Grand-Bassam

**Grand-Bassam** (pronunzja bil-Franċiż: [ɡʁɑ̃ basam]) hija belt fix-Xlokk tal-Kosta tal-Avorju, fil-Lvant tal-belt kapitali Abidjan. Hija s-sede u s-sottoprefettura tad-Dipartiment ta' Grand-Bassam, u hija wkoll komun. Matul l-aħħar tas-seklu 19, Grand-Bassam għal żmien qasir kienet il-belt kapitali kolonjali Franċiża tal-Kosta tal-Avorju. Bis-saħħa tal-eżempji straordinarji ta' arkitettura u ppjanar kolonjali tal-belt, kif ukoll il-kuntrast bejn il-belt kolonjali u villaġġ tradizzjonali tal-poplu Nzema, iċ-ċentru storiku ta' Grand-Bassam tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.

Fl-2021, il-popolazzjoni tas-sottoprefettura ta' Grand-Bassam kienet ta' 124,567 ruħ.

## Ġeografija
Il-belt hija maqsuma fi tnejn mil-Laguna ta' Ébrié: *Ancien Bassam* li hija l-eks insedjament Franċiż, faċċata tal-Golf tal-Guinea; li fih il-binjiet kolonjali l-iktar grandjużi (uħud ġew restawrati), il-katidral u l-Mużew Nazzjonali tal-Kostumi tal-Kosta tal-Avorju, li jinsab fl-eks Palazz tal-Gvernatur; u *Nouveau Bassam*, ikkollegat ma' Ancien Bassam permezz ta' pont, li jinsab iktar 'il ġewwa mill-baħar, fin-naħa tat-Tramuntana tal-laguna, u li issa kiber minn kwartier tal-qaddejja Afrikani għal ċentru kummerċjali prinċipaliI tal-belt.

Il-belt hija s-sede tad-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Grand-Bassam. Il-katidral tad-djoċesi huwa l-Katidral tal-Qalb Imqaddsa ta' Grand-Bassam.

## Storja
L-isem *Bassam* jaf oriġina minn kelma Afrikana antika għall-bokka jew għall-ħalq tax-xmara Comoé. Il-belt kienet abitata mill-poplu Nzema mis-seklu 15, u kibret f'villaġġ tas-sajjieda u f'ċentru kummerċjali b'saħħtu finanzjarjament. Fl-1843, wara li ffirmaw trattat mal-mexxej Afrikan tar-reġjun ta' Grand-Bassam, il-Franċiżi bnew il-Forti ta' Memours max-xtut tax-xmara. Dan il-forti sar il-punt kummerċjali primarju tal-Franċiżi fir-reġjun, u wara l-Konferenza ta' Berlin fl-1885, sar bażi għall-esplorazzjoni tal-Punent tal-Afrika mill-kolonizzaturi. Fl-1893, Grand-Bassam saret il-belt kapitali tal-Kolonja Franċiża tal-Kosta tal-Avorja (bil-Franċiż: *Colonie de Côte d’Ivoire*).

Fl-1899, l-amministrazzjoni ġiet ittrasferita lejn Bingerville wara tifqigħa devastanti ta' deni isfar, fejn mietet tliet kwarti tal-popolazzjoni. Madankollu, il-belt baqgħet port marittimu ewlieni sat-tkabbir ta' Abidjan mis-snin 30 tas-seklu 20. Il-belt attwalment qisha belt tal-fatati, peress li sezzjonijiet kbar ilhom abbandunati għal deċennji. Fl-1896, il-belt kapitali Franċiża ġiet ittrasferita lejn Bingerville, u gradwalment it-trasport marittimu kummerċjali batta sa ma kważi waqaf għalkollox fis-snin 30 tas-seklu 20. Fl-1960, permezz tal-indipendenza, l-uffiċċji amministrattivi kollha li kien għad fadal ġew ittrasferiti lejn Abidjan, u għal bosta snin Grand-Bassam kienet abitata biss minn abitanti abużivi li qabdu u okkupaw xi binjiet tal-belt. Mill-aħħar tas-snin 70 tas-seklu 20, il-belt reġgħet bdiet tieħu r-ruħ bħala destinazzjoni turistika u ċentru tal-artiġjanat.

F'Marzu 2016, il-belt kienet fil-mira ta' qtil tal-massa Iżlamist bl-armi tan-nar fejn inqatlu 19-il persuna.

## Sit ta' Wirt Dinji

Iċ-Ċentru Storiku ta' Grand-Bassam ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## Sport

* Woody Cote d'Ivoire.

## Bliet u rħula
Is-sottoprefettura ta' Grand-Bassam hija magħmula mit-tmien bliet u rħula li ġejjin (fil-parenteżi hemm il-popolazzjoni tagħhom fl-2014):

* Azuretti (1,168);
* Ebrah (805);
* Gbamblé (341);
* Grand-Bassam (74,671);
* Modeste (1,981);
* Mondoukou (1,400);
* Vitré 1 (2,482);
* Vitré 2 (1,180).

