Žatec

**Žatec** (pronunzja biċ-Ċek: [ˈʒa.tɛt͡s]; bil-Ġermaniż: *Saaz*) huwa raħal fid-Distrett ta' Louny fir-Reġjun ta' Ústí nad Labem tar-Repubblika Ċeka. Għandu popolazzjoni ta' madwar 19,000 abitant. Ir-raħal jinsab max-xmara Ohře. Žatec huwa famuż għat-tradizzjoni antika iktar minn 700 sena tat-tkabbir tal-ħops nobbli ta' Saaz li jintuża minn diversi birreriji. Žatec u l-Pajsaġġ tal-Ħops ta' Saaz ġew inklużi fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023. Iċ-ċentru storiku tar-raħal huwa ppreservat sew u huwa protett bil-liġi bħala riżerva monumentali urbana u parzjalment ukoll bħala żona monumentali urbana.

## Partijiet amministrattivi
Il-villaġġi ta' Bezděkov, ta' Milčeves, ta' Radíčeves, ta' Trnovany, ta' Velichov u ta' Záhoří huma partijiet amministrattivi ta' Žatec.

## [[Etimoloġija]]
L-isem Žatec oriġina mill-kelma Ċeka antika *záteč / zateč*. Kien isem post fejn ix-xmara fejn kien jinġema' s-silġ f'kanal dejjaq.

## [[Ġeografija]]
Žatec jinsab madwar 18-il kilometru (11-il mil) fil-Punent ta' Louny u 62 kilometru (39 mil) fil-Majjistral ta' Praga. Jinsab fi ħdan pajsaġġ agrikolu tal-Baċir ta' Most. L-ogħla punt huwa 337 metru (1,106 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Ix-xmara Ohře tgħaddi minn ġor-raħal. Il-konfluwenza tax-xmajjar Ohře u Blšanka tinsab fuq in-naħa tal-Lvant tal-fruntiera muniċipali.

## [[Storja]]
L-ewwel tismija bil-miktub ta' Žatec saret fil-kronaka bil-Latin ta' Thietmar ta' Merseburg fl-1004. Fl-1248, Žatec ingħata t-titlu ta' raħal. Fl-1265, ir-raħal ingħata l-privileġġi ta' raħal irjali mir-Re Ottokar II tal-Boemja.

Fis-seklu 16, Žatec kellu madwar 5,000 abitant u kien wieħed mill-iżjed irħula popolati fir-renju. Fl-1827 inbena pont bil-ktajjen fuq ix-xmara Ohře, li kien l-ewwel pont bil-ktajjen fil-Boemja.

Minn meta faqqgħu l-Gwerer Ussiti fl-1419 sal-Gwerra ta' Tletin Sena, ir-raħal kien Ussit jew Protestant, iżda wara l-Battalja tal-Muntanja l-Bajda fl-1620, il-biċċa l-kbira tal-abitanti Ċeki telqu mir-raħal. Ir-raħal baqa' Ġermaniż u Kattoliku Ruman sal-1945, meta l-abitanti li kienu jitkellmu bil-Ġermaniż tkeċċew lejn il-Ġermanja. Fit-3 ta' Ġunju 1945, madwar 5,000 abitant Ġermaniż inġabru fil-pjazza tar-raħal u mmarċjaw lejn Postoloprty, fejn inqatlu mill-inqas 763 ruħ, għalkemm hemm stimi li jvarjaw saħansitra sa 2,000 vittma maqtula mill-militar Ċekoslovakk f'Žatec u matul il-marċ.

## Demografija

## Ekonomija

Žatec u l-madwar huma magħrufa għat-tradizzjoni tat-tkabbir tal-ħops ta' Saaz. Il-ħops ta' Saaz jew ta' Žatec għandu denominazzjoni tal-oriġini protetta.

