open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kandungan terbuka

**Kandungan terbuka**, dicipta dengan analogi dari "sumber terbuka", memerikan apa-apa kerja kreatif termasuklah rencana, gambar, audio dan video yang diterbitkan dalam format yang dengan jelas menyatakan ia boleh disalin. Dari segi teknik, ia seperti *share alike* tapi tanpa apa-apa sekatan. Bahan tersebut boleh berada dalam domain awam atau di bawah lesen seperti Lesen Dokumentasi Bebas GNU. Istilah ini juga digunakan untuk menegaskan bahawa kandungannya boleh diubah suai oleh sesiapa; bukan oleh sesuatu pertubuhan, syarikat atau individu secara eksklusif.

## Lihat juga
* Hak digital
* Kandungan bebas
* Pengetahuan bebas
* Sumber terbuka

## Pautan luar

*  Ensiklokamus Teknologi Maklumat:Kandungan terbuka secara ringkas 
* e-Primer Kandungan Terbuka IOSN  — daripada Bahagian e-Primer FOSS 
* "Community Created Content; Law, Business and Policy," oleh Hietanen, Oksanen and Välimäki
* "A Guide To Open Content Licences," oleh Lawrence Liang 
* Creative Commons — idea dan karya kreatif kandungan terbuka
* ibiblio — idea kandungan terbuka sebagai perpustakaan, daripada sebuah projek oleh UNC–Chapel Hill
* Learning the lesson: open content licensing — sejarah kandungan terbuka daripada Linux Weekly News
* ''Open Access Bibliography: Liberating Scholarly Literature with E-Prints and Open Access Journals''
* Open Knowledge Definition: Defining the Open in Open Data, Open Content and Open Information — set prinsip daripada the Open Knowledge Foundation
Meter

**Meter** (, simbol: **m**) merupakan unit yang ditetapkan dalam Sistem Unit Antarabangsa untuk mengukur panjang. Biro Timbangan dan Ukuran Antarabangsa mentakrifkan bahawa:

:"Meter ialah panjang yang dilalui cahaya melalui hampagas dalam tempoh  saat."

Unit saat tersebut diberikan frekuensi peralihan atom sesium halus berlebihan.

## Pembahagian dan penggandaan
Pembahagian kecil atau penggandaan satu unit meter diimbuhkan awalan metrik. Antara bahagian dan gandaan meter yang kerap digunakan adalah:

## Sejarah
Perkataan *meter* berasal daripada istilah  *métron* dalam bahasa Yunani yang bermaksud "ukuran"; kata ini seasal dengan kata मात्रा *[[matra|mātrā]]* yang sama maksudnya dalam bahasa Sanskrit; kedua-dua bahasa ini dikelompokkan dalam rumpun bahasa Indo-Eropah. Penetapan ini mula dipiawaikan dalam laporan yang dihantarkan kepada Akademi Sains Perancis oleh Jean-Charles de Borda, Joseph-Louis Lagrange, Nicolas de Condorcet dan Pierre-Simon de Laplace bahawa:

« *Nous fixons l'unité de mesure à la dix-millionième partie du quart du méridien et nous la nommons mètre*. »("Kami menetapkan satuan ukur panjang bersamaan satu persepuluh juta daripada satu perempat garis rembang, dan kami menamakannya *mètre.*" )

Pada asalnya, meter ditakrifkan oleh Akademi Sains Perancis sebagai 1/10,000,000 jarak sepanjang permukaan Bumi dari Kutub Utara sehingga Khatulistiwa sepanjang meridian Paris pada tahun 1791, dan pada 7 April 1795 pemerintah Perancis menggunakan meter sebagai unit rasmi untuk mengukur panjang. Konvensyen Meter diadakan dan ditandatangani pada 1875 semasa Revolusi Industri Kedua yang menetapkan meter sebagai unit pengukuran antarabangsa. Ketidaktentuan dalam pengukuran jarak meter secara tepat menyebabkan Biro Timbang dan Ukur Antarabangsa mentakrifkan semula meter sebagai jarak antara dua garisan pada batang platinum-iridium yang disimpan di Sevres, Perancis pada tahun 1889.

Apabila teknologi laser diperkenalkan pada tahun 1960, Persidangan Umum berkenaan Berat dan Ukuran ke-11 menukarkan takrifan meter sebagai 1,650,763.73 ukuran gelombang pancaran garis cahaya jingga-merah melalui spektrum isotop kripton-86. Pada tahun 1983, Biro Timbangan dan Ukuran Antarabangsa mentakrifkan meter sebagai jarak dilalui cahaya melalui vakum pada 1/299,792,458 saat (kelajuan cahaya ditakrifkan pada 299,792,458 meter sesaat). Disebabkan kelajuan cahaya dalam vakum dipercayai malar di mana jua lokasi, takrifan ini lebih mudah dikekalkan dan sekata berbanding jarak ukur lilit Bumi atau panjang batang logam tertentu; panjang meter piawai masih dapat diulangi dalam mana-mana makmal sekiranya batang logam itu hilang atau musnah. Selain itu, panjang ini secara teorinya boleh diukur dengan lebih tepat berbanding ukuran yang lain.

## Nota-nota


## Rujukan

### Sumber-sumber
* 
*
Joseph Arnold

**Dr Joseph Arnold** adalah salah seorang yang menjumpai dan merekodkan Bunga Patma bersama dengan Sir Stamford Raffles pada tahun 1816. Spesies Bunga Patma itu diberi nama *Rafflesia arnoldii* sempena nama mereka. Bunga Patma itu dijumpai di bandar Bengkulu (Bencoolen) di Sumatera.
Kawah Clavius

**Clavius** ialah kawah qamari yang terbesar di Bulan, dengan garis pusat 230 kilometer dan sedalam 3.6 kilometer. Clavius dipercayai terhasil akibat hentaman   komet atau asteroid pada permukaan Bulan. Ketiadaan air dan udara di Bulan menyebabkan kawah yang terbentuk kekal berjuta-juta tahun lamanya berbanding dengan kawah yang terdapat di Bumi.

## Pemerian

Oleh sebab lokasinya di anggota selatan Bulan, kawah ini kelihatan empat persegi bujur akibat pengompotan (*foreshortening*).  Clavius dapat dilihat dengan mata kasar disebabkan saiznya yang besar.  Ia kelihatan sebagai sebuah takuk pada penamat lebih kurang 1&ndash;2 hari selepas Bulan mencapai suku pertamanya.  Kawah ini satu daripada pembentukan tertua di permukaan qamari dan berkemungkinan besar ia terbentuk pada zaman *[[Nectarian]]* iaitu lebih kurang 4 bilion tahun dahulu. Namun demikian, kawah ini terpelihara.  Ia memiliki dinding luar yang relatif rendah berbanding saiznya dan ia ditandai dengan kawah-kawah kecil.  Sembirnya tidak melewati permukaan sekelilingnya dan ini membuat kawah ini sebuah "lekukan berdinding".  Permukaan dalaman sembir bertakuk dan berbukit dan berbeza-beza lebarnya.  Bahagian yang paling cerun terdapat di bahagian selatan.  Pada keseluruhannya, sembir memiliki garis bentuk poligon.

## Kawah satelit
Mengikut resam, Mengikut resam ciri-ciri ini dikenali pada peta bulan dengan meletakkan huruf pada sisi pusat kawah yang paling terdekat dengan Clavius.

