open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riżerva Naturali ta’ Kaniv

Ir-**Riżerva Naturali ta’ Kaniv** (bl-Ukren: Канівський природний заповідник) hija riżerva naturali protetta tal-

Ukrajna li tkopri porzjon tax-xatt tal-lemin tax-xmara Dnieper, u żewġ gżejjer tal-pjanura alluvjonali fix-xmara stess. Ir-riżerva tinsab fiċ-ċentru tal-Ukrajna, tul ix-xifer tal-Grigal taż-Żona Muntanjuża ta’ Dnieper. Ir-riżerva nħolqot biex jiġi protett il-ħabitats prezzjużi tal-isteppa forestali u tal-pjanura alluvjonali. Is-sit huwa magħruf għal abbundanza ta’ siti arkeoloġiċi li tħallew minn kulturi ta’ Żmien il-Paleolitiku. Ir-riżerva hija unità tal-Università Nazzjonali ta’ Taras Shevchenko ta’ Kjev, u tinsab fl-Oblast ta’ Cherkasy.

## Topografija
L-għoljiet fuq ix-xatt tal-lemin (in-naħa tal-Punent) tax-xmara Dnieper huma msaġġra bil-foresti u jirrappreżentaw il-maġġoranza tar-riżerva. L-ikbar gżejjer tal-pjanura alluvjonali huma l-Gżejjer Serpentini (116-il ettaru) fil-Ġibjun ta’ Kaniv, il-Gżira ta’ Shelest (394 ettaru) fix-xmara Dnieper, u l-Gżira ta’ Kruglik fix-xmara Dnieper. Hemm żona protetta ta’ 1,353 ettaru madwar il-konfini tar-riżerva. Ir-riżerva ġiet stabbilita oriġinarjament fl-1923 bħala r-Riżerva Nazzjonali tal-Isteppa Forestali, u sarulha diversi bidliet fil-kontroll qabel ma ħadet l-għamla preżenti tagħha fl-1986.

## Klima u ekoreġjun
Il-klima tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv hija waħda kontinentali umduża, b’sajf sħun (klassifikazzjoni klimatika ta’ Köppen (Dfb)). Din il-klima hija kkaratterizzata minn differenzi kbar fit-temperatura staġonali u b’sajf sħun (mill-inqas erba’ xhur ikollhom bħala medja iktar minn 10 °C, iżda l-ebda xahar bħala medja ma jkollu iktar minn 22 °C.

Ir-Riżerva Naturali ta’ Kaniv hija mifruxa fiż-żewġ naħat taż-żona ta’ tranżizzjoni bejn l-ekoreġjun tal*-*foresti mħallta tal-Ewropa Ċentrali u l-ekoreġjun tal-isteppa forestali tal-Ewropa tal-Lvant.

## Flora u fawna
85 % tar-riżerva hija msaġġra bil-foresti, u l-iktar siġar komuni huma s-siġar tal-ulmu u tal-ballut. L-annimali huma dawk tipiċi tal-isteppa forestali, inkluż iċ-ċriev selvaġġi, il-baġers, u l-martori. Fir-Riżerva Naturali ta’ Kaniv ġew irreġistrati 233 speċi ta’ għasafar.

## Użu pubbliku

Bħala riżerva naturali stretta, l-iskop primarju tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv huwa l-protezzjoni tan-natura u l-istudju xjentifiku. L-aċċess pubbliku huwa possibbli f’ċerti punti ta’ interess kulturali, b’mod partikolari l-Għolja ta’ Taras, is-sit fejn hemm monument għall-poeta Ukren Taras Shevchenko.

Ir-riżerva tospita wkoll Mużew tan-Natura li huwa miftuħ għall-pubbliku, li fih wirja ta’ 2,000 oġġett b’rabta mal-paleontoloġija, mal-arkeoloġija, mal-forestrija, mal-botanika, maż-żooloġija, u mal-istorja tar-Riżerva Naturali ta’ Kaniv. Żewġ kmamar fil-mużew jagħtu ġieħ lix-xjenzat Ukren Mykola Biliashivsky. Il-persunal tar-riżerva joffru żjarat iggwidati għall-pubbliku li jsiru fi tliet rotot ekoloġiċi turistiċi fir-riżerva. Dawn ir-rotot huma miftuħa biss fix-xhur meta t-temperatura tkun sħuna. Akkomodazzjoni limitata hija disponibbli wkoll fuq il-post.

## Referenzi
Lazzaro Pisani

**Lazzaro Pisani** (twieled fil-15 ta’ Diċembru 1854 – miet fil-31 ta’ Awwissu 1932) kien pittur Malti li twieled Ħaż-Żebbuġ. Huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar artisti Maltin importanti tal-aħħar tas-seklu 19 u tal-bidu tas-seklu 20.

## Bijografija

Pisani studja Ruma fl-Accademia di San Luca iżda rritorna Malta fl-1874 wara li marad bil-malarja. Huwa rċieva premju finanzjarju mill-Għaqda Maltija tal-Arti, tal-Manifattura u tal-Kummerċ. Fl-1885, Pisani rebaħ midalja tal-fidda fil-Wirja Kolonjali f’Londra għax-xogħol tiegħu *Il-Mewt ta’ Abel*. Huwa rebaħ midalja oħra tal-fidda fil-Wirja Kolonjali tal-1924.

Pisani miet f’San Pawl il-Baħar. Dak iż-żmien meta miet kien qed jaħdem fuq xi affreski fil-knejjes tas-Siġġiewi u tal-Imġarr li ma laħaqx temm.

Bint l-artist, Maria Rosa Lazzaro, ħalliet kollezzjoni ta’ ħdax-il pittura li wirtet mingħand missierha lil Heritage Malta fl-2008 li ntwerew bejn il-15 ta’ Jannar u l-25 ta’ Marzu 2008. Il-wirja kienet tinkludi wkoll katalgu ppubblikat għall-okkażjoni li nkiteb mill-istoriku tal-arti Lino Borg.

## Xogħlijiet

* *Il-Mewt ta’ Abel* (żejt fuq it-tila, 1885), Mużew Nazzjonali tal-Belle Arti, Malta, biha Pisani rebaħ midalja tal-fidda fil-Wirja Kolonjali ta’ Londra fl-1885.
* Is-saqaf tal-Bażilika ta’ San Pietru u San Pawl, in-Nadur, jinkludi iktar minn 150 tila mwaħħla mas-saqaf bil-volti.
* *Il-Beatitudnijiet*, il-koppla tal-Knisja Parrokkjali tas-Siġġiewi, tinkludi tmien maruflaġġi - waħda minnhom inqalgħet mill-koppla tal-knisja fl-2013; ix-xogħol ta’ konservazzjoni beda fl-1 ta’ Mejju 2014.
* *L-Aħħar Ċena*, il-Knisja tal-*Corpus Christi*, l-Għasri, Għawdex, restawrata permezz ta’ sponsorizzazzjoni mill-Bank of Valletta fl-2007.
* *Il-Madonna tar-Rużarju*, il-Knisja ta’ Ġesù ta’ Nażaret, Tas-Sliema.
* *Ritratt ta’ [[Concetta Pisani]]*, 1916
* *Awtoritratt tal-artist*, 1916
* *Ritratt ta’ [[Mary Pisani]]*
* *Id-Duluri*, 1924
* *Ritratt tas-Sinjura Gauci*, 1907
* *Ritratt ta’ [[Roby Pisani]]*
* *San Dismas*
* *Ritratt ta’ Lady [[Edeline Strickland]]*
* *Ritratt ta’ [[Pietro Paolo Mompalao]]*
* *L-Ittra*
* *Ritratt tal-Imħallef Sir [[Salvatore Naudi]]*

## Iktar Qari

* Mallia-Milanes, Victor. (1988), *The British colonial experience 1800-1964: the impact on Maltese society*, Il Delfino.
* Pelligrini, V.M. (1976), *Il pittore Lazzaro Pisani (1854 -1932)*, Il Delfino.
* "GENERAL NOTES". Journal of the Royal Society of Arts. 115 (5126): 124-125. 1967. JSTOR 41369840.
* Gaul, Simon. (2007), *Malta, Gozo and Comino*, New Holland Publishers, p. 297.

