Metro ta' Rio de Janeiro

Il **-Metro ta' Rio de Janeiro** ( bil-Portugiż : *Metrô do Rio de Janeiro* jew *Metropolitano de Rio de Janeiro* ) huwa n-netwerk tal-metro ta' Rio de Janeiro . Magħmul minn tliet linji, ġie inawgurat f'Marzu tal-1979. Dan in-netwerk huwa kkomplementat minn netwerk ta' linji suburbani, *[[SuperVia Trens Urbanos]]*, magħmul minn tmien linji, inklużi erba' linji ewlenin ta' 270...&nbsp;km b'104 stazzjonijiet (94&nbsp;km u 58 stazzjon fiż-żona urbana ewlenija ta’ Rio), kif ukoll minn netwerk ta’ trams .

## Storja
F’Rio de Janeiro, it-trasport irid jadatta għal topografija partikolari. Il-belt għandha ħafna għoljiet li jinżlu lejn l-Oċean Atlantiku u l-Bajja ta’ Guanabara, li tifred il-bliet ta’ Rio u Niterói, konnessi permezz ta’ vjadott tat-triq, li jillimita l-kurituri tal-ivvjaġġar u jirrikjedi t-tħaffir ta’ mini. Fil-bajja hemm il-Gżira tal-Gvernatur, fejn jinsab l-ajruport internazzjonali, u l-Gżira Fundao, fejn jinsab il-kampus tal-università. Madwar il-bajja hemm peniżola li tifred diversi bajjiet, li fuqhom tinsab il-Muntanja Sugar Loaf. Fiċ-ċentru tal-belt hemm il-Park Nazzjonali ta’ Tijuca, bil-monument famuż ta’ Kristu Redentur fuq l-Għolja ta’ Corcovado.

### Il-proġett
Fi żmien l-istudju preliminari għal metro, lejn tmiem is-snin sittin, iż-żona metropolitana ta' Rio de Janeiro diġà kellha sitt miljun abitant, numru meqjus ferm ogħla mil-limitu biex belt ikollha sistema ta' trasport pubbliku rapidu.

Il-pjan tal-1968 jistabbilixxi żewġ orizzonti linja prijoritarja ppjanata għall-1975 u netwerk ġenerali tal-metro għall-1990.

Fit-12 ta' Diċembru 1968, inħolqot il-Kumpanija Metropolitana ta' Rio de Janeiro, kumpanija b'ekonomija mħallta marbuta mal- Istat ta' Guanabara (illum Rio de Janeiro). L-ewwel president tagħha kien il-Ġeneral Milton Mendes Gonçalves  .

### Il-kostruzzjoni tal-metro, l-ewwel stadji
Fl-1973, il-provvista ta’ servizzi ta’ appoġġ tekniku lill-manifattur pubbliku  bdiet minn SOFRETU wara t-tluq tat-tim Ġermaniż mill-ewwel fażi. L-ambitu ta’ azzjoni tiegħu kien prinċipalment iffukat fuq studji ta’ tagħmir u vetturi ferrovjarji għat-12&nbsp;km imbagħad ippjanati għal -linja 1. Il-vaguni kienu ddisinjati biex ikunu jistgħu jilħqu kapaċità ta’ 80,000 passiġġier fis-siegħa u għal kull direzzjoni mingħajr ma jiżdied it-tul tal-pjattaformi li kienu qed jinbnew u ppjanati għal 6 vaguni. Għal din ir-raġuni, is-sistemi ta’ sinjalazzjoni u pilotaġġ awtomatiku kienu ddisinjati biex jippermettu intervall imnaqqas ta’ 90 sekonda. Fl-1975, bdew studji għal -linja 2, inizjalment iddisinjata bħala pre-metro li setgħet tiġi trasformata f’metro hekk kif in-numru ta’ passiġġieri kien jeħtieġ dan.

Fid-19 ta' Marzu 1979, bdiet l-isfruttament fil-5 ta' Marzu.&nbsp;km u ħames stazzjonijiet *Praça Onze*, *Central*, *Presidente Vargas*, *Cinelândia* u *Glória*, joperaw mid-9 a.m. sat-3 p.m. Il-ftuħ tal-linja ġie estiż f'Diċembru tal-istess sena sal-11 p.m., inklużi s-Sibtijiet.

