Kosta tal-Avorju

Il-**Kosta tal-Avorju**, magħrufa uffiċjalment bħala r-**Repubblika tal-Kosta tal-Avorju** (bil-Franċiż: *République de Côte d'Ivoire*), huwa pajjiż fl-Afrika tal-Punent. Dan il-pajjiż jinsab fruntiera mal-Liberja, il-Gwinea, il-Mali, il-Burkina Faso, u l-Gana; il-konfini tan-Nofsinhar tiegħu huwa tul il-Golf tal-Gwinea. Il-popolazzjoni tal-pajjiż laħqet il-15,366,672 fl-1998 u kienet stmata li kienet 20,617,068 fl-2009. L-ewwel ċensiment nazzjonali tal-Kosta tal-Avorju fl-1975 wera li kien hemm jgħixu 6.7 miljun ruħ.

## Ismijiet tal-postijiet
L-isem ingħata mill-settlers Franċiżi, minħabba li fir-reġjun kien ipprattikat kummerċ intens fl-avorju estratt mit-tuks tal-iljunfant Afrikan. Fl-1985, il-gvern tal-pajjiż talab lin-NU biex tuża l-isem Franċiż, Côte d'Ivoire, fil-lingwi kollha, biex tiġi evitata konfużjoni kkawżata mid-diversità tal-eżonimi (Kosta tal-Avorju, Ivory Coast, Costa de Ivory, Costa do Marfim, Elfenbeinküste, Ivoorkust, Costa d'Avorio, Boli Kosta, Norsunluurannikko, Elefántcsontpart, eċċ.).

## Storja
It-territorju li jikkostitwixxi l-Kosta tal-Avorju kien abitat minn popli agrikoli meta waslu negozjanti Portugiżi fis-seklu 15 biex jinnegozjaw l-avorju u l-iskjavi.

Fis-seklu 17, inħolqu xi Stati Bantu.

L-istorja tal-Kosta tal-Avorju nnifisha hija prattikament mhux magħrufa, għalkemm huwa maħsub li hemm kultura Neolitika teżisti. Sa mis-seklu 18, il-pajjiż kien invadat minn żewġ gruppi relatati mal-gruppi Akan. Fl-1843 u fl-1844, l-Ammirall Louis-Édouard Bouet-Willaumez iffirma trattati mar-rejiet tar-reġjuni Greater Bassam u Assinie, u poġġa t-territorji tagħhom taħt protettorat Franċiż.

### Perjodu prekolonjali
It-territorju ilu abitat mill-Paleolitiku ta' fuq, kif ippruvat minn xi fdalijiet misjuba, minkejja d-diffikultajiet għall-arkeoloġija minħabba l-kundizzjonijiet tat-terren u n-nuqqas ta' tradizzjoni ta 'skavi fil-pajjiż. Fl-antik, popli Saħarjani stabbilixxew fit-tramuntana u l-Kru, li ġew mil-Liberja, stabbilixxew fin-nofsinhar. Il-bliet differenti ġew organizzati fi bliet-stati mingħajr konfini preċiżi, li baqgħu ħajjin grazzi għar-rotot tal-kummerċ.

### Perjodu Franċiż

Franza kellha l-ewwel kuntatt tagħha mal-Kosta tal-Avorju fl-1637, meta waslu missjunarji f’Assinie, ħdejn il-fruntiera tal-Kosta tad-Deheb – illum il-Ghana – u din saret uffiċjalment kolonja fl-10 ta' Marzu, 1893. Il-Kaptan Binger, li kien esplora l-Kosta tad-Deheb fruntiera, inħatar l-ewwel gvernatur. Huwa nnegozja trattati tal-fruntiera mal-Liberja u r-Renju Unit—tul il-Kosta tad-Deheb, l-esploraturi Franċiżi, il-missjunarji, il-kumpaniji tal-kummerċ, u s-suldati estendaw iż-żona taħt il-kontroll Franċiż ġewwa mir-reġjun tal-laguna. Madankollu, il-paċifikazzjoni ma tlestietx qabel l-1915.

Mill-1904 sal-1958 kienet unità kostitwenti tal-federazzjoni Franċiża tal-Afrika tal-Punent, amministrata minn Pariġi. Kien kolonja u territorju barra mill-baħar taħt it-Tielet Repubblika.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Franza Vichy baqgħet fil-kontroll sal-1943. Wara l-ġlied, iċ-ċittadinanza Franċiża ngħatat lis-“suġġetti” Afrikani kollha, id-dritt li jorganizzaw politikament ġie rikonoxxut, u diversi forom ta’ xogħol furzat ġew aboliti.

Intlaħaq punt ta' svolta fir-relazzjonijiet ma' Franza bl-Att ta' Riforma Barranija (Loi Cadre) tal-1956, li ttrasferixxa għadd ta' setgħat minn Pariġi għal gvernijiet territorjali eletti fl-Afrika tal-Punent Franċiża u neħħiet ukoll l-inugwaljanzi li kien fadal fil-votazzjoni.

### Indipendenza

F'Diċembru 1958, il-Kosta ta' l-Avorju saret repubblika awtonoma fi ħdan il-Komunità Franċiża bħala riżultat ta' referendum li ġab status ta' komunità lill-membri kollha ta' l-ex federazzjoni Franċiża ta' l-Afrika tal-Punent ħlief il-Guinea, li kienet ivvutat kontra l-assoċjazzjoni. Il-Kosta tal-Avorju saret indipendenti fis-7 ta’ Awwissu, 1960, u ħalliet is-sħubija tagħha fil-komunità tiskadi. Huwa stabbilixxa l-belt kummerċjali ta 'Abidjan bħala l-kapitali tiegħu.

L-istorja politika kontemporanja tal-Kosta tal-Avorju hija assoċjata mill-qrib mal-karriera ta' Félix Houphouët-Boigny, president tar-repubblika u mexxej tal-Parti Démocratique de la Côte d'Ivoire (PDCI) sal-mewt tiegħu fis-7 ta' Diċembru, 1993. Huwa kien wieħed mill-fundaturi tar-Rassemblement Démocratique Africain (RDA), il-partit politiku interterritorjali ewlieni ta' qabel l-indipendenza għat-territorji kollha tal-Afrika tal-Punent Franċiżi ħlief il-Mawritanja.

Houphouët-Boigny l-ewwel daħal għall-prominenza politika fl-1944 bħala fundatur tas-Syndicat Agricole Africain, organizzazzjoni li rebħet kundizzjonijiet imtejba għall-bdiewa Afrikani u ffurmat nukleu għall-PDCI. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ġie elett b'mod dejjaq fl-ewwel Assemblea Kostitwenti. Irrappreżenta lill-Kosta tal-Avorju fl-Assemblea Nazzjonali Franċiża mill-1946 sal-1959, iddedika ħafna mill-isforz tiegħu għall-organizzazzjoni politika interterritorjali u t-titjib sussegwenti tal-kundizzjonijiet tax-xogħol. Wara tlettax-il sena ta' servizz fl-Assemblea Nazzjonali Franċiża, inklużi kważi tliet snin bħala ministru fil-Gvern Franċiż, huwa sar Prim Ministru tal-Kosta tal-Avorju f’April 1958, u s-sena ta' wara ġie elett l-ewwel president tagħha.

F'Mejju 1959, Houphouët-Boigny saħħaħ il-pożizzjoni tiegħu bħala figura dominanti fl-Afrika tal-Punent billi ġab lill-Kosta tal-Avorju, in-Niġer, il-Volta ta' Fuq (Burkina Faso), u Dahomey (Benin) lill-Kunsill tal-Entente, organizzazzjoni reġjonali li ppromwoviet l-iżvilupp ekonomiku. . Huwa sostna li t-triq għas-solidarjetà Afrikana kienet permezz ta’ kooperazzjoni ekonomika u politika pass pass, filwaqt li rrikonoxxa l-prinċipju ta’ non-intervent fl-affarijiet ta’ stati Afrikani oħra.

L-ewwel elezzjonijiet multipartiti saru f'Ottubru 1990 u Houphouët-Boigny rebaħ b'mod konvinċenti b'aktar minn 85% tal-voti.

### Wara l-mewt ta' Houphouët-Boigny
Houphouët-Boigny miet fis-7 ta' Diċembru, 1993, u warajh id-deputat tiegħu Henri Konan Bédié, li kien President tal-Parlament.

Huwa kien imwaqqa’ fl-24 ta' Diċembru, 1999 mill-Ġeneral Robert Guéï, eks kmandant tal-armata mneħħi minn Bédié. Dan kien l-ewwel kolp ta' stat fl-istorja tal-Kosta tal-Avorju. Segwa tnaqqis fl-attività ekonomika u l-ġunta wiegħdet li tirritorna l-pajjiż għall-ħakma demokratika fl-2000.

Guéï ppermetta li jsiru l-elezzjonijiet is-sena ta' wara, iżda meta dawn intrebħu minn Laurent Gbagbo, inizjalment irrifjuta li jaċċetta t-telfa tiegħu. Iżda protesti fit-toroq ġiegħlu jirriżenja u Gbagbo ġie elett president fis-26 ta' Ottubru, 2000.

Bejn id-19 ta' Settembru, 2002 u l-4 ta' Marzu, 2007 (4 snin, 5 xhur, ġimgħa u 6 ijiem) il-Gwerra Ċivili seħħet fil-Kosta tal-Avorju.

Fid-19 ta' Settembru, 2002, ħarġet ribelljoni fit-tramuntana u l-punent u l-pajjiż kien maqsum fi tliet partijiet. Qtil tal-massa seħħ, notevolment f'Abidjan mill-25 sas-27 ta' Marzu, meta l-forzi tal-gvern qatlu aktar minn mitejn persuna, u fl-20 u l-21 ta' Ġunju f'Bouaké u Korhogo, fejn il-purges wasslu għall-eżekuzzjoni ta' aktar minn mitt persuna. Proċess ta' rikonċiljazzjoni taħt l-awspiċji internazzjonali beda fl-2003. Diversi eluf ta' truppi Franċiżi u ta' l-Afrika tal-Punent baqgħu fil-Kosta ta' l-Avorju biex iżommu l-paċi u jgħinu fl-implimentazzjoni tal-ftehimiet ta' paċi.

