open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell

Id-**Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell** huma erbat idjar f'Brussell, il-belt kapitali tal-Belġju, li ġew imniżżla flimkien bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000. L-erbat idjar kollha ġew iddisinjati u nbnew mill-arkitett Belġjan Victor Horta (1861-1947), li kien pijunier tal-istil tal-*[[Art Nouveau]]* matul nofs is-snin 90 tas-seklu 19.

## Storja
Victor Horta twieled f'Gent, il-Belġju fl-1861 u għex għal diversi snin f'Pariġi qabel ma rritorna lejn il-Belġju biex jaħdem bħala arkitett fl-1880. Huwa kiseb suċċess malajr, ħadem fuq bosta binjiet prestiġjużi, u ngħata għadd ta' karigi uffiċjali, inkluż kariga fl-Università Ħielsa ta' Brussell. Mill-1892, Horta beda jaħdem bl-istil il-ġdid tal-*Art Nouveau*. Fl-1893, huwa ddisinja d-Dar ta' Tassel (bil-Franċiż: *Hôtel Tassel*) li hija kkunsidrata bħala l-ewwel eżempju tal-arkitettura tal-*Art Nouveau*. Huwa applika l-istess stil f'diversi binjiet sussegwenti, inkluż id-Dar ta' Solvay (bil-Franċiż: Hôtel Solvay) li nbniet bejn l-1895 u l-1900, id-Dar ta' van Eetvelde (bil-Franċiż: Hôtel van Eetvelde) li nbniet bejn l-1895 u l-1898, u daru u l-istudjo tiegħu stess (1898). Fost l-arkitetti li kienu ispirat mix-xogħlijiet ta' Horta fi żmienu kienu Antoni Gaudí u Hector Guimard.

Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, Horta mar f'eżilju fir-Renju Unit u fl-Istati Uniti. Meta reġa' lura l-Belġju, Horta immodifika l-istili tiegħu fil-binjiet sussegwenti, u tbiegħed mill-*Art Nouveau* favur l-*[[Art Deco]]* jew l-istil tal-Moderniżmu biex jirrifletti l-bidla fil-gosti popolari. Victor Horta miet fl-1947.

## Lista
L-erbat idjar inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huma dawn li ġejjin:

Fost l-eżempji eżistenti tal-arkitettura tal-*Art Nouveau* ta' Horta fil-Belġju li mhumiex inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm id-Dar ta' Max Hallet (bil-Franċiż: Hôtel Max Hallet; 1902) u l-Istabbiliment Kummerċjali (bil-Franċiż: Magasins Waucquez; 1908).

## Sit ta' Wirt Dinji
Id-Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000. Huma fost l-iktar opri pijunieri notevoli tal-arkitettura tal-aħħar tas-seklu 19. Ir-rivoluzzjoni stilistika li jirrappreżentaw dawn l-erba' binjiet hija kkaratterizzata minn pjanta miftuħa, id-diffużjoni tad-dawl, u t-tlaqqigħ brillanti tal-linji tat-tiżjin b'kurvaturi mal-istruttura tal-binjiet. L-erba' binjiet intgħażlu abbażi tal-importanza arkitettonika tagħhom iżda wkoll minħabba l-istat ta' konservazzjoni tagħhom.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Żiemel Abjad ta' Osmington

Iż-**Żiemel Abjad ta' Osmington** hija figura li ġiet maqtugħa fil-ġebla tal-ġir tal-Għolja ta' Osmington Hill kemxejn fit-Tramuntana ta' Weymouth f'Dorset fl-1808. Tinsab fis-South Dorset Downs fil-parroċċa ta' Osmington.

Il-figura tar-Re Ġorġ III riekeb iż-żiemel tidher minn kilometri bogħod. Ir-re kien viżitatur regolari ta' Weymouth u għamlu "l-ewwel resort". Il-figura hija twila 280 pied (85 metru) u għolja 323 pied (98 metru) u tidher l-aħjar mit-triq A353.

Fl-1989 il-figura ġiet irrestawrata għax-xandir tal-programm televiżiv *Challenge Anneka*, għalkemm sussegwentement ix-xogħol tar-restawr ġie kkritikat mill-istoriċi li għamel iktar ħsara milli ġid. Anneka Rice, il-preżentatriċi tal-programm, iddikjarat li kien intalab parir u permess għall-ippjanar qabel ma nbeda x-xogħol.

F'Awwissu 2011, xi ħadd kien żied "qarn" magħmul minn folji tal-plastik biex iż-żiemel jiġi jidher qisu unikornu.

Fl-2012, ġie mħabbar li għal-Logħob Olimpiku tal-2012, iż-Żiemel Abjad ta' Osmington kien se jiġi mnaddaf u kemxejn maqtugħ mill-ġdid sabiex jerġa' jiġi jidher bħall-oriġinal meta ġie maqtugħ fl-1808. Ir-restawr tlesta fil-11 ta' Marzu 2012, u l-Prinċipessa Anne attendiet ċerimonja fejn ġie żvelata plakka ġdida magħmula mill-ġebla lokali. Ir-restawr kien sar minn voluntiera, li qattgħu xi sentejn biex wettqu t-tiswijiet.

## Referenzi
Go, Dog. Go! (serje televiżiva)

***Go, Dog. Go!*** huwa programm tat-televiżjoni tat-tfal Amerikan-Kanadiż li bdiet fl-2021.

## Karattri

* Michela Luci bħala Tag Barker
* Callum Shoniker bħala Scooch Pooch
* Katie Griffin bħala Ma Barker
* Martin Roach bħala Paw Barker
* Tajja Isen bħala Cheddar Biscuit
* Lyon Smith bħala Spike Barker u Gilber Barker
* Judy Marshank bħala Grandma Marge Barker u Wagnes
* Patrick McKenna bħala Grandpaw Mort Barker, Gerald, Muttfield u Manhole Dog
* Linda Ballantyne bħala Lady Lydia, Sgt Pooch, Mayor Sniffington u Leader Dog
* Deven Mack bħala Fetcher
* David Berni bħala Frank
* Anand Rajaram bħala Beans, Flip Chasely, Onlooker Dog, Bowser u Chili
* Stacey Kay bħala Kelly Korgi
* John Stocker bħala Leo Howlstead
* Paul Buckley, Reno Selmser u Zoe D'Andrea bħala The Barkapellas
* Deann DeGruijter bħala Sandra Paws
* Manvi Thapar bħala Taylee
* Ava Preston  bħala Wind Swiftly
* Hattie Kragten bħala Little Dog

## Referenzi

## Ħoloq estreni

*
Shrek

***Shrek*** huwa film animazzjoni Amerikan tal-2001, ibbażat fuq il-ktieb ta' William Steig *Shrek!*.

## Ħoloq esterni

* 
**[https://www.rottentomatoes.com/m/shrek Shrek]* fuq Rotten Tomatoes
**[https://www.metacritic.com/movie/shrek Shrek]* fuq Metacritic
**[https://www.allmovie.com/movie/v242627 Shrek]* fuq AllMovie
Schokland

**Schokland** (pronunzja bl-Olandiż: [ˈsxɔklɑnt]) hija eks gżira f'Zuiderzee, fil-muniċipalità ta' Noordoostpolder, in-Netherlands. Schokland kienet torbiera tawwalija li baqgħetx gżira iktar meta n-Noordoostpolder irkupraha mill-baħar fl-1942. Attwalment hija sempliċement parti kemxejn olzata tal-polder, b'ħajt li għadu parzjalment sħiħ u li qabel kien tul ix-xatt ta' Middelbuurt. Fl-1 ta' April 2014, fi Schokland kienu jgħixu tmienja min-nies, iżda skont l-Uffiċċju għall-Istatistika tan-Netherlands hemm biss ħamsa min-nies li għadhom jgħixu fuq l-eks gżira.

## Storja

Schokland kienet żona b'insedjament attraenti fil-Medju Evu meta kienet ferm akbar, iżda sas-seklu 19 kienet kontinwament mhedda bl-għargħar minħabba ż-żieda fil-livell tal-baħar. Sa dak iż-żmien, l-abitanti ta' Schokland kienu marru jgħixu fl-iktar tliet partijiet għoljin: Emmeloord, Molenbuurt, u Middelbuurt. Għargħar kbir fl-1825 ġab miegħu qerda enormi, u fl-1859 il-gvern iddeċieda jtemm l-insedjament permanenti fi Schokland. L-eks muniċipalità ta' Schokland ingħaqdet ma' Kampen fuq l-art kontinentali.

Illum il-ġurnata Schokland hija sit arkeoloġiku popolari fejn hemm il-Mużew ta' Schokland. Schokland sar l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fin-Netherlands.

## Sit ta' Wirt Dinji

Schokland ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

## Trasport pubbliku
L-iktar stazzjonijiet ferrovjarji fil-qrib jinsabu f'Kampen u f'Dronten.

Il-karozza tal-linja nru 682 topera minn Kampen u tgħaddi minn Schokland.

## Referenzi
Għarab

L-**Għarab** (Għarbi: ) huma grupp etniku mifrux fil-Lvant Nofsani u l-Afrika ta’ Fuq. L-Għarbi hija waħda mil-lingwi Semitiċi, li hija wkoll l-isem tal-familja etnika li jappartjenu għaliha.

## Min huwa Għarbi?
Hemm tliet punti li jgħidu jekk xi ħadd għandux jitqies Għarbi jew le:

* Politiċi: jekk jgħixux f'pajjiż li hu membru tal-Lega Għarbija (jew id-Dinja Għarbija); din id-definizzjoni tkopri aktar minn 450 miljun ruħ.
* Lingwistika: jekk il-lingwa ewlenija tagħhom hijiex l-Għarbi; din id-definizzjoni tkopri aktar minn 423 miljun ruħ.
* Ġenealoġiku: jekk jistgħux jintraċċaw l-antenati tagħhom lura għan-nies li għexu l-ewwel fil-Peniżola Għarbija.

Il-minoranzi huma l-Kurdi f'xi pajjiżi Għarab. Il-poplu Kurd ħafna drabi jitqies bħala Għarbi, iżda huma grupp etniku Iraniku bil-lingwa u l-kultura Kurda tagħhom stess. L-istess jgħodd għall-Berberi u l-Bedouini.

Hemm ħafna nies li jistgħu jissejħu Għarab minn dawn il-punti, iżda li ma jaħsbux lilhom infushom bħala Għarab. Eżempji jinkludu l-Eġizzjani moderni (Kottiċi) u s-Sirjaċi (Aramajk/Assirjani). Għalkemm jgħixu f'pajjiżi bħas-Sirja jew l-Eġittu li huma parti mil-Lega Għarbija u jitkellmu l-lingwa uffiċjali-Għarbija, huma gruppi kulturali differenti. Għandhom il-lingwi tagħhom stess, il-kultura, l-identità u l-knejjes, bħall-Knisja Kopta u l-knejjes Kattoliċi u Ortodossi tas-Sirja. Anke jekk ħafna assimilaw mas-soċjetà Għarbija, għandhom il-wirt tagħhom stess li jkopri 3,000 sena.

Il-Maltin, minkejja li jitkellmu lingwa Semitika li ġeja minn djalett Għarbi, kważi qatt ma jitqiesu bħala Għarab jew parti mid-dinja Għarbija, iżda grupp etniku għalihom infushom. L-istess jgħodd għat-Torok u l-Iranjani (Persjani).
Pastizz

**Pastizz** (plural *pastizzi*) huwa ikel tradizzjonali minn Malta. Il-pastizzi normalment għandhom mili (tal-ħaxu) tal-irkotta jew tal-piżelli.  Il-pastizzi huma ikel tradizzjonali Malti popolari u magħruf. M'għandux jiġi konfuż mal-pastizz Taljan, magħruf aħjar bħala U' pastizz 'rtunnar.

## Tħejjija
Il-pastizzi ġeneralment ikunu f’forma ta’ djamant jew tondi  (magħrufa bħala *pastizzi tax-xema’*) u magħmulin b’għaġina simili ħafna għall-għaġina filo Griega. L-għaġina tintewa b’modi differenti skont il-mili. Dawn huma tipikament moħmija fuq tilari tal-metall fi fran tal-elettriku jew tal-gass fi pastizzerija, normalment ikun ħanut żgħir jew tal-familja. Jinbiegħu wkoll fil-bars, kafetteriji u minn bejjiegħa tat-triq.

## Esportazzjoni
Pastizzi huma prodotti wkoll minn komunitajiet ta' immigranti Maltin fl-Awstralja, il-Kanada, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti .  L-ewwel pastizzerija fl-Iskozja fetħet fl-2007. 
## Il-kelma Pastizz fil-Malti
Minħabba l-popolarità tagħha, il-kelma “pastizzi” għandha numru ta' tifsiriet fil-Malti.  Jintuża bħala ewfemiżmu għall-organu sesswali tal-mara, minħabba l-forma tiegħu, u biex tiddeskrivi lil xi ħadd bħala dgħajjef, jaqa' għal kollox (feeble). L-idjoma Maltija *jinbiegħu bħall-pastizzi* hija ekwivalenti għall-idjoma Ingliża "selling like hot cakes", biex jiddeskrivi prodott li jidher li għandu domanda għolja.    Affarijiet li *jinħarġu bħall-pastizzi*, jistgħu jingħadu li qed joħorġu b'rata mgħaġġla, kultant malajr wisq.   

## Ara ukoll

* Kċina Maltija
* Lista ta' platti Maltin

## Referenzi
 

## Links esterni

* Il-portal uffiċjali tat-turiżmu ta' Malta - Ikel u Xorb
Jean Castex

**Jean Castex** (Vic-Fezensac, 25 ta' Ġunju 1965) kien l-Prim Ministru ta' Franza mit-3 ta' Lulju 2020 sas-16 ta' Mejju 2022. Ilu Prim Ministru mit-3 ta' Lulju 2020.

## Referenzi
Emmanuel Macron

**Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron** (Amiens, 21 ta' Diċembru 1977) huwa l-President ta' Franza.
Hu kien elett fl-2017 u huwa l-iżgħar president tal-Ħames Repubblika Franċiża.

## Referenzi
Angela Merkel

**Angela Merkel** jew **Angela Dorothea Kasner** (Amburgu, 17 ta' Lulju 1954) kienet Kanċillier Federali tal-Ġermanja mit-22 ta’ Novembru 2005 sat-8 ta’ Diċembru 2021.
Charles de Gaulle

**Charles André Joseph Marie de Gaulle** (Lille, 22 ta' Novembru 1890) kien l-President ta' Franza mit-8 ta’ Jannar 1959 sat-28 ta’ April 1969. Kien ukoll mexxej ta’ Franza Ħielsa matul it-Tieni Gwerra Dinjija.
Kajr

Il-**Kajr** hija l-belt kapitali tal-Eġittu. B’popolazzjoni ta’ madwar għaxar miljun ruħ, il-Kajr hija wkoll l-akbar belt fil-pajjiż u waħda mill-aktar popolati fil-kontinent Afrikan.
Torsten Haß

**Torsten Haß** (Neumünster, 21 ta' Novembru 1970) hu  kittieb, poeta u drammaturgu Ġermaniż. Mill-1997 sal-2014 huwa ħadem f'Kehl qrib Strasburgu. Huwa ilu kap tal-Librerija tal-Università ta’ Ludwigshafen mill-2015.
### Rumanzi
(Bħala **Kim Godal**)
* *Das Kartenhaus : ein Betrugs-Roman* (2002)
* *Der König des Schreckens :  ein [[Santa Sede|Vatikan]]-Krimi*  (2013)
* *Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – Roman* (2009)
* *Morddeich : und andere Kurzprosa* (2021)
* *Die Schwarze Zeit : ein [[Medjuevu|Mittelalter]]-Roman* (2006)
* *Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – Roman* (2007)
* *Die Schwarze Zeit III : Metathronos – Roman* (2008)
* *Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman* (2009)
* *Die Schwarze Zeit V : Staub – Roman* (2010)
* *Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – Roman* (2011)
* *Totenmelodie : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
* *Totenquintett : ein Kurpfalz-Krimi* (2018)
* *Totentraum : ein Kurpfalz-Krimi* (2019)
### Drammi
* *En Nuit : Dramolett* (2021)
* *Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama* (2020)
* *Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama* (2003)
### Poeżija
* *Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : Winter- und [[Milied|Weihnachts]]-Gedichte* (2020)
* *Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : [[Imħabba|Liebes]]-Gedichte und andere* (2020)
### Esejs u reviżjonijiet
* *Der Verlust der Magie : [[Esej|Essays]], Polemiken, Satiren* (2021)
* *Die Rezensionen, Bd.A,1* (2021)
* *Die Rezensionen, Bd.A,2* (2021)
* *Die Rezensionen, Bd.A,3* (2021)
* *Die Rezensionen, Bd.B,1* (2021)
* *Die Rezensionen, Bd.B,2* (2021) 
### Xogħol ieħor
* *Bibliotheken für Dummies* (2019); miktub f'kollaborazzjoni ma' Detlev-Schneider-Suderland
* *Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen* (2021)
* *Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler* (1996); bħala editur
* *Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken * (2021)
* *Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)* (2020); miktub f'kollaborazzjoni ma' Maximilian Spannbrucker
* *Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel* (2021)
## Noti u Referenzi

## Ħoloq esterni
* Katalgu kkonsolidat KVK (Ġermanja, Awstrija, Żvizzera, WorldCat): Riżultati tat-tfittxija Torsten Haß
* Katalgu kkonsolidat KVK (Ġermanja, Awstrija, Żvizzera, WorldCat): Riżultati tat-tfittxija Kim Godal
The Travellers (grupp Malti)

**The Travellers** huma grupp mużikali minn Għawdex . Huma ħarġu *Sempliċità*, is-single tad-debutt tagħhom, f'Jannar tal-2016. 

## Storja
Il-grupp ingħaqad fl-2013 bil-għan li joħolqu xi ħaġa differenti fi ħdan ix-xena mużikali Maltija.  Il-membri kollha tal-grupp ġejjin mill-gżira ta’ Għawdex. Bħall-abitanti l-oħra ta’ Għawdex, ħafna drabi jkollhom jieħdu l-vapur biex jaqsmu lejn il-gżira ewlenija. Din kienet l-ispirazzjoni għall-isem tal-banda.  Is-single tad-debutt tagħhom "Sempliċità" kienet suċċess u ż-żewġ singles ta' warajha fl-2016 telgħu fil-quċċata taċ-charts Maltin. 

## Singles

* Sempliċità (2016)
* Dak li Int (2016)
* Xemx u Xita (2016)
* Ħafi Paċi Kuluri (2017) 
* Ilkoll Flimkien (2018)
* Tpenġijiet (2018)
* Umani (2018)
* Iljuni fis-Silġ (2019)
* X'inhu L-Milied Għalik? (2020)
* Il-Biża' (2021)
* Inżul U Tlajja' (2021)
* Siġġu Vojt (2021)
* Ħobbni Kemm Trid (2022)
* Fejn Mar Il-Kwiet (2022)
* Is-Sbuħija ta’ Dan iż-Żmien (2022)
* Ħdejja (2023)
* L-Imħabba Kelma Kbira Wisq (2023) feat. Ira Losco
* Tridx Tkun Tiegħi Dan Il-Milied (2023) feat. Ira Losco, Gianluca Bezzina and Michela Pace
* Dawn Il-Widien (2025)
* Ġmiel (2025)
* Sbejħa (2025)
* Poeżija Mingħajr Tmiem (2026)

## Albums

* Xemx U Xita - EP (2016)
* Iljuni Fis-Silġ - Full Album (2018)
* Inżul U Tlajja' - Full Album (2021)

## Referenzi
Francisco Ximénez de Tejada

**Francisco Ximénez de Tejada y Eslava** (Aragoniż: *Francisco Ximenes de Texada i Eslava;* 28 ta' Jannar 1703 – 9 November 1775) kien kavallier Spanjol ta' Aragona li serva bħala d-69 Prinċep u Gran Mastru tal-Ordni ta' Malta bejn l-1773 u l-1775. Matul ir-renju tiegħu l-ordni naqqset fil-popolari l-aktar minħabba falliment finanzjarju miġjub mill-istil ta’ ħajja lussuża tal- predeċessur tiegħu Manuel Pinto de Fonseca. L-aktar avveniment notevoli waqt ir-renju ta' Ximénes kien immarkat ir-Rewwixta tal-Qassisin bla li ma rnexxietx.

Fi żmien Ximénes, żdied maħżen mar-Ridott tas-Salina fil-Bajja tas-Salina, u r-redoubt saret magħrufa bħala r-Ridott Ximenes  minħabba l-iskutru kbir bl-arma tal-Gran Mastru fuq il-bieb.

## Mewt
Ximénez miet b’infezzjoni pulmonari fid-9 ta’ Novembru 1775. Kuntrarju għall-biċċa l-kbira tal-Gran Mastri l-oħra tal-Ordni ta’ Malta ma ħalliex flus għall-funeral tiegħu. Huwa kien midfun f’tebut taċ-ċomb miksi bl-injam fil-kripta tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann, iżda l-qabar tiegħu baqa’ mhux immarkat. Il-fdalijiet tiegħu reġgħu ġew skoperti fl-2021 meta saru arranġamenti biex il-Gran Mastru Matthew Festing jindifen fl-istess kripta.

## Referenzi
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** (Osnabrück, 14 ta' Ġunju 1958) huwa Kanċillier Federali tal-Ġermanja mit-8 ta’ Diċembru 2021.
Xi Jinping

**Xi Jinping** (ċiniż : 习近平 /ɕǐ tɕînpʰǐŋ/) twieled fil-15 ta’ Ġunju 1953 f’Beijing. Huwa President tar-Repubblika Popolari taċ-Ċina mit-14 ta’ Marzu 2013.
Jair Bolsonaro

**Jair Messias Bolsonaro** (Portugiż : /ʒaˈiʁ bowsoˈnaɾu/) twieled fil-21 ta’ Marzu 1955 f’Glicério, huwa politiku Brażiljan. Huwa President tar-Repubblika Federattiva tal-Brażil mill-1 ta’ Jannar 2019.
Pedro Sánchez

**Pedro Sánchez Pérez-Castejón** (Spanjol : /ˈpeðɾo ˈsant͡ʃeθ ˈpeɾeθ kasteˈxon/) twieled fil-29 ta’ Frar, 1972 f’Madrid, huwa politiku Spanjol. Huwa president tal-gvern mit-2 ta’ Ġunju 2018.
Justin Trudeau

**Justin Pierre James Trudeau** (Franċiż Kanadiż: /ʒystẽ tʁydo/; bl-Ingliż Kanadiż: /ˈd͡ʒʌstɪn ˈtɹudoʊ/) twieled fil-25 ta’ Diċembru, 1971 f’Ottawa, huwa politiku Kanadiż. Iben l-eks Prim Ministru Pierre Elliott Trudeau, huwa Prim Ministru tal-Kanada mill-4 ta’ Novembru 2015.
Maastricht

**Maastricht** (Olandiż : /maːˈstrɪxt/) huwa belt Olandiża, li tinsab fin-nofsinhar tal-provinċja ta’ Limburg, li tagħha hija l-kapitali. Fl-2016, kellha 122,017 abitant.
Fis-7 ta’ Frar, 1992, hemm ġie ffirmat it-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea.
Toulouse

**Toulouse** hija muniċipalità fil-Lbiċ ta’ Franza. Kapitali fis-seklu 5 tar-renju Visigoth, waħda mill-kapitali (mis-seklu 7 sad-9) tar-renju ta 'Aquitaine, kapitali tal-kontea ta' Toulouse mwaqqfa fl-852 minn Raymond I u kapital storiku ta 'Languedoc, illum hija il-kapitali tar-reġjun Occitanie, tad-dipartiment ta' Haute-Garonne, u l-kwartieri ġenerali ta' Toulouse Métropole. Kienet ukoll il-kapitali tar-reġjun li qabel kien Midi-Pyrénées sa l-għejbien tagħha fl-1 ta’ Jannar 2016.

