Alcide d'Orbigny

**Alcide Charles Victor Marie Dessalines d'Orbigny** (twieled fis-6 ta’ Settembru 1802 – miet fit-30 ta’ Ġunju 1857) kien naturalista Franċiż li għamel kontributi maġġuri f’ħafna oqsma, fosthom iż-żooloġija (inkluż il-malakoloġija), il-paleontoloġija, il-ġeoloġija, l-arkeoloġija u l-antropoloġija.

D'Orbigny twieled f’Couëron (Loire-Atlantique), u kien iben tabib ta’ vapur u naturalista dilettant. Il-familja marret toqgħod La Rochelle fl-1820, fejn żviluppa l-interess tiegħu fl-istorja naturali hu u jistudja l-fawna tal-baħar u speċjalment il-ħlejjaq mikroskopiċi li huwa sejjaħ “foraminiferani”.

F’Pariġi huwa sar dixxiplu tal-ġeologu Pierre Louis Antoine Cordier (1777-1861) u ta’ Georges Cuvier. Tul ħajtu kollha, huwa segwa t-teorija ta’ Cuvier u kien kontra l-Lamarckiżmu.

## Amerka t’Isfel
D'Orbigny ivvjaġġa fuq missjoni fl-Amerka t’Isfel għall-Mużew ta’ Pariġi bejn l-1826 u l-1833. Huwa żar il-Venezwela, il-Kolombja, l-Ekwador, il-Perù, il-Bolivja, iċ-Ċilì, l-Arġentina, il-Paragwaj, u l-Brażil, u rritorna Franza b’kollezzjoni enormi ta’ iktar minn 10,000 eżemplar tal-istorja naturali. Huwa ddeskriva parti mis-sejbiet tiegħu f’*La Relation du Voyage dans l'Amérique Méridionale pendant les annés 1826 à 1833* (Pariġi, 1824-1847, f’90 faxxiklu). L-eżemplari l-oħra ġew deskritti minn żoologi oħra fil-mużew.

Il-kontemporanju tiegħu, Charles Darwin, wasal fl-Amerka t’Isfel fl-1832, u malli sema’ li kien wasal xi ħadd qablu, gerger li d'Orbigny x’aktarx li kien ġabar “l-aqwa affarijiet li kien hemm x’tiġbor”. Iktar ’il quddiem Darwin sostna li l-vjaġġ ta’ d'Orbigny kien “xogħol tassew importanti”. It-tnejn kellhom korrispondenza flimkien u d'Orbigny iddeskriva wħud mill-eżemplari ta’ Darwin.

Huwa ngħata l-Medalja tad-Deheb tas-Société de Géographie ta’ Pariġi fl-1834. Il-pantodont tal-Paleoċen tal-Amerka t’Isfel *Alcidedorbignya* ngħata ismu.

## 1840 u wara
Fl-1840 d'Orbigny beda d-deskrizzjoni metodika ta’ fossili Franċiżi u ppubblika *La Paléontologie Française* (tmien volumi). Fl-1849 huwa ppubblika l-*Prodrome de Paléontologie Stratigraphique* b’rabta mill-qrib, maħsub bħala “Prefazju għall-Paleontoloġija Stratigrafika”, li fih iddeskriva kważi 18,000 speċi, u b’paraguni bijostratigrafiċi fi stadji ġeoloġiċi, b’definizzjonijiet li jserrħu fuq l-istratotipi tagħhom.

Fl-1853 huwa sar professur tal-paleontoloġija fil-Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali ta’ Pariġi, u ppubblika l-*Cours élémentaire* tiegħu li rabat il-paleontoloġija maż-żooloġija, bħala xjenza indipendenti mill-użu tagħha fl-istratigrafija. Il-presidenza tal-paleontoloġija nħolqot speċjalment fl-unur tiegħu. Il-kollezzjoni ta’ d'Orbigny fis-Sala d'Orbigny u spiss iżuruha l-esperti.

Huwa ddeskriva l-kronoloġiji ġeoloġiċi u ddefinixxa diversi strati ġeoloġiċi, li għadhom jintużaw illum bħala referenza kronostratigrafika bħall-istrat Toarċjan, Kallovjan, Oxfordjan, Kimmeriġjan, Aptjan, Albjan u Ċenomanjan. Huwa miet fir-raħal żgħir ta’ Pierrefitte-sur-Seine, qrib Pariġi.

