open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grupp Wagner

Il-**Grupp Wagner** huwa organizzazzjoni paramilitari Russa, deskritta minn xi wħud bħala kumpanija militari privata (jew aġenzija kontraenti militari privata) li l-kuntratturi tagħha jingħad li kienu involuti f’diversi kunflitti, inklużi operazzjonijiet fil-Gwerra Ċivili Sirjana fuq in-naħa tal-gvern Sirjan, kif ukoll fil-gwerra tal-2014-2015 f’Donbass fl-Ukrajna biex jgħinu lill-forzi separatisti tar-Repubbliki tal-Poplu ta’ Donetsk u Luhansk iddikjarati lilhom infushom.

Oħrajn, inklużi rapporti fin-New York Times, jargumentaw li Wagner huwa verament unità awtonoma tal-Ministeru tad-Difiża Russu u/jew id-Direttorat tal-Intelliġenza Prinċipali moħbija, li l-gvern Russu juża f’kunflitti li jistgħu jiċħdu, fejn il-forzi tiegħu huma mħarrġa fil-Ministeru tal-Intelliġenza. Faċilitajiet ta' difiża. Huwa maħsub li huwa proprjetà tan-negozjant Yevgeny Prigozhin, li għandu rabtiet mill-qrib mal-President Russu Vladimir Putin.

Wara snin jiċħad rabtiet mal-Grupp Wagner, Yevgeny Prigozhin, negozjant b’rabtiet mill-qrib ma’ Putin, ammetta f’Settembru 2022 li waqqaf dan il-grupp. Huwa ddikjara speċifikament, "Jien kburi li stajt niddefendi d-dritt tagħhom li jipproteġu l-interessi ta' pajjiżhom." Fit-23 ta' Ġunju 2023, Prigozhin għamel ammutinament kontra t-tmexxija Russa. F'din l-azzjoni, l-unitajiet Wagner ħarġu mill-Ukrajna u mexxew minn Rostov-on-Don f'Rostov Oblast, ir-Russja, lejn Moska.
## Referenzi
Guy de Blanchefort

**Guy de Blanchefort** (1446&#x2013;1513) kien it-42 Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitallieri mill-1512 sal-1513.

Meta miet il-Gran Mastru Emery d'Amboise fl-1512, Guy de Blanchefort ġie elett bħala Gran Mastru ġdid. Guy kien Nizza, u baħħar lejn Rodi meta sema' l-aħbar. Huwa miet matul il-vjaġġ u qatt ma wasal Rodi. Meta l-aħbar tal-mewt tiegħu waslet Rodi, Fabrizio del Carretto ġie elett bħala l-Gran Mastru l-ġdid minfloku.
Kjoto

**Kyoto** (京都市) hija l-ikbar belt fir-reġjun Kansai fil-Punent ta' Honshū, l-ikbar gżira tal-Ġappun.
L-inċident sommerġibbli Titan 2023

Fit-18 ta’ Ġunju 2023, intilfet il-komunikazzjoni ma’ Titan, sommerġibbli operat minn Oceangate, f’ibħra internazzjonali fl-Oċean Atlantiku tat-Tramuntana ‘l barra mill-kosta ta’ Newfoundland, il-Kanada. Is-sottomarin, li kien fi spedizzjoni turistika biex jara t-tifrik tal-RMS Titanic b’ħames persuni abbord, tilef il-kuntatt mas-sottomarin siegħa u 45 minuta wara li għaddas lejn is-sit tal-inkaljar, u l-awtoritajiet ġew notifikati meta ma reġax deher. fil-ħin aktar tard dakinhar.

Inġenji tal-ajru mir-Royal Canadian Air Force u mill-Gwardja Nazzjonali tal-Ajru tal-Istati Uniti, bastiment tar-Royal Canadian Navy, diversi bastimenti kummerċjali u ta’ riċerka u vetturi operati mill-bogħod ukoll għenu fit-tfittxija.

Wara tfittxija li damet kważi 80 siegħa, vettura taħt l-ilma operata mill-bogħod skopriet il-fdalijiet ta’ partijiet tas-sottomarin f’qiegħ il-baħar qrib it-Titanic. Ġie skopert ukoll li s-sottomarin kien sploda dakinhar tal-vjaġġ, ftit wara li beda l-inżul tiegħu, li rriżulta fil-mewt immedjata tal-passiġġieri kollha.
## Sfond tal-avveniment
### Oceangate
Oceangate hija kumpanija privata mwaqqfa minn Stockton Rush u Sunline Guillermo fl-2009.

Mill-2010, iġorr klijenti li jħallsu miżati fuq sottomarini kummerċjali 'l barra mill-kosta ta' Kalifornja, il-Golf tal-Messiku, u fl-Oċean Atlantiku.

Rush induna li ż-żjarat ta 'siti ta' nawfraġju kien mod kif tikseb l-attenzjoni tal-midja, u fl-2016, il-kumpanija ħadet lill-klijenti għal nawfraġju għall-ewwel darba, billi tuża Cyclops 1 sommerġibbli biex iżuru s-sit ta 'wrewk tal-SS Andrea Doria. Fl-2019, Rush qal lir-rivista Smithsonian: "Hemm waqfien wieħed biss li kulħadd jaf [...] Jekk tlabt lin-nies issemmi xi ħaġa taħt l-ilma, ikunu klieb il-baħar, balieni, u Titanic."
### Titanic
L-RMS Titanic kien liner tal-oċean Brittaniku li għereq fl-Oċean Atlantiku tat-Tramuntana fil-15 ta’ April 1912, wara li laqat iceberg, u fl-1985 il-fdalijiet ġew skoperti fil-qiegħ tal-oċean madwar 400 mil nawtiku (740 km) 'il barra mill-kosta ta' Newfoundland. It-tifrik jinsab f'fond ta' madwar 3,810 metru (12,500 pied; 2,080 fathom).
### Titan
Titan kien bastiment sommerġibbli ta’ ħames persuni operat minn Oceangate. Skontha, kien iddisinjat biex jogħdos fonda sa 4,000 m (13,000 pied) biex "jistħarreġ u jispezzjona siti, jirriċerka u jiġbor data, jipproduċi films u midja, u jittestja hardware u software tal-baħar fond".
## Referenzi
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** jew **Rio di Janeiru** hija l-belt kapitali tal-istat tal-Rio de Janeiro fin-Nofsinhar tal-Brażil. Il-popolazzjoni ta' 6,688,390 abitant tagħmilha t-tieni l-akbar belt fil-Brażil.

Il-Karnival tiegħu huwa famuż mad-dinja kollha.

Hija famuża għall-attrazzjonijiet turistiċi tagħha li fosthom jispikkaw il-bajjiet ta’ Copacabana u Ipanema, l-istatwa ġiganteska Art Deco ta’ Kristu Redentur, li tinsab fuq il-muntanja Corcovado, il-muntanja Ħobż taz-zokkor (Pão de Açúcar), bil-funikular tagħha, u il-karnival annwali tiegħu, l-aktar famuż fid-dinja u l-akbar foresta f’żona urbana, il-Foresta Tijuca.

## Sit ta' Wirt Dinji
Rio de Janeiro: Pajsaġġi *Carioca* bejn il-Muntanji u l-Baħar ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (v)** "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Gallerija

Stampa:Cristo Redentor - Rio de Janeiro, Brasil.jpg|Il-monument lil Kristu Redentur, fuq il-Morro do Corcovado.
Stampa:Praia de Copacabana - Rio de Janeiro, Brasil.jpg|Bajja ta' Copacabana.
Stampa:Desfile Portela 2014 (906185).jpg|Karnival tal-2014: parata tal-iskola samba Portela


## Ħoloq esterni

* 

## Referenzi
Miguel Gustavo

**Miguel Gustavo**, ismu sħiħ kien **Miguel Gustavo Werneck de Sousa Martins** (twieled f'Rio de Janeiro fit-24 ta' Marzu 1922 – miet f'Rio de Janeiro fit-22 ta' Jannar 1972) kien ġurnalist, liriċista u kompożitur Brażiljan.

## Bijografija
Imwieled Rio de Janeiro fl-1922, beda bħala disc jockey fuq *Radio Vera Cruz* fl-1941 u spikka bħala kompożitur tal-jingles, minbarra li kiseb ukoll suċċess bħala kompożitur tas-samba u marċi.

Fl-1950 kompla jikkomponi jingles, fosthom *Casas da Banha*, li qajjmet kontroversja għall-użu ta’ silta mill-melodija “*Ġesù, il-ferħ tal-irġiel*” ta’ Johann Sebastian Bach.

Fl-1962 ikkompona, ma’ Jorge Veiga l-kanzunetta *Brigitte Bardot*. Għat-Tazza tad-Dinja tal-1970 fil-Messiku kkompona l-innu *[[Pra Frente Brasil]]*  (Mur il-Brażil) u l-melodija saret simbolu tal-Seleção.

Fl-istess sena, huwa kkompona l-kanzunetta *A saia*, ispirata minn Miriam Batucada.

Miguel Gustavo żżewweġ lill-preżentatriċi tar-radju Sagramor de Scuvero Brandão. Kellhom żewġt ibniet: Ana Maria u Maria Lúcia.

Miguel Gustavo miet fl-1972 u ġie midfun fiċ-Ċimiterju ta’ Caju, fil-belt ta’ Rio de Janeiro.

### Lista ta' kanzunetti oħra

* 1952: Baião das Mulheres, Miguel Gustavo and João S. Guimarães
* 1953: Baião do Chofer, Miguel Gustavo
* 1956: A Dança Do Didu, Miguel Gustavo
* 1956: Boate Tra La Lá, Miguel Gustavo
* 1957: A Dança do Bidú, Miguel Gustavo
* 1957: A Fúria Louca de Jean Pouchard, Miguel Gustavo
* 1957: A Menina Canta, Miguel Gustavo
* 1957: Bem Vindo Seja, Miguel Gustavo
* 1958: Brabuletas de Brasília, Miguel Gustavo, Altamiro Carrilho and Carrapicho
* 1959: Baião Triste, Altamiro Carrilho and Miguel Gustavo
* 1962: Bacardy Chá-chá-chá, Miguel Gustavo
* 1970: Bloco Da Lua, Luiz Reis and Miguel Gustavo
* 1970: Brasil Eu Adoro Você, Miguel Gustavo

## Referenzi
Il-Kappell Tiroljan

Il**-kappell Tiroljan** ( bil-Ġermaniż: *Tirolerhut*, bit-Taljan *capello Alpino* ), jisejjaħ ukoll **il-kappell Bavarjan** jew i**l-kappell Alpin**, huwa tip ta' xedd ir-ras li oriġinarjament ġie mit- Tirol fl- Alpi, f'dik li llum hija parti mill -Awstrija, il-Ġermanja, l-Italja u l-Isvizzera . Huwa element essenzjali u distintiv tal-kostum folkloristiku lokali, jew *tracht* .

## Deskrizzjoni
Il-kappell tipiku Tiroljan huwa magħmul minn feltru aħdar, li oriġinarjament kellu kuruna li tiġi għall-ponta u pizz bejn wieħed u ieħor wisa' t' id, xi ħaġa li kienet speċjalment komuni f' wied Tiroljan fl-Awstrija jismu Zillertal. 

Minbarra li jvarjaw fil-forma u l-wisa' tal-pizz, il-kpiepel huma mżejna b' mod karatteristiku b' faxxa tal-kpiepel ikkulurita u magħmula mill-lazz u bukkett ta' fjuri, rix jew "pinzell" fil-ġenb tal-kuruna. Il-“pinzell” tradizzjonali, magħruf bħala *gamsbart*, huwa magħmul mid-daqnet il-mogħża tal-kamoxxa. "Pinzell"  kbir u li jispikka jista’ jkun fih eluf ta’ xagħar individwali, u jiswa bejn $2,500 u $3,000.  Jista' jinstab f' varjetà ta' forom, u spiss jista' jiġi mħallat mar-rix. 

## Storja
Fis-sekli 19 u 20, il-kostumi Tiroljani żviluppaw ċertu grad t' uniformità fid-dehra tagħhom. Fil-kostumi tar-raħal lokali tat-Tirol, id-diversi stili ta’ kpiepel Tiroli baqgħu jeżistu mis-snin 1830/1840, għalkemm simili għal dawk tal-moda kontemporanja. Dawn il-forom oriġinali jvarjaw mill-kpiepel twal u b' pizzi relattivament dojoq tat-Tirol tat-Tramuntana li kellhom il-parti ta' fuq  mgħaffġa, sal-kpiepel żgħar u b' pizz wiesgħa fl-inħawi mgħarufa għall-inbid fit-Tirol tan-Nofsinhar.

Aktar tard il-kappell tat-Tirol sar l-immaġini tal-"kultura tat-Tirol" bħala simbolu turistiku, popolari ħafna f' laqgħat folkloristiċi u festi tal-birra, bħall-Oktoberfest ta' Munich, u influwenzat mill-baned tal-mużika folkloristika mlibbsin ilbies "lokali" mżejjen. Il-mużiċist Billy Mo kiteb kanzunetta fl-1962 bl-isem " Ich kauf' mir lieber einen Tirolerhut " ("Nippreferi Nixtri Kappell tat-Tirol"), li saħħet ir-rabta bejn il-kappell u l-mużika folkloristika tradizzjonali Alpina (brass band). Fl-1965, dehret kummiedja musikali taħt l-istess titlu. 

Il-kappell tat-Tirol sar magħruf aktar bis-saħħa ta’ Edward VIII tal-Gran Brittanja, li wara l-abdikazzjoni tiegħu, spiss kien joqgħod fl -Istirja Awstrijaka u spiss kien jilbes kappell bi stil Tiroljan, anke jekk l-istil ma kienx tal-post.  Jingħad li l-kappell Tiroljan kien l-ispirazzjoni għall- homburg,  stil popolarizzat lil hinn mir-reġjun Ġermaniku nattiv tiegħu minn nannuh, Edward VII . 

