Talpa marsupjal ta' Nofsinhar

It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar *[[Notoryctes typhlops]]* jew kif inhi magħrufha ukoll itjaritjari, kif jgħid isimha hija mammiferu marsupjal rari, ta' daqs żgħir, mifrux mad-deżerti fin-Nofsinhar tal-Awstralja u hija 1 miż-2 speċijiet ta' talpi marsupjali.

Minn studji reenti l-ispeċi *[[Notoryctes typhlops]]* turi li hija magħmula minn 2 sottospeċijiet, dik miċ-ċentru tal-Awstralja *[[Notoyctes typhlops typhlops]]* u dik minn Nofsinhar tal-istat Awstraljan ta' Nofsinhar *[[Notoryctes typhlops ?]]* li għad trid tingħata isem. 

## Dieta

It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar hija marsupjal karnivoru, attiv ħafna kemm matul il-ġurnata kif ukoll bil-lejl. Il-biċċa i-kbira tad-dieta tikkonsisti minn larvae u pupae ta' insetti tad-deżert, għalkemm rettili u annimali vertebrati żgħar oħra jiġu ikkunsmati wkoll. 

## Deskrizzjoni

It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar jew itjaritjari,  hija mammiferu għami, u mill-għajnejn baqa' biss par lenti midfuna taħt il-ġilda li minn barra jidhru bħala żewġ tbajja u żewġ toqbiet ċkejkna mgħottija bil-pil iservu ta' widnejn.

Dan il-marsupjal għandu ġismu b'forma ċilindrika (tubu) b'tul massimu ta' 18ċm, ras forma konika (lembut), b'biċċtejn ġilda iebsa kwadrati, waħda fuq il-moħħ u l-oħra fuq l-imnieħer bħala protezzjoni, b'denb qasir ta' 2.6cm jew inqas li jispiċċa b'forma ta' ballun ċkejken bl-istess tip ta' ġilda. Il-pil fin ħafna, pjuttost qasir lewn il-krema fil-bajdani, ileqq b'iridexxenza dehebija. 

It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar hija l-akbar speċi fost it-tnejn li jeżistu u d-daqs apparti l-lokalità huwa fattur determinanti biex wieħed jagħraf l-ispeċijiet, dan minħabba li huma simili ħafna ta' xulxin.  

## Riproduzzjoni

Ftit li xejn huwa magħruf dwar ir-riproduzzjoni ta' dawn l-annimali. Fir-raġel it-testikoli huma interni u fil-mara l-marsupju evolva jħares lura biex waqt it-tħaffir taħt l-art ma jidħolx ramel u huwa maqsum fi 2 u f'kull parti hemm beżżula 1 , fih jilqa' massimu ta' 2 embrjuni kull darba.  

## Evoluzzjoni

It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar jew itjaritjari tipprovdi eżempju ċar ta' evoluzzjoni konverġenti mat-talpi plaċentati inġenerali u xi ħaġa partikolari mat-talpi dehbin tal- kontinent Afrikaan. Għalkemm dawn relatati biss bill-fatt li huma kollha mammiferi, ix-xebħ esterjuri huwa wieħed straordinarju u dan jirrifletti it-toroq simili li huma ħadu fl-evoluzzjoni.

Il-linja anċestrali ta' dan il-marsupjal tmur lura minn ta' l-inqas 50 miljun sena ilu u l-klassifikazzjoni eżatta tagħhom għadha suġġett ta' dibattitu sal-lum.

## Klassifikazzjoni

*Ordni Notoryctemorphia
**Familja Notoryctidae
***Ġeneru *[[Notoryctes]]*
****Speċi
****Talpa marsupjal ta' Nofs in-nhar jew Itjaritjari *[[Notoryctes typhlops]] 
*****[[Sottospeċi]]
******'Popolazjoni miċ-Centru ta' l-Awstralja** ''[[Notoryctes typhlops typhlops]]
*******Popolazjoni minn Nofs in-nhar tal-istat ta' Nofs in-nhar tal-Awstralja*', *Notoryctes typhlops ?

## Referenzi
* University of Western Australia marsupial mole home page
* Research mission to discover conservation requirements (includes photo)
* ''Nature'' news story (includes photo)
* AusEmade: Marsupial Mole Information 
* Archer, Hand & Godthelp, *Australia's lost world: Riversleigh, World Heritage Site*, Reed New Holland, 1991. ISBN 1-876334-59-2
*Groves, Colin (2005-11-16). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 22.

## Ħoloq jew Linkijiet Esterni
*ARKive - images and movies of the marsupial mole ''(Notoryctes typhlops)''