Korfù

**Korfù** (magħrufa wkoll bħala Kerkira, /korˈʧira/; bil-Grieg: Κέρκυρα o Κόρκυρα, Kérkyra; bil-Latin: *Corcyra*; bl-Ingliż: *Corfu*) hija gżira Griega, fil-Baħar Jonju, quddiem ix-xtajta tal-Epiru, fil-konfini ta' bejn il-Greċja u l-Albanija. Hija maqtugħa mill-Greċja kontinentali permezz ta' fliegu li jvarja fil-wisa' minn 3 sa 25 kilometru u tinkludi l-gżejriet kollha fil-qrib sew tagħha. Il-gżira hija parti mill-unità reġjonali ta' Korfù, u hija amministrata minn tliet muniċipalitajiet mal-gżejjer ta' Othonoi, Ereikoussa, u Mathraki. F'Korfù hemm ukoll l-Università tal-Jonju. Il-gżira għandha erja ta' 613.6 kilometru kwadru, jiġifieri kważi d-doppju tal-erja ta' Malta. Il-belt ewlenija għandha l-istess isem tal-gżira, jiġifieri Korfù u n-nies tal-post isejħulha Kerkira.

Il-gżira għandha rabta sfiqa mal-istorja tal-Greċja mill-bidu tal-mitoloġija Griega, b'bosta battalji u konkwisti. Il-belt antika ta' Korkyra ħadet sehem fil-Battalja ta' Sibota li kienet katalizzatur għall-Gwerra tal-Peloponneżu u skont Tuċidide, kienet l-ikbar battalja navali bejn il-bliet-stat Griegi sa dak iż-żmien. Tuċidide jirrapporta wkoll li Korkyra kienet waħda minn tliet qawwiet kbar tal-Greċja tas-seklu 5 Q.K., flimkien ma' Ateni u Korintu. Il-fdalijiet ta' tempji Griegi antiki u siti arkeoloġiċi oħra tal-belt antika ta' Korkyra nstabu f'Palaiopolis. Il-kastelli Medjevali fil-pożizzjonijiet strateġiċi madwar il-gżira huma wirt tat-taqbid fil-Medju Evu minħabba l-invażjonijiet tal-pirati u tal-Ottomani. Tnejn minn dawn il-kastelli jiddefendu l-belt kapitali tal-gżira, li hija l-unika belt fil-Greċja b'difiża bħal dik. B'hekk, il-belt kapitali ta' Korfù ġiet uffiċjalment iddikjarata bħala *Kastropolis* ("belt tal-kastelli") mill-gvern Grieg. Minn żmien il-Medju Evu u sas-seklu 17, il-gżira rnexxielha terreżisti lill-Ottomani matul diversi assedji, ġiet rikonoxxuta bħala post strateġiku tal-Istati Ewropej kontra l-Imperu Ottoman u saret wieħed mill-iżjed postijiet iffortifikati fl-Ewropa. Il-fortifikazzjonijiet tal-gżira ntużaw mill-Venezjani bħala difiża kontra l-wasla tal-Ottomani fil-Baħar Adrijatiku. Eventwalment Korfù spiċċat taħt idejn il-Brittaniċi wara l-Gwerer Napoleoniċi, u mbagħad ġiet ċeduta lill-Greċja mill-gvern Brittaniku flimkien mal-kumplament tal-gżejjer tal-Istati Uniti tal-Gżejjer tal-Jonju. L-unifikazzjoni mal-Greċja moderna ntemmet fl-1864 taħt it-Trattat ta' Londra. F'Korfù oriġinat l-Akkademja tal-Jonju, l-ewwel università tal-istat tal-Greċja moderna, u ġie stabbilit in-*Nobile Teatro di San Giacomo di Corfù*, l-ewwel teatru Grieg u teatru tal-opri tal-Greċja moderna. L-ewwel gvernatur tal-Greċja indipendenti wara r-rivoluzzjoni tal-1821, il-fundatur tal-istat tal-Greċja moderna, u diplomatiku Ewropew ewlieni Ioannis Kapodistrias twieled f'Korfù.

Fl-2007, iċ-ċentru storiku tal-belt ta' Korfù tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, fuq rakkomandazzjoni tal-ICOMOS. Is-samit tal-1994 tal-Unjoni Ewropea sar f'Korfù. Il-gżira hija destinazzjoni turistika popolari.

## Isem
L-isem bil-Grieg, *Kerkyra* jew *Korkyra*, huwa marbut ma' żewġ divinitajiet setgħana tal-ilma: Posejdone, l-alla tal-baħar, u Asopos, xmara Griega importanti tal-Greċja kontinentali. Skont il-mitoloġija, Posejdone sar iħobb lin-ninfea sabiħa Korkyra, bint Asopos u n-ninfea tax-xmara  Metope, u ħatafha. Posejdone ħa lil Korkyra fuq il-gżira ta' Korfu li dak iż-żmien kien għad ma għandhiex isem, u semmiha għaliha: *Korkyra*, li gradwalment evolviet għal *Kerkyra* (Doriku). Kellhom wild imsejjaħ *Phaiax*, u l-abitanti tal-gżira ssemmew għalih *Phaiakes*, bil-Latin *Phaeaciani*. Fil-fatt Korfu ġiet imlaqqma bħala l-*gżira tal-Phaeaciani*.

L-isem ta' Korfù, verżjoni bit-Taljan tal-Biżantin Κορυφώ (Koryphō), li tfisser "il-belt tal-qċaċet", oriġina mill-Grieg Biżantin Κορυφαί (Koryphai), li tfisser qċaċet), b'referenza għaż-żewġ qċaċet ta' *Palaio Frourio*.

