Muħammed XII ta' Granada

**Bu Għabdilla Muħammed XII** (bl-Għarbi: أبو عبد الله محمد الثاني عشر, b'ittri Latini: *Abū Għabdillāh Muħammad ath-Thānī Għaxar*; c. 1460 –1533), magħruf fl-Ewropa bħala **Boabdil** (**Bu Għabdilla**) jew **Boabdil el Chico** (**Bu Għabdilla ċ-Ċkejken**), u magħruf mill-poplu ta' Granada bħala **ż-Żugħabi** (l-isfortunat jew iż-żawwali), kien it-22 u l-aħħar ħakkiem Nasri tal-Emirat ta' Granada fl-Iberja. Huwa l-aħħar re tal-Andalus taħt il-Misilmin li b'laqam ta' **l-Għalib b'Alla** (ir-rebbieħ b'rieda t'Alla).

## Sultan

Muhammad XII kien iben Bu l-Ħasan Għali, Sultan ta' l-Emirat ta' Granada u laħaq warajh bħala sultan fl-1482, riżultat kemm ta' intriċċi tal-qorti kif ukoll ta' inkwiet fost il-popolazzjoni inġenerali.

Muħammed XII malajr fittex li jikseb prestiġju billi jinvadi Kastilja, iżda kien meħud priġunier f'Lucena fl-1483. Missier ta' Muħammed imbagħad reġa' sar bħala ħakkiem ta' Granada, biex jiġi sostitwit fl-1485 minn zijuh Muħammed XIII, magħruf ukoll bħala Għabdalla ż-Żagħal.

Muħammed kiseb il-libertà u l-appoġġ Kristjan biex jirkupra t-tron tiegħu fl-1487, billi aċċetta li jżomm Granada bħala renju tributarju taħt il-monarki Kattoliċi. Huwa impenja ruħu wkoll li ma jintervjenix fl-Assedju ta' Málaga, li fih Málaga ttieħdet mill-Insara.

Wara l-waqgħa ta' Málaga u Baza fl-1487, Almuñécar, Salobreña u Almería ttieħdu mill-Insara s-sena ta' wara. Sal-bidu tal-1491, Granada kienet l-unika belt immexxija mill-Misilmin fl-Iberja.

## Konsenja ta' Granada
Fl-1491, Muħammed XII ġie msejjaħ minn Isabella I ta' Kastilja u Ferdinandu II ta' Aragona biex iċedu l-belt ta' Granada, li kienet assedjata mill-Kastiljani. Eventwalment, fit-2 ta' Jannar 1492, Granada ġiet ċeduta. Il-purċissjoni rjali mxiet minn Santa Fe għal post ftit aktar minn mil minn Granada, fejn Ferdinandu ħa l-pożizzjoni tiegħu ħdejn ix-xatt tal-Genil. Ittra privata miktuba minn xhud lill-Isqof ta' León sitt ijiem biss wara l-avveniment tiddokumenta  din ix-xena:

Is-sultan tal-Mori, b'madwar tmenin jew mija fuq iż-żiemel u liebes tajjeb ħafna, ħareġ ibus id l-Altezzi tagħhom. Skont il-kapitulazzjoni finali ċ-ċavetta għal Granada se tgħaddi f'idejn l-Ispanjoli mingħajr ma Muħammed XII ikollu jbus idejn *Los Reyes*, hekk kif saret magħrufa l-koppja rjali Spanjola Isabella u Ferdinandu. L-omm indomita ta' Muħammed XII insistiet li teħles lil binha din l-umiljazzjoni finali li tbus l-id ta' Isabella.Kristofru Kolombu jidher li kien preżenti; jirreferi għall-konsenja:Wara li l-Altezzi tagħkom temmew il-gwerra tal-Mori li ssaltan fl-Ewropa, u spiċċaw il-gwerra tal-belt kbira ta' Granada, fejn din is-sena preżenti 1492 fit-2 ta' Jannar rajt il-bandalori rjali tal-Altezzi Tiegħek jitħawlu bil-qawwa tal-armi fuq it-torrijiet tal-Alhambra.

## Eżilju

Il-leġġenda tgħid li hekk kif Muħammed XII mar fl-eżilju, huwa laħaq prominenza tal-blat li tat l-aħħar dehra tal-belt. Hawnhekk waqqaf iż-żiemel tiegħu u ra għall-aħħar darba l-*Imdinet il-Ħamra* (Alhambra) u l-wied aħdar li jinfirex taħt. Il-post fejn allegatament seħħ dan illum hu magħruf bħala s-*Suspiro del Moro*, "it-tnehid tal-Moro". Muħammed beda jibki fuq it-telfa tiegħu, u kompla l-vjaġġ tiegħu lejn l-eżilju akkumpanjat ma' ommu &#x2014; li suppost qaltlu,  

Muħammed XII ingħata proprjetà f'Laujar de Andarax, Las Alpujarras, żona muntanjuża bejn is-Sierra Nevada u l-Baħar Mediterran. Qasam il-Mediterran fl-eżilju, telaq f'Ottubru 1493 minn Adra u niżel f'Cazaza. Huwa stabbilixxa nnifsu f'Fes, akkumpanjat ma' madwaru minn 1,130 tal-palazz (*courtiers*) u qaddejja. Għadd kbir tal-popolazzjoni Misilma ta' Granada kienet diġà ħarbet lejn l-Afrika ta' Fuq, u ħadet vantaġġ minn klawżola fl-artikoli ta' konsenja li kienet tippermetti l-passaġġ ħieles.

### Ittra lis-Sultan il-Marini tal-Marokk
Ftit wara l-proklama tiegħu, Boabdil Muħammed bagħat ittra twila lill-ħakkiem Marini tal-Marokk biex jitlob għal kenn. L-ittra tibda b'poeżija twila li tfaħħar lill-Marinin, segwita minn silta ta' proża fejn jilmenta t-telfa tiegħu u jitlob maħfra għall-għemil ħażin mill-passat ta' missirijietu kontra l-Marinin. It-test kollu kien irrappurtat mill-Maqqari:

### Eżilju u mewt fl-Afrika ta' Fuq
L-istoriku tas-seklu 17, Aħmed il-Maqqari kiteb li Muħammed XII qasam il-Mediterran għal Melilla imbagħad mar Fes fejn bena palazz. Huwa baqa' hemm sal-mewtu fl-1518 jew fl-1533. Jingħad li kien midfun f'qabar żgħir bil-koppla ħdejn *imsalla* (post tas-*sala*, it-talb ta' kuljum tal-Misilmin), li jinsab barra minn Bieb Maħruq (Bab Mahrouk) f'Fes. Muħammed XII kellu żewġ subien wara mewtu; Jusef u Aħmed. Il-Maqqari ltaqa' mad-dixxendenti tiegħu fl-1618 f'Fes; għexu fi stat ta' faqar u jiddependu fuq iż-Żaka.

## Referenzi

## Aktar qari

* 
*