open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knisja Parrokkjali San Publju

The **Saint Publius Parish Church** (    Publiju ), magħrufa wkoll bħala l- **Knisja Parrokkjali tal-Furjana** (    ) hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana fil - Floriana, Malta, iddedikata lil San Publju . Inbniet f'diversi stadji bejn is-sekli 18 u 20.

## Storja

L-ewwel ġebla tal-Knisja ta’ San Publju tpoġġiet fit-2 ta’ Awwissu 1733 mill-Isqof Paul Alphéran de Bussan, fil-preżenza tal-Gran Mastru António Manoel de Vilhena. Is-sagristija tlestiet seba’ snin wara u bdiet tintuża bħala knisja żgħira mill-abitanti tas-subborg tal-Furjana ta’ dak iż-żmien li kien għadu kif inbena. Il-kostruzzjoni kienet lesta sas-17 ta’ Jannar 1768, meta r-relikwa ta’ San Publju nġiebet fil-knisja. Id-disinn oriġinali tal-knisja huwa attribwit lil Francesco Marandon. Il-knisja kienet oriġinarjament parti mill-parroċċa ta’ San Pawl tal-Belt.

Il-faċċata tal-knisja bdiet tinbena mill-ġdid fl-1771, u l-koppla nbniet fl-1780. Saret viċi parroċċa fl-1776, u l-knisja ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Vincenzo Labini fl-20 ta’ Marzu 1792. Din saret parroċċa f’Marzu 1844. , wara li nħareġ digriet mill-Papa Girgor XVI. 

In-navi u l-oratorju nbnew bejn l-1856 u l-1861. Inbniet faċċata ġdida minn Nicola Zammit bejn l-1884 u l-1890. Inbnew ukoll żewġ kampnar ġodda fl-1889 u l-1892. L-intern tal-knisja ġie msebbħ lejn l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20.

Parti mill-faċċata tal-knisja u l-koppla tagħha nqerdu minn bumbardament mill-ajru matul it-Tieni Gwerra Dinjija, meta ntlaqtet minn bombi fit-3–4 ta’ Marzu u fit-28 ta’ April 1942 u nqatlu sittax-il persuna. Il-Knisja ta’ Sarria fil-qrib saret knisja parrokkjali temporanja sakemm reġgħet infetħet il-Knisja ta’ San Publju fl-10 ta’ Diċembru 1944. Il-bini mill-ġdid tal-knisja sar mill-perit Gustav Vincenti, u tlestiet lejn l-aħħar tas-snin ħamsin. L-intern kien imsebbaħ fid-deċennji ta' wara, u tlesta għal kollox fil-bidu tad-disgħinijiet.

Il-knisja hija skedata bħala monument nazzjonali ta’ Grad 1, u hija wkoll imniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Arkitettura

Il-faċċata tal-Knisja ta’ San Publju tikkonsisti f’portiku neoklassiku mirqum minn fronton trijangolari, akkumpanjat minn kampnar fuq kull naħa. Statwa ta’ Kristu Re tinsab fuq in-naħa ta’ fuq tal-faċċata. Il-knisja għandha pjanta kurċiformi b'koppla u ġewwa mżejjen b'mod għani. 

L-altar li juri l-martirju ta’ Publiju jmur lura għall-1773, u huwa xogħol ta’ Antoine de Favray u l-istudent tiegħu Filippo Vincenzo Pace. Is-saqaf huwa mżejjen b’pitturi li juru n-nawfraġju ta’ San Pawl u l-waqfa tiegħu f’Malta. Fil-knisja jinstabu wkoll diversi pitturi oħra, fosthom xogħlijiet ta’ Giuseppe Calì, Emvin Cremona u ħafna artisti oħra.

L-istatwa titulari ta’ San Publju tlestiet fl-1811 mill-iskultur Vincenzo Dimech.

## Referenzi
Prospero autumnale

Il-***Prospero autumnale***, magħruf bħala l-**Għansar** **tal-Ħarifa**, l-**Għansar tax-Xitwa jew** l-**Għansal tal-Ħarifa**, l-**Għansal tax-Xitwa,** hija pjanta perenni mill-familja Asparagaceae. Din l-ispeċi tinsab fir-reġjun tal-Punent tal-Mediterran mill-Portugall u l-Marokk sat-Turkija fl-Lvant tal-Mediterran. Kif ukoll tinstab fil-Kawkasu, fi Franza, fil-Germanja u fil-Gran Brittanja. Minkejja li l-*Prospero autumnale* hija kklassifikata bħala speċi waħda, fil-fatt tiġbor fiha ħafna speċi differenti tal-istess ġeneru li jidhru morfologikament simili. Kif ukoll hemm diversi poplazzjonijiet tal-istess speċi tal-*Prospero autumnale* li huma diversi fin-numru ta' kromożomi differenti, fil-morfologija u ibridi bejniethom madwar iz-żona tal-Mediterran.

## Karatteristiċi Botaniċi
Din il-pjanta twarrad minn Awissu sa Novembru hekk kif tagħmel l-ewwel xita wara n-nixfa tas-Sajf . Fil-każ ta' Malta, itella’ l-inflorexxenza ta’ ħames fjuri bojod b’lewn vjola. Dawn ma jkollhomx daqs ta’ mhux aktar minn 10-il ċentimetru. Wara li tagħmel iż-żerriegħa, jitfaċċa l-weraq irqiq 1-2mm fil-wisa’ u fit-tul. F'pajjiżi differenti din l-ispeċi tvarja fin-numru ta' fjuri fl-inflorexxenza, fid-daqs tal-inflorexxenza, kif ukoll fil-kulur tal-fjuri. Iż-żerriegħa ta’ daqs bejn 2-3mm, tkun sewda, ovali u tkun f’kapsula b’erbgħa żerriegħa li tkun saret minn kull fjura li tinfetaħ u tinxtered. Il-parti ta’ fuq mill-ħamrija tal-*prospero autumnale* tinxef għal kollox hekk kif tibda n-nixfa tas-Sajf u tibqa’ protetta mill-qilla tax-xemx sajfija permezz ta’ basla li tinstab taħt il-ħamrija. Din terga’ tibda itella’ permezz tal-inflorexxenza eżatti wara l-ewwel xita fl-aħħar tas-Sajf jew fil-bidu tal-Ħarifa.

## Distribuzzjoni
Il-*Prospero autumnale* hija komuni f’Malta, f’Għawdex kif ukoll f’Kemmuna. Fejn tikber fil-ħofor u fl-irqajja mimlijin ħamrija fil-ġebel tax-xagħri, fl-isteppa, fil-makkja u fuq l-irdum.

## Referenzi
Il-Federazzjoni tal-Waterpolo u l-Għawm tal-Montenegro

**Il-Federazzjoni tal-Polo tal-Ilma u l-Għawm tal-Montenegro (VPSCG)** (Montenegrin: *Vaterpolo i plivački savez Crne Gore*) hija l-awtorità li jirregola l-polo tal-ilma u l-għawm fil-Montenegro. Il-federazzjoni inħolqot fit-22 ta’ April, 1949 f’Herceg Novi. L-ewwel president tiegħu kien Milan Vukasović.

Hija organizzazzjoni sportiva indipendenti, membru tal-LEN (Lega Ewropea tal-Kolymbija), FINA (Federazzjoni Internazzjonali tal-Għawm) mill-21 ta’ Awwissu 2006 u l-Kumitat Olimpiku tal-Montenegro. Jorganizza l-Kampjonat u t-Tazza tal-Polo tal-Ilma tal-Montenegro u l-Kampjonat tal-Għawm tal-Montenegro. Il-federazzjoni hija responsabbli mit-timijiet nazzjonali tal-polo tal-ilma u tal-għawm tal-Montenegro.

Għandha l-kwartieri ġenerali fi Podgorica u l-president attwali tagħha huwa Nikola Milić.

