open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domenico Allegri

**Domenico Allegri** (twieled għall-ħabta tal-1585 – miet fil-5 ta' Settembru 1629) kien kompożitur u kantant Taljan tal-Iskola Rumana Barokka bikrija. 

## Bijografija
Huwa kien it-tieni iben tas-sewwieq tal-karozzini minn Milan Costantino Allegri, li għex Ruma mal-familja tiegħu, u kien ħu ż-żgħir Gregorio Allegri li kien iktar famuż minnu. Costantino bagħat lill-uliedu, Gregorio, Domenico u Bartolomeo, jistudjaw il-mużika fil-Knisja ta' San Luigi dei Francesi, taħt il-*maestro di capella* Giovanni Bernardino Nanino, ħu Giovanni Maria Nanino. Maġenbu fil-bank tal-iskola Domenico kellu lil ħuh il-kbir Gregorio u mbagħad lil Antonio Cifra, Domenico Massenzio u Paolo Agostini.

Fl-1606, Allegri kien *maestro di cappella* tal-Knisja ta' Santa Marija fi Spello, u minn Settembru 1609 sa April 1610 kellu l-istess rwol fil-Knisja ta' Santa Marija fi Trastevere f'Ruma. Mit-3 ta' April 1610 sa mewtu, kellu l-istess rwol fil-Bażilika ta' Santa Maria Maggiore, fejn ġie midfun.

Allegri huwa famuż l-iktar bħala wieħed minn tal-ewwel li inkluda akkumpanjamenti speċifiċi bl-istrumenti mal-mużika vokali sagra fuq skala żgħira. Minkejja li l-biċċa l-kbira tal-mużika tiegħu ntilfet, biċċa mużika partikolari baqgħet teżisti u hija l-*Modi quos expositis in choris* tal-1617 li tinkludi akkumpanjamenti ta' żewġ vjolini mal-vuċijiet.

## Biblijografija

* Alberto Cametti, *La scuola dei «pueri cantus» di S. Luigi dei francesi in Roma e i suoi principali allievi (1591-1623): Gregorio, Domenico e Bartolomeo Allegri, Antonio Cifra, Orazio Benevoli*, Torino, Fratelli Bocca, 1915.
* Sergio Durante, 'Domenico Allegri', in *Dizionario enciclopedico universale della musica e dei musicisti*, Torino, UTET, 1983–1999, .
* Saverio Franchi, *Annali della stampa musicale romana dei secoli XVI-XVIII*, Vol. 1/I, IBIMUS, Ruma, 2006, .
* Antonella Nigro, *Domenico Massenzio. A new biography with unpublished documents*, in *Domenico Massenzio Opera omnia*, Edizzjoni Kritika ta' Claudio Dall'Albero u Mauro Bacherini, Vol. 1, Milan, Rugginenti, 2008, ISMN M-52013-013-4.
* Alberto Pironti, "Domenico Allegri", fid-*Dizionario Biografico degli Italiani*, Ruma, Treccani.
* Colin Timms, "Domenico Allegri", fin-*New Grove Dictionary*, .

## Referenzi
Oldřich Nejedlý

**Oldřich Nejedlý** (twieled fis-26 ta' Diċembru 1909 – miet fil-11 ta' Ġunju 1990) kien plejer tal-futbol Ċek li qatta' l-maġġoranza tal-karriera tiegħu jilgħab ma' Sparta Prague bħala attakkant. Ikkunsidrat bħala fost l-aqwa plejers taċ-Ċekoslovakkja ta' kull żmien, hu kien l-aqwa skorer fit-Tazza tad-Dinja tal-1934.

## Karriera

Nejedlý lagħab ma' Sparta Prague matul il-karriera tiegħu, u skorja 162 gowl f'187 logħba tal-kampjonat. Hu rebaħ erba' titli tal-ogħla diviżjoni Ċeka u t-Tazza Mitropa fl-1935.

Mat-tim nazzjonali Ċek, Nejedlý ħa sehem fis-snin tletin fit-Tazza tad-Dinja tal-1934 u tal-1938. Fl-1934, kien l-aqwa skorer b'ħames gowls u ngħatatlu ż-Żarbuna tad-Deheb, filwaqt li fl-edizzjoni tal-1938 skorja żewġ gowls. Is-seba' gowls f'sitt logħbiet jagħmluh l-aqwa skorer f'isem iċ-Ċekoslovakkja fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja. F'din l-aħħar edizzjoni hu kiser saqajh li wasslitu biex itemm il-karriera internazzjonali tiegħu.

Nejedlý miet ta' tmenin sena, fl-1990.

## Noti

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* 
*  Oldřich Nejedlý fuq FAČR
José Iraragorri

**José Iraragorri Ealo** (twieled fis-16 ta' Marzu 1912 – miet fis-27 ta' April 1983) kien plejer u kowċ tal-futbol Spanjol. Mat-tim nazzjonali Taljan hu rebaħ it-Tazza tad-Dinja tal-1934 fejn kienet it-tieni l-aqwa skorer b'erba' gowls, fosthom il-gowl fil-ħin barrani fil-finali kontra ċ-Ċekoslovakkja.

## Karriera
### Klabb

Imlaqqam *El chato de Galdácano* Iraragorri beda l-karriera tiegħu ta' sittax-il sena ma' Athletic Bilbao. Fl-1929, beda jifforma parti mill-ewwel tim u kien parti mit-tim li fl-istaġun 1929–30 għamel id-doppjetta tal-kampjonat (mingħajr telfa) u t-Tazza tar-Re, flimkien mal-ikoni Lafuente, Bata, Chirri II u Gorostiza. Taħt il-gwida tal-Ingliż Fred Pentland, Athletic reġgħu għamlu d-doppjetta s-sena ta' wara. Fil-ħames staġuni ta' wara hu rebaħ erba' titli oħra nazzjonali, inklużi żewġ kampjonati u żewġ Tazez.

Meta faqqgħet il-doppjetta, hu ngħaqad mat-tim Bask li kkompeta fl-Ewropa u l-Messiku. Fl-1939, telaq flimkien ma' Isidro Lángara u Ángel Zubieta u ssieħeb mat-tim Arġentin ta' San Lorenzo. Wara sentejn, ingħaqad ma' Real Club España, tim ieħor Messikan li magħhom qatta' seba' snin magħhom.

Fl-1946 irritorna ma' Athletic u magħhom temm il-karriera ta' professjonist fl-1949, li fihom skorja 179 gowl f'għaxar staġuni mal-klabb Bask.

### Tim nazzjonali

Mat-tim nazzjonali Spanjol, Iraragorri lagħab seba' darbiet. Iddebutta ta' dsatax-il sena fid-19 ta' April 1931 fi dro ta' mingħajr gowls kontra l-Italja. Fit-tieni logħba tiegħu skorja l-ewwel gowl ta' Spanja fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja fir-rebħa ta' 3–1 kontra l-Brażil fl-ewwel fażi tat-Tazza tad-Dinja tal-1934.

### Kowċ

Waqt li kien plejer ta' Athletic, għall-istaġun 1947–48, hu mexxa lit-tim ta' Barakaldo. Meta rtira ta' 37 sena, hu tpoġġa fit-tmun tal-Ahtletic fejn baqa' hemmhekk għal tliet snin. Magħhom rebaħ it-Tazza tar-Re u t-Tazza Eva Duarte. Aktar tard ħa f'idejh lil Real Valladolid u Celta de Vigo, fejn rebaħ il-Copa Federación ma' tal-ewwel. 

## Unuri

;Atletico Bilbao
* La Liga: 1929–30, 1930–31, 1933–34, 1935–36
* Tazza tar-Re: 1930, 1931, 1932

;Real Club España
* Liga MX: 1944–45
* Copa MX: 1943–44
* Campeón de Campeones: 1944, 1945

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Raimundo Orsi

**Raimundo Bibiani "Mumo" Orsi** (twieled fit-2 ta' Diċembru 1901 – miet fis-6 ta' April 1986) kien plejer tal-futbol Taljan-Arġentin li kien jilgħab bħala attakkant.

## Karriera

Iddebutta fil-kampjonat Arġentin fit-30 ta' Novembru 1919 bil-flokk tal-Independiente kontra l-Estudiantes (BA) u magħhom lagħab sal-1928. Hu ġie msejjaħ mat-tim nazzjonali Arġentin għall-ewwel darba fl-1924, però kellu jistenna sal-1927 sabiex ikun pedina fissa mal-ewwel ħdax. Mal-*Albiceleste* rebaħ il-Campeonato Sudamericano li sar dik is-sena fil-Perù u s-sena ta' wara kien finalista tellief fl-Olimpjadi tas-sajf tal-1928 kontra l-Urugwaj.

Wara l-wirja tiegħu fl-Olimpjadi, il-familja Agnelli għamlet minn kollox biex iġġibu mal-Juventus. It-trattattiva kienet waħda kumplessa kemm minħabba l-kuntratt attwali li Orsi kellu mal-klabb tiegħu u wkoll minħabba l-qbil fis-salarju li ġie offrut lill-plejer, li kien ogħla mill-istandard ta' dak iż-żmien (bażi ta' 100,000 lira Taljan u 8,000 oħra fix-xahar, karozza b'sewwieq personali u villa fuq l-għoljiet). Minħabba r-regolament li kien hemm li kien jipprevjeni li plejers barranin jew *oriundi* milli jilgħabu, Orsi kellu jistenna sal-istaġun 1929–30 biex jinżel fil-grawnd. Mal-*bianconeri* Orsi lagħab 177 logħba u skorja 77 gowl.

Ftit wara, xprunata mill-politika attwali tar-reġim Faxxista, Orsi rebaħ iċ-ċittadinanza Taljana u b'hekk seta' jirrappreżenta lit-tim nazzjonali Taljan. Iddebutta b'doppjetta kontra l-Portugall fis-6 ta' Diċembru 1929 f'Milan. Mat-tim nazzjonali ħa sehem fit-Tazza tad-Dinja tal-1934 fejn f'din l-edizzjoni skorja tliet gowls hekk kif l-Italja ġew inkurunati ċampjins.

Mal-klabb tiegħu, Orsi rebaħ erba' kampjonat konsekuttivi bejn l-1931 u l-1934. Hu tilef ir-rebħ tal-ħames titlu konsekuttiv minħabba li f'April tal-1935 kellu jirritorna lura art twelidu minħabba li ommu kienet mardet serjament. Minkejja li għall-bidu kien maħsub li t-tluq tiegħu kien se jkun wieħed temporanju, dan dar għal wieħed indefinit. Hu reġa' ngħaqad mal-Independiente biex wara ssieħeb mar-rivali Boca Juniors. Fl-1938, mar jilgħab l-Urugwaj mal-Peñarol u għenhom jirbuħ il-kampjonat ta' dik is-sena. Hu temm il-karriera tiegħu fil-Brażil flimkien ma' Flamengo fejn rebaħ il-Campeonato Carioca.

Fost l-hekk imsejħa *oriundi*, Orsi għal żmien twil kien l-aktar plejer li għamel preżenzi mat-tim nazzjonali Taljan. Ir-rekord tiegħu ġie miksur wara sebgħin sena minn Mauro Germán Camoranesi. Man-nazzjonal Taljan lagħab 35 logħba u skorja tlettax-il gowl, bl-iktar gowl importanti jasal fil-finali tat-Tazza tad-Dinja kontra ċ-Ċekoslovakkja. Il-gowl tad-dro tiegħu għen biex il-partita tmur għall-ħin barrani u Angelo Schiavio skorja l-gowl tar-rebħa.

## Unuri

;Independiente
* Asociación Amateurs de Football: 1922, 1924, 1925

;Juventus
* Serie A: 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1933–34

;Flamengo
* Campeonato Carioca: 1939

;Arġentina
* Campeonato Sudamericano: 1927
* Midalja tal-fidda Olimpika: 1928

;Italja
* Tazza tad-Dinja: 1934
* Tazza Internazzjonali: 1927–30, 1933–35

;Individwali
* *All-Star Team* tat-Tazza tad-Dinja: 1934

## Referenzi

## Ħoloq esterni

*
Volt Malta

**Volt Malta** huwa partit politiku f'Malta u l-fergħa Maltija ta' Volt Europa, partit u moviment politiku pan-Ewropew Ewrofederalista u progressiv, li jippromwovi għal kooperazzjoni Ewropea akbar madwar l-Ewropa.

## Ħolqien
Volt Malta twaqqaf fl-2020, u ġie rreġistrata bħala partit fit-30 ta' April 2021. Dan jagħmilha s-16-il rappreżentant nazzjonali ta' Volt Europa reġistrat bħala partit.

## Politika
Bħala parti min-netwerk Ewropew, Volt Malta ssegwi metodu pan-Ewropew għal bosta oqsma ta’ politika bħalma huma t-tibdil fil-klima, il-migrazzjoni, l-inugwaljanza ekonomika, il-kunflitt internazzjonali u l-impatt tar-rivoluzzjoni teknoloġika fuq is-suq tax-xogħol.

Barra minn hekk, il-partit ħaseb li jindirizza firxa wiesgħa ta’ kwistjonijiet f’Malta, bħall-korruzzjoni, permezz tal-promozzjoni ta’ governanza trasparenti u separazzjoni tal-poteri, jew protezzjoni ambjentali u tal-klima, permezz ta’ enfasi fuq ekonomija ċirkolari.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* 
* Sit ta' IneedMap!
* Sit ta' politikaonesta
Antonín Puč

**Antonín Puč** (twieled fis-16 ta' Mejju 1907 – miet fit-18 ta' April 1988) kien plejer tal-futbol Ċek li kien jilgħab bħala attakkant.

## Karriera

Imrawwam fil-futbol ma' Čechie Smíchov u SK Smíchov, Puč qatta' l-maġġoranza tal-karriera tiegħu ma' Slavia Prague wara li kien ingħaqad magħhom ta' tmintax-il sena. Ma' Slavia Prague lagħab madwar 491 logħba (146 fil-kampjonat) u skorja 437 gowl (123 fil-kampjonat). Għal darbtejn spiċċa bħala l-aqwa skorer tal-kampjonat, fl-1927 u fl-1929.

Bejn l-1926 u l-1939 lagħab mat-tim nazzjonali taċ-Ċekoslovakkja u ħa sehem fit-Tazza tad-Dinja tal-1934 u l-1938. Fl-edizzjoni tal-1934 skorja żewġ gowls, b'wieħed minnhom ikun il-gowl tal-vantaġġ fil-finali kontra l-Italja li ċ-Ċekoslovakki tilfu 2–1. Puč hu kkunsidrat fost l-aqwa plejers taċ-Ċekoslovakkja ta' dak il-perjodu u l-35 gowl f'61 logħba mat-tim nazzjonali jagħmluh l-aqwa skorer ta' kull żmien. Mal-qasma tal-pajjiż fir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja, Jan Koller qabeż ir-rekord tiegħu fl-2005.

## Unuri

;Slavia Prague
* I. liga: 1928–29, 1929–30, 1930–31, 1932–33, 1933–34, 1934–35, 1936–37
* Tazza Mitropa: 1938

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* 
*  Antonín Puč fuq FAČR
Traduzzjonijiet tal-Bibbja għall-Malti

In-nazzjonalista Malti Mikiel Anton Vassalli, konvert għall-Protestantiżmu, traduċa l-Evanġeljus u l-Atti tal-Appostli għall-lingwa Maltija. Dan imbagħad kien magħruf bħala l-"Kafir verżjoni". Michael Camilleri (c.1814–1903), wara vigarju ta’ Lyford, Berkshire, irreveda l-verżjoni ta’ Vassali ttraduċi t-Testment il-Ġdid u l-Ktieb tat-Talb Komuni għall-Malti.

Fl-1959, Malti Kattolika Rumana saċerdot u lingwista Pietru Pawl Saydon ippubblika traduzzjoni tal-Bibbja bil-Malti mill-Ebrajk u Grieg. It-traduzzjoni kellha enfasi qawwija fuq il-vokabularju tal-Malti Semitika f'tentattiv biex iżżomm it-tifsira oriġinali tas-sors Ebrajk. It-traduzzjoni ta’ Saydon ġiet miċħuda mill-Knisja Kattolika f’Malta b’rabta mal-kwistjoni tal-lingwa u l-klima politika fil-gżejjer ta’ dak iż-żmien.
Regola ta' De Wahl

**Ir-regola ta' De Wahl** hija regola ta' formazzjoni ta' kliem, żviluppata minn Ġermaniż Baltiku uffiċjal navali u għalliem Edgar de Wahl u applikata fil-lingwa mibni Interlingue, li kien ukoll il-ħolqien tiegħu.

