open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avjazzjoni

**L-avjazzjoni** tinkludi l-attivitajiet li jittrattaw it-titjir mekkaniku u l-industrija tal-inġenji tal-ajru. L-inġenji tal-ajru jinkludu tipi bi ġwienaħ fissi u bi ġwienaħ iduru, ġwienaħ morfabbli, strutturi bla ġwienaħ li kapaċi jerfgħu ’l fuq, kif ukoll inġenji tal-ajru eħfef mill-arja bħall-blalen tal-arja u l-iġfna tal-ajru.

L-avjazzjoni bdiet fis-seklu 18 bl-iżvilupp tal-ballun tal-arja, apparat li kapaċi jagħmel spostament atmosferiku permezz tal-galleġġjabilità. Clément Ader bena l-“Ader Éole” fi Franza u għamel titjira qasira mħaddma bla kontrolli fl-1890. Dan kien l-ewwel inġenju tal-ajru bil-magna, għalkemm ma kellux titjira kkontrollata. Uħud mill-iktar avvanzi sinifikanti fit-teknoloġija tal-avjazzjoni waslu bit-titjir ikkontrollat mingħajr l-użu tal-magna ta’ Otto Lilienthal fl-1896. Qabża kbira oħra seħħet bil-ħolqien tar-Wright Flyer, l-ewwel ajruplan mħaddem b’magna mill-aħwa Wright fil-bidu tas-seklu 20.

Minn dak iż-żmien, l-avjazzjoni ġiet revoluzzjonata teknoloġikament bl-introduzzjoni tal-magna bil-ġett li ppermettiet lill-avjazzjoni ssir forma ewlenija ta’ trasport madwar id-dinja. Skont l-ICAO, fl-2024 kien hemm 9.5 biljun passiġġier madwar id-dinja. Mill-2018, l-estimi jissuġġerixxu li 11% tal-popolazzjoni dinjija vvjaġġat bl-ajru, b’4% minnhom jagħmlu titjiriet internazzjonali.

## L-etimoloġija
Il-kelma *avjazzjoni* nħolqot mill-kittieb Franċiż u eks uffiċjal navali, Gabriel de La Landelle fl-1863. Oriġinarjament, hu ħa t-terminu mill-verb *avier* (neoloġiżmu li ma  qabadx għal “ittir”), li ġie mill-kelma Latina, *avis* (“għasfur”) u s-suffiss *-azzjoni*.

## L-istorja

### Iż-żmien bikri
Hemm leġġendi bikrin dwar it-titjir uman bħall-istejjer ta’ Ikaru fil-mitoloġija Griega, Jamshid u Shah Kay Kāvus fil-mitoloġija Persjana, u l-awtoma li ttir ta’ Arkita ta’ Tarantu (428-347 QK). Iktar tard, bi stqarrijiet kemxejn iktar kredibbli nsibu titjiriet umani f’distanza qasira, bħat-titjiriet bil-ġwienaħ ta’ Abbas ibn Firnas (810-887, irreġistrati fis-seklu 17), Eilmer ta’ Malmesbury (tas-seklu 11, irreġistrati fis-seklu 12) u l-Passarola mħaddma b’arja sħuna ta’ Bartholomeu Lourenço de Gusmão (1685-1724).
Bialetti

**Bialetti** hija ditta Taljana tal-magni tal-kafè, oġġetti tat-tisjir, u tagħmir żgħir tal-kċina mwaqqfa minn Alfonso Bialetti. L-iktar prodott magħruf tagħha huwa s-serje tal-kafettieri Moka li jintużaw fuq il-kuker.

## L-istorja
Alfonso Bialetti kiseb il-ħiliet tiegħu fix-xogħol tal-metall billi l-ewwel ħadem għal għaxar snin fl-industrija Franċiża tal-aluminju. Sal-1919 kien waqqaf il-ħanut tax-xogħol tiegħu stess tal-magni u l-metall fi Crusinallo (fi Piemonte, fejn twieled) biex joħloq prodotti tal-aluminju: dan kien il-pedament għall-kumpanija Bialetti. Hu ttrasforma l-ħanut tax-xogħol tiegħu – Alfonso Bialetti & C. Fonderia in Conchiglia – fi studjo għad-disinn u l-produzzjoni. Fl-1933, Bialetti waqqaf id-ditta u ivvinta l-kafettieri Moka. Iktar tard il-kumpanija tmexxiet minn ibnu Renato Bialetti.

Wara perjodu ta’ kriżi fis-70ijiet u fit-80ijiet, Bialetti ngħaqad ma’ Rondine Italia fl-1993 u waqqfu kumpanija ġdida bl-isem Bialetti Industrie S.p.A., ibbażata fi Brescia.

Francesco Ranzoni jservi kemm bħala president kif ukoll bħala uffiċjal kap eżekuttiv tal-kumpanija.

Fl-aħħar tal-2015, id-dikjarazzjoni tad-dħul tal-kumpanija rreġistrat d-dħul totali ta’ €172.4 miljun, 6.9% iktar mill-2014 (€161.2 miljun).

Fl-2010, studju kkalkula li 90% tal-familji Taljani għandhom kafettiera Moka magħmula minn Bialetti.

F’April tal-2025, Nuo Capital, fond ibbażat Lussemburgu kkontrollat minn Stephen Cheng, iffirma ftehim biex jixtri 78.567% tal-ishma ta’ Bialetti.
Jounieh

**Jounieh** (Għarbi: جونيه) hija belt kostali fil -Libanu, li tinsab 20   fit-tramuntana ta' Bejrut . Din testendi madwar bajja ta' 4   taħt promontorju muntanjuż li jogħla wieqaf sa 550 mètres . Abitata primarjament minn Kristjani Maroniti, serviet bħala kenn għal parti kbira minn din il-popolazzjoni matul il- Gwerra Ċivili Libaniża (1975-1990), protetta mill- Falangi Kristjani Libaniżi . Il-belt hija maqsuma f'erba' muniċipalitajiet. : Ghadir, Sarba, Haret Sakher u Sahel Alma .

## Storja

Jounieh kienet konnessa maż-żoni ġirien permezz ta’ toroq. Għalhekk, kienet marbuta ma’ Bkerké u lil hinn taħt il-gvern ta Daoud Pacha (ġo) Din kienet konnessa ma' Ghazir bejn l-1867 u l-1868 minkejja l-oġġezzjonijiet tar-residenti ta' Ghazir. Triq oħra kienet tgħaqqad lil Jounieh mal-port ta' Beirut taħt il-ħakma ta' Rostum Pacha (ġo) Lejn it-tramuntana, kienet konnessa bit-triq ma’ Batroun taħt il-ħakma ta’ Wassa Pasha (1883-1892). Fl-1892, Jounieh kienet konnessa ma’ Beirut permezz ta’ ferrovija bi tliet stazzjonijiet ġewwa u madwar Jounieh. Sarba, Jounieh, u Mu'amilitain fit-tarf tal-linja, li ffaċilitaw it-trasport ta' oġġetti u passiġġieri.

Fl-1876, l-għadd ta’ ħwienet qabeż it-300, flimkien ma’ ħames imtieħen tal-ħarir, tliet djar tal-mistrieħ, mitħna, tliet fabbriki tal-meraq, fabbrika tas-silġ artifiċjali, bank, il-“Baghos Bank”, u grupp ta’ tarzni żgħar tat-tbaħħir.

Kien fis XX 20 Kien  li Jounieh espandiet, grazzi għal attività kummerċjali intensa.

## Turiżmu

### Każinò tal-Libanu
każinò tal-Libanu Il- Casino du Liban huwa l-akbar fil-Lvant Nofsani, u jinsab fit-tramuntana ta' Jounieh.

### Mużew tal-Wirt Libaniż
Il- Mużew tal-Wirt Libaniż juri oġġetti relatati mal-kultura u l-istorja tal- Libanu .

### Cable car
Il-cable car jipprovdi trasport bl-ajru bejn Jounieh u Harissa . Joffri veduta panoramika tal-Bajja ta' Jounieh.

### Mużew tal-Olografija
Il-Mużew tal-Olografija fih kollezzjoni ta’ aktar minn 100 ologramma u kamra tal-projezzjoni 3D li tista’ takkomoda aktar minn 40 persuna.

### Mużew Fouad Chehab
Mużew iddedikat għall-memorja tal-eks President tar-Repubblika Fouad Chehab (1958-1964), li jinsab fir-residenza preċedenti tiegħu.

### Festival Internazzjonali Jounieh
Il-Festival Internazzjonali ta' Jounieh isir kull sajf fl-Istadium Sportiv Fouad Chehab. Dan l-avveniment, l-ewwel tat-tip tiegħu, jospita artisti lokali u internazzjonali, bħal Mika, Jessie J, u Imagine Dragons .

### Ġnien Pubbliku ta' Jounieh
Il-ġnien pubbliku ta' Jounieh huwa park tad-divertiment għall-persuni mexjin biss fejn l-annimali domestiċi mhumiex permessi. Jinsab fiċ-ċentru tal-belt, u ġie inawgurat f'Ġunju 2025.

## Personalitajiet assoċjati ma' Jounieh

* Philippe El Khazen (1921-1996), professur tal-mediċina u politiku, miet f'Jounieh.
* Joseph Matar (1935-), artist u poeta mwieled f'Jounieh.
* Antonios Tarabay (1911-1998), monk u eremita Maronita li miet f’Jounieh.

### Ġemellaġġ

*  Monako ;
*  Rio de Janeiro (Brażil) ;
*  Gustavia (Franza) ;
*  Las Vegas (Stati Uniti).

## Noti u referenzi
Festival tal-Eurovision 2026

Il-**Festival tal-Eurovision tal-2026** kien is-70!edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Vjenna, l-Awstrija.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Sit uffiċjali
Shih Tzu

Ix-**Shih Tzu** huwa razza ta’ kelb ta’ għamla żgħira (toy dog) jew kelb domestiku (pet dog) li oriġina f’Tibet u li hu maħsub li tnissel mill-Pekingese u l-Lhasa Apso.

## Deskrizzjoni

Ix-Shih Tzu huwa kelb żgħir robust bi mnieħer u geddum żgħar, u normalment ikollu għajnejn kbar kannella. Huwa għandu libsa doppja b’pil ħafif u twil li jitħabbel u jitgħaqqad faċilment jekk ma jkunx mimxut għall-inqas kull jumejn jew tlieta. Ix-Shih Tzu mistenni jikber f’għoli ta’ mhux iktar minn 26.7ċm (101⁄2") sal-ispallejn u jkollu piż ideali ta’ bejn l-4 u s-7.5kg (bejn 9 u 17-il libbra). Widnejh, rotob u mitluqin, huma miksija b’pil twil, u denbu folt ħafna jżommu nnukklat fuq dahru. Il-libsa tiegħu tista’ tkun ta’ kull kulur, għalkemm l-iktar spiss li tara huwa l-abjad bi tbajja’ griżi. Karatteristika tassew notevoli hija s-snien ta’ taħt sporġuti, li hija rekwiżit fl-istandard tar-razza. Iċ-Ċiniżi jiddeskrivu l-forma ta’ rashom bħala “ras il-kokka” u “ras l-iljun”, ħalqhom bħala “ħalq iż-żrinġ” u xufftejhom bħala “xufftejn il-ħanex”.

## L-etimoloġija
L-isem ġej mill-kelma Ċiniża għal “iljun” għaliex dan it-tip ta’ kelb ġie kkreat biex jixbah lill-iljun, bħal fl-arti tradizzjonali orjentali. (Biċ-Ċiniż, ir-razza Pekingese hija wkoll imsejħa, “kelb-iljun”) L-isem *Shih Tzu* hija l-forma tal-alfabet Latin, imsawwar minn Wade-Giles, għall-kelma biċ-Ċiniż Mandarin, “iljun”.

Bil-Mandarin kontemporanju, ix-Shih Tzu huwa ġeneralment magħruf bħala, “il-kelb Xi Shi”; Xi Shi kienet meqjusa bħala waħda mill-iktar nisa sbieħ taċ-Ċina tal-qedem. Fl-Ingilterra, fit-30ijiet, ix-Shih Tzu tlaqqam bħala “l-kelb lelluxi” (chrysanthemum dog). Dan il-kelb jista’ jissejjaħ ukoll bħala l-Kelb-Iljun Tibetjan, iżda jekk ir-razza għandhiex titqies bħala Tibetjana jew Ċiniża hija frott kontroversja kemm storika kif ukoll politika, u fuq dan is-suġġett l-istoriċi tal-klieb għandhom tendenza jesprimu opinjonijiet b’saħħithom ferm.
Produzzjoni tal-inbid

Il-**produzzjoni tal-[[inbid]]**, jew **vinifikazzjoni**, tibda bl-għażla tal-frott, imbagħad il-fermentazzjoni tiegħu f’alkoħol, u l-ibbottiljar tal-likwidu bħala prodott finali. L-istorja tal-produzzjoni tal-inbid tmur lura eluf ta’ snin. Hemm evidenza li tissuġġerixxi li l-ewwel produzzjoni tal-inbid seħħet fil-Georgia u fl-Iran madwar 6000 sa 5000 sena QK. Ix-xjenza tal-inbid u tal-produzzjoni tiegħu tissejjaħ enoloġija. Xi ħadd li jipproduċi l-inbid jista’ jissejjaħ ukoll vitikultur. It-tkabbir tal-għeneb jissejjaħ vitikultura, u hemm diversi tipi ta’ għeneb.

Il-produzzjoni tal-inbid tista’ tinqasam f’żewġ kategoriji ġenerali: il-produzzjoni ta’ nbid mingħajr gass u l-produzzjoni ta’ nbid spumanti (bil-gass naturali jew miżjud). L-inbid aħmar, l-inbid abjad u l-inbid rożè huma l-kategoriji l-oħra prinċipali. Għalkemm ħafna mill-inbid isir mill-għeneb, jista’ jsir ukoll minn pjanti oħra. (Ara: inbid tal-frott.) Xorb alkoħoliku ħafif ieħor simili (b’differenza mill-birra jew spirti) jinkludi l-idromel, li jsir bil-fermentazzjoni tal-għasel u l-ilma; is-sajder (“sajder tat-tuffieħ”), li jsir bil-fermentazzjoni tal-meraq tat-tuffieħ; il-perry (“sajder tal-lanġas”), li jsir bil-fermentazzjoni tal-meraq tal-lanġas; u l-kumis, li jsir bil-fermentazzjoni tal-ħalib tad-debba.

