open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Russifikazzjoni

**Russifikazzjoni** (Russu : русификация , romanizzat :  rusifikatsiya ) hija forma ta' assimilazzjoni kulturali li fiha persuni mhux Russi , kemm jekk involontarjament jew volontarjament, iċedu l-kultura u l-lingwa tagħhom favur il- kultura Russa u l-lingwa Russa.

F'sens storiku, it-terminu jirreferi kemm għall-politiki uffiċjali u mhux uffiċjali tal- Imperu Russu u l- Unjoni Sovjetika fir-rigward tal-kostitwenti nazzjonali tagħhom u għall- minoranzi nazzjonali fir-Russja, immirati lejn dominazzjoni u eġemonija Russa.

L-oqsma ewlenin tar-Russifikazzjoni huma l-politika u l-kultura. Fil-politika, element ta’ Russifikazzjoni qed jassenja ċittadini Russi biex imexxu pożizzjonijiet amministrattivi fl-istituzzjonijiet nazzjonali. Fil-kultura, ir-Russifikazzjoni primarjament tammonta għad-dominazzjoni tal-lingwa Russa fin-negozju uffiċjali u l-influwenza qawwija tal-lingwa Russa fuq idjomi nazzjonali. Iċ-ċaqliq fid- demografija favur il-popolazzjoni etnika Russa kultant jitqiesu wkoll bħala forma ta' Russifikazzjoni.

Analitikament, huwa ta’ għajnuna li ssir distinzjoni bejn ir-Russifikazzjoni , bħala proċess ta’ bidla fl-awto-tikketta etnika jew l-identità tiegħu minn etnonimu mhux Russu għal Russu, mir- Russusifikazzjoni , it-tixrid tal-lingwa Russa, il-kultura, u n-nies f’kulturi mhux Russi u reġjuni, distinti wkoll mis- Sovietizzazzjoni jew l-impożizzjoni ta’ forom istituzzjonali stabbiliti mill- Partit Komunista tal-Unjoni Sovjetika fit-territorju kollu mmexxi minn dak il-partit. F'dan is-sens, għalkemm ir-Russifikazzjoni hija ġeneralment magħqudamadwar Russifikazzjoni, Russizzazzjoni, u Sovjetika mmexxija mir-Russu, kull wieħed jista 'jitqies bħala proċess distint. Ir-Russifikazzjoni u s-Sovjetika, pereżempju, ma wasslux awtomatikament għal Russifikazzjoni - bidla fil-lingwa jew l-identità tagħhom infushom ta 'nies mhux Russi biex ikunu Russi. Għalhekk, minkejja l-espożizzjoni twila għall-lingwa u l-kultura Russa, kif ukoll għas-Sovjetika, fl-aħħar tal- era Sovjetika , dawk li mhumiex Russi kienu fuq il-ponta li jsiru maġġoranza tal-popolazzjoni fl- Unjoni Sovjetika.
Haley Bugeja

**Haley Bugeja** (twieldet fil-5 ta' Mejju 2004) hija plejer professjonali Maltija tal-futbol u tilgħab bħala attakkant għall-Orlando Pride tal-Lig tal-Futbol Nazzjonali tan-Nisa (bl-Ingliż: *National Women's Soccer League* (NWSL)) u mat-tim nazzjonali tal-futbol tan-nisa ta' Malta.

## Karriera tal-klabbs

### Mġarr United
Bugeja għamlet id-debutt tagħha fil-klabbs professjonali tal-kbar meta kellha 14-il sena mal-klabb tal-Mġarr United fil-Lig tal-Futbol tan-Nisa ta' Malta fl-istaġun tal-2018-2019. Hija temmet l-istaġun bħala t-top scorer tal-lig b'26 gowl u rebħet il-premju tal-Plejer tas-Sena tal-lig tal-MFA. Bugeja rebħet dan il-premju mill-ġdid is-sena ta' wara, għalkemm Loza Abera ta' Birkirkara skurjat 30 gowl u kienet it-top scorer. Mġarr United ġew it-tieni wara Birkirkara fil-lig fiż-żewġ staġuni.

### Sassuolo
F'Lulju 2020, Bugeja ffirmat kuntratt ta' tliet snin mal-klabb tas-Serie A Taljana, Sassuolo. Għamlet id-debutt tagħha għall-klabb fil-5 ta' Settembru 2020, tal-età ta' 16-il sena, fir-rebħa ta' Sassuolo ta' 3–1 kontra Napoli. Bugeja skurjat l-ewwel u t-tielet gowls għat-tim tagħha.

### Orlando Pride
Fl-1 ta' Lulju 2022 tħabbar li Bugeja kienet iffirmat mal-klabb Orlando Pride tal-Lig tal-Futbol Nazzjonali tan-nisa, NWSL, fl-Istati Uniti sal-aħħar tal-istaġun tal-2023.

## Karriera internazzjonali
Bugeja lagħbet l-ewwel logħba mat-tim nazzjonali ta' Malta meta kellha 14-il sena f'April 2019, b'telfa ta' 2–0 f'logħba amikevoli kontra r-Rumanija f'Bucharest. Hija skurjat l-ewwel gowl tagħha fl-amikevoli kontra t-Turkija fejn Malta tilfet 2–1 f'Jannar 2020. L-ewwel gowl f'kompetizzjoni wasal f'Marzu 2020, f'rebħa ta' 2–1 fil-Kampjonat Ewropew tan-Nisa tal-UEFA tal-2022 fil-logħba ta' kwalifikazzjoni tal-Grupp B kontra l-Georgia. F'Novembru 2020 Bugeja skurjat tliet gowls fir-rebħa ta' Malta ta' 4–0 kontra l-Georgia f'daharhom.

## Statistika tal-karriera

### Klabb

: *Mill-1 ta' Ottubru 2022*.

# **^** Coppa Italia u NWSL Challenge Cup
# **^** Supercoppa Italiana

### Internazzjonali

: *Statistika preċiża sal-logħba li lagħbet fis-17 ta' Frar 2023.*

### Gowls internazzjonali

## Unuri

* Plejer tas-sena tal-Lig tal-Futbol tan-Nisa ta' Malta tal-MFA: 2018–19, 2019–20.
* Top scorer tal-Lig tal-Futbol tan-Nisa ta' Malta tal-MFA: 2018–19.

## Referenzi
Jeremy Zucker

**Jeremy Scott Zucker** (imwieled fit-3 ta’ Marzu, 1996), magħruf aħjar bħala **Jeremy Zucker**, huwa kantant u mużiċist mill-Istati Uniti.

## Tfulija
Oriġinarjament minn Franklin Lakes, New Jersey, Zucker trabba f'dar mużikali mal-ġenituri tiegħu u żewġ aħwa anzjani. Waqt li kien student fil-Ramapo High School, huwa beda jagħmel mużika fil-kamra tas-sodda tiegħu u aktar tard ingħaqad ma 'banda bl-isem "Foreshadows". L-ewwel kanzunetta li qatt kiteb kienet fil-fatt dwar il-biża’ ta’ ħuh mill-għoli. Wara li ggradwa l-iskola sekondarja, attenda l-Colorado College fejn ggradwa fl-2018 bi lawrja fil-bijoloġija molekulari. Qabel ma pproduċi l-mużika tiegħu stess, l-ewwel xogħol tiegħu kien bħala għalliem tas-snowboard.

