Kosovo

Il-**Kosovo** (/ ˈkɒsəvoʊ, ˈkoʊ- /; Albaniż: Kosova, ippronunzjata [kɔˈsɔva] jew Kosovë, ippronunzjata [kɔˈsɔvə]; Ċirilliku Serb: Косово, ippronunzjat [kôsoʋo]), uffiċjalment *ir-Repubblika tal-Kosovo* (Albaniż: *Republika e Kosovës*; Serb: Република Косово / *Republika Kosovo*), huwa stat parzjalment rikonoxxut fl-Ewropa tax-Xlokk, soġġett għal tilwima territorjali mar-Repubblika tas-Serbja. Il-belt kapitali tiegħu hija Pristina. 

Il-Kosovo għandu superfiċje ta '10 887 kilometru kwadru (4,203 sq mi), u jinsab f'nofs il-Balkani. Huwa mdawwar mit-territorju mhux ikkontestat tas-Serbja fit-Tramuntana u l-Lvant, il-Maċedonja ta' Fuq fix-Xlokk, l-Albanija fil-Lbiċ u l-Montenegro fil-Punent. Għandu varjetà kbira ta' pajsaġġi għad-daqs tiegħu kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-klima kif ukoll il-ġeoloġija u l-idroloġija. Il-biċċa l-kbira tal-Kosovo ċentrali hija ddominata mill-pjanuri u l-għelieqi vasti tal-Metohija u l-Kosovo. L-Alpi Albaniżi u l-Muntanji Šar jinsabu fil-Lbiċ u fix-Xlokk rispettivament.

L-ewwel insedjamenti magħrufa ta' bnedmin f'dak li llum huwa l-Kosovo kienu l-kulturi Paleolitiċi Vinča u Starčevo. Matul il-perjodu Klassiku, kien abitat minn nies Illirjani-Dardaniżi u Keltiċi. Fis-sena 168 Q.K., iż-żona ġiet annessa mir-Rumani.  Fil-Medju Evu, inħakmet mill-Imperu Biżantin, dak Bulgaru u dak Serb. Il-Battalja tal-Kosovo tal-1389 hija meqjusa bħala waħda mill-mumenti ewlenin fl-istorja medjevali Serba. Ir-reġjun kien fil-qalba tal-istat medjevali Serb, li kien ukoll is-sede tal-Knisja Ortodossa Serba mis-seklu 14 'il quddiem, meta ngħata l-istatus ta' patrijarkat. 
Il-Kosovo kien parti mill-Imperu Ottoman mis-seklu 15 sas-seklu 20. Lejn tmiem is-seklu 19, sar iċ-ċentru tal-Qawmien Nazzjonali Albaniż. Wara t-telfa tagħhom fil-Gwerer tal-Balkani, l-Ottomani ċedew il-Kosovo lis-Serbja u lill-Montenegro. Iż-żewġ pajjiżi ssieħbu mal-Jugoslavja wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, u wara perjodu ta 'unitariżmu Jugoslav fir-Renju, il-kostituzzjoni Jugoslava ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija stabbilixxiet il-Provinċja Awtonoma tal-Kosovo u Metohija fi ħdan ir-repubblika kostitwenti Jugoslava tas-Serbja. It-tensjonijiet bejn il-komunitajiet Albaniżi u Serbi tal-Kosovo komplew ibaqbqu matul is-seklu 20 u kultant faqqgħu fi vjolenza kbira, u dan kollu wassal għall-Gwerra tal-Kosovo tal-1998 u l-1999, li rriżultat fl-irtirar tal-armata Jugoslava u t-twaqqif tal-Missjoni ta 'Amministrazzjoni Interim tan-Nazzjonijiet Uniti fil-Kosovo (UNMIK). Fis-17 ta 'Frar 2008, il-Kosovo unilateralment iddikjara l-indipendenza tiegħu mis-Serbja.  Minn dakinhar kiseb rikonoxximent diplomatiku bħala stat sovran minn 112-il stat membru tan-Nazzjonijiet Uniti, 15 minn dawn irtiraw ir-rikonoxximent tagħhom minn dakinhar. Is-Serbja ma tirrikonoxxix lill-Kosovo bħala stat sovran, għalkemm bil-Ftehim ta' Brussell tal-2013, hija aċċettat l-istituzzjonijiet tiegħu. Filwaqt li s-Serbja tirrikonoxxi l-amministrazzjoni tat-territorju mill-gvern elett tal-Kosovo,  hija tkompli ssejjaħlu l-Provinċja Awtonoma tal-Kosovo u Metohija.

Il-Kosovo għandu ekonomija bi dħul medju baxx u esperjenza tkabbir ekonomiku b'saħħtu fl-aħħar għaxar snin mill-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali, u esperjenza tkabbir kull sena mill-bidu tal-kriżi finanzjarja tal-2007-2008. Il-Kosovo huwa membru tal-Fond Monetarju Internazzjonali, il-Bank Dinji, il-Kunsill ta' Kooperazzjoni Reġjonali, u applika għas-sħubija fl-Interpol u għall-istatus ta' osservatur fl-Organizzazzjoni tal-Kooperazzjoni Iżlamika.

Konfini totali tal-Kosovo: 714 km, pajjiżi tal-fruntiera (4): Albanija 112 km; il-Maċedonja ta' Fuq 160 km; Montenegro 76 km; Serbja 366 km.

## Isem
### Etimoloġija
L-isem Kosovo huwa ta' oriġini Slava tan-Nofsinhar. Il-Kosovo (Ċirilliku Serb: Косово) huwa l-aġġettiv neuter possessiv Serb ta' kos (кос), 'blackbird', ellissi għal Kosovo Polje, 'Blackbird Field', l-isem ta' għalqa karstika li tinsab fin-nofs tal-lvant tal-Kosovo tal-lum. u s-sit tal-Qasam tal-Battalja tal-Kosovo tal-1389. L-isem tal-qasam tal-karst ġie applikat għall-ewwel darba għal żona usa' meta' nħolqot il-Vilayet Ottoman tal-Kosovo fl-1877.

It-territorju kollu li jikkorrispondi għall-pajjiż attwali huwa komunement magħruf bl-Ingliż sempliċement bħala Kosovo u bl-Albaniż bħala Kosova (forma definita) jew Kosovë (forma indefinita, ppronunzjata [kɔˈsɔvə]). Fis-Serbja, issir distinzjoni formali bejn iż-żoni tal-Lvant u tal-Punent tal-pajjiż; It-terminu Kosovo (Косово) jintuża għall-parti tal-Lvant tal-Kosovo ċċentrata fuq il-Kamp storiku tal-Kosovo, filwaqt li l-parti tal-punent tat-territorju tal-Kosovo tissejjaħ Metohija (Albaniż: Dukagjin). Għalhekk, fis-Serb, iż-żona kollha tal-Kosovo hija magħrufa bħala l-Kosovo u Metohija.

Dukagjini jew Dukagjini Plateau (l-Albaniż: 'Rrafshi i Dukagjinit') huwa isem alternattiv għall-Punent tal-Kosovo, li ilu jintuża mis-seklu 15-16 bħala parti mis-Sanjak ta' Dukakin bil-kapitali Peja tiegħu, u għandu l-isem tiegħu għall-medja medjevali. Familja Albaniża Dukagjini.

### Użu modern
Xi Albaniżi jippreferu wkoll jirreferu għall-Kosovo bħala Dardania, l-isem ta' renju tal-qedem u aktar tard provinċja Rumana, li kienet tkopri t-territorju tal-Kosovo tal-lum. L-isem huwa derivat mit-tribù Dardani tal-qedem, li huwa meqjus relatat mat-terminu Proto-Albaniż dardā, li jfisser "lanġas" (Albaniż Modern: dardhë). L-eks president tal-Kosovo Ibrahim Rugova kien sostenitur entużjast ta' identità "Dardanjana", u l-bandiera presidenzjali u s-siġill tal-Kosovo jirreferu għal din l-identità nazzjonali. Madankollu, l-isem "Kosova" għadu aktar użat komunement fost il-popolazzjoni Albaniża. Il-bandiera Dardanjana tibqa' tintuża bħala s-siġill u l-bandalora presidenzjali uffiċjali u tidher b'mod prominenti fl-istituzzjoni tal-presidenza tal-pajjiż.

L-isem twil konvenzjonali uffiċjali, kif definit mill-kostituzzjoni, huwa r-Repubblika tal-Kosovo. Barra minn hekk, bħala riżultat ta' ftehim milħuq bejn Pristina u Belgrad f'taħdidiet medjati mill-Unjoni Ewropea, il-Kosovo pparteċipa f'xi fora u organizzazzjonijiet internazzjonali taħt it-titlu "Kosovo*" b'nota f'qiegħ il-paġna li tgħid: "Din id-denominazzjoni hija "hija mingħajr". tippreġudika l-pożizzjonijiet dwar l-istatus u hija konformi mar-riżoluzzjoni 1244 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU u l-Opinjoni tal-QĠI dwar id-dikjarazzjoni tal-indipendenza tal-Kosovo." Dan il-ftehim, li ssejjaħ il-“ftehim ta' l-asterisk”, ġie miftiehem fi ftehim ta' 11-il punt fl-24 ta' Frar, 2012.

## Storja
Il-pożizzjoni strateġika u r-riżorsi naturali abbundanti kienu favorevoli għall-iżvilupp ta' insedjamenti umani fil-Kosovo, kif enfasizzat mill-mijiet ta' siti arkeoloġiċi identifikati fit-territorju kollu tiegħu.

### Età tal-Ġebla

Mill-2000 'l hawn, iż-żieda fl-ispedizzjonijiet arkeoloġiċi għamlitha possibbli li jiġu skoperti ħafna siti s'issa mhux magħrufa. L-ewwel fdalijiet dokumentati fil-Kosovo huma assoċjati mal-Età tal-Ġebel; jiġifieri, indikazzjonijiet li l-abitazzjonijiet tal-għerien setgħu kienu jeżistu, bħall-Għar Radivojce ħdejn is-sors tax-Xmara Drin, il-Għar Grnčar fil-Muniċipalità ta' Viti, u l-Għerien ta' Dema u Karamakaz fil-Muniċipalità ta' Peja.

L-ewwel evidenza arkeoloġika ta' qagħda organizzata misjuba fil-Kosovo tappartjeni għall-kulturi Neolitiċi ta' Starčevo u Vinča. Vlashnjë u Runik huma siti importanti mill-era Neolitika, u l-pitturi tal-grotta f'Mrrizi i Kobajës, ħdejn Vlashnjë, huma l-ewwel sejba ta' arti preistorika fil-Kosovo. Fost is-sejbiet mill-iskavi Neolitiċi f’Runik hemm okarina tat-tafal maħruqa, li hija l-ewwel strument mużikali rreġistrat fil-Kosovo.

### Antikità klassika
L-ewwel spedizzjoni arkeoloġika fil-Kosovo ġiet organizzata mill-armata Awstro-Ungeriża matul l-Ewwel Gwerra Dinjija fil-muntanji tad-dfin Illyrian ta' Nepërbishti, fid-distrett ta' Prizren.

Il-bidu tal-Età tal-Bronż jikkoinċidi mal-preżenza ta' ċimiterji tat-tumuli fil-Punent tal-Kosovo, bħas-sit ta' Romajë.

Id-Dardanjani kienu l-aktar tribù Paleo-Balkani importanti fir-reġjun tal-Kosovo. Fl-antikità klassika, żona wiesgħa li tinkludi l-Kosovo, partijiet tal-Maċedonja ta' Fuq u l-Lvant tas-Serbja kienet imsemmija Dardania fl-unur tiegħu, u waslet saż-żona ta’ kuntatt Thraco-Illyrian fil-Lvant. Fl-investigazzjonijiet arkeoloġiċi, l-ismijiet Illyrian jippredominaw fid-Dardania tal-Punent, filwaqt li l-ismijiet Thracian jinstabu prinċipalment fid-Dardania tal-Lvant.

Ismijiet Thracian huma assenti fid-Dardanja tal-Punent, filwaqt li xi ismijiet Illyrian jidhru fil-partijiet tal-Lvant. Għalhekk, l-identifikazzjoni tagħhom bħala tribù Illirja jew Traċja kienet suġġett ta' dibattitu, bir-relazzjoni etnolingwistika bejn iż-żewġ gruppi tkun fil-biċċa l-kbira inċerta u diskussa wkoll. Il-korrispondenza ta' ismijiet Illyrians, inklużi dawk ta' l-elite ħakma, fid-Dardania ma' dawk ta' l-Illyrians tan-Nofsinhar tissuġġerixxi Thracianization ta' partijiet tad-Dardania. Id-Dardani żammew l-individwalità u komplew iżommu l-indipendenza soċjali wara l-konkwista Rumana, u kellhom rwol importanti fil-formazzjoni ta' gruppi ġodda fl-era Rumana.

#### Perjodu Ruman

Matul il-ħakma Rumana, il-Kosovo kien parti minn żewġ provinċji: il-parti tal-punent tiegħu kienet parti minn Praevalitana u l-maġġoranza l-kbira tat-territorju modern tiegħu kien jappartjeni lid-Dardania. Praevalitana u l-bqija tal-Illyria ġew maħkuma mir-Repubblika Rumana fl-168 QK Min-naħa l-oħra, id-Dardanja żammet l-indipendenza tagħha sas-sena 28 QK, meta' r-Rumani, taħt il-kmand ta' Awgustu, annessuha mar-Repubblika tagħhom. Dardania eventwalment saret parti mill-provinċja tal-Moesia. Matul ir-renju ta' Djoklezjanu, id-Dardanja saret provinċja Rumana sħiħa u t-territorju modern kollu tal-Kosovo sar parti mid-djoċesi ta' Moesia, u mbagħad, matul it-tieni nofs tas-seklu 4, saret parti mill-prefettura Pretorjana. tal-Illyria.

Matul il-ħakma Rumana, żviluppaw numru ta' insedjamenti fiż-żona, l-aktar ħdejn il-minjieri u t-toroq prinċipali. L-aktar importanti mill-insedjamenti kienet Ulpiana, li tinsab qrib Gračanica tal-lum. Din twaqqfet fl-seklu 1 wara Kristu, possibbilment jiżviluppa minn oppidum Dardanjan ikkonċentrat, u mbagħad ġie elevat għall-istatus ta' municipium Ruman fil-bidu tat-tieni seklu matul il-ħakma ta' Trajan. Ulpiana saret importanti b’mod speċjali matul il-ħakma ta' Ġustinjanu I, wara li l-imperatur reġa' bena l-belt wara li kienet inqerdet minn terremot u semmieha mill-ġdid Iustinianna Secunda.

Bliet importanti oħra li żviluppaw fiż-żona matul il-ħakma Rumana kienu Vendenis, li tinsab fil-Podujevo tal-lum; Viciano, possibilment qrib Vushtrri; u Municipium Dardanorum, belt ewlenija tal-minjieri f'Leposavić. Siti arkeoloġiċi oħra jinkludu Çifllak fil-Punent tal-Kosovo, Dresnik f'Klina, Pestova f'Vushtrri, Vërban f'Klokot, Poslishte bejn Vërmica u Prizren, Paldenica ħdejn Hani i Elezit, kif ukoll Nerodimë e Poshtme u Nikadin qrib Ferizaj. L-unika ħaġa li l-insedjamenti kollha għandhom komuni hija li jinsabu ħdejn toroq, bħal Via Lissus – Naissus, jew ħdejn il-minjieri tat-Tramuntana tal-Kosovo u tal-Lvant tal-Kosovo. Ħafna mill-insedjamenti huma siti arkeoloġiċi li reċentement ġew skoperti u qed jiġu skavati.

Ir-reġjun huwa magħruf ukoll li kien Kristjanizzat matul il-ħakma Rumana, għalkemm ftit hu magħruf dwar il-Kristjaneżmu fil-Balkani fl-ewwel tliet sekli WK L-ewwel aċċenn ċar tal-insara fil-letteratura huwa l-każ tal-Isqof Daku tal-Maċedonja, tad-Dardanja, li kien preżenti fl-Ewwel Konċilju ta' Niċea (325). Id-Dardanja hija magħrufa wkoll li kellha djoċesi fis-seklu 4, u s-sede tagħha kienet tinsab f'Ulpiana, li baqgħet iċ-ċentru episkopali tad-Dardanja sat-twaqqif ta' Justiniana Prima fis-sena 535 wara Kristu. L-ewwel isqof magħruf ta' Ulpiana huwa Machedonius, li kien membru tal-kunsill ta' Serdika. Isqfijiet oħra magħrufa kienu Pawlu (sinodu ta' Kostantinopli fis-sena 553 AD) u Gregentius, li ntbagħat minn Ġustinu I fl-Etjopja u l-Jemen biex itaffu l-problemi bejn il-gruppi Insara differenti hemmhekk.

