Altruwiżmu ineffettiv

**L-altruwiżmu ineffettiv** huwa l-prassi ta’ donazzjonijiet ineffettivi u jirreferi għal meta l-isforzi biex isir il-ġid billi wieħed jagħti l-flus lilll-karità ma jipproduċux l-impatt pożittiv maħsub. Huwa kunċett li għandu l-oriġini tiegħu fil-psikoloġija soċjali, psikoloġija morali, filosofija u l-għoti ta' karità. Il-bnedmin huma motivati biex jagħmlu affarijiet tajbin fid-dinja, kemm jekk permezz ta' donazzjonijiet għall-karità, ħin ta' volontarjat għal xi kawża, jew sempliċiment biex jagħtu daqqa t'id lil xi ħadd li għandu bżonn l-għajnuna. Fl-2022, madwar 4.2 biljun ruħ taw il-flus, il-ħin tagħhom, jew għenu lil xi ħadd li ma jafux. Id-donazzjonijiet li jmorru għall-karità huma sostanzjali. Pereżempju, madwar 2% tal-PDG tal-Istati Uniti jmur għal organizzazzjonijiet tal-karità - total ta 'aktar minn $450 biljun f'donazzjonijiet annwali. Minkejja din it-tendenza umana biex wieħed jagħti jew jgħin billi jeżibwixxi imġieba altruista, ir-riċerka qiegħda turi li l-bniedem għandu wkoll motivazzjoni inugwali biex jagħti b'mod effettiv.

## Ħarsa ġenerali

It-terminu "altruiżmu ineffettiv" jirreferi għal imġieba altruista li twassal għal riżultat sub-ottimali b'ammont partikolari ta' riżorsi. Pereżempju, att altruistiku jista’ jkun effettiv jekk ammont ta’ riżorsi jsalva l-akbar numru ta' ħajjiet possibbli. Ta' min jgħid li dan it-terminu mhuwiex relatat mal-moviment tal-altruiżmu effettiv, iżda għandu l-oriġini tiegħu fl-altruiżmu effettiv bħala qafas normattiv.

### Il-paradoss tal-altruwiżmu ineffettiv
Il-bnedmin huma motivati biex jagħtu, iżda mhux motivati biex jagħtu b'mod effettiv. Fil-qasam tan-negozju, l-investituri jfittxu kemm se jiksbu qligħ għal kull dollaru li jinvestu. Madankollu, meta niġu għad-dominju ta’ deċiżjonijiet altruistiċi, din il-linja ta’ ħsieb hija ferm inqas komuni.  Fil-fatt, il-biċċa l-kbira tan-nies li jagħtu donazzjonijiet jagħtu prijorità lil dawk l-organizzazzjonijiet li jonfqu l-inqas ammont possibbli fuq spejjeż amministrattivi bit-tama li jaraw id-donazzjoni tagħhom tmur dirett lejn il-kawża propja.

## Teorija evoluzzjonarja tal-altruwiżmu ineffettiv
Filwaqt li diversi studji fix-xjenzi tal-imġieba u l-psikoloġija wrew ir-rwol tal-emozzjoni fl-għoti tal-karità, xi wħud jargumentaw li r-raġunijiet wara l-għoti ineffettiv huma aktar profondi. Studju prominenti minn akkademiċi ġewwa l-Università ta' Harvard u l-Istitut tat-Teknoloġija ta' Massachusetts jargumenta li t-tendenza tal-bniedem li jeżebwixxi altruiżmu ineffettiv tista' tiġi spjegata permezz ta' motivi evoluzzjonarji u ''game theory''. L-istess riċerkaturi jargumentaw li s-soċjetà tirrikkonoxxi lil min jagħti iżda ma tipprovdi l-ebda inċentiv biex wieħed jagħti b’mod effettiv. Fil-fatt ħafna mir-riċerka turi li l-motivi altruistiċi huma mfixkla mill-parrokkjaliżmu, status u konformità, fost oħrajn.

### Parrokkjaliżmu
In-nies jipprijoritizzaw l-effettività meta huma jew il-qraba tagħhom ikunu f'riskju, iżda mhux daqstant meta jħabbtu wiċċhom ma' xi barrani jew stranġier fil-bżonn. Studji juru li donaturi huma sensittivi għall-impatt u l-effikaċja meta jagħtu l-flus lilhom infushom jew lil ta' madwarhom, iżda inqas meta jagħtu donazzjoni għall-karità. Fil-fatt, filwaqt li wieħed jaf isibha diffiċli jevalwa l-informazzjoni tal-kosteffettività tal-karitajiet, studji wrew li n-nies huma inqas insensittivi għall-għan meta l-benefiċjarji huma membri tal-familja.