Ir-regola serviet għall-formazzjoni ta 'ċerti forom grammatikali mibdula, bħall-aġġettivi u n-nomi, mill-infinittiv tal-verb.

Edgar de Wahl osserva mudelli eżistenti ta' bidliet fil-ħoss li seħħew fil-lingwi naturali (**d** għal **s**, **r** għal **t**, eċċ). L-iskop tal-ħakma tiegħu kien li jiddistilla dawn il-mudelli f'sistema regolari u loġika li hija riproduċibbli iżda wkoll naturali fid-dehra.

## Regola
Verb infinittivs fl-Interlingue jispiċċaw f**'-ar**, **-ir** jew **-er**. L-għerq jinkiseb bil-mod li ġej:
# Jekk, wara t-tneħħija ta **-r** jew **-er** tal-infinittiv, l-għerq jispiċċa bil-vokali, tiżdied il-**-t** finali: * crea/r, crea/t-, crea/t/or*; *peti/r, peti/t-, peti/t/ion*.
# Jekk l-għerq jispiċċa fil-konsonanti **d** jew **r**, huma mibdula f**'s**: *decid/er, deci/s-, deci/s/ione*; *adher/er, adhe/s, adhe/sion*; *elid/er, eli/s-, eli/s/ion*.
# Fil-każijiet l-oħra kollha, b'sitt eċċezzjonijiet, it-tneħħija tat-tmiem tagħti l-għerq eżatt: *duct/er, duct-, duct/ion*; *emiss/er, emiss-, emiss/ion*.

Dawn is-sitt eċċezzjonijiet huma
# *ced/er, cess-*
# *sed/er, sess-*
# *mov/er, mot-*
# *ten/er, tent-*
# *vert/er, vers-*
# *veni/r, vent-*
u l-verbi ffurmati minnhom bl-użu ta’ prefissi.

In-nomi u l-aġġettivi jinħolqu billi jitneħħa t-tmiem u b’hekk jinkiseb l-għerq. Wara li żżid **-r** jew **-er**, wieħed jikseb l-infinittiv fil-maġġoranza tal-każijiet: *decora/t/ion, decora/t-, decora/r*.

## Applikazzjoni
Din ir-regola ġiet applikata għall-ewwel darba fil-lingwa Interlingue. Jintuża wkoll fil-lingwa Sambahsa. Wara modifika possibbli wieħed jista' japplika din ir-regola biex joħloq forom ġodda ta' kelma speċjalment f'lingwi Rumani jew f'lingwi li ssellfu vokabularju minn lingwi Rumani.

## Ħoloq esterni
* De Wahl's Rule
Johann Horvath

**Johann "Hans" Horvath** (twieled fl-20 ta' Mejju 1903 – miet fit-30 ta' Lulju 1968) kien plejer tal-futbol Awstrijak li kien jilgħab bħala attakkant.

## Karriera

Horvath beda jilgħab ma' Simmering, it-tim tal-viċinat tiegħu. Wara d-debutt fil-kampjonat, iddebutta wkoll mat-tim nazzjonali fil-logħba kontra l-Ġermanja milgħuba nhar it-13 ta' Jannar 1924, fejn skorja l-ewwel gowl tiegħu fit-telfa ta' 4–3. Taħt il-gwida ta' Hugo Meisl hu sar figura regolari mal-ewwel ħdax tat-tim nazzjonali, filwaqt li mal-klabb tiegħu ta' Simmering wassalhom għat-tielet post fl-istaġun 1925–26 li jibqa' l-aqwa riżultat ta' kull żmien għall-klabb mill-kapitali Awstrijaka.

Fis-sajf tal-1927 ingħaqad ma' Rapid Wien. Magħhom lagħab żewġ finali konsekuttivi tat-Tazza Mitropa u rebaħ il-kampjonat darbtejn fl-1929 u l-1930. Wara tliet snin mal-klabb, issieħeb ma' Wacker Wien fl-1930. Fl-1935 irritorna ma' Simmering fejn baqa' jilgħab magħhom sal-1940, qabel ma għalaq il-karriera tiegħu mat-tim tal-pulizija ta' Vjenna.

Mat-tim nazzjonali rebaħ it-Tazza Internazzjonali tal-1932 u ġie msejjaħ għat-Tazza tad-Dinja tal-1934 li ntlagħbet fl-Italja. F'din il-kompetizzjoni skorja żewġ gowls hekk kif l-Awstrija temmew l-impenji tagħhom fir-raba' post. Hu lagħab total ta' 46 logħba u skorja 29 gowl, bl-aħħar logħba tiegħu tasal kontra l-Ungerija.

## Unuri

;Rapid Wien
* Bundesliga: 1928–29, 1929–30

;Awstrija
* Tazza Internazzjonali: 1931–32

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* 
*  Johann Horvath fuq rapidarchiv.at
Edmund Conen

**Edmund "Ed" Conen** (twieled fl-10 ta' Novembru 1914 – miet fil-5 ta' Marzu 1990) kien plejer u kowċ tal-futbol Ġermaniż li kien jilgħab bħala attakkant.

## Karriera
### Klabb

Edmund Conen beda l-karriera tiegħu ma' FV 03 Saarbrücken u mat-tim ġie promoss fl-istaġun 1934–35 għall-Gauliga Südwest, l-ogħla diviżjoni tal-futbol fil-partijiet tal-Lbiċ tal-Ġermanja. Fl-1934 ġie avviċinat biex jissieħeb ma' Werder Bremen, però Conen żvela lill-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Ġermanja li Werder kienu qed iħallsu lill-plejers. F'dak iż-żmien il-futbol kien strettament dilettantesk u ħlas lill-plejers ma kienx permess. Dan wassal biex l-Assoċjazzjoni mmultat u ssospendiet lill-klabb, xi uffiċjali tal-klabb u l-plejers. Wara waqfa ta' erba' snin minħabbi newrożi kardijaka, fl-1938 ingħaqad ma' Stuttgarter Kickers li kienu jilgħabu fil-Gauliga Württemberg grazzi għall-interċessjoni tal-kowċ preċedenti tiegħu Oskar "Ossi" Müller. Ma' Stuttgarter Kickers rebaħ erba' kampjonati konsekuttivi tal-Gauliga Württemberg bejn l-1939 u l-1942. Ir-rebħ tagħhom ta' dan il-kampjonat reġjonali tahom iċ-ċans li jipparteċipaw fil-fażi nazzjonali, fejn għalkemm qatt ma kisbu t-titlu Conen ħalla l-marka b'għaxar gowls f'erbatax-il logħba.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija kien mistieden sabiex jilgħab ma' Mulhouse u t-tim tal-armata SV Groß Born. Fil-perjodu qasir li għamel ma' Groß Born, Conen rebaħ il-Gauliga Pommern, però kellu jikkuntenta bis-semifinali fil-fażi finali. Fi tmiem il-gwerra, Conen reġa' ngħaqad mal-Kickers fl-Oberliga Süd, il-kampjonat reġjonali l-ġdid imfassal fl-1945 għat-timijiet fin-Nofsinhar tal-Ġermanja. Fil-ħames snin li għamel magħhom hu skorja 57 gowl, fosthom għoxrin gowl fl-istaġun 1947–48 fejn il-Kickers skorjaw rekord ta' 113-il gowl. Fi tmiem il-karriera tiegħu bħala plejer qatta' sentejn fl-Iżvizzera ma' Young Fellows Zürich fejn magħhom serva wkoll bħala kowċ.

### Tim nazzjonali

Conen lagħab 28 logħba internazzjonali bejn l-1934 u l-1942 mat-tim nazzjonali Ġermaniż u skorja 27 gowl. Id-debutt wasal ta' dsatax-il sena f'Jannar tal-1934 fil-konfront kontra l-Ungerija u skorja l-ewwel gowl tiegħu. Fit-tieni edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja li saret fl-istess sena hu ħalla l-marka tiegħu bi tliet gowls kontra l-Belġju; bil-logħba mwaħħla fi dro ta' 2–2, l-attakkant skorja tripletta fl-aħħar sbatax-il minuta sabiex ta rebħa ta' 5–2 lill-Ġermanja. Din kienet l-ewwel darba li ġiet skorjata tripletta f'taqsima waħda fil-kompetizzjoni u dan is-suċċess ġie ripetut biss fit-Tazza tad-Dinja tal-1970 meta Gerd Müller skorja tripletta fir-rebħa tal-Ġermanja kontra l-Perù. Conen skorja wkoll gowl fir-rebħa fil-logħba għat-tielet u r-raba' post kontra l-Awstrija.

Ta' 21 sena kellu problemi ta' saħħa u kellu jħalli temporanjament il-futbol warajh bl-aħħar logħba tkun kontra l-Polonja fil-15 ta' Settembru 1935 fejn Conen kien awtur ta' gowl. Ir-ritorn tiegħu wasal fil-25 ta' Ġunju 1939 f'Kopenħagen kontra d-Danimarka; għal darb'oħra ħalla l-marka b'gowl f'rebħa ta' 2–0. L-aħħar logħba tiegħu kienet fit-3 ta' Mejju 1942 kontra l-Ungerija u Conen reġa' skorja biex għen jaqleb telfa f'rebħa ta' 5–3.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Calleja

**Calleja** jista' jirreferi għal:
* Joseph Calleja (1978–), tenur Malti
* Kurt Calleja (1989–), kantant Malti
* Oreste Calleja (1946–), drammaturgu kontemporanju Malti
Sven Jonasson

**Sven Jonasson** (twieled fid-9 ta' Lulju 1909 – miet fis-17 ta' Settembru 1984) kien plejer u kowċ tal-futbol Żvediż li kien jilgħab bħala attakkant.

## Karriera

Jonasson qatta' l-karriera kollha tiegħu ma' Elfsborg bid-debutt tiegħu jasal fil-11 ta' Settembru 1927 kontra AIK. L-ewwel gowls tiegħu waslu fil-ġimgħa ta' wara b'doppjetta fil-konfront kontra Stattena. Magħhom rebaħ tliet kampjonati u kien l-aqwa skorer f'żewġ staġuni minnhom: fl-1934 b'20 gowl u fl-1936 b'24 gowl. Jonasson iżomm ir-rekord tal-aktar gowls (252 gowl) u l-aktar numru ta' logħbiet konsekuttivi (334 logħba, 1927–1941) fil-kampjonat Żvediż. Is-serje ġiet miksura  minħabba li ġie msejjaħ għall-militar fit-Tieni Gwerra Dinjija. It-total ta' 410 logħbiet li lagħab ma' Elfsborg jagħmluh it-tielet fil-lista ta' plejers skont in-numru ta' preżenzi fil-kampjonat.

Mat-tim nazzjonali Żvediż lagħab 42 logħba u skorja 20 gowl. Hu kien l-awtur tal-ewwel gowl fit-Tazza tad-Dinja għall-Iżvezja fl-edizzjoni tal-1934. Wara disa' minuti skorja gowl kontra l-Arġentina fir-rebħa ta' 3–2. L-Iżvezja waslu sal-kwarti tal-finali fejn ġew eliminati mill-Ġermanja.

Jonasson miet fl-1984 u hu midfun fiċ-ċimiterju ta' Brämhult. Fl-2003 ġie magħżul bħala l-ħames membru fil-*Hall of Fame* tal-futbol Żvediż.

## Unuri

;Elfsborg
* Allsvenskan: 1935–36, 1938–39, 1939–40

## Noti

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Vella

**Vella** jista' jirreferi għal:
* Arthur Vella (1930–2018), Ġiżwita Malti
* Mons. Charles Vella (1928–2018), il-fundatur tal-Moviment ta’ Kana
* George Vella (1942–), politiku Malti
* Gianni Vella (1885–1977), artist Malti
* Glen Vella (1983–) , kantant Malti
* Joseph Vella (1942–2018), mużiċista Malti
* Karmenu Vella (1950–), politiku Malti
* Marjanu Vella (1927–1988), poeta Malti
* Michelangelo Vella (1710–1792), kompożitur, organista u pedagogu Malti
* Raymond Vella (1959–), futboler Malti
* Silvio Vella (1967–), futboler Malti
* Terence Vella (199–), futboler Malti
Micallef

**Micallef** jista' jirreferi għal:
* Adeodato Micallef (1928–2018), isqof Malti
* Doreen Micallef (1949–2001), kittieba Maltija
* Freddie Micallef (1939–2011), politiku Malti
* Jean Claude Micallef (1987–), politiku Malti
* Luciano Micallef (1954–), artist Malti
* Walter Micallef (1955–), mużiċista Malti
Ganado

**Ganado** jista' jirreferi għal:
* Herbert Ganado (1906–1975), avukat, president tal-Azzjoni Kattolika, editur, politiku u kittieb Malti
* Maria Grech Ganado (1943–), poetessa bilingwi (Malti u Ingliż) Maltija
Dar il-Mediterran għall-Konferenzi

**Dar il-Mediterran għall-Konferenzi** huwa ċentru tal-konferenzi fil-Belt Valletta, Malta. Il-bini nbena bħala sptar fis-seklu 16 mill-Ordni ta' San Ġwann, u kien magħruf bħala s-*Sacra Infermeria* jew l-Infermerija Mqaddsa (Il-Furmarija). Kien magħruf bħala l-Isptar il-Kbir matul l-okkupazzjoni Franċiża ta' Malta u matul il-perjodu Ingliż kien imsemmi bħala *Station Hospital*.

Kien wieħed mill-isptarijiet ewlenin fl-Ewropa sas-seklu 18, u baqa’ jintuża sal-1920. Kellu kapaċità li jżomm minn 500 sa 2,500 pazjent. Il-bini issa jintuża għal diversi banquets, wirjiet, konvenzjonijiet internazzjonali u wirjiet teatrali.
Grech

**Grech** jista' jirreferi għal:
* Antonio Grech Dimech (1886–?), perit Malti
* Bernard Grech (1971–), politiku u avukat Malti
* Edwin Grech (1928–), tabib Malti
* Jesmond Grech (1963–), rumanzier, storiku, kittieb u għalliem Malti
* Joe Debono Grech (1939–), politiku Malti
* Josef Grech (1981–), mużiċista Malti
* Joseph Grech (1948–2010), Isqof Malti fl-Awstralja
* Karin Grech (1962–1977), bint il-Professur Edwin Grech
* Lino Grech (1930–2013), kittieb Malti
* Louis Grech (1947–), politiku Malti
* Maria Grech Ganado (1943–), poetessa bilingwi (Malti u Ingliż) Maltija
* Mario Grech (1957–), Isqof Malti
* Prospero Grech (1925–2019), Arċisqof Malti
* Mons. Victor Grech (1929–), saċerdot Malti

## __LEAD_SECTION__

**Grech,** huwa kunjom ta’ oriġini Maltija. Nies notevoli bl-istess kunjom jinkludu:

* Amanda Spiteri Grech, politikant Maltija
* Edwin Grech (1928–2023), politiku Malti
* Joe Grech (1934–2024), kantant Malti
* Joe Debono Grech (imwieled fl-1939), politiku Malti
* Joe Grech (plejer tas-snooker) (1954–2021), plejer tas-snooker u l-biljard Malti
* Joseph Grech (1948–2010), isqof Awstraljan ta' Sandhurst imwieled f'Malta
* Joseph Grech (tiratur sportiv) (imwieled fl-1935), tiratur sportiv Malti
* Karin Grech (1962–1977), Maltija vittma ta’ qtil
* Leandro Grech (imwieled fl-1980), plejer tal-futbol Malti
* Lino Grech (1930−2013), attur, kittieb u direttur Malti
* Louis Grech (imwieled fl-1947), politiku Malti
* Mario Grech (imwieled fl-1947), isqof Malti, kardinal u uffiċjal tal-Vatikan
* Martin Grech (imwieled fl-1982), mużiċist Ingliż
* Prosper Grech (1925–2019), isqof u kardinal Kattoliku Ruman Malti
* Ric Grech (1946–1990), bassista Ingliż
Invażjoni Franċiża ta' Malta

L-**Invażjoni Franċiża ta' Malta** kienet l-invażjoni b'suċċess tal-gżejjer ta' Malta u Għawdex, imbagħad mmexxija mill-Ordni ta' San Ġwann, mill-Ewwel Repubblika Franċiża immexxi minn Napuljun Bonaparti f'Ġunju 1798 bħala parti mill-kampanja tal-Mediterran tal-Franċiżi Gwerer Rivoluzzjonarji.

