Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja

Il-**Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja** (bl-Ispanjol: *Eje Cafetero*), magħruf ukoll bħala t-**Triangolu tal-Kafè** (bl-Ispanjol: *Triángulo del Café*) jagħmel parti mir-reġjun ta' Paisa fiż-żona rurali tal-Kolombja. Huwa famuż għat-tkabbir u għall-produzzjoni tal-biċċa l-kbira tal-kafè Kolombjan. Fl-inħawi hemm erba' dipartimenti: Caldas, Quindío, Risaralda u Tolima. L-iżjed bliet li jżuruhom nies huma Manizales, Armenia, Pereira u Ibagué.

## Storja tal-kafè
Il-kafè tkabbar għall-ewwel darba kummerċjalment fil-Kolombja f'Salazar de las Palmas, fit-Tramuntana ta' Santander, u matul is-seklu 20 kiber tant li sar l-iżjed prodott esportat tal-Kolombja. Meta l-kafè nġab għall-ewwel darba fil-pajjiż, il-mexxejja ppruvaw jagħtu spinta lit-tkabbir tal-kafena, iżda sabu reżistenza mill-poplu minħabba li l-ewwel ħsad tal-kafena jdum madwar 5 snin. Fl-1999 id-dħul mill-kafè kien jirrappreżenta 3.7 % tal-prodott domestiku gross (PDG) u 37 % tal-impjiegi fl-agrikoltura. Id-dipartimenti prinċipali tal-produzzjoni tal-kafè huma: Nariño, Norte de Santander, Antioquia, Valle del Cauca, Huila, Tolima, Caldas, Risaralda, Quindio u Cundinamarca.

Iż-żona ta' bejn id-dipartimenti ta' Caldas, Risaralda, Quindío u Tolima hija magħrufa bħala ż-Żona tal-Kafè minħabba l-iżvilupp kbir esperjenzat mill-kultivazzjoni ta' dan il-prodott. Dan ir-reġjun ġie affettwat minn terremot ta' 6.4 fuq l-iskala Richter fil-25 ta' Jannar 1999, iżda sussegwentement l-ekonomija tar-reġjun irpiljat malajr.

## Ħarsa ġenerali

Il-kundizzjonijiet tat-temp (b'temperaturi ta' bejn 8 °C u 24 °C), il-karatteristiċi ġeografiċi (il-foresta pluvjali tal-Andes) u r-reġjun ġeoloġiku, jiddeterminaw il-produzzjoni tal-kafè ta' kwalità għolja, b'perjodi tal-ħsad relattivament qosra. Il-bdiewa fl-inħawi żviluppaw tekniki għat-tkabbir, għall-ħsad u għall-ipproċessar manwali tal-qmugħ, u żammew din il-forma ta' industrija tal-ipproċessar minkejja t-tekniki ġodda tal-industrijalizzazzjoni agrikola tal-massa.

L-ikona famuż tar-reklamar "Juan Valdez", irrappreżentat minn bidwi ta' Paisa liebes borża tal-ġilda, kappell tal-*aguadeño* u ponċo, u akkumpanjat minn ħmar, sar simbolu mill-aqwa tal-komunikazzjoni tar-reklamar. Juan Valdez ġie meqjus mill-Istati Uniti bħala l-immaġni tar-reklami l-iktar famuż fost l-abitanti ta' dak il-pajjiż fl-2005.

## Sit ta' Wirt Dinji

Tmintax-il insedjament urban f'sitt żoni fi ħdan il-Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja u estiżi lejn in-Nofsinhar fid-dipartiment ta' Valle del Cauca ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011. Dawn is-siti jirrappreżentaw il-pajsaġġ kulturali kollu tal-kafè, u jippreservaw diversi forom differenti ta' tkabbir tradizzjonali tal-kafè, flimkien mal-kultura tar-reġjun u l-postijiet fejn isiru diversi festivals uniċi. Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul miċ-ċentri urbani fi ħdan ir-reġjun, inkluż Armenia, Calarcá, Salamina, Pereira u Riosucio, kif ukoll l-irħula iżgħar u l-artijiet rurali tal-madwar fejn jiġi prodott il-kafè.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Attrazzjonijiet turistiċi

Ir-reġjun żviluppa parks tematiċi turistiċi bħall-Park Nazzjonali Kolombjan tal-Kafè li jinsab fir-raħal ta' Montenegro f'Quindio. Fl-inħawi hemm ukoll il-Mużew tal-Kultura tal-Kafè, li juri l-proċess mill-produzzjoni tal-qmuħ għad-dewqan ta' kafè Kolombjan tradizzjonali. Dan il-mużew, bħall-parks tematiċi l-oħra, fih ir-repliki tal-belt kolonjali, fejn it-turisti jattendu għal spettakli taż-żfin u tal-mużika, u jgawdu veduti panoramiċi mill-cable cars tal-pajsaġġ.

Park tematiku uniku ieħor fil-Kolombja huwa l-Park Nazzjonali tal-Kultura tal-Agrikultura - *Panaca*, li jinsab ukoll fil-Muniċipalità ta' Quimbaya f'Quindio. Il-karatteristika ewlenija tiegħu hi, li għad-differenza ta' xi żu, il-viżitaturi jidħlu f'kuntatt personali u dirett mal-annimali tal-irziezet u jagħmlu wkoll attivitajiet skedati ma' dawk l-annimali.

Attrazzjonijiet oħra fl-inħawi jinkludu:

* il-Ġnien Botaniku tal-Università ta' Pereira bħala wieħed mill-ikbar fil-Kolombja elenkat mill-BGCI bħala naturali, iżda anke għaliex fih waħda mill-orkidej fid-dinja;
* Santuario huwa wieħed mill-iżjed irħula karatteristiċi tar-reġjun, u huwa magħruf għall-arkitettura u għat-toroq tradizzjonali tal-Paisa qrib Tatamá;
* it-*Thermal Santa Rosa de Cabal,* li hija "spa" għall-għawm fil-fawwariet termali u għal attivitajiet differenti ta' rilassament u tal-kura tal-ġisem;
* ir-*Rafting* fuq ix-xmara *Rio la Vieja*: traġitt tar-rafting bejn ix-xmara Rio La Vieja fil-fruntiera bejn id-dipartimenti ta' Valle del Cauca u Quindío, mir-raħal ta' Quimbaya;
* il-Wied ta' Cocora f'Salento, fejn tikber is-siġra nazzjonali tas-siġar tal-palm tax-xama' f'Quindío u fejn hemm wieħed mill-aċċessi tal-Park Naturali Nazzjonali ta' Los Nevados fejn hemm siti tal-kampeġġi;
* il-Ġonna Botaniċi ta' Quindío, li jinsabu fir-raħal ta' Calarcá, fejn wieħed jista' jitpaxxa b'waħda mill-ikbar wirjiet ta' friefet fil-pajjiż.

## Ċentri urbani prinċipali

* Pereira, id-Dipartiment ta' Risaralda;
* Armenia, id-Dipartiment ta' Quindío;
* Manizales, id-Dipartiment ta' Caldas;
* Ibagué, id-Dipartiment ta' Tolima.

## Turiżmu

* Il-Park Nazzjonali Kolombjan tal-Kafè ta' Montenegro;
* Nevado del Ruiz, Manizales;
* il-Park ta' PANACA;
* il-Wied ta' Cocora, Salento, Quindío;
* iż-Żu tal-Belt ta' Matecaña.

L-eskursjonijiet turistiċi joffru opportunitajiet ta' trekking f'uħud mill-kultivazzjonijiet ewlenin tal-kafè tal-Kolombja anke biex jaraw is-siġra tal-palm nattiva tal-pajjiż magħrufa bħala s-siġra tal-palm tax-xama', li tikber sa għoli ta' 60 metru.

## Gallerija

File:Coffee_process_museum.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coffee_process_museum.jpg|Coffee process museum
File:Coffee_process_museum_cable_cars.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coffee_process_museum_cable_cars.jpg|Panoramic gondola lift
File:Parquecasapeq.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parquecasapeq.jpg|Folkloric House
File:Colombian_National_Coffee_Park_296.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_296.JPG|Bamboo Forest
File:Colombian_National_Coffee_Park_203.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_203.JPG|Antioquia Railway Station
File:Colombian_National_Coffee_Park_195.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_195.JPG|Railway Station
File:Colombian_National_Coffee_Park_188.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_188.JPG|Aerial View
File:Colombian_National_Coffee_Park_172.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_172.JPG|View
File:Colombian_National_Coffee_Park_167.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colombian_National_Coffee_Park_167.JPG|Statues


## Referenzi