Rawd il-Qirtas

***Rawd il-Qirtas*** (bl-Għarbi: روض القرطاس, *Rawḍ al-Qirṭās*, li tfisser Ġnien il-Paġna) huwa t-titlu qasir għaIl-*Ktieb tal-Kumpann Divertenti bi Ġnien il-Paġna f'Aħbarijiet ta' Rejiet il-Magreb u storja tal-Belt ta' Fes* (الأنيس المطرب بروض القرطاس في أخبار ملوك المغرب وتاريخ مدينة فاس*, al-ānīs al-muṭrib bi-rawḍ al-qirṭās fī ākhbār mulūk al-magħrab wa tārīħ madīnaẗ Fās*) u huwa ktieb li jiddeskrivi l-ħakkiema tal-Magreb, u l-istorja lokali tal-belt ta' Fes.

Ix-xogħol huwa ġeneralment magħruf bit-titlu qasir tiegħu *Rawd il-Qirtas* li jfisser *Ġnien il-Qartas* (Paġna). Jingħad li dan għandu tifsira doppja peress li f'Fes kien hemm ġnien pubbliku msejjaħ *Rawd il-Qirtas*, u dan l-isem huwa laqam ta' Żiri bin Atija.

Fil-jiem qabel l-istampar, din il-popolarità wasslet għal numru kbir ta' manuskritti varjanti. Konsegwenza ta' dan hija xi inċertezza dwar l-awtur, li huwa mogħti f'xi verżjonijiet bħala Iben Abi Żargħ il-Fesi, u minn xi wħud bħala Saliħ bin Għabd il-Ħalim il-Għarnati (ta' Granada). Il-kunsens tal-opinjoni moderna huwa li l-awtur oriġinali huwa Iben Abi Żargħ kif iddikjarat minn Iben Ħaldun, u li Għabd il-Ħalim huwa sempliċement sommarju. It-tifsira doppja tat-titlu, l-istorja dettaljata ta' Fes u d-diversi żbalji fil-ġeografija tal-Iberja, huma kkwotati bħala evidenza li l-awtur kien nattiv ta' Fes.

L-ambitu tal-istorja huwa mill-miġja ta' Idris I fis-788 sad-dinastija Marinida fl-1326. Ix-xogħol huwa maqsum f'erba' taqsimiet, u kull waħda tintemm f'lista fil-qosor tal-avvenimenti f'kull perjodu:

* Ir-rejiet Idrisija u Magħrawa;
* L-Almoravidi;
* L-Almohadin;
* Is-slaten Marinidi.

Riċerkaturi moderni jqisu li l-ewwel u l-aħħar sezzjonijiet fihom rekord siewi tal-perjodi rispettivi tagħhom, anke jekk mhux kompletament ħieles mill-iżbalji. Min-naħa l-oħra, it-taqsimiet dwar l-Almoravidi u l-Almohadin huma meqjusa li huma mimlijin bi żbalji u omissjonijiet kronoloġiċi u fattwali u jagħmlu dan ix-xogħol wieħed mill-inqas sorsi affidabbli għal dawk il-perjodi. Fid-dawl ta' dawn il-kwistjonijiet hija ħasra li Iben Ħaldun għażel ix-xogħol bħala wieħed mis-sorsi primarji ta' referenza tiegħu.

Verżjoni kritika tat-test Għarbi, bl-użu tal-verżjonijiet ta' manuskritti kollha li kienu disponibbli, ġiet ippubblikata minn Tornberg fl-1843, u din ġeneralment tintuża bħala bażi għall-verżjonijiet bl-Għarbi modern. Tornberg ta wkoll traduzzjoni bil-Latin. Traduzzjoni bil-Franċiż ġiet ippubblikata fl-1860 minn Beaumier iżda hija bbażata fuq inqas manuskritti u hija meqjusa bħala difettuża mill-istandards moderni. It-tieni edizzjoni (1964) tat-traduzzjoni bl-Ispanjol ta' Huici Miranda hija annotata ħafna u titqies bħala awtorevoli.

## Noti


## Referenzi

* Traduzzjoni bil-Franċiż: A. Beaumier, *Rawd al Kirtas.* *Histoire des Souverains du Maghreb et Annales de la Ville de Fes* . Edizzjonijiet La Porte, Rabat, 1999.
* Traduzzjoni bl-Ispanjol: A. Huici Miranda, *Rawd el-Qirtas*. It-2 edizzjoni, Anubar Ediciones, Valencia, 1964. Vol. 1, vol. 2 .
* Traduzzjoni bl-Ingliż tas-sezzjonijiet dwar l- Almoravidin: N. Levtzion & JFP Hopkins, *Corpus of early Arabic sources for West African history*, Cambridge University Press, 1981, (stampa mill-ġdid: Markus Wiener, Princeton, 2000,).

## Links esterni

* Intervista Maroc-Hebdo (bil-Franċiż) ma' Tayeb Habi, pubblikatur reċenti tat-traduzzjoni bil-Franċiż ta' Beamier
* Noti komparattivi (bl-Ingliż) dwar sorsi tal-istorja Marokkina matul il-perjodu Almoravid mill-istoriku Franċiż Lagadère