Monasteru ta' Gelati

Il-**Monasteru ta' Gelati** (bil-Georgian: გელათის მონასტერი) huwa kumpless monastiku Medjevali qrib Kutaisi fir-reġjun ta' Imereti tal-Punent tal-Georgia. Huwa wieħed mill-ewwel monasteri fil-Georgia u ġie stabbilit fl-1106 mir-Re David IV tal-Georgia bħala ċentru monastiku u edukattiv.

Il-monasteru huwa eżemplar tal-Epoka tad-Deheb tal-Georgia u l-estetika bid-deheb toħroġ fid-dieher fil-pitturi u fil-binjiet tal-monasteru. Inbena biex tiġi ċċelebrata l-fidi Kristjana Ortodossa fil-Georgia. Xi affreski fi ħdan il-Monasteru ta' Gelati jmorru lura għas-seklu 12. Il-monasteru tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 minħabba l-arkitettura straordinarja tiegħu u minħabba l-importanza tiegħu bħala ċentru edukattiv u xjentifiku fil-Georgia Medjevali.

## Ħarsa ġenerali u deskrizzjoni
Il-monasteru jinsab fuq għolja diversi kilometri lejn il-Grigal ta' Kutaisi u jagħti fuq il-Fondoq ta' Tskaltsitela. Huwa mibni bil-ġebel sod, b'arkati sħaħ. Il-pjanta tal-monasteru prinċipali ġiet iddisinjata f'għamla ta' salib, is-simbolu tal-kruċifissjoni ta' Ġesù u tal-Kristjaneżmu. Il-monasteru ġie ddisinjat b'tali mod li jkun viżibbli fil-biċċa l-kbira tal-pajsaġġ, u l-ħitan tal-ġebel tiegħu nbnew apposta biex jirriflettu d-dawl tax-xemx. Fil-monasteru kollu hemm diversi arkati u kampnar.

## Storja
Il-kostruzzjoni tal-Monasteru ta' Gelati bdiet fl-1106, taħt it-tmexxija tar-Re David IV tal-Georgia, meta Kutaisi kienet il-belt kapitali tal-Georgia. Il-monasteru nbena matul ir-renju tal-Imperu Biżantin; f'dak il-perjodu l-Kristjaneżmu kien ir-reliġjon ewlenija fi ħdan l-imperu kollu. Il-knisja prinċipali tal-monasteru, magħrufa bħala l-Knisja tal-Verġni Mqaddsa, tlestiet fl-1130 (matul ir-renju tas-suċċessur ta' David IV, Demetriju I tal-Georgia), u ġiet iddedikata lill-Verġni Mqaddsa. Il-monasteru jservi wkoll bħala s-sit għad-dfin tar-Re David IV, u maġenbu jinstabu d-Daħliet Antiki ta' Ganja, li kienu ttieħdu mir-Re Demetriju I fl-1138. Il-kappelli ż-żgħar fi ħdan il-monasteru jmorru lura għas-seklu 13.

Minbarra l-iskop reliġjuż tiegħu, il-monasteru nbena wkoll biex jintuża bħala akkademja tax-xjenza u tal-edukazzjoni fil-Georgia: ir-Re David IV impjega bosta xjenzati, teoloġi u filosfi mill-Georgia, u ħafna minnhom qabel kienu attivi f'diversi monasteri Ortodossi barra mill-pajjiż, bħall-Monasteru ta' Mangana f'Kostantinopli. Fost l-istudjużi notevoli tiegħu kien hemm Ioane Petritsi, li ttraduċa diversi klassiċi tal-filosofija iżda huwa magħruf l-iktar għall-kummentarji tiegħu dwar Proclus; u Arsen Ikaltoeli, magħruf għad-*Dogmatikon*, jew il-ktieb tat-tagħlimiet, li kien influwenzat minn Aristotli. L-Akkademja ta' Gelati impjegat skribi biex jikkompilaw kopji ta' xogħlijiet importanti f'manuskritti, u n-nies ta' dak iż-żmien kienu jsejħulha "Hellas ġdida" u "t-tieni Athos".

## Arti

### Trittiċi
It-trittiċi kienu popolari matul l-Imperu Biżantin u kienu importanti fil-kultura tal-Georgia. It-trittiċi kienu jirrappreżentaw forma oħra ta' kontribuzzjoni lill-knisja. It-trittiċi kienu forma ta' ikonografija għall-kongregazzjoni.

Waħda mill-iżjed ikoni ta' valur fil-monasteru kienet it-trittiku ta' Khakuli. Dan it-trittiku kien tinsab fil-Monasteru ta' Gelati mis-seklu 12 sa ma nsteraq fl-1859. Għalkemm ġie rritornat fl-1923, il-qagħda tiegħu kienet ferm inferjuri.

### Mużajk
Fuq ġewwa, il-monasteru huwa mżejjen bil-mużajk bi stil Biżantin klassiku fejn jintwerew diversi aspetti tat-twemmin Kristjan. L-ikbar mużajk, kapulavur tas-seklu 12 li juri lill-Madonna bil-Bambin Ġesù, jiddomina l-apsida tal-knisja prinċipali, u huwa opra tal-arti ta' importanza kulturali fil-Georgia. Fuq l-artal hemm statwa tal-Madonna li tidher qed tħares 'l isfel lejn il-Bambin Ġesù fi  ħdanha.

## Konservazzjoni
Il-monasteru għadu attiv u l-knejjes tiegħu għadhom jintużaw b'mod regolari għas-servizzi reliġjużi. Taħt is-superviżjoni tal-UNESCO, is-sit jiġi rrestawrat u protett kontinwament. L-istrutturi oriġinali kollha tal-monasteru huma intatti u għadhom jiffunzjonaw għall-iskop li għalih inbnew.

