Franza

**Franza** (Franċiż: *France*), uffiċjalment ir-**Repubblika Franċiża** (Franċiż: * République française*), hi pajjiż fl-Ewropa tal-Punent. Il-belt kapitali tagħha hi Pariġi. Hi membru tal-Unjoni Ewropea. Franza hi maqsuma  f'18 *régions* li huma suddiviżi f' *départements*.

Il-pajjiż ilu wieħed mill-potenzi dinjin mill-aħħar tas-Seklu 17. Fis-sekli 18 u 19, bena imperu kolonjali kbir mifrux mal-Afrika tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk. Illum dan m'għadux jeżisti. Hu l-pajjiż li l-iktar iżuruh nies fid-dinja. Madwar 82 miljun turist barrani jżuru kull sena. Franza hi membru fundatur tal-Unjoni Ewropea. Għandha l-iżjed art kbira fl-Unjoni. Franza hi wkoll membru fundatur tal-Ġnus Magħquda, u membru tal-G7 u tan-NATO.  Hi wieħed mill-ħames membri permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda. Għandha Armi Nukleari, inklużi testati attivati, u għandha wkoll impjanti nukleari tal-elettriku.

Fost il-bliet l-iżjed magħrufa fi Franza insibu 'l Pariġi, Nizza, Nancy, Marsilja, Bordeaux, Lille, Lyon, Toulouse, Strasburgu, Rennes u Nantes.

## Ġeografija u Klima
Franza qiegħda fl-Ewropa tal-Punent.  Għandha fruntieri mal-Belġju, il-Lussemburgu, il-Ġermanja, u l- Iżvizzera, l-Italja, Monako, Andorra, u Spanja. Għandha żewġ katini ta' muntanji qrib il-fruntieri tagħha: l-Alpi fil-Lvant u l-Pirenej fil-nofsinhar. Fit-tramuntana u l-punent ta' Franza hemm għoljiet baxxi u widien tax-xmajjar.

Fi Franza hemm ħafna klimi differenti.  L-Atlantiku għandu effett kbir fuq it-temp fit-tramuntana u l-punent. Dan ifisser it-temperatura hi kważi istess matul is-sena. Fil-Lvant, ix-xitwa kiesħa b'temp tajjeb u s-sajf sħun bi-maltempati. Fin-nofsinhar, ix-xitwa friska b'ħafna xita u s-sajf hu sħun u xott.

Franza għandha t-tieni l-akbar Żona Ekonomika Esklussiva fid-dinja. Din tkopri 11,035,000 kilometru kwadru. L-iStati Uniti biss għandha waħda akbar.

### Fruntieri
Total tal-fruntieri ta' Franza: 3,956 km, pajjiżi tal-fruntiera (8): Andorra 55 km; il-Belġju 556 km; Ġermanja 418 km; Italja 476 km; Lussemburgu 69 km; Monako 6 km; Spanja 646 km; Isvizzera 525 km, Franza metropolitana - total: 2751 km: Gujana Franċiża - total: 1205 km (730 km mal-Brażil, 510 km). Hemm ukoll 16-il km bejn il-komun Franċiż barra minn xtutna ta' Saint Martin 16-il km u n-nazzjon separat tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi ta' Sint Maarten.

## Storja

L-isem "Franza" ġej mill-kelma bil-Latin *Francia*, li letteralment tfisser "Art il-Franki".
 
Il-fruntieri ta' Franza moderna huma bejn wieħed u ieħor l-istess bħal dawk tal-Gallja l-antika fejn kienu joqgħodu l-Galli Ċeltiċ. Ġulju Ċesri kkonkwista l-Gallja u waqgħet taħt Ruma fl-ewwe seklu QK. Bilmod il-Galli adottataw il-lingwa tar-Rumani (il-Latin li minnu evolva l-Franċiż) u l-kultura Rumana. Il-Kristjaneżmu deher l-ewwel darba fit-tieni u tielet seklu WK u kien stabbilit fir-raba' u ħames seklu.

Fis-seklu 4 WK, it-tribujiet Ġermaniċi, prinċipalment il-Franki invadew il-Galli. Hekk beda l-isem * Francie*. L-isem modern "Franza" ġej mill-isem tar-Rejiet Kapetinġi ta' Franza madwar Pariġi. Il-Franki kienu l-ewwel tribù tal-Ewropa wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman kkonvertew għall-Kristjaneżmu minflok l-Arjaneżmu. Il-Franċiż kienu jsejħu lilhom infushom "ir-Renju l-iżjed Kristjan ta' Franza".

It-Trattat ta' Verdun (843), qasam l-imperu ta' Karlumanju fi tliet partijiet.  L-ikbar parti kienet Francia tal-Punent. Bejn wieħed u ieħor kienet l-istess bħal Franza moderna.

Id-dinastija Karolinġa ggvernat Franza sal-987, meta Hugues Capet sar Re ta'Franza. Dixxendenti tiegħu, il-Kapetinġi diretti, id-Dar ta' Valois u d-Dar ta' Bourbon unifikaw il-pajjiż permezz ta' ħafna gwerer u wirt dinatiku. Il-monarkija kienet fl-aqwa tagħha matul il-Seklu 17 fir-renju ta' Lwiġi XIV ta' Franza.   Dak iż-żmien Franza kellha l-akbar popolazzjoni fl- Ewropa. Il-pajjiż kellu influwenzata fuq il-politika, l-ekonomija, u l-kultura Ewropea. Il-Franċiż sar il-lingwa komuni tad-diplomazija fl-affarijiet Internazzjonali. Ħafna mill-Illuminiżmu ġie minn Franza. Ix-xjenzati Franċiżi għamlu skoperti xjentifiċi importanti fis-Seklu 18. Barra minn hekk Franza invadiet ħafna artijiet fl-Ameriki, l-Afrika u l-Asja. 

Franza kellha monarkija sar-Rivoluzzjoni Franċiża fl-1789.  Ir-Re Lwiġi  XVI u martu Marie Antoinette ġew maqtulin fl-1793. Eluf ta' ċittadini Franċiżi oħra kienu wkoll maqtula. Napuljun Bonaparte ħa kontroll tar-Repubblika fl-1799. Aktar tard għamel lilu nnifsu Imperatur tal-Ewwel Imperu (1804-1814). L-armati tiegħu ikkonkwistaw il=parti l-kbira tal-Ewropa kontinentali.

Fl-1815 wara l-aħħar telfa ta' Napuljun fil-Battalja ta' Waterloo, qamet monarkija oħra. Iktar tard fl-1852, Louis-Napuljun Bonaparte ħoloq it-Tieni Imperu . Louis-Napoléon tneħħa wara t-telfa fil-Gwerra Franko-Prussjana tal-1870. It-Tielet Repubblika ħadet post ir-reġim tiegħu. 

Fis-sekli 18 u 19 Franza bniet imperu kolonjali kbir . Il-imperu kien fih partijiet mill-Afrika tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk. Il-kultura u l-politika ta' dawn ir-reġjuni kienu influwenzati minn Franza. Ħafna eks-kolonji għandhom il-Franċiż bħala lingwa uffiċjali. 

Il-pajjiż ra l=ġlied kemm fl-Ewwel Gwerra Dinjija u kemm fit-tieni. Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, miljuni mietu fit-trinek, aktar minn miljun minnhom fil-Battalja tas-Somme. Matul il-Tieni Gwerra Dinjija, in-Nazisti okkupaw Franza. L-Alleati niżlu l-art fin-Normandija fis-6 ta' Ġunju u nvadew in-Normandija u bdiet il-Battalja tan-Normandija. Il-forzi Ġermaniżi tilfu 'l Franza fi ftit xhur.

## Diviżjonijiet administrattivi

Mill-2016 Franza maqsuma fi 18-il reġjun amministrattiv. 13 minnhom huma fi Franza Metropolitana. Korsika għandha stat differenti mill-12 l-oħra fir-reġjun Metropolitan u msejħa *collectivité territoriale*. Franza għandha wkoll ħames reġjuni barra l-Ewropa. Dawn ir-reġjuni għandhom l-istess stat bħal dawk Metropolitani.

Imbagħad Franza hi maqsuma f'101 *département* u d-départements huma maqsuma f'335 *arrondissement*. L-arrondissements huma mill-ġdid maqsuma f’2,054 *canton* u l-cantons huma maqsuma f' *commune*. Fl-1 ta' Jannar 2014, skont L-*Institut National de la Statistique et des Études Économiques* kien hemm 36,681 communes fi Franza, 36,554 minnhom fi Franza Metropolitana u 127 minnhom barra.

### Diviżjonijiet territorjali tal-Ewwel Repubblika Franċiża u l-Ewwel Imperu Franċiż

Stampa:France Departement 1801.svg|Départements Franċiżi fl-1801 waqt il-Konsulat
Stampa:Map administrative divisions of the First French Empire 1812-en.svg|Départements Franċiżi fl-1812


## Gvern

Franza għandha sistema ta' gvern semi-presidenzjali stabbilita mill-kostituzzjoni tal-Ħames Repubblika Franċiża.  Il-Kostituzzjoni tiddikjar n-nazzjon bħala repubblika soċjali, indiviżibbli, sekulari u demokratika. tipprovdi wkoll għas-separazzjoni tal-poteri.

## Il-militar

Il-Forzi Armati Franċiż huma maqsumin f'erba' fergħat:
* *Armée de Terre* (Forza tal-Art)
* *Marine Nationale* (Forza Navali)
* *Armée de l'Air* (Forza tal-Ajru Force)
* *Gendarmerie Nationale* (Forza militari li taġixxi bħala Pulizija Nazzjonali Rurali)
Franza għandha madwar 359.000 ruħ fil-Militar u tonfoq 2.6% tal-Prodott Gross Domestiku (PGD) fid-difiża.  Dan l-ogħla fl-Unjoni Ewropea. Franza u r-Renju Unit jonfqu 40%mill-baġit tad-difiża tal-UE. Madwar 10% tal-baġit għad-difiża ta' Franza jintefaq fuq l-Armi Nukleari.

