open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emmanuel de Rohan-Polduc

**Emmanuel Marie des Neiges de Rohan-Polduc** (18 ta' April 1725, f'La Mancha, Spanja – 14 ta' Lulju 1797, fil-Belt Valletta, Malta ) kien membru tal-familja sinjura u influwenti Rohan ta' Franza, u Prinċep u s-70 Gran Mastru ta' Franza. l-Ordni ta’ San Ġwann mill-1775 sal-1797.

De Rohan twieled f'la Mancha, Spanja fit-18 ta' April 1725. Missieru kien Franċiż, iżda kien tkeċċa lejn Spanja. Huwa serva lir-Re Filippu V ta' Spanja fil-Gwardji tal-Vallonja u wara lil ibnu, Filippu, Duka ta' Parma bħala Surmast taż-Żiemel. Huwa ntbagħat bħala ambaxxatur ta' Parma għand l-Imperatur Imqaddes Ruman Franġisku I.

Permezz ta' ordni papali, De Rohan ġie milqugħ fl-Ordni ta’ San Ġwann fil-Lingwa ta’ Franza. Huwa nħattar Marixxall, u fl-1755 Kaptan-Ġenerali tal-Flotta Navali tal-Ordni. Wara l-mewt tal-Gran Mastru Manuel Pinto da Fonseca fl-1773, De Rohan kien meqjus bħala suċċessur potenzjali, iżda minflok ġie elett Francisco Ximénez de Tejada. Ir-renju ta’ Ximenes ma kienx popolari minħabba l-falliment tal-Ordni. Wara l-mewt ta’ Ximenes, Rohan ġie elett Gran Mastru fit-12 ta’ Novembru 1775. Is-sena ta’ wara laqqa' l-Kapitlu Ġenerali tal-Ordni, l-ewwel wieħed li sar wara l-1631.

De Rohan fittex li jirbaħ ir-rispett tan-nies tal-gżira ta’ Malta, u sar Gran Mastru popolari. Fil-21 ta’ Ġunju 1777, eleva r-raħal ta’ Ħaż-Żebbuġ għall-istatus ta’ belt, u semmieh Città Rohan. L-arma ta’ Ħaż-Żebbuġ fiha l-armi tad-Dar tar-Rohan, ad unur il-Gran Mastru. Bieb De Rohan li jfakkar dan l-avveniment inbena fl-1798.

De Rohan ġabar il-*Kodiċi de Rohan*, ktieb tal-liġi kostituzzjonali ppubblikat f'żewġ volumi fl-1782. Kien ukoll responsabbli għall-pubblikazzjoni tad-Diritto Municipale fl-1784.

Huwa daħħal il-lingwa Anglo-Bavarjana fl-Ordni, li stabbiliet ruħha f'dak li qabel kien il-Palazzo Carniero, eventwalment magħruf bħala l-Auberge de Bavière. Fl-1797, huwa stabbilixxa l-Gran Prijorat Russu, li aktar tard evolva fil-Kavallieri Ospitallieri tat-traduzzjoni Russa.

Fl-1792, De Rohan ikkummissjona u ffinanzja parzjalment il-bini tal-Forti Tigné. It-Torri u l-Batterija ta’ San Luċjan ġew imtejba wkoll waqt il-maġistratura ta’ De Rohan, u l-kumpless ingħata l-isem ġdid ta’ Fortizza de Rohan fl-1795 għall-Gran Mastru. Inbniet mill-ġdid bħala t- Torri ta' San Luċjan fis-snin 70 tas-seklu dsatax, iżda xorta tħalliet l-arma ta’ De Rohan fuq il-faċċata.

L-aħħar ftit snin tal-maġistratura ta’ De Rohan kienu problematiċi, l-aktar minħabba minħabba l-effett tar-Rivoluzzjoni Franċiża fuq l-Ordni u nobbiltà Ewropeja. De Rohan sofra puplesija fl-1792, u saħħtu bdiet tmur għall-agħar. Miet fl-14 ta’ Lulju 1797, u ndifen fil-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta. L-aħħar kliem tiegħu kien "Jien, fi kwalunkwe każ, l-aħħar grandmastru, għall-inqas ta' ordni illustri u indipendenti." Anqas minn sena wara mewtu, il-Franċiżi invadew Malta u keċċew lill-Ordni mill-gżira.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Muniti tal-Granmastru Emmanuel de Rohan
Ramón Despuig

**Ramón Despuig y Martínez de Marcilla** (Aragoniż: *Ramón Despuig i Martínez de Marcilla*; 1670, Mallorca &#x2013; 15 ta’ Jannar 1741, Malta) kien kavallier Spanjol minn Aragona li serva bħala s-67 Gran Mastru tal-Ordni ta’ Malta mill-1736 sa mewtu. Huwa kien is-suċċessur ta' Manuel Pinto da Fonseca. Matul ir-renju tiegħu, ġiet imġedda l-leġislazzjoni tal-istat żgħir u ġie riformat il- Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta. Diversi bastimenti tan-Flotta Navali Alġerina nqabdu wkoll mix-xwieni tal-Ordni matul ir-renju tiegħu.

Is-Sur ta' Despuig, li huwa parti mill-fortifikazzjonijiet tal-Imdina, inbena bejn l-1739 u l-1746 u msemmi għal dan il-Gran Mastru. Huwa miet f'Malta fl-1741.

## Referenzi
Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria

Il-**Knisja tal-Madonna ta' Hodegetria** magħrifa ukoll bħala l-**Kappella tal-Madonna ta' Itria**, hija knisja żgħira fl-inħawi ta' Binġemma l-Mġarr, Malta.

## Storja
Kappella oħra ddedikata lill-Madonna ta' l-Odegetria kienet oriġinarjament inbniet fil-qrib fl-1600 minn Giovanni Maria Xara, sid l-art f'dawk l-inħawi. Din il-kappella ma nżammetx sew u fl-1658, l-Isqof Miguel Jerónimo de Molina ordna li tiġi dekonsakrata. In-neputi ta’ Xara, Staninslaw, irkupra l-ġebel minn din il-knisja ċkejkna fl-1680 u beda jibni oħra xi ftit ikbar ftit metri ‘l bogħod. Il-baruni iż-żgħir u l-werrieta tiegħu ipprovdew appoġġ finanzjarju sħiħ għall-bini u l-manutenzjoni kollha ta' din l-kappella li għadha tiffunżjonha fi żmienna. L-ismijiet u d-dati ewlenin ta' din l-istorja hija iddokumentata fi skrizzjoni tal-irħam ġewwa l-knisja stess.

Il-kappella l-ġdida żammet id-dedikazzjoni oriġinali lill-Hodegetria, li kien titlu popolari għall-knejjes fis-seklu sittax u sbatax, minħabba l-assoċjazzjoni ordni ta' San Bażilju mad-devozzjoni ortodossa lejn il-*Madonna Odegitria* (jiġifieri, "il-Verġni Marija li turi t-triq"), li waqqafet ukoll sit monastiku fil-Wied ta' Itria fin-Nofsinhar tal-Italja.

## Struttura arkitettonika
Il-kappella tikkonsisti mill-knisja, sagristija żgħira mibnija fuq il-ġenb tal-knisja, u li għandha bieb għal barra, u kamra żgħira fuq is-sagristija, li kienet maħsuba bħala kwartieri privati għall-qassis li jieħu ħsieb il-kappella. Mill-materjali tal-kostruzzjoni, inkluż travu tal-azzar, jidher li s-sagristija u l-kamra ta’ fuqha nbnew xi żmien wara l-kappella, iżda mhux magħruf eżatt meta seħħ dan.

Il-binja tinsab fit-tarf ta’ irdum tal-blat ta’ Wied Binġemma, immedjatament fuq qabar Puniku. Viċin il-knisja hemm ukoll il-Victoria Lines.

