Kerajaan Champasak

**Kerajaan Champasak** (Lao: ຈຳປາສັກ [tɕàmpàːsák]) atau **Bassac**, (1713–1904) merupakan sebuah kerajaan Lao yang muncul di bawah Raja Nokasad, cucu kepada Raja Sourigna Vongsa, raja terakhir Lan Xang. Bassac dan negeri-negeri berdekatan seperti Attapeu dan Stung Treng muncul sebagai pusat kuasa dalam bentuk *[[mandala (model politik)|mandala]]*.

Kerajaan ini terletak di tebing timur (Tebing Kanan) Sungai Mekong, di selatan negeri tebing barat (Tebing Kiri) Khong Chiam di mana Sungai Mun mengalir masuk; dan di timur dari tempat Sungai Mekong membengkok tajam ke barat sebelum kembali mengalir ke tenggara menuju kawasan yang kini merupakan Kemboja.

## Sejarah
Kerajaan Champasak ditubuhkan pada tahun 1713 apabila bahagian selatan Lan Xang berpisah. Bahagian utara Lan Xang yang tinggal telah pun berpecah menjadi Kerajaan Luang Prabang dan Kerajaan Vientiane, sebagai tindak balas terhadap takhta yang diambil oleh seorang anak saudara Souligna Vongsa selepas kematiannya dengan bantuan tentera Vietnam. 

Disebabkan kekurangan maklumat daripada tempoh yang dikenali sebagai Zaman Pasca-Angkor, Dataran Tinggi Khorat kelihatan sebahagian besarnya tidak berpenghuni, dan negeri-negeri di Tebing Kiri mula menghuni semula Tebing Kanan. Pada tahun 1718, satu penghijrahan orang Lao yang diketuai seorang pegawai dalam perkhidmatan Raja Nokasad menubuhkan Muang Suwannaphum sebagai populasi Lao pertama yang direkodkan di lembangan Sungai Chi, malah di mana-mana kawasan pedalaman dataran tinggi tersebut.

Sekitar tahun 1766, Vorarad-Vongsa, seorang pembesar di Kerajaan Vientiane, memulakan satu pemberontakan. Rancangannya gagal, tetapi beliau menyerah kepada Raja Champasak, yang membawa kepada konflik antara Champasak dan Vientiane.

Pada tahun 1777, Raja Taksin dari Siam menghantar tentera menyerang Kerajaan Vientiane dan Champasak, dan kerajaan tersebut diduduki tanpa tentangan besar. Champasak dijadikan negeri taklukan Siam pada tahun 1778, bersama Luang Prabang dan Vientiane. Raja Pothi (Sayakumane) ditangkap dan dibawa ke Krung Thep (Bangkok). Pada tahun 1780, Raja Sayakumane dibenarkan kembali ke Champasak sebagai naungan Raja Siam. Raja-raja Champasak dibenarkan memerintah kerajaan mereka tetapi terpaksa membayar ufti, dan raja yang memerintah dipilih oleh pihak Siam.

Pada permulaan abad ke-19, tanpa mengambil kira bencana pertanian global yang berlaku semasa Tahun Tanpa Musim Panas 1816, Bassac dikatakan terletak di laluan perdagangan yang makmur, menjadi laluan keluar untuk tanaman buah pelaga, getah, lilin, resin, kulit, tanduk, dan hamba dari tebing timur ke Ubon, Khorat, dan Bangkok. Kawasan ini kemudiannya menjadi mangsa pergolakan antara Siam dan Perancis dalam usaha meluaskan pengaruh naungan mereka.

Selepas Pemberontakan Laos 1826–1829, Suwannaphum kehilangan statusnya dan Champassak dikurangkan kepada naungan. Perang Siam–Vietnam 1831–1834 menempatkan seluruh wilayah di bawah naungan Dinasti Nguyễn, keadaan yang kemudian dipersulitkan lagi oleh usaha Perancis di kawasan yang sama untuk menubuhkan apa yang kemudiannya menjadi Indochina Perancis.

