Tuniżjani

**Nies Tuneżini** jew **Tuniżjani** (Għarbi Tuneżini: توانسة Twensa), huma grupp etniku Magrebi u nazzjon indiġeni għall-Afrika tal-Majjistral, l-aktar it-Tuneżija, li jitkellmu Tuneżin (Derja) u jikkondividu kultura u identità komuni tat-Tuneżija. Barra minn hekk, ġiet stabbilita dijaspora Tuneżina b'migrazzjoni moderna, partikolarment fl-Ewropa tal-Punent, jiġifieri Franza, l-Italja u l-Ġermanja.

Qabel l-era moderna, it-Tuneżini kienu magħrufa bħala Afāriqah (Afrikani Rumani), mill-isem antik tat-Tuneżija, Ifriqiya jew l-Afrika fl-antik, li taw l-isem tal-lum tal-kontinent tal-Afrika.

## Storja

Diversi ċiviltajiet u popli invadew, emigraw għal, jew ġew assimilati fil-popolazzjoni matul il-millennji, b'influwenzi tal-popolazzjoni minn Feniċi / Karthaginjani, Rumani, Vandali, Griegi, Għarab, Normani, Taljani, Spanjoli, Torok Ottomani / Janissarji, Maltin u Franċiż.

### Afrika u Ifriqiya

L-ewwel nies magħrufa bl-istorja f'dak li hu issa t-Tuneżija kienu nies Berber tal-kultura Kapsjana relatati man-Numidjani. Il-Feniċi jissetiljaw it-Tuneżija matul it-12 sat-2 ta' seklu QK, imwaqqfa Kartaġena antika. Il-migranti ġabu magħhom il-kultura u l-lingwa tagħhom li mxerrda progressivament miż-żoni kostali tat-Tuneżija sal-bqija taż-żoni kostali tal-Afrika tal-Majjistral, il-Peniżola Iberika u l-gżejjer tal-Mediterran (inkluż Malta). Mit-tmien seklu QK, il-biċċa l-kbira tat-Tuniżjani kienu Puniċi. Meta Carthage waqa' fl-146 QK għar-Rumani, il-popolazzjoni kostali kienet l-aktar Punic, iżda dik l-influwenza naqset' il bogħod mill-kosta. Mill-perjodu Ruman sal-konkwista Iżlamika, il-Latini, il-Griegi u n-nies Numidjani influwenzaw aktar it-Tuneżini, li jissejħu Afariqa: Afrikani (Rumani).

Mill-konkwista Musulmana tal-Magreb fl-673, numru żgħir ta' Għarab, Persjani u popolazzjonijiet oħra tal-Lvant Nofsani ssetiljaw fit-Tuneżija li kienet tissejjaħ Ifriqiya, mill-isem antik tagħha l-provinċja Rumana ta' l-Afrika. Fil-bidu tas-seklu 11, in-Normanni mir-Renju ta' Sqallija ħadu Ifriqiya u waqqfu r-Renju tal-Afrika li dam bejn l-1135 u l-1160. Is-Sqallija u n-Normani rregolaw fit-Tuneżija, u ħawwad mal-popolazzjoni u wasslu għal kuntatt ta' kulturi differenti fost il- Persuni Tuneżini li welldu l-kultura Norman-Għarbija-Biżantina.

Wara r-Reconquista u t-tkeċċija ta' non-insara u Moriscos minn Spanja, waslu wkoll ħafna Musulmani u Lhud Spanjoli. Skond Matthew Carr, "Daqs tmenin elf Moriskos issetiljaw fit-Tuneżija, ħafna minnhom ġewwa u madwar il-kapitali, it-Tuneż, li għadu fih kwart magħruf bħala Zuqaq al-Andalus, jew Andalusia Alley."

### Tuneżini

Matul is-17 u d-19-il seklu, Ifriqiya ġie taħt l-Ispanjol, imbagħad ir-regola Ottoman u ospita lil Morisco imbagħad immigranti Taljani mill-1609. It-Tuneż ġie integrat uffiċjalment fl-Imperu Ottoman bħala l-Eyalet tat-Tunis (provinċja), eventwalment inkluż il-Magreb kollu ħlief il-Marokk.

