Ċess mgħaġġel

**Ċess veloċi**, magħruf ukoll bħala **Speed chess**, huwa tip ta' ċess li fih kull plejer jingħata inqas ħin biex jikkunsidra l-movimenti tiegħu milli jippermettu l- kontrolli normali tal-ħin tat-turnew . Iċ-ċess mgħaġġel huwa maqsum, billi jonqsu l-kontrolli tal-ħin, f'ċess rapidu, ċess blitz, u ċess bullet. Iċ-ċess Armageddon huwa varjazzjoni partikolari taċ-ċess veloċi li fiha japplikaw regoli differenti għal kull wieħed miż-żewġ plejers.

L-aqwa plejer taċ-ċess rapidu fid-dinja fl-2021 huwa Magnus Carlsen min- Norveġja, li huwa wkoll l-aqwa plejer taċ-ċess klassiku fl-ogħla livell.  L-aqwa plejer taċ-ċess blitz fil-bidu tal-2022 huwa Hikaru Nakamura.  F'Malta l-aqwa plejer tal-Blitz u r-Rapid ċess fl-2022 hu Jack Mizzi

## Regoli tal-FIDE

Il-Federazzjoni Dinjija taċ-Ċess (FIDE) taqsam il-kontrolli tal-ħin għaċ-ċess f'kontrolli tal- ħin "klassiċi", u l-kontrolli tal-ħin taċ-ċess veloċi. Sa mill- 2014, plejers ta' livell Master(b' Elo ta' 2200 jew ogħla) ir-regoli jgħidu li ta' l-anqas 120 minuta għal kull plejer (għal logħba ta' 60 mossa) iridu jkunu allokati għal ċess klassiku; mentri jista' jkun biss ta' 60 minuta għal plejers b' inqas Elo. Logħob li jintlagħab aktar mgħaġġel minn dawn il-kontrolli tal-ħin jistgħu jiġu kklassifikati għal rapidu u blitz jekk jikkonformaw mal-kontrolli tal-ħin għal dawk il-kategoriji. 

Il-plejers taċ-ċess rapid u blitz huma eżenti mill-obbligu li jirreġistraw il-movimenti tagħhom fuq *scoresheet* (A.2). L-arbitru jew l-assistent tagħhom huwa responsabbli għar-reġistrazzjoni fil-kompetizzjonijiet (A.3.1.2, B.3.1.2). Ir-reġistrazzjoni elettronika hija preferuta. 

## Ħarsa ġenerali

Logħba taċ-ċess veloċi tista' tinqasam aktar f'diversi kategoriji, li huma primarjament distinti mill-għażla tal-kontrolli tal-ħin. Il-logħob jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrementi ta' ħin għal kull mossa.

### Rapidu (FIDE), quick (USCF), jew attiv
Il-kontrolli tal-ħin għal kull plejer f'logħba taċ-ċess rapidu huma, skont il- FIDE, aktar minn 10 minuti iżda inqas minn 60 minuta.  Ċess rapidu jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrementi ta' ħin għal kull mossa. Meta jintużaw żidiet fil-ħin, plejer jista' awtomatikament jikseb, pereżempju, għaxar sekondi oħra fuq l-arloġġ wara kull mossa. Meta jintużaw żidiet fil-ħin, il-ħin totali għal kull plejer għal logħba ta' 60 mossa għandu jkun aktar minn 10 minuti iżda inqas minn 60 minuta.  Ċess rapidu kien jissejjaħ *ċess attiv* mill-FIDE bejn l-1987 u l-1989. 

Għall-Kampjonat Dinji Rapidu tal-FIDE, kull plejer għandu 15-il minuta flimkien ma' 10 sekondi ta' ħin addizzjonali għal kull mossa li tibda minn mossa 1. 

