Nicolò Isouard

**Nicolò Isouard** (twieled fit-30 ta' Mejju 1775 – miet fit-23 ta' Marzu 1818) kien kompożitur Malti, famuż f'Pariġi għax-xogħol tiegħu fit-Théâtre de l'Opéra-Comique 

## Bijografija
Nicolò Isouard twieled f'Ħaż-Żebbuġ, Malta, bin Fortunato Isouard Xuereb u Maria Helena mwielda Lombard Rigord. 

Fl-1790, ta' ħmistax-il sena, missieru Fortunato, li kien negozjant, bagħtu jistudja fil-Kulleġġ Militari, l-Italja kif ukoll f'Pariġi fejn studja l-kummerċ. Minħabba r-Rivoluzzjoni Franċiża li faqqgħet fl-1789, Nicolò kellu jabbanduna l-istudju u jmur lura Malta.
Kontra x-xewqat ta' missieru, Malta studja l-mużika taħt is-Surmast Don Michelangelo Vella (1715–1792) u s-Surmast Francesco Azzopardi (1745–1809), il-magħruf ‘Maestro di Cappella'. Dawn ikkonvinċew 'il missieru biex jibagħtu jkompli jistudja l-mużika Palermo. Hemm studja taħt Giuseppe Amendola u wara mar Napli fejn studja taħt Nicola Sala u Pietro Alessandro Guglielmi. 

L-ewwel opra tiegħu *Casaciello Persiguitato da un Mago* ittellgħet fit-Teatru Manoel il-belt Valletta fl-1793. (Isouard kellu 18-il sena). It-tieni waħda, *L'Avviso ai Maritati*, li ttellgħet Firenze fl-1794, ma tantx irnexxiet, imma t-tielet waħda *Artaserse*, li saret f'Livorno sena wara fl-1795, għamlet suċċess ikbar.

Fuq talba tal-Gran Mastru tal-Ordni tal-Kavalieri ta' Malta, De Rohan, Nicolò Isouard reġa' lura Malta u l-Gran Mastru onorah billi għamlu Donat fl-Ordni u wara ħatru prim organista. Kompla jikkomponi aktar mużika imma l-maġġoranza kienet mużika sagra fuq versi tal-Gran Mastru De Rohan innifsu. Fl-1796 laħaq ‘Maestro di Cappella' f'San Ġwann, il-Knisja Konventwali tal-Ordni il-belt Valletta. Fl-istess sena żżewweġ 'l Partemia Dimech .
Bejn l-1794 sal-okkupazzjoni tal-Franċiżi f'Malta, Isouard ikkompona ħames opri, fosthom *I Due Avari*, *Rinaldo d'Asti* u *Il Barbiere di Siviglia*. Matul l-okkupazzjoni tal-Franċiżi f'Malta nħatar Kummissarju tat-Teatru Manoel. 

Fis-sena 1800, Nicolò Isouard mar lura Pariġi fejn fl-1812 iżżewweġ lil Claudine Berthault. Kif wasal Pariġi, Isouard iltaqa' mal-pjanista Rigel li ntroduċih mal-vjolinista u kompożitur prolifiku Rodolphe Kreutzer (1766–1831), apprezzat ħafna minn Beethoven, awtur ta' iżjed minn erbgħin opra. Bl-appoġġ ta' Kreutzer, l-opra *Le Petit Page ou La Prison d'État* ta' Isouard ġiet ippreżentata Pariġi fl-1800. Fl-1801, l-opra *Flaminius à Corinthe* (diretta u ffirmata wkoll minn Kreutzer) kellha l-premier Pariġi kif ukoll l-opra *Il-Bottaio* u l-verżjoni Franċiża ta' *L'Improvisata in Campagna* (l'Impromptu de campagne). 

