Chandrayaan-3

**Chandrayaan-3** ( ) ialah misi penerokaan bulan India ketiga di bawah program Chandrayaan Pertubuhan Penyelidikan Angkasa Lepas India (ISRO). Ia terdiri daripada pendarat bernama *[[Chandrayaan-2|Vikram]]* dan perayau bernama *[[Pragyan (rover)|Pragyan]],* serupa dengan misi Chandrayaan-2. Modul pendorong membawa konfigurasi pendarat dan rover ke orbit bulan sebagai persediaan untuk penurunan berkuasa oleh pendarat.

Chandrayaan-3 dilancarkan pada 14 Julai 2023, dan pendarat serta perayau mendarat berhampiran wilayah kutub selatan bulan pada 23 Ogos 2023, menjadikan India negara pertama yang berjaya mendaratkan kapal angkasa berhampiran kutub selatan bulan, dan negara keempat yang mendarat di Bulan. 

## Latar belakang
ISRO melancarkan Chandrayaan-2 di atas kenderaan pelancar Launch Vehicle Mark-3 (LVM3) yang terdiri daripada pengorbit, pendarat dan perayau. Pendarat itu dijadualkan mendarat di permukaan bulan pada September 2019 untuk menggunakan perayau ''Pragyan''. Pendarat itu akhirnya terhempas apabila ia menyimpang dari trajektori yang sepatutnya semasa cuba mendarat.

Berikutan Chandrayaan-2, Chandrayaan-3 dan misi lunar selanjutnya dicadangkan.

Rangkaian Penjejakan Angkasa Eropah (ESTRACK) yang dikendalikan oleh Agensi Angkasa Eropah (ESA) menyokong misi tersebut. Di bawah pengaturan sokongan silang baharu, sokongan penjejakan ESA boleh disediakan untuk misi ISRO yang akan datang seperti program penerbangan angkasa lepas manusia pertama India, Gaganyaan dan misi penyelidikan suria Aditya-L1. Sebagai balasan, misi ESA akan datang akan menerima sokongan serupa daripada stesen penjejakan ISRO sendiri.

## Objektif
ISRO telah menetapkan objektif misi berikut bagi misi Chandrayaan-3:

# Mendapatkan pendarat mendarat dengan selamat dan lembut di permukaan Bulan.
# Memerhati dan menunjukkan keupayaan pemanduan perayau di Bulan.
# Menjalankan dan memerhati eksperimen ke atas bahan-bahan yang terdapat di permukaan bulan untuk lebih memahami komposisi Bulan.

## Kapal angkasa

### Reka bentuk
Chandrayaan-3 terdiri daripada tiga komponen utama:

; Modul pendorong

Modul pendorong membawa konfigurasi pendarat dan perayau ke orbit bulan 100&nbsp;km. Ia adalah struktur seperti kotak dengan panel suria besar dipasang pada satu sisi dan struktur pelekap silinder untuk pendarat (Kon Penyesuai Intermodular) di atas.

; Pendarat

Pendarat *[[Vikram (kapal angkasa)|Vikram]]* bertanggungjawab bagi pendaratan lembut di Bulan. Ia juga berbentuk kotak, dengan empat kaki pendaratan dan empat penujah pendaratan yang mampu menghasilkan 800 newton tujahan setiap satu. Ia membawa perayau dan pelbagai instrumen saintifik untuk melakukan analisis di tapak.

; Perayau

Perayau *[[Pragyan (rover)|Pragyan]]* ialah kenderaan beroda enam dengan jisim . Ia adalah  x  x  dalam saiz.

Perayau itu dijangka mengambil pelbagai ukuran untuk menyokong penyelidikan tentang komposisi permukaan bulan, kehadiran air ais dalam tanah bulan, sejarah kesan bulan, dan evolusi atmosfera Bulan.

### Muatan
**Pendarat**

* Eksperimen Termofizik Permukaan Chandra (ChaSTE) akan mengukur kekonduksian terma dan suhu permukaan bulan.
* Instrumen Aktiviti Seismik Lunar (ILSA) akan mengukur kegempaan di sekitar tapak pendaratan.
* Prob Langmuir (LP) akan menganggarkan ketumpatan plasma dekat permukaan dari semasa ke semasa.

**Perayau**

* Spektrometer Sinar X Zarah Alpha (APXS) akan memperoleh komposisi kimia dan membuat kesimpulan komposisi mineralogi permukaan bulan.
* Spektroskop Pengurai Cetusan Laser (LIBS) akan menentukan komposisi unsur (Mg, Al, Si, K, Ca, Ti, Fe) tanah lunar dan batuan di sekitar tapak pendaratan bulan.

**Modul pendorong**

* Spektropolarimetri Bumi Boleh Didiami (SHAPE) akan mengkaji ukuran spektrum dan polarimetrik Bumi dari orbit bulan dalam julat panjang gelombang hampir inframerah (NIR) (1-1.7 μm).

## Profil misi

### Pelancaran

Chandrayaan-3 telah dilancarkan pada 14 Julai 2023, jam 2:35 petang IST seperti yang dijadualkan, dari Pad Pelancaran Kedua Pusat Angkasa Satish Dhawan di Sriharikota, Andhra Pradesh, India. Kapal angkasa memasuki orbit bulan pada 5 Ogos 2023, dan jangkaan mendarat berhampiran Kutub Selatan bulan pada 23 Ogos.

Pada 5 Ogos, ISRO melakukan sisipan orbit bulan (LOI), berjaya menempatkan kapal angkasa Chandrayaan-3 ke orbit mengelilingi Bulan. Operasi LOI telah dijalankan daripada Rangkaian Telemetri, Penjejakan dan Perintah ISRO (ISTRAC) yang terletak di Bengaluru.

Pada 17 Ogos, selepas beberapa siri pergerakan bulan, pendarat Vikram berpisah daripada modul pendorong untuk memulakan fasa terakhir misi.

### Menaikkan orbit dan penjagaan stesen

Pendarat dan perayau telah dilancarkan di atas roket LVM3-M4 pada petang 14 Julai 2023, jam 2:35 petang IST ke perigee EPO  dan apogee sebanyak . Ini diikuti dengan satu siri operasi menaikkan orbit (menggunakan LAM dan pendorong kimia) yang meletakkannya dalam orbit suntikan translunar.

## Pasukan

* Pengerusi ISRO: S. Somanath
* Pengarah Misi: S. Mohanakumar
* Pengarah Misi Bersekutu: G. Narayanan
* Pengarah Projek: P. Veeramuthuvel
* Timbalan Pengarah Projek: Kalpana. K
* Pengarah Kenderaan: Biju C. Thomas

## Pembiayaan
Pada Disember 2019, ISRO meminta pembiayaan awal projek itu, berjumlah , daripadanya   adalah untuk memenuhi perbelanjaan ke arah mesin, peralatan dan perbelanjaan modal lain, manakala baki  dicari di bawah kepala perbelanjaan hasil.

Mengesahkan kewujudan projek itu, bekas pengerusi ISRO K. Sivan menyatakan bahawa anggaran kos adalah sekitar .

## Rujukan

## Pautan luar

*