Pietru l-Kbir

**Pietru I** (bir-Russu: Пётр I Алексеевич, b'ittri Rumani: *Pyotr I Alekseyevich*, IPA: [ˈpʲɵtr ɐlʲɪkˈsʲejɪvʲɪtɕ]; twieled fid-9 ta' Ġunju [skont sorsi oħra fit-30 ta' Mejju] 1672 – miet fit-8 ta' Frar [skont sorsi oħra fit-28 ta' Jannar] 1725), magħruf aħjar bħala **Pietru l-Kbir**, kien il-Ksar tar-Russja kollha mill-1682 u l-ewwel Imperatur tar-Russja kollha mill-1721 sa mewtu fl-1725. Huwa rrenja b'mod konġunt flimkien ma' ħuh min-nisel ta' ġenitur wieħed komuni, Ivan V, sal-1696. Minn dik is-sena, Pietru kien monarka assolut u awtokrata li baqa' l-awtorità suprema u organizza stat riġidu u ordnat sew.

Il-biċċa l-kbira tar-renju ta' Pietru kienet mimlija gwerer twal kontra l-imperi Ottomani u Żvediżi. Il-kampanji militari tiegħu ta' Azov kienu segwiti mill-istabbiliment tal-Flotta Navali Russa; wara r-rebħa tiegħu fil-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana minkejja diffikultajiet inizjali, ir-Russja annettiet parti sinifikanti mill-kosta Baltika tal-Lvant u uffiċjalment bdiet tissejjaħ imperu. Pietru mexxa rivoluzzjoni kulturali li ssostitwiet uħud mis-sistemi soċjali u politiċi tradizzjonalisti u Medjevali b'oħrajn li kienu moderni, xjentifiċi, tal-Punent u bbażati fuq Illuminiżmu radikali.

F'Diċembru 1699 huwa daħħal il-kalendarju Ġuljan, li ħa post il-kalendarju Biżantin li kien ilu jintuża fir-Russja, iżda l-Knisja Ortodossa Russa rreżistiet partikolarment din il-bidla. Fl-1703 huwa daħħal l-ewwel gazzetta Russa, *Sankt-Peterburgskie Vedomosti*, u ordna l-kitba ċivili, riforma tal-ortografija Russa ddisinjata fil-biċċa l-kbira minnu nnifsu. Max-xtut tax-xmara Neva, huwa stabbilixxa San Pietruburgu, belt li malajr ġiet imlaqqma minn Francesco Algarotti bħala t-"tieqa lejn il-Punent". Fl-1712, Pietru ttrasferixxa l-belt kapitali minn Moska lejn San Pietruburgu, status li żammet sal-1918.

Pietru kellu interess kbir fil-pjanti, fl-annimali u fil-minerali, fil-ħlejjaq deformati jew fl-eċċezzjonijiet tal-liġi tan-natura li kienu jqanqlulu l-kurżità. Huwa ħeġġeġ ir-riċerka tad-deformazzjonijiet, u b'hekk ipprova wkoll jeqred il-biża' superstizzjuża tal-mostri. Huwa ppromwova l-industrijalizzazzjoni fl-Imperu Russu u l-edukazzjoni għolja. L-Akkademja Russa tax-Xjenzi u l-Università Statali ta' San Pietruburgu ġew stabbiliti fl-1724, u stieden lil Christian Wolff u lil Willem 's Gravesande.

Pietru jiġi akkreditat primarjament bil-modernizzazzjoni tal-pajjiż, peress li malajr ittrasformah f'setgħa Ewropea ewlenija. Ir-riformi amministrattivi tiegħu, li ħolqu Senat tal-Governanza fl-1711, il-*Collegium* fl-1717 u t-Tabella tal-Karigi fl-1722, kellhom impatt fit-tul fuq ir-Russja, u bosta istituzzjonijiet tal-gvern Russu oriġinaw fir-renju tiegħu.

## Ħajja bikrija

Pietru trabba fil-proprjetà tal-familja ta' Izmaylovo u ngħata l-edukazzjoni tiegħu fil-Palazz tad-Divertiment minn età bikrija mingħand diversi għalliema privati kkummissjonati minn missieru; l-iktar notevoli minnhom kienu Nikita Zotov, Patrick Gordon u Paul Menesius. Meta missieru miet fl-1676, huwa ħalla s-sovranità f'idejn ħuh il-kbir tal-istess nisel minn ġenitur wieħed komuni, il-magħtub Teodoru III. Matul dan il-perjodu kollu, il-gvern kien immexxi fil-biċċa l-kbira minn Artamon Matveyev, ħabib illuminat ta' Alexis, il-kap politiku tal-familja Naryshkin u wieħed mill-ikbar benefatturi tat-tfulija ta' Pietru.

Din is-sitwazzjoni nbidlet meta Teodoru miet fl-1682. Peress li Teodoru ma kellux ulied, qam diżgwid bejn il-familja Miloslavsky (Maria Miloslavskaya kienet l-ewwel mara ta' Alexis I) u l-familja Naryshkin (Natalya Naryshkina kienet it-tieni mara tiegħu) rigward min kien se jiret it-tron. Huwa rrenja b'mod konġunt ma' ħuh il-kbir bin-nisel ta' ġenitur wieħed komuni, Ivan V, sal-1696. Ivan kien l-eredi bid-dritt iżda kien dgħajjef u għami. B'hekk, il-Boyar Duma (kunsill tan-nobbli Russi) għażel lil Pietru biex isir il-ksar ta' għaxar snin, u ommu kienet ir-reġġenti tiegħu. Tħaffret toqba fid-dahar tat-tron, biex litteralment minn wara l-kwinti, ommu setgħet issefsef f'widnejn iż-żewġ subien.

It-"Tkeċċija l-Kbira ta' Moska" bdiet fl-1677 u tlestiet fl-1688; din affettwat il-familji nobbli b'karigi għoljin fl-amministrazzjoni; il-ministeri tnaqqsu wkoll. Dan ipprovoka reazzjonijiet inkorlati. Sophia, waħda mill-ulied bniet ta' Alexis mill-ewwel żwieġ tiegħu, mexxiet ribelljoni tal-i*streltsy* (il-korp militari tal-elit tar-Russja) f'April–Mejju 1682. Fil-kunflitt sussegwenti, uħud mill-qrabat u mill-ħbieb ta' Pietru nqatlu, fosthom Artamon Matveyev, u Pietru esperjenza wħud minn dawn l-att ta' vjolenza politika.

L-i*streltsy* għamluha possibbli għal Sophia, għall-Miloslavskys (il-klan ta' Ivan) u għall-alleati tagħhom biex jinsistu li Pietru u Ivan jiġu pproklamati b'mod konġunt bħala l-ksars, u Ivan ġie akklamat bħala l-ksar superjuri. Imbagħad Sophia għamlitha tar-reġġenti matul iż-żmien meta s-sovrani kienu taħt l-età u eżerċitat is-setgħa kollha tagħha. Għal 7 snin, hija mexxiet bħala awtokrata.

Mill-1682 sal-1689, Pietru u ommu tkeċċew lejn Preobrazhenskoye. Tal-età ta' 16-il sena, huwa skopra dgħajsa Ingliża fil-proprjetà tal-familja, irrestawraha u tgħallem ibaħħar. Huwa ngħata sestant (strument tan-navigazzjoni), iżda ma kienx jaf kif jużah. Pietru kien affaxxinat bl-arloġġi tax-xemx. Għaldaqstant, huwa beda jfittex għal espert barrani fil-Kwartier Ġermaniż. Pietru għamel ħbieb ma' Andrew Vinius, biblijofilu, li għallmu l-Olandiż u żewġ mastrudaxxi Olandiżi, Frans Timmerman u Karsten Brandt. Pietru studja l-matematika, il-ġeometrija u x-xjenzi militari. Huwa ma kienx interessat fl-edukazzjoni mużikali iżda kien iħobb it-tnabar u l-logħob tan-nar.

Pietru ma tantx kien imħasseb wisq li oħrajn kienu qed imexxu f'ismu; Boris Golitsyn u Fyodor Apraksin kellhom rwol importanti. Huwa kellu passatempi bħall-bini tal-vapuri f'Pereslavl-Zalessky u t-tbaħħir fil-Lag ta' Pleshcheyevo, kif ukoll f'battalji taparsi bl-armata tal-ġugarelli tiegħu. Omm Pietru ppruvat tobbligah jadotta approċċ iktar konvenzjonali u rranġat iż-żwieġ tiegħu ma' Eudoxia Lopukhina fl-1689. Iż-żwieġ sfaxxa, u 10 snin wara, Pietru ġiegħel lil martu ssir soru u b'hekk inħeles mill-unjoni ta' bejniethom.

Sas-sajf tal-1689, Pietru ppjana li jaħtaf il-poter mingħand oħtu tan-nisel minn ġenitur wieħed komuni, Sophia, ladarba l-pożizzjoni tagħha kienet iddgħajfet minħabba żewġ kampanji militari fallimentari fil-Krimea kontra l-Khanat tal-Krimea, f'tentattiv biex twaqqaf l-attakki devastanti tat-Tatari tal-Krimea fl-artijiet tan-Nofsinhar tar-Russja. Meta saret taf bil-pjanijiet tiegħu, Sophia kkonfoffat ma' xi mexxejja tal-i*streltsy*, li b'mod kontinwu qalgħu diżordni u garr kbir. Pietru, imwissi minn oħrajn dwar l-i*streltsy*, ħarab f'nofs ta' lejl lejn il-monasteru impenetrabbli ta' Troitse-Sergiyeva Lavra; hemmhekk bil-mod il-mod ġemgħa n-nies li emmnu li kien se jirbaħ it-taqbida għall-poter. Sophia eventwalment tneħħiet mit-tron, u Pietru I u Ivan V baqgħu jirrenjaw bħala ksars f'daqqa. Pietru ġiegħel lil Sophia tidħol f'kunvent, fejn ċediet il-jeddijiet u l-kariga tagħha bħala membru tal-familja rjali.

