Pilihan raya parlimen Estonia 2023

Pilihan raya parlimen telah diadakan di Estonia pada 5 Mac 2023 untuk memilih kesemua 101 ahli Riigikogu. Parti Tengah Estonia, diketuai oleh Jüri Ratas, membentuk kerajaan selepas pilihan raya parlimen 2019, dengan Ratas berkhidmat sebagai perdana menteri. Kerajaannya telah diturunkan pada Januari 2021 selepas siasatan rasuah; Kaja Kallas dari Parti Reformasi Estonia membentuk kerajaan campuran dengan Parti Tengah selepas itu, walaupun tumbang pada Jun 2022. Kallas kemudiannya membentuk kerajaan dengan Isamaa dan Parti Demokratik Sosial, dan kekal sebagai perdana menteri. Pada Januari 2023, Jawatankuasa Pilihan Raya Kebangsaan mengumumkan bahawa sembilan parti politik dan sepuluh calon individu telah mendaftar untuk mengambil bahagian dalam pilihan raya parlimen 2023.

Semasa tempoh kempen, isu yang paling banyak dibincangkan adalah ekonomi Estonia, dan pertahanan dan keselamatan negara akibat pencerobohan semasa Rusia ke atas Ukraine. Individu daripada parti politik yang bertanding turut menyertai perdebatan yang dianjurkan pada Januari dan Februari 2023. Pengundian di kedutaan asing berlangsung dari 18 hingga 23 Februari, manakala pengundi boleh mengundi semasa tempoh prapilihan raya dari 27 Februari hingga 4 Mac. Berdasarkan keputusan awal, data pilihan raya yang diterbitkan secara rasmi menunjukkan kemenangan Parti Reformasi, yang memenangi 37 kerusi secara keseluruhan, manakala Parti Rakyat Konservatif Estonia (EKRE) menduduki tempat kedua dengan 17 kerusi. Parti Tengah memenangi 16 kerusi, dengan hilang 10 kerusi, manakala Estonia 200 memenangi 14 kerusi, dan mendapat perwakilan di Riigikogu. Ini adalah pilihan raya kebangsaan pertama di mana lebih separuh daripada undi dibuang secara elektronik melalui Internet. Selepas pilihan raya, EKRE mengemukakan rayuan kepada Mahkamah Agung Estonia, meminta keputusan itu harus dibatalkan dan mendakwa bahawa "anomali dan kesilapan teknikal dalam proses e-undi telah diperhatikan", walaupun rayuan itu kemudiannya ditolak.

## Latar belakang
Pilihan raya parlimen sebelum ini, yang diadakan pada Mac 2019, menyaksikan kehilangan majoriti mutlak yang dipegang oleh kabinet pertama Jüri Ratas di Riigikogu, parlimen ekadewan Estonia. Parti Pusat Ratas, Isamaa dan Parti Demokratik Sosial (SDE) semuanya mengalami kemunduran yang memihak kepada Parti Reformasi yang dipimpin oleh Kallas dan EKRE. Kersti Kaljulaid, presiden Estonia ketika itu, memberi mandat kepada Kallas untuk membentuk kerajaan selepas pilihan raya. Parti Reformasi telah berunding dengan Parti Pusat, Isamaa, dan SDE tetapi akhirnya gagal membentuk kerajaan. Selepas pengundian pada April 2019, Ratas menerima mandat dan berjaya membentuk kerajaan dengan Isamaa dan EKRE. Kabinet kedua Jüri Ratas mengangkat sumpah pada 29 April 2019.

Pada Januari 2021, kerajaan pimpinan Parti Pusat tumbang selepas siasatan rasuah, di mana Parti Pusat dituduh meminta sokongan kewangan sehingga €1&nbsp;juta dalam tempoh setahun sebagai balasan €39&nbsp;juta pinjaman kepada pembangunan hartanah Hillar Teder di ibu kota Tallinn. Sebagai tindak balas, Ratas meletak jawatan sebagai perdana menteri Estonia, manakala Kallas dijemput untuk membentuk kerajaan. Beliau membuat perjanjian dengan Parti Pusat, dengan Kallas kini berkhidmat sebagai perdana menteri. Walau bagaimanapun, pada Jun 2022, kerajaan campuran antara Pusat dan Parti Reformasi tumbang kerana penentangan Parti Pusat terhadap undang-undang berkaitan pendidikan. Ini berlaku semasa pencerobohan Rusia ke atas Ukraine 2022; Parti Pusat dilihat lebih memihak dengan orang Rusia di Estonia. Sebagai tindak balas, Kallas membuka rundingan dengan Isamaa dan SDE, berjaya membentuk kabinet kedua Kaja Kallas pada 15 Julai 2022.

## Sistem pilihan raya
Riigikogu terdiri daripada 101 kerusi dan wakilnya dipilih mengikut perwakilan berkadar dalam 12 kawasan pilihan raya berbilang ahli. Pertama sekali, kerusi hendaklah diisi di 12 kawasan pilihan raya dengan 5 hingga 16 kerusi bergantung kepada populasi mereka, dan baki kerusi, yang dikenali sebagai "kerusi pampasan", diperuntukkan menggunakan kaedah d'Hondt kepada semua parti yang mencapaiambang pilihan raya sebanyak 5% untuk membawa keputusan dari segi kerusi sedekat mungkin dengan undian penduduk. Pada 2023, 75 kerusi telah diisi di kawasan pilihan raya dan baki 26 lagi diperuntukkan menggunakan kaedah d'Hondt. Pengundi mempunyai kemungkinan untuk membuang undi keutamaan kepada salah seorang calon-calon dalam senarai yang mereka undi. Jika calon mengutip lebih banyak undi keutamaan daripada jumlah hasil bagi mudah di kawasan pilihan rayanya, mereka diisytiharkan dipilih walaupun senarai yang mereka calon gagal melepasi ambang pilihan raya 5%.

Pada November 2022, Alar Karis, presiden Estonia, menandatangani perintah pilihan raya, dan menetapkan tarikh pada 5 Mac 2023. Warganegara Estonia yang berumur sekurang-kurangnya 18 tahun didaftarkan dalam senarai mengundi, tidak diisytiharkan tidak berupaya atau disabitkan kesalahan oleh mahkamah, atau sedang menjalani hukuman penjara mempunyai hak untuk mengundi. Di kedutaan asing luar negara, pengundian berlaku dari 18 hingga 23 Februari 2023, manakala bagi mengundi melalui pos di negara asing, pengundi perlu mengemukakan permintaan bertulis kepada perwakilan asing sebelum 3 Februari 2023. Pengundian awal di Estonia berlangsung dari 27 Februari hingga 4 Mac, bermakna seseorang pengundi boleh mengundi di luar daerah pilihan raya kediaman mereka dan secara elektronik. Tidak seperti pilihan raya sebelum ini, pada 5 Mac, pengundi boleh mengundi di mana-mana presint dalam kawasan itu, manakala pengundi yang telah mengundi secara elektronik semasa pengundian awal boleh mengundi di atas kertas undi, walaupun undi elektronik mereka akan dibatalkan. Rakyat yang tidak dapat pergi ke pusat mengundi atau mengundi secara elektronik boleh memesan peti undi di rumah dan mengundi antara 3 dan 5 Mac 2023. Sekitar 80 pemerhati asing memantau pilihan raya.

### Kerusi mengikut daerah pilihan raya

## Parti bertanding
Jawatankuasa Pemilihan Kebangsaan Estonia mengumumkan bahawa sembilan parti politik dan sepuluh calon individu mendaftar untuk mengambil bahagian dalam pilihan raya parlimen 2023. Nombor pendaftaran dan pesanan mereka ditentukan melalui cabutan undi.

## Kempen

### Isu
*[[Eesti Rahvusringhääling]]* dan NPR mengulas bahawa isu yang dibincangkan semasa tempoh kempen ialah krisis kos sara hidup, terutamanya mengenai kenaikan harga dan inflasi, serta isu mengenai keselamatan dan pertahanan negara akibat pencerobohan Rusia ke atas Ukraine 2022. *Eesti Rahvusringhääling* juga menegaskan bahawa program parti yang bertanding banyak dipengaruhi oleh perang semasa di Ukraine. Ellu Saar, seorang profesor sosiologi, dan Triin Lauri, seorang profesor madya Universiti Tallinn, berkata bahawa dalam program EKRE dan Isamaa menyatakan sokongan mereka untuk melindungi bahasa Estonia dalam pendidikan tinggi, manakala Estonia 200 dan SDE mendukung sekolah perpaduan di mana penutur Estonia dan Rusia akan belajar bersama-sama.

Saar dan Lauri mengulas bahawa Parti Pusat mempunyai pendapat yang kabur berhubung isu pendidikan. Estonian Greens dan SDE juga menyebut budaya sekolah, kualiti pengurusan, mengurangkan pergantungan laluan sebagai isu yang akan mereka tangani. Parti Reformasi juga menyatakan sokongannya untuk memperkenalkan kelas pertahanan negara di sekolah, manakala Isamaa berkata bahawa perlu ada lebih banyak pelaburan dalam pertahanan negara. Parti Pusat menggesa gaji yang lebih tinggi bagi mereka yang bekerja untuk menyumbang kepada pertahanan negara, SDE mencadangkan untuk melaksanakan cukai baharu berhubung perbelanjaan pertahanan, manakala EKRE berkata bahawa pengawal sempadan yang mempunyai ketenteraan harus dibawa balik. Anne Raiste dari *Eesti Rahvusringhääling* berkata bahawa parti yang bertanding semuanya berkongsi kedudukan yang sama mengenai dasar luar dan bahawa mereka berjanji untuk melaksanakan bentuk demokrasi langsung atau demokrasi perwakilan yang lebih cekap. Berkenaan dengan krisis pelarian Ukraine, EKRE dan Isamaa berikrar untuk tidak menerima mana-mana pelarian baru, manakala Parti Reformasi menyatakan bahawa ia akan terus menerima pelarian Ukraine. *[[Euronews]]* berkata bahawa sokongan EKRE dalam tinjauan pendapat jatuh kerana dakwaan hubungan dengan Rusia.

Mengenai ekonomi, Raiste berkata bahawa parti yang bertanding telah berjanji untuk menaikkan pencen kepada €1,000 atau lebih. Parti Pusat menyatakan sokongannya terhadap pengenalan percukaian progresif, manakala SDE dan Greens telah menerima pakai pendapat serupa. Sebaliknya, Reformasi menyatakan bahawa ia akan mengimbangi bajet, manakala EKRE menggesa pengurangan cukai. Estonia 200 berkata bahawa cukai buruh harus diturunkan manakala Parempoolsed berjanji untuk tidak memperkenalkan sebarang cukai baharu. Ulama Liili Abuladze dan Luule Sakkeus menyatakan bahawa EKRE dan Isamaa meletakkan dasar keluarga mereka tertumpu kepada keluarga yang mempunyai ramai anak dan bahawa keperluan warga rentan kurang ditangani. EKRE menyatakan penentangannya terhadap peralihan kepada tenaga mampan kepada mengurangkan bil tenaga, manakala Parti Pembaharuan berjanji untuk mengguna pakai tenaga mampan.EKRE juga mengkritik Parti Reformasi Kallas kerana inflasi yang semakin meningkat. Parti Pusat berkempen mengenai pelaburan infrastruktur dan rumah mampu milik.

## Tinjauan pendapat

## Keputusan awal
Pengundian di kedutaan Estonia di luar negara berlangsung antara 18 dan 23 Februari 2023. Jawatankuasa Pilihan Raya Kebangsaan telah mengumumkan bahawa 47.3% pengundi membuang undi mereka semasa tempoh prapilihan raya, yang bermula pada 27 Februari dan berakhir sebelum 5 Mac, majoriti daripada mereka mengundi dalam talian. Stesen mengundi pada 5 Mac 2023 telah dibuka dari jam 9:00&nbsp;pagi hingga 8:00&nbsp;petang. Terdapat 966,129 rakyat yang mempunyai hak untuk mengundi dalam pilihan raya.

Peratusan keluar mengundi meningkat kepada 63% menjelang 7:00&nbsp;petang mengikut *Eesti Rahvusringhääling*, dengan peratusan keluar mengundi tertinggi adalah di Daerah Rapla dan terendah di Daerah Ida-Viru. Dengan 312,181 undi elektronik, ini adalah pilihan raya pertama yang lebih separuh undi dibuat dalam talian. Kemudian pada hari itu, *Eesti Rahvusringhääling*, Reuters dan Associated Press melaporkan bahawa Parti Reformasi memenangi undi dan kerusi terbanyak di Riigikogu, dengan EKRE di tempat kedua dan Parti Pusat di tempat ketiga. Selain itu, *Eesti Rahvusringhääling* melaporkan bahawa Estonia 200 akan memasuki Riigikogu buat kali pertama sejak pembentukannya.

## Kesudahan
Tanel Kiik, naib pengerusi Parti Pusat, telah berkata bahawa "Parti Pusat akan berpuas hati jika ia mendapat 20 kerusi" di Riigikogu, manakala Sven Mikser, bekas pengerusi SDE, berkata bahawa "sembilan mandat adalah mungkin yang terbaik yang boleh dilakukan parti di Estonia hari ini." Ratas kemudiannya menyifatkan keputusan itu sebagai "biasa-biasa saja". Selepas penerbitan keputusan e-undi, Kallas memberi ucapan dan mengucapkan terima kasih kepada pengundinya manakala Martin Helme, ketua EKRE, menyatakan bahawa "dia tidak mempercayai keputusan e-undi" dan menuntut pengiraan semula. Kallas menerima ucapan tahniah oleh Sanna Marin, perdana menteri Finland, dan Krišjānis Kariņš, perdana menteri Latvia.

Karis bersedia memberi mandat kepada Parti Reformasi untuk membentuk kerajaan, dan selepas itu, rundingan antara parti akan diadakan. *Eesti Rahvusringhääling* melaporkan bahawa walaupun pakar meramalkan bahawa gabungan Reform–Estonia 200–SDE akan dibentuk selepas pilihan raya, Kallas hanya menolak gabungan dengan EKRE. Sehari selepas pilihan raya, Kallas berkata "jelas bahawa pengundi menjangkakan untuk melihat Estonia 200 dalam kerajaan", sementara dia juga berkata bahawa terdapat empat kemungkinan gabungan untuk Parti Reformasi dibentuk. Kallas menjemput Estonia 200 dan SDE untuk rundingan kerajaan pada 7 Mac 2023. Pada 9 Mac 2023, EKRE membuat rayuan kepada Mahkamah Agung Estonia, meminta keputusan itu dibatalkan dan mendakwa bahawa "beberapa anomali dan kesilapan teknikal dalam proses e-undi telah diperhatikan." Peguam Paul Keres dari EKRE juga mendakwa bahawa proses e-undi adalah tidak berperlembagaan. Kes ini telah ditolak pada 13 Mac 2023.

## Rujukan

## Pautan luar

* Laman web rasmi Jawatankuasa Pilihan Raya Kebangsaan