Anjing gembala

**Anjing gembala**, yang juga dikenali sebagai **anjing ternakan** atau **anjing pekerja**, ialah sejenis anjing yang sama ada telah dilatih dalam penggembalaan haiwan ternakan atau tergolong dalam salah satu baka yang dikembangkan untuk penggembalaan. Anjing yang dilatih secara khusus untuk menggembala biri-biri dikenali sebagai anjing gembala biri-biri dan yang dilatih untuk menggembala lembu dikenali sebagai anjing lembu.

## Sejarah
Pewujudan baka anjing gembala dikaitkan dengan perkembangan pembiakbakaan biri-biri, kambing, dan lembu. Pembelajinakan biri-biri dan kambing bermula pada alaf ke-8–ke-7 SM. Pada asalnya, proses ini bermula di Asia Barat, di wilayah Iran dan Iraq moden. Penggembalaan biri-biri ialah tugas sukar: para gembala primitif tidak mempunyai kuda dan memindahkan haiwan mereka untuk meragut rumput dengan berjalan kaki kerana kuda dan keldai belum sepenuhnya dibelajinakkan atau cukup patuh. Anjing yang sebelum ini membantu manusia dalam perburuan menjadi pembantu dalam penyelenggaraan haiwan ternakan. Tugas utama untuk anjing pada peringkat awal penggembalaan ialah perlindungan kawanan ternakan daripada pelbagai pemangsa liar, yang sangat banyak.

Fungsi ini menentukan ciri-ciri anjing gembala: ia perlu kuat, ganas, berani, tegas, mampu berdiri sendirian menentang pemangsa besar, dan, yang paling penting, bersedia untuk mempertahankan kawanan ternakannya. Sejarah leluhur anjing gembala dapat dijejak kembali ke enam ribu tahun lalu. Penemuan arkeologi bagi tinggalan-tinggalan sendi biri-biri dan anjing bertarikh kembali ke tahun 3685 SM. Tempat asalnya dianggap sebagai wilayah Turki, Iraq, dan Syria moden.

Dalam tulisan Cato yang Tua dan Varro, imej anjing ditemukan dalam karya seni yang dicipta lebih daripada dua ribu tahun lalu. Anjing ini digunakan bukan hanya untuk menjaga kawanan ternakan, tetapi juga untuk tujuan ketenteraan.

Dari rantau-rantau Asia Barat, penggembalaan tersebar ke barat dan ke utara, diikuti oleh peningkatan bilangan haiwan bela jinak. Di wilayah Eropah, progenitor kepada anjing gembala muncul pada antara abad ke-6 dengan abad ke-7 SM. Menurut penyelidikan arkeologi, pembiakbakaan lembu dan pertanian tersebar ke serata Eropah dengan cara berlainan: di sepanjang Sungai Donau dan Sungai Rhein ke wilayah Jerman moden, Perancis utara, dan Belanda, melalui Laut Tengah ke Pergunungan Alp, menaiki Sungai Rhône ke Perancis tengah dan barat daya.

Terdapat bukti bahawa budaya Chiribaya dari Peru dan Chile membiakbakakan dan menggunakan sejenis anjing gembala. Anjing Chiribaya dipercayai digunakan untuk penggembalaan llama dan dinilai cukup tinggi oleh orang Chiribaya sehingga disemadikan di dalam kubur masing-masing; kerap juga, tapak perkuburan juga menyertakan selimut atau makanan.

Perkembangan pertanian, peningkatan bilangan petempatan, dan pengasasan kota membawa kepada penurunan bilangan pemangsa. Selepas kepupusan pemangsa besar di kebanyakan wilayah Eropah dan Great Britain, dengan penyebaran besar-besaran pembiakbakaan biri-biri dan dengan peningkatan bahagian tanah cucuk tanam dan berpenduduk, tugas utama anjing gembala ialah perlindungan tanaman, kawasan persendirian, dan kawasan terlindung daripada kemudaratan semasa merumput dan penggerakan kawanan ternakan. Anjing gembala adalah lebih sesuai untuk kerja ini berbanding dengan baka lebih besar dan lebih kuat, kerana bersaiz sederhana dan mudah alih. Anjing sedemikian menguruskan haiwan ternakan kecil dan besar, serta burung bela jinak. Sebagai tambahan kepada jenis gembala Eropah Tengah, satu lagi jenis anjing telah muncul, kerap dengan bulu tebal, yang lebih sesuai untuk kawasan lebih sejuk. Anjing ini telah menunjukkan bukan hanya keupayaan untuk menguruskan kawanan ternakan, tetapi juga untuk melindungi kawanan tersebut. Dengan penyebaran pembiakbakaan rusa kutub dalam kalangan orang utara, anjing pemburu mirip spits "dilatih semula" menjadi gembala.

Kebanyakan baka anjing gembala Eropah Tengah – dengan telinga tegak dan bulu pendek pada kepala, yang serupa dengan serigala, terutamanya terbentuk pada antara abad ke-16 dengan abad ke-17. Baka anjing berbulu keriting daripada jenis Eropah Utara terbentuk kemudian.

## Peristilahan
Di Australia, di New Zealand, dan di Amerika Syarikat, anjing gembala dikenali sebagai "anjing pekerja" tanpa mengira pembiakbakaannya. Sesetengah baka gembala bekerja dengan baik dengan mana-mana jenis haiwan: yang lain pula telah dibiakbakakan selama bergenerasi untuk bekerja dengan jenis haiwan spesifik dan telah mengembangkan ciri fizikal atau gaya kerja yang meningkatkan keupayaannya untuk mengendalikan haiwan ini. Haiwan yang lazimnya dikumpulkan termasuk lembu, biri-biri, kambing, dan rusa kutub, namun pengendalian ayam itik oleh anjing bukan perkara luar biasa.

Istilah "anjing gembala" kadang-kadang digunakan dengan salah untuk memerihalkan anjing penjaga haiwan ternakan, yang fungsi utamanya ialah penjagaan kawanan ternakan daripada pemangsa dan pencurian, dan ia tidak mempunyai naluri penggembalaan. Walaupun anjing gembala mungkin menjaga kawanan ternakan, tujuan utamanya ialah penggerakan haiwan ternakan tersebut: kedua-dua anjing gembala dan anjing penjaga haiwan ternakan mungkin dipanggil "anjing [gembala] biri-biri".

Dalam sebutan umum, apabila mengkategorikan baka anjing, anjing gembala dianggap sebagai subkategori anjing pekerja, tetapi untuk pertunjukan pengakuran, anjing gembala biasanya membentuk kumpulan terpisah.

Australia mempunyai stesen lembu dan stesen biri-biri terbesar di dunia dan sesetengah anjing gembala paling terkenal, seperti *[[koolie]]*, *[[kelpie Australia|kelpie]]*, anjing penumit merah dan biru dibiakbakakan dan terdapat di sana.

## Ciri fizikal

Tanpa mengira keadaan kerja anjing gembala dan fungsi yang dilaksanakan olehnya, kesemuanya mempunyai sebilangan ciri lazim. Anjing gembala adalah kuat dan mempunyai banyak stamina. Kakinya terlindung dengan baik daripada duri dan batu tajam: jari kaki termampat menjadi ketulan ketat, pad kakinya adalah tebal, dan cakarnya adalah kuat. Lapis bulunya mempunyai struktur dan kepadatan untuk melindunginya daripada kebasahan dan suhu ekstrem yang lazim di rantau asal usul baka. Semua anjing gembala mempunyai penglihatan dan pendengaran cemerlang. Warna anjing lembu berbeza-beza dan bergantung pada pilihan pembiak baka tempatan, tetapi semua anjing gembala patut mempunyai kelopak mata, bibir, hidung, dan pad kaki yang berpigmen dengan baik, kerana kulit merah jambu adalah terlalu lembut dan terdedah kepada luka dan selaran matahari.

Banyak banyak anjing dibiakbakakan secara terpilih untuk trait fizikal yang akan memanfaatkannya di persekitarannya. Anjing lembu Australia, sebagai contoh, terdapat dengan dua warna utama, iaitu biru dan merah. Kedua-dua warna lapis bulu utama ini menampilkan variasi, termasuk bintik dan belak. *Collie* sempadan menonjolkan corak serupa dengan anjing gembala Australia, seperti variasi hitam dan putih, ungu lembut, *merle*, dan triwarna. Lapis bulu sederhana atau panjang anjing gembala Patagonia terdapat dengan banyak warna, yang membolehkannya bukan hanya terlindung daripada kesejukan dan mungkin salji, tetapi juga menyamar dengan rantau berbatu Magallanes. Kebanyakan baka anjing gembala berukuran berat sederhana hingga besar dan dibiakbakakan untuk menjadi berotot, langsing, dan tangkas untuk melaksanakan tugasnya.

