Alfredo Casella

**Alfredo Casella** (twieled fil-25 ta' Lulju 1883 – miet fil-5 ta' Marzu 1947) kien kompożitur, pjanista u surmast Taljan.

## Ħajja u karriera
Casella twieled f'Torino, u kien iben Maria (kunjomha xebba Bordino) u Carlo Casella. Il-familja tiegħu kien fiha bosta mużiċisti: nannuh, ħabib ta' Paganini, kien il-prim vjolinċellista fit-Teatru ta' San Karlu f'Lisbona u eventwalment sar solista fil-Kappella Rjali f'Torino. Missier Alfredo, Carlo, kien ukoll vjolinċellista professjonali, l-istess bħall-aħwa ta' Carlo, Cesare u Gioacchino; ommu kienet pjanista, u tatu l-ewwel lezzjonijiet tal-mużika tiegħu.

Alfredo daħal fil-Konservatorju ta' Pariġi fl-1896 biex jistudja l-pjanu taħt Louis Diémer u l-kompożizzjoni taħt Gabriel Fauré; f'dawn il-klassijiet, George Enescu u Maurice Ravel kienu fost l-istudenti sħabu. Matul il-perjodu li qatta' f'Pariġi, huwa ltaqa' ma' Claude Debussy, ma' Igor Stravinsky u ma' Manuel de Falla, u kien ukoll f'kuntatt ma' Ferruccio Busoni, ma' Gustav Mahler u ma' Richard Strauss.

Casella żviluppa ammirazzjoni kbira għax-xogħol ta' Debussy wara li sema' l-*Prélude à l'après-midi d'un faune* fl-1898, iżda kompla f'vena iktar romantika (li nibtet minn Strauss u minn Mahler) fil-kitba tiegħu stess ta' dak il-perjodu, iktar milli dar għall-Impressjoniżmu. L-ewwel sinfonija tiegħu tal-1905 hija ta' dan il-perjodu, u b'dan ix-xogħol ukoll Casella għamel id-debutt tiegħu bħala surmast meta dderieġa l-*premiere* tas-sinfonija f'Monte Carlo fl-1908.

Meta reġa' lura fl-Italja matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, huwa beda jgħallem il-pjanu fil-Konservatorju ta' Santa Cecilia f'Ruma. Mill-1927 sal-1929, Casella kien is-surmast prinċipali tal-Boston Pops, fejn imbagħad is-suċċessur tiegħu kien Arthur Fiedler. Huwa kien wieħed mill-iktar *virtuosi* Taljani bil-pjanu magħrufa tal-ġenerazzjoni tiegħu u flimkien ma' Arturo Bonucci (vjolinċell) u Alberto Poltronieri (vjolin) huwa fforuma t-Trio Italiano fl-1930. Dan il-grupp sar magħruf ħafna fl-Ewropa u fl-Amerka. Il-kapaċità tiegħu bħala pjanista u x-xogħol tiegħu mal-grupp ta' tlieta wasslu għal uħud mill-iktar kompożizzjonijiet magħrufin tiegħu, fosthom *A Notte Alta*, is-Sonatina, *Nove Pezzi*, u s-Sitt Studji, Op. 70, għall-pjanu. Sabiex il-grupp ta' tlieta jdoqq f'tour, huwa kiteb is-*Sonata a Tre* u l-Kunċert Triplu.

Casella kellu l-ikbar suċċess bil-mużika għaż-żfin klassiku *La Giara*, irranġata għal xenarju minn Luigi Pirandello; xogħlijiet notevoli oħra tiegħu jinkludu *Italia*, il-*Concerto Romano* (ikkummissjonat minn Rodman Wanamaker u ndaqq għall-ewwel darba fil-Wanamaker Auditorium f'New York bl-orgni u l-kollezzjoni Wanamaker ta' strumenti rari tal-korda), *Partita* u *Scarlattiana* għall-pjanu u għall-orkestra, il-Kunċerti għall-vjolin u għall-vjolinċell, *Paganiniana*, u l-Kunċert għall-pjanu, għall-istrumenti tal-korda, għat-timpani u għall-istrumenti tal-perkussjoni. Fost ix-xogħlijiet mużikali tiegħu tal-kamra, iż-żewġ Sonati għall-vjolinċell jindaqqu b'mod pjuttost frekwenti, u l-istess is-Sonata għall-arpa, u l-mużika għall-flawt u għall-pjanu. Casella wettaq ukoll reġistrazzjonijiet f'ħin reali bil-pjanu għas-sistema tal-Gżejjer Eolji Duo-Art, li għadhom jeżistu sa llum u jistgħu jinstemgħu. Fl-1923, flimkien ma' Gabriele D'Annunzio u Gian Francesco Malipiero minn Venezja, huwa stabbilixxa assoċjazzjoni biex jippromwovi t-tifrix tal-mużika Taljana moderna, il-"Korporazzjoni tal-Mużika l-Ġdida".

Ix-xogħlijiet ta' Antonio Vivaldi reġgħu ngħataw il-ħajja fis-seklu 20 bis-saħħa l-iktar tal-isforzi ta' Casella, li fl-1939 organizza l-*Ġimgħa ta' Vivaldi* (li issa saret storika), fejn il-poeta Ezra Pound kien involut ukoll. Minn dak iż-żmien, il-kompożizzjonijiet ta' Vivaldi gawdew minn suċċess kważi universali u l-wasla ta' spettakli ta' mużika storika kompliet issaħħaħ din il-pożizzjoni. Fl-1947, in-negozjant Venezjan Antonio Fanna stabbilixxa l-Istitut Taljan Antonio Vivaldi, flimkien mal-kompożitur Malipiero bħala d-direttur artistiku tiegħu, bl-iskop li tiġi promossa l-mużika ta' Vivaldi u joħorġu edizzjonijiet ġodda tax-xogħlijiet tiegħu. Ix-xogħol ta' Casella f'isem l-antenati mużikali Barokki Taljani tiegħu wasslu fil-qalba tat-twelid Neoklassiku mill-ġdid tal-bidu tas-seklu 20 fil-mużika u influwenza ferm il-kompożizzjonijiet tiegħu stess. L-edizzjonijiet tiegħu tax-xogħlijiet bil-pjanu ta' Johann Sebastian Bach u ta' Ludwig van Beethoven, flimkien ma' ħafna oħrajn, kienu influwenti ferm fuq il-gosti mużikali u l-istil tal-ispettakli tal-mużiċisti Taljani fil-ġenerazzjonijiet ta' wara.

Il-*generazione dell'ottanta* ("il-ġenerazzjoni tas-snin 80 tas-seklu 19"), li kienet tinkludi lil Casella nnifsu, Malipiero, Respighi, Pizzetti, u Alfano — li kollha kienu kompożituri li twieldu għall-ħabta tal-1880, jiġifieri l-ġenerazzjoni ta' wara Puccini — ikkonċentrat fuq il-kitba ta' xogħlijiet strumentali, iktar milli opri, li Puccini u mużiċisti oħra ta' żmienu kienu speċjalizzaw fihom. Membri ta' din il-ġenerazzjoni kienu figuri dominanti fil-mużika Taljana wara l-mewt ta' Puccini fl-1924; u kellhom il-kontropartijiet tagħhom fil-letteratura u l-pittura Taljana. Casella, li kellu għall-qalbu ħafna l-pittura, akkumula kollezzjoni importanti ta' arti u skulturi. X'aktarx li kellu l-iktar perspettiva u influwenzi stilistiċi "internazzjonali" mill-*generazione dell'ottanta*, u dan, mill-inqas parzjalment, minħabba t-taħriġ mużikali bikri tiegħu f'Pariġi u n-nies li kien midħla tagħhom meta kien jgħixu jaħdem hemmhekk. Huwa miet f'Ruma fil-5 ta' Marzu 1947.

Fost l-istudenti ta' Casella kien hemm Clotilde Coulombe, Stefan Bardas, Maria Curcio, Francesco Mander, Branka Musulin, Maurice Ohana, Robin Orr, Primož Ramovš, Nino Rota, Maria Tipo, Gaetano Giuffrè, Camillo Togni, u Bruna Monestiroli.

Huwa żżewweġ lil Yvonne Müller (twieldet f'Pariġi fl-1892 – mietet f'Ruma fl-1977) f'Pariġi fl-1921. In-neputija tagħhom hija l-attriċi Daria Nicolodi u l-proneputi tagħhom hija l-attriċi Asia Argento.

