Anjing bebas merantau

**Anjing bebas merantau**, **anjing bebas merayau**, atau **anjing bebas berkeliaran** ialah anjing yang tidak terkurung di laman atau di rumah. Anjing bebas merantau termasuk anjing jalanan, anjing kampung, anjing terbiar, anjing jalang, dll. dan mungkin dimiliki atau tidak dimiliki. Populasi anjing global dianggarkan berjumlah 700–900 juta ekor anjing, yang daripadanya hampir-hampir 75% daripadanya dikelaskan sebagai anjing bebas merantau.

Anjing bebas merantau adalah lazim di negara membangun. Ada anggaran bahawa terdapat sekitar 62 juta ekor anjing bebas merantau di India. Di negara-negara Barat, anjing bebas merantau adalah jarang; di Eropah pula, ia terutamanya terdapat di bahagian-bahagian di Eropah Timur dan, pada takat lebih rendah, di bahagian-bahagian di Eropah Selatan.

Anjing bebas merantau mandiri dengan menyesuaikan diri terhadap persekitarannya melalui hapus sisa melalui sisa makanan, pemburuan haiwan kecil, pemakanan bangkai dan bunuhan jalanan, atau penerimaan makanan daripada orang.

Anjing bebas merantau dari Asia Selatan, yang sangat lazim mempunyai haiwan ini, kerap dirujuk sebagai anjing paria. Anjing paria India ialah satu *[[baka tempatan|landrace]]* dari subbenua India dan kerap terdapat dalam bentuk anjing jalanan, walaupun sesetengah anjing paria India dimiliki, termasuk oleh pihak polis.

Pelbagai pertubuhan manusia bekerja untuk menguruskan anjing bebas merantau, dengan mengupas kebimbangan tentang penyebaran rabies, kebajikan haiwan, dan bidang lain. Ini termasuk pihak pemerintah, pertubuhan hak haiwan, dan pertubuhan bukan pemerintah lain, serta pihak doktor haiwan. Sesetengah pemerintah mempunyai dasar pengurusan anjing, termasuk perangkap–neuter–pulang, penyingkiran kekal anjing dari jalanan, dan penempatan tanpa ketentuan di tempat perlindungan haiwan, adopsinya (di peringkat kebangsaan atau antarabangsa), atau eutanasianya.

## Asal usul

Kehidupan anjing dengan manusia ialah hubungan dinamik, dengan sebahagian besar populasi anjing yang terputus hubungan dengan manusia pada sesuatu peringkat seiring dengan masa. Kehilangan perhubungan ini pertama kali berlaku selepas pembelajinakan dan telah berlaku berulang-ulang sepanjang sejarah.

Populasi anjing global dianggarkan berjumlah 900 juta ekor anjing dan kian meningkat. Walaupun terdapat sebutan bahawa "anjing ialah sahabat baik manusia" untuk 17–24% daripada jumlah anjing yang hidup sebagai haiwan peliharaan di negara maju, di negara membangun pula, anjing peliharaan adalah tidak lazim tetapi terdapat banyak anjing kampung, anjing komuniti, atau anjing jalang. Kebanyakan anjing ini menjalani kehidupannya sebagai pebangkai dan tidak pernah dimiliki oleh manusia, dengan sebuah kajian yang menunjukkan bahawa tindak balas paling lazimnya apabila didekati oleh orang asing ialah melarikan diri (52%) atau bergerak balas secara agresif (11%). Hanya sedikit yang diketahui tentang anjing ini atau anjing di negara maju yang jalang, terbiar, atau yang berada di tempat perlindungan, kerana majoriti penyelidikan moden tentang kognisi anjing telah tertumpu kepada anjing peliharaan yang tinggal di rumah manusia.

## Faktor yang membawa kepada anjing terbiar
Anjing terbiar ialah anjing tanpa pemilik. Walaupun istilah "anjing terbiar" kadang-kadang digunakan untuk secara khusus merujuk anjing yang telah sesat, dalam erti kata lebih umum, anjing terbiar ialah mana-mana anjing bebas merantau tanpa pemilik. Four Paws mentakrifkan haiwan terbiar sebagai "haiwan yang sama ada lahir di jalanan atau telah menjadi gelandangan kerana ditinggalkan". Beberapa faktor membawa kepada kewujudan anjing terbiar. Dalam sesetengah kes, masalah ini berpunca dari masa lalu, dengan anjing yang telah tinggal di jalanan selama berbilang generasi. Anjing sedemikian lahir di jalanan, kerana tidak pernah dimiliki, dan hidup dalam keadaan jalang atau separa jalang. Anjing terbiar lain sebelum ini pernah dimiliki dan berakhir di jalanan kerana ditinggalkan oleh pemiliknya, sama ada semasa dilahirkan (apabila pemilik tidak dapat menanggung perinduk) atau kemudian, terutamanya jika pemiliknya menghadapi cabaran ekonomi, perubahan gaya hidup, atau isu kesihatan. Sesetengah pemilik meninggalkan anjing pekerja mereka jika tidak berpuas hati dengan prestasinya. Anjing juga dapat menjadi anjing terbiar dalam kes bencana alam, konflik bersenjata, atau malapetaka lain.

## Kategori anjing

Terdapat kekeliruan dengan istilah yang digunakan untuk mengkategorikan anjing. Anjing dapat dikelaskan mengikut status pemilikan oleh seorang pemilik atau komuniti pemilik, takat kebebasan pergerakannya, dan sebarang perbezaan genetik yang ada padanya berbanding dengan populasi anjing lain kerana perpisahan jangka panjang.

### Anjing keluarga
Ini juga dikenali sebagai "anjing berpemilik". Ia mempunyai sekutu manusia boleh kenal pasti, biasanya tersosialisasi, dan tidak diizinkan merayau. Ia terbatas kepada kawasan ruangan luar atau kawasan ruangan dalam tertentu. Ia mempunyai sedikit impak terhadap hidupan liar melainkan bersama-sama dengan manusia memasuki kawasan semula jadi.

Anjing bela jinak ialah semua baka anjing (selain dingo) yang dibiakbakakan secara terpilih, dibela, dan diberi makan oleh manusia. Ia dapat menjadi anjing peliharaan, anjing pengawal, anjing penjaga haiwan ternakan, atau anjing pekerja. Anjing bela jinak juga mungkin bertingkah laku seperti anjing liar jika tidak dikawal secukupnya atau bebas merayau.