B'486,828 abitanti fl-1 ta' Jannar 2018, Toulouse hija r-raba' l-aktar muniċipalità popolata fi Franza wara Pariġi, Marsilja u Lyon.

## Trasport
**<big>Toroq</big>**

Ring road bil-lejl fid-distrett ta' Jules-Julien (Toulouse), fin-Nofsinhar taċ-ċirku ta' Toulouse

Toulouse hija ċ-ċentru ta' bosta rotot ta' komunikazzjoni bl-awtostradi u bit-toroq. Ir-ring road ta' Toulouse, parzjalment irdoppjata b'diversi

ring roads jippermettulek li tmur madwar il-qalba tal-belt. Il-biċċa l-kbira tat-toroq interurbani ewlenin huma konnessi ma' din ir-ring road jew ring roads.

**<big>Trasport pubbliku</big>**

Peress li l-belt hija partikolarment kbira u maqsuma bejn żoni tad-djar, żoni kummerċjali u ċentri ta 'impjieg distinti ħafna, il-karozza tirrenja bħala l-mod ewlieni ta' l-ivvjaġġar. In-netwerk kollu tal-metro u tal-karozzi tal-linja jista’ jittrasporta sa 412,000 passiġġier f’ċerti ġranet tal-ġimgħa.

**<big>Metro</big>**

Iż-żona metropolitana ta' Toulouse hija moqdija minn netwerk tal-metro tat-tip VAL42, magħmul minn żewġ linji (A u B). It-tielet linja, il-linja C, qed tinbena.

Ferrovija VAL 208 NG3 fuq porzjon mill-ajru tal-linja A tal-metro ta’ Toulouse bejn l-istazzjonijiet Mirail – Université u Bagatelle.

Dawn jammontaw għal 27.5 km u 38 stazzjon.

**<big>Tram</big>**

Preċedentement, it-tramm dam f'Toulouse mill-1881 sal-1957.

Mill-11 ta’ Diċembru 2010, it-tramm ta’ Toulouse reġgħet reġgħet bil-linja T1, li tgħaqqad Beauzelle mal-istazzjon Palais de Justice. Il-bini ta’ fergħa lejn l-ajruport, kif ukoll estensjoni lejn il-Grand Rond (Jardin des Plantes - Muséum) huma skedati għall-2013, bix-xogħol li jibda fl-2011, din l-estensjoni se tippermetti approċċ ġdid għall-istorja tal-iperċentri u netwerk. tal-konnessjonijiet maż-żewġ linji tal-metro (A u B).

Mill-20 ta’ Diċembru 2013, il-linja tat-tram T1 ġiet estiża għall-istazzjon tal-metro Palais de Justice, sabiex tkun konnessa mal-linja B tal-metro.

Fl-10 ta’ April, 2015, ġiet inawgurata l-linja T2.

Fil-5 ta’ Ġunju 2023, il-linja T2 tneħħiet, biex fl-2026 tħalli post għal shuttle lejn l-ajruport ta’ Toulouse-Blagnac bl-użu tal-infrastruttura l-antika tagħha.

**<big>Trasport bl-ajru</big>**

Fl-aħħar nett, it-traffiku fl-ajruport ta’ Toulouse-Blagnac, klassifikat fir-raba’ fost l-ajruporti provinċjali, kiber b’mod sinifikanti f’dawn l-aħħar snin. Laħqet aktar minn 9.6 miljun passiġġier fl-2019. Il-konnessjoni bl-ajru bejn l-ajruport ta’ Toulouse-Blagnac u l-ajruport ta’ Pariġi-Orly hija l-aktar traffikuża fl-Ewropa, minħabba l-veloċità insuffiċjenti tas-servizz ferrovjarju ma’ Pariġi u l-importanza tat-traffiku għal vjaġġi professjonali.
Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem

**Il-Knisja ta’ Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Jiem** hija l-akbar grupp fil-moviment Mormon. Inbeda fl-1830 fi New York minn Joseph Smith. Huma jemmnu li Joseph Smith kien profeta li rrestawra l-knisja li Ġesù Kristu waqqaf fuq l-art meta kien ħaj. Jgħallmu li huma l-unika knisja li għandha l-Evanġelju sħiħ. Huma jemmnu wkoll li l-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu huma tliet individwi separati, iżda kollha għandhom l-istess għan. L-Iskritturi Mormon jinkludu l-Bibbja, il-Ktieb ta’ Mormon, id-Duttrina u l-Patti, u l-Perla tal-Kbir. Membri tal-knisja, spiss imsejħa Mormons, u magħrufa sew bħala Qaddisin tal-Aħħar Jiem huma magħrufa li huma attivi fil-ħidma missjunarja. Huma jemmnu wkoll fl-importanza tal-familji.
Lon Kirkop

**Marlon Chircop** (Twieled fil-5 t'Awwissu tal-1991) magħruf bħala **Lon Kirkop** hu awtur, dramaturgu u artist viżiv Malti. Rebaħ il-Konkors ta' Kitba Letteratura għaż-Żgħażagħ 2020 organizzat mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u Agenzija Żgħażagħ, bir-rumanz debutt tiegħu *Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules* aktar tard ippublikat minn Merlin Publishers.

## Xogħlijiet

### Pubblikazzjonijiet

* Fil- Ħajja Li Jmiss u Drammi Oħra tat-Triq, (Settembru 2022) - Ġabra ta' drammi qosra
* *Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules*, 2021 - Rumanz għaż-żgħażagħ

### Drammi

* *Fil-Ħajja li Jmiss*, 2019 - dramm qasir
* *Limbu, 2019 - dramm qasir*
* *Elektra, 2019 - dramm qasir*
* *Liżar Roża, 2021 - dramm qasir*
* 'l Alla ta' Wara l-Ħġieġa, 2021 - dramm qasir
* Passi mill-Kuritur, 2021

### Kanzunetti

* Fil-Kexxun, finalista waqt l-Għanja tal-Poplu 2022 - lirika u mużika 
* Fittixni, finalista waqt Mużika Mużika 2022 - lirika

## Ħoloq esterni

* Personal website

## Referenzi
Partit Popolari (Malta)

Il-**Partit Popolari** (PP) huwa wieħed mill-partiti politiċi kontemporanji f’Malta. Il-PP ġie imwaqqaf fl-1895 bħala moviment għall-awtonomija li wassal għall-ewwel żviluppi fit-tfittxija għall-Indipendenza ta’ Malta. Ideoloġikament, il-Partit huwa lemini, populista u konservattiv. Il-partit jopponi l-immigrazzjoni illegali u spiss adotta pożizzjonijiet Ewroxettiċi.

## Storja

### Fondazzjoni u snin bikrija

Il-Partit Popolari twaqqaf fit-2 ta' Ġunju 1895 minn Sigismondo Savona, li qabel kien il-mexxej tal-Partit Unjonista u tal-Partit Riformista. Persuni politiċi oħra involuti fit-twaqqif tal-Partit kienu l-Kanonku Ignazio Panzavecchia, Giuseppe Bonavia, Cesare Darmanin, Giovanni Vassallo, Antonio Dalli, Dr Andrea Pullicino u Dr Ernesto Manara. Bonavia, Darmanin u Vassallo biss kienu qabel partitarji ta’ Savona, filwaqt li Manara qabel kien kritiku evidenti. 

