Kalium bitartrat

**Kalium bitartrat**, juga dikenali sebagai **kalium hidrogen tartrat**, dengan formula KC<sub>4</sub>H<sub>5</sub>O<sub>6</sub>, adalah garam hasil penulenan sisa  (*tartar*) terkumpul pada lapisan kepala (*cream*: maka nama Inggerisnya ***') air perahan [[anggur]] (''must'') yang dibiar terperam dalam [[tong]] menjadi [[wain]]. Ia adalah [[Garam (kimia)|garam asid]] [[kalium]] daripada [[asid tartarik]] (sejenis [[asid karboksilik]]).

<gallery mode=packed>
File:Tartre vin.jpg|Kerak tartar dalam tong wain
File:2016-03-29 19-10-45 cristaux-vin-134f.jpg|Hablur garam tartar kasar terkumpul di [[gabus]] wain
</gallery>

==Kejadian==

Kalium bitartrat meng[[hablur]] dalam tong wain semasa [[penapaian (makanan)|penapaian]] [[jus]] [[anggur]], dan boleh mendak daripada wain dalam botol. Hablur (berlian wain) sering akan terbentuk di bahagian bawah gabus dalam botol wain yang penuh yang telah disimpan pada suhu di bawah , dan akan jarang, jika pernah, larut secara semula jadi ke dalam wain.

Hablur ini juga mendak daripada jus anggur segar yang telah sejuk atau dibiarkan untuk beberapa ketika. Untuk mengelakkan hablur terbentuk dalam [[jem buah-buahan|jem atau agar-agar]] anggur buatan sendiri, jus anggur segar yang hendak digunakan perlu disejukkan semalaman untuk menggalakkan penghabluran. Hablur kalium bitartrat dikeluarkan dengan penapisan melalui dua lapisan kain hipoksia tipis. Jus ditapis kemudian boleh dibuat menjadi jem atau agar-agar. Dalam beberapa kes ia melekat ke sisi bekas yang sejuk, jadi tidak perlu penapisan.

Bentuk mentah (dikenali sebagai ***beeswing**'') dikumpul dan dibersihkan untuk menghasilkan serbuk ber[[asid]] putih dan tidak berbau yang digunakan untuk pelbagai tujuan isi rumah masakan dan lain-lain.

== Aplikasi ==
=== Dalam makanan ===

Dalam makanan, kalium bitartrat digunakan untuk:
* Menstabilkan [[putih telur]], meningkatkan ketahanan kepada perubahan suhu dan isipadu
* Menstabilkan [[krim putar]], mengekalkan tekstur dan isipadunya
* Mencegah penggumpalan dan pemekatan
* Mencegah [[sirap]] [[gula]] daripada [[Penghabluran|menghablur]]
* Mengurangkan perubahan warna [[sayuran]] yang direbus

Selain itu ia digunakan sebagai komponen:
* [[Serbuk penaik]], sebagai bahan asid untuk mengaktifkan [[soda penaik]]
* pengganti [[garam]] bebas [[natrium]], dalam kombinasi dengan [[kalium klorida]]

Garam asid yang serupa, [[natrium asid pirofosfat]], boleh dikelirukan dengan krim tartar kerana fungsi bersama mereka sebagai komponen serbuk penaik.

=== Kegunaan isi rumah ===
Kalium bitartrat boleh dicampur dengan cecair berasid seperti [[jus limau]] atau [[cuka putih]] untuk membuat pes ejen pembersihan untuk logam seperti tembaga, aluminium atau tembaga, atau dengan air untuk aplikasi pembersihan lain seperti membuang kesan kotoran ringan daripada porselin.
[[Campuran]] ini kadang-kadang tersilap buat dengan cuka dan [[natrium bikarbonat]] (serbuk penaik), yang sebenarnya [[tindak balas asid–bes|bertindak balas]] untuk meneutralkan satu sama lain, mewujudkan [[karbon dioksida]] dan larutan [[natrium asetat]].

Krim tartar sering digunakan dalam [[pencelupan]] tradisional di mana tindakan [[pengkompleks]] ion tartrat digunakan untuk melaraskan kelarutan dan [[hidrolisis]] daripada garam [[tajam]] seperti [[stanum(II) klorida|stanum klorida]] dan [[alum]].

Krim tartar, apabila dicampurkan ke dalam pes dengan hidrogen peroksida, boleh digunakan untuk membersihkan karat daripada beberapa alat tangan, khususnya [[kikir]] tangan. Pes digunakan dan dibiarkan untuk beberapa jam dan kemudian dibersihkan dengan larutan soda penaik/air. Satu lagi bilasan dengan air, pengeringan yang menyeluruh dan meletakkan selapisan nipis minyak akan melindungi kikir daripada berkarat lagi.

Melambatkan masa tetapan bagi produk [[Plaster|plaster Paris]] (yang paling banyak digunakan dalam kerja-kerja dinding plaster batu kapur dan karya seni penuangan) biasanya dicapai dengan pendahuluan mudah untuk hampir sebarang asid yang dicairkan ke dalam air campuran. Pracampuran tambahan kalis komersial dijual oleh USG untuk diniagakan dengan tukang plaster dalaman termasuk sekurang-kurangnya 40% kalium bitartrat. Bahan-bahan lain adalah plaster Paris yang sama dan kuarza silika agregat yang sudah terkenal dalam produk utama. Ini bermakna hanya bahan aktif adalah krim tartar.

Dalam banyak isi rumah, salah satu kegunaan yang paling biasa untuk krim tartar adalah untuk doh mainan buatan sendiri.

=== Kegunaan perubatan ===
Krim tartar telah digunakan secara dalaman sebagai [[pencahar]]. Kegunaan sebagai pencahar adalah berbahaya kerana lebihan kalium, untuk [[hipokalemia]], mungkin berlaku.

=== Kimia ===
Kalium bitartrat adalah standard rujukan utama [[Institut Piawaian dan Teknologi]] untuk [[larutan penimbal|penimbal pH]]. Dengan menggunakan lebihan garam dalam air, [[larutan tepu]] dicipta dengan [[pH]] 3.557 pada . Setelah pelarutan dalam asid, kalium bitartrat akan ter[[lerai]] kepada asid tartrat, [[ion]] tartrat, dan kalium. Oleh itu, larutan tepu mewujudkan penimbal dengan pH piawai. Sebelum digunakan sebagai piawaian, ia adalah disyorkan bahawa larutan ditapis atau [[penyiringan|disiring]] antara  dan .
[[Kalium karbonat]] boleh dibuat dengan menyalakan krim tartar menghasilkan "[[abu mutiara]]". Proses ini kini lapuk tetapi menghasilkan kualiti yang lebih tinggi (kesucian yang munasabah) daripada "[[potasy]]" yang diekstrak daripada kayu atau abu tumbuhan yang lain.

== Lihat juga ==
* [[Tartrat]]
* [[Asid tartarik]]
* [[Kalium tartrat]](K<sub>2</sub>C<sub>4</sub>H<sub>4</sub>O<sub>6</sub>)

== Rujukan ==
**Nota'''

## Pautan luar
*Description of Potassium Bitartrate at Monash Scientific
*Material Safety Data Sheet (MSDS) for Potassium Bitartrate at Fisher Scientific
*