Sadanittant, Pietru kien mistieden frekwenti fil-kwartier Ġermaniż, fejn iltaqa' ma' Anna u Willem Mons. Fl-1692 huwa bagħat lil Eberhard Isbrand Ides bħala mibgħut għand l-Imperatur Kangxi taċ-Ċina. Fl-1693 huwa baħħar lejn il-Monasteru ta' Solovetsky u aċċetta l-provvidenza divina wara li ħelisha mill-għarqa f'maltempata. Xorta waħda, Pietru ma setax jikseb il-kontroll reali tal-affarijiet Russi. Minflok il-poter kien eżerċitat minn ommu. Kien biss meta Natalya mietet fl-1694 li Pietru, li dak iż-żmien kellu 22 sena, sar sovran indipendenti. Formalment, Ivan V kien mexxej konġunt flimkien ma' Pietru, għalkemm ma tantx kien effettiv. Pietru sar il-mexxej waħdieni meta Ivan miet fl-1696 mingħajr ma kellu ulied subien.

Pietru kiber u kien tassew twil, speċjalment għal dak iż-żmien, u jingħad li kien twil 6 piedi u 8 pulzieri (2.03 metri). Huwa kien jitqies bħala t-"tieni Gulija" jew Sansun. San Xmun iddeskrivih fl-1717 bħala "twil, mibni sew u rqiq... b'ħarsa bla biża' u kiefra". Pietru kellu difett notevoli fl-espressjonijiet ta' wiċċu għax jaf kien ibati minn muskoli spażmatiċi f'għonqu.

## Ideoloġija tar-renju ta' Pietru

Bħala żagħżugħ, Pietru I adotta l-mudell Protestant tal-eżistenza f'dinja pragmatika ta' kompetizzjoni u suċċess personali, li sawret il-biċċa l-kbira tal-filosofija tar-riformiżmu tiegħu. Huwa pperċepixxa l-poplu Russu bħala pastaż, mhux intelliġenti, rasu iebsa, għadu lura, qisu xi tifel/tifla jew student għażżien(a). Huwa apprezza r-rwol statali fil-ħajja tas-soċjetà, u kien jarah bħala strument ideali biex jinkisbu għanijiet nobbli, kien jarah bħala istituzzjoni universali għat-trasformazzjoni tan-nies, bl-għajnuna tal-vjolenza u tal-biża', f'sudditi edukati, konxji, li jħarsu l-liġi, u utli għas-soċjetà kollha. Pietru kien interessat ferm f**L-Edukazzjoni ta' Prinċep Kristjan'' li jagħti pariri lill-mexxejja kif għandhom jiggvernaw b'mod ġust u għaref.

Huwa daħħal fil-kunċett tal-poter awtokratiku, in-nozzjoni tad-dmirijiet tal-monarka. Kien iqis li huwa d-dmir tiegħu li jieħu ħsieb is-sudditi tiegħu, li jħarishom mill-għedewwa, li jaħdem għall-benefiċċju tagħhom. Fuq kollox, huwa poġġa l-interessi tar-Russja fuq quddiem. Huwa kien iħoss li l-missjoni tiegħu kienet li jibdilha f'setgħa simili għall-pajjiżi tal-Punent, u ddedika ħajtu u ħajjet is-sudditi tiegħu biex din l-idea titwettaq. Gradwalment l-idea daħlet, anke bl-għajnuna tar-riformi, li saru skont ir-rieda tal-awtokrata, li kien joħloq il-ġid u jikkastiga l-ħażen. Huwa kien iqis il-moralità ta' statista separatament mill-moralità ta' persuna privata u kien jemmen li s-sovran fl-isem l-istat seta' jwettaq qtil, vjolenza, falsifikazzjoni u qerq.

Huwa għadda mil-lieva navali, u beda mill-iżjed livelli baxxi: bumbardier (1695), kaptan (1696), kurunell (1706), għassies ta' billejl (1709), viċi ammirall (1714), ammirall (1721). Permezz tax-xogħol iebes ta' kuljum (skont l-espressjoni figurattiva ta' Pietru l-Kbir stess, fl-istess ħin "kellu jżomm xabla u pinna f'id leminija waħda") u l-imġiba qalbiena huwa wera lis-sudditi tiegħu l-eżempju pożittiv personali tiegħu, wera kif wieħed għandu jaġixxi, u ddedika ruħu u ġismu biex jaqdi dmiru għas-servizz ta' art twelidu.

== Renju ==

Pietru rrenja għal madwar 43 sena. Huwa implimenta riformi trasversali bl-għan li jimmodernizzaw ir-Russja. Influwenzat ferm mill-konsulenti tiegħu, bħal [[Jacob Bruce]], Pietru organizza mill-ġdid l-armata Russa skont linji moderni u kien joħlom li r-Russja ssir setgħa marittima. Huwa ltaqa' ma' ħafna oppożizzjoni għal dawn il-politiki f'art twelidu iżda qered b'mod brutali r-ribelljonijiet kontra l-awtorità tiegħu, inkluż mill-i''streltsy'', mill-Baxkiri, mill-Astrakhan, u l-ikbar rewwixta ċivili tar-renju tiegħu, ir-Ribelljoni ta' Bulavin.

Fil-proċess tiegħu li jqarreb ir-Russja lejn il-Punent, huwa ried li l-membri tal-familja tiegħu jiżżewġu ma' membri rjali Ewropej oħra. Fl-imgħoddi, l-antenati tiegħu ġew injorati meta ressqu din l-idea; madankollu, uriet li kienet qed tagħti l-frott. Huwa nnegozja ma' [[Frederick William]], id-Duka ta' Courland biex iżewweġ lin-neputija tiegħu, Anna Ivanovna. Huwa uża ż-żwieġ tagħha sabiex iniedi l-belt kapitali l-ġdida tiegħu, San Pietruburgu, fejn diġà kien ordna proġetti ta' kostruzzjoni ta' palazzi u binjiet simili għal dawn tal-Punent. Pietru qabbad lil [[Arkitett|arkitetti]] [[Italja|Taljani]] u Ġermaniżi biex ifasslu d-disinni. Huwa attira lil [[Domenico Trezzini]], [[Carlo Bartolomeo Rastrelli]], [[Jean-Baptiste Alexandre Le Blond]] u [[Andreas Schlüter]].

Sabiex itejjeb il-pożizzjoni tan-nazzjon tiegħu fl-ibħra, Pietru pprova jikseb iktar żbokki marittimi. L-uniku żbokk tiegħu dak iż-żmien kien il-[[Baħar l-Abjad]] f'Arkhangelsk. Il-[[Baħar Baltiku]] dak iż-żmien kien ikkontrollat mill-Iżvezja fit-Tramuntana, filwaqt li l-[[Baħar l-Iswed]] u l-[[Baħar Kaspju]] kienu kkontrollati mill-Imperu Ottoman u mill-Imperu tas-Safavidi rispettivament fin-Nofsinhar. Il-ħtieġa tal-pajjiż għall-metall żdiedet minħabba li faqqgħu l-gwerer għall-aċċess għall-Baħar l-Iswed u għall-Baħar Baltiku.

Pietru pprova jikseb il-kontroll tal-Baħar l-Iswed, li kien jirrikjedi t-tkeċċija tat-Tatari miż-żoni tal-madwar. Bħala parti minn ftehim mal-Polonja li bih [[Kiev]] ġiet ċeduta lir-Russja, Pietru ġie mġiegħel jiddikjara gwerra kontra l-Khan tal-Krimea u kontra s-Sultan Ottoman ta' fuqu. L-objettiv primarju ta' Pietru sar li jaħtaf il-fortizza Ottomana ta' Azov, qrib ix-xmara Don. Fis-sajf tal-1695 Pietru organizza l-kampanji militari ta' Azov biex jaħtaf il-fortizza, iżda t-tentattivi tiegħu fallew.

Pietru reġa' lura Moska f'Novembru 1695 u beda jibni flotta navali kbira f'Voronezh. Huwa vara madwar tletin vapur kontra l-Ottomani fl-1696, u ħataf Azov f'Lulju ta' dik is-sena. Huwa ħatar lil [[Alexander Gordon]], li iktar 'il quddiem ippubblika bijografija ta' Pietru. Pietru kien jorganizza l-laqgħat importanti kollha u bosta ċelebrazzjonijiet fil-Palazz ta' Le Fort.

=== Gran Ambaxxata ===


Pietru kien jaf li r-Russja ma setgħetx tiffaċċja l-Imperu Ottoman waħedha. F'Marzu 1697 huwa vvjaġġa "pajsan" lejn il-Punent tal-Ewropa għal 18-il xahar flimkien ma' delegazzjoni Russa kbira — l-hekk imsejħa "Gran Ambaxxata". Pietru kien l-ewwel ksar li ħareġ mir-Russja f'iktar minn 100 sena. Huwa uża isem falz, li permezz tiegħu seta' jaħrab mill-avvenimenti soċjali u diplomatiċi, iżda peress li kien ferm itwal minn bosta oħrajn, ma tantx kien jirnexxilu jġibha żewġ. Għan minnhom kien li jfittex l-għajnuna tal-monarki Ewropej, iżda t-tama ta' Pietru mietet fuq ommha. [[Franza]] kienet alleat tradizzjonali tas-Sultan Ottoman, u l-[[Awstrija]] kienet ħerqana li jżomm il-paċi fil-Lvant sakemm kienet qed tagħmel il-gwerer tagħha stess fil-Punent.Barra minn hekk, Pietru kien għażel mument mhux f'waqtu: l-Ewropej dak iż-żmien kienu iktar mħassbin dwar il-Gwerra tas-Suċċessjoni [[Spanja|Spanjola]] u min kien se jkun is-suċċessur tar-Re [[Karlu II ta' Spanja]] li ma kellux ulied milli mill-ġlied kontra s-Sultan Ottoman. Pietru b'hekk ma rnexxilux jespandi l-alleanza kontra l-Ottomani.

F'[[Riga]], il-kmandant Żvediż lokali [[Erik Dahlbergh]] iddeċieda li jagħmilha tabirruħu li ma għarafx lil Pietru u ma ħalliehx jispezzjona l-fortifikazzjonijiet. 3 snin wara, Pietru kkwota l-lqugħ inospitabbli bħala waħda mir-raġunijiet li wasslu għall-bidu tal-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana. Huwa ltaqa' ma' Frederick Casimir Kettler, id-Duka ta' Courland. F'Königsberg, il-ksar ta apprendistat ta' xahrejn lil inġinier tal-artillerija. Inħarġu wkoll digrieti għall-kostruzzjoni tal-ewwel fran tal-ibblastjar tal-Ural. F'Lulju Pietru ltaqa' ma' Sophia ta' Hanover fil-Kastell ta' Coppenbrügge. Hi ddeskritu b'dan il-mod: "Il-ksar huwa [[raġel]] twil u sabiħ, b'wiċċ attraenti. Huwa fuq tiegħu u għaref ħafna. Madankollu, xi ħadd b'daqstant preġji naturali jista' jkollu manjieri kemxejn aħjar". Pietru kera vapur f'Emmerich am Rhein u baħħar lejn Zaandam, fejn wasal fit-18 ta' Awwissu 1697.

==== [[Amsterdam]] ====

Pietru studja l-impjanti tal-isserrar tal-[[injam]] u tal-manifattura u tal-bini tal-vapuri f'Zaandam iżda telaq wara ġimgħa. Huwa baħħar lejn Amsterdam wara li għarfuh u ġie attakkat. L-għorfa taz-zkuk tal-injam li kien kera saret id-Dar tal-Ksar Pietru. Huwa baħħar lejn [[Texel]] biex jara flotta. Permezz tal-medjazzjoni ta' [[Nicolaas Witsen]], espert dwar ir-Russja, il-ksar ingħata l-opportunità li jikseb esperjenza prattika fit-tarzna tal-Kumpanija Olandiża tal-Indji tal-Lvant għal perjodu ta' 4 xhur, taħt is-superviżjoni ta' [[Gerrit Claesz Pool]]. Il-ksar diliġenti u kapaċi assista fil-kostruzzjoni tal-bastiment ''Pietru u Pawlu'' li nbena apposta għalih. Pietru ħass li l-mastrudaxxi tal-bastiment fl-Olanda kienu jaħdmu wisq fuq għajnejhom u ma kinux jagħmlu tpinġijiet akkurati tal-kostruzzjoni tal-bastimenti. Matul is-soġġorn tiegħu, il-ksar iltaqa' ma' bosta ħaddiema b'ħiliet kbar bħall-bennejja tal-imgħalaq, tal-fortizzi, [[Bennej|bennejja]] tal-vapuri u baħħara — inkluż [[Cornelis Cruys]], viċi ammirall li taħt Franz Lefort sar il-konsulent tal-ksar fl-affarijiet marittimi; l-inġinier [[Menno van Coehoorn]] irrifjuta. Pietru uża l-għarfien li kiseb fil-kostruzzjoni tal-bastimenti biex jgħin fil-bini tal-flotta navali tar-Russja.

Pietru u Witsen żaru lil [[Frederik Ruysch]] li kellu l-eżemplari kollha esposti f'ħames kmamar. Huwa għallem lil Pietru jaqbad il-friefet u kif kellu jagħmel biex jippreservahom. Kellhom interess komuni wkoll fil-gremxul. Kienu jmorru flimkien biex jaraw xi pazjenti. Pietru wasal f'[[Utrecht]] fuq barkun u ltaqa' ma' [[William III]] f'berġa. Meta żar lill-Ġeneral Statali tan-Netherlands huwa telaq mis-sala u stagħġeb lil dawk li kienu preżenti bil-parrokka li kien libes, skont Massie. Huwa żar ukoll lil [[Jan van der Heyden]], l-inventur tal-pajp tat-tifi tan-nar. Pietru kien jikkollezzjona wkoll il-[[Pittura|pitturi]] ta' [[Adam Silo]] b'vapuri u b'pajsaġġi tal-baħar bħala s-suġġett tagħhom. F'Ottubru 1697, il-ksar żar [[Delft]] u ngħata "apparat biex josserva s-salluriet" mingħand il-mikroskopista [[Antoni van Leeuwenhoek]]. Wara t-Trattat tal-Paċi ta' Ryswick, Pietru ġie mistieden mir-Re tal-[[Renju Unit|Ingilterra]] biex iżuru. Ir-reġġenti Olandiżi ħassew li l-ksar kien wisq inkwiżittiv, u dan affettwa r-rieda tagħhom li jgħinu lir-Russi.

==== Deptford ====

Fil-11 ta' Jannar 1698 (skont sorsi oħra), Pietru wasal fix-Xatt ta' Victoria flimkien ma' erba' qaddejja, tliet interpreti (Peter Shafirov, LeFort), żewġ arloġġara, kok, patri, sitt trumbettiera, 70 suldat mir-riġment ta' Preobrazhensky, erba' nani u xadina li kien xtara minn Amsterdam; ġie akkumpanjat minn Jacob Bruce. Pietru ssoġġorna f'21 Norfolk Street, Strand, u ltaqa' mal-Isqof ta' [[Salisbury]] Gilbert Burnet u ma' Thomas Osborne u ppoża għal Sir Godfrey Kneller. Huwa osserva l-proċeduri fi ħdan il-Parlament minn tieqa ħdejn is-saqaf. Dak iż-żmien, l-attriċi Letitia Cross kien l-innamrata tiegħu. Huwa żar iz-Zekka Rjali erba' darbiet; mhux ċar jekk qatt iltaqa' ma' Isaac Newton, il-gwardjan taz-zekka, li daħal isem iz-zekka fuq il-muniti. Skont Massie, Pietru baqa' impressjonat mill-Izzekkar mill-Ġdid il-Kbir tal-1696.

Dak iż-żmien huwa żar Spithead, Plymouth, flimkien mal-kaptan John Perry biex jara battalja taparsi. Fi Frar attenda Rieżami tal-Flotta f'Deptford, u spezzjona t-Tarzna ta' Woolwich u l-Arsenal Irjali flimkien ma' Anthony Deane. Għal 3 xhur huwa qagħad f'Sayes Court bħala l-mistieden ta' John Evelyn, membru tas-Soċjetà Rjali. Huwa tħarreġ kif juża t-teleskopju fl-Osservatorju ta' Greenwich flimkien ma' John Flamsteed. Pietru kkomunika ma' Thomas Story u ma' William Penn dwar il-pożizzjoni tagħhom li dawk li kienu jemmnu ma kellhom jingħaqdu mal-militar. Ir-Re [[William III]] ppreżenta skuna b'ekwipaġġ sħiħ lil Pietru I bi skambju għad-dritt ta' monopolju tal-merkanti Ingliżi fil-kummerċ tat-tabakk fir-Russja. Fl-aħħar ta' April 1698, huwa telaq wara li ġie muri kif jagħmel l-arloġġi u jħejji t-tapizzerija tat-twiebet. Lura fl-Olanda huwa żar Harderwijk u Cleves.

Imbagħad l-Ambaxxata marret lejn [[Leipzig]], Dresden, fejn iltaqa' mar-Reġina Christiane Eberhardine tal-Polonja-Litwanja. Huwa żar il-Kunstsammlung tliet darbiet, imbagħad il-Fortizza ta' Königstein, [[Praga]] u [[Vjenna]], biex iżur lil [[Leopoldu I]]. F'Rava-Ruska, huwa qasam il-fruntiera u Pietru tkellem ma' Awgustu II il-Qawwi. Iż-żjara ta' Pietru spiċċat ħesrem, meta ġie infurmat bit-tieni rewwixta tal-i''streltsy'' f'Ġunju. Ir-ribelljoni trażżnet faċilment mill-Ġeneral Gordon qabel ma Pietru reġa' lura d-dar qabel iż-żmien f'Settembru. Minkejja dan, Pietru baqa' jeħodha qatta' bla ħabel kontra r-ribelli; 4,600 ribell inxteħtu l-ħabs. Madwar 1,182 ribell ġew torturati u ġustizzjati, u Pietru ordna li ġisimhom jintwerew fil-pubbliku bħala twissija għal min seta' jitħajjar jagħmel xi konfoffa simili fil-futur. L-i''streltsy'' sfaxxaw, u oħt Pietru minn ġenitur wieħed komuni, Sophia, li ppruvaw ittellgħuha fuq it-tron, inżammet f'seklużjoni mill-iktar rigoruża fil-[[Kunvent ta' Novodevichy]].

Iż-żjarat ta' Pietru fil-Punent ħallew fih in-nozzjoni li d-drawwiet Ewropej kienu f'diversi aspetti superjuri għat-tradizzjonijiet Russi. Huwa kkmanda lill-qaddejja u lill-uffiċjali kollha tiegħu biex jilbsu ilbies Ewropew (mhux kaftani) u biex jaqtgħu d-daqna twila tagħhom, u b'hekk inkorla ferm lill-Bojari u lill-Kredenti Anzjani li kellhom għall-qalbhom id-daqna tagħhom. Il-Bojari li xtaqu jħallu d-daqna tagħhom kellhom iħallsu taxxa annwali fuq id-daqna tagħhom ta' xi mitt rublu. Fl-istess sena, Pietru pprova jtemm iż-żwiġijiet irranġati, li kienu n-norma fost in-nobbli Russi, għax kien tal-fehma li tali prattika kienet barbarika u kienet qed twassal għal vjolenza domestika, peress li l-konjuġi spiss kienu jispiċċaw jobogħdu lil xulxin.