## Membri
Klabbs membri tal-Federazzjoni tal-Polo tal-Ilma u l-Għawm tal-Montenegro:
*Vaterpolo plivački klub AQUATIC VERDE, Podgorica
*Plivački i vaterpolo klub BUDUĆNOST, Podgorica
*Plivački vaterpolo klub BUDVA-BUDVANSKA RIVIJERA, Budva
*Plivački klub BUTTERFLAY, Nikšić
*Vaterpolo klub VATERPOLO AKADEMIJA CATTARO, Kotor
*Plivački vaterpolo klub JADRAN, Herceg Novi
*Plivački vaterpolo klub NIKŠIĆ, Nikšić
*Plivački klub ORKA, Budva
*Vaterpolo klub PRIMORAC, Kotor
*Plivački vaterpolo klub "STARI GRAD" Budva, Budva
*Vaterpolo klub MLADOST BIJELA, Bijela

## Il-Kompetizzjonijiet organizzati mill-VPCG
;Għawm:
*Kampjonat tal-Għawm tal-Montenegro
;Polo tal-Ilma:
*Kampjonat tal-Polo tal-Ilma tal-Irġiel tal-Montenegro
*Tazza tal-Polo tal-Ilma tal-Montenegro tal-irġiel

## Sponsers
Sponsers tal-Federazzjoni tal-Polo tal-Ilma u l-Għawm tal-Montenegro:
*Elektroprivreda Crne Gore (isponsor ġenerali)
*Delfina
*SAVA OSIGURANJE
*Meridianbet
*JANA
*CEDIS
*Savana
*Generali
*Budvanska Rivijera
*PHARMANOVA

## Ara wkoll
*Tim nazzjonali tal-polo tal-ilma tal-Montenegro

## Referenzi

## Ħoloq Esterni
* Websajt uffiċjali
2025 fil-mużika ta' Malta

Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2025. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli.

## Diski u recordings oħra maħruġa fl-2025

### Jannar

### Frar

### Marzu

### April

### Mejju

### Ġunju

### Lulju

### Awwissu

### Settembru

### Ottubru

### Novembru

### Diċembru

## Referenzi
Ena Cremona

**Ena Cremona** (1936–24 ta' Mejju 2024) kienet imħallef Maltija. Hija kienet l-ewwel avukat litigaganti mara f'Malta.  Cremona kienet imħallef fil-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea bejn it-12 ta’ Mejju 2004 u t-22 ta’ Marzu 2012. 

Cremona mietet fl-24 May 2024.

## Referenzi
Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong

Il-**Monumenti u s-Siti Storiċi f'Kaesong** huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Kaesong, il-Korea ta' Fuq. Is-sit jikkonsisti minn 12-il komponent separat, li flimkien jixhdu l-istorja u l-kultura tad-dinastija Koryo mis-sekli 10 sa 14. Il-konfigurazzjoni ġeomantika tal-eks belt kapitali ta' Kaesong, il-kumpless ta' palazzi, ta' istituzzjonijiet u ta' oqbra, il-ħitan difensivi u d-daħliet tagħha jinkorporaw il-valuri politiċi, kulturali, filosofiċi u spiritwali ta' era kruċjali fl-istorja tar-reġjun. Fost il-monumenti li tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm osservatorju astronomiku u meteoroloġiku, żewġ skejjel (inkluż waħda ddedikata għall-edukazzjoni tal-uffiċjali nazzjonali) u stele kommemorattivi. Is-sit huwa xhieda tat-tranżizzjoni mill-Buddiżmu għan-Neo-Konfuċjaniżmu fil-Lvant tal-Asja u tal-assimilazzjoni tal-valuri kulturali, spiritwali u politiċi tal-istati li kienu jeżistu qabel l-unifikazzjoni tal-Korea taħt id-dinastija Koryo. L-integrazzjoni tal-kunċetti Buddisti, Taoisti, tal-Konfuċjaniżmu u ġeomantiċi toħroġ fid-dieher fl-ippjanar tas-sit u fl-arkitettura tal-monumenti tiegħu.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monumenti u s-Siti Storiċi f'Kaesong ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2013. Is-sit għandu erja ta' 494.2 ettaru b'żona ta' lqugħ ta' 5,222.1 ettaru.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti
Is-sit huwa magħmul minn 12-il komponent separat. Ħamsa minnhom jagħmlu parti mis-sit usa' tas-Swar ta' Kaesong.

## Referenzi
Oblast ta' Yaroslavl

**L-Oblast ta' Yaroslavl** (Russu: Яросла́вская о́бласть) huwa stat (oblast) fir-Russja. Il-kapitali tal-istat hija Yaroslavl. Il-popolazzjoni kienet 1,272,468 fl-2010.
Michael Falzon

**Michael Falzon** jista' jirreferi għal:

* Michael Falzon - perit u politiku mal-Partit Nazzjonalista (1945–2025)
* Michael Falzon - politiku mal-Partit Laburista (twieled 1961)
* Michael Falzon - attur
Michael Falzon (perit)

**Michael Falzon** (17 ta’ Awwissu 1945 – 5 Jannar 2025 ) kien perit u politiku Malti mal-Partit Nazzjonalista. Huwa kien membru tal-Kamra tar-Rapprezentati bejn l-1976 u l-1996 u responsabbli għall-Iżvilupp tal-Infrastruttura fl-ewwel u t-tieni kabinett ta' Eddie Fenech Adami mill-1987 sa 1992. Fit-tielet kabinett ta' Fenech Adami, kien Ministru tal-Ambjent bejn l-1992 u l-1994 u mbagħad Ministru tal-Edukazzjoni u r-Riżorsi Umani mill-1994 sal-1996. Wara li spiċċa mill-politika huwa baqa' attiv fil-ħajja pubblika bħala opinjonista f'diversi oqsma tal-media Maltija.

## Ħajja
Falzon, iben Francis Falzon u Esther Cauchi, twieled il-Gżira fis-17 ta' Awwissu 1945. 

Huwa beda jistudja l-arkitettura fil-Fakultà tal-Arkitettura u l-Inġinerija Ċivili fl- Università ta’ Malta wara li attenda l-iskola u ggradwa b' Baċellerat fl-Arkitettura fl-1969. Falzon beda l-karriera professjonali tiegħu bħala perit u kien ko-proprjetarju u direttur ta’ kumpanija ta’ konsulenza fl-arkitettura u l-inġinerija ċivili bejn l-1975 u l-1985. F’dan iż-żmien beda wkoll il-karriera politika tiegħu fil-Partit Nazzjonalista u kien segretarju ġenerali tal-Moviment Żgħażagħ tal-Partit Nazzjonalista (MŻPN) fil-bidu tal-1974 u Segretarju għall-Informazzjoni tal-partit fl-1976.

Huwa ġie elett għall-ewwel darba bħala membru tal-Kamra tad-Deputati fl-elezzjonijiet ġenerali tas-17 u t-18 ta’ Settembru 1976 u serva bħala rappreżentant tal-10. Distrett elettorali mir-raba’ sal-aħħar tas-seba’ legislatura fit-23 ta’ Settembru 1996.

Wara r-rebħa tal-Partit Nazzjonalista fl-elezzjonijiet ttad-9 ta’ Mejju, 1987, Falzon ġie maħtur mill-Prim Ministru Eddie Fenech Adami fit-12 ta’ Mejju 1987 bħala Segretarju Parlamentari għall-Iżvilupp tal-Infrastruttura fl-ewwel kabinett tiegħu. Huwa ħa din il-kariga ministerjali mit-3 ta’ Mejju 1990 sas-27 ta’ Frar 1992 fit-tieni kabinett ta’ Fenech Adami . Fit-tielet kabinett Fenech Adami, fil-bidu ħa f’idejh il-kariga ta’ Ministru tal-Ambjent mis-27 ta’ Frar, 1992 sal-4 ta’ April, 1994. Wara li fl-4 ta’ April, 1994, Ugo Mifsud Bonniċi ġie elett President ta’ Malta, ħa f’idejh il-kariga ta’ Ministru għall-Edukazzjoni u r-Riżorsi Umani u żamm din il-kariga sat-tmiem tal-mandat ta’ Fenech Adami fit-28 ta’ Ottubru, 1996. Is-suċċessur tiegħu stess bħala Ministru tal-Ambjent kien dak il-Ministru preċedenti tat-Trasport u Telekomunikazzjoni Francis Zammit Dimech . Fl-1999, huwa sar chairman tal- *Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma* .