Il-knisja għandha zuntier żgħir, b'erba' tarġiet fin-nofs li jwasslu għad-daħla prinċipali. Żewġ twieqi żgħar tal-ħġieġ jippermettulek tara ġewwa l-knisja anke meta l-bieb ikun magħluq. Il-faċċata u l-bqija tal-bini huma pjuttost sempliċi. Fuq il-bieb hemm tieqa tonda, u fuq din it-tieqa hemm l-arma tal-Baruni Stanislaw Xara, li bena din il-knisja. Fuq il-knisja hemm kampnar żgħir b'arkata b'salib fuqu, u qanpiena tal-bronż. Fil-kantunieri tal-faċċata, fin-naħa ta’ fuq, hemm disinji trijangolari tal-ġebel li jagħtu lill-kappella l-karatteristika li tingħaraf li tiddistingwiha minn kamra tal-ġebel ordinarja mibnija f’żona rurali.

Fuq ġewwa il-bini hija wkoll pjuttost sempliċi, b’artal wieħed tal-ġebel u ieħor tal-injam evidentament miżjud fl-aħħar parti tas-seklu għoxrin. Hemm pittura waħda kbira ex-voto mdendla fuq l-artal. L-uniċi xbihat reliġjużi oħra fil-knisja huma l-istazzjonijiet tas-salib, li kienu mogħtija mill-Kontessa Marija Antonia Sant permezz ta’ digriet papali fit-28 ta’ Diċembru 1870.

## Amministrazzjoni
Għalkemm il-knisja taqa' fil-ġuriżdizzjoni tal-Parroċċa tal-Imġarr, il-knisja hija amministrata mis-Soċjetà Missjunarja ta’ San Pawl, li kull nhar ta’ Sibt filgħaxija u Ħadd filgħodu tagħmel quddiesa hemmhekk. 

## Referenzi
Karim Findi

**Karim Findi,** Kittieb u kittieb Kurd mir-reġjun tal-Kurdistan - l-Iraq

Karim Findi (1946, Duhok, Reġjun tal-Kurdistan - Iraq) huwa awtur u kittieb Kurd.

Fl-1974 huwa ggradwa fl-Università ta' Mosul, id-Dipartiment tal-Ingliż.

Huwa ppubblika ħafna kotba f'diversi suġġetti, inklużi l-politika, il-ġeografija, il-lingwa, il-letteratura u l-istorja b'lingwi differenti bħall-Ingliż, il-Kurd, l-Għarbi.

Huwa kien wieħed mill-fundaturi tal-Kurdistan Journalists Syndicate.

Fl-1997 kien editur in-kap tar-rivista Karwan, li kienet maħruġa mill-Ministeru tal-Kultura. Huwa kien segretarju tar-rivista Karwan Academic maħruġa mill-Ministeru tal-Kultura, ir-Reġjun tal-Kurdistan. Huwa serva bħala editur-kap tar-rivista Dijla mill-bidu tagħha sal-aħħar ħarġa tagħha (Nru 42), li kienet l-ewwel rivista b'lingwa tal-alfabet ruman maħruġa mill-Ministeru tal-Kultura tal-Kurdistan.

## Il-Kotba Tiegħu
għandu ħafna kotba, uħud minnhom

* Bakir Bag, 1982.
* gulchen, 1982.
* Mairo, 1985.
* Aylul, 1995.
* Klannijiet Kurdi, 1996.
* Amadiya, 1995. 
* Kastelli Badinan, 2013.
* Lingwa Kurda, 2012.

## Ħoloq esterni
Il-websajt ta' Findi Info  

## Referenzi
Ġakarta

**Ġakarta** jew **Jakarta**, miktub ukoll **Djakarta** bil-Franċiż (forma Indoneżjana sar-riforma tal-ortografija tal-1972), hija l-kapitali tal-Indoneżja. 

Tinsabu fuq il-ponta tal-majjistral tal- gżira ta' Java, qasmu mix-Xmara Ciliwung li tgħaddi fil- Bajja ta' Jakarta . Ċentru importanti tar-renji Hindu-Buddisti ta' Sunda u mbagħad Pajajaran taħt l-isem ta' *Kalapa*, sar *Jayakarta* fl- 1527 wara l-konkwista tiegħu mis- Sultanat ta' Banten . L- Olandiżi semmewha *Batavia* fl- 1619 u għamluha l-kapitali *[[de facto]]* ta' l- Indji tal-Lvant Olandiżi . IL, Soekarno u Mohammad Hatta jipproklamaw l-indipendenza tal-Indoneżja, il-belt imbagħad tieħu l-isem ta ' *Jakarta* - li matul l-era kolonjali kienet baqgħet fit- toponimija, kif indikat mill-isem ta' triq, *Jacatraweg*, " Triq Jacatra » — u saret il-kapitali fi tmiem il- Gwerra tal-Indipendenza fl- 1949 .

Jakarta hija belt globali , il-belt ta 'ġewwa tkopri erja ta'   b'popolazzjoni ta '  fl- 2012  filwaqt li l- konurbazzjoni msejħa Jabodetabek, li tinkludi wkoll il-bliet ġirien ta' Bogor, Depok, Tangerang u Bekasi, qabżet it  abitant fl- 2010, u b'hekk hija t-tieni l-akbar metropoli fid- dinja skont il-popolazzjoni, eżatt wara Tokyo . Jakarta hija d-dar tal -Borża tal-Indoneżja u s-segretarjat ġenerali tal- Assoċjazzjoni tan-Nazzjonijiet tax-Xlokk tal-Asja (ASEAN). Il-port ta' Tanjung Priok u l-Ajruport Internazzjonali ta' Soekarno-Hatta, it-tielet l-akbar ajruport tal -Asja , ilestu l-konnessjoni tal-metropoli man-netwerks globali ewlenin.

## Referenzi
Rosa Judge

**Rosa Judge** MQR (née **Micallef**; 1919 &#x2013; 6 ta’ Settembru 2017)  kienet mużiċista Maltija. Irċiviet l-edukazzjoni tagħha fl-Iskola St Catherine f'Tas-Sliema, Malta.

## Karriera
Fl-1934 ingħatat il-Midalja tad-Deheb mill-Bord Assoċjat tar-Royal Schools of Music għall-ogħla marki ta’ distinzjoni fil-grad finali. Hija rebħet wirja lir-Royal Academy of Music, Londra. Kienet Assoċjata tar-Royal Academy of Music u Membru Onorarju tar-Royal College of Music.

## Premjijiet
Fl-1982 saret "Cavaliere del Umanita" mis-Soċjeta' Internazzjonali ta' Cavalleria Cristiana u fl-1993 ġiet investita Markiża tas-Santu Imperu Ruman. Fl-1996 ir-Repubblika ta' Franza tatha l-unur ta' Chevalier dans L'Ordre des Arts et des Lettres. Fl-1996 saret Dama tal-Ospitalieri Militari ta' Ġerusalemm. Fl-2011 ingħatat il-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.

## Ħajja personali
Judge twieldet Tas-Sliema, Malta, it-tifla l-kbira ta’ Anthony Micallef u Olga (née Bartolo). Hija għexet f'Malta għall-parti l-kbira ta' ħajjitha.

Fl-1938 iżżewġet lil Raymond Judge. Kellhom żewġt itfal:

: a) Igor Judge, Baruni Mħallef (t. 1941), Kunsillier Privat tar-Reġina; Prim Imħallef tal-Ingilterra u Wales
: b) Tanya Theresa Judge (t. 1946); għandha wild mill-ewwel żwieġ, bħalissa miżżewweġ lil Sir Ian Patrick Lowson u għandhom wild flimkien.