## Xogħlijiet

### Tal-orkestra

* Sinfonija Nru 1 f'B minuri, Op. 5 (1905–6)
* Italia, Rapsodia per Orchestra, op. 11 (1909)
* Symphony Nru 2 f'C minuri, Op. 12 (1908–9)
* Suite f'C maġġuri, Op. 13 (1909–10)
* Suite mill-mużika għaż-żfin klassiku *Le Couvent sur l'Eau* (*Il Convento Veneziano*), Op. 19 (1912–3)
* *Pagine di Guerra*, Op. 25bis (1918)
* *Pupazzetti*, Op. 27bis (1920)
* Elegia Eroica, Op. 29 (1916)
* Concerto per Archi, Op. 40bis (1923–4)
* La Giara, Suite sinfonika, Op. 41bis (1924)
* Serenata għal orkestra żgħira, Op. 46bis (1930)
* Marcia Rustica, Op. 49 (1929)
* *La Donna Serpente*, Frammenti Sinfoniċi Serje I, Op. 50bis (1928–31)
* *La Donna Serpente*, Frammenti Sinfoniċi Serje II, Op. 50ter (1928–31)
* Introduzione, Aria e Toccata per Orchestra, Op. 55 (1933)
* Introduzione, Corale e Marcia, Op. 57 (1931–5)
* Kunċert għall-Orkestra, Op. 61 (1937)
* Sinfonija Nru 3, Op. 63 (1939–40)
* Divertimento per Fulvia, Op. 64 (1940)
* *Paganiniana*: Divertimento per Orchestra, Op. 65 (1942)
* Kunċert għall-Istrumenti tal-Korda, għall-Pjanu, għat-Timpani u għall-Istrumenti tal-Perkussjoni, Op. 69 (1943)

### ''Concertante''

* *A notte alta*, għall-pjanu u għall-orkestra, Op. 30bis (1921)
* Partita għall-Pjanu u għall-Orkestra, Op. 42 (1924–5)
* *Concerto Romano* għall-Orgni, għall-Istrumenti tar-Ram Isfar, għat-Timpani, u għall-Istrumenti tal-Korda, Op. 43 (1926)
* *Scarlattiana*, għall-Pjanu u għal Orkestra Żgħira, Op. 44 (1926)
* Kunċert għall-Vjolin f'A minuri, Op. 48 (1928)
* Notturno u Tarantella għall-Vjolinċell u għall-Orkestra, Op. 54 (1934)
* Kunċert Triplu, Op. 56 (1933)
* Kunċert għall-Vjolinċell, Op. 58 (1934–5)

### Tal-kamra u strumentali

* Barcarola u Scherzo għall-Flawt u għall-Pjanu, Op. 4 (1903)
* Sonata Nru 1 għall-Vjolinċell, Op. 8 (1906)
* Sicilienne et Burlesque għall-Flawt u għall-Pjanu, Op. 23 (1914)
* Pagine di Guerra, Op. 25 (1915), erba' 'films' mużikali għall-pjanu li jindaqq minn tnejn min-nies
* Pupazzetti, Op. 27, ħames biċċiet mużikali faċli għall-pjanu li jindaqq minn tnejn min-nies (1915)
* Ħames Biċċiet Mużikali għal Kwartett tal-Istrumenti bl-Ark, Op. 34 (1920)
* Kunċert għal Kwartett tal-Istrumenti bl-Ark, Op. 40 (1923–4)
* Sonata Nru 2 f'C maġġuri għall-Vjolinċell, Op. 45 (1926)
* Minuet minn `Scarlattiana' (1926) għall-Vjolin u għall-Pjanu
* Serenata għal Ħames Strumenti, Op. 46 (1927)
* Cavatina u Gavotte mis-"Serenata Italiana" (1927) għall-Vjolin u għall-Pjanu
* Preludju u Danza Siciliana minn "La Giara" (1928) għall-Vjolin u għall-Pjanu
* Sinfonija għall-Pjanu, għall-Vjolinċell, għall-Klarinett u għat-Trumbetta, Op. 53 (1932)
* Notturno għall-Vjolinċell u għall-Pjanu (1934)
* Tarantella għall-Vjolinċell u għall-Pjanu (1934)
* Sonata għal Grupp ta' Tlieta, Op. 62 (1938)
* Sonata għall-Arpa, Op. 68 (1943)

