Kajr Koptu

Il-**Kajr il-Koptu** huwa parti mill-Kajr il-Qadim li jinkludi l-Fortizza ta’ Babilonja, il-Mużew Koptu, il-Knisja Mdendlin, il-Knisja Griega ta’ San Ġorġ u ħafna knejjes u siti storiċi Kopti oħra. Huwa maħsub fit-tradizzjoni Nisranija li l-Familja Mqaddsa żaret din iż-żona u qagħdet fis-sit tal-Knisja tal-Qaddisin Serġju u Bakkju (Abu Serga). Il-Kajr il-Koptu kien fortizza għall-Kristjaneżmu fl-Eġittu kemm qabel kif ukoll matul l-era Iżlamika, peress li ħafna mill-knejjes tiegħu nbnew wara l-konkwista Misilma tal-Eġittu fis-seklu 7.

## Storja
Hemm evidenza ta' insedjament fiż-żona sa mis-6 seklu QK, meta l-Persjani bnew fort fuq in-Nil, fit-tramuntana ta' Memphis. Il-Persjani bnew ukoll kanal min-Nil (f'Fustat) sal- Baħar l-Aħmar. L-insedjament Persjan kien jissejjaħ Babilonja, li tfakkar fil-belt tal-qedem tul l-Ewfrat, u kisbet importanza filwaqt li l-belt fil-qrib ta' Memphis naqset, kif għamlet Heliopolis. Matul il-perjodu Ptolemajk, Babilonja u n-nies tagħha kienu l-aktar minsija.

Tradizzjonalment huwa meqjus li l-Familja Mqaddsa żaret l-inħawi waqt it-Titjira lejn l-Eġittu, u fittxet kenn minn Erodi. Barra minn hekk huwa meqjus li l-Kristjaneżmu beda jinfirex fl-Eġittu meta San Mark wasal fil-Lixandra, u sar l-ewwel Patrijarka, għalkemm ir-reliġjon baqgħet taħt l-art matul il-ħakma tar-Rumani. Hekk kif il-popolazzjoni lokali bdiet torganizza lejn rewwixta, ir-Rumani, billi għarfu l-importanza strateġika tar-reġjun, ħadu f'idejhom il-forti u rrilokawha fil-viċin bħala l-Fortizza ta' Babilonja. Trajan reġa fetaħ il-kanal lejn il-Baħar l-Aħmar, u wassal għal żieda fil-kummerċ, għalkemm l-Eġittu baqa’ backwater safejn kienu kkonċernati r-Rumani.

Taħt ir-Rumani, San Mark u s-suċċessuri tiegħu setgħu jikkonvertu porzjon sostanzjali tal-popolazzjoni mit-twemmin pagan għall-Kristjaneżmu. Hekk kif il-komunitajiet Insara fl-Eġittu kibru, kienu soġġetti għal persekuzzjoni mir-Rumani, taħt l-Imperatur Djoklezjanu madwar is-sena 300 AD, u l-persekuzzjoni kompliet wara l- Editt ta’ Milan li ddikjara t-tolleranza reliġjuża. Il-Knisja Kopta aktar tard isseparat mill-knisja tar-Rumani u l-Biżantini. Matul ir-renju ta’ Arcadius (395-408), inbnew numru ta’ knejjes fil-Kajr il-Qadim.

Meta l-Għarab Misilmin rebħu l-Eġittu fis-seklu 7, huma stabbilixxew belt ġdida, Fustat, barra l-ħitan tal-Fortezza Babilonja. Il-Fustat saret il-kapitali amministrattiva tal-Eġittu u ħa post Lixandra bħala l-iktar belt importanti tagħha. Fl-ewwel snin tal-ħakma Għarbija, il-Kotti tħallew jibnu diversi knejjes fiż-żona tal-fortizza l-antika. Uħud mill-eqdem knejjes fil-Kajr, il-Knisja ta’ Santa Barbara u l-Knisja tal-Qaddisin Serġju u Bakkju huma datati għal madwar dan iż-żmien, mill-aħħar tas-seklu 7 jew il-bidu tat-8 seklu.

Seta’ kien hemm ukoll preżenza Lhudija fiż-żona fil-perjodu bikri tal-ħakma Misilma. Kont tradizzjonali jsostni li s-Sinagoga Ben Ezra ġiet ikkonvertita minn knisja mibjugħa lil-Lhud mill-komunità Kopta fl-882 sabiex tħallas ġieħ mitlub mill-gvernatur tal-Eġittu, Aħmad bin Tulun. Din l-istorja, madankollu, ġeneralment mhix aċċettata fil-valur nominali mill-istudjużi moderni. Dokumenti fil-Kajr Geniza jipprovdu evidenza ta’ preżenza Lhudija possibbli sa minn kmieni fis-seklu 6, għalkemm il-bini attwali huwa r-riżultat ta’ rikostruzzjoni fl-1890.

Fil-perjodu Fatimi, il-Patrijarkat Koptu ġie mċaqlaq mill-Lixandra għall-Fustat matul il-patrijarkat ta’ Ċirillu II (1078–1092), minħabba t-talbiet tal-gran ważir Fatimi, Badr il-Ġamali, li xtaq li l-Papa Koptu jibqa’ qrib lejn il-kapital. Is-sede l-ġdida tal-Patrijarkat saret il-Knisja tal-Verġni, issa magħrufa bħala l-Knisja Mdendla, u l-Knisja ta’ San Merkurju (li tinsab ftit distanza fit-tramuntana tal-fortizza l-antika). Dawn iż-żewġ knejjes servew bħala r-residenzi tal-Papa Koptu u bħala postijiet għall-konsagrazzjonijiet ta’ Papiet ġodda u avvenimenti reliġjużi importanti oħra. Fis-seklu 14, is-sede tmexxa għall-Knisja tal-Verġni Marija f'Harat Żuwajla, f'dak li daż-żmien kien iċ-ċentru tal-Kajr.

Bil-waqgħa tal-Fatimi u ż-żieda tad-dinastija Ajjubija fis-seklu 12, l-awtoritajiet Misilmin saru inqas tolleranti u moħħhom miftuħ lejn l-Insara u l-bini ta 'kwalunkwe knejjes ġodda kienet strettament ipprojbita. Minkejja dan, l-arti u l-letteratura Kopta għadhom ifjorixxu. Għadd ta’ vjaġġaturi tal-Punent tal-Ewropa żaru wkoll il-Kajr il-Qadim matul dan il-perjodu u kitbu deskrizzjonijiet tal-fortizza tal-qedem u l-knejjes tagħha. L-interjuri tal-knejjes kienu msebbħa b’għamara u xogħlijiet tal-arti ġodda, inklużi l-paratri tal-artal tal-injam elaborati li dehru f’uħud mill-knejjes hawn illum.

Matul is-seklu 17, hekk kif il-klima reliġjuża taħt l-Ottomani reġgħet saret aktar miftuħa, ir-restawr u r-rikostruzzjoni tal-knejjes reġgħu bdew fuq skala aktar sinifikanti. Minbarra l-attività tal-bini, il-patroċinju tal-arti kiber u għadd kbir ta' ikoni tal-knisja preservati llum ġew ikkummissjonati fis-sekli 18 u 19.

Sa l-​aħħar tas-​seklu 19, madankollu, ħafna knejjes kienu qed isofru minn negliġenza. Is-sitwazzjoni tjiebet parzjalment grazzi għall-*[[Comité de Conservation des Monuments de l'Art Arabe]]*, aġenzija stabbilita fl-1881 biex tirrestawra u tikkonserva l-monumenti storiċi tal-Kajr. Mill-1897, il-*Comité* ingħata baġit biex jissalvagwardja l-monumenti Kopti b'mod partikolari, megħjun minn finanzjament mill-patrijarkat Koptu. Aspett ieħor ta’ dan l-isforz ta’ konservazzjoni kien il-ftuħ tal-Mużew Koptu fl-1910 sabiex jinżammu u jiġu protetti xogħlijiet storiċi tal-arti Kopta, artefatti rilevanti minn skavi arkeoloġiċi, u elementi arkitettoniċi dekorattivi miġbuda minn knejjes u djar madwar il-pajjiż. Issa fiha l-aktar kollezzjoni importanti tad-dinja ta’ arti Kopta.

## Knejjes
Il-Kajr Koptiku huwa, sal-lum, żona predominantement Kristjana, li tospita ħafna knejjes storikament importanti:

* Knisja Santa Marija (Haret Elroum)
* Knisja San Merkurju
* Knisja tal-Qaddisin Serġju u Bakkju (Abu Serga)
* Il-Knisja Mdendla
* Knisja tal-Verġni Qaddisa (Babilonja El-Darag)
* Knisja ta’ Santa Barbara
* Il-Knisja ta' San Menas
* Kunventi tas-Sorijiet u Knisja ta’ San Ġorġ
* Monasteru u Knisja ta' San Ġorġ (Greċja Ortodossa)

## Referenzi