open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diana, Prinċipessa ta' Wales

**Diana, Prinċipessa ta' Wales** (imwielda **Diana Frances Spencer**; twieldet fl-1 ta' Lulju 1961 – mietet fil-31 ta' Awwissu 1997), kienet membru tal-familja rjali Brittanika. Hija kienet l-ewwel mara ta' Karlu, Prinċep ta' Wales — il-werriet apparenti tat-tron Brittaniku — u omm il-Prinċep William u l-Prinċep Harry. L-attiviżmu u l-apparenza ta' Diana wassluha biex tkun ikona internazzjonali u b'hekk kisbet popolarità dejjiema kif ukoll skrutinju pubbliku bla preċedent, li intensifikaw madwar il-ħajja privata tagħha li kienet tevolvi b'mod kostanti.

## Bijografija
Diana twieldet f'familja nobbli Brittanika u trabbiet qrib il-familja rjali fil-proprjetà tagħhom ta' Sandringham. Fl-1981, hi u taħdem bħala assistent ta' għalliem ta' skola tan-nuna, hija tgħarrset mal-Prinċep Karlu, l-iben il-kbir tar-Reġina Eliżabetta II. It-tieġ tagħhom seħħ fil-Katidral ta' San Pawl fl-1981 u b'hekk saret il-Prinċipessa ta' Wales, rwol li għalih intlaqgħet b'entużjażmu mill-pubbliku. Il-koppja kellha żewġ subien, William u Harry, li dak iż-żmien kienu t-tieni u t-tielet dixxendenti suċċessuri tat-tron Brittaniku. Madankollu, iż-żwieġ ta' Diana u Karlu, bata minħabba n-nuqqas ta' kompatibbiltà bejniethom u relazzjonijiet barra ż-żwieġ. Huma sseparaw fl-1992, ftit wara li l-isfaxxar tar-relazzjoni tagħhom ħareġ fil-beraħ. Id-dettalji dwar id-diffikultajiet tagħhom fiż-żwieġ kulma jmur ħarġu fl-isfera pubblika, u ż-żwieġ bejniethom spiċċa f'divorzju fl-1996.

Bħala l-Prinċipessa ta' Wales, Diana wettqet dmirijiet irjali f'isem ir-Reġina u rrappreżentata f'avvenimenti fil-pajjiżi tal-Commonwealth. Hija kienet iċċelebrata fil-mezzi tax-xandir għall-approċċ mhux konvenzjonali tagħha għax-xogħol tal-karità. Il-patroċinji tagħha inizjalment kienet iċċentrati fuq it-tfal u l-anzjani, iżda iktar 'il quddiem saret magħrufa għall-involviment tagħha f'żewġ kampanji partikolari, waħda li tinvolvi l-attitudnijiet soċjali u l-aċċettazzjoni fil-konfront tal-pazjenti bl-AIDS, u l-oħra promossa permezz tas-Salib l-Aħmar Internazzjonali għat-tneħħija tal-mini splussivi tal-art. Hija qajmet kuxjenza u tkellmet favur ukoll modi kif in-nies affettwati mill-kanċer u mill-mard mentali setgħu jiġu megħjuna. Il-Prinċipessa inizjalment kienet partikolarment mistħija, iżda l-kariżma u l-karattru amikevoli tagħha qarrbuha mal-pubbliku u għenuha żżomm ir-reputazzjoni tagħha minkejja l-isfaxxar taż-żwieġ tagħha. Hija kienet meqjusa fotoġenika ħafna, u kienet minn ta' quddiem nett fil-moda fis-snin 80 u 90 tas-seklu 20. Il-mewt ta' Diana f'ħabta bil-karozza f'Pariġi wasslet għal vistu pubbliku estensiv u attenzjoni globali fil-mezzi tax-xandir. Il-legat tagħha kellu impatt qawwi fuq il-familja rjali u s-soċjetà Brittanika.

## Referenzi
Joe Saliba (1941–2013)

**Joseph Paul Anthony Saliba** (twieled Birkirkara, 26 ta' Jannar 1941 – Melbourne, 18 ta' Settembru 2013) magħrufa bl-isem ta' **Joe Saliba**, kien poeta, kittieb u traduttur Malti u Awstraljan.

## Xogħlijiet
* 1966 – *Ilhna Tar-rebbiegha : (poeiji)*
* 1967 – *Ferh, Biki u Poezija : poeziji*
* 1981 – *Ilma : poeziji*
* 1986 – *Irjieh : Antologija mill-Awstralja Guze Abela*
* 1989 – *Lamentations of a Happy Man*

## Ara wkoll
* Doreen Micallef

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*  BILLABONG – Il-blog personali ta 'Saliba
*  Intervista ma' Joe Saliba – PJS
*  Joe Saliba – AustLit
*  Ħames Ittri ta’ Doreen Micallef lil Joe Saliba
Joe Saliba

**Joe Saliba** jista' jirreferi għal:

* Joe Saliba (1941–2013) – poeta Malti
* Joe Saliba (1957) – politiku u poeta Malti
New Secret (jott)

In-**New Secret** huwa jott lussuż kbir ta' 74 metru (243 pied) li ġie varat minn Amels Holland B.V. fl-2017 fil-baċir tal-bini tal-jottijiet tagħhom f'Vlissingen, in-Netherlands. L-opra tal-baħar ġiet iddisinjata minn Tim Heywood, u d-disinn intern sar minn Winch Design. In-New Secret huwa t-tieni jott minn serje ta' tlieta. L-ewwel jott tas-serje nbena fl-2016 u jismu Plvs Vltra, filwaqt li t-tielet jott tas-serje nbena fl-2018 u jismu Universe. In-New Secret ingħata lis-sid, il-familja Lopes minn São Paulo, il-Brażil, f'Ġunju 2019.

## Disinn
In-New Secret huwa twil 74 metru (243 pied), b'wisa' massima ta' 12.25-il metru (40.2 pied) u b'pixka ta' 3.85 metri (12.6-il pied). It-tunnellaġġ tal-jott huwa ta' 1790 tunnellata grossa. Il-buq tal-jott huwa magħmul mill-azzar, filwaqt li l-qafas tal-opra tal-baħar huwa magħmul mill-aluminju bi gverti tal-injam tat-tikk. Il-jott huwa kklassifikat minn Lloyd's u jtajjar il-bandiera tal-Gżejjer Marshall. In-New Secret ilaħħaq veloċità massima ta' 16.5-il knot (31 km/h).

## Referenzi
Maria De Filippi

**Maria De Filippi** (twieldet fil-5 ta' Diċembru 1961) hija preżentatriċi televiżiva Taljana, ospitant u sid ta' kumpanija tal-produzzjoni televiżiva msejħa Fascino PGT. Hi waħda mill-iżjed preżentatriċi Taljani popolari fit-televiżjoni Taljana.

## Bijografija
Maria De Filippi twieldet f'Milan, il-Lombardia, iżda trabbiet f'Pavia fejn il-familja tagħha marret tgħix meta kellha għaxar snin. Hija miżżewġa mal-preżentatur u l-ospitant televiżiv Maurizio Costanzo u miegħu adottat tifel.

## Karriera
Maria De Filippi ospitat diversi talk shows li xxandru fuq l-istazzjoni Canale 5 tal-Mediaset, fosthom *Uomini e donne* u *C'e posta per te*. Mill-1993 sal-2021 ospitat it-talent show *Amici* fuq Canale 5. Dan il-programm huwa simili għas-sensiela Amerikana *Fame*, u l-format tiegħu huwa simili għal skola tat-talenti mużikali ta' kantanti u żeffiena li jikkompetu kontra xulxin, u jwettqu spettakli f'ħin reali quddiem udjenza, ġurija u għalliema, xi kultant flimkien ma' kantanti u żeffiena professjonisti. Iż-żeffien Albaniż Kledi Kadiu kien żeffien professjonist li kien jiżfen b'mod regolari fl-ewwel sensiliet tal-programm televiżiv.

Fl-2001 hija ospitat it-*Telegatto* flimkien ma' Gerry Scotti. Mill-2009, hi kienet waħda mill-ġurija u mill-produtturi ta' *Italia's Got Talent*.

Marco Carta, Valerio Scanu u Emma Marrone, huma tliet kantanti li varaw il-karrieri tagħhom permezz ta' *Amici*, u lkoll sussegwentement rebħu l-Festival Mużikali prestiġjuż ta' Sanremo fl-2009, fl-2010, u fl-2012 rispettivament.

Fost il-programmi televiżivi appoġġati minn Maria de Filippi u mill-produzzjonijiet ta' Fascino PGT hemm *Amici*, *Uomini e donne*, *C'è posta per te*, *Italia's Got Talent*, *Coca-Cola Summer Festival*, *Temptation Island*, *Tú sí que vales*, *Pequeños gigantes*, *Maurizio Costanzo Show*, *L'intervista*, *Selfie - Le cose cambiano*, *House Party* u *Ultima fermata*.

## Filmografija

## Programmi televiżivi

## Premjijiet

* 1995 - Telegatto *Intrattenimento con ospiti* għal *Amici*
* 1996 - Telegatto *Intrattenimento con ospiti* għal *Amici di sera*
* 1997 - Telegatto *Personaggio femminile dell'anno*
* 1998 - Telegatto *Intrattenimento con ospiti* għal *Accadde domani*
* 2000 - Telegatto *Miglior talk show* għal *C'è posta per te*
* 2001 - Telegatto *Miglior talk show* għal *C'è posta per te*
* 2002 - Telegatto *Miglior reality show* għal *Saranno famosi*
* 2002 - Telegatto *Trasmissione dell'anno* għal *Saranno famosi*
* 2003 - Telegatto *Miglior reality show* għal *Amici di Maria De Filippi*
* 2003 - Telegatto *Personaggio femminile dell'anno*
* 2008 - Telegatto *TeleRatto Speciale di Amianto* għal *Amici di Maria De Filippi*
* 2011 - Wind Music Award *Premio Speciale "Arena di Verona"*
* 2021 - Seat Music Awards; Premju għar-rwol tagħha fil-mużika Taljana

## Referenzi
Joe Saliba (1957)

**Joseph M. Saliba** (twieled Ħaż-Żebbuġ fil-21 ta' Ġunju 1957), magħruf ukoll bl-isem ta' **Joe Saliba**, kien politiku u poeta Malti.

## Xogħlijiet

* 1995 – *Vjaġġ*
* 2011 – *Spiral*

## Ara wkoll

* Partit Nazzjonalista (Malta)

## Referenzi

## Ħoloq esterni
Norm Macdonald

**Norman Gene** "**Norm**" **Macdonald** (twieled fis-17 ta' Ottubru, 1959 – miet fl-14 ta' Settembru, 2021) kien attur u kummidjant Kanadiż.
L-ewwel Konċilju ta' Niċea

**L-ewwel Konċilju ta' Niċea** kien l-ewwel Konċilju ta' isqfijiet Kristjani li ġew imlaqqa fil-belt ta' Niċea biex jaqtgħu ċerti deċiżjonijiet dwar il-fidi Kattolika. Dan il-Konċilju ġie msejjaħ mill-Imperatur Kostantinu il-Kbir u għalih attendew madwar 318-il rappreżentant mill-Imperu kollu. Qabel il-Konċilju, l-isqfijiet kellhom jagħmlu konċilji reġjonali, bħal ma kien eżempju l-Konċilju ta' Ġerusalemm, l-ewwel Konċilju Reġjonali li nsibu tagħrif fuqu fl-Atti tal-Appostli (Atti Kap 15). Il-Konċilju Niċen kellu jagħti deċiżjoni finali fuq l-ereżija ta' Arju, li kien presbiteru Libjan u Ażjatiku, u qassis ta' reġjun f'Lixandra, li kien jgħallem li Kristu huwa l-Iben ta' Alla, li twieled minn Alla l-Missier, u huwa distint mill-Missier (għalhekk subordinat lejh), imma l-Iben huwa wkoll l-Iben ta' Alla iżda mhux ko-etern ma' Alla l-Missier. L-Arjaniżmu huwa duttrina Kristoloġika mhux trinitarja.

Dan it-tagħlim ta' Arju dam jiċċirkola u baqa' kkumbattut mill-Knisja Kattolika sakemm ħarġet id-deċiżjoni tal-Konċilju ta' Niċea f'dak li hu magħruf bħala l-*Kredu oriġinali ta' Niċea,* li ġie approvat kważi unanimament. Din id-deċiżjoni xejnet id-duttrina ta' Arju. Il-Kredu ta' Niċea kien jgħid il-verità dwar Ġesù bħala l-uniku Iben tal-Missier u tal-istess sustanza tal-Missier. Din id-deċiżjoni saret ġebla tat-Trinitarjaniżmu Nisrani. L-Arjani opponew din id-deċiżjoni dwar in-Natura ta' Ġesù u l-Imperatur ipprova jirrikonċilja lil Arju, mal-Knisja, imma ma rnexxielux, għax Arju miet fis-sena 336, filwaqt li Kostantinu l-Kbir miet sena warajh u s-segwaċi ta' Arju baqgħu jopponu għad-deċiżjoni tal-Konċilju.

Il-Konċilju indirizza wkoll il-kwistjoni tad-data tal-Għid il-Kbir li qabel kienet l-erbatax il-jum tax-xahar ta' Nisan, l-ewwel xahar tas-sena Liturġika Lhudija. Iżda dan l-attentat ma rnexxiex, infatti il-Knisja Ortodossa tiċċeleba l-Għid il-Kbir erba' ġimgħat wara il-Knisja Kattolika. Min hemm ġejja il-kelma *quartodeċimaniżmu* il-Kristjani tal-Lvant u l-Punent kienu jiċċelebraw l-Għid il-Kbir fi ġranet differenti. Kien hemm kontroversja kbira fuq id-data l-aktar korretta tal-Għid il-Kbir. Din il-kontroversja kienet antika sa mit-tieni seklu u baqgħet sejra għal mijiet ta' snin sakemm ittieħdet din id-deċiżjoni finali. Fl-aħħar ġiet deċiża il-ġurnata tal-Ħadd ta' wara l-qamar kwinta ta' Marzu, li fuqha għandha timxi s-sena Liturġika kollha. Ġew ukoll diskussi r-rikonoxximent tal-Knisja ta' Lixandra li jkollha s-setgħa flimkien ma' Ruma, kif ukoll xi privileġġi li jirrigwardjaw il-Knejjes tal-Antjokja. 

Il-Konċilju ta' Niċea kellu wkoll l-irwol li jxandar il-Liġi Kanonika, li hija s-sistema li tagħmel liġijiet. Din is-sistema hija l-ewwel sistema legali fil-Punent u l-aktar waħda antika li baqgħet tiffunzjona kontinwament mingħajr ma ġiet interrotta.

## Ħoloq esterni
* Il-Konċilji Ekumeniċi fuq Laikos.org
*  Il-Konċilju ta' Niċea fuq *Encyclopædia Britannica*
Lista ta' pajjiżi skont id-densità ta' popolazzjoni

Din hija **lista ta' pajjiżi u territorji klassifikati skont id-densità ta' popolazzjoni**, ikkalkulata skont in-numru ta' abitanti umani għal kull kilometru kwadru jew mil kwadru, u wkoll magħżula skont l-ejra u l-popolazzjoni. Din il-lista tinkludi stati sovrani u territorji dipendenti awtogovernanti skont l-istandard ISO 3166-1; hemm ukoll elenkat f'din il-lista pajjiżi li mhumiex rikonoxxuti imma li huma *[[de facto]]* indipendenti. Il-figuri fit-tabella huma bbażati skont l-erjas li jinkludu korpi interni tal-ilma bħal bajjiet, għadajjar, ġibjuni u xmajjar. Din il-lista ma tinkludi entitatijiet li mhumiex imniżżla fl-ISO 3166-1, minbarra stati b'rikonoxximent limitat; għalhekk, pajjiżi kostitwenti li mhumiex fl-ISO 3166-1 u entitajiet oħra li mhumiex f'dan l-istandard bħall-Unjoni Ewropea, mhumiex imniżżla. Il-figuri wżati f'dan l-artiklu huma skont l-aħħar ċensimenti u stimi u projezzjonijiet uffiċjali. Fejn dawn id-dati mhumiex disponibbli, huma wżati l-projezzjonijiet miksuba mid-Dipartment għall-Affarijiet Ekonomiċi u Soċjali tan-Nazzjonijiet Uniti.

## Tabella

## Referenzi
Dolmen ta' Menga

Id-**Dolmen ta' Menga** (bl-Ispanjol: *Dolmen de Menga*) huwa tumbata funebri (*tumulus*) megalitika, forma ta' dolmen tawwali, li jmur lura għall-ħabta tat-3750-3650 Q.K. Jinsab fil-inħawi ta' Antequera, l-Andalusija, Spanja.

Huwa wieħed mill-ikbar strutturi megalitiċi antiki magħrufa fl-Ewropa. Huwa twil 27.5 metru, wiesa' sitt metri u għoli 3.5 metri, u nbena bi tnejn u tletin ħaġra megalitika, l-ikbar waħda minnhom tiżen madwar 180 tunnellata.

Wara t-tlestija tal-kompartiment ċentrali (li x'aktarx kienet qabar għall-familji li kellhom it-tmun f'idejhom f'dawk iż-żminijiet) u l-passaġġ li jwassal saċ-ċentru tiegħu, l-istruttura tal-ġebel ġiet mirduma bil-ħamrija u nbniet qisha għolja li għadha teżisti sa llum. Meta l-qabar infetaħ u ġie eżaminat fis-seklu 19, l-arkeologi sabu l-iskeletri ta' diversi mijiet ta' nies fuq ġewwa.

Id-Dolmen ta' Menga jinsab 70 metru 'l bogħod mid-Dolmen ta' Viera u madwar erba' kilometri mit-Tholos ta' El Romeral, li fl-2016 ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien mal-elementi naturali ta' Peña de los Enamorados u El Torcal, bit-titlu Sit tad-Dolmens ta' Antequera.

## Abrigo de Matacabras
L-Abrigo (għar kenni) ta' Matacabras, li jinsab 'l isfel min-naħa tal-Majjistral ta' Peña de los Enamorados, huwa marbut mill-qrib mad-Dolmen ta' Menga, peress li l-assi ta' dan tal-aħħar huwa orjentat lejh direttament. Il-qabar huwa orjentat lejn il-Grigal, fit-Tramuntana ta' tlugħ ix-xemx tas-solstizju tas-sajf, u huwa l-uniku qabar orjentat b'dan il-mod fl-Ewropa f'dan il-kuntest kulturali. 

Fl-2018, il-grupp ta' riċerka ATLAS mill-Università ta' Sivilja ppubblika studju tal-analiżi b'riżoluzzjoni għolja tal-pitturi tal-għerien bi stil skematiku ta' Abrigo de Matacabras. L-għar żgħir għandu rabtiet viżivi u simboliċi mad-Dolmen ta' Menga, u b'hekk jistabbilixxi rabtiet pajsaġġistiċi li x'aktarx huma uniċi fil-preistorja Ewropea. Ir-riżultati kkonfermaw il-kronoloġija Neolitika tal-għar “probabbilment, mill-inqas, fil-bidu tar-raba' millenju Q.K... u l-importanza tiegħu bħala post ta' riferiment għall-popolazzjoni Neolitika (u x'aktarx anke iktar antika) tar-reġjun...”.

## Ara wkoll

* Sit tad-Dolmens ta' Antequera
* Dolmen ta' Viera
* Tholos ta' El Romeral
* Peña de los Enamorados
* El Torcal

## Referenzi
Dolmen ta' Viera

Id-**Dolmen ta' Viera**, magħruf ukoll bħala d-**Dolmen de los Hermanos Viera** huwa dolmen — tip ta' qabar megalitiku b'kompartiment wieħed — li jinsab fl-inħawi ta' Antequera, fil-provinċja ta' Málaga, l-Andalusija, Spanja. Jinsab 70 metru biss mid-Dolmen ta' Menga u madwar erba' kilometri mit-Tholos ta' El Romeral. Ġie skopert bejn l-1903 u l-1905 mill-aħwa Antonio u José Viera minn Antequera, li skoprew ukoll it-Tholos ta' El Romeral.

## Deskrizzjoni
Bħad-Dolmen ta' Menga, id-Dolmen ta' Viera huwa mibni b'teknika *ortostatika*: ħaġriet kbar weqfin. Jikkonsisti minn kuritur twil iffurmat minn sebgħa u għoxrin ħaġra, li jagħti għal kompartiment rettangolari. Dan x'aktarx li kien kompartiment funebri, minkejja ġew skoperti biss għodod tal-għadam u tas-siliċe kif ukoll bċejjeċ taċ-ċeramika. Il-kompartiment funebri għandu dimensjonijiet differenti mill-kuritur: huwa għoli ħarira iktar minn 200 ċentimetru u wiesa' 180 ċentimetru, filwaqt li l-kuritur huwa għoli 185 ċentimetru u l-wisa' tvarja bejn 130 ċentimetru fid-daħla sa 160 ċentimetru fil-punt fejn jingħaqad mal-kompartiment. Il-kuritur huwa kemxejn itwal minn 21 metru. Il-ħxuna tal-ħaġriet tvarja bejn 20 ċentimetru sa 50 ċentimetru.

Id-dolmen huwa mirdum b'tumbata funebri jew *tumulus* b'dijametru ta' 50 metru. Bħall-biċċa l-kbira tal-oqbra Iberiċi, huwa orjentat kemxejn lejn Nofsinhar ix-Xlokk (96°), eżatt b'tali mod li d-dawl tax-xemx tas-solstizji tas-sajf idawwal il-kompartiment funebri.

