Buah keras

**Kemiri** (), **buah keras** (Jawi: ), atau nama saintifiknya *Aleurites moluccana* ialah salah satu spesies tumbuhan dalam keluarga Euphorbiaceae. 

Taburan aslinya tidak dapat ditentukan dengan tepat kerana pokok ini awal-awal lagi telah disebarkan oleh manusia. Pokok ini kini ditemukan secara meluas di kawasan-kawasan tropika Dunia Baru dan Dunia Lama. Tumbuhan ini tersebar sejauh kepulauan Pasifik melalui perkenalan orang-orang Austronesia yang berlayar ke pulau-pulau ini.

## Peristilahan
Nama *kemiri* didapati di Sumatera dan Semenanjung Malaysia merupakan turunan akar Proto-Austronesia **kamiri* yang turut sewarisan dalam bahasa-bahasa serumpun termasuk:

* bahasa Batak: *kembiri*, gambiri*, *hambiri*
* [[bahasa Iban]]: *kemiri*
* [[Gayo|bahasa Gayo]]: *kemili*
* [[bahasa Lampung]]: *kemiling* 
* [[bahasa Jawa]]: *miri* 
* [[bahasa Madura]]: *kamèrè*, *komèrè*, *mèrè*


Nama *buah keras* pula didapati dalam dialek dituturkan di [[Kepulauan Riau]] serta terserap di [[Sumatera Barat]] (melalui *buah kareh* dalam [[bahasa Minangkabau]]) dan [[pulau Nias]].

== Botani ==


Pokok kemiri tumbuh sederhana sehingga boleh mencapai setinggi 40 meter dengan dahan-dahan yang merampak. Daun-daunnya sederhana dan berbentuk [[telur]] ringkas, dengan tiga lobus (kekadang lima, tetapi jarang) dan hujung yang tajam. Panjangnya 10-25 sentimeter dengan lebar 5-12 sm dengan warna yang [[hijau]] pucat. Keseluruhan daun muda dan ranting dilitupi bulu-bulu halus.

Buah yang dihasilkan dari pokok kemiri berupa suatu buah [[kekeras]] bulat, dengan [[diameter]] sebanyak 4-6 sentimeter; rasa dan tekstur buah kemiri lebih kurang sama dengan [[macadamia|kacang macadamia]] (rasanya lebih "kasar"). [[Biji]]nya mempunyai kulit yang keras dengan [[isirong]] lembut dan kaya berminyak; sebanyak 60–66% minyak dapat diperoleh dari isirong sebiji kekeras ini.

== Kegunaan ==
=== Makanan ===
Ia sedikit beracun ketika mentah, dan sering dipergunakan dalam [[:Kategori:Masakan Melayu|masakan]] serata kepulauan Melayu Nusantara. Isi kekeras dapat dijadikan [[pembuka selera]], ditumbuk bersama [[sambal belacan]] mahupun dimasak dalam [[kari]]. Di [[Pulau Jawa]], buah keras digunakan untuk membuat kuah yang pekat dan dimakan bersama-sama [[sayur]] dan [[nasi]].

Di [[Hawaii]], buah keras juga dipanggang dan dicampurkan dengan pes ber[[garam]] untuk menjadi perasa yang dikenali sebagai *inamona*. Inamona ialah ramuan utama dalam *poke*, makanan tradisional Hawaii. Pokok ini juga merupakan pokok rasmi [[Hawaii]]. 

=== Perubatan ===
Banyak bahagian buah kemiri telah digunakan sebagai [[ubat]] tradisional di kebanyakan kawasan yang ia merupakan pokok asli. Minyaknya merupakan perengsa dan [[pencahar]], dan kekadangnya digunakan seperti [[minyak jarak]]. Ia juga dipergunakan sebagai peransang rambut atau penambah kepada sistem-sistem rawatan rambut. [[Isirung]]nya boleh digunakan sebagai ubat [[julap]] manakala di [[Jepun]], kulit batangnya telah dipergunakan untuk merawat [[tumor]].

Di [[Sumatera]], biji-bijinya ditumbuk lalu dibakar dengan [[arang]] untuk disapu pada bahagian pusat badan supaya dapat merawat [[cirit-birit]] manakala di [[Pulau Jawa]] pula, kulit batangnya dipergunakan untuk merawat cirit-birit dan [[disenteri]]. Isirung yang dijadikan pulpa atau daun-daun yang direbus digunakan di [[Malaysia]] sebagai tuam untuk merawat [[sakit kepala]], [[demam]], [[ulser]], [[sendi]] bengkak, dan [[gonorea]]. Seduhan kulit kayu diminum untuk merawat sakit [[disenteri]].

=== Kegunaan lain ===
Kandungan [[minyak]] dalam isirong buah kemiri banyak dimanfaatkan sejak dahulukala: masyarakat di [[Tonga]] menggunakan buah keras (*tuitui*) masak yang ditumbuk lumat (*tukilamulamu*) dan dipergunakan sebagai [[sabun]] atau [[syampu]]. [[Orang Hawaii|Masyarakat]] [[Hawaii]] menggunakan biji-biji kemiri (*kukui*) pada batang pelepah kelapa yang dibakar sebagai [[jamung]] sehingga boleh dijadikan sukat mengukur masa - setiap biji buah keras dibakar habis setiap lebih kurang 15 minit; masyarakat [[Sulawesi Selatan]] turut mempunyai kegunaan sama.

Masyarakat [[orang Dusun]] di [[Sabah]], pulau [[Borneo]] menggunakan buah kemiri sebagai bahan membuat [[Tatu|cacahan]].

Minyak buah keras atau kemiri dicatatkan sebagai antara minyak pelarut yang digunakan dalam mendapatkan warna daripada bahan semulajadi untuk tujuan mewarnakan kain. Sehingga hari inipun, pokok-pokok kemiri giat ditanam mendapatkan minyak yang boleh diusahakan dalam pembuatan [[cat minyak|cat]], [[lilin]] dan [[varnis]]. Setiap pokok boleh menghasilkan 30–80 kilogram buah keras, dengan buah keras menghasilkan 15 - 20% minyak dari segi berat. Kebanyakan minyak digunakan dalam negeri dan tidak didagangkan di pasaran antarabangsa.

== Mitos ==
Di [[Hawaii]], Pokok Buah Keras ialah lambang kesedaran, perlindungan dan keamanan. Pokok ini dianggap sebagai bentuk tubuh [[Kamapua'a]], dewa [[babi]]. Salah satu legenda menceritakan tentang seorang wanita yang walaupun mencuba dengan sedaya upayanya untuk menyenangkan hati suami, selalu dipukul olehnya. Akhirnya, suami wanita itu membunuh dan mengebumikannya di bawah sebatang pokok buah keras. Sebagai seorang wanita yang baik hati dan adil, beliau diberikan hidup baru, sedangkan suaminya akhirnya dibunuh.

== Rujukan ==


== Pautan luar ==
* [https://www.mybis.gov.my/sp/23091 Profil spesies] di Sistem Maklumat Biokepelbagaian Malaysia
* [http://www.hear.org/pier/species/aleurites_moluccana.htm Laman Fakta Risiko Ekosistem Kepulauan Pasifik]
* [http://www.oilsofaloha.com Laman web *Minyak-minyak Aloha''] — sebuah syarikat Hawaii yang menghasilkan keluaran-keluaran buah keras dan kacang macadamia dan yang memberikan banyak maklumat tentang kedua-dua bahan makanan ini dalam laman webnya
* Gambar Pokok Buah Keras