## L-għeneb

Il-kwalità tal-għeneb tiddetermina l-kwalità tal-inbid aktar minn kwalunkwe fattur ieħor u tiġi affettwata mill-varjetà tal-għeneb kif ukoll mit-temp matul l-istaġun tat-tkabbir, mill-minerali u l-aċidità tal-ħamrija, miż-żmien tal-ħsad, u mill-metodu taż-żbir. Il-kombinazzjoni ta’ dawn l-effetti spiss tissejjaħ bħala t-territorju tal-għenba, jew aħjar terroir bil-Franċiż. Minħabba li l-għeneb huwa sensittiv għall-kundizzjonijiet tat-temp, il-produzzjoni tal-inbid tiġi affettwata mit-tibdil fil-klima.

L-għeneb ġeneralment jinħasad mill-vinja mill-bidu ta’ Settembru sal-bidu ta’ Novembru fl-emisfera tat-Tramuntana, u minn nofs Frar sal-bidu ta’ Marzu fl-emisfera tan-Nofsinhar. F’xi żoni kesħin fl-emisfera tan-Nofsinhar (bħal fit-Tasmanja), il-ħsad jibqa’ sejjer sa Mejju.

L-aktar speċi komuni ta’ għeneb għall-inbid hija l-*[[Vitis vinifera]]*, li tinkludi kważi l-varjetajiet kollha ta’ oriġini Ewropea.
Equality Now

**Equality Now** hija organizzazzjoni nongovernattiva mwaqqfa fl-1992 biex tappoġġja l-protezzjoni u l-promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem tan-nisa u l-bniet. Equality Now taħdem permezz ta’ mezzi ta’ politika pubblika biex toħloq dinja ġusta għan-nisa u l-bniet. Permezz tal-għaqda bejn is-sħubiji reġjonali, il-mobilizzazzjoni tal-komunità u l-konsulenza legali, l-organizzazzjoni taħdem biex tħeġġeġ lill-gvernijiet jadottaw, itejbu u jinfurzaw liġijiet li jipproteġu u jippromwovu d-drittijiet tan-nisa u l-bniet madwar id-dinja.

L-erba’ diffikultajiet ewlenin ta’ Equality Now huma li tintemm il-vjolenza sesswali, jintemmu l-prattiki ta’ ħsara bħaż-żwieġ tat-tfal u l-mutilazzjoni ġenitali femminili, jintemm l-isfruttament sesswali inkluż it-traffikar tan-nisa u l-bniet, u tintemm id-diskriminazzjoni fil-liġi, inkluż l-approvazzjoni tal-Emenda għad-Drittijiet Ugwali (ERA) fl-Istati Uniti.

Mill-2019, l-organizzazzjoni għandha uffiċċji fi New York fl-Istati Uniti, Nairobi fil-Kenja, Manchester fir-Renju Unit, u Bejrut fil-Libanu. 

Gloria Steinem isservi bħala l-president emeritu tal-bord.

## L-isfond u l-istorja
Equality Now twaqqfet fl-1992 fi New York mill-avukati Jessica Neuwirth mill-Istati Uniti, Navanethem Pillay mill-Afrika t’Isfel u Feryal Gharahi. Il-fundaturi kienu jemmnu li atti ta’ vjolenza kontra n-nisa kienu ksur tal-garanziji fundamentali tad-drittijiet tal-bniedem, kif iddikjarat fid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-1948 u li l-moviment tad-drittijiet tal-bniedem sa dak il-punt kien injora d-drittijiet tan-nisa, billi warrab dan il-ksur bħala “kulturali” jew “privat.”

Equality Now għenet biex tinħoloq kuxjenza pubblika fuq id-drittijiet tan-nisa bħala drittijiet tal-bniedem u biex tittrasmetti t-tħassib f’azzjoni strateġika permezz tan-Netwerk ta’ Azzjoni tan-Nisa, alleanza ta’ organizzazzjonijiet li jaħdmu biex jiksbu l-għanijiet komuni tagħhom. Sostenituri li ssieħbu man-netwerk irċevew sessjonijiet ta’ informazzjoni dwar il-kampanja u ġew imħeġġa jieħdu azzjoni kontra l-ksur tad-drittijiet tal-bniedem kontra n-nisa u l-bniet billi jiktbu ittri ta’ protesta direttament lill-uffiċjali tal-gvern, jaqsmu informazzjoni dwar dan il-ksur fil-komunitajiet tagħhom u jieħdu passi oħra biex jappoġġjaw il-ġlieda sabiex jintemmu l-vjolenza u d-diskriminazzjoni kontra n-nisa.

Equality Now fetħet l-Uffiċċju Reġjonali tal-Afrika tagħha f’Nairobi, il-Kenja fl-2000. Dan ġie segwit minn uffiċċju f’Londra fl-2004 u l-organizzazzjoni fetħet ir-raba’ uffiċċju tagħha f’Bejrut fl-2019. L-organizzazzjoni għandha wkoll uffiċċji addizzjonali f’Amman fil-Ġordan, Tbilisi fil-Georgia, Delhi fl-Indja u Washington DC.

Fl-2011, Yasmeen Hassan, l-awtriċi tal-ewwel studju fuq il-vjolenza domestika fil-Pakistan, saret id-Direttur Eżekuttiv Globali ta’ Equality Now.

Fl-2022, S. Mona Sinha inħatret id-Direttur Eżekuttiv Globali suċċessiva ta’ Equality Now, u ħadet post Hassan li kienet ilha fil-kariga għal aktar minn għaxar snin.
MGRM

**L-MGRM: Il-Moviment tad-Drittijiet tal-LGBTIQ ta’ Malta**, fil-passat magħruf bħala l-**Moviment tad-Drittijiet tal-Gays ta’ Malta**, huwa organizzazzjoni għad-drittijiet tal-LGBTQ f’Malta. Huwa jħaddan l-ugwaljanza tal-persuni kollha irrispettivament mill-orjentazzjoni sesswali, l-identità tal-ġeneru, il-karatteristiċi u l-espressjoni tas-sess.

L-MGRM twaqqaf fl-2001, u b’hekk sar l-ewwel u l-aktar grupp ta’ lobbying LGBTIQ+ influwenti f’Malta. L-MGRM organizza l-ewwel Pride March f’Malta u nieda l-ewwel linja telefonika nazzjonali ta’ għajnuna għall-gays fl-2004. Minn dakinhar, l-MGRM kellu rwol ewlieni fil-lobbying għal-leġiżlazzjoni, fit-twettiq ta’ riċerka u fl-għoti ta’ appoġġ lill-komunità LGBTIQ ta’ Malta.

## L-istorja
L-oriġini tal-MGRM bdew minn grupp imsejjaħ The Malta Gay and Lesbian Civil Rights Movement, imwaqqaf f’bar imsejjaħ The Yellow Cadillac fil-Gżira minn grupp ta’ nies li xtaqu jiddiskutu d-drittijiet tal-gays f’Malta. Meta l-grupp infired, uħud mill-membri inklużi Sonja Casha u Chris Attard iddeċidew li xtaqu jkomplu x-xogħol ta’ attiviżmu tagħhom, u għalhekk iltaqgħu flimkien ma’ xi voluntiera, u fasslu l-ewwel statut tal-Moviment tad-Drittijiet tal-Gays. Il-grupp waqqaf il-kwartieri ġenerali tiegħu fil-Mosta għall-ħabta tas-sena 2004, minn fejn għadu jopera sal-lum.

