Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini

Il-**Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini** (bl-Ingliż: **Bikini** **Atoll**; pronunzja: /ˈbɪkɪˌniː/ jew /bɪˈkiːni/; bil-lingwa tal-Gżejjer Marshall: *Pikinni*, pronunzja: [pʲiɡinnʲi], li litteralment tfisser "post tal-ġewż tal-Indì"), magħrufa bħala l-**Gżejjer tal-Qroll ta**' **Eschscholtz** bejn is-seklu 19 u l-1946, huma skoll tal-qroll fil-Gżejjer Marshall li jikkonsisti minn 23 gżira madwar laguna ċentrali ta' 229.4 mil kwadru (594.1 km2). Il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jinsabu fit-tarf tat-Tramuntana tal-Katina ta' Ralik, madwar 530 mil (850 kilometru) fil-Majjistral tal-belt kapitali Majuro.

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, il-gżejjer tal-qroll intgħażlu mill-Istati Uniti bħala sit tal-ittestjar tal-armi nukleari. Kienu s-sit tar-raba' detonazzjoni ta' bomba nukleari u s-sit ta' bosta testijiet oħra. In-nies li kienu jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini — 167 ruħ b'kollox — qablu li jirrilokaw wara li ġew infurmati bil-pjan tal-ittestjar tal-armi nukleari li dak iż-żmien kienu xi ħaġa ġdida, ta' importanza kbira għall-umanità, għalkemm xi kultant jitqies li kienet rilokazzjoni sfurzata. Fl-1946 marru jgħixu f'Rongerik, gżira żgħira fil-Lvant tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, iżda rriżulta li ma kienx hemm riżorsi adegwati biex isostnu l-popolazzjoni. In-nies tal-gżira bdew ibatu l-ġuħ mill-bidu tal-1948, u reġgħu ġew rilokati, din id-darba lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein. L-Istati Uniti użaw il-gżejjer u l-laguna bħala s-sit ta' 23 test nukleari sal-1958, meta ġie skopert li l-konsegwenzi radjoattivi (bl-Ingliż: *fallout*) mill-ittestjar nukleari kien ferm iktar perikoluż milli kien maħsub qabel. Sal-lum, in-nies tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini għadhom ma setgħux jirritornaw lejn art twelidhom minħabba l-kontaminazzjoni nukleari. Hemm xi sinjali ta' rkupru peress li l-ammont ta' radjazzjoni qed jonqos bil-mod.

Fl-1972, madwar 100 resident irritornaw volontarjament lejn art twelidhom. Iżda x-xjenzati sabu livelli ferm għoljin ta' stronzju-90 fl-ilma tal-bjar f'Mejju 1978, u f'ġisem ir-residenti kien hemm konċentrazzjonijiet għoljin b'mod abnormali ta' ċesju-137. B'hekk reġgħu ġew evakwati f'Settembru 1978. Il-gżejjer tal-qroll okkażjonalment iżuruhom xi bugħaddasa u ftit xjenzati, u huma okkupati minn ftit persuni bħala għassa. In-nies tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, li issa jammontaw għal eluf ta' nies, infirxu lejn gżejjer oħra tal-Gżejjer Marshall u lejn l-Istati Uniti. Fond fiduċjarju ta' bosta miljuni ta' dollari, li kien qed jappoġġa s-servizzi għan-nies tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini mis-snin 80 tas-seklu 20, spiċċa fl-aħħar tas-snin 10 tas-seklu 21.

Fis-seklu 21, il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u jitfakkru għar-rwol tagħhom fil-Gwerra Bierda u l-era postnukleari. Huma magħrufa bħala sit naturali, u r-radjazzjoni naqset biżżejjed biex it-turiżmu jkun possibbli. Madankollu, il-fdalijiet tal-kontaminazzjoni radjoattiva jipprevjenu r-ritorn tan-nies li suppost kienu mistennija jevakwaw għal żmien qasir, speċjalment minħabba li mhux rakkomandat li jittieklu l-pjanti jew l-organiżmi selvaġġi tal-gżira.

## [[Etimoloġija]]
Isem il-gżejjer oriġina mill-isem kolonjali Ġermaniż *Bikini* li ngħata lill-gżejjer tal-qroll meta kienu parti mill-Ginea l-Ġdida Ġermaniża. L-isem Ġermaniż huwa trażlitterat mill-isem bil-lingwa tal-Gżejjer Marshall, *Pikinni*, fejn "*Pik*" tfisser "wiċċ ċatt jew medda" u "*Ni*" tfisser "siġra tal-ġewż tal-Indì", għaldaqstant "medda tas-siġar tal-ġewż tal-Indì".

## [[Kultura]]

L-istil tal-ħajja tradizzjonali tan-nies li kienu jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kien ibbażat fuq il-kultivazzjoni tal-pjanti u s-sajd tal-qxur tal-baħar u tal-ħut. Kienu bennejja tad-dgħajjes u navigaturi b'ħiliet kbar, u kienu jbaħħru fuq il-proa b'żewġ bwieq minn gżejra għall-oħra madwar il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini u gżejjer tal-qroll oħra fil-Gżejjer Marshall. Kienu relattivament iżolati u kienet żviluppat soċjetà bbażata fuq it-tradizzjoni u l-assoċjazzjoni tal-familji estiżi. Kull laguna kienet immexxija minn re u minn reġina, segwiti minn kapijiet irġiel u nisa li kienu jikkostitwixxu kasta mexxejja.

Il-Ġappun okkupa l-gżejjer mill-bidu tal-1914. L-abitanti tal-gżejjer ħadmu fil-pjantaġġuni tal-kopra mgħassa mill-Ġappuniżi, li ħadu porzjon mill-bejgħ. Il-kapijiet setgħu jaqilgħu sa $20,000 fis-sena, u l-kumplament kien jitqassam lill-ħaddiema. L-abitanti tal-Gżejjer Marshall kienu jkunu kburin li jospitaw lil xulxin, anke jekk qraba mill-bogħod.

### Ilbies

L-irġiel tradizzjonalment kienu jilbsu dublett b'diversi tinjiet u twil madwar 25 sa 30 pulzier (60 sa 80 ċentimetru). In-nisa kienu jilbsu żewġ bċejjeċ ċatti ta' jarda kull waħda, magħmul bl-insiġ tal-weraq tal-*Pandanus* u tal-*Hibiscus* flimkien u marbutin madwar qaddhom. It-tfal is-soltu kienu jkunu għerwenin. Il-missjunarji Kristjani minn Oahu waslu fl-aħħar tas-seklu 19 u influwenzaw in-nozzjonijiet ta' modestja tal-abitanti tal-gżejjer. Introduċew libsa twila u wiesgħa għan-nisa, bi kmiem twal u b'għonq twil, bil-ħsieb li tgħatti l-ġilda kemm jista' jkun. Il-libsa tissejjaħ *wau* ([wɑːu]), minn isem il-gżira ta' Oahu, il-Hawaii.

Hija drawwa li wieħed ineħħi ż-żraben jew is-sandlijiet qabel jidħol fid-dar ta' xi ħadd. In-nisa tradizzjonalment jgħattu koxxtejhom ukoll. Ġeneralment in-nisa jilbsu muʻumuʻus tal-qoton jew ilbies simili li jgħatti l-biċċa l-kbira tal-ġisem. Is-saħħa personali spiss ma tiġix diskussa għajr fi ħdan il-familja, u n-nisa jżommu l-privatezza speċjalment rigward kwistjonijiet ta' saħħa tan-nisa, għalkemm ma jiddejqux jitkellmu dwar sidirhom.

In-nisa tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kienu jgħumu f'muʻumuʻus magħmula minn poliester fin li jinxef malajr. Fil-belt kapitali ta' Majuro, l-ilbiesi li jikxfu ħafna mill-ġisem jitqiesu li mhumiex xierqa la għall-abitanti u lanqas għall-mistednin. Biż-żieda tal-influwenza tal-mezzi tax-xandir tal-Punent, il-ġenerazzjoni iktar żagħżugħa bdiet tilbes il-qliezet qosra, għalkemm il-ġenerazzjoni iktar anzjana tqishom bħala lbies ta' nies bi ftit morali. It-t-shirts, il-jeans, id-dbielet u l-makeup daħlu wkoll bil-mod il-mod bl-influwenza tal-mezzi tax-xandir.

### Ġid marbut mal-art
L-eks abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini għad għandhom il-jeddijiet fuq l-art bħala s-sors primarju ta' ġid tagħhom.Għaċ-ċittadini kollha tal-Gżejjer Marshall, l-art qisha midqlu deheb. Jekk tkun sid tal-art, titqies bħala figura importanti ħafna fis-soċjetà tagħna. Mingħajr l-art, titqies bħala persuna ta' bla valur... Iżda l-art issa fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini hija art ivvelenata.

Kull familja hija parti minn klan (*Bwij*), li jkollha s-sjieda tal-art kollha. Il-klan ikun leali lil kap (*Iroij*). Il-kapijiet jissorveljaw il-mexxejja tal-klan (*Alap*), li jkunu appoġġati mill-ħaddiema (*Dri-jerbal*). L-*Iroij* jikkontrollaw l-użu tal-art, l-użu tar-riżorsi u t-tqassim tar-riżorsi, u jsolvu d-diżgwidi. L-*Alap* jissorveljaw iż-żamma tal-art u l-attivitajiet ta' kuljum. Id-*Dri-jerbal* jaħdmu l-art u jieħdu ħsieb il-biedja, it-tindif u l-kostruzzjoni.

Is-soċjetà tal-Gżejjer Marshall hija matrijarkali u l-art tingħadda minn ġenerazzjoni għall-oħra permezz tal-omm. Is-sjieda tal-art torbot il-familji flimkien fi klans. In-nanniet, il-ġenituri, in-neputijiet, iz-zijiet u l-kuġini jiffurmaw familja estiża. Meta l-familji jiltaqgħu normalment ikunu avvenimenti kbar. Wieħed mill-iżjed avvenimenti sinifikanti tal-familji huwa l-ewwel għeluq is-snin ta' wild (*kemem*), li l-qraba u l-ħbieb jiċċelebraw b'festini u bil-kant.

Il-ħlasijiet li saru fis-seklu 20 bħala kumpens għall-ħsara lill-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini u l-istil ta' ħajja tal-abitanti tagħhom żiedu l-introjtu tagħhom meta mqabbel ma' dak ta' residenti oħra tal-Gżejjer Marshall. Dawn wasslu biex xi eks abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jsiru dipendenti ekonomikament fuq il-ħlasijiet mill-fond fiduċjarju. Din id-dipendenza nawwret l-interess tal-individwi fl-attivitajiet ekonomiċi tradizzjonali bħall-produzzjoni tat-taro u tal-kopra. Dan biddel ukoll ix-xejriet tradizzjonali tal-alleanzi soċjali u tal-organizzazzjoni politika. Fuq il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, il-jeddijiet u s-sjieda tal-art kienu l-fattur ewlieni fl-organizzazzjoni u fit-tmexxija soċjali u politika. Wara r-rilokazzjoni u l-insedjament f'Kili, evolviet sistema doppja ta' użu tal-art. Il-ħlasijiet mill-fond fiduċjarju kienu bbażati parzjalment fuq is-sjieda tal-art fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini u parzjalment fuq l-użu tal-art attwali f'Kili.

Qabel ir-rilokazzjoni tar-residenti, huma kienu leali lejn kap lokali u kien jaqgħu taħt il-kontroll nominali tal-Kap Suprem tal-Gżejjer Marshall. Wara r-rilokazzjoni, kellhom interazzjoni ikbar mar-rappreżentanti tal-fond fiduċjarju u mal-gvern tal-Istati Uniti u bdew iħarsu lejhom għall-appoġġ.

Fl-aħħar tas-snin 10 tas-seklu 21, l-eks abitanti għafsu għall-kontroll sħiħ tal-fond fiduċjarju, li kien jammonta għal għexieren ta' miljuni ta' dollari. L-istess mexxejja li kienu għafsu għal iktar kontroll, nefqu ħafna flus fl-ivvjaġġar, fix-xiri tal-proprjetà immobbli, fix-xiri tal-inġenji tal-ajru u fix-xiri tad-dgħajjes. Fl-2016, il-fond fiduċjarju tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kien jammonta għal $71 miljun fl-aħħar awditjar, u $4 miljun ġew irtirati. Wara t-twellija tal-kontroll, il-flejjes ġew imberbqa u kien fadal biss $4 miljun fl-2020, u $100,000 fl-2023. Imbagħad, meta l-fondi spiċċaw, il-kunsinni lejn Kili twaqqfu, u s-salarji ma tħallsux iktar, u dan wassal għad-dikjarazzjoni ta' emerġenza, għaldaqstant kellu jintervjeni l-gvern tal-Gżejjer Marshall biex jagħti l-għajnuna.

### Lingwa
Il-biċċa l-kbira tal-abitanti tal-Gżejjer Marshall jitkellmu bil-lingwa tal-Gżejjer Marshall u b'xi lingwa oħra. Uħud mil-lingwi jirriflettu l-istorja tan-nazzjon b'rabta mal-Ġermanja, mal-Ġappun u mal-Istati Uniti. L-aġenziji tal-gvern jużaw il-lingwa tal-Gżejjer Marshall, għalkemm l-Ingliż huwa popolari ħafna wkoll.

## Ambjent

Il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jagħmlu parti mill-Katina ta' Ralik (magħrufa wkoll bħala l-"Katina ta' Nżul ix-Xemx") fi ħdan il-Gżejjer Marshall.

### Sit tat-Testijiet Nukleari
L-Istati Uniti splodew 23 apparat nukleari bejn l-1946 u l-1958 f'seba' siti tal-ittestjar fuq l-iskoll tal-qroll, fi ħdan il-gżejjer tal-qroll, fl-ajru u taħt il-baħar. Flimkien kellhom rendiment ta' madwar 77 Mt. L-ittestjar beda bis-sensiela tal-Operazzjoni Crossroads (Salib it-Toroq) f'Lulju 1946. Ir-residenti inizjalment aċċettaw volontarjament li jirrilokaw lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik, għaliex kienu qed jemmnu li setgħu jerġgħu lura f'art twelidhom wara ftit żmien. Madankollu, il-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik ma setgħux jipproduċu biżżejjed ikel, u l-abitanti bdew ibatu l-ġuħ. Ma setgħux jerġgħu lura f'art twelidhom, għaldaqstant ġew rilokati lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein għal 6 xhur qabel ma għażlu li jgħixu fuq il-Gżira ta' Kili, gżira żgħira inqas minn 17 % iżgħar minn art twelidhom. Uħud irnexxielhom jirritornaw fuq il-Gżira ta' Bikini  fl-1972; madankollu, wara iktar ittestjar ħareġ fid-dieher li kien għad hemm livelli perikolużi ta' stronzju-90. Eventwalment marru jgħixu fuq gżejjer tal-qroll oħra fil-Gżejjer Marshall u fl-Istati Uniti, minħabba problemi marbuta ma' dan il-pjan.

Fl-1954 seħħ it-test nukleari msejjaħ Castle Bravo fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, b'rendiment ta' 15-il Mt. Dan it-test nukleari kien test wieħed biss mis-67 test nukleari mwettqa madwar il-Gżejjer Marshall u l-iskoll tal-qroll. Ir-radjazzjoni nukleari u l-konsegwenzi radjoattivi wara t-test nukleari ta' Castle Bravo biss kienu sostanzjali biżżejjed biex ma jerġax ikun hemm abitazzjoni fuq il-gżejjer tal-qroll. B'hekk, il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini ġew soġġetti għal ittestjar radjoattiv inizjali tal-kompożizzjoni tal-ħamrija tal-ilma tal-bjar. Id-depożiti radjoattivi nukleari ġew ittestjati sabiex jiġi stmat kemm l-inħawi tal-gżejjer ġew affettwati speċifikament mir-radjonuklidi u miċ-ċesju-137. It-teknoloġija li ntużat biex jitkejlu d-depożiti radjoattivi nukleari kienet magħrufa bħala HYSPLIT. Din it-teknoloġija użat ix-xjenzi meteoroloġiċi għall-immudellar tad-depożiti radjoattivi nukleari taċ-ċesju-137 fil-Gżejjer Marshall. Matul l-ittestjar nukleari ġew stmati d-depożiti inizjali tas-sħab radjoattiv, il-partiċelli tar-radjonuklidi, u l-partiċelli effettivi taċ-ċesju-137. Din id-*data* mbagħad ġiet imqabbla mar-riżultati tal-ittestjar radjoloġiku tal-imgħoddi miġbura permezz tal-HYSPLIT biex jiġu mbassra d-depożiti radjoattivi nukleari totali taċ-ċesju-137 fuq il-ħamrija tal-gżejjer.

Il-gvern tal-Istati Uniti stabbilixxa diversi fondi fiduċjarji li sal-2013 kienu jkopru t-trattament mediku u kostijiet oħra u ngħata kumples ta' madwar $550 fis-sena lil kull individwu.

### [[Ġeografija]]
Xi 46 mil (74 kilometru) fil-Majjistral tal-gżejjer tal-qroll hemm Wōdejebato, x'aktarx vulkan "tarka" li huwa kkollegat mal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini permezz ta' katina muntanjuża ta' taħt il-baħar.

B'kollox hemm 23 gżira fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini; il-gżejjer ta' Bokonijien, Aerokojlol u parti minn Namu nqerdu matul it-testijiet nukleari. Il-gżejjer huma magħmula minn ġebla tal-ġir b'ammont baxx ta' qroll u ramel. L-elevazzjoni medja hija ta' madwar 7 piedi (2.1 metri) biss 'il fuq mil-livell tal-marea baxxa. L-erja totali tal-laguna tammonta għal 229.4 mil kwadru (594.1 km2). L-eks abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kienu joqogħdu primarjament fuq il-Gżira ta' Bikini, l-ikbar gżejra u l-iżjed waħda fil-Grigal, b'erja ta' 586 akru (237 ettaru) u twila 2.5 mili (4 kilometri).

### Flora u fawna
L-abitanti tal-gżejjer tal-qroll kienu jkabbru ikel nattiv bħall-ġewż tal-Indì, pandanus, papaya, banana, arrowroot, taro, xkomp, breadfruit u qargħa aħmar. Varjetà wiesgħa ta' siġar u pjanti oħra kienu preżenti wkoll fuq il-gżejjer. Wara t-tlestija tat-testijiet nukleari, il-gżejjer ta' Bikini u Enyu reġgħu ġew imħawla bis-siġar tal-ġewż tal-Indì f'għamla ta' grilja kwadra, kull waħda 30 pied (9.1 metri) 'il bogħod mill-oħra.

L-abitanti tal-gżejjer tal-qroll kienu sajjieda kapaċi. Kienu jużaw xolfa magħmula mill-qxur tal-ġewż tal-Indì u snanar minn qxur tal-baħar jaqtgħu. Kienu jużaw iktar minn 25 metodu ta' sajd. L-abitanti kienu jkabbru l-papri, il-ħnieżer u t-tiġieġ għall-ikel u kienu jżommu l-klieb u l-qtates bħala annimali domestiċi. Il-fawna fil-gżejjer tal-qroll ġiet affettwata sew mill-ittestjar tal-bomba atomika. Speċijiet eżistenti tal-art jinkludu gremxul żgħir, granċijiet eremiti u granċijiet tal-ġewż tal-Indì. Il-gżejjer iżuruhom varjetà wiesgħa ta' għasafar.