L-elezzjoni tal-1895 intrebħet mill-Partit Nazzjonalista u Panzavecchia ġie megħlub minn Mons. Alfredo Mifsud tal-PN bħala rappreżentant ekkleżjastiku. Madankollu, din l-elezzjoni wriet l-PP bħala forza politika prominenti peress li dan sfida l-poter tal-PN speċjalment meta Sigismondo Savona kien fuq quddiem fl-istħarriġ fost l-eletturi komuni. Ir-raġunijiet ewlenin wara l-popolarità daqshekk f’daqqa tal-Partit kienu l-pożizzjoni ta’ Savona dwar it-tassazzjoni u l-fehmiet ultra-nazzjonalisti tiegħu fir-rigward tal-lingwa Maltija u n-nazzjonalità ta’ Malta. B’kuntrast ma’ Fortunato Mizzi u l-PN, Savona kien kapaċi jidentifika ruħu mal-popolazzjoni li titkellem bil-Malti u li la kienet titkellem bl-Ingliż u lanqas bit-Taljan. Fil-fatt, Savona ħabbatha mal-Kamra tal-Avukati meta fl-1896 ippropona li l-ilsien Malti jintuża fil-qrati tal-liġi.

Il-Partit aġixxa b'mod indipendenti bejn it-twaqqif tiegħu fl-1895 u l-irtirar ta' Savona mill-politika fl-1898, u wara, taħt it-tmexxija ta' Panzavecchia, l-aderenti tiegħu gradwalment bdew joperaw aktar flimkien mal-Partito Nazionale fl-elezzjonijiet u fi ħdan il-Kunsill tal-Gvern, speċjalment wara li Panzavecchia spicca l-mexxej tal-moviment magħqud fl-1910. Wara l-għoti tal-Kostituzzjoni tal-1921, Panzavecchia ifforma l-Unione Politica Maltese, u l-lista tiegħu kienet tinkludi l-eks aderenti tal-PP, fosthom Antonio Dalli. Dan il-Partit rebaħ l-akbar numru ta’ siġġijiet fl-ewwel Parlament ta’ Malta fl-1921.

L-appoġġ tal-Partit ġie prinċiparjament mill-klassi tal-ħaddiema, u mill-Isla, fejn kien imwieled Panzavecchia u li kienet meqjusa bħala fortizza tal-PP.

## Tmexxija

L-Att dwar il-Finanzjament tal-Partiti Politiċi, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2016, introduċa r-rekwiżit li l-partiti politiċi jirreġistraw lilhom infushom mal-Kummissjoni Elettorali u l-Partit Popolari finalment irreġistra f’Lulju 2020. Fl-ewwel Laqgħa Ġenerali Annwali li saret fl-4 ta’ Awwissu 2020, Paul Salomone ġie elett mexxej tal-Partit. Salomone nieda l-Partit aktar tard f'Novembru tal-istess sena.

## Riżultati tal-elezzjonijiet kkontestati
Boris Johnson

**Boris Johnson** (Ingliż : /ˈbɒrɪs ˈd͡ʒɒnsən/) twieled fil-19 ta’ Ġunju 1964 f’New York, huwa politiku Brittaniċi. Huwa l-mexxej tal-Partit Konservattiv u Prim Ministru tar-Renju Unit mill-24 ta’ Lulju 2019.
Fumio Kishida

**Fumio Kishida** (Ġappuniż : 岸田 文雄) twieled fil-29 ta’ Lulju, 1957 f’Hiroshima, huwa politiku Ġappuniż, membru tal-Partit Demokratiku Liberali (PDL). Huwa Prim Ministru tal-Ġappun mill-4 ta’ Ottubru 2021.
Enzo Gusman

**Enzo Gusman** (9 ta' Awwissu 1947 – 18 ta' Diċembru 2021) kien kantant Malti mwieled f'Tas-Sliema, Malta .  Kien l-attur komiku Malti Johnnie Navarro li skopra lil Enzo u stiednu bħala kantant residenti fuq programm tiegħu TIC TAC trażmess fuq is-sistema tal-Cable Radio tar-Rediffusion. 

Enzo rebaħ il-Malta Song Festival ħames darbiet. Fl-1965, Enzo kellu karriera fil-qasam bankarju f'Malta li kompla fiha anke meta fl-1979 emigra lejn il- Kanada. 

Wara li emigra, xorta reġa' qatta' diversi snin jgħix Malta.

Bħala kantant, Enzo pparteċipa f'diversi festivals internazzjonali tal-kanzunetti, bħal World Popular Song Festival, Tokyo, il-Ġappun; Festival Internacional De la Canción, Viña del Mar, iċ-Ċili; Olympiad De La Chanson, Ateni, il-Greċja; Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta Lixandra, Lixandra Eġittu; Castlebar International Song Festival, Castlebar, l-Irlanda; Cavan International Song Festival Cavan, l-Irlanda; Istanbul International Song Festival, Istanbul, it-Turkija; Festival Menschen und meer Rostock, DDR; u Festival Golden Orpheus Slantchev Bryag, il-Bulgarija. L-akbar jisba tiegħu f'dan il-qasam kienet meta rebaħ l-Ewwel Premju fil-Golden Orpheus Festival fil-Bulgarija. Fl-Irlanda, ingħażel bħala l-Aqwa Artist Barrani fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Cavan, u fit-Turkija ġie ddikjarat bħala l-Aqwa Interpretu fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Istanbul.

Huwa kiteb u kkompona diversi kanzunetti tiegħu stess, li komplew ikunu popolari ħafna f'Malta u fid-dijaspora Maltija diversi snin wara li ħarġu. F'Malta kien wkoll personalità magħrufa sew tar-radju u tat-televiżjoni. 

Enzo kien miżżewweġ lil Carmen Schembri, kantanta magħrufa fix-xena tal-mużika ħafifa Maltija u kellhom żewġt ibniet, Johanna u Greta. 

F'Awwissu 2020, membri tal-familja ċaħdu xnigħat li Enzo kien miet, għalkemm iddikjaraw li qed jirċievi kura intensiva, wara waqgħa.

Fis-7 ta’ Awwissu 2021, waqt il-festival L-Għanja tal-Poplu, Enzo ingħata rikonoxximent speċjali għall-kontribut kbir tiegħu fix-xena mużikali ta’ Malta. Waqt din l-attività, Enzo wassal video-messaġġ qasir ta' ringrazzjament mis-sodda tal-irkupru tiegħu fil-Kanada. 

Huwa miet fit-18 ta’ Diċembru 2021 fid-dar tiegħu fil-Kanada.

## Referenzi
Lewn

**Lewn** jew **kulur** huwa proprjetà tad-dawl kif jidher min-nies.

L-ismijiet tal-kuluri l-aktar komuni huma : abjad, aħdar, aħmar, blu/ikħal, griż, isfar, iswed, kannella u roża.

"Kuluri primarji" jistgħu jitħalltu biex isiru kuluri oħra. Aħmar, isfar, u blu huma t-tliet kuluri primarji tradizzjonali. Il-kuluri primarji għall-iskrins tat-televiżjoni u l-moniters tal-kompjuter huma ħomor, ħodor u blu. Printers u żebgħa jużaw maġenta, isfar, u cyan bħala kuluri primarji tagħhom; jistgħu wkoll jużaw iswed. Xi drabi dan is-sett ta 'kuluri jissejjaħ sempliċiment aħmar, isfar u blu.

Nies li ma jistgħux jaraw il-kuluri jew li għandhom sens distort tal-kulur jissejħu color blind. Ħafna minnhom huma rġiel.

Kuluri huma kultant miżjuda mal-ikel. Il-kulur tal-ikel jintuża biex jagħti kulur lill-ikel, iżda xi ikel għandu koloranti naturali, bħall-beta carotene.

Meta xi ħaġa m'għandhiex kulur, hija trasparenti. Eżempju l-arja.

Ix-xjenza tal-kulur kultant tissejjaħ kromatika, kolorimetrija, jew sempliċement xjenza tal-kulur.

Materjal trasluċidu mhuwiex l-istess bħal materjal bla kulur għax xorta jista’ jkollu kulur, bħall-ħġieġ imtebba’.

