open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Penaga laut

**Penaga laut** atau **bintangur laut** (juga **bintangor laut**, nama botani: *Calophyllum inophyllum*) ialah spesies pokok bintangur yang malar hijau dan besar, ia terdapat di kawasan tropika Asia dan Wallacea. Pokok ini tumbuh di kawasan berpasir dan berbatu, dan hutan tepi paya bakau.

## Botani
### Pokok
Pokok penaga laut berdahan rendah dan tumbuh perlahan dengan silara yang lebar dan tidak sekata. Pokok ini tumbuh mencapai ketinggian 8 hingga 30 meter, batangnya bengkang-bengkok atau mencondong ke laut. Kulit kayunya gelap dan merekah. Akarnya biasa dan tidak banir. Seluruh bahagian pokok yang dikerat mengeluarkan getah putih susu atau kekuningan yang legap.

Helai daunnya ringkas berbentuk bujur dengan ukuran 8 hingga 20 sm panjang, berwarna hijau gelap dan berkilau dengan urat halus selari. Daun-daunnya disusun bertentangan.

### Bunga
Pokok penaga laut mengambil masa banyak tahun sebelum mula berbunga. Ia boleh berbunga sepanjang tahun tetapi ada dua musim berbunga yang jelas pada April hingga Jun dan pada Oktober hingga Disember. Bunga-bunga ini kembang sebelum fajar dan terbuka sepenuhnya sehingga keesokan harinya.

Kuntum-kuntum bunganya muncul dalam jambak tandan atau malai di ketiak daun 25 hingga 30 milimeter lebar; setiap jambak menghasilkan 5 hingga 30 kuntum bunga. Setiap kuntum bunga mempunyai 8 hingga 13 kelopak putih dan banyak sulur bunga kuning emas; Ia berbau wangi yang menarik banyak jenis serangga mendebungakannya.

### Buah
Buahnya jenis drup dan bulat dengan ukuran diameter 2 hingga 4 sm. Isinya mempunyai lapisan mampung sekeliling satu lapisan nipis dan keras, lapisan keras ini ada sebiji benih yang sedikit beracun. Lapisan luar buah berwarna hijau; ia berkedut apabila masak dan bertukar warna kuning atau perang kemerahan.

Buah ini disebarkan secara hanyut di laut dalam jangka masa yang panjang, tetapi buah ini juga dicatat boleh disebarkan kelawar yang memakan isi buahnya.

## Kegunaan
### Kayu
Kayu pokok ini dijadikan sumber balak orang Austronesia membina kapal-kapal mereka, orang Austronesia menyebarkan pokok ini ke pulau-pulau Oceania dan Madagaskar.

Pokok ini juga ditanam sebagai tanaman hiasan.

### Ubatan
Air akarnya disapu pada mata bengkak. Biji buahnya ditumbuk sampai hancur dan disapu pada bisul. Bahagian jantan bunga dan kulit kayu pokoknya boleh merawat ibu yang bersalin.

Minyak boleh diambil daripada buah kekerasnya sebagai ubat merawat luka dan lecur.

## Rujukan

## Pautan luar
* Profil spesies di Flora and Fauna Web, Lembaga Taman Negara Singapura
Bintangur lilin

**Pokok Bintangor Lilin** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Calophyllum wallichianum Planch. et*  

## Rujukan
  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Bekak kampung

**Bekak kampung**, **bekak**, **beka**, **bikir**, **bikir angkup**, **bonglai**, **bonglai kayu**, **bolai kayu**, **bolai**, **boli**, **bongloi**, **boloi**, **merulai**, **merlai**, **merkulai**, **kulai**, **molar** atau **lunang** (nama botani: *Oroxylum indicum*) ialah satu-satunya spesies dalam genus tumbuhan berbunga **Oroxylum**.

## Peristilahan
Nama *bekak* () dan *bikir* () digunakan di negeri-negeri selatan Perak di Semenanjung Melayu. Nama *beka* () digunakan di Kelantan dan Pattani. Nama *bekak kampung* diberikan kerana pokoknya mempunyai dahan-dahan pelepah anak daun seperti bekak gunung tetapi tumbuh di sawah-sawah padi kampung.

Nama *bolai* () dan *bonglai* () digunakan di negeri-negeri Perak dan utara Semenanjung Melayu, nama *bulai* digunakan di Melaka. Nama-nama ini seasal dengan nama *wongli* dalam bahasa Jawa dan *bunglui* dalam bahasa Suluk.

## Botani
Pokok bekak kampung atau kulai tumbuh sederhana besar sehingga ketinggian 20 meter, garis pusat pangkal batangnya 10–40 sentimeter. Ia tumbuh dahan daun yang tidak banyak, sebatang dahan daun berukuran 1–1.13 meter panjang terdiri daripada anak-anak daun lonjong berukuran 6.2–12.5 sm panjang dan 4.3–7.5 sm lebar bertangkai pendek.

Pucuk mudanya berwarna hijau kekuningan dan bertukar hijau tua setelah matang, daun-daunnya rapat dan lebat sampai batang-batang pokok menghasilkan teduhan seperti payung. Semua bahagian batang daun tumbuh dan layu sekaligus, batang-batang daun yang mati terkumpul pada pangkal batang pokok.

### Bunga dan buah

Bunganya tumbuh pada hujung tangkai-tangkai jambak tandan yang keluar di hujung dahan pokok kelopak setiap kuntumnya keras, berwarna perang atau ungu gelap dengan berukuran 2–4 sm panjang membentuk corong sari. Kuntum-kuntum tersebut mengeluarkan bau yang busuk dan didebungakan kelawar pada waktu malam.

Buah bekak jenis lenggai yang besar, sedikit bengkok dan leper dengan ukuran  panjang dan  lebar. Ia mengandungi banyak biji putih kecil yang sangat nipis dan bersayap.

## Khasiat
Ia mengandungi air, karbohidrat, tanin, baikalin, glukosa, serat, krisin, alkoloid, kalsium, kalium, zink, zat besi, magnesium, fosforus dan vitamin.

Bonglai dikatakan boleh merawat sakit perut, rematisme, luka yang membawa jangkitan, angin dalam perut atau usus, demam panas, kolera, bengkak sendi, disenteri, sakit kepala, limpa bengkak, sakit gigi, sakit urat, tekanan darah tinggi dan darah bertoksik atau kotor. Ia juga sesuai dijadikan pembuka selera makan dan rawatan ibu selepas bersalin.

## Kegunaan
Pucuk dan buah muda bekak kampung atau kulai boleh dibuat ulam dengan dicelurkan dahulu sebelum dimakan dengan sambal belacan, budu mahupun cencaluk. Buahnya yang masih muda boleh dibuat kerabu. Daunnya berasa sedikit kelat dan pedas.

## Rujukan

### Sumber-sumber
* 
* 
* 
* 

## Pautan luar
* Profil spesies di Sistem Maklumat Biokepelbagaian Malaysia
Pokok Bruas

**Pokok Bruas** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia serta dipercayai terdapat di negara-negara ASEAN yang lain. Nama sainsnya *Garcinia hombroniana Pierre.* 

## Rujukan
  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Randa

**Randa**, turut dipanggil **cempaka hutan**, **kepayang air**, **jambu batu paya** dan **sempedu burung** (*Gardenia carinata*) ialah spesies tumbuhan berbunga yang terdapat di Semenanjung Malaysia dan Thailand.

Pokok randa merupakan sejenis pokok beracun. Getahnya, terutama yang terdapat pada bunga dan tangkai daun mempunyai bahan kimia alamandin. Ia menyebabkan tindak balas kimia dengan kulit dan menyebabkan keradangan kimia.

## Lihat juga
* Mentiung, *Gardenia tubifera*

## Rujukan

## Pautan luar
* The Malaysian Forester, Volume 47, Officers of the Forest Department, Malaysia., 1984 - Forests and forestry
Cengal

**Cengal** (***Neobalanocarpus heimii***) ialah spesies pokok kayu keras yang amat popular. Kawasan taburan semula jadi pokok ini terhad di Semenanjung Malaysia, Singapura dan selatan Thailand.

Cengal menghasilkan kayu terbaik dan mencapai harga tertinggi di pasaran jika dibandingkan dengan jenis kayu lain dan tergolong dalam keluarga Dipterocarpaceae iaitu sejenis pokok menghasilkan buah yang mempunyai sepasang sayap serta mengeluarkan resin atau damar.

## Taburan
Di Malaysia, cengal tumbuh di kawasan hutan tanah pamah yang mempunyai ketinggian kurang dari 1,000 m terutama di kawasan yang mempunyai saliran air yang baik. Kebiasaannya pokok cengal hidup dengan baik di kawasan yang menerima hujan lebih dari 2,000 mm setahun dan tiada musim kemarau yang panjang.

Pokok cengal terbesar dan tertua di Malaysia dijumpai di Gunung Mandi Angin, Kompartmen 5, Hutan Simpan Pasir Raja, Hulu Dungun pada 1999 oleh Pegawai Renjer Durian Mas II, Encik Omar Mohamad. 

Pokok cengal tersebut setinggi 65 meter dengan ukur lilitnya 16.75 m, atau kira-kira 13 pemeluk, serta bergaris pusat 5.32 m memerlukan 27 buah lori bagi mengangkut kayunya jika ditebang. Isipadu pokok cengal ini dianggarkan 220 m³ dengan berat 120 tan metrik.

Usia pokok tertua ini dianggarkan 1,300 tahun iaitu berdasarkan kaedah pengiraan pokok di kawasan tropika mengikut gegelang pertumbuhan (*growth ring*) pada kadar 0.4 cm setahun. Pokok cengal itu setinggi 16.5 m dengan ukur lilit 16.75 m membolehkan 13 orang memeluk batangnya yang besar. Pokok cengal itu dijumpai di pada tahun 1999 oleh pekerja Jabatan Hutan, Omar Mohamad.

Pokok yang terletak lebih kurang 200 m dari sempadan Taman Negara dan 390 m dari paras laut di kawasan Kompartmen 5 hutan ini, telah menerima pengiktirafan *The Malaysia Book of Records* sebagai pokok terbesar di Semenanjung Malaysia dan didokumenkan dalam keluaran edisi ketiga pada tahun 2001.

## Kegunaan
Kayu cengal adalah kayu keras yang tahan lama dan mempunyai ketumpatan antara 915 hingga 980 kilogram per meter padu yang kebiasaannya digunakan dalam kerja pembinaan berat terutama pembinaan bot, selain dijadikan tiang, serta jambatan tanpa perlu diawet kerana ia tahan dari serangan anai-anai. 

Ketahanan kayu itu disebabkan terdapat sejenis bahan awet semula jadi yang melindungi kayu teras. Kayu gubal, teras serta kulit kayu cengal mempunyai sejenis damar yang dikenali sebagai damar penak dan boleh digunakan dalam pembuatan varnis.

## Rujukan
Pokok Buah Keras Laut

**Buah keras laut**, **kampis**, **kampis cina**, **kemiri cina** atau **bengkak** adalah sejenis tumbuhan pohon dari hutan pantai anggota famili Hernandiaceae yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Hemandia nymphaefolia (presl)*.

## Perisitlahan
Nama-nama setempat rantau Nusantara antara lainnya:

* *hapo-hapo* (Sim.);
* *kampé, mata ikan* (Mnd.);
* *kampis, kampak, binong laut* (Sd.)
* *bĕngkak, brĕndala, kĕmirèn* (Jw.)
* *nawoko ma lako, nau ma lako* (Hal.);
* *nyalako* (Ternate)
* *nyalau* (Tidore).

## Pemerian
Pohon tumbuh meninggi hingga 20 m dan gemang batang hingga 60 cm. Daun tersebar, tunggal, bertangkai panjang, tanpa penumpu. Helaian daun bentuk perisai (*peltata*), bundar telur, 12-33 × 9–28&nbsp;cm, bertepi rata, berhujung runcing, gondol, seperti kulit.

Bunga-bunga berkelamin satu, berumah satu, berkumpul dalam malai rata (*cymose corymb*) yang bertangkai panjang, 20–30&nbsp;cm, dan berambut. Ujung tangkai dengan pembalut berdaun-4, melindungi 3 kuntum bunga, yang tengah betina dengan tangkai sangat pendek, diapit 2 bunga jantan yang bertangkai. Daun tenda bunga memanjang, 7-8 mm, tumpul, putih; kebanyakan berjumlah 6 pada bunga jantan, dan 8 helai pada bunga betina.

Buah kering, berbiji tunggal, dengan pembungkus buah yang melembung, bulat memanjang lk. 4&nbsp;cm, pada hujungnya membuka.

## Ekologi
Ia menyebar luas di wilayah tropika, namun terbatas di lingkungan pantai seperti di hutan atau paya-rawa. Pohon ini berbunga di sekitar bulan Maret, dan berbuah pada Jun hingga Juli. Buah dan bijinya dipencarkan oleh kalong mariana (*Pteropus mariannus*).

## Manfaat
Kayunya ringan dan kurang awet. Penduduk pulau-pulau di Pasifik selatan memanfaatkannya untuk perkakas ringan seperti terompah kayu, gagang kipas, papan tulis, pelampung jaring, badan sampan dan lain-lain.

Rumphius menguraikan tumbuhan ini dengan nama *Arbor ovigera* dan menyebutkan bahawa di Amboina pada masa lalu (dikenal sebagai *ay gosso*) akarnya dikunyah bersama buah pinang untuk mengatasi keracunan akibat makan kepiting atau yang sebangsanya. Bijinya mengandung 51% minyak lemak yang kental, dan mengandung alkaloid.

## Rujukan
  
## Pautan luar

* Profil spesies di Sistem Maklumat Biokepelbagaian Malaysia
* Profil spesies di Flora and Fauna Web Lembaga Taman Negara Singapura
* Bhavatu Sabba Mangalam http://akiytraveltheworld.blog.co.uk/2010/05/22/hernandia-nymphaeifolia-8646584/
Phoenicopteridae

Keluarga **Phoenicopteridae** mencakupi spesies-spesies burung randai tropika yang berkaki kurus panjang, berparuh lengkung, berleher panjang dan berbulu merah jambu. Keluarga burung tersebut satu-satunya yang wujud dalam order Phoenicopteriformes. Burung ini biasanya hidup di kawasan berair. Ada 4 spesies burung dalam keluarga ini yang ditemui tersebar di benua Amerika Utara, Amerika Tengah dan Amerika Selatan, dan dua spesies tersebar di Afrika, Asia, dan Eropah.

Spesies flamingo yang terbanyak adalah flamingo besar dan flamingo Amerika atau flamingo Caribbean. Flamingo besar lebih pudar warnanya dan tinggal di Eurasia, daripada kawasan timur Mediterranean ke India; dan di beberapa bahagian di Afrika. Flamingo Amerika atau flamingo Caribbean berwarna merah terang dan membiak di kawasan Caribbean, dari Yucatan dan Hindia Barat ke pesisiran pantai timur laut Amerika Selatan. Spesies ini membiak dengan baik dalam kawasan yang terkurung. Kedua-dua spesies jantan burung ini boleh mencapai tinggi 155 sm.

## Anatomi

Burung-burung dalam keluarga ini mempunyai paruh yang bengkok untuk mengacau air; paruhnya ditarik cepat-cepat membentuk pusaran kecil yang memerangkap serangga, krustasea dan moluska kecil yang diceduk; rahang bawah paruhnya dilitupi bulu-bulu kecil (*lamella*) yang menapis keluar air diceduk sambil menangkap hidupan yang hendak dimakan.

## Taksonomi
Nama keluarga ini dijejak kepada kata-kata bahasa Yunani  *phoinix* "kirmizi" dan  *pteron* "sayap".

### Spesies-spesies

## Galeri

Fail:Flamingo_di_Zoo_Negara,_Malaysia.JPG | Flamingo di Zoo Negara, Malaysia.
Fail:FlamingoZooNegara.jpg|Di Zoo Negara
Fail:Flamingo, Taman Burung, Kuala Lumpur.jpg|Flamingo di Taman Negara Kuala Lumpur.
Fail:Flamingo.asleep.600pix.jpg|Flamingo tidur


## Rujukan

## Pautan luar

* Flamingoresources.org
Negara-Negara Komanwel

**Negara-Negara Komanwel** atau **Komanwel** sahaja (Bahasa Inggeris: Commonwealth of Nations) merupakan satu persatuan yang melibatkan negara-negara berdaulat yang memperoleh kemerdekaan oleh British atau pernah dijajah oleh pihak British kecuali Amerika Syarikat, yang tidak terlibat dalam kesatuan ini.

Bukan semua ahlinya mengiktiraf raja British, Raja Charles III sebagai ketua negara. Negara-negara yang mengambilnya sebagai ketua negara termasuk dalan Alam Komanwel ataupun "Commonwealth Realm". Bagaimanapun, majoriti ahli-ahli persatuan ini pula bersifat republik manakala sebahagian negara-negara yang lain pula mempunyai sistem beraja mereka yang tersendiri seperti Malaysia, Brunei dan Tonga. Namun demikian, semua ahlinya menganggap Raja Charles III sebagai Ketua Komanwel.

## Sejarah
Komanwel merupakan lanjutan Empayar British yang lahir daripada Persidangan Imperial pada akhir 1920-an. Selepas negara-negara jajahan British mencapai kemerdekaan, komanwel telah ditubuhkan untuk menyatukan negara-negara bekas jajahan British ini.

## Senarai ahli mengikut benua

Tarikh keahlian (dalam kurungan).

* **[[Eropah]]**
**  (1931) (Alam Komanwel)
**  (1961)
**  (1964)

* **[[Amerika Utara]]**
**  (1931) (Alam Komanwel)
**  (1962) (Alam Komanwel)
**  (1962)
**  (1966) (Alam Komanwel)
**  (1973) (Alam Komanwel)
**  (1974) (Alam Komanwel)
**  (1978)
**  (1979) (Alam Komanwel)
**  (1979) (Alam Komanwel)
**  (1981) (Alam Komanwel)
**  (1981) (Alam Komanwel)
**  (1983) (Alam Komanwel)

* **[[Amerika Selatan]]**
**  (1966)

* **[[Afrika]]**
**  (1931) (meninggalkan Komanwel antara 1961 - 1994)
**  (1957)
**  (1960) (digantung antara 1995 - 1999)
**  (1961)
**  (1961)
**  (1962)
**  (1963)
**  (1964)
**  (1964)
**  (1965) (meninggalkan Komanwel antara 2013 - 2018)
**  (1966)
**  (1966)
** (1968)
**  (1968)
**  (1976)
**  (1990)
**  (1995) (negara pertama bukan jajahan British)
**  (1995)
**  (2009) (negara kedua bukan jajahan British)
**  (2022) (negara ketiga bukan jajahan British)
**  (2022) (negara keempat bukan jajahan British)

* **[[Asia]]**
**  (1947)
**  (1947) (meninggalkan Komanwel antara 1972 - 1989, digantung 1999 - 2004 dan 2007 - 2008)
**  (1948)
**  (1957)
**  (1965)
**  (1972)
**  (1982) (meninggalkan Komanwel antara 2016 - 2020)
**  (1984)

* **[[Australia]] dan [[Oceania]]**
**  (1931) (Alam Komanwel)
**  (1931) (Alam Komanwel)
**  (1970) (meninggalkan Komanwel antara 1987 - 1997, digantung 2000 - 2001 dan 2009 - 2014)
**  (1970)
**  (1970)
**  (1975) (Alam Komanwel)
**  (1978) (Alam Komanwel)
**  (1980)
**  (1978) (Alam Komanwel)
**  (1979)
**  (1999)

### Bekas ahli
**  meninggalkan Komanwel pada 1949
**  dijadikan wilayah di Kanada pada 1949
**  meninggalkan Komanwel pada 2003.                                 

## Sukan
* Sukan Komanwel

## Rujukan
Loei

**Wilayah Loei** (bahasa Thai: เลย) ialah satu wilayah  (changwat) yang terletak di bahagian timur laut negeri Thai, dan merupakan salah satu wilayah yang mempunyai paling sedikit penduduk. Wilayah-wilayah berjiran (dengan arah ikut jam dari timur) ialah Nong Khai, Udon Thani, Nongbua Lamphu, Khon Kaen, Phetchabun, dan Phitsanulok. Di utara, ia menyempadani Xaignabouli dan Wilayah  Vientiane di Laos.

## Geografi
Wilayah ini berbukit-bukau, dengan ibu kota Loei terletak di lembangan subur. Sungai Loei, cawang Sungai Mekong, yang mengalir merentasi wilayah ini membentuk sempadan antara Wilayah Loei di utara dan Laos yang berjiran. 

Sedangkan suhu-suhu pada musim yang panas dalam sekitar bulan April boleh mencapai 40°C, wilayah ini adalah satu-satunya tempat di negeri Thai yang mencapai dengan tetap suhu yang lebih rendah daripada 0°C pada malam-malam musim yang sejuk pada sekitar bulan Disember.

Wilayah ini mempunyai banyak gunung, termasuk Gunung Phu Kradung yang merupakan sebahagian Taman Negara Phu Kradung.

## Sejarah
Pada tahun 1853, Raja Mongkut (Rama IV) mengasaskan kota Loei untuk mentadbirkan penduduk yang semakin bertambah di kawasan itu. Pada tahun 1907, Wilayah Loei ditubuhkan.

## Lambang

Mohor wilayah menunjukkan menara Phra That Si Song Rak yang dibina pada tahun 1560 oleh Raja Maha Chakrapat dari kerajaan Ayutthaya, dan Raja Chai Chetha dari Lan Xang. Ia menandai sempadan antara kedua-dua kerajaan. Pokok wilayah ialah Pokok Pinus Khasi (*Pinus kesiya*).

## Bahagian pendtabiran

Wilayah ini dibahagikan kepada 12 buah daerah (*[[Amphoe]]*), serta 2 buah daerah kecil (*[[King Amphoe]]*). Daerah-daerah ini dibahagikan lagi kepada 89 buah komun (*[[tambon]]*) dan 839 buah kampung (*[[muban]]*).

## Pautan luar
* Laman web rasmi Wilayah Loei
* Laman web Pihak Berkuasa Pelancongan Negeri Thai
Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains

**Dear Land of Guyana** merupakan lagu kebangsaan Guyana yang dipillih sebulan sebelum kemerdekaan pada 1966, liriknya ditulis Archibald Leonard Luker manakalanya lagu tersebut digubah Robert Cyril Gladstone Potter.

## Lirik Lagu

:Dear land of Guyana, of rivers and plains;
:Made rich by the sunshine, and lush by the rains,
:Set gem like and fair, between mountains and sea,
:Your children salute you, dear land of the free.

:Green land of Guyana, our heroes of yore,
:Both bondsmen and free, laid their bones on your shore.
:This soil so they hallowed, and from them are we,
:All sons of one Mother, Guyana the free.

:Great land of Guyana, diverse though our strains,
:We are born of their sacrifice, heirs of their pains,
:And ours is the glory their eyes did not see,
:One land of six peoples, united and free.

:Dear land of Guyana, to you will we give,
:Our homage, our service, each day that we live;
:God guard you, great Mother, and make us to be
:More worthy our heritage, land of the free....

## Terjemahan Bahasa Malaysia

:Tanah Guyana tercinta, sungai dan dataran;
:Menjadi kaya dengan cahaya matahari, dan subur oleh hujan,
:Tetapkan permata seperti dan indah, antara gunung dan laut,
:Anak-anak anda memberi salam kepada anda, Tanah bebas tercinta.

:Tanah hijau Guyana, pahlawan kita dulu,
:Kedua-dua penjawat dan bebas, meletakkan tulang mereka di pantai anda.
:Tanah ini sehingga mereka suci, dan dari mereka kita,
:Ibu semua anak lelaki, Guyana bebas

:Tanah Guyana raya, beragam walaupun dari keturunan darah kita,
:Kami lahir dari pengorbanan mereka, pewaris penderitaan mereka,
:Dan kemuliaan yang belum dilihat oleh mereka adalah milik kita,
:Satu tanah yang terdiri daripada enam orang, bersatu dan bebas.

:Tanah Guyana tercinta, kepada anda akan kami berikan,
:Penghormatan kami, perkhidmatan kami, setiap hari yang kami hidup;
:Tuhan peliharamu, Ibu besar, dan jadikanlah kami untuk menjadi
:Lebih bernilai warisan kita, tanah bebas ....

## Pautan Luar
* Fail MIDI
Cinta mula

**Pokok Cinta Mula** atau juga dikenali sebagai pokok Beluntas Bukit atau pokok Inai-inai adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia. Pokok ini juga dipercayai terdapat di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Erythroxylum cuneatum Kurz*. 

## Rujukan
  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Damar hitam bulu

**Damar hitam bulu** atau **meranti damar hitam** (*Richetia longisperma* sin. *Shorea longisperma*) merupakan spesies tumbuhan yang berkeluarga Dipterocarpaceae genus Richetia.          

Ia juga dikenali sebagai **lun meranti** di Sarawak dan **senggai** di Negeri Sembilan.

## Penerangan

### Ciri fizikal
Damar hitam bulu boleh tumbuh sehingga . Ciri-ciri lapangan fizikal seperti berikut:

* Daun: berbentuk eplitik atau ovat sehinggalah oblong-lanseolat. Licin dan lembut apabila disentuh.
* Bunga: bunganya kecil, stamennya 15 dengan petalnya kuning.
* Biji benih: bersayap 3 luar panjang.
* Batang pokok: batangnya berbentuk bulat silinder. Berakar berbanir sehingga ketinggiannya mencapai .

### Taburan
Taburan pokok damar hitam bulu hanya di Semenanjung Malaysia, Borneo dan Sumatera.

Bagi kawasan Semenanjung Malaysia dengan menurut buku *Malaysian Plant Red List: Peninsular Malaysian Dipterocarpaceae* dan *Kaum Dipterokarpa Negeri Pahang*, pokok damar hitam bulu boleh ditemui di negeri Johor, Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan, Pahang, Perak, Selangor dan Terengganu. Di negeri Pahang, pokok ini hanya boleh ditemui di Rompin, Kuantan serta Bentong. Manakala di Malaysia Timur, damar hitam bulu hanya ditemui di Sarawak sahaja.

Damar hitam bulu boleh ditemui di kawasan hutan dipterokarpa pamah sehingga hutan dipterokarpa bukit yang mencapai ketinggiannya 300 m terutamanya di lereng gunung dan tebing.

## Rujukan
Pokok Damar Hitam Pipit

**Pokok Damar Hitam Pipit** atau juga dikenali sebagai *pokok Banjutan*, adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama sainsnya **Shorea multiflora (Burck) Sym.* 

## Rujukan
  
  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Damar hitam gajah

**Damar hitam gajah** (*Richetia gibbosa* sin. *Shorea gibbosa*) ialah satu spesies tumbuhan daripada famili Dipterocarpaceae genus Richetia. Spesies pokok ini taburannya di Semenanjung Malaysia dan Borneo, iaitu Sabah, Sarawak, dan Kalimantan.           

Ia juga dikenali sebagai **seraya kuning gajah** di Sabah dan **lun gajah** di Sarawak
## Ciri-ciri fizikal
Damar hitam gajah boleh tumbuh sehingga 50 meter (164 kaki) tinggi, dengan ukuran lilit sebanyak 5 meter (16 kaki 5 inci). Ciri-ciri fizikalnya adalah seperti berikut:
* Batang pokok: Menampilkan akar-akar banir yang ketara, dengan dahan-dahannya terdapat agak tinggi pada batang kayu.
* Kulit kayu: Berfisur, dengan warna kekelabu-kelabuan di luar dan perang suram di sebelah dalam. Kulitnya meleleh titik-titik damar hitam atau kekuning-kuningan ketika dipotong.
* Daun: Berbentuk bujur, dengan vena yang ketara.
* Buah: Berbentuk empat segi panjang, hampir 3 sentimeter panjang, dengan sayap nipis seakan-akan kertas, serta berbulu. Buah yang masak berwarna perang tetapi ketika mentah, mempunyai warna kemerah-merahan sedikit.

## Rujukan

* Phang Wien Ho et al. *A Guide to the Botanic Gardens Jungle*. Pusat Sains Singapura (1983). ISBN 9971-88-010-5.
Pokok Damar Hitam Sengkawang Puteh

**Pokok Damar Hitam Sengkawang Puteh** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya **Shorea maxima (King).*  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Meranti kuantan

**Meranti kuantan** atau dikenali sebagai **damar hitam siput besar** (*Richetia kuantanensis* sin. *Shorea kuantanensis*) adalah sejenis tumbuhan dari keluarga Dipterocarpaceae genus Shorea yang terdapat di kawasan hutan-hutan Malaysia dan hanya di Semenanjung Malaysia. Ianya telah ditemui pada tahun 1936 di kawasan Hutan Simpan Bukit Goh, Kuantan.

## Penerangan
Meranti kuantan boleh tumbuh sehingga mencapai ketinggiannya . Ciri-ciri lapangan seperti berikut:

* Daun: berbentuk ovat hingga lanseolat.
* Bunga: tidak diketahui.
* Biji benih: berbentuk ellipsoid.
* Batang pokok: Bersaiz sederhana dan kadangkala dengan banir kecil. Kulit kayunya bersisik tidak sekata, kadangkala merekah.

### Taburan
Taburan pokok meranti kuantan hanya ada di Semenanjung Malaysia sahaja.

Pada tahun 1936, pokok ini dijumpai dalam Hutan Simpan Bukit Goh, Kuantan di negeri Pahang sebelum dinyahwartakan tahun 2010. Kemudian tahun 2014 telah dijumpai di Hutan Simpan Pelagat di Hulu Besut, Terengganu.

Meranti kuantan boleh ditemui di kawasan hutan dipterokarpa pamah.

## Usaha konservasi
Pokok ini pernah diisytiharkan pupus oleh buku *Malaysian Plant Red List: Peninsular Malaysian Dipterocarpaceae* pada tahun 2010 akibat penukaran status guna tanah yang berlaku di HSK Bukit Goh kepada ladang kelapa sawit. Menurut buku *Spesies Dipterokarpa Terancam di Semenanjung Malaysia*, pihak Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia dan Institut Penyelidikan Perhutanan Malaysia mendapati pokok ini ialah salah satu takson untuk spesies Dipterocarpaceae sahaja berkemungkinan pupus di kawasan Semenanjung Malaysia. 

Walau bagaimanapun pada tahun 2014, pokok ini dijumpai semula di kawasan TER Lata Tembakah iaitu Kompartmen 47, Hutan Simpan Pelagat, Hulu Besut di Terengganu. Kawasan yang ditemui tersebut telah ditubuhkan sebagai petak *Hutan Yang Mempunyai Nilai Pemuliharaan Yang Tinggi* (HCVF) serta usaha untuk mendapatkan biji benih pokok tersebut untuk ditanam.

## Galeri

Fail:Papan tanda khas pokok Meranti Kuantan – TER Sg. Pandan, Kuantan IMG20250727.jpg|Papan tanda khas pokok Meranti Kuantan di Taman Eko-Rimba Sungai Pandan, Kuantan.
Fail:Pokok meranti kuantan (1) – TER Sg. Pandan, Kuantan IMG20250727.jpg|Anak pokok Meranti Kuantan di Taman Eko-Rimba Sungai Pandan, Kuantan.


## Rujukan
Damar hitam siput jantan

**Damar hitam siput jantan** atau **damar siput jantan**, dengan nama saintifik *Richetia hopeifolia* (sin. *Shorea hopeifolia*) ialah spesies tumbuhan dalam keluarga Dipterocarpaceae. Ia terdapat di hutan Sumatera, Semenanjung, Borneo, dan Filipina. 

Pokok ini kini amat kurang disebabkan pembalakan. Ia dipanggil **lun siput jantan** di Sarawak dan **seraya kuning jantan** di Sabah.

## Penerangan

Damar hitam siput jantan ialah pokok besar yang bertumbuh sehingga 40-50 meter (130-165 kaki) dengan diameter batangnya sebanyak 130 sentimeter (4 kaki 3 inci).

Kulit pokok ini tebal dan licin, dengan sisik tertekan yang serupa dengan pokok guijo. Kekadangnya kulit pokok yang besar mempunyai rabung-rabung lintang yang panjangnya lebih kurang sama, dengan lebarnya antara 10-20 sentimeter, dan berjarak 3-10 sentimeter antara satu sama lain. Kulit ini melelehkan cecair perang tua yang dijadikan damar hitam apabila kering.

Daun pokok ini bak kulit lembu, licin dan kilat, serta berbentuk ovat bujur atau ovat elips. Warnanya merah tua atau hitam apabila kering, dan saiznya 7-10 sentimeter panjang x 3.5-5 sentimeter lebar. Petiolnya halus, genikulat, dan berukuran 8-10 milimeter panjang.

Damar hitam siput jantan berbunga pada bulan April di Davao, Filipina, dan berbuah pada bulan Mei dan Jun di Zamboanga. Bunganya hampir 7 milimeter panjang dengan pedikel yang berukuran 1 milimeter panjang amat kuat, sedangkan pedikel buahnya kira-kira 3 milimeter panjang.

Ciri yang membezakan damar hitam siput jantan ialah saraf daun yang amat halus, dan hampir tidak terjulur dari permukaan bawah daun, dengan tulang daun sekunder yang jelas dan berwarna kemerah-merahan atau kehitam-hitaman, seringnya dengan sepasang domatium glabrus pada pangkalnya.

Kayu pokok ini amat serupa dengan *[[Shorea assamica]]* ssp. *philippinensis*, kecuali warnanya kekuning-kuningan berbanding warna muda. Oleh itu, kayu ini dijual di bawah tanda dagang "meranti kuning".

## Lihat juga
* Damar laut

## Rujukan
  

## Pautan luar
* Laman web ARCBC BISS
* Kompendium Perhutanan
Meranti telepok

**Meranti telepok, damar hitam telepok, damar telepok** atau **seraya kuning keladi** (*Shorea peltata*) adalah sejenis tumbuhan daripada keluarga Dipterocarpaceae genus Shorea. IUCN telah mengisytiharkan meranti telepok sebagai terancam.

## Taburan
Ianya boleh dijumpai di kawasan hutan  Malaysia iaitu di Johor dan Sabah sahaja. Pokok ini juga mampu dijumpai di kawasan negara Indonesia. Menurut buku *Spesies Dipterokarpa di Semenanjung Malaysia*, *Malaysia Plant Red List: Peninsular Malaysia Dipterocarpaceae* dan *Kitab Ilmu Pokok-Pokok*, meranti telepok boleh dijumpai di negeri Johor dalam kawasan Hutan Simpan Jemaluang, Hutan Simpan Gunung Arong, Hutan Simpan Tenggaroh dan Hutan Simpan Mersing manakala di Sabah hanya boleh dijumpai di Beluran.

Kebiasaannya meranti telepok hidup di kawasan hutan dipterokarpa pamah.

## Rujukan
Damar hitam siput

**Damar hitam siput**, **seraya kuning siput** atau **lun siput** (*Richetia faguetiana* sin. *Shorea faguetiana*) merupakan sejenis tumbuhan berkeluarga Dipterocarpaceae genus Richetia.

Damar hitam siput yang paling tertinggi direkodkan sekaligus menjadi pokok tropika tertinggi di dunia telah dijumpai di Hutan Simpan Lembah Danum, Tawau, Sabah dengan berketinggian  yang dikenali sebagai "Menara".

## Penerangan

### Ciri fizikal
Damar hitam siput boleh tumbuh sehingga . Ciri-ciri lapangan seperti berikut:

* Daun: berbentuk ovat-lanseolat, obtus bersama akumen dan akut.
* Bunga: kecil, petalnya berwarna kuning pucat dan stamen bunga mempunyai 15.
* Biji benih: berbentuk bujur hujung tajam.
* Batang pokok: berpintal atau berbelimbing sedikit, warna batang coklat kemerahan dan banirnya rendah berpangkal kembang atau besar.

### Taburan
Damar hitam siput boleh ditemui di Semenanjung Malaysia, Borneo dan Thailand.

Bagi kawasan Semenanjung Malaysia menurut buku *Malaysia Red List: Plants of Peninsular Malaysia Volume 1, Part 1* dan *Kaum Dipterokarpa Negeri Pahang*, pokok damar hitam siput boleh ditemui di negeri Kedah, Kelantan, Terengganu, Pahang, Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Johor. Bagi negeri Pahang, pokok ini boleh dijumpai di daerah Jerantut, Lipis, Bentong, Kuantan dan Rompin. Manakala di Malaysia Timur, pokok ini boleh dijumpai di Sabah dan Sarawak.

Damar hitam siput tumbuh dari hutan dipterokarpa pamah sehingga hutan dipterokarpa bukit.

## Rujukan
Dedali

**Dali-dali** merupakan sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia dan negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya ialah *Strombosia javanica*.

## Lihat juga
* Senarai pokok
Dedalu India

**Dedalu India** (nama botani: *Salix tetrasperma*) ialah spesies tumbuhan dari genus Salix. Ia tumbuh asli di banyak bahagian Asia selatan dan tenggara termasuk India, Pakistan, Bangladesh, Nepal, Laos, dan Thailand.

## Rujukan
Durian beludu

**Pokok Durian Beludu** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia. Kerajaan Malaysia melarang spesies ini dieksport kecuali oleh kerajaan persekutuan atau kerajaan negeri serta badan berkanun dan hanya untuk tujuan penyelidikan sahaja. Pokok ini juga dipercayai terdapat di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Durio oxleyanus Griff.*
 

## Rujukan
  

## Lihat juga
* Senarai pokok
Media

**Media** (, juga **media penyiaran**) atau bentuk mufradnya **medium** (serapan Latin terbitan kata *medius* "tengah" sewarisan ) merupakan sejenis cara komunikasi yang membolehkan maklumat disebarkan kepada masyarakat, melalui radio, televisyen, suratkhabar, majalah, filem, dan juga internet. Istilah ini telah dicipta pada tahun 1920-an ketika rangkaian radio serta jaringan suratkhabar dan majalah mula boleh didapati dengan mudah di merata tempat.

## Internet
Semasa dekad terakhir abad ke-20, kelahiran Internet dan *[[WWW|World Wide Web]]* menandakan era baru dalam bidang media, apabila sesiapapun boleh mendapat pendedahan seluas liputan media penyiaran. Untuk pertama kalinya, sesiapa sahaja yang mempunyai laman web boleh 'berucap' kepada 'pendengar' di seluruh dunia, walaupun melayan jumlah trafik yang tinggi masih menelan belanja besar. Akan tetapi, mungkin dengan adanya teknologi rakan-ke-rakan (P2P), kos lebar jalur (*bandwidth*) akan menurun.

## Lihat juga
*Daftar Stesen Televisyen Malaysia
*Daftar Suratkhabar Malaysia

## Rujukan
Durian ijau laut

**Pokok Durian Ijau Laut** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Durio wyatt-smithii Kostermans.*  

## Rujukan
      

## Lihat juga
* Senarai pokok
Durian paya

**Pokok Durian Paya** ialah sejenis pokok kayu yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama Melayu yang lain untuk pokok ini ialah **Pokok Durian Burung** dan **Pokok Hutan**. Nama botaninya *Durio carinatus Mast*.
 

Pokok Durian Paya bertumbuh di hutan paya gambut berhampiran dengan garis pinggir laut    timur dan barat Semenanjung Malaysia. Dengan kayu yang mempunyai kepadatan sebanyak 580 kilogram per meter padu, pokok ini merupakan salah satu spesies pokok kayu yang utama. Kayu ini biasa digunakan oleh puak Jakun untuk membina lantai rumah tradisi mereka. Penggunaan ini masih amat biasa, khususnya di kampung-kampung yang masih belum mendapat sebarang bantuan perumahan. Kulit pokok ini juga digunakan untuk membuat bubu udang. Dari segi ekologi, Pokok Durian Paya adalah penting untuk menawarkan makanan kepada haiwan.

## Lihat juga
* Senarai pokok

## Rujukan
  * www.peatsociety.org
Ekor tupai

**Pokok Ekor Tupai** ialah sejenis pokok konifer yang terdapat di hutan Malaysia, Brunei serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama saintifiknya *Dacrydium beccarii Parl.*  

## Rujukan
  
                

## Lihat juga
* Senarai pokok
Clarias

***Clarias*** ialah genus ikan bermisai (order Siluriformes) dalam keluarga Clariidae, iaitu keli. Namanya terbit daripada perkataan Yunani *chlaros* yang bermaksud "cergas", merujuk kepada kebolehan ikan ini untuk hidup lama di luar air.

## Taksonomi
Genus ini adalah parafiletik. Salah satu spesies *[[Heterobranchus]]* (*H. longifilis*) dikelompokkan langsung dalam kumpulan *Clarias*.

## Spesies
Terdapat 62 spesies diakui dalam genus ini kini:

### Spesies Afrika

### Spesies Asia

**Spesies fosil**
* *[[Clarias falconeri]]*&nbsp;† Lydekker, 1886, dari India

## Kepercayaan
* Di sesetengah tempat khususnya di Hilir Perak dan Kampung Gajah, Perak, ikan keli tidak dimakan atau kurang dimakan kerana kepercayaan kuno bahawa ikan keli berasal daripada berudu, iaitu anak katak.
* Jika orang mati lemas di Sungai Perak, mayat yang hanyut dan telah reput itu biasanya dimakan oleh ikan keli. Mereka menjumpai dalam mayat tersebut beberapa ekor ikan keli. Mungkin kerana cerita-cerita sebegini, ikan keli kurang digemari di Hilir Perak dan Kampung Gajah, Perak.

## Rujukan

## Pautan luar
* http://www.bharian.com.my/Joran/JoranBH/Berita/20041105105007/pp_index_htm
Keli bunga

**Keli bunga** (***Clarias macrocephalus***) ialah spesies keli asal Asia Tenggara yang penting secara ekonomi. Ikan ini diternak di kolam-kolam untuk kegunaan manusia di negara seperti Thailand dan Filipina. Namun, populasi asalnya kini menghadapi kepupusan disebabkan oleh kegiatan manusia dan introgresi genetik akibat persilangan dengan kacukan akuakultur yang terlepas.

Di Thailand, ikan ini dan juga keli kayu *(Clarias batrachus)* dikenali sebagai *pla duk* (). Ia merupakan bahan makanan murah yang sering ditawarkan oleh penjaja jalanan, disediakan dalam pelbagai cara, terutamanya dibakar atau digoreng.

## Rujukan


## Pautan luar
*
Ketutu

**Ikan Ketutu** atau **haruan bodoh** atau **belontok** atau **ikan hantu** (bahasa Inggeris: *Marble Sleeper* atau *Marble Goby* dan dalam bahasa Kantonis *Soon Hock*), nama saintifiknya **Oxyeleotris marmorata** adalah tergolong dalam ikan air tawar yang terdapat di negara-negara Asia Tenggara. Habitat utamanya adalah di kawasan yang cetek seperti di gigi-gigi air iaitu berhampiran dengan tebing sungai, tasik dan lombong-lombong tinggal. Haiwan ini adalah dikategorikan sebagai ikan pemangsa, namun demikian ianya adalah ikan yang sangat malas untuk memburu mangsanya. Ia lebih suka menunggu mangsa yang berenang berhampiran lalu membahamnya apabila dikira sudah cukup hampir. Dengan warna dan coraknya yang berceloreng itu membuatkan ikan ini sangat pandai menyamar dan bersembunyi di balik atau bawah batu-batu atau dedaunan mahupun kayu. Ianya sangat aktif diwaktu malam, adakalanya ia keluar dari tempat persembunyian untuk mencari mangsa. Diet semulajadi ikan ini ialah ikan-ikan kecil termasuk anak-anak ikan, udang, cacing mahupun ulat. Ikan ini mempunyai sikap tamak yang menyebabkan ia mudah ditangkap apabila lokasinya telah dikenal pasti oleh pemburunya. Ikan ini boleh dijerat dengan menggunakan bubu tradisional atau pun bubu yang direka khas dengan menggunakan batang paip yang diletakkan umpan ikan hidup seperti anak-anak ikan koi di dalamnya.

## Rujukan
*
Keli Afrika

**Keli Afrika**, ***Clarias gariepinus***, ialah spesies ikan bermisai dalam keluarga Clariidae, iaitu keli.

## Taburan
Ia ditemukan di seluruh Afrika dan Timur Tengah, dan hidup di tasik, sungai dan paya air tawar, serta habitat buatan manusia, seperti kolam pengoksidaan atau bahkan sistem kumbahan bandar.

Keli Afrika diperkenalkan di seluruh dunia pada awal 1980-an untuk tujuan akuakultur, jadi ia dijumpai di negara-negara yang jauh di luar habitat aslinya, seperti Brazil, Vietnam, Indonesia dan India. Keli Afrika boleh dibezakan di negara-negara di mana spesies asli *Clarias* wujud, seperti Indonesia; Di Indonesia, ia dirujuk sebagai *lele dumbo*.

## Galeri

## Rujukan


## Pautan luar
* Reproduction of African catfish
* All Catfish Species Inventory
* Handbook on the rearing and artificial reproduction of the African catfish http://aquanic.org/species/catfish/documents/Clarias.pdf
* The African catfish https://web.archive.org/web/20100218064938/http://cdserver2.ru.ac.za/cd/catfish/catfish/
* Chari in the Bari, Homestead rearing of African catfish http://www.nefisco.org/Chari%20in%20the%20Bari.htm
Bujuk

**Ikan Bujuk**  adalah tergolong dalam ikan air tawar yang terdapat di negara-negara ASEAN, termasuk di Malaysia. Nama saintifiknya *Channa lucius*

Ikan Bujuk tergolong dalam spesies kepala ular. Tubuhnya mempunyai bentuk corak badan yang menarik. Ikan Bujuk mendiami kawasan-kawasan berpaya dan kawasan-kawasan yang kandungan Ph airnya rendah, sama seperti ikan Haruan Palas. Diet utamanya adalah rumpair, lumut, anak-anak ikan dan juga udang, katak, cengkerik, dan cacing.

## Pautan luar
* http://fishmania-syukur.blogspot.com/2009/02/ensiklopedia-air-tawar.html
Ikan Semilang Laut

**Ikan Semilang Laut** atau nama saintifiknya *Plotosus spp.* adalah tergolong dalam ikan air tawar yang terdapat di negara-negara ASEAN termasuk di Malaysia.

Tetapi terdapat beberapa perbezaan antara semilang laut dan semilang air tawar (keli) yang sekira dilihat sekali pandang adalah sama. Antara perbezaan yang wujud ialah :
1. Dari segi baji yang wujud dibadannya, di mana semilang mempunyai 3 baji (di kiri, kanan dan atas badan). Manakala keli hanya mempunyai dua baji (di kiri dan kanan sahaja)
2. Dari segi bentuk ekor, di mana semilang mempunyai sirip atas dan bawah bercantum dengan ekor. Manakala keli mempunyai ekor dan sirip ata dan bawah yang tidak bersambung
3. Semilang hanya dapat hidup di perairan air masin. Manakala keli hanya dapat hidup di perairan air tawar.
4. Keli dewasa ini menjadi salah satu ikan yang telah di kormesialkan melalui beberapa kaeadah penternakan. Antaranya ialah penternakan secara kanvas, kolam simen dan kolam tanah. Manakala semilang belum ada projek yang dilakukan untuk dikomersialkan
Tapah biasa

**Tapah biasa** (***Wallago attu***), atau hanya dikenali sebagai **tapah**, **jambal** atau **begahak**, ialah spesies ikan bermisai air tawar dalam keluarga Siluridae yang terdapat di bahagian selatan Asia dari Pakistan ke Vietnam, Malaysia dan Indonesia. Ikan ini juga dilaporkan terdapat di Afghanistan.

## Taburan dan biologi
Tapah biasa hidup di sungai dan tasik yang besar, dengan dasar sungai yang berlumpur dan air yang mengalir dengan perlahan. Ikan ini amat lembap dan biasa menyembunyikan diri di dalam lubang-lubang yang terdapat di tebing sungai dan terusan atau mengekalkan diri di dasar sungai untuk mencari makanan. 

Tapah biasa adalah pemangsa yang kuat makan. Makanan untuk ikan dewasa termasuk ikan yang lebih kecil, krustasea dan moluska, manakala anak ikan biasanya makan serangga. Oleh itu, ikan ini adalah ikan perosak, khususnya terhadap ikan-ikan lain yang lebih bernilai.

Tapah ini membiak pada musim panas sebelum musim hujan. Oleh itu, banyak ikan bermisai ini boleh ditemukan pada musim panas.

## Morfologi
Badan tapah biasa panjang dan amat padat. Ikan ini boleh membesar sehingga 2.4 meter (8 kaki) panjang. Kepalanya lebar, dengan mulut yang besar dan melekuk. Sudut-sudut mulutnya menjangkau ke belakang matanya. Gigi ikan ini amat tajam dan boleh menggigit manusia. Matanya kecil sahaja, dengan tepi di sekelilingnya. Tapah biasa mempunyai dua pasang duri, dengan sirip dorsal yang kecil dan sirip belakang yang amat panjang. 

## Dalam budaya popular
Menurut beberapa cerita rakyat di Malaysia, keturunan seseorang yang dipanggil Tok Kaduk tidak boleh makan dan menyentuh ikan kerana legenda itu mengatakan bahawa lama dahulu Tok Kaduk menangkap Tapah ini dan ketika ia memotong perutnya, ada emas di dalam ikan sehingga Tok Kaduk mengambil emas dan menjahit ikan itu dan melepaskannya kembali ke sungai. Dari masa itu, jika keturunannya berhubung dengan ikan, kulit mereka menjadi merah dan gatal sehingga mereka pergi ke Kg Tua, Lambor Kanan berhampiran Bota di Daerah Tengah Perak, Malaysia untuk mencari ubat. Perubatan adalah baki emas dari ikan yang telah disimpan untuk membuat ubat untuk penyakit ini. Ada yang mengatakan bahawa emas perlu direndam di dalam air dan perlu dimakan oleh pesakit dan mencuci kawasan yang gatal. Cerita-cerita lain telah mengatakan bahawa Sareng akan memakan bangkai manusia yang telah dikebumikan di dalam air, dan ia akan membawa jiwa manusia kepada tuhan-tuhan.

Pekan Tapah di Malaysia dan ribut tropika yang berbeza yang dinamakan Tapah telah dinamakan sempena ikan ini (atau yang bernama *[[Wallagonia leerii]]*).

## Rujukan
* 
*
Ikan Sia

**Ikan Sia** atau nama saintifiknya *Mystacoleucus marginatus* tergolong dalam kategori ikan air tawar yang terdapat di negara-negara ASEAN termasuk di Malaysia.

## Taburan

## Ciri-ciri
Badan Berbentuk Lebar, Sisik Bewarna Putih Keperakan, Mempunyai duri terbalik yang kecil di bahagian atas badan

## Pembiakan

## Pengekalan

## Pautan luar
*
Toman

**Ikan toman** (***Channa micropeltes***) merupakan antara spesies terbesar dalam keluarga Channidae. Ia mampu tumbuh sepanjang  dan seberat . Ia merupakan spesies asli di perairan Asia Tenggara, tetapi juga didatangkan ke tempat-tempat lain sehingga dianggap sebagai penceroboh.

## Biologi
Anak ikan toman berwarna merah dengan jalur-jalur lateral jingga hitam yang muncul sekitar umur dua bulan. Makin dewasa si ikan toman, makin hilanglah jalur dan kemerahan yang diganti dengan corak putih dan hitam kebiruan di separuh atas. Ia boleh tumbuh mencapai kepanjangan  dan berat .

 

Spesies ini mempu merangkak ke atas darat dan bernafas udara, tetapi hanya di kawasan berlumpur atau paya. Ia mampu bernafas udara dengan menggunakan paru-paru primitif yang terletak terus di belakang insang yang membolehkan ia hidup di dalam air mati yang kekurangan oksigen dengan naik ke permukaan dan menyedut sedikit udara. Ciri-ciri ini juga membolehkan ikan toman untuk berjalan singkat di atas daratan, tetapi tidak boleh memburu kerana ia tidak dapat menampung diri dengan sirip yang kecil berbanding badannya yang besar.

## Kegunaan

### Sebagai manusia

Ikan toman dijadikan bahan makanan pelbagai budaya di Asia Timur dan Asia Tenggara. Ia diternak dalam kolam ikan dan takungan sebagai ikan buruan kerana mampu melawan balik dengan kencang apabila dikail. Dipercayai bahawa memakan ikan ini boleh menyembuhkan badan setelah kecederaan parah atau pembedahan.

### Sebagai haiwan peliharaan
Ikan toman juga antara spesies yang popular untuk dibela dan diperdagangkan sebagai haiwan kesayangan. Sering dijual apabila kecil-kecil, ada juga yang dijual sebagai bahan suapan bagi ikan pemangsa yang besar-besar. Ikan toman merupakan pemangsa yang kuat selera dan akan mengejar dan memakan apa-apa sahaja yang muat di dalam mulutnya. Sungguhpun demikian, ia boleh dibela dengan aman bersama ikan-ikan yang sama besar seperti ikan kelisa perak, ikan pisau badut, ikan ''oscar'' dan sebagainya.

## Taburan
*Channa micropeltes* terdapat di perairan tawar Asia Tenggara, khususnya Semenanjung Tanah Melayu dan Indonesia . Ia juga didatangkan ke tempat-tempat lain seluruh dunia sebagai baik haiwan peliharaan mahupun bahan makanan, malah dijumpai sejauh Amerika Utara sebagai spesies ceroboh. Ahli-ahli biologi risau bahawa air hangat buangan mungkin membolehkan spesies ikan toman tropika ini berdaya hidup di iklim sejuk, tetapi setakat ini belum ada bukti populasi mantap, walhal semua penemuan setakat ini dipercayai dilepaskan dari peliharaan.

## Rujukan

## Pautan luar

*snakeheads.org
*Fishing in Belum-Temenggor, Malaysia
Kap kepala besar

**Kap kepala besar** (***Hypophthalmichthys nobilis***) ialah spesies ikan siprinid air tawar yang berasal dari Asia Timur, salah satu spesies kap Asia yang telah diperkenalkan ke Amerika Utara. Ia mudah dikenali dan dibezakan dari kap lain kerana kepalanya yang besar dan tidak bersisik.

## Rujukan

## Pautan luar
*
* Species Profile - Bighead Carp (''Hypophthalmichthys nobilis''), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library.  Lists general information and resources for Bighead carp.
*Facts About Invasive Bighead and Silver Carps, United States Geological Survey
*Great Lakes Fishery Commission
*Asian Carps of the Genus ''Hypophthalmichthys'' (Pisces, Cyprinidae) ― A Biological Synopsis and Environmental Risk Assessment
Budaya di Kelantan

Kelantan terkenal dengan pelbagai jenis makanan. Antaranya ialah keropok lekor, budu, nasi dagang, nasi kerabu, solok lada, ayam dan ikan percik, kuih-muih tradisi dan lain-lain. Budu dihasilkan daripada ikan yang diperam dalam tempayan manakala kuih seperti buah tanjung dan tahi itik dihasilkan daripada kuning dan putih telur.

## Hiburan tradisional Kelantan
# Dikir Barat
# Gasing
# Main Puteri
# Mak Yong
# Menora
# Silat
# Wau Bulan
# Wayang Kulit Kelantan
# Wayang Kulit Melayu
# Kertok 

Suatu ketika dahulu, Wayang Kulit Gedek (atau Wayang Gedek) yang terkenal di negeri Kedah dan Perlis juga dikatakan pernah bertapak di negeri Kelantan. Pada masa kini kerajaan Kelantan mengharamkan persembahan Wayang Kulit Gedek. Ia kini telah lenyap dari negeri Kelantan.

Main Puteri bermula sebagai satu cara perubatan alternatif dengan menggunakan alunan muzik yang menarik dan mempunyai sebahagian daripada kepercayaan animisme. Bagaimanapun ia kini telah berubah dan merupakan suatu bentuk hiburan. Pada masa kini kerajaan Kelantan mengharamkan Main Puteri.

Namun begitu, kerajaan Kelantan telah menapis permainan sama ada permainan atau hiburan yang boleh memesongkan akidah mengikut syarak yang ditetapkan oleh agama atau permainan yang berunsur perubatan dan yang jelas mempengaruhi perspektif masyarakat Kelantan.

Salah satu budaya yang tersohor yang gemar dimainkan oleh masyarakat Kelantan ialah Dikir Barat di mana budaya atau hiburan ini telah tersebar ke seluruh negara dan institusi pengajian tinggi.
Gaham badak

**Pokok Gaham Badak** adalah sejenis tumbuhan yang terdapat di hutan Malaysia serta di negara-negara ASEAN yang lain. Nama sainsnya *Blumeodendron spp.*, 

## Rujukan
  

## Lihat juga
* Senarai pokok