open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jakob Bogdani

**Jakob Bogdani** (twieled fis-6 ta' Mejju 1658 - miet fil-11 ta' Novembru 1724), li kultant jiġi spellut bħala **Jacob Bogdány**, kien artist Ungeriż u Brittaniku magħruf sew għall-pitturi tiegħu tan-natura mejta u tal-għasafar eżotiċi.

## Bijografija
Bogdani twieled fil-belt ta' Eperjes, illum Prešov, is-Slovakkja, dak iż-żmien fil-Kontea ta' Sáros fit-Tramuntana tar-Renju tal-Ungerija bħala iben il-pittur Lucas Bogdani. Fl-1684 huwa mar Amsterdam fejn għex u ħadem qabel ma mar Londra fl-1688.

F'Amsterdam huwa sar midħla tat-tipografu Ungeriż Miklós Tótfalusi Kis, li kien qed jistudja wkoll fin-Netherlands. F'Londra huwa kiseb suċċess bħala pittur speċjalist tan-natura mejta u tal-għasafar fil-qorti tar-Reġina Anna, u bosta mill-pitturi tiegħu saru parti mill-Kollezzjoni Rjali. Wieħed mill-patruni ewlenin tiegħu kien l-Ammirall George Churchill, ħu d-Duka ta' Marlborough Winston Churchill, li kellu guva famuża fil-Park ta' Windsor li jaf ipprovdiet uħud mis-suġġetti tal-pitturi ta' Bogdani.

Bogdani żżewweġ lil Elizabeth Hemmings u flimkien kellhom żewġ ulied, William, li sar uffiċal Brittaniku prominent taċ-ċivil, u Elizabeth, li żżewġet lill-pittur Tobias Stranover. Huwa influwenza lill-pittur tal-għasafar Marmaduke Cradock qabel ma miet f'Finchley, fit-Tramuntana ta' Londra.

## Pitturi

Fost il-pitturi tal-għasafar tiegħu kien hemm firxa ta' speċijiet eżotiċi bħall-cockatoos, makaw u l-majni, li x'aktarx li ġew importati lejn il-menageries Ewropej ta' dak iż-żmien. Huwa ħallathom ma' għasafar Ewropej familjari, fosthom il-Fjorentini u l-Primaveri, il-bulebbieta ħodor Ewropej u slaten iċ-ċawl Ewrasjatiċi. Spiss kien jenfasizza pittura b'għasfur bir-rix aħmar, bħall-velleran aħmar, l-avadavat aħmar jew il-kardinal tat-Tramuntana. Normalment bosta għasafar kienu jiġu ffollati fil-pajsaġġi tal-pitturi tiegħu; l-unika eċċezzjoni kienet il-pittura rinomata msejħa *Żewġ Falkuni [[Iżlanda|Iżlandiżi]]*, tal-ħabta ta' tmiem is-seklu 17 jew il-bidu tas-seklu 18. Attwalment din il-pittura tinsab fil-Mużew u l-Gallerija tal-Arti tal-Kastell ta' Nottingham, u turi żewġ falkuni bojod silġ.

Waħda mill-pitturi tiegħu ntużat bħala l-qoxra tal-album tal-1974 ta' Procol Harum imsejjaħ *Exotic Birds and Fruit* (Għasafar u Frott Eżotiċi).

Bosta mill-pitturi tiegħu jinsabu għall-wiri fil-Gallerija Nazzjonali Ungeriża u fil-Mużew tal-Belle Arti ta'Budapest.

## Referenzi
Osservatorju ta' Rozhen

L-**Osservatorju ta' Rozhen** (bil-Bulgaru: Национална астрономическа обсерватория - Рожен, *НАО-Рожен*), magħruf ukoll bħala l-**Osservatorju Astronomiku Nazzjonali tal-Bulgarija**, huwa osservatorju astronomiku li jinsab fil-Provinċja ta' Smolyan, 90 kilometru fin-Nofsinhar tal-belt ta' Plovdiv, il-Bulgarija. L-eqreb raħal, Chepelare, jinsab 15-il kilometru 'l bogħod. Is-sjieda tal-osservatorju hija f'idejn l-Istitut tal-Astronomija tal-Akkademja Bulgara tax-Xjenzi. Infetaħ uffiċjalment fit-13 ta' Marzu 1981, kważi 20 sena wara li Bogomil Kovachev – professur tal-astronomija fl-Akkademja Bulgara tax-Xjenzi magħruf bħala l-fundatur tiegħu – kien beda jaħdem biex jilħaq dak l-għan. L-osservatorju huwa wieħed mill-ikbar fix-Xlokk tal-Ewropa u għandu tim attiv ta' madwar 50 astronomu. Huwa ċ-ċentru prinċipali għar-riċerka astronomika fil-Bulgarija. Il-pjaneta minuri 6267 Rozhen ġiet skoperta f'dan l-osservatorju u ngħatat ismu.

B'kost totali ta' iktar minn $10 miljun biex inbena, sal-lum għadu wieħed mill-ikbar investimenti individwali fl-infrastruttura xjentifika li l-Bulgarija qatt għamlet.

## Teleskopji

* It-teleskopju Ritchey-Chretien ta' 200 ċentimetru (fornut bil-fokus ta' Coude);
* it-teleskopju Ritchey-Chrétien-Nasmyth ta' 150 ċentimetru;
* it-teleskopju Cassegrain ta' 60 ċentimetru;
* il-kamera Schmidt ta' 50/70 ċentimetru;
* it-teleskopju solari ta' 15-il ċentimetru.

## WASP-3c u l-Varjazzjoni fit-Twaqqit tat-Tranżitu
Il-Varjazzjoni fit-Twaqqit tat-Tranżitu, li hija varjazzjoni fil-metodu tat-tranżitu, intużat biex tiġi skoperta l-eżopjaneta WASP-3c mill-Osservatorju ta' Rozhen, mill-Osservatorju ta' Jena u miċ-Ċentru għall-Astronomija ta' Toruń.

## Referenzi
Betti Alver

**Elisabet "Betti" Alver** (twieldet fit-23 ta' Novembru [skont sorsi oħra twieldet fl-10 ta' Novembru] 1906 – mietet fid-19 ta' Ġunju 1989), kienet mill-iżjed poeti notevoli tal-Estonja. Hija kienet fost l-ewwel ġenerazzjonijiet li ġew edukati fl-iskejjel ta' Estonja indipendenti. Hija attendiet l-iskola tal-grammatika f'Tartu.

## Kitba
Betti Alver bdiet bħala kittieba tal-proża. Hija saret magħrufa bħala membru tal-*Arbujad* ("Dawk li Jbassru l-Futur"), grupp żgħir ta' poeti Estonjani influwenti, li kien jinkludi lil Bernard Kangro, Uku Masing, Kersti Merilaas, Mart Raud, August Sang, Heiti Talvik u Paul Viiding. Wara l-gwerra, ir-raġel tagħha Heiti Talvik inxteħet il-ħabs mis-Sovjetiċi u miet fis-Siberja. Għal xi żewġ jew tliet deċennji baqgħet siekta bħala poeta bħala protesta kontra t-tmexxija Sovjetika, iżda reġgħet bdiet tkun attiva fis-snin 60 tas-seklu 20. F'dan it-tieni perjodu ta' attività tagħha, ta' min isemmi l-ġabra tal-1966 imsejħa *Tähetund* jew "Żmien l-Istilel". Hija kitbet xi rumanzi wkoll u għamlet xi xogħol ta' traduzzjoni. Fil-mitt anniversarju ta' twelidha, ġie ddedikat mużew f'isimha f'Jõgeva.

## Referenzi
Kastell ta' Lubart

Il-**Kastell ta' Lubart**, magħruf ukoll bħala l-**Kastell ta**' **Lutsk** (bl-Ukren: Луцький замок, b'ittri Rumani: *Lutskyi zamok*; bil-Pollakk: *Zamek w Łucku*) kif ukoll bħala l-**Kastell ta' Liubart** (bil-Litwan: *Liubarto pilis*, *Замок Любарта*, *Zamok Liubarta*) jew il-**Kastell ta' Fuq** (bil-Litwan: *Lucko aukštutinė pilis*, *Верхній замок*, *Verkhnii zamok*), beda jeżisti f'nofs is-seklu 14 bħala r-residenza ffortifikata ta' iben Gediminas, Liubartas (Lubart), l-aħħar mexxej tal-Galicia-Volhynia magħquda. Huwa l-iżjed għeliem prominenti ta' Lutsk, l-Ukrajna u b'hekk jidher fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus tal-200 hryvnia Ukrena. Kastell ieħor tal-belt, magħruf bħala l-Kastell t'Isfel, li nbena mill-familja Czartoryski fis-seklu 14, issa jinsab fi stat ta' fdalijiet.

## [[Storja]]
Ir-raħal tar-Rus ta' Kiev, Luchesk, kien imdawwar b'ħajt tal-injam diġà fl-1075, meta Boleslaus il-Qalbieni assedjaha għal 6 xhur. Yury Dolgoruky ma rnexxilux jieħu Lutsk wara assedju ta' 6 ġimgħat fl-1149. Fl-1255, il-ħitan ta' Lutsk ġew assedjati min-neputi ta' Khan Jochi, Kuremsa.

Il-kastell attwali, li jispikka fuq ix-xmara Styr, inbena l-iktar matul is-snin 40 tas-seklu 14, għalkemm intużaw xi partijiet mill-ħitan iktar bikrin. Irnexxielu jegħleb l-assedji ta' bosta qawwiet, inkluż Casimir il-Kbir (fl-1349), Jogaila (fl-1431) u Sigismund Kęstutaitis (fl-1436). Barra minn hekk, in-nobbli Litwani nġabru hemmhekk flimkien mad-Duka Suprem tal-Litwanja Władysław II Jagiełło u mal-Gran Duka Vytautas. Attendew il-Kungress saħansitra l-Imperatur Ruman Sagru Sigismund, il-Gran Prinċep ta' Moska Vasily II, u l-Voivode Dan II tal-Wallakkja.

Matul ir-renju twil ta' Vytautas, il-Kastell ta' Lutsk ġie ffortifikat iktar biex jgħasses kontra l-artillerija u l-armi tan-nar. Id-daħla prinċipali, issa magħluqa bil-brikks, kienet mill-Punent u kkollegata ma' pont fuq ħandaq estern. Matul is-sekli 16 u 17 inbnew tliet torrijiet prinċipali, issa msejħa "Lubart", "Švitrigaila" (it-tnejn f'ġieħ il-prinċpijiet Litwani) u l-"Isqof".

Il-ħitan tal-kastell fl-imgħoddi kienu jinkorporaw ukoll il-Katidral ta' San Ġwann, palazz tal-Gran Duki, u palazz episkopali. Minn dawn il-binjiet, fadal biss il-palazz Neo-Klassiku tal-isqfijiet.

Fit-2 ta' Lulju 1941, 1,160 Lhud inqatlu fi ħdan il-ħitan tal-kastell iżda ma hemm l-ebda monument jew mafkar ta' din it-traġedja fil-kastell.
File:Lutsk_castle_1916.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lutsk_castle_1916.jpg|Veduta tal-kastell għall-ħabta tal-1916.
File:200-uah-2020-2.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:200-uah-2020-2.png|It-torri tal-kastell fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus ta' 200 hryvnia Ukrena.


## Referenzi
Kotlovina

**Kotlovina** hija ikla Kroata bl-istuffat tal-laħam moqli minn Żagreb u l-Majjistral kollu tal-Kroazja. Hija ikla staġonali popolari li tittiekel l-iktar fir-rebbiegħa u fis-sajf u hija waħda mill-ikliet Kroati tradizzjonali.

Il-laħam u z-zalzett tal-majjal l-ewwel jinqlew u mbagħad jissajru bħala stuffat fil-meraq tagħhom stess, flimkien ma' ftit inbid u diversi ħwawar. Ingredjenti reġjonali komuni li jiżdiedu ma' din l-ikla huma l-basal, il-patata, it-tadam, il-bżar ikkulurit u l-paprika.

Storikament il-Kotlovina kienet tiġi ppreparata u servuta fil-beraħ, iżda llum il-ġurnata hija ikla komuni li tiġi servuta wkoll fir-ristoranti lokali tal-gastronomija Kroata.

## Referenzi
Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului

Il-**Park Nazzjonali ta**' **Defileul Jiului** (bir-Rumen: *Parcul Național Defileul Jiului*) huwa żona protetta (park nazzjonali tal-kategorija II tal-IUCN) u jinsab fit-territorju amministrattiv tal-Kontej ta' Gorj (92 %) u ta' Hunedoara (8 %) fir-Rumanija.

## Pożizzjoni
Il-Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului jinsab tul il-fondoq iffurmat mix-xmara Jiu bejn il-Muntanji ta' Vâlcan u l-Muntanji ta' Parâng (sottogrupp ta' muntanji fin-Nofsinhar tal-Karpazji) fin-naħa tat-Tramuntana tal-Kontea ta' Gorj.

## Deskrizzjoni
Il-Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului għandu erja ta' 11,127 ettaru (27,500 akru) u ġie ddikjarat bħala żona protetta permezz tad-Deċiżjoni Nru 1581 tal-gvern Rumen fl-2005 (ippubblikata fil-Gazzetta Uffiċjali Rumena Nru 38 tat-12 ta' Jannar 2006) u jirrappreżenta żona li tagħti kenn lil varjetà kbira ta' flora u ta' fawna.

## Referenzi
BelKA

**BelKA** jew **BKA** (akronimu bil-Belarussu: **Бел**арускі **К**асмічны **А**парат; li litteralment ifisser **Apparat Kożmiku Belarussu**) hija l-ewwel satellita tal-Belarussja indipendenti.

## L-ewwel tentattiv
Din kienet satellita ta' rilevament mill-bogħod li kienet tuża l-*bus* satellitari USP, żviluppata mir-riċerkaturi Belarussi u mill-Korporazzjoni Russa tar-Rokits u tal-Ispazju, RSC Energia, għall-Akkademja Nazzjonali tax-Xjenzi tar-Repubblika tal-Belarussja bħala l-klijent finali tas-satellita, u kellha l-kapaċità li tieħu ritratti tal-wiċċ tad-Dinja, b'riżoluzzjoni massima ta' 2-2.5 metri.

BelKA ttellgħet fl-ispazju flimkien ma' 17-il satellita oħra fis-26 ta' Lulju 2006 fis-19:43 GMT, madankollu 86 sekonda wara, ir-rokit Dnepr ġarrab ħsara fil-magna, ħabat u s-satelliti nqerdu.

Huwa maħsub li l-isem BelKA huwa allużjoni għall-kelb Sovjetiku li ttella' l-ispazju, Belka, li flimkien ma' Strelka, orbita mad-Dinja u reġa' lura b'mod sikur fuq l-iSputnik 5 fl-1960.

* Konfigurazzjoni: *bus* ta' Victoria;
* Eżitu: Ħsara fir-rokit tal-ġarr, qerda tas-satelliti.

## It-tieni tentattiv
It-tieni llanċjar tal-BelKA rnexxa. Din is-satellita ttellgħet flimkien mas-satellita Russa Canopus-B abbord vettura tal-illanċjar Soyuz-FG/Fregat mill-Kożmodrom ta' Baikonur fit-22 ta' Lulju 2012, wara dewmien kbir. Il-Belarussja tefgħet il-ħtija tad-dewmien fuq is-software Brittaniku. Ġie ppjanat li tibqa' operattiva sal-aħħar tal-2021.

## Referenzi
Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan

Il-frekwenza tal-aplogruppi Y-DNA bħala perċentwali fost it-tribujiet tal-Każakistan.

## Aplogruppi tat-tribujiet taz-Zhuz anzjani
Iz-Zhuz anzjani huma ffurmati minn kombinament mhux biss ta' gruppi tribali relatati ġenetikament, iżda anke ġenetikament remoti.

L-aplogruppi Y tat-tribujiet taz-Zhuz anzjani bħala perċentwali.

## Każaki Ewropej/tal-Punent
Studju li analizza l-aplogruppi tal-Każaki Ewropej/tal-Punent fil-parti Ewropea tal-Każakistan sab li l-maġġoranza (2/3) tal-kampjuni Każaki jagħmlu parti mill-aplogrupp min-naħa tal-missier C2a1a2-M48, li skont l-awturi tal-istudju, jappoġġa l-ħsibijiet tal-ġenealoġija tradizzjonali li l-gruppi Alimuly u Baiuly huma dixxendenti ta' Emir Alau (u l-qrabat tiegħu min-naħa ta' missieru).

## Referenzi
Myśliwska

Il-***myśliwska*** jew il-***kiełbasa myśliwska*** (li litteralment tfisser "zalzett tal-kaċċaturi") huwa tip ta' *kielbasa* (zalzett Pollakk). Huwa tip ta' zalzett kemxejn affumikat u mnixxef, u fost l-ingredjenti tiegħu għandu l-laħam tal-majjal, il-melħ, il-bżar u l-ġniebru. Tipikament ikun twil madwar 10 ċentimetri (4 pulzieri) u jkollu dijametru ta' 2.5 ċentimetri (pulzier). Mill-inqas ditta waħda partikolari ta' dan iz-zalzett, li tipproduċi z-zalzett fil-Polonja iżda tbigħu fir-Renju Unit, tinkludi wkoll il-laħam taċ-ċanga flimkien mal-laħam tal-majjal fit-taħlita taz-zalzett.

Kif implikat minn isem iz-zalzett, dan iz-zalzett huwa għall-qalb il-kaċċaturi, is-sajjieda u ħaddiema oħra li jaħdmu fil-beraħ. Isem iz-zalzett huwa rreġistrat bħala "kiełbasa myśliwska staropolska" u huwa prodott tal-laħam tradizzjonali fil-Polonja, kif ukoll Speċjalità Tradizzjonali Garantita fl-Unjoni Ewropea u fir-Renju Unit.

## Gallerija

File:Mysliwska2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mysliwska2.jpg|Kiełbasa myśliwska


## Referenzi
Mużew Nazzjonali tal-Montenegro

Il-**Mużew Nazzjonali tal-Montenegro** (bil-Montenegrin: Народни музеј Црне Горе, b'ittri Rumani: *Narodni muzej Crne Gore*) huwa l-ikbar mużew fil-Montenegro. Il-mużew ġie stabbilit fl-1896 u jinsab f'Cetinje, il-Montenegro.

## Dipartimenti
Il-mużew huwa maqsum f'ħames dipartimenti:

* il-Mużew Storiku tal-Montenegro;
* il-Mużew Etnografiku tal-Montenegro;
* il-Mużew Artistiku tal-Montenegro;
* il-Palazz tar-Re Nikola;
* Biljarda, il-Mużew ta' Petar II Petrović Njegoš.

## Artefatti
Wieħed mill-iżjed artefatti famużi tal-mużew huwa l-*Oktoih Prvoglasnik*, opra stampata sinifikanti mill-aħħar tas-seklu 15. Fih ukoll l-ikona oriġinali tal-Madonna ta' Philermos, li kienet fil-pussess tal-Ordni ta' San Ġwann minn żmien il-Kruċjati.

Id-dokumentazzjoni fil-mużew bdiet tiġi miżmuma bir-reqqa mill-1976.

Madwar 3,000 artefatt li kienu taħt is-sjieda tal-mużew ma jistgħux jinstabu u x'aktarx li nsterqu matul is-snin.

## Referenzi
Victoria Gate (Valletta)

**Victoria Gate** is a city gate of Valletta, Malta . Inbniet mill-Ingliżi fl-1885 u ngħata l-isem tar-Reġina Victoria . Il-bieb huwa d-daħla prinċipali għall-belt mid-distrett tal-Port il-Kbir, li darba kien l-aktar parti traffikuża tal-belt. Il-bieb jinsab bejn il-Purtiera tal-Marina u l-Bastjun ta’ Santa Barbara, fuq il-post *tal-Bieb Del Monte* XVI 16 . seklu .

Bieb ir-Rabat huwa l-uniku bieb li jibqa’ ħaj tal-fortifikazzjonijiet tal-Belt, peress li l-bibien l-oħra kollha ġew imwaqqgħin bejn is- XIX19 u 20 . U seklu 20 sekli . Illum, l-uniku bieb ieħor huwa l *-Bieb tal-Belt*, li nbniet fl-2014 fuq disinn modern.

## Storja

Meta twaqqfet il-Belt Valletta fl-1566, inbniet sistema ta’ fortifikazzjonijiet bis-swar madwar il-belt, fuq disinn tal-inġinier militari Taljan Francesco Laparelli . Il-belt kellha biss tliet bibien, il-biċċa l-kbira kienet magħrufa bħala Porta San Giorgio, u żewġ bibien iżgħar fuq kull naħa tal-belt, magħrufa bħala Bieb ta’ Marsamxett u Bieb Del Monte  .

Il-Bieb Del Monte (Taljan: *Porta Del Monte*) inbniet fl-1569 fuq disinn ta’ Laparelli, u ssemmiet għall-Gran Mastru Pietro del Monte. Dan il-bieb kien jinsab bejn Marina Curtain u s-swar Sainte-Barbe fuq in-naħa tal-lvant tal-belt, iħares lejn il-Port il-Kbir. Iż-żona ta’ madwarha saret marina żgħira, u l-bieb kien jissejjaħ ukoll Marina Gate (Taljan: *Porta Marina*) peress li kien jipprovdi aċċess għall-belt mill-marina. Iż-żona ta’ madwar il-kanċell kienet mimlija attività u kienet tinkludi ġnien magħruf bħala Ġnien is-Sultan, il-Knisja tal-Madonna ta’ Liesse, u s-suq tal-ħut.

Fl-aħħar tas XIX 19 seklu, il-Bieb Del Monte sar żgħir wisq għax iż-żona ta’ madwarha kienet l-aktar parti traffikuża tal-Belt Valletta. Din twaqqgħet fl-1884 u floku l-akbar Bieb tar-Rabat. L- ewwel ġebla għall-bieb il-ġdid tpoġġiet fl-1884 mill-Gvernatur Arthur Borton, u tlestiet u nfetħet għall-pubbliku fl-1885. Il-bieb kien iddisinjat mill-perit Malti Emanuele Luigi Galizia u huwa msemmi għar -Reġina Victoria  .

Victoria Gate ġie restawrat b’mod estensiv mid-Dipartiment tar-Riżorsi u l-Affarijiet Rurali bejn l-2009 u l-2010. Ir-restawr dam madwar sitt xhur u kien immexxi mill-periti Claude Borg u Alexis Inguanez. Matul ir-restawr, l-istruttura ġiet imnaddfa, il-foss tagħha ġie skopert mill-ġdid u rrestawrat, il-pavimentar tiegħu sar mill-ġdid, tneħħew l-installazzjonijiet l-antik u ġie msewwija xi ġebel.

## Arkitettura

Victoria Gate jikkonsisti f’fetħa b’arkati doppji bi struttura cross-vault maħsuba biex tippermetti l-passaġġ tat-traffiku, u żewġ bibien iżgħar fuq kull naħa biex jippermettu l-passaġġ tal-pedestrians. Iż-żewġ arkati huma mgħaqqda mill -istemma ta’ Malta u l-Belt Valletta, u l-bieb huwa mirqum mill -istemma Ingliża . L-arkata hija mibnija mill -ġebla tal-franka Maltija  .

Il-bieb oriġinarjament kellu pont levabbli u foss. Il-foss imtela matul is-snin, iżda ġie skopert u restawrat fl-2010  .

## Referenzi
Muntanji ta' Homolje

Il-**Muntanji ta**' **Homolje** (bis-Serbjan: Хомољске планине / *Homoljske planine*; bir-Rumen: *Munții Homolie* jew *Munții Homoliei*) huma katina muntanjuża fil-Lvant tas-Serbja. Ir-reġjun fejn jinsab huwa magħruf ukoll bħala Homolje u jinsab bejn l-irħula ta' Žagubica fin-Nofsinhar u Kučevo fit-Tramuntana.

L-ogħla qċaċet tal-muntanji huma Štubej (940 metru) u Vranj (884 metru). Moħbi qalb il-muntanji hemm ukoll il-Monasteru Ortodoss ta' Vitovnica.