## Lihat juga

* *[[Clavius Base]]*, lokasi fasiliti pentadbiran qamari dalam filem *[[2001: A Space Odyssey (filem)|2001: A Space Odyssey]]*.

## Rujukan
*
Laut Kaspia

**Laut Kaspia** atau **Laut [[Mazandaran|Tabaristan]]** merupakan sebuah jasad air pedalaman yang terletak di antara Asia dan Eropah. Ia tidak bersambung dengan mana-mana lautan, maka ia turut digelar sebagai tasik terbesar di dunia, namun ciri airnya yang masin menjadikannya mempunyai kedua-dua ciri laut dan tasik. Tahap kemasinannya ialah sekitar 1.2%, satu pertiga daripada kemasinan air laut biasa.

## Geografi
Laut Kaspia terletak di timur laut Eropah dan barat daya Asia. Ia disempadani oleh Rusia dan Azerbaijan di barat, Kazakhstan dan Turkmenistan di sebelah timur laut dan timur, dan oleh Iran di bahagian selatan.

Laut Kaspia mempunyai luas permukaan 371,000 km2 dan kedalaman maksimum 980 m. Ia mengunjur sejauh 1,210 km dari utara ke selatan dan sejauh 210 hingga 436 km dari timur ke barat.

## Lihat juga

* Laut Aral
* Laut Mati

## Rujukan
Parti Buruh Jerman Sosialis Nasional

**Parti Buruh Jerman Sosialis Nasional** () atau **Parti Nazi** merupakan sebuah parti politik di Jerman antara tahun 1920 hingga 1945. Sebelum itu parti ini dikenali sebagai Parti Pekerja Jerman atau "*Deutsche Arbeiterpartei*" (DAP), yang wujud dari tahun 1919 hingga 1920. Istilah *Nazi* ialah bahasa Jerman, singkatan dari perkataan *Nationalsozialist*. Namun atas desakan Hitler untuk memasukkan unsur sosialisme nasional nama parti itu ditukar kepada "*Parti Buruh Jerman Sosialis Nasional*" (dalam bahasa Jerman "*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*" atau NSDAP) atau nama popularnya Nazi. 

Parti ini diketuai oleh Adolf Hitler dan merupakan parti kerajaan utama sewaktu beliau memerintah negara Jerman. Lambang rasmi Parti Nazi ini adalah *[[Swastika]]* yang berlatarbelakangkan warna merah.

## Sejarah
Adolf Hitler telah menjadi Pengerusi Parti Nazi pada 29 Julai 1921 dan terus memulakan program untuk menjadikan parti ini sebagai sebuah organisasi pemberontak yang radikal. Pada tahun yang sama, beliau telah menubuhkan "Pasukan Gempur" (atau dalam Jerman *Sturmabteilung*). Pasukan ini pada mulanya merupakan pasukan penjaga peribadi bagi Hitler, tetapi kemudiannya diperalatkan untuk mengembangkan pengaruh parti Nazi melalui intimidasi, ketakutan dan serangan ganas terhadap parti politik yang lain.

Pada awal penubuhannya, gerakan parti ini terbatas di Munich iaitu ibu negeri Bavaria. Pada 1923, parti ini diharamkan setelah ahlinya gagal dalam percubaan untuk menjatuhkan kerajaan Bavaria di dalam satu peristiwa yang dikenali sebagai "Bierkeller-Putsch". Pemberontakan selama dua hari ini telah ditumpaskan oleh pihak berkuasa Munich dan beberapa ahli Nazi telah terbunuh. Hitler dan para penasihatnya telah disabitkan dengan kesalahan dan dipenjarakan atas tuduhan khianat. Parti Nazi kemudiannya berkubur selama dua tahun iaitu antara 1923 hingga 1925. Hitler telah dipenjarakan di penjara Landsberg di mana dia menggunakan masanya untuk menulis bukunya yang bertajuk *[[Mein Kampf]]* (yang bermaksud perjuanganku), yang menceritakan bagaimana beliau akan kembali semula ke arena politik selepas beliau dibebaskan dari penjara.

## Kebangkitan Parti Nazi
Hitler dilepaskan daripada penjara selepas 8 bulan dalam tahanan. Pada waktu ini beliau berikrar untuk mendapat kuasa melalui cara yang demokratik dan bukannya dengan keganasan. Beliau mula sedar bahawa tiada jalan pintas dalam mencapai kejayaan.

## Lihat juga
* NSDAP/AO
* Sosialisme Nasional
* Senarai tokoh Nazi
* Nazisme
* Adolf Hitler
* Swastika
* Kerjasama Sino-Jerman (1911-1941)
* Parti Reich Sosialis

## Nota

## Rujukan
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Pautan luar
* Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) 1920-1933 and 1933-1945 at *Lebendiges Museum Online*. In German.
* ''Organisationsbuch NSDAP'' An encyclopedic reference guide to the Nazi party, organizations, uniforms, flagss etc. published by the party itself
Aisyah binti Muawiyah bin al-Mughirah

**Ummu Abdul Malik Aisyah binti Muawiyah bin al-Mughirah bin Abi al-'As bin Umaiyyah** () merupakan isteri kepada Khalifah keempat Marwan bin al-Hakam dan ibu kepada Khalifah kelima Abdul Malik bin Marwan.

## Rujukan
Mashaf Uthmani

**Mushaf Uthman** ialah versi al-Quran yang diterbitkan oleh Uthman bin Afan. "Mushaf" ialah perkataan bahasa Arab yang secara harfiah, bermaksud "kulit", iaitu kulit buku, tetapi digunakan dalam konteks ini untuk merujuk kepada senaskah kitab al-Quran.

Ketika orang-orang Sham dan Iraq bersatu dalam sebuah peperangan untuk menaklukkan Arminya dan Adharbijan, Hudhaifa bin Al-Yaman bertemu dengan Uthman kerana beliau takut tentang perbezaan cara pembacaan al-Quran antara orang-orang Sham dengan orang-orang Iraq. Hudhaifa berkata kepada Uthman: "O ketua Penganut-penganut Islam! Selamatkanlah negara ini sebelum mereka berbeza terhadap Kitab (al-Quran), sebagaimana dengan pengalaman orang Yahudi dan orang Kristian dahulu." 

Oleh itu, Uthman menghantar satu perutusan kepada Hafsa yang mengatakan: "Kirimkanlah suhuf kepada kami supaya kami dapat menyusun bahan-bahan al-Quran dalam salinan-salinan yang sempurna dan memulangkan manuskrip-manuskrip kepada kamu." 

Setelah penerimaan manuskrip-manuskrip tersebut, Uthman memerintah Zaid bin Thabit, Abdullah bin Az-Zubair, Said bin Al-As, dan Abdur Rahman bin Hari-bin Hisham untuk menulis semula manuskrip-manuskrip itu dalam salinan-salinan yang sempurna. Uthman bertitah kepada tiga orang Quarishi itu, "Jika kamu tidak bersetuju dengan Zaid bin Thabit bagi mana-mana satu perkara dalam al-Quran, tulislah dalam loghat Quraish kerana al-Quran diwahyu dalam bahasa ibunda mereka". Ketika mereka telah menulis banyak salinan, Uthman memulangkan manuskrip-manuskrip yang asal kepada Hafsa. Kemudian, Uthman menghantar satu salinan kepada setiap wilayah Islam dan memerintah bahawa bahan-bahan al-Quran yang lain, baik ditulis dalam manuskrip cebisan mahupun dalam salinan yang lengkap, dibakar.

