Penyakit anjing gila pada haiwan

Pada haiwan, penyakit anjing gila atau rabies ialah penyakit neuroinvasif zoonosis virus yang menyebabkan keradangan di dalam otak dan biasanya membawa maut. Rabies, yang disebabkan oleh virus rabies, terutamanya menjangkiti mamalia. Di dalam makmal, terdapat penemuan bahawa burung dapat dijangkiti, serta kultur selnya. Otak haiwan dengan rabies merosot. Akibatnya, ia cenderung untuk bertingkah laku aneh dan kerap agresif, yang meningkatkan kemungkinan bahawa ia akan menggigit haiwan atau orang lain dan memindahkan penyakit.

Sebagai tambahan kepada agresi tidak rasional, virus ini dapat mengaruh hidrofobia ("ketakutan kepada air")—yang dalamnya percubaan untuk meminum air atau menelan menyebabkan spasma otot menyakitkan di dalam tekak atau larinks—dan peningkatan pengeluaran air liur. Ini membantu kemungkinan penyebaran, kerana virus ini membiak dan bertumpuk di dalam kelenjar liur dan dipindahkan terutamanya melalui gigitan. Pengumpulan liur kadang-kadang dapat mewujudkan kesan "berbuih di mulut", yang lazimnya dikaitkan dengan rabies pada haiwan dalam persepsi awam dan dalam budaya popular; walau bagaimanapun, rabies tidak selalu terbentang sedemikian dan mungkin dibawa tanpa gejala tipikal yang dipaparkan.

Rabies membunuh purata 70,000 orang setahun di seluruh dunia. Anjing ialah punca utama bagi virus yang menjangkiti manusia di kebanyakan bahagian dunia, tetapi di sesetengah negara, seperti Amerika Syarikat dan Kanada, kelawar ialah vektor utama.

## Peringkat penyakit
Tiga peringkat rabies diperakui pada anjing dan haiwan lain.
# Peringkat pertama, yang dikenali sebagai peringkat prodrom, ialah tempoh satu hari hingga tiga hari yang berlaku sebaik virus mencapai otak dan memasuki permulaan ensefalitis. Secara luaran, ini bercirikan perubahan tingkah laku seperti kegelisahan, kelesuan mendalam, dan penunjukan nyeri seperti penggigitan diri atau kegatalan. Sesetengah haiwan menunjukkan lebih banyak tingkah laku sosial, sementara yang lain sebaliknya mengasingkan diri; ini ialah isyarat amaran awal bagi patogen yang mengubah tingkah laku perumah untuk mempercepat penghantaran. Anjakan fizikal seperti demam atau loya juga mungkin hadir. Sebaik peringkat ini dicapai, rawatan biasanya tidak lagi berdaya maju. Permulaan peringkat prodrom dapat berbeza-beza dengan ketara, yang dapat dibuktikan oleh faktor seperti strain virus, beban virus, laluan penghantaran, dan jarak yang mesti dilalui oleh virus ke atas melalui saraf periferi ke sistem saraf pusat. Tempoh pengeraman dapat berkisar antara berbulan-bulan hingga bertahun-tahun pada manusia tetapi biasanya berpurata sehingga serendah berminggu-minggu atau sesedikit sehari pada kebanyakan mamalia.
# Peringkat kedua ialah peringkat pengujaan, yang berlangsung selama tiga hari hingga empat hari. Peringkat inilah yang kerap dikenali sebagai "rabies berang" kerana kecenderungan haiwan terjejas untuk menjadi hiperreaktif terhadap rangsangan luaran dan menggigit apa-apa yang dekat.
# Peringkat ketiga ialah peringkat lumpuh atau "bisu" dan disebabkan oleh kerosakan pada neuron motor. Ketidakselarasan terlihat kerana kelumpuhan anggota belakang dan peliuran dan kesukaran penelanan disebabkan oleh kelumpuhan bagi otot muka dan otot tekak. Ini melumpuhkan keupayaan perumah untuk menelan, yang menyebabkan air liur melimpah dari mulut. Ini menyebabkan gigitan menjadi cara paling lazim untuk jangkitan merebak, kerana virus ini paling tertumpu di dalam tekak dan di pipi, yang menyebabkan kontaminasi besar kepada air liur. Kematian biasanya disebabkan oleh henti nafas.

## Rawatan
Terdapat syor agar 5 dos vaksin rabies anjing diberikan selepas haiwan disyaki telah terdedah kepada virus tersebut. Vaksin ini patut diberikan pada hari 0, hari 3, hari 14, hari 21, dan hari 35. Pada hari 1, antibodi antirabies tikus juga patut diberikan jika haiwan berkenaan sebelum ini tidak divaksin. Suntikan penggalak juga patut diberikan satu tahun selepas vaksin pertama.

## Mamalia

### Anjing

Anjing setakat ini mewakili haiwan paling lazim yang terlibat dalam pemindahan rabies kepada manusia. Di peringkat global, gigitan dan cakaran anjing bertanggungjawab atas 99% daripada jumlah kes rabies manusia.

Rabies mempunyai sejarah sepanjang tentang perkaitan dengan anjing. Catatan bertulis pertama tentang rabies adalah dalam Kodeks Eshnunna (sekitar tahun 1930 SM), yang memutuskan bahawa pemilik kepada anjing yang menunjukkan gejala rabies patut mengambil langkah pencegahan melawan gigitan. Jika seseorang digigit anjing rabid dan kemudiannya mati, pemiliknya didenda dengan berat.

Rabies berantarakan anjing ditakrifkan sebagai "sebarang kes yang disebabkan oleh virus rabies yang dikekalkan dalam populasi anjing (*Canis lupus familiaris*) bebas daripada spesies reservoir haiwan lain, sebagaimana yang ditentukan oleh kajian epidemiologi". Kebanyakan negara Barat telah menghapuskan rabies berantarakan anjing, tetapi ini kekal prevalen di negara-negara membangun. Di negara-negara yang di sana rabies telah dihapuskan, anjing tidak bervaksin masih dapat menghidap rabies akibat gigitan daripada haiwan rabid, seperti rubah, koyote, jakal, rakun, dan sigung. Di Amerika Syarikat, pada tahun 2022, 50 ekor anjing diuji positif untuk rabies.

Rabies berantarakan anjing masih sangat lazim di negara di Afrika dan di Asia. Di India, rabies berantarakan anjing adalah endemik; dengan rabies yang terutamanya dipindahkan kepada manusia daripada anjing (97% daripada jumlah kes rabies manusia), disusuli oleh kucing (2%), jakal, cerpelai, dan lain-lain (1%).

Tempoh pengeraman daripada rabies pada anjing dapat berkisar dari seminggu hingga beberapa bulan. Banyak anjing menghidap rabies bisu yang dapat terbiar terabai dan banyak anjing lain mati sebelum didiagnosis. Gejala penyakit ini pada anjing termasuk perubahan keperibadian, peningkatan suhu, anak mata melebar, membran kelip, dan air liur berlebihan.

### Anjing laut bulu Cape
Di Afrika Selatan, anjing laut bulu Cape dilaporkan telah menyerang orang di Pantai Barat. Pada Julai 2024, ada pengesahan bahawa 17 ekor anjing laut di sepanjang garis pinggir laut sepanjang  di antara Cape Town dengan Plettenberg Bay diuji positif untuk rabies dan itu dapat menjadi punca bagi tingkah laku serangan pada anjing laut bulu. Hipotesisnya ialah bahawa rabies diperoleh daripada jakal berbelakang hitam yang memangsakan anjing laut; rabies adalah endemik dalam kalangan jakal Afrika selatan.

### Arnab
Walaupun jangkitan semula jadi pada arnab adalah jarang, ia khususnya rentan terhadap virus rabies; arnab digunakan untuk membangunkan vaksin rabies pertama oleh Louis Pasteur pada tahun 1880-an dan terus digunakan untuk pengujian diagnostik rabies. Virus ini kerap dihidap apabila diserang oleh haiwan rabid lain dan dapat mengeram di dalam arnab sehingga selama dua minggu hingga tiga minggu. Gejala termasuk kelemahan pada anggota badan, geletar kepala, kurang selera, lelehan hidung, dan kematian dalam tempoh tiga hari hingga empat hari. Buat masa ini, tiada vaksin yang tersedia untuk arnab. Institut Kesihatan Kebangsaan mengesyorkan agar arnab dibela di ruangan dalaman atau terkurung di dalam sangkar arnab di luar yang tidak membolehkan haiwan lain bersentuhan dengannya.

### Babi
Rabies adalah jarang pada babi, tetapi dapat berlaku. Pada tahun 2007, ada wabak rabies pada babi di China, di Provinsi Hunan, setelah virus ini disebarkan daripada anjing.

### Beruang
Beruang amat jarang menjadi rabid, walaupun ada kemungkinan. Pada tahun 2025, seekor beruang yang menyerang seorang lelaki di Pennsylvania disahkan rabid. Kes rabies berpengesahan pertama pada beruang kutub berlaku pada tahun 1989 di Wilayah Barat Laut di Kanada.

### Gajah Asia
Sebagai salah satu mamalia darat terbesar di benua Asia, gajah ini biasanya tinggal di India, di Indonesia, di Nepal, dan di Kemboja: negara yang mengalami wabak rabies berlangsung. Kira-kira 1.4% daripada jumlah gajah ini mati akibat rabies, kebanyakan kes ini berpunca daripada gigitan/serangan daripada anjing liar. Apabila tidak terawat, mamalia ini dapat menderitai rabies lumpuh, atau rabies bisu, dan anggota-anggota badan perlahan-lahan mula lumpuh. Dengan itu, kelaparan berkurangan, pergerakan tali perut mula berhenti, dan tingkah laku gajah dapat mula berubah. Selepas lima hari, haiwan tersebut mati. Apabila dirawat, gajah menerima "toksoid tetanus kuda" setiap tahun. Gajah bervaksin ini dapat mengembangkan gerak balas imun humor dan memerangi gejala mematikan daripada virus rabies.

### Jakal
Rabies adalah lazim pada jakal, terutamanya di Selatan Afrika, dan hadir pada jakal berbelakang hitam dan jakal tepi berbelang. Rabies juga hadir pada jakal keemasan, khususnya di bahagian-bahagian di Timur Tengah.

### Kelawar
Rabies di serata Amerika Utara dan Amerika Selatan membawa virus rabies (RABV), sementara di bahagian lain dunia ia membawa lisavirus lain. Rabies pada kelawar pertama kali dikaji dengan teliti di Trinidad di Hindia Barat. Pulau ini mengalami bilangan kematian ketara bagi haiwan ternakan dan manusia sama seperti kelawar rabid. Dalam tempoh 10 tahun dari tahun 1925 dan tahun 1935, 89 orang dan ribuan haiwan ternakan telah mati akibatnya—"mortaliti manusia tertinggi daripada kelawar terjangkit rabies setakat yang pernah direkodkan di mana-mana."

Pada tahun 1931, Dr. Joseph Lennox Pawan dari Trinidad di Hindia Barat, iaitu seorang ahli bakteriologi pemerintah, menemukan jasad Negri di dalam otak seekor kelawar dengan tabiat luar biasa. Pada tahun 1932, Dr. Pawan mendapati bahawa kelawar penghisap darah terjangkit dapat menghantar rabies kepada manusia dan haiwan lain. Pada tahun 1934, pemerintah Trinidad dan Tobago memulakan program untuk membasmi kelawar penghisap darah, sambil menggalakkan penyaringan di luar bangunan haiwan ternakan dan menawarkan program pemvaksinan percuma untuk haiwan ternakan terdedah.

Selepas pembukaan Makmal Virus Rantauan Trinidad pada tahun 1953, Arthur Greenhall menunjukkan bahawa sekurang-kurangnya lapan spesies kelawar di Trinidad telah terjangkit dengan rabies; termasuk kelawar penghisap darah biasa, kelawar penghisap darah bersayap putih yang jarang, serta dua spesies keluang yang banyak: kelawar berekor pendek Seba dan keluang Jamaica.

Penjujukan data terkini mencadangkan bahawa peristiwa-peristiwa rekombinasi pada seekor kelawar Amerika menyebabkan virus rabies moden mendapatkan kepala ektodomain protein G beribu-ribu tahun lalu. Perubahan ini berlaku pada organisma yang mempunyai kedua-dua rabies dan virus karnivor terpisah. Rekombinasi ini menghasilkan pindah silang yang memberi rabies kadar kejayaan baharu merentasi perumah kerana ektodomain protein G, yang mengawal pengikatan dan reseptor pH, kini sesuai untuk perumah karnivor juga.

Rabies kriptik merujuk jangkitan yang tidak dikenal pasti, yang kebanyakannya dijejak kembali kepada bentuk amat virulen pada kelawar berbulu perak dan kelawar triwarna. Ini pada umumnya merupakan spesies agak tertutup, maka darjah nisbi jangkitan dan keserupaan antara strain kelawar-kelawar ini adalah luar biasa. Kedua-duanya merupakan spesies reservoir rabies bebas tetapi merangkumi sebilangan besar gigitan. Ketidakhadiran gejala tipikal dapat kerap menyebabkan kelewatan besar dalam perawatan dan diagnosis pada kedua-dua haiwan dan manusia, kerana profilaksis pascapendedahan yang diperlukan dan ujian dFAT mungkin tidak dijalankan.

### Koyote
Rabies adalah lazim pada koyote dan dapat menjadi sebab untuk kebimbangan jika ia berinteraksi dengan manusia.

### Kucing

Di Amerika Syarikat, kucing bela jinak ialah haiwan rabid yang paling lazim dilaporkan. Di Amerika Syarikat, setakat tahun 2008, antara 200 dengan 300 kes dilaporkan setiap tahun; pada tahun 2017, 276 ekor kucing dengan rabies dilaporkan. Setakat tahun 2010, pada setiap tahun sejak tahun 1990, kes terlapor tentang rabies pada kucing melebihi bilangan kes rabies pada anjing.

Kucing yang belum divaksin dan yang dibiarkan berada di ruangan luaran mempunyai risiko paling banyak untuk menghidap rabies, kerana mungkin bersentuhan dengan haiwan rabid. Virus ini kerap disebarkan semasa pergaduhan sesama kucing atau haiwan lain dan disebarkan melalui gigitan, air liur, atau melalui membran bermukus dan luka segar. Virus ini dapat mengeram dari satu hari hingga lebih daripada setahun sebelum sebarang gejala mula muncul. Gejala mempunyai permulaan cepat dan dapat termasuk agresi luar biasa, kegelisahan, ketidakbermayaan, anoreksia, kelemahan, kekeliruan, kelumpuhan, dan sawan. Pemvaksinan kucing (termasuk penggalak) oleh doktor haiwan disyorkan untuk mencegah jangkitan rabies pada kucing ruangan luaran.

### Kuda
Rabies dapat dijangkitkan pada kuda jika ia berinteraksi dengan haiwan rabid di padang ragutnya, biasanya melalui gigitan (cth., oleh kelawar penghisap darah) pada muncung atau anggota bawah. Tanda termasuk agresi, ketidakselarasan, penekanan kepala, pergerakan pusing-pusing, ketempangan, geletar otot, konvulsi, kolik, dan demam. Kuda yang mengalami bentuk lumpuh bagi rabies mengalami kesukaran untuk menelan dan rahang bawah terjuih kerana kelumpuhan otot tekak dan otot rahang. Pengeraman virus mungkin berkisar selama antara 2–9 minggu. Dalam sebuah kajian yang dilakukan ke atas 21 ekor kuda dengan rabies, kematian berlaku dalam tempoh 1–7 hari dengan purata masa kemandirian sebanyak 4.47 hari. Buat masa ini, ada syor agar kuda menerima vaksin tahunan; walau bagaimanapun, dalam sebuah kajian yang dilakukan ke atas 93 ekor kuda, terdapat penemuan bahawa vaksin rabies dapat memberikan keimunan berpanjangan terhadap virus ini sehingga selama lapan tahun.

### Lembu
Di kawasan penternakan lembu yang lazim dikunjungi oleh kelawar penghisap darah, lembu berpagar kerap menjadi sasaran utama kelawar (bersama-sama dengan kuda), kerana ketercapaian haiwan-haiwan ini berbanding dengan mamalia liar. Di Amerika Latin, kelawar penghisap darah ialah reservoir utama bagi virus rabies dan, di Peru, sebagai contoh, penyelidik telah menghitung bahawa lebih daripada 500 ekor lembu setiap tahun mati akibat rabies hantaran kelawar.

Kelawar penghisap darah telah pupus di Amerika Syarikat selama beribu-ribu tahun (suatu keadaan yang mungkin berbalik kerana perubahan iklim, kerana wilayah kelawar penghisap darah di Mexico utara telah baru-baru ini merayap ke utara dengan cuaca lebih panas), lantas lembu Amerika Syarikat buat masa ini tidak rentan terhadap rabies daripada vektor ini. Walau bagaimanapun, 2 kes rabies pada lembu tenusu di Amerika Syarikat, bilamana orang telah terdedah melalui susu bukan pasteur, telah berlaku sejak tahun 1996. Dalam kedua-dua insiden ini, terdapat kemungkinan bahawa lembu tersebut menerima virus ini daripada rakun. Pada tahun 1998, seekor lembu dengan rabies diperah sebanyak 12 kali dalam tempoh seminggu sebelum ia mati. Susu ini dicampurkan dengan susu daripada lembu lain dan diedarkan untuk diminum. 66 orang yang meminum susu ini ditemukan dan kesemuanya menerima PEP. Insiden lain berlaku pada tahun 1996 dan 14 orang dirawat dengan PEP.

Program pemvaksinan di Amerika Latin telah berkesan dalam melindungi lembu daripada rabies, bersama-sama dengan pendekatan lain seperti penakaian populasi-populasi kelawar penghisap darah.

### Monyet
Monyet, seperti manusia, dapat menghidap rabies; walau bagaimanapun, ia tidak cenderung untuk menjadi sumber lazim bagi rabies. Monyet dengan rabies cenderung untuk mati dengan lebih cepat berbanding dengan manusia. Dalam sebuah kajian, 9 dalam 10 monyet menghidap gejala parah atau mati dalam tempoh 20 hari selepas jangkitan. Monyet sebagai agen jangkitan kerap menjadi kebimbangan untuk individu yang menghuni atau mengunjungi negara-negara membangun kerana ia merupakan sumber kedua paling lazim bagi rabies selepas anjing di kebanyakan tempat ini.

### Panda merah
Walaupun jarang, kes rabies pada panda merah telah direkodkan.

### Rakun
Rakun ialah reservoir rabies utama di bahagian timur di Amerika Syarikat. Ia membawa varian rabies rakun bagi virus rabies. Wabak terawal yang diketahui berlaku di Florida pada tahun 1950-an, yang merebak ke Georgia di sebelah menjelang tahun 1962. Pada tahun 1977, wabak bermula di Virginia Barat dekat dengan sempadan Virginia, diandaikan disebabkan oleh pengangkutan 3,500 ekor rakun dari Florida ke Virginia untuk perburuan. Rabies rakun akhirnya merebak sehingga meliputi seluruh Pantai Timur. Di Kanada, wabak rabies rakun berlaku di Ontario Selatan pada tahun 2015. Rabies juga hadir di Quebec dan di New Brunswick.

### Rubah

Rabies pada rubah adalah endemik di serata kebanyakan bahagian dunia, walaupun tempoh pengeraman dan jenis antigen beranjak bergantung pada perumahnya. Di kawasan di Eropah dengan rabies darat yang masih hadir, rubah merah ialah vektor utama, setelah Eropah bergelut selama berdekad-dekad dengan rabies berantarakan rubah, yang difahami telah berasal daripada wabak tahun 1930-an pada rubah merah di Kaliningrad dan setelah tersebar ke serata Eropah sebagai susulan.

Rabies Artik ialah satu strain spesifik bagi *Rabies lyssavirus* yang berkait paling rapat secara filogenetik dengan bebenang terpisah di India dan mempunyai tempoh pengeraman yang dapat bertahan selama sehingga enam bulan, sebanding dengan tempoh pengeraman bagi virus ini pada manusia. Ini sangat jarang dikaji kerana kesukaran dalam kultivasi makmal dan dalam pencarian sampel, tetapi kajian telah menunjukkan varian antigen unik pada perumah berlainan, paling lazim rubah Artik, *Vulpes lagopus*, iaitu satu spesies amat padat. Walaupun strain ini didakwa kurang bersifat patogen untuk manusia, itu mungkin merupakan korelasi kepada kadar pendedahan rendah dan bukan hakikat fisiologi.

### Serigala
Dalam keadaan normal, serigala liar pada umumnya silu di sekeliling manusia, walaupun terdapat beberapa keadaan terlapor, yang dalamnya serigala telah direkodkan bertindak secara agresif terhadap manusia. Majoriti serangan serigala yang membawa maut dari segi sejarah telah melibatkan rabies, yang pertama kali direkodkan pada serigala pada abad ke-13. Kes berekod terawal tentang serangan serigala rabid sebenar berasal dari Jerman pada tahun 1557. Walaupun serigala bukan reservoir untuk penyakit ini, ia dapat menghidapnya daripada spesies lain. Serigala memperoleh keadaan agresif luar biasa parah apabila terjangkit dan dapat menggigit ramai orang dalam satu serangan tunggal. Sebelum vaksin dibangunkan, gigitan hampir sentiasa membawa maut. Kini, gigitan serigala dapat dirawat, tetapi keparahan serangan serigala rabid kadang-kadang dapat mengakibatkan kematian secara langsung atau gigitan dekat dengan kepala akan menyebabkan penyakit ini bertindak dengan terlalu pantas untuk membolehkan rawatan berkesan.

Serangan rabid cenderung untuk berkelompok pada musim sejuk dan musim bunga. Dengan pengurangan rabies di Eropah dan di Amerika Utara, sedikit serangan serigala rabid telah direkodkan, walaupun sesetengah masih berlaku setiap tahun di Timur Tengah. Serangan rabid mengongsi ciri yang boleh digunakan untuk membezakannya daripada serangan pemangsaan: serigala rabid membatasi diri hanya dengan menggigit mangsa dan tidak memakan mangsa; mangsa serigala rabid biasanya diserang di sekeliling kepala dan leher dengan cara berkekalan; jangka masa serangan pemangsaan kadang-kadang dapat berlangsung selama berbulan-bulan atau bertahun-tahun, sementara serangan rabid biasanya berakhir dalam tempoh dua minggu.

### Sigung
Di Amerika Syarikat, buat masa ini, tiada vaksin lulusan Jabatan Pertanian Amerika Syarikat untuk strain rabies yang menjejaskan sigung. Apabila kes dilaporkan tentang sigung peliharaan yang menggigit manusia, haiwan tersebut kerap dibunuh untuk diuji untuk rabies. Telah ada laporan bahawa tiga varian berlainan bagi rabies wujud pada sigung belang di negeri-negeri tengah utara dan selatan.

### Mamalia berplasenta lain
Haiwan darat paling lazim terjangkit di Amerika Syarikat merupakan rakun, armadilo, sigung, rubah, dan koyote. Sebarang gigitan oleh haiwan liar sedemikian mesti dianggap sebagai kemungkinan pendedahan kepada virus rabies.