Sabiex il-bastimenti b'pixka ikbar ikunu jistgħu jidħlu fil-laguna u jħejju għall-ittestjar tal-bomba atomika, l-Istati Uniti użaw splussivi biex jaqtgħu kanal qalb l-iskoll tal-qroll u splodew il-qroll fil-laguna. L-isplużjonijiet nukleari ta' taħt il-baħar ħallew warajhom ħofor kbar fil-qiegħ tal-laguna li parzjalment reġgħu mtlew bid-depożiti sploduti. L-isplużjonijiet ferrxu ammonti enormi ta' trab tal-qroll u tajn tul il-laguna u l-gżejjer tal-madwar. Sal-2008, il-gżejjer tal-qroll kienu rkupraw kważi 65 % tal-bijodiversità li kienet teżisti qabel il-kontaminazzjoni radjoattiva, iżda 28 speċi ta' qroll milli jidher ġew estinti lokalment.

Il-kontaminazzjoni radjoattiva pprevjeniet lill-bniedem milli jistad minn dawn l-ibħra, u għal dik ir-raġuni, hemm abbundanza ta' ħlejqiet tal-baħar fl-ilmijiet ta' madwar il-gżejjer tal-qroll, li huma ferm ikbar minn inħawi oħra tal-oċean. Il-granċijiet tal-ġewż tal-Indì huma partikolarment abbundanti fil-gżejjer.

### Klima
Il-gżejjer tal-qroll għandhom klima sħuna u umduża. It-temperatura tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini tkun bejn 27 u 29 °C (bejn 81 u 84 °F) is-sena kollha. It-temperatura tal-ilma wkoll tkun bejn 27 u 29 °C (bejn 81 u 84 °F) is-sena kollha. Il-gżejjer jikkonfinaw maċ-ċintorin klimatiku tat-tifuni tal-Paċifiku. L-istaġun tax-xita jkun minn Mejju sa Diċembru, filwaqt li l-irjieħ aliżej minn Jannar sa Mejju jipproduċu mewġ għoli.

## Popolazzjoni residenti u mhux residenti

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-gżejjer tal-qroll kienu okkupati mit-truppi Ġappuniżi, u l-Istati Uniti attakkaw il-gżejjer bil-bastimenti navali, bl-artillerija tal-art u bil-bombers B-24 mill-ajru, u qatlu ħafna mit-8,000 suldat preżenti.

Meta l-Istati Uniti għenu lill-abitanti jirrilokaw fl-1946, 19-il abitant baqgħu jgħixu xi mkien ieħor. Il-167 resident, maqsuma f'madwar 40 familja li kienu jgħixu fil-gżejjer tal-qroll, marru jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik. Il-gżejjer ipproduċew ferm inqas ikel milli kien hemm fuq il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, u kien hemm ferm inqas ħut fl-ilmijiet tal-madwar. Sal-bidu tal-1948, l-abitanti kien qrib it-tbatija tal-ġuħ. L-investigaturi tal-Istati Uniti kkonkludew li kellhom jerġgħu jiġu rilokati, u ġew rilokati fiuq il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein. L-ewwel ġew evakwati lejn Kwaj, fejn l-abitanti għexu f'tined biswit il-mitjar tal-konkos li ntuża mill-Flotta Navali tal-Istati Uniti għal 6 xhur sakemm intagħżel post ġdid ieħor u aħjar. Finalment, intgħażlet il-Gżira ta' Kili.

L-abitanti reġgħu ġew rilokati f'Novembru 1948 lejn il-Gżira ta' Kili, meta l-popolazzjoni kienet tammonta għal 184 ruħ. Iktar 'il quddiem ingħataw artijiet pubbliċi fuq Ejit u ftit familji marru jgħixu hemm biex ikabbru l-kopra. Fl-1972, madwar 100 abitant tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini rritornaw f'art twelidhom biex jgħixu hemmhekk wara li ġew assigurati li kien sikur li jagħmlu dan. Baqgħu hemmhekk għal madwar 6 snin sa ma x-xjenzati sabu żieda bi ħdax-il darba taċ-ċesju-137 u ddeterminaw li l-gżira wara kollox ma kinitx sikura għall-għajxien tal-bniedem. Il-178 resident ġew evakwati mill-ġdid f'Settembru 1978. Fl-aħħar tas-snin 60 tas-seklu 20 kien maħsub li finalment kien hemm is-sikurezza meħtieġa biex l-abitanti jerġgħu jmorru lura f'art twelidhom kif kien ippjanat oriġinarjament, u rritornaw fl-1972, iżda reġa' ħareġ li kien għad hemm wisq kontaminazzjoni u l-pjan tħassar u l-abitanti ġew ittrasferiti lejn postijiet oħra.

Minn dak iż-żmien 'l hawn, għadd ta' dixxendenti marru jgħixu f'Majuro (il-belt kapitali tal-Gżejjer Marshall), fi Gżejjer Marshall oħra, u fl-Istati Uniti. Fl-1999 kien hemm total ta' 2,600 individwu; 1,000 abitant marru jgħixu fil-Gżira ta' Kili, 700 abitant marru jgħixu f'Majuro, 275 abitant marru jgħixu fil-Gżira ta' Ejit, 175 abitant marru jgħixu fi gżejjer tal-qroll oħra tal-Gżejjer Marshall, u 450 abitant marru jgħixu fl-Istati Uniti. Minnhom, 81 abitant kienu fost dawk li telqu mill-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini fl-1946. Fl-2001, il-popolazzjoni tal-abitanti dispersi kienet tammonta għal 2,800 abitant. Sal-2013, kien hemm madwar 4,880 abitant mill-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, b'1,250 abitant jgħixu fil-Gżira ta' Kili, 2,150 abitant f'Majuro (u 280 abitant f'Ejit, gżira fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Majuro), 350 abitant fi gżejjer oħra tal-Gżejjer Marshall, u 850 abitant fl-Istati Uniti.

F'Marzu 2016 kien hemm 5,400 abitant tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini: 800 abitant fil-Gżira ta' Kili, 2,550 abitant f'Majuro, 300 abitant f'Ejit, 350 fi gżejjer oħra tal-Gżejjer Marshall, u 1,400 abitant fl-Istati Uniti u f'pajjiżi oħra. Minn dak l-għadd, 25 abitant kienu jgħixu oriġinarjament fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini fl-1946. Il-popolazzjoni residenti tal-gżejjer tal-qroll attwalment hija ta' 4–6 abitant li jieħdu ħsieb il-gżejjer. Fosthom kien hemm Edward Maddison, li għex fil-Gżira ta' Bikini mill-1985 sal-2020. In-nannu tiegħu kien wieħed mir-residenti oriġinali li ġew rilokati fl-1946. Huwa għen lid-Dipartiment tal-Enerġija tal-Istati Uniti bil-monitoraġġ tal-ħamrija, l-ittestjar ta' metodi ta' tindif, l-immappjar tar-relitti fil-laguna, u l-akkumpanjament tal-viżitaturi fl-għadis. Huwa kien ukoll il-bugħaddas ewlieni u għalliem tal-Bugħaddas tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Maddison miet f'Majuro, il-Gżejjer Marshall, fid-29 ta' Marzu 2020.

## [[Storja]]

Il-bnedmin kienu ilhom jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini għal madwar 3,600 sena. L-arkeologu tal-Korp tal-Inġiniera tal-Armata tal-Istati Uniti Charles F. Streck, Jr., sab biċċiet tal-karbonju maħruq, għadam tal-ħut, qxur tal-baħar u artefatti oħra xi 3 piedi (0.91 metri) taħt ir-ramel. Permezz tad-datazzjoni bir-radjokarbonju, instab li l-artefatti jmorru lura għal bejn l-1960 u l-1650 Q.K. Skoperti oħra fuq il-Gżejjer ta' Bikini u ta' Eneu ġew datati bir-radjokarbonju li jmorru lura għal bejn l-1000 Q.K.  u l-1 Q.K., filwaqt li oħrajn instab li jmorru lura għal bejn l-300 W.K. u l-1400 W.K., għalkemm ma setgħux jinġabru kampjuni minn kuntesti stratigrafiċi ċerti u jaf kampjuni ta' injam iktar antik li tkaxkar hemmhekk bil-kurrent affettwaw ir-riżultati.

Fl-1 ta' Ottubru 1529, il-vapur Spanjol *La Florida*, taħt il-kmand ta' Álvaro de Saavedra, waqaf f'għadd ta' gżejjer b'ħafna qroll rikk, li Saavedra sejħilhom Los Jardines (Il-Ġonna). Dawn x'aktarx li kienu l-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jew Enewetak. L-Ispanjol telgħu l-art u kielu flimkien mal-abitanti. Skont rakkont tal-vjaġġ, il-festa ntemmet ħesrem meta l-kap tal-gżira staqsa dwar l-iskop tal-azzarin ta' Saavedra. Meta Saavedra spara lejn l-ajru, l-abitanti ħarbu jiġru.

L-esploratur Russu Otto von Kotzebue kien l-ewwel persuna mill-Punent li bla dubju ra l-gżejjer tal-qroll matul il-vjaġġi tiegħu tal-1816 u tal-1817. Huwa semmihom il-Gżejjer tal-Qroll ta' Eschscholtz f'ġieħ Johann Friedrich von Eschscholtz, in-naturalista abbord.

