Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan (Malaysia)

**Program Imunisasi COVID-19 Kebangsaan (PICK) di Malaysia** ialah sebuah kempen vaksinasi kebangsaan yang sedang dilaksanakan oleh kerajaan Malaysia di negara ini sebagai satu pendekatan untuk membendung penularan penyakit koronavirus 2019 (COVID-19) serta menamatkan pandemik penyakit pernafasan ini di Malaysia apabila berjaya mencapai keimunan kelompok dalam kalangan rakyat dan juga penduduk bukan warganegara yang sedang menetap di negara ini. Program vaksinasi ini merupakan program imunisasi terbesar yang pernah dilaksanakan dalam sejarah negara ini dan sedang diuruskan oleh Jawatankuasa Khas Jaminan Akses Bekalan Vaksin COVID-19 (JKJAV) sejak awal tahun 2021.

Walaupun program ini berjalan lancar, ia dilanda banyak kontroversi dan isu seperti masalah kadar pemberian vaksin yang perlahan akibat kekurangan bekalan vaksin walaupun kerajaan Malaysia telah membeli lebih daripada cukup untuk penduduk Malaysia, kelemahan dalam menentukan keutamaan terima vaksin, masalah logistik dengan sistem janji temu dan sijil vaksinasi digital MySejahtera, berita palsu mengenai vaksin, letusan wabak dan kesesakan orang ramai di pusat vaksinasi, dan juga layanan buruk daripada para sukarelawan dan pihak berkuasa terhadap pekerja asing. Video-video penerima yang mendapat suntikan kosong juga menjadi perhatian dan kerajaan mendakwa bahawa perkara tersebut berlaku akibat kecuaian manusia yang berpunca daripada keletihan yang dihadapi para jurusuntik vaksin yang terlibat. Selain itu, terdapat khabar angin mengenai slot janji temu vaksin yang dijual oleh para sukarelawan, namun perkara ini tidak dapat disahkan.

Pendekatan keseluruhan-kerajaan dan keseluruhan-masyarakat dilaksanakan dalam membantu program ini, yang melibatkan sejumlah kementerian dan agensi kerajaan, kerajaan negeri, pertubuhan bukan kerajaan (NGO), sektor swasta dan anggota masyarakat untuk memastikan bahawa program ini mencapai sasarannya. YB Haji Khairy Jamaluddin, yang juga bekas Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi telah dilantik sebagai Menteri Penyelaras bagi program imunisasi ini setelah pelantikan beliau dipersetujui oleh Jemaah Menteri hingga peletakan jawatan beliau pada 16 Ogos 2021.

Program imunisasi ini dilaksanakan secara berperingkat mulai 24 Februari 2021 hingga Februari 2022 yang bermula dengan fasa pertama yang terdiri daripada petugas kesihatan dan barisan hadapan. Bekas Perdana Menteri, Tan Sri Muhyiddin Yassin menjadi individu pertama di Malaysia yang menerima vaksin COVID-19 keluaran Pfizer–BioNTech ketika disiarkan secara langsung di seluruh negara. Berdasarkan laporan dari minggu ketiga bulan September 2021, Malaysia secara purata memberikan sekitar 244,588 dos vaksin setiap hari dan pada kadar tersebut, akan memerlukan 27 hari lagi untuk memberikan dos yang cukup untuk 10 peratus populasi lagi.

## Jawatankuasa yang bertanggungjawab

### JKJAV
**Jawatankuasa Khas Jaminan Akses Bekalan Vaksin COVID-19** (JKJAV) yang dipengerusikan bersama oleh Kementerian Kesihatan dan Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi telah ditubuhkan untuk memastikan perolehan bekalan vaksin COVID-19 untuk negara dapat dijalankan dengan lancar dan teratur. Anggota jawatankuasa ini terdiri daripada Kementerian Kesihatan Malaysia, Kementerian Kewangan Malaysia, Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi, Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan Industri, Kementerian Luar Negeri, Kementerian Dalam Negeri, Kementerian Komunikasi dan Multimedia, Majlis Keselamatan Negara (MKN), Jabatan Peguam Negara dan Penasihat Khas Kesihatan Awam kepada Perdana Menteri mengikut struktur-struktur kerajaan untuk program vaksinasi kebangsaan tersebut.

## Sejarah

### Kajian dan pemerolehan bekalan vaksin
Pada pertengahan Mac 2020, Malaysian Vaccines and Pharmaceuticals (MVP) Sdn. Bhd. dilaporkan meminta kerjasama dan sokongan dari kerajaan persekutuan, dengan pengarah eksekutifnya mendakwa bahawa pihaknya menghadapi banyak pertemuan tertangguh dalam usaha bertemu Menteri Kesihatan untuk meminta sampel daripada Institut Penyelidikan Perubatan (IMR) Malaysia. IMR akan mula menguji vaksin tempatan yang ada dengan kerjasama MVP dan Pusat Penyelidikan dan Pendidikan Penyakit Berjangkit Tropika Universiti Malaya (TIDREC UM) pada 25 Mac. Ujian vaksin tempatan akan dilakukan di makmal TIDREC UM, yang merupakan salah satu prasarana-prasarana dengan biokeselamatan modular tahap 3 (BSL3) di Malaysia yang sebelumnya digunakan untuk mengkaji agen sangat patogenik seperti koronavirus MERS dan virus Nipah dengan vaksin akan mula-mula diuji pada virus bronkitis berjangkit (IBV), sejenis koronavirus burung, memandangkan penyelidikan sebelumnya menunjukkan bahawa IBV pada haiwan unggas mempunyai persamaan genetik yang tinggi dengan koronavirus manusia.

Pada 18 November, Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi, Khairy Jamaluddin menandatangani perjanjian dengan Menteri Sains dan Teknologi China, Wang Zhigang agar Malaysia diberi akses keutamaan terhadap vaksin COVID-19 yang dibangunkan di China. Pada 19 Disember, Menteri Kesihatan, Adham Baba mengesahkan bahawa kerajaan Malaysia akan membuat perjanjian dengan pihak syarikat farmaseutikal Britain, AstraZeneca untuk membeli vaksin COVID-19 mereka pada 21 Disember. Ini ialah perjanjian ketiga yang telah dimeterai oleh kerajaan Malaysia dengan para pembekal vaksin termasuk COVAX dan Pfizer untuk memenuhi keperluan vaksin negara.

Pada 22 Disember, pihak kerajaan Malaysia menandatangani perjanjian dengan pihak AstraZeneca untuk mendapatkan tambahan 6.4 juta dos vaksin COVID-19, kira-kira 10% bekalan vaksin di negara ini. Ketika itu, Perdana Menteri Muhyiddin Yassin mengesahkan bahawa Malaysia telah memperoleh anggaran 40% bekalan vaksin yang diperlukan melalui perjanjian bersama dengan COVAX, Pfizer, dan AstraZeneca.

### Penerimaan dan pelaksanaan (2021)
Pada 16 Februari 2021, Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi Khairy Jamaluddin mengesahkan bahawa pesawat MASKargo akan mengangkut vaksin Pfizer-BioNTech pertama ke Malaysia pada 21 Februari. Dengan itu, kumpulan vaksin COVID-19 pertama Malaysia daripada jenis Pfizer-BioNTech tiba di Malaysia pada hari tersebut dari kilang Pfizer di Puurs, Belgium melalui kapal terbang kargo MH 604 yang berlepas dari Lapangan Terbang Leipzig-Halle, Jerman. Kumpulan pertama vaksin COVID-19 CoronaVac pula tiba pada 27 Februari 2021.

PICK dimulakan secara rasmi pada 24 Februari 2021, dengan bekas Perdana Menteri, Tan Sri Muhyiddin Yassin menjadi penerima vaksin pertama dalam acara perasmian PICK di Pusat Kesihatan Daerah Putrajaya bersama-sama Ketua Pengarah Kesihatan, Tan Sri Dr. Noor Hisham Abdullah dan pegawai-pegawai kesihatan awam terpilih.

Pada 17 Mac 2021, Tan Sri Muhyiddin Yassin telah selesai menerima suntikan dos kedua vaksin COVID-19 jenis yang sama iaitu jenis Pfizer-BioNTech selepas 21 hari beliau menerima suntikan dos pertama vaksin berkenaan pada 24 Februari sebelumnya.

Pada 27 April, Adham Baba mengumumkan bahawa Malaysia akan menggunakan vaksin AstraZeneca setelah pihak berkuasa kesihatan meluluskan penggunaannya setelah kajian mendalam terhadap penilaian dan data klinikal. Keesokan harinya, pihak berkuasa kesihatan Malaysia keluarkan vaksin AstraZeneca daripada senarai vaksin utama dipakai negara akibat kebimbangan orang ramai mengenai keselamatan vaksin itu berikutan laporan pembekuan darah dari negara-negara luar. Dengan itu, 268,600 dos awal akan dialihkan ke Selangor dan Kuala Lumpur. Menjelang awal Mei, lebih sejuta orang penduduk Malaysia telah menerima sekurang-kurangnya satu dos vaksin.

Pada 23 Mei, Ismail Sabri Yaakob mengesahkan bahawa pihak kerajaan akan membeli sejumlah 8.2 juta dos vaksin Sinovac pada akhir bulan Jun dengan 3.8 juta daripadanya diperoleh melalui proses pengisian di Malaysia oleh Pharmaniaga Life Science Sdn Bhd. Pada 27 Mei, Khairy Jamaluddin mengumumkan bahawa vaksin AstraZeneca akan diletakkan di bawah PICK, dan oleh itu, tidak lagi diberikan melalui permohonan atas talian. Ghows Azzam, penasihat Kementerian Sains, Teknologi, dan Inovasi mengumumkan bahawa pihak kerajaan telah membeli 12.8 juta dos tambahan Pfizer, bermula dengan sejumlah 2,223,000 dos yang bakal tiba pada bulan Jun dengan kadar penghantaran 444,600 dos seminggu. Pada 1 Jun, satu lagi syarikat farmaseutikal negara, Duopharma memeterai perjanjian dengan pihak Rusia berkenaan pemerolehan 6.4 juta dos vaksin Sputnik V daripada negara itu.

Pada 13 Jun, Datuk Seri Dr Adham Baba memberitahu bahawa Malaysia sedang mengembangkan dua vaksin tempatan; vaksin pertama adalah vaksin asid ribonukleik atau pengutus, dan vaksin kedua adalah vaksin virus dinyahaktif. Pada 14 Jun, Khairy Jamaluddin mengumumkan fasa keempat bagi PICK. Fasa ini dikhususkan kepada para pekerja "industri kritikal", seperti industri makanan, pembuatan, peruncitan, pembinaan, pertanian, dan perhotelan. Fasa ini akan dilakukan dengan pusat pemberian vaksin khusus yang dikoordinasikan oleh Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan Industri, dan fasa ini bermula pada 16 Jun. Para pekerja akan menerima vaksin secara percuma, dan pihak majikan akan membayar pembelian vaksin tersebut ke tempat kerja mereka. Oleh kerana lonjakan kes COVID-19 di Labuan, pihak kerajaan juga akan memberikan 30,000 vaksin kepada pihak Labuan.

