Belt Storika ta' Ahmadabad

Il-**Belt Storika ta' Ahmadabad** (spelluta wkoll Ahmedabad) ġiet stabbilita minn Ahmad Shah I tas-Sultanat ta' Gujarat, l-Indja, fl-1411. Din baqgħet il-belt kapitali tal-istat ta' Gujarat għal sitt sekli u iktar 'il quddiem saret l-iżjed ċentru politiku u kummerċjali importanti ta' Gujarat. Illum il-ġurnata, minkejja li saret iffollata u kemxejn mitluqa, għadha sservi bħala l-qalba simbolika ta' Ahmedabad metropolitana. Tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2017.

## [[Storja]]
L-iżjed insedjamenti bikrin kienu jinsabu fin-Nofsinhar tal-belt storika attwali u max-xatt tax-xmara Sabarmati. Il-belt storika kienet magħrufa bħala Ashaval jew Ashapalli. Fis-seklu 11 W.K., Karna tad-dinastija Chaulukya għamel il-belt storika bħala l-belt kapitali tiegħu u semmiha Karnavati (il-belt ta' Karna), Shrinagar (il-belt prosperuża), u Rajnagar (il-belt tar-re).

Ahmed Shah I stabbilixxa l-pedamenti tal-Forti ta' Bhadra u beda mill-Manek Burj, l-ewwel bastjun tal-belt fl-1411, li tlesta fl-1413. Huwa stabbilixxa wkoll l-ewwel pjazza tal-belt, Manek Chowk, assoċjata mal-leġġenda tal-qaddis Induist Maneknath. Is-Sultanat ta' Gujarat tiegħu (1411–1573) ġie mmexxi mill-belt sal-1484. In-neputi tiegħu Mahmud Begada ttrasferixxa l-belt kapitali minn Ahmadabad għal Muhammadabad mill-1484 sal-1535 iżda wettaq it-tieni fortifikazzjoni tal-belt. Iktar 'il quddiem, Ahmadabad reġgħet saret il-belt kapitali tas-sultanat sa ma sfat f'idejn il-Mugal fl-1573. Matul it-tmexxija tal-Mugal (1572–1707), il-Forti ta' Bhadra ntuża bħala s-sede tal-Gvernatur ta' Gujarat. Il-belt iffjorixxiet biż-żieda ta' diversi insedjamenti fil-belt u fl-inħawi tal-madwar. Mill-popolazzjoni tal-belt ma ġiet traċċata l-ebda stima. Hemm stima approssimattiva tad-daqs tal-belt f'xi xogħlijiet ta' dak iż-żmien: *Ferishta*, *Ain-i-Akbari* u *Mirat-i-Ahmadi*. Skont l-*Ain-i-Akbari* (1580), kien hemm 360 *pura*, li minnhom 84 biss kienu qed jiffjorixxu; skont il-*Ferishta* fl-1600 kien hemm 360 *mahalla*, kollha mdawra b'ħitan; il-*Mirat-i-Ahmadi* f'silta minnhom isostni li kien hemm żmien meta l-belt tant kienet popolata li kien fiha 380 *pura*, u kull *pura* kienet qisha kwartier bid-daqs ta' belt; f'silta oħra huwa jsemmi tnax-il viċinat tal-belt u oħrajn 'il barra mill-belt, u fir-rakkont dettaljat tiegħu tal-belt huwa jsemi b'isimhom 110 subborg, li minnhom 19 kienu insedjati taħt it-tmexxija tal-Mugal. Il-vjaġġatur Ġermaniż Mandelslo (1638) semma li s-subborgi u l-villaġġi dipendenti kellhom dijametru ta' kważi seba' liegi. Matul it-taqbida bejn il-Mugal u l-Maratha (1707–1753) għall-kontroll tal-belt, il-belt ġarrbet xi ħsarat u diversi subborgi tilfu l-popolazzjoni tagħhom. Il-ħitan tal-belt ġarrbu ħsarat fil-battalji u l-kummerċ ġie affettwat sew. Id-dħul tal-belt inqasam bejn il-mexxejja Mugal u Maratha. Iktar 'il quddiem, matul it-tmexxija tal-Maratha (1758–1817), id-dħul tal-belt inqasam bejn il-Peshwa u l-Gaekwad. Dawn affettwaw l-ekonomija tal-belt minħabba li ġabru iktar taxxi. Fl-1817, Ahmedabad sfat f'idejn it-tmexxija tal-Kumpanija Brittanika li stabbilizzat il-belt politikament u tejbet il-kummerċ. Il-popolazzjoni kibret minn 80,000 ruħ fl-1817 għal madwar 88,000 ruħ fl-1824. Matul it-8 snin ta' wara ġiet imposta miżata speċjali fuq il-*ghee* (tip ta' butir) u fuq prodotti oħra, u b'kost totali ta' £25,000 (Rs. 250,000) il-ħitan tal-belt ġew irrestawrati. Għall-ħabta tal-istess żmien ġie stabbilit gwarniġjon militari lejn it-Tramuntana tal-belt. Il-popolazzjoni kibret fl-1816 għal madwar 95,000 ruħ. Il-kumplament tal-fondi pubbliċi wara r-restawr tal-ħitan intużaw għal skopijiet muniċipali. Il-belt storika baqgħet tkun iċ-ċentru tal-attivitajiet politiċi matul il-moviment tal-indipendenza Indjana taħt Mahatma Gandhi.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Belt Storika ta' Ahmadabad ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Fortijiet u daħliet