Fi Frar 2015 huwa rtira mill-politika u rriżenja wkoll mir-rwol tiegħu bħala konsulent tal-Kumitat tal-Akkwist taż-Żejt wara li qamu allegazzjonijiet dwar kont bankarju tal-HSBC f’Ġinevra, li huwa ma kienx iddikjara matul il-mandat tiegħu bħala ministru. Eventwalment kien spjega li dan kien qliegħ minn xogħol li kien għamel fil-professjoni tiegħu ta' perit fis-snin ta' qabel ma ħa kariga fil-kabinett.

Falzon kien miżżewweg lil Mary Anne Aquilina u fil-5 ta’ April 1970 kellhom l-uniku iben tagħhom, David.

Huwa miet fil-5 ta' Jannar 2025 fl-eta ta' 79 sena.

## Referenzi
Tumbati Funebri ta' Gaya

It-**Tumbati Funebri ta' Gaya** (bil-Korean: 가야고분군) jinkludu seba' kumplessi ta' tumbati funebri ta' Gaya, li jmorru lura għas-seklu 1 sal-aħħar tas-seklu 6 W.K. Fl-2023, is-seba' kumplessi ta' tumbati funebri fil-Korea t'Isfel tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Sit ta' Wirt Dinji
It-Tumbati Funebri ta' Gaya ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti

## Referenzi
Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste

Iż-**Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste** (bl-Ispanjol: **Area de Conservación Guanacaste**) hija magħmula minn network ta' żoni protetti u hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Provinċja ta' Guanacaste, fil-Majjistral tal-Costa Rica. Is-sit fih medda mhux mittiefsa ta' foresti tropikali nexfin u huwa ħabitat importanti għal diversi speċijiet vulnerabbli, fosthom it-tapir tal-Amerka Ċentrali, il-kolibrì tal-mangrovji, u l-makaw l-aħdar il-kbir. Fil-park ġew identifikati iktar minn 7,000 speċi ta' pjanti u 900 speċi ta' vertebrati.

## [[Ġeografija]]
L-erja totali tal-parks nazzjonali li jiffurmaw dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tammonta għal 1,470 kilometru kwadru (570 mil kwadru). Din tirrifletti proċess ta' tkabbir fit-tul, li beda bl-istabbiliment tal-Park Nazzjonali ta' Santa Rosa fl-1971. Matul diversi deċennji, l-artijiet tal-madwar inxtraw u l-parks nazzjonali fil-qrib ġew ikkollegati maż-żona protetta li kulma jmur bdiet tikber, sabiex b'hekk iż-Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste ġiet tinkorpora diversità kbira ta' foresti nexfin, foresti pluvjali, foresti tas-sħab u ħabitat tal-baħar. Iż-żona ta' konservazzjoni fiha madwar żewġ terzi tal-annimali fil-periklu tal-Costa Rica.

Iż-Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste saret formalment parti mis-Sistema Nazzjonali taż-Żoni ta' Konservazzjoni (SINAC) fl-1994, u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999. Fl-2004, is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ġie estiż bi proprjetà privata ta' 15,000 ettaru fil-foresta pluvjali ta' Santa Elena.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iż-Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Komponenti
Dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn dawn l-erba' komponenti:

* il-Park Nazzjonali ta' Santa Rosa;
* il-Park Nazzjonali ta' Guanacaste;
* il-Park Nazzjonali tal-Vulkan Rincón de la Vieja;
* ir-Refuġju tan-Natura Selvaġġa tal-Bajja ta' Junquillal.

## Referenzi
Mużew tan-Natura Għawdex

Il **-Mużew tan-Natura ta' Għawdex**,  li qabel kien magħruf bħala l- **Mużew tax-Xjenza Naturali**, huwa mużew fir -Rabat, fil-gżira ta' Għawdex, Malta . Miftuħ għall-pubbliku mill-1991, il-mużew jinsab fi grupp ta’ djar fiċ- Ċittadella, l-eqdem parti tal-belt. Dawn id-djar imorru lura għal diversi etajiet: l-antika, li kienet taverna, għall-1495; l-oħra għas-seklu 17.  

Il-Mużew tax-Xjenza Naturali juri kollezzjonijiet “relatati mal-ġeoloġija tal-Gżira, minerali, ħajja tal-baħar, insetti, ħabitats lokali u ekosistemi”  kif ukoll pjanti nazzjonali (inkluż iċ- Ċenturju tal-Blat Malti ), evoluzzjoni tal-bniedem u tal-annimali. 
Matul is-snin ta’ wara, dan il-bini kien użat bħala taverna għall-viżitaturi, u huwa msemmi fil-“Handbook, or Guide, for Strangers visiting Malta” ta’ Thomas McGill tal-1839,  u deskritt bħala: 
dar eċċellenti ta’ divertiment li toffri sodod nodfa u komdi u ikliet bi prezz raġonevoli.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija l-bini serva bħala kenn għall-familji waqt bumbardamenti mill-ajru. 

Il-binjiet li jospitaw il-mużew huma mniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Referenzi
Knisja Parrokkjali tal-Madonna ta' Pompei, Marsaxlokk

Il- **Knisja tal-Madonna ta' Pompei** hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana li tinsab fir-raħal tas-sajd ta' Marsaxlokk f'Malta.

## Storja
Il-parroċċa ta’ Marsaxlokk twaqqfet meta s-sajjieda bdew jibnu djar ħdejn il-kosta tal-baħar sabiex jiffrankaw il-ħin fuq l-ivvjaġġar. Għalhekk fl-aħħar tas-seklu 19 ġie deċiż li tinbena knisja li taqdi għall-bżonnijiet spiritwali tas-sajjieda u l-familji tagħhom. Qabel ma saret parroċċa, Marsaxlokk kienet tagħmel parti mill-parroċċa taż-Żejtun. Il-bini tal-knisja beda fl-1890. Inbniet bħala twettiq ta’ wegħda li għamlet il-Markiża Rosalia Apap Viani Testaferrata wara li ġiet salvata minn maltempata vjolenti fuq il-baħar. Oriġinarjament il-knisja kienet mibnija f’forma rettangolari bid-disinji attribwiti lil Dun Ġużepp Diacono. Marsaxlokk saret parroċċa indipendenti fl-1897. L-ewwel kappillan kien ir-Reverendu Salv Delia. Fl-1900s il-knisja ġiet imkabbra u bidlet il-forma għal dik ta’ salib Latin biż-żieda ta’ transetti tat-tarf tal-Lvant u kor. Fl-aħħar tas-snin 20 inbena faċċata ġdida tal-punent taħt id-direzzjoni tal-perit Giuseppe Lia.

Il-knisja hija mniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Xogħlijiet ta' l-arti

Fl-1899 ġiet ippreżentata lill-knisja statwa li tirrappreżenta lill-Verġni Marija bil-bambin Ġesù jippreżenta rużarju lil San Duminku u Santa Katarina ta’ Siena. Din saret f’Lecce, l-Italja taħt is-superviżjoni ta’ Guzeppe Malicore. Il-knisja għandha wkoll numru ta’ pitturi ta’ Giuseppe Calì.

## Referenzi
Knisja ta’ Sarria

Il **-Knisja tal-Immakulata Kunċizzjoni** magħrufa wkoll bħala **Knisja ta' Sarria** hija knisja Kattolika Rumana tar-Rotunda fil- Furjana, Malta.

## Storja
Il-kappella oriġinali nbniet fl-1585 b’fondi pprovduti mill-Kavallier Fra Martin Sarria Navarra. Wara l-qerda li l-pesta tal-1675–76 ġabet fuq il-pajjiż, il-Gran Mastru Nicolas Cotoner bena minfloku knisja oħra ddedikata lill-Immakulata Kunċizzjoni bħala sinjal ta’ radd il-ħajr. Il-knisja kienet iddisinjata mill-pittur prominenti Mattia Preti. Huwa vitali li wieħed jinnota li din kienet l-unika knisja ddisinjata minn Preti. Inbniet taħt id-direzzjoni tal-perit Lorenzo Gafà. 

