Park Nazzjonali ta' Simien

Il-**Park Nazzjonali ta' Simien** jew il-**Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Simien** huwa l-ikbar park nazzjonali fl-Etjopja. Jinsab fit-Tramuntana taż-Żona ta' Gondar tar-Reġjun ta' Amhara, u t-territorju tiegħu jkopri l-ogħla partijiet tal-Muntanji ta' Simien u jinkludi Ras Dashan, l-ogħla punt fl-Etjopja.

Jospita għadd ta' speċijiet fil-periklu, inkluż il-lupu Etjopjan u l-mogħża tal-barr *walia*, mogħża selvaġġa li ma tinstab imkien iktar fid-dinja. Il-babwin *gelada* u l-karakal, tip ta' qattus selvaġġ, jgħixu wkoll fil-Muntanji ta' Simien. Fil-park jgħixu iktar minn 50 speċi ta' għasafar, fosthom l-avultun tal-ħrief jew il-lammergeier, b'wisa' tal-ġwienaħ sa 3 metri (10 piedi).

Minn naħa għall-oħra tal-park hemm triq mhux pavimentata minn Debarq, fejn hemm il-kwartieri ġenerali amministrattivi tal-located, lejn il-Lvant minn għand ta' villaġġi, sal-Mogħdija Muntanjuża ta' Buahit f'għoli ta' 4,430 metru (14,530 pied), fejn it-triq iddur lejn in-Nofsinhar u tintemm f'Mekane Berhan, 10 kilometri (6 mili) lil hinn mill-konfini tal-park.

## Storja

Il-park ġie stabbilit fl-1969 minn Clive Nicol, li kiteb dwar l-esperjenzi tiegħu f**From the Roof of Africa'' (1971, ).

Ir-reġjun ta' Simien ilu abitat u kkultivat mill-inqas għal 2,000 sena. Inizjalment, l-erożjoni bdiet tiżvela li l-ikklerjar tal-veġetazzjoni kienet tibda fid-daqsxejn ta' xaqliba tal-wied tal-artijiet għoljin iżda iktar 'il quddiem espandiet għal xaqliba wieqfa.

Il-park nazzjonali kien wieħed mill-ewwel siti li saru [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1978 bis-saħħa tal-[[bijodiversità]] straordinarja u l-pajsaġġ spettakolari tiegħu. Minħabba t-tnaqqis serju fil-popolazzjoni ta' wħud mill-ispeċijiet nattivi karatteristiċi tal-park, fl-1996 is-sit tniżżel bħala sit fil-periklu. Bl-istabbilizzazzjoni tal-popolazzjonijiet ta' dawk l-ispeċijiet, is-sit tneħħa mil-lista tas-siti fil-periklu fl-2017.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Il-Park Nazzjonali ta' Simien ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1978.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-**kriterju (x)*' "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

== Ġeografija ==

Il-Park Nazzjonali ta' Simien jinsab fuq in-naħa tal-Punent tal-Muntanji ta' Simien u 120 kilometru (75 mil) mill-provinċja ta' Begemder fiż-Żona ta' Gondar, fil-Majjistral tal-Etjopja. Jinsab fi ħdan il-Katina Muntanjuża ta' Simien, jiġifieri iktar 'il fuq mill-artijiet għoljin tat-Tramuntana tal-Etjopja. L-artijiet għoljin ġew iffurmati minn għargħar vulkaniku tal-bażalt fil-perjodu Paleoġen, madwar 30 miljun sena ilu. Il-katina muntanjuża stess hija fdal ta' vulkan kbir b'għamla ta' tarka. Matul miljuni ta' snin, minħabba l-erożjoni kbira tal-promontorju Etjopjan mimli qċaċet muntanjużi, inħolqu widien fondi u rdumijiet għoljin saħansitra sa 1,500 metru, li joffru fost l-iżjed xenarji spettakolari fid-dinja.

Iż-żona ta' Simien hija rikka bil-bażalt perforat, u jservi bħala maqbad ideali għall-ilma. L-ilma jiġi kkonservat mix-xmara Mayshasha, li tnixxi matul il-jumejn ta' xita u tul il-park mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. B'riżultat ta' dan, il-park nazzjonali għandu abbundanza ta' flora u ta' fawna selvaġġi.

== Organiżmi selvaġġi ==

=== Flora ===

Il-veġetazzjoni hija taħlita ta' foresti alpini [[Afrika|Afrikani]], foresti selvaġġi mhux mimsusa u veġetazzjoni alpina. Iż-żoni b'altitudni għolja jinkludu s-savanna muntanjuża u foresti ta' siġar tal-ispeċijiet *Erica arborea*, *Lobelia rhynchopetalum*, *Primula verticillata*, *Helichrysum* spp., *alchemilla*, u muski *Grimmiaceae*. Il-likeni jiksu s-siġar taż-żona alpina. Il-veġetazzjoni tal-park kollu hija maqsuma fi tliet sezzjonijiet: foresti muntanjużi (1,900-3,000 metru), il-Medda Erikaċea jew Sub-Afroalpina (2,700-3,700 metru) u l-Medda Afroalpina (3,700-5,433 metru). Fi ħdan il-foresti muntanjużi nsibu l-ġniebru (*Juniperous procera*), l-injam aħmar Afrikan (*Hagenia abyssinica),* iż-żebbuġ Afrikan (*Olea africana),* il-bajtar (*Ficus* spp.*),* u l-waterberry (*Syzygium guineense).* Hemm ukoll bosta varjetajiet ta' arbuxxelli, inkluż il-kokona (*Solanum sessilistellatum*), il-ward tal-Abissinja (*Rosa abyssinica),* il-primula (*Primula verticillata*), u l-ħurrieq (*Urtica*). L-irdumijiet u l-kanjons għandhom mergħat, foresti u arbuxxelli sparpaljati. Fl-imgħoddi, kien hemm foresti ta' *Hypericum* spp. li kienu jikbru bejn 3,000 u 3,800 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, iżda issa kważi għebu għalkollox. L-għadd preċiż ta' siġar ta' dan it-tip mhuwiex magħruf.

=== Fawna ===

Il-park huwa popolat b'total ta' 21 speċi ta' [[Mammiferu|mammiferi]] kbar li jgħixu fi ħdan il-konfini tal-park, fosthom il-babwin *gelada* (*Theropithecus gelada*), il-lupu Etjopjan (magħruf ukoll bħala l-volpi ta' Simien, *Canis simensis*), il-mogħża tal-barr *walia* (*Capra walie*), u ċ-ċerva ta' Menelik (*Tragelaphus scriptus meneliki*). Dawn jgħixu l-iktar fil-pendil tax-xaqliba tat-Tramuntana tal-katina muntanjuża u fil-biċċa l-kbira huma nattivi tal-Muntanji ta' Simien u jgħixu fi ħdan il-park. Dawn l-[[Annimal|annimali]] huma mammiferi endemiċi tal-artijiet għoljin Etjopjani. Mammiferi rari oħra jinkludu l-babwin ta' Hamadryas, ix-xadina *colobus*, il-leopard, il-karakal, is-serval, il-qattus selvaġġ, il-jena tat-tikek, ix-xakall dehbi, u l-babwin ta' Anubis. Jgħixu wkoll [[Erbivoru|erbivori]] żgħar fix-xaqlibiet tal-Muntanji ta' Simien, bħall-hyrax tal-blat, id-duiker komuni u l-klipspringer.

Fi spedizzjoni li saret fl-2015, ġew irreġistrati 11-il speċi ta' rodituri u żewġ speċijiet ta' bugeddum, kollha kemm huma endemiċi għall-Promontorju Etjopjan, u seba' minnhom ġew osservati biss fil-Muntanji ta' Simien. Dawn jinkludu l-*Arvicanthis abyssinicus* u l-*Crocidura baileyi*. Speċi possibbilment ġdida ta' bugeddum fil-[[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] *Crocidura* jaf ġiet identifikata wkoll.

Il-park joffri l-kenn lil 400 speċi ta' għasafar li jitkattru fl-ekoreġjun muntanjuż kollu. Fosthom insibu l-bulebbiet tal-Abissinja, l-avultun tal-ħrief, l-ajkla tal-isteppa, l-avultun ta' Rüppell, l-ajkla ta' Verreaux, l-amorin tal-ġwienaħ suwed, l-isfar Etjopjan ta' rasu sewda, l-ispanjulett, il-falkun ta' lanner, il-kuċċarda ħamranija u l-għarab tal-munqar oħxon.

== Konservazzjoni ==
Il-Park Nazzjonali ta' Simien ġie stabbilit fl-1969 u huwa protett skont l-Att dwar ir-Riżervi Nazzjonali. Il-ġestjoni tal-parks nazzjonali effettivament tħares l-ispeċijiet rappreżentattivi tal-parks u taħdem mill-qrib mar-residenti lokali biex titnaqqas il-pressjoni fuq ir-riżorsi tal-park bl-espansjoni tar-raba' li jinħadem, is-sajd eċċessiv, u l-użu eċċessiv tar-riżorsi naturali.

Biżżejjed appoġġ finanzjarju huwa meħtieġ għall-ġestjoni tal-park u għall-iżvilupp ta' għajxien alternattiv għar-residenti lokali. Jeħtieġ li l-pjan ta' ġestjoni jitħejja, jiġi implimentat, jiġi rieżaminat u jiġi mmonitorjat, sabiex jiġu riveduti u mwessa' l-konfini tal-parks, u biex ir-residenti lokali jipparteċipaw bis-sħiħ. Il-kooperazzjoni lokali hija partikolarment importanti għall-prevenzjoni tal-użu sostenibbli tar-riżorsi tal-parks nazzjonali u għall-iżvilupp ta' għajxien sostenibbli. Appoġġ finanzjarju adegwat għar-rilokazzjoni tal-abitanti fiż-żona tal-wirt naturali u għall-introduzzjoni ta' ġestjoni effettiva tal-bhejjem huma essenzjali biex jitnaqqas l-istress kbir fuq l-organiżmi selvaġġi.

Sabiex jibqa' jkun hemm valuri universali eċċellenti, huma meħtieġa programmi ta' taħriġ u ta' [[edukazzjoni]] ambjentali għar-residenti li jgħix fis-sit u qribu. Barra minn hekk, huma meħtieġa wkoll il-kooperazzjoni u l-appoġġ tar-residenti lokali fil-ġestjoni tal-wirt naturali.

== Kontroversja ==
Ir-rilokazzjoni tal-abitanti ġiet ikkritikata bħala każ ta' kolonjaliżmu ekoloġiku, fejn il-prattiki tan-nies lokali ġew sostitwiti b'ekonomija tat-turiżmu ekoloġiku.

== Gallerija ==
<gallery>
File:Semien_Mountains_13.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Semien_Mountains_13.jpg|Simien Mountains
File:Mountain_nyala.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mountain_nyala.jpg|Bushbuck
File:Geladas_near_Chennek.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Geladas_near_Chennek.jpg|Geladas
File:Canis_simensis_-Simien_Mountains,_Ethiopia-8.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Canis_simensis_-Simien_Mountains,_Ethiopia-8.jpg|Ethiopian wolf
File:Giant_Lobelia_03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giant_Lobelia_03.jpg|*Lobelia rhynchopetalum''
File:Raptor,_Simien_Mountains_National_Park,_Ethiopia_(2456222802).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raptor,_Simien_Mountains_National_Park,_Ethiopia_(2456222802).jpg|Tawny eagle
File:Thick-billed_Raven_02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thick-billed_Raven_02.jpg|Thick-billed raven
File:Simienské_hory.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Simiensk%C3%A9_hory.jpg|Cliff in the National Park


## Referenzi