## Referenzi
Midalja għall-Qadi tar-Repubblika

Il-**Midalja għall-Qadi tar-Repubblika** hija midalja tar-Repubblika ta' Malta. Il-midalja tingħata mill- President ta’ Malta, bl-approvazzjoni bil-miktub tal-Prim Ministru ta’ Malta, għal servizz distint lil Malta. Il-premju jiġi ppreżentat liċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet Maltin, iżda jista’ jingħata lill-barranin fuq bażi onorarja għal servizz li jistħoqqlu rikonoxximent. Mhux aktar minn għaxar ċittadini Maltin jistgħu jingħataw il-midalja kull sena. Il-midalja tista’ tingħata ukoll wara l-mewt.

Dawk li jirċievu l-midalja huma intitolati li jużaw l-ittri post-nominali **M.Q.R**.

## Dehra
Il-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika hija stilla bajda tal-enamel b'ħames ponot wiesgħa   b'raġġi ċanfrin bejn id-dirgħajn tal-kewkba. Il-faċċata turi l-Arma ta’ Malta fuq diska tal-metall kulur id-deheb imqiegħda fuq l-istilla. Il-ponta ta’ fuq tal-kewkba għandha l-iskrizzjoni *1975* bid-deheb. In-naħa ta’ wara turi, b’rilievi, mappa tal-Gżejjer Maltin. Il-mappa hija mdawra b'kuruna. Taħt il-kuruna hemm l-iskrizzjoni *Għall-Qadi tar-Repubblika*. Iż-żigarella tal-midalja hija wiesgħa , nofs abjad u nofs aħmar. Meta tintlibes minn mara, iż-żigarella tkun imfassla f'ċoff. 

## Ara ukoll

* Ordnijiet, dekorazzjonijiet, u midalji ta' Malta

## Ħoloq esterni

* Sistema ta' unuri u għotjiet - minn OPM.gov.mt

## Referenzi
Zurich

**Zurich** (Ġermaniż: *Zürich*, Ġermaniż Svizzeru: *Züri*, fl-Isvizzera, Taljan: *Zurigo*) hija belt fl-Isvizzera, kapitali tal-canton ta ' Zurich . 

Anki jekk il-Ġermaniż huwa l-lingwa uffiċjali, l-abitanti ta' Zurich jitkellmu iż-Zurich, djalett tal-Ġermaniż li jissellef ukoll ċerti termini minn lingwi oħra minbarra l-Ġermaniż, inkluż il-Franċiż, it-Taljan jew l-Ingliż . Hija belt kożmopolitana ħafna, b'aktar minn 30% ta' abitanti barranin. 

Fl-artiklu tiegħu bit-titlu “ L-aktar post għali biex tgħix fid-dinja huwa... » tal-15 ta’ Frar 2012, *The Economist* tikklassifika lil Zurich bħala l-aktar belt għalja fid-dinja. Minn dakinhar, il-belt żammet b'mod konsistenti t-tieni post fil-klassifika tal-gazzetta Ingliża, eżatt wara Ħong Kong . Id-ditta Mercer tikklassifikaha fost l-aqwa għaxra minn 231 belt fid-dinja fl-2019 għall-kwalità tal-ħajja tagħha, flimkien ma ' Ġinevra u Basel  .

Filwaqt li Bern hija l-belt federali tal- Konfederazzjoni Żvizzera u ċentru politiku, Zurich hija ċ-ċentru ekonomiku u finanzjarju internazzjonali ewlieni tal-pajjiż. Hija l-belt bl-aktar stabbilimenti bankarji u finanzjarji fil-pajjiż, bħal Brussell, Milan, Los Angeles, Chicago, Moska, Mexico City u anke São Paulo . Zurich huwa għalhekk is-sitt ċentru bankarju u finanzjarju fid-dinja, wara Londra, New York, Ħong Kong, Singapor u Tokyo .

Zurich hija l- aktar belt popolata fl-Isvizzera b’popolazzjoni ta   . L-agglomerazzjoni għandha madwar 1.1 sa 1.4 miljun abitant skont id-definizzjonijiet. 

Id-daqs taż-żona metropolitana jvarja bejn 3 u 4 miljun abitant skont id-definizzjonijiet (Żona ta' Zürich il-Kbir, Reġjun Metropolitan Ewropew ta' Zürich, eċċ.).

Jinsabu fuq ix-xtut tal -Lag ta’ Zurich ( *Zürichsee* ), ir-raba’ l-akbar lag fl -Isvizzera, Zurich huwa post ta’ vaganza apprezzat mill-bourgeoisie Żvizzera, Ġermaniża u Awstrijaka, partikolarment minħabba s-sbuħija tal-veduta tagħha u ċ-ċentru storiku tagħha. Ix-xmara li tgħaddi minnha, il- Limmat, ġiet ikklassifikata bħala l-aktar xmara urbana nadifa fl- Ewropa mid- Dipartiment tal-Agrikoltura tal-Istati Uniti fl-2015. Ir-residenti ta’ Zurich huma mdorrijin jgħumu hemm, fil-qalba tal-belt, fis-sajf.

## Referenzi
Ġinevra

**Ġinevra** hija belt Żvizzera li tinsab fit-tarf tal-Lbiċ tal-Lag ta' Ġinevra . Hija t-tieni belt l-aktar popolata fl-Isvizzera wara Zurich, u l- kapitali tar- Repubblika u l-canton ta’ Ġinevra (GE). Fl, il-belt kellha     , iżda fl-istess data, iż-żona metropolitana transkonfinali tagħha, definita mill- Eurostat u l- OFS skont il-metodoloġija ta' żoni urbani funzjonali   , jiġifieri l- agglomerazzjoni u ċ -ċirku peri-urban, kellhom      bejn l-Isvizzera u Franza.

Mill-2013, il-canton ta’ Ġinevra, id- distrett ta’ Nyon (fil- canton ta’ Vaud ) u l- arblu metropolitan Franċiż ta’ Genevois ( arblu metropolitan li jinsab maġenb id- dipartimenti Franċiżi ta’ Ain u Haute-Savoie ) ingħaqdu biex jiffurmaw Greater Geneva (magħrufa qabel). bħala l-Agglomerazzjoni Franco-Valdo-Genevoise), grupp ta' kooperazzjoni transkonfinali lokali (GLCT) taħt il-liġi Żvizzera responsabbli biex jiżgura l-kooperazzjoni tal-awtoritajiet lokali fiż-żona metropolitana transkonfinali ta' Ġinevra, partikolarment f'termini ta' trasport pubbliku transkonfinali. B'erja (eskluża l-lag) ta'   , il-Kbir Ġinevra kellha  fi, 58.5 % minnhom fit-territorju Żvizzeru u 41.5 % fit-territorju Franċiż  .

Ġinevra u New York huma ż-żewġ ċentri l-aktar importanti ta’ kooperazzjoni internazzjonali fid-dinja, b’Ġinevra tkun l-aktar importanti f’termini tan-numru ta’ istituzzjonijiet, laqgħat u kungressi  . L- Uffiċċju tan-Nazzjonijiet Uniti f'Ġinevra (UNOG) huwa l-aktar ċentru attiv tad-diplomazija multilaterali fid-dinja  u kien ix-xena ta' bosta negozjati storiċi. Bħal Basel, New York u Strasburgu, Ġinevra hija s-sede ta’ diversi istituzzjonijiet internazzjonali mingħajr ma tkun il-kapitali politika ta’ stat  .

