Sarapan

**Sarapan** () atau **makan pagi** () adalah makanan pertama setiap hari, yang diambil pada waktu pagi.

## Peristilahan
Perkataan ini didapati datang daripada bahasa Jawa di mana ia mula didapati dalam *Javaansch-Nederduitsch Woordenboek* (1847) susunan Gericke dan Roorda. perkamusan Nusantara seawal 1939 di Hindia Barat melalui *Bausastra Indonesia-Jawi* (1939) kumpilan W. J. S. Poerwadarminta turut mencatat perkataan ini di mana ia ditakrifkan sebagai ‘alas perut’.

## Sejarah

### Mesir Purba

Semasa Mesir Purba, petani memakan makanan harian, selalunya di waktu pagi, mengandungi sup, bir, roti, dan bawang sebelum mereka keluar untuk bekerja di padang atau kerja yang diarahkan firaun.

Sarapan tradisional dipercayai dimasak di Mesir Purba ialah *fūl* (dibuat daripada kacang parang, berkemungkinan leluhur kepada makanan hari ni, ful medames), roti baladi, dibuat daripada gandum amel, dan falafel, dan campuran kacang parang dengan bawang, bawang putih, pasli dan ketumbar.

### Yunani Purba

Dalam kesusasteraan Yunani, banyak disebut mengenai , sejenis makan yang diambil tidak lama selepas matahari terbit. Catatan *[[Iliás]]* menyatakan makan ini berkenaan dengan seorang tukang kayu yang letih bekerja yang tidak sabar-sabar untuk jamuan ringan untuk memulakan harinya, menyediakannya walaupun dia sakit keletihan. Prosa pembukaan buku ke-16 *[[Odýsseia]]* menyebut sarapan sebagai makan yang disediakan pada waktu pagi sebelum melakukan kerja rumah. Lama kelamaan,  dibawa ke tengah hari, dan suatu makan pagi diperkenalkan.

Semasa zaman klasik Yunani pasca-Homer, sejenis makan dipanggil  biasanya diamalkan sebaik sahaja selepas terbit matahari di waktu pagi.  (, ) merangkumi roti barli dicicah dalam wain (, ), kadangkala dilengkapkan dengan tin dan zaitun. Mereka juga membuat lempeng dipanggil  (),  (), atau  (), semua perkataan terbit dari  (), bermaksud "kuali menggoreng". Rujukan terawal yang disahkan untuk  ialah dalam karya puisi abad ke-5 sebelum masihi Kratinus and Magnes. Jenis lain lempeng ialah  (), daripada  (), "tepung atau doh spelta", terbit daripada  (), "tepung spelta". Athenaios dalam Deipnosophistai menyebut  diletak di atasnya dengan madu, bijan dan keju.

### Rom Purba
Orang Rom memanggil sarapan sebagai . Ia biasanya terdiri daripada ruji harian seperti roti, keju, zaitun, salad, kekacang, kismis,dan daging sejuk yang ditinggalkan malam sebelumnya. Mereka juga minum minuman berasaskan wain seperti , sejenis campuran wain, madu, dan rempah beraroma. Penyair Latin abad pertama Martial menyatakan  dimakan pada 3:00 atau 4:00 pagi, semenara sarjana abad ke-16 Claudius Saumaise menulis ia biasanya dimakan pada 9:00 atau 10:00 pagi. Ia nampaknya tidak mempunyai masa yang tetap untuk mengambil makan ini.

Tentera Rom bangun pagi untuk mengambil sarapan , bubur sama dengan polenta Itali, diperbuat daripada gandum spelta atau barli panggang yang kemudian ditumbuk dan dimasak dalam periuk air.

