Bahasa Melayu Sarawak

**Bahasa Melayu Sarawak** (Jawi: **بهاس ملايو سراوق**) atau **Loghat Sarawak** (*Klaka Serawak*) ialah bahasa pertuturan yang digunakan oleh Orang Melayu Sarawak di Sarawak dalam kehidupan seharian mereka.

Bahasa Melayu Sarawak juga bertindak sebagai *"[[Lingua franca]]"* atau bahasa perantaraan antara satu kaum dengan kaum yang lain di Sarawak dalam kawasan tertentu. 
Terdapat beberapa perdebatan tentang sama ada ianya ialah ragam bahasa Melayu vernakular atau bahasa yang berasingan sama sekali kerana ianya sangat berbeza daripada bahasa Melayu yang dituturkan oleh Persekutuan Tanah Melayu, Sabah dan Indonesia. Ianya lebih mirip dengan bahasa Iban berbanding dengan dialek Melayu Sumatera dan Tanah Melayu dan agak berbeza dengan bahasa Melayu standard sehingga orang di luar Sarawak malah orang Sarawak yang tidak dapat menggunakannya seperti di bahagian Sarawak yang mempunyai sedikit ataupun langsung tiada Orang Melayu Sarawak seperti di Kampung Dayak, Kampung Cina, kawasan bandar majoriti Cina dan bahagian Sarawak majoriti Melayu Brunei seperti Limbang dan Lawas tidak dapat memahaminya tanpa kajian awal dan bimbingan penutur nada ibunya.

## Contoh frasa

## Perbendaharaan Kata
Perbendaharaan kata dialek Sarawak terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sarawak dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu.

### Perbendaharaan Kata Umum

* Polah = buat / lakukan

*Molah - buat / lakukan

*Sik - tak / tidak

*Aok - Ya

*Iboh/Sikboh - Jangan

*Ney - mana

*Gago - Sibuk

*Dudi - Kemudian

*Nemiak - Budak

*kelakar/kelaka- bercakap/cakap

*Biak - muda

*gilak - sangat

*Tukuk - ketuk

*Entingal - degil

*Nerais - berteriak/menjerit

*Sidak/Cdak - Mereka

*Nyerin - Bunyi yang kuat

*Nor-mo-encet - Kedudukan Terakhir

*Lejuk - Jemu

*Lan - Jom

*Juh - Jom

*Bait - Baik

*empun - punya

*Ngelayo - Merayau

*Nyaman - Sedap

*Raon-raon - Berjalan-jalan

*Putit-memutit - Kutip-mengutip

*Heng - Mabuk

*dipirit - digilis

*Angol - Pening

*Nilit - Skodeng

*Bisak - Koyak

*Serda - sendawa

*Puluk - sapu ubat

*Licak - Lembut/Becak

*Lowek - memuntahkan semula

*Entam - disebabkan/belasah

*Setegal - disebabkan

*Melungak - mendongak

*Nge-redak - mendidih

*Be-bante - mem-belasah

*Gugok - Jatuh

*Manas - Marah

*begasak - sesuka hati

*Berumbak - bergaduh dengan tarik-menarik

*Mungkas - Bengang/Amarah/Marah

*Kenak - Kenapa/terkena

*Mengarey-ngarey - Bersepah-sepah

*Tikam - Baling

*Terusuk - terhempas

*Kenak - Kenapa/kena

*Tanggar - Tengok/Lihat

*Diat - Lihat/Tengok

*Tunggah - Panggil

*Padah - Beritahu

*Engkah - Letak

*Menongkeng - jatuh dengan kepala dahulu

*Embak - Bawa

*Mbikik - Baiki

*Kepak - Penat

*Nekik - Daki

*Tempek - Tepek / Tampal

*Lonjong - Panjang

*Geruk - Leher

*plen-tey - Bergurau

*Pem-bulak - Penipu

*Berolah - Nakal

*Sinun - Sana / Situ (nun di sinun = nun di sana)

*Sitok - Sini (di sitok = di sini)

*Sine - Di mana (di sine = di mana)

*Tapak - Pinggan

*Cangkir - Cangkir / Cawan

*Kedak - macam (polah kedak tok juak = buat macam ni juga)

*Di-debah - Di bawah

*Paloi - Bodoh

*Lawa/Lobo- Sombong

*Ingga - Menyampah

*Ngeso - menunjuk-nunjuk

*Tapok - Bersembunyi

*Tapuk - dimasukkan

*Tepuk - memberi makan atau barang dengan banyak

*Gan-jor - Tinggi Lampai

*Mancal - nakal

*Cer-re-dit - Petah berkata-kata

*Tunok - Bakar

*Karan - Elektrik / karan

*Rubit - robek / terkoyak sedikit

*Sumpong - membotakkan kepala

*Pejal - Paksa

*Ngetak - kelim

*rumpong - Berlubang-sedikit

*betekang - Sangat kotor

*Petang-peti - Gelap

*Anggong - Membawa

*Tebiut/ter-ber-liyut - Bengkok

*Gerek - Teman lelaki/Teman Wanita

*Begerek - Bercinta 

*Kunin - Kuning

*Camne/Camni- Bagaimana

*juak-juga

*Camya - Macam itu

*ngek - pandai

*Jeraya - Jalan Raya

*Kalas - Merah Jambu

*Gadong - Hijau

*Eng-kor-dork - Ungu

*Kacak - Cantik (untuk wanita/gadis dll) / kacak (untuk lelaki/budak lelaki)

