Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu

**Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu** (**UNSCOM**) ialah rejim pemeriksaan yang diwujudkan oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu untuk memastikan pematuhan Iraq terhadap dasar-dasar berkaitan pengeluaran dan penggunaan senjata pemusnah besar-besaran Iraq selepas Perang Teluk. Antara tahun 1991 dan 1997, pengarahnya ialah Rolf Ekéus; dari tahun 1997 hingga 1999, pengarahnya ialah Richard Butler.

## Ringkasan
Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNSCOM) ialah rejim pemeriksaan yang diwujudkan dengan penerimaan Resolusi Majlis Keselamatan PBB 687 pada April 1991 untuk menyelia pematuhan Iraq terhadap pemusnahan kemudahan senjata kimia, biologi dan peluru berpandu Iraq dan untuk bekerjasama dengan usaha Agensi Tenaga Atom Antarabangsa untuk menghapuskan kemudahan senjata nuklear, semuanya selepas Perang Teluk.  Rejim pemeriksaan UNSCOM telah digabungkan dengan beberapa keperluan Majlis Keselamatan PBB yang lain, iaitu, rejim pemerintah Iraq secara rasmi mengiktiraf Kuwait sebagai sebuah negara merdeka dan membayar pampasan perang atas kemusnahan yang berlaku dalam Perang Teluk, termasuk pembakaran bekalan minyak Kuwait dan kemusnahan infrastruktur awam. Sehingga Majlis Keselamatan PBB melihat bahawa program senjata Iraq telah dibatalkan dan pemimpin Iraq membenarkan sistem pemantauan dipasang, sekatan PBB yang dinyatakan di atas akan terus dikenakan ke atas Iraq.

Suruhanjaya itu menemui bukti yang menyokong bahawa Rihab Rashid Taha, seorang ahli mikrobiologi Iraq yang mendapat pendidikan di England, telah menghasilkan peperangan biologi untuk Iraq pada tahun 1980-an. Pemusnahan senjata terlarang dan kemudahan berkaitan telah dijalankan terutamanya oleh Iraq, di bawah pengawasan berterusan oleh UNSCOM.

Para pemeriksa telah menarik diri pada tahun 1998, dan dibubarkan pada tahun berikutnya di tengah-tengah dakwaan bahawa Amerika Syarikat telah menggunakan sumber suruhanjaya itu untuk mengintip tentera Iraq. Inspektor senjata Scott Ritter kemudian menyatakan bahawa Operasi Rockingham mempunyai bukti terpilih yang ditemui oleh Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu; bukti, katanya, yang kemudiannya digunakan sebagai sebahagian daripada casus belli untuk pencerobohan Iraq 2003.

Pengganti Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu ialah Suruhanjaya Pemantauan, Pengesahan dan Pemeriksaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

## Sejarah
Suruhanjaya Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNSCOM) diketuai oleh Rolf Ekéus dan kemudian Richard Butler. Semasa beberapa lawatan ke Iraq oleh Jawatankuasa Khas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNSCOM), yang ditubuhkan selepas pencerobohan Kuwait pada tahun 1990 untuk memeriksa kemudahan senjata Iraq, pemeriksa senjata diberitahu oleh Rihab Rashid Taha bahawa pusat peperangan kuman al-Hakam adalah loji makanan ayam. "Terdapat beberapa perkara yang pelik tentang loji pengeluaran makanan haiwan ini," Charles Duelfer, timbalan pengerusi eksekutif UNSCOM, kemudian memberitahu pemberita, "bermula dengan pertahanan udara yang meluas di sekelilingnya."

### 1991–1995
Kuasa yang diberikan kepada pemeriksa UNSCOM di Iraq adalah: "kebebasan pergerakan tanpa had tanpa notis terlebih dahulu di Iraq"; "hak untuk akses tanpa halangan ke mana-mana tapak atau kemudahan bagi tujuan pemeriksaan di tapak...sama ada tapak atau kemudahan tersebut berada di atas atau di bawah tanah"; "hak untuk meminta, menerima, memeriksa dan menyalin sebarang data rekod atau maklumat...yang berkaitan dengan" aktiviti UNSCOM; dan "hak untuk mengambil dan menganalisis sampel dalam apa jua bentuk serta untuk mengalih keluar dan mengeksport sampel untuk analisis di luar tapak".

Penerimaan terhadap pencerobohan pemeriksa UNSCOM oleh rejim Iraq agak perlahan. Tetapi dengan ancaman tindakan ketenteraan yang menghukum daripada masyarakat antarabangsa, dan khususnya A.S., Saddam Hussein dengan berat hati membenarkan pemeriksa UNSCOM masuk ke negara ini untuk memulakan kerja mereka.

Dari Ogos 1991, kerajaan A.S. menyediakan pesawat peninjau Lockheed U-2 kepada UNSCOM. Imej tersebut telah dianalisis oleh penganalisis A.S., tetapi jumlah imej tersebut melebihi kapasiti analisis. Dengan kebenaran UNSCOM, Scott Ritter dan beberapa pemeriksa senjata UNSCOM yang lain juga kerap mengambil imej Lockheed U-2 ke Israel untuk dianalisis. Iraq membantah tentang pembekalan maklumat tersebut kepada Israel.

Antara tahun 1991 dan 1995, pemeriksa PBB mendedahkan satu program besar-besaran untuk membangunkan senjata biologi dan nuklear. Sejumlah besar peralatan telah dirampas dan dimusnahkan. Iraq secara amnya enggan bekerjasama dengan UNSCOM dan pemeriksaannya seperti yang diamanahkan oleh UN SC Res. 687 sehingga Jun 1992, sepuluh bulan selepas tarikh akhir, di mana kerajaan Iraq mengemukakan "laporan penuh, muktamad dan lengkap" mengenai semua program senjata pemusnah besar-besarannya. Walau bagaimanapun, laporan ini didapati tidak lengkap dan kekurangan, dan pada masa yang sama pemeriksa PBB tertakluk kepada gangguan dan ancaman daripada pihak rejim Iraq.

Resolusi Majlis Keselamatan PBB 699 juga telah diluluskan pada tahun 1991, mengisytiharkan bahawa Iraq bertanggungjawab ke atas semua pembiayaan pemeriksaan UNSCOM di Iraq.

Pada tahun 1995, pemeriksa senjata utama UNSCOM, Dr. Rod Barton menunjukkan dokumen Taha yang diperoleh oleh UNSCOM daripada Israel yang menunjukkan kerajaan Iraq baru sahaja membeli 10 tan media pertumbuhan daripada sebuah syarikat British yang dipanggil Oxoid. Media pertumbuhan ialah campuran gula, protein dan mineral yang membolehkan kehidupan mikroskopik tumbuh. Ia digunakan di hospital, di mana sampel daripada pesakit diletakkan di dalam pinggan yang mengandungi media pertumbuhan untuk tujuan diagnostik. Penggunaan media pertumbuhan di hospital Iraq hanya 200 kg setahun; namun pada tahun 1988, Iraq mengimport 39 tan daripadanya.

Setelah menunjukkan bukti ini oleh UNSCOM, Taha mengaku kepada pemeriksa bahawa dia telah menumbuhkan 19,000 liter toksin botulisme; 8,000 liter antraks; 2,000 liter aflatoksin, yang boleh menyebabkan kanser hati; clostridium perfringens, sejenis bakteria yang boleh menyebabkan gangren gas; dan risin, sejenis derivatif kacang jarak yang boleh membunuh dengan menghalang sintesis protein. Dia juga mengaku menjalankan penyelidikan mengenai kolera, salmonella, penyakit kaki dan mulut, dan cacar unta, sejenis penyakit yang menggunakan teknik pertumbuhan yang sama seperti cacar, tetapi lebih selamat untuk penyelidik bekerjasama. Disebabkan penemuan hasil kerja Taha dengan cacar unta, perkhidmatan perisikan AS dan British bimbang Saddam Hussein mungkin merancang untuk menjadikan virus cacar sebagai senjata. Iraq mengalami wabak cacar pada tahun 1970-an dan saintis UNSCOM percaya kerajaan akan menyimpan bahan yang tercemar.

UNSCOM mengetahui bahawa, pada Ogos 1990, selepas pencerobohan Iraq ke atas Kuwait, pasukan Taha diarahkan untuk menubuhkan program untuk menjadikan agen biologi tersebut sebagai senjata. Menjelang Januari 1991, satu pasukan yang terdiri daripada 100 saintis dan kakitangan sokongan telah mengisi 157 bom dan 16 kepala peledak peluru berpandu dengan toksin botulin, dan 50 bom dan lima kepala peledak peluru berpandu dengan antraks. Dalam satu temu bual dengan BBC, Taha menafikan kerajaan Iraq telah menjadikan bakteria tersebut sebagai senjata. "Kami tidak pernah berniat untuk menggunakannya," katanya kepada wartawan Jane Corbin tentang program Panorama BBC. "Kami tidak pernah mahu menyebabkan bahaya atau kerosakan kepada sesiapa pun." UNSCOM menemui peluru yang dibuang di sungai berhampiran al-Hakam. UNSCOM juga mendapati bahawa pasukan Taha telah menjalankan eksperimen penyedutan ke atas keldai dari England dan ke atas beagle dari Jerman. Para pemeriksa merampas gambar yang menunjukkan beagle mengalami sawan di dalam bekas tertutup.

### 1996
Pusat peperangan kuman al-Hakam, yang diketuai oleh ahli biologi Iraq yang berpendidikan British, Dr. Rihab Rashid Taha, telah diletupkan oleh UNSCOM pada tahun 1996. Menurut laporan 1999 daripada Agensi Perisikan Pertahanan A.S., Taha yang biasanya berlagak lemah lembut meletup menjadi marah setiap kali UNSCOM menyoalnya tentang al-Hakam, menjerit, menjerit dan, pada satu ketika, menghancurkan kerusi, sambil menegaskan bahawa al-Hakam adalah tumbuhan makanan ayam.

Iraq menuduh suruhanjaya itu sebagai penyamaran untuk pengintipan AS dan menolak akses UNSCOM ke tapak tertentu, seperti ibu pejabat Parti Baath. Walaupun Ekéus mengatakan bahawa dia menentang percubaan pengintipan sedemikian, banyak dakwaan telah dibuat terhadap suruhanjaya agensi di bawah Butler., dakwaan yang telah dinafikan oleh Butler. Dalam pertubuhan PBB di Iraq, UNSCOM bukan tanpa pengkritiknya, dengan kakitangan kemanusiaan PBB secara tidak rasmi memanggil pemeriksa sebagai 'UN-Scum'. Sebagai balasannya, kakitangan kemanusiaan PBB dipanggil "bunny-huggers".

Juga pada tahun 1996, rejim pemerintah Iraq bersetuju dengan terma-terma Resolusi Majlis Keselamatan PBB 986, perjanjian minyak untuk bekalan di mana Iraq dibenarkan menjual minyak bernilai $2 bilion setiap enam bulan sebagai cara untuk membeli bekalan bagi penduduknya yang semakin miskin dan kekurangan zat makanan. Perjanjian ini juga membenarkan PBB untuk menyelia penggunaan dan pengurusan hasil minyak, dan untuk memastikan sebahagian daripada dana tersebut digunakan untuk membayar pampasan perang dan untuk kerja-kerja UNSCOM di Iraq dalam tempoh ini. Pengagihan bekalan yang dibeli dengan hasil minyak juga akan diselia oleh pemeriksa PBB untuk memastikan pengagihan yang adil dan saksama di seluruh penduduk Iraq.

### Serangan udara 1998
Pada petang 15 Disember 1998, Majlis Keselamatan bersidang untuk mempertimbangkan dua surat daripada pemeriksa senjata. Laporan IAEA oleh Mohamed El Baradei menyatakan bahawa Iraq "telah menyediakan tahap kerjasama yang diperlukan untuk membolehkan... aktiviti [kami] diselesaikan dengan cekap dan berkesan". Laporan UNSCOM, yang dikarang oleh Richard Butler, mengecam sekatan, kekurangan pendedahan, dan penyembunyian. Sambil mengakui bahawa "[d]engan istilah statistik, majoriti pemeriksaan kemudahan dan tapak di bawah sistem pemantauan berterusan telah dijalankan dengan kerjasama Iraq," suratnya menyenaraikan beberapa contoh di mana "barangan berkemampuan dwi yang tidak diisytiharkan" yang tidak dinyatakan telah ditemui, dan di mana pemeriksaan telah ditangguhkan supaya bangunan dapat dibersihkan daripada bahan sensitif.

Memandangkan Operasi Desert Fox telah pun bermula pada masa mesyuarat (hanya beberapa jam selepas para pemeriksa dipindahkan), Majlis Keselamatan membahaskan tentang siapa yang harus dipersalahkan atas tindakan ketenteraan itu, dan bukannya sama ada mereka harus membenarkannya. Wakil Iraq berkata:

Duta Rusia menambah:

Pandangan Majlis berbelah bahagi, dengan beberapa negara meletakkan tanggungjawab tersebut ke atas Iraq. Amerika Syarikat mengisytiharkan bahawa "dasar pembangkangan dan ketidakpatuhan Iraq yang berterusan memerlukan penggunaan kekerasan tentera". United Kingdom menyatakan bahawa objektif tindakan tersebut adalah "untuk merendahkan keupayaan Iraq dalam membina dan menggunakan senjata pemusnah besar-besaran, dan untuk mengurangkan ancaman ketenteraan yang ditimbulkan oleh Iraq kepada negara-negara jirannya. Oleh itu, sasaran yang dipilih adalah sasaran yang berkaitan dengan keupayaan ketenteraannya, senjata pemusnah besar-besarannya dan keupayaannya untuk mengancam negara-negara jirannya."

### 1999: Tamatnya UNSCOM
Pada Disember 1999, Majlis Keselamatan PBB meluluskan Resolusi 1284, menggantikan UNSCOM dengan Suruhanjaya Pemantauan, Pengesahan dan Pemeriksaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, juga dikenali sebagai UNMOVIC. Empat negara – antaranya Rusia, Perancis dan China – berkecuali daripada mengundi Res. 1284, yang menyebabkan rejim Iraq menolak resolusi tersebut kerana mereka melihat resolusi tersebut sebagai cara PBB menuntut Iraq sebagai "negara naungan".

Hasrat UNSCOM untuk mengenal pasti dan menghapuskan program senjata Iraq telah menghasilkan banyak kejayaan, yang menggambarkan "nilai pendekatan sistem terhadap pengesahan senjata biologi". Tetapi kesan keseluruhan sekatan PBB terhadap rakyat Iraq pada tahun 1990-an mempunyai beberapa kesan negatif terhadap rakyat Iraq. Graham-Brown (2000) dan Halliday (1999) berhujah bahawa sekatan tersebut menyebabkan kadar kekurangan zat makanan dalam kalangan rakyat Iraq meningkat dan kadar kematian bayi melonjak, sekali gus memberi kesan yang besar kepada orang awam biasa Iraq yang bukan sebahagian daripada "negara bayangan" patrimonial Saddam. Walau bagaimanapun, kajian oleh Dyson dan Cetorelli (2017) menunjukkan bahawa dakwaan peningkatan kadar kematian bayi dan kadar kekurangan zat makanan di kalangan orang awam Iraq akibat sekatan adalah disebabkan oleh manipulasi tinjauan UNICEF 1999 oleh rejim Saddam, dengan menyatakan bahawa tinjauan komprehensif selepas 2003 tidak menemui bukti bahawa sekatan PBB menyebabkan peningkatan kadar kematian kanak-kanak..

## Dakwaan penyusupan CIA ke atas UNSCOM
Bukti bahawa UNSCOM telah digunakan oleh perisikan AS untuk menembusi keselamatan Iraq dan menjejaki pergerakan Presiden Saddam Hussein muncul pada Januari 1999. Satu siasatan oleh *[[The Washington Post]]* mendakwa bahawa jurutera CIA, yang bekerja sebagai juruteknik PBB, memasang peralatan untuk mengintip tapak Iraq tanpa pengetahuan Butler, dan ini menjelaskan "transmisi pecah" yang tidak dikenal pasti yang telah diperhatikan oleh para pemeriksa.

Bekas pemeriksa senjata PBB Scott Ritter kemudian menuduh beberapa kakitangan UNSCOM mengintip, dan juga mendakwa bahawa tujuan pengintipan itu adalah untuk menyasarkan Saddam dalam pengeboman itu. Butler, sebaliknya, menafikan dakwaan bahawa agensi perisikan asing "menyokong" UNSCOM dan mempersoalkan ketepatan fakta beberapa kenyataan Ritter.

## Ritter mengenai senjata pemusnah besar-besaran Iraq selepas 1998

Pada bulan Jun 1999, Ritter berkata:

Apabila anda bertanya soalan, "Adakah Iraq memiliki senjata biologi atau kimia yang berdaya maju dari segi ketenteraan?" jawapannya ialah "TIDAK!" Ia adalah "TIDAK" yang lantang. Bolehkah Iraq menghasilkan senjata kimia pada skala yang bermakna hari ini? Tidak! Bolehkah Iraq menghasilkan senjata biologi pada skala yang bermakna? Tidak! Peluru berpandu balistik? Tidak! Ia adalah "tidak" secara menyeluruh. Jadi dari sudut pandangan kualitatif, Iraq telah dilucutkan senjatanya. Iraq hari ini tidak mempunyai keupayaan senjata pemusnah besar-besaran yang bermakna.

## Butler meletak jawatan 1999

Butler meletak jawatan dari UNSCOM pada 30 Jun 1999.

## Lihat juga
**[[In Shifting Sands: The Truth About Unscom and the Disarming of Iraq]]* – filem dokumentari yang diarahkan oleh Scott Ritter
*Krisis perlucutan senjata Iraq dan Garis masa perlucutan senjata Iraq 1990–2003
*Kakitangan UNSCOM: Rolf Ekéus, Richard Butler (diplomat), Charles A. Duelfer, Scott Ritter, Corinne Heraud, Alexander Coker, David Kelly

## Rujukan

## Pautan luar
*United Nations on UNSCOM