Kaunas

**Kaunas** (/ˈkaʊnəs/; bil-Litwan: [ˈkɐʊˑnɐs] ⓘ; magħrufa fl-imgħoddi wkoll bħala **Kovno**) hija t-tieni l-ikbar belt fil-Litwanja wara Vilnius, ir-raba' l-ikbar belt fl-Istati Baltiċi u ċentru importanti tal-ħajja ekonomika, akkademika u kulturali tal-Litwanja. Kaunas kienet l-ikbar belt u ċ-ċentru ta' kontea fid-Dukat ta' Trakai tal-Gran Dukat tal-Litwanja u l-Palatinat ta' Trakai mill-1413. Fl-Imperu Russu, kienet il-belt kapitali tal-Governorat ta' Kaunas mill-1843 sal-1915.

Fil-perjodu ta' bejn il-gwerer, kienet il-belt kapitali temporanja tal-Litwanja, meta Vilnius inħatfet u kienet ikkontrollata mill-Polonja bejn l-1920 u l-1939. Matul dak il-perjodu Kaunas ġiet iċċelebrata għall-ħajja kulturali u akkademika rikka tagħha, għall-moda, għall-kostruzzjoni ta' bosta binjiet, għamara popolari, disinn intern tal-epoka u kultura mifruxa ta' kafetteriji bl-istili arkitettoniċi tal-Art Deco u tar-Rinaxximent Nazzjonali Litwan. L-arkitettura tal-belt bejn il-gwerer titqies fost l-ifjen eżempji ta' Art Deco tal-Ewropa u ngħatat iċ-Ċertifikat tal-Wirt Ewropew. Tat kontribut biex Kaunas tiġi ddeżinjata bħala l-ewwel belt fl-Ewropa Ċentrali u fil-Lvant tal-Ewropa bit-titlu ta' Belt tad-Disinn tal-UNESCO, kif ukoll Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023, bħala l-unika belt Ewropea li tirrappreżenta l-urbanizzazzjoni fuq skala kbira fil-perjodu ta' bejn il-gwerer flimkien ma' arkitettura versatili tal-Moderniżmu.

Kaunas intgħażlet bħala l-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2022, flimkien ma' Esch-sur-Alzette, il-Lussemburgu u Novi Sad, is-Serbja.

Il-belt hija l-belt kapitali tal-Kontea ta' Kaunas, u s-sede tal-muniċipalità tal-belt ta' Kaunas u tal-muniċipalità tad-distrett ta' Kaunas. Hija wkoll is-sede tal-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta' Kaunas. Kaunas tinsab fil-konfluwenza tal-ikbar żewġ xmajjar Litwani, Nemunas u Neris, u tinsab qrib il-Ġibjun ta' Kaunas, l-ikbar korp tal-ilma fil-Litwanja kollha.

Kif definit mill-Eurostat, il-popolazzjoni taż-żona urbana funzjonali ta' Kaunas, hija stmata li tlaħħaq it-391,153 ruħ (mill-2021), filwaqt li skont l-istatistika tal-fond territorjali tal-assigurazzjoni tas-saħħa ta' Kaunas, hemm 447,946 abitant permanenti (mill-2022) f'Kaunas u fil-muniċipalitajiet tad-distrett ta' Kaunas f'daqqa.

## [[Etimoloġija]]
Isem il-belt għandu oriġini Litwana u x'aktarx li ġej minn isem personali. Qabel l-indipendenza mill-ġdid tal-Litwanja, il-belt kienet magħrufa b'mod ġenerali bħala *Kovno*, il-forma Slava tradizzjonali tal-isem. L-isem bil-Pollakk huwa *Kowno* [ˈkɔvnɔ], filwaqt li l-isem bil-Belarussu huwa Koўна, *Koŭna* [ˈkɔu̯na]. Fl-imgħoddi isem bir-Russu kien Ковно *Kovno*, għalkemm mill-1940 beda jintuża l-isem Каунас *Kaunas*. L-isem bil-Yiddish huwa קאָװנע *Kovne*, u l-ismijiet bil-Ġermaniż jinkludu *Kaunas* u *Kauen*. Il-belt u l-elderati tagħha wkoll għandhom ismijiet b'lingwi oħra.

## [[Storja]] [[Folklor|folkloristika]]
Leġġenda tas-seklu 16 issostni li Kaunas ġiet stabbilita mir-Rumani fi żmien il-qedem. Skontha dawn ir-Rumani kienu mmexxija minn patrizjan jismu Palemon, li kellu tliet ulied subien: Barcus, Kunas u Sperus. Palemon ħarab minn Ruma minħabba li beża' mill-Imperatur Neruni. B'hekk, Palemon, uliedu u qrabat oħra vvjaġġaw lejn il-Litwanja. Wara l-mewt ta' Palemon, uliedu qasmu l-art tiegħu bejniethom. Kunas kiseb l-art fejn issa hemm Kaunas. Huwa bena fortizza qrib il-konfluwenza tax-xmajjar Nemunas u Neris u l-belt li kibret hemmhekk ingħatat ismu. Hemm reġjun suburban fil-qrib tal-belt li jismu "Palemonas".

## Stemma
Fl-1408 Vytautas il-Kbir ta d-drittijiet ta' belt lil Kaunas u hu stess għażel l-istemma ta' Kaunas.

Fit-30 ta' Ġunju 1993, l-istemma storika tal-belt ta' Kaunas ġiet stabbilita mill-ġdid permezz ta' digriet presidenzjali speċjali. L-istemma fiha bhima estinta bajda qisha barri b'salib tad-deheb bejn qrunha, fi sfond aħmar skur. Din il-bhima kienet is-simbolu tal-istemma oriġinali tal-belt, li ġiet stabbilita fl-1400. L-istemma ta' Kaunas, li ġiet introdotta fil-bidu tas-seklu 15 matul ir-renju tal-Gran Duka Vytautas, hija l-eqdem stemma ta' belt magħrufa fit-territorju tal-Gran Dukat tal-Litwanja. L-emblema attwali hija r-riżultat ta' ħafna studju u diskussjoni min-naħa tal-Kummissjoni Litwana tal-Istemmi, u twettqet mill-artist Raimondas Miknevicius. Il-bhima tal-istemma attwali ħadet post il-biżont li kien hemm fl-emblema Sovjetika li ntużat mill-1969.

Kaunas għandha wkoll stemma oħra, li tintuża l-iktar għal skopijiet ta' rappreżentanza tal-belt ta' Kaunas. Il-baħri, tliet blalen tad-deheb, u t-test bil-Latin *"Diligite justitiam qui judicatis terram"* (bil-Malti: Ħaddnu l-ġustizzja, intom li tiġġudikaw id-dinja) f'din l-istemma huma referenza għal San Nikola, il-qaddis patrun tal-merkanti u tal-baħħara, li jitqies bħala l-gwardjan qaddis ta' Kaunas mir-Reġina Bona Sforza.

## Storja

### Storja bikrija
Skont l-iskavi arkeoloġiċi, l-iżjed kollezzjonijiet rikki taċ-ċeramika u ta' artefatti oħra li nstabu fil-konfluwenza tax-xmajjar Nemunas u Neris imorru lura għat-tieni u għall-ewwel millenji Q.K. Matul dak iż-żmien, in-nies insedjaw xi territorji tal-belt attwali ta' Kaunas: iż-żona tal-konfluwenza tal-itwal żewġ xmajjar tal-Litwanja, u s-siti ta' Eiguliai, Lampėdžiai, Linkuva, Kaniūkai, Marvelė, Pajiesys, Romainiai, Petrašiūnai, Sargėnai u Veršvai.

### Gran Dukat tal-Litwanja

Fis-sit taċ-ċentru storiku attwali tal-belt ta' Kaunas ġie stabbilit insedjament fil-konfluwenza taż-żewġ xmajjar kbar, għall-ħabta tas-seklu 10 W.K., u iktar insedjamenti ġew żviluppati fis-seklu 11 W.K. Kaunas issemmiet għall-ewwel darba fis-sorsi bil-miktub fl-1361 u fi tmiem is-seklu 13 inbena l-Kastell ta' Kaunas bil-brikks biex jiġu difiżi r-residenti tal-belt mill-attakki tal-Ordni Tewtonika. Dak iż-żmien kien hemm żewġ kastelli tal-brikks biss qrib ix-xmara Nemunas (f'Kaunas u f'Grodno), li kienu l-front prinċipali tal-ġlied bejn il-ġellieda tal-Kruċjati u l-Litwani. B'hekk, il-Kastell ta' Kaunas kellu importanza strateġika, peress li pprevjena lill-ġellieda tal-Kruċjati milli jinvadu iktar 'il ġewwa fil-Litwanja u l-belt kapitali tagħha, Vilnius.

Fl-1362, il-kastell inħataf wara assedju ta' diversi ġimgħat u nqered mill-Ordni Tewtonika. Il-mexxejja Litwani Kęstutis u l-Gran Duka Algirdas taw l-għajnuna tagħhom biex jiddefendu l-kastell, iżda l-kastell diġà kien imdawwar mill-fortifikazzjonijiet tal-ġellieda tal-Kruċjati, u ma setgħu jagħmlu xejn għajr iġarrbu t-telfa tal-kastell. Il-biċċa l-kbira tal-400 difensur tal-kastell inqatlu fl-azzjoni, u l-kmandant Vaidotas tal-gwarniġjon tal-Kastell ta' Kaunas ipprova jattakka b'36 raġel, iżda ttieħed bħala priġunier. Din kienet waħda mill-ikbar rebħiet militari u fost l-iżjed importanti tal-Ordni Tewtonika fis-seklu 14 kontra l-Gran Dukat tal-Litwanja.

