Qrendi

**Qrendi** (u **Il-Qrendi**) huwa raħal fir- Reġjun tan-Nofsinhar ta' Malta, b'popolazzjoni ta' 3,321 ruħ (stima ta' Diċembru 2024). Tinsab qrib l -Imqabba, iż-Żurrieq u s -Siġġiewi . Fi ħdan il-konfini tagħha hemm żewġ tempji Neolitiċi magħrufin bl-isem tal-Imnajdra u Ħaġar Qim . F’dan ir-raħal isiru żewġ festi kull sena. Il-festa tal -Madonna ta’ Lourdes tiġi ċċelebrata jew fl-aħħar Ħadd ta’ Ġunju jew fl-ewwel Ħadd ta’ Lulju, bil-15 ta’ Awwissu l-festa titulari tat-Tlugħ fis-Sorta tal-Madonna. Din il-festa hija popolarment magħrufa bħala l-festa ta' Santa Marija .

Għalkemm il-maġġoranza tal-binjiet qodma tal-qalba tar-raħal għadhom illum, il-Qrendi nbidel konsiderevolment fl-aħħar żminijiet. Inbniet bypass road biex tiddevja t-traffiku 'l bogħod mir-raħal, inbnew żviluppi moderni f'subborgi u nħolqot spazju miftuħ b'bus terminus quddiem il-Knisja Parrokkjali billi tneħħew il-ħitan ta' villa antika.

## Storja
Fl-inħawi tal-Qrendi nstabu fdalijiet fossilizzati ta’ annimali li jmorru lura għall-Perjodu Kwaternarju. Il-fdalijiet instabu fi għerien u depożiti kostali ġewwa l-Fault tal-Magħlaq jew Wied tal-Magħlaq. L-għerien ħarġu fid-dawl fl-1858, meta l-inħawi bdiet issir il-barriera għall-blat iebsa tal-qrollina tagħha li kienet tintuża biex jinbnew il-baċiri fil-Port il-Kbir. 

Imbagħad saru studji mill-Kmandant Thomas Abel Brimage Spratt fl-1861, li skava sit magħruf bħala Ħalq is-Sigar fil-Magħlaq u kkonferma l-preżenza ta’ varjetà ta’ fdalijiet ta’ annimali fossili, fosthom abbundanza ta’ għadam ta’ ippopotami, evidenza ta’ iljunfanti nani, dormice ġgant, ballottra, Kokki, friefet il-lejl u għasafar, minbarra ħafna fossili oħra tal-bebbux. L-iskoperta kompliet ġabet skeletri kompluti ta’ iljunfanti u numru kbir ta’ għadam li jappartjenu għal għasafar tal-baħar.

F’madwar is-sena 3600 Q.K., it-tempji ta’ Ħaġar Qim u l-Imnajdra, li huma fost l-eqdem strutturi indipendenti fid-dinja, inbnew f’dik li llum hija l-periferija tal-Qrendi. Fil-limiti tal-Qrendi nstabu wkoll siti antiki oħra bħal oqbra u dolmens. 

L-ewwel dokumentazzjoni magħrufa tal-Qrendi tinsab fil-lista tal-milizzja tal-1417, meta kien raħal żgħir ta’ 26 dar. Matul il-ħakma tal-Osptarieri, inbnew diversi torrijiet fil-Qrendi jew madwarhom, filwaqt li xi kavallieri bnew residenzi tas-sajf fl-inħawi. Il-Qrendi sar parroċċa indipendenti fl-1618.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, inbniet airstrip żgħira magħrufa bħala RAF Krendi bejn wieħed u ieħor nofs triq bejn ir-raħal u s-Siġġiewi. L-airstrip kienet tikkonsisti f’żewġ runways tat-tarmak, u rat użu matul l-Invażjoni Alleata ta’ Sqallija fl-1943. L-airstrip għalqet mat-tmiem tal-gwerra, u r-runways ġew konvertiti fi toroq. Matul il-gwerra nqatlu numru ta’ nies ċivili Qrendin, u ġie inawgurat tifkira f’ġieħhom fl-1995. 

Il-Kunsill Lokali tal-Qrendi twaqqaf bl-Att tal-Kunsilli Lokali tal-1993.

## Ġeografija
**<big>il-Maqluba</big>**

il-Maqluba hija sinkhole jew dolina kbira li ffurmat f'daqqa fl-1343, li hija assoċjata ma' leġġendi tal-kreazzjonijiet lokali. 