Diżarm suppost kellu jsir fil-15 ta' Ottubru, 2004, iżda kien falliment.

It-tensjonijiet bejn il-Kosta tal-Avorju u Franza żdiedu fis-6 ta' Novembru, 2004, wara li attakki mill-ajru tal-Ivorjan qatlu disa’ suldati Franċiżi u ħaddiem tal-għajnuna. B'reazzjoni, il-forzi Franċiżi attakkaw l-ajruport ta' Yamoussoukro, u qerdu l-ajruplani kollha tal-forza tal-ajru Ivorjana. Faqqgħu protesti vjolenti f’Abidjan u Yamoussoukro, u kienu kkaratterizzati minn vjolenza bejn l-Ivorjani u s-suldati Franċiżi. Eluf ta' barranin, speċjalment ċittadini Franċiżi, evakwaw iż-żewġt ibliet.

Is-sitwazzjoni żviluppat sal-elezzjonijiet demokratiċi li saru f'Diċembru 2010, li fihom, jumejn wara li spiċċaw, iż-żewġ kandidati ġew iddikjarati rebbieħa. Bidu t-tieni Gwerra Ċivili fil-Kosta tal-Avorju mit-28 ta' Novembru, 2010 sal-11 ta' April, 2011 (4 xhur u ġimagħtejn), li spiċċat b’rebħa għan-naħa tal-FNCI.

Wara t-tmiem tat-Tieni Gwerra Ċivili, il-Kosta tal-Avorju kienet f'paċi relattiva.

## Gvern u politika

Mill-1983, il-kapitali uffiċjali tal-Kosta tal-Avorju hija Yamoussoukro; Abidjan, madankollu, jibqa' l-kapital ekonomiku u l-kwartieri ġenerali tad-delegazzjonijiet diplomatiċi kollha. Organizzazzjonijiet internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem ġibdu l-attenzjoni għall-problemi bit-trattament ta' mhux-kombattenti fil-magħluq miż-żewġ naħat u t-tfaċċar mill-ġdid tal-iskjavitù tat-tfal fost il-ħaddiema fil-produzzjoni tal-kawkaw.

Fid-19 ta' Settembru, 2002, faqqgħet gwerra ċivili, u n-naħa ta' fuq tal-pajjiż ittieħdet mir-ribelli, l-FN (Forces Nouvelles). F'Ottubru 2005 kienet mistennija li ssir elezzjoni presidenzjali ġdida. Madankollu, din l-elezzjoni ġdida ma setgħetx issir fil-ħin minħabba dewmien fit-tħejjijiet u ġiet posposta l-ewwel għal Ottubru 2006, u mbagħad għal Ottubru 2007, wara li ntlaħaq ftehim bejn il-partiti rivali.

Fid-29 ta' Ġunju, 2007, il-Prim Ministru Guillaume Soro baqa' ħaj minn attakk fl-Ajruport Internazzjonali ta' Bouaké.

Mill-elezzjonijiet ta' Novembru 2010, kien hemm sitwazzjoni ta' tensjoni simili għal dik tal-2002. Il-Kunsill Elettorali Nazzjonali pproklama president lil Alassane Ouattara, u r-rebħa tiegħu ġiet rikonoxxuta mill-Gvernijiet tal-Istati Uniti u Franza, kif ukoll mill-Istati Uniti. In-Nazzjonijiet u l-Unjoni Ewropea Madankollu, il-Qorti Kostituzzjonali pproklamat ir-rebbie lil Laurent Gbagbo, li kien reba' l-ewwel rawnd.

In-NU u l-organizzazzjonijiet reġjonali rrikonoxxew bil-għaġla r-rebħa ta' Ouatara għall-partitarji ta' Gbagbo. Il-Prim Ministru ta' Gbagbo, Guillermo Soro, mexxej tar-ribelli li wettqu l-gwerra ċivili tal-2002-2004, u laħaq ftehim ta' paċi mal-president, bidel naħat u ngħaqad mal-gradi ta' Ouatarra, u tah il-kollaborazzjoni armata tiegħu. Il-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU ordna miżuri biex jitneħħa Gbagbo. Forzi Franċiżi, bħal fl-2004, intervjenew fil-pajjiż Afrikan bl-armi tagħhom. Nhar it-Tnejn, 11 ta' April, 2011, Gbagbo kien arrestat minn forzi leali lejn il-president elett, Alassane Ouattara.

Taħt il-presidenza ta' Alassane Ouattara, il-ġustizzja hija manipulata biex tinnewtralizza lill-avversarji politiċi tiegħu. Il-Kummissjoni Elettorali Indipendenti (IEC), inkarigata mill-elezzjonijiet, hija kkontestata ħafna mill-oppożizzjoni minħabba l-kontroll li l-Gvern jeżerċita fuqha. Fl-2016, il-Qorti Afrikana tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Poplu rrikonoxxiet li l-IEC la kienet imparzjali u lanqas indipendenti u li l-Istat tal-Kosta tal-Avorju kiser, fost affarijiet oħra, il-Karta Afrikana dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Poplu.

F'rapport kunfidenzjali li sar pubbliku mill-istampa, l-ambaxxaturi Ewropej jevokaw awtoritajiet li "huma ermetiċi għall-kritika interna jew esterna u politikament dgħajfa wisq biex jaċċettaw il-logħba demokratika." Eluf ta' avversarji jinsabu l-ħabs mir-reġim tiegħu.

### Partiti Politiċi
Ftit qabel l-indipendenza tal-Kosta tal-Avorju, l-ewwel elezzjonijiet pluralisti ġew organizzati fl-1956/1957 biex jiġu eletti l-Assemblea Territorjali u l-kunsilliera lokali. Is-siġġijiet kollha ntrebħu mill-Parti Démocratique de Côte d'Ivoire, sotto-moviment tar-Rassemblement Démocratique Africain. Ftit wara dawn l-elezzjonijiet, il-kompetituri politiċi kollha ddeċidew li jissubordinaw ruħhom għall-PDCI-RDA bħala parti minn kunsens nazzjonali.

Il-PDCI-RDA għalhekk sar l-uniku partit fil-pajjiż. Din is-sistema ta’ partit wieħed inżammet prattikament sal-1990, għalkemm xi drabi ttieħdu passi kawti biex tiġi ffurmata oppożizzjoni jew kriżijiet individwali heżżew lill-pajjiż (bħall-affari Sanwi fl-1959-1966, l-allegat pjan kontra l-president fl-1963/64, il- l-affari Guébié fl-1970 jew il-kolp ta' stat fallut tal-1973).

Din is-sistema spiċċat bid-dimostrazzjonijiet massivi tal-1990 u r-ritorn għall-multipartitiżmu, kif imnaqqax fil-Kostituzzjoni tar-Repubblika sa mill-1960. F’dik l-istess sena, twaqqfu bosta partiti ġodda Il-partiti li bħalissa għandhom influwenza politika huma l-Front Populaire Ivoirien soċjalista (. FPI) ta' Pascal Affi N'Guessan, il-lemin Parti Démocratique de Côte d'Ivoire - Rassemblement démocratique africain (PDCI-RDA) ta' Henri Konan Bédié u l-liberali Rassemblement des Républicains (RDR) ta' Alassane Ouattara. L-Unjoni għad-Demokrazija u l-Paċi fil-Kosta tal-Avorju (UDPCI) ta' Albert Mabri Toikeusse u l-Partit tal-Ħaddiema Soċjalisti tal-Kosta tal-Avorju (PIT) ta' Francis Wodié huma wkoll denji li jissemmew, għalkemm għandhom inqas piż politiku.

### Korpi ta' konsulenza u medjazzjoni
Il-Kunsill Ekonomiku u Soċjali (Conseil économique et social) huwa korp konsultattiv previst mill-Kostituzzjoni tal-Kosta tal-Avorju, maħluq biex jirrappreżenta l-aktar attivitajiet ekonomiċi u soċjali importanti, itejjeb il-kooperazzjoni bejn is-setturi ekonomiċi differenti u l-politika ekonomika u soċjali tal-Gvern. Il-President tar-Repubblika jista’ jikkonsulta lil din l-istituzzjoni dwar il-kwistjonijiet ekonomiċi u soċjali kollha.​

Il-membri ta' din l-istituzzjoni jinħatru għal ħames snin. Il-kriterju tal-għażla huwa kemm kull wieħed ikkontribwixxa għall-iżvilupp tal-pajjiż. Il-Conseil économique et social bħalissa għandu 125 membru u ilu ppresedut minn Marcel Zady Kessy mid-19 ta' Mejju, 2011.

Il-Médiateur de la République (Medjatur tar-Repubblika) huwa wkoll korp kostituzzjonali. Hija istituzzjoni amministrattiva indipendenti li taġixxi bħala ombudsman għall-poplu.33 Il-president ta' dan il-korp jinħatar mill-President tar-Repubblika fuq proposta tal-President tal-Assemblea Nazzjonali; It-terminu tiegħu jdum sitt snin u mhux jiġġedded. Ma jistax jitneħħa qabel it-tmiem tal-mandat tiegħu; Huwa jista' jitneħħa biss mill-Kunsill Kostituzzjonali (Conseil constitutionnel). Huwa immuni fl-eżerċizzju tal-pożizzjoni tiegħu. Ma' tistax tokkupa xi kariga politika oħra jew funzjoni pubblika fl-istess ħin ma' din il-funzjoni, u lanqas xi funzjoni professjonali oħra. Il-funzjoni ta' Médiateur de la République bħalissa titwettaq minn N'Golo Coulibaly.

### Ġudikatura
Qabel l-indipendenza tal-Kosta tal-Avorju, kienu jeżistu flimkien żewġ ordnijiet ġurisdizzjonali: qrati Franċiżi li applikaw il-liġi Franċiża u organizzazzjoni ġudizzjarja bbażata fuq il-liġi konswetudinarja jew lokali. Din id-duwalità kienet ir-riżultat tad-duwalità tal-leġiżlazzjoni, li min-naħa tagħha kienet ibbażata fuq distinzjoni fl-istatuti li jirregolaw l-istrat differenti tal-popolazzjoni. Fil-fatt, Franza “toffri” liċ-ċittadini Ivorjani l-possibbiltà li jżommu status personali speċjali, meta mqabbel mal-istatus ta' common law mogħti liċ-ċittadini Franċiżi u dawk assimilati.

