Belt tal-Messiku

Il-**Belt tal-Messiku** (bl-Spanjol: *Ciudad de México*) hija l-belt kapitali tal-Messiku. Hija waħda mill-entitajiet federali li, flimkien ma' wieħed u tletin stat, jiffurmaw il-pajjiż. Bl-istess mod, hija l-kwartieri ġenerali tal-Poteri tal-Unjoni. Hija maqsuma f'sittax-il demarkazzjoni territorjali.

Tinsab fil-Wied tal-Messiku fir-reġjun ċentrali tan-Nofsinhar tal-pajjiż. Tmiss lejn it-Tramuntana, il-Punent u l-Lvant mal-Istat tal-Messiku u fin-Nofsinhar ma' Morelos. B'1,495 km² tirrappreżenta 0.1 % tat-territorju nazzjonali, u hija l-iżgħar entità fil-pajjiż.

Il-popolazzjoni tagħha hija 99 % urbana u fl-2020 il-popolazzjoni kienet irreġistrata li kienet tlaħħaq id-9,209,944 abitant, jiġifieri 7.3 % tat-total tal-pajjiż, u b'hekk hija t-tieni l-aktar entità federali popolata wara l-Istat tal-Messiku. Madankollu, jekk iż-żona metropolitana kollha tal-Wied tal-Messiku titqies bħala l-akbar belt tagħha, għandha total ta' 21,804,515 abitant, jiġifieri hija l-akbar agglomerazzjoni urbana fid-dinja li titkellem bl-Ispanjol u fl-Amerka ta' Fuq, u t-tmien l-akbar agglomerazzjoni popolata fid-dinja. Fl-2019, l-indiċi tal-iżvilupp uman tal-belt kien 0.837 (klassifikat għoli ħafna), jiġifieri l-ewwel entità fil-pajjiż.

Il-belt hija l-akbar nukleu urban fil-Messiku u ċ-ċentru politiku, ekonomiku, soċjali, akkademiku, finanzjarju, kummerċjali, turistiku, kulturali, tal-komunikazzjoni u tad-divertiment prinċipali tal-pajjiż. Fl-2018 il-belt kellha PDG nominali ta' 568,445,000,000 dollaru. Ikkatalogata bħala belt globali, hija wkoll waħda mill-aktar ċentri finanzjarji u kulturali importanti fid-dinja, b'waħda mill-aktar ekonomiji dinamiċi fil-livell internazzjonali, u bid-daqs tal-PDG tagħha hija kklassifikata fil-ħmistax-il post minn madwar id-dinja.​ Fl-2018 kienet tirrappreżenta 17 % tal-PDG nazzjonali totali, bi tkabbir medju f'dik is-sena ta' 6.8 % ('il fuq mill-medja nazzjonali), u kontribut ta' 27 % għat-tkabbir ekonomiku tal-pajjiż f'dik sena.

Fil-belt seħħew bosta mill-aktar avvenimenti storiċi u medjatiċi importanti tal-Messiku. M'hemm l-ebda kunsens xjentifiku dwar id-data tal-istabbiliment tal-belt, iżda x'aktarx li ġiet stabbilita fil-bidu tas-seklu 14. Korrelazzjonijiet li saru fil-perjodu ta' Spanja l-Ġdida jissuġġerixxu li l-istabbiliment sar mill-Mexicas fit-13 ta' Marzu 1325, fuq gżira fil-Lag ta' Texcoco jisimha Cuauhmixtitlan u ssemmiet mill-ġdid Mexico-Tenochtitlan minn Acamapichtli fl-1376 bħala ġieħ lill-kap Ténoch. Dak iċ-ċentru urban sar, maż-żmien, il-kapitali tal-Imperu Mexica. Fit-13 ta' Awwissu 1521, il-Mexica ġew megħluba mill-Ispanjoli u mill-alleati indiġeni tagħhom taħt il-kmand tal-konkwistatur Spanjol Hernán Cortés, avveniment li mmarka l-bidu tal-era tal-Viċirenju.

Fl-1535, inħoloq uffiċjalment il-Viċirenju ta' Spanja l-Ġdida u l-belt il-ġdida tal-Messiku ġiet stabbilita fuq is-sit l-antik ta' Tenochtitlan, u ġiet rikonoxxuta b'digriet irjali tal-1545 bħala l-Belt Nobbli u Leali Ħafna tal-Messiku Imperjali minn Karlu I ta' Spanja. F'dak iż-żmien, kienet iddikjarata l-kapitali tal-Viċirenju, u minn dak iż-żmien 'il quddiem serviet bħala ċ-ċentru politiku, finanzjarju u amministrattiv tat-territorji tal-Imperu Spanjol fl-Amerka ta' Fuq, fl-Amerka Ċentrali, fl-Asja u fl-Oċeanja. Il-ħakma Spanjola ta' dak iż-żmien fuq il-belt kapitali ġiet fi tmiemha meta l-gwerra tal-indipendenza ntemmet fl-1821, bid-dħul tal-Armata Triguarante fil-belt. L-istatus tas-sede tal-gvern ġie ratifikat fl-Att tal-Indipendenza tal-Imperu Messikan, li semmieha kapitali tal-imperu.

Fl-1823, bil-proklamazzjoni tal-Ewwel Repubblika Federali, l-Ewwel Imperu Messikan (1821-1823) intemm uffiċjalment, u fit-18 ta' Novembru 1824, il-Kungress iddeċieda li joħloq Distrett Federali (jiġifieri, entità differenti mill-istati l-oħra) li jospita s-setgħat eżekuttivi, leġiżlattivi u ġudizzjarji f'territorju li ma kien ta' ebda stat b'mod partikolari, sabiex tiġi evitata l-eġemonija ta' stat wieħed fuq il-kumplament tal-federazzjoni. Grazzi għall-patri Servando Teresa de Mier u xi nies oħra li appoġġaw il-kawża tagħhom, il-Belt tal-Messiku ntgħażlet bħala l-post fejn kienu kkonċentrati l-poteri tal-unjoni.

Fl-1929, il-libertajiet muniċipali tad-Distrett Federali ġew estinti. Il-modifiki progressivi tal-istatus tal-belt bdew fl-1988 bil-formazzjoni ta' korp leġiżlattiv ta' elezzjoni popolari (l-Assemblea tar-Rappreżentanti tad-Distrett Federali); komplew fl-1997 bl-elezzjoni tas-setgħa eżekuttiva tagħhom stess (kap tal-Gvern tad-Distrett Federali); u kkonkludew fl-2016 bir-riforma politika li fasslet il-kostituzzjoni politika tagħhom stess (daħlet fis-seħħ bis-sħiħ fl-2018); dan il-proċess politiku kkonkluda wkoll bl-għoti tal-istess drittijiet u setgħat ta' kull stat, iżda li, meta wieħed iqis il-kategorija tagħha ta' kapitali tar-repubblika, iżomm l-isem ta' entità federattiva; l-isem Distrett Federali tal-Messiku m'għadux jintuża u minflok jintuża biss it-terminu Belt tal-Messiku.

Fit-territorju tal-belt hemm erba' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO: iċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku u Xochimilco, l-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku (UNAM) u d-dar u l-istudjo ta' Luis Barragán. Il-belt għandha 151 mużew li jagħmluha t-tieni belt bl-aktar mużewijiet fid-dinja wara Londra. Barra minn hekk, fl-1968 kienet l-ewwel belt fl-Amerka Latina u fid-dinja fejn jiġi mitkellem l-Ispanjol li ospitat avveniment Olimpiku: il-Logħob Olimpiku fil-Messiku tal-1968.
 
## Toponimija

Isem il-belt oriġini mil-laqam Messikan tal-kapitali tal-Imperu Mexica: Messiku-Tenochtitlan. Isem il-Belt tal-Messiku oriġina minn hemm u jindika wkoll isem il-pajjiż (il-Messiku) kif ukoll isem stat tal-pajjiż (l-Istat tal-Messiku).

Il-laqam l-iktar użat tal-belt huwa "capitalino", li ġenerikament jindika kull indiġenu tal-kapitali. "Chilango" huwa laqam informali li l-etimoloġija tiegħu hija inċerta iżda huwa magħruf li kellu oriġini dispreġjattiva. Madankollu, illum huwa rari li jitqies hekk u anke residenti tal-kapitali jħossuhom identifikati ma' dan il-laqam kif darba ddikjara l-kap tal-Gvern tad-Distrett Federali Miguel Ángel Mancera. "Defeño" kien isem li oriġina minn żmien id-Distrett Federali, peress li kien il-prodott tal-ortografija tal-abbrevjazzjoni tiegħu: D.F. u s-suffiss -eño; l-użu tiegħu naqas meta isem il-belt inbidel fl-2016.

Minħabba li l-għerq tal-Messiku diġà jintuża bħala espressjoni tal-oriġini għall-pajjiż kollu tal-Messiku u l-Istat tal-Messiku (Mexiquense — uffiċjalizzat fl-1985), l-Akkademja Rjali Spanjola fl-2001 ħolqot terminu ġdid: mexiqueño. Madankollu, prattikament mhuwiex magħruf fost il-popolazzjoni ġenerali u ma jintuża fl-ebda każ uffiċjali.

## Storja

### Era Pre-Ispanika

L-eqdem indikazzjonijiet ta' okkupazzjoni umana fit-territorju tal-Belt tal-Messiku huma dawk tal-“Mujer del Peñón” u oħrajn misjuba f'San Bartolo Atepehuacan (Gustavo A. Madero), u kien maħsub li jikkorrispondu għall-perjodu Ċenolitiku t'isfel (9500-). 7000 QK).51 Madankollu, studji riċenti jqiegħdu l-antikità tagħha għal 12,700 sena, u l-oriġini tagħha, minħabba d-DNA mitokondrijali tagħha, bħala Asjatika.

Matul l-ewwel tliet millenji qabel l-era tagħna, taħt l-influwenza jew fid-dell tal-kultura Olmec, żviluppaw hawn diversi popolazzjonijiet importanti bħal Cuicuilco. Lejn l-aħħar tal-Preklassiku, l-eġemonija ta' Cuicuilca ċediet għall-aqwa żmien ta' Teotihuacán, li tinsab fil-grigal tal-Lag Texcoco. Matul il-perjodu Klassiku, din il-belt kienet nukleu li kkonċentra l-maġġoranza tal-abitanti tal-baċin tal-lag, u ħalliet lil Azcapotzalco bħala wieħed mis-satelliti tagħha fuq ix-xatt tal-punent, okkupat minn popli ta' dixxendenza Otomi. Fil-Lvant tal-lag, iċ-Cerro de la Estrella kienet is-sede ta' belt żgħira ta' Teotihuacan.

Madwar it- tmien seklu, beda t- tnaqqis taʼ Teotihuacán. Xi wħud mill-abitanti tagħha marru joqogħdu fix-xtut tal-Lag Texcoco, fejn waqqfu bliet bħal Culhuacán, Coyoacán u Copilco. Iż-żona kienet id-destinazzjoni tal-migrazzjoni tat-Teochichimecas matul is-sekli 8 u 13, popli li jagħtu lok għall-kulturi Toltec u Mexica. Dawn tal-aħħar waslu madwar is-seklu erbatax biex l-ewwel joqgħodu fuq ix-xatt tal-lag.

Minħabba l-oriġini mitoloġika tiegħu, m'hemm l-ebda kunsens xjentifiku dwar id-data tat-twaqqif ta' Messiku City-Tenochtitlan, iżda seta' seħħ fil-bidu tas-seklu 14. Sorsi tas-seklu 16 li għamlu korrelazzjonijiet bejn il-kalendarji tal-qedem u l- dawk tal-​punent Poġġewh fl-​132555—2 djar fl-​għadd kalendarku Mexica — jew fl-​1345, fuq gżira fiċ-​ċentru taż-​żona tal-​lag. Xi snin wara frazzjoni tal-Mexicas li emigraw mit-tramuntana tal-pajjiż kienu waqqfu l-belt ta' Mexico-Tlatelolco fuq gżira oħra lejn il-majjistral.56 Aktar tard, fl-1428 Tenochtitlan, Tetzcoco u Tlacopan stabbilixxew l-Alleanza Tripla57 li kienet iddominata minn il-Mexicas li ħolqu imperu f'territorju ta' madwar 300,000 kilometru kwadru. Bħala parti minn din l-espansjoni, Tenochtitlan rebaħ il-belt l-oħra ta' oriġini Mexica ta' Tlatelolco fl-1473,56 li, minħabba l-prossimità tagħha, kienet magħquda f'żona urbana waħda. Fiż-żmien tal-wasla tal-Ispanjol, il-Messiku-Tenochtitlan kienet waħda mill-akbar bliet fid-dinja tal-qedem, li jgħodd, ibbażat fuq stimi moderni, madwar 300,000 ruħ.

### Konkwista Spanjola

L-Ispanjoli waslu fit-territorju li bħalissa huwa l-Belt tal-Messiku permezz ta' Iztapalapan, f'Lulju 1519. Huma komplew it-triq tagħhom tul il-kauseway Iztapalapan sal-kapitali ta' Tenochca60 fejn Hernán Cortés ġie milqugħ minn Moctezuma Xocoyotzin fit-8 ta' Novembru 1519. Fl-1520, Pedro de Alvarado (fin-nuqqas ta' Cortés) attakka lill-Mexica fil-Massakru ta' Tóxcatl. Dan il-fatt kien il-punt li bih il-Mexicas bdew ostilitajiet kontra l-invażuri Ewropej.

Matul il-konkwista, Hernán Cortés kellu lil Malintzin, magħruf bħala La Malinche, bħala l-assistent u t-traduttur tiegħu, li għenu jikkomunika mal-Aztecs.

Filwaqt li jieħu post Moctezuma li kien linċinat mill-poplu tiegħu wara li ġie mġiegħel mill-Ispanjol jikkonvinċihom biex iwaqqfu l-ostilitajiet, Cuitláhuac ġie elett tlatoani tal-Messiku-Tenochtitlan, li mexxa r-reżistenza kontra l-okkupazzjoni Spanjola, għeleb lill-invażuri u l-alleati indiġeni tagħhom fit-30 ta' Ġunju 1520. fl-episodju magħruf bħala “La Noche Triste”. Madwar dak iż-żmien seħħet ukoll epidemija diżastruża tal-ġidri, li ħasdet eluf ta' ħajjiet, inkluż Cuitláhuac innifsu. Bħala sostitut għal Cuitláhuac, intgħażel Cuauhtémoc, li ffaċċja l-assedju tal-alleati Spanjoli man-nies indiġeni tal-wied Puebla-Tlaxcala.

Cuauhtémoc ċeda wara telfiet multipli tal-Mexicas u Tlatelolcas f'idejn l-epidemija tal-ġidri u l-ġuħ, fit-13 ta' Awwissu, 1521 meta nqabad f'Tlatelolco.

### Viċirenju

Fl-1521, Cortés iddeċieda li jistabbilixxi l-kapitali ta' Spanja Ġdida f'Tenochtitlan il-qadim, li għalih ordna r-rikostruzzjoni tagħha peress li kienet inqerdet matul il-gwerra tal-konkwista. Sadanittant kien qed jibni mill-ġdid, huwa stabbilixxa l-gvern Spanjol fil-belt ta' Coyoacán, fin-nofsinhar tal-Lag Texcoco. Minn hemm imexxi provviżorjament bit-titlu ta' Kaptan Ġenerali li ġie ratifikat mill-Imperatur Carlos V. Minn din il-belt ta' Coyoacán telqu l-ispedizzjonijiet ta' konkwista ta' dak li kien l-imperu Mexica, bl-iskop li jissottomettu lill-popli indiġeni tad-diversi direzzjonijiet ta' dak li kien. ikun ir-renju ta' New Spain. Fl-1528, ġiet stabbilita l-Ewwel Udjenza tal-Messiku, immexxija minn Nuño de Guzmán u, fl-1535, ġie stabbilit il-viċi-realtà ta' Spanja l-Ġdida, bl-ewwel viċi-rej tagħha kien Antonio de Mendoza, li kompla l-espansjoni territorjali tal-konkwista Spanjola.

Il-bliet li jinsabu madwar il-lag (bħal Tacuba jew Xochimilco) kienu spiss mogħtija f'pakketti fis-seklu 16, iżda gradwalment bdew jiddependu biss fuq l-uffiċjali tar-re. Il-Belt tal-Messiku kienet maqsuma f'distretti (li ssetiljaw fuq l-istrutturi territorjali tal-Calpultin Mexicas). Dawn il-kwartieri Indjani kienu oriġinarjament jinsabu fil-periferija, għalkemm bi tkabbir urban u migrazzjoni għax-xogħol, il-konfini saru dejjem inqas ċari, u l-Indjani bdew jgħixu fiċ-ċentru tal-belt. Fl-istess waqt, sar proċess ta' assimilazzjoni kulturali u edukazzjoni tal-indiġeni, fi skejjel li jinsabu fil-kunventi u l-parroċċi. Kien hemm kampanja ta' edukazzjoni intensa għall-Indjani, immexxija l-ewwel mill-Franġiskani, li, minbarra d-duttrina, għallmu l-arti u s-snajja'. Il-Franġiskani waqqfu wkoll il-Colegio de la Santa Cruz de Tlatelolco għat-tfal tan-nobbli indiġeni, fejn fost għarfien avvanzat ieħor, l-istudenti tgħallmu l-Latin. Fl-aħħar tas-seklu 16, dan il-Kulleġġ waqa' fi tnaqqis.

Matul il- viċi-realtà, il- Belt tal- Messiku kienet mimlija b'kostruzzjonijiet sumptuous, kemm għall- qima reliġjuża, bħala bini għall- amministrazzjoni, jew residenzi taʼ elite, imdawra minn distretti taʼ klassijiet umli. L-idea taż-żewġ repubbliki —ta' Indjani u Spanjoli — kienet megħluba mir-realtà ta' popolazzjoni mestizo, fejn il-kategoriji ta' Spanjol jew Indjan ma kinux jiddependu biss fuq l-oriġini etnika. Għalhekk, ma nistgħux nitkellmu dwar l-eżistenza ta' "belt ta' l-Ispanjoli" għanja għall-kuntrarju ta' "belt ta' Indjani" fqira. Għalhekk, fl-aħħar tas-seklu 18, fl-aktar toroq ċentrali tal-belt:
«Peress li m'għandniex ċensimenti għal dawk id-dati, nistgħu nirrikorru għal dokumenti oħra u b'hekk naraw ix-xejriet apprezzabbli fir-reġistri parrokkjali ta' El Sagrario, Santa Veracruz u Santa Catarina, li jindikaw maġġoranza ċara ta' 56% sa 58% ta' Indjani u kasti (u l-ewwel kienu aktar numerużi) madwar 44% u 42% tal-Ispanjoli. U aktar espressiv huwa l-fatt li seklu wara l-proporzjon inqaleb biex jilħaq is-60% tal-Ispanjoli fl-aktar toroq ċentrali tal-kapitali. Nafu li wieħed ma jistax jaħseb f'immigrazzjoni massiva mill-Peniżola Iberika jew f'fertilità eżuberanti tan-nisa Spanjoli. Il-fatt, li jsostnu d-dokumenti, hu li l-kappillani ma tawx kas lid-differenzi etniċi u li l-flessibbiltà fil-konsiderazzjoni soċjali kienet tippermetti lil dawk li bilkemm kellhom xi antenat imbiegħed mir-renji ta' Kastilja jiġu kkunsidrati bħala Spanjoli.».
Pilar Gonzalbo Aizpuru

Il-belt viċirejali kienet vittma ta' diversi għargħar (1555, 1580, 1607, 1629, 1707, 1714, 1806). Dan il-fatt wassal għad-deċiżjoni li jitbattal il-baċin tal-lag tal-Wied tal-Messiku, permezz tal-kostruzzjoni ta' kanal tad-drenaġġ u ħofra, biex ixxotta u toħroġ l-ilmijiet permezz tax-Xmara Tula.

### Indipendenza

Wara l-okkupazzjoni Franċiża tal-Peniżola, il-Kunsill tal-Belt tal-Messiku ddikjara lilu nnifsu simpatiku mal-ħolqien ta' Junta sovrana li tirregola Spanja l-Ġdida għat-tul tal-okkupazzjoni. L-aktar membri radikali, bħal Francisco Primo de Verdad u Melchor de Talamantes, ħasbu li l-indipendenza għandha tkun finali. Il-Junta de México kellha l-appoġġ tal-Viciroy José de Iturrigaray. Madankollu, moviment reazzjonarju tefgħet il-ħabs lill-membri tal-kunsill tal-belt fl-1808 u kiseb it-tneħħija tal-viċire.

Wara l-bidu tar-rivoluzzjoni tal-indipendenza f'Dolores, Guanajuato, l-għan tat-truppi ribelli kien il-qbid tal-kapital. Il-mogħdijiet tagħhom ħaduhom fil-periferija tal-Belt tal-Messiku. Hidalgo u l-armata tiegħu waslu f'San Pedro Cuajimalpa ftit wara li pproklamaw l-indipendenza f'Dolores. Huma għelbu lir-rojalisti fil-battalja ta' Monte de las Cruces, u minkejja dan, ir-ribelli ddeċidew li jirritornaw lejn Bajío mingħajr ma ħadu l-kapitali.

Minn dak iż-żmien 'il quddiem, il-Wied tal-Messiku ma baqax objettiv militari għall-independentisti, u kien sar il-fortizza tal-armata royalista. Madwar l-1820, meta r-rivoluzzjoni popolari kienet kważi mitfija, il-Belt tal-Messiku kienet is-sede ta' movimenti ġodda kontra l-gvern viċirejali. Din id-darba, il-konspiraturi kienu l-istess dawk li rnexxielhom ineħħu lil Iturrigaray, li raw il-privileġġi tagħhom mhedda wara l-approvazzjoni tal-Kostituzzjoni ta' Cádiz. Fosthom kien hemm Agustín de Iturbide, li ssiġilla patt (Plan de Iguala) ma' Vicente Guerrero (kap tar-rivoluzzjoni fin-Nofsinhar tal-Messiku) u mbagħad ġiegħel lil Juan O'Donojú jiffirma t-Trattati ta' Córdoba li jiddikjaraw l-indipendenza tal-Messiku. . L-Armata Triguarante daħlet trijonfali fil-Belt tal-Messiku fis-27 ta' Settembru, 1821, wara li Agustín de Iturbide ġie pproklamat imperatur tal-Ewwel Imperu Messikan, mill-kungress, u nkuruna lilu nnifsu fil-Katidral tal-Messiku.

### Seklu 19

Wara l-indipendenza, il-Belt tal-Messiku kienet il-kapitali tal-istat tal-istess isem. Fit-18 ta' Novembru, 1824, il-Kungress iddeċieda li joħloq distrett federali, entità li tospita s-setgħat federali. It-territorju tad-Distrett Federali kien magħmul minn Belt tal-Messiku u sitt muniċipalitajiet oħra: Tacuba, Tacubaya, Azcapotzalco u Mixcoac, fl-20 ta' Frar, 1837.

F'dan iż-żmien kien hemm perjodu ta' ġlidiet interni, żewġ invażjonijiet barranin (il-Franċiż u l-Amerika ta' Fuq) u gwerra ċivili li spiċċat bit-trijonf tal-liberali u l-gvern ta' Benito Juárez.

Matul ir-reġim tiegħu, ġew introdotti l-Liġijiet ta' Riforma, li qajmu eżami tal-bażijiet storiċi u filosofiċi tas-soċjetà Messikana. Huma ċaħdu kemm il-passat indiġenu kif ukoll il-Kattoliċiżmu Ewropew billi jippromwovu x-xoljiment ta' assoċjazzjonijiet reliġjużi u proprjetà komunitarja indiġena; ipproponew is-separazzjoni tal-Knisja u l-Istat; il-konfiska tal-proprjetà ekkleżjastika u l-libertà tal-edukazzjoni (ixxoljiment tal-ordnijiet reliġjużi li monopolizzawhom).

Matul is-seklu 19, id-Distrett Federali kien l-istadju ċentrali tat-tilwim politiku kollu tal-pajjiż. Kienet il-kapitali imperjali f'żewġ okkażjonijiet (1821-1823 u 1864-1867), u ta' żewġ stati federalisti u żewġ stati ċentralisti li ġew wara xulxin wara kolpijiet ta' stat bla għadd fi żmien nofs seklu qabel it-trijonf tal-liberali. wara l-Gwerra ta' Riforma. . Kienet ukoll il-mira ta' waħda miż-żewġ invażjonijiet Franċiżi tal-Messiku (1861-1867), u okkupata għal sena mit-truppi tal-Istati Uniti fil-qafas tal-Gwerra ta' Intervent tal-Istati Uniti (1847-1848).

Lejn l-aħħar tas-seklu 19, fil-qafas tal-Porfiriato, il-gvern Messikan iddeċieda li jwettaq bosta xogħlijiet urbani li, għalkemm kellhom il-Belt tal-Messiku bħala ċ-ċentru tal-attenzjoni, jispiċċaw jolqtu t-territorju kollu tad-Distrett Federali. Fosthom hemm il-bini tal-Gran Canal del Desagüe, li beda madwar l-1878 u tlesta fl-1910. Dan ix-xogħol poġġa l-għadajjar li kienu jkopru parti tajba mit-territorju tal-kapitali kważi f'xifer l-estinzjoni. Ġew introdotti dgħajjes tal-fwar għat-trasport permezz tal-kanali tal-wied, u trammijiet għat-trasport fuq l-art.

Fl-1910, bdiet ir-Rivoluzzjoni Messikana, trijonfat fl-ewwel stadju tagħha, Francisco I. Madero, u l-eżilju tal-President Porfirio Díaz Matul il-mandat presidenzjali qasir ta' Madero, l-avveniment magħruf bħala l-"Għaxar Traġiċi" seħħet fil-belt, li kien perjodu ta' 10 ijiem taʼ ġlied ħarġu l- belt fi Frar tal- 1913, meta grupp taʼ ribelli mmexxija minn Bernardo Reyes, Félix Díaz, u Manuel Mondragón—u parti mill- armata Messikana—waqqa u qatlu lill- President Madero.

### Seklu 20

Ir-Rivoluzzjoni Messikana temmet il-presidenza twila ta' Porfirio Díaz u mmarkat il-bidu tas-seklu 20 Messikan. Matul il-gwerra, id-Distrett Federali kien suċċessivament okkupat mill-Maderistas, iż-Zapatisti u l-Villistas, u finalment il-Carrancistas. Din l-aħħar fazzjoni tiġi sostitwita mill-hekk imsejjaħ Grupo Sonora, li min-naħa tiegħu kien jagħti lok għall-Partit Rivoluzzjonarju Istituzzjonali (u l-anteċedenti tiegħu) li ddomina l-gvern tal-Messiku mill-1929 sas-sena 2000.

Immotivat minn kunflitti politiċi mal-avversarji tiegħu u jargumenta għal kontroll aħjar tal-amministrazzjoni, il-kandidat presidenzjali ta' dak iż-żmien Álvaro Obregón bagħat fit-18 ta' April, 1928 lill-Kummissjoni Permanenti tal-Kungress tal-Unjoni abbozz ta' liġi biex jirriforma l-artikolu 73 tal-Kostituzzjoni. Fiha huwa ppropona li jabolixxi r-reġim muniċipali fid-Distrett Federali, li bih għebu t-tlettax-il muniċipalità eżistenti fit-territorju tiegħu u l-gvern għadda għall-mandat tal-president tar-repubblika, li jamministra t-territorju b'Dipartiment Ċentrali, u jinnomina fid-diskrezzjoni tiegħu lir-regent, l-avukat ġenerali, kif ukoll l-intervent fil-ħatra ta' delegati futuri. Ir-riforma ġiet approvata b'maġġoranza, b'185 vot favur u 21 kontra65 mill-frazzjoni tal-Partit Laburista Messikan, immexxi minn Vicente Lombardo Toledano. Dan l-istitut politiku dak iż-żmien kellu ħafna mill-kontroll politiku tal-muniċipalitajiet tad-distrett.​ u waħda mill-figuri rilevanti tagħha, Luis N. Morones, fittxew il-presidenza bħal Obregón. Il-Liġi Organika l-ġdida tad-Distrett Federali u t-Territorji li ddeterminat dawn id-dispożizzjonijiet il-ġodda ġiet ippubblikata fl-20 ta' Awwissu fil-Gazzetta Uffiċjali tal-Federazzjoni u daħlet fis-seħħ fil-31 ta' Diċembru, 1928,64 mingħajr ma Obregón raha implimentata peress li ġie maqtul ftit wara li rebaħ l-elezzjoni mill-ġdid, fis-17 ta' Lulju.

Aktar tard, fl-1970, ġiet promulgata liġi li qasmet l-entità f'sittax-il delegazzjoni politika li l-abitanti tagħhom ma setgħux jeleġġu rappreżentanti u gvernijiet lokali sal-1997.

Bil-perjodu ta' l-aqwa żmien ekonomiku magħruf bħala l-"miraklu Messikan" (1950s u 1960s), il-Belt tal-Messiku esperjenzat perjodu ta' urbanizzazzjoni mingħajr preċedent fil-pajjiż. Il-popolazzjoni tagħha rduppjat f'inqas minn għoxrin sena, u ftit ftit assorbiet l-ibliet fil-qrib, sakemm fawwar it-territorju tad-D.F F'dak il-perjodu ġew inawgurati bosta xogħlijiet pubbliċi. Fosthom nistgħu nsemmu l-Ciudad Universitaria li l-pjanijiet ta' kostruzzjoni tagħha jmorru lura għall-1929, meta żewġ studenti tal-arkitettura ppreżentaw bħala teżi, proġett għal Ciudad Universitaria. Iż-żona li fiha pproġettaw il-pjan tagħhom kienet f'Huipulco, ukoll fin-nofsinhar tal-Belt. Iżda kien biss fl-1945, meta ġiet ifformulata u approvata b'digriet liġi "fuq il-fondazzjoni u l-kostruzzjoni ta' Ciudad Universitaria". Kostruzzjoni emblematika oħra hija l-Azteca Stadium.

Mill-1950 ukoll, il-Belt tal-Messiku kienet ix-xena ta' bosta espressjonijiet ta' skuntentizza kontra l-gvern tal-PRI. Fis-snin 50, saret il-protesta tal-ferroviji, li spiċċat bil-priġunerija ta' diversi mexxejja tagħha (bħal Demetrio Vallejo).

Fl-1968, studenti minn bosta skejjel pubbliċi u privati ​​bdew ukoll sensiela ta' protesti li laħqu l-qofol tagħhom fil-Massakru ta' Tlatelolco, fit-2 ta' Ottubru, mill-Armata Messikana. Tliet snin wara, fl-10 ta' Ġunju 1971, dimostrazzjoni ta' studenti mill-Iskola Superjuri Normali ġiet attakkata mill-Gvern, f'dik li hija magħrufa bħala l-Ħamis tal-Corpus. Fid-19 ta' Settembru, 1985, il-Belt tal-Messiku ġarrbet ħsara serja minn terremot ta' 8.1 Richter. Minn dakinhar 'l quddiem, is-soċjetà ċivili tal-kapitali bdiet tieħu dejjem aktar il-kontroll ta' dawk l-ispazji li l-Istat kien ħalla abbandunati. Bħala riżultat ta' hawn fuq, fl-elezzjonijiet federali kontroversjali tal-1988, il-PRI ġie megħlub mill-FDN fid-Distrett Federali.

Fis-snin tmenin, żdiedu t-talbiet għal rappreżentanza politika akbar,67 u għalhekk fl-1987 saret riforma kostituzzjonali li ħolqot l-Assemblea tar-Rappreżentanti tad-Distrett Federali, li ħadmet mill-1988 sal-1994. Minn dik is-sena, riforma legali oħra żiedet ir-rank għal L-Assemblea Leġiżlattiva tad-Distrett Federali u l-membri tagħha saru leġiżlaturi.

Fl-1997, id-Distrett Federali eleġġa l-kap tal-gvern tiegħu għall-ewwel darba fl-istorja tiegħu. F'dik l-okkażjoni, il-PRI tilef il-kontroll politiku tal-belt lill-Partit tar-Rivoluzzjoni Demokratika (PRD) u l-kandidat tiegħu, Cuauhtémoc Cárdenas Solorzano. Minn dakinhar, dan il-partit rebaħ l-elezzjonijiet għal kap tal-Gvern tad-Distrett Federali f'erba' okkażjonijiet konsekuttivi (1997, 2000, 2006, 2012).

### Seklu 21

L-aħħar elezzjonijiet fil-Belt tal-Messiku (2018) irriżultaw fir-rebħa ta' Claudia Sheinbaum bħala kap tal-gvern elett tal-Belt tal-Messiku, li tappartjeni għall-koalizzjoni Juntos haremos historia ta' Morena, PT u l-Partit tal-Laqgħa Soċjali, għall-perjodu mill-2018 sal-2024, kiseb aktar minn 47.05% tal-voti, ħalla warajh lill-avversarji tiegħu, Mikel Arriola tal-PRI, Alejandra Barrales Magdaleno, konkorrent għall-koalizzjoni Għall-Messiku fil-kap tal-partiti PRD, PAN u Movimiento Ciudadano, Purificación Carpinteyro għal Nueva Alianza , Marco Ignacio Rascón Córdoba tal-Partit Umanista, Mariana Boy Tamborriel għal PVEM u finalment Lorena Osorio Eliozondo bħala kandidat indipendenti.

L-inawgurazzjoni ta' Claudia Sheinbaum bħala kap tal-Gvern tal-Belt tal-Messiku saret fil-5 ta' Diċembru 2018, li kkonkludiet it-terminu tal-gvern ta' Miguel Ángel Mancera.

Fl-istadju tal-gvernijiet preċedenti, ġiet approvata mewġa ta' politiki liberali, biex b'hekk saret l-ewwel entità federali fil-Messiku li rrikonoxxiet legalment għaqdiet bejn nies tal-istess sess. Dan seħħ bl-approvazzjoni tal-Liġi tas-Soċjetajiet ta' Koeżistenza fl-Assemblea Leġiżlattiva Kapitali fl-2006 u wara bl-approvazzjoni taż-Żwieġ Indaqs fl-2009. F'April 2007 saret ukoll l-ewwel entità federali li ddekriminalizza l-abort qabel 12 p.m. ġimgħa ta' tqala, a. liġi li dak iż-żmien kienet ikkritikata mill-Knisja Kattolika u minn organizzazzjonijiet konservattivi.

### Riforma politika tal-Belt tal-Messiku

Fid-29 ta' Jannar 2016, ġie promulgat u ppubblikat id-digriet ta' riforma kostituzzjonali li permezz tiegħu d-Distrett Federali ma baqax jeżisti biex isir, mill-għada, entità b'awtonomija sħiħa fi ħdan il-federazzjoni taħt l-isem ta' Ciudad de Mexico; se tkompli żżomm il-karattru tal-kapitali tar-Repubblika u se tkompli tospita l-poteri tal-unjoni.71 Din il-bidla għal belt-stat hija simili għall-organizzazzjoni territorjali eżistenti tal-kapitali ta' pajjiżi oħra, bħall-Ġermanja jew L-Awstrija.7273

Uħud mill-aktar bidliet rilevanti ta' din id-denominazzjoni l-ġdida huma:74​75​

Il-Belt tal-Messiku se tkun it-32 entità federali (mhux statali) u se tibqa' l-kapitali tal-pajjiż.
Ikun jista' jkollu l-kostituzzjoni politika tiegħu, li trid tiġi promulgata sa mhux aktar tard mill-31 ta' Jannar 2017. Għal dan, ikollha bżonn assemblea kostitwenti li tiġi vvutata fl-ewwel Ħadd ta' Ġunju 2016 u tiġi installata fil-15 ta' Settembru. tal-istess sena.
Id-delegazzjonijiet politiċi se jisparixxu u jinħolqu demarkazzjonijiet territorjali, li se jkunu mmexxija minn sindku u kunsill magħmul minn 10 kunsilliera eletti demokratikament.
L-Assemblea Leġiżlattiva se tieqaf teżisti biex issir kungress lokali, li jista' japprova jew jirrifjuta riformi kostituzzjonali. Preċedentement, l-Assemblea Leġiżlattiva kienet eskluża mill-votazzjoni dwar bidliet fil-Kostituzzjoni Federali.
Il-Belt tal-Messiku se jkollha aċċess għal fondi federali għall-istati u l-muniċipalitajiet, se tkun inkarigata mill-monitoraġġ li huma amministrati fid-demarkazzjonijiet territorjali. Bl-istess mod, se jkollha awtonomija sħiħa fi kwistjonijiet baġitarji u ta' dejn.
B'differenza mill-istati, il-gvern federali se jżomm ir-responsabbiltà għall-finanzjament tas-servizzi edukattivi u tas-saħħa tal-Belt tal-Messiku.
Il-Ministeru Pubbliku tal-Federazzjoni se jkun organizzat fi Prosekutur Ġenerali tar-Repubblika bħala korp pubbliku u awtonomu. Bl-istess mod, il-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja tad-Distrett Federali se ssir il-Ġudikatura tal-Belt tal-Messiku.
L-avukat ġenerali u l-kap tal-pulizija se jinħatru mill-kap tal-gvern u mhux aktar mill-president tar-Repubblika.
Il-Belt tal-Messiku se jkollha Sistema Nazzjonali ta' Informazzjoni Statistika u Ġeografika u d-dejta tagħha se titqies bħala uffiċjali.
Il-pagi ma jistgħux ikunu inqas mill-minimu għall-ħaddiema mill-bqija tal-entitajiet federattivi.

## Sit ta' Wirt Dinji

Iċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku u Xochimilco ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Ġeografija

### Konfini

Fil-Lvant, fil-Majjistral, fit-Tramuntana, fil-Grigal u fil-Lvant: l-Istat tal-Messiku.

Fil-Lbiċ, fin-Nofsinhar, fix-Xlokk: l-Istat ta' Morelos.

### Idrografija

Oriġinarjament, parti tajba mit-territorju tal-Belt tal-Messiku tal-lum kienet okkupata mis-sistema tal-lagi tal-Baċir tal-Messiku. Dan ġie ffurmat aktar minn miljun sena ilu bid-dehra tal-firxa tal-muntanji ta' Chichinauhtzin, li dammed ix-xmajjar li damu lejn in-nofsinhar u kkawża li l-ilmijiet jakkumulaw, u ffurmaw lag kbir; Sussegwentement, il-baċir infetaħ bil-ħidma tal-bnedmin permezz tal-bini tal-fosos Huehuetoca u Nochistongo, fl-Istat tal-Messiku, biex iddawwar ix-Xmara Cuautitlán, li kienet dik li kkawża l-għargħar dak iż-żmien. Id-deċiżjoni li tiskula s-sistema tal-lagi ttieħdet matul l-era viċirejali. Għalkemm dawn ix-xogħlijiet saru bħala konsegwenza tal-għargħar tal-1629, ma setgħux jipprevjenu lill-Belt tal-Messiku milli tiġi mgħarrqa ripetutament bejn is-sekli 17 u 18.

Fis-17 ta' Marzu, 1900, il-President Porfirio Díaz inawgura s-Sistema tad-Drenaġġ tal-Wied tal-Messiku, li tkompli tiffunzjona u tipprevjeni t-tkabbir ta' korpi ta' ilma fuq il-ħamrija tal-kapital. L-aħħar fdalijiet tal-korpi tal-ilma huma s-sistemi tal-kanali li jsaqqu x-Xochimilco u Tláhuac chinamperería, kif ukoll l-artijiet mistagħdra Tláhuac.

