Halloween

**Halloween**, magħrufha ukoll bħala **All Hallows Eve** (jiġifieri lejlet il-Festa tal-Qaddisin kollha), hija festa ċċelebrata fir-Renju Uniti, fl-Istati Unitim u f’pajjiżi oħra fil-lejl tal-31 ta’ Ottubru. Fi żmienna din il-festa hija okkażjoni biex it-tfal jittallbu għall-ħelu, u jekk ma ttihomx jagħmlulek xi ċajta. Simbolu komuni ta’ Halloween hija l-jack-o'-lantern, qargħa ħamra mnaqqxa b’forma ta’ wiċċ ikrah u b’xemgħa mwaħħla ġewwa.

## Oriġini
Il-festa għandha oriġini Ċeltika. Fil-Gran Brittanja u l-Irlanda tal-qedem din il-festa kienet tfakkar it-tmiem tas-sajf u lejlet il-bidu ta’ sena ġdida. Kienu jinxtegħlu ħġejjeġ kbar fuq l-għoljiet biex ikeċċu l-ispirti ħżiena. Kienu jaħsbu li l-erwieħ tal-mejtin kienu jżuru djarhom mill-ġdid f’dan il-jum u għalhekk din il-festa ntrabtet ma’ iħirsa, sħaħar, qtates suwed, fairies, u kull xorta ta’ xjaten.

Dawk li emigraw lejn l-Istati Uniti, l-iktar Irlandiżi, daħħlu din il-festa hemmhekk ukoll u lejn tmiem is-seklu 19 saret popolari ħafna. Is-subien u l-ġuvintur kienu jaqilbu l-għerejjex u t-tined, ikissru l-ħġieġ tat-twieqi u jagħmlu ħsara fi propjeta. Iżda biż-żmien il-festa saret waħda tat-tfal żgħar u ma baqgħetx issir il-ħsara li kienet issir qabel. 

## UNICEF
Mill-1965, il-UNICEF, ippruvat iddaħħal drawwa ġdida fil-Halloween, dik li jsir ġbir ta’ flus għall-United Nations Children's Fund. 

## Ir-Reliġjon Kattolika
Il-Kardinal Carlo Maria Martini kien qal, “dawn it-tip ta’ festi ma jagħmlux parti mit-tradizzjoni tagħna, li għandha valuri kbar ħafna li jridu jgħaddu lil ta’ warajna: il-qima lejn il-mejtin tagħmel parti mill-istorja tagħna. Inżuru l-oqbra, inżejnuhom bil-fjuri, nitolbu għall-mejtin, u hekk nifhmu li l-ħajja tal-bniedem mhijiex biss f’din l-art.”

Fl-2005, il-Kummissjoni Djoċesana Okkult u Sataniżmu tal-Knisja f'Malta kienet ħarġet din l-istqarrija:

## Kostumi

Il-kostumi tal-Halloween kienu tradizzjonalment immudellati fuq figuri bħal vampiri, fatati, skeletri, sħaħar tal-biża’, u xjaten. Maż-żmien, l-għażla tal-kostumi estendiet biex tinkludi karattri popolari mill-finzjoni, personalitajiet famużi, u arketipi ġeneriċi bħal ninjas u prinċipessi.

L-ilbies ta’ kostumi kien komuni fl-Iskozja u l-Irlanda, sa tmiem is-seklu 19. It-tradizzjoni li tissejjaħ "guising" minħabba t-travestimenti jew il-kostumi li jilbsu t-tfal, ġejja minn terminu Skoċċiż. Fl-Irlanda u l-Iskozja, il-maskri huma magħrufa bħala 'uċuħ foloz', terminu rreġistrat f'Ayr, l-Iskozja, fl-1890 minn Skoċċiż li jiddeskrivi lil dawk li kienu disposti għax jgħid: "Kont naħseb li kien Halloween&nbsp;... is-subien żgħar kienu diġà qed jagħmluha, jiġru b’wiċċhom foloz fuqhom u l-biċċiet tal-fanali tan-nevew f’idejhom”. Fil-bidu tas-seklu 20, fl-Istati Uniti, il-kostumi saru popolari għall-festi tal-Halloween, kemm għall-adulti kif ukoll għat-tfal, u fl-istess żmien it-trick-or-treating kien qed isir popolari fil-Kanada u fl-Istati Uniti, fis-snin 20 u 30.  