It-tradizzjoni tal-produzzjoni tal-birra bdiet hawnhekk fl-1261. It-tkabbir tal-ħops ġie ddokumentat l-ewwel darba fl-1348. Fl-1800-1801, il-Birrerija ta' Žatec bdiet il-produzzjoni tagħha, u għadha operattiva sal-lum.

## Trasport
Žatec jinsab fuq il-linja ferrovjarja bejn Plzeň u Most.

## Kultura
Žatec jospita d-*Dočesná*, li hija festa tal-ħsad tal-ħops. Din il-festa sseħħ fil-pjazza tar-raħal kull Settembru.

## Attrazzjonijiet

Mill-1961, iċ-ċentru storiku ta' Žatec ġie protett bħala riżerva monumentali urbana. Iċ-ċentru jħaddan fih kollezzjoni ta' binjiet importanti u stili arkitettoniċi mill-perjodu Rumanesk sal-*Art Nouveau*.

Mill-2003, iż-żona fin-Nofsinhar taċ-ċentru storiku ġiet protetta bħala żona monumentali urbana. Hija importanti l-iktar għall-kostruzzjonijiet tekniċi marbuta mat-tkabbir tal-ħops.

Il-Knisja tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna hija waħda mill-iżjed monumenti sinifikanti. Oriġinarjament inbniet bl-istil Rumanesk u wħud mill-partijiet Rumaneski tagħha għadhom ippreservati. Fl-1724-1728 żdiedet il-Kappella ta' San Ġwann ta' Nepomuk. Għall-ħabta tal-1740, il-faċċata tal-Punent ġiet rikostruwita bl-istil Barokk.

It-tradizzjoni tat-tkabbir tal-ħops u tal-produzzjoni tal-birra tispikka fir-raħal. Hemm il-Mużew tal-Ħops u l-Mużew tal-Produzzjoni tal-Birra. It-Tempju tal-Ħops u tal-Birra huwa kumpless turistiku b'diversi attrazzjonijiet, fosthom torri ta' osservazzjoni u arloġġ astronomiku żgħir. Žatec u l-Pajsaġġ tal-Ħops ta' Saaz, inkluż il-villaġġ ta' Trnovany fi ħdan Žatec u l-villaġġ ta' Stekník, ġew inklużi fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023.

## Fil-kultura popolari
Žatec intuża biex inġibdu bosta films u sensiliet televiżivi storiċi, fosthom *Yentl* (1983), *The Young Indiana Jones Chronicles* (1992), *Les Misérables* (1998), *The Scarlet Pimpernel* (1999), *Oliver Twist* (1999), *Burning Bush* (2013), *The Zookeeper's Wife* (2016), *A Bag of Marbles* (2017) u r-rebbieħ tal-Premju Oscar *Jojo Rabbit (2019)*.

## Nies notevoli

* Johannes von Tepl (għall-ħabta tal-1350 – għall-ħabta tal-1415), kittieb;
* Eugen Gura (1842-1906), baritonu tal-opri Ġermaniż;
* Gabriel Anton (1858-1933), newrologu u psikjatra Awstrijaku;
* Adolf Strauss (1902-1944), pjanist u kompożitur;
* Maria Treben (1907-1991), awtriċi u erbalista Awstrijaka;
* Karel Reiner (1910-1979), kompożitur u pjanist;
* Peter Glaser (1923-2014), xjenzat u inġinier ajruspazjali Ċek-Amerikan;
* Zdeněk Svěrák (twieled fl-1936), attur, umorista u xeneġġatur;
* Miroslav Varga (twieled fl-1960), tiratur sportiv, rebbieħ tal-Logħob Olimpiku;
* Jan Svěrák (twieled fl-1965), reġista tal-films;
* Jaromír Zmrhal (twieled fl-1993), plejer tal-futbol.

## Ġemellaġġ
Žatec huwa ġemellat ma':

* Krasnystaw, il-Polonja;
* Poperinge, il-Belġju;
* Thum, il-Ġermanja;
* Žalec, is-Slovenja.

## Referenzi