open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chulpasia

***Chulpasia*** huwa ġeneru ta' mammiferu marsupjal estint, relatati mal-opossumi ġrieden jew l-opossumi firien. Dan huwa klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni †Polydolopimorphia, fl-infrordni †Simpsonitheria, fis-superfamilja †Caroloameghinioidea, fil-familja Caroloameghiniidae u bla ebda speċi ħajja.

## Speċi tal-ġeneru

*Ġeneru †***Chulpasia*** (Crochet u Sigé, 1993)
**†*[[Chulpasia mattaueri]]* (Crochet u Sigé, 1993)

† jindika estinzjoni

## Ħoloq esterni
* Chulpasia fuq Fossilworks
Palazz Belvedere

Il-**Palazz Belvedere** fi Vjenna, l-Awstrija, huwa palazz minbni minn J.Lukas von Hildebrandt għall-Prinċep Eugene ta' Savoy fil-bidu tas-Seklu XVIII. Dan il-palazz jinsab fi ġnien  kbir meraviljuż. Il-Belvedere b'dak is-saqaf tar-ramm u l-ħitan b'żebgħa bajda huwa wieħed mill-iktar postijiet magħrufa fi Vjenna.
Palazz Leopoldskron

Il-**Palazz Leopoldskron** huwa wieħed mill-aktar binjiet importanti fl-Awstrija. Dan jinsab fil-*Leopoldskron-Moos*, li huwa distrett fin-Nofsinhar ta' Saliżburgu. Dan hu wieħed minn dawk il-postijiet li jinsabu f'Saliżburgu u li taw lil din il-belt reputazzjoni ta' waħda mill-isbaħ bliet fid-dinja, li hu mibni fuq stil Rinaxximentali u Barokk.

Dan il-palazz ġie ikkummissjonat fl-1736 mill-Konti Leopold Anton von Firmian u baqa' fil-familja Firmian sal-1837. Fl-1918 il-post inxtara mid-direttur teatrali Max Reinhardt li bl-għajnuna ta' artiġjani tal-post hu reġa' qajjem dan il-palazz. Hu beda juża dan il-bini għall-produzzjonijiet teatrali tiegħu u bħala post fejn jiltaqgħu l-kittieba, l-atturi, il-kompożituri u artisti minn madwar id-dinja.  Joħloq dehra sabiħa qalb l-Alpi.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
* Stampi storiċi u moderni tal-palazz u l-ġnien tiegħu
* Salzburg Seminar
Rhynchocyoninae

Rhynchocyoninae hija sottofamilja, ta' mammiferi *(is-[[senġi ġgant|senġijiet ġganti]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae ma' ħames sottofamilji oħra Herodotiinae, Mylomygalinae, Metoldobotinae, Macroscelidinae u Myohyracinae. 
	
Rhynchocyoninae bħala sottofamilja hija waħda żgħira b' ġeneru wieħed biss, u b' erba' speċijiet ħajjin kollha fil-periklu ta' estinzjoni.
	
## Lista tal-[[ġeneru|ġeneri]] u ta' l-[[speċi|ispeċijiet]] tas-[[sottofamilja]] [[Rhynchocyoninae]]
*Sottofamilja Rhynchocyoninae	
**Ġeneru *[[Rhynchocyon]]* (Peters, 1847)	
****[[Rhynchocyon clarkei]]* (Butler & Hopwood, 1957) (estinta)	
****[[Rhynchocyon chrysopygus]]* (Günther, 1881)	
****[[Rhynchocyon cirnei]]* (Peters, 1847)	
****[[Rhynchocyon petersi]]* (Bocage, 1880)
****[[Rhynchocyon pliocaenicus]]* (Butler, 1969) (estinta)
****[[Rhynchocyon rusingae]]* (Butler, 1969) (estinta)
****[[Rhynchocyon udzungwensis]]*
	
## Referenzi
*The Paleobiology Database.	
*Tassonomija tal-Mammiferi.
* McKenna, M.C. & Bell, S.K. 1997. Classification of mammals: above the species level. New York: Columbia University Press, 631 pp. ISBN 978-0-231-11013-6
* Rathbun, G.B. 1979. Rhynchocyon chrysopygus. Mammalian Species 117:1-4.
* Schlitter, D.A. 2005. Order Macroscelidea. Pp. 82-85 in Wilson, D.E. & Reeder, D.M. (eds.). Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference. 3rd ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2 vols., 2142 pp. ISBN 978-0-8018-8221-0
	
## Ħoloq Esterni
*Elephant Shrew: Wildlife summary from the African Wildlife & Reptiles Foundation
Macroscelidinae

Macroscelidinae hija sottofamilja, ta' mammiferi *(is-[[senġi]]jiet)*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae ma' 5 sottofamilji oħra Herodotiinae, Mylomygalinae, Metoldobotinae, Myohyracinae u Rhynchocyoninae, u għandha bosta ġeneri li 3 minnhom *[[Elephantulus]]*, *[[Macroscelides]]* u *[[Petrodromus]]* għadhom rappreżentati b' 14-il speċi ħajja. 

Is-sottofamilja Macroscelidinae hija l-akbar fost is-6 sottofamilji tal-familja Macroscelididae kemm fin-numru ta' ġeneri kif ukoll bħala numru ta' speċijiet.

## Lista tal-[[ġeneru|ġeneri]] u tal-[[speċi|ispeċi]]jiet tas-[[sottofamilja]] [[Macroscelidinae]]

*Sottofamilja Macroscelidinae				
**Ġeneru *[[Elephantulus]]* (Thomas & Schwann, 1906)
****[[Elephantulus antiquus]]* (Broom, 1948) (estinta)
****[[Elephantulus brachyrhynchus]]* (A. Smith, 1836)
****[[Elephantulus broomi]]* (Corbet & Hanks, 1968) (estinta)
****[[Elephantulus edwardii]]* (A. Smith, 1839)
****[[Elephantulus fuscipes]]* (Thomas, 1894)
****[[Elephantulus fuscus]]* (Peters, 1852)
****[[Elephantulus intufi]]* (A. Smith, 1836)
****[[Elephantulus myurus]]* (Thomas & Schwann, 1906)
****[[Elephantulus pilicaudus]]*
****[[Elephantulus revoili]]* (Huet, 1881)
****[[Elephantulus rozeti]]* (Duvernoy, 1833)
****[[Elephantulus rufescens]]* (Peters, 1878)		
****[[Elephantulus rupestris]]* (A. Smith, 1831)	
**Ġeneru *[[Hiwegicyon]]* (Butler, 1984)
****[[Hiwegicyon juvenalis]]* (estinta)
**Ġeneru *[[Macroscelides]]* (A. Smith, 1829)
****[[Macroscelides flavicaudatus]]*
****[[Macroscelides proboscideus]]* (Shaw, 1800)	
**Ġeneru *[[Palaeothentoides]]* (Stromer, 1932)
****[[Palaeothentoides africanus]]* (Stromer, 1932) (estinta)
**Ġeneru *[[Petrodromus]]* (Peters, 1846)		
****[[Petrodromus tetradactylus]]* (Peters, 1846)
**Ġeneru *[[Pronasilio]]* (Butler, 1984)
****[[Pronasilio ternanensis]]* (estinta)

## Referenzi
*Schlitter, Duane A. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 82-85.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.

