Victoria Amelina

**Victoria Amelina** (kunjomha xebba Shalamay; bl-Ukren: Вікторія Юріївна Амеліна; twieldet fl-1 ta' Jannar 1986 – mietet fl-1 ta' Lulju 2023), kienet rumanziera u riċerkatriċi tar-reati tal-gwerra Ukrena. Hija kienet l-awtur ta' żewġ rumanzi u ta' ktieb tat-tfal, rebbieħa tal-Premju Letterarju ta' Joseph Conrad u finalista għall-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Victoria Amelina twieldet fi Lviv. Hija emigrat lejn il-Kanada flimkien ma' missierha meta kellha 14-il sena, iżda ftit wara reġgħet lura fl-Ukrajna. Wara li temmet il-lawrija fix-xjenza tal-kompjuters fi Lviv, Amelina bdiet il-karriera tagħha fit-teknoloġija informatika qabel ma saret kittieba u poeta full-time fl-2015.

## Kitba
Mid-debutt tagħha bir-rumanz "*Синдром листопаду, або Homo Compatiens"* (*Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew* *Homo Compatiens*) li ġie ppubblikat fl-2015, Amelina ffukat fuq il-kitba. *Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew Homo Compatiens* (daħla ta' Yurii Izdryk) jittratta l-avvenimenti fil-pjazza Maidan fl-2014. Ir-rumanz ingħata diversi premjijiet letterarji, u ntlaqa' tajjeb mill-kritiċi u mill-istudjużi Ukreni u barranin.

Fl-2016, Amelina ppublikat ktieb tat-tfal imsejjaħ *Хтось, або Водяне серце* (*Xi ħadd, jew Qalb tal-Ilma*).

Fl-2017, Victoria Amelina ppublikat ir-rumanz *Дім для Дома* (*Ir-Renju tal-Ħolm ta' Dom*) dwar il-familja ta' kurunell Sovjetiku li kien jgħix fi Lviv fis-snin 90 tas-seklu 20 fl-eks appartament tat-tfulija tal-awtur Lhudi Pollakk Stanisław Lem. Ir-rumanz ġie nnominat għall-Premju Letterarju LitAkcent fl-2017 u għall-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2019. Fl-2023 Amelina ngħatat offerta ta' pubblikazzjoni tal-ktieb mir-Renju Unit.

Amelina kienet membru tal-PEN International. Fl-2018 ħadet sehem fl-84 Kungress tal-PEN fl-Indja bħala delegata mill-Ukrajna u tat diskors dwar ir-reġista u l-priġunier politiku Ukren fir-Russja Oleg Sentsov. Fl-2021 ingħatat il-Premju Letterarju ta' Joseph Conrad Korzeniowski u f'dik l-istess sena Amelina stabbiliet festival tal-letteratura fir-reġjun ta' Donetsk.

Fl-2022 bdiet tikteb il-poeżiji wkoll. Hija spjegat il-motivazzjonijiet li wasluha għal din l-għażla: "Il-gwerra dak tħallilek. Is-sentenzi jkunu qosra kemm jista' jkun, il-punteġġjatura lussu żejjed, it-trama mċajpra, iżda kull kelma jkollha tifsira kbira. Dan kollu japplika għall-poeżija kif ukoll għall-gwerra". Il-proża u l-poeżiji tagħha ġew tradotti b'bosta lingwi oħra.

F'Ġunju 2023, Amelina ngħatat residenza għal sena f'Pariġi għall-kittieba Ukreni spustjati. Hija ppjanat li tuża r-residenza sabiex tlesti l-iżjed ktieb reċenti tagħha, *Ħarsa lejn in-Nisa Jħarsu lejn il-Gwerra*, li ġie deskritt bħala "djarju dwar tużżana nisa, inkluż hi stess, ifittxu l-ġustizzja". Hija nqatlet qabel ma bdiet ir-residenza tagħha. Skont l-edituri tagħha, kienet għadha lestiet "kważi 60 fil-mija" tal-ktieb meta mietet. Ġie ppubblikat minn St. Martin's Press fl-2025. Sabiex jagħmlu tajjeb għan-nuqqasijiet fil-ktieb, l-edituri tagħha ddeċidew li jdaħħlu n-noti u l-osservazzjonijiet ta' Amelina bejn is-siltiet.

