Jaan Kross

**Jaan Kross** (19 Februari 1920 – 27 Disember 2007) ialah seorang penulis Estonia. Pada tahun 1995, beliau memenangi Hadiah Nonino Antarabangsa di Itali.

## Kehidupan awal
Jaan Kross dilahirkan di Tallinn, Estonia, anak kepada seorang tukang logam mahir. Beliau mendapat pendidikan di Gimnasium Jakob Westholm sebelum melanjutkan pengajian dalam bidang undang-undang di Universiti Tartu (1938–1945) dan kemudian berkhidmat sebagai pensyarah di universiti tersebut.

Ketika berusia 20 tahun, Estonia diduduki oleh Kesatuan Soviet pada tahun 1940, diikuti oleh pendudukan Jerman Nazi pada 1941. Kross pernah ditahan oleh pihak Jerman pada tahun 1944 atas tuduhan nasionalisme. Selepas Estonia ditawan semula oleh Soviet, beliau ditangkap sekali lagi pada 1946, dipenjarakan di Tallinn dan kemudian dihantar ke kem buruh Gulag di Vorkuta, Rusia. Beliau menghabiskan lapan tahun di utara Rusia, termasuk bekerja di lombong arang batu.

Sekembalinya ke Estonia pada 1954, Kross menjadi penulis sepenuh masa kerana latar belakang undang-undangnya tidak lagi relevan di bawah pemerintahan Soviet. Pada awalnya beliau menulis puisi berunsur sejarah sebagai sindiran terhadap keadaan semasa, sebelum beralih kepada penulisan prosa yang kemudiannya menjadi genre utamanya.

## Kerjaya
Jaan Kross merupakan penulis Estonia yang paling terkenal dan diterjemahkan secara meluas di peringkat nasional dan antarabangsa. Beliau menerima pelbagai penghargaan termasuk gelaran Penulis Rakyat Republik Sosialis Soviet Estonia (1985), Hadiah Negeri Estonia (1977), Hadiah Perhimpunan Baltik untuk Kesusasteraan (1999), serta Hadiah Golden Flame Amnesty International (1990) dan Hadiah Nonino Antarabangsa di Itali (1995). Karya-karyanya sering diterjemahkan, terutama ke dalam bahasa Finland, Sweden, Rusia, Jerman dan Latvia, dan beberapa diterbitkan dalam bahasa Inggeris di Amerika Syarikat dan United Kingdom..

Kross menguasai bahasa Jerman sejak kecil dan belajar bahasa Rusia semasa bekerja di Gulag. Beliau juga fasih dalam bahasa Sweden, Perancis dan Inggeris, dan menterjemah karya tokoh terkenal termasuk Balzac, Brecht, Éluard, dan karya klasik seperti *Alice in Wonderland* dan *[[Macbeth]]*.

Sebahagian besar novel dan ceritanya bersifat sejarah, dengan fokus pada Estonia dan hubungannya dengan orang Jerman-Baltik dan Rusia. Karya-karya seperti *[[The Czar's Madman]]* dan *[[Professor Martens' Departure]]* adalah yang paling terkenal dan banyak diterjemah. Karya semi-autobiografi beliau termasuk *The Wikman Boys*, *Mesmer's Circle* dan *Excavations*, yang mencerminkan pengalaman peribadi Kross selepas dipenjarakan di Siberia.

Gaya penulisan Kross menekankan monolog dalaman protagonis, perbandingan antara era sejarah dan zaman kontemporari (terutama semasa pemerintahan Soviet), dan permainan identiti watak yang hampir sama nama. Pada usia lanjut, beliau memberi kuliah di Universiti Tartu mengenai dimensi autobiografi dan subteks dalam novelnya, yang diterbitkan sebagai *Omaeluloolisus ja alltekst* (2003).

Dua dekad terakhir hidupnya, Kross menulis memoir dua jilid *Kallid kaasteelised* (*Dear Co-Travellers*), merakam pengalaman kanak-kanak, pendudukan Soviet, Nazi, penjara, buruh paksa, kehidupan selepas kembali ke Estonia, kejayaannya sebagai penulis, penglibatan politik singkat, dan perjalanan luar negara.

