Pika

Il-Piki (singular ***"Pika"***) huma it-30 speċi ta' mammiferi tal-familja Ochotonidae (b' hekk jissejħu okotoni ukoll) li hija waħda miż-2 familji li jiffurmaw l-ordni Lagomorpha li jinkludi fiħ il-fniek u l-liebri (jew kif jissejħu wkoll il-leporidi). L-ispeċijiet kollha ta' piki estanti qegħdin miġburin f'ġeneru 1 biss, il-ġeneru *[[Ochotona]]*. 

Il-Piki jirreferu għalijhom bl-isem ta' **[[fenek il-ġebel|fniek il-ġebel]]** u magħrufa bħala **[[Liebru tas-suffara|liebri tas-suffara]]** ukoll minħabba l-għajta għolja li jagħmlu biex iwissu lil xulxin b'xi periklu. L-isem Pika jidher li ġej mill-kelma ***"piika"*** tal-lingwa Tungus jew saħansitra mill-kelma Russa ***"pikat'"***, li tfisser "twerżieqa". 

Il-Piki huma nattivi ta' klimi kesħin, l-aktar ta' l-Asja, ta' l-Amerika ta' fuq u ta' l-Ewropa tal-Lvant. Il-Piki ta' l-Ewropa u l-Asja normalment jgħixu fi gruppi familjari u jaqsmu x-xogħolijiet tal-ġurnata bejniethom (eż. ġbir ta' ikel u l-għassa għall-periklu). Dawk ta' l-Amerika ta' fuq (eż.*[[Ochotona princeps]]* u *[[Ochotona collaris]]*) huma asoċjali jew solitarji.