Il-Litwani bnew kastell ġdid tal-injam fuq il-gżira ta' Virgalė, fil-konfluwenza tax-xmajjar Nemunas u Nevėžio; madankollu, fl-1363, il-ġellieda tal-Kruċjati ħarqu l-kastell. Il-kastell tal-injam reġa' nbena, iżda fl-1368 il-ġellieda tal-Kruċjati reġgħu attakkaw u qerdu l-kastell, u skont il-kronaka, qatlu 600 difensur pagan, filwaqt li huma stess ġarrbu tliet imwiet biss.

Il-Litwani ppruvaw jerġgħu jibnu l-kastell bil-ġebel, b'ħitan usa' u ogħla, b'erba' torrijiet laterali, imdawwar b'ħandaq, iżda qabel ma tlesta l-ġellieda tal-Kruċjati attakkaw fis-sajf tal-1369, keċċew lil-Litwani mill-gżira ta' Virgalė u bl-istess ġebel minflok bnew il-Kastell ta' Gotteswerder. Dan il-kastell inħataf wara assedju ta' ħames ġimgħat mill-Armata tal-Gran Dukat tal-Litwanja, immexxija minn Algirdas u minn Kęstutis, u nbnew żewġ kastelli tal-injam qribu. Minkejja dan, il-ġlied għaż-żona bejn il-ġellieda tal-Kruċjati u l-Litwani baqa' għaddej sa meta l-Litwani eventwalment ħadu l-kontroll fl-1404; dan kien punt importanti waqt ir-Ribelljoni Samogizjana tal-1409 u l-gwerra tal-1410 mal-ġellieda tal-Kruċjati.

Il-Gran Duka Vytautas il-Kbir iffinanzja l-Knisja tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna f'Kaunas (il-kostruzzjoni tlestiet fl-1400) biex irodd ħajr lill-Madonna talli salvatu mill-għarqa fix-xmara, matul il-Battalja tax-xmara Vorskla, fl-1399. Wara l-Battalja ta' Grunwald fl-1410, il-Kastell ta' Kaunas sar residenza tal-mexxej anzjan ta' Kaunas, u l-importanza militari tiegħu naqset."Wara li tlaqt minn Poseur, wasalt fil-belt iffortifikata kbira ta' Kaunas. Għandha kastell kbir mill-isbaħ fuq irdum max-xmara Nemunas. Kaunas tinsab tnax-il mil minn Poseur".

Fl-1408, il-belt ingħatat id-drittijiet ta' Magdeburg mingħand Vytautas il-Kbir u fl-1413 saret iċ-ċentru tal-*Powiat* ta' Kaunas, fil-Voivodat ta' Trakai. Barra minn hekk, Vytautas ta lil Kaunas id-dritt tas-sjieda tal-miżien għall-użin tal-oġġetti miġjuba lejn il-belt jew ippakkjati fil-post, flimkien mal-faċilitajiet tal-ipproċessar tax-xama' u tat-tirqim tad-drappijiet tas-suf. Is-setgħa tal-awtogovernanza ta' Kaunas kienet kondiviża bejn tliet istituzzjonijiet ewlenin marbuta ma' xulxin: il-*vaitas* (is-sindku), il-maġistrat (12-il imħallef u 4 burgomastri), u l-hekk imsejħa Qorti tal-Bankijiet (12-il persuna). Kaunas bdiet tikseb importanza, peress li kienet tinsab f'salib it-toroq tar-rotot kummerċjali u port tax-xmara. Dak iż-żmien, Kaunas saret port u ċentru kummerċjali importanti mal-Punent tal-Ewropa, u għaldaqstant kompliet tikber. Fl-1441, Kaunas ingħaqdet mal-Lega Anseatika, u nfetaħ l-uffiċċju tal-merkanti Anseatiċi ta' Kontor – l-uniku wieħed fil-Gran Dukat tal-Litwanja.

Sas-seklu 16, Kaunas kellha wkoll skola pubblika u sptar u kienet waħda mill-iżjed bliet stabbiliti fil-pajjiż kollu. Barra minn hekk, fis-seklu 16, il-Gran Dukessa Bona Sforza kisbet il-jedd li l-Elderat ta' Kaunas isir proprjetà tad-dinastija Jagjellonjana; mill-1533 hija wettqet ir-Riforma ta' Volok.

L-aqwa żmien ekonomiku ta' Kaunas kien fl-aħħar tas-seklu 16 u fil-bidu tas-seklu 17, u dan wassal għall-kostruzzjoni ta' bosta binjiet tal-brikks fil-belt kollha. Fil-bidu tas-seklu 17, il-prosperità ta' Kaunas wasslet għall-bidu tal-kostruzzjoni tal-Ħajt ta' Kaunas, li xorta waħda ma tlestiex, minħabba raġunijiet ekonomiċi u minħabba gwerer li seħħew wara. Fl-1665, l-armata Russa attakkat il-belt diversi drabi, u fl-1701 il-belt ġiet okkupata mill-Armata Żvediża, matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana. Il-pesta s-sewda nfirxet fl-inħawi fl-1657 u fl-1708, u qatlet bosta residenti. In-nirien qerdu partijiet mill-belt fl-1731 u fl-1732.

Fl-ewwel nofs tas-seklu 18, il-ħajt tat-Tramuntana u żewġ torrijiet tal-Kastell ta' Kaunas ikkrollaw, minħabba ħsara mġarrba mill-ilma tax-xmara, u dan wassal biex il-kastell jiġi abbandunat u mitluq. Sussegwentement, ġie stabbilit ħabs f'parti mill-kastell, f'nofs is-seklu 18. Fl-aħħar tas-seklu 18, il-kastell xi kultant intuża għal xi laqgħat tal-familji nobbli tal-*Powiat* ta' Kaunas.

### Imperu Russu
Wara t-tieliet u l-aħħar qsim tal-istat Pollakk-Litwan fl-1795, il-belt ittieħdet mill-Imperu Russu u saret parti mill-Governorat ta' Vilna. Matul l-invażjoni Franċiża tar-Russja fl-1812, l-Armata l-Kbira ta' Napuljun għaddiet minn Kaunas darbtejn, u qerditha d-darbtejn li huma. Fil-belt ta' Kaunas hemm forti fuq għolja magħrufa bħala l-Għolja ta' Napuljun.

Sabiex jiġi evitat l-aċċess faċli għall-belt u jiġu protetti l-fruntieri tal-Punent tar-Russja, inbniet il-Fortizza ta' Kovno li għadha viżibbli fil-belt attwali kollha.

Il-Governorat ta' Kovno, b'ċentru f'Kovno (Kaunas), ġie ffurmat fl-1843. Fl-1862 inbniet linja ferrovjarja li tikkollega l-Imperu Russu u l-Ġermanja Imperjali, u b'hekk Kaunas saret ċentru ferrovjarju sinifikanti b'waħda mill-ewwel mini ferrovjarji fl-imperu, li tlestiet fl-1861. Fl-1898 beda jitħaddem l-ewwel impjant tal-enerġija fil-Litwanja.

Wara li ma rnexxietx ir-Rewwixta ta' Jannar fl-1863 kontra l-Imperu Russu, l-awtorità ksarista ttrasferiet is-Seminarju Kattoliku ta' Varniai u istituzzjonijiet prominenti tal-isqof Motiejus Valančius u tad-djoċesi Samogizjana lejn Kaunas, fejn ingħataw l-eks Monasteru u Palazz Bernardin u l-Knisja ta' San Ġorġ Martri. Ftit nobbli magħżula biss kienu jitħallew jistudjaw fis-Seminarju, u l-unika eċċezzjoni kien l-iben ta' raħħal Antanas Baranauskas, li b'mod illegali rċieva d-dokumenti ta' nobbli mingħand Karolina Praniauskaitė. Huwa beda jagħti l-lekċers bil-lingwa Litwana, minflok bir-Russu, u influwenza ferm l-ispirtu ta' dawk li attendew is-Seminarju permezz tar-rakkonti tiegħu dwar il-Litwanja tal-qedem u speċjalment dwar it-tumbati funebri tal-ħamrija tagħha. Iktar 'il quddiem, bosta mill-istudenti tas-Seminarju kienu attivi fil-kuntrabbandu tal-kotba bil-Litwan; l-objettiv prinċipali tagħhom kienet ir-reżistenza kontra l-politiki tar-Russifikazzjoni. Is-Seminarju Spiritwali ta' Kaunas fl-aħħar mill-aħħar sar jitmexxa għalkollox bil-Litwan meta fl-1909 il-Professur Jonas Mačiulis-Maironis sar ir-rettur, u ssostitwixxa l-użu tal-Pollakk għat-tagħlim bl-użu tal-Litwan.

Qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, Kaunas, bħal bosta bliet fil-Lvant tal-Ewropa, kellha popolazzjoni Lhudija sinifikanti. Skont iċ-ċensiment Russu tal-1897, b'kollox kien hemm 25,500 Lhudi, jiġifieri 35.3 % mill-popolazzjoni totali ta' 73,500 ruħ. Il-popolazzjoni ġiet irreġistrata kif ġej: 25.8 % Russi, 22.7 % Pollakki, 6.6 % Litwani. Din il-komunità stabbiliet bosta skejjel u sinagogi li kienu importanti għal sekli sħaħ għall-kultura u għan-negozju tal-belt.

Matul l-Irtirar il-Kbir tal-Armata tal-Imperu Russu fl-Ewwel Gwerra Dinjija, l-Għaxar Armata Ġermaniża ta' Paul von Hindenburg okkupat lil Kaunas f'Awwissu 1915.

