Stefania Turkewich

**Stefania Turkewich-Lukianovych** (bl-Ukren: Стефанія Іванівна Туркевич-Лукіянович) (Lviv 25 ta' April 1898 – Cambridge, 8 ta' April 1977) kienet kompożitriċi, pjanista u mużikologa Ukrajna, magħrufa bħala l-ewwel mara kompożitriċi ta' pajjiżha.

Ix-xogħlijiet tagħha ġew ipprojbiti fil-Ukrajna mill-Unjoni Sovjetika.

## Bijografija
### Tfulija
Stefania twieldet fil-belt ta' Lviv, li kienet fl- Imperu Awstro-Ungeriż, fil-25 ta' April, 1898, ġo familja ta' mużiċisti. In-nannu ta' Stefania (Lev Turkewich) u missierha (Ivan Turkewich) kienu qassisin. Ommha Sofia Kormoshiv (Кормошів) kienet pjanista li studjat ma' Karol Mikuli u Vilém Kurz,u  kienet takkumpanja ukoll iż-żagħżugħa Solomija Krušel'nyc'ka . Il-membri tal-familja kollha kienu jdoqqu xi strument; Stefania kienet iddoqq il-pjanu, l-arpa u l-armonju. Aktar tard il-kompożitriċi kitbet dwar it-tfulija tagħha u l-imħabba tagħha għall-mużika b'dan il-kliem :

### Studji

Stefania bdiet l-istudji mużikali tagħha ma' Vasyl Barvinsky. Mill-1914 sal-1916 studjat Vjenna bħala pjanista ma' Vilém Kurz. Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija kompliet l-istudji tagħha fil-Università ta' Lviv ma' Adolf Chybiński, u attendiet ukoll kors fit-teorija tal-mużika fil-Konservatorju ta' Lviv .

Fl-1919 ikkomponiet l-ewwel xogħol mużikali tagħha, *il-Liturġija* (Літургію), li ndaqq bosta drabi fil- Katidral ta' San Ġorġ ta' Lviv .

Fl-1921 marret toqgħod Vjenna, fejn setgħet tistudja ma' Guido Adler fl-Università ta' Vjenna u ma' Joseph Marx fl-Università tal-mużika u l-arti interpretattivi ta' Vjenna fejn fl-1923 ħadet id-diploma ta' għalliema .

Fl-1925 huwa żżewġet lil Robert Lisovskyi u vvjaġġat miegħu lejn Berlin fejn għexet mill-1927 sal-1930 u studjat ma' Arnold Schönberg u Franz Schreker . Matul dan il-perjodu, fl-1927, twieldet bintha Zoya (Зоя).

Fl-1930 marret Praga fiċ-Ċekoslovakkja, fejn studjat ma' Zdeněk Nejedlý fl-Università ta' Carolina u ma' Otakar Šín fil-Konservatorju ta' Praga. Sudjat ukoll il-kompożizzjoni ma' Vítězslav Novák fl-Akkademja tal-Mużika. Fil-ħarifa tal-1933 kienet tgħallem il-pjanu u saret akkumpanjatriċi fil-Konservatorju ta’ Praga. Fl-1934 iddefendit it-teżi tagħha dwar il-folklor tal-Ukrajna fl-opri Russi  u ngħatat id-dottorat fil-mużikoloġija mill-Università Ħielsa Ukrena fi Praga. B'hekk saret l-ewwel mara minnGalicia (li dak iż-żmien kienet parti mill-Polonja) li rċeviet dottorat permezz tar-riċerka.

Marret terġa' toqgħod Lviv mill-1934 sal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija fejn għallmet it-teorija tal-mużika u l-pjanu fil-Konservatorju u kienet membru tal-Unjoni tal-Mużiċisti Professjonali Ukreni .

### It-tieni gwerra dinjija
Fil-Ħarifa tal-1939, wara l-okkupazzjoni Sovjetika tal-Ukrajna tal-Punent, Stefania kienet impjegata bħala tutur u l-ewwel vjolin fit-Teatru tal-Opra ta' Lviv u mill-1940 sal-1941 kienet professur assoċjat fil-Konservatorju. Wara l-għeluq tal-Konservatorju, minħabba l-okkupazzjoni Ġermaniża, kompliet tgħallem fl-Iskola Statali tal-Mużika. Fil-Ħarifa tal-1944 ħalliet Lviv biex tmur Vjenna. Wara li ħarbet mis-Sovjetiċi fl-1946 marret l-Awstrija t'Isfel u minn hemm l-Italia, fejn it-tieni raġel tagħha, Nartsiz Lukyanovich, kien tabib taħt il-kmand  Brittaniku.

### Fir-Renju Unit
Fil-Ħarifa tal-1946 Stefania marret ir-Renju Unit u kienet toqgħod Brighton (1947–1951), Londra (1951–1952), Barrow Gurney (viċin Bristol) (1952–1962), Belfast (Irlanda ta' Fuq) (1962–1973)  u Cambridge (mill-1973).

Fl-aħħar tas-snin erbgħin tatha għal-kompożizzjoni. Kultant kienet  terġa' ddoq fil-pubbliku bħala pjanista, b'mod partikulari fl-1957 f'sensiela ta' kunċerti fil-komunità Ukrena fl-Ingilterra u fl-1959 f'kunċert ta' mużika għall-pjanuforti f'Bristol. Kienet membru tal-*British Society of Women-Composers and Musicians* (li kien jeżisti sal-1972).

Ix-xogħol tagħha *Qalb ta' Oksana* indaqq fis-Centennial Concert Hall ta' Winnipeg (Il-Kanada) fl-1970, taħt id-direzzjoni artistika ta' oħtha Irena Turkevycz-Martynec.

