Fernando Botero

**Fernando Botero Angulo** (twieled fid-19 ta' April 1932 – miet fil-15 ta' Settembru 2023) kien artist u skultur figurattiv Kolombjan li twieled f'Medellín. L-istil partikolari tiegħu, magħruf bħala "Boteriżmu", juri lin-nies u l-figuri b'dehra ħoxna u eżaġerata, li jaf tirrappreżenta kritika politika jew umoriżmu, skont liema tkun l-opra. Huwa kien jitqies bħala l-iżjed artisti magħruf u kkwotat mill-Amerka Latina matul ħajtu, u l-arti tiegħu tinsab f'postijiet viżibbli ħafna madwar id-dinja, bħal Park Avenue fil-Belt ta' New York u Champs-Élysées f'Pariġi, fi żminijiet differenti.

Botero, li sejjaħ lilu nnifsu bħala "l-iżjed Kolombjan fost l-artisti Kolombjani", sar prominenti fuq livell nazzjonali meta rebaħ l-ewwel premju fis-Salón de Artistas Colombianos fl-1958. Huwa beda joħloq skulturi wara li ttrasferixxa ruħu f'Pariġi fl-1973, u kiseb fama internazzjonali b'wirjiet madwar id-dinja sas-snin 90 tas-seklu 20. L-arti tiegħu tinsab f'kollezzjonijiet ta' bosta mużewijiet internazzjonali, korporazzjonijiet u kollezzjonisti privati. Fl-2012, huwa ngħata l-Premju għall-Għomor għall-Iskultura Kontemporanja taċ-Ċentru Internazzjonali tal-Iskultura.

## Bijografija

### Ħajja bikrija
Fernando Botero twieled f'Medellín fl-1932. Missieru kien David Botero (1895-1936) u ommu kienet Flora Angulo (1898-1972). Missieru, bejjiegħ li kien jivvjaġġa riekeb fuq żiemel, miet b'attakk tal-qalb meta Fernando kellu erba' snin. Ommu ħadmet bħala ħajjata biex tappoġġa l-familja. Zijuh assuma rwol ewlieni f'ħajtu. Għalkemm kien iżolat mill-arti ppreżentata fil-mużewijiet u istituti kulturali oħra, Botero kien influwenzat mill-istil Barokk tal-knejjes kolonjali u l-ħajja tal-belt ta' Medellín matul it-trobbija tiegħu.

Botero ngħata l-edukazzjoni primarja tiegħu fl-Ateneo Antioqueño u bis-saħħa ta' borża ta' studju, huwa kompla l-edukazzjoni sekondarja tiegħu fl-Iskola tal-Ġiżwiti ta' Bolívar. Fl-1944, iz-ziju ta' Botero batu fi skola għall-matador għal sentejn. Fl-1948, meta kellu 16-il sena, Botero ppubblikawlu l-ewwel illustrazzjonijiet tiegħu fis-suppliment tal-Ħadd ta' *El Colombiano*, waħda mill-gazzetti l-iktar importanti f'Medellín. Huwa uża l-flus li tħallas biex jattendi l-iskola postsekondarja fil-Liceo de Marinilla de Antioquia.

### Karriera
Ix-xogħol ta' Botero ntwera għall-ewwel darba fl-1948, f'wirja kollettiva flimkien ma' artisti oħra mir-reġjun. Mill-1949 sal-1950, Botero ħadem bħala disinjatur xenografiku qabel ma ttrasferixxa ruħu lejn Bogotá fl-1951. Meta kien żgħir Botero ħadem ukoll bħala illustratur tal-gazzetti biex isostni l-interessi artistiċi tiegħu u qabel ma attenda l-Akkademja ta' San Fernando. Il-Mużew tal-Arti ta' Pérez f'Miami xtara pittura tan-natura mejta tal-ewwel jiem tal-karriera ta' Botero li turi t-tuffieħ bħala s-suġġett ewlieni, li kienet influwenza tal-movimenti artistiċi storiċi Ewropej u tal-pitturi tas-seklu 20. L-ewwel wirja individwali tiegħu saret fil-Galería Leo Matiz f'Bogotá, ftit xhur wara l-wasla tiegħu. Fl-1952, Botero mbagħad ivvjaġġa flimkien ma' grupp ta' artisti lejn Barċellona, fejn baqa' għal żmien qasir qabel ma mar jgħix f'Madrid.

F'Madrid, Botero studja fl-Academia de San Fernando.

Fl-1953, Botero mar jgħix f'Pariġi, fejn qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu fil-Louvre, jistudja l-opri fi ħdan il-mużew. Huwa għex f'Firenze mill-1953 sal-1954, fejn studja x-xogħlijiet tal-mastri tar-Rinaxximent. Iktar 'il quddiem, huwa għex fil-biċċa l-kbira f'Pariġi, iżda qatta' xahar fis-sena fil-belt nattiva tiegħu ta' Medellín. Huwa kellu iktar minn 50 wirja fil-bliet ewlenin madwar id-dinja, u x-xogħol tiegħu jinbigħ għal miljuni ta' dollari. Fl-1958, huwa rebaħ id-disa' edizzjoni tas-Salón de Artistas Colombianos.