## Rujukan
* Mukjizat al-Quran
Himalaya

**Banjaran Himalaya** ialah banjaran gunung yang memisahkan subbenua India dari kawasan utara Pakistan dan dataran Tibet yang luas (sekarang sebahagian dari China) di utara. Ia merupakan sumber kepada sungai-sungai Indus,  Gangga dan Brahmaputra. Gunung tertinggi di dunia, termasuk Gunung Everest (8844.43&nbsp;m or 29,017 kaki), K2 (8611&nbsp;m atau 28,251 kaki), Kangchengjunga (8586&nbsp;m atau 28,169 kaki),Lhotse(8500m atau 27888 kaki), dan Makalu I(8475m atau 27805 kaki) terletak di banjaran ini.

Perkataan Himalaya adalah berasal dari Sanskrit dan membawa erti "tempat kediaman salji" (Sanskrit *him* "salji", dan *aalaya* "rumah, tempat kediaman"). Dalam sebutan Hindi/Sanskrit, Himalaya disebut dengan *a* pertama panjang dan *a* akhir pendek, i.e. as /himaal-ya/.

## Geografi
Banjaran Himalaya adalah sepanjang 2400 km, dari Nanga Parbat di barat hinggalah ke Namche Barwa di timur. Kelebaran banjaran pula adalah di antara 250-300 km.

### Tasik
Terdapat banyak tasik di banjaran ini. Tasik yang tertinggi ialah Tasik Gurudogmar 5,370 m, manakala tasik terbesar ialah *Pangong t'so* di 4,600 m, dan mempunyai lebar 8 km dan panjang hampir 134 km.

## Geologi
Banjaran Himalaya merupakan banjaran termuda di planet ini.
Banjaran ini bermula dari Pusat Perbanjaran Pamir di utara India.Bermula dari Pusat Perbanjaran Pamir dan menganjur ke arah timur lalu membentuk Banjaran Himalaya,Banjaran Karakoram,Kunlun Shan dan Tien Shan.Ia merupakan banjaran yang terpanjang dan tertinggi di dunia.Banjaran Himalaya digelar bumbung dunia.Proses lipatan/mampatan dari banjaran ini menganjur ke arah tenggara dan melengkok ke selatan Asia Tenggara membentuK bukit Naga dan Bukit Chin di Thailand, Arakan Yoma di Myanmar,Banjaran Barisan di Sumatera,Banjaran Kapuas Hulu dan Banjaran Iran di Sarawak dan Banjaran Crocker di Sabah.

## Rujukan

### Sumber-sumber
* 

## Pautan luar
Trombotik

**Trombotik** adalah salah satu punca Infrak yang menyebabkan Angin Ahmar, selain Embolik. Trombotik disebabkan oleh pembekuan darah dalam salah satu saluran darah. Darah beku ini mengakibatkan aliran darah tersumbat, tetapi tidak pecah. Pembekuan darah ini berlaku akibat pengumpulan kolagen dan kolesterol di dinding saluran darah.
Antraks

**Antraks** merupakan sebahagian dari keluarga basillus - bacterium yang mempunyai bentuk panjang. Nama saintifiknya adalah Bacillus anthracis. Bacillus anthracis mempunyai saiz yang agak besar (1-1.5um x 4-10um). Bacillus anthracis boleh dibiakkan dalam medium agar berkhasiat biasa secara aerobik (dengan oksigen) ataupun anearobik (tanpa oksigen).

Bacillus anthracis mempunyai gene dan ciri-ciri yang menyerupai Bacillus cereus, sejenis bakterium yang biasa di dapati dalam tanah di seluruh dunia, dan juga menyerupai Bacillus thuringiensis, pantogen kepada larva Lepidoptera. Antraks merupakan basillus yang pertama dibuktikan sebagai punca penyakit dan basillus Antrax juga membentuk spora yang tahan lama.

3 Jenis jangkitan Antarks adalah seperti berikut :-

1. Kudis Anthraks ( *cutaneous anthrax* )

2. Antraks Salur Perut ( *Gastrointestinal anthrax* )

3. Antraks secara dihidu (penyakit penyisih bulu / woolsorters' disease)

Antraks merupakan penyakit menular teruk yang berpunca oleh bakteria *[[Bacillus anthracis]]* dan membawa maut dalam paling bentuk ganas. Antraks biasanya berlaku dikalangan haiwan maun liar dan peliharaan, tetapi boleh berlaku kepada manusia apabila mereka terdedah kepada haiwan yang berjangkit, tisu dari haiwan yang sakit, atau spora Antraks yang banyak. Bagaimanapun masih tidak terdapat kes manusia yang jatuh sakit melalui hubungan dengan pesakit Antraks.. *Antraks* bererti "arang batu" dalam bahasa Yunani, dan digunakan kerana pesakit mempunyai lesion kulit hitam.

Jangkitan Antraks jarang tetapi tidak menghairankan dalam haiwan maun seperti lembu, biri-biri, kambing, unta, dan antelope. Antraks boleh didapati di seluruh dunia. Antarks lebih mudah di dapati di negara membangun atau negara tanpa program kesihatan haiwan awam. Sesetengah kawasan di dunia (Smerika Selatan dan Amerika Tengah, Eropah Selatan dan Timur, Asia, Afrika, Karibbean, dan Timur Tengah) melapurkan lebih banyak kes Antraks pada haiwan berbanding pada manusia.

## Pendedahan
Apabila Antraks berjangkit pada manusia, ia biasanya disebabkan pendedahan pekerjaan kepada haiwan yang sakit atau hasil ternakan seperti kulit dan daging. Pekerja yang terdedah kepada haiwan mati dan hasil haiwan dari negara dimana Antraks biasa didapati boleh dijangkiti dengan *B. anthracis*, dan Antraks dalam hidupan liar di dapati di Amerika Syarikat. Walaupun ramai pekerja sering terdedah kepada jumlah spora Antraks yang banyak, kebanyakannya tidak memnunjukkan simptom.

## Cara jangkitan
Antraks boleh memasuki tubuh manusia melalui usus kecil, paru-paru (di hidu), atau kulit (melalui luka). Antraks tidak menular dan tidak mungkin tersebar melalui manusia kepada manusia.

## Pautan luar
* Penyakit Antrax.
Afasia

**Afasia** merupakan sejenis penyakit yang disebabkan oleh kerosakan saraf otak, dengan itu akan melumpuhkan kebolehan seseorang untuk berkomunikasi. Masalah afasia adalah berbeza dengan disleksia. Tanda penting pengidap afasia adalah kesukaran berkomunikasi secara pertuturan, kesukaran memahami percakapan orang lain, dan kesukaran untuk membaca dan menulis.

Afasia biasanya disebabkan oleh kerosakan kepada pusat bahasa otak dan boleh disebabkan oleh angin ahmar atau kecederaan fizikal. Bergantung kepada kawasan dan tahap kecederaan, seseorang itu mungkin mampu bercakap tetapi tidak menulis, atau sebaliknya, ataupun memahami ayat yang lebih rumit dari apa yang mereka mampu hasilkan. Otak kanak-kanak yang tercedera kadang kala membentuk semula untuk menggunakan bahagian lain untuk pemprosesan pertuturan, dan mendapat semula fungsi yang hilang; otak orang dewasa kurang "lentur" dan ketiadaan keupayaan ini.

