Alfred Hermann Fried

**Alfred Hermann Fried** ([ˈʔalfʁeːt ˈhɛʁman ˈfʁiːt]; twieled fil-11 ta’ Novembru 1864 – miet fil-5 ta’ Mejju 1921) kien paċifista, pubbliċista/opinjonista, ġurnalista, kofundatur tal-moviment paċifista Ġermaniż, u rebbieħ Lhudi Awstrijaku (ma’ Tobias Asser) tal-Premju Nobel tal-Paċi fl-1911. Fried kellu għall-qalbu wkoll l-Esperanto. Huwa l-awtur ta’ ktieb tat-tagħlim tal-Esperanto u ta’ dizzjunarju mill-Esperanto għall-Ġermaniż u mill-Ġermaniż għall-Esperanto, li ġie ppubblikat għall-ewwel darba fl-1903 u mill-ġdid fl-1905.

## Bijografija
Alfred Hermann Fried twieled fi Vjenna, l-Awstrija/l-Ungerija, f’familja Lhud. Fried irtira mill-iskola meta kellu 15-il sena u beda jaħdem f’ħanut tal-kotba. Fl-1883 mar jgħix f’Berlin, fejn fetaħ ħanut tal-kotba tiegħu fl-1887. Wara l-pubblikazzjoni minn Bertha von Suttner ta’ *Die Waffen nieder!* (*Lay Down Your Arms*) fl-1889, Fried u von Suttner fl-1892 bdew jistampaw rivista bl-istess isem. F’artikli ppubblikati f’*Die Waffen nieder!* u s-suċċessur tagħha, *Die Friedenswarte* (*The Peace Watch*), Fried sawwar il-filosofija paċifista tiegħu.

Fl-1892 kien il-kofundatur tal-Għaqda Ġermaniża għall-Paċi (Deutsche Friedensgesellschaft). Kien wieħed minn dawk li nissel l-idea ta’ organizzazzjoni moderna biex tiġi żgurata l-paċi dinjija (l-idea prinċipali ġiet żviluppata fil-Lega tan-Nazzjonijiet u wara t-Tieni Gwerra Dinjija fil-Ġnus Magħquda).

Fried kien membru prominenti tal-moviment tal-Esperanto. Fl-1903 huwa ppubblika l-ktieb *Lehrbuch der internationalen Hilfssprache Esperanto* (Ktieb tat-Tagħlim tal-Lingwa Internazzjonali tal-Esperanto).

Fl-1909 huwa kkollabora ma’ Paul Otlet u Henri La Fontaine tal-Uffiċċju Ċentrali tal-Assoċjazzjonijiet Internazzjonali għat-tħejjija tal-*Annuaire de la Vie Internationale*.

Fl-1911 ingħata l-Premju Nobel tal-Paċi flimkien ma’ Tobias Asser.

Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, Fried mar jgħix fl-Iżvizzera newtrali, u kompla jaħdem favur il-paċi internazzjonali. Alfred Hermann Fried miet f’belt twelidu, Vjenna, fl-1921. Il-katavru tiegħu ġie inċinerat u l-irmied tiegħu ndifen fil-Feuerhalle Simmering.

## Xogħlijiet

* Das Abrüstungs-Problem: Eine Untersuchung. Berlin, Gutman, 1904.
* Abschied von Wien
* The German Emperor and the Peace of the World, with a Preface by Norman Angell. Londra, Hodder & Stoughton, 1912.
* Die Grundlagen des revolutionären Pacifismus. Tübingen, Mohr, 1908. Tradott bil-Franċiż minn Jean Lagorgette bħala Les Bases du pacifisme: Le Pacifisme réformiste et le pacifisme «révolutionnaire». Pariġi, Pedone, 1909.
* Handbuch der Friedensbewegung. (Manwal tal-Moviment tal-Paċi) Vjenna, Oesterreichische Friedensgesellschaft, 1905. 2nd ed., Leipzig, Verlag der «Friedens-Warte», 1911.
* «Intellectual Starvation in Germany and Austria», in Nation, 110 (March 20, 1920) 367–368.
* International Cooperation. Newcastle upon Tyne, Richardson [1918].
* Das internationale Leben der Gegenwart. Leipzig, Teubner, 1908.
* «The League of Nations: An Ethical Institution», in Living Age, 306 (21 ta’ Awwissu 1920) 440–443.
* Mein Kriegstagebuch. (My War Journal) 4 Bde. Zürich, Rascher, 1918–1920.
* Pan-Amerika. Zürich, Orell-Füssli, 1910.
* The Restoration of Europe, tradott minn Lewis Stiles Gannett. New York, Macmillan, 1916.
* Der Weltprotest gegen den versailler Frieden. Leipzig, Verlag der Neue Geist, 1920.
* Die zweite Haager Konferenz: Ihre Arbeiten, ihre Ergebnisse, und ihre Bedeutung. Leipzig, Nachfolger [1908].

### Ktieb tat-tagħlim u dizzjunarju tal-Esperanto

* *Wörterbuch Esperanto-Deutsch und Deutsch-Esperanto*
* *Lehrbuch der internationalen Hilfssprache “Esperanto” mit Wörterbuch in Esperanto-Deutsch und Deutsch-Esperanto*, Berlin-Schönberg: Esperanto-Verlag, 1903 pr. Pass & Garleb, Berlin 18x12cm II, 120p.
** it-tieni edizzjoni: Stuttgart: Franckhsche Verlagshandlung, 1905 18x12cm 91, 5p.
** it-tielet edizzjoni: Stuttgart: Franckhsche Verlagshandlung, 1905 18x12cm 91p.

## Iktar Qari

* Roger Chickering: *Imperial Germany and A World Without War : The Peace Movement and German Society, 1892–1914.* Princeton University Press, Princeton 1975, .
* Walter Göhring: *Verdrängt und Vergessen – Friedensnobelpreisträger. Alfred Hermann Fried.* Kremayr & Scheriau, Wien 2006, 
* Bernhard Kupfer: *Lexikon der Nobelpreisträger.* Patmos, Düsseldorf 2001, 
* Petra Schönemann-Behrens: *„Organisiert die Welt“. Leben und Werk des Friedensnobelpreisträgers Alfred Hermann Fried (1864–1921).* Dissertation, Universität Bremen 2004.
* Bernhard Tuider: *Alfred Hermann Fried. Pazifist im Ersten Weltkrieg – Illusion und Vision.* VDM, Saarbrücken 2010, .

## Referenzi