Vaduz

**Vaduz** hi l-belt kapitali tal-Liechtenstein. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 5,407 ruħ (sal-2016).

## Ġeografija
Il-muniċipalità ta' Vaduz tkopri erja ta' 17.3 km², maqsuma f'territorju ewlieni u sitt enklavi. Li tinsab fuq ix-xatt tal-lemin tar-Renu, il-parti ċentrali fiha ż-żona urbana tal-kapitali, kif ukoll ir-raħal ta' Ebenholz. Żewġ porzjonijiet tat-territorju huma magħluqa fil-muniċipalità ta' Schaan fit-tramuntana, tnejn oħra fil-muniċipalità ta' Planken fil-grigal, u l-aħħar tnejn jinsabu f'żona muntanjuża fix-xlokk tal-pajjiż.

## Storja
Vaduz jissemma f'manuskritti storiċi tas-seklu 12 bħala Faduzes. Fl-1322 jissemma l-kastell, li ġie mħarrek mill-Iżvizzeri fl-1499 matul il-Gwerra Swabiana. Ir-raħal kollu nqered ukoll. 

Fis-seklu 17 il-familja Liechtenstein kienet qed tfittex siġġu fid-dieta Imperjali, ir-*Reichstag*. Peress li ma kellhom l-ebda territorju li kien direttament taħt it-tron Imperjali, ma setgħux jissodisfaw ir-rekwiżit primarju biex jikkwalifikaw.

Il-familja xtaqet il-poter miżjud li kien iġib miegħu siġġu fil-gvern Imperjali, u għalhekk fittxet li takkwista artijiet li kienu jkunu *reichsunmittelbar*, jew miżmuma direttament mill-Imperatur Ruman Imqaddes innifsu, mingħajr ebda patrunaġġ feudali intermedju. Wara xi żmien, il-familja setgħet tirranġa x-xiri tal-*Herrschaft* ("Sinjur") ċkejken ta' *Schellenberg* u l-konteja ta' Vaduz (fl-1699 u l-1712, rispettivament) mill-*Hohenems*. 

Iż-żgħar Schellenberg u Vaduz kellhom eżattament l-istatus politiku meħtieġ: l-ebda sid feudali ħlief l-Imperatur. B'hekk, fit-23 ta' Jannar 1719, wara li x-xiri kien sar kif suppost, Karlu VI, Imperatur Ruman Imqaddes, iddikjara li Vaduz u Schellenberg ingħaqdu, u ġew elevati għad-dinjità ta' Fürstentum (prinċipalità) bl-isem "Liechtenstein" ad unur "il-qaddej veru tiegħu, Anton Florian tal-Liechtenstein". Huwa f'din id-data li l-Liechtenstein sar stat membru sovran tal-Imperu Ruman Imqaddes. Bħala xhieda tal-konvenjenza politika pura tax-xiri, il-Prinċpijiet tal-Liechtenstein ma poġġewx saqajhom fil-prinċipat il-ġdid tagħhom għal aktar minn 120 sena.

## Politika

Vaduz hija d-dar tal-kwartieri ġenerali tal-istituzzjonijiet ewlenin tal-pajjiż, il-Gvern u l-Parlament.

## Ekonomija u trasport
Vaduz hija waħda mill-ftit bliet kapitali fid-dinja li m'għandhiex ajruport. L-eqreb ajruport ewlieni huwa l-Ajruport ta' Zurich, u l-eqreb ajruport minuri huwa l-Ajruport ta' St. Gallen-Altenrhein. L-Ajruport ta' Friedrichshafen jipprovdi wkoll aċċess għal Vaduz. Bil-karozza, Vaduz hija aċċessibbli direttament permezz tal-awtostrada A13 fl-Iżvizzera, jew permezz tal-awtostrada A14 fl-Awstrija. Vaduz hija konnessa mal-Iżvizzera fuq ix-xmara Rhine permezz tal-pont pedonali Vaduz-Sevelen, jew il-pont Werdenberger-Binnenkanal għal vetturi bil-mutur, li nfetaħ fl-1975. Ix-xarabanks jistgħu jittieħdu minn Buchs, St. Gallen, Sevelen u Feldkirch lejn Vaduz. Dawn ix-xarabanks tipikament jiġru kull 20 sa 40 minuta u huma operati minn Liechtenstein Bus. 

L-istazzjon tal-ferrovija ta' Schaan-Vaduz, li jinsab f'Schaan, huwa l-eqreb stazzjon tal-ferrovija għal Vaduz. L-istazzjon jinsab fuq il-linja ferrovjarja Feldkirch–Buchs, l-unika linja ferrovjarja tal-Liechtenstein, u huwa servut mill-S2 tal-Vorarlberg S-Bahn, li hija operata mill-Ferroviji Federali Awstrijaċi (ÖBB). Infetaħ fl-24 ta' Ottubru 1872 bi ftehim mal-Awstrija-Ungerija u l-Iżvizzera. Saru tentattivi biex in-netwerk ferrovjarju jiġi estiż biex jikkonnettja ma' Vaduz, għalkemm dawn ma rnexxewx.

## Punti ta' interess ewlenin
Il-Kastell ta’ Vaduz huwa d-dar tal-prinċep renjanti tal-Liechtenstein u l-familja prinċipessa tal-Liechtenstein. Il-kastell huwa viżibbli minn kważi kull post f’Vaduz, billi jinsab fuq għolja wieqfa f’nofs ir-raħal. Il-Katidral ta’ San Florin, id-Dar tal-Gvern u s-Sala tal-Villaġġ juru d-diversi stili u perjodi ta’ arkitettura fir-raħal.

## Referenzi