## Diskografija
* *Beach Island* (2015)
* *Breathe* (2015) 
* *Motions* (2016-2017) 
* *idle* (2017) 
* *stripped.* (2018) 
* *glisten* (2018) 
* *summer,* (2018) 
* *brent* (2019) 
* *brent ii* (2021) 

## Referenzi
Weimar Klassika

**Weimar Klassika** (bil-Ġermaniż: *Klassisches Weimar*) hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCOmagħmul minn 11-il komponent fil-belt ta' Weimar, il-Ġermanja, u qribha. Is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-2 ta' Diċembru 1998. Il-ħdax-il komponent kollha huma xhieda tal-influwenza ta' Weimar bħala ċentru kulturali tal-Illuminazzjoni matul is-seklu 18 u l-bidu tas-seklu 19. Għadd ta' kittieba u filosfi notevoli għexu f'Weimar bejn l-1772 u l-1805, inkluż Johann Wolfgang von Goethe, Johann Gottfried Herder, Friedrich Schiller u Christoph Martin Wieland. Dawn il-figuri kienu midħla u parteċipanti tal-moviment tal-Klassiċiżmu ta' Weimar, u l-arkitettura tas-siti madwar il-belt tirrifletti l-iżvilupp kulturali rapidu ta' żmien Weimar Klassika.

## Sit ta' Wirt Dinji
Weimar Klassika ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Komponenti

* Id-Dar ta' Goethe, fejn kien jgħix Johann Wolfgang von Goethe, inbniet bl-istil Barokk bejn l-1707 u l-1709, u l-Ġnien u d-Dar fil-Ġnien ta' Goethe f*'Park an der Ilm*.
* Id-Dar ta' Schiller, fejn kien jgħix Friedrich Schiller, inbniet bl-istil Barokk ukoll fl-1777, għalkemm tinkorpora qafas tas-seklu 16.
* Il-Knisja ta' Herder (il-Knisja ta' San Pietru u ta' San Pawl), id-Dar ta' Herder u l-Iskola Postsekondarja Antika; kollha assoċjati mal-filosfu, mat-teologu u mal-poeta Johann Gottfried Herder (1774-1803).
* Il-Palazz ta' Weimar (il-Kastell Residenzjali) u l-kumpless ta' Bastille.
* Il-Palazz tal-Armla (Wittumspalais), li jikkonsisti minn grupp ta' binjiet Barokki ta' żewġ sulari u ta' tliet sulari.
* Il-Librerija tad-Dukessa Anna Amalia.
* Il-Park max-xmara Ilm bil-Villa Rumana.
* Il-Palazz tal-Belvedere u l-għalqa bis-siġar tal-larinġ; palazz Barokk ta' żewġ sulari b'għalqa f'għamla tal-ittra U bis-siġar tal-larinġ.
* Il-Palazz u l-Park ta' Ettersburg, struttura ta' erba' sulari li tikkonsisti minn tliet sezzjonijiet u park.
* Il-Palazz u l-Park ta' Tiefurt, dar lussuża li fl-imgħoddi kienet ir-residenza tas-sajf tad-Dukessa Anna Amalia ta' Brunswick-Wolfenbüttel (1739-1807).
* Iċ-Ċimiterju Storiku ta' Weimar u l-Qabar tal-Prinċpijiet.

## Referenzi
Footprints (kompożizzjoni)

"**Footprints**" huwa standard tal-jazz kompost minn saxofonist Wayne Shorter u rrekordjat għall-ewwel darba għall-album tiegħu *[[Adam's Apple (album)|Adam's Apple]]* fl-1966. L-ewwel dehra kummerċjali ta' din is-silta kienet waħda differenti minn recording għall-album ta' Miles Davis *[[Miles Tbissim|Miles Smiles]]* irrekordjat aktar tard fl-1966, iżda maħruġ qabel. 

## Ritmu

Għalkemm ħafna drabi miktuba fi 3/4 jew 6/8, mhuwiex valz jazz minħabba li l-feel tiegħu jalterna bejn metru sempliċi u metru kompost. Fuq *Miles Smiles*, il-band tilgħab fuq esplorazzjoni tal-korrelazzjoni bejn 12/8 ibbażati fuq ritmu Afrikan (inkella 6/8) u 4/4. Id-drummer Tony Williams jalterna liberament bejn is-swingu u r-ritmu mislub ta’ tlieta fuq tnejn —u għall-4/4 li jmur miegħu.

Il-bażi ta' erba' taħbitiet prinċipali tinżamm matul il-kompożizzjoni kollha. Il-bass jaqleb għal 4/4 wara 2:20.  Il-figura 4/4 ta'  Ron Carter hija magħrufa bħala *[[Tresillo (ritmu)|tresillo]]* fil- mużika Afro-Kubana u hija l-korrelattiva b'polż doppju tal-figura 12/8. Din setgħet kienet l-ewwel espressjoni ċara ta' ritmu mislub sistemiku, ibbażat fuq dak Afrikan użat minn gruppi tal-jazz straight ahead. ta' jazz straight ahead. Waqt l-ewwel solo ta’ trumbetta ta’ Davis, Williams jaqleb għal 4/4 jazz fuq ir-ride cymbal filwaqt li Carter ikompli għaddej12/8 bil-bass.

L-eżempju li ġej juri l-forom tal-bass fuq it-12/8 u l-4/4. In-noti mnaqqsa jindikaw it-taħbit prinċipali (mhux in-noti tal-baxx), fejn wieħed normalment itektek is-sieq biex "iżomm il-temp."

: 
{
    \relative c, >
    \new Staff >
 >> }


## Armonija
B'mod armoniku, "Footprints" tieħu l-forma ta' 12-il bar blues f'Do minore, iżda dan huwa moħbi mhux biss bit-taħbit triplu iżda ukoll mill-aspetti  mit-tidwir avant garde tiegħu. F' Do minore, it-tibdil normali jkun Rem7( ♭ 5), Sol7, Do m7 . Iżda Shorter jirdoppja r-ritmu armoniku tat-tibdil, u l- progressjoni ssir: Fa♯ m7(♭5), Fa7(♯11), Mi aug7(♯9), La7(♯9), Do m7. F'sessjonijiet ta 'jazz jam u għal skopijiet edukattivi, il-plejers spiss jagħżlu Re7( ♯ 11) Re♭ 7( ♯ 11) Do m7 bħala tibdil, li jaqbel ukoll  mal-melodija oriġinali.

## Referenzi
Diglossja

Fil-lingwistika, id-**diglossja** (/daɪˈɡlɒsiə, daɪˈɡlɔːsiə/) hija sitwazzjoni li fiha jintużaw żewġ djaletti jew lingwi (f'kompartimentazzjoni pjuttost stretta) minn komunità lingwistika waħda. F'każijiet ta' tliet djaletti, jintuża t-terminu **triglossja**. Meta ssir referenza għal żewġ sistemi ta’ kitba li jeżistu flimkien għal lingwa waħda, jintuża t-terminu **digrafija**.
Roscosmos

**Roscosmos** (Russu: Государственная корпорация по космической деятельности «Роскосмос») huwa kif inhi magħrufa il-Korporazzjoni Spazjali tal-Istat fil-Federazzjoni Russa, li topera l-program ta' titjieriet spazjali, l-amministrazzjoni tal-kosmonawti, u riċerka aerospazjali.

L-organizazzjoni originat mill-programm spazjali Sovjetiku mwaqqaf fis-snin ħamsin tas-seklu għoxrin. Roscosmos bħala isem ħareġ wara x- xoljiment tal-Unjoni Sovjetika fl-1991 u l-organizazzjoni ħadet dimensjoni oħra. Inizjalment bdiet bħala l-Aġenzija Spazjali Russa, li ġiet stabbilita fil-25 ta' Frar 1992 u ristrutturata fl-1999 bħala l-Aġenzija Russa għall-Avjazzjoni u l-Ispazju. Fl-2004 saret ristruturazzjoni li permezz tagħha twaqqfet l-Aġenzija Spazjali Federali (Roscosmos). Fl-2015, Roscosmos ingħaqdet mal-Korporazzjoni Magħquda tar-Rokits u l-iSpazju, korporazzjoni tal-gvern, biex terġa' tinnazzjonalizza l-industrija spazjali Russa, u dan wassal għal Roscosmos fil-forma attwali tagħha.

