Haiwan peliharaan

**Haiwan peliharaan**, (kata dasar *pelihara*, daripada bahasa Sanskrit परिहार, *parihāra*, "pengelakan, penolakan, penyembunyian", melalui erti kata Jawa Kuno ꦥꦫꦶꦲꦫ, *parihara*, "menahan") **haiwan kesayangan**, atau **haiwan pendamping** ialah haiwan yang dibela terutamanya untuk pendampingan atau hiburan seseorang dan bukan pula sebagai haiwan pekerja, haiwan ternakan, atau haiwan makmal. Haiwan peliharaan popular kerap dianggap mempunyai penampilan menarik/comel, kecerdasan, dan keperibadian boleh kait, tetapi sesetengah haiwan peliharaan mungkin dibela atas dasar altruisme (seperti haiwan terbiar) dan diterima oleh pemilik tanpa mengira ciri-ciri ini.

Dua haiwan peliharaan paling popular merupakan anjing dan kucing. Haiwan lain yang lazim dibela termasuk arnab; feret; babi; rodensia seperti gerbil, hamster, cincila, tikus, mencit, dan tikus belanda; burung seperti nuri, pipit, dan unggas; reptilia seperti penyu, cicak, ular, dan iguana; haiwan peliharaan akuatik seperti ikan, siput air tawar, dan siput air masin; amfibia seperti katak dan salamander; dan haiwan peliharaan artropod seperti tarantula dan umang-umang. Haiwan peliharaan lebih kecil termasuk rodensia, sementara kumpulan ekuin dan bovin termasuk haiwan pendamping terbesar.

Haiwan peliharaan memberi pemiliknya, atau penjaganya, manfaat fizikal dan manfaat emosi. Jalan kaki dengan anjing dapat memberi kedua-dua manusia dan anjing senaman, udara segar, dan interaksi sosial. Haiwan peliharaan dapat memberikan pendampingan kepada orang yang tinggal bersendirian atau orang dewasa lebih tua yang tidak mempunyai interaksi sosial mencukupi dengan orang lain. Terdapat kelas lulusan perubatan bagi haiwan terapi yang dibawa melawat manusia terkurung, seperti kanak-kanak di hospital atau warga tua di rumah penjagaan. Terapi haiwan menggunakan haiwan dan pengendali terlatih untuk mencapai matlamat fizikal, sosial, kognitif, atau emosi spesifik dengan pesakit.

Orang ramai paling lazim membela haiwan peliharaan untuk pendampingan, untuk melindungi rumah atau harta benda, atau kerana kecantikan atau daya tarikan yang terlihat pada haiwan berkenaan. Sebuah kajian Kanada tahun 1994 mendapati bahawa sebab paling lazim untuk ketiadaan pembelaan haiwan peliharaan merupakan kekurangan keupayaan untuk menjaga haiwan peliharaan berkenaan semasa melakukan perjalanan (34.6%), kekurangan masa (28.6%), dan kekurangan perumahan sesuai (28.3%), dengan ketidaksukaan kepada haiwan peliharaan sebagai sebab kurang lazim (19.6%). Sesetengah sarjana, ahli etika, dan pertubuhan hak haiwan telah membangkitkan kebimbangan tentang pembelaan haiwan peliharaan kerana tanggapan kekurangan autonomi dan kerana pengobjekan haiwan.

## Kepopularan haiwan peliharaan

Di China, perbelanjaan untuk haiwan bela jinak telah tumbuh daripada anggaran $3.12 bilion pada tahun 2010 kepada $25 bilion pada tahun 2018. Orang China memiliki 51 juta ekor anjing dan 41 juta ekor kucing, sambil pemilik haiwan peliharaan kerap memilih untuk mendapatkan makanan haiwan peliharaan daripada sumber antarabangsa. Terdapat sejumlah 755 juta ekor haiwan peliharaan, yang meningkat daripada 389 juta pada tahun 2013.

Tinjauan pada tahun 2002 mendapati hampir-hampir 45 juta ekor haiwan peliharaan di Itali, termasuk 7 juta ekor anjing, 7.5 juta ekor kucing, 16 juta ekor ikan, 12 juta ekor burung, dan 10 ribu ekor ular.

Tinjauan tahun 2007 oleh Universiti Bristol mendapati bahawa 26% daripada jumlah isi rumah United Kingdom memiliki kucing dan 31% memiliki anjing, dengan anggaran jumlah populasi domestik sebanyak hampir-hampir 10.3 juta ekor kucing dan 10.5 juta ekor anjing pada tahun 2006. Tinjauan itu juga mendapati bahawa 47.2% daripada jumlah isi rumah dengan kucing mempunyai sekurang-kurangnya satu orang yang berpendidikan ke peringkat ijazah, berbanding dengan 38.4% daripada jumlah rumah dengan anjing.

