Katidral Metropolitan ta’ San Pawl

Il-**Katidral Metropolitan ta' San Pawl**, komunement magħruf bħala **l-Katidral ta' San Pawl** jew il- **Katidral tal-Imdina**, huwa katidral Kattoliku fl-Imdina, Malta, iddedikat lil San Pawl Appostlu . Il-katidral kien stabbilit fis-seklu 12, u skont it-tradizzjoni jinsab fuq il-post fejn il-gvernatur Ruman Publju ltaqa’ ma’ San Pawl wara n-nawfraġju tiegħu f’Malta. Il-katidral oriġinali ġarrab ħsara kbira fit- terremot ta’ Sqallija tal-1693, għalhekk inħatt u ġie mibni mill-ġdid fl-istil Barokk fuq disinn tal-perit Malti Lorenzo Gafà bejn l-1696 u l-1705. Il-katidral huwa meqjus bħala l-kapolavur ta' Gafà.

Il-katidral huwa s-sede tal-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta' Malta, u mis-seklu 19 din il-funzjoni hija maqsuma mal-Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta.

## Storja

Skont it-tradizzjoni, is-sit tal-katidral tal-Imdina kien oriġinarjament okkupat minn palazz ta' Publju, il-gvernatur Ruman ta’ Melite li laqgħa lil Pawlu l-Appostlu wara n-nawfragju tiegħu f’Malta. Skont l-Atti tal-Appostli, Pawlu fejjaq lil missier Publiju u lil ħafna morda oħra fil-gżira. Għalkemm hemm fdalijiet ta’ domus Rumana fil-kripta preżenti, u t-tradizzjoni hija leġġenda li hija meqjusa b’mod komuni, il-verżjoni tal-ġrajja mhix appoġġata minn arkeologi jew storiċi. Huwa meqjus bħala parti minn ġabra ta’ mitoloġiji Pawlini f’Malta.

Jingħad li l-ewwel katidral li kien hemm fuq il-post kien iddedikat lill-Verġni Mqaddsa Marija, iżda dan waqa' f'qagħda ħażina matul il-perjodu Għarbi (il-knejjes f'Melite ġew misruqa wara l- invażjoni tal-Aglabidi fl-870). Fi żmien l-Għarab, kif żvelat mill-iskavi, is-sit kien użat bħala moskea.Wara l-invażjoni Normanna fl-1091, il-Kristjaneżmu ġie stabbilit mill-ġdid bħala r-reliġjon dominanti fil-gżejjer Maltin. Katidral iddedikat lil San Pawl inbena fis-sekli 12 u 13. Il-katidral inbena fl-istil Gotiku u Ruman, u ġie mkabbar u modifikat bosta drabi.
Fl-1679, l-Isqof Miguel Jerónimo de Molina u l-kapitlu tal-katidral iddeċidew li jibdlu l-kor medjevali b'wieħed mibni fl-istil Barokk, u l-perit Lorenzo Gafà ġie maħtur biex jiddisinja u jissorvelja l-kostruzzjoni. Il-katidral ġarrab ħsarat kbir ftit snin wara fit- terremot ta’ Sqallija tal-1693, u għalkemm partijiet mill-bini ma kellhomx ħsara, fil-11 ta’ April 1693 ittieħdet id-deċiżjoni li l-katidral l-antik jinħatt u jinbena mill-ġdid fl-istil Barokk fuq disinn ta’ Gafà. Il-kor u s-sagristija, li baqgħu sħaħ wara t-terremot, ġew inkorporati fil-katidral il-ġdid. Ix-xogħlijiet bdew fl-1696, u l-bini kien kważi lest sal-1702. Ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Davide Cocco Palmieri fit-8 ta’ Ottubru 1702. Il-katidral tlesta għal kollox fl-24 ta’ Ottubru 1705, meta spiċċa x-xogħol fuq il-koppla. Il-bini huwa meqjus bħala l-kapolavur ta' Gafà.

Fl-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 18, xi djar medjevali fin-Nofsinhar tal-katidral twaqqgħu sabiex jagħmlu post għal pjazza, il-Palazz tal-Isqof u s-Seminarju (illum il-Mużew tal-Katidral). Il-kwadru ta’ quddiem il-katidral tkabbar fil-bidu tas-seklu 19 wara t-twaqqigħ ta’ xi bini medjevali.

Il-katidral ġarrab ħsarat fi terremot ieħor fl-1856, meta l-affreski tas-seklu 18 fuq il-koppla ġew meqruda.

Illum, il-katidral huwa wieħed mill-attrazzjonijiet turistiċi ewlenin tal-Imdina. Huwa monument nazzjonali ta' Grad 1, u huwa wkoll elenkat fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Arkitettura

