Grisaille

**Grisaille** (/ɡrɪˈzaɪ/ jew /ɡrɪˈzeɪl/; Franċiż: *grisaille*, litteralment ‘fil-griż’, mill-kelma *gris* ‘griż’) hija pittura esegwita kompletament f'toni suwed u griżi jew f'lewn ieħor newtrali fil-griż. Tintuża b’mod partikolari f'disinji dekorattivi kbar biex timita l-iskultura. Bosta eżempji ta' grisaille jinkludu gamma ta' kuluri kemxejn usa'.

Grisaille tista' ssir bħala opra kompluta, bħala l-ewwel saff ta' pittura taż-żejt (preparazzjoni biex fuqha jingħataw kisjiet bil-kulur trasparenti), jew bħala mudell biex jaħdem fuqu inċiżur jew stampatur. Rubens u l-iskola tiegħu kultant kienu jużaw tekniki monokromatiċi biex iħejju l-kompożizzjonijiet għall-inċiżuri. Sas-seklu 19, bosta stampi għall-kotba jew rivisti kienu jsiru bħala kopji ta' grisailles bl-akwarella. Stampi bil-kulur jirrikjedu aktar xogħol mill-pittur, u l-grisaille spiss kien jintgħażel għall-ħeffa għall-ekonomija, għalkemm l-effett xi drabi kien jintgħażel apposta għal raġunijiet estetiċi. Il-pitturi bil-grisaille jixbhu t-tpinġijiet monokromatiċi, li l-artisti mir-Rinaxximent 'il quddiem kienu mħarrġa jipproduċu.

## Storja
 
Giotto uża l-grisaille fil-partijiet t'isfel tal-affreski fil-Kappella Scrovegni f'Padova (madwar l-1304), u Robert Campin, Jan van Eyck u s-suċċessuri tagħhom pinġew figuri grisaille fuq in-naħa ta' barra tal-ġwienaħ tat-trittiċi, inkluż it-Trittiku ta' Ghent. Oriġinarjament, dawn kienu n-naħat li kienu jidhru il-biċċa l-kbira tal-ħin, peress li l-bibien normalment kienu jinżammu magħluqin ħlief f'jiem ta' festa jew fuq talba (bi ħlas) tat-turisti. Madankollu, illum il-ġurnata dawn ix-xbihat tipikament ma jidhrux fil-mużewijiet, peress li t-trittiku jiġi esebit miftuħ u ċatt mal-ħajt. F'dawn il-każijiet, l-intenzjoni kienet imitazzjoni tal-iskultura, billi l-iskultura kienet tiswa aktar minn pittura, anke waħda magħmula minn mgħallem rikonoxxut.

Il-minjaturisti spiss ipproduċew manuskitti maħdumin bil-pinna u l-akwarella b'gamma ta' kuluri limitata ħafna, u bosta artisti bħal Jean Pucelle (attiv madwar l-1320–1350) u Matthew Paris speċjalizzaw f'xogħol bħal dan. Artisti tar-Rinaxximent bħal Mantegna u Polidoro da Caravaggio spiss użaw il-grisaille biex jimitaw l-effett ta' riliev skulturali klassiku jew pittura Rumana antika.

Fl-Artijiet Baxxi, kien hemm tradizzjoni kontinwa ta' pittura grisaille li hemm traċċi tagħha mill-primittivi Fjammingi u tkompli b'Martin Heemskerck (1498–1574), Pieter Brueghel l-Anzjan (*Kristu u l-Mara Adultera*, 1565) u Hendrik Goltzius, bil-produzzjoni abbundanti ta' Adriaen van de Venne, saċ-ċirku ta' Rembrandt u Jan van Goyen.

Partijiet mill-affreski tas-saqaf tal-Kappella Sistina huma esegwiti fil-grisaille, kif inhi wkoll is-sezzjoni t'isfel tad-dekorazzjoni tat-taraġ il-kbir minn Antonio Verrio (madwar 1636 – 1707) f'Hampton Court, l-Ingilterra.

### Eżempji moderni

Il-grisaille, għalkemm inqas mifruxa fis-seklu 20, baqgħet tippersisti bħala teknika artistika. Il-pittura ta’ Pablo Picasso, *[[Guernica (pittura)|Guernica]]* (1937), tispikka bħala eżempju prominenti.

Il-pittur Amerikan kontemporanju Hugo Bastidas sar magħruf għal pitturi bl-iswed u l-abjad li jimitaw l-effett tal-grisaille u spiss jixbhu ritratti bl-iswed u l-abjad. Il-pitturi tiegħu ta' skala medja u kbira jippreżentaw żoni kontrastanti ta' ħafna dettalji u ta' ftit dettalji

### Enamel u ħġieġ ikkulurit

It-terminu jintuża wkoll għal pittura monokromata f'mezzi tal-arti oħra bħal dawk li jinvolvul-enamel, fejn l-intenzjoni tista' tkun li jinħoloq effett simili għal riliev tal-fidda. Il-grisaille hija komuni wkoll fil-vitrati, peress li dan inaqqas il-ħtieġa għal sezzjonijiet f'kuluri differenti, bħal fil-każ tat-tieqa tal-Ħames Sorijiet f'York Minster. Partijiet minn tieqa jistgħu jsiru fil-grisaille bl-użu ta', pereżempju, komposti tal-fidda jew żebgħa vitruża, filwaqt li sezzjonijiet oħra jkunu magħmula minn ħġieġ ikkulurit.

## Brunaille u verdaille

Il-pittura brunaille u dik verdaille it-tnejn li huma għandhom l-għeruq tagħhom fil-vitrati tas-seklu 12 li kien isir għall-monasteri Ċisterċensi, li kienu pprojbixxew l-użu tal-arti bil-kulur fl-1134. It-terminu "brunaille" ntuża għall-ewwel darba biex jirreferi għal pitturi kollha fil-kannella fis-seklu 17.

## Referenzi