Roscosmos għandu l-kwartieri ġenerali f'Moska , biċ-Ċentru ta' Kontroll tal-Missjoni prinċipali tiegħu fil-belt fil-qrib ta' Korolyov, u ċ-Ċentru ta' Taħriġ tal-Kosmonauti Yuri Gagarin li jinsab fi Belt tal-Istilla f'Moska Oblast. Il-faċilitajiet tagħha jinkludu l-Baikonur Cosmodrome fil-Każakstan, l-ewwel u l-akbar faċilità spazjali fid-dinja, u Vostochny Cosmodrome, li qed jinbena fil-Lvant Imbiegħed Russu fl-Amur Oblast. Id-direttur tal-korporazzjoni minn Lulju 2022 huwa Yury Borisov.

Bħala s-suċċessur ewlieni tal-programm spazjali Sovjetiku, il-wirt ta' Roscosmos jinkludi l-ewwel satellita fid-dinja, l-ewwel titjira spazjali tal-bniedem, u l-ewwel stazzjon spazjali (Salyut). L-attivitajiet attwali tal-korporazzjoni jinkludu l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali, fejn hija sieħeb ewlieni. Fit-22 ta' Frar 2019, Roscosmos ħabbret il-kostruzzjoni tal-kwartieri ġenerali l-ġodda tagħha f'Moska, iċ-Ċentru Spazjali Nazzjonali. 

Il-Korp tal-Astronawti tagħha huwa l-ewwel wieħed fl-istorja tad-dinja.
Climats u Terroirs ta' Bourgogne

Il-**''Climats'' u t-''Terroirs'' ta' Bourgogne** huma pajsaġġ kulturali u sensiela ta' siti li jirrappreżentaw il-prattiki tal-vitikultura tar-reġjun tal-inbejjed ta' Bourgogne, Franza. Il-*climats* huma rqajja' tal-art żgħar u delimitati bir-reqqa li jvarjaw bejniethom bħala mikroklima, ġeografija, ħamrija u tip ta' għeneb. Il-*climats* ta' Bourgogne huma l-post fejn twieldet is-sistema tat-*terroirs* tal-inbid Franċiż, fejn kull reġjun ġeografiku għandu l-inbid uniku tiegħu stess. Ir-reġjun tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015 minħabba l-importanza storika tiegħu u l-importanza li għandu fil-produzzjoni u fl-iżvilupp tal-inbid.

## Deskrizzjoni u Storja

Dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn żewġ komponenti: l-ewwel komponent huwa ċ-ċentru storiku ta' Dijon, fejn ġew definiti bir-reqqa l-irqajja' tal-art jew il-*climats* u fejn ilhom irregolati mill-Medju Evu. It-tieni komponent tas-sit jinkludi l-vinji u s-siti tal-produzzjoni tal-inbid qrib ir-raħal ta' Beaune u r-reġjuni tal-Côte de Nuits u tal-Côte de Beaune fin-Nofsinhar ta; Dijon. Ir-reġjun huwa kkaratterizzat minn ħamrija tat-tafal u tal-ġebla tal-ġir, iżda l-varjetà estrema fil-kompożizzjoni tal-ħamrija, fil-mikroklima u fil-ġeografija wasslet għal diversità kbira ta' nbejjed. B'kollox jeżistu bejn wieħed u ieħor 1,247 *climat* differenti, u kull roqgħa tal-art għandha d-definizzjoni partikolari tagħha stess kif ukoll iċ-ċertifikazzjoni tagħha stess tad-denominazzjoni *Appellation d'origine contrôlée (AOC)* jew id-Denominazzjoni ta' Oriġini Kontrollata (DOK). Bosta mill-konfini ta' dawn l-irqajja' tal-art (immarkati permezz ta' mogħdijiet, ħitan tas-sejjieħ, ċnut jew xatbiet) inbnew fl-1938 u għadhom viżibbli sa llum il-ġurnata.

Fis-sekli 5 u 6, bit-tifrix tal-Kristjaneżmu fir-reġjun, ġew stabbiliti l-vinji fix-xaqlibiet tal-Côtes. L-iżvilupp tal-Ordni taċ-Ċisterċensi fis-seklu 11 u s-sjieda tal-vinji fost il-membri tal-borgeżija fis-sekli 12 u 13 ikkontribwew għan-natura diviża f'pajsaġġ ta' bosta rqajja' tal-art. Fis-seklu 16 ġie żviluppat il-kunċett tal-*climats*, u b'hekk kull roqgħa tal-art seta' jkollha l-inbid tagħha stess. Din is-sistema żviluppat fid-denominazzjoni Franċiża tal-AOC u fil-kunċett attwali tad-deskrizzjoni tal-inbejjed skont il-post preċiż minn fejn jiġu prodotti.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Climats u t-Terroirs ta' Bourgogne ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Referenzi
Xiao Hong

**Xiao Hong** jew **Hsiao Hun** (1 ta’ Ġunju 1911- 22 ta’ Jannar 1942) kienet awtriċi Ċiniża. Bħala tfajla ċkejkna (Ċiniż: 乳名; Pinyin: rǔmíng), hi kienet magħrufa bħala **Zhang Ronghua**. L-isem formali li kienet tuża l-iskola (Ċiniż: 学名; Pinyin; xuémíng) kien **Zhang Xiuhuan**. Hija użat ukoll Qiao Yin u Lingling bħala psewdonimi.

## It-Tfulija ta’ Xiao Hong
Xiao Hong twieldet f’familja sinjura ta’ sidien tal-propjetà fl-1 ta’ Ġunju tal-1911, il-ġurnata li fiha tiġi ċċelebrata l-Festa tad-Dgħajsa tad-Draguni, fil-kontea ta’ Hulan, li llum il-ġurnata magħrufa bħala l-Provinċja ta’ Heilongjiang. It-tfulija ta’ Xiao Hong ma kinitx waħda ferriħija. Ommha mietet meta kellha disa’ snin. Attendiet skola tal-bniet f’ Harbin fl-1927, fejn ltaqgħet mal-ideat progressivi tal-Moviment tal-Erbgħa ta’ Mejju, kif ukoll ma’ letteratura Ċiniża u barranija. Tfulitha kienet influwenzata b’mod sinifikanti minn żewġ persuni: missierha, raġel biered u krudili; u nannuha, li kien l-uniku wieħed f’familtha li kien jifhimha. Fil-ktieb tagħha 《永久的憧憬和追求》(Pinyin: ‘Yǒngjiǔ de chōngjǐng hé zhuīqiú’; Ingliż: ‘Eternal Vision and Pursuit’), ippubblikat fl-1979, hi tikteb, “Missieri kemm-il darba tilef l-umanità tiegħu minħabba l-egoiżmu. Huwa ġab ruħu mal-qaddejja tiegħu, uliedu, u nannuhi bl-istess xeħħa, aljenazzjoni u anke krudeltà.” Xiao Hong kienet tistaħba fil-kamra ta’ nannuha wara li missierha kien isawwatha. Hi kienet issib il-faraġ u l-imħabba f’nannuha li kien iqawwilha qalbha.

## Xiao Hong u Lu Xun
Fl-1927 Xiao Hong saret qarrejja tal-letteratura moderna u x-xogħol ta’ Lu Xun kien fost il-favoriti tagħha. Il-kitba ta’ Hong tiffoka fuq aspetti relazzjonali tal-‘jien’ individwali, u l-emozzjonijiet u l-esperjenzi li taqsam mal-oħrajn. 

Qabel Xiao Hong u Xiao Jun marru Shanghai, huma bagħtu manuskritt ta’ xogħolhom lil Lu Xun. Lu Xun qara l-manuskritt ma waslu u aċċetta t-talba tagħhom biex jingħaqdu mal-awturi żgħażagħ politikament xellugin. Lu Xun ippubblika kemm ir-rumanzi ta’ Xiao Hong kif ukoll ta’ Xiao Jun fis-sensiela letterarja《奴隶丛书》 (Pinyin: Núlì cóngshū; Ingliż; ‘Slave Series’).