Sementara itu, pada 15 Jun, Noor Hisham Abdullah mengumumkan kelulusan bersyarat penggunaan vaksin dos tunggal daripada CanSino dan Johnson & Johnson bagi kegunaan umum. Di samping itu, vaksin Pfizer juga diluluskan untuk digunakan pada orang yang berumur 12 tahun ke atas (berbanding orang berumur 18 tahun ke atas sebelum ini). Tidak lama kemudian, Khairy Jamaluddin mengumumkan rancangan pemvaksinan para pelajar Tingkatan Lima dan Enam pada sekurang-kurangnya bulan Julai sebagai persiapan mereka untuk menghadapi peperiksaan-peperiksaan awam. Sungguhpun begitu, rancangan pemvaksinan kepada remaja disahkan dibatalkan pada Julai atas faktor risiko sampingan. Di samping itu, pada 21 Jun, Khairy Jamaluddin mengesahkan bahawa komuniti pelarian di Malaysia akan divaksin dengan vaksin Convidecia buatan Cansino, dengan penghantaran pertama dijadualkan tiba pada akhir Julai. Beliau juga memberi kenyataan bahawa pihaknya sedang mengkaji penggunaan vaksin dua dos secara bercampur (daripada segi jenis/jenama) seperti yang dilakukan oleh beberapa buah negara luar. Dengan kadar pemvaksinan semasa, Noor Hisham Abdullah menyatakan bahawa Malaysia dijangka akan mencapai status keimunan kelompok (sekurang-kurangnya 80%) menjelang November atau Disember.

Pada awal Julai, Malaysia menerima sumbangan khas sejuta dos vaksin Astra-Zeneca serta sejuta dos vaksin Pfizer daripada kerajaan Jepun dan Amerika Syarikat masing-masing. Dengan mengambil kira bekalan vaksin, Khairy Jamaluddin mengumumkan pengurangan tempoh antara pemvaksinan dos-dos Astra-Zeneca menjadi sembilan minggu (daripada 12 minggu).

Pada 16 Julai, Khairy telah mengumumkan bahawa warga berusia 60 tahun ke atas dibenarkan hadir ke PPV tanpa pendaftaran awal untuk divaksin. Khairy Jamaluddin juga mengumumkan Operasi Lonjakan Kapasiti yang akan diadakan dari 26 Julai hingga 1 Ogos dengan matlamat pemvaksinan semua orang dewasa di Lembah Klang  menjelang 1 Ogos dalam situasi pandemik yang amat meruncing di situ. Pihaknya merancang untuk meningkatkan kadar pemvaksinan mencecah 272,000 dos sehari kepada penduduk Lembah Klang. Selepas 1 Ogos, warga Lembah Klang yang belum divaksin (terutamanya yang tidak mempunyai dokumen pengenalan atau MySejahtera) boleh terus ke PPV untuk menerima dos mereka.

## Pengurusan

### Pendaftaran dan pengesahan
Beberapa laluan pendaftaran pemvaksinan COVID-19 telah ditubuhkan kepada orang ramai. Kaedah paling umum ialah pendaftaran melalui aplikasi maklumat COVID-19 rasmi negara, MySejahtera, di samping pembukaan pendaftaran melalui laman rasmi program imunisasi. Bagi pendaftaran secara manual, laluan-laluan pendaftaran termasuk melalui talian pusat, kehadiran ke fasiliti klinik kesihatan awam dan swasta, serta program-program bantuan bagi penduduk di kawasan luar bandar dan pedalaman. Sebagai pengesahan, rakyat yang selesai memperoleh vaksin secara lengkap akan diberikan sijil serta pasport pengesahan untuk memudahkan proses-proses tertentu seperti urusan imigresen.

