open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skojattlu ittikkjat

L-**iskojjattlu ittikkjat** (*Spermophilus suslicus*) huwa speċi ta' annimali gerriema fil-familja Sciuridae mill-Ewropa tal-Lvant. *Spermophilus suslicus* jikkonsisti fi tliet sottospeċi: *S. s. boristhenicus*, *S. s. guttatus*, u *S. s. suslicus*. Huwa jinsab fi stat ta' theddida tal-abitat.

## Deskrizzjoni
L-iskojjattlu ittikkjat għandu pil kannella skur bi tikek bojod fuq dahar u denb qasir u rqiq. Jikber għal tul ta 25 cm u piż ta' 280 g (10 oz). Il -formula dentali tiegħu hija  1.0.2.3/ 1.0.1.3. Huwa iżgħar u inqas soċjali minn ħafna iskojjattli oħra tal-art tal-ġeneru *[[ Spermophilus|Spermophilus]]* . 

## Distribuzzjoni
Jinstab fil-Belarussja, il-Moldova, il-Polonja, ir-Russja Ewropea, u l-Ukrajna . L-abitat naturali tiegħu hija art moderata u art li tinstab ukoll fuq art ikkultivata. Huwa mhedded bit-telf u l-frammentazzjoni tal-abitat tiegħu. Il-kawżi tat-telf tal-ħabitat jinkludu l-espansjoni tal-agrikoltura u l-forestrija, it-tnaqqis tal-mergħa, l-iżvilupp u t-tkabbir tal-bliet, u l-iżvilupp industrijali. Ukoll, f'xi żoni hija kkaċċjata bħala pesti agrikoli.

Il-firxa tal-iskojjattlu tal-art fil-Polonja u n-Nofsinhar tar-Russja naqset sew, b'10% biss tal-erja tagħha f'nofs is-seklu għoxrin li fadal bħalissa. Bir-rata attwali ta' kontrazzjoni tal-firxa tagħha, l-iskojjattlu jintemm mill-Polonja fl-għexieren ta' snin li ġejjin. 

Meta mqabbel ma' speċi oħra ta' *Spermophilus*, jgħix f'abitat relattivament magħluq b'ħaxix għoli li jimblokka l-viżibbiltà matul l-istaġuni attivi tiegħu.  Individwi jgħixu f'biċċiet separati ġewwa kolonja akbar. Dawn il-kolonji jistgħu jkunu sa aktar minn 160 individwu kull ha. Innamar bejn April u Mejju. Il-ġestazzjoni tvarja minn 23 sa 26 jum. Minn erbgħa sa tmien żgħar jitwieldu kull tibtin.  

## Predaturi
Għalkemm ma sar l-ebda studju kwantitattiv fuq il-predaturi kollha ta' *S. suslicus*, il-ballottra *[[ Mustela nivalis|Mustela nivalis]]* ġiet magħrufa li tidħol fil-ħofor u tikkawża mortalità sinifikanti lil minorenni, għalkemm ma tattakkax adulti.  Madankollu, predazzjoni speċifika tista' tkun aktar ta' theddida għall-iskojjattli minorenni minn predaturi interspeċifiċi. Għalkemm l-infantiċida fis-salvaġġ għadu ma ġiex irrappurtat, l-iskojjattlu kien infanticid fil-magħluq. Il-qattiel jista' jkun raġel, mara, jew it-tnejn, u jew jiekol iż-żgħar jew jattakka u jħallih imut. Sejħiet ta' allarmi speċifiċi għall-individwi ġew meqjusa fi *Spermophilus suslicus* li fihom ukoll karatteristiċi relatati mal-età iżda ma għandhomx il-kapaċità li jiddistingwu bejn individwi familjari u mhux familjari u lanqas ma jistgħu jiddistingwu s-sess.

## Referenzi
Abel Azcona

**Abel Azcona** (Madrid, 1 ta 'April 1988) huwa artist magħruf bħala l-enfant terrible" tal-arti kontemporanja Spanjola. Ix-xogħol tiegħu, li għandu aspett awtobijografiku u politiku qawwi, jesprimi ribelljoni profonda kontra s-soċjetà.  Jimmanifesta f'medja artistika li titwieled mill- prestazzjoni u tevolvi f'installazzjonijiet, skulturi, video art, pittura jew kitba, ma' xogħlijiet letterarji minn saġġi, għal testi letterarji jew ta' tifkira. L-ewwel xogħlijiet tiegħu kienu dwar l-identità personali, il-vjolenza u l-limiti tal-uġigħ, li qed jevolvu f'xogħlijiet ta' natura kritika, politika u soċjali.    

Ix-xogħol tiegħu ġie esebit f'wirjiet u galleriji madwar id-dinja, u kiseb projezzjoni internazzjonali fl-Arsenal ta' Venezja, il-Biennali tal-Arti Asjatiċi f'Dhaka u Taipei, Il-Biennali ta ' Lyon,   Il-Festival Internazzjonali Miami Performance  jew il-Biennial Live Art Live tal-Bangladexx .  Barra minn hekk, Azcona hu preżenti f'diversi mużewijiet nazzjonali u internazzjonali u ċentri kulturali bħaċ- Ċentru ta 'l-Arti Kontemporanja ta' Malaga,   - Mużew ta 'l-Art Moderna ta' Bogotá,  -Art League ta ' Houston,  -Mużew Leslie Lohman minn New York  jew iċ- Círculo de Bellas Artes f'Madrid .   Il- Mużew ta 'l-Art Kontemporanja ta' Bogotá  iddedika wirja retrospettiva għaliha fl-2014.  

## Referenzi
Studju Esperanto tas-Sajf

**Summer Study Study** ( Esperanto:*Somera Esperanto-Studado*, **SES** ) huwa l-akbar avveniment internazzjonali annwali bil-għan ta' tagħlim tal-Esperanto.  Beda iseħħ kull sajf mill-2007, dan idum għal ġimgħa u jattira sa 250 parteċipant minn 30 pajjiż,  huwa mmirat kemm għal dawk li għadhom jibdew u kemm jitkellmu fluwenti il-lingwa.  L-avveniment huwa organizzat minn E@I u ġeneralment jieħu post fis-Slovakkja, bl-eċċezzjoni tal-2014 meta seħħet fir-Russja. Ġie appoġġat diversi drabi mill-ministeru ta' l-edukazzjoni Slovakk u s-sindku lokali.  Fl-ewwel sena tiegħu, l-avveniment kien iktar iffukat u ġie msejjaħ Slavic Esperanto Study ( Esperanto: S*lava Esperanto-Studado*).

## Programm
L-għan ewlieni tas-SES huwa li jgħallem l- Esperanto u tlett sigħat jintużaw kull filgħodu fi klassijiet tal-Esperanto f'ħames livelli differenti, li jvarjaw mill-livell tas-CEFR A1 sa C1. Matul wara nofsinhar, ikun hemm lezzjonijiet, *workshops* u logħob. Fil-għaxija ikun hemm kunċerti u bar; artisti li għamlu fis-SES jinkludu Kim Henriksen, JoMo  u La Perdita Generacio . Matul il-ġimgħa, iseħħu wkoll ħarġiet għall-inħawi.  L-għalliema jinkludu esperantisti ta’ fama bħal Bertilo Wennergren u Stano Marček. 

## Storja

### 2014
Fl-2014, SES ġara darbtejn għall-ewwel darba. Iż-żewġ avvenimenti kienu appoġġjati mill-Assoċjazzjoni Dinjija tal-Esperanto u l-Organizzazzjoni Dinjija taż-Żgħażagħ Esperanto. L-ewwel u akbar avveniment seħħ mit-12 ta' Lulju sal-20 ta' Lulju f'Nitra, is-Slovakkja u kien appoġġjat uffiċjalment mill-ministru tal-edukazzjoni Slovakk, Dušan Čaplovič, il-president tar-Reġjun ta ' Nitra, Milan Belica, u s-sindku ta' Nitra, Jozef Dvonč. Attendew 248 persuna minn 28 pajjiż. Minbarra l-lezzjonijiet tradizzjonali ta' l-Esperanto, din l-edizzjoni ta' SES inkludiet għall-ewwel darba kors tal-letteratura u kultura tal-Esperanto mmexxija mill-kittieba Jorge Camacho u Nicola Ruggiero.

