Giosuè Carducci

**Giosuè Alessandro Giuseppe Carducci** ([dʒozuˈɛ kkarˈduttʃi] twieled fis-27 ta' Lulju 1835 – miet fis-16 ta' Frar 1907) kien poeta, kittieb, kritiku letterarju u għalliem Taljan. Kien influwenti ħafna u kien meqjus bħala l-poeta nazzjonali uffiċjali tal-Italja moderna. Fl-1906 huwa sar l-ewwel Taljan li rċieva l-Premju Nobel għal-Letteratura "mhux biss bħala rikonoxximent tat-tagħlim u r-riċerka kritika profondi tiegħu, iżda fuq kollox biex jingħata ġieħ għall-enerġija kreattiva, għall-freskezza tal-istil, u għall-forza lirika tal-kapulavuri poetiċi tiegħu".

## Bijografija
Huwa twieled f'Valdicastello (parti minn Pietrasanta), raħal żgħir fil-Provinċja ta' Lucca fil-Majjistral tar-reġjun tat-Toskana. Missieru, tabib, kien strumentali għall-unifikazzjoni tal-Italja u kien involut mal-Carbonari. Minħabba l-politika tiegħu, il-familja kellha tiċċaqlaq minn post għall-ieħor diversi drabi matul it-tfulija ta' Carducci, u eventwalment stabbilew ruħhom għal ftit snin f'Firenze.

Minn mindu kien imur l-iskola, huwa kien affaxxinat bl-istil imrażżan tal-Griegi u tar-Rumani tal-Qedem, u x-xgħol matur tiegħu jirrifletti stil klassiku mrażżan, fejn spiss juża l-metrika klassika ta' poeti Latini bħal Orazju u Virġilju. Huwa ttraduċa l-Ktieb Nru 9 tal-Ilijade ta' Omeru bit-Taljan.

Carducci ngħata borża ta' studju biex jistudja fl-Iskola Superjuri Normali prestiġjuża ta' Pisa. Wara li ggradwa fl-1856, huwa beda jgħallem fl-iskola. Is-sena ta' wara, huwa ppubblika l-ewwel ġabra ta' poeżiji tiegħu, *Rime*. Dawn kienu snin diffiċli għal Carducci: missieru miet, u ħuh neħħa ruħu b'idejh.

Fl-1859, huwa żżewweġ lil Elvira Menicucci, u kellhom erbat itfal. Għal żmien qasir huwa għallem il-Grieg fi skola postsekondarja f'Pistoia, u mbagħad ġie ddeżinjat bħala Professur tal-Letteratura Taljana fl-Università ta' Bologna. Hawnhekk, wieħed mill-istudenti tiegħu kien Giovanni Pascoli, li sar poeta eminenti wkoll u iktar 'il quddiem kien is-suċċessur tiegħu fl-università.

Carducci kien lettur popolari u kritiku aħrax tal-letteratura u tas-soċjetà. Fiż-żgħożija tiegħu huwa kien ateu, u l-fehmiet politiċi tiegħu kienu ostili ferm għall-Knisja Kattolika. Matul ħajtu l-fehmiet tiegħu dwar ir-reliġjon inbidlu għal teiżmu orjentat soċjalment li huwa espona fid-diskors famuż tiegħu *Discorso sulla libertà perpetua di San Marino* (Diskors fuq il-Libertà Perpetwa ta' San Marino), li għamel fit-30 ta' Settembru 1894 quddiem l-awtoritajiet u n-nies ta' dik ir-repubblika antika u ċċelebra "l-Alla Universali tal-Popli, l-Alla ta' Mazzini u ta' Washington".

Il-qawwa rivoluzzjonarja tiegħu kontra l-kleru toħroġ fid-dieher fil-poeżija famuża tiegħu, *Inno a Satana* (Innu lil Satana), li kienet blasfemika u provokattiva apposta. "Satana"/"Luċifru" kien ikkunsidrat mill-esponenti Taljani tax-Xellug ta' dak iż-żmien bħala metafora tal-ispirtu ribelluż u ħieles. Il-poeżija tfasslet fl-1863 bħala awgurju għal waqt festin ta' filgħaxija, ġiet ippubblikata fl-1865, u mbagħad ġiet ippubblikata mill-ġdid fl-1869 mill-gazzetta radikali ta' Bologna, *Il Popolo*, bħala provokazzjoni ppjanata biex taħbat mal-Ewwel Konċilju tal-Vatikan, żmien meta l-qawwa rivoluzzjonarja diretta kontra l-Papat kienet qed tissaħħaħ, filwaqt li r-Repubblikani kienu qed jagħfsu politikament u militarment għal tmiem tad-dominju tal-Vatikan fuq l-istati Papali.

Filwaqt li *Inno a Satana* kellha impatt rivoluzzjonarju konsiderevoli, l-ifjen poeżiji ta' Carducci ġew fis-snin ta' wara. Il-ġabriet tiegħu *Rime Nuove* (Rimi Ġodda) u *Odi Barbare* (Odi Barbari) fihom l-ikbar xogħlijiet.

