Eleonora Jenko Groyer

**Eleonora Jenko Groyer** (1879-1959) kienet tabiba Slovena, magħrufa bħala l-ewwel tabiba mara mill-Artijiet Sloveni.

## Ħajja bikrija u edukazzjoni
Eleonora Jenko twieldet fil-15 ta' Frar 1879 f'Ljubljana, li dak iż-żmien kienet għadha parti mill-Imperu Awstrijak-Ungeriż, f'familja b'edukazzjoni għolja. Missierha kien it-tabib Ludvik Jenko u omha kienet Terezija Jenko (kunjomha xebba Lenče) li kienet mara edukata wkoll, li studjat mas-sorijiet Ursolini f'Ljubljana u fil-Bavarja, il-Ġermanja, u qattgħet ukoll sena tistudja f'Moska, ir-Russja. Hija assistiet lir-raġel tagħha fil-prattika tiegħu, u l-koppja ħadu sehem attivament fil-ħajja kulturali Slovena bħala promoturi tal-Pan-Slaviżmu. Flimkien kellhom erbat itfal; l-ikbar waħda minnhom kienet Eleonora. L-ulied kollha temmew l-edukazzjoni għolja, l-iktar oħt Eleonora, Ana, li mbagħad saret l-ewwel mara Slovena b'dottorat fix-xjenza.

Eleonora Jenko temmet l-edukazzjoni primarja tagħha mas-sorijiet Ursolini f'Ljubljana. Il-ġenituri tagħha ppjanaw li tikseb l-edukazzjoni għolja, iżda l-iskejjel lokali eżistenti għall-bniet ma kinux jippermettu li l-bniet jinkitbu fl-universitajiet, u għaldaqstant intbagħtet fl-Istitut ta' Maria Alexandrovna għall-Bniet f'Cetinje. Din id-deċiżjoni kienet immotivata mill-pożizzjoni pro-Russa tal-ġenituri tagħha u mill-informazzjoni li f'qasir żmien kien se jinfetaħ kulleġġ mediku għan-nisa f'San Pietruburgu. Wara li ggradwat, Eleonora Jenko marret tgħix fir-Russja, iżda ma rnexxielhiex tibda l-istudji mediċi tagħha peress li fil-kurrikulu tagħha  ma kellhiex il-Latin. Minflok, hija nkitbet fil-Fakultà tal-Filosofija fl-1897 u s-sena ta' wara qelbet wara li għaddiet mill-eżami tal-Latin. L-istudju ta' 10 semestri tagħha ġie interrott minħabba infezzjoni tat-tifu u iktar 'il quddiem għal sentejn mill-Gwerra bejn ir-Russja u l-Ġappun, li matulha hija ħadmet fi sptar militari għan-nisa u għat-tfal f'Moska.

Hija temmet l-istudji tagħha fl-14 ta' Frar 1907 wara li lestiet l-eżamijiet bil-fomm u prattiċi tagħha. Hija saret l-ewwel mara Slovena li kisbet lawrja fil-mediċina. F'Diċembru ta' dik is-sena, hija żżewġet lit-tabib u l-uffiċjal navali Awstrijak Friederik Groyer li kellu prattika medika fi spa f'Klimkovice, u bdiet taħdem bħala l-assistenta tiegħu. F'Mejju 1908, twieldet bintha Jolanda.

## Karriera
Minn dokumentazzjoni ta' iktar 'il quddiem instab li Jenko Groyer ħadmet bħala tabiba bla ħlas fi sptar statali f'Ljubljana, bil-permess speċjali tal-gvern eżekuttiv, meta r-raġel tagħha ttrasferrixxa ruħu f'Matulji. Hija assistiet f'operazzjonijiet ġinekoloġiċi u għamlet operazzjonijiet hi stess hemmhekk. Fl-1911, il-Ministeru għall-Affarijiet Interni formalment irrikonoxxa l-lawrja tagħha u ħarġilha l-permess biex tistabbilixxi l-prattika medika tagħha, minkejja l-oppożizzjoni formali mill-Kamra Parlamentari tar-Rappreżentanti, iżda mingħajr nostrifikazzjoni, li jfisser li ma setgħetx tiffirma bħala tabiba. Hija segwiet lir-raġel tagħha lejn il-Littoral Awstrijak u bdiet prattika privata f'Opatija. Il-pazjenti tagħha kienu esklużivament nisa, u xi residenti influwenti hemmhekk appoġġawha fl-isforzi tagħha għar-rikonoxximent professjonali, flimkien ma' dawk tal-pittriċi Lea von Littrow.

L-ewwel prattika privata tagħha ntemmet wara li faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija li temmet it-turiżmu f'Opatija. Jenko Groyer reġgħet lura f'Ljubljana u ġiet inkarigata bil-vaċċinazzjoni kontra l-ġidri r-riħ u iktar 'il quddiem bis-servizz mediku ġenerali fid-distrett ta' Grosuplje. Ir-raġel tagħha ġie miktub bħala tabib militari f'Pula. Wara l-gwerra, mill-ġdid kellha tħabbat wiċċha ma' ostakli burokratiċi fir-Renju l-ġdid tas-Serbi, il-Kroati u s-Sloveni sabiex il-lawrja tagħha tiġi rrikonoxxuta, u kellha tagħmel eżamijiet supplimentari fl-Università ta' Żagreb. Minkejja li kisbet il-kwalifiki formali kollha meħtieġa, darba wara l-oħra ġiet imċaħħda l-impjieg, u kellha taħdem fil-prattika privata tagħha. Mid-dokumentazzjoni storika nafu li r-raġel tagħha fil-bidu ħadem ukoll f'Ljubljana, iżda ma jissemmiex iktar lejn l-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 20, u x'ġara minnu wara mhux magħruf.

Jenko Groyer issupplimentat l-introjtu tagħha bil-kitba għar-rivista tan-nisa *Ženski svet*, u ppubblikat 18-il artikolu dwar is-saħħa tan-nisa bejn l-1930 u l-1935. Minkejja d-diffikultajiet finanzjarji, hija għenet lill-assoċjazzjoni medika ta' Ljubljana b'self għall-kollegi ppersegwitati fil-perjodu li wassal għat-Tieni Gwerra Dinjija, u mbagħad assistiet il-Front tal-Liberazzjoni bil-kura medika mingħajr ħlas u b'donazzjonijiet ta' provvisti mediċi. Wara l-gwerra, reġgħet ġiet irrifjutata l-impjieg minkejja l-iskarsezza ta' persunal mediku, x'aktarx minħabba l-orjentazzjoni pro-Russa tagħha. Minkejja dan ingħatat pensjoni tal-istat fl-1953. Hija mietet fl-1959 f'Ljubljana.

## Referenzi