Kebakaran kelab malam Kočani

Pada 16 Mac 2025, sebuah kebakaran telah berlaku di kelab malam Pulse di Kočani, Macedonia Utara, membunuh 59 orang dan mencederakan 196. Semasa konsert yang penuh sesak dihadiri kira-kira 500 orang, sebuah percikan bunga api dalam ruangan membakar kepingan buih akustik yang mudah terbakar di siling, dengan cepat menyelubungi tempat itu dalam asap toksik yang tebal. Pada masa itu, kelab malam itu sesak, melebihi kapasiti undang-undangnya, dan tidak mempunyai langkah keselamatan kebakaran yang mencukupi, seperti pintu keluar kecemasan yang betul dan penggera kebakaran. Tempat itu ialah bekas gudang permaidani dan telah pun beroperasi secara haram sebagai kelab malam, kerana tempat itu tidak berlesen.

Kebakaran itu menyebabkan perkabungan dan protes yang meluas di Macedonia Utara, dengan ramai rakyat menyebut rasuah kerajaan, penguatkuasaan kawal selia yang tidak mencukupi dan kecuaian sebagai faktor penyumbang. Pengawasan awam telah diadakan untuk mangsa, dan bantahan meletus untuk meminta kebertanggungjawaban daripada kedua-dua pemilik kelab malam dan pihak berkuasa kerajaan. Kebakaran itu menimbulkan kebimbangan mengenai rasuah dalam kerajaan Macedonia. Kerajaan Macedonia Utara telah melancarkan siasatan ke atas kelab malam lain yang beroperasi di negara itu, menyebabkan banyak kelab malam yang ditutup kerana melanggar keselamatan. Ia merupakan kebakaran kelab malam paling maut di Eropah sejak kebakaran kelab malam Bucharest 2015 dan kebakaran paling maut dalam sejarah Macedonia Utara.

## Latar belakang
Kelab malam itu terletak di dalam sebuah bangunan yang dahulunya digunakan sebagai gudang permaidani. Ia digambarkan sebagai "kelab malam yang ditambahbaik" oleh wartawan tempatan dan, menurut pihak berkuasa, tidak mempunyai lesen sah untuk beroperasi, tetapi telah berbuat demikian selama beberapa tahun sebelum kebakaran. Menurut Toškovski, bangunan itu hanya diakui untuk industri ringan dan bukan untuk katering, dan tiada kontrak bertulis antara kumpulan itu dan pemilik kelab. Seorang penduduk Kočani, yang telah bekerja di sana 20 tahun sebelum ini apabila ia menempatkan sebuah kilang tekstil, menyatakan kekeliruan bahawa bangunan kecil seperti itu boleh memuatkan 500 orang, dan mengatakan bahawa ia mempunyai "siling yang sangat rendah" 

Sebuah pemeriksaan selepas kebakaran mendedahkan kekurangan dalam sistem pemadam api dan pencahayaan bangunan itu. Selain itu, hanya satu pintu keluar yang berkesan telah dikenal pasti di dalam bangunan itu, memandangkan pintu belakang tempat itu dikunci. Selain kelab malam itu dikunci, pintu belakang tidak mempunyai pemegang di bahagian dalam, ditutup dengan dinding kering, dan dilapisi dengan bahan kalis bunyi yang mudah terbakar. Bangunan itu diperbuat daripada dinding kering mudah terbakar, tidak mempunyai penggera kebakaran, dan hanya satu alat pemadam api. Bangunan itu juga tidak mempunyai sambungan elektrik kecemasan.

## Kebakaran
Pada 2:35 pagi pada 16 Mac 2025, kira-kira 500 orang telah menghadiri konsert duo hip-hop Macedonia DNK di Kelab Malam Pulse di Kočani, walaupun hanya 250 tiket yang terjual. Gerb berkilauan berserenjang atau "pancutan pentas", sejenis bunga api dalaman, telah dinyalakan semasa persembahan mereka. Percikan api mereka menyalakan kepingan buih akustik mudah terbakar yang menyebabkan kebakaran di seluruh struktur bumbung, dengan pantas menyelubungi seluruh tempat dalam api dan asap toksik.

