Ōkuma Shigenobu

Marquess **Ōkuma Shigenobu** (; 11 Mac 1838  10 Januari 1922) merupakan seorang negarawan Jepun yang menjadi tokoh utama pada zaman Meiji dan Taishō di Jepun. Beliau pernah berkhidmat sebagai Perdana Menteri Jepun pada tahun 1898, serta dari 1914 hingga 1916. Sebagai penyokong kuat penerapan sains dan budaya Barat di Jepun, Ōkuma merupakan tokoh penting dalam proses pemodenan negara tersebut. Beliau mengasaskan parti politik Rikken Kaishintō dan merupakan antara pelopor awal demokrasi berparlimen di Jepun. Selain itu, beliau juga merupakan pengasas Universiti Waseda.

Dilahirkan di Wilayah Hizen (kini Wilayah Saga), Ōkuma merupakan penyokong awal pemansuhan sistem feudal dan penubuhan kerajaan berperlembagaan. Sebagai "orang luar" dari Saga, beliau merupakan pengecualian yang jarang berlaku dalam kelompok Satsuma–Chōshū yang mendominasi kerajaan Meiji. Beliau menyertai kerajaan pada tahun 1868 dan meningkat naik sehingga dilantik sebagai Menteri Kewangan, di mana beliau menyatukan mata wang negara, mewujudkan belanjawan kebangsaan, serta menubuhkan percetakan wang negara.

Berikutan krisis politik pada tahun 1881, Ōkuma disingkirkan daripada kerajaan oleh pesaing politiknya. Ketika berada dalam pembangkang, beliau mengasaskan Rikken Kaishintō dan muncul sebagai salah seorang tokoh awam paling berpengaruh yang memperjuangkan sistem parlimen berasaskan model British.

Ōkuma kembali menyertai kerajaan sebagai Menteri Luar pada tahun 1888 bagi mengendalikan usaha semakan semula perjanjian tidak adil, namun meletakkan jawatan selepas satu cubaan pembunuhan oleh seorang nasionalis pada tahun 1889 menyebabkan beliau kehilangan kaki kanannya. Pada tahun 1898, beliau mengetuai kabinet parti pertama Jepun dan berkhidmat sebagai Perdana Menteri Jepun, namun kerajaan tersebut tumbang selepas hanya empat bulan.

Beliau kembali memegang jawatan Perdana Menteri Jepun pada tahun 1914, memimpin Jepun memasuki Perang Dunia Pertama di pihak Kuasa Bersekutu, serta merangka Dua Puluh Satu Tuntutan terhadap China pada tahun 1915. Sepanjang kerjayanya, gaya politiknya yang populis dan propemodenan, nasionalismenya yang kuat, serta sokongannya yang konsisten terhadap pemerintahan berparlimen menjadikannya antara negarawan paling berpengaruh pada zamannya. Upacara pengebumian negaranya pada tahun 1922 dihadiri oleh jumlah rakyat yang belum pernah berlaku sebelum itu.

## Kehidupan awal
Ōkuma Shigenobu dilahirkan dengan nama **Hachitarō** pada 11 Mac 1838 di Saga, Wilayah Hizen sebagai anak sulung dalam sebuah keluarga samurai berpangkat sederhana. Bapanya, seorang pegawai artileri Domain Saga, meninggal dunia ketika Ōkuma berusia 13 tahun. Pada usia muda, beliau dikenali sebagai pelajar yang bersifat memberontak dan telah dibuang dari sekolah rasmi domain, *Kōdōkan* pada usia 17 tahun selepas terlibat dalam insiden disiplin. Ōkuma menunjukkan penolakan kuat terhadap kurikulum tradisional, khususnya kaligrafi dan karya klasik Konfusianisme, yang dianggapnya menghalang kemajuan intelektual Jepun.

Selepas dibuang sekolah, beliau menyertai kumpulan pelajar *Gisai Dōmei* yang mengkritik pentadbiran domain, sebelum berpindah ke cawangan *Kōdōkan* yang menumpukan pengajian *[[Rangaku]]* (kajian Belanda). Di situ, beliau mempelajari bahasa Belanda serta mendalami sains Barat, sejarah dan taktik ketenteraan. Dalam suasana politik akhir zaman Bakufu (*[[Bakumatsu]]*), Ōkuma menyokong gerakan *[[Sonnō jōi]]*. Sekitar tahun 1861, beliau dihantar ke Nagasaki untuk mempelajari bahasa Inggeris dan undang-undang perlembagaan di bawah bimbingan mubaligh Amerika, Guido Verbeck, yang turut memperkenalkannya kepada Perjanjian Baru dan Perlembagaan Amerika Syarikat.

Semasa di Nagasaki, Ōkuma berinteraksi dengan tokoh-tokoh penting dari domain lain, termasuk Kido Takayoshi dari Chōshū. Ketidakpuasan hatinya terhadap sikap konservatif pegawai Hizen mendorong beliau cuba melarikan diri ke Kyoto untuk menyertai pasukan setia kepada Maharaja Jepun, namun gagal dan dipenjarakan sementara. Walaupun berpeluang melanjutkan pelajaran ke luar negara, semangat nasionalisme dan kepercayaannya terhadap tanggungjawab negara menyebabkan beliau menolak peluang tersebut. Menjelang Pemulihan Meiji pada tahun 1868, Ōkuma telah memperoleh pengalaman dalam pentadbiran dan perdagangan, serta membina rangkaian dengan tokoh-tokoh muda yang kemudiannya menjadi pemimpin utama era Meiji.

## Kerjaya dalam kerajaan Meiji (1868–1881)

Pelantikan pertama Ōkuma Shigenobu dalam kerajaan baharu Meiji ialah sebagai anggota suruhanjaya yang menyelia bandar Nagasaki pada Januari 1868. Kebolehannya segera menarik perhatian Inoue Kaoru dari Chōshū, yang mencadangkannya sebagai *san’yō* (penasihat junior) kerajaan pusat pada April tahun yang sama. Ōkuma diberi tanggungjawab mengendalikan hal ehwal luar, termasuk isu sensitif penindasan penganut Kristian Jepun di Nagasaki. Pendekatannya yang tegas tetapi diplomatik berjaya meraih penghormatan diplomat asing, termasuk wakil British, Harry Smith Parkes.

Kecekapan Ōkuma dalam bidang diplomatik dan kewangan membawa kepada kenaikan pangkat yang cepat. Pada 1869, beliau dilantik sebagai Timbalan Menteri Luar Negeri, diikuti Timbalan Menteri Hal Ehwal Awam dan Timbalan Menteri Kewangan. Di bawah kepimpinannya, kerajaan menubuhkan percetakan wang negara, membangunkan sistem telekomunikasi, serta mendapatkan pinjaman dari Britain untuk membina landasan kereta api pertama Jepun. Pada tahun 1870, beliau menjadi *[[sangi (Jepun)|sangi]]* (penasihat kanan) dan memainkan peranan penting dalam pembaharuan kewangan, termasuk pemansuhan sistem han dan pembentukan sistem prefektur atau sistem wilayah pada 1871.

Semasa Misi Iwakura (1871–1873), Ōkuma kekal di Jepun dan mengawasi pelaksanaan reformasi besar, antaranya pemansuhan kasta *[[burakumin|eta]]*, larangan pemakaian pedang oleh golongan samurai, penggunaan kalendar Gregory, dan penubuhan sistem cukai tanah baharu. Pada 1873, beliau menerbitkan belanjawan kebangsaan pertama Jepun dan dilantik secara rasmi sebagai Menteri Kewangan. Dalam perdebatan *[[Seikanron]]*, beliau menentang cadangan pencerobohan Korea dengan alasan pembaharuan dalaman harus diutamakan, namun menyokong Ekspedisi Taiwan 1874 sebagai jalan meredakan ketidakpuasan hati bekas samurai. Ketika Pemberontakan Saga, beliau menunjukkan kesetiaan kepada kerajaan pusat dan bukannya domain asalnya.

Dasar kewangan Ōkuma bertujuan mewujudkan ekonomi moden yang bersatu. Beliau terlibat dalam usaha menukarkan pencen warisan samurai kepada bon kerajaan bagi mengurangkan beban kewangan negara. Namun demikian, pembiayaan penindasan Pemberontakan Satsuma pada 1877 melalui pengeluaran wang kertas besar-besaran mencetuskan inflasi teruk. Sebagai langkah pembetulan, beliau menyokong penubuhan Bank Specie Yokohama untuk menstabilkan mata wang dan urusan pertukaran asing. Ōkuma juga menyokong pembangunan industri awal, termasuk pemberian sokongan kerajaan yang membantu kebangkitan konglomerat Mitsubishi. Sebagai tokoh luar dari Hizen tanpa sokongan puak yang kuat, beliau bertahan dalam politik Meiji dengan mengimbangi persaingan antara puak Satsuma dan Chōshū. Selepas pembunuhan Ōkubo Toshimichi pada 1878, Ōkuma muncul sebagai salah seorang tokoh utama kerajaan bersama Itō Hirobumi.

## Krisis politik 1881
Menjelang tahun 1881, Ōkuma Shigenobu merupakan antara tokoh paling berpengaruh dalam kerajaan Meiji, namun kedudukannya semakin rapuh akibat masalah kewangan negara dan tuntutan awam yang semakin kuat terhadap penubuhan perlembagaan. Kebangkitan Gerakan Kebebasan dan Hak Rakyat mendorong Ōkuma untuk mengarahkan Jepun ke arah sistem parlimen ala British. Dalam satu persidangan di Atami pada Januari 1881 bersama Itō Hirobumi dan Inoue Kaoru, beliau bersetuju mengenai keperluan pemerintahan berperlembagaan, tetapi berbeza pendapat mengenai masa dan model pelaksanaannya.

