Aurora (ilmu falak)

**Aurora** () ialah fenomena cahaya terang yang dapat dilihat di langit malam biasanya di kawasan kutub-kutub Artik dan Antartika. Fenomena ini disebabkan interaksi antara medan magnet (atau magnetosfera) dimiliki planet tersebut dengan cas lepasan zarah-zarah dipancar sebar dari sinaran Matahari di tahap ionosfera. Tindak balas yang dihasilkan dari pertembungan tersebut sering menampakkan kerdipan, olakan dan tiraian beraneka warna disebabkan pengujaan ion ke dalam zarah-zarah ini.

## Penamaan
Istilah *aurora* diserap daripada bahasa Itali  bermaksud "fajar" yang diturunkan langsung daripada bahasa Latin; penungkapan ini dicetuskan Galileo Galilei dalam buku kecil *Discorso delle comete* ("Perihal Bintang Berekor") yang ditulis bersama rakan sebidangnya Mario Guiducci:

...*effetto, che per mio credere, non-ha origine altrode, che dall' essersi parte dell' aria vaporosa, che circonda la terra...abbia sormontato il cono dell' ombra terrestre, si che essendo la sua parte superiore ferita dal Sole abbia potuto rifletterci il suo splendore, e formarci questa *'boreale aurora***.<br>("kesan ini pada pendapat saya tiada asal selain dari sebahagian udara meruap keliling Bumi...yang naik ke puncak bayang Bumi lalu bahagian atasnya yang terkena [cahaya] matahari melantun sinarnya dan membentuk '''fajar utara'''.)</blockquote>

Pemerhatian ini di kawasan [[Kutub Utara|kutub utara]] disebutkan sebagai ***aurora borealis*** ('''[[teja]] utara''' atau '''cahaya utara''' dalam [[bahasa Latin]]) manakala aurora di kawasan [[Kutub Selatan|kutub selatan]] pula diberi nama ***aurora australis**'' (**teja** **selatan** atau **cahaya selatan*'); kedua-dua ini dikaitkan dahulu dengan [[Aurora (mitos)|Aurora]], dewi [[fajar]] [[Mitologi Rom|kepercayaan Romawi]].

== Mekanisme aurora ==
Aurora berpunca dari [[elektron]] yang mempunyai tenaga 1-15 keV, iaitu tenaga yang diperolehi elektron yang melalui beza upaya 1,000-15,000 volt. Cahaya akan terhasil apabila elektron ini berlanggar dengan atom di [[ionosfera]], lazimnya di altitud 80-150 km. Pancaran oksigen atom paling menonjol--garis kehijauan pada 557.7 nm dan (terutamanya dengan elektron bertenaga lebih rendah pada altitud lebih tinggi) garis merah-tua pada 630.0 nm. Kedua-duanya merupakan [[garis terlarang|peralihan terlarang]] aras tenaga oksigen atom yang (dengan ketiadaan perlanggaran) berterusan untuk masa yang lama, yang menerangkan pencerahan dan penyuraman yang beransur-ansur (0.5-1 saat) sinar aurora. Banyak garis lain turut dapat diperhatikan, terutamanya garis dari nitrogen molekul yang berubah lebih pantas, mendedahkan sifat dinamik sebenar aurora tersebut.

Aurora juga dapat diperhatikan dalam cahaya ultraungu (cahaya UV), satu cara yang bagus untuk melihat dari angkasa (tapi tidak dari bumi--atmosfera menyerap cahaya UV). Kapal angkasa [[Polar (kapal angkasa)|Polar]] malah memerhatikannya dalam X-ray. Imej yang diperolehi amat kasar, namun kerpasan elektron bertenaga tinggi dapat dikenal pasti.

== Kepercayaan ==
[[Orang Māori]] di [[New Zealand]] percaya bahawa cahaya aurora ini datang dari obor nyalaan keturunan sebahagian nenek moyang mereka yang pernah menuju suatu "benua berair batu" dalam pelayaran ke [[Lautan Selatan]] dinakhodakan [[Ui-te-Rangiora]] ditarikhkan seawal abad ke-7.

== Rujukan ==


== Pautan luar ==



* [http://odin.gi.alaska.edu/FAQ/ Aurora – FAQ] .
* [http://www.gi.alaska.edu/AuroraForecast/ Aurora – Forecasting].
* [https://wincah.com Wincah]
* [http://www.aurorahunter.com/aurora-prediction.php Aurora Borealis –Predicting].
* [http://www.hamqsl.com/solar1.html#converters Solar Terrestrial Data] – Online Converter – *Northern Lights* Latitude.
* [http://science.nasa.gov/headlines/y2008/06may_carringtonflare.htm? NASA –Carrington Super Flare] .
* [http://www.auroralive.eu Aurora Live Europe] - Aurora forecasts for middle latitudes in Europe.
* [http://www.photo-bear.com/news_2012_12_17_aurora_moscow_russia.htm  An aurora in  Moscow, Russia. 12.17.2012. Photo]
* Multimedia:
**[http://nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.7467857 Popular video of Aurora Borealis] - Taken in Norway in 2011.
** [http://www.aurora-northern-lights.com Aurora Photo Gallery] - Views taken 2009–2011.
**[http://www.redbubble.com/people/roamer/works/7976909-red-auroras-and-the-tree-iiAuroras Aurora Photo Gallery] - View from [[Tromsø, Norway]]. October 2011.
**[http://apod.nasa.gov/apod/ap120103.html Aurora Photo Gallery] - "Full-Sky Aurora" over Eastern [[Norway]]. December 2011.
** [http://www.twanight.org/newTWAN/gallery.asp?Gallery=Aurora&page=1 Videos and Photos – Auroras at Night].
** [http://www.youtube.com/watch?v=lT3J6a9p_o8 Video (04:49)] – Aurora Borealis –How The *Northern Lights* Are Created.
** [http://www.nfb.ca/film/northern_lights Video (47:40)] – *Northern Lights* –Documentary.
** [http://www.vimeo.com/27315234 Video (01:42)] – *Northern Lights'' – Story of Geomagnetc Storm (Terschelling Island – 6/7 April 2000).
** Video (01:56) (Time-Lapse) -Auroras - Ground-Level View from Finnish Lapland 2011.
** Video (02:43) (Time-Lapse) -Auroras - Ground-Level View from Tromsø, Norway. 24 November 2010.
** Video (00:27) (Time-Lapse) –Earth and Auroras – Viewed from  The International Space Station.