## Referenzi
Alain Delon

**Alain Delon** (8 ta’ Novembru 1935 – 18 t'Awwissu 2024) kien attur, direttur u produttur tal-films Franko-Svizzeru.

Il-karriera tiegħu bdiet fl-1957. Wieħed mill-aktar atturi popolari fiċ-ċinema Franċiża, ħa sehem f'films li ġibdu total ta' madwar 134 miljun spettatur fit-teatri, li għamluh iċ-ċampjin tal-box office Franċiż. Għadd kbir ta' films li ħadem fihom saru klassiċi taċ-ċinema.

Alain Delon kien wieħed mill-aktar atturi famużi ta’ żmienu u għandu reputazzjoni dinjija. Fl-1985, huwa rebaħ il-César għall-aħjar attur għal Notre histoire, u l-Palme d'honneur fil-Festival tal-Films ta' Cannes 2019 għall-karriera kollha tiegħu.

Alain Delon kien ukoll “sex symbol” matul is-snin 50 u 60, meqjus bħala wieħed mill-isbaħ atturi tal-ġenerazzjoni tiegħu jew saħansitra ta’ kull żmien.

Bosta produtturi tal-films kontemporanji bħal Johnnie To, Quentin Tarantino jew Sofia Coppola esprimew rispett jew ammirazzjoni għall-karriera u l-lonġevità ta’ Alain Delon. Waqt l-ġbid tal-film *[[American Gigolo]]*, il-kittieb u direttur Paul Schrader ġiegħel lil Richard Gere jara l-film ''Plein Soleil'' sabiex ikun ispirat mix-xeħta ta’ Delon.
Hugues Loubenx de Verdalle

**Hugues Loubenx de Verdalle** (13 ta' April 1531 – 4 ta' Mejju 1595) kien il-51 Gran Mastru tal- Ordni ta' Malta, bejn l-1582 u l-1595.

## Storja
Verdalle huwa mfakkar prinċipalment għar-rikostruzzjoni tal-loġġa tal-kaċċa fil-Boschetto (magħruf bħala l-Buskett) li ngħatat l-isem ġdid ta' Palazz Verdala f’ġieħu.  Huwa nħatar Kardinal-Djaknu ta' S. Maria in Portico Octaviae mill-Papa Sistu V fil-konċistorju tat-18 ta’ Diċembru 1587.

Verdalle miet fl-4 ta' Mejju 1595 u ndifen f’sarkofagu fil-kripta tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta.
## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Muniti tal-Gran Mastru Hugues Loubenx de Verdalle
Pra Frente Brasil

**Pra Frente Brasil** (bil-Malti: *Mur il-Brażil*) hija kanzunetta Brażiljana komposta fl-1970 mill-kompożitur u ġurnalist Miguel Gustavo, biex jispira lit-tim Brażiljan fit-Tazza tad-Dinja tal-FIFA tal-1970. Dan kien l-innu tal-Brażiljani għal dik l-edizzjoni.

## Storja

L-oriġini tagħha hija dovuta għal kompetizzjoni organizzata mill-isponsors tat-trażmissjonijiet tal-logħbiet tat-Tazza tad-Dinja.

Skont il-kompożitur u trombonist Raul de Souza, f’intervista ma’ Jornal do Brasil fl-2002, il-melodija hija tiegħu, b’Miguel Gustavo jikteb biss il-lirika.

## Versi

## Biblijografija

* Ricardo Cravo Albin (2003). O livro de ouro da MPB: a história de nossa música popular de sua origem até hoje. [S.l.]: Ediouro. ISBN 9788500013454
* Nara Damante (2007). Grandes nomes da mídia brasileira. [S.l.]: Nobel. ISBN 9788521313250
* Ana Maria Bahiana (2006). Almanaque anos 70. [S.l.: s.n.] ISBN 9788500017889

## Referenzi
Is-Simar

**Is-Simar** hija riżerva naturali fil-Wied tal-Pwales, fix-Xemxija, San Pawl il-Baħar, Malta. Din il-medda ta’ art mistagħdra artifiċjali nħoloq fis-snin disgħin tas-seklu għoxrin mill-voluntiera ta' BirdLife Malta f’żona ta’ art mifruxa abbandunata.

Ir-riżerva tinsab fiż-Żona ta' Protezzjoni Speċjali ta' Is-Simar, li ilha mniżżla bħala Art Mistagħdra ta' Importanza Internazzjonali ta' Ramsar mill-1996, santwarju tal-għasafar protett mill-2006 u Sit ta' Importanza Komunitarja minn Marzu 2008.

## Ara ukoll

* Wied il-Qlejgħa (Chadwick Lakes)
* Il-Buskett

## Referenzi
Martín Garzés

**Martín Garzés** (1526 − 7 ta’ Frar 1601) kien kavallier Spanjol minn Aragon li serva bħala t-53 Gran Mastru tal-Ordni ta’ Malta, bejn l-1595 u l-1601. Huwa sar il-Gran Mastru tal-Ordni wara l-mewt ta' Hugues Loubenx de Verdalle. 

Il-korazza tiegħu tinsab fl-Armerija tal-Palazz fil-Belt Valletta.

## Ħoloq esterni

* Muniti tal-Gran Mastru Martin Garzez
Sinéad O'Connor

**Shuhada' Sadaqat** (li qabel kienet **Magda Davitt**; imwielda **Sinéad Marie Bernadette O'Connor**; twieldet fit-8 ta' Diċembru 1966 – mietet fis-26 ta' Lulju 2023), magħrufa professjonalment bħala **Sinéad O'Connor**, kienet kantanta u mużiċista Irlandiża. L-album tad-debutt tagħha, irreġistrat fi studjo, *The Lion and the Cobra*, inħareġ fl-1987 u kien suċċess internazzjonali. It-tieni album tagħha, dejjem irreġistrat fi studjo, *I Do Not Want What I Haven't Got* (1990), sar l-ikbar suċċess tagħha, u nbigħu iktar minn seba' miljun kopja tiegħu madwar id-dinja. Il-kanzunetta ewlenija tiegħu, "Nothing Compares 2 U", ġiet imsejħa bħala l-aqwa single dinjija fl-1990 mill-*Billboard* Music Awards.

O'Connor ħarġet 10 albums irreġistrati fi studjo. *Am I Not Your Girl?* (1992) u *Universal Mother* (1994) ġew iċċertifikati bil-premju tad-deheb fir-Renju Unit, *Faith and Courage* (2000) ġie ċċertifikat bil-premju tad-deheb fl-Awstralja, u *Throw Down Your Arms* (2005) ġie ċċertifikat bil-premju tad-deheb fl-Irlanda. Fost ix-xogħol tagħha kien hemm ukoll kanzunetti għall-films, kollaborazzjonijiet ma' bosta artisti oħra, u dehriet f'kunċerti għall-ġbir ta' fondi għall-karità. Il-ktieb tal-memorji tagħha tal-2021, *Rememberings,* kien bestseller.