**<big>Wied Magħlaq</big>** 

Wieħed mill-widien l-aktar magħrufa fil-Qrendi huwa Wied Magħlaq. Huwa madwar 2 km (1 mi) mir-raħal u l-istess distanza mill-wied l-ieħor fil-lokalità tal-Qrendi, jiġifieri Wied iż-Żurrieq.

**<big>Wied iż-Żurrieq</big>** 

Iż-żona ta’ Wied iż-Żurrieq hija rħula importanti tas-sajd fir-reġjun. Minħabba l-ambjent u l-ambjent ta’ dan is-sit, għal żmien twil kien attrazzjoni popolari għat-turisti u għall-viżitaturi. Il-wied ta’ Wied iż-Żurrieq jibda bħala Wied Ħoxt li wieħed jista’ jaċċessah mit-triq panoramiċi li tgħaddi minn il-Ħnejja jew Blue Grotto sat-tempji ta’ Ħaġar Qim u tinżel lejn il-baħar li tispiċċa fil-bokka ta’ Wied iż-Żurrieq. 

Il-wied kien inqata’ matul iż-żmien fil-ġebla tal-franka tal-qrollin t’isfel u r-riżultat huwa pajsaġġ blat mibrum u vojt.

Tkompli lejn il-Ħnejja jew il-Grotta Blu ħarġet karatteristika tal-blat li ngħatat l-isem Ġebla tiċċaqlaq (jiġifieri l-blat li jiċċaqlaq). Tikkonsisti f’ġebla tal-blat li titla’ għal għoli li jaqbeż il-15-il metru u li hija mwaħħla sew fil-wiċċ tal-irdum. Jingħad li dan il-blat jiċċaqlaq waqt temp maltemp vjolenti jagħmel ħsejjes qawwija kkawżati minn dawn il-movimenti. 

L-għerien tal-kosta – bħall-Għar tar-Riflessjoni, l-Għar Filfla, l-Għar tal-Qtates, l-Għar Rotunda, l-Għar tal-Qamar tal-Għasel u l-Għar tat-Tieqa Blu – joffru veduti taħt l-ilma tal-fawna tal-baħar.

**<big>Kosta</big>**

Fit-Tramuntana tar-raħal tas-sajd ta’ Wied iz-Zurrieq wieħed jista’ jsib għerien u grotti oħra tal-baħar kif jinstabu fuq il-baħar tan-Nofsinhar tagħha li jwasslu għall-grotta blu. Il-coves Nuffield al-Kabir u Nuffied iz-Zghir, il-kapep tal-Gawija, Rsejjen, Halq it-tafal, Ras nignuna, Maqluba l-bahar, Ghar mantel, u Ras Hamrija huma fost il-postijiet familjari tal-Qrendi li jattiraw viżitaturi.

## Ekonomija
Sas-seklu 20, ħafna min-nies fil-Qrendi kienu jaħdmu bħala bdiewa jew sajjieda, jew fil-barrieri tal-franka madwar ir-raħal. Il-barrieri tal-franka għadhom parti importanti mill-ekonomija tal-Qrendi, peress li l-ġebla tal-franka hija waħda mill-ftit riżorsi naturali ta' Malta. Il-ġebla tal-ġir ilha tintuża għall-kostruzzjoni ta 'djar u bini ieħor għal sekli sħaħ, u kienet tintuża wkoll biex jinbnew ħitan tas-sejjieħ fl-għelieqi. 

Il-barrieri madwar il-Qrendi kienu jħaddmu kemm Qrendin kif ukoll nies mill-irħula fil-qrib, u l-blat kien jinqata’ jew bl-użu ta’ għodda sempliċi, jew bl-użu ta’ porvli.

## Edukazzjoni
Sa mill-introduzzjoni tas-sistema tal-Kulleġġi, l-Iskola Primarja tal-Qrendi kienet tifforma parti mill-Kulleġġ San Benedittu. Il-kulleġġ jinkludi wkoll l-iskejjel primarji ta’ Birżebbuġa, Ħal Għaxaq, il-Gudja, Ħal Kirkop, l-Imqabba, Ħal Safi u ż-Żurrieq. 

Mill-1992, il-Qrendi laqa’ wkoll iċ-Ċentru tar-Riżorsi Helen Keller, ċentru edukattiv li jaħseb għal studenti ta’ bejn it-12 u t-22 sena li għandhom nuqqasijiet partikolari.

## Nies notevoli

* Julia Farrugia Portelli, politiku u Ministru għat-Turiżmu u l-Ħarsien tal-Konsumatur.
* Hooligan, rapper u pijunier tal-hip-hop.

## Sports

* Qrendi FC
* Qrendi Boċċi Club

## Referenzi