open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ochotona (sottoġeneru)

**Ochotona** huwa sottoġeneru ta' mammiferu (il-piki tal-isteppa), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Ochotonidae, fil-ġeneru Ochotona, b'disa' speċi ħajjin.

## Lista tal-ispeċi tas-sottoġeneru Ochotona

*Sottoġeneru *[[Ochotona]]*: piki tal-isteppa
**Pika ta' Gansu jew Pika Griża, *[[Ochotona cansus]]*
**Pika tax-xofftejn suwed, *[[Ochotona curzoniae]]*
**Pika ta' Daurian, *[[Ochotona dauurica]]*
**Pika ta' Tsing-ling, *[[Ochotona huangensis]]*
**Pika ta' Nubra, *[[Ochotona nubrica]]*
**Pika tal-isteppa, *[[Ochotona pusilla]]*
**Pika tal-Afganistan, *[[Ochotona rufescens]]*
**Pika ta' Moupin, *[[Ochotona thibetana]]*
**Pika ta' Thomas, *[[Ochotona thomasi]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-801-88221-4.
Pika (sottoġeneru)

***Pika*** huwa sottoġeneru ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Ochotonidae, fil-ġeneru *[[Ochotona]]*, bi tmien speċi ħajjin.

## Klassifikazzjoni

*Sottoġeneru ***Pika***: piki tat-Tramuntana
**Pika Alpina, *Ochotona alpina*
**Pika tal-fidda, *Ochotona argentata*
**Pika tal-kullar, *Ochotona collaris*
**Pika ta' Hoffmann, *Ochotona hoffmanni*
**Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, *Ochotona hyperborea*
**Pika ta' Pallas, *Ochotona pallasi*
**Pika Amerikana, *Ochotona princeps*
**Pika ta' Turuchan, *Ochotona turuchanensis*

## Referenzi
* Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (16 ta' Novembru 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) *Mammal Species of the World*, 3et edizzjoni, Johns Hopkins University Press, 185-211. .
Prolagus

*[[Prolagus]]* huwa ġeneru ta' mammiferi plaċentati estinti, eżattament *il-[[prolagu|prolagi]] jew il-[[pika ta' Sardinja]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Prolagidae, u b' bosta speċi kollha estinti.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu [[Pika ta' Sardinja]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]]jiet tal-[[ġeneru]] ''[[Prolagus]]''

*Ġeneru *[[Prolagus]]* (Pomel, 1853) (estint)
**[[Prolagus aeningensis]]*
**[[Prolagus aguilari]]*
**[[Prolagus apricenicus]]* 
**[[Prolagus bilobus]]*
**[[Prolagus crusafonti]]*
**[[Prolagus fortis]]*
**[[Prolagus imperialis]]*
**[[Prolagus italicus]]*
**[[Prolagus major]]*
**[[Prolagus michauxi]]*
**[[Prolagus oeningensis]]*
**[[Prolagus osmolskae]]*
**[[Prolagus praevasconiensis]]*
**[[Prolagus sardus]]*
**[[Prolagus schnaitheimensis]]*
**[[Prolagus sorbinii]]*
**[[Prolagus tobieni]]*
**[[Prolagus vasconiensis]]*

## Referenzi

*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Prolagus sardus'' . 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006.
Tapeti (sottoġeneru)

It-**Tapeti** huwa sottoġeneru ta' mammiferi *(il-[[fniek]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, fil-ġeneru *[[Sylvilagus]]* ma' żewġ sottoġeneri oħra (*[[Sylvilagus (sottoġeneru)|Sylvilagus]]* u *[[Microlagus]]*), b'sitt speċi ħajjin.

## Lista tal-ispeċi tas-sottoġeneru Tapeti

*Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
**Sottoġeneru ***Tapeti***
***Fenek tal-art mistgħadra, *[[Sylvilagus aquaticus]]*
***Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti, *[[Sylvilagus brasiliensis]]*
***Fenek ta' denbu qotni ta' Dice, *[[Sylvilagus dicei]]*
***Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, *[[Sylvilagus insonus]]*
***Fenek tal-bassasa, *[[Sylvilagus palustris]]*
***Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela, *[[Sylvilagus varynaensis]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-801-88221-4.
Pronolagus

***Pronolagus*** huwa ġeneru ta' mammiferi (il-fniek ħomor jew liebri l-ġebel), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, ma' għaxar ġeneri oħra b'rappreżentanti ħajjin (*[[Bunolagus]]*, *[[Nesolagus]]*, *[[Romerolagus]]*, *[[Brachylagus]]*, *[[Sylvilagus]]*, *[[Poelagus]]*, *[[Oryctolagus]]*, *[[Lepus]]*, *[[Pentalagus]]*,  u *[[Caprolagus]]*) u b'erba' speċi estanti.

## Lista tal-ispeċi tal-ġeneru ''Pronolagus''

*Ġeneru ***Pronolagus***
**Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, *Pronolagus crassicaudatus*
**Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, *Pronolagus randensis*
**Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, *Pronolagus rupestris*
**Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt, *Pronolagus saundersiae*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
Marrara

Il-**marrara** hija organu forma ta' lanġasa li jesa' madwar 50 mL ta' bili (*bile*) sakemm dan jiġi użat għad-diġestjoni. Il-marrara hija twila 7-10 ċm fil-bniedem, u għandha kulur aħdar skur minħabba l-kontenut tagħha u mhux minħabba l-kulur tat-tessut. Hija mqabbda mal-fwied u d-duwodenu (*duodenum*) permezz tat-tratt biljari.
Sistema diġestiva

It-tratt gastrointestinali jew it-tratt diġestiv, ukoll riferut bħala l-kanal alimentari jew il-GIT, huwa sistema ta' organi fl-annimali li jirċievi l-ikel, jiddiġerih sabiex joħroġ minnu l-enerġija u n-nutrienti u jespella l-fdalijiet. Dan il-proċess kollu huwa magħruf bħala diġestjoni.