In-naħat tax-xellug u tal-lemin tal-kuritur jidher li oriġinarjament kienu jikkonsistu minn 16-il ħaġra kull waħda; għad fadal erbatax fuq ix-xelluh u ħmistax fuq il-lemin. Ħames ħaġriet akbar għadhom intatti fis-saqaf, u hemm frammenti ta' żewġ ħaġriet oħra; milli jidher tliet ħaġriet jew erbgħa ntilfu għalkollox. Fl-aħħar tal-kuritur hemm ħaġra monolitika kbira b'toqba kwadra qrib in-nofs tagħha. Din u tliet ħaġriet monolitiċi oħra huma mdawrin mal-kompartiment. Hemm differenza notevoli bejn il-ħaġriet tan-naħat u dawk tas-saqaf: dawk tal-ewwel huma maħduma b'ħafna iktar reqqa u joqogħdu perfettament fl-ispazji maħluqa fil-ħaġriet tad-daħla u l-art.

## Storja
Id-Dolmen ta' Viera nbena fi Żmien ir-Ram, bejn wieħed u ieħor għall-ħabta tat-3510-3020 Q.K. Ilu li ngħata l-istatus ta' Monument Nazzjonali mill-1923.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-sit jaqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsill għall-Kultura tal-Gvern Awtonomu tal-Andalusija, li jamministrah flimkien mal-Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera (CADA). Id-dolmen ġie rrestawrat reċentement u huwa miftuħ għall-pubbliku.

Huwa wieħed mill-komponenti tas-Sit tad-Dolmens ta' Antequera li fl-2016 ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Ara wkoll

* Sit tad-Dolmens ta' Antequera
* Dolmen ta' Menga
* Tholos ta' El Romeral
* Peña de los Enamorados
* El Torcal

## Referenzi
Tholos ta' El Romeral

It-**Tholos ta' El Romeral**, li jinsab żewġ kilometri u nofs fit-Tramuntana tar-raħal ta' Antequera, l-Andalusija, Spanja, huwa wieħed mill-iżjed eżempji importanti ta' arkitettura Neolitika fin-Nofsinhar tal-Ewropa. It-Tholos ta' El Romeral, magħruf ukoll bħala l-**Għar ta' El Romeral** (bl-Ispanjol: *Cueva de Romeral*) u d-**Dolmen ta' El Romeral** (bl-Ispanjol: *Dolmen de Romeral*), huwa sit funebri megalitiku li nbena għall-ħabta tal-1800 Q.K. Huwa wieħed minn tliet oqbra fir-reġjun, flimkien mad-Dolmen ta' Menga u d-Dolmen ta' Viera; it-tnejn jinsabu lejn il-Lbiċ.

Fl-2016, dawn it-tliet siti, flimkien ma' Peña de los Enamorados u El Torcal, tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Sit tad-Dolmens ta' Antequera".

## Data

Saħansitra sas-seklu 20 kien jingħad li t-tliet oqbra megalitiċi fiż-żona (id-Dolmen ta' Menga, id-Dolmen ta' Viera u t-Tholos ta' El Romeral) oriġinaw mill-istess perjodu. Madankollu, mir-riċerka sussegwenti ħareġ fid-dieher li t-*tholos* inbniet ferm wara ż-żewġ dolmens. Iż-żewġ dolmens inbnew għall-ħabta tat-3800 Q.K., filwaqt li l-kostruzzjoni tat-Tholos ta' El Romeral x'aktarx li saret għall-ħabta tal-1800 Q.K. Huwa rikonoxxut u attribwit lill-kultura usa' ta' Los Millares, li kellha ċ-ċentru tagħha iktar minn 200 kilometru lejn il-Lvant. Ir-raġunijiet ewlenin li ngħataw għal dan huma l-materjali differenti tal-ġebel li ntużaw u l-pjanta differenti tal-kompartimenti, peress li ż-żewġ dolmens l-oħra għandhom kompartimenti rettangolari.

## Arkitettura

It-Tholos ta' El Romeral huwa qabar bil-kompartimenti mirdum b'tumbata funebri (*tumulus*). Jikkonsisti minn kuritur twil magħmul minn ħitan qishom ħitan tas-sejjieħ b'ġebliet żgħar mingħajr tkaħħil u soqfa b'ħaġar megalitiku. Il-kuritur jagħti għal żewġ kompartimenti tondi konsekuttivi b'għamla ta' xehda. L-ikbar kompartiment għandu dijametru ta' bejn wieħed u ieħor 4.20 metri u għandu ħitan tas-sejjieħ mibnija bl-istess mod bħal tal-kuritur, li jxaqilbu 'l ġewwa sa ma jissaqqfu b'ħaġra megalitika fuq nett. L-art tal-kuritur u tal-kompartiment ewlieni hija magħmula minn ħamrija kkumpattata. It-tieni kompartiment huwa kkollegata mal-ewwel wieħed permezz ta' kuritur rettangolari u mhux aċċessibbli għall-pubbliku. Għandu dijametru ta' bejn wieħed u ieħor żewġ metri, fih ħaġra mdaqqsa li fuqha x'aktarx kienu jitpoġġew il-katavri qabel id-dfin, u l-art tal-kompartiment iż-żgħir hija miksija bil-ħaġar. Fi ħdan it-*tholos* instabu għadam u oġġetti funebri.

Għalkemm jingħad li dawn il-binjiet megalitiċi kellhom użi differenti (oqbra, tempji, eċċ.), it-Tholos ta' El Romeral huwa ċertament sit funebri minħabba li ġo fih instabu fdalijiet umani, qxur tal-baħar, u żewġ tipi ta' bċejjeċ taċ-ċeramika.

## Ara wkoll

* Sit tad-Dolmens ta' Antequera
* Dolmen ta' Menga
* Dolmen ta' Viera
* Peña de los Enamorados
* El Torcal

## Ħoloq esterni

* ''The Modern Antiquarian''
* ''The Megalithic Portal''
* ''Historia de la Arquitectura en España'' (bl-Ispanjol)

## Referenzi
Peña de los Enamorados

**Peña de los Enamorados** (litteralment "Il-Blata tal-Maħbubin") hija muntanja qrib ir-raħal ta' Antequera, fil-Provinċja ta' Málaga, l-Andalusija, Spanja. Il-quċċata tagħha tlaħħaq it-880 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Mid-Dolmen ta' Menga, l-għamla tal-muntanja jingħad li tixbah ras ta' bniedem mimdud.

## Isem
Il-muntanja ngħatat isimha abbażi ta' leġġenda mit-tradizzjonali orali lokali. L-iktar verżjoni magħrufa tal-leġġenda tgħid li żewġ maħbubin Għarab minn fazzjonijiet rivali, żagħżugħ minn Antequera u tfajla minn Archidona fil-qrib, neħħew ruħhom b'idejhom flimkien billi qabżu mill-quċċata tal-muntanja għal isfel wara li kienu qed jiġu ppersegwitati minn missier it-tfajla u l-irġiel tiegħu. Din il-leġġenda romantika iktar 'il quddiem ġiet adattata minn Robert Southey. F**Laila and Manuel'' huwa jsostni li l-maħbubin kienu tfajla [[Iżlam|Musulmana]] u [[Skjavitù|skjav]] [[Kristjaneżmu|Kristjan]] ġuvni minn ta' missierha.

[[Kristofru Kolombu]] kien jaf b'dan l-isem partikolari. Il-[[kittieb]] tal-kronaki tiegħu, [[Bartolome de Casas]], ikkopja linja mir-reġistru ta' abbord mid-29 ta' Ottubri 1492, fejn Kolombu jiddeskrivi dak li kien ra tmint ijiem qabel f'[[Kuba]]: "Hu u jirrimarka dwar il-pożizzjoni tax-xmara u tal-port, li semma San Salvador, huwa ddeskriva l-muntanji bħala imponenti u sbieħ, bħal dik ta' Peña de las Enamoradas...".

Il-muntanja hija magħrufa wkoll lokalment bħala "**Montaña del Indio'''" minħabba li tixbaħ ras ta' Indjan Amerikan meta wieħed iħares lejha minn ċertu angoli, fosthom mid-daħla tad-Dolmen ta' Menga.

## Abrigo de Matacabras

L-Abrigo (għar kenni) ta' Matacabras, li jinsab 'l isfel min-naħa tal-Majjistral ta' Peña de los Enamorados, huwa marbut mill-qrib mad-Dolmen ta' Menga, peress li l-assi ta' dan tal-aħħar huwa orjentat lejh direttament. Il-qabar huwa orjentat lejn il-Grigal, fit-Tramuntana ta' tlugħ ix-xemx tas-solstizju tas-sajf, u huwa l-uniku qabar orjentat b'dan il-mod fl-Ewropa f'dan il-kuntest kulturali.

Fl-2018, il-grupp ta' riċerka ATLAS mill-Università ta' Sivilja ppubblika studju tal-analiżi b'riżoluzzjoni għolja tal-pitturi tal-għerien bi stil skematiku ta' Abrigo de Matacabras. L-għar żgħir għandu rabtiet viżivi u simboliċi mad-Dolmen ta' Menga, u b'hekk jistabbilixxi rabtiet pajsaġġistiċi li x'aktarx huma uniċi fil-preistorja Ewropea. Ir-riżultati kkonfermaw il-kronoloġija Neolitika tal-għar “probabbilment, mill-inqas, fil-bidu tar-raba' millenju Q.K... u l-importanza tiegħu bħala post ta' riferiment għall-popolazzjoni Neolitika (u x'aktarx anke iktar antika) tar-reġjun...”.

## Ara wkoll
* Sit tad-Dolmens ta' Antequera
* Dolmen ta' Viera
* Tholos ta' El Romeral
* Dolmen ta' Menga
* El Torcal

## Ħoloq esterni

* Antequera, Crossroads of Andalusia
* "Una fortaleza en la Peña de los Enamorados". Antequera Información (bl-Ispanjol)

## Referenzi
Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin

Ir-**Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin** (bil-Ġermaniż: *Siedlungen der Berliner Moderne*) huwa Sit ta' Wirt Dinji li ġie ddeżinjat fl-2008, li hu magħmul minn sitt residenzi sussidjati separati f'Berlin. Dawn ir-residenzi b'mod ewlieni jmorru lura għas-snin tar-Repubblika ta' Weimar (1919-1933), meta l-belt ta' Berlin kienet partikolarment progressiva soċjalment, politikament u kulturalment. Huma eżempji straordinarji tal-moviment ta' riforma tal-bini li kkontribwew biex itejbu l-kundizzjonijiet tal-abitazzjonijiet u tal-għajxien għan-nies b'introjtu baxx permezz ta' approċċi innovattivi għall-arkitettura u għall-ippjanar urban. Ir-residenzi jipprovdu wkoll eżempji eċċezzjonali ta' tipoloġiji urbani u arkitettoniċi ġodda, b'soluzzjonijiet ta' disinn frisk, kif ukoll bħala innovazzjonijiet tekniċi u estetiċi.

Bruno Taut, Martin Wagner u Walter Gropius kienu fost l-arkitetti ewlenin ta' dawn il-proġetti li eżerċitaw influwenza konsiderevoli fuq l-iżvilupp tal-abitazzjonijiet madwar id-dinja.

## Lista tar-Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin

## Sit ta' Wirt Dinji

Ir-Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2008.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
Salvatore Accardo

**Salvatore Accardo** ([salvaˈtoːre akˈkardo]; twieled fis-26 ta' Settembru 1941 f'Torino, l-Italja) huwa vjolinist u surmast Taljan, li huwa magħruf għall-interpretazzjonijiet tiegħu tax-xogħlijiet ta' Niccolò Paganini.

Accardo għandu vjolin wieħed tat-tip Stradivari, il-"Hart ex Francescatti" tal-1727 u fl-imgħoddi kellu ieħor, il-"Firebird ex Saint-Exupéry" tal-1718.

## Bijografija

Salvatore Accardo studja l-vjolin fin-Nofsinhar tal-Italja, fil-belt ta' Napli, fis-snin 50 tas-seklu 20. Huwa daqq għall-ewwel darba fuq livell professjonali meta kellu 13-il sena, u daqq *Capricci* ta' Paganini. Fl-1958 Accardo sar l-ewwel rebbieħ tal-premju tal-Kompetizzjoni ta' Paganini f'Genova.

Fis-snin 70 tas-seklu 20 huwa kien is-surmast ta' orkestra tal-kamra Taljana famuża magħrufa bħala "I Musici" (1972-1977).

Imbagħad kien student fl-Akkademja Mużikali ta' Chigi fi Siena, u wara għallem hemmhekk mill-1973 sal-1980.

Accardo stabbilixxa l-Kwartett ta' Accardo fl-1992 u kien wieħed mill-fundaturi tal-Akkademja ta' Walter Stauffer fl-1986.

Huwa stabbilixxa l-Ġimgħa Mużikali Internazzjonali (bit-Taljan: *Settimane Musicali Internazionali*) f'Napli u l-Festival tal-Korda ta' Cremona fl-1971, u fl-1996, huwa stabbilixxa mill-ġdid l-Orkestra tal-Kamra Taljana (bit-Taljan: *Orchestra da Camera Italiana* - O.C.I.). Il-membri tal-orkestra huma l-aqwa studenti tal-Akkademja ta' Walter Stauffer. L-iżjed studenti famużi huma Alessio Bidoli, Franco Mezzena u Anastasiya Petryshak.

Huwa daqq il-mużika ta' Paganini għall-mużika tal-film tal-1989 *Kinski Paganini*.

Fl-2004, huwa reġa' lura fi Siena, u issa jgħallem fl-Akkademja Mużikali ta' Chigi.

## Unuri

* L-Italja: Uffiċjal Kbir tal-Ordni tal-Mertu tar-Repubblika Taljana (Ġunju 1965)
* L-Italja: Kavallier tas-Salib il-Kbir tal-Ordni tal-Mertu tar-Repubblika Taljana (Ottubru 1982)
* Monaco: Kmandant tal-Ordni tal-Mertu Kulturali (Novembru 1999)

## Diskografija
Huwa rreġistra l-*24 Capricci* ta' Paganini (li rreġistra mill-ġdid fl-1999) għall-vjolin solista u kien l-ewwel vjolinist li rreġistra s-sitt kunċerti kollha tal-vjolin ta' Paganini. Huwa għandu diskografija estensiva ta' kważi 50 reġistrazzjoni ma' Philips, DG, EMI, Sony Classical, Foné, Dynamic, u Warner-Fonit. Huwa rreġistra s-Sonati tal-Korda ta' Rossini, il-ħarġa 6769 024 tal-1981, u album ta' xogħlijiet klassiċi u kontemporanji fl-1995 fuq il-*Guarneri del Gesù* ta' Paganini bil-vjolin tal-1742, imsejjaħ *Il Cannone*. Huwa rreġistra wkoll is-sonati kompluti għall-vjolin u għall-pjanu ta' Mozart flimkien ma' Bruno Canino.

