Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart** (**Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart**) kompożitur famuż tal-Mużika Klassika. Il-fama ta' Mozart hija tant kbira li ismu jippersonifika l-mużika klassika tal-punent. Hu meqjus bħala wieħed mill-akbar ġenji mużikali u sa llum għadu ħaj fi qlub il-mużiċisti ta' kull stil u talent. Għalkemm miet ta' eta żgħira, f'ħajtu kkompona madwar 600 xogħol, fosthom il-melodija famuża Eine kleine Nachtmusik, u l-Marċ Tork flimkien ma' 41 sinfonija u kollezzjoni kbira ta' mużika għall-pjanu u mużika vokali.

## Ħajja
Imwieled f’Salzburg, l-Awstrija nhar is-27 ta’ Jannar 1756, Amadeus trabba f’ambjent mużikali mill-aqwa. Ta’ erba’ snin beda jitgħallem il-mużika għand missieru, kompożitur u vjolinista tal-Isqof ta’ Salzburg li kien ukoll il-Prinċep tal-belt. Barra li beda jdoqq xi strumenti tal-korda ta’ età tenera kien diġà beda jikkomponi xi bċejjeċ. Ta’ sitt snin flimkien ma’ oħtu Marianne, kien jagħti l-kunċerti f'Munich u Vjenna. Ta' disa' snin kien diġà żar Londra, Pariġi u bliet oħra fejn wera l-kapaċità mużikali mill-aqwa li kellu. Fl-1768, Vjenna, kiteb l-ewwel opra tiegħu *La Finta Semplice* fuq talba tal-Imperatur Awstrijak. Imma l-opra ttellgħet s-sena ta’ wara f’belt twelidu, Salzburg. Ta’ tlettax -il sena Mozart sar Direttur tal-Kunċerti fil-Qorti tal-Isqof ta’ Salzburg. Aktar tard beda jikkomponi ammont kbir ta’ xogħlijiet u żar Milan, Ruma u bliet oħra Taljani.

Mozart ma jistagħx jitqies bħala xi nnovatur jew riformatur fil-qasam mużikali. Il-vjaġġi li għamel qarrbuh lejn l-istili mużikali differenti ta’ żmienu. Billi ħallat dawn l-istili rnexxielu joħloq stil għalih, mużika mmarkata b’melodija mill-aqwa u li tirrifletti varjetà ta’ emozzjonijiet.

Fl-1772, miet l-Arċisqof ta’ Salzburg u s-suċċessur tiegħu ftit kien jimpurtah mill-mużika ta’ Mozart, għalhekk wara ħafna tilwim u polemiċi, Mozart ħalla Salzburg u mar Vjenna. Għalkemm beda jirċievi diversi kummissjonijiet, Mozart ma rnexxilux jistabbilixxi ruħu mill-ewwel ġo Vjenna. Hemm iltaqa’ mal-kompożitur anzjan Haydn u t-tnejn saru ħbieb mill-aqwa, tant li Mozart iddedikalu sett ta’ sitt kwartetti tal-korda. Fl-1782 iżżewweġ lil Costance Weber. Biex jaqla’ x’jiekol taha għat-tagħlim tal-mużika, beda jagħti kunċerti ħfief u jikkomponi danzi melodjużi.
 
Fl-1786 hu kkompona *Le Nozze di Figaro* waqt li s-sena ta’ wara kiteb kapolavur ieħor - *Don Giovanni*. Fl-1788, l-Imperatur Joseph II impjegah bħala mużiċista fil-palazz tiegħu b’salarju ta’ 80 lira fis-sena. Għalkemm dan kien salarju fenominali għal dak iż-żmien xorta baqa’ mċappas bid-djun li kien għamel.

Matul dik is-sena stess f’sitt ġimgħat ikkompona l-aħħar tliet sinfoniji, is-*Sinfonia fid-Do maġġuri* magħrufa bħala *Jupiter*, is-*Sinfonia fil-Mi bemoll maġġuri* u s-*Sinfonia fis-Sol minuri*. Fl-1790 kiteb ukoll l-opra *Cosi Fan Tutte*. Mozart ikkompona ‘l fuq minn 600 biċċa xogħol, dawn ġew irranġati f’ordni kronoloġiku fis-seklu dsatax mill-Awstrijak Ludwig von Kohchel.

Ix-xogħlijiet strumentali tiegħu wasslu l-mużika klassika fil-grad ta’ perfezzjoni. Bħala pjanist ċelebri kkompona diversi xogħlijiet biex hu stess setà jesegwihom f’diversi kunċerti. Kien l-ewwel surmast tal-hekk imsejħa kunċerti tal-pjanu tant li kiteb madwar 25 minnhom. Kiteb ukoll diversi sonati u xogħlijiet għall-kwartetti tal-korda. Fost l-40 sinfonija li kiteb, l-aktar popolari huma dawk li kiteb fl-aħħar għaxar snin ta’ ħajtu.

