Bibljoteka Nazzjonali ta' Malta

Il-**Librerija Nazzjonali ta' Malta,** magħrufa aktar bħala l-**Bibljoteka**, hija librerija ta’ referenza fi Pjazza Repubblika, il-Belt Valletta, Malta. Twaqqfet mill-Gran Mastru Emmanuel de Rohan-Polduc fl-1776 mill-kollezzjonijiet tal-kavallier Louis Guérin de Tencin. Ilha librerija ta’ depożiti legali sa mill-1925, u għandha l-akbar kollezzjoni ta’ Melitensia flimkien ma’ dik tal-Università ta’ Malta. Il-librerija fiha wkoll l-arkivji tal-Ordni ta’ San Ġwann, tal-Università tal-Imdina u tal-Università tal-Belt Valletta. 

Il-librerija tinsab f'binja neoklassika tas-seklu 18 fiċ-ċentru tal-Belt, viċin il-Palazz tal-Gran Mastru, imfassla mill-periti Pollakki-Taljani Stefano Ittar u ibnu Sebastiano Ittar. 

## Ġewwa l-librerija

L-oriġini tal-Librerija Nazzjonali ta’ Malta tmur lura għall-1555, meta l-Gran Mastru Claude de la Sengle qal li l-kotba kollha tal-membri mejtin tal-Ordni ta’ San Ġwann kellhom jgħaddu għand it-teżor tal-Ordni.  

Fl-1760, il-kavallier Louis Guérin de Tencin xtara ġabra ta’ 9700 ktieb li kienu jappartjenu lil Joaquín Fernández de Portocarrero għal 7,000 skud. Sena wara, fetaħ librerija pubblika f’bini magħruf bħala *Il Forfantone* fil-Belt Valletta, li kien fiha kotba mil-librerija tiegħu stess kif ukoll mill-kollezzjoni ta’ Portocarrero, il-librerija tal-kmandant Sainte-Jay (li qabel kienet qed tinżamm fis-sagristija tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann), u kotba mogħtija minn membri tal-Ordni. De Tencin ħatar lil Giovanni Pietro Francesco Agius de Soldanis bħala librar, u ħallas huwa stess is-salarju tiegħu. De Tencin miet fl-1766 qabel ma rnexxielu jikseb il-fondi biex tinżamm il-librerija.  

Fl-1776, il-Gran Mastru Emmanuel de Rohan-Polduc waqqaf formalment il-***Bibliotheca Publica***, li kienet tissejjaħ ukoll il-***Bibliotheca Tanseana*** f'ġieh De Tencin. *Il* *Forfantone* tqies iffullat wisq biex jospita l-librerija l-ġdida, għalhekk l-arkitett Taljan imwieled fil-Polonja Stefano Ittar ġie kkummissjonat biex ifassal bini ta’ librerija ġdid fl-1786. Il-bini nbena fuq is-sit tal-*Konservatorju*, fejn kienu jinħażnu l-ingotti tad-deheb u tal-fidda tat-teżorerija tal-Ordni.  Tlesta fl-1796, iżda baqa’ vojt għal xi snin minħabba l-invażjoni Franċiża tal-1798 . Eventwalment ġie inawgurat fl-4 ta' Ġunju 1812 mill-Kummissarju Ċivili Sir Hildebrand Oakes, u sar magħruf bħala l-**Malta Public Library** (Librerija Pubblika ta’ Malta).  

Saret librerija ta’ depożitu legali permezz tal-Att Nru II tal-1925, u fl-1936 ingħatat it-titlu ta’ **Royal Malta Library** (Librerija Rjali Maltija) mir-Re Ġorġ V. Fl-1937, l-arkivji tal-Ordni ġew trasferiti għal-librerija mir- Reġistru Pubbliku . 