Il-ħatt l-art inizjali ntlaqa’ b’xi reżistenza kemm mill-Ordni kif ukoll mill-milizzja Maltija, iżda f’inqas minn jum il-Franċiżi kienu ħadu l-kontroll tal-arċipelagu Malti kollu ħlief għaż-żona tal-port ta’ fortifikat tajjeb li inkludiet il-kapitali Valletta. L-Ordni kellha l-mezzi biex tiflaħ assedju, iżda sensiela ta’ ċirkustanzi fosthom skuntentizza fost il-membri Franċiżi tagħha stess kif ukoll il-popolazzjoni indiġena Maltija wasslu għal tregwa li spiċċat bil-kapitulazzjoni tal-Ordni.

L-invażjoni għalhekk temmet il-ħakma tal-Osptarieri ta’ 268 sena f’Malta, u rriżultat fl-okkupazzjoni Franċiża ta' Malta. Ftit xhur wara l-invażjoni, skuntentizza minħabba riformi li kienu qed iseħħu wassal għal rewwixta, li evolviet fi imblokk tal-gwarniġġjon Franċiż mill-Maltin insurġenti megħjuna mill-Ingliżi, Naplitani u Portugiżi. L-imblokk dam għal sentejn, u spiċċa bil-konsenja tal-Franċiżi lill-Ingliżi fl-1800, biex Malta saret protettorat u bdiet 164 sena ta' ħakma Brittanika.
Il-Monument tal-Assedju l-Kbir

**Il-Monument tal-Assedju l-Kbir** ifakkar l-Assedju l-Kbir ta' Malta. Qiegħed Triq ir-Repubblika, il-Belt, quddiem il-Qorti. Jikkonsisti fi tliet figuri tal-bronż li jissimbolizzaw il-Fidi, il-Qawwa, u ċ-Ċiviltà fuq bażi tal-granit. Il-monument huwa xogħol l-iskultur Antonio Sciortino, u kien inawgurat fit-8 ta’ Mejju 1927.

## Storja
Il-Monument tal-Assedju l-Kbir ġie skolpit minn Antonio Sciortino fl-1926 waqt li kien Ruma. Imbagħad inħadem fil-bronż bl-użu tax-xema’ u nkixef fit-8 ta’ Mejju 1927. Waqt l-inawgurazzjoni l-Prim Imħallef Arturo Mercieca għamel id-diskors tiegħu bit-Taljan, filwaqt li s-saċerdot, filosofu u poeta Anastasio Cuschieri għamel diskors bil-Malti, it-tnejn fil-preżenza tal-Logotenent-Gvernatur Ingliż, Sir Thomas Alexander Vans Best. Dan wera l-kwistjoni tal-lingwa u t-tensjoni politika ta’ dak iż-żmien.

Il-monument jinsab f'Misraħ l-Assedju l-Kbir tul it-triq prinċipali tal-Belt Valletta, mal-ġenb tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann. Il-monument oriġinarjament kien quddiem il-Berġa ta' Averna li mbagħad, fis-sittinijiet, saret il-binja tal-Qrati tal-Ġustizzja wara li l-bini oriġinali kien ġarrab ħsara kbira fit-Tieni Gwerra Dinjija.

Il-Monument tal-Assedju l-Kbir deher fuq tliet bolol Maltin maħruġa fl-1956, 1962 u 1972. Kien jidher ukoll fuq il-munita tal-50 ċenteżmu tal-flus l-antiki, li bdiet tinħadem mill-1972 u tneħħiet minn fuqha fl-1986.

Il-monument ġie restawrat bejn Awwissu u Settembru 2010. Huwa mniżżel fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

Minn Ottubru 2017, il-monument beda jintuża bħala tifkira improvvisa tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia mill-membri tal-familja tagħha u dimostranti oħta. Għal xi żmien ir-ritratti u l-fjuri kienu qed jitneħħew ta’ kuljum mill-impjegati tal-Gvern. Fl-2020 id-deċiżjoni tal-qorti sabet li l-ordnijiet ripetuti tal-Ministru tal-Ġustizzja ta' dak iż-żmien Owen Bonnici biex jitneħħew kisru d-drittijiet tal-bniedem tad-dimostranti għal-libertà tal-espressjoni.

## Deskrizzjoni
Il-Monument tal-Assedju l-Kbir huwa meqjus bħala xogħol ta' Skultura Neoklassika b'linji sempliċi sinonimi mal-istil avant-garde ta' Sciortino. Dan il-monument meqjus “wieħed mill-aktar skulturi emblematiċi ta' Malta”. L-istatwa tikkonsisti fi tliet figuri tal-bronż imqiegħda fuq bażi tal-granit. Il-pożizzjonament tal-figuri hu relatat mill-qrib mal-ħelsien ta' Davide Calandra *La Glorificazione della Dinastia Sabauda* li hemm il-Palazzo Montecitorio f'Ruma.

It-tliet figuri huma rappreżentazzjonijiet allegoriċi tal-Fidi, il-Qawwa, u ċ-Ċiviltà. Il-figura maskili fin-nofs hi l-Qawwa, b’sidirha vojt, u liebsa kuruna bi tliet ponot u armatura. Qed iżżomm xabla u tarka. Fuq kull naħa tagħha hemm figura femminili: il-Fidi fuq ix-xellug u ċ-Ċiviltà fuq il-lemin. Il-fidi għandha mitra tal-Papa, filwaqt li ċ-Ċiviltà għandha maskra ta’ Minerva, li hi l-alla Rumana tal-Għerf.
Kolonna Eterna

**Kolonna Eterna**, magħrufa wkoll bħala l-**Monument tal-Millennju**, hija kolonna monumentali tas-seklu 21 f'San Gwann, Malta. Il-kolonna hija arti astratta ddisinjata minn Paul Vella Critien, artist lokali Malti li kiseb l-istudji u l-esperjenza tiegħu fl-Italja u l-Awstralja.

Il-monument huwa kommemorazzjoni tat-tielet (it-tielet) millennju l-ġdid bħala parti minn inizjattiva tal-Kunsill Lokali San Ġwann. Il-monument ġie inawgurat fl-2003 mill-Prim Ministru ta' Malta Dr Eddie Fenech Adami. Il-monument ġie għall-attenzjoni nazzjonali minħabba li kien fil-biċċa l-kbira deskritt bħala li kellu dehra fallika. Il-monument jinsab quddiem il-Kappella ta’ Santa Margerita.
Dar il-Parlament

**Dar il-Parlament** huwa l-post fejn jiltaqa' l-Parlament ta' Malta li jinsab fil-Belt Valletta, f'Malta. Il-bini nbena bejn l-2011 u l-2015 fuq disinni ta' Renzo Piano bħala parti mill-Proġett ta' Bieb il-Belt, li kien jinkludi wkoll il-bini ta' Bieb il-Belt ġdid u l-konverżjoni tal-fdalijiet tat-Teatru Rjal f'teatru fil-miftuħ. Il-kostruzzjoni ta' Dar il-Parlament ħolqot kontroversja konsiderevoli, l-aktar minħabba d-disinn modern tal-bini u l-ispiża tal-kostruzzjoni, li ammontaw għal madwar €90 miljun.

Mill-1921 sal-1976, il-post fejn kien jiltaqa' l-Parlament ta' Malta kienet il-Kamra tal-Arazzi tal-Palazz tal-Gran Mastru, ukoll fil-Belt Valletta. Fl-1976, l-eks-armerija tal-istess palazz ġiet ikkonvertita f'parlament ġdid, u hemmhekk saru laqgħat sal-ftuħ tad-Dar tal-Parlament li nbniet apposta fl-4 ta' Mejju 2015.