## Referenzi
Asuman Baytop

Dr. **Asuman Baytop** (twieldet fis-27 ta’ Marzu 1920 - mietet fit-18 ta’ Frar 2015) kienet botanika, kollezzjonista tal-pjanti, farmakologa, u edukatriċi Torka li kienet magħrufa għar-riċerka tagħha fil-proprjetajiet mediċinali tal-flora tat-Turkija.

## Bijografija
Asuman Baytop twieldet f’Istanbul, it-Turkija, fis-27 ta’ Marzu 1920 u mietet fl-istess belt fit-18 ta’ Frar 2015. Hija żżewġet lil Turhan Baytop, botaniku u spiżjar Tork minn Istanbul, u kellha lil binha Feza Günergun, storiku Tork tax-xjenza.

Fl-1964 waqqfet id-Dipartiment tal-Botanika Farmaċewtika fl-Università ta’ Istanbul, u stabbiliet l-erbarju (kollezzjoni organizzata ta’ pjanti mnixxfin), fejn ikkontribwiet saħansitra iżjed minn 23,000 eżemplar. Asuman Baytop hija magħrufa wkoll għad-deskrizzjonijiet li tat rigward bosta speċijiet ta’ żagħfran, tant li l-ispeċijiet *Allium baytopiorum* u *Colchicum baytopiorum* issemmew b’isimha sabiex tingħata ġieħ.

L-abbrevjazzjoni standard **A. Baytop** tintuża wkoll biex tindikaha bħala l-awtur meta jiġi kkwotat xi isem botaniku.

## Referenzi
Eugenija Šimkūnaitė

**Eugenija Šimkūnaitė** (twieldet fil-11 ta’ Frar 1920 – mietet fis-27 ta’ Jannar 1996) kienet spiżjara, etnografa u erbalista Litwana.

## Bijografija
Eugenija Šimkūnaitė twieldet f’Novorossiysk, Krasnodar Krai, ir-Russja fil-11 ta’ Frar 1920. Missierha, Franz Šimkūno, kien spiżjar u ommha, Olga Lebedeva, kienet infermiera. Fl-1922, il-familja telqet flimkien ma’ refuġjati oħra biex tirritorna fil-Litwanja. Il-familja stabbiliet ruħha f’Tauragnai, fejn missier Šimkūnaitė fetaħ spiżerija. Wara l-iskola primarja, Šimkūnaitė attendiet l-iskola sekondarja ta’ Utena u lestietha fl-1937. Fl-istess sena, daħlet l-Università ta’ Vytautas Magnus biex tistudja għal spiżjar. Fl-1941, ħadmet fi spiżerija f’Tauragnai, u mbagħad fl-Università ta’ Vilnius fl-1942, u ggradwat fl-1943.

Fl-1945, Šimkūnaitė ġiet impjegata bħala spiżjara fi ħdan l-isptar ta’ Vilnius. Fl-1947, ġiet maħtura bħala spettur tal-Bord Farmaċewtiku tad-Diviżjoni Kummerċjali tal-Ministeru tas-Saħħa. Hija marret tgħix f’Kaunas fl-1949 biex taħdem bħala assistent primarju tar-riċerka fil-Ġnien Botaniku ta’ Kaunas u biex tibda t-teżi tad-dottorat tagħha. Šimkūnaitė rritornat f’Vilnius f’Settembru 1950 biex tkompli r-riċerka għad-dottorat tagħha fl-Istitut tal-Bijoloġija tal-Akkademja tax-Xjenzi, u lestiet it-teżi tagħha fl-1952.

Mill-1955 sal-1957, hija ħadmet fil-Każakistan fl-impjant tal-pjanti mediċinali tal-Unjoni Sovjetika kollha. Meta reġgħet lura l-Litwanja fl-1957, reġgħet ġiet impjegata bħala spettur tal-Bord Farmaċewtiku tal-Ministeru tas-Saħħa, u saret kap tas-sezzjoni erbali fl-1969. Šimkūnaitė rtirat fl-1975. Fl-1993, il-Kunsill tax-Xjenza Litwan ta grad ta’ dottorat tax-xjenzi naturali. Hija mietet fis-27 ta’ Jannar 1996, u ġiet midfuna maġenb il-ġenituri tagħha f’Tauragnai.

## Legat
Il-Fundazzjoni ta’ Mafkar ta’ Eugenija Šimkūnaitė ġiet stabbilita fl-1997 u għandha l-għan li tippromwovi l-istudju tal-farmaċewtika u l-ħidma fil-qasam tar-riċerka erbali. Fl-1998, l-iskola sekondarja ta’ Tauragnai ssemmiet f’isimha.

## Referenzi
Yuliya Gushchina

**Yuliya Aleksandrovna Gushchina** (bir-Russu: Ю́лия Александровна Гу́щина, twieldet fl-4 ta' Marzu 1983 f'Novocherkassk, l-Oblast ta' Rostov) hija atleta veloċista Russa li tispeċjalizza fit-tlielaq tal-200 metru.

Fit-30 ta' Novembru 2017, ir-riżultati tagħha mil-Logħob Olimpiku tal-2012 ġew skwalifikati minħabba li rriżultat pożittiva għat-test tad-doping.

## Karriera
Gushchina rrappreżentat lir-Russja fil-Logħob Olimpiku tal-2008 f'Beijing u kkompetiet fir-relay tal-4x100 metru, flimkien ma' Aleksandra Fedoriva, Yuliya Chermoshanskaya u Yevgeniya Polyakova. Fit-tieni round tal-kwalifikazzjoni ġew it-tieni wara l-Ġamajka, iżda qabel il-Ġermanja u ċ-Ċina. Permezz ta' dan ir-riżultat ikkwalifikaw għall-finali fejn lestew it-tellieqa fi 42.31 sekonda, u b'hekk ġew l-ewwel u rebħu l-medalja tad-deheb. Il-Belġju u n-Niġerja ġew it-tieni u t-tielet. It-tim tal-Ġamajka ma lestiex it-tellieqa minħabba żball huma u jgħaddu t-tubu tat-tellieqa lil xulxin. F'Awwissu 2016, il-medalja tad-deheb ta' Gushchina u t-tliet atleti Russi sħabha l-oħra fil-Logħob Olimpiku ġiet irrevokata minħabba ksur tar-regoli dwar id-doping min-naħa ta' Chermoshanskaya.

Wara t-tħabbira tal-2017 tal-iskwalifikazzjoni tat-tim Russu tal-4x400 tal-2012, minħabba ksur tar-regoli dwar id-doping min-naħa ta' Antonina Krivoshapka, it-tliet medalji Olimpiċi ta' Gushchina ġew irrevokati.

Fil-Kampjonati tad-Dinja tal-2009 li saru f'Berlin, Gushchina bidlet mit-tellieqa tal-400 metru għal dik tal-200 metru u kkompetiet sas-semifinali iżda bi żbrixx ma għaddietx għal finali. Fir-relay tal-4x100 metru, ir-Russja ġiet ir-raba' fil-finali u dan kien diżappunt kbir. Fl-ewwel post ġiet il-Ġamajka, fit-tieni l-Bahamas u fit-tielet il-Ġermanja.

Fil-Kampjonati tad-Dinja tal-2013, matul iċ-ċerimonja tal-għoti tal-medalji għar-relay tal-4x100 metru tan-nisa, ittieħdu ritratti ta' Kseniya Ryzhova u Yuliya Gushchina jbusu lil xulxin fuq ix-xofftejn u dawn saru popolari ferm fuq il-midja soċjali. Dawn ġew interpretati bħala protesta fir-rigward tal-liġijiet kontra l-persuni omosesswali fir-Russja. Kemm Ryzhova kif ukoll Gushchina ċaħdu kwalunkwe intenzjoni li jagħmlu tali protesta, u qalu li sempliċement kienu ferħanin se jtiru bis-suċċess atletiku li kisbu, u stqarru li t-tnejn kienu miżżewġin ma' rġiel. Għalkemm il-mezzi tax-xandir iffukaw fuq Ryzhova u Gushchina, l-erba' atleti Russi tar-relay biesu lil xulxin fuq ix-xofftejn għal żmien qasir meta ngħataw il-medalji. Ryzhova ddeskriviet l-allegazzjonijiet tal-konnessjoni tagħha mal-LGBT bħala insult. Il-Ministru Russu għall-Isport, Vitaly Mutko, qal li l-mezzi tax-xandir tal-Punent kienu kabbru l-kwistjoni żżejjed, u saħaq li r-relazzjonijiet bejn persuni tal-istess sess mhumiex illegali fir-Russja u li l-mezzi tax-xandir lokali ma għamlux l-istess għagħa li għamlu dawk tal-Punent.

## Kompetizzjonijiet internazzjonali

## L-aqwa ħinijiet personali

* 100 metru – 11.13 s (2006)
* 200 metru – 22.53 s (2005)
* 400 metru – 49.28 s (2012)

## Referenzi
Zofia Zamenhof

**Zofia Zamenhof** (twieldet fit-13 ta’ Diċembru 1889 – mietet x’aktarx f’Awwissu 1942) kienet pedjatra Pollakka u bint Klara Silbernik u Ludwik Lejzer Zamenhof, l-inventur tal-Esperanto.

## Bijografija
Zofia Zamenhof twieldet fit-13 ta’ Diċembru 1889 fl-Ukrajna. 

Mill-1907 sal-1913 temmet l-istudji mediċi tagħha fl-Università ta’ Lausanne u għaddiet eżami statali f’San Pietruburgu fl-1914. Imbagħad kompliet tispeċjalizza fil-mard intern u pedjatriku. Zofia Zamenhof ħadmet l-isptar ta’ Lebedin, u mill-1922 ħadmet fi sptar ta’ Varsavja, il-Polonja. 

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, marret tgħix fil-getto ta’ Varsavja. Minkejja l-preżenza tan-Nażisti, kompliet bil-prattika medika tagħha sa ma ġiet arrestata u ttrasportata lejn kamp ta’ konċentrament. Fl-1942 hija ttieħdet mill-Umschlagplatz fil-getto ta’ Varsavja u ntefgħet fil-kamp ta’ konċentrament fi Treblinka, fejn inqatlet, wisq iggassjata x’aktarx f’Awwissu 1942.

Il-qabar simboliku tagħha (lapida kommemorattiva ħdejn il-qabar ta’ ommha Klara Zamenhof) jinsab fiċ-Ċimiterju tal-Lhud, f’Varsavja.

## Referenzi
Lučka Kajfež Bogataj

**Lučka Kajfež Bogataj** (twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957) hija klimatologa Slovena li tispeċjalizza fil-meteoroloġija agrikola.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Lučka Kajfež Bogataj twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957. Hija ggradwat fl-1980 mill-Fakultà tax-Xjenzi Naturali u t-Teknoloġija tal-Università ta’ Ljubljana u ngħatat id-dottorat tagħha mill-Fakultà tal-Bijoteknoloġija. Imbagħad hija wettqet taħriġ ta’ wara d-dottorat fl-Istati Uniti u fl-Iżvezja.

## Xogħol u esperjenza
Hija riċerkatur u professur fl-Università ta’ Ljubljana. Lučka Kajfež Bogataj taħdem full-time bħala professur fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija u hija President tad-Dipartiment tal-Meteoroloġija Agrikola. Hija kienet ukoll il-kap taċ-Ċentru għall-Bijometroloġija fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija mill-1966. Hija tagħti lekċers fil-Fakultà tal-Matematika u tal-Fiżika kif ukoll fil-Fakultà tal-Arkitettura. Hija wkoll membru tal-Għaqda Meteoroloġika Ewropea. F’pajjiżha hija meqjusa bħala waħda mill-pijunieri fl-istudju tal-impatt tat-tibdil fil-klima, b’mod partikolari fir-rigward tat-tkabbir u l-produzzjoni agrikola. Bogataj inħatret bħala membru tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC) f’Ġinevra, u fl-2007 kienet il-Viċi President tal-Grupp ta’ Ħidma II “Impatti, Adattament u Vulnerabbiltà” fit-tħejjija tar-Raba’ Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC.

## Rikonoxximenti
Fl-2008, il-President tas-Slovenja ta’ dak iż-żmien, Danilo Türk, taha l-Ordni tal-Mertu għax-xogħol xjentifiku tagħha dwar it-tibdil fil-klima u d-dedikazzjoni tagħha għall-ħarsien tal-ambjent. Hija kienet parti mill-grupp ta’ esperti tal-IPCC li fl-2007, flimkien ma’ Albert Arnold (Al) Gore Jr., li ngħataw il-Premju Nobel tal-Paċi għall-isforzi tagħhom biex jibnu u jxerrdu iktar għarfien dwar it-tibdil fil-klima kkawżat mill-bniedem. L-Università ta’ Veracruz tat medalja lil Bogataj għall-mertu xjentifiku fl-2008. Bogataj għandha wkoll dottorat onorarju mill-Università ta’ Primorska (2011), u ssemmiet fil-grupp ta’ nisa ta’ ispirazzjoni fl-Ewropa fl-2012.

## Referenzi
WorldCat

Il-**WorldCat** huwa katalgu kkonsolidat li jelenka l-kollezzjonijiet ta' 15,600 librerija f'107 pajjiżi li jipparteċipaw fil-kooperattiva globali OCLC. Dan imħaddem minn OCLC, Inc. Il-libreriji membri li jabbonaw fih, kollettivament jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-bażi tad-*data* tal-WorldCat, l-akbar bażi tad-*data* biblijografika fid-dinja. Il-bażi tad-*data* tinkludi sorsi oħra ta' informazzjoni flimkien mal-kollezzjonijiet tal-libreriji membri. L-OCLC tipprovdi l-katalgu WorldCat b'xejn għal-libreriji, iżda l-katalgu huwa l-pedament għal servizzi OCLC oħra ta' abbonament (bħall- qsim tar-riżorsi u l-immaniġġjar tal-ġbir). Il-WorldCat jintuża mil-librara għall-ikkatalogar u r-riċerka u mill-pubbliku ġenerali.

## Storja
L-OCLC twaqqfet fl-1967 taħt it-tmexxija ta' Fred Kilgour. Dik l-istess sena, OCLC bdiet tiżviluppa t-teknoloġija tal-katalgu kkonsolidat li aktar tard evolviet fil-WorldCat; l-ewwel xogħlijiet fil-katalgu ġew miżjuda fl-1971.

Fl-2003, l-OCLC bdiet il-programm pilota "Open WorldCat", u għamlet rekords imqassra minn sottogrupp tal-WorldCat disponibbli għal siti web u bejjiegħa tal-kotba msieħba, biex tiżdied l-aċċessibilità tal-kollezzjonijiet għal-libreriji membri abbonati magħha.

F'Ottubru 2005, l-istaff tekniku tal-OCLC beda proġett wiki, WikiD, li jippermetti lill-qarrejja jżidu kummentarju u informazzjoni strutturata fuq il-post assoċjata ma' kwalunkwe rekord tal-WorldCat. Il-proġett WikiD eventwalment tneħħa gradwalment, u l-WorldCat aktar tard inkorpora kontenut iġġenerat mill-utenti b'modi oħra.

Fl-2006, il-WorldCat infetah biex kulħadd seta' jfittex direttament fis-sit web tiegħu, mhux biss permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch tal-abbonament li kien ilu għaxar snin disponibbli fuq il-web għal-libreriji abbonati. Tfittxijiet aktar sofistikati tal-WorldCat baqgħu disponibbli permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch.

Fl-2007, il-WorldCat Identities bdew jipprovdu paġni għal 20 miljun "identità", li huma metadata dwar l-ismijiet –prinċipalment awturi u persuni li huma s-suġġetti ta' titli ppubblikati.

Fl-2017, l-API tat-tiftix fuq il-WorldCat tal-OCLC ġiet integrata fl-għodda għar-referenzi tal- fil-Wikipedija, li tippermetti lill-edituri tal-Wikipedija jikkwotaw sorsi mill-WorldCat faċilment.

Mill-2017, l-OCLC u l-Internet Archive bdew jikkollaboraw biex ir-rekords tal-Internet Archive tal-kotba diġitalizzati jkunu disponibbli fil-WorldCat.

Minn Lulju 2020, il-WorldCat kien fih kważi 500 miljun rekord biblijografiku f'483 lingwa, li jirrappreżentaw aktar minn tliet biljun assi tal-libreriji fiżiċi u diġitali, u s-sett tad-*data* tal-persuni fil-WorldCat (miġbur mill-WorldCat) kien jinkludi 'l fuq minn 100 miljun persuna.

Il-kontribuzzjonijiet tal-libreriji lill-WorldCat isiru permezz tal-programm tal-kompjuter Connexion, li ġie introdott fl-2001; il-predeċessur tiegħu, Passaport OCLC, tneħħa gradwalment f'Mejju 2005.

## Ħoloq esterni
* Sit web uffiċjali
* 
** X'inhu l-WorldCat? — spjegazzjoni iqsar fil-WorldCat
* 
* 

## Referenzi
Toto Cutugno

**Toto Cutugno** (twieled fis-7 ta' Lulju 1943) huwa kantant, mużiċist u kittieb Taljan tal-kanzunetti pop. Huwa famuż l-iktar għall-kanzunetta internazzjonali "L'italiano" li nħarġet fl-1983 fl-album tiegħu bl-istess isem. Cutugno rebaħ il-festival tal-Eurovision fl-1990.

## Diskografija

* *Voglio l’anima* (1979)
* *Innamorata, innamorato, innamorati* (1981)
* *La mia musica* (1982)
* *Per amore o per gioco* (1985)
* *Azzura malinconia* (1986)
* *Mediterraneo* (1987)
* *Toto Cutugno: sucessi in TV* (1988)
* *Toto Cutugno* (1990)
* *Non è facile essere uomini* (1991)
* *Se mi ami (Mediterraneo)* (1994)
* *Voglio andare a vivere in campagna* (1995)
* *Canzoni nascoste* (1997)
* *Star profile* (2000)
* *Il treno va...* (2002)
* *Come noi nessuno al mundo* (2005)
* *Cantando* (2006)
* *Un falco chiuso in gabbia* (2008)

## Ħoloq esterni

* 
* AllMusic
* Discogs
* MusicBrainz
Lika Kavzharadze

**Lika Kavzharadze** (bil-lingwa tal-Georgia: ლიკა ქავჟარაძე, twieldet is-26 ta’ Ottubru 1959 – mietet fil-11 ta’ Ottubru 2017) kienet attriċi tal-films mill-Georgia, li kienet magħrufa l-iktar għar-rwol tagħha fil-film drammatiku tal-1976 *The Wishing Tree* tar-reġista Tengiz Abuladze.

## Bijografija
Lika Kavzharadze twieldet fi Tbilisi fis-26 ta’ Ottubru 1959 fejn tħarrġet bħala pjanista fil-Konservatorju Statali ta’ Tbilisi sal-1973. Fl-1972, Lika Kavzharadze ġiet mistiedna mill-istudjo ċinematografiku ta’ Kartuli Pilmi taħdem bħala attriċi u ħadmet f’diversi films. L-iktar film li baqgħet magħrufa għalih kien *The Wishing Tree* ta’ Tengiz Abuladze fl-1976 fejn ħadmitha ta’ Marita.

Lika Kavzharadze nstabet mejta fl-appartament tagħha stess fi Tbilisi fil-11 ta’ Ottubru 2017 meta kellha 57 sena. Uffiċjali tal-pulizija sostnew li kienu qed jistħarrġu fil-possibbiltà ta’ suwiċidju.

## Filmografija

* *Rotsa akvavda nushi* (1972)
* *Shadrevani (film televiżiv qasir)* (1972)
* *Mshvenieri kostiumi* (1973)
* *Kavkasiuri romansi* (1975)
* *The Wishing Tree* (1976)
* *Pepela* (1977)
* *Satadarigo borbali* (1977)
* *Iveria, da sikvaruli* (1978)
* *Dyuma na Kavkaze* (1980)
* *Shekhvedramde, megobaro...* (1980)
* *Dmitry II* (1982)
* *Blue Mountains* (1983)
* *Ojakhi* (1985)
* *Argonavtebi* (1986)
* *Dakarguli saganzuris sadzebnelad* (1987)
* *Chidaobas ra unda* (1988)
* *Tskhovreba Don Kikhotisa da Sancho Panchosi*
* *Shemsrulebeli 977* (1989)
* *Spirali* (1990)
* *The Sun of the Sleepless* (1992)
* *Oqros oboba* (1992)
* *Mkholod ertkhel* (1994)
* *Chakluli suli* (1994)
* *Die kaukasische Nacht* (1998)
* *“Abandoned Don Juan” „მიტოვებული დონჟუანი“ (*2000)
* *“Trilogy” „ტრილოგია“ (*2009)
* *“Medusa Gorgonas” „მედუზა გორგონა“ (*2012)
* *“Muses for Painters” „მხატვრის მუზები“* (2014)

## Referenzi
Ċensu Apap

**Ċensu Apap**, magħruf ukoll bħala **Vincent Apap**, (twieled it-13 ta’ Novembru 1909 – miet il-15 ta’ Frar 2003) kien skultur Malti li kien magħruf sew għad-disinn ta’ diversi monumenti pubbliċi u statwi tal-knisja, l-iktar il-Funtana tat-Tritoni fil-Belt Valletta. Huwa ġie msejjaħ “wieħed mill-aqwa skulturi ta’ Malta tal-Perjodu Modern” mill-istudjo ta’ Renzo Piano.

## Bijografija

Apap twieled il-Belt Valletta fl-1909, u kien ħu l-kbir tal-mużiċist Joseph Apap u tal-pittur William Apap. Huwa mar l-iskola ċentrali tal-gvern, u fl-1920 beda jattendi l-klassijiet ta’ filgħaxija tal-immudellar u tat-tpinġija. Huwa kien wieħed mill-ewwel studenti li rreġistra fl-Iskola tal-Arti li kienet għadha kif ġiet stabbilita fl-1925, fejn studja l-iskultura taħt Antonio Micallef. Fl-1927, rebaħ borża ta’ studju tal-Akkademja Brittanika tal-Arti f’Ruma, jistudja taħt l-iskultur Malti rinomat Antonio Sciortino.

Huwa rritorna Malta fl-1930, u ftit wara rebaħ l-ewwel kummissjoni tiegħu, il-monument ta’ Fra Diegu fil-Ħamrun. B’hekk sar magħruf fix-xena artistika ta’ Malta, u regolarment wera x-xogħlijiet tiegħu fil-wirjiet tal-Assoċjazzjoni tad-Dilettanti tal-Arti ta’ Malta matul is-snin 30 tas-seklu 20. Ċensu Apap inħatar assistent għalliem tal-immudellar fl-Iskola tal-Arti fl-1934, u sar kap tal-iskola fl-1947. Huwa baqa’ hemm sa meta rtira fl-1971, iżda reġgħu għajtulu seba’ snin wara fl-1978.

Il-patruni tax-xogħol ta’ Apap kienu jinkludu l-Logutenent Gvernatur ta’ Malta Sir Harry Luke kif ukoll Lord Mountbatten. Il-familja ta’ dan tal-aħħar għad għandha wħud mill-aqwa skulturi ta’ Apap. Fis-sittinijiet tas-seklu 20, ġew organizzati żewġ wirjiet tax-xogħlijiet tiegħu u ta’ ħuh William Apap f’Londra.

L-iktar xogħlijiet magħrufa ta’ Apap jinkludu diversi monumenti pubbliċi fil-Belt Valletta, bħall-Funtana tat-Tritoni 

(1959), il-bust ta’ Enrico Mizzi (1964), l-istatwa ta’ Pawlu Boffa (1976) u l-istatwa ta’ Ġorġ Borg Olivier (1990). Xogħlijiet oħra notevoli ta’ Apap jinkludu statwi fir-Rotunda tal-Mosta, fil-Knisja ta’ Santu Wistin fil-Belt Valletta, il-Katidral tal-Imdina, il-Bażilika ta’ San Ġorġ f’Għawdex, il-Knisja Parrokkjali tal-Qawra, il-Bażilika ta’ Santa Liena f’Birkirkara u l-Knisja Parrokkjali ta’ Ġesù Nazzarenu f’Tas-Sliema. L-aħħar xogħol maġġuri tiegħu kien il-bust ta’ Guido de Marco li tlesta meta kellu 89 sena. Il-motivi tat-teatru f’Palazzo Carafa fil-Belt Valletta ġew iddisinjati minn Apap.

Ċensu Apap iżżewweġ lil Maria Bencini fl-1941, u kellhom tlett itfal: John, Nella u Manon. Huwa miet fl-2003 meta kellu 93 sena.

## Premjijiet u unuri

* Membru tal-Ordni tal-Imperu Brittaniku (1956)
* Midalja tad-deheb tal-Għaqda tal-Arti, tal-Manifattura u tal-Kummerċ (1965)
* Cavaliere Ufficiale della Repubblica Italiana (1968)
* Ordni tal-Mertu (1993)

Huwa ġie nnominat kavallier tal-Ordni Militari Sovran ta’ Malta fl-1963.

## Referenzi
Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna

It-**Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna** (bil-Pollakk: *Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie*; bl-Ukren: Дерев'яні церкви карпатського регіону Польщі і України, b'ittri Rumani: *derev'yani tserkvy karpatsʹkoho rehionu Polʹshchi i Ukrayiny*) huma grupp ta' 16-il knisja Ortodossa (uħud huma Kattoliċi tal-Lvant) tal-injam li jinsabu fir-reġjun tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna; hemm tmien *tserkva* f'kull pajjiż (bil-Pollak jissejħu *cerkwie* u bl-Ukren jissejħu Церква, z*erkwa*; jiġifieri "knejjes").

Dawn il-knejjes tal-injam inbnew bejn is-seklu 16 u s-seklu 19 mill-komunitajiet Ortodossi u Kattoliċi Griegi lokali u għadhom jintużaw. It-*tserkva* huma xhieda ta' tradizzjoni distinta ta' kostruzzjoni ta' knejjes b'disinn ekkleżjastiku Ortodoss flimkien ma' elementi tat-tradizzjoni lokali u referenzi simboliċi għall-kożmonoġija tal-komunitajiet lokali.

## Sit ta' Wirt Dinji
It-*Tserkva* tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO fl-2013.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u **l-kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Lista tas-16-il ''tserkva''

## Referenzi
Johan Jensen

**Johan Ludwig William Valdemar Jensen**, magħruf l-iktar bħala **Johan Jensen** (twieled fit-8 ta’ Mejju 1859 – miet fil-5 ta’ Marzu 1925), kien matematiku u inġinier Daniż. Huwa kien il-President tal-Għaqda Daniża tal-Matematika mill-1892 sal-1903.

## Bijografija
Jensen twieled f’Nakskov, id-Danimarka, iżda qatta’ l-biċċa l-kbira ta’ tfulitu fit-Tramuntana tal-Iżvezja, minħabba li missieru sab impjieg hemmhekk bħala maniġer ta’ proprjetà immobbli. Il-familja tagħhom reġgħet lura d-Danimarka qabel l-1876, meta Jensen inkiteb fil-Kulleġġ tat-Teknoloġija Avvanzata. Għalhemm huwa studja l-matematika fost diversi suġġetti fil-kulleġġ, u saħansitra ppubblika dokument ta’ riċerka fil-matematika, huwa tgħallem suġġetti avvanzati tal-matematika waħdu u qatt ma kellu xi pożizzjoni akkademika. Minflok, huwa kien inġinier ta’ suċċess għall-Kumpanija tat-Telefon ta’ Copenhagen bejn l-1881 u l-1924, u sar kap tad-dipartiment tekniku fl-1890. Ir-riċerka matematika kollha tiegħu wettaqha fil-ħin liberu tiegħu. Jensen huwa magħruf l-iktar għall-kunċett matematiku tal-inugwaljanza ta’ Jensen. Fl-1915, Jensen wera bil-provi kif taħdem il-formula matematika ta’ Jensen fl-analiżi kumplessa.

## Referenzi
Bandiera tas-Sorbi

Il-bandiera tas-Sorbi għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija blu, tan-nofs ħamra, u ta' isfel bajda. Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* FOTW – Sorb People (Brandenburg and Saxony) 
* Constitution of the Free State of Saxony of 1992
Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie

Il-**Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie** (bil-Pollakk: *drewniane kościoły południowej Małopolski*) huma grupp ta’ sitt knejjes Kattoliċi Rumani tal-injam li jinsabu fin-Nofsinhar ta’ Małopolski, fix-Xlokk tal-Polonja, preċiżament f’Binarowa, f’Blizne, f’Dębno, f’Haczów, f’Lipnica Murowana u f’Sękowa, u li huma mniżżlin fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Fir-reġjun, u fl-Ewropa Ċentrali inġenerali, hemm bosta knejjes oħra tal-injam (bħal pereżempju l-kollezzjonijiet ta’ knejjes tal-injam fil-mużewijiet fil-beraħ f’Sanok u f’Nowy Sącz), iżda dawn is-sitta huma l-iktar rappreżentattivi ta’ aspetti differenti tat-tradizzjonijiet tal-kostruzzjoni tal-knejjes Gotiċi Medjevali.

## Arkitettura
L-istil ta’ dawn il-knejjes tal-injam fir-reġjun oriġina mill-aħħar perjodu Medjevali, lejn l-aħħar tas-seklu 16, u beda bit-tiżjin Gotiku u bid-dettalji polikromatiċi, iżda peress li l-kostruzzjoni kienet bl-injam, l-istruttura, l-għamla u s-sensazzjoni ġenerali mqanqla mill-arkitettura Gotika jew Gotika Pollakka. Il-knejjes tal-injam li nbnew iktar tard kellhom influwenza ornamentali mill-arkitettura Rokokò u Barokka. L-għamla ta’ dawn il-knejjes Kattoliċi Rumani hija influwenzata ferm mill-preżenza Kattolika Griega u Ortodossa fir-reġjun. Uħud mill-knejjes tal-injam għandhom pjanta b’għamla ta’ salib Grieg u koppli b’għamla ta’ basla, iżda l-iktar knejjes interessanti mill-puntdivista arkitettoniku jikkombinaw dawn il-karatteristiċi mal-għamliet Rumani b’navati twal u bl-ispieri.

## Sit ta’ Wirt Dinji
Il-Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2003.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (iii)** “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u **l-kriterju (iv)** “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.

## Lista tas-sitt knejjes tal-injam

## Referenzi
Tomaso Antonio Vitali

**Tomaso Antonio Vitali** (twieled fis-7 ta’ Marzu 1663 – miet fid-9 ta’ Mejju 1745) kien kompożitur u vjolinist Taljan minn Bologna, iben il-kbir Giovanni Battista Vitali. Huwa magħruf l-iktar għal *chaconne* fil-G minuri għall-vjolin u għall-*continuo*, li ġiet ippubblikata minn manuskritt fis-Sächsische Landesbibliothek ta’ Dresden f’*Die Hoch Schule des Violinspiels* (1867) editjat mill-vjolinist Ġermaniż Ferdinand David. Il-firxa wiesgħa ta’ modulazzjonijiet tagħha f’noti distanti qanqlet spekulazzjonijiet li ma setgħetx tkun opra Barokka ġenwina.

## Bijografija
Vitali studja l-kompożizzjoni f’Modena ma’ Antonio Maria Pacchioni, u ġie impjegat fl-orkestra tal-familja Este mill-1675 sal-1742. Huwa kien ukoll għalliem u fost l-istudenti tiegħu kien hemm Evaristo Felice dall'Abaco, Jean Baptiste Senaillé, Girolamo Nicolò Laurenti u Luca Antonio Predieri.