## L-Aħħar Snin

Fl-aħħar sena ta’ ħajtu kkompona l-famuża opra 'il-Flawt Maġiku' u l-*Messa de Requiem*, xogħol korali li fiha tista’ tgħid antiċipa l-mewt tiegħu stess, minħabba li lanqas laħaq spiccaha u komplieha wara mewtu l-alliev tiegħu Sussmayr. Mozart kien l-aqwa kompożitur operistiku ta’ żmienu. Kemm l-opri komiċi u anke dawk klassiċi huma mmarkati b’intensità drammatika mill-aqwa. Mifni bil-mard u bit-tbatija tax-xogħol, Wolfgang Amadeus Mozart miet nhar il-5 ta' Diċembru 1791, fl-età żgħira ta’ 35 sena. Bħalma għex ta’ fqir, hekk wara mewtu difnuh f’qabar komuni, qalb it-tallaba. Imma mhux l-istess ġralha l-mużika tiegħu, li baqgħet tiġi apprezzata dejjem iżjed mal-mixja taż-żmien u li għamlet lil Mozart fost l-aqwa kompożituri li qatt dehru taħt il-kappa tax-xemx.

## Lista ta’ Xogħlijiet Prinċipali ta’ Mozart
### Opri liriċi
* *Die Schuldigkeit des ersten Gebotes* K 35 (l-ewwel parti biss)
* *Apollo et Hyacinthus* K 38 - (13 ta’ Mejju 1767, Università ta’ Salisburg)
* *Bastien und Bastienne* K 50 - (2 ta’ Ottubru 1890, Architektenhaus, Berlin)
* *La finta semplice* K 51 - (1 ta’ Mejju 1769, Qorti tal-Arċisqof, Salisburg)
* *Mitridate, re di Ponto* K 87 (K.74a) - (26 ta’ Diċembru 1770, Teatro Regio Ducale, Milan)
* *Ascanio in Alba* K 111- (17 ta’ Ottubru 1771, Teatro Regio Ducale, Milan) 
* *Il sogno di Scipione* K 126 - (1 ta’ Mejju 1772, Residenza Arċiveskovili, Salisburg) 
* *Lucio Silla (opera) Lucio Silla* K 135 - (26 ta’ Diċembru 1772, Teatro Regio Ducale, Milan)
* *La finta giardiniera* K 196 - (13 ta’ Jannar 1775, Redoutensaal, Monaco)
* *Il re pastore* K 208 - (23 ta’ April 1775, Residenza Arċiveskovili, Salisburgo) 
* *Zaide* K 344 (opra mhux kompluta) – (27 ta’ Jannar 1866, Frankfurt)
* *Thamos König in Ägypten* K 345 (kori e intermezzi mużikali)
* *Idomeneo (opra)|Idomeneo, ossia Ilia ed Idamante,* K366 - (29 ta’ Jannar 1781, Court Theatre, Monaco)
* *Die Entführung aus dem Serail* K384 - (16 ta’ Lülju 1782, Burgtheater, Vjenna)
* *L'oca del Cairo* K 422 (opra mhux kompluta) (1784, ta’ April 1860, Frankfurt)
* *Lo sposo deluso, ossia La rivalità di tre donne għall-un solo amante* K 430 (opra mhux kompluta) (1784) 
* *Der Schauspieldirektor* K 486 (trad: L'impresarju Teatrali) (7 ta’ Frar 1786, Palazz Schönbrunn, Vjenna)
* *Le nozze di Figaro* K 492 - (1 ta’ Mejju 1786, Burgtheater, Vjenna)
* *Don Giovanni* K 527 - (29 ta’ Ottubru 1787, Teatru Nazzjonali ta’ Praga)
* * Così fan tutte* K 588 - (26 ta’ Jannar 1790, Burgtheater, Vjenna)
* *Die Zauberflöte* K 620 (trad. Il-flawt maġiku) (30 ta’ Settembru 1791, Teatru dei Wieden, Vjenna)
* *La clemenza di Tito* K 621 - (6 ta’ Settembru 1791, Teatru Nazzjonali ta’ Praga)

### Opri sagri
* *Litaniae de venerabili altaris Sacramento* K 125
* *Exultate Jubilate* K 165 (158a) fil-Fa maġġuri
* *Spatzen-Messe* Missa brevis K 220
* *Credo-Messe* K 257
* *Spaur-Messe* K 258
* *Krönungsmesse* K 317
* *Missas solemnis* K 337
* *Vesperae solemnes de confessore* K 339
* *Quddiesa fid-Do minuri* K 427
* *Ave verum Corpus* K 618
* *Quddiesa tar-Requiem* K 626