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
Knisja Parrokjali ta' San Ġużepp

**Knisja Parrokjali ta' San Ġużepp** hija knisja parrokkjali ikonika Kattolika Rumana f'Manikata, Malta, iddedikata lil San Ġużepp. Kienet iddisinjata minn Richard England fl-1962, u nbniet bejn l-1964 u l-1974. Il-knisja timmarka waqfa mid-disinni tradizzjonali tal-bini tal-knejjes, u hija eżempju ta’ Reġjonaliżmu kritiku. Il-forma tagħha hija ispirata mill-*[[girna]]*, għarix tal-ġebel tradizzjonali b'korbelled.
Bażilika ta' Sant' Elena

Il-**Bażilika ta' Sant'Elena** jew il-**Bażilika ta' Santa Liena** hija knisja Kattolika Rumana tas-seklu 18 li tinsab f'Birkirkara, Malta. Inbniet skont disinn Barokk tal-arkitett Salvu Borg mill-bennej ewlieni Domenico Cachia. Id-disinn kien ispirat, u huwa simili, għall-Katidral tal-Imdina minn Lorenzo Gafà. Din inbniet biex tissostitwixxi r-rwol tal-Knisja Parrokkjali ta' Santa Marija (li għadha knisja parrokkjali tal-inħawi) il-qadima li saritilha l-ħsara fit-terremot tal-1856. Eventwalment saret il-Knisja Kolleġġjali u mbagħad Bażilika Minuri. L-arċipriet tal-parroċċa attwali huwa Monsinjur Louis Suban.

## Storja
Birkirkara hija waħda mit-tnax-il parroċċa ta' Malta li ilha teżisti mill-1436 (qrib is-sit tat-Torri Ta' Ċieda, illum il-ġurnata f'San Ġwann) meta r-Rollo tfassal mill-isqof ta' Malta, Senatore Mello.

Il-Knisja Ta' Xennu nbniet fl-1575, ġiet rikostruwita fl-1692 fis-sit tal-knisja attwali, u ġiet iddedikata lit-Tlugħ is-Sema. Il-knisja tas-seklu 17 twaqqgħet biex minflokha tinbena l-Bażilika ta' Sant'Elena, meta l-knisja parrokkjali kienet għadha l-Knisja l-antika ta' Santa Marija. Kappella żgħira ddedikata lit-tlugħ is-sema ġiet inkluża u nbniet fi ħdan id-disinn tal-Knisja ta' Sant'Elena minflok il-knisja tas-seklu 17. Il-Knisja ta' Sant'Elena saret il-knisja parrokkjali ftit wara li tlestiet u mbagħad saret bażilika. L-ispazju l-kbir tal-ġnien tal-villeġġjatura ta' Vincenzo Borg ingħata b'donazzjoni minn Brared biex jinbena z-zuntier, it-taraġ u l-pjazza ewlenija tal-knisja. Meta Vincenzo miet indifen fil-kripta tal-knisja. Il-knisja ġiet iddisinjata mill-arkitett Malti Salvu Borg (1662-1733).

Il-parroċċa ġiet iddedikata lil Sant'Elena, li kienet ukoll il-qaddisa titulari tal-knisja li nbniet fis-seklu 18 u li għadha teżisti. Il-knisja hija famuża wkoll għall-qanpiena l-kbira tagħha, li tpoġġiet f'postha għall-ħabta tal-1932.

Fil-5 ta' Diċembru 1630, il-Papa Urban VIII stabbilixxa t-titolu kolleġjali tal-knisja permezz tas-*Sacri Apostolatus Ministerio* tal-Papat. Il-knisja attwali nbniet fiċ-ċentru ta' Birkirkara fuq skala ferm ikbar mit-tliet knejjes ta' qabilha. L-ewwel ġebla tal-knisja attwali tpoġġiet fis-27 ta' April 1727 mill-Isqof Gaspare Gori-Mancini. Medalja ta' Sant'Elena u l-ismijiet tal-Papa u tal-isqof ta' dak iż-żmien ġew midfuna mal-ewwel ġebla. Il-knisja ġiet imbierka mill-Isqof Paul Alphéran de Bussan fid-19 ta' April 1771. Imbagħad il-knisja ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Vincenzo Labini fl-20 ta' Ottobru 1782. Il-knisja ġiet elevata għad-dinjità ta' Bażilika Minuri fit-18 ta' Jannar 1950 mill-Papa Piju XII.
Stampa:Parish Church of St Helen 19.jpg|Kor tal-Bażilika
Stampa:Parish Church of St Helen 20.jpg|L-orgni
Stampa:Parish Church of St Helen 09.jpg|Koppla
Stampa:St.helen.malta.feast.jpg|Bażilika Sant'Elena waqt il-ġimgħa tal-festa fl-2015.


## Referenzi
Roderick Bovingdon

**Roderick "Rigu" Bovingdon** (imwieled fit-28 ta' Settembru 1942) huwa Anglo-Malti Awstraljan kittieb, akkademiku, promotur ta' Kultura Maltija, kummentatur soċjali, traduttur u mużiċist.
Assedju ta' Malta (1798–1800)

L-**assedju ta' Malta**, magħruf ukoll bħala l-**assedju tal-Belt Valletta** jew l-**imblokk Franċiż** () , kien assedju ta' sentejn u imblokk tal-gwarniġġjon Franċiż fil-Valletta u t-Tliet Ibliet, l-akbar insedjamenti u port ewlieni fil-gżira Mediterranja ta' Malta, bejn l-1798 u l-1800. Malta kienet ġiet maqbuda minn forza spedizzjonarja Franċiża matul il-kampanja tal-Mediterran tal-1798, u ggarniżata bi 3,000 suldat taħt il-kmand ta’ Claude- Henri Belgrand de Vaubois. Wara li l-Royal Navy Ingliża qerdet il-Flotta tal-Mediterran Franċiża fil-Battalja tan-Nil fl-1 ta’ Awwissu 1798, l-Ingliżi setgħu jibdew imblokk ta’ Malta, assistiti minn rewwixta fost il-popolazzjoni indiġena Maltija kontra ħakma Franċiża. Wara l-irtir tagħha lejn il-Belt Valletta, il-gwarniġġjon Franċiż iffaċċjat nuqqas kbir ta’ ikel, aggravat mill-effettività tal-imblokk Brittaniku. Għalkemm waslu kwantitajiet żgħar taʼ provvisti kmieni fl- 1799, ma kienx hemm aktar traffiku sal- bidu tal- 1800, u sa dak iż- żmien il- ġuħ u l- mard kienu qed ikollhom effett diżastruż fuq is- saħħa, il- moral, u l- kapaċità tal- ġlieda tat- truppi Franċiżi.

Fi Frar 1800, konvoj sinifikanti taħt il-Kontro-Ammirall Jean-Baptiste Perrée mibgħut minn Toulon għamel sforz determinat biex jerġa’ jforni l-gwarniġġjon. L-iskwadra tal-imblokk taħt ir-Rear-Admiral Lord Nelson interċettat il-konvoj fil-vista tat-truppi li kienu qed ibatu l-ġuħ fuq Malta. Perrée inqatel u l-bastiment ewlieni tiegħu nqabad fil-Battalja tal-Konvoj ta' Malta (1800) fil-qosor ta' wara; l-ebda provvisti ma waslu Malta. Ix-xahar ta' wara, il-vapur tal-linja ''Guillaume Tell'' salpa mill-Belt lejn Toulon, mgħobbi bis-suldati, iżda dan ukoll ġie interċettat u fi [ [Azzjoni tal-31 ta' Marzu 1800|battalja missielta]] ġiet imġiegħla tiċċedi f'idejn skwadra Ingliża akbar. Dawn it-telfiet għamlu l-pożizzjoni Franċiża fuq Valletta insostenibbli, u l-konsenja tagħha inevitabbli. Għalkemm Vaubois żamm għal ħames xhur oħra, eventwalment ċeda fl-4 ta’ Settembru u Malta ttieħdet mill-Gran Brittanja.
Knisja ta' Santa Marija

**Il-Knisja ta' Santa Marija** hija knisja Kattolika Rumana parrokkjali f'Attard, Malta, iddedikata lill-Assunta ta' Marija . Mibnija bejn l-1613 u l-1624, il-knisja hija attribwita lill-perit Tommaso Dingli u hija meqjusa bħala l-aqwa knisja Rinaxximentali f’Malta. Għadu jżomm id-disinn oriġinali tiegħu, bl-eċċezzjoni ta’ kampnar u żewġ sagristiji li ġew miżjuda fis-sekli 18 u 19.
Knisja tal-Lunzjata

**Il-Knisja tal-Lunzjata** hija Knisja Kattolika Rumana Parrokkjali li tinsab fir-raħal ta' Tarxien f'Malta.

## Storja
Il-parroċċa ta’ Ħal Tarxien inħolqot fid-29 ta’ Mejju 1592 mill-Isqof Tomás Gargallo. Ix-xogħlijiet fuq il-knisja parrokkjali bdew fil-bidu tas-seklu 17, id-data tradizzjonali hija l-5 ta’ Mejju, 1610. Il-knisja nbniet fuq il-post ta’ 3 kappelli rispettivi. Kien irreġistrat li sal-1621 il-kostruzzjoni kienet għadha għaddejja u li fl-1627 tlestew ix-xogħlijiet fuq l-arkitettura. Sal-1636 il-knisja kellha żewġ spires. Fl-1740 inbnew il-kappelli tal-ġenb, tlieta fuq kull naħa tal-knisja. Matul is-seklu 18 il-knisja għaddiet minn bidliet estensivi fl-istruttura u l-arkitettura tagħha speċjalment fil-faċċata tagħha. Il-knisja ġiet ikkonsagrata fit-8 ta’ Mejju 1782.

