Kleopatra VII

**Kleopatra VII Thea Filopator** (Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ; Lixandra, 69 Q.K. – Lixandra, 12 ta' Awwisu 30 Q.K.) kienet reġina Eġizzjana tal-perjodu Tolemajk.

Din kienet l-aħħar reġina tal-Eġittu l-Antik u l-aħħar membru tad-Dinastija Tolemajka. L-isem "Kleopatra" bil-Grieg ifisser "glorja tal-missier". 

Illum hi x'aktarx l-aktar famuża fost il-mexxejja kollha tal-Eġittu l-Antik u hi magħrufa bl-isem ta' Kleopatra, għalkemm kienet is-seba' u l-aħħar reġina li kellha dan l-isem. Madankollu, Kleopatra, qatt ma rrenjat waħidha fuq l-Eġittu għax kienet issaltan flimkien ma' missierha, ħuha, ħuha-żewġha u binha.

## Bijografija

**Kleopatra VII** twieldet Lixandra u missierha kien il-Fargħun Tolomew XII Awlete. Ma nafux min kienet omm Kleopatra, imma ħafna jaħsbu li kienet Kleopatra V Trifena, oħt jew kuġina u mara ta' Tolomew XII, jew forsi mara oħra mill-familja Tolemajka li kienet bint Tolomew X u Kleopatra Bereniċe III Filopator jekk Kleopatra V ma kinitx bint Tolomew X u Bereniċe III. Bejn it-68 Q.K. u d-59 Q.K. twieldu oħtha min-naħa ta' missierha Arsinoe IV u ħutha Tolomew XIII u Tolomew XIV. Skont is-sistema dinastika, in-nisa wkoll setgħu jilħqu fuq it-tron, bħala miżżewġin ta' ħuthom subien. Din l-interpretazzjoni tat-testi antiki dwar l-aħwa "miżżewġin" ġiet ikkontestata ħafna drabi. Hu ħafna iktar probabbli li l-aħwa subien u bniet kienu jsaltnu flimkien u jaqsmu t-tron iżda mhux bħala miżżewġin. Fil-fatt, kull wieħed minnhom kien imbagħad ikun miżżewweġ lil nisa tagħhom li ma kellhomx dritt għat-tron. Missierha ħatarha koreġġenti ftit qabel miet, minħabba li ħutha l-bniet ikbar minnha, Kleopatra VI u Bereniċe IV, kien mietu, l-ewwel maqtula b'ordni ta' missierha (għax kienet ippruvat twaqqgħu mill-poter) u t-tieni avvelenata. Kleopatra VII ssuċċedietu meta kellha 18-il sena fir-rebbiegħa tal-51 Q.K. flimkien ma' ħuha Tolomew XIII ta' għaxar snin, miżżewġin skont il-liġijiet Eġizzjani. 

[thumb|xellug|150px|Statwa tal-bażalt ta' Kleopatra VII fl-[Ermitage, San Pietruburgu]].
Fir-rebbiegħa tal-48 Q.K. Tolomew, flimkien mal-kunsillier u ħabib tiegħu tal-qalb (hemm min anki jitkellem dwar storja ta' mħabba bejniethom) Potinu, li kien inħatar reġġent tal-fargħun żagħżugħ, ipprova jiddeponi lil Kleopatra u jġegħelha titlaq minn Lixandra. Ir-reġina ġabret armata u bdiet gwerra ċivili. Is-sitwazzjoni saret iżjed imħabbla meta oħthom l-oħra, Arsinoe IV, bdiet tippretendi d-dritt għat-tron.

F'dan il-punt il-megħlub ġeneral Ruman Pompew wasal l-Eġittu biex jistkenn mir-rivali tiegħu Ġulju Ċesri. Fil-bidu, Tolomew u Potinu taparsi aċċettaw it-talba tiegħu, iżda fid-29 ta' Settembru 48 Potinu ordna l-mewt ta' Pompew, bit-tama li jitħabbeb ma' Ċesri. Meta wasal dan, Tolomew offrielu r-ras tar-rivali tiegħu imma r-reazzjoni ta' Ċesri kienet ta' rabja u ġiegħel li Potinu jiġi maqtul. Minkejja li kien l-għadu ta' Ċesri, Pompew kien konslu Ruman u l-armel tal-unika tifla legittima ta' Ċesri, Ġulja. Ċesri ħa l-belt kapitali tal-Eġittu f'idejh u għamel ruħu l-arbitru bejn Tolomew u Kleopatra. 

Ċesri sejjaħ lil Tolomew u lil Kleopatra fil-palazz irjali. Kleopatra beżgħet li jekk tmur lura fil-palazz tinqabad f'nassa ta' ħuha u għalhekk irrikorriet għal strataġemma. Ġegħlet lil ħabib fidil tagħha, Apollodorus l-iSqalli, jirrumblaha f'tapit kbir marbut b'ċinga. Apollodorus imbagħad mar il-Palazz bir-romblu kbir fuq spallejh u qal li kellu jagħti rigal lil Ċesri u tħalla jidħol fl-appartamenti tal-konslu. Fil-preżenza tal-konslu ħall it-tapit u Ċesri sab quddiemu lil Kleopatra. Ir-reġina libset il-ħwejjeġ l-aktar rikki u mqaċċtin u l-ġojjelli l-aktar prezzjużi. Kellmitu bil-Latin u talbitu l-protezzjoni minn ħuha. Is-sorsi jirrakkontaw li l-impressjoni kienet irreżistibbli u t-tnejn saru maħbubin dak il-lejl stess.Ċesri organizza r-ritorn uffiċjali tar-reġina u ġegħelha tiżżewweġ lil ħuha. Imma Tolomew, baqa' jwebbes rashu li jneħħi lil Kleopatra, u għamel alleanza ma' oħtu Arsinoe, u flimkien organizzaw armata, li f'Diċembru tat-48 fil-belt ta' Lixandra ltaqgħet f'battalja ma' dik ta Ċesri u Kleopatra. Il-battalja għamlet ħafna ħsara lill-bini tal-belt, fosthom il-Bibljoteka ta' Lixandra, li ġarbet ħsara kbira bin-nar u ntilfu fil-fjammi ħafna manuskritti ta' valur bla qies. Il-leġjuni Rumani sofrew telfa iebsa u Ċesri stess biex isalva ruħu mill-mewt kellu jaqbeż il-baħar u jaħrab. 

Bis-saħħa tar-rinforzi minn Pergamu li waslu fi Frar tas-47 rebħu Ċesri u Kleopatra. Arsinoe u Tolomew inġegħlu jħallu l-belt. Fis-27 ta' Marzu tal-istess sena fuq ix-xmara Nil saret l-aħħar ġlieda bejn it-truppi ta' Tolomew u dawk ta' Ċesri. Il-battalja spiċċat f'massakru tal-armata Lixandrija: 25,500 mejta u 12,000 meħudin priġunieri. Tolomew innifsu tilef ħajtu. Kleopatra, li sfat l-unika l-ħakkiema tal-Eġittu, ħatret bħala koreġġent lil ħuha ż-żgħir Tolomew XIV. L-Eġittu baqa' formalment indipendenti, għalkemm tliet leġjuni Rumani baqgħu stazzjonati hemm bil-ħsieb li jżommu l-ordni pubbliku. Ir-relazzjoni bejn Ċesri u Kleopatra, li minnha twieled tifel, Tolomew Ċesri msejjaħ Ċesarjun, kellha żewġ skopijiet politiċi: id-dittatur Ruman ried jiżgura l-kontroll tal-Eġittu, importanti għar-riżorsi finanzjarji tiegħu, filwaqt li Kleopatra ttamat li biha tikseb għall-pajjiż pożizzjoni privileġġata ġewwa l-Imperu.

Fis-46 Q.K. Kleopatra marret Ruma ma' binha li kien għadu kif twieled u baqgħet hemm sal-mewt ta' Ċesri, fl-44 Q.K. Fis-sajf tal-istess sena Tolomew XIV miet, forsi vvalenat minn Kleopatra nnifisha, li ftit wara ħatret lil Ċesarjun bħala l-koreġġent tagħha, u dan ħa l-isem ta' *Tolomew XV Ċesri*. 

Fit-42 Q.K. Marku Antonju, wieħed mit-trijumvirat li kien jiggverna Ruma wara l-vojt fil-poter li ħalliet il-mewt ta' Ċesri, talab lil Kleopatra biex tiltaqa' miegħu f'Tarsu biex jivverifika l-lealtà tagħha. Antonio mbagħad mar warajha Lixandra, fejn baqa' għas-sena ta' wara kollha. Mill-unjoni tagħhom twieldu tewmin Kleopatra Selene u Alessandru Helios. 

Erba' snin wara, fl-37 Q.K., waqt li kien qiegħed jivvjaġġa għall-gwerra kontra l-Parti, Antonju ltaqa' ma' Kleopatra f'Antjokja, fejn iżżewwġu, minkejja li Antonju kellu rabta ma' Ottavja, oħt Ottavjanu. Ftit wara twieled iben ieħor, Tolomew Filadelfu. Ottavja ntbagħtet lura lejn Ruma. Wara l-konkwista tal-Armenja fl-34 Q.K., immexxija minn Antonju bl-għajnuna finanzjarja tal-Eġittu, it-tnejn flimkien iċċelebraw it-trijonf f'Lixandra. 

