Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori

Il-**Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori** huwa park nazzjonali u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Muntanji ta' Rwenzori tal-Uganda. B'erja ta' kważi 1,000 km2 (386 mil kwadru), il-park fih it-tielet l-ogħla quċċata ta' muntanja fl-Afrika, b'bosta kaskati, lagi u glaċieri. Il-park huwa magħruf għall-bosta pjanti li jgħixu fih.

## Storja
Il-Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori ġie stabbilit fl-1991. Ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 bis-saħħa tas-sbuħija naturali straordinarja tiegħu. Il-milizji ribelli okkupaw il-Muntanji ta' Rwenzori mill-1997 sa Ġunju 2001. Il-park tniżżel fil-lista tas-siti fil-periklu bejn l-1999 u l-2004 minħabba nuqqas ta' sigurtà u nuqqas ta' riżorsi allokati għall-park. Fl-2009 il-park ġie elenkat ukoll fost l-artijiet mistagħdra ta' Ramsar.

## [[Ġeografija]]
Il-Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori jinsab fil-Lbiċ tal-Uganda fuq in-naħa tal-Lvant tal-Punent tal-wied Afrikan tal-Fondoq Albertin. Jinsab tul il-fruntiera tal-Uganda mar-Repubblika Demokratika tal-Kongo u jmiss mal-Park Nazzjonali ta' Virunga tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo, Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ieħor, għal 50 kilometru (31 mil). Il-park jinsab fid-distretti ta' Bundibugyo, Kabarole u Kasese, 25 kilometru (16-il mil) mill-belt żgħira ta' Kasese. Fih erja ta' 996 kilometru kwadru (385 mil kwadru), u 70 fil-mija minnu jaqbeż l-altitudni ta' 2,500 metru (8,200 pied). Il-park twil 120 kilometru (75 mil) u wiesa' 48 kilometru (30 mil).

Il-park jinkludi l-biċċa l-kbira taċ-ċentru u tal-Lvant tal-Muntanji ta' Rwenzori, katina muntanjuża 'l fuq mill-pjanuri nexfin kemm kemm fit-Tramuntana tal-ekwatur. Dawn il-muntanji huma ogħla mill-Alpi u l-qċaċet tagħhom huma miksija bis-silġ. Il-Muntanja ta' Stanley tinsab fi ħdan il-park. Il-Quċċata ta' Margerita, waħda mill-qċaċet tewmin tal-Muntanja ta' Stanley, hija t-tielet l-ogħla quċċata tal-Afrika b'għoli ta' 5,109 metri (16,762 pied). Ir-raba' u l-ħames l-ogħla qċaċet fl-Afrika, il-Muntanja ta' Speke u l-Muntanja ta' Baker, jinsabu fil-park ukoll. Il-park fih glaċieri, meded bil-borra, kaskati u lagi, u huwa waħda mill-isbaħ żoni muntanjużi tal-Afrika.

## Konservazzjoni u turiżmu

Is-sjieda tal-park hija f'idejn il-gvern tal-Uganda permezz tal-Parks Nazzjonali tal-Uganda. Il-park huwa protett, għalkemm l-estrazzjoni xi kultant jaf tiġi permessa minn bord ta' fiduċjarji. Kasese, 437 kilometru (260 mil) fil-Punent tal-belt kapitali tal-Uganda, Kampala, hija r-raħal ta' aċċess għall-park. Ir-raħal fih lukandi u loġoġ, filwaqt li l-park fih siti ta' kampeġġ, network tajjeb ta' mogħdijiet għall-mixi, u għorfiet għal dawk li jimxu fil-park. Hemm ukoll rotot tat-trekking u tat-tixbit, u diversi minnhom għandhom xenarji mhux tas-soltu. L-iżjed trek popolari huwa ċirkwit ta' sebat ijiem madwar il-park.

## [[Bijodiversità]]
Il-park fih bosta speċijiet li huma endemiċi għas-sistema tal-Fondoq Albertin, u hemm diversi speċijiet fil-periklu li jgħixu fil-park. Il-park fih diversità kbira ta' pjanti u ta' siġar, u huwa magħruf sew għall-element botaniku tiegħu, li wħud iddeskrivewh bħala fost l-isbaħ fid-dinja. Hemm ħames żoni distinti ta' veġetazzjoni fil-park, li jinbidlu skont il-bidliet fl-altitudni. Il-park fih 89 speċi ta' għasafar, 15-il speċi ta' friefet, u erba' speċijiet ta' primati. L-organiżmi selvaġġi tal-park ivarjaw skont l-elevazzjoni, u fost l-ispeċijiet li jgħixu fil-park hemm l-iljunfant tal-foresti, iċ-chimpanzee, il-hyrax, ix-xadina colobus bajda u sewda, ix-xadina ta' L'Hoest, id-duiker ta' Rwenzori, u t-turako ta' Rwenzori.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-**kriterju (x)** "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

## Gallerija

### Pajsaġġ

File:Ruwenzori_Lake_Kitandara.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ruwenzori_Lake_Kitandara.jpg|Lake Kitandra
File:Mt.Speke2008.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mt.Speke2008.jpg|Mount Speke


### Fawna

File:Loxodontacyclotis.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Loxodontacyclotis.jpg|African Forest Elephant (*Loxodonta cyclotis*)
File:Tree-hyrax.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tree-hyrax.jpg|Southern tree hyrax (*Dendrohyrax arboreus*)
File:Gombe_Stream_NP_Mutter_und_Kind.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gombe_Stream_NP_Mutter_und_Kind.jpg|Eastern chimpanzee (*Pan troglodytes schweinfurthii*)
File:Multi-male_unit_of_Rwenzori_colobus_in_Nyungwe_.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Multi-male_unit_of_Rwenzori_colobus_in_Nyungwe_.jpg|Black-and-white colobus monkeys (*Simia polycomos*)
File:L'Hoest's_monkey_(Cercopithecus_lhoesti).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L'Hoest's_monkey_(Cercopithecus_lhoesti).jpg|L'Hoest's monkey (*Allochrocebus lhoesti*)
File:GallirexJohnstoniKeulemans.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GallirexJohnstoniKeulemans.jpg|Ruwenzori turaco (*Gallirex johnstoni*)


### Flora

File:Scadoxus_cyrtanthiflorus_B.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Scadoxus_cyrtanthiflorus_B.jpg|*Scadoxus cyrtanthiflorus* (cultivated plant)
File:Scadoxus_cyrtanthiflorus_A.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Scadoxus_cyrtanthiflorus_A.jpg|*Scadoxus cyrtanthiflorus* inflorescence detail (*Amaryllidaceae*)
File:1172_ruwenzori.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1172_ruwenzori.jpg|*Dendrosenecio adnivalis* (*Asteraceae*)
File:Kosso-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kosso-2.jpg|*Hagenia abyssinica* (tree)
File:Hagenia_abyssinica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-208.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hagenia_abyssinica_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-208.jpg|*Hagenia abyssinica*, anatomical detail (*Rosaceae*)
File:Symphonia_globulifera_L._f.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Symphonia_globulifera_L._f.jpg|*Symphonia globulifera* (tree)
File:Symphonia_globulifera_L._f._-_Flickr_-_Alex_Popovkin,_Bahia,_Brazil_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Symphonia_globulifera_L._f._-_Flickr_-_Alex_Popovkin,_Bahia,_Brazil_(1).jpg|*Symphonia globulifera* inflorescence detail (*Clusiaceae*)
File:Hypericum_revolutum.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hypericum_revolutum.jpg|*Hypericum revolutum* in bloom (*Hypericaceae*)
File:Syzygium_guineense_25188238.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Syzygium_guineense_25188238.jpg|*Syzygium guineense* (tree)
File:Syzygium_guineense_71895621.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Syzygium_guineense_71895621.jpg|*Syzygium guineense* fruits (*Myrtaceae*)
File:La_Palma_-_El_Paso_-_LP-301_-_Llano_del_Jable_-_Erica_arborea_01_ies.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Palma_-_El_Paso_-_LP-301_-_Llano_del_Jable_-_Erica_arborea_01_ies.jpg|*Erica arborea* mature specimen
File:Erica_arborea_JPG1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Erica_arborea_JPG1.jpg|*Erica arborea*, inflorescence detail, (*Ericaceae*)
File:Bamboo_zone.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bamboo_zone.jpg|Giant African bamboo species *Yushania alpina* (*Poaceae*)


## Referenzi