### Fasa pengagihan
PICK dibahagikan kepada tiga fasa yang melibatkan kumpulan penerima vaksin yang berlainan, iaitu:





#### Fasa II
Fasa II PICK memberi tumpuan kepada golongan berisiko, yakni golongan warga emas serta individu dengan penyakit-penyakit tertentu. Senarai golongan berpenyakit yang diutamakan bagi fasa kedua PICK adalah seperti yang berikut:

* Individu dengan sistem imun yang dilemahkan, yakni:
** Orang yang menjalani pemindahan sumsum tulang atau sel tunjang;
** Orang yang menjalani pemindahan organ;
** Pesakit dengan rawatan kemoterapi, imunoterapi, radioterapi dan rawatan serupa;
** Orang berpenyakit genetik yang mengganggu sistem imun;
** Penerima steroid sistemik;
** Pesakit yang sedang menerima terapi yang mengehadkan kemampuan sistem imun.
* Pesakit HIV/AIDS;
* Ibu mengandung dan ibu yang sedang menyusukan bayi;
* Orang dengan penyakit yang mempengaruhi sistem darah dan penggumpalan darah seperti trombositopenia;
* Orang dengan sebarang penyakit yang dapat meningkatkan tahap teruk jangkitan COVID-19, termasuk:
** Orang dengan penyakit pernafasan kronik;
** Orang dengan penyakit kardiovaskular (jantung) kronik;
** Orang dengan penyakit hati kronik seperti sirosis;
** Orang dengan penyakit saraf kronik;
** Pesakit kencing manis (jenis 1 dan 2);
** Asplenia atau disfungsi ginjal;
** Golongan obes kronik (indeks jisim badan melebihi 40);
** Orang dengan penyakit mental kronik seperti skizofrenia dan gangguan bipolar kronik.

#### Fasa III
Fasa III PICK berfokuskan kepada orang awam Malaysia secara keseluruhan. Berdasarkan rancangan JKJAV, sesebuah negeri dibolehkan menjalankan fasa III sekiranya hampir kesemua golongan yang termasuk dalam fasa II sudah mendapat dos pertama vaksin atau sekurang-kurangnya mendapat tarikh janji temu bagi pemvaksinan diri.

#### Fasa IV
Bermula Jun 2021, fasa khas keempat bagi PICK dimulakan oleh pihak kerajaan. Fasa IV bagi program ini berfokuskan para buruh dan pekerja bagi sektor-sektor industri khusus termasuk perkilangan, pembinaan, makanan/minuman, peruncitan, pertanian dan hospitaliti. Fasa IV melibatkan pusat-pusat pemberian vaksin khusus yang ditubuhkan atas kerjasama antara pihak kerajaan dengan syarikat-syarikat swasta, PIKAS, dan melibatkan penglibatan sukarela oleh pihak majikan.

### Jenis vaksin
Jenis-jenis vaksin yang digunakan oleh kerajaan Malaysia dan pihak swasta dalam program imunisasi ini ialah seperti di bawah:





Selain itu, beberapa vaksin baharu juga diuji di Malaysia seperti di bawah:





### Pusat pemvaksinan
Sempena PICK, pusat-pusat kesihatan di seluruh negara dijadikan sebagai pusat pemberian vaksin (PPV). Pelbagai langkah juga dilakukan pihak kerajaan dalam membanyakkan serta merancakkan lagi sistem PPV di seluruh Malaysia. Selain pusat kesihatan kerajaan, pusat-pusat kesihatan swasta turut terlibat sebagai PPV; setaakat akhir Mei, lebih 2,500 klinik swasta serta 116 hospital swasta telah berdaftar dengan pihak kerajaan sebagai bakal PPV. Selain itu, kemudahan-kemudahan awam seperti stadium, dewan orang ramai dan pusat konvensyen juga diubah suai menjadi PPV buat sementara waktu. Berkenaan hal ini, pihak kerajaan juga menubuhkan beberapa PPV bersaiz besar (lazimnya dirujuk sebagai "PPV mega") sebagai langkah meningkatkan lagi kadar pemvaksinan.

