Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja

Iż-**Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja** hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-Tażmanja, l-Awstralja. Din hija waħda mill-ikbar żoni ta' konservazzjoni fl-Awstralja u tkopri 15,800 km2 (6,100 mil kwadru), jew kważi 25 % tat-Tażmanja. Kienet ukoll waħda mill-aħħar irqajja' ta' natura selvaġġa miti fid-dinja, u tinkludi ż-Żona Naturali Selvaġġa tal-Lbiċ.

L-industrija prinċipali taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja hija t-turiżmu, iżda r-reġjun għandu nuqqas ta' żvilupp parzjalment minħabba t-trikkib tal-iżvilupp mal-idea ta' natura mhux mittiefsa. Ma hemm l-ebda abitazzjoni permanenti fiż-żona għajr xi nħawi żgħar fil-periferija. Ir-reġjun huwa magħruf għal attivitajiet bħall-mixi fin-natura, il-whitewater rafting u t-tixbit.

Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja ntgħażlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO abbażi ta' seba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO. Flimkien mal-muntanja Tai fiċ-Ċina, għandha l-ogħla ammont ta' kriterji għar-rikonoxximent bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO għall-ewwel darba fl-1982 permezz ta' arranġamenti konġunti bejn il-gvern federali tal-Awstralja u l-gvern tat-Tażmanja matul il-kontroversja tad-Dig ta' Franklin, u s-sit ġie estiż fl-1989 wara l-Inkjesta ta' Helsham, deċiżjoni li permezz tagħha ġiet protetta foresta tas-siġar tal-ewkaliptu mill-qtugħ tas-siġar. Minħabba li l-ippjanar u l-ġestjoni taż-żona matul is-snin 90 tas-seklu 20 ma kinux skont l-istandard għoli mistenni, tfassal pjan ta' ġestjoni u ġie ppromulgat fl-1992, u mbagħad iktar 'il quddiem ġie sostitwit bi pjan ta' ġestjoni ġdid fl-1999. Fl-2014, il-gvern ta' Abbott ippropona li ż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja titneħħa mil-lista tal-UNESCO sabiex ikun jista' jitħalla l-qtugħ tas-siġar fi ħdan iż-żona protetta. Din il-proposta ġiet irrifjutata mill-Kumitat tal-Wirt Dinji fl-istess sena. Fl-2016, il-gvern tat-Tażmanja rtira l-proposta li jiġi permess il-qtugħ tas-siġar fiż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja.

## Sfond
It-Tażmanja hija wieħed mill-istati tal-Awstralja. Hija gżira fl-Oċean tan-Nofsinhar, ftit fin-Nofsinhar tal-Awstralja kontinentali. Għandha klima marittima miti, sostanzjalment differenti mill-biċċa l-kbira tal-Awstralja kontinentali. L-Awstralja għandha diversi Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u l-ewwel wieħed ġie ddeżinjat fl-1981. L-iżjed magħrufa x'aktarx li huma Kakadu, Uluru (li qabel kien magħruf bħala Ayers Rock) u l-Iskoll il-Kbir tal-Qroll. Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja probabbilment hija r-raba' l-iktar magħrufa.

It-Tażmanja hija madwar 296 kilometru (200 mil) mit-Tramuntana san-Nofsinhar u 315-il kilometru mil-Lvant sal-Punent, u tinsab madwar 300 kilometru fin-Nofsinhar tal-Awstralja kontinentali. Madwar 30 % tal-art tal-istat hija rriżervata taħt xi kategorija ta' konservazzjoni tal-art. Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tkopri madwar 20 % tal-istat. Tinkludi l-ikbar erba' parks nazzjonali tat-Tażmanja u diversi żoni iżgħar ta' żoni ta' konservazzjoni oħra. 3.4 miljun ettaru minn 6.8 miljun ettaru tal-art tat-Tażmanjan hija miksija bil-foresti, u 70 % minnhom jinsabu f'art pubblika (40 % minnhom huma foresti kummerċjali) u 30 % minnhom jinsabu f'art pubblika protetta. It-Tażmanja għandha popolazzjoni ta' ftit inqas minn 500,000 ruħ. Għandha l-iżjed ekonomija dgħajfa mill-istati Awstraljani kollha, u t-turiżmu jitqies bħala wieħed mill-ftit oqsma ta' tkabbir ekonomiku. Il-kummerċjalizzazzjoni tat-turiżmu tat-Tażmanja tippromwovi l-ekoturiżmu abbażi tal-valuri naturali tal-istat; b'mod partikolari dawk taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja. It-turiżmu jkollu pressjoni ambjentali konsiderevoli fuq iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja minkejja li l-biċċa l-kbira tal-akkomodazzjonijiet għat-turisti jinsabu 'l barra mill-konfini u l-biċċa l-kbira tat-turiżmu jsir fi ftit siti żviluppati sew qrib il-periferija taż-żona.