Wara l-indipendenza, is-sistema ġudizzjarja li ntirtet mill-era kolonjali ġiet riveduta. L-għan kien li tiġi stabbilita sistema ġudizzjarja moderna adattata għall-bżonnijiet tal-pajjiż. Ir-riorganizzazzjoni affettwat il-kiri u t-taħriġ ta' maġistrati u uffiċjali ġudizzjarji (imħallfin, segretarji tal-qorti, avukati, marixxalli, nutara, eċċ.), kif ukoll l-istrutturi. Tliet prinċipji jirregolaw din il-modernizzazzjoni: il-ġustizzja tiġi amministrata f’isem il-poplu; Fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom, l-imħallfin huma suġġetti biss għall-awtorità tal-liġi, bl-indipendenza tagħhom tkun garantita mill-President tar-Repubblika; u l-awtorità ġudizzjarja hija l-gwardjan tal-libertajiet individwali.

Il-qrati u l-amministrazzjoni tal-ħabs għaddew minn sensiela ta' bidliet mill-1960 ‘il quddiem Madankollu, bħal f'ħafna oqsma, is-sistema ġudizzjarja tal-Ivorja għadha influwenzata mil-liġi Franċiża.36 Is-setgħa ġudizzjarja hija attwalment eżerċitata mill-ewwel u t-tieni istanza, taħt is-superviżjoni tal-Qorti Suprema (Cour suprême). Flimkien mal-Qorti Għolja tal-Ġustizzja (Haute Cour de justice), il-Kunsill Kostituzzjonali (Conseil constitutionnel) jikkostitwixxi qorti speċjali.

### Politika Barranija

Fl-Afrika, id-diplomazija Ivorjana ffavoriet approċċ gradwali għall-kooperazzjoni. Fl-1959, huwa fforma l-Conseil de l'Entente ma' Dahomey (Benin), Upper Volta (Burkina Faso), in-Niġer u t-Togo; fl-1965, l-Organisation commune africaine et malgasy (OCAM); fl-1972, il-Communauté économique de l'Afrique de l'Ouest (CEAO); u fl-1975, il-Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest (ECOWAS). Membru fundatur tal-Organizzazzjoni tal-Unità Afrikana (OUA) fl-1963 u tal-Unjoni Afrikana fl-2000, il-Kosta tal-Avorju tiddefendi r-rispett għas-sovranità tal-Istati u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni u l-paċi fost il-pajjiżi Afrikani.

Fix-xena internazzjonali, id-diplomazija Ivorjana tħeġġeġ relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali ġusti, inkluża remunerazzjoni ġusta għall-produzzjoni agrikola u l-promozzjoni ta' relazzjonijiet paċifiċi mal-pajjiżi kollha. Għal din ir-raġuni, il-Kosta tal-Avorju żżomm relazzjonijiet diplomatiċi ma' bosta pajjiżi fl-Afrika u fid-dinja. B'mod partikolari, iffirmat il-Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati u l-Protokoll tagħha tal-1967, kif ukoll il-Konvenzjoni tal-1969 li tirregola l-aspetti speċifiċi. tal-problemi tar-refuġjati fl-Afrika. Ir-rappreżentazzjonijiet diplomatiċi tagħha barra l-pajjiż jinsabu fil-kontinenti kollha u, bħala membru tan-NU, iżżomm relazzjonijiet bejn wieħed u ieħor mill-qrib ma' diversi nazzjonijiet.

Il-Kosta tal-Avorju ssieħbet ma' pajjiżi fir-reġjun sub-Saħarjan biex issaħħaħ l-infrastruttura tal-ilma u tas-sanità. Dan sar primarjament bl-għajnuna ta' organizzazzjonijiet bħall-UNICEF u kumpaniji bħal Nestlé.

Fl-2015, in-Nazzjonijiet Uniti fasslet l-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli (li jissostitwixxu l-Għanijiet ta' Żvilupp tal-Millenju). Jiffukaw fuq is-saħħa, l-edukazzjoni, il-faqar, il-ġuħ, it-tibdil fil-klima, is-sanità tal-ilma u l-iġjene. Wieħed mill-punti ewlenin ta 'attenzjoni kien l-ilma tax-xorb u s-salinizzazzjoni. Esperti li jaħdmu f'dawn l-oqsma fasslu l-kunċett WASH. WASH jiffoka fuq ilma nadif, iġjene u sanità xierqa. Il-grupp kellu impatt kbir fir-reġjun sub-Saħarjan tal-Afrika, speċjalment fil-Kosta tal-Avorju. Sal-2030, huma jippjanaw li jkollhom aċċess universali u ugwali għal ilma tax-xorb sikur u affordabbli.

## Organizzazzjoni territorjali
Mill-2011, il-Kosta tal-Avorju hija maqsuma f'erbatax-il distrett li minnhom tnejn huma awtonomi, li huma suddiviżi f'31 reġjun u dawn imbagħad f'31 dipartimenti.

L-Organizzazzjoni Territorjali tal-Kosta tal-Avorju żżomm diversi attributi li ġew stabbiliti matul il-perjodu tal-kolonizzazzjoni Franċiża, għalhekk id-diviżjoni kienet ċentralizzata ħafna għall-ewwel. In-numru ta 'dipartimenti żdied gradwalment sakemm laħaq ħamsa u ħamsin fl-1987. F'Awwissu 2009, il-pajjiż kien organizzat f'dsatax-il reġjun u żewġ distretti; Ir-reġjuni kienu suddiviżi f'total ta 'wieħed u tmenin dipartiment, li kienu magħmula minn sottoprefetturi li jammontaw għal 390 madwar il-pajjiż.

Il-pajjiż ġie organizzat fi dsatax-il reġjun mit-12 ta' Lulju, 2000 sat-28 ta' Settembru, 2011, meta bid-Digriet Nru 2011-264 ġie riorganizzat f’erbatax-il distrett (distretti), tnejn minnhom imsejħa distretti awtonomi (distretti autonomes );​ Id-distretti min-naħa tagħhom kienu suddiviżi f’reġjuni (reġjuni), li kienu komposti minn dipartimenti (dipartimenti), kull wieħed minnhom organizzat f’sub-prefetturi (sous-préfectures). Sorsi differenti ma jaqblux dwar id-dettalji tad-diviżjonijiet li jirriżultaw.

Fost il-bidliet li rriżultaw mir-riorganizzazzjoni tal-2011 hemm il-formazzjoni taż-żewġ distretti awtonomi: Abidjan u Yamoussoukro, li kienu separati mir-reġjuni tagħhom (Lagunes u Lacs, rispettivament). Ir-reġjuni ta' Denguélé, Savanes, Vallée du Bandama, u Zanzan saru distretti mingħajr ebda bidla fit-territorju. Ir-reġjuni ta 'qabel ta' Agnéby u Lagunes (eskluż id-distrett awtonomu ta 'Abidjan), ġew magħquda biex jiffurmaw id-distrett ta' Lagunes. Ir-reġjuni ta' Bafing u Worodougou ġew magħquda biex jiffurmaw id-distrett ta' Woroba. Id-dipartiment ta' Fresco ġie mċaqlaq mir-reġjun ta' Sud-Bandama għar-reġjun ta' Bas-Sassandra biex jifforma d-distrett ta' Bas-Sassandra, filwaqt li l-bqija tar-reġjun ta' Sud-Bandama ingħaqad mar-reġjun ta' Fromager biex jifforma d-distrett ta' Goh-Djiboua. Ir-reġjuni ta' Dix-Huit Montagnes u Moyen-Cavally ingħaqdu biex jiffurmaw id-distrett ta’ Montagnes. Ir-reġjuni ta' Haut-Sassandra u Marahoué ingħaqdu biex jiffurmaw id-distrett ta' Sassandra-Marahoué. Ir-reġjuni ta' N'zi-Comoé u Lacs (eskluż id-distrett awtonomu ta' Yamoussoukro) ingħaqdu biex jiffurmaw id-distrett ta' Lacs. Ir-reġjuni Moyen-Comoé u Sud-Comoé ingħaqdu biex jiffurmaw id-distrett tal-Comoé.

## Ġeografija
L-ogħla punt tal-Kosta tal-Avorju hija l-Muntanja Nimba (1,752 m) u tinsab fil-punent tal-pajjiż.

Il-Kosta tal-Avorju toffri firxa varjata ta' pajsaġġi, minn savanna tad-deżert fit-tramuntana sal-ġungla verġni. Il-limitu tan-Nofsinhar huwa mmarkat minn bajjiet estensivi. Din iż-żona aktar xita hija kkaratterizzata minn pjantaġġuni kbar ta' prodotti għall-esportazzjoni: kafè, kawkaw u banana. Fit-tramuntana l-pajsaġġ huwa magħmul minn plateau tal-granit miksi bis-savanni. F'din iż-żona, sidien żgħar tal-art jikbru sorgu, qamħirrum u karawett.

### Topografija
It-territorju tal-Kosta tal-Avorju għandu d-dehra ta' kwadrilaterali li t-tarf t'isfel tiegħu jikkorrispondi għal kosta ta' 515-il kilometru fin-Nofsinhar tal-Oċean Atlantiku, fil-parti tal-punent tal-Golf tal-Guinea. Ir-reġjun muntanjuż tal-punent, madankollu, għandu xi eżenzjonijiet akbar minn elf metru (Mount Nimba, l-ogħla elevazzjoni fil-pajjiż, jilħaq 1,752 m a.s.l.).8​

Il-pajjiż għandu eżenzjoni baxxa. Ħafna mit-territorju huwa magħmul minn plateaus u pjanuri. Il-parti tal-punent tal-pajjiż, reġjun muntanjuż, għandha xi qċaċet 'il fuq minn 1,000 metru (il-Muntanja Nimba tilħaq 1,752 m19). Barra minn dan ir-reġjun, l-altitudni tipikament ivarjaw bejn 100 u 500 metru, u l-biċċa l-kbira tal-plateaux huma bejn 200 u 350 metru.