## Ħoloq Esterni
*Elephant Shrew: Wildlife summary from the African Wildlife & Reptiles Foundation
Hiwegicyon

*[[Hiwegicyon]]* huwa ġeneru estint ta' mammiferi *(is-[[senġijiet]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae, fis-sottofamilja Macroscelidinae ma' bosta ġeneri oħra 3 minnhom *[[Elephantulus]]*, *[[Macroscelides]]* u *[[Petrodromus]]* b' rappreżentanti ħajjin, u bi speċi 1 biss estinta. 

*(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu [[Senġi]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]] tal-[[ġeneru]] ''[[Hiwegicyon]]''

*Ġeneru *[[Hiwegicyon]]* (Butler, 1984) (estint)
***[[Hiwegicyon juvenalis]]* (estinta)

## Referenzi
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.

## Links Esterni
*Elephant Shrew: Wildlife summary from the African Wildlife & Reptiles Foundation
Lingwa Spanjola

L-i**Spanjol** huwa l-lingwa uffiċjali ta’ Spanja, kif ukoll ta’ ħafna mill-pajjiżi tal-Amerika Latina li kienu kolonja ta' Spanja, Portugall u waħda mil-iktar lingwi mitħaddta f’Puerto Rico. Huwa wieħed mis-sitt lingwi uffiċjali tal-Ġnus Magħquda. Madwar erbatax il-miljun u nofs persuna li jitkellmu bl-Ispanjol jgħixu l-Istati Uniti tal-Amerika u madwar id-dinja jitkellmuh madwar 500 miljun. L-Ispanjol huwa t-tieni lingwa l-aktar mitkellma fid-dinja, wara ċ-Ċiniż, u qabel l-Ingliż, l-Urdu u l-Għarbi. 

L-Ispanjol oriġina ruħu l-ewwel bħala djalett Latin u uħud mil-pajjiżi li kienu jitkellmuh kienu Burgos u Cantabria. Imbagħad mal-medda taż-żmien beda jinfirex u spiċċa biex sar il-lingwa prinċipali tal-gvern. Ftit taż-żmien wara l-Ispanjol infirex mal-kontinent Amerikan u f-partijiet fl-aħħar ħames sekli permezz tal-esploraturi u kolonizzaturi Spanjoli.

## Storja
Bħall-lingwi l-oħra Rumani, il-lingwa Spanjola evolviet mil-Latin Vulgari, li hawnhekk inġieb fil-Peniżola Iberika mir-Rumani matul it-Tieni Gwerra Punika, li bdiet fl-210 QK. Bosta lingwi pre-Rumani—uħud relatati mill-bogħod mal-Latin bħala lingwi Indo-Ewropej, u xi wħud li m’huma relatati xejn—kienu mitkellma qabel fil-Peniżola Iberika. Dawn il-lingwi kienu jinkludu Proto-Bask, Iberjan, Lusitanian u Celtiberian.

L-ewwel dokumenti li juru traċċi ta’ dak li llum hu meqjus bħala l-prekursur tal-Ispanjol modern huma mis-seklu 9. Matul il-Medju Evu u fl-era moderna, l-aktar influwenzi importanti fuq il-lessiku Spanjol ġew minn lingwi Rumani ġirien—Możarabiku (Rumanz Andalusi), Navarro-Aragonese, Leoniż, Katalan, Portugiż, Galizjan, Oċċitan, u aktar tard, Franċiż u Taljan. L-Ispanjol issellef ukoll numru konsiderevoli ta’ kliem mill-Għarbi, kif ukoll influwenza żgħira mil-lingwa Gotika Ġermanika permezz tal-migrazzjoni ta’ tribujiet u perjodu ta’ ħakma Visigoth fl-Iberja. Barra minn hekk, ħafna aktar kliem ġie misluf mil-Latin permezz tal-influwenza tal-lingwa miktuba u l-lingwa liturġika tal-Knisja. Il-kliem misluf ittieħdu kemm mil-Latin Klassiku kif ukoll mil-Latin Rinaxximentali, il-forma tal-Latin li kienet tintuża dak iż-żmien.

Skont it-teoriji ta’ Ramón Menéndez Pidal, is-soċjoletti lokali tal-Latin Vulgari evolvew fl-Ispanjol, fit-tramuntana tal-Iberia, f’żona ċċentrata fil-belt ta’ Burgos, u dan id-djalett aktar tard inġieb fil-belt ta’ Toledo, fejn l-istandard miktub. tal-Ispanjol ġie żviluppat għall-ewwel darba, fis-seklu 13. F'dan l-istadju formattiv, l-Ispanjol żviluppa varjant differenti ħafna mill-kuġinu qrib tiegħu, il-Leoniż, u, skond xi awturi, kien distint minn influwenza Baska qawwija (ara Lingwi Rumanzi Iberiċi). Dan id-djalett distintiv infirex fin-Nofsinhar ta’ Spanja mal-avvanz tar-Reconquista, u sadanittant ġabar influwenza lessika mdaqqsa mill-Għarbi ta’ Al-Andalus, ħafna minnu indirettament, permezz tad-djaletti Możarabiċi Rumani (xi 4,000 kelma mnissla mill-Għarbi, jiffurmaw madwar 8% tal-lingwa llum). L-istandard miktub għal din il-lingwa ġdida ġie żviluppat fl-ibliet ta’ Toledo, fis-sekli 13 sas-16, u Madrid, mis-snin sebgħin.

## Alfabett Spanjol

Ismijiet tal-ittri bl-Ispanjol *()*
Microtragulus

***Microtragulus*** huwa ġeneru ta' mammiferi marsupjali estinti, relatat mal-opossumi ġriedem ta' geddumhom twil jew l-opossumi firien. Dan m'għandu l-ebda speċi ħajja. 

## Lista ta' uħud mill-ispeċi tal-ġeneru ''Microtragulus''

*Ġeneru †***Microtragulus*** (Ameghino, 1904)
**†*[[Microtragulus argentinus]]*				
**†*[[Microtragulus bolivianus]]*				
**†*[[Microtragulus catamarcensis]]*
**†*[[Microtragulus reigi]]*

† jindika estinzjoni

## Referenzi
*Id-Databażi Palebijoloġika
Fenek xkupilja ta' San Jose

Il-Fenek xkupilja ta' San Jose li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Sylvilagus mansuetus]]* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nativ tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-Messiku.

