Saivisme

**Saivisme** (/ˈʃaɪvɪzəm/; Sanskrit: शैवसंप्रदायः, romanized: Śaivasampradāyaḥ) adalah salah satu tradisi utama dalam agama Hindu, yang memuja Shiva sebagai Tuhan Tertinggi. Sebagai salah satu denominasi Hindu terbesar, ia merangkumi banyak sub-tradisi, dari teisme dualistik yang berasaskan pemujaan seperti Saiva Siddhanta hingga monisme non-teistik yang berorientasikan yoga seperti Shaivisme Kashmir. Shaivisme menganggap kedua-dua teks Veda dan Agama sebagai sumber penting teologi. Menurut anggaran pada tahun 2020 oleh The World Religion Database (WRD), yang dihoskan di Institut Kebudayaan, Agama, dan Hal Ehwal Dunia Boston University (CURA), Shaivisme merupakan mazhab Hindu kedua terbesar, merangkumi sekitar 385 juta penganut Hindu.

Shaivisme yang bersifat devosional dan monistik menjadi popular pada milenium pertama Masihi, dengan cepat menjadi tradisi agama dominan di banyak kerajaan Hindu. Tidak lama selepas itu, ia tiba di Asia Tenggara, yang membawa kepada pembinaan kuil-kuil Shaiva di kepulauan Indonesia, Kemboja, Vietnam dan Tanah Melayu bersama dengan agama Buddha di rantau ini. 

Teologi Shaivisme merangkumi pandangan bahawa Shiva adalah pencipta, pemelihara, dan pemusnah, hingga kepada pandangan bahawa Shiva adalah sama dengan Atman (Diri) di dalam diri seseorang dan setiap makhluk hidup. Ia berkait rapat dengan Shaktisme, dan sesetengah penganut Shaivisme menyembah di kuil Shiva dan Shakti. Shaivisme adalah tradisi Hindu yang paling menerima kehidupan pertapaan dan menekankan Yoga, serta, seperti tradisi Hindu lain, menggalakkan individu untuk menemui dan bersatu dengan Shiva di dalam diri sendiri. 

**Saivisme** juga dikenali sebagai **Saivam** (bahasa Tamil) merupakan mazhab yang mengagung-agungkan Shiva sebagai Tuhan Maha Esa. Penganut-penganut mazhab ini dikenali sebagai Saivam, Saivas atau Saivar.  

Meskipun pada mulanya Saivisme mungkin telah wujud sebagai suatu kepercayaan dan cara pemujaan Shiva yang ringkas, lama-kelamaan ia telah berkembang dan menjadi beberapa mazhab-mazhab kecil yang berbeza. Antara mazhab-mazhab kecil ini terdapat enam mazhab yang berpengaruh. Namun, pada masa kini hanya wujud dua atau tiga mazhab yang masih berpengaruh kuat. Enam mazhab-mazhab Saivisme ialah: Kalamukha, Kapalika, Saivisme Kashmir, Pasupata, Saiva Siddhanta, dan Vira Saivisme atau Lingayat.

## Sejarah Awal Saivisme
Asal-usul Saivisme sebagai sebuah agama telah hilang ditelan masa. Bukti penyembahan Shiva sememangnya wujud dalam teks-teks awal di India dan juga daripada penemuan arkeologi yang tertua. 

Teks-teks Veda menyebut tentang Rudra. Dengan edaran masa, Rudra dikenalpasti sebagai Siva. 

**[[Panini]]** (sekitar 400 S.M.) menyebut bahawa Rudra juga dikenali sebagai Mridā, Bhava, dan Sarva (1, 49; 3, 53; 4,100). 

Menurut **[[Kalhana]]** dalam *[[Rājatarangani|Rajatarangani]]*, Asoka (268-233 S.M.) melawat Kashmir dan membina sebuah kuil Siva yang dikenali sebagai Asokesvara (1, 105-107).

**[[Kautilya]]** pula menyarankan bahawa sebuah kuil Siva harus dibina dalam kawasan bandar (*[[Artha Sastra]]*, Buku 2, Bab 4, ms.54 edisi Sama Sastri). 

Dalam *[[Mahabhasya]]* (sekitar 200 S.M.), Patanjali menyebut dengan spesifik mengenai penganut-penganut Siva (dikenali sebagai Siva-bhagavata). (5,2,76). Teks ini juga menyebut tentang arca-arca Siva, Skanda, dan Visakha yang dibuat dan dijual oleh orang-orang Maurya.

Kemungkinan besar, semasa Patanjali menulis ***[[Mahabhasya]]*** ini, penyembahan Siva dalam rupa ‘linga’ masih belum bermula. Ini boleh dirumuskan daripada penemuan mohor gangsa daripada kurun pertama S.M. yang ditemui di tapak Sirkap (Taxila) oleh John Marshal. Mohor ini mempunyai muka Siva. Selain itu, lagenda 'Siva-raksita' ('dilindungi oleh Siva') dalam tulisan-tulisan Brahmi dan Kharosthi juga menyokong pendapat ini.

## Kalamukha
Ini ialah suatu mazhab yang menyembah Rudra-Shiva sebagai Chandi dan Bhairava. Rudra dalam Veda ialah suatu rupa yang menggerikan. Penganut-penganut ini dinamakan Kalamukha (Kala = hitam, dan mukha=muka) kerana mereka mencorakkan muka mereka dengan warna hitam.

Menurut para sarjana Saivisme, kumpulan ini adalah suatu cabang Lakulisa (juga dieja sebagai Nakulisa) mazhab Pasupata.

Golongan Kalamukha juga dikenali sebagai Ekkoti Muni. Mereka mempunyai sedikit kaitan dengan keturunan Devavrata Muni dari Kashmir. Sekitar tahun 700-1200 Masihi, kumpulan ini amat berpengaruh di Andhra Pradesh dan Karnataka. Pusat mereka ketika itu ialah kuil Kedaresvara di Balligave (di daerah Shimoga, Karnataka) dan pekan kuil Srisaila (berhampiran Kurnool, Andhra Pradesh). Menurut suatu sumber, raja-raja Chalukya (kurun ke-11 Masihi) menyanjungi mazhab ini. Salah seorang guru mereka, Sarvesvara Saktideva, merupakan seorang pemilik 77 buah kuil-kuil. Mereka juga terkenal dengan kebijaksanaan dan displin rohani mereka. 

Penganut-penganut mazhab ini telah dicemuh dan disingkir oleh masyarakat disebabkan beberapa amalan mereka yang menggerikan seperti tabiat meminum arak dalam tengkorak manusia, menyapukan badan mereka dengan abu dari tempat pembakaran mayat, kanibalisme, dan keciciran moral.  

Guru-guru mazhab ini dibahagikan kepada dua kumpulan: Rasi dan Shakti. 

Rajarajaguru (1370 Masihi) ialah seorang guru Kalamukha yang terkenal dan seorang yang kontemporari dengan Vidyaranya (kurun ke-14 Masihi).

## Kapalika
Ini ialah suatu mazhab Saivisme yang amat berkuasa. Mereka dipanggil sebagai Kapalika kerana mereka menggunakan sebuah *kapala* atau tengkorak manusia sebagai mangkuk untuk mengemis. Mereka juga memakai kalungan tengkorak manusia. Mazhab ini amat berpengaruh dan aktif daripada kurun ke-7 Masihi selama 500 tahun di Srisaila (Andhra Pradesh) dan beberapa bahagian Tamil Nadu seperti Kancipuram, Tiruvotriyur, Melpadi, dan Kodumbalur. 

Mazhab ini juga mengamalkan perbuatan-perbuatan keji seperti meminum arak, memakan daging manusia dan abu, mempersenjatakan cokmar, dan hubungan seks bebas. Penganut-penganutnya menyembah Chandi dan Bhairava. 

Menurut *[[Sabara Tantra]]* terdapat 24 orang guru, bermula daripada Adinatha dan berakhir dengan Malayarjuna. 

Penganut-penganut mazhab ini juga bersifat anti-Vaishnavisme.

## Saivisme Kashmir / Pratyabhijna Darsana

### Pengenalan
Meskipun Saivisme ialah sebuah sistem falsafah-agama purba yang telah wujud di banyak bahagian India, beberapa orang sarjana dan guru-guru falsafah yang hebat dari Kashmir telah menghasilkan suatu sistem yang tersendiri. Falsafah-agama ini menjadi popular sebagai 'Saivisme Kashmir'. Namun, namanya yang teknikal dan yang lebih tepat ialah **<nowiki/>'Pratyabhijna Darsana**'.

### Sumber-sumber Utama
Teks-teks asas Saivisme Kashmir ialah kitab-kitab Āgama seperti *Svacchanda, Netra* dan *Vijnanabhairava*. Beberapa orang penulis-penulis telah menghasilkan beberapa karya baru. Antara karya-karya utama mereka ialah *Sivasutras* (diwahyukan kepada Vasugupta, kurun ke-9 Masihi), *[[Spandasutra]]* oleh Vasugupta, *[[Spandasutravrtti]]* oleh Kallata (pengikut utama Vasugupta), *[[Sivadrsti]]* oleh Somananda (kurun ke-9 Masihi) dan *[[Isvarapratyabhijna]]* oleh Utpala (kurun ke-9 Masihi).  

Penulis yang paling hebat ialah Abhinavagupta (950-1000 Masihi). Beliau telah menghasilkan Vrtti *Isvarapratyabhijna* oleh Utpala dan, karya-karyanya yang bebas, *[[Tantraloka]]* dan *[[Paramarthasara]]*. 

Penulis-penulis lain ialah Ksemaraja (975-1025 Masihi), Bhaskara, dan Varadaraja. 

### Rukun-rukun Falsafah
Saivisme Kashmir mengemukakan 36 tattva atau prinsip utama yang menghasilkan ciptaan alam semesta ini. Prinsip-prinsip utama ini dibahagikan kepada tiga kumpulan utama: Suddhatattva, Suddhasuddhatattva, dan Asuddhatattva. 

Rukun-rukun ini hampir serupa dengan rukun-rukun dalam sistem-sistem Advaita Vedanta dan Sankhya. Namun, terdapat beberapa perbezaan asas. 

#### Suddhatattva (Saktyanda)
Ini ialah lima prinsip tulen iaitu Sivatattva, Saktitattva, Sadāsivatattva, Isvaratattva dan Suddhavidyātattva. Ia juga dikenali sebagai Saktyanda.

**SIVATATTVA / PARASAMVIT**
* Tattva asas utama sistem ini ialah Sivatattva, secara amnya disebut sebagai Parasamvit atau kesedaran tulen yang tertinggi (sama seperti Nirguna Brahman dalan Advaita Vedanta).   
* Namun, berbeza dengan sistem Advaita Vedanta yang mempunyai dua aspek, Saguna dan Nirguna Brahman, sistem ini mempunyai lima aspek.  
* Parasamvit adalah tattva asal purba yang menyebabkan tattva-tattva lain. Parasamvit adalah abadi dan tidak berubah.  

**SAKTITATTVA**
* Ini adalah **prathama-spandana** atau produk-getaran ulung yang dihasilkan oleh Parasamvit.   
* Sifat utamanya ialah Ananda atau Nikmat Abadi.   
* Saktitattva merupakan sumber utama segala pergerakan dalam ciptaan selanjutnya dan kebangkitan 'Aham' atau 'Kesedaran-Aku'.  

**SADASIVATATTVA**
* Evolusi Parasamvit seterusnya ialah Sadasivatattva.  
* Dalam evolusi ini, selain kesedaran 'Aham' yang kuat, wujud kesedaran 'idam' ('ini') atau ciptaan.  
* Namun, oleh kerana keadaan kesedaran ciptaan masih tidak jelas, Sadasiva juga mungkin berasa 'aham idam', menyebabkannya mengenalpasti diri-Nya dengan ciptaan yang akan dicerminkan. 

**ISVARATATTVA**
* Dalam tahap keempat ini, kesedaran 'idam' (ciptaan) menjadi sama kuat dengan kesedaran 'Aham' ('Aku'). 

**SUDDHAVIDYATATTVA**
* Ini ialah tahap kelima Parasamvit, di mana 'idam' menjadi lebih kuat.  
* Ini ialah proses permulaan ciptaan sebenarnya atau evolusi. 

#### Suddhāsuddhatattva (Māyanda)
Ini ialah lima prinsip yang amat tulen atau Māyanda iaitu māyā, kāla, niyati, rāga, vidyā, dan kalā. 

**Māya** adalah kuasa Shiva yang unik dan ulung, yang menyebabkan apa yang tidak mungkin. Ia bukan suatu kuasa ilusi yang menyebabkan kejahilan seperti dalam metafizik Advaita Vedanta. Sebaliknya, Maya adalah kuasa sebenar yang Shiva gunakan untuk menyelubungi diri-Nya, menghasilkan bheda (perbezaan), nama (nama-nama), rupa (rupa-rupa) dan sebagainya. 

Maya mewujudkan **<nowiki/>'Pancakancuka**' atau lima penutup yang kelihatan menghadkan kuasa-kuasa Shiva dan menjadikannya muncul sebagai Jivatman (roh individu), yang terikat dengan kāla (masa), niyati (rukun sebab-akibat, hukum karma), rāga (keinginan dan ikatan), vidyā (ilmu yang terhad, atau avidyā, kejahilan) dan kalā (kuasa tindakan yang terhad). 

#### Asuddhatattva (Prakrtyanda)
Ini ialah 25 prinsip iaitu purusatattva, prakrtitattva, buddhi, ahankara, manas, lima jnanendriya, lima karmendriya, lima tanmatra, dan lima bhuta. Prinsip ini dikenali sebagai Prakrtyanda kerana ia bermula dengan Prakriti.

