Palma de Mallorca

**Palma** (jew **Palma de Mallorca**, en   hija muniċipalità Spanjola . Hija l-belt kapitali tal- komunità awtonoma tal-Gżejjer Baleariċi u l-belt ewlenija tal- gżira ta' Mallorca . Tikkostitwixxi waħda mid-distretti (komarques  tal-gżira .

Imwaqqfa fis-sena 123 QK, fin-nofsinhar tal-gżira ta’ Majorka u fit-tarf tal-bajja li tagħti isimha, kienet port strateġiku fil-Mediterran — 'il barra mill-kosta ta' Valenzja, f'nofs triq bejn l-Ewropa u l-Afrika — li qanqal ix-xenqa ta’ għadd kbir ta’ popli Rumani, Vandali, Vikingi, Umayyadi, Almoravidi, u Almohadi ġew wara xulxin qabel ma l-belt saret il-belt kapitali tar- Renju ta' Majorka, li aktar tard ġiet integrata fil-kuruni ta' Aragona u mbagħad ta' Spanja.

Wara età tad-deheb inizjali fil-Medju Evu, li rat it-twelid ta’ Raymond Lull madwar l-1232, it-tiġdid ekonomiku ta’ Palma mexa id f’id mal-iżvilupp tal-vapuri tal-fwar. Fil-bidu tas-seklu 21, ir-riżorsa ekonomika ewlenija tagħha hija t-turiżmu.

## Isem tal-post
Palma, l-isem tal-belt, imur lura għas- sena 123 av. J. -C. Is-sena li fiha Quintus Caecilius Metellus waqqaf il-belt  (probabbilment wara insedjamenti preistoriċi u mbagħad Feniċi) u semmiha jew għall-palm li rċieva waqt it-trijonf tiegħu f'Ruma, jew għall-ħafna siġar tal-palm preżenti fil-belt. Il -ġeografu Ruman Strabo jsemmi l-isem Palma  .

L-isem tal-belt huwa attestat fi żminijiet Musulmani meta kienet tissejjaħ *Madina Mayurqa*  . Mal-konkwista tagħha fl- 1229 minn Ġakbu I, Re ta' Aragona, l-isem ġie tradott litteralment bħala ** (Belt ta' Majorca bl-Ingliż  ). Fis XVIII seklu 18 Fis-seklu 19, wara t-telf tal-gżira ta' Majorka matul il- Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola, il-belt ingħatat l-isem ġdid bid -digrieti ta' Nueva Planta ta' Filippu V għall-isem Ruman tagħha *Palma*, mingħajr l-ispeċifikazzjoni " *ta' Mallorca* Dan deher matul XIX 19 .  suppost biex jiddistingwih minn bliet oħra bl-isem " *Palma* ", inklużi Las Palmas de Gran Canaria, Palma del Río, Palma de Gandía u La Palma de Cervelló, li l - ebda wieħed minnhom ma jissejjaħ sempliċement " *Palma* »  ,  ,  ,  .

### Bl-Ispanjol u l-Katalan
Il-belt hija mlaqqma lokalment *La Ciutat* (“ il-belt ") skont l-isem medjevali tagħha. Storikament, l-isem tal-belt huwa *Palma* . Mill-2000 'l hawn, xi politiċi ilhom jippromwovu t-terminoloġija *Palma de Mallorca* .

Għal xi kummentaturi, iż-żieda reċenti " *ta' Mallorca* "jikkostitwixxi distorsjoni tal-isem tal-belt ewlenija li tirrifletti għażla ideoloġika kuntrarja għat-tradizzjoni storika  . L-Istitut Ġeografiku Nazzjonali Spanjol iżomm l-isem wieħed ta' Palma  ."

## Ġeografija

Stampa:Localització_de_Mallorca_respecte_les_Illes_Balears.svg|ħolqa=Fichier:Localització_de_Mallorca_respecte_les_Illes_Balears.svg|alt=Localisation de l'île Majorquedans les îles Baléares.|Il-lokazzjoni tal-gżira ta' Majorka fil -Gżejjer Baleariċi .
Stampa:Localització_de_Palma_respecte_de_Mallorca.svg|ħolqa=Fichier:Localització_de_Palma_respecte_de_Mallorca.svg|alt=Localisation de Palmadans l'île de Majorque.| Lokazzjoni ta' Palma fuq il-gżira ta' Majorka .
Din il-belt portwarja li tinsab fin-nofsinhar tal-gżira, fil- bajja ta' Palma, hija ġeografikament imdawra mal-kap ta' Cala Figuera, fil-punent (wara l-punt ta' referenza karatteristiku tal-isla del Toro) u ma' cabo Blanco (kap abjad), fil-lvant.

B'kopertura ta' ftit aktar minn 208 km², il-belt hija t-tmien l-akbar fi Spanja skont il-popolazzjoni permanenti. Iż-żona kostali tagħha tinsab madwar tlettax-il metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Iżda l-bajja li tgħattiha hija mdawra b'għoljiet għoljin li jilħqu kważi ħames mitt metru altitudni, miksija—fil-parti l-kbira—b'arbuxxelli u siġar tal-arżnu marittimu, flimkien maż-żoni urbanizzati.

L-arċipelagu ta' Cabrera, għalkemm fil-parti l-kbira huwa separat minn Palma, huwa kkunsidrat mill-amministrazzjoni bħala parti mill-muniċipalità.

## Klima
Palma għandha klima Mediterranja tipika b'temperatura medja annwali ta' 18 °C . Il-belt tirċievi bejn 350   u 500   ta’ xita fis-sena, mifruxa fuq 51 jum. L-ogħla temperatura rekord hija 38,8 °C u l-inqas rekord ta’ −2,7 °C . Huwa matul ix-xhur ta' Ottubru u Novembru li tagħmel l-aktar xita b'madwar għaxart ijiem ta' xita filwaqt li f'Lulju jkun hemm inqas minn tnejn bħala medja.

Il-ġlata hija possibbli minn tmiem Novembru sa nofs Marzu, iżda hija rari, isseħħ madwar 8 ijiem fis-sena, u ta' intensità baxxa. L-istess jgħodd għall-borra (borra sinifikanti fl-1956 u l-2012).

## Storja

### Antikità
Wara okkupazzjoni Talajotika, il-belt ta' Palma twaqqfet mill-konkwista militari Rumana fis-sena 123 av. J. -C., immexxi minn Quintus Caecilius Metellus.

Wara l-insedjament Ruman, Palma kienet miżmuma mill- Vandali u l-Biżantini.

Fl- 858, il-belt ġiet imħarbta mill-mexxej Viking Hasting  .

### Medju Evu
Fid-903, inħatfet mill-Ġeneral Isam al-Jaulani, l-ewwel gvernatur Umayyad ta' Cordoba fil-belt. Il-belt imbagħad ħadet l-isem ta *<nowiki/>' Medina Mayurka* (Belt ta' Majorka).

Fl-1229, ir-rikonkwista tal- Gżejjer Baleariċi mit-truppi tar-Re ta' Aragona bdiet fil-31 ta' Diċembru bil-qbid ta' Palma, li waqgħet wara assedju ta' erba' xhur.

Il-belt iffjorixxa matul is-sekli 13 u 14 bħala l-kapitali tas-sajf tar-Renju ta’ Majorka. Ħafna mill-aktar bini storiku importanti joriġinaw minn dan il-perjodu u juru l-karatteristiċi tal-istil arkitettoniku Gotiku, notevolment il-katidral (1230-1600), u l-istil kompost, Għarbi, Katalan u Modernista, tal-Palazz Irjali ta’ Almudaina.

#### Immappjar
Fis XIV 14 Fis-seklu 13, l -iskola tal-kartografija ta’ Majorka  gawdiet minn fama konsiderevoli , taħt l-influwenza ta’ Abraham Cresques, u aktar tard wieħed minn uliedu, Jehuda Cresques, qabel ma telqu bil-forza lejn il-Portugall . Tal-ewwel huwa bla dubju l-awtur tal- Atlas Katalan, li kien fil-kollezzjonijiet tar-Re Karlu V ta’ Franza fl-1380  . Ir-rwol tagħhom fl-iskoperta tar-rotot tal-baħar oċeaniċi huwa stabbilit sew. Mecia de Villadestes , Gabriel de Vallseca, u Matheus Prunes komplew din it-tradizzjoni kartografika.

### L-era moderna
Il- konkwista tal-Alġerija fl-1830 immarkat it-tmiem tat-theddida kostanti mill -pirati Barbariċi li kienu ġejjin mill -Afrika, speċjalment mill- kosta Alġerina .

Fl-1838, l-introduzzjoni tal-vapur bil-fwar bejn Barċellona u l-port ta' Palma bdiet il-ftuħ tal-belt, kif ukoll tal-gżira.

### l-era kontemporanja
Fl-1901, minħabba l-ħtieġa li jitkabbar it-territorju tal-belt, is-swar antiki twaqqgħu taħt id-direzzjoni tal-inġinier Bernardo Calvet u minflokhom tpoġġew toroq (li t-tqassim attwali tagħhom f'forma ta' żigżag isegwi dak tal-fortifikazzjonijiet). Il-popolazzjoni prattikament irduppjat bejn l-1900 u l-1940.

L-ewwel lukanda ( *Gran Hotel* ), li għadha viżibbli u li ġiet ikkonvertita fi spazju għall-wirjiet minn bank privat, inbniet fl-1903.

IL- Ajruplani tat-truppi Repubblikana bbumbardjaw il-belt. Fil-5 ta' Jannar 1937, in- Nazzjonalisti sparaw lir- Roges des Molinar, grupp ta' nisa Repubblikana mid-distrett ta' Molinar, li l-memorja tagħhom hija mfakkra llum f'Palma  .

It-titlu ta' *Duka ta' Palma* ngħata mir-Re Juan Carlos lil bintu, l-Infanta Cristina, u lil żewġha , Iñaki Urdangarin . L-għoti tat-titlu ġie revokat bid -Digriet Irjali 470/2015 ta'  .

Mill-1979 'il quddiem, l-istituzzjonijiet muniċipali reġgħu bdew jiffunzjonaw b'mod demokratiku. Bħal fil-bqija ta' Spanja, il-kunsill muniċipali jiġi elett għal erba' snin u jeleġġi s-sindku. Wara l-elezzjonijiet muniċipali tat-28 ta' Mejju 2023, is-sindku huwa Jaime Martínez, mill-Partit Popolari.

## Il-politika u l-amministrazzjoni

Palma tappartjeni għall-gżira ta' Majorka u għall- komunità awtonoma tal- Gżejjer Baleariċi, li tagħhom hija l-belt kapitali fiż-żewġ każijiet. Għalhekk fiha jinsabu s-sede tal- gvern u tal- Parlament, kif ukoll il- kunsill tal-gżira .

## Infrastruttura tat-trasport

### Awtostradi
Palma hija servuta minn tliet awtostradi, l-Ma-1, l-Ma-19 u t-triq ċirkolari ( triq taċ-ċinturin "Ma-20. Din tal-aħħar hija konnessa mal-Ma-13 li tgħaqqad lil Palma maċ-ċentru u t-tramuntana tal-gżira."

L-Ma-19 tgħaqqad il-kapitali ma' Llucmajor .

L-Ajruport ta' Palma de Mallorca, li jinsab f'Son Sant Joan fil-periferija tal-lvant tal-belt, madwar tmien kilometri miċ-ċentru tagħha, huwa t-tielet l-akbar ajruport fi Spanja. Inawgurat f'Lulju 1959, jesperjenza wħud mill-ogħla livelli ta' traffiku tal-ajru Ewropew f'Lulju u Awissu ta' kull sena.

L-ajrudrom ta' Son Bonet, ħdejn il- Pont Inca madwar erba' kilometri miċ-ċentru tal-belt, twaqqaf mill-pilota Manuel Colomer fis-snin għoxrin. Fl-1935, sar id-dar ta' skola tat-titjir, segwita minn linja tal-ajru ċivili, u l-operazzjonijiet militari bdew fl-1936. Laqa' l-ewwel turisti tiegħu f'Lulju 1946. F'Lulju 1959, bil-ftuħ tal-ajrudrom ta' Son Sant Joan, Son Bonet esperjenza tnaqqis fl-attività. : titjiriet privati u skola ta' ajruplani ħfief  .

### Trasport pubbliku
Palma għandha wkoll, mill- 2007, sistema tal-metro li tikkonsisti f'linja twila 8,3   b'disa' stazzjonijiet, li tgħaqqad il-" Plaça d'Espanya » fil-kampus tal- Università tal-Gżejjer Baleariċi .

Palma hija wkoll il-punt tat-tluq tan -netwerk ferrovjarju ta' Majorka bl -istazzjon multimodali tagħha ( *Estació Intermodal/Plaça d'Espanya* ).

Ferrovija storika għadha fis-servizz, bejn Palma u Sóller, fit-tramuntana tal-gżira, użata mit-turisti.

## Ekonomija

### Turiżmu
Palma hija belt iffurmata fundamentalment mill-ekonomija tat-turiżmu. Bħall-gżira nnifisha, il-belt tilqa' għadd kbir ta' viżitaturi attirati mill-post ġeografiku eċċezzjonali tagħha, is-seħer kulturali tagħha, u l-livell tajjeb ta' sigurtà tagħha.