### Litwanja fil-perjodu bejn il-gwerer

Wara li Vilnius ġiet okkupata mill-Armata l-Ħamra fl-1919, il-Gvern tar-Repubblika tal-Litwanja stabbilixxa l-bażi prinċipali tiegħu f'Kaunas matul il-Gwerer Litwani għall-Indipendenza. Iktar 'il quddiem, wara li l-belt kapitali, Vilnius, ġiet annessa mit-Tieni Repubblika Pollakka, Kaunas saret il-belt kapitali temporanja tal-Litwanja u baqgħet hekk sat-28 ta' Ottubru 1939, meta l-Armata l-Ħamra ċediet lil Vilnius lura lil-Litwanja wara l-invażjoni tagħha fil-Polonja. L-Assemblea tal-Kostitwenti tal-Litwanja ltaqgħet għall-ewwel darba f'Kaunas fil-15 ta' Mejju 1920. Għaddiet xi liġijiet importanti, b'mod partikolari dwar ir-riforma tal-artijiet u dwar il-munita nazzjonali, u adottat kostituzzjoni ġdida. Il-kolp ta' stat militari seħħ f'Kaunas fis-17 ta' Diċembru 1926. Inġenerali ġie organizzat mill-militar, speċjalment mill-Ġeneral Povilas Plechavičius, u rriżulta fis-sostituzzjoni tal-Gvern u tal-President Kazys Grinius eletti demokratikament, ma' Gvern awtoritarju nazzjonalist konservattiv immexxi minn Antanas Smetona. Ftit wara, it-tensjoni bejn Antanas Smetona u Augustinas Voldemaras, appoġġata mill-Assoċjazzjoni tal-Lupu tal-Ħadid, żdiedet fit-tentattiv li tinħataf l-awtorità. Wara li t-tentattiv ta' kolp ma rnexxiex f'Ġunju 1934, Voldemaras intefa' l-ħabs għal erba' snin u ngħata amnestija bil-kundizzjoni li jitlaq mill-pajjiż.

Matul il-perjodu ta' bejn il-gwerer, Kaunas ġiet imlaqqma *[[Pariġi]] ż-Żgħira* minħabba l-ħajja kulturali u akkademika rikka, il-moda, l-arkitettura tal-Art Deco, il-binjiet, l-għamara popolari, id-disinn intern tal-epoka u l-kultura mifruxa tal-kafetteriji bi stil arkitettoniku tar-Rinaxximent Nazzjonali Litwan. Il-belt kapitali temporanja u l-pajjiż innifsu wkoll kellhom standard ta' għajxien tal-Punent b'salarji pjuttost għoljin u bi prezzijiet baxxi. Dak iż-żmien, il-ħaddiema kkwalifikati hemmhekk kienu qed jaqilgħu pagi reali simili ħafna għall-ħaddiema fil-Ġermanja, fl-Italja, fl-Iżvizzera u fi Franza, il-pajjiż ukoll kellu żieda naturali kbira fil-popolazzjoni ta' 9.7 %, u l-produzzjoni industrijali tal-Litwanja żdiedet b'160 % mill-1913 sal-1940. Il-popolazzjoni ta' Kaunas żdiedet bi 8,6 darbiet matul il-perjodu ta' bejn il-gwerer minn ~18,000 resident għal ~154,000 resident.

Bejn il-Gwerer Dinjin, l-industrija tkattret f'Kaunas, li kienet l-ikbar belt fil-Litwanja dak iż-żmien. Taħt it-tmexxija tas-sindku Jonas Vileišis (1921–1931) Kaunas kibret malajr u ġiet immodernizzata b'mod estensiv. Ġew installati sistemi tal-ilma u tal-ilma mormi, li swew iktar minn 15-il miljun lita Litwana, il-belt tkabbret minn 18-il kilometru kwadru għal 40 kilometru kwadru (6.9 mili kwadri għal 15.4-il mil kwadru), inbnew iktar minn 2,500 binja, u nbnew tliet pontijiet moderni fuq ix-xmajjar Neris u Nemunas. It-toroq kollha tal-belt ġew pavimentati, it-trasport biż-żwiemel ġie sostitwit b'karozzi tal-linja moderni, ġew ippjanati u nbnew subborgi ġodda (b'mod partikolari l-kwartier ta' Žaliakalnis), u ġew stabbiliti parks u pjazez ġodda. Ġew stabbiliti l-pedamenti ta' sistema tas-sigurtà soċjali u nbnew tliet skejjel ġodda u diversi libreriji pubbliċi ġodda, inkluż il-librerija ta' Vincas Kudirka. Vileišis żamm bosta kuntatti fi bliet Ewropej oħra, u b'hekk, Kaunas kienet parteċipant attiv fil-ħajja urbana Ewropea.

Il-belt kienet ukoll ċentru partikolarment importanti għall-Forzi Armati Litwani. F'Jannar 1919, matul il-Gwerer Litwani għall-Indipendenza, ġiet stabbilita l-Iskola Militari ta' Kaunas u bdiet tħarreġ lis-suldati li f'qasir żmien bdew jintbagħtu fil-front biex isaħħu l-Forzi Armati Litwani. Parti mill-unità militari Litwana tal-vetturi armati ġiet ittrasferita lejn Žaliakalnis, u ġiet armata b'tankijiet avvanzati u ġodda fjamanti, fosthom ir-Renault FT, il-Vickers-Armstrong tal-1933 u l-Vickers-Armstrong tal-1936. F'Mejju 1919, il-Fabbrika Statali Litwana tal-Inġenji tal-Ajru ġiet stabbilita fi Freda għat-tiswija u għall-produzzjoni tal-inġenji tal-ajru militari għall-armata. Din ġiet immodernizzata ferm minn Antanas Gustaitis u bdiet tipproduċi inġenji tal-ajru militari ANBO Litwani. Bis-saħħa tad-dixxiplina u tar-regolarità eċċezzjonali, il-Forza tal-Ajru Litwana kienet ta' eżempju għal unitajiet militari oħra. L-ANBO 41 kienet minn ta' quddiem ferm bħala inġenji tal-ajru barranin ta' rikonjizzjoni bl-aqwa karatteristiċi strutturali ta' dak iż-żmien, u speċjalment bl-aqwa veloċità u rata ta' tlugħ.

Dak iż-żmien, Kaunas kellha popolazzjoni Lhudija ta' 35,000–40,000 ruħ, madwar kwart il-popolazzjoni totali tal-belt. Il-Lhud kienu jokkupaw il-biċċa l-kbira tas-setturi kummerċjali, artiġjanali u professjonali tal-belt. Kaunas kienet ċentru tat-tagħlim Lhudi, u l-*yeshiva* fi Slobodka (Vilijampolė) kienet waħda mill-istituzzjonijiet l-iktar prestiġjużi tat-tagħlim Lhudi avvanzat fl-Ewropa. Kaunas kellha kultura Lhudija rikka u varjata. Kien hemm kważi 100 organizzazzjoni Lhudija, 40 sinagoga, bosta skejjel bil-Yiddish, 4 skejjel sekondarji bl-Ebrajk, sptar Lhudi, u għexieren ta' negozji b'sjieda Lhudija. Kienet ukoll ċentru Żionista importanti.

Inizjalment qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, il-Litwanja ddikjarat in-newtralità. Madankollu, fis-7 ta' Ottubru 1939, id-delegazzjoni Litwana telqet lejn Moska, fejn iktar 'il quddiem kellha tiffirma t-Trattat ta' Assistenza Reċiproka bejn is-Sovjetiċi u l-Litwani minħabba sitwazzjoni mhux favorevoli. It-trattat wassal għal ħames bażijiet militari Sovjetiċi b'20,000 suldat stabbiliti fil-Litwanja kollha bħala skambju għall-belt kapitali storika tal-Litwanja, Vilnius. Skont il-Ministru Litwan għad-Difiża Nazzjonali Kazys Musteikis, il-Ministru Litwan għall-Affarijiet Barranin Juozas Urbšys inizjalment qal li l-Litwani rrifjutaw ir-Reġjun ta' Vilnius kif ukoll il-gwarniġjoni Russi, iżda nervuż, Joseph Stalin wieġeb, "Sew jekk tieħdu Vilnius u sew jekk le, il-gwarniġjoni Russi xorta waħda se jidħlu fil-Litwanja". Huwa informa wkoll lil Juozas Urbšys dwar il-protokolli sigrieti bejn is-Sovjetiċi u l-Ġermaniżi u wrieh il-mapep tal-influwenza li kellu. Tnejn mill-bażijiet militari b'eluf ta' suldati Sovjetiċi ġew stabbiliti qrib Kaunas f'Prienai u f'Gaižiūnai. Minkejja l-ksib mill-ġdid tal-belt kapitali storika, il-Presidenza u l-Gvern baqgħu f'Kaunas.

