Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri

Il-**Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri** jiġbor flimkien il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta' Waterton fil-Kanada u l-Park Nazzjonali tal-Glaċieri fl-Istati Uniti. Iż-żewġ parks ġew iddikjarati bħala Riżervi ta' Bijosfera kif ukoll bħala Sit ta' Wirt Dinji mill-UNESCO.

## Storja

### Stabbiliment
L-unjoni tal-Park Nazzjonali ta' Waterton u tal-Park Nazzjonali tal-Glaċieri seħħet bis-saħħa ta' għadd ta' individwi matul l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20. Fost dawk li pproponew park internazzjonali mingħajr fruntieri kien hemm il-Kanadiż George "Kootenay" Brown, ċittadin lokali veteran u l-ewwel ranger forestali responsabbli għall-Park Nazzjonali ta' Waterton, kif ukoll l-Amerikan Albert Henry “Death-on-the-Trail” Reynolds, ranger bikri tan-naħa tat-Tramuntana tal-Park Nazzjonali tal-Glaċieri.

Ir-Rotary Clubs ta' Cardston, ta' Alberta, u ta' Montana kellhom rwol sinifikanti fl-istabbiliment tal-unjoni tal-parks, u organizzaw laqgħa konġunta fil-Lukanda tal-Prinċep ta' Wales fl-4 u fil-5 ta' Lulju 1931, li wasslet għal riżoluzzjoni li tfasslet minn Samuel H. Middleton, li appellat biex iż-żewġ naħat jagħmlu petizzjoni fir-rigward tal-awtoritajiet ikkonċernati għall-istabbiliment tal-Park tal-Paċi.

Sussegwentement ġie nnegozjat ftehim mill-Brigadier-Ġeneral Kanadiż John Smith Stewart, Membru Parlamentari għal Lethbridge, u d-Deputat tal-Kungress Amerikan minn Montana Scott Leavitt. It-72 Kungress tal-Istati Uniti għadda *Att dwar l-istabbiliment tal-Park tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri* fit-8 ta' Diċembru 1931, u dan ġie approvat mis-Senat tal-Istati Uniti f'Marzu 1932. Il-gvern federali Kanadiż iddeċieda li jistenna sa wara li l-gvern tal-Istati Uniti jkun għadda l-att qabel jieħu azzjoni, u l-att Kanadiż iddewwem iktar minħabba l-protesti ta' dawk li kienu favur Ġnien tal-Paċi Internazzjonali bejn Manitoba u t-Tramuntana ta' Dakota. Finalment, l-*Att dwar il-Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri* ta' John Stewart għadda fil-Parlament, u kiseb l-approvazzjoni rjali fis-26 ta' Mejju 1932.

L-unjoni tal-parks inkisbet permezz tal-isforzi tal-membri ta' Rotary International minn Alberta u minn Montana, fit-18 ta' Ġunju 1932, fis-sede tal-Park Nazzjonali tal-Glaċieri. Id-diskors tal-istabbiliment sar minn Sir Charles Arthur Mander, it-Tieni Barunett. Iċ-ċerimonja fin-naħa Kanadiża ġiet imdewma mid-Depressjoni l-Kbira, u finalment seħħet f'Lulju 1936, fil-preżenza tal-Logutenent-Gvernatur ta' Alberta, William L. Walsh, fiċ-ċerimonja li ddedika girna għall-konservazzjonist Kootenay Brown.

### Wara l-istabbiliment
Iż-żewġ parks jiġu amministrati separatament u għandhom miżati tad-dħul separati.

Fl-2007, l-Assoċjazzjoni Internazzjonali tas-Smewwiet Imdallma rrikonoxxiet il-Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri bħala Park Internazzjonali tas-Smewwiet Imdallma.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".

## Qsim tal-fruntieri

Il-qsim prinċipali tal-fruntieri fil-muntanji, magħruf bl-isem Ingliż Chief Mountain Border Crossing, jista' jiġi aċċessat permezz tal-Awtostrada Nru 17 ta' Montana min-naħa tal-Istati Uniti u permezz tal-Awtostrada Nru 6 ta' Alberta min-naħa tal-Kanada. Dan huwa l-uniku qsim tal-fruntieri bit-triq fi ħdan il-Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri. Huwa wieħed minn żewġ fruntieri bejn l-Istati Uniti u l-Kanada li jkunu magħluqa fix-xitwa (il-qsim l-ieħor tal-fruntieri huwa dak ta' bejn Poker Creek u Little Gold Creek).

## Referenzi