Terdapat hampir-hampir 86.4 juta ekor kucing peliharaan dan hampir-hampir 78.2 juta ekor anjing peliharaan di Amerika Syarikat dan tinjauan tahun 2007–2008 Amerika Syarikat menunjukkan bahawa isi rumah pemilik anjing melebihi bilangan isi rumah pemilik kucing, tetapi jumlah bilangan kucing peliharaan adalah lebih tinggi daripada jumlah bilangan anjing peliharaan. Perkara sama adalah benar untuk tahun 2011. Pada tahun 2013, haiwan peliharaan melebihi kanak-kanak sebanyak empat dengan satu di Amerika Syarikat.

## Kesan terhadap kesihatan haiwan peliharaan
Pembelaan haiwan sebagai haiwan peliharaan mungkin memudaratkan kesihatan haiwan berkenaan jika keperluan tertentu tidak dipenuhi. Salah satu isu penting ialah pemberian makanan secara tidak wajar, yang mungkin menghasilkan kesan klinikal. Pemakanan coklat atau anggur dapat membawa maut kepada anjing. Demikian juga, bawang merah dan bawang merah dapat membawa kepada anemia hemolisis pada anjing. Spesies tertentu tumbuhan pasu juga dapat terbukti toksik jika dimakan oleh haiwan peliharaan. Contohnya termasuk *[[Philodendron]]* dan *[[Lilium longiflorum]]*, yang dapat menyebabkan kerosakan ginjal parah kepada kucing, dan poinsetia, begonia, dan lidah buaya, yang toksik ringan kepada anjing. Untuk burung, coklat dapat membawa maut dan makanan yang diniatkan untuk pemakanan oleh manusia, seperti roti, keropok, dan item tenusu, berpotensi menyebabkan masalah kesihatan.

Haiwan peliharaan rumah, khususnya anjing dan kucing dalam masyarakat perindustrian, adalah amat rentan terhadap kegemukan. Haiwan peliharaan terlebih berat telah ditunjukkan berisiko lebih tinggi untuk menghidap diabetes, masalah hati, sakit sendi, kegagalan ginjal, dan kanser. Kekurangan senaman dan diet tinggi kalori dianggap sebagai penyumbang utama kepada kegemukan haiwan peliharaan.

## Kesan haiwan peliharaan terhadap kesihatan penjaganya

### Faedah kesihatan
Terdapat kepercayaan meluas dalam khalayak awam dan sesama ramai saintis bahawa haiwan peliharaan barang kali membawa faedah kesihatan mental dan fizikal kepada pemiliknya; pernyataan NIH tahun 1987 dengan berhujah dengan berhati-hati bahawa data sedia ada "mencadangkan" faedah ketara. Perbezaan pendapat terkini berasal daripada sebuah kajian RAND tahun 2017, yang mendapati bahawa, sekurang-kurangnya dalam kes kanak-kanak, kehadiran haiwan peliharaan *per se* gagal memperbaik kesihatan fizikal atau kesihatan mental dengan jumlah yang ketara secara statistik; sebaliknya, kajian itu mendapati bahawa kanak-kanak yang sudah cenderung untuk menjadi sihat lebih berkemungkinan untuk membela haiwan peliharaan awal-awal lagi. Pelaksanaan percubaan terawak jangka panjang untuk menyelesaikan isu ini akan menelan kos atau tidak layak dilakukan.

#### Korelasi cerapan
Haiwan peliharaan mungkin mempunyai kebolehan untuk merangsang penjaganya, khususnya orang tua, dengan memberi orang individu untuk dijaga, individu untuk diajak bersenam, dan individu untuk membantu mereka sembuh dari masa lalu yang bermasalah secara fizikal atau psikologi. Teman haiwan juga dapat membantu orang mengekalkan paras boleh terima bagi kebahagiaan walaupun terdapat kehadiran gejala mood seperti keresahan atau kemurungan. Kehadiran haiwan peliharaan juga mungkin membantu orang mencapai matlamat kesihatan, seperti penurunan tekanan darah, atau matlamat mental, seperti pengurangan stres.

