Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland

It-**Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmul minn madwar 8,940 km2 ta' foresti tropikali mistagħdra Awstraljani li jinsabu tul il-parti tal-Grigal ta' Queensland tal-katina muntanjuża magħrufa bħala *Great Dividing Range*. It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland tniżżlu bħala Sit naturali ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988, u fil-21 ta' Mejju 2007 żdiedu mal-Lista tal-Wirt Nazzjonali tal-Awstralja.

Il-foresti tropikali għandhom l-ogħla konċentrazzjoni fid-dinja ta' familji ta' pjanti primittivi li jarmu l-fjuri. Il-Madagascar u New Caledonia biss, minħabba l-iżolament storiku tagħhom, għandhom reġjuni tropikali umdużi b'livell paragunabbli ta' endemiżmu.

It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland huma rikonoxxuti fuq livell internazzjonali għall-foresti primordjali tagħhom u għal bosta pjanti u annimali uniċi li jgħixu fihom u li ma jinstabu mkien iktar fid-dinja. It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland għandhom l-eqdem foresti tropikali ħajjin kontinwament fid-dinja.

## Indiġeni
Fid-9 ta' Novembru 2012, il-Gvern Awstraljan irrikonoxxa wkoll il-wirt tal-Indiġeni taż-żona bħala ta' importanza nazzjonali. L-Aboriġini tal-foresti tropikali tat-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland għexu kontinwament fl-ambjent tal-foresti tropikali għal mill-inqas 5,000 sena. Dan huwa l-unika post fl-Awstralja fejn l-Aboriġini abitaw ambjent ta' foresta tropikali b'mod permanenti.

## Ġeografija

It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland jestendu parzjalment minn Townsville sa Cooktown, u jimxu kważi b'mod parallel mal-Iskoll il-Kbir tal-Qroll (Sit ta' Wirt Dinji ieħor tal-UNESCO).

L-art mhijiex watja. Il-katina muntanjuża tal-*Great Dividing Range* u għadd ta' ktajjen muntanjużi kostali żgħar, artijiet għoljin, artijiet ta' qabel l-għoljiet u rdum jiddominaw il-pajsaġġ.

Is-Sit ta' Wirt Dinji fih is-sezzjoni tat-Tramuntana tal-foresti tropikali ta' Queensland, inkluż il-foresti tropikali tal-Park Nazzjonali ta' Daintree. B'kollox ġew identifikati 16-il tip strutturali differenti ta' foresti tropikali.

Barra minn hekk, hemm ukoll l-ogħla kaskati tal-Awstralja, il-Kaskati ta' Wallaman. B'kollox tmiss ma' 13-il sistema maġġuri tax-xmajjar, fosthom Annan, Bloomfield, Daintree, Barron, Mulgrave, Russell, Johnstone, Tully, Herbert, Burdekin, Mitchell, Normanby u Palmer River. Tliet digi famużi li jinsabu fis-sit huma d-Diga tal-Kaskati ta' Copperlode, id-Diga ta' Koombooloomba u d-Diga ta' Paluma.

### Żoni protetti

15 % taż-żona hija protetta bħala park nazzjonali. Fost il-parks nazzjonali inklużi fit-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland hemm:

* il-Park Nazzjonali ta' Barron Gorge
* il-Park Nazzjonali ta' Black Mountain (Kalkajaka)
* il-Park Nazzjonali ta' Cedar Bay (Mangkalba)
* il-Park Nazzjonali ta' Daintree
* il-Park Nazzjonali ta' Edmund Kennedy
* il-Park Nazzjonali ta' Girringun
* il-Park Nazzjonali ta' Kirrama
* il-Park Nazzjonali ta' Kuranda
* il-Park Nazzjonali ta' Macalister Range
* il-Park Nazzjonali ta' Wooroonooran

u iżjed minn 700 żona protetta li jinkludu art b'sjieda privata.

L-Awtorità tal-Ġestjoni tat-Tropiċi Mistagħdra ġiet stabbilita fl-1983. Din l-awtorità hija responsabbli għall-ġestjoni tas-sit skont l-obbligi tal-Awstralja skont il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji. L-awtorità impjegat 20 persuna fl-2012 bħala persunal fi ħdan id-Dipartiment tal-Protezzjoni tal-Ambjent u tal-Wirt. Titmexxa minn bord ta' diretturi responsabbli għall-Kunsill Ministerjali tat-Tropiċi Mistagħdra li fih rappreżentanti kemm ta' Queensland kif ukoll tal-Gvern Federali.

