Orchis

***Orchis*** ialah genus dalam keluarga anggerik (Orchidaceae) yang ditemukan banyak di Eropah dan barat laut Afrika, dan menjulat sejauh Tibet, Mongolia,  dan Xinjiang. Namanya daripada Yunani Kuno ὄρχις *orchis* yang bermaksud "buah zakar", daripada tampilan umbian bawah tanahnya yang berpasang.

## Penerangan
Anggerik daratan ini ada umbi akar berbanding bebawang semu. Tampilan sungguh rencam. Ia mengeluarkan batang menegak. Perbungaannya pula bulir tetorak atau bundar,  panjang, dengan bunga kuning, merah hingga ungu. Ia mula berbunga dari pangkal, Perlahan-lahan naik ke atas, kecuali pada 'anggerik monyet' (*[[Orchis simia]]*), yang berbunga dalam susunan songsang.

Genus asal *Orchis* mengandungi lebih 1,300 nama. Memandangkan ia polifiletik, ia dibahagikan oleh Pridgeon et al., ke dalam beberapa genus baru (lihat Rujukan): *[[Ponerorchis]]*, *[[Schizodium]]*, *[[Steveniella]]*. Ia boleh ditemukan di hutan hujan tropika dan kawasan separa gurun, berdekatan pantai dan di tundra. Kebanyakan spesies anggerik neotropika boleh dijumpai di selatan Amerika Tengah dan barat laut Amerika Selatan.

## Taksonomi

### Spesies
, *[[World Checklist of Selected Plant Families]]* menerima 21 spesies, bersama dengan sebilangan subspesies:
* *[[Orchis adenocheila]]* Czerniak. (Iran)
* *[[Orchis anatolica]]* Boiss. – anggerik Anatolia (Cyprus, Turkiye, Selatan Kepulauan Aegia, Syria, Lebanon, Israel, Palestin, Iran)
* *[[Orchis anthropophora]]* (L.) All. (Barat Eropah ke Mediterranean)
* *[[Orchis brancifortii]]* Biv. (Selatan Itali, Sicilia, Sardinia)
* *[[Orchis galilaea]]* (Bornm. & M.Schulze) Schltr. (Turkiye, Syria, Lebanon, Israel, Palestin)
* *[[Orchis italica]]* Poir. – anggerik manusia, anggerik Itali (Mediterranean)
* *[[Orchis mascula]]* (L.) L. – anggerik ungu awal, (N. & C. Eropah ke Iran, Kepulauan Canary)
** *Orchis mascula* subsp. *ichnusae* Corrias
** *Orchis mascula* subsp. *laxifloriformis* Rivas Goday & B.Rodr.
** *Orchis mascula* subsp. *mascula*
** *Orchis mascula* subsp. *scopulorum* (Summerh.) H.Sund. ex H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr.
** *Orchis mascula* subsp. *speciosa* (Mutel) Hegi
* *[[Orchis militaris]]* L. – anggerik tentera (Eropah ke Mongolia)
** *Orchis militaris* subsp. *militaris*
** *Orchis militaris* subsp. *stevenii* (Rchb.f.) B.Baumann & al.
* *[[Orchis olbiensis]]* Reut. ex Gren. (BL. Itali - ke BL. Afrika)
* *[[Orchis pallens]]* L. – anggerik berwarna pucat (Eropah ke Caucasus)
* *[[Orchis patens]]* Desf. (Mediterranean Tengah ke BL. Afrika)
** *Orchis patens* subsp. *canariensis* (Lindl.) Asch. & Graebn.
** *Orchis patens* subsp. *patens*
* *[[Orchis pauciflora]]* Ten. (Albania, Corsica, Greek, Itali, Crete dan Yugoslavia)
* *[[Orchis provincialis]]* Balb. ex Lam. & DC. (Eropah TS. & S. ke Caucasus, BL. Afrika)
* *[[Orchis punctulata]]* Steven ex Lindl. – anggerik bertompok kecil (Tg. Eropah ke B. Asia)
* *[[Orchis purpurea]]* Huds. – anggerik puan, anggerik ungu (Eropah ke Caucasus, Algeria) 
** *Orchis purpurea* subsp. *caucasica* (Regel) B.Baumann & al.
** *Orchis purpurea* subsp. *purpurea*
* *[[Orchis quadripunctata]]* Cirillo ex Ten. – anggerik bertompok empat (Sardinia ke Timur Mediterranean)
* *[[Orchis simia]]* Lam. – anggerik monyet (Eropah ke Iran, U. Afrika)
** *Orchis simia* subsp. *simia*
** *Orchis simia* subsp. *taubertiana* (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz
* *[[Orchis sitiaca]]* (Renz) P.Delforge
* *[[Orchis spitzelii]]* Saut. ex W.D.J.Koch – anggerik Spitzel (Sweden (Gotland), T. Sepanyol ke Caucasus, BL. Afrika)
** *Orchis spitzelii* subsp. *cazorlensis* (Lacaita) D.Rivera & Lopez Velez
** *Orchis spitzelii* subsp. *nitidifolia* (W.P.Teschner) Soó
** *Orchis spitzelii* subsp. *spitzelii*
* *[[Orchis troodi]]* (Renz) P.Delforge