=== Riformi ===

Fl-1698, Pietru bagħat delegazzjoni lejn [[Malta]], taħt il-Bojar [[Boris Sheremetev]], biex tosserva t-taħriġ u l-kapaċitajiet tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' Malta]] u tal-flotta tagħhom. Sheremetev investiga l-possibbiltà ta' azzjonijiet konġunti fil-futur mal-Kavallieri, inkluż azzjoni kontra t-[[Turkija|Torok]] u l-possibbiltà ta' bażi navali Russa fil-futur. Fit-12 ta' Settembru 1698, Pietru stabbilixxa uffiċjalment l-ewwel bażi navali Russa, Taganrog, fil-Baħar ta' Azov.

Fl-1699, Pietru bidel id-data taċ-ċelebrazzjoni tal-ewwel tas-sena mill-1 ta' Settembru għall-1 ta' Jannar. Tradizzjonalment, is-snin kienu jitqiesu li jibdew mill-ħolqien tad-[[Id-Dinja|Dinja]], iżda wara r-riformi ta' Pietru, bdew jingħaddu mit-twelid ta' [[Ġesù|Kristu]]. Għalhekk, fis-sena 7207 tal-kalendarju Russu antik, Pietru pproklama li l-kalendarju Ġuljan sar effettiv u li b'hekk kienet is-sena 1700. Mal-mewt ta' Lefort fl-1699, Menshikov laħaq minfloku bħala l-konsulent l-iktar ippreferut ta' Pietru.

Fl-1700, Pietru I pprevjena l-elezzjoni ta' patriarka ġdid u ċaħħad lill-Knisja Russa mill-opportunità li jerġa' jkollha mexxej spiritwali uniku. Huwa naqqas l-għadd ta' monasteri fil-pajjiż, u kkonverta l-monasteri kollha b'inqas minn 30 patri fi skejjel jew fi knejjes. Huwa ħeġġeġ l-iżvilupp tal-imprenditorija privata, iżda taħt kontroll statali strett. Huwa ta bidu għall-kostruzzjoni tal-kanali magħmula minn John Perry u implimenta riforma monetarja, bl-użu tal-prinċipju deċimali bħala l-bażi tas-sistema monetarja (1698–1704).

Pietru attira bosta speċjalisti barranin u fetaħ istituzzjoni edukattiva għall-kirurġija, immexxija minn [[Nicolaas Bidloo]]. Fl-1701 ġiet stabbilita l-Iskola tal-Matematika u n-Navigazzjoni ta' Moska, immexxija minn [[Jacob Bruce]]; għal ħmistax-il sena fiha ġew edukati l-uffiċjali navali, is-surveyors, l-inġiniera u l-membri tal-artillerija.

Fl-1700, [[Jan Thesingh]] ingħata monopolju fuq l-istampar u l-importazzjoni tal-kotba, tal-mapep u tal-pitturi stampati fir-Russja għal ħmistax-il sena. Fl-1701 huwa ħatar lil Fedor Polikarpov-Orlov bħala kap tal-Istamperija ta' Moska. Fl-1707, il-Ksar Pietru I xtara stamperija mgħammra għalkollox fl-Olanda, inkluż bil-persunal. Pietru ssostitwixxa n-numri Ċirilliċi b'numri [[Għarab]] (1705–1710) u t-tipa Ċirillika b'kitba ċivili (1708–1710).

Fl-1708, [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] sar konsulent u offra li jikteb liġijiet ġodda għall-pajjiż. F'Diċembru r-Russja ġiet maqsuma fi tmien governorati (''guberniya''). [[Matwei Petrowitsch Gagarin]] kien l-ewwel gvernatur tas-[[Siberja]]. [[Cornelis de Bruijn]] żar lil Pietru u qatta' 6 snin fir-Russja u għamel xi tpinġijiet tal-[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin]]. Fl-1711, Pietru żar lill-elettur [[Awgustu II tal-Polonja]] fi Dresden, f'Carlsbad u f'Torgau fejn iżżewweġ ibnu Aleksei. Fl-1713 huwa żar [[Amburgu]] u assedja lil [[Tönningen]] flimkien mal-alleati tiegħu. Imbagħad ivvjaġġa lejn Hanover u kien mistieden tad-Duka Anton Ulrich ta' Brunswick-Wolfenbüttel f'Salzdahlum. Minn [[Gdańsk|Danzig]] (Gdansk) huwa baħħar lejn Riga, Helsingfors u [[Turku]].

Fl-1711, Pietru stabbilixxa korp statali ġdid, magħruf bħala s-Senat tal-Governanza, permezz ta' digriet. Normalment, id-Duma tal-Bojar kien jeżerċita l-poter matul l-assenza tiegħu. Madankollu, Pietru ma kienx jafda lill-Bojari; minflok abolixxa d-Duma u ħoloq Senat ta' għaxar membri. Is-Senat ġie stabbilit bħala l-ogħla istituzzjoni statali biex jissorvelja l-affarijiet ġudizzjarji, finanzjarji u amministrattivi kollha. Oriġinarjament ġie stabbilit biss għaż-żmien ta' assenza tal-monarka, iżda mbagħad is-Senat sar korp permanenti wara r-ritorn tiegħu. Uffiċjal għoli speċjali, il-Prokuratur Superjuri, kien iservi bħala l-kollegament bejn il-mexxej u s-Senat, u fi kliem Pietru stess kien jaġixxi bħala "għajnejn is-sovran". Mingħajr il-firma tiegħu l-ebda deċiżjoni tas-Senat ma kienet issir effettiva; is-Senat sar waħda mill-iżjed istituzzjonijiet importanti tar-Russja Imperjali.

Fl-1701, fl-1705 u fl-1712, Pietru I ħareġ digrieti li stabbilew Skola tal-Inġinerija fit-Torri ta' Sukharev, li suppost kellha tilqa' sa 100 student, iżda kellha 23 student biss. Għalhekk, ħareġ digriet ieħor fl-1714 biex l-edukazzjoni tkun obbligatorja, u stabbilixxa li t-tfal Russi kollha ta' bejn l-10 snin u l-15-il sena tan-nobbli, tal-iskrivani tal-gvern u tal-uffiċjali ta' kariga iktar baxxa kellhom jitgħallmu l-aritmetika bażika, it-trigonometrija u l-[[ġeometrija]], u kellhom jiġu ttestjati fuq dawn is-suġġetti fl-aħħar tal-istudji tagħhom.

[[Areskine]], jatrospiżjar, sar il-kap tal-ispiżerija tal-qorti imperjali; [[Johann Daniel Schumacher]] inħatar bħala segretarju u librar tal-Kunstkamera. L-ewwel librerija xjentifika tal-pajjiż infetħet fil-palazz tiegħu fil-Ġnien tas-Sajf. Pietru ordna l-iżvilupp tal-Gżira ta' Aptekarsky, is-sede tal-Uffiċċju tal-Iskrivani Mediċi u l-Ispiżerija Prinċipali. [[Gottlieb Schober]] ġie kkummissjonat biex jeżamina l-fawwariet termali u skopra depożiti rikki tal-kubrit; Pietru minnufih stabbilixxa fabbrika għall-iżvilupp fl-Oblast ta' Samara. Fl-1721 ġew stabbiliti t-tarzna ta' Petrozavod u l-Fabbrika tal-Arloġġi ta' Petrodvorets. Fi żmien Pietru daħlu xi 3,500 [[kelma]] ġdida — mill-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], mill-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], mill-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]], mill-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], mit-[[Lingwa Taljana|Taljan]] u mill-[[Lingwa żvediża|Iżvediż]] — fir-Russu, u bejn wieħed u ieħor kwart minnhom kienu termini navali u tat-tbaħħir.

Bħala parti mir-riformi tiegħu, Pietru beda sforz ta' industrijalizzazzjoni li kien kajman iżda eventwalment irnexxa. Il-manifattura Russa u l-esportazzjonijiet prinċipali kienu bbażati fuq l-industriji tal-estrazzjoni u tal-[[injam]]. Fl-1719, il-privileġġi tal-minaturi ddaħħlu fil-liġi permezz tal-Privileġġ ta' Berg, u b'hekk ir-rappreżentanti tal-klassijiet kollha setgħu jfittxu għall-minerali grezzi u jibnu impjanti metallurġiċi. Fl-istess waqt, il-manifatturi u l-[[Artiġjan|artiġjani]] ġew eżentati mit-taxxi statali u mir-reklutaġġ għal-lieva, u d-djar tagħhom ġew eżentati mill-istazzjonar tat-truppi. Il-liġi ggarantiet ukoll il-wirt tas-sjieda tal-fabbriki, ipproklamat l-attività industrijali bħala kwistjoni ta' importanza statali u pproteġiet lill-manifatturi mill-indħil fl-affarijiet tagħhom mill-awtoritajiet lokali. L-istess liġi stabbiliet il-Collegium tal-Estrazzjoni, u ħadet ħsieb il-ġestjoni tal-industrija kollha tal-estrazzjoni u tal-metallurġija, kif ukoll tal-amministrazzjonijiet lokali. Id-Demidovs saru l-ewwel esportaturi Russi tal-[[ħadid]] lejn il-Punent tal-Ewropa. Fl-1721 inħareġ digriet li ppermetta lis-sidien tal-fabbriki, irrispettivament kinux nobbli jew le, biex jixtru l-qaddejja.

=== Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana ===

Pietru kiseb paċi temporanja mal-Imperu Ottoman u b'hekk seta' jżomm il-forti maħtuf ta' Azov, u minflok xeħet l-attenzjoni tiegħu fuq is-supremazija marittima Russa. Huwa pprova jikseb il-kontroll tal-Baħar Baltiku, li kien ittieħed mill-Imperu Żvediż nofs seklu qabel. Pietru ddikjara gwerra kontra l-Iżvezja, li dak iż-żmien kienet immexxija mir-re żagħżugħ [[Karlu XII]]. L-Iżvezja opponewha wkoll id-[[Danimarka]], in-[[Norveġja]], is-Sassonja u l-Commonwealth Pollakka-[[Litwanja|Litwana]]. Ir-riġment ta' Preobrazhensky ħa sehem fil-battalji ewlenin kollha tal-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana.

