F-35 Lightning II

**Lockheed Martin F-35 Lightning II** adalah sebuah pesawat satu tempat duduk, berenjin tunggal, pelbagai peranan yang mempunyai ciri-ciri halimunan yang boleh melaksanakan pelbagai misi seperti sokongan udara dekat, pengeboman taktikal, dan penguasaan udara. F-35 mempunyai tiga versi yang berbeza; pertama versi berlepas dan mendarat secara konvensional, kedua versi berlepas jarak dekat dan mendarat secara menegak, dan ketiga versi untuk operasi di atas kapal pengangkut pesawat.

F-35 dibangunkan daripada pesawat X-35, merupakan satu produk daripada program Joint Strike Fighter. Pembangunannya dibiayai oleh Amerika Syarikat, dengan United Kingdom dan negara-negara lain menyediakan pembiayaan tambahan. ia telah direka dan dibina oleh pihak industri aeroangkasa yang diketuai oleh firma-firma utama seperti Lockheed Martin, Northrop Grumman dan BAE Systems. Pesawat demonstrasi terbang pada 2000, dengan penerbangan sulung dilakukan pada 15 Disember 2006.

Pada tahun 2018, pesawat F-35 telah digunakan dalam pertempuran buat pertama kalinya, apabila Tentera Udara Israel menerbangkan F-35I ke "seluruh Timur Tengah", dan melaksanakan serangan udara pertama di dunia ke atas dua medan pertempuran yang berbeza.

## Pembangunan
### Keperluan

Program JSF diadakan untuk mengantikan pelbagai jenis pesawat dengan masa yang sama penurunan kos pembangunan, pengeluaran operasi dapat dijayakan. Ini boleh diatasi dengan membina tiga versi pada pesawat yang sama, dan berkongsi kira-kira 80% persamaan daripada komponen bahagiannya:
* **F-35A**, versi berlepas dan mendarat konvensional (CTOL). 
* **F-35B**, versi berlepas dilandasan pendek dan pendaratan menegak (STOVL).
* **F-35C**, versi yang akan beroperasi di atas kapal pengangkut pesawat.

F-35 telah direka untuk menjadi sebuah pesawat penyerang utama di dunia sehingga tahun. Ia bertujuan menjadikan keupayaan keupayaan udara-ke-udara jarak dekat dan jauh pesawat ini kedua terbaik selepas F/A-22 Raptor. Keperluan spesifik F-35 adalah: keupayaan pertempuran udara-ke-udaranya empat kali lebih cekap berbanding pesawat sebelumnya, lapan kali lebih cekap dalam pertempuran udara-ke-darat, dan tiga kali lebih cekap dalam pengawasan dan menghapuskan pertahanan udara musuh. Keupyaan ini akan dicapai dengan mempunyai jarak operasi yang lebih baik dan saiz lebih kecil logistical footprint  berbanding pesawat sebelumnya.

## Kelainan

Pada awalnya, F-35 telah direka dengan tiga buah versi - F-35A (sebuah versi konvensional); F-35B (sebuah versi STOVL yang boleh dioperasikan di darat atau kapal pengangkut); dan F-35C (sebuah versi menggunakan CATOBAR di atas kapal pengangkut). Sejak itu, beberapa rekabentuk telah dilakukan ke atas versi spesifik untuk beberapa negara seperti Israel dan Kanada, selain konsep rekabentuk awal bagi versi naik taraf ke atas F-35A, yang mana akan menjadi F-35D.

### F-35A
F-35A merupakan sebuah versi berlepas dan mendarat konvensional (CTOL) yang bertujuan untuk kegunaan Tentera Udara Amerika Syarikat dan tentera udara negara-negara lain. Ia merupakan versi terkecil, teringan dengan keupayaan sehingga 9&nbsp;g, iaitu tertinggi dalam semua versi.