Bejn l-1963 u l-1964, Botero pprova joħloq l-iskulturi. Minħabba diffikultajiet finanzjarji li ma ppermettulux jaħdem bil-bronż, huwa għamel skulturi bir-reżina akrilika u biċ-ċana. Eżempju notevoli ta' dan iż-żmien kien *Ras Żgħira (ta' Isqof)* fl-1964, skultura mpittra b'realiżmu kbir. Madankollu, il-materjali kien jgħaddi wisq ilma minnu, u Botero ddeċieda li ma jibqax juża dan il-metodu.

Fl-2004, Botero tella' wirja ta' sensiela ta' 27 tpinġija u 23 pittura rigward il-vjolenza fil-Kolombja mill-1999 sal-2004. Huwa ta x-xogħlijiet b'donazzjoni lill-Mużew Nazzjonali tal-Kolombja, fejn intwerew għall-ewwel darba.

Fl-2005, Botero attira attenzjoni konsiderevoli għas-sensiela tiegħu ta' *Abu Ghraib*, li ntweriet għall-ewwel darba fl-Ewropa. Huwa bbaża x-xogħlijiet fuq rapporti ta' abbużi tal-forzi tal-Istati Uniti fil-ħabs ta' Abu Ghraib matul il-Gwerra tal-Iraq. Huwa beda b'idea li kellu waqt vjaġġ fuq l-ajruplan, u pproduċa iktar minn 85 pittura u 100 tpinġija fejn esplora dan il-kunċett u "pitter kemm felaħ sakemm ħareġ il-velenu kollu". Is-sensiela ntweriet f'żewġ postijiet fl-Istati Uniti fl-2007, inkluż f'Washington D.C. Botero kien qal li ma kienx se jbigħ ix-xogħlijiet tiegħu, iżda kien se jagħtihom b'donazzjoni lill-mużewijiet. Fl-2009, il-Mużew tal-Arti ta' Berkeley kiseb (bħala donazzjoni mill-artist) 56 pittura u tpinġija mis-sensiela ta' Abu Ghraib, li huma disponibbli online. Selezzjonijiet mis-sensiela ġew inklużi regolarment fil-wirjiet annwali tal-mużew dwar l-Arti għad-Drittijiet tal-Bniedem.

Fl-2006, wara li kien iffoka b'mod esklużiv fuq is-sensiela ta' Abu Ghraib għal iktar minn 14-il xahar, Botero reġa' lura għat-temi tal-ħajja bikrija tiegħu, bħall-familja u l-maternità. F*'Une Famille*, Botero rrappreżenta l-familja Kolombjana, suġġett li pitter spiss fis-snin 70 u 80 tas-seklu 20. Fil-*Maternità*, Botero rrepeta kompożizzjoni li kien diġà pitter fl-2003, fejn irnexxielu jevoka materjal bellusi u senswali, b'bixra speċjali u bħala xhieda tal-involviment personali tal-artist. Il-wild fit-tpinġija tal-2006 għandu ferita fin-naħa tal-lemin ta' sidru, donnu l-artist xtaq jidentifikah ma' Ġesù Kristu, u b'hekk jagħti tifsira reliġjuża li ma kinitx preżenti fix-xogħol tal-arti tiegħu tal-2003.

Fl-2008, huwa wera x-xogħlijiet tal-kollezzjoni tiegħu msejħa *Iċ-Ċirklu*, b'20 opra tal-arti biż-żejt u bl-akkwarelli. F'intervista li saritlu fl-2010, Botero qal li huwa kien lest għal suġġetti oħra: "Wara dan kollu, jien dejjem nerġa' lura għall-iżjed affarijiet sempliċi: in-natura mejta".

## Stil

Filwaqt li x-xogħol tiegħu jinkludi natura mejta u pajsaġġi, Botero kkonċentra fuq ir-ritratti f'qagħda partikolari. Il-pitturi u l-iskulturi tiegħu huma kkollegati b'proporzjonijiet eżaġerati jew b'figuri "ħoxnin", kif sejħilhom hu stess darba minnhom. Botero spjega l-użu tiegħu ta' dawn "in-nies imbaċċin", kif spiss isejħulom il-kritiċi:"Artist ikun attirat lejn ċertu tipi ta' forom mingħajr ma jkun jaf għalfejn. Inti tadotta pożizzjoni bl-istint; u mbagħad wara biss tipprova tħares lejha b'mod razzjonali jew saħansitra tipprova tiġġustifikaha".Għalkemm qatta' xahar biss fis-sena fil-Kolombja, huwa kkunsidra lilu nnifsu bħala "l-iżjed artist Kolombjan ħaj", minħabba l-iżolament tiegħu mix-xejriet internazzjonali tad-dinja tal-arti.

