Mark Montebello

**Mark Montebello** (Sliema, 7 ta' Frar 1964) huwa patri Dumnikan, filosfu u awtur. 

## Ħajja privata
Montebello hu t-tielet wild fost erbgħa ta’ Joseph Montebello u Grace xebba Sultana, it-tnejn minn Tas-Sliema. Missieru kien Kapural mar-*Royal Air Force*, u ommu għalliema ta’ klassijiet primarji.

L-ewwel studji tiegħu Montebello għamilhom fl-iskola primarja ta’ San Franġisk, l-Imsida, sakemm, fl-1975, beda l-istudji sekondarji tiegħu fil-Kulleġġ San Albert il-Kbir, il-belt Valletta. Fl-1980 huwa beda jagħmel is-sitt klassi fil-Kulleġġ San Alwiġi, Birkirkara. 

Huwa issieħeb mal-Ordni Dumnikan fil-25 ta’ Ottubru tal-1980. Wara sena novizzjat f’Malta, huwa għamel il-professjoni reliġjuża fis-16 ta’ Ottubru tal-1983. Ġie ordnat saċerdot mill-Arċisqof Ġużeppi Mercieca fl-14 ta’ Lulju tal-1989.

Wara l-istudju dottorali tiegħu f’Ruma, fl-1992 Montebello beda jgħix fil-kunvent tad-Dumnikani tal-Birgu, fejn għamel erbatax-il sena. Wara ntbagħat jgħix fil-kunvent tal-Pietà.

## Studjuż
Montebello studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' Tumas ta' Akwinu, ir-Rabat, kif ukoll il-filosofija f’Tal-Virtù mal-Prof. Peter Serracino Inglott u t-teoloġija fl-Università ta’ Malta. Minn dawn l-istituzzjonijiet kiseb, rispettivament, il-Lettorat fil-Filosofija u t-Teoloġija u l-Baċellerat fit-Teoloġija. Wara kiseb il-Liċenzjat u d-Dottorat tal-Filosofija mill-Università Angelicum ta' Ruma, fl-Italja, u beda Dottorat ieħor fil-Filosofija fl-Università Complutense ta’ Madrid, fi Spanja. Huwa kiseb ukoll il-Maġisteru tax-xjenza fil-Ġustizzja Kriminali mill-Università ta' Leichester, l-Ingilterra. 

Il-karriera akkademika ta' Montebello bdiet fl-1991 meta sar lekċerer tal-Filosofija antika u medjevali fl-Istitut tal-Istudji Reliġjużi fl-Università ta' Malta. Fl-istess żmien kien ukoll għalliem fl-istudji Tomistiċi flimkien ma' Peter Serracino Inglott u John Haldane. Mill-1996 sar *visiting lecturer* fil-filosofija Maltija.

## Daritama
Flimkien ma’ oħrajn, fl-1995 Montebello waqqaf f’Bormla, il-Kottonera, l-organizzazzjoni mhux governattiva *Daritama*. L-istituzzjoni kienet tinkludi skola komunitarja għat-tfal tal-Kottonera, radju komunitarju (*Radju Kottoner 98FM*), ħidma mal-ħabsin u l-qraba tagħhom (*Mid-Dlam għad-Dawl*), u ċentru ta' appoġġ għall-vittmi tal-kriminalità (*Victim Support Malta*). Montebello huwa magħruf għax-xogħol umanitarju u filantropiku li għamel fil-Faċilità Korrettiva ta’ Kordin u fil-Kottonera.http://www.peacelink.it/mosaico/a/31850.html

L-organizzazzjoni ġiet mitmuma fl-2010 biex tagħti spazju għad-diversifikazzjoni tad-diversi oqsma tagħha.

Illum, *Radju Kottoner*, *Mid-Dlam għad-Dawl* u *Victim Support Malta* huma entitajiet indipendenti li lkoll għadhom jaħdmu fil-qasam rispettiv tagħhom.

## Filosofija
L-aktar ħidma twila u konsistenti ta’ Montebello hija fil-qasam tal-filosofija, li żviluppaha kemm għaliha weħidha u kemm f’relazzjoni mad-diversi ħidmiet li wettaq. Minbarra li, sa mill-1991 lil hawn, għalliha fl-Università ta’ Malta u f’bosta istituti oħra ta’ tagħlim avvanzat f’Malta u Għawdex, kiteb fuqha diversi kotba u artikli, kemm f’Malta kif ukoll barra.

L-interessi ewlenin ta’ Montebello fil-filosofija jinkludu l-analiżi xjentifika tal-istorja tat-tradizzjoni filosofika Maltija u s-sehem ta’ ħassieba Maltin għall-iżvilupp filosofiku, il-jeddijiet ċivili u politiċi, il-metafiżika u l-epistemoloġija.

Montebello stħarreġ wkoll fit-tul u fil-fond is-sehem filosofiku ta’ Manwel Dimech. Dwar dan, Montebello ppubblika diversi kotba u jagħti bosta lezzjonijiet u korsijiet.

Fl-2012, flimkien ma’ oħrajn huwa waqqaf il-fondazzjoni *Philosophy Sharing* għad-diskussjoni pubblika filosofika u għall-istudju u t-tifrix tal-filosofija fil-gżejjer Maltin.http://www.philosophysharing.org

Bħala filosfu, Montebello mhuwiex ħassieb konvenzjonali.https://web.archive.org/web/20151006003636/http://andrewazzopardi.org/2012/06/04/fr-mark-montebello-f-intervista-ma-andrew-azzopardi-fis-serje-time-to-answer/ Fil-politika, huwa proponent tal-pożizzjoni anarkista.http://skizziassurd.blogspot.com.mt/2012/10/mark-montebello-on-anarchism-and.html

## Kontroversji
Sa mid-disgħinijiet ’l hawn Montebello sar personalità lokali tat-televixin u tar-radju. Fl-1992 huwa beda jitkellem fuq suġġetti kontroversjali fuq l-istazzjon tar-radju *Live FM*, li minħabba fihom ġie mwaqqaf mill-awtoritajiet tal-Knisja milli jkompli jxandar għal xi żmien.