## Tingkah laku penggembalaan

Semua tingkah laku penggembalaan merupakan tingkah laku pemangsaan terubah suai. Melalui pembiakbakaan terpilih, manusia telah dapat meminimumkan kecenderungan semula jadi anjing untuk melayan lembu dan biri-biri sebagai mangsa sambil secara serentak mengekalkan kemahiran perburuan anjing, lalu mewujudkan anjing gembala berkesan.

Anjing dapat mengerjakan haiwan lain dengan pelbagai cara. Sesetengah baka, seperti anjing lembu Australia, biasanya menggigit tumit haiwan (atas sebab ini, ia dipanggil "anjing penumit") dan ''corgi'' Wales Cardigan dan ''corgi'' Wales Pembroke dari segi sejarah digunakan dengan cara serupa dalam penggiringan lembu yang memindahkan lembu dari Wales ke Pasar Daging Smithfield di London tetapi jarang digunakan untuk penggembalaan kini.

Baka lain, terutamanya ''collie'' sempadan, meletakkan diri di hadapan haiwan dan menggunakan hal yang dipanggil "mata kuat" untuk merenung haiwan berkenaan sehingga tunduk; ia dikenali sebagai "*header*". *Header* atau anjing pengumpul ini mengekalkan haiwan ternakan dalam kelompok. Ia secara tekal pergi ke hadapan atau ke arah kepala haiwan berkenaan untuk membelokkan atau menghentikan pergerakan haiwan itu. "Anjing penumit" atau anjing penggiring pula terus mendorong haiwan tersebut ke hadapan. Biasanya, ia kekal di belakang kawanan ternakan. ''Kelpie'' Australia dan ''koolie'' Australia menggunakan kedua-dua kaedah ini dan juga berlari di sepanjang belakang biri-biri sehingga dikatakan *head* ("menghala ke kepala"), menumit ("menggigit tumit"), dan membelakang ("berjalan di atas belakang"). Jenis lain seperti anjing gembala Australia, anjing gembala Inggeris, dan anjing gembala Wales adalah "bermata sederhana" hingga "kendur", kerana bekerja dengan lebih bebas. ''Huntaway'' New Zealand menggunakan salakan lantang dan dalamnya untuk mengumpulkan kawanan biri-biri. Anjing gembala Belgium Malines, anjing gembala Jerman, dan anjing gembala Brie dahulu merupakan anjing "penjaga", yang bertindak sebagai "pagar hidup", yang membimbing kawanan besar biri-biri untuk meragut, sambil menghalang biri-biri tersebut daripada memakan tanaman berharga dan berkeliaran ke jalan raya.

Naluri dan kebolehlatihan penggembalaan dapat diukur semasa memperkenalkan anjing kepada haiwan ternakan atau dalam ujian penggembalaan tanpa persaingan. Individu yang menunjukkan naluri penggembalaan asasi dapat dilatih untuk bertanding dalam ujian penggembalaan.

## Baka anjing gembala

Banyak bahagian dunia mempunyai anjing gembala spesifik yang telah dibiakbakakan untuk persekitaran atau kerja spesifik masing-masing. Walaupun terdapat anjakan banyak anjing yang menjadi anjing keluarga, anjing tersebut masih mengekalkan trait kecirian ini.

Anjing Lap Finland berasal dari Lapland, Finland, dengan rekod-rekod terawal pada tahun 7,000 SM. Anjing ini mengkhusus dalam penggembalaan rusa kutub dan cenderung untuk mempunyai lapis bulu ganda tebal yang membantunya untuk mengharungi musim sejuk dan salji.

Jauh ke timur, anjing Samoyed berasal daripada penghuni separa nomad Asia dan setepatnya dinamai sempena kelompok itu yang bergantung pada anjing ini untuk kehidupan seharian. Baka anjing Samoyed ber-evolusi seiring dengan gaya hidup orang Samoyed; ia beralih daripada pemburuan rusa kutub liar kepada penggembalaan dan pembelajinakan rusa kutub. Selain bulunya yang merupakan penebat dan penyamar cemerlang di tanah airnya di Siberia, lapis bulu bawahnya kerap dipintal menjadi wul oleh orang Samoyed dan digunakan untuk pakaian.