Dawn il-plateaux għandhom aspetti differenti. L-ogħla huma riġidi fil-forma u l-materjal; dawk f'livelli intermedji għandhom it-tendenza li jkollhom forma ċatta; Dawk ta 'isfel huma kemmxejn riġidi, iżda magħmula minn materjal maħlul. Estensjonijiet vertikali enormi, rigorożament tabulari u orizzontali, xi drabi jinstabu fir-reġjuni tas-savana, iżda wkoll taħt irqajja żgħar ta' savana inklużi fil-foresta densa. Il-karatteristika dominanti ta 'dawn il-plateaux hija armatura ferruginous viżibbli fuq il-wiċċ fil-forma ta' ċangaturi kulur is-sadid, iżda xi drabi mgħottija minn ramel, żrar jew prodotti ifjen.

### Kosta u xmajjar

L-ilmijiet, li jkopru madwar 4,462 kilometru kwadru, jiġifieri, 1.38% tal-erja totali tal-pajjiż, huma ffurmati fin-Nofsinhar mill-oċean (Atlantiku), il-laguni, l-aktar famużi minnhom huma l-kumplessi (mill-lvant sal-punent) Aby-Tendo-Ehy, laguna Ebrié, Grand-Lahou-lagune Tadio-Makey-lagune Tagba, kif ukoll ilmijiet kalmi.

In-nefħa kbira tan-nofsinhar li tolqot il-bajja tagħmel l-aċċess bil-baħar diffiċli ħafna.

Il-kosta tal-Kosta tal-Avorju hija suċċessjoni twila ta' bajjiet li huma interrotti biss fil-bokka tax-xmajjar, meta jeżistu (matul l-istaġun tal-għargħar).

Bosta xmajjar, ħafna drabi bi flussi estremi, ixxotta l-pajjiż kollu. Fosthom hemm erba’ xmajjar61 kbar: il-Cavally (700 km), is-Sassandra (650 km), il-Bandama (1,050 km) u l-Comoé (1,160 km). Xmajjar importanti oħra, bħal Tabou, Néro, San-Pedro, Bolo, Niouniourou, Boubo, Agnéby, Mé u Bia, huma tributarji ta' dawn ix-xmajjar jew jiffurmaw baċiri indipendenti bħala xmajjar kostali. Barra minn hekk, hemm diversi nixxigħat u swamps.

### Ekoloġija

Skont il-WWF, it-territorju tal-Kosta tal-Avorju huwa maqsum bejn sitt ekoreġjuni:
* Savana tas-Sudan tal-Punent, fit-tramuntana.
* Savana tal-Ginea u mużajk tal-ġungla, fiċ-ċentru.
* Foresti tal-Ginea tal-Lvant, fix-Xlokk.
* Foresti tal-Ginea tal-punent tal-pjanura, fil-Lbiċ.
* Foresti montani tal-Ginea, fil-muntanji tal-punent.
* Mangrovja tal-Ginea, f'xi partijiet tal-kosta.

### Klima

Il-Kosta tal-Avorju tinsab bejn 4º u 10º latitudni tat-tramuntana; Id-distanza għall-ekwatur hija madwar 400 kilometru mill-kosta tan-nofsinhar tal-pajjiż, u għat-Tropiku tal-Kankru madwar 1,400 kilometru mill-fruntiera tat-tramuntana. Għalhekk, il-kosti tal-Kosta tal-Avorju huma kkaratterizzati minn klima tropikali dejjem umda, li tinbidel għal klima niexfa fit-Tramuntana estrema.62 It-temperatura medja annwali hija ta’ 28 °C, iżda l-abitanti jesperjenzaw differenzi notevoli fit-temperatura bejn it-Tramuntana u t-Tramuntana. reġjuni tan-Nofsinhar tal-pajjiż u bejn l-istaġuni differenti. Il-klima hija kkaratterizzata mis-sistemi tar-riħ tal-kummerċ tal-grigal u l-monsoon tal-Lbiċ: il-kummerċ tal-grigal (Harmattan) iġib arja sħuna, niexfa, mgħobbija bit-trab mis-Saħara fix-xitwa u tnixxef il-pajjiż. Il-monsoon tal-Afrika tal-Punent joriġina fil-Golf tal-Guinea, u jġib arja sħuna u umda. Jiddetermina l-klima fin-nofsinhar tal-Kosta tal-Avorju matul is-sena kollha, filwaqt li fit-tramuntana ġġib ix-xita tas-sajf. Għalhekk, fil-Kosta tal-Avorju hemm tliet żoni klimatiċi.

Il-klima ekwatorjali (magħrufa wkoll bħala klima Attié) tan-nofsinhar hija kkaratterizzata minn varjazzjonijiet termali baxxi (ġeneralment bejn 25 °C u 30 °C), livelli għoljin ħafna ta' umdità (bejn 80% u 90%) u xita abbundanti, li jilħqu 1766 mm fis-sena f'Abidjan u 2129 mm f'Tabou. Hemm żewġ staġuni niexfa u żewġ staġuni tax-xita hawn. L-istaġun twil niexef idum minn Diċembru sa April u huwa kkaratterizzat minn sħana qawwija u xita sporadika. L-istaġun qasir niexef jaqa' f'Awwissu u Settembru. L-istaġun tax-xita twil idum minn Mejju sa Lulju, filwaqt li l-istaġun tax-xita qasir huwa f'Ottubru u Novembru. Il-klima umda tas-savanna (magħrufa wkoll bħala klima Baoulé) tiddetermina ż-żona tal-foresti tropikali tat-tramuntana u s-savana tan-Nofsinhar u tibda madwar 200 kilometru fit-tramuntana tal-kosta. It-temperaturi jvarjaw ħafna, bejn 14°C u 33°C, u l-umdità ġeneralment tkun bejn 60% u 70%. Xita annwali hija ta' madwar 1,200 mm f'Bouaké. Hemm ukoll erba’ staġuni: tnejn niexfa, minn Novembru sa Marzu u minn Lulju sa Awissu, u tnejn tax-xita, minn Ġunju sa Ottubru u minn Marzu sa Mejju.

Il-klima niexfa tas-savana (magħrufa wkoll bħala klima tas-Sudan t'Isfel) tippredomina fir-reġjuni tas-savana tat-Tramuntana. Jippreżenta varjazzjonijiet ta' kuljum relattivament qawwija ta' 20 °C. L-umdità hija ferm aktar baxxa milli fin-nofsinhar tal-pajjiż u hija bejn 40% u 50%. Harmattan iseħħ ukoll f'dawn ir-reġjuni, fil-forma ta' riħ frisk u niexef, bejn Diċembru u Frar. Il-Kosta ta' l-Avorju tat-Tramuntana għandha biss żewġ staġuni: l-istaġun xott, bejn Novembru u Ġunju, b'xita okkażjonali f’April, u staġun tax-xita, bejn Lulju u Ottubru. Ix-xita annwali mkejla f'dan ir-reġjun hija 1203 mm f'Korhogo, pereżempju.

Il-klima ta' Odienné, belt li tinsab fil-majjistral, hija kkaratterizzata mill-prossimità tal-muntanji u, għalhekk, għandha valuri ta' xita ogħla (1491 mm) u temperaturi aktar baxxi mir-reġjuni li jinsabu fil-Lvant. Fil-Bniedem (saħansitra ogħla fil-muntanji), il-valuri tax-xita saħansitra jilħqu 1897 mm fis-sena.

### Ġeoloġija

Il-ħamrija tidher simili għal dik tal-biċċa l-kbira tal-Afrika tal-Punent. Ġeneralment huma maħlula, kultant indurati, u l-kulur tal-materjal huwa ġeneralment aħmar, minn okra sa sadid skur. Madankollu, l-impronta tal-ambjenti ekwatorjali fuq il-ħamrija Ivorjana hija proporzjonalment aktar immarkata milli fi kważi ż-żoni kollha li jinsabu fit-tramuntana tal-Golf tal-Ginea.

Bħall-eżenzjoni, il-kompożizzjoni tal-blat normalment għandha influwenza deċiżiva fuq il-ħamrija. Il-blat tal-Kosta tal-Avorju huwa varjat u kważi inviżibbli, ħlief għall-koppli kristallini. Huwa ffurmat kważi kompletament minn blat bażali kristallin jew phyllites, bi gradi varji ta 'metamorfiżmu.

Il-formazzjonijiet kristallini jkopru madwar żewġ terzi tal-pajjiż u l-ġeoloġi jaqsmuhom f'ħames familji kbar: migmatites u gneisses (blat plutoniku, vulkaniku jew sedimentarju metamorfosat tal-qedem), charnockites (graniti iperesteniċi) u norites, il-"graniti Baoulé", li Huma wkoll jinkludu varjetajiet varji ta 'blat, il-kategorija ta' blat rikk f'minerali suwed (diorites jew granodiorites) u l-"Bondoukou granites" (spiss granodioritic, iżda xi drabi wkoll alkalin).

Blat Phyllite huma essenzjalment komposti minn schists, li jvarjaw skond il-karatteristiċi tas-sedimenti oriġinali li ffurmawhom u l-grad ta 'metamorfiżmu li jkunu għaddew minnhom. Huma jinkludu wkoll xi kwarżiti u ġebel ramli tal-kwarżit. Blat magħruf komunement bħala "blat aħdar" fil-Kosta tal-Avorju (ta' oriġini metamorfika iżda mhux sedimentarja) huwa inkluż f'din il-familja. Il-kantina Ivorjana hija mdawwar b'għata sedimentarja ċkejkna magħmula prinċipalment minn ramel tafal ta 'oriġini kontinentali, u tafal, ramel u tajn ta' oriġini tal-baħar.

Il-ħamrija feralitika tkopri l-biċċa l-kbira tal-Kosta tal-Avorju. Jinstabu prinċipalment fil-lvant, fil-punent, fin-nofsinhar, żoni tal-foresti u ta' qabel il-foresti, żoni tas-savana Sudaniżi jew sub-Sudaniżi, żoni tat-Tramuntana, eċċ. Il-ħamrija ferruġinuża tropikali li tinsab fuq il-blat granitojde hija l-aktar mifruxa fil-Grigal tal-pajjiż, madwar il-belt ta’ Bouna u fl-interfluve bejn in-naħa ta' fuq tan-N'Zi u n-naħa ta' fuq tal-Comoé. L-aħħar tliet klassijiet imsemmija huma ħafna aktar lokalizzati; Jinsabu f'topografija imħatteb u jseħħu fir-reġjuni tal-għoljiet ta' Yaouré u Bondoukou, f'Comoé ta' fuq u fil-ktajjen ta' bliet li jmorru minn Sifié, Oumé għal Fetékro.