### Medju Evu: bejn il-ħakma Biżantin u Slav
Fis-sekli ta' wara, il-Kosovo kien provinċja ta' fruntiera ta' l-Imperu Ruman u aktar tard l-Imperu Biżantin, għalhekk biddel l-idejn ta' spiss. Ir-reġjun kien espost għal numru dejjem jikber ta' rejds mis-seklu 4 wara Kristu, li laħqet il-qofol tagħha bil-migrazzjoni Slavi tas-seklu 6 u 7. L-evidenza toponimika tissuġġerixxi li l-Albaniż x'aktarx kien mitkellem fil-Kosovo qabel l-issetiljar Slavi tar-reġjun. Il-preżenza kbira ta' bliet u muniċipalitajiet fil-Kosovo bi Slavi fit-toponimija tagħhom tissuġġerixxi li l-migrazzjoni Slavi assimilaw jew keċċew gruppi ta' popolazzjoni li diġà kienu jgħixu fil-Kosovo.

Hemm argument interessanti li jissuġġerixxi li l-preżenza Slavi fil-Kosovo u l-parti l-aktar tan-Nofsinhar tal-Wied ta' Morava setgħet kienet pjuttost dgħajfa fl-ewwel seklu jew tnejn ta' insedjament Slavi. Biss fis-seklu 9 nistgħu nosservaw l-espansjoni ta' qawwa Slavi (jew kważi-Slavi) qawwija f'dan ir-reġjun. Taħt sensiela ta' ħakkiema ambizzjużi, il-Bulgari avvanzaw lejn il-punent permezz tal-Maċedonja tal-lum u l-Lvant tas-Serbja, sakemm sas-snin 850 kienu ħadu l-Kosovo u kienu qed jagħfas fuq il-fruntiera tal-Prinċipat Serb.

L-Ewwel Imperu Bulgaru akkwista l-Kosovo f'nofs is-seklu 9, iżda l-kontroll Biżantin ġie rrestawrat fl-aħħar tas-seklu 10 Fl-1072, il-mexxejja tar-Rewwixta Bulgara ta' Georgi Voiteh vvjaġġaw miċ-ċentru tagħhom fi Skopje għal Prizren u għamlu laqgħa li fiha Stiednu. Mihailo Vojislavljević minn Duklja biex jibgħatilhom l-għajnuna. Mihailo bagħat lil ibnu, Constantine Bodin, bi 300 mis-suldati tiegħu. Wara l-laqgħa, il-magnati Bulgari pproklamawh "Imperatur tal-Bulgari." Demetrios Chomatenos kien l-aħħar arċisqof Biżantin ta' Ohrid li inkluda lil Prizren fil-ġurisdizzjoni tiegħu sal-1219. Stefan Nemanja kien ħataf iż-żona tul il-White Drin bejn l-1185 u l-1195 u s-separazzjoni ekkleżjastika ta' Prizren mill-Patrijarkat fl-1219 kienet l-att finali tal-istabbiliment. tal-gvern Nemanjić. Konstantin Jireček ikkonkluda, mill-korrispondenza tal-Arċisqof Demetrios ta' Ohrid bejn l-1216 u l-1236, li Dardania kienet dejjem aktar popolata minn Albaniżi u li l-espansjoni bdiet miż-żona ta' Gjakova u Prizren, qabel l-espansjoni Slavi.

Matul is-sekli 13 u 14, il-Kosovo daħal taħt l-okkupazzjoni tar-Renju tas-Serbja. Fl-aħħar tas-seklu 13, is-sede tal-arċisqof tas-Serb marret tgħix f'Peja, u l-ħakkiema kienu ċċentrati bejn Prizren u Skopje, li matulu ttellgħu eluf ta' monasteri Kristjani u fortizzi u kastelli ta' stil feudali, b'Stefan Dušan juża l- fortizza ta Prizren bħala waħda mill-qrati temporanji tiegħu għal xi żmien. Meta l-Imperu Serb inqasam f'konglomerat ta' prinċipalitajiet fl-1371, il-Kosovo sar l-art ereditarja tad-Dar Branković. Fl-aħħar tas-seklu 14 u l-bidu tal-15, partijiet tal-Kosovo, iż-żona l-aktar tal-Lvant li tinsab ħdejn Pristina, kienu parti mill-Prinċipat ta' Dukagjini, li aktar tard ġie inkorporat f’federazzjoni anti-Ottomana tal-prinċipalitajiet Albaniżi kollha, il-Lega ta' Lezhë.

Il-Monumenti Medjevali tal-Kosovo huma sett ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u huma komposti minn erba' knejjes u monasteri Ortodossi Serbi f'Deçan, Peja, Prizren u Gračanica. Il-kostruzzjonijiet twaqqfu minn membri tad-dinastija Nemanjić, dinastija prominenti tas-Serbja medjevali.

### ħakma Ottomana
#### Konkwista
Fl-1389, hekk kif l-Imperu Ottoman kiber lejn it-tramuntana madwar il-Balkani, il-forzi Ottomani taħt is-Sultan Murad I ħabtu ma' koalizzjoni Kristjana mmexxija mis-Serbja Moravjana taħt il-Prinċep Lazar fil-Battalja tal-Kosovo. Iż-żewġ naħat sofrew telfiet kbar u l-battalja spiċċat fi staġnar u kienet saħansitra rrappurtata bħala rebħa Kristjana għall-ewwel, iżda l-ħaddiema Serbi kienu eżawriti u l-mexxejja Serbi de facto ma setgħux jiġbru forza oħra daqs dik tal-armata Ottomana.

F'dan il-perjodu bikri, l-Ottomani direttament jew indirettament ħakmu partijiet differenti tal-Kosovo. Il-belt medjevali ta' Novo Brdo kienet taħt il-kmand ta' iben Lazar Stefan, li sar vassall Ottoman leali u instiga l-waqgħa ta' Vuk Branković, li eventwalment ingħaqad mal-koalizzjoni Ungeriża kontra l-Ottoman u ġie megħlub fl-1395-96. Parti żgħira mill-art ta' Vuk, bl-irħula ta' Pristina u Vushtrri, ingħatat lil uliedu biex iżommu bħala vassalli Ottomani għal perjodu qasir.

#### Kontroll
Bejn l-1455 u l-1457, l-Imperu Ottoman ħa kontroll dirett tal-Kosovo kollu u r-reġjun baqa’ parti mill-imperu sal-1912. Matul dan il-perjodu, l-Izlam ġie introdott fir-reġjun. Hekk kif infirxet il-ħakma Ottomana, is-Serbi Kristjani ħarbu mill-Kosovo lejn il-punent u t-tramuntana, u b’hekk il-popolazzjoni tal-Kosovo waqgħet b’mod drammatiku. L-emigrazzjoni kontinwa mill-Kosovo laħqet il-quċċata fil-Migrazzjonijiet Kbar tas-Serbi, li kienu jinkludu xi Albaniżi Kristjani. Biex jikkumpensaw għat-telf tal-popolazzjoni, it-Torok ħeġġew l-issetiljar ta' Albaniżi Musulmani mhux Slavi fir-reġjun usa' tal-Kosovo. Sa tmiem is-seklu 18, il-Kosovo kien se jilħaq maġġoranza Albaniża, u Peja, Prizren, u Prishtina kienu jsiru bliet importanti speċjalment għall-popolazzjoni Musulmana lokali.

Għalkemm inizjalment opponew bis-sħiħ l-avvanz Ottoman, il-kapijiet Albaniżi eventwalment aċċettaw lill-Ottomani bħala sovrani. L-alleanza li rriżultat ffaċilitat il-konverżjoni tal-massa tal-Albaniżi għall-Islam. Peress li s-suġġetti tal-Imperu Ottoman kienu maqsuma fuq linji reliġjużi (aktar milli etniċi), it-tixrid tal-Izlam għoliet ħafna l-istatus tal-kapijiet Albaniżi. Sekli qabel, l-Albaniżi tal-Kosovo kienu fil-biċċa l-kbira Kristjani u l-Albaniżi u s-Serbi fil-biċċa l-kbira kienu jeżistu flimkien b’mod paċifiku. L-Ottomani dehru li kellhom approċċ aktar intenzjonat biex jikkonvertu l-popolazzjoni Kattolika Rumana, li l-biċċa l-kbira kienu Albaniżi meta mqabbla mas-segwaċi l-aktar Serbi tal-Ortodossija tal-Lvant, peress li kienu jqisu lill-ewwel b'inqas favur minħabba l-lealtà tagħhom lejn Ruma, qawwa reġjonali li tikkompeti.

