Pusat bandar George Town, Pulau Pinang

**Pusat Bandar George Town** ialah pusat bandaraya George Town, ibu negeri bagi negeri Pulau Pinang di Malaysia. Kawasan ini merangkumi subbahagian George Town yang sepadan dengan had bandar asal sewaktu George Town dikurniakan taraf bandaraya pada tahun 1957.

Meliputi kawasan seluas  di tanjung timur laut Pulau Pinang, pusat bandar ini terbentang dari Persiaran Gurney di barat laut hingga ke pembangunan *The Light Waterfront* di tenggara. Kawasan ini turut merangkumi Daerah Perniagaan Pusat serta Tapak Warisan Dunia UNESCO seluas .

Pusat bandar ini turut menempatkan pusat pentadbiran Kerajaan Negeri Pulau Pinang, termasuk cawangan eksekutif dan perundangan negeri.

## Sejarah
Sejarah moden George Town bermula pada 17 Julai 1786 apabila Francis Light pertama kali menjejakkan kaki di kawasan yang kini dikenali sebagai Kubu Cornwallis, yang terletak di pusat bandar. Dari semasa ke semasa, bandar ini berkembang dari hujung tanjung timur laut Pulau Pinang, sehingga mencapai sempadan asalnya apabila ia diisytiharkan sebagai bandar raya pada tahun 1957. Namun begitu, kawasan Jelutong kemudiannya dikeluarkan dari sudut paling selatan pusat bandar dan dijadikan mukim yang berasingan pada tahun 1966.

Sebelum kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1957, George Town telah dianugerahkan status bandar raya oleh Ratu Elizabeth II, menjadikannya bandar raya pertama dalam negara baharu itu. Dalam tahun-tahun pasca kemerdekaan, George Town kekal sebagai bandar raya terbesar dan satu-satunya di Tanah Melayu. Keadaan ini berterusan sehingga tahun 1963 apabila Singapura diserap masuk ke dalam Persekutuan Malaysia, sekali gus menggantikan George Town sebagai bandar raya terbesar negara. Namun, selepas Singapura dikeluarkan dari Malaysia hampir dua tahun kemudian, George Town kembali menjadi satu-satunya bandar raya di Malaysia sehingga tahun 1974 apabila Kuala Lumpur dianugerahkan status bandar raya.

Penggabungan antara Majlis Bandaraya George Town dan Majlis Daerah Luar Bandar Pulau Pinang pada tahun 1974 mencetuskan perdebatan panjang mengenai status bandar raya George Town yang berlarutan selama beberapa dekad. Walaupun George Town dianugerahkan semula status bandar raya pada tahun 2015, bidang kuasa bandar tersebut telah diperluaskan meliputi seluruh Pulau Pinang dan pulau-pulau kecil sekitarnya jauh melebihi sempadan asal bandar George Town. Hari ini, mukim George Town dianggap sebagai nadi ekonomi dan politik bandar tersebut.

## Geografi

Pusat bandar George Town meliputi keluasan  di kawasan dataran timur laut Pulau Pinang, yang membentuk lembangan bagi Sungai Pinang, sistem sungai utama di pulau ini. Selain daripada kawasan Tapak Warisan Dunia UNESCO seluas  yang menandakan teras lama bandar ini, kawasan pusat bandar juga merangkumi kejiranan baharu seperti Bandar Sri Pinang dan *The Light Waterfront*, yang dibangunkan melalui projek penambakan tanah sejak tahun 2000. Pusat bandar ini bersempadan dengan Tanjung Tokong di barat laut, Air Itam di barat, serta Jelutong dan Gelugor di sebelah selatan.

Daerah Perniagaan Pusat (CBD) George Town, iaitu koridor ekonomi yang menempatkan sebahagian besar sektor kewangan dan perkhidmatan bandar ini, terletak sepenuhnya dalam kawasan pusat bandar. Zon Warisan Dunia UNESCO yang meliputi hujung timur laut Pulau Pinang juga termasuk sepenuhnya dalam kawasan CBD ini.

## Demografi

, pusat bandar menempatkan seramai 158,336 orang penduduk, iaitu hampir  daripada jumlah penduduk keseluruhan George Town.

Walaupun menjadi nadi komersial dan politik bagi Pulau Pinang, pusat bandar telah mengalami penyusutan jumlah penduduk sejak akhir abad ke-20. Fenomena ini berpunca daripada perindustrian pesat dan pertumbuhan ekonomi di kawasan pinggir bandar, selain pemansuhan Akta Kawalan Sewa pada tahun 2001.

Kaum Cina membentuk lebih 57% daripada penduduk kawasan ini, manakala kaum Melayu mewakili kira-kira satu perlima. Kaum India pula mencakupi hampir 9% daripada jumlah penduduk pusat bandar. Little India, sebuah kawasan etnik dalam Daerah Perniagaan Pusat (CBD), masih mengekalkan pengaruh budaya dari benua kecil India.

Pusat bandar juga kekal popular dalam kalangan komuniti ekspatriat, yang mewakili 12.6% daripada penduduknya.
## Ekonomi

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, pihak berkuasa Pulau Pinang telah mula melaksanakan langkah-langkah untuk mempelbagaikan ekonomi di kawasan pusat bandar. Usaha ini termasuk meneroka sinergi ekonomi antara pusat bandar dan Butterworth di Seberang Perai melalui konsep "Teluk Pulau Pinang".

### Kewangan

Sejak penubuhannya, pusat bandar George Town telah berfungsi sebagai hab kewangan Pulau Pinang. Pada akhir abad ke-19, George Town muncul sebagai pusat kewangan utama Tanah Melayu British, menarik kehadiran bank-bank antarabangsa seperti Standard Chartered, HSBC, dan Royal Bank of Scotland. Kebanyakan bank ini membentuk kelompok kewangan di sekitar Lebuh Pantai.

Kini, sebahagian besar perkhidmatan kewangan George Town tertumpu dalam Daerah Perniagaan Pusat (CBD). CBD menempatkan bank-bank antarabangsa, institusi kewangan persekutuan seperti Bank Negara Malaysia dan Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP), serta perkhidmatan sokongan seperti audit, risikan pasaran dan firma undang-undang. Draf Rancangan Tempatan 2030 oleh Majlis Bandaraya Pulau Pinang mencadangkan CBD sebagai salah satu daripada empat koridor ekonomi utama bandar, selain koridor Bayan BaruBayan Lepas, Tanjung TokongTanjung Bungah dan Batu FerringhiTeluk Bahang. Meliputi kawasan seperti Tapak Warisan Dunia George Town, Pulau Tikus, Kampung Siam, Kampung Serani dan Ayer Rajah, CBD dibayangkan sebagai pusat kewangan dan perkhidmatan bagi mengukuhkan kedudukan George Town sebagai bandar global.

### Runcit
Pusat bandar menempatkan industri runcit yang rancak, menggabungkan pusat beli-belah moden dengan deretan kedai tradisional. Daerah Perniagaan Pusat (CBD) menempatkan beberapa pusat beli-belah paling popular di bandar ini, termasuk Gurney Plaza, Gurney Paragon, 1st Avenue, Prangin Mall, Komtar, GAMA dan Penang Times Square. Pada tahun 2022, Gurney Plaza dan Komtar berada dalam lima destinasi utama bagi pelancong tempatan di Pulau Pinang. Selain itu, pasar dan kedai tradisional seperti Pasar Chowrasta menawarkan pelbagai produk tempatan seperti rempah ratus, buah pala dan Biskut Tambun, sejenis kuih khas negeri ini. Kompleks runcit yang bakal dibuka termasuk Waterfront Shoppe seluas  di kawasan pesisir The Light Waterfront.

### Perkhidmatan
Disebabkan peningkatan populariti kawasan Tapak Warisan Dunia George Town sebagai destinasi pelancongan, terdapat peningkatan ketara dalam bilangan perniagaan berkaitan penginapan, makanan dan minuman (F&B), serta hospitaliti. Menurut laporan Think City pada 2021, satu dekad selepas penyenaraian UNESCO, hotel telah mengambil hampir 18% guna tanah dalam zon warisan, tertinggi antara semua kategori perniagaan. Perubahan ini berpunca daripada lonjakan kemasukan pelancong, yang turut menyebabkan peralihan ekonomi daripada kewangan kepada hospitaliti.

## Pendidikan
Pusat bandar George Town menempatkan beberapa sekolah menengah ternama yang diasaskan semasa pemerintahan British. Ditubuhkan pada tahun 1816, Penang Free School merupakan sekolah Inggeris tertua di Asia Tenggara. Pentadbiran kolonial British turut menggalakkan pertumbuhan sekolah mubaligh seperti St. Xavier's Institution, *St. George's Girls' School* dan *[[Sekolah Menengah Kebangsaan (L) Methodist, Kuala Lumpur|Methodist Boys' School]]*, yang kesemuanya terletak dalam kawasan pusat bandar.

Selain itu, pusat bandar ini juga menempatkan tiga sekolah antarabangsa dan ekspatriat, iaitu Sekolah Jepun Pulau Pinang, Sekolah Rendah Antarabangsa St. Christopher, dan Sekolah Wesley Methodist Pulau Pinang.

Kawasan ini juga berfungsi sebagai hab pendidikan tinggi, dengan kehadiran beberapa kolej dan universiti swasta seperti Universiti Terbuka Wawasan, Kolej Universiti Komunikasi Han Chiang, Kolej DISTED dan Kampus RCSI & UCD Malaysia.

Pada tahun 2016, Kerajaan Negeri Pulau Pinang telah merasmikan Perpustakaan Digital Pulau Pinang, sebuah kemudahan pertama seumpamanya di Malaysia yang terletak dalam kawasan Penang Free School. Perpustakaan ini menyediakan akses tersusun kepada lebih 3,000 buku elektronik yang dipilih khas.

## Kesihatan

Hospital Besar Pulau Pinang, yang terletak di pusat bandar, merupakan hospital rujukan tertiari utama bagi wilayah barat laut Semenanjung Malaysia dan mempunyai kapasiti sebanyak 1,100 katil. 

Selain hospital awam tersebut, pusat bandar juga merupakan destinasi utama bagi pelancongan perubatan, dengan menempatkan beberapa hospital swasta terkemuka Pulau Pinang seperti Hospital Adventist Pulau Pinang, Hospital Gleneagles, Hospital Island dan Pusat Pakar Loh Guan Lye.

Hospital-hospital swasta di Pulau Pinang telah memainkan peranan penting dalam pertumbuhan pelancongan perubatan di negeri ini, menjana hasil melebihi RM356 juta pada tahun 2022 melalui ketibaan pelancong kesihatan.

## Sukan
Stadium Bandaraya Pulau Pinang merupakan gelanggang rasmi pasukan bola sepak profesional negeri, Penang FC, yang mewakili Pulau Pinang dalam kejohanan antara negeri.

Pusat bandar ini turut menempatkan pusat sukan berkuda tertua di Malaysia iaitu Kelab Lumba Kuda Pulau Pinang, yang diasaskan pada tahun 1864. Ia merupakan antara beberapa lokasi di negara ini yang menganjurkan perlumbaan kuda baka tulen, selain Kelab Lumba Kuda Perak dan Kelab Lumba Kuda Selangor.

## Pengangkutan

Jalan Penang, Jalan Dato Keramat, Persiaran Gurney, Jalan Sultan Ahmad Shah dan Jalan Masjid Negeri merupakan antara laluan perbandaran berusia ratusan tahun yang masih berfungsi sebagai jalan utama dalam pusat bandar. Jalan Lingkaran Dalam George Town, yang terdiri daripada Persiaran Gurney, Jalan Pangkor, Jalan Perak dan Jalan Sungai Pinang, membentuk satu gelung dalam kawasan pusat bandar.

Pusat bandar ini juga menempatkan Dermaga Swettenham, pelabuhan persinggahan kapal persiaran paling sibuk di Malaysia, dan Terminal Feri Raja Tun Uda, yang menyediakan perkhidmatan feri antara pusat bandar dan tanah besar Seberang Perai.

Sebahagian besar laluan bandar Rapid Penang turut berpunca dari terminal bas Komtar, yang berperanan sebagai terminal bas awam utama untuk pusat bandar.

Bagi mengurangkan kebergantungan terhadap kenderaan persendirian dan kesesakan lalu lintas, kerajaan negeri Pulau Pinang telah memperkenalkan LinkBike, sistem perkongsian basikal awam, di kawasan pusat bandar sejak tahun 2017.

## Infrastruktur
Reklamasi tanah mempunyai sejarah yang panjang di pusat bandar George Town, bermula sejak abad ke-19 apabila pentadbiran British menambak sebahagian pantai yang kini dikenali sebagai Lebuh Pantai. Namun, hanya pada penghujung abad ke-20 kerja-kerja penambakan berskala besar dilaksanakan untuk membekalkan lebih banyak tanah bernilai bagi pembangunan, seperti di Macallum Street Ghaut, Bandar Sri Pinang dan The Light Waterfront. Pembangunan The Light Waterfront oleh IJM Corporation secara usaha sama dengan Perennial Holdings dari Singapura akan merangkumi komponen runcit dan kediaman, serta pusat konvensyen baharu dan pusat seni persembahan.

Untuk menangani kesesakan lalu lintas yang semakin memburuk di Pulau Pinang, pihak kerajaan negeri merancang untuk memperkenalkan sistem pengangkutan rel bandar, termasuk cadangan projek LRT Laluan Mutiara sepanjang  merentasi pusat bandar. Laluan LRT ini dirancang mempunyai stesen pertukaran utama di Komtar, yang akan menghubungkan pusat bandar dengan Penang Sentral di Seberang Perai, serta dengan Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang di selatan.

## Rujukan