Mary Tyler Moore

**Mary Tyler Moore** (29 Disember 1936 - 25 Januari 2017) merupakan seorang pelakon, penerbit, dan peguam bela sosial Amerika Syarikat. Beliau terkenal dengan peranannya di *The Dick Van Dyke Show* (1961–1966) dan *[[The Mary Tyler Moore Show]]* (1970–1977), yang "membantu mentakrifkan visi baru kewanitaan Amerika"  dan "membujuk penonton. menghadapi ujian baru kewujudan zaman moden".     Moore memenangi tujuh Anugerah Emmy Perdana dan tiga Anugerah Golden Globe .   Beliau juga pernah dicalonkan untuk Anugerah Akademi untuk Pelakon Wanita Terbaik untuk persembahannya dalam *[[Ordinary People]]* .    Moore juga terkenal dengan peranan sokongannya dalam filem muzikal *Thoroughly Modern Millie* . Moore merupakan seorang peguam bela untuk hak asasi haiwan, vegetarianisme  dan pencegahan diabetes . 

## Kehidupan awal
Moore telah dilahirkan pada 29 Disember 1936, di kawasan kejiranan Brooklyn Heights di Brooklyn, New York City, New York, oleh ibunya bernama Marjorie (née Hackett) dan bapanya bernama George Tyler Moore yang bekerja sebagai seorang kerani.    Keluarganya yang beragama Ireland-Katolik tinggal di kawasan kejiranan Flatbush Brooklyn. Keluarga Moores kemudiannya tinggal di sebuah apartmen yang disewa di 144-16 35th Avenue di Flushing, Queens, New York City.

Moore merupakan anak sulung daripada tiga orang adik beradik; iaitu  seorang adik lelaki bernama John dan seorang adik perempuan bernama Elizabeth. Datuk Moore dari sebelah bapa, Leftenan Kolonel Lewis Tilghman Moore, memiliki rumah yang kini menjadi Muzium Ibu Pejabat Stonewall Jackson di Winchester, Virginia . 

Ketika Moore berumur lapan tahun, keluarga mereka berpindah ke Los Angeles, California atas cadangan bapa saudaranya, seorang pekerja MCA.  Dibesarkan sebagai penganut Katolik,  Moore menghadiri St. Rose of Lima Parochial School di Brooklyn sehingga gred ketiga. Di Los Angeles, Moore bersekolah di Saint Ambrose School dan Immaculate Heart High School di kejiranan Los Feliz di bandar itu.  

Adik perempuan Moore, Elizabeth meninggal dunia di usia 21 tahun disebabkan gabungan ubat tahan sakit dan alkohol. Adik lelakinya pula meninggal dunia di usia 47 tahun akibat kanser buah pinggang. 

## Kerjaya

### Televisyen

#### Penampilan awal
Moore memulakan kerjaya televisyennya sebagai "Happy Hotpoint", seorang bunian kecil menari pada peralatan Hotpoint dalam iklan TV semasa siri 1950-an *Ozzie and Harriet* .  Selepas muncul dalam 39 buah iklan Hotpoint dalam lima hari, beliau menerima bayaran kira-kira $6,000.  Beliau telah hamil semasa masih bekerja sebagai "Happy", dan ini menyukarkannya untuk menyembunyikan kehamilannya dalam kostum bunian sehingga menyebabkan Hotpoint memberhentikannya.  Moore membuat peragaan tanpa nama pada kulit album rekod, dan mengikuti uji bakat untuk peranan anak sulung Danny Thomas untuk rancangan The Danny Thomas Show, namun telah ditolak.   Tidak lama kemudian, Thomas menjelaskan bahawa Moore tidak berjaya mendapat watak dalam rancangannya kerana hidung Moore yang kecil tidak sama dengan hidungnya untuk dijadikan watak anak perempuannya. 

Watak televisyen biasa pertama Moore ialah sebagai penyambut tetamu telefon yang misteri dan glamor dalam *Richard Diamond, Private Detective* . Dilaporkan bahawa menerusi rancangan tersebut, suara Moore boleh kedengaran tetapi hanya kakinya yang muncul di kamera, menambahkan mistik watak tersebut.  Kakinya muncul dalam episod tiga pada musim ketiga, tetapi dia dirakam bermula bahagian atas pinggang dalam episod lain dengan sekurang-kurangnya sebahagian wajahnya tersembunyi.  Pada masa sama, beliau menjadi tetamu dalam siri detektif NBC John Cassavetes *Johnny Staccato*, dan juga dalam siri tayangan perdana *The Tab Hunter Show* pada September 1960 dan  *Bachelor Father* bagi episod "Bentley and the Big Board" pada bulan Disember 1960. Pada tahun 1961, Moore muncul dalam beberapa bahagian besar dalam filem dan televisyen, termasuk *Bourbon Street Beat*, *77 Sunset Strip*, *Surfside 6*, *Wanted: Dead or Alive*, *Steve Canyon*, *Hawaiian Eye*, *Thriller* dan *Lock-Up* . Beliau juga muncul dalam salah satu episod *Straightaway* pada Februari 1962.

#### ''The Dick Van Dyke Show'' (1961–1966)
Pada tahun 1961, Moore telah dipanggil untuk turut serta dalam *[[Rancangan Dick Van Dyke|The Dick Van Dyke Show]]* iaitu sebuah siri minggu berdasarkan kehidupan dan kerjaya Carl Reiner sebagai penulis rancangan aneka ragam Sid Ceasar ''Your Show of Show''. Reiner memberitahu para pelakon siri ini tidak akan bersiaran melebihi lima tahun. Rancangan itu dihasilkan oleh syarikat Danny Thomas, dan Thomas sendiri mengesyorkan nama Moore. Beliau mengingati Moore sebagai "gadis dengan tiga nama" yang ditolaknya sebelum ini.  Persembahan komik bertenaga Moore sebagai isteri watak Van Dyke, bermula pada usia 24 (11 tahun muda Van Dyke), menjadikan kedua-dua pelakon itu dan seluar capri yang dipasang tandatangannya sangat popular, dan dia dikenali di peringkat antarabangsa. Apabila beliau memenangi Anugerah Emmy pertamanya untuk watak Laura Petrie,  beliau berkata, "Saya tahu ini tidak akan berlaku lagi."  Sebagai Laura Petrie, Moore sering memakai gaya yang mengimbas kembali fesyen Jackie Kennedy, seperti seluar capri, menggemakan cita-cita Camelot pentadbiran Kennedy. 

#### ''The Mary Tyler Moore Show'' (1970–1977)

Pada tahun 1970, selepas membuat persembahan dalam muzikal khas selama satu jam *Dick Van Dyke and the Other Woman*, Moore dan suami Grant Tinker berjaya melancarkan sitkom khusus untuk Moore kepada CBS . *[[The Mary Tyler Moore Show]]* merupakan sitkom bilik berita selama setengah jam yang menampilkan Ed Asner sebagai Lou Grant iaitu bosnya yang kasar. *The Mary Tyler Moore Show* merapatkan aspek Pergerakan Wanita dengan budaya arus perdana dengan menggambarkan seorang wanita yang peramah dan berdikari yang hidupnya tertumpu pada kerjaya profesionalnya dan bukannya perkahwinan dan keluarga.   Rancangan itu menandakan kejayaan besar pertama untuk penerbit filem dan televisyen James L. Brooks, yang juga akan melakukan lebih banyak kerja untuk syarikat produksi Moore dan Tinker.  Rancangan ini terbukti sangat popular sehingga tiga watak tetap, Valerie Harper sebagai Rhoda Morgenstern, Cloris Leachman sebagai Phyllis Lindstrom dan Ed Asner sebagai Lou Grant bertukar menjadi siri mereka sendiri.

Selepas enam tahun penarafan dalam 20 teratas,  rancangan itu turun ke nombor 39 dalam musim ketujuh.  Penerbit meminta siri itu dibatalkan kerana kejatuhan rating dan takut legasi rancangan itu mungkin rosak jika diperbaharui untuk musim lain.  Walaupun penarafan menurun, pada tahun 1977 ia memenangi Anugerah Emmy ketiga berturut-turut untuk Komedi Terbaik.  Dalam tujuh musim, program itu memenangi 29 Emmy dan Moore memenangi tiga anugerah untuk Pelakon Utama Terbaik dalam sitkom.  Rekod itu tidak dapat dipecahkan sehingga 2002, apabila sitkom NBC *[[Lebih ringkas|Frasier]]* memenangi Emmy ke-30nya. 

### Kenangan
Moore menulis dua memoir. Yang pertama, *After All*, diterbitkan pada tahun 1995, beliau mengakui menjadi seorang peminum alkohol yang semakin pulih,  manakala dalam *Growing Up Again: Life, Loves, and Oh Yeah, Diabetes* (2009), dia memberi tumpuan kepada hidup dengan diabetes jenis 1 . 

## Kehidupan peribadi
Pada tahun 1995, di usia 18 tahun, Moore telah berkahwin dengan seorang jurujual berusia 28 tahun iaitu Richard Meeker,  dan dalam tempoh enam minggu beliau telah mengandung anak tunggalnya, Richard Carleton Meeker Jr.  Meeker dan Moore bercerai pada tahun 1962.  Kemudian pada tahun itu, Moore berkahwin dengan Grant Tinker, seorang eksekutif CBS dan kemudiannya pengerusi NBC, dan pada tahun 1970 mereka membentuk syarikat pengeluaran televisyen MTM Enterprises,  yang mencipta dan menghasilkan siri televisyen pertama syarikat itu, *The Mary Tyler Moore Show* . Moore dan Tinker mengumumkan perpisahan mereka pada tahun 1979  dan bercerai dua tahun kemudian.   Pada awal 1980-an, Moore mempunyai hubungan dengan Steve Martin  dan Warren Beatty . 

Pada 14 Oktober 1980, pada usia 24 tahun, anak lelaki Moore Richard meninggal dunia akibat tembakan yang tidak disengajakan di kepala semasa mengendalikan senapang patah kecil .410 .   Tiga setengah minggu sebelum itu, *[[Ordinary People]]* telah disiarkan di mana Moore memainkan watak seorang ibu yang sedang berduka atas kematian anaknya yang tidak disengajakan.

Moore berkahwin dengan pakar kardiologi Robert Levine pada 23 November 1983, di Hotel Pierre di New York City.  Mereka bertemu apabila Levine melayan ibu Moore di Bandaraya New York, selepas Moore dan ibunya pulang dari lawatan ke Vatican di mana mereka mengadakan pertemuan peribadi dengan Pope John Paul II.  Moore dan Levine kekal berkahwin selama 34 tahun sehingga kematiannya pada 2017.

## Isu kesihatan dan kematian
Moore telah didiagnosis dengan diabetes jenis 1 pada tahun 1969.  Pada tahun 2011, beliau menjalani pembedahan untuk membuang meningioma, tumor otak jinak.  Pada tahun 2014, rakan-rakan melaporkan bahawa Moore mempunyai masalah jantung dan buah pinggang dan hampir buta daripada komplikasi yang berkaitan dengan diabetes. 

Moore meninggal dunia di usia 80 tahun pada 25 Januari 2017, di Hospital Greenwich di Greenwich, Connecticut   Beliau telah dikebumikan di Tanah Perkuburan Oak Lawn di Fairfield, Connecticut dalam upacara persendirian. 

## Rujukan

### Bibliografi

* 
* 

## Pautan luar

* Mary Tyler Moore collected news and commentary at The New York Times
* 
* 
* 
* 
* Interviews:
** Appearances on C-SPAN  
** 
** Five interviews, Archive of American Television (1997)