It-tradizzjonaliżmu tal-opinjoni pubblika Rumana kienet profondament ixxukkjata bil-proċedura trijonfali mhux tas-soltu u bid-deċiżjonijiet meħuda fl-okkażjoni tad-Donazzjoni ta' Lixandra: Kleopatra ħadet it-titlu ta' "reġina tar-rejiet", ġiet fil-kult assoċjata mal-alla Isidi u nħatret reġġenti tal-Eġittu u Ċipru ma' Ċesarjun; Alessandru Helios ġie inkurunat re tal-Armenja, il-Medja u l-Partja, Kleopatra Selene nħatret reġina taċ-Ċirenajka u l-Libja, u Tolomew Filadelfu ġie inkurunat re tal-Feniċja, is-Sirja u l-Ċiliċja.

## Waqgħa u suwiċidju
 
Il-politika ta' Kleopatra u Antonju bit-tendenza li tiddomina l-Lvant kollu, iffavoriet lil Ottavjanu, li akkuża lir-reġina li qiegħda timmina minn taħt is-supremazija ta' Ruma u kkonvinċa lir-Rumani jiddikjaraw gwerra fuq l-Eġittu. Fil-31 Q.K., il-forzi navali Rumani ltaqgħu ma' dawk ta' Antonju u Kleopatra fil-Battalja ta' Azju. Meta rat li l-battalja kienet intilfet ir-reġina marret tistkenn Lixandra ma' parti mill-flotta, segwita minn Antonju.

Wara r-rebħa, Ottavjanu invada l-Eġittu u, wara reżistenza qasira, daħal Lixandra. Fit-30 Q.K., wara s-suwiċidju ta' Antonju (li qatel ruħu b'idejh meta sema bl-aħbar falza tal-mewt tar-reġina), Kleopatra qatlet ruħha b'idejha b'gidma ta' serp velenuż, forsi kobra Eġizzjana. Però, minn studji li saru riċentament, xi arkeoloġi famużi bdew jiddubitaw jekk ir-reġina setgħitx toqtol ruħha b'idejha b'gidma ta' serp velenuż. Forsi din kienet biss gidba li vvintat hi stess biex tagħmel mewtha denja tar-reġina kbira li kienet u tagħmel ruħha iktar tixbaħ ir-reinkarnazzjoni ta' Isidi f'għajnejn il-poplu tagħha. Jaħsbu li setgħet ħejjiet il-velenu, li kienet esperta ħafna fih, u ordnat il-qaddejja tagħha biex jgħidu li mietet bil-gidma tas-serp velenuż. Kleopatra kienet, fil-fatt, anki jekk mhux partikolarment sabiħa, intelliġenti ħafna u kieku kienet ingidmet apposta mis-serp, mewtha kienet tkun b'ħafna uġigħ u l-agunija qabel ma mietet setgħet iddum għal aktar minn tletin minuta.

Plutarku fil-*Ħajja ta' Antonju* tiegħu, irrakkonta kif iddeċidiet li tuża dan l-annimal: 

Ċesarjun kien ikkundannat għall-mewt minn Ottavjanu, waqt li t-tlett itfal li kellha ma' Antonju ttieħdu Ruma. L-Eġittu sar provinċja Rumana mmexxija mill-prefett tal-Eġittu, uffiċjal ta' rank ekwestri. Ottavjanu li mar lura lejn Ruma biex jiċċelebra t-trijonf tal-ispedizzjoni Eġizzjana, kellu fuq karru xbiha tar-reġina Kleopatra li dawwar f'trijonf mat-toroq tal-belt.

## Fis-sorsi

Is-sorsi tal-letteratura Latina u Griega, li taw dettalji fuq il-ħajja u l-figura ta' Kleopatra huma numerużi, fosthom: 

* Virġilju,* [[Enejide]]* VIII, 688 ff. 
* Orazju, *Odi* I, 37; *Epodi* 9 
* Lukanu, *Pharsalia* X 
* Plutarku, *Il-Ħajja ta' Marku Antonju* 
* Svetonju, *Ħajjiet taċ-Ċesri* I-II 
* Velleju Paterkolu, *Storja Rumana* II 
* Josephus, *Antikitajiet Ġudajċi* XIV-XV 

