open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plagiomenidae

**Plagiomenidae** hija familja ta' mammiferi plaċentati estinti, eżattament mammiferi relatati fil-qrib mal-kolugi (il-mammiferi plaċentati li jipplanaw, tal-kontinent tal-Asja mifruxin fin-naħa tax-Xlokk u fuq bosta gżejjer).

Din il-familja qiegħda klassifikata fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fis-superordni Euarchontoglires u fl-ordni Dermoptera ma' tliet familji oħra (għalkemm sa ftit żmien ilu ma' dawn kien hemm il-familja Paramomyidae ukoll, li llum il-ġurnata hija kkunsidrata bħala familja tal-ordni Plesiadapiformes), li huma Cynocephalidae, Mixodectidae u Thylacaeluridae. 

Il-familja Plagiomenidae hija l-akbar familja tal-ordni Dermoptera kemm fin-numru ta' ġeneri kif ukoll fin-numru ta' speċi. Din tikkonsisti minn żewġ sottofamilji (Plagiomeninae u Ekgmowechashalinae), erba' tribujiet (Planetetheriini, Plagiomenini, Ekgmowechashalini u Tarkadectini), disa' ġeneri (Elpidophorus, Eudaemonema, Planetetherium, Worlandia, Ellesmene, Plagiomene, Ekgmowechashala, Tarka u Tarkadectes) u bosta speċi kollha estinti. 

## Lista tal-ispeċi fil-familja Plagiomenidae
							
*Familja **Plagiomenidae**							
**Sottofamilja incertae sedis							
***Ġeneru *[[Elpidophorus]]* (Simpson, 1927)
*****[[Elpidophorus elegans]]* (Simpson, 1927)
*****[[Elpidophorus minor]]* (Simpson, 1935)
***Ġeneru *[[Eudaemonema]]* (Simpson, 1935)
*****[[Eudaemonema cuspidata]]* (Simpson, 1935)
**Sottofamilja Plagiomeninae							
***Tribù Planetetheriini							
****Ġeneru *[[Planetetherium]]* (Simpson, 1928)
******[[Planetetherium mirabile]]* (Simpson, 1928)
****Ġeneru *[[Worlandia]]* (Bown & Rose, 1979)
******[[Worlandia inusitata]]* (Bown & Rose, 1979)
***Tribù Plagiomenini							
****Ġeneru *[[Ellesmene]]*
******[[Ellesmene eureka]]* (Dawsonet al., 1993)
****Ġeneru *[[Plagiomene]]* (Matthew, 1918)
******[[Plagiomene accola]]*	(Rose, 1981)
******[[Plagiomene multicuspis]]* (Matthew, 1918)
**Sottofamilja Ekgmowechashalinae	
***Tribù Ekgmowechashalini	
****Ġeneru *[[Ekgmowechashala]]* (MacDonald, 1963)
******[[Ekgmowechashala philotae]]* (MacDonald, 1963)
***Tribù Tarkadectini	
****Ġeneru *[[Tarka]]* (McKenna, 1990)
******[[Tarka stylifera]]* (McKenna, 1990)
****Ġeneru *[[Tarkadectes]]* (McKenna, 1990)
******[[Tarkadectes montanensis]]* (McKenna, 1990)

## Referenzi
* The Taxonomicon, sit b'informazzjoni dwar is-Siġra Tassonomika u l-familja Plagiomenidae

## Ħoloq esterni
* Mikko's Phylogeny Archive: L-ordni Dermoptera u l-familja Plagiomenidae
Klad

Fil-kladistika, klad huwa grupp ta organiżmi li jikkonsisti minn antenat singolu komuni u d-dixxendenti kollha tiegħu. Kull grupp ta' dan it-tip huwa kkunsidrat ukoll bħala grupp ta' organiżmi monofiletiku u li jista' jkun immudellat minn Kladogramma, li hija dijagramma jew stampa ta' struttura organizzata ta' dawn l-orġaniżmi taħt forma ta' siġra.

Klad huwa metodu xjentifiku jew ipoteżi xjentifika, ta' relazzjonijiet evoluzzjonarji, fost l-organiżmi inklużi fl-analisi, b' hekk klad partikolari jista' jkun aċċettat jew le skond ir-riżultati ta' analisi segwenti, għal użu ta' settijiet ta' dati differenti.

Jekk klad jirriżulta b' saħħtu biżżejjed fl-analisi ta' kladistiċi differenti fejn ikunu ġew użati settijiet ta' dati varji, jista' jiġi addottat fit-tassonomija bħala takson, imma mhux it-taksa kollha jistgħu jiġu trattati jew ikkunsidrati bħala kladi. Ir-rettili pereżempju, huma grupp parafiletiku, għaliex ma jinkludix l-għasafar li suppost dawn ukoll evolvew mill-istess antenat tar-rettili. 

It-tendenza, madankollu, qiegħda dejjem tersaq jew ixxaqleb lejn it-tassonomija kladistika li tirrikonoxxi taksa li jiffurmaw kladi puri.

Il-Filokodiċi huwa tentativ, ta' kodiċi li ħa jippermetti l-kladi li jkollhom isem formali.

## Link Esterni
* Ħsibijiet f' Evoluzzjoni: Klad
* DM Hillis, D Zwickl, & R Gutell: ~3000 species Tree of Life A cladogram?
Incertae sedis

***Incertae sedis*** (bil-Latin għal "ta' pożizzjoni mhux ċerta") huwa terminu li jiġi wżat biex ikun definit grupp tassonomiku li r-relazzjonijiet wisgħin tiegħu mhumiex magħrufa jew mhumiex definiti.

## Eżempji
It-tassonomija tal-bniedem kif inhi normalment rikonoxxuta l-llum il-ġurnata:

* Renju Animalia
** Fajlum Chordata
*** Klassi Mammalia
**** Sottoklassi Theria
***** Infraklassi Eutheria
****** Superordni Euarchontoglires
******* Ordni Primates
******** Familja Hominidae 
********* Sottofamilja Homininae 
********** Tribù Hominini
*********** Sottotribù Hominina
************ Ġeneru *[[Homo]]*
************* Speċi *[[Homo sapiens]]*

Li kieku l-bniedem modern għadu kif ġie skopert jew ikkunsidrat bħal enigma tassonomika, dan jingħata rangu jew stat ta' incertae sedis. Pereżempju, jekk mhuwiex ċert kif il-ġeneru *[[Homo]]* huwa relatat mal-membri l-oħra tal-familja Hominidae, dan huwa l-mudell ta' kif kieku għandha tidher il-klassifikazjoni tax-xadini antropomorfi l-kbar:

* Renju Animalia
** Fajlum Chordata
*** Klassi Mammalia
**** Sottoklassi Theria
***** Infraklassi Eutheria
****** Superordni Euarchontoglires
******* Ordni Primates
******** Familja Hominidae
********* Ġeneru *[[Homo]]* *incertae sedis*
********* Sottofamilja Ponginae 
********* Sottofamilja Homininae

Li kieku il-bniedem modern huwa magħruf li huwa primat, iżda 'l ebda relazzjoni oħra m'hija ċara, dan huwa l-mudell ta' kif kieku għandha tidher il-klassifikazjoni jew it-tassonomija tal-primati:

* Renju Animalia
** Fajlum Chordata
*** Klassi Mammalia
**** Sottoklassi Theria
***** Infraklassi Eutheria
****** Superordni Euarchontoglires
******* Ordni Primates
******** Ġeneru *[[Homo]]* *incertae sedis*
******** Familja Cercopithecidae - Old World monkeys
******** Familja Hominidae - apes
******** Familja Lemuridae - lemurs
******** eċċ.

## Raġunijiet għaliex grupp ikun ikkunsidrat '''''incertae sedis'''''

### Mhux Inkluż fl-Analiżi

Jekk issir analiżi filoġenetika formali li ma tinkludix takson partikolari, dan jista' jittniżżel mill-awturi bħala incertae sedis, minflok jittpoġġa fi stat ta' bejn wieħed u ieħor. Dan huwa partikolarment komuni meta jiġu ġġenerati l-filoġeniji molekulari, peress li meta jsir dan ħafna materjal ġenetiku minn organiżmi rari ma jkunx disponibli. Dan huwa xenarju komuni ukoll meta taksa fossili jiġu nklużi, fejn ħafna fossili huma definiti jew ibbażati fuq informazzjoni parzjali. Eżempju, ta' dan hija filoġenija li tkun mibbnijja fuq partijiet rotob ta' l-iġsma ta' l-organiżmi u vertebri bħala karatteristiċi prinċipali u t-takson fil-kwistjoni huwa biss ibbażat jew magħruf biss minn sinna waħda, li f' dan il-każ irrid jitniżżel bħala incertae sedis.

### Kontroversji
Jekk jeżistu risultati b' kunfiltti jew jekk ma jkunx hemm consensus jew qbil fost ir-riċerkaturi ta' kif takson partikolari huwa relatat ma' organiżmi oħra, jista jitniżżel bħala incertae sedis, sakemm il-kunflitt ikun solvut.
Servizz Awstrijak barra l-pajjiż

Is-**Servizz Awstrijak barra l-pajjiż** (*Austrian Service Abroad*) hija inizjattiva bla għan ta` profitti, mwaqfa fl-1998 mit-tabib Andreas Maislinger, li tipprovdi stat għall-*“Zivildienst”* Awstrijaċi (servizzi ċivili) madwar id- dinja. Id-disa` xhur, kif normalment idum dan is- servizz ċivili, ġie mibdul ma` tnax-il xahar xogħol f’waħda mill- organizazzjonijiet, bi sħab, barranija. Il- ħtiġijiet ivarjaw bil- bosta. Service Abroad (*Auslandsdienst*) hija istituzzjoni tar-Repubblika Awstrijaka li tipprovdi ġuvintur Awstrijaċi alternattiva, minflokk is- servizz militari obligatoju. L-Austrian Service Abroad qed taspira li toffri din l- alternattiva (*Zivildienst*) fi tliet postijiet prinċipali: 

* *Austrian Holocaust Memorial Service:* Il-membri tal-Holocaust memorial jipprovdu l- għajnuna tagħhom lil arkivji u mużewijiet relatati mall-Holocaust, madwar id-dinja.

* *Austrian Social Service:* Il- membri soċjali jgħinu fl- iżvilupp soċjali u ekonomiku ta` pajjiż. (eż. proġetti għal tfal li jgħixu fit- triq, nies bi bżonnijiet speċjali…) 

* *Austian Peace Service:* Ħidma favur il- paċi
Yarala

**Yarala** hija ġeneru ta' mammiferi marsupjali estinti, marsupjali relatati fil-qrib mal-bandikuti tal-kontinent Awstraljan. 

Is-superfamilja Yaraloidea qiegħda klassifikata fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel), fl-ordni Peramelemorphia ma' 2 superfamilji oħra il-Perameloidea u l-Thylacotingoidea.

Din is-superfamilja hija waħda żgħira u tiġbor fiha familja waħda 'l hekk imsejjħa Yaralidae, ġeneru wieħed il-*[[Yarala]]* u 2 speċi biss estinti.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artikli [[Bandikut|Bandikuti]] u [[Peramelemorphia]])*

## Lista ta' l-[[speċi|ispeċi]] tas-[[superfamilja]] [[Yaraloidea]]

*Superfamilja Yaraloidea				
**Familja Yaralidae				
***Ġeneru *[[Yarala]]* (Filan & Muirhead,1995)
*****[[Yarala burchfieldi]]* (Filan & Muirhead,1995)
*****[[Yarala kida]]* (Schwartz,2006)

## Referenzi
*Turnbull, W.D. et al. (2003). "Dasyurids, perameloids, phalangeroids and vomabatoids from the early Pliocene Hamilton fauna, Victoria, Australia". Bulletin of the American Museum of Natural History 279: 513–540.
*Muirhead, J. (2000). "Yaraloidea (marsupialia, peramelemorphia), a new superfamily of marsupial and a description and analysis of the cranium of the Miocene Yarala burchfieldi". Journal of Paleontology 74 (3): 512–523.
*Muirhead, J. and Filan, S.L. (1995). "Yarala burchfieldi, a pleisomorphic bandicoot (marsupialia, peramelemorphia) from Oligo-Miocene deposits of Riversleigh, northwestern Queensland". Journal of Paleontology 69 (1): 127–134.

## Ħoloq Esterni
*Tassonomija tal-Mammiferi.
*GeoScienceWorld Journal of Paleontology: May 2000: v. 74:  no. 3: p. 512-523 YARALOIDEA (MARSUPIALIA, PERAMELEMORPHIA), A NEW SUPERFAMILY OF MARSUPIAL AND A DESCRIPTION AND ANALYSIS OF THE CRANIUM OF THE MIOCENE YARALA BURCHFIELDI
Preistorja

**Preistorja** (Latin pr𝙚̄ = qabel u Grieg στορία = storja) huwa terminu użat biex jiddeskrivi dak iż-żmien qabel ma l-bniedem tgħallem jikteb u għaldaqstant huwa dak iż-żmien qabel l-istorja miktuba. Kien Paul Tournal li oriġinarjament ħareġ bit-terminu *Pré-historique* sabiex ikun jista' jiddeskrivi l-iskoperti tiegħu fl-għerien fin-nofsinhar ta' Franza. Bdiet tiġi użata fil-Lingwa Franċiża għall-ħabta tal-1830 sabiex tiddeskrivi dak iż-żmien qabel il-kelma bdiet tiġi miktuba, u ġiet introdotta fil-Lingwa Ingliża minn Daniel Wilson fl-1851. 

Il-preistorja Ewropea u dik tal-Mediterran kif ukoll tal-Asja Minuri, kif ukoll reġjuni oħra, tinqasam f'diversi partijiet ta' żminijiet, fosthom, dik Paleolitika, jiġifieri, żmien il-ħaġar l-antik, il-Mesolitiku, żmien il-Ħaġar tan-nofs u n-Neolitiku, jiġifieri, żmien il-Ħaġar l-aktar riċenti. Dan l-aħħar żmien jirreferi wkoll għal dak iż-żmien li l-bniedem beda jaħdem l-art u jipproduċi l-prodotti agrikoli. Dan kien iż-żmien li l-bniedem bidel xogħlu minn dak ta' kaċċatur u ġabbar tal-ħxejjex, żerriegħa u frott, għal wieħed li beda jikkoltiva bosta minn dawn il-veġetali. 

Fuq in-nies li għexu f'dawn iż-żmienijiet nafuh mill-iskavi f'bosta reġġjuni ffejn l-arkeoloġi setgħu jinterpretaw is-sejbiet tagħhom b'mod li bnew fehmithom dwar minn setgħu kienu dawn in-nies. Id-datazzjonijiet tal-kulturi differenti isir b'mod xjentifiku ibbażat fuq testijiet ta' oġġetti organiċi li ntużaw f'dawniż-żminijiet, kif ukoll metodi oħra xjentifiċi fil-laboratorji. Ma ' dawn jidħlu l-istudju antropoloġiku fejn  l-istudjuż speċjalizzat f'dan is-suġġett jipotesizza minn fuq kulturi primittivi li għadhom jgħixu f'ħajja pri-industrijali u jappikahom għal kultura preistorika li jkun qiegħed jistudja. Wara żmien in-Neolitiku, hemm Żmien ir-Ram, u Żmien il-Bronż. Sa dan iż-żmien u jista' jkun anki sa żmien wara, kultura preistorja  tkun għadha ħajja fl-istess żmien  waqt li kulturi oħra jkunu qed jipprattikaw il-kitba, u għaldaqstant, ikunu klassifikati bħala ċivilta' litterata. 

Hemm ukoll il-Protostorja, dak il-perijodu fejn ċivilta' partikulari tkun qed tipprattika kitba u għaldaqstant komunikazzjoni ta' ċertu stil li mhuwiex kitba letterarja. Eżempju ta' dan huma l-kulturi Eġizzji tal-Meżopotamja. F'tal-ewwel intużaw il-jeriglifiċi, disinji ta' kull tip li bejniethom wieħed ikun jista' jaqra messaġġ, jew storja. Imbagħad għandek il-kitba primittiva bħal ma' hi dik Hittita, fil-Meżopotamja li hi magħmlu minn kuneiform li setgħu intużaw anki għal skopijiet ta' dokumentazzjoni ta' kummerċ. 

Il-kitba Feniċja magħmula minn konsonanti ġabet il-preistorja tal-Mediterran fi tmiemha għaliex issa d-dokumenti li jindikaw it-twemmin u l-mod ta' ħajja ta' dan il-poplu kienet miktuba kemm fuq il-ġebel kif ukoll fuq il-papiru. Bil-kitba, l-arkeologu, hekk kif jirnexxilu jiddeċifra dawn is-sinjali simboli, jew sinjali ta' ħsejjes, ikun kapaċi jibda biex jifhem b'mod aktar konkret  il-mod ta' ħajja f'kull aspett ta' dawn il-popli.
Gdańsk

**Gdańsk** (Lingwa Kaxubjana *Gduńsk*) hija belt fil-Polonja u tinsab fil-provinċja ta' Pomorskie.

## Turiżmu f'Gdańsk
* www Gdańsk
* Gdansk Online
Ġgantija

Il-**Ġgantija** huwa maqdes kbir li jinsab fix-Xagħra, Għawdex. Huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar tempji importanti, mhux biss f'Għawdex iżda anki f'Malta. It-tempju jismu Ġgantija għax jagħti impressjoni li fih kienu jgħixu l-ġganti. Barra minn hekk il-ġebel tiegħu huwa kbir u b'saħħtu ħafna.

