Debukalisasi

**Debukalisasi** ialah suatu proses perubahan bunyi, yang mana suatu bunyi konsonan kehilangan tempat artikulasi asalnya, lalu menjadi konsonan glotis, seperti bunyi  dan . Perkataan debukalisasi dipinjam daripada Bahasa Inggeris *debuccalisation*, yang dirujuk sebagai penghilangan titik artikulasi dalam mulut, lalu menempatkan artikulasi di tenggorokan (glotis). Perkataan *bucca* pula berasal dari bahasa Latin, membawa maksud "pipi".

## Contoh-contoh debukalisasi

### [[Hentian glotis]]

#### Bahasa Arab
Bunyi  terdebukalisasi menjadi  dalam beberapa loghat Arab, seperti dialek Mesir utara, Lubnan, Syria barat, serta Palestin di kawasan bandar. Terdapat juga sebahagian daripada penutur bahasa Arab Jordan (terutamanya penutur wanita). Bahasa Malta, yang pada asalnya merupakan salah satu dialek Arab, juga mempunyai ciri ini.

#### Bahasa-bahasa Indo-Eropah

##### Bahasa Inggeris Britain dan Amerika
Kebanyakan penutur bahasa Inggeris di England dan ramai daripada penutur bahasa Inggeris Amerika mendebukalisasikan  kepada hentian glotal  pada dua keadaan:

# Pada kedudukan akhir perkataan sebelum konsonan lain (IPA bahasa Inggeris Amerika)
#* *get ready* 
#* *not much* 
#* *not good* 
#* *it says* 
# Sebelum suku kata  selepas , , , vokal, atau diftong.  kemudiannya juga boleh dilepaskan dari hidung. (IPA bahasa Inggeris Amerika)
#* *Milton* 
#* *Martin* 
#* *mountain* 
#* *cotton* 
#* *Latin* 
#* *Layton* 

##### Bahasa Inggeris Cockney
Dalam Bahasa Inggeris Cockney,  sering direalisasikan sebagai hentian glotal  antara vokal, konsonan likuida dan konsonan sengau (terutamanya dalam perkataan *bottle*), proses ini dinamakan t-glotalisasi.

#### Bahasa-bahasa Austronesia

##### Bahasa Polinesia
Kebanyakan bahasa Polinesia kehilangan hentian glotal asal *ʔ daripada bahasa leluhur mereka Proto-Polynesia, tetapi kemudiannya terdebukalisasi konsonan yanglain menjadi hentian glotal . Ini berlaku pada konsonan yang berbeza bergantung pada bahasa, contohnya:

* Samoa   
* dalam beberapa bahasa, hasil daripada PPn *f tidak teratur merentasi pelbagai perbendaharaan kata, tanpa pelaziman yang jelas:PPn *f > Tahiti , ; Māori , ; Hawaii , , dan sebagainya.

##### Bahasa Kerinci

Bahasa Kerinci mengubah konsonan  di akhir perkataan (koda) kepada . Misalnya:  →  'lepas'. Begitu juga perkataan yang diakhiri  dan , masing-masing akan berubah menjadi  dan  disebabkan bunyi vokal perlu diubah terlebih dahulu dengan menyisipkan vokal . Misalnya:
*  →  'tulis'
*  →  'kurus'

## Debukalisasi dalam bahasa Melayu

Debukalisasi dalam bahasa Melayu secara umumnya hanyalah pada letupan velar tak bersuara  yang berubah menjadi hentian glotis  di akhir perkataan. Manakala proses debukalisasi lebih kerap berlaku pada beberapa dialek-dialek Melayu.

### Bahasa Melayu Terengganu dan Bahasa Melayu Kelantan-Pattani
Proses debukalisasi umum berlaku pada dialek Melayu Kelantan dan Terengganu di mana konsonan  pada akhir perkataan akan berubah menjadi . Misalnya:

* BM  → DK & DT  'sedap'
* BM  → DK & DT  'duit'
* BM  → DK & DT  'katak'

Dialek Melayu Kelantan malah melakukan debukalisasi pada kata pinjaman agar bunyi yang asing pada perkataan disesuaikan dengan lidah penutur asal. Misalnya:

# berubah kepada hentian glotis
#* BI *plu*'g*** → DK  'plag'
#* BI ''be'''g*** → DK  'beg'
# berubah kepada geseran glotis
#* BI *big wor*'k*** → DK  'kenduri'
#* BI ''swit'''ch*** → DK  'suis'

### Bahasa Melayu Kedah
Perkataan yang berakhir dengan  akan direalisasikan dalam dialek Kedah kepada . Misalnya:
* BM balas  → Kedah  ⟨balaih⟩
* BM bagus  → Kedah  ⟨bagoih⟩

### Bahasa Melayu Negeri Sembilan
Dinyatakan bahawa penutur di kawasan Ulu Muar akan berlaku debukalisasi pada konsonan hentian menjadi  pada akhir perkataan yang digandakan.

## Lihat juga
* Pengglotisan

## Rujukan