Sebarang daripada yang berikut boleh dianggap afasia:
* ketidakupayaan untuk memahami pertuturan
* ketidakupayaan untuk membaca (aleksia)
* ketidakupayaan untuk menulis (agraphia)
* ketidakupayaan untuk bertutur, tanpa lumpuh otot
* ketidakupayaan untuk membentuk ayat
* ketidakupayaan untuk menamakan objek (anomia)
* lemah sebutan
* pertuturan tidak bersesuaian, penggunaan jargon atau perkataan yang salah
* ketidakupayaan untuk mengulang ayat
* pengulangan ayat yang tegar
* sebarang kecacatan penggunaan bahasa yang lain

Jenis afasia biasa adalah:
* Afasia Broca (Afasia riak)
* Afasia Wernicke (Afasia kesedaran)
* Afasia nominal (Afasia anomik)
* Afasia sejagat
* Afasia konduksi

Jenis yang jarang pula termasuk:
* Aphasia motor transkortikal (*Transcortical motor*) 
* Aphasia motor subkortikal (*Subcortical motor*)
* Aphasia deria transkortikal (*Transcortical sensory*)
* Aphasia deria subkortikal (*Subcortical sensory *)

Afasia kebiasaannya disebabkan oleh angin ahmar atau kecederaan di kepala, tetapi juga disebabkan oleh ganguan sistem saraf (*neurological disorder*), seperti ketumbuhan otak, penyakit nyanyuk Alzheimer, penyakit Picks, atau sesetengah jenis penyakit Parkinson. Bagaimanapun dalam kes tersebut, aphasia hanyalah salah satu tanda, yang biasanya diketepikan. Ini disebabkan terdapatnya ciri-ciri lain yang lebih diutamakan seperti kehilangan keupayaan berfikir. Kesan afasia berbeza antara seseorang dengan orang yang lain, dan sesetengah pengidap afasia boleh dibantu dengan bantuan terapi pertuturan. Berhubung dengan menggunakan bahasa isyarat juga boleh digunakan untuk berkomunikasi dengan pengidap afasia.

Kembali kepada Indeks penyakit.

## Pautan luar
* Lebih lanjut mengenai Afasia.
* Institut Kesihatan Negara: Entri Ensiklopedia Perubatan MEDLINEplus mengenai Gangguan Pertuturan (dewasa)
Embolisme

**Embolisme ** ialah penyumbatan yang disebabkan oleh embolus, iaitu bahan yang menyebabkan penyumbatan, di dalam saluran darah. Embolus tersebut mungkin berupa darah beku (trombus), globul lemak (embolisme lemak), gelembung udara atau gas lain (embolisme udara), bendalir amnion (embolisme bendalir amnion), atau bendasing.

Embolisme boleh menyebabkan penyumbatan aliran darah secara sebahagian atau keseluruhan dalam saluran yang terjejas. Penyumbatan sedemikian (oklusi vaskular) boleh menjejaskan bahagian badan yang jauh dari asal embolus. Embolisme yang berlaku oleh sebab embolus dari trombus dipanggil tromboembolisme.

Embolisme biasanya merupakan kejadian patologi disebabkan oleh penyakit atau kecederaan. Kadangkala ia dicipta dengan sengaja untuk tujuan terapeutik, seperti untuk menghentikan pendarahan atau membunuh tumor kanser dengan menghentikan bekalan darahnya. Terapi sedemikian dipanggil embolisasi.

## Rujukan
Musytari

**Musytari** () ialah planet kelima dari Matahari. Planet ini mempunyai jarak purata kira-kira 778.3 juta kilometer dari Matahari dan ia adalah planet yang terbesar dalam Sistem Suria, mempunyai jisim sekadar 1.8986\times10^{27}kg . Ini bermaksud bahawa jisim Musytari adalah lebih daripada dua setengah kali ganda daripada semua planet lain dalam Sistem Suria digabungkan. Jisim ini juga dikenali sebagai Jisim Jovian.

Purata suhu di Musytari ialah sekitar 50°C. Musytari mengambil masa selama 11 hari untuk membuat satu putaran lengkap dan 11 tahun 9 bulan untuk membuat satu peredaran lengkap mengelilingi matahari. Garis pusat Musytari ialah 139,822 km.

## Komposisi Lapisan
Musytari diklasifikasikan sebagai Gergasi Gas kerana kompisisinya teramsuk 76% hidrogen dan 4% helium tetapi sebab atom helium lebih jisim dari molekul hidrogen, atmosfera tinggi Musytari mempunyai 90% hidrogen dan 10% helium sebagai isi padu.

## Bulan
Musytari mempunyai **95 bulan** yang direkognasikan oleh Kesatuan Astronomi Antarabangsa walaupun hanya kurang dari 60 bulan mempunyai nama IAU kesendirinya. 

Daripada 95 bulan itu, Musytari mempunyai 4 bulan yang terbesar iaitu Ganymede, Callisto, Io dan Europa yang ditemui oleh Galileo Galilei sekadar tahun 1610 Masihi. Ini adalah kenapa 4 bulan ini dikenali sebagai Bulan-Bulan Galileo

## Asal Usul Nama
Asal usul perkataan bahasa Melayu *<nowiki/>'Musytari*' datang dari perkataan bahasa Arab "**مشتري**" yang bermaksud **pembayar.** Nama ini wujud dalam Bahasa akibat pengaruh pedagangan Arab dengan orang-orang di '''Alam Melayu'''.

Manakala, asal usul perkataan Inggeris 'Jupiter' dinamakan sempena tuhan Rom, Jupiter yang raja bagi tuhan Rom lain.  

## Rujukan

## Bacaan lanjut

* 
*
Pluto

**<span lang="ms" dir="ltr">''Pluto''</span>**, digelar secara rasmi **134340 Pluto** (lambang:  atau ), merupakan planet kerdil kedua terbesar yang diketahui dalam Sistem Suria (selepas planet kerdil Eris) dan badan kesepuluh terbesar yang dilihat dengan mata kasar mengelilingi matahari. Ia dinamakan sempena Plūtō atau Plouton, dewa neraka kepercayaan tamadun Rom purba. Pada asalnya Pluto dikelaskan sebagai sebuah planet. Kini, ia dianggap ahli terbesar bagi populasi berlainan yang dikenali sebagai gelung Kuiper.

## Gambaran umum
Sebagaimana ahli gelung Kuiper, Pluto terutamanya terdiri daripada batu dan air batu dan agak kecil: sekitar satu per lima daripada jisim Bulan Bumi dan satu pertiga isipadunya. Ia memiliki kelainan orbit dan orbit amat condong yang membawanya dari 30 hingga 49 AU (4.4–7.4 juta km) dari Matahari. Ini menyebabkan Pluto kadang kala menghampiri Matahari lebih dari Neptun.

Pada 14 Julai 2015, sistem Pluto akan dilawati buat kali pertama. Prob *[[New Horizons]]* akan terbang mengelilingi untuk mendapatkan ukuran yang tepat dan mengabil gambar Pluto dan satelit-satelitnya.