Fl-1999, O'Connor ġiet ordnata bħala patri mill-Knisja Tridentina Latina, setta mhux rikonoxxuta mill-Knisja Kattolika prinċipali. B'mod konsistenti tkellmet rigward kwistjonijiet marbuta mal-abbuż tat-tfal, id-drittijiet tal-bniedem, ir-razziżmu, ir-reliġjonijiet organizzati, u d-drittijiet tan-nisa. Matul il-karriera mużikali tagħha, tkellmet dwar il-vjaġġ spiritwali tagħha, l-attiviżmu, il-fehmiet soċjopolitiċi tagħha, kif ukoll dwar it-trawma li kellha u d-diffikultajiet li kellha b'rabta mas-saħħa mentali. Fl-2017, O'Connor bidlet isimha għal Magda Davitt. Wara li kkonvertiet għall-Iżlam fl-2018, bidlet isimha għal Shuhada' Sadaqat. Hija baqgħet tirreġistra d-diski u tkanta b'isem twelidha.

## Diskografija

* *The Lion and the Cobra* (1987)
* *I Do Not Want What I Haven't Got* (1990)
* *Am I Not Your Girl?* (1992)
* *Universal Mother* (1994)
* *Faith and Courage* (2000)
* *Sean-Nós Nua* (2002)
* *Throw Down Your Arms* (2005)
* *Theology* (2007)
* *How About I Be Me (and You Be You)?* (2012)
* *I'm Not Bossy, I'm the Boss* (2014)

## Premjijiet

## Referenzi
Emery d'Amboise

**Emery d'Amboise** (1434 – 13 ta' Novembru 1512) kien Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitalieri mill-1503 sal-1512. Kien il-41 Gran Mastru. Huwa ssuċċeda lil Pierre d'Aubusson.

## Ħajja bikrija
Emery d'Amboise twieled fl-1434 fil-kastell ta' Chaumont-sur-Loire, fortizza tal-familja potenti ta' Amboise. Kien it-tielet iben ta' Pierre d'Amboise (1408–1473), chamberlain ta' Karlu VII u Louis XII u Anna ta' Bueil (1405–1458), bint Jean IV Bueil. Ħuh iż-żgħir, George, eventwalment sar il-Kardinal d'Amboise u Prim Ministru ta' Louis XII.

## Gallerija

File:Blason Bonneville.svg |L-arma ta' Emery d'Amboise
File:Grand culverin of the Hospitallers 1500 1510 French work 165mm 540cm 3343kg iron ball 15kg Emery Amboise Abdul Aziz to NIII 1862 alt.jpg|Gran culverin tal-Kavallieri, 1500–1510, Rodi. Mill-armi to Emery d'Amboise. Mogħti minn Abdülaziz lil Napoleon III fl-1862
File:Cannon 1510 of the Hospitallers at Tour Saint Nicolas Rhodes arms of Emery d Amboise with arabic inscription 230mm 255cm 1427kg.jpg|Kanun tal-Kavallieri Ospitalieri fit-Torri ta' San Nikola (*Tour Saint-Nicolas*), 1510, Rodi. Mill-armi ta' Emery d'Amboise, b'kitba bl-Għarbi. Bil-Latin hemm l-iskrizzjoni TURIS + S + NICOLAI + PRO + DEFESOR, "Għad-difiża tat-Torri ta' San Nikola"


## Referenzi
Sacha Distel

**Alexandre** " **Sacha** " **Distel** (29 ta' Jannar 1933 - 22 ta' Lulju 2004) kien kantant, kitarrist, kittieb u attur Franċiż li kiseb suċċess popolari bil-verżjoni tiegħu tal-kanzunetta *[[Qtar tax-xita Jibqa' Jaqa' fuq Ras|Raindrops Keep Falling on My Head]]*  fl-1970, li laħqet in-numru 10 fil-klassfika tad-disk fir-Renju Unit. Inħatar Chevalier (Kavallier) tal-Legion d'honneur fl-1997.  Huwa kien kiseb ukoll suċċess bħala kittieb tal-kanzunetti meta Tony Bennett irrekordja l-kanzunetta ta’ Sacha  *The Good Life* fl-1963. Din telgħet sat-18-il post tal-Billboard's Hot 100 chart u Top 10 tal-Easy Listening.

## Karriera
Distel kien iben l-emigrant Russu-Franċiż Léonide Distel li twieled f'Odessa (Imperu Russu) u l-pjanista Lhudija Franċiża Andrée Ventura (1902–1965), imwielda f'Kostantinopli. Zijuh kien il-bandleader Ray Ventura. Wara li Ventura stabbilixxa ruħu f’Pariġi mal-orkestra tiegħu Les Collégiens, Distel qaleb millpjanu u għall-kitarra bħala l-istrument prinċipal tiegħu.

Matul il-karriera tiegħu, Distel ħadem ma' Kenny Clarke, Jimmy Gourley, Lionel Hampton, Slide Hampton, Bobby Jaspar, Barney Kessel, John Lewis, Pierre Michelot, Bernard Peiffer, Henri Renaud, Fats Sadi, Art Simmons, Martial Solal, René Urtreger, u Barney Wiltreger.

## Ħajja personali
Distel kellu relazzjoni mal-attriċi Brigitte Bardot fl-1958, wara li stedinha għall-festa ta' għeluq sninu f'Saint-Tropez. Ir-relazzjoni ntemmet fl-1959.  Huwa żżewweġ liċ-champion tal-iskijjar Olimpiku Francine Bréaud fl-1963. Distel stqarr pubblikament li baqa’ fidil lejn martu matuall ħajtu: “Kull ħaġa li rrid f’mara nista’ nsbha d-dar”.

Distel miet bil-kanċer fl-età ta' 71 sena fit-22 ta' Lulju 2004 fid-dar ta' ommu f'Rayol-Canadel, ħdejn Saint-Tropez, Franza. F'intervista xahar wara l-mewt ta' Distel, l-armla tiegħu Francine qalet li kienet taf bl-infedeltà tiegħu: "Kont naf li kien se jiġri hekk u kont naf li kien se jgħaddi kollox." 

