Renata Scotto

**Renata Scotto** (twieldet fl-24 ta' Frar 1934) hija soprana Taljana u direttriċi tal-opri.

Magħrufa għas-sens ta' stil tagħha, il-mużikalità tagħha, u bħala kantanta-attriċi notevoli, Scotto titqies bħala waħda mill-kantanti prominenti tal-ġenerazzjoni tagħha, li speċjalizzat fir-repetorju tal-*bel canto* b'inkursjonijiet fil-veriżmu u r-repertorji ta' Verdi.

Minn mindu rtirat mix-xena bħala kantanta fl-2002, hija għamlet suċċess bħala direttriċi tal-opri kif ukoll bħala għalliema fl-Italja u fl-Istati Uniti, b'karigi akkademiċi fl-Akkademja Nazzjonali ta' Santa Cecelia f'Ruma u l-Juilliard School fil-Belt ta' New York.

## Karriera ta' kantanta tal-opri
Renata Scotto twieldet f'Savona, l-Italja. Għamlet id-debutt tagħha fl-opri f'raħal twelidha f'Lejlet il-Milied tal-1952 meta kellha 18-il sena quddiem teatru mimli daqs bajda bħala Violetta f**La traviata'' ta' Verdi. L-għada, hija għamlet id-debutt "uffiċjali" tagħha fl-opri fit-Teatro Nuovo ta' [[Milan]] bħala Violetta. Ftit wara, hija ħadet sehem fl-ewwel opra tagħha ta' [[Giacomo Puccini|Puccini]], ''Madama Butterfly'', f'Savona u tħallset ħamsa u għoxrin elf lira Taljana. Iż-żewġ rwoli iktar 'il quddiem saru assoċjati sew magħha.

Fl-1953, Scotto ħadet sehem fl-awdizzjonijiet fit-Teatru La Scala għar-rwol ta' Walter f**La Wally* ta' Catalani ma' [[Renata Tebaldi]] u [[Mario del Monaco]]. Wara l-awdizzjoni tagħha, wieħed mill-ġurija, is-surmast [[Victor de Sabata]], instema' jgħid, "Insa l-kumplament". *La Wally* fetħet fis-7 ta' Diċembru 1953 u Scotto ssejħet lura fuq il-palk mill-applawżi tal-pubbliku ħmistax-il darba. Tebaldi u Del Monaco ssejħu lura seba' darbiet kull wieħed.

L-iżvolta ewlenija ta' Scotto waslet fl-1957. Fil-Festival ta' [[Edinburgu]], fit-Teatru La Scala, ħadet sehem fil-produzzjoni ta' *La Sonnambula* ta' Bellini flimkien ma' [[Maria Meneghini Callas]] bħala Amina. Il-produzzjoni tant kellha suċċess li l-kumpanija żiedet il-ħames spettaklu li ma kienx skedat. Callas, li kellha kuntratt għal erba' spettakli, irrifjutat li tagħmel il-ħames spettaklu minħabba mard, u qalet li hi kienet diġà ħadet sehem fl-ispettakli l-oħra kontra l-ordnijiet tat-[[tabib]] tagħha. Scotto, ħadmet minflokha fir-rwol ta' Amina, kantat f'dik il-parti fit-3 ta' Settembru 1957. L-ispettaklu kien suċċess kbir, u Scotto li dak iż-żmien kellha 23 sena saret star internazzjonali tal-opri.

Fl-1961 ħadmet ir-rwol ta' Amina mill-ġdid fit-Teatru La Fenice f'[[Venezja]] mat-tenur [[Alfredo Kraus]], li flimkien kellhom l-istess għalliema, [[Mercedes Llopart]], u assoċjazzjoni professjonali twila.

Matul is-snin 60 tas-seklu 20 saret waħda mill-kantanti ewlenin tal-*bel canto* li kien reġa' beda jingħata l-ħajja bis-saħħa ta' Callas matul is-snin 50 tas-seklu 20. Hija kantat *Zaira* u *La straniera* ta' Bellini, kif ukoll fir-rwol ta' Giulietta f'<nowiki/>*I Capuleti e i Montecchi* ta' Bellini, f'<nowiki/>*Maria di Rohan* ta' [[Gaetano Donizetti|Donizzetti]], f*'Robert le Diable* (bit-Taljan) ta' Meyerbeer u f'raritajiet oħra tar-repertorju. Fl-1964 hija ħadet sehem fi spettakli ta' La Scala fit-Teatru Bolshoi f'[[Moska]], ir-[[Russja]], fl-ewwel żjara ta' kumpanija tal-opri fl-[[Unjoni Sovjetika]] matul is-snin tal-[[Gwerra Bierda]].

Id-debutt tagħha l-Amerka kien fir-rwol ta' Mimì f'<nowiki/>*La bohème* fil-Lyric Opera ta' [[Chicago]] fl-1960, fl-istess sena li żżewġet lill-vjolinist [[Lorenzo Anselmi]]. Il-koppja għandhom tifel u tifla. Fl-13 ta' Ottubru 1965, Scotto għamlet id-debutt tagħha fil-Metropolitan Opera fir-rwol ta' Cio-Cio-San f*'Madama Butterfly*. Hija kantat f'iktar minn 300 spettaklu f'26 rwol fil-Metropolitan Opera sal-1987 u baqgħet tgħix flimkien mal-familja tagħha fil-qrib, fil-Kontea ta' Westchester.

Flimkien ma' [[Luciano Pavarotti]] hija fetħet sensiela ta' spettakli f'ħin reali mix-xandir televiżiv tal-Metropolitan Opera fl-1977 ta' *La bohème* ta' Puccini. Matul is-snin ta' wara, hija kienet il-protagonista fix-xandir televiżiv ta' *Manon Lescaut*, *Luisa Miller*, *Don Carlo*, *Il trittico*, *Francesca da Rimini* u bħala Desdemona ma' [[Jon Vickers]] f*'Otello* ta' Verdi.

Hija kantat ukoll regolarment fis-[[San Francisco]] Opera; fiċ-Chicago Lyric Opera; fid-Dallas Opera; fir-Royal Opera ta' [[Londra]]; fil-Liceo ta' [[Barċellona]]; f'La Fenice, Venezja; u fit-Teatro Colón, [[Buenos Aires]]. Barra minn hekk, dehret ukoll f'[[Madrid]], f'[[Genoa]], f'[[Firenze]], f'[[Bolonja|Bologna]], f'[[Trieste]], f'[[Palermo]], f'Ruma, f'[[Berlin]], f'[[Pariġi]], f'[[Miami]], f'[[Tokjo|Tokyo]], f'[[Pittsburgh]], u f'[[Osaka]] fost postijiet oħra.

Għal iktar minn 40 sena, Scotto ħadmet f'opri miktuba minn 18-il [[kompożitur]] u r-repertorju tagħha kien jinkludi xi 45 rwol. Hija magħrufa l-iktar għar-rwoli tagħha bħala Violetta f*'La traviata*, Gilda f*'Rigoletto*, Cio-Cio-San f*'Madama Butterfly*, Mimì (u okkażjonalment Musetta) f*'La bohème*, Lucia f*'Lucia di Lammermoor*, Adina f*'L'elisir d'amore*, Liù f*'Turandot*, Nedda f*'Pagliacci*, it-tliet rwoli ewlenin ta' sopran f*'Il trittico* ta' Puccini, f*'Adriana Lecouvreur*, u Francesca f*'Francesca da Rimini* ta' Zandonai*.*

Hija kellha suċċess ukoll fil-Metropolitan Opera f'<nowiki/>*Le prophète* ta' Meyerbeer, f'<nowiki/>*La gioconda* ta' Ponchielli, u bħala Vitellia f'<nowiki/>*La clemenza di Tito* ta' [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]. Fis-snin 70 tas-seklu 20 bdiet tgħaddi iktar għar-repertorju itqal ta' Verdi, u kantat fir-rwol ta' Elisabetta f'<nowiki/>*Don Carlo*, *Luisa Miller*, Lady Macbeth, Leonora f*'Il trovatore* u r-*Requiem*, kollha taħt id-direzzjoni tas-surmast mużikali tal-Metropolitan Opera [[James Levine]].