Il-tratt gastrointestinali, huwa differenti minn annimal għal ieħor. Per eżempju, ċerti annimali għandhom stonku li huwa mqassam fi kmajjar.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Latvja

Il-**Latvja** wieħed mill-pajjiżi fil-Lvant ta' l-Ewropa, beda jidher fix-xena tal-futbol internazzjonali mill-24 ta' Settembru 1922, meta lagħab kontra l-Estonja u spiċċaw parità (Latvja 1 - 1 Estonja). L-ikbar rebħa li għamlet il-Latvja kienet kontra l-Litwanja, meta fit-30 ta' Mejju 1935, it-tim Latvjan skurja sitt gowls (Latvja 6 - 1 Litwanja). Iżda jekk insemmu l-agħar telfa bilfors irridu nsemmu dik tad-29 ta' Mejju 1927 kontra l-Isvezja (Svezja 12 - 0 Latvja).

S'issa l-Latvja għadha qatt ma ħadet sehem fit-Tazza tad-Dinja, iżda fl-2004 ħadet sehem għall-ewwel darba fil-European Championship Cup.

Informazzjoni dwar it-tim Latvjan tal-futbol:

Assoċjazzjoni: Latvian Football Association (L-Assoċjazzjoni Latvjana tal-Futbol)

Il-Kowċ Attwali: Jurijs Andrejevs (2004- )

It-Top Scorer: Eriks Pètersons (b'24 gowl)

Il-Kodiċi tal-FIFA: LVA

Ir-Ranking tal-FIFA: 90 post

L-Aħjar Ranking (tul iż-żminijiet): 51 post (Diċembru ta' l-2003)

L-Agħar Ranking (tul iż-żminijiet): 107 post (Frar ta' l-2002)

Ir-Ranking tal-Elo: 83

## Skwadra
L-iskwadra magħżula għal-logħba kontra l-Liechtenstein.

## Ħoloq esterni
* Sit Uffiċjali
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Liechtenstein

It-**tim nazzjonali tal-futbol tal-Liechtenstein** huwa r-rappreżentazzjoni internazzjonali fid-dixxiplina tal-futbol għal-Liechtenstein. L-ewwel logħba tat-tim kienet waħda mhux uffiċjali kontra Malta ġewwa Seoul, dro ta' 1–1 fl-1981. L-ewwel logħba uffiċjali kienet kontra l-Iżvizzera nhar id-9 ta' Marzu 1982 fit-telfa ta' 1–0. L-ikbar rebħa wettaqha meta lagħab kontra l-Lussemburgu fit-13 ta' Ottubru 2004, fejn rebaħ 4–0. Iżda fid-9 ta' Novembru 1996 sofra l-agħar telfa kontra t-tim tal-Maċedonja meta tilef 11–1, riżultat li hu wkoll l-ikbar rebħa tal-Maċedonja sal-lum il-ġurnata.

## Ħoloq esterni

* Arkivju tar-riżultati internazzjonali mill-1981 fuq RSSSF
*  Liechtensteiner Fussballverbund
Nesolagus

***Nesolagus*** huwa ġeneru ta' mammiferi (il-fniek), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, ma' għaxar ġeneri oħra b'rappreżentanti ħajjin (Pentalagus, Bunolagus, Romerolagus, Brachylagus, Sylvilagus, Poelagus, Oryctolagus, Lepus, Caprolagus, u Pronolagus) u b'żewġ speċi ħajjin.

## Lista tal-ispeċi tal-ġeneru ''Nesolagus''

*Ġeneru ***Nesolagus***
**Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra, *Nesolagus netscheri*
**Fenek tal-istrixxi ta' Annam, *Nesolagus timminsi*

## Referenzi

* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press,
Lepus (sottoġeneru)

*[[Lepus (sottoġeneru)|Lepus]]* huwa sottoġeneru (jew ġeneru ara *[[Lepus]]*) ta' mammiferi *(il-[[Liebru|liebri]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, fil-ġeneru *[[Lepus]]* stess ma' 8 sottoġeneri oħra (*[[Macrotolagus]]*, *[[Poecilolagus]]*, *[[Proeulagus]]*, *[[Eulagos]]*, *[[Sabanalagus]]*, *[[Indolagus]]*, *[[Sinolagus]]*, *[[Tarimolagus]]*) bi 3 speċijiet ħajjin.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artikli [[Liebru]], jew [[Lagomorfu]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]]jiet tas-[[sottoġeneru]] ''[[Lepus (sottoġeneru)|Lepus]]''

*Ġeneru *[[Lepus]]*
**Sottoġeneru *[[Lepus (sottoġeneru)|Lepus]]*
***Liebru tal-Artiku, *[[Lepus arcticus]]*
***Liebru tal-Alaska, *[[Lepus othus]]*
***Liebru tal-muntanji, *[[Lepus timidus]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-801-88221-4.
Proeulagus

***Proeulagus*** huwa sottoġeneru ta' mammiferi (il-liebri), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, fil-ġeneru *[[Lepus]]* ma' tmien sottoġeneri oħra (*[[Lepus (sottoġeneru)|Lepus]]*, *[[Macrotolagus]]*, *[[Poecilolagus]]*, *[[Eulagos]]*, *[[Sabanalagus]]*, *[[Indolagus]]*, *[[Sinolagus]]*, *[[Tarimolagus]]*) bi tmien speċi ħajjin.

## Klassifikazzjoni

*Ġeneru *[[Lepus]]*
**Sottoġeneru ***Proeulagus***
***Liebru ta' denbu iswed, *Lepus californicus*
***Liebru tal-ġnub bojod, *Lepus callotis*
***Liebru ta' Kap, *Lepus capensis*
***Liebru ta' Tehuantepec, *Lepus flavigularis*
***Liebru iswed, *Lepus insularis*
***Liebru tax-xgħari, *Lepus saxatilis*
***Liebru tad-deżert, *Lepus tibetanus*
***Liebru ta' Tolai, *Lepus tolai*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (16 ta' Novembru, 2005). Wilson, D. E., u Reeder, D. M. (eds) *Mammal Species of the World*, 3et edizzjoni, Johns Hopkins University Press, 185-211. .
Eulagos

**Eulagos** huwa sottoġeneru ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, fil-ġeneru Lepus ma' tmien sottoġeneri oħra b'għaxar speċi ħajjin.

## Lista tal-ispeċi

*Ġeneru *[[Lepus]]*
**Sottoġeneru **Eulagos**
***Liebru xkupa, *Lepus castroviejoi*
***Liebru ta' Yunnan, *Lepus comus*
***Liebru Korean, *Lepus coreanus*
***Liebru Taljan, *Lepus corsicanus*
***Liebru Ewropew, *Lepus europaeus*
***Liebru ta' Granada, *Lepus granatensis*
***Liebru Manċurjan, *Lepus mandshuricus*
***Liebru sufi, *Lepus oiostolus*
***Liebru tal-altipjan tal-Etjopja, *Lepus starcki*
***Liebru ta' denbu abjad, *Lepus townsendii*

## Referenzi
*
Indolagus

*[[Indolagus]]* huwa sottoġeneru ta' mammiferi *(il-[[Liebru|liebri]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Lagomorpha, fil-familja Leporidae, fil-ġeneru *[[Lepus]]* ma' 8 sottoġeneri oħra (*[[Lepus (sottoġeneru)|Lepus]]*, *[[Macrotolagus]]*, *[[Poecilolagus]]*, *[[Proeulagus]]*, *[[Eulagos]]*, *[[Sabanalagus]]*, *[[Sinolagus]]*, *[[Tarimolagus]]*) bi 3 speċi ħajjin.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artikli [[Liebru]], jew [[Lagomorfu]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]] tas-[[sottoġeneru]] ''[[Indolagus]]''

*Ġeneru *[[Lepus]]*
**Sottoġeneru *[[Indolagus]]*
***Liebru ta' Hainan, *[[Lepus hainanus]]*
***Liebru Indjan, *[[Lepus nigricollis]]*
***Liebru ta' Burma, *[[Lepus peguensis]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-801-88221-4.
Pika Amerikana

Il-Pika Amerikana (*Ochotona princeps*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat dijurni tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa mal-muntanji fil-Punent ta' l-Amerika ta' fuq, normalment f'għelieqi bil-ġebel 'il fuq jew mal-linja tas-siġar.

Din hija speċi komuni u hemm 'il fuq minn 36 sottospeċi, li ħafna minnhom huma popolazzjonijiet iżolati. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn 8 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. 

Għalkemm skond l-***IUCN Red List of Threatened Species*** u l-***Lagomorph Specialist Group*** hija mniżżla bħala speċi komuni u għandha stat ta' l-inqas ħsieb (*Least Concern*), artiklu reċenti fl-aħbarijietta' ħjiel li l-popolazzjoni ta' din l-ispeċi qiegħda tonqos minħabba fatturi varji. Il-Piki bħal din l-ispeċi, li huma sensittivi għal temperaturi sħan huma kkunsidrati bħala l-aħjar sistema ta' twissijja kontra s-sħana globali li qeghda dejjem togħla.

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi mifruxa mal-muntanji fil-Punent ta' l-Amerika ta' fuq, tal-Kanada u l-Istati Uniti. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*****Pika Amerikana, *[[Ochotona princeps]]*
******Sottospeċi ***"uħud mis-36+"***
*******[[Ochotona princeps figginsi]]* (Allen, 1912)  
*******[[Ochotona princeps goldmani]]* 
*******[[Ochotona princeps lasalensis]]*
*******[[Ochotona princeps nevadensis]]*
*******[[Ochotona princeps nigrescens]]*
*******[[Ochotona princeps obscura]]*
*******[[Ochotona princeps princeps]]* (Richardson, 1828)
*******[[Ochotona princeps saxatilis]]* (Bangs, 1899) 
*******[[Ochotona princeps schisticeps]]* (Merriam, 1889)
*******[[Ochotona princeps sheltoni]]*
*******[[Ochotona princeps taylori]]* (Grinnell, 1912)
*******[[Ochotona princeps tutelata]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona princeps''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
Pika tal-kullar

Il-**pika tal-kullar** (*Ochotona collaris*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat dijurn (attiv matul il-ġurnata) u asoċjali (mhux soċjali jew solitarju), tal-familja Ochotonidae u fl-ordni Lagomorpha mifruxa mal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq, speċifikament fil-Kanada u l-Istati Uniti, normalment f'ambjent muntanjuż jew bl-irdumijiet.

Din hija speċi komuni pjuttost żgħira ta' mhux aktar minn 160 gramma. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn tmien speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]* u relatata fil-qrib mal-Pika Amerikana (*Ochotona priniceps*). 

Il-Pika tal-kullar timmatura sesswalment fl-età ta' sena u jkollhom botton ta' 2 jew 3 żrameġ fis-sena. Dawn jibqgħu fil-bejta għal bejn wieħed u ieħor 30 jum, ftit ġranet wara jsiru indipendenti u f'qasir żmien dawn jitilqu mill-arja fejn jitwieldu u jinfirdu minn mal-omm biex ifittxu territorju għalihom.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*******Pika tal-kullar**, *Ochotona collaris*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* ''Ochotona collaris'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006
Pika tat-Tramuntana

Il-Pika tat-Tramuntana (*Ochotona hyperborea*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat dijurni tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa mal-kontinent ta' l-Asja, normalment f' ambjent muntanjuż.

Din hija speċi komuni mifruxa fuq territorju vast u tagħmel parti mil-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn 8 speċijiet li huma miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. 

