Narva

**Narva** ialah sebuah bandar dan perbandaran di timur Estonia, terletak di Daerah Ida-Viru, berhampiran sempadan Estonia–Rusia di tebing Sungai Narva. Pada 1 Januari 2025, jumlah penduduknya sekitar 52,495 orang, menjadikannya bandar ketiga terbesar di Estonia selepas Tallinn dan Tartu.

Bandar ini hampir musnah sepenuhnya semasa Perang Dunia Kedua pada tahun 1944. Ketika era Soviet (1944–1991), penduduk asal tidak dibenarkan kembali dan ramai pekerja imigran dari Rusia serta wilayah Soviet lain dibawa masuk. Akibatnya, komposisi etnik berubah secara ketara daripada majoriti etnik Estonia sebelum perang kepada majoriti bukan etnik Estonia selepas itu. Kini, sebahagian besar penduduk terdiri daripada warganegara Estonia dan Rusia, manakala sebahagian lagi tidak mempunyai kewarganegaraan yang ditentukan.

## Sejarah
Narva mula didiami sejak milenium ke-5 hingga ke-4 SM, dibuktikan melalui penemuan arkeologi peradaban Narva. Penempatan berkubu tertua di Estonia ditemui di Narva Joaoru (sekitar 1000 SM). Nama Narva muncul dalam catatan Hikayat Novgorod Pertama* pada tahun 1172, dipercayai berkait dengan laluan perdagangan penting di kawasan itu.

Pada [[Zaman Pertengahan]], lokasi strategik di laluan perdagangan membawa kepada pembinaan [[Istana Narva]] pada abad ke-13 ketika pemerintahan [[Estonia Denmark|Denmark]]. Bandar ini kemudian menjadi milik [[Order Livonia]], manakala [[Kubu Ivangorod]] dibina oleh [[Ivan III dari Rusia]] pada 1492 di seberang sungai. Walaupun aktif dalam perdagangan, Narva kekal sebagai bandar kecil pada era tersebut.

Pada era moden awal, Narva silih berganti dikuasai [[Ketsaran Rusia|Rusia]] dan [[Empayar Sweden|Sweden]]. Semasa [[Perang Utara Besar]], [[Pertempuran Narva (1700)|pertempuran besar]] berlaku antara [[Charles XII dari Sweden]] dan [[Peter I dari Rusia]], sebelum bandar itu akhirnya jatuh ke tangan Rusia pada 1704. Abad ke-19 menyaksikan Narva berkembang pesat sebagai pusat perindustrian selepas penubuhan [[Syarikat Pembuatan Krenholm]] pada 1857, menjadikannya antara kilang kapas terbesar di Eropah dan pemangkin pertumbuhan ekonomi bandar.

Narva menyertai [[Republik Estonia]] [[Pengisytiharan Kemerdekaan Estonia|merdeka]] pada 1918, namun mengalami kemusnahan besar semasa [[Perang Dunia Kedua]], dengan kira-kira 98% bandar musnah menjelang 1944. Dalam era [[Republik Sosialis Soviet Estonia|Soviet]] (1944–1991), penduduk asal tidak dibenarkan kembali dan digantikan oleh pekerja berbahasa Rusia dari seluruh [[Kesatuan Soviet]], mengubah komposisi etnik bandar secara drastik.

Selepas Estonia [[Pemulihan Kemerdekaan Estonia|merdeka semula]] pada 1991, isu kewarganegaraan dan hubungan sempadan dengan Rusia menjadi sensitif, termasuk referendum autonomi 1993 yang tidak diiktiraf. Ketegangan meningkat selepas 2014 dan lebih ketara selepas [[Perang Rusia-Ukraine|pencerobohan Rusia ke atas Ukraine]] pada 2022,  dengan sekatan media Rusia, pengurangan pergerakan rentas sempadan, dan pemindahan monumen Soviet. Pada 2025, Estonia mengumumkan rancangan membuka semula pangkalan tentera di Narva, menandakan kepentingan strategik bandar ini yang bersempadan dengan Rusia.

== Geografi ==
Narva terletak di hujung timur Estonia, kira-kira 200 km dari [[Tallinn]] dan 130 km dari [[Saint Petersburg]]. Bandar ini berhampiran [[sempadan Estonia–Rusia]], dengan [[Sungai Narva]] (yang mengalir dari [[Tasik Peipus]]) membentuk garis sempadan tersebut. Muara sungai ke [[Teluk Finland]] terletak sekitar 13 km dari bandar.

Keluasan perbandaran Narva ialah kira-kira 84.54 km², termasuk kawasan bandar utama dan dua daerah berasingan, [[Kudruküla, Narva|Kudruküla]] dan [[Olgina, Narva|Orgina]]. Kudruküla merupakan kawasan *dacha* (rumah percutian) terbesar dan terletak berhampiran [[Narva-Jõesuu]].

Narva mempunyai iklim benua lembap musim panas sederhana ([[Pengelasan iklim Köppen|klasifikasi Köppen Dfb]]), dengan musim panas yang sederhana dan agak hujan serta malam yang sejuk, manakala musim sejuk pula sejuk, berawan dan bersalji. Kedudukannya di timur laut Estonia dan berhampiran Rusia menjadikannya antara bandar paling sejuk di negara itu.




== Ekonomi ==
Sehingga 2025, Narva bukan lagi pusat utama industri tekstil. Bandar ini kini memberi tumpuan kepada industri berteknologi tinggi apabila syarikat dari Kanada, [[Neo Performance Materials]] membina kilang pengeluaran magnet nadir bumi terbesar di Eropah dalam tempoh kira-kira 500 hari, berhampiran fasiliti pemisahan nadir bumi sedia ada. Projek ini turut dibiayai bersama oleh [[Kesatuan Eropah]] sebanyak ASD16.9 juta kerana bahan nadir bumi dianggap sebagai bahan mentah kritikal.

