Ideogram

**Ideogram** atau **ideograf** (daripada Yunani  'idea' +  'menulis') ialah simbol yang digunakan dalam sesuatu sistem tulisan untuk memperlihatkan idea atau konsep dalam sesuatu bahasa. (Ideogram berbeza dengan fonogram, yang memperlihatkan bunyi pertuturan dan oleh itu tidak terikat dengan sebarang bahasa tertentu.) Sesetengah ideogram sifatnya lebih sembarangan daripada yang lain: ada yang hanya memiliki makna jika suatu konvensi sudah ditentukan; yang lain nampak lebih seperti apa yang ia sepatutnya wakili. Ideogram yang mewakili objek fizikal dengan menggambarkannya secara visual dipanggil *[[piktogram]]*.

* Angka dan simbol matematik ialah ideogram, contohnya ⟨1⟩ 'satu', ⟨2⟩ 'dua', ⟨+⟩ 'tambah', dan ⟨=⟩ 'sama dengan'.
* Ampersan ⟨&⟩ digunakan dalam banyak bahasa untuk mewakili perkataan *dan*, asalnya gabungan berligatur untuk perkataan Latin .
* Contoh tipografik lain termasuk ⟨§⟩ 'seksyen', ⟨€⟩ 'euro', ⟨£⟩ 'paun sterling', dan ⟨©⟩ 'hak cipta'.

## Istilah

### Logogram
Ideogram tidak boleh disamakan dengan logogram. Logoram mewakili morfem tertentu dalam sesuatu bahasa. Dalam erti kata yang luas, ideogram boleh menjadi sebahagian daripada sistem tulisan lain, seperti contoh di atas dalam sistem tulisan fonetik Bahasa Inggeris—sambil boleh menunjukkan idea yang sama dalam beberapa bahasa kerana ia tidak terikat pada satu perkataan lisan. Sesuatu ideograf juga mungkin boleh dibaca dengan lebih daripada satu cara. Contohnya, aksara Cina tertentu seperti ⟨⟩ 'tengah' masih dianggap logogram, tetapi juga boleh dipanggil ideograf kerana asal-usul dan bentuk rupanya.

### Piktogram dan indikatif
*[[Piktogram]]*, bergantung pada takrifannya, ialah ideogram yang mewakili sesuatu idea sama ada melalui rupa ikonik yang menyerupai perkara yang dirujuk, atau secara lebih umum menggambarkan atau melukiskannya secara visual. Dalam sistem pra-tulisan, piktogram biasanya terdiri daripada kebanyakan simbol yang ada. Penggunaannya juga boleh diperluaskan melalui prinsip rebus: contohnya, simbol bergambar Dongba tanpa anotasi Geba tidak boleh mewakili bahasa Naxi, tetapi digunakan sebagai mnemonik untuk pembacaan sastera lisan. Sesetengah sistem juga menggunakan *indikatif*, iaitu simbol yang menunjukkan konsep abstrak. Kadangkala, perkataan *ideogram* digunakan khusus untuk merujuk kepada indikatif, berbeza daripada piktogram.

Perkataan *ideogram* pada zaman dahulu sering digunakan untuk menggambarkan hieroglif Mesir, tulisan pepaku Sumeria, dan aksara Cina. simbol-simbol ini mewakili unsur semantik dalam sesuatu bahasa, bukan idea asasnya secara langsung—penggunaannya biasanya memerlukan pengetahuan tentang bahasa pertuturan tertentu. Sarjana moden kini menyebut simbol-simbol ini sebagai *[[logogram]]*, dan umumnya elak memanggilnya *ideogram*. Kebanyakan logogram mengandungi unsur yang mewakili sebutan perkataan yang sepadan dalam bahasa itu, selalunya melalui prinsip rebus. Sistem-sistem kemudian menggunakan simbol terpilih untuk mewakili bunyi bahasa, seperti penyesuaian logogram untuk  'lembu' sebagai huruf alef mewakili hentian glotis awal. Walau bagaimanapun, sesetengah logogram masih menggambarkan makna morfem yang diwakili secara visual. Piktogram berbentuk seperti objek yang dirujuk oleh perkataan itu, seperti ikon lembu yang menandakan perkataan Semitik  'lembu'. Logogram lain pula mewakili makna melalui teknik yang lebih abstrak.

Banyak hieroglif Mesir dan tulisan pepaku boleh digunakan sama ada secara logografik atau fonetik. Contohnya, *[[dingir]]* Sumeria  boleh mewakili perkataan  'dewa', dewa An atau perkataan  'langit'. Dalam bahasa Akkadia, graf  boleh mewakili akar  'dewa', perkataan  'langit', atau suku kata .

Walaupun aksara Cina umumnya berfungsi sebagai logogram, tiga daripada enam kelas dalam pengelasan tradisionalnya Liushu berasal daripada ideograf (atau *semantograf*), kerana ia tidak mempunyai komponen fonetik:
* Piktogram ( ) umumnya antara aksara tertua, dengan bentuk yang wujud sejak abad ke-12 SM. Umumnya, apabila sistem tulisan berevolusi, bentuk piktograf menjadi kurang menyerupai rupa sebenar objek, sehingga maknanya tidak lagi dapat diteka dengan mudah. Contoh,  'ladang', dan  'jantung'.
* Indikatif ( ) seperti  'atas' dan  'bawah', atau angka seperti  'tiga'.
* Gabungan ideografik ( ) mempunyai makna yang terbentuk daripada beberapa aksara lain, seperti  'terang', gabungan  'matahari' dan  'bulan', atau  'rehat', gabungan  'orang' dan  'pokok'. Dengan perkembangan kefahaman tentang fonologi Cina Kuno pada separuh kedua abad ke-20, ramai penyelidik berpendapat bahawa etimologi kebanyakan aksara yang dahulunya dianggap gabungan ideograf sebenarnya mengandungi unsur fonetik.

Contoh ideogram ialah piktogram DOT, iaitu koleksi 50 simbol yang dibangunkan pada tahun 1970-an oleh American Institute of Graphic Arts atas permintaan Jabatan Pengangkutan Amerika Syarikat. Pada mulanya digunakan untuk menandakan lapangan terbang, sistem ini kemudiannya tersebar dengan lebih meluas.

### Tanda tulen

Banyak ideogram hanya mewakili idea melalui konvensi. Contohnya, oktagon merah hanya membawa makna 'berhenti' hanya kerana kaitan umum dan pengukuhan makna itu dari semasa ke semasa. Dalam bidang semiotik, ini termasuk dalam jenis *[[tanda (semiotik)|tanda]]* tulen, istilah yang juga merangkumi simbol menggunakan media bukan grafik. Analisis moden terhadap aksara Cina menunjukkan bahawa tanda tulen sudah wujud sejak awal sistem itu sendiri, dengan contoh ketara termasuk angka yang mewakili nombor lebih besar daripada empat, seperti  'lima', dan  'lapan'. Tanda-tanda ini tidak menunjukkan apa-apa tentang kuantiti yang diwakili secara visual atau fonetik, hanya secara konvensi.

## Jenis
### Tatatanda matematik

Simbol matematik ialah sejenis ideogram.

## Sejarah

Apabila sistem tulisan sebenar muncul daripada sistem ideogram tulen, masyarakat kemudian yang mempunyai tulisan fonetik sering terdorong oleh kaitan semula jadi antara gambar, rajah, dan logogram—walaupun akhirnya tidak menyedari dimensi fonetik yang penting pada logogram tersebut. Penutur Yunani mula kerap melawat Mesir pada abad ke-7 SM. Penulis Yunani Kuno umumnya menyangka bahawa sistem tulisan Mesir adalah sepenuhnya ideografik. Menurut tradisi, Yunani telah memperoleh keupayaan untuk menulis, antara lain, daripada orang Mesir melalui Pythagoras (), yang secara langsung diajar bentuk "pengajaran simbolik" mereka yang senyap. Bermula dengan Plato (428–347 SM), tanggapan hieroglif sebagai ideogram berakar dalam pandangan falsafah yang lebih luas bahawa kebanyakan bahasa hanyalah gambaran realiti yang tidak sempurna dan mengelirukan. Pandangan Plato melibatkan kewujudan dunia bentuk yang berasingan secara ontologis, tetapi muridnya, Aristotle (384–322 SM), sebaliknya melihat bentuk itu sebagai abstrak yang sama dalam minda setiap orang. Bagi kedua-duanya, ideografi ialah gambaran yang lebih sempurna tentang bentuk-bentuk yang dimiliki oleh orang Mesir. Rangka kerja Aristotelian ini menjadi asas konsep bahasa di dunia Mediterranean hingga ke zaman pertengahan.

Menurut teori klasik, kerana ideograf mencerminkan bentuk secara langsung, ia dianggap sebagai satu-satunya "bahasa sebenar", mempunyai keupayaan unik untuk menyampaikan kebijaksanaan rahsia kepada pembaca. Kemahiran membaca hieroglif Mesir telah hilang pada zaman purba akhir, dalam konteks proses peyunanian dan pengkristianan di negara itu. Namun, pandangan tradisional bahawa perubahan ini memaksa pengabaian tulisan hieroglif telah ditolak oleh penyelidikan moden.

Eropah hanya menjadi benar-benar mengenali tulisan Cina menjelang akhir abad ke-16, dan pada mulanya mengaitkan sistem itu dengan kerangka ideografi yang sedia ada, yang sebahagiannya dipengaruhi oleh hieroglif Mesir. Akhirnya, Jean-François Champollion berjaya memecahkan kod hieroglif pada tahun 1823 datang daripada pemahamannya bahawa hieroglif mewakili bahasa pertuturan Mesir, bukannya semata-mata ideografik. Kefahaman Champollion ini sebahagiannya berpunca daripada pengetahuannya tentang kerja ahli sinologi Perancis, Jean-Pierre Abel-Rémusat, mengenai *[[fanqie]]*, yang menunjukkan bahawa aksara Cina sering digunakan untuk menulis bunyi, dan bukan hanya idea.

### Bahasa sejagat yang dicadangkan

Diinspirasikan oleh konsep ideografi ini, beberapa percubaan telah dibuat untuk mereka bentuk bahasa tulisan sejagat—iaitu ideografi yang tafsirannya dapat difahami oleh semua orang tanpa mengira bahasa yang mereka tuturkan. Cadangan awal dibuat pada tahun 1668 oleh John Wilkins dalam *[[An Essay Towards a Real Character, and a Philosophical Language]]*. Lebih baru-baru ini, Blissymbols direka oleh Charles K. Bliss pada 1949, dan kini merangkumi lebih 2,000 graf.

## Lihat juga
* Prasasti
* Emoji
* Logo
* Papan tanda lalu lintas

## Rujukan

### Petikan

### Karya dipetik

* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 

## Bacaan lanjut
*