Video piroteknik dan kebakaran berikutnya menunjukkan percubaan untuk memadamkan api, dengan beberapa pengunjung memerhatikan pemadaman api manakala yang lain dipindahkan. Seorang mangsa yang terselamat berkata bahawa dia telah menjerit kepada sekumpulan kanak-kanak untuk meninggalkan disko, tetapi mereka cuma mentertawakannya. Mangsa yang terselamat melaporkan kekecohan orang ramai ketika orang ramai meluru ke arah pintu keluar kelab. Seorang mangsa yang terselamat menyatakan dia telah dipijak orang ramai selepas terjatuh dari tangga. Seorang ahli kumpulan menggesa orang ramai untuk berpindah semasa memadam kebakaran, dengan menyatakan: "Semua keluar, kami akan kembali". Beberapa mangsa cuba melarikan diri melalui bilik air kelab itu, tetapi terdapat tingkap berpalang yang menghalang mereka.

Panggilan pertama ke perkhidmatan kecemasan diterima pada 2:48 pagi. Pasukan bomba dari bandar berhampiran turut dikerahkan. Usaha menyelamat terhalang oleh ketidakupayaan trak bomba untuk mengakses kelab malam itu, kerana tempat itu terletak di kawasan kejiranan yang padat penduduk. Pihak berkuasa membawa berpuluh-puluh orang yang cedera ke hospital berdekatan di Štip, Kočani dan Skopje. Bulgaria menghantar pesawat tentera "Spartan" untuk memindahkan beberapa mangsa ke hospital di Sofia dan Varna.

## Korban

### Kematian
Sehingga 20 Mac 2025, 59 orang berusia antara 16 sehingga 48 tahun telah terbunuh dalam kebakaran, lalu enam mangsa yang terbunuh adalah kanak-kanak bawah umur. Ini ialah kebakaran kelab malam yang paling mematikan di Eropah sejak kebakaran kelab malam Bucharest 2015 (juga disebabkan oleh piroteknik), dan kebakaran paling mematikan dalam sejarah Macedonia Utara. Seorang pengarah hospital di Kočani, Kristina Serafimovska, berkata kebanyakan orang mati mengalami kecederaan akibat kerumunan orang yang cuba melarikan diri dari kelab. Ramai mangsa sukar dikenal pasti kerana ketiadaan kad pengenalan mereka. Seorang pemandu ambulans di Kočani, Ile Gočevski, yang mengangkut mangsa ke hospital sepanjang hari, meninggal dunia dalam tidur pada 17 Mac, sehari selepas kebakaran, setelah dia pulang untuk berehat. Beliau meninggal dunia akibat serangan jantung yang disebabkan oleh terlalu penat selepas menyelesaikan 11 perjalanan hospital semalaman. Salah seorang rakan sekerja beliau menulis satu catatan di media sosial yang menyebut pemandu ambulans Macedonia terlalu banyak bekerja dan kurang dibayar dan memuji tindakan Gočevski. Menteri Kesihatan Macedonia Arben Taravari bertindak balas terhadap catatan media sosial itu, berjanji untuk meningkatkan keadaan kerja dan gaji pemandu ambulans, dan berkata bahawa kerja mereka sering diabaikan.

Andrej Gjorgieski, salah seorang penyanyi utama DNK, disahkan meninggal dunia bersama jurugambar kumpulan Aleksandar Efremov, penyanyi sokongan Sara Projkovska, pemain dram Gjorgji Gjorgiev dan pemain papan kekunci Filip Stevanovski. Dua lagi ahli kumpulan terselamat dalam kebakaran awal, tetapi meninggal dunia pada waktu petang. Vladimir Blažev, penyanyi utama yang lain, melecur di muka dan tangannya serta diberikan terapi oksigen, menjadikannya satu-satunya yang terselamat daripada kumpulan itu. Tidak lama selepas kebakaran, khabar angin tersebar di media sosial mendakwa Gjorgieski masih hidup dan menerima rawatan di rumahnya, tetapi isterinya menafikannya dan meminta agar media sosial mengelak daripada menyiarkan maklumat yang salah dan privasi dia dan keluarganya dihormati. Menurut saksi dan pengurusnya, Gjorgieski kembali untuk menyelamatkan orang lain di dalam kelab.

Seorang pegawai polis di kelab yang memeriksa dadah dan kanak-kanak bawah umur maut akibat kebakaran itu. Menurut menteri dalam negeri, dia berada di dalam kelab itu ketika dia meninggal dunia. Seorang pemain bola sepak iaitu KF Shkupi Andrej Lazarov mengalami kecederaan akibat terhidu asap dan melecur ketika cuba menyelamatkan pengunjung kelab, dan meninggal dunia tidak lama kemudian di hospital. Damjan Taneski, penjaga gol bola sepak muda dari Štip, dan Petar Ivanovski, pemain bola keranjang untuk Basket Dino Delicacies dari Kočani, juga antara mangsa kebakaran.