Meskipun F-35A kini boleh melaksanakan pengisian bahan api di udara dengan menggunakan kaedah *boom and receptacle*, pesawat ini boleh diubah untuk pengisian minyak dengan kaedah *probe-and-drogue* sekiranya diminta oleh pelanggan. Sebuah pod drag chute boleh dipasang pada F-35A, di mana Tentera Udara Diraja Norway merupakan pengguna pertama yang menggunakannya.

### F-35B

Versi pelepasan pendek dan pendaratan menegak (STOVL) pesawat adalah versi F-35B. Meskipun saiznya sama dengan versi A, versi B mengorbankan sekitar satu per tiga isipadu bahan api berbanding versi A untuk menempatkan SDLF. Versi ini juga terhad sehingga 7&nbsp;g. Tidak seperti versi lain, F-35B tidak mempunyai cangkuk pendaratan. Kawalan "STOVL/HOOK" akan mengaktifkan perubahan daripada penerbangan normal kepada menegak. F-35B juga boleh melakukan pendaratan dan pelepasan pendek dan/atau menegak (V/STOL).

### F-35C
Versi F-35C telah direka untuk operasi pelepasan terbantu manjanik tetapi pendaratan ditangkap di atas kapal pengangkut pesawat. Berbanding dengan F-35A, F-35C memiliki sayap yang lebih besar dengan bahagian hujung sayap boleh lipat, permukaan kawalan lebih besar untuk meningkatkan kawalan halaju rendah, giar pendaratan lebih kuat di sebabkan tekanan pendaratan terbantu di atas kapal pengangkut, sepasang giar hidung roda berkembar, dan cangkuk ekor yang lebih kuat untuk digunakan bersama kabel pencangkuk. Luas sayap yang lebih besar membolehkan halaju pendaratan direndahkan, dan pada masa yang sama meningkatkan jumlah beban muatan dan jarak operasi. Versi F-35C juga terhad sehingga 7.5&nbsp;g.

### F-35I "Adir"

F-35I *Adir* (, bermakna "Awesome", atau "Mighty One") adalah sebuah versi F-35A dengan pengubahsuaian unik yang dilakukan oleh Israel. Asalnya, A.S enggan membenarkan perubahan ini dilakukan sebelum membenarkan Israel untuk mengintegrasikan sistem peperangan elektroniknya sendiri, termasuk penderia dan penyesak. Komputer utama mempunyai satu fungsi "plug-and-play" untuk penambahan sistem-sistem; di mana cadangannya termasuk sebuah pod penyesak luar, dan peluru berpandu udara ke udara baharu buatan Israel, serta bom-bom panduan dan ruang senjata dalaman. Seorang pegawai kanan IAF berkata bahawa sifat halimunan pada F-35 mungkin akan diatasi dalam masa 10 tahun berbanding 30 hingga 40 tahun jangka hayat perkhidmatannya, oleh itu Israel berkeras untuk menggunakan sistem-sistem peperangan elektronik mereka sendiri. Israel Aerospace Industries (IAI) telah menimbangkan satu konsep versi F-35 dengan dua tempat duduk; seorang eksekutif IAI memetik: "Diketahui terdapat permintaan untuk versi dua tempat duduk tidak hanya dari Israel tetapi juga dari tentera udara lain". IAI merancang untuk mengeluarkan tangki bahan api konformal.

### Cadangan kelainan

#### F-35D
Satu kajian akan kemungkinan tingkat upaya ke atas F-35A menjelang tahun 2035 bagi menyasarkan Konsep Operasi Masa Depan Tentera Udara Amerika Syarikat.