## Diskografija

* *Afternoon in Paris* ma' John Lewis (Atlantic, 1957)
* *Everybody Loves the Lover* (Philips, 1961)
* *From Paris with Love* (RCA Victor, 1962)
* *Les Filles Moi J'Aime Ca!* (RCA, 1963)
* *The Good Life* (Kapp, 1969)
* *Back to Jazz* ma' Slide Hampton (La Voix de Son Maitre, 1969)
* *Sacha Distel* (Warner Bros., 1970)
* *Close to You* (Warner Bros., 1970)
* *More and More* (Warner Bros., 1971)
* *Love Music* (Polydor, 1973)
* *Swing with Sacha Distel* (Contour, 1973)
* *Love Is All* (Pye, 1976)
* *Forever and Ever* (Carrere, 1978)
* *From Sacha with Love* (Mercury, 1979)
* *Amour Tout Court* (DRG, 1982)
* *My Guitar and All That Jazz* (Pablo, 1983)
* *Move Closer* (Towerbell, 1985)
* *Ecoute Mes Yeux* (Arcade Music, 1998)
* *But Beautiful* (Mercury Records, 2003)

## Referenzi
Antoine de Paule

**Antoine de Paule** (ċ. 1551 – 9 ta' Ġunju 1636) ġie elett is-56 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann fl-10 ta' Marzu 1623. Miet f'Malta tlettax-il sena wara, fid-9 ta’ Ġunju 1636, fl-età ta’ 85 sena, wara marda twila. L-epitafiju tiegħu ifaħħru bħala mexxej li tassew ħabb lis-sudditi tiegħu u kien daqstant maħbub minnhom.  Jingħad li għamel kattar ir-riżorsi għad-dispożizzjoni tal-Ordni, u b’hekk saħħaħha. Huwa saħħaħ ukoll is-swar li l-Ordni kienet bniet f'Malta għad-difiża kontra l-Imperu Ottoman.

Madankollu, de Paule ma kienx nieqes mill-għedewwa. Uħud minnhom ippreżentaw ittra lill-Papa Urbanu VIII fejn iddeskrivewh bħala “raġel ta’ ħajja u konversazzjoni laxka”, “ħati ta’ simonja”, u li kien “xtara d-dinjità tiegħu bil-flus”. Bi tweġiba, de Paule bagħat delegat il-Vatikan biex jirribatti l-akkużi.

Il-belt ta' Raħal Ġdid, Malta, issemmiet Paola għalih meta qiegħed l-ewwel ġebla tagħha fl-1626.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Muniti tal-Gran Mastru Antoine de Paule
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Messiku aċċetta l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fit-23 ta' Frar 1984, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2018, hemm 36 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Messiku, fosthom 28 sit kulturali, 6 siti naturali u żewġ siti mħallta. Il-pajjiż jikklassifika fl-ewwel post fl-Amerki u s-seba' post fid-dinja bħala għadd ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel sitt siti tal-Messiku, Sian Ka'an, il-Belt Pre-Ispanika u l-Park Nazzjonali ta' Palenque, iċ-Ċentru Storiku tal-Belt tal-Messiku u Xochimilco, il-Belt Pre-Ispanika ta' Teotihuacan, iċ-Ċentru Storiku ta' Oaxaca u s-Sit Arkeoloġiku ta' Monte Albán, u ċ-Ċentru Storiku ta' Puebla, tniżżlu fil-lista fil-11-il Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li kien sar fil-kwartieri ġenerali tal-UNESCO fil-Pariġi, Franza fl-1987.

## Siti ta' Wirt Dinji
It-tabella tista' titranġa skont il-kolonna billi wieħed jikklikkja fuq il-vleġeġ fuq nett fil-kolonna kkonċernata; alfanumerikament għall-kolonni tas-sit, tal-erja u tas-sena; skont il-pajjiż għall-kolonna tal-post; u skont it-tip ta' kriterji għall-kolonna tal-kriterji. Is-siti transfruntiera jiġu rranġati lejn in-naħa t'isfel tal-kolonni.

: **Sit**; skont id-deżinjazzjoni uffiċjali tal-Kumitat tal-Wirt Dinji
: **Post**; fil-livell tal-belt, reġjonali jew provinċjali u l-ġeokoordinati
: **Kriterji**; skont kif ġie definit mill-Kumitat tal-Wirt Dinji
: **Erja**; f'ettari u f'akri.
: **Sena**; meta s-sit ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO
: **Deskrizzjoni**; informazzjoni fil-qosor dwar is-sit, inkluż ir-raġunijiet għaliex ikkwalifika bħala sit fil-periklu, jekk dan ikun applikabbli

 † Fil-periklu

## Referenzi
Jafar IV

Twieled fl-1035 f’Palermo meta missieru Ħasan Samsam al-Dawla I kien għadu Emir ta’ Sqallija, miet fl-1070 fl-eta’ ta’ 35 sena f’Malta. Sar it-tieni Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ ħamsa u għoxrin sena f’1060 sa 1070.  Iżżewweġ lil kuġina tiegħu l-Prinċipessa Joanna Kalbid u kellhom it-tfal, fosthom lil Jafar V li sar emir ta’ Malta wara Jafar IV, il-prinċep Tabuni Kalbid u l-prinċipessa Xuna Kalbid.

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Jafar VIII

Twieled fl-1195 fl-Imdina, Malta meta missieru Hasan Samsam al-Dawla IV  kien beda ir-renju tiegħu bħala Emir ta’ Malta u miet fl-1248 fl-eta’ ta’ 53 sena fl-Imdina, Malta.

Jafar VIII kien l-aħħar Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ tmienja u tletin sena fl-1233 wara il-mewt ta’ missieru sa l-1240 meta abdika u baqa jgħix l-Imdina sa mewtu. Iżżewweġ lil Prinċipessa Euphrosyne Angelos u kellhom bosta tfal fosthom lill-prinċipessa N Kalbid, il-prinċep Sa’ id Kalbid, il-prinċep Zarbu bin Jafar Kalbid, il-prinċep Lammannu bin Jafar Kalbid u l-prinċipessa Tala bin Jafar Kalbid, 

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Jafar V

Twieled fl-1060 fl-Imdina Malta u miet fl-1088 fl-eta’ ta’ 28 sena. Sar it-tielet Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ għaxar snin fl-1070 sa l-1088. Iżżewweġ lil Cassandra d’Altavilla mill-familja de Hauteville (parti mill-alleanza mar-renju ta’ Sqallija) u kellhom it-tfal, fosthom lil Ħasan Samsam al-Dawla II li sar emir ta’ Malta wara Jafar V. kif ukoll lil prinċipessa Ocavia Kalbid, il-prinċipessa Tunisa Kalbid, il-prinċipessa N. Kalbid u l-prinċipessa Zoya Kalbid.

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Jafar VI

Twieled fl-1100 fl-Imdina Malta mill-ewwel żwieġ ta' missieru Ħasan Samsam al-Dawla II u miet fl-1132 fl-eta’ ta’ 32 sena f’Malta. Sar il-ħames Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ ħmistax il-sena fl-1115 sa 1132.  

Iżżewweġ fl-1118 lil Lucia Ruggero, mara nobbli Normanna minn Sqallija. Kellhom it-tfal, fosthom Il-Prinċep Jafar Kalbid fl-1120 li miet ta' għaxar snin fl-1130 u lil Ħasan Samsam al-Dawla III li sar emir ta’ Malta wara Jafar VI. Kellhom ukoll lil prinċep al-Dawla bin Jafar, il-prinċipessa Dudla bin Jafar, il-prinċipessa Waajidah bin Jafar, il-prinċipessa Basim bin Jafar, il-prinċipessa Jamal bin Jafar u l-prinċipessa Ghayoor (*Bianca*) bin Jafar, 

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Ħasan Samsam al-Dawla II

Twieled fl-1078 fl-Imdina Malta u miet fl-1115 fl-eta’ ta’ 37 sena. Sar  ir-raba' Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ għaxar snin fl-1088 sa l-1115. 

