Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia

Iċ-**Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia** fil-Brażil, magħruf ukoll bħala **Pelourinho** (li bil-Portugiż tfisser "Pilastru tas-Swat") jew **Pelo**, huwa kwartier storiku fil-Punent ta' Salvador de Bahia. Kien iċ-ċentru tal-belt matul il-perjodu kolonjali Portugiż u l-isem ta' Pelourinho jew Pelo oriġina mill-pilastru tas-swat fil-pjazza ċentrali fejn l-iskjavi mill-Afrika kienu jissawtu fil-pubbliku bħala kastig għal xi allegazzjonijiet ta' ksur tal-liġi li kienu jkunu wettqu. Iċ-ċentru storiku huwa rikk ħafna b'bosta monumenti storiċi li jmorru lura għas-sekli 17 sa 19.

Iċ-ċentru storiku ta' Salvador de Bahia tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985, u jinkludi repertorju vibranti ta' arkitettura kolonjali Portugiża, li joħroġ fid-dieher l-iktar permezz tat-tiżjin tal-Manjeriżmu tal-Katidral ta' Salvador de Bahia, it-tiżjin Barokk tal-Knisja u l-Kunvent ta' San Franġisk u l-Knisja tat-Tielet Ordni tal-Madonna tar-Rużarju tas-Suwed. Barra minn hekk, iċ-ċentru storiku għadu ċentru kulturali tal-komunità Afro-Brażiljana, b'gastronomija, b'arkitettura, b'reliġjon u b'mużika li jixħtu influwenza kbira fuq il-kwartier u jixhdu "l-għoti tas-setgħa u l-influwenza tal-kulturi Afrikani" fid-Dinja l-Ġdida. Minkejja li l-isforzi ta' preservazzjoni storika li bdew fis-snin 90 tas-seklu 20 tejbu s-sikurezza, ippromwovew it-turiżmu u ffaċilitaw żvilupp ekonomiku akbar, irriżultaw ukoll fl-ispostament tar-residenti Afro-Brażiljani fl-enklav u kkontribwew għall-ġentrifikazzjoni. B'hekk, l-iżvilupp fiċ-ċentru storiku għadu jattira l-attenzjoni fir-rigward tal-politika governattiva ta' Bahia.

## Storja

Il-Knisja tas-Santa Sede (bil-Portugiż: Igreja da Sé), parti integrali mill-arkitettura fiċ-ċentru storiku, twaqqgħet fl-1933 flimkien ma' blokok oħra ta' binjiet mill-perjodi kolonjali u imperjali. Il-Palazz tal-Arċisqof, ikkollegat mal-knisja għadu jeżisti. Dibattiti dwar il-qerda tas-siti storiċi f'Salvador de Bahia u f'inħawi oħra fil-Brażil wasslu għall-ewwel tentattivi ta' protezzjoni fuq livell federali tal-assi storiċi u eventwalment wasslu għall-istabbiliment tal-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku.

It-Terreiro de Jesus, fit-Tramuntana tal-Pjazza Muniċipali, jospita strutturi tas-sekli 17 sa 19. Il-Katidral-Bażilika, l-eks Knisja tal-Ġiżwiti, u l-Knejjes tat-Tielet Ordni ta' San Duminku u ta' San Pietru tal-Kleru jispikkaw fit-Terreiro de Jesus, bil-funtana tal-ilma fiċ-ċentru tiegħu.

L-eks binja tal-Iskola Medika, li oriġinarjament kienet okkupata mill-Iskola tal-Ġiżwiti, issa hija Mużew ta' Mafkar tal-Mediċina, tal-Arkeoloġija, tal-Etnoloġija u tal-Afro-Brażiljani. Id-Dar tas-Seba' Lampi, li issa ġiet ikkonvertita f'mużew, tinsab fil-qrib. Largo do Cruzeiro de São Francisco, li prattikament hija estensjoni ta' Terreiro de Jesus, fiha salib antik fiċ-ċentru, u fuq wara hemm il-kumpless monumentali reliġjuż magħmul mill-Knisja u l-Kunvent ta' San Franġisk u mill-Knisja tat-Tielet Ordni ta' San Franġisk. Il-Knisja tat-Tielet Ordni tal-Madonna tar-Rużarju tas-Suwed, il-Knisja tas-Sagrament Imqaddes f'Rua do Passo, u l-Knisja tat-Tielet Ordni tal-Madonna tal-Karmnu jinsabu iktar lejn it-Tramuntana tad-distrett. Bosta residenzi storiċi tal-perjodu kolonjali, inkluż il-Palazz ta' Saldanha u d-Dar tas-Seba' Mwiet, jinsabu fit-toroq li huma lil hinn mill-pjazez prinċipali.

Bosta binjiet taċ-ċentru storiku ġew rinnovati mill-istħarriġ inizjali ta' Salvador de Bahia mill-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku li sar fis-snin 30 tas-seklu 20. Dan ix-xogħol kien estiż għar-rivitalizzazzjoni ta' blokok sħaħ ta' djar storiċi, kunventi u knejjes mill-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20. Hemm iżjed minn 800 binja b'faċċati u b'interni restawrati; ħafna minnhom ġew adattati biex jintużaw bħala mużewijiet u ċentri kulturali żgħar.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia tniżżel bħala sit ta' wirt nazzjonali mill-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku fl-1984. Iċ-ċentru storiku ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem" u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi