Stotra

**Stotra** ialah perkataan Sanskrit (स्तोत्र) yang bermaksud *nyanyian pujian, ode atau gita pujian*. Ia merupakan satu genre kesusasteraan keagamaan Hindu  yang digubah untuk dinyanyikan secara berlagu, berbeza dengan *shastra* yang hanya dilafazkan atau dibaca. Perkataan *stotra* berasal daripada akar kata *stu* yang bererti “memuji”.

Sebuah *stotra* boleh berbentuk doa, gambaran, atau dialog, tetapi sentiasa dalam susunan puitis. Ia mungkin sebuah puisi sederhana yang menyatakan pujian dan keikhlasan peribadi kepada dewa, atau puisi yang mengandungi ajaran rohani dan falsafah yang mendalam.

Ciri umum kebanyakan stotra, selain daripada *nama-stotra*, ialah pengulangan baris penutup pada setiap syair. Misalnya, dalam *[[Mahishasura Mardini Stotra]]*, setiap rangkap diakhiri dengan baris: *“Jaya Jaya He Mahisasura-mardini Ramyakapardini Sailasute.”*

Banyak stotra memuji pelbagai aspek ketuhanan, sama ada Dewi, Siva, atau Visnu. Kata *stuti* juga berasal daripada akar kata yang sama (*stu*, “memuji”), dan kedua-duanya membawa maksud “pujian”. Antara stotra yang terkenal ialah *[[Siva Tandava Stotram]]* dan ''Dakshinamurti Stotram''.

Stotra tergolong dalam kesusasteraan bhakti yang sangat popular. Antara karya awal yang memuatkan stotra ialah karya Kuresa, yang menghimpunkan gagasan Vishishtadvaita Vedanta oleh Ramanuja tentang monisme berkelayakan berhubung Atman dan Brahman (hakikat tertinggi yang tidak berubah), serta amalan kuil. Stotra juga menjadi sebahagian penting dalam ritual Hindu dan doa restu.

## Etimologi dan Takrif
Kata *stotra* berasal daripada akar kata Sanskrit *stu* (“memuji, meluhurkan”) yang digabungkan dengan akhiran *stran*. Secara harfiah, ia bererti “puisi pujian”. Sumber awal stotra sudah ada dalam Veda, khususnya *[[Sama Veda|Samaveda]]*.

Genre stotra meliputi karya peribadi yang indah dan puitis seperti *kavya*, sehinggalah kepada senarai nama dewa (nama-stotra) yang diulang-ulang bagaikan mant''era''. Secara sejarah, stotra berkaitan dengan himne Veda dan puisi lirik lain. Ia hadir dalam pelbagai tradisi Asia Selatan, termasuk Buddhisme, Jainisme, Saivisme, dan Vaisnavisme, malah turut dimasukkan dalam karya agung seperti *[[Mahabharata]]*, *[[Ramayana]]*, serta pelbagai Purana dan Tantra.

## Bentuk

### Nama-stotra
*Nama-stotra* ialah himne yang berasaskan pengulangan deretan nama dewa. Bentuk paling terkenal ialah *Sahasranama*, iaitu senarai seribu nama bagi sesuatu dewa (misalnya *[[Vishnu Sahasranama]]*). Ada juga yang menghimpunkan 100 atau 108 nama. Dalam Hindu, nama-nama Tuhan dianggap alat bhakti yang berharga.

### Dua Pengertian Stotra
Perkataan *stotra* digunakan dalam dua makna: Veda dan Purana.

# **Stotra Veda** – terdiri daripada mantra Rigveda, dilagukan mengikut kaedah intonasi khas, terutama daripada Samaveda. Ia dinyanyikan oleh para *udgatr* dan pembantunya dalam upacara *[[somayaga]]*.
# **Stotra Purana** – ialah himne kerohanian dan bhakti yang mengalir daripada hati seorang pemuja. Sinonimnya ialah *stava*, *stuti* dan *nati*.

Isi kandungan stotra boleh meliputi hal-hal yang luhur — seperti falsafah dan pengalaman mistik — hinggalah doa untuk kesejahteraan hidup. Antara bentuknya termasuk: gambaran rupa dewa yang dilihat, doa pengampunan dosa, doa memohon perlindungan dan rezeki, doa memohon pengetahuan dan ketakwaan, atau nyanyian spontan setelah pengalaman rohani mendalam.

Selain itu, terdapat juga stotra yang menghimpunkan 108, 300 atau 1008 nama dewa, digunakan dalam upacara ritual. Satu lagi jenis yang terkenal ialah *[[Suprabhata-stotra]]* (“himne selamat pagi”), yang biasa dilagukan selepas sembahyang atau meditasi.

Seorang penyair Tamil bernama Appar menggubah sebuah stotra untuk Ardhanarisvara — dewa yang merangkum aspek maskulin dan feminin sebagai dua bahagian yang tidak terpisah. Antara bait terjemahan Peterson berbunyi:“Di satu telinga berkilau subang emas,

 di telinga yang lain terjuntai cangkerang laut,

 di sebelah satu ia melagukan nyanyian Veda,

 di sebelah lain ia tersenyum lembut,

 rambut kusut dihias bunga konrai di satu sisi,

 gugusan rambut wanita di sisi yang lain, ia datang.

 Separuhnya sifat dirinya, separuh lagi sifatnya,

 kedua-duanya jadi hakikat keindahannya.”

— Appar, *[[Ardhanarisvara Stotra]]*

## Senarai stotra terkenal

### Stotra untuk Siva

* *Śiva Tāṇḍava Stotra*
* *Śiva Mahimna Stotra*
* *Panchākṣara Stotra*
* Nataraja Stotra
* Asitakṛtam Śivastotram
* *Dakshinamūrti Stotra*

### Stotra untuk Devi

* *Mahiṣāsura Mardinī Stotra*
* *Aṣṭalakshmī Stotra*
* *Agasti Lakshmi Stotra*
* *Annapūrṇa Stotra*
* *Radha Sahasranama Stotra*
* Lalita Sahasranama Stotra
* Bala Tripurasundari Sahasranama Stotra
* Bhavani Sahasranama Stotra
* Dakaradi Sridurga Sahasranama Stotra
* Durga Sahasranama Stotra
* Gayathri Sahasranama Stotra
* Kali Sahasranama Stotra
* Kalika Sahasranama Stotra
* Lalitarahasya Sahasranama Stotra
* Lakshmi Sahasranama Stotra
* Minakshi Sahasranama Stotra
* Parvati Sahasranama Stotra
* Saraswati Sahasranama Stotra
* Sita Sahasranama Stotra
* Sodasi Rajarajeswari Sahasranama Stotra
* Syamala Sahasranama Stotra

### Stotra untuk Vishnu & avatara

* Vishnu Sahasranama Stotra
* *Hayagrīva Stotra*
* *Hari Stotra*
* Narasimha Kavacham Stotra
* *Rāma Raksha Stotra*
* Venkatesa Sahasranama Stotra
* Santanagopala Sahasranama Stotra
* Rakaradi Srirama Sahasranama Stotra
* Makaradi Srirama Sahasranama Stotra
* Lakshminarasimha Sahasranama Stotra
* Kakaradi Krishna Sahasranama Stotra

### Stotra untuk Dewa-dewi lain

* *Māruti Stotra*
* Anjaneya Sahasranama Stotra
* Surya Sahasranama Stotra
* Aditya Hrdayam
* Sanaischara Sahasranama

#### Stotra umum / falsafah

* Dvadasa Stotra (oleh Madhvacharya)
* Mohamudgara Stotra (Bhaja Govindam) oleh Sankaracharya
* Stotra Ratnam oleh Yamunacharya

#### Stotra zaman moden

* Amba Stotram oleh Swami Vivekananda
* Sri Ramakrishna Stotram oleh Swami Vivekananda
* Lokanatha Stotram oleh Swami Abhedananda
* Sri Ramakrishnavatara Stotram oleh Swami Abhedananda
* Bhaja Ramakrishna Stotram oleh Swami Abhedananda
* Sri Ramakrishna Stotra Dasakam oleh Swami Virajananda
* Sri Sarada Devi Stotram oleh Swami Abhedananda

## Rujukan