António Manoel de Vilhena

**António Manoel de Vilhena** (28 ta’ Mejju 1663 – 10 ta’ Diċembru 1736) kien nobbli Portugiż li kien is-66 Prinċep u Gran Mastru tal-Ordni ta’ San Ġwann mid-19 ta’ Ġunju 1722 sa mewtu fl-1736. B’differenza minn diversi Gran Mastri oħra, kien benevolenti u popolari mal-poplu Malti. Vilhena huwa mfakkar l-aktar għat-twaqqif tal-Furjana bħala subborg tal-Belt Valletta, il-bini tal-Forti Manoel u t-Teatru Manoel, kif ukoll ir-rinovazzjoni tal-belt tal-Imdina.

## Ħajja bikrija
António Manoel de Vilhena twieled f'Lisbona fit-28 ta' Mejju 1663 mill-aristokratiku u ġeneral Dom Sancho Manoel de Vilhena, l-1 Konti de Vila Flor u l-ewwel mara tiegħu, Ana de Noronha. Missieru ġġieled fi gwerer fl-Ewropa ċentrali, fil-Brażil kontra l-Olandiżi, u fil-Gwerra tar-Restawr Portugiż kontra l-Kuruna Spanjola. Vilhena kien ukoll dixxendent remot minn waħda mill-fergħat paterni diretti tiegħu tad-Dar Kastiljana nobbli u rjali ta' Manuel de Villena. Huwa kien ziju remot tad-Duka ta' Terceira.

## Maġistratura
De Vilhena ġie elett Gran Mastru fid-19 ta' Ġunju 1722, tlett ijiem wara l-mewt tal-predeċessur tiegħu Marc'Antonio Zondadari. Fl-20 ta’ Settembru 1722, Vilhena ħa l-pussess tal-belt tal-Imdina. Huwa kien impressjonat bil-merħba sabiħa li rċieva fiċ-ċerimonja tradizzjonali, u fit-3 ta’ Novembru tal-istess sena ħareġ ordnijiet għar-restawr tas-swar tal-belt u r-rinovazzjoni tal-belt kollha. Ir-rinnovament ġie fdat lill-perit Franċiż Charles François de Mondion, li ddisinja numru ta’ bini Barokk f'din il-belt li fil-biċċa l-kbira kienet għada medjevali fl-istil tagħha. Bini mibni fl-Imdina waqt il-maġistratura ta' Vilhena jinkludi l-Bieb tal-Imdina, it-*[[Torre dello Standardo]]*, Palazzo Vilhena, il-Banca Giuratale u l-Corte Capitanale.

Fl-1723, Vilhena ffinanzja il-bini tal-Forti Manoel fuq l-*Isolotto* (illum il-Gżira Manoel wara l-Gran Mastru) fil-Port ta’ Marsamxett. Il-forti tlestiet għaxar snin wara, u baqgħet tintuża sas-seklu 20. Il -kappella tagħha kienet iddedikata lil Sant'Anton ta' Padova, il-patrun tal-Gran Mastru. Vilhena waqqfet ukoll il-Fondazzjoni Manoel sabiex iżżomm u ssaħħaħ l-forti u x-xogħlijiet tagħha. Statwa tal-bronż tal-Gran Mastru ġiet installata fil-pjazza tal-forti fl-1736, u ġiet rilokata diversi drabi qabel ma tpoġġiet fil-post preżenti tagħha fi Pjazza Papa Ġwanni XXIII fil-Furjana.

Minbarra l-bini tal-Forti Manoel u r-restawr tal-ħitan tal-Imdina, sar numru ta’ titjib fis-swar ta’ Malta mal-maġistratura ta’ Vilhena. Fuq Għawdex inbniet il-Batterija ta' Sant'Anton, issaħħu s-swar tal-Birgu, u kompla x-xogħolijiet fuq il-Swar tal-Kottonera li kienu għadhom mhux kompluti. Fl-1736, is-Swar ta' Santa Margerita finalment tlestew kważi seklu wara li kienet bdiet il-kostruzzjoni.

Fl-1724, il-Gran Mastru waqqaf subborg imsejjaħ *Borgo Vilhena* sabiex ilaħħaq mad-domanda għall-akkomodazzjoni fil-kapitali Valletta. Is-subborg inbena fiż-żona bejn is-Swar tal-Furjana li kien għadhom kif tlestew u l-parti ta' quddiem il-Belt Valletta.  Il-belt issa hija magħrufa bħala Floriana, u għandha simboli mill-arma ta' Vilhena fl-emblema tagħha.