Fl-aħħar parti tal-karriera tagħha, Scotto ħadmet fir-rwoli ta' *Fedora* (Barċellona, 1988), Charlotte f'<nowiki/>*Werther* ta' Massenet, il-Marschallin f'<nowiki/>*Der Rosenkavalier* (Charleston [[Spoleto]] Festival, 1995 u [[Catania]]), Kundry f'<nowiki/>*Parsifal* ([[Schwerin]], 1995), Elle f'<nowiki/>*La voix humaine* (Firenze, 1993; [[Amsterdam]] u Barċellona, 1996; [[Torino]], 1999), Madame Flora f'<nowiki/>*The Medium* (Torino, 1999) u Klytemnestra f*'Elektra* ([[Baltimore]], 2000 u [[Seville]], 2002).

Iktar 'il quddiem dehret f'kunċerti oħra, fosthom *Les nuits d'été* ta' Berlioz, Lieder ta' Mahler u Strauss, kif ukoll *Erwartung* ta' Schoenberg mal-Orkestra tal-Akkademja ta' Santa Cecilia Orchestra u mal-Orkestra tar-[[RAI]] ta' Torino.

== Karriera ta' direttriċi tal-opri ==
Scotto ħadmet bħala direttriċi tal-opri f'dawn li ġejjin: *Madama Butterfly* (Metropolitan Opera, Arena di [[Verona]], Florida Grand Opera, Palm Beach Opera); *Il pirata* ta' Bellini (Festival Belliniano, Catania, 1993) u *La sonnambula* (Catania, 1994); xandira televiżiva li rebħitha l-Emmy Award ta' *La traviata* (New York City Opera, 1995); *Norma* (Opra Nazzjonali [[Finlandja|Finlandiża]]); *Adriana Lecouvreur* (Santiago, 2002); *Lucia di Lammermoor* (Sala Mużikali ta' [[Thessaloniki]], 2004); *La Wally* (Dallas, [[Bern]]); *La Bohème* (Lyric Opera ta' Chicago, 2007 u Palm Beach Opera, 2009); *Turandot* ([[Ateni]], 2009); *La sonnambula* (Miami u Michigan Opera Theatre, 2008), u *Un ballo in maschera*, (Lyric Opera ta' Chicago, 2010).

Fi Frar 2008, Scotto ospitat diskussjoni bejn l-artisti matul il-waqfa tax-xandira tal-Metropolitan Opera ta' *Adriana Lecouvreur* ta' Cilea u fl-2009 għamlet l-istess ħaġa ma' [[Natalie Dessay]] u [[Juan Diego Florez]].

== Unuri ==

* 2007 – Ingħatat l-Opera News Award mill-*Metropolitan Opera Guild*
* 2009 – Ingħatat l-Premju [[Anton Coppola]] tal-Opra ta' Tampa għall-Eċċellenza f[[l-Arti]]
* 2009 – Ingħatat Dottorat Onorarju mill-Juilliard School.
* Rebħet żewġ Emmy Awards, għax-xandira televiża ta' *La Gioconda* u għad-direzzjoni tagħha ta' *La traviata* mill-NYCO.
* Ingħatat il-Premju [[Franco Albiatti]] tal-Kritika Taljana
* Ingħatat il-Premju Frankfurter Allgemeine Zeitung għall-interpretazzjoni tagħha tal-Marschallin f'Der Rosenkavalier.

