Pëtr Il'ič Čajkovskij

**Pëtr Il'ič Čajkovskij** (bir-Russu: *Пётр Ильи́ч Чайко́вский*; Votkinsk, 7 ta' Mejju 1840 – San Pietruburgu, 6 ta' Novembru 1893) kien kompożitur Russu tal-era romantika.

## Bijografija
Čajkovskij twieled Kamsko-Votkinsk, ir-Russja, minn Il'ja Petrovič Čajkovskij, inġinier minerarju Ukren u mit-tieni mara tiegħu, Aleksandra Andreevna Assier, li kienet ta' nisel Franċiż. Beda jieħu l-lezzjonijiet tal-pjanuforte meta kellu seba' snin. Mill-1861 sal-1865 studja fil-Konservatorju ta' San Pietruburgu, fejn ħa d-diploma bil-kompożizzjoni "Għanja lill-ferħ" fuq versi ta' Schiller. Fl-1866 inħatar professur tat-teorija u armonija fil-Konservatorju ta' Moska, imwaqqaf dik is-sena. Din il-kattedra offrihilu Nikolaj Rubinstein fuq rakkomandazzjoni ta' Anton Rubinstein, ħu Nikolaj u l-ewwel għalliem ta' Čajkovskij f'San Pietruburgu. Żamm dik il-pożizzjoni sal-1876.

Disagħt ijiem biss wara l-ewwel kunċert tas-Sitt Sinfonija tiegħu, (*Pathétique*), fl-1893 f'San Pietruburgu, Čajkovskij miet. Hemm opinjoni mifruxa li kien qatel ruħu b'idejh, allavolja l-mod u ċ-ċirkustanzi għadhom mhux ċerti: isemmiet ukoll il-kolera, li seta' ħa mill-ilma mniġġeż li kien xorob ftit jiem qabel. Imma hu iżjed probabbli li kien avvelenament bl-arseniku billi nafu li fil-funeral Rimskij-Korsakov u xi wħud minn sħabu warajh resqu lejn il-mejjet u bisuh fuq ġbinu. Hemm xnieġħa oħra li xi ħbieb tiegħu u xi nies li kien studja magħhom inkuraġġewh biex joqtol ruħu b'idejh biex jevita skandlu minħabba xi relazzjoni li kellu ma' neputi ta' membru tal-aristokrazija Russa.

Minkejja l-omosesswalità tiegħu, fit-18 ta' Lulju 1877, iżżewweġ, għalkemm kontra qalbu, lil Antonina Miljukova, studenta fil-konservatorju li kienet tammirah ħafna. Kien iddeċieda li jiżżewweġ ‘il min jieħdu. Il-konsegwenzi fuq il-psike ta' Čajkovskij kienu tal-biża': ġranet biss wara ż-żwieġ beda jiddispjaċih u ġimgħatejn wara waqa' fl-ilma ngazzat tax-xmara Moskova u kien ħa jmut l-aħħar (jgħidu li kien attentat ta' suwiċidju bla grazzja); darba li kien għaddhielu l-effett tal-inċident, telaq lejn San Pietruburgu b'għeja nervuża kbira.

Matul ħajtu kellu appoġġ ekonomiku u morali ġeneruż mill-armla għanja Nadežda von Meck. Din kienet intlaqtet ħafna mill-mużika ta' Čajkovskij u saret il-finanziera prinċipali tal-kompożitur. Bis-somom kbar ta' flus li tagħtu seta' jitlaq mill-kattedra fil-konservatorju biex jiddedika ruħu kompletament għall-kompożizzjoni. Kienet ukoll konfidenti privileġġata għaliex kellha korrispondenza kontinwa miegħu li damet mill-1877 sal-1890, b'total ta' 'l fuq minn 1200 ittra; huma, bi ftehim bejniethom, qatt ma ltaqgħu. Ma' dan kollu wara 13-il sena, il-korrispondenza waqfet f'daqa, uffiċjalment minħabba li l-benefattriċi falliet, allavolja ħafna (fosthom Berberova fil-bijografija tagħha) sostnew li l-kawża kienet l-iskoperta tal-omosesswalità ta' Pëtr Il'ič.

Forsi l-iżjed bijografija interessanti ta' Čajkovskij hi dik li kitbet Nina N. Berberova, li tagħmel iżjed enfasi fuq l-istudju psikoloġiku tal-personalità tal-mużiċista milli fuq l-analisi tax-xogħol artistiku tiegħu. Din il-bijografija għandha t-titlu evokattiv *[[It-tifel tal-ħġieġ]]*, kif kienet issejjaħlu il-maħbuba governanti Fanny. F'dal-ktieb l-awtriċi tpinġi ritratt interessanti tal-artista, li jibda mill-fraġiltà żagħżugħa tat-tifel, marbut morbożament ma' ommu, ta' oriġni Franċiża, li mietet f'età żgħira bil-kolera.
Matul is-snin tal-adolexxenza, immarkati b'ħbiberiji mħawdin ma' ħbieb fil-konservatorju, kellu rabta ta' mħabba profonda mal-kuġin tiegħu Davydov, li għalih iddedika l-aħħar xogħol tiegħu, is-sitt sinfonija, li bla dubju tista' titqis bħala t-testment spiritwali ta' Čajkovskij. Fil-bijografija tagħha Berberova ċaħdet kategorikament l-ipoteżi tas-suwiċidju u twaħħal fix-xorb tal-ilma mniġġeż bħala l-kawża tad-diżgrazzja tal-mewt tiegħu.

Il-ħajja tiegħu hi rakkontata fil-film ta' Ken Russell *The music lovers* (1970).

Il-qabar tiegħu qiegħed fiċ-Ċimiterju Tixvin ta' San Pietruburgu.

## L-istil
Čajkovskij kulturament kien imbiegħed ħafna mill-kompożituri Russi kontemporanji miegħu (dawn saru jissejħu l-*Grupp ta' Ħamsa*) li kienu ispirati min-nazzjonaliżmu, waqt li hu, fil-mużika kellu spirtu kożmopolita. Però, il-partituri tiegħu, mimlijin sensibbiltà u eleganza naturali, xorta juru tratti li huma distintament Russi, fl-għażla spissa tal-mod minuri u fuq kollox fil-melodiji li sikwit huma meħudin mill-kant tradizzjonali jew mill-liturġija ortodossa.

Bil-kontra tal-kollegi Russi, Čajkovskij f'ħajtu kollha kien jistudja l-mużika *tal-punent* - minn Mozart sal-operisti Taljani u mir- romantiċi Ġermaniżi għall-iskola ġdida Franċiża ta' Bizet u Massenet. (Ta' min jinnota li Beethoven ma tantx kien jogħġbu, l-iżjed Beethoven tal-maturità, u ‘l Schumann kien jippreferih mir-"rival" Brahms.) Hekk irnexxilu jagħti l-mużika tiegħu xeħta tassew internazzjonali.

F'dan is-sens, il-figura tiegħu ta' mużiċista kapaċi li jassorbi u jirrielabora kwalunkwe lingwaġġ u kull forma mużikali, hi fundamentali fl-ambitu romantiku kif ukoll biex nifhmu l-vjaġġ artistiku li kien ħa jagħmel fil-futur Stravinskij.

Fost il-ħafna aspetti tal-figura tiegħu b'ħafna faċċati, ta' kompożitur instintiv u appassjonat u fl-istess ħin attent ħafna għall-irfinar formali, tispikka s-sensibbiltà timbrika straordinarja. Čajkovskij kien jaf jesperimenta bil-possibiltajiet espressivi tal-istrumenti tradizzjonali, b'mod partikulari bl-istrumenti tan-nifs, u joħroġ minhom ħoss u taħwir oriġinali, raffinatissmu u inkonfondibbli. L-importanza li ta lill-kuluri tal-orkestra twarrab il-mużika pjanistika għat-tieni pjan, minkejja l-fama straordinarja li kiseb bl-ewwel kunċert għall-pjanu u l-orkestra.

## Kompożizzjonijiet Prinċipali

### Balletti
Čajkovskij jaf il-popolarità tiegħu l-iżjed lill-mużika għall-balletti.

* *Il-Lag tac-Ċinji*, op. 20 (1875-76) Kien l-ewwel ballett ta' Čaikovskij, irrappreżentat, b'xi qtugħ fit-Teatru Bol'šoj ta' Moska, fl-1877. Ma kienx apprezzat sħiħ ħlief wara l-mewt tal-mużiċista minkejja it-tirqim drammaturġiku finissmu u fantasjuż.
* *Is-Sbejħa Rieqda*, op. 66 (1888-89) Čaikovskij kien iqis dan ix-xogħol bħala wieħed mill-iżjed li rnexxa. L-ewwel rappreżentazzjoni tiegħu kienet fl-1890, fit-Teatru Mariinskij f'San Pietruburgu.
* *Il-Kissiera tal-Lewż*, op. 71 (1891-92) Dan hu wieħed mix-xogħlijiet l-iżjed popolari. Il-faxxinu qiegħed fis-sentiment pekuljari ta' maġija u ta' seher flimkien mal-ħolm u r-ritorn għat-tfulija. Čajkovskij ġabar fi suite Op. 71a (1892) tmien biċċiet estratti minn dan il-ballett.

### Sinfoniji
* Sinfonija nru. 1 fis-Sol minuri (Ħolm tax-xitwa), op. 13 (1866)
* Sinfonija nru. 2 fid-Do minuri (Russja Żgħira), op. 17 (1872)
* Sinfonija nru. 3 fir-Re maġġuri (Pollakka), op. 29 (1875)
* Sinfonija nru. 4 fil-Fa minuri, op. 36 (1877)
* Manfred, op. 58 (1885)
* Sinfonija nru. 5 fil-Mi minuri, op. 64 (1888)
* Sinfonija nru. 6 fis-Si minuri (Pathétique), op. 74 (1893)

* Sinfonija fil-Mi bemoll maġġuri (1891-1892, abbandunata)

### Ouvertures u xogħlijiet oħra għall-orkestra
* Il-Buraxka, op. 76 (1864)
* Ouverture fil-Fa maġġuri (1865, rev. 1866)
* Ouverture solenni fuq l-innu nazzjonali Daniż, op. 15 (1866, rev. 1892)
* Id-Destin, op. 77 (1868)
* Romeo u Ġuljetta (1869, rev. 1870, 1880)
* It-Tempesta, op. 18 (1873)
* Marċ Slav, op. 31 (1876)
* Francesca da Rimini, op. 32 (1876)
* Kapriċċ Taljan, op. 45 (1880)
* Serenata għall-arki, op. 48 (1880)
* L-1812, op. 49 (1880)
* Amletu, op. 67 (1888)
* Voevoda, op. 78 (1890-91)

### Kunċerti u biċċiet konċertanti
* Kunċert għall-pjanu nru. 1 fis-Si bemoll minuri, op. 23 (1874-75, rev. 1879 et 1889)
* Sérenade mélancolique, op. 26 (1875)
* Varjazzjonijiet fuq tema rokoko, op. 33 (1876)
* Valz-Scherzo, op. 34 (1877)
* Kunċert għall-vjolin fir-Re maġġuri, op. 35 (1878)
* Kunċert għall-pjanu nru. 2 fis-Sol maġġuri, op. 44 (1879-80)
* Concert fantaisie, op. 56 (1884)
* Pezzo Capriccioso, op. 62 (1887)
* Kunċert għall-pjanu nru. 3 fil-Mi bemoll maġġuri, op. 75 (1893)
* Kunċert għall-pjanu nru. 3, Andante u Finale, op. 79 (1893)