F'Marzu 1980, l-istazzjon *ta' Uruguaiana* ġie inawgurat u f'Settembru l-linja ġiet estiża bi stazzjon *ta' Estácio* . F'Jannar 1981, l-istazzjon *ta' Carioca* nfetaħ fuq ir-rotta eżistenti.

Mument sinifikanti fl-evoluzzjoni tan-netwerk tal-metro kien l-inawgurazzjoni, f'Settembru 1981, tas-sezzjoni sal-istazzjon ta' Botafogo bi tliet stazzjonijiet intermedji. Sa dakinhar, il-metro kien iservi ċ-ċentru tal-belt, iżda ma laħaqx l-objettiv tat-trasport tal-massa tiegħu li jippermetti lill-vjaġġaturi bejn id-dar u l-post tax-xogħol.

F'Mejju 1982, infetaħ it-taqsima *Estácio* - *Saens Peña* (tliet stazzjonijiet), u b'hekk tlesta n-netwerk bażiku prijoritarju, kif definit fl-1975, li jservi d-distrett ta' Tijuca, li kien isofri minn problemi ta' aċċess, aggravati mit-tkabbir tal-popolazzjoni. Il-linja mbagħad laħqet il-11.6&nbsp;km f'operazzjoni b'15-il stazzjon.

Fid-19 ta' Novembru 1981, ġiet inawgurata l-Linja 2 b'sezzjoni ta' 2.9 km.&nbsp;km bejn *Estácio* u *Maracanã* u stazzjon intermedju. F'Marzu 1983, il-linja ġiet estiża minn *Maracanã* sa *Irajá* (Premetro). Il-linja inizjalment kienet titħaddem bi tmien vaguni artikolati.

Prinċipalment għal raġunijiet finanzjarji, il-kostruzzjoni tal-metro mbagħad ġiet sospiża għal żmien twil. Tentattivi biex jerġa' jibda x-xogħol ma rnexxewx  . Il-politika tal-belt kienet diretta lejn il-ħolqien ta' netwerk tat-tramm  u r-rinnovazzjoni tal-linji suburbani, b'riżultati daqstant imħallta. Bejn l-1985 u l-1987, il-linja 2 ngħalqet kompletament  .

### Tkomplija bil-mod tal-kostruzzjoni
Ix-xogħol ta’ kostruzzjoni fuq il-metro reġa’ beda bil-mod fuq il-Linja 2 bil-kostruzzjoni tal-istazzjonijiet intermedji tat-taqsima *Maracanã - Irajá*, li bdiet tintuża fl-1983 , minkejja self kbir mill -Bank Brażiljan għall-Iżvilupp . Dam disa’ snin biex jitqiegħdu fis-servizz tliet stazzjonijiet addizzjonali. Il-linja saret metro meta t- *taqsima Irajá - Pavuna bdiet tintuża fl-* 1998.

Minkejja t-tħabbira ta’ pjanijiet ambizzjużi  , , is-sezzjoni *minn Botafogo sa Cardeal Arcoverde* (Copacabana) biss bdiet tintuża fit-2 ta’ Lulju 1998, bi stazzjon wieħed addizzjonali. Dam sitt snin oħra  biex tiġi inawgurata kummissjonar parzjali fil-21 ta’ Diċembru 2002 fuq is- *sezzjoni Cardeal Arcoverde - Siqueira Campos.* Servizz regolari ma kienx se jkun disponibbli qabel Marzu 2003. Kellu jieħu tnax-il sena oħra u tliet kummissjonar biex il-Linja 1 tilħaq, stazzjon wara stazzjon, l-espansjoni attwali tagħha.

#### Kostruzzjoni tal-linja 4
Fl-1995, il-kumpanija tal-metro żviluppat pjan biex testendi n-netwerk sa Barra da Tijuca . Dan il-pjan kien jinkludi l-estensjoni tal-Linja 1 mill-istazzjon Saens Pena lejn Joquei u l-kostruzzjoni tal -Linja 4. : *Joquei* - *Jardim Oceânico* . F'Lulju 1998 ġiet ippubblikata sejħa għall-offerti għall-kostruzzjoni fil-forma ta' BOT (  ) għal perjodu ta' 25 sena. Il-konsorzju Rio Barra, l-uniku kandidat, rebaħ il-kuntratt f'Novembru  . L-ikkummissjonar tal-linja, 16&nbsp;km u 4 stazzjonijiet b'14-il ferrovija ta' 4 vetturi, hija mbagħad ippjanata għall-2003, imbagħad għal- Logħob Pan-Amerikan tal-2007  . Din il-kostruzzjoni qatt ma titlesta u fl-2006 ma tibqax irrappurtata li tinsab fl-istadju tal-proġett  .

