Skandium

**Skandium** () ialah unsur kimia dalam jadual berkala yang mempunyai simbol **Sc** dan nombor atom 21. Sejenis logam peralihan yang lembut, keperakan dan putih, skandium wujud dalam galian nadir daripada Skandinavia dan kadang kala dikelaskan bersama-sama dengan yttrium dan lantanid-lantanid sebagai nadir bumi.
 	
## Sifat-sifat utama
Skandium adalam sejenis unsur logam yang nadir, lembut, keperakan dan sangat ringan yang akan menghasilkan salutan kekuningan atau merah jambu apabila terdedah kepada udara. Logam ini tidak akan diserang oleh campuran 1:1 asid nitrik(HNO3) dan 48% HF.

## Kegunaan
Kira-kira  20 kg (dalam bentuk Sc2O3) skandium digunakan setiap tahun di Amerika Syarikat untuk membuat lampu berkeamatan tinggi. Skandium iodida yang dicampur ke dalam lampu wap raksa akan menghasilkan sumber cahaya buatan kecekapan tinggi yang menyerupai cahaya matahari dan membolehkan salinan warna yang baik untuk kamera TV. Lebih kurang 80 kg skandium digunakan sejagat setiap tahun dalam pembuatan lampu mentol. Isotop radioaktif Sc-46 digunakan dalam peretak penapis minyak sebagai agen penyurih. 

Penggunaan utamanya dari segi isipadu ialah aloi aluminium-skandium untuk industri aeroangkasa dan juga untuk peralatan sukan (basikal, bet besbol, senjata api, dsb) yang memerlukan penggunaan bahan berprestasi tinggi. Apabila dicampur dengan aluminium, skandium boleh menghasilkan pembaikan dari segi kekuatan (pada suhu ambien dan suhu ternaik), kemuluran, tindak balas penuaan dan penghalusan ira melalui pembentukan fasa Al3Sc. Tambahan lagi, ia dapat mengurangkan pemejalan retak semasa pengimpalan aloi aluminium berkekuatan tinggi.

Pengilang basikal mendakwa bahawa penggunaan asal aloi skandium-aluminium adalah pada muncung kon peluru berpandu balistik lancaran kapal selam Kesatuan Soviet. Kekuatan daripada hasil muncung kon tersebut adalah mencukupi untuk menembusi litupan ais tanpa kerosakan, maka membolehkan pelancaran peluru berpandu semasa masih lagi tenggelam di bawah litupan ais Artik. Sekiranya dakwaan ini benar, ini akan memberikan penjelasan mengapa simpanan stok bekas Kesatuan Soviet ialah sumber utama Skandium.

## Sejarah
Dmitri Mendeleev menggunakan hukum berkala, dalam tahun 1869, untuk meramal kewujudan dan juga sifat-sifat tiga unsur yang belum diketahui termasuklah satu yang beliau namakan *[[Unsur-unsur ramalan Mendeleev#Ekaboron dan skandium|ekaboron]]*. 	
 	
Lars Fredrick Nilson dan pasukannya, tidak menyedari tentang ramalan tersebut pada musim bunga tahun 1879, sedang mencari logam-logam nadir bumi; dia telah menemui unsur yang baru menggunakan analisis spektra dalam mineral euksenit dan gadolinit. Beliau namakannya sebagai Skandium, daripada Latin *Scandia* yang bermaksud "Skandinavia", dan dengan cara pengasingan unsur dengan memproses 10 kilogram euksenit dengan sisa baki nadir bumi, beliau berjaya memperolehi 2 gram skandium oksida (Sc2O3) yang sangat tulen.	
 	
Per Teodor Cleve membuat kesimpulan bahawa skandium berpadanan tepat dengan ekaboran yang dicari-cari, dan telah memberitahu Mendeleev tentang perkara itu pada bulan Ogos.

Fischer, Brunger, and Grienelaus menyediakan logam skandium dengan julung-julung kalinya pada tahun 1937, melalui elektrolisis leburan eutektik kalium, litium, dan skandium klorida pada suhu 700 to 800°C. Dawai tungsten dalam sebekas zink cecair ialah elektrod-elektrod dalam mangkuk pijar grafit. Paun pertama ketulenan 99% logam skandium tidak dihasilkan sehinggalah tahun 1960.

## Ragam kewujudan
Skandium teragih secara luas pada bumi, dan wujud pada kandungan yang surih dalam lebih daripada 800 mineral. Hanya galian nadir daripada Skandinavia dan Madagascar seperti tortveitit, euksenit dan gadolinit ialah sumber padat yang diketahui bagi unsur ini (yang tidak pernah dijumpai dalam bentuk unsur bebas). Ia ditemui pada hasil baki setelah tungsten disarikan daripada wolframit.	
 	
Warna biru beril jenis akuamarin dianggap disebabkan oleh skandium.

## Pengasingan
Tortveitit ialah sumber perdana skandium dan hasil sampingan amang kisaran uranium juga ialah sumber penting. Skandium tulen dihasilkan secara komersil melalui penurunan skandium fluorida dengan logam kalsium.	
 	
Sumber utama skandium adalah daripada simpanan stok ketenteranan bekas Kesatuan Soviet, yang juga ialah hasil penyarian daripada amang uranium. Tidak terdapat penghasilan utama di benua Amerika dan Eropah.

## Sebatian
Keadaan pengoksidaan paling biasa bagi skandium dalam sebatian adalah +3. Unsur ini menyerupai yttrium dan logam nadir bumi lebih daripada aluminium atau titanium (yang berada lebih dekat dalam jadual berkala).

* Lihat juga Sebatian Skandium.

## Isotop
Skandium yang wujud secara semula jadi hanyalah terdiri daripada 1 isotop stabil 45Sc. 13 radioisotop telah dicirikan dengan isotop yang paling stabil ialah 46Sc dengan separuh hayat 83.79 hari, 47Sc dengan separuh hayat 3.3492 hari, dan 48Sc dengan separuh hayat 43.67 jam. Kesemua isotop radioaktif lain mempunyai separuh hayat kurang daripada 4 jam dan kebanyakannya mempunyai separuh hayat kurang daripada 2 minit. Unsur ini juga mempunyai 5 keadaan meta dengan yang paling stabil ialah 44mSc (t½ 58.6 j).	

Isotop-isotop skandium mempunyai berat atom yang berjulat antara 39.978 uja (40Sc) dan 53.963 uja (54Sc). Cara reputan utama sebelum satu-satunya isotop stabil, 45Sc, ialah tawanan elektron dan cara utama selepas pancaran beta. Hasil reputan utama sebelum 45Sc ialah isotop unsur 20 (kalsium) dan hasil utama selepas itu ialah isotop unsur 22 (titanium).

## Langkah pengawasan
NFPA 704

## Lihat juga
* Sebatian Skandium
* Mineral Skandium

## Rujukan
* Los Alamos National Laboratory – Scandium

## Pautan luar

* WebElements.com – Scandium