## It-tmexxija
Sandro Mangion ingħaqad mal-grupp bħala l-ewwel Koordinatur uffiċjali tal-MGRM u baqa’ l-koordinatur tal-grupp sakemm Colette Farrugia Bennett kienet eletta Koordinatur warajh. Fl-2010, Gabi Calleja saret Koordinatur u mexxiet lill-grupp fil-kisbiet legali li wasslu biex Malta ssir l-aqwa pajjiż fil-klassifika fir-rigward tad-drittijiet LGBT fl-Indiċi tal-Mappa Qawsalla Ewropea tal-ILGA-Europe. 

Il-grupp bħalissa huwa mmexxi minn Amanda Cossai u Mohamed Ali (Dali) Aguerbi.

## Referenzi
Xogħol soċjali forensiku

Dritt 

Il-ħidma soċjali forensika hija applikazjoni  tal-ħidma soċjali għal dawk il-kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-liġi u s-sistemi legali. Hija tip ta’ ħidma soċjali li tħaddem il-prinċipji u l-prattiki fil-kuntesti legali, kriminali u ċivili. Hija fergħa tal-ħidma soċjali speċjalizzata li tiffoka fuq l-intersezzjonali  tal-liġi u s-saħħa mentali. Il-ħidma soċjali forensika hija parti importanti tas-sistema kriminali ġudizjarja u tipprovdi konnessjoni bejn is-saħħa mentali u s-sistema legali.

Il-ħaddiema soċjali fis-settur forensiku għandhom irwol importanti fis-sistema legali. Huma jassessjaw individwi li jkunu ġew akkużati b’reat, jevalwaw l-istat mentali tagħhom, jagħtu testimonjanza esperta fil-qorti, u jagħtu pariri u servizzi oħrajn lill-vittmi u lid-delinkwenti. Il-ħaddiema soċjali forensiċi jistgħu jkunu wkoll involuti fl-iżvilupp tal-politika publika li għandha x’taqsam mas-saħħa mentali u l-ġustizja kriminali. Dawn il-ħaddiema soċjali huma mħarrġa jassessjaw individwi f’diversi kuntesti bħal ħabsijiet, ċentri ta’ detenzjoni taż-żgħażagħ, u fil-qrati tal-familja. Irid ikollhom għarfien sew dwar is-sistema tal-ġustizzja kriminali u l-effetti psikoloġiċi tar-reat u t-trawma. Barra minn hekk huma jagħtu appoġġ emozzjonali u mentali lill-familji. Il-ħaddiema soċjali forensiċi  għandhom ukoll ikunu familjari mal-prinċipji etiċi tal-ħidma soċjali u jkunu kapaċi jaħdmu ma’ diversi klijenti u l-partijiet interessati. Il-ħaddiema soċjali forensiċi għandu jkollhom għarfien tal-liġi u jkunu kapaċi jagħtu testimonjanza fil-qorti. Għandhom ikunu kapaċi jikkuminikaw b’mod effettiv ma’ avukati, imħalfin u persuni oħrajn fil-qasam legali. Biex wieħed isir ħaddiem soċjali forensiku l-individwi normalment għandhom iġibu Masters fil-Ħidma Soċjali. Barra minn hekk għandu jkollhom il-liċenzja biex jipprattikaw il-professjoni tal-ħidma soċjali. Dawk li jkunu jixtiequ jispeċjalizzaw fil-qasam forensiku jistgħu jieħdu korsijiet oħra jew jagħmlu dottorat fil-ħidma soċjali forensika.

Din l-ispeċjaliżazzjoni fil-professjoni tal-ħidma soċjali tmur lil hemm mill-kliniċi u l-ispratijiet mentali għal dawk li jkunu wettqu atti ta’ kriminalita li jkunu qegħdin jiġu mistħarrġa u kkurati fuq aspetti ta’ kompitenza u responsabilità. Definizzjoni aktar wiesgħa tinkludi l-ħidma soċjali li b’xi mod hija marbuta ma’ sitwazzjonijiet legali u litigazzjoni, kemm kriminali kif ukoll ċivili; il-kwistjonijiet dwar il-kustodja tat-tfal li jinvolvu s-separazzjoni, id-divorzju, in-negliġenza, il-waqfien tad-drittijiet tal-ġenituri, l-implikazzjonijiet ta’ abbuż fuq it-tfal u l-konjuġi, is-servizz tal-ġustizzja għall-minorenni u l-adulti, servizzi korrettivi u l-kura mandatorja lkoll jaqgħu taħt din id-definizzjoni. 

Ħaddiem soċjali forensiku jista’ jkun involut fl-iżvilupp politiku jew leġiżlattiv intenzjonati biex itejbu l-ġustizzja soċjali. 

## Funzjonijiet
Tenis

It-**tenis** huwa sport li jintlagħab bir-rekit b’mod individwali kontra avversarju wieħed (singles) jew inkella bejn żewġ timijiet b’żewġ plejers kull wieħed (doubles). Kull plejer juża rekit tat-tenis b’korda li tolqot ballun tal-lasktu vojt minn ġewwa u miksi bil-pannu, ’il fuq minn jew mad-dawra tax-xibka u għan-naħa avversarja tal-kort tat-tenis. L-iskop huwa li timmanuvra l-ballun b’tali mod li l-avversarju ma jkunx jista’ jirritorna sew il-ballun. Jekk plejer ma jirnexxilux jirritorna l-ballun b’suċċess, l-avversarju jieħu punt.

It-tenis jista’ jintlagħab minn kwalunkwe persuna li kapaċi żżomm rekit, inkluż dawk li jużaw is-siġġu tar-roti, u jintlagħab minn persuni minn kull livell tas-soċjetà u ta’ kull età. It-tipi oriġinali tat-tenis żviluppaw fi Franza fl-aħħar tal-Medju Evu. It-tip modern tat-tenis oriġina f’Birmingham, l-Ingilterra, fl-aħħar tas-seklu 19, bħala **lawn tennis**, jiġifieri li jintlagħab fuq il-ħaxix. Kellu konnessjonijiet mill-qrib ma’ diversi tipi ta’ logħob fuq il-ħaxix bħall-croquet u l-boċċi, kif ukoll mal-isport antik bir-rekit, li llum jissejjaħ **real tennis**, jiġifieri l-isport oriġinali bir-rekit. 

Ir-regoli tat-tenis modern ftit li xejn inbidlu mid-disgħinijiet tas-seklu dsatax. Iż-żewġ eċċezzjonijiet huma li sa qabel l-1961 min iservi l-ballun ried ikollu sieq waħda l-ħin kollu tmiss mal-art, u l-adozzjoni tat-tiebreak fis-sebgħinijiet tas-seklu għoxrin. Żieda riċenti fit-tenis professjonali kienet l-adozzjoni tat-teknoloġija ta’ analiżi elettronika, imqabbda ma’ sistema ta’ sfidi bil-punti msejħa Hawk-Eye, li tippermetti lill-plejer jikkuntesta l-line call ta’ xi punt, jiġifieri d-deċiżjoni dwar jekk il-ballun ħariġx barra l-linji jew le.