## Kematian
Jaan Kross meninggal dunia di Tallinn pada 27 Disember 2007 pada usia 87 tahun. Beliau meninggalkan isteri, penulis kanak-kanak dan penyair Ellen Niit, serta empat orang anak. Presiden Estonia ketika itu, Toomas Hendrik Ilves memuji Kross sebagai "pemelihara bahasa dan budaya Estonia". Beliau dikebumikan di Perkuburan Rahumäe, Tallinn.

## Catatan

## Sumber
* Juhani Salokannel: *Jaan Kross*, Eesti Keele Sihtasutus, Tallinn, 2009, 530 pages. (Estonian translation of a Finnish work; the largest biography of Kross available in any language.)
* *Loccumer Protokolle '89 – Der Verrückte des Zaren* 1989, 222 pages. (Festschrift in German.)
* *All* works of Kross in their original Estonian versions. (Also some in Finnish and Swedish translation.)
* Jaan Kross: *De ring van Mesmer*, Prometheus, Amsterdam, 2000 (Dutch translation by Frans van Nes of *Mesmeri ring* / * Mesmer's Circle*).
* Cornelius Hasselblatt: *Geschichte der estnischen Literatur*, Walter de Gruyter (publishers), 2006, pages 681–696 (in German).
* Both volumes of Jaan Kross' autobiography entitled *Kallid kaasteelised I-II*, Eesti Keele Sihtasutus, Tallinn, 2003 and 2008. A total of some 1,200 pages.
* *Eesti kirjanike leksikon* (Estonian bio-bibliographical writers' reference work), 2000. The article on Jaan Kross there.
* Various reviews and obituary notices in The Guardian, TLS, etc., by Doris Lessing, Tibor Fischer, Paul Binding, Ian Thomson, and others.
* Translator Eric Dickens' introductions to *The Conspiracy and Other Stories*, *Treading Air*. and *Sailing Against the Wind*.
* Material on the Estonian Literature Information Centre website pertaining to Jaan Kross.
* 
* A couple of articles on Kross in the Estonian Literary Magazine (ELM), published in Tallinn, especially during Kross' 80th birthday year of 2000.
* Tannberg / Mäesalu / Lukas / Laur / Pajur: *History of Estonia*, Avita, Tallinn, 2000, 332 pages.
* Andres Adamson, Sulev Valdmaa: *Eesti ajalugu* (Estonian History), Koolibri, Tallinn, 1999, 230 pages.
* Arvo Mägi: *Eesti rahva ajaraamat* (The Estonian People's History Book), Koolibri, Tallinn, 1993, 176 pages.
* Silvia Õispuu (editor): *Eesti ajalugu ärkimisajast tänapäevani* (Estonian History From National Awakening to the Present Day), Koolibri, 1992, 376 pages.
* Mart Laar: *14. juuni 1941* (14 June 1941; about the deportations to Siberia), Valgus, Tallinn, 1990, 210 pages.
* Mart Laar and Jaan Tross: *Punane Terror* (Red Terror), Välis-Eesti & EMP, Stockholm, Sweden, 1996, 250 pages.
* Andres Tarand: *Cassiopeia* (the author's father's letter from the labour camps), Tallinn, 1992, 260 pages.
* Imbi Paju: *Förträngda minnen* (Suppressed Memories), Atlantis, Stockholm, 2007, 344 pages (Swedish translation of the Estonian original: *Tõrjutud mälestused*.)
* *Venestamine Eestis 1880–1917* (Russification in Estonia 1880–1917; documents), Tallinn, 1997, 234 pages.
* *Molotovi-Ribbentropi paktist baaside lepinguni* (From the Molotov–Ribbentrop Pact to the Bases Agreement; documents), Perioodika, Tallinn, 1989, 190 pages.
* Vaime Kabur and Gerli Palk: *Jaan Kross – Bibliograafia* (Jaan Kross- Bibliography), Bibilotheca Baltica, Tallinn, 1997, 368 pages.

## Pautan luar

* Guardian biography 2003: https://www.theguardian.com/books/2003/jul/05/featuresreviews.guardianreview4
* Estonian Literature Information Centre profile: https://web.archive.org/web/20140222095137/http://www.estlit.ee/?id=10878&author=10878&c_tpl=1066&tpl=1063