Kleopatra ma kinitx seduttriċi kbira biss. Kienet taf ħafna lingwi, Plutarku kiteb: "L-ilsien, bħal strument mużikali b'ħafna kordi, kienet taqilbu faċilment għal-lingwa li riedet titkellem, tkun liema tkun, tant li kienu rari ħafna l-każijiet li fihom kellha tittratta mal-Barbari permezz ta' interpretu, kienu x'kienu, Etjopjani, Trogloditi, Lhud, Għarab, Sirjani, Medi jew Parti". Kienet taf il-Grieg u kienet wkoll fluwenti fil-Latin. Minbarra l-versatilità fil-lingwi, kienet tinteressa ruħha wkoll fl-arti u x-xjenzi: ikkonvinċiet lil Antonju, meta sar mexxej assolut tal-Lvant, jagħti lil Lixandra l-Bibljoteka famuża ta' Pergamu. Kienet ħabiba ma' ħafna studjużi fil-Mużew ta' Lixandra, fosthom il-famuż astronomu Sożiġeni, li lilu nafu r-riforma tal-kalendarju Ruman: kienet kważi żgur Kleopatra li ppreżentatu lil Ċesri.

## Antenati

Meta wieħed iqis il-familja immedjata ta' Kleopatra jidher ċar li kemm kien hemm tgħammir bejn il-membri tal-istess familja Tolomea. Il-ġenituri tagħha x'aktarx kienu aħwa u għalhekk kellha par wieħed biss ta' nanniet. Dawk in-nanniet kienu ziju u neputija, għal darb'oħra jillimitaw in-numru ta' antenati. L-għadd relattivament żgħir ta' antenati nistgħu narawh mid-dixxendenza ta' Kleopatra VII kif setgħet kienet, murija hawn taħt.

## Kleopatra fl-arti, fiċ-ċinema u fil-letteratura
L-istorja ta Kleopatra matul is-sekli affaxxinat eluf ta' kittieba u artisti li għenu biex joħolqu l-leġġenda ta' seduttriċi mill-iżjed sabiħa li rnexxielha ssaħħar tnejn mill-irġiel l-aktar qawwijin ta' żmienha. 

Fost l-akbar xogħlijiet fuq Kleopatra hemm:

* *Incipit Legenda Cleopatrie Martiris, Egipti Regine*, ta' Geoffrey Chaucer
* *Cléopâtre captive*, ta' Étienne Jodelle
* *Antony and Cleopatra*, ta' William Shakespeare
* *All for Love*, ta' John Dryden
* *Cleopatra*, ta' Vittorio Alfieri
* *Cléopâtre*, opra ta' Jules-Émile-Frédéric Massenet
* *Cléopatre*, ta' Victorien Sardou
* *Cesare and Cleopatra*, ta' George Bernard Shaw
* *Cleopatra il musical*, ta' Lamberto Stefanelli
* *Cleopatra*, skultura ta' Alfonso Balzico
### Films dwar Cleopatra
 

* (1908): *[[Antony and Cleopatra (film 1908)|Antony and Cleopatra]]*, taħdem Florence Lawrence fil-parti ta' Kleopatra.
* (1912): *[[Cleopatra, Queen of Egypt]]*, taħdem Helen Gardner.
* (1913): *[[Marcantonio e Cleopatra (film 1913)|Marcantonio e Cleopatra]]*, taħdem Gianna Terribili Gonzalez. Reġija ta' Enrico Guazzoni. Minn William Shakespeare, Plutarku u Pietro Cossa.
* (1917): *[[Cleopatra (film 1917)|Cleopatra]]*: Theda Bara (Kleopatra), Fritz Leiber (Ċesri), Thurston Hall (Antonju). Dirett minn J. Gordon Edwards. Ibbażat fuq ix-xogħlijiet *[[Cléopatre]]* ta' Émile Moreau, *[[Cléopatre]]* ta' Sardou u *[[Antony and Cleopatra]]* ta' William Shakespeare.
* (1934): *[[Cleopatra (film 1934)|Cleopatra]]*: Claudette Colbert (Kleopatra), Warren William (Ċesri), Henry Wilcoxon (Antonju). Dirett minn Cecil B. De Mille.
* (1946): *[[Cesare e Cleopatra (film 1946)|Cesare e Cleopatra]]* (*Caesar and Cleopatra*): Vivien Leigh (Kleopatra), Claude Rains (Ċesri), Stewart Granger, Flora Robson eċċ.
* (1953): *[[Serpent of the Nile]]*: Rhonda Fleming (Kleopatra), Raymond Burr (Marku Antonju), Michael Fox (Ottavju).
* (1963): *[[Cleopatra (film 1963)|Cleopatra]]*: Elizabeth Taylor (Kleopatra), Rex Harrison (Ċesri), Richard Burton (Antonju). Dirett minn Joseph L. Mankiewicz. Rebbieħ tal-Premju Oscar.
* (1974): *[[Antony & Cleopatra]]*: imtella' mil-London's Royal Shakespeare Company. Interpretat minn Janet Suzman (Kleopatra) u Richard Johnson (Antonju).
* (1999): *[[Cleopatra (film 1999)|Cleopatra]]*: Leonor Varela (Kleopatra), Timothy Dalton (Ċesri), Billy Zane (Antonju). Ibbażat fuq il-ktieb *[[Memoirs of Cleopatra]]* ta' Margaret George.
* (2002): *[[Asterix e Obelix: Missione Cleopatra]]*: Monica Bellucci (Kleopatra), Christian Clavier (Asterix), Gérard Depardieu (Obelix).
* (2007): *[[Cleòpatra (film 2007)|Cleòpatra]]*, dirett minn Julio Bressane.