## Distribuzjoni

Il-Fenek xkupilja ta' San Jose kif jgħid ismu għandu distribuzjoni ristretta u jinsab biss fuq il-gżira ta' San Jose li qiegħda fil-Golf ta' California, parti minn Baja California, tal-Messiku. Din il-gżira għalkemm hija waħda mill-akbar gżejjer li hemm fil-Golf f'hija biss 194 km2 u l-veġetazjoni dominanti hija kakti, sukkulenti u ħxejjex tipiċi ta' l-abitat xott tad-deżert. 

## Klassifikazjoni
Dan id-denb qotni huwa 1 minn 2 speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Microlagus]]* u m' hemm 'l ebda sottospeċi rikonoxxuta. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Microlagus]]*
*******Fenek xkupilja ta' San Jose, *[[Sylvilagus mansuetus]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Sylvilagus mansuetus'' L-inqas ħsieb. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Informazjoni mniżla fid- 9 ta' Novembru 2006.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Sylvilagus cunicularis]]* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-Messiku.

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku jinsab f' ħafna tipi ta' abitat, minn foresti temperati għal-foresti tropikali xotti u semi-xotti b' siġar li jwaqgħu l-weraq, mill-livell tal-baħar sa elevazzjonijiet ta' 'l fuq minn 4,300m. 

## Distribuzzjoni

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku għandu distribuzzjoni mal-pjanuri ċentrali mal-kosta tal-Paċifiku, sal-Messiku ċentrali. Dan id-denb qotni mifrux mil-livell tal-baħar sa elevazjonijiet ta' madwar 4,300 metru fil-Messiku ċentrali. 

Din l-ispeċi għadha komuni fiċ-ċentru tal-Messiku fil-foresti tal-pinu u tal-pinu-kwerċa b' ħafna ħaxix taħt is-siġar. Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku jinsab  f' arja vasta matul il-mountanji Transvulkaniċi ukoll, speċjalment fuq il-vulkani Popocatepetl, Iztaccihualtl, Pelado u Nevado de Trluca. Fil-Punent jinsab fil-foresti xotti b' siġar li jwaqgħu l-weraq, iżda huwa ferm aktar komuni fuq artijiet fejn jirgħu n-nagħaġ u fin-Nofs in-nhar ta' Sinalao lejn in-Nofs in-nhar għall-Punent ta' Michoacan dan jinsab mill-pjanuri tal-kosta mal-livell tal-baħar sa mal-ġnub tal-għoljiet u l-muntanji.

## Klassifikazzjoni
Dan id-denb qotni huwa 1 minn 9 speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]* u l-ispeċi maqsuma minn ta' linqas f' 2 sottospeċi rikonoxxuti. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*******Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku, *[[Sylvilagus cunicularis]]*
********Sottospeċi
*********[[Sylvilagus cunicularius cunicularius]]* (Waterhouse, 1848) 
*********[[Sylvilagus cunicularius insolitus]]* (J.A. Allen, 1890)

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Sylvilagus cunicularis''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek tat-Tres Marias

Il-Fenek tat-Tres Marias jew Fenek ta' denbu qotni tat-Tres Marias jew Denb qotni tat-Tres Marias li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Sylvilagus graysoni]]* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-Messiku. 

Dan id-denb qotni jgħix fil-foresti xotti tas-siġar li jwagħqu l-weraq u l-foresti umdi li huma l-veġetazzjoni dominanti fil-gżejjer tat-Tres Marias li huma tipikament karatterizzati b' ħafna speċi ta' siġar.  
 
## Distribuzzjoni

Il-Fenek tat-Tres Marias huwa speċi ta' denb qotni endemiku għall-gżejjer tat-Tres Marias, grupp ta' gżejjer kontinentali madwar 84 kilometru 'l bogħod minn Nayarit, fil-Messiku. 

## Klassifikazzjoni
Dan id-denb qotni huwa 1 minn 9 speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Syvilagus]]* u m' hemmx sottospeċi rikonoxxuti. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*******Fenek tat-Tres Marias, *[[Sylvilagus graysoni]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Sylvilagus graysoni''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano

Il-**fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano**, li hu magħruf xjentifikament bħala *Sylvilagus cognatus* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq, endemiku tal-Istati Uniti.

Dan id-denb qotni għal żmien twil kien ikkunsidrat bħala sottospeċi tal-fenek ta' denbu qotni tal-Lvant (*Sylvilagus floridanus*), l-aktar speċi komuni ta' denb qotni.  

## Distribuzzjoni

Il-fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano huwa speċi ta' denb qotni li ġeneralment huwa ristrett għall-muntanji ta' Manzano, katina ta' muntanji ta' madwar 65 kilometri (40 mil), orjentati mit-Tramuntana għan-Nofsinhar li tagħmel parti minn unita ġeoloġika akbar, imsejħa il-muntanji ta' Sandia-Manzano, fl-istat ta' New Mexico, fl-Istati Uniti.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*********Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano**, *Sylvilagus cognatus*

## Sinonimi

*Sylvilagus floridanus cognatus* huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal *Sylvilagus cognatus* ta' Nelson, 1907.

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Davis

Il-**fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Davis** jew **fenek robust**, li hu magħruf xjentifikament bħala *Sylvilagus robustus* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq, endemiku tal-Istati Uniti. 

Dan id-denb qotni huwa simili ħafna tal-fenek ta' denbu qotni tal-Lvant (*Sylvilagus floridanus*) u diffiċli ħafna biex jingħarfu minn xulxin. Il-fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Davis żmien ilu kien meqjus bħala sottospeċi tal-fenek ta' denbu qotni tal-Lvant.

*Sylvilagus floridanus robustus* huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal *Sylvilagus robustus* ta' Bailey (1905).

## Distribuzzjoni

Il-fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Davis huwa speċi ta' denb qotni li hija ristretta u għandha distribuzzjoni fuq il-Muntanji Davis biss, endemiku tal-istat tat-Texas, fl-Istati Uniti f'arja mhux protetta bejn Guadalupe u l-Park Nazzjonali ta' Big Bend.

## Klassifikazzjoni

Dan il-fenek huwa wieħed minn disa' speċi ta' dnieb qotna, li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]* u m'hemmx sottospeċi rikonoxxuti.

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*********Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Davis**, *Sylvilagus robustus*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' denbu qotni tal-Ingilterra l-Ġdida

Il-Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida jew Denb qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Sylvilagus transitionalis]]* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-iStati Uniti. 

## Riproduzzjoni

Il-Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida jirriproduċi sa 3 botna żrameġ fis-sena bejn April u Awissu, u kull boton jista jkun magħmul minn 3 sa 8 żrameġ kull darba li jitwieldu wara ġestazzjoni jew tqala ta' madwar 28 ġurnata. Dawn jitwieldu mingħajr pil, ogħmja u totalment dipendenti ġewwa bejta taħt l-art preparata mill-omm minn ftit qabel u jiġu misqijja l-ħalib minn 4 pari "mammae" għal mhux aktar minn 4 ġimgħat.
 