== Diskografija ==
*'Awdjo**

* Bellini; ''I Capuleti e i Montecchi''. Claudio Abbado, 1968
* Bellini, ''La sonnambula''. Cillario, 1972, Covent Garden
* Bellini, ''La sonnambula'', Santi, La Fenice 1961
* Bellini, ''La straniera'', Gracis.
* Bellini; ''Norma''; Levine; Sony 1979
* Bellini, ''Norma'', Muti, Firenze 1981
* Bellini, ''Zaira'', Belardinelli
* Bizet, ''Carmen'' (Micaela), Molinari-Pradelli
* Cilea; ''Adriana Lecouvreur''; Levine; Sony
* Cilea; ''Adriana Lecouvreur''; Gavazzeni
* Cherubini; ''Medea'' (Glauce), Serafin, EMI 1957
* Donizetti, ''Don Pasquale'', Franci
* Donizetti, ''L'elisir d'amore'', Gavazzeni
* Donizetti. ''Lucia di Lammermoor'', Sanzogno, 1959
* Donizetti. ''Lucia di Lammermoor'', Gavazzeni
* Donizetti. ''Lucia di Lammermoor'', Sanzogno
* Donizetti. ''Lucia di Lammermoor'', Rigacci
* Donizetti, ''Maria di Rohan'', Gavazzeni
* Donizetti, ''Anna Bolena'', Dallas, Rudel, 1980
* Giordano; ''Andrea Chénier''; Levine; RCA 1976
* Gounod, ''Philémon et Baucis'', Sanzogno
* Gounod, ''Faust'', Parodi
* Leoncavallo; ''Pagliacci''. Muti. EMI
* Mascagni; ''Cavalleria rusticana''; Levine; RCA
* Meyerbeer, ''Roberto il diavolo'', Sanzogno
* Meyerbeer, ''Le prophète, Lewis, CBS''
* Pergolesi, ''La serva padrona'', Fasano
* Ponchielli, ''La Gioconda'', Bartoletti
* Puccini: ''Edgar''. Queler. CBS
* Puccini; ''La bohème''; Votto DG, 1962
* Puccini; ''La bohème''; Levine, EMI, 1979
* Puccini; ''Le Villi''; Maazel, CBS
* Puccini; ''Il trittico'' (f'Il tabarro u Suor Angelica); Maazel; CBS 1979
* Puccini; ''Madama Butterfly''; Barbirolli. EMI 1966
* Puccini; ''Madama Butterfly''; Maazel. Sony 1978
* Puccini; ''Madama Butterfly'', Adler, San Francisco 1965
* Puccini, ''Madama Butterfly'', Basile
* Puccini; ''Tosca''. Levine, EMI, 1980
* Puccini; ''Turandot'' (Liù), Molinari-Pradelli, EMI, 1967
* Refice; ''Cecilia'', Campori
* Respighi; ''Il tramonto'', Fulton, Tokyo String Quartet
* Rossini, ''Il barbiere di Siviglia'', Bellezza
* Rossini, '', Petite messe solennelle", Bertola''
* Spontini, ''La vestale'', Picchi
* Verdi, ''I Lombardi'', Gavazzeni
* Verdi, ''I vespri siciliani'', Gavazzeni
* Verdi, ''I vespri siciliani'', Muti
* Verdi, ''La traviata'', Cillario
* Verdi; ''La traviata''; Votto DG 1963
* Verdi; ''La traviata; Muti. EMI 1980''
* Verdi; ''Nabucco''; Muti ; EMI
* Verdi; Messa da requiem; Muti; EMI
* Verdi, Messa da requiem, Abbado, Rome 1977
* Verdi; ''Rigoletto''; Gavazzeni; RCA
* Verdi; ''Rigoletto''; Kubelik; Deutsche Grammophon
* Verdi, ''Rigoletto'', Giulini
* Verdi; ''Otello''; Levine; RCA
* Verdi, ''Otello'', Muti, Firenze, 1978
* Verdi; Songs, Washington
* Wolf-Ferrari; ''Il segreto di Susanna'', Pritchard, CBS 1980
* The very best of Renata Scotto; Arias y escenas; EMI
* Italian Opera Arias; Gavazzeni; Sony 1976
* Aria & Song, Mascagni-Liszt-Scarlatti-Rossini, Ivan Davis
* French Recital (Berlioz, Offenbach, Massenet, Thomas, Gounod), Rosenkrans
* Haydn-Donizetti-Faure-Puccini Recital, Arnaltes
* Christmas with Scotto, Anselmi
* In Moscow. Irreġistrat f'ħin reali fl-1964 (Melodiya, 2009)

**Filmati*'

* Puccini. *Il trittico*. Levine (Giorgetta, Suor Angelica, Lauretta), Met 1981.
* Donizetti. *L'elisir d'amore*. Gavazzeni. Firenze, 1967
* Donizetti. *Lucia di Lammermoor*. Bartoletti, Tokyo 1967
* Gounod. *Faust*. Ethuin, Tokyo, 1973
* Puccini. *La bohème*; Levine (Mimì), Met 1977
* Puccini. *La bohème*; Levine (Musetta), Met 1982
* Puccini. *Manon Lescaut*; Levine; Met 1983
* Verdi. *Otello*; Levine; Met 1978
* Verdi. *La traviata*; Verchi, Tokyo 1973
* Verdi. *Luisa Miller*; Levine; Met 1979
* Zandonai. *Francesca da Rimini'', Levine; Met 1984
* Recital in Budapest 1991, Lukacs
* In Concert and Recital in Montreal 1986, Fulton, Armenian

## Referenzi