Il-Knisja ta’ Sarria serviet bħala knisja parrokkjali temporanja għall-Furjana mill-1942 sal-1944, wara li l-Knisja Parrokkjali ta’ San Publju ġarrbet ħsarat minn bumbardament mill-ajru.

## Intern
L-aktar pussess prezzjuż ta’ din il-knisja huma s-seba’ tiles kbar li jdawru l-intern, impinġa minn Mattia Preti. L-altar, ukoll ta’ Preti, turi l-Immakulata Kunċizzjoni b’anġli jkennu x-xwabel tagħhom wara li għelbu l-pesta tal-1675–76.

## Referenzi
Robert Samut Hall

Is- **Sala Robert Samut** hija knisja Metodista defunta fl-aħħar tas-seklu 19, li qabel kienet tissejjaħ **Wesleyan (Methodist) Church**, issa bini tal-istat fil -Furjana, Malta. 

Il-knisja Neo-Gotika attwali nbniet bejn l-1881 u l-1883 fuq disinni tal-perit Thomas Mullet Ellis. Infetħet għall-qima fit-18 ta’ Marzu 1883. Kien l-ewwel bini f’Malta li għamel użu mill-elettriku.

## Oriġini
Il-knisja Neo-Gotika attwali nbniet bejn l-1881 u l-1883 fuq disinni tal-perit Thomas Mullet Ellis. Infetħet għall-qima fit-18 ta’ Marzu 1883. Kien l-ewwel bini f’Malta li għamel użu mill-elettriku.

## Sekularizzat
Il-knisja ngħatat lill-gvern fil-bidu tas-snin sebgħin. Fl-4 ta’ April 1975, il-bini ġie inawgurat bħala ċentru għall-attivitajiet kulturali u ssejjaħ Robert Samut Hall. Is-sala fiha organu Willis pnewmatiku pnewmatiku 2 interessanti.

## Referenzi
Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja

Il-**Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja** huma grupp ta' petroglifiċi (tinqix fuq il-blat) u ta' monumenti funebri li jinsabu fi tliet siti arkeoloġiċi fil-provinċja semiawtonoma Każaka ta' Bayan-Ölgii, fil-Punent tal-Mongolja, fil-katina muntanjuża tal-Altai. Fl-2011 tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. It-tinqix fuq il-blat ikopri perjodu ta' 12,000 sena; l-iżjed tinqix antik imur lura madwar 11,000 sena ilu filwaqt li l-iżjed tinqix reċenti jmur lura għas-6000 Q.K.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Komponenti
Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn tliet komponenti li jinsabu fil-widien muntanjużi għoljin li nħolqu mill-glaċieri fil-Plejstoċen:

* il-Wied tax-Xmajjar Tsagaan Salaa u Baga Oigor, fid-distrett ta' Ulaanhus;
* il-Wied fin-Naħa ta' Fuq tax-Xmara Tsagaan Gol;
* il-Wied ta' Aral Tolgoi.

Fil-Wied tax-Xmara Tsagaan Gol hemm xi tinqix fuq il-blat ta' ċriev tal-istess stil bħal dak tal-Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev u s-Siti Relatati ta' Żmien il-Bronż.

## Biblijografija

* Esther Jacobson Jacobson u Vladimir D. Kubarev, Répertoire des pétroglyphes d'Asie centrale / Fasc. 6, Mongolie du Nord-Ouest, Tsagaan Salaa/Baga Oigor, Pariġi, De Boccard, 2001, .

## Referenzi
Valletta Waterfront

Il- **Valletta Waterfront**, huwa promenade fil- Furjana,  Malta, prinċipalment li fih tliet binjiet prominenti: knisja fin-nofs, il- **Pinto Stores** jew *ix-Xatt ta’ Pinto* fuq ix-xellug, u l- **Forni Stores** jew il- *Forni Shopping Complex* fuq il-lemin. . Il-binjiet oriġinarjament kienu ħwienet u mħażen, mibnija fis-seklu 18, u d-disinn huwa attribwit lil Andrea Belli .

Il-proġett tal-bini ġie uffiċċjat fl-10 ta’ Awwissu 1752, b’festa tal-quddiesa. Il *-Forni Stores* intużaw bħala l-ewwel fran navali Brittaniċi f’Malta u ntużaw għal din il-funzjoni sal-1844.  Iż-żona issa hija ċentru fin-negozju tal-cruise liners ta' Malta bħala l- *Forni Cruise Passenger Terminal*, u tospita konċentrazzjoni ta' bars, ħwienet tal-bejgħ bl-imnut, u ristoranti. Iż-żona kienet u tibqa’ post għal diversi kunċerti u avvenimenti. 

## Storja
Il-Marina tal-Belt Valletta ġiet żviluppata għall-ewwel darba f’Lulju 1727 mill-Gran Mastru Anton Manuel de Vilhena meta, skont att notarili ta’ Gaspard Dominic Chircop, inbniet “maħżen b’btieti taż-żejt tal-irħam”. 

Fl-1752 żdiedu aktar ħwienet u maħżen, li kienu jinkludu 19-il maħżen imponenti u knisja, mibnija mill-Granmastru Manuel Pinto de Fonseca. Il-binjiet, inklużi l-ħwienet u l-knisja, għandhom disinn Barokk attribwit lil Andrea Belli.

Iż-żona kienet meqruda minn bumbardamenti mill-ajru fit-Tieni Gwerra Dinjija, minħabba l-viċinanza tagħha mat-Tarzna ta’ Malta u l-forzi navali Ingliżi fil-Port il-Kbir. Uħud mill-ħwienet ġew meqruda kompletament matul il-gwerra. 

Iż-żona ġiet restawrata u rinnovata bir-reqqa. Xi binjiet, li kienu ġew meqruda kompletament jew parzjalment fit-Tieni Gwerra Dinjija, raw il-faċċati tagħhom mibnija mill-ġdid bl-esklużjoni tal-intern. Iż-żona wara dawn il-faċċati mibnija mill-ġdid issa hija parkeġġ. Il-bibien tal-binjiet huma miżbugħin b’kuluri differenti, li jissimbolizzaw it-tipi differenti ta’ oġġetti li darba kienu maħżuna fihom; blu jirrappreżenta l-ħażna tal-ħut, aħdar għall-prodotti agrikoli, isfar għall-qamħ u aħmar għall-inbid.

Il-Valletta Waterfront huwa mmexxi minn konsorzju privat li joffri ġestjoni li tissorvelja n-negozju tal-cruise liners ta’ Malta. Il-waterfront jospita madwar tnax-il restorant, numru ta’ bars u ħwienet tal-bejgħ bl-imnut. Fl-inħawi u fil-viċinanzi jsiru diversi avvenimenti, bħall-Malta Jazz Festival u l-Malta Fireworks Festival. Il-Knisja tat-Titjira lejn l-Eġittu nbniet fl-1752, flimkien mal-imħażen, ġiet ibbumbardjata fit-Tieni Gwerra Dinjija u l-partijiet bil-ħsara minn dak iż-żmien inbniet fedelment mill-ġdid simili għall-oriġinali u l-fdalijiet oriġinali ġew restawrati. 

Fil-knisja tiġi ċċelebrata Quddiesa kull nhar ta’ Sibt filgħaxija. Xbieha tal-bronż tal-wiċċ ta’ Ġesù twaħħlet mal-knisja u issa tinsab mal-faċċata tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta. L-Imħażen Pinto ġew inklużi fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925, huma monument nazzjonali grad 1 u huma mniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin (NICPMI).

## Referenzi
Kiabi

**Kiabi Europe**  hija kumpanija ta' distribuzzjoni ta' ready-to-wear maħluqa fl-1978 f'Roncq minn Patrick Mulliez . Fl-1978, qrib Lille, Kiabi irrevoluzzjona l-lest għall-ilbies Franċiż billi vvinta l-ewwel kunċett ta 'moda bi prezz baxx għall-familja kollha.