### Kompożizzjoniet strumentali
### Sinfoniji
* Sinfonija n. 25 fis-Sol minuri K 183
* Sinfonija n. 28 fid-Do maġġuri K 200
* Sinfonija n. 29 fil-La maġġuri "A mezza orchestra"
* Sinfonija n. 31 fir-Re maġġuri K 297 "Pariser"
* Sinfonija n. 32 fis-Sol maġġuri K 318
* Sinfonija n. 33 fis-Si bemoll maġġuri K 319
* Sinfonija n. 34 fid-Do maġġuri K 334
* Sinfonija n. 35 fir-Re maġġuri K 385 "Haffner"
* Sinfonija n. 36 fid-Do maġġuri K 425 "Linzer"
* Sinfonija n. 38 fir-Re maġġuri K 504 "Praga"
* Sinfonija n. 39 fil-Mi bemoll maġġuri K 543
* Sinfonija n. 40 fis-Sol minuri K 550
* Sinfonija n. 41 fid-Do maġġuri K 551 "Jupiter" 
* Sinfonija concertante għall-vjolin, vjola u orkestra fil-Mi bemoll maġġuri K 364
* Sinfonija konċertanti għall-oboe, klarinett, kornu u fagott fil-Mi bemoll maġġuri K297b

### Kunċerti
* Kunċert għall-pjanuforti n. 19 - K 459 "Incoronazione"
* Kunċert għall-pjanuforti n. 20 - K 466
* Kunċert għall-pjanuforti n. 21 - K 467
* Kunċert għall-pjanuforti n. 22 - K 482
* Kunċert għall-pjanuforti n. 23 - K 488
* Kunċert għall-pjanuforti n. 24 - K 491
* Kunċert għall-pjanuforti n. 25 - K 503
* Kunċert għall-pjanuforti n. 26 - K 537 "Kronungskonzert"
* Kunċert għall-pjanuforti n. 27 - K 595
* Kunċert għall-flawt u arpa - K 299
* Kunċert għall-kornu n. 3 - K 447
* Kunċert għall-klarinett - K 622
* Kunċert għall-vjolin n.1 - K 207
* Kunċert għall-vjolin n.1 - K 216
* Kunċert għall-vjolin n.1 - K 218
* K Kunċert għall-vjolin n.1 - K 219
* K Kunċert għall-fagott u orkestra - K 191
* K Kunċert għall-kornu n. 1 - K 412

### Sonati
* Sonata għall-pjanuforti n. 1 fid-Do maġġuri K 279
* Sonata għall-pjanuforti n. 2 fil-Fa maġġuri K 280
* Sonata għall-pjanuforti n. 3 fis-Si bemoll maġġuri K 281
* Sonata għall-pjanuforti n. 4 fil-Mi bemoll maġġuri K 282
* Sonata għall-pjanuforti n. 5 fis-Sol maġġuri K 283
* Sonata għall-pjanuforti n. 6 fir-Re maġġuri K 284
* Sonata għall-pjanuforti n. 7 fid-Do maġġuri K 309
* Sonata għall-pjanuforti n. 8 fil-La minuri K 310
* Sonata għall-pjanuforti n. 9 fir-Re maġġuri K 311
* Sonata għall-pjanuforti n. 10 fid-Do maġġuri K 330
* Sonata għall-pjanuforti n. 11 fil-La maġġuri K 331
* Sonata għall-pjanuforti n. 12 fil-Fa maġġuri K 332
* Sonata għall-pjanuforti n. 13 fis-Si bemoll maġġuri K 333
* Sonata għall-pjanuforti n. 14 fid-Do minuri K 457
* Sonata għall-pjanuforti n. 16 fid-Do maġġuri K 545
* Sonata għall-pjanuforti n. 17 fis-Si bemoll maġġuri K 570
* Sonata għall-pjanuforti n. 18 fir-Re maġġuri K 576

### Kwartetti u Kwintetti
* Kwartett K 370 għall-oboe, vjolin, vjola u vjolinċell
* Kwartett K 387
* Kwartett K 458 "Il-Kaċċa" 
* Kwartett K 465 "Kwartett tad-dissonanzi"
* Kwintett għall-klarinett u kordi fil-La maġġuri K 581 
* Kwintett għall-pjanuforti u strumenti tan-nifs fil-Mi bemoll K 452

## Pitturi


Image:Jean-Baptiste Greuze - Mozart - ILE2010.22.1 - Yale University Art Gallery.jpg|"Greuze Mozart"
Image:Wolfgang-amadeus-mozart 2.jpg|*Mozart tifel*, Lorenzoni, 1763
Image:Martini bologna mozart 1777.jpg|"Bologna Mozart", 1777
Image:Mozart Family Croce.jpg|Mozart m'oħtu Maria Anna u missieru Leopold. Mal-ħajt ritratt t'ommu (mejta), Anna Maria.