### Anjing bebas merantau berpemilik
Anjing bebas merantau ialah anjing yang tidak terkurung di laman atau di rumah. Anjing berpemilik bebas merantau dijaga oleh seorang pemilik atau komuniti pemilik dan mampu berkeliaran dengan bebas. Ini termasuk "anjing kampung", yang tinggal di kawasan luar bandar dan di kediaman manusia. Ini tidak terkurung. Walau bagaimanapun, ia jarang meninggalkan kawasan perkampungan. Ini juga termasuk "anjing luar bandar bebas merantau", yang juga tinggal di kawasan luar bandar dan di kediaman manusia. Ini berpemilik atau berkaitan dengan rumah dan ia tidak terkurung. Ini termasuk anjing ladang dan anjing pastoral yang merayau-rayau meliputi kawasan tertentu.

### Anjing bebas merantau tidak berpemilik

Anjing bebas merantau tidak berpemilik ialah anjing terbiar. Ia mendapat makanan dan tempat perlindungan daripada persekitaran manusia, tetapi tidak pernah tersosialisasi dan, oleh itu, mengelak manusia sejauh yang mungkin. Anjing bebas merantau tidak berpemilik termasuk "anjing jalanan", yang tinggal di bandar dan di kawasan bandar. Ini tidak mempunyai pemilik tetapi merupakan komensal, yang menampung hidup dengan sisa makanan daripada manusia, sampah, atau makanan anjing lain sebagai sumber makanan utamanya. Anjing bebas merantau tidak berpemilik juga termasuk anjing jalang.

### Anjing jalang

Istilah "jalang" atau "feral" dapat digunakan untuk memerihalkan haiwan yang telah melalui proses pembelajinakan tetapi telah kembali kepada keadaan liar. "Bela jinak" dan "tersosialisasi" (jinak) tidak memaksudkan perkara sama, kerana ada kemungkinan untuk seseekor haiwan daripada spesies bela jinak menjadi jalang dan tidak jinak dan ada pula kemungkinan untuk seseekor haiwan daripada spesies liar menjadi tersosialisasi untuk hidup dengan manusia.

Anjing jalang berbeza dengan anjing lain kerana tidak mempunyai hubungan rapat dengan manusia pada awal usia kehidupannya (sosialisasi). Anjing jalang hidup dalam keadaan liar tanpa makanan dan tempat perlindungan yang sengaja disediakan oleh manusia dan menunjukkan pengelakan berterusan dan tegar daripada sentuhan langsung manusia. Pembezaan antara anjing jalang, anjing terbiar, dan anjing bebas merantau kadang-kadang menjadi perkara tahap dan seseekor anjing mungkin menganjakkan statusnya sepanjang hayatnya. Dalam sesetengah kes yang kurang berkemungkinan tetapi pernah diperhatikan, anjing jalang yang tidak lahir secara liar tetapi hidup bersama dengan kumpulan jalang dapat dipulihkan menjadi anjing bela jinak dengan pemiliknya. Seseekor anjing dapat menjadi anjing terbiar apabila terlepas daripada kawalan manusia, ditinggalkan, atau dilahirkan oleh ibu terbiar. Anjing terbiar dapat menjadi jalang apabila diusir daripada persekitaran manusia atau apabila diterima secara sosial oleh kumpulan jalang berdekatan. Penjalangan atau feralisasi berlaku dengan perkembangan gerak balas ketakutan terhadap manusia. Anjing jalang tidak mampu bertahan melalui pembiakan, menderitai kadar tinggi bagi kematian juvenil, dan bergantung secara tidak langsung pada manusia untuk makanan, ruang, dan bekalan individu yang dapat diterima.

### Anjing "liar"

Kewujudan "anjing liar" diperdebatkan. Sesetengah pengarang mencadangkan supaya istilah ini diterapkan untuk dingo Australia dan hibrid anjing jalang–dingo. Mereka percaya bahawa kedua-dua ini mempunyai sejarah kebebasan pergantungan daripada manusia dan tidak patut lagi dianggap sebagai haiwan bela jinak. Yang lain pula tidak bersetuju dan sebaliknya mencadangkan bahawa dingo pernah dibelajinakkan dan kini menjadi anjing jalang.

Jabatan Pertanian dan Perikanan Queensland mentakrifkan "anjing liar" sebagai mana-mana anjing yang tidak dibelajinakkan, yang termasuk dingo, anjing jalang, dan hibrid. Anjing liar berusia setahun kerap bersebar sejauh lebih daripada  dari tempat lahirnya.

Kolonis British pertama yang tiba di Australia mengasaskan petempatan di Port Jackson pada tahun 1788 dan mencatatkan dingo yang tinggal di sana bersama-sama dengan peribumi Australia. Walaupun dingo wujud di alam liar, ia berhubung dengan manusia tetapi tidak pernah dibiakbakakan secara terpilih seperti haiwan bela jinak lain. Hubungan dingo dengan peribumi Australia dapat diperihalkan sebagai komensalisme, bilamana dua organisma hidup saling berhubung rapat tetapi tanpa bergantung antara satu sama lain untuk kemandirian. Ia memburu dan tidur bersama-sama. Oleh itu, dingo cukup selesa di sekeliling manusia untuk berhubung dengan mereka, tetapi masih mampu hidup berdikari, sama seperti kucing bela jinak. Sebarang anjing bebas merantau tidak berpemilik dapat disosialisasikan untuk menjadi anjing berpemilik, seperti yang dilakukan oleh sesetengah dingo apabila menyertai keluarga manusia.

Satu lagi pandangan menganggap pembelajinakan sebagai proses yang sukar untuk ditakrifkan. Pandangan ini menganggap anjing sebagai sama ada tersosialisasi dan dapat wujud dengan manusia atau tidak tersosialisasi. Sesetengah anjing tinggal bersama dengan keluarga manusianya tetapi tidak tersosialisasi dan melayan orang asing secara agresif dan defensif sebagaimana yang dilakukan oleh serigala liar. Serigala liar pernah menghampiri manusia di tempat terpencil dengan percubaan untuk mengajak mereka bermain dan membentuk persahabatan.

## Anjing jalanan

**Anjing jalanan**, yang dikenali dalam kesusasteraan ilmiah sebagai **anjing bandar bebas merantau**, ialah anjing tidak terkurung yang tinggal di bandar. Ia tinggal hampir di mana-mana ada bandar dan di mana-mana ia diizinkan oleh penduduk manusia tempatan, terutamanya di dunia membangun. Anjing jalanan mungkin merupakan bekas haiwan peliharaan yang telah tersesat daripada pemiliknya atau ditinggalkan oleh pemiliknya, atau mungkin haiwan jalang yang tidak pernah dimiliki. Anjing jalanan mungkin merupakan anjing baka tulen terbiar, anjing baka kacuk sejati, atau *[[baka tempatan|landrace]]* yang tidak dibiakbakakan seperti anjing paria India. Populasi berlebihan anjing jalanan dapat menyebabkan masalah kepada masyarakat yang disertai olehnya, maka kempen untuk meneuterkan dan memandulkannya kadang-kadang dilaksanakan. Ia cenderung untuk berbeza daripada anjing luar bandar bebas merantau dari segi set kemahiran, sosialisasi, dan kesan ekologi.

Di Paraguay, pada tahun 2017, Diana Vicezar menubuhkan pertubuhan berasaskan komuniti yang direka untuk menangani isu anjing terbiar dan tidak berperlindungan, serta pencemaran plastik. Skim ini menggalakkan sukarelawan untuk membina tempat perlindungan untuk anjing ini dengan menggunakan bahan kitar semula. Menjelang tahun 2019, pertubuhan ini mempunyai tiga bab antarabangsa dan telah bekerja dengan 1000 orang.

### Masalah yang disebabkan oleh anjing jalanan

#### Gigitan

Anjing jalanan pada umumnya menghindari konflik dengan manusia untuk mandiri. Walau bagaimanapun, gigitan dan serangan anjing dapat berlaku atas pelbagai sebab. Anjing mungkin menggigit kerana takut, terkejut, berasa terancam, atau melindungi sesuatu yang bernilai seperti anak anjing, makanan, atau mainan. Gigitan juga dapat berlaku jika anjing tidak sihat kerana penyakit atau kecederaan, sedang bermain, atau mengalami kelaparan, dahaga, penganiayaan, atau kekurangan penjaga. Naluri kewilayahan dan naluri pemangsa juga dapat membawa kepada gigitan. Rabies kekal sebagai isu ketara di sesetengah negara. Di India, dengan anggaran bahawa terdapat kira-kira 62 ekor juta anjing bebas merantau, kira-kira 17.4 juta gigitan haiwan berlaku setiap tahun, yang mengakibatkan 20,565 kematian rabies manusia. Rabies adalah endemik di India, sambil negara itu menyumbang 36% daripada jumlah kematian rabies sedunia.

Selain rabies, gigitan anjing juga dikaitkan dengan risiko kesihatan lain, termasuk *[[Capnocytophaga canimorsus]]*, ''Staphylococcus aureus'' tahan metisilin, tetanus, *[[Pasteurella]]*, *[[Bergeyella zoohelcum]]*, osteomielitis, artritis sepsis, tenosinovitis, *[[Giardia]]*, dan leptospirosis; oleh itu, gigitan anjing memerlukan perhatian perubatan segera. Selepas gigitan anjing, vaksin tetanus diperlukan jika mangsa belum divaksin secukupnya sebelum ini. Antibiotik profilaksis juga diperlukan untuk luka berisiko tinggi atau orang dengan kekurangan imun. Kematian akibat gigitan anjing adalah lebih lazim di negara berpendapatan rendah dan sederhana berbanding dengan gigitan anjing di negara berpendapatan tinggi.

#### Kualiti hidup

Kadar mortaliti bagi anjing jalanan adalah sangat tinggi, terutamanya dalam kalangan anak anjing, dengan punca lazim kematian yang termasuk kegiatan manusia (sama ada pembunuhan sengaja atau tidak sengaja), serangan oleh haiwan lain, malnutrisi, dan penyakit. Sebuah kajian yang dijalankan terhadap anjing terbiar di Benggala Barat mendapati bahawa hanya 19% daripada jumlah anak anjing yang lahir di jalanan mandiri sehingga usia pembiakan.

Kehadiran anjing terbiar dapat memberikan kesan ketara kepada kualiti hidup untuk manusia dalam beberapa cara. Salakan, lolongan, dan pergaduhan anjing dapat mengganggu orang, terutamanya pada waktu malam. Bau air kencing anjing, akibat penandaan wilayah, dapat menjadi hancing dalam kalangan anjing tidak termandul atau terneuter dan kehadiran tinja dapat membawa kepada isu sanitasi dan risiko kesihatan seperti toksokariasis. Sebagai tambahan, ketakutan terhadap gigitan anjing dan serangan anjing dapat menyebabkan keresahan dan menjejaskan mobiliti dan kegiatan ruangan luar orang.

Sebaliknya, kualiti hidup anjing terbiar juga banyak dipengaruhi oleh interaksinya dengan manusia. Anjing terbiar kerap bergelut dengan kekurangan makanan dan air dan rentan terhadap penganiayaan dan pengabaian. Kekurangan penjagaan perubatan membawa kepada kecederaan dan penyakit tidak terawat. Persekitaran bandar dapat menjadi mencabar dan menekan dan pertemuan dengan manusia dapat mengakibatkan ketakutan, kecederaan, dan sesaran.

### Kemahiran dan penyesuaian

Anjing dikenali sebagai spesies yang sangat adaptif dan cerdas. Anjing bebas merantau lazimnya membentuk kawanan. Untuk mandiri di bandar moden, anjing jalanan mesti mampu menelusuri lalu lintas.

Sesetengah anjing terbiar di Bucharest terlihat melintasi jalan besar di lintasan pejalan kaki. Anjing tersebut mungkin telah perasan bahawa apabila manusia menyeberangi jalan di lintasan bertanda sedemikian, kereta cenderung untuk berhenti. Anjing tersebut telah membiasakan diri terhadap arus lalu lintas pejalan kaki dan automobil; ia duduk dengan sabar dengan orang di tepi jalan apabila berhenti untuk lampu merah dan kemudian menyeberang dengan mereka kerana ia telah memerhatikan cara kereta berhenti apabila sebilangan besar orang melintas jalan seperti itu.