### Flora

Il-veġetazzjoni tista' tinqasam f'żewġ żoni: Żona tan-Nofsinhar, tal-Ginea, u żona tat-tramuntana, Sudaniż. Il-fruntiera bejn dawn iż-żewġ żoni hija parallela mal-kosta, bejn wieħed u ieħor fit-8 parallel. Iż-żona tan-Nofsinhar hija kkaratterizzata minn foresti tropikali u mangrovji (mangrovi tal-Ginea), li waħda minnhom tinsab fil-punent ta' Abidjan, fil-bokka tax-Xmara Bia, u oħra saħansitra aktar fil-punent, fil-bokka tax-Xmara Boubo.

Iż-żona tat-Tramuntana hija kkaratterizzata minn foresti niexfa (b'bidliet perjodiċi għal jwaqqgħu l-weraq) u savannahs (is-savana tas-Sudan, li tkopri terz tat-territorju, u s-savana tal-Guinea), għalhekk il-foresta niexfa tista' titqies bħala tranżizzjoni mill-foresta tropikali għal is-savana Fil-parti ċentrali tal-Kosta ta' l-Avorju hemm il-mużajk tal-foresti-savana tal-Ginea, iffurmat minn żoni magħquda ta' mergħat, savana u foresti umdi densi u foresta tal-galleriji tul il-korsijiet tax-xmajjar.

Fost il-flora tal-Kosta tal-Avorju jispikkaw siġar bħall-baobab, l-iroko, it-tali, l-amazakoue, it-tiama u l-movingui, uħud ta' importanza kbira għall-esportazzjoni tal-injam. Epiphytes u orkidej jikbru fil-foresti, filwaqt li l-fenek, il-manniophyton, is-siġra tat-tewm, il-milne redhead u l-belluci huma importanti bħala pjanti mediċinali tradizzjonali.

Il-veġetazzjoni tal-Kosta tal-Avorju inbidlet b'mod fundamentali f'dawn l-aħħar deċennji bħala konsegwenza tal-attività umana. Oriġinarjament, terz tal-pajjiż, fin-nofsinhar u l-punent, kien kompletament miksi minn foresti densi67 b’savanni bis-siġar fiċ-ċentru u fit-tramuntana u mangrovji żgħar fuq il-kosta. Minn żminijiet kolonjali, il-kopertura tal-foresti tnaqqset ħafna, parzjalment minħabba t-twaqqif ta' pjantaġġuni u parzjalment minħabba d-deforestazzjoni. Fl-2007, il-kopertura naturali tal-foresti kienet stmata għal 6 miljun ettaru.

### Fawna

Il-fawna hija speċjalment rikka fl-ispeċi. Fost il-mammiferi, l-iljunfant huwa l-annimal li n-nejbiet tiegħu, kummerċjati bħala avorju, taw ismu lill-pajjiż. Il-popolazzjoni tagħha, li darba kienet għolja fil-ġungla u s-savana, naqset bil-kbir bil-kaċċa u l-kaċċa, tant li llum tinsab biss fir-riservi. Hemm ukoll ippopotami, ħnieżer ġganti tal-foresti, duikers, primati, annimali gerriema, pangolini, qtates tal-priża bħal leopardi u mongooses; Fl-isteppi tista 'ssib hyenas u jackals. L-ippopotamu pigmeu rari għandu wieħed mill-aktar postijiet importanti ta' preżenza tiegħu fil-Park Nazzjonali ta' Taï, fil-Lbiċ tal-pajjiż.

Jgħixu hemm ukoll mijiet ta' speċi ta' għasafar (herons, ċikonji bħaċ-ċikonja b’għonq is-suf u l-marabou, papri u wiżż, kif ukoll għasafar tal-priża).Il-kukkudrill korazzat tal-Afrika tal-Punent jgħix fi u tul ix-xmajjar tas-savana, u Il-kukkudrill tat-tronk. jgħix fix-xmajjar tal-foresti tropikali.

Tista' ssib ukoll sriep bħal cobras, mambas, puff vipers, Gabon vipers u rhinoceros vipers, rock pythons u royal pythons, kif ukoll termites, li jżejnu l-pajsaġġ b'ħafna termite mounds, u ħanfus bħall-pill bug.The xmajjar Huma dar għal bosta speċi ta' ħut, inklużi ċiklidi u multispeċi Afrikani, filwaqt li l-ilmijiet kostali huma dar għal gambli, tigra tar-ramel u klieb il-baħar oħra, ħut tal-pipe, raġġi, ħut taż-żrinġijiet, ħut ċatt u l-fekruna rari loggerhead. Ħafna speċi, bħaċ-chimpanzees, diġà huma rari ħafna jew mhedda bl-estinzjoni.

## Ekonomija
Iż-żamma ta' rabtiet mill-qrib ma' Franza mill-indipendenza fl-1960, id-diversifikazzjoni tal-agrikoltura għall-esportazzjoni, u l-inkoraġġiment tal-investiment barrani, għamlu lill-Kosta tal-Avorju wieħed mill-aktar pajjiżi tropikali Afrikani sinjuri. Madankollu, f'dawn l-aħħar snin il-Kosta tal-Avorju kienet soġġetta għal kompetizzjoni akbar u tnaqqis fil-prezzijiet fis-suq globali għall-uċuħ agrikoli ewlenin tagħha: il-kafè u l-kawkaw. Dan, flimkien ma' korruzzjoni interna għolja, jagħmel il-ħajja diffiċli għal dawk li jkabbru u dawk li jesportaw lejn swieq barranin.

L-għedewwa għal ħafna snin, il-Kosta tal-Avorju u l-Gana qablu fl-2019 li jimponu prezz minimu għall-kawkaw fuq kumpaniji multinazzjonali, sabiex jipproteġu lill-produtturi, li jirċievu bejn 4 u 6 fil-mija tal-profitti tas-settur: il-11 ta' Ġunju, ħabbru li se ser tissospendi l-bejgħ tal-kawkaw għall-kampanja 2020-2021 jekk ma jkunx stabbilit prezz minimu ta' 2,300 ewro kull tunnellata.

Skont l-Indiċi tal-Innovazzjoni Globali, imwettaq mill-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali, fl-2022, il-Kosta tal-Avorju kienet ikklassifikata fil-109 post fl-innovazzjoni fost 132 pajjiż fid-dinja;7 filwaqt li fl-2023 kienet ikklassifikata fil-112.

## Demografija

Fl-2007, il-Kosta tal-Avorju kellha popolazzjoni ta' 18,000,000 abitant. L-istennija tal-ħajja hija 49 sena. In-numru medju ta’ tfal għal kull mara huwa 4.43. 50.9% tal-popolazzjoni hija litterata. Huwa stmat li 7% tal-popolazzjoni hija infettata bil-virus tal-HIV (li jikkawża l-AIDS).
77% tal-popolazzjoni jqisu lilhom infushom Ivorjani: jirrappreżentaw diversi popli u gruppi lingwistiċi differenti. Madwar 65 lingwa huma mitkellma fil-pajjiż. Waħda mill-aktar komuni hija d-dioula, użata fil-kummerċ, kif ukoll il-popolazzjoni Musulmana. Il-Franċiż, użat minn 70% tal-popolazzjoni (99% f'Abidjan), huwa l-lingwa uffiċjali, mgħallma fl-iskejjel u jservi bħala lingua franca fiż-żoni urbani (partikolarment f'Abidjan). In-numru ta' kelliema Franċiżi huwa għoli ħafna meta mqabbel mal-biċċa l-kbira tal-pajjiżi li jitkellmu bil-Franċiż fl-Afrika, minħabba l-użu tiegħu bħala lingwa inter-etnika.

Peress li l-Kosta tal-Avorju stabbiliet ruħha bħala wieħed mill-aktar pajjiżi sinjuri fl-Afrika tal-Punent, madwar 20 % tal-popolazzjoni tikkonsisti minn ħaddiema mill-Liberja, il-Burkina Faso u l-Guinea ġirien. Dan il-fatt ħoloq tensjoni li dejjem qed tiżdied f'dawn l-aħħar snin, speċjalment peress li l-maġġoranza ta' dawn il-ħaddiema huma Musulmani, filwaqt li l-popolazzjoni ta' oriġini indiġena hija fil-biċċa l-kbira Kristjana (prinċipalment Kattolika) u animista. 0.4% tal-popolazzjoni hija ta' dixxendenza mhux Afrikana. Xi 50,000 huma ċittadini Franċiżi, 40,000 Libaniż u, sa ċertu punt, Vjetnamiżi, Lhud u Spanjoli, kif ukoll missjunarji Protestanti mill-Istati Uniti u l-Kanada. F'Novembru 2004, madwar 10,000 ċittadin Franċiż u barranin oħra evakwaw il-Kosta tal-Avorju minħabba attakki minn milizzji żgħażagħ favur il-gvern.

#### Evoluzzjoni demografika

* 1900 1.5 miljun
* 1950 2.7 miljun
* 1970 5.3 miljun
* 1975 (ċensiment) 6.7 miljun
* 1988 (ċensiment) 10.9 miljun
* 2000 16.73 miljun
* 2010 19.09 miljun
* 2020 22.65 miljun
* 2030 26.08 miljun (stmat)
* 2040 29.35 miljun (stmat)

### Reliġjon

Fil-Kosta tal-Avorju hemm diversità reliġjuża kbira. L-aktar reliġjonijiet mifruxa huma l-Iżlam (38.6%) u l-Kristjaneżmu (32.8%); it-tramuntana hija aktar Iżlamika, filwaqt li n-nofsinhar u fuq il-kosta hija l-aktar Kristjana. 11.9% tal-popolazzjoni jipprattika r-reliġjonijiet tradizzjonali tal-Afrika tal-Punent - speċjalment ir-reliġjon Akan -, li sa ċertu punt jinfluwenzaw ukoll il-prattika ta 'reliġjonijiet oħra l-Izlam bdiet tinfirex fit-tramuntana estrema tal-Kosta tal-Avorju. Il-Kristjaneżmu ġie introdott fil-kosta minn missjunarji Ewropej fis-seklu 17.