Fost ix-xogħlijiet awtentiċi ta’ Vitali hemm sett ta’ sonati bi tlieta ppubblikat bħala l-opri nri 1 u 2 (1693), sonati tal-kamra, u sonati bil-vjolin (inkluż l-opra nru 6 tiegħu) fost xogħlijiet oħra. Fost dawk li ġew irreġistrati hemm dawk kollha fl-opra nru 1 (fuq Naxos 8.570182), tlieta mis-sonati bil-vjolin (fuq it-tikketta Żvizzera Gallo), u wħud mis-settijiet ta’ sonati mill-opri nri 2 u 4 (l-opra nru 4; nru 12 fuq Classica CL 101 mill-Finlandja).

Tomaso Antonio Vitali miet f’Modena fid-9 ta’ Mejju 1745.

## ''Chaconne''
*Chaconne* hija forma mużikali li tintuża biex titwassal varjazzjoni fi progressjoni armonika qasira ripetuta fuq baxx ostinat. Ix-*chaconne* ġiet immarkata minn kopjatur, fil-mument tat-traskrizzjoni, fil-marġni ta’ fuq tal-ewwel paġna tal-manuskritt ta’ Dresden bħala "Parte del Tomaso Vitalino" (il-parti ta’ Tomaso Vitalino), li jaf kien jew ma kienx Vitali. Karatteristika li tispikka fl-istil tax-*chaconne* ta’ "Vitali" hija l-mod kif tibdel in-noti, sa ma tilħaq it-territorji distanti tal-B-baxxa minuri u E-baxxa minuri, modulazzjonijiet li ma kinux karatteristiċi tal-era Barokka, peress li l-bidla fin-noti saret xi ħaġa tipika biss fir-Romantiċiżmu. Dan l-aħħar, il-manuskritt Mus. 2037/R/1 fis-Sächsische Landesbibliothek ta’ Dresden ġie identifikat li għadda minn taħt idejn Jacob Lindner, kopjatur magħruf li kien jaħdem fil-Hofkapelle ta’ Dresden bejn l-1710 u l-1730, u jkompli juri l-awtentiċità tiegħu. Minkejja d-dubji mużikoloġiċi, l-opra minn dejjem kienet popolari fost il-vjolinisti. Pereżempju, Jascha Heifetz għażilha, f’“verżjoni rranġata u alterata ħafna”, b’akkumpanjament tal-orgni, biex jiftaħ id-debutt tiegħu fi New York f’Queen's Hall fil-5 ta’ Mejju 1920. Jeżistu għadd ta’ arranġamenti tagħha għall-vjolin u għall-pjanu magħmula minn Ferdinand David u minn Léopold Charlier, għall-vjolin u għall-orgni, u għall-vjolin u għall-orkestra magħmula minn Ottorino Respighi, u hemm traskrizzjonijiet tagħha għall-vjola u għall-pjanu magħmula minn Friedrich Hermann (1828-1907) u minn Alan Arnold (vjolist u pubblikatur kontemporanju Amerikan tal-mużika, u sid il-"Viola World Publications") u għaċ-ċello u għall-pjanu magħmula minn Luigi Silva.

## References
EU Med Group

L-**EU Med Group** jew l-**EuroMed 7** jew l-**MED7**, li jissejjaħ ukoll "Club Med" jew "Med Group", hija alleanza ta' seba' Stati Membri tal-Mediterran u tan-Nofsinhar tal-Unjoni Ewropea: Ċipru, Franza, il-Greċja, l-Italja, Malta, il-Portugall, u Spanja. Għandhom wirt Greco-Ruman u, ħlief għall-Portugall, huma kollha parti mir-Reġjun tal-Mediterran. Is-seba' pajjiżi kollha huma wkoll parti miż-żona tal-euro, u kollha minbarra Ċipru huma parti miż-Żona Schengen.

## Storja
Il-grupp ġie stabbilit b’mod informali fis-17 ta' Diċembru 2013 fi Brussell fuq l-inizjattiva tal-Ministri tal-Affarijiet Barranin ta' Ċipru u Spanja sabiex tinħoloq koordinazzjoni dwar kwistjonijiet ta' interess komuni fl-UE.

Ġie deċiż li l-grupp kellu jagħmel laqgħa annwali fil-livell ministerjali. L-ewwel laqgħa ministerjali kellha ssir fil-Greċja fl-2014, matul il-Presidenza tal-Kunsill tal-Greċja, iżda minflok saret fl-14 ta' April f'Alicante.

It-tieni laqgħa saret fi Frar 2015 f'Pariġi. It-Tielet laqgħa ministerjali tal-grupp saret f'Ċipru fi Frar 2016, u għaliha attendiet ukoll is-Segretarju Ġenerali tal-Unjoni għall-Mediterran (UgħM), Fathallah Sijilmassi. Il-Ministri tal-Affarijiet Barranin iddiskutew kwistjonijiet ta' sigurtà u stabbiltà fit-Tramuntana tal-Afrika u fil-Lvant Nofsani kif ukoll l-immaniġġjar tal-kriżi tal-migrazzjoni. 

Il-grupp kellu l-ewwel Samit tal-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-UE fid-9 ta' Settembru 2016 fil-Palazz Zappeion f'Ateni. Wara s-samit, inħarġet id-Dikjarazzjoni ta' Ateni li ssejjaħ għal investiment biex jiġi ttrattat il-qgħad fost iż-żgħażagħ u jiġi appoġġat it-tkabbir, kif ukoll kooperazzjoni aktar b’saħħitha tal-UE fi kwistjonijiet ta’ sigurtà u migrazzjoni. Is-samit li jmiss huwa skedat li jsir fi Spanja, fil-Palazz Irjali ta' El Pardo.

Is-seba' laqgħa saret fl-10 ta' Settembru 2020 f'Porticcio, Korsika, u kienet tikkonċerna l-attivitajiet unilaterali konkorrenti tat-Turkija fil-Lvant tal-Mediterran.

## Samits

* Id-9 ta' Settembru 2016 f'Ateni, il-Greċja
* It-28 ta' Jannar 2017 f'Lisbona, il-Portugall
* L-10 ta' April 2017 f'Madrid, Spanja
* L-10 ta' Jannar 2018 f'Ruma, l-Italja
* Id-29 ta' Jannar 2019 f'Nikosija, Ċipru
* L-14 ta' Ġunju 2019 fil-Belt Valletta, Malta
* L-10 ta' Settembru 2020 f'Porticcio (Korsika), Franza

## Membri

## Referenzi
Destiny Chukunyere

**Destiny Chukunyere** M.Q.R. (imwielda Birkirkara fid-29 ta' Awwissu 2002) hija kantanta Maltija. Hija rebħet il-Junior Eurovision Song Contest 2015, fejn irrappreżentat lil Malta bil-kanzunetta “Not My Soul”. 

Fl-2017, ipparteċipat fil-ħdax-il serje ta' *[[Britain's Got Talent]]* u spiċċat fis-6 post fit-tieni semi-finali u b’hekk ġiet eliminata. Hija rebħet it-tieni staġun tal-verżjoni Maltija ta’ *[[Il-Fattur X|The X Factor]]* u ntgħażlet biex tirrappreżenta lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2020 f'Rotterdam bil-kanzunetta “All of My Love” madankollu l-konkors ġie kkanċellat minħabba l-pandemija tal-COVID-19. Minflok, Destiny irrappreżentat lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2021, din id-darba bil-kanzunetta “Je me casse”, fejn spiċċat fis-7 post b’255 punt.

## Ħajja bikrija
Chukunyere twieled fid-29 ta' Awwissu 2002. Tgħix Birkirkara u attendiet skola sekondarja fil-Ħamrun. Missierha huwa Niġerjan (Igbo) eks futboler Ndubisi Chukunyere, filwaqt li ommha hija Maltija. Hija għandha żewġ aħwa iżgħar; oħtha jisimha Melody u ħuha jismu Isaija.

## Stil mużikali u influwenzi
Chukunyere semmiet lil Aretha Franklin, Beyoncé u Lizzo bħala l-akbar idoli u ispirazzjonijiet tagħha.