Di negara lain, anjing jalanan dikatakan telah diperhatikan menggunakan perkhidmatan kereta api bawah tanah dan bas.

## Tingkah laku

Anjing bebas merantau cenderung untuk menjadi haiwan krepuskul dan kerap tidak aktif pada waktu siang, terutamanya semasa bahang musim panas. Anjing bebas merantau lazimnya membentuk kawanan. Anjing berehat dekat dengan tapak sumbernya di dalam wilayahnya, dengan memilih tempat yang membolehkan keterlihatan maksimum bagi persekitaran. Untuk tidur, ia kerap memilih lokasi di teras wilayah dan lebih mengutamakan teduhan. Anjing mencari ruang yang melindunginya daripada cuaca buruk dan kerap berehat atau tidur di bawah kereta yang diletakkan.

Anjing bebas merantau yang telah berada dalam keadaan ini selama berbilang generasi telah mengembangkan trait tertentu melalui pemilihan semula jadi untuk dapat mandiri dalam persekitaran masing-masing.

Anjing liar berehat pada siang hari, kerap tidak jauh daripada air, dan laluan perjalanannya ke tapak rehat atau ke sarang dan dari tapak rehat atau sarang mungkin ditakrifkan dengan baik. Ia biasanya pemalu dan tidak kerap merayau ke kawasan bandar melainkan digalakkan. Yang mempunyai latar belakang domestik terkini atau hubungan rapat nalar dengan orang mungkin mendekati kediaman atau orang. Anjing liar tertarik dengan tempat yang membolehkannya mengais makanan dan penyediaan makanan secara sengaja atau tidak sengaja dapat menyebabkannya bergantung pada manusia. Dingo liar di kawasan terpencil hidup dalam kawanan, yang kerap terdiri daripada 3–12 individu, dengan seekor jantan dominan (alfa) dan betina dominan yang mengawal pembiakan. Kawanan mengasaskan wilayah yang biasanya tidak bertindih. Anjing liar, khususnya dingo, melawat pinggir wilayahnya dengan nalar. Pemeriksaan sempadan ini dipanggil *dog's beat* (secara kasar "tempat lepak anjing").

Anjing liar kerap terdengar melolong semasa musim pembiakan yang, untuk dingo tulen, berlaku sekali setahun. Anjing hibrid mengalami dua kitaran estrus setiap tahun, walaupun mungkin tidak selalu berjaya membesarkan anak dalam setiap kitaran.

Selepas gestasi sembilan minggu, empat hingga enam ekor anak anjing dilahirkan di dalam sarang yang menyediakan perlindungan daripada unsur alam dan haiwan lain. Sarang mungkin berada di dalam tanah lembut di bawah batu, balak, atau serpihan lain, atau di dalam balak atau lubang lain. Anak anjing menyusu selama 4–6 minggu dan disapih pada usia empat bulan. Ia menjadi berdikari daripada induknya apabila berusia 6 minggu hingga 2 bulan dan invididu yang menjadi berdikari pada usia kemudian mempunyai kadar kemandirian lebih tinggi. Peningkatan makanan yang dibekalkan oleh orang juga membolehkan lebih banyak anak anjing mandiri sehingga kematangan.

## Tabiat pemakanan

Menurut Jabatan Pertanian dan Perikanan Queensland, anjing liar terdapat di tanah ragut, di pinggir bandar, di estet luar bandar-perumahan, atau di hutan dan di semak-samun—di mana-mana sahaja terdapat makanan, air, dan tempat perlindungan. Ia memakan apa-apa yang paling mudah diperoleh apabila lapar, bahan haiwan atau sayur-sayuran. Ia memburu mangsa hidup atau memakan haiwan yang terbunuh di jalan raya, haiwan ternakan mati, dan sisa daripada timbunan kompos atau sampah sarap. Ia kebanyakannya mengambil mangsa kecil seperti arnab, posum, tikus, walabi, dan kusu tanah. Apabila berburu dalam kawanan, ia mengambil haiwan lebih besar seperti kanggaru, kambing, atau anak lembu dan kuda. Pilihan spesies mangsa utamanya bergantung pada mangsa yang banyak dan mudah ditangkap. Ia biasanya berburu pada awal pagi dan awal senja, apabila ia mengesan haiwan mangsa secara penglihatan, mendekati mangsa secara senyap, dan kemudian mengejar mangsa. Anjing liar yang bergantung terutamanya pada sampah sarap mungkin kekal di kawasan sekitar sumber, manakala yang bergantung pada haiwan ternakan atau mangsa liar mungkin berjalan sehingga sejauh . Dalam sebuah kajian di Perth, kebanyakan individu daripada 1400 ekor anjing yang terlibat dalam serangan haiwan ternakan merupakan haiwan peliharaan keluarga yang ramah dan mudah didekati—sangat sedikit yang agresif terhadap orang.

## Impak rabies

Pada tahun 2011, sebuah rencana media tentang populasi anjing terbiar oleh National Animal Interest Alliance Amerika Syarikat berkata bahawa terdapat 200 juta ekor anjing terbiar di seluruh dunia dan bahawa "epidemik rabies" menyebabkan isu kesihatan awam global. Pada tahun 2024, Pertubuhan Kesihatan Sedunia melaporkan bahawa gigitan anjing dan cakaran anjing menyebabkan 99% daripada jumlah kes rabies manusia dan bahawa 40% daripada jumlah mangsa merupakan kanak-kanak di bawah usia 15 tahun. Pertubuhan itu juga menganggarkan bahawa terdapat kira-kira 59,000 kematian manusia akibat rabies setiap tahun, kebanyakannya berlaku di Asia dan di Afrika. Kes rabies dalam beberapa tahun kebelakangan ini juga telah berlaku di Eropah. Pada tahun 2025, di Romania, seorang lelaki terkorban selepas digigit oleh seekor anjing terbiar gila. Di Amerika Syarikat, walaupun rabies hadir terutamanya pada hidupan liar, pada tahun 2022, 50 ekor anjing diuji positif untuk rabies. Di Afrika, kira-kira 21,000–25,000 orang terkorban setiap tahun akibat rabies.

Terdapat perdebatan tentang sama ada profilaksis prapendedahan (PrEP) untuk rabies (vaksin pencegahan rabies) patut diberikan sebagai sebahagian daripada skim pemvaksinan rutin kepada kanak-kanak yang tinggal di kawasan yang di sana rabies adalah endemik dan di tempat yang mempunyai banyak anjing bebas merantau. Walaupun PrEP tidak menghapuskan keperluan untuk profilaksis pascapendedahan (PEP) (rawatan penyelamatan nyawa yang diperlukan selepas digigit oleh haiwan berpotensi rabid), PrEP mempermudah rawatan profilaksis pascapendedahan yang diperlukan.

Sesetengah pelancong dari negara-negara Barat yang melancong ke luar negara mungkin tidak menyedari risiko rabies yang wujud di negara yang dilawati. Pada tahun 2019, seorang wanita dari Norway terkorban akibat rabies selepas dijangkiti oleh virus itu semasa bercuti di Filipina. Di sana, dia digigit oleh seekor anak anjing terbiar yang diselamatkan olehnya dan rakan-rakannya.

## Impak pemuliharaan

Sebilangan besar anjing bebas merantau dapat menimbulkan ancaman kepada hidupan liar. Anjing telah menyumbang kepada 11 kepupusan vertebra dan merupakan ancaman yang diketahui atau berpotensi kepada 188 spesies terancam di seluruh dunia: 96 spesies mamalia (33 keluarga), 78 spesies burung (25 keluarga), 22 spesies reptilia (10 keluarga), dan tiga spesies amfibia (tiga keluarga). Dalam persekitaran bandar, anjing bebas merantau kerap menjadi pemangsa puncak. Peningkatan bilangan anjing bebas merantau telah menjadi ancaman kepada harimau bintang salji dan beruang perang muda di Penara Tibet kerana kawanan anjing mengusir haiwan-haiwan ini daripada makanan.

Anjing bebas merantau kerap menjadi vektor bagi penyakit zoonosis seperti rabies, toksokariasis, cacing jantung, leptospirosis, *[[Capnocytophaga]]*, bordetelosis, dan ekinokokosis yang dapat merebak kepada manusia dan juga dapat menyebarkan distemper anjing, adenovirus anjing, parvovirus, dan parainfluenza, yang dapat menjangkiti anjing liar dan juga beralih kepada spesies seperti anjing liar Afrika, seperti serigala, singa, dan harimau belang. Sebagai tambahan, ia mampu membiak secara menyaling dengan anggota lain dalam genus *[[Canis]]* seperti serigala kelabu, serigala Habsyah, dan dingo, selain yang di luar genus itu seperti rubah pampas, lalu menimbulkan kebimbangan ketulenan genetik.

Dalam sebuah kajian yang dijalankan pada tahun-tahun 2018–2020, seekor hibrid anjing–serigala ditemukan di hutan Karpatos Selatan di Romania. Kajian mendapati bahawa walaupun penemuan ini mungkin kelihatan tidak penting buat masa ini, ini dapat menimbulkan ancaman kepada keutuhan genetik bagi populasi serigala dalam jangka panjang dan kajian tersebut menasihatkan pengajian tentang masalah anjing terbiar yang memasuki habitat serigala.

## Anjing bandar bebas merantau mengikut negara

### Asia Selatan

#### Afghanistan
Sekumpulan anjing terbiar menjadi masyhur di Afghanistan selepas berhadapan dengan pengebom berani mati, lalu mencegah lima puluh orang askar Amerika daripada dibunuh. Walau bagaimanapun, salah seekor anjing terselamat, iaitu Target, telah tersilap dieutanasia apabila ia dibawa ke Amerika Syarikat.

#### Bhutan

Pada Oktober 2023, Bhutan mencapai 100% pemandulan anjing bebas merantaunya. Inisiatif pemandulan seluruh negara dijalankan di bawah Program Pengurusan Populasi Anjing Terpercepat dan Kawalan Rabies Seluruh Negara (NADPM&RCP) oleh pihak pemerintah. Program untuk menguruskan anjing terbiar bermula pada tahun 2009 dan berbilang fasa dilaksanakan untuk mencapai 100% pemandulan.

Anjing terbiar ditakuti di Bhutan apabila bergerak dalam kawanan. Gigitan anjing menjadi kebimbangan di hampir semua bandar. Pada Mei 2022, enam ekor anjing terbiar jalang mencacatkan dan membunuh seorang kanak-kanak perempuan berusia tujuh tahun di Genekha. Anjing terbiar juga secara sejarah telah menimbulkan masalah untuk pelancong di Bhutan, yang telah mengadu tentang gangguan yang disebabkan oleh lolongan waktu malam.

Takuk telinga menunjukkan bahawa anjing berkenaan telah dimandulkan dan divaksin.

#### India

Oleh sebab keruntuhan populasi hering di India, yang dahulunya memakan sejumlah besar bangkai haiwan mati dan memutuskan patogen tertentu daripada rantai makanan, populasi anjing jalanan bandar India telah meledak dan menjadi bahaya kesihatan. Mumbai, sebagai contoh, mempunyai lebih daripada 12 juta orang penduduk manusia, lebih separuh daripadanya merupakan penghuni setinggan. Sekurang-kurangnya lima ratus tan sampah masih tidak dikutip setiap hari. Oleh itu, keadaan adalah sempurna untuk menyokong populasi yang amat besar bagi anjing terbiar.

#### Pakistan
Di Pakistan, beberapa baka anjing wujud termasuk *[[gaddi kutta]]*, anjing paria India, *[[bully kutta]]*, antara yang lain. Di bandar raya Lahore, Jabatan Kesihatan Awam melancarkan kempen untuk membunuh 5,000 ekor anjing terbiar. Pada tahun 2009, 27,576 ekor anjing dibunuh di dalam bandar raya Lahore; pada tahun 2005, bilangan ini ialah 34,942. Pada tahun 2012, selepas 900 ekor anjing dibunuh di bandar raya Multan, Pertubuhan Keselamatan Haiwan di Pakistan mengirimkan surat kepada Ketua Menteri Shehbaz Sharif yang mengesyorkan agar "anjing terbiar divaksin dan bukan dibunuh."