## Relazzjonijiet barranin

Franza hi membru tal-Ġnus Magħquda, infatti membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda u għandu dritt tal-veto. Hi wkoll membru tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO). Is-sedi ċentrali tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp (OECD), UNESCO u Interpol qegħdin Franza. 
 
Franza kienet waħda mill-memmbri fundaturi tal-Unjoni Ewropea.   Fis-snin 1960, Franza riedet teskludu r-Renju Unit mill-organizzazzjoni. Riedet tibni l-potenza ekonomija tagħha fl-Ewropa kontinentali u ssir wieħed mill-pajjiżi l-aktar influwenti fl-UE. Mis-snin , Franza u l-Ġermanja saru ħafna eqreb fil-pulitika tagħhom. 
Franza illum hi membru tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku ta' Fuq (NATO).  Madankollu, taħt il-President de Gaulle kienet ħalliet il-kmand militari konġunt. Fl-1990, Franza ġiet ikkritikata għal provi tal-armi nukleari taħt l-art fil-Polineżja Franċiża. Franza kienet għal kollox kontra l-invażjoni tal-Iraq tal-2003.  Franza għad għandha influwenz politika u ekonomika qawwija fil-kolonji li kellha fl-Afrika. Per eżempju hija pprovdiet għajnuna ekonomika u truppi fil-missjoni għaż-żamma tal-paċi fil-Côte d’Ivoire u Ċad.

## Ekonomija

Franza hija membru tal-grupp G8 tal-pajjiżi industrijalizzati ewlenin. Franza għandha it-tmien l-ikbar konomija fid-dinja skont il-Prodott Gross Domestiku (PGD) (li jieħu kont kemm iqum biex tgħix fil-pajjiżi differenti u rati tal-inflazzjoni). Franza flimkien ma' 11-il-membru ieħor tal-Unjoni Ewropea nidiet l-euro fl-1 ta' Jannar 1999 u bdiet tużaha fl-2002. 

L-ekonomija ta' Franza għandha kważi 2.9 miljun kumpannija reġistrata. Il-gvern għandu influwenza konsiderevoli fuq id-ditti tal-Ferrovija, l-Elettriku, l-Ajru, u t-Telekomunikazzjont (billi hu l-proprjetarju ta' kumpaniji kbar bħal SNCF (ferroviji) u EDF (elettriku)).  Franza għandha industrija importanti tal-ajruspazju (disinn tal-ajruplani u vetturi spazjali) bl-industrija Airbus fir-ras. Tista' wkoll tvara razzi minn Guyane française.

Franza investiet ħafna fl-enerġija nukleari. Għalhekk Franza tipproduċi l-inqas dijossidu tal-karbonju fost is-seba' pajjiżi l-aktar industrijalizzati fid-dinja.  Il-59 impjant nukleari jiġġeneraw il-parti l-kbira tal-elettriku prodott fil-pajjiż (78% fl-2006, minn 8% biss fl-1973, 24% fl-1980, u 75% fl-1990).

Franza hija l-ikbar produttur u esportatur agrikolu fl-Ewropa.  Tesporta qamħ, tjur, prodotti tal-ħalib, ċanga, u majjal. Hi famuża wkoll għall-industrija tal-inbid. Franza rċeviet 10 biljun ewro fl-2006 mill-Komunità Ewropea bħala sussidji lill-bdiewa.

## Kultura

### Lingwa
Il-Franċiż hi l-lingwa uffiċjali ta' Franza. Din appartjeni għall-grupp ta' lingwa Rumanzi li jinkludi t-Taljan u l-Ispanjol u oħrajn. Imbagħad hemm ukoll ħafna djaletti reġjonali. L-Alsazjan, djalett Ġermaniż jitkellmuh f'Alsace u f'partijiet ta' Lorraine fi Franza tal-Lvant. Il-Franċiż kien il-lingwa tad-diplomazija u l-kultura fl-Ewropa bejn is-Seklu 17 u u d-19 u għadu użat ħafna. 

Xi nies fi Franza jitkellmu wkoll bil-Bask, Breton, Katalan, Korsikan, Ġermaniż, Fjamming u Occitan.

### Reliġjon

Franza hi stat sekulari u l-Kostituzzjoni tiggarantixxi l-libertà tar-reliġjon. Il-popolazzjoni hi bejn wieħed u ieħor, 51% Kattolika, 31% tan-nies huma anjostiċi jew atej, 4% huma Misilmin, 3% jgħidu li huma Protestanti u 1% jgħidu li huma Lhud. 10% huma minn reliġjonijiet oħra jew ma għandhomx opinjoni dwar ir-reliġjon.  

