Jean Dieudonné

**Jean Alexandre Eugène Dieudonné** ([djødɔne]; twieled fl-1 ta’ Lulju 1906 – miet fid-29 ta’ Novembru 1992) kien matematiku Franċiż, magħruf għar-riċerka tiegħu fl-alġebra astratta, il-ġeometrija alġebrajka, u l-analiżi funzjonali, għall-involviment mill-qrib tiegħu mal-grupp psewdonimu Nicolas Bourbaki u għall-proġett tal-*Éléments de géométrie algébrique* ta’ Alexander Grothendieck, u bħala storiku tal-matematika, partikolarment fl-oqsma tal-analiżi funzjonali u t-topoloġija alġebrajka. Ix-xogħol tiegħu fuq il-gruppi klassiċi (il-ktieb *La Géométrie des groupes classiques* ġie ppubblikat fl-1955), u dak fuq il-gruppi formali, li introduċa dawk li issa jissejħu moduli ta’ Dieudonné, kellhom effett maġġuri fuq dawk l-oqsma.

Huwa twieled u trawwem f’Lille, u studja l-Ingilterra fejn ġie introdott għall-alġebra. Fl-1924 huwa ġie ammess fl-École Normale Supérieure, fejn fil-klassi miegħu kellu lil André Weil. Huwa beda jaħdem fuq l-analiżi komplessa. Fl-1934 huwa kien wieħed mill-grupp ta’ *normaliens* imlaqqa’ minn Weil, li mbagħad saru “Bourbaki”.

## Edukazzjoni u tagħlim
Huwa wettaq servizz fl-Armata Franċiża matul it-Tiena Gwerra Dinjija, u mbagħad għallem f’Clermont-Ferrand sal-liberazzjoni ta’ Franza. Wara li ħadem bħala Professur fl-Università ta’ São Paulo (1946-1947), fl-Università ta’ Nancy (1948-1952) u fl-Università ta’ Michigan (1952-1953), huwa ngħaqad mad-Dipartiment tal-Matematika fin-Northwestern University fl-1953, qabel ma reġa’ lura Franza bħala membru fundatur tal-Institut des Hautes Études Scientifiques. Huwa mar jaħdem fl-Università ta’ Nizza fejn waqqaf id-Dipartiment tal-Matematika fl-1964, u rtira fl-1970. Huwa ġie elett bħala membru tal-Académie des Sciences fl-1968.

## Karriera
Dieudonné fassal il-biċċa l-kbira tas-sensiela ta’ testi ta’ Bourbaki, il-bosta volumi tas-sensiela tal-ġeometrija alġebrajka EGA, u disa’ volumi tal-Éléments d'Analyse tiegħu stess. L-ewwel volum tat-*Traité* hija verżjoni bil-Franċiż tal-ktieb *Foundations of Modern Analysis* (1960), li kien sar ktieb akkademiku universitarju dwar l-analiżi funzjonali.

Huwa kiteb ukoll monografi individwali dwar il-*Kalkulu Infiniteżmali*, l-*Linear Alġebra Linjari* u l-*Ġeometrija Elementari*, it-teorija invarjanti, l-alġebra kommutattiva, il-ġeometrija alġebrajka, u l-gruppi formali.

Flimkien ma’ Laurent Schwartz huwa ssorvelja r-riċerka bikrija ta’ Alexander Grothendieck. Iktar ’il quddiem, mill-1959 sal-1964 huwa kien fl-Institut des Hautes Études Scientifiques flimkien ma’ Grothendieck, u kkollabora fix-xogħol ta’ espożizzjoni meħtieġ biex jiġi appoġġat il-proġett tal-istabbiliment mill-ġdid tal-ġeometrija alġebrajka fuq il-bażi l-ġdida ta’ skemi.

## Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        *Sur les groupes classiques. Paris: Hermann. 1948.*

·        *Dieudonné, Jean (1955), La géométrie des groupes classiques, Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete (N.F.), Heft 5, Berlin, New York: Springer-Verlag, .*

·        9 volumi ta’ *Éléments d'analyse* (1960-1982), éd. Gauthier-Villars

o    *Foundations of Modern Analysis. Academic Press. 1960.*

·        *Algèbre linéaire et géométrie élémentaire. Hermann. 1964.*; Eng. trans: *Linear algebra and geometry. 1969.*

·        *Dieudonné, Jean A. (1970). "The work of Nicolas Bourbaki". Amer. Math. Monthly. *'77** (2): 134–145.''

·        ''Dieudonné, Jean A.; Carrell, James B. (1971), "Invariant theory, old and new", Advances in Mathematics, Boston, MA: Academic Press, **4**: 1–80,'' (ristampar ta’ ''Dieudonné, Jean A.; Carrell, James B. (1970), "Invariant theory, old and new", Advances in Mathematics, **4**: 1–80.''

·        ''Dieudonne, J. (Oct 1972). "Historical development of algebraic geometry". American Mathematical Monthly. **79** (8): 827–866.''

·        ''Introduction to the theory of formal groups. Dekker. 1973.''

·        ''Cours de géométrie algébrique I. P.U.F. 1974.''

·        ''Cours de géométrie algébrique II. P.U.F. 1974.''

·        ''Dieudonné, Jean Alexandre (1982), A panorama of pure mathematics, Pure and Applied Mathematics, **97*', London: Academic Press Inc. [Harcourt Brace Jovanovich Publishers], .*

·        *Dieudonné, Jean (1981), Choix d'œuvres mathématiques. Tome I (in French), Paris: Hermann, .*

·        *Dieudonné, Jean (1981), Choix d'œuvres mathématiques. Tome II (in French), Paris: Hermann, .*

·        *History of functional analysis. North-Holland. 1981. .*

·        *Pour l'honneur de l'esprit humain: les mathématiques aujourd'hui. Hachette. 1987.*

·        *A History of Algebraic and Differential Topology 1900-1960. Birkhäuser Boston. 1988. .*

·        *Mathematics - the music of reason. Springer. 1992. .*

## Referenzi