## Distribuzzjoni

Il-Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida huwa speċi ta' denb qotni li għandha distribuzzjoni mal-biċċa l-kbira tal-Lvant tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, f' forma ta' mosajk, mix-Xlokk ta' l-Ingilterra l-Ġdida ("New England"), minn Nofs in-nhar ta' Maine lejn in-Nofs in-nhar matul il-muntanji ta' Appalach għax-Xlokk ta' Alabama.

## Klassifikazzjoni
Dan il-fenek huwa 1 minn 9 speċi ta' dnieb qotnin, li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]* u m' hemmx sottospeċi rikonoxxuti. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*******Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, *[[Sylvilagus transitionalis]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Sylvilagus transitionalis''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' denbu qotni ta' Dice

Il-**fenek ta' denbu qotni ta' Dice** jew id-**Denb qotni ta' Dice** (*Sylvilagus dicei*) huwa mammiferu plaċentat membru tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan huwa nattiv tal-Amerika Ċentrali. 
   
## Distribuzzjoni

Il-fenek ta' denbu qotni ta' Dice huwa speċi ta' denb qotni b'distribuzzjoni fl-Amerika ċentrali, b'firxa f'elevazzjoni għolja fil-Kosta Rika u fil-Punent tal-Panama.

## Klassifikazzjoni

Dan il-fenek huwa wieħed minn sitt speċi ta' dnieb qotnin, li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru *[[Tapeti (sottoġeneru)|Tapeti]]*. Din l-ispeċi m'għandha l-ebda sottospeċi rikonoxxuta. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Tapeti (sottoġeneru)|Tapeti]]*
*********Fenek ta' denbu qotni ta' Dice**, *Sylvilagus dicei*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Id-Databażi Palebijoloġika

## Ħoloq esterni

*''Sylvilagus dicei'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela

Il-**Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela**, magħruf xjentifikament bħala *Sylvilagus varynaensis*, huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). 

Dan id-denb qotni, nattiv tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel, instab u ġie deskritt xjentifikament fis-snin 2000 u huwa l-akbar fenek bl-aktar pil skur li hemm fil-Veneżwela. 
   
*Sylvilagus varynaensis* huwa speċi ta' denb qotni b'distribuzzjoni fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel, b'firxa mal-artijiet baxxi minn Fundo Millano u Chorrosco Bajo, fid-distrett ta' Obispos, fl-istat ta' Barinas, endemiku tal-Veneżwela.

## Klassifikazzjoni

Dan il-fenek huwa wieħed minn sitt speċi ta' dnub qotna li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Tapeti (sottoġeneru)|Tapeti]]* u m'hemmx sottospeċi rikonoxxuta. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Tapeti (sottoġeneru)|Tapeti]]*
*********Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela**, *Sylvilagus varynaensis*

## Referenzi

* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Id-Databażi Palebijoloġika
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach jew Denb qotni tal-muntanji ta' Appalach jew Denb qotni skur, li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Sylvilagus obscurus]]* huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-iStati Uniti. 

Dan id-denb qotni huwa simili ħafna tal-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant *[[Sylvilagus floridanus]]* u diffiċli ħafna biex jingħarfu minn xulxin, għalkemm il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach *[[Sylvilagus obscurus]]* huwa kemxejn iċken, għandu l-pil aktar skur u m' għandux it-teba bajda fuq il-moħħ li ġeneralment ikollu il-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, iżda minflok għandu teba sewda bejn il-widnejn fuq in-naħa ta' wara tar-ras.  
 
## Distribuzzjoni

Il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach huwa speċi ta' denb qotni li hija ġeneralment ristretta għal muntanji ta' Appalach u għandu distribuzzjoni mhux kontinwa li tibqa sejra minn Pennsylvania sal-Grigal fil-Georgia u jinsab ukoll fil-Punent tal-muntanji Blue Ridge fil-Virginia.

## Klassifikazzjoni
Dan il-fenek huwa 1 minn 9 speċijiet ta' dnieb qotnin, li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]* u m' hemmx sottospeċi rikonoxxuti. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
******Sottoġeneru *[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]*
*******Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach, *[[Sylvilagus obscurus]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Sylvilagus obscurus''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
*The Paleobiology Database.
*Tassonomija tal-Mammiferi.
Fenek ta' Bunyoro

Il-**Fenek ta' Bunyoro** jew **Liebru tal-ħaxix tal-Uganda**, li hu magħruf xjentifikament bħala *[[Poelagus marjorita]]* huwa mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) u nativa tal-kontinent ta' l-Afrika u għalkemm xi kulltant jissejjaħ ***"Liebru"*** dan huwa kkunsidrat speċi ta' fenek. 

## Deskrizzjoni

Il-Liebru tal-ħaxix tal-Uganda jixbah fiżikament il-Fenek domestiku, u għandu l-pil ta' lewn kannella fil-griż fuq in-naħa ta' fuq u ta' kulur bajdani qotni man-naħa ta' taħt. Dan il-leporidu għandu widnejn relattivament qosra u saqajn matnazzi meta kkumparat ma' membri oħra tal-familja Leporidae. 

Fenek ta' Bunyoro adult jiżen minn 2 sa 3 kilogrammi, għandu s-saqajn ta' wara ma jaqbżux il-100 millimetru ( 10.0 ċentimetri), denb ta' bejn 45 u 50 millimetru ( 4.5 - 5.0 ċentimetri) u par widnejn ta' mhux aktar minn 65 millimetru.

Xi ħaġa kurjuża ta' dan il-fenek huwa ix-xebħ inkredibli jekk mhux l-identiċita assoluta, fl-apparenza tal-genitali tar-raġel u l-mara minn fuq barra. Iż-żewġ sessi għandhom glandoli qieshom boroż, li fir-raġel qegħdin fuq wara t-testikoli u għandu dwawar tal-pil fit-tond li jiksu l-iskrotu jew il-borża tat-testikoli (***"scrotum"***), li fil-mara qegħdin fl-istess pożizzjoni u jekk il-pene tar-raġel ma jkunx erett ikun ferm diffiċli biex jinaraf is-sess maskili minn dak feminili.
   
## Distribuzzjoni

Il-Fenek ta' Bunyoro huwa speċi ta' fenek b' distribuzzjoni fil-kontinent ta' l-Afrika, b' firxa ma' bosta pajjiżi bħal Angola, Burundi, Ċad, Kongo, Repubblika ta' l-Afrika Centrali, Rwanda, Sudan u Uganda.

*[[Poelagus marjorita]]* hija speċi esklużiva Afrikana, bil-popolazzjoni kkonċentrata fin-Nofs in-nhar ta' l-Uganda. Il-firxa fil-kontinent ta' l-Afrika tmur mill-bogħod fil-Punent f' [Angola sa fil-Lvant fis-[Sudan. Popolazzjonijiet żagħar oħra tal-liebru tal-ħaxix ta' l-Uganda huma preżenti direttament mit-Tramuntana ta' L-Għadira Victoria għal matul il-baċir tax-xmara Uganda.

