open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cynocephalidae

**Cynocephalidae** hija klassi ta' mammiferi plaċentati, eżattament il-kolugi, tal-kontinent tal-Asja mifruxin fin-naħa tax-Xlokk u fuq bosta gżejjer.

Din il-familja qiegħda klassifikata fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fis-superordni Euarchontoglires u fl-ordni Dermoptera ma' tliet familji oħra (għalkemm sa ftit żmien ilu ma' dawn kien hemm il-familja Paramomyidae ukoll, li llum il-ġurnata hija kkunsidrata bħala familja tal-ordni Plesiadapiformes), li huma Mixodectidae, Plagiomenidae u Thylacaeluridae). 

Il-familja Cynocephalidae hija l-unika familja tal-ordni Dermoptera li għandha rappreżentanti ħajjin. F'din il-familja hemm tliet ġeneri li huma, Dermotherium li huwa estint u Cynocephalus u Galeopterus li huma estanti. Kull wieħed minn dawn talaħħar huwa rappreżentat bi speċi waħda biss ħajja. 

## Lista tal-ispeċi tal-familja Cynocephalidae

**Familja **Cynocephalidae**						
***Ġeneru *[[Cynocephalus]]* (Boddaert,1768)
*****[[Cynocephalus volans]]* (Linnaeus, 1758)
***Ġeneru *[[Dermotherium]]* (Ducrocq et al., 1992) (estint)
*****[[Dermotherium chimaera]]* (Marivaux et al., 2006) (estinta)
*****[[Dermotherium major]]* (Ducrocq et al., 1992) (estinta)
***Ġeneru *[[Galeopterus]]* (Thomas,1 908)
*****[[Galeopterus variegatus]]* (Audebert, 1799)

## Referenzi
*Stafford, Brian J. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press.
*Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. 2. Auflage. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, S. 250–252, ISBN 0-8018-5789-9.

## Ħoloq Esterni
*Informazzjoni dwar il-kolugi
*Tassonomija tal-Mammiferi
Tupaia

***Tupaia*** huwa ġeneru ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Scandentia, fil-familja Tupaiidae ma' tliet ġeneri oħra bi 15-il speċi. Fil-fatt, dan il-ġeneru huwa l-iktar wieħed ta' suċċess fl-ordni Scandentia bl-akbar numru tà speċi.

*Tupaia* huwa sottoġeneru wkoll, fil-ġeneru *[[Tupaia]]* stess u hemm 10 speċi ta' tupaji li jikklassifikaw rwieħhom taħt dan is-sottoġeneru.

## Lista tal-ispeċi tal-ġeneru Tupaia

*Ġeneru ***Tupaia***
**Sottoġeneru ***Tupaia***
***Tupaja tat-Tramuntana, *Tupaia belangeri*
***Tupaja ta' żaqqu dehebi, *Tupaia chrysogaster*
***Tupaja strixxat, *Tupaia dorsalis*
***Tupaja komuni, *Tupaia glis*
***Tupaja rqiq, *Tupaia gracilis*
***Tupaja ta' Horsfield, *Tupaia javanica*
***Tupaja ta' saqajh twal, *Tupaia longipes*
***Tupaja ta' Nikobar, *Tupaia nicobarica*
***Tupaja mpitter, *Tupaia picta*
***Tupaja ħamrani, *Tupaia splendidula*
**Sottoġeneru *Lyonogale*
***Tupaja ż-żgħir, *Tupaia minor*
***Tupaja Kalamjan, *Tupaia moellendorffi*
***Tupaja tal-muntanji, *Tupaia montana*
***Tupaja ta' Palaw, *Tupaia palawanensis*
***Tupaja l-kbir, *Tupaia tana*
Dendrogale

*[[Dendrogale]]* huwa ġeneru ta' mammiferi *(it-[[tupaji]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Scandentia, fil-familja Tupaiidae ma' 3 ġeneri oħra *([[Anathana]], [[Tupaia]] u [[Urogale]])*, b'2 speċi. Dan il-ġeneru jiġi it-2 l'akbar ta' suċċess fin-numru ta' speċi fl-ordni Scandetia.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu [[Tupaja]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]] tal-[[ġeneru]] ''[[Dendrogale]]''

* Ġeneru *[[Dendrogale]]*
**Tupaja ta' denbu lixx ta' Borneo, *Dendrogale melanura*
**Tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana, *Dendrogale murina*
Cynocephalus volans

Il-**Kolugo tal-Filippini** (*Cynocephalus volans*) huwa wieħed minn żewġ speċi ta' mammiferi plaċentati tal-familja Cynocephalidae, il-kolugi, li jiffurmaw l-ordni Dermoptera.

## Distribuzzjoni
Dan il-mammiferu, kif jgħid ismu, jgħix biss fil-foresti tropikali tal-Filippini, eżattament dan il-mammiferu qiegħed mifrux fil-gżejjer ta' Mindanao, Basilan, Samar, Leyte u Bohol.

## Deskrizzjoni

Dan il-kolugo għalkemm ta' daqs żgħir (viċin dak ta' qattus tad-dar) huwa meqjus kbir għal mammiferu li jgħix fis-siġar. Il-kolugo tal-Filippini huwa ta' daqs iżgħar u b'pil kannella fil-ħamrani aktar skur u anqas imtebba' minn dak tal-kolugo ta' Sunda (*Galeopterus variegatus*) jew kolugo Malajan (*Galeopterus variegatus*). Is-saqajn u l-idejn huma irqaq, ta' tul moderat kollha tal-istess qies, denb ta' daqs medju u korporatura ħafifa. Ir-ras ċkejkna, b'par għajnejn kbar iħarsu 'l quddiem b'viżjoni binokulari u b'par widnejn żgħar u tondi.

Dawn il-mammiferi għandhom membrana ta' ġilda mifruxa bejn il-vojt tal-appendiċi kollha, li fl-ebda mammiferu ieħor ma' laħqet din il-firxa. Din il-membrana hi mifruxa wkoll bejn is-swaba tal-idejn u tas-saqajn, bejn id-denb u s-saqajn u saħansitra bejn l-idejn u l-għonq. Ġeometrikament din il-membrana mhux possibli li tkun akbar jew aktar mifruxa minn hekk. Bl-għajnuna ta' din il-membrana il-kolugo tal-Filippini kapaċi jipplana distanza ta' bejn 70 u 100 metru kull darba bejn siġra u oħra mingħajr telf kbir ta' għoli.

## Riproduzzjoni
Wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 60 ġurnata biss, il-kolugo tal-Filippini jġib fid-dinja ferħ 1 biss, rarament tnejn u dan mal-ewwel jaqbad mal-pil taż-żaqq tal-omm.

## Klassifikazzjoni
*Ordni Dermoptera
**Familja Cynocephalidae
***Ġeneru Cynocephalus
******Kolugo tal-Filippini**, *Cynocephalus volans*

## Gallerija


Stampa:Cobego-met-jong.jpg|Kolugo tal-Filippini bil-ferħ
Stampa:Philippine_flying_lemur_at_the_python_sanctuary,_Santa_Fe_Albuquerque.jpg|Kolugo tal-Filippini
Stampa:Flying Lemur & Baby, Bohol.jpg|Omm bil-wild tagħha


## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Klassifikazzjoni ta' ''Cynocephalus volans''

## Ħoloq esterni
*Informazzjoni dwar il-kolugo
*''Flying Lemur''
*''Flying Lemur''
Tupaiidae

**Tupaiidae** hija familja ta' mammiferi (it-tupaji), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fis-superordni Euarchontoglires, fl-ordni Scandentia, b'erba' ġeneri (*[[Anathana]]*, *[[Tupaia]]*, *[[ Dendrogale]]* u *[[Urogale]]*) b'żewġ sottoġeneri (*[[Tupaia]]* u *[[Lyonogale]]* fil-ġeneru *[[Tupaia]]*) u b'dsatax-il speċi ħajja. 