Ġinevra hija t-tieni ċentru finanzjarju fil-pajjiż wara Zurich . Huwa meqjus bħala l-aktar importanti fid-dinja f'termini ta' ġestjoni tal-ġid privat transnazzjonali  u stabbilixxa ruħu, fost affarijiet oħra, bħala l-post ewlieni fid-dinja għall-kummerċ taż-żejt, qabel Londra  . Minħabba r-rwol tiegħu kemm politiku kif ukoll ekonomiku, huwa wieħed mill-“ bliet globali ". Skont studju tal-2019 li sar minn *Mercer Consulting* , Ġinevra tikklassifika (ma' Zurich u Basel ) fost l-aqwa għaxar metropoli li joffru l-aqwa kwalità tal-ħajja fid-dinja. Il-belt hija magħrufa wkoll bħala waħda mill-aktar għaljin, tikkompeti kull sena għall-ewwel post fil-klassifika tal-ibliet l-aktar għoljin fid-dinja ma ' Zurich   , li jfisser li l-familji ta' Ġinevra għandhom fl- 2016 , bi dħul ugwali, l-inqas dħul disponibbli fl-Isvizzera ; Dan, madankollu, huwa kkumpensat fil-biċċa l-kbira minn dħul gross medju (u medjan) fost l-ogħla fl-Isvizzera    .

Il- lingwa uffiċjali tal-belt hija l-Franċiż . Ġinevra rreġistrat  waqfa bil-lejl fl-2018 , li tikkontribwixxi għall-karatteristika tagħha ta’ “ belt globali ". Il-Jet d'Eau ta' Ġinevra, li laħqet il-quċċata ta'  , ilha waħda mill-attrazzjonijiet turistiċi ewlenin tal-belt mill- 1891.

## Referenzi


### Noti
Albert II ta’ Monako

** ta' Monako**, imwieled f'Monako, huwa l  u attwali prinċep sovran ta 'Monako minn dakinhar . Preċedentement kien prinċep ereditarju ta’ Monako minn Fl matul ir-renju ta  .
Miami

**Miami** hija belt fix-Xlokk ta' l-Istati Uniti fl-istat ta' Florida, fuq il-Bajja ta' Biscayne. Hija ċentru finanzjarju u kulturali internazzjonali, il-port turistiku tiegħu huwa l-port ewlieni tal-vapuri tal-kruċieri fid-dinja, b'terz tal-flotta globali.
Is-sede tal- Kontea ta' Miami-Dade, il-belt ta' Miami għandha  skont l-istimi tal-2017, li tagħmilha t-tieni l-akbar belt fi Florida wara Jacksonville u l-erbgħa u erbgħin l-akbar belt fl-Istati Uniti.  tagħha jissejħu *Miamians* . Belt ta' divertiment, hija resort mal -baħar ta' fama dinjija li hija parti minn sensiela ta' resorts li jiġġebbed minn Key West . Miami huwa l-ewwel ċentru urban ta’ agglomerazzjoni vasta ta  (2017), is-seba’ fl-Istati Uniti wara Washington, D.vs. u quddiem Philadelphia .

Greater Miami jiġbor fih ħafna bliet li jagħtuha sensazzjoni kemm urbana kif ukoll rurali. Il-belt ta’ Miami, għall-kuntrarju tal-agglomerazzjoni tagħha, mhix magħmula biss miċ-ċentru tagħha ( Downtown Miami ) fil-bokka tax-Xmara Miami, iżda wkoll minn diversi distretti komunitarji bħal Coconut Grove jew Little Havana, li jafu kif iżommu. l-individwalità tagħhom maż-żmien. Iċ-ċentru ta 'Miami ilu jesperjenza tiġdid urban għal diversi snin.

Minħabba r-relazzjonijiet ekonomiċi, kulturali u lingwistiċi tagħha ma ' l-Amerika ta' Fuq, l-Amerika t'Isfel, l-Amerika Ċentrali u l- Karibew, din il-belt globali hija mlaqqma  Jew  . Din il-belt kbira tal-port hija waħda miċ-ċentri kbar tal-Istati Uniti li jitkellmu bl-Ispanjol kemm minħabba r-rabtiet ekonomiċi qawwija ta’ Florida mal -Amerika Latina kif ukoll minħabba minoranza kbira Kubana .
Hamza Hamry

**Hamza Hamry** imwieled fit-12 ta' Jannar 1995 f'Kairouan imlaqqam **The Joker**, huwa artist marzjali mħallat professjonali u boxer bareknuckle Tuneżin li jikkompeti fid-diviżjoni Featherweight ta' BYB Extreme Fighting Series u Centurion FC. Huwa l-ewwel ġellied imwieled u trabba f’pajjiż Għarbi li ffirma ma’ BYB Extreme.
Rafael Cotoner

**Rafael Cotoner y de Oleza** (1601 – 20 ta’ Ottubru 1663) kien kavallier Spanjol ta’ Aragona li serva bħala s-60 Gran Mastru tal-Kavallieri Hospitaller jew, kif inhu diġà magħruf sa dak iż-żmien, l-Ordni ta’ Malta, mill-5 ta’ Ġunju 1660 wara r-renju qasir ta’ Annet de Clermont-Gessant. Meta miet hu laħaq Gran Mastru warajh ħuh, Nicolas Cotoner.

Matul ir-renju ta' Cotoner, l-Ordni ta' Malta bagħtet truppi lejn Kandja, assedjata mill-Ottomani.

## Renju bħala Gran Mastru

Matul ir-renju tiegħu ta’ 3 snin, l-Ordni ta’ Malta bagħtet rinforzi biex jappoġġjaw lill-Venezjani assedjati mill-Ottomani f’Kandja. Kandja eventwalment waqgħet wara assedju li dam aktar minn għoxrin sena f’Settembru 1669, kważi 6 snin wara l-mewt ta’ Cotoner. Biex turi l-gratitudni u l-apprezzament tagħha, ir-Repubblika ta’ Venezja għaddiet digriet li jippermetti lill-membri tal-Ordni jidhru armati armati fil-pubbliku fi ħdan id-dominji tar-Repubblika, dritt li qatt ma kien ingħatat lis-sudditi tar-Repubblika nfushom.

Kien fi żmien Rafael bħala Gran Mastru li l-artist Barokk Taljan Mattia Preti beda jaħdem fil-Kon-Katidral ta’ San Ġwann tal-Belt Valletta. 

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Muniti tal-Gran Mastru Rafael Cotoner
Bajja ta' Dungonab

Il-**Bajja** ta' **Dungonab** jew il-**Bajja ta**' **Dongonab** (bl-Għarbi: خليج دونجوناب *Ḫalīj Dūnjūnāb*) hija korp tal-ilma tul il-kosta tas-Sudan fil-Baħar l-Aħmar.

## Ġeografija
Il-Bajja ta' Dungonab tħares lejn in-Nofsinhar u tinsab 130 kilometru fit-Tramuntana ta' Port Sudan. Il-parti nofsanija tagħha, il-Laguna ta' Rawayah, hija mdawra bi skolli tal-qroll. Flimkien mal-Gżira ta' Mukkawar u Sanganeb (skoll iżolat tal-qroll), l-inħawi ġew iddikjarati bħala l-Bajja ta' Dungonab – il-Park Nazzjonali Marittimu tal-Gżira ta' Mukkawar u saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2016. Is-sit ġie ddeżinjat bħala sit protett tar-Ramsar fl-2009.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali tal-Baħar ta' Sanganeb u l-Bajja ta' Dungonab – il-Park Nazzjonali tal-Baħar ta' Mukkawar ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2016.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Ara wkoll

* Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika
* Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab

## Referenzi
Dodoma

**Dodoma** (li tfisser *għerqet* fil-lingwa Gogo), uffiċjalment **il-Belt ta' Dodoma** (*Jiji Kuu la Dodoma*, bis-Swaħili), hija l-kapitali tat-Tanżanija u  l-kapitali amministrattiva kemm tal-Kunsill Muniċipali ta' Dodoma kif ukoll tar-Reġjun kollu ta' Dodoma, b'popolazzjoni ta' 765,179. Fl-1974, il-gvern tat-Tanżanija ħabbar li l-kapital federali tat- Tanżanija se tiġi mċaqalqa minn Dar es Salaam għal Dodoma għal raġunijiet soċjali u ekonomiċi u biex tiċċentralizza l-kapital fil-pajjiż. Dodoma saret il-kapital uffiċjali fl-1996.

Ħafna mid-disinn inizjali ta' Dodoma ma daħalx fis-seħħ qabel is-seklu 21. F'Mejju 2023, il-gvern nazzjonali taħt il-President Samia Suluhu żvela l-Binja tal-Istat il-ġdida f'Dodoma f'avveniment storiku li mmarka iċ-ċaqliqa tal-ħidma tal-gvern lejn din il-belt. B'hekk, Dar es Salaam baqgħet il-kapitali kummerċjali u marittima tat-Tanżanija b'Dodoma s-sit tal-Binja tal-istat Ikulu, u numru kbir ta' funzjonijiet tal-gvern.

## Ġeografija
Il-belt tinsab fin-naħa tan-nofs tal-pajjiż,  fil-punent tal-kapitali preċedenti f'Dar es Salaam u  lejn in-nofsinhar minn Arusha, il-kwartieri ġenerali tal- Komunità tal-Afrika tal-Lvant. Dodama hija  fit-tramuntana ta' Iringa minn Mtera. Hija wkoll  fil-punent ta' Morogoro. Gkopri erja ta’  li minnhom  huma urbanizzati.

## Referenzi
Ambra Sabatini

**Ambra Sabatini** (Livorno, twieldet fid-19 ta' Jannar 2002) hija atleta Paraolimpika Taljana.

## Bijografija
Twieldet fl-2002 f'Livorno, iżda trabbiet u hija residenti f'Porto Ercole. Tipprattika l-isport minn mindu kienet żgħira, l-ewwel l-iskejzjar għal sentejn, imbagħad il-volleyball għal sitt snin, u fl-aħħar nett fl-atletika fit-tlielaq fuq distanza medja. Fil-5 ta' Lulju 2019, hi u sejra għal taħriġ tal-atletika f'Grosseto, l-iscooter li kienet fuqu u li kien qed isuq missierha ntlaqat minn karozza li daħlet fil-korsija tagħhom: b'konsegwenza ta' dan l-inċident, kellhom jamputawlha r-riġel tax-xellug min-naħa ta' fuq tal-irkoppa. Wara r-riabilitazzjoni, mill-ewwel bdiet tipprattika l-għawm u ċ-ċikliżmu, peress li inizjalment ma kellhiex protesi għall-ġiri: din waslitilha fl-2020, u b'hekk setgħet terġa' tibda ttellaq fl-atletika, l-ewwel fil-kampjonati Taljani Paraolimpiċi b'riżultati mill-aqwa, u mbagħad saħansitra fil-Grand Prix ta' Dubai fejn ħadet sehem fil-100 metru wita tal-kategorija T63 f'14"59, fejn irreġistrat ir-rekord dinji Paraolimpiku ġdid, li kien validu għall-kwalifikazzjoni għal-Logħob Paraolimpiku ta' Tokjo, il-Ġappun, tal-2020.

F'dak il-Logħob, fl-ewwel parteċipazzjoni tagħha, rebħet il-medalja tad-deheb u kisret ir-rekord dinji tagħha stess b'ħin ta' 14"11, qabel l-atleti Taljani l-oħra Martina Caironi u Monica Graziana Contrafatto. Fit-13 ta' Lulju 2023 rebħet il-medalja tad-deheb fil-Kampjonat Dinji ta' Pariġi, fejn irreġistrat ir-rekord dinji (din id-darba b'ħin ta' 13"98) qabel iż-żewġ atleti Taljani tat-tim tagħha.

## Rekords

* 100 metri wita:
** **13"98** (Pariġi, it-13 ta' Lulju 2023) 
* 200 metri wita:
** **29"87** (Jesolo, it-8 ta' Mejju 2022) 

## Medalji

### Kampjonati nazzjonali

; 2020

* Bronż fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi, 100 metru T63 - 16"68
* Fidda fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi, qabża fit-tul T63 - 3,83 metru

; 2021

* Deheb fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi fuq ġewwa, 60 metru T63
* Deheb fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi, 100 metru T63 - 14"87

; 2022

* Deheb fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi, 200 metru T63 - 29"78

; 2023

* Fidda fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi fuq ġewwa, 60 metru T63 - 9"17
* Deheb fil-kampjonati Taljani assoluti Paraolimpiċi, 200 metru T63 - 31"23

### Kompetizzjonijiet internazzjonali oħra

; 2021

* Deheb fil-Grand Prix Dubai (Dubai), 100 metru T63 - 14"59 

## Unuri
Kullar tad-deheb għall-mertu sportiv

— Ruma, l-20 ta' Diċembru 2021

Grifun tad-deheb

— Grosseto, l-10 ta' Awwissu 2022

## Referenzi
Annet de Clermont-Gessant

**Annet de Clermont-Gessan** kien d-59 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann.

## Familja
Twieled madwar l-1587 minn Aimar de Chaste, sid ta’ Gessans (mid-Dar ta’ Clermont-Tonnerre)li kien maħtur gvernatur ta' Valence fl-1581 mid-Duka ta' Mayenne, u ta' Madeleine d' Hostun-Claveson.

Il-qraba tagħhom jinkludu lil Aymar de Chaste, Kmandant ta' Limoges fl-1578.

## Karriera
Huwa fl-Ordni ta' San Ġwann fl-1 ta ' Ġunju 1604 bħala pirjol kmandant ta' Lyon fil-prijorat kbir ta' Auvergne. Eventwalment wasal Malta fl-1622.

Fid 9 ta' Frar 1660, ġie elett id-59 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann, iżdamiet fit-2 ta' Ġunju1660 riżultat tal-feriti li sofra waqt l-assedju ta’ Mohammed. 

Huwa midfun fil-Kappella ta' Auvergne tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta.
Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il

It-**Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il** (bl-Għarbi: الفنون الصخرية في منطقة حائل) huwa r-raba' Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Arabja Sawdija. It-tinqix fuq il-blat jinkludi żewġ komponenti li jinsabu fid-deżert tar-Reġjun ta' Ha'il: l-ewwel wieħed jinsab fil-muntanja ta' Om Sinman fil-belt ta' Jubbah, u t-tieni wieħed huwa dak ta' al-Manjor u ta' Raat f'Al-Shuwaymis. Popolazzjoni tal-qedem ħalliet traċċi tagħha permezz ta' petroglifiċi (tinqix fuq il-blat) fuq wiċċ il-blat, li jirrappreżentaw 8,000 sena ta' storja.

Il-Kumitat tal-Wirt Dinji fid-39 sessjoni tiegħu niżżel dan is-sit flimkien ma' żewġ siti oħra fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Minn mindu dan is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, il-Kummissjoni Sawdija għat-Turiżmu għamlet ħilitha sabiex tħares iktar lil dan is-sit kulturali. Dawn l-isforzi jinkludu t-tkabbir taż-żona ta' lqugħ, ir-restawr tal-petroglifiċi, it-tqegħid ta' żebgħa fil-petroglifiċi, l-iżvilupp ta' sistema ta' monitoraġġ, fost affarijiet oħra.

## Sit ta' Wirt Dinji

It-Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet". Is-sit jinkludi bosta petroglifiċi li nħolqu b'diversi metodi permezz ta' mrietel sempliċi tal-ġebel. Is-sit jixhed ukoll it-taqbid tal-bniedem fir-rigward tal-katastrofi ambjentali.

## Referenzi
Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib

L-**Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib** (bl-Għarbi: معالم مملكة سبأ القديمة, b'ittri Rumani: *maʿālim mamlaka Sabaʿa al-Qadīma*) huma sensiela ta' seba' siti arkeoloġiċi fil-Governorat ta' Marib, fil-Lvant ta' Jemen. Fil-25 ta' Jannar 2023, is-siti tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO peress li huma xhieda tar-Renju Antik ta' Saba fin-Nofsinhar tal-Arabja tal-qedem. Is-siti tqiegħdu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-periklu minħabba t-theddidiet tal-Gwerra Ċivili tal-Jemen.