## Ara wkoll
* Lista ta' kuluri
Yerevan

**Yerevan** (jɛ.ɾɛ.ˈvɑn; bl-Armenjan:Երևան) hija l-belt kapitali tal-Armenja u l-ikbar belt fil-pajjiż. Fl-2018, il-popolazzjoni ta’ Yerevan kienet stmata għal 1,081,800 abitanti.

## Trasport
**<big>Metro</big>**

Il-Metro ta' Yerevan (Երեւանի մետրոպոլիտեն bl-Armen) tinkludi linja waħda ta' 12-il kilometru li tgħaqqad għaxar stazzjonijiet. Bħalissa qed issir estensjoni tal-linja b’żewġ stazzjonijiet ġodda lejn il-majjistral. Il-bini tal-ewwel stazzjon (Ajapniak) u l-mina ta’ kilometru biex tgħaqqadha mal-kumplament tan-netwerk se tiswa $18-il miljun91. Id-data tat-tmiem tax-xogħol għadha ma ġietx definita.

Proġetti fit-tul jinkludu l-bini ta’ żewġ linji ġodda iżda d-defiċit tal-baġit ma jippermettix li tiġi stabbilita data tal-bidu tax-xogħol.

**<big>Xarabankijiet u minibuses</big>**

Yerevan għandu 46 linja tal-karozzi tal-linja u minibus u 24 linja tat-trolleybus. Il-linji huma ġestiti minn naħa waħda mill-muniċipalità permezz tal-kumpaniji Avtobus u Yerevantrans.

Għalkemm karozzi tal-linja qodma mill-era Sovjetika għadhom qed jintużaw, il-biċċa l-kbira tagħhom qed jiġu sostitwiti gradwalment u qed naraw li qed jitfaċċaw aktar u aktar karozzi tal-linja u minibuses manifatturati jew fl-Ukrajna mill-marka Bogdan għal Isuzu, jew fir-Russja mill-marka GAZ. .

Minbarra l-linji tal-karozzi tal-linja li jgħaddu mill-belt, karozzi tal-linja li jitilqu mill-istazzjon ċentrali tal-karozzi tal-linja li jinsab fid-distrett ta’ Nor Kilikia jaqdu kważi l-ibliet kollha fl-Armenja kif ukoll oħrajn barra minn Malta, inklużi Tbilisi fil-Ġeorġja jew Tabriz fl-Iran.

**<big>Ferroviji</big>**

Yerevan għandu biss stazzjon ċentrali wieħed tiegħu.

Tipikament arkitettura Sovjetika.

L-istazzjon huwa konness mal-metro permezz tal-istazzjon Sasuntsi David.

**<big>Cable car</big>**

Cable car qabbad iċ-ċentru ta’ Yerevan mad-distrett residenzjali ta’ Nork sal-2004. Fil-bidu ta’ April ta’ dik is-sena, cable car inħelset u waqgħet 17-il metru, u qatlet ħamsa mis-seba’ passiġġieri.

Mill-inċident, parti mill-kejbils inqalgħu u l-installazzjoni tħalliet abbandunata.

**<big>Trasport bl-ajru</big>**

L-Ajruport Internazzjonali ta 'Zvartnots jinsab 12-il kilometru fil-punent taċ-ċentru tal-belt. Huwa l-ewwel ajruport tal-pajjiż u ċ-ċentru tal-kumpanija Armavia.

It-titjiriet huma disponibbli għal għexieren ta’ pajjiżi inklużi Franza, ir-Russja, il-Ġermanja, ir-Renju Unit, l-Awstrija, l-Olanda, ir-Repubblika Ċeka, l-Ukrajna, l-Iżrael, il-Libanu, it-Turkija. Yerevan għandu t-tieni ajruport, Erebuni.
Marco Polo

**Marco Polo** (twieled fil-15 ta' Settembru 1254, f'Venezja, u miet għall-ħabta tad-9 ta' Jannar 1324, f'Venezja wkoll) kien merkant, esploratur u kittieb Taljan li vvjaġġa mill-Asja tul ir-Rotta tal-Ħarir bejn l-1271 u l-1295. Il-vjaġġi tiegħu huma rreġistrati f*'Il Milione* li ddeskriva l-kultura misterjuża ta' dak iż-żmien lill-Ewropej u l-ħidma interna tad-dinja tal-Lvant, inkluż il-ġid u d-daqs kbir tal-Imperu Mongolu u ċ-Ċina fid-dinastija Yuan, u tahom l-ewwel ħarsa komprensiva lejn iċ-Ċina, il-Persja, l-Indja, il-Ġappun u bliet u pajjiżi Asjatiċi oħrajn.
Louis Pasteur

**Louis Pasteur** (pronunzja bil-Franċiż: /lwi pastœʁ/; twieled fis-27 ta' Diċembru 1822 – miet fit-28 ta' Settembru 1895) kien xjenzat, kimiku u fiżiku Franċiż. Pijunier tal-mikrobijoloġija, huwa gawda notorjetà kbira anke matul ħajtu talli żviluppa vaċċin kontra r-rabja.
Alfred Russel Wallace

**Alfred Russel Wallace** twieled fit-8 ta’ Jannar 1823 f'Llanbadoc u miet fis-7 ta’ Novembru 1913 f'Broadstone kien naturalista, esploratur, ġeografu, antropologu, bijologu u illustratur Brittaniku. Huwa l-aktar magħruf għall-konċepiment indipendenti tat-teorija tal-evoluzzjoni permezz tal-għażla naturali; id-dokument tiegħu dwar is-suġġett ġie ppubblikat flimkien ma’ xi kitbiet ta’ Charles Darwin fl-1858. Dan wassal lil Darwin biex jippubblika *[[Dwar l-Oriġni tal-Ispeċi]]*.
Yuri Gagarin

**Yuri Alekseyevich Gagarin** (Russu: *Ю́рий Алексе́евич Гага́рин*, /ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪt͡ɕ ɡɐˈɡarʲɪn/) twieled fid-9 ta’ Marzu 1934 f’Klushino u miet fis-27 ta’ Marzu 1968 f’Novosyolovo kien pilota u kosmonawt Sovjetiku li sar l-ewwel bniedem li vvjaġġa fl-ispazju. Vjaġġar fil-kapsula Vostok 1, Gagarin lesta orbita waħda tad-Dinja fit-12 ta’ April 1961.

## Filatelija u numismatika

File:1976 4569.jpg|Kodiċi postali tal-USSR, 1976
File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|Timbru tal-posta sovjetika tal-1964 f'ġieħ il-vjaġġ ta'Gagarin.
File:1977 4693.jpg|Timbru tal-posta tal-ussr, 1977
File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|Timbru Tal-Posta Tal-Ukrajna, 2011
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|Munita russa ta'għaxar rublumill-2001 bil-wiċċ ta'Gagarin.
File:RR5714-0010R.png|"50 sena tal-ewwel titjira spazjali umana", Ir-Russja, 2011
File:RR5220-0010R.png|Munita tad-deheb kommemorattiva b'valur nominali ta ' 1000 rublu, benniena għall-50 anniversarju tal-ewwel titjira spazjali umana.
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|Timbru tal-posta, Belarus, 2011


## Referenzi
George Washington

**George Washington** (twieled fit-22 ta' Frar 1732 – miet fl-14 ta' Diċembru 1799) kien suldat Amerikan, stat, u Missier Fundatur li serva bħala l-ewwel President tal-Istati Uniti mill-1789 sal-1797.
Henry Ford

**Henry Ford** imwieled fit-30 ta’ Lulju 1863 f’Dearborn u miet fis-7 ta’ April 1947 fl-istess belt, kien industrijalist Amerikan, magnat tan-negozju, fundatur tal-Ford Motor Company, u żviluppatur ewlieni tat-teknika tal-linja tal-assemblaġġ tal-produzzjoni tal-massa. Billi ħoloq l-ewwel karozza li l-Amerikani tal-klassi tan-nofs setgħu jaffordjaw, huwa kkonvertit il-karozza minn kurżità għalja għal ġarr aċċessibbli li laqat profondament il-pajsaġġ tas-seklu 20.
Carl Friedrich Gauss