## Klassifikazzjoni
Dan il-fenek huwa speċi monotipika, l-uniku speċi fil-ġeneru *[[Poelagus]]*. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Poelagus]]*
******Fenek ta' Bunyoro jew Liebru tal-ħaxix ta' l-Uganda, *[[Poelagus marjorita]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S.; Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996). ''Poelagus marjorita''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
*The Paleobiology Database
*Tassonomija tal-Mammiferi
Fenek ta' Assam

Il-**fenek ta' Assam** jew **liebru ispidu**, li hu magħruf xjentifikament bħala *Caprolagus hispidus*, huwa mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) u nattiv tal-kontinent tal-Asja u għalkemm xi kultant jissejjaħ liebru dan huwa kkunsidrat bħala speċi ta' fenek. 

## Deskrizzjoni

Fenek ta' Assam adult jiżen madwar 2.5 kilogrammi, jikber bejn 405 u 538 millimetru (40.5 – 53.8 ċentimetri), għandu s-saqajn ta' wara qosra u matnazzi rarament jaqbżu t-tul tas-saqajn ta' quddiem bi diefer kbar u b' saħħithom ħafna, par widnejn qosra u wiesgħajn u par għajnejn żgħar.
 
Karatteristika ta' dan il-leporidu huwa l-pil, li huwa magħmul minn żewġ strati jew saffi. L-istrat jew saff ta' barra u l-istrat jew saff ta' taħt. L-istrat ta' barra huwa magħmul minn xagħar oħxon twil u jniggeż qiesu x-xagħar ta' l-ixkupa u ta' lewn kannella skur peress li huwa magħmul miinn xagħar iswed u kannella bajdani. L-istrat ta' taħt jikkonsisti minn pil qasir u fin ta' kulur kannella bajdani biss. Id-denb ukoll għandu żewġ strati ta' pil ta' l-istess tip, apparti l-kulur, fejn iż-żewġ strati huma kannella biss dak ta' l-istrat ta' barra huwa ta' tonalita aktar skur. 
  
## Distribuzzjoni

Il-fenek ta' Assam huwa speċi ta' fenek b'distribuzzjoni limitata fil-kontinent tal-Asja, b'firxa ristretta ma' tliet pajjiżi li jinkludu l-Bangladexx, l-Indja u n-Nepal.

*Caprolagus hispidus* hija speċi esklużiva Ażjatika u fil-passat kienet mifruxa sew matul in-Nofsinhar tal-katina tal-muntanji tal-Ħimalajas f'arja vasta minn Uttar Pradesch, fin-Nepal, Sikkim, Bengal u Butan, s'Assam. Il-liepri ispidu, illum il-ġurnata, huwa wieħed mill-aktar mammiferi rari fid-dinja, u huwa estint fil-biċċa l-kbira tad-distribuzzjoni imsemmija hawn fuq u għadu jinsab biss fil-Majjistral ta' Assam, f'Bangladexx u fi ftit partijiet żgħar fin-Nepal.

## Klassifikazzjoni

Dan il-fenek huwa speċi monotipika, l-uniku speċi fil-ġeneru *[[Caprolagus]]*. 

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae
***Sottofamilja Leporinae
****Tribù Leporini
*****Ġeneru *[[Poelagus]]*
********Fenek ta' Assam** jew **Liebru ispidu**, *[[Caprolagus hispidus]]*

## Referenzi

* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* ''Caprolagus hispidus marjorita''. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
* Id-Databażi Palebijoloġika
Diġitigrad

**Diġitigrad** huwa annimal li joqgħod wieqaf u li jimxi bil-piż ta' ġismu fuq id-diġitali jew fuq is-swaba (lokomozzjoni diġitigradali) u dawn jinkludu il-qtates, il-klieb u ħafna mammiferi oħra. Ġeneralment dawn l-annimali huma iktar veloċi u silenzjużi fil-movimenti tagħhom minn annimali b'tip ta' lokomozzjoni oħra.

Fejn normalment l-bniedem joqgħod bilwieqfa u jimxi fuq il-qiegħ kollu tal-pala tas-sieq imserraħ jew imiss mal-art (lokomozjoni plantigradali), id-Digitigrad jimxi fuq il-falanġi distali jew distali u  l-falangi intermedji jew falanġi tan-nofs. Il-lokomozzjoni Diġitigradali hija responsabbli għall-forma ta' ganċ ferm distinta li għandhom is-saqajn tal-kelb.

Hemm differenzi anatomiċi kbar, bejn is-sieq tal-**plantigrad** u s-sieq tad-Diġitigrad. Annimali Diġitigradi għandhom il-karpali u t-tarsali relativament twal u allura, dawn l-għadam (li fil-bniedem jikkorispondu għal-għaksa), huma ppożizzjonati ferm aktar 'l fuq minn fejn huma ppożizzjonati fis-saqajn tal-bniedem. Dan il-fattur effetivament itawwal il-pal sal-punt, li kemm il-pal tal-idejn kif ukoll tas-saqajn fl-annimal Diġitigradi, meta mqabbla, jikkorispondu għall-għadam tas-swaba fil-bniedem biss.

Peress li s-superfiċi li tmiss mal-art u li trid tinqata' minn mal-art hija ġeneralment iżgħar, u minnħabba t-tul tas-sieq ukoll li huwa ħafna aktar, hemm tendenza li bil-lokomozzjoni diġitigradali l-movimenti jkunu iktar ħfief, għalhekk ma jonqosx li tiżdied xi ftit il-ħeffa wkoll.

## Eżempji ta' annimali Diġitigradi

*Familja Canidae
**Lupu
**Kelb
**Kojoti
*Familja Felidae
**Qattus
**Iljun
*Familja Hippopotamidae
**Ippopotamu
*Familja Elephantidae
**Iljunfant

## Ara wkoll
*Plantigrad
*Unguligrad
*Lokomozjoni
*Lokomozjoni tal-annimali fuq wiċċ l-art

## Referenzi
*Yes, the Shin Bone Is Connected to the Ankle Bone
*Saqajn, Idejn u Lokomozjoni Kursorja. Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2006. The Animal Diversity Web (online). Accessed January 06, 2007. 
*DeBlase, A. F., and R. E. Martin. 1981. A manual of mammalogy. Second Edition. Wm. C. Brown, Publishers. Dubuque, Iowa. xii+436 pp.
*Hildebrand, M. 1974. Analysis of Vertebrate Structure. John Wiley & Sons, Inc, New York. xv+710 pp.
*Vaughan, T. A. 1986. Mammalogy. Third Edition. Harcourt Brace Jovanovich, Publishers, Orlando Fl. vii+576 pp.
Plantigrad

**Plantigrad** huwa annimal li joqgħod wieqaf u li jimxi bil-piż ta' ġismu fuq il-qiegh kollu tal-pala tas sieq imserraħ jew imiss ma' l-art (lokomozjoni plantigradali) u dawn jinkludu il-bniedem, l-orsijiet u ħafna mammiferi oħra. Ġeneralment dawn l-annimali huma ħafna aktar goffi fil-movimenti tagħhom minn annimali b' tip ta' lokomozjoni ieħor.