Wara l-bini tax-xogħlijiet kbar li l-għan tagħhom kien it-tnixxif tal-lagi, il-baċir tal-Messiku ġie integrat artifiċjalment kemm permezz tal-Gran Canal del Desagüe kif ukoll ix-xmara Cuautitlán, mal-baċin tax-xmara Moctezuma, li hija parti mix-xmara. tar-reġjun idroloġiku tax-Xmara Pánuco. L-isfruttament tar-riżorsi tal-ilma għal skopijiet ta' konsum uman u industrijali kkawża l-għajbien tan-nixxiegħat fiż-żoni tal-madwar. Matul is-seklu 19, il-molol ta' Chapultepec sparixxew. Fis-seklu 20, ħafna mill-molol f'Xochimilco u Atlapulco kienu mgħoddija biex ifornu l-ilma lejn iċ-ċentru tal-belt sakemm spiċċaw. Sa mis-snin tmenin, il-kanali Xochimilco, Mixquic u Tláhuac ġew mitmugħa b'ilma trattat mill-impjant Cerro de la Estrella.

L-ilma mix-xmajjar li għadhom jinżlu lejn il-Belt tal-Messiku jitmexxa lejn il-Lag Texcoco jew il-Gran Canal del Desagüe biex jitbattal fil-Golf tal-Messiku, permezz tas-sistema Tula-Moctezuma-Pánuco. L-uniċi kanali tal-ilma li jibqgħu ħajjin fl-entità federattiva jitwieldu fis-Sierra de las Cruces jew fl-Ajusco, u għandhom ftit fluss. Ħafna minnhom jimxu bejn ravines li ġew okkupati minn insedjamenti umani, li jipperikola kemm l-abitanti kif ukoll l-ekosistemi assoċjati max-xmara. Eżempji ta' dawn ix-xmajjar huma: San Joaquín, Tacubaya, San Ángel, Barranca del Muerto, Los Remedios, Río Hondo, Mixcoac, Magdalena, eċċ. L-itwal minn dawn ix-xmajjar hija l-Magdalena, li tgħaddi miż-żona protetta ta' Los Dínamos, qabel ma tiġi mgħoddija bil-pajpijiet u tiċċirkola fix-Xmara Churubusco.

### Estensjoni

Skont l-Istitut Nazzjonali tal-Istatistika, Ġeografija u Informatika (INEGI), it-territorju tal-Belt tal-Messiku jinsab fil-provinċja ġeoloġika ta' lagi u vulkani ta' Anahuac. Il-limitu tat-tramuntana tal-Belt tal-Messiku huwa mogħti mis-Sierra de Guadalupe, li minnha tagħmel parti l-għoljiet Tepeyac. Lejn iċ-ċentru tal-lvant tal-belt hemm is-Sierra de Santa Catarina, katina ta' vulkani estinti li l-ogħla punt tagħhom huwa l-vulkan Guadalupe jew El Borrego, li jitla' sa 2,780 metru ‘l fuq mil-livell tal-baħar. le. m. (metri 'l fuq mil-livell tal-baħar). F'xi deskrizzjonijiet tal-ġeografija tal-kapitali, Cerro de la Estrella normalment ikun inkluż bħala parti mis-Sierra de Santa Catarina.

Il-flatness tal-Wied tal-Messiku, fejn joqgħodu ħafna mill-abitanti tal-Belt tal-Messiku, hija interrotta biss minn għoljiet u għoljiet żgħar, li minnhom jispikka l-Peñón de los Baños, li jinsab ħdejn l-Ajruport Internazzjonali tal-Belt mill-Messiku. Aktar lejn ix-Xlokk, fil-ħruġ lejn Puebla, titla 'l-Peñón Viejo. Fil-punent tal-belt titla 'l-għoljiet ta' Chapultepec. Hija muntanja żgħira li timmarka l-bidu tal-firxiet tal-muntanji li jmorru mill-punent għal-Lbiċ tal-Belt tal-Messiku, u jifred il-Wied tal-Messiku mill-widien ta' Toluca u Morelos. Is-Sierra de las Cruces hija parti minn dik is-sistema, li minnha jinżlu l-biċċa l-kbira tax-xmajjar li għadhom jgħaddu mill-Belt tal-Messiku.

Fil-lvant tas-Sierra de las Cruces hemm il-vulkan Ajusco, li huwa l-ogħla quċċata fil-Belt tal-Messiku, u jagħti isimha lill-firxa tal-muntanji li tagħlaq il-baċin tal-Messiku fin-Nofsinhar. Din il-firxa tal-muntanji tappartjeni għall-Assi Neovulkaniku u tissejjaħ ukoll Sierra de Ajusco-Chichinauhtzin. Fost l-oħrajn, il-vulkani Xitle, Chichinauhtzin, Tláloc u Teuhtli huma parti minnha. Il-firxa tal-muntanji Ajusco hija dar għal diversi widien ta' art kiesħa fejn l-abitanti tagħha jipprattikaw l-agrikoltura tal-qamħ, il-ħafur u l-qamħ. L-aktar importanti minn dawn huwa l-plateau fejn joqgħod Parres, fi Tlalpan; u l-wied Milpa Alta, li jitla' minn Tecómitl sa San Pedro Atocpan, bejn l-għoljiet tal-vulkani Teuhtli u Tláloc.

### Klima

Il-Belt tal-Messiku għandha klima moderata sub-umda (klassifikazzjoni tal-klima Köppen Cwb),

Iż-żona urbana tippreżenta temperatura medja ta' 16.6 °C, b'temperaturi massimi 'l fuq minn 28 u saħansitra jaqbżu t-30 °C f'xi jiem fl-aħħar tar-rebbiegħa; f'xi ġranet tax-xitwa, it-temperaturi jinżlu għal 0 °C fiċ-ċentru storiku tal-belt u għal -10.8 °C fiż-żoni periferali.

L-istaġun tax-xita fil-belt jibda minn Mejju sa Novembru, għalkemm ix-xita hija ogħla bejn ix-xhur ta' Ġunju u Awwissu. Il-mudell tax-xita jindika li huma aktar abbundanti iktar ma tkun għolja l-altitudni ta' sit. Għal din ir-raġuni, il-partijiet t'isfel qrib il-lag Texcoco huma ġeneralment aktar niexfa mill-qċaċet Ajusco. Bl-istess mod, l-altitudni tikkundizzjona t-temperatura u l-ekosistemi fil-Belt tal-Messiku. Iż-żona li tinkludi t-tramuntana ta' Iztapalapa, it-territorji ta' Iztacalco u Venustiano Carranza u l-lvant ta' Gustavo A. Madero hija l-iktar reġjun niexef u moderat.

## Ambjent

Fil-belt jistgħu jseħħu fenomeni estremi tat-temp, bħal maltempati tas-silġ, li ġeneralment iseħħu bejn Mejju u Settembru bi frekwenza medja annwali ta' disa' episodji,81 u tornadoes żgħar, li jistgħu jseħħu minn żmien għal żmien. Il-borra kien fenomenu ta' okkorrenza sporadika sas-snin 20. Il-perjodu bejn l-1878 u l-1895 kien ikkaratterizzat mill-preżenza ta' xtiewi kesħin,82 li minnhom biss fl-1880 ma seħħitx maltempata tax-xitwa. Bħala riżultat tal-kważi estinzjoni tal-Lag Texcoco. u t-tkabbir tal-belt u magħha l-gżira tas-sħana urbana, li jikkawżaw temperaturi ogħla u li l-fenomenu ta' borra minħabba l-effett tal-lag m'għadux iseħħ, il-probabbiltà li borra terġa' sseħħ hija prattikament nulla. L-aħħar borra fil-belt seħħet fl-1967, meta l-popolazzjoni kienet ta' 7 miljun abitant.

Kumpilazzjoni storika ta' xi borra importanti fil-Belt tal-Messiku fis-sekli 19 u 20
15 ta' Marzu, 1826
8 ta' Frar, 1881
12 ta' Marzu, 1883
10 ta' Marzu, 1891
2 u 7 ta' Marzu 1892
19 ta' Jannar, 1906
11 ta' Frar, 1907
28 ta' Jannar 1920
14 ta' Marzu, 1940
11 ta' Jannar, 1967

L-avvanz tat-tixrid urban poġġa fil-periklu l-ekosistemi kollha li kienu jeżistu fil-Wied tal-Messiku. L-ewwel li sofrew predazzjoni mill-umanità kienu l-lagi. Assoċjati magħhom kien hemm imsaġar ta' ahuejotes, speċi endemika tal-lagi tal-Messiku. Kienu wkoll dar għal bosta speċi akkwatiċi, bħall- axolotl jew l- arja, li kienu ppersegwitati sakemm għebu mill- Wied tal- Messiku.

L-ispeċi maġġuri kollha ta' mammiferi sparixxew mill-muntanji, speċjalment ċriev u xi ġeneri ta' kanidi li kienu kkaċċjati biex ibigħu l-laħam tagħhom jew biex jiddefendu l-bhejjem tagħhom. Speċijiet iżgħar jieħdu kenn fuq l-għoljiet u l-għerien ta' l-għoljiet, bħal friefet il-lejl, diversi ġeneri ta' annimali gerriema, u sriep velenużi u oħrajn li ma jagħmlux ħsara.

Sas-snin tmenin, is-sitwazzjoni ambjentali fil-Belt tal-Messiku kienet f'xifer diżastru ekoloġiku. It-tkabbir tal-attività industrijali għamel l-atmosfera ta' dak li darba kien “l-iktar reġjun trasparenti tal-arja” (skont il-frażi ta' Alexander von Humboldt) waħda mill-aktar imniġġsa fuq il-pjaneta. Il-problema tal-provvista tal-ilma saret aktar evidenti, peress li l-belt m'għandhiex sorsi ta' likwidu tagħha stess u suffiċjenti, u d-domanda tal-popolazzjoni u l-industrija qabżet il-provvista. L-istudju attwali tas-sorsi tal-provvista tal-ilma għall-Belt tal-Messiku għalhekk isir importanti ħafna.

Fost l-ewwel miżuri li ttieħdu biex tittaffa xi ftit is-sitwazzjoni kien hemm l-introduzzjoni ta' sistema ta' kejl tal-kwalità tal-arja (magħrufa bħala IMECA). Ir-riżultati tal-kejl indikaw li t-tniġġis tal-arja jista' jikkawża problemi serji ta' saħħa għall-abitanti tal-kapitali. Għal din ir-raġuni, ittieħdu miżuri komplementari, uħud immirati biex inaqqsu s-sustanzi li jniġġsu l-arja, u oħrajn għall-irkupru ekoloġiku tal-Belt tal-Messiku. Pereżempju, ġie implimentat il-programm Hoy no circula sabiex in-nies jieqfu jużaw il-karozzi tagħhom darba fil-ġimgħa (jumejn, fil-ġranet meta jkun hemm kontinġenza ambjentali).

Bħala komplement għal dan ta' hawn fuq, xi reġjuni mhux urbanizzati tal-Belt tal-Messiku ġew irkuprati. Fl-1986, aktar minn nofs it-territorju tal-kapitali kien iddikjarat Żona ta' Riżerva Ekoloġika mill-President Miguel de la Madrid Hurtado. Fis-snin ta' wara, inħarġet l-istess dikjarazzjoni għal żoni oħra tad-D.F. Minkejja dan kollu, il-pressjoni tal-belt iżżomm iż-żoni protetti tal-Belt tal-Messiku fil-periklu.

L-aċċelerazzjoni tal-gravità fil-Belt tal-Messiku (inkluża ż-Żona Metropolitana) hija 9.78 m/s².


File:MX-DF-Relieve.png|Eżenzjoni
File:MX-DF-hidro.png|Idroloġija
File:MX-DF-clima.png|klimi


### Foresti u parks

Il-Belt tal-Messiku għandha diversi parks u foresti, uħud minnhom ikklassifikati bħala riżervi naturali protetti. Uħud mill-parks u l-foresti ewlenin li jinsabu fiż-Żona Metropolitana tal-Belt tal-Messiku huma dawn li ġejjin:

Alameda Ċentrali, Tramuntana, Nofsinhar, Lvant u Punent.
Foresta tad-Dynamos
Foresta ta' San Juan de Aragón
Foresta Tlahuac
Foresta Tlalpan
Chapultepec Forest and Zoo (l-akbar fl-Amerika).93
Għolja tal-Istilla
Għolja tal-blat
Park tal-Bicentennial
Park taċ-ċriev
Los Coyotes Park Ekoloġiku u Zoo
park Spanja
park għereq
La Mexicana Park
Lincoln park
Park tal-Messiku
Park Nazzjonali Cumbres del Ajusco
Park Nazzjonali Desierto de los Leones
Park Nazzjonali Fuentes Brotantes de Tlalpan
Park Naturali Sierra de Guadalupe
Park Tezozomoc
Riżerva ekoloġika tal-Pedregal de San Ángel
Riserva Ekoloġika ta' Xochimilco
Mixtliet ta' Coyoacan


File:Lago de Chapultepec V.jpg|Veduta tal-lag tal-ewwel taqsima tal-Bosque de Chapultepec u ż-żona Polanco.
File:Xochimilco trajineras.jpg|Il-kanali ta' Xochimilco, iddikjarati Sit ta' Wirt Dinji fl-1987.


## Demografija

### Dinamika tal-popolazzjoni

It-territorju tal-lum tal-Belt tal-Messiku storikament kien wieħed mill-aktar żoni popolati tal-pajjiż. Lejn il-bidu tal-perjodu indipendenti, it-tixrid urban tal-belt kien xi ftit jew wisq ristrett għal dik li llum hija d-demarkazzjoni territorjali ta' Cuauhtémoc. Fil-bidu tas-seklu 20, meta Porfirio Díaz ħakem il-Messiku, l-elite tad-Distrett Federali bdew migrazzjoni lejn in-nofsinhar u l-punent. Dalwaqt, bliet bħal Mixcoac, il-viċinat Del Valle jew San Ángel saru postijiet għar-rikreazzjoni jew għall-mistrieħ, grazzi għall-membri tal-klassijiet għolja tal-belt. It-tendenza tal-klassijiet għonja li jċaqalqu r-residenza tagħhom lejn il-punent tal-belt ġiet imsaħħa matul is-seklu 20.

Fuq l-art li ġiet lura mill-għadira minħabba d-drenaġġ tal-baċir, twaqqfu suddiviżjonijiet ġodda tad-djar, imsejħa colonias, bl-iskop li jakkomodaw membri tal-klassijiet tan-nofs u baxxi. L-ewwel minn dawn kien il-viċinat tad-Doctores. Kien segwit minn oħrajn bħall-viċinat ta' Obrera u l-viċinat ta' Morelos —destinat għall-klassi popolari—, u l-viċinat tar-Roma u l-viċinat ta' Juárez —okkupati mill-bourgeoisie Porfirjana.

Fis-snin 50, iż-żona urbana tad-Distrett Federali bdiet tinfirex mit-territorju tad-delegazzjonijiet ċentrali96 lejn l-art mhux okkupata tad-delegazzjonijiet periferali. Matul l-għexieren ta' snin ta' wara, il-popolazzjoni tal-Belt tal-Messiku rdoppjat f'intervalli taʼ għoxrin sena jew hekk. It-tkabbir huwa spjegat mill-konċentrazzjoni għolja ta' attività ekonomika industrijali fil-Wied tal-Messiku. Il-konċentrazzjoni ekonomika fid-Distrett Federali stimulat l-immigrazzjoni mill-istati tar-Repubblika, speċjalment minn stati foqra bħal Puebla, Hidalgo, Oaxaca u Michoacán.

Sas-snin tmenin, id-Distrett Federali kien l-aktar entità popolata fil-Messiku. Wara t-terremot tal-1985, parti tajba mill-popolazzjoni tad-delegazzjonijiet l-aktar milquta marru joqogħdu fid-delegazzjonijiet tan-Nofsinhar tad-Distrett Federali. Fl-1990, it-tixrid urban tal-belt okkupat żona akbar milli fiċ-ċensiment preċedenti, b'popolazzjoni iżgħar. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, il-Belt tal-Messiku, bħala entità federali biss, ma baqgħetx l-aktar entità popolata fil-Messiku.

### Żona metropolitana

Bħala konsegwenza tat-tkabbir demografiku tad-Distrett Federali, fis-snin sebgħin il-muniċipalitajiet Messikani li jmissu mad-Distrett Federali ġew konurbati fiż-żona urbana. L-integrazzjoni tagħhom fiż-żona metropolitana hija relatata mal-istatus tagħhom bħala żoni industrijali, li ġibed parti tajba mill-migranti li waslu fil-Wied tal-Messiku dak iż-żmien. Fl-1990 ġie definit li ż-ZMCM inkluda s-sittax-il delegazzjoni tad-Distrett Federali flimkien ma' tmienja u tletin muniċipalità tal-Istat tal-Messiku. Aktar reċentement, bl-appoġġ tal-gvern lokali, il-gvernijiet statali tal-Messiku u Hidalgo u l-gvern federali ddefinixxew iż-Żona Metropolitana tal-Belt tal-Messiku bħala ż-żona urbana ffurmata mis-16-il delegazzjoni tad-Distrett Federali, 40 muniċipalità metropolitana tal-Istat ta' Messiku u wieħed mill-istat ta' Hidalgo.

Din id-definizzjoni hija pożittiva fis-sens li l-muniċipalitajiet kollha huma konurbati jew jissodisfaw ir-rekwiżiti għall-integrazzjoni ekonomika u soċjali. Id-definizzjoni taż-Żona Metropolitana tal-Wied tal-Messiku, magħmula minn 18-il muniċipalità oħra tal-Istat tal-Messiku (total ta' 58), ġiet ukoll approvata bħala definizzjoni normattiva, jiġifieri, magħmula minn xi muniċipalitajiet li għadhom ma għadhomx. ġiet konurbata iżda li, minħabba d-dinamika tal-popolazzjoni u t-tkabbir ġeografiku se jiġu integrati fil-futur qarib.

### Gruppi etniċi

Ħafna mill-abitanti tal-belt huma mestizos (popolazzjoni b'antenati mħallta: Ewropej u indiġeni). Minkejja l-fatt li f'numri relattivi l-popolazzjoni indiġena ma tirrappreżentax aktar minn wieħed fil-mija tal-popolazzjoni totali tal-kapitali, il-Belt tal-Messiku hija ż-żona bl-akbar popolazzjoni Amerindjana fil-Messiku u l-Amerika, b'aktar minn 360,000 ruħ indiġeni ta' kważi kollha. gruppi etniċi fil-pajjiż. L-akbar mill-gruppi etniċi li jgħixu fil-Belt tal-Messiku huwa n-Nahuas. Gruppi indiġeni oħra li jgħixu fiha mhumiex indiġeni fir-reġjun. L-akbar komunitajiet indiġeni migranti fil-Belt tal-Messiku huma l-Mixtecs, l-Otomi, iż-Zapotecs u l-Mazahuas, għalkemm hemm ukoll it-Tlahuicas, il-Purepechas u gruppi ta' oriġini Maya. Id-demarkazzjonijiet territorjali bl-akbar numru ta' nies indiġeni huma: Milpa Alta, Xochimilco, Tláhuac, Iztapalapa, Cuauhtémoc u Cuajimalpa.

Ħafna drabi jiġri li l-ġenerazzjonijiet ta' nies indiġeni mwielda fil-Belt tal-Messiku jassimilaw fil-kultura kożmopolitana dominanti, għalkemm fl-aħħar żewġ deċennji kien hemm movimenti li jitolbu l-kulturi indiġeni tal-kapitali. Il-biċċa l-kbira tan-nies indiġeni li jgħixu fil-Belt tal-Messiku abbandunaw l-użu tal-lingwa vernakulari tagħhom u r-riżerva għal ċerti oqsma tal-ħajja domestika, bl-eċċezzjoni ta' ċerti żoni tad-demarkazzjoni territorjali Milpa Alta, bħal Santa Ana Tlacotenco, fejn hija lingwa komuni parallela mal-Ispanjol.

Skont iċ-Ċensiment Ġenerali tal-Popolazzjoni u tad-Djar tal-2020, 2.03% tal-popolazzjoni tal-belt identifikata bħala iswed, Afro-Messikan, jew Afro-dixxendenti.