**Johann Carl Friedrich Gauß** (Ġermaniż: /ˈjoːhan ˈkaʁl ˈfʁiːdʁɪç ˈɡaʊs/ ; Latin: Carolus Fridericus Gauss) twieled fit-30 ta’ April 1777 fi Brunswick u miet fit-23 ta’ Frar 1855 f’Göttingen, kien matematiku u fiżiku Ġermaniż li għamel kontribuzzjonijiet sinifikanti għal ħafna oqsma fil-matematika u x-xjenza. Kultant imsejjaħ il-*Princeps mathematicorum* (Latin għal "Il-mexxej tal-matematiċi") u "l-akbar matematiku mill-antikità", Gauss kellu influwenza eċċezzjonali f'ħafna oqsma tal-matematika u x-xjenza, u huwa kklassifikat fost l-aktar matematiċi influwenti tal-istorja.
Maria Gaetana Agnesi

**Maria Gaetana Agnesi** (Taljan: /maˈriːa ɡaeˈtaːna aɲˈɲɛːzi, -ɲeːz-/) twieldet Milan fis-16 ta’ Mejju 1718 u mietet fid-9 ta’ Jannar 1799 f’belt twelidha, hija matematiku Taljan. Kitbet trattat dwar l-analisi matematika magħrufa għaċ-ċarezza tagħha u l-unità tal-metodu tagħha. Taħt isimha deher ukoll xogħol fuq il-filosofija meta kellha disa’ snin; hija ppreżentat diskors, bil-Latin, dwar id-dritt tan-nisa għall-edukazzjoni.
Bażel

**Bażel** (Franċiż: Bâle ; Ġermaniż: Basel ; Taljan u Rumanċ : Basilea) hija t-tielet l-aktar belt popolata fl-Isvizzera wara Zurich u Ġinevra, u l-kapitali tal-canton ta’ Bażel-Belt. Il-muniċipalità ta' Bażel għandha 173,863 abitant fl-2020.

## Ħoloq esterni
* Il-websajt tal-Canton
Vladimir Steklov

**Vladimir Andreevich Steklov** (Russu: *Влади́мир Андре́евич Стекло́в*) imwieled fid-9 ta’ Jannar 1864 f’Nizhny Novgorod u miet fit-30 ta’ Mejju, 1926 f’Gaspra (Unjoni Sovjetika, issa fl-Ukrajna) huwa matematiku, mekkanik u fiżiku Russu/Sovjetiku.
Knisja Ortodossa Russa

Il-**Knisja Ortodossa Russa** (KOR; Russu: Ру́сская правосла́вная це́рковь, romanizzata: *Rússkaya pravoslávnaya tsérkov*), alternattivament magħrufa legalment bħala l-Patrijarkat ta’ Moska. Għandu 194 djoċesi ġewwa r-Russja. Il-primat tal-KOR huwa l-Patrijarka ta’ Moska u r-Rus kollha. Il-KOR, kif ukoll il-primat tiegħu, uffiċjalment jikklassifika l-ħames fl-ordni ta’ preċedenza Ortodossa tal-Lvant, immedjatament taħt l-erba’ patrijarkati antiki tal-Knisja Ortodossa Griega: Kostantinopli, Lixandra, Antijokja, u Ġerusalemm.
Bob Saget

**Robert Lane** "**Bob**" **Saget** (imwieled fis-17 ta’ Mejju, 1956 f’Philadelphia, Pennsylvania u miet fid-9 ta’ Jannar, 2022 f’Orlando (Florida)) kien attur, *stand-up comedian*, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.
Pier Luigi Nervi

**Pier Luigi Nervi** imwieled fil-21 ta’ Ġunju 1891 f’Sondrio, il-Lombardija u miet fid-9 ta’ Jannar 1979 f’Ruma, kien inġinier u arkitett Taljan. Studja fl-Università ta’ Bologna u ggradwa fl-1913. Nervi għallem bħala professur tal-inġinerija fl-Università ta’ Ruma mill-1946 sal-1961 u huwa magħruf mad-dinja kollha bħala inġinier strutturali u perit u għall-użu innovattiv tiegħu tal-konkrit rinfurzat, speċjalment strutturi b’ħafna rqiqa qoxra.
Jean Dubuffet

**Jean Dubuffet**, kien pittur, poeta, disinjatur u skultur Franċiż, imwieled fil-31 ta' Ġunju 1901 f'Le Havre, u miet fit-12 ta' Mejju 1985 f'Pariġi.
Robert Doisneau

**Robert Doisneau**, imwieled fl-14 ta' April, 1912 f'Gentilly u miet fl-1 ta' April, 1994 f'Montrouge, kien fotografu umanista Franċiż.

## Referenzi
Caroline Herschel

**Caroline Lucretia Herschel** (16 ta' Marzu 1750 – 9 ta' Jannar 1848) kienet astronoma Ġermaniża. Imwielda Hanover, f'familja ta' mużiċisti, hija ngħaqdet ma' ħuha William Herschel, fl-Ingilterra. Hija skopriet kometi ġodda, speċifkament l-kometa perjodika 35P/Herschel-Rigollet, li ġġib isimha, in-nebulosi u l-oġġetti tas-sema fonda. Fl-1828, hija rċeviet il-Midalja tad-Deheb mir-*[[Royal Astronomical Society]]*.
Noël Mamère

**Noël Mamère**, imwieled fil-25 ta’ Diċembru 1948 f’Libourne (Gironde), huwa eks ġurnalist u politiku Franċiż, sostenitur tal-ekoloġija politika.

Membru tal-Ħodor u mbagħad tal-Europe Écologie Les Verts (EÉLV) sal-2013, kien sindku ta' Bègles mill-1989 sal-2017 u deputat mill-1997 sal-2017. 

## Ħoloq esterni
Awstraljani Maltin

L-**Awstraljani Maltin** huma Awstraljani ta’ dixxendenza Maltija jew persuni mwielda Malta li jgħixu fl-Awstralja.

## Ara ukoll
* Maltralian, id-djalett Malti mitkellem fl-Awstralja
* Maltin ta' Zealand Ġdida, nies Maltin fi Zealand Ġdida
Alphonse Matejka

**Alphonse Matejka** (twieled fid-9 ta' Jannar 1902 f'Sankt Gallen, l-Iżvizzera - miet fis-27 ta' Ottubru 1999 f'La Chaux-de-Fonds, l-Iżvizzera) kien Oċċidentalist famuż ta' oriġini Ċeka.

Huwa beda jappoġġa l-Interlingue fl-1937.

## Bijografija
Matejka oriġinarjament kien minn Wischkovitz (Boemja). Missieru ġie l-Iżvizzera qabel l-1900, forsi minħabba nuqqas ta' opportunitajiet ta' xogħol fir-Repubblika Ċeka. Ingħata ċ-ċittadinanza Żvizzera fl-1915. Ibnu Alphonse twieled f'Sankt Gallen fid-9 ta' Jannar 1902. Għamel l-aħħar snin tiegħu bħala student fis-sezzjoni merkantili tal-iskola kantonali fejn waqqaf għaqda studenteska msejħa *Industria Sangallensis*.

Minħabba l-kapaċità lingwistika tiegħu, irnexxielu jsib impjieg f'Reichenbach & Co. Dik il-kumpanija aktar tard ittrasferietu fis-sussidjarja tagħha f'Pariġi. Hemmhekk iltaqa' ma' martu, Jeanne Bellanger. Il-koppja żżewġet fl-1928. Fis-snin tletin mar jgħix fi Zurich u mbagħad f'Amsterdam, in-Netherlands. Fl-1936 mar lura l-Iżvizzera u finalment mar joqgħod f'La Chaux-de-Fonds fejn kiseb impjieg fl-industrija tal-arloġġi.