#### Nazzjonaliżmu Serb u Albaniż, seklu 19-1912

Fis-seklu 19, kien hemm qawmien ta 'nazzjonaliżmu etniku madwar il-Balkani. It-tensjonijiet etniċi sottostanti saru parti minn ġlieda usa' mis-Serbi Kristjani kontra l-Albaniżi Musulmani. Il-moviment nazzjonalista etniku Albaniż kien iċċentrat fil-Kosovo. Fl-1878 ġiet iffurmata l-Lega ta' Prizren (Lidhja e Prizrenit), organizzazzjoni politika li fittxet li tgħaqqad lill-Albaniżi kollha tal-Imperu Ottoman fi ġlieda komuni għall-awtonomija u drittijiet kulturali akbar, għalkemm ġeneralment xtaqu l-kontinwità tal-Imperu Ottoman. Il-Lega ġiet xolta fl-1881, iżda ppermettiet il-qawmien ta' identità nazzjonali fost l-Albaniżi, li l-ambizzjonijiet tagħhom kienu jikkompetu ma' dawk tas-Serbi, peress li r-Renju tas-Serbja xtaq jinkorpora din l-art li qabel kienet fi ħdan l-imperu tagħha.

Il-kunflitt modern Albaniż-Serb għandu l-għeruq tiegħu fit-tkeċċija tal-Albaniżi fl-1877-1878 miż-żoni li ġew inkorporati fil-Prinċipat tas-Serbja. Matul u wara l-Gwerra Serba-Ottomana tal-1876-78, bejn 30,000 u 70,000 Musulmani, l-aktar Albaniżi, tkeċċew mill-armata Serba tas-Sanjak ta’ Niš u ħarbu lejn il-Vilayet tal-Kosovo. Skont dejta Awstrijaka, fl-1890s il-Kosovo kien 70% Musulman (kważi kompletament ta’ dixxendenza Albaniża) u inqas minn 30% mhux Musulman.

### Gwerer Balkani, Ewwel Gwerra Dinjija, ħakma Serba u Tieni Gwerra Dinjija: bidliet etnodemografiċi
Fir-rebbiegħa tal-1912, l-Albaniżi, taħt it-tmexxija ta’ Hasan Prishtina, irribellaw kontra l-Imperu Ottoman. Mar-ribelli ingħaqdu mewġa ta' Albaniżi fil-gradi tal-armata Ottomana, li abbandunaw l-armata, u rrifjutaw li jiġġieldu kontra l-qraba tagħhom stess. Ir-ribelli għelbu lill-Ottomani u l-Ottomani kienu sfurzati jaċċettaw l-erbatax-il talba tar-ribelli, li pprovdew għal awtonomija effettiva għall-Albaniżi li jgħixu fl-Imperu. Madankollu, din l-awtonomija qatt ma mmaterjalizza, u r-riwwixta ħolqot dgħufijiet serji fil-gradi Ottomani, u ġibdet lill-Montenegro, is-Serbja, il-Bulgarija u l-Greċja biex jiddikjaraw gwerra lill-Imperu Ottoman u jibdew l-Ewwel Gwerra Balkani.

Wara t-telfa Ottomana fl-Ewwel Gwerra Balkani, ġie ffirmat it-Trattat ta' Londra tal-1913, b’Metohija ċeduta lir-Renju tal-Montenegro u l-Lvant tal-Kosovo ċedut lir-Renju tas-Serbja. Matul il-Gwerer Balkani, aktar minn 100,000 Albaniż telqu mill-Kosovo u madwar 50,000 inqatlu fil-massakri li akkumpanjaw il-gwerra. Dalwaqt, kien hemm sforzi miftiehma ta 'kolonizzazzjoni Serb fil-Kosovo matul diversi perjodi bejn it-teħid tas-Serbja tal-provinċja fl-1912 u t-Tieni Gwerra Dinjija, li wassal biex il-popolazzjoni tas-Serbi fil-Kosovo tikber b'madwar 58,000 f'dan il-perjodu.

L-awtoritajiet Serbi ppromwovew il-ħolqien ta' insedjamenti Serbi ġodda fil-Kosovo, kif ukoll l-assimilazzjoni tal-Albaniżi fis-soċjetà Serba, li wasslu għal eżodu tal-massa tal-Albaniżi mill-Kosovo. Ċifri għall-Albaniżi mkeċċija bil-forza mill-Kosovo jvarjaw bejn 60,000 u 239,807, filwaqt li Malcolm isemmi bejn 100,000 u 120,000. Flimkien mal-politika ta' sterminazzjoni u tkeċċija, kien hemm ukoll proċess ta' assimilazzjoni permezz tal-konverżjoni reliġjuża ta' Musulmani Albaniżi u Kattoliċi Albaniżi għar-reliġjon Ortodossa Serba li seħħet sa mill-1912. Dawn il-politiki jidhru li kienu ispirati minn ideoloġiji nazzjonalisti. minn Ilija Garašanin u Jovan Cvijić.

Fix-xitwa tal-1915-1916, matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-Kosovo rat l-irtirar tal-armata Serba, peress li kienet okkupata mill-Bulgarija u l-Awstrija-Ungerija. Fl-1918, il-Poteri Alleati keċċew lill-Poteri Ċentrali mill-Kosovo.

Fis-26 ta' April, 1922, sistema amministrattiva ġdida qasmet il-Kosovo fi tliet distretti (óblast) tar-Renju: Kosovo, Raška u Zeta. Fl-1929, il-pajjiż ġie trasformat fir-Renju tal-Jugoslavja u t-territorji tal-Kosovo ġew organizzati mill-ġdid bejn il-Banat ta' Zeta, il-Banat ta' Morava u l-Banat ta' Vardar. Biex tibdel il-kompożizzjoni etnika tal-Kosovo, bejn l-1912 u l-1941, il-gvern f'Belgrad wettaq kolonizzazzjoni Serba fuq skala kbira tal-Kosovo. L-Albaniżi Kosovari ġew miċħuda mid-dritt li jirċievu edukazzjoni fil-lingwa tagħhom stess flimkien ma' nazzjonijiet Slavi oħra tal-Jugoslavja mhux Slavi jew mhux rikonoxxuti, peress li r-renju rrikonoxxa biss in-nazzjonijiet Slavi Kroati, Serbi u Sloveni bħala nazzjonijiet kostitwenti tal-Jugoslavja. Slavi oħra kellhom jidentifikaw lilhom infushom bħala wieħed mit-tliet nazzjonijiet Slavi uffiċjali u nazzjonijiet mhux Slavi meqjusa bħala minoranzi.

Albaniżi u Musulmani oħra kienu mġiegħla jemigraw, l-aktar bir-riforma tal-art li affettwat lis-sidien tal-art Albaniżi fl-1919, iżda wkoll b'miżuri vjolenti diretti.

Wara l-invażjoni tal-Assi tal-Jugoslavja fl-1941, il-biċċa l-kbira tal-Kosovo ġiet assenjata lill-Albanija, ikkontrollata mill-Italja, u l-bqija ġew taħt il-kontroll tal-Ġermanja u l-Bulgarija. Inqala' kunflitt tridimensjonali, li jinvolvi affiljazzjonijiet interetniċi, ideoloġiċi u internazzjonali. Il-kollaboraturi Albaniżi ppersegwitaw lill-settlers Serbi u Montenegrini. L-istimi huma differenti, iżda ħafna mill-awturi jistmaw li bejn 3,000 u 10,000 Serb u Montenegrin mietu fil-Kosovo matul it-Tieni Gwerra Dinjija. 30,000 sa 40,000 oħra, jew sa 100,000, Serbi u Montenegrini, prinċipalment settlers, ġew deportati lejn is-Serbja lejn il-Kosovo Albaniż. Digriet mill-mexxej Jugoslav Josip Broz Tito, segwit minn liġi ġdida f'Awwissu 1945, ipprojbixxa r-ritorn ta' settlers li kienu ħadu l-art mingħand il-bdiewa Albaniżi.