L-istorja evoluzzjonarja tal-bniedem tiddetta li l-ispeċi umana qattgħet diversi snin tgħix fi gruppi ċkejknin u magħqudin; dawn il-fatturi wasslu sabiex żviluppaw emozzjonijiet u intenzjonijiet prosoċjali lejn membri tal-familja u qraba oħrajn, filwaqt li l-istess emozzjonijiet u intenzjonijiet ma ġewx estiżi bl-istess mod lejn individwi li m'humiex tal-qalba. Il-bnedmin għandhom tendenzi parrokkjali, jaħsbu fil-membri tal-qalba, u ma tantx jagħtu każ lill-barranin. Din l-inklinazzjoni parrokkjali tista’ tfixkel 'l-intenzjonijiet altruwistiċi effettivi, speċjalment peress li parti sostanzjali tat-tbatija u sofferenza umana sseħħ f’reġjuni u pajjiżi mbiegħda. Minkejja l-impatt qawwi li jistgħu jħallu d-donazzjonijiet f’reġjuni differenti madwar id-dinja, individwi f’pajjiżi sinjuri u żviluppati ħafna drabi jqisu l-assistenza lil dawk li huma fiżikament 'il bogħod bħala inqas fil-bżonn tal-għajnuna minn dawk viċini. Minflok jimmiraw li jimmassimizzaw l-impatt u l-effettività bid-donazzjonijiet tagħhom, diversi individwi jimpenjaw ruħhom billi jagħtu flus lill-organizzazzjonijiet tal-karità lokali u/jew organizzazzjonijiet li magħhom għandhom xi konnessjoni personali, u b'hekk jgħixu bil-kunċett tal-"karità tibda ma' tal-qalba."

### L-istatus
Il-bnedmin jimmiraw li jilħqu status għoli fi ħdan is-soċjeta tagħhom għal skopijiet ta' sopravvivenza u ġejjieni tajjeb għal uliedhom. In-nies għandhom it-tendenza li jimmiraw għal pożizzjonijiet ta' status għoli sabiex igawdu mill-benefiċċji li jiġu frott il-qagħda tagħhom, bħal per eżempju, biex jitgħammru mal-persuna li jixtiequ huma. Għalhekk, imġieba li tista' tipproduċi benefiċċji ta' reputazzjoni huma mixtieqa biex itejbu l-pożizzjoni ta' wieħed fis-soċjetà. L-atti altruwistiċi huma ġeneralment meqjusa b'mod pożittiv, jagħtu premjijiet soċjali, u jakkumulaw f'forma ta' kapital. Madankollu, altruwiżmu *effettiv*, jiġifieri, imġieba altruwista li tiffoka fuq il-massimizzazzjoni tal-benesseri ta' ħaddieħor, ma ġġibx wisq benefiċċji soċjali intanġibbli. Anke jekk l-atti altruwistiċi huma meqjusa b'mod favorevoli, terzi persuni jagħtu priojorità ikbar għall-minimizzazzjoni tal-ispejjeż għall-persuna altruwistika vis-a-vis il-benefiċċji ta' min qiegħed jirċievi d-donazzjoni. Fil-fatt, ir-raġunament razzjonali fl-għotja tal-karità ma tantx jintlaqa' b'mod tajjeb, huwa meqjus amorali, u jnaqqas l-attirazzjoni tal-persuna li ssegwi tali ħsieb. Xi wħud saħansitra jargumentaw li l-ispejjeż soċjali li persuna razzjonali ġġarrab minħabba l-ħsieb tagħha jispjegaw għaliex nies oħra jistmerru l-karità motivata mill-ħsieb minflok l-emozzjoni.

### Il-konformità
Ħafna kreaturi ħajjin jeżebwixxu konformità, jiġifieri, it-tendenza li jintużaw normi tal-grupp dominanti (jew normi deskrittivi) bħala liġijiet li jiddettaw kif wieħed għandu jġib ruħu. Ir-riċerka fuq il-bnedmin wriet ukoll li n-normi soċjali għandhom is-setgħa li jinfluwenzaw dak li jagħmel ħaddieħor. Fir-riċerka dwar il-ġudizzju u t-teħid tad-deċiżjonijiet, din l-osservazzjoni saret magħrufa bħala l-bandwagon effect. Il-qawwa ta’ dan il-bias ħareġ ukoll fil-qasam tal-karità. Fil-fatt, in-nies intwerew li jagħtu aktar donazzjoni, jew li juru probabbiltà akbar li jagħtu donazzjoni, meta pperċepew li d-donazzjoni għall-karità hija n-norma soċjali jew l- għażla normali. Għalhekk, il-fatt li ħafna nies isiru dejjem aktar favur donazzjonijiet għal karitajiet ineffettivi, jimbuttaw lis-soċjetà sabiex toħloq norma biex in-nies jagħtu b'mod ineffettiv. Minħabba f'hekk, in-nies jistrieħu aktar fuq l-intuwizzjonijiet tagħhom li jwassluhom biex jagħżlu li jagħtu b’mod ineffettiv sempliċement għax jafu li ħafna oħrajn jagħmlu (jew għamlu) l-istess ħaġa.

