Pajsaġġi ta' Dauria

Il-**Pajsaġġi ta' Dauria** huma Sit ta' Wirt Dinji naturali transnazzjonali tal-UNESCO, kondiviż bejn ir-Russja u l-Mongolja, u parti mir-reġjun ekoloġiku tal-"isteppa forestali ta' Dauria" (din tal-aħħar hija estiża sal-Grigal taċ-Ċina). It-tliet pajjiżi li jmissu ma' xulxin ilhom jikkooperaw flimkien mill-1994 fl-ambitu tal-Ftehim Internazzjonali dwar iż-Żona Protetta ta' Dauria. Is-sit jinkludi wkoll il-Lagi ta' Torey.

## Storja
Ir-reġjun ekoloġiku tal-isteppa ta' Dauria huwa l-unika reġjun fid-dinja fejn iż-żona ta' tranżizzjoni bejn il-bijoma tat-*taiga* u dik tal-isteppa kontinentali miti għadha preżenti u ma tantx ġiet mimsusa.

Id-distrett tal-Lag ta' Zun-Torej, fuq in-naħa tar-Russja, għal żmien twil baqa' mhux affettwat mill-interferenzi tal-attivitajiet umani, u kienu jżuruh biss xi kaċċaturi u sajjieda. Min-naħa l-oħra, ir-reġjuni tal-isteppa esperjenzaw il-kontra ta' dan: kważi 20 % minnhom tħaddmu għall-produzzjoni tal-għelejjel u l-kumplament intużaw għar-ragħa jew għall-produzzjoni tal-ħuxlief. Fuq in-naħa tal-Mongolja, ir-reġjun magħruf bħala *Mongol Daguur* baqa' b'popolazzjoni skarsa sas-snin 40 tas-seklu 20. Il-ftit persuni preżenti kienu jkabbru l-bhejjem b'mod tradizzjonali. L-affarijiet inbidlu mhux ħażin permezz tal-kostruzzjoni tal-linja ferrovjarja transfruntiera ta' Choibalsan-Borzja fl-1939: ġiet stabbilita l-belt fil-fruntiera ta' Ereentsav u ġiet stabbilita wkoll l-kooperattiva agrikola tas-sum ta' Chuluunkhoroot. Din tal-aħħar kienet tinkludi 20,000 ettaru ta' raba' agrikolu u kienet ta' importanza nazzjonali għall-Mongolja; madankollu, bit-tranżizzjoni lejn ekonomija tas-suq, din ġiet abbandunata. Minn hemm 'il quddiem, ir-raba' qatt ma nħadem iktar.

## Sit ta' Wirt Dinji

Il-Pajsaġġi ta' Dauria ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (ix)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Komponenti

Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tal-Pajsaġġi ta' Dauria huwa magħmul mir-riżervi naturali li ġejjin:

### Fir-Russja
Koordinati: 49°58′N 115°26′E.

# Ir-Riżerva tal-Bijosfera ta' Dauria (49,764 ettaru).
# Iż-Żona ta' Lqugħ tar-Riżerva ta' Bijosfera (117,690 ettaru).
# Ir-Riżerva Naturali tal-Wied tad-Dzeren (111,568 ettaru). *Dzeren* (bir-Russu: дзерэн) huwa l-isem Russu tal-għażżiela tal-Mongolja.

### Fil-Mongolja
Koordinati: 49°42′N 115°06′E.

# *Mongol Daguur* A (87,780 ettaru).
# *Mongol Daguur* B (15,236 ettaru).
# Iż-Żona ta' Lqugħ tar-Riżervi Naturali (477,064 ettaru).

## [[Annimal|Fawna]]

### [[Għasfur|Għasafar]]
Id-distrett tal-Lag ta' Zun-Torej (fir-Russja) huwa ta' importanza partikolari bħala żoni tar-riproduzzjoni għal xi speċijiet ta' għasafar fost l-iktar mhedda fid-dinja:

* il-wiżża ċinju (*Anser cygnoides*; 13,400 eżemplar, 17 % tal-popolazzjoni dinjija);
* il-pitarrun (*Otis tarda*) (150 eżemplar, 13 % tal-popolazzjoni dinjija);
* il-gawwi tal-Asja Ċentrali (*Ichthyaetus relictus*; 2,430 eżemplar, 20 % tal-popolazzjoni dinjija);
* il-grawwa Siberjana (*Leucogeranus leucogeranus*) (32 eżemplar, 1 % tal-popolazzjoni dinjija);
* il-grawwa ta' għonqha abjad (*Antigone vipio*) (240 eżemplar, 4 % tal-popolazzjoni dinjija);
* il-grawwa monaka (*Grus monacha*) (1,250 eżemplar, 12 % tal-popolazzjoni dinjija).

Barra minn hekk, l-inħawi tal-lag huma żona importanti ta' mistrieħ għall-għasafar tal-passa li ma jbejtux hemmhekk. Pereżempju, hemmhekk wieħed jista' jsib għadd kbir ta' eżemplari ta' ċinji minuri (*Cygnus columbianus*), il-kuluvert aħmar (*Tadorna ferruginea*), il-brajmla (*Aythya ferina*), il-pluviera żgħira (*Pluvialis fulva*), il-pespus tal-baħar (*Tringa glareola*), il-monakella saqajha suwed (*Charadrius alexandrinus*), it-tertuxa ta' għonqha aħmar (*Calidris ruficollis*), il-beggazzina ta' munqarha wiesa' (*Limicola falcinellus*) u l-gurlin żgħir (*Numenius minutus*).

### [[Mammiferu|Mammiferi]]
Kważi l-ispeċijiet kollha ta' mammiferi li oriġinaw fir-reġjun huma rrappreżentati b'għadd kbir fi ħdan iż-żona protetta ddeżinjata. B'mod partikolari, hemm bosta speċijiet tal-ordni tar-rodituri u tal-karnivori.

Fi ħdan iż-żona tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tal-Pajsaġġi ta' Dauria wieħed jista' jsib sitt speċijiet endemiċi u sottoendemiċi:

* l-iskojjattlu tal-art ta' Dauria (*Spermophilus dauricus*);
* il-ġurdien ta' Brandt (*Lasiopodomys brandtii*);
* il-qanfud ta' Dauria (*Mesechinus dauuricus*);
* il-ballottra ta' Dauria (*Myospalax aspalax*);
* il-ħamster ta' Dauria (*Cricetulus barabensis*);
* l-għażżiela tal-Mongolja (*Procapra gutturosa*).

## Referenzi