Mis-17 ta' Awwissu sal-25 ta' Awwissu, it-tieni SES seħħ għall-ewwel darba barra s-Slovakkja, f'Kolysysvo, Distrett ta' Solnechnogorsky, Oblast ta' Moska. 87 persuna minn 10 pajjiżi attendew l-avveniment li kien ko-organizzat mill-Assoċjazzjoni tal-Esperanto f'Moska u l-Unjoni tal-Esperantisti Russi. Minbarra lezzjonijiet tal-Esperanto, hija inkludiet kors ta’ traduzzjoni u kors tal-lingwa Russa.

### 2015
L-għaxar SES seħħ mill-11 ta' Awwissu sad-19 ta' Awwissu f'Martin, is-Slovakkja. Kien appoġġjat mill-ministru ta' l-edukazzjoni Slovakka, Juraj Draxler, il-president tar-Reġjun ta' Žilina, Juraj Blanár, u s-sindku ta' Martin, Andrej Hrnčiar.

## Referenzi
Julie Wilhelmine Hagen-Schwarz

**Julie Wilhelmine Hagen-Schwarz** ( 27 ta' Ottubru 1824&#x2013; 20 ta' Ottobru 1902) kienet pittriċi Ġermaniża tal-Baltiku, primarjament tar-ritratti.

## Bijografija
Kienet bint il-pittur August Matthias Hagen  ; twieldet waqt li l-ġenituri tagħha kienu fuq eskursjoni tal-pittura. Hija uriet interess bikri fit-tpinġija, u għalhekk missierha ma ħela l-ebda żmien biex jagħtiha il-lezzjonijiet. Wara li ggradwat mill-iskejjel pubbliċi, hija rreġistrat fl-Università ta' Dorpat (issa magħrufa bħala l-Università ta' Tartu), fejn  ġiet attirata għall-pittura tar-ritratti. 

Wara li ggradwat, hija rċeviet borża ta' studju biex tistudja l-Ġermanja. Bdiet tistudja ma' Friedrich Gonne fi Dresden, imbagħad marret Munich, kisbet pożizzjoni fil-workshops ta' Moritz Rugendas. Tliet snin wara, hi rritornat lejn Tartu u rċeviet borża ta' studju oħra miz-Zar Nicholas I biex tistudja l-Italja. Din id-darba, hija kienet akkumpanjata minn missierha, li ttama li l-klima Taljana tgħin biex ittejjiblu l-vista. 

Fl-1854 hi rritornat id-dar, diġà artist magħruf minħabba l-parteċipazzjoni tagħha f'diversi wirjiet madwar l-Ewropa. Ftit wara, hija żżewġet l-astronomu Ludwig Schwarz, li aktar tard sar Direttur tal-osservatorju lokali. Il-qamar tal-għasel tagħhom kienet tikkonsisti fi spedizzjoni lejn ix-Xlokk tas-Siberja, li tkopri 600 mil, fejn żewġha kien parti minn tim li jesplora riżorsi minerali u jħejji mappa dettaljata f’isem is-Soċjetà Ġeografika Russa. Kif wieħed kien jistenna, hi ħadet l-opportunità biex tpinġi dak kollu li kien ta' interess. 

Fl-1858, hija saret l-ewwel mara eletta għall-Akkademja Imperjali tal-Arti.  Wara dan, qattgħet ħafna mill-ħin tagħha f'San Pietruburgu, billi tipparteċipa fl-esibizzjonijiet lokali u nazzjonali kollha. B'kollox, hija pproduċiet aktar minn 700 ritratt.
## Pittura magħżula

Stampa:Hagen-Schwarz, Julie. Kunstnik August Hageni portree.jpg|Ritratt ta’ missierha (1870s)
Stampa:Ludwig Schwarz 1870.jpg|Ritratt ta’ żewġha (1870)
Stampa:Хаген-Шварц портрет девочки.jpg|Ritratt ta' Tifla (1870s)
Stampa:Julie Hagen-Schwarz - Italian Maiden On Her Way To Rome.jpg|Xebba Taljana fi triqitha lejn Ruma (c.1850)
Stampa:Schwarz 1851.jpg|Mara ddoqq il-mandolina (1851)


## Referenzi
Mongolja

Il-**Mongolja** (bil-Mongoljan: ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
ᠤᠯᠤᠰ/Монгол Улс *Mongol Uls*) huwa pajjiż interkjuż fl-Asja Ċentrali u l-belt kapitali hija Ulaanbaatar. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Russja u miċ-Ċina. Huwa stmat li l-popolazzjoni tal-pajjiż tikkonsisti minn tliet miljun ċittadin. Huwa t-tmintax-il akbar pajjiż fid-dinja u t-territorju tiegħu jkopri erja ta' 1,566,000 kilometru kwadru (605,000 mil kwadru).

## Referenzi
Knisja tal-Qalb l-Aktar Imqaddsa tal-Mulej

Il-**Knisja tal-Qalb l-Aktar Imqaddsa tal-Mulej** ( Czech: Kostel Nejsvětějšího Srdce Páně) hija knisja Kattolika Rumana fil-Pjazza Jiřího z Poděbrad fid-distrett ta' Vinohrady ta' Praga. Inbniet bejn l-1929 u l-1932 u mfassla mill-perit Sloven Jože Plečnik.  Plečnik sab l-ispirazzjoni għal din il-kostruzzjoni f'disinni antiki Nisranija. 

Dan kien wieħed mit-tliet binjiet ġodda li nbnew fl-1929 fi Praga, ispirati mill-1000 anniversarju mill-mewt ta ’ San Wenceslas. L-iktar kostruzzjoni għalja għall-kommemorazzjoni ta' Wenceslas fi Praga kienet it-tlestija tal-Katidral medjevali ta' San Vitus, iżda l-Knisja Kattolika ddeċidiet ukoll li tibni żewġ knejjes ġodda. Knisja waħda kellha tinbena fi Vršovice, Praga 10 - Knisja ta' San Wenceslas (Vršovice) mill-perit Ċek Josef Gočár u din, li kellha tinbena fil-Pjazza Jiřího z Poděbrad f'Vinohrady. 

Hija meqjusa waħda mill-aktar kostruzzjonijiet reliġjużi Ċeki l-aktar sinifikanti tas-seklu 20.  Fil-wiesgħa tal-ħajt ta torri li huwa ta 42 m għoli, hemm arloġġ igglejżjat ta' 7.5 m dijametru (l-ikbar fir-Repubblika Ċeka). Fil-kantina hemm kappella spazjuża b'kannierja. Ġewwa hemm artal magħmul mill-irħam abjad, figura indurata ta’ tliet metri ta’ Kristu, u sitt statwi tal-patruni tal-Boemja. 

Matul it-Tieni Gwerra, is-sitt qniepen mit-torri nħallu għall-produzzjoni tal-armi, u fl-1992 ġew ritornati żewġ kopji. Mill-2010, il-knisja ġiet ikklassifikata fost il-monumenti kulturali nazzjonali.  

## Referenzi
Oman

**Oman** (Għarbi: عمان *ʻumān*), uffiċjalment **Sultanat tal-Oman** (Għarbi: سلطنة عُمان‎ *salṭanat ʿumān*) huwa pajjiż fl-Asja tal-Punent bil-belt kapitali tagħha tkun Muscat. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Emirati Għarab Magħquda, l-Arabja Sawdija u il-Jemen. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 4-il miljun ċittadin. Huwa l-akbar sebgħin-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 309,500 kilometru kwadru (119,500 mi kw).

## Referenzi
Sofija Jovanović

**Sofija Jovanović** (1895–1979) kienet eroina tal-gwerra Serba li ġġieldet fil-Gwerer tal-Balkani u fl- Ewwel Gwerra Dinjija . Hija ngħaqdet mal-Armata Serba taħt l-isem maskili *Sofronije Jovanović* mal-bidu tal-Ewwel Gwerra Dinjija u l-attakk tal-Awstrija fuq is-Serbja. Hija ddefendiet lil Belgrad mill-armati tal-Ġermanja u l-Awstrija-Ungerija  f’Ottubru 1915. Hija kienet preżenti għall-irtir tal-armata Serba fl-Albanija (fix-xitwa 1915-16) u ħadet sehem fil- Front Salonika u fil-Ħelsien ta' Belgrad f'Novembru 1918. 

Hija kienet magħrufa bħala "Il-Joan tal-Arka tas-Serbja" (bil-Franċiż: "Jeanne d'Arc serbe"). 

## Referenzi
Eu-LISA

**eu-LISA** (*European Agency for the operational management of large-scale IT systems in the area of freedom, security and justice*) tipprovdi appoġġ teknoloġiku għall-isforzi tal-pajjiżi tal-UE biex l-Ewropa ssir aktar sigura.

* Rwol: Tappoġġja l-implimentazzjoni tal-politiki tal-Ġustizzja u l-Affarijiet Interni tal-UE billi timmaniġġja sistemi tal-IT fuq skala wiesgħa
* Direttur: Krum GARKOV
* Stabbilita: fl-2011, operazzjonali mill-1 ta’ Diċembru 2012
* Numru ta’ persunal: 137
* Lokalità: Sede: Tallinn (l-Estonja), sit operazzjonali: Strasburgu (Franza), sit ta’ appoġġ: Sankt Johann im Pangau (l-Awstrija)

Hi timmaniġġja sistemi tal-IT integrati fuq skala wiesgħa li
* jieħdu ħsieb is-sigurtà interna fil-pajjiżi ta' Schengen
* tippermetti lill-pajjiżi ta' Schengen jiskambjaw dejta dwar il-viżi
* tiddetermina liema pajjiż tal-UE hu responsabbli biex jeżamina applikazzjoni ta' asil partikulari.
* Tgħin tiżgura li l-Ewropej jistgħu jivvjaġġaw b'mod ħieles fl-UE, mingħajr ma tikkomprometti s-sigurtà tal-UE.

L-aġenzija tittestja wkoll teknoloġiji ġodda biex tgħin tidħol fis-seħħ sistema ta' mmaniġġjar tal-fruntieri fl-UE aktar moderna, effiċjenti u sigura. Hi tikkoordina l-ittestjar u s-segwitu tal-proġett pilota Fruntieri Intelliġenti, l-analiżi tar-riżultati u r-rapportar dwar il-proġett pilota, b'kooperazzjoni mill-qrib mal-pajjiżi tal-UE u mal-istituzzjonijiet Ewropej parteċipanti.

L-aġenzija għandha bord maniġerjali, direttur eżekuttiv u gruppi ta' konsulenza għal kull sistema li taqa' taħt l-immaniġġjar tagħha.

Hi tipprovdi l-qafas tekniku u operazzjonali biex tiżgura li n-nies li jgħixu fl-UE jkunu jistgħu jgħixu, jaħdmu u jivvjaġġaw bil-mod li draw bih u li jistennew. L-aġenzija timmaniġġja t-3 sistemi ta' IT ewlenin li għandhom x'jaqsmu mal-viżi, it-talba ta' asil u l-qsim ta' informazzjoni biex tiggarantixxi s-sigurtà taż-Żona Schengen:

* is-Sistema ta' Informazzjoni tal-Viża (VIS)
* is-Sistema ta' Informazzjoni ta' Schengen (SIS II)
* Eurodac

L-aġenzija taħdem flimkien mill-qrib mal-pajjiżi tal-UE, mal-istituzzjonijiet tal-UE u mal-aġenziji fil-qasam tal-ġustizzja u l-affarijiet interni.

## Referenzi
Tempju taʼ Ġove, Split

It-**Tempju taʼ Ġove** (Kroat: *Jupiterov Hram*) huwa tempju fi Split, fil-Kroazja ddedikat lill-alla Rumana Antika ta' Ġove. Jinsab fil-parti tal-punent tal-Palazz ta' Djoċlezzjan ħdejn il-Peristilju, il-pjazza ċentrali tal-kumpless imperjali. Inbniet bejn l-295 u l-305, waqt il-kostruzzjoni tal-Palazz, u probabilment ġiet mibdula fil-Battisteru ta’ San Ġwann Battista fis-6 seklu, fl-istess ħin meta nbniet il-kripta ddedikata lil San Tumas. Qabel id-daħla tat-Tempju hemm waħda mit-tnax-il sfinx miġjuba mill-Eġittu mill-Imperatur Djoċletjan. Il-perit Skoċċiż Robert Adam ikkunsidra dan it-tempju bħala wieħed mill-isbaħ monumenti tal-Ewropa. 

## Deskrizzjoni
It-Tempju ta’ Ġove kien inbena bejn 295 u 305 bħala parti mill-Palazz ta’ Djoċletjan. Kien iddedikat lill-alla Rumana suprema u lill- "missier divin" ta' Djoċletjan, Ġove. It-tempju jinsab fil-parti tal-punent u reliġjuża tal-palazz. Peress li l-Imperatur bla mistenni abdika mit-tron fl-305 u wasal fil-palazz minn Nicomedia aktar kmieni, ix-xogħol tal-irfinar fuq il-kostruzzjoni tal-Palazz twaqqaf u għalhekk partijiet mit-Tempju baqgħu mhux mitmuma. 

Tnaqqiex skultulari li juru allat u diversi eroj, bħal Victoria, Tritun, Helios, Herkuli, Ġove u Apollo, huma mqiegħda quddiem it-Tempju, fuq id-daħla. Bibien huma mżejna ħafna, speċjalment il-kannierja tat-Tempju hija impressjonanti. 

Sarkofagi, li fihom il-fdalijiet ta' żewġ Arċisqofi ta' Split, Ivan ta' Ravenna (miet ċ. 10) u Lovre (miet ċ. 1099), huma mqiegħda ġewwa t-Tempju. Barra minn hekk, hemm statwa tal-bronż kbira ta’ San Ġwann Battista magħmula minn Ivan Meštrović. Sarkofagu Rinaxximentali ta’ Jakov Selembrije mis-seklu 16 huma imqiegħed quddiem il-battisterju. 

Fis-seklu 11, inbena kampnar tal-istil Rumaniku fuq il-kannierja . Huwa simili għal dak fil-Knisja tal-Madonna tat-Torri 'l fuq mill-Bieb tal-Ħadid tal-palazz tad-Djoċlezzjan, li twaqqa' madwar l-1840 skond l-aspirazzjonijiet klassiċi ta' dak iż-żmien, li argumentaw għat-tisfija ta' monumenti u bini antiki. 

Il-barmil tat-Tempju tal-kannierja  influwenzat l-arti tar-Rinaxximent bikrija tad-Dalmatja li tidher l-iktar bl-eżempju tal-baptisteru ta’ Andrea Alessi u l-Kappella tal-Beatu Ġwanni fi Trogir. 

Fl-1907, ftit djar minn fuq in-naħa tal-punent u tan-nofsinhar tat-Tempju ġew imwaqqa', u għalhekk it-Tempju ġie meħlus minn tagħmir, ħlief dawk fil-kantuniera tal-majjistral li għadhom jegħlbu kontrih. 

## Referenzi
Selma Rıza

**Selma Rıza** (5 ta' Frar 1872 - 5 ta' Ottubru 1931) kienet l-ewwel ġurnalista mara mit-Turkija. Kienet ukoll waħda mir-rumanzieri bikrija tat-Turkija. Wara l-mewt tagħha, il-qraba tagħha assumew il-kunjom *Feraceli*; għalhekk xi kultant hi magħrufa wkoll bħala *Selma Rıza Feraceli*. 

## Bijografija
Hija twieldet fil-5 ta' Frar 1872. Missierha kien Ali Rıza, diplomatiku tal-Imperu Ottoman fl-Awstrija-Ungerija, u ommha Naile kienet oriġinarjament mill-Awstrija. 

Wara l-edukazzjoni tagħha minn għalliema privati f'Istanbul, hija vvjaġġat lejn Pariġi fl-1898 biex tiltaqa ma' ħuha l-kbir Ahmet Rıza, li kien membru tal-moviment taż-Żgħażagħ Torok. Rıza studjat fl-Università ta' Sorbonne, u kienet affiljata mal-Kumitat tal-Unjoni u l-Progress (CUP). Hija kienet l-unika membru femminili fil-kumitat. F'Pariġi, hija kitbet għal żewġ gazzetti ppubblikati mill-CUP f'Pariġi. Dawn kienu *Mechveret Supplément Français* bil-Franċiż u *Şura'i Himmet* bit-Tork. Fl-1908, marret lura Istanbul, fejn kitbet għal gazzetti; *Hanımlara Mahsus Gazete* ("Gazzetta għan-Nisa") u *Kadınlar Dünyası* ("Dinja tan-Nisa"). Hija saret ukoll is-segretarja ġenerali tal-għaqda umanitarja *Turkish Red Crescent* bejn l-1908 u l-1913. Matul l-aħħar snin tal-Imperu Ottoman, hija ħadmet ħafna biex tittrasforma l-Palazz Adile Sultan, palazz irjali fl-Istanbul, fi skola tal-bniet. Bl-għajnuna ta' ħuha, hija rnexxielha u l-palazz sar il-Kandilli High School for Girls sal-1986, meta kien parzjalment maħruq.   

Rıza mietet fil-5 ta’ Ottubru 1931.

