Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing

L-**oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing** (biċ-Ċiniż issimplifikat: 明清皇家陵寝; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 明清皇家陵寢; bil-pinyin: *Míng Qīng Huángjiā Língqǐn*) huwa t-titlu li bih l-UNESCO ddeżinjat 14-il qabar u kumpless tad-dfin fiċ-Ċina bħala Sit ta’ Wirt Dinji. Dawn l-oqbra jmorru lura għal żmien id-dinastiji Ming u Qing.

L-oqbra imperjali ġew inklużi fil-lista fi tliet fażijiet: fis-sena 2000 ġew miżjuda l-ewwel erba’, fl-2003 is-sit ġie estiż biex jiġu inklużi seba’ oħra ta’ Xiaoling, u fl-2004 ġew miżjuda tlieta oħra fil-provinċja ta’ Liaoning.

## Oqbra imperjali tad-dinastija Ming

L-oqbra imperjali tad-dinastija Ming huma ġabra ta’ mawżolej li nbnew mill-imperaturi tad-dinastija Ming fiċ-Ċina. Il-qabar tal-ewwel imperatur tad-dinastija Ming jinsab ħdejn il-belt kapitali tiegħu Nanjing. Madankollu, il-maġġoranza tal-oqbra tad-dinastija Ming (mhux kollha jiffurmaw parti mis-Sit ta’ Wirt Dinji) jinsabu raggruppati ħdejn Beijing u huma magħrufa kollettivament bħala t-Tlettax-il Qabar tad-Dinastija Ming (biċ-Ċiniż: 明十三陵; bil-pinyin: *Míng Shísān Líng*). Dawn jinsabu fid-distrett ta’ Changping fil-muniċipalità ta’ Beijing, 42 kilometru fit-Tramuntana u fil-Majjistral taċ-ċentru tal-belt ta’ Beijing. Il-post fejn jinsabu l-oqbra, fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-Muntanja Tianshou (oriġinarjament il-Muntanja Huangtu), intgħażel abbażi tal-prinċipji tal-*feng shui* mit-tieliet imperatur tad-dinastija Ming, l-imperatur Yongle. Wara l-kostruzzjoni tal-Palazz Imperjali (il-Belt Projbita) fl-1420, l-imperatur Yongle għażel il-post fejn xtaq jindifen u ħoloq il-mawżolew tiegħu stess. L-imperaturi li ġew warajh bnew il-mawżolej tagħhom fl-istess wied.

Mill-imperaturi Yongle ’il quddiem, 13-il imperatur tad-dinastija Ming indifnu fl-istess żona. Il-qabar ta’ Xiaoling tal-ewwel imperatur tad-dinastija Ming, l-imperatur Hongwu, jinsab ħdejn il-belt kapitali tiegħu Nanjing; it-tieni imperatur, Jianwen, tneħħa mill-poter mill-imperatur Yongle u għeb, mingħajr ebda qabar magħruf. L-imperatur “temporanju”, Jingtai, ma ndifinx hemm lanqas, peress li l-imperatur Tianshun ċaħadlu d-dfin imperjali; minflok, l-imperatur Jingtai ndifen fil-Punent ta’ Beijing. L-aħħar imperatur li ndifen hemmhekk kien Chongzhen, l-aħħar wieħed tad-dinastija tiegħu, li għamel suiċidju u tgħallaq fil-25 ta’ April 1644. Huwa ndifen fil-qabar tal-konkubina tiegħu, il-Konsorti Tian, li iktar ’il quddiem ġie ddikjarat bħala l-mawżolew imperjali *Si Ling* mill-imperatur tad-dinastija Shun, Li Zicheng, bi skala ferm iżgħar mill-mawżolej imperjali l-oħra li nbnew għall-imperaturi tad-dinastija Ming.

Matul id-dinastija Ming, l-oqbra ma kinux aċċessibbli għaċ-ċittadini komuni qabel il-ħakma min-naħa tal-armata ta’ Li Zicheng.

Fl-1725, l-imperatur Yongzheng tad-dinastija Qing ikkonferixxa t-titlu ereditarju ta’ Markiż lil dixxendent tal-familja imperjali tad-dinastija Ming, Zhu Zhiliang, li kien jirċievi salarju mill-gvern tad-dinastija Qing u li kellu d-dmir li jwettaq ir-ritwali fl-oqbra tad-dinastija Ming. Iktar ’il quddiem, l-imperatur Qianlong ikkonferixxa t-titlu ta’ Markiż ta’ Grazzja Estiża lil Zhu Zhuliang wara mewtu fl-1750, u t-titlu ngħadda minn ġenerazzjoni għall-oħra għal tnax-il ġenerazzjoni ta’ dixxendenti tad-dinastija Ming sal-aħħar tad-dinastija Qing.

