Philipp Otto Runge

**Philipp Otto Runge** (bil-Ġermaniż: [ˈʁʊŋə]; twieled f'Wolgast fit-23 ta' Lulju 1777 – miet f'Hamburg fit-2 ta' Diċembru 1810) kien pittur Romantiku u disinjatur tekniku Ġermaniż. Għalkemm beda l-karriera tiegħu tard u miet żgħir, huwa jitqies fost l-aqwa pitturi Romantiċi Ġermaniżi.

## Ħajja u xogħol
Runge kien id-disa' wild minn ħdax f'Wolgast, il-Punent tal-Pomeranja, li dak iż-żmien kienet immexxija mill-Iżvediżi. Huwa twieled f'familja ta' bennejja tal-vapuri b'rabtiet man-nobbiltà tal-Prussja tal-familja Sypniewski/von Runge. Kien tifel marradi u għaldaqstant tilef ħafna skola u ta' età bikrija tgħallem l-arti tal-kontorni tal-figuri maqtugħin bl-imqass mingħand ommu, li baqa' jipprattika tul ħajtu kollha. Fl-1795 huwa beda apprendistat kummerjali fl-azjenda ta' ħuh il-kbir Daniel f'Hamburg. Fl-1799 Daniel appoġġa lil ħuh finanzjarjament biex jibda jistudja l-pittura taħt Jens Juel fl-Akkademja ta' Copenhagen. Fl-1801 huwa ċċaqlaq lejn Dresden biex ikompli l-istudji tiegħu, fejn iltaqa' ma' Caspar David Friedrich, Ludwig Tieck, u l-mara futura tiegħu Pauline Bassenge. Beda wkoll jistudja b'mod estensiv il-kitbiet tal-mistiku tas-seklu 17 Jakob Boehme. Fl-1803, fi żjara lejn Weimar, Runge bla ħsieb iltaqa' ma' Johann Wolfgang von Goethe u t-tnejn għamlu ħbieb abbażi tal-interessi komuni tagħhom fil-kulur u fl-arti.

Fl-1804 huwa żżewweġ u mar jgħix f'Hamburg mal-mara tiegħu. Minħabba l-perikli ta' gwerra imminenti (l-assedju ta' Hamburg min-naħa ta' Napuljun) huma għamlu rilokazzjoni fl-1805 fid-dar fejn twieled f'Wolgast u baqgħu hemm sal-1807. Fl-1805 il-korrispondenza ta' Runge ma' Goethe dwar is-suġġett tax-xogħol artistiku tiegħu u l-kulur saret iktar intensiva. Meta reġa' lura f'Hamburg fl-1807, hu u ħuh Daniel iffurmaw kumpanija ġdida u hu baqa' attiv fiha sa tmiem ħajtu. Fl-istess sena huwa żviluppa l-kunċett tal-isfera tal-kuluri. Fl-1808 huwa intensifika x-xogħol tiegħu fuq il-kulur, u wettaq esperimenti fit-taħlit tal-kuluri fl-isfera tal-kuluri. Huwa ppubblika wkoll verżjonijiet bil-miktub ta' żewġ ħrejjef folkloristiċi lokali, *Is-sajjied u martu* u *Is-siġra tal-lewż*, li iktar 'il quddiem ġew inklużi fost il-ħrejjef tal-aħwa Grimm. Fl-1809 Runge temm ix-xogħol fuq il-manuskritt tal-isfera tal-kuluri (bil-Ġermaniż: *Farben-Kugel*), li ġie ppubblikat fl-1810 f'Hamburg. Fl-istess sena, marid bit-tuberkulożi, Runge pitter awtoritratt ieħor kif ukoll ritratti tal-familja tiegħu u ta' ħuh Daniel. L-aħħar wild tiegħu minn erbgħa twieled l-għada tal-mewt ta' Runge.

Runge kien mistiku, bi ħsieb ferm Kristjan, u fix-xogħol artistiku tiegħu pprova jesprimi n-nozzjonijiet tal-armonija tal-univers permezz tas-simboliżmu tal-kuluri, tal-forom u tan-numri. Huwa kien iqis il-blu, l-isfar u l-aħmar bħala simboliċi għat-Trinità Kristjana u kien iqabbel il-blu ma' Alla u mal-lejl, l-aħmar ma' filgħodu, ma' filgħaxija u ma' Ġesù, u l-isfar mal-Ispirtu s-Santu.

Bħal xi artisti Romantiċi oħra, Runge kien interessat fil-*Gesamtkunstwerk*, jew ix-xogħol tal-arti totali, li kien tentattiv ta' fużjoni tal-forom kollha tal-arti. Huwa ppjana x-xogħol tiegħu f'dan ir-rigward madwar serje ta' erba' tpinġijiet msejħin *Il-Ħinijiet tal-Ġurnata*, iddisinjati biex jintwerew f'binja speċjali, b'akkumpanjament mużikali u poeżiji tiegħu stess. Fl-1803 Runge wettaq inċiżjonijiet f'format kbir tas-serje ta' tpinġijiet ta' *Il-Ħinijiet tal-Ġurnata* li kellhom suċċess kummerċjali u ppreżenta sett minnhom lil Goethe. Huwa pitter żewġ verżjonijiet ta' *Filgħodu* (fil-Kunsthalle, f'Hamburg), iżda l-oħrajn ma avvanzawx iktar mill-istadju ta' tpinġijiet. Il-pittura *Filgħodu* kienet il-bidu ta' tip ġdid ta' pajsaġġ, wieħed ta' reliġjon u emozzjoni.

Runge kien ukoll wieħed mill-aqwa ritrattisti Ġermaniżi ta' żmienu; diversi eżempji jinsabu f'Hamburg. L-istil tiegħu kien riġidu, preċiż u intens, xi kultant kważi inġenwu.

## Runge u l-kulur

L-interess ta' Runge fil-kulur kien ir-riżultat naturali ta' xogħlu bħala pittur u l-fatt li kellu moħħ inkwiżittiv. Fost il-prinċipji aċċettati tiegħu kien hemm li "bħalma huwa magħruf, hemm biss tliet kuluri, l-isfar, l-aħmar u l-blu" (ittra lil Goethe tat-3 ta' Lulju 1806). L-għan tiegħu kien li jistabbilixxi d-dinja kompluta tal-kuluri li jirriżultaw mit-taħlit ta' dawk it-tliet kuluri, bejniethom stess u flimkien mal-abjad u mal-iswed. Fl-istess ittra twila, Runge ddiskuta pjuttost fid-dettall il-fehmiet tiegħu dwar l-ordni tal-kuluri u inkluda skizz taċ-ċirku b'taħlita ta' kuluri, bit-tliet kuluri primarji li kienu jiffurmaw trijangolu ekwilaterali u, flimkien mal-pari ta' taħlitiet, eżagonu.

Huwa wasal għall-kunċett tal-isfera tal-kuluri għall-ħabta tal-1807, kif indikat fl-ittra tiegħu lil Goethe tal-21 ta' Novembru ta' dik is-sena, billi wessa' ċ-ċirku tal-kuluri fi sfera, bl-abjad u bl-iswed li jiffurmaw iż-żewġ poli opposti. Solidu ta' piramida trijangolari doppja ta' taħlita ta' kuluri kienet ġiet proposta minn Tobias Mayer fl-1758, fatt li Runge kien jaf bih. It-twessigħ ta' dak is-solidu fi sfera min-naħa ta' Runge milli jidher kellu bażi idealistika iktar milli waħda ta' ħtieġa loġika. Permezz tal-esperimenti tiegħu tat-taħlit tal-kuluri fl-1807, huwa ttama li jipprovdi appoġġ xjentifiku għall-forma tal-isfera. Imħeġġeġ minn Goethe u minn ħbieb oħrajn, fl-1808 huwa kiteb manuskritt fejn iddeskriva l-isfera tal-kuluri, u dan ġie ppubblikat f'Hamburg fil-bidu tal-1810. Minbarra deskrizzjoni tal-isfera tal-kuluri, fih saġġ illustrat dwar ir-regoli tal-armonija tal-kuluri u saġġ dwar il-kuluri fin-natura li nkiteb mill-ħabib ta' Runge, Henrik Steffens. Inkluda wkoll ċirku mpinġi bl-idejn li juri żewġ veduti differenti ta' wiċċ l-isfera kif ukoll porzjonijiet orizzontali u vertikali li juru l-organizzazzjoni tal-ġewwieni tagħha (ara l-illustrazzjoni hawn fuq, fuq ix-xellug).

Il-mewta prematura ta' Runge limitat l-impatt ta' dan ix-xogħol. Goethe, li kien qara l-manuskritt qabel ma ġie ppubblikat, semmieh fil-*Farbenlehre* tiegħu tal-1810 bħala "konklużjoni b'suċċess ta' dan it-tip ta' sforz". F'qasir żmien is-sistema emisferika ta' Michel Eugène Chevreul tal-1839 ħadet post dan ix-xogħol. Fl-1900 is-sistema sferika tal-ordni tal-kuluri ngħatat privattiva bis-saħħa ta' Albert Henry Munsell, għalkemm ma damitx ma tiġi sostitwita b'forma irregolari tas-solidu.

## Legat

Runge ġie inkluż f'diversi wirjiet retrospettivi, inkluż fil-wirja "L-Aqwa Artisti Ġermaniżi tas-Seklu Dsatax" tal-Mużew Metropolitan tal-Arti, u "Il-Kosmos ta' Runge" fil-Kunsthalle ta' Hamburg. Il-kritiku tal-arti Robert Hughes iddeskriva lil Runge bħala "l-eqreb ekwivalenti ta' William Blake li qatt ipproduċiet il-Ġermanja". Il-pittura Neoklassika fuq iż-żejt ta' Runge, *Filgħodu*, tal-1808, titqies bħala l-aqwa xogħol tiegħu. Il-pittura *Filgħodu* kienet maħsuba bħala parti minn serje ta' pitturi reliġjużi msejħa *Il-Ħinijiet tal-Ġurnata*; l-erba' pitturi suppost kellhom jitwaħħlu f'kappella Gotika b'akkumpanjament mużikali u poetiku, li Runge ttama li jkunu il-qalba għal reliġjon ġdida. Is-serje, għajr għal *Filgħodu* u *Binhar*, qatt ma ġiet żviluppata iktar minn għadd ta' tpinġijiet monokromatiċi. Erba' tpinġijiet stampati mogħtija minn Runge bħala rigal, kienu twaħħlu fil-kamra tal-mużika ta' Johann Wolfgang von Goethe. L-użu tal-ġesti u t-tagħwiġ tal-amarilli u tal-ġilji f*'Il-Ħinijiet tal-Ġurnata* ta' Runge ġew deskritti bħala l-predeċessur ta' xogħlijiet simili prodotti matul il-moviment tal-Arti Nouveau kważi 100 sena wara.

## Referenzi