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Komponenti

## Referenzi
Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata

Il-*ksour* (swar) ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata fil-Mauritania tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.

Ouadane u Chinguetti jinsabu fir-Reġjun ta' Adrar, Tichitt tinsab fir-Reġjun ta' Tagant u Oualata tinsab fir-Reġjun ta' Hodh Ech Chargui. Dawn il-bliet ġew stabbiliti għall-ħabta tas-seklu 11 bħala punti ta' waqfien għall-karovani tal-kummerċ Trans-Saħarjan tul is-Saħara.

Dawn il-bliet fl-imgħoddi kienu ċentri prosperużi tal-kultura tas-Saħara u llum il-ġurnata għadhom jeżistu llum il-ġurnata iżda jiffaċċjaw bosta diffikultajiet, mhux biss minħabba t-trasformazzjoni radikali tar-rotot kummerċjali, iżda fuq kollox minħabba r-ramel dejjem javvanza tad-deżert.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-*Ksour* Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; il-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Komponenti

## Referenzi
Montpellier

**Montpellier** &#x5B;mɔ̃.pe.lie&#x5D; (bl- Oċċitan: *Montpelhièr* [mumpeˈʎɛ]) hija komun Franċiż, prefettura tad-dipartiment tal- Hérault, hija wkoll iċ-ċentru ta' metropoli. Montpellier jinsab fir-reġjun Occitanie u fir-reġjun storiku ta' Languedoc, fuq assi ewlieni ta' komunikazzjoni li jingħaqad ma ' Spanja fil-punent u l-Italja fil-lvant. Qrib il- Baħar Mediterran (   ), il-ġirien tal-belt jinkludu Béziers,   lejn il-Lbiċ  u Nîmes,   lejn il-grigal .

Espost għall-klima Mediterranja, huwa skulat mill- Lez, il -Mosson, il-Lironde, ir-Rieu Coulon u diversi xmajjar żgħar oħra. Il-belt għandha wirt naturali notevoli : sit Natura 2000 (“ Lez ") u żewġ żoni naturali ta' interess ekoloġiku, tal-fawna u tal-flora .

Montpellier hija komun urbana li għandha  fl  u li esperjenzat żieda qawwija fil-popolazzjoni mill-1962. Hija waħda mill-ibliet rari ta 'aktar minn  li l-popolazzjoni tagħha żdiedet mingħajr interruzzjoni kull sena mill-1945. Kważi ttriplikat matul dan il-perjodu biex laħaq  fl-  . Mis- snin 90, Montpellier esperjenzat wieħed mill-aktar tkabbir demografiku qawwi fil-pajjiż. Iż-żona urbana tagħha esperjenzat l-ogħla tkabbir fil-popolazzjoni fi Franza mis-sena 2000. Montpellier hija, bil-popolazzjoni tagħha, is-seba' komun fi Franza u t-tielet komun Franċiż fuq l-assi tal-Mediterran.Hija l-akbar u l-aktar popolata komun fl -Hérault u Languedoc-Roussillon u t-tieni fl- Oċċitanie wara Toulouse . L-abitanti tagħha jissejħu *Montpelliérains* u l-laqam tagħhom huwa *Clapassièrs* jew *Clapassencs* . L-unità urbana tagħha għandha  fl- , filwaqt li ż-żona tal-ġbir tagħha għandha  fl-istess sena, jiġifieri d-  fi Franza skont il-popolazzjoni. Hija wkoll is-sede ta' metropoli ta'  imsejħa Montpellier Méditerranée Métropole .

L-ewwel art tal- konti ta 'Melgueil, li taha fl-985 lil ċertu Guilhem bi skambju għad-devozzjoni tiegħu, il-lordship ta' Montpellier għaddiet fil-bidu  sal- Kuruna ta’ Aragona    imbagħad lir- Renju ta' Majorca, qabel ma nxtrat fl- 1349 mir-Re ta' Franza Philippe VI ta' Valois . Mibjugħ fl- 1365 lir -Re ta' Navarra, Karlu l-Ħażin, Montpellier reġa' lura definittivament lir- Renju ta' Franza fl- 1383 .

Fil-bidu , id-difiża tal-belt ġiet imsaħħa bil-kostruzzjoni ta ' ċittadella li tinsab fil-qiegħ taċ-ċentru storiku, li mill-1947 kien fih l-akbar skola għolja u kulleġġ fid-dipartiment Hérault.

## Referenzi
Tajpej

**Taipei** jew **Tajpej** hija l-kapital *[[de facto]]* tat-Tajwan. Taipei hija r-raba' l-akbar belt (wara New Taipei, Taichung u Kaohsiung )  fil-belt fl-2020 fis-sens amministrattiv, u  fiż-żona urbana . B'mod aktar wiesa ', iċ-ċirku tal-ħajja magħmul minn Taipei, New Taipei, Keelung u Taoyuan għandu popolazzjoni ta'  . Taipei hija l-kapitali politika, kulturali u ekonomika tal-gżira. L-industrija tagħha hija partikolarment moderna, partikolarment fl-elettronika.

Taipei għandu titolu ta' muniċipalità speċjali amministrat direttament mill-gvern ċentrali. Hija mdawra b'muniċipalità speċjali oħra, New Taipei City (qabel Kontea ta' Taipei » sal-bidla fl-istatus tagħha fl-2010).
Michelangelo Sapiano

**Michelangelo Sapiano** (19 ta' Marzu 1826 – 2 ta' Diċembru, 1912) kien arluġġar Malti imwieled l-Imqabba.

## Ħajja bikrija
Michelangelo Sapiano twieled l-Imqabba fl-1826, iben Baskal u Tereża née Agius. Meta kellu 14-il sena fetaħ ħanut tat-tiswija tal-arloġġi u ta’ età daqshekk żgħira rnexxielu jsewwi l-arloġġ tal-Knisja Parrokkjali fl-Imqabba. Sapiano tgħallem is-sena mingħand Giananton Tanti tal- Marsa, li kien ukoll ħaddied tas-sengħa.  L-arloġġi ta’ Tanti jinkludu dawk fil-knejjes parrokkjali tal-Qrendi u Ħal Tarxien.

Sapiano telaq mill-Imqabba għal Ħal Luqa meta kellu 21 sena, ftit wara li żżewweġ lil Mikelina Mifsud fl-1847. Martu mietet ftit snin wara u fl-1857 iżżewġet lil Marianna Mifsud, li kienet oħt Mikelina.

## Suċċessi
Sapiano huwa magħruf l-aktar għall-arloġġi kbar li nbnew għall-knejjes, kunventi u sagristiji f’diversi bliet u rħula f’Malta u Għawdex. Magħruf ukoll għal arloġġ kbir li għamel għall-Knisja ta’ Santa Katarina ta’ Lixandra fl-Eġittu.

Il-kapolavur tiegħu huwa arloġġ tal-mażżri li sa ftit snin ilu kien jinsab f’Nru.11, Triq Pawlu Magri, Ħal Luqa, li hija d-dar fejn kien jgħix Sapiano. L-arloġġ issa jinsab fil-Mużew tal-Katidral tal-Imdina. Għal dan l-arloġġ ingħata l-Midalja tal-Fidda fil-Wirja tal-Industrija Maltija tal-1864. Apparti li juri l-ħin, il-ġranet u d-data dan l-arloġġ juri wkoll il-fażijiet tal-qamar u l-ħin li fih ix-xemx titla’ u tinżel. Dan l-arloġġ għandu wkoll mekkaniżmu li jimmarka meta sena hija sena biżestili.

Sapiano ħoloq strumenti oħra ta’ preċiżjoni, inkluż miżiien għad-Dwana ta’ Malta, li tista’ tieħu piżijiet minn 700 libbra sa frazzjoni ta’ uqija. 