Matul is-snin tal-gwerra, xi Serbi u Montenegrini ntbagħtu f'kampijiet ta' konċentrament fi Pristina u Mitrovica. Madankollu, dawn il-kunflitti kienu relattivament baxxi meta mqabbla ma' żoni oħra tal-Jugoslavja matul is-snin tal-gwerra. Żewġ storiċi Serbi jistmaw ukoll li mietu 12,000 Albaniż. Investigazzjoni uffiċjali mill-gvern Jugoslav fl-1964 irreġistrat kważi 8,000 mewta marbuta mal-gwerra fil-Kosovo bejn l-1941 u l-1945, 5,489 minnhom Serbi jew Montenegrini u 2,177 Albaniżi. Xi sorsi jinnutaw li l-amministrazzjoni Taljana ta' ħajja qasira ħeġġet sa' 72,000 persuna biex jistabbilixxu ruħhom jew jirrisistemaw fil-Kosovo mill-Albanija. Ir-reġim waqa', iżda dan qatt ma mmaterjalizza, u storiċi u referenzi kontemporanji jenfasizzaw li migrazzjoni fuq skala kbira ta' Albaniżi mill-Albanija għall-Kosovo mhix irreġistrata fid-dokumenti tal-Assi.

### Jugoslavja komunista
Il-provinċja eżistenti ħadet forma fl-1945 bħala r-Reġjun Awtonomu tal-Kosovo u Metohija, b'demarkazzjoni finali fl-1959. l-Imperu Ottoman fl-1877. Madankollu, dawk il-fruntieri kienu differenti.

It-tensjonijiet bejn l-Albaniżi etniċi u l-gvern Jugoslav kienu sinifikanti, mhux biss minħabba tensjonijiet etniċi iżda wkoll minħabba tħassib ideoloġiku politiku, speċjalment fir-rigward tar-relazzjonijiet mal-Albanija ġirien. Miżuri ripressivi ħorox ġew imposti fuq Albaniżi Kosovari minħabba suspetti li kien hemm simpatizzanti tar-reġim Stalinista ta’ Enver Hoxha tal-Albanija. L-uffiċjal anzjan komunista Serb Aleksandar Ranković ipprova jassigura l-pożizzjoni tas-Serbi fil-Kosovo u tahom dominanza fin-nomenklatura tal-Kosovo.

Minn Marzu 1981, studenti Albaniżi tal-Kosovo fl-Università ta' Pristina organizzaw protesti fejn talbu li l-Kosovo jsir repubblika fi ħdan il-Jugoslavja u jitolbu d-drittijiet tal-bniedem tagħhom. Il-protesti ġew repressi b'mod brutali mill-pulizija u l-armata, u ħafna dimostranti ġew arrestati. Matul is-snin tmenin, it-tensjonijiet etniċi komplew b'tifqigħat frekwenti ta' vjolenza kontra l-awtoritajiet tal-istat Jugoslavi, li rriżultaw f'żieda ulterjuri fl-emigrazzjoni tas-Serbi tal-Kosovo u gruppi etniċi oħra. It-tmexxija Jugoslava ppruvat trażżan protesti mis-Serbi tal-Kosovo li qed ifittxu protezzjoni mid-diskriminazzjoni etnika u l-vjolenza.

### Gwerra tal-Kosovo

It-tensjonijiet interetniċi komplew jiggravaw fil-Kosovo matul is-snin tmenin Fl-1989, il-President Serb Slobodan Milošević, impjega taħlita ta' intimidazzjoni u manuvri politiċi, naqqas drastikament l-istatus awtonomu speċjali tal-Kosovo fi ħdan is-Serbja u beda l-oppressjoni kulturali tal-popolazzjoni etnika Albaniża. L-Albaniżi tal-Kosovo wieġbu b'moviment separatista mhux vjolenti, li uża diżubbidjenza ċivili mifruxa u l-ħolqien ta' strutturi paralleli fl-edukazzjoni, il-kura tas-saħħa, u t-tassazzjoni, bl-għan aħħari li tinkiseb l-indipendenza tal-Kosovo.

F'Lulju 1990, Albaniżi tal-Kosovo pproklamaw l-eżistenza tar-Repubblika tal-Kosovo, u ddikjarawha stat sovran u indipendenti f'Settembru 1992. F'Mejju 1992, Ibrahim Rugova ġie elett president tagħha. Matul l-eżistenza tagħha, ir-Repubblika tal-Kosovo kienet rikonoxxuta uffiċjalment biss mill-Albanija. Sa nofs is-snin disgħin, il-popolazzjoni Albaniża tal-Kosovo kienet qed tikber bla kwiet, peress li l-istatus tal-Kosovo ma ġiex solvut bħala parti mill-Ftehim ta' Dayton ta' Novembru 1995, li temm il-Gwerra Bosnijaka. Fl-1996, l-Armata tal-Ħelsien tal-Kosovo (KLA), grupp paramilitari tal-gwerillieri etniku Albaniż li jfittex is-separazzjoni tal-Kosovo u l-ħolqien eventwali ta' Albanija l-Kbira, kienet rebħet fuq il-moviment ta' reżistenza mhux vjolenti ta' Rugova u nediet attakki kontra l-armata Jugoslava u l-pulizija Serba fil-Kosovo. , li rriżulta fil-Gwerra tal-Kosovo.

Fl-1998, pressjoni internazzjonali ġiegħlet lill-Jugoslavja tiffirma waqfien mill-ġlied u tirtira parzjalment il-forzi tas-sigurtà tagħha. L-avvenimenti kellhom jiġu mmonitorjati minn osservaturi mill-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) taħt ftehim innegozjat minn Richard Holbrooke. Il-waqfien mill-ġlied ma żammx u l-ġlied reġa' beda f'Diċembru 1998, u laħaq il-qofol tiegħu fil-massakru ta' Račak, li ġab saħansitra aktar attenzjoni internazzjonali għall-kunflitt. Fi ftit ġimgħat, issejħet konferenza internazzjonali multilaterali u sa Marzu kien tħejja abbozz ta' ftehim magħruf bħala l-Ftehimiet ta' Rambouillet, li jsejjaħ għar-restawr tal-awtonomija tal-Kosovo u l-iskjerament ta' ħaddiema għaż-żamma tal-paċi tan-NATO. Id-delegazzjoni Jugoslava sabet it-termini inaċċettabbli u rrifjutat li tiffirma l-abbozz. Bejn l-24 ta' Marzu u l-10 ta' Ġunju, 1999, in-NATO intervjenet billi bbumbardjat lill-Jugoslavja bil-għan li ġġiegħel lil Milošević jirtira l-forzi tiegħu mill-Kosovo, għalkemm in-NATO ma' setgħetx tappella għal xi mozzjoni partikolari tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti biex tilleġittimizza l-intervent tiegħu. Il-kunflitt, flimkien ma' ġlied kontinwi bejn gwerrillieri Albaniżi u forzi Jugoslavi, wassal għal spostament ieħor tal-massa tal-popolazzjoni tal-Kosovo.

Matul il-kunflitt, bejn 848,000 u 863,000 Albaniż ħarbu jew tneħħew bil-forza mill-Kosovo u 590,000 oħra ġew spostati internament. Xi sorsi jsostnu li dan it-tindif etniku tal-Albaniżi indiġeni kien parti minn pjan magħruf bħala Operation Horseshoe, magħrufa wkoll bħala "Milosevic's". soluzzjoni finali għall-problema tal-Kosovo." Għalkemm l-eżistenza u l-implimentazzjoni ta' din l-operazzjoni għadha ma ġietx ippruvata, tiddeskrivi mill-qrib is-sitwazzjoni tal-vittmi u r-refuġjati fil-pajjiżi ġirien.

Fl-1999, aktar minn 11,000 mewt ġew irrappurtati lill-uffiċċju tat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-eks Jugoslavja, il-prosekutur Carla Del Ponte. Mill-2010, madwar 3,000 persuna kienu għadhom neqsin, inklużi 2,500 Albaniż, 400 Serb u 100 Roma. F'Ġunju, Milošević aċċetta preżenza militari barranija fil-Kosovo u l-irtirar tat-truppi tiegħu. Matul il-Gwerra tal-Kosovo, aktar minn 90,000 refuġjat Serb u oħrajn mhux Albaniż ħarbu mill-provinċja. Fil-jiem ta’ wara l-irtirar tal-armata Jugoslava, aktar minn 80,000 ċivili Serb u oħrajn mhux Albaniżi (kważi nofs il-200,000 li huma stmati li jgħixu fil-Kosovo) tkeċċew mill-Kosovo, u ħafna miċ-ċivili li kien fadal kienu vittmi ta' abbużi. Wara l-Kosovo u gwerer Jugoslavi oħra, is-Serbja saret dar għall-akbar numru ta' refuġjati u persuni spostati internament (inklużi Serbi tal-Kosovo) fl-Ewropa.