Prodott ta' immigrazzjoni ta' oriġini internazzjonali, il-Belt tal-Messiku hija wkoll dar għall-maġġoranza tal-barranin residenti fil-Messiku. L-akbar komunitajiet huma Spanjoli, Amerikani, Arġentini, Kolumbjani, Franċiżi, Taljani, Ċiniżi, Koreani, Ġermaniżi, Libaniżi, Gwatemala, Russi, Griegi, Peruvjani, Torok, Kubani, Armeni u Pollakki, li jiffurmaw il-bqija tal-popolazzjoni tal-kapitali. b'perċentwal aktar baxx.

### Lingwi

Lingwi indiġeni mitkellma fil-Belt tal-Messiku
* Kelliema tal-Lingwa
* Nahuatl 37.450
* Otomi 17.083
* Mixtec 16.268
* Zapotec 14.117
* Mazahua 9.631

Bħal fil-pajjiż kollu, il-lingwa dominanti u uffiċjali fil-Belt tal-Messiku hija l-Ispanjol, mitkellma mill-maġġoranza tal-abitanti, għalkemm in-Nahuatl u l-Otomi huma kkunsidrati wkoll lingwi indiġeni tal-kapitali.

Il-lingwa Nahuatl hija l-aktar lingwa nattiva mitkellma fil-kapitali tal-pajjiż u dik li kienet mitkellma mill-maġġoranza fil-jiem qabel il-konkwista Spanjola. Kienet il-lingwa franca meta l-kapitali Mexica kienet tissejjaħ Messiku-Tenochtitlan. Bħalissa huwa mitkellem biss fid-demarkazzjonijiet territorjali ta' Milpa Alta u Xochimilco.

It-tieni lingwa oriġinali li baqgħu ħajjin il-konkwista u l-proċess ta' urbanizzazzjoni kienet Otomi. Din il-lingwa għadha mitkellma minn xi indiġeni tal-kapitali fid-demarkazzjoni territorjali ta' Cuajimalpa.

Id-diversità etnika kbira fil-Belt tal-Messiku tirriżulta f'diversità lingwistika kbira madwar il-pajjiż kollu. Diversità kbira ta' lingwi indiġeni huma mitkellma fil-kapitali tal-Messiku, fosthom Mixtec (nies Mixtec, Guerrero-Oaxaca-Puebla), Zapotec (Tehuantepec, Oaxaca, Puebla, Guerrero u Veracruz) u l-lingwa Mazahua (Pueblo Mazahua). , mill-Istat tal-Messiku), fost oħrajn. Dawn il-lingwi indiġeni u l-varjanti tagħhom, minkejja li kienu lingwi nazzjonali, waslu fil-Belt tal-Messiku minħabba l-migrazzjoni tal-komunitajiet indiġeni lejn il-kapitali tal-pajjiż. Konsegwentement, jista' jingħad li l-Messiku huwa wieħed mill-pajjiżi bl-akbar diversità lingwistika u skambju kulturali u, għalhekk, il-belt hija sinonima ma' skambju kulturali u lingwistiku. Prattikament il-lingwi indiġeni kollha tal-Messiku huma mitkellma fil-Belt tal-Messiku.

Hemm lingwi oħra mitkellma fil-Belt tal-Messiku. Dawn il-lingwi m'għandhomx status ta' lingwa nazzjonali iżda huma mgħallma u mitkellma fil-komunitajiet tagħhom. L-Ingliż huwa l-aktar lingwa mitkellma u studjata wara l-Ispanjol; Huma segwiti mill-Franċiż, Ġermaniż, Taljan, Għarbi, Ċiniż, Ġappuniż, Katalan, Bask, Portugiż, Roma, Russu, Jiddix, Keċwa u Ebrajk.

### Reliġjon

Ħafna mill-abitanti tal-kapitali huma jemmnu tar-reliġjon Kattolika,105 kienu fl-2010 7,299,242 persuna li aċċettaw l-imsemmi twemmin. Għalkemm għall-finijiet tal-mistoqsija espressa dwar liema reliġjon jipprattikaw, ħafna għandhom it-tendenza li jgħidu li huma jemmnu, li jfisser li jqisu lilhom infushom bħala aderenti tal-Kattoliċiżmu, iżda mhumiex prattikanti regolari. L-għaqdiet reliġjużi eżistenti huma 1,177; 760 huma Kattoliċi u 417 ta' twemmin ieħor u hemm 25,052 ministru ta' dawn il-kulti.105

Barra minn hekk, fil-belt hemm il-Bażilika ta' Santa María de Guadalupe, santwarju tal-Knisja Kattolika ddedikat lill-Verġni Marija fl-invokazzjoni tagħha tal-Madonna ta' Guadalupe, li tinsab f'riġlejn Cerro del Tepeyac, fil-Belt tal-Messiku, u li tappartjeni. lill-Arċidjoċesi Primati tal-Messiku.

Il-Bażilika hija l-iktar sit iddedikat lill-Verġni Marija li jżurha fid-dinja. Madwar 27 miljun parruċċan iżuru dan is-santwarju kull sena, li minnhom madwar 9 miljun pellegrin jiġu fid-data taċ-ċelebrazzjoni tal-Verġni ta' Guadalupe (12 ta' Diċembru).

Il-kompożizzjoni ta' twemmin fil-Belt tal-Messiku hija komposta kif ġej:

Kattoliku 7 400 242
Protestanti/ Pentekostali/ Kristjani/ Evanġeliċi 660 077
Protestant Storiku jew Riformat (Anabaptist, Mennonite, Knisja tan-Nazzarenu, Metodista, Presbiterjan, u oħrajn) 18,062
Bibliċi differenti mir-reliġjon evanġelika (Adventisti, Mormons, Xhieda ta' Jehovah 121 151
Xejn 599 450
Oħrajn 119 671

Ir-reliġjon fil-Belt tal-Messiku (2019):

* Kattoliku 82.6 %

* Protestantiżmu 7.4 %

* Oħrajn 10 %

B'mod parallel mal-kulti u r-reliġjonijiet preċedenti, fil-kapitali Messikani ffjorixxu oħrajn inqas ortodossi, li jiġbru tradizzjonijiet popolari mhux rikonoxxuti bħala reliġjon. Fosthom hemm il-kult ta' Santa Muerte, li għandu ċ-ċentru tiegħu fiż-żona ta' Tepito u La Merced. Hemm prattikanti tas-Santeria ta' oriġini Afro-Antillana, kif ukoll xamaniżmu, li ġejjin prinċipalment minn Oaxaca u Veracruz.

## Gvern u politika

### Sfond

Skont l-artikoli 44 u 122 tal-Kostituzzjoni Federali, u wara r-riforma politika tal-2016 (li wasslet għall-promulgazzjoni tal-kostituzzjoni tagħha stess), bħala s-sede tas-setgħat tal-Unjoni, il-Belt tal-Messiku għandha status differenti minn dak. tal-istati tal-Messiku. Għandu l-istess drittijiet u setgħat bħal kull stat iżda, meta wieħed iqis il-kategorija tiegħu ta' kapital tar-repubblika, iżomm l-isem ta' entità federattiva.

Id-Distrett Federali nħoloq fl-1824 bit-territorju jikkorrispondi għal ċirku li ċ-ċentru tiegħu kien iż-Zócalo u kellu raġġ ta' żewġ kampjonati. Fl-1898, ġew stabbiliti l-limiti bejn l-istati ġirien u d-Distrett Federali. Minn dakinhar, il-perimetru tal-kapital ma għadda minn bidliet kbar, ħlief għal bidliet żgħar fil-konfini tal-Lvant, li saru mhux mingħajr displeasure ta' xi komunitajiet fiż-żona, li saru parti mill-Istat tal-Messiku. Il-Belt tal-Messiku, billi tospita setgħat federali u s-sede tal-korpi tal-awtoritajiet lokali, ġiet rikonoxxuta bħala li għandha natura doppja; għalhekk l-ambivalenza permanenti meta ssir referenza għaliha, jew bħala Belt tal-Messiku jew Distrett Federali, u anke l-għaqda tat-tnejn mat-terminu Messiku, D.F.

Is-sede tas-setgħat federali fil-Belt tal-Messiku ġiet ammessa fil-Kostitwent tal-1857 bħala formula tranżitorja; Kien kompromess li ntlaħaq fi ħdan dik l-assemblea. It-tieni parti tal-artikolu 44 tiddetermina l-possibbiltà teoretika tat-trasferiment tas-setgħat federali għal sit ieħor, b'digriet tal-Kungress tal-Unjoni, u jimplika li l-Belt tal-Messiku ssir stat. L-evoluzzjoni storika tal-istatus politiku tagħha kienet marbuta mal-bidliet politiċi fil-pajjiż. Għalhekk, bejn l-1927 u l-1997, il-President tar-Repubblika eżerċita l-amministrazzjoni tal-entità permezz tad-Dipartiment tad-Distrett Federali, li kien immexxi minn reġent. Fl-1993, l-istatus tad-Distrett Federali ta' dak iż-żmien ġie modifikat bl-approvazzjoni tal-Istatut tal-Gvern tad-Distrett Federali,106 li rrikonoxxa d-dritt tal-kapital li jeleġġi r-rappreżentanti tagħhom f'Assemblea tar-Rappreżentanti tad-Distrett Federali.

Dan il-korp ħadem bejn l-1991 u l-1997, meta ġie sostitwit mill-Assemblea Leġiżlattiva tad-Distrett Federali (ALDF). Fl-1997, id-data li fiha l-ewwel leġiżlatura tal-ALDF daħlet fil-kariga, iċ-ċittadini tal-kapitali setgħu wkoll jeleġġu l-kap tal-Gvern tad-Distrett Federali b'vot universali, elezzjoni li ssir kull sitt snin, fuq l-istess. data bħal dik tal-president tal-Messiku. Madankollu, taħt l-iskema tat-territorju tal-federazzjoni, għad għandha setgħat limitati u d-deċiżjonijiet tagħha huma soġġetti għal veto presidenzjali jew tal-kungress.

Ir-riforma politika, li kkonkludiet fl-2016, kienet qajmet il-possibbiltà, permezz ta' modifiki fil-Magna Carta, li jiġi riformat l-istatus politiku tad-Distrett Federali ta' dak iż-żmien, li permezz tiegħu l-Istatut attwali tal-Gvern jiġi sostitwit mill-Kostituzzjoni tal-Belt tal-Messiku f' is-sena 2018 u d-delegazzjonijiet politiċi jisparixxu sabiex isiru Demarkazzjonijiet Territorjali, li jkunu kkontrollati minn gvern tal-entità federattiva l-ġdida; li fil-biċċa l-kbira jieqaf biss juża l-ismijiet "Messiku, D. F." u "Distrett Federali", biex tuża biss it-terminu "Belt tal-Messiku"; tiddeċentralizza l-gvern u testendi s-setgħat ta' sorveljanza u konsultazzjoni għall-entitajiet governattivi tad-demarkazzjonijiet, mingħajr ma tirrestawra l-muniċipalitajiet, u minflok toħloq sindjali magħmula minn entità eżekuttiva (sindku) u korp deliberattiv kolleġġjali (kunsilliera).

### Trasferiment

Il-Kostituzzjoni Politika tal-Istati Uniti Messikani tipprovdi li l-Belt tal-Messiku hija s-sede tal-poteri tal-Federazzjoni. Madankollu, jipprovdi wkoll li r-residenza tagħhom tista' tiġi trasferita lejn kwalunkwe parti oħra tal-pajjiż, jekk hekk ipprovdut mill-Kungress tal-Unjoni. F'każ bħal dan, il-Belt tal-Messiku ssir stat fuq bażi ugwali fir-rigward tal-istati l-oħra tal-Unjoni u bil-limiti territorjali ġodda li l-Kungress jassenja lilha.111

### Forma ta' gvern

Il-Belt tal-Messiku, bħala waħda mit-32 entità federali tal-pajjiż, hija awtonoma f'termini tar-reġim intern tagħha, li, skont il-kostituzzjoni lokali tagħha u f'sinkronizzazzjoni mal-magna federali carta, hija repubblikana, rappreżentattiva, demokratika, sekulari u popolari. ; magħmul minn 16-il muniċipalità jew demarkazzjoni, il-bażi tal-organizzazzjoni politika u d-diviżjoni territorjali tagħha. Skont il-liġi fundamentali tagħha, is-sovranità u l-poter pubbliku huma l-oriġini u l-korrispondenza tal-poplu, u huwa l-poplu li jiddeċiedi li jeżerċitaha permezz ta' sistema ta' separazzjoni tas-setgħat: kap tal-Gvern (Eżekuttiv), Kungress lokali (Leġiżlattiv) u Setgħa Ġudizzjarja, depożitata f'istituzzjonijiet differenti, li l-kap tagħha hija l-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja.113​114​115​

Rigward il-Kungress tal-Unjoni, il-Belt tal-Messiku hija rappreżentata fuq l-istess livell ma' kwalunkwe stat ieħor. Fis-Senat, huwa rappreżentat minn tliet senaturi, tnejn eletti b'maġġoranza relattiva u wieħed assenjat lill-ewwel minoranza, u fil-Kamra tad-Deputati, bin-numru ta' distretti skont id-daqs tal-popolazzjoni tagħhom. Wara l-elezzjonijiet tal-2021, fil-Belt tal-Messiku ġew imġedda l-24 deputat li jirrappreżentaw l-24 distrett elettorali federali li jikkorrispondu għall-Belt tal-Messiku.


File:Old Mexico City S Hall (107085017).jpeg|Old City Hall, sede tal-poter eżekuttiv tal-belt
File:New Federal District Building (Mexico City).jpg|Bini tal-Gvern tal-Belt tal-Messiku, ħdejn il-Palazz tal-Belt il-Qadima, jgħaqqad uffiċċji differenti tal-gvern tal-kapital.
File:Asamblea Legislativa del Distrito Federal Ciudad de México.jpg|Palazz Leġiżlattiv ta' Donceles, sede tal-Kungress tal-Belt tal-Messiku, fergħa leġiżlattiva tal-kapitali.
File:Ciudad Judicial CDMX.jpg|Judicial City/Belt Ġudizzjarja (Ciudad Judicial) tal-Belt tal-Messiku, sede tal-ġudikatura lokali.


### Setgħa eżekuttiva

Il-kap tal-Gvern tal-Belt tal-Messiku huwa d-detentur tas-setgħa eżekuttiva tal-entità. Huwa elett b'vot dirett u universali. Ladarba jiġi elett, jieħu l-kariga fil-5 ta' Diċembru tas-sena elettorali. Il-kariga tieg[u ddum perjodu ta' sitt snin, ming[ajr il-possibilità ta' elezzjoni mill-;did; lanqas fil-każ li jkun wettaqha bħala interim, provviżorju jew sostitut. Il-pożizzjoni tista' titneħħa biss għal kawża serja, li għandha tkun kwalifikata mill-Kungress lokali. F'każ ta' mewt, tkeċċija jew riżenja, is-Segretarju tal-Gvern immedjatament u provviżorjament jassumi l-pożizzjoni, imbagħad, bir-riżervi kkontemplati fil-kostituzzjoni lokali, huwa f'idejn il-Kungress li jaħtar sostitut jew interim.

Il-Kostituzzjoni lokali attwali tipprovdi għal dik il-pożizzjoni fil-ħames titolu tagħha, it-tieni kapitlu, u hija indirizzata mit-tliet sezzjonijiet, u diversi punti u subsezzjonijiet, li jiffurmaw l-artikolu 32. Huma jispeċifikaw l-obbligi, is-setgħat, ir-rekwiżiti u r-restrizzjonijiet għall-pożizzjoni; speċifikazzjonijiet li jvarjaw mill-kmand tal-forza pubblika tal-Belt (pulizija lokali u gwardja nazzjonali annessa); sjieda tal-politiki ekonomiċi, tal-iżvilupp soċjali u tas-sigurtà pubblika; il-promulgazzjoni u l-eżekuzzjoni tal-liġijiet maħruġa mil-leġiżlatur; tipproponi ħatriet għal pożizzjonijiet li jeħtieġu l-approvazzjoni tal-Kungress jew tal-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja, u diversi prerogattivi mogħtija f'artikoli oħra tal-istess kostituzzjoni u liġijiet lokali.

Il-Kap tal-Gvern huwa l-kap tal-amministrazzjoni pubblika lokali u huwa mgħejjun minn kabinett magħmul minn diversi segretarjati, aġenziji lokali, aġenziji deċentralizzati u direttorati ġenerali, li huma responsabbli minn diversi portafolli ta' interess pubbliku, minbarra diversi konsulenti marbuta ma' l-uffiċċju tal-Kap tal-Gvern.

### Setgħa leġiżlattiva

Il-Kungress tal-Belt tal-Messiku huwa l-korp depożitarju tas-setgħa leġiżlattiva f'din l-entità federattiva. Ffurmata bħala assemblea unikamerali, hija magħmula minn 66 deputat, li minnhom 33 huma eletti b'vot popolari u 33 bil-prinċipju ta' rappreżentazzjoni proporzjonali. Il-membri tagħha huma eletti b'vot universali taħt iż-żewġ prinċipji diġà msemmija; l-ewwel direttament u l-oħrajn skond is-sistema ta' listi ta' bosta membri stabbilita mil-liġi federali. It-tul tal-pożizzjoni huwa ta' tliet snin bl-għażla ta' elezzjoni mill-ġdid immedjata, sakemm tkun qed tirrappreżenta lill-partit jew koalizzjoni li oriġinarjament innominat lid-deputat. Jiġi elett sostitut għal kull deputat titulari; din tkun dik li se tieħu post l-assenzi temporanji jew permanenti tas-sieħba tiegħu.

Il-kostituzzjoni federali tipprovdi għal dan il-korp fl-artikolu 122; filwaqt li l-magna carta lokali tittrattaha fit-tliet artikoli li jiffurmaw il-Kapitolu II tat-Titolu V. Din it-taqsima tagħti dettalji dwar is-setgħat, l-obbligi, id-drittijiet, il-prerogattivi, ir-rekwiżiti u r-restrizzjonijiet tal-korp leġiżlattiv, li f'termini ġenerali huma inkwadrati f'dawk il-policies. fejn l-entità hija awtonoma (reġim intern, baġit, dħul, żvilupp soċjali, sigurtà pubblika, akkwist u amministrazzjoni tal-ġustizzja —li mhumiex ikkontemplati fl-ordni federali—) u li mhumiex mogħtija esklussivament lill-Kungress tal-Unjoni.

### Setgħa ġudizzjarja

Is-setgħa ġudizzjarja tal-Entità hija magħmula mill-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja (li għandha Awla Kostituzzjonali), Kunsill tal-Ġudikatura, u qrati lokali u qrati speċjalizzati. Il-pedamenti tagħha jinsabu fit-Titolu III, Kapitolu III (li jkopri sitt taqsimiet tal-artikolu 35) tal-Kostituzzjoni Politika tal-Belt tal-Messiku u l-Liġi Organika tal-Ġudikatura tal-Belt tal-Messiku. L-amministrazzjoni, is-sorveljanza u d-dixxiplina tas-setgħa ġudizzjarja, bl-eċċezzjoni tal-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja, huma r-responsabbiltà tal-Kunsill tal-Ġudikatura. F'din is-setgħa u s-sett ta' korpi tagħha, is-setgħa li tagħti ġustizzja fl-aspetti istituzzjonali kollha tal-belt hija depożitata; l-applikazzjoni ta' normi u prinċipji legali fir-riżoluzzjoni tal-kunflitti; u fl-oqsma kollha tal-applikazzjoni tal-liġi u l-interpretazzjoni tal-liġijiet fis-soċjetà (ċivili, kriminali, kostituzzjonali, kummerċjali, tax-xogħol, amministrattivi, fiskali, proċedurali, eċċ.), Sakemm ħadd ma jitqies esklussivament għall-poter ġudizzjarju federali

### Gvernijiet tad-demarkazzjonijiet

Il-Belt tal-Messiku hija internament maqsuma f'16-il demarkazzjoni territorjali. Kull demarkazzjoni tgawdi awtonomija fil-kapaċità tagħha li teleġġi l-uffiċċju tas-Sindku tagħha stess (ekwivalenti għall-kunsilli tal-belt fil-muniċipalitajiet, għalkemm b'inqas poteri), li hija responsabbli, f'ħafna każijiet, biex tipprovdi s-servizzi pubbliċi kollha meħtieġa mill-popolazzjoni tagħha. L-uffiċċju tas-sindku huwa mmexxi minn sindku, elett kull tliet snin. Kull demarkazzjoni għandha korp kolleġġjali msejjaħ il-Kunsill, magħmul minn kunsilliera b'maġġoranza relattiva u rappreżentanza proporzjonali abbażi tad-daqs tal-popolazzjoni tagħhom.

