Lagomorpha

Il-Lagomorfi fis-singular lagomorfu (Grieg ***"lagos"*** liebru: + ***"morphē"*** forma), li jiffurmaw l-ordni Lagomorpha, huma l-Fniek, il-Liebri u l-Piki. Dawn il-mammiferi plaċentati jinqasmu f'2 familji, il-Leporidae (fniek u liebri) u Ochotonidae (piki).

L-ispeċijiet lagomorfi jixbħu r-rodituri (l-ispeċijiet tal-ordni Rodenzja) u sas-seklu 20 dawn kienu kklassifikati bħala superfamilja fl-istess ordni. Minn dak iż-żmien 'l hawn il-klassifikazzjoni tagħhom inbidlet u ġew miġbura fl-ordni Lagomorpha għalihom biss. Għal ċertu żmien kien komuni li jitqiesu bħala relatati biss mill-bogħod mar-rodituri u li x-xebħ kien superfiċjali. Madankollu, minn studji ġenetiċi ħareġ li għalkemm huma distinti mir-rodituri, huma relatati fil-qrib sew, wara kollox.

## Karatteristiċi
* Il-Lagomorfi, għandhom 4 snien ta' quddiem jew inċisivi par wara l-ieħor (u mhux 2 biss bħar-rodituri) fix-xedaq ta' fuq.
* Il-Lagomorfi, jieklu biss ħxejjex (mhux bħar-rodituri, li jieklu kemm laħam u ħaxix)
* Il-Lagomorfi fir-raġel l-iscrotum (il-borża tal-ġilda li jkun hemm fiha t-testikoli) qiegħda quddiem jew fuq il-pene u mhux taħt.
* Fil-pene tal-lagomorfi m'hemmx għadma (il-baculum) (waqt li r-rodituri għandhom)
* Fil-Lagomorfi l-ikel jgħaddi darbtejn mis-sistema tad-diġestjoni tagħhom, billi jerġgħu jieklu l-cecotropes li jarmi ġisimhom għall-ewwel darba, dan jagħmluh biex jieħdu dak kollu li hu possibli bħala nutrimenti mid-dieta veġetarjana tagħhom.

