Ouro Preto

**Ouro Preto** (pronunzja bil-Portugiż: [ˈo(w)ɾu ˈpɾetu], li litteralment tfisser "Deheb Iswed"), li qabel kienet **Vila Rica** (pronunzja bil-Portugiż: [ˈvilɐ ˈʁikɐ], li litteralment tfisser "Villaġġ Għani"), huwa muniċipalità fl-istat ta' Minas Gerais, il-Brażil. Il-belt, eks belt kolonjali tal-estrazzjoni li tinsab fil-muntanji tas-Serra do Espinhaço, tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bis-saħħa tal-arkitettura kolonjali Barokka tagħha. Ouro Preto kienet il-belt kapitali ta' Minas Gerais mill-1720 sal-istabbiliment ta' Belo Horizonte fl-1897.

Il-muniċipalità saret waħda mill-iżjed bliet popolati tal-Amerka Latina, b'madwar 40,000 ruħ fl-1730, u 80,000 ruħ fl-1750. Dak iż-żmien, il-popolazzjoni ta' New York kienet inqas minn nofs dak l-għadd ta' abitanti u l-popolazzjoni ta' São Paulo ma kinitx taqbeż it-8,000 ruħ. Uffiċjalment, 800 tunnellata ta' deheb intbagħtu lejn il-Portugall fis-seklu 18, mingħajr ma jitqies dak li ġie ċċirkolat b'mod illegali jew dak li baqa' fil-kolonja, bħad-deheb li ntuża fit-tiżjin tal-knejjes.

Bliet storiċi oħra f'Minas Gerais huma São João del-Rei, Diamantina, Mariana, Tiradentes, Congonhas u Sabará.

## Storja

Ouro Preto ġiet stabbilita fl-aħħar tas-seklu 17 u oriġinarjament kienet tissejjaħ Vila Rica. Kienet il-punt ewlieni tal-ferneżija tad-deheb u tal-era tad-deheb tal-Brażil fis-seklu 18 taħt it-tmexxija tal-Portugiżi. Bejn l-1695 u l-1696, f'Itacolomi ġiet skoperta nixxiegħa bid-deheb li bdiet tissejjaħ Gualacho do Sul. Fl-1711, diversi insedjament żgħar ġew magħqudin bħala muniċipalità msejħa Vila Rica, li iktar 'il quddiem ġiet imsejħa Ouro Preto. Dan l-isem ġie adottat fl-20 ta' Mejju 1823, meta Vila Rica ġiet elevata minn villaġġ għal belt. L-isem "Ouro Preto" (Deheb Iswed) ġej mid-deheb miksi b'saff ta' ossidu tal-ħadid li jinsab fil-belt.

Iċ-ċentru tal-belt fih arkitettura kolonjali Portugiża ppreservata sew, bi ftit sinjali ta' żvilupp urban modern. Il-kostruzzjonijiet il-ġodda jridu jżommu mal-estetika storika tal-belt. Bis-saħħa tal-knejjes tas-seklu 18 u 19 imżejnin bid-deheb u bl-iskulturi ta' Aleijadinho, Ouro Preto hija destinazzjoni turistika.

Il-ġid kbir mill-estrazzjoni tad-deheb fis-seklu 18 ħoloq belt li attirat l-intellettwali mill-Ewropa. Il-filosofija u l-arti ffjorixxew, u evidenza ta' tiġdid Barokk imsejjaħ "Barroco Mineiro" toħroġ fid-dieher fl-arkitettura kif ukoll fl-iskulturi ta' Aleijadinho, fil-pitturi ta' Manoel da Costa Ataíde, fil-kompożizzjonijiet ta' Lobo de Mesquita, u fil-poeżiji ta' poeti bħal Tomás António Gonzaga. Dak iż-żmien, Vila Rica kienet l-ikbar belt fil-Brażil, b'100,000 abitant.

Fl-1789, f'Ouro Preto ġiet stabbilita l-Inconfidência Mineira, tentattiv fallut biex tinkiseb l-indipendenza mill-Portugall. L-esponent ewlieni, Joaquim José da Silva Xavier, magħruf bħala Tiradentes, ġie mgħallaq bħala theddida għal kwalunkwe rivoluzzjonarju futur.

Fl-1876 inħolqot l-Escola de Minas (l-Iskola tal-Minjieri). Din l-iskola stabbiliet il-pedament teknoloġiku għal diversi skoperti ta' minerali fil-Brażil.

Ouro Preto kienet il-belt kapitali ta' Minas Gerais mill-1720 sal-1897, meta l-ħtiġijiet tal-gvern saru ikbar minn din il-belt f'wied. Il-gvern statali ġie ttrasferit lejn il-belt ippjanat il-ġdida ta' Belo Horizonte.

## [[Ġeografija]]

### ''Data'' importanti
**Popolazzjoni**: data miċ-ċensiment tal-2010 (IBGE)

* **Popolazzjoni residenti**: 70,227 ruħ
* **Żona urbana**: 56,293 ruħ
* **Żona rurali**: 9,985 ruħ
* **Erja tal-muniċipalità**: 1,245 km2
* **Temperatura**: bejn 6 u 28 grad Celsius; f'Ġunju u f'Lulju t-temperatura tilħaq -2 gradi Celsius
* **Elevazzjoni medja**: 1,116-il metru; l-ogħla punt huwa Pico de Itacolomi f'għoli ta' 1,722 metru
* **Il-belt għandha tnax-il distrett**: Amarantina, Antônio Pereira, Cachoeira do Campo, Engenheiro Correia, Glaura, Lavras Novas, Miguel Burnier, Santa Rita, Santo Antônio do Leite, Santo Antônio do Salto, São Bartolomeu u Rodrigo Silva
* **Xmajjar**: sorsi għal Velhas, Piracicaba, Gualaxo do Norte, Gualaxo do Sul, Mainart u Ribeirão Funil.
* **Introjtu ''Pro Capita***: R$23,622 (US$6,270.16)
* *'HDI**: 0.741 (għoli)

=== Pożizzjoni ===
Il-belt hija kkollegata permezz ta' toroq iserrpu u mhux imdawla mal-awtostradi lejn:

* Belo Horizonte; 100 km;
* [[Rio de Janeiro]]; 475 km;
* São Paulo; 675 km;
* [[Brażilja]]; 840 km.

Il-muniċipalitajiet konfinanti huma:

* Fit-Tramuntana: Itabirito u Santa Bárbara;
* fin-Nofsinhar: Ouro Branco, Catas Altas da Noruega, Piranga u Itaverava;
* fil-Lvant: Mariana;
* fil-Punent: Belo Vale u Congonhas.

=== Klima ===
Ouro Preto tinsab 1,179 metru (3,868 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar u għandha klima tropikali tal-artijiet għoljin (''Cwa'' skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen), bi sjuf sħan u umdużi, u bi xtiewi miti u nexfin. Okkażjonalment ikun hemm il-ġlata f'Ġunju u f'Lulju. Il-borra ġiet irrapportata fil-belt fl-1843.

== Ekonomija ==
Għalkemm Ouro Preto issa tiddependi ferm fuq l-industrija tat-turiżmu għal parti mill-ekonomija tagħha, għad hemm industriji metallurġiċi u tal-estrazzjoni fil-belt, bħal Novelis, li qabel kienet Alcan, li hija l-iżjed fabbrika importanti tal-aluminju fil-pajjiż, Vale S.A., u oħrajn. L-attivitajiet ekonomiċi prinċipali huma t-turiżmu, l-industriji tat-trasformazzjoni u r-rikkezzi minerali bħad-depożiti tal-ħadid, tal-boksajt, tal-manganiż, tat-talk u tal-irħam.

Fost il-minerali notevoli fil-belt hemm: id-deheb, l-ematit, id-dolomit, it-turmalin, il-pirit, il-muskovit, it-topaz u t-topaz imperjali, li hija ħaġra li tinstab f'Ouro Preto biss.

