Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro

Il-**Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro** huwa park nazzjonali fit-Tanzanija li jinsab 300 kilometru (190 mil) fin-Nofsinhar tal-ekwatur u fir-Reġjun ta' Kilimanjaro, it-Tanzanija. Il-park jinsab qrib ir-reġjun ta' Moshi u jinkludi l-muntanja Kilimanjaro kollha 'l fuq mil-linja tas-siġar u l-medda kollha tal-foresta muntanjuża tal-madwar 'il fuq minn 1,820 metru (5,970 pied). Ikopri erja ta' 1,688 kilometru kwadru (652 mil kwadru), u jinsab fil-koordinati GPS 2°50'–3°10'S 37°10'–37°40'E. Il-park huwa amministrat mill-Awtorità tal-Parks Nazzjonali tat-Tanzanija (TANAPA). Ġie stabbilit bħala park nazzjonali fl-1973.

Il-park iġġenera generated US$51 miljun fi dħul fl-2013, it-tieni l-iktar fost il-parks nazzjonali tat-Tanzanija, u kien wieħed minn żewġ parks nazzjonali tat-Tanzanija biss li ġġenera surplus matul is-sena baġitarja 2012-2013. Iż-Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro, li tinkludi l-Krater ta' Ngorongoro, mhix park nazzjonali. TANAPA rrapportat li l-park irreġistra 58,460 turist matul is-sena baġitarja 2012-2013, li minnhom 54,584 ruħ kienu barranin. Mill-57,456 turist tal-park matul is-sena baġitarja 2011-2012, 16,425 ruħ marru jimxu fil-mogħdijiet tal-muntanja, li kien għadu ferm inqas mill-kapaċità massima ta' 28,470 ruħ kif speċifikat fil-Pjan ta' Ġestjoni Ġenerali tal-park.

## Storja
Fil-bidu tas-seklu 20, il-muntanja Kilimanjaro u l-foresti tal-madwar ġew iddikjarati riżerva naturali mill-gvern kolonjali Ġermaniż. Fl-1921, il-park ġie ddeżinjat riżerva forestali, u fl-1973, iż-żona muntanjuża 'l fuq mil-linja tas-siġar (madwar 2,700 metru (8,900 pied)) ġiet ikklassifikata mill-ġdid bħala park nazzjonali. Il-park tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987. Fl-2005, il-park twessa' biex tiġi inkluża l-foresta muntanjuża kollha, li qabel kienet parti mir-Riżerva Forestali ta' Kilimanjaro.

## Flora

Il-veġetazzjoni tal-Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro tista' tinqasam f'erba' żoni:

* iż-**żona tal-foresta pluvjali** (minn 1,801 metru sa 2,700 metru), mimlija veġetazzjoni folta ddominata mis-siġar għoljin;
* iż-**żona tax-xagħri** (minn 2,700 metru sa 4,000 metru), fejn jgħixu l-iktar speċijiet ta' arbuxxelli;
* iż-**żona tad-deżert f'elevazzjoni għolja** (minn 4,000 metru sa 5,000 metru), qisha deżert u b'ambjent ta' deżolazzjoni;
* iż-**żona tal-quċċata** (minn 5,000 metru sa 5,895 metru), li spiss tkun miksija bil-borra u tkun soġġetta għal kundizzjonijiet tat-temp estremi.

### Żona tal-foresta pluvjali (minn 1,800 metru sa 2,700 metru)
Bla dubju din iż-żona hija l-iżjed waħda b'rikkezza ta' speċijiet veġetali, iddominata minn siġar għoljin u folti li jgħattu għalkollox il-mogħdijiet tal-mixi u jiffurmaw foresti sbieħ b'qishom "mini" tas-siġar. L-iżjed speċijiet ta' siġar għoljin preżenti huma: *Macaranga kilimandscharica*, *Albizia schimperiana* u *Mitragyna rubrostipulata*. Qrib dawn il-ġganti tal-veġetazzjoni jikbru siġar inqas għoljin, fosthom *Tabernaemontana holstii*, *Xymalos monospora* u *Agauria salicifolia*. Fost l-ispeċijiet ta' xtieli karatteristiċi ta' din iż-żona hemm l-orkidej tal-ġeneru *Polystachya*, xi speċijiet ta' *Impatiens*: *Impatiens pseudoviola* ta' lewn roża u *Impatiens kilimanjari* bil-fjuri ħomor skuri, u *Mimulopsis kilimandscharica*, pjanta li tarmi fjuri roża.

Fuq in-naħa tat-Tramuntana u tal-Punent, il-foresta tirċievi inqas xita u hemmhekk jikbru speċijiet differenti: eżemplari għoljin u mgħawġin ta' ġniebru (*Juniperus procera*), u żewġ speċijiet ta' siġar taż-żebbuġ, *Olea africana*, għolja sa 10 metri, u *Olea kilimandscharica*, għolja sa 30 metru.

Fl-elevazzjonijiet iktar għoljin, is-siġar jonqsu. Hemm eżemplari iżolati ta' diversi speċijiet ta' *Podocarpus*, ta' *Ilex minutus* u tas-siġar kbar ta' *Ocotea usambarensis*, li ġieli jlaħħqu għoli ta' 40 metru. Fiż-żoni iktar umdużi u mkennija tikber il-*Hagenia abyssinica*, bil-weraq kbir iniggeż, li tarmi fjuri ħomor skuri.