Fl-1892, waqt li kellha biss għoxrin sena, Rıza kitbet rumanz mhux ippubblikat bl-isemt ta' *Uhuvvet* ("Ħbiberija"). Ir-rumanz ġie ppubblikat fl-1999, 68 sena wara l-mewt tagħha, mill-Ministeru tal-Kultura tat-Turkija.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
Nisa fl-Ungerija

Ir-rwoli tan-**nisa fl-Ungerija** nbidlu b'mod sinifikanti matul l-aħħar 200 sena. Storikament, fit-territorju preżenti tal- Ungerija, diskorsi dwar ir-rwoli tan-nisa, id-drittijiet u l-aċċess politiku, flimkien ma' movimenti femministi, żviluppaw fil-kuntest ta' rwoli ta' ġeneru estremament tradizzjonali li kienu influwenzati mill -Kattoliċiżmu Ruman, il-Luteraniżmu u l-Kalviniżmu . Aktar reċentement, id-duttrina Komunista dwar il-post tan-nisa fis-soċjetà kienet ukoll influwenti. L-era post-komunista fl-Ungerija pproduċiet numru ta' organizzazzjonijiet biex jindirizzaw il-bżonnijiet tan-nisa tan-nazzjon u jimmobilizzaw il-votanti nisa, u bosta universitajiet issa għandhom programmi ta' studju tal-ġeneru. Fis-seklu 21, id-dħul fl-Unjoni Ewropea wassal għal kultura iktar “*Westernized*”. 

## Referenzi
Aliya Moldagulova

**Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova** ( Kazakh  Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова; Álııa Nurmuhamedqyzy Moldaǵulova; 25 ta' Ottubru 1925 - 14 ta' Jannar 1944) kienet sniper Sovjetika li rċeviet it-titlu ta' Eroj tal-Unjoni Sovjetika wara li mietet mill-feriti li ġarrbet fil-battalja fl-14 ta' Jannar 1944. 

## Ħajja ċivili
Moldagulova twieldet fil-25 ta' Ottubru 1925, f'Bukak, il-Każakistan. Hija tilfet lill-ġenituri tagħha matul it-tfulija tagħha u kienet tgħix ma' zijuha f'Alma-Ata. Għall-1935 marret tgħix Leningrad fejn zijuha kien irreġistrat f'akkademja tat-trasport militari. Fil-ħarifa tal-1939, fl-età ta' 14, hija ntbagħtet l-orfanatrofju minn fejn kienet evakwata meta bdiet il-gwerra fl-1942 permezz tal-Lag Ladoga. Wara li ggradwat mill-iskola sekondarja Vyatka, hija rċeviet borża ta' studju għall-Iskola Aviatechnical Rybinsk fl-1 ta' Ottubru. 

## Karriera Militari
Wara li studjat fl-Iskola Aviatechnical ta' Rybinsk għal tliet xhur, hija talbet eżenzjoni biex tissieħeb fl-Armata l-Ħamra. F'Mejju tal-1943, hija ġiet irreġistrata fl-Iskola Ċentrali tat-Taħriġ tan-Nisa għas-Sniper. F’Lulju ta’ dik l-istess sena, wara li ggradwat u ħadet ġurament tal-militar, hija ġiet skjerata mal- Brigata 54 Rifle, flimkien mal-ħbieb tagħha miċ-ċentru fejn kienu jitħarrġu. 

F'Jannar 1944, brigata tagħha ħatfu ferrovija b'xi Ġermaniżi fin-Novosokolniki - DNO. Aktar tard, hi indunat li l-kmandant tagħha kien nieqes, u ħadet il-kmand hi. Wara li ħadet il-kmand tal-brigata tagħha, ispirat lil sħabha billi bdiet tgħajjat, "Ħuti suldati, segwu lili!", U l-battaljun ippressa l-attakk billi warrab il-pożizzjoni tal-Wehrmacht. 

Fl-14 ta' Jannar 1944, waqt ġlieda minn naħa għal oħra, Moldagulova ntlaqtet minn qoxra ta' tikħil u ndarbet ftit. Minkejja l-ferita, hi ġġieldet lill-ġellieda kontra l-għadu sakemm kienet midruba mortalment u ma baqgħetx kapaċi tiġġieled. 

Moldagulova mietet minn ferita ta’ tir minn xkubetta aktar tard dik il-ġurnata, wara li kitbet ittra lil oħtha. Fl-4 ta' Ġunju 1944, Moldagulova ngħatat (wara mewtha) it-titlu ta' Eroj tal-Unjoni Sovjetika u Ordni ta' Lenin rispettivament. 

Moldagulova kienet midfuna f'qabar f'Monakovo, Pskov .  

Fil-karriera tagħha, Moldagulova kienet ikkreditata bil-qtil ta' 91 għadu kumbattenti. 

## Legat
* Fid-9 ta' Mejju, 1995, bħala parti mill-50 anniversarju mit-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija, il-Każakistan ħareġ bolla ddedikata lil Aliya Moldagulova. 
* Fl-1997 inbena monument f'isimha fi Pjazza Astana, f'Almaty . 

Stampa:Алия Молдагулова (конверт) (cropped).jpg|Invilopp Sovjetiku tal-1975 b'Moldagulova
Stampa:Aliya Moldagulova stamp.jpg|Bolla tal-1995 fil-Każakistan li fih tidher Moldagulova


## Referenzi

## Ħoloq esterni
Il-Ballett ta' Kosovo

**Il-Ballett ta' Kosovo** ġie stabbilit fl-1972. Mill-bidu tagħha, kien hemm żewġ ġenerazzjonijiet ewlenin tal-kumpanija. Huma magħrufa bħala l-"Ewwel Ġenerazzjoni" u t-"Tieni Ġenerazzjoni", li hija magħrufa wkoll bħala l-ġenerazzjoni l-ġdida. L-Ewwel Ġenerazzjoni tirreferi għall-membri fundaturi tal-Ballet tal-Kosovo li żifnu mal-kumpanija sal-iżmantellament sfurzat tagħha. It-Tieni Ġenerazzjoni tirreferi għall-grupp ta' żeffiena li tħarrġu taħt Ahmet Brahimaj biex jirriformaw il-Ballet tal-Kosovo wara l-Gwerer Jugoslavi. 

## L-Ewwel Ġenerazzjoni
Żeffiena tal-ballet mill-Ewwel Ġenerazzjoni ġew edukati fl-Iskola Sekondarja tal-Ballet fi Skopje, taħt id-direzzjoni ta’ Tatjana Petkovska. Wara l-gradwazzjoni tagħhom, 25 żeffien minn din il-klassi rritornaw fi Pristina fejn iffurmaw l-ewwel ġenerazzjoni uffiċjali ta’ The Kosovo Ballet fit-Teatru Nazzjonali tal-Kosovo. Il-kumpanija kienet tkompli topera matul dik li kienet il - Jugoslavja, fil-*Ballet Biennale* f'Ljubljana, u fil-*Logħob tas* -*Sajf* fi Dubrovnik. Sfortunatament il-kumpanija sfrattat bil-forza fl-1991 minħabba l-vjolenza kontinwa u t-theddida ta' tindif etniku mill-Gwerer Jugoslavi .

## Żeffiena magħrufa
Il-membri attwali tal-Ballet tal-Kosovo jinkludu: 

* Behie Murtezi
* Abetare Hyseni
* Drilon Podrimçaku
* Vjollca Lugiqi
* Fisnik Smani
* Sinan Kajtazi
* Teuta Krasniqi
* Jeta Musolli
* Kreshnik Musolli
* Labinot Rexhepi
* Leonora Rexhepi
* Lulijeta Ademi
* Liridon Mziu
* Vlora Prizreni
* Marigonë Hoxha
* Muhamet Bikliqi
* Sead Vuniqi
* Israel Rodriguez (Guest artist)
* Antonio Fini (Guest artist)

## Referenzi
Annie Londonderry

**Annie Cohen Kopchovsky** (twieldet fl-1870 – mietet fil-11 ta' Novembru 1947), magħrufa bħala **Annie Londonderry**, kienet immigranta Latvjana fl-Istati Uniti li bejn l-1894 u l-1895 saret l-ewwel mara li saqet ir-rota madwar id-dinja. 

## Ħajja bikrija u żwieġ
Annie Cohen twieldet il-Latvja lil Levi (Leib) u Beatrice (Basha) Cohen. Kellha żewġt aħwa ikbar, Sarah u Bennett.  Il-familja tagħha ttrasferixxiet fl-Istati Uniti fl-1875 u saret ċittadina bħala tifla meta' kellha bejn erba' u ħames snin.

