Yeon Gaesomun

**Yeon Gaesomun** () merupakan seorang diktator tentera yang berkuasa pada penghujung zaman kerajaan Goguryeo, salah satu daripada Tiga Kerajaan Korea kuno. Catatan sejarah tradisional Korea dari era Joseon menggambarkan Yeon Gaesomun sebagai seorang pemimpin despotik, apabila dasar kejam dan ketidakpatuhannya terhadap raja membawa kepada kejatuhan Goguryeo. Kejayaan beliau menentang Dinasti Tang di bawah Maharaja Taizong dan puteranya Maharaja Gaozong mengilhamkan ahli sejarah nasionalis Korea awal, terutama sejarawan dan intelektual pada abad ke-19, Shin Chae-ho untuk menggelarkan Yeon Gaesomun sebagai wira teragung dalam sejarah Korea. Dalam budaya popular, Yeon Gaesomun sering digambarkan sebagai seorang pahlawan dan negarawan yang tiada tandingan dalam sejarah Korea.

## Kehidupan awal
Yeon Gaesomun dilahirkan dalam keluarga Yeon yang berpengaruh dan ternama sebagai anak sulung kepada Yeon Tae-jo, "Mangniji" (막리지; 莫離支, suatu jawatan yang setara dengan pejabat perdana menteri pada era moden) Goguryeo semasa pemerintahan Raja Pyeongwon dan Raja Yeongyang. Datuknya, Yeon Ja-yu, juga pernah memegang jawatan perdana menteri.

Maklumat mengenai Yeon Gaesomun sebahagian besarnya diperoleh daripada catatan biografi dalam *[[Samguk sagi]]* tentang Raja Yeongnyu, Raja Bojang, serta Yeon Gaesomun sendiri, dan daripada ukiran makam serta catatan biografi dalam *[[Sejarah Baharu Dinasti Tang]]* yang dikhaskan kepada anak-anaknya, Yeon Nam-saeng dan Yeon Nam-san.

Catatan sejarah China Tang menyebut nama keluarga Yeon Gaesomun sebagai 'Yeon' (泉; Quán dalam bahasa Cina, bermaksud "mata air"), kerana Yŏn (淵; Yuān, bermaksud "hulu sungai") ialah nama peribadi Maharaja Gaozu (李淵; Lǐ Yuān), pengasas Dinasti Tang, dan dengan itu, tertakluk kepada pantang larang penamaan mengikut tradisi Cina. Yeon Gaesomun kadangkala turut dirujuk sebagai Kaegeum (개금; 蓋金). Dalam *[[Nihon Shoki]]*, beliau muncul dengan nama Iri Kasumi (伊梨柯須彌). Memandangkan kedua-dua Yeon Gaesomun dan Iri Kasumi merupakan transkripsi yang bertujuan menghampiri sebutan asal, namanya boleh direkonstruksi sebagai "Eol Kasum".

Hanya sedikit yang diketahui tentang kehidupan awal Yeon Gaesomun sehinggalah beliau dilantik sebagai Gabenor Barat (西部大人), di mana beliau menyelia pembinaan Cheolli Jangseong, sebuah rangkaian kubu ketenteraan untuk mempertahankan Liaodong daripada Tang.

Yeon Gaesomun mempunyai sekurang-kurangnya tiga orang anak lelaki; (daripada yang sulung hingga bongsu) Yeon Nam-saeng, Yeon Nam-gon dan Yeon Nam-san.

## Rampasan kuasa
Pada musim sejuk tahun 642, Raja Yeongnyu berasa curiga terhadap Yeon Gaesomun dan bersekongkol dengan pegawai-pegawai lain untuk membunuhnya. Setelah Yeon Gaesomun mengetahui rancangan tersebut, beliau menganjurkan sebuah jamuan besar bagi meraikan kenaikannya ke jawatan Gabenor Timur (東部大人), dan menjemput seratus ahli politik yang menentangnya. Yeon Gaesomun kemudian melakukan serangan mengejut dan membunuh kesemua seratus ahli politik yang hadir, sebelum menuju ke istana dan membunuh Raja Yeongnyu. Menurut sumber tradisional Cina dan Korea, orang-orang Yeon Gaesomun telah memotong-motong mayat raja dan membuangnya tanpa upacara yang sepatutnya.

Setelah menaikkan Raja Bojang (m. 642–668), anak saudara Raja Yeongnyu, ke takhta Goguryeo, Yeon Gaesomun melantik dirinya sebagai "Tae Mangniji" (대막리지; 大莫離支; generalissimo) dan memegang kuasa mutlak secara de facto dalam urusan pentadbiran Goguryeo sehingga kematiannya sekitar tahun 666.

Rampasan kuasa oleh Yeon Gaesomun merupakan kemuncak kepada pertarungan kuasa yang berpanjangan antara golongan dalam kerajaan yang menyokong dasar berdamai dengan Tang China dan mereka yang percayakan konfrontasi ketenteraan; Yeon Gaesomun termasuk dalam golongan garis keras. Ahli sejarah tradisional Cina dan Korea beranggapan bahawa motif Yeon Gaesomun hanyalah dahagakan kuasa, namun ramai ahli sejarah Korea moden berpendapat motifnya adalah untuk memastikan Goguryeo mengambil pendirian lebih tegas terhadap Tang China, berbeza dengan Raja Yeongnyu yang memilih untuk tunduk kepada Tang demi hubungan diplomatik yang aman. Peranan Yeon Gaesomun dalam pembunuhan Raja Yeongnyu dijadikan alasan utama bagi percubaan pencerobohan Tang yang gagal pada tahun 645.

## Peperangan dengan China

Siri peperangan antara Goguryeo dan Tang China merupakan antara peristiwa terpenting dalam sejarah Asia Timur, yang membawa kepada pembentukan pakatan Tang–Silla, kemusnahan akhir Goguryeo yang berkuasa, dan penyatuan Semenanjung Korea di bawah pemerintahan Silla. Yeon Gaesomun merupakan tokoh utama dalam siri konflik ini, serta penyebab utamanya.

Pada awal pemerintahannya, Yeon Gaesomun mengambil pendirian berdamai buat sementara waktu terhadap Tang. Misalnya, beliau menyokong Taoisme dengan mengorbankan kedudukan Buddha, dan pada tahun 643, beliau mengutuskan utusan ke istana Tang untuk memohon ahli Taois, lalu lapan orang pendeta dihantar ke Goguryeo. Tindakan ini dianggap oleh sesetengah ahli sejarah sebagai usaha untuk menenangkan Tang dan mencuri masa bagi mempersiapkan diri menghadapi pencerobohan Tang yang dianggapnya tidak dapat dielakkan berikutan cita-citanya untuk menakluk Silla.

Hubungan dengan Tang merosot apabila Goguryeo melancarkan serangan baharu terhadap Silla. Pada tahun 645, konflik pertama Perang Goguryeo–Tang tercetus, dan kepintaran ketenteraan Maharaja Taizong membolehkannya menawan beberapa kubu utama di sempadan Goguryeo.

Namun akhirnya, pencerobohan Maharaja Taizong berdepan dua kemunduran besar. Pertama, tentera utamanya terhalang dan tertahan selama beberapa bulan di Kubu Ansi akibat tentangan komander terkenal, Yang Manchun. Kedua, pasukan marin elit yang dihantarnya untuk menawan Pyongyang, ibu negara Goguryeo, telah ditewaskan oleh Yeon Gaesomun yang menurut *[[Joseon Sanggosa]]*, kemudiannya segera membawa tenteranya untuk membantu pasukan Yang Manchun di Kubu Ansi.

Maharaja Taizong yang terperangkap antara tentera Yang Manchun di hadapan dan pasukan balas serangan Yeon Gaesomun yang semakin menghampiri dari belakang, serta menderita akibat musim sejuk yang teruk dan bekalan makanan yang semakin berkurangan, akhirnya terpaksa berundur pulang. Sebelum berangkat, Maharaja Taizong meninggalkan 100 gulung kain sutera sebagai tanda hormat kepada Yang Manchun. Pengunduran itu amat sukar dan ramai tenteranya terkorban. Kempen Maharaja Taizong menentang Goguryeo gagal. Namun demikian, beliau berjaya menyebabkan kerugian besar kepada pihak Goguryeo. Sekembalinya ke tanah air, Maharaja Taizong menubuhkan Kuil Minzhong, kuil tertua di Beijing, untuk memperingati tenteranya yang terkorban di Goguryeo. Beliau menyerang Goguryeo lagi pada tahun 647 dan 648, tetapi tewas pada kedua-dua percubaan tersebut, dan tidak dapat memenuhi cita-citanya untuk menakluk Goguryeo sepanjang hayatnya.

Penaklukan Goguryeo merupakan keinginan Maharaja Taizong, dan selepas kemangkatannya pada tahun 649, anaknya Maharaja Gaozong meneruskan cita-cita tersebut. Selepas pakatan Tang–Silla menakluk Baekje, Maharaja Gaozong melancarkan serangan terhadap Goguryeo pada tahun 661 dan 662. Salah satu kemenangan terbesar Yeon Gaesomun berlaku pada tahun 662, apabila tenteranya menewaskan jeneral Tang, Pang Xiaotai (龐孝泰), dan tenteranya dari Lingnan di Sungai Sasu (蛇水, mungkin Sungai Botong). Pang Xiaotai dan kesemua 13 orang anak lelakinya terbunuh dalam pertempuran tersebut. Jeneral Tang yang terkenal, Su Dingfang, yang berperanan besar dalam penaklukan Baekje, gagal menembusi pertahanan Pyongyang dan terpaksa berundur akibat ribut salji yang teruk. Dengan ketidakstabilan domestik yang semakin meningkat di China, Tang sekali lagi terpaksa menarik diri.