### Fortijiet
Il-Forti ta' Bhadra għandu għamla kwadra u jħaddan erja ta' madwar 43 akru. Kellu tmien daħliet, tlieta kbar, tnejn fil-Lvant u waħda fil-Lbiċ; tlieta ta' daqs medju, tnejn fit-Tramuntana u waħda fin-Nofsinhar; u tnejn żgħar, fil-Punent. Il-kostruzzjoni tal-Jama Masjid (il-Moskea tal-Ġimgħa) ta' Ahmadabad tlestiet fl-1423. Iktar ma kibret il-belt, iktar twessgħu l-ħitan tal-belt. Għalhekk, it-tieni fortifikazzjoni twettqet minn Mahmud Begada fl-1486, in-neputi ta' Ahmed Shah, b'ħajt estern b'ċirkonferenza ta' 10 kilometri (6.2 mili) u bi 12-il daħla, 189 bastjun u iktar minn 6,000 fetħa fil-quċċata kif deskritt fil-*Mirat-i-Ahmadi*. Il-ħitan tal-belt tat-tieni fortifikazzjoni, li jibqgħu sejrin lejn il-Punent għal madwar mil u tliet kwarti tul ix-xatt tax-xmara Sabarmati, u li huma estiżi lejn il-Lvant b'għamla semiċirkolari, kienu jinkludu erja ta' żewġ mili kwadri fl-imgħoddi.

### Daħliet
Il-biċċa l-kbira tan-nies jemmnu li Ahmadabad kellha 12-il daħla, iżda xi storiku ssuġġerixxa li kellha 16-il daħla. Iktar 'il quddiem xi Indologu sab li Ahmadabad kellha 21 daħla. Il-Forti ta' Bhadra kellu tmien daħliet, tlieta kbar, tnejn fil-Lvant u waħda fil-Lbiċ; tlieta ta' daqs medju, tnejn fit-Tramuntana u waħda fin-Nofsinhar; u tnejn żgħar, fil-Punent. Fil-ħitan tal-belt tat-tieni forti, kien hemm tmintax-il daħla, ħmistax kbar u tlieta żgħar. Mill-ħmistax-il daħla, waħda ngħalqet, u tnejn żdiedu iktar 'il quddiem. Mill-Majjistral, dawn id-daħliet kienu kif ġej: tlieta fil-ħajt tat-Tramuntana, id-Daħla ta' Shahpur fil-Majjistral, id-Daħla ta' Delhi fit-Tramuntana, u d-Daħla ta' Dariyapur fil-Grigal; erba' fil-ħajt tal-Lvant, id-Daħla ta' Premabhai, daħla mibnija mill-Brittaniċi, fil-Grigal, id-Daħla ta' Kalupur fil-Lvant, id-Daħla ta' Panchkuva, daħla mibnija mill-Brittaniċi, fil-Lvant, u d-Daħla ta' Sarangpur fix-Xlokk; erba' fil-ħajt tan-Nofsinhar, id-Daħliet ta' Raipur u ta' Astodiya fix-Xlokk, u d-Daħla ta' Mahuda, id-daħla magħluqa, u d-Daħla ta' Jamalpur fin-Nofsinhar; seba' fil-ħajt tal-Punent, id-Daħliet ta' Khan Jahan, ta' Raikhad u ta' Manek fil-Lbiċ; it-tliet daħliet taċ-ċittadella, Ganex, Ram u Baradari fin-nofs; u d-Daħla ta' Khanpur fil-Majjistral. Żewġ daħliet ġodda, id-Daħliet ta' Prem Darwaja u ta' Panchkuva ġew miżjuda mill-Brittaniċi wara l-ftuħ tal-linji ferrovjarji fl-1864.

## Viċinat

Il-*pols* kienu r-raggruppament tipiku ta' djar tal-belt storika u kien hemm saħansitra 356 *pol* fl-1872. Din il-forma ta' abitazzjonijiet ġiet stabbilita fi żmien ta' tmexxija maqsuma mill-1738 sal-1753, minħabba t-tensjoni reliġjuża bejn l-Induisti u l-Musulmani. Meta l-ħitan tal-belt iddeterjoraw u ma baqgħux jipprovdu l-protezzjoni mill-ħallelin, id-daħla tal-*pol* saret ferm iktar importanti għall-protezzjoni.

## Arkitettura
Il-belt storika fiha arkitettura rikka tal-injam, *havelis*, *khadkis* u *pols*. L-arkitettura tal-injam hija eżemplari tal-wirt u l-kultura uniċi f'Ahmadabad. Tinkludi kontributi għall-arti u għall-artiġjanat, għat-tradizzjonijiet, u għad-disinn strutturali, u tirrifletti l-għadd ta' okkupanti differenti tal-belt. L-arkitettura tal-belt ġiet iddisinjata biex tippromwovi sens ta' komunità, familja u multikulturaliżmu. Dan joħroġ fid-dieher fil-belt storika peress li tospita istituzzjonijiet ta' diversi reliġjonijiet, fosthom l-Induiżmu, l-Iżlam, il-Kristjaneżmu u l-Ġudaiżmu.

## Referenzi