L-evoluzzjoni attwali hija kkaratterizzata minn Iżlamizzazzjoni dejjem tikber, speċjalment fit-tramuntana. Ftit qabel il-bidu tal-millennju, 40% tal-popolazzjoni kienet tistqarr ir-reliġjonijiet tradizzjonali tal-Afrika tal-Punent. L-Iżlam, li kien jirrappreżenta biss madwar 24% tal-popolazzjoni totali f’nofs is-snin tmenin, minn dak iż-żmien sar l-iktar komunità reliġjuża li kibret b'rata mgħaġġla, prinċipalment permezz ta’ xogħol missjunarju fost is-segwaċi tar-reliġjonijiet tradizzjonali mill-Afrika tal-Punent (speċjalment is-Senufo). Fl-2004, 35% tal-popolazzjoni kienet diġà Musulmana Sunni.

Skont iċ-ċensiment tal-2021, 42.5% tal-popolazzjoni jistqarru Izlam, filwaqt li l-fidili tal-Kristjaneżmu (prinċipalment Kattoliċi u Evanġeliċi) jirrappreżentaw 39.8% tal-popolazzjoni Barra minn hekk, 12.6% tal-Ivorjani ddikjaraw lilhom infushom irreliġjużi u 2.2% qalu li jsegwu l-animiżmu. Il-Kunsill Nazzjonali Iżlamiku (Conseil national islamique; CNI), imwaqqaf fl-1993, jiġbor flimkien organizzazzjonijiet Musulmani fil-Kosta tal-Avorju L-organizzazzjoni tal-istudenti Musulmani Association des élèves et étudiants musulmans de Côte d'Ivoire (AEEMCI) għandha rwol importanti fi ħdan dan. organizzazzjoni.​ Il-pellegrinaġġ annwali lejn Mekka huwa organizzat mill-Assoċjazzjoni musulmane pour l'organisation du pèlerinage à la Mecque (AMOP).​ Il-Yacoubists, segwaċi ta' Yacouba Sylla, huma sottogrupp importanti fi ħdan il-Musulmani ta' Costa of Ivory.

Il-Kristjaneżmu ma kienx verament introdott fir-reġjun sa żminijiet kolonjali, u ilu reliġjon ewlenija tal-pajjiż. L-influwenza tagħha kienet u għadha kbira, peress li kienet, fil-verżjoni Kattolika tagħha, l-ewwel reliġjon moderna tal-pajjiż u dik tal-mexxejja ewlenin Ivorjani. F’dan il-kuntest, ftit qabel mewtu, il-President Félix Houphouët-Boigny kellu bażilika monumentali mibnija f’Yamossoukro, belt twelidu.

Il-Federazzjoni Evanġelika tal-Kosta tal-Avorju twaqqfet fl-1960 f'Bouaké.82 L-Unjoni tal-Knejjes Battisti Missjunarji tal-Kosta tal-Avorju twaqqfet uffiċjalment fl-1979, taħt l-isem ta' Knejjes Battisti Missjunarji tal-Kosta tal-Avorju Fl-2020, hija se jkollu 300 knisja u 15,000 membru.

B'mod ġenerali, it-tolleranza reliġjuża u l-koeżistenza paċifika jipprevalu fil-Kosta tal-Avorju. Il-festi reliġjużi huma ċċelebrati liberament minn dawk li jemmnu rispettivi u huma aċċettati minn kulħadd. Il-Kosta tal-Avorju hija uffiċjalment stat sekulari, għalkemm rappreżentanti tal-istat jintbagħtu għal ċerimonji reliġjużi u skejjel denominazzjonali speċjali jirċievu għajnuna finanzjarja mill-istat.

### Edukazzjoni
Is-sistema edukattiva Ivorjana, ibbażata fuq il-mudell li wiret minn Franza, introduċiet skola b'xejn u obbligatorja wara l-indipendenza biex tinkoraġġixxi l-iskola tat-tfal fl-età tal-iskola. Minbarra ċ-ċikli tas-soltu tal-edukazzjoni primarja, sekondarja u għolja, din is-sistema kienet tinkludi livell ta' qabel l-iskola li jkopri tliet sezzjonijiet (sezzjoni żgħira, sezzjoni medju u sezzjoni kbira). Fl-2001-2002, qabel il-kriżi politika u militari, 391 ċentru tal-kura matul il-jum, kemm privati ​​kif ukoll pubbliċi, operaw madwar il-pajjiż208. Fl-2005, biss fiż-żona kkontrollata mill-forzi repubblikani, kien hemm 600 daycare centre b'2,109 għalliem u 41,556 student.

Hemm sitt livelli ta' edukazzjoni primarja (klassijiet preparatorji għall-1 u t-2 kors, klassijiet elementari għall-1 kors, klassijiet elementari għat-2 kors, klassijiet intermedji għall-1 kors u klassijiet intermedji għat-2 kors), li jilħqu l-qofol tagħhom bit-tieni kors. Certificat d'Etudes Primaires Elémentaires (Ċertifikat tal-Istudji Primarji Elementari) u eżami tad-dħul għas-sitt sena tas-sekondarja. Fl-2001, il-Ministeru tal-Edukazzjoni kellu 8,050 skola primarja tal-istat b'43,562 għalliem jgħallmu 1,872,856 student, u 925 skola pubblika b'7,406 għalliem jgħallmu 240,980 student.

Fl-2005, kien hemm 6,519-il skola primarja, li minnhom 86.8% kienu pubbliċi, bi 38,116 għalliem u 1,661,901 student.

55% tal-popolazzjoni ta' bejn is-6 u s-17-il sena u 61% tal-bniet f'dan il-grupp ta' età mhumiex mill-iskola. Ir-rata baxxa ta' reġistrazzjoni tal-bniet fl-iskejjel wasslet lill-gvern biex jiżviluppa politika speċifika għall-edukazzjoni tal-bniet żgħażagħ fis-snin 90 F’Marzu 1993, b'kollaborazzjoni mal-Ministeru tal-Edukazzjoni Nazzjonali, il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp nieda proġett imsejjaħ “BAD Education IV. Proġett” biex titjieb il-kwalità tal-edukazzjoni u tiżdied ir-rata ta' reġistrazzjoni fl-iskejjel b'mod ġenerali u dik tal-bniet b'mod partikolari.

L-edukazzjoni sekondarja hija maqsuma f'żewġ ċikli, b'erba' klassijiet għall-ewwel ċiklu u tlieta għat-tieni. Dan il-livell ta' edukazzjoni "huwa kkaratterizzat minn dominanza ċara tas-settur privat." Fl-2005, 370 mill-522 skola sekondarja tal-pajjiż kienu fis-settur privat. Il-Ministeru tal-Edukazzjoni Nazzjonali tal-Ivorjan irreġistra total ta' 660,152 student u 19,892 għalliem fl-2005, kemm fis-settur privat kif ukoll pubbliku, meta mqabbel ma' 682,461 student u 22,536 għalliem fl-2001-2002, qabel ma faqqgħet il-gwerra. Ir-rata ta' reġistrazzjoni fl-iskola sekondarja fil-Kosta tal-Avorju hija ta' 20 %. L-ewwel ċiklu tal-edukazzjoni sekondarja jwassal għall-Brevet d'études du premier cycle (BEPC) u t-tieni għall-baccalauréat.

Qabel l-1992, l-edukazzjoni ogħla kienet kważi kollha kemm hi r-responsabbiltà tal-Istat, b'rata ta' reġistrazzjoni ta' 24%. F'dawn l-aħħar snin, ħarġu diversi universitajiet privati ​​u skejjel tekniċi ogħla. Fl-1997-1998, kien hemm tliet universitajiet pubbliċi,90 erba 'skejjel pubbliċi kbar, seba' universitajiet privati, 47 ċentru privat u 31 ċentru ta' edukazzjoni ogħla postgraduate dipendenti fuq ministeri tekniċi minbarra edukazzjoni ogħla.

Il-kwistjoni tal-kompetenza u l-livell ta' kwalifika tal-għalliema responsabbli mit-taħriġ u s-superviżjoni tal-istudenti li jattendu dawn l-iskejjel pubbliċi tqajmet kemm-il darba. Madankollu, għandu jiġi nnutat li dawn jikkostitwixxu appoġġ essenzjali għall-Istat, peress li l-faċilitajiet tal-edukazzjoni pubblika bħalissa mhumiex biżżejjed u kultant inadegwati biex ikopru l-bżonnijiet kollha. Liġi approvata fl-1995 tirregola s-settur privat tal-edukazzjoni għolja u tintroduċi miżuri biex isaħħu l-istituzzjonijiet korrispondenti. Ir-riformi jaffettwaw ċerti strutturi eżistenti, bħall-Istitut Nazzjonali Pedagoġiku għall-Edukazzjoni Teknika u Vokazzjonali (IPNETP), l-Iskola Normali Għolja (ENS), l-Aġenzija Nazzjonali għat-Taħriġ Vokazzjonali (Agefop) u l-Fond għall-Iżvilupp tat-Taħriġ Vokazzjonali (FDFP). .

Il-programm ta' deċentralizzazzjoni universitarja nbeda mill-gvern Ivorjan fl-2011 bil-għan li jirrinovaw, jespandu u jibnu mill-inqas università waħda f'kull wieħed mill-erbatax-il distrett tal-pajjiż. Diversi universitajiet ġodda raw id-dawl grazzi għal dan il-programm, inklużi dawn li ġejjin: Korhogo, Man, San-Pédro, l-università virtwali u Bondoukou (kunsinna skedata għal Ottubru 2023).

Universitajiet oħra huma ppjanati f'Abengourou, Adiaké, Dabou, Daoukro u Odienné.

### Saħħa
F'termini ta' infrastruttura, il-Kosta tal-Avorju għandha livell relattivament għoli ta' kopertura tas-saħħa meta mqabbla ma' pajjiżi oħra fis-subreġjun tal-Afrika tal-Punent. Madankollu, tnejn biss mid-dsatax-il reġjun amministrattiv tal-pajjiż għandhom ċentri tal-isptarijiet universitarji (CHU). Dawn huma ċ-CHUs ta' Cocody, Treichville u Yopougon f'Abidjan (reġjun ta' Lagunes) u ċ-CHU ta' Bouaké (reġjun ta' Wied Bandama). Ir-reġjuni l-oħra għandhom ċentri ta' sptar reġjonali (RHC), filwaqt li l-agglomerazzjonijiet l-oħra għandhom ċentri tas-saħħa urbani jew, fil-każ ta’ komunitajiet ta' rħula, ċentri tas-saħħa rurali.

Ma' dawn jiżdiedu faċilitajiet speċifiċi, li l-aktar magħrufa minnhom huma l-isptarijiet militari ta' Bouaké u Abidjan, l-isptar tal-ħaddiema taċ-ċivil fil-qalba tal-Plateau, il-kliniċi tal-lebbra ta' Manikro (Bouaké), Daloa u Man u l-isptar psikjatriku ta' Bingerville. Dawn iċ-ċentri tas-saħħa pubblika, li huma appoġġjati minn firxa pjuttost wiesgħa ta' sptarijiet u kliniċi privati, madankollu jiffaċċjaw problemi serji ta' tagħmir u persunal mediku, li għadu skars: tabib għal kull 9,908 abitant, infermier wieħed għal kull 2,416 abitant u qabla waħda għal kull 2,416 abitant. kull 2,118 mara f’età li jista' jkollhom it-tfal. Kull sena, maniġers tas-saħħa ġodda mħarrġa fl-universitajiet ta' Bouaké u Abidjan u aġenti ġodda tas-saħħa mill-Instituts de formation des agents de la santé (INFAS) jitqiegħdu għad-dispożizzjoni taċ-ċentri tas-saħħa tal-pajjiż. Madankollu, is-sitwazzjoni tas-saħħa tal-pajjiż hija meqjusa bħala inkwetanti u l-aċċess għall-kura tas-saħħa huwa diffiċli.

Il-faqar mar għall-agħar mill-1999, bil-bidu tal-kriżijiet politiċi u militari Fil-Kosta tal-Avorju, l-indiċi tal-faqar uman - proporzjon ta' nies taħt il-limitu aċċettat tal-iżvilupp uman - laħaq 40.3% fl-2004, u poġġa lill-pajjiż fit-92 post ta' 108 pajjiż li qed jiżviluppaw.98 Din is-sitwazzjoni għandha impatt negattiv fuq is-saħħa tal-popolazzjoni: in-numru ta' pazjenti mar minn 17,242 fl-2001 għal 19,944 fl-2005. Is-sitwazzjoni epidemjoloġika hija kkaratterizzata minn preponderanza ta' mard infettiv, responsabbli għal morbożità. rata akbar minn 50-60% u rata ta 'mortalità għolja stmata għal 14.2 għal kull 1,000; Dawn huma essenzjalment infezzjoni bl-HIV/AIDS, tuberkulożi u malarja. Il-malarja għadha l-kawża ewlenija tal-konsultazzjonijiet fost l-adulti u tal-mortalità fost dawk taħt il-522 sena.

L-isforzi li saru mill-Istat mill-1996 fil-qafas tal-programm nazzjonali tas-saħħa, immirati biex itejbu s-saħħa tal-popolazzjoni billi jqabblu l-provvista u d-domanda tas-servizzi tas-saħħa, ġew ikkanċellati mill-gwerra; u, bħala konsegwenza ta' dan, ir-riżorsi tal-Istat naqsu, u llimitaw dawk allokati għas-saħħa għal 7% biss tal-baġit nazzjonali. Madankollu, il-kopertura tat-tilqim għadha tajba u ppermettiet li jinqered diversi mard endemiku.

Madankollu, is-sitwazzjoni għadha pjuttost allarmanti fejn jidħlu STIs u STDs, li jaffettwaw il-maġġoranza tan-nisa. Instab li 7% tal-popolazzjoni Ivorjana kienet infettata fl-2003, jiġifieri, 570,000 nies HIV-pożittivi, b'47,000 mewt fis-sena Dawn iċ-ċifri qed jiżdiedu u jkomplu jinkwetaw il-Ministeru tal-Ġlieda kontra l-AIDS, maħluqa speċjalment biex jagħmlu kontra din il-pesta. L-ispiża tal-kura tas-saħħa u l-mediċini, in-nuqqas jew l-obsolexxenza ta' tagħmir mediku, u xi kultant in-nuqqas ta' persunal tas-saħħa, iwasslu lill-foqra biex jirrikorru għal terapiji naturali u mediċina tradizzjonali bbażata fuq il-pjanti. Dawn l-istess raġunijiet jispjegaw il-fenomenu dejjem aktar inkwetanti ta' "ispiżeriji tat-toroq", magħmulin minn bejjiegħa tat-triq li spiss ibigħu mediċini pprojbiti.

Fl-2008, ir-rata tat-tkabbir tal-popolazzjoni kienet stmata għal 1.96%, ir-rata tat-twelid għal 34.26 għal kull 1,000, ir-rata ta' mortalità għal 14.65 għal kull 1,000, u l-istennija tal-ħajja ta' 49.18 snin li 46.63 sena għall-irġiel u 51.82 sena għan-nisa.

## Kultura

Id-diversità kulturali kbira tal-Kosta ta' l-Avorju, pajjiż ta' l-Afrika tal-Punent imdawwar mal-Gana, il-Liberja, il-Mali, il-Burkina Faso u l-Guinea, hija eżempju ta' għadd kbir ta' gruppi etniċi, avvenimenti, festivals, mużika u arti. Hemm aktar minn sittin grupp etniku indiġenu, għalkemm jistgħu jitnaqqsu għal seba' gruppi etniċi kbar, ibbażati fuq karatteristiċi kulturali u storiċi komuni.

Kull grupp etniku għandu l-lingwa tiegħu, li tagħti lill-pajjiż varjetà lingwistika kbira: għal din ir-raġuni, il-Franċiż, il-lingwa uffiċjali tal-pajjiż, huwa mifrux ħafna (70% tal-popolazzjoni titkellimha b'mod fluwenti), peress li tintuża bħala lingwa interetnika.

### Letteratura

Il-Kosta tal-Avorju għandha letteratura abbundanti, rikka f'diversità stilistika u proverbji, appoġġjata minn infrastruttura ta' pubblikazzjoni relattivament soda u awturi ta' reputazzjoni differenti. L-aktar awturi famużi huma Bernard Dadié, ġurnalist, kittieb ta' stejjer qosra, drammaturgu, rumanzier u poeta li ddomina l-letteratura Ivorjana mis-snin tletin 'il quddiem, Aké Loba (Kocoumbo, l'étudiant noir, 1960) u Ahmadou Kourouma (Les Soleils des indépendances, 1968). ), ingħata l-Prix du Livre Inter fl-1998 għax-xogħol tiegħu En attendant le vote des bêtes sauvages, li sar klassiku kbir fil-kontinent Afrikan.

Magħhom jingħaqdu t-tieni ġenerazzjoni ta' awturi li qed jinqraw dejjem aktar, bħal Véronique Tadjo, Tanella Boni, Isaie Biton Koulibaly, Maurice Bandaman u Camara Nangala. It-tielet ġenerazzjoni diġà qed tħalli l-marka tagħha, b’awturi bħal Sylvain Kean Zoh (La voie de ma rue, 2002),108 (Le printemps de la fleur fanée, 2009), (Des loups et des agneaux, 2017) u (Le fils de la nuit, 2023) jew Josué Guébo (L'or n'a jamais été un métal, 2009)109 u (Mon pays, ce soir, 2011).

Id-disa' arti Ivorjana hija kkaratterizzata minn diversi ġeneri: realistiċi, semi-realistiċi, umoristiċi, fantaxjenza, eċċ. L-umoriżmu huwa l-aktar popolari. L-umoriżmu huwa l-aktar popolari fost l-Ivorjani. Is-suġġetti indirizzati mill-awturi huma relatati mal-ħajja tagħhom ta' kuljum. Fatti bħall-qgħad, il-banditiżmu, il-faqar, is-sistema D (għerf) u l-infedeltà huma ttrattati b'ton ħafif.

Hemm ħafna awturi li jagħtu l-ħajja lil dan l-univers kulturali Ivorjan: Gilbert G. Groud, Marguerite Abouet (skriptist), Benjamin Kouadio, Lassane Zohoré, Lacombe, Bertin Amanvi, Hilary Simplice, Kan Souffle, Jess Sah Bi, Atsin Désiré... Karattri tal-komiks Ivorjani jinkludu Cauphy Gombo, John Koutoukou, Tommy Lapoasse, Zézé, Dago, Sergent Deutogo, Jo Bleck, Les sorcières, Petit Papou... Il-gazzetta satirika Gbich, imwaqqfa mill-kartunist Zohoré Lassane, kellha rwol ewlieni fil- popolarizzazzjoni tal-mezz komiku fil-Kosta tal-Avorju.

### Arti

L-arti Ivorjana hija kkaratterizzata minn bosta oġġetti ta' kuljum jew kulturali (utensili, statwi, maskri, eċċ.) prodotti f'materjali differenti u f’partijiet differenti tal-pajjiż minn kull wieħed mill-gruppi kulturali, li kull wieħed minnhom juri l-mod ta' ħajja tiegħu permezz tal-kreazzjonijiet tiegħu . Materjali bħall-injam, il-bronż, ir-rafja, ir-rattan u l-bambu jintużaw biex isiru basktijiet, skulturi, għamara artistika, statwi u maskri.

Il-maskri Dan, Baoule, Gouro, Guéré u Bétés huma l-aktar magħrufa. L-arti ta' l-insiġ hija wkoll kondiviża mill-poplu Baoule u Senoufo, li huma wkoll famużi għall-pittura tagħhom fuq id-drapp. Figurini tar-ram, li darba kienu jintużaw biex jiżnu deheb, issa jintużaw bħala ornamenti, speċjalment fiż-żona kulturali Akan.

Iżda ż-żfin, appoġġjat minn diversi strumenti mużikali (tam-tams, balafons), jibqa’ prattika kondiviża ħafna mill-popli tradizzjonali Ivorjani kollha. Xi żfin kisbu fama nazzjonali: it-Temate of Facobly, iż-żfin stilt ta' Gouessesso u Danané, il-Boloye tal-pajjiż Senoufo, iż-Zaouli tal-pajjiż Gouro. Hemm ukoll fuħħar artistiku magħmul kompletament bl-idejn, speċjalment min-nisa. Iċ-ċeramika Katiola hija l-aktar famuża fil-pajjiż. Dan il-wirt kulturali huwa abbundanti u disponibbli. Ħafna xogħlijiet tradizzjonali (speċjalment skulturi) jinbiegħu lit-turisti li jżuru bliet kostali bħal Grand-Bassam u Assinie. Oħrajn huma esebiti fil-galleriji tal-arti jew fil-Mużew taċ-Ċiviltà f’Abidjan.