Kini, sektor terpenting di Narva ialah pengeluaran produk logam, industri mekanikal dan elektronik, serta penyelenggaraan dan pembaikan mesin yang menyumbang sekitar 60% hasil jualan industri. Industri tekstil, pakaian dan kulit telah merosot kepada sekitar 17% hasil jualan, walaupun masih terdapat kilang jahitan dan kemasan pakaian berskala kecil. Selain itu, terdapat juga industri kayu, perabot dan plastik.

Kawasan perindustrian Narva turut merangkumi kuari Enefit Power, Loji Janakuasa Terma Balti serta Loji Janakuasa Terma Eesti, selain beberapa kilang pemprosesan minyak yang beroperasi di kawasan pentadbiran berhampiran.

== Demografi ==
Narva mengalami penurunan populasi sejak 1990-an, daripada sekitar 83,000 orang pada 1992 kepada kira-kira 59,888 pada 2013. Majoriti besar penduduknya ialah penutur asli [[bahasa Rusia]] (95.7%), dan 87.7% merupakan [[orang Rusia|etnik Rusia]]. [[Orang Estonia|Etnik Estonia]] kini hanya sekitar 5.2% daripada jumlah penduduk, berbeza dengan keadaan sebelum [[Perang Dunia Kedua]] apabila etnik Estonia membentuk majoriti (64.8% pada banci 1934). Perubahan ketara ini berlaku selepas Perang Dunia Kedua apabila bandar musnah dan pihak Soviet tidak membenarkan ramai penduduk asal kembali, lalu membawa masuk pendatang dari Rusia, [[Belarus]] dan [[Ukraine]].

Dari segi kewarganegaraan, 46.7% penduduk ialah warganegara Estonia, 36.3% warganegara Rusia, dan 15.3% tidak mempunyai kewarganegaraan yang ditentukan. Selepas pencerobohan Rusia ke atas Ukraine pada 2022, terdapat peningkatan dalam kalangan penduduk Narva yang memohon kewarganegaraan Estonia.

Narva juga pernah berdepan isu penularan [[HIV]] yang serius pada awal 2000-an, menjadikannya antara kawasan paling terjejas di Estonia bersama Tallinn dan wilayah Ida-Viru. Bagaimanapun, kadar jangkitan baharu menurun dengan ketara menjelang 2014.

== Tarikan pelancongan ==
Latar langit Narva didominasi oleh [[Istana Narva]] abad ke-15, dengan Menara [[Pikk Hermann, Narva|Pikk Hermann]] setinggi 51 meter sebagai mercu tanda utamanya. Kompleks besar [[Syarikat Pembuatan Kreenholm]] yang terletak berhampiran air terjun Narva pula pernah menjadi antara kilang tekstil terbesar di Eropah Utara pada abad ke-19. Bangunan penting lain termasuk rumah agam abad ke-17, Dewan Bandaraya bergaya [[Baroque]] (1668–1671), serta sisa kubu pertahanan yang direka oleh Erik Dahlberg.

Di seberang Sungai Narva terletak [[Kubu Ivangorod]] di Rusia, dibina pada 1492 oleh [[Ivan III dari Rusia]] dan pernah dikenali sebagai *"Counter-Narva"''. Dari abad ke-17 hingga 1945, kubu ini bersama kawasan pinggirannya (Jaanilinn) pernah menjadi sebahagian pentadbiran Narva.

Dalam bidang sukan, Stadium Narva Kreenholmi menjadi gelanggang utama kelab bola sepak FC Narva Trans yang beraksi dalam liga utama Estonia.

## Pengangkutan
Narva mempunyai stesen kereta api di laluan antarabangsa Tallinn–Narva yang menghubungkan Estonia dan Rusia. Namun begitu, semua perkhidmatan tren penumpang antara kedua-dua negara digantung sejak pandemik 2020 dan belum disambung semula. Di pihak Rusia, masih terdapat tren domestik antara Saint Petersburg dan Ivangorod, jadi perjalanan dari Narva ke Saint Petersburg masih boleh dilakukan dengan berjalan kaki menyeberangi sempadan Narva–Ivangorod (jarak kira-kira 3.5 km ke stesen Ivangorod). Selain itu, terdapat lima tren domestik setiap hari antara Narva dan Tallinn, dengan tren ekspres mengambil masa sekitar 2 jam 30 minit.

Bersebelahan stesen kereta api ialah terminal bas pusat yang menyediakan sambungan domestik dan antarabangsa (termasuk ke Latvia, Lithuania, Poland dan Belarus). Bagaimanapun, laluan bas terus ke Rusia dihentikan pada 1 Februari 2024 selepas Rusia menutup sempadan Narva–Ivangorod untuk kenderaan; kini hanya pejalan kaki dibenarkan melintas. 

Narva juga mempunyai lapangan terbang kecil untuk penerbangan am (ICAO: EENA) dengan landasan rumput sepanjang 600 meter.

## Bandar kembar

Berikut merupakan bandar kembar Narva:

* Bel Air, Amerika Syarikat
* Pärnu, Estonia
* Forssa, Finland
* Humppila, Finland
* Jokioinen, Finland
* Lahti, Finland
* Somero, Finland
* Urjala, Finland
* Ypäjä, Finland
* Kobuleti, Georgia
* Bălți, Moldova
* Elbląg, Poland
* Karlskoga, Sweden
* Xiamen, China

## Nota

## Catatan

## Pautan luar

* 
* Visit Narva official city guide