### Sarapan zaman pertengahan (500–1500)

#### Eropah

Di Zaman Pertengahan Eropah, sarapan pagi tidak dianggap sebagai hidangan penting dan perlu, dan tidak praktikal semasa zaman pertengahan yang lebih awal. Raja-raja dan yang terdekat akan menghabiskan banyak masa di sekeliling meja makan. Hanya dua hidangan rasmi yang dimakan setiap hari—satu pada tengah hari dan satu pada sebelah malam. Masa yang tepat berubah mengikut tempoh dan rantau, tetapi sistem dua hidangan ini tetap konsisten sepanjang abad pertengahan. Takrif harfiah mengenai sarapan pagi dalam bahasa Inggeris **breakfat''<nowiki/>' bermaksud 'berbuka puasa' dari tidur malam, dan banyak rekod bertulis dalam zaman pertengahan seolah-olah menegur makan pada waktu pagi.

Sarapan dikritik dalam teologi Katolik. [[Paderi]] Dominica yang berpengaruh di abad ke-13 [[Thomas Aquinas]] menulis dalam ''Summa Theologica'' (1265-1274) bahawa mengambil sarapan pagi adalah "praepropere," atau berdosa kerana makan terlalu awal, yang berkaitan dengan sikap lahap. Kerakusan dan sikap lahap tidak disukai dan dianggap bodoh oleh Gereja Katolik, kerana mereka menganggap bahawa jika seseorang makan sarapan pagi, itu adalah kerana seseorang mempunyai nafsu makan yang lain juga, seperti ale atau wain. 

Sarapan pada setengah waktu dan tempatnya adalah semata-mata diberikan kepada kanak-kanak, orang tua, orang sakit, dan pekerja lelaki. Orang lain tidak bercakap tentang atau makan sarapan pada waktu pagi. Makan sarapan bermakna bahawa seseorang itu miskin, seorang petani bertaraf rendah atau buruh yang benar-benar memerlukan tenaga untuk mengekalkan buruh pagi, atau terlalu lemah untuk makan tengah hari yang besar. Memandangkan orang zaman pertengahan melihat sikap lahap sebagai dosa dan tanda kelemahan, mereka sering malu makan sarapan.

Pengembara bangsawan adalah dikecualikan, kerana mereka juga dibenarkan makan sarapan pagi ketika mereka berada jauh dari rumah. Sebagai contoh, pada bulan Mac 1255, kira-kira 1512 gelen wain telah dihantar kepada [[Henry III dari England|Raja Henry III Inggeris]] di gereja biara di St Albans untuk sarapan sepanjang perjalanannya. Sekiranya seorang raja berada dalam ziarah keagamaan, pengharaman sarapan pagi telah diangkat sepenuhnya dan bekalan yang mencukupi sebagai ganti bagi kualiti makanan yang tidak menentu di kedai-kedai masak tempatan semasa perjalanan.

Pada abad ke-13, sarapan apabila dimakan kadangkala mengandungi kepingan roti rai dan sedikit keju. Makan pagi tidak akan termasuk sebarang daging, dan mungkin termasuk  bir berkandungan alkohol rendah. Kuantiti roti dan bir yang tidak dinentukan boleh dimakan di antara waktu makan. 

Pada abad ke-15, sarapan di barat Eropah kerap termasuk daging. Pada masa itu, kaum bangsawan dilihat menikmati sarapan pagi, menjadikannya amalan biasa, dan pada awal abad ke-16, sarapan pagi menjadi adat. Pengenalan minuman berkafein pada abad ke-16 ke dalam diet Eropah adalah sebahagian daripada pertimbangan untuk membenarkan sarapan pagi. Adalah dipercayai bahawa kopi dan teh membantu badan dalam "pengeluaran superfluities," dan diambil pada waktu pagi.   

=== Sarapan moden (1500-kini) ===

==== Afrika ====



Secara tradisinya, hidangan [[Afrika]] yang pelbagai menggunakan gabungan [[Buah|buah-buahan]], [[bijirin]] dan [[Sayur|sayuran]] yang ada secara tempatan, begitu juga produk [[susu]] dan [[daging]]. Di sebahagian benua, gizi tradisi mengandungi susu, dadih dan produk [[whey]]. Sejenis bubur juga dimakan secara lazim. Dalam buku ''The Bible cyclopædia (et al.)'' diterbitkan pada 1843, ia mendokumenkan semasa waktu itu during dalam [[dunia Arab]], orang [[badwi]] sering digunakan [[Belalang juta|belalang]] dicampur dengan mentega untuk sarapan pagi, menyapu campuran pada roti tidak beragi.