Ir-Russja ma kinitx ippreparata sew biex tiġġieled kontra l-Iżvediżi, u l-ewwel tentattiv tagħha li taħtaf il-kosta Baltika ntemm f'diżastru fil-Battalja ta' Narva fl-1700. Matul il-kunflitt, il-qawwiet ta' Karlu XII, minflok ma għamlu assedju metodiku bil-mod il-mod, attakkaw minnufih u użaw maltempata bil-borra biex ikunu vvantaġġati. Wara l-battalja, Karlu XII ddeċieda li jikkonċentra l-qawwiet tiegħu kontra l-Commonwealth Pollakka-Litwana, u b'hekk Pietru kellu biżżejjed żmien biex jerġa' jorganizza l-armata Russa u ħakem lil Nyenschantz matul il-kampanja militari Ingrjana. Bidloo kellu jorganizza sptar militari. Robert Bruce nħatar bħala l-kmandant ewlieni ta' San Pietruburgu. Wara t-telfa li ġarrab f'Narva, Pietru I ordna li l-qniepen tal-knejjes jiddewbu f'kanuni u porvli. Fl-1701, Pietru ordna l-kostruzzjoni tal-Fortizza ta' Novodvinsk fit-Tramuntana ta' Archangelsk. Kulħadd kien konvint li l-monarka kien se jiddikjara gwerra. Fl-assedju ta' Nöteborg, il-qawwiet Russi ħatfu l-fortizza Żvediża, li bdew isejħulha Shlisselburg. Fl-1702 Pietru l-Kbir stabbilixxa t-tarzna ta' Olonets f'Lodeynoye Pole, fejn inbniet il-frejgata Russa Shtandart.


Sakemm il-Pollakki ġġieldu kontra l-Iżvediżi, Pietru stabbilixxa l-belt ta' San Pietruburgu fid-29 ta' Ġunju 1703 fuq il-Gżira tal-[[Liebru]]. Huwa pprojbixxa l-kostruzzjoni ta' binjiet tal-ġebel 'il barra minn San Pietruburgu, li kien beħsiebu li ssir il-belt kapitali tar-Russja, biex in-naġġara u l-[[Bennej|bennejja]] kollha setgħu jieħdu sehem fil-kostruzzjoni tal-belt il-ġdida. Sakemm il-belt kienet qed tinbena tul ix-xmara Neva, huwa għex f'kabina modesta tal-injam bi tlett ikmamar (bi studju mingħajr fuklar tal-ħatab) li mbagħad tneħħiet biex tinbena l-ewwel verżjoni tal-Palazz tax-Xitwa. L-ewwel binjiet li tfaċċaw kienu tarzna fl-Istazzjonament tal-Ammirall, Kronstadt (1704-1706) u l-Fortizza ta' San Pietru u San Pawl (1706). Pietru ħa l-familja kollha tiegħu fuq mawra bid-dgħajsa lejn Kronstadt.

Wara diversi telfiet, ir-re Pollakk Awgustu II s-Setgħan abdika fl-1706. Ir-re Żvediż Karlu XII b'hekk reġa' xeħet l-attenzjoni tiegħu lejn ir-Russja u invadiha fl-1708. Wara li qasam lejn ir-Russja, Karlu għeleb lil Pietru f'Golovchin f'Lulju. Fil-Battalja ta' Lesnaya, Karlu ġarrab l-ewwel telfa tiegħu wara li Pietru għeleb grupp ta' qawwiet Żvediżi ta' rinfurzar li mmarċjaw minn Riga. Ladarba ġie mċaħħad minn din l-għajnuna, Karlu kien imġiegħel jabbanduna l-avvanz propost tiegħu lejn Moska.

Karlu XII rrifjuta li jirtira lejn il-Polonja jew lura lejn l-Iżvezja u minflok invada l-[[Ukrajna]]. Pietru rtira l-armata tiegħu lejn in-Nofsinhar, ta n-nar lill-artijiet li għadda minnhom, u qered kull ma seta' jkun ta' għajnuna għall-Iżvediżi. Imċaħħda mill-provvisti lokali, l-armata Żvediża kellha trażżan l-avvanz tagħha fix-xitwa tal-1708–1709. Fis-sajf tal-1709, l-armata kompliet l-isforzi tagħha biex taħtaf lill-Ukrajna mmexxija mir-Russja, u dawn laħqu l-qofol tagħhom fil-Battalja ta' Poltava fis-27 ta' Ġunju. Il-battalja kienet telfa deċiżiva għall-qawwiet Żvediżi, u temmet il-kampanja militari ta' Karlu fl-Ukrajna u wasslitu biex imur lejn in-Nofsinhar u jfittex refuġju fl-Imperu Ottoman. Ir-Russja kienet għelbet wieħed mill-aqwa militar ta' dak iż-żmien fid-dinja, u r-rebħa biddlet il-fehma li r-Russja ma kinitx kompetenti militarment. Fil-Polonja, Awgustu II reġa' sar ir-re.

Pietru sopravvaluta l-appoġġ li kien se jingħata mill-alleati tiegħu fil-Balkani, u attakka lill-Imperu Ottoman, u ta bidu għall-Gwerra bejn ir-Russja u t-Turkija tal-1710. Il-kampanja militari ta' Pietru fl-Imperu Ottoman kienet diżastruża, u fit-Trattat ta' Pruth suċċessiv, Pietru kellu jirritorna l-portijiet tal-Baħar Iswed li kien ħataf fl-1697. Min-naħa l-oħra, is-Sultan keċċa lil Karlu XII. L-Ottomani sejħulu ''Pietru l-Miġnun'' (bit-Tork: ''deli Petro''), minħabba li kien lest jissagrifika għadd kbir ta' suldati mit-truppi tiegħu fil-gwerra.

L-armati tat-Tramuntana ta' Pietru ħatfu l-provinċja Żvediża ta' Livonja (in-nofs tat-Tramuntana tal-[[Latvja]] moderna, u n-nofs tan-Nofsinhar tal-[[Estonja]] moderna), u keċċew lill-Iżvediżi 'l barra mill-[[Finlandja]]. Fl-1714, il-flotta Russa rebħet il-Battalja ta' Gangut. Matul il-Korla l-Kbira l-biċċa l-kbira tal-Finlandja ġiet okkupata mill-qawwiet Russi.

=== Tieni Ambaxxata ===

F'Jannar 1716, il-Ksar Pietru vvjaġġa fir-reġjun Baltiku biex jiddiskuti n-negozjati għall-paċi u kif seta' jipproteġi r-rotta kummerċjali bil-baħar mill-Iżvediżi. Huwa żar Riga, Königsberg u Danzig. Hemmhekk, in-neputija tiegħu żżewġet lid-Duka ta' Mecklenburg-Schwerin, li miegħu Pietru ried jistabbilixxi alleanza. Huwa kiseb l-assistenza ta' Federiku William I tal-Prussja li assedja l-fortizza qawwija Żvediża ta' [[Wismar]]. F'Altona huwa ltaqa' mad-diplomatiċi Daniżi li appoġġaw lill-Prussja. Huwa baħħar lejn [[Kopenħagen|Copenhagen]] u mexxa flotta mal-alleati. F'Wittenberg huwa żar il-monasteru fejn kien jgħix [[Luteru]]. F'Mejju baqa' sejjer lejn Bad Pyrmont, u minħabba l-problemi fiżiċi tiegħu qagħad f'dak l-ispa. Hemmhekk huwa ltaqa' mal-ġenju Leibniz u Blumentrost u Areskine akkumpanjawh.

Fil-bidu ta' Diċembru Pietru wasal f'Amsterdam u żar lil Nicolaas Witsen. Huwa xtara l-kollezzjoni anatomika u tal-ħxejjex mediċinali ta' Frederik Ruysch, Levinus Vincent u Albertus Seba. Huwa kiseb bosta pitturi, fost l-oħrajn ta' [[Maria Sibylla Merian]] għall-Kunstkamera tiegħu u "David u Jonathan" ta' [[Rembrandt]] għall-Palazz ta' Peterhof. Huwa żar villa ta' ħabib tiegħu qrib Nigtevecht, manifattur tal-ħarir u impjant tal-produzzjoni tal-karta. Fil-ħamsa ta' filgħodu huwa ntlaqa' minn Herman Boerhaave li wera l-Ġnien Botaniku lil Pietru. F'April 1717 huwa baqa' għaddej bil-vjaġġ tiegħu lejn in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] [[Awstrija|Awstrijaċi]], [[Dunkirk]] u [[Calais]]. F'[[Pariġi]] huwa kiseb bosta kotba, talab li jsir membru tal-Academie de Sciences (Akkademja tax-Xjenzi) u żar il-parlament, is-Sorbonne u Madame Maintenon. Mill-Palazz ta' Saint-Cloud, il-Gran Trianon f'[[Versailles]], [[Palazz ta' Fontainebleau|Fontainebleau]], u [[Spa]], huwa vvjaġġa lejn [[Maastricht]], li dak iż-żmien kienet waħda mill-iżjed fortizzi importanti fl-Ewropa. Huwa mar lura Amsterdam biex jattendi għal Trattat ma' Franza u l-Prussja fil-15 ta' Awwissu. Kiseb suċċess diplomatika, u l-prestiġju internazzjonali tiegħu ssaħħaħ. Reġa' żar il-Ġnien Botaniku u telaq mill-belt fil-bidu ta' Settembru 1717, u mar [[Berlin]]. F'Ottubru reġa' lura f'San Pietruburgu u fl-1719 inħolqot il-Gżira tal-Olanda l-Ġdida.

Il-flotta navali tal-ksar kienet qawwija biżżejjed tant li r-Russi setgħu jidħlu fl-Iżvezja. Minkejja dan, Karlu XII rrifjuta li jċedi, u baqa' sakemm miet fil-battalja fl-1718 biex il-paċi setgħet tkun fattibbli. Wara l-Battalja ta' Grengam, l-Iżvezja għamlet paċi mas-setgħat kollha ħlief ir-Russja sal-1720. Fl-1721, it-Trattat ta' Nystad temm il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana. Ir-Russja kisbet l-Ingrija, l-Estonja, il-Livonja, u parti sostanzjali tal-Karelja. Min-naħa l-oħra, ir-Russja ħallset żewġ miljun Riksdaler u ċediet il-biċċa l-kbira tal-Finlandja.

