Bahasa Estonia Selatan

**Bahasa Estonia Selatan** atau **Võro-Seto** merupakan antara bahasa-bahasa Finnik yang dituturkan di tenggara Estonia, merangkumi dialek Tartu, Mulgi, Võro dan Seto. Secara diakroniknya, bahasa Estonia dan bahasa Estonia Selatan berada dalam cabang berasingan walaupun sama-sama dalam rumpun bahasa Finnik, yakni bahasa Estonia lebih rapat dengan bahasa Finland berbanding bahasa Estonia Selatan.

Bahasa Estonia Piawai Moden berkembang dengan menjadikan dialek-dialek Estonia Utara sebagai asas. Walau bagaimanapun, kesusasteraan di Estonia Selatan dari abad ke-17 hingga abad ke-19 diterbitkan dalam bentuk piawai Tartu Selatan dan Võro Utara. Penggunaan itu dipanggil sastera bahasa Tartu atau bahasa Estonia Selatan. Penulisan piawainya telah digunakan di sekolah, gereja dan mahkamah di dalam kawasan linguistik Võro dan Tartu tetapi bukan di kawasan Seto dan Mulgi.

Selepas Estonia merdeka pada tahun 1918, dasar-dasar bahasa Estonia yang dipiawaikan telah dilaksanakan lebih lanjut di seluruh negara. Pegawai kerajaan ketika itu percaya bahawa negara Estonia perlu mempunyai satu bahasa piawai untuk semua warganegara, menyebabkan bahasa Estonia Selatan tidak diajarkan dalam ruang pendidikan. Larangan pengajaran dan penggunaan dialek-dialek Estonia Selatan di sekolah berterusan semasa pendudukan Soviet (1940–1990).

Sejak Estonia memperoleh semula kemerdekaan pada tahun 1991, sokongan kerajaan Estonia menjadi lebih giat dalam melaksanakan perlindungan dan pembangunan bahasa Estonia Selatan. Satu bentuk sastera moden yang diasaskan pada dialek Võro, dialek dalam bahasa Estonia Selatan telah diluluskan.

## Ragam

Mulgi, Tartu, Võro dan Seto merupakan antara ragam yang masih wujud di kawasan bahasa Estonia Selatan. Võro dan Seto kekal menjadi paling berbeza dari segi penulisan dan paling sukar difahami dari segi pertuturan berbanding bahasa Estonia piawai.

Tiga enklaf bahasa Estonia Selatan telah dibuktikan. Dialek Lievu dan Lutsi di Latvia telah pupus pada abad ke-20, manakala enklaf Kraasna di Rusia secara linguistik telah terasimilasi dengan orang Rusia, walaupun mereka masih menyedari identiti mereka.

## Sejarah

Dua bahasa Estonia yang iaitu Estonia Utara dan Estonia Selatan berbeza dari segi sejarah yakni berdasarkan penghijrahan nenek moyang orang Estonia moden ke wilayah Estonia melalui sekurang-kurangnya dua gelombang yang berbeza, kedua-dua kumpulan ini menuturkan bahasa Finnic yang berbeza.&#x5B;**'&#x5D;</span></sup>

Tatabahasa Estonia Selatan yang pertama ditulis oleh Johann Gutslaff pada tahun 1648 dan terjemahan Perjanjian Baru (''Perjanjian Wastne'') diterbitkan pada tahun 1686. Pada tahun 1806, akhbar Estonia pertama ''Tarto-ma rahwa Näddali leht'' diterbitkan dalam bahasa Estonia Selatan sastera Tartu.

Perbandingan sastera lama bahasa Estonia Selatan (Tartu), sastera moden bahasa Estonia Selatan (Võro) dengan bahasa Estonia piawai moden:

***[[Doa Bapa Kami]]* (*Meie Esä*) dalam bahasa sastera lama Estonia Selatan (Tartu):**



***Doa Bapa Kami* (*Mi Esä*) dalam bahasa Estonia Selatan (Võro) sastera moden:**



***Doa Bapa Kami* (*Meie isa*) dalam bahasa Estonia piawai moden:**



Penggunaan sastera Bahasa Estonia Selatan merosot selepas tahun 1880-an apabila sastera bahasa di utara menjadi piawaian untuk [[bahasa Estonia]]. Di bawah pengaruh gerakan nasionalis berteraskan liberal Eropah, mereka berpendapat bahawa Estonia memerlukan bahasa pemersatu.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D; Ragam berasaskan utara mula berkembang pesat pada permulaan abad ke-20.

## Keadaan semasa

Bahasa Estonia Selatan mula mengalami pemulihan semula pada akhir 1980-an. Hari ini, bahasa Estonia Selatan digunakan dalam karya beberapa penulis drama, penyair dan penulis yang masyhur di Estonia. Pencapaian dalam mempromosikan piawai sastera baharu kebanyakannya berdasarkan ragam Võro. Walau bagaimanapun, ragam Mulgi dan Tartu mempunyai penutur yang sangat sedikit. Banci 2011 di Estonia mencatatkan bilangan sebanyak 101,857 orang yang dilaporkan merupakan penutur bahasa Estonia Selatan: 87,048 penutur Võro (74,499 jika tidak termasuk 12,549 penutur Seto), 9,698 penutur Mulgi, 4,109 penutur bahasa Tartu dan 1,002 yang tidak menyatakan ragam.

Banci 2021 di Estonia mencatatkan bilangan 128,590 penutur bahasa Estonia Selatan yang dilaporkan di kalangan penutur asli sendiri: 97,320 penutur ragam Võro (72,240 jika tidak termasuk 25,080 penutur ragam Seto), 17,310 penutur ragam Tartu dan 13,960 penutur ragam Mulgi. 

**Contoh bahasa sastera moden ([[Bahasa Võro|Võro]]) Estonia Selatan:**

Perkara 1 Deklarasi Hak Asasi Manusia Sejagat:

*Kõik inemiseq sünnüseq vapos ja ütesugumaidsis uma avvo ja õiguisi poolõst. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi käümä.*

*Semua manusia dilahirkan bebas dan sama rata dari segi maruah dan hak. Mereka dikurniakan akal dan hati nurani dan harus bertindak antara satu sama lain dengan semangat persaudaraan.*

## Lihat juga

* Bahasa Võro
* Dialek Seto
* Bahasa-bahasa Finnik
* Pusat Pengajian Bahasa dan Budaya Estonia Selatan
* Institut Võro

## Rujukan


## Bibliografi

* Eller, Kalle (1999): *Bahasa Võro-Seto* . Võro Institutut'. Võro.
* Iva, Sulev; Pajusalu, Karl (2004): Bahasa Võro: Perkembangan Sejarah dan Situasi Semasa. Dalam: *Dasar Bahasa dan Sosiolinguistik I: Persidangan Saintifik Antarabangsa "Bahasa Serantau di Eropah Baharu"; Rēzeknes Augstskola, Latvija; 20–23 Mei 2004.* Rezekne: Rezekne Augstskolas Izdevnieceba, 2004, 58–63.
* Kask, Arnold (1984): *Eesti murded ja kirjakeel* . Emäkeele seltsi dikira 16.

## Pautan luaran

* Institut Võro