### Kleopatra fil-pittura
Kleopatra u mewtha ispiraw mijiet ta' pitturi mir-Rinaxximent sa llum. Hawnhekk hawn lista ta' xi wħud mill-aktar famużi: 

* *Is-suwiċidju ta' Kleopatra* (1621). Żejt fuq it-tila. 116.8 x 93.3 ċm. Impittra minn Giovanni Francesco Barbieri, magħruf bħala Guercino. Simon Norton Museum f'Pasadena, California, l-Istati Uniti. 

* *Kleopatra* (1635 - 1640). Żejt fuq it-tila. Impittra minn Guido Reni. Palazzo Pitti, Firenze. 

* *Il-pranzu ta' Kleopatra* (1743 - 1745). Żejt fuq it-tila. 248.2 x 357.8 ċm. Impittra minn Giambattista Tiepolo. National Gallery of Victoria, l-Awstralja. 

* *Kleopatra *(madwar l-1620). Żejt fuq it-tila. 97 x 71.5 ċm. Impittra minn Artemisia Gentileschi. Kollezzjoni tal-Fondazione Cavallini-Sgarbi, Ferrara.

* *Cleopatra u r-raħħal* (1838). Żejt fuq tila. Impittra minn Eugène Delacroix. Ackland Art Museum, Università ta' North Carolina, USA. 
 
Stampa: Giampietrino - Death of Cleopatra.jpg| Giampietrino, 1525 
Stampa: Cleopatra with the Asp (1630); Reni, Guido.jpg| Guido Reni, 1630 
Stampa: Claude Vignon - Cléopâtre se donnant la mort.jpg|Claude Vignon, 1640 
Stampa: Guido Cagnacci - The Death of Cleopatra.jpg|Guido Cagnacci, 1659 
Stampa: |Guido Cagnacci, 1659
Stampa:Cagnacci Morte di Cleopatra.jpg|Guido Cagnacci, 1660
Stampa:Giambattista Tiepolo - The Banquet of Cleopatra - Google Art Project.jpg|Giovanni Battista Tiepolo, 1744
Stampa:Regnault-Der Tod der Kleopatra.jpg|Jean-Baptiste Regnault, 1799
Stampa:Cleopatra and Caesar by Jean-Leon-Gerome.jpg|Jean-Léon Gérôme
Stampa:Death of Cleopatra by Rixens.jpg|Jean-André Rixens, 1874
Stampa:Makart,_Hans_-_Der_Tod_der_Kleopatra_-_1875-76.jpg|Hans Makart, 1875
Stampa:The Death of Cleopatra arthur.jpg|Reginald Arthur, 1892


### Aktar
* Il-Kratere Kleopatra, li jinsab fuq il-quċċata tal-Muntanji Maxwell, il-formazzjoni ta' muntanji l-aktar prominenti tal-pjaneta Venere, hu msemmi f'ġieħ Kleopatra VII.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Cleopatra VII&nbsp;(VI) Kapitlu&nbsp;XIII fil-ktieb *House of Ptolemy*, ta' E.&nbsp;R.&nbsp; Bevan,  1927
* James Grout: ''Cleopatra'' parti mill-Encyclopædia Romana
* Cleopatra VII fuq BBC History
* http://www.reocities.com/Athens/Oracle/4168/history/cleopat.htm Cleopatra 
* https://web.archive.org/web/20110913020857/http://www.reocities.com/christopherjbennett/ptolemies/cleopatra_vii.htm Cleopatra VII 
* http://www.antikforever.com/Egypte/Reines/cleopatreVII.htm Kleopatra VII
* http://www.tyndalehouse.com/Egypt/ptolemies/genealogy.htm Ġenealoġija ta'  Kleopatra VII