Kosta ta' Amalfi

Il-**Kosta ta' Amalfi** (bit-Taljan: *Costiera amalfitana*) hija biċċa kosta twila fin-Nofsinhar tal-Italja li tħares lejn il-Baħar Tirren u l-Golf ta' Salerno. Din il-kosta tinsab fin-Nofsinhar tal-Peniżola ta' Sorrento u fit-Tramuntana tal-Kosta ta' Cilento.

Din il-kosta hija mfaħħra mad-dinja għall-pajsaġġ Mediterran u d-diversità naturali tagħha. Il-kosta ħadet l-isem tar-raħal ta'  Amalfi, li huwa ċ-ċentru storiku u politiku ewlieni tagħha. Hija destinazzjoni turistika popolari ħafna, u fis-seklu 18 kienet attrazzjoni għall-Ewropej ta' klassi għolja, peress li kienet waqfa frekwenti fil-vjaġġi grandjużi tagħhom ta' dak iż-żmien. Issa saret attrazzjoni għal miljuni ta' turisti internazzjonali ta' kwalunkwe klassi. Il-Kosta ta' Amalfi tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

## Storja
Matul is-sekli 10 u 11, id-Dukat ta' Amalfi kien jeżisti fit-territorju tal-Kosta ta' Amalfi, iċċentrat proprju fir-raħal ta' Amalfi. Il-Kosta ta' Amalfi iktar 'il quddiem ġiet ikkontrollata mill-Prinċipat ta' Salerno sakemm Amalfi nsterqet mir-Repubblika ta' Pisa fl-1137.

## Ġeografija
Bħall-bqija tar-reġjun, il-Kosta ta' Amalfi għandha klima Mediterranja, bi sjuf sħan u bi xtiewi mhux kiefra. Il-kosta tinsab fuq ix-xatt tan-Nofsinhar pjuttost wieqaf tal-Peniżola ta' Sorrento, u ma tant fiha wisq spazju għal żvilupp rurali u agrikolu. L-unika triq li twassal sal-Kosta ta' Amalfi hija t-triq statali twil 40 kilometru (Strada Statale 163), li tgħaddi tul il-linja kollha tal-kosta mir-raħal ta' Vietri sul Mare fil-Lvant sa Positano fil-Punent. Tul il-Kosta ta' Amalfi hemm tlettax-il muniċipalità, bosta minnhom iċċentrati fuq it-turiżmu.

### Muniċipalitajiet

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Kosta ta' Amalfi ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Ekonomija
Il-Kosta ta' Amalfi hija magħrufa għall-produzzjoni tal-limunċell (bit-Taljan: *limoncello*), xorb alkoħoliku magħmul bil-lumi (magħruf bit-Taljan bħala *sfusato amalfitano*) imkabbar fil-ġonna mtarrġa tul il-linja kollha tal-kosta bejn Frar u Ottubru. F'Amalfi tiġi prodotta wkoll karta ħoxna magħmula bl-idejn imsejħa *bambagina*, li hija simbolika għat-teknika tradizzjonali antika fl-Italja tal-produzzjoni tal-karta u li storikament kienet tintuża għal kitbiet privati, atti legali u bolol tad-dħul. Prodott lokali rinomati oħra huma tip partikolari ta' inċova (bit-Taljan lokali: *alici*) minn Cetara, u ċ-ċeramika kkulurita magħmula bl-idejn minn Vietri.

## Trasport
Is-servizzi tal-karozzi tal-linja u tal-laneċ jaħdmu tul il-Kosta ta' Amalfi, kif ukoll eskursjonijiet bid-dgħajjes minn Positano u Amalfi.

### Ajruport
L-eqreb ajruport huma dak ta' Salerno Costa d'Amalfi. Madankollu, l-iżjed ajruport li jintuża biex il-barranin iżuru l-Kosta ta' Amalfi huwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Napli (Napoli-Capodichino).

## Kultura popolari

Is-sbuħija naturali u l-pajsaġġi pittoreski tal-Kosta ta' Amalfi wasslu biex tkun waħda mill-iktar destinazzjonijiet popolari fid-dinja fost it-turisti, tant li tlaqqmet bħala l-"Kosta Divina" (bit-Taljan: *Divina costiera*.

Il-mexxejja ta' Amalfi huma l-figuri ċentrali fit-traġedja ta' John Webster imsejħa *The Duchess of Malfi*. L-artist Olandiż M.C. Escher ipproduċa għadd ta' opri tal-arti tal-Kosta ta' Amalfi, u Spike Milligan jiddeskrivi ż-żmien li qatta' f'Amalfi matul perjodu ta' mistrieħ mill-gwerra fir-raba' parti tal-memorji tal-gwerra tiegħu, *Mussolini: His Part in My Downfall*.

Il-Kosta ta' Amalfi ntużat għax-xeni tal-film tal-1972 ta' Federico Fellini *Roma* u għall-film Amerikan tal-2017 *Wonder Woman*, fejn il-Kosta ta' Amalfi dehret bħala l-gżira ta' Amazon ta' Themyscira.

Il-Kosta ta' Amalfi hija wkoll l-isfond għal trakki fittizji tat-tlielaq tal-karozzi u tal-muturi fil-logħob elettroniku *Forza Motorsport 3*, *Forza Motorsport 4* u *Gran Turismo 4*.

Il-belt ta' Positano tissemma wkoll fil-ġrajja qasira tal-1953 ta' John Steinbeck imsejħa *Positano*. Il-belt tissemma u tidher ukoll f'*Under the Tuscan Sun*, f*'Tenet* ta' Christopher Nolan u fil-film ta' Kath u Kim imsejjaħ *Kath & Kimderella*.

## Referenzi