Skont stħarriġ tal-opinjoni fl-2005:  
* **34%** taċ-ċittadini Franċiżi jgħidu li *"jemmnu li hemm [[Alla]]"*.
* **27%** jgħidu li *"jemmnu li hemm xi spirtu jew qawwa tal-ħajja"*.
* **33%** jgħidu li *"ma jemmnux li hemm xi spirtu, Alla jew qawwa tal-ħajja."*.

### Letteratura

Il-letteratura Franċiża bdiet fil-Medjuevu. Il-Franċiż kien maqsum f'bosta djaletti dak iż-żmien u l-ortografija kienet tvarja minn awtur għall-ieħor.

Matul is-Seklu 17, l-awturi ewlenin kienu Pierre Corneille, Jean Racine, Moliere Blaise Pascal u René Descartes. 

Fis-sekli 18 u 19, il-letteratura Franċiża laħqet l-aqwa tagħha. Fis-seklu 18 kien raw saġġisti u moralisti bħal Voltaire u Jean-Jacques Rousseau. Ħafna mir-rumanzi Franċiżi famużi inkitbu fis-seklu 19 minn awturi bħal Victor Hugo, Alexandre Dumas u Jules Verne. Dawn kitbu rumanzi popolari bħall It-Tliet Muskettieri, Il-Konti ta' Monte Cristo, Għoxrin Elf Liga taħt il-Baħar u Il-Ħotbi ta' Notre-Dame. Fost il-kittieba tar-rumanzi tas-seklu 19 insibu 'l Emile Zola, Guy de Maupassant, Théophile Gautier u Stendhal.

### Arti

Il-bidu tal-arti Franċiża kien influwnzat ħafna mill-arti Fjamminga u Taljana fi żmien ir-Rinaxximent. L-iSkola tal-Pittura ta' Fontainebleau fir-rinaxximent kienet imnebbħa direttament minn pitturi Taljani bħal Primaticcio u Rosso Fiorentino, li tnejn kienu jaħdmu Franza. Tnejn mill-pitturi l-iżjed famużi ta' żmien il-Barokk, Nicolas Poussin u Claude Lorrain, kienu jgħixu l-Italja. Is-seklu 17 kien il-perjodu meta l-pittura Franċiża saret l-iżjed prominenti u individwalizzat ruħha permezz tal-klassiċiżmu. Il-priminstru ta' Lwiġi XIV Jean-Baptiste Colbert fl-1648 waqqaf l-Akkademja Rjali tal-Pittura u Skultura biex tipproteġi dawn l-artisti. u fl-1666 ħalaq l-Akkademja Franċiża f'Ruma, li għadha sejra, biex ikun hemm kuntatt dirett mal-artisti Taljani.

Fis-seklu 18, l-artisti Franċiżi żvillupaw l-istil rokoko, verżjoni iżjed intima tal-istil barokk ta' qabel. Ix-xogħlijiet tal-artisti appoġġati mill-qorti rjali Antoine Watteau, François Boucher u Jean-Honoré Fragonard huma eżempji mill-aħjar ta' dan l-istil. Ir-Rivoluzzjoni Franċiża ġabet bidliet kbar, billi Napuljun kien jiffavorixxi l-artisti tal-istil neoklassiku bħal Jacques-Louis David u l-*Académie des Beaux-Arts* li kellha ħafna influwenza stabbiliet l-istil magħruf bħala Akkademiżmu. F'din l-epoka Franza saret ċentru ta' ħolqien artistiku u l-ewwel nofs tas-seklu 19 kien iddominat minn żewħ movimenti, wieħed wara l-ieħor. L-ewwel kien ir-Romantiċiżmu b'Théodore Géricault u Eugène Delacroix, u mbagħad ir-Realiżmu b'Camille Corot, Gustave Courbet u Jean-François Millet, stil li spiċċa biex żviluppa fin-Naturaliżmu.

Fit-tieni nofs tas-seklu 19, l-influwenza ta' Franza fuq il-pittura saret saħansitra iżjed importanti, bl-iżvilupp ta' stili ġodda ta' pittura bħall-Impressjoniżmu u s-Simboliżmu. Il-pitturi impressjonisti l-iżjed famużi kienu Camille Pissarro, Édouard Manet, Edgar Degas, Claude Monet u Auguste Renoir. It-tieni ġenerazzjoni tal-pitturi tal-istil impressjonista Paul Cézanne, Paul Gauguin, Toulouse-Lautrec u Georges Seurat kienu wkoll fir-ras ta' evoluzzjonijiet artistiċi flimkien mal-artisti fauvisti Henri Matisse, André Derain u Maurice de Vlaminck. fil-bidu tas-seklu 29 Georges Braque u l-pittur Sspanjol Pablo Picasso, li kien jgħix Pariġi, żviluppaw il-Kubiżmu. Kien hemm pitturi oħra barranin li kienu joqogħdu u jaħdmu Pariġi jew fil-qrib, bħal Vincent van Gogh, Marc Chagall, Amedeo Modigliani u Wassily Kandinsky.