L-ewwel żwieġ lill-Prinċipessa Richilde Kalbid u wara reġa żżewweġ lill-Prinċipessa Aisha bin Ali ta' Tunis.

Mill-ewwel zwieġ kellhom lil Jafar VI, u mill-Prinċipessa Aisha kellhom lil Prinċep Ali bin Hasan Samsam u lil Prinċipessa Fariha (Chiusa) bin Hasan Samsam al-Dawla II, 

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Ħasan Samsam al-Dawla III

Twieled fl-1123 fl-Imdina Malta u miet fl-1188 fl-eta’ ta’ 65 sena. Sar is-sitt Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ disa' snin fl-1132 sa mewtu fl-1188.

Iżżwieġ  lil Richilde di San Severino fl-1149.  Minn dan iż-żwieġ kellhom lil Jafar VII li sar Emir wara missieru kif ukoll lil Prinċep Muhammad bin Hasan Samsam, Prinċipessa N. bin Hasan Samsam u lil Prinċipessa Fatimina bin Hasan Samsam.

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Ħasan Samsam al-Dawla IV

Twieled fl-1173 fl-Imdina Malta u miet fl-1233 fl-eta’ ta’ 60 sena. Sar it--it-tmien Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ tnejn u għoxrin sena fl-1195 u ħakem lil Malta u Għawdex għal 38 sena sa mewtu fl-1233.

Iżżewweġ lil Viva di Castelvetere u kellhom it-tfal, fosthom lil Jafar VIII (twieled 1195) li sar emir wara missieru, lil Prinċep Calafat bin Hasan Samsam Kabid (twieled 1198), il-Prinċep Seykil bin Hasan Samsam (twieled 1200) u lil Prinċep Zirenzu bin Hasan Samsam (twieled 1205).

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Emiri ta' Malta bejn l-1053 u l-1240

## Storja ta' Malta taħt il-ħakma ta' l-Algħabidi u l-Fatimidi

## Lista ta' Emiri ta' Malta bejn l-1053 u l-1240.

## Ħoloq esterni[immodifika | immodifika s-sors]

* 

## Referenzi
Jafar VII

Twieled fl-1150 fl-Imdina Malta u miet fl-1195 fl-eta’ ta’ 45 sena. Sar is-seba’ Emir ta’ Malta fl-eta’ ta’ tlieta u tletin sena fl-1188 sa mewtu fl-1195. 

Iżżewweġ  lil Zuna di Angerio di Corteinpiano, mara nobbli minn Sqallija. Kellhom it-tfal, fosthom Il-Hasan Samsam al-Dawla IV li sar Emir wara mewtu, kif ukoll lil Prinċep Habeir bin Jafar (twieled fl-1175), u Prinċep Mule bin Jafar (twieled 1178), 

## Ħoloq esterni

* https://maltagenealogy.com/arabsicilymalta/

## Referenzi
Xintù

Ix-**Xintù** jew ix-**Xinto**/ix-**Xintoiżmu** (bil-Ġappuniż: 神道) hija reliġjon li toriġina mill- Ġappun. Ikklassifikata bħala reliġjon tal-Lvant tal-Asja minn studjużi tar-reliġjon, il-prattikanti tagħha spiss iqisuha bħala reliġjon indiġena tal-Ġappun u bħala reliġjon tan-natura. L-istudjużi kultant isejħu lill-prattikanti tagħha *Xintui*, għalkemm l-aderenti rari jużaw dak it-terminu huma stess. M'hemm l-ebda awtorità ċentrali fil-kontroll tax-Xintù, b'ħafna diversità ta' twemmin u prattiki evidenti fost il-prattikanti.

## Twemmin

It-twemmin fix-Xintù (li jissejjaħ ukoll "shinko" fil-Ġappun) huwa l-konvinzjoni fl-ideat u fil-prattiki tar-religjon Xintù. Din ir-religjon hi tradizzjonali għal Ġappun u toffri s-servizzi għall-forzi naturali u l-ispirti li jsaħħu l-ambjent tagħna. Attwalment it-twemmin fix-Xintù huwa parti integrali mill-ħajja ta' ħafna Ġappuniżi, u jinkludi l-għażla tal-pjanti u t-tradizzjonijiet l-antiki tiegħu. Huwa fih il-ġimgħat, iċ-ċelebrazzjonijiet u l-festi li jissorvelaw l-konnessjoni bejn il-bnedmin, il-ġonna u s-siġar, b'rispett għall-forzi tal-natura. Dan it-twemmin qed jiġi trażmess minn ġenerazzjoni għal ġenerazzjoni u huwa wieħed mill-esperjenzi spiritwali u kulturali importanti tal-Ġappun.

Il-fidi fix-Xintù hija sistema spiritwali u reliġjuża fil-qalba tal-kultura Ġappuniża. Din ir-reliġjon tinkludi t-tħassib fl-ispirti li fihom jidher l-ambjent naturali, kif ukoll il-qima ta' qorti għaż-żgħażagħ u l-ħajja ta' forzi spiritwali li jintużaw biex jiġu rrispettati l-misteri tal-ħajja. Il-misteri tal-ħajja huma kkonservati f'żewġ pilastri ewlenin: kami, li jirrappreżenta l-forzi naturali, u tama, li hija bbażata fuq il-qima u ż-żieda tat-tama fl-ispirtu, u sservi bħala boxxla fil-ħajja ta' kuljum. Il-fidi fix-Xintù hija maqsuma fi tradizzjonijiet, ritwali u ħsejjes spiritwali li jappoġġaw u jqawwu l-konnessjoni bejn l-bnedmin, il-ġonna u s-siġar, u minnhom jiġu rikonoxxuti l-forzi tal-ispirti li jissarfu fl-ambjent Ġappuniż.

## Demografija
Fid-demografija tax-Xintù, huwa importanti li wieħed jiftakar li x-Xintù ma jirrappreżentax biss reliġjon, iżda wkoll aspetti kulturali u tradizzjonali importanti fil-ħajja tal-popolazzjoni Ġappuniża. Għal żmien twil, id-demografija tax-Xintù kienet tinkludi numru konsiderevoli ta' persuni, u r-religjon Xintù kienet irrappreżentata permezz ta' ċelebrazzjonijiet, festi u ritwali, tant li kienu parti integrali mill-identità Ġappuniża. Bl-introduzzjoni ta' influwenzi kulturali barranin, iż-żminijiet reċenti wasslu għal żieda f'persuni li jidentifikaw ma' din ir-reliġjon. Madankollu, huwa meħtieġ għarfien u rieda qawwija biex tinżamm u titħares ir-rabta bejn id-demografija u l-eredità spiritwali li tigbor fiha l-kultura Ġappuniża.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Portugall irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Settembru 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2022, fil-Portugall hemm 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel erba' siti li tniżżlu fil-Portugall kienu l-Monasteru tal-Ġlormini u t-Torri ta' Belém f'Liżbona, il-Monasteru ta' Batalha, il-Kunvent ta' Kristu f'Tomar, u r-raħal ta' Angra do Heroísmo, fl-1983. L-iżjed siti reċenti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu s-Santwarju ta' Bom Jesus do Monte fi Braga u l-Palazz ta' Mafra bil-park tal-kaċċa tiegħu fl-2019. Il-Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira huma l-unika sit naturali tal-Portugall; is-siti l-oħra kollha huma siti kulturali. Żewġ siti jinsabu fl-arċipelagu tal-Azores. Is-Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa u Siega Verde huma sit kondiviż ma' Spanja, u huma l-unika sit transnazzjonali tal-Portugall.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Belġju rratifika l-Konvenzjoni fl-24 ta' Lulju 1996, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

B'kollox, il-Belġju għandu 16-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel siti fil-Belġju li żdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu l-''Béguinages'' Fjammingi, il-Grand Place, Brussell u l-Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre, fit-22 sessjoni tal-UNESCO fl-1998. L-iżjed sit li żdied reċentement huwa Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent), sit transnazzjonali kondiviż ma' Franza. Il-Foresta Sonjana, komponent mill-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa kondiviż ma' 17-il pajjiż oħra, huwa l-unika sit naturali fil-Belġju; l-oħrajn huma siti kulturali. Is-sitt siti transnazzjonali tal-Belġju jinkludu wkoll il-Kampnari tal-Belġju u ta' Franza, kondiviż ma' Franza, u x-Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier, kondiviż ma' sitt pajjiżi oħra.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Bertolt Brecht

**Eugen Berthold Friedrich Brecht** (10 ta' Frar 1898 – 14 ta' Awwissu 1956), magħruf professjonalment bħala **Bertolt Brecht**,  kien teatrant Ġermaniż, drammaturgu, u poeta. Trabba fi żmien ir-Repubblika ta’ Weimar u kellu l-ewwel suċċessi tiegħu bħala drammaturgu fi Munich. Mar joqgħod Berlin fl-1924, fejn kiteb *[[L-Opra ta' Tliet Ħabbiet]]* ma’ Kurt Weill u beda kollaborazzjoni mal-kompożitur Hanns Eisler. Mgħaddas fil-ħsieb Marxista matul dan il-perjodu, kiteb *[[Lehrstücke]]* didattiċi u sar teoriku ewlieni tat-teatru epiku (li aktar tard ipprefera jsejjaħ "teatru djalettiku") u l-Verfremdungseffekt.

Matul il-perjodu tal-Ġermanja Nażista, Brecht ħarab minn pajjiżu, l-ewwel lejn l-Iskandinavja, u matul it-Tieni Gwerra Dinjija lejn l-Istati Uniti, fejn kien issorveljat mill-FBI. Wara l-gwerra kien imħarrek mill-House Un-American Activities Committee. Irritorna lejn il-Berlin tal-Lvant wara l-gwerra, u stabbilixxa l-kumpanija teatrali Berliner Ensemble ma' u l-kollaboratur ewlini tiegħu għal żmien twil, l-attriċi Helene Weigel.

## Referenzi
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Iżvizzera rratifikat l-Konvenzjoni fis-17 ta' Settembru 1975.

Mill-2021, l-Iżvizzera għandha 13-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, disa' kulturali u erba' naturali. L-ewwel tliet siti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983 kienu l-Belt Antika ta' Bern, l-Abbazija ta' Sankt Gallen, u l-Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair. L-iżjed sit reċenti kienu ż-żewġ foresti li żdiedu mal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa fl-2021. B'kollox hemm ħames siti transnazzjonali: il-Linji Ferrovjarji Retiċi u Monte San Giorgio huma kondiviżi mal-Italja, is-Siti Preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi huma kondiviżi ma' ħames pajjiżi oħra, ix-Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier huwa kondiviż ma' sitt pajjiżi oħra, u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi
Darmanin

**Darmanin** jista' jirreferi għal:
* Gérald Darmanin (1982–), politiku Franċiż
* Paul Darmanin (1940–2023), isqof Kattoliku Ruman Malti
* Lisa Darmanin (1991–), baħri kompetittiv Awstraljan
* Saviour Darmanin (1977– ), eks-plejer tal-futbol Malti
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Renju Unit irratifika l-Konvenzjoni fl-1946 flimkien ma' 25 pajjiż ieħor, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

B'kollox ir-Renju Unit għandu 35 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Ewropa u fit-Territorji Brittaniċi Ekstra-Ewropej. Elenkati fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm komponent kull wieħed kemm fl-Ingilterra kif ukoll fl-Iskozja li jagħmlu parti mill-istess sit (il-Fruntieri tal-Imperu Ruman) flimkien ma' tmintax-il sit oħra fl-Ingilterra, ħamsa fl-Iskozja, erbgħa f'Wales, wieħed fl-Irlanda ta' Fuq, and wieħed f'kull wieħed fit-Territorji Brittaniċi Ekstra-Ewropej li ġejjin: Bermuda, Ġibiltà, il-Gżejjer Pitcairn, u Saint Helena. Hemm sit ieħor li huwa parzjalment fit-territorju tar-Renju Unit ta' Akrotiri u Dhekelia (is-Sit Arkeoloġiku ta' Paphos), iżda jitqies uffiċjalment bħala parti mil-lista ta' Ċipru. L-ewwel siti li ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fir-Renju Unit kienu l-Mogħdija tal-Ġgant u l-Kosta tal-Mogħdija tal-Ġgant; il-Kastell u l-Katidral ta' Durham; il-Fondoq ta' Ironbridge; il-Park Irjali ta' Studley inkluż il-Fdalijiet tal-Abbazija ta' Fountains; Stonehenge, Avebury u Siti Assoċjati; u l-Kastelli u s-Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu f'Gwynedd fl-1986. Fl-2021 żdiedu mal-lista l-Pajsaġġ tal-Lavanja tal-Majjistral ta' Wales u l-iSpa ta' Bath (bħala komponent tal-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa). Fl-2024 żdiedu l-Flow Country u l-Insedjamenti tal-Knisja Moravjana.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Sit mhux meqjus bħala parti mil-lista tar-Renju Unit
Barra minn hekk, hemm Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsab fi ħdan il-Bażijiet Sovrani ta' Akrotiri u ta' Dhekelia li jitqies bħala sit ta' Ċipru. Dan peress li t-Trattat tal-1960 ma' Ċipru jistipula li "l-monumenti antiki u l-antikitajiet jiġu amministrati u miżmuma mir-Repubblika ta' Ċipru".