## Netwerk attwali

It-3 linji li qed joperaw huma l-linji 1, 2 u 4 li jammontaw għal 41 stazzjon u 53.8&nbsp;km (60.1&nbsp;km inklużi l-linji ewlenin komuni 1 u 2).

Il-Linji 1 u 2 jaqsmu linja komuni bejn l-istazzjonijiet *ta’ Botafogo* u *Ċentrali* . Il-Linja 1 imbagħad testendi aktar lejn in-nofsinhar lejn Leblon minn naħa waħda u aktar lejn il-punent lejn id-distrett ta’ Tijuca min-naħa l-oħra, filwaqt li l-Linja 2 testendi aktar lejn it-tramuntana, lejn il-belt ġara ta ’ São João de Meriti .

## Tagħmir tan-netwerk

### Vetturi ferrovjarji

## Operazzjoni u attendenza

Il-ġestjoni tal-operazzjoni mill-kumpanija oriġinali ħalliet xi ħaġa xi ftit xi tkun mixtieqa, kemm f'termini ta' tagħmir kif ukoll ta' persunal. F'Ottubru 1997, impjegati tal-kumpanija nqabdu jisirqu biljetti minn ċerti uffiċċji tal-biljetti bl-intenzjoni li jerġgħu jbigħuhom f'oħrajn  . Il-gvern reġjonali ddeċieda li jipprivatizza u f'Novembru 1997 tniedu sejħiet għal offerti  .

Fil-bidu tal-1998, il-kumpanija MetrôRio , kapitalizzata mill-ġdid minn Opportrans taħt il-kontroll tal-Istat ta’ Rio , kompliet il-ġestjoni u t-tħaddim taż-żewġ linji tal-metro għal konċessjoni ta’ 20 sena, imġedda għal 20 sena fl-2018  . Filwaqt li qabel il-privatizzazzjoni, il-metro ta’ Rio kien jimpjega 5,000 persuna (inklużi 3,500 fl-amministrazzjoni u 1,500 fl-operazzjonijiet), fl-2010, wara l-privatizzazzjoni, kien jimpjega biss 1,900 (inklużi 250 fl-amministrazzjoni u 1,650 fl-operazzjonijiet)  . F’Diċembru 2009, MetrôRio ngħaqdet mal-grupp Invepar (  ). MetrôRio għandha    aktar minn 2,500 impjegat ; il-kwartieri ġenerali tagħha jinsabu fiċ-ċentru ta' Rio de Janeiro.

## Proġetti ta' żvilupp
Żewġ linji addizzjonali, il-linji 3 u 6, bħalissa qed jiġu kkunsidrati, fi stadji differenti ta’ żvilupp  . Dawn iż-żewġ linji, flimkien mal-linja 4, huma parti mit-tliet linji ppjanati qabel l-2004  .

Il-linja futura 3 se tgħaqqad Rio de Janeiro ma' Niteroi u São Gonçalo / Alcântara, jiġifieri 22&nbsp;km inklużi 4&nbsp;km ta’ mina taħt l-ilma taħt il-Bajja ta’ Guanabara u 12-il stazzjon. Il-konnessjoni man-netwerk attwali tkun fl-istazzjon Carioca (linja 1). Il-gvern tal-istat ta’ Rio de Janeiro kien qed jikkunsidra l-kostruzzjoni tagħha sa mill-1998. Għandha tiġi ffinanzjata mis-settur privat. Fil-bidu tas-seklu, tħabbru sejħiet għal offerti , imbagħad ġew posposti. Trasformazzjoni ta’ linja suburbana f’linja tal-metro 3 tħabbret fl-2011  .

Fl-2002 twettqu studji preliminari , fl-2004-2005 sar studju ta’ fattibbiltà għal-linja 6  . Il-Linja 6 hija ppjanata biex tgħaqqad l-ajruport internazzjonali ta’ Ilha do Governador ma’ Barra de Tijuca (22&nbsp;km). Dan iservi prinċipalment il-partijiet tat-tramuntana u tal-lvant tal-belt (Leopoldina, Baixada) u se joffri konnessjonijiet mal-Linja 2 u s-servizz tal-passiġġieri Flumitrens.

## Noti u referenzi