Fl-1834, il-kaptan ta' skuna kummerċjali u żewġ membri tal-ekwipaġġ tiegħu nqatlu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Tliet bastimenti ntbagħtu biex ifittxu għall-kaptan, u meta l-bastiment minn Hawaii, *Waverly*, skopra evidenza ta' mewtu, l-ekwipaġġ qatel 30 ostaġġ tal-Gżejjer Marshall b'ritaljazzjoni. Bikini u gżejjer oħra tat-Tramuntana tal-Gżejjer Marshall kellhom inqas kuntatt u insedjamenti Ewropej mill-gżejjer tan-Nofsinhar, iżda fis-snin 70 tas-seklu 19, diversi bastimenti tal-iskjavi ħatfu lin-nisa mill-gżejjer tat-Tramuntana biex jinbigħu għall-iskjavitù sesswali fil-Fiġi.

L-Imperu Ġermaniż annetta l-Gżejjer Marshall fl-1885. Il-Ġermaniżi użaw il-gżejjer tal-qroll biex jipproduċu ż-żejt tal-kopra mill-ġewż tal-Indì, għalkemm il-kuntatt mal-popolazzjoni nattiva ma kienx frekwenti. Il-klima tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini hija iktar niexfa mill-gżejjer tan-Nofsinhar iktar għammiela tal-Gżejjer Marshall li kienu jipproduċu iktar kopra. L-abitanti ta' Bikini ġew irreklutati biex jiżviluppaw il-kummerċ tal-kopra matul il-perjodu kolonjali Ġermaniż.

### Okkupazzjoni Ġappuniża
Il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini nħatfu mal-bqija tal-Gżejjer Marshall mill-Flotta Navali Imperjali Ġappuniża fl-1914 matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u ngħataw lill-Imperu Ġappuniż mil-Lega tan-Nazzjonijiet fl-1920. Il-Ġappuniżi amministraw il-gżira taħt il-Mandat tal-Ibħra tan-Nofsinhar, iżda fil-biċċa l-kbira ħallew l-affarijiet lokali f'idejn il-mexxejja lokali tradizzjonali sal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija. Malli faqqgħet il-gwerra, il-Gżejjer Marshall f'daqqa waħda saru punt strateġiku għall-Ġappuniżi. Huma bnew u ħadu ħsieb torri tal-għassa fuq il-gżira, sit għall-kwartieri ġenerali Ġappuniżi tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein, biex joqogħdu għassa kontra xi invażjoni Amerikana fil-gżejjer.

### Tieni Gwerra Dinjija
Il-gżejjer baqgħu relattivament mhux affettwati mill-gwerra sa Frar 1944, meta f'battalja mdemmija, il-qawwiet Amerikani ħatfu l-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein. Meta ntemmet il-battalja, kien għad fadal ħames suldati Ġappuniżi ħajjin biss fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, u għażlu li jmutu b'suwiċidju minflok iħallu lilhom infushom jinħatfu mill-għadu. Din il-battalja ġiet segwita minn kunflitt iebes ieħor, il-Battalja ta' Eniwetok.

Għall-Istati Uniti, il-battalja kienet tirrappreżenta l-pass li jmiss fl-avvanzar minn gżira għall-oħra lejn il-Ġappun, kif ukoll rebħa morali sinifikanti, peress li kienet l-ewwel darba li l-Amerikani rnexxielhom jippenetraw "in-naħa ta' barra" tal-isfera Paċifika Ġappuniża. Għall-Ġappuniżi, il-battalja kienet tirrappreżenta l-falliment tad-difiża tal-linja tal-bajjiet. Id-difiżi Ġappuniżi tħejjew sew, u l-battalji ta' Peleliu, ta' Guam, u tal-Gżejjer Mariana kienu iktar ibsin milli mistenni għall-Istati Uniti. Il-bażi saret parti mill-bażi navali enormi tal-Istati Uniti fil-Gżejjer Marshall.

### Rilokazzjoni tar-residenti

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-Istati Uniti daħlet fit-taqtigħa għall-armi nukleari tal-Gwerra Bierda mal-Unjoni Sovjetika biex jinbnew bombi ikbar u iktar qerrieda.

L-ittestjar tal-armi nukleari fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kien jinkludi sensiela ta' 23 apparat nukleari li ġew sploduti mill-Istati Uniti bejn l-1946 u l-1958 f'seba' siti tal-ittestjar. L-armi tat-testijiet ġew sploduti fuq l-iskoll tal-qroll stess, fil-baħar, fl-ajru u taħt il-baħar, b'rendiment f'daqqa tal-fissjoni ta' madwar 77 Mt. Ftit wara tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, il-President Harry S. Truman ordna lill-uffiċjali tal-Armata u tal-Flotta Navali biex jagħżlu sit għall-ittestjar tal-armi nukleari abbord il-bastimenti tal-gwerra Amerikani. Filwaqt li l-Armata kienet rat ir-riżultati ta' splużjoni fuq l-art, il-Flotta Navali riedet tkun taf x'kien ikun l-effett ta' arma nukleari fuq il-vapuri. Huma riedu jiddeterminaw jekk il-vapuri setgħux jiġu spazjati fil-baħar u fil-portijiet b'tali mod li l-armi nukleari ma jkunux effettivi kontra l-bastimenti.

Il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kienu 'l bogħod kemm mit-traffiku regolari tal-baħar kif ukoll tal-ajru, u b'hekk kienu post ideali. Fi Frar 1946, il-Kmandant tal-Flotta Navali Ben H. Wyatt, il-gvernatur militari tal-Gżejjer Marshall, staqsew lill-167 abitant tal-Mikroneżjani tal-gżejjer tal-qroll biex jirrilokaw temporanjament b'mod volontarju sabiex il-gvern tal-Istati Uniti jkun jista' jibda jittestja l-bombi atomiċi għall-"ġid tal-umanità u biex jintemmu l-gwerer dinjin kollha". Wara "deliberazzjoni konfuża u ta' dieqa" fost l-abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, il-mexxej tagħhom, ir-Re Juda, qabel mat-talba ta' rilokazzjoni tal-Istati Uniti, u ħabbar MEN OTEMJEJ REJ ILO BEIN ANIJ, li tfisser "Kollox f'idejn Alla". Disa' mill-ħdax-il kap tal-familji, jew *alaps*, għażlu li jmorru jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik.

Fi Frar, il-Flotta Navali għenithom iżarmaw il-knisja u d-dar komunitarja tagħhom u jħejju ruħhom biex jiġu rrilokati. Fis-7 ta' Marzu 1946, ir-residenti ġabru ħwejjiġhom u ġabu magħhom xi provvisti għall-kostruzzjoni. Ġew ittrasportati 125 mil (201 kilometru) fil-Lvant abbord il-bastiment Nru 1108 għall-iżbark tal-Flotta Navali tal-Istati Uniti lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik, li kienet inqas minn 17 % tad-daqs tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Ħadd ma kien jgħix hemmhekk għaliex ma kienx hemm provvisti adegwati tal-ilma u tal-ikel u minħabba twemmin tradizzjonali antik li fil-gżejjer kien hemm l-ispirti tax-*Xjaten Femminili ta' Ujae*. Il-Flotta Navali ħalliethom bi provvisti tal-ikel u tal-ilma għal ftit ġimgħat li f'qasir żmien deher ċar li ma kinux adegwati.

#### Programm tal-ittestjar nukleari

It-testijiet tal-armi bdew bis-sensiela tal-Operazzjoni Crossroads f'Lulju 1946. Il-kontaminazzjoni radjoattiva tat-test ta' Baker tal-vapuri kollha fil-mira kienet l-ewwel każ ta' konsegwenza radjoattiva kkonċentrata minn splużjoni nukleari. Il-kimiku Glenn T. Seaborg, l-iżjed President tal-Kummissjoni tal-Enerġija Atomika li dam iservi, sejjaħ it-test ta' Baker bħala "l-ewwel diżastru nukleari dinji". Dan ġie segwit minn sensiela ta' testijiet oħra li ħallew il-gżejjer tal-qroll ikkontaminati bir-radjazzjoni, b'mod partikolari biċ-ċesju-137, li kkontamina l-ikel imkabbar fil-ħamrija.

It-tielet test nukleari msejjaħ *Charlie* ġie kkanċellat wara l-ewwel tnejn. Dawn kienu l-aħħar testijiet sal-1954, meta ġiet ittestjata l-bomba tal-idroġenu li ma kienx mistenni li kienet se tkun daqstant b'saħħitha.

Meta l-ewwel bomba atomika ġiet ittestjata fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini fl-1954, spiċċat kienet diversi drabi iktar b'saħħitha milli kien mistenni u dan ħoloq bosta problemi.

#### Territorju Fiduċjarju Strateġiku
Fl-1947, l-Istati Uniti kkonvinċew lin-Nazzjonijiet Uniti biex jiddeżinjaw il-gżejjer tal-Mikroneżja bħala Territorju Fiduċjarju Strateġiku tan-Nazzjonijiet Uniti. Dan kien l-uniku fond fiduċjarju li qatt ingħata min-Nazzjonijiet Uniti. Il-Flotta Navali tal-Istati Uniti kkontrollat il-fond fiduċjarju minn kwartieri ġenerali f'Guam sal-1951, meta d-Dipartiment tal-Intern tal-Istati Uniti ħa l-kontroll f'idejh, u amministra t-territorju minn bażi f'Saipan. Id-direttiva kienet tiddikjara li l-Istati Unti kellhom "jippromwovu l-avvanz ekonomiku u l-awtosuffiċjenza tal-abitanti, u għal dan l-għan kellhom... jipproteġu lill-abitanti mit-telf tal-artijiet u tar-riżorsi tagħhom...".

Minkejja l-wegħda li "jipproteġu lill-abitanti", minn Lulju 1946 sa Lulju 1947, ir-residenti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini tħallew waħedhom fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik u kienu qed ibatu l-ġuħ minħabba nuqqas ta' ikel. Tim ta' investigaturi tal-Istati Uniti kkonkludew fl-aħħar tal-1947 li l-abitanti jridu jitneħħew minn hemmhekk minnufih. L-istampa minn madwar id-dinja maqdret sew lill-Flotta Navali tal-Istati Uniti talli injorat lin-nies. Harold Ickes, artikolista, kiteb li "l-abitanti nattivi effettivament u litteralment qed imutu bil-ġuħ". L-abitanti reġgħu ġew rilokati, din id-darba lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein.