### Sports

It-tiġrija tar-roti, Tour de France, li ssir kull Lulju hija wieħed mill-avvenimenti sportivi l-aktar magħrufa.  Din-tellieqa tieħu tliet ġimgħat u twila madwar 3500 km, tgħaddi minn ħafna minn Franza u tintemm fiċ-ċentru ta' Pariġi, fl-*Avenue des Champs-Elysées*.

Il-Futbol hu sport ieħor popolari fi Franza. It-tim Franċiż rebaħ it-Tazza tad-Dinja tal-Futbol fl-1998 u l-Kampjonat Ewropew tal-Futbol fl-1984 u fl-2000. 

Franza tospita wkoll tiġrija ta' 24 Siegħa tal-karozzi ta' Le Mans. Il-logħob tat-Tazza tad-Dinja tar-Rugby sar Franza fl-2007 u Franza spiċċat ir-raba'. 
 
Franza kellha x'taqsam ħafna mal-Logħob Olimpiku Modern. Fl-aħħar tas-seklu 19, il-Baruni Pierre de Coubertin issuġġerixxa li jibda jsir il-Logħob Olimpiku mill-ġdid. Franza ospitat l-Olimpjadi tas-Sajf darbtejn, fl-1900 u 1924, f'Pariġi. Franza ospitat ukoll l-Olimpijadi tax-Xitwa tliet darbiet, fl-1924 f'Chamonix, fl-1968 f'Grenoble, u fl-1992 f'Albertville.

### Kċina

Il-kċina Franċiża influwenzat l-istil tat-tisjir madwar l-Ewropa kollha, u l-koki Franċiżi jaħdmu fir-ristoranti madwar id-dinja.

L-"haute cuisine" bdewha koki famużi Franċiżi bħal François Pierre La Varenne (1615-1678) u l-kok ta' Napuljun, Marie-Antoine Careme ( 1784-1833). Dawn il-koki żviluppa stil eħfef ta ikel imqabbel mal-ikel tal-Medjuevu. Użaw inqas ħwawar u aktar ħxejjex aromatiċi  u l-krema.

Il-kċina Franċiża fis-seklu 20 zviluppaha l-iżjed Auguste Escoffier (1846-1935)li kien ġenju fl-organizzazzjoni. Sab kif għandhom jiġu maniġġati ristoranti kbar, bħal f'lukanda kbira jew f'palazz, kif il-ħaddiema għandhom jiġu organizzati u kif il-menu għandu jitħejja. Huwa kellu metodi għall kollox. L-akbar kontribuzzjoni ta' Escoffier kienet il-pubblikazzjoni ta' *La Guide Culinaire* fl-1903, li stabbiliet l-fundamenti tat-tisjir Franċiż. Escoffier immaniġġa r-ristoranti u l-kċina fil-lukandi Savoy u Carlton f' Londra, ir-Ritz f'Pariġi. Forsi l-iżball ta' Escoffier kien li ħalla barra ħafna mill-karattru kulinari li nsibu fir-reġjuni ta' Franza.

Fis-seklu 20 il-Gastro-turiżmu u l-gwida *Michelin* għenu biex in-nies isiru jafu kemm hi għanja l-kċina  tal-borġeżija u tal-gabillotti fil-kampanja Franċiża. Il-kċina ta' Gascogne kellha influwenza kbira fuq il-kċina tal-Lbiċ ta' Franza. Ħafna platti li darba kienu reġjonali infirxu b'varjazzjonijiet mal-pajjiż. Il-Ġobon u l-Inbid huma parti ewlenija tal-kċina. Franza ta' Fuq in-nies jippreferu jużaw il-butir biex isajru waqt li fi Franza t'Isfel jippreferu ż-żejt taż-żebbuġa u t-tewm. Franza, kull reġjun għandu l-platti speċjali tiegħu bħax-*choucroute* f'Alsace, il-*quiche* f'Lorraine, il-*cassoulet*  f'Languedoc-Roussillon u t-*tapenade* f'Provence-Alpes-Côte d'Azur.

F'Novembru 2010, UNESCO żid il-**gastronomija Franċiża** mal-lista tal-"patrimonju kulturali intanġibbli".

### Turiżmu

Franza hija l-akbar destinazzjoni turistika fid-dinja. Fl-2007, 81.9 miljun turist barranin żaru Franza. Spanja it-tieni (58.5 miljun fl-2006) u l-iStati Uniti it-tielet (51.1 miljun fl-2006).
Fost l-attrazzjonijiet l-aktar famużi hemm it-Torri Eiffel u l-Arc de Triomphe f'Pariġi u Mont Saint Michel, fin-Normandija. 

F'subborg fil-Lvant ta' Pariġi hemm Disneyland Ewropeja. din l-attrazzjoni infetħet fl-1992 u saret wkoll destinazzjoni turistika popolari fl-Ewropa.