L-oġġetti [[Artiġjan|artiġjanali]] tas-sapun huma tifkira komuni fost ix-xiri tat-turisti, u jistgħu jinstabu f'bosta ħwienet fiċ-ċentru storiku tal-belt u fis-swieq fit-toroq. Għall-bejgħ wieħed jista' jsib ukoll ġojjellerija magħmula minn ħaġar prezzjuż u semiprezzjuż lokali (bħall-ematit).

== L-Università u l-fratellanzi ==
Ouro Preto hija belt universitarja b'bosta studenti. L-Universidade Federal de Ouro Preto (l-Università Federali ta' Ouro Preto jew UFOP) għandha madwar 10,000 student fil-belt. Ħafna minnhom jgħixu fi djar komunali li huma kemxejn simili għad-djar tal-fratellanzi tal-kulleġġi tal-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]]. Dawn id-djar komunali jew kondiviżi jissejħu ''repúblicas''; 66 minnhom huma proprjetà tal-università u jissejħu ''repúblicas federais'', filwaqt li 250 minnhom għandha sjieda privata u jissejħu ''repúblicas particulares''.

Is-sistema tar-''repúblicas'' ta' Ouro Preto hija unika fil-Brażil. L-ebda belt universitarja oħra fil-pajjiż ma għandha l-istess karatteristiċi tal-akkomodazzjoni tal-istudenti preżenti hemmhekk. Hija simili għar-''repúblicas'' tal-[[Università ta' Coimbra]] fil-[[Portugall]] fejn oriġinat din it-tradizzjoni. Qabel ma ġew stabbiliti l-universitajiet fil-Brażil, [[Coimbra]] kienet il-post fejn kienu jmorru l-istudenti sinjuri li kienu jifilħu jħallsu għal [[edukazzjoni]] barra mill-pajjiż. Kull ''república'' għandha l-istorja differenti tagħha. Hemm ''repúblicas'' li fihom l-istudenti ġodda, magħrufa wkoll bħala "bixos" (terminu spellut ħażin minn "bichos", li bil-Portugiż tfisser "[[Annimal|annimali]]"), ikollhom jgħaddu minn perjodu ta' prova, imsejjaħ ''batalha'' (battalja), qabel ma jiġu aċċettati b'mod permanenti bħala residenti tad-djar. L-għażla finali tal-istudenti l-ġodda, imsejħa ''escolha'', trid tkun unanima fost l-istudenti li jkunu ilhom l-iktar fid-dar.

Il-[[Mużew]] tal-Mineraloġija tal-Iskola tal-Minjieri jaf ikun ta' interess speċjali għall-viżitaturi. Jagħmel parti mill-Iskola tal-Minjieri tal-UFOP, li nfetħet fit-12 ta' Ottubru 1876. Il-mużew jinsab f'20, Pjazza Tiradentes, fiċ-ċentru storiku tal-belt, u fih ġabra rikka ta' minerali għall-wiri, inkluż ħaġar prezzjuż u semiprezzjuż, kif ukoll kristalli kbar. Madankollu, is-sigurtà hija stretta (pereżempju ma tistax iddaħħal kamera miegħek), minħabba l-valur inkalkolabbli tal-ħaġar u tal-minerali li jinsabu għall-wiri.

== Attrazzjonijiet turistiċi ==

Ouro Preto hija destinazzjoni turistika ewlenija, bis-saħħa tad-dehra kolonjali ppreservata sew tagħha kif ukoll l-arkitettura Barokka u t-toroq biċ-ċagħaq.

=== Knejjes ===
Il-belt fiha bosta knejjes, ħafna minnhom magħrufa għall-[[arti]] [[Reliġjon|reliġjuża]] u għall-arkitettura Barokka tagħhom. Uħud mill-iżjed magħrufa huma:

* Nossa Senhora do Carmo (il-Knisja tal-[[Madonna tal-Karmnu]]) - qrib il-[[Pjazza]] Tiradentes, viċin il-Mużew tal-Inconfidência;
* São Francisco de Assis (il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk ta' Assisi]]);
* Nossa Senhora da Conceiçao (il-Knisja tal-Kunċizzjoni Immakulata);
* Capela do Padre Faria (il-[[Kappella]] ta' Patri Faria);
* Nossa Senhora das Mercês (il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] tal-Ħniena);
* Nossa Senhora do Pilar (il-Knisja tal-Madonna tal-Pilastru);
* Nossa Senhora do Rosário (il-Knisja tal-Madonna tar-Rużarju).