Fl-14 ta' Ġunju 1940, eżatt qabel nofsillejl, saret l-aħħar laqgħa tal-gvern Litwan f'Kaunas. Matulha, ġie diskuss l-ultimatum ippreżentat mill-Unjoni Sovjetika. Il-President Antanas Smetona ċaħad kategorikament li jaċċetta l-biċċa l-kbira tat-talbiet tal-ultimatum, argumenta favur ir-reżistenza militari u ġie appoġġat minn Kazys Musteikis, Konstantinas Šakenis u Kazimieras Jokantas. Madankollu, il-Kmandant tal-Forzi Armati Vincas Vitkauskas, il-Ġeneral tad-Diviżjoni Stasys Raštikis, Kazys Bizauskas, Antanas Merkys u l-biċċa l-kbira tal-membri tal-gvern Litwan iddeċidew li ma kienx hemm tama, speċjalment is-suldati Sovjetiċi li kienu ġew skjerati fl-imgħoddi, u b'hekk aċċettaw l-ultimatum. Dak il-lejl qabel ma uffiċjalment ġie aċċettat l-ultimatum, il-forzi Sovjetiċi ġustizzjaw il-gwardja tal-fruntieri Litwan Aleksandras Barauskas qrib il-fruntiera mar-Repubblika Sovjetika tal-Belarussja. Filgħodu, il-Gvern Litwan irriżenja, u l-President telaq mill-pajjiż biex jevita d-destin tal-pupazzi Sovjetiċi u bit-tama li jifforma gvern fl-eżilju. F'qasir żmien, l-Armata l-Ħamra invadiet il-Litwanja mill-fruntiera bejn il-Litwanja u l-Belarussja, b'iktar minn 200,000 suldat u ħadet il-kontroll tal-iżjed bliet importanti, inkluż Kaunas fejn kienu jirresjedu l-kapijiet tal-istat. Il-Forzi Armati Litwani ngħataw l-ordni biex ma jirreżistux, u l-Forza tal-Ajru Litwana baqgħet fuq l-art. Dak iż-żmien, il-Forzi Armati Litwani kellhom 26,084 suldat (li minnhom 1,728 kienu fizzjali) u 2,031 ħaddiem taċ-ċivil. L-Unjoni Litwana tas-Suldati bis-Snieter, li kienet subordinata għall-kmandant tal-armata, kellha iktar minn 62,000 membru, li minnhom madwar 70 % kienu bdiewa u ħaddiema agrikoli.

Wara l-okkupazzjoni, is-Sovjetiċi wettqu azzjonijiet brutali minnufih kontra l-uffiċjali għoljin tal-istat. It-tnejn li kienu fil-mira tal-ultimatum, il-Ministru tal-Intern Kazys Skučas u d-Direttur tad-Dipartiment tas-Sigurtà tal-Istat tal-Litwanja Augustinas Povilaitis, ġew ittrasportati lejn Moska u iktar 'il quddiem ġew ġustizzjati. Antanas Gustaitis, Kazys Bizauskas, Vytautas Petrulis, Kazimieras Jokantas, Jonas Masiliūnas u Antanas Tamošaitis ukoll iffaċċjaw dak id-destin, u l-President Aleksandras Stulginskis, Juozas Urbšys, Leonas Bistras, Antanas Merkys, Pranas Dovydaitis, Petras Klimas, Donatas Malinauskas u eluf oħra ġew deportati. Stasys Raštikis, ipperswadut minn martu, b'mod sigriet qasam il-fruntiera Ġermaniża. Wara li saru jafu b'dan, l-NKVD bdew azzjoni ta' terrur kontra l-familja ta' Raštikis. Martu ġiet isseparata minn binthom ta' sena u ġiet interrogata b'mod brutali fil-Ħabs ta' Kaunas, u missieru xiħ Bernardas Raštikis, it-tliet ulied bniet, iż-żewġ aħwa subien u oħtu ġew deportati lejn is-Siberja. Is-suldati, il-fizzjali, l-uffiċjali għoljin u l-ġenerali tal-Armata Litwana u l-membri tal-LRU, li kienu meqjusa bħala theddida għall-okkupanti, malajr ġew arrestati, interrogati, deportati lejn kampijiet ta' konċentrament jew ġustizzjati, u b'hekk bosta, fit-tentattiv li jaħarbu dak id-destin, ingħaqdu mal-forzi partiġjani Litwani. L-armata stess inizjalment saret magħrufa bħala l-Armata Popolari Litwana iżda iktar 'il quddiem ġiet organizzata mill-ġdid fid-29 Korp tas-Suldati bis-Snieter tal-Unjoni Sovjetika.

### Okkupazzjoni Sovjetika u r-Rewwixta ta' Ġunju

F'Ġunju 1940, l-Unjoni Sovjetika okkupat u annettiet il-Litwanja f'konformità mal-Patt ta' Molotov–Ribbentrop. Vladimir Dekanozov, emissarju Sovjetiku minn Moska, kiseb poter effettiv fil-Litwanja. Ftit wara, fis-17 ta' Ġunju 1940, ġie ffurmat il-Gvern Popolari pupazz tal-Litwanja, li b'mod konsistenti qered is-soċjetà u l-istituzzjonijiet politiċi Litwani u witta t-triq biex jiġi stabbilit il-Partit Komunista. Fl-1 ta' Lulju, sabiex tiġi stabbilita l-leġittimità tal-gvern u jitfasslu l-pjanijiet tal-"adeżjoni legali tal-Litwanja fl-Unjoni Sovjetika", is-Seimas tal-Litwanja ġie xolt, u tħabbru l-elezzjonijiet għas-Sejmas Popolari pupazz. L-elezzjonijiet ikkontrollati (il-passaporti kellhom l-impronti) u ffalsifikati tas-Seimas Popolari ntrebħu mill-Unjoni Popolari tal-Laburisti Litwani, li obdiet il-proposta tal-okkupanti li "titlob" lill-awtoritajiet Sovjetiċi biex il-Litwanja tidħol fl-Unjoni Sovjetika.

Wara l-okkupazzjoni, is-Servizz Diplomatiku Litwana ma rrikonoxxiex l-awtorità tal-okkupanti l-ġodda u beda kampanja diplomatika ta' liberazzjoni tal-Litwanja. Fl-1941, Kazys Škirpa, Leonas Prapuolenis, Juozas Ambrazevičius u l-partitarji tagħhom, inkluż l-eks Kmandant tal-Armata Litwana, il-Ġeneral Stasys Raštikis, li l-familja kollha tiegħu kienet ġiet deportata lejn is-Siberja, bdew jorganizzaw rewwixta. Wara li rrealizzaw x'kienet ir-realtà tat-tmexxija Sovjetika repressiva u brutali, kmieni filgħodu tat-22 ta' Ġunju 1941 (l-ewwel jum meta l-Ġermanja Nażista attakkat lill-Unjoni Sovjetika), il-Litwani bdew ir-Rewwixta ta' Ġunju, li ġiet organizzata mill-Front Attivist Litwan, f'Kaunas, fejn kienu kkonċentrati l-forzi prinċipali tiegħu. F'qasir żmien ir-rewwixta nfirxet lejn Vilnius u lokalitajiet oħra. L-għan ewlieni tagħha ma kinitx il-ġlieda kontra s-Sovjetiċi iżda s-sigurtà interna tal-belt (organizzazzjonijiet, istituzzjonijiet u impriżi siguri) u d-dikjarazzjoni tal-indipendenza. Sa filgħaxija tat-22 ta' Ġunju, il-Litwani kellhom il-kontroll tal-Palazz Presidenzjali, tal-uffiċċju postali, tat-telefon u tat-telegrafu, kif ukoll tar-radju. Il-kontroll ta' Vilnius u tal-biċċa l-kbira tat-territorju Litwan ftit wara ttieħed ukoll mir-ribelli.

Diversi diviżjonijiet tal-Armata l-Ħamra stazzjonati madwar Kaunas, inkluż l-Ewwel Diviżjoni NKVD brutali tal-artillerija, responsabbli għad-deportazzjoni ta' Ġunju, u l-kmandanti pupazzi tar-reġim tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika Litwana ġew imġiegħla jaħarbu fir-Repubblika Soċjalista Sovjetika Latvjana permezz tax-xmara Daugava. Il-kmandanat tal-188 Diviżjoni tas-Suldati bis-Snieter tal-Armata l-Ħamra, il-Kurunell Piotr Ivanov irrapporta lill-11-il Diviżjoni tal-Persunal tal-Armata li matul l-irtirar tad-diviżjoni tiegħu minn Kaunas "kontrorivoluzzjonarji lokali mix-xelters sparaw apposta fuq l-Armata l-Ħamra, u l-istakkamenti ġarrbu bosta mwiet fost is-suldati u tilfu ħafna tagħmir militari". Fil-Litwanja nqatlu madwar 5,000 okkupant.

Fit-23 ta' Ġunju 1941 fid-9:28 ta' filgħodu, indaqq it-*Tautiška giesmė*, l-innu nazzjonali tal-Litwanja, fuq ir-radju f'Kaunas. Bosta nies semgħu l-innu nazzjonali Litwan bid-dmugħ f'għajnejhom. Permezz tax-xandara tar-radju ta' Kaunas, il-Litwanja saret taf li kien hemm ribelljoni fil-pajjiż, li r-ribelli ħadu l-kontroll ta' Kaunas, u l-Proklamazzjoni tal-Indipendenza mill-Ġdid tal-Litwanja u l-lista tal-Gvern Proviżorju tħabbru minn Leonas Prapuolenis. Il-messaġġ ġie ripetut bosta drabi b'lingwi differenti. Il-Gvern Proviżorju ttama li l-Ġermanja Nażista kienet se terġa' tistabbilixxi l-indipendenza Litwana jew mill-inqas tippermetti xi livell ta' awtonomija (simili għar-Repubblika Slovakka), kien qed ifittex il-protezzjoni taċ-ċittadini tiegħu u ma appoġġax il-politika Nażista tal-Olokawst. Madankollu, il-Gvern Proviżorju ma għamilx wisq biex itemm il-vjolenza kontra l-Lhud mħeġġa min-Nażisti u mit-tmexxija anti-Semita tal-Front Attivist Litwan.

Il-Ministru għad-Difiża Nazzjonali, il-Ġeneral Stasys Raštikis iltaqa' personalment mal-ġenerali tal-Wehrmacht biex jiddiskutu s-sitwazzjoni. Huwa pprova jitlob lill-Kmandant Ġenerali fil-Post tal-Gwerra f'Kaunas Oswald Pohl u lill-Ġeneral Rappreżentattiv tal-Kmand Militari Karl von Roques biex jeħilsu lil-Lhud, iżda huma wieġbu li l-Gestapo kien qed jindirizza dawk il-kwistjonijiet u li huma ma setgħu jagħmlu xejn. Barra minn hekk, fil-bidu tal-okkupazzjoni, il-Prim Ministru tal-Gvern Proviżorju tal-Litwanja, Juozas Ambrazevičius, organizza laqgħa li fiha l-Ministri pparteċipaw flimkien mal-eks President Kazys Grinius, mal-Isqof Vincentas Brizgys u ma' oħrajn. Il-Ministri ilmentaw kontra l-atroċitajiet li kienu qed isiru kontra l-Lhud iżda taw il-parir biss li "minkejja l-miżuri kollha li jridu jittieħdu kontra l-Lhud minħabba l-attività Komunista tagħhom u l-ħsara li wettqu kontra l-Armata Ġermaniża, il-partiġjani u l-individwi misshom jevitaw li l-Lhud jiġu ġustizzjati fil-pubbliku". Skont l-istoriku Litwan-Amerikan tal-Olokawst Saulius Sužiedėlis, "xejn minn dan ma sarraf f'ċanfira pubblika li waħedha setgħet ipperswadiet mill-inqas lil uħud mil-Litwani voluntiera jew li ntbagħtu biex jipparteċipaw fil-qtil biex forsi jibdlu għemilhom". Il-battaljuni tal-pulizija Litwana ffurmati mill-Gvern Proviżorju eventwalment inkitbu min-Nażisti biex jgħinu fit-twettiq tal-Olokawst.

Fl-ewwel ħarġa tal-ġurnal *Į laisvę* (Lejn il-Ħelsien), ġiet ippubblikata d-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza mill-Ġdid, li qabel kienet tħabbret fuq ir-radju. Iddikjarat, bil-firem, li: "Il-Gvern Proviżorju stabbilit tal-Litwanja l-ġdida jiddikjara mill-ġdid l-Istat Ħieles u Indipendenti tal-Litwanja. L-istat Litwan żagħżugħ b'entużjażmu jwiegħed li jikkontribwixxi favur l-organizzazzjoni ta' Ewropa fuq bażi ġdida quddiem il-kuxjenza innoċenti tad-dinja kollha. In-Nazzjon Litwan, mifni mit-terrur tal-Bolxeviki brutali, iddeċieda li jibni l-futur tiegħu abbażi tal-għaqda nazzjonali u l-ġustizzja soċjali".

Fl-24 ta' Ġunju 1941, l-unitajiet bit-tankijiet tal-gwerra tal-Armata l-Ħamra f'Jonava ġew ordnati jerġgħu jieħdu lil Kaunas taħt il-kontroll tagħhom. Ir-ribelli talbu l-assistenza mill-Ġermaniżi permezz tar-radju. L-unitajiet ġew ibbumbardjati mil-Luftwaffe u ma rnexxilhomx jaslu sal-belt. Din kienet l-ewwel azzjoni kkoordinata bejn il-Litwani u l-Ġermaniżi. L-ewwel scouts Ġermaniżi, il-Logutenent Flohret u erba' uffiċjali privati, daħlu f'Kaunas fl-24 ta' Ġunju u sabu li kienet f'idejn amikevoli. L-għada, il-forzi ewlenin immarċjaw fil-belt kważi daqslikieku kienu qed jagħmlu xi parata.

### Okkupazzjoni Nażista

Fis-26 ta' Ġunju 1941, l-*Oberkommando der Wehrmacht* Ġermaniż ordna lill-gruppi ribelli biex jerħu l-armi u jxolju ruħhom. Jumejn wara l-gwardji u l-uffiċjali Litwani tneħħew ukoll. Diġà f'Lulju, f'taħdita, l-aġent tal-Gestapo Nażist ta' Tilsit Heinz Gräfe ddikjara b'mod ċar lil Stasys Raštikis li l-Gvern Proviżorju kien ġie ffurmat mingħajr l-għarfien tal-Ġermaniżi. Tali aġir, għalkemm ma kien hemm xejn personali kontra xi individwi, ma kienx aċċettabbli għall-Ġermaniżi. B'hekk il-Gvern Proviżorju attwali kellhu jiġi ttrasformat f'Kumitat jew f'Kunsill Nazzjonali taħt l-awtorità militari Ġermaniża. Il-Ġermaniżi Nażisti ma rrikonoxxewx il-Gvern Proviżorju, iżda ma ħadux azzjoni biex ixoljuh. Il-Gvern Proviżorju, għalkemm ma qabilx li jibqa' jkun strument tal-okkupanti Ġermaniżi, xolja ruħu fil-5 ta' Awwissu 1941, wara l-iffirmar ta' protesta kontra l-azzjoni tal-Ġermaniżi biex jiġu sospiżi l-poteri tal-Gvern Litwan. Imbagħad il-Membri tal-Gvern Proviżorju marru bħala korp fil-Ġnien tal-Vytautas, il-Mużew tal-Gwerra l-Kbira, fejn iddedikaw girlanda quddiem il-Qabar tas-Suldat Mhux Magħruf fil-preżenza ta' udjenza numeruża. Is-Sicherheitsdienst ikkonfiskaw ir-ritratti taċ-ċerimonja tat-tqegħid tal-girlanda, peress li kienu tal-fehma li setgħet tkun perikoluża għall-politika tal-okkupazzjoni Ġermaniża fil-Litwanja.

Fis-17 ta' Lulju 1941 ġiet stabbilita l-amministrazzjoni ċivili Ġermaniża. Il-poteri tal-gvern ittieħdu f'idejn l-okkupanti l-ġodda. Il-Ġermanja Nażista stabbiliet ir-Reichskommissariat Ostland fl-Istati Baltiċi u fil-biċċa l-kbira tal-Belarussja, u ċ-ċentru amministrattiv għal-Litwanja (*Generalbezirk Litauen*) kien f'Kaunas, immexxi mill-Kummissarju-Ġeneral Adrian von Renteln.

### Komunità Lhudija ta' Kaunas

Il-Lhud bdew jinsedjaw Kaunas fit-tieni nofs tas-seklu 17. Ma kinux jitħallew jgħixu fil-belt, għalhekk il-biċċa l-kbira baqgħu fl-insedjament ta' Vilijampolė max-xatt tal-lemin tax-xmara Neris. Il-ħajja tal-Lhud f'Kaunas ġiet imxekkla għall-ewwel darba meta l-Unjoni Sovjetika okkupat il-Litwanja f'Ġunju 1940. Flimkien mal-okkupazzjoni saru arresti, konfiski u l-eliminazzjoni tal-istituzzjonijiet ħielsa kollha. L-organizzazzjonijiet tal-komunità Lhudija għebu kważi mil-lejl għan-nhar. L-awtoritajiet Sovjetiċi kkonfiskaw il-proprjetà ta' bosta Lhud, filwaqt li mijiet ta' Lhud ġew eżiljati lejn is-Siberja.

Meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija, kien hemm 30,000 Lhudi jgħixu f'Kaunas, jiġifieri madwar 25 % tal-popolazzjoni tal-belt. Meta l-Unjoni Sovjetika ħadet il-kontroll tal-Litwanja fl-1940, xi residenti Olandiżi Lhud fil-Litwanja ppruvaw jiksbu viża mingħand il-konslu Olandiż Jan Zwartendijk biex jaħarbu lejn l-Indji tal-Punent Olandiżi. Zwartendijk qabel li jgħinhom u l-Lhud li ħarbu mill-Polonja okkupata mill-Ġermaniżi fittxew l-assistenza tiegħu wkoll. Fi ftit jiem, bl-għajnuna ta' xi wħud, Zwartendijk ipproduċa iktar minn 2,200 viża għal-Lhud biex jaħarbu lejn Curaçao. Imbagħad ir-refuġjati talbu l-għajnuna mingħand il-konslu Ġappuniż Chiune Sugihara, li tahom viża ta' tranżitu mill-Unjoni Sovjetika lejn il-Ġappun, kontra n-nuqqas ta' approvazzjoni tal-gvern tiegħu stess. B'hekk, bosta refuġjati ngħataw l-opportunità jitilqu mil-Litwanja lejn il-Lvant Imbiegħed Russu permezz tal-Linja Ferrovjarja Trans-Siberjana. Il-Lhud li ħarbu kienu refuġjati mill-Punent tal-Polonja okkupata mill-Ġermaniżi u mil-Lvant tal-Polonja okkupata mis-Sovjetiċi, kif ukoll residenti ta' Kaunas u ta' territorji Litwani oħra. Id-Dar ta' Sugihara, fejn qabel kien qed joħroġ il-viżi ta' tranżitu, attwalment hija mużew u ċ-Ċentru għall-Istudji Asjatiċi tal-Università ta' Vytautas Magnus.

Wara l-invażjoni tal-Unjoni Sovjetika min-naħa ta' Hitler fit-22 ta' Ġunju 1941, il-qawwiet Sovjetiċi ħarbu minn Kaunas. Kemm qabel kif ukoll matul l-okkupazzjoni Ġermaniża li bdiet fil-25 ta' Ġunju, l-anti-Komunisti, imħeġġa mit-tmexxija anti-Semita tal-Front Attivist Litwan (FAL) ibbażat f'Berlin, bdew jattakkaw lil-Lhud, u jagħtuhom il-ħtija tar-repressjonijiet Sovjetiċi, speċjalment tul it-toroq ta' Jurbarko u Kriščiukaičio. Is-saġġ bl-għamla ta' manifest tal-FAL "L-Attivisti Għal Xiex Qed Jiġġieldu?" jiddikjara: "Il-Front Attivist Litwan, bl-istabbiliment mill-ġdid tal-Litwanja l-ġdida, huwa ddeterminat li jwettaq tisfija immedjata u fundamentali tan-nazzjon Litwan u tat-territorju tiegħu mil-Lhud ...". L-awtoritajiet Nażisti ħadu vantaġġ mill-Battaljuni TDA Litwani u stabbilew kamp ta' konċentrament fis-Seba' Forti, wieħed mill-għaxar fortijiet storiċi tal-belt, u 4,000 Lhudi ġew miġbura u maqtula hemmhekk. Il-*pogrom* ta' Kaunas kien massakru tal-Lhud li kienu jgħixu f'Kaunas li seħħ fil-25–29 ta' Ġunju 1941; l-ewwel jiem tal-Operazzjoni Barbarossa u tal-okkupazzjoni Nażista tal-Litwanja. Qabel il-kostruzzjoni tal-mużew tad-Disa' Forti fis-sit, l-arkeologi sabu qabar tal-massa u l-oġġetti personali tal-vittmi Lhud. Id-Disa' Forti ġiet rinnovata f'mafkar tal-gwerer u huwa s-sit fejn inqatlu kważi 50,000 Litwan matul l-okkupazzjoni Nażista. Minn dawn l-imwiet, iktar minn 30,000 kienu Lhud.

### Amministrazzjoni Sovjetika
Mill-1944, l-Armata l-Ħamra bdiet l-offensivi li eventwalment wasslu għall-konkwista mill-ġdid tat-tliet Stati Baltiċi. Kaunas inħatfet fl-1 ta' Awwissu 1944 u dan wassal għat-tkomplija tar-repressjonijiet Sovjetiċi. Kaunas reġgħet saret iċ-ċentru ewlieni tar-reżistenza kontra l-Unjoni Sovjetika. Mill-bidu nett tal-gwerra tal-partiġjani Litwani, l-iżjed distretti partiġjani importanti kienu bbażati madwar Kaunas. Għalhekk il-ġlied intemm għall-ħabta tal-1953, l-oppożizzjoni Litwana għat-tmexxija Sovjetika ma ntemmitx. Fl-1956 in-nies fir-reġjun ta' Kaunas appoġġaw ir-rewwixti fl-Ungerija permezz ta' rvellijiet.

F'Jum l-Erwieħ Kollha fl-1956, f'Kaunas seħħet l-ewwel protesta pubblika kontra s-Sovjetiċi: iċ-ċittadini xegħlu xemgħat fiċ-ċimiterju militari ta' Kaunas u kantaw kanzunetti nazzjonali, u dan wassal għal taqbid mal-*Militsiya*.

Fl-14 ta' Mejju 1972, Romas Kalanta ta' 19-il sena, ipproklama l-"Ħelsien għal-Litwanja!", u ta n-nar lilu nnifsu fil-ġnien tat-Teatru Mużikali, wara li għamel diskors kontra t-tkasbir Sovjetiku tad-drittijiet nazzjonali u reliġjużi. Dan wassal għal irvell politiku, li ġie mrażżan bil-forza mill-KGB u mill-Militsiya. Wassal ukoll għal forom ġodda ta' reżistenza: ir-reżistenza passiva fil-Litwanja kollha. L-oppressjoni kontinwa tal-Knisja Kattolika u r-reżistenza tagħha kkawżaw il-ħruġ tal-*Kronaka tal-Knisja Kattolika fil-Litwanja*. F'konfoffa sħiħa, il-patri Kattoliku Sigitas Tamkevičius (issa l-Arċisqof Metropolitan ta' Kaunas) implimenta din l-idea u l-ewwel ħarġa ġiet ippubblikata fid-distrett ta' Alytus fid-19 ta' Marzu 1972. Il-Kronaka bdiet fażi ġdida ta' reżistenza fil-ħajja tal-Knisja Kattolika Litwana u fil-ġlieda tal-Litwanja kollha kontra l-okkupazzjoni, billi jikxfu lid-dinja kollha t-tkasbir tad-drittijiet tal-bniedem u tal-libertajiet fil-Litwanja għal kważi żewġ deċennji.

Fl-1 ta' Novembru 1987, protesta mhux sanzjonat seħħet qrib il-Katidral-Bażilika ta' Kaunas, fejn in-nies inġabru biex ifakkru l-125 anniversarju ta' għeluq snin il-poeta Litwan famuż Maironis. Fl-10 ta' Ġunju 1988, il-grupp li ta bidu lill-moviment ta' Sąjūdis li ġie ffurmat f'Kaunas. Fid-9 ta' Ottubru 1988, il-Bandiera tal-Litwanja ġiet olzata fuq it-torri tal-Mużew Militari. F'Kaunas, kif ukol f'Vilnius, seħħew kważi dimostrazzjonijiet kostanti, filwaqt li l-Litwani bdew proċess fejn bdew jiskopru lilhom infushom. Il-katavri tal-Litwani li mietu fl-eżilju fis-Siberja nġabu lura lejn il-Litwanja għad-dfin mill-ġdid, u l-anniversarji tad-deportazzjonijiet kif ukoll dati importanti fl-istorja Litwana bdew jiġu mfakkra permezz ta' diskorsi u dimostrazzjonijiet.

Fis-16 ta' Frar 1989, il-Kardinal Vincentas Sladkevičius, għall-ewwel darba, sejjaħ għall-indipendenza tal-Litwanja fl-omelija tiegħu fil-Katidral ta' Kaunas. Wara l-quddiesa, 200,000 persuna nġabru fiċ-ċentru ta' Kaunas biex jipparteċipaw fiċ-ċerimonja fejn monument ġdid ġie ddedikat lill-ħelsien minflok il-monument li kien twaqqa' mill-awtoritajiet Sovjetiċi wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

### Indipendenza mill-ġdid

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, Kaunas saret il-belt industrijali prinċipali tal-Litwanja; kienet tipproduċi kważi kwart tal-output industrijali tal-pajjiż.

Wara li fl-1990 ġiet ipproklamata l-indipendenza Litwana, it-tentattivi Sovjetiċi ta' trażżin tar-ribelljoni ffukaw fuq l-Istazzjon tar-Radju ta' Sitkūnai. Dan ġie difiż miċ-ċittadini ta' Kaunas. Il-Papa Ġwanni Pawlu II iċċelebra l-quddiesa għall-fidili tal-Arċidjoċesi ta' Kaunas fil-Katidral-Bażilika ta' Kaunas u organizza laqgħa maż-żgħażagħ tal-Litwanja fl-Istadium ta' S. Darius u S. Girėnas, matul iż-żjara tiegħu fil-Litwanja fl-1993. Iċ-ċittadini mwielda f'Kaunas Vytautas Landsbergis u Valdas Adamkus saru Kapijiet tal-Istat fl-1990, u rispettivament fl-1998 u fl-2004. Mill-indipendenza mill-ġdid, diversi kollegamenti tat-trasport bl-ajru u bit-triq mal-Punent tal-Ewropa ttejbu b'mod sostanzjali u b'hekk Kaunas saret iktar faċilment aċċessibbli għat-turisti barranin.

Kaunas hija famuża għall-klabb tal-basketball tagħha, Žalgiris, li ġie stabbilit fl-1944 u kien waħda mill-iżjed espressjonijiet popolari mhux vjolenti ta' reżistenza waqt it-taqbida ma' CSKA Moska. Fl-2011 inbniet l-ikbar arena interna fl-Istati Baltiċi u ġiet imsemmija bħala l-Arena ta' Žalgiris. Kaunas ospitat il-finali tal-Kampjonat Ewropew tal-Basketball tal-2011.

F'Marzu 2015, il-binjiet ta' Kaunas tal-perjodu ta' bejn il-gwerer ingħataw iċ-Ċertifikat tal-Wirt Ewropew.

Fid-29 ta' Marzu 2017, Kaunas ġiet ikkonfermata bħala Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2022.

Fit-28 ta' Settembru 2017, ir-rebbieħ tal-kompetizzjoni arkitettonika taċ-Ċentru tal-Kunċerti ta' M. K. Čiurlionis tħabbar u ċ-ċentru kellu jitlesta sal-2022, qrib il-Pont il-Kbir ta' Vytautas.

## Sit ta' Wirt Dinji
Fit-18 ta' Settembru 2023, l-arkitettura moderna tal-perjodu ta' bejn il-gwerer f'Kaunas ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Kaunas Modernista: Arkitettura Ottimista, 1919-1939".

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iv)** "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

## [[Ġeografija]]
Il-belt tkopri 15,700 ettaru. Il-parks, l-għelieqi bis-siġar tal-frott, il-ġonna, ir-riżervi naturali u r-raba' agrikolu jkopru 8,329 ettaru. Il-belt hija simili għall-kumplament tal-pajjiż u tinsab fuq art baxxa.

It-territorju ta' Kaunas jinsab madwar il-belt kapitali ta' Wilno jew Vilnius flimkien mat-territorji ta' ħames irħula iżgħar — Panevėžys, Daugavpils, Maladzyechna, Lida u Grodno.

## Diviżjonijiet amministrattivi
Kaunas hija maqsuma fid-diviżjonijiet (*elderati*) li ġejjin:

## Klima

Kaunas għandha klima kontinentali umduża (Dfb skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen) b'temperatura annwali medja ta' madwar 7 °C (45 °F).

Minkejja l-pożizzjoni tagħha fit-Tramuntana, il-klima ta' Kaunas hija relattivament miti meta mqabbla ma' postijiet oħra f'latitudnijiet simili, l-iktar minħabba l-Baħar Baltiku. Minħabba l-latitudni tagħha, Kaunas ikollha 17-il siegħa ta' dawl binhar f'nofs is-sajf iżda madwar 7 sigħat biss f'nofs ix-xitwa. Il-Foresta ta' Kazlų Rūda, fil-Punent ta' Kaunas, toħloq mikroklima madwar il-belt, li tirregola l-umdità u t-temperatura tal-arja, u tilqalha mill-irjieħ qawwijin mill-Punent.

Is-sjuf f'Kaunas ikunu sħan u pjaċevoli b'temperaturi għoljin medji binhar ta' 21–22 °C (70–72 °F) u b'temperaturi baxxi medji ta' madwar 12 °C (54 °F), iżda t-temperatura jaf tlaħħaq it-30 °C (86 °F) f'xi jiem. Ix-xtiewi jkunu relattivament kesħin, u xi kultant bil-borra, b'temperaturi medja li jvarjaw bejn −8 u 0 °C (18 u 32 °F), u qajla jinżlu taħt −15 °C (5 °F). Ġeneralment ir-rebbiegħa u l-ħarifa jkunu miti sa friski.

## Reliġjon

Fost il-karatteristiċi reliġjużi ta' Kaunas hemm:

* il-Knisja ta' Vytautas, waħda mill-eqdem knejjes fil-Litwanja u l-eqdem f'Kaunas;
* il-Knisja ta' Santa Gertrude f'Kaunas;
* il-Katidral-Bażilika ta' Kaunas, l-ikbar binja Gotika fil-Litwanja, imżejna minn ġewwa bil-Barokk Aħħari;
* il-Knisja ta' San Ġorġ, li jingħad li kienet ġiet ikkonvertita f'sala taż-żfin matul l-okkupazzjoni Sovjetika;
* il-Monasteru ta' Pažaislis, kumpless bi stil Barokk;
* il-Knisja ta' San Franġisk Xavier;
* il-Knisja Neo-Biżantina ta' San Mikiel l-Arkanġlu;
* il-Knisja ta' Kristu Rxoxt b'veduta panoramika tal-belt;
* is-Sinagoga ta' Kaunas;
* il-Moskea ta' Kaunas.

## Kultura

Kaunas hija belt imsejsa fuq il-kultura. Iċ-ċentru storiku ta' Kaunas jinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar Nemunas u Neris fejn jinsabu monumenti arkitettoniċi antiki u binjiet storiċi oħra. Fil-Lvant taċ-ċentru storiku hemm il-parti l-ġdida tal-belt, li bdiet tiżviluppa fl-1847. Fil-qalba ta' Kaunas Ċentrali hemm triq b'aċċess biss bil-mixi: it-triq twila 1.6 kilometru ta' Laisvės alėja (Triq il-Ħelsien), triq ċentrali tal-belt b'siġar tat-tilju fuq kull naħa u mżejna bil-fjuri.

It-toroq taċ-ċentru storiku wkoll huma aċċessibbli biss bil-mixi. Attrazzjonijiet prominenti taċ-ċentru storiku ta' Kaunas jinkludu l-Kastell ta' Kaunas, il-Muniċipju u l-Palazz Presidenzjali storiku. Il-Muniċipju ta' Kaunas kellu rwol importanti fil-Medju Evu bħala ċentru għall-kummerċ, għall-festivals u għall-pieni tal-kriminali. Il-Muniċipju oriġinarjament inbena f'oqfsa tal-injam, madankollu, wara diversi drabi li ħa nar fl-1542, il-binjiet bdew jinbnew bil-ġebel. Madankollu, il-binjiet tal-ġebel xorta waħda ħadu n-nar, għaldaqstant il-Muniċipju attwali nbena b'mod iktar avvanzat bejn l-1771 u l-1780. Il-Muniċipju għadu ċentru kulturali, fih isiru xi tiġijiet u jospita l-Mużew taċ-Ċeramika.

Attrazzjonijiet kulturali u storiċi ta' Kaunas jinkludu:

* il-Qabar tas-Suldat Mhux Magħruf, il-Fjamma Eterna, u l-Istatwi tal-figuri tar-rinaxximent nazzjonali Litwan, li jinsabu fil-Pjazza ta' Vienybės quddiem il-Mużew tal-Gwerra;
* il-Fortizza ta' Kaunas, waħda mill-ikbar strutturi difensivi fl-Ewropa, b'erja ta' 65 kilometru kwadru (25 mil kwadru), li hija fortizza militari tas-seklu 19–20, u li tinkludi sit tal-Olokawst fid-Disa' Forti;
* id-Dar ta' Perkūnas;
* il-kumplessi arkitettoniċi tal-funzjonaliżmu tal-perjodu ta' bejn il-gwerer;
* żewġ funikular – il-Funikular ta' Žaliakalnis u l-Funikular ta' Aleksotas;
* il-Mużew Etnografiku Litwan fil-beraħ, li joħroġ fid-dieher il-wirt tal-ħajja rurali Litwana f'kollezzjoni vasta ta' binjiet rinnovati awtentiċi, li jinsab fil-Lvant ta' Kaunas max-xatt tal-Ġibjun ta' Kaunas, fir-raħal ta' Rumšiškės;
* iċ-Ċentru Kulturali ta' Diversi Nazzjonijiet ta' Kaunas.

### Mużewijiet

Kaunas sikwit tissejjaħ belt tal-mużewijiet, minħabba l-abbundanza u l-varjetà ta' mużewijiet li għandha. Il-mużewijiet ta' Kaunas jinkludu:

* il-Mużew tal-Gwerra ta' Vytautas il-Kbir;
* il-Mużew Nazzjonali tal-Arti ta' M. K. Čiurlionis, li jfakkar ix-xogħol tal-artist avant-garde tal-bidu tas-seklu 20 M. K. Čiurlionis, li għamel ħiltu biex jgħaqqad il-pittura u l-mużika f'mezz artistiku uniku;
* il-Mużew ta' Žmuidzinavičius (l-iżjed Mużew tax-Xjaten rinomat), li jospita kollezzjoni ta' iktar minn 2,000 skultura u tinqixa ta' xjaten mid-dinja kollha, il-biċċa l-kbira minnhom ta' oriġini folkloristika. Ta' interess partikolari huma x-xjaten ta' Adolf Hitler u ta' Joseph Stalin, li flimkien jidhru qed jiżfnu ż-żifna tal-mewt fi spazju mimli għadam tal-bnedmin;
* il-Mużew Litwan tal-Avjazzjoni;
* il-Mużew tal-Istorja Litwana tal-Mediċina u tal-Farmaċija;
* il-Palazz Presidenzjali Storiku, fejn jintwerew oġġetti tal-perjodu ta' bejn il-gwerer;
* il-Mużew ta' Kaunas għall-Għomja;
* il-Mużew Litwan tal-Letteratura ta' Maironis;
* il-Gallerija tal-Arti ta' Kaunas;
* il-Gallerija tal-Arti ta' Mykolas Žilinskas;
* il-Mużew ta' Povilas Stulga tal-Istrumenti Folkloristiċi Litwani;
* il-Mużew Żooloġiku ta' Tadas Ivanauskas;
* id-Dar-Mużew ta' Sugihara;
* l-hekk imsejħa stamperija sovversiva *AB*, li kienet parti mir-reżistenza mhux vjolenti tal-istampa matul iż-żminijiet Sovjetiċi; issa hija fergħa tal-Mużew tal-Gwerra ta' Kaunas, 8 kilometri (5 mili) fit-Tramuntana ta' Kaunas fir-raħal żgħir ta' Saliu, qrib ir-raħal ta' Domeikava; għalkemm l-istamperija *AB* kienet taħdem b'mod regolari, qatt ma ġiet individwata mill-KGB; ġiet inkluża fir-Reġistru tas-Siti Kulturali Intanġibbli tal-Litwanja fl-1999;
* l-appartamenti ta' wħud minn nies famużi li twieldu f'Kaunas, fosthom Paulius Galaunė, Adam Mickiewicz, Juozas Grušas, Balys Sruoga, Juozas Tumas-Vaižgantas, Salomėja Nėris, Juozas Zikaras u Vincentas Sladkevičius, ġew ikkonvertiti f'mużewijiet pubbliċi.

### Teatri

Kaunas hija magħrufa għad-diversità tal-ħajja kulturali tagħha. L-Orkestra Sinfonika ta' Kaunas hija l-post ewlieni għall-kunċerti tal-mużika klassika. Fil-belt hemm ukoll tradizzjoni antika taċ-ċirklu. Fil-bidu tas-seklu 19 f'Kaunas kien ġie stabbilit ċirklu statiku fil-park ta' Vytautas. L-unika organizzazzjoni professjonali taċ-ċirklu fil-Litwanja, iċ-Ċirklu Baltiku, ġiet stabbilita f'Kaunas fl-1995. It-teatri ta' Kaunas għandhom rwol importanti fis-soċjetà Litwana. Hemm mill-inqas seba' teatri professjonali, bosta teatri amatorjali, kif ukoll kumplessi u gruppi abbundanti tal-arti u tal-isport. Uħud mill-aqwa eżempji tal-ħajja kulturali f'Kaunas huma t-teatri b'diversi stili:

* it-Teatru Statali tar-Reċtar ta' Kaunas;
* it-Teatru Mużikali Statali ta' Kaunas;
* it-Teatru tal-Pantomimi ta' Kaunas;
* it-Teatru tal-Kamra ta' Kaunas;
* it-Teatru taż-Żfin ta' Kaunas;
* it-Teatru Statali tal-Pupazzi ta' Kaunas.

## Demografija

Illum il-ġurnata, b'iktar minn 94 % taċ-ċittadini tagħha li huma Litwani etniċi, Kaunas hija waħda mill-iżjed bliet Litwani fil-pajjiż.

Il-kompożizzjoni etnika skont l-aħħar ċensiment tal-2021, minn popolazzjoni totali ta' 298,753 ruħ:

# Litwani – 94.4 %
# Russi – 2.9 %
# Ukreni – 0.3 %
# Pollakki – 0.4 %
# Belarussi – 0.2 %
# Oħrajn – 1.4 %

Il-kompożizzjoni etnika fl-2011, minn popolazzjoni totali ta' 315,933 ruħ:
# Litwani – 93.6 %
# Russi – 3.8 %
# Ukreni – 0.4 %
# Pollakki – 0.4 %
# Belarussi – 0.2 %
# Oħrajn – 1.6 %

Skont iċ-ċensiment uffiċjali tal-1923, kien hemm 92,446 abitant f'Kaunas:

* Litwani – 58.9 % (54,520 ruħ)
* Lhud – 27.1 % (25,044 ruħ)
* Pollakki – 4.5 % (4,193 ruħ)
* Ġermaniżi – 3.5 % (3,269 ruħ)
* Russi – 3.2 % (2,914-il ruħ)
* Belarussi – 0.2 % (171 ruħ)
* Latvjani – 0.1 % (123 ruħ)
* Oħrajn – 2.4 % (2,212-il ruħ)

Iċ-ċensiment Russu tal-1897 żvela l-kompożizzjoni lingwistika li ġejja fil-belt (skont l-ilsien nattiv, minn 70,920 ruħ):

# Yiddish: 25,052 ruħ – 35 %
# Russu: 18,308 ruħ – 26 %
# Pollakk: 16,112-il ruħ – 23 %
# Litwan: 4,092 ruħ – 6 %
# Ġermaniż: 3,340 ruħ – 5 %
# Tatari: 1,084 ruħ – 2 %
# Oħrajn: 2,932 ruħ – 4 %

## Kunsill tal-muniċipalità
Il-kunsill tal-muniċipalità tal-belt ta' Kaunas huwa l-korp ta' governanza tal-muniċipalità tal-belt ta' Kaunas u huwa responsabbli għal-liġijiet tal-muniċipalità. Il-kunsill huwa magħmul minn 41 membru (40 kunsillier u sindku) eletti lkoll għal mandat ta' erba' snin.

Il-kunsill huwa membru tal-Assoċjazzjoni tal-Awtoritajiet Lokali fil-Litwanja.

### Sindki

* 1995–1997 – Vladas Katkevičius (Konservattivi)
* 1997 – Alfonsas Andriuškevičius (Konservattivi)
* 1997–2000 – Henrikas Tamulis (Konservattivi)
* 2000 – Vytautas Šustauskas (Unjoni għal-Libertà)
* 2000 – Gediminas Budnikas (Unjoni għal-Libertà)
* 2001–2002 – Erikas Tamašauskas (Liberali)
* 2002–2003 – Giedrius Donatas Ašmys (Soċjalisti Demokratiċi)
* 2003–2007 – Arvydas Garbaravičius (Liberali Ċentristi)
* 2007–2011 – Andrius Kupčinskas (Konservattivi)
* 2011 – Rimantas Mikaitis (Liberali)
* 2011–2015 Andrius Kupčinskas (Konservattivi)
* mill-2015 – Visvaldas Matijošaitis (Vieningas Kaunas)

## Edukazzjoni

Fl-1844 il-Liċeo tal-Kulleġġ ta' Kražiai, wieħed mill-iżjed ċentri edukattivi u xjentifiċi importanti tal-Ġiżwiti fil-Litwanja, ġie ttrasferit minn Kražiai għal Kaunas, u attwalment jismu Università-Liċeo Maironis ta' Kaunas.

Attwalment, Kaunas spiss titqies bħala belt studenteska; hemm madwar 50,000 student li jistudjaw fl-universitajiet tagħha. L-ewwel skola parrokkjali f'Kaunas issemmiet fl-1473. Skola tal-Ġiżwiti b'kurrikulu ta' erba' snin infetħet f'Kaunas fl-1649. Ġiet organizzata mill-ġdid f'kulleġġ fl-1653. L-iżjed istituzzjoni antika tal-edukazzjoni għolja li għadha tiffunzjona hija s-Seminarju tal-Qassisin ta' Kaunas, li ġie stabbilit fl-1864. Istituzzjonijiet oħra tal-edukazzjoni għolja huma:
* l-Università Vytautas Magnus li ġiet stabbilita fl-1922 bħala l-Università tal-Litwanja u ngħatat l-isem ġdid fl-1930;
* l-Università ta' Kaunas tax-Xjenzi Applikati (il-*Kulleġġ ta' Kaunas*);
* l-Università Litwana tax-Xjenzi tas-Saħħa;
* l-Università tat-Teknoloġija ta' Kaunas – l-ikbar università teknika fl-Istati Baltiċi;
* l-Università Litwana tal-Isport;
* l-Università ta' Aleksandras Stulginskis;
* il-Fakultà ta' Kaunas tal-Università ta' Vilnius;
* il-Fakultà tas-Sigurtà Pubblika tal-Università Mykolas Romeris;
* il-Fakultà tal-Arti ta' Kaunas tal-Akkademja tal-Arti ta' Vilnius;
* il-Wied ta' Santaka – Ċentru Integrat tax-Xjenza, tal-Istudji u tan-Negozju.

Kaunas għandha wkoll għadd kbir ta' skejjel primarji u sekondarji pubbliċi u privati, kif ukoll kindergartens u skejjel tan-nuna. Kaunas għandha wkoll bosta libreriji. L-iżjed waħda importanti hija l-Librerija Pubblika tal-Kontea ta' Kaunas li ġiet stabbilita bħala l-Librerija Ċentrali tal-Litwanja fl-1919. Parti mill-kollezzjoni tagħha ġiet ittrasferita lejn il-Librerija Nazzjonali Martynas Mažvydas tal-Litwanja fl-1963. Issa l-Librerija Pubblika tal-Kontea ta' Kaunas għandha iktar minn 2.2 miljun volum fil-kollezzjoni tagħha u tiffunzjona bħala librerija depożitarja tal-Bank Internazzjonali għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp.

## Avvenimenti annwali

Kaunas hija magħrufa l-iktar għall-Festival tal-Jazz ta' Kaunas, għall-Festival Internazzjonali tal-Operetti, għall-Festival tal-Arti Fotografika "Kaunas photo" jew għall-Festival Mużikali ta' Pažaislis, li normalment isiru mill-bidu ta' Ġunju sal-aħħar ta' Awwissu ta' kull sena. Il-kunċerti fil-beraħ tas-sensiela storika ta' 49 qanpiena ta' Kaunas isiru fi tmiem il-ġimgħa. X'aktarx li l-iżjed festival li ilu jsir huwa l-Festival Internazzjonali taż-Żfin, li sar għall-ewwel darba fl-1989.

* Il-Fiera ta' Kaziukas ta' Kaunas (fil-bidu ta' Marzu).
* Il-Festival Internazzjonali tal-Jazz ta' Kaunas li jsir fil-beraħ (April–Mejju).
* Jum il-Belt ta' Kaunas (f'nofs Mejju).
* Il-Festival Mużikali ta' Pažaislis (Ġunju–Awwissu).
* Kompetizzjoni tal-mużika folkloristika tradizzjonali "Play, Jurgelis" (Novembru).
* It-Tidwil tas-Siġra tal-Milied (tmiem Novembru).

## Fil-kultura popolari

* Kaunas hija waħda mill-bliet tal-bidu tal-Litwanja fil-logħba elettronika strateġika *Medieval II: Total War: Kingdoms*.
* Xi xeni mill-minisensiela tal-HBO *Chernobyl* inġibdu f'Kaunas.
* Il-minisensiela tal-HBO *Catherine the Great*, li ħadmet fiha Helen Mirren, inġibdet ukoll fil-Monasteru ta' Pažaislis f'Kaunas.
* Il-dramm storiku tal-2018 *Ashes in the Snow* huwa parzjalment ambjentat fl-1941 f'Kaunas.

## Ġemellaġġ
Kaunas hija ġemellata ma':

* Białystok, il-Polonja;
* Brescia, l-Italja;
* Brno, iċ-Ċekja;
* Cava de' Tirreni, l-Italja;
* Ferrara, l-Italja;
* Grenoble, Franza;
* Kharkiv, l-Ukrajna;
* Linköping, l-Iżvezja;
* Lippe (distrett), il-Ġermanja;
* Los Angeles, l-Istati Uniti;
* Lutsk, l-Ukrajna;
* Oblast ta' Lviv, l-Ukrajna;
* Myślibórz, il-Polonja;
* Odense, id-Danimarka;
* Rende, l-Italja;
* Riga, il-Latvja;
* Rishon LeZion, Iżrael;
* San Martín, l-Arġentina;
* Tampere, il-Finlandja;
* Tartu, l-Estonja;
* Toruń, il-Polonja;
* Växjö, l-Iżvezja;
* Vestfold og Telemark, in-Norveġja;
* Vestland, in-Norveġja;
* Wrocław, il-Polonja;
* Xiamen, iċ-Ċina;
* Yaotsu, il-Ġappun;
* Hiratsuka, il-Ġappun.

Il-belt fl-imgħoddi kienet ġemellata ma':

* Kaliningrad, ir-Russja;
* San Pietruburgu, ir-Russja.

## Ġieħ
Pjaneta minuri msejħa 73059 Kaunas, skoperta mill-astronomi Litwani Kazimieras Černis u Justas Zdanavičius, fl-2002, ingħatat isem il-belt ta' Kaunas.

## Referenzi