## L-aktar bliet popolati (Franza Kontinentali)

File:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|Pariġi
File:View from Notre-Dame de Paris, 24 June 2014 004.jpg|Pariġi
File:Paris Métro Line 8 at Night.jpg|Pariġi
File:Notre Dame (39898572641).jpg|Pariġi
File:Arcdetriomphe 2.jpg|Pariġi
File:Paris Opera full frontal architecture, May 2009 (cropped).jpg|Pariġi
File:Louvre Courtyard, Looking West.jpg|Pariġi
File:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|Pariġi
File:Mucem et Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille.jpg|Marsilja
File:Marseille hafen.jpg|Marsilja
File:France-003038 - Basilica of Notre-Dame de Fourvière (15939822990 cropped).jpg|Lyon
File:Fontaine Bartholdi Place des Terreaux (cropped).jpg|Lyon
File:Grandes Serres (Parc de la Tête d'Or)-mai2011.jpg|Lyon
File:BassinNautique Confluence Lyon.jpg|Lyon
File:Streets of Lyon (2531378286).jpg|Lyon
File:Pont-R08-Lafayet-10.JPG|Lyon
File:Lyon-part-dieu-2023.jpg|Lyon
File:Hôtel de Ville de Lyon.jpg|Lyon
File:Toulouse - View on Saint Sernin.jpg|Toulouse
File:Capitole de Toulouse.jpg|Toulouse
File:Nizza-Côte d'Azur.jpg|Nizza
File:Ancien palace Excelsior Hôtel Régina à Nice.jpg|Nizza
File:Ile de Nantes.JPG|Nantes
File:Strasbourg Cathedral (cropped).jpg|Strasbourg
File:Montpellier PhotoMontage 01.jpg|Montpellier
File:Lille Collage.jpg|Lille
File:Vue sud-ouest de la place du parlement de Bretagne, Rennes, France.jpg|Rennes
File:Collage Reims.jpg|Reims
File:Porte de Mars.jpg|Reims
File:Le Havre.jpg|Le Havre
File:Panorama St Etienne.png|Saint-Étienne
File:Toulon, Provence-Alpes-Côte d'Azur, France - panoramio (4).jpg|Toulon
File:Grenoble - Téléphérique by M. Riegler.jpg|Grenoble
File:Vue panoramique de Dijon 05.jpg|Dijon
File:Square Jean Bouin.jpg|Dijon
File:Angers collage.jpg|Angers
File:Fontaine de la Rotonde - Aix-en-Provence.JPG|Aix-en-Provence
File:Nimes 2012 (8580834724).jpg|Nîmes
File:Centre-ville et champ de Juillet.JPG|Limoges
File:0 Amiens - Place du Don - Cathédrale (1).JPG|Amiens
File:Mobeye-ÉtéDesVilles-Tours-345.jpg|Tours
File:Montage du Mans.jpg|Le Mans
File:Vue brest 800x600 ArM.jpg|Brest (Franza)
File:Clermont-vu-de-montjuzet 2.jpg|Clermont-Ferrand
File:Besancon boucle Doubs.jpg|Besançon
File:France Orleans Cathedrale Pont Georges V 01.JPG|Orleans
File:1 arles france 2016.jpg|Arles


## Gallerija tal-Bliet ta' Franza Kontinentali
 
File:060905 Overlooking Old Town and Harbour.JPG|La Rochelle
File:La Rochelle Vieux-Port.JPG|La Rochelle
File:Albi palais berbie.JPG|Albi
File:Pont Sélestat.JPG|Sélestat
File:Haut Koenigsbourg 08.jpg|Sélestat
File:Château de Chantilly, the palace.JPG|Chantilly
File:Narbonne panorama.jpg|Narbonne, Aude
File:Horreum-Narbonne.jpg|Narbonne, Aude
File:440 - Place Colbert - Rochefort.jpg|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza
File:Port de Rochefort.JPG|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza
File:Corderie rochefort.jpg|Rochefort, Charente Marítimo, Nueva Aquitanía, Franza
File:1 carcassonne aerial 2016.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-08, DD 16-18 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 173-175 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Carcassonne pk1.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Ciudadela y puente Viejo, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 208-209 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Río Aude, Carcasona, Francia, 2023-01-07, DD 204-206 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:2005-08-24-Carcassonne-Tours gallo-romaines.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:PortaNarbona.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:France cite de carcassonne porte de l aude.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:Ciudadela, Carcasona, Francia, 2023-01-08, DD 22-24 HDR.jpg|Carcassonne, Occitania, Franza
File:ORANGE-centreville aerienne.jpg|Orange, Vaucluse, Franza
File:Le Théâtre Antique d'Orange, 2007.jpg|Orange, Vaucluse, Franza
File:Roman Theatre in Orange 2008.jpg|Orange, Vaucluse, Franza
File:TrBogen Orange.jpg|Orange, Vaucluse, Franza
File:Arc-triomphe.jpg|Orange, Vaucluse, Franza
File:Orange - Arc de triomphe romain 1.JPG|Orange, Vaucluse, Franza
File:Stadhuis Saint Quentin.JPG|San Quintín, Aisne
File:Chanonges embrun.jpg|Id-dar tal-Chanonges (seklu 13), Embrum, Hautes-Alpes
File:Vue Irissarry.jpg|Irissarry
File:Troyes centre ville1.JPG|Troyes
File:Aigues-Mortes, France 2022.jpg|Aigues-Mortes
File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior).jpg|Aigues-Mortes
File:Aigues-Mortes(remparts sud).jpg|Aigues-Mortes
File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior).jpg|Aigues-Mortes
File:Aigues-Mortes (vista panorámica).jpg|Aigues-Mortes
File:Muralla de Aigues-Mortes (vista exterior 02).jpg|Aigues-Mortes
File:Aigues-Mortes street garden.jpg|Aigues-Mortes
File:Aigues-Mortes (vista panorámica).jpg|Aigues-Mortes
File:Torre de Constancia.JPG|Aigues-Mortes
File:Aigues-Mortes(tour carbonniere).jpg|Aigues-Mortes
File:Gárgola Aigues-Mortes 03.jpg|Aigues-Mortes


