Torri ta' Gourgion

It-**Torri ta' Gourgion** jew **Torri Gorġun**, kien dar fortifikata fil - periferija tax-Xewkija, Għawdex. It-torri nbena minn Giovanni Gourgion fl-1690, u sar simbolu tar-raħal tax-Xewkija. Minkejja li kien elenkat fuq il-Lista tal-Antikitajiet fl-1925, ġiet imwaqqa mill-forzi Amerikani fl-1943 biex jagħmel post għal ajruport għall-invażjoni ta’ Sqallija mill-Alleati.

## Storja
It-Torri ta' Gourgion inbena minn Giovanni Gourgion u semmieh għalih. Gourgion kien nobbli Għawdxi li kien stana fil-korsa kontra t-tbaħħir Ottoman, u li kien is-segretarju personali tal-Gran Mastri Gregorio Carafa u Adrien de Wignacourt. It-torri tlesta fl-1690, u serva bħala l-qofol tal-artijiet u r-razzett ta’ Gourgion f’Għawdex. Skont it-tradizzjoni, il-Gran Mastru Wignacourt innifsu attenda għaċ-ċerimonja tal-ftuħ tat-torri, iżda dan huwa improbabbli peress li l-attività ma tidher irreġistrata fl-ebda arkivju.

Fl-1798, waqt l-okkupazzjoni Franċiża ta' Malta, xi wħud mill-istemmi tat-Torri ta' Gourgion ġew imħassra mill-forzi Franċiżi. Saru xi alterazzjonijiet fl-istruttura matul is-snin, fosthom iż-żieda ta’ kamra fl-ewwel sular.

It-torri kien elenkat fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925.

### Twaqqigħ
It-torri twaqqa' bejn is-16 u l-20 ta' Ġunju 1943 biex jagħmel il-post għar-Runway Nru 1 tal-Ajruport Ta' Lambert. Ix-xogħol ta’ twaqqigħ sar mill-Kumpanija E tal-21 Reġiment tal-Inġinier tal-Avjazzjoni Amerikan kif ukoll 300 ħaddiem Għawdxi. Il-mitjar ġie inawgurat fit-23 ta’ Ġunju, u ntuża waqt l-invażjoni ta’ Sqallija mill-Alleati li bdiet fid-9 ta’ Lulju. Din din ma kompliet tintuża wara l-14 ta’ Lulju, għax l-ajruplani Amerikani bdew joperaw mill-Ajruport ta’ Ponte Olivo fi Sqallija minflok. L-aħħar ajruplani telqu fid-19 ta' Lulju, u l-mitjar intradam f'art agrikola sa Ġunju tal-1944.

Skont xi sorsi, it-Torri ta’ Gourgion ġie żarmat u mhux imwaqqa’, u l-Amerikani mmarkaw il-ġebel kollu sabiex it-torri jkun jista’ jerġa’ jinbena. Meta l-mitjar tnaddaf fl-1944, l-awtoritajiet allegatament staqsew lis-sidien jekk ridux li t-torri jinbena mill-ġdid jew kumpens finanzjarju, u s-sidien għażlu l-flus. Madankollu, din it-talba m'hi verifikata fl-ebda sors uffiċjali.

Ħafna mill-iskrizzjonijiet tat-torri u l-ġebel imżejjen ġew irkuprati minn Lawrence Zammit Haber. Dawn aktar tard ġew mogħtija lill-Mużew tal-Arkeoloġija ta’ Għawdex, fejn ġew esebiti għal numru ta’ snin, iżda wara tneħħew u issa jinsabu maħżuna għand Heritage Malta.

## Arkitettura
It-Torri Gourgion kien intenzjonat biex iservi kemm bħala irtir fil-kampanja kif ukoll bħala pożizzjoni difensiva. L-istruttura kienet rettangolari, u l-arkitettura tagħha kienet tixbaħ lit-Torri ta’ Bubaqra f’Malta. Karatteristika notevoli tat-torri kienet kappa tat-turġien bil-koppla, li kienet simili għall-gardjoli misjuba fil-fortifikazzjonijiet tal-Ospitalieri ta' Malta. It-torri kien fih ukoll tmien strutturi li qishom gallariji, li kienu simili għall-maċċikoli, misjuba fi binjiet preċedenti bħal Torri Gauci, u għal muxrabija. Id-disinn ġej mill-arkitettura tal-Lvant Nofsani, u evolva għal interpretazzjoni lokali.

Il-faċċata tat-torri kellha lakuni għall-musketterija, u kienet imżejna bl-istemmi ta’ Gourgion, Carafa u Wignacourt, kif ukoll numru ta’ iskrizzjonijiet u skulturi oħra. It-tliet stemmi kienu mħassra matul l-okkupazzjoni Franċiża.

Il-proprjetà ta' Gourgion ħdejn it-torri kienu mdawra b'ħajt, li kien fih ukoll numru ta' iskrizzjonijiet u bir pubbliku.

## Referenzi