Terdapat bukti bahawa pemilikan haiwan peliharaan dapat membantu seseorang menjalani kehidupan lebih lama dan lebih sihat. Dalam sebuah kajian tahun 1986 tentang 92 orang yang dihospitalkan untuk penyakit koronari, dalam tempoh setahun, 11 daripada 29 orang pesakit tanpa haiwan peliharaan telah meninggal dunia, berbanding dengan hanya 3 daripada 52 orang pesakit yang mempunyai haiwan peliharaan. Pemilikan haiwan peliharaan ditunjukkan mengurangkan trigliserida dengan ketara dan, dengan itu, risiko penyakit jantung pada orang tua. Sebuah kajian oleh Institut Kesihatan Kebangsaan mendapati bahawa orang yang memiliki anjing kurang berkemungkinan meninggal akibat serangan jantung berbanding dengan yang tidak memiliki anjing. Terdapat sesetengah bukti bahawa haiwan peliharaan mungkin mempunyai kesan terapi dalam kes demensia. Kajian lain telah menunjukkan bahawa, untuk orang tua, kesihatan baik mungkin menjadi syarat untuk pemilikan haiwan peliharaan dan bukan hasilnya. Anjing yang dilatih untuk menjadi anjing pandu dapat membantu orang kurang upaya penglihatan. Anjing yang dilatih di bidang terapi berbantu haiwan (AAT) juga dapat memberikan faedah kepada orang dengan kelainan upaya lain.

### Haiwan peliharaan di institusi penjagaan jangka panjang
Orang yang tinggal di prasarana penjagaan jangka panjang, seperti hospis atau rumah penjagaan, mungkin mengalami faedah kesihatan daripada haiwan peliharaan. Haiwan peliharaan membantu mereka untuk mengatasi isu emosi yang berkaitan dengan penyakit mereka. Ia juga menawarkan hubungan fizikal dengan makhluk hidup lain, iaitu sesuatu yang kerap tidak hadir dalam kehidupan orang tua. Haiwan peliharaan untuk rumah penjagaan dipilih berdasarkan saiz haiwan peliharaan, jumlah penjagaan yang diperlukan oleh baka, dan populasi dan saiz bagi institusi penjagaan. Haiwan peliharaan sesuai menjalani proses penyaringan dan, jika ia merupakan anjing, program latihan tambahan untuk menjadi anjing terapi. Terdapat tiga jenis anjing terapi: anjing terapi prasarana, anjing terapi berbantu haiwan, dan anjing lawatan terapi. Anjing terapi paling lazim merupakan anjing lawatan terapi. Anjing ini merupakan anjing peliharaan isi rumah yang pengendalinya meluangkan masa untuk melawat hospital, rumah penjagaan, prasarana tahanan, dan prasarana pemulihan. Haiwan peliharaan berlainan memerlukan jumlah berlainan bagi perhatian dan penjagaan; sebagai contoh, kucing mungkin mempunyai keperluan penyelenggaraan lebih rendah berbanding dengan anjing.

### Hubungan dengan komuniti
Sebagai tambahan kepada penawaran faedah kesihatan kepada pemiliknya, haiwan peliharaan juga mempengaruhi kehidupan sosial pemiliknya dan hubungan pemiliknya dalam komuniti mereka. Penyelidikan mencadangkan bahawa haiwan peliharaan mungkin memudahkan interaksi sosial, memupuk komunikasi, dan menggalakkan penglibatan sesama individu. Penolong Profesor Sosiologi di Universiti Colorado di Boulder, Leslie Irvine, telah menumpukan perhatian beliau pada haiwan peliharaan milik populasi gelandangan. Kajian beliau tentang pemilikan haiwan peliharaan dalam kalangan gelandangan mendapati bahawa ramai mengubah suai kegiatan hidup mereka kerana takut kehilangan haiwan peliharaan mereka. Pemilikan haiwan peliharaan mendorong mereka untuk bertindak secara bertanggungjawab, dengan ramai yang membuat pilihan sengaja untuk tidak meminum arak atau menggunakan dadah, dan menghindari perhubungan dengan penyalah guna bahan atau mereka yang terlibat dalam sebarang kegiatan jenayah kerana takut dipisahkan daripada haiwan peliharaan mereka. Selain itu, ramai enggan berumah di tempat perlindungan jika haiwan peliharaan mereka tidak diizinkan tinggal bersama dengan mereka.

### Risiko kesihatan
Risiko kesihatan yang dikaitkan dengan haiwan peliharaan termasuk yang berikut:
* Pemburukan alahan dan asma yang disebabkan oleh *[[dander]]* dan bulu atau pelepah
* Kecederaan jatuh: Kejatuhan tersadung melanggar haiwan peliharaan, terutamanya anjing, menyebabkan lebih daripada 86,000 kejatuhan yang cukup serius untuk memerlukan perjalanan ke bilik kecemasan pada setiap tahun di Amerika Syarikat. Dalam kalangan warga emas dan orang kurang upaya, kejatuhan ini telah mengakibatkan kecederaan mengancam nyawa dan kepatahan tulang.
* Kecederaan, pencacatan, dan kadang-kadang kematian disebabkan oleh gigitan dan serangan haiwan peliharaan.
* Penyakit atau parasit kerana masalah kebersihan haiwan, kekurangan rawatan wajar, dan tingkah laku tidak berdisiplin (tinja dan air kencing)
* Stres yang disebabkan oleh tingkah laku haiwan
* Keresahan tentang orang yang akan menjaga haiwan berkenaan sekiranya pemiliknya tidak lagi dapat berbuat demikian

## Keibubapaan untuk haiwan peliharaan

**Keibubapaan untuk haiwan peliharaan** merujuk pemeliharaan haiwan peliharaan, khususnya anjing dan kucing, dengan menggunakan teknik tipikal pengasuhan anak dan peristilahan pengasuhan anak (cth., "ibu anjing", "ibu kucing", "ayah kucing"). Keibubapaan untuk haiwan peliharaan dikaitkan dengan urbanisme, kadar kesuburan lebih rendah, dan kebolehlenturan ekonomi dan sosial dan telah meningkat dalam beberapa tahun kebelakangan ini, terutamanya di Amerika Syarikat. Sesetengah ibu bapa kepada haiwan peliharaan sengaja menggantikan anak dengan haiwan peliharaan sebagai sebahagian daripada gerakan tanpa anak atau kerana kemiskinan.

Ramai ibu bapa kepada haiwan peliharaan memandang bahawa keperluan haiwan peliharaan lebih mudah diurus berbanding dengan keperluan anak. Ramai ibu bapa kepada haiwan peliharaan percaya bahawa mereka tidak mampu memberi anak kehidupan baik dengan hasil pendapatan mereka. 1 daripada 10 orang Amerika telah menangguhkan pengasuhan anak atau memilih untuk tidak mengasuh anak dan memilih haiwan peliharaan sebaliknya atas sebab kewangan. Sebuah kajian mendapati perhubungan penyebab antara Kemelesetan Besar dengan peningkatan pemilikan haiwan peliharaan.

Sesetengah ibu bapa kepada haiwan peliharaan melaporkan rasa bersalah kerana meninggalkan haiwan peliharaan di rumah semasa hari kerja dan keresahan terhadap kesihatan haiwan peliharaan mereka. Pengasuhan haiwan peliharaan mungkin memenuhi keinginan untuk mengasuh untuk individu yang bergelut dengan isu kesuburan. Ibu bapa kepada haiwan peliharaan yang tidak mempunyai anak lebih terikat dengan haiwan peliharaan mereka berbanding dengan ibu bapa. Gaya keibubapaan untuk haiwan peliharaan adalah kerap serupa dengan gaya keibubapaan untuk anak. Pemilik haiwan peliharaan pada umumnya memandang haiwan peliharaan mereka sebagai ahli keluarga yang melalui pengalaman hidup bersama dengan mereka.

## Perundangan

### Perjanjian

Konvensyen Eropah untuk Perlindungan Haiwan Peliharaan ialah perjanjian tahun 1987 Majlis Eropah – tetapi penerimaan ke dalam perjanjian itu terbuka kepada semua negara di dunia – untuk menggalakkan kebajikan haiwan peliharaan dan memastikan piawaian minimum untuk layanan dan perlindungannya. Perjanjian itu berkuat kuasa pada 1 Mei 1992 dan, setakat Jun 2020, telah diratifikasi oleh 24 buah negara.

### Undang-undang kebangsaan dan tempatan

#### Pemilikan atau kepenjagaan
Haiwan peliharaan telah lazimnya dianggap sebagai harta perseorangan, yang dimiliki oleh orang individu. Banyak perlindungan undang-undang telah wujud (dalam sejarah dan kini) dengan niat untuk menjaga kesejahteraan haiwan peliharaan dan haiwan lain. Sejak tahun 2000, sebilangan kecil tetapi semakin banyak bidang kuasa di Amerika Utara telah menggubal undang-undang yang mentakrifkan *pemilik* haiwan peliharaan semula sebagai *penjaga*. Niat telah bercirikan semata-mata pengubahan sikap dan tanggapan tetapi bukan akibat undang-undang untuk usaha ke arah keorangan undang-undang untuk haiwan peliharaan itu sendiri. Sesetengah doktor haiwan dan pembiak baka telah menentang langkah ini. Persoalan tentang status undang-undang bagi haiwan peliharaan dapat bangkit dengan kebimbangan terhadap pembelian atau adopsi, penjagaan, perceraian, harta pusaka dan pewarisan, kecederaan, kerosakan, dan amalan salah veterinar.

Di United Kingdom, usia minimum untuk memiliki haiwan peliharaan ialah 16 tahun.

#### Batasan terhadap spesies

Negeri, bandar raya, dan bandar di negara-negara Barat lazimnya menggubal ordinan tempatan untuk membatasi bilangan atau jenis haiwan peliharaan yang boleh dipelihara oleh seseorang secara peribadi atau untuk tujuan perniagaan. Haiwan peliharaan terlarang mungkin adalah spesifik untuk baka tertentu seperti pitbul atau *[[anjing Rottweil|rottweiler]]*, mungkin terpakai untuk kategori umum haiwan (seperti haiwan ternakan, haiwan eksotik, haiwan liar, dan hibrid kanid atau felid), atau mungkin hanya berdasarkan saiz haiwan berkenaan. Peraturan dan undang-undang penyelenggaraan tambahan atau berlainan mungkin juga terpakai. Persatuan kondominium dan pemilik hartanah sewa juga lazim membatasi atau melarang pembelaan haiwan peliharaan oleh penyewa.

Di Belgium dan di Belanda, pemerintah menerbitkan senarai putih dan senarai hitam (dipanggil 'senarai positif' dan 'senarai negatif') dengan spesies haiwan yang ditetapkan sesuai untuk dibela sebagai haiwan peliharaan (positif) atau tidak sesuai (negatif). Kementerian Hal Ehwal Ekonomi dan Dasar Iklim Belanda pada asalnya mengasaskan senarai positif pertamanya (*positieflijst*) pada 1 Februari 2015 untuk satu set 100 mamalia (termasuk kucing, anjing, dan haiwan pengeluaran) yang dianggap sesuai sebagai haiwan peliharaan atas syor Universiti Wageningen. Perbahasan parlimen tentang senarai haiwan peliharaan sedemikian bertarikh kembali ke tahun 1980-an, dengan perselisihan berterusan tentang pilihan spesies yang patut dimasukkan dan cara undang-undang patut dikuatkuasakan. Pada Januari 2017, senarai putih diperluas kepada 123 spesies, sementara senarai hitam yang telah didirikan diperluas (dengan haiwan seperti beruang perang dan dua spesies kanggaru besar) untuk mengandungi 153 spesies yang tidak sesuai untuk dijadikan haiwan peliharaan, seperti armadilo, *[[sloth]]*, kelinci Eropah, dan babi hutan.

#### Pembunuhan dan pemakanan haiwan peliharaan

Pada Januari 2011, Agensi Persekutuan untuk Keselamatan Rantai Makanan Belgium menyatakan bahawa orang tidak diizinkan membunuh kucing lain-lain atau yang tidak diketahui yang berjalan di kebun mereka, tetapi "tidak ada dalam undang-undang yang menyebut bahawa anda tidak boleh memakan kucing, anjing, arnab, ikan, atau apa-apa. Anda hanya perlu membunuhnya dengan cara mesra haiwan." Sejak 1 Julai 2014, adalah menyalahi undang-undang di Belanda untuk pemilik membunuh kucing dan anjing sendiri yang dibela sebagai haiwan peliharaan. Burung bayan, tikus belanda, hamster, dan haiwan lain masih boleh dibunuh oleh pemiliknya, namun begitu apabila pemilik mendera haiwan temannya (sebagai contoh, dalam proses pembunuhannya), pemiliknya masih boleh didakwa di bawah undang-undang Belanda.

## Impak persekitaran
Haiwan peliharaan mempunyai impak persekitaran besar, terutamanya di negara-negara dengan haiwan peliharaan yang lazim atau tertabur dalam kepadatan tinggi. Sebagai contoh, 163 juta ekor anjing dan kucing yang dibela di Amerika Syarikat menggunakan sekitar 20% daripada jumlah tenaga diet yang digunakan oleh manusia dan anggaran 33% daripada jumlah tenaga terbitan haiwan. Haiwan peliharaan mengeluarkan sebanyak sekitar 30% ± 13%, dari segi jisim, berbanding dengan jumlah tinja orang Amerika dan, melalui diet, membentuk sekitar 25%–30% daripada jumlah impak persekitaran daripada pengeluaran haiwan dari segi penggunaan tanah, air, bahan api fosil, fosfat, dan biosid. Penggunaan produk haiwan anjing dan kucing bertanggungjawab atas pembebasan sehingga 64 ± 16 juta tan metana setara CO2 dan nitrus oksida, iaitu dua gas rumah hijau berkuasa. Orang Amerika merupakan pemilik haiwan peliharaan paling ramai di dunia, tetapi pemilikan haiwan peliharaan di Amerika Syarikat mempunyai kos persekitaran besar.

## Jenis

Walaupun ramai orang telah membela banyak spesies haiwan berlainan dalam kurungan sepanjang sejarah manusia, hanya segelintir yang telah dibela cukup lama untuk dianggap dibelajinakkan. Jenis haiwan lain, terutamanya monyet, tidak pernah dibelajinakkan tetapi masih dijual dan dibela sebagai haiwan peliharaan. Sesetengah haiwan liar dibela sebagai haiwan peliharaan, seperti harimau belang, walaupun ini menyalahi undang-undang. Terdapat pasaran untuk haiwan peliharaan haram.

### Bela jinak
Haiwan peliharaan bela jinak merupakan yang paling lazim. Haiwan bela jinak ialah spesies yang telah dijadikan sesuai untuk persekitaran manusia, dengan dibela dengan tekal dalam kurungan dan dibiakbakakan secara terpilih sepanjang tempoh cukup lama sehingga mempamerkan perbezaan ketara dari segi tingkah laku dan penampilan daripada kerabat liarnya. Pembelajinakan berbeza dengan penjinakan, iaitu apabila haiwan liar tidak bela jinak telah menjadi toleran terhadap kehadiran manusia dan mungkin juga menikmatinya.

Mamalia besar yang mungkin dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk alpaka, babi, biri-biri, kambing, keldai, kuda, lembu, llama, rusa kutub, unta, dan yak. Mamalia kecil yang mungkin dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk arnab, feret, gegula luncur, landak susu, dan rodensia, termasuk tikus, mencit, hamster, tikus belanda, gerbil, dan cincila. Mamalia lain termasuk kucing, anjing, monyet, dan rubah perak bela jinak.

Burung yang dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk nuri teman seperti *[[budgerigar]]* (burung bayan) dan *[[cockatiel]]*, unggas seperti ayam, ayam belanda, itik, angsa dan puyuh, merpati, dan pipit, iaitu *[[finch]]* dan burung kenari.

Ikan yang dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk ikan emas, koi, pelaga siam (*[[Betta]]*), ikan cangkuk, ikan gupi, *[[Poecilia sphenops|molly]]*, ikan padi Jepun (*[[medaka]]*), dan ikan oskar.

Artropod yang dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk lebah, seperti lebah madu dan lebah kelulut, ulat sutera, dan semut ladang.

Reptilia dan amfibia yang dibela sebagai haiwan peliharaan termasuk ular, penyu, *[[axolotl]]*, katak, dan salamander.

### Haiwan liar

Haiwan liar dibela sebagai haiwan peliharaan. Istilah *liar* dalam konteks ini secara khusus terpakai untuk mana-mana spesies haiwan yang tidak melalui perubahan asas dari segi tingkah laku untuk memudahkan kewujudan bersama rapat dengan manusia. Sesetengah spesies mungkin telah dibiakbakakan dalam kurungan sepanjang tempoh agak lama, tetapi masih tidak diiktiraf sebagai spesies bela jinak.

Pada umumnya, haiwan liar diperakui tidak sesuai untuk dibela sebagai haiwan peliharaan dan amalan ini dilarang sepenuhnya di banyak tempat. Di kawasan lain, spesies tertentu diizinkan untuk dibela dan pemilik biasanya dikehendaki mendapatkan permit. Ini dianggap sebagai kekejaman terhadap haiwan oleh sesetengah pihak, kerana paling kerap, haiwan liar memerlukan penjagaan jitu dan malar yang sangat sukar dipenuhi dalam keadaan kurungan. Banyak haiwan besar dan agresif secara naluri adalah amat berbahaya dan telah membunuh pengendalinya dalam berbilang kejadian.

## Sejarah

### Prasejarah
Arkeologi mencadangkan bahawa pemilikan oleh manusia ke atas anjing sebagai haiwan peliharaan mungkin bertarikh kembali sekurang-kurangnya ke 12,000 tahun lalu.

### Sejarah purba
Orang Yunani Purba dan orang Rom Purba secara terbuka berduka atas kehilangan anjing, yang dibuktikan oleh prasasti yang ditinggalkan pada batu nisan yang memperingati kehilangannya. Epitaf terselamat yang didedikasikan untuk kuda lebih berkemungkinan merujuk kesyukuran atas pendampingan yang telah berasal daripada kuda perang dan bukan pula daripada kuda lumba. Kuda lumba mungkin telah terutamanya diperingati sebagai satu cara untuk melanjutkan kemasyhuran dan kebanggaan pemiliknya. Di Mesir Purba, anjing dan babun dibela sebagai haiwan peliharaan dan dikebumikan bersama dengan pemiliknya. Anjing diberi nama, yang ketara kerana orang Mesir menganggap bahawa nama mempunyai sifat ajaib.

Dalam petikan Perjanjian Lama dalam 2 Samuel 12, nabi Natan, untuk menunjukkan kepada Raja Daud keseriusan perselingkuhan zina dan pembunuhan dengan Batsyeba, menggunakan cerita ibarat tentang anak biri-biri peliharaan seorang miskin yang disembelih oleh seorang jiran kaya yang menggunakannya untuk memberi makan kepada tetamu. Daud, yang telah meluangkan masa mudanya sebagai gembala dan mempunyai belas kasihan dan kasih sayang untuk makhluk sedemikian, menjadi berang kepada orang kaya itu dalam cerita ibarat itu, hanya untuk diberitahu oleh Natan, "Engkaulah lelaki itu!" Daud, setelah didedahkan sebagai seorang munafik, mengaku, "Aku telah berdosa." Ini ialah satu-satunya contoh dalam kitab suci tentang seekor haiwan yang dibela untuk pendampingan dan bukan pula untuk tujuan utilitarian, selain pemerolehan haiwan eksotik oleh anak lelaki kepada Daud, iaitu Raja Salomo untuk sebuah kebun binatang (2 Tawarikh 9).

### Era Victoria: kebangkitan pembelaan haiwan peliharaan moden
Sepanjang abad ke-17 dan abad ke-18, pembelaan haiwan peliharaan dalam erti kata moden beransur-ansur diterima di serata Britain. Pada mulanya, bangsawan membela anjing untuk kedua-dua pendampingan dan perburuan. Oleh itu, pembelaan haiwan peliharaan ialah tanda elitisme dalam masyarakat. Menjelang abad ke-19, kebangkitan kelas pertengahan merangsang perkembangan pembelaan haiwan peliharaan dan menjadi termaktub dalam budaya borjuis.

#### Ekonomi
Semakin kepopularan pembelaan haiwan peliharaan dalam erti kata moden meningkat semasa era Victoria, haiwan menjadi ketetapan dalam budaya bandar sebagai komoditi dan objek hiasan. Pembelaan haiwan peliharaan menjana kesempatan komersial untuk usahawan. Menjelang pertengahan abad ke-19, hampir dua puluh ribu orang peniaga jalanan di London berurusan dengan haiwan hidup. Kepopularan haiwan juga membangunkan permintaan untuk barangan haiwan seperti aksesori dan panduan untuk pembelaan haiwan peliharaan. Penjagaan haiwan peliharaan berkembang menjadi perniagaan besar menjelang penghujung abad kesembilan belas.

Pencatut juga mengusahakan pencurian haiwan peliharaan sebagai cara untuk keuntungan ekonomi. Dengan menggunakan kasih sayang yang dimiliki oleh pemilik terhadap haiwan peliharaan mereka, pencuri anjing profesional menangkap haiwan dan menahannya untuk wang tebusan. Perkembangan pencurian anjing mencerminkan peningkatan nilai haiwan peliharaan. Haiwan peliharaan beransur-ansur ditakrifkan sebagai hak milik pemiliknya. Undang-undang dicipta yang menghukum pesalah kerana kecurian.

#### Masyarakat
Haiwan peliharaan dan haiwan juga mempunyai implikasi sosial dan implikasi budaya sepanjang abad kesembilan belas. Pengkategorian anjing mengikut baka mencerminkan susunan tatatingkat sosial bagi era Victoria. Pedigri anjing mewakili status tinggi dan zuriat pemiliknya dan memperkukuh penstrataan sosial. Pemilik kelas pertengahan menghargai keupayaan untuk bersekutu dengan kelas atasan melalui pemilikan haiwan peliharaan mereka. Keupayaan untuk menjaga haiwan peliharaan menandakan penghormatan dan keupayaan untuk menjadi mampu diri. Menurut Harriet Ritvo, pengenalpastian "haiwan elit dan pemilik elit bukanlah pengesahan status pemilik tetapi merupakan cara untuk mentakrifkannya semula."

#### Hiburan
Kepopularan pembelaan anjing dan haiwan peliharaan menjana minat haiwan. Peminat anjing menunjukkan semangat untuk pemilikan haiwan peliharaan, pembiakbakaan anjing, dan penunjukan anjing dalam pelbagai pertunjukan. Pertunjukan anjing pertama berlangsung pada 28 Jun 1859 di Newcastle dan kebanyakannya tertumpu pada anjing sukan dan anjing pemburu. Walau bagaimanapun, pemilik haiwan peliharaan menghasilkan keinginan untuk menunjukkan haiwan peliharaan mereka serta mempunyai saluran untuk bersaing. Oleh itu, haiwan peliharaan beransur-ansur disertakan dalam pertunjukan anjing. Pertunjukan besar pertama, yang menerima seribu penyertaan, berlangsung di Chelsea pada tahun 1863. The Kennel Club diwujudkan pada tahun 1873 untuk memastikan keadilan dan organisasi dalam pertunjukan anjing. Perkembangan buku pembaka oleh The Kennel Club mentakrifkan dasar, mempersembahkan sistem pendaftaran kebangsaan bagi anjing baka tulen, dan pada intinya menginstitusikan pertunjukan anjing.

## Pemilikan haiwan peliharaan oleh bukan manusia
Pemilikan haiwan peliharaan oleh haiwan di alam liar, sebagai analog kepada fenomena manusia, belum diperhatikan dan berkemungkinan tidak wujud di alam semula jadi. Sekelompok monyet kapucin diperhatikan kelihatannya menjaga seekor marmoset, iaitu satu spesies monyet Dunia Baru; walau bagaimanapun, pemerhatian cimpanzi yang kelihatannya bermain dengan haiwan kecil seperti hiraks telah berakhir apabila cimpanzi membunuh haiwan tersebut dan mencampak-campak bangkai ke sekeliling.

Sebuah kajian tahun 2010 menyatakan bahawa hubungan manusia dengan haiwan mempunyai komponen kognitif manusia eksklusif dan pembelaan haiwan peliharaan ialah atribut asas dan purba bagi spesies manusia. Antropomorfisme, atau unjuran perasaan, fikiran, dan atribut manusia pada haiwan, ialah ciri penentu bagi pembelaan haiwan peliharaan oleh manusia. Kajian itu mengenal pasti ini sebagai trait sama dalam evolusi yang bertanggungjawab atas pembelajinakan dan kebimbangan untuk kebajikan haiwan. Ini dianggarkan telah bangkit pada sekurang-kurangnya 100,000 tahun sebelum kini pada *[[manusia|Homo sapiens]]*.

Terdapat perdebatan sama ada pengarahan semula tingkah laku asuhan manusia ke arah haiwan bukan manusia, dalam bentuk pembelaan haiwan peliharaan, adalah maladaptif, kerana berkos secara biologi, atau sama ada ini dipilih secara positif. Dua buah kajian mencadangkan bahawa kebolehan manusia untuk membelajinakkan dan membela haiwan peliharaan berasal daripada trait evolusi asas sama dan bahawa trait ini menyediakan faedah kebendaan dalam bentuk pembelajinakan yang cukup adaptif untuk dipilih secara positif. Sebuah kajian tahun 2011 mencadangkan bahawa fungsi amali yang disediakan oleh sesetengah haiwan peliharaan, seperti bantuan perburuan atau penyingkiran perosak, dapat menghasilkan cukup kelebihan evolusi untuk membolehkan ketegaran tingkah laku ini pada manusia dan mengatasi beban ekonomi yang dipegang oleh haiwan peliharaan yang dibela sebagai benda mainan untuk ganjaran emosi segera. Dua buah kajian lain mencadangkan bahawa tingkah laku itu merangkumi ralat, kesan sampingan, atau salah guna mekanisme ber-evolusi yang bertanggungjawab atas empati manusia dan teori minda untuk meliputi haiwan bukan manusia yang belum secukupnya memberikan impak kepada kelebihan evolusinya dalam jangka masa panjang.

Haiwan dalam kurungan, dengan bantuan penjaga, telah dianggap mempunyai haiwan peliharaan. Contoh bagi ini termasuk Koko si gorila yang mempunyai beberapa ekor kucing peliharaan, Tonda si orang utan dan seekor kucing peliharaan, dan Tarra si gajah dan seekor anjing bernama Bella.

## Etika
Sesetengah sarjana, ahli etika, dan pertubuhan hak haiwan telah membangkitkan kebimbangan tentang pembelaan haiwan peliharaan kerana kekurangan autonomi dan kerana pengobjekan haiwan bukan manusia. Sebaliknya, Ikechukwu Monday Osebor yang menulis dalam jurnal *Aquino* daripada Universiti Nigeria berhujah dari perspektif konsekuensialisme bahawa pemilikan haiwan peliharaan dapat menjadi beretika. Gary Francione dan Anna Charlton pula berhujah bahawa pembiakbakaan dan pemilikan haiwan peliharaan adalah tidak beretika kerana mereka memandangnya sebagai layanan haiwan sebagai harta dan pengkomoditian haiwan peliharaan. Kebimbangan lanjut bangkit dari perspektif vegan dan perspektif vegetarian dengan hakikat bahawa sesetengah haiwan peliharaan memerlukan pemakanan daging dan, oleh itu, pembelaan haiwan peliharaan mungkin tidak beretika.

## Lihat juga
* Adopsi haiwan peliharaan
* Antrozoologi
* Haiwan peliharaan alternatif:
** Haiwan peliharaan maya
** Robot peliharaan
* Haiwan peliharaan bilik darjah
* Kehilangan haiwan peliharaan
* Kurungan haiwan
* Pemanusiaan haiwan peliharaan
* Pengumpulan besar-besaran haiwan
* Senarai anjing individual
* Senarai kucing individual
* Tromboembolisme arteri kucing
* Zoonosis

## Rujukan

## Bacaan lanjut

*