## Oqbra imperjali tad-dinastija Qing

Fiċ-Ċina tradizzjonali, il-venerazzjoni tal-mejtin hija importanti ħafna. Wara li l-ewwel imperatur tad-dinastija Qing ħakem lid-dinastija Ming, ried juri liċ-ċittadini li d-dinastija tiegħu xorta waħda kienet se tirrispetta t-tradizzjoni taċ-Ċiniżi Han. Għalhekk, huwa għażel li jibni l-oqbra imperjali Qing flimkien ma’ dawk tad-dinastija Qing. Barra minn hekk, l-ewwel imperatur tad-dinastija Qing tassew kien jemmen fil-kunċett ta’ “Mandat tal-Ġenna”, li kien ukoll waħda mir-raġunijiet li huwa għażel li jibni l-oqbra imperjali tad-dinastija Qing ma’ dawk tad-dinastija Ming.

Bħala mexxej fewdali, huwa ttratta l-kostruzzjoni tal-oqbra imperjali tad-dinastija tiegħu bħala xogħol importanti marbut mal-prosperità u d-deklin tal-pajjiż u mat-tul tax-xorti tal-imperaturi. Dan il-kunċett ġie żviluppat immens taħt it-tmexxija tiegħu. Fl-għażla tas-sit u fl-ippjanar u fid-disinn tal-oqbra, it-teorija Ċiniża tal-*feng shui* ntużat ħafna. Il-kożmoloġija tal-“armonija bejn il-bniedem u n-natura” ġiet inkorporata fil-kostruzzjoni tal-oqbra imperjali, u l-ispirtu uman ġie inkorporat fin-natura, biex b’hekk tinħoloq immaġni immortali, eterna u grandjuża. Fir-rigward tal-iskala u l-kwalità tal-kostruzzjoni, saru sforzi kbar biex kemm jista’ jkun kollox ikun spettakolari, mirqum u tal-aqwa kwalità, sabiex b’hekk tiġi inkorporat l-idea tas-supremazija tas-setgħa imperjali maestuża, u l-oqbra jsiru simbolu tal-materjalizzazzjoni tas-setgħa imperjali.

It-tliet oqbra ta’ ShengJing (biċ-Ċiniż: 盛京三陵; bil-pinyin: *Shèng Jīng Sān Líng*) huma l-oqbra tal-antenati li kienu ħolqu s-sisien tal-familji imperjali Manchu u Qing. L-għamla tat-tliet oqbra hija imitazzjoni ta’ mawżolej oħra b’karatteristiċi stilizzati, li influwenzat il-kostruzzjoni tal-oqbra imperjali tad-dinastija Qing. Dawn it-tliet oqbra flimkien mal-oqbra tal-Lvant u l-oqbra tal-Punent tad-dinastija Qing, jikkostitwixxu grupp ta’ oqbra imperjali rappreżentattiv ħafna tal-istorja tad-dinastija Qing.

Fl-2004, is-Sit ta’ Wirt Dinji ġie estiż bl-oqbra ta’ Yongling, ta’ Fuling u ta’ Zhaoling li nbnew għall-imperaturi fundaturi tad-dinastija Qing u għall-antenati tagħhom. Dawn l-oqbra għandhom dekorazzjoni rikka ħafna bi statwi tal-ġebel, b’tinqix u b’madum b’motivi ta’ draguni. Dawn juru l-iżvilupp tal-arkitettura funebri tad-dinastija Qing. It-tliet kumplessi tal-oqbra, u d-diversi binjiet tagħhom, jikkombinaw it-tradizzjonijiet li ntirtu mid-dinastiji preċedenti, l-iktar tad-dinastija Ming, ma’ karatteristiċi ġodda tal-kultura ta’ Manchu.

## Sit ta’ Wirt Dinji
L-oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000 u l-lista ta’ oqbra inklużi ġiet estiża darbtejn fl-2003 u fl-2004. Il-valur universali straordinarju tagħhom ġie rrikonoxxut abbażi ta’ saħansitra ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (i)** “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; **il-kriterju (ii)** “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; **il-kriterju (iii)** “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; **il-kriterju (iv)** “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”; u **l-kriterju (vi)** “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”.

### Lista tal-oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing inklużi bħala Sit ta’ Wirt Dinji

## Referenzi