Rabies adalah jarang pada rodensia dan lagomorf; walau bagaimanapun, masih ada peluang bahawa ia dapat memindahkan rabies kepada manusia. Walaupun bilangannya masih kecil, kes tentang rodensia dan lagomorf rabid semakin meningkat. Kebanyakan kes rabies dilaporkan berpunca daripada limpahan daripada epidemik rabies dalam populasi rakun berdekatan. Marmot tanah khususnya mempunyai kadar tertinggi bagi laporan rabid.

Di luar Amerika Syarikat, penyelidikan meluas telah dijalankan ke atas haiwan di luar kebiasaan pola jangkitan biasa. Cerpelai kuning, yang asli di Afrika Selatan, telah diketahui membawa virus rabies tanpa gejala selama beberapa tahun. Dalam sebuah kajian yang dilakukan pada tahun 1993, beberapa wabak besar di ladang bersebelahan sepanjang tempoh 11 tahun kesemuanya dijejak kepada satu populasi tunggal. Fasa dorman berpanjangan bagi virus ini memungkinkan pemindahan mendatar di peringkat ini melalui pembiakbakaan dan kecederaan tipikal daripada pergaduhan kewilayahan. Tidak ada pengetahuan tentang hal yang mencetuskan kemunculan virus ini apabila memasuki peringkat prodrom, tetapi terdapat hipotesis bahawa ini disebabkan oleh punca stres seperti kekurangan makanan atau punca stres lain di kawasan berpenduduk padat. Yang selanjutnya merumitkan ini ialah kesukaran dalam pengujian rabies sebelum kematian, kerana mengambil sel di sekeliling batang otak dan di dalam saraf dan air liur.

Di rantau geografi sama, kudu besar, iaitu satu spesies antelop di Namibia, juga telah menderitai wabak rabies besar dalam populasinya. Kudu besar ialah anggota dalam *[[Tragelaphini|Tragelaphini antelopes]]*, yang lebih berkait rapat dengan lembu berbanding dengan kaitan dengan antelop lain dan amat rentan terhadap virus ini. Semasa epidemik pertama dari tahun 1996 hingga tahun 1997, sehingga 20% daripada populasi mati akibat penyakit ini; analisis filogenetik turut sama membuktikan bahawa penyebaran cepat adalah sebahagian besarnya melalui pemindahan mendatar. Kudu ialah faktor besar dalam pertanian dan ekonomi Namibia, tetapi statusnya sebagai hidupan liar menjadikan pencegahan penyakit ini jauh lebih sukar.

### Mamalia marsupial dan monotrem
Oposum Virginia (marsupial, tidak seperti mamalia lain yang tersebut di atas, yang kesemuanya euterian/berplasenta), mempunyai suhu badan dalaman lebih rendah berbanding dengan yang digemari oleh virus rabies dan, oleh itu, tahan tetapi tidak imun terhadap rabies. Marsupial, bersama-sama dengan monotrem (platipus dan ekidna), biasanya mempunyai suhu badan lebih rendah berbanding dengan euterian bersaiz serupa.

## Burung
Burung pertama kali dijangkiti secara buatan dengan rabies pada tahun 1884, dengan kerja yang dilakukan pada pelbagai jenis spesies, termasuk unggas dan merpati bela jinak. Pengujian beratus-ratus tahun telah berkesimpulan bahawa burung terjangkit sebahagian besarnya, jika tidak sepenuhnya, tidak bergejala dan pulih; sebuah kajian tahun 1988 meneliti sebilangan burung pemangsa, seperti helang sawah berekor merah, helang botak, burung hantu bertanduk, dan hering kalkun dan berkesimpulan bahawa burung-burung ini kurang berkemungkinan menjadi reservoir rabies. Spesies burung lain telah diketahui mengembangkan antibodi rabies, iaitu tanda jangkitan, selepas memakan mamalia terjangkit rabies.

## Lihat juga
* Mission Rabies
* Penularan penyakit anjing gila
* Penyakit anjing gila di Haiti
* Prevalens rabies

## Rujukan

### Kutipan

## Bibliografi
* 
* 
*