## Cabaran, isu dan kontroversi

### Pelanggaran giliran
Satu kontroversi utama dalam program imunisasi ini ialah dakwaan sesetengah pihak kenamaan yang sengaja melanggar giliran pemerolehan vaksin untuk divaksin secepat mungkin, atau dalam istilah lazim, "memotong barisan" untuk memperoleh vaksin tanpa menghiraukan pihak barisan hadapan yang sepatutnya didahulukan. Satu kes utama ialah dakwaan ahli Setiausaha Kerajaan Kelantan (SUK) yang memotong barisan giliran pemvaksinan lalu menyebabkan sesetengah pegawai perubatan dipinggirkan daripada divaksin terlebih dahulu; dakwaan ini disahkan sebagai berita palsu oleh pihak kerajaan negeri tersebut. Selain itu, pihak selebriti media sosial juga didakwa diberi ruang awal untuk divaksin secara tidak adil. Meskipun begitu, pihak kerajaan berusaha dalam menangani isu ini sama ada dengan denda sebanyak RM50,000 atau penjara enam bulan atau kedua-duanya sekali dan dikenakan kepada mana-mana pihak yang ingin melakukan tindakan sedemikian.

### Pengaruh antivaksin
Pegangan dan penyebaran fahaman antivaksin oleh sesetengah pihak menjadi isu utama dalam program imunisasi ini, dan mereka kerap menggunakan platform atas talian untuk menyebarkan fahaman sebegitu. Lazimnya, penyebaran fahaman antivaksin ini dibuat untuk memberi ruang kepada sesetengah pihak untuk mempromosikan produk-produk alternatif yang didakwa dapat memberi perlindungan kepada seseorang daripada COVID-19. Oleh itu, pihak berkuasa bercadang menetapkan tindakan terhadap penyebar fahaman antivaksin berdasarkan undang-undang hasutan dan maklumat palsu atas talian. Satu lagi isu yang berkaitan ialah masalah media yang memaparkan berita-berita sensasi dengan konotasi antivaksin seperti dalam kes artikel Harian Metro yang seolah-olah mengaitkan seorang jururawat yang meninggal dunia akibat sakit jantung dengan vaksin COVID-19 yang diterimanya seminggu sebelum kematiannya lalu dijadikan sebagai 'bukti' oleh golongan antivaksin bagi mengukuhkan hujah-hujah mereka.

### Kadar pemvaksinan pada awal PICK
Pada awal PICK, kadar pemvaksinan rakyat negara yang rendah menjadi kebimbangan dan mendapat kritikan oleh beberapa pihak. Kiraan pada awal PICK menjangkakan bahawa sasaran pemvaksinan 80% penetap negara hanya boleh dicapai dalam tempoh kira-kira 5 tahun. Sungguhpun begitu, pelbagai faktor luaran menyumbang kepada kadar perlahan ini. Pengurus PICK Khairy Jamaluddin menyatakan faktor-faktor seperti penghantaran vaksin yang lewat serta isu pembolotan vaksin oleh negara-negara maju sebagai punca kadar pemvaksinan perlahan, dan menjagka bahawa jumlah vaksin diperoleh akan mula seiring dengan permintaan mulai bulan Jun. Di samping itu, segelintir pihak pula merujuk kepada kelewatan pengesahan dan proses meluluskan vaksin oleh pihak kerajaan sebagai punca pemerolehan vaksin yang lewat lalu membawa kepada kadar pemvaksinan yang rendah.

Walau bagaimanapun, kadar pemvaksinan dijangka meningkat ke tahap yang memberangsangkan susulan rancangan oleh pihak kerajaan untuk menyertakan golongan pengamal perubatan swasta dalam usaha pemvaksinan. Menjelang akhir Mei, kadar pemvaksinan mula meningkat dengan ketara susulan peningkatan bilangan PPV dibuka serta penghantaran vaksin ke Malaysia yang semakin kerap dan melimpah. Pada 1 Jun, Khairy Jamaluddin berkata bahawa pihanya merancang untuk meningkatkan lagi sasaran kadar pemvaksinan daripada 150 ribu ke 200 ribu dos per hari menjelang Julai. Menjelang Julai, Malaysia menikmati antara kadar pemvaksinan tertinggi dunia (1.09 dos per 100 orang per hari); hanya Kanada yang memiliki kadar yang lebih tinggi berdasarkan kiraan pada 12 Julai.

### Pengurusan PPV dan penerima vaksin
Satu cabaran utama dalam PICK ialah menguruskan penerima vaksin untuk memastikan proses PICK berjalan lancar. Satu masalah utama ialah kegagalan sebilangan penerima vaksin untuk menghadiri janji temu pada waktu yang ditetapkan. Dengan itu, pihak kerajaan bercadang untuk mengenakan hukuman terhadap mereka yang tetap enggan menghadiri janji temu sungguhpun pujukan telah diberi. Selain itu, pengurusan kelompok penerima di PPV juga menjadi cabaran, dengan masalah-masalah termasuk penerima tiba pada waktu yang salah serta PPV menjadi sesak dengan jumlah hadirin yang ramai.

Pada 14 Julai, kerajaan Malaysia menutup sebuah PPV besar Ideal Convention Centre, Shah Alam setelah 204 orang kakitangan perubatan dan sukarelawan di sana diuji positif COVID-19. Hal ini berlaku sejurus Khairy Jamaluddin memerintahkan ujian semua 453 orang kakitangan di sana setelah dua sukarelawan diuji positif COVID-19 sebelumnya. Meskipun begitu, Khairy mengesahkan bahawa mereka yang positif mempunyai muatan virus yang rendah, bererti jumlah virus di dalam badan mereka adalah kecil; kebanyakan kakitangan di sana sudah divaksin, dan yang belum lagi merupakan kakitangan baharu. Isu ini membawa kepada kebimbangan orang ramai tentang keselamatan kesihatan di PPV serta seruan terhadap penguatkuasaan SOP yang lebih baik di PPV seluruh negara.

### Vaksin "kosong"
Pada Julai 2021, isu "vaksin kosong" atau diperdaya diterima dos vaksin di PPV oleh juruvaksin sedangkan tidak mendapat perhatian susulan beberapa kes yang menjadi tular di media sosial, membawa kepada penyiasatan oleh pihak-pihak berkuasa. Dengan itu, pihak KKM menjelaskan bahawa mereka yang terbukit ditipu oleh insiden tersebut akan dipanggil semula untuk divaksin dengan sebetul-betulnya. Sungguhpun begitu, ada dalam kes-kes ini hanya merupakan salah maklumat. Terdapat dakwaan bahawa muslihat ini dilakukan untuk menyimpan dos vaksin bagi tujuan jualan di pasaran gelap, tetapi dibantah oleh Khairy Jamaluddin.

### Masalah teknikal dan lain-lain
Pada awal bulan Mac 2021, satu pengubahsuaian terhadap antaramuka aplikasi MySejahtera menyebabkan kekeliruan rakyat berkenaan pendaftaran pemvaksinan. Para pakar teknologi berpendapat bahawa isu-isu ini adalah lazim bagi MySejahtera memandangkan aplikasi tersebut dibangunkan tanpa sebarang bayaran. Sistem pendaftaran pemvaksinan AztraZeneca di laman rasmi PICK yang terpalit dengan beberapa isu teknikal juga mendapat kritikan orang ramai, tertamanya berkenaan dana sebanyak RM70 juta yang digunakan untuk membangunkan sistem perisian yang terlibat. Satu isu lain ialah tindakan pihak Kementerian Kesihatan Malaysia yang mengutuk sebarang kritikan terhadap program vaksinasi tersebut oleh penjawat-penjawat awam kementerian itu sendiri.

## Statistik

## Nota


## Rujukan

## Pautan luar
* Laman rasmi makluman berkenaan vaksin COVID-19 dan PICK oleh Kementerian Kesihatan
* Laman rasmi JKJAV serta laman rasmi pendaftaran vaksin PICK
*  Lampiran data statistik jumlah pemvaksinan COVID-19 harian oleh Our World in Data