Bahasa Ponosakan

**Bahasa Ponosakan** ialah bahasa hampir mati Bahasa Austronesia yang dituturkan di sekitar bandar , Sulawesi Utara, Indonesia. Bahasa ini hampir pupus, dengan hanya tinggal empat penutur fasih setakat November 2014.

Pada sedekad kemudian pada November 2024, menurut BBC News Indonesia, hanya ada lapan penutur fasih Ponosakan, dengan kesemuanya merupakan warga tua. Dengan, kerajaan tempatan telah berusaha untuk mencegah kepupusannya dengan mengajarnya di sekolah rendah sejak 2024.

## Pengelasan
Penduduk tempatan di Sulawesi Utara sering tersalah anggap bahasa Ponosakan sebagai suatu bahasa Minahasa, disebabkan oleh pengenalan diri etnik itu sebagai subkumpulan orang Minahasa. Walau bagaimanapun, tidak ada keraguan di kalangan sarjana bahawa bahasa ini sebenarnya tergolong dalam subkumpulan Gorontalo–Mongondow. Bahasa Gorontalo–Mongondow biasanya diklasifikasikan sebagai sebahagian daripada subkeluarga Filipina; Robert Blust secara khusus memasukkannya dalam bahasa Filipina Tengah Raya, bersama—antara lain—bahasa Tagalog dan Visayan.

Berbanding dengan bahasa Gorontalo–Mongondow yang lain, bahasa Ponosakan agak konservatif daripada segi fonologi dan struktur.

## Demografi dan taburan
Ponosakan dituturkan di hujung timur pengedaran bahasa Gorontalo–Mongondow. Bahasa ini telah dituturkan oleh orang Ponosakan di  dan sekitarnya sejak sekurang-kurangnya abad ke-17. Sebelum Perang Dunia II, Ponosakan merupakan bahasa yang paling banyak digunakan bukan sahaja di Belang, tetapi juga di beberapa penempatan lain di sekitarnya. Namun begitu, pada tahun 1920-an, bilangan pembesar suaranya sudah berkurangan. Kemasukan migran dari kawasan lain turut mengubah demografi wilayah itu; apabila Perang Dunia II bermula, sudah separuh daripada penduduk Belang adalah pendatang baru yang tidak bercakap bahasa Ponosakan. Menjelang separuh kedua abad ke-20, "hampir tiada lagi etnik Ponosakan yang mempelajari bahasa itu".

Pada November 2014, dilaporkan hanya empat orang warga emas yang masih fasih bertutur dalam bahasa Ponosakan. Ponosakan mempunyai penutur paling sedikit dalam kalangan bahasa Gorontalo–Mongondow.

## Fonologi
Terdapat 16 konsonan dan 5 vokal dalam bahasa Ponosakan. Selain itu, fonem  yang hanya terdapat dalam kata pinjaman juga wujud.

Dalam kedudukan akhir kata,  dan  diam dan tinggalkan pemanjangan imbuhan pada vokal.

## Tatabahasa

### Kata ganti nama
Seperti bahasa Filipina yang lain, kata ganti nama dalam Ponosakan dibezakan mengikut kes (nominatif, genitif, dan oblik); nombor (tunggal dan jamak); dan, bagi kata ganti nama majmuk orang pertama, klusiviti (inklusif dan eksklusif). Selain daripada kontras antara bentuk tunggal dan jamak, bahasa Ponosakan juga mempamerkan "bentuk bilangan" untuk kata ganti nama diri kedua dan ketiga. Bentuk-bentuk ini sentiasa diikuti dengan nombor, seperti dalam  "mereka bertiga" dan  "mereka berempat". Sebaliknya, bentuk jamak tidak boleh diikuti dengan nombor. Kedua-dua bentuk kiraan dan jamak boleh digunakan untuk mewakili sebarang bilangan orang, walaupun terdapat keutamaan untuk menggunakan bentuk kiraan bagi bilangan yang lebih kecil.

### Penanda kes
Terdapat tiga kes di Ponosakan: nominatif, genitif, dan oblik. Setiap kes mempunyai penanda sendiri, walaupun penanda yang sama digunakan bagi kedua-dua kes nominatif dan genitif dalam kata nama am.

### Demonstratif
Terdapat tiga kata dasar demonstratif dalam bahasa Ponosakan: (1)  "berhampiran pembesar suara (sama ada atau tidak juga berhampiran penerima)", (2)  "berhampiran penerima (tetapi bukan penceramah)", dan (3)  atau  "jauh daripada penceramah dan penerima". Contoh penggunaan:

### Kata tanya
Terdapat sekurang-kurangnya 16 kata tanya dalam Ponosakan. Kebanyakannya mengandungi salah satu daripada tiga punca berikut:  ,  , dan . Bentuk  dengan sendirinya bermaksud "apa", tetapi bentuk akar ini juga boleh didapati dalam  "bila",  "kenapa",  "berapa", dan  "berapa kali". Bentuk  apabila digunakan secara berasingan bermaksud "di mana" (digunakan selepas kata kerja sahaja), tetapi asas ini juga boleh ditemui dalam  "di mana",  "bagaimana (cara)", dan  "yang mana". Asas  diawali dengan penanda huruf besar bagi nama peribadi untuk membentuk soal siasat peribadi (lihat jadual 3):  "siapa (nominatif)",  "siapa (genitif)", dan  "kepada siapa (oblik)"; atau bagi bentuk jamak,  ,  , dan . Satu-satunya kata tanya yang tidak menunjukkan mana-mana bentuk asas di atas ialah  "kenapa".

### Kata nafi
Penafian dalam bahasa Ponosakan terdapat dalam beberapa bentuk. perkataan  "tidak" menafikan kata kerja, kata sifat, kewujudan atau lokasi. Perkataan  "jangan" digunakan dalam arahan. Perkataan  "bukan" menafikan kata nama dan ayat persamaan. Ada juga  yang bermaksud "tidak suka" dan  yang bermaksud "entah".

## Rujukan

### Bibliografi
* 
* 
* 
* 
* 
*