Giorgio Mitrovich

**Giorgio Mitrovich** (27 ta’ Awwissu 1795 – 13 ta’ Marzu 1885) kien patrijott u politiku Malti magħruf għar-rwol tiegħu fil-ġlieda għal-libertà tal-istampa f’Malta. Kien wieħed mill-fundaturi tal- *Comitato Generale Maltese*, u kien ko-awtur ta’ petizzjoni fl-1832 li wasslet għal kostituzzjoni ġdida fl-1835. Huwa vvjaġġa lejn Londra bosta drabi biex ikattar l-għarfien dwar l-ilmenti Maltin, u żjara tiegħu fl-1835 irriżultat f’Kummissjoni Rjali li rrakkomandat l-abolizzjoni taċ-ċensura tal-istampa, li ġiet implimentata fl-1839. Huwa ġie elett fil-Kunsill tal-Gvern fl-1850 għal żmien qasir.

## Ħajja bikrija
Mitrovich twieled fis-27 ta’ Awwissu 1795 fl-Isla, u tgħammed jum wara mill-Kanonku Dun Salvatore Bonnici. Il-ġenituri tiegħu kienu Saverio Mitrovich u Adeodata née Boldoni. Missier missieru, lu kien jimsu wkoll Giorgio Mitrovich, kien oriġinarjament minn Kotor, dak iż-żmien taħt il-ħakma Venezjana. Huwa kien wasal Malta fis-snin sebgħin tas-seklu sittax u kiseb suċċess bħala kursar matul l-aħħar snin meta l-kurserija kontra l-bastimenti Musulmani kien għada legali.

Matul it-tfulija ta’ Mitrovich, Malta għaddiet minn perjodu mqalleb ta’ bidla politika. Il-ħakma tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann għal sekli sħaħ spiċċat b'invażjoni Franċiża fl-1798 u l- okkupazzjoni Franċiża sussegwenti wasslet għal rewwixta u imblokk . Malta saret protettorat Brittaniku fl-1800 u kolonja fl-1813.

Mitrovich kellu konnessjonijiet ma’ numru ta’ familji Ingliżi minn età żgħira, peress li missieru kien fir-Royal Malta Fencible Regiment . Huwa ħadem bħala skrivan f'żewġ djar kummerċjali Ingliżi u mbagħad stabbilixxa n-negozju tiegħu stess, iżda din l-impriża ma rnexxietx.

## Ġlieda għal-libertà tal-istampa
Matul l-ewwel snin tal-ħakma Brittanika, ma kienx hemm libertà tal-istampa u kien diffiċli għall-Maltin li jesprimu l-fehmiet tagħhom jew jipparteċipaw fl-amministrazzjoni jew il-finanzi tal-gżejjer. Id-Dipartiment tal-Kummissarju u s-Soċjetà Missjunarja tal-Knisja kienu l-uniċi stamperiji liċenzjati, u l-unika gazzetta kienet il-*[[Gazzetta tal-Gvern ta' Malta|Gazzetta tal-Gvern ta’ Malta]]* ta’ kull ġimgħa. Mitrovich iġġieled għal-libertà tal-istampa u d-dritt li l-Maltin jesprimu ruħhom, anke jekk ma xtaqx l-indipendenza, għax kien jirrispetta u jammira lill-Ingliżi.

Mitrovich kien ko-fundatur tal-*Comitato Generale Maltese*, korp li kien jinkludi deputati eletti li jirrappreżentaw lill-Maltin minn professjonijiet differenti, flimkien mal-kleru u n-nobbli. Il-kumitat kien immexxi minn Camillo Sceberras. Fl-1832, Mitrovich u erba’ membri oħra tal-kumitat għamlu petizzjoni magħrufa bħala l-Memorial tal-1832 fejn talbu riformi amministrattivi. Il-petizzjoni talbet għat-twaqqif ta’ *Consiglio Popolare*, li kellu jkun kunsill nazzjonali leġiżlattiv magħmul minn madwar 30 persuna biex jiġu eletti mill-klassijiet għolja Maltin.

Ir-Re William IV ta kostituzzjoni ġdida lil Malta fl-1835, li stabbiliet il-Council of Seven biex jassisti lill-gvern, għalkemm il-Gvernatur xorta kellu l-awtorità finali. Il-liberali Maltin ma kinux sodisfatti b’din il-mossa, u f’Lulju 1835 Mitrovich mar Londra f’tentattiv biex ikabbar l-għarfien tal-kawża Maltija fost il-politiċi Ingliżi. Hemmhekk ippubblika pamflet bit-titlu *The claims of the Maltese founded on the principles of Justice*, li fih elenka d-drittijiet u l-ilmenti tal-poplu Malti, inklużi akkużi li l-Ingliżi kienu qed jieħdu impjiegi mingħand il-Maltin u kienu qed jirċievu salarji għoljin, filwaqt li l-Maltin. kienu qed jgħixu fil-faqar. Fit-test, kiteb dan li ġej dwar l-amministrazzjoni ta’ Malta:

