Guadalajara

**Guadalajara** hija belt Messikana, kapitali tal-istat ta' Jalisco. Hija tinsab fil-punent tal-pajjiż, fiż-żona ġeografika magħrufa bħala Wied ta’ Atemajac. Il-belt hija meqjusa bħala waħda mill-aktar ċentri politiċi, ekonomiċi, soċjali, kulturali u turistiċi importanti tal-Messiku. Guadalajara hija magħrufa wkoll bħala «Il-Perla ta' Tapatia», «Il-Perla tal-Punent», «Il-Belt tal-Ward», «Guanatos (użati b'mod komuni)» u «Il-Silicon Valley tal-Messiku».

## Storja
Huwa jkopri perijodu ta' 475 sena. Wara r-rebħa ta’ Tonalá (seħħet fil-25 ta’ Marzu, 1530), Nuño de Guzmán igawdi l-ġieħ u l-ġieħ tal-komunitajiet kollha tal-wied ta’ Atemajac, fejn illum tinsab il-kapitali ta’ Jalisco. Ir-rebħet saħansitra jaspira li jiġi msemmi minn Charles I ta’ Spanja bħala l-ewwel markiz tal-Wied ta’ Tonalá. Madankollu, il-belt kellha erba' insedjamenti qabel ma stabbilixxiet il-waqfa tagħha fl-imsemmija kapital, inizjalment kienet f'Nochistlán fil-post magħruf bħala el zapote, illum magħruf bħala San Juan. Din twaqqfet minn Cristóbal de Oñate fil-5 ta’ Jannar, 1532, li kien ġie kkummissjonat għal dan il-għan minn Nuño de Guzmán. Ried li jkollu belt li tgħinu jassigura l-konkwisti tiegħu. La Villa de Guadalajara twaqqfet minn 42 ġar; L-isem Guadalajara ttieħed b'tifkira tal-belt Spanjola bl-istess isem, il-post fejn twieled Nuño de Guzmán. Il-Villa ma tantx damet f’dan is-sit, bil-kunsens ta’ Guzmán, Juan de Oñate (iben Cristóbal de Oñate), Miguel de Ibarra u Sancho Ortiz, fid-19 ta’ Mejju, 1533, ippjanaw li jċaqalquha. Għalhekk, fit-8 ta’ Awwissu 1533, Guadalajara kienet fit-tieni sede tagħha.

Il-belt il-ġdida ġiet attakkata fit-28 ta' Settembru, 1535 mill-aborigines li kienu pparteċipaw fil-Gwerra Mixtón. Oñate, dak iż-żmien gvernatur tal-belt, organizza battalja kontra l-aborigines li fiha l-abitanti l-ġodda ta 'Guadalajara kienu rebbieħa. Imbagħad ħasbu li jċaqalquha lejn il-wied ta’ Atemajac, minn dan il-wied kienet tgħaddi x-xmara San Juan de Dios u kienet post aktar sigur biex tiġi difiża minn kull attakk mill-indiġeni. Xi wħud marru minn Tlacotán għal Tonalá u oħrajn għal Tetlán fejn fid-9 ta’ Ottubru, 1541 tħabbar ir-reġistru tal-ġirien ġodda. Oñate, fil-5 ta’ Frar, 1542, semmiet il-membri tal-kunsill il-ġdid tal-belt li kien se jirregola d-destin tal-belt il-ġdida. Fl-aħħar nett, fl-14 ta’ Frar, 1542, il-belt ta’ Guadalajara twaqqfet fuq il-post fejn tinsab bħalissa; Minbarra Oñate, stabbilixxew 63 familja Spanjola (inkluż il-Portugall dak iż-żmien). Ġiet installata l-ewwel muniċipju tal-Guadalajara attwali, ippreseduta minn Miguel de Ibarra minn Biscay. Barra minn hekk, f’Awwissu 1542 waslu fid-destinazzjoni tagħhom id-digrieti rjali maħruġa mill-Imperatur Karlu I ta’ Spanja f’Novembru 1539, li fihom ta lil Guadalajara t-titlu ta’ belt u stemma. Fl-istess xahar, iż-żewġ ċertifikati ġew ipproklamati fil-pjazza ewlenija tal-Guadalajara l-ġdida u definittiva.

Għall-Gwerra tal-Indipendenza, Guadalajara kellha rwol importanti, peress li kien f'din il-belt fejn il-qassis Miguel Hidalgo y Costilla, iddikjara l-abolizzjoni. tal-iskjavitù]]. Kien hawn ukoll fejn ippubblika l-gazzetta *[[El Despertador Americano]]* fejn ippubblika l-ideat tiegħu. Ħdejn il-post, fuq il-pont Calderón, seħħet il-battalja fejn ir-ribelli ġew megħluba. Guadalajara rat ukoll il-mewt tar-ribelli José Antonio “El Amo Torres”, li għen lil Hidalgo jieħu l-belt. Fi tmiem il-gwerra ta’ indipendenza, u bil-proklamazzjoni tal-istat ħieles u sovran ta’ Jalisco, Guadalajara saret il-kapitali tal-istat.

Il-Porfiriato kien spiċċa u r-rivoluzzjoni Messikana kienet faqqgħet. F'dak iż-żmien, Guadalajara kienet apparentement kalma (peress li l-kunflitt kien ikkonċentrat fil-kapitali). Wara l-kunflitt Cristero, il-paċi reġgħet lura lejn Guadalajara. Għal perjodu twil il-belt iffjorixxiet u bdiet tikber mill-kolonja, u b'hekk twieldu kunċetti arkitettoniċi ġodda li kienu jżejnu l-belt bi stili mill-1920s sat-1980s.

Bl-istess mod, il-konsegwenzi tat-ħabta tal-'29 kellhom ħafna aktar riperkussjonijiet milli mixtieq. Is-snin erbgħin kienu wieħed ta’ trankwillità soċjali u politika, u tkabbir immarkat fil-kummerċ, l-industrija u d-demografija. Guadalajara kibret malajr biex jokkupa post bħala metropoli industrijali, turistika u tas-servizzi Messikani u bħala t-tieni ekonomija fil-Messiku wara Belt tal-Messiku.

Matul l-isplużjonijiet ta' Guadalajara tal-1992 mijiet ta' djar, toroq, toroq, negozji u infrastruttura fil-viċinat ta' Analco ġarrbu ħsara serja, "mingħajr ma kien hemm delineazzjoni ċara ta' informazzjoni u responsabbiltajiet," f'wieħed mill-aktar avvenimenti traġiċi fl-istorja ta' Guadalajara. Dan l-avveniment, flimkien mal-imsemmi kriżi ekonomika, irriżulta fit-telf ta'il-qawwa industrijali ta' Guadalajara; l-investigazzjoni tal-avvenimenti damet aktar minn 11-il sena li fihom ma nstabetx biżżejjed evidenza biex issemmi persuna responsabbli,  l-investigazzjonijiet issa huma magħluqa li jattribwixxu avvenimenti għal inċident.
​

## Referenzi