Ir-reġjun ta' Homolje fih popolazzjoni sparpaljata, u l-Vlakki etniċi jirrappreżentaw il-maġġoranza tar-residenti fl-inħawi. Minħabba d-daqs żgħir tal-popolazzjoni fl-inħawi, il-biċċa l-kbira tan-natura fil-muntanji mhix mittiefsa. Waħda mill-attrazzjonijiet tal-Muntanji ta' Homolje hija foresta kbira magħrufa bħala l-Foresta ta' Trest.

## Referenzi
Francesca Vincenti

**Francesca Vincenti** hija eks-windsurfer. Hi rebħet it-titlu tal-Kampjonat Nazzjonali mill-1983 sal-1986. Ingħatat il-premju ‘L-Isportiva tas-Sena’ ta’ Malta fl-1985 u 1986 u kklassifikat fost l-ewwel għaxra f’kampjonati Mondjali, Ewropej, u Pre-Olimpiċi.

## Tfulija
Vincenti, twieldet il-Mosta, hija l-ħames wild fost disat itfal.  Minkejja li wriet interess fil-baħar minn età bikrija, tgħallmet tgħum meta kellha erbatax-il sena. 

## Karriera
Fost it-titli li kisbet, Vincenti rebħet il-Pre Olympic International SPA Regatta tal-1985 fl-Olanda u ngħatat it-titlu ta’ Dutch National Champion. Fl-1986, kisbet ukoll it-titlu ta’ Mistral Freestyle World Champion, filwaqt li fl-1984 ikklasifikat fit-tielet post fl-International Bermuda Cup. Barra minn hekk, Vincenti kklassifikat fis-sitt post fis-Sailboard World Championship tal-1983 u fit-tielet post fil-Giro d'Italia tal-1983 u l-1984 (tellieqa li ddum ġimagħtejn, fejn l-atleti jridu jtellqu madwar l-Italja). Irnexxielha tidħol fis-sitt post fil-Mistral World’s fl-1984 fit-Tuneżija u anke fil-Mistral Women’s Worlds fl-1986 f’La Rochelle fi Franza. Hi rebħet ukoll il-midalja tal-fidda fil-Mistral Open Europeans f’Isle of Wright fl-1995.

Fl-1988, Vincenti pparteċipat fil-Malta-Sicily Windsurf Race, tellieqa twila 60 mil (97 km) li taqsam il-Baħar Mediterran. Fiż-żmien li għexet fl-Istati Uniti, kienet meqjusa bħala waħda mis-surfers ewlenin fil-Kosta tal-Lvant fil-Mistral Class, fejn għal xi żmien żammet l-ewwel post fit-tiġrija ta’ dak ir-reġjun. Hi kkompetiet regolarment fil-kwalifikazzjonijiet u l-avvenimenti nazzjonali.

Vinċenti rritornat Malta b’mod permanenti fl-1998 maż-żewġt ibniet tagħha u rtirat mis-surfing kompettitiv.  Hi tibqa’ attiva f’dan l-isport estrem fil-ħin liberu tagħha. Minkejja dan, Vincenti xorta għadha tippromovi lil Malta bħala destinazzjoni ideali għall-windsurfing u kull tip ta’ sport ta’ barra, bħal tixbit  kayaking u trekking. Spiss tiġi mistiedna biex tagħti l-opinjoni teknika tagħha fuq programmi televiżivi, tar-radju, kif ukoll f’intervisti waqt avvenimenti ta’ profili għoli, bħall-International Rolex Middle Sea Race.

Fl-2014, Vincenti ġiet onorata billi ddaħħlet fil-Malta Olympic Hall of Fame għall-kisbiet tagħha u talli poġġiet lil Malta fil-quċċata tal-ibburdjar f’kompetizzjonijiet internazzjonali.   Hi tibqa’ magħrufa bħala waħda mill-aqwa sportivi fil-Gżejjer Maltin.

Francesca hija freediver attiva u tippromovi l-protezzjoni tal-ambjent u hija attivista favur dinja mingħajr plastik u għalhekk tipparteċipa b’mod attiv f’diversi kampanji u attivitajiet li jiġbru l-iskart organizzati minn għaqdiet mhux governattivi.

Vinċenti ħadmet ukoll bħala attriċi u ħadet sehem f’diversi drammi teatrali u kummiedji mtellgħin fit- Teatru Manoel, il-Kavallier ta' San Ġakbu, it-Teatru Salesjan u l-Malta Drama Festival.  

## Referenzi


## Links esterni

* Francesca Vincenti at World Sailing
Ferdinand von Hompesch zu Bolheim

**Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, OSI** (9 ta’ Novembru 1744&nbsp;– 12 ta’ Mejju 1805) kien il-71 Gran Mastru tal- Kavallieri Hospitaller, formalment l-Ordni ta’ San Ġwann ta’ Ġerusalemm, li dak iż-żmien kien magħruf aħjar bħala l-Kavallieri ta’ Malta. Kien l-ewwel Ġermaniż elett għall-kariga. Kien taħt il-ħakma tiegħu li l-Ordni tilef il-gżira ta’ Malta f’idejn Franza, wara li ħakmet hemmhekk mill-1530. Dan effettivament immarka t-tmiem tas-sovranità tagħhom fuq stat indipendenti, li jmur minn żmien il- Kruċjati .

Imdaħħal fl-Ordni tal-Osptarieri ta’ San Ġwann ta’ Ġerusalemm ta’ erba’ snin, fid-9 ta’ Diċembru 1748, Ferdinand de Hompesch kien l-ewwel paġna tal-granmastru Manoel Pinto da Fonseca. Sussegwentement inħatar ambaxxatur tal-Ordni fil-qorti tal-Awstrija, kariga li żamm għal ħamsa u għoxrin sena, sas-17 ta’ Lulju 1797, data tal-elezzjoni tiegħu bħala granmastru.
Karbalayi Safikhan Karabakhi

**Karbalayi Safikhan Sultanhuseyn oghlu Karabakhi** (bl-Ażerbajġani: *Kərbəlayı Səfixan Sultanhüseyn oğlu Qarabaği*; li twieled fl-1817 u miet fl-1910) kien arkitett mill-Ażerbajġan u wieħed mir-rappreżentanti tal-iskejjel tal-arkitettura ta' Karabakh. Il-binjiet ta' Kerbalai Sefikhan Karabakhi kienu jinkludu elementi tradizzjonali u Romantiċi. Id-disinni ta' Karabakhi, bħal dawk tal-moskej f'Aghdam u f'Barda, jinkludu elementi arkitettoniċi sempliċi bbażati fuq it-tradizzjonijiet arkitettoniċi tal-Ażerbajġan.

## Xogħlijiet
Karatteristika tipika tal-kreattività ta' Karabakhi kienet l-użu razzjonali u għaqli tal-arkitettura lokali tradizzjonali. L-inċiżjoni fuq il-Moskea ta' Yukhari Govhar Agha mibnija minnu fl-1883, tistqarr bl-Għarbi: "*Magħmula minn Karbalayi Safikhan Karabakhi. 1301*".

Il-proġetti tal-kostruzzjoni ta' Karabakhi jinkludu mawżolew f'Barda (1868), il-Moskea ta' Agdam, il-Moskea tat-Tatari (1870) f'Odessa, l-Ukrajna, il-Moskea ta' Qarabaghlar f'Ashgabat, it-Turkmenistan u binjiet ċiviċi oħra fir-reġjun ta' Nagorno-Karabakh.

Huwa kien responsabbli wkoll għall-ħolqieb ta' tipi uniċi ta' moskej, b'organizzazzjoni partikolari tal-ispazju intern tagħhom; id-diviżjoni tal-kolonni tal-ġebel mal-gallerija ta' żewġ sulari, u l-użu tas-soqfa bil-koppli fir-reġjun ta' Nagorno-Karabakh.

## Referenzi
Josephine Burns de Bono

**Josephine Burns de Bono,** imwielda Burns (1908–1996), kienet attivista politika u femminista Maltija. 

## Bijografija
Hi kienet bint Hugh Burns u Laura Rosina Ada Agius u oħt il-ġurnalist tat-*Times of Malta* Hugh Burns. Burns de Bono żżewġet lit-tabib Joseph Edward de Bono u kienet omm Edward de Bono (1933–2021), li kien professur fl-Universita’ ta’ Cambridge.   Hi kienet ġurnalista attiva f’Londra fl-għoxrinijiet u aktar tard ħadmet mat-*Times of Malta*.