### Kecederaan
Seramai 196 orang telah cedera, termasuk 20 kanak-kanak bawah umur. Sekurang-kurangnya 72 orang dimasukkan ke hospital di Macedonia Utara, manakala 101 yang lain disahkan telah dibawa ke luar negara untuk rawatan.  Sebahagian daripada mereka dimasukkan ke hospital di Kočani dan Štip. Di samping itu, ada yang dihantar ke hospital Skopje. Ini termasuk 17 yang melecur teruk telah dibawa ke hospital St. Naum of Ohrid, 49 ke Pusat Klinikal Skopje, dan 18 ke Hospital Umum "8 September", dua daripada mereka berada dalam keadaan kritikal. Hospital wilayah Kočani sangat tidak lengkap untuk kemasukan mangsa, kerana hanya mempunyai dua ambulans dan satu van dengan katil. *Radio Kočani* melaporkan bahawa mereka yang cedera ditinggalkan terbaring di jalan, kerana tidak ada kenderaan kecemasan yang mencukupi untuk mengangkut mereka semua. Beberapa mangsa telah dibawa ke hospital oleh orang awam. Seorang abang kepada salah seorang mangsa berkata bahawa terdapat mayat di koridor hospital, dan dia terpaksa melangkah ke atas mereka untuk memeriksa adiknya yang cedera.

Disebabkan keterukan kecederaan akibat melecur dan terhidu asap, sebahagian daripada mereka yang cedera telah dipindahkan ke unit khas di hospital dan klinik di Skopje dan Štip. Menjelang 17 Mac, semua pesakit yang tinggal di hospital besar Kočani telah dipindahkan ke klinik di Skopje. Memandangkan dinding kering yang dipasang di siling kelab malam itu mengandungi asbestos, karsinogen, Menteri Kesihatan Taravari mengarahkan mangsa yang cedera dan sesiapa sahaja yang pernah berada di tempat kejadian untuk berjumpa doktor kerana mereka mungkin terhidu asbestos. Menurut Meri Cvetkovska, seorang profesor kejuruteraan awam di Ss. Cyril dan Methodius University of Skopje, teori bahawa asbestos dibakar adalah tidak benar, kerana asbestos pecah di bawah haba dan bukannya terbakar. Doktor Bojan Trajkovski berkata bahawa sesiapa sahaja yang berada di dalam kelab malam itu harus dipantau untuk tanda-tanda mesotelioma sepanjang hayat mereka.

Pada 16 dan 17 Mac, beberapa orang yang lebih parah telah dipindahkan ke hospital di negara lain; sembilan pesakit telah diangkut ke Turki (tiga ke Istanbul dan enam ke Ankara), 14 pesakit telah diangkut ke Bulgaria (lapan ke Sofia dan tiga setiap satu ke Varna dan Plovdiv). Lima orang telah dipindahkan ke Thessaloniki, Greece. Dua puluh sembilan daripada yang tercedera dihantar ke empat hospital berbeza di Serbia (Akademi Perubatan Tentera dan Pusat Klinikal Serbia di Belgrade, Hospital Tentera Niš dan Pusat Klinikal Niš). Empat pesakit dihantar ke Lithuania dan masing-masing dua ke Budapest, Hungary dan Vienna, Austria. Pada 18 Mac, dua pesakit yang tercedera telah dihantar ke Zagreb, Croatia, untuk rawatan lanjut.

Pada petang 17 Mac, presiden Serbia Aleksandar Vučić melawat mangsa yang cedera di Pusat Klinikal Serbia di Belgrade bersama menteri kesihatan Zlatibor Lončar dan sebelas wartawan foto. Warga Macedonia Utara dan Serbia di media sosial menuduh Vučić menggunakan kesempatan itu untuk perhubungan awam dan menjaringkan mata politik. Vučić telah dirakam dalam gambar menyentuh pesakit dengan tangan kosong, dan kemudian menanggalkan topeng perubatannya semasa bercakap kepada akhbar di hadapan pesakit. Begitu juga, Perdana Menteri Macedonia Hristijan Mickoski, ditemani oleh beberapa pegawai lain, melawat mereka yang cedera di hospital Skopje pada petang 17 Mac dan sekali lagi pada 18 Mac, sebelum keluarga mereka dibenarkan melihat mereka, dan tanpa semua langkah keselamatan yang sewajarnya. Seorang lelaki di syarikat Mickoski dilihat tanpa topeng.

