Provins

**Provins** (pronunzja bil-Franċiż: [pʁɔvɛ̃]) huwa komun Franċiż fid-dipartiment ta' Seine-et-Marne fir-reġjun ċentrali u tat-Tramuntana tal-Île-de-France. Huwa magħruf għall-arkitettura Medjevali tiegħu li baqgħet ippreservata tajjeb ħafna u għall-importanza tiegħu fil-Medju Evu bħala ċentru ekonomiku li jospita fieri kummerċjali annwali. Provins sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2001.

## Storja
Fiż-żona nstabu sinjali ta' okkupazzjoni umana saħansitra miż-Żmien Paleolitiku.

### Żmien ir-Rumani
Provins kienet f'salib it-toroq ta' żewġ kurituri reġjonali ewlenin fil-Gallija Rumana: wieħed minn Soissons sa Troyes u l-ieħor lejn Sens fin-Nofsinhar.

### Medju Evu

Bħala evidenza tal-importanza dejjem tikber ta' Provins, sas-seklu 9 kien qed jizzekka l-munita tiegħu stess, magħrufa bħala d-*denier provinois*, u Karlu Manju kien bagħat il-*missi dominici* tiegħu fir-raħal. Taħt il-protezzjoni tal-Kontijiet ta' Champagne, Provins ospita waħda mill-ikbar fieri ta' Champagne, fiera agrikola u kummerċjali li kienet kruċjali għall-ekonomija Medjevali. Fin-naħa ta' fuq tar-raħal, il-fiera kienet issir darbtejn fis-sena, f'Mejju u f'Novembru, filwaqt li fin-naħa t'isfel tar-raħal, kien isir suq annwali f'Settembru. Dak iż-żmien, Provins kien ukoll ċentru bankarju, u d-*denier* kien aċċettat b'mod mifrux fl-Ewropa kollha. Il-fieri baqgħu jsiru mill-1120 sal-1320.

Ir-Re Filippu IV żar Provins diversi drabi fl-aħħar tas-seklu 13, u qered ir-raħal b'taxxi kbar li temmew il-perjodu ta' prosperità tiegħu u wasslu biex ir-residenti jaħarbu. Ir-raħal ġie assedjat bosta drabi u r-riedni tiegħu għaddew minn id għall-oħra kemm-il darba fis-sekli 14 sa 16. Dan in-nuqqas ta' stabbiltà politika u ekonomika naqqas l-importanza tar-raħal.

F'wieħed mill-iżjed avvenimenti famużi fl-istorja ta' Provins, ir-Re Karlu VII li kien għadu kemm kien inkurunat, attenda l-quddies fil-Knisja Kulleġġjali ta' Saint-Quiriace, filmkien mal-qorti rjali tiegħu u l-qaddisa Joan ta' Arc fit-3 ta' Awwissu 1429.

### Żmien Modern
Peress li kollox ma' kollox ma tantx ġie affettwat mir-Rivoluzzjoni Industrijali, Provins baqa' raħal żgħir tas-suq tul is-seklu 19 kollu. Il-Ġermaniżi okkupaw ir-raħal fl-1870 matul il-Gwerra Franko-Prussjana, u sabu reżistenza biss fl-1914 matul l-Ewwel Gwerra Dinjija.

## Sit ta' Wirt Dinji
Provins, ir-Raħal tal-Fieri Medjevali, ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2001.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Attrazzjonijiet

Provins huwa magħruf għall-fortifikazzjonijiet oriġinali tiegħu tas-seklu 12 li huma ppreservati tajjeb ħafna, fosthom it-Torri ta' Ċesri (bil-Franċiż: *Tour César*) u s-swar tar-raħal. Ħafna mill-binjiet residenzjali u kummerċjali fin-naħa ta' fuq tar-raħal huma wkoll mis-seklu 12; dawn il-binjiet kienu r-residenzi tal-merkanti, imħażen u djar tal-għadd. Mill-erba' rħula prinċipali fejn kienu jsiru l-fieri fil-Kontea ta' Champagne (Troyes, Lagny-sur-Marne, u Bar-sur-Aube), Provins huwa l-unika wieħed li żamm il-biċċa l-kbira tal-karattru Medjevali tiegħu.