Mitrovich kiteb ukoll messaġġ bl-isem ta' *Indirizzo ai Maltesi da parte del loro amico Giorgio Mitrovich attualmente a Londra* fl-20 ta' Novembru 1835, u kopji ta' dan il-messaġġ stampat intbagħu Malta u taqssmu madwar il-pajjiż. Huwa kiteb hekk:

Mitorvich stabbilixxa kuntatt mal-Membru Parlamentari William Ewart, li għenu jikkorrispondi mas-Segretarju tal-Istat Lord Glenelg u li kompla jippromwovi l-interessi Maltin fost MP oħra. Ewart ippreżenta petizzjoni ffirmata minn 2,359 Malti lill-Parlament fil-11 ta’ Ġunju 1836.

L-isforzi ta’ Mitrovich biex iżid l-għarfien kienu ta’ suċċess, u l-Ingliżi ddeċidew li jibagħtu Kummissjoni Rjali Malta biex titkixxef dwar l-amministrazzjoni tal-gżejjer. Il-Kummissjoni waslet fl-1836 u baqgħet Malta għal sentejn. Ir-rakkomandazzjonijiet tagħha kienu jinkludu l-abolizzjoni taċ-ċensura tal-istampa, u l-gvern għadda ordinanza f'dan ir-rigward fl-14 ta' Marzu 1839.

Mitrovich żar Londra numru ta’ drabi oħra, fosthom bejn l-1838 u l-1840, bil-għan li jħares il-privileġġi li kienu nkisbu. Il-vjaġġi ta’ Mitrovich lejn il-Gran Brittanja żgur li jiswewh ammont sinifikanti ta’ flus, u hu maħsub li nefaq ħafna mit-tfaddil tiegħu f’dawn il-vjaġġi, għalkemm seta’ rċieva xi appoġġ finanzjarju minn liberali Maltin oħra.

## Karriera politika, aktar tard ħajja u mewt
L-ewwel elezzjoni ta’ Malta kienet l-elezzjoni ġenerali tal-1849, li saret wara li ġiet stabbilita kostituzzjoni ġdida li tissostitwixxi dik tal-1835. Mitrovich ikkontesta l-elezzjoni, iżda rċieva biss 26 minn 3,056 vot. Madankollu, aktar tard irnexxielu jikseb siġġu fil-Kunsill tal-Gvern wara r-riżenja ta’ Sir Ignatio Bonavita f’April 1855. Mitrovich rebaħ elezzjoni parzjali b'1,050 vot, u sar membru tal-kunsill fil-5 ta' Ġunju 1855. Huwa rriżenja madwar sena wara, bi protesta għal riżoluzzjoni mmexxija minn Giancomo Pantaleone Bruno.

Mitrovich kompla jipparteċipa fil-ġlieda tal-Maltin għad-drittijiet kostituzzjonali, u bagħat petizzjoni lis-Segretarju tal-Istat għall-Kolonji fl-1858, fejn ipprova jirriforma l-kunsill billi jifforma kumitat nazzjonali. Din il-mossa ma rnexxietx.

Mitrovich kellu familja ta' tnax u għex fil-faqar matul l-aħħar snin ta' ħajtu. Miet fit-13 ta’ Marzu 1885 fid-dar tiegħu f’Nru 69, Triq it-Teatru, bil-Belt Valletta. Il-funeral tiegħu sar tlett ijiem wara, u ġie midfun fiċ-Ċimiterju tal-Addolorata f’Raħal Ġdid.

Mitrovich huwa meqjus bħala patrijott li għamel sforzi biex itejjeb il-qagħda tal-poplu Malti. Madankollu, xi wħud interpretaw l-azzjonijiet tiegħu bħala li kienu aktar motivati mill-interess personali, jew li kien saħansitra aġent politiku. Irrispettivament mill-motivazzjonijiet tiegħu, ix-xogħol tiegħu għen biex iwitti t-triq għal riformi li ġew wara.

Mitrovich mhux magħruf ħafna f’Malta, u ġieli jingħad li huwa “minsi”. M'hemm l-ebda monumenti li jfakkruh, u l-qabar tiegħu jinsab fi stat dilapidat. Madankollu, iċ-ċentinarju tal-mewt tiegħu fl-1985 kien immarkat bil-ħruġ ta’ bolla, u pjazza fl-Isla u numru ta’ toroq f’lokalitajiet oħra isemmew għalih.

Xi wħud mid-dixxendenti ta' Mitrovich issa jgħixu fl- Afrika t'Isfel, u huma magħrufa bil-kunjom ta' Metrovich (kif kienu jissejħu bosta fergħat tal-familja wkoll waqt li kienu Malta). Fl-2018, tnejn mill-buż-buż-neputijiet tiegħu taw l-uniku ritratt magħruf tiegħu lill-Arkivji Nazzjonali ta’ Malta. Ir-ritratt ittieħed mill-fotografu Leandro Preziosi ftit qabel il-mewt ta’ Mitrovich.

## Referenzi