## Kronoloġija tal-vjaġġ
Il-vjaġġ tagħha ipproċeda skont din l-skeda: [L-ebda data speċifikata għall-ibliet ħlief għal dawk mogħtija hawn taħt] 

* 25 ta' Ġunju, 1894 – Boston, Massachusetts
** Providence, Rhode Island
** Belt ta' New York, New York
** Albany, New York
** Syracuse, New York
** Rochester, New York
** Buffalo, New York
** Cleveland, Ohio
* 24 ta' Settembru, 1894 – Chicago, Illinois 
** L-istess rotta lura lejn il-Belt ta' New York
* 24 ta' Novembru, 1894 – Belt ta' New York, New York
* 3 ta' Diċembru, 1894 – Le Havre, Franza 
**Pariġi, Franza
** Lyon u Valence, Franza
** Marsilja, Franza
** Lixandra u Port Said, l-Eġittu
** Ġerusalemm, l-Iżrael
** Aden, il-Jemen
** Colombo, Sri Lanka 
** Singapor 
** Saigon, il-Vjetnam 
** Ħong Kong u Port Arthur, iċ-Ċina 
** Il-Korea lejn Vladivostok, ir-Russja (mhux ikkonfermata) 
* 9 ta' Marzu, 1895 – Nagasaki u Yokohama, il-Ġappun
* 23 ta' Marzu, 1895 – San Francisco, California 
** Stockton, California
** San Jose, Kalifornia 
** San Luis Obispo, California 
** Santa Barbara, California 
** Los Angeles, California 
** San Bernardino, California 
** Riverside, California 
** Indio, California 
** Yuma, Arizona 
** Phoenix, Arizona 
** Tucson, Arizona 
** Deming, New Mexico 
** El Paso, Texas
** Albuquerque, New Mexico 
** Santa Fe, New Mexico 
** Las Vegas, New Mexico 
** Raton, New Mexico 
** Raton Pass 
** Trinidad, Colorado 
** La Junta, Colorado 
** Colorado Springs, Colorado 
* 12 ta' Awwissu, 1895 – Denver, Colorado 
** Cheyenne, Wyoming
** Ferrovija permezz Nebraska 
** Fremont, Nebraska 
** Omaha, Nebraska 
** Missouri Valley, Iowa 
** Ames, Iowa 
** Tama, Iowa 
** Cedar Rapids, Iowa 
** Clinton, Iowa 
** Rochelle, Illinois 
* 12 ta' Settembru, 1895 – Chicago, Illinois
* 24 ta' Settembru, 1895 – Boston, Massachusetts

## Referenzi
Sirja

Is-**Sirja** (Għarbi: سوريا‎ *Sūriyā*) huwa pajjiż fl-Asja tal-Punent bil-belt kapitali tagħha tkun Damascus. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 19-il miljun ċittadin. Huwa l-akbar tmenin seba-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 185,180 kilometru kwadru (71,500 mi kw).

## Referenzi
Split

**Split** (; pronunzja bil-Kroat: ) hija t-tieni l-akbar belt tal-Kroazja u l-ikbar belt tar-reġjun tad-Dalmazja, b'madwar 250,000 persuna jgħixu fiż-żona urbana tagħha. Tinsab fuq ix-xatt tal-Lvant tal-Baħar Adrijatiku u hija mifruxa fuq peniżola ċentrali u l-inħawi tagħha. Il-belt hija ċentru tat-trasport intrareġjonali u hija destinazzjoni turistika popolari. Il-belt hija marbuta mal-gżejjer Adrijatiċi u mal-peniżola Apennina. 

## Isem
Permezz ta' teorija popolari, il-belt kisbet isimha mill-pjanta xewkija *Calicotome spinosa* (ασπάλαθος bil-Grieg), li għaliha ġiet msemmija l-kolonja Griega ta' Aspálathos (Aσπάλαθος) jew Spálathos (Σπάλαθος). It-teorija hija dubjuża peress li hemm pjanta xewkija Spanjola (*Spartium junceum, Brnistra* jew *žuka* bil-Kroat) li hija pjanta iktar frekwenti fiż-żona. Madankollu, minħabba li huma pjanti simili, wieħed jista' jifhem kif inqalgħet il-konfużjoni. 

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Kumpless Storiku ta' Split bil-Palazz ta' Djoklezjanu ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979. 

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: **il-kriterju (ii)** "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; **il-kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u **l-kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Referenzi
L-Awstrija l-Għolja

l-**Awstrija ta’ Fuq** (IPA: **) hija stat tal-Awstrija. l-istat għandu popolazzjoni ta' 1,453,948 (sal-2020).
L-Awstrija l-Baxxa

l-**Awstrija t’Isfel** (IPA: **) hija stat tal-Awstrija. l-istat għandu popolazzjoni ta' 1,670,688 (sal-2019).
Theano Fotiou

**Theano Fotiou** ( Greek Θεανώ Φωτίου ; imwieled fl-10 ta 'Mejju 1946 f'Ateni ) hija perit Griega u politikant tal-Koalizzjoni tax-Xellug Radikali (Syriza). Minn Jannar 2015 ilha sservi bħala Ministru Alternattiv tas-Solidarjetà Soċjali . 

## Ħajja u edukazzjoni
Imwielda fl-1946 f'Ateni, Fotiou studjat l-arkitettura fl -Università Teknika Nazzjonali ta' Ateni (NTUA) billi jiggradwa fl-1969. 

## Karriera professjonali
Mill-1972, għallmet l-arkitettura fl-Iskola tal-Arkitettura NTUA. Kienet ukoll Professur Viżitatur fil-Kulleġġ Irjali tal-Arti, The Bartlett, Londra u l-Iskola tal-Arkitettura ta' Barċellona.  Fl-1980 hija rċeviet it-tieni grad post-universitarju fl-ippjanar urban fl-Università ta' Pariġi X Nanterre. Hija ko-fundatriċi tan-*European Design Age Network*  li tiffoka biex tiddisinja għall-anzjani. 

## Karriera politika
Mill-elezzjonijiet ta' Mejju 2012, Fotiou kienet Membru tal-Parlament Elleniku fil-lista tal-istat ta' Syriza. Flimkien ma’ Tasos Kourakis hija ġiet innominata għall-kariga ta’ ministru tal-edukazzjoni fis-Syriza Shadow Cabinet ta’ Alexis Tsipras.  Wara l-elezzjoni leġiżlattiva ta' Jannar 2015, Fotiou madankollu nħatar Ministru Alternattiv tas-Solidarjetà Soċjali.  Fil-Parlament Elleniku, bħalissa hija tirrappreżenta l-kostitwenza ta' Ateni B. 

## Referenzi
Danjel

Danjel (Aramajk u Ebrajk: דָּנִיֵּאל - Dāniyyēl, li jfisser "Alla huwa l-Imħallef tiegħi"; Grieg: Δανιήλ Daniḗl) huwa l-eroj tal-Ktieb bibliku ta' Danjel. 

[1] Żagħżugħ Lhudi nobbli ta' Ġerusalemm, huwa meħud fil-magħluq minn Nebukadnezzar ta' Babilonja u jaqdi lis-sultan u lis-suċċessuri tiegħu b'lealtà u ħila sal-ħin tal-konkwirent Persjan Ċiru, waqt li jibqa' veru għall-Alla ta' Iżrael. 

[2] Il-kunsens tal-istudjużi moderni huwa li Danjel qatt ma eżista, u l-ktieb huwa allużjoni kriptika għar-renju tas-seklu Ellenistiku BCE Re Antijokus Epifanes IV. 

[3] Sitt ibliet jitolbu l-Qabar ta’ Danjel, l-iktar waħda famuża hi dik f’Susa, fin-Nofsinhar tal-Iran, f’sit magħruf bħala Shush-e Daniyal. 

[4] Mhuwiex profeta fil-Ġudaiżmu, iżda r-rabbi kkunsidrah li hu l-iktar membru distint tad-dijaspora Babilonjana, mhux megħlub fil-pjetà u fl-atti tajbin, sod fl-osservanza tiegħu mal-Liġi minkejja li kien imdawwar minn għedewwa li fittxew ir-rovina tiegħu, u fl-ewwel ftit sekli tal-KE huma kitbu l-ħafna leġġendi li kienu kibru madwar ismu. 