Kiabi hija parti mill- assoċjazzjoni tal-familja Mulliez li tagħha Auchan notevolment jappartjeni.

## Storja
Kiabi fetħet l-ewwel ħanut tagħha f’Roncq, fit-Tramuntana, fl-1978. Kienet l-ewwel kumpanija li nediet fil-bejgħ ta’ ħwejjeġ bi prezz baxx. Il-marka kellha 85 punt tal-bejgħ fl-1997. 

Il-kumpanija marret fi Spanja fl-1993, imbagħad tliet snin wara fl-Italja u finalment fir-Russja mill-2008. Kiabi Kids, marka ddedikata għall-ħwejjeġ għal tfal ta’ bejn 0 u 16-il sena, twieldet fis-26 ta’ Novembru 2014 f’Angers. Ftuħ ġodda huma mbagħad ippjanati fi bliet oħra.

Fl-2000, Kiabi ħarġet bħala pijunier tal-web bis-sit tal-kummerċ onlajn tagħha. Illum ikopri 27 pajjiż madwar id-dinja. 

Fl-2016, 56 stilist ħadmu għall-marka. 

F'Ġunju 2019, Kiabi ddikjarat l-impenn tagħha li timmira għal produzzjoni sostenibbli sal-2030 filwaqt li żżomm il-politika tagħha ta 'prezz baxx. 

F'Awwissu 2020, Kiabi fetħet l-ewwel kantuniera tagħha ddedikata għal oġġetti użati, imbagħad nediet is-sit tagħha għal din l-istess żona, Seconde Main by Kiabi. 

F'Awwissu 2022, Kiabi tiżvela l-islogan tagħha "Dejjem aktar għall-familji" 

F'Ġunju 2024, il-grupp se jiftaħ l-ewwel maħżen tiegħu fil-Kuwajt.

## Moda inklużiva
Mill-1978 u bħala parti mill-missjoni tagħha li "Tagħmel il-ħajja aktar faċli għall-familji", Kiabi appoġġat lill-familji fil-mumenti kollha tal-ħajja tagħhom billi offriet moda aċċessibbli, għal kull tip ta 'ġisem u dejjem bi prezzijiet baxxi. 

Mill-2015, Kiabi ilha tiżviluppa kollezzjonijiet tal-moda mmirati lejn tfal u adulti b’diżabilità, u firxa ta’ lingerie wara l-operazzjoni għan-nisa bil-kanċer tas-sider. F'Mejju 2015, Kiabi nediet is-sit SoaSoa.fr, iddedikat għall-moda għan-nisa b'piż żejjed.

## Tqassim
Fl-2024, eks impjegat huwa ssuspettat li qabad €100,000,000 mill-kumpanija. Hija ġiet arrestata f’Figari u mqiegħda f’detenzjoni preventiva għal frodi organizzata minn gang fit-18 ta’ Awwissu, 2024.

## Prestazzjoni ekonomika
Fl-1997 il-fatturat kien ta' 4.2 biljun franc. Fl-2008, Kiabi kisbet fatturat ta’ 752 miljun ewro. Fl-2014, din iċ-ċifra hija ta’ madwar 1.558 biljun ewro. Fl-2018, dan il-fatturat jammonta għal 1.966 biljun ewro, iżda t-tkabbir tal-kumpanija jonqos, u jmur minn tkabbir ta '8.7% fl-2014 meta mqabbel ma' 2.1% biss fl-2018. Fl-2022 in-negozju taċ-ċifra huwa ta '2.2 biljun ewro.

## Strateġija maniġerjali
Skont *Challenges*, il-grupp implimenta strateġija maniġerjali li tippermettilu jenfasizza u jippremja l-ideat tal-impjegati interni tiegħu.

## Referenzi
Knisja Parrokkjali ta’ San Filep ta’ Agira, Ħaż-Żebbuġ

The Parish Church of St  **of Agira** (   Knisja Arċipretali ta' San Filippu t'Aġġira ) hija knisja parrokkjali Kattolika Rumana f'Ħaż -Żebbuġ, Malta, iddedikata lil San Filep ta' Agira .

## Knisja Oriġinali
Il-knisja oriġinali nbniet fuq art ta’ Filippo de Catania, intraprenditur Sqalli, li ffinanzja wkoll il-bini tal-istess knisja fl-1380. L-art kienet f’żona bejn tliet irħula żgħar separati magħrufa bħala Ħal Muxi, Ħal Dwin u Ħal. Mula. Maż-żmien dawn l-irħula ġew magħquda biex jiffurmaw illum Ħaż-Żebbuġ. Il-knisja medjevali oriġinali tlestiet fl-1412. Il-knisja kienet diġà parroċċa fl-1436 peress li ssemmiet mill-Isqof Senatore de Mello bħala waħda mit-12-il knisja parrokkjali f’Malta.

## Knisja preżenti
Wara l-Assedju l-Kbir ta’ Malta n-nies ta’ Ħaż-Żebbuġ ħassew li kellha tinbena knisja akbar biex tieħu post il-knisja parrokkjali li llum kienet żgħira. Il-knisja preżenti nbniet bejn l-1599 u l-1632 fuq pjanti attribwiti lil Vittorio Cassar u ġiet imkabbra mill-perit Tommaso Dingli fl-1660. Jingħad li l-istess perit ħadem fuq it-tinqix tal-kor. Il-knisja ġiet iddedikata fit-13 ta’ Mejju 1729. Il-knisja ġiet l-aktar modifikata fl-1913 meta żdiedu l-navi tal-ġenb. 

Il-knisja hija mniżżla fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Xogħlijiet ta' l-Art
L-istatwa titulari ta’ San Filep ta’ Agira hija magħmula kollha kemm hi mill-fidda. Fl-1860, iż-Żebbuġ bdew jiġbru flus li jippermettulhom jordnaw l-istatwa titulari li riedu. Il-kollezzjoni tant kienet kbira li ġie deċiż li l-istatwa tinbena bil-fidda flok l-injam aktar tas-soltu. L-istatwa tlestiet fl-1864, minn Luigi Fontana. Meta tlestiet ittieħdet il-Vatikan, fejn ġiet ippreżentata u mbierka mill-Papa Piju IX. 

Il-knisja tinkludi wkoll numru ta’ pitturi sbieħ. Luca Garnier pinġa l-kwadru titulari fuq l-artal maġġur. Hija turi lil San Filep t'Aġira jagħmel miraklu waqt li jżomm salib lejn raġel possedut li jitressaq quddiemu. Francesco Zahra, artist tas-seklu 18 tal-iskola Favray, pinġa żewġ murals. Teżori oħra jinkludu xogħlijiet tal-arti ta’ Guido Reni u Antonio Sciortino, li ġew mir-raħal.

## Referenzi
Andrea Belli

**Andrea Belli** (13 ta’ Ottubru 1703 – 19 ta’ Ottubru 1772) kien perit u negozjant Malti . Huwa ddisinja diversi binjiet Barokk, fosthom il-Berġa ta’ Kastilja fil -Belt Valletta, li llum hija l-Uffiċċju tal-Prim Ministru ta’ Malta.

## Ħajja u karriera
Twieled il-Belt Valletta fit-13 ta’ Ottubru 1703 mill-kirurgu Giuseppe Belli u martu Francesca Romano. Huwa qatta’ xi żmien Venezja bħala żagħżugħ, u aktar tard siefer lejn l-Awstrija u (il-Ġermanja).

Bħala intraprenditur, Belli sar negozjant ta’ suċċess billi kiseb monopolju mill-Gran Mastru Pinto fuq l-esportazzjoni tal-ġebla tal-franka Maltija u prodotti oħra lejn l-Afrika, l-Asja u l-Ewropa. 

Belli sar perit, u ddisinja diversi bini fl-istil Barokk. Ritratt possibbli tiegħu bid-disinn ta’ Casa Manresa (illum il-Kurja tal-Isqof) imur għal ħajtu. 

Taħt l-influwenza ta’ ħu Gabriele, semmiegħ tas-Surmast Mason Pinto, Andrea kiseb xogħlijiet regolari kkummissjonati mill-Ordni ta’ Malta bħala disinjatur tal-binjiet ewlenin tal-arkitettura Barokka Maltija tat-18-il seklu.