## Intern
B’kollox hemm 11-il artal tal-ġenb fil-kappelli rispettivi tagħhom u artal maġġur wieħed iddedikat lill-Lunzjata ta’ Ġesù. L-artal maġġur, li kien qed jintuża qabel it-tibdil li ġab il-Konċilju Vatikan II, huwa magħmul mill-irħam u huwa xogħol Antonio Nikolas tal-Isla. L-artal maġġur ġie mbierek fid-19 ta’ Ottubru 1779. Il-kwadru titulari li turi l-Lunzjata hija xogħol ta’ Pietro Gagliardi li tmur għall-1874.
Kawżi naturali

Fil-mediċina, **kważi naturali** huma mod ta' mewt meta l-mewta hija attribwita lil mard jew falliment intern fil-funzjonijiet tal-ġisem. 

Fil-lingwa Maltija, t-teminu aktar komuni huwa **mewta naturali**. Dan it-teminu jikkuntrasta b'mod ċar ma' mewta aċċidentali, suwiċidju, jew omiċidju.
Arkitettura Griega antika

**Arkitettura Griega Antika** ġiet mill-Poplu li jitkellmu bil-Grieg (*Elleniċi*) li l-kultura iffjorixxiet fuq il-kontinent Grieg, il-Peloponnese, il-Gżejjer Eġew, u f'kolonji fl-Anatolja u l-Italja għal perjodu minn madwar 900 QK sal-1 seklu WK, bl-ewwel xogħlijiet arkitettoniċi li fadal jmorru minn madwar 600 QK.

L-arkitettura Griega tal-qedem hija magħrufa l-aktar mit-tempji tiegħu, li ħafna minnhom jinsabu fir-reġjun kollu, bil-Parthenon meqjus, issa bħal fi żminijiet antiki, bħala l-eżempju ewlieni. Il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet huma fdalijiet mhux kompluti ħafna, iżda għadd jibqgħu sostanzjalment intatti, l-aktar barra mill-Greċja moderna. It-tieni tip importanti ta’ bini li jibqa’ ħaj fid-dinja Ellenika kollha huwa t-teatru fil-miftuħ, bl-aktar kmieni jmur madwar 525–480 QK. Forom arkitettoniċi oħra li għadhom fl-evidenza huma l-bieb tal-proċessjoni (*[[propylon]]*), il-pjazza pubblika (*[[agora]]*) imdawra b'kolonnade ta' stejjer (*[[stoa]] *), il-bini tal-kunsill tal-belt (*[[bouleuterion]]*), il-monument pubbliku, il-qabar monumentali (*[[mausoleum]]*) u l-*[[stadium]]*.

L-arkitettura Griega tal-qedem hija distinta mill-karatteristiċi formalizzati ħafna tagħha, kemm ta 'struttura kif ukoll ta' dekorazzjoni. Dan huwa partikolarment hekk fil-każ tat-tempji fejn kull bini jidher li kien maħsub bħala entità skulturali fi ħdan il-pajsaġġ, ħafna drabi mgħollija fuq art għolja sabiex l-eleganti tal-proporzjonijiet tagħha u l-effetti tad-dawl fuq l-uċuħ tagħha jkunu jistgħu jitqiesu minn l-angoli kollha. Nikolaus Pevsner jirreferi għal "l-għamla tal-plastik tat-tempju [Grieg] [...] imqiegħed quddiemna b'preżenza fiżika aktar intensa, aktar ħajja minn dik ta' kwalunkwe bini ta' wara".

Il-vokabularju formali tal-arkitettura Griega tal-qedem, b'mod partikolari d-diviżjoni tal-istil arkitettoniku fi tliet ordnijiet definiti: l-Ordni Doriku, l-Ordni Joniku u l-Ordni Korintju, kellu jkollu effett profond. fuq Arkitettura tal-Punent ta' perjodi ta' wara. L-arkitettura ta' Ruma tal-qedem kibret minn dik tal-Greċja u żammet l-influwenza tagħha fl-Italja bla waqfien sal-lum. Mir-Rinaxximent, qawmien mill-ġdid tal-Klassiku żammew ħajjin mhux biss il-forom preċiżi u d-dettalji ordnati tal-arkitettura Griega, iżda wkoll il-kunċett tagħha ta’ sbuħija arkitettonika bbażata fuq bilanċ u proporzjon. L-istili suċċessivi tal-arkitettura Neoklassika u l-arkitettura tal-Qawmien Grieg segwew u adattaw mill-qrib stili Griegi tal-qedem.
Lingwi Slavi

Il-**Lingwi Slavi**, magħrufa wkoll bħala l-**Ilsna Slavi**, huma lingwi Indo-Ewropej mitkellma primarjament mill-popli Slavi u d-dixxendenti tagħhom.

Il-lingwi Slavi huma konvenzjonalment (jiġifieri, ukoll fuq il-bażi ta' karatteristiċi extralingwistiċi) maqsuma fi tliet sottogruppi: Ilsna Slavi tal-Lvant, Ilsna Slavi tan-Nofsinhar, u , li flimkien jikkostitwixxu aktar minn 20 lingwa. Minn dawn, 10 għandhom mill-inqas miljun kelliema u status uffiċjali bħala l-lingwa nazzjonali tal-pajjiżi li fihom huma mitkellma l-aktar: Russu, Belarussu u Ukrena (tal-grupp tal-Lvant), Pollakk, Ċek u Slovakk (tal-grupp tal-Punent) u Bulgaru u Maċedonjan (djaletti tal-Lvant tal-grupp tan-Nofsinhar), u Serbo-Kroat u Sloven (djaletti tal-Punent tal-grupp tan-Nofsinhar). Barra minn hekk, Aleksandr Duliċenko jirrikonoxxi għadd ta’ mikrolingwi Slavi: kemm etnoletti iżolati kif ukoll djaletti periferali ta’ lingwi Slavi aktar stabbiliti sew.

## Referenzi
Lingwi Ġermaniċi

Il-**Lingwi Ġermaniċi** huma fergħa tal-familja lingwistika Indo-Ewropea mitkellma b'mod nattiv minn popolazzjoni ta' madwar 515-il miljun ruħ prinċipalment fl-Ewropa, Amerika ta' Fuq, Oċeanja u Afrika t'Isfel. L-iktar lingwa Ġermaniża mitkellma, Ingliż, hija wkoll l-aktar lingwa mitkellma fid-dinja b'madwar 2 biljun kelliema. Il-lingwi Ġermaniċi kollha huma derivati minn Proto-Ġermaniku, mitkellma fi Età tal-Ħadid Skandinavja.
Lingwa Irlandiża

**Irlandiż** (Irlandiż Standard: *Gaeilge*), magħruf ukoll bħala **Gaelic**, huwa lingwa Goidelika tal-fergħa Ċeltiku Insulari ta' il-familja tal-lingwa Ċeltika, li hija parti mill-familja tal-lingwi Indo-Ewropea. L-Irlandiż huwa indiġeni għall-gżira tal-Irlanda u kien l-ewwel lingwa tal-popolazzjoni sas-seklu 19, meta l-Ingliż gradwalment sar dominanti, partikolarment fl-aħħar deċennji tas-seklu. L-Irlandiż għadu mitkellem bħala l-ewwel lingwa f'numru żgħir ta' żoni ta' ċerti kontej bħal Cork, Donegal, Galway, u Kerry, kif ukoll żoni iżgħar tal-kontej Mayo, Meath, u Waterford. Huwa mitkellem ukoll minn grupp akbar ta' kelliema abitwali iżda mhux tradizzjonali, l-aktar f'żoni urbani fejn il-maġġoranza huma kelliema tat-it-tieni lingwa. L-utenti ta' kuljum fir-l-Irlanda barra mis-sistema edukattiva jammontaw għal madwar 73,000 (1.5%), u n-numru totali ta' persuni (minn 3 snin 'il fuq) li qalu li setgħu jitkellmu bl-Irlandiż f'April 2016 kien 1,761,420, li jirrappreżenta 39,8. % ta' dawk li wieġbu.
Imqaret

**Imqaret** (pronunzja: [ɪm'ʔarɛt]) huma ħelu tradizzjonali Malti magħmul bl-għaġina u mili tat-tamal. Il-kelma "imqaret" bil-Malti, hija l-plural ta' maqrut u tfisser il-forma ta' djamant tal-ħelu – għalkemm f'ħafna każijiet jinbiegħu f'forma rettangolari. Huma popolari ħafna f'Malta u jinbiegħu ukoll fil-festi tar-raħal, f'xi każijiet servuti ma' ġelat.

## Deskrizzjoni
L-imqaret jissajru billi jinqlew fiż-żejt u ġeneralment jiġu infużi bit-togħmiet tal-aniżetta u l-weraq tar-rand. Il-preparazzjoni tinvolvi it-tiwi individwali ta' bċejjeċ twal tal-għaġina, u fin-nofs jitqiegħed il-mili. Peress li l-għaġina hija twila, tinqata' f'diversi biċċiet, f'forma ta' maqrut, u tgħaddi għall-qali.

## Storja u ħelu simili
L-imqaret huma ta' oriġini Għarbija, introdotti matul il-perjodu tal-invażjoni Għarbija ta' Malta bejn it-870 W.K. u s-seklu 11, filwaqt li ħelu simili jismu *makroudh* jew *maqrud* jew *makroud* jinstab fit-Tuneżija, kif ukoll fl-Alġerija u fil-Marokk, bl-ismijiet *makrout*, *maqrout*, *mqaret*.

## Referenzi
Dun Kixott mill-Manċa

**Dun Kixott mill-Manċa** huwa rumanz epiku Spanjol ta’ Miguel de Cervantes. Oriġinarjament ippubblikat f’żewġ partijiet, fl-1605 u fl-1615, it-titlu sħiħ tiegħu huwa Il-Gentleman Inġenjuż Dun Kixott mill-Manċa jew, bl-Ispanjol, *El ingenioso hidalgo (*jew* caballero, fit-2 Parti) don Quijote de la Mancha*. Fundatur xogħol tal-letteratura tal-Punent, ħafna drabi tiġi mmarkata bħala l-ewwel rumanz modern u wieħed mill-akbar xogħlijiet li qatt inkitbu. Dun Kixott huwa wkoll wieħed mill-aktar kotba tradotti fid-dinja.

Paulu Montebello ppubblika fl-1983 verżjoni bil-poeżiji Malti tax-xogħol.

## Ħoloq esterni
* Dun Kixott Mill-Manċa: Proġett Tal-Fond Malti Tal-Ktieb
* 'Don Quixote' presented to the Prime Minister
Knisja Parrokjali tal-Madonna tal-Karmnu

Il-**Knisja Parrokjali tal-Madonna tal-Karmnu** hija neo-gotika Kattolika Rumana knisja parrokkjali li tinsab fil-Bajja tal-Balluta fil- belt ta' San Ġiljan, Malta.

## Storja
Il-knisja preżenti, li hija monument prominenti f'San Ġiljan, tmur mill-bidu sa nofs is-seklu 20. Il-knisja Karmelitana oriġinali kienet kappella żgħira neo-gotika li nbniet fl-1859 fuq pjanti ta’ Giuseppe Bonavia. Il-knisja reġgħet inbniet fl-1877 fuq pjanti ta' Emanuele Luigi Galizia. Wara ingħatat f’idejn il-patrijiet Karmelitani li reġgħu bnewha fl-1900 fuq pjanti tal-perit Gustavo R. Vincenti. Wara mewtu ħa f’idejh Joseph M. Spiteri. Il-knisja mbagħad ġiet imkabbra fl-1958. Fl-1974, iż-żona ta’ madwar il-knisja nħolqot f’parroċċa, separata mill-parroċċa ta’ San Ġiljan, u l-knisja Karmelitana ntgħażlet bħala l-knisja parrokkjali. Il-knisja kienet iddedikata fit-12 ta’ Diċembru 1984.

## Referenzi
Bernard Voorhoof

**Bernard Voorhoof** (twieled fl-10 ta' Mejju 1910 – miet fit-18 ta' Frar 1974) kien plejer tal-futbol Belġjan.

## Karriera
### Klabb

Voorhoof beda l-karriera tiegħu ma' Lierse u ddebbuta fis-16 ta' Ottubru 1927 kontra Royal Antwerp. Magħruf għall-intesità fil-logħba tiegħu u l-abbilità bid-daqqiet ta' ras, Voorhoof qatta' 21 sena mal-klabb. Fl-istaġun 1931–32 rebaħ l-ewwel kampjonat. Wara li spiċċaw it-tieni post fl-istaġuni 1934–35 u l-1938–39, fl-istaġun 1939–40 kienu qrib ir-rebħ tat-tieni titlu tagħhom. Madanakollu, minħabba l-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija, il-kampjonat ġie mwaqqaf fl-10 ta' Mejju 1940, ftit jiem qabel it-tmiem b'Lierse fil-quċċata. Voorhoof kien l-aqwa skorer f'dan l-istaġun. Mar-ritorn għal-logħob fl-istaġun 1940–41, Lierse rebħu dak li suppost kellu jkun it-tieni kampjonat tagħhom, però dan ma kienx kkunsidrat bħala uffiċjali minħabba l-format differenti li ġie wżat fil-kompetizzjoni li kienet tikkonsisti minn żewġ serje b'fażi finali bejn l-aqwa timijiet. Lierse finalment rebħu t-tieni titlu fl-istaġun 1941–42 fejn it-tim skorja 92 gowl f'26 logħba.

B'Voorhoof fit-tim, Lierse qatt ma spiċċaw barra l-ewwel ħames postijiet tal-klassifika bejn l-1932 u l-1944. Ma' Lierse skorja 350 gowl f'529 logħba; 296 gowl minnhom waslu fil-kampjonat u dawn jagħmluh it-tielet l-aqwa skorer ta' kull żmien fil-kampjonat. Meta Lierse ġew relegati fl-istaġun 1947–48, Voorhoof qatta' l-aħħar sena tiegu bħala plejer-kowċ ta' RRFC Montegnée fit-Tielet Diviżjoni. Voorhoof iżomm ir-rekord tal-aktar gowls f'logħba tal-kampjonat meta skorja tmien gowls fir-rebħa ta' 17–1 li Lierse għamlu fuq Eendracht Aalst fl-istaġun 1939–40.

Fl-2006, Lierse għażlu lil Voorhoof bħala l-Plejer tas-Seklu.

### Tim nazzjonali

F'April tal-1928, ftit qabel għeluq it-tmintax-il sena, hu ġie magħżul mat-tim nazzjonali Belġjan għal logħba kontra Franza fejn skorja l-ewwel gowl tiegħu. Ta' għoxrin sena ħa sehem fl-ewwel edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja tal-1930 li saret fl-Urugwaj, kif ukoll ġie magħżul għall-edizzjonijiet tal-1934 fl-Italja u tal-1938 fi Franza. Fl-edizzjoni tal-Italja hu skorja darbtejn fit-telfa ta' 5−2 kontra l-Ġermanja tas-27 ta' Mejju 1934. Dawn kienu l-ewwel gowls Belġjani fit-Tazza tad-Dinja hekk kif it-tim kien naqas li jiskorja gowl fl-ewwel edizzjoni. Hu hu fost ħames plejers u uffiċjal li ħadu sehem fl-ewwel tliet kampjonati tat-Tazza tad-Dinja ta' qabel il-gwerra.

Għal 34 sena kien l-aqwa skorer solitarju mat-tim nazzjonali Belġjan bi 30 gowl f'61 logħba. Dan ġie ugwaljat fl-1974 minn Paul Van Himst li għamilha f'81 logħba. Fl-14 ta' Novembru tal-2017, Romelu Lukaku kiser ir-rekord ta' Verhoof bil-31 gowl tiegħu kontra l-Ġappun.

## Unuri

;Lierse
* L-Ewwel Diviżjoni Belġjana: 1931–32, 1941–42

## Noti

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*