Sapiano ingħata l-midalja tad-deheb mis- Soċjetà tal-Arti, Manifattura u Kummerċ fis-26 ta' Frar 1908.

Huwa miet fit-2 ta’ Diċembru 1912.

## Referenzi
Lausanne

**Lausanne** hija belt li tinsab fuq ix-xatt tat-tramuntana tal-Lag ta’ Ġinevra, l-Iżvizzera. Kapitali tal- canton ta' Vaud , hija wkoll il-kapitali Olimpika u l-kapitali tad- distrett ta' Lausanne . Hija r-raba' l-akbar belt fil-pajjiż f'termini ta' numru ta' abitanti  wara Zurich, Ġinevra u Basel . Il-muniċipalità ta 'Lausanne għandha  sal , u l- konurbazzjoni ta 'Lausanne għandha  sal-31 ta' Diċembru 2022. . Fl-2012, ikkonċentrat 50 % tal-popolazzjoni u 60 % tal-impjiegi fil- canton ta' Vaud  . 

Il-belt ta' Lausanne għandha fid- distrett tal-Punent ta' Lausanne kampus li jgħaqqad flimkien l- Università ta' Lausanne (UNIL) u l- Iskola Politeknika Federali ta' Lausanne (EPFL), li għandha madwar     . Iż-żona hija wkoll dar għal universitajiet prestiġjużi bħall -École hôtelière de Lausanne (EHL), l- École cantonale d'art de Lausanne (ECAL) u l- Istitut Internazzjonali għall-Iżvilupp tal-Ġestjoni (IMD).

Lausanne tispikka għan-numru kbir ta’ istituzzjonijiet internazzjonali marbuta mal- isport li tospita. Mill-1915, il-belt ilha d-dar tal-kwartieri ġenerali tal- Kumitat Olimpiku Internazzjonali (IOC), u madwar ħamsin federazzjoni u organizzazzjoni sportiva internazzjonali  kif ukoll il- Qorti tal-Arbitraġġ għall-Isport (CAS) u l-uffiċċju Ewropew tad- Dinja Aġenzija Anti-Doping (WADA). Il-belt iġorr it-titlu uffiċjali ta’ “ Kapitali Olimpiku » mill-1993  u organizza l- Logħob Olimpiku taż-Żgħażagħ tax-Xitwa tal-2020 .

It- Tribunal Federali (TF), l-awtorità ġudizzjarja suprema tal-Konfederazzjoni Żvizzera, huwa stabbilit f'Lausanne.

## Trasport
**<big>Trasport pubbliku</big>**

Lausanne hija moqdija minn netwerk estensiv tat-trasport pubbliku lokali, nazzjonali u internazzjonali. Ferroviji tal-passiġġieri tal-Ferroviji Federali Żvizzeri nazzjonali u internazzjonali jitilqu mill-istazzjon ta' Lausanne, li huwa wkoll iċ-ċentru tas-sistema ferrovjarja tal-ferroviji RER Vaud u waqfa fuq il-metro tal-belt. Il-metro u l-karozzi tal-linja lokali huma operati minn Transports publics de la region lausanneise (TL), b'ħafna rotot operati minn trolleybuses. Ferroviji addizzjonali għall-ivvjaġġar huma pprovduti mil-linja ferrovjarja Lausanne-Echallens-Bercher (LEB) mill-istazzjon Lausanne-Flon. Il-bastimenti li jaqsmu l-Lag ta’ Ġinevra huma assigurati mill-Compagnie Générale de Navigation sur le Lac Léman (CGN).

Lausanne saret l-ewwel belt fl-Isvizzera li kellha metro għajjien bil-gomma, bil-linja m2 inawgurata f'Ottubru 2008. Ir-rolling stock huwa verżjoni iqsar minn dik użata fuq il-linja 14 tal-metro ta 'Pariġi. 

**<big>Netwerk ta' toroq u awtostradi</big>**

Lausanne hija konnessa mal-awtostrada A1 fuq in-naħa tal-punent tagħha (l-assi Ġinevra–Zürich) u mal-A9 fuq in-naħa tat-tramuntana u tal-lvant tagħha (għal transitu mal-Italja u Franza). 

**<big>Trasport bl-ajru</big>**

L-ajruport ta' Lausanne jinsab fi Blécherette. Il-belt hija wkoll konnessa direttament bil-ferrovija mal-Ajruport Internazzjonali ta 'Ġinevra, erba' darbiet fis-siegħa, fi 42 min.

## Referenzi
Limonium zeraphae

Il-***Limonium zeraphae*** magħrufa ukoll bħala l-Limonju ta’ Żerafa jew Leħjet ix-xiħ ta’ Żerafa, hija pjanta perenni mill-familja Plumbaginaceae. Il-*Limonium zeraphae* hija endemika għall-ġżejjer Maltin.

## Tassonomija
Din l-ispeċi ta' limonju nstabet mill-professur tal-istorja naturali il-botanist Stefano Zerafa (1791-1871) fis-seklu Dsatax u ġiet msemmija għalih.  Studju estensiv sar mill-botanist Salvatore Brullo fl-1980, fejn il-*Limonju zeraphae* ġiet meqjusa bħala speċi endemika, sseparata mill-ispeċi l-oħra ta’ limonju  li jikbru fil-gżejjer Maltin u ngħatat l-isem ta’ *Limonium zeraphae* Brullo fl-1980.  Il-*Limonium zeraphae* hija endemika għall-gżejjer Maltin u hija meqjusa bħala neoendemika  għax saret endemika wara li l-popolazzjoni tal-limonju f’Malta inqatgħet fiżikament mill-popolazzjoni ta’ Sqallija. 

## Abitat u Distribuzzjoni
Il-*Limonium zeraphae* hija skarsa fl-ambjenti naturali tal-gżejjer Maltin.  Din il-pjanta tikber fuq il-blat kostali baxx tal-qawwi ta’ taħt u tal-globiġerina matul il-kosta tal-Lvant u l-gżejjer żgħar ta’ Malta. Kif ukoll f’irqajja’ ta’ ħamrija mielħa fil-blat matul il-kosta u max-xtut tal-bwar salmastri. 

## Karatteristiċi botaniċi
Il-Limonju ta’ Żerafa twarrad bejn Ġunju u Novembru.  Tipproduċi fjuri żgħar ta’ lewn vjola ċar ta’ qies 6-7mm wiesgħa u 5mm fit-tul. Il-fjuri jinstabu fit-tarf ta’ kull zokk mingħajr weraq li jikber ‘l fuq mill-arbuxxell. Din il-pjanta għandha modifiki fil-weraq u fiz-zkuk li jagħmluha adattata biex tgħix f’dawn it-tipi ta’ ambjenti partikolari.  Il-weraq jinstabu jmissu mal-ħamrija u jifformaw tondjatura mal-bażi ta’ kull zokk.  Il-weraq għandhom forma tawwalija fit-tond li jinxfu fix-xhur sħan tas-Sajf.  Din l-ispeċi tiġi mgħarfa mill-ispeċi l-oħrajn ta’ limonju permezz tal-forma taz-zokk li jagħti fit-tond ma’ kull għaksa. 

## Protezzjoni
Il-*Limonium zeraphae* bħala speċi endemika, kif ukoll l-abitat fejn din il-pjanta tinstab fil-ġżejjer Maltin, huma strettament protetti bil-ligi Maltija.

## Referenzi
Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb

Il-**Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb** (Bl-Ingliż: *National Book Council*) hija entità pubblika Maltija ddedikata għall-promozzjoni tal-industrija tal-kotba f’Malta.

Hija torganizza il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb (bl-Ingliż: *Malta Book Festival*), *K*onkors ta’ Kitba Letteratura għaż-Żgħażagħ u avvenimenti, workshops, seminars u kompetizzjonijiet nazzjonali u reġjonali oħra. Hija tamminstra ukoll il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb (bl-Ingliż: *National Book Prize*), id-Drittijiet ta' Self Pubbliku, u sservi ukoll bħala l-aġent tar-reġistrazzjoni ta' Malta għall- ISBN u l-ISMN.

## Premju Nazzjonali tal-Ktieb
Fl-1971 inħoloq il-Premju Letterarju għall-kotba bil-Malti bil-għan li jinkoraġġixxi l-letteratura Maltija. Awturi notevoli li ngħataw dan il-Premju jinkludu Anton Buttigieg, Francis Ebejer, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Maria Grech Ganado, u Trevor Zahra. L-organizzazzjoni tal-Premju ġiet mgħoddija lill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb mal-formazzjoni tiegħu fl-2001. Eventwalment, il-Premju kiber biex jinkludi diversi kategoriji inklużi rumanzi, stejjer qosra, poeżija, traduzzjoni, letteratura mhux fittizja, u riċerka. 

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Netwerk tal-Libreriji tal-Punent tal-Iżvizzera

In-**Netwerk tal-Libreriji tal-Punent tal-Iżvizzera** (bil-Franċiż: Réseau des bibliothèques de Suisse occidentale; **RERO** ) twaqqfet minn diversi libreriji ewlenin fl-1985, fir-reġjun ta’ Romandy li jitkellem bil-Franċiż fil-punent tal-Iżvizzera. RERO hija abbrevjazzjoni sillabika ta' "Réseau Romand" ("Netwerk Romand").

Sal-2020, RERO kien jinkludi ħafna mil-libreriji kantonali, akkademiċi, pubbliċi u speċjalizzati fl-Isvizzera, inklużi l-universitajiet akkademiċi tal-libreriji fl-Iżvizzera tal-Punent, fosthom dawk ta' Ġinevra, Fribourg, u Neuchâtel. Fl-2020, madankollu, żewġ terzi tal-istituzzjonijiet li kienu qed jieħdu sehem f'RERO marru għan-netwerk kompetitur Swisscovery, li huwa mifrux mal-Iżvizzera kollha u jinkludi l-maġġoranza tal-istituzzjonijiet akkademiċi tiegħu.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* 
*
Wuhan

**Wuhan** hija l-kapital tal-Provinċja ta' Hubei, iċ-Ċina li tinsab fiċ-Ċina ċentrali. Bi  abitant *intramural* (fl-2018) u muniċipalità ta 'aktar minn tnax-il miljun abitant , hija s-seba' l-aktar belt popolata fil-pajjiż u t-tieni l-akbar żona urbana fil-pajjiż.intern, wara Chongqing . Wuhan tinsab fi pjanura alluvjali bla karatteristiċi. Il-belt hija ċentru tat-trasport, b'għexieren ta 'linji tal-ferrovija, toroq u awtostradi li jgħaqqduha mal-bqija tal-pajjiż. Jinsabu fuq il-korsa tan-nofs tax-Xmara Yangzi, iżda f'altitudni baxxa (madwar  ) meta wieħed iqis id-distanza tiegħu mill-kosta tal-Paċifiku (madwar  ), għandu port kbir tax-xmara (  tunnellata ta 'merkanzija, miljun kontenitur) . Il-belt għandha l-istatus amministrattiv ta’ belt subprovinċjali li tagħtiha awtonomija sħiħa fil-qasam ekonomiku. Minkejja d-daqs tagħha, hija biss reċentement daħlet fil-proċess ta’ metropolizzazzjoni, li bdiet fis-snin 2010, taħt l-effett tal-politiki lokali u reġjonali .

Belt fejn bdiet ir- rivoluzzjoni tal-1911, fi, il-belt tinsab kwarantina wara t-tifqigħa tal- pandemija Covid-19 fil-livell nazzjonali, li mbagħad huwa maħsub li għandha l-oriġini tagħha fl-agglomerazzjoni. L-aħħar restrizzjonijiet dwar il-pandemija tal-Covid-19 tneħħew fit-8 ta’ April, 2020.

Il-bażi industrijali tal-belt hija l-kombinazzjoni tal-azzar Daye, proprjetà ta 'Wuhan Iron and Steel.Mill-1955 sal-interruzzjoni tal-kooperazzjoni Sino-Sovjetika, il-koperaturi bnew kumpless identiku għal dawk eżistenti fl-USSR.

## Referenzi
Boston

**Boston** hija l-kapitali u l-akbar belt tal- istat ta' Massachusetts u r-reġjun ta' New England fil-Grigal tal-Istati Uniti . Il-belt għandha  skont l- uffiċċju federali taċ-ċensiment tal-2020 , u ż-żona metropolitana Boston-Cambridge-Quincy tikkonċentra madwar , li jagħmilha l-għaxar agglomerazzjoni fl-Istati Uniti (wara Atlanta ).

Jikkostitwixxi t-tramuntana tal- megalopoli tal-Grigal tal-Istati Uniti, komunement imsejħa BosWash, li testendi minn Boston sa Washington permezz ta ' New York . Il-belt tinqasam mix- Xmara Charles, xmara kostali li tiżvojta fil -Port ta’ Boston, estwarju f’ras il -Bajja ta’ Massachusetts li fuq il-banek tagħha nbniet il-belt. Iċ-ċentru ekonomiku u kulturali ta ' New England, Boston huwa magħruf għall-eċċellenza tal-universitajiet tiegħu, inklużi l-Università ta' Harvard u l-  (MIT), li jinsabu fil-qrib ta ' Cambridge .

Boston hija waħda mill-eqdem bliet fl-Istati Uniti. Imwaqqfa fl-1630 fil- Peniżola ta' Shawmut, fil-qiegħ tal -Port ta' Boston, minn Puritani Ingliżi li qed jaħarbu mill-persekuzzjoni reliġjuża f'pajjiżhom, żviluppa malajr mis-  : L-Università ta' Harvard twaqqfet b'mod partikolari fl-1636. Il-belt hija msemmija għal belt żgħira fil-Grigal tal-Ingilterra, u l- Franċiżi jsejħulha  matul is  . Madwar l-1750, kellha  u mbagħad kienet it-tielet l-aktar belt popolata fit- Tlettax-il Kolonja . Kellha rwol ċentrali matul il -Gwerra Rivoluzzjonarja Amerikana u rat avvenimenti kbar, bħall- Massakru ta 'Boston, l- Assedju ta' Boston, u l- ** (1773). Fis- , l-immigrazzjoni Taljana u Irlandiża pprovdiet forza tax-xogħol kbira għall-fabbriki tat-tessuti u s-settur tal-port. Matul is , l-ekonomija tagħha kkonvertit mill-ġdid għal industriji finanzjarji u ta 'teknoloġija għolja, għalkemm l-edukazzjoni ogħla baqgħet il-qasam ekonomiku ewlieni.

Fl-aħħarnett, il-pajsaġġ urban ta 'Boston huwa differenti minn bliet Amerikani oħra : iċ-ċentru tagħha żamm ħafna bini mill-era kolonjali, it-toroq tagħha mhumiex dritti u l-belt tirriżerva ħafna rotot għall-pedestrians jew roti. Il-belt hija maqsuma f'ħafna distretti . Back Bay u Beacon Hill huma distretti residenzjali upscale. Fenway Kenmore jikkonċentra l-amministrazzjonijiet u jospita l-istadium tal-baseball tal-belt, Fenway Park . Iċ-ċentru tal-belt jikkonsisti wkoll f'Downtown   u Chinatown .   

Fl-2015, Boston ingħaqad mal-moviment Fab City, wara s-sejħa mis-Sindku ta' Barċellona Xavier Trias biex il-bliet kollha madwar id-dinja jsiru awtosuffiċjenti sal-2054  .

## Referenzi