It-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (ICTY) ipproċessa reati mwettqa matul il-gwerra tal-Kosovo. Disa' uffiċjali għolja Jugoslavi, inkluż Milošević, ġew akkużati b'delitti kontra l-umanità u delitti tal-gwerra mwettqa bejn Jannar u Ġunju 1999. Sitta mill-akkużati nstabu ħatja, wieħed kien illiberat, wieħed miet qabel ma seta' jibda l-proċess tiegħu u ieħor (Milošević) miet qabel il-proċess tiegħu jista’ jiġi konkluż. L-ICTY akkuża sitt membri tal-KLA b’delitti kontra l-umanità u delitti tal-gwerra wara l-gwerra, u wieħed instab ħati.

B'kollox inqatlu madwar 10,317-il persuna ċivili matul il-gwerra, li minnhom 8,676 kienu Albaniżi, 1,196 Serb u 445 Roma u oħrajn, minbarra 3,218-il membru ta' formazzjonijiet armati maqtula.

### Wara l-gwerra

Fl-10 ta' Ġunju, 1999, il-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti għadda r-Riżoluzzjoni 1244, li poġġiet lill-Kosovo taħt l-Amministrazzjoni Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti (UNMIK) u awtorizza l-Forza tal-Kosovo (KFOR), forza ta’ paċi mmexxija min-NATO.

L-istimi tan-numru ta' Serbi li telqu meta' l-forzi Serbi telqu mill-Kosovo jvarjaw bejn 65,000 u 250,000. Fis-soċjetà Albaniża tal-Kosovo ta' wara l-kunflitt, sejħiet għal ritaljazzjoni għal vjolenza preċedenti mwettqa mill-forzi Serbi matul il-gwerra ċċirkolati fil-kultura pubblika. Wara l-kunflitt u r-ritorn ta' mijiet ta' eluf ta' refuġjati Albaniżi tal-Kosovo lejn djarhom, bdew attakki mifruxa fuq siti kulturali Serbi. Fl-2004, negozjati fit-tul dwar l-istatus futur tal-Kosovo, problemi soċjo-politiċi u sentimenti nazzjonalisti wasslu għall-irvellijiet tal-Kosovo. 11-il Albaniż u 16-il Serb inqatlu, 900 persuna (inklużi dawk li jżommu l-paċi) ndarbu, u diversi djar, bini pubbliku u knejjes ġew imħassra jew meqruda.

F'Novembru 2001, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa mmonitorjat l-ewwel elezzjonijiet tal-Assemblea tal-Kosovo. Wara dik l-elezzjoni, il-partiti politiċi tal-Kosovo ffurmaw koalizzjoni ta' għaqda tal-partiti kollha u eleġġu lil Ibrahim Rugova bħala president u lil Bajram Rexhepi (PDK) bħala Prim Ministru. Wara l-elezzjonijiet mal-Kosovo kollu f'Ottubru 2004, l-LDK u l-AAK iffurmaw koalizzjoni governattiva ġdida li ma kinitx tinkludi l-PDK jew l-Ora. Dan il-ftehim ta' koalizzjoni wassal biex Ramush Haradinaj (AAK) sar Prim Ministru, filwaqt li Ibrahim Rugova żamm il-kariga ta' President. Il-PDK u l-Ora kienu kritiċi tal-ftehim ta' koalizzjoni u minn dakinhar ta' spiss akkużaw lil dak il-gvern b'korruzzjoni.

Fis-17 ta' Novembru, 2007, saru l-elezzjonijiet parlamentari. Wara l-ewwel riżultati, Hashim Thaçi, li kien fit-triq it-tajba biex jikseb 35 fil-mija tal-voti, sostna r-rebħa tal-PDK, il-Partit Demokratiku tal-Kosovo, u esprima l-intenzjoni tiegħu li jiddikjara l-indipendenza. Thaçi fforma koalizzjoni mal-Lega Demokratika tal-President Fatmir Sejdiu, li ġiet fit-tieni post bi 22 fil-mija tal-voti.

### Dikjarazzjoni ta' indipendenza

Il-Kosovo ddikjara l-indipendenza tiegħu mis-Serbja fis-17 ta' Frar 2008. Mill-4 ta' Settembru, 2020, 114-il stat tan-NU rrikonoxxew l-indipendenza tiegħu, inklużi l-ġirien immedjati kollha tiegħu, bl-eċċezzjoni tas-Serbja. Mill-membri tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU, filwaqt li l-Istati Uniti, ir-Renju Unit u Franza jirrikonoxxu l-indipendenza tal-Kosovo, ir-Russja u ċ-Ċina le.  Minn meta ddikjarat l-indipendenza tagħha, saret membru ta’ istituzzjonijiet internazzjonali bħall-Fond Monetarju Internazzjonali u l-Bank Dinji, għalkemm mhux fin-Nazzjonijiet Uniti.

Xi tqarrib bejn iż-żewġ gvernijiet seħħ fid-19 ta' April, 2013, meta ż-żewġ naħat laħqu l-Ftehim ta' Brussell, ftehim ikkomunikat mill-UE li ppermetta lill-minoranza Serba tal-Kosovo jkollha l-forza tal-pulizija u l-qorti tal-appell tagħha stess. Il-ftehim għadu ma ġie rratifikat minn ebda wieħed mill-parlamenti. Il-presidenti tas-Serbja u l-Kosovo organizzaw żewġ laqgħat, fi Brussell fis-27 ta' Frar, 2023 u f’Ohrid fit-18 ta' Marzu, 2023, biex joħolqu u jaqblu dwar ftehim ta’ 11-il punt dwar l-implimentazzjoni ta' ftehim appoġġat mill-Unjoni Ewropea biex jiġu normalizzati r-rabtiet. bejn iż-żewġ pajjiżi, li jinkludi r-rikonoxximent ta' "dokumenti ta' xulxin, bħal passaporti u pjanċi tal-liċenzja."

Bejn l-2021 u l-2023, saru bosta protesti u dimostrazzjonijiet fil-Kosovo, li wħud minnhom involvew armi tan-nar u rriżultaw f’imwiet fuq iż-żewġ naħat. Fost il-midruba kien hemm 30 persuna għaż-żamma tal-paċi tan-NATO. Ir-raġuni ewlenija għall-protesti tal-2022-23 ntemmet fl-1 ta’ Jannar, 2024, meta kull pajjiż għaraf il-pjanċi tal-liċenzja tal-vetturi tal-ieħor.

## Governanza
Il-Kosovo huwa repubblika demokratika rappreżentattiva parlamentari b'ħafna partiti. Hija rregolata minn istituzzjonijiet leġiżlattivi, eżekuttivi u ġudizzjarji, li huma derivati ​​mill-kostituzzjoni, għalkemm, sal-Ftehim ta' Brussell. Il-funzjonijiet leġiżlattivi jaqgħu kemm fil-Parlament kif ukoll fil-ministri fil-poteri tagħhom. Il-Gvern jeżerċita poter eżekuttiv u huwa magħmul mill-Prim Ministru bħala kap tal-gvern, id-Deputati Prim Ministri u l-Ministri tal-ministeri differenti.

Il-ġudikatura hija magħmula mill-Qorti Suprema u qrati subordinati, Qorti Kostituzzjonali u istituzzjonijiet fiskali indipendenti. Hemm ukoll bosta istituzzjonijiet indipendenti definiti mill-kostituzzjoni u l-liġi, kif ukoll gvernijiet lokali. Iċ-ċittadini kollha huma ugwali quddiem il-liġi u l-kostituzzjoni tiggarantixxi l-ugwaljanza bejn is-sessi.  Il-Qafas Kostituzzjonali jiggarantixxi minimu ta' għaxar siġġijiet fl-Assemblea ta' 120 membru għas-Serbi u għaxra għal minoranzi oħra, u jiggarantixxi wkoll postijiet fil-Gvern lis-Serbi u minoranzi oħra.