## Referenzi
Aphra Behn

**Aphra Behn** (/ˈæfrə bɛn/;[a] bapt. 14 ta’ Diċembru 1640—16 ta’ April 1689) kienet drammaturgu, poetessa, kittieba tal-proża, u traduttriċi mill-era tar-Restorazzjoni tal-Monarkija Stwarda. Bħala waħda mill-ewwel nisa li qalgħet l-għajxien tagħha permezz ta’ kitbietha, Behn kisret l-ostakli kulturali u serviet ta’ mudell letterarju għall-ġenerazzjonijiet futuri ta’ kittieba nisa. Behn saret magħrufa wara perjodu fejn ħadd ma kien jaf biha u ġibdet l-attenzjoni tar-Re Karlu II, li impjegaha bħala spija f’Antwerp. Hija bdiet tikteb testi teatrali wara li serviet sentenza qasira fil-ħabs għad-dejn, u mar-ritorn tagħha f’Londra. Kienet imsieħba fi grupp ta’ poeti u libertini famużi bħal John Wilmot u Lord Rochester. Behn kienet tikteb taħt il-psewdonimu pastorali ta’ Astrea. Matul iż-żminijiet politiċi turbulenti tal-Kriżi tal-Esklużjoni, kitbet epilogu u prologu li daħħluha fi problemi legali; minn hemm ‘il quddiem, iddedikat il-biċċa l-kbira tal-kitba tagħha għat-traduzzjonijiet u għall-ġeneru tal-proża. Minħabba li tappoġġja bis-sħiħ il-fazzjoni Stwarda. Behn irrifjutat stedina mill-Isqof Burnet sabiex tikteb poeżija biex tilqa’ lir-re l-ġdid William III. Hija mietet ftit wara.

Hija mfakkra fix-xogħol ta’ Virginia Woolf *A Room of One’s Own*: “In-nisa kollha flimkien għandhom iħallu l-fjuri jaqgħu fuq il-qabar ta’ Aphra Behn, li huwa, b’mod skandaluż iżda pjuttost xieraq, f’Westminster Abbey, għax kienet hi li kisbitilhom id-dritt li jgħidu dak li jħossu.” Il-qabar tagħha mhuwiex inkluż fir-Rokna tal-Poeti, iżda jinsab fil-kjostru tal-Lvant ħdejn it-taraġ tal-knisja f’Westminister.

L-iktar xogħlijiet magħrufa tagħha huma d-dramm *The Rover*  u *Oroonoko: or, the Royal Slave*, xi drabi meqjus bħala rumanz Ingliż bikri.

## Referenzi
Carmen de Burgos

**Carmen de Burgos y Seguí (**psewdonimi**, Colombine, Gabriel Luna, Perico el de los Palotes, Raquel, Honorine and Marianela;** Almería, 10 ta’ Diċembru, 1867- Madrid, 9 ta’ Ottubru, 1932 kienet kittieba, traduttriċi, attivista għad-drittijiet tan-nisa, u ġurnalista Spanjola. Johnson jiddeskriviha bħala kittieba “moderna”, jekk mhux “modernista.” 

## Karriera
De Burgos telqet mid-dar meta ltaqgħet ma’ Arturo Asterz Bustos, li kien ħmistax-il sena ikbar minnha, poeta, kittieb u alkoħoliku. Bustos kien jaqla’ l-għajxien bħala tipografu għall-gazzetta tal-familja. Hi u Arturo għamlu sbatax-il sena fi żwieġ infeliċi, u kellhom erbat itfal li minnhom għex wieħed biss. Fl-1898 dan il-wild miet ukoll u de Burgos daħlet fil-kulleġġ lokali sabiex tikseb ċertifikat għat-tagħlim. Avvanzat malajr, u fi żmien sena kellha l-kwalifiċi biex tgħallem fil-primarja. Sa tmiem l-1898, de Burgos kellha l-kwalifiċi biex tgħallem fis-sekondarja u sal-1900 setgħet tgħallem lill-għalliema. B’dawn il-kwalifiċi kellha rasha mistrieħa li għandha xogħol għal ħajjitha. De Burgos u t-tifla tagħha telqu lir-raġel abbużiv u infidil li kellha**,** u flimkien bnew id-dar tagħhom fi Guadalajara, fejn de Burgos kitbet l-ewwel ktieb tagħha. Matul dan iż-żmien tgħallmet kif taqla’ l-għajxien minn kitbietha, kisbet l-indipendenza tagħha, u bdiet tistmerr l-idea taż-żwieġ. De Burgos kienet tqis lilha nfisha bħala feminista. Madankollu, minħabba l-ġeneru tagħha, kitbietha kienu esklużi fl-istħarriġ u l-evalwazzjoni tal-kittieba modernisti (maskili) Spanjoli.

Madankollu, de Burgos bdiet tikteb numru ta’ rumanzetti, ġeneru letterarju li kien popolari fil-bidu tas-seklu għoxrin. Ir-rumanzi tagħha jittrattaw temi politiċi u legali, kif ukoll suġġetti tabù bħall-omosesswalità fl-irġiel u fin-nisa, u t-transvestismu. Hi enfasizzat l-inġustizzja fil-konfront tas-sessi rigward l-adulterju, fejn in-nisa kienu jiġu kkundannati filwaqt li l-involviment tal-irġiel kien jinħafer. Diversi studjużi osservaw li filwaqt li de Burgos hi meqjusa bħala feminista bikrija li qajmet suġġetti kontroversjali rigward is-sess, il-liġi u d-drittijiet, il-kitba tagħha xorta ma offrietx soluzzjonijiet. Hija għarrfet lill-qarrejja dwar id-diskrepanza bejn il-valuri tradizzjonali tal-edukazzjoni femminili u l-ħajja moderna. Madankollu, de Burgos esponiet kwistjonijiet diffiċli u fl-1904 mexxiet kampanja biex id-divorzju jsir iktar aċċessibbli.

## Rikonoxximent
Meta fl-1906 De Burgos saret editriċi għal *Diario Universal* ta’ Madrid, hija saret l-ewwel ġurnalista professjonali femminili fi Spanja. De Burgos serviet ukoll bħala l-ewwel president tal-Liga Internacional de Mujeres Ibéricas e Hispanoamericanas (Għaqda Internazzjonali ta’ Nisa Iberiċi u mill-Amerika Latina). Matul id-dittatorjat ta’ Franco, De Burgos ġiet eskluża mill-kotba tal-istorja, iżda wara r-restorazzjoni demokratika, reġgħet ġiet rikonoxxuta u ddaħħlet mill-ġdid fl-istorja tad-drittijiet tan-nisa fi Spanja.

## Referenzi
Carol O'Sullivan

**Carol O'Sullivan** hija studjuża tat-traduzzjoni mwielda l-Irlanda li tiffoka fuq it-traduzzjoni awdjoviżiva. Il-kitbiet tagħha, partikolarment dawk dwar l-istorja tas-sottotitli, huma meqjusin l-iktar sinifikanti. Attwalment hija professur assoċjat tal-Istudji tat-Traduzzjoni fil-Fakultà tal-Lingwi Moderni, ġewwa l-Università ta’ Bristol. 

## Bijografija
O'Sullivan kisbet il-Baċellerat mit-Trinity College f’Dublin, u wara l-Maġisteru u d-Dottorat mill-Università ta’ Cambridge. Bejn l-2004 u l-2013 kienet attiva fl-Università ta’ Portsmouth. Illum il-ġurnata, O’Sullivan taħdem fl-Università ta’ Bristol bħala professur assoċjat tal-Istudji tat-Traduzzjoni fil-Fakultà tal-Lingwi Moderni. Meta kienet tokkupa l-kariga ta’ direttriċi, introduċiet il-programmi postgradwatorji tat-traduzzjoni. Mill-2012 sal-2017 O’Sullivan ħadmet ma’ Valerie Henitiuk bħala editur assoċjat tal-ġurnal *Translation Studies*, ippubblikat minn Routledge*.* Mill-2017 sal-2019 kienet editur tal-istess ġurnal.

