Nexhmije Pagarusha

**Nexhmije Pagarusha** (pronunzja bl-Albaniż: [neˈd͡ʒmijɛ pagaˈɾuʃa]; is-7 ta’ Mejju 1933 – is-7 ta’ Frar 2020) kienet kantanta u attriċi mir-Repubblika tal-Kosovo, li spiss kienet tissejjaħ ir-reġina tal-mużika tal-Kosovo. Pagarusha kisbet il-fama bħala kantanta fil-Kosovo u fil-pajjiżi ġirien għall-firxa vokali distinta tagħha bħala soprano, li kienet toħroġ fid-dieher meta kienet tkanta diversi kanzunetti folkloristiċi tal-Kosovo matul il-karriera tagħha ta’ 36 sena, mill-1948, fid-debutt tagħha f’*Radio Prishtina*, sal-1984, fil-kunċert finali tagħha f’Sarajevo. L-istil mużikali tagħha ma kienx limitat biss għall-mużika Albaniża, peress li kienet tkanta b’diversi ġeneri, fosthom rock, pop, funk, opri/mużika klassika, u bosta oħrajn.

## Bijografija
Nexhmije Pagarusha twieldet f’villaġġ żgħir f’Pagarusha, ħdejn ir-raħal ta’ Mališevo, f’Banovina, ir-Renju tal-Jugoslavja (illum il-Kosovo). Hija temmet l-iskola primarja f’Mališevo u mbagħad marret Belgrad, fejn attendiet skola tal-mużika għal tliet snin, fis-sezzjoni magħrufa bħala *solo canto*. Hija bdiet il-karriera mużikali tagħha bħala kantanta għal *Radio Prishtina* fl-1948.

Ix-xogħol mużikali kreattiv tagħha dam għaddej għal kważi 40 sena, u fid-dawl tal-kuntrast fil-ġeneri mużikali li kantat, mhix faċli li tillimita lil Pagarusha għal tip speċifiku ta’ kantanta. L-interpretazzjonijiet tagħha fil-mużika folkloristika kienu tal-istess livell għoli bħalma kienu l-interpretazzjonijiet tagħha fil-mużika klassika, speċjalment fl-opri. Pagarusha kienet maħbuba mill-kritiċi tal-mużika u kellha bosta ammiraturi mużikali. Hija kienet tiġi msejħa *Bilbili i Kosovës* (rużinjol tal-Kosovo), reġina tal-mużika tal-Kosovo, Madame Butterfly, eċċ.

Hija kisbet popolarità mhux biss f’pajjiżha stess iżda anke f’pajjiżi Ewropej oħra, bħall-Albanija, il-Maċedonja ta’ Fuq, il-Bożnija-Ħerzegovina, il-Bulgarija, eċċ. Hija wettqet diversi tours mal-kumpless mużikali *Shota* f’dawk il-pajjiżi. Fil-Kosovo, hija kisbet it-titlu ta’ *Këngëtare e shekullit* (Kantanta tas-Seklu).

Waħda mill-iktar kanzunetti popolari tagħha hija *Baresha* (Ir-Ragħajja). Il-mużika tal-kanzunetta kitibha r-raġel tagħha, Rexho Mulliqi, u l-lirika kitibha Rifat Kukaj. Pagarusha kantat u rreċtat f’diversi opri teatrali u films, u anke bħala attriċi rebħet bosta premjijiet.

Hija temmet il-karriera mużikali tagħha fl-1984 wara li organizzat kunċert aħħari kbir f’Sarajevo. Fis-sena 2000 hija kantat il-kanzunetta *Për ty* (Għalik) f’programm televiżiv Albaniż, wara 16-il sena ta’ assenza. Hija ħadmet bħala konsulent ewlieni għall-mużika fuq *Radio Kosovo* u fuq *Radio Blue Sky*, it-tnejn li huma f’Prishtina.

Nexhmije Pagarusha ngħatat il-premju tal-“Ġieħ tan-Nazzjon” (bl-Albaniż: *Nderi i Kombit*) mill-President tal-Albanija Bujar Nishani f’Novembru 2012.

Nexhmije Pagarusha mietet fis-7 ta’ Frar 2020 minħabba marda mhux magħrufa.

## Kanzunetti mhux f’album
Pagarusha interpretat iktar minn 150 kanzunetta. Uħud mill-iktar kanzunetti tagħha ta’ suċċess kienu:

* *Baresha* (Ir-ragħajja)
* *Ani mori nuse* (Tajjeb wisq, ja żagħżugħa miżżewġa)
* *Mora testin* (Għamilt it-test)
* *Kur më shkon si zog n'hava* (Meta ttir bħal għasfur fis-sema)
* *Kur më del në derë* (Meta titfaċċa fuq l-għatba tal-bieb tiegħi)
* *Ke selvitë* (Maċ-ċipressi)
* *Ç'u ngrit lulja në mëngjes* (Kif jiftħu l-fjuri filgħodu)
* *Çil njat zemër plot kujtime* (Iftaħ dik il-qalb mimlija memorji)
* *Dallëndyshe* (Ħuttafa)
* *Një lule* (Fjura)
* *Zambaku i Prizrenit* (Il-ġilju ta’ Prizren)
* *Sytë për ty i kam të njomë* (Għajnejja mimlijin dmugħ għalik)

## Filmografija

* *Makedonska krvava svadba* (bl-Albaniż: *Dasma e përgjakur;* bl-Ingliż: *Bloody Wedding* (1967)) bħala Nedžmije Pagaruša
* *Jugovizija* (*bl-*Albaniż: *Jugovizioni*, bl-Ingliż: *Jugovision* (1973))
* *Gëzuar viti i ri* (*Happy New Year* (1976))
* *E kafshoja terrin* (*Biting the darkness* (1977))
* *I ikuri* (*Gone* (1980))
* *Tre vetë kapërcejnë malin* (*Three people overpass the mountain* (1981))
* *Lepuri me pesë këmbë* (*The Five-Legged Hare)*
* *Fluturimi i Micakut (Micak's flight)*
* *Daullet e të çmendurve* (*The drums of the crazy ones)*
* *Rexha i nënës në grazhd të kalit* (*Mother's son Rexha in the stall)*
* *Vrasësit bëjnë dasmë natën* (*The killers throw a wedding at night time (1997))*

## Referenzi