### Eropah

#### Bulgaria
Terdapat sebilangan anjing jalanan di Sofia, ibu kota Bulgaria. Bilangan anjing jalanan di Bulgaria telah berkurang sejak beberapa tahun kebelakangan ini, sementara pada tahun 2007 terdapat 11,124 ekor anjing jalanan di Sofia. Bilangan itu menurun kepada 3,589 pada tahun 2018.

#### Greece
Terdapat anjing terbiar di Greece. Pada tahun 2017, seorang wanita British yang merupakan pelancong dicacatkan sehingga mati oleh sekawan anjing terbiar.

#### Itali

Sekitar 80% daripada jumlah anjing terbiar mati awal kerana kekurangan kemahiran kemandirian. Anjing terbiar terutamanya terdapat di Itali Selatan.

#### Moldova
Pada tahun 2023, ada anggaran bahawa terdapat sekitar 5,000 ekor anjing terbiar di jalanan di Chișinău, ibu kota Moldova. Pada separuh pertama tahun 2024, 791 orang di Chișinău digigit oleh anjing terbiar.

#### Portugal
Banci Kebangsaan Haiwan Terbiar 2023 mendapati bahawa terdapat 101,015 ekor anjing terbiar di Portugal.

#### Romania

Di Romania, anjing bandar bebas merantau (*câine maidanez*, secara harfiah "anjing tanah terbuka", "anjing lapangan", "anjing medan"; *câini comunitari* "anjing komuniti") telah menjadi masalah besar dalam beberapa dekad kebelakangan ini, terutamanya di bandar-bandar lebih besar, dengan ramai orang yang digigit oleh anjing. Masalah berpunca terutamanya dalam program pensisteman yang berlangsung di Romania Komunis pada tahun 1970-an dan tahun 1980-an di bawah Nicolae Ceaușescu, yang menggubal program besar-besaran perobohan dan pembinaan semula kampung, pekan, dan bandar sedia ada, secara keseluruhan atau sebahagian, untuk membina blok pangsapuri (*bloc*) seragam. Anjing dari laman rumah yang dirobohkan ditinggalkan di jalanan dan membiak, lalu melipatgandakan bilangan selama bertahun-tahun. Anggaran untuk Bucharest berbeza-beza, tetapi bilangan anjing terbiar telah dikurangkan secara mendadak pada tahun 2014, selepas kematian seorang kanak-kanak berusia 4 tahun pada tahun 2013 yang diserang oleh seekor anjing. Dewan Bandar Raya Bucharest menyatakan bahawa lebih daripada 51,200 ekor anjing terbiar ditangkap dari Oktober 2013 hingga Januari 2015, dengan lebih daripada separuh yang dieutanasia, kira-kira 23,000 ekor anjing yang diadopsi, dan 2,000 ekor anjing yang masih menghuni tempat perlindungan perbandaran itu.

Walaupun bilangan anjing terbiar di Romania telah berkurang dengan ketara dalam tempoh 15 tahun lalu, terdapat insiden maut terkini, termasuk pada tahun 2022, apabila seorang lelaki dicacatkan sampai mati oleh sekawan 15–20 ekor anjing terbiar di Wilayah Bacău dan pada tahun 2023, apabila seorang wanita yang sedang berjoging di padang dekat dengan Lacul Morii di Wilayah Ilfov diserang dan dibunuh oleh anjing terbiar.

Banyak anjing terbiar di Romania diadopsi di luar negara, dengan negara-negara penerima paling lazim yang merupakan Jerman, United Kingdom, Belanda, dan Belgium.

#### Rusia

Anjing terbiar adalah sangat lazim di Rusia. Ia terdapat di perdesaan dan di kawasan bandar. Di Rusia, anjing jalanan diterima oleh khalayak umum dan malah diberi makan oleh penduduk tempatan, termasuk di ibu kota Moscow. Walau bagaimanapun, penangkapan anjing terbiar dengan van pemburu anjing dan penakaian telah didokumenkan sejak sekitar tahun 1900. Bilangan anjing jalanan di Moscow dianggarkan berjumlah sehingga 50,000 ekor individu. Nasib sedihnya didramakan oleh Anton Chekhov dalam cerpen masyhur *[[Kashtanka]]*, oleh Mikhail Bulgakov dalam novela *[[Sobachʹye serdtse]]*, dan oleh Gavriil Troyepolʹskiy dalam novel *[[Belyy Bim, Chornoye Ukho]]*. Apabila bilangan anjing jalanan meningkat secara besar-besaran pada tahun 1990-an dan pada awal alaf baru, banyak serangan terhadap manusia berlaku, sehinggakan anjing tersebut ditangkap dan dibunuh. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, sikap dan strategi terhadap anjing jalanan telah berubah. Anjing tersebut ditangkap, dimandulkan, dan dipastikan cukup makan. Anjing tersebut memastikan bandar bebas daripada sisa makanan dan tikus. Sejak tahun 2002 di Moscow, terdapat sebuah tugu yang didedikasikan untuk anjing terbiar yang dipanggil Malchik ("Si Kecil"). Anjing terbiar di Moscow telah menyesuaikan tingkah laku terhadap lalu lintas dan kehidupan di Moscow. Anjing tersebut juga menaiki metro dan memahami peraturan lampu isyarat dan kerap dipanggil anjing metro Moscow.

#### Serbia

Ada anggaran, pada tahun 2024, bahawa terdapat 400,000 ekor anjing bebas merantau di Serbia. Anjing ini terdapat di kawasan bandar dan di kawasan luar bandar. Pada tahun 2011, kumpulan terbesar anjing bandar bebas merantau terdapat di Belgrade (lebih daripada 17,000), di Novi Sad (kira-kira 10,000), di Niš (antara 7,000 dengan 10,000), di Subotica (kira-kira 8,000), dan Kragujevac (kira-kira 5,700).