L-isport tat-tenis jilqa’ fih miljuni ta’ plejers rikreattivi u huwa popolari madwar id-dinja qalb l-ispettaturi. L-erba’ turnej tal-Grand Slam, magħrufa wkoll bħala majors, huma partikolarment popolari u huma kkunsidrati bħala x-xempju tat-tenis kompetittiv. L-erba’ turnej tal-Grand Slam huma l-Australian Open, li jintlagħab fuq art iebsa; il-French Open, li jintlagħab fuq it-tafal; Wimbledon, li jintlagħab fuq il-ħaxix; u l-US Open, li jintlagħab ukoll fuq art iebsa. It-tenis kien wieħed mill-isports oriġinali tal-Olimpjadi, u b’mod konsistenti baqa’ parti mil-Logħob Olimpiku tas-Sajf sa mill-1988.
Ortikultura

L-**ortikultura** (mil-Latin: ''orti'' + *kultura*) hija x-xjenza u l-arti tat-tkabbir tal-frott, ħaxix, fjuri, jew pjanti ornamentali. L-ortikultura hija differenti mill-agrikultura ġenerali, l-agronomija, u l-ġardinaġġ peress li tinvolvi speċjalizzazzjoni u kultivazzjoni kkontrollata u mmaniġġjar tal-pjanti u l-ekosistemi tagħhom. Din tista’ tiġi distinta permezz tal-oqsma sekondarji tagħha u/jew espressjonijiet botaniċi uniċi. Hemm diversi diviżjonijiet tal-ortikultura minħabba li l-pjanti jitkabbru għal skopijiet varji. Dawn id-diviżjonijiet jinkludu, iżda mhux biss: il-propagazzjoni, l-arborikultura, it-tisbiħ tal-pajsaġġ, il-florikultura u l-manutenzjoni tat-terf. Għal kull wieħed minn dawn hemm diversi xogħlijiet, aspetti, għodod użati u sfidi relatati – li kollha jeħtieġu ħiliet speċjalizzati ħafna u għarfien min-naħa tal-ortikulturist.

Tipikament, l-ortikultura hija kkaratterizzata bħala kultivazzjoni ornamentali, fuq skala żgħira u mhux industrijali tal-pjanti; l-ortikultura hija distinta mill-ġardinaġġ, minħabba l-enfasi tagħha fuq il-metodi xjentifiċi, it-tnissil tal-pjanti, u l-prattiki tekniċi ta’ kultivazzjoni, filwaqt li l-ġardinaġġ, anke f’livell professjonali, għandu t-tendenza li jiffoka aktar fuq il-kura estetika u l-manutenzjoni tal-pjanti fil-ġonna jew fil-pajsaġġi. Madanakollu, xi aspetti tal-ortikultura huma industrijalizzati jew kummerċjali, bħall-produzzjoni tas-serra jew l-agrikultura f’ambjent ikkontrollat.  

L-ortikultura bdiet bid-domestikazzjoni tal-pjanti madwar 10,000 sa 20,000 sena ilu. Fil-bidu, kienu jitkabbru u jinżammu biss pjanti għall-għajxien, iżda hekk kif l-umanità saret aktar sedentarja, il-pjanti bdew jitkabbru għall-valur ornamentali tagħhom. L-ortikultura żviluppat bħala qasam distint mill-agrikultura hekk kif il-bnedmin riedu jikkultivaw il-pjanti għall-pjaċir fuq skala iżgħar, iktar milli għall-fini t’għajxien biss.

It-teknoloġiji emerġenti qed imexxu ’l quddiem l-industrija, speċjalment fl-alterazzjoni tal-pjanti biex ikunu aktar reżistenti għall-parassiti, il-mard u n-nixfa. It-teknoloġiji li jimmodifikaw, bħas-CRISPR, qed itejbu wkoll in-nutrizzjoni, it-togħma u r-rendiment tal-għelejjel. 

Bosta organizzazzjonijiet u soċjetajiet ortikulturali madwar id-dinja ġew imwaqqfa minn ortikulturisti u nies fl-industrija. Dawn jinkludu s-Soċjetà Rjali Ortokulturali (Royal Horticultural Society), is-Soċjetà Internazzjonali għax-Xjenza Ortokulturali (International Society for Horticultural Science), u s-Soċjetà Amerikana tax-Xjenza Ortikulturali (American Society of Horticultural Science).
Trobbija ta’ bhejjem tal-ħalib

It-**trobbija ta’ bhejjem tal-ħalib** hija tip ta’ agrikultura għall-produzzjoni tal-ħalib fit-tul, li jiġi proċessat (jew fir-razzett jew f’impjant tal-ħalib, li t-tnejn li huma jistgħu jissejħu maħleb) għall-bejgħ finali ta’ xi prodott tal-ħalib. L-istorja tat-trobbija ta’ bhejjem tal-ħalib tmur lura għall-bidu tal-perjodu Neolitiku, madwar is-seba’ millennju QK f’ħafna reġjuni tal-Ewropa u l-Afrika. Qabel is-seklu 20, il-bhejjem kienu jinħalbu bl-idejn fi rziezet żgħar. Mill-bidu tas-seklu 20, it-taħlib beda jsir fi rziezet tal-ħalib fuq skala kbira, b’innovazzjonijiet li jinkludu l-kmamar tat-taħlib b'moviment ċirkolari, in-netwerk ta' pajpijiet neċessarji fil-proċess tat-taħlib, u sistemi awtomatiċi tat-taħlib li ġew żviluppati kummerċjalment fil-bidu tad-disgħinijiet tas-seklu 20. 

Il-metodi tal-preservazzjoni tal-ħalib tjiebu mal-wasla tat-teknoloġija tar-refriġerazzjoni fl-aħħar tas-seklu 19, li inkludiet ir-refriġerazzjoni b’espansjoni diretta u l-iskambjatur tas-sħana bil-pjanċi. Dawn il-metodi ta’ tkessiħ ippermettew lill-irziezet tal-ħalib biex jippreservaw il-ħalib billi jnaqqsu t-taħsir ikkawżat mill-formazzjoni tal-batterji u l-umdità.

L-industriji ewlenin fil-produzzjoni tal-ħalib f’ħafna pajjiżi madwar id-dinja, bħall-Indja, l-Istati Uniti, iċ-Ċina, u New Zealand, iservu bħala produtturi importanti, esportaturi, u importaturi tal-ħalib. Skont l-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikultura (FAO), sa mit-tmiem tas-seklu 20 kien hemm żieda ġenerali fl-ammont totali tal-produzzjoni tal-ħalib mad-dinja, b’madwar 827,884,000 tunnellata ta’ ħalib prodott fl-2017.

Kien hemm tħassib kbir dwar l-ammont ta’ skart prodott mill-industriji tal-ħalib, evidenti mir-rimi tad-demel u t-tniġġis tal-arja kkawżat mill-gass metanu. Ir-rwol tal-industrija fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra fl-agrikultura ġie nnotat ukoll li jikkontribwixxi għall-konsegwenzi ambjentali. Ġew implimentati diversi miżuri sabiex jiġi kkontrollat l-ammont ta’ fosforu mormi mill-bhejjem tal-ħalib. L-użu tal-ormon sintetiku rBST kien ukoll suġġett ta’ kontroversja. It-trobbija ta’ bhejjem tal-ħalib ġiet ikkritikata b’mod ġenerali minn attivisti favur il-benesseri tal-annimali minħabba problemi ta’ saħħa li jiġu imposti fuq il-baqar tal-ħalib permezz tat-trobbija intensiva.