## Ġeografija
Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja hija żona estensiva, miti u li tesperjenza ħafna preċipitazzjoni (l-iktar xita). Tkopri l-biċċa l-kbira tan-Nofsinhar u tal-Punent tat-Tażmanja. Bejn wieħed u ieħor hija 200 kilometru mit-Tramuntana san-Nofsinhar u xi 70 kilometru bħala medja mil-Lvant sal-Punent (120 b'40 mil), jew 1.38 miljun ettaru (3.42 miljun akru) qabel l-estensjonijiet fl-2013. Iż-żona ta' lqugħ tar-reġjun sar għandha erja ta' 15,800 km2, jew kważi 25 % tat-Tażmanja wara l-estensjonijiet fl-1989 u fl-2013. Għalkemm l-ogħla punt huwa 1,600 metru (5,000 pied) biss 'il fuq mil-livell tal-baħar u ma hemm l-ebda post fejn il-borra tkun preżenti matul is-sena kollha, il-biċċa l-kbira taż-żona fiha qċaċet ippuntati mingħajr wisq wita u fiha l-unika żoni glaċjali estensivi fl-Awstralja. L-aħħar glaċjazzjoni ntemmet bejn 10,000 u 12,000 sena ilu. Iż-żona tikkostitwixxi waħda mill-aħħar żoni naturali selvaġġi miti fid-dinja, u tinkludi ż-Żona Naturali Selvaġġa tal-Lbiċ.

## Żvilupp u turiżmu
Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja ma fiha l-ebda abitazzjoni umana permanenti, għajr xi akkomodazzjonijiet qrib il-periferija. Xi toroq jippenetraw fiż-żona. Hemm ukoll żona tat-troti (speċi introdotta mill-emisferu tat-Tramuntana) fil-lagi tal-Promontorju Ċentrali. Għad-differenza tal-kumplament taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja, is-sezzjoni tal-Promontorju Ċentrali għandha storja twila ta' użu min-nies lokali. Apparti s-sajd, tkompli l-kaċċa, l-irkib taż-żwiemel, is-sewqan fuq l-imħarbat u l-użu assoċjat ta' xi għorfiet. Xi wħud iqisu li dawn il-prattiki stabbiliti jmorru kontra l-għanijiet tal-konservazzjoni. B'hekk tneħħew diversi toroq, għorfiet u traċċi umani oħra favur l-idea ta' natura selvaġġa kemm jista' jkun mhux mittiefsa.

It-turiżmu u r-rikreazzjoni huma l-industrija predominanti fiż-żona. Hemm madwar nofs miljun viżitatur li jżuru ż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja kull sena. Fost l-attivitajiet fi ħdan iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja hemm il-kruċieri, it-titjiriet u l-inżul kummerċjali, il-mixi fin-natura (iż-żona ġiet deskritta bħala l-Mekka tal-Awstralja għal dawk li jħobbu jimxu fin-natura), il-whitewater rafting, u t-tixbit. Reġjuni iktar remoti taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja ma għandhomx portijiet, u b'hekk jintużaw vapuri tal-ispedizzjonijiet għall-attivitajiet ibbażati fuq l-art. Madankollu, minħabba l-linji gwida dwar il-ġestjoni fiż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja, ir-reġjun ma tantx iżuruh wisq vapuri tal-ispedizzjonijiet, għalkemm hemm ukoll vapuri kummerċjali iżgħar li jżuru ż-żona.

## Bijoloġija

### Flora

Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tinstab fl-Oċeanja. Wieħed mill-fatturi ta' sostenn ta' dan is-sit bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hu l-kwalitajiet naturali u tal-bijodiversità tiegħu. Hemm sitt gruppi ta' ekosistemi fiż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja: foresti tropikali, komunitajiet tal-isklerofilla, veġetazzjoni Alpina mingħajr siġar, veġetazzjoni subalpina mingħajr siġar, u komunitajiet tal-artijiet mistagħdra. Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tinkludi bosta speċijiet ta' oriġini antika, tassonomija primittiva, u grad għoli ta' diversità tal-pjanti, b'karatteristiċi mhux tas-soltu bħal arbuxelli skleromorfiċi li jevolvu fi klima marittima f'ekosistemi Alpini u subalpini mingħajr siġar. Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja fiha wkoll l-itwal rekord ta' trab dakkari kontinwu fl-Awstralji fil-Krater ta' Darwin.