=== Iktar 'il quddiem ===

Fl-1717, [[Alexander Bekovich-Cherkassky]] mexxa l-ewwel spedizzjoni militari Russa lejn l-[[Asja]] Ċentrali kontra l-Khanat ta' [[Khiva]]. L-ispedizzjoni ntemmet f'diżastru sħiħ meta l-qawwa kollha tal-ispedizzjoni nqatlet.

Lejn l-aħħar tal-1717, il-fażi ta' tħejjija tar-riforma amministrattiva fir-Russja tlestiet. Wara l-1718, Pietru stabbilixxa ''collegiums'' (kulleġġi) minflok l-aġenziji ċentrali antiki tal-gvern, inkluż tal-affarijiet barranin, tal-gwerra, tal-flotta navali, tal-ispejjeż, tal-introjtu, tal-ġustizzja u tal-ispezzjoni. Iktar 'il quddiem żdiedu oħrajn għar-regolamentazzjoni tal-estrazzjoni u tal-industrija. Kull kulleġġ kien jikkonsisti minn President, Viċi President, għadd ta' kunsilliera u valutaturi, u prokuratur. Xi barranin ġew inklużi f'diversi kulleġġi iżda mhux bħala Presidenti. [[Pavel Yaguzhinsky]] ġie fdat bl-osservazzjoni tal-"istabbiliment mill-iktar fis possibbli tal-kulleġġi mill-Presidenti tagħhom". Pietru ma kellux biżżejjed persuni leali, ta' talent jew edukati biex imexxu waħedhom id-diversi dipartimenti. Pietru pprefera jserraħ fuq gruppi ta' individwi li setgħu joqogħdu għassa ta' xulxin. Id-deċiżjonijiet kienu jiddependu fuq il-vot tal-maġġoranza.

Fl-1718, Pietru investiga għaliex l-eks provinċja Żvediża ta' Livonja kienet daqstant ordnata. Huwa skopra li sabiex jamministraw il-Livonja (300 darba iżgħar mill-imperu tiegħu), l-Iżvediżi nefqu daqs kemm hu nefaq għall-burokrazija Russa kollha. Huwa kellu jżarma l-governanza tal-provinċja. F'Ġunju 1721 huwa ordna li Gagarin, il-gvernatur tas-Siberja, jiġi ġustizzjat.


Fl-aħħar snin ta' Pietru saru iktar riformi fir-Russja. Fit-2 ta' Novembru 1721, ftit wara l-paċi li ntlaħqet mal-Iżvezja, huwa ġie pproklamat uffiċjalment bħala ''l-Imperatur tar-Russji Kollha''. L-inkurunazzjoni tal-monarka Russu seħħet fil-Katidral ta' Uspensky, Moska. Uħud ipproponew li jieħu t-titlu ta' ''Imperatur tal-Lvant'', iżda huwa rrifjuta. [[Gavrila Golovkin]], il-Kanċillier tal-Istat, kien l-ewwel wieħed li żied "il-Missier il-Kbir ta' Pajjiżu, l-Imperatur tar-Russji" mat-titlu tradizzjonali ta' Pietru bħala ksar, wara diskors ta' [[Theophan Prokopovich]] fl-1721. It-titlu imperjali ta' Pietru ġie rikonoxxut minn Awgustu II tal-Polonja, Federiku William I tal-Prussja, u Federiku I tal-Iżvezja, iżda mhux mill-monarki Ewropej l-oħra. Fil-ħsieb ta' bosta, il-kelma ''imperatur'' kellha konnotazzjonijiet ta' superjorità fuq ir-rejiet. Diversi mexxejja beżgħu li Pietru seta' jsostni li kellu awtorità fuqhom, l-istess bħalma l-Imperatur Ruman Sagru kien sostna li kellu s-sovranità fuq in-nazzjonijiet [[Kristjani]] kollha.<blockquote>Bil-grazzja ta' [[Alla l-Missier|Alla]], l-ikbar u l-iżjed imperatur sovran eċċellenti Pyotr Alekseevich, il-mexxej tar-Russi kollha: ta' Moska, ta' Kiev, ta' Vladimir, ta' Novgorod, Ksar ta' Kazan, Ksar ta' Astrakhan u Ksar tas-Siberja, sovran ta' [[Pskov]], prinċep kbir ta' Smolensk, ta' Tver, ta' Yugorsk, ta' Perm, ta' Vyatka, tal-[[Bulgarija]] u oħrajn, sovran u prinċep kbir tal-Artijiet Baxxi ta' Novgorod, ta' Chernigov, ta' Ryazan, ta' Rostov, ta' [[Yaroslavl]], ta' Belozersk, ta' Udora, ta' Kondia u s-sovran tal-artijiet kollha tat-Tramuntana, u s-sovran tal-artijiet Iverjani, tar-Rejiet Karlijani u [[Ġeorġja|Georgjani]], tal-artijiet Kabardini, tal-prinċpijiet Ċirkassjani u tal-Muntanji u ta' bosta stati u artijiet oħra fil-Punent u fil-Lvant u lil hinn, u s-suċċessur, is-sovran u l-mexxej.</blockquote>Fl-1722, Pietru ħareġ digriet dwar is-suċċessjoni għat-tron, u fih stabbilixxa d-drawwa tal-qedem tat-trasferiment tat-tron lid-dixxendenti maskili diretti (peress li ma kellux iben). Id-digriet tant kien mhux tas-soltu għas-soċjetà Russa li kien hemm bżonn jiġi spjegat. Pietru ħoloq ordni ġdid ta' preċedenza għas-sidien tal-artijiet magħruf bħala t-Tabella Ġerarkika. Qabel, il-preċedenza kienet tiġi ddeterminata mit-twelid. Sabiex iċaħħad lill-Bojari mill-karigi għoljin tagħhom, Pietru ordna li l-preċedenza għandha tiġi ddeterminata skont il-merti u s-servizz lill-Imperatur. It-Tabella Ġerarkika baqgħet fis-seħħ sat-tneħħija tal-monarkija Russa fl-1917.

Fl-1722, [[John Bell]] akkumpanja lil Pietru l-Kbir fi spedizzjoni militari lejn il-belt ta' [[Derbent]] qrib il-Baħar Kaspju. L-Imperu Safavid [[Persjani|Persjan]] li darba kien tant setgħan lejn in-Nofsinhar kien qabad it-triq tan-niżla sew. Pietru ħa vantaġġ minn din is-sitwazzjoni u ddikjara l-Gwerra bejn ir-Russja u l-Persja tal-1722–1723, magħrufa wkoll bħala "l-Ispedizzjoni Persjana ta' Pietru l-Kbir", li żiedet b'mod drastiku l-influwenza Russa għall-ewwel darba fil-Kawkasu u fir-reġjun tal-Baħar Kaspju, u evitat li l-Imperu Ottoman jagħmel kisbiet territorjali fir-reġjun. Wara suċċess kunsiderevoli u l-ħtif ta' bosta provinċji u bliet fil-Kawkasu u fl-art kontinentali tat-Tramuntana tal-Persja, is-Safavidi kellhom iċedu t-territorju lir-Russja, inkluż Derbent, Shirvan, Gilan, Mazandaran, [[Baku]] u Astrabad. Fi żmien 12-il sena, it-territorji kollha ġew ċeduti lill-Persja, li mbagħad kienet immexxija mill-ġenju militari kariżmatiku [[Nader Shah]], bħala parti mit-Trattat ta' Resht, mit-Trattat ta' Ganja, u bħala r-riżultat ta' alleanza Russa-Persjana kontra l-Imperu Ottoman, li kien l-għadu komuni tat-tnejn li huma.

Pietru biddel is-sistema tat-tassazzjoni diretta. Huwa abolixxa t-taxxa fuq l-art u t-taxxa fuq il-proprjetà u minflok daħħal it-taxxa fuq kull votant. It-taxxi fuq l-art u fuq il-proprjetà kienu jitħallsu biss mill-individwi li kienu sidien ta' xi proprjetà jew li kellhom il-familji. It-taxxa l-ġdida fuq kull votant kienet titħallas mill-qaddejja u mir-raħħala. Pietru beda l-kostruzzjoni tal-Palazz ta' Monplaisir abbażi tal-iskizzi tiegħu stess. Huwa ordna li jinxtraw 2,000 siġra tal-ixkomp li ġew ittrasportati lejn San Pietruburgu. Fl-1725 tlestiet il-kostruzzjoni tal-Peterhof, palazz qrib San Pietruburgu. Il-Peterhof kien residenza grandjuża li saret magħrufa bħala l-"Versailles Russa".

=== Mard u mewt ===

Fix-xitwa tal-1723, Pietru, li qatt ma kellu saħħa kumplessiva robusta, beda jkollu problemi fil-kanal saflieni tal-awrina u fil-bużżieqa tal-awrina. Fis-sajf tal-1724, tim ta' [[Tabib|tobba]] għamlulu intervent kirurġiku biex jeħilsu iktar minn 4 libbri ta' awrina li kienet imblukkata. Pietru baqa' mixħut f'qiegħ ta' sodda sal-aħħar tal-ħarifa. Fl-ewwel ġimgħa ta' Ottubru, ma felaħx kwiet iktar u kien ċert li kien fieq. B'hekk, Pietru beda vjaġġ twil ta' spezzjoni ta' diversi proġetti. Rastrelli lesta l-monument għal Pietru I (fil-Kastell ta' [[San Mikiel]]). Skont leġġenda, f'Novembru, f'Lakhta tul il-Golf tal-Finlandja biex jispezzjona xi impjanti tal-produzzjoni tal-ħadid, Pietru ra grupp ta' suldati jgħerqu qrib ix-xatt, u daħal għalihom fl-ilma fond sa qaddu biex isalvahom. Dan is-salvataġġ fl-ilma ffriżat jingħad li kompla jaggrava l-problemi li Pietru kellu fil-bużżieqa tal-awrina u wassal għal mewtu. Madankollu, din il-ġrajja ffaċċjat xettiċiżmu minn xi storiċi, li indikaw li l-kronista Ġermaniż [[Jacob von Staehlin]] huwa l-uniku sors ta' din il-ġrajja.