#### CF-35

CF-35 adalah satu cadangan versi untuk Kanada yang berbeza dengan F-35A dengan penambahan satu payung drogue dan kemungkinan satu prob pengisian bahan api menyerupai F-35B/C. Pada tahun 2012, satu pendedahan bahawa CF-35 akan memiliki sistem pengisian bahan api yang sama digunakan pada F-35A. Satu cadangan pilihan adalah penerima pakai prob pengisian bahan api pada F-35C dan halaju pendaratan yang lebih rendah; bagaimanapun, laporan Pegawai Belanjawan Parlimen memetik prestasi dan beban muatan terhad pada F-35C adalah harga yang terlalu tinggi untuk dibayar. Berikutan dengan Pilihanraya Persekutuan 2015, Parti Liberal yang mana telah berkempen untuk berikrar untuk membatalkan pembelian F-35, telah menubuhkan kerajaan baharu dan melancarkan satu persaingan terbuka untuk mengantikan armada CF-18 Hornet sedia ada.

## Spesifikasi (F-35 Lightning II)

## Pengguna

;
* Tentera Udara Diraja Australia – 50 buah F-35A telah diserahkan setakat Julai 2022, daripada 72 buah yang dipesan.

;
* Komponen Udara Belgium – 34 buah F-35A dirancang.

;
* Tentera Udara Diraja Denmark – 6 buah F-35A telah diserahkan daripada 27 buah yang dirancang.

;
* Tentera Udara Finland – F-35A Block 4 telah dipilih melalui Program Pejuang HX untuk mengantikan pesawat F/A-18 Hornet sedia ada, dengan 64 buah F-35A telah dipesan.

;
* Tentera Udara Israel – 33 buah telah diserahkan setakat Mac 2022 (F-35I "Adir"). termasuk sebuah pesawat pelantar ujian F-35 dengan designasi (AS-15) untuk tujuan ujian persenjataan, elektronik dan naik taraf struktur buatan Israel. Keseluruhan 50 buah telah dipesan.

;
* Tentera Udara Itali – 12 buah F-35A dan 1 F-35B telah diserahkan setakat 2020 di mana Itali merancang untuk memesan 60 buah F-35A dan 15 buah F-35B untuk Tentera Udara Itali.
* Tentera Laut Itali – 2 buah telah diserahkan setakat Oktober 2020 dengan 15 buah F-35B dirancang untuk Tentera Laut Itali.

;
* Tentera Udara Jerman – 35 buah F-35A telah dipesan.

;
* Pasukan Pertahanan Diri Udara Jepun – 23 buah F-35A telah beroperasi setakat Disember 2021 dengan jumlah pesanan sebanyak 147 buah, termasuk 105 buah F-35A dan 42 buah F-35B.

;
* Tentera Udara Diraja Belanda – 24 buah F-35A telah diserahkan dan beroperasi daripada 37 buah yang ditempah, keseluruhan 52 buah F-35A dirancang.

;
* Tentera Udara Diraja Norway – 31 buah F-35A telah diserahkan, di mana 21 buah berada di Norway dan 10 buah berada di AS untuk tujuan latihan setakat 11 Ogos 2021 daripada 52 buah F-35A yang dirancang. Ia berbeza daripada F-35A dengan penambahan sebuah payung drogue.

;
* Tentera Udara Poland – 32 buah F-35A telah dipesan. Pilihan untuk tambahan 16 buah.

;
* Tentera Udara Republik Korea – 40 buah F-35A telah dipesan dan diserahkan setakat Januari 2022, dengan tambahan 20 buah pesawat F-35A telah dirancang.
* Tentera Laut Republik Korea – kira-kira 20 buah F-35B dirancang. Rancangan ini masih belum diluluskan oleh parlimen Korea Selatan.

;
* Tentera Udara Republik Singapura – Empat buah F-35B akan dipesan dengan pilihan 8 buah lagi setakat Mac 2019.

;
* Tentera Udara Diraja dan Tentera Laut Diraja (dimiliki oleh RAF tetapi akan digunakan secara bersama) – 27 buah F-35B telah diterima di mana 23 buah berada di UK selepas satu kemalangan melibatkan kehilangan sebuah pesawat pada November 2021; manakala 3 buah lagi berada di AS di mana ia digunakan untuk tujuan ujian dan latihan. 42 (24 FOC fighters and 18 training aircraft) to be fast-tracked by 2023; Sejumlah 48 buah telah dipesan setakat 2021; sejumlah 138 buah asalnya akan ditempah, jangkaan pada tahun 2021 sebelumnya sekitar 60 atau 80 buah.