### Arkitettura

Il-Kosta tal-Avorju għandha varjetà wiesgħa ta' monumenti storiċi: Grand-Bassam, l-ewwel kapitali tal-Kosta tal-Avorju, fiha l-Palazz tal-Gvernatur, sede tal-ewwel gvern tal-kolonja Franċiża tar-Repubblika tal-Kosta tal-Avorju, li kienet prefabbrikata fi Franza qabel inbniet mill-ġdid. u mtejba fil-Kosta tal-Avorju fl-1893. Fost il-bini pittoresk ta' stil kolonjali tal-belt, jispikkaw ukoll il-Maison Varlet u l-Maison Ganamet, li kienu jappartjenu għal negozjanti għonja ta' dak iż-żmien u li l-arkitettura tagħhom tinkorpora materjali tal-kostruzzjoni lokali .

F’Abidjan, il-Katidral ta' San Pawl għandu arkitettura distintiva ħafna u fih żewġ taqsimiet sħaħ ta' ħġieġ imtebba’ li juru l-wasla tal-missjunarji fl-Afrika.

F'Yamossoukro, il-Bażilika tal-Madonna tal-Paċi, inawgurata u kkonsagrata mill-Papa Ġwanni Pawlu II fl-1990, hija replika tal-Bażilika ta' San Pietru f'Ruma. Il-parti ċentrali għandha kapaċità għal 18,000 ruħ, 7,000 minnhom bilqiegħda, 30,000 bilwieqfa fuq l-isplanade tagħha u aktar minn 150,000 wieqfa fl-ispazju bejn il-kolonni tal-isplanade tagħha hija wkoll meqjusa bħala waħda mill-aktar bini reliġjuż u għoli fid-dinja , f'termini ta' għoli u erja tal-wiċċ rispettivament, u l-kostruzzjoni tagħha tiswa madwar 300 miljun dollaru. Iżda jispikka wkoll il-bini tal-Fondazzjoni Félix Houphouët-Boigny għar-Riċerka għall-Paċi.

Fit-Tramuntana tal-pajjiż jispikka wkoll bini reliġjuż Musulman fl-istil Sudaniż, ikkaratterizzat minn tip ta' arkitettura introdotta fl-Imperu Maljan fis-seklu 14. L-aktar sinifikanti huma l-moskea ta' Kaouara (dipartiment ta' Ouangolodougou), il-moskea ta' Tengréla, il-moskea ta' Kouto u l-moskea ta' Nambira (sottoprefettura ta' M'Bengué); Iż-żewġ moskej ta' Kong għandhom, skont speċjalisti, valur triplu arkitettoniku, storiku u ta' wirt.

## Sport

Dan l-aħħar, aktar minn ftit Ivorjani eċċellaw fil-futbol internazzjonali, kif ukoll fit-tim nazzjonali tagħhom.

Fl-2006, il-Kosta tal-Avorju pparteċipat għall-ewwel darba fl-istorja tagħha fit-Tazza tad-Dinja tal-FIFA, u ħalliet lill-Kamerun, wieħed mill-aqwa timijiet fl-Afrika, fir-rawnd ta' kwalifikazzjoni Afrikan. Diġà fit-tournament li sar fil-Ġermanja, tilfu kontra l-Arġentina 2-1, u mbagħad ġew eliminati meta tilfu kontra l-Olanda 2-1. Huma kisbu l-ewwel tliet punti tagħhom billi għelbu lis-Serbja u Montenegro bl-iskor ta' 3-2 fl-aħħar partita, li fiha l-ebda wieħed minnhom ma kellu xejn f'riskju. Huwa pparteċipa mill-ġdid fit-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 2010, iżda ma għaddax mill-ewwel fażi. Fil-parteċipazzjoni tagħhom fit-Tazza tad-Dinja 2014 fil-Brażil, reġgħu ġew eliminati fil-fażi tal-gruppi.

Fit-Tazza tan-Nazzjonijiet Afrikani, irnexxielhom jirbħu l-edizzjonijiet tal-1992 u tal-2015, din tal-aħħar kontra l-Ghana, minbarra li kisbu t-tieni post fl-2006, it-tielet post f’erba’ okkażjonijiet (1965, 1968, 1986, 1994). fi tnejn oħra (1970 u 2008).

Huwa mfakkar li kellu wħud mill-aqwa plejers tal-futbol fl-Afrika fl-istorja tagħha bħal Didier Drogba, Yaya Touré, Kolo Touré, Gervinho, Salomon Kalou, fost oħrajn li spikkaw fi klabbs fl-Ewropa, ġeneralment fl-Ingilterra.

Il-pajjiż ospita bosta avvenimenti ewlenin fil-livell kontinentali, uħud minnhom kienu l-edizzjonijiet tal-1985 u l-2013 tal-kampjonat kontinentali tal-basketball, fejn it-tim lokali ħa l-ħames u l-ewwel post, rispettivament. Fil-futbol, ​​ospitat it-Tazza tan-Nazzjonijiet Afrikani tal-1984 u dik li se ssir fl-2023. Bl-istess mod, it-tim tiegħu rebaħ it-tournament fl-edizzjonijiet tal-1992 u l-2015, u t-tieni post fl-2006 u l-2012. Fl-aħħarnett fl-2017, it-tmien edizzjoni tal-Logħob tal-Frankofonija saret f'Abidjan.

Sport ieħor li spikka l-pajjiż huwa t-Taekwondo, li tah tlieta mill-erba' midalji Olimpiċi fl-edizzjonijiet tas-sajf, żewġ midalji tal-bronż, miksuba minn Ruth Gbagbi f’Rio 2016 u Tokyo 2020, u l-unika midalja tad-deheb mirbuħa minn Ivorjan, Cheick Sallah Cissé, ukoll f'Rio 2016. Firmin Zokou rebaħ ukoll diversi midalji f'avvenimenti bħal kampjonati tad-dinja, kampjonati kontinentali u l-Logħob Pan-Afrikan.

Il-midalja li fadal, u l-ewwel li nkisbet, kienet grazzi għal Gabriel Tiacoh, li rebaħ il-fidda fl-400 metru sing f’Los Angeles 1984. F’dan l-isport, huma rikonoxxuti wkoll Marie-Josée Ta Lou u Murielle Ahouré.

Il-Kosta tal-Avorju qatt ma pparteċipat fil-Logħob Olimpiku tax-Xitwa.

Ir-rugby huwa popolari wkoll u kiseb suċċess. It-tim nazzjonali tiegħu ħa sehem fit-Tazza tad-Dinja tar-Rugby tal-1995, li saret fl-Afrika t'Isfel, u ġie eliminat fil-fażi tal-gruppi. Filwaqt li, fit-tournament kontinentali, waslu sas-semifinali fl-edizzjonijiet tal-2007 u l-2008-2009.

## Belt


Stampa:Abidjan Collage.jpg|Abiyán (Abidjan) (Pop: 6,321,017 abitant, Densità: 18,700 abitant/km²; 2021)
Stampa:AbidjanStade.JPG|Stade Félix Houphouët-Boigny Stadium, Abiyán (Abidjan)
Stampa:Flag of Abidjan.png|Bandiera ta' Abiyán (Abidjan)
Stampa:AbidjanLogo.svg|Tarka ta' Abiyán (Abidjan)
Stampa:Man, Côte d'Ivoire.JPG|Man hija belt fil-Punent tal-Kosta tal-Avorju. Hija l-kwartieri ġenerali kemm tad-Distrett ta' Montagnes kif ukoll tar-Reġjun ta' Tonkpi. Huwa wkoll komun u l-kwartieri ġenerali u subprefettura tad-Dipartiment tal-Man. Miċ-ċensiment tal-2014, il-belt kellha popolazzjoni ta' 149,041, li tagħmilha t-tmien l-akbar belt fil-pajjiż.
Stampa:Man CIV 3651.jpg|Xita qawwija f'Ġunju fl-Man
Stampa:Côte d'Ivoire, administrative divisions - de - colored.svg|Distretti tal-Kosta tal-Avorju.
Stampa:Côte d'Ivoire departments.png|Dipartimenti tal-Kosta tal-Avorju.
Stampa:Cote d'Ivoire-CIA WFB Map.png|Mappa ta' Kosta tal-Avorju
Stampa:Côte d'Ivoire relief location map.jpg|Mappa Topografika ta' Kosta tal-Avorju
Stampa:Mount Nimba Strict Nature Reserve-108445.jpg|Il-Muntanja Nimba (bil-Franċiż: Mont Nimba) hija muntanja tul il-fruntiera tal-Kosta tal-Avorju u l-Ginea fl-Afrika tal-Punent. L-ogħla quċċata fiż-żewġ pajjiżi u l-Medda Nimba hija f'1,752 m (5,748 pied). Il-muntanja hija parti mill-Highlands tal-Guinea, li tgħaddi mill-fruntieri bejn iż-żewġ pajjiżi u l-Liberja. L-eqreb insedjamenti ewlenin huma l-belt ta' Yekepa fil-Liberja u l-ibliet ta' Bossou u N'Zoo fil-Guinea.
Stampa:Nimba mountainridge.jpg|Il-foresti tal-muntanji tal-Ginea huma ekoreġjun ta' foresti tropikali b'weraq wiesa' niedja fl-Afrika tal-Punent. L-ekoreġjun jokkupa l-partijiet tal-Artijiet Għolja tal-Guinea li huma ogħla minn 600 metru f'elevazzjoni u jestendi madwar partijiet tal-Ginea, Sierra Leone, Liberja u Kosta tal-Avorju. Il-medja tax-xita tvarja bejn 1,600 u 2,400 mm fis-sena u ħafna xmajjar importanti għandhom is-sors tagħhom f'dawn il-muntanji.
Stampa:AT0114 map.png|Mappa tal-foresti montani tal-Ginea


## Referenzi