Il-Piki jilħqu l-quċċata ta' l-attivita tagħhom qabel l-istaġun tax-xitwa. Dawn il-mammiferi ma jorqdux fix-xitwa bħal annimali oħra, għalhekk iridu jaħżnu t-tiben għall-ikel u s-sħana. Il-Piki jagħmlu dan billi jiġbru ħxejjex friski f'munzell barra fix-xemx u kif jinxef dan jinġarr fil-bejtiet taħt l-art għall-ħażna, biex imbagħad jintuża matul ix-xitwa.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae 
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
***** Pika Alpina, *[[Ochotona alpina]]*
***** Pika tal-fidda, *[[Ochotona argentata]]*
***** Pika tal-kullar, *[[Ochotona collaris]]*
***** Pika ta' Hoffmann, *[[Ochotona hoffmanni]]*
***** Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, *[[Ochotona hyperborea]]*
***** Pika ta' Pallas, *[[Ochotona pallasi]]*
***** Pika Amerikana, *[[Ochotona princeps]]*
***** Pika ta' Turuchan, *[[Ochotona turuchanensis]]*
**** Sottoġeneru *[[Ochotona]]*: piki ta' l-isteppa
***** Pika ta' Gansu jew Pika Griża, *[[Ochotona cansus]]*
***** Pika tax-xofftejn suwed, *[[Ochotona curzoniae]]*
***** Pika ta' Daurian, *[[Ochotona dauurica]]*
***** Pika ta' Tsing-ling, *[[Ochotona huangensis]]*
***** Pika ta' Nubra, *[[Ochotona nubrica]]*
***** Pika ta' l-isteppa, *[[Ochotona pusilla]]*
***** Pika tal-Afganistan, *[[Ochotona rufescens]]*
***** Pika ta' Moupin, *[[Ochotona thibetana]]*
***** Pika ta' Thomas, *[[Ochotona thomasi]]*
**** Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
***** Pika ħamra taċ-Ċina, *[[Ochotona erythrotis]]*
***** Pika ta' Forrest, *[[Ochotona forresti]]*
***** Pika ta' Gaoligong, *[[Ochotona gaoligongensis]]*
***** Pika ta' Glover, *[[Ochotona gloveri]]*
***** Pika tal-Ħimalaja, *[[Ochotona himalayana]]*
***** Pika ta' Ili, *[[Ochotona iliensis]]*
***** Pika ta' Kozlov, *[[Ochotona koslowi]]*
***** Pika ta' Ladak, *[[Ochotona ladacensis]]*
***** Pika tal-widnejn kbar, *[[Ochotona macrotis]]*
***** Pika ta' Muli, *[[Ochotona muliensis]]*
***** Pika sewda, *[[Ochotona nigritia]]*
***** Pika ta' Royle, *[[Ochotona roylei]]*
***** Pika ħamra tat-Turkestan, *[[Ochotona rutila]]*
### Ġeneri estinti
*Ġeneru Piezodus  (Viret, 1929)
*Ġeneru Oklahomalagus  (Dalquest et al., 1996)
*Ġeneru Oreolagus  (Dice, 1917)
*Ġeneru Sinolagomys  (Li & Qiu, 1980)
*Ġeneru Amphilagus  (Pomel, 1853)
***[[Amphilagus antiquus]]* (Pomel, 1853)
***[[Amphilagus fontannesi]]* (Deperet, 1887)
***[[Amphilagus ulmensis]]* (Tobien, 1974)
*Ġeneru Austrolagomys  (Stromer, 1926)
***[[Austrolagomys hendeyi]]* (Mein u Pickford, 2003)
***[[Austrolagomys inexpectatus]]* (Mein u Pickford, 2003)
*Ġeneru Albertona 
***[[Albertona balkanica]]*
*Ġeneru *[[Desmatolagus]]* (Matthew & Granger, 1923)
***[[Desmatolagus gobiensis]]* (Matthew & Granger, 1927) 
***[[Desmatolagus ardynense]]*  
***[[Desmatolagus robustus]]*  
***[[Desmatolagus pusillus]]* (Teilhard de Chardin, 1926) 
***[[Desmatolagus schizopetrus]]* (Dawson, 1965) 
***[[Desmatolagus vetustus]]*
*Ġeneru *[[Eurolagus]]* (López-Martínez, 1977) 
***[[Eurolagus fontannesi]]* (Depéret, 1887)
*Ġeneru *[[Lagopsis]]*  (Schlosser, 1884)
***[[Lagopsis verus]]* (Hensel, 1856)
*Ġeneru *[[Paludotona]]* (Dawson, 1959) 
***[[Paludotona etruria]]* 
*Ġeneru *[[Marcuinomys]]* (Lavocat, 1951) 
***[[Marcuinomys spiracensis]]*
*Ġeneru *[[Titanomys]]* (von Meyer, 1843) 
***[[Titanomys visenoviensis]]* (von Meyer, 1843)
*Ġeneru *[[Ochotonoma]]*  (Sen, 1998)
***[[Ochotonoma anatolia]]* (Sen, 1998)
*Ġeneru *[[Ochotonoides]]*  (Teilhard de Chardin et Young, 1931) 
***[[Ochotonoides complicidens]]* (Boule et Teilhard de Chardin, 1928) 
***[[Ochotonoides danubicus]]* (Topachevsky et Scorik, 1977) 
***[[Ochotonoides kujalnikensis]]* (Topachevsky et Scorik, 1977)
*Ġeneru *[[Gymnesicolagus]]*  (Mein & Adrover, 1982) 
***[[Gymnesicolagus gelaberti]]* (Mein & Adrover, 1982)
*Ġeneru *[[Hesperolagomys]]*  (Clark et al., 1964)
***[[Hesperolagomys fluvlatilis]]* (Storer, 1970)
***[[Hesperolagomys galbreathi]]* (Clark et al., 1964)
*Ġeneru *[[Heterolagus]]*  (Crusafont Pairó et al., 1955) (estint)
*Ġeneru **Russellagus** (Storer, 1970)
***[[Russellagus vonhofi]]* (Storer, 1970)

## Referenzi
* Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-8018-8221-4.

## Ħoloq Esterni
* Reuters story on CNN.com: "American pika seen headed toward extinction"
* The Trek of the Pika "A story complete with sounds of pika calls"