Filwaqt li diġitigrad normalment joqgħod wieqaf u jimxi fuq il-falanġi distali jew distali u  l-falangi intermedji jew falanġi tan-nofs, il-**plantigrad** joqgħod wieqaf u jimxi fuq il-podjali u l-metatarsali u dawn ċatti u jmissu ma' l-art jiffurmaw il-qiegħ tal-pala tas-sieq. Lokomozjoni plantigradali hija tip ta' lokomozjoni meqjusa bħala waħda anqas speċjaliżata jew anqas evoluta minn lokomozjoni diġitigradali jew lokomozjoni unguligradali.

Hemm differenzi anatomiċi kbar, bejn is-sieq ta' plantigrad u s-sieq ta' diġitigrad. Annimali **plantigradi** għandhom il-karpali u t-tarsali relativament qosra u b' hekk dawn l-għadam, huma ppużizjonati ferm aktar 'l isfel minn fejn huma ppużizjonati fis-saqajn ta' diġitigrad u jikkorispondu għal-għadam ta' l-għaksa fil-bniedem. Dan il-fattur, effetivament inaqqas sew it-tul, kemm tal-pal ta' l-idejn kif ukoll tas-saqajn ta' l-annimali plantigradi.

Peress li s-superfiċi li tmiss ma' l-art u li trid tinqata minn ma' l-art hija ġeneralment akbar, u minnħabba ukoll li t-tul tas-sieq huwa ħafn' anqas, hemm tendenza li bil-lokomozjoni plantigradali l-movimenti jkunu ta' rapidita minuri.

## Eżempji ta' annimali [[Plantigrad|Plantigradi]]

*Familja Didelphidae
**opossum
*Familja Hominidae
**bniedem
*Familja Leporidae
**fenek
**liepru
*Familja Muridae
**far
**ġurdien
*Familja Procyonidae
**pruċun
*Familja Ursidae
**ors
**panda ġgant

## Ara ukoll
*Diġitigrad
*Unguligrad
*Lokomozjoni
*Lokomozjoni ta' l-annimali fuq wiċċ l-art

## Referenzi
*Yes, the Shin Bone Is Connected to the Ankle Bone
*Saqajn, Idejn u Lokomozjoni Kursorja. Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2006. The Animal Diversity Web (online). Accessed January 06, 2007. 
*DeBlase, A. F., and R. E. Martin. 1981. A manual of mammalogy. Second Edition. Wm. C. Brown, Publishers. Dubuque, Iowa. xii+436 pp.
*Hildebrand, M. 1974. Analysis of Vertebrate Structure. John Wiley & Sons, Inc, New York. xv+710 pp.
*Vaughan, T. A. 1986. Mammalogy. Third Edition. Harcourt Brace Jovanovich, Publishers, Orlando Fl. vii+576 pp.
-voru

Is-suffiss **-voru** ġej mil-Latin, preċiżament mill-kelma ***"vorare"***, li tfisser **taħtaf u tibla l-ikel** u jintuża biex jiġu ffurmati nomi jew aġġettivi li jindikaw annimali b'tipi ta' dieti differenti.

Il-lista ta' hawn taħt fiha l-kliem li jispiċċaw bis-suffiss -voru u hemm indikat ukoll x'tip ta' dieta u minn liema sura ta' ikel tikkonsisti.

*Erbivoru - pjanti
*Detritivoru - materjal f'dekompożizzjoni
*Folivoru - weraq
*Fruġivoru jew Frottivoru - frott
*Granivoru - żrieragħ
*Ħumivoru - ħumus, il-materjal organiku tal-ħamrija
*Insettivoru - insetti
*Karnivoru - laħam
*Limnivoru - tajn
*Nektarivoru - nektar
*Mikovoru - fungi
*Mukivoru - linfa (likwidi) tal-pjanti
*Omnivoru - pjanti u laħam
*Palinivoru jew Pollinivoru - trab dakkari
*Pixxivoru - ħut
*Sangwinivoru - demm.

## Ara Ukoll
*-faġija

## Referenzi
*Burton, N. H. K. (2002). Red Grouse chick eaten by sheep. *Brit. Birds* 95: 87.
*Furness, R. W. (1988). The predation of tern chicks by sheep. *Bird Study* 35: 199-202.
* Scharfetter C, Hagenbuchner K. Blutdurst als Symptom. Ein seltsamer Fall von Bluttrinken. *Psychiatr Neurol* (Basel). 1967;154(5):288-310.' 
* Ciprandi, A; Horn, F; Termignoni, C. Saliva of hematophagous animals: source of new anticoagulants. *Rev. Bras. Hematol. Hemoter.*, 2003, vol.25, no.4, p.250-262 PDF full text
* Markwardt F. Hirudin as alternative anticoagulant -- a historical review. *Semin Thromb Hemost.* 2002 Oct;28(5):405-14. Medline abstract
* Ribeiro JM. Blood-feeding arthropods: live syringes or invertebrate pharmacologists? *Infect Agents Dis.* 1995 Sep;4(3):143-52. Medline abstract
*Elphick, C, JB Dunning, Jr. and DA Sibley.(eds.) 2001. The Sibley Guide to Bird Life and Behavior. Alfred A. Knopf, New York.
*Brown, J. H., Reichman, O. J. and Davidson, D. W. 1979. Granivory in desert ecosystems. – Annu. Rev. Ecol. Syst. 10: 201–227.
*MacMahon, J. A., Mull, J. F. and Crist, T. O. 2000. Harvester ants (Pogonomyrmex spp.): their community and ecosystem influences. – Annu. Rev. Ecol. Syst. 31: 265–291.

## Link Esterni
*San Diego Zoo artiklu fuq "vores"
* Detritivores fl-akwarji
* Galun, R. Evolution of Hematophagy
* Beaty, LC. Host-Seeking Behavior in Hematophagous Mosquitoes
* Biopharm. Company specialised in providing medicinal leeches.
Detritivoru

**Detritivoru** (mil-Latin **'"detritus"**' li tfisser materjal organiku mejjet jew żibel), magħruf ukoll bħala **[[saprofagu]]** jew **[[detrivoru]]** huma organiżmi li jirriċiklaw id-***[[detritus]]*** (jiddekomponu jew ikissru f' partiċelli iżgħar il-materjal organiku) u b' hekk jerġgħa lura għaċ-ċiklu tal-katina ta' l-ikel.

Eżempju ċar ta' **[[detrivoru]]** huwa l-ħanex ta' l-art li jiekol id-***detritus*** li hu magħmul minn pjanti dekomposti kif ukoll minn materjal ieħor li fiha l-ħamrija.  Wikkiel ieħor tad-***detritus*** huwa l-iskarabew li jiekol il-feċi ta' l-annimali, li ħafna drabi jkun fih ammont konsiderevoli ta' nutrijenti. F' dan il-każ id-***detritus*** jista jkun diġa parzjalment jew kompletament dekompost minn organiżmi oħrajn.