Xi awturi jsostnu li meta l-Franċiżi kienu Malta (1798-1800), Isuoard kien segretarju tal-ġeneral Belgrand de Vaubois u li ltaqa' ma' l-pjanista Rigel għax dan kien mar Malta ma' Napuljun. Wara t-telfa tal-Franċiżi, Belgard ħa 'l Isouard miegħu Pariġi. 

Għall-ewwel sab diffikultà kbira biex jistabillixi ismu bħala kompożitur imma f'qasir żmien il-poplu in ġenerali aċċetta x-xogħol tiegħu fil-qasam mużikali u l-popolarità tiegħu kibret.
Il-kompożizzjonijiet tiegħu inkludew opri, kanzunetti, dwetti u xogħlijiet oħra bħal *La Paix*, li kiteb għall-okkażjoni tat-Trattat ta' Amiens. Bejn is-snin 1805 u 1817, il-popolarità ta' Nicolò Isouard kienet fl-aqwa tagħha peress li x-xogħol tiegħu beda jindaqq fl-Opéra-Comique meta kiteb numru ta' opri liriċi b'libretti bil-Franċiż, inklużi *Cendrillon*, (opra fuq Cinderella, forsi l-aħjar biċċa mużika li kiteb), *Jeannot et Colin* u *Joconde* li għamlu su

B'kollox Nicolò ikkompona 42 opra u xi wħud minnhom kellhom rappreżentazzjoni Berlin, Copenhagen, Ruma, Londra, Budapest, San Pietruburgu, Moska u fi bliet oħra. Ikkompona wkoll quddies, motetti, kantati u romanzi. Meta fis-sena 1817 il-kompożitur François-Adrien Boieldieu mar lura Franza mir-Russja, Isouard iffaċċa kompetizzjoni kbira. Infatti fl-istess sena Boieldieu ġie elett minflok Nicolò Isouard biex jimla l-post f "l'Institut de France" li tbattal meta miet Étienne-Nicolas Méhul, pożizzjoni importanti ħafna fil-qasam mużikali. Din Nicolò ħadha bi kbira wisq u dar għax-xorb, li kien il-bidu tat-tmiem tiegħu. F'qasir żmien is-saħħa ta' Nicolò Isouard marret lura ħafna u l-mara u t-tfal abbandunawh. Miet fit-23 ta' Marzu tas-sena 1818 fl-età ta' 43 sena.

L-opri tiegħu *Jeannot et Colin*, *Aladin ou La Lanterne Magique* (li spiċċaha l-kollega Taljan tiegħu Angelo Maria Benincorsi fl-1821) u *Une Nuit de Gustave Wasa*, ispirata mix-xogħol ta' Alexis Piron, kellhom il-premiere Pariġi wara mewtu fl-1818, 1822 u fl-1825.

Ma' Luigi Cherubini, Méhul, Pierre Rode, Kreutzer u Boïeldieu , Isouard kien waqqaf id-dar editorjali *Le magasin de musique*, Pariġi fl-1802.

Bosta professuri tal-mużika, kompożituri, poeti u ħbieb taw l-aħħar tislima lil Isouard fil-funeral tiegħu li kien akkumpanjat minn marċi funebri. Fost dawk li ġarru t-tebut kien hemm il-kompożituri Henri Montan Berton u Cherubini flimkien ma' l-awtur Étienne-Joseph-Bernard Delrieu. Indifen fil-knisja Notre Dame des Victoires imma wara ġismu tmexxa għaċ-ċimiterju Père Lachaise.

Fil-faċċata ta' l'Opéra-Comique hemm bust ta' dan il-kompożitur Malti fost il-bustijiet ta' kompożituri oħra kif ukoll waħda mil-pjazzez ta' Pariġi hija msemmija għalih.
Matul iż-żmien, bosta awturi tal-istorja kienu jaħsbu li dan il-kompożitur famuż Malti kien ta' nisel Franċiż minħabba il-pronunzja ta' kunjomu u l-assoċjazzjoni li kellu ma' l'Opéra-Comique ta' Pariġi.