Il-familja Tupaiidae hija l-aktar familja ta' suċċess fin-numru ta' speċi u flimkien mal-familja Ptilocercidae li hija ffurmata minn speċi waħda biss, jiffurmaw l-ordni Scandentia kollu.

## Lista tal-ispeċi tal-familja Tupaiidae

*Familja **Tupaiidae**
**Ġeneru *[[Anathana]]*
***Tupaja ta' Madras, *Anathana ellioti*
**Ġeneru *[[Dendrogale]]*
***Tupaja ta' denbu lixx ta' Bornejo, *Dendrogale melanura*
***Tupaja ta' denbu lixx tat-Tramuntana, *Dendrogale murina*
**Ġeneru *[[Tupaia]]*
***Sottoġeneru *[[Tupaia]]*
****Tupaja tat-Tramuntana, *Tupaia belangeri*
****Tupaja ta' żaqqu dehebi, *Tupaia chrysogaster*
****Tupaja strixxat, *Tupaia dorsalis*
****Tupaja komuni, *Tupaia glis*
****Tupaja rqiq, *Tupaia gracilis*
****Tupaja ta' Horsfield, *Tupaia javanica*
****Tupaja ta' saqajħ twal, *Tupaia longipes*
****Tupaja ta' Nikobar, *Tupaia nicobarica*
****Tupaja mpitter, *Tupaia picta*
****Tupaja ħamrani, *Tupaia splendidula*
***Sottoġeneru *[[Lyonogale]]*
****Tupaja ż-żgħir, *Tupaia minor*
****Tupaja Kalamjan, *Tupaia moellendorffi*
****Tupaja tal-muntanji, *Tupaia montana*
****Tupaja ta' Palaw, *Tupaia palawanensis*
****Tupaja l-kbir, *Tupaia tana*
**Ġeneru *[[Urogale]]*
***Tupaja tal-Filippini, *Urogale everetti*

## Referenzi
*
Manidae

Manidae hija familja ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Pholidota, b'żewġ sottofamilji (Eurotamandua u Maninae), b'ħames ġeneri (Eurotamandua, Eomanis, Necromanis, Patriomanis u Manis) u bi tmien speċi estanti. Il-familja Manidae flimkien mal-familji Epoicotheriidae, Escavadodontidae u Metacheiromyidae jiffurmaw l-ordni Pholidota.

## Lista tal-ispeċi tal-familja Manidae

*Familja **Manidae**
**Sottofamilja Eurotamandua (estinta)
**Sottofamilja Maninae
***Ġeneru *[[Eomanis]]* (estint)
*****[[Eomanis krebsi]]* (Storch u Martin, 1994)
*****[[Eomanis waldi]]* (Storch, 1978)
***Ġeneru *[[Necromanis]]* (estint)
*****[[Necromanis edwardsi]]*
*****[[Necromanis franconica]]*
*****[[Necromanis quercyi]]*
***Ġeneru *[[Patriomanis]]* (estint)
*****[[Patriomanis americana]]* (Emry, 1970)
***Ġeneru *[[Cryptomanis]]* (estint)
*****[[Cryptomanis gobiensis]]* (Gaudin et al, 2006)
***Ġeneru *[[Manis]]* 
****Sottoġeneru *[[Manis]]*
*****Pangolin Indjan,  *Manis crassicaudata*
*****Pangolin Ċiniż,  *Manis pentadactyla*
****Sottoġeneru *[[Paramanis]]*
*****Pangolin Malajan,  *Manis javanica*
*****Pangolin ta' Palaw, *Manis culionensis*
****Sottoġeneru *[[Smutsia]]*
*****Pangolin Ġgant,  *Manis gigantea*
*****Pangolin ta' Temminck, *Manis temminckii*
****Sottoġeneru *[[Phataginus]]*
*****Pangolin tas-siġar, *Manis tricuspis*
****Sottoġeneru *[[Uromanis]]*
*****Pangolin ta' denbu twil, *Manis tetradactyla*
Caenolestidae

**Caenolestidae** hija familja ta' mammiferi marsupjali (l-opossumi bugdiedem), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali), fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fis-sottordni Caenolestoidea, b'żewġ sottofamilji Pichipilinae u Caenolestinae u bit-tlitt ġeneri, *[[Caenolestes]]*, *[[Lestoros]]* u *[[Rhyncholestes]]* biss li għadhom rappreżentati b'seba' speċijiet ħajjin.

## Lista tal-ispeċijiet tal-familja Caenolestidae

*Familja **Caenolestidae**
**Sottofamilja Pichipilinae
***Ġeneru *[[Pichipilus]]* (Ameghino, 1890)
*****[[Pichipilus centinelus]]* (Marshall & Pascual, 1977)
*****[[Pichipilus exilis]]*
*****[[Pichipilus halleuxi]]*
*****[[Pichipilus osborni]]* (Ameghino, 1890)
*****[[Pichipilus rigssi]]* 
***Ġeneru *[[Phonocdromus]]* (Ameghino, 1894)
*****[[Phonocdromus gracilis]]*
*****[[Phonocdromus patagonicus]]*
***Ġeneru *[[Pliolestes]]* (Reig, 1955)
*****[[Pliolestes tripotamicus]]* (Reig, 1955)
**Sottofamilja Caenolestinae
***Ġeneru *[[Caenolestes]]* (Thomas, 1895)
****Opossum bugeddum ta' żaqqu griża, *Caenolestes caniventer* (Anthony, 1921)
****Opossum bugeddum tal-Andi, *Caenolestes condorensis* (Albuja & Patterson, 1996)
****Opossum bugeddum tat-Tramuntana, *Caenolestes convelatus* (Anthony, 1924)
****Opossum bugeddum skur, *Caenolestes fuliginosus* (Tomes, 1863)
****Opossum bugeddum tal-Lvant, *Caenolestes sangay* (Ojala-Barbour, R., et al.2013)
****†*[[Caenolestes judithae]]*
****†*[[Caenolestes minor]]* 		
***Ġeneru *[[Lestoros]]* (Oehser, 1934)
****Opossum bugeddum Peruvjan, *[[Lestoros inca]]* (Thomas, 1917)
***Ġeneru †*[[Pseudhalmarhiphus]]* (Ameghino, 1903) 
****†*[[Pseudhalmarhiphus guaraniticus]]* (Ameghino, 1903) 
***Ġeneru *[[Rhyncholestes]]* (Osgood, 1924)
****Opossum bugeddum ta' mnieħru twil, *Rhyncholestes raphanurus* (Osgood, 1924)
***†Ġeneru *[[Stilotherium]]* (Ameghino, 1887) 
****†*[[Stilotherium dissimile]]* 

† jindika estinzjoni

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Id-Databażi Palebijoloġika
Ameridelphia

L-**Ameridelphia** huwa superordni ta' mammiferi marsupjali (l-opossumi u l-opossumi bugdiedem). Dan qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, b'żewġ ordnijiet (Paucituberculata u Didelphimorphia). Is-superordni Ameridelphia flimkien mal-Australidelphia jiffurmaw l-infraklassi Metatheria.

L-Ameridelphia jinkludi fih il-marsupjali kollha taż-żewġ kontinenti Amerikani, minbarra il-marsupjal kolokolo jew monito del monte *[[Dromiciops gliroides]]*, li għalkemm huwa mifrux mal-kontinent tal-Amerika t'Isfel jifforma parti mis-superordni Australidelphia.

