Protobintang

**Protobintang** () atau **purbabintang** () atau **protonajam** () ialah bintang yang sangat muda yang masih mengumpul jisim daripada awan molekul induknya. Fasa protobintang adalah yang paling awal dalam proses evolusi bintang. Untuk bintang berjisim rendah (iaitu bintang Matahari atau lebih rendah), ia bertahan kira-kira 500,000 tahun. Fasa bermula apabila serpihan awan molekul mula-mula runtuh di bawah daya graviti diri dan bentuk teras yang disokong tekanan yang legap di dalam serpihan yang runtuh. Ia berakhir apabila gas yang jatuh sudah tiada lagi, meninggalkan bintang pra-jujukan utama, yang mengecut kemudian menjadi bintang jujukan utama pada permulaan pelakuran hidrogen yang menghasilkan helium.

## Sejarah
Gambaran moden protobintang, yang diringkaskan di atas, pertama kali dicadangkan oleh Chushiro Hayashi pada tahun 1966. Dalam model pertama, saiz protobintang dianggarkan secara berlebih-lebihan. Pengiraan berangka berikutnya menjelaskan isu ini, dan menunjukkan bahawa protostar hanya lebih besar sedikit daripada bintang jujukan utama dengan jisim yang sama. Keputusan teori asas ini telah disahkan oleh pemerhatian, yang mendapati bahawa bintang pra-jujukan utama yang terbesar juga bersaiz sederhana.

## Evolusi protonajam

Pembentukan bintang bermula dalam awan molekul yang agak kecil yang dipanggil teras padat. Setiap teras tumpat pada mulanya berada dalam keseimbangan antara gravitinya sendiri, yang cenderung untuk memampatkan objek, dan kedua-dua tekanan gas dan tekanan magnet, yang cenderung untuk mengembangnya. Apabila teras padat tertambah jisim daripada awan yang lebih besar di sekelilingnya, graviti diri mula mengatasi tekanan, dan runtuhan bermula. Pemodelan teori awan sfera ideal yang pada mulanya hanya disokong oleh tekanan gas menunjukkan bahawa proses keruntuhan merebak dari dalam ke arah luar. Pemerhatian spektroskopi terhadap teras tumpat yang belum mengandungi bintang menunjukkan bahawa penguncupan memang berlaku. Walau bagaimanapun, setakat ini, ramalan penyebaran luar kawasan runtuh itu tidak dapat diperhatikan.

Gas yang runtuh ke arah pusat teras tumpat mula-mula membina protostar jisim rendah, dan kemudian cakera protoplanet yang mengorbit objek. Apabila keruntuhan berterusan, peningkatan jumlah gas memberi kesan kepada cakera dan bukannya bintang, akibat daripada pemuliharaan momentum sudut. Tepat bagaimana bahan dalam cakera berputar ke dalam ke protostar masih belum difahami, walaupun terdapat banyak usaha teori. Masalah ini menggambarkan isu besar teori cakera tokokan, yang memainkan peranan dalam kebanyakan astrofizik.

Tanpa mengira perinciannya, permukaan luar protobintang terdiri sekurang-kurangnya sebahagian daripada gas renjatan yang telah jatuh dari pinggir dalam cakera. Oleh itu, permukaannya sangat berbeza daripada fotosfera yang agak senyap bagi bintang pra-jujukan utama atau bintang jujukan utama. Dalam bahagian dalamannya, protobintang mempunyai suhu yang lebih rendah daripada bintang biasa. Di tengahnya, hidrogen-1 belum terlakur dengan dirinya sendiri. Walau bagaimanapun, teori meramalkan bahawa isotop hidrogen deuterium (hidrogen-2) berlakur dengan hidrogen-1, menghasilkan helium-3. Haba daripada tindak balas pelakuran ini cenderung untuk mengembangkan protobintang, dan dengan itu membantu menentukan saiz bintang pra-jujukan utama termuda yang diperhatikan.

Tenaga yang dijana daripada bintang biasa datang daripada pelakuran nuklear yang berlaku di pusat mereka. Protobintang juga menjana tenaga, tetapi ia datang daripada sinaran yang dibebaskan pada hentakan pada permukaannya dan pada permukaan cakera sekelilingnya. Sinaran yang dihasilkan oleh itu mesti melintasi debu antara bintang di teras tumpat di sekelilingnya. Debu menyerap semua foton yang melanggar dan memancarkannya semula pada panjang gelombang yang lebih panjang. Akibatnya, protostar tidak dapat dikesan pada panjang gelombang optik, dan tidak boleh diletakkan dalam gambar rajah Hertzsprung–Russell, tidak seperti bintang pra-jujukan utama yang lebih berkembang.

Sinaran sebenar yang terpancar daripada protobintang diramalkan berada dalam julat inframerah dan milimeter. Sumber sinaran panjang gelombang panjang seperti titik biasanya dilihat di kawasan yang dikaburkan oleh awan molekul. Ia lazimnya dipercayai bahawa sumber yang dilabel secara konvensional sebagai sumber Kelas 0 atau Kelas I adalah protobintang. Walau bagaimanapun, masih tiada bukti muktamad untuk pengenalan ini.

## Kelas-kelas bintang muda yang diperhatikan

## Galeri

## Lihat juga

* Garis kelahiran bintang
* Bintang pra-jujukan utama
* Cakera protoplanet
* Bintang kuasi
* Pembentukan bintang
* Evolusi bintang

## Catatan

## Rujukan

## Pautan luar

* Cakera Pembentuk Planet Mungkin Meletakkan Brek Pada Bintang ( *SpaceDaily* ) 25 Julai 2006
* Planet boleh meletakkan brek pada bintang muda Lucy Sherriff ( *The Register* ) Khamis 27 Julai 2006 13:02 GMT
* Mengapa Bintang Muda Berputar Pantas Tidak Berterbangan (SPACE.com) 24 Julai 2006 03:10 petang ET