## Ara Ukoll
*Erbivoru
*Karnivoru
*Omnivoru

## Link Esterni
*'''Detritivori''' fl-akkwarji
Folivoru

Fiż-Żooloġija, **Folivoru** (mil-Latin ***"folia"*** - **foli-** li tfisser **[[werqa]]** u ***"vorare"*** - **[[-voru]]** li tfisser tibla u taħtaf l-ikel) hija definita bħala organiżmu erbivoru, li speċjalizza id-dieta tiegħu, billi jiekol weraq biss.

Il-weraq ġeneralment, parti kbira minnhom tkun magħmula minn ċellulosa li hija diffiċli ħafna biex tkun imkissra matul il-proċess tad-diġestjoni u minnbarra hekk jipprovdu relativament ftit li xejn enerġija. Għal din ir-raġjuni ħafna organiżmi, b' mod partikolari, l-mammiferi **Folivori**, għandhom tendenza li jkollhom is-sistema tad-diġestjoni (speċjalment l-imsaren) twila ħafna u metaboliżmu baxx u li jieħu l-ħin. Ħafna minn dawn matul id-diġestjoni jużaw l-għajnuna tal-batteri simbjotiċi biex ikunu jistgħu jieħdu u jassorbu n-nurijenti minn din id-dieta.

## Eżempji ta' Annimali '''Folivori'''

* Mammiferi: Okapi, Ghażżien, Kowala u speċi varji ta' Xadini.
* Għasafar: Ħowatzin ta' l-Amżonja u l-Kakapo ta' New Zealand.
* Rettili: Igwana 

## Ara Ukoll
*Erbivoru
*Karnivoru
*Omnivoru
*Lista ta' -ivori

## Referenzi
*Informazjoni fuq l-Igwana u d-dieta '''Folivora''' tagħha.

## Link Esterni
*wordquests.info
Granivoru

Fiż-Żooloġija, il-kelma **Granivoru** (mil-Latin ***"granum"*** - **"grani-"** li tfisser żerriegħa u ***"vorare"*** - **"[[-voru]]"** li tfisser tibla u taħtaf l-ikel) tiddiskrivi organiżmu li għandu dieta erbivora speċċjalizzata billi jiekol biss iż-żerriegħa. L-annimali ta' dan it-tip huma normalment selettivi ħafna fl-ikel tagħhom u jagħżlu bir-reqqa iż-żrieragħ tal-pjanti, nklużi dawk tal-ġimnospermi, li għandhom ħafna nutrijenti. 

Il-biċċa l-kbira tal-**granivori** huma insetti, għasafar jew mammiferi. Din it-tip ta' dieta hija l-iżjed komuni f'abitat xott bħal tad-deżert, fejn iż-żerriegħa tinstab matul is-sena kollha.

L-insetti **granivori** jinkludu ħafna speċi ta' ħniefes, nemel u skarabej, iżda anke ftit speċi ta' baħrijiet u żnażan parasitiċi.  
Il-baħrijiet tal-jukka u ż-żnażan tat-tin jieklu iż-żerriegħa u jippollinaw l-istess pjanta, magħqudin flimkien f'relazzjoni ko-evoluta.

Għalkemm numru kbir ta' għasafar jieklu ħafna żerriegħa, dawn m' humiex strettament **granivori** għax jieklu ħafna insetti ukoll. L- ispeċi li huma primarjament **granivori** sakemm jilħqu l-istat adult, ħafna drabi jitrabbew b' dieta insettivora. Għasafar strettament **granivori** jżoqqu l-frieħ tagħhom ta' żerriegħa li tkun diġà parzjalment diġerita. 

## Ara Ukoll
*Erbivoru
*Omnivoru
*Karnivoru
*Lista ta' l-ivori

## Referenzi
*Elphick, C, JB Dunning, Jr. and DA Sibley.(eds.) 2001. The Sibley Guide to Bird Life and Behavior. Alfred A. Knopf, New York.
*Brown, J. H., Reichman, O. J. and Davidson, D. W. 1979. Granivory in desert ecosystems. – Annu. Rev. Ecol. Syst. 10: 201–227.
*MacMahon, J. A., Mull, J. F. and Crist, T. O. 2000. Harvester ants (Pogonomyrmex spp.): their community and ecosystem influences. – Annu. Rev. Ecol. Syst. 31: 265–291.

## Link Esterni
*Interazzjoni tat-tin u żnażan tat-tin Multi-award-winning documentary
*Tin u żnażan tat-tin
*Stampi taż-żnażan tat-tin f' MorphBank, bankadati ta' stampi bijoloġiċi
Palinivoru

Fiż-Żooloġija, **Palinivoru** (mil-Grieg ***"palyn"*** - **"palini-"** li tfisser trab jew spori u ***"vorare"*** - **"[[-voru]]"** li tfisser tibla u taħtaf l-ikel) jew Pollinivoru (mil-Latin ***"pollinis"*** - **"pollini-"** li tfisser dqiq fin u ***"vorare"*** - **"[[-voru]]"** li tfisser tibla u taħtaf l-ikel), ħafna drabi hija definita bħala kwalunkwe organiżmu li jiekol il-pollinu li jipproduċu il-pjanti tal-fjuri u hija dieta erbivora speċċjalizzata. Dawn l-annimali normalment huma selettivi ħafna jew jagħżlu bir-reqqa il-fjuri tal-pjanti nklużi dawk tal-ġimnospermi, li għandhom livelli għolja ta' nutrijenti.

Il-biċċa l-kbira ta' l-annimali **Palinivori** veri huma insetti jew araknidi. l-applikazzjoni stretta ta' din il-kategorija, essenzjalment tinkludi n-naħal kollha (madwar 20,000 speċi) u ftit tipi differenti ta' żnażan, għax għal dawn il-pollinu huwa l-uniku ikel solidu li jikkunsmaw fl-istadji tal-ħajja kollha tagħhom. Filwaqt l-ispeċi ta' araknidi **palinivori** ġeneralment jieklu il-parti likwida ta' ġewwa tal-pollinu mingħajr ma jikkunsmaw il-parti solida ta' barra. 

Il-lista tikber ħafna jekk wieħed jikkunsidra li jinkludi l-ispeċi kollha li f' xi stadju jew ieħor tal-ħajja jkunu jieklu il-pollinu biss iżda mhux matul iċ-ciklu kollu ta' ħajjithom. F' dan il-każ, ħafna friefett, baħrijji, dbieben u insetti oħra jistgħu jiżdiedu fil-lista ta' din il-kategorija u ma' dawn hemm numru vast ieħor ta' insetti, għasafar u mammiferi nektarivori jew nettarivori li jikkunsmaw opportunistikament il-pollinu.