Il-mużajk u l-affreski ġarrbu xi ħsarat qabel il-konservazzjoni tal-UNESCO, iżda dawn il-ħsarat trażżnu ladarba l-bejt tal-binja ġie ssostitwit minn konservazzjonisti mill-Georgia. Permezz ta' digriet presidenzjali, il-monasteru żdied mar-Reġistru Nazzjonali tal-Monumenti għall-protezzjoni u għar-restawr fl-2006.

## Difniet

* Demetriju I tal-Georgia
* David IV tal-Georgia
* David V tal-Georgia
* Salamun I ta' Imereti
* Salamun II ta' Imereti
* Ġorġ III tal-Georgia
* Vakhtang II tal-Georgia
* Bagrat V tal-Georgia
* Bagrat VI tal-Georgia
* David IX tal-Georgia
* Ġorġ V tal-Georgia
* Alessandru II ta' Imereti
* Ġorġ ta' Chqondidi
* Tamar tal-Georgia

## Gallerija

File:Gelati_Theotokos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Theotokos.jpg|*Mother of God*, mosaic fresco
File:Gelati_archangel.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_archangel.jpg|Archangel Michael, mosaic fresco
File:Gelati_Ascension.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Ascension.jpg|The Ascension, mural (16th century)
File:Georgia-DavidIV.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgia-DavidIV.jpg|David IV of Georgia, mural
File:Gelati_(4).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_(4).jpg|Icon of St. George in front of the iconostasis
File:Georgia_Gelati_monastery_near_Kutaisi_church_of_Virgin_Mary_the_Blessed_mural_of_Christ_on_ceiling_of_the_central_dome_XII_century.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgia_Gelati_monastery_near_Kutaisi_church_of_Virgin_Mary_the_Blessed_mural_of_Christ_on_ceiling_of_the_central_dome_XII_century.JPG|Gelati monastery, church of Virgin Mary the Blessed. Mural of Christ Pantokrator on ceiling of the central dome (12th century)
File:Georgia,_Gelati_monastery,_Church_of_Virgin_the_Blessed,_mosaic+mural_depicting_Theotokos,_Angels_Michael_and_Gabriel,_Arc_de_Triomphe.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgia,_Gelati_monastery,_Church_of_Virgin_the_Blessed,_mosaic+mural_depicting_Theotokos,_Angels_Michael_and_Gabriel,_Arc_de_Triomphe.jpg|Gelati monastery, Church of Virgin the Blessed, mosaic and mural in the apse depicting Theotokos, Archangels Michael and Gabriel. Arc de Triomphe
File:Georgia,_Imereti,_Gelati_monastery,_Church_of_Virgin_the_Blessed._Mural_on_north_wall._Queen_Rusudan,_Prince_Bagrat,_King_George_II,_Queen_Helen,_King_Bagrat_III_of_Imereti,_Catholicos_Yevclemon_Chetidze,_David_the_Builder.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgia,_Imereti,_Gelati_monastery,_Church_of_Virgin_the_Blessed._Mural_on_north_wall._Queen_Rusudan,_Prince_Bagrat,_King_George_II,_Queen_Helen,_King_Bagrat_III_of_Imereti,_Catholicos_Yevclemon_Chetidze,_David_the_Builder.jpg|Gelati monastery, Church of Virgin the Blessed. Mural on north wall. From left to right: Queen Rusudan, Prince Bagrat, King George II, Queen Helen, King Bagrat III of Imereti, Catholicos Yevdemon Chetidze, David the Builder
File:Georgia,_Gelati_monastery._Church_of_Virgin_the_Blessed._Mural..jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgia,_Gelati_monastery._Church_of_Virgin_the_Blessed._Mural..jpg|Gelati monastery. Church of Virgin the Blessed. Mural.
File:Gelati_(state.gov).PNG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_(state.gov).PNG|Shrine in the monastery church
File:Gelati_monastery.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_monastery.jpg|Gelati Monastery
File:Gelati_monastery_(4).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_monastery_(4).jpg|Gelati Monastery
File:Gelati_monastery_(3).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_monastery_(3).jpg|Gelati Monastery
File:Gelati_Monastery_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Monastery_2.jpg|Gelati Monastery
File:Gelati_Monastery_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Monastery_1.jpg|Gelati Monastery
File:Gelati_Monastery_4.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Monastery_4.jpg|Gelati Monastery
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(02).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(02).jpg|St. George church
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(10).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(10).jpg|St. Nicholas church
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(08).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(08).jpg|Belfry
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(19).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(19).jpg|Cathedral of the Nativity of the Virgin
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(07).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(07).jpg|Portal in the cathedral
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(34).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(34).jpg|Frescoes in the cathedral
File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(44).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2014_Imeretia,_Gelati,_Monastyr_Gelati_(44).jpg|Frescoes in the cathedral
File:Gelati_Monastery-_academy,_church_of_St._Nicholas_and_bell-tower.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gelati_Monastery-_academy,_church_of_St._Nicholas_and_bell-tower.jpg|Gelati Monastery


## Iktar qari

* Chichinadze, Nina. "Some Compositional Characteristics of Georgian Triptychs of the Thirteenth Through Fifteenth Centuries". *Gesta*, vol. 35, nru 1, 1996, pp.&nbsp;66–76.
* Derlemenko I︠E︡vhen Anatoliĭovych u Gigilashvili Ėduard. *Gelati:* *Arkhitektura, Mozaika, Freski* (Gelati: Arkitettura, Mużajk u Affreski). Tbilisi, Khelovneba, 1982.
* Hubert Kaufhold, Brill. *Georgian Monasteries*.
* Mepʻisašvili, R. Gelati. "Sabčotʻa Sakʻartʻvelo", 1965.

## Referenzi