### Kacukan semula jadi
, *[[World Checklist of Selected Plant Families]]* menerima 37 spesies kacuk, bersama dengan beberapa subspesies kacuk:
* *Orchis* × * algeriensis* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* × *angusticruris* Franch. (*O.&nbsp;purpurea* × *O.&nbsp;simia*) (Eropah ke Caucasus)
** *Orchis* × *angusticruris* notosubsp. *angusticruris* (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *angusticruris* notosubsp. *transcaucasica* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasuca* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * apollinaris* W.Rossi & al. (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp; simia*) (Itali)
* *Orchis* × * aurunca* W.Rossi & Minut. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * bergonii* Nanteuil (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp; simia*) (Barat Mediterranean)
* *Orchis* × * beyrichii* (Rchb.f.) A.Kern. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp; simia*) (Eropah ke Turkiye)
** *Orchis* × *beyrichii* notosubsp. *beyrichii* (*O.&nbsp;militaris* subsp. *militaris* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *beyrichii* notosubsp. *golestanica* (Renz) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * bispurium* (G.Keller) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* × * bivonae* Tod. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;italica*)  (Selatan Eropah)
* *Orchis* × * buelii* Wildh. (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * caesii* De Angelis & Fumanti (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* × * calliantha* Renz & Taubenheim (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;simia*) (Turkiye)
* *Orchis* × * chabalensis* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;punctulata*)
* *Orchis* × *colemanii* Cortesi (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * fallax* (De Not.) Willk. (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * fitzii* Hautz. (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;mascula*) (Turkiye)
* *Orchis* × * hybrida* (Lindl.) Boenn. ex Rchb. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*) (Europe)
* *Orchis* × * klopfensteiniae* P.Delforge (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;spitzelii*) (BD. Eropah)
* *Orchis* × * kretzschmariorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * ligustica* Ruppert (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;patens*) (Mediterranean)
* *Orchis* × * loreziana* Brügger(*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Eropah)
** *Orchis* × *loreziana* notosubsp. *kisslingii* (Beck) Potucek (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;pallens*) (Timur Eropah)
** *Orchis* × *loreziana* nothosubsp. *loreziana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Eropah Tengah)
* *Orchis* × * lucensis* Antonetti & Bertolini (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* × * macra* Lindl. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;purpurea*) (Eropah)
* *Orchis* × * orphanidesii* (E.G.Camus) B.Bock (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;mascula*)
* *Orchis* × * palanchonii* G.Foelsche & W.Foelsche (*O.&nbsp;olbiensis* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * penzigiana* A.Camus (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *jailae* (Soó) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *penzigiana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *sardoa* Scrugli & M.P.Grasso (*O.&nbsp;mascula* subsp. *ichnusae* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* × * permixta* Soó (*O.&nbsp;mascula* subsp. *signifera* × *O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (Crimea) 
* *Orchis* × * petterssonii* G.Keller ex Pett. (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;spitzelii*) (Eropah, BL. Afrika)
** *Orchis* × *petterssonii* notosubsp. *incantata* (P.Delforge) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
** *Orchis* × *petterssonii* notosubsp. *petterssonii* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
* *Orchis* × * plessidiaca* Renz (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (Tg. Eropah ke Crimea)
* *Orchis* × * pseudoanatolica* H.Fleischm. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;quadripunctata*) (Tg. Eropah)
* *Orchis* × * schebestae* Griebl (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * serraniana* P.Delforge (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;olbiensis*)
* *Orchis* × * sezikiana* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* × * spuria* Rchb.f. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris*) (Eropah)
* *Orchis* × * thriftiensis* Renz (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* × * tochniana* Kreutz & Scraton (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;punctulata*) (Cyprus)
* *Orchis* × * willingiorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* × * wulffiana* Soó (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea*) (Crimea ke caucasus)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *suckowii* (Kümpel) B.Baumann & al. (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasica*)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *wulffiana* (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea*)

### Kacukan antara genus
* *Orchiophrys* (*Ophrys* x *Orchis*)
* *Orchiserapias* (*Orchis* x *Serapias*)

## Rujukan