## Diskografija

### Singles

#### Singles promozzjonali

## Referenzi
Michela Pace

**Michela Pace** (imwielda fil-25 ta' Jannar 2001) hija kantanta Maltija li rebħet l-istaġun inawgurali tal-edizzjoni Maltija ta' *[[Il-Fattur X|The X Factor]]* fl-2019. Bħala premju għar-rebħa tagħha, hija rrappreżentat lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2019 bil-kanzunetta ''Chameleon'' miktuba minn Joacim Persson; Paula Winger; Borislav Milanov u Johan Alkenäs, filwaqt li rebħet ukoll kuntratt ma’ Sony Music Italy.

## Referenzi
Jesmond Grech

**Jesmond Grech** (imwieled fl-14 ta’ Settembru 1963) huwa rumanzier, storiku, kittieb u għalliem Malti.  Twieled fl-isptar tar-*Royal Navy* fl-Imtarfa, Malta, u qatta’ tfulitu u żogħżitu f’Raħal Ġdid, Malta. Miżżewweġ lil Mary nee Pace u għandu żewġt itfal, Julian u Maria Cristina. Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-iskola Primarja ta’ Raħal Ġdid, Il-Kulleġġ Mount Carmel (Santa Venera, Malta), *St. Paul's Missionary College*, Malta, u l-Università ta' Malta (*Bachelor of Education* u *Master of Education*) u bħalissa jokkupa l-kariga ta’ Kap tad-Dipartiment tal-Istorja fi skola sekondarja statali.

Grech huwa membru onorarju tal-Banda Sant’Andrija, Ħal Luqa u President Onorarju tas-Siġġiewi Rowing Club. Jgħix is-Siġġiewi flimkien mal-familja.

## Kitba

Matul dawn l-aħħar tletin sena Grech ippubblika ħmistax-il ktieb ta’ genres differenti li jinkludu kotba għat-tfal, novelli u kotba tal-istorja. Fl-2008 il-ktieb għat-tfal tiegħu Bongi Wongi u l-Avventuri Tiegħu rrappreżenta lil Malta fil-wirja  Tour d’Europe en 27 Livres d’Images li saret fil-*Bibliothèque nationale de France*. Din il-wirja kienet inawgurata minn Christine Albanel, il-Ministru Franċiża għall-Kultura u Komunikazzjoni u Bruno Racine, iċ-Ċerman tal-*Bilbliothèque nationale de France*. Il-ktieb, ippubblikat mill-Klabb Kotba Maltin, kellu disinji ta’ Marisa Attard, waħda mill-iżjed illustraturi prominenti Maltin. 
In-novella ta’ Grech *Ġenerazzjoni Paceville* ppubblikata għall-ewwel darba mill-Klabb Kotba Maltin fl-1999 bdiet trend ġdid ta’ letteratura għall-addolexxenti bil-Malti, liema trend ġie segwit b’entużjażmu minn bosta awturi oħra. Grech għamel ukoll kontribuzzjonijiet siewja fi drama televiżiva. Żewġ novelli tiegħu Gideb u Mħabba u Mħabba mill-Ġdid ġew imtella’ għat-televiżjoni lokali minn Hermann Bonaci Productions. Fit-tmenijiet tas-seklu għoxrin huwa kiteb u dderieġa l-play satirika Sardinella u l-Piżella bbażata fuq il-ħrafa ta’ Hans Christian Andersen The Princess and the Pea għall-kumpanija ta’ teatru fringe  ATEATRU. 

Huwa kiteb ukoll żewġ radjudrammi Bejn l-Ilma u n-Nar u Qatla f’Pentekoste li ġew imxandra fuq Radio 101 (Malta). Il-ktieb tiegħu British Heritage in Malta b’introduzzjoni minn Vincent Fean (dak iż-żmien British High Commissioner għal Malta), ġie deskritt bħala “a cross between a history book and a guidebook.” L-iktar pubblikazzjoni riċenti tiegħu hija l-bijografija ta’ Eugenio Borg, katekist Malti u l-ewwel Superjur Ġenerali tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija u li bħalissa qiegħed fil-proċess ta’ kanonizzazzjoni. Dan il-ktieb Nar Ġo Qalbna (ippubblikat mil-Librerija Preca) ġie ttradott u ppubblikat bl-Ispanjol (Fuego En Nuestros Corazones).

## Referenzi
Ingredjent

**Ingredjent** huwa sustanza li tifforma parti minn taħlita (f’sens ġenerali). Pereżempju, fit-tisjir, ir-riċetti jispeċifikaw liema ingredjenti jintużaw biex jitħejja platt speċifiku. Bosta prodotti kummerċjali jkun fihom ingredjenti sigrieti li suppost jagħmluhom aħjar mill-prodotti li jkunu kompetituri tagħhom. Fl-industrija farmaċewtika, ingredjent attiv huwa dik il-parti minn formulazzjoni li twassal għall-effett mistenni mill-klijent.

Il-liġijiet nazzjonali s-soltu jirrikjedu li l-prodotti tal-ikliet ippreparati jesponu lista tal-ingredjenti fuq il-prodott, u jirrikjedu b’mod speċifiku li ċerti addittivi jiġu elenkati.

Fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi żviluppati, il-liġi tirrikjedi li l-ingredjenti jkunu elenkati skont il-piż relattiv tagħhom fil-prodott. Jekk ingredjent minnu nnifsu jkun magħmul minn iktar minn ingredjent wieħed (bħall-biċċiet tal-ħlewwa u taċ-ċikkulata fil-“gallettini b’togħma tal-ħlewwa u taċ-ċikkulata”), allura dak l-ingredjent jiġi elenkat skont il-persentaġġ tiegħu fil-prodott kollu, u l-ingredjenti tiegħu stess jintwerew ħdejh f’parentesi.

It-terminu “kostitwent” spiss jintuża biex jirreferi għal sustanzi li jikkostitwixxu t-tessuti tal-organiżmi ħajjin. Għalhekk, l-ingredjenti kollha huma kostitwenti, iżda mhux il-kostitwenti kollha huma ingredjenti.

## Ingredjent artifiċjali
Ingredjent artifiċjali normalment jirreferi għal ingredjent li jkun artifiċjali jew magħmul mill-bniedem, pereżempju:

* Togħma/aromatizzant artifiċjali
* Addittiv tal-ikel
* Kolorant tal-ikel
* Konservant
* Sostitut taz-zokkor, dolċifikant/ħlewwa artifiċjali

## Referenzi
Anastasia Golovina

**Anastasia Golovina** (bil-Bulgaru: Анастасия Головина), magħrufa wkoll bħala **Anastassya Nikolau Berladsky-Golovina** jew **Atanasya Golovina** (1850-1933) kienet l-ewwel tabiba Bulgara.

## Bijografija
Anastasia Golovina twieldet f’Kishinev, il-Moldova. Hija ggradwat mis-Sorbonne fl-1878 fejn ippreżentat it-teżi tad-dottorat tagħha bit-titlu “Eżami istoloġiku tas-saffi tal-arterji”, li kisbet l-ammirazzjoni tax-xjenzat Jean Charcot. Hija kienet l-ewwel mara Bulgara li ggradwat minn università.

Hija ħadmet fl-isptarijiet u fl-iskejjel, u kienet speċjalista fil-mard intern kif ukoll psikjatra. Hija kellha kuntatti mal-gruppi rivoluzzjonarji progressivi fil-Bulgarija u fir-Russja fin-nofs tas-snin 70 tas-seklu 19.

## Iktar qari

* Kalchev, K. (1996): “Dr Anastasia Golovina. Edna zabravena balgarka” [Dr. Anastasya Golovina. A Forgotten Bulgarian Woman]. Veliko Tarnovo.

## Referenzi
Hatı Çırpan

**Hatı Çırpan** (li qabel kienet magħrufa bħala **Satı Kadın**, twieldet fl-1890 – mietet fil-21 ta’ Marzu 1956) kienet politiku Tork, waħda mill-ewwel membri nisa tal-parlament fil-Gran Assemblea Nazzjonali tat-Turkija, eletta fl-elezzjonijiet ġenerali tal-1935.