### Fawna
Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tinkludi 1,397 speċi minn 293 familja. Hemm 30 speċi ta' annimali terrestri, 120 speċi ta' għasafar terrestri, 14-il speċi ta' rettili terrestri, seba' speċijiet ta' żrinġijiet, 16-il speċi ta' ħut tal-ilma ħelu, u 68 speċi ta' ħut tal-baħar. Il-biċċa l-kbira tal-fawna li jinstabu fiż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja huma uniċi u jokkorru f'din iż-żona biss, bħaż-żrinġ żgħir tal-muski u x-xaħmet l-art ta' Pedra Branca. Bħala invertebrati, iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tinkludi 904 speċi ta' *Uniramia*, 179 speċi ta' *Chelicerata*, 90 speċi ta' *Aschelminthes*, 88 speċi ta' krustaċji, 69 speċi ta' molluski, 57 speċi ta' annelidi, tmien speċijiet ta' *Platyhelminthes*, speċi waħda ta' *Onychophora* u speċi waħda ta' *Nemertea*.

## Storja

### Qabel is-seklu 20

Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja, li hija network ta' parks u ta' riżervi bi fniedaq fondi, għaddiet minn glaċjazzjoni qawwija. Fdalijiet umani li jmorru lura iktar minn 20,000 sena nstabu f'għerien tal-ġebla tal-ġir fiż-żona. Iż-żona kienet tintuża għal millenji sħaħ mill-Aboriġeni, li ħallew l-impronta tagħhom fiż-żona fl-għamla ta' ekoloġija influwenzata ferm mill-prattiki tal-ħruq tagħhom, kif ukoll fdalijiet fiżiċi fosthom demel u opri tal-arti. Il-preżenza tal-Aboriġeni fiż-żona tmur lura għall-Plejstoċen, 35,000 sena ilu. Demel mill-Oloċen instab fiż-żona. L-ebda Aboriġenu ma jgħix b'mod permanenti fiż-żona llum il-ġurnata, iżda xi postijiet huma ta' importanza kbira għall-Komunità Aboriġena tal-preżent, u dawn influwenzaw it-tniżżil taż-żona bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Storikament, iż-żona ġiet esplorata u sfruttata matul is-seklu 19, bi storja ta' priġuniera fiż-żona, iżda l-unika attività ekonomika fiż-żona kienet l-estrazzjoni u l-qtugħ tas-siġar fuq skala żgħira, ammont limitat ta' nsib (għall-pil tal-annimali) u, f'żona limitata, ir-ragħa, li kompliet sa żmien reċenti ħafna. Iż-żona fiha wkoll skema idroelettrika kbar u diversi skemi idroelettriċi żgħar. Apparti l-infrastruttura idroelettrika (digi), l-ebda waħda minn dawn l-attivitajiet ma' ħalliet wisq traċċi.

### Status bħala Sit ta' Wirt Dinji

#### Snin 80 tas-seklu 20
Iż-żona tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'żewġ stadji, fl-1982 u fl-1989. Fl-1982 id-deżinjazzjoni saret qalb għagħa politiku minħabba l-kostruzzjoni proposta ta' diga idroelettrika maġġuri fi ħdan iż-żona. Il-kostruzzjoni tad-diga ma twettqitx bis-saħħa ta' intervent tal-gvern federali li uża l-awtorità tiegħu li kiseb permezz tad-deżinjazzjoni. Il-fatturi li jinfluwenzaw id-deżinjazzjoni jinkludu l-wirt tal-Aboriġeni fis-sit, il-valuri ġeomorfiċi, u l-bijodiversità.