## Klassifikazzjoni

* Ordni Lagomorpha
** Familja Ochotonidae
*** Ġeneru *[[Ochotona]]*
**** Sottoġeneru *[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]*: piki tat-Tramuntana
***** Pika Alpina, *[[Ochotona alpina]]*
***** Pika tal-fidda, *[[Ochotona argentata]]*
***** Pika tal-kullar, *[[Ochotona collaris]]*
***** Pika ta' Hoffmann, *[[Ochotona hoffmanni]]*
***** Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, *[[Ochotona hyperborea]]*
***** Pika ta' Pallas, *[[Ochotona pallasi]]*
***** Pika Amerikana, *[[Ochotona princeps]]*
***** Pika ta' Turuchan, *[[Ochotona turuchanensis]]*
**** Sottoġeneru *[[Ochotona]]*: piki tal-isteppe
***** Pika ta' Gansu jew Pika Griża, *[[Ochotona cansus]]*
***** Pika tax-xofftejn suwed, *[[Ochotona curzoniae]]*
***** Pika ta' Daurian, *[[Ochotona dauurica]]*
***** Pika ta' Tsing-ling, *[[Ochotona huangensis]]*
***** Pika ta' Nubra, *[[Ochotona nubrica]]*
***** Pika ta' l-isteppa, *[[Ochotona pusilla]]*
***** Pika tal-Afganistan, *[[Ochotona rufescens]]*
***** Pika ta' Moupin, *[[Ochotona thibetana]]*
***** Pika ta' Thomas, *[[Ochotona thomasi]]*
**** Sottoġeneru *[[Conothoa]]*: piki tal-muntanji
***** Pika ħamra taċ-Ċina, *[[Ochotona erythrotis]]*
***** Pika ta' Forrest, *[[Ochotona forresti]]*
***** Pika ta' Gaoligong, *[[Ochotona gaoligongensis]]*
***** Pika ta' Glover, *[[Ochotona gloveri]]*
***** Pika tal-Ħimalaja, *[[Ochotona himalayana]]*
***** Pika ta' Ili, *[[Ochotona iliensis]]*
***** Pika ta' Kozlov, *[[Ochotona koslowi]]*
***** Pika ta' Ladak, *[[Ochotona ladacensis]]*
***** Pika tal-widnejn kbar, *[[Ochotona macrotis]]*
***** Pika ta' Muli, *[[Ochotona muliensis]]*
***** Pika sewda, *[[Ochotona nigritia]]*
***** Pika ta' Royle, *[[Ochotona roylei]]*
***** Pika ħamra tat-Turkestan, *[[Ochotona rutila]]*
** Familja Prolagidae (estinta) 
*** Ġeneru *[[Prolagus]]* 
**** Pika ta' Sardinja, Prolagus sardus (estint)
** Familja Leporidae : Fniek u Liebri
*** Ġeneru *[[Pentalagus]]*
**** Fenek ta' Amami jew Fenek ta' Ryukyu, *[[Pentalagus furnessi]]*
*** Ġeneru *[[Bunolagus]]*
**** Fenek tax-xmara, *[[Bunolagus monticularis]]*
*** Ġeneru *[[Nesolagus]]*
**** Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra, *[[Nesolagus netscheri]]*
**** Fenek tal-istrixxi ta' Annam, *[[Nesolagus timminsi]]*
*** Ġeneru *[[Romerolagus]]*
**** Fenek tal-vulkan jew Teporingo, *[[Romerolagus diazi]]*
*** Ġeneru *[[Brachylagus]]*
**** Fenek pigmew, *[[Brachylagus idahoensis]]*
*** Ġeneru *[[Sylvilagus]]*
**** Sottoġeneru *[[Tapeti (sottoġeneru)|Tapeti]]*
***** Fenek tal-art mistgħadra, *[[Sylvilagus aquaticus]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti, *[[Sylvilagus brasiliensis]]*
***** Fenek ta' denbu qotni ta' Dice, *[[Sylvilagus dicei]]*
***** Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, *[[Sylvilagus insonus]]*
***** Fenek tal-bassasa, *[[Sylvilagus palustris]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela, *[[Sylvilagus varynaensis]]*
**** Sottoġeneru *[[Sylvilagus]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tad-deżert, *[[Sylvilagus audubonii]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano, *[[Sylvilagus cognatus]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku, *[[Sylvilagus cunicularis]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, *[[Sylvilagus floridanus]]*
***** Fenek tat-Tres Marias, *[[Sylvilagus graysoni]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji, *[[Sylvilagus nuttallii]]*
***** Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach jew Fenek ta' denbu qottni skur, *[[Sylvilagus obscurus]]*
***** Fenek robust, *[[Sylvilagus robustus]]*
***** Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, *[[Sylvilagus transitionalis]]*
**** Sottoġeneru *[[Microlagus]]*
***** Fenek xkupilja, *[[Sylvilagus bachmani]]*
***** Fenek xkupilja ta' San Jose, *[[Sylvilagus mansuetus]]*
*** Ġeneru *[[Oryctolagus]]*
**** Fenek Ewropew, *[[Oryctolagus cuniculus]]*
*** Ġeneru *[[Poelagus]]*
**** Fenek ta' Bunyoro, *[[Poelagus marjorita]]*
*** Ġeneru *[[Caprolagus]]*
**** Fenek ta' Assam jew Liebru ispidu, *[[Caprolagus hispidus]]*
*** Ġeneru *[[Pronolagus]]*
**** Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, *[[Pronolagus crassicaudatus]]*
**** Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, *[[Pronolagus randensis]]*
**** Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, *[[Pronolagus rupestris]]*
**** Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt, *[[Pronolagus saundersiae]]*
*** Ġeneru *[[Lepus]]*
**** Sottoġeneru *[[Macrotolagus]]*
***** Liebru antilop, *[[Lepus alleni]]*
**** Sottoġeneru *[[Poecilolagus]]*
***** Liebru taż-żarbuna tas-silġ, *[[Lepus americanus]]*
**** Sottoġeneru *[[Lepus]]*
***** Liebru tal-Artiku, *[[Lepus arcticus]]*
***** Liebru tal-Alaska, *[[Lepus othus]]*
***** Liebru tal-muntanji, *[[Lepus timidus]]*
**** Sottoġeneru *[[Proeulagus]]*
***** Liebru ta' denbu iswed, *[[Lepus californicus]]*
***** Liebru tal-ġnub bojod, *[[Lepus callotis]]*
***** Liebru ta' Kap, *[[Lepus capensis]]*
***** Liebru ta' Tehuantepec, *[[Lepus flavigularis]]*
***** Liebru iswed, *[[Lepus insularis]]*
***** Liebru tax-xgħari, *[[Lepus saxatilis]]*
***** Liebru tad-deżert, *[[Lepus tibetanus]]*
***** Liebru ta' Tolai, *[[Lepus tolai]]*
**** Sottoġeneru *[[Eulagos]]*
***** Liebru xkupa, *[[Lepus castroviejoi]]*
***** Liebru ta' Yunnan, *[[Lepus comus]]*
***** Liebru Korean, *[[Lepus coreanus]]*
***** Liebru Korsikan, *[[Lepus corsicanus]]*
***** Liebru Ewropew, *[[Lepus europaeus]]*
***** Liebru ta' Granada, *[[Lepus granatensis]]*
***** Liebru Manċurjan, *[[Lepus mandshuricus]]*
***** Liebru sufi, *[[Lepus oiostolus]]*
***** Liebru tal-altipjan ta' l-Etjopja, *[[Lepus starcki]]*
***** Liebru ta' denbu abjad, *[[Lepus townsendii]]*
**** Sottoġeneru *[[Sabanalagus]]*
***** Liebru Etjopjan, *[[Lepus fagani]]*
***** Liebru tas-savana Afrikana, *[[Lepus microtis]]*
**** Sottoġeneru *[[Indolagus]]*
***** Liebru ta' Hainan, *[[Lepus hainanus]]*
***** Liebru Indjan, *[[Lepus nigricollis]]*
***** Liebru ta' Burma, *[[Lepus peguensis]]*
**** Sottoġeneru *[[Sinolagus]]*
***** Liebru Ċiniż, *[[Lepus sinensis]]*
**** Sottoġeneru *[[Tarimolagus]]*
***** Liebru ta' Yarkand, *[[Lepus yarkandensis]]*
**** Sottoġeneru *[[incertae sedis]]*
***** Liebru Ġappuniż, *[[Lepus brachyurus]]*
***** Liebru Abissinjan, *[[Lepus habessinicus]]*

## Referenzi
* Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-8018-8221-4.
* The Paleobiology Database.
* Tassonomija tal-Mammiferi.