Afonso de Albuquerque

**Afonso de Albuquerque, [[Demang]] I Goa**  (1453–16 Disember 1515) ialah seorang laksamana tentera laut, penjajah, negarawan dan pengembang Empayar Portugal di Lautan Hindi. Beliau juga merupakan tokoh yang menyebabkan keruntuhan Kesultanan Melayu Melaka pada 24 Ogos 1511, dan yang membina Kota A Famosa untuk menyekat penentangan orang-orang Melayu Melaka.

Afonso meneruskan rancangan Portugis iaitu menentang Islam, menyebarkan agama Kristian, dan merampas perdagangan rempah dengan mentadbirkan kuasa Portugis di Asia. Antara beberapa perkara yang beliau pernah lakukan ialah: beliau pernah menakluk Goa, merupakan orang Eropah dari Zaman Pembaharuan pertama yang menjarah Teluk Parsi, dan beliau mengetuai pelayaran Eropah pertama ke Laut Merah. Kerja-kerja ketenteraan dan pentadbiran beliau memainkan peranan penting dalam pengasasan dan pengukuhan Empayar Portugis di Asia Timur, Asia Barat, dan haluan rempah di Oceania timur.

Afonso amat mahir dalam bidang perang dan pembentukan perancangan perang—beliau pernah cuba untuk menutup semua haluan laut dari Lautan Hindi ke Lautan Atlantik, Laut Merah, Teluk Parsi, dan Lautan Teduh, yang membentuk sebuah *mare clausum* (laut tertutup) di bawah kawalan Portugis untuk menentang Empayar Uthmaniyah, puak Islam dan juga puak Hindu. Semasa mengembangkan Empayar Portugal, Alfonso cetuskan sebuah pertempuran yang dinamakan Perang Uthmaniyah–Portugal, yang berlangsung selama bertahun-tahun. Banyak pertikaian dan pertengkaran Uthmaniyah–Portugal terjadi di Lautan Hindi, di Teluk Parsi untuk dapat kawalan haluan perdagangan rempah, dan di persisiran India. Kehebatan beliau dalam bidang perang dan kempen-kempen menentang Kerajaan Uthmaniyah dan lain-lain menyebabkan Portugal menjadi empayar raya pertama di dunia. Beliau pernah mengalahkan tentera darat dan laut yang lebih hebat daripada beliau. Contohnya, penaklukan Hormuz pada tahun 1507 menentang pihak Parsi berjaya dengan tujuh buah kapal armada. Beliau juga merupakan individu utama dalam peristiwa penaklukan Goa pada tahun 1510 dan penaklukan Melaka pada tahun 1511. Beliau dilantik sebagai laksamana Lautan Hindi, dan ketua "pelayaran laut Arab dan Parsi" pada 1506.

Dalam lima tahun terakhir hayatnya beliau bertugas dalam bidang pentadbiran, dan sebagai gabenor kedua India Portugis, beliau memanjangkan hayat empayar Portugis. Beliau mengetuai perdagangan antara Eropah dengan China Ming bersama utusan Rafael Perestrello, dengan Siam bersama utusan Duarte Fernandes, dan dengan Timor, menerusi Malaysia dan Indonesia dalam pelayaran yang diketuai oleh António de Abreu dan Francisco Serrão. Beliau juga bantu dalam hubungan diplomatik dengan Habsyah dengan mengutuskan paderi João Gomes dan João Sanches, dan mentadbirkan hubungan diplomatik dengan Parsi, semasa Wangsa Safawiyah.

Beliau digelar sebagai "Yang Keji", "yang Agung", "Kaisar Timur", "Singa Samudera", dan "Dewa Perang Portugal". Kini, beliau dipandang benci oleh masyarakat Melayu dan Islam atas pendalangan beliau dalam kejatuhan Kesultanan Melaka, cubaan mengambil jasad Nabi Muhammad sebagai tebusan dan banyak lagi.

## Riwayat hidup
Beliau dilahirkan di Alhandra, berhampiran Lisbon, Portugal, dan merupakan anak kedua kepada Gonçalo de Albuquerque, Tuanan Vila Verde dos Francos (yang memegang jawatan penting di dalam istana), dan Dona Leonor de Menezes. Bapanya juga mempunyai darah keluarga diraja Portugal melalui keturunan luar nikah. Afonso menerima pendidikan dalam matematik dan bahasa Latin klasik di istana Afonso V, dan selepas kemangkatan maharaja itu, beliau berkhidmat di Afrika buat suatu tempoh. Apabila pulang, beliau dilantik sebagai ketua pengiring raja (*estribeiro-mor*) kepada John II dari Portugal. 

Latihan Afonso semasa muda diceritakan oleh Diogo Barbosa Machado: *“D. Afonso de Albuquerque, yang digelar Agung atas sebab jasa baiknya, kerana telah memahat hati Eropah dengan kekaguman, dan hati Asia dengan ketakutan dan gentar, [beliau] dilahirkan pada tahun 1453, di sebuah Estet yang dipanggil, atas sebab keindahan tempat itu, Bandar Kayangan Alhandra, enam farsakh jauhnya dari Lisbon. Beliau merupakan anak kedua Gonçalo de Albuquerque, Tuanan Villaverde, dan D. Leonor de Menezes, anak perempuan D. Álvaro Gonçalves de Athayde, [[Count]] kepada [Mukim] Atouguia, dan isterinya D. Guiomar de Castro, dan perbetulan kezaliman alam ini dengan memanjat segala puncak kebaikan, biar pun politik mahupun akhlak. Beliau menerima pendidikan di Istana Raja D. Afonso V, dan dalam empunya gelanggang beliau bersaing kuat sehingga setaraf dengan si Dewa Perang Afrika (Afonso V)".*

## Khidmat tentera semasa muda
Afonso berkhidmat di Afrika Utara selama 10 tahun. Di sana, beliau peroleh pengalaman dalam bidang perang daripada kempen-kempen menentang pihak Muslim dan Uthmaniyah.

Pada tahun 1471, di bawah perintah Afonso V dari Portugal, beliau hadir dalam penaklukan Tangier dan Arzila di Maghribi, dan berkhidmat sebagai seorang pegawai selama beberapa tahun. Pada tahun 1476 beliau menjadi pengiring Putera João dalam perang menentang Kerajaan Kastil, di Semenanjung Iberia, dan dalam Perang Toro. Alfonso terlibat dalam sebuah kempen di semenanjung Itali pada tahun 1480 untuk menyelamatkan baginda Fernando II dari Aragón daripada serangan Uthmaniyah di Otranto. Apabila Alfonso pulang pada tahun 1481, Putera João ditabalkan sebagai Raja João II manakala Alfonso dikurniakan pangkat Pegawai Kendera (*Master of the Horse, *'penjaga kuda') atas segala jasanya, dan ketua pengiring diraja (*estribeiro-mor*) yang beliau pegang sepanjang pemerintahan baginda João II (1481–95). Pada tahun 1489, beliau kembali ke Afrika Utara sebagai panglima pertahanan kota Graciosa, sebuah pulau di sungai Luco berhampiran bandar Al-Araisy, Maghribi. Pada tahun 1490 pula, beliau jadi seorang hulubalang kepada Raja João II, dan kemudian pulang ke Arzila pada tahun 1495, tempat di mana saudaranya Martim mati berperang bersamanya dahulu.

Afonso mencapai kejayaan dalam banyak kempen perang di Afrika dan Laut Mediterranean, tetapi Asialah tempat yang paling terjejas akibat beliau.

### Kembara pertama ke India, 1503

Baginda Manuel I berasa segan terhadap Afonso semasa pertabalan baginda. Kerana Afonso kawan kepada mendiang Raja João II tambahan pula Afonso tujuh belas tahun lebih tua daripada baginda. Pada 6 April 1503, lapan tahun kemudian, Afonso sertai operasi ke India bersama sepupu beliau Francisco de Albuquerque. Setiap seorang menakhodai tiga buah kapal, bersama Duarte Pacheco Pereira dan Nicolau Coelho. Mereka melancarkan serangan ke atas Zamorin dari Kalikut (*Calecute*, Kozhikode) dan berjaya meletakkan Raja Negeri Cohin (*Cohim*, Kochi) di takhta. Sebagai balasan, Raja tersebut membenarkan mereka untuk membina sebuah kota Portugis bernama *Immanuel* (Kota Kochi) dan mulakan perdagangan dengan Quilon (*Coulão*, Kollam). Semua ini menjadi permulaan Empayar Portugis timur.

### Kembara kedua ke India, 1506
Pada Julai 1504, Alfonso pulang dan disambut oleh baginda Raja Manuel I dengan baik. Baginda meletakkan Alfonso sebagai pemerintah kepada lima buah kapal dalam enam belas armada ke India pada tahun 1506 atas jasa Alfonso dalam perancangan Empayar Portugis di Asia, dan diketuai oleh Tristão da Cunha. Rancangan mereka adalah untuk merampas Pulau Soqotra dan dirikan sebuah kota di sana dan tutup perdangangan di Laut Merah. Alfonso menyamar sebagai "ketua nakhoda Pantai Arab", dan belayar di bawah arahan Tristão da Cunha sehingga sampai ke Mozambique. Beliau bawa sepucuk surat berekat dengan misi rahsia yang diperintahkan oleh Raja: setelah selesai misi pertama, beliau kena gantikan wizurai pertama India, Francisco de Almeida, yang penggalnya akan tamat dua tahun lagi. Sebelum berangkat, beliau mengesahkan anaknya lahir pada tahun 1500, dan menulis wasiatnya.

#### Penaklukan pertama Soqotra dan Hormuz, 1507
Tanggal 6 April 1506, armada berlayar dari Lisbon ke India. Afonso terpaksa kemudi kapalnya sendiri selepas mualim kapalnya (jurumudi) hilang semasa mula belayar. Di Selat Mozambique, mereka selamatkan Kapten João da Nova, yang mengalami masalah dalam perjalanan balik dari India; kemudian da Nova dan kapal kerakahnya, *[[Flor de la mar]]*, sertai armada da Cunha. Dari Malindi di Kenya, da Cunha kirim utusan ke Habsyah. Antara paderi yang dihantar ialah João Gomes, João Sanches dan Sid Mohammed dari Tunisia; dan dari sana, Alfonso berjaya hantarkan mereka ke Tanjung Guardafui (Filuk). Selepas menyerang bandar-bandar Arab di timur Afrika, mereka menawan Soqotra dan bina sebuah kota di Suq untuk dirikan sebuah pengkalan dan hentikan perdagangan antara Laut Merah dan Lautan Hindi. Tetapi empat tahun kemudian, Soqotra terbiar kerana ia bukanlah sebuah pengkalan yang mempunyai apa-apa manfaat kepada rancangan Portugis.

Di Soqotra, Tristão dan Afonso berpisah: Tristão da Cunha belayar ke India, di mana beliau hulurkan bantuan kepada pihak Portugis yang dikepung di Kannur, sementara Afonso bawa tujuh kapal dan 500 anak kapal ke Hormuz di Teluk Parsi, yang merupakan salah sebuah pusat dagangan utama di Asia. Dalam perjalanannya, beliau juga takluk bandar-bandar Kuryat, Muscat pada Julai 1507, dan Khaur Fakan yang menerima bandar Kalhat dan Sohar sebagai hadiah. Afonso tiba di Hormuz pada 25 September dan kemudian menawan negeri tersebut, yang setuju menjadi sebuah negeri ufti kepada Raja Portugis.

Hormuz dahulunya sebuah negeri ufti kepada Syah Ismail dari Parsi. Dalam suatu peristiwa, beberapa utusan Parsi datang ke Alfonso selepas beliau menakluk Hormuz, dan mengarahnya untuk bayar ufti kepada mereka. Afonso arahkan orangnya untuk beri sejumlah peluru meriam, panah dan senjata, sambil menempelak mereka, "inilah wang dari Portugal untuk bayar ufti kepada barangsiapa yang berani mintanya dari tanah kuasaan Baginda Manuel, Raja Portugal, Tuan Hindia dan kerajaan Hormuz."

Menurut Brás de Albuquerque, Syah Ismaillah yang mencipta gelaran "Singa Samudera". Afonso mula membina Kota *Our Lady of Victory* (boleh diterjemahkan kepada "Kota Dang Wijaya"), yang kemudiannya dinamakan kepada Kota *Our Lady of the Conception* ("Kota Dang Bunting).

Namun, beberapa pegawai di bawahnya enggan melakukan kerja berat tersebut dan selepas mendakwa Afonso mengambil kesempatan daripada tugasan sebenarnya, mereka berangkat ke India. Kini Afonso kehilangan dua buah kapal, tidak punyai sebarang bekalan, dan tidak dapat meneruskan jawatan beliau lagi. Beliau menjarah penduduk di pesisiran selepas terpaksa meninggalkan Hormuz pada Januari 1508 untuk membekalkan penempatan Soqotra. Afonso kembali ke Hormuz, dan akhirnya belayar ke India.

#### Ditangkap di Kannur, 1509
Afonso tiba ke Kannur di persisiran Malabar pada Disember 1508, dan membuka surat berekat yang diutuskan oleh Raja sebelum wizurai Dom Francisco de Almeida, yang akan jadi gabenor selepas Almeida. Wizurai itu, dengan bantuan pegawai yang tinggalkan Afonso di Hormuz, mendapat perintah diraja yang sama tetapi enggan patuh, dan membantah kerana penggal beliau tamat pada bulan Januari dan beliau berhasrat untuk tebus kematian anaknya dengan melawan tentera laut Mamluk Amir Husain Al-Kurdi, lalu menolak tawaran Alfonso untuk bertarung demi jawatan tersebut. Afonso mengelak pergolakan yang jika berlaku pasti mencetuskan perang, dan berpindah ke Kochi dan menantikan perintah lanjut daripada Raja, sambil mengurus rombongan pengiringnya. Beliau dikatakan oleh Fernão Lopes de Castanheda yang beliau berdepan dengan pembangkang yang memihak kepada Almeida dengan sabar. Oleh kerana beliau semakin keseorangan, beliau menulis sepucuk surat kepada Diogo Lopes de Sequiera, yang berlabuh ke India baru-baru itu, tetapi Sequeira sebaliknya menjadi pengikut Almeida. Pada masa yang sama pula, Afonso menolak cubaan daripada pihak lawan Almeida untuk merampas sahaja kuasanya.

Pada 3 Februari 1509, Almeida berperang dalam Pertempuran Diu menentang armada Mamluk, Uthmaniyah, Zamorin dari Kalikut, dan Sultan Gujarat, untuk menebus nyawa anaknya yang terkorban. Kemenangannya muktamad: Uthmaniyah dan Mamluk meninggalkan Lautan Hindi, melanjutkan usia pemerintahan Portugis seratus tahun lagi. Pada bulan Ogos, setelah sebuah petisyen yang dikemukakan oleh bekas pegawai Afonso, dengan bantuan Diogo Lopes de Sequeira, Afonso diguling daripada jawatannya untuk memerintah dan dihantarkan ke dalam tahanan Kota St. Angelo di Kannur.

Pada bulan September 1509, Sequeira gagal untuk berhubung dengan Sultan Melaka dan terpaksa meninggalkan 19 banduan Portugis.

## Sebagai gabenor India Portugis, 1509–1515
Afonso dibebaskan tiga bulan kemudian, menaiki armada Marsyal Portugal ke Kannur. Marsyal Portugis itu merupakan bangsawan terkemuka untuk melawat India, dan beliau bawa sebuah armada dengan lima belas kapal dan 3,000 anak kapal dihantar oleh Raja untuk pertahankan hak Afonso, dan untuk merampas Kalikut.

Pada 4 November 1509, Afonso naik menjadi Gabenor Kedua Negeri India dan memegang jawatan itu sehingga mati. Almeida pulang pada tahun 1510, Alfonso kemudian gunakan seluruh tenaganya. Beliau berhasrat untuk tawan dunia Islam dan kawal perdagangan rempah.

Sebenarnya Raja Manuel I dan ahli istana di Lisbon cuba untuk bahagikan kuasa kepada tiga bidang di Lautan Hindi. Pada tahun 1509, seorang bangsawan bernama Diogo Lopes de Sequiera dihantar dengan sebuah armada ke Asia Tenggara untuk berunding dengan Sultan Mahmud Shah dari Melaka tetapi gagal dan pulang ke Portugal. Jorge de Aguiar diberikan kuasa di rantau antara Tanjung Harapan dan Gujarat. Beliau disusuli oleh Duarte de Lemos tetapi beliau berangkat ke Kochin dan kemudian ke Portugal, meninggalkan armadanya di tangan Afonso.

### Operasi di Goa, 1510

Pada bulan Januari 1510, Afonso pergi ke Kalikut menjunjung perintah Raja untuk serang—sewaktu Zamorin tiada—namun gagal. Marsyal Fernando Coutinho ingkar arahan dan masuk ke dalam bandar tersebut di mana beliau takjub dengan kekayaan bandar itu. Akhirnya beliau diserang hendap. Semasa berundur, Alfonso ditembak di dada tetapi terselamat manakala Coutinho dibunuh semasa cuba melarikan diri.

Tidak lama kemudian, Afonso kumpulkan sebuah armada dengan 23 kapal dan 1200 orang. Laporan moden kata beliau mahu melawan armada Kesultanan Mamluk Mesir di Laut Merah ataupun kembali ke Hormuz. Tetapi Alfonso mendapat khabar dari suatu Timoji (sebuah kapal pejuang privatir untuk Kerajaan Vijayanagara) yang mereka akan lebih senang bertempur di Goa di tempat mereka berteduh selepas Pertempuran Diu, dan daripada Sultan Yusuf Adil Shah, juga dari perang dengan Kesultanan-kesultanan Dekan. Jadi Afonso menggunakan taktik mengejut dan tawan Goa daripada Kesultanan Bijapur. Dengan ini beliau telah laksanakan satu lagi tugasnya dengan penangkapan Goa, yang merupakan pelabuhan perdagangan terbaik di kawasan itu.

Serangan pertama berlaku di Goa dari 4 Mac ke 20 Mei 1510. Selepas penawanan Portugis, penduduk Hindu dan tentera Afonso mula tidak endahkan beliau berikutan serangan daripada Ismail Adil Shah. Tambahan pula dengan kubu yang tidak seberapa, Alfonso tolak tawaran berdamai daripada Sultan Ismail dan beredar dari bandar tersebut pada bulan Ogos. Armada beliau berselerak dan sebuah pemberontakan tercetus di Kochi, maka beliau berangkat ke Kota Anjediva. Kapal-kapal baharu tiba dari Portugal, tetapi untuk seorang bangsawan bernama Diogo Mendes de Vasconcelos di Melaka yang baru sahaja diberikan kebenaran perintah di kawasan itu.

Tiga bulan kemudian pada 25 November, Alfonso tiba di Goa dengan armada yang baharu. Diogo Mendes de Vasconcelos terpaksa iringi beliau dengan kapal bantuan ke Melaka dan lebih kurang 300 bantuan Malabar dari Kannur. Dalam masa sehari, mereka merampas Goa daripada Ismail Adil Shah dan sekutu Uthmaniyah baginda menyerah kalah pada 10 Disember. Lebih kurang 6000 ke 9000 pejuang Muslim dari bandar itu terkorban, sama ada mati dalam pertempuran mahupun lemas semasa cuba larikan diri. Afonso mendapat sokongan warga Hindu kerana menewaskan orang Islam, tetapi membuat Timoji geram kerana dia ingin menjadi gabenor. Alfonso membalas jasanya dengan melantik beliau sebagai Ketua Wazir (Aguazil) bandar tersebut, seorang pentadbir dan wakil warga Hindu dan Muslim, sebagai seorang penafsir budaya dan adat di sana. Beliau kemudian mengurangkan jumlah ufti yang harus dibayar.

Di Goa, Afonso asaskan kilang syiling Portugis pertama di timur selepas saudagar Timoja suarakan aduan mereka tentang kekurangan matawang, dan Afonso mengambil peluang ini untuk mengukuhkan lagi penaklukan mereka. Syiling yang berdasarkan syiling yang telahpun wujud ini mempunyai salib di sebelah dan sfera armila, sebelah lagi menujukkan jata Raja Manuel. Matawang *cruzado* atau *manueis* emas, *esferas* dan *alf-esferas* perak, dan "leais" gangsa dicetak. Satu lagi kilang syiling dibina di Melaka pada tahun 1511.

Di Goa, Afonso bina *Hospital Real de Goa* (Hospital Diraja Goa) bersebelahan Gereja Santa Catarina. Apabila beliau terdengar bahawa doktor di hospital itu meletakkan harga perubatan yang tinggi, Alfonso panggil mereka bermesyuarat, dan berkata "Kalian mengenakan bayaran pakar perubatan dan langsung tidak tahu penyakit apa orang-orang yang berkhidmat demi Raja kita mati menghidapi" dan paksa mereka bekerja di tembok kota sepanjang hari dari siang sehingga malam.

Walaupun sering diserang, Goa menjadi pusat pentadbiran India Portugis dan penaklukan menyebabkan kerajaan jiran lain patuh: Sultan Gujarat dan Zamorin dari Kalikut hantarkan duta, tawaran pakatan dan geran untuk pengukuhan.

Afonso kemudian menggunakan Goa untuk merampas perdagangan rampah, untuk menjual kuda Parsi kepada Vijayanagara dan putera-putera Hindu dengan balas mereka bantu Portugis dalam peperangan.

### Penaklukan Melaka, 1511

Afonso berkata kepada tenteranya kenapa Portugis mahu tawan Melaka:

: "*Raja Portugal telah perintah kepada aku untuk berangkat ke [[Selat Melaka|Selat]] [Melaka], kerana...inilah tempat yang paling sesuai untuk putuskan perdagangan orang Muslim...yang dilakukan di sini. Jadi ia adalah suatu tugasan daripada Tuhan Kita kita ke sini; dengan menawan Melaka, kita akan tutup Selat [Melaka] supaya orang Muslim tak akan sekali lagi dapat bawa rempah mengikut haluan ini.... Aku pasti yang, kalau perdagangan dengan Melaka dirampas dari tangan mereka, Kaherah dan Mekah pasti akan punah-ranah.*" (daripada *The Commentaries of the Great Afonso de Albuquerque*)

Tanggal Februari 1511, menerusi seorang saudagar Hindu bernama Nina Chatu, Afonso menerima sepucuk surat daripada Rui de Araújo, salah seorang daripada 19 banduan Portugis yang ditahan di Melaka sejak 1509. Ia menyuruh Afonso kerahkan seluruh armada untuk bebaskan mereka, dan ia juga mengandungi maklumat teliti berkenaan kubu dan pertahanan Melaka. Afonso bawa ia ke Diogo Mendes de Vasconcelos untuk majukan armada bergabung. Pada April 1511, selepas mengukuhkan Goa, beliau kumpulkan sebanyak 900 orang tentera Portugis, 200 Hindu askar upahan dan lebih kurang lapan belas buah kapal. Beliau mula tuju ke Melaka, mengingkari perintah  dan kehendak Diogo Mendes yang ingin mengetuai pengembaraan tersebut. Afonso akhirnya tumpukan seluruh kerajaan Portugis di Lautan Hindi. Selepas menakluk Melaka, beliau utuskan surat kepada Raja tentang pendapat beliau bertentangan dengan pendapat Diogo Mendes, bahawa jika mereka bahagikan kuasa pasti binasalah Portugis di India. Di bawah pemerintahan beliau ialah Ferdinand Magellan yang pernah terlibat dalam misi perwakilan bersama Diogo Lopes de Sequeira pada tahun 1509.

Selepas tersalah mula ke Laut Merah, mereka belayar ke Selat Melaka. Pusatnya, kota Melaka merupakan bandar terkaya yang Portugis pernah cuba tawan serta juga merupakan pusat perdagangan yang disentuh saudagar-saudagar dari Gujarat, China, Jepun, Jawa, Benggala, Parsi, tanah Arab dan banyak lagi; Melaka turut ditulis Tomé Pires mempunyai kekayaan yang tiada tara. Walaupun ia merupakan kota yang kaya, hampir semua kota tersebut dibina dengan kayu dengan beberapa binaan batu, tetapi ia tetap dikawal yang terdiri daripada 20,000 orang askar dan 2000 senjata bedil seperti meriam. Kota Melaka menjadi lemah lagi kerana kerajaan Sultan Mahmud Shah memilih kasih terhadap golongan Muslim dan menyebabkan pedagang lain berasa terhina.

Afonso kini berdepan dengan kota Melaka, kapalnya ditaburi panji-panji dan lepaskan berdas-das meriam. Beliau perintah Sultan untuk bebaskan banduan dan bayar ganti rugi, dan menuntut kebenaran untuk dirikan sebuah pusat dagangan. Sultan Mahmud akhirnya bebaskan banduan tetapi langsung tidak terkejut akan pasukan armada Portugis yang kecil. Alfonso kemudian bakar beberapa kapal di pelabuhan dan empat binaan di pantai. Sungai Melaka membahagikan kota tersebut kepada dua, dan jambatan tersebut menjadi tempat yang sesuai untuk menyerang. Pada 25 Julai sewaktu fajar,  Portugis mendarat dan pertempuran yang sengit. Akhirnya jambatan tersebut jatuh ke tangan Portugis pada waktu petang. Selepas Sultan langsung tidak endahkan mereka, mereka kembali ke kapal dan sediakan jong (diberi oleh pedagang China), memenuhkan ia dengan orang, senjata bedil dan beg pasir. Ia diketuai oleh António de Abreu naik sungai sewaktu air pasang dan mereka mendarat pada hari seterusnya. Selepas pertarungan sengit di mana Sultan muncul dengan tentera gajah perang, para hulubalang bolos dan Sultan pula melarikan diri. Alfonso nantikan balas daripada Sultan. Pedagang mula meminta perlindungan dengan orang Portugis dan mereka diberi panji untuk tandakan tempat mereka supaya tidak akan dijarah. Pada 15 Ogos, Portugis menyerang semula walaupun Sultan telahpun melarikan diri dari kota. Mereka merompak dan merampas segala harta kecuali di rumah atau tempat yang ditandakan dengan panji tadi. Alfonso persediakan Melaka, kalau-kalau adanya serangan balas daripada puak Melayu dengan membina kubu. Beliau menyuruh orang suruhannya untuk buat rondaan, musnahkan masjid dan kubur dan gunakan batunya dalam projek pembinaan kota. Walaupun ia memakan masa yang amat lama tambahan pula dengan kepayahan iklim dan demam kura, kota tersebut siap dibina pada November 1511, dan gerbang yang kota kubu tinggal sehingga kini dan dinamakan "A Famosa" ('Yang Masyhur'). Kemudian Alfonso dirikan sebuah batu dengan nama orang-orang yang terlibat dalam penaklukan ini. Untuk mengelak daripada pertengkaran berkenaan turutan nama, beliau halakan ia ke sebuah dinding dengan tulisan: *<span lang="la" dir="ltr">Lapidem quem reprobaverunt aedificantes</span>* (bermaksud "Batu yang dibuang oleh tukang-tukang bangunan", daripada ramalan Daud, Kitab Mazmur 118:22–23) di hadapan.

Beliau tetapkan pentadbiran Portugis, melantik semula Rui de Araújo sebagai wakil negeri yang ditarik dahulu semasa beliau ditahan pada tahun 1509, dan melantik saudagar Nina Chatu untuk menggantikan bendahara, menjadi wakil kepada orang bukan Islam dan penasihat. Selain daripada membantu dalam urusan negeri dan pengilangan syiling pertama, beliau juga memberi jong untuk misi-misi diplomatik. Sementara itu, Afonso memberkas dan hukum bunuh saudagar kuat bernama Utimutiraja yang berhubung dengan keluarga diraja yang diusir, walaupun setelah dilantik dalam jawatan pentadbiran Portugis sebagai wakil penduduk Jawa. 

Afonso juga ada hantarkan ramai Órfãs d'El-Rei ke Melaka Portugis.

#### ''Flor de la mar'' karam, 1511
Pada 20 November 1511, Afonso belayar dari Melaka ke persisiran Malabar dengan kapal *[[Flor de la Mar]]* yang digunakan dalam penaklukan Melaka. Walaupun ia mengalami kerosakan, Afonso tetap menggunakannya untuk mengangkut harta rampasan kerana ia mempunyai isi padu yang besar. Beliau mahu tunjukkan Raja Manuel harta Melaka. Ia juga ditawarkan daripada Kerajaan Siam kepada Raja Portugal dan segala hartanya. Semasa belayar, *Flor de la Mar* dilanda ribut dan karam, tetapi Afonso terselamat.

### Pengurusan hal ehwal Melaka

#### Pengutusan kedutaan ke negeri-negeri Bago, Sumatera dan Siam, 1511
Selepas ramai saudagar Muslim dan Gujarati lari kota, Alfonso mulakan hubungan diplomatik dengan saudagar Asia Tenggara seperti China supaya mereka berbaik dengan Portugis. Perwakilan perdagangan dan diplomat diutuskan ke kerajaan berdekatan: Rui Nunes da Cunha diutuskan ke Bago (atau Pegu, di Burma), di mana Raja Binyaram membalas dengan menghantarkan utusan ke Kochi pada tahun 1514 dan Sumatera, raja-raja Kampar dan Indragiri di Sumatera hantar utusan kepada Alfonso sebagai penerimaan kuasa Portugis, dan menjadi negeri lindungan kepada Melaka. Alonso tahu Siam sangat sukakan Melaka, jadi beliau hantar Duarte Fernandes sebagai utusan diplomat ke Kerajaan Siam (Thailand), dan kirimkan sebuah kapal jong China. Duarte Fernandes ialah salah seorang daripada banduan Melaka dahulu, dan telah peroleh maklumat dan budaya negeri tersebut. Beliau menjadi orang Eropah pertama yang menjejak tanah Siam, dan telah jalinkan hubungan persahabatan antara kerajaan Portugal dan istana Raja Siam Ramathibodi II. Beliau akhirnya pulang dengan utusan dari negeri Siam bersama-sama hadiah dan surat kerada Alfonso dan Raja Portugal.

#### Pengembaraan ke Kepulauan Maluku, 1512

Pada bulan November, selepas menawan Melaka dan dapat tahun lokasi "kepulauan rempah", Alfonso hantar tiga buah kapal yang diketuai oleh António de Abreu dan panglima timbalan Francisco Serrão untuk pergi mencarinya. Pelaut Melayu diupah untuk bawa mereka ke Jawa, Kepulauan Nusa Tenggara, Pulau Ambon ke Kepulauan Banda, dan tiba pada tahun 1512. Di sana mereka duduk selama sebulan membeli dan mengisi kapal mereka penuh dengan buah pala dan cengkih. António de Abreu kemudian belayar ke Pulau Ambon sementara Serrão pergi ke Kepulauan Maluku, tetapi kapal karam di Pulau Seram. Sultan Abu Lais dari Ternate terdengar mereka terdampar, dan baginda mengambil peluang untuk gabung kuasa dengan sebuah negeri asing yang kuat. Mereka dibawa ke Ternate pada tahun 1512 dan dibenarkan untuk membina sebuah kota di sana, dinamakan *<span lang="pt" dir="ltr">Forte de São João Baptista de Ternate</span>* (Kota Santo John si Pembaptis di Ternate).

#### Pengembaraan ke China, 1513

Awal tahun 1513, Jorge Álvares yang belayar di bawah perintah Afonso, dibenarkan untuk labuh ke Pulau Lingding, di Delta Sungai Mutiara di selatan China. Tidak lama kemudian, Alfonso utuskan Rafael Perestrello ke selatan China untuk jalinkan hubungan perdagangan dengan Wangsa Ming. Dengan kapal dari Melaka Portugis, Rafael belayar ke Canton (Guangzhou) pada tahun 1513, dan sekali lagi pada tahun 1515 hingga 1516 untuk tujuan berdagang. Pengembaraan ini serta pengembaraan Tomé Pires dan Fernão Pires de Andrade, merupakan hubungan langsung pertama Eropah ada dengan China. Tetapi setelah kemangkatan Maharaja Zhengde pada 19 April 1521, pihak konservatif kerajaan yang mahu kurangkan pengaruh sida-sida menolak kedutaan baharu Portugis. Mereka berperang di laut menentang Portugis di Tuen Mun, dan Tomé terpaksa kirim surat ke Melaka yang beliau dan duta-duta lain dikurung dalam penjara sehinggalah Portugis berundur daripada mengawal Melaka dan pulangkan takhta kepada bekas Sultan Melaka (baginda dahulu negeri lindungan kerajaan Ming). Apapun, hubungan China dan Portugis pada akhirnya baik semula pada 1540-an dan pada tahun 1557 sebuah pengkalan kekal Portugis ditadbirkan di Makau di selatan China dengan kebenaran kerajaan Ming. 

### Kembali ke Kochi dan Goa

Afonso pulang ke Kochi dari Melaka, tetapi tidak boleh belayar ke Goa kerana ada berlakunya pemberontakan yang didalangi Sultan Bijapur Ismail Adil Shah, diketuai oleh Rasul Khan dan orang negeri. Semasa Afonso tiada di Melaka, pihak Portugis yang membantah penaklukan dahulu sekarang melepaskan Goa begitu sahaja, malah juga tulis surat kepada Raja untuk lepaskan ia. Afonso yang kini terkandas kerana musim tengkujuh dan hanya mempunyai beberapa orang sahaja terpaksa tunggu kapal bantuan yang diketuai anak buahnya D. Garcia de Noronha, dan Jorge de Mello Pereira untuk datang .

Semasa di Kochin, Afonso ada dirikan sebuah sekolah. Dalam sepucuk surat peribadi kepada Raja Manuel I, beliau beritahu yang beliau ada jumpa sebuah peti penuh dengan buku untuk didik peranakan Portugis (*casados*) dan pemeluk Kristian cara untuk menulis dan membaca. Dan menurut Afonso, mereka semua "sungguh pintar dan senang tangkap apa yang diajar".

Pada 10 September 1512, Afonso belayar dari Kochi ke Goa dengan empat belas buah kapal dengan 1,700 orang askar. Dengan azam untuk tawan semula Goa, beliau perintah parit digali dan tembok ditembusi. Tetapi pada hari yang mereka mahu menyerang, Rasul Khan menyerah. Afonso mahu kota tersebut diserahkan sekali dengan senjata, peluru meriam, kuda dan sebagainya, dan mahu pembelot diserahkan. Ada yang ikut Rasul Khan semasa Portugis terpaksa lari dari Goa pada Mei 1510, ada yang baru sahaja ikut. Rasul Khan bersetuju, dengan syarat mereka tidak dibunuh. Afonso setuju dan tinggalkan Goa. Beliau kotakan janjinya untuk tidak bunuh mereka, tetapi sebaliknya cacatkan mereka satu per satu. Salah seorang daripada pembelot ini ialah Fernão Lopes, yang dalam perjalanan ke Portugal untuk dipenjarakan, telah melarikan diri ke pulau Saint Helena dan hidup seorang diri untuk bertahun-tahun. Selepas menawan Goa semula, bandar tersebut menjadi pendudukan Portugis yang terhebat di India.

### Kempen di Laut Merah, 1513
Pada bulan Disember 1512, seorang utusan dari Habsyah datang dari Goa. Mateus dihantar oleh Ratu Eleni, berikutan kedatangan Portugis dari Soqotra pada tahun 1507, sebagai duta kepada raja Portugal untuk bersepakat menentang perkembangan Islam. Beliau diterima dengan baik di Goa dan dinaung oleh Afonso. Kedatangannya diumumkan oleh Raja Manuel kepada Paus Leo X pada tahun 1513. Walaupun Mateus tidak dipercayai pesaing Afonso, yang cuba buktikan Mateus sebenarnya seorang penipu atau perisik Muslim, Afonso tetap hantarkan beliau ke Portugal. Catatan mengatakan bahawa Raja Portugal berlinangan air mata mendengar laporan ini.

Pada Februari 1513, semasa Mateus di Portugal, Afonso belayar ke Laut Merah dengan 1000 orang Portugis dan 400 orang Malabar. Beliau diperintahkan untuk rampas kuasa Laut Merah demi Portugal. Soqotra telahpun ditinggalkan kerana langsung tidak berkesan untuk mengawal selat di Laut Merah ke Lautan Hindi. Dan pendapat Afonso yang Masawa (di Eritrea) boleh dijadikan pengkalan Portugis mungkin dipengaruhkan oleh laporan Mateus.

Afonso tahu yang tentera Mamluk sedang siapkan armada kedua di Suez, jadi beliau majukan armadanya dahulu sebelum Mamluk sampai ke Aden dan kepung kota tersebut. Aden ialah kota berkubu, dan walaupun mereka ada tangga untuk panjat ia, tangga-tangga tersebut binasa semasa pertempuran. Selepas separuh hari berperang, Afonso terpaksa berundur. Beliau belayar disekitar Bab al-Mandeb, dengan armada pertama Eropah yang pernah belayar mengikut haluan ini. Beliau cuba sampai ke Jeddah, tetapi angin tidak menentu dan beliau berteduh di pulau Kamaran di bulan Mei, sehinggalah penyakit dan kekurangan bekalan air melanda orang-orang Afonso dan menyebabkan beliau terpaksa beredar. Pada Ogos 1513, selepas cubaan kedua masuk Aden, beliau terpaksa kembali ke India dengan tangan kosong. Dengan tujuan memusnahkan kuasa Mesir, beliau dikatakan menimbangkan idea untuk memesongkan aliran Sungai Nil dan dengan itu menjadikan seluruh negara tandus. Yang paling dahsyat sekali, beliau merancang untuk mencuri jasad Nabi Muhammad SAW, dan mahu jadikan ia sebagai tebusan sehingga seluruh umat Islam tinggalkan Tanah Suci.

Walaupun rancangan Afonso untuk capai Suez gagal, ini merupakan serangan mendadak Kristian pertama di Laut Merah dan telah mencetuskan panik di Kaherah, malah telah mengejutkan seluruh dunia Islam.

### Penundukan Kalikut

Dalam penutupan penggal Afonso sebagai gabenor India, beliau berjaya tamatkan perbalahan antara pihak Portugis dan Zamorin, yang telah berlanjutan sejak pembunuhan orang-orang Portugis di Kalikut pada tahun 1502. Semakin binasa perdagangan dan luput lindungan dari negeri lain, akhirnya kerajaan Zamorin bersaing dengan diri sendiri. Pemerintah Zamorin akhirnya dibunuh dan digantikan dengan pihak pembangkang, dengan hasutan Afonso. Dengan itu, perbincangan perdamaian dapat dilakukan; Portugis dibenarkan untuk bina kota di Kalikut, dan dibenarkan beli seberapa banyak pun lada dan halia yang mereka mahu, dengan harga yang ditetapkan, dan separuh sahaja ufti perlu dibayar berbanding sebelum itu. Pembinaan kota bermula terus di bawah samaran ketua jurubina Tomás Fernandes.

### Pentadbiran dan diplomasi di Goa, 1514

Selepas perdamaian, pada tahun 1514 Afonso habiskan masanya dengan mengurus Goa dan menerima kedutaan daripada gabenor-gabenor India, menguatkan lagi kota mereka dan menggalakkan perkahwinan antara perawan Portugis dan wanita tempatan. Pada masa itu, wanita Portugis diharamkan daripada meneroka ke laut. Dalam tahun 1511, dengan sebuah dasar yang Afonso kuat kuasakan, kerajaan Portugis galakkan pengembara mereka untuk berkahwin dengan wanita tempatan. Untuk menggalakkan penempatan, Raja Portugal anugerahkan kebebasan dan pengecualian daripada cukai Mahkota bagi lelaki Portugis yang pergi luar negeri dan berkahwin dengan wanita di sana. Dengan ini, perkahwinan bercampur berkembang. Beliau lantik orang tempatan untuk jawatan dalam pentadbiran Portugis dan tidak kacau dengan adat tempatan (kecuali "sati", amalan membakar balu yang beliau haramkan).

Pada bulan Mac 1514, Raja Manuel utuskan kedutaan yang dibawa oleh Tristão da Cunha kepada Paus Leo X, yang pertunjukkan kota Rom dengan pelbagai haiwan eksotik dan harta dari koloni-koloni mereka dari Hindia.

Awal tahun 1514, Afonso utuskan kedutaan kepada Sultan Muzaffar Shah II dari Gujarat, pemerintah Kambay, untuk dapat kebenaran pembinaan kota di Diu, India. Utusan beliau kembali tanpa persetujuan, tetapi pertukaran hadiah ada dilakukan, seperti seekor badak sumbu India. Afonso hantarkan hadiah tersebut yang bernama *ganda*, sekali dengan penjaganya Ocem, kepada Raja Manuel. Pada lewat tahun 1515, Raja Manuel hantarkan toreh kayu badak sumbu Dürer kepada Paus Leo X sebagai suatu hadiah. Dürer tidak pernah lihat badak sumbu, yang ia merupakan spesimen pertama yang pernah dilihat di Eropah sejak zaman Rom.

### Penaklukan Hormuz dan keuzuran

Pada tahun 1513 di Kannur, Afonso menerima lawatan oleh seorang duta Parsi daripada Shah Ismail I, yang juga utuskan duta-duta ke negeri Gujarat, Hormuz dan Bijapur. Duta Bijapur tersebut menjemput Afonso untuk hantar seorang utusan balas ke negeri Parsi. Maka Miguel Ferreira pun diutuskan ke Tabriz melalui Hormuz, di mana beliau ditemu ramah dengan syah tentang rancangan untuk gulingkan Sultan Mamluk.

Pada masa yang sama, Afonso laksanakan penaklukan Hormuz. Beliau dapat tahu yang selepas Portugis berundur dari sana pada tahun 1507, seorang raja muda naik kuasa di bawah pengaruh seorang wazir Parsi yang hebat bernama Reis Hamed, dan baginda takut akan wazir itu. Di Hormuz pada bulan Mac 1515, Afonso pergi menghadap raja dan memohon wazir itu hadir sekali. Beliau dan rombongan pengiringnya terus tikam dan bunuh wazir, dan "membebaskan" raja daripada kuasanya. Maka Pulau Hormuz di Teluk Parsi pun tunduk dan menjadi negeri lindungan Empayar Portugis. Hormuz kekal di dalam tangan Portugis sehinggalah sebuah persekutuan di antara British dan Parsi akhirnya mengusir Portugis keluar pada tahun 1622. Di Hormuz, Afonso bertemu dengan Miguel Ferreira, yang pulang dengan pelbagai hadiah dan seorang duta yang membawa surat perutusan daripada Shah Ismail mengajak Alfonso untuk jadi tuanan tinggi di Parsi. Di sana Afonso uruskan hal ehwal diplomatik, menerima utusan dan menyelia pembinaan kota baharu, sementara juga jadi semakin uzur. Keuzuran beliau ada tertulis pada September 1515.

Pada bulan November 1515, beliau menaiki kapal ke Goa, namun beliau mati semasa dalam pelayaran.

#### Kematian
Hidup Afonso berakhir dengan penutup yang teruk dan memalukan. Sewaktu itu, musuh politik beliau di kerajaan Portugis sedang merancang kejatuhan Alfonso. Mereka menghasut dan berpakat menaruh perasaan iri hati dalam hati Raja Manuel terhadap Afonso, menganginkan yang Afonso sebenarnya mahu rampas kuasa India Portugis.

Semasa pulang dari Hormuz di Teluk Parsi, berdekatan pelabuhan Syaul (atau Chaul), beliau terima khabar yang sebuah armada Portugis ada datang dari Eropah, membawa perutusan yang beliau akan digantikan dengan musuh ketatnya, Lopo Soares de Albergaria. Apabila sedar yang pesaing-pesaing beliau di kerajaan telah aniaya beliau, Afonso suarakan hatinya dengan hampa dan sedih: "Berat sungguhlah pasti dosa aku terhadap Raja, kerana aku disisih baginda dan digantikan dengan mereka, dan juga disisih mereka bergantikan baginda."

Afonso dapat rasakan nyawanya semakin suntuk, beliau memakai mantel kesateria Golongan yang Dianugerahi Darjah Santiagonya lalu tuliskan wasiatnya, melantik ketua dan pegawai tinggi Hormuz, dan adakan mesyuarat terakhir dengan ketua-ketua beliau untuk tentukan masalah yang melanda Negeri India Portugis.

Beliau tulis sepucuk surat pendek kepada Raja Manuel, memohon kurniakan kepada anak kandungnya "setinggi-tinggi kehormatan dan anugerah" yang dihutangi baginda kepada Afonso. Beliau tuliskan surat tersebut dengan kata-kata yang lembut dan halus, untuk menguatkan yang Afonso amat setia kepada baginda.

Pada 16 Disember 1515, Afonso de Albuquerque mati semasa hampir tiba ke persisiran Goa. Apabila orang dapat tahu akan kematiannya, "ada tangisan hebat dari semua rumah dan jalanan", dan ramai pergi keluar ke jalan untuk saksikan mayatnya diusung atas kerusi yang dibawa oleh ketua-ketua Afonso, dan orang-orang berarak membawa obor.

Mayat Afonso dikebumikan di Goa, seperti yang diminta dalam wasiatnya, di Gereja Nossa Senhora da Serra (*Our Lady of the Hill*, atau Dang Bukit Kami), yang dibina pada tahun 1513 supaya Afonso dapat ucapkan terima kasih kepada Siti Maryam (Virgin Mary) kerana membenarkan beliau larikan diri ke pulau Kamaran. Malam itu, orang Hindu juga turut bersedih dengan orang Portugis, "kerana beliau disayangi [mereka] semua", dan ada yang berkata "Tuhan perlukan dia untuk suatu perang, dan oleh sebab itu Dia telah mengambilnya".

Di Portugal, dasar Raja Manuel menjadi tidak menentu arah. Baginda masih lagi tidak dengar khabar tentang kematian Afonso kerana teknologi komunikasi masih lagi perlahan pada zaman itu. Baginda terdengar khabar angin yang Sultan Mamluk Mesir sedang menyediakan bala tentera di Suez untuk hentikan penaklukan Hormu. Baginda insaf kerana gantikan Afonso dahulu dan terus menulis persuratan kepada Lopo Soares de Albergaria pada Mac 1516 untuk pulangkan kuasanya balik kepada Afonso dan berikan beliau semua sumber dan bahan untuk berdepan dengan Kesultanan Mamluk. Albergaria pun persiapkan tentera laut di Asia, dengan perintah untuk Alfonso dijadikan ketua panglima untuk berdepan dengan angkatan Sultan Kaherah (kalaulah beliau masih ada di India). Tragisnya, Raja Manuel akhirnya mendapat khabar bahawa Alfonso telahpun mati berbulan dahulu, dan pilihan baginda untuk lantik semula beliau sudahpun terlambat.

Selepas 51 tahun, pada tahun 1566, mayat Afonso dialihkan ke gereja *<span lang="pt" dir="ltr">Nossa Senhora da Graça</span>* (Dang Limpah Kurnia), yang binasa dan dibina semula selepas kejadian gempa bumi Lisbon 1755.

## Bibliografi
*Albuquerque, Braz de (1774). *Commentarios do grande Afonso Dalboquerque*. Lisbon: Na Regia Officina Typografica. Available in English as *The Commentaries of the Great Afonso Dalboquerque, Second Viceroy of India*. Laurier Books Ltd. /AES 2000. ISBN 978-8120615144
*Danvers, Frederick Charles (1894). *The Portuguese in India*. London: W. H. Allen. ISBN 978-1402150807 (reprint).
*Diffie, Bailey W. and George D. Winius (1977). *Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580*. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0816607826.
*Marques, António Henrique R. de Oliveira (1972). *History of Portugal*, 2nd ed. New York: Columbia University Press. ISBN 023108353X.
*Panikkar, K. M. (1929). *Malabar and the Portuguese: Being a History of the Relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663*. Bombay: D.B. Taraporevala Sons. ASIN B000878T7Q.

## Pautan luar

* The article is available here: http://encyclopedia.jrank.org/AJA_ALL/ALBUQUERQUE_ALPHONSO.html 
*Catholic Encyclopedia article