Diamantina

**Diamantina** (pronunzja bil-Portugiż: [dʒiamɐ̃ˈtʃinɐ]) hija muniċipalità Brażiljana fl-istat ta' Minas Gerais. Għandha popolazzjoni stmata fl-2020 li tlaħħaq is-47,825 ruħ f'erja totali ta' 3,870 km2.

*Arraial do Tijuco* (kif kienet tissejjaħ fl-imgħoddi Diamantina) inbniet matul l-era kolonjali fil-bidu tas-seklu 18. Kif jissuġġerixxi l-isem, Diamantina kienet ċentru tal-estrazzjoni tad-djamanti fis-sekli 18 u 19. Iċ-ċentru storiku ta' Diamantina huwa eżempju ppreservat sew tal-arkitettura Barokka Brażiljana u b'hekk tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

Bliet storiċi oħra f'Minas Gerais huma Ouro Preto, São João del-Rei, Mariana, Tiradentes, Congonhas u Sabará.

## Mikroreġjun statistiku
Diamantina hija mikroreġjun statistiku li jinkludi l-muniċipalitajiet li ġejjin: Diamantina, Datas, Felício dos Santos, Gouveia, Presidente Kubitschek, São Gonçalo do Rio Preto, Senador Modestino Gonçalves u Couto de Magalhães de Minas. L-erja ta' dan ir-reġjun hi ta' 7,348 km2 u fl-2006 il-popolazzjoni kienet ta' 80,063 abitant. Id-densità tal-popolazzjoni fis-sena 2000 kienet ta' 11.2-il abitant kull km2.

## [[Storja]]

### [[Preistorja]]
Qabel il-wasla tal-insedjaturi Portugiżi fis-seklu 16 (l-ewwel rapporti jirreferu għal spedizzjonijiet tul ix-xmajjar Jequitinhonha u São Francisco), Diamantina, bħar-reġjun kollu tal-istat attwali ta' Minas Gerais, kienet okkupata minn popli indiġeni li kienu jitkellmu l-lingwi Macro-Jê.

### Stabbiliment u esplorazzjoni għad-djamanti
Diamantina ġiet stabbilita bħala Arraial do Tejuco fl-1713, bil-kostruzzjoni ta' kappella f'ġieħ il-patrun Sant'Antnin ta' Padova. Il-lokalità kellha tkabbir qawwi meta ġew skoperti d-djamanti fl-1729. Lejn l-aħħar tas-seklu 18, Diamantina kellha t-tielet l-ikbar popolazzjoni fil-Kapitanat Ġenerali ta' Minas, wara l-belt kapitali ta' Vila Rica, illum il-ġurnata Ouro Preto, u b'popolazzjoni simili għal dik ta' São João del-Rei.

Fis-seklu 18 il-belt kibret minħabba l-produzzjoni lokali kbira tad-djamanti, li ġew sfruttati mill-monarkija Portugiża. Inizjalment kienet magħrufa bħala Arraial do Tejuco (jew Tijuco) mit-Tupi *tyîuka*, "ilma ħażin", Tejuco u Ybyty'ro'y mill-kelma bit-Tupi, "muntanja kiesħa". Matul is-seklu 18, il-belt kienet famuża għax tat il-kenn lil Chica da Silva, skjava meħlusa li kienet il-mara tal-iżjed persuna sinjura fil-Brażil kolonjali, João Fernandes de Oliveira.

Diamantina kienet tirrappreżenta l-ikbar estrazzjoni tad-djamanti fid-dinja tal-Punent fis-seklu 18, u għal 9 snin, il-monarkija Portugiża ma kinitx taf bl-iskoperta tad-djamanti fir-reġjun, li saret mill-gvernatur tal-Kapitanat D. Lourenço de Almeida fl-1729. Ir-rispons tal-Portugall kien li jimponi kontroll sħiħ fuq ir-reġjuni tad-djamanti ta' Minas Gerais. Fl-1734 inħolqot l-Intendenza tad-Djamanti, b'reġim ta' kontroll u awtoritarju. Il-monopolju tal-monarkija Portugiża fuq id-depożiti tad-djamanti dam sal-1845.

### Inkorporazzjoni, trasformazzjoni f'wirt storiku u storja reċenti
Diamantina emanċipat lilha nnifisha mill-muniċipalità ta' Serro fl-1831 biss, u bidlet isimha għal Diamantina minħabba l-volum kbir ta' djamanti li nstabu fir-reġjun. Id-dewmien kien dovut għall-ħtieġa ta' kontroll lokali akbar mill-awtoritajiet kolonjali, peress li f'nofs is-seklu 18 il-popolazzjoni kienet akbar minn dik ta' Vila do Príncipe do Serro Frio, il-belt kapitali tar-reġjun. Il-ħajja f'Diamantina lejn l-aħħar tas-seklu 19 ġiet deskritta minn Alice Brant fil-ktieb tagħha *Minha Vida de Menina*, li sar ċentrali fil-letteratura Brażiljana wara li ġie skopert mill-ġdid minn Elizabeth Bishop.

Fl-1938, Diamantina ċċelebrat il-100 anniversarju tagħha bħala belt, u ngħatat it-titlu ta' "Wirt Storiku Nazzjonali" mill-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Storiku u Artistiku.

Bil-wasla ta' Juscelino Kubitschek fil-gvern statali u iktar 'il quddiem fil-Presidenza tar-Repubblika, sar bosta titjib f'Diamantina, bħall-istabbiliment tal-Iskola Federali tad-Dentistrija ta' Diamantina, il-Lukanda Tijuco, l-Iskola Statali ta' Júlia Kubitschek u ċ-Ċentru Sportiv ta' Diamantina.

## Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Diamantina ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## [[Ġeografija]]
Diamantina tinsab 292 kilometru kważi eżatt fit-Tramuntana tal-belt kapitali statali, Belo Horizonte, f'żona muntanjuża. L-elevazzjoni tas-sede muniċipali hi ta' 1,114-il metru. Ix-xmara Jequitinhonha, waħda mill-iżjed xmajjar importanti tal-Brażil, tnixxi lejn il-Lvant tas-sede muniċipali. Diamantina hija kkollegata mal-belt kapitali statali permezz tal-awtostrada federali BR-259 li tgħaddi minn Curvelo. L-Ajruport ta' Diamantina jilqa' titjiriet regolari minn u lejn Belo Horizonte.

Il-muniċipalità fiha 16,999 ettaru (42,010 akri) tal-Park Statali ta' Biribiri, li nħoloq fl-1998 u li fih il-villaġġ storiku ta' Biribiri.

Il-muniċipalitajiet ġirien huma: Olhos d'Água u Bocaiúva (fit-Tramuntana); Carbonita, Senador Modestino Gonçalves, São Gonçalo do Rio Preto u Couto de Magalhaes de Minas (fil-Lvant); Santo Antônio do Itambé, Datas, Serro u Monjolos (fin-Nofsinhar); Augusto de Lima, Buenópolis u Engenheiro Navarro (fil-Punent).

### Klima

## Attivitajiet ekonomiċi
L-attivitajiet ekonomiċi prinċipali huma t-turiżmu, is-servizzi, l-industrija żgħira u l-agrikoltura. Il-PDG fl-2005 kien ta' R$184 miljun (US$75.58 miljun), b'140 miljun ġejjin mis-servizzi, 23 miljun mill-industrija, u 8 miljun mill-agrikoltura. Fl-2006 kien hemm 1,248 produttur rurali f'73,000 ettaru ta' art. 24 stabbiliment biss kellhom tratturi u b'kollox kien hemm 14,000 merħla tal-bhejjem tal-ifrat.

## Saħħa u [[edukazzjoni]]
L-indikaturi soċjali jikklassifikaw lil Diamantina fis-saff ta' fuq tal-muniċipalitajiet fl-istat.

* Indiċi tal-Iżvilupp Uman (HDI) Muniċipali: 0.748 (2000);
* Klassifika statali: 298 minn 853 muniċipalità fis-sena 2000;
* Klassifika nazzjonali: 1,933 minn 5,138 muniċipalità fis-sena 2000;
* Rata ta' litteriżmu: 86 %;
* Aspettattiva tal-għomor: 68 (medja tal-irġiel u tan-nisa);
* Mortalità tat-trabi: 32.8.

F'termini ta' HDI, l-ogħla muniċipalità fil-klassifika ta' Minas Gerais fis-sena 2000 kienet Poços de Caldas b'0.841, filwaqt li l-iktar muniċipalità baxxa fil-klassifika kienet Setubinha b'0.568. Fuq livell nazzjonali, l-ogħla kienet São Caetano do Sul f'São Paulo b'0.919, filwaqt li l-iktar waħda baxxa kienet Setubinha. Fi statistika iktar reċenti (li qieset 5,507 muniċipalitajiet), Manari fl-istat ta' Pernambuco kellha l-iktar klassifika baxxa fil-pajjiż — 0,467 — u b'hekk kienet fl-aħħar post.

Kien hemm żewġ sptarijiet u 31 klinika tas-saħħa fl-2005. Il-ħtiġijiet tal-edukazzjoni kienu ssodisfati bi 30 skola primarja u 9 skejjel sekondarji. Kien hemm tliet istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja: il-Faculdade de Ciências Jurídicas de Diamantina - FCJ (skola tad-dritt), il-Faculdade de Filosofia e Letras de Diamantina - FAFIDIA (l-umanitajiet), u l-Universidade Federal dos Vales do Jequitinhonha e Mucuri - UFVJM (università pubblika federali).

## Nies notevoli

* Chica da Silva, skjava Afrikana-Brażiljana u eroina folkloristika li saret il-mara tal-President fir-reġjun wara li żżewġet lil mexxej Portugiż-Brażiljan; twieldet għall-ħabta tal-1730; saru adattamenti tal-ġrajja tagħha f'kanzunetti u f'soap operas famużi tradotti f'lingwi oħra;
* Alice Dayrell Caldeira Brant (psewdonimu: Helena Morley), li kitbet id-djarju *Minha vida de menina* (tradott bl-Ingliż bħala *The Diary of Helena Morley*) li huwa klassiku tal-letteratura Brażiljana; twieldet fl-1880 u mietet fl-1970;
* Juscelino Kubitschek de Oliveira, responsabbli għall-ħolqien tal-belt kapitali l-ġdida, Brażilja, President tal-Brażil mill-1956 sal-1961; twieled fl-1902 u miet fl-1976;
* José Vieira Couto de Magalhães, ġeneral u folklorista Brażiljan; twieled fl-1837 u miet fl-1898;
* Olímpio Mourão Filho, ġeneral Brażiljan u President tal-Qorti Militari Superjuri; twieled fl-1900 u miet fl-1972;
* il-Qaddejja ta' Alla Benigna Victima de Jesus, soru Kattolika (1907-1981).

## Ġemellaġġi
Diamantina hija ġemellata ma':

* Daytona Beach, l-Istati Uniti.

### Ħbiberija
Diamantina tikkoopera bi ħbiberija ma' Třeboň fiċ-Ċekja.

## Referenzi