Eddie J. Smith, fil-ktieb tiegħu *Halloween, Hallowed is Thy Name*, joffri perspettiva reliġjuża għall-ilbies tal-kostumi f’All Hallows’ Eve, għax fih jissuġġerixxi, li billi jilbsu bħala kreaturi "li f’xi żmien ġegħluna nibżgħu u nirtogħdu", in-nies ikunu jistgħu jiddieħku b’Satana "li s-saltna tiegħu ġiet misruqa mis-Salvatur tagħna". 

Xbihat ta’ skeletri u l-mejtin huma dekorazzjonijiet tradizzjonali użati bħala *memento mori* .  

" Trick-or-Treat for UNICEF " huwa programm ta' ġbir ta' fondi biex jappoġġja l-UNICEF,  Programm tan-Nazzjonijiet Uniti li jipprovdi għajnuna umanitarja lit-tfal f'pajjiżi li qed jiżviluppaw. Il-programm, li beda bħala avveniment lokali f'villaġġ, fil-Grigal ta' Philadelphia fl-1950, u estiż nazzjonalment fl-1952, jinvolvi d-distribuzzjoni ta' kaxxi żgħar mill-iskejjel (jew fi żminijiet moderni, sponsors korporattivi bħal Hallmark, fil-ħwienet liċenzjati tagħhom) lil dawk li jfittxu t-trick-or-treaters, li saħansitra fih jistgħu jitolbu donazzjonijiet ta' flus mid-djar li jżuru. Huwa stmat li t-tfal ġabru aktar minn $118&nbsp;miljun għall-UNICEF sa mill-bidu tagħha. Fil-Kanada, fl-2006, l-UNICEF iddeċidiet li twaqqaf il-kaxxi tal-ġbir ta’ Halloween tagħha, minħabba tħassib dwar is-sigurtà u l-amministrazzjoni; wara konsultazzjoni mal-iskejjel, huma minflok, fasslu il-programm mill-ġdid.  

Il -Parata tal-Halloween tal-Villaġġ ta' New York li ssir kull sena bdiet fl-1974; hija l-akbar parata tal-Halloween fid-dinja u l-unika parata ewlenija ta' billejl fl-Amerika, li tattira aktar minn 60,000 parteċipant bil-kostum, żewġ miljun spettatur, u udjenza televiżiva madwar id-dinja. 

Mill-aħħar tas-snin 2010, l-isterjotipi etniċi bħala kostumi qed jiġu dejjem aktar skrutinizzati fl-Istati Uniti.   

### Kostumi għall-annimali domestiċi
Skont rapport tal-2018 mill- Federazzjoni Nazzjonali tal-Bejgħ bl-Imnut, huwa stmat li 30 miljun Amerikan se jonfqu madwar $480 miljun fuq kostumi tal-Halloween għall-annimali domestiċi tagħhom. L-aktar kostumi popolari għall-annimali domestiċi huma l-qargħa ħamra, segwita mill- hot dog, u n-naħla fit-tielet post.

## Etimoloġija
Il-kelma *Halloween* jew *Hallowe'en* ('lejla tal-Qaddisin '  ) hija ta' oriġini Nisranija ;   terminu ekwivalenti għal 'All Hallows Eve' kif attestat fl -Ingliż Antik .  Il-kelma *hallowe[']en* ġejja mill-forma Skoċċiża (li m'għandhiex tiġi konfuża mal-Gaeliku Skoċċiż ) ta' *All Hallows' Eve* (il-lejl ta' qabel Jum il-Qaddisin Kollha ), filwaqt li   huwa t-terminu Skoċċiż għal 'lejla' jew 'filgħaxija',  u huwa kkuntrattat għal  jew  ;  *(Il-Hallow(s) kollha)* saru *Halloween* .

## Referenzi