#### Turki

Walaupun banyak negara membangun mempunyai bilangan tinggi bagi anjing terbiar akibat pengabaian, masalah Turki sedikit berbeza. Pada tahun 2004, pemerintah Turki meluluskan undang-undang yang mewajibkan pegawai tempatan memulihkan anjing terbiar dan bukan pula memusnahkan anjing terbiar. Undang-undang Perlindungan Haiwan Bil. 5199 menyatakan dasar larangan bunuh dan larangan tangkap dan eutanasia yang menyalahi undang-undang ialah kesalahan yang boleh didakwa. Ini mewajibkan agar haiwan dimandulkan, divaksin, dan dipulangkan ke tempat penemuan haiwan berkenaan. Satu lagi sebab untuk peningkatan bilangan anjing terbiar ialah tahap kemudahan lebih tinggi untuk mengadopsi anjing di Turki berbanding dengan di banyak negara lain. Malah "baka berbahaya" dapat ditempatkan di rumah sebelum rang undang-undang "anjing berbahaya" diluluskan pada permulaan tahun 2022. Namun, ini bermakna bahawa proses penyaringan untuk pemilikan anjing tidaklah meluas. Tiada hukuman sebenar untuk pembuangan anjing ke jalanan. Istanbul, bandar raya dengan paling ramai penduduk di negara itu, ialah rumah bagi salah satu kepadatan tertinggi bagi haiwan terbiar, dengan anggaran 400,000 hingga 600,000 ekor anjing yang berkeliaran di jalanan. Secara keseluruhannya, anggaran 3 hingga 10 juta ekor anjing terbiar hidup di Turki dan angka ini dijangka meningkat sehingga 60 juta dalam tempoh 10 tahun.

### Amerika Utara

#### Amerika Syarikat
Setiap tahun, hampir-hampir 2.7 juta ekor anjing dan kucing dieutanasia kerana tempat perlindungan terlalu penuh dan tiada rumah adopsi mencukupi. Pada tahun 2016, antara 592,255 dengan 866,366 ekor anjing jalanan dieutanasia di Amerika Syarikat.

Di Detroit, ada anggaran bahawa terdapat kira-kira 50,000 ekor anjing terbiar pada tahun 2013.

#### Puerto Rico

Di Puerto Rico, anjing (dan kucing) jalanan dikenali sebagai *sato*. Pada lewat tahun 1990-an, ada anggaran bahawa terdapat 50,000 ekor anjing jalanan di wilayah Amerika Syarikat itu. Menjelang tahun 2018, terdapat sekitar 300,000 ekor anjing terbiar di Puerto Rico. Program untuk mengemukakan masalah itu telah dilancarkan oleh Humane Society of Puerto Rico dan yang lain-lain. Pada tahun 2018, sebuah pertubuhan bukan untung yang dipanggil Sato Project melancarkan "*spayathon*" ("maraton pengembirian") pertamanya, iaitu sebuah projek berskala besar untuk mengembirikan dan meneuterkan *sato* di Puerto Rico. Inisiatif lain termasuk adopsi oleh penduduk tanah besar Amerika Syarikat bagi anjing pulau.

### Amerika Latin

Anjing bebas merantau adalah lazim di Amerika Latin. Terdapat sekitar 16 juta ekor anjing bebas merantau di Mexico, 6 juta di Peru, dan 4 juta di Colombia.

#### Brazil
Dengan gelaran *vira-lata* ("penumbang tong sampah") dalam bahasa Portugis Brazil, anjing terbiar terdapat di serata negara dan pada umumnya jinak. Antaranya, *[[anjing karamel|vira-lata caramelo]]* (anjing terbiar berwarna karamel) telah mendapat perhatian khusus sejak beberapa tahun kebelakangan ini sebagai lambang negara memuncul.

Pada Julai 2020, wakil persekutuan Fred Costa melancarkan petisyen dalam talian untuk menampilkan *vira-lata caramelo* pada wang kertas 200 real. Petisyen itu menerima 144,000 tandatangan di platform Change.org. Walaupun Bank Pusat Brazil sudah pun memilih serigala bersurai untuk wang kertas baharu itu, inisiatif itu mencetuskan perbincangan dan institusi itu kemudiannya melakukan pertimbangan untuk mempromosikan tindakan untuk memerangi kekejaman haiwan. Pada September 2020, *vira-lata caramelo* ditampilkan dalam kempen yang mengumumkan pengeluaran wang kertas 200 real.

Pengiktirafan yang semakin meningkat bagi anjing berwarna karamel juga mencapai sfera perundangan. Pada Januari 2022, Majlis Bandar Raya Florianópolis mencipta "Dezembro Caramelo" (Disember Karamel), yang bertujuan untuk meningkatkan kesedaran tentang pembuangan anjing. Bandar Raya São Gabriel, di Rio Grande do Sul menyertai kempen itu, dengan menekankan bahawa anjing terbiar berwarna karamel merupakan antara mangsa kerap bagi pembuangan haiwan di Brazil. Pada April 2023, wakil persekutuan Felipe Becari memperkenalkan rang undang-undang untuk mengiktiraf *vira-lata caramelo* sebagai warisan budaya tidak ketara di Brazil.

Di bandar-bandar di Brazil, banyak anjing terbiar telah belajar untuk menggunakan lintasan pejalan kaki. Sebagai tambahan, pemilik perniagaan tempatan kadang-kadang secara tidak rasmi mengadopsi anjing terbiar sebagai "pekerja kehormat" dan sesetengah anjing malah menerima pakaian seragam.

Pada 4 April 2025, patung ikonik Kristus Penebus di Rio de Janeiro diterangi dengan unjuran yang menunjukkan bahawa patung itu memegang seekor anjing berwarna karamel, sempena Hari Haiwan Terbiar Sedunia.

Salah seekor anjing karamel terbiar menjadi sensasi tular selepas dirakam menari dengan seorang kanak-kanak.

### Asia Tenggara

#### Filipina
Dengan gelaran tempatan *[[anjing jalanan Filipina|askal]]*, anjing jalanan di Filipina, walaupun kadang-kadang mempamerkan percampuran dengan anjing baka dari tempat lain, pada umumnya merupakan anjing baka kacuk asli yang tidak dibiakbakakan.