Burns de Bono waqqfet l-Għaqda Nisa ta’ Malta flimkien ma’ Helen Buhagiar fl-1944. Hi serviet bħala l-President tal-għaqda mit-twaqqif tagħha sakemm iddaħħal id-dritt tal-vot għan-nisa fl-1947. Burns de Bono kellha rwol importanti fl-attiviżmu għad-dritt tal-vot għan-nisa f’Malta. Infatti, hi kitbet: “Id-dritt tan-nisa li jivvotaw u jikkandidaw ruħhom kien rikonoxxut fl-Ingilterra u fl-Amerika b’riżultat tal-ħidma eċċelenti tan-nisa waqt l-Ewwel Gwerra Dinjija bejn l-1914 u l-1918. Illum, wara kważi erba’ snin u nofs ta’ gwerra, in-nisa f’Malta qed isiru konxji li huma jistħoqqilhom l-istess rikonoxxioment ċiviku”. 

Id-dritt tal-vot għan-nisa u d-dritt li jinħatru f’kariga politika kienu inklużi fil- Kostituzzjoni MacMichael, li daħlet fis-seħħ fil-5 ta’ Settembru tal-1947. Wara li r-riforma ġiet approvata fil-Parlament, Josephine Burns de Bono rriżenjat mill-kariga tagħha bħala President tal-Għaqda Nisa ta’ Malta permezz ta’ stqarrija, fejn qalet li l-għan tal-organizzazzjoni kien intlaħaq. 

L-ittra tar-riżenja tagħha kienet ippubblikata fit-*Times of Malta* fl-24 ta’ Settembru 1947:

: "... Kienet ta’ ispirazzjoni li naħdem magħkom, u l-għaqda tagħna li ħadmet għall-għan nobbli li tiftaħ il-bibien tal-ħajja pubblika għan-nisa Maltin kisbet suċċess notevoli bir-rieda tas-Smewwiet… Permezz tal-kooperazzjoni ta’ sħabna minn kull qasam tal-ħajja u permezz tal-appoġġ tal-Partit Laburista u l-GWU fl-Assemblea. Kien ta’ privileġġ li naraw il-kampanja twila tagħna fl-istampa u fl-Assemblea toħroġ rebbieħa, doppjament għażiża għalina għax kif osserva Harold MacMichael, l-aħħar vot ma kienx akkumpanjat min-nota ta’ divrenzja f’Assemblea li kkonvertiet kompletament għal din il-Kawża importanti…Nemmen li l-Għaqda kisbet l-għanjiet stabbiliti fil-karta oriġinali ta’ meta twaqqfet, u li l-aħjar mod li naqdu l-pajjiż hu permezz tal-kooperazzjoni bejn l-irġiel u n-nisa fl-isferi kollha tal-ħajja pubblika”.  

## Referenzi
Id-Dar tal-Futbol tal-Montenegro

**Il-Kamra tal-Futbol tal-Montenegro** hija kumpless kummerċjali u sportiv li jinsab fl-Ajruport il-Qadim f'Podgorica. Infetaħ fil-21 ta' Mejju 2016, bħala parti mill-għaxar anniversarju mill-irkupru tal-indipendenza tal-Montenegro. Il-bini jospita l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro.

Għall-ftuħ attendew rappreżentanti tal-gvern tal-Montenegro u tal-muniċipalità ta' Podgorica, il-President tal-Federazzjoni Internazzjonali tal-Futbol (FIFA) Gianni Infantino, il-Viċi President tal-Federazzjoni Ewropea tal-Futbol (UEFA) Ángel María Villar, uffiċjali għolja minn assoċjazzjonijiet tal-futbol Ewropej, plejers attwali u preċedenti tat-tim nazzjonali, kif ukoll diversi ħaddiema tal-futbol u appoġġaturi tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro. 

Il-kumpless jkopri erja ta' 3,784 metru kwadru u jinkludi spazju għall-garaxx, kamra tal-utilità u kamra tal-laundry fil-kantina. Fil-pjan tal-livell ta' fuq, hemm ir-riċeviment, il-kamra tal-istampa, il-kamra tal-laqgħat u l-kmamar tat-televiżjoni tal-FSCG. Fl-ewwel u t-tieni sular, jinsabu kmamar tal-laqgħat u spazju għall-uffiċċji. L-amministrazzjoni tal-federazzjoni u t-tim nazzjonali ser iwettqu l-attivitajiet tagħhom fil-kumpless. 

## Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro
L-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro (FSCG) hija l-ogħla entità tal-futbol fil-pajjiż, responsabbli għall-amministrazzjoni tal-kompetizzjonijiet tal-futbol fil-Montenegro, bil-kwartieri ġenerali f'Podgorica. L-isponsor uffiċjali tal-assoċjazzjoni huwa Merdian Sport.

Mill-2001, il-president tal-FSCG huwa l-eks plejer tal-futbol Dejan Savićević, li kien ukoll kowċ tat-tim nazzjonali. Wara li ngħaqad mal-UEFA, fl-2 ta' Frar 2007, Zoran Filipović inħatar bħala l-ewwel kowċ tat-tim nazzjonali tal-futbol tal-Montenegro.

## Ara aktar
*Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro
*Tim nazzjonali tal-futbol tal-Montenegro
*L-Ewwel Diviżjoni tal-Futbol fil-Montenegro

## Referenzi

## Links esterni

* Websajt uffiċjali tal-Federazzjoni Montenegrina
Cosmana Navarra

**Cosmana Navarra** (ċ. 1600 – 30 ta’ Jannar 1687)  kienet mara nobbli Maltija u patruna tal-arti.

Cosmana Navarra twieldet madwar is-sena 1600, bint Giovanni Cumbo u Cornelia Navarra. Ommha kienet ġejja minn familja nobbli u probabbli minn ħabba f’hekk li lil-bintha kienu spiss jirreferu għaliha b’dan il-kunjom. Wara l-mewt t’ommha, missierha żżewweġ lil Giovanna D’Anastasio. Binthom Timotea saret Suor Geltruda Cumbo (1613-–1656), meqjusa minn bosta bħala qaddisa. Fl-1615, Cosmana Navarra żżewġet lil Melchior Vella Cagliares, avukat u neputi tal-Isqof Baldassare Cagliares u huma kellhom wild wieħed, l-awtur Ġiżwita Ignazio Vella Cagliares (1618-–1640). Vella Cagliares miet fl-1624, u s-sena ta’ wara, Navarra żżewġet lil Lorenzo Cassar, li miet fl-1660. Hi baqgħet armla għall-bqija ta’ ħajjtiha.

L-akbar partonċinju tagħha kienet il-Bażilika ta’ San Pawl fir-Rabat. Infatti, Navarra nefqet aktar minn 30,000 skud fuq il-bini tal-knisja u t-tagħmir tagħha. Navarra kkummissjonat pitturi minn Mattia Preti, Melchiorre Cafà, Michelangelo Marullo, u Stefano Erardi għall-knisja. Barra minn hekk, hi bniet palazz faċċata tal-knisja, msejjaħ Casa Cosmana Navarra.

Navarra kienet ukoll sid ta’ skjava jisimha Marietta, li kellha iben jismu Mosè. Dan il-wild trabba’ ġewwa d-dar ta’ Navarra u eventwalment sar qassis Kattoliku.

Cosmana Navarra mietet fl-1687 fl-età ta’ 87 sena.

## Referenzi
Palazz ta' Orbeliani

Il-**Palazz ta'<nowiki/>** **Orbeliani** (bil-Georgian: ორბელიანის სასახლე, b'ittri Rumani: *orbelianis sasakhle*), magħruf ukoll bħala r-**Residenza ta**' **Atoneli** (bil-Georgian: ათონელის რეზიდენცია, b'ittri Rumani: *atonelis rezidentsia*), huwa r-residenza uffiċjali tal-President tal-Georgia minn Novembru 2018. Jinsab fi Triq Atoneli fi Tbilisi Ċentrali. Fl-imgħoddi kien jospita lil Elizabeth Orbeliani, poeta mill-Georgia u l-ewwel akkademika mara fil-pajjiż.

