George Steiner

**Francis George Steiner**, FBA (23 t’April, 1929 – 3 ta’ Frar, 2020) kien kritiku letterarju, esejist, filosofu, rumanzier u edukatur Franko-Amerikan. Kiteb estensivament dwar ir-relazzjoni bejn il-lingwa, il-letteratura u s-soċjetà, kif ukoll fuq l-impatt tal-Olokawstu. Artiklu tal-2001 f’*[[:en:The_Guardian|The Guardian]]* iddeskriva lil Steiner bħala “poliglotta u studjuż kbir”.

L-ammiraturi tiegħu jiddeskrivuh bħala “wieħed mill-aqwa mħuħ fid-dinja letterarja tal-lum”. Il-kittieba Ingliża A. S. Byatt iddeskrivietu bħala “raġel tar-Rinaxximent li ġie tard wisq ...metafiżiċista Ewropej b’instint għall-ideat mexxejja ta’ żmienna”. Harriet Harvey Wood, li kienet eks-direttriċi letterarja tal-British Council, iddeskrivietu bħala “lettur manjifiku – profetiku u traġiku li kien jiġi b’nofs paġna ta’ noti mħażżin, u qatt ma jirreferi għalihom”.

Steiner kien Professur tal-Ingliż u l-Letteratura Komparattiva fl-Università ta’ Ġinevra (1974–94), Professur tal-Letteratura Komparattiva u Fellow fl-Università t’Oxford (1994–95), Professur tal-Poeżija fl-Università ta’ Harvard (2001–02) u Fellow Straordinarju f’Churchill College, Cambridge.

## Ħajja bikrija
Frances George Steiner twieled fit-23 t’April tal-1929 f’Pariġi, minn ġenituri Lhud Vjenniżi, Else (née Franzos) u Frederick Georg Steiner. Kellu oħtu ikbar minnu, Ruth Lilian, li twieldet fi Vjenna fl-1922. Else Steiner kienet grande dame minn Vjenna u Frederick Steiner kien avukat mal-bank ċentrali tal-Awstrija (Oesterreichische Nationalbank) u kien jaħdem bħala bankier tal-investimenti f’Pariġi.

Ħames snin qabel it-twelid ta’ Steiner, missieru kien ċaqlaq lill-familtu mill-Awstrija għal Franza sabiex jaħrab mit-theddida tal-anti-semitiżmu. Hu kien jemmen li l-Lhud “kienu mistednin li jinsabu f’periklu jkunu fejn ikunu” u b’hekk iddeċieda li jeduka lil uliedu b’diversi lingwi. Steiner trabba bi tlett lingwi materni: il-Germaniż, l-Ingliż, u l-Franċiż. Ommu kienet multilingwi u ta’ spiss kienet “tibda sentenza b’lingwa u tispiċċaha b’oħra”.

Meta kellu sitt snin, missieru, li kien jemmen fl-importanza tal-edukazzjoni klassika, għallmu jaqra l-*Iliad* bil-Grieg antik. Ommu, li kienet temmen bil-qawwa li wieħed m’għandux jitħassar lilu nnifsu, għenet lil Steiner jegħleb diżabbiltà li twieled biha: id l-leminija dgħajfa. Minflok ħallietu jsir xellugi, hi insistiet li għandu juża idu l-leminija bħal kwalunkwe persuna li m’għandhiex din id-diżabbiltà.

u kien jaħdem bħala bankier tal-investimenti f’Pariġi. Fl-1940, waqt it-Tieni Gwerra Dinjija, missier Steiner kien f’New York City fuq missjoni ekonomika għall-Gvern Franċiż, u kien ingħata permess sabiex familtu tiġi ħdejh, minħabba li l-Ġermaniżi kienu qed jippreparaw biex jinvadu Franza. Steiner, ommu, u oħtu Lilian, telqu bil-vapur minn Ġenova. Xahar wara li telqu, in-Nażisti okkupaw Pariġi, u mill-ħafna tfal Lhud fil-klassi tiegħu Steiner kien wieħed minn tnejn li baqgħu ħajjin wara l-gwerra. Għal darb’oħra, l-għarfien ta’ missieru salva lil familtu, u dan wassal sabiex Steiner ħassu li salva, ħsieb li ħalla impatt profond fuq l-aħħar kitbiet tiegħu. “Ħajti kollha kienet dwar il-mewt, it-tifkir, u l-Olokawstu.” Steiner sar japprezza li seta’ jħuf u kien jgħid li “s-siġar għandhom l-għeruq u jien għandi s-saqajn; u kien dan li salvali ħajti.” Qatta’ l-bqija tas-snin skolastiċi tiegħu fil-Lycée Français de New York f'Manhattan, u sar ċittadin tal-Istati Uniti fl-1944.