Fl-1976, infetħet il-Librerija Pubblika Ċentrali fil-Furjana, u l-librerija tal-Belt Valletta saret librerija ta’ riċerka u ta’ referenza magħrufa bħala l**-Librerija Nazzjonali ta’ Malta**. 

## Arkitettura

Il-bini tal-librerija ġie ddiżinjat mill-perit Pollakk-Taljan Stefano Ittar, u huwa eżempju bikri tal-arkitettura neoklassika f’Malta.  Il-librerija għandha faċċata simmetrika b'kolonni Doriċi u Joniċi. L-ewwel sular huwa mirfud minn loġġa, bil-bieb ewlieni fin-nofs. Fuq l-entrata hemm gallarija bil-ballavostri, li hi mirfuda minn kolonni Doriċi u Joniċi.  Il-bini huwa magħruf ukoll għat-taraġ monumentali neoklassiku tiegħu li jitla' mill-bieb ta' dħul ewlieni għas-sulari ta’ fuq.  

L-evidenza turi li filwaqt li Stefano kien il-perit prinċipali, ibnu Sebastiano Ittar kompla d-disinn wara li missieru miet qabel ma tlesta x-xogħol.  

Il-bini tal-librerija ġie inkluż fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925.  Issa huwa skedat bħala monument nazzjonali tal-Ewwel Grad, u huwa wkoll imniżżel fuq l-Inventarju Nazzjonali tal-Propjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin . 

## Ġabriet

Fost il-ġabriet tal-Librerija Nazzjonali ta’ Malta nsibu: 

**[[Pie Postulatio Voluntatis]]*, digriet papali maħruġ mill-Papa Paschal II fl-1113 li jikkonferma t-twaqqif tal-Ordni ta’ San Ġwann
* l-arkivji tal-Ordni ta’ San Ġwann mill-Medju Evu sal-1798
* l-arkivji tat-Teżor tal-Ordni
* l-arkivji tal-Università tal-Imdina u dik tal-Belt Valletta mill-1450 sal-1818
* 1617-il kodiċi u manuskritt 
* 60 incunabula, fosthom *[[Institutio Oratoria|Institutiones Oratoriæ]]* ta' Quintiliano (1476), *Obsidionis Rhodiae urbis descriptio* (1480) u *Rhodiorum Historia* (1496) ta' Guillaume Caoursin, *Cosmographia* ta’ Tolomew (1490), *Privilegia Ordinis Sancti Joannis Hierosolymitani a Summis Pont. concessa* (1495) u *Comœdiæ* ta' Plawtu (1499)
* ġabra kbira ta’ Melitensia (kotba, fuljetti, gazzetti eċċ. minn awturi Maltin jew marbutin ma’ Malta), fosthom xi wħud mill-aktar gazzetti bikrin ippubblikati f’Malta bħalma huma Journal de Malte, Foglio d'Avvisi, L'Argo, Il Cartaginese u Giornale di Malta 
* mapep mis-sekli 16 sa 20, fosthom mapep ta’ toroq, fortifikazzjonijiet u siti arkeoloġiċi lokali 
* ġabra ta’ legaturi fini, fosthom volumi li saru għar-Re Louis XV ta’ Franza u li wara ngħataw lil de Tencin 

## Ritratti


Stampa:Malta National Library stairs and Dun Karm Monument.jpeg|It-taraġ tal-librerija fejn hemm monument ta’ Dun Karm Psaila
Stampa:Public lecture at the Malta National Library.jpeg|Lekċer pubblika fil-Librerija Nazzjonali ta’ Malta
Stampa:Monument of Ralph Abercromby.jpeg|Monument ta’ Ralph Abercromby
Stampa:Plaque at the Malta National Library.jpg|Il-plakka quddiem is-sala prinċipali tal-librerija
Stampa:Main stairs at the Malta National Library.jpeg|Turġien prinċipali


## Referenzi

## Ħoloq esterni
*Sit web uffiċjali
*A library unlovely in lace, Times of Malta