*Jaik - Hodoh/Jahat

*Manok - Ayam / manuk (arkaik)

*Pusak - Kucing

*Asuk - Anjing / asu (kurang digunakan)

*Pusuk - Ikan Bilis

*Semangka - Tembikai / semangka

*Tetak - Ketawa

*Mauk/Maok - Nak/ Mahu

*Babo - Nyanyuk

*Peen-too - Pintu

*Penjan - Tingkap

*Sik-Air-ran/X-heran - Tak-hairan/Tidak hhairan

*Ceridak - Pengotor

*Endak-maok - Tidak Mahu

*Muji - Pujian/Puji/Memuji

*Ngeso - Menunjuk/tunjuk

*Olahan - Perangai/Sikap Peribadi

*Agik-maok/Are-girk - Hendak lagi/Mahu lagi

### Penggunaan perkataan 'kamek' dan 'kitak'

Penggunaan perkataan **kamek** dan **kitak** ialah ungkapan halus, lembut atau hormat yang umumnya diucapkan oleh anak-anak atau golongan lebih muda terhadap orang yang lebih tua. Perkataan tersebut juga digunakan untuk berbicara sesama ahli keluarga, digunakan terhadap orang yang lebih dikenali dan tidak kurang untuk pasangan kekasih.

* kamek - *saya*
* kitak - *awak*

### Penggunaan Kata Penguat
Penggunaan kata penguat dalam dialek Sarawak tidak jauh lainnya dengan bahasa Melayu Piawai. Contohnya, penggunaan perkataan **gik** sama maksud dengan perkataan **lagi/lah**.
* belaja **gik** - *belajarlah*
* udah **gik** - *sudahlah*
* sik ada **gik** - *tiada lagi*
* a**gik** - *lagi*

Perkataan **indah** berfungsi sebagai kata penyudah di akhir ayat dan menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.
* sakit **indah** - *sakit pula*
* manas **indah** - *marah pula*
* makan **indah** - *makan pula*

Perkataan **lok** berfungsi untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya dan sebagai kata penyudah di akhir ayat. Sebutan **lok** perlu panjang bukannya pendek.
* nunggu **lok** - *tunggu dulu*
* nangga **lok** - *tengok dulu*
* klaka **lok** - *bercakaplah dulu*

Perkataan **koh**, **juak**, **ya** dan **bah** ialah penambahan perkataan untuk menguatkan lagi ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Huruf *a*,*oh* dan *ah* dipanjangkan atau ditekan untuk menunjukkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.
* aok **bah** - *yalah* / *baiklah*
* iboh cam**ya** **bah** - * janganlah macam tu*
* udah gik **ya** - *sudah lah*
* lamak **juak** - *lama betul*
* **nya**lah **koh** - *itulah*

Perkataan **nya** mempunyai banyak makna dan juga digunakan untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Sebutan **nya** bergantung kepada keadaan sama ada dalam nada marah atau biasa.
* nya - *dia* / *betul*
* lamak **nya** juak **nya** tok koh - *Sudah lama betul dia ini*

## Penyampaian

Cara penyampaian dialek Sarawak dan bahasa Melayu Piawai agak berlainan. Sebutan dialek Sarawak yang ketara adalah pada huruf **r** yang ditekankan dengan nada yang berat sepertimana sebutan orang Melayu di utara Semenanjung.

* mi**r**ah - *merah*
* ge**r**uk - *leher*

Terdapat juga pertukaran huruf **f** kepada huruf **p** menyebabkan sebutan huruf **f** menjadi **p**.

* te**p**on - *telefon*
* **p**aham - *faham*
* **p**ikir - *fikir*

Pertukaran huruf **o** kepada huruf **u** menyebabkan sebutan huruf **o** menjadi **u**.

* **u**rang - *orang*
* t**u**lak - *tolak*
* r**u**sak - *rosak*

Selain itu, terdapat perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal.

* krusi - *kerusi*
* brani - *berani*

## Dialek Sarawak Lama
Terdapat juga dialek Sarawak Lamak yang digunakan oleh orang-orang tua Sarawak terutamanya di Bahagian Kuching. Dialek Sarawak Lamak jarang digunakan oleh generasi muda pada masa sekarang. Berikut ialah beberapa perkataan dialek Sarawak Lamak:




## Lihat juga

* Bahasa Sabah
* Bahasa Melayu Brunei
* Bahasa Melayu Sambas
* Bahasa Melayu Pontianak

## Rujukan

## Pautan luar
* Kumpulan Facebook "Bahasa Melayu Sarawak"
* Mari Kelakar Sarawak
* Laporan Ethnologue