### Bantuan perubatan antarabangsa
Bulgaria menghantar pesawat tentera Alenia C-27J Spartan untuk mengangkut lapan daripada mangsa yang paling teruk tercedera ke Hospital Pirogov di Sofia dan Akademi Tentera-Perubatan di Varna, manakala enam lagi diangkut dengan ambulans ke Sofia dan Plovdiv. Pengarah Hospital Pirogov berkata bahawa dia menjangkakan angka kematian akan meningkat, disebabkan semua mangsa kebakaran yang mereka terima berada dalam "keadaan yang sangat teruk", mengalami lecur pada saluran pernafasan mereka. Pada 18 Mac, Palang Merah Bulgaria, Hospital Pirogov dan Pusat Kebangsaan Transfusi Hematologi menganjurkan kempen derma darah untuk membantu mereka yang cedera di Bulgaria, disokong oleh Akademi Perubatan Tentera. Menjelang 19 Mac, lebih 600 warga Bulgaria telah menderma darah di tiga bandar untuk mangsa kebakaran.

Pada 16 Mac, Serbia menghantar CASA C-295 Tentera Udara Serbia untuk mengambil 12 daripada mangsa yang paling teruk tercedera, yang telah dihantar ke Akademi Tentera-Perubatan dan Pusat Klinikal Serbia. Selain itu, Serbia menghantar lima buah ambulans dengan 14 kakitangan perubatan untuk membantu hospital yang sesak di Macedonia Utara. Dua buah ambulans memandu dua orang daripada yang paling parah tercedera ke Niš, di mana mereka dimasukkan ke Pusat Klinikal Niš dan Hospital Tentera Niš, dan tiga buah ambulans lain memandu ke Belgrade, di mana tiga lagi yang cedera dimasukkan ke Akademi Tentera-Perubatan dan Pusat Klinikal Serbia. Pakar bius di Akademi Perubatan Tentera, Goran Rondović, berkata kedua-dua pesakit yang mereka terima berada dalam keadaan kritikal tetapi stabil. Daripada 10 pesakit yang dibawa ke Akademi Perubatan Tentera, enam berada di unit rawatan rapi dan empat menerima pembedahan rekonstruktif. Sehingga 19 Mac, 30 daripada mereka yang paling kritikal sedang dirawat di hospital Serbia, diangkut melalui udara dan darat.

Sebuah pesawat C-27J Spartan Tentera Udara Romania, yang dikonfigurasikan untuk misi perubatan, berlepas pada 17 Mac dari Otopeni untuk menjalankan misi kemanusiaan untuk mengangkut empat pesakit yang didiagnosis melecur dari Skopje ke hospital di Vilnius, Lithuania, termasuk Aleksandar Karadakoski, pemilik syarikat yang mengendalikan kelab malam itu. Tiga lagi mangsa telah diangkut ke Turki dan tiga ke Greece. Di Belanda, pusat pembakaran di Groningen, Beverwijk dan Rotterdam komited untuk menyediakan bantuan perubatan dan perlindungan kepada mangsa. Slovenia menghantar pesawat tentera untuk mengangkut dua mangsa melecur ke Pusat Perubatan Universiti Ljubljana dengan dua lagi dihantar ke Pusat Perubatan Universiti Maribor. Pada 17 Mac, sebuah pesawat C-130 Tentera Udara Greece mengangkut tiga mangsa yang cedera parah dalam rawatan rapi ke hospital tentera di Athens. Menurut Menteri Kesihatan Greece Adonis Georgiadis, tiga buah hospital di Athens dan satu di Thessaloniki diletakkan dalam keadaan berjaga-jaga. Pada hari yang sama, tiga penerbangan berlangsung dari Pangkalan Tentera Udara Vogler ke Skopje dengan Tentera Udara Austria Medevac C-130 Hercules ke hospital di Graz dan Vienna.