#### Trasferiment lejn il-Gżira ta' Kili
F'Jannar 1948, Leonard Mason, antropologu mill-Università ta' Hawaii, żar il-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik u baqa' mwaħħax b'dak li sab. Resident tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik ikkummenta:Konna naqbdu ftit ħut, imbagħad il-komunità kollha kienet taqsam minn dan l-ammont miżeru... Il-ħut ma kienx tajjeb biex jittiekel hemmhekk. Kien velenuż minħabba dak li kien kiel fl-iskoll. Imradna minħabba dak il-ħut, bħal meta dirgħajk u riġlejk jorqdulek u inti ma tkun tista' tħoss xejn. Konna nqumu filgħodu biex immorru sal-kenura tagħna u naqgħu tant konna morda... Imbagħad bdejna nistaqsu lill-Amerikani biex iġibulna l-ikel... Konna qed immutu, iżda ma tawniex widen.

Mason talab biex l-abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik jingħataw l-ikel minnufih kif ukoll uffiċjal mediku. Imbagħad il-Flotta Navali għażlet il-Gżejjer tal-Qroll ta' Ujelang għall-abitazzjoni temporanja tagħhom, u xi żgħażagħ mill-popolazzjoni tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini marru jibnu l-akkomodazzjonijiet. Iżda l-Awtoritajiet Fiduċjarji tal-Istati Uniti biddlu l-opinjoni tagħhom. Iddeċidew li jużaw il-Gżejjer tal-Qroll ta' Enewetak bħala t-tieni sit tal-ittestjar tal-armi nukleari u minflok irrilokaw lir-residenti lejn l-abitazzjonijiet tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Ujelang.

F'Marzu 1948, 184 abitant bil-ġuħ mill-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini ġew rilokati mill-ġdid lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein. Ingħataw tined fuq medda tal-ħaxix biswit il-mitjar tal-ajruport biex jgħixu hemmhekk. F'Ġunju 1948, ir-residenti ta' Bikini għażlu li jmorru jgħixu fit-tul fil-Gżira ta' Kili. Il-gżira estremament żgħira, 200 akru (81 ettaru) jew 0.36 mili kwadri (0.93 km2)), ma kinitx abitata u ma kinitx immexxija minn *iroij* ewlieni jew re minħabba d-daqs tagħha. Ma fihiex skoll tal-qroll lanqas. F'Ġunju, il-komunità ta' Bikini għażlet żewġ tużżani rġiel biex jakkumpanjaw tmien uffiċjali tal-Flotta Navali tal-Istati Uniti lejn il-Gżira ta' Kili biex tibda l-kostruzzjoni ta' villaġġ. F'Novembru 1948, ir-residenti, li kienu saru jammontaw għal 184 individwu, marru jgħixu fil-Gżira ta' Kili, waħda mill-iżgħar gżejjer fil-Gżejjer Marshall. Wara ftit indunaw li ma setgħux jistadu bl-istess mod kif kienu jistadu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Il-Gżira ta' Kili ma kellhiex il-laguna protetta u kalma madwarha. Effettivament l-għajxien fil-Gżira ta' Kili qerdilhom il-kultura tagħhom li kienet ibbażata fuq is-sajd u l-vjaġġi minn gżira għall-oħra bil-kenura madwar il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Il-Gżira ta' Kili ma pprovdietx biżżejjed ikel għar-residenti rilokati hemmhekk.

#### Insedjament mill-ġdid bla suċċess
Wara r-rilokazzjoni tagħhom fil-Gżira ta' Kili, ir-residenti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini baqgħu ibatu minn nuqqas ta' provvisti adegwati tal-ikel. Il-Gżira ta' Kili hija gżira żgħira mingħajr laguna, u l-biċċa l-kbira tas-sena hija esposta għal mewġ ta' bejn 10 u 20 pied (bejn 3 u 6.1 metri), għaldaqstant is-sajd u t-tbaħħir bil-kenura jsir tassew diffiċli. B'hekk reġgħu bdew ibatu l-ġuħ. Fl-1949, l-amministrazzjoni tat-Territorju Fiduċjarju tat vapur ta' 40 pied (12-il metru) b'donazzjoni għat-trasport tal-kopra bejn il-Gżejjer ta' Kili u ta' Jaluit, iżda l-vapur għereq minħabba l-mewġ waqt it-trasport tal-kopra u ta' frott ieħor. L-awtoritajiet fiduċjarji tal-Istati Uniti xeħtu provvisti tal-ikel mill-ajru fil-Gżira ta' Kili. Ir-residenti kellhom jiddependu fuq ir-ross importat mid-Dipartiment tal-Agrikoltura tal-Istati Uniti u fuq l-ikel ippreservat u kellhom jixtru l-ikel bl-introjtu supplimentali tagħhom.

Matul l-1955 u l-1956, id-dispaċċ tal-vapuri mit-Territorju Fiduċjarju tal-Istati Uniti baqgħu jesperjenzaw problemi kontinwi bil-ħatt tal-ikel minħabba l-baħar imqalleb ta' madwar il-gżira, u dan wassal għal iktar skarsezzi tal-ikel. In-nies għal darb'oħra reġgħu batew il-ġuħ u l-iskarsezzi żdiedu fl-1956. L-Istati Uniti ssuġġerew li wħud mill-abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jmorru jgħixu f'Jaluit fejn l-ikel kien iktar disponibbli faċilment u xi wħud marru jgħixu hemmhekk.

L-Istati Uniti fetħu komunità satellita għall-familji fuq art pubblika fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Jaluit, 30 mil (48 kilometru) fit-Tramuntana. Tliet familji marru jgħixu hemmhekk biex jipproduċu l-kopra għall-bejgħ u iktar 'il quddiem familji oħra marru hemmhekk b'rotazzjoni. L-abitazzjonijiet tagħhom kemm fil-Gżira ta' Kili kif ukoll f'Jaluit intlaqtu mit-tifuni matul l-1957 u l-1958, għereq il-vapur tal-provvisti tagħhom u l-għelejjel ġarrbu ħsarat estensivi.

#### Ritorn lejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini

F'Ġunju 1968, abbażi tal-parir xjentifiku li l-livell ta' radjazzjoni kienu tnaqqsu biżżejjed, il-President Lyndon B. Johnson wiegħed lill-540 membru tal-familji tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini li kienu qed jgħixu fil-Gżira ta' Kili u fi gżejjer oħra li kienu se jkunu jistgħu jirritornaw lejn art twelidhom. Il-Kummissjoni tal-Enerġija Atomika kklerjat id-depożiti radjoattivi mill-gżira, u t-Territorju Fiduċjarju tal-Istati Uniti ħa ħsieb ir-rikostruzzjoni tal-istrutturi u ż-żriegħ mill-ġdid tal-għelejjel fil-gżejjer tal-qroll. Iżda ftit wara, it-Territorju Fiduċjarju temm it-titjiriet regolari bejn il-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein u l-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, li tassew xekkel il-progress. Is-siġar tal-ġewż tal-Indì finalment tħawwlu mill-ġdid fl-1972, iżda l-Kumissjoni tal-Enerġija Atomika saret taf li l-granċijiet tal-ġewż tal-Indì kien għad għandhom livelli għoljin ta' radjoattività u ma setgħux jittieklu. Minħabba f'hekk, il-Kunsill ta' Bikini vvota li r-ritorn jerġa' jiddewwem.

Tliet familji estiżi, li eventwalment kienu jammontaw għal madwar 100 ruħ, reġgħu lura f'art twelidhom fl-1972 minkejja r-riskju. Iżda 3 snin wara, tim ta' xjenzati wettqu testijiet addizzjonali fuq il-gżira u l-abitanti tagħha. Huma sabu li xi bjar kienu radjoattivi wisq għall-użu u ddeterminaw li l-pandanus u l-breadfruit ukoll kienu perikolużi għall-konsum uman. Kampjuni tal-awrina mingħand l-abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kien fihom livelli baxxi ta' plutonju-239 u ta' plutonju-240. B'hekk, il-komunità ta' Bikini ressqet każ federali biex isir stħarriġ xjentifiku sħiħ tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini u tat-Tramuntana tal-Gżejjer Marshall. Diżgwidi interdipartimentali dwar ir-responsabbiltà għall-kostijiet dewmu x-xogħol għal 3 snin. Imbagħad f'Mejju 1977, ix-xjenzati sabu livelli għoljin perikolużi ta' stronzju-90 fl-ilma tal-bjar li kienu jaqbżu l-limiti massimi permessi mill-Istati Uniti. F'Ġunju, id-Dipartiment tal-Enerġija ddikjara li "L-indikaturi kollha fil-ħlejqiet ħajjin fil-Gżira ta' Bikini jmorru lil hinn mil-linji gwida Federali (tar-radjazzjoni) għal dożi tal-popolazzjoni għal 30 sena". Iktar tard f'dik is-sena, ix-xjenzati skoprew żieda bi ħdax-il darba taċ-ċesju-137 fil-ġisem tal-persuni kollha li kienu qed jgħixu fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. F'Mejju 1978, uffiċjali mid-Dipartiment tal-Intern tal-Istati Uniti ddeskrivew li ż-żieda ta' 75 % fiċ-ċesju-137 radjoattiv li sabu kienet "inkredibbli".

In-nisa tqal kienu qed ikorru, iwelldu trabi ġa mejtin, jew ikollhom tfal b'abnormalitajiet ġenetiċi. Ir-riċerkaturi saru jafu li l-ħamrija tal-qroll kellha rispons differenti mill-ħamrija tal-art kontinentali minħabba li kellha ftit potassju. Il-pjanti u s-siġar spiss jassorbu l-potassju bħala parti mill-proċess bijoloġiku normali tagħhom, iżda ladarba ċ-ċesju jagħmel parti mill-istess grupp fit-tabella perjodika, jiġi assorbit mill-pjanti bi proċess kimiku simili ħafna. L-abitanti li mingħajr ma kienu jafu kkonsmaw l-ilma tal-ġewż tal-Indì kkontaminat, instab li kellhom konċentrazzjonijiet abnormalment għoljin taċ-ċesju f'ġisimhom. It-Territorju Fiduċjarju ddeċieda li l-abitanti kellhom jiġu evakwati mill-gżejjer tal-qroll għat-tieni darba.

L-abitanti ngħataw US$75 miljun għad-danni fl-1986 bħala parti minn Patt ġdid ta' Assoċjazzjoni Ħielsa mal-Istati Uniti, u fl-1988 ingħataw $90 miljun oħra li kellhom jintużaw b'mod speċifiku għat-tindif radjoloġiku. Fl-1987, xi anzjani minn Bikini vvjaġġaw lejn il-Gżira ta' Eneu biex jistabbilixxu mill-ġdid sjieda ġdida. Gruppi ta' ħaddiema bdew il-kostruzzjoni ta' lukanda, irmiġġi u toroq fil-Gżira ta' Bikini, u installaw ġeneraturi, desalinaturi u l-elettriku. Għadu jeżisti mitjar tal-qroll u r-ramel ikkumpattjat fil-Gżira ta' Eneu. Il-Bugħaddasa tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini ġew stabbiliti bħala kumpanija biex ikollhom xi introjtu. Iżda fl-1995, il-kunsill sar jaf li l-istandard tal-Aġenzija tal-Protezzjoni Ambjentali tal-Istati Uniti kien jeħtieġ li l-livelli tar-radjazzjoni jitnaqqsu għal 15-il millirem, sostanzjalment inqas mill-istandard tad-Dipartiment tal-Enerġija tal-Istati Uniti  ta' 100 millirem. Din l-iskoperta żiedet b'mod sinifikanti l-kost potenzjali tat-tindif u ħonqot l-isforz.

### Rilokazzjoni lejn il-Gżira ta' Kili

Minħabba l-użu militari tal-gżira u r-rilokazzjoni mingħajr suċċess, il-gżejjer tal-qroll mimlijin bunkers abbandunati tal-konkos u tunnellati ta' tagħmir tqil, vetturi, provvisti, makkinarju u binjiet. F'Settembru 1978, l-uffiċjali tat-Territorju Fiduċjarju finalment waslu biex jirrilokaw ir-residenti. L-istħarriġ radjoloġiku tat-Tramuntana tal-Gżejjer Marshall, mitlub mill-kawża tal-1975, beda biss wara li r-residenti tneħħew u rritornaw lejn il-Gżira ta' Kili.

Mill-2013, il-Gżira ta' Kili sostniet lil madwar 600 resident li jgħixu fi djar żgħar. Dawn iridu jiddependu fuq il-kontribuzzjonijiet minn fond fiduċjarju ta' kumpens biex jissupplimenta dak li jipproduċu lokalment. Kull familja tingħata kaxxa jew tnejn ta' tiġieġ tal-friża, bejn żewġ boroż sa erba' boroż ta' dqiq ta' 51 libbra (23 kilogramma), u bejn żewġ boroż sa erba' boroż ta' ross minn darbtejn sa tliet darbiet fis-sena. L-abitanti joperaw diversi ħwienet żgħar mid-djar tagħhom biex jipprovdu oġġetti tal-ikel li ma jmorrux bħall-melħ, it-tabasko, il-ħelu u l-ikel ippreservat. L-elettriku jiġi pprovdut permezz ta' ġeneratur.

It-tfal jattendu skola primarja fil-Gżira ta' Kili sat-tmien sena. Lejn l-aħħar tat-tmien sena, l-istudenti jridu jgħaddu minn test standardizzat biex ikunu jistgħu jattendu l-iskola sekondarja pubblika f'Jaluit jew f'Majuro.

Mill-bidu tal-2011, ir-residenti rilokati tal-Gżira ta' Kili bdew jesperjenzaw perjodi ta' għargħar oċeaniku meta l-marea tkun l-ogħla. L-ogħla punt tal-Gżira ta' Kili huwa 9.8 piedi (3 metri) biss 'il fuq mil-livell tal-baħar. Il-mewġ tal-oċean għerreq partijiet tal-gżira mill-inqas ħames darbiet mill-2011 sal-2015, u kkontamina l-bjar fil-gżira. Il-mitjar li jaqdi l-ħtiġijiet tal-gżira ma jkunx jista' jintuża meta tkun ix-xita u wara xi ħalba jew għargħar oċeaniku, għax timtela' bit-tajn. F'Awwissu 2015, il-Kunsill ta' Bikini għadda riżoluzzjoni biex jitlob l-assistenza mingħand il-gvern tal-Istati Uniti biex jiġu mmodifikati t-termini tal-Fond Fiduċjarju għar-Rilokazzjoni tal-Abitanti ta' Bikini biex il-popolazzjoni terġa' tiġi rilokata, din id-darba barra mill-Gżejjer Marshall.

Il-Fond Fiduċjarju kien pjuttost stabbli sa dak iż-żmien, iżda wara l-2017 tbattal sew u matul is-snin 20 tas-seklu 21 faqqgħet kriżi fil-provvista tas-servizzi fil-Gżira ta' Kili.

## Fondi fiduċjarji u talbiet għal kumpens bla suċċess

Fl-1975, meta l-abitanti li rritorna fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini saru jafu li ma kinux sikuri, fetħu kawża kontra l-Istati Uniti għal US$900 biljun, u talbu għal studju radjoloġiku tal-gżejjer tat-Tramuntana.

Fl-1975, l-Istati Uniti stabbilew il-Fond Fiduċjarju ta' Hawaii għall-Abitanti ta' Bikini, b'total ta' US$3 miljun. Meta l-abitanti tneħħew mill-gżira fl-1978, l-Istati Uniti żiedu US$3 miljun fil-fond. L-Istati Uniti ħolqu fond fiduċjarju ieħor, il-Fond Fiduċjarju għar-Rilokazzjoni tal-Abitanti ta' Bikini, b'total ta' US$20 miljun fl-1982. L-Istati Uniti żiedu US$90 miljun oħra f'dak il-fond biex iħallsu għat-tindif, għar-rikostruzzjoni tad-djar u tal-faċilitajiet, u għar-rilokazzjoni tal-abitanti fuq il-gżejjer ta' Bikini u ta' Eneu.

Fl-1983, l-Istati Uniti u l-abitanti tal-Gżejjer Marshall iffirmaw il-Patt ta' Assoċjazzjoni Ħielsa, li ta l-indipendenza lill-Gżejjer Marshall. Il-Patt sar effettiv fl-1986 u sussegwentement ġie mmodifikat mill-Patt Emendat li sar effettiv fl-2004. Stabbilixxa wkoll it-Tribunal tat-Talbiet għall-Kumpens tal-Effetti Nukleari, li ngħata l-kompitu tal-għoti tal-kumpens għall-vittmi u għall-familji affettwati mill-programm tal-ittestjar nukleari. It-Taqsima 177 tal-Patt ipprevediet kumpens lill-abitanti ta' Bikini u gżejjer tal-qroll oħra tat-Tramuntana għad-danni. Dan kien jinkludi US$75 miljun li kellhom jitħallsu fuq 15-il sena.

Il-ħlasijiet bdew fl-1987 b'US$2.4 miljun imħallsa kull sena lill-popolazzjoni kollha tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, filwaqt li ż-US$2.6 miljun l-oħra jitħallsu lill-Fond Fiduċjarju tat-Talbiet għall-Kumpens ta' Bikini. Dan il-fond fiduċjarju huwa maħsub biex jeżisti b'mod perpetwu u biex l-abitanti jingħataw ħlas ta' 5 % mill-fond kull sena.

L-Istati Uniti pprovdew US$150 miljun f'kumpens għad-danni kkawżati mill-programm tal-ittestjar nukleari u għar-rilokazzjoni tal-abitanti minn art twelidhom.

Fil-5 ta' Marzu 2001, wara snin sħaħ ta' deliberazzjonijiet, it-Tribunal tat-Talbiet għall-Kumpens tal-Effetti Nukleari ħareġ sentenza kontra l-Istati Uniti li kellhom iħallsu għad-danni li saru lill-gżejjer u lill-popolazzjoni tagħhom. It-Tribunal tat-Talbiet għall-Kumpens ta US$278 miljun lill-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini għat-telf mill-użu tal-art, u qies li l-azzjonijiet tal-Istati Uniti wasslu għal "teħid temporanju" u bbaża l-kalkolu tal-għoti tal-flus meħtieġ fuq il-valur ġust ta' kirja għall-perjodu miċħud tal-użu. It-Tribunal tat-Talbiet għall-Kumpens ordna għoti finanzjarju ulterjuri ta' US$251,500,000 għar-riabilitazzjoni tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini biex jerġgħu jiġu "f'qagħda sikura u produttiva".

Madankollu, il-Kungress tal-Istati Uniti naqas milli jiffinanzja l-kumpens. L-uniku rikors li setgħu jagħmlu l-abitanti ta' Bikini kien li jagħmlu petizzjoni lill-Kungress tal-Istati Uniti biex jiffinanzja l-ħlas. Il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti ma laqgħetx l-appell tal-abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini skont id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell tal-Istati Uniti li rrifjutat li tobbliga l-gvern biex jiffinanzja l-fond. Sal-2001, mill-167 resident oriġinali li ġew rilokati, 70 resident kienu għadhom ħajjin, u l-popolazzjoni kumplessiva kibret għal 2,800 ruħ. Il-biċċa l-kbira tal-abitanti u d-dixxendenti tagħhom kienu qed jgħixu fil-Gżejjer ta' Kili u ta' Majuro, jew fl-Istati Uniti.

