Eladio Dieste

**Eladio Dieste** (twieled fl-1 ta' Diċembru 1917 – miet fid-29 ta' Lulju 2000) kien inġinier u arkitett mill-Urugwaj li bena reputazzjoni permezz tal-kostruzzjoni ta' firxa ta' strutturi li jvarjaw minn imħażen tal-qmuħ, strutturi ta' fabbriki, swieq u knejjes, il-biċċa l-kbira fl-Urugwaj u kollha ta' eleganza eċċezzjonali.

## Bijografija
Dieste twieled fid-dipartiment ta' Artigas. Zijuh kien il-poeta Spanjol Rafael Dieste.

Innovazzjoni partikolari minn tiegħu kienet il-volta ta' Gaussian, struttura b'qafas irqiq għall-bjut tal-brikks bi ħxuna unika, li hija soda u qawwija biżżejjed għall-irfid permezz ta' ħnejja b'kurvatura doppja li tirreżisti għad-deformazzjoni.

Kien hemm diversi arkitetti u inġiniera fl-Amerka t'Isfel u fl-Amerka Latina li kienu qed jaħdmu fil-qafas tal-Moderniżmu, fosthom Guillermo Gonzalez Zuleta fil-Kolombja, Carlos Raúl Villanueva fil-Venezwela u Félix Candela fil-Messiku, li qarrbu l-arkitettura u l-inġinerija strutturali lejn xulxin, speċjalment fit-twettiq ta' proġetti b'kummissjonijiet żgħar. Il-binjiet ta' Dieste fil-biċċa l-kbira kellhom bjut b'volti rqaq magħmula bil-brikks u bil-madum taċ-ċeramika. Dawn il-forom kienu orħos mill-konkos rinfurzat, u ma kellhomx bżonn riffieda jew xorok. Peress li żviluppa dan l-approċċ, saħansitra meta mqabbel mal-Modernisti fid-dinja kollha, huwa kien innovatur.

Dieste stqarr dwar l-użu tiegħu tal-materjali u l-istruttura:

: *Hemm raġunijiet morali/prattiċi fondi mehmuża mat-tfittxija tagħha li jagħtu l-forma lix-xogħol tagħna: bil-forom li noħolqu aħna nistgħu naġġustaw il-liġijiet tal-materja bir-reverenza kollha, u b'hekk niffurmaw djalogu mar-realtà u mal-misteri tagħha f'daqqa... Sabiex l-arkitettura tinbena tassew, il-materjali jridu jintużaw b'rispett kbir għall-essenza u għall-possibbiltajiet tagħhom; b'hekk biss wieħed jista' jikseb "ekonomija kożmika"... bi qbil mal-ordni profond tad-dinja; b'hekk biss wieħed jista' jkollu dik l-awtorità li tant tolqotna fix-xogħlijiet il-kbar tal-imgħoddi*.

Fir-rigward tal-istruttura Dieste stqarr:

: *Il-karatteristiċi virtwużi tar-reżistenza tal-istruttura li noħolqu jiddependu fuq il-forma tagħhom; huwa permezz tal-forma tagħhom li jkunu stabbli u mhux minħabba akkumulu stramb ta' materjali. Ma hemm xejn iktar nobbli u eleganti mill-puntdivista intellettwali minn dan; ir-reżistenza permezz tal-forma*.

Bosta mit-tekniki li żviluppa jiksbu dawn il-forom, bħall-istressjar minn qabel tal-brikks u l-forom li wieħed jista' jirranġahom b'modi differenti, ġew żviluppati qabel it-tekniki kontemporanji fid-dinja żviluppata.

Dieste miet tal-età ta' 82 sena f'Montevideo.

## Xogħlijiet ewlenin

* Il-Knisja ta' San Pietru f'Durazno;
* il-Knisja ta' Kristu l-Ħaddiem f'Estación Atlántida;
* il-Knisja tal-Madonna ta' Lourdes f'Malvín;
* il-Knisja ta' San Ġwann ta' Avila f'Alcalá de Henares;
* it-Teatru ta' Verano Ramón Collazo f'Montevideo;
* l-istabbiliment tax-xiri ta' Montevideo Shopping (struttura tal-ewwel stadju, 1985; tal-arkitett Guillermo Gómez Platero);
* il-Knisja ta' San Karlu Borromeo (kalkolu strutturali, 1956; tal-arkitett Juan Pablo Terra).

## Iktar qari

* Anderson, Stanford, ed. (2004). *Eladio Dieste : innovation in structural art*. Princeton Architectural Press. .

* Curtis, William (2002). *Modern Architecture since 1900*. Phaidon. .

* Pedreschi, Remo (2000). *Eladio Dieste – The Engineer's Contribution to Contemporary Architecture.* Thomas Telford. .

* Fausto Giovannardi, *Eladio Dieste: un'ingegnere*.

## Referenzi