## Gallerija tal-Bliet ta' Franza Barranija

File:Cayenne (46853854301).jpg|Cayenne, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Larivot.jpg|Matoury, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Stgeorgesoyapock.jpg|Veduta ta' Saint-George mix-xmara, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Sous-préfecture Saint-Laurent du Maroni.jpg|Saint-Laurent-du-Maroni, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Centre Spatial Guyanais (46886212831).jpg|Kourou, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Regina approuague.jpg|Veduta tal-Xmara Approuague (Apuruaque fi Tupi). Huwa 335 km (208 mil) minn Regina, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Ouanary vue haut.jpg|Ouanary (Kreolo tal-Gujana Franċiża: Wannari), Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Guyane department relief location map.jpg|Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:10 of 'Adventures amidst the Equatorial Forests and Rivers of South America; also in the West Indies and the wilds of Florida. To which is added “Jamaica Revisited.” ... With many illustrations and maps' (11211970113).jpg|Muntanji Tumuk Humak fuq mappa mill-1891, deskritti biss bħala "Il-firxa tal-muntanji li taqsam il-Gujana mill-baċin tal-Amażonja."
File:Oyapock.JPG|Veduta tax-Xmara Oyapock mill-Brażil lejn il-Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:1856 guisanbourg from the approuague by lebreton after -m l berard.jpg|Guisanbourg fl-1856 mix-Xmara Approuague, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Degrad-des-cannes1.JPG|Remire-Montjoly, Gujana Franċiża (Guyane Française)
File:Rue Maurice Marie Claire - Basse-Terre.JPG|Basse-Terre, Guadalupe
File:GUAD-p-a-p-hafen.jpg|Pointe-à-Pitre, Guadalupe
File:Martinique 14.6346N 61.0051W Landsat7.jpg|Martinique 
File:Fort-de-France-baie.jpg|Fort-de-France, Martinique 
File:Mamoudzou (10029936275).jpg|Mamoudzou, Mayotte
File:Le Lagon à Dembéni (Mayotte) (33925917474).jpg|Dembéni, Mayotte
File:SaintDenisReunion002.jpg|Saint-Denis, La Réunion/La Rényon
File:Gustavia Harbor, Saint-Barthélemy.jpg|Gustavia, Saint-Barthélemy
File:Marigot.jpg|Marigot, Saint-Martin
File:Saint Martin.png|Saint-Martin
File:3dansleportdestpierre2.jpg|Saint-Pierre-et-Miquelon
File:Saint-PierreEtMiquelonFromTheISS.jpg|Saint-Pierre-et-Miquelon
File:WF -Wallis.png|Matā'utu, Wallis et Futuna 
File:Newcaledonia tmo 2012268 lrg.jpg|Ritratt tas-satellita tal-gżira meħud minn Terra/MODIS (24 ta' Settembru 2012)., Grande Terre hija l-akbar u l-gżira prinċipali ta' New Caledonia, li hija territorju ta' Franza.
File:New Caledonia administrative1.png|Kaledonja Ġdida
File:Nouvelle-Calédonie collectivity location map centered.svg|Mappa tal-Kaledonja Ġdid
File:Loyalty Islands map.png|Mappa tal-Kaledonja Ġdida
File:View over Noumea.jpg|Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja
File:NC-noumea-kathedr-03.jpg|Katidral, Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja
File:Nouméa Phare Amédée.JPG|Fanal (Phare Amédée), Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja
File:Musee de la Ville de Noumea (32058171408).jpg|Il-Musée de la Ville de Nouméa fuq Rue Jean Jaurès f'Nouméa, New Caledonia, Nofsinhar tal-Paċifiku, huwa l-ex town hall tal-belt (1880), Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja
File:Fontaine celeste noumea.jpg|"Fontaine Céleste" on the "Place des Cocotiers", Nouméa hija l-kapitali u l-akbar belt tal-kollettività speċjali Franċiża tal-Kaledonja l-Ġdida u hija wkoll l-akbar belt frankofona fl-Oċeanja