Di Chile, anjing gembala Patagonia yang jarang kerap digunakan untuk menggembala biri-biri dan haiwan ternakan ladang lain. Anjing gembala Patagonia dibiakbakakan secara terpilih pada tahun 1900-an untuk penggembalaan biri-biri, dengan anjing gembala kelabu lama Wales sebagai penyumbang besar.

Di Eropah, terdapat banyak baka anjing gembala khusus. Khususnya, terdapat empat keragaman beriktiraf anjing gembala Belgium, iaitu *groenendael*, *laekenois*, *malinois*, dan *tervueren*. *Malinois* Belgium pada asalnya dibiakbakakan sebagai teman ladang serba guna dan boleh harap. Ini termasuk penggembalaan pelbagai haiwan ternakan, seperti kambing, biri-biri, malah itik. Pada zaman lebih kini, *malinois* Belgium lebih lazim digunakan dalam kerja polis dan penyelamatan di seluruh dunia.

Anjing gembala Bergamo berasal dari pekan gunung Bergamo, Itali. Ia terkenal sebagai salah satu baka anjing dengan lapis bulu "kepul" rapat. "Kepulan" khas ini dipilih untuk melindungi anjing tersebut daripada iklim dan pemangsa semasa menggembala biri-biri di kawasan curam Pergunungan Alp.

Anjing gembala Shetland berasal dari Shetland, di Kepulauan Utara Scotland. Pada asalnya, ia digunakan untuk penggembalaan biri-biri dan kuda. Sejak itu, ia telah menjadi anjing keluarga dan anjing pekerja lazim di Amerika Syarikat, serta pesaing popular ketangkasan.

''Corgi'' Wales Pembroke berasal dari tahun 1107, iaitu semasa Henry I dari England mempelawa para penenun Flemish ke Wales Selatan untuk bekerja. *Corgi* telah berkhidmat untuk banyak tujuan sepanjang sejarah. Baka ini cemerlang dalam penggembalaan haiwan ternakan, seperti biri-biri dan lembu; baka *corgi* dengan ketaranya menggigit tumit lembu untuk menggembala dan, oleh sebab pendirian rendahnya, mempunyai kelebihan untuk mengelak tendangan balas.


Samoyed dog two year old female dllu.jpg|Anjing Samoyed
Finnish Lapphund Glenchess Revontuli.jpg|Anjing Lap Finland
Calafate sheepdog. Patagonia - Flickr - gailhampshire.jpg|Anjing gembala Patagonia
04 - Belgian shepherd dog varieties - Groenendael,Tervuren, Malinois, Laekenois.jpg|Keragaman anjing gembala Belgium, arah jam dari kiri atas: *Groenendael*, *tervueren*, *laekenois*, *malinois*
Classe 3 Devis3.jpg|Anjing gembala Bergamo yang menggembala
Female Shetland Sheep Dog 14 months old.jpg|Anjing gembala Shetland
Pembroke and Cardigan Welsh Corgi.jpg|*Corgi* Wales Pembroke dan *corgi* Wales Cardigan


## Di dunia moden

Di negara-negara dengan pemuliharaan penggembalaan, anjing gembala terus bekerja untuk tujuan utamanya dan dihargai sebagai pembantu berkesan dan malah tidak boleh ditukar ganti yang dapat menjimatkan kos buruh dan mengelakkan pelaburan untuk peralatan mahal. Kajian ekonomi di Australia telah menunjukkan bahawa anjing gembala bernilai lebih daripada lima kali ganda kosnya, termasuk pelatihan dan penyelenggaraan. Sementara itu, kepopularan dan bilangan anjing gembala semakin meningkat dan skop kerja untuknya semakin mengecil.

