Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa

Il-**Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa** (bil-Ġappuniż: 奄美大島、徳之島、沖縄島北部及び西表島) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmul minn ħames komponenti f'erba' gżejjer Ġappuniżi fl-Ark ta' Ryukyu (il-Gżejjer ta' Nansei). Is-sit intgħażel bis-saħħa tal-bijodiversità tiegħu u peress li jħaddan ekosistema ta' speċijiet ta' pjanti u ta' annimali li huma uniċi għar-reġjun.

## [[Storja]]
Is-sit inizjalment intgħażel bħala kandidat fl-2003, u n-nominazzjoni oriġinali żdiedet bħala sit indikattiv fl-2016; wara evalwazzjoni inizjali tal-IUCN, fl-2018 in-nominazzjoni ġiet irtirata għar-reviżjoni, u mbagħad reġgħet tressqet is-sena ta' wara; wara evalwazzjoni ulterjuri, fl-2021 l-IUCN irrakkomandat li n-nominazzjoni riveduta titniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u eventwalment is-sit tniżżel dik is-sena stess.

### Diżgwid dwar it-tismija
Fl-istorja twila tal-kampanja għar-reġistrazzjoni, it-tismija ta' dan is-sit kandidat inbidlet mill-inqas darbtejn. Meta panel ta' xjenzati naturali żiedu s-sit fost is-siti indikattivi tal-Ġappun għan-nominazzjoni, ingħata l-isem ta' *Ryūkyū Shotō*. Dan kien skont konvenzjoni tax-xjenzi naturali iżda ma kienx konsistenti mad-definizzjoni uffiċjali pprovduta mill-gvern Ġappuniż, li teskludi l-Gżejjer ta' Amami mir-*Ryūkyū Shotō*. Barra minn hekk, il-Gżejjer ta' Amami u l-Prefettura ta' Kagoshima opponew bis-saħħa li jkollhom it-tikketta ta' *Ryūkyū* imposta fuqhom. B'hekk, is-sit kandidat ingħata l-isem ta' *Amami–Ryukyu*. Fl-aħħar tal-2015, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO rrakkomanda lill-Ġappun biex "minn perspettiva teknika" juża deżinjazzjoni akkurata tal-inħawi tan-nominazzjoni. B'rispons għal din ir-rakkomandazzjoni, is-sit kandidat ingħata l-isem deskrittiv attwali fl-2016.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Komponenti
Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn ħames komponenti f'erba' gżejjer:

## Bijodiversità
Fi ħdan l-erja totali ta' 426.98 kilometru kwadru (164.86 mil kwadru) jgħixu xi 1,819-il pjanta vaskolari, 21 mammiferu terrestri, 394 għasfur, 21 anfibju, 36 rettilu terrestri, u 267 ħuta tal-ilmijiet interni, inkluż speċijiet endemiċi bħall-fenek ta' Amami, il-gallozza ta' Okinawa, u l-qattus ta' Iriomote. Minn dawn ta' hawn fuq, 189 speċi ta' pjanti vaskolari huma endemiċi (bejn wieħed u ieħor 10 % tal-għadd totali tal-ispeċijiet), l-istess bħal 13-il mammiferu terrestri (62 %), 5 għasafar, 18-il anfibju (86 %), 23 rettilu (64 %), u 14-il ħuta tal-ilmijiet interni. Mis-6,153 speċi ta' insetti fl-inħawi, 1,607 speċijiet ta' insetti huma endemiċi.

### [[Takson|Taksa]] endemiċi
It-taksa endemiċi jinkludu dawn li ġejjin; l-ispeċijiet EDGE huma mmarkati b'asterisk (għalkemm huwa speċi EDGE, iż-żrinġ tal-Kaskati ta' Kampira tal-Gżira ta' Iriomote mhuwiex elenkat hawn taħt, peress li jinsab ukoll fit-Tajwan):

Minbarra dawn ta' hawn fuq, fost is-sottospeċijiet ta' għasafar ta' Okinawa li jinsabu f'Yanbaru (in-naħa tat-Tramuntana ta' Okinawa) hemm il-minivet ta' lewn l-irmied, il-bagħal tal-widnejn kannella, il-boobook kannella, il-kokka tal-kullar, il-bagħal tal-arbuxxelli tal-Ġappun, iż-żanżarell tal-Ġappun, il-bulebbiet nanu tal-Ġappun, il-pespus tal-Ġappun, il-pespus ta' għajnejh bojod tal-Ġappun, iċ-ċawla tal-munqar kbir, iż-żanżarell *Narcissus*, il-gamiema Orjentali, is-sultan tas-summien ta' żaqqu kannella, l-għasfur ta' San Martin kannella, u l-pespus varjat; bl-istess mod, iżda fil-Gżejjer ta' Yaeyama (li jinkludu l-Gżira ta' Iriomote), hemm sottospeċijiet endemiċi tal-bagħal tal-widnejn kannella, il-ħamiema ħadra, il-bulebbiet nanu tal-Ġappun, il-pespus tal-Ġappun, it-tudun tal-Ġappun.

## Protezzjoni
Iż-żoni tas-sit u l-ispeċijiet li jgħixu fihom huma protetti b'sensiela ta' miżuri komplementari, inkluż id-deżinjazzjoni bħala Parks Nazzjonali (il-Park Nazzjonali ta' Amami Guntō, il-Park Nazzjonali ta' Yanbaru, il-Park Nazzjonali ta' Iriomote-Ishigaki), Riżervi ta' Bijosfera Forestali (ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Amami Guntō, ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Yanbaru, ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Iriomote), Żoni ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa (iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yuwan-dake, iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yanbaru (Ada), iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yanbaru (Aha), iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Iriomote, kif ukoll 24 Żona ta' Protezzjoni Prefetturali tan-Natura Selvaġġa), u Monumenti Naturali (30 Nazzjonali, u 22 oħra Prefetturali).

## Referenzi