open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juventus FC

**Juventus Football Club** S.p.A. (mill-Latin: iuventūs, "iż-żgħażagħ"), magħruf aħjar bħala Juventus (/ juvɛntus /), hija assoċjazzjoni Taljana tal-futbol ibbażata f'Turin.

Imwaqqaf fl-1897 minn grupp ta 'studenti tal-iskola għolja lokali, Juventus huwa t-tieni l-iktar klabb tal-futbol Taljan fost dawk li għadhom attivi, wara Ġenoa (1893); hija l-aktar intitolat u t-tradizzjoni tal-pajjiż, kif ukoll wieħed mill-aktar magħrufa fid-dinja ma 63 trofej uffiċjali aktar sportivi rebaħ, inkluż ir-rekord ta '33 titoli kampjonat u 11 titoli fil-kompetizzjonijiet tal-UEFA.

Ir-rabta mal-familja Agnelli, li dam sa mill 1923, hija l-ewwel u l-aktar dejjiema assoċjazzjoni negozju sportivi fl-Italja, permezz ta 'mudell ta' ġestjoni uniku stabbilit fil-frattemp, il-Juventus sar l-ewwel isports Taljan kumpanija li jinkiseb status professjonali ante litteram. Fl-1985 sar l-ewwel klabb li rebaħ tliet kompetizzjonijiet ewlenin Ewropej: Tazza taċ-Ċampjins/UEFA Champions League, il-Tazza tat-Tazez Ewropej- u l-Tazza UEFA/UEFA Europa League, bl triumphs sussegwenti fil-Supertazza Ewropea u Tazza Interkontinentali (futbol) 1984 fl-1985 wkoll sar l-ewwel u għadu l-uniku tim fid-dinja li rebaħ it-trofej uffiċjali kollha tal-konfederazzjoni tiegħu stess, rekord imtejjeb aktar bis-suċċess fit-Tazza Intertoto 1999.

Elenkati fuq il-Borża mill-2001, Juventus, kważi b'mod stabbli peress li l-nofs l-1990, fost l-aqwa klabbs tal-futbol għaxar madwar id-dinja fis-settur finanzjarju f'termini ta 'fatturat, profitt u l-valur istokk tas-suq. Il-kontribut tiegħu għat-tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja, l-ikbar mit-timijiet Taljani, kien deċiżiv għas-suċċessi tat-tim nazzjonali. Huwa imsaħħaħ mill-appoġġ ta ikbar karattru nazzjonali minbarra mifruxa fuq skala globali, prinċipalment f'pajjiżi fejn hemm emigrazzjoni Taljan qawwija, li jagħmlu anticampanilistico simultanjament simbolu ta 'stil Taljan. Fl-2000, Juventus kienet inkluża mill-FIFA fl seba 'lok (premiere Taljan) fil-klassifika sekulari fuq il-klabb aqwa fid-dinja, u fl-2009 inħatar dall'IFFHS aħjar tim fil-pajjiż u t-tieni fl-Ewropa, wara Real Madrid, tas-seklu għoxrin.

## Unuri

### Nazzjonali
**[[Serie A]]:**

:***Rebbieħa (38)**

**[[Coppa Italia]]:**

:***Rebbieħa (15)**

**[[Supercoppa Italiana]]:**

:***Rebbieħa (9)**

### Internazzjonali
It-titoli li ġejjin jinkludu biss dawk rikonoxxuti mill-UEFA u l-FIFA.

#### Dinjija
**[[Tazza Interkontinentali (futbol)|Tazza Interkontinentali]]:**
:* **Rebbieħa (2)**: 1985, 1996

#### Titoli Ewropej
**[[UEFA Champions League|European Cup/UEFA Champions League]]:**
:* **Rebbieħa (2)**: 1984–85, 1995–96

**[[Tazza tat-Tazez Ewropej]]**
:* **Rebbieħa (1)**: Tazza tat-Tazez Ewropej 1983–84

**[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]]:**
:* **Rebbieħa (3)**: 1976–77, 1989–90, 1992–93

**[[UEFA Super Cup]]:**
:* **Rebbieħa (2)**: 1984,1996

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda 68/262

Ir-**Riżoluzzjoni 68/262 tal-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda** ġiet adottata fis-27 ta' Marzu 2014 mit-tmienja u sittin sessjoni tal-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda b'reazzjoni għall-annessjoni Russa tal-Krimea u intitolata "Integrità territorjali tal-Ukrajna". Ir-riżoluzzjoni mhux vinkolanti, li kienet appoġġjata minn mitt stat membru tal-Ġnus Magħquda, affermat l-impenn tal-Assemblea Ġenerali għall-integrità territorjali tal-Ukrajna fi ħdan il-fruntieri rikonoxxuti internazzjonalment tagħha u enfasizzat l-invalidità tar-referendum tal-Krimea tal-2014. Ħdax-il nazzjon ivvotaw kontra r-riżoluzzjoni, filwaqt li 58 astjenew, u 24 stati oħra kienu nieqsa meta saret il-votazzjoni.

Ir-riżoluzzjoni ġiet introdotta mill-Kanada, il-Kosta Rika, il-Ġermanja, il-Litwanja, il-Polonja u l-Ukrajna. L-adozzjoni tar-riżoluzzjoni kienet preċeduta mit-tentattivi bla suċċess tal-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda li sejjaħ seba' sessjonijiet biex jindirizza l-kriżi tal-Krimea, biss kellu jaffaċċja l-veto Russu.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*  Test komplut tar-Riżoluzzjoni 68/262
Bud Luckey

**William Everett** "**Bud**" **Luckey** (Billings (Montana), 28 ta' Lulju 1934 – Newtown (Connecticut), 24 ta' Frar 2018) kien attur, *stand-up comedian*, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.
Mons. Charles Vella

Il-Monsinjur **Charles Vella** (Il-Gżira, 27 ta' Ġunju 1928 - L-Imsida, 17 ta' Marzu 2018) kien il-fundatur tal-Moviment ta’ Kana, li beda fl-1954, fl-istess sena meta kien ordnat qassis f’Ruma.

## Edukazzjoni
Ħa l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ San Alwiġi, is-Seminarju, Venerable Bede English College u l-Università Pontifiċja Gregorjana ta' Ruma. Iktar tard studja l-Istudji Soċjali fil-Loyola University, Chicago u tħarreġ bħala counsellor u psikoterapista fil-Family Institute ta' Chicago.

## Il-Moviment ta' Kana
Vella kien beda jagħti l-ewwel korsijiet fl-1952. Fl-1956, il-Moviment ta’ Kana ingħata l-approvazzjoni uffiċjali mill-Arċisqof ta’ Malta, Monsinjur Mikiel Gonzi.

Minn dakinhar, eluf ta’ koppji Maltin ingħataw il-formazzjoni u taħriġ kemm spiritwali kif ukoll prattiku għall-ħajja miżżewġa. Il-Moviment ta’ Kana joffri wkoll servizz ta’ appoġġ u counselling lil koppji li jkunu għaddejjin minn żmien diffiċli.

## Ħidma Internazzjonali għall-Familja
Mons. Vella għamel ħajtu jissielet sabiex isib metodi ta’ kif jissaħħu l-familji u għal tul ta’ żmien kien involut fix-xena internazzjonali fil-ħidma soċjali mal-familji, speċjalment f’pajjiżi sottożviluppati bħall-Kenja, il-Filippini u l-Indja.

Mons. Vella kien għamel xi żmien ukoll iservi bħala d-Direttur taċ-Ċentru Internazzjonali għall-Istudji tal-Familja f’Milan.

Għal xi snin serva wkoll lokalment bħala konsulent għall-Ministeru għall-Familja.

Hu kien meqjus bħala awtorita’ internazzjonali fil-qasam tal-counselling u taħriġ bi preparazzjoni għaż-żwieġ. Kien konsulent għan-Nazzjonijiet Magħquda fuq l-anzjanità u l-familja.

## Kurja u Xandir Reliġjuż
Huwa kien uffiċjal tal-istampa tal-Kurja ta' Malta bejn l-1956 u l-1962, fi żmien il-Kwistjoni Politiko-Reliġjuża, assistent Segretarju Ġenerali taċ-ċelebrazzjonijiet ċentinarji Pawlini (1958-1960), membru tal-Awtorità tax-Xandir (1961-1962) u organizzatur tax-xandir reliġjuż (1963-1974).

## San Raffaele
Fl-1986 Vella ngħaqad mal-Istituto Scientifico San Raffaele ta' Milan bħala assistent tal-president għar-relazzjonijiet soċjali. Kien lettur fil-bijoetika u membri ta' diversi kumitati tal-bijoetika. 

## Awtur
Fr Charles Vella kien ukoll awtur ta’ diversi kotba  fosthom ” Il Consultorio e il Consulente Familiare” li kien stampat għall-ewwel darba fl-1973 u aġġornat diversi drabi.
Sorin Virgil Oproiescu

**Sorin Virgil Oproiescu** (twieled fit-12 ta' Septembru 1987) huwa plejer tal-futbol Rumen li jilgħab bħala difensur.

Fil-15 ta' Lulju 2013, Oproiescu ingħaqad mat-tim ta' Mosta. Minħabba li kien sab ftit opportunitajiet ta' futbol regulari mal-Mosta, Oproiescu ġie msellef lit-tim ta' Rabat Ajax. Huwa skorja l-ewwel gowl tiegħu fid-debutt tiegħu għal Rabat f'logħba kontra Kerċem Ajax. 

Nhar l-1 ta' Lulju 2014, ġie uffiċjalment imħabbar li Oproiescu iffirma kuntratt mal-klabb ta' Al Tadhamon fil-Kuwajt.
Wara sena fil-kampjonat Kuwajt, huwa irritorna lura lejn art twelidu fejn iffirma kuntratt sena ma' Qormi. Fit-9 ta-Jannar 2016 huwa kien misluf lil St. Andrews.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Profil fuq tuttocalciotori.net
* Profil fuq soccerway.com
Joseph Vella

**Joseph Vella** (Rabat, Għawdex, 9 ta' Jannar 1942 – 25 ta' Frar 2018) kien kompożitur, professur tal-Mużika u Direttur tal-Orkestra Filarmonika Maltija u Surmast Direttur tal-Banda Ċittadina La Stella tal-belt Victoria.

## Studju
Iggradwa bħala għalliem u studja l-mużika ma’ missieru. Huwa speċjalizza fl-istudji mużikali tiegħu f’Durham.

## Mużika
Fl-1994 inħatar bħala Associate Professor fid-Dipartiment tal-Istudji Mużikali fl-Università ta’ Malta. Il-portafoll tiegħu jinkludi l-kompożizzjoni ta’ 110 xogħol mużikali li jinkludu ħames sinforniji u seba’ kunċerti.

Ix-xogħlijiet mużikali tiegħu kienu interpretati fl-Ewropa, il-Kanada, l-Istati Uniti u l-Ġappun. Huwa kien ukoll id-Direttur tas-Soċjetà Korali Maltija u waqqaf il-kor tal-Akkademja.

Huwa nħatar bħala d-Diretttur mużikali tat-teatru tal-Astra Opera.

Għal 48 sena kien Surmast Direttur tas-Soċjetà Filarmonika La Stella tar-Rabat Għawdex, liema banda baqa’ jidderieġi sal-ġurnata tal-mewt hekk kif il-banda Ġorġjana rrekordjat sett ta’ marċi Funebri taħt id-direzzjoni tiegħu fit-Teatru Astra fl-għodwa tal-jum li fih miet.

Bħala direttur artistiku tat-Teatru Astra, huwa dderieġa lill-Orkestra Nazzjonali f’bosta opri bħall-‘Aida’, ‘Turandot’, ‘Nabucco’ u ‘La Traviata’.

Huwa serva għal 40 sena bħala Surmast Direttur tal-Banda Konti Ruġġieru tar-Rabat Malta.

Is-Surmast Joseph Vella kien ukoll l-ewwel direttur residenti tal-Orkestra Filarmonika Maltija.

## Mewt
Nhar il-25 ta' Frar 2018 hu miet fl-età ta' 76 sena. Dan wasal fl-istess ġurnata fejn il-mużew "Il-Ħaġar" fetaħ esebizzjoni bix-xogħlijiet tiegħu u tnedija ta' ktieb f'għeluq il-ħames snin mill-ftuħ tal-istess mużew. Għal din l-okkażjoni, Vella stqarr "Meta jiena ma nkunx hawn, il-mużika tiegħi se tibqa' integra, u mhux titferrex". Il-funeral sar fit-3 ta' Marzu ġewwa l-Bażilika ta' San Ġorġ fejn ittieħed f'korteo bil-parteċipazzjoni tal-Banda La Stella u l-Banda Konti Ruġġieri tar-Rabat, Malta.

Kondoljanzi waslu minn diversi membri tal-isfera pubblika. It-tenur ta' fama internazzjonali Joseph Calleja ddeskriva lil Maestro Joseph Vella bħaġa ġgant tal-integrità mużikali u mimli bl-imħabba għal Għawdex. Joseph Calleja faħħar ix-xogħol ta' Vella waqt li fakkar li kienu hu li tah l-ewwel opportunità fuq il-palk ta' 19-il sena.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
Carl Reiner

**Carl** **Reiner** (The Bronx, New York, Stati Uniti, 20 ta' Marzu 1922 – Beverly Hills, California, Stati Uniti, 29 ta' Ġunju 2020) kien attur, *stand-up comedian*, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.
Id-Dar ta' Bernarda Alba

***Id-Dar ta' Bernarda Alba*** (titlu oriġinali bl-Ispanjol: *La casa de Bernarda Alba*) hu dramm teatrali fi tliet atti miktub fl-1936 minn Federico García Lorca. García Lorca kitbu xi ftit xhur qabel mewtu u ġiet rappreżentata għall-ewwel f'Buenos Aires fl-1945.

Flimkien maż-żewġ tragedji l-oħra, *[[Yerma]]* u *[[Tieġ Imdemmi]]*, *Id-Dar ta' Bernarda Alba* tagħmel parti minna triloġija li titratta r-rwol tal-mara u s-sottomissjoni tagħha fi Spanja rurali tas-snin 1930. Is-sensiela ta' ġrajjiet iduru madwar il-persunaġġ ta' Pepe el Romano li, però, qatt ma jidher fix-xena.

## Trama
Id-dramm, ambjentat fl-Andalusija, jirrakkonta l-istorja tal-mara dispotika Bernarda Alba, li wara l-mewt ta'żewġha timponi luttu strett fuq ommha Maria Josefa fuq il-ħames uliedha bniet (Angustia, Maddalena, Amelia, Martirio, Adela), u ma tħallihomx joħorġu mid-dar biex jiltaqgħu ma' ġuvintur, ħlief lil-bintha l-kbira, Angustia, bint l-ewwel raġel ta' Bernarda, li ħadet il-parti l-kbira tal-wirt, u li ħallietha tiżżewweġ ġuvni mir-raħal, "Pepe el romano", li kien intressat biss fis-dota tal-għarusa. It-tifla ż-żgħira Adele tinnamra mal-għarus ta' oħtha u jkollha relazzjoni miegħu li tikxifha oħtha Martirio. Bernarda tipprova toqtol il-ġuvni u twassal għal traġedja fejn Adela titgħallaq meta ma tkunx trid togħod għal ommha u titlaq lil Pepe. Biex tiddefendi l-unur tal-familja tagħha, Bernarda tagħlaq id-dramm tisħaq li t-tifla mejta hi verġni u tordna s-silenzju fuq kulma ġara.

## Collegamenti esterni
*
*
*
Cambridge Analytica

**Cambridge Analytica (CA)** hija kumpanija ta' konsulenza Brittanika li tikkombina l-imminar (*[[data mining]]*), l-intermedjazzjoni u l-analiżi tad-data b'komunikazzjoni strateġika għall-kampanja elettorali.

## Storja
### Fundazzjoni

Cambridge Analytica twaqqfet fl-2013 bil-kwartieri ġenerali f'Londra. Il-fundaturi kienu Steve Bannon u Robert Mercer li investew 15-il mijun dollaru Amerikan. Skont ir-rekords tal-*UK Companies House*, din il-kumpanija ġiet inkorporata fis-6 ta' Jannar 2015 bl-isem ta' SCL USA Limited, li aktar tard inbidel għal Cambridge Analytica (UK) Limited.

