Antonio Sciortino

**Antonio Sciortino** (twieled fil-25 ta' Jannar 1879 – miet fl-10 ta' Awwissu 1947) huwa skultur Malti li xogħlu jirrefletti ħafna movimenti artistiċi fosthom ir-realiżmu, l-influwenza ta' Auguste Rodin u l-Futuriżmu. Studja u ħadem Ruma, l-aktar fl-akkademja Brittanika. L-iskultur żviluppa stil originali li attira l-ammirazzjoni ta' ħafna u li wassallu bosta ordnijiet ta' xogħol mir-Russja, mill-Brażil u mill-Istati Uniti. Sciortino kien direttur tal-Akkademja Brittanika tal-Arti f'Ruma (1911-1936), u mill-1937 sa mewtu kien kuratur fil-Mużew tal-Arti ta' Malta.
  
## Bijografija, xogħlijiet u stil

Sa minn meta kien għadu tifel tal-iskola, Sciortino wera ġibda lejn l-iskultura. Il-ħabib tiegħu Pawlu Grech jiftakru jnaqqax bil-mus fuq xi biċċa ġebla figuri ta' nies u ta' annimali.  It-talent tiegħu ġie mħeġġeġ kmieni minn zitu, Vittorina Sciortino, u minn Lazzaro Pisani, li kien pittur ta' fama stabbilita f'Malta. Kien propju bl-inkuraġġiment ta' Pisani li wassal biex Sciortino ddeċieda li jidħol fl-iskola tal-arti fil-Belt Valletta fejn, għal sentejn, ħa t-taħriġ meħtieġ. Il-familja Strickland għenet lil Sciortino jikseb borża ta' studju mingħand il-Gvern għal kors f'Ruma, fejn ta' tnejn u għoxrin sena mar jissokta l-istudji tiegħu.

F'Ruma huwa studja fl-*Istituto Reale di Belle Arti* u għal sentejn tħarreġ fl-inġinerija u fl-arkitettura monumentali. Wara li kiseb diploma bl-ogħla unuri, fetaħ studju tal-arti f'via Margutta 33, fil-qalb tat-tradizzjoni artistika Rumana. Kien proprju hawn li ironikament Sciortino ddeċieda li jinqata' mit-tradizzjoni imitattiva u jaqbad stil artistiku personali. *Il filosfo* (1902) huwa xogħol ta' studju fl-iskultura li bih stabbilixxa ruħu bħala artista oriġinali kif ukoll ġibed l-attenzjoni tal-kritiċi tal-arti. Din l-iskultura flimkien ma' studju ieħor magħruf bħala *Testa di Vecchio* ġew esibiti f'wirja msejħa *Promotrice di Roma*.

Fl-iskultura *Studio di Donna* (1904), Sciortino tbiegħed mid-drawwa prevalenti tar-rappreżentazzjoni femminili kif kienet trattata mill-iskulturi Franċiżi u ppropona adattament ispirat mill-istil Grieg. Fl-istess sena Sciortino ħadem *Les Gavroches*, xogħol ta' skultura li saħħaħ il-fama tiegħu. Dan il-kumpless tal-bronż juri tlett itfal, f'xogħol li ġie mnebbah minn novella famuża ta' Victor Hugo, *Les Miserables,* fejn jiddeskrivi l-ħajja ta' tlett itfal foqra jiġġerrew fit-toroq ta' Pariġi fi żmien ir-Rivoluzzjoni Franċiża tal-1848. Din l-iskultura nġiebet Malta fl-1907 u għadha sal-lum meqjusa bħala l-ewwel xogħol artistiku kbir ta' Sciortino. Il-forma inizjali tal-istatwa llum il-ġurnata tinsab ġewwa Buckingham Palace wara li ngħatat bħala rigal f'isem il-poplu Malti mill-gvern lill-Prinċipessa Eliżabetta waqt li din kienet fuq żjara f'Malta fl-1951.   

Il-fama ta' Sciortino ħarġet mill-belt kapitali Taljana u nfirxet f'ċentri artistiċi oħra fl-Ewropa. Antonio Sciortino rebaħ diversi kompetizzjonijiet internazzjonali li għamlu ismu magħruf fl-Amerka, fir-Russja, fil-Ġappun u fl-Afrika t'Isfel fejn jinsabu wħud mill-aqwa xogħlijiet tiegħu. Is-sehem tiegħu fil-wirjiet internazzjonali qajjem interess f'Ruma u fir-*Royal Academy* f'Londra, ir-Renju Unit. Dan is-suċċess wassal għan-nomina tiegħu bħala direttur tal-Akkademja Brittanika tal-Arti f'Ruma (1911), kariga li żamm għal ħamsa u għoxrin sena.

Fl-1905 Sciortino rebaħ il-kompetizzjoni għall-monument lil Sir Adrian Dingli, li nkixef f'April 1907 fil-preżenza tar-Re Dwardu VII u r-Reġina Alexandra fil-Ġnien tal-Mall. Ftit taż-żmien wara ngħatatlu kummissjoni għal skultura li tirrappreżenta *il lavoratore* (il-ħaddiem) għall-*Casa del Popolo* f'Ruma. 

Fl-1909 Sciortino ħadem l-*irredentismo* li ġiet esibita ġewwa Venezja. Sal-1910 ħadem żewġ xogħlijiet oħra, *Germinando un Idea* u *Remorse*. It-tnejn jirriflettu l-influwenza ta' Auguste Rodin. Waqt żjara f'Pariġi, Sciortino ħadem bust ta' Leo Tecktonius, kompożitur u pjanist Amerikan. Dan ix-xogħol impressjona lil Rodin, li talbu jaħdimlu forma u li jiltaqa' miegħu personalment. Din il-laqgħa tat bidu għall-ħbiberija dewwiema ta' bejniethom.

Fl-1911, Antonio Sciortino pparteċipa f'kompetizzjoni internazzjonali għall-monument b'tifkira tal-imperatur Russu Alessandru II (1818-1881). Id-disinni u l-mudelli tiegħu rebħu l-ewwel premju iżda l-premju ma ngħatax għal raġuni formali. Madanakollu, il-Ksar Nikola II, affaxxinat bil-proġett, xtara d-disinni minn jeddu.

Fl-1913, Sciortino daħal għal kompetizzjoni għall-bini ta' monument lill-poeta Ukren Shevchenko. Id-disinni gew aċċettati u l-iskultur rebaħ l-ewwel post. Dan il-monument, maħdum mill-granit u l-bronż, hu għoli 7.5 metri u jirrappreżenta lill-poeta f'att ta' meditazzjoni bilqiegħda fuq zokk ta' siġra liebes l-ilbies nazzjonali Ukren. Fuq il-pedestall hemm grupp ta' figuri li jirrappreżentaw il-poplu tal-Ukrajna.

Fl-1914, Sciortino xtaq jidħol mar-Royal Engineers, iżda fuq parir tal-eks Gvernatur ta' Malta, Lord Grenfell, baqa' għaddej b'ħidmietu ġewwa Ruma biex jagħti bidu għal xogħol fuq mafkar għall-Ewwel Gwerra Dinjija. Għal tliet snin sħaħ Sciortino kien mehdi bil-ħsieb, tħażżiż u l-immudellar ta' dan il-monument vast u imponenti li kellu jkun magħruf bħala t-"Tempju tal-Imperu Brittaniku għall-Eroj mhux Magħruf". Sciortino rrealizza dan ix-xogħol f'mudell tat-tafal fuq skala ta' 1:200. Jingħad li l-idea ta' mafkar f'ġieħ is-"Suldat mhux magħruf", hi ħolqien tal-artist Malti.

Bħala tifkira tal-erbgħa u għoxrin Kungress Ewkaristiku Internazzjonali li sar f'Malta fl-1913, Sciortino ġie mqabbad ilesti monument. Dan ix-xogħol imsemmi *[[Ġesù|Kristu]] Re* ġie mikxuf fil-Furjana fit 30 ta' Diċembru 1917 f'ċeremonja reliġjuza li għaliha nġabru madwar 40,000 Malti. L-istatwa ta' Kristu Redentur hija figura tal-bronż għolja 3.5 metri li tiddomina fuq pedestall tal-granit u tesprimi maestà u kobor ta' sultan. Malta hija rappreżentata bħala figura femminili għarkupptejha taħt il-pedestall f'att ta' sottomissjoni waqt talba għall-barka. Il-figura tfakkar ukoll ir-rebħiet imgħoddija fuq "l-għedewwa ta' Kristu". Oriġinarjament, Sciortino ppjana il-monument b'figura ta' Kristu biss għaliex l-għan ewlieni kien rappreżentazzjoni tat- transubstanzjazzjoni, il-kunċett tal-preżenza reali ta' Kristu fl-hekk imsejħa "Ewkaristija Mqaddsa". Għalhekk il-figura ta' Malta ma tħarisx lejn il-wiċċ ta' Kristu iżda tbaxxi rasha f'att ta' reverenza u ġġib quddiem għajnejha x-xbieha tal-ġisem u tad-demm ta' Kristu. 

  Fuq kummisjoni tal-poplu tal-Krimea, Sciortino kellu jlesti mafkar, għall-kittieb Russu  Anton Pavlovich Chekhov biex jitwaqqaf f'Rostov tul ix-xmara Don. Il-forma tal-ġibs tlestiet fl-1923 iżda il-monument tal-bronz ma twettaqx minħabba t-taqbid fir-Russja wara l-mewt ta' Lenin fl-1924. Illum il-forma inizjali tal-ġibs tinsab fil-bitħa tal-Mużew Nazzjonali tal-Arti fil-Belt Valletta.   

Bejn l-1924 u l-1927 Sciortino temm *Rhythmii Vitae*, xogħol meqjus bħala wieħed mill-aqwa tiegħu fil-bronż u li ġie esibit fir-Royal Academy ta' Londra. Ħadem bust ta' Carmen Sylva fuq stedina tal-familja rjali tar-Rumanija u ħoloq monument imponenti b'tifkira tal-proklamazzjoni tal-Brażil bħala repubblika. F'dan iz-zmien ħadem ukoll il-bust tal-Markiża Godi de Godio.

Fit-8 ta' Mejju 1927 ġie mikxuf monument kbir ieħor ta' Sciortino f'Malta, il-Monument tal-Assedju l-Kbir, li jinsab quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (qabel ma twaqqgħet fit-Tieni Gwerra Dinjija kien hemm il-bini tal-Berġa tal-Alvernja). Dan il-monument ifakkar il-qlubija u l-eroiżmu tal-Maltin fl-Assedju tal-1565. Il-monument huwa kompost minn tliet figuri li jirrappreżentaw il-kuraġġ, il-fidi u iċ-ċiviltà.

Fl-1929 forma inizjali ta' Sciortino għal monument ekwestri tal-Ġeneral Simon Bolivar ħadet it-tieni post.

Bejn l-1931 u l-1936, bħala preparazzjoni għal wirja mill-Kummisjoni Amerikana għall-Arti, Sciortino lesta numru ta' xogħlijiet ta' forom artistiċi u suġġetti differenti; b'kollox wieħed u għoxrin biċċa skultura tal-ġibs, tal-bronż u tal-irħam. Fost dawn insibu *Lindbergh on Eagle*,  *Courage of Future Generation*, *Arab Horses*, *In the Jungle*, *Detachment of the Soul from Humanity*, *Speed*, *Madonna protecting Navigators*, *Dangerous Sport*, *Consolation*, *Late*, *First Kiss*, *Laughing*, *Surprised*, *Smiling* u oħrajn. Dawn huma kollha xogħlijiet li jesprimu vitalità u entużjażmu. Minħabba il-mewt ta' Frank Pedry, il-President tal-kummissjoni, ir-reċessjoni ekonomika li kienet għaddejja minnha l-Amerka u l-ġrajjiet politiċi internazzjonali, il-wirja ma setgħetx issir.

Fil-1936 l-Akkademja Brittanika tal-Arti ġewwa Ruma kellha tagħlaq minħabba kunflitti politiċi mal-Italja dwar il-gwerra tal-Abbissinja (illum l-Etjopja). Dan wassal biex Sciortino jirriżenja mill-kariga li kellu fi ħdan l-Akkademja u b'hekk irritorna Malta fejn, fit-3 ta' Mejju 1937, inħatar kuratur fil-Mużew tal-Arti. L-aħħar xogħol ta' Sciortino kien il-monument ta' *Lord [[Gerald Strickland]]* imwaqqaf fl-1945 fil-ġnien tal-Barrakka ta' Fuq, il-Belt Valletta.

## Rwol
* Rwol Malta
* Barra min Malta: Jingħad li l-idea ta' mafkar f'ġieħ 'Is-Suldat Mhux Magħruf' ġiet l-ewwel darba minn Antonio Sciortino.

## Diskussjoni
L-istil ta' Sciortino jgħaqqad elementi tar-realiżmu u tal-futuriżmu. Huwa ta' nteress x'wassal u x'kiteb l-iskultur fuq din is-sintesi. Sciortino ħassu miġbud ħafna lejn l-iżvilupp tekniku u l-inġinerija. Ftit hu magħruf dwar kif l-artist kien jinterpreta l-iżvilupp tat-teknoloġija bħala Arti - dan hu suġġett li l-arti tittratta ħafna aktar tard. Aspett ieħor huwa r-rwol tar-reliġjożità u l-ispirtu li fiħ ħadem l-istatwa ta' *Kristu Re*.