## Riċerka
L-interessi ewlenin fir-riċerka ta’ O’Sullivan huma t-traduzzjoni awdjoviżiva, l-istorja tat-traduzzjoni, u t-traduzzjoni letterarja. O’Sullivan hija attiva l-aktar fit-traduzzjoni awdjoviżiva, qasam li fih ħalliet influwenza kbira bil-monografi tagħha fosthom *Translating Popular Film* (2011) , li jittratta l-multilingwiżmu fil-films u l-ħafna modi ta’ kif iċ**-**ċinema u t-traduzzjoni jingħaqdu flimkien. L-ikbar kontribut ta’ O’Sullivan huwa fil-qasam tal-istorja tas-sottotitli, qasam li kien għadu ma ġiex esplorat, u li fih ippubblikat diversi studji. X’aktarx, l-aktar xogħol importanti tagħha huwa l-antoloġija *The Translation of Films* 1900-1950, li editjat flimkien ma’ Jean-François Cornu. F’din l-antoloġija, iktar minn tnax-il awtur jiddeskrivu kif it-traduzzjoni awdjoviżiva bdiet mill-perjodu meta l-films kienu għadhom bla ħoss u kompliet fl-ewwel deċenji tal-introduzzjoni tal-ħoss.

## Referenzi
Julia Evelina Smith

**Julia Evelina Smith** (27 ta’ Mejju 1792 - 6 ta’ Marzu 1886) kienet attivista għas-suffraġju tan-nisa Amerikani kif ukoll l-ewwel mara li ttraduċiet il-Bibbja mil-lingwi oriġinali tagħha għall-Ingliż. Hija wkoll l-awtriċi tal-ktieb *Abby Smith and her Cows,* li fih tirrakkonta l-ġlieda tagħha u t’oħtha Abby Hadassah Smith fir-reżistenza għat-taxxa, u favur il-vot tan-nisa meta kienu jgħixu f’ Kimberly Mansion f’Connecticut. 

## Bijografija
Smith twieldet f’familja kbira ta’ nisa attivisti tad-drittijiet għall-edukazzjoni, l-abolizzjoni, u s-suffraġju tan-nisa, magħrufin bħala l-iSmiths ta’ Glastonbury. Fl-1994 il-familja kollha ġiet inkluża fil-*Connecticut Women's Hall of Fame*. Julia kienet ir-raba’ minn ħamest ibniet, ** **ta’ Hannah Hadassah (Hickok) Smith (1767–1850) u Zephaniah Smith, membru tal-kleru għani u nonkonformist li mbagħad sar bidwi f’Glastonbury, Connecticut. Julia kienet tattendi s-seminarju għan-nisa ta’ Troy. Fl-età ta’ 87 sena, iżżewġet lil Amos Parker, armel minn New Hampshire.

## Publikazzjonijiet

### '''Traduzzjoni tal-Bibbja'''
Smith kienet studjuża u kellha għarfien tal-Latin, il-Grieg u l-Lhudi. Billi kienet qrat il-Bibbja fil-lingwi oriġinali, iddeċidiet li tittraduċiha b’enfasi fuq il-litteralità. Wara tmien snin ta’ ħidma, fl-1855 lestiet it-traduzzjoni, iżda din ġiet stampata għoxrin sena wara. Fl-1876 ġiet ippubblikata *The Holy Bible: Containing the Old and New Testaments; Translated Literally from the Original Tongues* ta’ Smith. Ma kinitx traduzzjoni mexxejja u faċli biex tinqara minħabba li Smith użat stil ta’ traduzzjoni kelma b’kelma. Madankollu, il-traduzzjoni ta’ Smith kienet l-uniku traduzzjoni kontemporanja mil-lingwi oriġinali disponibbli fl-Ingliż sakemm bdiet tiġi ppubblikata l-British Revised Version fl-1881. Kienet ukoll l-ewwel traduzzjoni kompluta tal-Bibbja tradotta minn mara.
Mary Shelley

**Mary Wollstonecraft Shelley** (UK IPA: /ˈwʊlstənkrɑːft/; née **Godwin**; 30 ta’ Awwissu 1797 – 1 ta’ Frar 1851) kienet rumanziera Ingliża li kitbet ir-rumanz gotiku *Frankenstein; or, The Modern Prometheus* (1818), ikkunsidrat bħala wieħed mill-ewwel xogħlijiet ta’ fantaxjenza, u wieħed mill-aktar xogħlijiet magħrufin tagħha. Hija editjat u ppromwoviet ukoll ix-xogħol tar-raġel tagħha, il-poeta Romantiku u l-filosofu Percy Bysshe Shelley. Missierha kien il-filosofu politiku William Godwin, u ommha l-filosofu u d-difensur tad-drittijiet tan-nisa Mary Wollstonecraft.

Mary Shelley għexet ħajja letterarja. Missierha ħeġġiġha tikteb l-ittri biex titgħallem is-sengħa tal-kitba. Il-passatemp favorit tagħha fi tfulitha  kien li tikteb l-istejjer. Fl-1814 Mary Shelley ħarbet ma’ Percy u tilfet ix-xogħlijiet li kienet kitbet f’żgħożitha. Madankollu, ħadd mhu ċert jekk il-manuskritti li eventwalment instabu, kinux inkitbu qabel din is-sena. Huwa maħsub li l-ewwel xogħol li ppubblikat Shelley huwa *Mounseer Nongtongpaw*, li kitbet meta kellha għaxar snin. Dan ix-xogħol ta’ versi komiċi kitbitu għall-Juvenile Library. Madankollu, din il-poeżija xi drabi hija attribwita lil kittieb ieħor. Mary Shelley tirrakkonta: “Żewġi, sa mill-bidu kien iħeġġiġni biex nuri li jien denja tal-isem tal-ġenituri tiegħi u biex nikseb reputazzjoni letterarja.”

## Referenzi
Gayatri Chakravorty Spivak

**Gayatri Chakravorty Spivak** FBA (imwielda fl-24 ta' Frar 1942) hija studjuża, teorika letterarja, u kritiku femminista Indjana. Spivak hija Professur fl-Università ta' Columbia, u membru fundatriċi tal-Comparative Literature and Society fl-istess università.

Meqjusa bħala waħda mill-aktar teoriċi postkolonjali influwenti, Spivak hija magħrufa l-aktar għall-esej tagħha *Can the Subaltern Speak?,* u għat-traduzzjoni u l-introduzzjoni tagħha f'*De la grammatologie* ta' Jacques Derrida. Hija ttraduċiet diversi xogħlijiet ta' Mahasweta Devi għall-Ingliż, b'noti kritiċi dwar ħajjet Devi u l-istil tal-kitba tagħha, partikolarment f**Imaginary Maps'' u ''Breast Stories.''

Fl-2012, Spivak ingħatat il-Premju ta[[l-Arti]] u tal-[[Filosofija]] ta' Kyoto minħabba li kienet "teorika u edukatriċi li tkellmet għall-umanitajiet kontra l-kolonjaliżmu intellettwali f'[[Id-Dinja|dinja]] globalizzata". Fl-2013, hija rċiviet il-Padma Bhushan, it-tielet l-ogħla premju ċivili mogħti mir-Repubblika tal-Indja.

Għalkemm Spivak hija spiss assoċjata mal-postkolonjaliżmu, hija kkonfermat kif tbiegħdet minn din id-dixxiplina fil-ktieb tagħha ''A Critique of Postcolonial Reason'' (1999), pożizzjoni li sostniet fl-esej "How the Heritage of Postcolonial Studies Thinks Colonialism Today", ippubblikata f**Janus Unbound: Journal of Critical Studies,'' fl-2021. 

## Referenzi
Marianne Lederer

**Marianne Lederer** (twieldet fl-1934) hija studjuża Franċiża tat-traduzzjoni. Flimkien ma’ Danica Seleskovitch, li pproponiet it-Teorija Interpretattiva tat-Traduzzjoni, Lederer kompliet tiżviluppa din it-teorija. Lederer ippubblikat ukoll numru ta’ xogħlijiet dwar il-pedagoġija tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni. Ix-xogħlijiet tagħha influwenzaw b’mod partikulari r-riċerka u l-pedagoġija fil-qasam tal-interpretazzjoni u t-traduzzjoni fuq livell globali. 

