Paseo del Prado

Il-**Paseo del Prado** hija waħda mit-toroq u mill-boulevards prinċipali f'Madrid, il-belt kapitali ta' Spanja. Hija orjentata mit-Tramuntana għan-Nofsinhar bejn il-pjazza msejħa Plaza de Cibeles u l-pjazza msejħa Plaza del Emperador Carlos V (magħrufa wkoll bħala Plaza de Atocha), bil-Plaza de Cánovas del Castillo (fejn hemm il-Funtana ta' Nettunu u l-lukandi ta' ħames stilel Ritz u Palace) bejn wieħed u ieħor fin-nofs. Il-Paseo del Prado tifforma t-tarf tan-Nofsinhar tal-assi ċentrali tal-belt (li tkompli sat-Tramuntana ta' Cibeles bħala l-Paseo de Recoletos, u iktar fit-Tramuntana bħala l-Paseo de la Castellana). Għandha l-istatus ta' *Bien de Interés Cultural* (BIC), u tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien mal-Park tal-Buen Retiro.

## Deskrizzjoni
Din it-triq ċentrali b'densità ta' siġar fuq iż-żewġ naħat tagħha hija għeliem għar-residenti tal-belt u hija waħda mill-iżjed attrazzjonijiet kulturali u turistiċi importanti tal-belt, li tinkludi l-hekk imsejjaħ Triangolu tad-Deheb tal-Arti, bi tliet mużewijiet: il-Mużew tal-Prado (b'kapulavuri bħal *Las Meninas* ta' Diego Velázquez u *La maja vestida* u *La maja desnuda* ta' Francisco de Goya), il-Mużew ta' Thyssen-Bornemisza (b'kollezzjoni ta' tmien sekli ta' pitturi Ewropej), u l-Mużew tar-Reġina Sofija (fejn hemm il-*Guernica* ta' Pablo Picasso, f'kollezzjoni tal-arti tas-seklu 20). Fil-qrib hemm il-Park tal-Buen Retiro, il-Casón del Buen Retiro (li jospita l-kollezzjoni tas-seklu 19 tal-Mużew tal-Prado), il-CaixaForum Madrid, is-sede tar-Real Academia Española (l-akkademja tal-lingwa Spanjola), il-Bolsa de Madrid (il-Borża tal-belt), u l-Congreso de los Diputados (il-kungress nazzjonali).

Il-Paseo del Prado tinkludi diversi monumenti u skulturi li huma ta' interess storiku u artistiku, li nħolqu fis-seklu 18 għall-proġett urban tas-Sala tal-Prado. Bosta pajsaġġi ornamentali u ġonna nbnew għal dan il-proġett. Il-kapulavuri ta' dan il-proġett jinkludu l-Binja ta' Villanueva (il-binja prinċipali tal-Mużew tal-Prado), il-Ġonna Botaniċi Rjali u tliet funtani tal-ilma bl-iskulturi li ġew iddisinjati minn Ventura Rodriguez, b'rappreżentazzjonijiet ta' Nettunu, Cibeles u Apollo.

Fit-23 ta' Ġunju 2005, proġett kontroversjali ta' riformi u ta' rivitalizzazzjoni tal-Paseo del Prado u tal-Paseo de Recoletos, magħruf bħala l-*Plan Especial Recoletos-Prado* f'idejn tim internazzjonali ta' arkitetti mmexxi minn Álvaro Siza, ġie approvat mill-kunsill tal-belt, iżda sa Diċembru 2010 l-istudju tal-impatt ambjentali kien għadu ma tlestiex u r-rikostruzzjoni damet biex titwettaq.
File:Paseo_del_Prado_(Madrid)_04.jpg|Il-Paseo del Prado, Madrid.
File:Estampa_palacio_de_alcañices.jpg|Il-Paseo del Prado bil-Palacio de los Alcañices.
File:Madrid_-_Museo_del_Prado_4.JPG|Il-Museo del Prado.


## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Paseo del Prado u l-Park tal-Buen Retiro, Pajsaġġ tal-Arti u tax-Xjenzi, ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Strutturi notevoli

* Il-Funtana ta' Apollo;
* CaixaForum Madrid;
* Casa Sindical;
* Plaza de Cibeles;
* il-Funtana ta' Cybele;
* Cuatro Fuentes;
* Cuesta de Moyano;
* il-binja tal-Bank ta' Spanja;
* Edificio Villanueva del Museo del Prado;
* l-istazzjon tal-metrò Banco de España;
* il-Funtana ta' Nettunu;
* il-Monument iddedikat lil Eugenio d'Ors;
* Museo Naval;
* Hotel Palace;
* Palacio de Comunicaciones;
* Palacio de Villahermosa;
* Palacio de Xifré;
* Plaza de la Lealtad;
* Plaza de la Platería de Martínez;
* Puerta Real;
* Real Fábrica de Platería Martínez;
* Real Jardín Botánico;
* Hotel Ritz;
* Statwa ta' Velázquez;
* Teatro del Buen Retiro;
* Torrecilla de la Música.

## Referenzi