Enggang Walden

**Enggang kerdut** (***Rhabdotorrhinus waldeni***) atau **enggang** **Walden**, ialah spesies enggang dalam keluarga  Bucerotidae. Ia ialah spesies terancam genting yang hidup di hutan hujan di kepulauan Panay dan Negros di Filipina. Ia berkait rapat dengan enggang kerut, tetapi boleh dicam mengikut tekak kuning dan kulit okular pada jantan, dan tekak biru dan kulit okular pada betina (kedua-dua tekak dan kulit mata berwarna jingga pekat atau merah pada kedua-dua jantina enggang kerut). Nama binomialnya memperingati ahli ornitologi Scotland, Viscount Walden.

Ia dianggap sebagai salah satu daripada 5 Seraya Bisaya Barat yang termasuk merpati jantung berdarah Negros, rusa bertompok Bisaya, enggang Bisaya dan babi berkutil Bisaya.

## Pemerihalan
EBird memerihalkannya sebagai "Seekor burung yang jarang ditemui di hutan dataran rendah dan kaki bukit di Panay dan Negros, walaupun hampir pupus kepulauan keduanya. Buluannya kebanyakannya hitam dengan ekor santan berjalur hujung hitam, cula jingga dan paruh bawah berkerdut. Jantan mempunyai kepala karat, kantung kuning, dan kuning di sekeliling mata. Betina mempunyai leher dan kepala hitam, paruh dan cula yang lebih kecil, dan biru dan kuning di sekeliling mata dan di dagu. Satu-satunya enggang lain dalam julatnya ialah enggang Bisaya tetapi enggang kerdut lebih besar, dengan paruh pucat. Suaranya termasuk ketawa serak tiga nada.

Ia mempamerkan kedwibentukan seksual dengan jantan mempunyai kepala karat dan kulit muka kuning manakala betina mempunyai kepala hitam dan kulit muka biru dan paruh yang lebih kecil.

## Habitat dan tingkah laku

Ia mendiami hutan kanopi tertutup, juga sering mengunjungi kawasan yang dibalak dan kadang-kadang pokok terpencil di kawasan lapang pada julat ketinggian 400 hingga 1,200 m di Panay dan 350 hingga 950 m di Negros. Ia lebih suka kawasan yang banyak pokok berbuah untuk bermakan dan pokok besar untuk bersarang. Ia diketahui hidup dalam kumpulan kecil dan bising. Ia ialah penyarang rongga dan menggunakan rongga semulajadi atau berukir dalam batang pokok untuk sarangnya. Seperti enggang lain, ia membiak dengan sangat perlahan. Oleh kerana kekurangan tapak bersarang yang sesuai menjadi masalah, kotak sarang dipasang pada batang pokok di hutan simpanan tertentu.

Ia bersifat omnivor, membawa beberapa bahan haiwan ke sarangnya dan memakan buah ara dan buah-buahan lain di kanopi. Ia mungkin membuat pergerakan nomad tempatan sebagai tindakbalas kepada ketersediaan makanan. Ia bersarang di pokok besar.

## Status pemuliharaan
Ia dinilaikan sebagai terancam genting, salah satu daripada tiga enggang yang terancam genting termasuklah enggang Sulu dan enggang tebang mentua. Ia dianggap telah pupus di Guimaras dan kini hanya bertahan di Negros dan Panay. Jumlah populasi dianggarkan kurang daripada 160 ekor, walaupun kajian terbaru dari Banjaran Gunung Panay Tengah mencadangkan 600-700 pasangan mungkin kekal di sana. Tiada angka terkini tersedia untuk di Negros, di mana ia mungkin pupus fungsian. Senarai Merah IUCN menganggarkan populasinya ialah 1,000 hingga 2,499 individu matang dengan populasi terus menurun.

Ia membiak dengan sangat perlahan dan dengan itu tidak dapat bertahan daripada tekanan pemburuan yang tinggi ditambah pula dengan pembalakan hutan hujan yang berat. Menjelang 2007, Negros dan Panay mempunyai baki litupan hutan sebanyak 3% dan 6% dengan kebanyakannya ialah hutan dengan ketinggian yang lebih tinggi di mana burung tersebut tidak dapat hidup subur. Walaupun liputan hutan yang tipis, penebangan hutan masih berterusan akibat pembalakan haram dan sah, penukaran kepada tanah ladang, perlombongan, dan pembangunan jalan raya. Bagi kes Taman Semulajadi Semenanjung Panay Barat Laut, sebuah jalan telah dibina membelahnya dari Banjaran Gunung Panay Tengah dan telah menjejaskan populasi di kawasan taman tersebut kerana jalan-jalan ini membolehkan capaian yang lebih mudah untuk pemburu dan pembalak.

Satu lagi ancaman besar ialah pemburuan dan penangkapan untuk perdagangan hidupan liar haram. Menurut Inisiatif Pemuliharaan Alam Sekitar Filipina (Philincon), sehingga 50% daripada semua sarang di Banjaran Gunung Panay Tengah telah terjejas oleh pemburu haram yang samada memanjat atau menebang pokok bersarang untuk memburu sarang dan induknya.

Disebabkan kadar pemburuan yang tinggi, Philincon telah merangka program penjagaan sarang di mana mereka membayar penduduk tempatan AS$20 sebulan untuk menjaga sarang enggang dan menawarkan insentif sebanyak AS$11 untuk setiap anak yang berjaya terbang. Program ini telah berkesan mengurangkan kadar pemburuan haram kepada hanya 5%. Philincon kini menjaga lebih daripada 1,000 lubang sarang yang dipercayai sekurang-kurangnya dua pertiga daripada semua sarang di Banjaran Gunung Panay Tengah. Di kawasan di mana pokok sarang besarnya telah dibalak, Philincon memasang kotak sarang untuk enggang tersebut membiak.

Ia disenaraikan sebagai spesies EDGE oleh Persatuan Zoologi London di mana ia dipangkatkan sebagai ke-50 yang menggunakan asas perbezaan evolusi dan kepupusan.

Burung ini dibiakkan dalam kurungan buat kali pertama oleh Taman Pemuliharaan dan Hidupan Liar Mari-it pada tahun 2005. Sehingga 2010, 15 ekor telah dibiakan. Pada tahun 2019, Yayasan Talarak juga telah berjaya membiakkannya dalam kurungan di kemudahan Negrosnya selepas sembilan tahun cubaan.

Tindakan pemuliharaan selanjutnya yang diusulkan ialah: lebih banyak pembiayaan harus diperuntukkan terutamanya kepada perlindungan di situ di sepanjang garis skim penjagaan PhilCon; menjalankan tinjauan lanjut, terutamanya di Panay untuk mengenalpasti tapak penting dan menggunakan data tersebut untuk memutuskan tindakan selanjutnya; meneruskan program kesedaran masyarakat untuk mengurangkan pemburuan dan pembalakan haram di Negros dan Panay; bekerjasama di peringkat kerajaan untuk mengukuhkan perundangan kawasan perlindungan dan menambahbaik rangkaian dalam jangka panjang; dan menyokong pembangunan program pembiakan kurungan dan pengenalan semula.

## Rujukan