Taħt l-Imperu Ottoman, il-fruntieri tat-territorju abitati mit-Tuneżini naqsu; Ifriqiya tilfet it-territorju lejn il-punent (Constantine) u lejn il-lvant (Tripli). Fis-seklu dsatax, il-mexxejja tat-Tuneżija saru konxji mill-isforzi kontinwi fir-riforma politika u soċjali fil-kapitali Ottoman. Imbagħad il-Bey of Tunis, bid-dwal tiegħu stess imma infurmati bl-eżempju Tork, ippruvaw jagħmlu riforma mmodernizzata tal-istituzzjonijiet u l-ekonomija. Id-dejn internazzjonali tat-Tuneżija kiber mhux maniġġabbli. Din kienet ir-raġuni jew skuża għall-forzi Franċiżi biex jistabbilixxu Protectorate fl-1881.

Fdal tas-sekli tar-regola Torka hija l-preżenza ta' popolazzjoni ta' oriġini Torka, storikament id-dixxendenti maskili ġew imsemmija bħala l-Kouloughlis.

### Protettorat Franċiż

### Repubblika u Rivoluzzjoni

L-indipendenza minn Franza nkisbet fl-20 ta' Marzu, 1956. L-Istat ġie stabbilit bħala monarkija kostituzzjonali mal-Bey of Tunis, Muħammad VIII al-Amin Bey, bħala r-re tat-Tuneżija. Fl-1957, il-Prim Ministru Ħabib Bourguiba abolixxa l-monarkija u stabbilixxa bis-sħiħ il-partit Neo Destour (Kostituzzjoni Ġdida) tiegħu. Fis-snin sebgħin l-ekonomija tat-Tuneżija kibret b'rata b'saħħitha ħafna. Iż-żejt ġie skopert, u t-turiżmu kompla. Popolazzjonijiet tal-bliet u tal-kampanja ġabu bejn wieħed u ieħor l-istess numru. Madankollu l-problemi agrikoli u l-qgħad urban wasslu għal żieda fil-migrazzjoni lejn l-Ewropa.

Il-President ta' 84-il sena Bourguiba ġie mwaqqaf u sostitwit minn Ben Ali il-Prim Ministru tiegħu fis-7 ta' Novembru, 1987. Madankollu, ir-reġim ta ’Ben Ali intemm fit-23 sena fl-14 ta' Jannar 2011, fl-avvenimenti tar-Rivoluzzjoni Tuneżina , wara dimostrazzjonijiet fil-livell nazzjonali preċipitat minn qgħad għoli, inflazzjoni tal-ikel, korruzzjoni, nuqqas ta' libertajiet politiċi bħall-libertà tal-kelma u kundizzjonijiet ta' għajxien fqar.

Wara t-twaqqigħ ta' Ben Ali, it-Tuneżini elett Assemblea Kostitwenti biex tabbozza kostituzzjoni ġdida, u gvern interim magħruf bħala t-Trojka minħabba li kienet koalizzjoni ta' tliet partijiet; il-Moviment Ennahda minn ta' quddiem, bil-Kungress tax-xellug taċ-ċentru għar-Repubblika u l-Ettakatol jegħleb ix-xellug bħala msieħba minoritarji. Madankollu, baqa' skuntentizza mifruxa, li wassal għall-kriżi politika Tuneżina 2013-14. Bħala riżultat tal-isforzi li saru mill-Kwartett Nazzjonali tad-Djalogu Tuneżin, l-Assemblea Kostitwenti lestiet ix-xogħol tagħha, il-gvern interim irriżenja, u saru elezzjonijiet ġodda fl-2014, li kkompletaw it-transizzjoni għal stat demokratiku. Il-Kwartett għad-Djalogu Nazzjonali Tuneżin ingħata l-Premju Nobel għall-Paċi tal-2015 għal "il-kontribut deċiżiv tiegħu għall-bini ta' demokrazija pluralistika fit-Tuneżija wara r-Rivoluzzjoni Tuneżina tal-2011".

Lil hinn mill-bidliet politiċi, li wasslu biex it-Tuneżija ssir demokrazija rikonoxxuta fl-2014, dawk l-avvenimenti ġabu wkoll bidliet importanti fil-kultura Tuneżina ta' wara l-2011.

## Noti