## Kajian oleh manusia
### Pentakrifan status planet ia
Sejak dijumpai pada tahun 1930 sehingga 2006, Pluto dianggap sebagai planet ke sembilan dalam Sistem Suria. Pada akhir tahun 1970-an, selepas jumpaan planet kecil 2060 Chiron di luar Sistem Suria dan pengakuan jisim rendah Pluto, statusnya sebagai planet utama telah dipersoalkan. Pada akhir abad ke-20 dan awal abad ke-21, banyak objek serupa dengan Pluto telah dijumpai di luar Sistem Suria, terutamanya objek cakera bertabur seperti planet kerdil Eris pada tahun 2005, yang 27% lebih besar berbanding Pluto. Pada 24 Ogos 2006, International Astronomical Union (IAU) mentakrifkan apa yang dianggap planet dalam Sistem Suria. Takrifan ini menyingkirkan Pluto sebagai sebuah planet dan memasukkannya sebagai ahli kategori baru "planet kerdil" bersama Eris dan Ceres. Selepas pengelasan, Pluto ditambah kepada daftar planet kecil dan diberikan nama rasmi 134340. Sejumlah pakar sains kekal menegaskan bahawa Pluto patut dikelaskan sebagai sebuah planet. Pada 18 September 2014, Pusat Astrofizik Harvard-Smithsonian membangkitkan semula isu penuruntarafan Pluto sebagai planet dalam satu perbincangan antara tiga pakar daripada IAU, Pusat Planet Kerdil dan Harvard, yang merumuskan bahawa istilah "planet" ialah terma yang terbit daripada budaya (lantas menerima Pluto sebagai planet), gumpalan sfera terkecil yang terbentuk di sekeliling bintang atau tinggalan bintang (yang turut menerima Pluto sebagai planet), atau bermaksud seperti yang diberikan oleh IAU sendiri (yang menolak Pluto sebagai planet). Namun, hasil perbincangan ini tidak mengubah status rasmi Pluto sebagai planet kerdil.

## Lihat juga
* Pentakrifan semula maksud planet 2006

## Nota


## Rujukan

Sekarang Pluto tidak lagi menjadi satu daripada Sistem Suria kerana dapati Pluto bukannya Planet dan Pluto dikatakan hilang

Eris
Udara

**Udara**, Atmosfera Bumi, biasanya dikenali sebagai udara, adalah lapisan gas yang tertahan oleh graviti Bumi yang mengelilingi planet dan membentuk atmosfera planetnya. Atmosfera Bumi melindungi hidupan di Bumi dengan mewujudkan tekanan yang membolehkan air cecair wujud di permukaan Bumi, atmosfera yang melapisi langit akan bertindak balas dengan menyerap sinaran suria ultraungu,  daripada cahaya matahari dan membentuk suatu bentuk komposisi gas mempunyai haba kemudian haba memanaskan permukaan melalui pengekalan haba (kesan rumah hijau), dan mengurangkan suhu yang melampau antara siang dan malam (suhu diurnal). variasi). Kemudian akan membentuk kandungan di dalam udara ialah campuran beberapa jenis gas. Udara bukanlah sebatian kerana gas-gas di dalamnya tidak berpadu secara kimia dan boleh dipisahkan secara fizikal. Gas-gas dalam udara terdiri daripada 78% nitrogen, 21% oksigen, dan 1% wap air, 0.03% karbon dioksida, 0.97% gas nadir, habuk, mikroorganisma (gas-gas lain). Kandungan udara juga bertukar dengan ketinggian. 

Apabila hidupan bernafas, kandungan oksigen berkurangan sementara kandungan karbon dioksida bertambah. Ketika tumbuhan menjalani sistem fotosintesis, oksigen kembali dibebaskan.

Di antara gas-gas yang membentuk udara adalah seperti berikut:
* Nitrogen
* Oksigen
* Karbon dioksida
* gas nadir
* wap air
* habuk
* mikroorganisma
Mamalia

**Mamalia** () ialah haiwan vertebrata berbulu atau berambut dalam kelas **Mammalia**; haiwan-haiwan betinanya yang menghasilkan susu daripada kelenjar mamari untuk diberi makan atau disusukan kepada anaknya. Nama kelas ini dijejak kepada perkataan bahasa Latin iaitu *mamma* "payudara".

Kira-kira 6,400 spesies mamalia yang masih wujud telah digambarkan dan dibahagikan kepada 29 order. Order yang paling besar ialah rodensia, kelawar dan Eulipotyphla (landak susu, tikus mondok, tikus kesturi, dan lain-lain); tiga order besar yang seterusnya ialah Primat (termasuk manusia, mawas, monyet dan lain-lain), Artiodactyla (setasea dan lain-lain), dan Carnivora (kucing, anjing, anjing laut dan lain-lain).

## Ciri-ciri

Ciri-ciri mamalia adalah seperti berikut :-

* Mempunyai saraf tunjang.
* Bertulang belakang.
* Mempunyai jantung dengan 4 ruang.
* Badan dilitupi oleh bulu. 
* Mempunyai cuping telinga. 
* Mempunyai kelenjar peluh.
* Mamalia betina melahirkan dan menyusukan anak, kecuali mamalia yang sangat primitif seperti platipus dan sesetengah tenggiling.
* Bernafas melalui peparu. 
* Berdarah panas (suhu badan tetap).

Contoh-contoh haiwan mamalia :-

* Arnab
* Gajah
* Harimau
* Orang Utan
* Rusa Babi
* Seladang
* Tenuk
* Ikan paus
* Tikus 
* Manusia

## Lihat juga
* Haiwan

## Rujukan
Gajah Asia

**Gajah Asia** (*Elephas maximus*) merupakan salah satu daripada tiga spesies gajah yang masih tinggal. Spesies ini dianggap terancam, dengan antara 25,600 dan 32,750 ekor yang masih hidup liar .

Subspesies gajah Asia adalah seperti berikut :-
* Gajah India - *Elephas maximus indicus* - Gajah Asia terbanyak
* Gajah Sri Lanka - *Elephas maximus maximus* - Gajah Asia terbesar
* Gajah Sumatera - *Elephas maximus sumantrensis* - Gajah di Pulau Sumatera
* Gajah Borneo - *Elephas maximus borneensis* - Gajah Kerdil di Borneo
* Gajah Malaysia - *Elephas maximus hirsutus* - Gajah di Malaysia

Jangka masa mengandung adalah di antara 20-22 bulan dan jangka hayat hidupnya adalah dari 60 hingga 80 tahun.

Gajah betina dan anaknya hidup dalam kumpulan kecil manakala gajah jantan lebih suka hidup bersendirian. Gajah biasanya berehat ketika cuaca panas. Setiap kumpulan mempunyai kawasan mereka tersendiri untuk mencari makanan. Mereka suka berenang dan mandi di sungai.

## Rujukan

## Pautan luar

* Gajah Asia di Yosri
Gajah Malaysia

**Gajah Malaysia** atau dahulunya dikenali sebagai *Elephas maximus hirsutus* ialah subspesies Gajah Asia yang tinggal di Semenanjung Malaysia. Sekarang Gajah Malaysia diklasifikasikan sebagai sebahagian dari Gajah India (*Elephas maximus indicus*) kecuali Gajah Borneo. 

## Ciri-ciri
Gajah betina dan anaknya hidup dalam kumpulan kecil manakala gajah jantan lebih suka hidup bersendirian. Gajah biasanya berehat ketika cuaca panas. Setiap kumpulan mempunyai kawasan mereka tersendiri untuk mencari makanan. Mereka suka berenang dan mandi di sungai. Gajah Malaysia biasanya di dapati di hutan dara dan hutan sekunder.

## Diet
Makanan utama gajah Malaysia adalah daun, rumput dan buah-buahan. Gajah Malaysia juga suka makan buah Durian.
Seladang

**Seladang** (*Bos gaurus*, dahulu *Bibos gauris*) ialah sejenis haiwan bovin yang besar dan berbulu warna gelap di Asia Selatan dan Asia Tenggara. Bilangannya yang terbesar pada hari ini adalah di India. Seladang ialah spesies lembu liar yang terbesar dan adalah lebih besar daripada Kerbau Tanjung, Kerbau Air Liar Asia, dan bison. Dalam konteks pelancongan safari, ia dikenali sebagai **bison India**, akan tetapi istilah ini tidak tepat daripada segi teknikal. Bentuk bela jinak Seladang dikenali sebagai **gayal** atau **mithun**.