Huwa kien l-ewwel Taljan li ngħata Premju Nobel għal-Letteratura, fl-1906. Huwa ġie maħtur ukoll bħala senatur mir-Re tal-Italja fl-1890. Fil-politika huwa baqa' Liberali b'saħħtu tul ħajtu kollha; tul is-snin progressivament evolva għal qisu appoġġ favur il-monarkija. Għalkemm ir-reputazzjoni tiegħu sserraħ primarjament fuq il-poeżija, huwa pproduċa wkoll għadd kbir ta' xogħlijiet ta' proża. Tabilħaqq, fost ix-xogħlijiet ta' proża tiegħu hemm kritika letterarja, bijoigrafiji, diskorsi u saġġi, li jimlew xi 20 volum. Carducci kien ukoll traduttur eċċellenti u ttraduċa xi xogħlijiet ta' Goethe u Heine bit-Taljan.

Il-Mużew tar-Risorgimento f'Bologna huwa ospitat f'Casa Carducci, id-dar fejn huwa miet meta kellu 71 sena, u fiha wirja dwar l-awtur. Bħala awtur tal-innu *A Satana*, huwa ddaħħal fit-33 u l-ogħla livell tar-Rit tal-Mażuni Skoċċiżi bħala membru fuq perjodu twil tal-Orjent il-Kbir tal-Italja li fejn jissemma bħala wieħed mill-iktar membri notevoli.

## Legat
Carducci qerr dnubietu u rrikonċilja mal-Knisja Kattolika fl-1895. Fil-11 ta' Settembru 1978, il-Papa Ġwanni Pawlu II semmieh bħala "mudell" għall-professuri universitarji u għall-għalliema tal-Latin.

## Xogħlijiet
Mhux dejjem faċli ssegwi l-iżvilupp tal-poeżiji ta' Carducci permezz tal-ġabriet li huwa wettaq l-editjar fuqhom. Il-poeta fil-fatt organizza l-kompożizzjonijiet tiegħu diversi drabi u b'modi differenti, u ta arranġament definittiv biss iktar 'il quddiem fl-edizzjoni tal-*Opere* tiegħu li ġiet ippubblikata għal Zanichelli bejn l-1889 u l-1909. Din li ġejja hija lista tax-xogħlijiet poetiċi ppubblikati f'volum wieħed, li mbagħad ġew arranġati mill-ġdid f'20 volum fl-*Opere* tiegħu:

* *Rime*, San Miniato, 1857.
* *Levia Gravia*, 1868.
* *Poesie*, Firenze, Barbera, 1871.
* *Primavere elleniche*, 1872.
* *Nuove poesie*, 1873.
* *Odi barbare*, 1877.
* *Juvenilia*, 1880.
* *Levia Gravia*, 1881.
* *Giambi ed Epodi*, 1882.
* *Nuove odi barbare*, 1882.
* *Rime nuove*, 1887.
* *Terze odi barbare*, 1889.
* *Delle Odi barbare. Libri II ordinati e corretti*, 1893.
* *Rime e ritmi*, 1899.
* *Poesie. MDCCCL-MCM*, 1901.

Hawn taħt hemm lista tal-volumi poetiċi tiegħu fl-*Opere*. Madankollu, il-volum ma jikkorrispondux mal-ordni kronoloġika tal-pubblikazzjoni tal-ewwel ġabriet tiegħu, iżda jirreferu iktar għad-distinzjonijiet tal-ġeneri u għaldaqstant hemm poeżiji tal-istess perjodu f'ġabriet differenti. Il-ġabriet li ġejjin isegwu din l-ordni:

* *Juvenilia*, f'sitt kotba, 1850-1860
* *Levia Gravia*, f'żewġ kotba, 1861-1871
* *Inno a Satana*, 1863
* *Giambi ed Epodi*, f'żewġ kotba, 1867-1879
* *Intermezzo*, 1874-1887
* *Rime Nuove*, f'disa' kotba, 1861-1887
* *Odi barbare*, f'żewġ kotba, 1873-1889
* *Rime e Ritmi*, 1889-1898
* *Della Canzone di Legnano*, Parti I, 1879

### ''Juvenilia''
L-ewwel ġabra ta' poeżiji liriċi, li Carducci ġabar u qasam f'sitt kotba bit-titlu *Juvenilia* (1850-1860), hija bla dubju ispirata mit-tradizzjoni klassika tal-grupp *Amici pedanti* li twaqqaf dak iż-żmien bl-għan li jikkuntrasta r-Romantiċiżmu tal-Fjorentini. Fil-versi tal-ġabra wieħed minnufih jista' jinduna l-imitazzjoni tiegħu tal-klassiċi tal-qedem, tal-istil magħruf bħala *stilnovo*, ta' Dante u Petrarka u, fost il-moderni, Vittorio Alfieri, Monti, Foscolo u Leopardi.

Iżda l-ispirtu ta' Carducci diġà jidher; l-imħabba tiegħu għas-sbuħija tal-istil, il-purità tas-sentimenti u ċ-ċelebrazzjoni tal-libertà, kif ukoll il-kapaċità li japprezza dak kollu li huwa ġenwin, u għaldaqstant anke il-lingwaġġ tan-nies komuni.

## Referenzi

## Ħoloq esterni