Fil-bidu ta' Jannar 1725, Pietru reġa' kellu l-uremija jew l-ażotemija. Skont leġġenda, qabel ma ntilef minn sensih Pietru staqsa għal karta u pinna u ħażżeż nota mhux kompluta li kienet tgħid: ''"Ħallu kollox lil ..."'' u mbagħad, mifni bl-isforz, staqsa biex iġibulu lil bintu Anna.

Pietru miet bejn l-4 u l-5 ta' filgħodu fit-8 ta' Frar. Awtopsja żvelat li l-bużżieqa tal-awrina tiegħu kienet infettata bil-kankrena. Meta miet kellu 52 sena u 7 xhur, u kien irrenja għal 42 sena. Huwa ndifen fil-Katidral ta' San Pietru u San Pawl.

Wara mewtu, l-istudenti marru fil-Kulleġġ Militari bit-talba li "jitilqu mix-xjenza" minħabba l-pretest "li ma setgħux jifmuha".

== [[Reliġjon]] ==

Pietru kellu interess kbir f'dawk li ma kinux jaqblu mad-duttrini u żar lil ġemgħat tas-Soċjetà Kristjana tal-Ħbieb u tal-Mennoniti. Huwa ma kienx jemmen fil-mirakli u meta kellu 18-il sena stabbilixxa s-Sinodu tal-Ġwejjef u tal-Buffi tal-Qorti Ċajtiera u Sakranazzi, li kienet organizzazzjoni ta' żufjett fir-rigward tal-Knisja Ortodossa u [[Knisja Kattolika|Kattolika]]. F'Jannar 1695, Pietru rrifjuta li jieħu sehem fiċ-ċerimonja tradizzjonali tal-Epifanija Ortodossa Russa, u spiss kien jiskeda l-avvenimenti tas-Sinodu tal-Ġwejjef u tal-Buffi tal-Qorti Ċajtiera u Sakranazzi apposta biex jaħbtu ma' dawk tal-Knisja. Sikwit kien juża l-laqam ta' ''Pakhom Mikhailov'' (bir-Russu: Пахом Михайлов) fost il-membri tal-għaqdiet reliġjużi li kienu jagħmlu parti miċ-ċirku relattivament qarib ta' ħbieb li magħhom kien jixrob fit-tul.

Pietru trabba skont it-twemmin tal-Knisja Ortodossa Russa, iżda ma kienx jirrispetta wisq il-ġerarkija tal-Knisja, u kien iżommha taħt il-kontroll strett tal-gvern. Il-mexxej tradizzjonali tal-Knisja kien il-Patriarka ta' Moska. Fl-1700, meta l-kariga kienet battala, Pietru rrifjuta li jinnomina sostitut, u ppermetta lill-viċi tal-patriarka biex iwettaq id-dmirijiet minfloku. Pietru ma setax jittollera li l-patriarka kien jeżerċita poter superjuri għall-ksar, kif tabilħaqq kien ġara fil-każ ta' Philaret (1619–1633) u ta' Nikon (1652–1666). Il-Lavra ta' Alexander Nevsky inbniet bejn l-1710 u l-1712; il-Katidral ta' San Pietru u San Pawl inbena bejn l-1712 u l-1733. Fl-1716 huwa stieden lil Theophan Prokopovich, pjetist u [[astronomu]], biex imur fil-belt kapitali. Ir-''Regolamenti Ekkleżjastiċi'' tal-1721 huma bbażati fuq l-ideat ta' [[August Hermann Francke]]. Ir-riforma tal-Knisja ta' Pietru l-Kbir għaldaqstant abolixxiet il-patriarkat, u minfloku ġie stabbilit Sinodu Sagru taħt il-kontroll ta' Prokuratur.

Fl-1721, Pietru ħa l-parir ta' Prokopovich u ddisinja s-Sinodu Sagru bħala kunsill ta' għaxar membri tal-kleru. Għat-tmexxija fil-Knisja, kulma jmur Pietru dar għall-Ukreni, li kienu iktar miftuħin għar-riformi, iżda ma kinux maħbubin wisq mill-kleru Russu. Pietru implimenta liġi li stipulat li l-ebda raġel Russu ma seta' jingħaqad ma' monasteru qabel l-età ta' 50 sena. Huwa kien tal-fehma li wisq irġiel Russi kapaċi kienu qed jinħlew fuq xogħol tal-kleru meta minflok setgħu jingħaqdu mal-armata l-ġdida u mtejba tiegħu.

== Żwiġijiet u familja ==

Pietru l-Kbir kellu żewġ nisa, u flimkien magħhom kellu 15-il wild, li tlieta minnhom biss baqgħu ħajjin sa ma saru adulti. Omm Pietru għażlet l-ewwel [[mara]] tiegħu, Eudoxia Lopukhina, meta kellu 16-il sena biss. Dan kien konsistenti ma' tradizzjoni preċedenti ta' Romanov li tintgħażel bint nobbli minuri. Dan kien isir biex jiġi evitat il-ġlied bejn il-familji nobbli iktar setgħana u biex ikun hemm demm ġdid fil-familja. Meta ġie lura mill-vjaġġ Ewropew tiegħu fl-1698, Pietru ra kif għamel biex itemm iż-żwieġ infeliċi tiegħu. Huwa ddivorzja lill-ksaressa u obbligaha tingħaqad ma' kunvent. Magħha kellu tliet ulied, għalkemm wieħed biss, Alexei Petrovich, il-Ksarevich tar-Russja, baqa' ħaj sa ma sar adult.

Menshikov introduċieh lil Marta Helena Skowrońska, bint raħħal Pollakk-Litwan, u baqa' jinnamra magħha għal xi żmien bejn l-1702 u l-1704. Marta kkonvertiet għat-twemmin tal-Knisja Ortodossa Russa u ngħatat l-isem ta' Katerina. Għalkemm ma jeżisti l-ebda rekord, Katerina u Pietru żżewġu b'mod sigriet bejn it-23 ta' Ottubru u l-1 ta' Diċembru 1707 f'San Pietruburgu. Pietru kien iħobb lil Katerina u żżewwiġha uffiċjalment fil-Katidral ta' San Iżakk fid-19 ta' Frar 1712.

Fl-1718, ibnu Alexei Petrovich issakkar fil-fortizza ta' San Pietru u San Pawl, peress li ġie meqjus minn Pietru bħala l-Absalom ribelli. Huwa kien suspettat li kien involut f'konfoffa kontra l-Imperatur. Alexei għadda ġuri u qerr taħt tortura quddiem qorti lajka (immexxija mill-Konti Tolstoy). Huwa ġie akkużat u ngħata sentenza tal-piena tal-mewt. Is-sentenza ta' tradiment fuq livell għoli setgħet tiġi eżegwita biss bl-awtorizzazzjoni ffirmata ta' Pietru, u Alexei miet fil-ħabs, peress li Pietru kaxkar saqajh u ma ħax deċiżjoni. Il-mewt ta' Alexei x'aktarx li rriżultat mit-tidrib li ġarrab waqt it-tortura tiegħu. Omm Alexei, Eudoxia, ġiet ikkastigata. Hija ġiet imkaxkra minn darha, għaddiet ġuri b'akkużi foloz ta' adulterju, imsawta bil-frosta pubblikament, u magħluqa fil-monasteri mingħajr ma seta jkellimha ħadd.

Fl-1724, Pietru kellu t-tieni mara tiegħu, Katerina, li ġiet inkurunata Imperatriċi, għalkemm huwa baqa' l-mexxej reali tar-Russja.

=== Ulied ===
Mingħad iż-żewġ nisa tiegħu fiż-żwieġ kellu 15-il wild: tlieta mingħand Eudoxia u tnax mingħand Katerina. Dawn kienu jinkludu erba' subien imsejħa ''Pavel'' u tliet subien imsejħa ''Pietru'', li kollha kemm huma mietu meta kienu għadhom trabi. Tlieta biss minn uliedu baqgħu ħajjin sa ma saru adulti. Huwa kellu tliet neputijiet biss: il-Ksar Pietru II u l-Gran Dukessa Natalia mingħand Alexei u l-Ksar Pietru III mingħand Anna.



=== Namrati u tfal illeġittimi ===

* Anna Mons, mill-1691 (jew mill-1692) sal-1704;
* Letitia Cross fl-1698;
* is-Sinjura Mary Hamilton
** Korriet (1715)
** Wild mingħajr isem (1717–1718?);
* il-Prinċipessa Maria Dmitrievna Cantemirovna tal-Moldavja, bint Dimitrie Cantemir
** Iben mingħajr isem (1722–1723?).

== Legat ==

Il-legat ta' Pietru dejjem kien tħassib ewlieni tal-intellettwali Russi. Pietru kien karattru ferm iktar kumpless milli xi kultant jiġi akkreditat. Uħud jemmnu li r-riformi ta' Pietru wasslu għal firda soċjali fil-pajjiż u dgħajfuh spiritwalment. Riasanovsky jindika "dikotomija paradossali" f'immaġnijiet suwed u bojod, pereżempju Alla/Antikrist, edukatur/''ignoramus'', arkitett tal-kobor tar-Russja/qerried tal-[[kultura]] nazzjonali, missier il-pajjiż/flaġell tal-individwi komuni. Għall-Kredenti Antiki huwa kien l-Antikrist, minħabba l-bidliet tal-kalendarju u tat-taxxa fuq il-votanti individwali. Pietru qabbel lilu nnifsu mar-Re David jew ma' Noè b'missjoni divina. Fil-funeral tiegħu, Prokopovich qabblu ma' Mosè u ma' Salamun. Il-bijografija tal-1759 ta' [[Voltaire]] tat lir-Russi tas-seklu 18 raġel tal-Illuminiżmu, filwaqt li l-poeżija ''Ir-Rikkieb tal-Bronż'' tal-1833 ta' Alexander Pushkin wasslet immaġni Romantika qawwija ta' Alla ħallieq. Is-Slavofili f'nofs is-seklu 19 ikkritikaw lil Pietru li qarreb wisq lir-Russja lejn il-Punent.