[5] Il-fergħat varji tal-Knisja Nisranija jirrikonoxxuh bħala profeta, u għalkemm mhuwiex imsemmi fil-Quran, sorsi Musulmani jiddeskrivuh bħala Profeta (nabi).
Emma Watson

**Emma Charlotte Duerre Watson** (imwielda nhar il-15 ta' April 1990) hija attriċi, mudella u attivista Ingliża. Imwielda f'Pariġi u trabbiet f'Oxfordshire, Watson attendiet id-Dragon School u tħarrġet bħala attriċi fil-fergħa tal-Arti tat-Teatru Stagecoach ta' Oxford . Bħala tifla, hija telgħet prominenti bl-ewwel rwol professjonali tagħha bħala Hermione Granger fis-serje tal-films Harry Potter, wara li qabel kienet ħadet biss sehem fid-drammi tal-iskola.

Watson dehret ukoll fl-adattament televiżiv tal-2007 tan-novella *Ballet Shoes* u sellfet il-vuċi tagħha lil *The Tale of Despereaux* (2008). Wara l-aħħar film ta' Harry Potter, hija ħadet sehem fl-irwoli ta' appoġġ fid-drama ''My Week with Marilyn'' (2011), *The Perks of Being a Wallflower* (2012) u *The Bling Ring* (2013), għamlet apparenza bħala verżjoni esaġerata tagħha f*'This is the End* (2013), u ppreżentat it-tifla adottata tal-karattru titulari f’*Nah No* (2014). Hija kompliet tidħol bħala Belle fil-fantasija mużikali romantika *Beauty and the Beast* (2017) u Meg March fil-film suċċessiv ta' *Little Women* (2019), li kien ġie nominat fl-Academy Awards għall-Aħjar Stampa. Ir-rwoli tal-films l-oħra tagħha jinkludu ''Regression'' (2015), *Colonia* (2015), u *The Circle* (2017).

Mill-2011 sal-2014, Watson għaddiet il-ħin tagħha bejn li taħdem il-films kif ukoll kompliet l-edukazzjoni tagħha - tistudja fl-Università ta' Brown u fil-Kulleġġ Worcester, Oxford. Iggradwat minn Brown bi grad ta' Baċellerat fil-Letteratura Ingliża f'Mejju 2014. Ix-xogħol ta' mmudellar tagħha inkluda kampanji għal Burberry u Lancôme. Hija sellfet ukoll isimha għal linja ta’ ħwejjeġ għall-People Tree. Ġiet onorata mill-Akkademja Brittanika tal-Arti tal-Films u t-Televiżjoni fl-2014, u hi r-rebbieħa tal-Artist Brittaniku tas-Sena. F'dik l-istess sena, hija ġiet maħtura bħala ambaxxatriċi tan-Nazzjonijiet Uniti dwar ir-Rieda Tajba tan-Nazzjonijiet Uniti, u għenet biex tniedi l-kampanja tan-Nazzjonijiet Uniti tan-Nisa HeForShe, li tinkoraġġixxi l-ugwaljanza bejn is-sessi.

## Ħajja personali
Watson hija xebba, u fl-2019 iddeskriviet lilha nnifisha bil-frażi maħluqa minnha stess "self-partner". Waqt li kienet qiegħda taħdem fil-film Noah, Watson ġiet mistoqsija dwar il-fidi tagħha, u ddeskriviet lilha nfisha bħala "universalista spiritwali". 

Marai Larasi, attivista fil-kwistjoni tal-vjolenza fuq in-nisa, kienet il-mistiedna tagħha għall-75 Premju Globe tad-Deheb fl-2018. 

## Referenzi
Griegi fil-Każakistan

Il-Griegi tal-Każakistan huma prinċipalment dixxendenti tal-Grieg tal-Pont li kienu deportati hemm minn Ġużeppi Stalin mill-Krimea, in-nofsinhar tar-Russja u l-Kawkażu bejn l-1944 u l-1950. In-numru ta' deportati kien madwar 60,000 persuna.

Illum hemm madwar 10 u 12-il elf Griegi etniċi jgħixu fil-Każakistan f'17-il komunità, li flimkien mal-komunità Kirgiża jiffurmaw il-Federazzjoni FILIA (*ħbiberija* bil-Grieg) tal-Komunitajiet Griegi tal-Każakistan u Kirġiżistan. Il-Federazzjoni toħroġ gazzetta qasira, torganizza ż-żfin, u toffri klassijiet tal-Grieg u taż-żfin. Bħalissa fil-Każakistan, hemm madwar 6 għalliema ta' etniċità Griega ffinanzjati mill-Segretarjat Ġenerali tal-Griegi Barra mill-Pajjiż. Barra minn hekk, il-Grieg huwa mgħallem minn żewġ għalliema ssekondati mill-Greċja.

## Nies notevoli
*Ilya Ilyin, weightlifter (nannuh min-naħa t'ommu kien il-Grieg tal-Pont Iakovos Fountoukidis)
*Aleksandr Khapsalis, plejer Sovjetiku irtirat tal-futbol
*Evstaphiy Pechlevanidis, plejer irtirat Sovjetiku u Grieg tal-futbol professjonali

## Ara wkoll
* Dijaspora Griega
* Relazzjonijiet bejn il-Greċja u l-Każakistan
* Demografija tal-Każakistan
* Griegi fl-Użbekistan
* Griegi fil-Kirġiżistan

## Referenzi
Jim Hanks

**James Mathew Hanks** (Kalifornja, Stati Uniti, 15 ta' Ġunju, 1961) huwa attur, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.
Elena Lagadinova

**Elena Lagadinova** (bil-Bulgaru: Елена Атанасова Лагадинова; twieldet fid-9 ta' Mejju 1930 – mietet fid-29 ta' Ottubru 2017) kienet agronomista Bulgara, inġinier ġenetiku u politikant. 

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Lagadinova kkontribwixxiet għar-reżistenza Bulgara kontra l-okkupazzjoni tan-Nażisti, fejn kisbet il-laqam “Амазонка” jew “L-Amażonja.” Hija kienet l-iżgħar ġellieda mara fil-Bulgarija, li bdiet il-kontribuzzjonijiet tagħha għall-isforz tal-gwerra ta' 11-il sena u ġlied attiv fl-età ta' 14.  

## Mewt
Fl-1989, Lagadinova rtirat mill-ħajja pubblika. Sebgħa u għoxrin sena wara l-irtirar, Lagadinova kellha intervista ma' Kristen Ghodsee, li fiha hija avżat, "*You must fight for something you believe in*." (Int trid tiġġieled għal xi ħaġa li temmen fiha) Fid-29 ta' Ottubru, 2017, Lagadinova mietet fl-irqad tagħha f'Sofia, il-Bulgarija.

## Referenzi
Bożnija (reġjun)

**Bożnija**Bożnja u Ħerzegovina, li jkopri madwar 81% tal-pajjiż; ir-reġjun l-ieħor, il - parti tan-nofsinhar, huwa Ħerzegovina . 

Iż-żewġ reġjuni ffurmaw entità ġeopolitika minn żminijiet medjevali, u l-isem "Bosnia" ġeneralment iseħħ fis-sensi storiċi u ġeopolitiċi kif ġeneralment jirreferi għaż-żewġ reġjuni (il-Bożnja u Ħerzegovina). L-użu uffiċjali tal-isem ikkombinat beda biss fil-perjodu tard tar-regola Ottomana . 

## Gallerija

Stampa:Gradacac.PNG|Gradačac - kastell tal-belt
Stampa:Sarajevopanoramaview.PNG|Sarajevo - Veduta mil-lvant.
Stampa:Fojnica.PNG|Monasteru Franġiskan fil-Fojnica
Stampa:Mountins in Bosnia.JPG|Muntanji f'Bosnja
Stampa:Una - Kostela.jpg|Xmara Una - (vista minn Brekovica)


## Referenzi
Ikel tal-Moldova

**Ikel tal-Moldova** hija stil ta ’tisjir relatat man-nies tal-Moldova u r-reġjun li nfired minn Transnistria. Tikkonsisti prinċipalment f’ikel tradizzjonali Ewropew, bħal ċanga, majjal, patata, kaboċċi, u varjetà ta’ ħbub taċ-ċereali. 

## Platti

Stampa:A plate of burechiuşe.jpg|Borș de burechiușe
Stampa:Kulesha&brunza.jpg|Mămăligă bil-ġobon 
Stampa:Baked meatballs.jpg|Pulpetti (*[[chiftele]]* );
Stampa:Tochitura-moldoveneasca.jpg|Tochitură
Mămăligă2020-02-12.jpg|Mămăligă


## Bolol tal-posta

Stampa:Stamp of Moldova md511.jpg|Faqqiegħ tat-tafal, ġobon tan-nagħaġ u ruttam.
Stampa:Stamp of Moldova md512.jpg|*Invârtită* (ikel speċifiku tal-Moldova) mimli ġobon .