Palma hija mgħammra b'residenzi komdi, anke lussużi, l-aktar li jinsabu fl-għoljiet, u b'" distretti tad-dormitorji ", fil-periferija, li jippermettu l-akkomodazzjoni tal-maħbubin ta' Palma f'bini eleganti u l-akkomodazzjoni tal-ħafna ħaddiema. L-iżviluppaturi qed jikkonvertu djar residenzjali tradizzjonali f'appartamenti lussużi.

Minn din il-perspettiva, Palma mhijiex daqshekk differenti minn bliet ewlenin oħra. L-akbar saħħa tagħha tinsab fil-fatt li żammet l-awtentiċità u l-għeruq tagħha f'nofs żvilupp daqshekk mgħaġġel. In-natura ċiklika tat-turiżmu u l-preservazzjoni tal-attività agrikola madwar il-belt u fil-bqija tal-gżira jispjegaw dan fil-parti l-kbira.

It-turisti huma Ewropej sinjuri, li ġejjin l-aktar f'numri kbar mill-Ewropa ta' Fuq (il-Ġermanja u r-Renju Unit fl-ewwel post, minn Franza, marġinalment), iżda wkoll, b'mod rari ħafna, Arġentini jew Marokkini sinjuri, attirati mill-prosperità ta' gżira fejn id-dħul per capita għadu ogħla mill-medja Spanjola.

Din id-dominanza turistika hija evidenti kullimkien. F'Awwissu, fuq il- Passeig Maritim, il-promenade ewlenija tal-baħar ta' Palma, l-influss sinifikanti ta' turisti miġbud mill-offerti kulturali diversi tal-belt huwa inqas min-numri esaġerati misjuba f'El Arenal, aktar lejn il-lvant, jew f'Magaluf u Palmanova, lejn il-punent. F'dawn iż-żewġ (uniċi) postijiet turistiċi popolari, il-kosta hija mimlija lukandi, ristoranti, u nightclubs li juru t-turiżmu tal-massa, bi ftit traċċa ta' ħajja kulturali. Il-konsum tal-alkoħol huwa wkoll suġġett ta' politika pubblika hemmhekk. Dan it-tip ta' turiżmu huwa kkonċentrat ( f'Mallorca ) f'dawn iż-żewġ postijiet u jibqa' hemm, peress li dawk involuti ġeneralment ma jitilqux. Palma għalhekk hija prattikament ħielsa minnu, anke jekk tibqa' belt vibranti fejn iż-żgħażagħ igawdu kull tip ta' divertiment.

It-traffiku turistiku huwa partikolarment ikkonċentrat matul ix-xhur tas-sajf. Minn Jannar sa Mejju u minn Ottubru sa Diċembru, Palma tara tnaqqis qawwi fin-numru ta’ viżitaturi, it-turiżmu tal-massa jisparixxi, u dan jagħtiha s-seħer ta’ belt żgħira provinċjali.  In-natura ċiklika tal-okkupazzjoni umana tikkaratterizza din il-belt.

## Kultura u monumenti

* Arena tal-barri ta' Palma de Mallorca
* Katidral ta' Palma
* Kastell ta' Bellver
*  – Mużew tal-Istorja Militari ta’ Palma
* Banjijiet Għarab ta' Palma, banjijiet Għarab
* Palazz Irjali ta' Almudaina
* Konsulat tal-Baħar
* *[[Pueblo español (Palma)|Nies Spanjoli]]*
* Llotja de Palma (Palma Lodge - ex borża)
* Kunvent ta’ San Franġisk
* Kunvent ta’ Santa Klara f’Palma
* Knisja ta’ Santa Ewlalie
* Knisja ta' Sant Miquel ta' Palma
* Mużew Es Baluard
* Mużew Krekovic
* Marzu f'Palau
* *[[Fundació "La Caixa"|Fundacio “La Caixa”]]* (Grand Hotel)
* Parlament tal-Gżejjer Baleariċi
* Kunsill tal-Gżira ta' Majorka
* *Il-Kamra Konsistorjali ta' Palma*
* Fondazzjoni Pilar u Joan Miró
* Il -Fanal ta' Portopí huwa wieħed mill-eqdem fi Spanja u fid-dinja.

## L-isport

* RCD Mallorca

Il-belt għandha l-istadju tal-futbol tagħha stess, it- Terrain de Son Malferit, fejn jilgħab il-klabb Atlético Baleares .

Kull Awwissu, il-" Copa del Rey li jdawwal il-bajja u l-port b’dgħajjes tal-qlugħ sbieħ.

## Personalitajiet

* Ramon Llull, imwieled f'Palma fl-1232, filosfu, poeta, teologu, kittieb mistiku. Beatifikat, huwa midfun fil-knisja ta' San Franġisk f'Palma .
* Abraham Cresques kien wieħed mill-mexxejja tal- iskola tal-kartografija ta' Majorka, il-kaptan tal-mapep tar-Re ta' Aragona.
* Louis-Salvador ta' Habsburg-Lorraine kellu relazzjoni intensa ma' Majorca, kif ukoll mal-belt kapitali tagħha, Palma.
* Joaquim Rosello, imwieled fl-1833 f'Palma, miet fl-1909 fl-istess belt, fundatur ta' ordni missjunarja Spanjola XIX 19 seklu, rikonoxxut bħala Kattoliku venerabbli .
* Antoni Noguera Balaguer (1860-1904) kompożitur, mużiċist, mużikologu u kritiku tal-mużika
* Joan Miró, artist, pittur, raġel u iben nisa Majorkani, ħadem u miet f'Palma.
* Il- qaddisa Kattolika Catalina Tomas hija waħda mill-aktar figuri storiċi prominenti fil-gżira ta’ Majorka . Imwielda f’Valldemossa, hija midfuna f’waħda mill-knejjes tal-belt, Santa Maria Magdalena .
* Il-politiku Repubblikan Pere Oliver, sindku ta' Felanitx, twieled f'Palma fl-1886.
* L-ispiżjar Ignacio Ribas Marqués twieled f'Palma fl-1901. Huwa temm l-edukazzjoni sekondarja tiegħu fl- Istitut Ramon Llull . Ingħata dottorat *onorarju* mill- Università ta' Palma .
* Marie de la Conception, Karmelitana, imwielda fl-1905, mietet fl-1999, bħalissa qed tiġi beatifikata.
* Il-grupp ta' ħames ġellieda tar-reżistenza, ir- Roges des Molinar, oriġinarjament mid-distrett ta ' Molinar, kienu mitfugħa l- ħabs fil-ħabs ta' Can Sales f'Palma u ġew sparati mill- forzi ta' Franco fl-1937 f'Porreres matul il- Gwerra Ċivili Spanjola. :
** Il-feminista Repubblikana Aurora Picornell (imwielda f'Palma fl-1912  );
** Belarmina González Rodriguez ;
** Catalina Flaquer u ż-żewġt ibniet tagħha, Antònia u Maria .
* Il-fotografu Joan Ramon Bonet (1944-) u oħtu, il-kantanta Maria del Mar Bonet (1947-), it-tnejn membri tal-grupp Els Setze Jutges u l-moviment Nova Cançó, twieldu f'Palma. Huma wlied il-ġurnalist u kittieb Joan Bonet (1917-1991), ukoll minn Palma.
* Il-kantant Repubblikan Spanjol Jorge Sepúlveda miet f'Palma fl-1983.
* Henri Stehlé, botaniku Franċiż, ħadem u miet fl-1983 f'Palma.
* Id-Diplomatiku Jorge Dezcallar twieled f'Palma fl-1945.
* Il-pittur Ferran García Sevilla twieled f'Palma fl-1949.
* Jorge Lorenzo, sewwieq tal-MotoGP imwieled fl-4 ta' Mejju, 1987 f'Palma.
* Llucia Ramis i Laloux, imwielda f'Palma fit-23 ta' April 1977, ġurnalista u kittieba .
* Monica Calzetta Ruiz, plejer taċ-ċess li ilha t-titlu ta' Woman Grandmaster (WGM) mill-2003.
* L-attriċi Victoria Luengo, imwielda f'Palma fl-1990, rebbieħa tal- Premju Gaudí għall-Aqwa Attriċi fl-2023.
* Marco Asensio, imwieled f'Palma fil-21 ta' Jannar, 1996, plejer tal-futbol professjonali.

## Ġemellaġġ

*  Las Palmas ta' Gran Canaria (Spanja) ;
*  Ajaccio (Franza) ;
*  Xalapa (Messiku) ;
*  Alghero (Italja) ;
*  Santa Barbara (Stati Uniti) ;
*  Gafsa (Tuneżija) ;
*  Düsseldorf (Ġermanja) ;
*  Perpignan (Franza).

## Noti u referenzi