Nicolò Isouard ħalla żewgt itfal bniet Sophie-Nicole (1809-?), kompożitriċi tar-rumanzi, u Annette-Julie (1814-1876), pjanista u kompożitriċi. Ħuh, Joseph (1794-1863), għamel karriera bħala kantant u direttur tal-opri u wara nħatar ispettur tal-Monumenti storiċi fil-belt ta' Rouen. 

L-isem Nicolò Isouard huwa sinonimu ma' banda fil-Mosta li ġġib ismu, is-Soċjetà Filarmonika Nicolò Isouard. Il-kumitat ta' din is-Soċjetà kellu sodisfazzjon kbir meta fl-1990, wara ħafna attentati rnexxielu jixtri minn Franza tmien kotba oriġinali bl-opri ta' Nicolò Isouard.

## Xogħlijiet
* *L'Avviso a Maritati*, Opra, 1794
* *Artaserse, re di Persia*, Opra serja, 1794
* *Il barbiere di Siviglia*, Opra buffa (ibbażata fuq Beaumarchais), 1796
* *Rinaldo d'Asti*, Dramma giocoso, 1796
* *L'improvvisata in campagna*, Opra buffa, 1797
* *I due avari*, Commedia per musica, 1797
* *Il bottaio*, Opéra comique, 1798
* *Il barone d'Alba chiara*, Commedia per musica, 1798
* *Ginevra di Scozia*, Dramma serio eroico, 1798
* *Le Petit Page ou La Prison d'état*, Opra, 1800
* *Flaminius à Corinthe*, Opra, 1801
* *La Statue ou La Femme avare*, Opéra comique, 1802
* *Michel-Ange*, Opra, 1802
* *Les Confidences*, Opra, 1803
* *Le Baiser et la quittance ou Une aventure de garnison*, Opéra comique, 1803
* *Le Médecin turc*, Opéra bouffon, 1803
* *L'Intrigue aux fenêtres*, Opra, 1805
* *La ruse inutile ou Les Rivaux par convention*, Opra, 1805
* *Léonce ou Le Fils adoptif*, Opra, 1805
* *La Prise de Passaw*, Opéra comique, 1806
* *Le Déjeuner de garçons*, Comédie mêlée de musique, 1806
* *Idala ou La Sultane*, Opéra comique, 1806
* *Les Rendez-vous bourgeois*, Opéra bouffon, 1807
* *Les Créanciers ou Le Remède à la goutte*, Opera comique, 1807
* *Un jour à Paris ou La Leçon singulière*, Opéra comique, 1808
* *Cimarosa*, Opéra comique, 1808
* *Zélomir ou L'Intrigue au sérail*, Opéra comique, 1809
* *Cendrillon*, Opéra féerie, (ibbażata fuq Charles Perrault), 1810
* *La Victime des arts ou La Fête de famille*, Opéra comique, 1811
* *La Fête de village ou L'Heureux militaire*, Opéra comique, 1811
* *Le Billet de Loterie*, Opéra comique, 1811
* *Le Magicien sans magie*, Opéra comique, 1811
* *Lulli et Quinault ou Le Déjeuner impossible*, Opéra comique, 1812
* *Le Prince de Catane*, Opra, 1813
* *Le Français à Venise*, Opéra comique, 1813
* *Bayard à Mézières ou Le Siège de Mézières*, Opéra comique, 1814
* *Joconde ou Les Coureurs d'aventures*, Opéra comique, 1814
* *Jeannot et Colin*, Opéra comique, 1814
* *Les Deux Maris*, Opéra comique, 1816
* *L'Une pour l'autre ou L'Enlèvement*, Opéra comique, 1816
* *Aladin ou La Lampe merveilleuse*, Opéra féerie, 1822 (mtella' wara mewtu)
* *Une nuit de Gustave Wasa*, Opra, 1825 (mtella' wara mewtu)

## Noti u referenzi
;Noti

;Referenzi