## Klassifikazzjoni
*Superordni **Ameridelphia**
**Ordni Didelphimorphia
***Familja Didelphidae (opossumi)
**Ordni Paucituberculata
***Familja Caenolestidae (opossumi bugdiedem)

## Referenzi
*McKenna, M.C. & Bell, S.K. 1997. Classification of mammals: above the species level. New York: Columbia University Press, 631 pp. ISBN 0-213-11013-8 
*Nilsson, M.A., Arnason, U., Spencer, P.B.S. & Janke, A. 2004. Marsupial relationships and a timeline for marsupial radiation in South Gondwana. Gene 340:189-196. 
*Jansa, S.A. & Voss, R.S. 2000. Phylogenetic Studies on Didelphid Marsupials I. Introduction and Preliminary Results from Nuclear IRBP Gene Sequences. Journal of Mammalian Evolution 7(1):43-77. 
*Kirsch, J.A.W., Lapointe, F.-J. & Springer, M.S. 1997. DNA-hybridisation studies of marsupials and their implications for metatherian classification. Australian Journal of Zoology 45:211-280. 
*Palma, R.E. & Spotorno, A.E. 1999. Molecular systematics of marsupials bvased on the rRNA 12S mitochondrial gene: the phylogeny of Didelphimorphia and of the living fossil microbiotheriid Dormiciops gliroides Thomas. Molecular Phylogenetics and Evolution 13:525-535.

## Ħoloq esterni
*Klassifikazzjoni tal-Ameridelphia f'''The Taxonomicon''
Petrodromus

***Petrodromus*** huwa ġeneru ta' mammiferi (is-senġijiet), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae, fis-sottofamilja Macroscelidinae ma' żewġ ġeneri oħra, *[[Elephantulus]]* u *[[Macroscelides]]* b'rappreżentanti ħajjin, u bi speċi waħda biss estanti (ħajja). 

## Lista tal-ispeċijiet tal-ġeneru ''Petrodromus''

*Ġeneru ***Petrodromus*** (Peters, 1846)		
***[[Petrodromus tetradactylus]]* (Peters, 1846)

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
*Id-Databażi Palebijoloġika

## Ħoloq esterni
* AWF: Macroscelididae
Rhynchocyon

***Rhynchocyon*** huwa ġeneru ta' mammiferi fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae ma' tliet ġeneri oħra (*[[Elephantulus]]*, *[[Macroscelides]]* u *[[Petrodromus]]*) u l-uniku wieħed fis-sottofamilja Rhynchocyoninae b' erba' speċijiet ħajjin u minn tal-anqas tlieta estinti. Dan il-ġeneru bħala numru ta' speċijiet huwa it-tieni l-aktar ta' suċċess fl-ordni Macroscelidea.

## Lista tal-ispeċijiet tal-ġeneru ''Rhynchocyon''
*Ġeneru ***Rhynchocyon***
**Senġi ta' taħt dahru dehebi, *Rhynchocyon chrysopygus*
**Senġi ċċangjat, *Rhynchocyon cirnei*
***Rhynchocyon clarkei* (fossilu)
**Senġi iswed u aħmar, *Rhynchocyon petersi*
***Rhynchocyon pliocaenicus* (fossilu)
***Rhynchocyon rusingae* (fossilu)
**Senġi ta' wiċċu griż, *Rhynochocyon udzungwensis*

## Referenzi
* McKenna, M.C. & Bell, S.K. 1997. Classification of mammals: above the species level. New York: Columbia University Press, 631 pp. ISBN 978-0-231-11013-6
* Rathbun, G.B. 1979. Rhynchocyon chrysopygus. Mammalian Species 117:1-4.
* Schlitter, D.A. 2005. Order Macroscelidea. Pp. 82-85 in Wilson, D.E. & Reeder, D.M. (eds.). Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference. 3rd ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2 vols., 2142 pp. ISBN 978-0-8018-8221-0
Macroscelides

**Macroscelides** huwa ġeneru ta' mammiferi (is-senġijiet), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae, fis-sottofamilja Macroscelidinae ma' żewġ ġeneri oħra (Elephantulus u Petrodromus). Dan il-ġeneru sa l-2013 kien meqjus bħala wieħed monotipiku iżda llum iħaddan fih tlett speċijiet estanti (ħajjin). 

## Lista tal-ispeċijiet tal-ġeneru Macroscelides

* Ġeneru ***Macroscelides*** (A. Smith, 1829)
***[[Macroscelides flavicaudatus]]*
***[[Macroscelides micus]]*
***[[Macroscelides proboscideus]]*

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
*Id-Databażi Palebijoloġika
*http://www.sengis.org/

## Ħoloq esterni
* *[http://www.awf.org/content/wildlife/detail/elephantshrew Elephant Shrew]*
Bir id-Deheb

**Bir id-Deheb** hija parti bejn il-lokalitajiet ta' Ħal-Għaxaq u ż-Żejtun. Minkejja l-isem f'dan l-inħawi jekk tmur tfittex żgur mhux ħa sib xi bir tad-deheb. Fil-fatt din il-parti fiż-żmien il-medjuevu kienet tissejjaħ il-"Qasam Ta' Dihib", b'hekk jista' jkun li ġej minn xi kunjom jew laqam tas-seklu XV. 

Bir id-Deheb eżattament jinsab fin-naħa ta' fuq taż-Żejtun u fin-naħa t'isfel ta' Ħal-Għaxaq, u minn nofs ta' din il-parti tgħaddi t-triq prinċipali lejn il-kumplament ta' nofsinhar ta' Malta, it-Triq Tal-Barrani. It-Triq Tal-Barrani hi dik it-triq li tifred iż-żewġ lokalitajiet t'hawn fuq. Iżda l-ikbar parti ta' Bir id-Deheb tinsab fiż-Żejtun. 

Ġewwa Bir id-Deheb insibu knisja ddedikata lil Madonna tal-Ħniena li tgħamel parti mill-parroċċa ta' Santa Katarina ta' Lixandra fiż-Żejtun. Il-festa ta' din il-knisja f'ġieh il-Madonna tal-Ħniena ssir Ħadd fuq il-15 ta' Settembru,jum il-festa tad-duluri. 

Qrib din l-inħawi nsibu irħula oħra żgħar li jagħmlu mall-Belt Żejtunija fosthom Ħal-Ġwann, Ħal-Bajda, Ħal-Bisbut u Ta' Tnella. Insibu wkoll diversi knejjes qrib ta' dan il-post li kollha jagħmlu mal-parroċċa ta' Santa Katarina ta' Lixandra, fosthom il-Knisja ta' Sant' Anġlu, il-Knisja ta' Santa Marija u l-Knisja tal-Madonna ta' Sinjura.

Toroq f'din il-parti insibu diversi fiż-żewġ lokalitajiet u anki l-popolazzjoni mhux daqsekk żgħira li sa anki taqbeż il-popolazzjoni ta' lokalitajiet oħra Maltin u Għawdxin, fost dawn it-toroq insibu:

## Ġewwa Ħal-Għaxaq

* Wesgħa ta' Bir id-Deheb
* Triq Birżebbuġa 
* Triq il-Bidla
* Sqaq Dendu
* Triq Manwel Dimech 
* Sqaq Wilġa 
* Triq it-Terħa 
* Triq Santa Tereża 
* Triq Tal-Barklor 
* Parti minn Dawret Ħal-Għaxaq

## Ġewwa ż-Żejtun

* Triq Tal-Barrani
* Triq Bir id-Deheb 
* Triq Frank Ghio 
* Triq l-Għadam 
* Sqaq Tal-Ħniena
* Misraħ il-Kanonku Ġiovanni Vella
* Triq Lorenzo Gafà 
* Parti minn Triq il-Madonna tal-Ħniena 
* Triq Melchiorre Gafà
* Vjal Sir Paul Boffa 
* Triq it-Tabib Cannataci 
* Triq Xandru Farrugia 
* Triq Ħal-Ġwann
* Parti minn Triq il-Labour
* Parti minn Triq il-President Anton Buttigieg
*
Atomium

L-Atomium huwa bini fi Brussell li kien inbena għall-Fiera Dinjija ta' l-1958 (Expo '58). Din l-istruttura ta' l-aluminju u l-azzar hi twila 103 metri (335 pied) u tirrappreżenta l-istruttura kristallina tal-ħadid, imkabbra għall 165 biljun darba. L-istruttura tikkonsisti f'disa sferi ta' l-azzar, kull waħda b'diametru ta' 18-il metru. Dawn huma magħquda flimkien permezz ta' tubi twal 35 metru, li huma turġien. It-twieqi fl-isfera ta' fuq nett jipprovdu veduta panoramika ta' Brussel. Dan il-monument minn André Waterkeyn, huwa landmark tal-belt kapitali Belġjana.