### Attivitajiet

Fl-2014, CA kienet involuta f'44 kampanja elettorali politika Amerikani. Fl-2015, ħadmet għall-kampanja presidenzjali ta' Ted Cruz bħala kumpanija ta' analiżi tad-data. Wara li l-kampanja ta' Cruz majnat, fl-2016 CA ħadmet fil-kampanja presidenzjali ta' Donald Trump u fuq il-kampanja tal-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropa, il-Brexit. Ir-rwol ta' CA f'dawn il-kampanji kien wieħed kontroversjali u huwa suġġett ta' investigazzjonijiet kriminali fiż-żewġ pajjiżi. L-esperti politiċi sfidaw l-affermazzjonijiet ta' CA fuq l-effettività tal-metodi tagħha li jimmiraw lill-votanti.

Nhar is-17 ta' Marzu 2018, *[[The New York Times]]* u *[[The Observer]]* irrappurtaw fuq kif il-kampanja għamlet użu ta' informazzjoni personali ta' 50 miljun utent Amerikan miġbura minn Facebook, mingħajr permess, minn riċerkatur barrani li stqarr li kien ġabra din l-informazzjoni għal fini akkademiċi. B'risposta, Facebook issospendiet lil Cambridge Analytica talli naqset milli tħassar informazzjoni tal-utenti miksuba b'mod illiċitu. Il-gazzetta *[[The Guardian]]* stqarret kif Facebook kienet taf diġà b'din il-vjolazzjoni ta' sigurtà minn sentejn qabel, imma m'għamlet xejn biex tipproteġi l-utenti tagħha. 

F'serje ta' vidjows pubblikati f'Marzu tal-2018 li saru b'kamera moħbija mingħajr l-għarfien tal-interlokuturi, urew lill-kap eżekuttiv Alexander Nix jiftaħar fuq l-użu ta' prostituti, korruzzjoni u metodi oħra sabiex jiġu skreditati membri tal-kamp oppost fuq liema kienet issir tfittxija u analiżi għall-kampanji elettorali. Nix iddikjara kif il-kumpanija "kienet tmexxi l-kampanja elettorali diġitali ta' Donald Trump", inkluża l-possibilità ta' attivitajiet illegali. Il-Kummissarju għall-Informazzjoni tar-Renju Unit talab għal mandat biex issir tfittxija fuq is-servers tal-kumpanija. Giovanni Buttarrelli, is-superviżur tal-protezzjoni tad-data tal-Unjoni Ewropea, iddeskriva dan l-avveniment ta' serq tad-data tal-utenti bħala "possibilment l-ikbar skandlu tas-seklu".

## Referenzi

## Ħoloq esterni
* Sit uffiċjali
* ''The Cambridge Analytica Files'', investigazzjoni attwali mill-gazzetti Brittaniċi *[[The Observer]]/[[The Guardian]]*
Fabrizio Frizzi

**Fabrizio Frizzi** (twieled fil-5 ta' Frar 1958 – miet fis-26 ta' Marzu 2018) kien preżentatur tat-televiżjoni Taljan.

## Karriera

Ispirat minn Corrado, fil-karriera tiegħu ta' iktar minn 30 sena mexxa programmi ta' varjetà, *talent shows* u kwizzijiet bħal *Miss Italia*, *I fatti vostri*, *Scommettiamo che...?*, *Luna Park*, *Per tutta la vita*, *Cominciamo bene*, *Soliti ignoti - Identità nascoste* u *L'eredità*. Sa mis-snin tmenin kien meqjus bħala wieħed mill-iktar uċuħ magħrufa tar-Rai. Flimkien ma' Pippo Baudo kien l-iktar preżentatur b'numru ta' trażmissjonijiet għaddejjin.

Fabrizio Frizzi kien maħbub f'Malta wkoll, b'diversi jsegwu l-programmi li kien jippreżenta tul il-karriera televiżiva tiegħu. Frizzi kien ġie Malta fl-2007 biex jippreżenta kunċert ta' Claudio Baglioni fil-Valletta Waterfront fejn kienu kantaw ukoll Riccardo Cocciante u Gianni Morandi fost l-oħrajn.

## Mewt

F'Ottubru tal-2017, Frizzi kien ħassu ħażin waqt li kien qed jiffilmja l-programm *L'eredità*. Wara ftit jiem fl-isptar, huwa kien irritorna fil-programm f'Diċembru. Frizzi miet ta' 60 sena, wara li sofra minn emoraġija f'rasu fl-isptar Sant'Andrea f'Ruma.

Kienu l-qraba tiegħu li ppubblikaw l-aħbar b'nota fejn fiha qalu "Grazzi Fabrizio tal-imħabba kollha li tajtna tul is-snin".

## Referenzi

## Ħoloq esterni
*
Josie Coppini

**Josie Coppini** (Valletta, 21 ta' Diċembru 1933 - 28 ta' Lulju 1998) kien attur Malti.

## Studji
Ħa l-edukazzjoni fil-Kulleġġ Stella Maris, Gżira. 

## Teatru
L-ewwel imħabba lejn il-palk kienet permezz tal-mużika, liema passjoni ġiet mill-familja. Coppini kien imħarreġ bħala baritonu minn zijuh, Joseph Satariano.

Wara li Narcy Calamatta ħajru jagħmel kors fid-drama, huwa ħa t-tmexxija fil-produzzjoni She's Done It Again.

Fost oħrajn ħa sehem ukoll fl-opra Ġensna, Iskra u fil-La Traviata ta' Verdi fit-Teatru Manoel.

Josie kellu diversi partijiet ukoll fil-films The Trenchcoat, Final Justice u Black Eagle. 

Produzzjonijiet oħra li ħa sehem fihom huma Triq Waħda, interpreta l-parti tas-Sur Nin fis-serje F'Baħar wieħed (1977), In-neputija tal-kappillan u fil-produzzjoni Issa naraw.

L-aħħar dehra tiegħu kienet fil-produzzjoni popolari tal-PBS, Ir-Ronnie. 

## Mewt
Huwa miet fl-eta' ta 64 sena. Id-difna saret fiċ-ċimiterju ta’ Santa Maria Addolorata, Raħal Ġdid.
Anna Frank

**Anne Frank** (12 Ġunju 1929 – Frar jew Marzu 1945) hija waħda mill-vittmi Lhud l-aktar magħrufa u diskussi tal-Olokawst. Hi rikonoxxuta għall-kwalità tal-kitba tagħha u d-djarju tagħha sar wieħed mill-aktar kotba li jinqraw fid-dinja, tant li kien il-bażi għal diversi xeneġġjaturi ta' films u reċti.

Twieldet fil-belt ta' Frankfurt il-Ġermanja u għexet il-parti l-kbira ta' ħajjitha f'Amsterdam jew qrib tagħha, fl-Olanda. In-nazzjonalità tagħha kienet uffiċjalment Ġermaniża sal-1941, iżda tilfet din in-nazzjonalità minħabba l-politika kontra r-razza Semitika tal-Ġermanja Nazista (il-Liġijiet Nuremberg). Hija kisbet fama internazzjonali wara mewtha meta ġie ppubblikat id-djarju tagħha li fih kitbet l-esperjenzi tagħha matul l-okkupazzjoni Ġermaniża tal-Olanda fit-Tieni Gwerra Dinjija.

Il-familja Frank iċċaqalqet mill-Ġermanja għal Amsterdam fl-1933, is-sena li fiha n-Nazisti kisbu l-kontroll fuq il-Ġermanja, sal-bidu tas-sena 1940, iżda n-Nazi ma damux ma okkupaw ukoll dan il-pajjiż u l-familja Frank kellha tibqa' Amsterdam minħabba l-okkupazzjoni Nazista fl-Olanda. Minħabba din l-akbar persekuzzjoni tal-popolazzjoni Lhudija f'Lulju 1942, il-familja għexet fil-moħba tal-kmamar ta' ħabib missier Anne, Otto Frank. Wara sentejn, il-familja Frank flimkien ma' xi nies oħra ġew skoperti u għalhekk ittieħdu lejn kampijiet ta' konċentrament. Anne Frank u oħtha Margot, imbagħad ġew trasferiti lejn il-kamp ta' konċentrament Bergen-Belsen, fejn it-tnejn mietu f'Marzu tal-1945.

Otto Frank, l-uniku superstiti tal-familja, kif intemmet il-gwerra mar lura Amsterdam fejn sab id-djarju ta' Anne, u l-isforzi tiegħu wasslu għall-pubblikazzjoni tad-djarju fl-1947. Id-djarju ġie tradott mil-lingwa oriġinali tiegħu għall-Ingliż fl-1952 bit-titlu *[[A Young Girl's Diary]]*. Illum id-djarju nsibuh f'bosta lingwi.

## Ħoloq esterni

* Dar ta' Anne Frank
Twanny Scalpello

**Twanny Scalpello** (Valletta, 1924 - 7 ta' Mejju 2018) kien attur Malti. Jibqa' magħruf bħala l-vuċi li akkumpanjat ħafna ġenerazzjonijiet ta’ semmiegħa ta’ Radju Malta fil-qari tar-rumanzi.

## Attur
Imwieled il-Belt imma trabba u għex Tas-Sliema, Twanny Scalpello jibqa’ maghruf għall-vuċi distintiva tiegħu fuq ir-radju, imma kien ukoll attur kemm għat-televiżjoni u anke fit-teatri.

L-ewwel teledramm li bih fetaħ TVM fil-bidu tas-snin sittin kien Erwieħ Marbuta mill-pinna ta’ Ġużè Diacono, bl-atturi ewlenin Karmen Azzopardi u Twanny Scalpello, li ma ħarisx lura u baqa’ għaddej b’karriera twila fuq il-palk u wara l-mikrofoni ta’ Radju Malta.

## Qarrej tar-rumanzi
L-ewwel rumanz li qara għas-semmiegħa ta’ Radju Malta kien *Fula Maqsuma* ta’ Karmenu Micallef. Twanny Scalpello għamel karriera ta’ 40 sena jaqra r-rumanzi kemm ta’ kittieba Maltin u anke traduzzjonijiet ta’ rumanzi minn kittieba barranin.
Luigi Rosato

**Luigi Rosato** (1795- 1 Settembru 1872) hu magħruf l-aktar bħala drammaturgu. Rosato għandu importanza kbira f’dan il-qasam għax meta r-rappreżentazzjonijiet kienu jsiru kollha bit-Taljan jew bl-Ingliż hu kien l-ewwel wieħed li uża l-Malti. 

## Katarina

Fl-1847, kiteb id-dramm poetiku *Katarina*, li huwa l-ewwel xogħol teatrali oriġinali bil-Malti li nafu bih. Dan hu dramm poetiku, b’xejriet reliġjużi u nazzjonali. Fl-istess sena nafu li saru rappreżentazzjoni ta’ xi xogħlijiet tiegħu bil-Malti fit-Teatru Manoel.

*Katarina* ta’ Luigi Rosato (1839), xogħol li jirrakkonta fid-dettall episodji mill-Assedju l-Kbir u jipprovdi ritratt tajjeb tad-direzzjoni li kien qed jieħu n-nazzjonaliżmu f’Malta fl-ewwel snin tal-ħakma kolonjali Ingliża. L-għażliet li jagħmel Rosato jsiru partikularment interessanti meta nifhmuhom fil-kuntest tal-istorja tal-kultura tagħna, jiġifieri fil-bidu tar-Romantiċiżmu u fl-istadju bikri tal-ħidma biex il-Malti jsir strument leġittimu tal-kultura. F’dan id-dawl, id-dramm ta’ Rosato dwar l-Assedju jikseb importanza sproporzjonata mal-valur estetiku tax-xogħol.

Rosato huwa midfun fiċ-Ċimiterju ta’ Santa Marija Addolorata f’Raħal Ġdid.

## Referenzi
Charles Thake

**Charles Thake** (L-Isla, 21 ta' Diċembru 1927 – 12 ta' Mejju, 2018) kien attur Malti. Magħruf l-iktar għall-partijiet komiċi li kien jinterpreta f’rappreżentazzjonijiet teatrali, kif ukoll televiżivi u radjufoniċi.  Kien ukoll ta kontribut fl-istazzjonijiet tal-Public Broadcasting Services għal xi żmien.

## Teatru u TV
Beda l-karriera meta kellu 15-il sena, meta ħa sehem fi produzzjoni tal-iskola Romeo & Juliet.  

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija ngħaqad mal-Maleth u fl-Istitut tal-produzzjonijiet tar-Renju Unit u segwa kors intensiv fid-drama mar-Royal Academy of Dramatic Art f’Londra. Wara waqfa ta’ għaxar snin, fl-1962 hu ssokta b’xogħol ta’ attur meta ħa sehem fil-film Treasure in Malta. Minn hemmhekk ma waqafx bejn xogħol fuq il-palk u t-teatru. 

Ħa sehem f’bosta produzzjonijiet fuq stazzjonijiet tat-televixin lokali u barranin fosthom fl-ewwel teledramm li xxandar fuq it-televizjoni f’Malta: *F’Baħar Wieħed* fejn Charles Thake kellu l-parti tal-Bidillu. Partijiet oħrajn sinonimi miegħu insibu dawk f*'Nhar it-Tieġ*, u *Inkwiet*.

## Films Internazzjonali
Ħa sehem bħala attur f’diversi films barranin bħal *Agora* ma’ Rachel Weisz li baqa’ jsemmi bħala l-akbar u l-aktar film li ħa pjaċir jaħdem fih, *Black Eagle* u *Treasure in Malta*.

## Ħajja Personali
Kien miżżewweġ lil Liliana, missier ta’ 6 itfal u nannu ta’ 12-il neputi.

Charles Thake ħadem fis-servizz pubbliku, fil-qasam tas-servizzi soċjali. Ftit snin qabel ma miet, huwa ta kontribut ukoll fid-Dipartiment tal-Arkivji tal-PBS fejn identifika filmati u għen biex ġew klassifikati għall-ġenerazzjonijiet ta’ għada.

Kien popolari wkoll mal-komunità Maltija fl-Awstralja, filwaqt li kien iwettaq xogħol ta’ missjoni fil-Gwatemala.

Kien ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.

## Referenzi
Joseph Azzopardi

**Joseph Azzopardi** (Isla, 8 t'April 1955) huwa l-Kummissarju tal-Istandards fil-Ħajja Pubblika f'Malta. Huwa kien il-Prim Imħallef fil-Qrati ta' Malta bejn l-2018 u l-2020. 

## Avukat
Huwa ngħata l-warrant biex jeżerċità l-professjoni ta’ avukat fl-1980.

Huwa pprattika estensivament bħala avukat fil-qrati u kien ukoll konsulent legali ta’ diversi korporazzjonijiet pubbliċi.

Huwa serva wkoll bħala direttur tal-Mid Med Bank fil-Bord tal-Awtorità tad-Djar kif ukoll kien elett bħala membru tal-Kamra tal-Avukati u bħala president tal-istess Kamra.

## Politika
Huwa kien kandidat mal-Partit Laburista għal elezzjoni waħda, dik tal-1981, iżda ma kienx elett.

## Imħallef
Huwa nħatar Imħallef tal-Qrati Superjuri fl-2003 u serva fil-Prim Awla tal-Qorti Ċivili, fil-Qorti tal-Familja u s-Sekond’ Awla tal-Qorti Ċivili sakemm fi Frar tas-sena 2013 huwa ġie maħtur mill-Prim Imħallef biex iservi bħala imħallef fil-Qorti tal-Appell (Sede Superjuri). 

Kien ilu mill-2010 membru tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja b’għażla tal-imħallfin stess.

Nhar is-26 ta’ April, 2018, huwa nħatar Prim Imħallef.
Karmen Azzopardi

**Karmen Azzopardi** (1934–2022) kienet attriċi Maltija magħrufa sew fuq il-palk kif ukoll fuq it-television.

## Teatru
Matul is-snin ħamsin, it-talenti tagħha kienu mfittxija minn bosta kumpaniji. Fost dawn kien hemm il-Malta Drama League, il-Kumpanija Gioventù Cattolica, il-Manoel Amateur Dramatic Club u l-Maleth.

Partikolarment importanti kienet l-esperjenza li Azzopardi kisbet mal-grupp Ingliż f’Malta, il-British Institute Players. Din mhux talli wasslet biex Azzopardi taħdem ma’ diretturi professjonali Ingliżi bħal Adrian Stanley, Ken Dodding u Cecil Bellamy, iżda wkoll biex titħarreġ Londra mal-Actor’s Studio fl-arti drammatika, u saħansitra fix-xogħol tar-radju mal-BBC.