Fl-1730, Vilhena bena residenza tas-sajf bl-isem Palazzo Manoel (issa magħrufa bħala Casa Leoni) f'Santa Venera.  Fl-1733 bena wkoll loġġa għall-kaċċa fin-Naxxar, li wara nbidlet f’Palazzo Parisio.  Vilhena ssebbaħ ukoll il-Palazz Verdala fil-Buskett.

Vilhena ordna wkoll il-bini tat-*Teatro Pubblico* fil-Belt Valletta fl-1731. It-teatru fetaħ sena wara, u ngħata l-isem ta' Teatru Manoel fis-seklu 19, li għandu jopera bih sal-lum. Binja pubblika oħra li nbniet fi żmien il-maġistratura ta’ Vilhena hija l-Banca Giuratale ta’ Għawdex, li nbniet fl-1733.

Il-maġistratura ta’ Vilhena kienet ikkaratterizzata mill-uniku tentattiv biex tintemm il-gwerra perpetwa bejn l-Ordni u l-Imperu Ottoman u jiġi stabbilit trattat ta’ paċi. Saru negozjati permezz tal-ambaxxatur Franċiż, iżda ma mmaterjalizza xejn. Vilhena żamm in-newtralità tal-Ordni wara li faqqgħet il-Gwerra tas-Suċċessjoni Pollakka fl-1733.

## Mewt

Vilhena mietet fl-10 (jew 12) ta’ Diċembru 1736 fl-età ta’ 73 sena. Is-suċċessur tiegħu bħala Gran Mastru kien Ramon Despuig. Kien midfun fil-Kappella tal-Langue ta’ Kastilja, Leon u l-Portugall fi ħdan il-Knisja Konventwali ta’ San Ġwann (issa magħrufa bħala l-Kon-Katidral ta’ San Ġwann ). Il-monument funerarju tiegħu kien iddisinjat mill-iskultur Florentin Massimiliano Soldani Benzi.

Fil-Forti Manoel jingħad li jidher fatat magħruf bħala l-Kavallier l-Iswed, li jixbah lil de Vilhena.

## Araldika

L-arma ta’ Vilhena tikkonsisti f’iljun u driegħ bil-ġwienaħ li jżommu xabla li tirrappreżenta d-dar ta' Manuel de Villena, kwarti b'salib abjad fuq sfond aħmar li jirrappreżenta l-Ordni ta' San Ġwann. Il- blazon huwa *per fess Argent a lion Gules*.

L-arma tal-Gran Mastru tista’ tidher f’ħafna bini kkummissjonat minnu, bħall-Forti Manoel u Palazzo Vilhena.
Stampa:Grandmasters_Palace_Valletta_n11.jpg|alt=Grand Master's Palace, Valletta (fresco)| Palazz tal-Gran Mastru, Valletta (affresk)
Stampa:Malta_-_Mdina_-_Pjazza_San_Publiju_-_Vilhena_Palace_09_ies.jpg|alt=Palazzo Vilhena, Mdina| Palazzo Vilhena, l-Imdina
Stampa:Malta_-_Floriana_-_Triq_Sant'_Anna_-_Lion_Fountain_05_ies.jpg|alt=Lion Fountain, Floriana| Funtana tal-Iljun, Furjana
Stampa:Floriana_Lion_Inscription.jpeg|alt=Inscription below lion|Iskrizzjoni taħt l-iljun tal-Furjana
Stampa:Valletta-cannon.jpg|alt=Cannon at the Palace Armoury, Valletta|Kanun fl-Armerija tal-Palazz, Valletta
Stampa:Vilhena_statue_in_Floriana.jpeg|alt=Monument in Floriana| Monument fil-Furjana
Motivi mill-arma tiegħu għadhom jintużaw sal-lum fl-arma tal-Furjana:
Stampa:Floriana_coa.svg|alt=Coat of arms of Floriana 1993–2006|Arma tal-Furjana 1993–2006
Stampa:Coat_of_arms_of_Floriana.svg|alt=Coat of arms of Floriana since 2006|Arma tal-Furjana mill-2006


## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Muniti tal-Granmastru António Manoel de Vilhena