## Ostakli għal għoti effettiv

### Ostakli motivazzjonali

#### Suġġettività
In-nies ħafna drabi jagħżlu li jagħtu l-flus lill-karitajiet li jħossu konnessjoni magħhom. Spiss in-nies jemmnu li l-karità hija deċiżjoni suġġettiva li m'għandhiex tkun motivata min-numri jew razzjonalita, iżda mill-passjoni għall-kawża. Dan jallinja mat-teorija tal-warm glow proposta oriġinarjament mill-ekonomista James Andreoni. Skont Andreoni (1990), l-individwi jiksbu sodisfazzjon mill-att li jagħtu iżda ma jagħtux daqshekk każ tal-benefiċċji li joħolqu mid-donazzjonijiet tagħhom.

#### Ċirku morali limitat
L-espansjoni taċ-ċirku morali huwa l-kunċett li wieħed għandu jżid in-numru u t-tip ta' suġġetti li jistħoqqilhom attenzjoni morali matul iż-żmien. L-istabbiliment taċ-ċirku morali jiddependi fuq il-prossimità spazjali, bijoloġika u temporali. Pereżempju, ħafna donaturi f'pajjiżi WEIRD għandhom it-tendenza li jiffavorixxu karitajiet li jwettqu xogħol fil-konfini ġeografiċi rispettivi tagħhom.  F'termini bijoloġiċi, in-nies jiffavorixxu li jagħtu flus biex jgħinu lill-bnedmin minflok lill-annimali, anke f'każijiet meta l-annimali jista' jkollhom kapaċitajiet ta' ħsieb u ta' tbatija dans il-bnedmin. L-idea tal-prossimità temporali tirrelata mat-tendenza tan-nies li jippreferu jgħinu ġenerazzjonijiet preżenti minflok dawk tal-ġejjieni.

#### Negliġenza tal-ambitu (Insensittività)
It-traskuraġni tal-ambitu (jew *l-insensittività tal-ambitu*) huwa l-kunċett li n-nies huma reżistenti għall-ammont ta' vittmi f'sitwazzjonijiet umanitarji gravi. Xi riċerka qabblet dan il-preġudizzju mal-kunċett tal-utilità marġinali li tonqos fejn in-nies juru tħassib mhux lineari li jonqos għall-individwi hekk kif in-numru ta' nies jiżdied.

### Ostakli epistemiċi

#### Stmerrija kontra l-ispejjeż
Id-donaturi joqogħdu lura milli jagħtu karitajiet li jonfqu ħafna mill-flus li jaqilgħu fuq spejjeż amministrattivi jew tal-operat. Diversi studji wrew l-effett universali tal-overhead aversion (stmerrija kontra l-ispejjeż) li ta' spiss jiġi attribwit għall-konflazzjoni tan-nies bejn l-infiq u l-effettività (jew l-impatt) tal-karità. Barra minn hekk, xi wħud argumentaw li meta d-donaturi jitgħallmu li karità tuża d-donazzjoni tagħhom biex tiffinanzja l-ispejjeż operattivi, id-donaturi jħossu nuqqas ta’ warm glow, li huwa raġuni sinifikanti għaliex jagħtu l-flus.

#### Xettiċiżmu tal-kwantifikabbiltà

Riżultati intanġibbli (bħal interventi tas-saħħa, effettività tal-karità) huma diffiċli biex jiġu kkwantifikati. Fil-fatt ħafna nies jiddubitaw li qatt jistgħu jiġu kkwantifikati jew ikkumparati. Madankollu, f'dixxiplini bħall-ekonomija tas-saħħa, ir-riżultati u l-interventi tas-saħħa huma kkwantifikati u evalwati bl-użu ta' metriċi bħas-snin tal-ħajja aġġustati għall-kwalità (QALYs). B'mod simili, l-ekonomisti tal-ferħ żviluppaw il-kunċett ta' snin ta' hena (WELLBYs) li jevalwa l-effettività f'termini ta' snin ta' ħajja b'hena massima. Fi kliem sempliċi, WELLBY huwa riżultat ta':

Fejn L huwa n-numru ta' ħajjiet li jifdal mil-life expectancy tar-reġjun u \Delta W hija l-bidla fil-kuntentizza bil-ħajja mistennija li tirriżulta minn azzjoni jew intervent. Għalhekk, l-analiżi tal-kost-effettività tal-karità jużaw għadd ta' miżuri differenti bbażati fuq riċerka akkademika biex jikkwantifikaw l-impatt tagħhom, li jippermettu paraguni diretti bejn karitajiet li jindirizzaw kawżi diversi.

#### Injoranza dwar karitajiet effettivi
Il-moviment tal-altruwiżmu effettiv jagħmel xogħol sostanzjali biex jidentifika l-aktar karitajiet effettivi fid-dinja permezz ta’ valutaturi bħal GiveWell, Giving What We Can, u Animal Charity Evaluators. Madankollu, ħafna nies ma jafux b'dawn il-valutaturi u l-karitajiet li jevalwaw. Fl-istess ħin, in-nies mmexxija b'mod qawwi minn reazzjonijiet emozzjonali meta jistmaw l-effettività ta' karità u jagħtu prijorità lil dawk il-kawżi li magħhom għandhom konnessjoni personali.

## Referenzi