Il-Fond Fiduċjarju ta' Hawaii għall-Poplu ta' Bikini ġie likwidat kif meħtieġ skont il-liġi f'Diċembru 2006. Il-valur tal-Fond Fiduċjarju tar-Rilokazzjoni għall-Poplu ta' Bikini fil-31 ta' Marzu 2013 kien jammonta għal madwar US$82 miljun u l-Fond Fiduċjarju tat-Talbiet għall-Kumpens ta' Bikini kien jammonta għal madwar US$60 miljun. Fl-2006, kull membru tal-fond fiduċjarju kien jingħata madwar US$500 fis-sena. Fl-2012, il-fondi fiduċjarji pproduċew madwar US$6 sa $8 miljun kull sena f'investiment fuq l-introjtu, u l-fondi fiduċjarji ħallsu inqas minn US$15,000 lil kull familja bħala benefiċċji, u b'hekk ma tantx kien għad fadal flus għat-tindif.

Ir-rappreżentanti tal-poplu ta' Bikini huma tal-fehma li dan il-proċess se jdum bosta snin u ma jafux jekk l-Istati Uniti humiex se jonoraw it-termini tal-Patt tal-Assoċjazzjoni Ħielsa.

Fl-2017, wara pressjoni mill-mexxejja ta' Bikini, l-amministrazzjoni ta' Donald Trump iddikjarat li ma kienx se jkun hemm limiti fuq it-teħid tal-flus mill-fond prinċipali u l-ebda awditjar ulterjuri tal-fond prinċipali. Is-sindku tal-kunsill li huwa responsabbli għall-poplu ta' Bikini, Anderson Jibas, uża l-assi tal-fond biex jixtri ajruplan, tagħmir tal-kostruzzjoni u żewġ bastimenti tal-merkanzija. Barra minn hekk, xtara kumpless ta' appartamenti f'Majuro, il-belt kapitali tal-Gżejjer Marshall, u 283 akru ta' art f'Hawaii. Sa Marzu 2023, kien għad fadal US$100,041 biss fil-fond li kien jammonta għal US$59 miljun fl-2017. Il-kunsill ma baqax iħallas it-350 impjegat tiegħu u ma baqax iħallas is-sussistenza ta' US$150 fix-xahar lis-6,800 membru tal-komunità ta' Bikini.

Sal-2023 ġie ddikjarat stat ta' emerġenza fil-Gżira ta' Kili, u l-gvern tal-Gżejjer Marshall kellu jintervjeni biex jipprova jsolvi s-sitwazzjoni. Ingħatat l-għajnuna biex jerġa' jkun hemm l-elettriku fil-gżira, li kien inqata' wara li tnaqqru l-fondi. Bosta mix-xiri li kien sar, inkluż il-proprjetà immobbli, l-inġenji tal-ajru u d-dgħajjes ma rendewx ritorn għall-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini.

It-tnaqqir tal-fond fiduċjarju tal-poplu ta' Bikini spiċċa fuq l-aħbarijiet fir-reġjun kollu tal-Paċifiku, inkluż fin-New Zealand, u fuq il-gazzetti ewlenin tal-Istati Uniti bħan-*New York Times* u l-*Wall Street Journal*.

## Sit ta' Wirt Dinji
Is-Sit tat-Testijiet Nukleari tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2010.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Minħabba li s-sit għandu evidenza tanġibbli diretta tat-testijiet nukleari li twettqu f'dan il-post tropikali, l-UNESCO stabbiliet li l-gżejjer tal-qroll jistgħu jitqiesu bħala simbolu tal-bidu tal-era nukleari u għamlithom Sit ta' Wirt Dinji fit-3 ta' Awwissu 2010.

## Aċċess għall-viżitaturi
ll-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini huma miftuħa għall-viżitaturi abbord bastimenti awtosuffiċjenti għalkollox jew jiksbu approvazzjoni bil-quddiem. Barra minn hekk, iridu jħallsu għal bugħaddas u żewġ rappreżentanti tal-kunsill lokali biex jakkumpanjawhom. Ir-rappreżentanza lokali meħtieġa tivverifika li l-viżitaturi ma jneħħux artefatti mir-relitti mgħerrqa fil-laguna. Twettqet riċerka estensiva biex tiġi żgurata s-sikurezza tal-viżitaturi fl-inħawi u biex jintwera li issa l-livelli tar-radjazzjoni huma baxxi fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini u fil-madwar.

### Għadis fil-Laguna ta' Bikini
F'Ġunju 1996, il-Kunsill ta' Bikini awtorizza l-operazzjonijiet tal-għadis bħala mezz biex l-abitanti ta' Bikini jiġġeneraw l-introjtu issa u eventwalment meta xi darba jkunu jistgħu jirritornaw. Il-Kunsill ta' Bikini impjega l-gwida tal-għadis Edward Maddison li għex fil-Gżira ta' Bikini mill-1985 u Fabio Amaral, ċittadin Brażiljan dak iż-żmien, bħala għalliem ewlieni tal-bugħaddasa u maniġer tal-akkomodazzjonijiet turistiċi. Il-mawriet gwidati jiġu limitati għal inqas minn tużżana bugħaddasa tal-esperjenza fil-ġimgħa, jiswew iktar minn US$5,000, u jinkludu ġrajjiet dettaljati dwar it-testijiet nukleari. L-operazzjoni wasslet iktar minn US$500,000 matul l-istaġun minn Mejju sa Ottubru 2001.

### Faċilitajiet mal-kosta
Sabiex jakkomoda l-programm tal-għadis u tas-sajd sportiv, il-Kunsill ta' Bikini bena kmamar ġodda bl-arja kondizzjonata u bil-kmamar tal-banju privati bid-doċċi. Dawn kienu jinkludu verandi li jagħtu fuq il-laguna. Kien hemm faċilità waħda għall-ikel li kienet isservi ikliet bi stil Amerikan u ikliet tal-Gżejjer Marshall bi frott il-baħar frisk. Kienu jiġu ospitati sa 12-il viżitatur f'daqqa. Minħabba l-fdalijiet tal-kontaminazzjoni, il-frott u l-ħxejjex kollha li jintużaw għall-operazjoni tal-għadis u tas-sajd sportiv tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini kienu jiġu importati. F'Settembru 2007, l-aħħar inġenju tal-ajru bejn il-Gżejjer Marshall waqaf jopera meta ma setgħux jinstabu spare parts għalih u l-inġenju tal-ajru ma baqax tajjeb iktar biex jittajjar. Nofs tużżana bugħaddasa u ġurnalist weħlu fil-Gżira ta' Bikini għal ġimgħa. L-abitanti ta' Bikini ssospendew l-operazzjonijiet tal-għadis ibbażati fuq l-art mill-bidu ta' Awwissu 2008. Mill-2021, il-kumpanija tal-ajru Air Marshall Islands topera Bombardier DHC-8-100 wieħed u żewġ Dornier 228 li jesgħu 19-il passiġġier bilqiegħda kull wieħed.

### Programm għall-bugħaddasa b'soġġorn abbord

F'Ottubru 2010, bastiment awtosuffiċjenti għall-għajxien abbord għal żmien qasir irnexxielu jwettaq operazzjonijiet tal-għadis. Fl-2011, il-gvern lokali ta l-liċenzja lill-operatur bħala fornitur ta' spedizzjonijiet tal-għadis lejn il-flotta spettrali nukleari fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. L-istaġun tal-għadis ikun minn Mejju sa Ottubru. Il-viżutaturi xorta waħda jistgħu jiżbarkaw fuq il-gżira għal soġġorni qosra.

Fil-bidu tal-2017, Master Liveaboards ħabbru li kienu se jżidu l-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini mal-lista ta' destinazzjonijiet tagħhom għall-bugħaddasa tekniċi bil-bastiment tagħhom *Truk Master*, u l-vjaġġi lejn is-sit bdew f'Mejju 2018 wara li ngħataw liċenzja mill-Kunsill ta' Bikini. F'Mejju 2021, minħabba evalwazzjoni kummerċjali kontinwa u domanda li nħolqot mill-pandemija tal-COVID-19, Master Liveaboards ħabbru li kienu se jżidu bastiment addizzjonali flimkien ma' *Truk Master* mill-2022 'il quddiem biex joperaw bihom it-tnejn fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini.

Minħabba li l-laguna baqgħet mhux mittiefsa għal żmien daqshekk twil, fiha ammont ikbar ta' ħlejqiet tal-baħar mis-soltu, inkluż klieb il-baħar, u b'hekk dan iżid l-interess tal-bugħaddasa fl-inħawi. Il-viżibbiltà tlaħħaq sa fond ta' iktar minn 100 pied (30 metru). Il-laguna hija tassew popolari mal-bugħaddasa u titqies fost l-aqwa għaxar postijiet għall-għadis fid-dinja.

Il-viżitaturi jingħataw lezzjoni dwar l-istorja flimkien mal-esperjenza tal-għadis, inkluż filmati u tagħrif sħiħ dwar kull wieħed mill-bastimenti mgħerrqa, l-istorja rispettiva tagħhom, u żjara madwar il-gżira u l-gżejjer tal-qroll. Il-bugħaddasa jistgħu jżuru l-USS Saratoga (CV-3), it-tieni l-ikbar minn tliet aircraft carriers biss fid-dinja li huma aċċessibbli għall-bugħaddasa.

### Sajd sportiv
L-awtoritajiet tal-Gżira ta' Bikini fetħu s-sajd sportiv għall-viżitaturi flimkien mal-għadis. Għalkemm l-isplużjonijiet atomiċi qerdu għalkollox tliet gżejjer u kkontaminaw il-biċċa l-kbira tal-gżejjer tal-qroll, wara 50 sena l-iskolli tal-qroll irkupraw sew. L-iskolli tal-qroll jattiraw il-ħut tal-iskoll u lill-predaturi tagħhom: it-tonn abjad ta' 30 libbra (14-il kilogramma), il-barrakuda ta' 20 libbra (9.1 kilogrammi), u *Carangidae* ġganteski sa 50 libbra (23 kilogramma). Minħabba l-assenza fit-tul tal-bnedmin, il-laguna tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini toffri lis-sajjieda sportivi wieħed mill-iżjed ambjenti tas-sajd mhux mittiefsa fid-dinja.

### Relitti mgħerrqa

Fost ir-relitti mgħerrqa fil-laguna hemm dawn li ġejjin:

* USS *Saratoga* (CV-3);
* USS *Arkansas* (BB-33);
* USS *Gilliam* (APA-57);
* USS *Carlisle* (APA-69);
* USS *Lamson* (DD-367);
* USS *Anderson* (DD-411);
* is-sottomarin USS *Apogon* (SS-308);
* is-sottomarin USS *Pilotfish* (SS-386);
* il-bastiment militari Ġappuniż *Nagato*;
* il-cruiser Ġappuniż *Sakawa.*

## Qagħda abitabbli attwali
Minħabba l-ittestjar tal-armi nukleari, il-gżejjer tal-qroll kienu soġġetti għall-ittestjar ambjentali fl-1998 mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika. Sabiex tiġi vvalidata d-*data* tal-istħarriġiet preċedenti, l-aġenzija ttestjat ir-rati tal-assorbiment tal-arja u l-konċentrazzjonijiet ta' radjonuklidi fil-ħamrija u fl-ikel.

Fl-1998, grupp ta' konsulenza tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika, iffurmat b'rispons għal talba mill-gvern tal-Gżejjer Marshall għal rieżami internazzjonali indipendenti tal-kundizzjonijiet radjoloġiċi fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, irrakkomanda li l-Gżira ta' Bikini ma għandhiex tiġi insedjata mill-ġdid b'mod permanenti fil-kundizzjonijiet radjoloġiċi attwali.

Il-potenzjal li l-gżira tiġi abitabbli ttejbet b'mod sostanzjali minn dak iż-żmien 'l hawn. Valutazzjoni tal-2012 mingħand il-Laboratorju Nazzjonali ta' Lawrence Livermore sabet li l-livelli taċ-ċesju-137 kienu qed jinżlu b'mod konsiderevolment iktar rapidu milli kien mistenni. Terry Hamilton, id-direttur xjentifiku tal-Programm tal-Valutazzjoni tad-Doża u tar-Radjoekoloġija tal-Laboratorju Nazzjonali ta' Lawrence Livermore, irrapporta li l-"kundizzjoni tassew inbidlu fil-Gżira ta' Bikini. Qed jitjiebu b'rata mħaffa. Bl-użu tal-għażla tat-tneħħija tal-ħamrija u biż-żieda tal-potassju f'daqqa, nistgħu noqorbu ħafna għall-istandard ta' 15-il millirem. Dan kien minnu għal bejn wieħed u ieħor l-aħħar 10 snin. Għaldaqstant issa wasal iż-żmien li ngħidu li jekk iridu, l-eks abitanti ta' Bikini jistgħu jerġgħu jmorru lura".

Mill-2013, madwar 4,880 dixxident tal-abitanti oriġinali ta' Bikini jgħixu fil-Gżira ta' Kili u fi gżejjer oħra tal-Gżejjer Marshall u wħud emigraw lejn l-Istati Uniti. Attwalment il-Gżira ta' Bikini jżuruha ftit xjenzati u hija abitata minn 4–6 persuni li jieħdu ħsiebha.

L-eks abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini jridu li s-saff ta' fuq tal-ħamrija jitneħħa, iżda ma għandhomx il-finanzjament meħtieġ biex jagħmlu dan. L-opportunità għal xi abitanti tal-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini li potenzjalment jerġgħu jirrilokaw lejn art twelidhom toħloq dilemma. Filwaqt li l-gżejjer tal-qroll jaf dalwaqt ikunu abitabbli, prattikament l-abitanti kollha li għadhom ħajjin illum qatt ma għexu hemmhekk. Mill-2013, il-qagħad fil-Gżejjer Marshall kien jammonta għal madwar 40 fil-mija. Il-popolazzjoni qed tikber b'rata ta' 4 fil-mija, b'hekk iktar nies qed jieħdu vantaġġ mit-termini tal-Patt ta' Assoċjazzjoni Ħielsa tal-Gżejjer Marshall li jħallihom jgħixu u jaħdmu fl-Istati Uniti.

Wara li l-abitanti ġew rilokati fl-1946, filwaqt li l-abitanti ta' Bikini kienu qed ibatu l-ġuħ fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Rongerik, Lore Kessibuki kiteb innu għall-gżira:

: *Ma nistax nibqa' iktar hemmhekk, veru*
: *Ma nistax ngħix iktar fil-paċi u fl-armonija*
: *Ma nistax nistrieħ iktar fuq il-mitraħ u l-imħadda tiegħi*
: *Minħabba l-gżira tiegħu u l-ħajja li naf li kelli hemmhekk*
: *Il-ħsieb qed jikolni*
: *U qed iħallini bla saħħa u ddisprat.* (traduzzjoni mhux uffiċjali)

## Fil-kultura popolari

### Ċinema

* Id-dokumentarju *Bikini – mon amour* ta' Oliver Herbrich juri l-effetti tar-radjazzjoni ta' livell baxx fit-tul fuq il-popolazzjoni.
* Il-film-dokumentarju Taljan tal-1962 *Mondo Cane* juri l-effetti tar-radjazzjoni ta' livell baxx fit-tul fuq l-organiżmi selvaġġi.
* It-testijiet nukleari fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, flimkien mal-attakki nukleari fuq Hiroshima u Nagasaki, ispiraw il-film Ġappuniż tal-1954 *Godzilla*.

### Televiżjoni
Is-sensiela animata ta' Nickelodeon, *SpongeBob SquarePants*, hija primarjament ambjentata f'Bikini Bottom, li taparsi tinsab taħt il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini.

Matul intervista ma' Tom Kenny, l-attur tal-vuċi għal SpongeBob ġie mistoqsi dwar it-teorija popolari li SpongeBob huwa r-riżultat tal-ittestjar nukleari. Huwa wieġeb:"Mela, Bikini Bottom issemmiet hekk f'ġieħ il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini, bħalma taf, fejn sar l-ittestjar nukleari għexieren ta' snin ilu. Għaldaqstant... le, ta'. Ma naħsibx li SpongeBob u sħabu huma mutazzjonijiet".

### Disinn ta' tip ta' malja

Fil-5 ta' Lulju 1946, erbat ijiem wara l-ewwel apparat nukleari (imlaqqam *Able*) ġie splodut fuq il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini matul l-Operazzjoni Crossroads, Louis Réard introduċa disinn ta' tip ġdid ta' malja msejħa *bikini* f'ġieħ il-gżejjer tal-qroll. Réard kien inġinier mekkaniku Franċiż u maniġer tal-ħanut tal-ħwejjeġ ta' taħt ta' ommu f'Pariġi. Huwa introduċa l-ilbies il-ġdid lill-mezzi tax-xandir u lill-pubbliku fil-5 ta' Lulju 1946 f'Piscine Molitor, pixxina pubblika f'Pariġi.

Hu impjega lil Micheline Bernardini, żeffiena ta' 18-il sena mill-Casino de Paris li kienet tiżfen għerwiena, biex juri d-disinn tiegħu. Kellha biċċiet tad-drapp ta' 30 pulzier kwadru (200 cm2) biċ-ċingi u b'disinn taparsi gazzetta u mill-ewwel saru moda. Bernardini rċieva 50,000 ittra ta' nies li ferħulu, il-biċċa l-kbira minnhom mingħand irġiel. Réard ittama li l-istil tal-malja tiegħu kien se joħloq "reazzjoni kummerċjali u kulturali esplożiva" simili għall-intensità tar-reazzjoni soċjali għall-isplużjoni nukleari tal-1946 fuq il-Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini. Il-kittieba tal-moda Diana Vreeland iddeskriviet il-bikini bħala "l-bomba atomika tal-moda".

Minħabba li l-bikini tikxef koxxtejn in-nisa, tmur kontra d-drawwiet moderni tal-modestja tal-abitanti tal-Gżejjer Marshall, filwaqt li t-tpinġijiet kulturali rigward sider in-nisa huma inqas stretti fuq il-gżejjer. In-nisa tal-Gżejjer Marshall jgħumu bil-muumuus tagħhom, li huma magħmulin b'poliester fin li jinxef malajr. L-ilbies tal-bikini fil-Gżejjer Marshall huwa prinċipalment limitat għall-bajjiet u għall-pixxini b'aċċess ristrett bħal dawk fil-lukandi privati jew fil-faċilitajiet tal-gvern tal-Istati Uniti fil-Gżejjer tal-Qroll ta' Kwajalein fi ħdan is-Sit tal-Ittestjar tad-Difiża kontra l-Missili Balistiċi ta' Ronald Reagan.

## Gallerija

File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115009.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115009.jpg|American bunker located in the island
File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115011.jpg|Rear of bunker
File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115013.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115013.jpg|The island seen from above
File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115015.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115015.jpg|Entrance sign to the island
File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115017.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bikini_Atoll_Nuclear_Test_Site-115017.jpg|View of the coast from above


## Referenzi