Perdana Menteri Croatia Andrej Plenković mengumumkan pada 17 Mac bahawa dua buah helikopter Tentera Croatia akan mengangkut empat daripada yang cedera pada 19 Mac ke Croatia untuk rawatan. Pada 17 Mac, Czechia mengumumkan penempatan sepuluh kakitangan perubatan tentera dari Hospital Tentera Pusat ke Macedonia Utara selepas Macedonia Utara meminta bantuan.  Pada 18 Mac, Poland mengumumkan bahawa ia akan menyediakan penjagaan untuk dua orang yang tercedera di Pusat Rawatan Luka Bakar dan Pembedahan Rekonstruktif Timur di Łęczna, dengan pengangkutan pesakit dijalankan oleh Perkhidmatan Ambulans Udara. Belgium mengerahkan pasukan Pertolongan Cemas dan Sokongan Belgium (B-FAST) untuk memberikan bantuan perubatan kecemasan kepada mangsa kebakaran pada 19 Mac, membawa empat pesakit. Pada 20 Mac, tiga lagi mangsa kebakaran telah dihantar ke Hospital Başakşehir Çam dan Sakura City di Istanbul. Pada 20 Mac, Sepanyol mengumumkan bahawa ia akan merawat tujuh daripada mangsa di Madrid, dengan lima dihantar ke Hospital Universitario La Paz dan dua pergi ke Hospital Universiti Getafe. Pada hari yang sama, Perkhidmatan Perubatan Bersama Angkatan Tentera Norway mengangkut tujuh pesakit ke Sepanyol untuk rawatan hospital dalam pesawat yang diminta daripada Scandinavia Airlines. 

## Siasatan
Menteri Dalam Negeri Macedonia Utara, Panče Toškovski berkata bahawa lesen operasi kelab malam itu diperoleh hasil daripada korupsi dan rasuah. Toškovski berkata bahawa rumah dua bekas pekerja Kementerian Ekonomi telah digeledah, dan peralatan teknikal, dokumentasi, senjata, peluru telah dirampas. Pada 18 Mac, Toškovski berkata bahawa polis tempatan dari Štip dan Veles yang sedang menyiasat kebakaran itu akan digantikan dengan pegawai dari Skopje, untuk memastikan bahawa "proses berjalan tanpa tekanan, syak wasangka atau pengaruh yang tidak wajar", tetapi menambah bahawa keputusan itu tidak "menyiratkan rasa bersalah" kepada pegawai polis tempatan. Kerajaan mengarahkan pemeriksaan tiga hari ke atas semua kelab malam dan kabaret di negara ini. Pemeriksaan mendapati pelanggaran keselamatan yang ketara di Kelab Malam Pulse:

* Tempat itu tidak mempunyai peralatan keselamatan kebakaran asas, termasuk alat pemadam api yang mencukupi dan sistem penggera kebakaran yang berfungsi.
* Kelab itu hanya mempunyai satu pintu keluar yang boleh diakses, kerana pintu belakang dikunci, menghalang usaha pemindahan semasa kebakaran.
* Bangunan itu telah mengalami pengubahsuaian tanpa kebenaran, termasuk penggunaan bahan kalis bunyi yang menyalahi undang-undang, yang mungkin menyumbang kepada api merebak dengan cepat.

Pada sidang akhbar pada 17 Mac, Perdana Menteri Hristijan Mickoski mengumumkan bahawa hanya 12 lesen sah untuk kelab malam telah dikeluarkan di seluruh negara, dan Kelab Malam Pulse bukanlah salah satu daripadanya. Hanya sehari kemudian, jurucakap kerajaan mengumumkan bahawa sebenarnya terdapat 22 lesen sah, daripada 50 pertubuhan yang diperiksa  15 lagi daripada 50 tidak mempunyai lesen atau mempunyai lesen tamat tempoh. Akibatnya, banyak kelab malam dan tempat hiburan telah ditutup. Tiga kelab malam berlesen telah ditutup dan lesen mereka telah dibatalkan selepas siasatan mendapati banyak kekurangan. Polis melawat kesemua 12 syarikat di Macedonia Utara yang mempunyai lesen untuk mengendalikan piroteknik. Pada 20 Mac, pendakwa raya negera, Ljupčo Kocevski, berkata terdapat siasatan berterusan terhadap "rasuah, menyalahi undang-undang dalam perolehan piroteknik, dan beberapa jenayah lain".

### Tangkapan
Sekurang-kurangnya 20 orang telah ditahan. Bekas Setiausaha Kerajaan Negeri Kementerian Ekonomi Razmena Čekić Đurović telah ditahan selepas penyiasat mendapati dia menandatangani lesen palsu yang dikendalikan oleh kelab malam itu. Pihak berkuasa mengesahkan bahawa dokumen lesen Kelab Malam Pulse tidak ditemui dalam pangkalan data lesen kerajaan, walaupun ia dikeluarkan pada alat tulis rasmi kerajaan dan ditandatangani oleh kakitangan Kementerian Ekonomi. Pemilik kelab malam itu, Dejan "Deko" Jovanov, telah ditangkap. Anak lelaki Jovanov turut ditahan. Tujuh pegawai polis telah ditahan kerana didakwa "menyediakan, menandatangani, dan meluluskan" borang kebenaran untuk kelab malam itu mendapatkan lesen katering, walaupun kelab itu tidak memenuhi syarat minimum untuk berbuat demikian. Tiga bekas datuk bandar Kočani telah ditangkap pada 20 MacRatko Dimitrovski, Nikolčo Iliev, dan Ljupčo Papazov (yang telah meletak jawatan selepas kebakaran)disyaki terlibat dengan operasi haram kelab malam itu. Mereka didakwa gagal menghalang kelab malam itu daripada terus beroperasi secara haram.