Bollen Atomium.jpg


* Webcam Atomium
Baqra tal-baħar

Mammiferi plaċentati erbivori tal-baħar li jiffurmaw l-ordni Sirenia, mifruxa ma' ħafna ibħra, xmajjar w estwarji, ma' tul il-kosta ta' l-Afrika, l-Indja, l-Awstralja u ż-żewġ kontinenti Amerikani. Dawn il-mammiferi jiġu msejħa b'ħafna ismijiet bħal baqar tal-baħar, lamantini u dugongi fost oħrajn. 

Il-baqar tal-baħar kollha il jeżistu llum għandhom metaboliżmu estremament baxx u tolleranza ta' xejn lejn l-ilma kiesaħ, biss xorta waħda huma mammiferi totalment akkwatiċi u bħal baleni u d-dniefel, f'ħajjithom ma' joħorġu qatt barra mill-ilma lanqas biex iwelldu.  Minħabba dawn il-fatturi il-baqar tal-baħar jistgħu jgħixu biss f'ibħra baxxi u sħan mal-kosta, fi xmajjar u f'estwarji b'ekosistemi nodfa u b'saħħithom.

Il-lamantini (Trichechidae) u d-dugongi (Dugongidae) huma fil-periklu ta' estinzjoni. L-erba' speċi li huma kollha vulnerabli minħabba telf ta' abitat u mpatti negattivi oħra li huma relatati mal-bniedem, bħall-iżvilupp tal-kosta u żieda fil-popolazjoni.

## Deskrizzjoni
 
Il-baqar tal-baħar għandhom ħafna adattazzjonijiet fisiċi għall-ħajja fl-ilma. L-idejn ġew modifikati b'mod biex jintużaw bħala tmun biex jgħinu fid-direzzjoni, is-saqajn tant ċkienu li baqa' biss 2 għadmiet midfuna fil-fond ġewwa l-muskoli u d-denb inbidel f'forma ta' moqdif. 

Ir-ras hija waħda mill-partijiet li ġiet immodifikata l-aktar, biex dawn il-mammiferi jkunu jistgħu jieħdu in-nifs faċilment f'wiċċ l-ilma. Is-snien fil-ħalq naqsu drastikament ukoll u l-ftit li baqa' ġew addattati għal veġetazjoni ratba. Is-sider fil-mara qiegħed pożizjonat taħt l-idejn u għandhom par wieħed biss. Id-differenza bejn il-familja Trichechidae u l-familja Dugongidae hija fil-forma tad-denb u tar-ras. Għalkemm jidhru ħoxnin, il-baqar tal-baħar huma fusiformi w idrodinamiċi.

## Dieta

Għad-differenza mill-mammiferi tal-baħar kollha l-oħra (dniefel, baleni, bumerini, iljuni tal-baħar u lutri tal-baħar) il-baqar tal-baħar huma mammiferi totalment erbivori u jieklu biss veġetazjoni u ħaxix tal-baħar biss.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Sirenia
** Familja Prorastomidae (estinta)
** Familja Protosirenidae (estinta)
** Familja Dugongidae
*** Sottofamilja Dugonginae
**** Ġeneru *[[Dugong]]*
***** Dugong, *[[Dugong dugon]]*
*** Sottofamilja Hydrodamalinae
**** Ġeneru *[[Dusisiren]]*
***** *[[Dusisiren dewana]]* (estinta)
***** *[[Dusisiren jordani]]* (estinta)
***** *[[Dusisiren takasatensis]]* (estinta)
**** Ġeneru *[[Hydrodamalis]]*
***** *[[Hydrodamalis cuestae]]* (estinta)
***** Baqra tal-baħar ta' Steller, *[[Hydrodamalis gigas]]* (estinta)
** Familja Trichechidae
*** Ġeneru *[[Trichechus]]*
**** Lamantin tal-Karibew, *[[Trichechus manatus]]*
**** Lamantin Afrikan, *[[Trichechus senegalensis]]*
**** Lamantin Amazoniku, *[[Trichechus inunguis]]*

## Referenzi
* Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 92-93
* The Paleobiology Database

## Ħoloq esterni
* Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  
* The earliest known Sirenian is ''Pezosiren portelli''.
Bolzano

**Bolzano** (Ġermaniż *Bozen*, Ladin *Bulsan*) hija l-belt kapitali u l-ikbar tat-Tirol t’Isfel (Provinċja Awtonoma ta’ Bolzano/Bozen) fl-Italja u fl-Alpi. Bejn wieħed u ieħor f’Bolzano jgħixu 100,000 abitant. 73% tal-popolazzjoni titkellem bit-Taljan, 26.29% bil-Ġermaniż u 0.71% bil-Ladin, lingwa tad-Dolomiti.

## Il-Belt

Bolzano huwa ċ-ċentru amministrattiv, ekonomiku, finanzjarju, politiku, artistiku, kulturali u reliġjuż (ma’ Bressanone/Brixen) tat-Tirol t’Isfel. Bolzano hija belt ma’ università trilingwa (Ġermaniż, Talian u Ingliż), akkademja ewropea u konservatorju prestiġġjuż.

## Popolazzjoni
Il-popolazzjoni tal-belt mal-agglomerazzjoni hija ta' 140,000 abitant. 8% (7.929) tal-popolazzjoni tal-belt hija stranġiera u l-ikbar komunità hija Albaniża.

## Amministrazzjoni
Luigi Spagnolli huwa is-Sindku ta’ Bolzano u Elmar Pichler Rolle huwa viċi-sindku tal-belt.

### Distretti
*Centro-Piani-Rencio / Zentrum-Bozner Boden-Rentsch
*Oltrisarco-Aslago / Oberau-Haslach
*Europa-Novacella / Europa-Neustift
*Don Bosco (San Ġwann Bosco)
*Gries-San Quirino / Gries-Quirein

## Storja
Sa l-1918 Bolzano kienet parti mill-Imperu tal-Awstrija-Ungerija.

## Turiżmu

Iċ-ċentru storiku huwa ta’ oriġini Awstriaka.

* Il-Katidral ta’ Bolzano
* Mużew ta’ Arkeoloġija tal-Tirol t’Isfel ma’ Ötzi (il-mummja il-kiesaħ)
* Messner Mountain Museum Firmian
* Mużew tal-Belt
* Museion – Mużew ta' l-arti moderna
* Mużew tan-Natura
* Kastell Runkelstein
* Il-Portiċi ta’ Bolzano
* Pjazza Walther

## Links esterni
* (ġe) (ta) Uffiċċju tat-Turisti tal-Belt Bolzano
* (in) (ġe) (ta) (ol) Reġjun tat-Turisti ta’ Bolzano
* (in) (ġe) (ta) Università Ħielsa ta’ Bolzano
* (in) (ġe) (ta) (la) (fr) Provinċja Autonoma ta’ Bolzano
Dugong

*[[Dugong]]* huwa ġeneru, ta' mammiferi *(id-[[dugongu]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae, fis-sottofamilja Dugonginae, bi speċi 1 biss.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artikli [[Baqra tal-baħar]] jew [[Dugongu]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]] tal-[[ġeneru]] ''[[Dugong]]''

*Ġeneru *[[Dugong]]* (Lacepede, 1799)
***[[Dugong dugon]]* (P.L.S. Muller, 1776)
***Sottospeċi 
*****[[Dugong dugon australis]]* (Retzius, 1794)
*****[[Dugong dugon dugon]]* (P.L.S. Muller, 1776)
*****[[Dugong dugon hemprichii]]* (Ehrenberg, 1828)
*****[[Dugong dugon tabernacauli]]*(Ruppell, 1834)