Il-kostituzzjoni lokali stabbilixxiet fil-Kapitolu VI tat-Titolu III id-denominazzjoni uffiċjali tad-demarkazzjoni territorjali għall-unitajiet amministrattivi li fihom il-belt tkun maqsuma, li għalihom il-figura tad-delegat ġiet sostitwita b'dik tas-sindku. Dan il-kapitolu huwa dak li jiddeskrivi l-fakultajiet u r-responsabbiltajiet tas-sindki, li jagħti speċjalment l-amministrazzjoni tas-servizzi pubbliċi l-aktar bażiċi (sigurtà pubblika, ilma tax-xorb, drenaġġ, dawl, panteons, swieq, parks, xogħlijiet pubbliċi minuri, servizzi ta' tindif, użu. ta' art, żvilupp urban u/jew komunitarju, trasport pubbliku, eċċ.), l-azzjoni leġiżlattiva tal-kunsilliera għal dan il-għan, il-ġbir ta' taxxi fuq dawk is-servizzi u kull setgħa oħra mogħtija mill-kostituzzjoni lokali, il-liġi organika tas-sindki u regolamenti amministrattivi. Il-liġi organika tispeċifika l-istruttura u l-organizzazzjoni politika għal kull demarkazzjoni u s-sindku korrispondenti tagħha skont ċerti dispożizzjonijiet.

Huma għandhom ukoll is-setgħa li jikkoordinaw l-organizzazzjoni tagħhom ma' dawk il-muniċipalitajiet tal-Istat tal-Messiku li magħhom jikkostitwixxu, skont il-kategorizzazzjoni tal-INEGI, iż-Żona Metropolitana tal-Wied tal-Messiku. Kull demarkazzjoni territorjali hija integrata minn bliet, distretti u kolonji, kollha ekwivalenti għal-lokalitajiet li huma l-popolazzjonijiet komuni fl-istati. L-ibliet u l-inħawi huma denominazzjonijiet li jikkorrispondu għal unitajiet tal-viċinat ta' antikità kbira, uħud minnhom li jmorru minn żminijiet pre-Ispaniċi. Il-kolonji twieldu mill-espansjoni taż-żona urbana tal-Belt tal-Messiku fl-artijiet tal-madwar.

### Organizzazzjoni territorjali

Il-Belt tal-Messiku hija magħmula minn 16-il demarkazzjoni territorjali li, skont l-Artikolu 52, Taqsima 4, tal-Kostituzzjoni Politika tal-Belt tal-Messiku, huma dawn li ġejjin:

Demarkazzjonijiet territorjali/Popolazzjoni (2020)/128​	Wiċċ (km²)
Belt tal-Messiku	9 209 944	1 479,00 (Total)
Álvaro Obregón	759 137	96,17
Azcapotzalco	432 205	33,66
Benito Juárez	434 153	26,63
Coyoacán	614 447	54,40
Cuajimalpa	217 686	74,58
Cuauhtémoc	545 884	32,40
Gustavo A. Madero	1 173 351	94,07
Iztacalco	404 695	23,30
Iztapalapa	1 835 486	117,00
La Magdalena Contreras	247 622	74,58
Miguel Hidalgo	414 470	46,99
Milpa Alta	152 685	228,41
Tláhuac	392 313	85,34
Tlalpan	699 928	340,07
Venustiano Carranza	443 704	33,40
Xochimilco	442 178	118,00

## Ekonomija

Il-Belt tal-Messiku kienet, għal parti tajba mill-istorja tal-Messiku indipendenti, iċ-ċentru ekonomiku ewlieni tagħha. Fis-seklu 19, il-muniċipalitajiet periferali tal-entità kellhom ekonomija bbażata fuq l-agrikoltura u l-kummerċ tal-oġġetti prodotti minn din l-attività u manufatturi komplementari oħra. Kemm il-prodotti agrikoli kif ukoll l-obrajes kienu oġġetti tal-konsumatur li l-punt ewlieni tal-kummerċ tagħhom kien il-Belt tal-Messiku. Dan, minħabba n-natura tiegħu ta' kapital nazzjonali, speċjalizzat fil-provvista ta' servizzi assoċjati mal-amministrazzjoni pubblika. Xi wħud mill-abitanti tagħha kienu wkoll ħaddiema agrikoli, iżda kważi kollha kienu kkonċentrati fis-setturi tas-servizzi u l-industrija inċipjenti.

Matul is-seklu 19, l-attivitajiet industrijali ewlenin fid-Distrett Federali kienu l-fergħat tat-tessuti u tal-karta. Fl-aħħar ta' dak is-seklu, fi żmien il-gvern Porfirjan, ġew introdotti newlijiet mekkaniċi f'fabbriki bħal La Magdalena jew La Fama,129 filwaqt li l-produzzjoni tal-karta kienet tifjorixxi f'Peña Pobre u Loreto. L-industrija tal-kapital ġiet mibdula sa fis-seklu 20, meta ġie promoss mudell ta' sostituzzjoni tal-importazzjoni.

Bejn is-snin ħamsin u tmenin, id-Distrett Federali pproduċa sa 36% tal-PGD nominali nazzjonali.131 Minn dakinhar, id-Distrett Federali naqas il-piż speċifiku tiegħu fil-PGD nazzjonali. Fil-bidu tas-seklu 21, kienet tirrappreżenta biss 25% tat-total u fl-2020 tnaqqset għal 15.8%,132 dan, minħabba mhux tnaqqis fil-potenzjal produttiv tad-D.F.(li tibqa' l-ewwel ekonomija f' il-pajjiż), iżda, fil-biċċa l-kbira, minħabba d-deċentralizzazzjoni tal-iżvilupp ekonomiku u t-tkabbir ta' diversi stati.

Bl-istess mod, id-Distrett Federali impjega 45% tal-ħaddiema tal-manifattura tal-Messiku fl-1980, iżda għaxar snin wara l-proporzjon kien niżel għal 33%. Mill-ħames mitt kumpanija l-aktar importanti fil-pajjiż, fl-1982 kien fih 257 minnhom. Seba' snin wara, biss baqgħu fil-kapitali Messikana.

It-tnaqqis fl-attività industrijali fid-Distrett Federali implika, minn naħa waħda, it-tkabbir f'termini relattivi tad-dħul ikkontribwit mis-settur terzjarju (servizzi), u min-naħa l-oħra, kien rifless ukoll fit-tkabbir tal-ekonomija informali fil-belt. Minkejja dawn l-intoppi kollha, wara l-kriżi tal-ekonomija Messikana fis-snin 80 u 90, id-Distrett Federali kien wieħed mill-ftit entitajiet federali li l-parteċipazzjoni tagħhom fil-PGD nazzjonali tjiebet. Marret minn 21% fl-1988 għal 23% fl-1996. Barra minn hekk, id-dħul per capita żdied, parzjalment minħabba t-tnaqqis demografiku li rriżulta mit-terremot tal-1985.

Fl-2004 ipproduċiet 20.52% tal-prodott domestiku gross nazzjonali (PGD),135 li huwa ekwivalenti għal kważi 133,000,000,000 (mija tlieta u tletin biljun) dollaru.

Il-Belt tal-Messiku kisbet PGD fl-2011 ta' 470,000,000,000 (erba' mija u sebgħin biljun) dollaru. Fl-2012, bi tkabbir ta' 3.5%, il-PGD tiegħu kien jammonta għal 486,450,000,000 (erba' mija u sitta u tmenin elf erba 'mija u ħamsin miljun) dollaru, li se jirdoppja fi snin konsekuttivi. Il-kontribut ewlieni għall-ekonomija tal-belt huwa l-finanzi, in-negozju u t-turiżmu.

Il-belt kellha PGD, fl-2016, ta' 550,819,000,000 (ħames mija u ħamsin elf, tmien mija u dsatax-il miljun) dollaru,136 bi tkabbir medju f'dik is-sena ta' 4.0% ('il fuq mill-medja nazzjonali); Dawn iċ-ċifri kienu jirrappreżentaw 17% tal-PGD nazzjonali totali, li huma l-ekonomija ewlenija fil-Messiku, minbarra li jfisser kontribuzzjoni ta' 32% għat-tkabbir ekonomiku tal-pajjiż dik is-sena.35 Il-PGD per capita tal-belt huwa wkoll l-ogħla fid-dinja. .pajjiż: madwar 26,229 dollaru.


File:Calle de Bahía de Montejo, colonia Verónica Anzures, Ciudad de México, 2016.jpg|Matul is-seklu 21, iż-żona taċ-ċentru tal-Belt tal-Messiku saret ġentrifikata u densifikata b'mod notevoli b'suq tal-proprjetà immobbli b'saħħtu.
File:Mexico City Reforma skyline.jpg|Veduta panoramika ta' Paseo de la Reforma mill-Foresta Chapultepec.


### Żvilupp tal-bniedem

Skont dejta mill-Programm tal-Iżvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti (UNDP), il-Belt tal-Messiku hija l-entità federali bl-ogħla indiċi tal-iżvilupp uman (IDH) fil-pajjiż. Il-koeffiċjent tiegħu huwa 0.9225 Tkabbir, 137 'il fuq minn 0.8323 medja mir-repubblika kollha kemm hi. L-indiċi tal-iżvilupp uman jinkiseb billi tiġi analizzata d-disponibbiltà tas-servizzi tas-saħħa, il-livelli edukattivi u d-dħul ta' popolazzjoni. Fil-każ tal-Belt tal-Messiku, l-aħjar indikatur kien jikkorrispondi għall-indiċi tad-dħul (II), li fih kiseb 0.7595 (l-ewwel pożizzjoni fil-livell nazzjonali); fl-indiċi tal-edukazzjoni (IE), il-punteġġ kien 0.8498 Tkabbir (l-ewwel pożizzjoni fil-livell nazzjonali), filwaqt li fl-indiċi tas-saħħa (IS), kien 0.8880 Tkabbir (it-tieni pożizzjoni fil-livell nazzjonali). Ħamsa mill-għaxar suddiviżjonijiet territorjali bl-ogħla HDI fir-Repubblika Messikana jinsabu fil-Belt tal-Messiku. Dawn kienu, fl-2004, id-demarkazzjonijiet territorjali ta' Benito Juárez, Miguel Hidalgo, Tlalpan, Coyoacán u Cuajimalpa. It-tabella li ġejja turi t-tkabbir tal-indiċi tal-iżvilupp uman tal-belt għall-perjodu 2000-2010.

### Industrija u kostruzzjoni

Il-Belt tal-Messiku u ż-żona metropolitana tagħha għaddew minn proċess ta' deċentralizzazzjoni tal-attività ta' trasformazzjoni industrijali mill-aħħar tas-snin 80. Dan il-proċess ġie stimulat mill-gvern federali minħabba l-livelli perikolużi ta' kontaminazzjoni li laħqu f'dawk is-snin, kif ukoll il-problemi urbani derivati ​​minn il-konċentrazzjoni demografika għolja li kellha fl-espansjoni industrijali tal-kapital wieħed mill-inċentivi ewlenin tagħha. Il-biċċa l-kbira tal-industrija marret lejn bliet fil-qrib bħal Toluca, Santiago de Querétaro u Puebla de Zaragoza. Id-deċentralizzazzjoni industrijali tal-kapital iffavorixxiet it-tkabbir ta' din l-attività fi stati oħra, speċjalment dawk fit-tramuntana u ħdejn il-fruntiera ta' l-Istati Uniti, fejn ġew stabbiliti kumpaniji ġodda tal-maquiladora li bdew fis-snin disgħin, promossi parzjalment min-NAFTA.

Skont dejta mis-Segretarjat tal-Iżvilupp Ekonomiku tal-Belt (Sedeco-DF),139 l-entità għandha 54 żona industrijali, u mill-erja totali tagħha, 2,578 ettaru huma maħsuba għall-użu industrijali. Il-PGD industrijali tal-kapital jirrappreżenta 16.32% tal-produzzjoni industrijali totali fil-Messiku, u laħaq valur ta' MXN $ 50,768,867,000 (ħamsin elf seba' mija u tmienja u sittin miljun tmien mija u sebgħa u sittin elf peso Messikani) fl-2004. Dan jirrappreżenta kontrazzjoni f'termini assoluti u proporzjonali fir-rigward tar-riżultati tal-1999, meta l-kapital ipparteċipa bi 18% tal-prodott industrijali nazzjonali, b'valur ta' aktar minn 55,000,000,000 (ħamsa u ħamsin biljun) ta' pesos Messikani.

Fl-2003, kien hemm 27,727 unità ekonomika li kienu kklassifikati bħala industrijali li taw impjieg lil aktar minn 547,000 resident tal-kapitali.

Id-demarkazzjoni bl-akbar numru ta' dawn l-unitajiet kienet Iztapalapa, b'5,578 unità ekonomika industrijali.

Fl-2005, l-industrija tat-trasformazzjoni kimika u taż-żejt, l-industrija tal-ikel, l-industrija farmaċewtika, u l-produzzjoni ta' apparat elettroniku, makkinarju, u oġġetti oħra tal-metall, ikkonċentraw parti tajba mill-forza tax-xogħol fis-settur industrijali tal-kapital.

### Swieq tal-Borża

Il-Borża Messikana, S.A.B. tas-C.V. (BMV) hija waħda miż-żewġ boroż fil-Messiku u l-aktar importanti fl-Amerika Latina. Il-faċilitajiet tagħha jinsabu fuq l-avenue Paseo de la Reforma, fiċ-ċentru tal-Belt tal-Messiku u topera taħt konċessjoni mogħtija mill-Ministeru tal-Finanzi u l-Kreditu Pubbliku, f'termini tal-Liġi tas-Suq tat-Titoli. Il-BMV huwa inkarigat li jipprovdi t-teknoloġija, is-sistemi u r-regoli ta' awtoregolamentazzjoni li taħthom jopera l-istokk tas-suq Messikani, prinċipalment fir-rigward tar-reġistrazzjoni, in-negozjar, u r-reġistrazzjoni ta' ishma, ċertifikati ta' parteċipazzjoni, titoli ta' dejn, u warrants. . Bħala parti mill-proċess ta' demutualization tagħha u skont ix-xejriet globali u l-bidliet fil-qafas regolatorju, fit-13 ta' Ġunju 2008, il-BMV wettqet l-Offerta Pubblika Inizjali tal-ishma li jirrappreżentaw l-ishma kapitali tagħha, sabiex minn dakinhar 'l quddiem Dawn l-ishma jkunu suġġetti. għall-kummerċ ħieles fl-istokk tas-suq Messikan.

Għandu diversi indiċi, fosthom: IPC, INMEX, IMC30, IDIPC, IRT u HABITA, li l-prinċipali minnhom huwa l-IPC jew Price and Quotation Index. Bħalissa hemm 35 stokk fuq il-lista ta' 175 kumpanija nnegozjati pubblikament.

Il-Borża Istituzzjonali, S.A. tas-C.V. (BIVA) hija t-tieni borża fil-Messiku, tinsab fuq Boulevard Manuel Ávila Camacho f'Lomas de Chapultepec. Kisbet il-konċessjoni fl-2017 waqt il-gvern tal-President Enrique Peña Nieto, li bdiet topera fil-25 ta' Lulju 2018.

### Suq bl-ingrossa

Imsejjaħ uffiċjalment Central de Abasto de la Ciudad de México jew CEDA, huwa s-suq ewlieni bl-ingrossa u bl-imnut għall-prodotti tal-konsumatur fiż-Żona Metropolitana tal-Wied tal-Messiku, li jispeċjalizza fi prodotti tal-merċa, ikel, frott, legumi, fjuri, ħxejjex, tjur, laħam, ħut, molluski u weraq. Skont il-fluss tal-flus, huwa meqjus bħala t-tieni l-akbar ċentru tax-xiri fil-Messiku wara l-Borża Messikana (BMV).

u l-akbar fl-Amerika Latina.144 Hija tinsab fid-demarkazzjoni territorjali ta' Iztapalapa. Barra minn hekk, hemm bosta swieq fil-belt, kważi wieħed f'kull lokal, u għalhekk huma ta' daqsijiet differenti.

### Turiżmu

Tourism in Mexico City is an important economic activity for the capital, ranked first nationwide in terms of domestic and foreign tourist arrivals, with 13,124,000 (thirteen million, one hundred and twenty-four thousand) visitors, counted only in the hotel sector, in 2015,145​ and it is the first tourist destination for foreign visitors within Latin America, with 3,500,000 (three million five hundred thousand) arrivals a year, with an economic benefit of 600 dollars per visitor. With Based on studies, in relation to arrivals at the International Airport of Mexico City, the majority of tourists entering the city come from the United States.146 The direct jobs generated by the tourist activity of the capital in 2015 were 318,000, and indirect, 795,000,

In 2014, Mexico City had 48,217 hotel rooms. From 2013 to 2014, the city received 9,006,292 (nine million, six thousand, two hundred and ninety-two) national tourists and 2,013,481 barrani.

## Kultura

Billi hija l-kapitali ta' imperu vast pre-Ispaniku, ukoll l-aktar viċi-realtà sinjura fi ħdan l-Imperu Spanjol (li ħakmet territorju kbir fl-Amerika u l-Indji tal-Punent), u, fl-aħħarnett, il-kapitali tal-Messiku tal-lum, il-belt għandha għanja. storja ta' espressjoni artistika u kulturali.

### Arti plastika u arkitettura

Mill-perjodu Mesoamerikan pre-klassiku, l-abitanti tal-insedjamenti madwar il-Lag Texcoco pproduċew ħafna xogħlijiet kumplessi ta' arti u snajja' magħrufa mad-dinja kollha, li wħud minnhom huma esebiti llum fil-Museo Nacional de Antropología u l-Museo del Templo Mayor. Filwaqt li ħafna biċċiet tal-fuħħar u l-inċiżjoni fuq il-ġebel baqgħu ħajjin, il-maġġoranza l-kbira tal-ikonografija Amerindjana ġiet meqruda matul il-konkwista tal-Messiku.

Ħafna mill-arti kolonjali bikrija ġiet derivata minn kodici (kotba bl-istampi Aztec), bil-għan li jiġu rkuprati u ppreservati xi ikonografija u storja Aztec u Amerindja oħra. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, l-espressjonijiet artistiċi fil-Messiku kienu l-aktar b'tema reliġjuża. Il-Katidral Metropolitan għadu jesibixxi xogħlijiet ta' Juan de Rojas, Juan Correa u pittura taż-żejt li l-awtur tagħha ġie attribwit lil Murillo. Xogħlijiet tal-arti sekulari minn dan il-perjodu jinkludu l-iskultura ekwestri ta' Karlu IV ta' Spanja, magħrufa lokalment bħala “El caballito”. Din il-biċċa, fil-bronż, kienet xogħol Manuel Tolsá u tqiegħdet fil-kwadru omonimu, quddiem il-Palacio de Minería. Fiha wkoll hemm il-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUNAL).

Matul is-seklu 19, produttur importanti tal-arti kienet l-Academia de San Carlos, imwaqqfa matul l-era viċirejali. Aktar tard saret l-Escuela Nacional de Artes Plásticas, li tgħallem il-pittura, l-iskultura u d-disinn grafiku, illum waħda mill-iskejjel tal-arti tal-UNAM. Ħafna mix-xogħlijiet prodotti mill-istudenti u l-fakultà minn dak iż-żmien issa huma murija fil-Museo Nacional de San Carlos. Wieħed mill-istudenti, José María Velasco, huwa meqjus bħala wieħed mill-akbar pitturi tal-pajsaġġ ta' żmienu. Ir-reġim Porfirio Díaz sponsorja l-arti, speċjalment dawk li kellhom influwenza Franċiża. L-arti popolari iffjorixxiet fil-forma ta' karikaturi u illustrazzjonijiet, pereżempju, dawk ta' José Guadalupe Posada u Manuel Manilla. Il-kollezzjoni permanenti tal-Mużew ta' San Carlos tinkludi wkoll pitturi ta' kaptani Ewropej bħal Rembrandt, Velázquez, Murillo u Rubens.

Wara r-Rivoluzzjoni Messikana, moviment tal-arti ta' quddiem oriġina fil-Belt tal-Messiku: Muraliżmu. Ħafna mix-xogħlijiet tal-muralisti José Clemente Orozco, David Alfaro Siqueiros u Diego Rivera huma esebiti f'bosta bini fil-belt, b'mod partikolari l-Palazz Nazzjonali u l-Palazz tal-Belle Arti. Frida Kahlo, mart Diego Rivera, b'espressjoni qawwija nazzjonalista, kienet ukoll waħda mill-aktar pitturi famużi fil-Messiku. Id-dar tiegħu bħalissa hija mużew fejn jintwerew ħafna mix-xogħlijiet tiegħu.

Id-dar l-antika ta' Dolores Olmedo fiha mużew bl-istess isem. Il-faċilità tinsab fi Xochimilco, fiż-żona tan-Nofsinhar tal-Belt tal-Messiku, u tinkludi diversi bini mdawra minn ġonna estensivi. Jospita kollezzjoni kbira ta' pitturi u tpinġijiet ta' Rivera u Kahlo, kif ukoll xoloizcuintles, kelb emblematiku ħafna tar-reġjun. Jippreżenta wkoll wirjiet temporanji żgħar iżda importanti ta' arti klassika u moderna, pereżempju, mill-Iskola Venezjana u l-arti moderna minn New York.

Matul is-seklu 20, ħafna artisti emigraw lejn il-Belt tal-Messiku minn reġjuni differenti tal-Messiku, bħal Leopoldo Méndez, inċiżur minn Veracruz, li appoġġja l-ħolqien tat-Taller de Gráfica Popular, iddisinjat biex isib post ta' espressjoni għaċ-ċittadini li jaħdmu. Pitturi oħra ġew minn barra, bħall-pittur Katalan Remedios Varo, flimkien ma' eżiljati oħra Spanjoli u Lhud. Kien fit-tieni nofs tas-seklu 20 li l-produzzjoni artistika bdiet tiddevja mit-temi rivoluzzjonarji. José Luis Cuevas għażel l-arti kontemporanja, b'kuntrast mal-moviment muralist assoċjat mal-politika soċjali.

### Mużewijiet

Il-Belt tal-Messiku hija waħda mill-ibliet bl-akbar numru ta' mużewijiet fid-dinja. Għandha bosta mużewijiet iddedikati għall-arti, inklużi l-arti kolonjali, l-arti moderna u kontemporanja. Il-Mużew Tamayo ġie inawgurat f'nofs is-snin tmenin biex jilqa' kollezzjoni ta' arti kontemporanja internazzjonali, mogħtija mill-pittur famuż Messikan Rufino Tamayo (imwieled fl-istat ta' Oaxaca). Il-kollezzjoni tinkludi biċċiet ta' Picasso, Paul Klee, Kandinsky, Warhol u ħafna oħrajn, għalkemm ħafna mill-kollezzjoni tinsab maħżuna filwaqt li l-esebiti li jżuru jkunu għall-wiri. Il-Mużew tal-Arti Moderna (MAM) huwa repożitorju ta' artisti Messikani tas-seklu 20, inklużi Rivera, Orozco, Siqueiros, Kahlo, Gerzso, Carrington, Izquierdo, u Tamayo, fost oħrajn, u jospita wkoll wirjiet temporanji ta' arti moderna internazzjonali. Fin-naħa t'isfel tal-belt, il-Mużew Carrillo Gil jesibixxi artisti tal-avantgarde, kif ukoll il-Mużew tal-Università tal-Arti Kontemporanja (MUAC), iddisinjat minn Teodoro González de León u inawgurat fl-aħħar tal-2008.

Il-Mużew Soumaya, msemmi għal mart il-magnat Messikan Carlos Slim, għandu l-akbar kollezzjoni privata ta' skulturi oriġinali ta' Auguste Rodin barra minn Pariġi. Għandu wkoll kollezzjoni kbira ta' skulturi ta' Dali, u jinkludi wkoll biċċiet ta' El Greco, Velázquez, Picasso, u Canaletto. Inawgurat faċilità ġdida b'disinn futuristiku fl-2011 u żżomm faċilità iżgħar fi Plaza de Loreto, fin-nofsinhar tal-belt. Il-Museo Júmex huwa ddedikat għall-arti kontemporanja, li jinsab fuq il-bażi estensiva tal-kumpanija tal-meraq Jumex, u jingħad li għandu l-akbar kollezzjoni privata ta' arti kontemporanja fl-Amerika Latina; fiha biċċiet mill-kollezzjoni permanenti tagħha, kif ukoll wirjiet li jivvjaġġaw minn artisti kontemporanji ewlenin. L-Antiguo Colegio de San Ildefonso, fiċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku, palazz kolonnad tas-seklu 17, regolarment jospita wirjiet ta' arti Messikana u internazzjonali, u l-esebiti tiegħu inkludew dawk ta' David LaChapelle, Antony Gormley, u Ron Mueck. Il-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUNAL) jinsab ukoll f'palazz antik fiċ-Ċentru Storiku, li fih kollezzjoni kbira ta' biċċiet mill-artisti ewlenin Messikani tal-aħħar 400 sena u jorganizza wkoll wirjiet.

Post ieħor importanti fil-mużewijiet tal-belt huwa l-Museo Memoria y Tolerancia, inawgurat fil-bidu tal-2011. L-idea ta' żewġ Messikani żgħażagħ ġiet trasformata fi spazju uniku ddedikat biex juri l-avvenimenti storiċi ewlenin kollha ta' diskriminazzjoni u ġenoċidju. Wirjiet permanenti jinkludu dawk dwar l-Olokawst u atroċitajiet oħra fuq skala kbira. Jospita wkoll wirjiet temporanji; wieħed fit-Tibet ġie inawgurat mid-Dalai Lama f'Settembru 2011.

F'Ottubru 2020, matul l-ewwel sena tal-kontinġenza minħabba l-pandemija tal-koronavirus, ġie inawgurat il-Mużew Kaluz f'dik li kienet il-Hotel de Cortés, fiċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku.


File:Mammx2.jpg|Ġnien tal-Mużew tal-Arti Moderna.
File:Museo Soumaya, Ciudad de México, México, 2015-07-18, DD 12.JPG|Il-Mużew Soumaya, fi Plaza Carso.
File:Museo Universitario de Arte Contemporáneo - Noche.jpg|Plaza del Museo Universitario Arte Contemporáneo, fin-nofsinhar tal-belt.
File:Museo Frida Kahlo.JPG|Faċċata tal-Mużew Frida Kahlo, f'Coyoacán.


### Arti tal-ispettaklu u divertiment

Il-Belt tal-Messiku hija dar għal bosta orkestri li joffru programmi staġjonali. Dawn jinkludu l-Orkestra Tipika tal-Belt tal-Messiku, meqjusa bħala l-eqdem ensemble orkestrali fl-Amerika Latina, l-Orkestra Filarmonika tal-Belt tal-Messiku, li tesegwixxi fis-Sala Ollin Yoliztli; l-Orkestra Sinfonika Nazzjonali, li topera fil-Palacio de Bellas Artes, kif ukoll l-Orkestra tal-Kamra tal-Belle Arti, il-Kumpanija Nazzjonali tal-Opra (Opera de Bellas Artes), il-Kumpanija Nazzjonali taż-Żfin u l-Ballet Folklorico de México de Amalia Hernandez; l-Orkestra Filarmonika tal-UNAM (OFUNAM), u l-Orkestra Sinfonika tal-Minería, li jdoqqu fis-Sala Nezahualcóyotl, li kienet l-ewwel sala tal-kunċerti wrap-around fid-dinja fl-emisfera tal-punent meta nfetħet fl-1976. Hemm ukoll ħafna ensembles iżgħar li jarrikkixxu l- xena mużikali tal-belt, inklużi l-Orkestra taż-Żgħażagħ tal-Università Eduardo Mata (OJUEM) u l-Akkademja tal-Mużika Bikrija, it-tnejn mill-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku, l-Orkestra tal-Iskola Carlos Chávez, il-Kwartett tal-Amerika Latina, il-Kintett tar-Riħ tal-Belt tal-Messiku, il- New World Orchestra u l-Orkestra Sinfonika tal-IPN.

Fil-belt hemm attività teatrali qawwija, kemm pubblika kif ukoll privata u inizjattiva indipendenti, b'istituzzjonijiet importanti bħall-Kumpanija Nazzjonali tat-Teatru u diversi postijiet. Fosthom, it-Teatru tal-Belt Esperanza Iris, inawgurat fl-1918, huwa stabbilit bħala wieħed mill-aktar importanti fil-kapitali, li jinsab fiċ-Ċentru Storiku. Is-Siqueiros Cultural Polyforum, it-Teatru Insurgentes, iċ-Ċentru Kulturali Bosque, li jinsab ħdejn Campo Marte, iċ-Ċentru Kulturali Elleniku, iċ-Ċentru Kulturali Universitarju, in-netwerk tat-Teatri IMSS bħat-Teatru Xola Julio Prieto u t-Teatri del ISSSTE bħal Julio It-Teatru Jiménez Rueda, it-Teatru La Capilla inawgurat minn Salvador Novo fl-1953 u t-Teatru Bar El Vicio minn Jesusa Rodríguez fis-snin 80, fost ħafna oħrajn. Ukoll, it-Teatru Telcel u ċ-Ċentru Kulturali Telmex, iċ-Ċentru tat-Teatru Manolo Fábregas u bosta mill-inħawi tiegħu bħat-Teatru San Rafael, li jinsabu fil-viċinat tal-istess isem. It-Teatru Metropólitan, teatru tal-films antik mis-snin 40, huwa ddedikat prinċipalment għall-eżekuzzjoni ta' drammi, kunċerti, musicals, recitals, wirjiet taż-żfin, fost oħrajn, kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll internazzjonali.

L-Awditorju Nazzjonali huwa l-post ewlieni għall-wirjiet kontemporanji fil-Messiku, meqjusa fost l-aqwa fid-dinja minn diversi mezzi speċjalizzati, li jinsab fuq Paseo de la Reforma, fejn hemm post ieħor b'kapaċità iżgħar għall-ispettaturi msejjaħ il-Lunario. Il-belt għandha wkoll areni tal-prestazzjoni, maħsuba għal avvenimenti bħal kunċerti, avvenimenti sportivi, ċirkli, fost oħrajn. L-eqdem hija l-Arena México, arena multipurpose użata speċjalment għall-lotta professjonali; l-arena Palacio de los Deportes mibnija għal-Logħob Olimpiku tal-1968 u l-Arena Ciudad de México l-ġdida, l-akbar u l-aktar ċentru modern tad-divertiment fil-pajjiż. Il-kapitali għandha l-Foro Sol, post sportiv maħsub biex isir avvenimenti kbar, bħal Vive Latino u spazju ieħor tal-isport li huwa maħsub ukoll għal avvenimenti tal-ispettaklu huwa l-Azteca Stadium.


File:PolyforumSiqueiros06.jpg|Il-Polyforum Kulturali Siqueiros u l-mural tiegħu “Il-Marċ tal-Umanità”.
File:Teatro de la Ciudad de Mexico.jpg|Teatru tal-Belt Esperanza Iris.
File:AUDITORIO NACIONAL CDMEXICO.JPG|Awditorju nazzjonali.


### Gastronomija

Fil-Belt tal-Messiku, huwa possibbli li ssib firxa wiesgħa ta' ikel. Hemm oqsma speċjalizzati fl-offerta ta' ikel ippreparat, bħal ristoranti u kafetteriji. F'partijiet oħra tal-belt huwa possibbli li ssib ristoranti internazzjonali u haute cuisine, li jirrappreżentaw it-tradizzjonijiet kulinari ta' pajjiżi differenti bħal Franza, l-Italja, il-Portugall, il-Polonja, Spanja (inklużi l-kċejjen reġjonali ta' Kastilja, Asturias, Galizia u Bask). Pajjiż).), it-Tajlandja, il-Ġappun, il-Korea, iċ-Ċina, il-Marokk, il-Libanu, il-Perù, l-Arġentina u l-Brażil. Naturalment, hemm ukoll stabbilimenti importanti ddedikati għall-kċina Messikana mir-reġjuni kollha tal-pajjiż.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-gastronomija lokali, il-belt hija l-epitome tat-tradizzjonijiet kulinari tal-pajjiż. It-tradizzjoni gastronomika antika tal-Wied tal-Messiku kienet qed tisparixxi, akkumpanjata minn diffikultà dejjem tikber biex jinkisbu ingredjenti li kienu indiġeni għall-baċin tal-lag. Bħalissa, il-kisba tal-ahuautle—bajd tan-nemus lakustri—huwa prattikament impossibbli, minbarra l-papri selvaġġi u l-gwidi tal-qargħa, li kienu bażiċi fil-gastronomija ta' Iztapalapa. Il-mixmole —mole tal-ħut— li huwa ppreparat fil-Míxquic kellu jissostitwixxi l-ilsna tal-baqra —tip ta' quelite— bil-chard, u l-ħut indiġenu bil-karpjun. Illum, snacks Messikani tipiċi bħal tlacoyo (mill-kelma tlatlaoyo fin-Nahuatl) jiġu kkunsmati kuljum fit-toroq, li hija tortilla ħoxna, ovali u twila (ġeneralment qamħirrum blu) mimlija bil-fażola, fażola jew cottage cheese. Ukoll l-steak tradizzjonali, suadero u "al pastor" tacos, u quesadillas b'ingredjenti bħal fjura tal-qara ħamra, huitlacoche (fungus iswed mill-qamħ), patata bi chorizo, picadillo u ħafna aktar stews. Dawn kollha huma dejjem akkumpanjati b'diversi stili ta' zalza ħadra u ħamra, basal grilled, nopales, u fażola. Il-"guajolotas" huma wkoll tradizzjonali, li huma kejkijiet tamale, ġeneralment rajas, zalza ħadra, jew mole.

Min-naħa l-oħra, il-belt hija l-post għal avvenimenti gastronomiċi ta' importanza nazzjonali, bħall-Fiera Nazzjonali tal-Mole, li ssir matul l-ewwel tliet ġimgħat ta' Ottubru f'San Pedro Atocpan (Milpa Alta).

### Dar tal-kultura

Skont is-Sistema ta' Informazzjoni Kulturali (SIC) tal-Ministeru tal-Kultura, hemm total ta' 226 dar tal-kultura jew ċentri kulturali fil-Belt tal-Messiku.156​157​ Dawn li ġejjin huma biss ftit eżempji (xi wħud jappartjenu għad-demarkazzjonijiet territorjali ta' Ciudad tal-Messiku; oħrajn, għar-rappreżentazzjonijiet uffiċjali tal-istati, oħrajn jiddependu minn istituzzjonijiet edukattivi pubbliċi u hemm ukoll dawk li jaħdmu grazzi għall-inizjattiva privata):158

Dar tal-Kultura Azcapotzalco
Dar tal-Kultura tal-Istat ta' Tabasco
Gaby Brimmer Dar tal-Kultura
Dar tal-Kultura Jesus Reyes Heroles
Dar tal-Kultura Jaime Sabines
Dar tal-Kultura Messikana-Ġappuniża
Kamra tal-Istudji Umanistiċi tal-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku
Dar Università tal-Ktieb tal-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku
Ċentru Kulturali Alicia Santillana de Guajardo (Quinta Alicia)
Ċentru Kulturali Arnaldo Orfila
Ċentru Kulturali tal-Fruntiera
Ċentru Kulturali Casa Talavera, tal-Università Awtonoma tal-Belt tal-Messiku
Ċentru Kulturali ta' Spanja fil-Messiku tal-Aġenzija Spanjola għall-Kooperazzjoni Internazzjonali għall-Iżvilupp (AECID)
Ċentru Kulturali tal-Ministeru tal-Finanzi u Kreditu Pubbliku
Ċentru Kulturali tal-Gvern tal-Istat ta' Chihuahua
Ċentru Kulturali Eks-Kunvent Karmelitani tad-Desierto de los Leones
Ċentru Kulturali Elleniku
Ċentru Kulturali Ollin Yoliztli tal-Ministeru tal-Kultura tal-Belt tal-Messiku
Ċentru Kulturali tal-Pulizija
Ċentru Kulturali Universitarju u Ċentru Kulturali Universitarju
Ċentru Kulturali Università Tlatelolco
Ċentru Kulturali u Soċjali ta' Veracruz
Ċentru Kulturali Los Talleres
Ċentru Kulturali San Anġlu
Ċentru tal-Arti u Snajja Iztacalco
Ċentru tal-Immaġini
Ċentru Nazzjonali għall-Arti
ċirku li jtajru
Kumpless Kulturali Los Pinos
Netwerk tal-FAROS (Aragón, Azcapotzalco, Cosmos, Indios Verdes, Miacatlán, Oriente, Tláhuac, Tecómitl)
Istitut Taljan tal-Kultura

### Festivals u espressjonijiet oħra tal-kultura popolari

Il-Belt tal-Messiku hija dar għal festi nazzjonali importanti, li jvarjaw miċ-ċelebrazzjoni ta' Jum l-Indipendenza fiż-Zócalo għal festi reliġjużi, bħar-Rappreżentanza tal-Passjoni ta' Ġesù f'Iztapalapa,159 Jum il-Mejtin f'Míxquic160 jew pellegrinaġġi għall-Bażilika ta' Guadalupe.

Dawn l-avvenimenti kollha jattiraw mijiet ta' eluf ta' nies minn madwar il-pajjiż u minn barra lejn il-kapitali. Xi demarkazzjonijiet għandhom kalendarji saturati b'festi popolari, bħal Milpa Alta, li n-numru tagħha jilħaq iċ-ċifra ta' seba' mitt festa annwali. Flimkien mat-tradizzjonijiet indiġeni tal-belt, l-immigrazzjoni kkontribwiet għall-integrazzjoni fil-kultura tal-kapitali ta' avvenimenti bħall-Guelaguetza, promossi mill-migranti Oaxacan, jew iċ-ċelebrazzjoni tas-Sena l-Ġdida Ċiniża. Fl-aħħar tas-seklu 20 u l-bidu tas-seklu 21, il-globalizzazzjoni ppermettiet il-proliferazzjoni fil-kapital ta' espressjonijiet barranin li tħalltu ma' dawk li kienu jeżistu qabel. Hekk, pereżempju, huwa possibbli li wieħed josserva l-ikonografija ta' Halloween fuq l-artali tal-mejtin; graffiti introdotti mill-migranti li rritornaw, u li huma parti mill-pajsaġġ urban tal-Belt tal-Messiku, jew l-għadd ta' xogħlijiet mill-ġdid tal-blat li huma imwettqa minn gruppi kapitali, kummerċjali u underground.

Il-Belt tal-Messiku għandha tradizzjoni importanti u b'għeruq fondi tal-ġlied tal-barrin u hija dar għal segwaċi kbar ħafna. Madankollu, minħabba l-impuls tal-attivisti, hemm proġetti fil-kungress lokali biex jipprojbixxu l-ġlied tal-barrin. L-istaġun il-kbir jiġi ċċelebrat fi Plaza México, li, minbarra li hija l-akbar fid-dinja, hija meqjusa bħala l-aktar importanti fl-Amerika Latina. L-istaġun jibda fil-ħarifa u jispiċċa fir-rebbiegħa.