=== Mużewijiet ===

* Museu da Inconfidência (il-Mużew tal-Inconfidência): fl-eks palazz muniċipali fil-Pjazza Tiradentes, b'tagħrif dwar il-moviment tal-indipendenza tal-Inconfidencia;
* Museu do Oratório (il-Mużew tal-Oratorju): qrib il-Knisja ta' Nossa Senhora do Carmo, b'bosta arti reliġjuża għall-wiri;
* Museu de Ciência e Técnica (il-Mużew tax-[[Xjenza]] u tat-Teknoloġija): fil-binja tal-Iskola tal-Minjieri ta' Ouro Preto fil-Pjazza Tiradentes; il-mużew huwa magħruf għall-kollezzjoni tiegħu ta' eżemplari ta' minerali;
* Casa Dos Contos: mużew storiku;
* Capela Padre Fabio de Mello;
* Museu do Aleijadinho: fil-Pjazza ta' Antônio Dias; mużew storiku magħruf għall-kollezzjoni ta' pitturi ta' Aleijadinho.

=== Minjieri ===
Għadd ta' eks minjieri tad-deheb fil-belt joffru mawriet turistiċi. Waħda fost l-iktar magħrufa hija l-Mina do Chico Rei, qrib is-Santwarju ta' Nossa Senhora da Conceição. Minjiera famuża oħra hija l-Mina da Passagem. Fil-bidu tas-seklu 19, il-Portugall ta l-użu esklużiv ta' din il-minjiera lir-[[Renju Unit]] għal 100 sena biex iħallas id-dejn sovran tiegħu. Din hija l-ikbar minjiera fid-[[Id-Dinja|dinja]] li hija miftuħa għall-pubbliku. Il-muniċipalità fiha madwar 10 % tal-31,270 ettaru (77,300 akru) tal-Park Nazzjonali ta' Serra do Gandarela, li nħoloq fl-2014.

=== Karnival ===
Il-karnival fit-toroq ta' Ouro Preto jattira eluf ta' nies kull sena. L-iżjed tip tradizzjonali ta' parati jsiru fi "blokok tal-karnival", fejn il-baned idoqqu madwar il-belt, segwiti minn bosta artisti tal-parati lebsin kostumi. Il-blokka tal-karnival Zé Pereira dos Lacaios, stabbilita fl-1867, hija l-eqdem waħda li għadha attiva fil-Brażil. Barra minn hekk, ikun hemm ukoll parati tal-iskejjel tas-samba.

Il-festa fit-toroq tiġi ċċelebrata wkoll fl-irħula ġirien bħal Mariana.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Ir-Raħal Storiku ta' Ouro Preto ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1980.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (i)** "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-[[bniedem]]"; u l-**kriterju (iii)*' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

== Mixxellanji ==
F'Ouro Preto ġiet ambjentata l-kummiedja *Moon over Parador'' (1988), film bl-atturi Richard Dreyfuss u Sonia Braga.

L-estrazzjoni hija s-sitt l-ikbar industrija fil-Brażil.

## Gallerija

File:Ouro_preto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouro_preto.jpg
File:Vista_de_Ouro_Preto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_de_Ouro_Preto.jpg
File:Ouro_Preto_November_2009-7.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouro_Preto_November_2009-7.jpg
File:OuroPretoView.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:OuroPretoView.jpg|alt=
File:Casadoscontos.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casadoscontos.JPG
File:Ouro_Preto_November_2009-13.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouro_Preto_November_2009-13.jpg
File:Rua_Conde_de_Bobadella_-_Ouro_Preto_-_MG_Brasil.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rua_Conde_de_Bobadella_-_Ouro_Preto_-_MG_Brasil.JPG


## Referenzi