Il-president huwa l-kap tal-istat u jirrappreżenta l-għaqda tal-poplu. Huwa jiġi elett kull ħames snin indirettament mill-Parlament b'vot sigriet b'maġġoranza ta' żewġ terzi tad-deputati kollha. Il-kap tal-istat huwa vestit primarjament b'responsabbiltajiet u setgħat rappreżentattivi. Il-president għandu s-setgħa li jirritorna kontijiet lill-Parlament għal konsiderazzjoni mill-ġdid u għandu rwol fl-affarijiet barranin u ċerti ħatriet uffiċjali. Il-prim ministru huwa l-kap tal-gvern elett mill-Parlament. Il-ministri jiġu nominati mill-prim ministru u mbagħad ikkonfermati mill-Parlament. Il-kap tal-gvern jeżerċita s-setgħa eżekuttiva tat-territorju.

Il-korruzzjoni hija problema serja u ostaklu għall-iżvilupp tad-demokrazija fil-pajjiż. Il-membri tal-ġudikatura maħtura mill-gvern biex jiġġieldu l-korruzzjoni spiss ikunu msieħba tal-gvern. Barra minn hekk, politiċi prominenti u operaturi tal-partiti li jwettqu reati ma jiġux imħarrka minħabba nuqqas ta' liġijiet u rieda politika. Il-kriminalità organizzata toħloq ukoll theddida għall-ekonomija minħabba prattiki ta' tixħim, estorsjoni u racketeering.

### Relazzjonijiet barranin
Ir-relazzjonijiet barranin tal-Kosovo jitwettqu permezz tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin fi Pristina. Mill-2023, 104 mill-193 stat membru tan-Nazzjonijiet Uniti jirrikonoxxu r-Repubblika tal-Kosovo. Fi ħdan l-Unjoni Ewropea, hija rikonoxxuta minn 22 mis-27 membru u hija kandidat potenzjali għat-tkabbir futur tal-Unjoni Ewropea. Fil-15 ta’ Diċembru 2022, il-Kosovo ssottometta applikazzjoni formali biex isir membru tal-Unjoni Ewropea.

Il-Kosovo huwa membru ta' diversi organizzazzjonijiet internazzjonali, inklużi l-Fond Monetarju Internazzjonali, il-Bank Dinji, l-Unjoni Internazzjonali tat-Trasport bit-Triq, il-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, il-Bank tal-Iżvilupp tal-Kunsill tal-Ewropa, il-Kummissjoni ta' Venezja u l-Bank Ewropew tar-Rikostruzzjoni u Żvilupp. Fl-2015, l-offerta tal-Kosovo biex isir membru tal-UNESCO waqgħet tliet voti inqas mill-maġġoranza ta' żewġ terzi meħtieġa biex jissieħeb. 23 pajjiż iżommu ambaxxati fil-Kosovo. Il-Kosovo jżomm 24 missjoni diplomatika u 28 missjoni konsulari barra.

Ir-relazzjonijiet mal-Albanija huma każ speċjali, peress li ż-żewġ pajjiżi għandhom l-istess lingwa u kultura. L-Albaniż huwa wieħed mil-lingwi uffiċjali tal-Kosovo. L-Albanija għandha ambaxxata fil-kapitali Pristina, u l-Kosovo ambaxxata f'Tirana. Fl-1992, l-Albanija kienet l-uniku pajjiż li l-parlament tiegħu ivvota biex jirrikonoxxi r-Repubblika tal-Kosovo. L-Albanija kienet ukoll waħda mill-ewwel pajjiżi li ħabbret uffiċjalment ir-rikonoxximent tagħha tar-Repubblika tal-Kosovo fi Frar 2008.

Mill-1 ta' Jannar, 2024, iċ-ċittadini tal-Kosovo kienu eżentati mir-rekwiżit tal-viża fiż-Żona Schengen għal perjodi sa 90 jum fi kwalunkwe perjodu ta' 180 jum.

### Liġi

Is-sistema ġudizzjarja tal-Kosovo hija rregolata mil-liġi ċivili u tinkludi qrati ċivili u kriminali ordinarji, kif ukoll qrati amministrattivi. Is-sistema, amministrata mill-Kunsill Ġudizzjarju ta' Pristina, tinkludi lill-Qorti Suprema bħala l-ogħla awtorità ġudizzjarja, qorti kostituzzjonali u istituzzjoni fiskali indipendenti. Wara l-indipendenza tal-Kosovo fl-2008, il-Pulizija tal-Kosovo assumiet ir-responsabbiltajiet primarji tal-infurzar tal-liġi fil-pajjiż.

Il-Pjan Ahtisaari, li kopra firxa wiesgħa ta' kwistjonijiet relatati mal-istatus tal-Kosovo, introduċa żewġ forom ta' monitoraġġ internazzjonali għall-Kosovo wara l-indipendenza tiegħu, inklużi l-Uffiċċju Ċivili Internazzjonali (OIC) u l-Missjoni tal-Unjoni Ewropea għall-Liġi tal-Istat tal-Kosovo fil-Kosovo (EULEX). L-OIC issorvelja l-implimentazzjoni tal-pjan u kellu setgħat ta' veto, filwaqt li EULEX iffokat fuq l-iżvilupp ta' sistemi ġudizzjarji u kellha l-awtorità li żżomm u tipproċedi. Dawn il-korpi ngħataw setgħat taħt id-dikjarazzjoni ta' indipendenza u l-kostituzzjoni tal-Kosovo.

L-istatus legali tal-OIC kien jiddependi fuq is-sitwazzjoni de facto u l-leġiżlazzjoni tal-Kosovo, u s-sorveljanza kienet ipprovduta mill-Grupp ta' Tmexxija Internazzjonali (IGG), magħmul minn Stati li rrikonoxxew lill-Kosovo. Is-Serbja u l-Istati li ma għarfuhiex ma rrikonoxxewx lill-OIC. Minkejja l-oppożizzjoni inizjali, l-EULEX kisbet aċċettazzjoni mis-Serbja u l-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti fl-2008. Operat taħt il-mandat tal-UNMIK b'indipendenza operattiva. L-OIC ikkonkluda l-operazzjonijiet tiegħu fl-2012 wara li wettaq l-obbligi tiegħu, filwaqt li l-EULEX tkompli topera fil-qafas tal-Kosovo u l-liġi internazzjonali. Ir-rwol tiegħu kiber u jiffoka primarjament fuq is-superviżjoni b'responsabbiltajiet imnaqqsa.

### Militari

Il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo (KSF) hija l-forza tas-sigurtà nazzjonali tal-Kosovo inkarigata bil-kompitu li tippreserva u tissalvagwardja l-integrità territorjali tal-pajjiż, is-sovranità nazzjonali u l-interessi tas-sigurtà tal-popolazzjoni tiegħu. Il-forza tas-sigurtà, li taħdem taħt id-direzzjoni tal-President tal-Kosovo bħala Kap Kmandant, taderixxi mal-prinċipju ta' nondiskriminazzjoni, li tiżgura protezzjoni ugwali tal-persunal tagħha irrispettivament mis-sess jew l-etniċità tal-Kosovo huma identifikati fl-oqsma ta’ konflitt persistenti u sigurtà soċjali, it-tnejn marbutin mar-rabtiet diplomatiċi tal-pajjiż mal-pajjiżi ġirien u l-istabbiltà soċjali u politika interna tiegħu.

Il-Forza tal-Kosovo (KFOR) hija forza internazzjonali taż-żamma tal-paċi mmexxija min-NATO fil-Kosovo. L-operazzjonijiet tagħha qed jitnaqqsu gradwalment sakemm il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo, stabbilita fl-2009, issir awtosuffiċjenti. Il-KFOR daħlet fil-Kosovo fit-12 ta' Ġunju, 1999, jum wara li l-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti adotta r-Riżoluzzjoni 1244 tal-KSNU. Camp Bondsteel huwa l-kwartieri ġenerali operattivi tal-Forza tal-Kosovo (KFOR) fil-Kosovo. Hija tinsab ħdejn Ferizaj/Uroševac fix-Xlokk tal-Kosovo. Huwa l-Kmand Reġjonali tal-Lvant immexxi mill-Armata tal-Istati Uniti (Armata tal-Istati Uniti) u huwa appoġġjat minn truppi mill-Greċja, l-Italja, il-Finlandja, il-Polonja, is-Slovenja u l-Isvizzera.