### Ma' Francis Ebejer
Is-snin sittin raw lil Azzopardi taħdem mill-qrib ma’ Francis Ebejer, il-kittieb li hi tqis responsabbli għall-iżvilupp tat-teatru modern f’Malta. Ebejer u Azzopardi rawmu relazzjoni professjonali mibnija fuq l-għarfien li t-tnejn kellhom tal-kwalitajiet ta’ xulxin. Azzopardi tgħid li Ebejer fassal bosta karattri maħsuba speċifikament biex jiġu interpretati minnha u oħrajn biex jiġu interpretati minn atturi speċifiċi oħrajn.

### Atturi Theatre Group
Fl-1974, Azzopardi waqqfet il-grupp Atturi Theatre Group, flimkien mal-Kav. Paul Naudi. Din ġiet deskritta bħala l-ewwel kumpanija ta’ repertorju f’Malta maħsuba biex jittellgħu xogħlijiet ta’ kwalità, kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u dan fuq bażi konsistenti. 

Azzopardi kienet waħda mill-attriċi ewlenin tal-grupp, u ħadmet partijiet impenjattivi bħal Hedda Gabler (fid-dramm bl-istess isem, ta’ Henrik Ibsen), Filumena Marturano (ta’ Eduardo de Filippo) u Mother Courage (ta’ Bertholt Brecht). Azzopardi serviet ukoll bħala chairperson tal-istess kumpanija, u kienet tikkontribwixxi kemm fl-għażla tat-testi u tal-parteċipanti kif ukoll fil-ħidma ta’ kuljum tal-kumpanija.

Fost premjijiet oħrajn, fl-2002 Azzopardi rċeviet il-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika, għall-kontribut li tat lejn l-iżvilupp tat-teatru f’Malta.

## Referenzi

## Ħoloq esterni
Arthur Vella

Patri **Arthur Vella** (Żejtun, 27 ta’ Settembru, 1930 - 20 ta' Mejju 2018) kien Ġiżwita Malti.

## Ġiżwita
Huwa kien il-kbir fost erbat aħwa.

Skopra l-vokazzjoni saċerdotali tiegħu waqt irtir fil-Kulleġġ ta’ San Alwiġi, Birkirkara u wara daħal is-Seminarju fejn, bħala parti mit-taħriġ tiegħu studja l-filosofija, il-matematika u l-ekonomija fl-Università ta’ Malta.

Iżda matul il-mixja vokazzjonali ntebaħ li kien imsejjaħ għal Ġiżwita. Ingħaqad mas-Soċjetà  ta’ Ġesù fl-1952. Kien ordnat saċerdot fl-1960 u ħa l-voti solenni fl-1966.

Huwa serva lill-Ordni tal-Ġiżwiti u lill-Knisja f’Malta u barra minn Malta. Fost ħafna affarijiet oħra serva bħala provinċjal tal-Ġiżwiti f’Malta,  bħala Rettur tal-“Ġesù”, il-Kulleġġ Internazzjonali tal-Ġiżwiti f’Ruma, u bħala Direttur tas-Segretarjat tal-Ispiritwalità Injazjana fil-Kurja tal-Ġiżwiti f’Ruma u anke għamel żmien jaħdem fiċ-Ċilì.

Fl-1971, Papa Pawlu VI għażlu biex taħt it-tmexxija tal-Arċisqof Lemieux ikun membru tal-Kumitat Straordinarju responsabbli mir-riforma tal-amministrazzjoni tal-propjetà tal-Knisja f’Malta. 

Għamel żmien twil jgħallem  fil-Fakultà tat-Teoloġija fl-Università ta’ Malta u snin oħra bħala direttur spiritwali fis-Seminarju f’Malta. Kien ukoll rettur tas-Seminarju f’Għawdex.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* https://laikos.org/fav-dixxerniment.htm
Lingwa Qbajlija

Il-**Lingwa Qbajlija** (isem indiġenu: Taqbaylit , IPA: θɐqβæjlɪθ), hija lingwa Berberija mitkellma min-nies Qbajel fit-tramuntana u l-grigal tal-Alġerija . Mitkellma primarjament fil-Qabilja, fil-Lvant tal-belt kapitali Alġier u f'Alġier infisha.

L-istimi tan-numru ta' nies li jitkellmuha jvarjaw minn ħames miljun għal madwar miljun kelliema madwar id-dinja, l-akbar fl-Alġerija, skont INALCO.

## Klassifikazzjoni

Il-Qbajli huwa wieħed mill-ilsna Berberi, familja fi ħdan l-Afro-Asjatiku. Huwa maħsub li beda kmieni ħafna mill-proto-Berbrija.

## Alfabet Qbajli

## Eżempju ta' test

Fil-MOULIERAS (Auguste), les fourberies de si Djeh'a.
Piotrowice

**Piotrowice** huwa villaġġ fil-Lbiċ tal-Polonja. Skond statistika maħruġa fl-2013, kien hemm 352 abitant jgħixu f'dan il-villaġġ.
Hans Christian Andersen

**Hans Christian Andersen** (2 ta 'April 1805 - 4 ta' Awissu 1875) kien awtur Daniż. Għalkemm kittieb prolifiku ta 'logħob, ivvjaġġar, rumanzi u poeżiji, Andersen huwa l-aħjar mfakkar għall-ħrejjef tiegħu. Il-popolarità ta 'Andersen mhijiex limitata għat-tfal: l-istejjer tiegħu jesprimu temi li jmorru lil hinn mill-età u n-nazzjonalità.
Monte Águila (Ċili)

**Monte Águila** hija belt Ċilena li tinsab fir-Reġjun ta 'Biobío, fil-muniċipalità ta' Cabrero, 6 kilometri fin-nofsinhar tal-belt bl-istess isem. Tinkludi popolazzjoni ta '6,090 abitant.
Stampa:Plaza monte águila 20190701.jpg|Pjazza prinċipali.
Stampa:Bomberos monte aguila.jpg| Għassa tan-nar 
Stampa:Fiestas Patrias 2019 (303).jpg|Istadium tal-futbol
Stampa:20190818 GIMNASIO MONTE ÁGUILA.jpg|Ġinnasju


## Referenzi
Edirne

**Edirne**, hija belt fil-parti ewropea tat-Turkija. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 165,979 ruħ (sal-2014).
Hector Bruno

**Hector Bruno** (twieled fis-6 ta' Lulju 1959) huwa attur Malti, magħruf l-iktar għal irwoli komiċi. Għal seba' snin serva wkoll bħala sindku tal-Belt Valletta. 

## Politika

Fl-1975, beda jaħdem ta' ġurnalist ma' *In-Nazzjon Tagħna*, fejn sar assistent editur u dam sal-1992. Darba, kien ġie msawwat fil-Parlament u għamel xahrejn l-isptar l-Ingilterra.

Kien Viċi-President tal-Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista (MZPN) u membru fl-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista. Fl-1992, Hector Bruno sar l-ewwel sindku tal-Belt Valletta fejn dam iservi sal-1999. Fis-snin tmenin huwa sar PRO tal-Ministeru tal-Ambjent u iktar tard tal-Edukazzjoni. Kien Segretarju tal-Kumitat Festi Nazzjonali. Kien President tal-Għaqda tal-Pawlini (1991–1995). Kien editur tar-rivista *Il-Kapitali*.

## Teatru

Fis-snin tmenin kien popolari fl-ispettakli mtella' mill-Partit Nazzjonalista, l-iktar l-imitazzjoni impekkabbli tiegħu tal-Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici.

Ħa sehem f'diversi produzzjonijiet teatrali u hu magħruf l-iktar għall-pantomimi fejn kien ikollu l-parti ewlenija tad-Dama. Ippreżenta diversi programmi televiżivi u radjufoniċi.

## Ħajja privata

Wara nuqqas ta' diversi snin mix-xena televiżiva u l-palk, fl-2016, Hector Bruno tkellem dwar dak li għadda minnu huwa u jikkombatti d-dipressjoni għall-aħħar sitt snin u anki tumur li tfaċċalu tliet snin qabel. Fil-programm Xarabank, Hector Bruno qal li fl-aħħar snin seħħet tibdila sħiħa fih minħabba l-kundizzjonijiet li ħakmuh, fosthom dipressjoni akuta li reġgħet ħarġitlu għat-tieni darba fl-2010. Hu semma wkoll mumenti li fihom anki kkonsidra li jtemm ħajtu. Qal li kienu l-familja u l-konsegwenzi li seta' ħalla warajh kieku temm kollox, li żammewh milli jagħmel suwiċidju.

Il-komiku tkellem ukoll dwar tumur li tfaċċalu tliet snin qabel li wkoll ħalla l-effetti tiegħu fuq ħajtu. Huwa qal li t-tumur mhuwiex wieħed aggressiv u li qed jieħu kura għalih kull xahar, li qal qed tkun effettiva. Bruno wera x-xewqa li jerġa' jirritorna fix-xena għax iħoss li għad fadallu x'joffri lill-pubbliku li minkejja kollox dejjem baqa' jappoġġjah.

## Referenzi
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (twieled fit-8 ta' Awwissu 1964) huwa ġurist, akkademiku u politiku Taljan li serva bħala Prim Ministru tal-Italja bejn Ġunju tal-2018 u Frar tal-2021. Politikament qrib il-Movimento 5 Stelle, fil-31 ta' Mejju 2018 ingħata l-inkarigu ta' Prim Ministru mill-President tal-Italja Sergio Mattarella, wara ftehim bejn il-M5S u l-Lega.

## Studji

Iggradwa fil-liġi fl-1988 mill-Università La Sapienza ta' Ruma, biex sar avukat taċ-ċivil. Fl-1992 kien visiting scholar għal tliet xhur fl-Università ta' Yale fl-Istati Uniti.

Fl-2000, sar Professore associato di diritto privato u fl-2002 Professore ordinario, u beda jgħallem fil-Libera Università Maria Santissima Assunta, l-Università Roma Tre u l-Università ta' Sassari. Professur tad-dritt privat fl-Università ta' Firenze u ta' Luiss.

Fl-2013, kien elett fil-Kunsill tal-presidenza tal-ġustizzja amministrativa u iktar tard sar viċi president.
Isqof Charles Gauci

Charles Victor Emmanuel Gauci (Malta, 31 ta' Marzu, 1952) huwa l-Isqof Elett ta' Darwin, l-Awstralja.

## Tfulija

Il-familja tiegħu emigrat lejn l-Awstralja fl-1964, meta huwa kellu kważi 13-il sena. Huwa jiġi n-neputi ta’ Dun Joe Gauci Sacco.

## Saċerdozju

Fl-1971, daħal is-Seminarju ta' Adelaide u ġie ordnat qassis fl-Arċidjoċesi ta’ Adelaide fl-10 ta’ Diċembru 1977 u attenda korsijiet ta’ formazzjoni Injazjana biex isir direttur spiritwali.

Kien l-Assistent Ekkleżjastiku (Kappillan Nazzjonali) tas-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija (M.U.S.E.U.M.) fl-Awstralja sa meta sar Isqof.

Serva fil-parroċċi kbar ta’ Adelaide: Hectorville (1978-1983), Woodville (1983-1985), Elizabeth North (1985) and Elizabeth South (1987-1998), Noarlunga-Seaford (1998), Willunga-Kangaroo Island, Victor Hector Goolwa Island and Noarlunga-Seaford-Willunga (2001).

Kien direttur spiritwali f’ħafna parroċċi kbar u wkoll f’kunsill taż-żgħażagħ fl-istess belt Awstraljana.

Minn Frar 2017 sa meta nħatar isqof, huwa kien l-amministratur tal-Katidral San Franġisk Saverju ta’ Adelaide.

## Isqof

Nhar is-27 ta' Ġunju 2018, il-Papa Franġisku ħatar lil Dun Charles Gauci bħala s-seba' Isqof tad-Djoċesi ta’ Darwin fl-Awstralja wara r-riżenja tal-Isqof Daniel Eugene Hurley.

Il-President tal-Konferenza Episkopali Awstraljana, l-Arċisqof Mark Coleridge laqa' l-ħatra ta' Gauci magħruf għall-ispiritwalità profonda tiegħu u l-impenn sħiħ tiegħu għall-evanġelizzazzjoni: 

“Fr Charles has ministered to people from many walks of life – as a pastor in parishes, a chaplain to schools, a spiritual director and retreat leader. He will be a great gift to the Church in Darwin with all its challenges and also a good addition to the Bishops Conference because of his long and varied experience as priest and teacher of the faith.”
Palermo Football Club

**Palermo Football Club**, magħruf aħjar bħala sempliċement **Palermo**, huwa klabb tal-futbol Taljan mill-belt ta' Palermo, fit-Sqallija. Iffundat wara fużjoni fl-1900 (u fundat mill-ġdid fl-1987 wara l-falliment).

Mill-1931, il-klabb ilu jilgħab fi Stadio Renzo Barbera li attwalment jesa' mas-36,349 ruħ. Il-grawnd uża numru ta' ismijiet matul is-snin u ġie rinnovat numru ta' drabi. Palermo huma l-aktar magħrufin bil-laqam *Rosanero*, bħala referenza għall-kulur vjola tagħhom.

## Unuri
### Kompetizzjonijiet domestiċi

* **[[Serie B]]: 5**
:1931–32, 1947–48, 1967–68, 2003–04, 2013-14

## Ħoloq esterni

*  Sit uffiċjali
Hugo Chetcuti

**Hugo Chetcuti** (Malta, 7 ta' Marzu 1966 - 12 ta' Lulju 2018) kien imprenditur ta’ suċċess b’katina ta’ stabbilimenti tad-divertiment, restoranti u lukandi li kollha kienu jġibu ismu stess – Hugo.  

Bin Francis u Wilhelmina mwielda Spiteri, Chetcuti ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-Iskola Primarja ta' Raħal Ġdid. Il-familja tiegħu kellha ħanut li jbigħ is-snieter u l-iskrataċ f'Raħal Ġdid stess.  

## Industrija tad-Divertiment

Chetcuti kien beda n-negozju tiegħu fit-tmeninijiet, meta kellu madwar 20 sena, bil-ftuħ tal-ewwel stabbiliment tiegħu ‘Footloose’ f’Paceville.  Maż-żmien huwa kompla jiftaħ iktar stabbilimenti mhux biss tad-divertiment, iżda wkoll kien pijunier fl-industrija tal-ospitalità lokali.

Riċentament ħareġ bil-kunċett li jiftaħ bosta stabbilimenti u lukandi li jġibu ismu stess, bl-intenzjoni li joffri għażla wiesa’ ta’ ħwienet tal-ikel, bars u lukandi li joffru faċilitajiet u servizz ta’ kwalità bi stil uniku għall-klijenti Maltin u barranin.  

Huwa bena din il-katina ta’ stabbilimenti bl-appoġġ ta’ ħutu Sheryl u Isaac, kif ukoll ibnu Luke, li mexa fuq il-passi ta’ missieru.

## Assassinju

Kien propju fl-inawgurazzjoni ta’ stabbiliment ieħor tiegħu, fis-6 ta' Lulju 2018, meta l-imprenditur qala’ daqqiet ta’ sikkina minn Serb, Bojan Cmelik ta’ 35 sena, li ġie arrestat ftit wara li wettaq l-aggressjoni fuq Chetcuti u tressaq il-Qorti l-għada, madwar 12-il siegħa wara li seħħ il-feriment. Cmelik wieġeb li mhux ħati tal-akkuża tal-attentat ta’ qtil ta’ Chetcuti u baqa’ miżmum arrestat fil-Faċilità Korrettiva ta’ Kordin.

Hugo kien fit-Taqsima tal-Kura Intensiva fejn sarlu intervent ftit wara li ddaħħal l-isptar hekk kif kawża tad-daqqiet ta’ sikkina indarab gravi u kien fil-periklu tal-mewt.  Għalkemm għal xi ħin il-qagħda tiegħu kienet stabbli, madanakollu l-isforzi li saru biex jaqleb għall-aħjar sfumaw biex sitt ijiem wara tħabbret il-mewt tiegħu.
Gabriel Caruana

**Gabriel Caruana** (Ħal Balzan, 7 ta' April 1929 – 16 ta' Lulju 2018) kien artist Malti li kien jaħdem l-iktar fiċ-Ċeramika. Studja fil-Malta School of Art (1953–59), l-Accademia Pietro Vannucci f'Peruġja (1965), l-iSchool of Arts and Crafts f'Detroit (1966) u l-Istituto Statale per la Ceramica f'Faenza (1967).

Għamel wirjiet internazzjonali, fosthom group exhibit ta' artisti Maltin f'Hunter College fl-1996.

## Studji

Bin Anthony Caruana, Surġent tal-Pulizija, u Beatrice mwielda Ebejer Michelizzi, huwa studja fil-Malta Government School of Arts taħt George Borg, Emvin Cremona u Vincent Apap.

Caruana studja wkoll fl-Italja, l-Istati Uniti kif ukoll taħt għajnejn l-artist Brittaniku Victor Pasmore. Pasmore kien iddeskriva xogħol l-artist Malti bħala wieħed frisk, liberu u vivaċi – perfett għall-arti moderna.

## Karriera artistika

Gabriel Caruana huwa pijunier tal-arti moderna f'Malta. Kien jispira ruħu minn tradizzjonijiet artistiċi popolari u l-arkitettura ta' Malta.

Tul il-ħajja artistika tiegħu, Caruana ħadem biex jibni infrastruttura għal artisti żgħażagħ Maltin. Ħadem ukoll biex jimbotta 'l quddiem l-arti kontemporanja f’Malta u biex tkun aktar aċċessibli għall-pubbliku.

Waħda mill-akbar kontribuzzjonijiet tiegħu kienet meta waqqaf il-Mill Arts, Culture and Crafts Centre (MACCC) fil-mitħna tal-Maħlut f’Birkirkara. Dan kien wieħed mill-ewwel ċentri għall-arti moderna u kontemporanja miftuħa f’Malta.

Bejn l-1971 u l-1990 kien jgħallem iċ-ċeramika fl-Iskola tal-Arti Ta' Tarġa Gap.

Fl-2016, Caruana waqqaf il-Fondazzjoni Gabriel Caruana sabiex jingħata sostenn kontinwu għall-arti moderna u kontemporanja f’Malta.

### Esebizzjonijiet

Tella' wirjiet ta' xogħlijietu f'Malta, l-Ingilterra, l-Italja u l-Iżvizzera u fi group exhibitions f'Osaka, Detroit, Munich, Tripli, Londra, Israel, Melbourne, u diversi drabi f'Malta. 

Xogħlijietu jinstabu wkoll fl-International Museum of Ceramics ta' Faenza, fil-Whitworth Art Gallery, fis-City of Manchester Art Gallery, u fin-National Museum of Fine Arts ta' Malta.

## Unuri

Fl-1999, ingħata midalja nazzjonali għal kisba artistika.

Fl-2003, il-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti tatu l-"Premju Għarfien Kulturali”.

Fl-2014, is-Soċjetà Maltija għall-Arti tatu midalja tad-deheb għall-kontribut tiegħu bħala artista u edukatur tal-Arti.

Fl-2017, l-Università ta' Malta tatu Master of Letters – Honoris Causa. Dakinhar, il-Perit Richard England faħħru ħafna u sejjaħ il-mod kif jieħu xogħlu "joyous and exuberant" u r-riżultat "inventive, innovative and beautiful."

F'mewtu, il-Prim Ministru Malti Joseph Muscat iddeskriva lil Caruana bħala wieħed mill-aqwa artisti f’Malta ta’ kull żmien.

## Ħajja Personali

Fl-1980, iżżewweġ lil Mary Rose Buttigieg, artista u għalliema tal-Ingliż u tal-Arti. Kellhom żewġ ulied bniet; Gabriella u Raffaella.

## Ħoloq Esterni

*Gabriel Caruana: Official site
*Victor P. Debattista: Gabriel Caruana
*About Malta: Gabriel Caruana
*Bank of Valletta: Exhibitions
*Gabriel Caruana: Exhibitions
*Gabriel Caruana: Latest info, work, reviews, comments and biography
*Artist Gabriel Caruana passes away aged 89: Times of Malta
Joseph Galea Curmi

**L-Isqof Joseph Galea Curmi** (Birkirkara, Malta, 1 ta’ Jannar 1964) huwa Isqof Awżiljarju fl-Arċidjoċesi ta' Malta.

## Studju

Bin Paul, li kien jaħdem mad-Dipartiment tal-Edukazzjoni, u Josette née Mifsud Bonnici, huwa t-tielet minn sitt ulied. Il-parrinu tiegħu tal-Griżma kien zijuh Karmenu Mifsud Bonnici, li iktar tard sar Prim Ministru ta' Malta. Ħuh, Edgar kien Assistent Personali tal-Prim Ministru Lawrence Gonzi (2004-2013). 

Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-iskola Stella Maris, Ħal Balzan, fil-Kulleġġ Missjunarju ta’ San Pawl, ir-Rabat, u fil-Kulleġġ San Alwiġi (Sixth Form), Birkirkara. 

Daħal fis-Seminarju tal-Arċisqof fl-1982. Huwa jgħid li influwenzi kbar f'ħajtu kienu zijuh Mons. Ġużepp Mifsud Bonnici u l-ħajja tal-qaddis Franċiż Ġwann Marija Vianney magħruf bħala l-Kurat t'Ars.  Wara li rċieva l-formazzjoni meħtieġa u kiseb Liċenzjat fit-Teoloġija Sagra fl-Università ta’ Malta, ġie ordnat saċerdot mill-Arċisqof ta’ Malta, Mons. Ġużeppi Mercieca, fil-5 ta’ Lulju 1991.

Intbagħat ikompli l-istudji tiegħu fil-Pontificia Università Lateranense ta’ Ruma u fl-1998 kiseb dottorat fit-Teoloġija Pastorali. It-teżi tad-dottorat tiegħu ġġib l-isem “The Diocesan Synod as a Pastoral Event. A Study of the Post-Conciliar Understanding of the Diocesan Synod”.

## Ħidma fil-Knisja

Wara l-istudji tiegħu f’Ruma, Galea Curmi inħatar assistent Segretarju Pastorali tal-Arċidjoċesi ta’ Malta u lecturer fit-Teoloġija Pastorali fl-Università ta’ Malta, fejn għadu jgħallem sal-lum. Huwa kien il-kordinatur tas-Sinodu Djoċesan li sar bejn l-1999 u l-2003. 

Fl-2005 inħatar membru tal-board tal-Istitut Djoċesan ta’ Formazzjoni Pastorali, u fl-2008 assistent ekkleżjastiku tal-Fondazzjoni Centesimus Annus Pro Pontifice (Malta), fejn għadu jservi sal-lum.

## Vigarju Ġenerali u Isqof

Fl-2015, l-Arċisqof Charles J. Scicluna ħatar lil Monsinjur Galea Curmi bħala Vigarju Ġenerali tal-Arċidjoċesi ta’ Malta u Kanonku tal-Kapital tal-Katidral. Huwa kien iwettaq ħidma pastorali fil-Parroċċa ta’ Marija Annunzjata, Ħal Balzan. 

Il-Papa Franġisku ħatar lil Mons. Joseph Galea Curmi bħala Isqof Awżiljarju ta’ Malta u nnominah Isqof Titulari ta’ Cebarades. Dan tħabbar nhar it-23 ta' Ġunju 2018 f’konferenza tal-aħbarijiet min-Nunzju Appostoliku l-Arċisqof Alessandro d’Errico fil-palazz tal-Arċisqof fl-Imdina. In-Nunzju qal li bħala Isqof Awżiljarju, Mons. Galea Curmi huwa msejjaħ biex ikun il-kollaboratur u l-konsulent l-iżjed qrib tal-Arċisqof Charles Scicluna.

Galea Curmi se jkun ordnat Isqof nhar l-4 ta' Awwissu 2018, festa tal-Kurat t'Ars, l-ispirazzjoni tal-vokazzjoni saċerdotali tiegħu.
Carmel G. Cauchi

**Carmel G. Cauchi** (Birkirkara, 29 ta’ Mejju 1944) huwa għalliem u awtur, magħruf l-iktar għall-kotba tat-tfal. 

## Għalliem
Studja l-Liċeo u f’St Michael’s College of Education. Għal 33 sena għallem fi skejjel Primarji differenti u fl-1995 laħaq Assistent Kap ta’ Skola fit-Taqsima tal-Edukazzjoni minn fejn irtira bl-età fl-2005. 
 
Huwa membru attiv fis-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija (M.U.S.E.U.M.).  

## Awtur
Il-ġibda għall-kitba ħassha sa minn tfulitu u baqgħet tikber miegħu. Cauchi huwa kittieb ta’ proża, poeżija u drammi. Xogħlijiet tiegħu xxandru fuq il-mezzi tax-xandir, u dehru fil-ġurnali, f’rivisti letterarji u f’antoloġiji kemm lokali kif ukoll barranin. 

Cauchi kien bosta drabi ppremjat f’konkorsi letterarji lokali u xi drabi wkoll l-Italja. Ingħata fost l-oħrajn il-premju prestiġjuż “Città di Valletta” għall-poeżija fl-1986.
 
Għal ħames snin konsekuttivi kiteb dramm li bih it-tfal tal-Iskola Primarja ta’ Birkirkara pparteċipaw fil-“Festival ta’ Drama għall-Iskejjel”, u għal tliet darbiet ingħata t-trofew għall-aħjar skript oriġinali. 
 
Għal erba’ darbiet kien fost ir-rebbieħa tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb: it-tieni post fit-Taqsima Proża għat-Tfal fl-2002 u fl-2012, l-ewwel post fit-Taqsima Poeżija għat-Tfal fl-2006, u l-ewwel post fit-Taqsima tal-Proża għall-Adolexxenti fl-2011.
 
Għalkemm hu iktar magħruf fil-qasam tal-kitba għat-tfal Carmel jikteb ukoll għall-kbar u, f’din il-kategorija, sal-lum ippubblika 12-il ktieb originali. Għat-tfal u adolexxenti huwa ħareġ 46 ktieb oriġinali u 12-il traduzzjoni mill-Ingliż u mit-Taljan.

Huwa msieħeb fl-Għaqda Poeti Maltin, fl-Għaqda tal-Malti (Università) u fl-Akkademja tal-Malti.
Anton F. Attard

**Anton F. Attard** (Rabat (Għawdex), 14 ta’ Frar, 1943 - 19 ta' Lulju, 2018) kien storiku, riċerkatur, folklorista, awtur u għalliem.

Huwa attenda l-Iskola Primarja tar-Rabat u l-iskola sekondarja fil-Liċeo. Huwa ggradwa bħala għalliem mis-St Michael’s Training College u kompla b’Baċellerat tal-Arti u Masters mill-Università ta' Malta. Għallem fl-iskejjel tal-Marsa u ż-Żejtun.

## Ħidma Politika u Trejdunjonistika
Wara karriera bħala għalliem, Attard kompla l-impjieg maċ-ċivil. Huwa serva wkoll bħala segretarju tas-sezzjoni taċ-ċivil fi ħdan il-General Workers Unions. F’Għawdex, Attard kien responsabbli għall-ftuħ tad-Dipartiment għas-Servizzi Soċjali.  

Fl-1977 inħatar Segretarju tal-Awtorità tad-Djar u aktar tard f’Sezzjoni tal-Ħaddiema Pubbliċi fi ħdan il-GWU. 

Fl-1993, Attard ħa f’idu r-responsabbiltà tas-Segretarjat għall-Affarijiet t’Għawdex.

Fl-2003, irtira.

Anton F Attard kien involva ruħu wkoll fil-politika u kkontesta l-elezzjoni f’isem il-Partit Laburista għalkemm ma kienx elett.

## Għaqdiet
L-interessi varji tiegħu rawh jissieħeb f’diversi għaqdiet u kumitati fosthom il-Kumitat tal-Kultura f’Għawdex, is-Soċjetà Maltija għall-Arti, Manifattura u Kummerċ, is-Soċjetà Maltija tal-Istorja, il-GWU, l-Akkademja tal-Malti, is-Soċjetà Filatelika Maltija u Għawdxija, iċ-Circolo Gozitano, u fil-Katidral ta’ Għawdex u s-Soċjetà Filarmonika Leone. 

Attard għal snin twal investa l-enerġija kollha tiegħu sabiex jiġu ppreservati l-istorja u l-kultura, partikolarment il-kultura folkloristika u popolari ta’ Għawdex. Kien jinsisti favur il-primat tas-Soċjetà Filarmonika Leone fost il-baned Għawdxin u l-primat tal-Katidral ta’ Għawdex fost il-knejjes u l-parroċċi f’Għawdex. 

## Studji u kitbiet
Attard ħalla ħafna kitbiet u riċerki warajh. Huwa kien traduttur, folklorista u poeta. Attard jibqa’ magħruf għall-kitbiet tiegħu; proża u letteratura, poeżiji, artikli u riċerki.  

Fost l-istudji ta' riċerka tal-folklor ta' Għawdex, Attard ppubblika:  

*Mill-Ħajja ta’ l-Imgħoddi – Tagħrif Folkloristiku minn Għawdex*. Stampat A*M Printing Ltd. 1991.
  
*Logħob Folkloristiku ta’ Għawdex,* (Union Press, 1969).  

*Mill-Folklore ta’ Għawdex* - *Ġabra ta’ Għana u Taqbil,*   

Mid-Dinja tas-Seħer u tal-Folklor, A. & M. Printing. 2002.   

L-ewwel poeżija li ppubblika kienet Aħjar Bqajt Żgħir fl-1959 fuq ġurnal lokali umoristiku Il-Joker. 

Kien jikteb fuq kull gazzetta u għadd bla qies ta’ pubblikazzjonijiet oħra. Huwa ppubblika għadd ta’ kitbiet fuq Il-Joker, It-Torċa, L-Orizzont, Il-Passa, It-Tromba, L-Egħjun, Il-Ħajja f’Għawdex, Tagħna t-Tfal, Programmi tal-Festa ta’ Santa Marija, Għawdex; The Museletter, Il-Qronfla, L-Aurora, Ħbieb il-Presepju, Gozo Philatelic Newsletter, In-Nazzjon, Il-Mument, The Times, The Sunday Times, The Malta Independent u The Malta Independent on Sunday.

Huwa kiteb ukoll l-innu uffiċjali tal-GWU, Magħqudin u tal-lokalità tal-Għarb, Innu lill-Għarb.

## Xandir
Huwa kien ukoll kontributur regolari fuq Radju Katidral, kif ukoll fuq bosta programmi tar-radju u televiżjoni nazzjonali, fosthom Għawdex Illum.
Muscat

**Muscat** jista' jirreferi għal:
* Alex Muscat (1984–), plejer tal-futbol Malti
* Anton Agius Muscat (1931–2018), għalliem u awtur Malti
* Emmanuel Muscat (1984–), plejer tal-futbol Malti mwieled Awstraljan
* Ġino Muscat Azzopardi (1899–1982), kittieb u poeta Malti
* Ġużè Muscat Azzopardi (1853–1927), rumanzier, poeta u kummentatur soċjali Malti
* Joseph Muscat (1974–), politiku Malti
* Mario Muscat (1976–), futboler Malti
* Philip Muscat (1930–2010), politiku Malti
* Rowen Muscat (1991–), futboler Malti
* Zach Muscat (1993–), futboler Malti
Azzopardi

**Azzopardi** jista' jirreferi għal:
* Ayrton Azzopardi (1993–), plejer tal-futbol internazzjonali Malti
* Clare Azzopardi (1977–), awtriċi Maltija
* Francesco Azzopardi (1748–1809), kompożitur, teoriku tal-mużika u organista Malti
* Ġino Muscat Azzopardi (1899–1982), kittieb u poeta Malti
* Ġużè Muscat Azzopardi (1853–1927), rumanzier, poeta u kummentatur soċjali Malti
* Ian Azzopardi (1982–), plejer tal-futbol Malti 
* Joseph Azzopardi (1955–), avukat Malti
* Karmen Azzopardi (1934–), attriċi Maltija
* Keith Azopardi (1967–), avukat u politiku Ġibraltari
* Keith Azzopardi (1978–), ambaxxatur Malti
* Mario Azzopardi (1944–), poeta, direttur teatrali u kritiku tal-arti Malti
* Mario Philip Azzopardi (1950– ), direttur ċinematografiku u televiżiv, u attur