## Referenzi
Maria Pronchishcheva

**Maria Pronchishcheva** (bir-Russu: Мария Прончищева; twieldet qabel l-1713 – mietet fit-23 ta' Settembru 1736), magħrufa wkoll bħala **Tatiana Fyodorovna Pronchishcheva**, kienet esploratriċi Russa. 

Fl-1735 mar-raġel tagħha, Vasili Pronchishchev, niżlet ix-Xmara Lena minn Yakutsk fuq dgħajsa żgħira bil-qlugħ. Huma waqfu għax-xitwa fil-bokka tax-Xmara Olenek. Ħafna membri tal-ekwipaġġ mardu u mietu, l-aktar minħabba l-qrugħ. Minkejja d-diffikultajiet, fl-1736, huma laħqu x-xatt tal-Lvant tal-Peniżola Taymyr u marru fit-Tramuntana tul il-kosta tagħha. Fl-aħħar Pronchishcheva u r-raġel tagħha ċedew għall-iskorbutu u mietu fit-triq lura. 

Maria hija meqjusa bħala l-ewwel esploratur polari femminili. Il-Bajja Maria Pronchishcheva fil-Baħar Laptev hija msemmi għaliha. 

## Referenzi
Nadežda Petrović

**Nadežda Petrović** (Serb Ċirilliku: Надежда Петровић; 11/12 ta’ Ottubru 1873 &nbsp; - 3 ta' April 1915) kienet pittrijċi Serba u waħda mill-pijunieri tan-nisa fil-gwerra fir-reġjun.    Ikkunsidrata bħala l-aktar impressjonista famuża u fauvista tas-Serbja, hija kienet l-aktar artist importanti Serb mara tal-perjodu. Imwielda fil-belt ta' Čačak, Petrović marret tgħix Belgrad fiż-żgħożija u attendiet l-iskola tan-nisa hemmhekk. Fl-1891 ggradwat, għallmet hemm għal perjodu li beda fl-1893 qabel ma marret toqgħod fi Munich biex tistudja mal-artist Sloven Anton Ažbe. Bejn l-1901 u l-1912, hija esibiet ix-xogħol tagħha f'ħafna bliet madwar l-Ewropa.

## Xogħlijiet magħżula

Stampa:Bavarac-sa-sesirom-1900.jpg|Ilbies bil-Kappell tal-Bavarja (1900)
Stampa:Kosovski božuri.jpg|*Gračanica* (1913)
Stampa:Nad petrovic3.jpg|*La Moisson* (1902)
Stampa:Nad petrovic4.jpg|*Pogreb u Sicevu* (1905)
Stampa:Nad petrovic5.jpg|*Fil-Foresta* 
Stampa:Petrovic beach in bretanji.jpg|*Bajja fil-Brittanja*
Stampa:Petrovic ships down the sava.jpg|*Vapur* 
Stampa:Jevrejska mala u Beogradu - Nadežda Petrović.jpg|*Tfajla Lhudija f'Belgrad* (1903)
Stampa:Nadežda Petrović - Resnik - Google Art Project.jpg|*Resnik* (1905)
Stampa:Petrovic velikafa8.jpg|*Velikafa* (1905)
Stampa:Nadežda Petrović - Belgrade Suburb - Google Art Project.jpg|*Subborg ta' Belgrad* (1908)
Stampa:Stari-Prizren.jpg|*Prizren il-Qadim*
Stampa:Turski-most.jpg|*Il-Pont Tork*
Stampa:Nadežda Petrović - Ksenija Atanasijević - Google Art Project.jpg|*Ksenija Atanasijević* (1912)


## Referenzi
Marcinkonys

**Marcinkonys** huwa raħal fid-distrett ta' Varėna, fil-Litwanja, li jinsab fix-Xlokk ta' Merkinė. Huwa ċ-ċentru amministrattiv tal-Park Nazzjonali ta' Dzūkija u tal- Marsh Čepkeliai. Skont iċ-ċensiment tal-2001, dan kellu 765 resident.  

L-ismijiet alternattivi tagħha jinkludu Marcinkańce, Martsinkantse, Martsinkantsy u Martsinkonis.  

Din il-kolonizzazjoni hija magħrufa sa mill-1637, meta kien kamp ta' foresti. Din bdiet tikber wara li tlestiet l-istazzjon tal-ferrovija għall-Varsavja - San Pietruburgu fl-1864. Matul l-Olokawst, ir-raħal kellu l-Ghetto Marcinkonys għal-Lhud Litwani . Xi Lhud ħarbu waqt il-likwidazzjoni tal-ghetto u rnexxielhom jibqgħu ħajjin il-gwerra.  

## Referenzi
Kultura ta' Montenegro

Il-**kultura ta' [[Montenegro]]** hija pluralista u diversa kif bħall-istorja u l-pożizzjoni ġeografika tagħha. Il-kultura tal-Montenegro ġibdet influwenzi prinċipalment minn   Ruma l-Antika, il-Kristjaneżmu, l-Islam, l-Imperu Biżantin, l-Imperu Ottoman, ir-Repubblika ta’ Venezja, l-Awstrija-Ungerija, u l-Jugoslavja . 

## Valuri u normi

### Twemmin u liġijiet etiċi
Dimensjoni importanti ħafna tal-kultura Montenegrina hija l-ideal etiku ta' *"Čojstvo" (l-att li tiddefendi lil xi ħadd minnek innifsek) u ta' "Junaštvo" (il-qlubija)*, bejn wieħed u ieħor tradott bħala "Umanità u Kuraġġ", kodiċi ta' unur ta' Montenegro antik. Riżultat ieħor ta' l-istorja twila ta' gwerrier tagħha, huwa l-kodiċi mhux miktub ta' Kavallerija li jistipula li biex jistħoqqlu rispett veru ta' niesha, persuna trid turi virtujiet ta' integrità, dinjità, umiltà, sagrifiċċju tiegħek innifsek għall-kawża ġusta, rispett għal oħrajn, u  flimkien mal- qlubija.  

## Letteratura

*Il-letteratura Montenegrina* tirreferi għall-corpus kollu (storiku u modern) tal-letteratura maħluqa f'Montenegro, miktuba prinċipalment b'Montenegro, Serb u lingwi relatati oħra mitkellma fil-pajjiż.

## Pittura u skultura
Il-pitturi minn Montenegro taw kontribut kbir għall-affermazzjoni tal-kultura Montenegrina fid-dinja. Ħerġin lejn il-partijiet l-oħra tad-dinja (Pariġi, Belgrad, Żagreb), huma ħadu r-ruħ u l-wirt Montenegrin tagħhom magħhom u għaddewha lill-oħrajn permezz tal-arti tagħhom. L-aħħar 15-il sena raw il-ftuħ tal-Fakultà tal-Arti f'Cetinje, li ħolqot mewġa ġdida ta' talent. Uħud mill-iktar pitturi prominenti mill-Montenegro jinkludu: Milo Milunović, Petar Lubarda, Dado Đurić, Uroš Tošković, Vojo Stanić, Dimitrije Popović, Boris Dragojević u l-iskultur Risto Stijović . 

## Montenegro bħala tema fix-xogħlijiet barranin

* Kittieb u poeta Kroat Ivan Mažuranić, kiteb poeżija epika b'tema Montenegrina The Death of Smail-aga Čengić.(Il-Mewt ta' Smail-aga Čengić). 
* Il-film tal-2006 James Bond *Casino Royale* huwa parzjalment maħdum f'Montenegro. 
* *The Great Gatsby* minn F. Scott Fitzgerald, jirreferi għal dekorazzjoni li Jay Gatsby irċieva għall-isforzi tal-gwerra tiegħu. 
* Nero Wolfe, il-karattru fittizju ta' Rex Stout jitwieled f'Montenegro. 

## Referenzi
Angela Piskernik

**Angela Piskernik** (27 ta' Awwissu 1886 - 23 ta' Diċembru 1967) kienet botanista u konservazzjonista Awstro-Jugoslava. 

## Bijografija
Piskernik twieldet f'Ben Eisenkappel fin-Nofsinhar tal-Karintja, li baqa' mal-Awstrija wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, u kisbet dottorat fil-botanika mill-Università ta' Vjenna. Fost l-għalliema akkademiċi tagħha kien hemm Hans Molisch. Ħadmet għall-mużew provinċjali f'Ljubljana u għallmet f'diversi skejjel sekondarji. 