Wara l-iskola post-sekondarja, Steiner mar l-Università ta’ Chicago fejn studja l-letteratura, kif ukoll il-matematika u l-fiżika, u kiseb Baċellerat fl-1948. Kiseb ukoll Maġisteru mill-Università ta’ Harvard fl-1950. Wara, Steiner attenda Balliol College f’Oxford permezz ta’ Rhodes Scholarship.

## Karriera
Mill-1956 sal-1958, Steiner kien studjuż fl-Institute for Advanced Study fi Princeton, New Jersey. Kellu wkoll professorat Fulbright f’Innsbruck, l-Awstrija, mill-1958 sal-1959. Fl-1959, inħatar bħala Gauss Lecturer fi Princeton, fejn għallem għal sentejn. Imbagħad sar Founding Fellow ta’ Churchill College, Cambridge fl-1961. Inizjalment, Steiner ma kienx milqugħ mill-fakultà tal-Ingliż ta’ Cambridge. Xi wħud m’approvawx b’dan l-“entużjast” karismatiku “b’aċċent barrani” u ddubitaw ir-relevanza tar-referenzi kontinwi li kien jagħmel għall-Olokawstu waqt il-lekċers tiegħu. Bryan Cheyette, professur tal-letteratura tas-seklu 20 fl-Università ta’ Southampton, qal li dak iż-żmien, "il-Gran Brittanja [...] kinitx taħseb li kellha relazzjoni mal-Olokawst; il-mitoloġija tagħha tal-gwerra kienet imsejsa fuq il-Blitz, Dunkirk, u l-Battalja tal-Gran Brittanja.” Għalkemm Steiner kien jaqla’ paga ta’ professur, qatt ma ngħata l-pożizzjoni ta’ Professur Sħiħ f’Cambridge bid-dritt li jeżamina. Hu kellu l-għażla li jitlaq mill-Ingilterra u jikseb professorati fl-Istati Uniti, imma missieru oġġezzjona, għaliex Hitler kien qal li ħadd mhu se jifdal b’isimhom fl-Ewropa, u b’hekk ikun rebaħ. Steiner baqa’ l-Ingilterra għax qal li “lest jagħmel kollox sabiex ma jerġax jarax id-disprezz ta’ missieru.” Steiner kien elett Extraordinary Fellow ta’ Churchill College fl-1969.

Wara diversi snin jaħdem bħala kittieb freelance u lettur okkażjonali, Steiner aċċetta l-pożizzjoni ta’ Professur tal-Ingliż u l-Letteratura Komparattiva fl-Università ta’ Ġinevra fl-1974, u żamm din il-pożizzjoni għal 20 sena, fejn kien jgħallem b’erba’ lingwi. Hu kien jemmen fil-prinċipju ta’ Goethe li l-“ebda monoglott ma jaf verament ilsienu stess.”  Sar professur emeritus fl-Università ta’ Ġinevra meta rtira fl-1994, kif ukoll Fellow Onorarju ta’ Balliol College, Oxford, fl-1995. Kellu wkoll l-pożizzjonijiet tal-ewwel Professur Lord Weidenfeld tal-Letteratura Ewropea Komparattiva u Fellow ta’ St Anne’s College, Oxford, mill-1994 sal-1995, u Norton Professor of Poetry fl-Università ta’ Harvard mill-2001 sal-2002.

Steiner ġie deskritt bħala “kritiku u esejist intelliġenti u intelletwali.” Beda jippublika waqt li kien qed jagħmel l-ewwel lawrja fl-Università ta’ Chicago u aktar tard sar kontributur regolari ta’ reċensjonijiet u artikli għal bosta ġurnali u gazzetti, inkluż *The Times Literary Supplement* u *The Guardian*. Kiteb ukoll għal *The* *New Yorker* għal aktar minn 30 sena, li matulhom jikkontribwixxa aktar minn mitejn reċensjoni.

Filwaqt li kien ġeneralment serju ħafna, Steiner kien ukoll iħobb jiċċajta b’mod xott u ironiku: meta darba kien mistoqsi jekk qatt kienx qara xi ħaġa trivjali bħala tifel, hu wieġeb *Moby-Dick*.

## Fehmiet
Steiner kien meqjus bħala studjuż kbir u sikwit jiġi kkreditat li adatta l-irwol tal-kritiku billi esplora l-arti u ħsiebijiet mingħajr ma jintrabtu ma’ fruntieri nazzjonali jew dixxiplini akkademiċi. Kien jemmen fil-ġeneralizzazzjoni aktar mill-ispeċjalizzazzjoni u insista li biex tkun litterat għandu jkollok għarfien kemm tal-arti, kif ukoll tax-xjenza. Steiner kien jemmen li n-nazzjonaliżmu hu kunċett wisq vjolenti sabiex jissodisfa l-prerogattiv morali tal-Ġudajiżmu, fuq dan il-punt kien stqarr li “hemm affarijiet li ma nistgħux nagħmlu minħabba dak li aħna.”

Fost l-opinjonijiet mhux tradizzjonali ta’ Steiner, fl-awtobiografija tiegħu titolata *Errata* (1997), Steiner stqarr il-pożizzjoni simpatetika tiegħu lejn l-użu tal-briedel oriġinat waqt li kien student fl-Università ta’ Chicago. Steiner qal li “l-verġinità tiegħi offendiet lil-Alfie (l-istudent li kien jgħix miegħu waqt l-università). Hu ħaseb li kienet qżiżata u xi ħaġa kważi korrotta f’tifel ta’ dsatax... Hu xamm il-biża’ fija bi stmerrija u ħadni Cicero, Illinois, belt b’reputazjoni ħażina, imma isimha kienet serrħitli moħħi xi ftit. Hemmhek organizza, b’awtorità każwali, introduzzjoni metikoluża fil-ġentilezza tagħha. Kienet din il-ġentilezza, l-attenzjoni f’ċirkostanzi tant insensittivi, li għadha tberikni s’issa.”

Ċentrali għall-ħsibijiet ta’ Steiner, hu qal, “nibqa mistagħġeb, minkejja li tista’ tinstema banali għal ħaddieħor, li l-kliem jista’ jintuża kemm biex tħobb, tibni, taħfer, imma anke biex tittortura, tibgħod, tħarbat, u teqred.”

Steiner irċieva kritika u sapport  għall-opinjoni tiegħu li r-razziżmu huwa inerenti f’kulħadd u li t-tolleranza hi superfiċjali. Ġie ddokumentat jgħid li: “Huwa vera faċli npoġġu hawn u ngħidu li ‘r-razziżmu orribli’. Imma staqsuni l-istess ħaġa jekk familja mill-Ġamajka b’sitt itfal tiġi toqgħod ħdejja u joqogħdu jdoqqu l-mużika reggae u rock ġurnata sħiħa. Jew jekk aġent tal-propjetà jiġi għandi u jgħidli li dari spiċċat bla valur minħabba li familja Ġamajkana ġiet tgħix ħdejja. Staqsuni mbagħad!”

## Xogħlijiet
Il-karriera letterarja ta’ Steiner kienet mifruxa fuq nofs seklu. Hu ppublika esejs oriġinali u kotba li jiddiskutu l-anomaliji tal-kultura kontemporanja tal-Punent, kwistjonijiet tal-lingwa u d-“degradazzjoni” tagħha wara l-Olokawstu. L-ispeċjalizzazzjoni tiegħu kienet primarjament fil-letteratura komparattiva u xogħlu bħala kritiku kien jiffoka fuq kwistjonijiet kulturali u filosofiċi, partikolarment dawk li għandhom x’jaqsmu mat-traduzzjoni u n-natura tal-lingwa u l-letteratura.