## Riċerka
Permezz tal-introduzzjoni tat-Teorija Interpretattiva tat-Traduzzjoni, fl-1970, introduċiet il-perspettiva fuq it-traduzzjoni bħala proċess trijangulari, iktar milli bħala proċess ta’ kodifikazzjoni lineari. Din it-teorija influwenzat ħafna l-pedagoġija tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni madwar id-dinja. Ix-xogħlijiet ta’ Lederer dwar it-Teorija tal-Interpretazzjoni ġew użati fit-tagħlim tal-interpretazzjoni. Ix-xogħlijiet tagħha ġew tradotti għall-Ingliż, iċ-Ċiniż, il-Ġorġjan, l-Għarbi, is-Serb, il-Korean, l-Ungeriż, l-Ispanjol, u l-Persjan. 

Flimkien ma’ Seleskovitch, hija kienet waħda mill-ewwel tradutturi li tbiegħdu mil-lingwistika strutturali, li kienet għadha dominanti fis-sebgħinijiet. Dan sar billi t-traduttur tpoġġa fiċ-ċentru tal-proċess. Apparti minn hekk, huma rrikorrew għal dixxiplini oħra bħal dawk tal-psikoloġija u n-newropsikoloġija biex jispjegaw il-proċess konjittiv tal-interpretazzjoni u t-traduzzjoni. Lederer hija wkoll waħda mill-fundaturi u promoturi tal-Iskola tal-Interpretazzjoni f’Pariġi, li tħeġġeġ l-interpretazzjoni fil-lingwa materna (jew fl-ewwel lingwa). 

Lederer hija koeditur ta’ *Forum*, ġurnal internazzjonali dwar l-interpretazzjoni u t-traduzzjoni, ippubblikat minn John Benjamins Publishing. Hija membru tal-Assoċċjazzjoni Internazzjonali tal-Interpreti tal-Konferenzi (AIIC) u membru tas-Soċjetà Ewropea għall-Istudji tat-Traduzzjoni (EST). Fl-2002, hija rċiviet il-premju Danica Seleskovitch għax-xogħol prominenti tagħha għall-interpreti u r-riċerka fl-interpretazzjoni.

Għalkemm Lederer irtirat fl-2002, hija xorta baqgħet tirriċerka u tippubblika diversi kotba. Hija wkoll affiljata mal-grupp tar-riċerka CLESTHIA li jinsab fl-Università ta’ Sorbonne Nouvelle. F’Novembru tal-2011, ingħatat il-medalja Joseph Zaarour fl-Università Saint Joseph li tinsab f’Bejrut, għall-kontribuzzjonijiet tagħha fl-istudji tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni.
Jane Austen

**Jane Austen** (16 ta’ Diċembru 1775 – 18 ta’ Lulju 1817) kienet rumanziera Ingliża magħrufa primarjament għas-sitt rumanzi ewlenin tagħha, li fihom tinterpreta, tikkritika, u tikkummenta dwar il-klassi soċjali Brittanika tas-sidien tal-art fl-aħħar tas-seklu 18. In-nisġiet fl-istejjer ta’ Austen ta’ spiss jistħarrġu d-dipendenza tal-mara fuq iż-żwieġ għal sigurtà ekonomika u pożizzjoni soċjali aħjar. Ix-xogħlijiet tagħha jikkritikaw ir-rumanzi sentimentali tat-tieni nofs tas-seklu 18 u jimmarkaw it-tranżizzjoni lejn ir-realiżmu letterarju tas-seklu 19. Bl-elementi tar-realiżmu, il-kummentarju soċjali, u l-ironija niggieża tagħha, Austen kisbet rikonoxximent fost il-kritiċi u l-istudjużi.

Bir-rumanzi *[[Sense and Sensibility]]* (1811), *[[Pride and Prejudice]]* (1813), *Mansfield Park* (1814), u *Emma* (1815), li ġew ippubblikati anonimament, kisbet suċċess modest iżda ftit fama tul għomorha. Fl-1818, Austen kitbet żewġ rumanzi oħra: *Northanger Abbey* u *Persuasion*, li t-tnejn ġew ippubblikati wara mewtha. Ħalliet warajha wkoll tliet manuskritti miktuba f’żogħżitha, ir-rumanz qasir epistolari *Lady Susan*, u ż-żewġ rumanzi mhux mitmuma *Sanditon* u *The Watsons.*

Austen kisbet ir-rikonoxximent wara mewtha. Minn dak iż-żmien ’il hawn is-sitt rumanzi sħaħ tagħha rari ma ġewx stampati. Tranżizzjoni sinifikanti għar-reputazzjoni tagħha seħħet fl-1833, meta r-rumanzi tagħha ġew ippubblikati mill-ġdid fis-serje *Standard Novels* ta’ Richard Bentley, illustrati minn Ferdinand Pickering, u mibjugħa bħala sett. Dawn ir-rumanzi ġew gradwalment milqugħa u mfaħħra minn bosta. Fl-1869, tnejn u ħamsin sena wara mewtha, il-bijografija miktuba min-neputi tagħha, *A Memoir of Jane Austen*, introduċiet lemħa ġdida fuq kitbietha u ħajjitha**.** Austen ispirat numru kbir ta’ kitbiet kritiċi u antoloġiji letterarji. Ħafna mir-rumanzi tagħha ġew addattati għaċ-ċinema, fosthom *Pride and Prejudice* tal-1940, *Sense and Sensibility* tal-1995 u *Love & Friendship* tal-2016.

## Austen: kittieba ppubblikata
Bħal ħafna awturi nisa ta’ dak iż-żmien, Austen ippubblikat il-kotba tagħha anonimament. Dak iż-żmien, l-irwoli ideali għan-nisa kienu ta’ mara jew omm. Il-kitba għan-nisa kienet meqjusa bħala attivita’ sekondarja. Dak iż-żmien mara li xtaqet tkun kittieba kienet meqjusa li qed tonqos mill-femminilità tagħha, u għalhekk il-kotba miktuba min-nisa, ġeneralment kienu jiġu ppubblikati anonimament. 

## Referenzi
Louisa May Alcott

**Louisa May Alcott** (/ˈɔːlkət, -kɒt/; 29 ta’ Novembru 1832 – 6 ta’ Marzu 1888) kienet rumanziera Amerikana, kittieba ta’ stejjer qosra, u poetessa. Hija magħrufa l-aktar bħala l-awtriċi tar-rumanz *Little Women* (1868) u r-rumanzi li jsegwuh f’din is-serje, *Little Men* (1871) u *Jo's Boys* (1886). Trabbiet f’New England minn Abigail May u Amos Bronson Alcott, li kienu ġenituri traxxendentali. May Alcott kibret fost ħafna intellettwali magħrufa ta’ dak iż-żmien, bħal Margaret Fuller, Ralph Waldo Emerson, Nathaniel Hawthorne, Henry David Thoreau, u Henry Wadsworth Longfellow.

Il-familja ta’ Alcott kellha problemi finanzjarji u ta’ età żgħira marret taħdem sabiex tgħin lil familtha. Għaldaqstant, bdiet issib żvog fil-kitba, u xogħlijietha bdew jiksbu suċċess fost il-kritiċi tas-snin sittin tas-seklu dsatax. Fil-bidu tal-karriera tagħha, Alcott kultant kienet tagħmel użu mill-psewdonimu **A. M. Barnard**; kitbet stejjer qosra u rumanzi għall-adulti li jqajmu sensazzjoni u jiffokaw fuq il-passjoni u l-vendetta.

