Swar tal-Isla

Il-**swar tal-Isla** huma sensiela ta' ħitan difensivi u fortifikazzjonijiet oħra li jdawru l-belt tal-Isla, Malta. L-ewwel fortifikazzjoni li nbniet kienet il-Forti San Mikiel fl-1552, u l-maġġoranza tal-fortifikazzjonijiet inbnew matul l-għaxar snin ta' minn meta twaqqfet din il-belt mill-Gran Mastru Claude de la Sengle. Il-modifiki komplew sas-seklu 18, iżda partijiet kbar mill-fortifikazzjonijiet ġew imwaqqgħin bejn is-sekli 19 u 20. Illum, kulma fadal mis-swar tal-Isla huma s-swar ta' ħdejn il-baħar u parti mill-faċċata li tħares lejn l-art.

Is-swar tal-Isla ilhom fuq il-lista tentattiva ta' Malta ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1998, bħala parti mill-Fortifikazzjonijiet tal-Kavallieri madwar il-Portijiet ta' Malta.

## Storja

Il-belt tal-Isla u s-swar tagħha nbnew wara l-attakk tal-1551 . Wara dak l-attakk, l-Ordni ta’ San Ġwann indunat bil-bżonn li jinbnew aktar difiżi, u sena wara, bdew jinbnew żewġ fortizzi. L-ewwel waħda kienet il-Forti Sant'Iermu fil-ponta tal-Peniżola ta' Sciberras (illum il-Belt Valletta), filwaqt li t-tieni kienet il-Forti San Mikiel, li nbniet fuq peniżola magħrufa bħala *l-Isola*. Fl-1553, din il-peniżola kollha bdiet tkun imdawra bis-swar, u aktar tard ġiet kienet żviluppata f’belt. Issemmiet Senglea għall-Gran Mastru renjanti, Claude de la Sengle.

Il-belt kellha rwol importanti fl-Assedju l-Kbir ta’ Malta tal-1565, meta kienet attakkata kemm-il darba mill-forzi Ottomani li pprovaw jinvadu lil Malta. Hija ma waqgħetx f'idejn l-Ottomani, u ngħatat it-titlu ta’ *Città Invicta* (belt mhux maħkuma). Wara l-assedju, l-Ordni bdiet tibni l-kapitali l-ġdida tagħha, il-Belt Valletta, u sadattant l-Isla ġiet ma komplietx tiġi żviluppata. Il-perit Francesco Laparelli saħansitra ppropona li m'għandix tibqa tiffunzjona bħala belt. Eventwalment, din il-proposta ġiet injorata u d-difiżi tal-belt ġew imsewwija, u tlestew sal-1581.

Fis-sekli 17 u 18, ġew miżjuda diversi fortifikazzjonijiet madwar il-perfiferija tal-belt. Barra minn hekk, inbnew is-Swar ta' Santa Margerita u s-Swar tal-Kottonera madwar Bormla, li għenu biex tiżdied is-saħħa ta' din il-pożizzjoni difensiva, iżda wkoll naqqset l-importanza tal-faċċati li jħarsu lejn l-art sew fl-Isla kif ukoll fil-Birgu.

Partijiet kbar mill-fortifikazzjonijiet tal-Isla u Bormla fil-qala Franċiża ġew imwaqqgħin u nbnew mill-ġdid biex jagħmlu post għal parti mit-Tarzna ta’ Malta f’Bormla matul is-seklu 19. Il-faċċata li tħares lejn l-art ġiet mibdula ħafna wkoll fil-bidu tas-seklu 20, iżda l-fortifikazzjonijiet li fadal ġew inklużi fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925. Il-belt kollha, inklużi partijiet mill-fortifikazzjonijiet tagħha, ġarrbet ħsara serja minn bumbardament mill-ajru fit-Tieni Gwerra Dinjija.

F’dawn l-aħħar snin ġew restawrati partijiet mill-faċċata li tħares lejn l-art u s-swar ta' madwar il-baħar.