Il-Ġgantija fih żewġ imqades ħdejn xulxin, magħmulin f'bini wieħed, iżda ma jinfdux. Wisq probabbli dan il-maqdes kien miksi bit-tafal minn ġewwa biex jgħatti l-ħaġar, kif ukoll kien hemm xi tpinġijiet ħomor. Għalkemm fid-disinn u fil-bini il-maqdes jixbaħ ħafna lill-imqades l-oħra f'Malta, għandu ħaġa waħda differenti. Il-vojt ta' bejn il-ħitan ta' barra u dawk ta' ġewwa hu mimli mazkan.

Il-Ġgantija tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala waħda mit-Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex fl-1980.

## Ħoloq esterni
* Paġna tal-Heritage Malta dwar il-Ġgantija
* gozo.gov.mt's Paġna dwar il-Ġgantija


Image:Malta Templo dei Ggantija-1-.jpg
Image:Malta 08 Ggantija.jpg
Image:Malta 09 Ggantija.jpg
Image:Malta 07 Ggantija.jpg


## Referenzi
Mazkan

**Mazkan** (nom tal-massa) hu fdal ta' l-inġir, jiġifieri biċċiet ta' ġebel, frak u xaħx, li jintuża biex jagħti s-saħħa f'diversi kostruzzjonijiet tal-ġebel. L-għan ewlieni għall-użu tal-mazkan hu li dan jifrex jew jilqa' l-forzi fil-bini kif meħtieġ. Il-mazkan jintuża f'ċerti ħitan tad-dobblu, f'ħitan li jserrħu fuq xulxin jew bejn ħitan u xorok tas-saqaf. Il-mazkan ilu jintuża fil-bini minn żmien antik ħafna. Insibuh użat fil-ħitan tat-tempji taż-żmien in-Neolitiku, fil-bini tal-giren (biex jintela il-vojt bejn il-kileb u il-ħitan ta' barra) kif wkoll  f'forom ta' ħnejjiet primittivi. F'bini antik, ħafna drabi, il-ġebel li jintuża f'ħajt li jimtela bil-mazkan ikun xulliel, jiġifieri ikun maħdum minn naħa waħda biss.

## Ħsieb strutturali

Il-varjetà fid-daqs tat-trab u ġebel hu importanti biex jintela' l-vojt kompletament u b'hekk iservi ta' mħadda soda li tifrex il-piż ndaqs ma kullimkien (*shock absorbtion*)
Eklissi solari

Aħna naraw ix-Xemx u l-Qamar, bejn wieħed u ieħor, tal-istess qies. Iżda l-qamar huwa xi 400 darba iżgħar mix-Xemx u xi 400 darba eqreb ukoll. Waqt l-eklissi totali tax-Xemx, il-qamar jgħatti il-fotosfera kompletament, b'hekk jinkixfu il-kromosfera u l-korona inviżibbli.

Li kieku il-Qamar kellu jdur mad-Dinja bl-istess mod li jdur max-Xemx (ellitikku), l-eklissi totali tax-Xemx kienu isiru kull darba meta jkun hemm Qamar ġdid. Però l-orbita Qamrija hija inklinata b'xi 5 gradi lejn l-elitiku, u għalhekk kultant il-Qamar jgħaddi 'il fuq u kultant taħt ix-Xemx. Biss meta l-Qamar jkun fl-istess pjan ellittiku tad-dinja f'qamar ġdid li eklissi solari tkun possibbli li sseħħ.

L-orbiti tal-Art u l-Qamar mhumiex ċirkulari, għalhekk id-dijametri angulari tal-Qamar u tax-Xemx li jidhru fis-sema jvarjaw. Hekk xi minn daqqiet il-Qamar jidher iżgħar mix-Xemx u jkun hemm eklissi anilari; ċirku mill-fotosfera jdawwar l-Qamar, u allura l-korona tax-Xemx ma tidhirx.

Il-korona solari tidher biss meta l-eklissi totali tax-Xemx iseħħu, dan jista' jiġi esperjenzat minn min jara l-eklissi totali tax-Xemx biss jekk ikun qiegħed taħt l-ombra ewlenija tal-qamar. Fid-dell penumbrali jkun possibbli biss li wieħed jara eklissi parzjali tax-Xemx.
J.K. Rowling

**Joanne Rowling** hija awtriċi Ingliża magħrufa bħala **J.K. Rowling**. Rowling hija l-awtriċi magħrufa li kitbet is-serje tant popolari Harry Potter, sejre li rnexxielha tisraq il-qlub ta' bosta nies li tinteressahom il-maġija. Harry Potter rebaħ ħafna premjijiet, u nbigħu 'il fuq minn 377 miljun kopja mad-dinja kollha.                                        

## Biografija

Il-ġenituri ta' Rowling kien jisimhom Peter James Rowling u Anne Rowling (mwielda Volat) fil-31 t'Awwissu tal-1965, f'Yate Gloucestershire, l-Ingilterra, 10 mili (16.1 km) fit-tramuntana ta' Bristol. Oħtha Dianne twieldet fid-dar tagħhom fit-28  t'Awwissu fl-1967 meta Rowling kien għad kellha biss 23 xahar. Il-familja marret toqgħod f'raħal qrib Winterbourne meta Rowling kellha erba' snin. Hija attendiet l-iskola primarja St Michael's, skola imwaqqfa kważi 200 sena ilu mill-popolari William Wilberforce u ġiet irriformata minn Hannah More. Jingħad li l-Kap tal-iskola f'St Michael's, Alfred Dunn, kien il-mudell ta' Albus Dumbledore f'Harry Potter.

Meta kienet tifla, Rowling kienet tieħu gost tikteb l-istejjer tal-fantasija biex taqrahom oħtha. "Niftakar ngħidilha l-istejjer fejn hi kienet taqa' ġo ħofra tal-fniek u l-fniek ta' ġewwa kienu jagħtuha tiekol il-frawli" tgħid Rowling. "L-ewwel storja li ktibt (meta kelli ħames jew sitt snin) kienet dwar fenek jismu Rabbit. Dan il-fenek kien qabdu il-ġidri r-riħ u kienu jiġu ħbiebu jarawh, fosthom kien hemm naħla kbira jisimha, is-sinjura naħla (Miss Bee)."

## Bidu tal-karriera

Ġieli l-Kunjom ta' Rowling kien jinqara "Rolling" minflok "Rowling". Proprjament hi jisimha "Joanne Rowling" mhux bħalma jaħsbu ħafna nies "Joanne Kathleen Rowling". Qabel ma ppubblikat l-ewwel ktieb *Harry Potter and the Philosopher’s Stone*, Bloomsbury, il-kumpanija li stampaw u ppublikaw il-kotba ta’ Harry Potter, beżgħet li s-subien ma kinux ser jaqraw il-ktieb billi kienet kitbitu mara. Allura biex ma tidhirx li hija mara, għażlet l-ittra K, minn isem nannitha Kathleen, ħalli b'hekk minflok jidher l-isem "Joanne Rowling",  jidher "J.K Rowling".

F’ Diċembru tal-1990, omm Joanne mardet u mietet. Joanne qalet "Kont qiegħda nikteb *Harry Potter* meta ommi mietet. Qatt ma għedtilha fuq *Harry Potter*".

## Qofol tal-karriera

Rowling rebħet bosta premjijiet għall-kotba li kitbet, fosthom *Children’s Book Award*, *Nestlé Smarties Book Prize* u ħafna oħrajn. Is-sitt ktieb, *Harry Potter and the Half-Blood Prince* qiegħed fil-*Guinness World Records* deskritt bħala l-iżjed ktieb qatt mibjugħ! Is-sitt ktieb nbiegħ f’ġurnata u nbigħu iżjed kopji milli nbigħu kopji ta' *The Da Vinci Code* f’sena. J.K. Rowling taqla iżjed flus mill-kotba milli taqla’ r-reġina tal-Ingilterra. Bħalissa, J.K. Rowling qed tgħix f'Edinbera, l-iSkozja ħdejn oħta Dianna, minn fejn ħarget *Harry Potter and the Deathly Hallows* fil-21 ta’ Lulju 2007.

## Siti elettroniki dwar J.K. Rowling u Harry Potter
* Is-Sit Ufficjali ta' J.K Rowling
* Is-Sit Ufficjali ta' Harry Potter
* "Fan Site"
Sqaq l-Infern

***Sqaq l-Infern*** hu l-ewwel volum fit-triloġija *[[Il-Fiddien]]*, mill-kitba ta' Simon Bartolo u Loranne Vella. Ippubblikat fl-2007 mid-dar tal-pubblikazzjoni Merlin Library Ltd, *Sqaq l-Infern* hu storja fantastika li tħallat misteru, avventura, fantasija, l-ambjent Malti u s-seħer medjevali fi storja waħda.

Imniedi fil-21 ta' April 2007, fl-ewwel disat ijiem ta' bejgħ ġa kien biegħ 1,000 kopja, rekord fil-qasam tiegħu f'Malta. Fi żmien sena, kellu jiġi stampat mill-ġdid. It-tieni ktieb fit-triloġija *Il-Fiddien* jismu *[[Wied Wirdien]]*, li tnieda Malta nhar il-Ħamis 24 ta' April 2008, u ġewwa Għawdex is-Sibt 26 ta' April 2008.

## Sinopsi
Id-Dar il-Ħamra fiha riħa wisq qawwija ta' kotba antiki, xtieli tal-għeruqarja, sigrieti u mistoqsijiet bla tweġiba. U ġewwa wieħed minn dawn il-kotba, titfaċċa l-ġrajja ta' Fennimore li twassalna għall-kitba ta' Jason. U kollox donnu jgħaddi, b'mod jew ieħor, minn dar ċkejkna u żdingata fit-tarf ta' Sqaq l-Infern.

F'dan l-ewwel ktieb fit-Triloġija tal-Fiddien, dak li jibda bħala misteru fil-ħajja ta' kuljum jispiċċa jġorrna miegħu fi vjaġġ uniku: mid-drammatiku għall-avventuruż, mill-fantastiku għall-istoriku, bi ħjiel ta' seħer medjevali li jispikka f'periklu u jsib il-qofol tiegħu fiż-żewġ volumi li jmiss.

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
* Lisa Falzon – sit uffiċjali tal-illustratratriċi
Festival tal-Eurovision 2005

Fl-2005 il-Eurovision sar ġewwa l-Ukrajna, eżattament fil-belt ta' Kiev. Ir-rebbieħa ta' din is-sena kienet il-Greċja, fejn il-Griegi rebħu għall-ewwel darba dan il-festival. Fost il-pajjiżi l-oħra li ġew fl-ewwel ħames pożizzjonijiet insibu lil Malta, lir-Rumanija, lil Iżrael, u lil-Latvja. 

Fost l-24 kanzunetta li kien hemm fil-finali ta' dan il-Eurovision 2005 insibu lil:

Fost kanzunetti oħra li ħadu sehem fil-Festival tal-Eurovision 2005, iżda li waqfu sas-semifinali, insibu lil dawn il-pajjiżi:
Xewkija

Ix-**Xewkija** huwa raħal f'Għawdex bejn Għajnsielem u r-Rabat b'popolazzjoni ta' 3,712 abitant (2024). L-isem 'Xewkija' ġej mill-kelma 'xewk', li hu rrapreżentat fl-arma tal-lokal.

Ix-Xewkija hu l-aktar magħruf għar-Rotunda tiegħu, kif ukoll għall-importanza storika tiegħu bħala raħal. Ix-Xewkija saret l-ewwel parroċċa barra r-Rabat fis-27 ta' Novembru 1678. 

## Amministrazzjoni u Kunsill Lokali

Il-Kunsill Lokali Xewkija hu responsabbli mit-tmexxija u l-amministrazzjoni komunali tal-lokal. Preżentament, il-Kunsill hu magħmul minn:

*Hubert Saliba (Sindku, PL)
*Paul Azzopardi (VIċi Sindku, PL)
*Jeanelle Attard (PN)
*Johnny Vella (PL)
*Domenic Zerafa (PL)

## Persuni Mix- Xewkija
*Dun Grezz Farrugia
*Dr.Monica Vella
*Maria Grech
*Dun Guzepp Attard

## Faċilitajiet Komunali u Reġjonali

Fix-Xewkija hemm bosta banek u bandli għall-mistrieħ tar-residenti.

### Faċilitajiet Reġjonali

Fix-Xewkija, wieħed isib bosta binjiet amministrattivi u kummerċjali għall-qadi mhux biss tar-residenti iżda ukoll tal-Għawdxin kollha, fosthom:

*Il-Grawnd Reġjonali ta' Għawdex
*L-Universita' ta' Malta (il-fergħa ta' Għawdex)
*Iċ-Ċentru Industrijali ta' Għawdex
*Iċ-Ċimiterju imsejjaħ 'ta' Santa Marija'
*L-Uffiċċju tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u t-taħriġ
*Il-Farm tal-Gvern

## Festa tar-Raħal

San Ġwann il-Battista hu l-patrun prinċipali tax-Xewkija, bil-festa tiegħu issir kull raba' ħadd ta' Ġunju. Il-Banda tax-Xewkija, bl-isem ta' Banda Prekursur tieħu ħsieb u torganizza l-festi esterni.

## Ġemellaġġ

*  Castelvenere (Italja) ;
*  Modica (Italja) ;
*  Pachino (Italja).

## Toroq Prinċipali

*Triq iċ-Ċanga 
*Triq il-Kbira 
*Triq il-Mitħna  
*Triq l-Imġarr
*Triq l-Indipendenza  
*Triq San Bert 
*Triq Santa Marija
*Triq Ħamrija  
*Triq Ta' Sannat  
*Vjal il-Labour 

## Ħoloq

*Xewkija Tigers F.C.
*Xewkija.net - Il-Portal tax-Xewkija
*Radjuprekursur - Ir-Radju tal-komunita tax-Xewkija
*XewkijaParish.org - Il-Parrocca tax-Xewkija Online

## Referenzi
Santa Madalena Sofia Barat

**Madalena Sofia Barat** (twieldet fit-12 ta' Diċembru 1779 – mietet fil-25 ta' Mejju 1865) kienet qaddisa Franċiża tal-Knisja Kattolika li nediet is-Soċjetà tal-Qalb ta' Ġesù.

## Bijografija

Il-familja tagħha għalkemm mhux sinjura, kienet diġà rat l-importanza tal-edukazzjoni u allura lit-tifla Madalena fdawha f'idejn ħuha l-kbir Louis biex hu jtiha t-tagħlim meħtieġ. Louis, li iżjed tard sar saċerdot ħa dan ix-xogħol b'serjetà kbira u għalkemm dak iż-żmien lill-bniet ma kienux jgħallmuhom skola, Madalena kienet tfajla b'edukazzjoni mill-aqwa.

Louis laqqa' lil Madalena ma' Father Varin li xtaq iwaqqaf istituzzjoni għat-tfajliet li tkun tixbaħ lis-soċjetà tal-Ġiżwiti. Madalena flimkien ma' tliet tfajliet oħra waqqfu is-Soċjetà tal-Qalb ta' Ġesù fl-1800. L-ewwel kunvent u skola tagħhom kienu f'Amiens ġewwa Franza. Fl-1802, għalkemm Madalena kien għad għandha 23 sena u l-iżgħar mit-tfajliet, intgħażlet bħala superjura tas-Soċjetà u damet tokkupa din il-kariga għal tlieta u sittin sena. Fl-1826, il-Papa Ljun XII ta l-approvazzjoni formali ta' din is-Soċjetà. Minħabba l-vjolenza ta' żmien ir-Rivoluzzjoni Madalena għalqet in-novizzjat Franza u fetħet ieħor ġewwa l-Iżvizzera.

Matul ħajjitha, infettħu iżjed minn 100 kunvent u skola ġewwa tnax-il pajjiż. L-edukazzjoni tat-tfajliet kienet importanti ħafna għaliha u hi kienet temmen li anke jekk ikun hemm tifla waħda xorta għandha l-importanza tagħha.

Santa Madalena Sofia mietet fl-1865 u ġiet iddikjaratha qaddisa fl-1925. Il-festa tagħha tiġi ċċelebrata fil-25 ta' Mejju.
Manwel Mifsud

**Manwel Mifsud** huwa kantawtur Malti, minn Birkirkara li rebaħ diversi edizzjonijiet tal-festival l-Għanja tal-Poplu. Fost il-kanzunetti tiegħu hemm *Luna Park*, *Vassalli*, *Għanja lill-Liberta`* u *Din l-Art*. Ħafna li jafu bil-lirika ta' Mifsud, iqisuha li tikkompeti ma' dik ta' Walter Micallef għat-toqol tal-ħsieb kif ukoll li tibqa' dejjiema bħala parti mil-letteratura Maltija. Mifsud hu mħeġġeġ joħroġ xi ftit mill-ħafna kanzunetti tiegħu f'album.
Wied il-Għajn

**Wied il-Għajn**, magħruf ukoll bħala **Marsaskala** (miktuba ukoll bħala **Marsascala** u mqassra hekk: **M'Skala**), huwa raħal fix-xlokk ta' Malta. Sa ftit żmien ilu kienu jgħixu fih ftit mijiet ta' nies, imma issa kiber ħafna. F'Diċembru 2005 kien jgħodd 6,082 ruħ, li minnhom 3,050 kienu rġiel. Sal-2018 il-popolazzjoni telgħet għal madwar 17,000 jiġifieri żdiedet b'madwar 11,000 fi ħdax-il sena. L-aħħar stima tal-popolazzjoni (sal-aħħar tas-sena 2024) huwa ta' 18,714 abitant. 

Wieħed mill-ikbar irħula ta' Malta bħala qies, huwa jmiss maż-Żejtun, Marsaxlokk, ix-Xgħajra u Ħaż-Żabbar. Fost l-artijiet li jinsabu f'Wied il-Għajn hemm Ras il-Munxar, Ras il-Gżira u Ras iż-Żonqor. 

Sa qabel il-gwerra Wied il-Għajn kien raħal tas-sajjieda, bdiewa u nies li jaħdmu l-melħ. 

Il-parroċċa hija l-unika waħda f'Malta li hija ddedikata lil Sant'Anna. Il-festa tagħha tiġi fl-aħħar Ħadd ta' Lulju. Il-knisja li hemm illum bdiet tinbena fl-1953, filwaqt li l-kampnar inbena bejn l-1988 u l-1993. Dan tellgħu l-bennej Luqi Ġanni Spiteri, flimkien ma' Fredu Żammit u Fredu Muscat. Il-kampnar ħa mija u sittin vjaġġ ġebel biex sar.

## Ħoloq

*Għaqda Mużikali Sant' Anna
*Marsascala Sports Club
*Ritratti ta' Wied il-Għajn

## Referenzi
Xgħajra

Ix-**Xgħajra** huwa raħal fix-xlokk ta' Malta. F'Diċembru 2005 kien jgħodd biss 852 ruħ, iżda sal-aħħar tas-sena 2024 il-popolazzjoni żdiedet għal 2,508 abitant. Huwa wieħed mill-irħula ż-żgħar li għandu kunsill lokali. Dan ir-raħal imiss ma' Wied il-Għajn (Marsaskala), Ħaż-Żabbar u l-Kalkara.

Ix-xtajta tiegħu huma kennija, imma għandha l-Ġolf il-Kbir bħala wieħed mill-imkejjen l-iktar sbieħ din in-naħa ta' Malta. 

## Referenzi
Sligo

**Sligo** hija belt żgħira fir-Repubblika ta' l-Irlanda, u dik ewlenija ta' County Sligo. Fl-2006 kienet tgħodd 18 -il elf ruħ. Hija tinsab imdawra b'muntanji u nixxigħat. L-eqreb belt ta' l-istess kobor hija dik ta' Derry fl-Irlanda ta' Fuq, li hija 120 kilometru 'l bogħod. 
## Nies Magħrufa

Fost l-aktar nies magħrufa li ħarġu minn din il-belt hemm id-direttur tal-films Neil Jordan. Il-poeta William Butler Yeats għadda snin twal fi Sligo, u jinsab midfun f'Drumcliffe, County Sligo. 

Ħuh il-pittur Jack Butler Yeats huwa l-artista li l-aktar li ta fama lil din il-belt ċkejkna, meta kien għamel żmien twil ipitter it-toroq u l-port tagħha, kif ukoll il-pajsaġġ tal-madwar.

## Biex tasal Sligo

Sligo qiegħda ftit kilometri biss 'il bogħod mill-Irlanda ta' Fuq, għalkemm l-aħjar modi ta' trasport pubbliku huma permezz tal-ferrovija li taħdem tliet darbiet kuljum lejn Dublin via Mullingar. Jekk wieħed irid jasal Derry fl-Irlanda ta' Fuq, l-aħjar jaqbad is-servizz tal-pullman li jitlaq minn Galway u li jieqaf għal ftit ħin fi Sligo.

L-ajruport ta' Sligo huwa ħames kilometri biss mill-qalba tal-belt. Huwa għandu titjiriet diretti lejn Dublin li tieħu 40 minuta u lejn Manchester, li tieħu 80 minuta.

## Referenza

* Kunsill Lokali ta' Sligo
* Ritratti tal-pajsaġġ madwar Sligo
* Sit uffiċjali tas-Sligo Yeats Society
* Sit uffiċjali ta' l-Ajruport ta' Sligo
* Sligo Rovers F.C.
Kanzunetta Maltija għall-Ewropa

Il-**Kanzunetta Maltija għall-Ewropa**, magħruf aħjar bħala l-**Malta Song For Europe**, huwa festival li bih tiġi magħrufha l-kanzunetta u l-artist jew grupp li jkunu se jirrapreżentaw lil Malta fil-Festival tal-Eurovision ta' dik is-sena.
Galway

**Galway**, imsejjħa *Gallimh* bil-gejliku, hija t-tielet l-akbar belt fir-Repubblika ta' l-Irlanda. Hija tinsab tħares fuq il-Baħar Atlantiku u tgħodd 73 elf ruħ. Hija l-aktar belt li qed tikber b'rata mgħaġġla fil-pajjiż minħabba l-kundizzjoniet tajba ta' xogħol li qed toffri. Fost dawn hemm dak fl-industrija tal-kompjuters. Ir-rata ta' kriminalita' hija baxxa ħafna.

Il-qalba tal-belt hija Eyre Square, fejn hemm għal wiri għadd ta' kanuni miġjuba bħala trofej mill-Gwerra tal-Krimea (1854-56). Wieħed mill-aqwa spettakli kulturali fl-Irlanda jseħħ hawnhekk kull sajf, meta jittella' l-festival teatrali **Macnas** http://www.macnas.com/. 

Fl-2007 feġġ il-parassit Cryptosporidium, li niġġes l-Għadira Corrib, Lough Corrib, li hija l-akbar waħda fir-Repubblika ta' l-Irlanda, b'daqs ta' 200 kilometru kwadru. Din tati l-ilma li jinxorob f' Galway. Dan il-parassit naffar ħafna dilettanti tas-sajd li jiġu hawn biex jistadu f'din l-għadira.

## Kif Tasal

Il-belt ta' Galway 

## Ħoloq

*Sit uffiċjali tal-belt ta' Galway
*Sit turistiku ta' Galway
*Sit tal-ajruport ta' Galway
*Sit tar-radju Galway Bay FM
Gżejjer Aran

Il-**Gżejjer Aran** (bl-Irlandiż: *Oileáin Árann*) huma grupp ta' tliet gżejjer żgħar, tmintax-il kilometru 'l bogħod mill-belt ta' Galway fir-Repubblika tal-Irlanda. Dawn huma Inis Mór, li hija l-akbar waħda, Inis Meáin u Inis Oirr. Inis Mór tfisser *il-gżira l-kbira*, u Inis Oirr hija *l-gżira tal-Lvant*. Fiċ-ċensiment tal-2002 ħareġ li Inis Mór tgħodd 831 ruħ, li minnhom 270 jgħixu fl-irħula ta' Kilronan (Cill Rónáin). Fuq Inis Meáin u Inis Oirr hemm 187 u 262 ruħ. 

Imdawra bl-Oċean Atlantiku, huma għerja ħafna u huma maħkuma mill-irjieħ.

## Kittieba mill-Gżejjer Aran

Minkejja li huma daqxejn ta' art, dawn il-gżejjer neħbu ħafna kittieba. Wieħed minnhom, Tom Maidhc O'Flaherty, twieled fuq Inish Mór fl-1889. Fl-1912 emigra lejn Boston fl-Istati Uniti, fejn kien attiv fil-qasam politiku mal-partiti xellugin.

Fl-1934 reġa' lura l-Irlanda u beda jeditja l-gazzetta *An tÉireannach*. F'din is-sena ħareġ il-ktieb ta' novelli *Aranmen All*, u fl-1936 il-ktieb *Cliffmen of the West*. O'Flaherty miet ftit xhur wara fl-età ta' 47 sena.

## Referenzi

* Sit uffiċjali tal-Gżejjer Aran
* Sit uffiċjali ta' Aer Arann Islands
Cobh

**Cobh** huwa port żgħir fir-Repubblika tal-Irlanda, li jinsab ftit kilometri 'l bogħod mill-belt ta' Cork. Magħruf bħala **Queenstown** mill-1849, bħala unur lir-Reġina Vitorja, serva bħala port ewlieni fin-nofsinhar tal-Irlanda. 

Fl-1720, kien proprju hawnhekk fejn twaqqaf l-ewwel klabb tal-jottijiet fid-dinja, ir-*Royal Cork Yacht Club*, li issa mar għal Crosshaven, fuq in-naħa  l-oħra tal-port ta' Cork.

Kien ukoll l-aħħar port li qatt daħal fih il-vapur Titanic, fl-1912, wara li dan wasal minn Cherbourg u spiċċa biex għereq fejn intilfu bosta ħajjiet.

## Referenza
*Iċ-Ċentru Storiku ta' Queenstown
Irlanda ta' Fuq

L-**Irlanda ta' Fuq** tagħmel parti mill-gżira ta' l-Irlanda, li fiha hemm ukoll ir-Repubblika ta' l-Irlanda. Il-belt kapitali hija Belfast u t-tieni l-akbar belt hija Derry, magħrufa wkoll bħala **Londonderry** mill-Protestanti.

## Storja

Politikalment l-Irlanda ta' Fuq hija parti ntegrali tar-Renju Unit u ilha hekk sa' mill-1920 meta Lloyd George qatagħha li jkun hemm żewġ parlamenti fl-Irlanda, wieħed għal dak ta' fuq u ieħor għal dawk t'ifsel.

F'Ġunju ta' l-1921 l-Irlanda ta' Fuq ħatret l-ewwel prim ministru, James Craig. Bejn dik is-sena u l-1972 l-maġġoranza Protestanta warbet għal kollox id-drittijiet tal-Kattoliċi u ħallithom jittewbu fejn jidħlu x-xogħol, id-djar u s-servizzi soċjali. 

Lejn tmiem is-Snin Sittin, id-diskriminazzjoni kienet tant kbira li bdew iqumu ħafna rvellijiet, tant li kellha tindaħal l-armata Ingliża. Din kienet tati appoġġ lill-Ulster Defence Force u lil Royal Ulster Constabulary. Beda l-inkwiet, magħrufa bħala *The Troubles*. Tidher għall-kattoliċi kien hemm tfajla żagħżugħa, Bernadette Devlin. 

Feġġew l-Armata Repubblikana Irlandiża, l-*Irish Republican Army* (IRA fil-qasir), għall-Ingliżi terroristi, li imma għal parti l-kbira tal-Irlandiżi kattoliċi dehru bħal ġellieda tal-ħelsien.


File:United Kingdom adm location map.svg|thumb|350px|Mappa ta' Renju Unit
File:United Kingdom Northern Ireland adm location map.svg|thumb|350px|Mappa ta' l-Irlanda ta' Fuq
Derry

**Derry** hija belt fl-Irlanda ta' Fuq, u t-tieni waħda fil-kobor wara l-kapitali Belfast. Il-popolazzjoni hija ta' madwar 84,000 ruħ, il-parti l-kbira ta' fidi Kattolika. Derry hija uffiċjalment ukoll magħrufa bħala **Londonderry**, isem li jintuża l-iktar mill-Protestanti. Ix-xmara Foyle tgħaddi min-nofs il-belt, u hija l-aktar xmara li tgelgel b'saħħitha fl-Ewropa, tant li hija perikoluża ħafna u mhux tajba għall-għawm. Żewġ pontijiet ewlenin jippermettu li wieħed jaqsam ix-xmara, il-Pont ta' Craigavon u l-Pont ta' Foyle.

L-aktar post li jispikka huwa Bogside, in-naħa Repubblikana tal-belt, li jemmnu li l-belt għandha tingħaqad mar-Repubblika tal-Irlanda. Hawn kien il-post fejn saru rvellijiet u ġlied kbir fl-hekk imsejjaħ *Bloody Sunday* (il-Ħadd Imdemmi) tal-1972. 

Il-belt hija l-ewwel waħda ppjanata fuq sistema ta' gradilja fl-Irlanda, u l-ħitan tagħha bdew jinbnew fl-1613. Huma qatt ma ġew mirbuħa u għaldaqstant Derry hija mlaqqma *The Maiden City*. F'dawn l-aħħar snin kien hemm ħafna tibdil fl-amministrazzjoni. 

## Sport
It-tim tal-futbol Derry City F.C., imwaqqaf fl-1928, huwa l-uniku klabb mill-Irlanda ta' Fuq, li jieħu sehem fil-kampjonat tar-Repubblika tal-Irlanda. Minħabba l-ġlied ma jaqta' xejn ma' timijiet mill-Irlanda ta' Fuq, dawn kellhom l-grawnd tagħhom, The Brandywell, sospiż għal ħafna snin. Tant li Derry City F.C. kellhom jilagħbu kontra qalbhom ħafna mil-logħob xi tletin mil 'il bogħod, fil-grawnd ta' Coleraine. 

Fl-1985-86 Derry City F.C. ingħaqdu mal-kampjonat tar-Repubblika, u wara ftit beda jasal ir-rebħ ta' tazzi. Fosthom hemm il-kampjonat tal-1996-7 u t-tazza tal-FAI fl-1995, fl-2002 u fl-2006. Anki fl-Ewropa marru tajjeb, meta staġun minnhom eliminaw lil IFK Goteborg u lil Gretna, qabel ma nqalgħu minn Paris Saint Germain. Huma jilagħbu bi flokk bl-istrixxi bojod u ħomor u qalziet abjad.

## Referenzi
Pajjiżi Nordiċi

Il-**Pajjiżi Nordiċi** huwa terminu wżat sabiex ifisser ħames pajjiżi li jinsabu fit-Tramuntana tal-Ewropa. Dan huma d-Danimarka, l-Iżlanda, l-Iżvezja, in-Norveġja u l-Finlandja.
Rejkjavik

**Rejkjavik** hija l-belt kapitali u l-ikbar belt fl-Iżlanda. Il-latitudni tagħha ta' 64°08' N, tagħmilha l-iktar kapitali ta' stat sovran li tinsab fin-naħa tat-Tramuntana fid-dinja. Din tinsab fil-Lbiċ tal-Iżland, fix-xatt tan-Nofsinhar tal-Bajja ta' Faxaflói. B'popolazzjoni ta' madwar 120,000, Rejkjavik hija l-qalb tal-attività ekonomika u governattiva tal-Iżlanda.

Huwa mifhum li Rejkjavik kien l-ewwel post fl-Iżlanda li fih għexu n-nies, fejn Ingólfr Arnarson stabilixxa madwar is-sena 870. Sas-seklu 18, ma kien hemm l-ebda żvilupp urban fil-belt. Il-belt ġiet fundata fl-1786 bħala belt tal-kummerċ uffiċjali u minn dakinhar kibret kostantement, hekk kif ittrasformat minn ċentru reġjonali għal wieħed nazzjonali ta' attivitajiet kummerċjali u governattivi.

## Bliet ġemellati

## Ħoloq esterni
*  Sit uffiċjali
L-Għanja tal-Milied

***L-Għanja tal-Milied*** (bl-Ingliż: *A Christmas Carol*), hija storja miktuba mill-awtur Ingliż Charles Dickens. Din l-istorja ġiet maqluba f'diversi lingwi u nħadmu diversi films u reċti peress li saret maħbuba minn soċjetajiet differenti madwar id-dinja kollha. Wieħed mill-aktar karattri ta' din l-istorja li qajjem interess fost in-nies, huwa ħadt ħlief Skruġ.

## L-Istorja

### Ir-Raġel li Ma Jaħmilx il-Milied

Din l-istorja hija ambjentata fiż-żmien meta r-Reġina Vittorja kienet għadha ma ħadetx it-tron f'idejha. Jacob Marley kien ilu li miet sebgħa snin, u s-sieħeb fin-negozju tiegħu, Ebeniżer Skruġ, li kien l-aktar raġel xħiħ f'Londra, lanqas kien lest li jħallas għal passata żebgħa biex ineħi l-isem ta' Marley minn fuq it-tabella ta' l-uffiċċju. Din kienet għadha taqra "SCROOGE AND MARLEY".

Darba waħda kien Lejlet il-Milied, wieħed mill-aktar iljieli kesħin. Barra l-uffiċċju tifel ċkejken beda jkanta għanja:

Imma Scrooge ħareġ jiġri l-barra b'riga ta' l-injam, biex jagħti daqqa biha lit-tifel fuq rasu. Imma dak it-tifel ħarab f'ħeffa t'għajn. 

Scrooge ma kienx jaħmel il-Milied u kull ħaġa li tfakru fih.
Xagħra

**Ix-Xagħra** huwa wieħed mill-akbar irħula f’Għawdex, it-tieni wara n-Nadur. Fih insibu għadd ta’ mkejjen u siti storiċi, li għandhom importanza fuq livell nazzjonali u anki dinji. Fosthom hemm il-tempji ta’ żmien il-ħaġar tal-Ġgantija, l-għerien ta’ Ninu u ta’ Xerri, il-mitħna ta’ Kola u ċ-Ċirku tax-Xagħra.

## Etimoloġija
Bosta jaħsbu li l-isem tar-raħal ġej mill-frażi "Xagħret l-Għażżenin" . Dan l-isem huwa l-istat kostrutt (t marbuta) ta' "Ix-Xagħri tal-Għażżenin". Ix-Xagħri (jew bl-Ingliż *Garrigue*) huwa tip ta’ art ġeblija fejn jikbru bosta ħxejjex u tengħud endemiċi bħas-Sagħtar  u t-Tengħud tax-Xagħri .

## Nies notevoli

*Joe Attard Tabone, studjuż u kittieb.
*Joe Sultana, ornitologu u kittieb.
*Sarah Bonnici, kantanta.

## Referenzi
Belfast

**Belfast** hija t-tieni l-akbar belt fil-gżira ta' l-Irlanda u l-belt kapitali ta' l-Irlanda ta' Fuq. Fl-2001 kienu jgħixu 278 elf ruħ, imma dan jitla' għal 580 elf jekk wieħed iqis is-subborgi tagħha. Hija għandha kobor ta' 115 -il kilometru kwadru.
Sandycove

**Sandycove** huwa raħal żgħir fir-Republikka ta' l-Irlanda, tnax-il kilometru bogħod minn Dublin. L-aktar li huwa magħruf huwa għat-torri tiegħu msemmi fil-ktieb Ulysses ta' James Joyce.

F'dak li huwa sports popolari, Sandycove huma meqjusa fost wieħed mill-aktar stabbiliti fl-Irlanda fil-waterpolo.
Dundalk

**Dundalk** hija belt żgħira f'County Louth fir-Repubblika tal-Irlanda, li fiha jgħixu 29,035 ruħ. Hija tinsab qrib il-fruntiera mal-Irlanda ta' Fuq. L-isem huwa mnissel minn **Dún Dealgan**, jiġifieri *Il-fortizza ta' Dalga*. 

## Storja

Wara l-wasla tal-Keltiċi lejn is-sena 500 Q.K., li għammru l-inħawi, bdew ukoll il-leġġendi li sawru l-mitoloġika Keltika. Fosthom hemm dik ta' Táin Bó Cúailnge, fejn tissemma t-taqbida bejn in-nies ta' Connacht, taħt is-Sultana Medb, [tinqara Maeve] u dawk ta' Ulster. Il-ġellieda ta' Connacht xtaqu jisirqu l-barri tar-razza ismar, imsejjaħ Donn Cuailnge, ġaladarba dawn ma xtaqux jisilfuh għal ftit żmien kemm jgħammar.

## Sport

Il-tim tal-futbol ta' Dundalk, li twaqqaf fl-1903, lgħab kontra ċ-ċampjins Maltin, Hibernians fl-edizzjoni tat-Tazza taċ-Ċampjins tal-1979. Fl-ewwel logħba f'Oriel Park rebħu 2-0, u tilfu 1-0 fl-istadium tal-Gżira ftit jiem wara http://www.dundalkfc.com/History/EuroNights/Europe_79Hibs.htm. Dundalk huwa t-tieni l-aktar klabb li rebaħ unuri fil-pajjiż, u l-aktar logħob bl-impika huwa dak ta' mal-ġirien Drogheda United.

Fl-2007 twaqqaf it-tim tal-ħokij fuq is-silġ, id-Dundalk Bulls, li jilagħbu fid-Dundalk Ice Dome. https://web.archive.org/web/20070609085758/http://bulls.totalbmw.net/bulls/index.php. Dan huwa sport li qed jaqbad bħalissa fl-Irlanda.

## Ħoloq

* Kunsill Lokali ta' Dundalk
* Sit ta' l-Uffiċju Turistiku ta' Dundalk
* Sit ta' Dundalk F.C.
Westport (Irlanda)

.
**Westport** huwa raħal żgħir li jinsab fil-punent tar-Repubblika tal-Irlanda, u jagħmel parti minn County Mayo. Kull ma hemm jgħixu huwa 5,140 ruħ biss. Bil-Gejliku, il-post jismu Cathair na Mart, li tfisser Il-Belt taċ-Ċanga. Madanakollu, dan ir-raħal huma magħruf l-aktar permezz tal-isem Westport. Castlebar jinsab ftit kilometri 'l bogħod minn dan ir-raħal.

Dan il-post huwa magħruf għat-tluq tal-pellegrini li jitilgħu mal-muntanja ta' San Patrizju, Croagh Patrick, li tinsab għaxar kilometri biss 'il bogħod. Il-qalba tal-belt kienet imfassla minn James Wyatt fl-1780, u magħha ġġelben ix-xmara Carrow Beg. Bridge Street hija magħrufa mal-Irlanda kollha għall-pabbijiet li joffru mhux biss birra tajba imma mużika folk tal-għola kwalità. 

Il-mimmi t'għajnejhom huwa l-pabb ta' Matt Molloy, li tiegħu l-istess sid huwa l-flawtista tal-grupp *The Chieftains*.  Fuq in-naħa ta' wara tal-pabb hemm ir-rokna msejħa *The Yard*, fejn ħafna mill-mużiċisti ewlenin fil-pajjiż taw kunċert f'bitħa li tesa' ftit aktar minn mitt ruħ.

Il-masġar ta' Brackloon jintleħaq malajr minn Westport. Immexxi minn Coillte, l-aġenzija nazzjonali ta' l-imsaġar, huwa fih għadd ta' siġar indiġeni għall-Irlanda, u qed isir attenat sabiex siġar invażivi barranin jitneħħew u minflokhom jikbru dawk Irlandiżi.

## Referenzi

Sit turistiku ta' Westport
KRS Film Distributors

Il-**KRS Film Distributors** hi kumpanija li tiddistribwixxi l-films f'Malta, fejn ġiet iffurmata fl-1946 taħt l-isem ta' "Malta United Film Corporation".

Matul dawn is-snin li ilha topera, din il-kumpanija ħarġet 'il fuq minn 10,000 produzzjoni tal-film f'Malta u Għawdex, fejn iġġib prodotti minn iżjed minn erbgħin pajjiż.

## Ċinemi fil-gżejjer Maltin

*Citadel Cinema, Triq il-Kastell, Rabat, Għawdex
*Eden Cinemas, Triq Santu Wistin, Il-Bajja ta' San Ġorġ, San Ġiljan
*Embassy Cinemaworld, Embassy Shopping Complex, Triq Santa Luċija, il-Belt Valletta
*Empire Cinema Complex, Triq il-Korp tal-Pjunieri, Buġibba, San Pawl il-Baħar
*St. James Cavalier Cinema, Misraħ Kastilja, il-Belt Valletta
*Tal-Lira Cinema, Galleria Shopping and Entertainment Centre, Triq Hompesch, il-Fgura
*The New Sun City Cine Palais, Triq Tal-Gardiel, Wied il-Għajn (Marsaskala)

## L-Aqwa 20 Film mill-KRS fl-2006

#*[[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]]* (Il-Pirati tal-Karibew: Is-Senduq tar-Raġel Mejjet)
#*[[Casino Royale]]* (Każinò Rjali)
#*[[The Da Vinci Code]]* (Il-Kodiċi Da Vinci)
#*[[Big Momma's House 2]]* (Dar l-Omm il-Ħoxna 2)
#*[[Munich]]* (Munich)
#*[[The Pink Panther]]* (Il-Pantera r-Roża)
#*[[The Fast and the Furious: Tokyo Drift]]* (Il-Veloċi u l-Vjolenti: Ix-Xejra ta' Tokjo)
#*[[Ice Age: Meltdown]]* (Żmien is-Silġ: it-Tidwib)
#*[[Cheaper by the Dozen 2]]* (Irħas bit-Tużana 2)
#*[[Poseidon]]* (Poseidon)
#*[[Cars (film)|Cars]]* (Karozzi)
#*[[Superman Returns]]* (Superman Irritorna)
#**' (Missjoni: Impossibli III)
#''[[World Trade Centre (film)|World Trade Centre]]'' (Iċ-Ċentru tan-Negozju Dinji)
#**' (Garfield: id-Denb taż-Żewġt ifrieħ)
#** (Borat: Tagħlim Kulturali ta' l-Amerika biex Tagħmel Benefiċju lil Ġens Glorjuż tal-Każakistan)
#*[[Memoirs of a Geisha]]* (Memorji tal-Gejxa)
#*[[Fun with Dick and Jane]]* (Pjaċir ma' Dick u Jane)
#*[[Chicken Little]]* (Tiġieġa Żgħajra)
#*[[Keeping Mum]]* (Żomm l-Omm)
Croagh Patrick

**Croagh Patrick**, *Cruach Phádraig* bil-Gejliku, hija l-muntanja meqjusa bħala qaddisa fl-Irlanda. Hija tinsab tmien kilometri 'l bogħod minn Westport (Irlanda). Imsejjħa wkoll **The Reek**, hija marbuta mas-sawma ta' erbgħin jum li għamel fuqha fis-sena 441 W.K. San Patrizju, il-patrun spiritwali ta' l-Irlanda.

## Referenzi

Sit dwar Croagh Patrick
Ħad-Dingli

**Ħad-Dingli** huwa raħal żgħir fil-punent ta' Malta, jinsab eżattament bejn il-lokalitajiet tas-Siġġiewi u r-Rabat. Dan ir-raħal jinsab fl-ogħla parti ta' Malta, bl-ogħla parti tiegħu hi dik Ta' Dmejrek. 

Dan ir-raħal ilu parroċċa minn qabel l-1463, fil-fatt huwa wieħed mill-eqdem irħula f'Malta li kellhom il-parroċċa tagħhom. Imma qabel il-parroċċa kienet taħt l-isem ta' Ħal-Tartarni. Illum il-ġurnata l-knisja parrokkjali ta' Ħad-Dingli hija ddedikata lil Marija Assunta, jew aħjar lil Santa Marija, u l-festa f'ġieh din il-patruna ssir Ħadd wara l-15 ta' Awwissu.

Dan ir-raħal l-iżjed li hu magħruf għal l-Irdum li għandu jħarsu lejn il-baħar u lejn il-gżira żgħira ta' Filfla. Fil-konfini ta' Ħad-Dingli nsibu wkoll il-ġonna kbar tal-Buskett.
Gautama Buddha

**Siddhārtha Gautama** (bis-Sanskritu; bil-Pali: **Siddhāttha Gotama**) kien għalliem spiritwali mill-Indja antika u l-fundatur storiku tal-Buddiżmu. Huwa rikonoxxut minn kull Buddist bħala l-Buddha Suprem ta' żminijietna. Id-dati eżatti tat-twelid u tal-mewt tiegħu mhumiex magħrufa; ħafna storiċi moderni ta' tmiem is-sekli XIX u l-ewwel nofs tas-seklu XX jsostnu li Buddha għex bejn il-563 Q.K. sal-483 Q.K. Riċentement imma, il-maġġor parti tal-istudjużi jaqblu li Buddha miet f'xi żmien bejn l-410 u l-400, allavolja ħafna studjużi jippreferu jżommu d-dati l-antiki tal-mewt tiegħu.

Gautama, magħruf ukoll bħala **Shakyamuni** (“għaref tax-Shakya”), huwa l-ikbar figura fil-Buddiżmu u wara mewtu, id-dettalji tal-ħajja, id-diskorsi u r-regoli monastiċi tiegħu ġew memorizzati mis-sangha. Dawn imbagħad ġew mxerrda bit-tradizzjoni mitkellma mit-*[[Tripitaka]]*. Kollezzjoni ta' bosta diskorsi ta' Gautama ġew miktuba madwar 400 sena wara.

## Ħajjet Buddha
Peress li huma ftit biss dawk id-dettalji dwar il-ħajja ta' Buddha li jistgħu jiġu verifikati, huwa diffiċli ħafna biex wieħed jassigura l-korrettezza ta' dawn id-dettalji. Is-sorsi prinċipali ta' informazzjoni dwar il-ħajja ta' Siddhārtha Gautama huma t-testi Buddisti. 

### Konċepiment u twelid
Skont it-tradizzjoni, Siddhārta twieled iktar minn mitejn sena qabel ir-renju tar-re ta' Aśoka tal-Maurya (273-232 Q.K.).

Siddhartha twieled f'Lumbini, in-Nepal tal-lum. Missieru kien ir-Re Suddhodana, il-kap tan-nazzjon Shakya, wieħed mill-ħafna tribujiet antiki fl-istat ta' Kosala; Gautama kien il-kunjom tal-familja. Ommu, ir-Reġina Maha Maya (Māyādevī) u mart Suddhodana, kienet prinċipessa Koliyana. Fil-lejl meta Siddhartha ġie konċeput, ir-Reġina Maya ħolmot li iljunfant abjad b'sitt nejbiet daħal f'ġenbha l-leminija, u wara għaxar xhur lunari, Siddhartha twieled minn ġenbha l-leminija.  Bħalma kienet titlob it-tradizzjoni Shakyana, meta r-Reġina Maya nqabdet tqila, kienet biħsiebha tmur lura fir-renju ta' missierha biex twelled hemm. Iżda wara li ħalliet Kapilavastu, hija u sejra, kellha tieqaf biex twelled f'Lumbini, fi ġnien, taħt siġra tas-sal. 

Il-ġurnata tat-twelid ta' Buddha hija ċċelebrata fil-pajjiżi tat-Theravada bħala l-Vesak. Ħafna sorsi jsostnu li omm Buddha mietet waqt il-ħlas, oħrajn li mietet ftit ġranet wara u oħrajn li mietet sebat ijiem wara l-ħlas. It-tarbija ġiet imsemmija Siddhartha (Pāli: Siddhatta), li jfisser “dak li jilħaq l-għan tiegħu”. Waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tat-twelid, il-profeta eremita Asita, niżel mill-muntanja fejn kien joqgħod u ħabbar li din it-tarbija kellha xi darba ssir waħda mill-ikbar rejiet (chakravartin) jew inkella bniedem qaddis kbir. Dan seħħ wara li Siddhartha poġġa saqajh f'xagħar Asita u Asita ralu l-marki tat-twelid tiegħu. Suddhodarna għamel ċerimonja fil-ħames ġurnata, u stieden tmien studjużi Brahmin biex jaqrawlu l-futur. Kollha bassru li t-tarbija kellha ssir jew re kbir, jew inkella raġel qaddis. Kaundinya (Pali: Kondanna), l-iżgħar, li iktar 'il quddiem kellu jkun l-ewwel arahant, kien l-uniku wieħed li inekwivokabbilment bassar li Siddhartha kien ser ikun Buddha.

## Referenzi
Gżira

**Gżira** tista' tirreferi għal:

* Gżira (ġeografija), li hija biċċa art imdawra kompletament bl-ilma.
* Gżira (Malta), il-villaġġ li jinsab bejn Tas-Sliema u l-Imsida.
Filosofija Presokratika

Il-filosfi **Presokratiċi** kienu attivi qabel Sokrate jew fi żmienu, iżda bnew fuq it-tagħrif żviluppat qabel. It-terminu oriġina mix-xogħol ta' Hermann Diels, *Die Fragmente der Vorsokratiker* (Il-Frammenti tal-Presokratiċi, 1903).

Il-presokratiċi ċaħdu l-ispjegazzjonijiet li kienet toffri l-mitoloġija tradizzjonali biex tfisser il-fenomeni li kienu jaraw madwarhom, u minflok ipprferu spjegazzjonijiet iktar razzjonali. Bosta minnhom saqsew:

* Min fejn oriġina kollox?
* Minn xiex huwa maħluq kollox?
* Kif nistgħu nispjegaw il-pluralità li naraw fin-natura?
* Kif jista' wieħed jispjega n-natura b'mod matematiku?

## Lista ta' skejjel u filosfi
* Skola ta' Miletu
:Talete (624-546 QK) 
:Anassimander (610-546 QK)
:Anassimene ta' Miletu (585-525 QK)
* Skejjel Pitagoriċi
:Pitagora (582-496 QK)
:Philolaus (470-380 QK)
:Alcmaeon of Croton
:Archytas (428-347 QK)
* Eraklitu (535-475 QK)
* Skola Eleatika
:Żenofane (570-470 QK)
:Parmenide (510-440 QK)
:Żenone ta' Elea (490-430 QK)
:Melissu ta' Samos (C.470 QK-mhux magħruf)
* Skola Pluralista
:Empedokle (490-430 QK)
:Anassagora (500-428 QK)
* L-Atomisti
:Leqwċippu (ħames seklu QK, dati mhux magħrufa)
:Demokritu (460-370 QK)
* Sofisti
:Protagora (481-420 QK)
:Ġorġja (483-375 QK) 
:Thrasymachus
:Kallikle
:Kritone
:Prodicus (465-390 QK)
:Hippias (485-415 QK) 
:Antifone (480-411 QK)
:Lycophron
:Anonymous Iamblichi
* Djoġene ta' Apollonja (C.460 QK-mhux magħruf)