Bini notevoli magħmul jew attribwit lilu jinkludi: 

* Seminarju (illum il-Mużew tal-Katidral), l-Imdina (1733–42, attribwit) 
* Kunvent Agostinjan, Rabat (1740) 
* Berġa ta’ Kastilja, Valletta (1741–45) 
* Kurja tal-Isqof, il-Furjana (1743) 
* Ċentru tal-Palazz tal-Isqof, il-Belt Valletta 
* Knisja tal-Madonna tal-Providenza Divina, Siġġiewi (1750) 
* Palazzo Don Raimondo (qabel il-Mużew Nazzjonali tal-Belle Arti), Valletta (1761–63) 
* Knisja San Filep Neri, Birgu (attribwit) 
* Palazzo Bonici, Valletta 
* Kappella f'Villa Cagliares fiż-Żejtun (attribwit)

Il-Berġa ta’ Kastilja hija meqjusa bħala l-kapolavur tiegħu. 

Belli kien involut ukoll fin-negozju, u fl-1741 ħa f’idejh id-ditta tat-Teatru Manoel. 

Belli żżewweġ lil Teresa Gam fil-5 ta’ Ġunju 1737, u kellhom iben wieħed jismu Ġużeppi. 

Miet fid-19 ta’ Ottubru 1772 fl-età ta’ 69 sena.

## Referenzi
London Stadium

**London Stadium** (L-Istadju ta' Londra), magħruf qabel bħala **l-Istadju Olimpiku** u **l-Istadju fil-Queen Elizabeth Olympic Park**, huwa stadju fuq barra b'diversi użi f'Londra. L-istadju nbena għal-Logħob Olimpiku tas-Sajf tal-2012 u l-Paralimpiji tas-Sajf tal-2012 bħala l-post tal-atletika u s-sit taċ-ċerimonji tal-ftuħ u tal-għeluq tagħhom. Wara l-Olimpjadi, ġie modifikat biex isir grawnd b'diversi użi għal avvenimenti sportivi u mużikali. Issa huwa d-dar ta' West Ham United, li kienu jilagħbu fil-Boleyn Ground qabel ma marru fl-istadju fl-2016. Intuża wkoll għat-Tazza tad-Dinja tar-Rugby tal-2015, il-Major League Baseball tal-Istati Uniti u l-motorsport.

## Referenzi
Giovanni Battista Spínola

**Giovanni Battista Spinola** (1681–1752) kien Kardinal Kattoliku Ruman.  Twieled Ġenova fis-16 ta’ Lulju 1681 u kien il-bun neputi tal-Kardinal Giambattista Spinola (1615–1704), u n-neputi tal-Kardinal Giambattista Spínola (iuniore).

## Bijografija
Inħatar valet sigriet tal-Qdusija Tiegħu fl-1707 u gvernatur ta’ Benevento fl-1712, imbagħad kelliem tal-Kongregazzjoni tal-Konsulta u awditur tal-Camerlengo tal-Knisja Mqaddsa Rumana fl-1717. Fl-1719 sar gvernatur ta’ Rimini, imbagħad viċi-legat. f'Ravenna u kleriku tal-Kamra Appostolika (1722), gvernatur ta' Castelnuovo (1723) u finalment Segretarju tal-Kongregazzjoni tal-Konsulta (1724). 

Minkejja dawn ir-rwoli prestiġjużi, hu ma rċievax ordnijiet sagri qabel il-15 ta’ Frar 1728, mogħtija lilu mill-Papa Benedittu XIII, li ħatru gvernatur ta’ Ruma u Viċi-Camerlengo tal-Knisja Mqaddsa Rumana fit-30 ta’ Mejju 1728.

Kien gvernatur ta’ Ruma sakemm sar kardinal fil-konċistorju tat-28 ta’ Settembru 1733 mill-Papa Klement XII, li attribwilu d-djakonatju ta’ San Cesareo in Palatio. 

Fit-23 ta’ Settembru 1743 inħatar Kardinal-Saċerdot ta’ Santa Maria degli Angeli, u wara sar Kardinal-Isqof ta’ Albano fil-15 ta’ Novembru 1751. Ġie ordnat isqof mill-Papa Benedittu XIV fid-9 ta’ April 1752 fil-Kappella Pawlina ta’ il-Quirinale. 

Miet f’Albano fl-20 ta’ Awwissu 1752.

## Referenzi
Knisja ta’ San Ġakbu, Valletta

Il- **Knisja ta' San Ġakbu** hija knisja Kattolika Rumana fil- Belt Valletta, Malta . Knisja Mannerista preċedenti nbniet fuq il-post fil-bidu tas-seklu 17 u twaqqgħet fil-bidu tas-seklu 18 biex tinbena l-knisja barokka preżenti. Mibnija fuq id-disinji ta' Romano Carrapecchia, il-knisja serviet għal servizz reliġjuż lil- Langue of Castille . Hija tibqa' knisja attiva, li tinsab fi Triq il-Merkanti, u hija bini kulturali skedat f'Sit ta' Wirt Dinji . Il-knisja għandha numru ta’ karatteristiċi artistiċi, fosthom il-faċċata u pitturi imponenti tagħha, waħda mpinġija minn Filippo Paladini u oħra li tmur lura mill-knisja preżenti stess. Illum il-ġurnata l-knisja tintuża wkoll għal servizzi mill- Knisja Ortodossa Etjopja Tewahedo u l- Knisja Ortodossa Tewahedo tal-Eritrea .

## Storja
L-ewwel knisja nbniet fl-1612, iżda aktar tard twaqqgħet biex tinbena knisja barokka ġdida bejn l-1709 u l-1710. Xi sorsi mhux affidabbli attribwixxu d-disinji tal-knisja lill-perit Giovanni Barbara. Madankollu, il-perit kien Romano Carapecchia, li ddisinja l-knisja bil-barokk Taljan. 

Il-bini tal-knisja huwa mniżżel fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

## Barra tal-knisja
 

Il-faċċata tal-knisja tinkludi pilastri, niċeċ, twieqi u disinni barokk. Il-knisja hija għolja 2 sulari. Fuq il-bieb prinċipali wieħed jista’ jara tieqa kbira. Fuqha wieħed jista’ jara l-arma tar-Renju ta’ Kastilja miżmuma minn żewġ anġli b’qoxra ta’ fuq il-baħar. 

F'ħin minnhom fis-seklu 18 il-barra tal-knisja ġiet iddisinjata mill-ġdid, mill-perit magħruf Romano Carapecchia, meta ngħatat karattru Barokk.

## Intern tal-knisja

L-intern tal-knisja huwa mibni fuq forma ta’ ovali eskluż is-santwarju tal-knisja. Il-pittura titulari saret minn Filippo Paladini. Hija turi lil San Ġakbu l-Kbir fid-daħla ta’ għar iżomm bastun u anġlu jżommu werqa tal-palm li tissimbolizza l-martirju tiegħu. Taħt il-kwadru titulari wieħed jista’ jara pittura ovali li turi l-Madonna tad-Duluri. Hija kopja ta’ pittura Spanjola li nstabet f’Madrid magħrufa bħala l-Madonna di Soledad. Il-pittura nġiebet Malta fl-1646 mill-kleru tal-Ordni ta’ San Ġwann.

## Referenzi
GO (Malta)

**GO plc** hija kumpanija Maltija tat-telekomunikazzjoni integrata. Huwa fornitur quadruple play li joffri servizzi tat-telefon lokali u fuq distanza twila, servizzi bla wajers, televiżjoni diġitali terrestri, DSL u aċċess għall-Internet tal-Fiber għad-dar . GO hija bbażata fi Triq Ħal Tarxien, Żejtun ZTN 3000, Malta
## Storja
Cable telegrafiku taħt il-baħar minn Malta tpoġġa għall-ewwel darba lejn Sqallija fl-1857 u lejn l-Eġittu fl-1868 permezz ta’ diversi operazzjonijiet li ġew ikkonsolidati fl-1928 f’kumpanija waħda li ngħatat l-isem ta’ Cable & Wireless fl-1934. L-Att tal-Korporazzjoni Telemalta tal-1974 ħoloq Telemalta, li ingħata drittijiet ta’ monopolju kemm bħala l-operatur kif ukoll bħala regolatur tas-servizzi kollha tat-telekomunikazzjoni. Maltacom inħolqot fl-1997 bħala kumpanija b'responsabbiltà limitata u assumiet l-assi ta' Telemalta. Il-Gvern ta’ Malta żamm sehem ta’ 60% fil-Maltacom u biegħ 40% lill-pubbliku ġenerali sal-1998.

Fl-1999, inħarġet it-tieni liċenzja ta’ komunikazzjoni mobbli lil Mobisle Communications Limited, sussidjarja ta’ Maltacom p.l.c. bil-kundizzjoni li l-kumpanija parent tneħħi lilha nnifisha mis-sehem ta’ 20% tagħha f’Vodafone Malta fi żmien sitt xhur mit-tnedija ta’ Mobisle. Fl-aħħar tas-sena 2000, Mobisle nediet netwerk GSM immarkat bħala GO Mobile. F'Mejju 2006, il-Gvern ta' Malta biegħ is-sehem ta' 60% tiegħu f'Maltacom lis-sussidju ta' Dubai Holding TECOM Investments. 

Fi Frar 2007, Maltacom Group akkwista Multiplus u sar l-uniku azzjonist tal-kumpanija. Bl-akkwist ta’ Multiplus, Maltacom Group sar l-unika organizzazzjoni tat-telekomunikazzjoni quadruple-play f’Malta. Fit-12 ta’ Ġunju, 2007, Maltacom Group reġa’ ngħata l-isem ta’ GO. Fisser l-għaqda tal-erba’ marki: Maltacom, maltaNET (ISP), Multiplus (fornitur tad-DTTV) u GO Mobile.

F'Jannar 2008, GO żiedet sostanzjalment il-kapaċità tal-fibre optic lejn Malta meta xegħlet it-tieni cable tal-fibra taħt l-art li jgħaqqad ma' Mazara, l-Italja. 

Bħala organizzazzjoni tat-telekomunikazzjoni quadruple-play, GO tipprovdi pakketti ta’ vuċi, mobbli, TV u broadband li huma miġbura bħala GO Business, GO Mobile u GO Plus. GO Business huwa mmirat lejn is-suq korporattiv u jinkludi fixed line, broadband u televiżjoni diġitali kif ukoll f’servizzi ta’ hosting u co-location. GO Mobile tieħu ħsieb is-servizzi mobbli kemm tan-negozju kif ukoll personali filwaqt li GO Plus hija kollha dwar id-dar b'linja fissa, broadband u TV diġitali.

## Xiri
Il-kumpanija tat-telekomunikazzjoni Tuneżina Tunisie Telecom iddeċidiet li tixtri 60% sehem tal-kumpanija tat-telekomunikazzjoni "Go Malta" mill-Emirati EIT għal €200 miljun f'Ġunju 2016. Minn Lulju 2019, Tunisie Telecom kellha 65.42% sehem tal-kumpanija.

## Referenzi
Philip Mizzi

**Philip Mizzi** (imwieled fis-27 ta' Awwissu 1945, Ħal Qormi, Malta ) huwa attur Malti b'korp varjat ta' xogħol fuq il-palk, it-televiżjoni u l-films. Ħareġ f’films u films qosra bħal *Agora*, *Sinbad*, *Plangent Rain*, *The Isle* u wera lill-protagonist Paul fil-film qasir rebbieħ ta’ premji *In the End.*

## Ħajja bikrija
Philip Mizzi twieled minn Carmel u Nazzarena (née Psaila) Mizzi, il-kbir minn għaxar aħwa. Missieru, projezzjonist taċ-ċinema lokali qajjem l-imħabba tiegħu għall-arti viżiva. Il-passatemp ewlieni tiegħu kien janalizza films. Għalkemm ried isegwi kors tar-reċtar, kellu jwaqqaf dawn il-pjanijiet. Wara li telaq mill-iskola, huwa kiseb impjieg biex jgħin lill-ġenitur tiegħu finanzjarjament biex trabbi lil ħutu ż-żgħar. Kien biss wara li żżewweġ, ħataf l-opportunità u rreġistra għal kors tar-reċtar fl-MTADA.

## Karriera
L-ewwel produzzjoni televiżiva tiegħu kienet id-drama kurżittiva reliġjuża, Kristu fl-Iżbarra, fl-1979. Huwa ħa diversi rwoli u karattri u kellu monologu fil-parti tal-istudio setup tat-teleplay. Wara din l-esperjenza, imbarka fuq waħda mill-aktar karriera eclettika fuq il-palk li jpinġi karattri f’drammi *Saturday, Sunday, Monday* ta’ Eduardo De Filippo u bħala “Vinnie” f’*The Odd Couple*. 

Fl-1982, siefer Londra bħala parti minn *The Young Atturi* bil-produzzjoni ta’ *The Idiot King* miktuba minn Saviour Pirotta. Dan ġabu biex jagħmel għal tfal żvantaġġati fiż-żona ta 'Londra. Esperjenza oħra memorabbli kienet l-eżekuzzjoni tad-dramm Russu, *Evening Light* f’Moska u San Pietruburgu fl-1991. Bħala parti mill-kumpanija drammatika Maltija Atturi, wettqu wkoll *Saturday, Sunday, Monday* għal udjenza Russa meta l-USSR kienet qed tiġi żarmata.

Fl-1992, ingħaqad mat-tim ta’ *Christopher Columbus-The Discovery* bħala Crowd Marishal. Huwa kien responsabbli mill-extras casting għall-fotografija prinċipali f’Malta. Din l-esperjenza ispiratu biex ifassal u jespandi l-parata INGUARDIA b’re-enactments oħra varji bħall-Birgu by Candlelight, The Mdina Festival u t-tiġijiet tradizzjonali Maltin fl-Imdina, il-Belt Valletta, l-Imġarr u Ħal Qormi. 

Il-prestazzjoni riċenti tiegħu kienet ta’ Paul fil-film qasir *In the end*, li għalih Philip ingħata l-premju tal-Aħjar Prestazzjoni fil-Malta Cine-Circle National Film Competition. Il-film kompla jirbaħ żewġ premjijiet Internazzjonali oħra fil-Festival Internazzjonali tal-Films ta’ New York u The Indie f’Kalifornja.

## Ħajja personali
Philip huwa miżżewweġ lil MaryAnn Cardona u għandu żewġ subien, Alexis u Ramon. Għadu jgħix Ħal Qormi u għadu involut b’mod attiv fl-organizzazzjonijiet ta’ avvenimenti u ċerimonji annwali.

## Referenzi
Tems

Temilade Openiyi  (imwieled fil-11 ta’ june, 1995), magħruf popolarment bħala Tems, huwa kantant, kittieb tal-kanzunetti u produttur tad-diski Niġerjan. Tems jħallat elementi Afrikani tradizzjonali mal-pop mainstream globali.
Qawra

**Qawra** (   *Il-Qawra*

,hija żona ġewwa San Pawl il-Baħar fir-Reġjun tat-Tramuntana, Malta. Jinsab qrib Buġibba u s-Salina, huwa resort turistiku popolari, li fih ħafna lukandi u ristoranti. 

Madwar l-1638, l- Ordni ta’ San Ġwann bniet it-Torri tal-Qawra fil-Qawra Point, bħala parti minn sensiela ta’ fortifikazzjonijiet li jiddefendu l-kosta ta’ Malta. Madwarha nbniet batterija fl-1715, filwaqt li fis-snin sittin tas-seklu l-ieħor ġie miżjud ħajt ta’ rfid. Illum, it-torri u l-batterija huma ristorant, u l-partijiet tal-intrenchment għadhom jistgħu jidhru. 

