Pangolin

**Pangolin** huwa mammiferu insettivoru ta' daqs żgħir u medju mifruxa fir-reġjuni tropikali tal-Afrika u l-Asja. Il-pangolini, jew kif inhuma imsejjħin ukoll bunemmiela tal-qxur u wikkilin in-nemel tal-qxur, għandhom 8 speċi. Dawn qegħdin ikklassifikati kollha kemm huma fil-ġeneru *[[Manis]]*, fis-sottofamilja Maninae, fil-familja Manidae u fl-ordni Pholidota. L-isem "pangolin" ġej minn kelma Malajana *"pengguling"* li tfisser imkebbeb.

Il-pangolini għandhom ġisimhom miksi bi qxur kbar u iebsin magħmulin minn ħafna strati ta' xagħar. Il-qxur tal-pangolini ż-żgħar ikunu rotob mat-twelid, iżda dawn jibbiesu bil-mod il-mod matul l-iżvilupp. Dawn il-qxur minn barra li jiffurmaw kurazza naturali, għandhom ix-xifer qisu xafra u b'hekk iservu ta' difiża doppja. Il-pangolini meta jħossuhom fil-periklu kapaċi jitkebbu f'forma ta' ballun.

Il-pangolini m'għandhomx snien, iżda minflok għandhom ilsien twil ħafna u glandola tal-bżieq enormi. Il-bżieq li joħroġ minn din il-glandola qisu kolla u flimkien mal-ilsien jintużaw mill-pangolini biex jaqbdu kwantita kbira ta' nemel u termiti.

## Klassifikazzjoni

Il-pangolini xi darba kienu jagħmlu parti mill-ordni Edentata, dan kollu kien ibbażat fuq xebh li ma kienx ħlief evoluzzjoni konverġenti. Madankollu, l-aħħar studji tal-filoġenija molekulari wrew li dawn il-mammiferi għandhom jiġu kklassifikati għalihom fl-ordni Pholidota, bil-membri tal-ordni Carnivora bħala l-aktar mammiferi ħajjin li huma relatati ġenetikament fil-qrib tagħhom. 

* Ordni Pholidota							
** Familja Manidae
*** Sottofamilja Maninae
**** Ġeneru *[[Manis]]* 
***** Sottoġeneru *[[Manis]]*
****** Pangolin Indjan, *Manis crassicaudata*
****** Pangolin Ċiniż, *Manis pentadactyla*
**** Ġeneru *[[Manis]]* 
***** Sottoġeneru *[[Paramanis]]*
****** Pangolin Malajan, *Manis javanica*
****** Pangolin ta' Palaw, *Manis culionensis*
**** Ġeneru *[[Manis]]* 
***** Sottoġeneru *[[Smutsia]]*
****** Pangolin Ġgant, *[[Manis gigantea]]*
****** Pangolin ta' Temminck, *Manis temminckii*
**** Ġeneru *[[Manis]]* 
***** Sottoġeneru *[[Phataginus]]*
****** Pangolin tas-siġar, *Manis tricuspis*
**** Ġeneru *[[Manis]]* 
***** Sottoġeneru *[[Uromanis]]*
****** Pangolin ta' denbu twil, *Manis tetradactyla*

Xi paleontoloġisti jikklassifikaw il-pangolini fl-ordni Cimolesta bħala sottordni, flimkien ma' bosta sottordnijiet ta' mammiferi estinti. F'dan il-każ il-pangolini huma l-aħħar rappreżentanti ħajjin tal-ordni Cimolesta.

* Ordni Cimolesta
** Sottordni Pholidota							
*** Familja Manidae
**** Sottofamilja Maninae
***** Ġeneru *[[Manis]]* 
****** Sottoġeneru *[[Manis]]*
******* Pangolin Indjan, *Manis crassicaudata*
******* Pangolin Ċiniż, *Manis pentadactyla*
***** Ġeneru *[[Manis]]* 
****** Sottoġeneru *[[Paramanis]]*
******* Pangolin Malajan, *Manis javanica*
******* Pangolin ta' Palaw, *Manis culionensis*
***** Ġeneru *[[Manis]]* 
****** Sottoġeneru *[[Smutsia]]*
******* Pangolin Ġgant, *Manis gigantea*
******* Pangolin ta' Temminck, *Manis temminckii*
***** Ġeneru *[[Manis]]* 
****** Sottoġeneru *[[Phataginus]]*
******* Pangolin tas-siġar, *Manis tricuspis*
***** Ġeneru *[[Manis]]* 
****** Sottoġeneru *[[Uromanis]]*
******* Pangolin ta' denbu twil, *Manis tetradactyla*

## Tassonomija

* Ordni Pholidota
** Familja incertae sedis
*** Ġeneru *[[Arcticanodon]]* (Rose et al, 2004)
**** *[[Arcticanodon dawsonae]]* (Rose et al, 2004) 
*** Ġeneru *[[Melaniella]]* (Fox, 1984)
**** *[[Melaniella timosa]]* (Fox, 1984) 
*** Ġeneru *[[Tubulodon]]* (Jepsen 1932) **Estint**
**** *[[Tubulodon atopum]]* (K.D.Rose et al. 1991)
**** *[[Tubulodon pearcei]]* (K.D.Rose et al. 1991)
**** *[[Tubulodon taylori]]* (Jepsen 1932)
**** *[[Tubulodon woodi]]* (K.D.Rose et al. 1991)
** Familja Epoicotheriidae **Estinta**
*** Ġeneru *[[Amelotabes]]* (Rose, 1978)
**** *[[Amelotabes simpsoni]]* (Rose, 1978)
*** Ġeneru *[[Dipassalus]]
**** *Dipassalus oryctes*
*** Ġeneru *Epoicotherium* (Simpson,1927)
**** *Epoicotherium unicum* (Douglass,1905)
*** Ġeneru *Tetrapassalus* (Simpson,1959)
**** *Tetrapassalus mckennai* (Simpson,1959)
**** *Tetrapassalus proius* (West,1973)
*** Ġeneru *Xenocranium*
**** *Xenocranium pileorivale*
** Familja [[Escavadodontidae]] *'Estinta**
*** Ġeneru ''[[Escavadodon]]'' (Lucas & Rose,2000)
**** ''[[Escavadodon zygus]]'' (Lucas & Rose,2000)
** Familja [[Metacheiromyidae]] **Estinta*'
*** Ġeneru *Brachianodon* 
**** *Brachianodon westorum*
*** Ġeneru *Metacheiromys* (Wortman,1903)
**** *Metacheiromys marshi* (Wortman,1903)
**** *Metacheiromys tatusia* (Osborn,1904)
**** *Metacheiromys dasypus* (Osborn,1904)
**** *Metacheiromys osborni* (Simpson,1931)
*** Ġeneru *Mylanodon* 
**** *Mylanodon rosei*
*** Ġeneru *Palaeanodon* (Matthew,1918)
**** *Palaeanodon parvulus* (Matthew,1918)
**** *Palaeanodon ignavus*				
**** *Palaeanodon nievelti*
*** Ġeneru *Propalaeanodon* (Rose,1979)
**** *Propalaeanodon schaffi* (Rose,1979)							
** Familja [[Manidae]]
*** Sottofamilja [[Eurotamanduinae]] 
**** Ġeneru *Eurotamandua* 
***** *Eurotamandua joresi*
*** Sottofamilja [[Maninae]]
**** Ġeneru *Eomanis*
***** *Eomanis krebsi* (Storch & Martin, 1994) 
***** *Eomanis waldi* (Storch, 1978)
**** Ġeneru *Necromanis* 
***** *Necromanis edwardsi* 
***** *Necromanis franconica* 
***** *Necromanis quercyi* 
**** Ġeneru *Patriomanis* (Emry, 1970)
***** *Patriomanis americana* (Emry, 1970)
**** Ġeneru *Cryptomanis* (Gaudin et al, 2006)
***** *Cryptomanis gobiensis* (Gaudin et al, 2006)
**** Ġeneru *Manis* 
***** Sottoġeneru *Manis*
****** *Manis crassicaudata*
****** *Manis pentadactyla*
**** Ġeneru *Manis* 
***** Sottoġeneru *Paramanis*
****** *Manis javanica*
****** *Manis culionensis*
**** Ġeneru *Manis* 
***** Sottoġeneru *Smutsia*
****** *Manis gigantea*
****** *Manis temminckii*
**** Ġeneru *Manis* 
***** Sottoġeneru *Phataginus*
****** *Manis tricuspis*
**** Ġeneru *Manis* 
***** Sottoġeneru *Uromanis*
****** *Manis tetradactyla*

== Ħoloq esterni ==


* [http://www.awf.org/content/wildlife/detail/pangolin Deskrizzjoni dwar il-pangolin]
* [https://web.archive.org/web/20210429214815/http://tolweb.org/Pholidota/15954 *Tree of Life of Pholidota'']