Parmigianino

**Girolamo Francesco Maria Mazzola** (twieled fil-11 ta' Jannar 1503 – miet fl-24 ta' Awwissu 1540), magħruf ukoll bħala **Francesco Mazzola** jew iktar komunement bħala **Parmigianino** ([parmidʒaˈniːno]; jiġifieri litteralment "iż-żgħir minn Parma"), kien pittur u litografu Manjerist Taljan li ħadem f'Firenze, f'Ruma, f'Bologna u fil-belt nattiva tiegħu ta' Parma. Ix-xogħol tiegħu huwa kkaratterizzat minn "senswalità raffinata" u spiss mill-elongazzjoni tal-forom, u jinkludi l-*Viżjoni ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]]* (1527) u l-*[[Santa Marija|Madonna]] b'Għonqha Twil* (1534) li hija ikonika u kemxejn anomala. Huwa baqa' l-iżjed artist magħruf tal-ewwel ġenerazzjoni li l-karriera kollha tiegħu inzertat fil-perjodu tal-Manjeriżmu.

It-talent prodiġjuż u individwali tiegħu dejjem ġie rikonoxxut, iżda l-karriera tiegħu ġiet imfixkla mill-gwerra, speċjalment is-Serqa ta' Ruma fl-1527, tliet snin wara li mar jgħix u jaħdem hemmhekk, u mbagħad intemmet b'mewtu meta kellu 37 sena biss. Huwa pproduċa tpinġijiet straordinarji, u kien wieħed mill-ewwel pitturi Taljani li sperimenta bil-litografija. Filwaqt li x-xogħlijiet portabbli tiegħu dejjem ġew kollezzjonati u issa jinsabu fil-mużewijiet ewlenin fl-Italja u madwar id-dinja, iż-żewġ proġetti kbar tiegħu ta' affreski jinsabu fi knisja f'Parma u f'palazz f'raħal żgħir fil-qrib. Dan flimkien man-nuqqas ta' soġġetti ewlenin kbar wasslu biex ikunu inqas magħrufa minn xogħlijiet oħra minn artisti simili. Huwa pitter għadd ta' ritratti importanti, u witta t-triq fl-Italja għar-ritratti ta' tliet kwarti tas-soġġett jew tat-tul kollu tiegħu, li preċedentement kienu rriżervati l-iktar għan-nies irjali.

## Ħajja bikrija

Parmigianino kien it-tmien wild ta' Filippo Mazzola u Donatella Abbati. Missieru miet bil-pesta sentejn wara li twieled, u t-tfal trabbew miz-zijiet tagħhom, Michele u Pier Ilario, li skont Giorgio Vasari kienu artisti b'talent mudest. Fl-1515, zijuh ingħata kummissjoni mingħand Nicolò Zangrandi għat-tiżjin ta' kappella f'San Giovanni Evangelista; xogħol li iktar 'il quddiem ġie kkompletat minn Parmigianino meta kien għadu adolexxenti. Meta għalaq tmintax-il sena, huwa kien diġà lesta l-*Ankona ta*' *Bardi*. Fl-1521, Parmigianino ntbagħat lejn Viadana (flimkien mal-pittur Girolamo Bedoli li kellu jiżżewweġ ma' kuġintu) biex jaħrab il-gwerer bejn l-armati Franċiżi imperjali u papali. Fi Viadana, huwa pitter żewġ panewijiet bit-*tempera*, wieħed ta' San Franġisk għall-Knisja tal-Frati de' Zoccoli, u l-ieħor taż-*Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina* għall-Knisja ta' San Pietru. Huwa ħadem ukoll f'San Giovanni u ltaqa' ma' Correggio, li kien qed jaħdem fuq it-tiżjin bl-affreski tal-koppla.