## Referenzi
Torri taż-Żonqor

**It-Torri taż-Żonqor**, oriġinarjament magħruf bħala ***Torre di Zoncol***, kien torri tal-għassa żgħir qrib il-Ponta taż-Żonqor, limiti ta' Marsaskala, Malta . Inbniet fl-1659 bħala l-ħdax-il torri De Redin, fuq jew qrib is-sit ta' post tal-għassa medjevali. It-torri kien jikkmanda d-daħla tal-Bajja ta' Marsaskala flimkien mat-Torri ta' San Tumas. Din twaqqgħet mill-militar Brittaniku fl-1915 sabiex l-linja ta' sparar minn fortifikazzjonijiet moderni ma tkunx imfixkla.

Fis-sit tat-Torri taż-Żonqor issa hemm struttura ta' difiża (pillbox) taż-żmien tat-Tieni Gwerra Dinjija .

## Referenzi
Torri ta' Xrobb l-Għaġin

It-**Torri ta' Xrobb l-Għaġin**, oriġinarjament magħruf bħala ***Torre di Siuarep***, huwa torri tal-għassa mġarraf fir-ras tal-promontorju ta' Xrobb l-Għaġin, limiti ta' Marsaxlokk, Malta. Inbena fl-1659 bħala t-tmien torri ta' De Redin. Fl-1761 inbnew madwaru żewġ redans. It-torri issa huwa kwazi meqrud għalkollox peress li nbena minn ġebla tal-franka globigerina li hija suxxettibbli għall-erożjoni biż-żmien. Il-fdalijiet tal-bażi difensiva tat-torri magħruf bħala l-iskarpa, kif ukoll il-kontorn ġenerali tal-irfid għadhom jidhru.

## Referenzi
Paul Darmanin

**Paul Darmanin** (6 ta' Novembru 1940 – 25 ta' Lulju 2023) kien prelat Kattoliku Malti li serva bħala Isqof ta' Garissa fil-Kenja mill-1984 sal-2015.
Bobby Helms

**Robert Lee** "**Bobby**" **Helms** (Indiana, Stati Uniti tal-Amerika, 15 ta' Awwissu, 1933 – 19 ta' Ġunju 1997) kien kantant Amerikan. Huwa magħruf l-aktar għas-suċċess tal-1957 "Jingle Bell Rock".
Berġa tal-Ingilterra

**Il-Berġa tal-Ingilterra** hija berġa fil-Birgu, Malta . Din inbniet madwar l-1534 u tinkorpora bini li kien di[a jeżisti sabiex jiġu ospitati l-kavallieri tal-Ordni ta’ San Ġwann mil- lingwa tal-Ingilterra (li l-membri tagħha ġew mill-Ingilterra, l-Iskozja u l-Irlanda). Illum qed tintuża bħala ċentru tas-saħħa, u hija l-berġa tal-Ospitalari l-aħjar ippreservata fil-Birgu.

## Storja
Il-Berġa tal-Ingilterra tinkorpora bini preċedenti ta' sular wieħed li oriġinarjament kien ta' mara Maltija Katerina Abela. Il-bini kien mibjugħ lill-kavallier Ingliż Sir Clement West f'Diċembru 1534, u huwa tah b'donazzjoni lill-Lingwa ta' l-Ingilterra f'Mejju 1535. Id-dar ġiet konvertita fil-kwartieri ġenerali tal-istess lingwa, u l-ewwel sular ġie miżjud f'dan iż-żmien.

In-naħa ta' wara tal-Berġa tal-Ingilterra kienet tmiss u tinfed mal-Berġa tal-Ġermanja li kienet intlaqtet u parzjalment meqruda waqt it-Tieni Gwerra Dinjija. Il-berġa tinsab ukoll biswit id-dar ta’ Sir Oliver Starkey, is-segretarju tal-Gran Mastru Jean de Valette u wieħed mill-aħħar kavallieri Ingliżi tal-Ordni.

Il-lingwa tal-Ingilterra ġiet imrażżna f'nofs is-seklu 16 matul ir-Riforma Ingliża u għalhekk l-ebda berġa Ingliża ma nbniet fil- Belt Valletta meta l-Ordni ċċaqlaq il-kapitali tagħhom fis-snin sebgħin tas-seklu sittax. Il-lingwa Ingliża reġgħet ġiet stabbilita bħala l-Lingwa Anglo-Bavarjana fl-1782, u kienet alloġġjata fil-Palazzo Carneiro li kien mibni fl-1696 u mbagħad sar magħruf bħala l-Berġa tal-Baviera. 

Il-bini kien inkluż fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925, flimkien mal-bereġ l-oħra li jinsabu fil-Birgu. Sa ftit ilu, il-Berġa tal-Ingilterra kienet tintuża bħala librerija pubblika, u għal żmien qasir kien fiha wkoll organizzazzjoni mhux governattiva The Three Cities Foundation. Il-berġa illum fiha ċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Birgu.

Il-Berġa tal-Ingilterra baqgħet intatta, u hija l-berġa tal-Ospitalari l-aħjar ippreservata fil-Birgu. Il-bini kien skedat bħala monument nazzjonali ta' Grad 1 fit-22 ta' Diċembru 2009, u huwa wkoll elenkat fl- Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Arkitettura

Il-Berġa tal-Ingilterra hija mibnija fl-istil Melitan, ibbażat fuq arkitettura tradizzjonali Maltija, u għandha tqassim simili bħall-Berġa ta' Franza li tinssab il-Birgu wkoll. Huwa bini ta' żewġ sulari bi kmamar mibnija madwar bitħa ċentrali. Il- *pjano nobile* jinsab fl-ewwel sular.

Għandha faċċata sempliċi bil-bieb prinċipali imdawwar b’tieqa ċirkolari u akkumpanjat minn twieqi fuq kull naħa. Fil-faċċata tal-ewwel sular insibu gallarija miftuħa li tifforma parti mill-bieb tal-entratura, għal darb'oħra akkumpanjata minn twieqi fuq kull naħa. Il-bieb u t-twieqi huma kollha mżejna b'forom Melitani.

## Referenzi

## Links esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Id-Danimarka rratifikat il-Konvenzjoni fil-25 ta' Lulju 1979, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel sit fid-Danimarka li tniżżel fil-lista kien it-Tumbati tal-Ħamrija, il-Ħaġar Runiku u l-Knisja ta' Jelling, fit-18-il sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li sar fl-1994 f'Phuket, it-Tajlandja. Iktar siti żdiedu fl-1995, fis-sena 2000, fl-2004, fl-2009, fl-2014, fl-2017, fl-2018, fl-2023 u fl-2025. B'kollox, id-Danimarka għandha tnax-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Tliet siti, Kujataa, Aasivissuit-Nipisat u l-Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat jinsabu fi Greenland, li huwa territorju awtonomu fi ħdan ir-Renju tad-Danimarka.

Tmien siti fid-Danimarka huma siti kulturali u tlieta huma siti naturali. Is-sit naturali tal-Baħar ta' Wadden huwa kondiviż mal-Ġermanja u man-Netherlands. Fl-2014, il-parti Daniża tas-sit żdiedet mal-partijiet l-oħra, li kienu żdiedu fl-2009.

## Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

## Referenzi