Perpustakaan

**Perpustakaan**, **kutubkhanah** atau **pusat sumber** ialah sebuah bangunan yang menyimpan pelbagai koleksi sumber maklumat dan menyediakan perkhidmatan, diuruskan untuk digunakan, dan diuruskan oleh perbadanan awam (pemerintahan), institusi mahupun persendirian. Jika dahulu perpustakaan digunakan untuk menyimpan pelbagai koleksi bahan bercetak seperti buku dan majalah, tetapi disebabkan kepesatan dunia maklumat, perpustakaan kini dijadikan gudang yang menghimpunkan juga pelbagai sumber yang bersifat bahan bercetak, elektronik, mahupun bahan tidak dicetak. Malah, kebanyakan perpustakaan hari ini juga menyediakan perkhidmatan Internet untuk kegunaan umum. Perpustakaan Kongres Amerika Syarikat adalah perpustakaan menempatkan koleksi sumber yang terbesar di dunia.

## Peristilahan
Istilah *perpustakaan* () diterbitkan daripada kata dasar *pustaka*  ( ) bermaksud "buku" atau "kitab"; ia diserap daripada perkataan पुस्तक *pustaka* dalam bahasa Sanskrit. Pengungkapan ini menyuaikan kepada kelaziman kerabat-kerabat diraja besar yang memerintah pulau Jawa mengatur dan menyimpan banyak salinan karya babad istana dan surat-surat bahasa mereka.

Istilah *kutubkhanah* () dipinjamkan daripada bahasa Parsi menggabungkan kata-kata  *kutub* iaitu bentuk jamak  *kitāb*, dan   *khāna* yang bermaksud "rumah".

## Jenis-jenis perpustakaan

### Perpustakaan negara

Perpustakaan negara merupakan perpustakaan terbesar untuk sesebuah negara dan mempunyai koleksi terbanyak serta menjadi pusat rujukan utama. Kebanyakan perpustakaan negara juga dijadikan "Pusat Bibliografi Negara". Pengguna untuk perpustakaan negara adalah orang awam sama ada rakyat negara terbabit atau masyarakat luar (terutama penyelidik yang mahu membuat kajian terhadap negara terbabit). Belanjawan perpustakaan negara adalah di bawah kerajaaan yang mentadbir sesebuah negara itu. Contoh perpustakaan negara ialah Perpustakaan Negara Malaysia.

### Perpustakaan akademik

Perpustakaan akademik merujuk kepada perpustakaan yang terdapat di institut pengajian tinggi dan koleksi-koleksinya berasaskan kursus yang terdapat di pusat pengajian tinggi tersebut. Ia dibuka kepada para pelajar, pensyarah dan penyelidik luar. Contoh perpustakaan akademik ialah Perpustakaan Universiti Sains Malaysia Perpustakaan Sultanah Zanariah (PSZ, Universiti Teknologi Malaysia), Perpustakaan Tun Dr Ismail (UiTM, Johor), Perpustakaan Sultanah Nur Zahirah (PSNZ, Universiti Malaysia Terengganu) dan Perpustakaan Universiti Malaysia Kelantan (UMK). 

### Perpustakaan awam

Perpustakaan awam merujuk kepada perpustakaan negeri. Perpustakaan awam dibiayai oleh kerajaan negeri masing-masing dan koleksinya adalah menyeluruh. Penggunanya adalah sama seperti perpustakaan negara tetapi ia lebih menekankan kepada masyarakat setempat. Contoh perpustakaan awam ialah Perpustakaan Awam Melaka.

### Perpustakaan khusus
Kebanyakan perpustakaan khusus adalah perpustakaan yang dibina oleh syarikat-syarikat persendirian yang mempunyai koleksi berkaitan perniagaan mereka. Sebagai contoh Perpustakaan Khusus SIRIM yang mengandungi koleksi hanya berkaitan SIRIM sahaja. Penggunanya pula adalah kakitangan SIRIM dan penyelidik luar yang mahu maklumat mengenai SIRIM.

### Pusat sumber
Apabila berkata mengenai pusat sumber, ia lebih merujuk kepada pusat sumber sekolah. Koleksinya pula hendaklah berkaitan dengan kurikulum dan kokurikulum dan ko-akademik sekolah. Namun permasalahan yang terdapat di dalam pusat sumber kini adalah kekurangan koleksi berbentuk ilmiah dan kebanyakan pusat sumber hanya menumpukan kepada koleksi berbentuk luar dari ilmiah seperti novel.

Pusat Sumber Sekolah bukan hanya sekadar bilik-bilik tertentu, tetapi keseluruhan prasarana yang terdapat di sekolah, bermula dari pintu pagar hingga ke seluruhan kawasan sekolah yang menjadi sumber pendidikan. Ianya termasuk bilik-bilik khas, taman-taman, kantin atau apa sahaja yang boleh dijadikan rujukan.

Selain daripada 5 jenis perpustakaan di dunia, terdapat pecahan kecil yang mengungkai cara perpustakaan-perpustakaan ini bergerak iaitu:
* Perpustakaan tradisional
* Perpustakaan digital
* Perpustakaan maya
* Perpustakaan campuran

## Jabatan-jabatan di dalam perpustakaan
* Jabatan Pemerolehan
* Jabatan Pengkatalogan
* Jabatan Pengedaran
* Jabatan Automasi
* Jabatan Bersiri

## Perpustakaan terkenal di dunia

* Bibliothèque nationale de France di Paris

* Perpustakaan Kongres di Washington, D.C.. 
* Perpustakaan Alexandria dan Bibliotheca Alexandrina moden di Mesir
* Perpustakaan Bodleian di Universiti Oxford

## Lihat juga
* Senarai perpustakaan
* Arkib

## Rujukan

## Panduan perpustakaan
* UNESCO Libraries Portal - Over 14000 links worldwide
* LibLinks - Directory of library resource links organized by US states 
* LibWeb - Directory of library servers via WWW 
* LibWebCats - Another directory of worldwide libraries  
* Libraries of the World and their Catalogues compiled by a retired librarian
* American Library Association's list of largest libraries
* National libraries of Europe  The European Library
* Library History Database  of the British Isles

## Sumber lain
* Centre for the History of the Book 
* Wikisource, *The Free Library*
* Libraries : Frequently Asked Questions
* Private Libraries in Ancient Rome
* International Federation of Library Associations and Institutions
* Professional Library Associations  from Jenkins Law Library
* A Library Primer, by John Cotton Dana, 1903, setting out the basics of organizing and running a library
* "The Infinite Library," Technology Review article on the Google Library Project.
* Libros en español (Spanish, English)
* "How did public libraries get started?"  from *[[The Straight Dope]]*
* Libraries @ the Catholic Encyclopedia
* Librariansworld.com @ the Librarians Networking Site