## [[Storja]]
Il-Palazz ta' Orbeliani jmur lura għal tmiem is-seklu 19. Ir-residenti tiegħu kienu jinkludu lil Grigol Orbeliani, poeta Romantiku Georgian, u lil Elizabeth Orbeliani, poeta u l-ewwel professur mara tal-Georgia. Sal-lum il-ġurnata, sala fil-palazz iddedikata lil Elizabeth Orbeliani tintuża biex jintlaqgħu d-dinjitarji barranin.

Il-binja ntużat ukoll bħala l-Ambaxxata tal-Istati Uniti fil-Georgia fis-snin 90 tas-seklu 20 u fil-bidu tas-seklu 21. Fl-2013 intefqu madwar 25 miljun lari għar-rinnovazzjoni tal-palazz.

Xi kultant il-palazz jissejjaħ ukoll ir-"Residenza ta' Atoneli" peress li jinsab fi Triq Atoneli, li ngħatat isem il-patri Medjevali mill-Georgia Ġorġ ta' Athos.

### Residenza Presidenzjali
Il-politika Georgiana u l-eks diplomatika Franċiża Salome Zourabichvili ħabbret matul il-kampanja Presidenzjali tagħha tal-2018 li ma kinitx se taħdem mill-Palazz Presidenzjali ta' Avlabari jekk tiġi eletta. Dak il-palazz, li nfetaħ f'Lulju 2009, inbena matul il-Presidenza ta' Mikheil Saakashvili, li miegħu Zourabichvili kellha diżgwid. Zourabichvili stqarret li kienet tippreferi li taħdem il-Palazz ta' Orbeliani peress li kien iktar sottili u l-membri tal-familji Orbeliani u Baratashvili, li fl-imgħoddi kienu residenti hemmhekk, kienu antenati tagħha.

Wara li ġiet eletta, hija ltaqgħet mal-President uxxenti, Giorgi Margvelashvili, fil-Palazz ta' Avlabari qabel ma marret tirresjedi fil-Palazz ta' Orbeliani fit-18 ta' Diċembru 2018.

## Swali

* Is-Sala ta' Amra;
* is-Sala ta' Galaktion;
* is-Sala tas-Suf tad-Deheb;
* is-Sala ta' Prometju;
* is-Sala ta' Rustaveli;
* il-Kabinett Presidenzjali ta' Sulkhan-Saba Orbeliani.

## Gallerija

File:Orbeliani_Palace_Christmas_Facade.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orbeliani_Palace_Christmas_Facade.jpg|Orbeliani Palace decorated for Christmas
File:Salome_Zourabichvili_Meeting_with_Facilitator_Ambassadors.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salome_Zourabichvili_Meeting_with_Facilitator_Ambassadors.jpg|President Salome Zourabichvili meeting with foreign ambassadors inside Orbeliani Palace
File:Secretary_Pompeo_Meets_with_President_Salome_Zourabichvili_(50618365826).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Secretary_Pompeo_Meets_with_President_Salome_Zourabichvili_(50618365826).jpg|President Salome Zourabichvili meeting with U.S. Secretary of State Mike Pompeo
File:Salome_Zourabichvili_Addressing_Deaf_Association.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salome_Zourabichvili_Addressing_Deaf_Association.jpg|President Salome Zourabichvili addressing the Deaf Association


## Referenzi
Kampjonat tar-Repubblika Srpska fil-basketball

Il-**Kampjonat tar-Repubblika Srpska** *(Serb: Прва лига Републике Српске)*, imsejjaħ **il-Meridianbet Prva muška liga RS** għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni,  huwa kompetizzjoni professjonali tal-basketball tal-irġiel tal-ewwel livell fir-Repubblika Srpska, il-Bożnija u Ħerżegovina. Hija waħda mit-tliet diviżjonijiet reġjonali fit-tieni livell tal-basketball fil-Bożnija u Ħerżegovina.

Qabel il-ħolqien tal-Kampjonat tar-Repubblika Srpska, timijiet minn dan ir-reġjun ipparteċipaw fil-Kampjonati tar-Repubblika Federali tal-Jugoslavja u fil-Kampjonati tal-SFR Jugoslavja.

Il-Kampjonat, imħaddem mill-Assoċjazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubb lika Srpska, jinkludi 13-il tim. Borac Banja Luka għandu r-rekord għall-iktar titli mirbuħa, b'disa'.

## Storja
Wara x-xoljiment tal-Lega tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja fl-1992, Borac Banja Luka lagħab fl-Ewwel Diviżjoni tar-Repubblika Federali tal-Jugoslavja matul l-istaġun 1992–93. Madankollu, Borac lagħab il-partiti tagħhom f’darhom f’Ruma u Jagodina.

Minbarra l-kompetizzjonijiet Jugoslavi, saru wkoll tournaments fir-Repubblika Srpska. Fis-16 u s-17 ta' Ottubru 1993, sar il-kampjonat finali tal-Kampjonat tar-Repubblika Srpska f'Banja Luka. B’rebħiet fuq Semberija (100–62) u Orlovi (101–93), Borac sar l-ewwel champion tar-Repubblika Srpska.

## Sistema ta' Kompetizzjoni
Il-kampjonat jikkonsisti f'żewġ fażijiet:

*L-Ewwel Fażi
Din il-fażi tikkorrispondi mal-istadju tal-kampjonat, li jintlagħab taħt sistema ta' round robin doppju (partita waħda f’dar u oħra barra minn darhom).

*It-Tieni Fażi (Play-Offs)
Din il-fażi tinvolvi l-erba’ timijiet l-ogħla klassifikati wara l-ewwel fażi. Ir-rebbieħ tal-Play-Offs isir iċ-champion tar-Repubblika Srpska u jassigura post fil-Kampjonat tal-Bożnija u Ħerżegovina. Fuq il-bażi tal-klassifika tagħhom fil-Kampjonat tal-Bożnija u Ħerżegovina, klabbs mir-Repubblika Srpska jistgħu wkoll jikkwalifikaw għall-Lega Adrijatika.

## Klabbs attwali
Din li ġejja hija l-lista ta' klabbs għall-istaġun 2024–25.

## Staġuni

## Titoli skond il-klabb

## Ara aktar
*Kampjonat tal-Basketball tan-Nisa fir-Repubblika Srpska
* Il-Federazzjoni tal-Baskitbol tar-Repubblika ta' Srpska
* It-tim tal-basketball tar-Republika Srpska

## Referenzi

## Ħoloq Esterni
* Websajt uffiċjali
Marta Kos

**Marta Kos** (pronunzja Slovena: [ˈmáːrta ˈkóːs]; twieldet fit-28 ta' Ġunju 1965) hija diplomatika u politika Slovena. Hija kienet l-ambaxxatur ta' pajjiżha fil-Ġermanja mill-2013 sal-2017, u l-ambaxxatur ta' pajiżha fl-Iżvizzera mill-2017 sal-2020. Minn Diċembru 2024, hija saret il-Kummissarju Ewropew għat-Tkabbir fit-tieni mandat tal-President tal-Kummissjoni Ewropea Ursula von der Leyen.

Minn April sa Settembru 2022, hija kienet waħda mill-Viċi Presidenti tal-Moviment għall-Ħelsien. Qabel l-elezzjoni Presidenzjali tal-2022, hija kienet il-kandidat tal-Moviment għall-Ħelsien biex issir il-President tas-Slovenja qabel ma rtirat f'Awwissu. Wara li rtirat, hija rriżenjat bħala Viċi President tal-Moviment għall-Ħelsien. Wara r-riżenja ta' Tatjana Bobnar bħala Ministru għall-Intern, hija rriżenjat ukoll mill-Moviment għall-Ħelsien u stqarret li ma kienx il-partit tagħha iktar.

