Cheirolophus crassifolius

***Cheirolophus crassifolius*** jew **Widnet il-Baħar** (magħrufa ukoll bħala **Maltese Rock Centaury** jew **Malta knapweed**), hija speċi ta' pjanta endemika għal Malta mill-familja Asteraceae. Il-Widnet il-Baħar saret u għadha l-pjanta nazzjonali ta' Malta mill-1971. 

## Abitat u Deskrizzjoni
L-ambjent naturali tagħha huwa fil-wiċċ u fix-xquq tal-irdum, kif ukoll fil-widien kostali  li jkunu magħmulin mill-franka. Din il-pjanta hija mhedda bit-telf tal-ambjent naturali ikkawżat mill-bniedem. Kif ukoll minn pjanti aljeni invazivi li jistabilixxu ruħhom fuq l-irdum u jikkompetu ma' din l-ispeċi għall-istess riżorsi.

Din il-pjanta perenni tagħmel fjuri ta' lewn vjola bejn Mejju u Lulju, il-fjuri jifformaw fuq zkuk ħodor, fjura waħda fuq kull zokk li huwa ta' tul ta' bejn 50 u 60 ċentimetru. Dawn iz-zkuk flimkien jifformaw arbuxxell b'weraq lixxi, sukkulenti, ovali u tawwalin f'forma ta' kuċċarina. Iż-żerriegħa jkollha struttura bħall- ġwienaħ li jgħinu sabiex iż-żerriegħa ittir mar-riħ 'il bogħod mill-pjanta omm fejn tistabilixxi ruħha ġo qasma fil-blat fuq l-irdum f'post ieħor.  Il-weraq sukkulenti ta' din l-ispeċi huma mekkaniżmu ta' ħażna tal-ilma matul iż-żmien tan-nixfa fuq l-irdum.

## Tassonomija
*Cheirolophus crassifolius* kienet deskritta għall-ewwel darba mill-naturalist Malti Stefano Zerafa, madwar is-sena 1827, bħala l-unika speċi fil-ġeneru monotipiku *Centaurea* u ingħatat l-isem ta' *Centaurea spathulatha.* Dan l-isem ġie mbiddel għal *Centaurea crassifolia*  fl-1828*.* Imbagħad kienet trasferita fil-ġeneru *Palaeocyanus* u ingħatat l-isem ta' *Paleocyanus crassifolius fl-1975* mill-botanist Josef Dostál. Madankollu, fis-sena 1999, din il-pjanta ġiet trasferita għal ġeneru *Cheirolophus*, fid-dawl ta' studji ġenetiċi li saru f'dik is-sena u l-isem inbidel mill-botanist Alfonso Susanna għal *Cheirolophus crassifolius.* Għalkemm għad hemm dibattitu dwar f'liema ġeneru minn *Palaeocyanus* u *Cheirolophus* l-aktar jirrifletti l-filoġenija ta' din l-ispeċi minħabba li hija pjanta Paleoendemika. Din l-ispeċi hija regolarment ikkultivata f'Malta, minħabba li tikber biss fil-Gżejjer Maltin u l-popolazzjonijiet ta' din il-pjanta huma mhedda bl-estinzjoni. Fil-fatt, *Cheirolophus crassifolius*  hija kkunsidrata bħala serjament mhedda fil-Lista l-Ħamra tal-IUCN u hija imnizzla f'Appendiċi I ta' Flora protetta strettament tal-Konvenzjoni Bern u Anness II u IV tad-Direttiva 92/43/EEC tal-prijorita` tal-ispeċi.  Kif ukoll fil-gżejjer Maltin, hija strettament protetta nkluż l-inħawi fejn din il-pjanta tinstab fis-selvaġġ minħabba l-importanza nazzjonali tagħha. 

L-isem "*Cheirolophus"* ifisser nofs tond bil-latin, simili għall-forma tad-daħla tal-id li kienet tirreferi għaliha l-kelma oriġinali bil-latin, u għal forma tat-truf tal-bract li hija karatterristika ta' bosta speċi f'dan il-ġeneru. Filwaqt li "*crassifolius"* tfisser weraq ħoxnin bil-Latin. L-isem bil-Malti Widnet il-Baħar ġej mill-kelma "*widna"* li huwa isem li jingħata għall-weraq ta' pjanti oħrajn komuni li jintużaw bħala għalf. Filwaqt li l-kelma "*baħar"* tirreferi għall-ambjent naturali tal-pjanta li tikber fit-truf tal-irdum li jagħtu għall-baħar. 

Il-varjeta' *serratifolia* hija rari ħafna bis-snien max-xifer tal-weraq u kienet deskritta li tinstab biss fuq l-irdumijiet t'Għawdex. Din il-varjeta' kienet deskritta għall-ewwel darba minn Fiori u Paoletti fl-1907.  Filwaqt li l-botanist Malti John Borg kiteb fl-1927, li pjanti b'weraq normali tal-Widnet il-Baħar kienu jipproduċu weraq bis-snien fit-truf taz-zkuk bħal tal-varjeta' *serratifolia*. Għalkemm din il-varjeta' ma nstabitx meta sar l-istudju fl-1994.

## Distribuzzjoni
Il-popolazzjonijiet u l-individwi ta' *C. crassifolius* huma skarsi, iżda mifruxin u komuni fis-selvaġġ fuq l-irdumijiet tal-Punent  u  tax-Xlokk ta’ Malta. Filwaqt li huma rari fl-irdumijiet tan-nofsinhar ta’ Għawdex. F'dawn l-aħħar snin, il-Widnet il-Baħar (*C. crassifolius*) saret frekwenti bħala speċi kkultivata fir-roundabouts u fil-ġonna pubbliċi.

Bħala firxa globali, *C. crassifolius* tikber biss fil-gżejjer Maltin u speċi relatati jinstabu f'pajjiżi Mediterranji, fosthom Spanja, l-Portugal u Franza fin-naħa tan-nofsinhar tal-Ewropa u I-Alġerija u l-Marokk fit-tramuntana tal-Afrika. Kif ukoll fil-Gżejjer Kanarji.  

## Referenzi