File:Hangar - Aéroport Nouméa-La Tontouta.JPG|L-Ajruport Internazzjonali ta' La Tontouta, magħruf ukoll bħala Nouméa - Ajruport Internazzjonali ta' La Tontouta (bil-Franċiż: Aéroport de Nouméa - La Tontouta; IATA: NOU, ICAO: NWWW), Kaledonja ġdida
File:Monts-Koghis - Pic Malaoui (687 m) - Vue sur Nouméa (3225081920).jpg|Pic Malaoui (687 m), Dumbéa, Provinċja tan-Nofsinhar, Kaledonja ġdida
File:LeMont-DoreGrandeRue.jpg|Le Mont-Dore, Provinċja tan-Nofsinhar, Kaledonja ġdida
File:Lifou falaises Xodre.JPG|Lifou huwa komun ta' Franza fil-Provinċja tal-Gżejjer Lealtà tal-Kaledonja l-Ġdida fl-Oċean Paċifiku
File:Plage de Wé Baie de Chateaubriand Lifou.jpg|Wé hija belt żgħira fil-komun ta' Lifou, fil-Provinċja tal-Gżejjer Lealtà, New Caledonia
File:Locator map of Lifou 2018.png|Post tal-komun ta' Lifou (bl-aħmar) fi New Caledonia
File:Loyalty Islands map.png|Il-Gżira Lifou
File:Lifou island.jpg|Lifou mill-ispazju, Novembru 1990
File:Tiga LANDSAT-2000.png|Tiga Island, imsejħa wkoll Tokanod, hija gżira żgħira fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku. 
File:A view from the AR 72 airplane (Over Society Islands - French Polynesia).jpg|Polynésie Française/Porinetia Farani 
File:The lagoon really is this blue - panoramio.jpg|Polynésie Française/Porinetia Farani 
File:AiguilleduGeant0001.jpg|Dent du Géant
File:Destinos turisticos de Tahití.jpg|Tahiti (bil-Franċiż: Tahiti, storikament imsejħa Otaheite), Arċipelagu tas-Soċjetà., Polineżja Franċiża
File:Borabora Tahaa Raiatea.jpg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu), Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża
File:Tahaa vue aérienne - Laurent Seignobos.jpg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu)​, Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża
File:Tahaa and Raiatea topographic map - with communes et communes associées.svg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu)​, Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża
File:Raiatea Kingdom.svg|Tahaa (Tajtijan: Taha'a, li qabel kienet imsejħa wkoll 'Uporu), Gżejjer tas-Soċjetà, Polineżja Franċiża
File:Matira Beach, Bora Bora, French Polynesia.jpg|Il-Gżejjer tas-Soċjetà (Franċiż: Îles de la Société3 jew Archipel de la Société;5 Taħitjan: Tōtaiete mā o te fenua Tōtaiete mā), Polineżja Franċiża
File:BoraBora SEtienne.jpg|Bora Bora, Gżejjer tas-Soċjetà
File:MotuOne.JPG|Motu One, Tahiti, il-Polineżja Franċiża. (Żona: 2.8 km)
File:Maupihaa.JPG|Maupihaa (Maupiha'a fit-Tahitian standard), Tahiti, Polineżja Franċiża
File:Manuae.JPG|Manuae (Gżejjer tas-Soċjetà), Tahiti, il-Polineżja Franċiża
File:Bora Bora ISS006.jpg|Bora Bora (Franċiż: Bora-Bora;​ Taħitjan: Pora Pora), Tahiti, il-Polineżja Franċiża
File:Maupiti Island.jpg|Maupiti, Bora Bora, Tahiti, il-Polineżja Franċiża
File:Mehetia NASA 2000.jpg|Mehetia (jew ukoll Meetia; Meheti'a fit-Tahitian standard), Tahiti, il-Polineżja Franċiża
File:DSC061 Polynésia Huahiné Island (8105116506).jpg|Huahine, Gżejjer tas-Soċjetà, Tahiti, il-Polineżja Franċiża
File:FP-papeete-hafen-2.jpg|Port ta' Papeete, Tahiti, Gżejjer tas-Soċjetà, il-Polineżja Franċiża
File:Baleine baie de Cook à Moorea.jpg|Balieni f'Cook's Bay fuq il-Gżira ta' Moorea (Baleine baie de Cook à Moorea), Tahiti, il-Polineżja Franċiża


## Referenzi

## Ħoloq esterni

*  Franza fis-CIA World Factbook
*  Franza fuq ''UCB Libraries GovPubs''
* Franza fuq DMOZ
* Franza fl-''Encyclopædia Britannica''
*  Franza fl-Unjoni Ewropea
*  Atlas ta' Franza fuq Wikimedja

;Economija
* INSEE, National Institute of Statistics and Economic Studies
* OECD Statistiki ta' Franza

;Kultura
* Cocorico! Kultura Franċiża
* ''Contemporary French Civilization'', Università ta' Illinois

;Turizmu
* FranceGuide Sit uffiċjali tal-uffiċju tat-turiżmu tal-Gvern Franċiż