Zofia Posmysz

**Zofia Posmysz-Piasecka** (imwielda fit-23 ta' Awwissu 1923)  hija ġurnalist, rumanziera u awturijċi Pollakka. Hija kienet ġellieda tar-reżistenza fit-Tieni Gwerra Dinjija fejn kienet ukoll priġuniera fil-kampijiet ta' konċentrament ta' Auschwitz u Ravensbrück. Ir-rendikont awtobijografiku tagħha tal-Olokawst fil-Polonja tal-Passiġġieri minn *Cabin 45* sar il-bażi għan-novella *Passenger* tagħha tal-1962, sussegwentement tradott fi 15-il lingwa. Ir-radjudramm oriġinali ġie adattat għal film rebbieħ tal-premju *feature film*, filwaqt li r-rumanz ġie adattat f'opera bl-istess titlu b'mużika ta' Mieczysław Weinberg.  

## Bijografija
﻿Posmysz twieldet fi Kraków u għexet hemm sakemm l-invażjoni fil-Polonja fl-1939. Waqt l-okkupazzjoni hija attendiet korsijiet klandestini u ħadmet f’fabbrika tal-kejbil. Hija ġiet arrestata minn Gestapo fl-1942, fl-età ta’ 19, fuq l-akkuża li tqassam fuljetti anti-Nażisti. Hija kienet miżmuma għal 6 ġimgħat fil-Ħabs Montelupich fi Kraków. Wara interrogazzjoni fit-tul kienet trasportata taħt skorta ta’ konċentrament ta’ Auschwitz-Birkenau. Imġela tagħmel xogħol ta’ strapazz f’kumpanija penali f'Budy, hija ġiet salvata darbtejn mit-tabib tal-kamp, Janusz Mąkowski. Fit-18 ta’ Jannar 1945 Posmysz (priġunier numru 7566) kienet mibgħuta Ravensbrück kamp tal-konċentrament u minn hemm lejn il-kamp Neustadt-Glewe, fejn hija ġiet meħlusa fid-2 ta’ Mejju 1945 mill-armata Amerikana.

﻿Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, studjat fl-Università ta’ Varsavja, u ħadmet bħala xandara ma Polskie Radio f’it-Taqsima dwar il-kultura. Fl-1959, hi kitbet ir-radjudramm, Pasażerka z kabiny 45 (Passenger minn 45 tal-Kabina), ibbażati fuq iż-żmien li qattat fil-kampijiet tal-konċentrament Nażi. Id-dramm ġie prodott fl-istess sena mir-Radju Pollakk, li fih jiħdu sehem Aleksandra Śląska u Jan Świderski. Ġie adattat għat-televiżjoni minn Posmysz fl-1960. TL-ispettaklu kien dirett minn Andrzej Munk u fih jidher Ryszarda Hanin, Zofia Mrozowska, u Edward Dziewoński fir-rwoli ewlenin. Il-Passiġġier minn Cabin 45 kien innovattiv u mhux tas-soltu f’ġeneru ta’ letteratura tal-Olokawst, għax tiddeskrijvi il-lealta ta' SS Aufseherin, Annelise Franz, inkarigata mill-ħidma Posmysz ta' xogħol f’Auschwitz, li madankollu urew imġieba bażika fl-imġiba tal-bniedem lejn il-priġunieri.

L- iscript għall-film inkiteb kemm minn Posmysz kif ukoll minn Munk fl-1961.  Munk miet f’ħabta ta ’karozza ftit wara.  Posmysz ma pparteċipatx fit-teħid tal-film, li ġie rilaxxat fl-1963. Minflok, hija ffukat fuq il-kitba ta 'rumanz derivat mill-memorja awtobijografika tagħha. Il-ktieb ġie ppubblikat fl-1962 bħala Pasażerka. L-avvenimenti fil-ktieb iseħħu fuq Liner tal-oċean, 16-il sena wara li ntemmet il-gwerra. L-eks SS Aufseherin, Lisa Kretschmer, tivvjaġġa ma 'żewġha fit-tfittxija ta' ħajja ġdida. Fost il-bosta passiġġieri, hi tara lil Marta, priġuniera preċedenti tagħha, li hija kienet titma 'u tipproteġi minn xogħol perikoluż. Waqt li kienet f’Auschwitz, Lisa ġiet assenjata kariga ġdida, u offriet lil Marta biex teħodha mill-kamp għad-detenzjoni f’post inqas perikoluż, iżda dan kien kollu għalxejn. Fl-aħħar tar-rumanz, hi titgħallem li Marta għarfetha wkoll. Notevolment, fir-radjudramm oriġinali, it-titolu "Kabina 45" kien in-numru tal-kompartiment ta 'Posmysz fuq ferrovija għal Auschwitz; l-ivvjaġġar bl-oċean serva bħala mezz letterarju ta 'storja fi storja. Ma teżisti l-ebda traduzzjoni bl-Ingliż tar-rumanz *The Passenger*.

Fl-2015, Posmysz kienet fost 19 li salvaw Auschwitz li rrappurtaw għal dokumentarju ta' *Der Spiegel* bit- *tema* *The Last Witnesses* ( *Die letzten Zeugen*)

## Xogħol u legat

Posmysz kompliet tikteb kontinwament għal aktar minn 30 sena u kitbet l-aħħar ktieb tagħha ppubblikat fl-età ta '73. Hija magħrufa l-aktar għall-awtobijografija tagħha tal-Passenger in Cabin 45 (Pasażerka z kabiny 45)  li wassal għal dramm televiżiv u film The Passenger minn Andrzej Munk, li kien wieħed mill-aktar artisti influwenti tal-Polonja post-Stalinista. Id-direttur miet waqt l-iscreening fl-1961, iżda l-film tlesta mill-assistenti tiegħu, id-diretturi Andrzej Brzozowski u Witold Lesiewicz, u rilaxxat għall-ewwel darba fl-1963. Ir-rumanz ta 'Posmysz sar il-bażi tal-libretto minn Alexander Medvedev għall-opra ta' Mieczysław Weinberg tal-1968 Il-Passiġġier, Op. 97. Soppressa għal aktar minn 40 sena, ġiet imtellgħa għall-ewwel darba fil- Festival ta 'Bregenz fil-21 ta' Lulju 2010, segwita mill-istess produzzjoni fit- Teatru Kbir ta' Varsavja.. "Survivor's Auschwitz memories reborn in 'The Passenger'". Chicago Tribune. L-opra ta ’Weinberg ippremjata fl-Opra Lyrika ta’ Chicago fl-24 ta ’Frar 2015, mas-soprana Amanda Majeski bħala Marta.  Die Passagierin ġie mtella mill-Opra ta’ Frankfurt f’Marzu 2015 immexxija flimkien ma’ Leo Hussain. 

Ir-rumanz *Pasażerka* ġie tradott fi 15-il lingwa, fosthom il-Ġermaniż bħala *Die Passagierin*   minn Peter Ball, ippubblikat fl-1969 minn Verlag Neues Leben u bħala ktieb fuq talba (it-tielet ed.) fl-2010. 

Għażla ta 'xogħlijiet minn Posmysz, ippubblikati bil-Pollakk, jinkludu: 

* *I know the executioners from Belsen...*  (*Znam katów z Belsen…*; 1945)
* *Passenger from cabin 45*   (*Pasażerka z kabiny 45*; 1959) 
* *A stop in the forest*   (*Przystanek w lesie*; stories, 1965)
* *The sick hawthorn*  (*Cierpkie głogi*; screenplay, 1966)
* *Little*   (*Mały*; screenplay, 1970)
* *Holiday on the Adriatic*   (*Wakacje nad Adriatykiem*; 1970)
* *Microclimate*  (*Mikroklimat*; 1975)
* *A Tree Similar to Another Tree*  (*Drzewo do drzewa podobne*; 1977)
* *Price* ➞ (*Cena*; 1978)
* *The Same Doctor*  (*Ten sam doktor*; 1981)
* *Widows and lovers*  (*Wdowa i kochankowie*; 1988)
* *To freedom, to death, to life*  (*Do wolności, do śmierci, do życia*; 1996)

## Premjijiet notevoli
* 1964 - Kavallier tal-Ordni tal-Polonia Restituta 
* 1970 - Uffiċjal tal-Ordni tal-Polonia Restituta 
* 1976 - Premju tal-Kumitat tar-Radju u t-Televiżjoni Pollakk għal Kisbiet Pendenti fil-Qasam tad-Drama Radju 
* 2007 - Premju Witold Hulewicz 
* 2008 - Premju tal-Ministru tal-Kultura tal-Polonja għal kisbiet eċċezzjonali fil-qasam tal-Wirt Kulturali 
* 2012 - Ordni tal-Mertu tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja 
* 2015 - Premju DIALOG tal-Deutsch-Polnische Gesellschaft Bundesverband
* 2020 - Ordni tal-Ajkla l-Bajda (il-Polonja)

## Referenzi