===== Mesir =====
Dalam buku ''The Bible cyclopædia (et al.)'' diterbitkan pada 1843, ada didokumenkan bahawa orang Mesir adalah orang yang bangun awal yang kadang-kadang mempunyai hidangan pertama yang terdiri daripada kopi bersama-sama dengan rokok paip, dan tidak makan sarapan hingga tengah hari. Masa masa ini, ada didokumenkan bahawa makanan sarapan Mesir termasuk roti, keju, telur, mentega, seri kaya, krim gumpal dan kacang rebus. Sebagai tambahan, kacang parang menjadi hidangan sarapan negara.

==== Asia ====
Di kawasan [[Timur Tengah]] [[Asia]],  merujuk pada makan petang apabila [[Muslim]] membuka [[Puasa (Islam)|puasa]] semasa [[Bulan Hijrah|bulan]] [[Ramadan (bulan Islam)|Ramadan]].  ialah satu acara beragama dalam [[Ramadan]], dan sering dilakukan sebagai satu komuniti, dengan orang ramai berkumpul untuk berbuka puasa bersama-sama.  dilakukan selepas masuknya waktu  (senja). Semasa bulan Ramadan, Muslim menggantikan sarapan tradisional dengan , istilah [[Islam]] merujuk kepada makan awal pagi oleh Muslim sebelum berpuasa di siang hari. Makan sahur dilakukan sebelum  menyingsing.

===== Jepun =====
Di Jepun, menjadi kebiasaan untuk makan [[sup miso]] dan bubur nasi untuk sarapan.

===== Lebanon =====
Dalam buku ''The Bible cyclopædia (et al.)'' merakamkan, [[orang Lubnan]] yang miskin akan makan [[bawang perai]] dengan roti untuk sarapan.

===== Malaysia =====

Budaya makan pagi memang tidak asing dalam masyarakat Malaysia terutama masyarakat Melayu, Cina, India dan sebagainya. Hidangan sarapan paling terkenal di Malaysia ialah [[nasi lemak]], [[roti canai]] dan [[teh tarik]]. Ia mendapat pengiktirafan daripada UNESCO sebagai warisan budaya tidak ketara pada Disember 2024.

==== Eropah ====



===== Austria =====


[[Roti bulan sabit|Croissant]] muncul berasal dari [[Vienna]], Austria, pada 1683.

===== Perancis =====


Sarapan Perancis selalunya sama dengan sarapan benua tersebut. [[Pastri]] sarapan Perancis mengandungi pastel epal, brioche, croissant dan ''pain au chocolat'' ([[roti coklat]]). Croissant menjadi kebiasaan dalam masakan sarapan Perancis pada 1875.

===== Belanda =====
Sarapan biasanya mengandungi roti dengan daging potongan sejuk, keju dan hiasan atas yang manis; seperti ''[[hagelslag]]'', ''[[vlokken]]'', ''[[muisjes]]'', **', sapuan coklat, *treacle* (sirap gula perang yang gelap dan likat dipanggil *stroop*), mentega epal dan mentega kacang.

Pekataan wafel berasal dari perkataan Belanda , yang mana ia terbit dari Belanda Tengah , dan seperti menjadi makanan asal yng dikenali pada hari ini.

#### Amerika Utara
Kumpulan pertama yang dikenali menghasilkan sirap mapel dan gula mapel ialah orang asli yang tinggal di bahagian timur laut Amerika Utara. Mengikut tradisi lisan asli, serta bukti arkeologi, sap pohon mapel telah diproses menjadi sirap lama sebelum orang Eropah tiba di rantau ini. 

