Senarai dewa-dewi Hindu

Hinduisme adalah agama  ketiga terbesar di dunia . Ia sering disebut sebagai  " agama tertua " di dunia, dan ramai penganut merujuk kepada Hinduisme sebagai "undang-undang abadi" ( **' ).  

Agama ini merupakan sistem pemikiran yang pelbagai dengan pelbagai kepercayaan, dan oleh itu konsep tentang [[Tuhan (Agama Hindu)|Tuhan]] serta bilangan dewa bergantung pada falsafah dan tradisi yang menjadi pegangan seorang penganut. Kepercayaan ini ada yang digambarkan  sebagai [[Monoteisme|monoteistik]], di mana semua dewa dipercayai sebagai manifestasi [[Brahman]], Realiti Tertinggi, sebagaimana yang dipopularkan oleh falsafah [[Advaita Vedanta|Advaita]] .  Ia juga  secara meluas dianggap sebagai [[Politeisme|politeistik]] dan henoteistik, walaupun hal ini turut dianggap sebagai satu bentuk generalisasi berlebihan. 

== Dewa-Dewi ==

=== Trimurti ===
[[Trimurti]] merupakan dewa-dewi yang paling menonjol dalam agama Hindu kontemporari. Ini terdiri daripada [[Brahma]] - Pencipta, [[Vishnu]] - Pemelihara, dan [[Shiva]] - Pemusnah. Pasangan feminin mereka ialah [[Saraswati]] - isteri Brahma, [[Lakshmi]] - isteri Vishnu, dan [[Parvati]] - isteri Shiva.


==== Brahma ====
''Rencana utama: [[Brahma]]''

[[Brahma]] ialah dewa penciptaan. Pasanganya, yang juga merupakan [[shakti]] (tenaga ilahi) baginya, ialah Saraswati, dewi pembelajaran.Beliau dikenali sebagai dewa pencipta [[Veda]], Prajapati .Beliau diberi empat [[Veda]] oleh Vishnu, dan diperintahkan untuk memulakan pembuatan penciptaan.  Brahma tidak dipuja secara meluas dalam agama Hindu kontemporari, kerana tiada tradisi utama yang berkembang di sekeliling pemujaanya. Namun, Brahma merupakan antara Dewa utama dalam [[agama Buddha]] dan sering diberi perhatian di dalama agama itu. Antara gelaran yang  diberikan kepada Brahma termasuklah:

* Vedanatha
* Chaturmukha
* Prajapati
* Vedagarbha
* Kaushala



==== Vishnu ====

[[Vishnu]] ([[bahasa Melayu]]: Wishnu), ialah dewa pemeliharaan, dan yang kedua dalam Trimurti. Vishnu secara umumnya dianggap sebagai entiti yang paling kerap terlibat dalam urusan duniawi. Pasanganya yang juga [[shakti]] (tenaga ilahi) baginya,ialah [[Lakshmi]], dewi kemakmuran. Vishnu dipercayai telah mengambil [[Dashavatara|sepuluh penjelmaan utama]] (Dashavatara) di bumi untuk pemulihan [[dharma]] dan keseimbangan kosmos, demi para [[dewa]] dan manusia. Antara penjelmaan yang paling menonjol ialah [[Rama]] dan [[Sri Krishna|Krishna]]. Penganutnya dikenali sebagai [[Vaishnavisme|Vaishnava]], yang menganggap-Nya sebagai Tuhan Maha Esa.  Antara gelaran dan bentuk Vishnu ini ialah:

[[Dashavatara]] merujuk kepada sepuluh penjelmaan utama Vishnu:

# [[Matsya]], ikan
# [[Kurma (Hindu)|Kurma]], kura-kura
# [[Waraha|Varaha]], babi hutan
# [[Narasimha|Narsimha]], Manusia-Singa
# [[Wamana|Vamana]], si kerdil
# Parashurama, pahlawan [[Brahmin]]
# [[Rama]], raja, wira epik [[Ramayana]] d
# [[Sri Krishna|Krishna]], tokoh utama dalam [[Mahabharata]] dan [[Bhagavad Gita]]
# [[Gautama Buddha|Buddha]], yang memperdaya para [[asura]]
# [[Kalki]], penumpas adharma, dijangka muncul pada akhir Kali Yuga

Avatara lain Vishnu termasuklah Prithu, [[Mohini]], [[Dhanvantari]], [[Kapila]], Yajna, dan satu pertiga daripada [[Dattatreya]].

==== Shiva ====
''Rencana utama: [[Shiva]]''

Shiva atau dalam Bahasa Melayu Shiwa ialah dewa pemusnah, dan ketiga dalam Trimurti. Pasanganya yang juga [[shakti]] (tenaga ilahi) baginya, adalah [[Parvati]], dewi kekuasaan. Kediamanya di bumi terletak di atas gunung [[Gunung Kailash|Kailasha]] . Beliau sering digambarkan bersama dua orang puteranya, [[Subramaniam (dewa)|Kartikeya]] dan [[Ganesha]]. Shiva biasanya digambarkan dengan mata ketiga, [[bulan sabit]] di dahinya, [[Sungai Ganges|Sungai Gangga]] mengalir dari kepalanya, serta tekak biru akibat meminum racun ''kalakuta'' yang terhasil ketika peristiwa [[Samudra Manthana|pengadukan lautan]]. Penganutnya dikenali sebagai [[Saivisme|Shaiva]], yang menganggap-Nya sebagai Tuhan Maha Esa. 

**Gelaran**

**Penjelmaan (Avatara)**

Antara avatara dan rupa utama yang dikaitkan dengan Shiva termasuklah:


=== Tridewi ===
''[[Tridewi]]'' merangkumi pasangan Trimurti, serta setiap shakti mereka. Mereka merupakan dewi utama dalam Hinduisme kontemporari, yang dipercayai membantu pasangan masing-masing dalam tindakan penciptaan, pemeliharaan, dan pemusnahan di alam semesta. 


==== Saraswati ====
''Rencana utama:'' [[Saraswati]] 

[[Saraswati]] atau Sarada adalah dewi ilmu, serta penaung muzik, seni, dan pertuturan. Dewi juga dianggap sebagai kekuatan yang bersemayan dalam segala bentuk puisi dan penulisan. Saraswati ialah pasangan Brahma. Saraswati digambarkan sebagai sosok anggun, berpakaian serba putih, dan secara tradisional digambarkan bersama veena ( ''vīṇā'' ), tasbih (''[[Japamala|akshamala]]''), Kendi air (''kamandalu'') dan Kitab (''pustaka'').

Saraswati dikaitkan dengan bentuk-bentuk berikut:

* [[Saraswati|Savitri]]
* Vani
* Brahmani
* Maha Saraswati
* Gayatri
* Vac
* Para Saraswati
* Shatarupa
* Medha
* Sharada
* Bharati
* Aditi
* Neel Saraswati



==== Lakshmi ====
''Rencana utama: [[Lakshmi]]'' 

[[Lakshmi]] ialah dewi kemakmuran, yang dikaitkan dengan kekayaan material dan bukan material, tuah, serta kecantikan. Lakshmi adalah pasangan kepada Vishnu. Menurut ''[[Lakshmi Tantra]]'', dewi Lakshmi, dalam rupa agung-Nya dikenali sebagai Mahasrinya mempunyai empat tangan berwarna keemasan, dan memegang sebiji buah limau, sebuah gada, sebuah perisai, serta kendi yang berisi [[Amerta|amrita]].  Dewi ini secara umumya juga dianggap tenang dan patuh kepada pasanganya. 

Dalam agama Buddha di Tibet, Nepal dan Asia Tenggara, Lakshmi dikenali sebagai [[Vasudhara]]. Dalam agama buddha Cina, Lakshmi dirujuk sebagai Gōngdétiān atau Jíxiáng Tiānnǚ. Dalam agama buddha Jepun, dewi ini dikenali sebagai [[Śrīmahādevī|Kishijotenī]]. Dalam kalangan pribumi Nusantara terutamanya [[Orang Melayu]], [[Orang Bali]], [[Orang Jawa]] dan [[Orang Sunda]], dewi ini dikenali sebagai [[Dewi Sri]], dewi [[kesuburan]] dan [[Pertanian|bercucuk tanam]]. 

Manifestasi lain Lakshmi adalah -

**Ashta Lakshmi (8 Manifesti Lakshmi)** 

* ''Adi Lakshmi'',''Y''ang membantu seorang pencari untuk mencapai sumber dirinya atau  [[Atman]] .
* ''Dhana Lakshmi'', yang memberikan kekayaan material.
* ''Dhanya Lakshmi'', yang memberi kekayaankan dalam bidang pertanian
* ''Gaja Lakshmi'', yang memberikan kekayaan haiwan.
* ''Santana Lakshmi'', yang menganugerahkan zuriat.
* ''Dhayriya Lakshmi'', yang menganugerahkan keberanian, Semangat dan  kekuatan untuk mengatasi kesukaran dalam hidup.
* Vijaya Lakshmi, yang menganugerhakan kemenangan, dan  menakluki halangan untuk mencapai kejayaan.
* Vidya Lakshmi,yang menganugerahkan ilmu seni dan sains.

==== Parvati ====
''Rencana utama:'' [[Parvati]]

[[Parvati]] ialah dewi kekuatan, dan juga dikaitkan dengan keberanian, kesuburan, serta  kecantikan. Dia biasanya dirujuk sebagai Uma dan Gauri. Dewi ini ialah pasangan, [[Shiva]], serta puteri kepada Himavana. Parvati dipercayai penjelmaan semula Sati. Dalam [[Purana]], Parvati melakukan tapa untuk mengahwini Shiva, seorang [[brahmachari]] yang hidup membujang, dan Shiva akhirnya bersetuju selepas menyedari identiti sebenar Parvati. Dalam imej bersama pasanga-Nya, Parvati biasanya  kelihatan dengan dua tangan,  tetapi apabila bersendirian, dia digambarkan mempunyai empat, lapan atau sepuluh lengan, dan menunggang harimau atau singa dan dalam rupa ini Parvati dikenali sebagai [[Durga]]. Dewi ini umumnya dianggap  sebagai dewi ibu yang penuh belas kasihan, namum juga membinasakan orang jahat dalam rupa sebgai [[Kali (dewi)|Kali.]] Dalam mazhab dewi, Parvati dianggap sebagai penjelmaan semula Adi Parashakti. 

**Avatara**

* [[Durga]], dewi kekuatan
* [[Dewi Annapurna|Annapurna]], dewi makanan dan pemeliharan
* Shitala, dewi daerah yang dikaitkan dengan penyakit
* Bhramari, dewi lebah
* [[Bhavani]], 
* Meenakshi, dewi penaung bandar [[Madurai]]
* Kamakhya dan dewi-dewi lain dalan Shaktipeeth 
* Bhavatarini, dewi perlindungan serantau daripada bahaya

Dalam aspek garangnya sebagai [[Kali (dewi)|Kali]], Parvati menzahirkan manifestasi berikut:

* Mahakali
* Bhadrakali
* Sri Kali
* Bhima Kali

**Navadurga**

Dalam Shaivisme-Shaktam, terdapat sembilan rupa dewi Durga.



**Dasa Mahavidya**

# [[Kali (dewi)|Kali]] : Dewi yang garang dan berkuasa yang melambangkan masa, perubahan, serta kemusnahan.
# Tara : Melambangkan kekuatan pertuturan , dikaitkan dengan pengetahuan ilahi dan bimbingan.
# Tripura Sundari (Shodashi): Dewi cantik dari tiga dunia, 
# Bhuvaneshvari : Dewi dunia material
# Bhairavi : Aspek garang Dewi, dikaitkan dengan kematian, kemusnahan, dan kuasa perubahan masa.
# Chinnamasta : melambangkan pengorbanan diri, kebangkitan rohani, dan penghapusan ego.
# Dhumavati : Dewi balu  yang dikaitkan dengan kesusahan, kemiskinan, dan kuasa transformatif melalui penderitaan.
# Bagalamukhi : Dewi yang melumpuhkan musuh, melambangkan kuasa untuk mengawal dan memanipulasi realiti.
# Matangi : Dewi kebijaksanaan dalaman, dikaitkan dengan ucapan, muzik, dan seni.
# Kamalatmika (Kamala): Dewi kemakmuran, melambangkan kekayaan rohani dan  kesedaran ilahi.

=== Lain-Lain Dewi ===
Komuniti pemujaan dewi sudah wujud sejak zaman purba di India. Dalam [[Rig Veda|Rigveda]], dewi yang paling terkenal ialah Ushas, dewi fajar. Dewi-dewi daerah yang dihormati dalam Hinduisme pada umumnya disinkretiskan dengan Parvati, Lakshmi, atau Adi Parashakti. Antara dewi utama yang dihormati dalam Hinduisme moden termasuklah:

* Yogamaya atau Vindhyavasini, penjelmaan tenaga ketuhanan Vishnu
* Shakambhari, dewi tumbuh-tumbuhan
* Sati, permaisuri pertama Shiva dan kelahiran Parvati sebelumnya.
* Gayatri, personifikasi [[Gayathri Mantra|Mantra Gayatri]]
* Ganga, dewi personifikasi sungai Gangga
* [[Yamuna|Yami]], personifikasi sungai [[Sungai Yamuna|Yamuna]]
* Kaushiki, dewi yang muncul dari Parvati
* Narmada, personifikasi sungai Narmada
* Shashthi, juga dikenali sebagai Devasena, isteri [[Subramaniam (dewa)|Kartikeya]], dewi kanak-kanak dan pembiakan
* Svaha, dewi pengorbanan, anak perempuan Daksha dan isteri [[Agni]]
* Manasa, dewi ular dan kesuburan
* [[Mariamman]], dewi hujan
* Mhalsa, bentuk wilayah sama ada Mohini atau Parvati
* Renuka, ibu kepada Parashurama
* Rahi, bentuk wilayah Radha, permaisuri Vithoba
* Akilandeshwari, satu bentuk Mahadevi
* [[Dewi Kanya Kumari|Devi Kanya Kumari]], dewi penaung Kanyakumari
* Dewi Danu

**Matrikas**

Sekumpulan sepuluh ibu dewi membentuk Matrika :


== Paniteon (Kumpulan Dewa-Dewi) ==
Paniteon Hindu terdiri daripada dewa-dewa yang membentuk identiti mereka melalui kedua-dua kitab suci agama Hinduisme  serta tradisi daerah yang mengambil legenda mereka daripada kepercayaan itu. Beberapa dewa-dewi paling paling terkenal dalam paniteon Hindu termasuk:

* [[Ganesha]], juga dipanggil Vinayaka dan Ganapati, ialah  anak kepada [[Shiva]] dan [[Parvati]] . Beliau dianggap sebagai dewa kebijaksanaan.
* [[Subramaniam (dewa)|Kartikeya]], juga dipanggil Murugan dan Subrahmanya, adalah anak kepada [[Shiva]] dan [[Parvati]] .
* [[Ayyappa|Ayyappan]], juga dipanggil Manikanta, adalah dewa dearah.

* [[Hanuman]], juga dipanggil Anjaneya dan Maruti, adalah seorang  vanara yang taat kepada [[Rama]]. Beliau dihormati sebagai dewa kesucian dan kekuatan.
* Navagraha ialah personifikasi bagi sembilan planet,  dihormati dalam astrologi Veda dan beberapa kuil.
* Kamadeva, juga dipanggil Manmatha, adalah dewa cinta.
* Rati adalah dewi cinta dan keseronokan, pasangan Kamadeva.
* [[Garuda]] ialah dewa separa berbentuk helang
* Nandi ialah lembu jantan Shiva.
* Vasuki ialah raja kedua bagi para naga.

== Dewa-dewi Veda ==
Rigveda menyembut tentang [[Tiga Puluh tiga tuhan]] yang dipanggil **Trayastrinshata** ('Tiga tambah tiga puluh'). Mereka terdiri daripada 12 Aditya, 8 Vasus, 11 Rudra dan 2 [[Aswin|Ashvin]]   [[Indera|Indra]] juga dipanggil Śakra, dewa tertinggi, ialah yang pertama daripada 33 dewa , diikuti oleh [[Agni]] . 

=== Aditya ===

* Mitra, dewa sumpah, janji, dan persahabatan
* [[Waruna|Varuna]], dewa air laut, lautan, dan hujan
* [[Indera|Indra]], juga dipanggil Śakra, raja para dewa-dewi, dan dewa cuaca, ribut, hujan.
* Savitr, dewi matahari pagi; dikaitkan dengan Surya
* Aṃśa, dewa Solar; dikaitkan dengan Surya
* Aryaman dewa adat, hospitaliti, dan perkahwinan
* Bhaga, dewa keberuntungan
* [[Surya|Vivasvan]], dewa matahari
* Tvāṣṭṛ, dewa seni bina dan tukang besi; tukang besi para dewa
* Pūshan, dewa pelindung pengembara dan pengembala, dewa jalan raya,
* Dhāta, dewa kesihatan dan sihir, juga dipanggil **Dhūti**
* [[Vishnu]] kemudiannya dikenali sebagai avatar [[Wamana|Vamananya]] .

=== Rudras ===
''[[Ramayana]]'' menyatakan bahawa mereka adalah sebelas daripada 33 anak resi Kashyapa dan isterinya Aditi, bersama dengan 12 Aditya, 8 Vasus dan 2 [[Aswin|Ashvin]], membentuk [[Tiga Puluh tiga tuhan]] .  .  


=== Vasus ===
Vasus berperanan sebagai pembantu [[Indera|Indra]] dan [[Vishnu]] .

* [[Agni]] tuhan "Api", juga dipanggil [[Agni|Anala]] 
* [[Waruna|Varuna]] dewa "Air" dan "Lautan", juga dipanggil Samudradeva atau Apa,
* [[Vayu|Vāyu]] dewa "Angin" dan "Udara", juga dipanggil Anila ("angin"),
* [[Dyaus Pita|Dyauṣ]] dewa "Langit", juga dipanggil Dyeus dan **Prabhāsa** atau "fajar bersinar", juga dipanggil akasha atau langit,
* [[Dewi Pertiwi|Pṛthivī]] dewi/dewa "Bumi", juga dipanggil Dharā.
* [[Surya|Sūrya]] dewa "Matahari", juga dipanggil **Pratyūsha**, ("fajar fajar", tetapi sering digunakan untuk bermaksud "cahaya"), mazhab Saura menyembah Sūrya sebagai dewa utama mereka, juga dipanggil Anshuman, 
* [[Cendera|Soma]] dwqa "Bulan", juga dipanggil [[Cendera|Chandra]] .
* Nakshatrani, juga dipanggil Dhruva atau bintang kutub yang tidak bergerak (Polaris) dan Prabhasa.

=== Ashvins ===
[[Aswin]] (juga dipanggil **Nāsatyas** ) ialah dewa kembar dalam bidang perubatan. **Nasatya dan** **Dasra''' adalah nama masing-masign

## Lihat juga

* Tuhan (Agama Hindu)
* Hinduisme
* Dewa-Dewi Hindu
* Agama Buddha

## Rujukan

## Sumber

* : '  The Vedas refer to not 33 crore Devatas but 33 koti (Koti means types in Sanskrit) of Devatas. They are explained in Shatpath Brahman and many other scriptures very clearly. (In Sanskrit 33 koti means 33 types god's ) [...] .' The number 33 comes from the number of Vedic gods explained by Yajnavalkya in Brhadaranyaka Upanishad – the eight Vasus, the eleven Rudras, the twelve Adityas, Indra and Prajapati. (Chapter I, hymn 9, verse 2) . They are: 8-Vasu, 11-Rudra, and 12-Aaditya, 1-Indra and 1-Prajaapati.
* : "Though the popular figure of 330 million is not the result of an actual count but intended to suggest infinity, the Hindu pantheon in fact contains literally hundreds of different deities [...]"
* 
*