L-ewwel ktieb ta’ Steiner li ġie ppublikat kien *Tolstoy or Dostoevsky: An Essay in Contrast* (1960), li huwa studju ta’ ideat u ideoloġiji differenti tal-kittieba Russi Leo Tolstoy u Fyodor Dostoevsky. Il-ktieb *The Death of Tragedy* (1961) oriġina mit-teżi dottorali tiegħu li għamel fl-Università t’Oxford, u fih eżamina letteratura mill-Greċja Antika sa letteratura ta’ nofs is-seklu 20. L-aktar ktieb magħruf tiegħu, *After Babel* (1975), kien kontribut bikri u influwenti għall-istudji tat-traduzzjoni. Il-ktieb ġie addattat għat-televiżjoni bit-titlu *The Tongues of Men* (1977) u kien ukoll l-ispirazzjoni wara l-ħolqien ta’ grupp avant-rock Ingliż, News from Babel, fl-1983.

Ix-xogħlijiet ta’ letteratura fittizja ta’ Steiner jinkludu erba’ ġabriet ta’ stejjer qosra: *Anno Domini: Three Stories* (1964), *Proofs and Three Parables* (1992), *The Deeps of the Sea* (1996), u *A cinq heures de l’après-midi* (2008). In-novella kontroversjali tiegħu, *The Portage to San Cristobal of AH* (1981)tirrakonta storja fejn grupp ta’ Lhud li jaqbdu in-Nażisti jsibu lil Adolf Hitler (li huwa l-“A.H.” tat-titlu tan-novella) ħaj fil-foresta tropikali tal-Amażonja tletin sena wara tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija.In-novella tesplora ideat dwar l-oriġini tal-anti-semitiżmu li l-ewwel ġew żviluppati minn Steiner fix-xogħol importanti tiegħu ntitolat *In Bluebeard's Castle* (1971). Steiner issuġġerixxa li bin-Nażiżmu, l-Ewropa kienet qed tpattiha lil-Lhud talli vvintaw il-kuxjenza. Cheyette jikkunsidra l-letteratura fittizja ta’ Steiner bħala “spazju esploratorju fejn jista’ jaħseb kontra tiegħu nnifsu” għaliex “hemm kuntrast bejn l-umiltà u l-aċċessibiltà max-xogħol kritiku ortodoss tiegħu.” Kunċett ċentrali fil-letteratura tiegħu huwa sens “ta’ għira terribbli u mażokista li m’intix hemm — li tlift l-appuntament li kellek mal-infern.”

*No Passion Spent* (1996) hija ġabra ta’ esejs fuq suġġetti li jvarjaw minn Kierkegaard, Omeru tradott, kitbiet Bibliċi, sat-teorija tal-ħolm ta’ Freud. *Errata: An Examined Life* (1997) huwa ktieb semi-awtobijografiku. *Grammars of Creation* (2001), ibbażat fuq il-Gifford Lectures li ta Steiner fl-1990 fl-Università ta’ Glasgow, jesplora diversi suġġetti, mill-kosmoloġija sal-poeżija. L-aħħar ktieb ta’ Steiner, *A Long Saturday: Conversations*, miktub flimkien ma Laure Adler, ġie ppublikat bil-Franċiż fl-2014, u bl-Ingliż fl-2017.

## Ħajja personali u mewt
Wara li l-manuskritt ibbażat fuq it-teżi tad-dottorat tiegħu f’Oxford, *The Death of Tragedy* li aktar tard ġie ppubblikat minn Faber and Faber, ġie irrifjutat, Steiner waqaf mill-istudji tiegħu għal ftit żmien sabiex jgħallem l-Ingliż f’Williams College u jaħdem bħala l-kittieb pinċipali ta’ rivista ta’ kull ġimgħa bbażata f’Londra, *The Economist*, bejn l-1952 u l-1956. Kien propju matul dan iż-żmien li ltaqa’ ma’ Zara Shakow, minn New York ta’ dixxendenza Litwana. Hi studjat Harvard ukoll u ltaqgħu Londra wara suġġertiment tal-eks-professuri tagħhom. “Il-professuri kellhom mħatra...li konna nispiċċaw niżżewġu jekk niltaqgħu flimkien.” Huma żżewġu fl-1955, sena wara li rċieva id-Dottorat mill-Università t’Oxford. Kellhom tifel, David Steiner (li serva bħala Kummissarju tal-Istat ta’ New York mill-2009 sal-2011) u tifla, Deborah Steiner (Professura tal-Klassiċi fl-Università ta’ Columbia). Hu għex l-aħħar f’Cambridge, l-Ingilterra. Steiner miet f’daru fit-3 ta’ Frar, 2020, ta’ 90 sena, u Zara Steiner mietet kawża tal-pulmonite għaxart ijiem warajh.