Pada 17 Mac, bekas Pengarah Inspektorat Pasaran Negara Goran Trajkovski turut ditahan. Pada hari yang sama, bekas Menteri Ekonomi  juga telah ditahan, disoal siasat di balai polis Skopje,  dan dibawa untuk memberi keterangan di hadapan hakim pra-perbicaraan; walaupun isteri Bekteshi mendakwa bahawa dia menyerahkan diri dan bukannya ditangkap. Toškovski berkata bahawa Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri akan memfailkan tuduhan jenayah terhadap Bekteshi selepas siasatan selesai.

### Tindak balas orang ramai
Kesatuan Demokratik untuk Integrasi, sebuah parti politik yang mewakili kepentingan etnik minoriti Albania di Macedonia Utara, menyatakan keraguan terhadap kesahihan dan keadilan penyiasatan, terutamanya mengenai metodologinya, yang berkemungkinan mempunyai campur tangan kerajaan dalam pejabat pendakwa raya, dan penangkapan bermotifkan politik.

## Tindak balas

### Dalam negara
Perdana Menteri Hristijan Mickoski melahirkan rasa sedih yang mendalam atas kebakaran kelab malam, berkata kehilangan begitu banyak nyawa muda tidak dapat diperbaiki, dan kerajaan telah digesa sepenuhnya untuk membantu menentukan punca kebakaran. Presiden Gordana Siljanovska-Davkova melawat beberapa mangsa kebakaran di hospital dan bertemu dengan saudara mereka. Dia meminta hukuman bagi mereka yang bertanggungjawab atas kebakaran itu dan berkata, "Tiada yang lebih berharga daripada nyawa manusia, terutamanya kehidupan anak muda." Datuk Bandar Kočani, Ljupčo Papazov, telah meletak jawatan pada 17 Mac. Dalam catatan media sosial yang mengumumkan peletakan jawatannya, beliau menggesa siasatan menyeluruh terhadap kebakaran itu dan untuk perpaduan nasional dalam kalangan rakyat Macedonia. Menteri Kesihatan Arben Taravari berkata bahawa wakil akan dilantik untuk memaklumkan ibu bapa mangsa yang diangkut ke luar negara tentang keadaan saudara mereka setiap empat hingga lima jam. Toškovski mengumumkan pada 20 Mac bahawa semua pengendali telefon Macedonia telah memutuskan untuk mengecualikan semua nombor telefon orang Macedonia di luar negara daripada bayaran perayauan dan internet, supaya mereka boleh menghubungi saudara mereka di Macedonia Utara dan institusi, jika perlu.

Tujuh hari perkabungan negara telah diisytiharkan untuk mangsa. Dua remaja berusia 18 tahun telah ditangkap di Skopje pada malam 19 Mac kerana melanggar tempoh berkabung negara, selepas ditentukan bahawa mereka mengadakan sambutan hari lahir di sebuah restoran di Taman Bandar Skopje dan juga menyalakan bunga api di sana. Agensi Perkhidmatan Media Audio dan Audiovisual menasihatkan media untuk "menyiarkan/menerbitkan kandungan yang, dari segi fungsi medianya, sepadan dengan hari berkabung", dan menetapkan bahawa muzik penyiaran hendaklah daripada "genre muzik yang sesuai untuk hari berkabung", semua rancangan komedi dan hiburan harus ditangguhkan, dan iklan tidak boleh ditayangkan semasa hari berkabung. Untuk tempoh masa berkabung, mereka juga membatalkan sementara syarat bahawa penyiar menyiarkan peratusan tertentu muzik Macedonia.