F'Provins insibu l-Knisja Kulleġġjali ta' Saint-Quiriace. L-Imperatriċi Galla Placidia jingħad li kienet ippreżentat ir-relikwi ta' Ċirjaku ta' Ġerusalemm lil Ancona fl-Italja. Madankollu, ras il-qaddis baqgħet f'Provins, wara li nġabet minn Ġerusalemm minn Enriku I ta' Champagne, li bena l-knisja tar-raħal biex tkun esposta fiha. Fil-fatt, ir-ras għadha fil-Knisja Kulleġġjali ta' Saint-Quiriace, minkejja li x-xogħol tal-kostruzzjoni matul is-seklu 12 qatt ma tlesta minħabba diffikultajiet finanzjarji matul ir-renju ta' Philippe le Bel. Fis-seklu 17 ġiet miżjuda koppla, u l-familji antiki ta' Provins li kienu jgħixu fin-naħa ta' fuq tar-raħal kienu jissejħu "Ulied il-Koppla". Madankollu, wara ż-żieda tal-koppla, ma sar l-ebda sforz ta' restawr tal-knisja. L-għassa tal-pulizija (2010) hija biċċa arkitettura kontemporanja ddisinjata mill-arkitetti Pariġini Philippe Ameller u Jacques Dubois.

Taħt ir-raħal hemm żewġ settijiet ta' għerien. L-ewwel sett x'aktarx li kienu jintużaw għall-ħżin tal-ikel fil-Medju Evu. It-tieni sett, iktar fondi, fihom graffiti ta' Żmien il-Bronż u ta' Żmien il-Ħadid.

## Amministrazzjoni

Bi 11,844 abitant (fl-2017), Provins mhuwiex l-ikbar raħal fl-arrondissement ta' Provins, iżda huwa s-sede (*sous-préfecture*). L-ikbar raħal huwa Montereau-Fault-Yonne (20,206 abitant).

L-arrondissement fih 176 komun u 188,637 abitant (fl-2017). Il-kanton ta' Provins fih 81 komun u 57,947 resident.

## Ekonomija
Provins huwa importanti għall-kultivazzjoni tal-ward. Jiġu prodotti bosta tipi ta' ikel mill-ward, u l-ispeċjalitajiet prinċipali huma l-ġamm mill-petali tal-ward, l-għasel mill-ward ta' Provins u l-ħelu mill-ward. Provins fl-imgħoddi kien produttur kbir tal-inbid, u sa llum il-metodi Medjevali tal-produzzjoni tal-inbid għadhom jintużaw mir-residenti u xi kantini li għadhom jipproduċu l-inbid lokali.

## Edukazzjoni

* Skejjel preprimarji pubbliċi (*maternelles*): Coudoux, Raymond Louis, Terrier Rouge, Ville Haute u Voulzie.
* Skejjel primarji pubbliċi: Coudoux, Désiré Laurent, Marais, Terrier Rouge, Ville Haute u Voulzie.
* Skejjel sekondarji pubbliċi (*collèges*): Jules Verne, Lelorgne de Savigny, u Marie Curie.
* Skejjel postsekondarji pubbliċi (*lycées*): Thibaut de Champagne u Les Pannevelles.
* Hemm skola preprimarja sa postsekondarja privata: Institution Sainte-Croix.

## Nies notevoli
Provins huwa raħal twelid:

* Marie Jules César Savigny (1777-1851), żoologu
* Edmond Nocard (1850-1903), veterinarju u mikrobijologu
* Maurice Hayot (1862-1945), vjolinist
* Dominique A (twieled fl-1968), kantant u kittieb tal-kanzunetti
* David Moncoutié (twieled fl-1975), ċiklist irtirat tal-kompetizzjonijiet fit-triq

Provins huwa r-raħal fejn jgħix:

* Christian Jacob (twieled fl-1959), bidwi u politiku

## Ġemellaġġi
Provins huwa ġemellat ma':

* Bendorf, il-Ġermanja
* Pingyao, iċ-Ċina

## Referenzi