## Ħajja bikrija u karriera
F'żgħożitha, Kos kienet għawwiema Jugoslava u Slovena tar-rekords. Hija studjat il-ġurnaliżmu u ngħaqdet mad-diviżjoni tal-isport ta' RTV, qabel ma marret tgħix il-Ġermanja fejn ħadmet għal Deutsche Welle u korrispondent f'Bonn għal RTV fl-1993. Mill-1997 sal-1999, hija kienet id-direttur tal-uffiċċju tal-informazzjoni tal-gvern Sloven u kelliema tal-gvern. Fis-sena 2000 inħatret bħala Viċi President tal-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija.

Fl-2013, il-gvern ta' Alenka Bratušek ħatarha bħala ambaxxatur ta' pajjiżha f'Berlin, il-Ġermanja, bħala parti minn kwota politika (diplomatiċi mhux tal-post). Fl-2017 hija nħatret bħala ambaxxatur ta' pajjiżha f'Bern, l-Iżvizzera. Fl-2020 hija rriżenjat minn ambaxxatur minħabba nuqqas ta' qbil mal-politika barranija tal-gvern, kif ukoll minħabba akkużi ta' mobbing u ta' kontroll intern fuq ix-xogħol tal-ambaxxata.

Fl-2022 hija ħabbret il-kandidatura tagħha għal President tar-Repubblika. Minħabba ċirkostanzi li qatt ma ġew spjegati, hija rriżenjat mill-kandidatura tagħha u rriżenjat bħala Viċi President tal-Moviment għall-Ħelsien. Wara r-riżenja ta' Tatjana Bobnar bħala Ministru għall-Intern, minħabba kunflitt mal-Prim Ministru Robert Golob, hija rriżenjat ukoll mill-Moviment għall-Ħelsien fl-2023, fejn spjegat li ma kinitx tħossu iktar bħala l-partit tagħha, u b'hekk appoġġat lil Tatjana Bobnar.

F'Settembru 2024 ġiet proposta bħala kandidat għal Kummissarju Ewropew għat-Tkabbir, responsabbli biex tissorvelja r-relazzjonijiet mal-pajjiżi ġirien tal-Lvant, minflok Tomaž Vesel, li rriżenja mill-kandidatura għal Kummissarju Ewropew. Fis-17 ta' Settembru 2024, Ursula von der Leyen ħabbret li Kos kienet se tkun responsabbli għat-tkabbir Ewropew, ladarba tingħata l-approvazzjoni mingħand il-Parlament Ewropew, u b'hekk se tieħu ħsieb il-valutazzjoni tal-applikazzjonijiet għal sħubija fl-Unjoni Ewropea tal-Ukrajna u tal-Moldova kif ukoll ta' pajjiżi oħra.

## Ħajja personali
Marta Kos hija miżżewġa lil Henri Gétaz, li huwa s-segretarju ġenerali tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Ħieles (EFTA, European Free Trade Association).

## Referenzi
Ċaħda tat-teorija tal-mikrobi

**Iċ-ċaħda tat-teorija tal-mikrobi** hija t-twemmin pseudoxjentifiku li l-mikrobi ma jikkawżawx mard infettiv, u li t- teorija tal-mikrobi tal-mard hija żbaljata. Normalment jinvolvi l-argument li l-mudell ta’ Louis Pasteur ta’ mard infettiv kien żbaljat, u li dak ta’ Antoine Béchamp kien tajjeb. Fil-fatt, l-oriġini tagħha huma msejsa fit-teorija tal -pleomorfiżmu ta' Béchamp empirikament miċħuda (fil-kuntest tal-mard). Varjazzjoni oħra skaduta hija magħrufa bħala teorija tat-terren u tippostula li l-mikrobi jinbidlu morfoloġikament b'reazzjoni għal fatturi ambjentali, li sussegwentement jikkawżaw mard, aktar milli l-mikrobi jkunu l-unika kawża tiegħu.
Antoine Béchamp

**Pierre Jacques Antoine Béchamp** (; 16 October 1816 &#x2013; 15 April 1908)kien xjenzat Franċiż issa magħruf l-aktar għal skoperti fil-kimika organika applikata u għal rivalità qarsa ma’ Louis Pasteur .

Béchamp żviluppa t- tnaqqis Béchamp, metodu rħas biex jipproduċi żebgħa tal-anilina, li ppermetta lil William Henry Perkin iniedi l-industrija taż-żebgħa sintetika . Béchamp sintetizza wkoll l-ewwel droga arseniku organiku, l-aċidu arsanilic, li minnu Paul Ehrlich aktar tard sintetizza salvarsan, l-ewwel droga kimoterapewtika.

Ir-rivalità ta 'Béchamp ma' Pasteur kienet inizjalment għal prijorità fl-attribuzzjoni tal -fermentazzjoni lill-mikro-organiżmi, aktar tard għall-attribuzzjoni tal-marda tad-dud tal-ħarir pebrine għal mikro-organiżmi, u eventwalment fuq il-validità tat -teorija tal-mikrobi .  

Béchamp sostna li skopra li l-"granulazzjonijiet molekulari" fil-fluwidi bijoloġiċi kienu fil-fatt l-unitajiet elementari tal-ħajja. Huwa semmiehom *mikrożimi* —jiġifieri, “enzimi ċkejkna”—u kkreditahom li jipproduċu kemm enzimi kif ukoll ċelloli filwaqt li “jevolvu” f’kundizzjonijiet favorevoli f’organiżmi multiċellulari. Béchamp ċaħad ukoll li l-batterji jistgħu jinvadu annimal b'saħħtu u jikkawżaw mard, u sostna minflok li l-kundizzjonijiet ospitanti u ambjentali mhux favorevoli jiddestabilizzaw il-mikrożimi nattivi tal-ospitanti u jiddekomponu t-tessut ospitanti billi jipproduċu batterji patoġeniċi.

Filwaqt li t-teorija taċ-ċelluli u t-teorija tal-mikrobi kisbu aċċettazzjoni mifruxa, it-teoriji granulari ġew miċħuda mill- kunsens xjentifiku attwali. Il-verżjoni ta' Béchamp, *it-teorija microzymian*, inżammet minn gruppi żgħar, speċjalment fil-mediċina alternattiva .  Ix-xogħol tiegħu biex jifhem kif it-"terrain" jista 'jaffettwa l-mard jista' jkollu implikazzjonijiet fir-riċerka emerġenti tal-mikrobijoma .
Baleron

Il-**baleron**, fil-gastronomija Pollakka, huwa qatgħa tal-laħam ipproċessat u affumikat tal-għonq bla għadam tal-majjal. Wara l-perżut, il-baleron huwa t-tieni l-iktar qatgħa tal-laħam tas-salumerija fil-Polonja.

## Tħejjija
L-*[[Enċiklopedija]] tax-[[Xjenza|Xjenzi]] dwar il-Laħam* tiġbor fil-qosor il-mod kif titħejja din il-qatgħa tal-laħam tal-majjal. Tiġi pproċessata fin-niexef, imbagħad tiġi mgħaddsa fis-salmura għal 8–10 ijiem, is-salmura titbattal, il-qatgħa tal-laħam tiddaħħal f'involukru, tiġi affumikata f'duħħan sħun, tissajjar u titberred. Id-dehra trasversali tal-prodott finali qisha tal-perżut b'iktar xaħam.

## [[Etimoloġija]]
Skont dizzjunarji antiki bil-Pollakk, il-kelma "baleron" oriġinat mill-kelma Franċiża *paleron* li tintuża għal-laħam tal-ispalla. Skont dizzjunarji iktar reċenti bil-Pollakk, il-kelma oriġinat mill-Ġermaniż *Ballen-rolle*.

## Prodotti reġistrati
Diversi tipi ta' baleron huma rreġistrati bħala ikel tradizzjonali protett mill-Ministeru għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali:

* 2008: il-baleron affumikat mill-ħwienet tal-laħam tal-Masurja;
* 2008: il-*Baleron nadwieprzański* (baleron mill-inħawi tax-xmara Wieprz);
* 2014: il-baleron minn Proszówki;
* 2016: il-baleron affumikat minn Wisznice;
* 2019: il-baleron minn Płock.

## Referenzi
Maċedonit

Il-**maċedonit** huwa mineral li ngħata ismu minn Radusinović u Markov fl-1971. Il-formula kimika tiegħu hija **PbTiO3** u joħroġ fid-dieher sistema ta' kristalli tetragonali. Il-mineral jinsab l-iktar qrib Crni Kamen, Selecka Planina, il-Muniċipalità ta' Prilep, il-Maċedonja ta' Fuq. Dan il-mineral spiss jiġi konfuż mal-perovskit u jinsab f'żona rikka bl-amażonit.

