Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses

Il-**Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses** (bil-Portugiż: *Parque Nacional dos Lençóis Maranhenses*) huwa park nazzjonali fl-istat ta' Maranhão fil-Grigal tal-Brażil, kemxejn fil-Lvant tal-Baía de São José. Il-park ilu protett mit-2 ta' Ġunju 1981 u għandu erja ta' 155,000 ettaru (380,000 akru). Jinkludi 70 kilometru (43 mil) ta' kosta, u fuq ġewwa huwa magħmul minn meded ta' għaram. Matul l-istaġun tax-xita, il-widien ta' qalb l-għaram jimtlew b'laguni tal-ilma ħelu, minħabba li l-ilma ma jiskulax fil-blat impermeabbli ta' taħthom. Il-park jospita firxa wiesgħa ta' speċijiet, inkluż erba' elenkati bħala fil-periklu ta' estinzjoni, u sar destinazzjoni popolari fost it-turisti ekoloġiċi.

F'Lulju 2024, il-Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bis-saħħa tas-sbuħija eċċezzjonali tiegħu u l-fatt li huwa sit naturali uniku fid-dinja.

## [[Ġeografija]] fiżika
Il-park jinsab mal-kosta tal-Grigal tal-Brażil fl-istat ta' Maranhão tul il-kosta tal-Lvant, ikkonfinat minn 70 kilometru (43 mil) ta' bajjiet tul l-Oċean Atlantiku. Iktar 'il ġewwa, huwa kkonfinat mix-xmara Parnaíba, mill-Baċir ta' São José, u mix-xmajjar ta' Itapecuru, ta' Munim u ta' Periá. Il-park jinkorpora erja ta' 155,000 ettaru (380,000 akru), magħmula prinċipalment minn meded estensivi ta' għaram kostali (magħmula minn għaram barkanojdi), li ffurmaw matul l-aħħar tal-perjodu Kwaternarju.

Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-park għandu bixra ta' deżert, fl-inħawi jinżlu madwar 1,200 millimetru (47 pulzier) ta' xita fis-sena, filwaqt li d-deżerti, skont id-definizzjoni tagħhom stess, ikollhom inqas minn 250 millimetru (10 pulzieri) ta' xita fis-sena. Madwar 70 % ta' din ix-xita tinżel bejn ix-xhur ta' Jannar u Ġunju.

Ir-ramel jinġarr lejn il-park min-naħa ta' ġewwa tal-kontinent mix-xmajjar Parnaíba u Preguiças, fejn imbagħad jerġa' jinġarr lura 'l ġewwa sa 50 kilometru (31 mil) bl-irjieħ, u b'hekk jinħolqu sensiliet ta' għaram tar-ramel għoljin sa 40 metru (130 pied). Matul l-istaġun tax-xita, bejn ix-xhur ta' Jannar u Ġunju, il-maltempati bix-xita jimlew l-ispazji fost l-għaram b'laguni tal-ilma ħelu b'tul sa 100 metru (330 pied) u fondi sa 3 metri (10 piedi), li kollha f'daqqa jirrappreżentaw saħansitra sa 41 % tal-erja tal-park. L-ilma fil-laguni ma jiskulax minħabba saff ta' blat impermeabbli li jinsab taħt il-wiċċ tar-ramel. Il-laguni tipikament ikollhom temperatura ta' bejn 27.5 °C (81.5 °F) u 32 °C (90 °F), aċidità ta' bejn 4.9 u 6.2, u livelli baxxi ta' nutrijenti milwiema. Meta jerġa' jasal l-istaġun tan-nixfa, l-għadajjar jevaporaw malajr, u jitilfu sa fond ta' metru (3 piedi) fix-xahar.

Fin-naħa ta' ġewwa tal-park hemm żewġ oażi jew *restingas*, Queimada do Britos, li tkopri erja ta' 1,100 ettaru (2,700 akru), u Baixa Grande, li tkopri erja ta' 850 ettaru (2,100 akru).

L-inħawi tal-park ikollhom temperatura annwali medja ta' bejn 26 °C (79 °F) u 28.5 °C (83.3 °F) u varjazzjoni annwali fit-temperatura ta' madwar 1.1 °C (2 °F).

## Ekoloġija

Il-laguni fil-park sikwit ikunu interkonnessi ma' xulxin, kif ukoll max-xmajjar tal-inħawi. Dawn jospitaw għadd ta' speċijiet ta' ħut u ta' insetti, fosthom il-pixxilupu, li jħaffer 'l isfel f'saffi mxarrbin tat-tajn u jibqa' rieqed hemmhekk matul l-istaġun tan-nixfa. Apparti l-għaram li jiffurmaw il-qalba tal-park, l-ekosistema tal-park tinkludi wkoll *restingas* u mangrovji.

Fil-park jgħixu erba' speċijiet elenkati fil-lista Brażiljana tal-ispeċijiet fil-periklu: il-velleran aħmar (*Eudocimus ruber*), il-lontra neotropikali (*Lontra longicaudis*), l-oncilla (*Leopardus tigrinus*) u l-baqra tal-baħar tal-Indì tal-Punent (*Trichechus manatus*). Fil-park jgħammru wkoll 133 speċijiet ta' pjanti, 112-il speċi ta' għasafar, u mill-inqas 42 speċi ta' rettili.

## Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2024.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (vii)** "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-**kriterju (viii)** "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".

## Turiżmu

Il-Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses jilqa' saħansitra 60,000 viżitatur fis-sena. Fost l-attivitajiet komuni fi ħdan il-park hemm is-surfing, ġiti bil-kenura u l-irkib taż-żwiemel.

## Fil-[[kultura]] popolari
Il-park deher fil-film Brażiljan *The House of Sand*. Il-filmat tal-kanzunetta "Kadhal Anukkal" mill-film bil-lingwa Indjana Tamil *Enthiran*, inġibed fil-park. Il-films *Avengers: Infinity War* (2018) u *Avengers: Endgame* (2019) użaw il-pajsaġġ tal-park bħala dak tal-pjaneta Vormir. Kunċert mill-grupp mużikali RY X inġibed fil-park fl-2022.

## Referenzi