##### Kanada
Walaupun menjadi punca kontroversi dari mana sarapan pembalak kayu berasal, sumber yang paling digemari adalah sarapan pagi pembalak pertama kali dihidangkan di Vancouver Hotel, pada tahun 1870. Sarapan pagi ini terdiri daripada telur berlimpah, pelbagai daging babi goreng. Dikatakan oleh Anita Stewart bahawa tradisi pemakanan ini dikembangkan kerana lelaki memerlukan tenaga untuk kerja manual.

##### Amerika Syarikat
Pada tahun 1620, wafel pertama kali diperkenalkan ke Amerika Utara oleh penziarah yang dahulunya tinggal di Belanda. Kemudian para perintis memakan sebahagian besar sarapan berasaskan hidangan jagung, dan juga memakan makanan berasaskan jagung untuk makan malam dan makan tengah hari. Selepas Perang Saudara, agak biasa di Amerika untuk makan sandwic yang dibuat daripada ham dan telur. Sandwic ini tidak dimakan pada waktu pagi sahaja. Pada tahun 1897, resipi sandwic sarapan sejati yang pertama diterbitkan dalam buku masakan.

## Kesan kesihatan

### Kajian
Kajian membabitkan 1,500 responden daripada empat perkampungan di Guatemala dari 1969 hingga 1997 mendapati, lelaki yang diberi bu-bur nasi kaya khasiat sebelum umur tiga tahun mempunyai pendapatan 46 peratus lebih tinggi bagi setiap jam berbanding kumpulan kawalan yang menerima kurang khasiat.

Bagaimanapun, didapati tiada perbezaan ekonomi bagi responden yang diberi makanan berkhasiat selepas berumur tiga tahun, baik lelaki mahupun wanita. Dalam kajian itu, aspek persekitaran dan kualiti sekolah turut diberi perhatian supaya tidak menjejaskan keputusan.
Pakar pemakanan mengenal pasti umur sehari ke dua tahun atau sehari ke tiga tahun sebagai jendela emas (tempoh paling berharga). 

Kekurangan zat boleh memberi kesan yang sangat merugikan kerana ia memperlahankan pertumbuhan fizikal(menyebabkan anak rendah) dan perkembangan minda. Mempunyai saiz badan tinggi dan kuat boleh membantu meningkatkan pendapatan daripada segi kemampuan tenaga, tetapi paling penting ialah keupayaan minda.

Walaupun kajian ini mensasarkan kesan jangka panjang makanan berkhasiat kepada kanak-kanak di bawah tiga tahun, ia bukan bermakna keperluan anak yang lebih tua boleh diabaikan.
Banyak kajian menunjukkan anak yang bersarapan menunjukkan prestasi dan daya tumpuan lebih baik di bilik darjah. Jadi tidak kira berapa umur anak anda, mereka masih boleh mendapat manfaat daripada sarapan berkhasiat.

#### Kajian UKM
Kajian Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) dengan kerjasama Nestle (M) Berhad pada tahun 2001 ke atas 12,000 murid sekolah rendah (berumur tujuh hingga 12 tahun di seluruh negara) mendapati, lebih 30 peratus kanak-kanak sekolah rendah tidak bersarapan.

Antara alasan paling kerap diberi ialah tidak cukup masa (48 peratus) dan tidak berselera (30 peratus). Manakala pilihan makanan sarapan paling lazim ialah roti, nasi lemak, nasi goreng dan kuih. 

Didapati pengambilan makanan harian juga tidak teratur. Semakin ramai kanak-kanak gemar kudapan seperti ais krim, buah, bijirin sarapan pagi, kentang goreng, coklat dan makanan ringan. Sebaliknya, kekerapan makan bersama keluarga menurun. Berdasarkan kajian, hanya 68 peratus kanak-kanak sekolah rendah makan malam bersama keluarga.