Iż-żona ġiet estiża fl-1989 permezz tal-Inkjesta ta' Helsham, fejn ittieħdet id-deċiżjoni li żona kbira ta' foresti bis-siġar tal-ewkaliptu tiġi protetta mill-qtugħ tas-siġar. Dan wassal għal kunflitt rigward l-inklużjoni ta' żoni oħra - l-opinjoni tal-maġġoranza sostniet li ħames żoni biss kien jistħoqqilhom id-deżinjazzjoni, filwaqt li l-kumplament kienu tal-fehma li kien hemm żoni addizzjonali apparti dawk il-ħamsa, u b'hekk iż-żona ġiet estiża b'600,000 ettaru addizzjonali. Fl-istess sena, ir-reġjun ingħata pjan ta' ġestjoni statutorju. Mill-ġdid, l-istatus taż-żona bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ta lill-gvern federali d-dritt li jkun involut, u saħħaħ mill-ġdid il-perċezzjoni f'xi sezzjonijiet tal-komunità tat-Tażmanja li d-deżinjazzjoni kienet komplott biex il-gvern federali jkun jista' jintervjeni fil-ġestjoni tal-art, li mingħajr id-deżinjazzjoni kienet tkun kwistjoni li jieħu ħsiebha l-gvern statali waħdu.

Matul is-snin 80 tas-seklu 20, il-finanzjament tal-ġestjoni taż-żona żdied ferm minn madwar miljun dollaru Awstraljan fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20 għal tliet miljun dollaru Awstraljan sa nofs id-deċennju. F'nofs is-snin 90 tas-seklu 20, il-finanzjament laħaq id-disa' miljun dollaru Awstraljan, filwaqt li fl-2008 il-baġit laħaq il-11-il miljun dollaru Awstraljan. Din iż-żieda fil-finanzjament kienet importanti għaliex ippermettiet l-impjieg ta' iktar ħaddiema.

Kien hemm ukoll nuqqas ta' fiduċja fis-Servizz tal-Parks u tan-Natura Selvaġġa minn xi wħud, li fil-biċċa l-kbira oriġinat meta l-Promontorju Ċentrali żdied maż-Żona tan-Natura Selvaġġa tat-Tażmanja fl-1989. Bosta nies stabbiliti b'attivitajiet tax-xogħol kienu ħasbu li l-attivitajiet kollha li kienu jsiru fiż-żona qabel id-deżinjazzjoni kienu se jitħallew ikomplu wara d-deżinjazzjoni. Ftit wara d-deżinjazzjoni, uħud mill-attivitajiet tagħhom li kienu l-iktar inaċċettabbli ambjentalment ġew ristretti jew ipprojbiti sabiex jiġi rifless l-istatus il-ġdid taż-żona (pereżempju, diversi mogħdijiet imħarbta għall-vetturi li jingranaw fuq erba' roti li kienu jinsabu f'żoni sensittivi ngħalqu). Dan irriżulta f'polarizzazzjoni ta' dawk li kellhom fehma kontra ż-żona fil-komunità tat-Tażmanja rigward il-ġestjoni futura taż-żona, u xi drabi saħansitra antagoniżmu konsiderevoli fil-konfront tas-Servizz tal-Parks u tan-Natura Selvaġġa. Bosta nies fil-komunitajiet lokali kienu affettwati mill-ftit kunsiderazzjoni li ngħataw mill-"ideoloġija taż-żona naturali selvaġġa", u dan wassal biex jaġixxu kontra l-prattiki ta' ġestjoni tajba minħabba n-nuqqas ta' fiduċja li kellhom fis-Servizz tal-Parks u tan-Natura Selvaġġa.

#### Snin 90 tas-seklu 20

Fl-1990, l-ippjanar taż-żona kien għadu ma ġiex ikkoordinat sew. Wieħed biss mill-parks nazzjonali maġġuri kellu pjan ta' ġestjoni finalizzat u, għalkemm il-pjanijiet kienu jinsabu fi stadji varji ta' tlestija għal diversi partijiet taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja, ittieħdet id-deċiżjoni li jitħejja pjan ta' ġestjoni uniku għaż-żona kollha. Diversi stadji ta' kummenti pubbliċi, akkumpanjati xi drabi minn kontroversji konsiderevoli fil-mezzi tax-xandir lokali, wasslu għal abbozz ta' pjan ta' ġestjoni favur ħafna taż-żona naturali selvaġġa. Sensiela ta' alterazzjonijiet tal-aħħar minuta fil-pjan, wara bidla fil-gvern statali u wara l-għeluq tal-kummenti pubbliċi, dgħajfu n-natura tal-pjan u b'hekk dan antagonizza lil dawk li kienu favur il-konservazzjoni, iżda fl-istess waqt taffa ħafna mill-oġġezzjonijiet ta' utenti stabbilit, li wħud minnhom kienu saħansitra heddew b'diżordni ċivili b'rabta ma' xi restrizzjonijiet imposti mill-pjan. Madankollu, uħud minn dawn il-partijiet ikkonċernati, b'mod partikolari l-komunitajiet lokali biswit iż-żona, ħassew li l-kontribut tagħhom fil-proċess tal-ippjanar kien ġie injorat u baqgħu jgergru rigward xi aspetti tal-pjan, li ġie finalizzat f'Settembru 1992. Mill-bidu nett, xi aspetti tal-pjan tal-1992 ma tantx ġew aċċettati mill-utenti stabbiliti, u xi problemi oħra (bħan-nuqqas ta' mekkaniżmu ta' valutazzjoni tal-proposti l-ġodda tal-iżvilupp) ħarġu fid-dieher meta l-pjan ġie implimentat. Minkejja dan, il-pjan iggwida l-ġestjoni taż-żona għas-seba' snin ta' wara, sentejn iktar milli kien mistenni meta tħejja.