Wara l-pandemija tal-Influwenza AH1N1 fl-2009, il-gvern tad-Distrett Federali ta' dak iż-żmien ippromwova l-ħolqien ta' festa ta' natura kulturali u diplomatika, u b'hekk twieldet l-hekk imsejħa Fiera Internazzjonali tal-Kulturi Ħbiberija (FICA), li oriġinarjament kienet saret fuq Paseo. de la Reforma u li aktar tard ittieħed fiz-Zócalo.165 L-iskop tiegħu huwa li jkun punt ta' laqgħa fejn il-viżitaturi jitgħallmu u jitgħallmu dwar it-tradizzjonijiet, il-gastronomija, il-kultura u d-drawwiet ta' nazzjonijiet differenti madwar id-dinja. Diġà hija l-aktar ċelebrazzjoni importanti ta' komunikazzjoni u qrubija ma' aktar minn 73 pajjiż parteċipanti, fil-Belt tal-Messiku. Minħabba s-suċċess tagħha, ħafna pajjiżi wrew interess li jakkwistaw spazju fil-fiera biex jesponu r-rikkezza u d-diversità kulturali tagħhom. , fejn tista' tapprezza numru bla tarf ta' fdalijiet artiġjanali, mużika, platti tipiċi, ħwejjeġ, arti, testi, fost ħafna oġġetti karatteristiċi oħra.

Bl-istess spirtu, il-Fiera tal-Kultura Indiġena, il-Popli u l-Viċinat Oriġinali tal-Belt tal-Messiku twieldet fl-2021 sabiex tippubbliċizza l-ġid kulturali ta' natura lokali. Il-Belt tal-Messiku għandha tradizzjoni orali kbira, li tvarja minn miti antiki ħafna bħal La Llorona, li suppost kellha x'taqsam maċ-Cihuacóatl Messikan, sal-leġġenda, mifruxa ħafna fl-isptarijiet kapitali, ta' La Planchada, li hija dwar infermiera spettrali li tfejjaq b'mod mirakoluż. il-mejtin bla tama li jieħu ħsiebu.

### Eedukazzjoni sekondarja għolja

Iż-Żona Metropolitana tal-Belt tal-Messiku għandha istituti pubbliċi u privati ​​ta' edukazzjoni sekondarja għolja. Fil-każ ta' ammissjoni f'istituti pubbliċi tal-edukazzjoni sekondarja għolja, isir konkors demokratiku organizzat mill-Kummissjoni Metropolitana tal-Istituzzjonijiet Pubbliċi tal-Edukazzjoni Sekondarja għolja (Comipems), magħmula minn disa' istituzzjonijiet li jorganizzaw il-proċess tal-għażla tal-istudenti b'mod unifikat. Skont in-numru ta' hits, il-lista ġerarkika, magħrufa wkoll bħala l-lista tal-għażliet, li tinkludi l-iskejjel bl-ogħla prijorità għall-applikant u d-domanda għall-iskejjel.

F'dan l-ambjent, l-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku tiddisinja u tikklassifika l-eżami tagħha stess għall-applikanti li għażlu wieħed mill-kampus tagħha bħala l-ewwel għażla tal-preferenzi tagħhom, filwaqt li żżomm mekkaniżmi ta' koordinazzjoni mal-istituzzjonijiet l-oħra li jiffurmaw Comipems. , li jużaw in-Nazzjonali. Eżami tad-Dħul għall-Edukazzjoni Għolja (EXANI-I), li huwa ppreparat u kklassifikat miċ-Ċentru Nazzjonali għall-Valutazzjoni tal-Edukazzjoni Għolja (Ċeneval).​ Grazzi għad-domanda għolja tal-applikanti għall-edukazzjoni sekondarja għolja fl-2011, il-Gvern tal-Federal Distrett (illum il-Gvern tal-Belt tal-Messiku) fetaħ skola sekondarja ġdida biex takkomoda 350 mill-istudenti li ġew irrifjutati li jidħlu f'dan il-livell. Bl-istess mod, is-Segretarjat tal-Edukazzjoni fil-kapitali joffri l-Programm tal-Baċellerat tat-Tagħlim mill-Bogħod biex jistudja, permezz tal-Internet. u bla ħlas, il-livell sekondarju superjuri.

Fl-ewwel istanza, hemm skejjel li jappartjenu għaż-żewġ universitajiet l-aktar importanti fil-belt u fil-pajjiż: fil-każ tal-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku, huma l-Iskola Preparatorja Nazzjonali u l-Kulleġġ tax-Xjenzi u l-Istudji Umanistiċi; fil-każ tal-Istitut Nazzjonali Politekniku, huma ċ-Ċentri għall-Istudji Xjentifiċi u Teknoloġiċi (CECyT; magħrufa b'mod kolokjali bħala vokazzjonali) u ċ-Ċentru għall-Istudji Teknoloġiċi. It-tieni, hemm istituzzjonijiet li jappartjenu lill-Ministeru tal-Edukazzjoni Pubblika, bħall-Kulleġġ tal-Baċellerat, iċ-Ċentri għall-Istudji Teknoloġiċi, Industrijali u tas-Servizzi u l-Kulleġġ Nazzjonali tat-Taħriġ Professjonali. Hemm ukoll iċ-Ċentri tal-Edukazzjoni Artistika (Cedart) tal-Istitut Nazzjonali tal-Belle Arti, il-Kulleġġ Nazzjonali tal-Edukazzjoni Teknika Professjonali (Conalep) kif ukoll l-Istitut tal-Edukazzjoni Sekondarja Għolja tal-Belt tal-Messiku (IEMS), li jiddependi fuq il-gvern lokali.

F'termini ta' appoġġ għall-istudenti fl-edukazzjoni sekondarja għolja, il-Gvern tad-Distrett Federali ħoloq il-programm Prepa Sí, pjan li jagħti borża ta' studju fix-xahar ta' bejn 500 u 700 peso lil aktar minn 550,000 student minn istituzzjonijiet pubbliċi fil-kapitali u li għandu għamilha possibbli li jitnaqqsu l-iskola li jħallu l-iskola b'aktar minn 60 fil-mija, skond dikjarazzjonijiet mis-Segretarju ta' l-Edukazzjoni tal-kapital fl-2011.

### Edukazzjoni terzjarja

Fi ħdan il-belt, istituzzjonijiet numerużi ffukati fuq l-oqsma varji ta' studju jikkonverġu, li fosthom tispikka l-Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku (UNAM), l-eqdem u waħda mill-aktar prestiġjużi fil-Messiku u l-Amerika Latina.173​173​174 175 Tagħha kampus ċentrali, magħruf bħala Ciudad Universitaria (CU) ġie msemmi Sit ta' Wirt Dinji mill-Unesco fl-2007. L-Universidad Autónoma Metropolitana (UAM) hija meqjusa bħala waħda mill-aqwa universitajiet fil-pajjiż u fl-Amerika Latina, għall-prestazzjoni akkademika għolja tagħha, bħala kif ukoll waħda minn dawk bl-akbar koeżjoni soċjali u żvilupp uman fid-dinja, ikklassifikata bħala l-ogħla università Messikana fost l-aqwa universitajiet fid-dinja fl-2019.​ L-Istitut Politekniku Nazzjonali (IPN) jinkludi, fost oħrajn, ħafna ċentri u unitajiet ta' riċerka, fejn isir xogħol ta' livell għoli f'dixxiplini xjentifiċi u teknoloġiċi differenti.

Fost l-istituzzjonijiet ta' edukazzjoni ogħla fil-kapital hemm l-Università Awtonoma tal-Belt tal-Messiku (UACM), l-Istitut ta' Studji Ogħla Rosario Castellanos tal-Belt tal-Messiku (IRC), l-Istitut tat-Teknoloġija u l-Istudji Ogħla ta' Monterrey (ITESM), l-Istitut Teknoloġiku Awtonomu ta' Messiku (ITAM), l-Università Pontifiċja tal-Messiku (UPM), l-Università La Salle (ULSA), l-Università Anahuac, l-Università Iberoamerikana, il-Kulleġġ tal-Messiku (Colmex), iċ-Ċentru Ekonomiku tar-Riċerka u t-Tagħlim (CIDE), il-Ħieles Iskola tal-Liġi, l-Università Pan-Amerikana (UP), l-Università tal-Wied tal-Messiku (UVM) u l-Iskola Bankarja u Kummerċjali; fl-oqsma artistiċi u umanistiċi, l-Istitut Nazzjonali tal-Belle Arti (INBA) mal-Iskola Nazzjonali tal-Pittura, Skultura u Inċiżjoni (ENPEG), Skola tad-Disinn, Skola tas-Snajja, Skola Nazzjonali taż-Żfin Klassiku u Kontemporanju, Skola Nazzjonali taż-Żfin Folkloristiku, Konservatorju Nazzjonali tal-Mużika, Skola Superjuri tal-Mużika u Skola Nazzjonali tal-Arti Teatrali; l-Iskola Nazzjonali tal-Antropoloġija u l-Istorja (ENAH) u l-Università tal-Kjostru ta' Sor Juana, u fit-taħriġ tal-għalliema, l-Università Pedagoġika Nazzjonali (UPN) u l-Iskola Normali Superjuri tal-Messiku.


File:UNAM Ciudad Universitaria.jpg|Kampus ċentrali tal-Belt Università ta' l-UNAM, fl-uffiċċju tas-sindku ta' Coyoacán, fin-nofsinhar tal-belt.
File:Rectoría de la UAM.jpg|Rector tal-Università Metropolitana Awtonoma (UAM)
File:Biblioteca Nacional de Ciencia y Tecnología Ing. Víctor Bravo Ahuja.jpg|Librerija Nazzjonali tax-Xjenza u t-Teknoloġija Inġinier Víctor Bravo Ahuja tal-Istitut Politekniku Nazzjonali (IPN)
File:SLT UACMCC.jpg|Kampus tal-Università Awtonoma tal-Belt tal-Messiku (UACM)


### Indikaturi edukattivi

Il-Belt tal-Messiku hija l-entità federali bl-ogħla grad ta' litteriżmu. Mill-aktar minn tmien miljun abitant tagħha li għandhom l-età li jattendu l-iskola jew li temmew l-edukazzjoni primarja, 94.83 fil-mija jafu jaqraw u jiktbu. Il-medja nazzjonali hija 90.69 fil-mija. Rigward il-grad ta' skola, il-medja hija ta' madwar ħdax-il sena ta' tagħlim. Il-Belt tal-Messiku tikkonċentra proporzjon għoli ta' nies li temmew edukazzjoni universitarja jew postgraduate.

### Osservatorji Planetarji

Luis Enrique Erro Planetarium. Jappartjeni lill-Istitut Politekniku Nazzjonali, li jinsab fit-Taqsima Professjonali ta' Zacatenco. Huwa l-ewwel planetarju fil-Messiku miftuħ għall-pubbliku u wieħed mill-eqdem fl-Amerika Latina.182 Kien mgħammar mill-oriġini tiegħu bl-aktar teknoloġija avvanzata ta' simulazzjoni tal-kaxxa-forti ċelesti ta' żmienu: il-proġekter tal-planetarium Carl Zeiss, mudell Mark IV. , magħmul minn 29,000 biċċa ta' elfejn tip differenti, b'150 proġettazzjoni, li flimkien għamlu possibbli li tiġi osservata l-pożizzjoni reali tax-Xemx, il-pjaneti, il-Qamar, l-istilel, il-Mixja tal-Ħalib u l-korpi ċelesti sinifikanti kollha mal-mikxufa. għajn, kif ikunu osservati minn kwalunkwe punt tad-Dinja u fi kwalunkwe ħin tal-ġurnata jew tal-lejl, f'perjodu bejn 10,000 sena Q.K. u 15,000 sena d. c.

L-Osservatorju Planetarju "José de la Herrán" huwa parti mill-mużew Universum, li jinsab fiż-żona kulturali tal-Ciudad Universitaria de la UNAM. Juri oġġetti ċelesti differenti minn projezzjoni diġitali. Jista' jiġi osservat fis-sema bil-lejl kompletament ċara, jiġifieri ħieles mit-tniġġis tal-arja u dawl artifiċjali. Il-funzjonijiet joffru tliet temi: il-lejl li jipproġetta s-sema bil-lejl tal-ġurnata li jżur il-planetarium, l-iljieli tax-xahar, isir dawra tas-sema bil-lejl skont ix-xahar taż-żjara u films b'temi relatati max-xjenzi tal-ispazju.
Planetarju tal-Mużew Teknoloġiku (MuTec). Ġie inawgurat fid-29 ta' Mejju 2009 mill-President Messikan Felipe Calderón Hinojosa u l-ewwel astronawta Messikan Rodolfo Neri Vela. Projezzjonijiet xjentifiċi impressjonanti huma offruti hemmhekk, peress li hija mgħammra b'teknoloġija avvanzata biex tiġġenera esperjenza viżiva unika. Hija tinsab fit-tieni taqsima tal-Bosque de Chapultepec.

### Libreriji

Il-libreriji pubbliċi ewlenin fil-belt huma:

Il-Librerija Nazzjonali tal-Messiku (BNM), l-ogħla repożitorju biblijografiku fil-pajjiż,185 tinsab fil-Belt Università (UNAM) u twaqqfet fit-30 ta' Novembru 1867 mill-President Benito Juárez. Sal-lum, tippreserva u tissalvagwardja aktar minn 1,250,000 ktieb u dokument. L-amministrazzjoni u l-koordinazzjoni huma inkarigati mill-Istitut tar-Riċerka Biblijografika tal-UNAM. Ħafna mis-servizzi huma disponibbli għall-pubbliku ġenerali; Dawn jinkludu kamra ta' konsultazzjoni miftuħa għall-kotba u CD-ROMs, kif ukoll kmamar speċjalizzati bħall-librerija tal-mapep, il-librerija tal-mużika, il-materjali didattiċi, il-kamra tifloloġika, il-librerija tal-ikoni u l-librerija tal-vidjow.

Il-Librerija Vasconcelos, magħrufa bħala l-megalibrerija mill-istampa Messikana, hija faċilità biblijografika li tinsab fl-uffiċċju tas-sindku ta' Cuauhtémoc. Ġiet inawgurata fl-2006 waqt l-amministrazzjoni tal-President Vicente Fox Quesada. Huwa xogħol il-perit Alberto Kalach u ssemmiet fir-rivista Architectural Record bħala wieħed mill-aktar bini ta' libreriji rappreżentattivi u moderni fid-dinja. Il-post joffri aċċess b'xejn għal servizzi tal-librerija u diversi attivitajiet kulturali. Jagħmel ġabra ta' 580,000 ktieb disponibbli għall-utenti, u għandu kollezzjonijiet ta' materjali multimedjali, materjali għat-tfal, materjal fis-sistema Braille, u materjal mużikali. Ġewwa hemm il-Mobile Matrix, xogħol l-artist Gabriel Orozco.

## Trasport

### Toroq

Il-bażi tan-network intern tat-toroq huma l-assi tat-toroq, li jiffurmaw grilja fiż-żona urbana tal-belt. Dan in-netwerk huwa kkumplimentat minn żewġ ċrieki magħrufa bħala l-Intern Circuit u l-Peripheral Ring. Flimkien ma 'Tlalpan Causeway, Ignacio Zaragoza Causeway, il-Viaduct Miguel Alemán, Aquiles Serdán Avenue u Río San Joaquín Avenue, it-tnejn huma meqjusa bħala s-seba' expressways tal-kapitali. Ta' min jinnota wkoll il-Paseo de la Reforma, l-Eje Central Lázaro Cárdenas u l-Avenida de los Insurgentes; dawn l-aħħar tnejn jaqsmu l-belt mit-tramuntana għan-nofsinhar.

Barra minn hekk, minn Awwissu 2010, sar xogħol fuq proġett integrali fil-punent tal-Belt tal-Messiku, bl-isem Autopista Urbana, li se jgħaqqad l-awtostradi ta' Querétaro, Toluca u Cuernavaca, u se jkun magħmul minn toroq elevati f'Periférico Norte. u Periférico Sur, u mis-sistema tat-toroq tal-Lbiċ tal-belt ta' pontijiet, mini u skambju. Fl-2007, wara t-tlestija tax-xogħlijiet fuq il-Metropolitan Trunk Axis, permezz tal-kostruzzjoni ta' pontijiet tat-toroq fl-intersezzjonijiet l-aktar importanti ta' Axis 3 Oriente, ġiet stabbilita triq veloċi li tgħaqqad Xochimilco ma' Ciudad Azteca.

Il-Belt tal-Messiku hija konnessa mal-bqija tal-pajjiż b'diversi awtostradi għall-ibliet ta' Querétaro (211 km), Toluca (65 km), Cuernavaca (85 km), Puebla (127 km), Texcoco (15 km), Tulancingo (100 km). km) u Pachuca (91 km). L-awtostradi jitħaddmu permezz ta' konċessjonijiet lil individwi, mill-privatizzazzjoni tagħhom għal kumpaniji privati. Barra minn hekk, hemm awtostradi federali —għalkemm taʼ kwalità inqas— li jgħaqqdu l-kapitali mal-bliet li għandhom l-istess isem bħall-awtostradi u oħrajn bħal Cuautla (120 km) u Oaxtepec (80 km).

### Trasport elettriku

Il-Metro tal-Belt tal-Messiku hija sistema tqila tat-trasport pubbliku tat-tip tal-ferrovija li sservi żoni kbar tal-Belt tal-Messiku u parti mill-Istat tal-Messiku. Hija s-sinsla tat-trasport fil-kapitali u għandha 12-il linja (195 stazzjon).

Is-servizz tal-Messiku City Light Rail jaqdi n-nofsinhar tal-kapitali. Għandha linja ta' 13.04 kilometri. Il-flotta tal-vetturi tagħha hija magħmula minn ferroviji ħfief artikolati b'art għoli b'rolling tal-ferrovija. Għandu total ta' 18-il stazzjon, li minnhom 16 huma ta' transitu u 2 terminals. Hija mibnija superfiċjalment.
Ir-Red de Trolleybuses de la Ciudad de México hija sistema tat-trolleybus u hija konnessa mas-subway tal-belt f'diversi stazzjonijiet. Għandu tmien linji.​ tnejn minnhom jissejħu l-Kuritur ta' Emissjonijiet Żero u jservu diversi postijiet fil-kapitali.

Il-Cablebús huwa trasport bil-kejbil li jipprovdi servizz f'żoni għoljin tal-Belt tal-Messiku. Għandu żewġ linji, f'estensjoni totali ta' 19.8 kilometri u jinkludi 13-il stazzjon.

Il-Ferrovija Suburbana hija sistema ferrovjarja suburbana tal-passiġġieri li tnaqqas it-tliet sigħat li persuna tqatta' tivvjaġġa minn Cuautitlán għall-istazzjon ta' Buenavista f'25 minuta biss.


File:Mapa STC Metro Movilidad Integrada.jpg|Mappa tas-sistema ta' Mobbiltà Integrata tal-Belt tal-Messiku


### Karozzi tal-linja

Ir-Red de Transporte de Pasajeros (RTP) joffri s-servizz tal-karozzi tal-linja urbani fuq 94 rotta li jgħaqqdu, prinċipalment, distretti popolari u żoni residenzjali periferali mal-istazzjonijiet tas-subway.

Il-Metrobús hija sistema ta' xarabank ta' transitu rapidu (Bus Rapid Transit, bl-Ingliż). Għandu 7 linji. Kull linja hija assenjata numru u kulur distintiv. Għandha tul totali ta' 125 kilometru u għandha 239 stazzjon.
Il-minibus jew peso. Hemm flotta kbira ta' karozzi tal-linja urbani, magħrufa b'mod kolokjali bħala peseros jew microbuses. Huma organizzati fi kważi mitt rotta —gruppi li jipprovdu s-servizz tagħhom f'żona ristretta tal-kapitali.