Il-kittieba u l-analisti politiċi tal-Punent irrakkontaw "Ix-Xhieda" jew it-testment sigriet ta' Pietru l-Kbir. Jingħad li dawn ħarġu fid-dieher il-pjan grandjuż tal-ħażen għar-Russja biex jikkontrolla d-dinja permezz tal-ħakma ta' [[Kostantinopli]], tal-[[Afganistan]] u tal-[[Indja]]. Madankollu dawn kienu qerq iffrabbrikat f'Pariġi skont il-kmand ta' [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] meta beda l-invażjoni tar-Russja fl-1812. Minkejja dan, din il-ġrajja xorta waħda għadha tiġi kkwotata fl-għaqdiet tal-politika barranija.

Il-Komunisti ġustizzjaw l-aħħar membri tal-familja Romanov, u l-istoriċi tagħhom bħal Mikhail Pokrovsky ippreżentaw fehmiet tassew negattivi tad-dinastija kollha. Madankollu, [[Ġużeppi Stalin|Stalin]] ammira kif Pietru saħħaħ l-istat fiż-żmien tal-gwerer, id-diplomazija, l-industrija, l-edukazzjoni għolja u l-amministrazzjoni tal-gvern. Fl-1928 Stalin kiteb, "meta Pietru l-Kbir, li kellu jiffaċċja l-pajjiżi iktar żviluppati fil-Punent, bena bosta impjanti u fabbriki għall-provvisti tal-armata u għat-tisħiħ tad-difiżi tal-pajjiż, dan kien tentattiv oriġinali biex jipprova joħroġ mill-qafas batut tal-pajjiż u jmexxih 'il quddiem". B'hekk, l-istorjografija Sovjetika tenfasizza kemm il-kisbiet pożittivi kif ukoll il-fattur negattiv tal-oppressjoni tan-nies komuni.

Wara l-waqgħa tal-Komuniżmu fl-1991, l-istudjużi u l-pubbliku ġenerali fir-Russja u fil-Punent reġgħu xeħtu l-attenzjoni tagħhom fuq Pietru u r-rwol tiegħu fl-istorja Russa. Ir-renju tiegħu issa jitqies bħala avveniment formattiv deċiżiv fl-imgħoddi imperjali Russu. Bosta ideat qablu ma' xulxin, bħat-tisħiħ tal-istat awtokratiku u jekk ir-reġim ksarist kienx statist biżżejjed fid-dawl tal-ftit burokrazija li kellu. Il-mudelli tal-modernizzazzjoni spiss jiġu kkontestati.

Huwa beda firxa wiesgħa ta' riformi ekonomiċi, soċjali, politiċi, amministrattivi, edukattivi u militari li temmew id-dominanza tat-tradizzjonaliżmu u tar-reliġjon fir-Russja u taw bidu għall-proċess biex il-pajjiż joqrob iktar lejn il-Punent. Fost l-isforzi tiegħu kien hemm il-lajċizzazzjoni tal-edukazzjoni, l-organizzazzjoni tal-amministrazzjoni għall-governanza effettiva, l-użu mtejjeb tat-teknoloġija, l-istabbiliment ta' ekonomija industrijali, il-modernizzazzjoni tal-armata u l-istabbiliment ta' flotta navali b'saħħitha.

L-istoriku Y. Vodarsky qal fl-1993 li Pietru, "ma mexxiex il-pajjiż fi triqtu lejn l-iżvilupp ekonomiku, politiku u soċjali mgħaġġel, ma obbligahx "jagħmel qabża" permezz ta' diversi stadji.... Bil-kontra, dawn l-azzjonijiet tassew ħonqu l-progress tar-Russja u ħolqu l-kundizzjonijiet biex tibqa' lura seklu u nofs!". Is-setgħat awtokratiċi li Stalin kien jammira dehru bħala problematiċi għal Evgeny Anisimov, li lmenta li Pietru kien, "il-ħallieq tas-sistema tal-kmand amministrattiv u l-antenat reali ta' Stalin". Madankollu, bejn l-1678 u l-1710, il-popolazzjoni kibret darbtejn.

Skont l-''Encyclopaedia Britannica'', "Ma għalaqx għalkollox id-distakk bejn ir-Russja u l-pajjiżi tal-Punent, iżda kiseb progress kunsiderevoli fl-iżvilupp tal-ekonomija u tal-kummerċ nazzjonali, tal-edukazzjoni, tax-xjenza, tal-kultura u tal-politika barranija. Ir-Russja saret qawwa kbira, li mingħajr l-involviment tagħha l-ebda problema Ewropea importanti ma setgħet tiġi solvuta. Ir-riformi interni tiegħu kisbu progress li sa ċertu punt l-ebda innovatur qablu qatt ma seta' jbassar".

Filwaqt li l-bidla kulturali fl-istorjografija ċekknet il-kwistjonijiet diplomatiċi, ekonomiċi u kostituzzjonali, instabu rwoli kulturali ġodda għal Pietru, pereżempju fl-arkitettura (Barokk ta' Pietru) u fl-ilbies. [[James Cracraft]] isostni:

: Ir-rivoluzzjoni ta' Pietru fir-Russja — li tħaddan fiha l-bosta riformi militari, navali, governattivi, edukattivi, arkitettoniċi, lingwistiċi, u interni oħra ppromulgati mir-reġim ta' Pietru biex ir-Russja tqum fuq saqajha bħala setgħa Ewropea ewlenija — essenzjalment kienet rivoluzzjoni kulturali, waħda li kellha impatt profond kemm fuq il-kostituzzjoni bażika tal-Imperu Russu, kif ukoll fuq l-iżvilupp sussegwenti tiegħu.

Ir-rappreżentazzjonijiet ikoniċi tal-qaddisin mejtin tipiċi għal sekli ta' kultura viżiva Russa f'daqqa waħda ċedew posthom għar-ritratti naturalistiċi.

== Fil-kultura popolari ==


Pietru ssemma f'bosta ġrajjiet tal-istorja, rumanzi, reċti, films, monumenti u pitturi. Dawn jinkludu l-poeżiji ''Ir-Rikkieb tal-Bronż'', ''Poltava'' u r-rumanz mhux komplut ''L-Għarbi Iberiku ta' Pietru l-Kbir'', kollha ta' [[Alexander Pushkin]]. L-ewwel waħda kienet dwar statwa ekwestri li nbniet f'ġieħ Pietru. Aleksey Nikolayevich Tolstoy kiteb rumanz storiku bijografiku dwaru, imsejjaħ ''Pietru I'', fis-snin 30 tas-seklu 20.

* Il-film silenzjuż Ġermaniż tal-1922 ''Pietru l-Kbir'' tar-reġista Dimitri Buchowetzki u tal-protagonista Emil Jannings li ħadimha ta' Pietru.
* Fl-1929 ittellgħet ir-reċta ta' A.N. Tolstoy, fejn skont il-linja tal-partit Pietru ntwera bħala tirann li "għakkes lil kulħadd u lil kollox bħallikieku kien ippossedut mix-xjaten, nissel il-biża', u sallab kemm lill-ibnu kif ukoll lill-pajjiżu".
* Il-film Sovjetiku tal-1937–1938 ''Pietru l-Kbir''.
* Il-film tal-1976 ''How Czar Peter the Great Married Off His Moor'', bil-protagonista Aleksey Petrenko li ħadimha ta' Pietru, u Vladimir Vysotsky li ħadimha ta' Abram Petrovich Gannibal, juri t-tentattiv ta' Pietru li jibni l-Flotta Baltika.
* Jan Niklas u Maximilian Schell ħadmuha ta' Pietru fil-minisensiela tal-NBC tal-1986 ''Pietru l-Kbir''.
* Il-film tal-2007 ''The Sovereign's Servant'' (Il-Qaddej tas-Sovran) juri l-lat brutali ta' Pietru matul il-kampanji militari tiegħu.
* Karattru bbażat fuq Pietru għandu rwol ewlieni f**The Age of Unreason*, sensiela ta' erba' rumanzi storiċi differenti miktubin mill-awtur Amerikan tal-fantaxjenza u tal-fantasija Gregory Keyes.
* Pietru huwa wieħed minn bosta karattri sekondarji f*'Baroque Cycle* (Ċiklu Barokk) ta' Neal Stephenson – u jitfaċċa b'mod prinċipali fit-tielet rumanz, *The System of the World* (Is-Sistema tad-Dinja).
* Isaac Rouse jirrakkonta lil Pietru fuq BBC Radio 4 bħala tifel, Will Howard bħala adolexxenti u Elliot Cowan bħala adult fir-reċti ta' fuq ir-radju msejħa *Peter the Great: The Gamblers* u *Peter the Great: The Queen of Spades*, miktubin minn Mike Walker u li kienu l-aħħar żewġ reċti fl-ewwel sensiela ta' *Tsar*. Ir-reċti xxandru fil-25 ta' Settembru u fit-2 ta' Ottubru 2016.
* Vers fil-"Kanzunetta tax-Xorb tal-Inġiniera" jsemmi lil Pietru l-Kbir.

* Jason Isaacs ħadimha ta' Pietru fis-sensiela antistorika Hulu tal-2020,*The Great*.
* Pietru jintwera bħala l-mexxej taċ-ċivilizzazzjoni Russa fil-logħob tal-kompjuter *Sid Meier's Civilization VI*.
* Ivan Kolesnikov ħadimha ta' Pietru fil-film dokumentarju storiku Russu tal-2022, *Pietru I: L-Aħħar Ksar u l-Ewwel Imperatur''.

## Referenzi