## Kematian
Populasi dan ekonomi Goguryeo mengalami kerugian teruk akibat perang berlarutan bertahun-tahun. Yeon Gaesomun meninggal dunia pada tahun 666 akibat sebab semula jadi, dan Goguryeo menjadi kucar-kacir serta semakin lemah akibat perebutan kuasa antara anak-anaknya dan adiknya yang lebih muda, dengan anak sulungnya berpaling tadah kepada Tang dan adiknya pula berpaling tadah kepada Silla. Tang melancarkan pencerobohan baharu pada tahun 667, dibantu Silla dan pembelot Yeon Nam-saeng, dan akhirnya berjaya menakluk Goguryeo pada tahun 668.

Tarikh yang paling mungkin bagi kematian Yeon Gaesomun ialah yang dicatatkan pada batu nisan anak sulungnya, Yeon Nam-saeng, iaitu pada tahun kedua puluh empat pemerintahan Raja Bojang (665). Namun begitu, *[[Samguk sagi]]* mencatatkan tahun 666, manakala *[[Nihon Shoki]]* memberikan tahun tersebut sebagai tahun kedua puluh tiga pemerintahan Raja Bojang (664).

## Legenda
Menurut sebuah legenda tempatan China dalam Salasilah Kawasan Funing (阜宁县志) abad ke-19: semasa sebuah kempen ketenteraan, Maharaja Taizong sedang meninjau jauh di hadapan tenteranya dan hampir ditangkap apabila beliau terserempak dengan perkhemahan Yeon Gaesomun dan dikenali oleh beliau. Bagaimanapun, Taizong berjaya melarikan diri dengan bersembunyi di dalam sebuah telaga usang; kemudian, Maharaja Taizong dikatakan mendirikan sebuah pagoda (朦朧塔) berhampiran lokasi tersebut.

## Gambaran sejarah
Sumber Tang dan Silla menggambarkan Yeon Gaesomun sebagai seorang diktator yang kejam dan sombong, yang membawa lima bilah pedang pada satu masa, serta memaksa orang lelaki meniarap agar beliau dapat memijak belakang mereka untuk naik dan turun dari kudanya.

## Budaya popular
Yeon Gaesomun kadangkala muncul sebagai dewa pintu dalam kuil Taoisme bersama-sama jeneral Tang, Xue Rengui. Dalam beberapa legenda Cina, Xue Rengui dan Yeon Gaesomun dianggap sebagai penjelmaan semula Bintang Harimau Putih dan Bintang Naga Biru.

### Filem dan televisyen
* Dilakonkan oleh Chu Tit-wo dalam siri TVB *[[The General That Never Was]]* (1985).
* Dilakonkan oleh Jo Kyung-hwan dalam siri KBS *[[Chronicles of the Three Kingdoms]]* (1992).
* Dilakonkan oleh Lee Won-jong dalam filem *[[Once Upon a Time in a Battlefield]]* (2003) dan sambungannya *[[Battlefield Heroes (filem)|Battlefield Heroes]]* (2011).
* Dilakonkan oleh Yoo Dong-geun, Lee Tae-gon dan Eun Won-jae dalam siri SBS *[[Yeon Gaesomun (siri TV)|Yeon Gaesomun]] (2006–2007).
* Dilakonkan oleh [[Kim Jin-tae]] dalam siri KBS *Dae Jo Yeong* (2006–2007).
* Dilakonkan oleh [[Ko In-beom]] dalam siri [[MBC]] *Gyebaek* (2011).
* Dilakonkan oleh [[Choi Dong-joon]] dalam siri KBS *The King's Dream* (2012–2013).
* Dilakonkan oleh [[Choi Min-soo]] dalam siri [[KBS2]] *The Blade and Petal* (2013).
* Dilakonkan oleh [[Yu Oh-seong]] dalam filem *The Great Battle'' (2018).

### Kesusasteraan
Yeon Gaesomun (dikenali sebagai Gai Suwen) muncul dalam opera Peking sebagai penjahat utama kepada jeneral Tang terkenal, Xue Rengui, yang menyelamatkan Maharaja Taizong daripada buruan Yeon Gaesomun.

Yeon Gaesomun turut muncul dalam banyak karya sastera Cina klasik mengenai Xue Rengui, yang menyelamatkan Maharaja Taizong daripada kematian yang hampir pasti di tangan Yeon Gaesomun.

Dalam permainan mudah alih Age of Empires: World Domination, yang dihasilkan dengan kerjasama pemilik siri, Microsoft, Yeon Gaesomun dimasukkan sebagai wira yang boleh dipilih bagi tamadun Korea.

## Nota

## Catatan