Fl-2008, taħt it-tmexxija tan-NATO, il-Forza tal-Kosovo (KFOR) u l-Korp tal-Protezzjoni tal-Kosovo (KPC) wettqu tħejjijiet għall-formazzjoni tal-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo. Tragward ewlieni seħħ fl-2014 meta l-gvern ħabbar uffiċjalment id-deċiżjoni tiegħu li jistabbilixxi Ministeru tad-Difiża sal-2019, bil-għan li tittrasforma l-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo eżistenti fil-Forzi Armati tal-Kosovo. Din it-trasformazzjoni tkun tinvolvi l-allinjament tal-forzi armati mal-istandards għoljin mistennija mill-membri tan-NATO, li tirrifletti l-aspirazzjoni tal-Kosovo li jingħaqad mal-alleanza fil-futur. Sussegwentement, f'Diċembru 2018, il-gvern ippromulga liġi biex tiddefinixxi mill-ġdid il-mandat tal-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo, u b'mod effettiv ittrasformaha f'armata. Fl-istess ħin, tnieda t-twaqqif ta’ Ministeru tad-Difiża, li jkompli jikkonsolida dawn l-avvanzi u jiżgura l-infrastruttura u s-sorveljanza meħtieġa għall-forzi armati li għadhom kif ġew iffurmati.

Mill-2023, il-Forza tas-Sigurtà tal-Kosovo kellha aktar minn 5,000 membru attiv, li użaw vetturi u armi akkwistati minn diversi pajjiżi tan-NATO. Il-KFOR tkompli topera fil-Kosovo taħt il-mandat tagħha tan-NU.

## Ġeografija
### Klima

Il-biċċa l-kbira tal-Kosovo jesperjenza klima predominantement kontinentali b'influwenzi Mediterranji u Alpini, influwenzati ħafna mill-prossimità tal-Kosovo mal-Baħar Adrijatiku fil-punent, il-Baħar Eġew fin-nofsinhar, kif ukoll il-massa tal-art Ewropea fit-tramuntana.

L-iktar żoni kesħin jinsabu fir-reġjun muntanjuż tal-punent u tax-Xlokk, fejn tippredomina l-klima alpina. L-aktar żoni sħan jinstabu speċjalment fiż-żoni estremi tan-Nofsinhar, ħdejn il-fruntiera mal-Albanija, fejn tippredomina l-klima Mediterranja. It-temperatura medja fix-xahar tvarja bejn 0 °C (f'Jannar) u 22 °C (f'Lulju). Il-medja tax-xita annwali tvarja minn 600 sa 1,300 mm (24 sa 51 pulzieri) fis-sena, u hija mqassma sew matul is-sena.

Lejn il-Grigal, il-Pjanura tal-Kosovo u Wied Ibar huma aktar niexfa, bi preċipitazzjoni totali ta 'madwar 600 millimetru (24 pulzieri) fis-sena u aktar influwenzati minn mases ta' arja kontinentali, bi xtiewi kesħin u sjuf sħan ħafna. Fil-Lbiċ, iż-żona klimatika Metohija tirċievi aktar influwenzi Mediterranji bi sjuf aktar sħan, xita kemmxejn ogħla (700 mm (28 in)) u silġ qawwi fix-xitwa. Iż-żoni muntanjużi tal-Muntanji Misħutin fil-punent, il-Muntanji Šar fin-Nofsinhar u Kopaonik fit-tramuntana jesperjenzaw klima alpina, b'xita għolja (900 sa 1,300 mm (35 sa 51 pulzieri) fis-sena), sjuf qosra u friski u xtiewi kesħin. It-temperatura medja annwali tal-Kosovo hija 9.5 °C (49.1 °F). L-aktar xahar sħun huwa Lulju, b’temperatura medja ta' 19.2 °C (66.6 °F), u l-aktar kiesaħ huwa Jannar, b’-1.3 °C (29.7 °F). Bl-eċċezzjoni ta' Prizren u Istog, l-istazzjonijiet tat-temp l-oħra kollha rreġistraw temperaturi medji taħt iż-0 °C (32 °F) f’Jannar.

### Bijodiversità

Jinsabu fix-Xlokk tal-Ewropa, il-Kosovo jospita speċi ta' flora u fawna mill-Ewropa u l-Ewrażja. Il-foresti huma mifruxa fil-Kosovo, u jkopru mill-inqas 39% tar-reġjun. Fitoġeografikament, jestendi madwar il-provinċja Illirja tar-Reġjun Ċirkumboreal fi ħdan ir-Renju Boreali. Barra minn hekk, tinsab fi ħdan tliet ekoreġjuni terrestri: foresti mħallta tal-Balkani, foresti mħallta tal-Muntanji Dinariċi, u foresti mħallta tal-Muntanji Pindus. Il-bijodiversità tal-Kosovo hija kkonservata f'żewġ parks nazzjonali, ħdax-il riżerva naturali u mija u tliet żoni protetti oħra. Il-Park Nazzjonali ta' Bjeshkët e Nemuna u l-Park Nazzjonali tal-Muntanji Sharr huma l-aktar reġjuni importanti ta' veġetazzjoni u bijodiversità fil-Kosovo. Il-Kosovo kellu punteġġ medju tal-Indiċi tal-Integrità tal-Pajsaġġ tal-Foresti fl-2019 ta' 5.19/10, u kklassifikah fil-107 post globalment minn 172 pajjiż.

Il-flora tinkludi aktar minn 1,800 speċi ta 'pjanti vaskulari, iżda n-numru attwali huwa stmat li huwa akbar minn 2,500 speċi. Id-diversità hija r-riżultat tal-interazzjoni kumplessa tal-ġeoloġija u l-idroloġija li toħloq varjetà wiesgħa ta' kundizzjonijiet ta' ħabitat għat-tkabbir tal-flora. Għalkemm il-Kosovo jirrappreżenta biss 2.3% taż-żona totali tal-Balkani, f'termini ta' veġetazzjoni għandu 25% tal-flora tal-Balkani u madwar 18% tal-flora Ewropea. Il-fawna hija magħmula minn firxa wiesgħa ta' speċi.  Il-muntanji tal-punent u tax-Xlokk jipprovdu ħabitat kbir għal diversi speċi rari jew fil-periklu, inklużi orsijiet kannella, linċi, qtates selvaġġi, ilpup, volpijiet, mogħoż selvaġġi, ċriev u ċriev. Ġew irreġistrati total ta’ 255 speċi ta' għasafar, u rapturi bħall-ajkla tar-razza, l-ajkla imperjali tal-Lvant u l-kestrel iżgħar jgħixu prinċipalment fil-muntanji tal-Kosovo.

### Demografija

L-Aġenzija tal-Istatistika stmat li l-popolazzjoni tal-Kosovo fl-2021 tkun madwar 1,774,000. Fl-2023, l-istennija tal-ħajja ġenerali mat-twelid hija 79.68 snin; 77.38 snin għall-irġiel u 81.87 snin għan-nisa. Ir-rata totali ta' fertilità stmata fl-2023 hija ta' 1.88 tifel u tifla mwielda għal kull mara. Il-pajjiż huwa l-11-il pajjiż l-aktar popolat fix-Xlokk tal-Ewropa (il-Balkani) u jikklassifika bħala l-148 l-iktar pajjiż popolat fid-dinja. Il-popolazzjoni tal-pajjiż żdiedet b'mod kostanti matul is-seklu 20 u laħqet l-ogħla stima ta' 2.2 miljun fl-1998. Il-Gwerra tal-Kosovo u l-migrazzjoni sussegwenti naqqsu l-popolazzjoni tal-Kosovo maż-żmien.

Fl-2019, l-Albaniżi kienu jiffurmaw 92% tal-popolazzjoni tal-Kosovo, segwiti minn Serbi etniċi (4%), Bosnijaċi (2%), Torok (1%), Roma (1%) u Gorani (
File:Prizren Collage.jpg|Prizren
File:Peja Collage.jpg|Peja
File:07 Gjakova Naten Gjakova at Night.jpg|Gjaková
File:Kisha ne Gjakove.jpg|Knisja ta' San Pawl u San Pietru, Gjaková
File:Gjakova Naten.jpg|Bazaar il-Qadim, Gjaková
File:Mitrovica bridge.JPG|Mitrovicë
File:Burimi i Drinit të Bardhë, Pejë.jpg|Kaskata fil-bokka tax-Xmara White Drin
File:Pećka Bistrica u Peći.jpg|Xmara Lumbardhi i Pejës/Bistrica e Pejës/Пећка Бистрица/Pećka Bistrica en Peja


## Referenzi