Pika tat-Tramuntana adult għandu tul ta' bejn 12.7ċm u 18.6ċm u denb mhux aktar minn 1.2ċm. Din l-ispeċi tbiddel il-pil darbtejn fis-sena u dan ikun ta' lewn kannella fl-aħmar fis-sajf u griż fil-kannella fix-xitwa.

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi mifruxa mit-Tramuntana ta' l-Asja, mil-muntanji Ural sa fit-Tramuntana tal-Ġappun u minn Nofs in-nhar tal-Mongolja għal fil-Manċurja u fit-Tramuntana tal-Koreja ta' fuq. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*****Pika tat-Tramuntana, *[[Ochotona hyperborea]]*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona hyperborea cinereoflava]]* (Schrenk, 1858) 
*******[[Ochotona hyperborea coreana]]* (Allen & Andrews, 1913) 
*******[[Ochotona hyperborea ferruginea]]* (Schrenk, 1858) 
*******[[Ochotona hyperborea hyperborea]]* (Pallas, 1811) 
*******[[Ochotona hyperborea mantchurica]]* (Thomas, 1909) 
*******[[Ochotona hyperborea normalis]]* (Schrenk, 1858) 
*******[[Ochotona hyperborea uralensis]]* (Flerov, 1927) 
*******[[Ochotona hyperborea yesoensis]]* (Kishida, 1930) 
*******[[Ochotona hyperborea yoshikurai]]* (Kishida, 1932)

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona hyperborea''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006.
Pika ta' Pallas

Il-Pika ta' Pallas (*Ochotona pallasi*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat  tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa mal-kontinent ta' l-Asja, normalment f'ambjent muntanjuż.

Din hija speċi ta' pika komuni mifruxa fuq territorju vast u tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn 8 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. 

Il-Pika ta' Pallas għandha rata ta' riproduzzjoni għolja ħafna , minbarra li kapaċi tirriproduċi kemm il boton f'kull stagun, dawn jistgħu jkollhom minn 1 sa saħansitra 13-il żarmuġ. Is-sistema ta' riproduzzjoni tista' tvarja minn sena għal oħra skond il-popolazzjoni u t-territorji disponibbli fil-madwar. 

Is-sottospeċi *[[Ochotona pallasi pricei]]* minħabba ċerti differenzi fl-imġieba (eż. waqt li s-sottospeċi l-oħra jgħixu qalb il-ġebel, din tħaffer il-bejta tagħha stess taħt l-art), fil-vokalizzazjoni u fir-riproduzzjoni probabilment 'il quddiem ħa tiġi meqjusa bħala speċi. 

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi mifruxa fil-kontinent ta' l-Asja, eżattament mal-Kazakistan, Mongolja, Ċina u Russja. Is-sottospeċi *[[Ochotona pallasi sunidica]]* qiegħda fil-periklu u *[[Ochotona pallasi hamica]]* fil-periklu kritiku ta' estinzjoni.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*****Pika ta' Pallas, *[[Ochotona pallasi]]*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona pallasi hamica]]* (Thomas, 1912) 
*******[[Ochotona pallasi pallasi]]* (Gray, 1867) 
*******[[Ochotona pallasi pricei]]* (Thomas, 1911) 
*******[[Ochotona pallasi sunidica]]* (Ma et al., 1980)

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona pallasi''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006.
Pika tal-fidda

Il-Pika tal-fidda (*Ochotona argentata*) jew Pika ta' Helan Shan hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha, mill-kontinent Asjatiku.

Din hija speċi żgħira pjuttost rari li tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn 8 speċijiet u miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. 

Il-Pika tal-fidda ġiet deskritta l-ewwel darba bħala sottospeċi tal-Pika Alpina, iżda din l-ispeċi għandha l-karyotype (2n = 38), il-kulur tal-pil, xi fatturi fl-għadam tar-ras u l-vokalizzazjoni differenti u b'hekk ġiet klassifikata bħala speċi.

Il-firxa ta' din il-pika ċkienet drammatikament; dan ġara minħabba d-deforestazjoni katastrofika li ġarrab l-irdum u l-madwar ta' Helan Shan. F'dawn l-aħħar 30 sena l-eżemplari kollha maqbuda ġew minn foresta waħda b'arja ta' 2km b'1.5km viċin ir-raħal ta' Su-i-kou. Skond il-***"2006 IUCN Red List of Threatened Species"*** il-Pika tal-fidda qiegħda mniżżla bħala speċi fil-periklu kritiku ta' estinzjoni.

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi ta' pika tinsab fuq l-irdum ta' Helan Shan biss fil-lokalità ta' Ningxia fiċ-Ċina. 

## Sinonimi

***"Ochotona helanshanensis"***, ***"Ochotona pallasi helanshanensis"*** u ***"Ochotona alpina argentata"*** huma sinonimi ta *[[Ochotona argentata]]*

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*****Pika tal-fidda, *[[Ochotona argentata]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona argentata''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006.
Pika Alpina

Il-**pika Alpina**, xjentifikament magħrufa *Ochotona alpina*, hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa mat-Tramuntana tal-kontinent Ażjatiku, normalment f'ambjent muntanjuż u bl-irdumijiet. Din għandha distribuzzjoni vasta mifruxa ma' tliet pajjiżi li huma l-Każakistan, il-Mongolja u r-Russja.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn tmien speċi u li huma miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. *Ochotona alpina* hija mniżżla mil-Lista Ħamra ta' Speċi Mhedda tal-IUCN bħala speċi komuni b'popolazzjoni stabbli fi stat tal-inqas ħsieb.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*******Pika Alpina**, *Ochotona alpina*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona alpina alpina]]* (Pallas, 1773) 
*******[[Ochotona alpina changaica]]* (Ognev, 1940) 
*******[[Ochotona alpina cinereofusca]]* (Schrenk, 1858) 
*******[[Ochotona alpina sushkini]]* (Thomas, 1924)

## Referenzi
* 

## Ħoloq esterni
* ''Ochotona alpina'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006
Pika ta' Hoffmann

Il-Pika ta' Hoffmann (*Ochotona hoffmanni*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tat-Tramuntana li hu magħmul minn 8 speċi ta' piki, miġburin fis-sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*. 