## Donazzjonijiet

Botero ta b'donazzjoni għadd kbir ta' opri tal-arti lill-mużewijiet f'Bogotá u f'raħal twelidu, Medellín. Fis-sena 2000, Botero ta b'donazzjoni 123 opra tal-arti tiegħu u 85 opra tal-arti mill-kollezzjoni personali tiegħu lill-Museo Botero f'Bogotá, inkluż xogħlijiet ta' Chagall, Picasso, Robert Rauschenberg, u l-impressjonisti Franċiżi. Huwa ta b'donazzjoni 119-il opra tal-arti lill-Mużew ta' Antioquia, inkluż 23 skultura tal-bronż għall-pjazza ta' quddiem il-mużew, li saret magħrufa bħala Plaza Botero.

B'rispons għall-proċess ta' paċi Kolombjan, Botero ħoloq u ta b'donazzjoni l-iskultura *La paloma de la paz* (2016) lill-Gvern tal-Kolombja sabiex ifakkar l-iffirmar u r-ratifikazzjoni tal-ftehim.

## Ħajja personali
Botero żżewweġ darbtejn. Mal-ewwel mara tiegħu, Gloria Zea (1935-2019), li iktar 'il quddiem saret id-direttur tal-Istitut tal-Kultura Kolombjan (Colcultura), kellu tlett itfal: Fernando, Lina u Juan Carlos. Huma ddivorzjaw fl-1960 u Botero mar jgħix fil-Belt ta' New York, fejn għex għal 14-il sena qabel ma mar jgħix f'Pariġi.

Fl-1964 Botero beda jgħix ma' Cecilia Zambrano. Kellhom iben li twieled fl-1974, li nqatel fl-1979 f'aċċident bil-karozza li fih weġġa' Botero wkoll. Botero u Zambrano sseparaw fl-1975.

It-tieni mara ta' Botero kienet l-artista Griega Sophia Vari (1940-2023), li rresjieda magħha f'Pariġi u f'Montecarlo. Il-koppja kellha dar ukoll f'Pietrasanta, l-Italja. F'għeluq it-80 sena tiegħu, Botero tfakkar b'wirja tal-opri tiegħu f'Pietrasanta.

### Mewt
Botero miet minħabba komplikazzjonijiet ta' polmonite fil-15 ta' Settembru 2023, ta' 91 sena.

## Kultura popolari
Il-pittura ta' Botero tal-1964, il-*Papa Ljun X (wara Rafael)* saret famuża mill-ġdid bħala meme popolari fuq l-internet. Spiss tintwera bid-didaskalija "y tho".

## Gallerija

File:Botero_Berlin_-_panoramio_(2).jpg|Wirja f'Berlin.
File:Gato,_Botero.JPG|*Qattus*, 1990, Barċellona.
File:Maternidad_de_Botero_(Oviedo).jpg|*Maternità*, Oviedo.
File:Mujer_con_espejo,_Botero,_Madrid_(03).jpg|*Mara b'Mera*, 1987.
File:Woman_Smoking_a_Cigarette_(36322452893).jpg|*Mara b'sigarett*, Yerevan.
File:Fernando_Botero,_Bird_(1990),_Singapore_-_20040616.jpg|*Għasfur*, 1990, quddiem UOB Plaza, Singapore.
File:Centurion_(5211881978).jpg|*Ġellied Ruman*, il-Mużew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
File:'Man_on_Horse',_bronze_sculpture_by_Fernando_Botero_(Colombian),_1992,_Israel_Museum,_Jerusalem,_Israel.JPG|*Raġel Riekeb Żiemel*, tal-bronż, 1992, fil-Mużew ta' Iżrael, Ġerusalemm.
File:2014_Erywań,_Park_przy_Kaskadach_(20).jpg|*Il-Qattus*, Yerevan.
File:Botero.La_mano.JPG|*L-Id*, Madrid.
File:Cascada,_Ereván,_Armenia,_2016-10-03,_DD_19.jpg|*Mara tpejjep*, il-Mużew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
File:Bilbao_-Fernando_Botero,_Caballo_con_bridas_(2009).jpg|*Caballo con bridas*, Bilbao.
File:AdamandEve-FernandoBotero-20100414.jpg|*Adam u Eva*, qrib it-Torri ta' Crockfords fir-Resorts World Sentosa, Singapore.
File:Ladamadebotero.jpg|*Sinjura*, Medellín.
File:Goslar_Botero_02.jpg|Skultura ta' Fernando Botero f'Goslar.
File:Kunstmuseum_Liechtenstein_8a.JPG|Skultura ta' Fernando Botero quddiem il-Kunstmuseum Liechtenstein, Vaduz.
File:Broadgate_Venus_2020.jpg|*[[Venere (mitoloġija)|Venere]] ta' Broadgate*, 1989, Londra.
File:Cat_statue_created_by_Fernando_Botero.jpg|*Qattus*, il-Mużew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
File:Seattle,_November_2022_-_148.jpg|*Adam*, Seattle.


## Referenzi