* *Diabolus in Musica*, Accardo interpreta lil Paganini, 1996

## Referenzi
The Doors

**The Doors** kienet band popolari tas-sittinijiet. Il-membri tal-band kienu Jim Morrison, Ray Manzarek, Robby Krieger, u John Densmore. L-oriġini tal-band kienu f'Los Angeles, l-Amerika. Biegħu il-fuq mitt miljun (1,000,000,000) rekord, inklużi albums u singles.

## Diskografija

* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)
Sit tad-Dolmens ta' Antequera

Is-**Sit tad-Dolmens ta' Antequera** huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-inħawi ta' Antequera, l-Andalusija, Spanja. Is-sit huwa magħmul minn tliet monumenti kulturali, id-Dolmen ta' Menga, id-Dolmen ta' Viera u t-Tholos ta' El Romeral, u żewġ elementi naturali fil-muntanji, Peña de los Enamorados u El Torcal. L-istituzzjoni kulturali responsabbli għall-protezzjoni tas-sit hija s-CADA (bl-Ispanjol: *Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera*, bil-Malti: Kumpless Arkeoloġiku tad-Dolmens ta' Antequera).

## Sit ta' Wirt Dinji

Is-Sit tad-Dolmens ta' Antequera ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2016.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: 

* Il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem", ladarba d-Dolmen Neolitiku ta' Menga jirrappreżenta wieħed mill-iżjed kapulavuri arkitettoniċi megalitiċi importanti tat-tradizzjoni tal-Atlantiku, b'dimensjonijiet enormi b'pilastri tal-ġebel intermedji li jirfdu sepulkru b'kuritur twil, filwaqt li l-qabar b'għamla ta' xehda tan-naħal jew *tholos Kalkolitiku* ta' El Romeral jikkomplementa ż-żewġ dolmens bil-kuritur tiegħu u l-koppla falza bil-ġebel mingħajr tkaħħil tat-tradizzjoni Mediterranja.
* Il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet", ladarba kemm id-Dolmen ta' Menga kif ukoll it-Tholos ta' El Romeral għandhom orjentazzjonijiet anomali. L-arkeoastronomu Michael Hoskin, li studja s-sit, innota li filwaqt li l-assi ta' kważi kull dolmen madwar il-Mediterran huwa orjentat lejn element tas-smewwiet, bħat-tlugħ ix-xemx fl-ekwinozji (bħalma huwa l-każ fid-Dolmen ta' Viera), id-Dolmen ta' Menga huwa orjentat lejn il-qċaċet ta' Peña de los Enamorados. Dawn ifeġġu f'daqqa mill-pjanura u fihom l-għar kenni kontemporanju ta' Matacabras fejn instabu xi pitturi preistoriċi tal-għerien. Min-naħa l-oħra, it-Tholos ta' El Romeral huwa orjentat lejn il-muntanji ta' El Torcal, li fihom l-Għar tal-Barri li huwa orjentat lejn l-art matul is-sena kollha għajr fin-nofsinhar tas-solstizju tax-xitwa meta jkun donnu orjentat lejn ix-xemx. El Torcal huwa notevoli għall-pajsaġġ karstiku tiegħu lejn il-quċċata. Barra minn hekk, it-Tholos ta' El Romeral jinsab tul assi mid-Dolmen ta' Menga sa Peña de los Enamorados. Għaldaqstant, is-Sit tad-Dolmens ta' Antequera flimkien joħolqu pajsaġġ megalitiku uniku permezz tar-rabta tagħhom mal-elementi naturali ta' madwarhom.
* Il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem", ladarba t-tliet monumenti megalitiċi jirriflettu stadju tal-istorja umana fejn inbnew l-ewwel monumenti ċerimonjali fil-Punent tal-Ewropa, skont iż-żewġ tradizzjonijiet ewlenin ta' kostruzzjoni tal-arti megalitika.

## Ara wkoll

* Dolmen ta' Menga
* Dolmen ta' Viera
* Tholos ta' El Romeral
* Peña de los Enamorados
* El Torcal

## Referenzi
L-ewwel seba' konċilji Ekumeniċi

Fl-istorja tal-Kristjaneżmu, **l-ewwel seba' konċilji Ekumeniċi** kienu serje ta' konċilji li saru bejn is-snin 325 u 787 WK, u li d-deċiżjonijiet li ttieħdu minnhom huma aċċettati u adottati mill-knejjes Kristjani. 

Matul l-istorja tal-Kristjaneżmu kien hemm ħafna laqgħat ta' isqfijiet u prelati biex jiddiskutu fuq xi tagħlim qarrieqi li jkunu ħarġu bih ċerti individwi anke mill-ġerarkija ekklesjastika. Dawn il-laqgħat jissejħu Konċilji. X'uħud minn dawn il-konċilji saru b'tentattiv li jintlaħaq qbil mal-Knisja Ortodossa biex terġa' tinkiseb il-paċi u biex ikun hemm Kristjaneżimu wieħed bejn l-Ortodossi Nsara tal-Lvant u dawk tal-Punent, il-Knisja tal-Lvant, il-Kattoliċi hekk imsejħa antiki, u l-Kattoliċi Rumani. Dawn kollha jsostnu li għandhom dixxendenza leġittima mill-appostli. Kemm il-Kattoliċi u kif ukoll l-Ortodossi tal-Lvant jirrikonoxxu l-ewwel s-seba' konċilji Ekumeniċi bħala validi.

## L-ewwel seba' konċilji

## Referenzi
The Carpenters

**The Carpenters** kienet band popolari tas-sittinijiet. Il-membri tal-band kienu Richard Carpenter u Karen Carpenter. L-oriġini tal-band kienu f'Downey, l-Amerika. Kellhom 9-il album u 4-il postomus album. 

## Diskografija

* *Offering/Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)
Michael Tait

**Michael Tait Moran** (twieled fid-29 ta' Jannar 2001) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.

## Ħoloq esterni
*
Ana Mena

**Ana Mena** (bl-Ispanjol: Ana Mena Rojas) (Estepona, 25 ta' Frar 1997) hi kantanta.

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja

L-**Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja**, magħruf ukoll bit-titlu itwal bħala l-**Għar ta' Altamira u l-Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja** (bl-Ispanjol: *Cueva de Altamira y arte rupestre paleolítico del Norte de España*) huwa raggruppament ta' 18-il għar fit-Tramuntana ta' Spanja, li flimkien jirrappreżentaw l-apoġew tal-arti Paleolitika Superjuri fl-għerien tal-Ewropa bejn 35,000 u 11,000 sena ilu (l-Era ta' Aurignac, l-Era Gravettjana, l-Era Solutreana, l-Era Magdalenjana, u l-Era Aziljana). Fl-2008, dawn l-għerien ġew iddeżinjati b'mod kollettiv bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-iżjed għar ewlieni huwa l-Għar ta' Altamira, li jinsab fir-raħal ta' Santillana del Mar f'Cantabria. Għadha meqjusa bħala waħda mill-iżjed ċikli importanti ta' pitturi tal-preistorja, li oriġinaw fil-perjodi Magdalenjani u Solutreani taż-Żmien Paleolitiku Superjuri. L-istil artistiku tal-għar jirrappreżenta l-iskola Franko-Cantabriana, u huwa kkaratterizzat mir-realiżmu tar-rappreżentazzjonijiet ta' figuri ta' annimali. 

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Għar ta' Altamira ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Fl-2008, is-sit ġie estiż biex jinkludi wkoll 17-il għar oħra b'arti Paleolitika fi tliet komunitajiet awtonomi fit-Tramuntana ta' Spanja: Asturias, Cantabria u l-Pajjiż Bask.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Lista ta' għerien

## Ara wkoll

* Għar ta' Altamira
* Lascaux
* Grotta ta' Chauvet

## Referenzi
Saverju Cassar

**Saverju Cassar** (29 ta' Diċembru 1746 - 16 ta' Diċembru 1805) kien saċerdot u patrijott Għawdxi, li kien Gvernatur Ġenerali ta' Għawdex indipendenti mill-1798 sal-1801.

Cassar twieled Għajnsielem, fil-parroċċa tan-Nadur, Għawdex fid-29 ta' Diċembru 1746. Studja Ruma u ġie ordnat saċerdot fit-30 ta’ Marzu 1771. Ġie nnominat arċipriet tal-Matriċi ta' Għawdex fl-1773, u sar Provikarju ta’ Għawdex fl-1775.

Fit-3 ta’ Settembru 1798, l-Għawdxin irribellaw kontra l-okkupanti Franċiżi, u fit-18 ta’ Settembru Cassar inħatar kap tal-Gvern u Supretendent tal-Gżira Għawdxija. Il-gwarniġjoni Franċiżi fiċ-Ċittadella u l-Forti Chambray ċedew lill-Ingliżi fit-28 u d-29 ta’ Ottubru, u l-Ingliżi ħallew il-gżira f'idejn Cassar. Wara mexxa lil Għawdex bħala stat indipendenti, u għaraf lil Ferdinandu III ta' Sqallija bħala r-re. Cassar għamel petizzjoni wkoll biex Għawdex jiġi stabbilit bħala djoċesi separata (id-Djoċesi Kattolika Rumana ta’ Għawdex eventwalment inħolqot fl-1864).

Il-Kungress Malti tal-Imdina ma qabilx mal-azzjonijiet ta’ Cassar, u fl-20 ta’ Awwissu 1801 l-Ingliżi ħatru lil Emmanuele Vitale bħala Gvernatur ta’ Għawdex minflok Cassar.

Cassar miet fis-16 ta' Diċembru 1805 fl-età ta' 58 sena.

## Referenzi
Diiriye Guure

**Diiriye Guure** (1860 - 1920) kien magħruf bħala s-sultan tad-Darawiish mill-1895 sa mewtu. Huwa magħruf l-għar-rezistenza tiegħu għall-kolonjalisti Ewropej.

Huwa twieled fil-Palazz ta' Taleh u kien it-tieni iben ta' Garad Guure.  Ħuħ Aar kellu jilħaq re wara l-mewt ta' missierhom, iżda Aar miet qabel missieru, u għalhekk Diiriye inħatar bħala l-ewwel wieħed fil-linja għat-tron. Diirye żżewweġ lill-armla ta' Aar, Shukr.

## Referenzi
Relattività (Maurits Cornelis Escher)

*Ir-*'Relattività**' hija stampa litografika ta' 27.7 cm × 29.2 cm magħmula mill-artist Olandiż Maurits Cornelis Escher, li ġiet stampata għall-ewwel darba f'Diċembru 1953. L-ewwel verżjoni ta' din l-opra tal-arti kienet ksilografija li saret iktar kmieni dik is-sena stess.

## Deskrizzjoni
Turi dinja li fiha ma japplikawx il-liġijiet normali tal-gravità. L-istruttura arkitettonika jidher li hija ċ-ċentru ta' komunità idillika, u l-biċċa l-kbira tal-abitanti jimxu 'l hemm u 'l hawn jew jagħmlu l-affarijiet ta' kuljum bħal pereżempju jieklu. Hemm twieqi u daħliet li jagħtu għal ambjenti fil-beraħ simili għal xi parks. Il-figuri kollha huma lebsin b'ilbies identiku u għandhom irjus mingħajr fattizzi, b'għamla ta' bozza. Karattri identiċi bħal dawn huma preżenti f'bosta xogħlijiet oħra ta' Escher.

Fid-dinja tar-*Relattività*, hemm tliet sorsi ta' gravità, u kull sors huwa ortogonali mat-tnejn l-oħra. Kull abitant jgħix f'wieħed minn dawn il-"bjar" tal-gravità, fejn japplikaw il-liġijiet normali tal-fiżika. B'kollox hemm sittax-il karattru, li huma mifruxin ma' kull sors ta' gravità; sitta f'sors u ħamsa kull wieħed fiż-żewġ sorsi l-oħra. Il-konfużjoni apparenti tal-istampa litografija ġejja mill-fatt li t-tliet sorsi ta' gravità jidhru qishom qegħdin fl-istess post.

L-istruttura għandha settijiet ta' turġien, u kull sett ta' turġien jista' jintuża min-nies li jappartjenu għal żewġ sorsi differenti ta' gravità. Dan joħloq fenomeni interessanti, bħal fil-każ tas-sett ta' turġien ta' fuq nett, fejn żewġ abitanti jużaw l-istess sett ta' turġien fl-istess direzzjoni u fuq l-istess naħa, iżda kull wieħed minnhom juża lat differenti ta' kull tarġa; għaldaqstant, wieħed nieżel is-sett ta' turġien filwaqt li l-ieħor tiela', minkejja li t-tnejn mexjin fl-istess direzzjoni kważi maġenb xulxin. Fis-settijiet ta' turġien l-oħra, l-abitanti jidhru qishom telgħin is-settijiet ta' turġien ta' taħt fuq, iżda abbażi tas-sors ta' gravità tagħhom stess, fil-fatt qed jitilgħu s-settijiet ta' turġien normalment.

Kull wieħed mit-tliet parks jappartjeni għal wieħed mill-"bjar" tal-gravità. Id-daħliet kollha ħlief waħda jidhru qishom jagħtu lejn is-sulari ta' taħt il-parks. Għalkemm dan huwa fiżikament possibbli, sulari ppjanati b'dan il-mod xejn mhuma tas-soltu u jżidu mal-effett surreali tal-istampa.

Ir-*Relattività* hija waħda mill-iżjed xogħlijiet popolari ta' Escher, u ntużat b'varjetà ta' modi.

## Referenzi
John Edward Critien

**John Edward Critien** (29 ta' Settembru 1949 – 3 ta' Diċembru 2022), magħruf ukoll bħala **Fra John Edward Critien**, kien Uffiċjal Ġudizzjarju tal-Gran Kurċifiss tal-Ordni Militari Sovran ta' Malta u membru tal-Fratellanza tal-Gran Prijorat ta' Ruma. Mill-2014 sal-2019 huwa kien membru tal-Kunsill Sovran tal-Ordni.

## Ħajja bikrija u karriera
Critien twieled f'Tas-Sliema, Malta, l-aħħar iben tal-Maġġur Frank Edward Critien u ta' martu May Grech. Huwa kiseb il-Baċellerat tal-Arti mill-Università Rjali ta' Malta u mbagħad kompla l-istudji tiegħu fl-Italja fl-Università għall-Barranin f'Perugia u fl-Università ta' Pisa. Huwa għex 22 sena f'Pisa u għallem il-letteratura u l-lingwa Ingliża fi skola privata msejħa *Scuola Mondolingue*.