;
* Tentera Udara Amerika Syarikat – 302 buah telah diserahkan di mana 1,763 buah F-35A akan dibeli
* Kor Marin Amerika Syarikat – 114 F-35B/C telah diserahkan di mana 353 buah F-35B dan 67 buah F-35C akan dibeli
* Tentera Laut Amerika Syarikat – 26 buah telah diserahkan di mana 273 buah F-35C dijangka akan dibeli

### Pembatalan pesanan dan kelulusan
;
* Tentera Udara Turki – 4 buah F-35A telah dihantar ke Pangkalan Tentera Udara Luke bagi tujuan latihan pada bulan Julai 2018. 30 buah telah dipesan, daripada sejumlah 100 buah yang dirancang. Pembelian seterusnya telah disekat oleh A.S di mana tidak lama kemudian kontrak-kotrak pembelian telah dibatalkan pada awal tahun 2020. Kesemuanya 4 buah F-35A telah disimpan di Pangkalan Tentera Udara Luke dan tidak dihantar ke Turki. Pada 20 Juli, 2020, kerajaan A.S. secara rasminya telah meluluskan rampasan 8 buah F-35A yang pada asalnya akan diserahkan kepada Turki dan menyerahkannya kepada Tentera Udara A.S, bersama-sama satu kontrak untuk mengubahsuainya mengikut spesifikasi Tentera Udara A.S. Setakat tahun 2022, A.S. gagal untuk memulangkan semula bayaran $1.4 bilion yang telah dibuat oleh Turki untuk membeli pesawat F-35A.

;
* Tentera Udara Emiriah Arab Bersatu - Sehingga 50 buah F-35A dirancang. Akan tetapi pada 27 Januari 2021, pentadbiran Biden telah menyekat sementara penjualan F-35 kepada UAE. Setelah dinilai semula, pentadbiran Biden mengesahkan akan meneruskan semula penjualan ini pada 13 April 2021. Pada Disember 2021, UAE menarik diri dari membeli pesawat F-35 ekoran tidak bersetuju dengan syarat-syarat tambahan yang dikenakan oleh A.S.

## Kemalangan
Pada 23 Jun 2014, enjin sebuah F-35A terbakar sejurus sebelum memulakan latihan penerbangan di Pangkalan Tentera Udara Eglin. Juruterbangnya berjaya melepaskan diri tanpa sebarang kecederaan. Bahagian enjin daripada pesawat yang terbakar telah dijumpai di atas landasan, menunjukan kegagalan enjin. Kemalangan ini menyebabkan semua latihan dihentikan pada 25 Jun, dan kesemua penerbangan dihentikan pada 3 Julai. Armada pesawat dibenarkan terbang kembali pada 15 Julai dengan beberapa kekangan dalam julat penerbangan. Penemuan awal mencadangkan gosokan berlebihan pada bilah kipas enjin yang menyebabkan peningkatan tekanan dan hakisan yang akhirnya mengakibatkan kegagalan besar pada kipas.

Kejadian terhempas pertama kali berlaku pada 28 September 2018 melibatkan sebuah F-35B milik Kor Marin A.S berhampiran dengan Stesen Udara Kor Marin Beaufort, Carolina Selatan; di mana juruterbangnya berjaya melenting keluar dengan selamat. Punca kemalangan di sebabkan oleh sebuah tiub minyak yang gagal berfungsi; kesemua pesawat F-35 dihentikan pada 11 Oktober untuk pemeriksaan tiub pada seluruh armada pesawat.  Pada hari berikutnya, pesawat F-35 milik Tentera Udara A.S dan Tentera Laut A.S kembali ke status diterbangkan selepas pemeriksaan.

Pada 9 April 2019, sebuah F-35A milik Pasukan Pertahanan Diri Jepun yang ditumpangkan di Pangkalan Udara Misawa hilang daripada radar kira-kira 84 batu (135&nbsp;km) ke timur Prefecture Aomori semasa melakukan satu misi latihan di Lautan Pasifik. Juruterbangnya, Mejar Akinori Hosomi, telah meradio niat beliau untuk membatalkan latihan sebelum hilang. Tentera laut AS dan Jepun melakukan pencarian ke atas pesawat dan juruterbang yang hilang, menemui serpihan di permukaan air yang mana mengesahkan kejadian terhempas; mayat Hosomi telah ditemui pada bulan Jun. Bertindak balas, Jepun mengantung armada 12 buah pesawat F-35A. Terdapat spekulasi bahawa China atau Rusia mungkin cuba untuk mengambilnya; Kementerian Pertahanan Jepun mengumumkan bahawa tiada "aktiviti dilaporkan" dari kedua-dua negara. F-35 dilaporkan tidak menghantar sebarang isyarat bantuan; juruterbang pula tidak melakukan sebarang cubaan manuver menyelamatkan diri apabila pesawat menjunam dengan kadar yang pantas. Laporan kemalangan menyatakan kemalangan di sebabkan oleh *[[spatial disorientation]]* yang dialami oleh juruterbang.

Pada 19 Mei 2020, sebuah F-35A milik Skuadron Pejuang ke-58, Tentera Udara AS terhempas sementara ingin mendarat di Eglin AFB. Juruterbang melenting keluar dan berada dalam keadaan stabil. Kemalangan diakibatkan oleh gabungan kesilapan juruterbang ekoran kepenatan, isu pada rekabentuk sistem oksigen, persekitaran kompleks pesawat, gangguan disebabkan kegagalan fungsi paparan lekapan helmet, serta kegagalan sistem kawalan penerbangan untuk bertindak balas dengan input dari juruterbang.

Pada 29 September 2020, sebuah F-35B milik Kor Marin AS telah terhempas di Kaunti Imperial, California, selepas berlanggar dengan sebuah pesawat KC-130 semasa melakukan pengisian minyak di udara. Juruterbang F-35B mengalami kecederaan semasa melenting keluar manakala KC-130 berjaya membuat pendaratan cemas.

Pada 17 November 2021, sebuah F-35B milik Tentera Udara Diraja terhempas semasa melakukan operasi rutin di Mediterranean. Juruterbangnya diselamatkan ke . Satu penyiasatan dimulakan. Laporan-laporan awal mencadangkan bahawa beberapa "penutup dan pelindung enjin" tidak ditanggalkan sebelum berlepas.
Pada 23 Jun 2014, enjin sebuah F-35A terbakar sejurus sebelum memulakan latihan penerbangan di Pangkalan Tentera Udara Eglin. Juruterbangnya berjaya melepaskan diri tanpa sebarang kecederaan. Bahagian enjin daripada pesawat yang terbakar telah dijumpai di atas landasan, menunjukan kegagalan enjin. Kemalangan ini menyebabkan semua latihan dihentikan pada 25 Jun, dan kesemua penerbangan dihentikan pada 3 Julai. Armada pesawat dibenarkan terbang kembali pada 15 Julai dengan beberapa kekangan dalam julat penerbangan. Penemuan awal mencadangkan gosokan berlebihan pada bilah kipas enjin yang menyebabkan peningkatan tekanan dan hakisan yang akhirnya mengakibatkan kegagalan besar pada kipas.

## Lihat juga

## Rujukan

## Pautan luar

* Laman web rasmi JSF
* Official Team JSF industry web site
* F-35 - Royal Air Force
* US Navy Research, Development & Acquisition, F-35 page 
* F-35 - Global Security
* F-35 profile and F-35 weapons carriage on Aerospaceweb.org
* F-35 JSF news articles
* TuAF F-35
* F-35B Roll out pictures
* F35 Article - Armed Forces