Seladang dapat dikenal pasti menerusi rabung cembungnya yang tinggi pada dahi di antara tanduknya yang melentur dengan tetap ke depan. Ini menyebabkan lekuk pada tampang bahagian atas kepalanya. Hujung tanduk melentur ke dalam dan sedikit ke belakang, manakala kaki tanduk sangat leper. Telinga Seladang amat besar, tetapi ekornya hanya sampai ke pergelangan kaki belakang. Tidak terdapat gelambir yang jelas pada leher dan dadanya. Rabung di bahagian belakang sangat ketara. 

Seladang jantan dewasa berwarna antara perang gelap sehingga hampir hitam bagi Seladang yang amat tua. Bagaimanapun, bahagian atas kepala dari atas mata sehingga tengkuk berwarna kelabu atau kekadangnya putih kotor. Muncung Seladang jantan berwarna pucat, dengan bahagian bawah kakinya berwarna putih tulen. Bulu jantan yang tua sangat nipis pada bahagian belakangnya. Sebaliknya, warna Seladang betina dan anak lebih pucat dan kekadang mempunyai warna kuning keperang-perangan sedikit yang paling ketara bagi Seladang yang hidup di daerah kering dan terbuka. Tanduk Seladang berwarna hijau pucat atau kuning hampir pada sepanjangnya tetapi hujung tanduk berwarna hitam.


## Ciri-ciri

Seladang tergolong dalam golongan benda hidup, alam : haiwan, filum : kordata, sub-filum :bertulang belakang (vertebrata), kelas : mamalia (berdarah panas, berbulu dengan kelenjar menyusu, dan menjaga anak) Aturan : Artiodactyla, Keluarga : Bovidae.

Seladang tergolong dalam keluarga yang sama dengan Lembu, Banteng dan Kambing Gurun. Seladang jantan yang matang boleh membesar dan mencapai ketinggian 2 meter (6 kaki) dan berat sehingga 900 kilogram. Jangka masa bunting/ mengandung adalah 9 bulan dan biasanya seekor anak dilahirkan. Anaknya mencapai tempoh matang dalam masa 3 tahun dan ia boleh hidup selama 25 tahun.

Seladang hidup di dalam kumpulan 4-8 ekor yang boleh mencapai sehingga 30 ekor. Kumpulan ini diketuai oleh seladang jantan yang berkuasa. Seladang lebih aktif ketika subuh dan senja serta berehat daripada pancaran terik matahari di bawah pokok sepanjang hari. Seladang adalah haiwan maun dan makanan utama Seladang adalah tumbuhan, terutamanya rumput-rumpai. Seladang mudah ditemui di kawasan di mana rumput, pokok herba, pokok renek dan daun-daun mudah diperolehi.

Pada masa ini terdapat kacukan baka seladang dan lembu yang dikacuk di Zoo Negara Malaysia, yang dikenali sebagai *[[Selembu]]*.

## Habitat

Seladang biasanya didapati di hutan tropika dan tanah berhutan.

## Ancaman
Seladang perlu berhati-hati dengan haiwan pemangsa seperti harimau, dan harimau bintang pada setiap masa.

## Rujukan


## Pautan luar
Teluki

**Teluki** () dikenali dalam bahasa Inggeris sebagai "Carnation", mempunyai nama sains *Dianthus caryophyllus*. Pokok bunga teluki adalah sejenis bunga iklim sederhana yang berasal dari kawasan Mediteranean. 

Penanaman bunga teluki di Malaysia adalah tertumpu di kawasan dataran tinggi seperti di Tanah Tinggi Cameron. Di Tanah Tinggi Cameron iklimnya menyerupai iklim hawa sederhana (suhu maksimum sekitar 21&nbsp;°C) dan pokok bunga teluki boleh ditanam sepanjang tahun. 

Oleh kerana pokok bunga teluki mempunyai bunga yang berwarna-warni dan terang, pokok bunga teluki menjadi kegemaran ramai. Pokok bunga teluki tergolong dalam famili Caryophllaceae. Terdapat dua jenis pokok bunga teluki iaitu jenis satu bunga bagi setiap tangkai dan jenis `spray', banyak bunga bagi setiap tangkai.

Pokok Bunga Teluki boleh hidup selama 18-20 bulan. Pokok bunga bunga teluki boleh mencapai ketinggian sehingga 2 meter. Pokok bunga teluki tumbuh menegak menjadikan pokok bunga teluki perlu diikat kepada penyokong. Garis pusat batang pokok bunga teluki boleh mencapai sehingga 1 cm. dan biasanya membengkak pada buku/ruas.

## Lihat juga
* Senarai pokok

## Pautan luar
* http://agrolink.moa.my/doa/bdc/bungateluki.html
* http://agrolink.moa.my/doa/BM/Croptechbm/telukibm.html
Pokok Bunga Anthurium

**Pokok bunga ''Anthurium'' ** merupakan sejenis tumbuhan berbunga yang sering ditanam sebagai pokok hiasan. Tumbuhan berbunga seperti ini mula muncul pada zaman Cretaceous. Pokok berbunga pertama adalah angiosperm. Nama botaninya ***Anthurium andraeanum***.

## Galeri
File:WhiteAnthurium.jpg|Bunga *Anthurium* warna hijau di Malaysia
File:WhiteAnthurium2.jpg|Bunga *Anthurium* warna putih di Malaysia 

## Pautan luar
* Kementerian Pertanian dan Industri Asas  Tani Malaysia

## Rujukan
Petola segi

**Petola segi** atau **ketola** (nama saintifik: *Luffa acutangula*) tergolong dalam genus Luffa keluarga Cucurbitaceae.

Tumbuhan ini boleh dibezakan daripada jenis-jenis petola lain dengan rupa buahnya yang berbentuk botol dengan tepi bersegi-segi dan urat panjang sepanjang kulit buah.

## Kegunaan
Buah mudanya boleh dimasak menjadi sup atau kari.

Biji-biji jenis petola ini boleh diambil sebagai julap. Daun yang ditumbuk lumat boleh dilumur pada kawasan panas untuk merawat demam, malah air daunnya juga diminum oleh ibu yang bersalin.

## Rujukan
Dokong

**Pokok Dokong** merupakan tumbuhan yang menghasilkan buah yang boleh dimakan. Dokong banyak terjual di pasar-pasar termasuk pasar tani, dan pasar sayur. 

Nama saintifiknya ialah Lansium Domesticum Corr.

Ia merupakan buah dari keluarga Meliaceae iaitu sama dengan keluarga Duku, Langsat, Duku-Langsat dan Duku Johor.

## Kawasan Tanaman
Negeri-negeri utama penanaman dokong di Malaysia adalah Kelantan, Terengganu, Johor, Pahang dan Kedah.

## Pokok dokong
Pokok dokong agak sederhana besar. Kanopinya berbentuk ovate hingga lanceolate dengan ketinggian antara 6 m hingga 9 m. Batang pokok adalah lurus bercabang dan kulitnnya berwarna coklat kehijauan 

Daunnya jenis pinat dan mempunyai 7 - 9 helai anak daun yang tersusun berselang-seli dan berbentuk eliptik atau obovat, sementara anak daun dipangkal berbentuk ovat. Permukaan atas daun berwarna hijau tua, licin, bersinar, dan berombak sedikit. Ciri-ciri ini merupakan ciri dokong yang membezakan nya dari Lansium yang lain. 

## Bunga dokong
Bunga tersusun dalam satu jambak berbentuk spika pada dahan dan di antara 1 - 8 jambak bunga keluar pada satu-satu tampok pembungaan pada dahan tersebut. Panjang spika ialah 15 - 20 cm dan bilangan bunga hermofrodit pada satu spika ialah di antara 20 - 50 kuntum berukuran 0.5 - 0.7 cm panjang dan juga 0.5 - 0.7 cm lebar.

## Buah dokong
Buah dokong tersusun padat 30 hingga 40 biji dalam satu tangkai. Buah berwarna kuning keperangan apabila masak, berbentuk bulat hingga obovat berukuran 3 - 4.7 cm lebar dan 3.5 - 5 cm panjang. Sebiji buah biasanya terdapat 5 ulas isi yang pejal dan rasanya manis dengan kandungan gula di antara 15 - 22 % brix.

Biji yang besar terdapat dalam semua buah bersaiz besar. Biji berbentuk bujur, mempunyai 1- 5 embrio dan boleh mengeluarkan 1- 5 anak pokok.

## Lihat juga
* Senarai pokok

## Rujukan
  

## Pautan luar
* Laman Rasmi Jabatan Pertanian Malaysia 
* PENANAMAN POKOK BUAH DOKONG
* Diari Tani- Panduan Penanaman Dokong
* PENANAMAN:DUKU-LANGSAT,DOKONG DAN DUKU TERENGGANU
Jambu batu

**Jambu batu** () atau **jambu biji** (*Psidium guajava* Linn) merupakan buah-buahan tropika. Nama saintifik jambu batu adalah dari cabang Myrtoideae keluarga "Myrtaceae". Jambu batu banyak terjual di pasar-pasar termasuk pasar tani, dan pasar sayur. 

Jambu batu dipercayai berasal dari kawasan antara Peru dan Mexico iaitu di kawasan tropika Amerika. Jambu batu tersebar ke merata kawasan tropika dan sub tropika. Di Malaysia kawasan penanaman secara komersil bermula pada pertengahan tahun 1980.

## Morfologi

Pokok sederhana besar, setinggi 10 m. Kulit licin, nipis, warna merah perang, kulit tua melekang mendedahkan kulit muda yang berwarna kuning atau kehijau-kehijauan. Daun ringkas, susunan bertentangan, panjang 5-15 cm, lebar 3-6 cm. Bunga di ketiak daun, tunggal atau 2 kuntum, putih, lebar 3-3.5 cm, banyak stamen. Buah jenis beri, bentuk bebola, bujur telur seperti pir, kecil atau besar, panjang 2-12 cm, hujung buah ada kelopak kaliks yang kekal, muda hijau, setelah masak masih hijau atau kuning, isi yang keras menjadi lembut setelah masak, warna putih, kuning, merah jambu atau merah, rasa manis atau masam, wangi, isi ada sel batu dan banyak biji kecuali kultivar tanpa biji.

## Penggunaan

### Makanan
Buah yang masak dimakan mentah; isi lembut dan berbau wangi dibuat jem, jeli, jus, kordial, kek, pai, sup dan manisan. Isi atau jus jambu batu ditinkan atau dijadikan serbuk. Daun jambu batu boleh digunakan sebagai ganti daun teh.

### Perubatan
Jambu batu lazimnya digunakan sebagai ubat dalam perubatan tradisional dalam masyarakat Asia, Amerika Tengah, Caribbean dan Afrika.

## Lihat juga
*Jambu air

## Rujukan

## Pautan luar

* Profil spesies di Sistem Maklumat Biokepelbagaian Malaysia
* Profil spesies di Flora and Fauna Web Lembaga Taman Negara Singapura
* Jabatan Pertanian Malaysia: Jambu batu. 
* Jambu batu (guava) – Psidium guajava Linn.
* Jabatan Pertanian Malaysia: Guava.
Sawi

**Sawi** (), **sesawi hitam** (Jawi: ) atau **kai choy** (Jawi: ) merupakan sejenis tumbuhan yangditanam sebagai makanan jenis sayuran. Sayur ini banyak terjual di pasar-pasar termasuk pasar tani, dan pasar sayur. Ia banyak ditanam di kebun-kebun sayur dan di perkarangan rumah dan popular digunakan dalam masakan harian. Rasa sawi adalah lemak manis dan sedikit pahit. Ia bersifat panas dan kering serta rangup apabila dimakan.

Sawi boleh dimakan bagi merawat penyakit sembelit, buasir, pencernaan bermasalah, kegemukan, dan tekanan darah tinggi. Ia juga boleh dimakan bagi meningkatkan selera makan, mendapat kesan awet muda dan sebagai antioksidan.

## Ciri-ciri botani

Herba sederhana besar boleh mencecah setinggi 50 cm. Batang tidak berkayu, berwarna hijau. Daun tunggal, sederhana besar, berbentuk bulat melonjong seakan sudu dengan tangkai daun berwarna hijau yang panjang. Tepi daun bergerigi halus, daun bergelombang kasar, urat daun di tengah dan urat selerat jelas kelihatan, pucuk berwarna hijau muda, warna hijau tua setelah matang. Bunga majmuk, kecil, kuning terang, mempunyai kelopak, terdapat dalam jambak bunga yang keluar dari hujung pucuk. Buah kecil, silinder memanjang, berwarna hijau ketika muda dan bertukar menjadi perang apabila telah tua. Mengandungi banyak biji berwarna hitam setelah tua.

## Penanaman
Terdapat beberapa cara mudan untuk menanam sawi.

## Kandungan pemakanan
Mengandungi air, karbohidrat, alkaloid, kalsium, kalium, zat besi, zink, protein, lemak, vitamin dan serat.

## Lihat juga
* Sawi putih (*Brassica chinensis* var. pekinensis Cruciferae)
* Sawi bunga (*Brassica rapa* Cruciferac)

## Rujukan

## Pautan luar
* http://www.iptek.net.id/ind/teknologi_pangan/index.php?id=203
Timun

**Timun** ( turunan kata akar Proto-Austronesia **qatimu*) atau **mentimun** (, *Cucumis sativus*) merupakan sejenis buah tumbuhan yang dimakan sebagai sayur dan ditanam sebagai makanan sejak 3000 tahun dulu. Timun boleh dimakan secara mentah atau segar dan juga diterapkan dalam masakan. 

Timun yang juga dikenali sebagai mentimun atau nama saintifiknya Cucumis sativus, mengandungi 0.65% protein, 0.1% lemak dan karbohidrat sebanyak 2.2%. Selain itu timun juga mengandungi kalsium, zat besi, magnesium, fosforus, vitamin A, vitamin B1, vitamin B2 dan vitamin C.

Biji timun mengandungi racun alkoloid jenis hipoxanti ,yang berkesan untuk merawat kanak-kanak yang kecacingan. Bagi mereka yang menhidapi sakit tekak apabila diserang batuk , penyakit ini dapat dirawat dengan biji timun dimana sedikit biji timun dicampurkan dengan sedikit garam dan dikumuh beberapa kali sehari. Pengamalan ini dapat mengembalikan suara yang hilang.