## Tipi komuni
Għalkemm kull mammiferu kapaċi jipproduċi l-ħalib, l-irziezet kummerċjali tal-ħalib huma intrapriżi li tipikament jikkonċentraw fuq speċi waħda biss. F’pajjiżi żviluppati, l-irziezet tal-ħalib ġeneralment ikollhom baqar li jipproduċu ammont sostanzjali ta’ ħalib. Speċi oħra użati fit-trobbija kummerċjali għall-ħalib jinkludu mogħoż, nagħaġ, bufli tal-ilma, u iġmla. Fl-Italja, l-irziezet tal-ħmir qed isiru dejjem aktar popolari biex jipproduċu sors alternattiv ta’ ħalib għat-trabi.
Nino Camardo

**Nino Camardo** (Pisticci, 24 ta' Frar 1949) huwa pittur Taljan tal-arti naïf.

**Bijografija**

Pittur awtodidat, beda jpitter fil-bidu tas-snin 1970. L-opri tiegħu juru pajsaġġi immaġinarji, stejjer tal-imħabba u xeni mill-ħajja popolari fl-istil primittiv u poetiku tal-arti naïf. L-ewwel wirja individwali tiegħu saret fl-1971 fil-Galleria Città di Massa. Fl-1975 espona fil-Palazzo delle Esposizioni f'Ruma. Espona wkoll barra mill-pajjiż: fl-1975 f'Lyon u fl-1976 f'Londra. Fl-1980 ix-xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati f**Le monografie tascabili di Eco d'arte moderna'' mill-kritiku Renzo Margonari.

Fl-2014 parteċipa f'wirja kollettiva f'Castiglione del Lago, fl-2017 f'wirja individwali fil-Castello Malaspina di Massa u fl-2019 f'wirja antoloġika fil-Villa la Rinchiostra f'Massa Carrara.

Fuq ix-xogħol tiegħu kitbu artisti u kittieba Taljani magħrufa bħal Salvatore Fiume, Giuseppe Migneco, Mario Monteverdi, Roberto Gervaso u Romano Battaglia.

L-istudju tiegħu jinsab fiċ-ċentru storiku ta' Avenza, distrett ta' Carrara.

**Biblijografija*'

* Alberto Moioli, *Enciclopedia d'Arte Italiana*, vol. 12, Milan, 2024
* Daniele Radini Tedeschi, *Atlante dell'Arte Contemporanea*, Milan, DeAgostini, 2020
* Renzo Margonari, Nino Camardo, Firenze, *Il candelaio'', 1980
Graziano D'Urso

**Graziano D'Urso** (Catania, 30 ta' Marzu 1990)  huwa baritnu u kittieb Taljan.

## Bijografija
Imwieled u ffurmat akkademikament f'Catania, D’Urso għamel id-debut tiegħu fl-ewwel rwol tiegħu fl-2017 f'intermezz ta' Paolo Altieri, *L'amante burlato*, segwit minn attivitajiet kunċertistiċi u operistiċi fl-Italja,  il-Ġermanja, ir-Rumanija, ir-Russja,  l-Iżvizzera b'repertorju ta' awturi romantiċi, bħal Vincenzo Bellini u Giuseppe Verdi, u ta' awturi tal-Giovine Scuola. Minbarra l-attività kontinwa fir-repertorju tas-seklu XIX u XX, anki fl-ewwel eżekuzzjonijiet moderni, huwa esebixxa ruħu f'repertorji ta' mużika sagra, antika u barokka.

Parallelament mal-attività artistika, D’Urso żviluppa mill-2021 mogħdija ta’ studju interdixxiplinarju orjentata lejn il-vokoloġija artistika  u r-riflessjoni ġuridika applikata għad-didattika tal-kant. 

## Repertorju (lista parzjali)

* Giuseppe Verdi
** Aida, *Amonasro*
** Un ballo in maschera, *Renato*
** La traviata, *Giorgio Germont*
** Il corsaro (Verdi), *Seid*
* Vincenzo Bellini
** Messa in La minore, barìtunu
* Paolo Altieri
** L'amante burlato, *Tascadoro*
* Leonardo Vinci
** L'ammalato immaginario, *Don Chilone*

## Premji u rikonoxximenti

* Premju Vincenzo Bellini (2018)
* Premju Domenico Danzuso (2019)

## Pubblikazzjonijiet (lista parzjali)

* 
* 
* 
* 
* 

## Noti
Adiantum capillus-veneris

L-***Adiantum capillus-veneris*** magħrufa bħala **Tursin il-Bir** bil-Malti,  u **Maidenhair Fern**, **Southern Maidenhair Fern**, **Black Maidenhair Fern** u **Venus Hair Fern** bl-Inġliż,   hija speċi ta' felċi mill-ġeneru *Adiantum* u mill-familja Pteridaceae.  Għandha distribuzzjoni subkożmopolitana. L-*Adiantum capillus-veneris* hija kkultivata kemm fil-ġonna kif ukoll bħala pjanta ta' ġewwa.  

## Distribuzzjoni
Fil-Gżejjer Maltin, l-*Adiantum capillus-veneris* tikber fil-ħofor ta' blat tal-Franka u Ġebla tal-ġir, fejn jkun hemm sors tal-ilma.  kif ukoll fl-għerien, fil-bjar, f'postijiet dellin fil-widien u f'abitat magħmul mill-bniedem, fosthom fix-xquq tal-ħitan u tad-djar f'żoni urbani.  

Tinstab tikber fi klima Moderata sa klima Tropikali, fejn il-livell tal-umdu jkun għoli iżda mhux għoli żżejjed. F'ħamrija niedja u ramlija fil-foresti tropikali, makkja u foresti, muntanji, irdumijiet fid-desert u viċin sorsi ta' ilma tal-għajn fil-widien jew xmajjar. Fejn tikber fil-ħofor tal-blat ta' rdum kenni u delli magħmul minn ġebla ramlija.

Bħala distribuzzjoni globali tinstab fl-Ewropa sal-iskozja, fl-Afrika, fl-Lvant nofsani sal-Lvant tal-Asia. Fl-Awstralasja, Kif ukoll fil-kontinent Amerikan minn Kalifornia sal-kosta tal-Atlantiku, l-Amerka Ċentrali u l-Amerka t'Isfel. Bl-eċċezzjoni ta' postijiet fejn tikber lokalment għax hemm mikroklima ideali ta' sħana u umdita' għaliha. Fosthom fil-presenza ta' għejun sħan bħall-Cascade Springs f'South Dakota u l-Fairmont Hot Springs f'British Columbia fl-Amerika ta' Fuq.  L-*Adiantum capillus veneris* hija indiġena kemm għaż-żona tal-Mediterran, kif ukoll għall-Gżejjer Maltin. Għalkemm l-*Adiantum capillus-veneris* fl-aħħar snin bdiet tikber f'ambjenti magħmulin mill-bniedem.  Minbarra dawk msemmija, kif ukoll f'siti artifiċjali oħra, fosthom siti aquatiċi artifiċjali.  L-introduzzjoni tagħha bħala pjanta tad-dar għenet sabiex titkabbar id-distribuzzjoni tagħha lil hinn mill-ambjent nattiv tagħha.

## Deskrizzjoni
L-*Adiantum capillus-veneris* tikber bejn 10 u 60-il ċentimetru fit-tul. Il-friegħi joħorġu fi gruppi minn riżomi li jikbru sa massimu ta' bejn 10 u 70-il ċentimetru.  Il-weraq huwa delikat ħafna, aħdar u maqtugħ f'ħafna weraq iżgħar ta' daqs ta' bejn 5 u 10-il millimetru. Iz-zokk ta' kull fergħha, mmsejjaħ botanikamet ir-rachis, huwa iswed u rqiq.

## Kultivazzjoni u użu tradizzjonali
L-*Adiantum capillus-veneris* hija kkultivata u tinbiegħ  madwar id-dinja għat-tħawwil fil-ġonna, kif ukoll bħala pjanta tad-dar. 

Din il-pjanta tintuża fil-mediċina tradizzjonali mill-populazzjonijiet Amerikani Indiġeni.   Il-popolazzjoni Mahuna jużaw il-pjanta għar-rewmatiżmu u l-populazzjoni Navajo ta’ Kayenta, Arizona jużaw té tal-pjanta kontra t-tingiż tal-ġilda minn naħal u miċ-ċentipedi. Kif ukoll jpejjpuha jew jieħduha internament  biex jikkuraw mard mentali. 

Fil-mediċina tradizzjonali tal-Iran, it-té magħmul mill-weraq tal-*Adiantum capillus-veneris* jintuża kontra is-Suffejra. L-A*diantum capillus-veneris* għandha firxa wiesgħa fl-użu mediċinali u tintuża sabiex tiġi kkurata s-sogħla, l-irjiħat, u biex tgħin fit-tħaddim tal-kliewi.    

## Referenzi
Yamaha Motor Company

**Yamaha Motor Company** (Yamaha Hatsudōki KK), hija manifattur multinazzjonali Ġappuniż li l-kwartieri ġenerali tiegħu jinsabu fil-Belt ta' Iwata, fil-Prefettura ta' Shizuoka. Il-kumpanija topera f'madwar 180 pajjiż u reġjun, b'oqsma ta' negozju li jinkludu muturi, skuters, dgħajjes, magni tal-ġett, u robotika. Hija t-tieni l-akbar manifattur tal-muturi fid-dinja u l-akbar manifattur tad-dgħajjes fid-dinja.

Il-kumpanija hija entità kompletament separata mill-manifattur tal-istrumenti mużikali Yamaha ( Hamamatsu, Shizuoka ).

## Marka
E njohur si "Yamaha e Dizajnit", Yamaha është shumë e vlerësuar për format e saj elegante dhe vëmendjen ndaj detajeve. Yamaha është gjithashtu e njohur për përfshirjen proaktive të teknologjive të përparuara në produktet e saj. Kompania ka marrë çmime të shumta dizajni si në Japoni ashtu edhe jashtë saj, duke përfshirë Çmimin e Dizajnit të Mirë në Japoni dhe Çmimin e Dizajnit Red Dot në Gjermani .

## Referenzi
Xejk

**Xejk** huwa stazzjon televiżiv Malti li jxandar format televiżiv mużikali . L-ipprogrammar jikkonsisti primarjament minn mużika minn artisti Maltin u internazzjonali, kif ukoll programmi ta’ diskussjoni u divertiment bħal *Just for Laughs Gags* . 

L-istazzjon ġie approvat mill-Awtorità tax-Xandir ta’ Malta fl-2009 u tnieda fl-2010 taħt l-isem Calypso Music Television. Biddel l-isem għall-isem attwali tiegħu fl-2013.

## Referenzi
Terapija tal-familja

**[[Psikoloġija|It]]-Terapija tal-Familja** (imsejħa wkoll konsulenza tal-familja, terapija tal-familja bħala sistema, u terapija tal-koppja u tal-familja) hija fergħa tal-psikoterapija mmirata lejn familji u koppji f’relazzjonijiet intimi biex tinkoraġġixxi bidla u żvilupp f’ħajjithom. L-iskop prinċipali hu li jġib bidla fl-interazzjoni bejn il-membri tal-familja. 

L-iskejjel differenti tat-terapija tal-familja għandhom twemmin komuni, li irrispettivament mill-oriġini tal-problema, irrispettivament jekk il-klijenti jikkunsidrawhiex bħala kwistjoni ta’ xi individwu partikulari jew tal-familja nnifisha,  l-involviment tal-familji fis-soluzzjonijiet ħafna drabi jkun ta’ benefiċċju għall- membri tal-familja kollha. Dan l-involviment tal-familji ġeneralment jinkiseb bil-parteċipazzjoni tagħhom fis-sessjoni tat-terapija. Il-ħiliet tat-terapista tal-familja jinkludu l-kapaċità li tinfluwenza  dak li jingħad kemm bil-fomm jew bl-aġir fost il-membri b’mod li toħroġ fil-beraħ l-abbilità, l-intelliġenza, u l-appoġġ tal-familja.

Fis-snin bikrin bosta studjużi f’dan il-qasam kienu jqisu l-familja minn lenti dejqa u tradizzjonali fejn kienu ġeneralment jinkludu biss lill-ġenituri u t-tfal. Hekk kif dan il-qasam beda jevolvi, il-kunċett tal-familja il-lum il-ġurnata huwa aktar definit f’termini ta’ rwoli u relazzjonijiet fit-tul u ta’ appoġġ qawwi bejn persuni li jistgħu jkunu relatati bid-demm jew fiż-żwieġ. 

L-istruttura konċettwali maħluqa mit-terapisti tal-familja, speċjalment dawk li fasslu t-teoriji tas-sistemi tal-familja, serva bħala bażi wiesgħa tal-imġiba umana, inkluż id-dinamika tal-organizzazzjonijiet maniġerjali u oqsma oħrajn bħax-xjenza, u l-istudju tal-kobor, li juri kif il-kisbiet tal-bniedem huma ħafna drabi riżultat tal-interazzjoni mal-ambjent ta’ madwaru.
Traduzzjoni kulturali

**It-Traduzzjoni Kulturali** hija prattika tat-traduzzjoni li fiha wieħed jirrispetta u juri d-differenzi fil-kulturi. Din it-tip ta’ traduzzjoni ssib tarf ta’ kwistjonijiet marbuta mal-kultura, bħad-djaletti, l-ikel jew l-arkitettura.

Il-kwistjoni prinċipali li t-traduzzjoni kulturali trid issolvi tikkonsisti fil-fatt li t-traduzzjoni ta’ test turi d-differenzi kulturali bejn is-sors tat-test u dik li fiha tkun tradotta, waqt li tiġi rrispettata wkoll il-kultura sors.

## Traduzzjoni ta' kulturi

It-traduzzjoni kulturali tiġi studjata permezz tal-antropoloġija kulturali, qasam antropoloġiku li jiffoka fuq kwistjonijiet kulturali fost il-bnedmin. Din id-dixxiplina tqajjem mistoqsijiet dwar it-traduzzjoni mil-lenti tad- differenzi kulturali. Fil-fatt, l-istudji tat-traduzzjoni mhux biss huma bbażati fuq kwistjonijiet tal-ilsien, iżda wkoll fuq kuntesti kulturali bejn in-nies.