### Esterni
Il-Katidral ta' San Pawl huwa mibni fl-istil Barokk, b'xi influwenzi mill-arkitettura nattiva Maltija. Il-faċċata ewlenija tinsab fi Pjazza San Pawl (magħruf ukoll bħala *Misraħ San Pawl* ), u għandha zuntier baxx avviċinat minn tliet tarġiet. Il-faċċata hija mqassma b'mod nadif fi tliet taqsimiet b'pilastri ta' ordnijiet Korintju u Kompost. It-taqsima ċentrali hija miġbura 'l quddiem, u fiha l-bieb prinċipali, li stemma tal-belt tal-Imdina fuqu, flimkien ma' dawn tal-Gran Mastru Ramon Perellos y Roccaful u l-Isqof Davide Cocco Palmieri, li kollha ġew skolpit minn Giuseppe Darmanin. L-arma kkulurita tal-Arċisqof tal-ġurnata tinsab eżatt taħt l-armi tal-Imdina. Tieqa għat-tond fin-naħa ta' fuq tinsab fis-sular ta' fuq 'il fuq mill-bieb, u fuq nett tal-faċċata hemm fronton trijangolari. Kampnari li oriġinarjament kien fihom sitt qniepen jinsabu fiż-żewġ kantunieri tal-faċċata. Għandha koppla ottagonali, bi tmien rombli tal-ġebel 'il fuq minn tanbur għoli li jwassal għal fanal.

### Intern

Il-katidral għandu imqassam fuq salib Latin li jikkonsisti f'nava b'kripta taħtha, żewġ navi u żewġ kappelli tal-ġenb. Il-biċċa l-kbira tal-art tal-katidral tikkonsisti f’lapidi intarzjati jew ċangaturi tal-irħam kommemorattivi, simili għal dawk misjuba fil-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta u l-Katidral tal-Assunta fir -Rabat, Għawdex. Il-fdalijiet ta’ diversi isqfijiet u kanonki, kif ukoll lajċi minn familji nobbli, jinsabu midfuna fil-katidral.

Is-saqaf fih affreski li juru l-ħajja ta’ San Pawl li kienu mpinġija mill-pitturi Sqallin Vincenzo, Antonio u Francesco Manno fl-1794. L-aħwa Manno għamlu wkoll affreski fuq il-koppla, iżda dawn inqerdu waqt xogħlijiet ta’ tiswija wara terremot fl-1856. Fl-1860 ġie miżbugħ affresk ġdid fuq il-koppla minn Giuseppe Gallucci, u aktar tard ġie restawrat minn Giuseppe Calì. Il-pitturi ta' Gallucci u Calì inqerdu minħabba xogħlijiet urġenti ta' tiswija fl-1927, u wara ġew sostitwiti b'affresk li juri *l-Glorja ta' San Pietru u San Pawl* ta' Mario Caffaro Rore. Is-saqaf ġie restawrat minn Samuel Bugeja fl-1956. Il-knisja hija mdawwal bi tliet twieqi b'vertrati kkuluriti li ġew prodotti minn Victor Gesta lejn l-aħħar tas-seklu 19.

Ħafna artifatti mill-katidral ta’ qabel l-1693 kienu salvati wara t-terremot u reġgħu ntużaw biex iżejnu l-katidral il-ġdid. Dawn jinkludu fonti tal-magħmudija fuq stil Gotiku tard – tal-bidu tar-Rinaxximent li jmur lura għall-1495, il-bieb prinċipali tal-katidral l-antik li sar fl-1530, xi tilari tal-kor tas-seklu 15, kif ukoll għadd ta’ pitturi.

Il-navi, il-kappelli u s-sagristija tal-katidral fihom diversi pitturi u affreski, inklużi xogħlijiet ta ’ Mattia Preti u *l-bottega* tiegħu, Francesco Grandi, Domenico Bruschi, Pietro Gagliardi, Bartolomeo Garagona, Francesco Zahra, Luigi Moglia u Alessio Erardi . L-artlal titulari juri l-*Konverżjoni ta’ San Pawl fit-Triq ta’ Damasku*, u huwa xogħol ta’ Mattia Preti.

Partijiet mill-irħam użat biex iżejen il-katidral kien meħud mill-fdalijiet Rumani ta ' Carthage u Melite. Skulturi u artisti oħra li x-xogħol tagħhom iżejjen il-katidral jinkludu Giuseppe Valenti, Claudio Durante, Alessandro Algardi u Vincent Apap.

## Mużew tal-Katidral

Il-Mużew tal-Katidral ġie stabbilit fl-1897, u inizjalment kien jinsab f'xi swali ħdejn il-katidral. Fl-1969, il-mużew ġie trasferit fl-eks Seminarju fi Pjazza Arċisqof (magħrufa ukoll bħala *Misraħ l-Arċisqof*) li tħares lejn l-entratura tal-ġenb tal-katidral. Is-Seminarju kien inbena bejn l-1733 u l-1742 fl-istil Barokk. Huwa attribwit lill-periti Giovanni Barbara jew Andrea Belli, għalkemm Barbara kienet mejjet meta bdiet il-kostruzzjoni, u b'hekk Belli huwa aktar probabbli.

Il-kollezzjoni tal-mużew tinkludi repertorju eklektiku sekulari u ekkleżjastiku. Dan jinkludi xogħlijiet ta’ arti reliġjużi u profani li jkopru mis-seklu 14 sal-bidu tas-seklu 20, inklużi għadd ta’ pannelli medjevali li qabel kienu jinsabu fil-katidral; gallerija tal-flus *b'forte* fil-muniti numerużi tagħha tal-antikità; oġġetti tal-fidda reliġjużi u domestiċi, vestiti reliġjużi, għamara storika u l-kollezzjoni ewlenija tal-mużew, wirja permanenti ta' 76 inċiżżjoni fl-injam oriġinali minn Albrecht Dürer.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Website uffiċjali