### Żona tax-xagħri (minn 2,700 metru sa 4,000 metru)
Iktar fl-għoli mil-linja tas-siġar, is-siġar għoljin jgħebu għalkollox għalkemm xorta waħda hemm preżenza kbira ta' speċijiet veġetali. Iż-żona iktar baxxa tax-xagħri hija mimlija b'popolazzjonijiet kbar ta' *Erica arborea* li joħolqu effetti kromatiċi suġġestivi. L-iżjed pjanti partikolari ta' din iż-żona huma d-*Dendrosenecio kilimanjari* u d-*Dendrosenecio johnstonii*. Din tal-aħħar hija pjanta karatteristika b'zokk twil li jirfed warda wiesa' u mlaħħma bil-weraq. Barra minn hekk, tikber ukoll il-*Lobelia deckenii*, speċi tal-familja tal-*Campanulae* li tikber sa għoli ta' 3 metri, bi sbul vertikali karatteristiċi.

Il-pajsaġġ mgħoni wkoll b'bosta speċijiet li jispikkaw inqas iżda li joffru varjetà ta' sfumaturi kromatiċi: fosthom il-*Hypericum revolutum* bi fjuri sofor żgħar, il-*Helichrysum kilimanjari* bi fjuri sofor jgħajtu, il-*Kniphofia thomsonii*, il-*Gladiolus watsonioides* bi fjuri roża, l-orkidea *Disa stairsii*, bi fjuri roża jgħajtu, l-*Anemone thomsonii*, ir-*Ranunculus oreophylus* bi fjuri sofor, l-i*Scabiosa columbaria* bi fjuri roża, l-*Anthospermum usambarensis*, arbuxxell li jixbaħ iċ-ċipress bi fjuri bojod, u l-i*Stoebe kilimandscharica* b'weraq żgħir ħafna ta' lewn griż fiddien.

### Żona tad-deżert f'elevazzjoni għolja (minn 4,000 metru sa 5,000 metru)
Il-ħajja veġetali f'din iż-żona hija limitata għal ftit speċijiet ta' ħaxix b'kapaċità kbira ta' adattament għall-kundizzjonijiet ambjentali xejn favorevoli. Minbarra l-muski u l-likeni xeblikija, hemm ukoll eżemplari ta' *Carduus chamaecephalus*, b'għamla ċatta u bil-weraq bellusi u bix-xewk, eżemplari iżolati ta' *Pentaschistis minor*, magħrufa bħala "ħaxixet id-deżert", u speċijiet differenti ta' *Helichrysum* (*H.kilimanjari, H.newii, H.cymosum, H.argyranthum, H.meyeri-johannis*).

Il-*Haplocarpha rueppellii* u l-*Haplosciadium abyssinicum* huma żewġ speċijiet oħra li bis-saħħa tal-weraq bellusi fiddien tagħhom, jirnexxilhom jirriflettu r-radjazzjoni mix-xemx u jnaqqsu t-telf ta' ilma u ta' sħana, u b'hekk jirnexxilhom jgħixu f'dawn l-elevazzjonijiet.

### Żona tal-quċċata (minn 5,000 metru sa 5,895 metru)
Minħabba l-kundizzjonijiet klimatiċi estremi ta' din iż-żona (temperaturi baxxi, radjazzjoni qawwija ħafna mix-xemx, ossiġenu mraqqaq) ma tantx hemm speċijiet li jirnexxilhom jibqgħu ħajjin f'dan l-ambjent.

Fost il-ftit speċijiet insibu l-*Helichrysum newii* u l-likeni tal-ispeċi *Xanthoria elegans*.

## Fawna
Fil-park jgħixu varjetà ta' annimali. 'Il fuq mil-linja tas-siġar, il-hyrax tas-siġar ta' Kilimanjaro, id-duiker griż, u r-rodituri spiss jintlemħu. Il-bushbuck u d-duiker aħmar ġieli jintlemħu 'l fuq mil-linja tas-siġar f'xi postijiet. Il-bufli tal-Kap jinstabu fil-foresta muntanjuża u qajla fix-xagħri u fil-bwar tal-ħaxix. L-iljunfanti jinstabu bejn ix-xmajjar Namwai u Tarakia u xi kultant anke f'elevazzjonijiet iktar għoljin. Fil-foresti muntanjużi, jinstabu wkoll ix-xadini blu, il-colobuses bojod u suwed tal-Lvant, il-bushbabies u l-leopardi.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji fl-1987.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-k**riterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali".

## Gallerija

File:White-necked_raven_on_Kilimanjaro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:White-necked_raven_on_Kilimanjaro.jpg|White-necked raven on Kilimanjaro
File:Mlima_Kilimanjaro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mlima_Kilimanjaro.jpg|The Mount Kilimanjaro
File:Kilimanjaro_UhuruPeak.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kilimanjaro_UhuruPeak.jpg|Uhuru Peak - Mt.Kilimanjaro


## Referenzi