São Cristóvão

**São Cristóvão** (pronunzja bil-Portugiż: [sɐ̃w kɾisˈtɔvɐ̃w], li litteralment tfisser San Kristofru) hija muniċipalità fl-istat ta' Sergipe fil-Grigal tal-Brażil. Ġiet stabbilita fil-bokka tax-xmara Vaza-Barris fl-1 ta' Jannar 1590 u hija r-raba' l-eqdem insedjament fil-Brażil. São Cristóvão hija magħrufa għall-pjazza storika tal-belt, il-Pjazza ta' São Francisco (San Franġisk), u għal bosta binjiet tal-perjodu kolonjali bikri. Il-pjazza ta' 3 ettari (7.4 akri) tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2010.

Il-muniċipalità ta' São Cristóvão tkopri 437 kilometru kwadru (169 mil kwadru), u b'hekk hi t-tielet l-ikbar insedjament fl-istat ta' Sergipe wara Aracaju u Nossa Senhora do Socorro. Il-popolazzjoni tagħha hi ta' 91,093 ruħ (fl-2020) u għandha densità tal-popolazzjoni ta' 196.43 persuna kull km2 (508.8 persuna kull mil kwadru). São Cristóvão tospita l-Università Federali ta' Sergipe, li ġiet stabbilita fl-1968.

## [[Storja]]
São Cristóvão ġiet stabbilita mill-Portugiżi (fi żmien meta r-renji tal-Portugall, ta' Spanja u ta' Napli kienu taħt it-tmexxija ta' Filippu II ta' Spanja) bħala wieħed mill-ewwel tentattivi ta' kolonizzazzjoni f'Sergipe, għaldaqstant il-belt hija r-raba' l-eqdem belt fil-Brażil. Fl-1590 il-Portugiżi bagħtu lil Cristóvão de Barros kemm biex jissottometti lir-reġjun għat-tmexxija kolonjali kif ukoll biex jistabbilixxi port kummerċjali sikur bejn Salvador u Pernambuco. De Barros għeleb lill-popolazzjoni lokali malajr u bi vjolenza. Il-popolazzjoni lokali kienet tikkonsisti minn poplu ta' nisel Tupinambá u Franċiż imħallat li kellu s-sengħa tax-xogħol fl-injam tal-Brażil. Bħala simbolu tar-rebħa tiegħu, De Barros stabbilixxa villaġġ żgħir f'ġieħ il-qaddis patrun tiegħu, San Kristofru. L-ewwel parroċċa Kattolika f'Sergipe ġiet stabbilita sussegwentement fl-1608. Il-Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Vitorja ta' São Cristóvão (*Igreja Nossa Senhora das Vitórias de São Cristóvão*) inbniet bħala l-knisja parrokkjali; din baqgħet l-unika parroċċa f'Sergipe sal-aħħar tas-seklu 17.

L-iżvilupp tar-raħal mexa fuq il-mudell urban Portugiż, jiġifieri żewġ pjanti differenti: ir-raħal ta' fuq, fejn ġew stabbiliti l-kwartieri ġenerali tas-setgħat ċivili u reliġjużi; u r-raħal t'isfel, bil-port, bil-fabbriki u bil-popolazzjoni b'introjtu baxx. L-ekonomija ta' Cristóvão inizjalment kienet tiddependi fuq l-istabbiliment ta' merħliet tal-bhejjem tal-ifrat għal-laħam, għall-ħalib u għall-ġlud. L-insedjament inqered għalkollox mill-Olandiżi fl-1637. Il-pjantaġġuni tat-tabakk u tal-kannamiela ġew stabbiliti fis-seklu 17, u baqgħu jitħaddmu saż-żminijiet moderni.

São Cristóvão kienet il-belt kapitali tal-Provinċja ta' Sergipe minn żmien l-indipendenza tal-Brażil fl-1822.

Il-President provinċjali Inácio Joaquim Barbosa ttrasferixxa l-belt kapitali ta' Sergipe minn São Cristóvão għal Aracaju qrib il-kosta fl-1855. São Cristóvão ġiet meqjusa bħala antikwata, wisq 'il bogħod mill-kosta, u mhux kapaċi tissodisfa l-ħtiġijiet ta' stat li kien qed jikber. It-trasferiment kien "proċess trawmatiku" għar-residenti ta' São Cristóvão, u l-biċċa l-kbira minnhom telfu u marru jgħixu f'Aracaju. São Cristóvão bil-mod mod qabad it-triq tan-niżla, u bosta binjiet tħallew vojta jew saħansitra ġew abbandunati.

### Seklu 20
L-importanza ta' São Cristóvão bħala ċentru storiku u kulturali ta' Sergipe diġà kienet ġiet rikonoxxuta fis-seklu 20. L-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku ġie stabbilit fl-1937 u wettaq stħarriġ kbir tal-arkitettura tal-perjodu kolonjali fil-Brażil. L-istħarriġ kien jinkludi bosta siti f'São Cristóvão, li ġew iddeżinjati bħala monumenti federali saħansitra mill-1943.