## Xogħol f'Fontanellato u l-ivvjaġġar lejn Ruma
Fl-1524, huwa vvjaġġa lejn Ruma b'ħames pitturi żgħar, fosthom iċ-*Ċirkonċiżjoni ta' Ġesù* u l-*Awtoritratt f'Mera Konvessa*, sabiex jipprova jikseb il-patroċinju tal-Papa tal-familja Medici, Klement VII. Vasari jirrakkonta li f'Ruma, Parmigianino kien "iċċelebrat qisu Raffaello mwieled mill-ġdid". F'Jannar 1526, Parmigianino u zijuh, Pier Ilario, qablu ma' Maria Bufalina minn Città di Castello, biex iżejnu l-Knisja ta' San Salvatore in Lauro b'ankona tal-*Viżjoni ta' San Ġlormu* (1526-1527, National Gallery, Londra). Fi żmien sena, is-Serqa ta' Ruma wasslet biex Parmigianino u bosta artisti oħra jaħarbu.

## Bologna u lura lejn Parma

Huwa rresjeda f'Bologna għal kważi tliet snin. Għall-ħabta tal-1528, huwa pitter il-*Madonna bil-Bambin u l-Qaddisin* (Pinacoteca, Bologna), u mbagħad fl-1528, huwa pitter il-*Madonna bil-Warda* (Dresden) u l-*Madonna ma' San Żakkew* (Uffizi). Sal-1530 Parmigianino kien reġa' lura f'Parma.

Fl-1531, Parmigianino ngħata kummissjoni għal żewġ ankoni, fejn pitter lil San Ġużepp u lil San Ġwann Battista, mill-knisja mhux kompluta ta' Santa Maria della Steccata. Il-patrijiet li kienu jieħdu ħsieb il-knisja tawh salarju bil-quddiem u wegħduh il-provvisti u l-materjali; madankollu, sal-1535 il-proġett ma kienx tlesta. F'Diċembru, huwa nnomina lil Don Nicola Cassola, membru tal-kleru minn Parma fil-Kurja Rumana, biex ikun ir-rappreżentant legali tiegħu. Parmigianino awtorizzah jiġbor il-50 skud mingħand Bonifazio Gozzadini għall-*Madonna b'San Ġwann Battista u San Żakkew*.

Fl-1534, ġie deċiż li l-*Madonna b'Għonqha Twil* titqiegħed fil-kappella tal-familja ta' Elena Baiardi.

Parmigianino x'aktarx li kien qed jistenna li jkun is-suċċessur ta' Correggio bħala xogħlijiet mogħtija mill-knisja. Madankollu, f'April 1538, l-uffiċċji amministrattivi kkummissjonaw inizjalment lil Giorgio Gandini del Grano, u mbagħad lil Girolamo Bedoli, biex iżejnu l-apsida u l-kor tal-Katidral ta' Parma.

Jingħad li f'dan iż-żmien, huwa sar devot tal-alkimija. Vasari jagħmel ipoteżi li dan seħħ minħabba li kien imsaħħar mill-maġija. L-istudjużi issa jaqblu li l-interessi xjentifiċi ta' Parmigianino jaf kienu marbuta mal-ossessjoni tiegħu li jipprova jsib mezz ġdid għall-inċiżjonijiet tiegħu. B'riżultat tar-riċerki tiegħu fl-alkimija, huwa ma tantx lesta xogħol fil-knisja. Huwa ntefa' l-ħabs għal xahrejn talli ma żammx mal-kuntratt wara li l-Konfraternità ddeċidiet b'mod unanimu li ma tħallihx ikompli jaħdem fil-knisja tagħhom. Huwa ġie sostitwit bejn l-1539 u l-1540 minn Giulio Romano, li wkoll irtira minnufih mill-kuntratt.

Parmigianino miet bid-deni f'Casalmaggiore fl-24 ta' Awwissu 1540 meta kellu 37 sena. Huwa ġie midfun fil-Knisja tal-Patrijiet Serviti "għerwien b'salib tal-injam taċ-ċipress fuq sidru".

Fost dawk li kienu influwenzati mill-qrib minn Parmigianino kien hemm kuġinuh Girolamo Mazzuoli u iben Girolamo, Alessandro Mazzuoli; Pomponeo Amidano; Giacomo Bertoia; u Francesco Borgani.