Bħala mara Slovena konxja mill-pajjiż, hija kienet attiva fil-*Plebiscite Carintin* u fil-klabb tal-migranti. Fl-1943 hija kienet il-ħabs u ġiet miżmuma fil-kamp tal-konċentrament Nażista ta' Ravensbrück. Tissemma fir-rumanz awtobijografiku "*Angel of Oblivion*" mill-awtur Awstrijak Maja Haderlap.  

Wara l-1945 hija saret direttriċi tal-Mużew tal-Istorja Naturali f'Ljubljana u ħadmet fis-servizz tal-konservazzjoni. B'mod partikolari, għamlet sforzi biex iġġedded u tipproteġi l-Ġnien Botaniku Alpina Juliana u l-Park Nazzjonali Triglav. Kienet ispirata mill-konservazzjonista Taljan Renzo Videsott. 

Fis-snin sittin hija mexxiet id-delegazzjoni Jugoslava tal-Kummissjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Alpi (CIPRA) u pproponiet park tan-natura transnazzjonali mal-Awstrija fl-Alpi ta' Savinja u l-Karawanks. Il-park bilaterali, madankollu, qatt ma kien realizzat. Illum, din iż-żona hija parti miċ-Ċinturin Ekoloġiku Ewropew. Mietet fl-1967 f'Ljubljana. 

Fl-2019, Piskernik ġiet onorata b'bolla kommemorattiva maħruġa fis-Slovenja. 

## Kitbiet

* ''Jugoslovansko-Avstrijski visokogorski park (predlog za zavarovanje)'' (li fih sommarju bl-Ingliż: *Park tal-muntanji għolja Jugoslav-Awstrijaċi (proposta għal protezzjoni*) (1965), Varstvo narave 4, pp. 7-15. 

## Referenzi
Mina Witkojc

**Mina Witkojc** (Mejju 28, 1893, f'Burg, Imperu Ġermaniż &#x2013; Nov 11, 1975, f'Kolkwitz, Ġermanja tal-Lvant ) kienet ġurnalista Sorbiana, advocate etniku, u poeta. Hija kitbet bil-lingwa tas-Sorbian t'Isfel. 

## Xogħlijiet
* *Dolnoserbske basni*, Budyšin 1925 
* *Wĕnašk błośańskich kwĕtkow*, Budyšin 1934 
* *K swĕtłu a słyńcu*, Berlin 1955 
* *Prĕdne Kłoski*, Berlin 1958 
* *Po drogach casnikarki*, Budyšin 1987 

## Referenzi
Alfiya Avzalova

**Avzalova Alfiya Avzalovna** ( Tatar: Әлфия Афзал кызы Авзалова;15 ta'Jannar 1933 - 15 ta' Ġunju 2017) kienet kantanta Sovjetika u Russa tat-Tatar. Kienet Artista Onorata tar-Repubblika Soċjalista Soċjalista Awtonoma tat-Tatar, Artist tal-Poplu tal-ASSR tat-Tatar, Artist Onorata ta' l-RSFSR, solista tas-Soċjetà Filarmonika tat-Tatar u premjata bill-Premju tal-Istat tar-Repubblika tat-Tatarstan. 

## Ħajja
Alfia Avzalova twieldet fir-raħal ta' Aktanysh, fid- Distrett ta' Aktanyshsky tar-Repubblika tat-Tatarstan. Hi saret orfni: meta ommha mietet, u missierha miet fil- Gwerra Patrijottika l-Kbira. Alfia trabbiet minn oħt ommha. 

Fl-1957, hija saret solista tal-*Ensemble State Song* and *Dance Ensemble*, u wettqet xogħlijiet ta' Soltan Ğäbäşi, A. Klyucharev, Mansur Muzafarov, Z. Khabibullin u bosta kompożituri oħra. Ir-repertorju tagħha kien jinkludi kanzunetti folkloristiċi antiki u moderni. Studjat ma' Raisa Volkova - imbagħad ħadmet bħala direttur tal-arti fis-Soċjetà Filarmonika tal-Istat tat-Tatar. 

Wara sena ta’ xogħol fl-ensemble, Alfia Avzalova daħlet fl-iskola tal-mużika. Imbagħad, fuq ir-rakkomandazzjoni tat-tmexxija artistika tal-Filarmonika tat-*Tatghost*, Alfiya Avzalova ħolqot il-grupp ta' kunċert tagħha stess, li kien jinkludi l-ensemble strumentali "Kazan Utlary", li jikkonsisti f'organu, kitarra, tastiera u sintetizzatur taħt id-direzzjoni ta' Karim Gabidullin, u wkoll grupp ta’ żfin. 

Flimkien ma' dan l-ensemble, Alfia Avzalova daret ir-Repubbliki ta' l-Asja Ċentrali u l-Istati Baltiċi, żaret Moska, Leningrad u ħafna bliet tar-Russja. Għal kull tour, li jista’ jdum xahrejn jew tliet xhur, hija tat iktar minn 100 kunċert. 

L-ewwel suċċess kbir tal-kantanta rebaħ fuq il-prestazzjoni fid-Deċennju tal-arti tat-Tatar u l-letteratura f’Moska fl-1957. 

Alfia Avzalova mietet fl-età ta’ 85 sena f’Kazan.  

## Premjijiet

* Artist Onorat tat-Tatar ASSR (1962) 
* Artist tal-Poplu tat-Tatar ASSR (1970) 
* Żewġ Ordnijiet tar-Red Banner tax-Xogħol (l-ewwel darba - fl-1976) 
* Artista Onorat tal-RSFSR (1983) 
* Premju Ğabdulla Tuqay (1992) 
* Id-Diploma Onorarja tal-Kumitat tal-Paċi Sovjetika "Għal ħidma attiva biex issaħħaħ il-paċi fost in-nazzjonijiet" (1960) 
* Premju Onorarju - "Il-Leġġenda tal-Varjetà tat-Tatar" (2008)  

## Referenzi
Ajruport ta' Istanbul

**Ajruport ta' Istanbul** (IATA: IST, ICAO: LTFM) (Tork: İstanbul Havalimanı)  huwa l-ajruport internazzjonali ewlieni li jservi lil Istanbul, it-Turkija. Huwa jinstab fid-distrett ta' Arnavutköy fuq in-naħa Ewropea tal-belt. 

It-titjiriet kummerċjali kollha skedati tal-passiġġieri ġew trasferiti mill-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk għall dak ta' l-Ajruport ta’ Istanbul fis-6 ta’ April, 2019 . Wara dan, l-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk gie magħluq għal titjiriet skedati tal-passiġġieri.  Il-kodiċi tal-ajruport IATA IST ġie wkoll trasferit lejn l-ajruport il-ġdid.  Ladarba l-fażijiet kollha jitlestew sa nofs l-2020, l-ajruport ikun jista' jakkomoda 200 miljun passiġġier fis-sena.  

## Storja

  

### Post
Ġie deċiż li jinbena l-ajruport il-ġdid fl-intersezzjoni ta' toroq lejn Arnavutköy, Göktürk u Çatalca, fit-tramuntana ta' Istanbul ċentrali u bejn il-bliet tal-kosta tal-Baħar l-Iswed ta' Yeniköy, Tayakadın u Akpınar. Iż-żona hija reġjun ta'  qrib Lag Terkos. Xi  ta' din iż-żona kienet proprjetà tal-istat. Id-distanza bejn l-Ajruport ta' Istanbul u l-Ajruport ta' Atatürk hija ta' madwar . Iż-żona kienet tinkludi minjieri tal-faħam qodma, li aktar tard kienu mimlija bil-ħamrija.  

### Kostruzzjoni

## Trasport bl-art
Għalkemm bħalissa l-ajruport jaħdem mill-belt biss minn Havaist privata u xarabanks İETT pubbliċi,  eventwalment se jkun marbut b'żewġ linji tal-Metro Istanbul. Il-linja l-ġdida M11 li tibda mill-istazzjon Gayrettepe hija skedata li tiftaħ f'Awwissu 202. Ieħor minn Halkalı fuq il-linja ferrovjarja Marmaray huwa mistenni li jitlesta fl-2022.  

Il-ferrovija tal-linja ewlenija se tikkonnettja l-ajruport ma’ Halkalı, u bypass tal-belt li tgħaddi minn barra, minn fuq il-Pont Sultan Yavuz Selim madwar il-Bosporus u tikkonnettja man-netwerk tal-ferroviji Ażjatiċi f’Gebze.

## Referenzi