdiedu żewġ siti: iċ-Ċentru Storiku ta' Salzburg, u l-Palazz u l-Ġonna ta' Schönbrunn. Mill-2021, l-Awstrija għandha 12-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Ħames siti huma kondiviżi ma' pajjiżi oħra: il-Pajsaġġ Kulturali ta' Fertő / Neusiedlersee huwa kondiviż mal-Ungerija; is-Siti Preistoriċi bil-Puntali madwar l-Alpi huma kondiviżi ma' Franza, mal-Ġermanja, mal-Italja, mas-Slovenja u mal-Iżvizzera; il-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż Ewropew; l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huma kondiviżi mal-Belġju, maċ-Ċekja, mal-Ġermanja, ma' Franza, mal-Italja, u mar-Renju Unit; u l-Fruntieri Rumani tad-Danubju huma kondiviżi mal-Ġermanja u mas-Slovakkja. Fl-2017, iċ-Ċentru Storiku ta' Vjenna tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba l-ippjanar ta' binjiet moderni għoljin ġodda. Is-siti kollha tal-Awstrija ħlief wieħed huma siti kulturali.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal); † Siti fil-periklu (bir-roża)

## Referenzi
Alatyr

L-**Alatyr** (bir-Russu: Ала́тырь) hija xmara fil-Mordovja, ir-Russja, u hija t-tributarja tax-xellug tax-xmara Sura. Ix-xmara Alatyr twila 296 kilometru (184 mil), u għandha baċir wiesa' 11,200 kilometru kwadru. Ix-xmara tiffriża kollha f'Novembru u tibqa' solida bis-silġ sa April. L-irħula ta' Ardatov u ta' Alatyr (bl-Erżjan: Ратор, b'ittri Rumani: *Rator*) jinsabu max-xmara Alatyr.

## Referenzi
Krater ta' Logoisk

Il-**Krater ta' Logoisk** huwa krater li fforma b'impatt ta' meteorita fil-Belarussja qrib il-belt ta' Lahojsk.

Għandu dijametru ta' 15-il kilometru (9.3 mili) u età stmata ta' 42.3 ± 1.1 miljun sena (fl-Eoċen). Il-krater mhuwiex espost fis-superfiċe.

## Iktar qari

* Sherlock, S. C., Kelley, S. P. , Glazovkaya, L., A New Age for the Logoisk Impact Structure, Berlarus and Implications for the Late Eocene Comet Shower, First International Conference on Impact Cratering in the Solar System. 2006.
* Glazovskaya, L. I., Impact transformation of the crystalline basement in the Logoisk astrobleme, Meteorite Impacts in Precambrian Shields. Programme and Abstracts, the 4th Workshop of the European Science Foundation IMpact Programme, Lappajarvi-Karikkoselka-Saaksjarvi, il-Finlandja, 24-28 ta' Mejju 2000, ed. J. Plado u L.J. Pesonen. 2000.
* Masaitis V. L. et al., The Logoysk Astrobleme, 1984.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Bożnija-Ħerzegovina wirtet l-adeżjoni tal-Eks Jugoslavja għall-Konvenzjoni fit-12 ta' Lulju 1993 bħala wieħed mill-istati suċċessuri.

Mill-2021, il-Bożnija-Ħerzegovina għandha ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit, il-Pont Antik ta' Mostar, tniżżel fil-lista fid-29 Sessjoni tal-UNESCO fl-2005. Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović f'Višegrad tniżżel fil-lista fl-2007. Fl-2016 tniżżlu ċ-Ċimiterji bl-Oqbra Medjevali magħrufa bħala ''Stećci'' bħala sit transnazzjonali kondiviż mal-Kroazja, mas-Serbja u mal-Montenegro. Mit-28 komponent tas-sit tal-iStećci, 20 komponent jinsabu fil-Bożnija-Ħerzegovina, u l-iktar wieħed prominenti huwa dak f'Radimlja. Imbagħad tniżżlet fil-lista l-foresta ta' Janj fl-2021, bħala estensjoni tas-sit Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li huwa sit transnazzjonali kondiviż bejn 18-il pajjiż Ewropew. Il-foresta ta' Janj flimkien mal-Għar ta' Vjetrenica f'Ravno huma siti naturali, filwaqt li t-tliet siti l-oħra huma siti kulturali.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi