Lili Boulanger

**Marie-Juliette Olga** " **Lili** " **Boulanger** (Franċiż: [maʁi ʒyljɛt ɔlɡa lili bulɑ̃ʒe] (21 ta’ Awwissu 1893 – 15 ta’ Marzu 1918) kienet kompożitur Franċiża u l-ewwel mara rebbieħa tal-premju għall-kompożizzjoni Prix de Rome. Oħtha l-kbira, Nadia Boulanger, kienet il-kompożitur u għalliem tal-kompożizzjoni magħrufa.

## Bijografija

### Snin bikrin
Bħala tifla prodiġja li twieled Pariġi, it-talent ta' Boulanger kien evidenti mill-età ta' sentejn, meta Gabriel Fauré, ħabib tal-familja, skopra li kellha intonazzjoni perfetta. Il-ġenituri tagħha, it-tnejn li huma mużiċisti, ħeġġew l-edukazzjoni mużikali ta’ binthom. Ommha, Raissa Myshetskaya (Mischetzky), kienet prinċipessa Russa li żżewġet lill-għalliem tagħha tal-Konservatorju ta’ Pariġi, Ernest Boulanger (1815–1900), li rebaħ il-Prix de Rome fl-1835. Missierha kellu 77 sena meta twieldet u kienet marbuta ħafna miegħu għall-kumplament ta' ħajtu. Nannuha Frédéric Boulanger kien violoncellist magħruf u n-nanna tagħha Juliette kienet kantanta.

Boulanger akkumpanjat lil oħtha Nadia ta' għaxar snin għal klassijiet fil-Konservatorju ta' Pariġi qabel ma kien għad kellha ħames snin, u ftit wara ħadet il-klassijiet dwar it-teorija tal-mużika u studjat l-orgni ma' Louis Vierne. Hija kantat u daqqet il-pjanu, il-vjolin, il-cello u l-arpa. L-għalliema tagħha kienu jinkludu Marcel Tournier u Alphonse Hasselmans għall-arpa, Mme Hélène Chaumont għall-pjanu u Fernand Luquin għall-vjolin.

### Karriera
Fl-1912, Boulanger ikkompetiet fil-Prix de Rome iżda waqt il-parteċipazzjoni tagħha ħassha ħażin minħabba li kienet marida. Fl-1913, fl-età ta’ 19-il sena, ikkompetiet mill-ġdid u rebħet il-premju tal-kompożizzjoni bill-kantata tagħha *Faust et Hélène*, u saret l-ewwel mara li rebħet il-premju. It-test inkiteb minn Eugene Adenis ibbażat fuq *[[Faust]]* ta' Goethe. Il-kantata indaqqet bosta drabi matul ħajjitha. Bis-saħħa tal-premju, hija kisbet kuntratt mal-pubblikatur Ricordi.

Nadia Boulanger kienet waqfet tikkompeti wara erba’ tentattivi bla suċċess u ffokat l-attenzjoni tagħha fuq ir-rwol tagħha bħala assistenta fil-klassi tal-orgni ta’ Henri Dallier fil-Konservatorju, fejn Lili studjat l-armonija, il-kontrapunt u l-kompożizzjoni ma’ Paul Vidal u Georges Caussade, taħt id-Direttur tal-Konservatorju Gabriel Fauré &#x2014; id-direttur kien impressjonata ferm bit-talenti tagħha. 

Boulanger kienet affettwata ħafna mill-mewt ta’ missierha fl-1900; ħafna mix-xogħlijiet tagħha wara dan iż-żmien jittrattaw temi ta’ niket u telfa. Ix-xogħol tagħha kien innutat għall-armonija u l-istrumentazzjoni ikkulurita u l-issettjar tat-test b'sengħa tajba. Aspetti ta’ Fauré u Claude Debussy jistgħu jinstemgħu fil-kompożizzjonijiet tagħha, filwaqt li Arthur Honegger kien influwenzat mix-xogħol innovattiv tagħha.

Skont Caroline Potter, “Iż-żewġt aħwa kienu influwenzati minn Debussy, u jidher li kellhom gosti letterarji simili għal dak il-kompożitur. Iż-żewġt aħwa ħadmu poeżiji ta' Maurice Maeterlinck, l-awtur tad-dramm *Pelléas and Mélisande* u tal-*Prinċipessa Maleine*; fi Frar 1916, Maeterlinck awtorizza lil Lili biex itella’ dan l-aħħar dramm bħala opra. Allegatament, Lili kienet kważi lestiet l-opra qabel mewtha, għalkemm baqgħu jeżistu biss il-partitura qasira tat-tieni xena mill-ewwel att, żewġ verżjonijiet tal-librett, u sketchbook.”

### Mard u mewt
Hija sofriet minn mard kroniku, li beda b'każ ta' pnewmonja tal-bronki fl-età ta' sentejn li dgħajfet is-sistema immunitarja tagħha, u li wassal għat-tuberkulożi intestinali li temmitilha ħajjitha fl-età ta' 24. Għalkemm kienet tħobb tivvjaġġa u ħadmet diversi xogħlijiet fl-Italja wara li rebħet il-Prix de Rome, saħħitha ġiegħlitha terġa’ lura d-dar, fejn hi u oħtha organizzaw appoġġ għas-suldati Franċiżi matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. L-aħħar snin tagħha kienu wkoll żmien produttiv mużikalment hekk kif ħadmet biex tlesti diversi xogħlijiet. Ma' mewtha ħalliet mhux mitmuma l-opra *La princesse Maleine*, li fuqha kienet ħadmet ħafna fl-aħħar snin tagħha.

Boulanger mietet f'Mézy-sur-Seine u ġiet midfuna f'qabar fiċ- Cimetière de Montmartre, li jinsab fil-kantuniera tal-Lbiċ tat-taqsima 33 qrib fejn Avenue Saint-Charles jiltaqa' ma' Chemin Billaud. Fl-1979, oħtha Nadia Boulanger kienet midfuna fl-istess qabar. Fih ukoll hemm il-fdalijiet tal-ġenituri tagħhom.

## Xogħlijiet

### ''Les sirènes''

*Les sirènes* (1911) huwa miktub għal soprano solista u kor bi tliet partijiet. Is-suġġett, is-sireni, juża test ta ' Charles Grandmougin . Dan ix-xogħol inħareġ għall-ewwel darba f’wieħed mill-laqgħat mużikali esklussivi ta’ ommha. Auguste Mangeot, kritiku mill-ġurnal mużikali ta’ Pariġi *Le Monde Musicale*, irrapporta li kulħadd għoġbu x-xogħol, tant li kellu jiġi ripetut. Boulanger użat din il-biċċa bħala tħejjija għall-kompetizzjoni tal-Prix de Rome, u minnha wieħed jista’ jara l-bażi soda tagħha fit-teknika klassika mgħallma fil-Konservatorju. Hija tuża din it-teknika bħala punt tat-tluq u tinkludi ħafna ideat popolari dak iż-żmien biex toħloq stil personali u ċar.

Il-poeżija ta’ din is-selezzjoni tittratta s-sirena mitoloġika, ħlejqa li tkanta biex tisseduċi lill-baħrin biex jersqu fil-qrib; u meta jagħmlu hekk, is-sireni jibilgħu lill-irġiel. Boulanger turi din ix-xena b'mod mill-aktar vivaċi. Hija tuża ton tal-pedala fuq Fa♯ flimkien ma' ottavi axxendenti Do♯ fil-bidu biex turi l-effett mesmerizzanti tas-sireni. Hija tuża dan l-effett għal tmienja u għoxrin miżura, u effettivament tħannen lis-semmiegħa lejn raqda fonda.

Ix-xogħol huwa ddedikat lil Madame Jane Engel Bathori. Bathori, sopran, kienet magħrufa għall-organizzazzjoni tal-kunċerti tagħha, u appoġġat ħafna artisti u kompożituri ġodda.

### Salmi
Boulanger ikkompona tliet salmi: Salmi 24, 129 u 130.

#### Salm 24
Hi kkomponet Salm 24, bl-isem *La terre appartient à l'Eternel* (“L-art hi tal-Mulej”), fl-1916 waqt li kienet residenti Ruma. Ix-xogħol huwa ddedikat lil Monsieur Jules Griset, li kien id-direttur tal-Kor Guillot de Saint-Brice. Durand ippubblika x-xogħol fl-1924. Ix-xogħol huwa maħdum għall-kor (magħmul minn soprano, alto, tenor u bass), akkumpanjat minn orgni u ensemble tar-ram (magħmul minn 4 qarni, 3 trombi, 4 trumbuni, 1 tuba), timpani u 2 arpi. Il-partitura ta’ Boulanger tuża fanfarri tar-ram u siltiet korali omofoniċi: il-kuntrast tas-sezzjonijiet jikkuntrasta mal-istil tal-cantata rebbieħa tal-Prix de Rome tal-1912, *Faust et Hélène*, kif instema’ fir-reġistrazzjoni ta’ Yan Pascal Tortelier.

#### Salm 129
Salm 129 kien kompost ukoll fl-1916 f’Ruma. Dan is-salm huwa ħafna itwal minn Salm 24 u huwa maħdum għal orkestra sħiħa. Il-premiere sar fis- Salle Pleyel fl-1921, immexxija minn Henri Busser.

#### Salm 130
*Du fond de l'abîme* (Salm 130 : *De Profundis* / "Mill-fond"), komposta għall-vuċi u l-orkestra, hija ddedikata għall-memorja ta' missierha, kif innotat fuq il-partitura. Ix-xogħol, li tlesta meta Boulanger kellha tnejn u għoxrin sena, jinstema’ matur u jħaddan stil ta’ kompożizzjoni żviluppat. Is-salmi ta’ Boulanger jikkommunikaw il-fidi Kattolika tagħha.  Huwa maħsub li x-xogħol inkiteb b'reazzjoni għall-Ewwel Gwerra Dinjija. Ix-xogħol huwa għal orkestra kbira inkluż sarrusofon.

### ''Pie Jesu''
Lili Boulanger temmet dan il-*Pie Jesu* (1918) lejn l-aħħar ta’ ħajjitha, iżda “l-ewwel skizzi ta’ Lili Boulanger għall-*Pie Jesu* jinsabu fi ktieb ta’ kompożizzjoni li użat bejn l-1909 u l-1913”. Kif innutat minn oħtha, Nadia, dan ix-xogħol kien iddettat lilha għax Lili kienet marida wisq. Skulari bħall-bijografu Léonie Rosenstiel u Olivia Mattis jispekulaw li Boulanger kellha l-intenzjoni li tikteb Quddiesa tar-Requiem sħiħa iżda ma għexitx biżżejjed biex taħdimha kollha. Miktuba għal vuċi għolja, kwartett tal-kordi, arpa u orgni, ix-xogħol ta' Boulanger huwa minimali. *Pie Jesu* huwa l-uniku xogħol eżistenti ta’ Boulanger li juża test espliċitament Kristjan.

### ''Vieille prière bouddhique''
Dan ix-xogħol, “Talba qadima Buddista”, huwa miktub għal tenur u kor (soprano, alto, tenor u bass), akkumpanjatii minn orkestra kbira li tikkonsisti minn: 2 flawtijiet, 2 obwe, qarn Ingliż, 2 klarinitti (Si♭), bass. klarinett (Si♭), 2 fagots, sarrusofonu + 4 qrun (F), 3 trombi, 4 tromboni, tuba + timpani, ċimbali, bass drum + celesta + 2 arpi, kordi. Maħdum matul bejn l-1914 u l-1917, bħal ħafna mix-xogħlijiet tagħha, ma ndaqx qabel intemmet l-Ewwel Gwerra Dinjija, eżattament fl-1921. Dan ix-xogħol mhuwiex ibbażat fuq testi tal-Kattoliċiżmu, kif kienu s-salmi tagħha. Pjuttost, jistabbilixxi talb Buddista ta' kuljum. James Briscoe jinnota li dan ix-xogħol juri xebh ma' Stravinsky iżda wkoll mal-ġenerazzjoni li ġiet warajha.

### ''D'un soir triste''
Din il-poeżija sinfonika kienet l-aħħar xogħol li Boulanger setgħet tikkomponi b'idejha, mingħajr għajnuna fil-kitba.

### ''D'un matin de printemps''
Dan ix-xogħol strumentali huwa wieħed mill-aħħar biċċiet li lestiet Lili Boulanger. Ġew prodotti arranġamenti differenti fosthom verżjoni għall-vjolin, għall-flawt, u għall-pjanu, oħra għat-trio tal-pjanu, u oħra għall-orkestra. Għalkemm spiċċat dawn iż-żewġ xogħlijiet strumentali, oħtha Nadia allegatament editjat ix-xogħlijiet biex iżżid id-dinamika u d-direzzjonijiet tal-interpretazzjoni.

### Lista skond is-sena

## Legat

F'Marzu 1939, Nadia Boulanger ħolqot il-Lili Boulanger Memorial Fund, bl-għajnuna ta' ħbieb Amerikani. Dan il-fond għandu żewġ għanijiet: li jipperpetwa l-mużika u l-memorja ta’ Lili Boulanger u jappoġġja finanzjarjament mużiċisti b’talent. Il-Lili Boulanger Memorial Fund ma jaċċettax applikazzjonijiet għall-kompetizzjoni annwali tiegħu iżda lista ta’ kandidati tiġi prodotta minn grupp ta’ nominazzjonijiet magħżula kull sena mill-membrii tal-Bord. Kull nominatur jista’ mbagħad jipproponi kandidat għall-premju. Il-Fond  jagħti l-Prix Lili Boulanger lil wieħed minn dawn il-kandidati. L- Università ta' Massachusetts Boston tieħu ħsieb dan il-fond. Ir-rebbieħa matul is-snin jinkludu lil Alexei Haieff (1942), Noël Lee (1953), Wojciech Kilar (1960), Robert D. Levin (1966, 1971) u Andy Akiho (2015).

F'April 1965, inħolqot l-Assoċjazzjoni Ħbieb ta' Lili Boulanger f'Pariġi. Din l-organizzazzjoni saret iċ-Ċentru Internazzjonali Nadia u Lili Boulanger (CNLB) fl-2009.

Joy-Leilani Garbutt u Laura Colgate, żewġ mużiċisti f'Washington DC, bdew l-Inizjattiva Boulanger fl-2018, f'ġieħ Lili u Nadia Boulanger, biex jappoġġjaw mużika komposta minn nisa.

L-asteroid 1181 Lilith  issemmiet f’ġieħ Boulanger.

Żewġ bijografiji huma *The Life and Works of Lili Boulanger* ( ) mill-mużikoloġista Amerikana Léonie Rosenstiel u *À la recherche de Lili Boulanger* mill-mużikologu u t-tenur Franċiż Jérôme Spycket. 

## Noti

## Ħoloq esterni
* Lili Boulanger f'Find a Grave
* 

## Referenzi