Kaedah pemberian

Dalam farmakologi dan toksikologi, **kaedah/laluan pemberian** ialah cara ubat, cecair, racun atau bahan lain dibawa ke dalam badan.

Laluan pentadbiran biasanya dikelaskan mengikut lokasi di mana bahan digunakan. Contoh biasa termasuk pemberian oral dan intravena. Laluan juga boleh dikelaskan berdasarkan sasaran tindakan itu. Tindakan mungkin bersifat topikal (setempat), enteral (kesan seluruh sistem, tetapi dihantar melalui saluran gastrousus), atau parenteral (tindakan sistemik, tetapi dihantar melalui laluan selain daripada saluran GI). Laluan pemberian dan bentuk dos ialah aspek penghantaran ubat.

## Pengelasan
Laluan pemberian biasanya dikelaskan mengikut lokasi pemberian.

Laluan atau kursus bahan aktif mengambil dari lokasi pemberian ke lokasi sasaran biasanya merupakan perihal farmakokinetik (mengenai proses pengambilan, pengedaran, dan penyingkiran ubat). Pengecualian termasuk laluan transdermal atau transmukosa yang masih biasa dirujuk sebagai *laluan pemberian*.

Lokasi kesan sasaran bahan aktif biasanya lebih kepada soal farmakodinamik (berkenaan contohnya kesan fisiologi ubat). Pengecualian ialah pentadbiran topikal yang secara amnya bermakna kedua-dua lokasi aplikasi dan kesannya adalah setempat.

Pemberian topikal kadangkala ditakrifkan sebagai lokasi aplikasi tempatan dan kesan farmakodinamik setempat, dan kadangkala hanya sebagai lokasi aplikasi tempatan tanpa mengira lokasi kesan.

### Mengikut lokasi pemberian

#### Enteral/gastrousus
Pemberian melalui saluran gastrousus kadangkala disebut sebagai *pemberian enteral atau enterik* (secara literal bermaksud "melalui usus"). *Pemberian enteral/enterik* biasanya termasuk pentadbiran oral dan rektum, dalam erti kata bahawa ini diambil oleh usus. Walau bagaimanapun, pengambilan ubat-ubatan yang diberikan secara lisan juga mungkin berlaku di dalam perut, dan oleh itu, *gastrousus* mungkin merupakan istilah yang lebih sesuai bagi laluan pemberian ini. Tambahan pula, beberapa lokasi aplikasi sering diklasifikasikan sebagai *enteral*, seperti sublingual (di bawah lidah) dan sublabial atau bukal (antara pipi dan gusi/gingiva), diambil di bahagian proksimal saluran gastrousus tanpa sampai ke usus. Pemberian enteral yang ketat (terus ke dalam usus) boleh digunakan bagi pentadbiran sistemik, serta setempat seperti dalam enema kontras, di mana media kontras dimasukkan ke dalam usus untuk pengimejan. Walau bagaimanapun, untuk tujuan pengelasan berdasarkan lokasi kesan, istilah enteral dikhaskan untuk bahan dengan kesan sistemik.

Pemberian enteral melalui tiub penyusuan pascapilorik digunakan apabila pesakit tidak dapat memberi makan atau menelan secara sendiri kerana masalah penyakit, ketidakupayaan atau patologi. Pemakanan melalui tiub suapan pascapilorik menghasilkan aspirasi berkurang sebanyak 30%, dan pemakanan melalui tiub suapan pascapilorik didapati lebih baik daripada penyusuan gastrik. Menurut ASPEN, cara optimum untuk meletakkan tiub suapan pascapilorik adalah dengan menggunakan peranti penempatan tiub suapan berpandukan magnetik. Satu contoh ialah ENvue, sistem penempatan tiub suapan elektromagnet dengan penderia navigasi bersepadu dan pemetaan badan, membenarkan penempatan tiub suapan pasca pilorik yang selamat.

#### Parenteral

Laluan parenteral ialah sebarang laluan yang bukan enteral (*par-* + *enteral*).

Pemberian parenteral boleh dilakukan melalui suntikan, iaitu, menggunakan jarum (biasanya jarum hipodermik) dan picagari, atau dengan memasukkan kateter.

## Pilihan kaedah
Sebab pilihan kaedah pentadbiran dadah dikawal oleh pelbagai faktor:

* Sifat fizikal dan kimia dadah. Sifat fizikal termasuk pepejal, cecair dan gas. Sifat kimia termasuk keterlarutan, kestabilan, pH, kerengsaan dll.
* Tapak tindakan yang diingini: tindakan itu mungkin setempat dan boleh didekati atau bersifat umum dan tidak boleh didekati.
* Kadar tahap penyerapan ubat dari laluan yang berbeza.
* Kesan jus pencernaan dan metabolisme laluan pertama ubat.
* Keadaan pesakit.

Dalam situasi akut, dalam perubatan kecemasan dan perubatan rawatan rapi, ubat paling kerap diberikan secara intravena. Ini adalah laluan yang paling boleh dipercayai, seperti dalam pesakit yang sakit akut, penyerapan bahan dari tisu dan dari saluran penghadaman selalunya tidak dapat diramalkan disebabkan oleh perubahan aliran darah atau pergerakan usus.

### Keselesaan
Laluan enteral biasanya paling mudah untuk pesakit, kerana tiada tusukan atau prosedur steril diperlukan. Oleh itu, ubat enteral sering diutamakan dalam rawatan penyakit kronik. Walau bagaimanapun, sesetengah ubat tidak boleh digunakan secara enteral kerana penyerapannya dalam saluran penghadaman adalah rendah atau tidak dapat diramalkan. Pentadbiran transdermal adalah alternatif yang selesa; Walau bagaimanapun, terdapat hanya beberapa persediaan ubat yang sesuai untuk pentadbiran transdermal.

### Kesan sasaran diingini
Ubat yang sama boleh menghasilkan keputusan yang berbeza bergantung pada laluan pentadbiran. Sebagai contoh, sesetengah ubat tidak diserap dengan ketara ke dalam aliran darah dari saluran gastrousus, dan oleh itu, tindakannya selepas pentadbiran enteral berbeza daripada selepas pentadbiran parenteral. Ini boleh digambarkan dengan tindakan nalokson (Narcan), antagonis opiat seperti morfina. Nalokson bertindak balas terhadap tindakan opiat dalam sistem saraf pusat apabila diberikan secara intravena dan oleh itu digunakan dalam rawatan dos opiat melampau. Dadah yang sama, apabila ditelan, bertindak di usus secara khusus; di sini, ia digunakan merawat sembelit dalam terapi kesakitan opiat, dan tidak menjejaskan kesan pengurangan kesakitan opiat.

## Rujukan