Fl-1967, il-belt ġiet iddeżinjata bħala monument nazzjonali biex tiġi ppreservata l-arkitettura kolonjali, u issa tospita għaxar siti ta' wirt nazzjonali tal-Brażil. Fost il-binjiet sagri importanti hemm il-Knisja u l-Kunvent ta' Santa Cruz (magħruf ukoll bħala l-Knisja u l-Konvent ta' San Franġisk, li jmorru lura għall-1693), l-Isptar u l-Knisja tal-Ħniena (Santa Casa de Misericordia tas-seklu 17), il-Kappella tal-Kunċizzjoni Immakulata (1751), il-Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Vitorja (1608) u diversi knejjes importanti oħra tas-seklu 18, inkluż il-Knisja tal-Madonna tar-Rużarju tas-Suwed, il-Knisja tal-Madonna tal-Protezzjoni, u l-Knisja u l-Kunvent tal-Madonna tal-Karmnu. Għaxar siti ta' wirt nazzjonali jew statali jinsab fiċ-ċentru storiku jew fil-qrib; tnejn minnhom, il-Kappella tal-Madonna tal-Kunċizzjoni ta' Engenho Poxim u l-Knisja tal-Madonna ta' Nażaret ta' Engenho Itaperoá, huma abbandunati u jinsabu f'pjantaġġuni tal-kannamiela 'l bogħod miċ-ċentru tal-belt.

Is-siti reliġjużi ta' São Cristóvão għadhom ċentru importanti tal-pellegrinaġġi Kattoliċi Rumani fil-Brażil. Il-Mużew tal-Arti Sagra tal-Knisja u l-Kunvent ta' San Franġisk jitqies bħala t-tielet l-iżjed importanti fil-Brażil.

## Strutturi storiċi

### Knejjes

* Il-Knisja u l-Kunvent ta' Santa Cruz, jew il-Kunvent ta' San Franġisk u l-Knisja ta' Ġesù Twajjeb tal-Glorja, issa l-Mużew tal-Arti Sagra (bil-Portugiż: *Igreja e Convento de Santa Cruz*);
* il-Knisja u l-Isptar tal-Ħniena (bil-Portugiż: *Igreja e Santa Casa da Misericórdia*);
* il-Knisja tal-Madonna tar-Rużarju tas-Suwed (bil-Portugiż: *Igreja de Nossa Senhora do Rosário dos Homens Pretos*);
* il-Knisja tal-Madonna tal-Protezzjoni (bil-Portugiż: *Igreja de Nossa Senhora do Amparo*);
* il-Knisja u l-Kunvent tal-Madonna tal-Karmnu (bil-Portugiż: *Igreja e Convento do Carmo*);
* il-Knisja tat-Tielet Ordni tal-Madonna tal-Karmnu (bil-Portugiż: *Igreja da Ordem Terceira do Carmo*);
* il-Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Vitorja (bil-Portugiż: *Igreja Matriz de Nossa Senhora da Vitória*).

### Residenzi

* *Sobrado* f'Rua Castro Alves, 2 (bil-Portugiż: *Sobrado à Rua Castro Alves, 2*);
* *Sobrado* f'Rua da Matriz (bil-Portugiż: *Sobrado à Rua da Matriz*);
* *Sobrado* f'Rua das Flores (bil-Portugiż: *Sobrado à Rua das Flores*).

### Kappelli rurali

* Il-Kappella tal-Madonna tal-Kunċizzjoni ta' Engenho Poxim (bil-Portugiż: *Capela de Nossa Senhora da Conceição do Engenho Poxim*);
* Il-Knisja tal-Madonna ta' Nażaret ta' Engenho Itaperoá (bil-Portugiż: *Igreja de Nossa Senhora de Nazaré do Antigo Engenho Itaperoá*).

## Ekonomija
Il-belt hija port tat-trasport tal-merkanzija u l-industriji prinċipali tagħha huma l-produzzjoni u d-distillazzjoni taz-zokkor.

## Pjazza ta' São Francisco
Il-Pjazza ta' São Francisco (Praça São Francisco) hija spazju fil-beraħ imdawwar b'binjiet tal-perjodu kolonjali bħall-Knisja u l-Kunvent ta' San Franġisk, il-Knisja u l-Isptar tal-Ħniena, il-Palazz Provinċjali u binjiet oħra minn perjodi ta' wara. Il-kumpless huwa eżempju ppreservat sew tal-arkitettura Franġiskana tipika tal-Grigal tal-Brażil. Fl-1 ta' Awwissu 2010, is-sit, li jkopri 3 ettari (7.4 akri), tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-pjazza tiġi ġestita minn uffiċċju reġjonali tal-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku u mill-gvern muniċipali.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Pjazza ta' São Francisco fir-Raħal ta' São Cristóvão ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2010.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

## Referenzi