Pada abad ke-21, anjing gembala kerap dipilih sebagai haiwan peliharaan keluarga. Baka *[[collie]]* termasuk ''collie'' berjanggut dan ''collie'' sempadan cukup terkenal, begitu juga *kelpie* Australia dan *kelpie* pekerja Australia, ''corgi'' Wales. Ia sesuai sebagai anjing keluarga dan melakukan tugasnya dengan sebaik yang mungkin. Anjing ini telah dibiakbakakan sebagai anjing pekerja dan perlu aktif secara fizikal dan mental. Ia mengekalkan naluri penggembalaannya dan kadang-kadang mungkin menggigit tumit orang atau melanggar orang dalam usaha untuk 'menggembala' keluarganya dan mungkin perlu dilatih untuk tidak berbuat demikian. Tahap kegiatan dan kecerdasannya menjadikannya atlet anjing cemerlang. Anjing gembala Australia, anjing gembala Shetland, ''collie'' kasar, ''collie'' licin, dan anjing gembala lama Inggeris adalah lebih popular sebagai anjing pendamping keluarga.

Anjing baka gembala kini kerap tinggal di kejiranan bandar atau pinggir bandar. Pemiliknya perlu mengekalkan kesihatan fizikal dan mentalnya, dengan mengambil kira naluri dan kualiti penggembalaannya. Perkhidmatan jurulatih anjing sangat diperlukan, bersama-sama dengan pusat latihan untuk anjing gembala pekerja dan anjing gembala sukan, yang menawarkan penyewaan biri-biri dan sesi berjalan di padang ragut. Anjing yang tinggal di pinggir bandar dan di kampung dapat bekerja dengan kumpulan kecil haiwan atau ayam itik. Kadang-kadang para pemilik malah membeli segelintir biri-biri supaya anjing mereka dapat menikmati tujuan asal pembiakbakaannya.

Keperluan tinggi anjing gembala untuk kegiatan fizikal dan intelektual dapat dipenuhi bukan hanya dengan penggembalaan, tetapi juga oleh jenis sukan anjing lain. Anjing gembala kerap menduduki kedudukan utama dalam ketangkasan, *flyball*, *frisbee*, tarian anjing, dan kepatuhan. Pada masa sama, dalam perkhidmatan, untuk anjing sukan dan anjing pertunjukan daripada baka gembala yang tidak berinteraksi dengan haiwan ternakan, naluri penggembalaan beransur-ansur melemah.

Gabungan keupayaan pembelajaran cepat, kekuatan fizikal, daya ketahanan, tingkah laku pemangsaan dengan dedikasi terhadap pemilik, dan keinginan untuk bekerja telah membawa kepada penggunaan meluas bagi anjing gembala besar Eropah untuk sebilangan pekerjaan awam dan ketenteraan lain. Ini merupakan anjing polis dan ketenteraan paling lazim yang digunakan dalam pengawalan, pencarian, penyelamatan, dan jenis perkhidmatan lain. Sebagai contoh, di Amerika Syarikat, angsa yang dilindungi oleh undang-undang kerap menimbulkan masalah serius untuk kehidupan dan pekerjaan. Di sini, *collie* sempadan dan anjing gembala lain yang bermata kuat digunakan untuk meronda tanaman, kawasan kediaman dan rekreasi, taman, pantai, padang golf, dan, terutama sekali, lapangan terbang. Perlindungan daripada burung dengan bantuan anjing gembala ternyata menjadi cara paling berkesan dan satu-satunya cara yang mudah dilaksanakan; dengan berjalan melalui kawasan rondaan beberapa kali sehari, anjing memaksa angsa untuk menetap di tempat lain yang supaya menyebabkan kurang masalah, sementara alam semula jadi tidak dimudaratkan.

### Penggembalaan kompetitif

Sukan anjing kompetitif yang melibatkan anjing gembala yang menggerakkan haiwan di sekeliling padang, pagar, pagar, atau kandang seperti yang diarahkan oleh pengendalinya dipanggil *[[ujian anjing gembala]]*, *ujian penggembalaan*, atau *ujian anjing ternakan* bergantung pada kawasan. Acara sedemikian terutamanya dikaitkan dengan kawasan ladang bukit, yang dijejaki oleh biri-biri secara meluas di tanah yang sebahagian besarnya tidak berpagar. Ujian ini popular di United Kingdom, di Ireland, di Afrika Selatan, di Chile, di Kanada, di Amerika Syarikat, di Australia, di New Zealand, dan di negara pertanian lain, malah kadang-kadang menjadi acara televisyen waktu puncak.

Di Amerika Syarikat, acara kerap dikendalikan oleh United States Border Collie Handler's Association, Australian Shepherd Club of America, American Kennel Club, dan banyak lagi.