## Ara Ukoll
*Erbivoru
*Omnivoru
*Karnivoru
*Lista ta' l-ivori

## Referenzi
*A 100 million years old fossil bee of the genus "Melittosphex" supports the theory that bees evolved from wasps. LiveScience 2006-10-26.
*Co-evolution, bees evolved alongside flowers. Plant Biology, Sipes, early bee/angiosperm relationships Bryan N. Danforth, Dept. of Entomology, Cornell University, Ithaca NY.

## Link Esterni
* Bee Genera of the World
* Carl Hayden Bee Research Center
* Scientists identify the oldest known bee, a 100 million-year-old specimen preserved in amber
* Bee images on MorphBank, biological image database
Pixxivoru

Fiż-Żooloġija, **Pixxivoru** (mil-Latin ***"piscis"*** - **"pixxi-"** li tfisser ħuta u ***"vorare"*** - **"[[-voru]]"** li tfisser tibla u taħtaf l-ikel), ħafna drabi hija definita bħala kwalunkwe organiżmu li jiekol il-ħut u hija dieta karrnivora speċċjalizzata. Dawn l-annimali normalment huma selettivi ħafna jew jagħżlu bir-reqqa u jkunu jieklu ftit speċi biss.

## Eżempji ta' Annimali Pixxivori
*Mammiferi: Gennetta ta' l-ilma, il-friefet il-lejl *[[Noctilio leporinus]]* u *[[Myotis vivesi]]*, uħud mil-ispeċi ta' l-iljun tal-baħariljunital-baħar u bumerini, u ħafna speċi ta' dniefel.
*Għasafar: Pingwini, Pelikani u kormorani 
*Rettili: Garjal, Garjal falz, sriep tal-baħar u l-kukudril tal-ilma mielaħ

## Ara Ukoll
*Erbivoru
*Omnivoru
*Karnivoru
*Lista ta' l-ivori

## Referenzi
*Bonner, N. (1994). *Seals and Sea Lions of the World.* New York: Facts on File.
*Rice, D. W. (1998). Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution. In *Special Publications of the Society for Marine Mammals* no. 4.  Lawrence: The Society for Marine Mammalogy.  ISBN 1-891276-03-4
*Altenbach, J. Scott. "Prey Capture by the Fishing Bats Noctilio leporinus and Myotis vivesi." Journal of Mammalogy 70 (1989): 421–424.
*Brooke, Anne P. "Diet of the Fishing Bat, Noctilio leporinus (Chiroptera: Noctilionidae)." Journal of Mammalogy 75 (1994): 212–218.
*Fish, Frank E., Brad R. Blood, and Brian D. Clark. "Hydrodynamics of the Feet of Fish-catching Bats: Influence of the Water Surface on Drag and Morphological Design." The Journal of Experimental Zoology 258 (1991): 164–173.
*Lewis-Oritt, Nicole, Ronald A. Van Den Bussche, and Robert J. Baker. "Molecular Evidence for Evolution of Piscivory in Noctilio (Chiroptera: Noctilionidae)." Journal of Mammalogy 82 (2001): 748–759.

## Ħoloq esterni
*Paġna ta' informazzjoni dwar il-genetta ta' l-ilma eżempju ċar ta' '''Pixxivoru''' fuq is-sit Animal Diversity Web
Erbivoru

**Erbivoru** (mil-Latin ***"herba"*** - **erbi-** li tfisser ħaxix u ***"vorare"*** - **[[-voru]]** li tfisser tibla' u taħtaf l-ikel) huwa organiżmu li jiekol il-pjanti biss. 

B'din id-definizjoni, ħafna fungi, uħud mil-batteri, ħafna annimali, madwar 1% tal-pjanti bil-fjuri u ftit protisti jistgħu jiġu kkunsidrati bħala **Erbivori**. Madankollu ħafna nies jużaw din it-termini biex jiddeskrivu l-annimali biss. Fungi, batteri u protisti li jikkunsmaw pjanti ħajjin ħafna drabi jsejħulhom patoġeni tal-pjanti. Mikrobi li jikkunsmaw pjanti mejtin jgħidulhom saprotrofi. Pjanti tal-fjuri li jakkwistaw in-nutrizjoni minn pjanti oħrajn ħajjin, normalment jissejħu pjanti parasiti.

Fiż-żooloġija, **Erbivoru** huwa annimal li huwa addattat b' tali mod li jiekol primarjament pjanti (minflok il-laħam). Dawn it-tipi ta' annimali xi kultant jissejħu veġetarjani, għalkemm din il-kelma nużawha wkoll biex niddiskrivu nies li jagħżlu li ma jiklux laħam, kontra l-annimali li ma jistgħux jieħdu tali deċiżjoni.

L-**Erbivori** jistgħu jiġu klassifikati u jinqasmu f' sottogruppi varji, bħala fruġivori, li jieklu primarjament frott; folivori, li jispeċjalizzaw billi jieklu weraq; nettarivori, li jikkunsmaw in-nettari tal-fjuri, (sustanza likwida ħelwa ħafna); fost l-insetti u l-artropodi **erbivori**, il-livell ta' speċjalizzazjoni jista jiġi rfinut aktar u jinkludi l-wikkiela taż-żerriegħa granivori, il-wikkiela tal-pollini pollinivori, il-konsumaturi tal-likwidi tal-pjanti mukivori u dawk speċjalizzati biex jieklu l-injam ksilofaġi jew għeruq riżofaġi. 

F'annimali oħra, il-grad ta' speċjalizzazjoni mhuwiex daqshekk avvanzat, u ħafna annimali li jieklu l-frott u l-weraq jieklu partijiet oħra mil-pjanti, ħafna drabi l-għeruq u ż-żrieragħ. Id-dieta ta' wħud mil-**erbivori** tvarja minn staġun għal ieħor, speċjalment f' żoni temperati, fejn partijiet differenti tal-pjanti jkunu disponibbli fi żminijiet differenti tas-sena. 

L-**Erbivori** jiffurmaw ħolqa importanti fil-katina tal-ikel, għax dawn jibdlu jew jittrasformaw l-enerġija tax-xemx maħżuna fil-pjanti, f'ikel li jista' jiġi kkunsmat mil-karnivori u l-omnivori. Għalhekk ngħidulhom il-**konsumaturi primarji** fil-katina tal-ikel.

## Ara Ukoll
* Omnivoru
* Karnivoru
* Lista ta' l-ivori

## Referenzi
* Burton, N. H. K. (2002). Red Grouse chick eaten by sheep. *Brit. Birds* 95: 87.
* Furness, R. W. (1988). The predation of tern chicks by sheep. *Bird Study* 35: 199-202.

## Link Esterni
* Definizjni ta' **Erbivoru** fuq il-Web http://www.google.com/search?hl=en&lr=&defl=en&q=define:herbivore&sa=X&oi=glossary_definition&ct=title
* Difiżi '''Erbivori''' ta' ''Senecio viscusus''
* Difiżi '''Erbivori''' f' ''Lindera benzoin''