*Little Women*, li ġie ppubblikat fl-1868, huwa ambjentat fid-dar tal-familja Alcott, Orchard House, f'Concord, Massachusetts. Huwa bbażat fuq l-esperjenzi tat-tfulija ta’ Alcott mat-tliet aħwa tagħha, Abigail May Alcott Nieriker, Elizabeth Sewall Alcott, u Anna Alcott Pratt. Ir-rumanz intlaqa’ tajjeb u għadu popolari sal-lum il-ġurnata, kemm fost it-tfal kif ukoll fost l-adulti. Ġie adattat bosta drabi għall-palk, għall-films u għat-televixin.

Alcott, abolizzjonista u femminista, baqgħet xebba ħajjitha kollha. Hija kienet attiva f'movimenti ta' riforma għad-dritt tal-vot tan-nisa. Mietet f’Boston fis-6 ta’ Marzu, 1888, b’puplesija, jumejn biss wara li miet missierha.

## Suċċess letterarju
Fl-1860, Alcott bdiet tikteb għall-*Atlantic Monthly*. Meta faqqgħet il-Gwerra Ċivili, hija serviet bħala infermiera f’Union Hospital f'Georgetown, DC, għal sitt ġimgħat bejn l-1862 u l-1863. Hija kellha l-ħsieb li taħdem għal tliet xhur bħala infermiera, iżda mardet bid-deni tat-tifojde u spiċċat fil-periklu tal-mewt. Madanakollu, hija eventwalment irkuprat. L-ittri li bagħtet id-dar ġew riveduti u ppubblikati f’*Commonwealth*, gazzetta kontra l-iskjavitù. Fl-1863 kienu miġbura bħala *Hospital Sketches* u ppubblikati mill-ġdid fl-1869. Ingħatat l-ewwel rikonoxximent kritiku għall-osservazzjonijiet u l-umoriżmu f’dan ix-xogħol. *Hospital Sketches* ġie ispirat mill-esperjenza tagħha fl-armata. Alcott kitbet dwar il-ġestjoni ħażina tal-isptarijiet, l-apatija u l-indifferenza ta’ wħud mill-kirurgi u kif ukoll, dwar il-passjoni tagħha sabiex tesperjenza l-gwerra direttament. Fit-tranżizzjoni tiegħu mill-innoċenza għall-maturità, il-protagonist tagħha, Tribulation Periwinkle huwa  “xhud serju u elokwenti”. Ir-rumanz *Moods* (1864) huwa wkoll ibbażat fuq l-esperjenza tagħha.

## Referenzi
Anna Hume

**Anna Hume** (*[[:en:Floruit|floruit]]* 1644) kienet traduttriċi, poetessa u kittieba Skoċċiża.

Hume kienet bint David Hume ta' Godscroft, poeta u storiku Ġakobin. Ħadet ħsieb il-pubblikazzjoni ta’ missierha *History of the House* *and* *Race of Douglas and Angus*, wara mewtu*,* ippubblikat *The Triumphs of Love, Chastitie*, *Death: translated out of Petrarch by Mrs. Anna Hume*, u jingħad li ttraduċiet ukoll ħafna poeżiji ta’ missierha mil-Latin. 

Il-pubblikazzjoni tagħha *History of the House and Race of Douglas and Angus* kienet kontroversjali, hekk kif William Douglas, il-11-il Earl ta' Angus, u l-ewwel markiż ta’ Douglas, ma kienx sodisfatt b’dan ix-xogħol. Douglas talab il-parir ta’ Drummond ta' Hawthornden, li ammetta bosta difetti u opinjonijiet estremi fix-xogħol ta’ Hume. Madankollu, Hawthornden ma opponiex il-pubblikazzjoni tax-xogħol, għaliex huwa kien tal-fehma li r-reżistenza għall-ktieb kienet tfixkel lil Anna, li kienet investiet ġidha fuq din il-pubblikazzjoni. 

## Xogħlijiet

Huwa mifhum li Anna Hume ttraduċiet ħafna mill-poeżiji ta’ missierha mil-Latin. Wieħed mill-ammiraturi kbar tax-xogħlijiet tagħha kien il-poeta Drummond ta' Hawthornden.
Mary Louise Booth

**Mary Louise Booth** (19 ta’ April, 1831 – 5 ta’ Marzu, 1889) kienet editriċi, traduttriċi, u kittieba Amerikana. Hija kienet l-ewwel kap editur tar-rivista tal-moda tan-nisa*, [[:en:Harper's_Bazaar|Harper's Bazaar]]*.

Ta’ tmintax-il sena, Booth telqet mid-dar ta’ familtha għal New York fejn tgħallmet is-sengħa tal-ħjata tas-sdieri. Hija qattgħet l-iljieli tagħha tistudja u tikteb. Booth tat il-kontribut tagħha u ppubblikat ħrejjef u disinji fuq diversi gazzetti, iżda ma ġietx imħallsa tagħhom. Hija bdiet tikteb rapporti u analiżi ta’ kotba għall-ġurnali edukattivi u letterarji. Minkejja li xorta ma kinitx imħallsa bil-flus, hija kienet tkun kuntenta li titħallas bil-kotba.

Maż-żmien, Booth bdiet tirċievi aktar u aktar xogħol letterarju. Hija wessgħet iċ-ċirku tal-ħbieb tagħha li bdew japprezzaw il-kapaċitajiet tagħha. Fl-1859, hija aċċettat li tikteb dwar l-istorja ta’ New York. F’dan iż-żmien, waqfet tħit is-sdieri u kienet qiegħda tikteb tnax–il siegħa kuljum u ma kinitx kapaċi tmantni lilha nfisha kompletament. Meta għalqet it-tletin sena, laqgħet il-pożizzjoni ta’ amanuensis ta’ Dr. J. Marion Sims. Dan kien l-ewwel xogħol li minnu bdiet tirċievi paga stabbli. Issa setgħet tkampa mingħajr l-għajnuna ta’ missierha, u tgħix fuq ir-riżorsi li kellha f’New York, għalkemm kien għajxien pjuttost sempliċi.

Fl-1861, fil-bidu tal-Gwerra Ċivili, Booth akkwistat il-perjodiċi legali bil-Franċiż, bl-isem ta’ *Uprising of a Great People* ta’ Agénor de Gasparin. B’ħidma ta’ għoxrin siegħa kuljum, hi ttraduċiet il-ktieb kollu f’inqas minn ġimgħa, u ġie ppubblikat fi żmien ġimagħtejn. Hekk kif il-ktieb qajjem entużjażmu fost l-Unjonisti, Booth irċeviet ittri ta’ ringrazzjament mingħand is-Senatur Amerikan Charles Sumner u l-President Abraham Lincoln. Iżda għal darb’oħra, irċeviet ftit kumpens għal xogħolha. Waqt li l-gwerra kompliet, Booth ittraduċiet bosta kotba mill-Franċiż għall-Ingliż, bl-iskop li jqajmu sens ta’ patrijottiżmu, u f’mument minnhom ġiet imsejħa biex tmur Washington, D.C. sabiex taħdem għall-istatisti, fejn ġiet imħallsa biss għall-kamra tal-lukanda. F’dan iż-żmien setgħet tirranġa xogħol għal missierha, sabiex ikollu l-pożizzjoni ta’ skrivan fi New York Custom House. 

Fi tmiem il-Gwerra Ċivili, Booth ġiet rikonoxxuta meta ngħatat it-titlu Messrs. Harper offrielha l-editorjal ta’ *Harper’s Bazaar*, pożizzjoni li Booth serviet fiha mill-1867 sa ma mietet. Għall-bidu ma ħassithiex kunfidenti, iżda fl-aħħar laqgħet ir-responsabbiltà, u kien primarjament minħabba fiha li din ir-rivista kisbet popolarità kbira. Filwaqt li nżammu l-karatteristiċi tar-rivista, l-influwenza u d-distribuzzjoni tagħha żdiedu kontinwament, u s-suċċess ta’ Booth ġie miksub bis-saħħa tal-artiklu li editjat. Huwa meqjus li min-nisa Amerikani kollha ta’ dak iż-żmien, Booth irċeviet l-ogħla paga. Hija mietet fil-5 ta’ Marzu 1889 wara li ħakmitha marda. 