### Blitz
Il-kontrolli tal-ħin għal kull plejer f'logħba taċ-ċess blitz huma, skont il- FIDE, 10 minuti jew inqas għal kull plejer.  Dan jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrement jew dewmien għal kull mossa, magħmul possibbli bl-użu ta' arloġġi diġitali. Tliet minuti b'inkrement ta' żewġ sekondi huma preferuti. Fil-każ ta' żidiet fil-ħin, il-ħin totali għal kull plejer għal logħba ta' 60 mossa għandu jkun ta' 10 minuti jew inqas (għalhekk medja ta' 10 sekondi jew inqas għal kull mossa). 

Għall-Kampjonat Dinji tal-FIDE Blitz, kull plejer għandu 3 minuti flimkien ma' 2 sekondi addizzjonali għal kull mossa, li jibdew minn mossa 1. 

### Bullet
Varjant taċ-ċess blitz, il-logħob *tal-bullet* ċess għandhom inqas minn tliet minuti għal kull plejer, ibbażati fuq logħba ta' 40 mossa;   xi servers taċ-ċess jagħtu biss minuta ta' logħob għal kull plejer separatament.  Kontrolli tal-ħin aktar baxxi jissejħu 'hyperbullet' u 'ultrabullet' għal logħob ta' 30 sekonda għal kull plejer u 15-il sekonda għal kull plejer, rispettivament.   Għażliet oħra komuni ta' kontroll tal-ħin għal-logħob bullet jinkludu żewġ minuti b'inkrement ta' sekonda, minuta b'inkrement ta 'żewġ sekondi, jew minuta b'inkrement ta' sekonda. It-terminu *lightning* jista' jintuża ukoll għal dan il-varjant.  L-użu ta' inkrement fiċ-ċess *bullet* huwa primarjament biex jiġu evitati kwistjonijiet ta' latency kif ukoll l-hekk imsejħa "*dirty flagging*".

Iċ-ċess *bullet* onlajn jevita problemi prattiċi assoċjati maċ-ċess bullet fuq il-bord, partikolarment li l-plejers iwaqqgħu il-biċċiet aċċidentalment. Il-logħob onlajn jippermetti wkoll li premoves (tmexxi minn qabel), jew li jagħmel mossa qabel ma l-avversarju jkun mexxa min-naħa tiegħu. 

### Armageddon
Varjant taċ-ċess blitz fejn logħba draw tingħadd bħala rebħa għall-Iswed. Dan jiggarantixxi li l-logħba tispiċċa b'mod deċiżiv, u għalhekk tista' tintuża bħala logħba finali tiebreaker. Jintuża f'tournaments bħat -Tazza tad-Dinja taċ-Ċess bħala tiebreaker. 

Biex jikkumpensa għall-għoti ta' odds ta' draw tal-iswed, l-abjad għandu aktar ħin fuq l-arloġġ. Ħinijiet komuni huma sitt minuti għall-White u ħames minuti għall-Iswed jew ħames minuti għall-Abjad u erba' minuti għall-Iswed. Dan jista' wkoll jintlagħab b'inkrement żgħir. 

Xi tournaments jutilizzaw sistema ta' offerti għal plejers individwali ta' kull partita biex jiddeċiedu kemm ftit ħin ikunu lesti jilagħbu bih bħala iswed. Il-plejer bl-inqas offerta għal kull partita jirċievi l-biċċiet suwed b' probabbiltà ta' draw. Din is-sistema timminimizza l-inġustizzja perċepita tal-kontrolli tal-ħin ta’ Armageddon li jiġu deċiżi minn qabel qabel tournament bil-kuluri allokati b’mod każwali.     Idea bħal din tfakkar fil-każ ta 'użu loġiku ta ' qtugħ ġust tal-kejkijiet .

### Termini oħra

; Lightining
: Terminu alternattiv jew għal ċess blitz,   jew għal ċess estremament veloċi. Jista' jirreferi wkoll għal logħob b'ammont ta' ħin fiss (eż. għaxar sekondi) għal kull mossa, jew għal logħob ta' minuta.

## Referenzi