#### Thailand

Anjing jalanan, yang lazimnya dipanggil "anjing *soi*" ("anjing lorong') di Thailand, ialah anjing bebas merantau tanpa pemilik. Anjing ini kadang-kadang dikumpulkan dan dijual sebagai daging di Vietnam dan di China. Ada anggaran bahawa terdapat sekitar 8.5 juta ekor anjing di Thailand, yang daripadanya sekitar 730,000 ditinggalkan oleh pemiliknya. Bangkok sahaja dianggarkan mempunyai antara 100,000 dengan 300,000 ekor anjing jalanan. Segelintir telah divaksin menentang penyakit anjing.

## Pengurusan

Memandangkan masalah yang dikaitkan dengan anjing bebas merantau, termasuk penyebaran penyakit (terutamanya rabies, dengan gigitan anjing dan cakaran anjing yang bertanggungjawab atas 99% daripada jumlah kes rabies global manusia), serangan ke atas manusia atau haiwan lain, dan peningkatan risiko kemalangan jalan raya, banyak tempat yang mempunyai anjing bebas merantau telah mengembangkan strategi untuk menguruskan anjing tersebut. Pendekatan lazim termasuk pendekatan "perangkap–neuter–pulang" (serupa dengan konsep yang diterapkan untuk kucing jalang), bilamana anjing dimandulkan dan, jika mungkin, divaksin, dan kemudian dipulangkan ke jalanan; atau sebaliknya, pendekatan berlawanan, iaitu bilamana anjing bebas merantau dialihkan secara kekal dari jalanan, dengan menempatkannya tanpa ketentuan di tempat perlindungan haiwan, lalu memberikannya untuk adopsi (termasuk adopsi antarabangsa) atau mengeutanasianya. Yang terakhir adalah berkontroversi, tetapi diamalkan di banyak negara; di Amerika Syarikat, setiap tahun, kira-kira 390,000 ekor anjing di tempat perlindungan dieutanasia.

Pencegahan rabies ialah matlamat utama dalam dasar yang menangani anjing terbiar. Pemvaksinan rabies secara besar-besaran bagi anjing terbiar dapat berjaya, dengan syarat bahawa sekurang-kurangnya 70% daripada jumlah anjing terbiar dalam sesebuah komuniti divaksin, untuk mencapai keimunan kelompok. Walau bagaimanapun, pemvaksinan rabies bagi anjing terbiar adalah kompleks dan terdapat cabaran untuk berjaya menguruskan dan menyampaikan pemvaksinan sedemikian. Dasar "Tangkap-Neuter-Vaksin-Pulang", iaitu bilamana anjing terbiar ditangkap, dimandulkan, divaksin, dan kemudian dilepaskan semula ke jalanan, disokong oleh pertubuhan hak haiwan seperti Four Paws. Walau bagaimanapun, jika ini tidak dapat dicapai, versi ringkas dan lebih murah yang hanya melibatkan pemandulan anjing diguna pakai, yang membantu untuk mengurangkan bilangannya seiring dengan masa, tetapi memperlahankan usaha pembasmian rabies. Dasar seperti pemvaksinan mulut bagi anjing terbiar (serupa dengan dasar yang diterapkan untuk kawalan rabies dalam kalangan hidupan liar) juga telah dicadangkan.

Telah ada kempen untuk mendidik pelancong tentang interaksi mereka dengan anjing bebas merantau. Ini termasuk keperluan penerimaan vaksin profilaksis apabila melakukan perjalanan ke sesetengah kawasan, pencarian penjagaan perubatan segera selepas digigit oleh anjing, untuk mencegah penyakit seperti rabies, tetanus, dan jangkitan, dan amalan kewaspadaan di sekeliling anjing terbiar, terutamanya apabila anjing berada dalam kawanan. Kekurangan kesedaran tentang bahaya kesihatan yang dikaitkan dengan anjing bebas merantau dapat mengakibatkan kecederaan dan malah kematian dalam kalangan pelancong. Sejak tahun 1990, lebih daripada 80 orang pelancong Amerika telah terkorban akibat rabies selepas terdedah semasa melancong ke luar negara.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia dan pertubuhan veterinar antarabangsa telah mengungkapkan kebimbangan mereka tentang kemungkinan wabak rabies di Eropah kerana peperangan di Ukraine. Menurut Four Paws, sebelum peperangan terdapat kira-kira 200,000 ekor anjing terbiar di Ukraine, tetapi, menjelang tahun 2024, bilangan itu dianggarkan telah mencecah sekitar sejuta. Pada tahun 2022, di United Kingdom, Jabatan Alam Sekitar, Makanan, dan Hal Ehwal Luar Bandar menggubal larangan sementara ke atas pengimportan anjing dari Ukraine, Belarus, Romania, dan Poland. Larangan itu dimansuhkan pada 29 Oktober 2022, dengan peraturan kesihatan haiwan lebih ketat baharu yang mula berkuat kuasa. United Kingdom ialah wilayah bebas rabies, walaupun lisavirus mirip rabies, yang dipanggil lisavirus kelawar Eropah 2, wujud pada kelawar, dan, pada tahun 2002, seorang pengendali kelawar terkorban akibat virus ini. Walaupun tiada rabies pada anjing peribumi di United Kingdom, telah ada kes tentang orang yang meninggal dunia akibat rabies di United Kingdom pada abad ke-21, selepas dijangkiti dengan penyakit itu di luar negara, dengan kes terkini yang berlaku pada Jun 2025, apabila seorang wanita meninggal dunia akibat rabies di Yorkshire setelah bersentuhan dengan seekor anjing di Maghribi pada Februari tahun itu.

## Kebudayaan popular
Pengarang British Jilly Cooper menulis sebuah siri buku kanak-kanak yang dipanggil *[[Little Mabel]]*, bilamana Mabel ialah seekor anak anjing baka kacuk dan bapanya ialah seekor anjing jalanan.

## Lihat juga
* Kucing jalang
* Anjing
** Anjing paria
** Anjing tanah rizab
** Anjing Taiwan
** *[[Dogxim]]*
** Hibrid anjing–dingo
** Hibrid anjing–jakal
** Hibrid anjing–koyote
** Hibrid anjing–serigala
* Anak anjing
* Koyote bandar
* Kes Manchinha

## Bacaan lanjut
* 
* 
* 

## Rujukan