Il-Pika ta' Hoffmann hija speċi relativament ġdida, din l-ispeċi ta' pika sa l-1996 kienet ikkunsidrata bħala sottospeċi tal-Pika Alpina (*Ochotona alpina*)

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi hija endemika għall-Mongolja u ma tinstab fl-ebda pajjiż ieħor. 

## Sinonimi

***"Ochotona alpina hoffmanni"*** huwa sinonimu ta' *[[Ochotona hoffmanni]]*.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
*****Speċi
*****Pika Alpina, *[[Ochotona alpina]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona hoffmanni''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006..
Pika ħamra taċ-Ċina

Il-**pika ħamra taċ-Ċina** (*Ochotona erythrotis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa fl-Asja. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi, miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Din il-pika qiegħda klassifikata fil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi b'popolazzjoni stabbli fi stat tal-inqas ħsieb.

## Distribuzzjoni

Din hija waħda mill-ispeċi endemiċi taċ-Ċina u tinsab mifruxa mal-muntanji fit-territorji jew fil-provinċi ta' Gansu, ta' Qinghai, ta' Sichuan u ta' Xinjiang. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
*******Pika ħamra taċ-Ċina**, *Ochotona erythrotis*

## Referenzi

* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni

* ''Ochotona erythrotis'' fuq Lista Ħamra tal-IUCN.
Pika ta' Forrest

Il-**pika ta' Forrest** (*Ochotona forresti*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha mifruxa fl-Asja f'ambjent ta' rdum mal-ġnub tal-muntanji li jħarsu lejn ix-xemx f'għoli ta' mhux inqas minn 2,600 metru u mhux aktar minn 4,400 m.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn tlettax-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-pika ta' Forrest qiegħda klassifikata fil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi li m'hemmx biżżejjed informazzjoni dwar il-popolazzjonijiet tagħha u qiegħda mniżżla fi stat ta' "tagħrif insuffiċjenti".

## Distribuzzjoni

Din hija speċi mifruxa mal-muntanji ta' erba' pajjiżi tal-Asja li huma l-Indja, iċ-Ċina, il-Butan u Mjanmar. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*
*******Pika ta' Forrest**, *Ochotona forresti*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona forresti''. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Pika ta' Gaoligong

Il-Pika ta' Gaoligong (*Ochotona gaoligongensis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha u tinsab fl-Asja f'ambjent ta' rdum u foresti f'ogħli ta' madwar 2,950m ta' muntanja waħda biss.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-Pika ta' Gaoligong qiegħda klassifikata mil-***"IUCN Red List of Threatened Species"*** bħala speċi li hemm bżonn aktar studji u osservazzjoni fuq il-popolazzjonijiet tagħha u mniżżla fi stat "Indeterminat" (***"Indeterminate"***).

## Distribuzzjoni

Din hija speċi endemika taċ-Ċina mifruxa mal-muntanja ta' Goligong biss fil-Majjistral tal-provinċa ta' Yunnan.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
*****Pika ta' Gaoligong, *[[Ochotona gaoligongensis]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-8018-8221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona gaoligongensis''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved on 12 May 2006.
Pika ta' Muli

Il-**pika ta' Muli** (*Ochotona muliensis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha u tinsab fl-Asja. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-Pika ta' Muli tinsab ikklassifikata mil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi fi stat indeterminat. Il-ftit eżemplari li jeżistu minn din l-ispeċi għandhom 'il fuq minn 25 sena u hemm il-biża' li xi kimiċi li ntużaw biex jikkontrollaw annimali vertebrati oħra affettwaw ħażin lill-Pika ta' Muli.
  
Din hija speċi endemika taċ-Ċina u tinsab f'lokalità waħda biss fil-Punent ta' Sichuan.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
*****Pika ta' Muli*', *Ochotona muliensis*

== Referenzi ==
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *Mammal Species of the World, 3rd edition*, Johns Hopkins University Press, 
* [http://www.iucnredlist.org/details/15047/0 *Ochotona muliensis''] fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006
Pika tal-widnejn kbar

Il-Pika tal-widnejn kbar (*Ochotona macrotis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa fuq arja vasta fl-Asja.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-Pika tal-widnejn kbar qiegħda klassifikata mil-***"IUCN Red List of Threatened Species"*** bħala speċi b'popolazzjoni stabbli mifruxa f'bosta pajjiżi u b'hekk imniżla fi stat ta' "L-inqas ħsieb" (***"Least Concern"***).

## Distribuzzjoni

Din hija speċi mifruxa f'bosta pajjiżi ta' l-Asja bħal 
Afganistan, Ċina, Indja, Kazakistan, Kirgistan, Nepal, Pakistan u Tajikistan.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
*****Pika tal-widnejn kbar, *[[Ochotona macrotis]]*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona macrotis auritus]]* (Blanford, 1875) 
*******[[Ochotona macrotis chinensis]]* (Thomas, 1911) 
*******[[Ochotona macrotis macrotis]]* (Günther, 1875) 
*******[[Ochotona macrotis sacana]]* (Thomas, 1914) 
*******[[Ochotona macrotis wollastoni]]* (Thomas & Hinton, 1922) 

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona macrotis''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species
Pika ta' Ladak

Il-**Pika ta' Ladak** (*Ochotona ladacensis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha mifruxa fl-Asja.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn tlettax-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-Pika ta' Ladak qiegħda klassifikata mill-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi b'popolazzjoni stabbli u mifruxa fuq territorju vast, b'hekk għandha stat tal-inqas ħsieb.

