Reġjuni tal-Italja

Ir- **reġjuni tal-Italja** (**Regioni d'Italia**) jikkostitwixxu l-ewwel livell ta' suddiviżjoni tat-territorju Taljan.

Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tar-reġjuni huma definiti fl-Artikoli 114 sa 133 tal-Kostituzzjoni. Ħamsa mill-għoxrin reġjun igawdu minn "status speċjali".

Kull reġjun, ħlief il -Wied ta' Aosta, huwa maqsum fi provinċji.

Statistikament, ir-reġjuni huma unitajiet tal-livell 2, bil-ħames gruppi ta’ reġjuni jikkostitwixxu l-livell 1.

## Storja
Ir-Renju tal-Italja kellu muniċipalitajiet u provinċji (il- *mandamenti* tneħħew fl-1923, iċ- *circondari* fl-1927), iżda r-reġjuni ma kinux għadhom jeżistu bħala entitajiet territorjali. Diġà fit-tieni nofs tas XIXseklu 19 Madankollu, XIX, Pietro Maestri ġabar il-provinċji fi " distretti territorjali "Jew" kompartimenti "għal skopijiet statistiċi, li kienu l-prekursuri tar-reġjuni Taljani tal-lum. Madankollu, il-kompartimenti kienu biss suddiviżjonijiet ġeografiċi għal skopijiet statistiċi u la kellhom gvern u lanqas amministrazzjoni."

It-terminu " reġjun » se jidher għall-ewwel darba fl- *Annuarju Statistiku Taljan* tal-1912. L-« kompartimenti statistiċi » definita minn Maestri kellha partizzjoni, li għadha kważi l-istess fid-delimitazzjoni tal-« reġjuni "tat- Tieni Gwerra Dinjija, sa tali punt li huwa diffiċli li wieħed jinnota differenzi bejn il-kompartimenti tal-1870 u r-reġjuni attwali (ħlief għat-territorji li għadhom mhumiex annessi)."

## Tipoloġija

### Reġjuni bi status normali

Maħluqa fis- snin sebgħin, 15-il reġjun għandhom status normali jew ordinarju, li huwa approvat direttament mill-Kunsill Reġjonali.

### Reġjuni awtonomi bi status speċjali
Ħames reġjuni għandhom status speċjali, approvat mill- Parlament Taljan, u għandhom l-istatus ta’ liġi kostituzzjonali. Skont l-Artikolu 116 tal- Kostituzzjoni Taljana *, forom u kundizzjonijiet speċjali ta’ awtonomija jingħataw lil Sqallija, Sardinja, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia, u Valle d'Aosta, skont l-istatuti speċjali rispettivi tagħhom adottati mil-liġi kostituzzjonali* . Huwa għalhekk li għandhom setgħat leġiżlattivi wesgħin u awtonomija finanzjarja konsiderevoli. Valle d'Aosta żżomm 90 % tat-taxxi kollha tagħha, Sqallija xi kultant 100 %.

Erba' reġjuni awtonomi nħolqu fl-1948 : Sardinja (bil-minoranzi lingwistiċi Sardini u Katalani tagħha), Sqallija (bil-minoranzi lingwistiċi Albaniżi u Griegi tagħha), Trentino-Alto Adige (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Ġermaniż u bil-Ladin tagħha) u l-Wied ta' Aosta (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Franċiż, bil-Franko-Provenżal u bil-Ġermaniż tagħha).

### Lista

## Istituzzjonijiet
Kull reġjun għandu Kunsill Reġjonali, li jeżerċita s-setgħat leġiżlattivi speċifiċi għar-reġjun, u Ġunta Reġjonali ( **' ), li hija l-korp eżekuttiv tar-reġjun. Il- **' hija mmexxija mill-President tar-Reġjun ( **' ), li jiġi elett b'suffraġju universali dirett (sakemm l-istatuti speċifiċi ma jipprovdux mod ieħor)  .

=== Is-setgħa eżekuttiva reġjonali ===
Huwa miżmum mill- **Junta** ( **' ) u l-president tagħha, li jiġi elett hu stess b'suffraġju universali dirett (sakemm ma jiddeċidux statuti speċjali mod ieħor).

Il-membri tal-Kunsill Reġjonali jinħatru u jistgħu jitneħħew mill-President tar-Reġjun. Il-Kunsill Reġjonali huwa responsabbli għat-tħejjija u l-eżekuzzjoni tal-baġit tar-Reġjun u għall-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kunsill Reġjonali. Għandu s-setgħa li jagħti bidu għal liġijiet reġjonali u jista' jipproponi regolamenti, iżda m'għandux is-setgħa li jimponihom (ħlief fil-ħames reġjuni b'setgħat speċjali).

Il- **President tal-Gvern Reġjonali** huwa l-kap tal-eżekuttiv reġjonali. Huwa jirrappreżenta r-reġjun u jidderieġi l-politiki deċiżi mill-Gvern Reġjonali. Huwa jippromulga l-liġijiet reġjonali mgħoddija mill-Kunsill Reġjonali, kif ukoll ir-regolamenti. Huwa responsabbli mill-oqsma amministrattivi delegati mill-Istat.

### Setgħa leġiżlattiva reġjonali
Dan jinżamm mill- **Kunsill Reġjonali**, magħmul minn 30 sa 80 kunsillier (skont ir-reġjun) eletti b'suffraġju universali dirett, għal mandat ta' ħames snin.

Il-Kunsill Reġjonali jiddibatti u jivvota dwar liġijiet reġjonali u jista' jipproponi leġiżlazzjoni lill- Kamra tad-Deputati Taljana . Jista' japprova jew jemenda l-istatuti tar-reġjun, soġġett għall-kostituzzjonalità, u jibda referendum popolari biex japprova l-istatuti. Il- gvern Taljan jagħti l-approvazzjoni tiegħu għal-liġijiet reġjonali fi żmien tletin jum mill-adozzjoni tagħhom biex jagħtihom forza legali.

Fil-każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-gvern Taljan u r-reġjun, il-Kunsill Reġjonali jintalab jerġa’ jikkunsidra l-abbozz ta’ liġi. Jekk in-nuqqas ta’ qbil jippersisti, dan jiġi solvut jew mill-Parlament tar-Repubblika Taljana jekk in-nuqqas ta’ qbil ikun ta’ natura politika, jew mill-Qorti Kostituzzjonali jekk it-test ikun preżunt illegali. Għal Sqallija, huwa possibbli biss rikors lill-Qorti Kostituzzjonali. Barra minn hekk, il-gvern Taljan jista’ jipproponi x-xoljiment ta’ Kunsill Reġjonali jekk jiġu osservati atti kuntrarji għal-liġi jew għall-Kostituzzjoni, jew jekk il-funzjonament tiegħu jsir impossibbli minħabba n-nuqqas ta’ maġġoranza. Ix-xoljiment imbagħad jista’ jiġi ddikjarat biss mill-President tar-Repubblika wara deliberazzjoni fil-Kunsill tal-Ministri u reviżjoni ta’ rapport parlamentari.

## Referenzi