### Pjanu

* Pavane, Op. 1 (1902)
* Variations sur une Chaconne, Op. 3 (1903)
* Toccata, Op. 6 (1904)
* Sarabande, Op. 10 (1908)
* Notturnino (1909)
* Berceuse triste, Op. 14 (1909)
* Barcarola, Op. 15 (1910)
* À la Manière de..., L-ewwel serje, Op. 17 (1911)
* À la Manière de..., It-tieni serje, Op. 17bis (1914)
* Nove Pezzi, Op. 24 (1914)
* Sonatina, Op. 28 (1916)
* A Notte Alta, Poema Musicale, Op. 30 (1917)
* Deux Contrastes, Op. 31 (1916–8)
* Inezie, Op. 32 (1918)
* Cocktail Dance (1918)
* Undici Pezzi Infantili, Op. 35 (1920)
* Due Canzoni Popolari Italiane, Op. 47 (1928)
* Due Ricercari sul nome B-A-C-H, Op. 52 (1932)
* Sinfonija, Arioso u Toccata, Op. 59 (1936)
* Ricercare sul Nome Guido M. Gatti (1942)
* Studio Sulle Terze Maggiori (1942)
* Sei Studi, Op. 70 (1942–44)
* Trois Pieces pour Pianola, qabel l-1921

### Kant

* Nuageries (1903) [Jean Richepin]
* Five Songs, Op. 2 (1902)
* La Cloche Felee, Op. 7 (1904) [Baudelaire]
* Trois Lyriques, Op. 9 (1905) [Albert Samain, Baudelaire, Verlaine]
* Sonnet, Op. 16 (1910) [Ronsard]
* Ħames Frammenti Sinfoniċi għal Soprano u għall-Orkestra minn Le Convent sur l'Eau (Il Convento Veneziano), Op. 19 (1912–4)
* Notte di Maggio, għall-Kant u għall-Orkestra, Op. 20 (1913)
* Due Canti, Op. 21 (1913)
* Deux Chansons Anciennes, Op. 22 (1912)
* L'Adieu à la Vie, Op. 26 (1915) għall-Kant u għall-Orkestra
* L'Adieu à la Vie, Op. 26bis (1915/26) Erba' Liriki Funebri għal Soprano u għall-Orkestra tal-Kamra minn "Gitanjali" ta' R. Tagore [Trans. A. Gide]
* Tre Canzoni Trecentesche, Op. 36 (1923) [Cino da Pistoia]
* La Sera Fiesolana, Op. 37 (1923) għall-Kant u għall-Pjanu [D'Annunzio]
* Quattro Favole Romanesche, Op. 38 (1923) [Trilusso]
* Due Liriche, Op. 39 (1923) għall-Kant u għall-Pjanu
* Tre Vocalizzi għall-Kant u għall-Pjanu (1929)
* Tre Canti Sacri għal Bariton u għall-Orgni, Op. 66 (1943)
* Tre Canti Sacri għal Bariton u għal Orkestra Żgħira, Op. 66bis (1943)
* Missa Solemnis Pro Pace, Op. 71 (1944) għal Solisti, għal Kor u għall-Orkestra

### Palk

* Le Couvent sur l'Eau (Il Convento Veneziano), Op. 18 (1912–3), Mużika għaż-żfin klassiku [J.-L. Vaudoyer]
* La Giara, Op. 41 (1924), Mużika għaż-żfin klassiku [Pirandello]
* La Donna Serpente, Op. 50 (1928–31), Opra, Librett ta' C.V. Ludovici wara C. Gozzi
* La Favola d'Orfeo, Op. 51 (1932), Opra tal-Kamra, Librett ta' C. Pavolini wara A. Poliziano
* Il Deserto Tentato, Op. 60 (1937), Mistero in Un Atto, Libretto ta' Pavolini
* La Camera dei Disegni (Balletto per Fulvia), Op. 64 (1940), Mużika għaż-żfin klassiku
* La Rosa del Sogno, Op. 67 (1943), Mużika għaż-żfin klassiku, parzjalment wara Paganiniana, Op. 65

### Kitbiet

* *The Evolution of Music Throughout the History of the Perfect Cadence* (Londra, 1924)
* *Igor Strawinsky* (Ruma, 1926; Alfredo Casella, Strawinski, edizzjoni ġdida ta' Benedetta Saglietti u Giangiorgio Satragni, prefazju ta' Quirino Principe, Ruma, Castelvecchi, 2016)
* *...21 + 26*, awtobijografija (Ruma, 1931)
* *Il Pianoforte* (Ruma u Milan, 1937)
* *La Tecnica dell'Orchestra Contemporanea* (Ruma u New York, 1950)
* *I Segreti della Giara*, Edizzjoni Oriġinali Taljana tal-Awtobijografija ta' Casella (Firenze, 1941)
* *Music in My Time*, Awtobijografija, edizzjoni bl-Ingliż ta' Spencer Norton (Norman, Oklahoma, 1955)
* Diversi artikli f'ġurnali mużikali

## Reġistrazzjonijiet

* Piano Rolls (The Reproducing Piano Roll Foundation)

## Referenzi