Wara li kompliet tikkonponi matul is-sbgħinijiet kollha, Stefania Turkewich mietet fit-8 ta' April 1977 f'Cambridge, l-Ingilterra.

## Xogħlijiet
Stefania Turkewich ħallitilna kompożizzjonijiet moderni li però jfakkru fl-għanjiet popolari Ukreni  filwaqt li m'għandomx karattru markatament espressionistiku. 

### Sinfoniji u xogħlijiet orkestrali

* Симфонія - Sinfonija n. 1 - 1937
* Симфонія n. 2(a) - Sinfonija n. 2(a) - 1952
* Симфонія n. 2(b) (2-гий варіант) - Sinfonija n. 2(b) (it-tieni verżjoni)
* Симфонієта - Sinfonjetta - 1956
* Три Симфонічні Ескізи - Tliet skizzi sinfoniċi - 1975
* Симфонічна поема - Poeżija sinfonika "Il-Ħajja"
* Космічна симфонія - Sinfonija spazjali - 1972
* Сюїта для подвійного струнного оркестру -  Suite għal orkestra tal-arki doppja
* Фентезі для подвійного струнного оркестру - Fantasija għal orkestra tal-arki doppja

### Balletti

* Руки - *It-Tifla b'ideja midbiela* - Bristol, 1957 
* Перли - *Il-kullana*
* Весна (Дитячий балет) - *Ir-Rebbiegħa* (Ballett għat-tfal) - 1934-35
* Мавка (a) - *Mavka, in-ninfa tal-foresta* - Belfast, 1964-67 
* Мавка (b) - *Mavka, in-ninfa tal-foresta* (it-tieni verżjoni) - Belfast, 1964-67
* Страхопуд - *Naffar tal-għasafar* - 1976 

### Opera lirika

* Мавка - *Mavka* (mhux kompluta), ibbażata fuq *L-għanja tal-foresta* ta' Lesja Ukrainka

### Mużika għat-tfal

* «Цар Ох» або Серце Оксани - *Zar Okh* jew *Il-Qalba ta' Oksana* - 1960
* «Куць» - *Il-xitan żagħżugħ*
* «Яринний городчик» - *Ġnien tal-frott* - 1969

### Korali

* Літургія - *Liturġija* - 1919 
* Псалом Шептицькому - *Salm lil Šeptytsky*
* До Бою - *L-ewwel waħda fil-battalja*
* Триптих - *Trittiku*
* Колискова (А-а, котика нема) - Tħannina (*A, m'hemmx il-qattus*) - 1946 

### ''Musica da camera'' strumentali

* Соната для скрипки і фортепіано - Sonata għal vjolin u pjanu - 1935
* (a) Cтрунний квартет - Kwartett għall-arki - 1960-1970
* (b) Cтрунний кварітето - Kwartett għall-arki (it-tieni verżjoni) - 1960-1970
* Тріо для скрипки, альта і віолончела - Trio għal vjolin, vjola u vjolonċell - 1960-1970
* Квінтет для двох скрипок, альта, віолончела фортепіано - Kwintett għal żewġ vjolin, vjola, vjolinċell u pjanu - 1960-1970
* Тріо для флефти - Trio għan-nifsijiet (flawt, klarinett u fagott) - 1972

### Pjanuforti

* Варіації на Українську тему - Varjazzjonijiet fuq tema Ucraina - 1932
* Фантазія: Суїта фортепянна на Українські теми - Fantasija: suite għall-pjanu fuq temi Ukreni - 1940
* Імпромпту - *Impromptu* - 1962
* Гротеск - Grottesk - 1964
* Гірська сюїта - Suite tal-muntanja - 1966-68
* Цикл п'єс для дітей - Ċiklu ta' mużika għat-tfal - 1936-1946
* Українські коляди та щедрівки - għanjiet u ščedryk Ukreni
* Вістку голосить - *Aħbarijiet Tajba*
* *Milied mal-Arlekkin* - 1971
 
### Varie

* Серце - *Qalb* għal vuċi solista mal-orkestra
* Лорелеї - *Lorelei* għal vuċi tirrakkonta, armonju u pjanu, kliem ta' Lesja Ukrainka - 1919
* Май - *Mejju* - 1912
* Тема народної пісні - Temi ta' għanjiet popolari
* На Майдані - *Pjazza tal-Indipendenza*, biċċa għall-pjanu
* Не піду до леса з конечкамі - Лемківська пісня - Kanzunetta Lemka għal vuċi u arki.

## Referenzi


## Bibljografija
* Сокіл-Рудницька М. Пам’яті Стефанії Лукіянович // Вільне Слово. – Торонто, 1977. – 9 і 16 липня. – С. 3.
* Вовк В. Парастас для Стефанії Туркевич-Лукіянович // Наше Життя. – Нью-Йорк, 1992. – Ч. 5. – С. 6–9.
* Стельмащук Р. Забутий львівський композитор-неокласик (штрихи до творчого портрета Стефанії Туркевич) // Музика Галичини (Musica Galiziana) / Матеріали Другої міжнародної конференції. – Львів, 1999. – С. 276–281.
* Павлишин С. Перша українська композиторка // Наше Життя. – Нью-Йорк, 2004. – Ч. 1. – С. 14–16.
* Павлишин С. Перша українська композиторка: Стефанія Туркевич-Лісовська-Лукіянович. – Львів, 2004.
* Карась Г. Статика і динаміка жанру дитячої опери у творчості композиторів української діаспори ХХ ст. // Вісник Державної академії керівних кадрів культури і мистецтв. – Київ, 2010. – No. 2. – С. 89–93.
* Яців Р. Роберт Лісовський (1893–1982): дух лінії. – Львів, 2015. – С. 11, 13, 79–84, 91.