Menteri Kebudayaan dan Pelancongan, , mengumumkan pembatalan semua aktiviti kebudayaan yang dijalankan oleh Kementerian Kebudayaan dan institusi kebangsaannya yang dijadualkan pada minggu hadapannya. Dia menawarkan sokongannya kepada mangsa dan saudara-mara mereka, dan berkata bahawa semua institusi kebudayaan di Skopje akan memberikan sokongan jika perlu. Teater Kebangsaan Macedonia mengumumkan pembatalan semua persembahan yang dijadualkan antara 17 dan 22 Mac, dan bahawa saudara-mara mangsa di Skopje untuk melawat saudara mereka yang cedera di hospital akan disediakan dengan penginapan di bilik persalinan dan suite teater. Di Skopje, banyak hotel dan restoran menawarkan penginapan dan makanan percuma untuk saudara-mara mangsa yang dirawat di Skopje. Kerajaan Macedonia telah membuka talian khidmat pelanggan untuk sokongan psikologi kepada mangsa dan keluarga mereka. Agensi untuk Perkhidmatan Media Audio dan Audiovisual mengumumkan  sumbangan kepada Tabung Solidariti untuk membantu mangsa kebakaran. Kesatuan pelajar Ss. Universiti Cyril dan Methodius menyumbangkan  yang mereka kumpul di perhimpunan pelajar kepada tabung itu.  ,  telah didermakan kepada Dana Solidariti secara keseluruhan.

#### Pengebumian
Pengebumian mangsa telah diadakan pada 20 Mac di Štip, Kočani, dan Obleševo. Pengebumian di Kočani telah dirasmikan oleh Stefan, Uskup Agung Ohrid dan Macedonia, ketua Gereja Ortodoks Macedonia, dan dihadkan kepada saudara-mara mangsa. Permulaan majlis tergendala seketika selepas beberapa orang yang berkabung pengsan. Antara ahli DNK yang meninggal dunia, Andrej Gjorgieski telah dikebumikan di tanah perkuburan perbandaran Butel, Sara Projkovska di Gorno Lisiče, Gjorgi Gjorgiev di Strumica, manakala Filip Stevanovski, Aleksandar Kolarov dan Aleksandar Efremov dikebumikan di Štip.

Agensi Perkhidmatan Media Audio dan Audiovisual meminta media "mematuhi piawaian profesional dan etika tertinggi" semasa melaporkan pengebumian dan mengatakan bahawa media harus menahan diri daripada mengambil gambar kubur atau melanggar privasi orang yang berkabung. Kerajaan Macedonia Utara mengecam media asing yang tidak dinamakan yang mereka dakwa "melintasi setiap garis kemanusiaan dan maruah dalam melaporkan pengebumian tragis di Kočani". Persatuan Wartawan Bebas Serbia (NUNS) mengecam penggunaan rakaman "kubur, ahli keluarga terdekat, dan detik peribadi" mangsa oleh media Serbia iaitu *Republika*, *Kurir*, *Blic*, *Alo!*, *Telegraf,* dan *Mondo*, dan meminta Kementerian Penerangan dan Telekomunikasi Serbia mengambil tindakan. NUNS berkata bahawa liputan itu melanggar Kod Etika Wartawan Serbia, yang melarang "laporan mengenai pengebumian individu persendirian", dan liputan sedemikian "bukan untuk kepentingan awam". Kementerian Penerangan dan Telekomunikasi mengecam rakaman itu dalam satu kenyataan, dan secara terbuka mengarahkan saluran media yang disebutkan di atas untuk segera mengeluarkannya daripada laman web mereka, dengan mengatakan bahawa saluran media itu "mencabul maruah mangsa, menimbulkan kebimbangan di kalangan saudara mereka dan seluruh orang awam, dan menunjukkan kekurangan kesedaran tentang keperluan untuk menghormati standard profesional asas".

#### Rusuhan dan peringatan

Satu acara menyalakan lilin telah diadakan di Kočani. KF Shkupi memberi penghormatan kepada Andrej Lazarov dalam satu kenyataan kelab. Susulan kebakaran itu, beberapa siri rusuhan spontan berlaku di seluruh negara. Petang itu, rakyat mula berkumpul di dataran bandar termasuk Kočani, Štip, Vinica, Strumica dan Gevgelija untuk berkabung dan mencari keadilan. Keesokan harinya, 17 Mac, menyaksikan rusuhan aman dan penghormatan di seluruh negara. Di Kočani, rusuhan bertambah kuat apabila beberapa rakyat, terutamanya golongan belia, membaling telur, botol kaca dan objek lain ke bangunan perbandaran, merosakkan muka depan dan memecahkan tingkap. Polis menghalang mereka daripada memasuki bangunan. Mereka menggesa kehadiran Datuk Bandar Ljupčo Papazov, yang telah meletakkan jawatan. Sekumpulan perusuh kemudian merosakkan bar kafe "Klasik" dan kenderaan yang dimiliki oleh individu yang sama yang dikaitkan dengan "Pulse." Penunjuk perasaan menghampiri balai polis Kočani, berdepan dengan pegawai tanpa insiden besar. Orang ramai menterbalikkan kereta milik pemilik Kelab Malam Pulse dan cuba membakar rumahnya. Polis cuba menenangkan keadaan dengan memberitahu orang ramai bahawa terdapat kanak-kanak di dalam bangunan itu, tetapi orang ramai menjawab bahawa tiada siapa yang menghalang kematian kanak-kanak mangsa kebakaran itu. Pada 18 Mac, orang ramai menghampiri rumah Papzov dan cuba melanggar halangan polis supaya mereka dapat melempari rumah itu dengan batu, tetapi seorang paderi telah menenangkan mereka, berkata "Mari kita selamatkan kanak-kanak dahulu, kemudian kita akan membakar bandar itu jika anda mahu."

Di Štip, pelajar berhimpun, menuntut kebertanggungjawaban terhadap bencana yang meragut lima orang rakan mereka. Demonstrasi bermula di dataran bandar dan bergerak ke arah bangunan perbandaran. Pada tengah hari, beribu-ribu pelajar di Skopje memerhatikan keheningan tujuh minit di Ss. Cyril dan Methodius University of Skopje untuk menghormati 59 nyawa yang terkorban. Ucapan Menteri Pendidikan  dan Rektor Biljana Angelova terganggu seketika apabila dua hadirin rebah, memerlukan rawatan perubatan.  Pelajar mula bersiul dan menjerit kepada Janevska, mengganggu ucapannya, dan polis rusuhan mengepungnya. Strumica turut menyaksikan perhimpunan aman di dataran bandarnya, dengan peserta menuntut keadilan untuk mangsa kebakaran. Gjorgji Gjorgiev, pemain dram kumpulan DNK, adalah antara yang meninggal dunia; dia berasal dari Strumica. Rusuhan aman susulan berlaku di Bitola, Kavadarci, Probištip, Tetovo, Veles dan bandar lain. Keesokan harinya, 18 Mac, satu perhimpunan awam telah dijadualkan di Ohrid, serta perhimpunan pelajar pada jam 18:00 (CET) di Dataran Macedonia di Skopje.

Pada 18 Mac, perhimpunan telah diadakan di setiap bandar di seluruh Macedonia Utara untuk menghormati si mati dan menuntut keadilan dan kebertanggungjawaban bagi mangsa kebakaran. Demonstrasi, yang dianjurkan terutamanya oleh pelajar dan pelajar sekolah menengah, menarik peserta daripada semua peringkat umur.

Perhimpunan besar-besaran berlaku di Dataran Macedonia, mengumpulkan beberapa ribu rakyat. Susulan rusuhan itu, tujuh pekerja media, termasuk wartawan dari Reuters, telah ditahan di balai polis Centar. Pihak berkuasa mewajarkan penahanan mereka dengan mendakwa mereka telah menyiarkan rakaman dron secara langsung dan penggunaan dron telah diharamkan, walaupun tiada notis tepat pada masanya. Kejadian serupa berlaku di Kočani, di mana kru dari stesen televisyen Bulgaria BTV turut ditahan kerana mengendalikan dron.

### Antarabangsa
Ahli politik dari Kesatuan Eropah,  Albania,  Azerbaijan,  Belarus,  Bosnia dan Herzegovina,  Bulgaria,  Croatia,  Republik Czech,  ,  Greece,  Ireland,  Israel,   Latvia,  Lithuania,  Moldova,  Montenegro,  Norway,  Poland,  Romania,  Rusia,  Serbia,  Slovakia,  Sweden  Slovakia,  Sweden,  Turki,  Ukraine,  dan Emiriah Arab Bersatu  telah mengucapkan takziah atas kehilangan nyawa dan menawarkan sokongan kepada pihak berkuasa Macedonia.

Paus Franciskus dan Patriark Ekumenikal Bartholomew dari Constantinople juga menyampaikan ucapan takziah. Bosnia dan Herzegovina, Bulgaria dan Serbia mengisytiharkan 18 Mac sebagai hari berkabung kebangsaan sebagai solidariti dengan Macedonia Utara.  Montenegro juga mengisytiharkan hari berkabung pada 17 Mac. Menteri kesihatan Macedonia Arben Taravari mengakui menerima tawaran bantuan daripada negara jiran seperti Albania, Bulgaria, Greece dan Serbia.

Pada 18 Mac, sekumpulan penduduk Novi Sad berkumpul di Freedom Square untuk menyalakan lilin sebagai penghormatan kepada mangsa kebakaran.

## Rujukan