Al-Mu'tazz

**Abū ʿAbd Allāh Muḥammad ibn [[Al-Mutawakkil|Jaʿfar]] ibn [[Al-Mu'tasim|Muḥammad]] ibn [[Harun al-Rasyid|Hārūn]] al-Muʿtazz bi-ʾLlāh** (   ; 847 – 16 Julai 869), lebih dikenali dengan gelaran pemerintahannya **al-Muʿtazz bi-ʾLlāh** (, "Dia yang diperkuat oleh Tuhan") ialah khalifah Abbasiyah dari tahun 866 hingga 869, semasa tempoh ketidakstabilan dalaman yang melampau dalam Kekhalifahan Abbasiyah, yang dikenali sebagai "Anarki di Samarra".

Pada asalnya dinamakan sebagai pewaris kedua dalam keturunan tiga orang bapanya al-Mutawakkil, al-Mu'tazz terpaksa melepaskan haknya selepas kenaikan pangkat abangnya al-Muntasir, dan dipenjarakan sebagai saingan berbahaya semasa pemerintahan sepupunya al-Musta'in. Beliau dibebaskan dan dinaikkan pangkat menjadi khalifah pada Januari 866, semasa perang saudara antara al-Musta'in dan tentera Turki di Samarra. Al-Mu'tazz bertekad untuk menegaskan semula kuasa khalifah ke atas tentera Turki tetapi hanya berjaya secara terhad. Dibantu oleh wazir Ahmad ibn Isra'il, beliau berjaya menyingkirkan dan membunuh jeneral Turki terkemuka, Wasif al-Turki dan Bugha al-Saghir, tetapi kejatuhan Tahiriyyah di Baghdad menghalangnya daripada memainkan peranan mereka sebagai pengimbang kepada Turki. Berdepan dengan komander Turki yang tegas, Salih ibn Wasif, dan tidak dapat mencari wang untuk memenuhi permintaan tenteranya, beliau telah digulingkan dan meninggal dunia akibat layanan buruk beberapa hari kemudian, pada 16 Julai 869.

Pemerintahannya menandakan kemuncak kejatuhan kuasa pusat Khilafah, dan kemuncak kecenderungan emparan, yang diekspresikan melalui kemunculan dinasti autonomi Tulunid di Mesir dan Saffarid di Timur, pemberontakan Alid di Hejaz dan Tabaristan, dan permulaan Pemberontakan Zanj yang hebat di Iraq hilir.

## Kehidupan awal

Bakal al-Mu'tazz dilahirkan oleh Khalifah al-Mutawakkil () daripada gundik hamba kesayangannya, Qabiha. Pada tahun 849, al-Mutawakkil mengatur penggantiannya, dengan melantik tiga orang anak lelakinya sebagai pewaris dan menugaskan mereka tadbir urus dan hasil wilayah empayar: yang sulung, al-Muntasir, dinamakan sebagai pewaris pertama, dan menerima Mesir, Jazira, dan hasil sewa di ibu kota, Samarra; al-Mu'tazz ditugaskan untuk menyelia wilayah gabenor Tahirid di Timur; dan al-Mu'ayyad ditugaskan untuk bertanggungjawab ke atas Syria. Walau bagaimanapun, lama-kelamaan, sokongan al-Mutawakkil beralih kepada al-Mu'tazz. Didorong oleh penasihat kegemarannya, al-Fath ibn Khaqan, dan wazir Ubayd Allah ibn Yahya ibn Khaqan, Khalifah mula mempertimbangkan untuk menamakan al-Mu'tazz sebagai pewaris pertamanya, dan mengecualikan al-Muntasir daripada penggantian. Persaingan antara kedua-dua putera itu mencerminkan ketegangan dalam bidang politik, kerana penggantian al-Mu'tazz nampaknya disokong oleh golongan elit Abbasiyah tradisional juga, manakala al-Muntasir disokong oleh pasukan pengawal Turki dan *[[Maghariba (Abbasid troops)|Maghariba]]*.

Pada Oktober 861, para komander Turki memulakan komplot untuk membunuh Khalifah. Mereka tidak lama kemudian disertai, atau sekurang-kurangnya disokong secara diam-diam, oleh al-Muntasir, yang hubungannya dengan bapanya merosot dengan cepat. Pada 5 Disember, al-Muntasir telah diketepikan dan memilih al-Mu'tazz untuk mengimami solat Jumaat pada akhir Ramadan, di mana pada akhirnya penasihat bapanya al-Fath dan wazir Ubayd Allah mencium tangan dan kakinya secara demonstratif, sebelum menemaninya dalam perjalanan pulang ke istana; dan pada 9 Disember al-Mutawakkil, antara penghinaan lain yang dikenakan ke atasnya, mengancam untuk membunuh anak sulungnya. Akibatnya, pada malam 10/11 Disember, pihak Turki membunuh al-Mutawakkil dan al-Fath, dan al-Muntasir menjadi khalifah. Hampir serta-merta, al-Muntasir menghantar orang untuk memanggil saudara-saudaranya untuk datang dan memberikan sumpah setia (*[[Baiat|bay'ah]]*) kepadanya. Oleh itu, apabila wazir Ubayd Allah, setelah dimaklumkan tentang kematian al-Mutawakkil, pergi ke rumah al-Mu'tazz, dia tidak menemuinya di sana; dan apabila penyokongnya, termasuk *[[abna al-dawla]]* dan lain-lain yang berjumlah beberapa ribu orang, berkumpul pada waktu pagi dan mendesaknya untuk menyerbu istana, dia menolak, dengan kata-kata "orang kita berada di tangan mereka". Pembunuhan al-Mutawakkil memulakan tempoh huru-hara yang dikenali sebagai "Anarki di Samarra", yang berlangsung sehingga 870 dan membawa Khilafah Abbasiyah ke ambang keruntuhan.

Ditekan oleh komander Turki Wasif al-Turki dan Bugha al-Saghir, kedua-dua al-Mu'tazz dan al-Mu'ayyad melepaskan tempat mereka dalam penggantian pada 27 April 862. Walau bagaimanapun, al-Muntasir meninggal dunia pada Jun 862, tanpa menamakan mana-mana pewaris baharu. Turki kini mengukuhkan cengkaman mereka ke atas kerajaan dan memilih sepupu al-Muntasir, al-Musta'in (), sebagai khalifah baharu. Khalifah baharu hampir serta-merta berhadapan dengan rusuhan besar di Samarra untuk menyokong al-Mu'tazz; perusuh bukan sahaja termasuk "jemaah pasar" tetapi juga tentera upahan daripada tentera *[[Shakiriyya]]*. Rusuhan itu telah ditumpaskan oleh rejimen *Maghariba* dan *[[Ushrusaniyya]]*, tetapi korban di kedua-dua belah pihak adalah banyak. Al-Musta'in, bimbang al-Mu'tazz atau al-Mua'yyad boleh mendesak tuntutan mereka kepada khalifah, mula-mula cuba membeli mereka dengan menawarkan subsidi tahunan sebanyak 80,000 dinar emas. Walau bagaimanapun, tidak lama selepas itu, harta mereka dirampas—menurut al-Tabari, harta al-Mu'tazz bernilai sepuluh juta *[[dirham]]* —dan dipenjarakan di bawah naungan Bugha al-Saghir di salah satu bilik Istana Jawsaq.

## Khilafah

Persaingan antara pemimpin Turki menyebabkan perpecahan pada tahun 865, apabila al-Musta'in, Wasif, dan Bugha meninggalkan Samarra menuju ke Baghdad, di mana mereka tiba pada 5/6 Februari 865. Di sana mereka disertai oleh ramai pengikut mereka, dan bersekutu dengan gabenor Tahirid di bandar itu, Muhammad ibn Abdallah ibn Tahir, yang mula mengukuhkan bandar itu. Walau bagaimanapun, sebahagian besar orang Turki kekal di Samarra. Kedudukan mereka terancam oleh gabungan ini, jadi mereka membebaskan al-Mu'tazz dan mengisytiharkannya sebagai khalifah. Pada 24 Februari, al-Mu'tazz melantik abangnya Abu Ahmad (bakal al-Muwaffaq) untuk mengetuai tentera, dan menghantarnya untuk mengepung Baghdad. Abu Ahmad memainkan peranan utama dalam pengepungan itu, yang mewujudkan hubungan rapat dan berkekalan dengan tentera Turki, yang kemudiannya membolehkannya muncul sebagai pemangku raja khalifah bersama abangnya al-Mu'tamid ().

Pengepungan itu berlarutan sehingga Disember 865, apabila gabungan kekurangan, kekurangan wang untuk membayar penyokongnya, dan kenaikan harga yang disebabkan oleh pengepungan itu menghakis sokongan untuk rejim al-Musta'in. Akibatnya, Muhammad ibn Tahir memulakan rundingan dengan pengepung, dan penyelesaian dicapai, yang merupakan kompromi bersama mengenai perkongsian hasil empayar: Turki dan tentera Samarra yang lain menerima dua pertiga daripada hasil tahunan negara, manakala selebihnya akan diberikan kepada Ibn Tahir dan pasukan Baghdadnya. Sebagai sebahagian daripada perjanjian itu, al-Musta'in akan turun takhta, sebagai pertukaran untuk pencen tahunan sebanyak 30,000 dinar. Oleh itu, pada 25 Januari 866, selepas penyerahan diri Baghdad, al-Mu'tazz secara rasmi menjadi satu-satunya khalifah yang sah.

Walaupun beliau telah diletakkan di atas takhta oleh Turki, al-Mu'tazz terbukti sebagai pemerintah yang berkebolehan dan bertekad untuk mengembalikan kuasa dan kebebasan jawatannya. Beliau melantik Ahmad ibn Isra'il sebagai wazirnya, yang dahulunya berkhidmat sebagai setiausahanya semasa pemerintahan al-Mutawakkil. Al-Mu'tazz bertindak pantas untuk mengetepikan mana-mana pesaing yang berpotensi. Oleh itu, meskipun beliau berjanji untuk melindungi al-Musta'in, pada Oktober/November 866, al-Mu'tazz telah membunuh pendahulunya di al-Katul di Samarra. Dengan cara yang sama, beliau telah menghukum mati adiknya, al-Mu'ayyad, walaupun selepas memaksanya untuk sekali lagi melepaskan haknya untuk mewarisi takhta. Akhirnya, Abu Ahmad, walaupun pada mulanya disambut dengan penuh penghormatan oleh Khalifah atas peranannya dalam memenangi perang saudara, turut dipenjarakan bersama al-Mu'ayyad. Walau bagaimanapun, sokongannya daripada tentera telah menyelamatkan nyawanya. Dia akhirnya dibebaskan dan dihantar ke Basra sebelum dibenarkan menetap di Baghdad. Khalifah kemudian menyasarkan komander Turki yang berkuasa, Wasif al-Turki dan Bugha al-Saghir. Langkah pertama menentang mereka pada akhir 866 gagal kerana tentangan tentera, dan kedua-dua lelaki itu dikembalikan ke jawatan mereka. Walau bagaimanapun, pada tahun berikutnya, Wasif dibunuh oleh tentera Turki yang telah memberontak menuntut pembayaran tunggakan mereka, manakala Bugha dipenjarakan dan dihukum mati atas arahan Khalifah pada 868. Seorang lagi komander Turki yang berkuasa, Musa ibn Bugha al-Kabir, telah dibuang negeri ke Hamadan pada masa yang sama.

Walaupun kejayaan ini, Khalifah tidak dapat mengatasi masalah utama pada zaman itu: kekurangan hasil untuk membayar tentera. Selat kewangan Khilafah telah menjadi jelas semasa beliau menaiki takhta—derma kenaikan pangkat yang lazim iaitu gaji sepuluh bulan untuk tentera terpaksa dikurangkan kepada dua bulan kerana kekurangan dana—dan telah membantu menjatuhkan rejim al-Musta'in di Baghdad. Perang saudara dan anarki umum yang berlaku hanya memburukkan lagi keadaan, kerana hasil berhenti masuk walaupun dari persekitaran Baghdad, apatah lagi wilayah yang lebih terpencil. Akibatnya, al-Mu'tazz enggan menghormati perjanjiannya dengan Ibn Tahir di Baghdad, meninggalkannya untuk menyediakan keperluan penyokongnya sendiri; ini membawa kepada pergolakan di bandar dan kemerosotan pesat kuasa Tahirid. Pergolakan di Baghdad diburukkan lagi oleh al-Mu'tazz, yang pada tahun 869 memecat abang dan pengganti Ibn Tahir, Ubaydallah, dan menggantikannya dengan abangnya yang jauh kurang berkemampuan , Sulayman. Sekiranya berlaku, ini hanya akan menghalang Khalifah daripada menjadi penambah kekuatan yang berguna terhadap tentera Samarra dan membolehkan Turki mendapatkan semula kuasa mereka yang terdahulu.

Akibatnya, menjelang tahun 869, pemimpin Turki Salih ibn Wasif (anak lelaki Wasif al-Turki) dan Ba'ikbak sekali lagi berkuasa dan berjaya menyingkirkan Ahmad ibn Isra'il. Akhirnya, kerana tidak dapat memenuhi permintaan kewangan tentera Turki, pada pertengahan Julai, satu rampasan kuasa istana telah menggulingkan al-Mu'tazz. Dia dipenjarakan dan didera sehingga dia meninggal dunia selepas tiga hari, pada 16 Julai 869. Dia digantikan oleh sepupunya al-Muhtadi.

## Legasi
Walaupun beliau berusaha untuk mengukuhkan kedudukannya dan memulihkan kawalan ke atas tentera, pemerintahan al-Mutazz ditandai dengan ketidakstabilan dan ketidakamanan, dan oleh kegagalannya untuk menundukkan tentera. Kelemahan di bahagian tengah ini telah mendorong kecenderungan emparan yang sudah jelas di wilayah-wilayah Khilafah. Di Mesir, komander Turki yang berbakat , Ahmad ibn Tulun, telah dilantik sebagai gabenor pada tahun 868 dan terus menubuhkan dinasti Tulunid yang autonomi. Walaupun jatuh ke tangan Abbasiyah pada tahun 905, rejim Tulunid telah menjadikan Mesir sebagai entiti politik yang tersendiri buat kali pertama sejak Firaun. Pemerintahan Abbasiyah yang dipulihkan terbukti tidak menentu; satu lagi dinasti tempatan, Ikhshidiyah, mengambil alih kuasa pada tahun 935, diikuti dengan penaklukan negara itu oleh pesaing Abbasiyah, Khilafah Fatimiyah, pada tahun 969. Di timur, pemberontakan Alid melemahkan pemerintahan Tahirid, dan membawa kepada penubuhan sebuah negara Zaydi di Tabaristan, di bawah Hasan ibn Zayd. Pada masa yang sama, Ya'qub ibn al-Layth al-Saffar memulakan serangannya ke atas Tahirid yang semakin merosot, yang akan membawanya kepada kawalan ke atas wilayah timur Khilafah, dan juga percubaan yang tidak berjaya untuk merampas takhta khalifah itu sendiri pada tahun 876. Lebih dekat ke rumah, pemberontakan Khawarij menggegarkan Jazira di utara, dan di selatan, sekitar Basra, permulaan pemberontakan Zanj yang besar bermula.

## Rujukan


## Sumber

* 
*  
* 
*  
*  
*  
* 
*  
*