**Prakrti** ialah permulaan tiga Guna - Sattva, Rajas, dan Tamas dalam keadaan seimbang. Apabila keseimbangan ini terganggu, ia akan menghasilkan:
* **Buddhi** (fakulti penaakulan)
* **Ahankara** (rasa ego, rasa keindividuan dan perpisahan)
* **Manas** (minda, kuasa pemikiran, perasaan, dan keinginan), 
* **Jnanendriya** (pancaindera iaitu mata, telinga, hidung, lidah, dan kulit atau deria sentuhan)
* **Karmendriya** (lima organ tindakan iaitu pertuturan, tangan, kaki dan dua organ pembuangan) 
* **Tanmatra** (lima unsur alam iaitu tanah, air, api, udara dan angkasa). 
**Prthivyanda -** Kombinasi tanmatra menghasilkan lima **mahabhuta** atau elemen-elemen kasar. Ciptaan seterusya lahir daripada mahabhuta. Kumpulan ini dikenali sebagai 'Prthivyanda'. 

### Kesimpulan
Perkara-perkara penting yang perlu diperhatikan dalam sistem Saivisme Kashmir ialah:  
# Srsti atau ciptaan ialah evolusi Sakti atau kuasa Shiva.  
# Roh individu yang berada dalam ikatan ialah sebenarnya, Shiva sendiri.  
# Prinsip kosmik asas ialah 36 dan bukannya 25 seperti dalam sistem Sankhya.  
Dunia yang dicipta ialah sebenarnya suatu evolusi Shiva. Maka, ciptaan tidak berbeza daripada Shiva. Namun, ciptaan juga nampaknya mempunyai identitinya yang tersendiri. Maka, sistem ini menerima teori *bhedabheda* (perbezaan dan ketidak-bezaan) antara Tuhan (Shiva) dan ciptaan-Nya. 

Begitu juga, Jivatman (roh Individu) yang dinamakan sebagai 'Pasu' (roh yang terikat) adalah Shiva sendiri. Dengan mengamalkan pratyabhijna (mengingati akan sifat sebenarnya sebagai Shiva), roh dapat melepaskan segala avarana (liputan) dan bersatu dengan Shiva. Ini adalah **[[Moksha|Mukti]]** atau kebebasan. 

Namun, mukti hanya boleh dicapai dengan berkhidmat kepada guru rohani , mendengar ajaran-ajaran Sastra (teks suci), memikirkan tentangnya, dan mengamalkan yoga. Kebebasan muktamad hanya boleh diperolehi dengan Sivanugraha (rahmat Shiva), atau nama teknikalnya, 'Saktipata' (curahan kesaktian Shiva).

Pada hakikatnya, menurut Saivisme Kashmir, Shiva yang meliputi diri-Nya dengan Maya dan menjadi Roh Individu yang terikat. Shiva sendiri yang menyedari Diri-Nya sendiri dan mendapatkan kembali identiti asal-Nya. Maka, Svatmavismarana (lupa diri) dan Svatmapratyabhijna (peringatan diri) adalah dua keadaan dalam permainan Shiva! 

## Pasupata

### Pengenalan
Mazhab atau kultus Pasupata atau Pasupati ialah suatu mazhab purba. Kepercayaan ini dapat dibuktikan dengan beberapa penemuan berikut: Penggunaan perkataan 'Pati, 'Pasa', 'Prasada' telah disebut dalam *[[Svetasvatara Upanishad]]* (1.11; 6.9; 3.20), penyembahan Shiva dalam rupa Linga, amalan mengikat Sivalinga pada lengan seperti dalam candi Raja Pravarasena (428 Masihi), dan Sivalinga-Sivalinga yang ditemui di Kemboja dari 550 Masihi. 

Kultus Pasupata adalah berasaskan kepada *Saivāgama*, beberapa *[[Purana]]*, dan beberapa ''Upanishad'' minor dari zaman selepas ''Veda''.

Antara *[[Aagama (Teks Suci)|Aagama]]* yang dirujuk ialah *Kamika, Ajita, Amsuman, Suprabheda, Svayambhuva, Raurava, Mrgendra, Pauskara,* dan *Vatula*. *Aagama-aagama* ini mungkin telah ditulis antara kurun pertama hingga kurun ke-14. Ianya lebih berpengaruh di India Selatan, terutamanya di Tamil Nadu. Terdapat percanggahan pendapat tentang sama ada beberapa *Aagama* telah dihasilkan pada asalnya dalam Bahasa Tamil dan kemudiannya diterjemahkan ke bahasa Sanskrit, atau dihasilkan dalam bahasa Sanskrit terus. 

*Purana-Purana* yang dirujuk ialah *[[Vayu Purana]], [[Kurma Purana]]*, dan *[[Siva Purana]]*.  

Sistem Pasupata hampir sama dengan sistem Dvaita Vedanta oleh Madhva (1197-1276 Masihi). Satu-satunya perbezaan yang wujud ialah Shiva telah menggantikan tempat Vishnu, dalam sistem ini.   

### Rukun-Rukun Utama
Topik-topik yang dibincangkan dalam sastera Pasupata dinamakan secara teknikal sebagai **Pancarthas** atau Lima Subjek Asas. Topik-topik asas ini ialah *karana, karya, yoga, vidhi,* dan *duhkhanta*. 

#### KARANA
Karana atau sebab purba adalah Shiva, yang dikenali sebagai 'Pati' (Tuan). Shiva juga dikenali sebagai Rudra, Sankara, Kala, Balavikarana, Aghora, Sarva, Sarva, Tatpurusa, Isana, Isvara, dan Brahma. 

Shiva adalah *anadi* (tanpa permulaan atau asal-usul), avyaya (tidak boleh dihapuskan), dan punca ciptaan,pemeliharaan dan pemusnahan alam semesta. Shiva adalah menjangkaui dan meliputi alam semesta. Dia penuh kasih sayang. Simbol-Nya yang terbaik ialah Pranava atau Om.  

Shiva atau Isvara adalah hanya punca efisien atau *nimittakarana* untuk ciptaan. Sebaliknya, dalam sistem Vedanta, Shiva adalah *upadanakarana* (punca material). Meskipun Roh Individu dan dunia wujud berasingan, kedua-duanya berada dalam kawalan Shiva. Shiva juga menyebabkan perubahan dalam dunia dan roh individu. Namun, sebagai **prasadi''<nowiki/>' (yang mencurahkan rahmat), Shiva sentiasa penyayang. Itulah sebabnya, kita dapat mencapai kebebasan dengan bermeditasi ke atas-Nya.

==== KARYA ====
Subjek Asas kedua ialah ''Karya''. ''Karya'' di sini bukan bermaksud sebagai suatu kesan tetapi sebagai ''asvatantra'' atau bergantung. Sebaliknya, ''karana'' adalah sesuatu yang bebas atau ''svatantra''. Dalam konteks ini, hanya Shiva adalah bebas atau ''karana''. Jagat (dunia) dan jiva (roh individu) adalah kārya kerana kedua-duanya bergantung pada Shiva.     

Meskipun Shiva adalah kārana, atas dorongan-Nya, Jiva juga boleh menjadi kārana dalam proses ciptaan berikutnya. Begitu juga dengan Prakrti atau ''Pradhana'' yang bertanggungjawab untuk evolusi berterusan dunia. Oleh itu, kedua-dua ini dinamakan sebagai ''<nowiki/>'karya-karana**.     

Evolusi dunia daripada Prakrti adalah sama seperti dalam sistem falsafah Sankhya.     

Seperkara perlu diperhatikan di sini. Isvara sebagai kārana asal tidak akan dicemari oleh proses evolusi alam semesta. Sebaliknya, Prakrti sebagai *karya-karana* boleh terjejas. Contoh-contoh berikut boleh menjelaskan konsep ini. Teratai mekar apabila terkena cahaya matahari. Ketulan besi bergerak berdekatan magnet. Dalam kedua-dua keadaan ini matahari dan magnet tidak terjejas tetapi teratai dan ketulan besi terjejas. Begitu juga, Isvara tidak terjejas dengan proses evolusi dunia melalui Prakrti dan Jiva.     

Dalam kalangan kārya, Jivatman (roh individu) adalah yang paling penting. Jivatman dinamakan 'Pasu' kerana ia terikat dengan 'Pasa' (ikatan) dan melihat (**pasyati''<nowiki/>') dirinya sebagai kompleks badan-minda, melupakan bahawa dia adalah roh. Sebaliknya, Shiva ialah 'Pasupati (Tuan segala 'pasu').

'Pasu' atau Jiva adalah abadi, dan mempunyai kesaktian untuk melihat ('<nowiki/>''drksakti'') dan untuk bertindak (**kriyasakti*<nowiki/>').

'Pasu' dibahagikan kepada dua kumpulan bergantung kepada tahap evolusi rohani masing-masing iaitu:     
* ***Sanjana*** (mereka yang terikat pada badan, pancaindera dan minda) dan      
* ***Niranjana*** (jiwa yang bebas).     

'Pasa' atau ikatan yang mengikat 'pasu' dinamakan sebagai '<nowiki/>*mala*<nowiki/>' atau kekotoran. Terdapat tiga *'mala*<nowiki/>': *anavamala, mayiyamala* dan *karmamala*.
* *'Anavamala** adalah kekotoran yang menyebabkan 'Pasu' terikat dengan badan dan mengenalpasti badan sebagai dirinya yang sebenar.     
* **Mayiyamala** adalah ikatan yang disebabkan oleh [[Maya]] (kuasa Isvara).     
* **Karmamala** adalah sekatan yang disebabkan oleh [[karma]] lama.     
Dengan bantuan yoga, 'Pasu' dapat membersihkan dirinya daripada semua kekotoran ini dan mencapai keadaan ''duhkhanta'' (penghapusan segala duka dan penderitaan).     

==== YOGA ====
Yoga diberikan maksud **'samyoga**<nowiki/>' (kesatuan) Atman ('Pasu') dan Isvara (Pasupati).

Ini merangkumi tindakan tersisih atau melepaskan diri daripada segala keselesaan dan nikmat duniawi dan melihat Isvara sebagai satu-satunya matlamat hidup. Yoga ini boleh dicapai dengan rahmat Isvara atau dengan berserah sepenuh pada-Nya.     

Amalan ***Yama*** seperti [[ahimsa]] (ketidak-ganasan), ''brahmacharya'' (mengawal nafsu), ''satya'' (bercakap benar), ''asangraha'' (tidak mengumpul harta-benda), adalah ''sadhana-sadhana'' yang amat berguna untuk yoga. Begitu juga dengan **Niyama** iaitu ''akrodha'' (mengawal kemarahan), ''guruseva'' (khidmat pada guru), ''sauca'' (kebersihan), ''mitahara'' (pemakanan sederhana) dan ''jagarukata'' (sentiasa berhati-hati).     

==== VIDHI ====
Ini adalah ''Pancartha'' keempat. Ia bermaksud aktiviti-aktiviti seperti ''bhasmasnana'' (meliputi badan dengan abu suci), ''upahara'' (secara sengaja melakukan sesuatu yang akan menyebabkan orang ramai menjauhi seseorang sadhaka), ''japa'' (mengulangi mantera Shiva), dan ''pradakshina'' (mengelilingi Shivalinga secara ritual). 

==== DUHKHANTA ====
Ini ialah ''Pancartha'' terakhir. Ia bermaksud kesudahan segala duka dan penderitaan, sama seperti kebebasan atau Mukti. Ini dicapai dengan menarik minda daripada segala objek duniawi dan mengarahkannya pada Pasupati. Dengan ini, 'pasu' dapat berserah sepenuhnya pada Pasupati dan hidup berhampiran-Nya (''samipa prapti''). Dalam mukti ini, Jiva tidak akan 'hidup bersendirian' (**Kaivalya*<nowiki/>', seperti dalam sistem [[Sankhya]]) atau penyatuan sepenuhnya ('<nowiki/>*Aikya*<nowiki/>' seperti dalam [[Advaita Vedanta]]). 'Pasu' akan berada selama-lamanya bersama Pasupati.

Menurut karya-karya Pasupata, kuasa-kuasa ajaib akan diperolehi pada tahap *duhkhanta*. Namum, seorang Yogi tidak digalakkan untuk memberi perhatian kepada kuasa ajaib kerana ia akan menghalangnya daripada mencapai mukti.   

== Saiva Siddhanta ==
Rencana utama: [[Saiva Siddhanta]] 

'[[Saiva Siddhanta]]' bermaksud doktrin Saivisme pada amnya. Namun, ia telah menjadi terma yang digunapakai untuk mengenalpasti falsafah Saivisme dari Tamil Nadu selama 1300 tahun. Ia lebih merupakan suatu agama mistik daripada suatu sistem falsafah Hindu yang teratur dan spekulatif. Agama ini berasaskan kepada karya-karya 63 orang Nayanar atau [[Nayanmar]] yang telah hidup antara kurun ke-7 hingga ke-12 Masihi. 

Ayat-ayat suci [[Tirumurai]], karya utama [[Saiva Siddhanta]] yang disenaraikan oleh [[Nambi Andar Nambi]] (1000 Masihi) adalah seperti berikut:  

Percubaan pertama untuk menghasilkan karya Saivisme Tamil yang teratur telah dilakukan oleh [[Meykandar]] (kurun ke-13) dalam karya popularnya *Sivajnanabodham*, sebuah karya pendek dengan 12 aforisme. Nampaknya, karya ini merupakan suatu terjemahan Tamil daripada karya asal Sanskrit. 

Karya utama lain ialah *Sivajnana Sittiyar* oleh [[Arunandi]], seorang pengikut [[Meykandar]]. Karya ini dan beberapa ulasan-ulasannya masih popular. 

[[Sivajnanabodham|S*ivajnanabodham*]] menyebut dan menghuraikan tiga konsep asas utama - Pati, pasu dan pasa dan memberikan sadhana untuk pasu menyedari Pati dan phala atau hasil amalan rohani yang diperolehi oleh seseorang. 

Falsafah Saiva Siddhanta adalah hampir serupa dengan falsafah kultus [[Pasupata]]. Perbezaannya ialah Saiva Siddhanta menerima 36 prinsip asas (seperti [[Saivisme Kashmir]]) sementara [[Pasupata]] hanya menerima 25. 

== Vira Saivisme / Lingayat ==

=== Pengenalan ===
Vira Saivisme atau Agama Lingayat ialah suatu Saivisme yang berleluasa di [[Karnataka]], India Selatan. Menurut pendapat orthodoks, agama ini ialah suatu agama purba yang berasal daripada guru-guru seperti [[Revanaradhya]], [[Marularadhya]], [[Panditaradhya]], dan lain-lain. Namun, ini disangkal oleh segolongan yang lain. 

Dalam zaman sejarah, [[Basavesvara]] (1186 Masihi), juga dikenali sebagai [[Basavanna]] atau [[Basava]] yang menjadi perdana menteri [[Raja Bijjala]] (yang memerintah daripada 1157 - 1167 Masihi) ialah reformis utama (kalau bukan pengasas) mazhab ini. 

Mazhab ini juga telah diperkayakan oleh lebih 300 guru-guru dan orang-orang alim seperti [[Allama Prabhu]], [[Cannabasavanna]] dan [[Akka Mahadevi|Akka Mahadevi.]] Mereka telah memperbaharui gerakan agama dan sosial pada zaman mereka. 

=== Dogma-Dogma Utama ===
Satu ciri khas Vira Saivisme ialah kepentingan utama yang diberikan kepada [[Shivalinga]] sebagai satu-satunya simbol Tuhan [[Mahadeva|Shiva]]. Oleh itu, mazhab ini juga dikenali sebagai 'Lingayata' (agama yang menganggap Linga sebagai asas utamanya). Seorang yang menerima Diksha dalam mazhab ini akan mendapat sebuah Shivalinga daripada guru yang bertauliah. Shivalinga tersebut mesti sentiasa dipakai pada badan seseorang agar seluruh badannya menjadi suci. 

Rukun-rukun utama mazhab ini ialah:
* Shiva ialah Tuhan Maha Esa. 
* Simbol utama Shiva ialah Linga. 
* Mantera Panchakshari, Namassivaya, adalah mantera yang paling berkuasa. 
* Kod tingahlaku yang utama ialah *Pancacara* dan *astavarana*.
* Falsafah sistem ini ialah Sakti Visistadvaita 
* Bagi menjelaskan proses evolusi dunia ini, mazhab ini juga menerima 36 tattva atau prinsip yang diberikan oleh Shaivisme Kashmir.

=== Disiplin-Disiplin Praktikal ===
Jiva atau Pasu adalah sama bijaknya dengan Shiva atau Pati. Tetapi disebabkan tiga kekotoran iaitu *anavamala*, *mayiyamala*, dan *karmamala*, kebijaksanaan Pasu telah dicemari. 

Bagi menyucikan dirinya daripada tiga kekotoran, seseorang perlu mendapatkan *Diksha* daripada seorang guru yang bertauliah. Diksha ialah sebuah ritual yang mudah di mana guru akan menyembah Shivalinga dan kemudian, mengikat Shivalinga pada leher pengikutnya seperti seutas rantai. Biasanya, Linga akan dibubuh pada sebuah peti kecil perak. Dalam proses ini, guru akan memberikan mantera (Namassivaya) dan memindahkan kuasa rohaninya kepada pengikut. 

Mazhab ini juga membenarkan golongan wanita untuk mendapat Diksha. 

Seseorang yang melalui Diksha dikehendaki untuk mengamalkan lima disiplin yang dikenali sebagai Pancacara dan melindungi dirinya dengan lapan 'liputan', Astavarana yang disenaraikan oleh sistem ini. 

Dengan mengamalkan pancaracara dan astavarana, seorang Lingayat akan bebas daripada kekotoran dan badannya akan menjadi suci. Maka, secara teori, orang itu tidak perlu mengamalkan Sutaka (pantang-larang) atau jasadnya tidak perlu dibakar selepas kematiannya. Oleh itu, mayat seorang Lingayat akan dikebumikan. 

==== Pancacara atau Lima Disiplin ====
* Lingacara - Pemujaan harian Shivalinga yang diperolehi semasa upacara Diksha. 
* Sadacara - Mencari rezeki yang halal dan membantu orang-orang miskin, kafir, dan rahib-rahib perantau, '
* Sivacara - Melayan para Lingayat sama seperti Shiva. 
* Bhrtyacara - Sentiasa rendah diri pada Shiva dan para penganut-Nya. 
* Ganacara - Menjaga agama dengan penuh berhati-hati, menentang sebarang penghinaan terhadap agama dan [[Tuhan (Agama Hindu)|Tuhan]] seseorang dan menentang penderaan haiwan. 

==== Astavarana atau Lapan Penutup ====
* Guru - Kepercayaan dan hormat pada guru rohani. 
* Linga - Menjaga, menyayangi dan menghormati Linga 
* Jangama - Menghormati dan berkhidmat pada golongan yogi dan rahib perantau. 
* Padodaka - Menyucikan diri dengan meminum atau merenjiskan badan dengan air yang telah digunakan untuk mencuci kaki guru rohani atau jangama. 
* Prasada - Menerima makanan yang disucikan dalam upacara sembahyang. 
* Bhasma - Memakai abu suci pada dahi atau bahagian-bahagian lain badan. 
* Rudraksha - Menggunakan kalungan rudraksha semasa Japa dan juga memakainya. 
* Mantra - Mengulangi mantera Namassivaya seperti yang diajar oleh guru rohani. 

=== Doktrin Sakti Visiṣṭadvaita ===
Sama seperti falsafah [[Vishishtadvaita|Visishtadvaita]] [[Ramanujacharya|Ramanuja]] (1017-1137 Masihi), mazhab Vira Shaivisme juga menerima falsafah [[Vishishtadvaita|Visishtadvaita]], meskipun ianya sedikit berlainan. 

Dalam sistem [[Ramanujacharya|Ramanuja]], [[Brahman]] adalah [[Advaita]] (satu tanpa yang dua), tetapi dibataskan (visiṣṭa), disebabkan [[Prakriti]] (acit) dan Jiva (cit) wujud dalam Brahman sebagai entiti-entiti yang tidak boleh dipisahkan. 

Sebaliknya, dalam Vira Shaivisme, batasan (visishta) hanya terhad pada Sakti atau kuasa Brahman, yang membantu dalam proses ciptaan, pemeliharaan dan pemusnahan. 

Brahman (Tuhan) dan Sakti-Nya tidak berbeza, sama seperti bahang tidak berbeza daripada api. Brahman juga sentiasa sedar akan kuasa-Nya. Maka, di sini *visishtatva* bermaksud hanya *vimarsa* atau kesedaran-diri tentang kuasa semulajadi. Oleh itu, sistem ini mendapat nama [[Sakti Visiṣṭadvaita|Sakti Visishtadvaita]].

=== Doktrin Ṣaṭsthala ===
Dalam Vira Shaivisme, Brahman atau Shiva dikenali sebagai 'Sthala'. [[Tuhan (Agama Hindu)|Tuhan]] ialah *Sthala* kerana seperti angkasa, atau ruang (=sthala), Tuhan juga tidak berbatas atau infinit. 

Perkataan 'Sthala' juga secara etimologi bermaksud tempat di mana dunia muncul, berkembang, bertempat dan akhirnya, ia berlerai atau hilang. 

Menurut doktrin Satsthala Siddhanta, Shiva membahagikan diri-Nya kepada dua aspek, iaitu Linga dan Anga. Linga ialah Shiva sendiri. Anga pula ialah Jiva atau roh individu. Kedua-dua ini seterusnya berpecah tiga. Linga menjadi *ishtalinga, pranalinga* dan *bhavalinga*. Anga pula menjadi *tyaganga, bhoganga* dan *yoganga*. 

Apabila Jiva melepaskan ikatan pada objek-objek duniawi, dia dipanggil sebagai *tyaganga*. Linga yang diperolehinya semasa upacara Diksha dikenali sebagai *ishtalinga* yang akan digunakannya semasa *upasana* atau sembahyang. 

Apabila dia menjadi suci dengan melakukan *upasana* pada ishtalinga, dia akan menikmati dunia dengan rahmat Shiva. Ketika itu, dia dikatakan menjadi *bhoganga* dan dia mengalami *pranalinga* (kewujudan Shiva dalam hatinya). 

Apabila dia terus maju dalam disiplin rohani, sehingga mencapai tahap kesedaran tertinggi di [[Sahasrara Cakra]], dia dipanggil sebagai *yoganga'' dan dia menikmati kebahagiaan tertinggi dengan mengenali dirinya sebagai Shiva yang kini dipanggil sebagai Bhavalinga.

### Kesimpulan
Vira Shaivisme ialah suatu agama purba Saivisme. Agama ini telah diperkayakan oleh ramai golongan alim. Ia juga telah menyuarakan pembaharuan dan kesamarataan dalam masyarakat. Kepentingan diberikan kepada kerja dan perkhidmatan, bukan sahaja sebagai suatu obligasi sosial, tetapi juga sebagai sebahagian daripada perkembangan rohani seseorang. Ini menyebabkan mazhab ini menarik ramai penganut-penganut. Walaupun secara beransur-ansur, aspek pembaharuan sosial telah hilang (disebabkan amalan sistem kasta yang ketat), namun, aspek-aspek lain sistem ini sesungguhnya telah memperkayakan Hinduisme.

## Lihat juga

* Falsafah India
* Falsafah Vedanta
* Advaita Vedanta
* Saiva Siddhanta

## Bahan Lanjut
Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism, Saivism

https://raneenarendranath.blogspot.my/

## Rujukan