= Referenzi =
Simin Daneshvar

**Simin Dāneshvar** (bil-Persjan: سیمین دانشور ) (28 ta’ April 1921 – 8 ta’ Marzu 2012) kienet akkademika, rumanziera, kittieba tan-narrativa u traduttriċi Iranjana. 

**Dāneshvar** hija meqjusa minn ħafna bħala l-ewwel mara li kitbet ir-rumanzi fl-Iran. Il-kotba tagħha jitkellmu dwar il-ħajja tan-nies komuni Iranjani, b’mod speċjali dwar il-ħajja tan-nisa. Dāneshvar ippreżentat dawn l-istejjer fid-dawl tal-avvenimenti politiċi u soċjali li kienu qed iseħħu fl-Iran dak iż-żmien. Dāneshvar ingħatat il-mertu tal-ewwel kittieba f’diversi oqsma. Fl-1948, il-ġabra ta’ novelli Persjani bl-isem *[[:en:Savushun|Savushun]]* (“In-Newwieħa ta’ Siyâvash”, magħruf ukoll bħala *A Persian Requiem*, 1966), ġiet meqjusa bħala l-ewwel pubblikazzjoni minn mara Iranjana. Dan ix-xogħol għamel suċċess kbir fil-bejgħ. *Daneshvar’s Playhouse*, ġabra ta’ ħames stejjer u żewġ testi awtobijografiċi, huwa l-ewwel volum ta’ stejjer li ġew tradotti minnha. 

Dāneshvar kellha influwenza kbira fuq il-kitbiet tar-raġel tagħha Jalal al-Ahmad. Al-Ahmad u Dāneshvar ma kellhomx tfal. Hija kitbet il-ktieb *The Dawn of Jalal* bħala tifkira ta’ żewġha. Kienet ukoll traduttriċi famuża. Uħud mit-traduzzjonijiet tagħha huma *The Cherry Orchard* ta’ Anton Chekhov u *The Scarlet Letter* ta’ Nathaniel Hawthorne. It-triloġija li tibda bil-ktieb *The Lost Island* qatt ma ġiet kompluta għax l-aħħar ktieb baqa’ ma nstabx. 

## Xogħlijiet
Dāneshvar kitbet dwar il-ħajja tan-nisa Iranjani b’ċertu sensibbilità.

*Savushun*, l-iktar xogħol li kiseb suċċess għal Dāneshvar, u li ġie ppubblikat fl-1969, jiddeskrivi l-ħajja tribali ta’ ġewwa u madwar Shiraz, raħal twelidha. *Savushun* huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar rumanzi Persjani li ġġeneraw bejgħ, tant li ġie ppubblikat minn tal-inqas 16–il darba, u ġie tradott f’diversi lingwi. Dāneshvar tat il-kontribut tagħha wkoll fil-perjodiċi *Sokhan* u *[[:en:Alefba|Alefba]].* 

Fl-1981, Dāneshvar lestiet il-monografija dwar Jalal Al-e Ahmad, *Ghoroub-e Jalal* (*The Sunset of Jalal's Days*). 

L-istejjer ta’ Dāneshvar jirriflettu iktar ir-realtà, milli l-fantasija, u jinkludu temi dwar il-ħtif tat-tfal, it-twelid, l-adulterju, iż-żwieġ, il-mard, il-mewt, it-tradiment politiku, il-profitt inġust, l-illitteriżmu, l-injoranza, il-faqar u s-solitudni. Dawn il-problemi soċjali tas-snin sittin u sebgħin, joffru immedjatezza u kredibbiltà lill-qarrej. Dāneshvar tispira ruħha min-nies ta’ madwarha. Fi kliemha stess: “in-nies komuni għandhom ħafna x’joffru. Iridu jkunu kapaċi jagħtu liberalment u b’moħħhom mistrieħ. Aħna wkoll, għandna nroddulhom lura mill-aħjar li nistgħu. Għandna ngħinuhom b’qalbna kollha biex jiksbu dak kollu li verament jistħoqqilhom.”

*Language of Sleep* huwa dramm bijografiku miktub minn Mona Ahmadi, li jiddeskrivi l-ħajja ta’ żewġ kittieba nisa magħrufin: il-ħajja tar-rumanziera Ġermaniża-Rumena Herta Muller u l-ħajja ta’ Simin Dāneshvar. 

## Referenzi
Jennifer Croft

**Jennifer Croft** (li twieldet f'Oklahoma fl-1981) hija kritiku, awtriċi, u traduttriċi Amerikana li taħdem mill-Ispanjol, il-Pollakk, l-Ukren u l-Ispanjol-Arġentin. Flimkien mal-awtriċi Olga Tokarczuk, Croft rebħet il-Premju Booker Internazzjonali tal-2018 għat-traduzzjoni tagħha *Flights*. Fl-2020 irċeviet il-Premju Internazzjonali William Saroyan għall-Kitba għal *Homesick*, oriġinarjament miktub bl-Ispanjol fl-2014, u li ġie ppubblikat fl-Arġentina bit-titlu *Serpientes y escaleras*.

Croft irċiviet għotjiet u fellowships minn Guggenheim, Cullman, Fulbright, PEN, MacDowell, Foundation Jan Michalski, Yaddo u National Endowment for the Arts, kif ukoll il-Premju inawgurali Michael Henry Heim għat-Traduzzjoni u Borża ta' Studju għal Workshop Tin House għal *Homesick*. Hija għandha Dottorat min-Northwestern University u MFA mill-Università ta' Iowa.

Hija editur fundatriċi ta' *The Buenos Aires Review*, u ppubblikat ix-xogħlijiet tagħha kif ukoll numru sostanzjali ta' traduzzjonijiet f'The New Yorker, The New York Times, The New York Review of Books, The Paris Review, The Los Angeles Review of Books, VICE, n +1, Electric Literature, Lit Hub, BOMB, Guernica, The New Republic, The Guardian, The Chicago Tribune, Granta, u f'oħrajn.

Croft ittraduċiet *August* ta' Romina Paula (The Feminist Press, 2017), *A Perfect Cemetery* ta' Federico Falco (Charco Press, 2021), *The Woman from Uruguay* ta' Pedro Mairal (Bloomsbury Publishing, 2021), *What Feelings Do When No One's Looking* ta' Tina Oziewicz (Elsewhere Editions, 2022), *Dislocations* ta' Sylvia Molloy (Charco Press*,* 2022), u *Two Sherpas* ta' Sebastián Martínez Daniell (Charco Press, 2023). It-traduzzjoni tagħha ta' *Flights,* oriġinarjament miktub bil-Pollakk minn Tokarczuk, ġie ppubblikat minn Fitzcarraldo Editions f'Mejju tal-2017. Croft ittraduċiet rumanz ieħor ta' Tokarczuk, *Księgi Jakubowe* (*‘The Books of Jacob*'), li rebaħ il-Premju Nike fl-2015.

Croft kitbet dwar varjetà ta' temi, fosthom il-kartolini, it-traduzzjoni, l-eżilju, il-finzjoni Amerikana kontemporanja, u l-Ajruport ta' Tempelhof. Mill-2021 sal-2022 kienet mistiedna bħala Assistent Professur tal-Kitba Kreattiva fil-University of Arkansas. Mill-2023, hi saret Professur Assoċjat tal-Kitba Kreattiva fil-University of Tulsa.

Bl-esej tagħha "Why Translators Should be Named on Book Covers" li dehret f*'The Guardian,* Croft nediet il-kampanja #TranslatorsOnTheCover b'kooperazzjoni mas-Soċjetà tal-Awturi u mal-awtur Mark Haddon. Il-kampanja qajmet kuxjenza dwar in-natura kollaborattiva tal-letteratura tradotta billi enfasizzat l-irwol tat-traduttur, li Croft tqis bħala l-individwu li jieħu deċiżjoni fuq kull kelma tax-xogħol tradott.

## Referenzi