## Flora

Is-sit fih bosta karatteristiċi uniċi, pereżempju iktar minn 390 speċi ta' pjanti rari, fosthom 74 speċi mhedda. Hemm mill-inqas 85 speċi li huma endemiċi għaż-żona, 13-il tip differenti ta' foresti tropikali u 29 speċi ta' mangrovji, li huwa ferm iktar minn kwalunkwe post ieħor fil-pajjiż. Mid-19-il familja ta' pjanti primittivi li jarmu l-fjuri, 12 jinsabu fit-Tropiċi Mistagħdra, inkluż żewġ familji li ma jinsabu mkien iktar. Barra minn hekk hemm mill-inqas 50 speċi individwali li huma endemiċi għaż-żona.

Ġew innutati 90 speċi ta' orkidej. Is-siġar kbar rari tal-i*Stockwellia quadrifida* (*Myrtaceae*) jikbru biss f'żoni ristretti ta' "foresti tropikali żviluppati sew fil-għoli" fit-Tropiċi Mistagħdra. Għadhom jeżistu llum il-ġurnata bħala dixxendenti ta' speċijiet fossilizzati ta' Gondwana, jew simili ħafna għalihom, u jitqiesu bħala wħud mill-antenati ffossilizzati tal-ewkaliptu, li ddiversifikaw f'tant forom ta' speċijiet differenti tal-pjanti attwali kollha tal-ewkaliptu. 65 % tal-ispeċijiet tal-felċi tal-Awstralja huma protetti fis-sit, inkluż is-seba' speċijiet ta' felċi antiki.

## Fawna

Fiż-żona ġew irreġistrati 370 speċi ta' għasafar. 11-il speċi minnhom ma jinsabu mkien iktar.

Il-*cassowary* tan-Nofsinhar (*Casuarius casuarius)* u l-quoll tad-denb bit-tikek huma wħud mill-ispeċijiet mhedda u rari ta' għasafar, filwaqt li l-far-kangaroo (*Hypsiprymnodon moschatus*) huwa wieħed mill-50 speċi ta' annimali uniċi taż-żona. Dan tal-aħħar huwa sinifikanti peress li jirrappreżenta stadju bikri fl-evoluzzjoni tal-kangaroos. Fost l-annimali rari hemm diversi speċijiet tal-volpi jtir u l-bettong. Ġew identifikati 107 speċi ta' mammiferi. L-iżjed annimali rari tal-Awstralja, il-farfett il-lejl ta' Flores (*Murina florium*) insettivoru jinsab f'dan is-sit ukoll. Kwart mill-ispeċijiet ta' rodituri tal-Awstralja jinsabu fit-Tropiċi Mistagħdra.

113-il speċi ta' rettili, inkluż 24 speċi endemiċi jgħixu fiż-żona flimkien ma' 51 speċi ta' anfibji, 22 minnhom endemiċi. Raġuni waħda għal-livell għoli ħafna ta' endemiżmu hi li l-ġeomorfoloġija hija diversa ħafna, u dan jirriżulta f'ħabitats iżolati fejn evolvew sottospeċijiet distinti. Xi speċijiet huma endemiċi għal muntanji jew grupp ta' muntanji speċifiċi.

## Klima
Ix-xita fiż-żona tvarja b'mod konsiderevoli skont l-elevazzjoni u l-orjentazzjoni tax-xatt tal-kosta, li huma l-iżjed influwenzi maġġuri. Il-medja tax-xita tvarja minn 1,200 millimetru (mm) għal iktar minn 8,000 mm kull sena. L-ogħla muntanji tul l-irdumijiet bejn Cairns u Tully jirċievu l-iktar xita, l-iżjed minħabba fatturi orografiċi. Il-muntanja Bellenden Ker fiha l-iżjed stazzjon ta' reġistrazzjoni tat-temp fejn l-iktar tinżel xita fiż-żona qalb il-qċaċet għoljin l-oħra u x-xaqlibiet fil-Lvant fejn xorta tinżel ħafna xita. Il-biċċa l-kbira tax-xita tinżel minn Novembru sa April. Iż-żona ġieli tiġi affettwata wkoll minn ċikluni tropikali.

## Theddidiet ambjentali
L-espansjoni tal-industrija tal-kannamiela fl-artijiet baxxi tal-pjanuri hija theddida sinifikanti għal uħud mill-ekosistemi. Uħud huma frammentati u l-veġetazzjoni naturali tagħhom hija degradata. L-ispeċijiet invażivi ta' organiżmi qerrieda huma tħassib ieħor flimkien mal-frammentazzjoni interna minħabba t-toroq u l-arbli tad-dawl. L-ispeċijiet ta' insetti u baqq huma ta' tħassib partikolari minħabba li wħud minnhom diffiċli tinduna bihom. Xi żoni huma magħluqin għall-pubbliku ġenerali biex tiġi evitata l-introduzzjoni tal-*Phytophthora*. Il-*cassowary* tan-Nofsinhar spiss jinqatel mill-karozzi li jgħaddu minn ġol-parks.

## Referenzi