## Interlingwistika
Alphonse Matejka kien jitkellem diversi lingwi Rumanzi u Ġermaniċi. Kien ukoll fluwenti bir-Russu, u kien kapaċi jikteb għal rivista Russa u saħansitra jittraduċi f'dik il-lingwa għall-Akkademja tax-Xjenzi Russa.

Impenja ruħu mal-moviment Idista. Madankollu beda jappoġġa l-lingwa Oċċidental fl-1937.

Fl-1942 huwa ppubblika l-ewwel edizzjoni tal-ktieb tat-test *OCCIDENTAL die internationale Welthilfssprache*. Kien segwit fl-1945 minn *Wörterbuch Occidental-Deutsch, Deutsch-Occidental*. Dan il-ktieb kien ibbażat fuq ix-xogħlijiet ta' Joseph Gär u Ric Berger. Wara li biddel l-isem tal-lingwa għal Interlingue, kiteb u aġġorna l-ktieb *Interlingue die natürliche Welthilfssprache, für Millionen geschaffen, von Millionen verstanden. Vollständiger Lehrgang en 20 Lektionen*.

Kien ukoll l-editur ewlieni ta' *Cosmoglotta* għal diversi snin.

## Referenzi
Filippo Castagna

**Filippo Castagna** (19 ta’ Novembru 1765 – 26 ta’ Jannar 1830), magħruf ukoll bħala **Filippu Castagna** kien politiku Malti lejn l-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas seklu 19.

Castagna twieled Ħal Għaxaq fid-19 ta’ Novembru 1765. Huwa żżewweġ lill-Gudjana Maria xebba Buttigieg 
fl-10 ta' Frar tal-1789 ġewwa l-knisja Santa Marija, Gudja. Waqt l-okkupazzjoni Franċiża ta’ Malta fl-1798, huwa ntagħżel bħala rappreżentant tal-muniċipalità taż-Żurrieq, Ħal Safi, Ħal Kirkop u l- Gudja. Meta faqqgħet ribelljoni kontra l-ħakma Franċiża f'Settembru 1798, Castagna appoġġja lir-ribelli u kien involut fil-qbid tat-Torri ta' San Tumas minn taħt idejn il-Franċiżi. Fit-18 ta’ Frar 1799, ġie elett bħala rappreżentant tal-Gudja għar-ribelli *Consiglio Popolare*. Inħatar ukoll bħala spettur tas-swar mill-Kummissarju Ċivili Brittaniku Alexander Ball. 

Wara li l-Franċiżi ċedew u Malta saret protettorat Brittaniku, Castagna inħatar bħala l- *luogotenente* tal-Isla u Bormla. F’Novembru tal-1801, beda jagħmel parti minn delegazzjoni ta’ sitt rappreżentanti  li vvjaġġaw lejn Londra biex jippreżentaw il-bżonnijiet tal-poplu Malti lill-gvern Ingliż. Il-membri l-membri l-oħra ta' din id-delegazzjoni kieku l-Markiż Mario Testaferrata, l-inginier Michele Cachia,  Antonio Mallia, u żewġ qassisin, Pietro Mallia u Emmanuele Ricaud. Il-Kummissarju Ċivili Charles Cameron iddeskrivieh bħala popolari, għaqli u li għandu fehmiet moderati. Wara l-mewt ta' Emmanuele Vitale fl-1802, Castagna inħatar Gvernatur ta' Għawdex u okkupa din il-kariga sakemm tneħħiet fl-1814.

Castagna irtira fl-1814 u mar joqgħod f'dar fil-Bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa.  Miet fis-26 ta’ Jannar 1830 wara marda twil, u ndifen ġewwa l-knisja parrokkjali ta’ Ħal Għaxaq.

## Referenzi
Pierre Sanfourche-Laporte

**Pierre Sanfourche-Laporte** (twieled fl-24 ta’ Marzu, 1774 f’Sarlat u miet fit-30 ta’ Ġunju, 1856 f’Belleville) kien avukat u kittieb Franċiż. 

## Referenzi
Franklin D. Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt** (Ingliż: /ˈfɹæŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈɹoʊzəvɛlt/) imwieled fit-30 ta’ Jannar 1882 f’Hyde Park (l-Istat ta’ New York) u miet fit-12 ta’ April 1945 f’Warm Springs (l-Istat tal-Ġeorġja), kien stat Amerikan, it-32 President tal-Istati Uniti, fil-kariga mill-1933 sa miet fl-1945. Figura ċentrali tas-seklu 20, huwa l-uniku president Amerikan li ġie elett erba’ darbiet.

Roosevelt huwa wieħed mill-atturi ewlenin fit-Tieni Gwerra Dinjija.
Ħ

**Ħ** (ittra żgħira: **ħ** ) hija ittra tal-alfabett Latin, imnissla minn H biż-żieda ta' linja. Tista' tissejjaħ "H maqtugħa", jew sempliċement "H bil-linja".

## Malti

*Il-Ħ* hija ittra użata fil-lingwa Maltija, fejn għandha żewġ rwoli. Il-*Ħ* waħedha tirrappreżenta konsonanti frikativa farinġali bla vuċi. Dan il-ħoss huwa simili għall-ħoss Ingliż *ta' h*, iżda f'post ogħla fil-gerżuma. L-ittra żgħira [ħ] tintuża fl-Alfabett Fonetiku Internazzjonali għall-istess ħoss.  Huwa ħoss komuni fil-lingwi Semitiċi, li l-Malti huwa wieħed minnhom. Jikkorrispondi għall-ittra *heth* t'abġads Semitiċi oħra (ح fl-Għarbi, u ח fl-Ebrajk). &#x5B; ** &#x5D;

L-użu l-ieħor tal-ittra *ħ* fil-Malti huwa fid-digrafu *għ*, li l-pronunzja tiegħu hija kumplessa. Storikament, id-digrafu kien jirrappreżenta velari mleħħna jew frikativa farinġali ([ɣ] jew [ʕ] fl-AFI) fil-Malti medjevali. Il-ħsejjes intilfu mid-djaletti Maltin kollha ħlief dawk l-aktar konservattivi, għalhekk id-digrafu ġeneralment huwa msikket fil-Malti modern. Iżda l-bidliet fil-vokali maħluqa minn dal-frikativi f'forom eqdem tal-Malti jippersistu; fil-fatt, id-digrafu *għ* spiss jura bidla fil-vokali.   

Ħ kapitali bajda fuq kwadru aħmar kien il-logo ta' Heritage Malta sakemm inbidlet fl-2022.  

## Użi oħra

Użu kmieni tal-ittra Ħ jinstab fix-xogħol tal-1556 ta’ Pérez de Ayala, imbiddel ftit mill-Vokabolarju ta’ Pedro de Alcalá . 

*Ħ* ġiet miżjuda wkoll mal-alfabett tal-lingwa mibnija Volapük, biex tirrappreżenta l-ħsejjes dentali frikativi [θ] u [ð] (bl-Ingliż "th").  

## Karattri simili f'sistemi oħra tal-kitba
L-ittra żgħira *ħ* tidher qisha l-ittra Ċirillika Serba żgħira Tshe (ħ).  Tidher ukoll bħala s-simbolu matematiku għall-kostanti mnaqqsa Planck, \hbar, magħruf ukoll bħala "h-bar".  Dan is-simbolu, imbagħad, jintuża bħala s-simbolu għall-kriptomunita ta' Hedera Hashgraph, HBAR. 

Il ħ tixbah is-simbolu astronomiku għal Saturnu (♄),  aktar tard użat fis-simbolu alkimiku li jirrappreżenta ċ-ċomb .  Madankollu, is-simbolu astronomiku/alkimiku għandu tondjatura fuq l-iktar linja tal-lemin li l-*ħ* m'għandux.

## Kodifikazzjoni tal-kompjuter

L-ittri Ħ u ħ jistgħu jintwerew fil-maġġor parti tal-kompjuters tal-lum. Kienu parti mill-WGL-4 diġà fl-2001. 

## Ara wkoll

* Kostanti ta' Planck
* Ċ
* Ġ
* Ћ

## Referenzi