Tina Turner

**Tina Turner** (imwielda **Anna Mae Bullock**; twieldet fis-26 ta' Novembru 1939 – mietet fl-24 ta' Mejju 2023) kienet kantanta, kantawtriċi, żeffiena, attriċi u awtriċi mwielda Amerikana u naturalizzata Żvizzera. Kienet imlaqqma b'mod mifrux bħala r-"Reġina tar-Rock 'n' Roll", u spikkat bħala l-kantanta ewlenija tal-Ike & Tina Turner Revue qabel ma bdiet karriera ta' suċċess bħala kantanta solista.

Turner bdiet il-karriera tagħha mal-Ike Turner's Kings of Rhythm fl-1957. Bl-isem ta' Little Ann, irreġistrat l-ewwel diska tagħha, "Boxtop", fl-1958. Fl-1960, hija għamlet id-debutt bħala Tina Turner bi dwett hit "A Fool in Love". Flimkien, Ike & Tina Turner wettqu "wħud mill-iżjed spettakli formidabbli fl-istorja". Huma ħarġu hits bħal "It's Gonna Work Out Fine", "River Deep – Mountain High", "Proud Mary" u "Nutbush City Limits", qabel ma xoljew il-grupp fl-1976.

Fis-snin 80 tas-seklu 20, Turner varat "wieħed mill-ikbar ritorni fl-istorja tal-mużika". L-album multiplatinu tagħha tal-1984 *Private Dancer* kien fih il-kanzunetta hit "What's Love Got to Do with It", li rebbaħha l-Premju Grammy għall-Aqwa Diska tas-Sena u saret l-ewwel u l-iżjed kanzunetta magħrufa tagħha fuq il-*Billboard* Hot 100. Meta kellha 44 sena, hija kienet l-iżjed artista solista femminili kbira fl-età fil-quċċata tal-Hot 100. Is-suċċess tagħha fil-klassifiki kompla b'"Better Be Good to Me", "Private Dancer", "We Don't Need Another Hero (Thunderdome)", "Typical Male", "The Best", "I Don't Wanna Fight" u "GoldenEye". Matul il-Break Every Rule World Tour tagħha fl-1988, hija stabbiliet rekord dinji tal-Guinness għal dak iż-żmien għall-ikbar udjenza bi ħlas (180,000) għal artista solista.

Turner irreċtat ukoll fil-films *Tommy* (1975) u *Mad Max Beyond Thunderdome* (1985). Fl-1993 ħareġ *What's Love Got to Do with It*, film bijografiku adattat mill-awtobijografija tagħha *I, Tina: My Life Story*. Fl-2009, Turner irtirat wara li lestiet it-Tina!: 50th Anniversary Tour, li kien il-15-il tour fis-seklu 21 bl-ikbar introjtu. Fl-2018 hija kienet is-suġġett tal-jukebox musical *Tina*.

Peress li bigħet iktar minn 100 miljun diska madwar id-dinja, Turner hija waħda mill-iżjed artisti li bigħet diski. Hija rebħet 12-il Premju Grammy, li jinkludu tmien premjijiet kompetittivi, tliet premjijiet Grammy Hall of Fame u Grammy Lifetime Achievement Award. Hija kienet l-ewwel artista ta' karnaġjon sewda u l-ewwel mara li dehret fil-qoxra tar-rivista *Rolling Stone*. *Rolling Stone* ikklassifikatha fost il-100 l-Aqwa Artisti ta' Kull Żmien u fost il-100 l-Aqwa Kantanti ta' Kull Żmien. Turner għandha wkoll stilla fil-Hollywood Walk of Fame u fis-St. Louis Walk of Fame. Għal darbtejn tniżżlet fir-Rock and Roll Hall of Fame, ma' Ike Turner fl-1991 u bħala artista solista fl-2021. Fl-2005 hija ngħatat ukoll l-Unuri taċ-Ċentru Kennedy u l-premju ta' Mara tas-Sena. Turner mietet fl-24 ta' Mejju 2023, meta kellha 83 sena, wara li kienet marida fit-tul.

## Ħajja bikrija
Turner ġiet imwielda bħala Anna Mae Bullock fis-26 ta' Novembru 1939, fi Brownsville, Tennessee, u kienet l-iżgħar wild fost il-bniet ta' Floyd Richard Bullock u martu Zelma Priscilla (kunjomha xebba Currie). Il-familja kienet tgħix fil-komunità rurali mhux inkorporata fil-qrib ta' Nutbush, Tennessee, fejn missierha kien jaħdem bħala sorveljatur tal-ħaddiema agrikoli ta' Poindexter Farm tul l-Awtostrada 180; iktar 'il quddiem tfakkar li meta kienet żgħira kienet tiġbor il-qoton mal-familja tagħha. Meta pparteċipat fis-sensiela tal-PBS *African American Lives 2* ma' Henry Louis Gates Jr., huwa kkondivida l-istimi ġenealoġiċi tat-test tad-DNA tagħha u rnexxielu jintraċċa l-arblu tar-razza tagħha. Qabel, hija kienet temmen li kellha ammont sinifikanti ta' antenati Amerikani Nattivi.

Bullock kellha żewġ ħutha bniet ikbar minnha, Evelyn Juanita Currie u Ruby Alline Bullock, kantawtriċi. Hija kienet ukoll primakuġina tal-bluesman Eugene Bridges. Meta kienu tfal, it-tliet aħwa bniet ġew isseparati meta l-ġenituri tagħhom marru jgħixu f'Knoxville, Tennessee, biex jaħdmu f'faċilità tad-difiża matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Bullock marret tgħix man-nanniet reliġjużi u stretti tan-naħa ta' missierha, Alex u Roxanna Bullock, li kienu djakni fil-Knisja Missjunarja tal-Magħmudija ta' Woodlawn. Wara l-gwerra, l-aħwa reġgħu ngħaqdu mal-ġenituri tagħhom u marru jgħixu magħhom f'Knoxville. Sentejn wara, il-familja reġgħet lura Nutbush biex tgħix fil-komunità ta' Flagg Grove, fejn Bullock attendiet l-Iskola Primarja ta' Flagg Grove mill-ewwel sat-tmien sena.

Meta kienet tifla żgħira, Bullock kienet tkanta fil-kor tal-knisja fil-Knisja tal-Magħmudija ta' Spring Hill f'Nutbush. Meta kellha 11-il sena, ommha Zelma ħarbet mingħajr ma qalet xejn lil ħadd, biex tkun libera mir-relazzjoni abużiva li kellha ma' Floyd u marret tgħix f'St. Louis fl-1950. Sentejn wara li ommha telqet mill-familja tagħha, missierha żżewweġ mara oħra u marru jgħixu f'Detroit fl-1952. Bullock u ħutha ntbagħtu jgħixu man-nanna materna tagħhom, Georgeanna Currie, fi Brownsville, Tennessee. Hija ddikjarat fl-awtobijografija tagħha *I, Tina* li l-ġenituri tagħha ma kinux ħabbewha u li ma riduhiex. Zelma kienet ippjanat li titlaq lil Floyd iżda baqgħet miegħu meta saret taf li kienet tqila. Turner fakkret li "Kienet mara żgħira ħafna fl-età li ma riditx wild ieħor".

Meta kienet adolexxenti, Bullock ħadmet bħala ħaddiema domestika għall-familja Henderson. Hija kienet fid-dar tal-familja Henderson meta ġiet mgħarrfa li oħtha tar-rispett Evelyn kienet mietet f'ħabta bil-karozza flimkien mal-kuġini tagħha Margaret u Vela Evans. Hija stess tfakkar li kienet iġġib ruħha ta' tifel, għalkemm Bullock issieħbet kemm mat-tim taċ-cheerleading kif ukoll mat-tim tal-basketball femminili fil-Carver High School fi Brownsville, u "kienet tissoċjalizza kull meta kien ikollha l-opportunità". Meta Bullock għalqet 16-il sena, nannitha mietet, u għalhekk marret tgħix ma' ommha f'St. Louis. Hija ggradwat mis-Sumner High School fl-1958. Wara li ggradwat, Bullock ħadmet bħala ajjutanta ta' infermiera fl-Isptar Lhudi ta' Barnes.

### Premjijiet, unuri u kisbiet
Turner għal xi żmien kellha r-rekord dinji tal-Guinness għall-ikbar udjenza bi ħlas (180,000 ruħ fl-1988) għal artista solista.

Fir-Renju Unit, Turner kienet l-ewwel artista li kellha hit mal-aqwa 40 f'seba' deċennji konsekuttivi; b'total ta' 35 hit fl-aqwa 40 kanzunetta fir-Renju Unit. Hija bigħet iżjed minn 100 miljun diska madwar id-dinja, inkluż bejgħ ta' albums iċċertifikati mill-RIAA ta' 10 miljun album.

Turner rebħet total ta' 12-il premju Grammy. Dawn il-premjijiet jinkludu tmien premjijiet Grammy kompetittivi; hija taqsam ir-rekord ma' Pat Benatar għall-iżjed premjijiet mogħtija għall-Aqwa Prestazzjoni Vokali Rock Femminili. Tlieta mir-reġistrazzjonijiet tagħha, "River Deep – Mountain High" (1999), "Proud Mary" (2003) u "What's Love Got to Do with It" (2012) jinsab fil-Grammy Hall of Fame. Turner kienet l-unika artista femminili li rebħet Grammy fil-pop, fir-rock u fl-R&B. Turner ingħatat Grammy Lifetime Achievement Award fl-2018. Turner rebħet ukoll Grammys bħala membru tal-Istati Uniti għall-Afrika u bħala artista fil-kunċert ta' tal-1986 tal-Princes Trust.

Turner ingħatat stilla fil-Hollywood Walk of Fame fl-1986 u stilla fis-St. Louis Walk of Fame fl-1991. Hija ddaħħlet fir-Rock and Roll Hall of Fame ma' Ike Turner fl-1991.

Fl-2005, Turner ingħatat l-Unuri prestiġjużi taċ-Ċentru Kennedy. Il-President George W. Bush ikkummenta dwar "il-ħila naturali, l-enerġija u s-senswalità tagħha", u rrefera għal riġlejha bħala "l-iżjed famużi fid-dinja tal-ispettaklu". Diversi artisti tawha ġieħ f'dik is-serata, fosthom Melissa Etheridge (li kantat "River Deep – Mountain High"), Queen Latifah (li kantat "What's Love Got to Do with It"), Beyoncé (li kantat "Proud Mary"), u Al Green (li kanta "Let's Stay Together"). Oprah Winfrey stqarret, "M'għandniex bżonn eroj oħra. Għandna bżonn eroini bħalek, Tina. Tagħmilni tassew kburija li jien mara".

Fl-2021, Turner iddaħħlet minn Angela Bassett fir-Rock & Roll Hall of Fame bħala artista solista. Keith Urban u H.E.R. kantaw "It's Only Love", Mickey Guyton kanta "What's Love Got to Do with It", u Christina Aguilera kantat "River Deep – Mountain High".

Turner ingħatat ukoll dawn l-unuri li ġejjin:

* 1967: Turner kienet l-ewwel artista ta' karnaġjon sewda u l-ewwel mara fuq il-qoxra tar-rivista *Rolling Stone* (il-Ħarġa Nru 2).
* 1993: World Music Awards ippreżentaw il-Premju ta' Leġġenda lil Turner.
* 1993: Essence Awards onoraw lil Turner bil-Premju ta' Leġġenda Ħajja.
* 1996: Turner iddaħħlet fil-Légion d'Honneur mill-Ministru Franċiż għall-Edukazzjoni.
* 1999: Turner ikklassifikat fit-tieni post fil-lista tal-VH1 tal-100 l-Ikbar Nisa tar-Rock and Roll.
* 2002: Ir-Rotta 19 tal-Istat ta' Tennessee bejn Brownsville u Nutbush issejħet l-"Awtostrada ta' Tina Turner".
* 2003: *Rolling Stone* kklassifikat lil *Proud Mary: The Best of Ike & Tina Turner* Nru 212 fil-lista tagħha tal-500 l-Aqwa Albums ta' Kull Żmien (Nru 214 fil-lista riveduta tal-2012).
* 2004: *People* kklassifikat l-ispettaklu tal-kant tal-1985 tagħha ta' "What's Love Got to Do With It" fost l-aqwa 10 mumenti tal-Grammy.
* 2008: *Rolling Stone* kklassifikat lil Turner bħala Nru 17 fil-lista tagħha tal-100 l-Aqwa Kantanti ta' Kull Żmien.
* 2009: *Time* kklassifikat l-ispettaklu tal-kant tal-1985 tagħha ta' "What's Love Got to Do With It" fost l-aqwa 10 mumenti tal-Grammy.
* 2010: *Rolling Stone* kklassifikat lil Turner bħala Nru 63 fil-lista tagħha tal-100 l-Aqwa Artisti ta' Kull Żmien.
* 2013: Turner dehret fil-qoxra ta' *Vogue* tal-Ġermanja, u saret l-ikbar persuna (ta' 73 sena) li dehret fil-qoxra tar-rivista *Vogue*, u qabżet lil Meryl Streep (ta' 62 sena) li kienet dehret fil-qoxra tar-rivista *Vogue* Amerikana fl-2012.
* 2014: Turner iddaħħlet fis-Soul Music Hall of Fame.
* 2015: *Rolling Stone* kklassifikat lil Ike & Tina Turner bħala Nru 2 fil-lista tagħha tal-20 l-Aqwa Dwetti ta' Kull Żmien.
* 2015: Ike & Tina Turner iddaħħlu fis-St. Louis Classic Rock Hall of Fame.
* 2016: Ritratt ta' Turner meħud minn Jack Robinson fl-1969 intuża bħala l-qoxra tal-album ta' The Last Shadow Puppets *Everything You've Come to Expect*.
* 2019: Turner iddaħħlet fil-Memphis Music Hall of Fame.
* 2020: *Private Dancer* ġiet miżjuda fir-Reġistru Nazzjonali tad-Diski fil-Librerija tal-Kungress.
* 2021: Turner iddaħħlet għat-tieni darba fir-Rock and Roll Hall of Fame.
* 2021: Turner ingħatat dottorat onorarju għax-"xogħol mużikali u artistiku uniku tagħha f'għomorha" mill-Fakultà Filosofika u Storika tal-Università ta' Bern.
* 2022: Il-kumpanija Mattel ħarġet pupa tal-Barbie tixbaħ lil Turner biex tfakkar il-kanzunetta single tagħha "What's Love Got To Do With It".

## Diskografija

### Albums irreġistrati fi studjo

* *Tina Turns the Country On!* (1974)
* *Acid Queen* (1975)
* *Rough* (1978)
* *Love Explosion* (1979)
* *Private Dancer* (1984)
* *Break Every Rule* (1986)
* *Foreign Affair* (1989)
* *Wildest Dreams* (1996)
* *Twenty Four Seven* (1999)

## Tours

* 1977: Tina Turner Tour
* 1978: Tina Turner '78 Tour
* 1979: Tina Turner Show '79 Tour (Wild Lady of Rock)
* 1981–83: Tina Turner Tour (Nice 'n' Rough)
* 1984: 1984 World Tour
* 1985: Private Dancer World Tour
* 1987–1988: Break Every Rule World Tour
* 1990: Foreign Affair: The Farewell Tour
* 1993: What's Love? Tour
* 1996-1997: Wildest Dreams Tour
* 2000: Twenty Four Seven Tour
* 2008-2009: Tina!: 50th Anniversary Tour

### Bħala l-kantanta tal-ftuħ

* 1981: The Rolling Stones American Tour 1981 (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert tar-Rolling Stones)
* 1981: Worth Leavin' Home For Tour (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert ta' Rod Stewart)
* 1984: Can't Slow Down Tour (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert ta' Lionel Richie)

## Filmografija

## Kotba

* *I, Tina: My Life Story* (1986)
* *My Love Story: A Memoir*, Atria Books (2018)
* *Happiness Becomes You: A Guide to Changing Your Life for Good*, Atria Books (2020)
* *Tina Turner: That's My Life*

## Referenzi