Torri tal-għassa

**Torri tal-għassa** huwa tip ta' fortifikazzjoni użata f'ħafna partijiet tad-dinja. Huwa differenti minn torri regolari peress li l-użu primarju tiegħu huwa militari u minn turretta peress li ġeneralment tkun struttura sparata minn bini ieħor. L-iskop ewlieni tiegħu huwa li jipprovdi post għoli u sigur li minnu sentinella jew għassiesa jistgħu josservaw iż-żona tal-madwar. F'xi każijiet, torrijiet mhux militari, bħal torrijiet reliġjużi, jistgħu jintużaw ukoll bħala torrijiet tal-għassa.

## Storja

### Torrijiet tal-għassa militari

Ir-Rumani bnew bosta torrijiet bħala parti minn sistema ta’ komunikazzjonijiet, eżempju wieħed huma t-torrijiet tul il-Ħajt ta’ Ħadrijan fil-Gran Brittanja. Ir-Rumani bnew ħafna fanali, bħat-Torri ta’ Erkole fit-Tramuntana ta' Spanja, li għadu jiffunzjona sal-lum, u l-fanal daqstant ieħor famuż fil-Kastell ta’ Dover, li llum huwa madwar nofs l-għoli oriġinali tiegħu u jissopravivi bħala fdal storiku.

Fl-Ewropa medjevali, ħafna kastelli u djar kbar sew, jew bini fortifikat simili, kienu mgħammra b'torrijiet tal-għassa. F'uħud mid-djar tal-Punent ta' Franza, it-torri tal-għassa mgħammar b'lakuni għall-vleġeġ jew armi tan-nar kien wieħed mill-mezzi prinċipali ta' difiża. Sid fewdali seta' jżomm għassa fuq id-dominju tiegħu mill-quċċata tat-torri tiegħu.

Fin-Nofsinhar tal-Għarabja Sawdija u l-Jemen, torrijiet żgħar tal-ġebel u tat-tajn imsejħa "qasba" (*kasbah*) inbnew jew bħala torrijiet tal-għassa jew imħażen fil-muntanji Asir.  Barra minn hekk, fin-Najd, torri tal-għassa, imsejjaħ "margab", kien jintuża biex l-għedewwa jintlemħu mill-bogħod u għajta ta' twissijja toħroġ minn fuqu għal dawk qribu.

L-Iskozja rat il-bini ta’ torrijiet Peel li għaqqdu l-funzjoni ta’ torri tal-għassa ma’ dik ta’ maħżen  jew dar torri li sservi bħala r-residenza għal familja notevoli lokali.

Il-pajjiżi tal-Mediterran, u l-Italja b'mod partikolari, raw il-bini ta' bosta torrijiet tal-għassa kostali mill-bidu tal-Medju Evu, konnessi mat-theddida tal-attakki Saraċeni mid-diversi stati Musulmani li kienu jeżistu f'dak iż-żmien (bħall- Gżejjer Baleariċi, Ifriqija jew Sqallija). Aktar tard (li jibda mis-seklu 16) ħafna ġew restawrati jew mibnija kontra l-pirati ta' Barbarija.

Bl-istess mod, il-belt stat ta' Hamburg kisbet poter politiku fis-seklu 13 fuq gżira remota 150 kilometru 'l isfel mill-estwarju tax-xmara Elbe biex bniet it- Torri l-Kbir ta' Neuwerk sal-1310 biex jipproteġi r-rotot tal-kummerċ tiegħu. Stabbilew ukoll dwana fit-torri tal-għassa biex iħarsu l-passaġġ.

Xi eżempji notevoli ta' torrijiet militari tal-għassa Mediterranji jinkludu t-torrijiet li l-Kavallieri ta' Malta kienu bnew fuq il-kosta madwar Malta. Dawn it-torrijiet ivarjaw fid-daqs minn torrijiet tal-għassa żgħar sa strutturi kbar armati b’bosta kanuni. Dawn jinkludu t-torrijiet ta' Wignacourt, de Redin,  u Lascaris, imsemmija għall-Gran Mastru rispetti, bħal Martin de Redin, li kkummissjona kull serje.

L-isem tat-tieni l-akbar belt tat-Tuneżija, Sfax, huwa t-traduzzjoni berber - punika mill- Grieg "Taphroúria" ( *Ταφρούρια)* li tfisser torri tal-għassa, li jista' jfisser li l-belt Musulmana tad-9 seklu nbniet bħala estensjoni ta' dak li bħalissa huwa magħruf bħala. il- Kasbah, waħda mill-kantunieri tal-swar komplet superstiti tal- medina . 

Fiċ-Channel Islands, il-Jersey Round Towers  u t-torrijiet tal-Guernsey loophole  huma mill-aħħar parti tas-seklu 18. Inbnew biex jagħtu twissija ta’ attakki mill-Franċiżi.

It-Torrijiet Martello  li l-Ingliżi bnew fir-Renju Unit u bnadi oħra fi żmien l-Imperu Brittaniku kienu fortifikazzjonijiet difensivi li kienu armati bil-kanuni u li ħafna drabi kienu fil-linja tal-vista ta’ xulxin. Wieħed mill-aħħar torrijiet Martello li nbnew kien Fort Denison fil-port ta' Sydney. 

### Torrijiet tal-għassa mhux militari

Eżempju tat-torri tal-għassa mhux militari fl-istorja huwa dak ta’ Ġerusalem. Għalkemm l-Ebrej użawha biex jgħassu għall-armati li joqorbu lejn il-belt, l- awtoritajiet reliġjużi pprojbixxew l-użu tal-armi minn fuq it-torri peress li dan kien jeħtieġ li jigħaddu l-armi minn ġewwa t-tempju. Meta nbena mill-ġdid mir-Re Erodi, dan it-torri tal-għassa issemma Marku Antonju, ħabib tiegħu li ġġieled kontra Gaius Julius Caesar Octavianus (aktar tard Awgustu) u tilef.

## Referenzi