Il-belt hija dar għal ħafna attivitajiet ta' sport tal-ilma, inklużi dgħajsa tal-banana, dgħajsa tal-veloċità u karozzini tal-jetski, kif ukoll kayaking, snorkeling u għadis. Iż-żona hija magħrufa wkoll bħala ż-żona “turistika” ta’ Malta minħabba l-ħafna bars li juru l-futbol Ingliż. It-temperaturi tas-sajf jistgħu jkunu sħan sa , b'medja ta' aktar minn  . Il-każinos, il-bars, u l-klabbs huma wkoll parti kbira minn din il-belt żgħira. Ħafna nies jgħumu u jgħumu minn fuq il-blat, li jipprovdu spazju biżżejjed għall-għawm tax-xemx. Hija popolari mat-turisti li jħobbu jimxu ħdejn il-baħar bil-lejl.

## Parroċċa
Il-knisja parrokkjali tal-Qawra hija ddedikata lil San Franġisk t'Assisi. Il-parroċċa tinkorpora kemm il-Qawra kif ukoll il-lokalità ġirien ta’ Buġibba fiż-żona ġeografika tagħha. Fis-17 ta’ Settembru tiġi ċċelebrata l-festa parrokkjali li tfakkar l-impressjoni tal-istigma fuq San Franġisk. Il-knisja fil-Qawra bdiet tiffunzjona bħala parroċċa fit-8 ta’ Diċembru 2004 u l-ewwel kappillan kien Dun. Ġorġ Zammit, OFM konv. Il-perit tal-bini tal-knisja kien Richard England. Hija knisja ta’ stil modern, b’differenza mill-istil tas-salib Latin fil-biċċa l-kbira tal-parroċċi l-oħra f’Malta.

## Sightseeing

* Akkwarju Nazzjonali ta’ Malta
* Malta Classic Car Museum
* It-tempju ta’ Buġibba jinsab mal-fruntiera tal-Qawra u Buġibba

## Referenzi
Tempju ta’ Buġibba

**Buġibba Temple** is a megalithic temple on the border of Buġibba and Qawra towns, limits of San Pawl il-Baħar, Malta . Lukanda nbniet fuq il-bażi tat-tempju. 

## Sit
It-tempju jinsab ftit bogħod mill-kosta, bejn Buġibba u l-Qawra Point. Inbniet fi żmien Ħal Tarxien tal-preistorja Maltija. It-tempju huwa pjuttost żgħir, u parti mill-faċċata tal-ġebla tal-franka korallina tiegħu għadha tidher. Mid-daħla tat-trilithon, kuritur iwassal għal żona ċentrali li fiha tliet apsides. Parti mill-art tat-tempju baqgħu ħajjin ukoll fuq wara tas-sit. 

Il-kumplament tal-istruttura nqerdet matul is-snin, hekk kif iż-żona ġiet invellata minħabba li kienet użata għal skopijiet agrikoli.

## Storja
It-Tempju ta’ Buġibba ġie skopert mill-arkeologu Malti Themistocles Zammit fl-1920 f’għalqa qrib il-Qawra Point. Dawn il-fdalijiet ġew iskritti fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925, bħala “il-fdalijiet megalitiċi tul it-triq fil-Punta tal-Qawra”. It-tempju ġie skavat fl-1928 minn T. Zammit u LJ Upton Way u reġa’ ġie mistħarreġ fl-1952 u fl-1954. 

It-tempju bħalissa huwa inkluż fil-ground tad-Dolmen Resort Hotel.

## Deskrizzjoni

Matul l-iskavi, instabu żewġ blokki tal-ġebel imżejjen. Waħda hija blokka kwadra minquxa li kienet altar, u l-oħra hija blokka rettangolari b’ħut imnaqqax fuq tnejn mill-uċuħ tagħha. Dawn il-blokki issa jinsabu fil-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija fil-Belt Valletta. 

Il-ġebla tat-tempju ġiet sostitwita wkoll fi żminijiet moderni. 

Eventwalment, id-Dolmen Resort Hotel inbniet madwar it-tempju, li ġie inkorporat fil-grounds tal-lukanda qrib il-pixxini tagħha.

## Referenzi
Afrobeats

Afrobeats, li m'għandux jiġi konfuż ma' Afrobeat jew Afroswing, huwa terminu ġenerali biex jiddeskrivi l-mużika popolari mill-Afrika tal-Punent u d-dijaspora li inizjalment żviluppat fin-Niġerja, il-Gana u r-Renju Unit fil-  Afrobeats huwa inqas stil fih innifsu, u aktar deskrittur għall-fużjoni ta 'ħsejjes li joħorġu min-Niġerja u l-Gana. Ġeneri bħal hiplife, mużika jùjú, highlife, azonto music, u naija beats, am Afrobeats huwa prodott primarjament f'Lagos, Accra, u Londra. L-istoriku u l-kritiku kulturali Paul Gilroy jirrifletti fuq ix-xena tal-mużika ta’ Londra li qed tinbidel bħala riżultat tat-tibdil fid-demografija
Letteratura fl-Interlingue

Il-**letteratura fl-Interlingue** b'mod wiesa' tinkludi l-korp ta' xogħol ta' finzjoni u mhux finzjoni maħluqa jew tradott f'Interlingue, lingwa mibni maħluq minn Edgar de Wahl. Għalkemm komposti fil-biċċa l-kbira minn stejjer qosra oriġinali u traduzzjonijiet ippubblikati fir-rivista ċentrali tal-lingwa, *Cosmoglotta*, jeżistu wkoll rumanzi sħaħ u antoloġiji ta’ poeżija, b’mod partikolari dawk ta’ awturi bħal , , u .

Il-perjodi li fihom il-letteratura interlingwi hija maqsuma huma:
# L-ewwel perjodu (1921-1927): Mill-ħolqien tal-lingwa għall-bidla tal-kwartieri ġenerali fi Vjenna.
# Perjodu ta' Vjenna (1927-1949): Mill-bidla tal-kwartieri ġenerali għal Vjenna għall-bidla tal-isem għal Interlingwi.
# Perjodu ta' inattività (1950-1999): Mill-bidla fl-isem tal-lingwa sal-ħolqien tal-ewwel Yahoo! Grupp.
# Qawmien mill-Internet (1999 sal-preżent): Mill-ħolqien tal-ewwel Yahoo! Grupp sal-lum.

## Awturi notevoli

* Jan Amos Kajš
* Jaroslav Podobský
* Engelbert Pigal
* Abram Kofman
* A.E. Cortinas
* Ilmari Federn
* Thomas Schmidt
* Dorlota Burdon
* Vicente Costalago
Mrajma

**Mrajma** (, *Murajma*, lit. "Marjam ċkejkna") jew **Marjam** **bint Għali l-Għattar** (bl-Għarbi: , 1467-1493) magħrufa wkoll bħala  kienet l-aħħar sultana ta' Granada bħala l-konjuġi ta' Muħammed XII ta' Granada. Hija ġiet użata bħala ispirazzjoni minn ħafna awturi u spiss murija fil-finzjoni.

## Bijografija
Kienet bint tal-Emir Għali l-Għattar, gvernatur ta' Granada f'Loja u uffiċjal tal-qorti. L-emir hu kien wieħed mill-eroj tal-aħħar kunflitt bejn il-Misilmin u l-Kastiljani fl-Andalus, u kien il-kmandant tal-gwarniġġjon tal-belt ta' Loja meta l-belt kienet attakkata mill-Kastiljani f'Lulju tal-1482.

Mrajma hi deskritta bħala sabiħa u reliġjuża. It-tieġ tagħha sar fl-1482. Ftit wara, hija u żewġha ġew il-ħabs minn missier ta' żewġha. Inħelsu mir-Renju ta' Kastilja fl-1483, iżda wliedhom inżammu bħala ostaġġi. Ma tarax lil uliedha ħlief wara l-waqgħa ta' Granada fl-1492.

Mrajma segwiet lill-żewġha fl-eżilju lejn Andarax Laujar iżda mietet qabel waqt qasir minn tluqhom lejn Fes fl-1493.

## Ulied

* Għajxa, aktar tard magħrufa bħala Sor Isabel de Granada.
* Aħmed
* Jusef

## Referenzi