## Distribuzzjoni

Din hija speċi mifruxa mal-muntanji ta' tliet pajjiżi fl-Asja li huma ċ-Ċina, l-Indja u l- Pakistan. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
*******Pika ta' Ladak**, *[[Ochotona ladacensis]]*

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4. 
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona ladacensis''. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Pika ħamra tat-Turkestan

Il-**pika ħamra tat-Turkestan** (*Ochotona rutila*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha mifruxa fl-Asja. Din hija speċi b'distribuzzjoni vasta f'bosta pajjiżi Ażjatiċi fosthom il-Każakistan, il-Kirġiżistan, it-Taġikistan, l-Użbekistan u possibilment fl-Afganistan u ċ-Ċina.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li huwa magħmul minn tlettax-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Il-Pika ħamra tat-Turkestan qiegħda klassifikata fil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi komuni b'popolazzjoni stabbli mifruxa fuq arja vasta u b'hekk mniżżla fi stat tal-inqas ħsieb.

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Lagomorph Specialist Group (1996). ''Ochotona rutila''. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Pika tal-Ħimalaja

Il-**pika tal-Ħimalaja** (*Ochotona himalayana*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae. Din hija speċi endemika taċ-Ċina mifruxa mal-muntanji fl-arja ta' Xizang, biss hemm possibilità li tinsab fin-Nepal ukoll. 

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. Il-Pika tal-Ħimalaja qiegħda klassifikata mil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala speċi bil-popolazzjoni stabbli fi stat tal-inqas ħsieb.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Conothoa]]*
*******Pika tal-Ħimalaja**, *Ochotona himalayana*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni

* ''Ochotona himalayana'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Pika sewda

Il-**pika sewda** (*Ochotona nigritia*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat pjuttost żgħir, tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha, li ġiet misjuba fis-sena 2000. Ftit li xejn hemm informazzjoni fuq din l-ispeċi, ħlief li tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Conothoa]]*. 

Din hija speċi endemika taċ-Ċina mifruxa mal-muntanji ta' Pianma, f'Lushui，fil-provinċja ta' Yunnan.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae 
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Conothoa]]*
***** **Pika sewda**, *Ochotona nigritia*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* A new species of pika : PianMa blacked pika, Ochotona nigritia (Lagomorpha : Ochotonidae) from Yunnan, China, Zoological Research, 21 : 204-209.
Ipertensjoni

L-**ipertensjoni** hija ż-żieda fil-pressjoni ta' sistema mimlija b'likwidi jew gassijiet. Id-dijanjosi ta' l-ipertensjoni tirrikjedi li l-pazzjent ikollu pressjoni tad-demm iktar minn 140/90. 

Riċentement, ġiet introdotta definizzjoni ġdida, li tikklassifika lil dawk li għandhom pressjoni iktar minn 120/80, flimkien ma' ċerti sintomi, bħala suġġetti għal-ipertensjoni. Dari, pressjoni ta' iktar minn 120/80 kienet tkun ritenuta sempliċiment bħala pressjoni għolja u mhux bħala vija li tista' twassal għall-marda. B'hekk, meta l-pressjoni ta' fuq (sistolika) tkun bejn il-120 u l-139, u dik ta' taħt (dijastolika) il-kundizzjoni tkun magħrufa bħala pre-ipertensjoni.

## Mediċina

L-ipertensjoni tista' tkun sintomu ta' diversi patoloġiji, per eżempju:
*ipertensjoni arterjuża
**ipertensjoni arterjuża essenzjali
**ipertensjoni arterjuża sekondarja
*ipertensjoni tal-kavità plewrika
*ipertensjoni endokranika
*ipertensjoni okulari
*ipertensjoni pulmunari
*ipertensjoni venuża
Pika ta' Thomas

Il-**pika ta' Thomas** (*Ochotona thomasi*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-isteppa li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Il-Pika ta' Thomas hija speċi ta' pika li tħaffer taħt l-art u tħobb ambjent bi ħxejjex bħal "Caragana jubata", "Dasiphora fruticosa" u "Salix spp." f' għoli ta' bejn 3,400 u 3,900 metru. Id-densità tal-popolazjoni ta' din l-ispeċi mhijiex magħrufa u b'hekk skont l-Lista Ħamra l-IUCN qiegħda mniżżla bħala speċi fi stat indeterminat. 

## Distribuzzjoni

Din hija speċi endemika taċ-Ċina mifruxa ma' katini ta' muntanji iżolati f'Gansu, Quinghai u Sichuan. 

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae 
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki tal-isteppa
***** **Pika ta' Thomas**, *Ochotona thomasi*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni

* ''Ochotona thomasi'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
Pika tax-xofftejn suwed

Il-**Pika tax-xofftejn suwed** (*Ochotona curzoniae*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-isteppa li hu magħmul minn disa' speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Il-Pika tax-xofftejn suwed hija speċi li tħobb tgħix fil-bejta li tħaffer hi stess taħt l-art. Din bħala speċi qiegħda klassifikata mil-Lista Ħamra tal-IUCN bħala waħda mifruxa u stabbli, b'hekk din qiegħda mniżżla fi stat ta' "l-inqas ħsieb". 

## Distribuzzjoni

Din l-ispeċi għandha distribuzzjoni maċ-Ċina (mifruxa fil-provinċi ta' Gansu, Quinghai u Sichuan), l-Indja (mifruxa f'Sikkim) u n-Nepal.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae 
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki tal-isteppa
***** **Pika tax-xofftejn suwed**, *Ochotona curzoniae*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* ''Ochotona curzoniae'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN 2006
Pika ta' Daurian

Il-Pika ta' Daurian (*Ochotona dauurica*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki ta' l-isteppa li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Il-Pika ta' Daurian hija speċi li tħobb tħaffer il-bejta taħt l-art. Din bħala speċi qiegħda klassifikata mil-***"IUCN Red List of Threatened Species"*** bħala waħda b'popolazjoni mifruxa, stabli, u li mhijiex tonqos fin-numru, b'hekk din qiegħda mniżżla fi stat ta' "L-inqas ħsieb" (***"Least Concern"***).  

## Distribuzzjoni

Din hija speċi mifruxa maċ-Ċina, Mongolja u Russja. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki ta' l-isteppa
*****Pika ta' Daurian, *[[Ochotona dauurica]]*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona dauurica annectens]]* (Miller, 1911) 
*******[[Ochotona dauurica bedfordi]]* (Thomas, 1908) 
*******[[Ochotona dauurica dauurica]]* (Pallas, 1776) 
*******[[Ochotona dauurica mursavi]]* (Bannikov, 1951)

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-801-88221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona dauurica''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Pika ta' Moupin

Il-Pika ta' Moupin (*Ochotona thibetana*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki ta' l-isteppa li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Il-Pika ta' Moupin hija speċi ta' pika li tħaffer il-bejta taħt l-art u tħobb ambjent ta' foresta tal-bambu jew forest alpina minn għoli moderat ta' madwar 1,800m u aktar. Din l-ispeċi f'mod globali qiegħda klassifikata mil-***"IUCN Red List of Threatened Species"*** bħala speċi bil-popolazjoniji stabili u mifruxa, b'hekk din qiegħda mniżżla fi stat ta' "L-inqas ħsieb" (***"Least Concern"***), eċċezzjoni hija is-sottospeċi ***"O. thibetana sikimaria"*** li qiegħda fi stat ta' ***"periklu ta' estinzjoni"*** (***"Endangered"***). 

## Distribuzzjoni

Din hija speċi taċ-Ċina u l-Indja u jista jkun li tinsab fil-Butan ukoll. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki ta' l-isteppa
*****Speċi
*****Pika ta' Moupin, *[[Ochotona thibetana]]*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona thibetana nagqenica]]* (Zheng et al., 1980) 
*******[[Ochotona thibetana osgoodi]]* (Anthony, 1941) 
*******[[Ochotona thibetana sacraria]]* (Thomas, 1923)
*******[[Ochotona thibetana sikimaria]]* (Thomas, 1922) ***"F'periklu ta' estinzjoni"***
*******[[Ochotona thibetana thibetana]]* (Milne-Edwards, 1871)

## Referenzi
*Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-8018-8221-4.
*Lagomorph Specialist Group (1996).''Ochotona thibetana''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Pika ta' Nubra

Il-**pika ta' Nubra** (*Ochotona nubrica*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae, fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-isteppa li hu magħmul minn disa' speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Skont il-ftit informazzjoni li hemm hija, din hija speċi trans-Ħimalajana b'firxa dejqa matul il-pjanura ta' Quinghai-Xizang (it-Tibet) minn Ladak fil-Punent, sal-Lvant ta' Xizang fil-Lvant. Minħabba n-nuqqas ta' informazzjoni li hemm dwarha, il-pika ta' Nubra bħala speċi qiegħda klassifikata mil-Lista Ħamra ta' Speċi Mhedda tal-IUCN bħala waħda fi stat "indeterminat".

## Distribuzzjoni

Din hija speċi preżenti f'ħames pajjiżi fl-Asja: il-Butan, iċ-Ċina, l-Indja, in-Nepal u l-Pakistan. 

## Klassifikazzjoni

*Ordni Lagomorpha
**Familja Ochotonidae 
***Ġeneru *[[Ochotona]]*
****Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki tal-isteppa
*******Pika ta' Nubra**, *Ochotona nubrica*
******Sottospeċi
*******[[Ochotona nubrica lhasaensis]]* (Feng & Kao, 1974) 
*******[[Ochotona nubrica nubrica]]* (Thomas, 1922)

## Referenzi
* 
* ''Ochotona nubrica'' fuq il-Lista Ħamra ta' Speċi Mhedda tal-IUCN
Pika ta' Tsing-ling

Il-Pika ta' Tsing-ling (*Ochotona huangensis*) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha.

Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki ta' l-isteppa li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*. 

Il-Pika ta' Tsing-ling hija speċi ta' pika li tħaffer il-bejta taħt l-art u tħobb ambjent ta' foresta tal-bambu jew foresta alpina minn għoli moderat ta' madwar 1,800m u aktar. Din l-ispeċi sa ftit żmien ilu kienet meqjusa bħala sottospeċi (***"O. thibetana huangensis"***) tal-Pika ta' Moupin. Il-Pika ta' Tsing-ling qiegħda klassifikata mil-***"IUCN Red List of Threatened Species"*** bħala speċi b'nuqqas kbir ta' informazjoni, b'hekk qiegħda mniżla fi stat ***"Indeterminat"*** (***"Indeterminate"***). 

## Distribuzzjoni

Din hija speċi endemika taċ-Ċina u ma tinstab fl' ebda pajjiż ieħor.

## Sinonimi

***"O. thibetana huangensis"*** huwa sinonimu jew l-istess bħal *[[Ochotona huangensis]]*.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae 
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]*: piki ta' l-isteppa
***** Pika ta' Tsing-ling, *[[Ochotona huangensis]]*

## Referenzi
* Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 191-192. ISBN 0-8018-8221-4.
* Lagomorph Specialist Group (1996).hawn għadha meqjusa bħala sottospeċi tal-Pika ta' Moupin ''Ochotona thibetana ssp. huangensis''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Fenek ta' Amami

Il-**Fenek ta' Amami**, magħruf ukoll bħala l-**Fenek ta' Ryukyu** (*Pentalagus furnessi*) huwa mammiferu plaċentat erbivoru. Hu hu fenek monotipiku (l-uniku wieħed fil-ġeneru *[[Pentalagus]]*) ta' pil skur pjuttost primittiv li jinsab biss fuq iż-żewġ gżejjer tal-arċipelagu ta' Ryūkyū fil-Ġappun.

## Deskrizzjoni

Dan il-fenek notturn għandu saqajn qosra bi dwiefer kemmxejn kbar u mgħawġijn, ġisem goff u ras ċkejkna b'par widnejn żgħar speċjalment meta mqabla ma' dawk tal-fniek u l-liebri l-oħrajn. Dan il-fenek tal-foresta, apparentement jirriproduċi billi jkollu żarmuġ wieħed (rarament tnejn) kull darba, li l-omm taħbi f'bejta li tħaffer hi stess taħt l-art għal matul il-ġurnata. Bil-lejl, l-omm tiftaħ id-dħul ta' din il-bejta waqt li tibqa għassa għal periklu (bħal xi sriep velenużi), biex tisqi ż-żrameġ u kif tlesti, din terġa tgħalaq kollox bil-ħaxix u t-trab billi tagħfas fuqhom b'saqajha ta' quddiem. Il-fniek ta' Amami jorqdu matul il-ġurnata f'postijiet moħbija bħal l-għerien. Dan il-fenek huwa partikulari wkoll għax jikkomunika bi twerżieq u ħsejjes simili għal dawk tal-pika u dan jagħmel din l-ispeċi unika fost il-fniek minn ħabba li ġeneralment il-fniek m'humiex kapaċi jagħmlu ħsejjes.

Sfortunatament il-Fenek ta' Amami huwa f'periklu ta' estinzjoni minħabba l-kaċċa mill-bniedem, li spiċċat meta l-Ġappun ta' protezjoni legali lil dan il-fenek fl-1921, qtil minn klieb, qtattes u annimali oħra li telaq fis-salvaġġ il-bniedem fuq dawn il-gżejjer li għadu għaddej sa llum u d-deforestazzjoni fejn din issir matul il-ġurnata waqt li l-fenek ikun rieqed u b'hekk ma jkollux ħin biżżejjed lanqas biex jaħrab u jispiċċa maqtul fuq il-post.

## Distribuzzjoni

Dan huwa speċi endemiku tal-Ġappun u jinsab biss fuq iż-żewġ gżejjer żgħar ta' Amami Oshima u Toku-no-Shima ta' 820 km² u 248 km² rispettivament, li jagħmlu parti mil-arċipelagu ta' Ryūkyū u qegħdin fin-naħa t isfel ta' Kyūshū u Okinawa f'Kagoshima (iżda aktar fil-qrib ta' Okinawa). 

## Klassifikazzjoni

Ħafna drabi meqjus u msejjaħ bħala fossilu ħaj, il-fenek ta' Amami huwa l-aħħar wieħed minn linjaġ antik ta' fniek li darba kienu mifruxin fuq il-kontinent Ażjatiku wkoll fejn illum huma estinti, minbarra fuq iż-żewġ gżejjer Ġappuniżi.

*Ordni Lagomorpha
**Familja Leporidae 
***Ġeneru *[[Pentalagus]]*
******Fenek ta' Amami**, *Pentalagus furnessi*

## Referenzi
* ''Pentalagus furnessi'' fuq il-Lista Ħamra tal-IUCN (2006)

## Ħoloq esterni
* Stampi u filmati tal-Fenek ta' Amami fuq ARKive
Fenek tal-vulkan

Il-**fenek tal-vulkan** (*Romerolagus diazi*), magħruf ukoll bħala **teporingo** jew **conejo zacatuche** huwa mammiferu plaċentat erbivoru ċkejken tal-familja Leporidae li jgħix qalb il-muntanji vulkaniċi tal-Messiku. Dan huwa it-tieni l-iżgħar fenek fid-dinja u fenek tal-vulkan adult jiżen bejn 390 u 600 gramma, ftit akbar biss mil-fenek pigmew u għandu par widnejn żgħar ġejjin għat-tond, erba' saqajn qosra u pil qasir u oħxon. 

Il-fenek tal-vulkan jgħix f'bejtiet taħt l-art fi gruppi minn 2 sa 5 u xi ħaġa rari fost il-fniek f'każ ta' periklu bħala komunikazzjoni, juża' ħsejjes bħal twerżieqa irqieqa u għolja minflok it-tisbit tas-saqajn mal-art li jużaw ħafna speċi ta' fniek oħra. Dan huwa fenek notturn u għalkemm attiv matul il-lejl kollu, il-quċċata tal-attività tiegħu tkun fi tlugħ u nżul ix-xemx.

Il-popolazzjoni fis-salvaġġ tal-fenek tal-vulkan fl-1969 kienet niżlet drastikament għal mhux aktar minn 1,200 fenek. Illum il-ġurnata bħala sigurtà kontra l-possibilità ta' estinzjoni ta' dan il-fenek fis-salvaġġ, jeżistu kolonji ta' ripproduzzjoni f'Jersey Zoo, fir-Renju Unit u f'Chapultepec Zoo, fil-Belt tal-Messiku (Olney & Ellis, 1993).

## Distribuzzjoni

Il-fenek tal-vulkan huwa speċi endemika tal-Messiku u jgħix fuq il-ġnub tal-vulkani Iztaccihuatl, Pelado, Popocatépetl u Tlaloc f'għoli bejn 2,800 u 4250 metru ġo foresti tal-pinu fejn jikber ħafna ħaxix taħt is-siġar u f'artijiet b'ħagar vulkaniku li jissejħu assi transversali neo-vulkaniċi.

## Klassifikazzjoni
* Ordni Lagomorpha
** Familja Leporidae
*** Ġeneru *[[Romerolagus]]*
**** **Fenek tal-vulkan**, *Romerolagus diazi*

## Referenzi
* Lagomorph Specialist Group (1996). ''Romerolagus diazi'', Lista Ħamra tal-IUCN 2006

## Ħoloq esterni
* ARKive – Stampi u filmati tal-fenek tal-vulkan