## Xogħlijiet
Parmigianino kien ukoll inċiżur Taljan bikri, teknika li kien il-pijunier tagħha fl-Italja Marcantonio Raimondi, iżda li kienet tappella għad-disinjaturi. Għalkemm it-tekniki tal-litografija fuq il-pjanċi tar-ram kienu jirrikjedu ħiliet speċjali, il-faċilità li biha l-aċtu, bħala sostitut għal-linka, seta' jirriproduċi l-ispontanjetà ta' id artist attirat lil Parmigianino, li kien "mastru tat-tpinġija ta' figuri eleganti". Parmigianino ddisinja wkoll xogħlijiet ksilografiċi bil-*chiaroscuro*, u minkejja li r-rendiment tiegħu kien żgħir, huwa kellu influwenza konsiderevoli fuq il-litografija Taljana. Uħud mix-xogħlijiet litografiċi tiegħu għamilhom b'kollaborazzjoni ma' Giovanni Jacopo Caraglio.

### Għażla ta' xogħlijiet

* *Magħmudija ta' Kristu* (c. 1519) - Żejt fuq l-injam, 197 x 137 cm - Gemäldegalerie, Berlin
* *Ankona ta' Bardi* (1521) - Tempera fuq panew, 203 x 130 cm; Knisja ta' Santa Marija, Bardi
* *Santa Barbara* (1522) - Żejt fuq l-injam, 48 x 39 cm - Museo del Prado, Madrid.
* *Ċirkonċiżjoni ta' [[Ġesù]]* (għall-ħabta tal-1523) - Żejt fuq l-injam, 42 x 31.4 cm; Istitut tal-Arti ta' Detroit
* *Awtoritratt f'Mera Konvessa* (għall-ħabta tal-1524) - Żejt fuq l-injam, dijametru ta' 24.4 cm; Kunsthistorisches Museum, Vjenna
* *Ritratt ta' Kollezzjonista* (għall-ħabta tal-1524) - Żejt fuq panew, 86 x 94 cm, National Gallery, Londra
* *Ritratt ta' [[Galeazzo Sanvitale]]* (1524) - Żejt fuq panew, 109 x 81 cm, Museo di Capodimonte, Napli
* *Ritratt ta' [[Lorenzo Cybo]]* (1524) - Żejt fuq panew, 126 x 104 cm, Statens Museum for Kunst, Copenhagen
* *Mit ta' Diana u Acteon* (għall-ħabta tal-1524) - affresk, Rocca Sanvitale, Fontanellato, Provinċja ta' Parma
* *Il-Familja Mqaddsa bl-Anġli* (għall-ħabta tal-1524) - Żejt fuq panew, 110 x 89 cm, Museo del Prado, Madrid
* *Antea* (c. 1524–7) - Żejt fuq it-tila, 135 x 88 cm, Museo di Capodimonte, Napli
* *Madonna bil-Bambin* (1525) - Galleria Doria-Pamphili, Ruma
* *Viżjoni ta' San Ġlormu* (1526-1527) - Żejt fuq panew, 343 x 149 cm, National Gallery, Londra
* *Konverżjoni ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]]* (c. 1527) - Żejt fuq it-tila, 177.5 x 128.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Vjenna
* *Familja Mqaddsa b'San Ġwann Battista Tarbija* (għall-ħabta tal-1528) - Museo di Capodimonte, Napli
* *Iż-Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina* (1529) - Żejt fuq panew, 74.2 x 57.2 cm, National Gallery, Londra
* *Skjava [[Turkija|Torka]]* (*Ritratt ta' Mara*; għall-ħabta tal-1533) - Żejt fuq panew, 67 x 53 cm, Galleria Nazionale di Parma
* *Kupidu Jagħmel il-Qaws Tiegħu* (għall-ħabta tal-1533–1535) - Żejt fuq panew, 135 x 65.3 cm, Kunsthistorisches Museum, Vjenna
* *Madonna b'Gonqha Twil* (1534-1540) - Żejt fuq l-injam, 216 x 132 cm, Uffizi, Firenze
* *Ritratt ta' [[Pier Maria Rossi di San Secondo]]* (għall-ħabta tal-1535-1539) - Żejt fuq panew, 133 x 98 cm, Museo del Prado, Madrid
* *Ritratt ta' [[Camilla Gonzaga]] u t-Tliet Subien Tagħha* (għall-ħabta tal-1539-1540) - Żejt fuq panew, 128 x 97 cm, Museo del Prado, Madrid.

## Referenzi