Ayn Rand

**Alice O'Connor** (imwielda **Alisa Zinovyevna Rosenbaum**;  2 ta’ Frar 1905 – 6 ta’ Marzu 1982), kienet awtriċi Amerikana u filosofa li twieldet ir-Russja. Hi magħrufa għall-kitbiet fittizji u għall-iżvilupp tas-sistema filosofika li sejħitilha l-Oġġettiviżmu. Hi twieldet u rċeviet l-edukazzjoni fir-Russja, iżda marret tgħix fl-Istati Uniti fl-1926. Wara li kitbet żewġ rumanzi li inizjalment ma kinux ta’ suċċess u anke żewġ drammi għal Broadway, Rand irnexxielha tikseb il-fama bir-rumanz tal-1943 *The Fountainhead*. Fl-1957, ippubblikat ir-rumanz li nbiegħ l-aktar, *Atlas Shrugged*. Aktar tard, sakemm mietet fl-1982, hi bdiet tikteb kitbiet mhux fittizji biex tippromwovi l-filosofija tagħha, ippublikat perjodiċi tagħha stess u ħarġet għadd ta’ ġabriet ta’ esejs.

Rand ħadmet favur ir-raġuni u ċaħdet il-fidi u r-reliġjon.  Hi appoġġjat l-egoiżmu razzjonali u etiku għall-kuntrarju tal- altruiżmu . Fil-politika, hi kkundannat l-użu tal-vjolenza u appoġġjat il-kapitaliżmu laissez-faire, li ddefinitu bħala s-sistema bbażata fuq ir-rikonoxximent tad-drittijiet tal-individwi, inkluż id-drittijiet tal-proprjetà privata . Għalkemm hi opponiet il-libertariżmu,  li ħarset lejh bħala anarkiżmu, Rand spiss tiġi assoċjata mal-moviment libertarju tal-Istati Uniti modern. Fl-arti, hi ppromwoviet ir-realiżmu romantiku. Hi kienet tikkritika bl-aħrax, ħafna mill-filosfi u t-tradizzjonijiet filosofiċi li kienet taf bihom, ħlief għal xi eċċezzjonijiet.

Inbiegħu aktar minn 37 miljun kopja tal-kotba tagħha. Ix-xogħlijiet fittizji tagħha rċevew reċensjonijiet imħalltin minn kritiċi tal-letteratura, b’uħud mir-reċensjonijiet li maż-żmien bdew isiru aktar negattivi. Għalkemm l-interess akkademiku għall-ideat tagħha kiber wara mewtha, filosofi akkademiċi ġeneralment injoraw jew ċaħdu l-filosofija ta’ Rand, għax skonthom l-istil tagħha kien polemiku u li l-ideat neqsin mir-rigorożità metodoloġika. Ix-xogħlijiet tagħha influwenzaw xi libertarji tal-lemin u konservattivi. Il-moviment Oġġettivist ixerred l-ideat tagħha, kemm fil-pubbliku kif ukoll fl-akkademja. 

## Ħajjitha

### Tfulija
Rand, twieldet bl-isem ta’ Alisa Zinovyevna Rosenbaum fit-2 ta’ Frar, 1905, ġo familja borġiża Lhudija f’San Pietruburgu li dak iż-żmien kien jagħmel parti mil-Imperu Russu.  Hija kienet l-ikbar fost it-tlitt ibniet ta’ Zinovy Zakharovich Rosenbaum, spiżjar, u Anna Borisovna (née Kaplan).  Meta seħħet ir-Rivoluzzjoni ta’ Ottubru u meta t-tmexxija Bolxevista taħt Vladimir Lenin ħarbtet ħajjet familtha, Rand kellha 12-il sena. L-istat ħa f’idejh l-ispiżerija ta’ missierha,  u familtha ħarbet lejn il-belt ta’ Yevpatoria fil-Krimea, li inizjalment kienet taħt L-Armata l-Bajda waqt il-Gwerra Ċivili tar-Russja.   Wara li ggradwat mill-iskola sekondarja ta’ hemmhekk f’Ġunju tal-1921,  marret lura ma’ familtha f’Petrograd (li dak iż-żmien kien l-isem ta’ San Pietruburgu)  fejn għaddew minn tbatija kbira, tant li xi drabi batew il-ġuħ.

Meta l-universitajiet Russi nfetħu għan-nisa wara r-rivoluzzjoni, Rand kienet fost l-ewwel li rreġistraw fl-Università tal-Istat ta’ Petrograd.  Meta kellha 16-il sena, bdiet l-istudji tagħha fid-Dipartiment tal-Pedagoġija Soċjali, u speċjalizzat fl-Istorja.   Hija kienet waħda mill-ħafna studenti borġiżi li tkeċċew mill-università ftit qabel gradwaw. Wara lmenti minn grupp ta’ xjentisti barranin li kienu qed iżuru l-università, ħafna minn dawn l-istudenti tkeċċew, Rand inkluża, iżda wara reġgħu daħluhom.   Hi lestiet l-istudji tagħha fl-università li f’Ottubru tal-1924 biddlet isimha għall-Università tal-Istat Leningrad f’Ottubru. Imbagħad studjat għal sena fl-Iskola tal-Istat Tekhnikum għall-Arti tal-Films f’Leningrad. Għal assenjament, Rand kitbet esej fuq l-attriċi Pollakka Pola Negri; li kien l-ewwel pubblikazzjoni tagħha. Sa dan iż-żmien, kienet iddeċidiet li l-kunjom professjonali għall-kitba kellu jkun Rand,  u użat isimha Ayn (ippronunzjat /aɪn/).  

Lejn l-aħħar tal-1925 Rand ingħatat visa sabiex iżżur xi qraba f’Chicago.  Hi waslet fil-Belt ta’ New York fid-19 ta’ Frar, 1926.  Peress li kien beħsiebha tibqa’ toqgħod fl-Istati Uniti biex issir xeneġġatriċi, għexet għal ftit xhur ma’ qrabatha sabiex titgħallem l-Ingliż  qabel ma marret Hollywood f’Kalifornja.

F’Hollywood iltaqgħet mad-direttur Cecil B. DeMille b’kumbinazzjoni, li wassalha biex taħdem parti minuri fil-film tiegħu The King of Kings u wara ħadmet bħala xeneġġatriċi apprendista. Waqt li kienet qiegħda taħdem fuq The King of Kings, iltaqgħet mal-attur ambizzjuż Frank O'Connor; u żżewġu fil-15 ta’ April, 1929. Hija ngħatat ir-residenza permanenti Amerikana f’Lulju 1929 u saret ċittadina Amerikana fit-3 ta’ Marzu, 1931.    Hi ppruvat tieħu lill-ġenituri tagħha u lill-ħutha fl-Istati Uniti, imma ma rnexxilhomx iġibu permess sabiex jemigraw.       

## Noti

## Referenzi