## Ordni ta' Malta
Critien kien involut fl-iżvilupp ta' għaqdiet volontiera taż-żgħażagħ għall-Ordni ta' Malta f'Pisa u f'Firenze. Fl-1983 huwa sar kavallier tat-tielet klassi fil-Gran Prijorat ta' Ruma. Fl-1993 huwa ħa ġuramenti reliġjużi perpetwi bħala Kavallier tal-Ġustizzja.

Critien ġie elett għal mandat ta' ħames snin bħala membru tal-Kunsill Sovran fl-1994. Mill-1994 sas-sena 2000, huwa għex fil-kwartieri ġenerali tal-Ordni f'Ruma, f'Palazzo Malta, u huwa kien responsabbli għal-librerija, għall-arkivji u għall-kollezzjonijiet tal-arti tal-Ordni. Fl-1999 huwa organizza wirja f'Malta ta' legaturi fini tal-kotba mill-kollezzjoni tal-Ordni f'Ruma u mil-Librerija Nazzjonali ta' Malta.F'Lulju 2000, Critien ġie maħtur bħala Kavallier Residenti tal-Forti Sant'Anġlu, Malta.

F'Settembru 2001, Critien ġie promoss bħala Kavallier tal-Gran Kurċifiss tal-Ġustizzja u fl-2012 ġie promoss bħala Uffiċjal Ġudizzjarju tal-Gran Kurċifiss, l-ewwel Malti li qatt kellu dan it-titlu fl-Ordni. Huwa ġie elett għat-tieni mandat ta' ħames snin bħala membru tal-Kunsill Sovran fl-2014.

F'Diċembru 2016, il-Prinċep u l-Gran Mastru Fra Matthew Festing ħatar lil Critien bħala l-Gran Kanċillier *ad interim* wara li neħħa lil Albrecht Freiherr von Boeselager minn dik il-kariga. Fl-14 ta' Diċembru 2016, il-Kunsill Sovran ikkonferma l-ħatra ta' Critien. Fit-28 ta' Jannar 2017, il-Kunsill Sovran, wara li aċċetta r-riżenja ta' Fra Matthew Festing bħala Prinċep u Gran Mastru, annulla l-ħatra ta' Critien bħala Gran Kanċillier *ad interim* u reġa' għamel lil Boeselager bħala Gran Kanċillier. Critien baqa' membru tal-Kunsill Sovran sal-aħħar tal-mandat tiegħu ta' ħames snin fl-2019.

Critien inħatar Gran Prijur ta' Ruma fit-28 ta' Awwissu 2022; hu kien l-ewwel Malti u l-ewwel persuna mhux nobbli f'din il-kariga. Hu miet fil-Palazzo Malta f'Ruma fit-3 ta' Diċembru tal-istess sena, fl-età ta' 73.

## Unuri

* Gran Kurċifiss, Ordni *pro Merito Melitensi*
* Kavallier tal-Gran Kurċifiss tal-Merti, Ordni tal-Merti tar-Repubblika Taljana
* Kavallier tal-Gran Kurċifiss, Ordni ta' San Girgor il-Kbir
* Kavallier tal-Gran Kurċifiss tal-Ġustizzja, Ordni Kostantinjana Militari Sagra ta' San Ġorġ (Familja tal-Borboni taż-Żewġ Sqalliji), 1994
* Kavallier tal-Gran Kurċifiss, Ordni ta' San Mawrizju u San Lażżru
* Kavallier tal-Gran Kurċifiss, Ordni tal-Kuruna Jugoslava

## Referenzi
Monumenti Storiċi ta' Nara

Il-**Monumenti Storiċi ta' Nara** jinkludu tmien siti tal-belt kapitali antika ta' Nara fil-Prefettura ta' Nara, il-Ġappun. B'kollox hemm ħames tempji Buddisti, santwarju tax-Xintuwiżmu, palazz imperjali u foresta primordjali. Is-siti jinkludu 26 binja li l-Gvern Ġappuniż iddeżinja bħala Teżori Nazzjonali u 53 binja ddeżinjati bħala Siti Kulturali Importanti. Il-kumplessi kollha ġew rikonoxxuti bħala Siti Storiċi. Is-Sit tal-Palazz ta' Nara ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Speċjali, filwaqt li l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama ġiet iddeżinjata bħala Monument Naturali Speċjali. Tōdai-ji, Kōfuku-ji u l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama jinsabu lkoll fi ħdan il-Park ta' Nara, li huwa park li ġie ddeżinjat bħala wieħed mill-"Postijiet ta' Sbuħija Xenika" mill-Ministeru għall-Edukazzjoni, il-Kultura, l-Isport, ix-Xjenza u t-Teknoloġija. Il-Monumenti Storiċi ta' Nara tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.

## Lista tas-siti
It-tabella ta' hawn taħt telenka t-tagħrif dwar it-tmien siti li jiffurmaw is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO msejjaħ Monumenti Storiċi ta' Nara:

: **Isem**: l-isem bil-Ġappuniż u b'ittri Rumani jew bil-Malti
: **Tip**: l-iskop tas-sit. Fil-lista hemm ħames tempji ("-ji") Buddisti, santwarju ("-jinja") tax-Xintuiżmu, palazz imperjali u foresta primordjali.
: **Perjodu**: is-seklu u l-perjodu ta' importanza, tipikament tal-kostruzzjoni
: **Koordinati**: il-koordinati ġeografiċi tas-siti
: **Deskrizzjoni**: deskrizzjoni fil-qosor tas-siti

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monumenti Storiċi ta' Nara ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi
Georges Pralus

**Georges Pralus** (twieled fit-2 ta' Jannar 1940 – miet fil-15 ta' Mejju 2014) kien kok Franċiż, famuż għall-invenzjoni tat-tisjir sous vide, li huwa tip ta' tisjir fejn l-ikel jitqiegħed f'borża speċjali u jiġi msajjar għal ħin twil f'temperatura regolata.

## Bijografija

* 1965: Kok fl-OECD f'Pariġi
* 1968: Ftuħ tal-lukanda-ristorant "Le Coq En Paille" f'Villemontais, qrib Roanne
* 1974: Invenzjoni tat-tisjir sous vide
* 1981: Ftuħ tal-ewwel skola tat-tisjir sous vide
* 1983: Midalja tad-deheb mill-Akkademja tat-Tisjir Franċiża, membru tal-Disciples Escoffier international u tal-Euro-Toques
* 1988: Invenzjoni tal-qanpiena VapoSaveur
* 1988 sal-1990: żewġ konċessjonarji tal-Iskola Georges Pralus fil-Belġju, tlieta fl-Iżvizzera inkluż l-École hôtelière de Lausanne, waħda fil-Lussemburgu, waħda fir-Réunion u waħda fil-Ġappun
* 1994: Invenzjoni ma' Panasonic tal-forn lineari tal-majkrowejv
* 2007: Xiri tal-liċenzja tas-suq professjonali għall-qanpiena tat-togħma
* 2011: Kummerċjalizzazzjoni tal-qanpiena VapoSaveur lill-pubbliku ġenerali

## Skola Georges Pralus
Biex jaqsam l-għarfien tiegħu, Georges Pralus fetaħ l-ewwel skola tat-tisjir tiegħu fi Briennon, li fiha ħarreġ eluf ta' professjonisti mid-dinja kollha. L-ewwel studenti tiegħu kienu Jean Fleury, Michel Bras, Alain Ducasse, Marc Baillon, eċċ.