## Xogħol fi żmien il-gwerra
Wara li bdiet l-invażjoni Russa fl-Ukrajna, hija ħadmet bħala riċerkatriċi tar-reati tal-gwerra għall-organizzazzjoni Ukrena, Truth Hounds (Kaċċaturi tal-Verità). Hija użat it-taħriġ tagħha bħala rumanziera biex tintervista x-xhieda.

F'Settembru 2022, hi u twettaq ir-riċerka fir-reġjun ta' Izium, hija żvelat id-djarju tal-gwerra tal-kittieb Ukren Volodymyr Vakulenko, li kien inqatel mill-forzi tal-okkupazzjoni f'Marzu 2022. F'Mejju 2023, Vakulenko ngħata premju wara mewtu mingħand l-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Pubblikaturi, u Amelina aċċettatu f'ismu.

Amelina ospitat ukoll lill-Ukreni li ġew spustjati internament u għenet biex titwassal l-għajnuna umanitarja fi Lviv.

## Ħajja personali u mewt
Amelina kellha iben fil-bidu tat-tieni deċennju tas-seklu 21.

Mill-2022, Amelina għexet fi Kiev. F'Ġunju 2023, wara li ngħatat residenza f'Pariġi, Amelina kkunsidrat li tmur tgħix hemm flimkien ma' binha ta' 12-il sena.

Fis-27 ta' Ġunju 2023, hija ndarbet matul attakk Russu fuq Kramatorsk waqt li kienet qed tiekol fir-ristorant RIA Pizza flimkien ma' Héctor Abad, Sergio Jaramillo u Catalina Gómez. Ir-ristorant intlaqat minn missila tat-tip Iskander. Amelina mietet minħabba t-tidrib li ġarrbet fl-1 ta' Lulju fl-Isptar Mechnikov f'Dnipro tal-età ta' 37 sena. Hija ndifnet fi Lviv.

Fl-2023 ġie ppubblikat tribut lil Amelina msejjaħ *Qatt Ma Ġara Xejn Ħażin* minn Arrowsmith Press. Dan kien jinkludi xi kontributi internazzjonali u xi xogħol ppubblikat preċedentement minn Amelina u li ġie tradott bl-Ingliż.

## Biblijografija

* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens» (*Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew* *Homo Compatiens,* Discursus, 2014) .
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens» (*Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew* *Homo Compatiens,* Віват, 2015) .
* «Хтось, Або Водяне Серце» (*Xi ħadd, jew Qalb tal-Ilma,* Видавництво Старого Лева, 2016) .
* «Дім для Дома» (*Ir-Renju tal-Ħolm ta' Dom,* Видавництво Старого Лева, 2017) .
* «Е-е-есторії екскаватора Еки» (*Ġrajjiet ta' Eka l-Iskavatur*, Львів: Видавництво Старого Лева, 2021) .

### Antoloġiji

* «Це зробила вона» (*Irnexxielha*, Видавництво «Видавництво», 2017).
* «Лялька» (*Pupa*, Видавництво Старого Лева, 2018).
* «Мости замість стін» (*Pontijiet Minflok Ħitan*, Видавництво Старого Лева, 2020)
* «Що дасть нам силу?» (*X'Jagħtina s-Saħħa*, Дух і літера, 2020)
* «Ковчег „Титанік". 20 есеїв про людство зразка 2020–го» (*L-Arka Msejħa Titanic. 20 Esej dwar l-Umanità tal-2020*, онлайн-антологія 27 Bookforum, 2020)

## Premjijiet

* Ordni għall-Mertu, it-tielet klassi (fit-22 ta' Jannar 2024, wara mewtha).

## Referenzi