Il-pjan tal-1992 għen biex jiġi żviluppat qafas li permezz tiegħu tiġi vverifikata l-effettività tal-pjanijiet ta' ġestjoni. Taħt Dr. Helen Hocking, il-kisba tal-objettivi tal-pjan ġiet evalwata. Il-pjan ġie kkritikat li kien qed jittratta n-natura selvaġġa bħala l-iżjed valur importanti tar-reġjun filwaqt li kien qed jinjora l-valuri l-oħra kollha li s-Servizz tal-Parks u tan-Natura Selvaġġa kien iddeterminat li jegħleb għadd ta' kwistjonijiet pendenti li ġew identifikati mill-pjan tal-1992, għalhekk, fl-1994, ittieħdet id-deċiżjoni li jsir rieżami tal-pjan bl-għan li l-pjan il-ġdid jidħol fis-seħħ f'Settembru 1997. Din l-iskadenza ma ġietx issodisfata għal varjetà ta' raġunijiet, inkluż l-elezzjonijiet statali u federali li dewmu l-proċessi ewlenin tal-approvazzjoni. Il-pjan il-ġdid daħal fis-seħħ f'Marzu 1999. L-iżjed kwistjonijiet kontroversjali tal-ġestjoni li ġew indirizzati fl-iżvilupp tal-pjan il-ġdid kienu dawk marbuta mat-turiżmu, il-prattiki stabbiliti u l-ġestjoni tan-nirien; il-kwistjoni ewlenija tal-konservazzjoni tan-natura kienet jekk dawk li jieħdu ħsieb il-ġestjoni tal-art għandhomx jużaw in-nirien b'mod attiv sabiex tinżamm id-diversità tal-ekosistema. Il-pjan żied ukoll il-kunsiderazzjoni tal-wirt kulturali tal-Aboriġeni u t-turiżmu.

#### Seklu 21

F'Settembru 2004, ġie rilaxxat l-ewwel *Rapport dwar l-Istat taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanjan*, li ffoka fuq il-protezzjoni ekoloġika.

Minkejja li avża lill-Kumitat tal-Wirt Dinji tan-Nazzjonijiet Uniti fl-2010 li ma kellu l-ebda intenzjoni li jestendi ż-żona iktar, il-gvern federali ressaq proposta għal modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit f'Jannar 2013 li ġiet aċċettata fis-37 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji f'Ġunju 2013.

Fl-2014, il-Gvern ta' Abbott ippropona li ż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja titneħħa mil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO sabiex jitħalla l-qtugħ tas-siġar fi ħdan iż-żona protetta. Li kieku l-proposta ntlaqgħet, kienet tkun l-ewwel darba li nazzjon żviluppat ineħħi sit għal skopijiet ekonomiċi. Il-proposta ġiet irrifjutata mit-38 Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji f'Ġunju 2014, li saret f'Doha, il-Qatar. Il-Gvern ta' Abbott wara ddikjara li kien beħsiebu jirrispetta d-deċiżjoni tal-kumitat.