Selain itu, penyakit sampu pucat iaitu sejenis penyakit pening-pening yang berterusan sehingga dapat menurunkan berat badan dapat diatasi dengan pengamalan makan timun mentah atau yang telah dimasak. Timun juga dapat mengubati penyakit disesteri iaitu keluar darah semasa membuang air besar.

Timun banyak terjual di pasar-pasar termasuk pasar tani, dan pasar sayur. Ia terletak dalam famili yang sama dengan tembikai dan labu.

Timun merupakan sejenis pokok memanjat dan sesuai untuk ditanam pada pagar. Ia boleh membiak  daripada biji benih. 


imej:Cucumis sativus1.jpg|Timun di pasar.
Imej:YosriTimun1.jpg|Timun yang dijual secara pukal dalam karung plastik.


## Lihat juga
* Timun padang
* Timun tikus

## Rujukan

## Pautan luar
* http://agrolink.moa.my/doa/bdc/vege/timuntek_bm.html
Alam semesta

**Alam semesta** (Tulisan Jawi: عالم سمستا) merujuk kepada kesemua benda yang wujud, sama ada dapat dilihat (pepejal), atau tidak dapat dilihat (udara). Benda-benda di dalam alam semesta dapat di bahagikan kepada dua kumpulan utama, iaitu benda hidup dan benda bukan hidup. 

Sebahagian pakar sains percaya bahawa Alam Semesta bermula dengan satu letupan besar yang membentuk ruang, masa, tenaga, dan jirim. Dalam Alam Semesta terdapat kelompok-kelompok galaksi yang teramat besar yang dikenali sebagai Kelompok agung,  yang terdiri daripada kelompok-kelompok galaksi yang lebih kecil. 

Dalam kelompok galaksi yang lebih kecil daripada Kelompok agung, di mana kita berada dikenali sebagai Kelompok tempatan. Terdapat 30 galaksi termasuk -bima sakti adalah suatu galaksi berpilih yang telah dikenal pasti, beredar mengelilingi pusat Kelompok tempatan. Dalam setiap galaksi dianggarkan terdapat pula 100,000 juta bintang dan pada kebiasaannya setiap galaksi berbentuk leper dan tebal sedikit dibahagian tengah seperti piring dengan saiz diameter 100,000 tahun cahaya.Bagaimanapun terdapat galaksi berbentuk lingkaran, lingkaran berpalang, elips, bentuk tak seragam. 

Setiap galaksi berputar mengelilingi pusat galaksi, dan ini termasuk sistem suria yang terletak di dua per tiga ke tepi galaksi Bima Sakti, kira-kira 30 ribu tahun  cahaya dari pusat. Sistem suria mengambil masa 220 juta tahun untuk melengkapi satu edaran mengelilingi pusat galaksi Bima Sakti. Dalam Sistem suria pula kesemua sembilan planet beredar mengelilingi matahari. Sesetengah planet di sistem suria memiliki bulan yang beredar mengelilingi mereka.

## Rujukan

## Pautan luar
* http://media.mmu.edu.my/mufti/falak/alamsemesta.html  - Alamtologi
* http://alamtologi.blogspot.com - Teknikaliti Alamtologi
Benda bukan hidup

**Benda-benda bukan hidup** juga berfaedah kepada benda hidup. Haiwan dan tumbuhan misalnya, tidak boleh hidup tanpa air dan udara.

Antara benda bukan hidup adalah seperti berikut :-

* Gas
* Galian
* Logam

Benda bukan hidup dibahagikan kepada :-
# bahan organik
# bukan organik

Bahan organik dibahagi kepada:-
# Kayu yang diproses daripada pokok yang mati.)

Bahan bukan organik dibahagikan kepada:-
# bahan logam
# bahan galian
# Gas
Vertebrat

**Vertebrata** ialah subfilum atau cabang di bawah filum Chordata yang menggolongkan haiwan-haiwan bertulang belakang. Nama subfilum ini dijejak kepada perkataan bahasa Latin iaitu *vertebra* "sendi". Ini adalah berbeza dengan haiwan tanpa tulang belakang yang digolongkan dalam subfilum Invertebrata.

Subfilum ini terbahagi kepada beberapa kelas seperti berikut:
* Ikan
* Burung 
* Reptilia 
* Amfibia 
* Mamalia.

## Rujukan
Invertebrata

*Invertebrata*

**Invertebrata** () ialah nama kumpulan haiwan yang tidak mempunyai tulang belakang (*vertebrata*). Nama kumpulan ini dijejak kepada perkataan bahasa Latin iaitu *vertebra* yang bermaksud ruas tulang belakang dan *in-* yang bermaksud "tanpa".

## Filum dan contoh biasa

* Acanthocephala
* Acoelomorpha
* Annelida – cacing bersegmen (cacing tanah, lintah, *polychaete*)
* Artropoda – serangga, araknid, lipan, krustasea
* Brachiopoda
* Bryozoa
* Chaetognatha
* Cnidaria – ubur-ubur, batu karang, buran, hidra
* Ctenophora – ampai bulat
* Cycliophora
* Echinodermata – tapak sulaiman, landak laut
* Entoprocta
* Gastrotricha
* Gnathostomulida
* Hemichordata
* Kinorhyncha
* Loricifera
* Micrognathozoa
* Moluska – sotong, siput, dwicangkerang
* Nematoda – cacing bulat
* Nemertea – cacing reben
* Onychophora
* Phoronida
* Platyhelminthes 
* Porifera – bunga karang
* Priapulida
* Rotifera
* Sipuncula
* Tardigrada
* Xenoturbellida

## Lihat juga
* Vertebrata

## Rujukan
Reptilia

**Reptilia** tergolong dalam benda hidup, kumpulan haiwan, mempunyai tulang belakang. Ciri-ciri haiwan reptilia adalah seperti berikut :-

* Kulit bersisik kering. 
* Bernafas melalui peparu.
* Biasanya bertelur dan telur bercangkerang keras.
* Sesetengah reptilia mempunyai empat kaki dan sesetengah tiada kaki. 
* Berdarah sejuk (suhu badan berubah mengikut suhu persekitaran).

Contoh-contoh haiwan dari keluarga reptilia :-
* Buaya 
* Ular
* Penyu

Reptilia merupakan haiwan berdarah sejuk yang dibahagi kepada empat order yang masih hidup. Reptilia boleh di dapati diseluruh dunia dari kawasan padang pasir yang kering, di pusat bandar, sehingga beratus meter di dalam laut. Bagaimanapun reptilia tidak terdapat di kawasan kutub dan puncak gunung. 

Disebabkan reptilia berdarah sejuk, mereka tidak dapat mengawal suhu badan mereka. Haiwan reptilia mempunyai kulit yang bersisik atau keras yang terdiri daripada selaput bertulang atau bergading, mempunyai kaki yang pendek atau tidak mempunyai kaki langsung. Kebanyakan reptilia bertelur (oviparous), walaupun sesetengahnya adalah (ovoviviparous), menyimpan telur di dalam perut ibu sehingga menetas. 

Telur reptilia mempunyai kuning telur berzat dan kulit telur yang kukuh seperti kulit. Pengeraman dilakukan dengan menggunakan haba tanah samada telur diramkan di dalam sarang seperti buaya, atau dalam tanah seperti penyu. Reptilia tidak mempunyai peringkat larva. seperti amphibia. Telur reptilia juga mempunyai kulit liat dan tidak diselaputi gel. Terdapat 5000-6000 spesies reptilia dalam empat order dan tiga sub-kelas.