Susulan krisis Perancis–Siam 1893, Tebing Kiri jatuh di bawah pemerintahan Perancis sebagai satu blok pentadbiran, dengan pihak diraja kehilangan banyak keistimewaan mereka. Pengurusan pentadbiran kolonial Perancis menyebabkan kemiskinan di kawasan itu. Perjanjian 1893 menetapkan zon demiliter 25 kilometer (16 batu) sepanjang Tebing Kanan, yang menjadikan kawalan Siam tidak dapat dilaksanakan. Zon ini segera menjadi tempat perlindungan bagi individu yang tidak mematuhi undang-undang dari kedua-dua tebing sungai. Kekurangan rantaian kuasa yang jelas mengakibatkan huru-hara di seluruh wilayah, dan fenomena ini dikenali oleh pihak Siam sebagai "Pemberontakan Orang Suci".

Ong Keo dan Ong Kommandam daripada kaum Alak di Dataran Tinggi Bolaven mengetuai penentangan awal terhadap pemerintahan Perancis, yang kemudiannya berkembang menjadi Pemberontakan Orang Suci. Pemberontakan Tebing Kanan yang bertepatan pada 1901–1902 merupakan fenomena yang singkat. Selepas tindakan undang-undang terhadap pemimpin tempatan yang ditangkap, kerajaan Thai menganggap pemberontakan tersebut telah berakhir. Wilayah taklukan di Tebing Kanan diserap ke dalam Monthon Timur Laut Siam, Isan (มณฑลอีสาน), manakala Kerabat Na Champassak terus memerintah secara autonomi.

Pada tahun 1904, sebelum Perjanjian Perancis–Siam, ibu kota kerajaan dipindahkan ke bawah pemerintahan Perancis dan ditempatkan di bawah kawalan Kemboja Perancis. Walaupun terdapat tuntutan sejarah oleh Kemboja, Champassak kehilangan bidang kuasa ke atas wilayah Stung Treng tetapi sebaliknya mendapat kembali bandar Champasak. Selain itu, wilayah Kontum dan Pleiku diserahkan kepada pentadbiran Perancis di Annam.

Pada tahun 1946, apabila Chao Nhouy atau Chao Ratsadanay meninggal dunia, anaknya Chao Boun Oum Na Champassak menjadi ketua Kerabat Champassak. Beliau turut dilantik sebagai Inspektor Jeneral di Laos, sebagai pertukaran dengan persetujuannya untuk tidak menuntut takhta Lao. Boun Oum terpaksa meninggalkan Laos dan menjadi pelarian politik di Perancis pada tahun 1975. Beliau meninggal dunia di sana pada 17 Mac 1980 dan meninggalkan sembilan orang anak.

## Senarai Raja Champassak
* Nokasad (Soysisamout Phoutthangkoun) (1713–1737), cucu Raja Sourigna Vongsa
* Sayakumane (1737–1791), anak kepada Nokasad
* Fay Na (1791–1811), anak Phra Vorarat, bukan keturunan diraja, dilantik oleh Siam
* No Muong (1811–1813), anak Fay Na, bukan keturunan diraja
* Manoi (1813–1819), anak saudara Sayakoummane
* Nho (Chao Yo, rumah Vientiane) (1819–1827), anak Raja Anouvong, Kerajaan Vientiane
* 1829–1893: *Siam mengilhak Champassak* selepas Pemberontakan Chao Anouvong dan mengesahkan raja-raja berikutnya
* Huy (1828–1840), cicit Nokasad
* Nark (1841–1851), abang Huy
* Boua (1851–1853, pemangku; 1853, raja), anak Huy
* *Interregnum* (1853–1856)
* Kham Nai (1856–1858), anak Huy
* *Interregnum* (Chao Chou) (1858–1863)
* Kham Souk (1863–1899), anak Huy; Perancis membahagikan kerajaan pada 1893
* Ratsadanay (Nhouy) (1900–1904), anak Kham Souk; kerajaannya dibubarkan tetapi beliau mengekalkan gelaran diraja semasa penjajahan Perancis; 1905–1934 diberi gelaran sebagai gabenor wilayah
** Chao Boun Oum (1912–1980), anak Chao Ratsadanay, putera warisan Champassak

## Catatan

## Pautan luar
*champassak
*