## Fama
It-titanat taċ-ċomb, li huwa l-materjal pjeżoelettriku ewlieni, ma kienx ġie rrapportat li jokkorri fin-natura selvaġġa, qabel ma nstab il-maċedonit, li fil-fatt huwa tip ta' titanat taċ-ċomb li jokkorri fin-natura selvaġġa.

## Referenzi
Julian Holloway

**Julian Robert Stanley Holloway** kien attur Ingliż. Huwa twieled Watlington, Oxfordshire 24 ta' Ġunju fl-1941.
Maria Anna tal-Portugall

**Maria Anna ta’ Braganza Imsejħa wkoll Maria Ana tal-Portugall.**

Maria Anna ta’ Braganza Imsejħa wkoll Maria Ana tal-Portugall.

Kienet infanta Portugiża, bint Ġużeppi I tal-Portugall u martu Mariana Victoria ta’ Spanja, u mbagħad kienet oħt ir-Reġina Marija I tal-Portugall.
L-isem tal-Infanta kien f'ġieħ in-nanna paterna tagħha, ir-Reġina Konsorti u l-Gran Regent Maria Anna tal-Awstrija.
Tul ħajjitha u bħala prinċipessa/tarbija ta’ waħda mill-akbar u l-aktar renji qawwija ta’ dak iż-żmien, kellha diversi proposti taż-żwieġ.
Setgħet tiżżewweġ lil Luwiġi XV ta’ Franza, Karlu III ta’ Spanja u anke lil Ġużeppi II tas-Santu Imperu Ruman, iżda qatt ma żżewġet minħabba l-ġenn tagħha.
Ġużè Orlando

**Ġużè Orlando** kien segretarju ġenerali tal-Partit Laburista, editur u Prezident tal-Malta Trade Union Council għall-10 snin.

## Letteratura

L-Ibleh (1948) u n-novelli tiegħu juru il-mentalità tal-Maltin f'żminijiet diffiċli, bħal gwerra. Kien ukoll kiteb poeżiji satiriċi.
Kolonna ta' Ġuljanu

Il-**Kolonna ta' Ġuljanu**, magħrufa lokalment bħala ***Belkıs Minaresi***, hija obelisk li jinsab fid-distrett ta' Ulus, f'Ankara, it-Turkija.

## [[Storja]]
Ġuljanu, l-aħħar imperatur Ruman pagan, iddikjara gwerra kontra l-Persjani fit-362 W.K. u ħoloq rotta li kienet tgħaddi minn Ankara. Malli nxterdet l-aħbar li l-imperatur kien se jieqaf fi triqtu lejn l-ispedizzjoni u joqgħod fil-belt, bdew it-tħejjijiet fil-belt kollha u nbniet il-Kolonna ta' Ġuljanu biex tagħtih ġieħ. Il-Kolonna ta' Ġuljanu, li ma sarulhiex tiswijiet jew rinnovazzjonijiet għal bosta snin, ġiet irrestawrata mill-governorat fl-2001.

## Karatteristiċi arkitettoniċi
Il-kolonna hija għolja madwar 15-il metru (50 pied) u nbniet bil-ġebel.

## Gallerija

File:Jülian_Sütunu_05.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:J%C3%BClian_S%C3%BCtunu_05.jpg
File:Jülian_Sütunu_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:J%C3%BClian_S%C3%BCtunu_01.jpg
File:Jülian_Sütunu_03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:J%C3%BClian_S%C3%BCtunu_03.jpg


## Referenzi
Qaytarma

Il-**qaytarma** (li litteralment tfisser "tar-ritorn"), spelluta wkoll bħala **h****aytarma**, hija forma ta' żfin u mużika tal-folklor tat-Tatari tal-Krimea kkaratterizzata minn ċaqliq ċikliku. Spiss titwettaq fit-tiġijiet u fil-btajjel.

## Deskrizzjoni
Waqt il-qaytarma, żeffien maskili jżomm dirgħajh miftuħin u bil-ponn, filwaqt li jagħmel movimenti qosra u provokattivi b'qabżiet żgħar. Iż-żeffiena ta' miegħu, li normalment tkun mara, taġixxi mingħajr ma tagħmel movimenti f'daqqa. Minflok, hija tagħmel l-istess movimenti preċiżi b'riġlejha u bi spallejha, u tagħmel movimenti rotazzjonali u ċari b'idejha. Skont studji oħra, fosthom dawk li saru minn Yaya Şerfedinov, in-nisa biss għandhom jipparteċipaw fil-qaytarma, jew jekk jipparteċipaw l-irġiel, dawn għandhom jagħmlu dan b'mod separat min-nisa.

Minbarra t-Tatari tal-Krimea, il-Krymchak, il-Karaite tal-Krimea, l-Urum, u l-Griegi Ukreni jiżfnu l-qaytarma. Skont ir-riċerkatur Serhiy Zaichenko, il-mużika tal-qaytarma tipikament ikollha ritmu ta' 9/8 jew 7/8, li hija xi ħaġa komuni fil-mużika Torka.

## [[Storja]]
L-oriġini preċiżi tal-qaytarma għadhom mhux magħrufa fiċ-ċert, iżda hemm żewġ teoriji dominanti. L-ewwel waħda ġiet proposta minn Anatolii Bohorod, u tissuġġerixxi li toriġina mir-rotazzjonijiet tas-Sufisti. It-tieni teorija ssostni li ż-żifna oriġinat bil-wasla tal-Lhud Sefardiċi fil-Krimea wara li tkeċċew mill-Peniżola Iberika permezz tar-Rom tal-Krimea. Il-qaytarma ssemmiet għall-ewwel darba fl-1793.

Fi spedizzjoni arkeoloġika u etnografika tal-Krimea fl-1925, ir-riċerkaturi tat-Tatari tal-Krimea Usein Bodaninsky, Osman Aqçoqraqlı u Asan Refatov irreġistraw 25 verżjoni differenti tal-qaytarma. Barra minn hekk, Refatov ikkonkluda wkoll fl-1932 li l-qaytarma kienet unika għat-Tatari tal-Krimea, mingħajr influwenza mill-kultura Russa, Torka jew Iranjana. Fl-istudju tal-1995 ta' Zaichenko dwar iż-żifniet tal-Griegi Ukreni, huwa rreġistra varjazzjonijiet ulterjuri tal-qaytarma li jiġu pprattikati fir-reġjun tax-Xlokk ta' Pryazovia.

## Fil-kultura popolari
L-ewwel biċċa mużika li qatt inkitbet tal-qaytarma nħolqot minn Alexander Spendiaryan fl-1903 matul is-soġġorn tiegħu f'Bilohirsk (li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Karasubazar) bħala parti mis-sinfonija tiegħu *Crimean Sketches*. Għad-differenza tal-iżjed biċċiet awtentiċi, *Khaytarma* (bir-Russu: Хайтарма) ta' Spendiaryan għandha ritmu ta' 3/8.

Fis-snin 30 tas-seklu 20, Ennan Alimov pitter opra dwar il-qaytarma, imsejħa *Tfajla Tiżfen il-Qaytarma*.

Il-kumpless tal-qaytarma ġie stabbilit fl-1939 bħala parti mill-Għaqda Filarmonika Statali tal-Krimea.

Id-direttur Tatar tal-Krimea Akhtem Seitablayev għamel referenza għall-qaytarma bosta drabi, l-iktar bħala t-titlu u s-sekwenza tal-ftuħ tal-film tal-2013 tiegħu *Haytarma*. F*'Tantsi z zirkamy*, huwa żifinha flimkien maż-żeffiena Olena Shoptenko.

Xi elementi tal-qaytarma u tat-tım-tım, żifna folkloristika oħra tat-Tatari tal-Krimea, ġew inkorporati fil-filmat mużikali għall-kanzunetta *1944*.

Fl-2015, Ukrposhta ħarġet bolla postali bil-qaytarma bħala parti mis-sensiela ta' bolol postali tat-Tatari tal-Krimea.

## Referenzi