## Katastrofiżmu
D'Orbigny, dixxiplu ta’ Georges Cuvier, kien iħaddan b’mod notevoli l-katastrofiżmu.

Huwa rrikonoxxa sebgħa u għoxrin katastrofi mill-fossili. Dan sar magħruf bħala “ħsieb ta’ kreazzjonijiet suċċessivi”. Huwa pprova jirrikonċilja l-fossili mal-ġrajja tal-ħolqien tal-Ġenesi fil-Bibbja. Kemm il-ġeologi uniformitarjani kif ukoll it-teologi rrifjutaw l-idea ta’ kreazzjonijiet suċċessivi.

Il-paleontologu Carroll Lane Fenton innota li l-idea ta’ d'Orbigny ta’ sebgħa u għoxrin kreazzjoni dinjija kienet “assurda”, saħansitra għall-kreazzjonisti. L. Sprague de Camp kiteb li “Alcide d'Orbigny wassal l-idea għall-assurdità. Billi daħal fis-sopranaturali, d'Orbigny argumenta li f’sebgħa u għoxrin okkażjoni separata, Alla qered il-ħlejqiet kollha fid-Dinja u reġa’ beda mill-ġdid bi kreazzjoni ġdida għalkollox”.

## Unitajiet tassonomiċi
Diversi unitajiet tassonomiċi żooloġiċi u botaniċi ssemmew għalih, inkluż il-ġeneri u l-ispeċijiet li ġejjin:

* *Alcidedorbignya* Muizon & Marshall, 1992 – ġeneru estint ta’ mammiferu pantodont
* *Alcidia* Bourguignat, 1889 – ġeneru ta’ bebbuxu tal-baħar
* *Ampullaria dorbignyana* Philippi, 1851 – speċi ta’ bebbuxu tal-ilma ħelu
* *Apostolepis dorbignyi* Schlegel, 1837 – speċi ta’ serp li jinħeba f’moħba fl-art
* *Asthenes dorbignyi* Reichenbach, 1853 - speċi ta’ għasfur furnarid
* *Bachia dorbignyi* A.M.C. Duméril & Bibron, 1839 – speċi ta’ gremxula
* *Cadomites orbignyi* de Grossouvre, 1930 – speċi ta’ ammonit mill-Batonjan
* *Chaunus dorbignyi* (A.M.C. Duméril & Bibron, 1841) – speċi ta’ rospu
* *Haminoea orbignyana* A. de Férussac, 1822 – speċi ta’ bebbuxu tal-baħar
* *Hecticoceras (Orbignyceras)* C. Gérard & H. Contaut, 1936 – sottoġeneru ta’ ammonit mill-Kallovjan
* *Liolaemus dorbignyi* Koslowsky, 1898 – speċi ta’ gremxula
* *Lystrophis dorbignyi* A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854 – speċi ta’ serp
* *Nerocila orbignyi* (Guérin, 1832) – speċi ta’ isopodu ektoparassitiku
* *Orbignya* Mart. ex Endl. – ġeneru ta’ siġar tal-palm li jinkludi speċi bħal *Orbignya speciosa* (Mart. ex Spreng.), magħrufa bħala siġra tal-palm Brażiljana jew *babaçu* bil-Portugiż
* *Pinna dorbignyi* Hanley, 1858 – speċi ta’ mollusk bivalv
* *Potamotrygon orbignyi* (Castelnau, 1855) – speċi ta’ boll tal-ilma ħelu
* *Quadracythere orbignyana* (Bosquet, 1852) – speċi ta’ ostrakodi tal-baħar
* *Rhinodoras dorbignyi* (Kner, 1855) –speċi ta’ pixxiqattus imxewwek
* *Sepia (Rhombosepion) orbignyana* A. de Férussac in d'Orbigny, 1826 – speċi ta’ siċċa, magħrufa wkoll bħala siċċa roża
* *Subdiscosphinctes orbignyi* Hantzpergue, 1987 – speċi ta’ ammonit mill-Kimmeriġjan
* *Trachemys dorbigni* (A.M.C. Duméril & Bibron, 1835) – speċi ta’ fekruna tal-ilma ħelu

Fil-lista ta’ hawn fuq, l-awtur jew l-awtorità tal-unità tassonomika fil-parentesi jindikaw li l-ispeċi ġiet deskritta oriġinarjament f’ġeneru li fih attwalment hija assenjata l-ispeċi.

## Pubblikazzjonijiet

* d'Orbigny, Alcide (1843). *Paléontologie française. Description zoologique et géologique de tous les animaux mollusques & rayonnés fossiles de France*. **3**.

L-abbrevjazzjoni standard tal-awtur **A.D.Orb.** tintuża biex tindika din il-persuna bħala l-awtur meta jiġi kkwotat isem botaniku.

## References