Ayub Khan (komander Afghan)

**Muhammad Ayub Khan** (14 Mei 190719 April 1974), lebih dikenali sebagai Ayub Khan, ialah seorang pegawai tentera Pakistan yang berkhidmat sebagai presiden kedua Pakistan dari 1958 hingga 1969. Beliau sebelum ini berkhidmat sebagai Panglima Tentera Pakistan ketiga dari 1951 hingga 1958.

Dilahirkan di Wilayah Sempadan Barat Laut, Khan mendapat pendidikan dari Universiti Muslim Aligarh dan dilatih di Maktab Tentera Diraja, Sandhurst. Beliau berperang dalam Perang Dunia Kedua di pihak British menentang Tentera Imperial Jepun. Selepas pemisahan India pada Ogos 1947, beliau menyertai Tentera Pakistan dan ditempatkan di Bengal Timur. Pada tahun 1951, beliau menjadi ketua komander pribumi pertama, menggantikan Jeneral Sir Douglas Gracey. Dari 1953 hingga 1958, beliau berkhidmat dalam kerajaan awam sebagai Menteri Pertahanan dan Dalam Negeri dan menyokong keputusan presiden Iskandar Ali Mirza untuk mengenakan undang-undang tentera terhadap pentadbiran perdana menteri Feroze Khan pada 7 Oktober 1958. Dua minggu kemudian, selepas perpecahan dalam hubungan sivil-tentera , Khan merampas jawatan presiden dalam rampasan kuasa tentera, yang pertama dalam sejarah negara.

Sebagai presiden, Khan secara kontroversi melantik Jeneral Muhammad Musa untuk menggantikannya sebagai ketua komander, menggantikan pegawai kanan yang dihormati seperti Jeneral Adam Khan, Jeneral Sher Ali Khan Pataudi dan Jeneral Latif Khan. Dia menyelaraskan Pakistan dengan Amerika Syarikat, dan membenarkan akses Amerika ke pangkalan udara di dalam Pakistan, terutamanya pangkalan udara di luar Peshawar, dari mana misi pengintip ke atas Kesatuan Soviet dilancarkan. Hubungan dengan negara jiran China telah diperkukuh tetapi penjajarannya dengan AS memburukkan hubungan dengan Kesatuan Soviet pada tahun 1962. Beliau melancarkan Operasi Gibraltar menentang India pada tahun 1965, yang membawa kepada perang habis-habisan. Ia mengakibatkan kebuntuan dan keamanan dipulihkan melalui Deklarasi Tashkent. Di dalam negeri, Ayub menganut dasar laissez-faire negara-negara bersekutu Barat pada masa itu. Khan menswastakan industri milik kerajaan, dan meliberalisasikan ekonomi secara amnya. Aliran masuk besar bantuan dan pelaburan asing membawa kepada ekonomi yang paling pesat berkembang di Asia Selatan. Tempoh beliau juga dibezakan dengan penyiapan stesen hidroelektrik, empangan, dan takungan. Di bawah Ayub, program angkasa lepas Pakistan telah ditubuhkan, dan negara itu melancarkan misi angkasa lepas pertamanya pada tahun 1962. Bagaimanapun, kegagalan reformasi tanah dan sistem percukaian yang lemah bermakna kebanyakan pertumbuhan ini jatuh ke tangan golongan elit. Pada tahun 1965, Khan menyertai perlumbaan presiden sebagai calon Liga Muslim Konvensyen untuk menentang calon pembangkang Fatima Jinnah. Ayub memenangi pilihan raya dan dipilih semula untuk penggal kedua. Pada tahun 1967, ketidaksetujuan terhadap kenaikan harga makanan mendorong demonstrasi di seluruh negara yang diketuai oleh Zulfikar Ali Bhutto. Berikutan protes di Pakistan Timur, Ayub meletak jawatan pada Mac 1969 dan melantik Yahya Khan. Kemudian, melawan penyakit yang singkat, dia meninggal dunia pada tahun 1974.

Khan kekal sebagai presiden paling lama berkhidmat di negara itu dan ketua negara kedua paling lama berkhidmat. Legasi beliau kekal bercampur-campur; zamannya sering digelar sebagai "Dekad Pembangunan". Khan dikreditkan dengan kemakmuran ekonomi dan perindustrian. Dia dikecam oleh pengkritik kerana memulakan pencerobohan pertama agensi perisikan ke dalam politik negara, kerana menumpukan kekayaan kepada segelintir pihak yang korup, dan kerana dasar diskriminasi geografi yang kemudiannya membawa kepada Perang Pembebasan Bangladesh.

## Rujukan