### Suites
* Suite nru. 1 fir-Re minuri, op. 43 (1878-1879)
* Suite nru. 2 fid-Do maġġuri, op. 53 (1883)
* Suite nru. 3 fis-Sol maġġuri, op. 55 (1884)
* Suite nru. 4 fis-Sol maġġuri, *Mozartiana*, op. 61 (1887)

Čajkovskij ġabar fi suite għall-ballett, Op. 71a (1892) tmien biċċiet estratti mill-ballett tiegħu *Il-Kissiera tal-Lewż*. Jeżistu wkoll xi suites għall-balletti *il-Lag taċ-Ċinji* (suite 20a) u *is-Sbejħa Rieqda* (suite 66a), imma dawn m'humiex awtentiċi, għaliex ma nġabrux mill-kompożitur innifsu (għalkemm kellu f'rasu li jagħmel hekk) u kienu ippublikati wara mewtu.

### Mużika ''da camera''
* Kwartett għall-arki fis-Si bemoll maġġuri (1865)
* Kwartett għall-arki nru. 1 fir-Re maġġuri, op. 11 (1871)
* Kwartett għall-arki nru. 2 fil-Fa maġġuri, op. 22 (1873-74)
* Kwartett għall-arki nru. 3 fil-Mi bemoll minuri, op. 30 (1876)
* Tifkira ta' post għażiż, op. 42 (1878)
* Trio għall-pjanu fil-La minuri, op. 50 (1881-82)
* Tifkira ta' Firenze, op. 70 (1890)

### Biċċiet għall-pjanu
Čajkovskij kiteb xi mitt biċċa għall-pjanu. Fosthom l-iżjed famużi huma *L-iStaġuni* op. 37a.

### Mużika ''di scena''
* Sneguročka, op. 12 (1873)

### Opri

Čajkovskij ikkompona għaxar opri. Fosthom it-tnejn l-iżjed famużi huma *Ewġenju Onegin* u *r-Reġina tal-Piki* li jinstemgħu spiss fir-repertorju liriku modern. L-opri l-oħra, għalkemm magħrufin ħafna inqas (u barra mir-Russja rari li jindaqqu) huma:

## Gallerija


Image:Pyotr Tchaikovsky с. 1870.jpg|Čajkovskij fl-1866 meta kien professur fil-Konservatorju ta' Moska
Image:Pyotr Ilyich Tchaikovsky.jpg|Čajkovskij fl-1875
Image:Silotitchaikovsky.jpg|Aleksandr Ziloti u Čajkovskij
Image:Tchaikovsky with wife Antonina Miliukova.jpg|Čajkovskij u martu Antonina Miljukova fl-1887
Image:Brandukov and Tchaikovsky.jpg|Brandukov u Čajkovskij fit-18 ta' Mejju, 1888
Image:Tchaikovsky.jpg|L-aħħar ritratt ta' Čajkovskij fl-1893
Image:Pjotr Tšaikovskin kotimuseo.jpg|Id-dar ta' Čajkovskij fi Klin, li saret mużew
|Statwa ta' Čajkovskij f'Votkinsk
(Venice) Memorial plaque for Pyotr Ilyich Tchaikovsky Riva degli Schiavoni.jpg|Plakka ġo Venezja fl-unur ta' Čajkovskij
Image:P3264416 tchaikovsky lg.jpg|Il-qabar ta' Čajkovskij f'San Pietruburgu


## Noti

## Ħoloq esterni

* Għal lista sħiħa tax-xogħlijiet ta' Čajkovskij, ara https://web.archive.org/web/20060615103124/http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/tchaikovsky_works.html
* Għal iżjed dettalji fuq il-kompożizzjonijiet, ara https://web.archive.org/web/19990208210304/http://www.geocities.com/Vienna/5648/DCalend.htm
* Sit bit-Taljan dedikat lil Čajkovskij
* Sit bl-Ingliż dedikat lil Čajkovskij
* Il-balletti ta' Čajkovskij ikkoreografati minn Rudolf Nureyev