Fl-2016, il-gvern tat-Tażmanja rtira l-proposta tiegħu biex jitħalla l-qtugħ tas-siġar fiż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja wara li rapport tal-UNESCO oppona l-idea.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji mħallat (kulturali u naturali) tal-UNESCO fl-1982. Is-sit ġie estiż fl-1989. Iż-żona ta' lqugħ saritilha modifika minuri fl-2010, fl-2012 u fl-2013.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' seba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; il-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju"; il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Ġestjoni
Fl-Awstralja, il-ġestjoni tal-art hija responsabbiltà tal-istati. Madankollu, il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji hija ftehim internazzjonali, iffirmat mill-gvern federali. B'hekk il-gvern federali għandu rwol fil-ġestjoni tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Awstralja. L-istatus tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jwassal ukoll biex it-Tażmanja tirċievi finanzjament federali konsiderevoli għall-ġestjoni taż-żona.

Iż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja tiġi ġestita b'mod konġunt mill-gvern federali u l-istat tat-Tażmanja permezz tas-Servizz tal-Parks u tan-Natura Selvaġġa tat-Tażmanja. L-arranġament żviluppati bejn it-Tażmanja u l-gvern federali jinkludu organizzazzjonijiet bħall-Kunsill Ministerjali taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja, Kumitat Permanenti, u l-Kumitat Konsultattiv taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja. Nofs il-membri tal-Kumitat Konsultattiv jinħatru mill-gvern statali tat-Tażmanja, filwaqt li n-nofs l-ieħor jinħatru mill-gvern federali.

## Parks u riżervi nazzjonali
Il-parks u r-riżervi nazzjonali li ġejjin jagħmlu parti miż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja:

* iż-Żoni ta' Konservazzjoni u Protetti tal-Promontorju Ċentrali;
* il-Park Nazzjonali tal-muntanja Cradle u l-Lag ta' St Clair;
* ir-Riżerva tal-Istat ta' Devils Gullet;
* il-Park Nazzjonali ta' Franklin-Gordon Wild Rivers;
* il-Park Nazzjonali tal-Muntanji Hartz;
* il-Park Nazzjonali Karstiku ta' Mole Creek;
* il-Gżejra tal-Għasafar ta' Mutton tax-Xlokk;
* il-Park Nazzjonali tal-Lbiċ;
* il-Park Nazzjonali tal-Ħitan ta' Ġerusalemm;
* il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Field.

## Veduti panoramiċi taż-Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja

Stampa:Lake Pedder From Mt Eliza.jpg|Il-Lag ta' Pedder mill-muntanja Eliza, il-Park Nazzjonali tal-Lbiċ.
Stampa:Looking north west from Solomon's Throne - Walls of Jerusalem.jpg|Veduta mit-Tron ta' Salamun, il-Ħitan ta' Ġerusalemm.
Stampa:Bathurst Range - Melaleuca.jpg|Il-Katina Muntanjuża ta' Bathurst Range, qrib Melaleuca, il-Park Nazzjonali tal-Lbiċ.
Stampa:Pelion Range from Mt Oakleigh.jpg|Il-Katina Muntanjuża ta' Pelion mill-muntanja Oakleigh, il-Park Nazzjonali tal-Lag ta' St Clair.
Stampa:Tarn Shelf from Rodway Range, Mt Field National Park.jpg|Tarn Shelf, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Field.
Stampa:BathurstHarbourRef SW Tas.jpg|Il-Port ta' Bathurst, iż-Żona Naturali Selvaġġa tal-Lbiċ.
Stampa:1 cradle mountain aerial panorama 2018.jpg|Il-Lag ta' Dove u l-Muntanja Cradle, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Cradle u l-Lag ta' St Clair.
Stampa:View from The Acropolis.jpg|L-Akropoli, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Cradle u l-Lag ta' St Clair.
Stampa:Bathurst Harbour SW Tas5.jpg|Parti mill-Port ta' Bathurst, il-Park Nazzjonali tal-Lbiċ.
Stampa:The Sentinels in Southwest National Park, TAS.jpg|Is-Sentinelli, il-Park Nazzjonali tal-Lbiċ.
Stampa:View West of Hartz Mountain.jpg|Veduta mill-muntanja Hartz, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Harz.
Stampa:Amazing Cradle Mountain - Tasmania.jpg|Il-muntanja Cradle, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Cradle u l-Lag ta' St Clair.
Stampa:Looking east from Mt Jerusalem - Walls of Jerusalem.jpg|Veduta mill-Muntanja Ġerusalemm, il-Ħitan ta' Ġerusalemm.
Stampa:Looking west from Mount Ossa.jpg|Veduta mill-Muntanja Ossa, il-Park Nazzjonali tal-Muntanja Cradle u l-Lag ta' St Clair.


## Referenzi