### Trasport bit-triq

Kabina. It-taxis huma kkaratterizzati mill-kulur roża u abjad tagħhom, kif ukoll billi juru l-logo tal-Belt tal-Messiku (CDMX); Ukoll, ħafna huma Nissan Tsuru sedans. Il-karozzi jużaw meters, li magħhom tiġi ċċarġjata tariffa tad-distanza skont il-ħin tal-użu flimkien ma' tariffa inizjali, tradizzjonalment magħrufa bħala banderazo (it-taxis ta' deċennji preċedenti użaw bandiera mekkanika, li kienet titbaxxa u tittella' kull darba li titla' fuq jew off. a user got off, rispettivament). Hemm ukoll taxis ekoloġiċi, iż-żewġ taxis taċ-ċiklu, li huma roti modifikati bi spazju għal żewġ persuni li jipprovdu s-servizz tagħhom fiċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku, kif ukoll Zero. Emissjonijiet Taxis, vetturi ibridi akkwistati fl-2011.

Il-karrotta kienet sistema ġdida implimentata minn dak li dak iż-żmien kien jissejjaħ il-Gvern tad-Distrett Federali, li kienet tikkonsisti f'kiri ta' vetturi, li l-għan tagħha kien li ttejjeb il-mobilità fil-belt.

### Trasport turistiku

Ix-xarabank tat-turisti hija sistema tat-trasport immirata prinċipalment għall-viżitaturi, li tgħaddi mill-aktar postijiet importanti ta' interess fil-belt f'ċirkwiti varji. L-ispiża tal-biljett tinkludi t-trasport għall-ġurnata kollha, li tippermettilek tinżel u tixgħel fi kwalunkwe waqfa mingħajr ebda spiża żejda. Fil-Belt tal-Messiku, il-kumpaniji ewlenin li jipprovdu s-servizz huma Turibús u Capital Bus.

### Roti

Ecobici hija sistema individwali tat-trasport urban fuq ir-roti, li tikkomplementa n-netwerk tat-trasport pubbliku. Hija sistema awtomatizzata, li fiha n-nies jistgħu jaċċessaw ir-roti li jinsabu f'kull stazzjon tar-roti permezz ta' sistema ta' affiljazzjoni biex jiksbu karta li tidentifikahom bħala utenti reġistrati.

### Ajruport Internazzjonali tal-Belt tal-Messiku

L-Ajruport Internazzjonali Benito Juárez tal-Belt tal-Messiku (AICM) huwa l-aktar traffikuż fil-pajjiż u fl-Amerika Latina. Għandu konnessjonijiet mal-kapitali ewlenin tal-Amerika Latina u ma 'diversi bliet fl-Istati Uniti, il-Kanada, l-Ewropa, l-Asja u l-Oċeanja, inklużi l-aktar destinazzjonijiet mitluba fil-pajjiż.

Ajruport ieħor huwa l-Ajruport Internazzjonali Felipe Ángeles 57 km fit-tramuntana tal-belt, li bħalissa jservi bħala ajruport kumplimentari.

### Terminals tal-karozzi tal-linja

Għat-trasport bl-art mal-bqija tal-pajjiż, il-Belt tal-Messiku għandha erba' terminals tal-karozzi tal-linja barranin: it-Terminal tal-Bus Ċentrali tat-Tramuntana, it-Terminal tal-Bus Ċentrali tan-Nofsinhar, it-Terminal tal-Passiġġieri tal-Lvant (TAPO, l-aktar pajjiż) u l- Central Bus Terminal tal-Punent).

## Servizzi pubbliċi

### Catering

Il-provvista tal-elettriku tal-belt hija r-responsabbiltà tal-Kummissjoni Federali tal-Elettriku, wara li fil-11 ta' Ottubru 2009, b'digriet presidenzjali, ġiet ordnata l-estinzjoni tal-organizzazzjoni Luz y Fuerza del Centro. Il-kapital Messikani, flimkien mal-Istat tal-Messiku, hija ż-żona tal-pajjiż bl-ogħla domanda għall-enerġija ta' dan it-tip fil-pajjiż kollu.197 F'din l-istess żona ċentrali, 25% tal-enerġija elettrika tinħela.

Il-provvista tal-ilma tax-xorb u l-ippumpjar tad-drenaġġ barra l-belt huma r-responsabbiltà tas-Sistema tal-Ilma tal-Belt tal-Messiku (SACM), li hija wkoll waħda mill-konsumaturi ewlenin tal-elettriku fil-belt. Is-sorsi tal-provvista tal-belt huma l-aktar taħt l-art, bħall-akwifer tal-Wied tal-Messiku (55%) u s-Sistema Lerma (12%). Il-bqija ġej minn sorsi tal-wiċċ bħas-Sistema Cutzamala (30%) u molol (3%). Ħafna żoni tal-belt isofru minn nuqqasijiet u nuqqas ta' aċċess għall-ilma,200​ hija Iztapalapa waħda mid-demarkazzjonijiet territorjali li l-aktar. problemi serji jgħixu f'dan ir-rigward.201 20% tal-popolazzjoni tal-kapital m'għandhiex aċċess għall-ilma ġieri fi djarhom, li jiksbuh b'mod intermittenti minn sorsi komunali jew separati minn djarhom, u huwa stmat li 70% tal-popolazzjoni tirċievi inqas minn 12-il siegħa ta' ilma kontinwu, 200​ jirċevuh b'tandem, jiġifieri, f'ċerti ħinijiet tal-ġurnata. 40% tal-ilma li jasal sal-belt jinħela minħabba tnixxijiet u ħlib illegali tal-pajpijiet.

Il-kundizzjonijiet ġeografiċi tal-Belt tal-Messiku, minħabba l-iżvilupp tagħha f'baċin ta' lag u l-waqgħa minħabba fiha u l-estrazzjoni tal-ilma mill-akwiferi tagħha, jagħmlu lill-belt tiffaċċja problema serja kemm biex tissodisfa l-ħtieġa tal-ilma—hija waħda mill- bliet bl-akbar domanda għall-ilma fid-dinja200—kif ukoll l-estrazzjoni tal-ilma mormi, partikolarment fl-istaġun tax-xita meta jkun hemm għargħar u staġnar konsiderevoli.​ Il-belt, minħabba dawn il-karatteristiċi, sofriet għargħar li dam minn jiem sa snin, bħal dawk irreġistrati fl-1604, 1629, 1925 u 1951. Bħala riżultat ta' dan tal-aħħar, is-Sistema tad-Drenaġġ Fond tal-belt inbniet fl-1967.

### Sigurtà

Is-sigurtà pubblika fil-Belt tal-Messiku hija r-responsabbiltà tas-Segretarjat tas-Sigurtà taċ-Ċittadini tal-Belt tal-Messiku, il-pulizija tal-kapitali. Dan il-korp kellu 90 elf element fl-2013, u l-azzjoni tiegħu kienet organizzata fl-2017 minn 5 żoni, 15-il reġjun, 72 settur u 847 kwadrant.

Fl-ewwel kwart tal-2017, ġew irrappurtati 23,400 serqa, medja ta' 560 kuljum, u rata ta' 265 serqa għal kull 100,000 abitant. Id-demarkazzjonijiet territorjali fejn iseħħu l-aktar serq huwa Cuauhtémoc, segwit minn Benito Juárez u Miguel Hidalgo.207 Ukoll fl-2017, ir-rata ta' omiċidji intenzjonali kienet fil-massimu storiku tagħha f'għoxrin sena, b'244 fi kwart. Fil-livell nazzjonali , iż-żoni tat-Tramuntana u tal-Lvant tal-kapitali Messikana għandhom l-ogħla livelli ta' perċezzjoni ta' insigurtà fil-livell nazzjonali.

### Femiċidji u vjolenza fuq in-nisa

Fl-2016, l-inċidenza tal-femiċidji kienet 3.2 għal kull 100 000 abitant, bil-medja nazzjonali tkun 4.2 . Rapport tal-gvern tal-belt tal-2015 iddetermina li tnejn minn kull tliet nisa ta' aktar minn 15-il sena fil-kapitali sofrew xi forma ta' vjolenza. Fil- minbarra l-fastidju fit-toroq, wieħed mill-postijiet fejn in-nisa fil-Belt tal-Messiku jesperjenzaw il-vjolenza huwa t-trasport pubbliku. Kull sena l-Metro tal-Belt tal-Messiku jirċievi 300 ilment ta' fastidju sesswali.

## Midja

Il-belt hija s-sede tal-gazzetti taċ-ċirkolazzjoni nazzjonali El Universal, Milenio u Excelsior, fost oħrajn. Fost il-gazzetti lokali jispikkaw La Jornada u Reforma, li minħabba l-influwenza u l-viżibbiltà tagħhom, kultant jitqiesu bħala sħab il-gazzetti nazzjonali. Barra minn hekk, jiċċirkolaw bosta pubblikazzjonijiet b'fokus speċifiku, kemm jekk ikunu sportivi, polizjeski, komiks, kultura u stampa ħielsa.

Hemm 60 stazzjon tar-radju f'amplitudni ta' frekwenzi modulati u shortwave. Ħafna mill-istazzjonijiet tar-radju fil-belt ilhom joperaw għal ħafna snin, u xi wħud ċedew għal programmi u avvenimenti storiku-kulturali, mill-Cri-cri għal prestazzjoni tar-radju. Bħalissa huma jippreżentaw varjetà ta' selezzjonijiet u servizzi.

Disa' kumpaniji tal-mowbajl joperaw b'madwar 12,800 ripetitur tal-frekwenzi madwar il-belt. Fosthom jispikkaw Telcel, AT&T, Movistar, Iusacell, Nextel, eċċ.

Għandha tletin stazzjon tat-televiżjoni diġitali miftuħa u suq kompetittiv ħafna għas-servizzi tat-televiżjoni bil-kejbil (aktar minn 1,700 stazzjon), inkluż Izzi Telecom u Sky, minn Grupo Televisa, Grupo Multimedios u Dish, minn MVS Comunicaciones, Totalplay Telecommunications ta' Grupo Salinas, Axtel. TV ta' Axtel u Megacable ta' Megacable Comunicaciones. L-istazzjonijiet tat-televiżjoni nazzjonali Messikani huma bbażati f'din il-belt, fosthom Televisa (Chapultepec, San Ángel u Santa Fe), TV Azteca (Ajusco) u Imagen.Televiżjoni, minbarra l-pubbliku stazzjonijiet Canal Once, Canal Catorce, Canal 22, TV UNAM u l-istazzjon lokali Capital 21.

Il-biċċa l-kbira tal-gazzetti stampati għandhom verżjonijiet diġitali tal-pubblikazzjonijiet tagħhom b'karatteristiċi bħal galleriji tar-ritratti, podcasts, u kontijiet interattivi kif ukoll tal-midja soċjali. Pubblikazzjonijiet oħra tal-istampa diġitali bbażati fil-belt huma Aristegui Noticias, Animal Político, Sin Embargo u SDPNoticias.

## Sport

Uħud mill-aktar istituzzjonijiet sportivi importanti fil-pajjiż jinsabu f'din il-belt. Huwa l-kwartieri ġenerali tal-Kumitat Olimpiku Messikan, l-Iskola Ogħla tal-Edukazzjoni Fiżika u l-Iskola Nazzjonali ta' Tħarreġ Sportivi. Għandu diversi unitajiet sportivi, fosthom l-akbar La Magdalena Mixiuhca, mibnija fuq dawk li kienu l-komuni tal-belt bl-istess isem (f'Iztacalco). Huwa preċiżament f'dan l-ispazju fejn jinsabu faċilitajiet bħall-Awtodromu Hermanos Rodríguez, il-Foro Sol, il-Palacio de los Deportes, il-Velodromu Olimpiku u s-Sala tal-Armi. F'partijiet oħra tal-belt hemm il-Pixxina Olimpika u l-Gymnasium Olimpiku (Benito Juárez), l-Olympic Canoeing Track (Xochimilco), kif ukoll tliet grawnds tal-futbol: l-Azteca Stadium, l-Azle Stadium, u l-Università Olimpika Stadium.

Il-Belt tal-Messiku ospitat il-Logħob Olimpiku tal-1968, fejn id-delegazzjoni nazzjonali tal-isport kellha l-aqwa prestazzjoni fl-istorja tagħha, b'disa' midalji b'kollox. Hija l-ewwel belt fl-Amerika Latina u l-ewwel fid-dinja li titkellem bl-Ispanjol li ospitat il-Logħob Olimpiku.

Fl-1970 u fl-1986 kienet ukoll waħda mill-ibliet Messikani fejn saru l-logħbiet taż-żewġ tazzi tad-dinja tal-futbol, ​​li kienu jinkludu ż-żewġ logħbiet tal-finali. Mexico City hija l-belt fejn saru l-akbar numru ta' logħbiet tat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol (23) u, flimkien ma' Ruma, l-uniċi bliet li jospitaw żewġ finali tal-istess.

Laqa' l-Logħob Pan-Amerikan fl-1955 u fl-1975; tal-Logħob tal-Amerika Ċentrali u tal-Karibew fl-1926, 1954 u 1990; kif ukoll l-Universjade tal-1979.

### Futbol

Skont rekords tal-gazzetti mill-gazzetta The Two Republics fl-1 ta' Jannar 1881, fit-30 ta' Diċembru 1880, twaqqaf l-Al Fresco Club fil-Belt tal-Messiku u wieħed mill-isports proposti, fost l-oħrajn, kien il-futbol, ​​għalkemm fl-aħħar mill-aħħar l-idea għamlet. ma jirnexxux Din hija l-ewwel referenza fil-gazzetti ta' żmien it-terminu futbol fil-Messiku. Fis-snin ta' wara, diversi assoċjazzjonijiet atletiċi tal-klassi sinjura tal-belt ippruvaw mingħajr suċċess iwaqqfu timijiet tal-futbol, ​​madankollu, saru biss logħbiet ta' ħbiberija sporadiċi mingħajr kontinwità fl-organizzazzjoni ta' tim jew xi kompetizzjoni. Jispikka f'dawn it-tentattivi l-ewwel partita tal-futbol li ntlagħbet fil-belt għaċ-ċelebrazzjonijiet għall-inawgurazzjoni tax-xogħlijiet tal-Kanal tal-Kbir tad-Drenaġġ fid-9 ta' Ottubru 1892 bejn żewġ rappreżentanti ta' klabbs soċjali u sportivi.

Ir-Reforma Athletic Club, imwaqqaf bħala klabb soċjali u sportiv fl-1894, organizza l-ewwel klabb tal-futbol fl-istorja tal-belt fl-1901, u kien ikun dan il-klabb li jmexxi l-ħolqien tal-ewwel tournament organizzat fil-pajjiż: il-Liga Mexicana. de Football Amateur Association fid-19 ta' Lulju 1902. L-ewwel logħba ntlagħbet fid-19 ta' Ottubru tal-istess sena f'kamp tal-baseball fiż-żona tal-madwar Paseo de la Reforma; Mexico Cricket Club għeleb lill-British Club 5-1.

Il-Belt tal-Messiku hija l-kwartieri ġenerali ta' tliet timijiet tal-Ewwel Diviżjoni: Club América, Club Universidad Nacional u Cruz Azul (tal-aħħar imwaqqfa f'Hidalgo fl-1927, u li l-kwartieri ġenerali tagħhom marret fil-kapitali fl-1971). Ir-rivalità bejn América u Universidad Nacional hija magħrufa bħala l-Clásico Capitalino, filwaqt li l-Clásico Joven ipoġġi lil América kontra Cruz Azul. Hija wkoll dar għal tim mill-MX Expansion League: Club de Fútbol Atlante; kif ukoll tim mis-Serie A tal-Premier League, wieħed mis-Serie B tal-Premier League u 27 mit-Tielet Diviżjoni tal-futbol professjonali.

Necaxa (1923-2003) kien ukoll tim tradizzjonali mill-Belt tal-Messiku, iżda mar joqgħod Aguascalientes fl-2003. Il-belt kienet ukoll id-dar tal-klabbs li ġejjin: British Club (1901-1912), Mexico Cricket Club (1901-1908), Reforma. Athletic Club (1901-1924), Mexico Soccer Club (1910-1935), Spanja (1912-1950), Asturias (1918-1950), Aurrerá Soccer Club (1919-1932), Marte (1928-1953), Leones (1932). -1933) u Atlético Español (1971-1982).

### Baseball

Fil-belt, id-Diablos Rojos del México, tim professjonali tal-Messikan Baseball League u l-aktar franchise ta' suċċess fl-imsemmi ċirkwit, b'16-il kampjonat, jilgħab f'darhom. Bejn l-1955 u l-2001, kien fih ukoll l-hekk imsejħa Capital Tigers, li rebħu tmien kampjonati fil-kapitali Messikana waqt li lagħbu hemmhekk. Barra minnhom, l-Azules de Veracruz, it-Tigres de Comintra, l-Agrario de México, il-Ġendarmerija tal-Messiku, il-Pulizija tad-DF, iċ-Chiclets Adams tal-Messiku, il-Leones de Obras Públicas, it-Tráfico tal-Messiku u l-Monte de Piedad. tal-Messiku.

Foro Sol, l-arena multipurpose tal-belt, ospita d-duelli tal-grupp B fl-ewwel rawnd tal-World Baseball Classic tal-2009.

### Basketball

Fl-2015, organizza l-Kampjonat FIBA ​​​​Ameriki 2015, ibbażat fil-Palacio de los Deportes, li fih il-Venezwela rebħet il-kampjonat u, flimkien mal-Arġentina, ikkwalifika għal-Logħob Olimpiku ta' Rio 2016. It-tim Messikan spiċċa fir-raba' post. F'dan l-avveniment, il-FIBA irreġistra l-ogħla rekord ta' attendenza, b'20,020 spettatur.

Illum, Belt tal-Messiku għandha tim professjonali tal-baskitbol, ​​Capitanes de la Ciudad de México fl-NBA G League.

### Karozzi

L-Awtodrome Hermanos Rodríguez ospita l-Grand Prix tal-Messiku, tiġrija valida għall-kampjonat dinji tal-karozzi tal-Formula 1, li saret għall-ewwel darba bħala avveniment mhux validu għat-titlu fl-1962, biex aktar tard tiġi inkluża bejn l-1963-1970, bejn 1986-1992 u mill-2015. Il-korsa ospitat ukoll tiġrijiet fin-NASCAR Busch Series, in-NASCAR Mexico Series, CART, Formula E u l-FIA ​​World Endurance Championship.

### Polo

F'April 2008 sar il-Kampjonat Dinji tal-Polo fil-Campo Marte f'din il-belt, li huwa l-ogħla avveniment tal-polo fil-livell tat-tim nazzjonali.

### Futbol Amerikan

Fir-rigward tal-futbol Amerikan, il-belt hija d-dar tat-timijiet leġġendarji tal-Major League Pumas CU mill-UNAM, Águilas Blancas mill-IPN u Burros Blancos mill-IPN, li jikkompetu fil-Konferenza taċ-Ċentru tal-ONEFA. Il-belt għandha wkoll tim fil-Messikan Professional American Football League: Mexicas.

F'Ottubru 2005, il-Belt tal-Messiku saret l-ewwel belt li tospita logħba tal-istaġun regolari tal-NFL barra mill-Istati Uniti, li ntlagħbet fl-Estadio Azteca. Il-103,467 spettatur li attendew għal din il-logħba huwa l-ogħla numru fl-istorja kollha tal-NFL għal logħba tal-istaġun regolari.

Fil-5 ta' Frar 2016, l-NFL, wara diversi xhur ta' tmexxija mill-awtoritajiet tal-isport fil-Belt tal-Messiku, l-affiljat tal-kampjonat fil-Messiku u l-grupp li jmexxi l-istadium Azteca, ħabbret li għal darb'oħra ser ikollha logħba staġun regolari. L-Oakland Raiders u l-Houston Texans iltaqgħu nhar it-Tnejn, 21 ta' Novembru, 2016, ir-Raiders rebħu bl-iskor ta' 27-20; din kienet l-ewwel edizzjoni tal-famuż Monday Night Football li ntlagħbet barra l-Istati Uniti.

## Referenzi