Barra mir-rwol artistiku ta' Sciortino, bħala Malti kożmopolitan ta' ċittadinanza Brittannika li fil-bidu tas-seklu għoxrin għex għal kważi tletin sena fil-belt kapitali tal-Italja, huwa ta' interess kbir għall-istorja soċjali Maltija x'ħaseb fuq l-identità, il-personalità u l-lingwa Maltija - dan speċjalment minn bniedem f'pożizzjoni ta' perspettiva iktar wiesgħa u konsegwentament b'oġġettività akbar.

Huwa żamm kuntatt ma' pajjiżu, għalkemm ir-raġunijiet eżatti m'humiex magħrufa. Ġietlu offruta ċ-ċittadinanza Taljana iżda għażel li jżomm dik Ingliża. Kif kien jaħsibha Sciortino fuq il-faxxiżmu Taljan -- hu li għex it-twelid ta' dan il-moviment, u kif kien jassoċjah u jaħsibha fuq il-moviment nazzjonali malti. Ta' nteress hija il-lealtà lejn l-Ingilterra; dan meta tqabblu ma' ħafna studenti tal-arti Maltin, li fl-aħħar snin li Sciortino kien Ruma kienu qed imorru jistudjaw hemm fuq boroż ta' studju mogħtija mill-gvern Taljan - ħafna minnhom fil-fatt ħassew ġibda kbira lejn il-faxxiżmu u lejn l'Italja. Hu ta' nteress jekk Sciortino kellux kuntatt ma dawn l-istudenti li kienu jiltaqgħu fl-għaqda tar-*Regia Deputazione per la Storia di Malta* (cf. Herbert Ganado - *Rajt Malta Tinbidel*, Ktieb III, Kap XXXI).

Apparentement teżisti intervista ma' Sciortino. Hemm xi dokumenti miktubin minn Sciortino nnifsu, ittri jew *FIXME* (speeches lectures talks) tħaddit?

## Kronologija, Lista tax-xogħlijiet, Mużewijiet

* XXXX Twaqqif tas-sussidju mill-Gvern ta' Malta
* XXXX Jingħata kummissjonijiet barra minn Ruma
* XXXX Sciortino jiltaqa' ma' Auguste Rodin
* 1929 Sciortino jieħu sehem f'kompetizzjoni internazzjonali f'Pariġi 
* 1931 Talba ta' tħejjija ta' għoxrin skultura tal-arti mill-Kummissjoni Ammerikana tal-Arti
* 1936 L-Akkademja Brittanika tal-Arti ġewwa Ruma tagħlaq
* 1947 Jirregala x-xogħlijiet tiegħu lill-poplu Malti

## Referenzi u noti

## Biblijografija
* Busuttil, Claude. (1997). Antonio Sciortino, 1879 - 1947, Europrint, 1997.
* Buhagiar, Helene, Antonio Sciortino, Catalogue of an exhibition of Sciortino's works presented to the people of Malta, Valletta 1947.
* Cardona, J. The Maltese Sculptor with a world reputation, f'The Sunday Times of Malta, Awissu 17, 1958.
* Cox-McCormack, Nancy, Papers 1911-1965, Vol. 2, Memoirs – 1922-1924, location: I-C-5, Microfilm Accession Number: 1235, State of Tennessee Department of State Tennessee State Library and Archives, Nashville, Tennessee 37243-0312. Indiċi tal-kontenut.
* Cremona, G., Artisti Maltesi a Roma, f' *Malta*, 25 ta' Settembru, 1936.
* Fogu, Claudio, "Fascism and Historic Representation: The 1932 Garibaldian Celebrations", Journal of Contemporary History, Vol. 31, No. 2, Special Issue: The Aesthetics of Fascism (Apr., 1996), pp. 317-345, Sage Publications, Ltd., London. http://www.jstor.org/pss/261169
* Parkes, Kineton, "Sculpture of today", Vol. II. - Continent of Europe, 1921, Chapman and Hall, London. PP 191-192. Indiċi elettroniku n241-n243. Il-ktieb sħiħ bħala fajl PDF.
* Emporium, rivista mensile illustrata d'arte, letteratura, scienze é varieta, Gennaio 1914, direzzione-amministrazione Istituto Italiano d'arti grafiche, Bergamo. http://www.archive.org/stream/emporium3940berguoft#page/n283/mode/2up

## Ħoloq esterni

* https://web.archive.org/web/20080621143002/http://www.haz-zebbug.com/antonio_sciortino.php
* Tlett Ritratti (kwalità dgħajfa ħafna) ta' xogħol ta' Sciortino. https://web.archive.org/web/20041025155330/http://www.doi.gov.mt/EN/photo_gallery/artssciortino.asp
* Akkademja Brittanika tal-Arti (British School at Rome) http://www.bsr.ac.uk/