## Gallerija

### Storja

File:Grand-Bassam-Campement_d'indigènes.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Campement_d'indig%C3%A8nes.jpg|Accampamento di indigeni a Grand-Bassam, tra il 1890 e il 1920.
File:Grand-Bassam-Le_Warf_(2).jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Le_Warf_(2).jpg|Il molo di Grand-Bassam, intorno al 1905.
File:Grand-Bassam-La_lagune.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-La_lagune.jpg|Lagun a di Grand-Bassam, all'inizio del XX secolo.
File:Grand-Bassam-Chantiers_à_équarrissage.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Chantiers_%C3%A0_%C3%A9quarrissage.jpg|costruzione di imbarcazioni, intorno al 1905.
File:Grand-Bassam-Manutention_des_billes_d'acajou.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Manutention_des_billes_d'acajou.jpg|Lavorazione di tronchi di mogano, intorno al 1905.
File:Grand-Bassam-Au_bord_de_la_lagune.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Au_bord_de_la_lagune.jpg|Bordo della laguna, intorno al 1905.
File:Grand_Bassam-Flotille_du_commerce_sur_la_lagune.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand_Bassam-Flotille_du_commerce_sur_la_lagune.jpg|Flottiglia commerciale sulla laguna.
File:Grand-Bassam-Extrémité_du_wharf_un_jour_de_courrier.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Extr%C3%A9mit%C3%A9_du_wharf_un_jour_de_courrier.jpg|Fine del molo in un giorno di posta, intorno al 1905.
File:Eglise.Grand.Bassam.png|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Eglise.Grand.Bassam.png|Antica cappella (Cattedrale) del Sacro Cuore, Grand-Bassam.
File:Grand-Bassam-Indigènes_du_Sarage_sur_la_lagune.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Indig%C3%A8nes_du_Sarage_sur_la_lagune.jpg|Indigeni sulla laguna, intorno al 1905.
File:Grand-Bassam-L'Adjamé_et_la_flotille_de_lagune_de_la_Compagnie_des_Chargeurs_Réunis.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-L'Adjam%C3%A9_et_la_flotille_de_lagune_de_la_Compagnie_des_Chargeurs_R%C3%A9unis.jpg|L'Adjamé e la flottiglia della laguna della Compagnie des Chargeurs Réunis, intorno al 1905.
File:Grand-Bassam-Arrivée_des_pirogues_pour_le_marché_(Côte_d'Ivoire).jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand-Bassam-Arriv%C3%A9e_des_pirogues_pour_le_march%C3%A9_(C%C3%B4te_d'Ivoire).jpg|Arrivo delle piroghe per il mercato, intorno al 1906-1910.
File:France_&_Colonies-1894-Grand-Bassam.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:France_&_Colonies-1894-Grand-Bassam.jpg|Grand-Bassam su una mappa del 1894, a destra la frontiera franco-inglese.
File:Francia-Nyugat_Afrika,_Banque_de_l'Afrique_Occidentale_50_frankos_bankjegye,_Grand-Bassam-i_kibocsájtás,_1924._jünius_12.JPG|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Francia-Nyugat_Afrika,_Banque_de_l'Afrique_Occidentale_50_frankos_bankjegye,_Grand-Bassam-i_kibocs%C3%A1jt%C3%A1s,_1924._j%C3%BCnius_12.JPG|Banconota da 50 Franchi CFA di Grand-Bassam, 1924.


### Soċjetà

File:Fishers_on_the_sea_in_Grand-Bassam_in_Côte_d'Ivoire_(3).JPG|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Fishers_on_the_sea_in_Grand-Bassam_in_C%C3%B4te_d'Ivoire_(3).JPG|Pescatori vicini alla costa di Grand-Bassam
File:Tenue_akan_au_sein_du_musée_de_costume_de_Grand-Bassam.JPG|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Tenue_akan_au_sein_du_mus%C3%A9e_de_costume_de_Grand-Bassam.JPG|Abito Akan al museo del costume di Grand-Bassam
File:Centre_céramique_de_Grand-Bassam_01a.JPG|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Centre_c%C3%A9ramique_de_Grand-Bassam_01a.JPG|Centro della ceramica di Grand-Bassam
File:Grand_Bassam_ap_001.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Grand_Bassam_ap_001.jpg|Un hôtel 4 stelle
File:Colorful_sunset_at_the_laguna_Grand_Bassam.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Colorful_sunset_at_the_laguna_Grand_Bassam.jpg|Tramonto sulla laguna (2017)
File:Place_publique_de_l'Abissa_à_Grand_Bassam.JPG|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Place_publique_de_l'Abissa_%C3%A0_Grand_Bassam.JPG|Piazza pubblica di Abissa (2015)
File:Vendeuse_de_maïs_braisé_2.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Vendeuse_de_ma%C3%AFs_brais%C3%A9_2.jpg|Venditrice di mais abbrustolito
File:Pirogue_de_pêcheur_à_Grand_Bassam.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Pirogue_de_p%C3%AAcheur_%C3%A0_Grand_Bassam.jpg|Piroga sulla laguna (2018)


## Referenzi