## Premji u unuri
George Steiner irċieva diversi unuri, inkluż:

* Rhodes Scholarship (1950)
* Guggenheim Fellowship (1970/1971)
* Chevalier de la Légion d'Honneur mill-Gvern Franċiż (1984)
* Il-Morton Dauwen Zabel Prize minn The American Academy of Arts and Letters (1989)
* Il-King Albert Medal mill-Belgian Academy Council of Applied Sciences
* Fellow Onorarju ta’ Balliol College, Oxford (1995)
* It-Truman Capote Lifetime Achievement Award mingħand l-Università ta’ Stanford (1998)
* Il-Prince of Asturias Award għall-Kommunikazzjoni u l-Umanitajiet (2001)
* Fellowship tal-British Academy (1998)
* Fellow Onorarju tar-Royal Academy of Arts
* Gradi tad-Dottorat Onorarju tal-Letteratura mingħand:
** L-Università t’East Anglia (1976)
** L-Università ta’ Leuven (1980)
** Mount Holyoke College (1983)
** L-Università ta’ Bristol (1989)
** L-Università ta’ Glasgow (1990)
** L-Università ta’ Liège (1990)
** L-Università t’Ulster (1993)
** L-Università ta’ Durham (1995)
** L-Università ta’ Salamanca (2002)
** Queen Mary University ta' Londra (2006)
** Alma Mater Studiorum – Università di Bologna (2006)
** *Honoris Causa* —Faculty of Letters — L-Università ta’ Liżbona (2009)

Rebaħ ukoll numru ta’ premji għal-letteratura fittizja u l-poeżija, li jinkludu:

* Remembrance Award (1974) għal *Language and Silence: Essays 1958–1966.* 
* PEN/Macmillam Silver Pen Award (1992) għal *Proofs and Three Parables.*
* PEN/Macmillan Prize (1993) għal *Proofs and Three Parables*.
* JQ Wingate Prize for Non-Fiction (ko-rebbieħ ma Louise Kehoe u Silvia Rodgers) (1997) għal *No Passion Spent*.
## Referenzi

## Sorsi

* Averil Condren, *Papers of George Steiner*, Churchill Archives Centre, 2001
* *The Harvard Gazette* (27.09.2001)

## Links esterni

* George Steiner fuq ContemporaryWriters.com.
* George and his dragons. *The Guardian*, 17 ta' Marzu, 2001.
* A traveller in the realm of the mind. Intervista ma George Steiner, *The Times*, 22 ta' Settembru, 1997.
* ''Grammars of Creation''. Test komplut tal-lekċer ta' Steiner fl-2001.
* "Between Repulsion and Attraction: George Steiner's Post-Holocaust Fiction" Arkivjat fit-18 ta' Frar, 2020, fil-Wayback Machine. *Jewish Social Studies*, 1999.
* "George Steiner's Jewish Problem". *Azure: Ideas for the Jewish Nation*.
* 
* (bil-Franċiż) About George Steiner, by Juan Asensio, L'Harmattan, 2001
* George Steiner bibliography. *Fantastic Fiction*
* George Steiner in Literal – jinkludi esej ta' Steiner.
* Interviewed by Alan Macfarlane 23rd July 2007 (video)
* Audio: George Steiner in conversation on the BBC World Service discussion show .
* Biography and summary of Gifford Lectures ta' Dr Brannon Hancock
* The Rest is Silence: On George Steiner,1929–2020. *Ben Hutchinson*, Times Literary Supplement, 2020 https://www.the-tls.co.uk/articles/george-steiner-ben-hutchinson/
* The Papers of George Steiner miżmumin fiċ-Churchill Archives Centre