Sebenarnya, kanak-kanak tahu mengenai nilai pemakanan, tetapi pengetahuan ini tidak mencerminkan tabiat makan mereka. Hampir 77 peratus kanak-kanak sekolah rendah tahu mereka perlu bersarapan.
Golongan yang tidak bersarapan akan makan mi atau mihun goreng, nasi lemak atau nasi goreng pada waktu rehat di sekolah. Malah, murid yang bawa bekal juga makan mi, mihun atau nasi goreng, atau nasi lemak di kantin menggunakan duit belanja yang diberi ibu bapa.

Kanak-kanak kini tidak lagi aktif sebagaimana sepatutnya. Dalam kajian itu penyelidik mendapati:
* 25 peratus kanak-kanak mengalami masalah berat badan
* 13.2 peratus kurang berat badan (10 peratus bagi kumpulan tujuh hingga sem-bilan tahun dan 17 peratus bagi kumpulan 10 hingga 12 tahun)
* 11.7 peratus berlebihan berat badan (lima peratus dari kumpulan tujuh hingga sembilan tahun dan 21 peratus untuk kumpulan 10 hingga 12 tahun)

Ditanya bagaimana mereka menghabiskan masa lapang, kira-kira 76 peratus menjawab di depan televisyen. Hanya 24 peratus terbabit dalam aktiviti cergas. Aktiviti paling biasa ialah berbasikal, bermain badminton atau berlari.

Ketua Unit Pengurusan Pemakanan dan Reproduktif Lembaga Penduduk dan Pembangunan Keluarga Negara (LPPKN), Kamarul FaKamarul Zaman, ber-kata kegagalan mengamalkan tabiat pemakanan yang baik antara faktor yang menyumbang kepada masalah pertambahan berat badan di kalangan kanak-kanak mahupun orang dewasa.

Berdasarkan Kajian Kementerian Kesihatan pada 2006, sebanyak 10.5 peratus murid sekolah di negara ini mengalami masalah berlebihan berat badan dan enam peratus lagi termasuk dalam kategori sangat gemuk atau obes.
## Lihat juga

* Garis masa makanan

## Rujukan

## Bibliografi

* 
* Goodhugh, William; Cooke Taylor, William (editors) (1843). ''The Bible cyclopædia: or, Illustrations of the civil and natural history of the sacred writings''. Oxford University.
* Sivulka, Juliann (2011). ''Soap, Sex, and Cigarettes: A Cultural History of American Advertising''. Cengage Learning. ISBN&nbsp;

## Bacaan lanjut

* Sejarah sarapan pagi

:* ''Breakfast: A History''. ISBN&nbsp;
:* ''The English Breakfast: The Biography of a National Meal, with Recipes''. ISBN&nbsp;
:* ''Eating History: Thirty Turning Points in the Making of American Cuisine''. ISBN&nbsp;
:* ''Food and Cooking in Victorian England: A History''. ISBN&nbsp;
:* ''Cuisine and Culture: A History of Food and People''. ISBN&nbsp;
:* ''Ency Kitchen History''  (scroll down in preview)
:* ''A History of Food''. ISBN&nbsp;
:* ''Southern Food: At Home, on the Road, in History''. ISBN&nbsp;
:* ''Internal Cleansing, Revised 2nd Edition''. ISBN&nbsp;
:* ''Corn Meal for Breakfast, Dinner, Supper''. ISBN&nbsp;
:* Albala, Ken (2008). 'Pancake: A Global History. Reaktion Books.

* Sejarah bijirin sarapan pagi

:* ''Handbook of Cereal Science and Technology''. ISBN&nbsp;
:* ''Chemistry and Technology of Cereals as Food and Feed''. ISBN&nbsp;
:* ''An Uncommon History of Common Things''. ISBN&nbsp;
:* ''An Irresistible History of Southern Food: Four Centuries of Black Eyed Peas, Collard Greens, and Whole Hog Barbecue''. ISBN&nbsp;
:* ''Foods and Nutrition Encyclopedia, Volume 1''. ISBN&nbsp;

* Sumber lain

:* ''Joie de Vivre: Simple French Style for Everyday Living''. ISBN&nbsp;.
:*