Traduttur antropoloġiku tal-kulturi jrid jindirizza l-kwistjonijiet bejn il-lingwa sors u l-lingwa mira, jiġifieri jrid jirrispetta f’kull mument il-viżjoni kulturali tas-sors kif wkoll dik tal-kultura mira. Wilhelm von Humoldt wera din l-opinjoni dwar it-traduzzjoni f’ittra mibgħuta lil A.W. Schlegel, bit-data tat-23 ta’ Lulju, 1769: ‘’Għalija kull traduzzjoni hija sempliċiment sforz biex issolvi biċċa xogħol impossibbli. Kull traduttur għandu triqtu imblokkata minn żewġ naħat: jew ixaqleb aktar lejn l-oriġinali bil-konsegwenza li jbatu l-preferenza u l-ilsien ta’ pajjiżu, jew ixaqleb aktar lejn il-karatteristiċi distintivi ta’ pajjiżu bid-dannu tal-oriġinali. Li żżomm bilanċ bejn it-tnejn mhux biss huwa diffiċli, iżda għalkollox impossibbli.’’

### Xettiċiżmu lejn it-traduzzjoni tal-kulturi
Xi antropoloġi joġġezzjonaw għat-traduzzjoni tal-kulturi. Skonthom, il-kultura tfittex dik l-għaqda li tinstab fl-imħuħ u l-mod ta’ ħajja tan-nies. F’dan il-każ it-traduttur kulturali jrid ikollu għarfien ferm aktar mifrux  minn dak li tagħtih il-kitba.

Barra minn hekk, it-traduzzjoni tal-kultura ma tistax tkun ugwali kif għandha tkun, l-għaliex xi kulturi u soċjetajiet jibqgħu dominanti meta mqabbla mal-oħrajn, u dan juri li l-poter ta’ xi kulturi jillimita t-traduzzjoni tagħhom. Fil-fatt fit-traduzzjoni tal-kulturi, il-lingwa mira tista’ tasal biex tiddomina l-kultura tas-sors biex wieħed jgħin lill-qarrejja jifhmu l-kultura. Huwa diffiċli tifhem it-tifsira ta’ kultura, għaldaqstant it-traduzzjoni tal-kulturi hija tassew limitata, u dan irid jiġi meqjus speċjalment meta jeżistu fruntieri bejn il-kulturi. Din id-diffikultà fid-traduzzjoni tal-kulturi ġiet spjegata fit-teorija ta’ Edward Sapir, lingwist u antropologu Amerikan: ‘’Is-soċjetajiet diversi ta’ din l-art jgħixu f’dinjiet distinti, mhux sempliċiment fl-istess dinja b’tikketti differenti. Kull komunità li tħaddan l-istess ilsien u djalett tagħha għandha l-mod tagħha kif tħares lejn id-dinja, li mhux bilfors taqbel ma’ dik ta’ komunitajiet oħrajn li jħaddnu ilsna u djaletti differenti, u dan jimplika l-eżistenza ta’ dinjiet differenti stabbilità mil-lingwa.’’
Veljko Paunović

**Veljko Paunović** ( Serbian Cyrillic  ,  ; imwieled fil-21 ta' Awwissu 1977) huwa kowċ tal-futbol Serb u eks plejer. Bħalissa huwa l-kowċ ewlieni tat-tim nazzjonali tas-Serbja.

Matul il-karriera tiegħu bħala plejer, kien jokkupa l-pożizzjonijiet ta’ midfield offensiv u attakkant. Beda l-karriera tiegħu ma’ Partizan. Qatta’ l-biċċa l-kbira tal-karriera tiegħu fi Spanja, fejn lagħab għal tmien klabbs. Fil-La Liga lagħab total ta’ ħdax-il staġun, fejn għamel 212 dehra u skorja 38 gowls. Lagħab ukoll fil-Ġermanja, fl-Istati Uniti u fir-Russja.

L-ewwel impjieg tiegħu bħala kowċ kien mat-timijiet nazzjonali taż-żgħażagħ tas-Serbja. L-akbar suċċess tiegħu wasal meta mexxa lit-tim nazzjonali tas-Serbja taħt l-20 sena fit-Tazza tad-Dinja tal-2015, fejn rebħu l-midalja tad-deheb.[2] Aktar tard mexxa lil Chicago Fire, Reading, Guadalajara, Tigres u Real Oviedo.
Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr

Il-**Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr** (bl-Albaniż: *Parku Kombëtar "Mali i Tomorrit"*) huwa park nazzjonali stabbilit fl-1956 li jinsab fin-Nofsinhar tal-Albanija, qalb is-sezzjonijiet ċentrali u iktar għoljin tal-katina muntanjuża tal-Muntanja Tomorr. Mill-2012 għandu erja ta' 261.06 km2 (100.80 mil kwadru), u mill-2019 tkabbar biex jinkludi wkoll il-barrieri li jinsabu fih. Il-park nazzjonali jkopri territorju ta' 26,106 ettari (64,510 akri). Il-biċċa l-kbira tal-park tinsab fi ħdan il-Kontea ta' Berat u 1,278 ettaru (3,160 akru) biss jinsabu fi ħdan il-Kontea ta' Elbasan. Il-park ġie stabbilit fl-1956 u jitqies bħala waħda mill-iżjed żoni protetti importanti għaż-żamma tal-bijodiversità muntanjuża u tal-integrità tal-ekosistemi fil-livell nazzjonali. Il-park ġie rikonoxxut bħala Żona Importanti tal-Pjanti ta' importanza internazzjonali mill-Plantlife. 

Xi karatteristiċi prominenti fi ħdan il-park nazzjonali jinkludu l-kanjon ta' Osum, ix-xmara Osum u l-muntanja Tomorr, li hija wkoll sit sagru għall-Kristjani u għall-Bekatshis.

## [[Ġeoloġija]]
Il-muntanja Tomorr hija antiklin magħmul mill-ġebla tal-ġir u minn blat karstiku. Il-muntanja hija waħda mill-ogħla punti naturali tan-Nofsinhar tal-Albanija, qalb il-widien tax-xmajjar Osum u Tomorrica fil-Lvant qrib Berat.

Il-park jinsab fi ħdan l-ekoreġjun terrestri tal-foresti mħallta tal-Muntanji Pindus tal-bijoma tal-foresti, tal-boskijiet u tal-arbuxxelli Mediterranji Paleartiċi. Il-ġeoloġija u t-topografija varjati tal-park irriżultaw f'diversità unika ta' flora u ta' fawna. 

## Flora
Il-foresti tal-Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr huma magħmula minn diversità ta' speċijiet ta' siġar ħorfija u koniferi u minn varjetà kbira ta' fjuri. Il-foresti tal-park fihom abbundanza ta' speċijiet bħall-fagu Ewropew, iż-żnuber tal-Bożnija, il-ġellewż tat-Turkija, il-linarja, il-ġenzjan isfar, il-krokus tal-ħarifa, is-sorbu tal-Greċja, il-viskju Ewropew, iċ-ċentawrja u bosta oħrajn. 

## Fawna
Fil-park nazzjonali jgħixu bosta speċijiet ta' mammiferi kbar bħal-lupu, il-volpi, iċ-ċingjal, iċ-ċerva selvaġġa, il-mogħża selvaġġa, il-fenek, l-ajkla rjali, il-kokka u l-isparvier. Xi mammiferi żgħar li jgħixu fil-park nazzjonali jinkludu l-ġurdien tal-foresti u l-ġurdien tal-boskijiet.

## Referenzi