## Tqassim

Is-swar tal-Isla kif inhuma llum jikkonsistu minn (elenkati lejn l-arloġġ mill-faċċata tal-art sal-Ponta):

* Il-Maċina – bastjun forma ta’ feles fix-Qala tat-Tarzna. Apparat biex jintramaw l-arbli fuq il-galljuni li oriġinarjament kien direttament fuq is-swar.
* Ħajt tal-purtieri casemated li jgħaqqad Sheer Bastion mal-Bastjun ta’ San Mikiel. Il-ħajt fih Bieb Sant’Anna, il-bieb prinċipali tal-Isla. Xi ħsara li saret minn bumbardament mill-ajru fit-Tieni Gwerra Dinjija għadha tidher fuq il-ħajt sal-lum. 
* Il-Bastjun San Mikiel – is-swar ewlieni tal-faċċata tal-Isla li tħares lejn l-art , li fih ċinta kbira. 
** Il-Kavallier ta' San Mikiel – kavallier li oriġinarjament kien il-Forti San Mikiel. Din twaqqgħet fl-1921, iżda parti żgħira mill-bażi tagħha għadha teżisti. 
* Ħajt li oriġinarjament kien jgħaqqad il-Bastjun ta’ San Mikiel ma’ demi-bastjun tul in-naħa ta’ Kordin. Id-demi-bastjun twaqqa’ fis-seklu 19.
* Stretta twila ta’ purtieri tul in-naħa ta’ Kordin. L-istruttura preżenti nbniet fis-seklu 19, minflok is-swar oriġinali li twaqqgħu biex jagħmlu post għat-tarzna.
* Il-Ponta – is-swar tal-Isla li jagħtu fuq il-baħar, faċċata tal-Belt Valletta. Fiha ċinta rikostruwita (l-oriġinal kienet inqerdet fit-Tieni Gwerra Dinjija), u l-parti ta’ fuq tagħha issa hija ġnien pubbliku li jinkludi gardjola.
* Batterija fil-livell tal-baħar (kultant imsejħa l-Batterija ta' Taħt il-Ponta) fil-bażi tal-Ixprun. Kien iddisinjat minn Carlos de Grunenbergh fis-snin 1680ijiet, u għandha għaxar lakuni għall-fleġeġ jew xkubetti.

## Gallerija

Stampa:Malta_-_Senglea_-_Triq_Ix-Xatt_Juan_B._Azopardo_-Sheer_Bastion_(MSTHC)_03_ies.jpg| Il-Maċina
Stampa:Malta-city-wall.jpg|alt=St. Michael Bastion and the damaged curtain wall which originally linked it to Sheer Bastion| Is-Sur ta' San Mikiel l-ħajt imġarraf li oriġinarjament kien jgħaqqdu mal-Maċina
Stampa:Malta_-_Senglea_-_Triq_il-Mons._Panzavecchia_+_Main_Gate_+_Fort_Saint_Michael_02_ies.jpg|alt=St. Michael Bastion (the site of the clock tower was originally Fort Saint Michael)| Is-Sur ta' San Mikiel (is-sit tat-torri tal-arloġġ kien oriġinarjament il-Forti San Mikiel)
Stampa:Valletta_,_Malta_-_panoramio_(1).jpg|alt=The enceinte facing Corradino| Is-swar li jħarrsu lejn Kordin
Stampa:Malta_-_Senglea_-_Triq_is-Sur_+_Ix-Xatt_Juan_B._Azzopardi_+_Boiler_Wharf_(The_Spur)_01_ies.jpg|alt=Small bastion within the enceinte facing Corradino| Bastjun żgħir ġewwa l-enceinte li jħares lejn Kordin
Stampa:Malta_-mix-_2019_by-RaBoe_451.jpg|alt=The Spur| Il-Ponta tal-Isla
Stampa:Fort_St._Michael_at_Malta_(sunset).jpg|alt=The Spur as seen from the Upper Barrakka Gardens| Il-Ponta tal-Isla kif tidher mill- Ġonna tal-Barrakka ta’ Fuq
Stampa:Senglea-gardjola-273.jpg|alt=Reconstructed echaugette (Gardjola) on the Spur| Gardjola fuq il-Ponta
Stampa:Malta_-_Senglea_-_The_Spur_-_Upper_Spur_Battery_-_Gardjola_Garden_08_ies.jpg|alt=Gardjola Garden, located on the Spur| Ġnien il-Gardjola, li jinsab fuq l-Ponta tal-Isla
Stampa:Malta_-_Valletta_(The_Spur)_01_ies.jpg|alt=Valletta as seen from the Spur| Il-Belt Valletta kif jtdher mill-Ponta tal-Isla


## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin