Bahasa Thai Selatan

**Bahasa Thai Selatan** (; ), juga dikenali sebagai **Dambro** (; ) atau **Pak Tai** () ialah identiti etnolinguistik Tai Barat Daya dan bahasa yang dituturkan di selatan Thailand serta oleh komuniti kecil di negeri di utara Malaysia. Ia dituturkan oleh kira-kira lima juta orang, dan sebagai bahasa kedua oleh 1.5 juta penutur Pattani dan kumpulan etnik lain seperti komuniti Peranakan tempatan, Negrito, dan kumpulan puak lain. Kebanyakan penutur juga fasih atau memahami dialek Thai Tengah.

## Pengelasan
Thai Selatan diklasifikasikan sebagai salah satu bahasa Chiang Saen—yang lain ialah Thai, Thai Utara dan banyak bahasa yang lebih kecil, yang bersama-sama dengan bahasa Tai dan Lao-Phutai Barat Laut, membentuk cabang bahasa Tai Barat Daya. Bahasa Tai ialah cabang daripada keluarga bahasa Kra–Dai yang merangkumi sejumlah besar bahasa asli yang dituturkan dalam lengkok dari Hainan dan Guangxi selatan melalui Laos dan Vietnam Utara ke sempadan Kemboja.

## Dialek
Phonyarit (2018) mengiktiraf sembilan dialek utama Thai Selatan berikut, berdasarkan corak perpecahan nada dan penggabungan.

### Thai Selatan (Timur)

* Dialek Nakhonsithammarat (piawai), dituturkan di bahagian atas Wilayah Nakhon Si Thammarat dan bahagian selatan Wilayah Surat Thani
* Dialek Thungsong, dituturkan di bahagian bawah Wilayah Nakhon Si Thammarat dan wilayah sekitarnya seperti Phatthalung
* Dialek Songkhla, dituturkan di Songkhla dan wilayah sekitarnya, kecuali di Daerah Hat Yai, di mana Thai Tengah dengan kata pinjaman selatan dituturkan
* Dialek Syburi (Kedah), dituturkan di Kedah, Perlis (Palis) dan Satun

### Thai Selatan (Barat)

* Dialek Chaiya, dituturkan di bahagian utara Surat Thani dan Wilayah Ranong, diklasifikasikan sebagai dialek orang Peranakan
* Dialek Chumphon, dituturkan di Wilayah Chumphon dan bahagian selatan Wilayah Prachuap Khiri Khan
* Dialek Phuket, dituturkan oleh orang Peranakan di Wilayah Phuket, Wilayah Krabi, Wilayah Trang dan Wilayah Phang Nga
* Dialek Samui, dituturkan di Daerah Samui dan Daerah Pha-ngan

### Dialek takbai

* Dialek Takbai, dituturkan oleh minoriti Siam di Patani

## Taburan
Di Thailand, penutur bahasa Thai Selatan boleh ditemui di wilayah bersebelahan bermula sejauh utara sebagai bahagian selatan Wilayah Prachuap Khiri Khan dan memanjang ke selatan hingga sempadan dengan Malaysia. Bilangan penutur yang lebih kecil tinggal di negeri sempadan Malaysia, terutamanya Kedah, Kelantan, Pulau Pinang, Perlis, dan Perak. Di kawasan-kawasan ini, ia adalah bahasa utama etnik Thai dan juga bahasa etnik Melayu di kedua-dua belah sempadan Thai-Malaysia di wilayah Satun dan Songkhla. Walaupun terdapat banyak variasi serantau dan tiada satu piawaian, bahasa ini paling berbeza berhampiran sempadan Malaysia. Semua jenis, bagaimanapun, kekal boleh difahami bersama. Atas sebab ekonomi, ramai penutur bahasa Thai Selatan telah berhijrah ke Bangkok dan bandar-bandar Thai yang lain. Ada juga yang berhijrah ke Malaysia, yang menawarkan bukan sahaja peluang ekonomi tetapi juga budaya yang berkongsi kepercayaan Islam yang diamalkan oleh beberapa penutur Thai Selatan.

## Fonologi

### Dialek

* Dialek Ligor, dituturkan di wilayah Nakhon Si Thammarat, Phatthalung, Trang, Satun dan Mueang Pattani, negeri Kedah, Mae Lan, Khok Pho dan Daerah Nong Chik di Wilayah Pattani .
* Dialek Chaiya, dituturkan di Wilayah Krabi, Phang Nga, Phuket, Ranong, Surat Thani dan Chumphon.
* Dialek Singora, dituturkan dalam Songkhla, Yala dan kebanyakannya sebahagian daripada Wilayah Pattani .
* Dialek Tak Bai, dituturkan di negeri Kelantan, Wilayah Narathiwat dan daerah Yaring, Panare, Sai Buri di Wilayah Pattani .

### Nada
Majoriti penutur yang menggunakan varieti Selatan Thai memaparkan lima nada fonemik (tonem) dalam satu suku kata petikan, walaupun kesan sandhi boleh menghasilkan bilangan alofon tonal yang jauh lebih tinggi. Ini benar bagi dialek utara kira-kira 10° U dan selatan 7° U latitud, serta sosiolek bandar di seluruh selatan Thailand. Di antaranya, terdapat dialek dengan sistem enam dan tujuh nada. Dialek Nakhon Si Thammarat (kira-kira berpusat pada latitud 8° N) misalnya, mempunyai tujuh nada fonemik.

#### Awalan

: * Dalam beberapa dialek.
: ** Tersirat sebelum mana-mana vokal tanpa awalan dan selepas vokal pendek tanpa akhir
: *** ฃ dan ฅ tidak lagi digunakan. Oleh itu, bahasa Thai moden dikatakan mempunyai 42 huruf konsonan.

#### Kelompok
Dalam bahasa Thai Selatan, setiap suku kata dalam perkataan dianggap berasingan daripada yang lain, jadi gabungan konsonan daripada suku kata bersebelahan tidak pernah dikenali sebagai gugusan. Thai Selatan mempunyai kekangan fonotaktik yang mentakrifkan struktur suku kata yang dibenarkan, gugusan konsonan dan urutan vokal. Perbendaharaan kata asal Thai hanya memperkenalkan 11 corak konsonan gabungan:

*  (กร),  (กล),  (กว)
*  (ขร,คร),  (ขล,คล),  (ขว,คว)
*  (ปร),  (ปล)
*  (พร),  (ผล,พล)
*  (ตร)

#### Akhiran
Semua bunyi plosif tidak dilepaskan. Oleh itu, bunyi  akhir, , dan  masing-masing disebut sebagai ,  dan .

: * Hentian glotal muncul pada penghujung apabila tiada akhir mengikuti vokal pendek.

### Vokal
Vokal bahasa Thai Selatan adalah serupa dengan vokal bahasa Thai Tengah . Mereka, dari depan ke belakang dan dekat ke buka, diberikan dalam jadual berikut. Entri teratas dalam setiap sel ialah simbol daripada Abjad Fonetik Antarabangsa, entri kedua memberikan ejaan dalam abjad Thai, dengan tanda sempang (–) menunjukkan kedudukan konsonan awal selepas vokal itu disebut. Tanda sempang kedua menunjukkan bahawa konsonan akhir mesti diikuti.

Vokal masing-masing wujud dalam pasangan panjang-pendek: ini ialah fonem yang berbeza membentuk perkataan yang tidak berkaitan dalam Isan, tetapi biasanya dialih huruf yang sama: เขา (*khao*) bermaksud "dia", manakala ขาว (*khao*) bermaksud "putih".

Pasangan panjang-pendek adalah seperti berikut:

Vokal asas boleh digabungkan menjadi diftong. Bagi tujuan menentukan nada, abjad yang ditandai dengan tanda bintang kadangkala diklasifikasikan sebagai panjang:

Selain itu, terdapat tiga trifthong. Bagi tujuan menentukan nada, yang ditandai dengan tanda bintang kadangkala diklasifikasikan sebagai panjang:

## Perbezaan dengan Thai Tengah
Thai Selatan kebanyakannya adalah bahasa pertuturan, walaupun abjad Thai sering digunakan dalam situasi tidak formal apabila ia ditulis.

Perkataan yang digunakan secara etimologi Thai sering dituturkan dengan cara yang berkurangan dan pantas, menyukarkan pemahaman oleh penutur pelbagai jenis lain. Selain itu, kerana Thai Selatan menggunakan sehingga tujuh nada di wilayah tertentu, taburan tona adalah berbeza daripada jenis serantau Thai yang lain. Selain itu, penutur Thai Selatan hampir selalu mengekalkan ร sebagai /r/ berbeza dengan Thai Utara, bahasa Isan yang berpangkalan di Lao, dan daftar tidak rasmi Thai Tengah di mana ia biasanya direalisasikan sebagai /l/.

## Rujukan


* Bradley, David. (1992). "Southwestern Dai as a lingua franca." *Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas.* Vol. II. I:13, hlm.&nbsp;780–781.
* Levinson, David. *Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook.*  Greenwood Publishing Group. ISPN: 1573560197.
* Miyaoka, Osahito. (2007). *The Vanishing Languages of the Pacific Rim.* Oxford University Press. ISBN&nbsp;0-19-926662-X.
* Taher, Mohamed. (1998). *Encyclopaedic Survey of Islamic Culture.* Anmol Publications Pvt. Ltd. ISBN&nbsp;81-261-0403-1.
* Yegar, Moshe. *Between Integration and Secession: The Muslim Communities of the Southern Philippines, Southern Thailand, and Western Burma/Myanmar.* Lexington Books. ISBN&nbsp;0-7391-0356-3.
* Diller, A. Van Nostrand. (1976). *Toward a Model of Southern Thai Diglossic Speech Variation.* Cornell University Publishers.
* Li, Fang Kuei. (1977). *A Handbook of Comparative Tai.* University of Hawaii Press. ISBN&nbsp;0-8248-0540-2.

## Pautan luar