## Bijografija

Fis-16 ta’ Lulju 1934, eżatt qabel il-Kungress tat-Tieni Lingwa (*İkinci Türk Dil Kurultayı*, li sar bejn it-18 u t-23 ta’ Awwissu 1934), il-President Mustafa Kemal Atatürk mar fuq mawra lejn il-villaġġ ta’ Kazan (li dak iż-żmien kien jagħmel parti mid-distrett ta’ Kızılcahamam tal-Provinċja ta’ Ankara), 50 kilometru ’l bogħod mill-belt kapitali Ankara. Matul din il-mawra, Satı Kadın, li kienet il-kap tal-villaġġ ta’ Kazan, ġiet introdotta lill-President Atatürk. Hija kienet raħħala mill-Anatolja Ċentrali li kienet iġġieldet għal erba’ snin matul il-Gwerra tal-Indipendenza tat-Turkija. Wara konverżazzjoni flimkien, ġie rrappurtat li Satı Kadın ħalliet impressjoni tajba fuq il-President Atatürk bis-saħħa tal-kisbiet u tal-intelliġenza tagħha.

Skont Afet İnan, il-President Atatürk, wara li ltaqa’ magħha stqarr: “Din hija mara eċċezzjonali li għandha futur bħala membru tal-parlament”. Fl-1935, Satı Kadın ġiet sponsorjata u appoġġata fil-kampanja elettorali tagħha mill-President Atatürk innifsu u ġiet eletta flimkien ma’ sbatax-il mara oħra bħala membru parlamentari. Iktar ’il quddiem, bidlet isimha minn Satı għal Hatı fuq il-parir tal-President Atatürk, li dak iż-żmien kien interessat fiċ-ċivilizzazzjoni tal-Ħattjani, u peress li l-isem Satı kien ifisser “bejgħ” jew “xiri” bit-Tork. Hija adottat il-kunjom Çırpan wara li l-Liġi tal-1934 dwar il-Kunjomijiet kienet tesiġi li ċ-ċittadini Torok kollha jkollhom kumjom.

## Referenzi
Antonio Schembri

**Antonio Schembri** (twieled f'April 1813 fil-Belt Valletta - miet f'Diċembru 1872) kien ornitologu Malti.

Antonio Schembri kien aġent tat-tbaħħir. Huwa kiteb, bit-Taljan, *Catalogo Ornitologico del Gruppo di Malta* (1843) li huwa l-ewwel checklist xjentifiku tal-għasafar ta' Malta u wkoll *Quadro Geografico Ornitologico Ossia Quadro Comparativo dell'Ornitologia di Malta, Sicilia, Roma, Toscana, Liguria, Nizza e la Provincia di Gard* (ukoll fl-1843). Fi *Quadro Geografico* huwa qabbel il-firxa u l-ħabitats tat-tgħammir tal-għasafar ta' Malta, Sqallija, Ruma, it-Toskana, eċċ. f’lista tabulari. Huwa ppubblika wkoll, f'Bolonja, *Vocabolario dei Sinonimi Classici dell'Ornitologia Europea* (1846). Huwa kien ħabib u korrispondent ta' Luigi Benoit u kontributur (kien ukoll entomologu) għad-*Dipterologiae Italicae prodromus* ta' Camillo Róndani.

## Referenzi
*

## Ħoloq esterni
*
Ġużeppi Caruana

**Ġużeppi Caruana** (1880–1931) kien kompożitur Malti magħruf l-aktar għal numru ta' għanjiet popolari tal-knisja miktuba ma' Dun Karm Psaila.
Festival tal-Eurovision 1962

Il-**Festival tal-Eurovision tal-1962** kien is-seba’ edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt tal-Lussemburgu, il-Lussemburgu.

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Knejjes tal-Moldavja

Il-**Knejjes tal-Moldavja** huma tmien knejjes Ortodossi Rumeni rappreżentattivi (minn għadd ferm ikbar) li jinsabu fil-Kontea ta’ Suceava, fit-Tramuntana tal-Moldavja, ir-Rumanija, u nbnew bejn l-1487 u l-1583. 

Mill-1993, il-Knejjes tal-Moldavja tniżżlu fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO bħala sit wieħed.

## Deskrizzjoni
It-tmien Knejjes tal-Moldavja li jinsabu fit-Tramuntana tal-Moldavja u li nbnew bejn l-aħħar tas-seklu 15 u l-aħħar tas-seklu 16 huma kapulavuri ispirati mill-arti Biżantina u huma uniċi fl-Ewropa u fid-dinja. L-istil arkitettoniku tagħhom huwa influwenzat ferm mill-istil Gotiku. Il-ħitan tagħhom minn barra huma miksijin affreski awtentiċi u ppreservati tajjeb ferm. L-affreski ma kinux sempliċi tiżjin tal-ħitan biss, iżda jiffurmaw kisja sistematika fuq il-faċċati kollha u jirrappreżentaw ċikli sħaħ ta’ temi reliġjużi. Il-kompożizzjoni eċċezzjonali tagħhom, l-eleganza tal-karattri, u l-armonija tal-kuluri donnhom joħolqu sinerġija mal-pajsaġġ ta’ madwarhom. Il-ħitan fuq ġewwa u fuq barra tal-knisja tal-Monasteru ta’ Suceviţa huma miksija minn fuq s’isfel b’affreski tas-seklu 16, u din il-knisja hija l-unika waħda li fiha rappreżentazzjoni tas-sellum ta’ San Ġwann Klimaku.

Il-knisja monastika ta’ Suceviţa ma saritilha l-ebda alterazzjoni matul iż-żmien. Tippreserva b’integrità totali l-istruttura oriġinali tagħha tas-seklu 15, kif ukoll l-affreski tagħha fuq ġewwa u fuq barra. Il-monasteru ta’ madwarha kkonserva d-dehra oriġinali tiegħu, u b’mod partikolari l-ħitan storiċi mal-perimetru tiegħu. Il-pajsaġġ tal-madwar ukoll baqa’ pjuttost l-istess bħal dak ta’ mijiet ta’ snin ilu.

L-affreski huma awtentiċi u ma tantx sarulhom interventi. Minkejja dan, jinsabu fi stat tajjeb ta’ konservazzjoni. Ir-restawr li sar matul is-snin 70 tas-seklu 20 twettaq bil-galbu u bir-reqqa, b’enfasi kbira fuq ir-rispett tal-awtentiċità tal-motivi u tal-pigmenti, u fuq il-kundizzjonijiet ta’ konservazzjoni. Ir-restawr tas-saqaf tal-knisja wassal biex il-knisja reġgħet kisbet id-dehra oriġinali tagħha, kif iddokumentat minn sorsi ikonografiċi antiki. Il-knisja u l-monasteru għadhom jiffunzjonaw bħala post ta’ qima u bħala monasteru.

## Sit ta’ Wirt Dinji
Fl-1993 ġew iddeżinjati l-ewwel seba’ Knejjes tal-Moldavja bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Is-sit ġie estiż fl-2010 biż-żieda ta’ knisja oħra, il-Knisja tal-Irxoxt fi ħdan il-Monasteru ta’ Sucevița, u b’hekk is-sit issa huwa magħmul minn tmien knejjes.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (i)** “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; u **l-kriterju (iv)** “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.

## It-Tmien Knejjes tal-Moldavja

## Knejjes oħra tal-Moldavja

## Referenzi
Inara Luigas

**Inara Luigas** (twieldet it-13 ta’ Jannar 1959) hija politika Estona.

## Bijografija
Inara Luigas twieldet fit-13 ta’ Jannar 1959 f’Verh-Krasnojarka, fl-Oblast ta’ Novosibirsk, fis-Siberja, ir-Russja.

Hija kienet membru tal-għaxar Riikogu (il-Parlament Estonjan), tal-ħdax-il Riikogu, it-tnax-il Riikogu u t-tlettax-il Riigikogu tal-Estonja. Hija membru tal-Partit taċ-Ċentru Estonjan.

Fl-2002 ġiet ipproklamata kap *sootska* tar-renju Seto (bl-Estonjan: *Seto kuningriigi ülemsootska*), minoranza etnika u lingwistika tal-Võros.

## Referenzi