Waqfa simili oħra ġiet f’Mejju tal-2005, meta ġie ordnat ma jiktibx u ma jitkellimx għal xi żmien fil-mezzi tax-xandir dwar materji relatati mal-Knisja, mal-fidi, mal-morali u mal-etika. Dan wara l-artiklu tiegħu f’*Il-Ġens*.

Waqfa oħra, f'Novembru tal-2009, saret minħabba artiklu fit-"Torċa" dwar id-divorzju artiklu fil-ġurnal ''It-TORĊA'' u kummenti fuq *ONE TV* http://www.youtube.com/watch?v=U7qy2d9-hus&feature=channel, kif ukoll fuq *TVM* u *NET TV* http://www.youtube.com/watch?v=ytwvCn1b6KA&feature=related. 

F’Marzu 2010, Montebello issejjaħ Ruma biex jiltaqa' mas-Superjur Ġenerali tal-Ordni Dumnikan. B'konsegwenza intbagħat tliet xhur il-Messiku. Hemmhekk, Montebello ħadem mal-Arċisqof Dumnikan Mons. Raul Vera.

## Awtur
Montebello huwa awtur ta’ diversi kotba ta' natura filosofika u kritika. Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu, hemm dawn li ġejjin:

* 1992, *[[Pietru Caxaro|Pietru Caxaru]] u l-Kantilena tieghu* (Ministeru tal-Edukazzjoni, Malta); it-tieni edizzjoni fl-2015 (Faraxa, Malta)https://www.youtube.com/watch?v=RsVOs7vyeFA&feature=youtu.be
* 1993, *Il-Verità Teħlisna* (Grima Publications, Malta)
* 1994, *Daniel Callus: Historian & Philosopher* (Malta University Press, Malta)
* 1994, *De Missione Christianorum* (Minerva Press, London/New York)
* 1994, *Il-Bejjiegħ ta’ l-Inċens u ċ-Ċnieser* (PEG, Malta)
* 1995, *Stedina għall-Filosofija Maltija* (PEG, Malta)
* 1995, *Taqtigħ f’Salib it-Toroq* (PEG, Malta)
* 1998, *A Philosophy of Madness* (Mireva Publications, Malta)
* 2000, *L-Iskutella ta’ l-Abbandunati* (Daritama, Malta)
* 2001, *Il-Ktieb tal-Filosofija f’Malta*, 2 volumi (PIN, Malta)
* 2003, *Daphne* (Daritama, Malta)
* 2004, *Dimech* (PEG, Malta); it-tieni edizzjoni, vol. 1 fl-2013, vol. 2 fl-2018 (Miller, Malta)
* 2006, *Angelo Pirotta: A Maltese philosopher of the first water* (Provinċja Dumnikana, Malta)
* 2006, *Jean-Joseph Lataste: Apostle of Prisons* (Provinċja Dumnikan, Malta)
* 2006, *Jien, Manwel Dimech* (Daritama, Malta; tieni edizzjoni, 2017)
* 2006, *The Right to Information of Victims of Crime in Malta* (Victim Support, Malta)
* 2007, *Making Malta Saver for International Visitors* (Victim Support, Malta)
* 2008, *Pietà-Gwardamanga: Il-Bahar – Il-Hniena – Is-Sliem* (Parroċċa ta’ Pietà, Malta)
* 2008, *The Resettlement of Maltese Prisoners: Their hopes & dreads for the future – A scientific research (Mid-Dlam ghad-Dawl, Malta)
* 2009, *20th Century Philosophy in Malta* (Agius & Agius, Malta)
* 2010, *Il-Fidwa tal-Anarkiżmu* (Malta)[http://www.free-ebooks.net/ebook/Il-Fidwa-tal-Anarkizmu]
* 2010, *Manwel Dimech: Fi kliemi* (Radju Kottoner, Malta)
* 2011, *Malta’s Philosophy & Philosophers* (PIN, Malta)
* 2011, *Manwel Dimech: Ivan u Praskovja u Kitbiet Oħra* (SKS, Malta)
* 2012, *Aphorisms: Wisdom of a philosopher in exile* (SKS, Malta; ma’ Frans Galea)
* 2012, *Four Havens of Intimacy* (Payloadz, Internet)
* 2013, *Manwel Dimech: Ilbieraħ - illum - għada* (SKS, Malta)
* 2014, *The Amazing Story of Manuel Dimech* (Dom, Malta)
* 2016, *Bejn ix-Xieraq u l-Għelt: L-istruttura kjażtika tal-Kantilena* (Malta)[http://www.free-ebooks.net/ebook/L-istruttura-Kjaztika-Tall-Kantilena-ta-Pietru-Caxaru] 
* 2016, *Min Qatel il-Patri? Ġrajja storika* (KKM, Malta, ma' Marlene Mifsud Chircop)
* 2017, *Il-Faqar tal-Paternaliżmu* (SKS, Malta)
* 2021, *The Tail That Wagged The Dog: The life and struggles of Dom Mintoff (1916-2012)* (SKS, Malta)

Montebello jikteb artikli għal diversi ġurnali. Hu kontributur regolari f*'It-Torċa'' sa mill-1993.

## Ara wkoll
* Filosofija f'Malta

## Ħoloq esterni
* http://markmontebello.blogspot.com/