Red Bay

**Red Bay,** li bl-Ingliż tfisser litteralment **Bajja Ħamra**, huwa raħal tas-sajd f'Labrador, u huwa magħruf bħala wieħed mill-iżjed siti arkeoloġiċi prezzjużi ta' taħt l-ilma fl-Amerki. Bejn l-1530 u l-bidu tas-seklu 17, ir-raħal kien żona ewlenija Baska tal-kaċċa tal-balieni. Diversi bastimenti tal-kaċċa tal-balieni, kemm xwieni kbar kif ukoll *chalupas* (dgħajjes żgħar) tas-sajd għerqu hemmhekk, u l-iskoperta tagħhom wasslet biex l-Istazzjon Bask tal-Kaċċa tal-Balieni tal-Bajja Ħamra jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2013.

## [[Ġeografija]]

Red Bay huwa port naturali fil-Bajja l-Ħamra bl-istess isem bħar-raħal, b'referenza għall-irdumijiet tal-granit aħmar tar-reġjun. Minħabba l-port kenni, ir-raħal intuża matul it-Tieni Gwerra Dinjija bħala sit tal-irmiġġ għall-bastimenti tal-flotta navali. Fil-bajja hemm il-Gżira ta' Penney u l-Gżira ta' Saddle, li ntużaw mill-Baski għall-operazzjonijiet tal-kaċċa tal-balieni. Il-bastiment mgħerreq ta' *San Juan* jinsab qrib il-Gżira ta' Saddle.

## [[Storja]]

Bejn l-1550 u l-bidu tas-seklu 17, Red Bay, magħrufa bħala *Balea Baya* (il-Bajja tal-Balieni), kienet iċ-ċentru tal-operazzjonijiet tal-kaċċa tal-balieni. Il-baħrin min-Nofsinhar ta' Franza u t-Tramuntana ta' Spanja bagħtu 15-il bastiment tal-kaċċa tal-balieni u 600 raġel kull staġun lejn il-postazzjoni remota fl-Istrett ta' Belle Isle biex jikkaċċjaw il-balieni tat-Tramuntana u l-balieni Artiċi li kienu jgħammru f'dawk l-ilmijiet, skont il-Memorial University ta' Newfoundland.

Fl-1565, vapur — maħsub li kien ta' *San Juan* — għereq fl-ilmijiet 'il barra mill-Bajja l-Ħamra matul maltempata. L-investigaturi arkeoloġiċi ta' dan ir-relitt jirreferu għalih bħala 24M. Bastimenti iżgħar oħra, bħaċ-*chalupas*, ġew irkuprati wkoll mill-ilmijiet tal-post.

Xini ieħor instab xi 25–35 pied taħt l-ilma fl-2004. Dan kien ir-raba' vapur transoċeaniku li nstab fl-inħawi.

Ċimiterju fil-Gżira ta' Saddle fil-qrib fih il-fdalijiet ta' 140 kaċċatur tal-balieni. Bosta min-nies midfuna hemmhekk x'aktarx li mietu f'xi għarqa waqt il-kaċċa tal-balieni.

L-istoriċi jemmnu li deklin fl-ammont ta' balieni eventwalment wassal għall-abbandun tal-istazzjonijiet tal-kaċċa tal-balieni fil-Bajja l-Ħamra. Illum il-ġurnata hemm ċentru interpretattiv li jispjega l-istorja ta' Red Bay lill-viżitaturi.

Leġġendi lokali ta' Red Bay jirreferu għal teżor moħbi u midfun f'korp tal-ilma magħruf bħala l-*Għadira fuq l-Għolja* (51°43′43″N 56°26′56″W) taħt l-Għolja ta' Tracey mill-pirata famuż, il-Kaptan William Kidd. Sar tentattiv biex jinstab it-teżor mir-residenti tal-Qala ta' Carrol permezz tad-drenaġġ tal-għadira iżda dan ma wassal għall-ebda sejba.

Red Bay ġiet iddeżinjata bħala Sit Storiku Nazzjonali tal-Kanada fl-1979 u bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2013.

Fl-2016, is-servizz tal-immaġnijiet ta' Google Street View tella' immaġnijiet ta' Red Bay. Red Bay hija waħda mill-ftit komunitajiet f'Labrador b'immaġnijiet fuq is-servizz ta' Google Street View.

Fl-2021, l-iskola lokali ta' Basque Memorial School għalqet għaliex ħadd ma nkiteb fiha.

## Demografija
Fiċ-ċensiment tal-popolazzjoni tal-2021 li twettaq minn Statistics Canada, Red Bay kellu popolazzjoni ta' 142 ruħ li jgħixu f'65 mid-69 abitazzjoni privati totali, jiġifieri bidla ta' -16 % mill-popolazzjoni tal-2016 ta' 169 ruħ. B'erja tal-art ta' 2.31 km2 (0.89 mili kwadri), id-densità tal-popolazzjoni kienet ta' 61.5/km2 (159.2/mil kwadru) fl-2021.

## Attrazzjonijiet turistiċi

* Żjarat fl-istazzjonijiet Baski tal-kaċċa tal-balieni;
* mawriet ta' osservazzjoni tal-icebergs u tal-balieni;
* mixjiet;
* divertiment u gastronomija lokali;
* sajd;
* ir-ristorant The Whaler's Restaurant (magħruf għall-ħut u l-patata moqlija u gastronomija simili).

## Sit ta' Wirt Dinji
L-Istazzjon Bask tal-Kaċċa tal-Balieni tal-Bajja Ħamra ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2013.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterji (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Iktar qari

* "Discovery in Labrador: A 16th-Century Basque Whaling Port and Its Sunken Fleet". National Geographic. Vol. 168, no. 1. July 1985. pp. 40–71. ISSN 0027-9358. OCLC 643483454. 
* "The Underwater Archaeology of Red Bay: Basque Shipbuilding and Whaling in the 16th Century". Parks Canada. 2007.  . OCLC 86005349.

## Referenzi