Harga rekod sedunia untuk *collie* sempadan pekerja, iaitu Liz, dipecahkan pada Mei 2024 pada Jualan Anjing Pekerja Ray White Livestock Rockhampton di tapak-tapak jualan ternakan Gracemere, Greenland, dengan harga £32,150.00 ($40,000) untuk James dan Helen Parker. Rekod sebelumnya adalah pada tahun 2023 dengan harga £26,508.07 ($33,000) yang merupakan saudara tiri kepada Liz, iaitu Sid, dan dijual kepada orang sama, iaitu James dan Helen Parker yang membeli Liz pada tahun 2024.

### Arahan anjing gembala asasi

* ***Come by*** atau hanya ***by*** - pergi ke arah kiri haiwan ternakan, atau mengikut arah jam mengelilingi haiwan ternakan.
* ***Away to me***, atau hanya ***away*** atau ***way*** - pergi ke arah kanan haiwan ternakan, atau mengikut arah lawan jam mengelilingi haiwan ternakan.
* ***Stand*** ("berdiri") - berhenti, tetapi apabila dikatakan dengan lembut mungkin juga bermakna hanya untuk perlahan.
* ***Wait*** ("tunggu"), ***(lie) down*** ("baring") atau ***sit*** ("duduk") atau ***stay*** ("kekal") - berhenti, tetapi kekal berhubung dengan haiwan ternakan...jangan lepaskan dengan pergi.
* ***Steady*** atau ***take time*** - perlahan.
* ***Cast*** - kumpulkan haiwan ternakan ke dalam kelompok. Anjing pekerja baik menjangkau kawasan luas. Ini bukan perintah tetapi atribut.
* ***Find*** ("cari") - cari haiwan ternakan. Anjing bagus menahan haiwan ternakan sehingga gembala tiba. Sesetengah anjing menyalak apabila haiwan ternakan telah dikesan.
* ***Get out*** ("keluar") atau ***back*** ("ke belakang", "berundur") - jauhi haiwan ternakan. Digunakan apabila anjing bekerja dengan terlalu dekat dengan haiwan ternakan, berpotensi menyebabkan tekanan kepada haiwan ternakan. Sesekali dijadikan teguran.
* ***Keep away*** atau ***keep*** - Digunakan oleh sesetengah pengendali sebagai arah dan jarak dari biri-biri.
* ***Hold*** ("tahan") - kekalkan haiwan ternakan di tempatnya.
* ***Bark*** ("salak") atau ***speak up*** ("bersuara") - menyalak terhadap haiwan ternakan. Berguna apabila lebih banyak daya diperlukan, dan biasanya tidak penting untuk mengerjakan lembu dan biri-biri.
* ***Look back*** ("lihat ke belakang") - kembali untuk haiwan terlepas. Juga digunakan selepas kandang disiapkan dan bergabung semula dengan kawanan biri-biri.
* ***In here*** ("di sini") atau ***here*** ("[di] sini") - melalui celah dalam kawanan. Digunakan semasa mengasingkan haiwan ternakan.
* ***Walk up*** ("berjalan ke hadapan"), ***walk on***, atau hanya ***walk*** ("berjalan") - bergerak lebih dekat kepada haiwan ternakan.
* ***That will do*** ("itu sudah cukup") - berhenti bekerja dan kembali kepada pengendali.

Arahan-arahan ini mungkin ditunjukkan dengan pergerakan tangan, wisel, atau suara. Terdapat banyak arahan lain yang juga digunakan semasa mengerjakan haiwan ternakan dan pada umumnya digunakan jauh daripada haiwan ternakan. Arahan anjing gembala biasanya diajarkan dengan menggunakan haiwan ternakan sebagai modus operandi. Pemilik di bandar tanpa akses kepada haiwan ternakan dapat mengajarkan arahan asasi melalui permainan penggembalaan.

Ini bukan semua arahan yang digunakan: terdapat banyak variasi. Apabila wisel digunakan, setiap anjing biasanya mempunyai set arahan berlainan untuk mengelakkan kekeliruan apabila beberapa ekor anjing sedang bekerja pada satu masa.

## Lihat juga
* Akta Anjing (Perlindungan Haiwan Ternakan) 1953 (di United Kingdom)
* Anjing penjaga haiwan ternakan
* Anjing pekerja

## Catatan

## Rujukan

## Pautan luar

* 
* 
* 
*