Temenggung Johor

**Temenggung Johor** (), atau gelaran penuhnya **Dato' Temenggung Seri Maharaja Johor**, ialah jawatan warisan dan pembesar utama Kesultanan Johor Lama serta salah seorang ahli Majlis Orang Kaya yang ditubuhkan oleh Sultan Johor ke-7, Sultan Abdul Jalil Shah III. Temenggung Johor diberikan tugas untuk mengawal keselamatan Sultan Johor dan menjaga keamanan negeri serta berkuasa mengawasi segala teluk rantau jajahan takluk Kesultanan Johor Lama.

Pada tahun 1806, Temenggung Tun Abdul Rahman telah ditabalkan sebagai Temenggung Johor oleh Sultan Johor ke-15, Sultan Mahmud Riayat Shah III di Istana Lingga. Beliau telah dikurniakan negeri Johor dan pulau Singapura serta pulau-pulau di sekitarnya oleh baginda untuk dijadikan sebagai kawasan pegangan beliau. Oleh sebab itu, Temenggung Johor boleh dianggap sebagai wakil pemerintah Kesultanan Johor Lama yang memerintah negeri Johor dan pulau Singapura serta pulau-pulau di sekitarnya. Keadaan ini sama seperti Bendahara Johor yang dikurniakan negeri Pahang lalu menjadi Raja Bendahara Pahang, Yang Dipertuan Muda Riau yang dikurniakan Kepulauan Riau dan Raja Temenggung Muar yang dikurniakan Muar. Keadaan ini juga boleh dibuktikan melalui Perjanjian 6 Februari 1819 di mana Temenggung Tun Abdul Rahman dirujuk sebagai *"yang memerintah Singapura serta daerahnya"* atau *"Chief of Singapore and its Dependencies"* dalam bahasa Inggeris.

Apabila Kesultanan Johor Lama berakhir pada tahun 1830 melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 yang menguatkuasakan Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 di Alam Melayu, negeri Johor dan negeri Pahang tidak lagi berada di bawah kekuasaan Kesultanan Johor Lama yang telah menjadi Kesultanan Riau-Lingga pada ketika itu. Secara tidak langsung, Temenggung Johor telah menjadi pentadbir utama Johor dan beliau kekal mentadbir negeri Johor yang merupakan kawasan pegangan beliau. Tetapi, sama seperti Bendahara Johor, Temenggung Johor kekal bertuankan Sultan Riau-Lingga yang masih dianggap sebagai Sultan Johor yang sah oleh para pembesar Melayu di negeri Johor dan negeri Pahang. Namun, negeri Johor tidak lagi bertuankan Sultan Riau-Lingga apabila Temenggung Johor pada ketika itu, Temenggung Tun Daeng Ibrahim secara rasmi menjadi Pemerintah Johor melalui Perjanjian Setia 1855. Temenggung Tun Daeng Ibrahim kemudian telah menandatangani Perjanjian Pahang-Johor 1861 dengan Raja Bendahara Pahang pada ketika itu, Bendahara Tun Mutahir untuk mengabsahkan kedudukannya sebagai Pemerintah Johor di sisi adat-istiadat Melayu. Tetapi kedua-dua perjanjian tersebut tidak menjadikan Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Sultan Johor dan beliau kekal sebagai Temenggung Johor.

Jawatan Temenggung Johor tidak lagi wujud pada tahun 1868 apabila Temenggung Johor terakhir, Temenggung Tun Abu Bakar telah ditabalkan sebagai Maharaja Johor dengan gelaran Maharaja Abu Bakar oleh sejarawan Bugis yang juga penasihat Yang Dipertuan Muda Riau, Raja Ali Haji. Maharaja Abu Bakar kemudian telah memperoleh persetujuan daripada British di Singapura berkenaan permintaannya untuk menggunakan gelaran Maharaja.

Berikut merupakan senarai Temenggung Johor:*(Senarai ini tidak lengkap kerana walaupun terdapat Temenggung Johor sebelum tahun 1757, tidak banyak catatan yang ditemui tentang mereka)*
### Kesultanan Johor Lama (1528–1830)

#### Sebelum tahun 1757
*(Maklumat dalam senarai ini tidak lengkap dan mungkin tidak tepat)*

#### Dari tahun 1757 hingga tahun 1830

### Johor bertuankan Sultan Riau-Lingga (1830–1855)

### Kerajaan Temenggung Johor (1855–1868)

### Garis masa (bermula pada tahun 1757)

ImageSize = width:948 height:auto barincrement:15
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = justify

DateFormat = yyyy
Period = from:1757 till:1868
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1760
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:1760

Colors =
 id:canvas value:white
 id:johor-lama value:yellow
 id:riau-lingga value:red
 id:johor-moden value:blue
 id:eon value:black

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
 bar:Jamal
 bar:Hamid
 bar:Muhammad
 bar:Rahman
 bar:Abdullah
 bar:Ibrahim
 bar:Bakar
 bar:Space
 bar:eon

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 bar:Jamal
 from:1757 till: 1802 color:johor-lama text:"Tun Abdul Jamal"
 bar:Hamid
 from:1802 till: 1803 color:johor-lama text:"Tun Abdul Hamid"
 bar:Muhammad
 from:1803 till: 1806 color:johor-lama text:"Engku Muda Muhammad (Temenggung de facto Johor)"
 bar:Rahman
 from:1806 till: 1825 color:johor-lama text:"Tun Abdul Rahman"
 bar:Abdullah
 from:1825 till: 1830 color:johor-lama
 from:1830 till: 1841 color:riau-lingga text:"Tun Haji Abdullah (Temenggung de facto Johor)"
 bar:Ibrahim
 from:1841 till: 1855 color:riau-lingga
 from:1855 till: 1862 color:johor-moden text:"Tun Daeng Ibrahim" 
 bar:Bakar
 from:1862 till: 1868 color:johor-moden text:"Tun Abu Bakar"

 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:6 shift:(0,5)
 bar:eon color:eon

 from: 1757 till: 1830 color:johor-lama shift:(-260,10) text:Kesultanan Johor Lama
 from: 1830 till: 1855 color:riau-lingga shift:(-90,10) text:Johor bertuankan Sultan Riau-Lingga
 from: 1855 till: 1868 color:johor-moden shift:(-47,10) text:Negeri Johor Moden



## Maharaja Johor

**Maharaja Johor** () ialah jawatan warisan dan raja pemerintah negeri Johor dari tahun 1868 hingga tahun 1886. Idea untuk menggunakan gelaran baru mula timbul ketika Temenggung Tun Abu Bakar melawat negara India dan Eropah pada tahun 1866. Dalam lawatan tersebut, baginda menyedari bahawa gelaran Temenggung tidak terkenal di dunia Eropah berbanding gelaran Maharaja yang digunakan oleh raja-raja di India. Ini menyebabkan Temenggung Tun Abu Bakar ingin menggunakan gelaran baru yang lebih dikenali. Pada 18 April 1868, Temenggung Tun Abu Bakar menghantar satu rombongan yang diketuai oleh sepupunya, Ungku Haji Muhammad ibni Tun Haji Abdullah ke Riau untuk berjumpa dengan Raja Ali Haji yang merupakan seorang sejarawan Bugis dan penasihat Yang Dipertuan Muda Riau.

Dalam pertemuan mereka, antara perkara yang dibincangkan ialah kelayakan Temenggung Tun Abu Bakar untuk menjadi Pemerintah Johor yang sah dan berdaulat. Raja Ali Haji bersetuju dengan permintaan Temenggung Tun Abu Bakar untuk menukar gelarannya selepas beliau mengkaji salasilah Temenggung Tun Abu Bakar dan berpuas hati bahawa Temenggung Johor mempunyai kuasa sebenar ke atas urusan pemerintahan Johor dan Temenggung Tun Abu Bakar berketurunan Sultan Johor ke-10, Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IV. Tetapi Raja Ali Haji berkata bahawa gelaran baru yang akan digunakan oleh Temenggung Tun Abu Bakar itu bukanlah gelaran Sultan atau Yang Dipertuan Johor atau Yang Dipertuan Muda.

Pada 7 Mei 1868, Raja Ali Haji mengetuai satu rombongan ke Teluk Belanga, Singapura untuk menabalkan Temenggung Tun Abu Bakar sebagai Maharaja Johor dengan gelaran Maharaja Abu Bakar. Pada 30 Jun 1868, Maharaja Abu Bakar memperoleh persetujuan daripada British di Singapura berkenaan permintaannya untuk menggunakan gelaran Maharaja.

Maharaja Abu Bakar merupakan satu-satunya Pemerintah Johor yang menggunakan gelaran Maharaja dalam sejarah negeri Johor. Penggunaan gelaran tersebut hanya berlangsung selama kira-kira 18 tahun.

### Kerajaan Maharaja Johor (1868–1886)

## Sultan Johor

**Sultan Johor** () ialah jawatan warisan dan raja pemerintah negeri Johor sejak tahun 1886. Jawatan ini pernah digunakan oleh Sultan Johor daripada Kesultanan Johor Lama yang pernah wujud dari tahun 1528 hingga tahun 1830. Jawatan ini juga pernah digunakan oleh Sultan Hussein Muhammad Shah dan anakandanya, Sultan Ali Iskandar Shah walaupun pada hakikatnya mereka tidak mempunyai kuasa politik di negeri Johor.

Idea untuk menggunakan gelaran Sultan mula timbul pada tahun 1885 di mana Maharaja Abu Bakar membuat keputusan untuk berangkat ke England setelah mendengar khabar angin bahawa British di Singapura ingin meletakkan seorang Residen British di Johor. Pada 11 Disember 1885, Perjanjian Inggeris-Johor 1885 antara Maharaja Johor, Maharaja Abu Bakar mewakili kerajaan Johor dan Setiausaha Tanah Jajahan British, Sir Frederick Arthur Stanley mewakili kerajaan British ditandatangani di Pejabat Tanah Jajahan British di London. Dalam perjanjian ini, British mengiktiraf Maharaja Abu Bakar sebagai Sultan Johor yang bergelar Sultan Abu Bakar.

Pada 13 Februari 1886, Menteri Besar Johor, Dato' Jaafar bin Haji Muhammad telah mengisytiharkan penggunaan gelaran Sultan oleh Sultan Abu Bakar ke seluruh negeri Johor. Pada 14 April 1895, Sultan Abu Bakar telah mengadakan istiadat menandatangani dan mengisytiharkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor di Johor Bahru, Johor. Johor telah menjadi negeri Melayu pertama yang mempunyai Undang-Undang Tubuh Kerajaan dan mengamalkan sistem raja berperlembagaan. Sultan Abu Bakar telah melakukan banyak pembaharuan dan pemodenan dalam sistem pentadbiran negeri Johor untuk memajukan Johor dan mengelakkan campur tangan British dalam hal-ehwal pentadbiran Johor.

Untuk membezakan antara Sultan Johor dari tahun 1528 hingga tahun 1830 dengan Sultan Johor sejak tahun 1886, istilah "Sultan Johor Moden" digunakan untuk merujuk kepada Sultan Johor sejak tahun 1886. Hal ini demikian kerana Kesultanan Johor Moden bukan kesinambungan langsung atau penerus Kesultanan Johor Lama. Perkara ini boleh dibuktikan apabila Sultan Johor ke-16, Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah telah ditabalkan secara rasmi sebagai Sultan Johor bersama alat kebesaran diraja pada bulan November 1823 lalu menjadikan baginda sebagai Sultan Johor yang sah. Dengan penobatan baginda, Bendahara Johor yang juga Raja Bendahara Pahang ke-4, Bendahara Tun Ali dan para pembesar Melayu yang lain telah membuat keputusan untuk bertuankan baginda.

Walaupun Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah kemudian menjadi Sultan Riau-Lingga melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 yang menguatkuasakan Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 di Alam Melayu, baginda dan waris-warisnya (Sultan Muhammad II Muazzam Shah dan Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah) masih diiktiraf sebagai Sultan Johor yang sah dan kekal dipertuankan oleh Bendahara Tun Ali dan anakandanya yang juga Raja Bendahara Pahang ke-5, Bendahara Tun Mutahir serta para pembesar Melayu di Johor dan Pahang. Oleh sebab itu, Kesultanan Riau-Lingga merupakan kesinambungan langsung atau penerus Kesultanan Johor Lama yang sebenar.

## Lihat juga
* Daeng dan Andi - Gelaran Bangsawan Bugis
* Kesultanan Melaka
* Kesultanan Johor Lama
* Kesultanan Riau-Lingga
* Johor
* Persekutuan Tanah Melayu
* Malaysia
* Sejarah Johor Moden
* Sejarah Singapura
* Sultan Johor
* Sultan Riau-Lingga
* Perjanjian 29 Oktober 1830
* Perjanjian Setia 1855
* Perjanjian Pahang-Johor 1861

## Nota kaki