## Referenzi
*Shoshani, Jeheskel (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 92-93
* The Paleobiology Database

## Links Esterni
*Manatee & Dugong Research, Education, & Conservation  
*The earliest known Sirenian is ''Pezosiren portelli''.
Torri Eiffel

It-**Torri Eiffel**, huwa torri tal-ħadid f'Pariġi, hu landmark tal-post u eżempju bikri ta' xogħol bil-ħadid fuq daqs ġgantesk. Ġie ddisinjat u mibni mill-inġinier ċivili Franċiż, Alexander Gustav Eiffel għall-Fiera Dinjija ta' Pariġi fl-1889.  It-torri, mingħajr l-antenna tax-xandir li saret wara, hu twil 300m. Is-sezzjoni t'isfel tikkonsisti f'erba' arkati kbar bħala saqajn. It-torri, ġie mibni minn madwar 6,300 tunnellata ħadid, għandu t-turġien u l-liftijiet. Fin-naħa ta' fuq tat-torri ssib uffiċċju meteoroloġiku, stazzjon tar-radju, antenna ta' trasmissjoni tat-televiżjoni kif ukoll kmamar li kienu jintużaw minn Eiffel innifsu. 

Dan l-aħħar ġie miżjud dawl ferm sabiħ madwaru li jagħti dehra iżjed romantika lil din il-belt kapitali Franċiża.
Elephantulus

*[[Elephantulus]]* huwa ġeneru ta' mammiferi *(is-[[senġi]]jiet)*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Macroscelidea, fil-familja Macroscelididae, fis-sottofamilja Macroscelidinae ma' bosta ġeneri oħra tnejn minnhom *[[Macroscelides]]* u *[[Petrodromus]]* b' rappreżentanti ħajjin. Dan il-ġeneru huwa rappreżentat bi ħdax-il speċi estanti (ħajjin)u bħala numru ta' speċijiet huwa l-aktar wieħed ta' suċċess fl-ordni Macroscelidea.

## Lista tal-i[[speċi]]jiet tal-[[ġeneru]] ''[[Elephantulus]]''
** Ġeneru *[[Elephantulus]]* (Thomas & Schwann, 1906)
*** *[[Elephantulus antiquus]]* (Broom, 1948) (estinta)
*** *[[Elephantulus brachyrhynchus]]* (A. Smith, 1836)
*** *[[Elephantulus broomi]]* (Corbet & Hanks, 1968) (estinta)
*** *[[Elephantulus edwardii]]* (A. Smith, 1839)
*** *[[Elephantulus fuscipes]]* (Thomas, 1894)
*** *[[Elephantulus fuscus]]* (Peters, 1852)
*** *[[Elephantulus intufi]]* (A. Smith, 1836)
*** *[[Elephantulus myurus]]* (Thomas & Schwann, 1906)
*** *[[Elephantulus pilicaudus]]* (Smith,2008)
*** *[[Elephantulus revoili]]* (Huet, 1881)
*** *[[Elephantulus rozeti]]* (Duvernoy, 1833)
*** *[[Elephantulus rufescens]]* (Peters, 1878)		
*** *[[Elephantulus rupestris]]* (A. Smith, 1831)

## Referenzi
* Schlitter, Duane A. (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 82-85.
* The Paleobiology Database.
* Tassonomija tal-Mammiferi.

## Ħoloq Esterni
* Elephant Shrew: Wildlife summary from the African Wildlife & Reptiles Foundation
* Afrotheria Specialist Group Sengi section
Bniedem

Il-**Bnedmin** (*imsejjaħ ukoll Uman*) huma primati fl-ispeċi Homo sapiens (bil-Latin; 'Raġel għaref'), fil-ġeneru mammiferi, fil-klassi Mammalia, fil-familja Hominidae.

L-Umani għandhom moħħ żviluppat ħafna li jippermetti raġunamenti astratti, il-lingwa u introspezzjoni (li tikkuntempla lilek innifsek, u mhux tosserva madwarek biss). Dan, flimkien ma' ġisem wieqaf li jippermetti l-użu ħieles tal-idejn ippermetta lill-bnedmin sabiex jagħmlu użu kbir ta' għodod.

Bħal ħafna primati oħra, l-umani huma ta' natura soċjali u jħobbu joqogħdu miġburin flimkien. Barra minn hekk, kapaċi jużaw ħafna tipi ta' kommunikazjoni. Il-bnedmin, matul is-snin u jibqgħu fil-futur, jikkreaw strutturi soċjali kumplessi magħmula minn gruppi ta' individwi li jikkooperaw flimkien u jikkompetu ma' xulxin. Id-daqs ta' dawn il-gruppi jvarja minn ftit individwi għal nazzjonijiet sħaħ b'miljuni ta' nies. It-taħlit bejn dal-gruppi ħoloq matul iż-żminijiet varjetà kbira ta' tradizzjonijiet, ritwali, etika, valuri, użanzi, normi soċjali u liġijiet li kollha jiffurmaw l-bażi tas-soċjetà umana.
Alan Turing

**Alan Mathison Turing** (Londra, 23 ta' Ġunju 1912 – Wilmslow, 7 ta' Ġunju 1954) kien matematiku, loġiku u kriptografu Brittaniku. Hu kien pijunier fl-iżvilupp tax-xjenza tal-informatika, fejn ta definizzjoni ċara ta' "algoritmu" u "komputazzjoni" bil-Magna ta' Turing, li tista' tiġi kkunsidrata bħala l-mudell li jibbażaw irwieħhom diversi kompjuters. Turing huwa meqjus bħala missier tal-informatika u l-intelliġenza artifiċjali.

## Ħoloq esterni

*  Bijografija fuq MacTutor
*  The Alan Turing Home Page
Apparat Periferali

**Periferali** hu hardwer li jiżdied ma' kompjuter biex jiżdiedulu l-abbiltajiet tiegħu. Iktar minn hekk periferali huma apparati li huma opzjonali u mhux bżonjużi biex kompjuter bażiku jaħdem. It-terminu periferali hu iktar użat għal apparati li jiżdiedu mal-kompjuter fuq barra bis-saħħa ta' konnesjonijiet bħal USB jew COM. Eżempji tipiċi huma joystiks, printers, skeners, u mikrofoni.

Apparat bħal moniter jew disk drajvs mhux konsiderati periferali meta mhux opzjonali. Kards bħal vijdjo kards ukoll mhux konsiderati periferali għax huma apparati interni.

Qabel ma kien jeżisti il-kompjuter personali, apparati li ma kinux motherboard, CPU jew memorja kienu meqjusa bħala periferali. Il-kompjuter personali espanda t-tifsira ta' x'inhu bażiku u x'inhu periferali u għaldaqstant keyboard, moniter u maws m'humiex iktar konsiderati bħala periferali.

## Lista ta' apparati periferali komuni

* Apparat ta' Ħżin
** Li jista' jitneħħa (Jaqra jew jikteb f'medja li jinġarr)
*** CD
**** CD-ROM
**** CD-RW
**** CD-R
*** DVD
**** DVD-ROM
**** DVD-RW
**** DVD-R
*** USB flash drive
*** Tape drive
*** Floppy disk
*** Punch card
** Ta' ġewwa
*** Disk array controller
* Input
** Manwali
*** kijbord
*** Pointing devices
**** maws
**** Trackball
*** Joystik
*** Touch skrijn
*** Joypad
** Brain-computer interface
** skener
** Computer terminal
** Computer speech recognition
** Webcam
** Digitizing tablet
** Barcode reader
* Output
** Stampar
*** Plotter
*** Stampatur
*** Braille embosser
** Ħoss
*** Computer speech synthesis
*** Kard tal-Awdjo
*** Spijkers
*** Mikrofonu
** Viżwali
*** Kard tal-Grafika
*** Moniter
** Refreshable Braille display
* Network
** Modem
** Kard tan-Network
Notoryctemorphia

In-**Notoryctemorphia** huwa ordni ta' mammiferi marsupjali, eżattament it-talpi marsupjali, li qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Australidelphia. Għandu familja waħda, in-Notoryctidae, u ġeneru wieħed biss, *[[Notoryctes]]*, b'żewġ speċi ħajjin. 