## Ġeografija

It-tarf tal-Grigal ta' Korfù tinsab ftit lil hinn mill-kosta ta' Sarandë, l-Albanija, isseparata minn stretti ta' bejn 3 u 23 km (2-14-il mil). In-naħa tax-Xlokk tal-gżira tinsab lil hinn mill-kosta ta' Thesprotia, il-Greċja. L-għamla tal-gżira hija simili għal minġell (*drepanē, δρεπάνι*), u ġiet deskritt b'dan il-mod fil-qedem: in-naħa konkava, bil-belt u l-port ta' Korfù fin-nofs, tinsab lejn in-naħa tal-kosta Albaniża. L-erja tal-gżira hija madwar 592.9 kilometru kwadru, b'tul ta' 64 kilometru (40 mil), u bl-ikbar wisa' ta' madwar 32 kilometru (20 mil).

Żewġ ktajjen muntanjużi għoljin u ddefiniti sew jaqsmu l-gżira fi tliet distretti; dak tat-Tramuntana huwa muntanjuż, dak ċentrali huwa mmewweġ, u dak tan-Nofsinhar huwa baxx. L-iżjed importanti miż-żewġ ktajjen muntanjużi, Pantokrator (Παντοκράτωρ – is-Setgħan) testendi mil-Lvant għall-Punent mill-Kap ta' Falacro sal-Kap ta' Psaromita, u l-ikbar elevazzjoni tagħha hija l-quċċata bl-istess isem.

It-tieni katina muntanjuża tilħaq il-qofol tagħha fil-muntanja ta' Santi Jeca, jew Santa Decca, kif tissejjaħ minħabba interpretazzjoni ħażina tad-deżinjazzjoni Griega *Άγιοι Δέκα* (Hagioi Deka), jiġifieri l-Għaxar Qaddisin. Il-gżira kollha, magħmula minn diversi formazzjonijiet tal-ġebla tal-ġir, fiha diversità kbira ta' wċuħ ġeoloġiċi. Il-bajjiet jinsabu f'Agios Gordis, il-Laguna ta' Korission, Agios Georgios, Marathia, Kassiopi, Sidari, Palaiokastritsa u bosta oħrajn. Korfù tinsab qrib il-formazzjoni ġeoloġika tal-qasma ta' Kefalonia; fil-fatt seħħew għadd ta' terremoti.

Il-kosta ta' Korfù testendi għal 217-il kilometru (135 mil) u tinkludi l-kapi; l-ogħla punt hija l-muntanja Pantokrator (911-il metru (2,989 pied)); u t-tieni l-ogħla punt hija l-muntanja Stravoskiadi (849 metru (2,785 pied)). Fost il-kapi u l-promontorji hemm Agia Aikaterini, Drastis lejn it-Tramuntana, Lefkimmi u Asprokavos lejn ix-Xlokk, u Megachoro lejn in-Nofsinhar. Hemm ukoll żewġ gżejjer lejn il-punt ċentrali ta' Gouvia u l-Bajja ta' Korfù, li testendi tul il-biċċa l-kbira tax-xatt tal-Lvant tal-gżira; dawn huma magħrufa bħala l-Gżira ta' Lazzarett u Ptychia (jew Vido).

### Gżejjer ta' Dijapontija
Il-Gżejjer ta' Dijapontija (bil-Grieg: Διαπόντια νησιά) jinsabu fil-Majjistral ta' Korfù, xi sitt kilometri 'l bogħod u madwar 40 kilometru mill-kosta tal-Italja. Il-gżejjer prinċipali huma Othonoi, Ereikoussa u Mathraki.

### Gżira ta' Lazzarett
Il-Gżira ta' Lazzarett, li qabel kienet magħrufa bħala l-gżira ta' San Dimitri, tinsab 1.1 kilometru mill-kosta tax-Xlokk ta' Korfù; il-gżira għandha erja ta' 7.1 ettari u taqa' taħt l-amministrazzjoni tal-Organizzazzjoni Turistika Nazzjonali Griega. Matul it-tmexxija Venezjana fil-bidu tas-seklu 16, inbena monasteru fuq il-gżejra kif ukoll *leprosarju* jew lazzarett li ġie stabbilit iktar 'il quddiem, u li wassal għall-isem attwali. Fl-1798, matul l-okkupazzjoni Franċiża, il-gżejra ġiet okkupata mill-flotta Russa-Torka, li użawha bħala sptar militari. Matul il-perjodu tat-tmexxija Brittanika, fl-1814, il-lazzarett reġa' nfetaħ wara li sarulu xi rinnovazzjonijiet, u wara Enosis fl-1864 il-lazzarett reġa' beda jintuża okkażjonalment. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Okkupazzjoni tal-Assi tal-Greċja stabbiliet kamp ta' konċentrament Nażista fuq il-gżejra għall-priġunieri tal-Moviment tar-Reżistenza Grieg, u llum il-ġurnata għad fadal il-binja ta' żewġ sulari li kienet tintuża bħala l-Kwartieri Ġenerali tal-armata Taljana, knisja żgħira, u l-ħajt li miegħu kienu jinqatlu b'tir dawk li kienu jiġu kkundannati għall-mewt.

## Klima
Korfu għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan (*Csa* fil-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).

## Sit ta' Wirt Dinji

Iċ-ċentru storiku tal-belt ta' Korfù ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi