Invażjoni Russa tal-Ukrajna tal-2022

Fl-24 ta' Frar 2022, ir-Russia invadiet u okkupat partijiet mill-Ukrajna f'eskalazzjoni kbira tal-Gwerra Russo-Ukrena, li bdiet fl-2014. L-invażjoni rriżultat f'għexieren ta' eluf ta' mwiet fuq iż-żewġ naħat, u instigat l-akbar kriżi tar-refuġjati fl-Ewropa mit- Tieni Gwerra Dinjija. Madwar 8 miljun Ukren kienu spostati minn pajjiżhom sa Ġunju, u aktar minn 8.1 miljun kienu ħarbu mill-pajjiż sa Marzu 2023.

Għal xhur qabel l-invażjoni, it-truppi Russi kienu ilhom jinġemgħu madwar il-fruntieri tal-Ukrajna, iżda uffiċjali Russi ċaħdu pjanijiet biex jattakkaw. Fl-24 ta' Frar 2022, il-President Russu Vladimir Putin ħabba " operazzjoni militari speċjali" biex tappoġġja r-repubbliki separati kkontrollati mir-Russi ta' Donetsk u Luhansk, li l-forzi militari tagħhom kienu qed jiġġieldu l-Ukrajna fil-kunflitt ta' Donbas. Qal li l-għan kien li l-Ukrajna tiġi “demilitarizzata” u “diżażifikata”. Putin mexxa fehmiet irredentisti, ikkontesta d-dritt tal-Ukrajna għal stat, u sostna b'mod falz li l-Ukrajna kienet iggvernata minn neo-Nazisti li ppersegwitaw lill-minoranza etnika Russa. Minuti wara,  il-forzi Russi varaw attakki mill-ajru  u invażjoni mill-art tul il-front tat-Tramuntana mill -Belarussja lejn Kyiv, front tal-grigal lejn Kharkiv, front tan-nofsinhar mill-Krimea, u front tax-Xlokk mid-Donbas. Bi tweġiba, il-president Ukren Volodymyr Zelenskyy ippromulga l-liġi marzjali u ordna mobilizzazzjoni ġenerali.

Sa April, it-truppi Russi kienu rtiraw mill-front tat-Tramuntana. Fuq il-fronti tan-Nofsinhar u tax-Xlokk, ir-Russja qabdet Kherson f'Marzu u mbagħad Mariupol f'Mejju wara assedju distruttiv. Fit-18 ta' April, ir-Russja nediet battalja oħra fuq Donbas. Il-forzi Russi komplew jibbumbardjaw miri kemm militari kif ukoll ċivili 'l bogħod mill-front tal-battalja, inkluż il-grid tal-enerġija tal-Ukrajna matul ix-xitwa. Fi tmien l-2022, l-Ukrajna nediet kontrooffensivi fin-nofsinhar u fil-lvant. Ftit wara, ir-Russja ħabbret l-annessjoni illegali ta' erba' reġjuni parzjalment okkupati. F'Novembru, l-Ukrajna reġgħet ħadet Kherson. Fis-7 ta' Frar 2023, ir-Russja mmobilizzat kważi 200,000 suldat għal offensiva mġedda lejn Bakhmut.

L-invażjoni ntlaqgħet b'kundanna fuq livell internazzjonali. L-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti għaddiet ir-Riżoluzzjoni ES-11/1 li tikkundanna l-invażjoni u titlob l-irtirar sħiħ tal-forzi Russi. Il- Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja ordnat lir-Russja biex tissospendi l-operazzjonijiet militari u l-Kunsill tal-Ewropa keċċa lir-Russja. Ħafna pajjiżi imponew sanzjonijiet fuq ir-Russja, u fuq l-alleat tagħha l-Belarussja, u pprovdew għajnuna umanitarja u militari lill-Ukrajna . Saru protesti madwar id-dinja; dawk fir-Russja intlaqgħu b'arresti tal-massa u ċensura aktar stretta fuq il-midja. Aktar minn 1,000 kumpanija telqu mir-Russja u l-Belarussja bi tweġiba għall-invażjoni. Il-Qorti Kriminali Internazzjonali (ICC) fetħet investigazzjoni dwar reati possibbli kontra l-umanità, delitti tal-gwerra, ħtif ta' tfal, u ġenoċidju matul l-invażjoni, u mandat ta' arrest għal Putin f'Marzu 2023.

## Sforzi għall-paċi

Negozjati għall-paċi bejn ir-Russja u l-Ukrajna saru fit-28 ta' Frar, 3 ta' Marzu, u 7 ta' Marzu 2022, f'post mhux żvelat fir-Reġjun ta' Gomel fuq il-fruntiera bejn il-Belarussja u l-Ukrajna, b'taħditiet ulterjuri saret fl-10 ta’ Marzu fit-Turkija qabel ir-raba’ rawnd ta’ negozjati li beda fl-14 ta’ Marzu. Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Ukren Dmytro Kuleba stqarr fit-13 ta’ Lulju li t-taħditiet għall-paċi għalissa huma ffriżati. Fid-19 ta’ Lulju, l-ex President Russu u Viċi Kap attwali tal-Kunsill tas-Sigurtà Russu, Dmitry Medvedev, qal: "Ir-Russja se tilħaq l-għanijiet kollha tagħha. Ikun hemm il-paċi – skond it-termini tagħna."

Il-kelliem ta' Putin Dmitry Peskov u l-Ministru tal-Affarijiet Barranin Russu Sergey Lavrov qalu li kwalunkwe pjan ta' paċi jista' jipproċedi biss mir-rikonoxximent tal-Ukrajna tas-sovranità tar-Russja fuq ir-reġjuni li annesset mill-Ukrajna f'Settembru 2022. Sad-29 ta' Diċembru, wara l-annessjoni ddikjarata mir-Russja ta' diversi oblasts Ukrajni, it-tamiet għal taħditiet ta' paċi Ukrajni mar-Russja naqsu b'mod sinifikanti bir-Russja tieħu pożizzjoni hardline li l-okkupazzjoni Russa sħiħa tal-erba' oblasts ma tkunx negozjabbli taħt l-ebda ċirkostanza. Barra minn hekk, Zelenskyy ħabbar li l-Ukrajna mhux se tagħmel taħditiet għall-paċi mar-Russja sakemm Putin jibqa president u ffirma digriet biex jipprojbixxi tali taħditiet. F'Jannar 2023, il-kelliem ta' Putin Peskov qal li "bħalissa m'hemm l-ebda prospett għal mezzi diplomatiċi biex is-sitwazzjoni dwar l-Ukrajna tiġi solvuta"

## Referenzi