Dan l-ordni flimkien ma' erba' ordnijiet oħra, il-Microbiotheria, id-Dasyuromorphia, il-Peramelemorphia u d-Diprotodontia, jiffurmaw is-superordni Australidelphia.

## Lista tal-ispeċi tal-ordni Notoryctemorphia

* Ordni **Notoryctemorphia**
** Familja Notoryctidae
*** Ġeneru *[[Notoryctes]]*
**** Talpa marsupjal tat-Tramuntana jew Karkarratul, *Notoryctes caurinus
**** [[Talpa marsupjal ta' Nofsinhar]] jew Itjaritjari, *Notoryctes typhlops

## Referenzi
* 
*  
* 
* 

## Ħoloq esterni
* Klassifikazzjoni tan-Notoryctemorphia fuq The Taxonomicon
Alfabett

L-**Alfabett** jiġbor fih dawk l-ittri kollha li jintużaw biex tinkiteb il-lingwa ta' diversi pajjiżi. Fil-Malti nużaw b'kollox tletin ittra, li huma:
* (ittri żgħar) a, b, ċ, d, e, f, ġ, g, għ, h, ħ, i, ie, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, ż, z;
* (ittri kapitali) A, B, Ċ, D, E, F, Ġ, G, Għ, H, Ħ, I, Ie, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Ż, Z.

## Ara wkoll
* Grammatika Maltija

## Biblijografija
* (it) Giovan Pietro Francesco Agius de Soldanis, *[https://books.google.com/books?id=FviLm_AB_AoC Della lingua punica presentemente usata da maltesi]*, per Generoso Salomoni alla Piazza di S. Ignazio. Si vendono in Malta, 1750
* (it) Antonio Emanuele Caruana, *[https://books.google.com/books?id=QnFGatQjpccC Sull'origine della Lingua Maltese]*, Malta, Tipografia C. Busuttil, 1896
* (it) Giovanni Battista Falzon, *[https://books.google.com/books?id=oG49AQAAMAAJ Dizionario Maltese-Italiano-Inglese]*, G. Muscat, 1845 (1 ed.),  (2 ed.)
* (it) Giuseppe Nicola Letard, *[https://books.google.com/books?id=ed8OAAAAQAAJ Nuova guida alla conversazione italiana, inglese e maltese ad uso delle scuole]*, Malta, 1866-75
* (it) Fortunato Panzavecchia, *[https://archive.org/details/grammaticadella01panzgoog Grammatica della Lingua Maltese]*, M. Weiss, Malta, 1845 
* (it) Michele Antonio Vassalli, *[https://archive.org/details/grammaticadella00vassgoog Grammatica della lingua Maltese]*, 2 ed., Malta, 1827 
* (it) Michele Antonio Vassalli, *[https://books.google.com/books?id=uO1LAAAAcAAJ Lexicon Melitense-Latino-Italum]*, Roma, Fulgonius, 1796
* (it) Francesco Vella, *[https://books.google.com/books?id=hLYNAAAAQAAJ Osservazioni sull'alfabeto maltese]*, 1840
* (it) Francesca Morando, *Il-lingwa Maltija. Origine, storia, comparazione linguistica e aspetti morfologici*, Prefazione di Joseph M. Brincat, Palermo, Edizioni La Zisa, 2017, ISBN 978-88-9911-339-1
* (en) S. Mamo, *[https://books.google.com/books?id=DcwNAAAAQAAJ English-Maltese Dictionary]*, Malta, A. Aquilina, 1885 
* (en) *[https://books.google.com/books?id=M-k9AAAAYAAJ A Short Grammar of the Maltese Language]*, Malta, 1845
* (en) C. F. Schlienz, *[https://books.google.com/books?id=DcwNAAAAQAAJ Views on the Improvement of the Maltese Language]*, Malta, 1838 
* (en) Francesco Vella, *[https://books.google.com/books?id=9eI9AAAAYAAJ Maltese Grammar for the Use of the English]*, Glaucus Masi, Leghorn, 1831
* (en) Francesco Vella, *[https://books.google.com/books?id=JgmIXQP58ccC Dizionario portatile delle lingue Maltese Italiana, Inglese. pt. 1]*, Livorno, 1843
* (en) Joseph Aquilina, *Teach Yourself Maltese*, English University Press, 1965
* (en) Geoffrey Hull, *The Malta Language Question: A Case Study in Cultural Imperialism*, Said International, Valletta, 1993
* (mt) Vicenzo Busuttil, *[https://archive.org/details/DiziunariuMillMaltiGhallInglis/page/n5/mode/2up Diziunariu mill Inglis ghall Malti]*, 2 parts, N. C. Cortis & Sons, Malta, 1900
Notoryctidae

Notoryctidae hija familja ta' mammiferi (it-talpi marsupjali), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali), fis-superordni Australidelphia, fl-ordni Notoryctemorphia, b' ġeneru 1 *[[Notoryctes]]*, u b' 2  speċijiet ħajjin.

*(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu [[talpa marsupjal]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]]jiet tal-[[familja]] [[Notoryctidae]]

*Familja Notoryctidae
**Ġeneru *[[Notoryctes]]*
***Talpa marsupjal tat-Tramuntana jew Karkarratul *[[Notoryctes caurinus]]
***[[Talpa marsupjal ta' Nofs in-nhar]] jew [[Itjaritjari]] *Notoryctes typhlops 

## Referenzi
* University of Western Australia marsupial mole home page
* Research mission to discover conservation requirements (includes photo)
* ''Nature'' news story (includes photo)
* AusEmade: Marsupial Mole Information 
* Archer, Hand & Godthelp, *Australia's lost world: Riversleigh, World Heritage Site*, Reed New Holland, 1991. ISBN 1-876334-59-2
*Groves, Colin (2005-11-16). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 22.

## Ħoloq jew Linkijiet Esterni
*ARKive - images and movies of the marsupial mole ''(Notoryctes typhlops)''
Microbiotheria

**Microbiotheria** huwa ordni ta' mammiferi marsupjali, eżattament il-kolokolo jew monito del monte, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria u fis-superordni Australidelphia. Għandu familja waħda, il-Microbiotheriidae, ġeneru wieħed biss estanti (*[[Dromiciops]]*) rappreżentat bi 3 speċijiet estanti. 

Din l-ordni flimkien ma' erba' ordnijiet oħra, id-Dasyuromorphia, in-Notoryctemorphia, il-Peramelemorphia u d-Diprotodontia, jiffurmaw is-superordni Australidelphia.

## Lista tal-ispeċi tal-ordni Microbiotheria

*Ordni **Microbiotheria**
**Familja Microbiotheriidae
***Ġeneru *[[Dromiciops]]* (Thomas, 1894)
****Kolokolo, *Dromiciops gliroides* (Thomas, 1894)
***Ġeneru †*[[Eomicrobiotherium]]* (Marshall, 1982)
***Ġeneru †*[[Ideodelphys]]* (Ameghino, 1902)
****†*[[Ideodelphys microscopicus]]* (Ameghino, 1902)
***Ġeneru †*[[Khasia]]* (Marshall & de Muizon, 1988)
****†*[[Khasia cordillerensis]]* (Marshall & de Muizon, 1988)
***Ġeneru †*[[Microbiotherium]]* (Ameghino, 1887)
****†*[[Microbiotherium acclinum]]*
****†*[[Microbiotherium forticulum]]*
****†*[[Microbiotherium gallegosense]]*
****†*[[Microbiotherium patagonicum]]*
****†*[[Microbiotherium tehuelchum]]*
****†*[[Microbiotherium tortor]]*
***Ġeneru †*[[Mirandatherium]]* (Paola Couto, 1952)
****†*[[Mirandatherium alipioi]]* (Paola Couto, 1952)
***Ġeneru †*[[Pitheculus]]* (Ameghino, 1894)
****†*[[Pitheculus australis]]* (Ameghino, 1894)

† jindika estinzjoni

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
* Id-Databażi Palebijoloġika

## Ħoloq esterni
* Mikko's Phylogeny Archive
Proboscidea

**Proboscidea** hija ordni ta' mammiferi planċentati, eżattament l-iljunfanti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fis-superordni Afrotheria, u fil-Klad Paenungulata. 

Din l-ordni tikkonsisti minn 8 familji, Numidotheriidae (estinta), Moeritheriidae (estinta), Barytheriidae (estinta), Deinotheriidae (estinta), Mammutidae (estinta), Gomphotheriidae (estinta), Stegodontidae (estinta), u Elephantidae. Minn bosta ġeneri li għandha l-ordni Proboscidea, illum fadal tnejn biss rappreżentati bi speċi ħajjin u dawn huma il-ġeneru *[[Elephas]]* (bi speċi waħda) u l-ġeneru *[[Loxodonta]]* (b'żewġ speċi).

Din l-ordni flimkien ma' żewġ ordnijiet oħra, il-Hyracoidea u s-Sirenia, jiffurmaw il-Klad Paenungulata u dan tal-aħħar flimkien mal-Klad Afroinsectiphilia jiffurmaw is-superordni Afrotheria.

## Lista tal-ispeċi tal-ordni Proboscidea

* Ordni **Proboscidea**
** Familja Numidotheriidae (estinta)
** Familja Moeritheriidae (estinta)
** Familja Barytheriidae (estinta)
** Familja Deinotheriidae (estinta)
*** Elephantiformes
** Familja Mammutidae (estinta)
** Familja Gomphotheriidae (estinta)
** Familja Stegodontidae (estinta)
** Familja Elephantidae (mammuti u iljunfanti)
*** Ġeneru Elephas
**** Iljunfant Ażjatiku, *Elephas maximus* 
**** Iljunfant mediterranju nanu, *Elephas falconeri* (estint)
*** Ġeneru Loxodonta
**** Iljunfant Afrikan tas-savana, *Loxodonta africana* 
**** Iljunfant Afrikan tal-foresta, *Loxodonta cyclotis*
*** Ġeneru *[[Mammuthus]]* 
**** Mammut, *Mammuthus primigenius* (estint)
**** Mammut Amerikan, *Mammuthus columbi* (estint)

## Referenzi
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
Novial

**Novial** [*nov-*, ġdid + *IAL*, Ilsien Awżiljarju Internazzjonali huwa lsien ippjanat/mibni mill-Professur Otto Jespersen, lingwist Daniż li qabel kien involut fil-muviment Ido. Ħoloq in-Novial biex tkun Lingwa Awżiljari Internazzjonali, li tippermetti kommunikazzjoni u ħbiberija internazzjonali, mingħajr ma ħadd jiġi mċaħħad minn ilsien pajjiżu.

Il-vokabularju hu bbażat ħafna fuq l-ilsna Ġermaniċi u Romantiċi u l-grammatika influenzata mill-Ingliż.

In-Novial issemma l-ewwel darba fil-ktieb ta' Jespersen *An International Language* fl-1928, b'żieda fid-dizzjunarju tiegħu, *Novial Lexike*, ippublikat sentejn wara. Ġew proposti aktar bidliet fis-snin 30 imma mal-mewt ta' Jespersen fl-1943, il-lingwa raqdet, għalkemm fis-snin 90 ħafna nies reġgħu skoprew in-Novial bil-qawmien fl-interess f'ilsna artifiċjali miġjub permezz tal-Internet.

*Novial Wikipedia
Ġuvni

**Ġuvni** hi kelma li ġejja mit-Taljan u tintuża biex tindika persuna maskili li għadha żgħira biex tissejjah raġel imma kbira biex tibqa' tissejjaħ tifel. L-aħjar kelma f'dan il-każ hi żagħżugħ.

Ġuvni tista' tintuża wkoll biex tfisser raġel li għadu ma żżewwiġx. L-aħjar kelma f'dan il-każ hi għażeb.
Imħabba

**L-Imħabba** tirrapreżenta grupp ta' emozzjonijiet u esperjenzi li jħoss il-bniedem, u li huma relatati mas-sens ta' affezzjoni u l-ġibda sesswali.

Hemm tipi diversi ta' mħabba, insibu l-imħabba fraterna, li wieħed ikollu lejn ħutu stess, l-imħabba lejn il-ġenituri, lejn il-ħbieb, l-imħabba paterna/materna li raġel jew mara ikollhom lejn it-tfal tagħhom u l-*Eros*, l-imħabba lejn ir-raġel/mara tal-persuna.
Tubulidentata

It-**Tubulidentata** huwa ordni ta' mammiferi plaċentati, eżattament l-orikteropi jew il-ħnieżer tal-art. Għandu familja waħda, l-Orycteropodidae, b'ħames ġeneri *[[Archaeorycteropus]]* (estint), *[[Leptorycteropus]]* (estint), *[[Myorycteropus]]* (estint), *[[Palaeorycteropus]]* (estint), u *[[Orycteropus]]*, bi speċi waħda biss ħajja. 

Din l-ordni flimkien ma' żewġ ordnijiet oħra, il-Macroscelidea u l-Afrosorcida, jiffurmaw it-takson Afroinsectiphilia u dan tal-aħħar flimkien mat-takson Paenungulata jiffurmaw is-superordni Afrotheria.

## Lista tal-ispeċi ħajjin tal-ordni Tubulidentata

*Ordni **Tubulidentata**
**Familja Orycteropodidae
***Ġeneru *[[Orycteropus]]*
****Orikteropu jew Ħanżir tal-art, *Orycteropus afer*
*****Sottospeċi
******[[Orycteropus afer adametzi]]*
******[[Orycteropus afer aethiopicus]]*
******[[Orycteropus afer afer]]* (Pallas, 1766)
******[[Orycteropus afer albicaudus]]*		
******[[Orycteropus afer angolensis]]*
******[[Orycteropus afer capensis]]*
******[[Orycteropus afer erikssoni]]*
******[[Orycteropus afer faradjius]]*
******[[Orycteropus afer haussanus]]*
******[[Orycteropus afer kordofanicus]]*	
******[[Orycteropus afer lademanni]]*
******[[Orycteropus afer leptodon]]*
******[[Orycteropus afer matschiei]]*
******[[Orycteropus afer observandus]]*	
******[[Orycteropus afer ruvanensis]]*
******[[Orycteropus afer senegalensis]]*	
******[[Orycteropus afer somalicus]]*
******[[Orycteropus afer wardi]]*
******[[Orycteropus afer wertheri]]*

## Tassonomija tal-ordni Tubulidentata

*Ordni **Tubulidentata**				
**Familja Orycteropodidae				
***Ġeneru *[[Archaeorycteropus]]* (Ameghino, 1905) (estint)
***Ġeneru *[[Leptorycteropus]]* (Patterson, 1975) (estint)
*****[[Leptorycteropus guilielmi]]* (Patterson, 1975) (estinta)
***Ġeneru *[[Myorycteropus]]* (MacInnes, 1956) (estint)
*****[[Myorycteropus africanus]]* (MacInnes, 1956) (estinta)
***Ġeneru Orycteropus (E. Geoffroy Saint-Hilaire, 1795)
*****[[Orycteropus abundulafus]]*, (estinta)
*****[[Orycteropus afer]]* (Pallas, 1766)
*****[[Orycteropus browni]]* (Colbert,) (estinta)		
*****[[Orycteropus chemeldoi]]* (Pickford,) (estinta)		
*****[[Orycteropus crassidens]]* (MacInnes,) (estinta)
*****[[Orycteropus depereti]]* (Helbing,) (estinta)
*****[[Orycteropus gaudryi]]* (Major,) (estinta)
*****[[Orycteropus mauritanicus]]* (Arambourg,) (estinta)
*****[[Orycteropus minutus]]* (Pickford,) (estinta)		
*****[[Orycteropus pilgrimi]]* (Colbert,) (estinta)		
*****[[Orycteropus pottieri]]* (Ozansoy,) (estinta)		
***Ġeneru *[[Palaeorycteropus]]* (Filhol, 1893) (estint)
*****[[Palaeorycteropus quercyi]]* (estinta)

## Referenzi
* P. Lindsey et al (2006). *Orycteropus afer*. Lista Ħamra tal-IUCN 2006.
* Aardvarks fuq l-African Wildlife Foundation
* Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]*, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

## Ħoloq esterni

* Tubulidentata fuq it-Tree of Life web project
Mewt

Fuq ambitu bijoloġiku, il-**mewt** (bil-Lingwa Latina: *mors*) tista' tkun definita fin-negattiv, meta l-funzjonijiet vitali jieqfu jaħdmu u l-organiżmu jieqaf jgħix; it-tmiem tal-ħajja. 

File:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|Mewt li tieħu ħsieb il-fjuri tagħha, fl *Kuoleman puutarha*, Hugo Simberg (1906)
Stampa:SkullFromStillLifeWithASkull.jpg|Il-kranju bniedem saret tip tas-simbolu għall-mewt, dettall tal-pittura minn Philippe de Champaigne.
Stampa:Thetriumphofdeath.jpg|*It-trijonf tal-mewt*, Pieter Bruegel ix-Xiħ
Bill Gates

**William Henry Gates III** (twieled fit-28 ta' Ottubru 1955 f'Seattle, Washington) hu fundatur flimkien ma' Paul Allen ta' Microsoft li tagħha Gates hu chairman. Hu wkoll il-fundatur ta' Corbis, kumpanija li tarkivja dokumenti diġitali. Fil-lista *[[Lista ta' biljunarji|The World's Billionaires]]* tal-magażin *[[Forbes]]* hu ġie mniżżel bħala l-iktar bniedem sinjur għal dawn l-aħħar tnax-il sena.  Fis-sena 1999, ir-rikkezza u l-assi ta' Gates qabżu il-$100 biljun li b'hekk sar l-ewwel ċentibiljunarju (f'dollari amerikani). Skont il-magażin *[[Forbes]]* fis-sena 2006, Bill Gates jiswa $50 biljun.

## Referenzi
Ada Lovelace

**Augusta Ada King, kontessa ta' Lovelace** (10 ta' Diċembru, 1815 – 27 ta' Novembru, 1852) hi prinċipalment magħrufa għax kitbet deskrizzjoni tal-magna proposta minn Charles Babbage.  Hi wkoll kienet l-ewwel persuna li kitbet programm għal din il-magna u għaldaqstant hi meqjusa mill-istoriċi bħala l-ewwel persuna li kitbet programm tal-kompjuter.
Paul Allen

**Paul Gardner Allen** (twieled fil-21 ta' Jannar 1953 – miet fil-15 ta' Ottubru 2018) kien informatiku u negozjant Amerikan, fundatur tal-kumpanija Microsoft flimkien ma' Bill Gates. Sa mewtu fl-2018 kien fost l-aktar nies sinjuri fid-dinja, bi stima ta' $20.3 biljun.

## Referenzi
Barrakka t'Isfel

Il-**Barrakka t'Isfel** huwa ġnien ġewwa l-Belt Valletta, f'Malta, li huwa mwaħħad mal-Barrakka ta' Fuq. Dan il-ġnien għandu veduta tal-Port il-Kbir u l-Kottonera u jinkludi monument stil Neoklassiku tal-Gvernatur ta' Malta, Sir Alexander Ball.
Batterija

**Batterija** tista tirreferi għal:

* Batterija (kimika), hija apparat li tista' tiġġenera jew terfa' l-enerġija elettrika
* Batterija (mużika), hija strument muzikali ta' perkussioni
* Batterija (tiġieġ), hija forma ta' tkabbir intensiv tat tiġieġ
* Batterija (militari), hija grupp ta' biċċiet ta' artillerija
Francesco Laparelli

**Francesco Laparelli** kien perit Taljan li ddissinja l-pjanta tal-Belt Valletta. Meta Francesco Laparelli miet kompla jibni il-belt Ġlormu Cassar.
Orycteropus

*[[Orycteropus]]* huwa ġeneru ta' mammiferi *(l-[[orikteropi]] jew [[ħnieżer ta' l-art]])*, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Tubulidentata, fil-familja Orycteropodidae, ma' 4 ġeneri oħra *[[Archaeorycteropus]]* (estint), *[[Leptorycteropus]]* (estint), *[[Myorycteropus]]* (estint), u *[[Palaeorycteropus]]* (estint), b' ħafna speċi estinti u bi speċi waħda biss ħajja (Orikteropu).

*(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu [[Orikteropu]])*

## Lista ta' l-i[[speċi]] tal-[[ġeneru]] ''[[Orycteropus]]''

*Ġeneru *[[Orycteropus]]*, min nofs il-Miocene sa tard fil-Pliocene fl-Asja, tard fil-Miocene u Pliocene fl-Ewropa, min nofs il-Miocene sa llum fl-Afrika.
**Orikteropu jew Ħanżir ta' l-art, *[[Orycteropus afer]]*
***[[Orycteropus abundulafus]]*, (estint)
***[[Orycteropus browni]]*, (estint)
***[[Orycteropus chemeldoi]]*, (estint)
***[[Orycteropus crassidens]]*, (estint)
***[[Orycteropus depereti]]*, (estint)
***[[Orycteropus gaudryi]]*, (estint)
***[[Orycteropus mauritanicus]]*, (estint)
***[[Orycteropus minutus]]*, (estint)
***[[Orycteropus pilgrimi]]*, (estint)
***[[Orycteropus pottieri]]*, (estint)
Orycteropodidae

**Orycteropodidae** hija familja ta' mammiferi (l-orikteropi jew ħnieżer tal-art), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Tubulidentata, b'ħames ġeneri *[[Archaeorycteropus]]* (estint), *[[Leptorycteropus]]* (estint), *[[Myorycteropus]]* (estint), *[[Palaeorycteropus]]* (estint) u *[[Orycteropus]]*, bi speċi waħda biss ħajja.

## Lista tal-ispeċi

*Familja **Orycteropodidae**				
**Ġeneru *[[Archaeorycteropus]]*	(Ameghino, 1905) (estint)
**Ġeneru *[[Leptorycteropus]]* (Patterson, 1975) (estint)
****[[Leptorycteropus guilielmi]]* (Patterson, 1975) (estinta)
**Ġeneru *[[Myorycteropus]]* (MacInnes, 1956) (estint)
****[[Myorycteropus africanus]]* (MacInnes, 1956) (estinta)
**Ġeneru Orycteropus (E. Geoffroy Saint-Hilaire, 1795)
****[[Orycteropus abundulafus]]*, (estinta)
****[[Orycteropus afer]]* (Pallas, 1766)
****[[Orycteropus browni]]* (Colbert,) (estinta)		
****[[Orycteropus chemeldoi]]* (Pickford,) (estinta)		
****[[Orycteropus crassidens]]* (MacInnes,) (estinta)
****[[Orycteropus depereti]]* (Helbing,) (estinta)
****[[Orycteropus gaudryi]]* (Major,) (estinta)
****[[Orycteropus mauritanicus]]* (Arambourg,) (estinta)
****[[Orycteropus minutus]]* (Pickford,) (estinta)		
****[[Orycteropus pilgrimi]]* (Colbert,) (estinta)		
****[[Orycteropus pottieri]]* (Ozansoy,) (estinta)		
**Ġeneru *[[Palaeorycteropus]]* (Filhol, 1893) (estint)
****[[Palaeorycteropus quercyi]]* (estinta)