Pada Mac 1881, Ōkuma mengemukakan satu memorandum kepada maharaja yang mencadangkan langkah-langkah radikal, termasuk penetapan tarikh pembukaan Parlimen Kebangsaan, penubuhan kabinet yang bertanggungjawab kepada parlimen, pelantikan ketua parti majoriti sebagai perdana menteri, serta penerapan sistem parlimen berasaskan model British dalam tempoh singkat. Cadangan ini bertentangan dengan pandangan oligarki Meiji yang lebih cenderung kepada model Prusia yang mengekalkan kuasa besar maharaja dan cabang eksekutif. Sokongan Ōkuma terhadap kerajaan berasaskan parti dilihat sebagai cabaran langsung terhadap dominasi puak Satsuma–Chōshū, sekali gus menimbulkan kemarahan Itō Hirobumi.

Krisis politik memuncak apabila tercetus skandal penjualan aset kerajaan di Hokkaido kepada sebuah syarikat yang mempunyai kaitan dengan pedagang Satsuma pada harga yang dianggap terlalu rendah. Ōkuma menjadi satu-satunya penasihat yang menentang penjualan tersebut dan menerima sokongan meluas media, yang menggambarkannya sebagai wakil kepentingan rakyat. Ketika Ōkuma berada di luar Tokyo mengiringi maharaja, lawan politiknya yang dipimpin oleh Itō bertindak menyingkirkannya, dengan menuduh beliau berkomplot bersama tokoh-tokoh berpengaruh bagi menjatuhkan kerajaan.

Pada 11 Oktober 1881, Ōkuma dipaksa meletakkan jawatan, dan sehari kemudian beliau secara rasmi berundur daripada kerajaan. Pada hari yang sama, kerajaan membatalkan penjualan Hokkaido dan mengeluarkan titah diraja yang menjanjikan perlembagaan serta penubuhan parlimen menjelang tahun 1890. Krisis ini menjadi titik perubahan penting dalam politik Meiji: ia mengukuhkan penguasaan oligarki Satsuma–Chōshū dan memastikan perlembagaan Jepun berasaskan model Prusia, bukannya British. Namun demikian, peristiwa ini juga memaksa kerajaan komited terhadap pemerintahan berperlembagaan dan mempercepatkan pelaksanaannya. Ōkuma pula muncul sebagai wira rakyat dan tokoh utama perjuangan demokrasi berparlimen.

## Pemimpin parti dan pembangkang (1882–1896)

Selepas meninggalkan kerajaan, Ōkuma Shigenobu mengasaskan *[[Rikken Kaishintō]]* (Parti Pembaharuan Perlembagaan) pada Mac 1882 dengan sokongan golongan intelektual dan pegawai muda yang turut disingkirkan bersamanya. Parti ini memperjuangkan fahaman progresif sederhana berasaskan model parlimen British, berbeza dengan Parti Liberal (*Jiyūtō*) yang lebih radikal dan dipengaruhi pemikiran Perancis. Kepimpinan Kaishintō bersifat nasional dan tidak terikat kepada mana-mana domain tertentu, sekali gus menarik sokongan golongan intelektual bandar, wartawan dan ahli perniagaan.

Pada Oktober 1882, di tengah-tengah penglibatan politiknya, Ōkuma menubuhkan *Tokyo Senmon Gakkō* di daerah Waseda, Tokyo, yang kemudiannya berkembang menjadi Universiti Waseda. Institusi ini ditubuhkan bagi melatih generasi pemimpin baharu berlandaskan semangat kebebasan dan kemerdekaan pemikiran, sebagai alternatif kepada Universiti Imperial Tokyo yang dikendalikan kerajaan.

Sebagai pemimpin pembangkang, Ōkuma dan partinya berdepan tekanan hebat daripada kerajaan melalui undang-undang yang menyekat perhimpunan awam dan kebebasan akhbar. Selain itu, perpecahan dalaman dan masalah kewangan melemahkan parti, menyebabkan Ōkuma meletakkan jawatan sebagai presiden parti pada 1884, walaupun beliau kekal sebagai tokoh berpengaruh utama.

Pada tahun 1888, kerajaan menjemput Ōkuma kembali menyertai kabinet sebagai Menteri Luar Negeri di bawah Perdana Menteri Kuroda Kiyotaka, bagi meredakan bantahan rakyat dan memajukan rundingan semakan perjanjian antarabangsa. Ōkuma menerima pelantikan tersebut dengan syarat kerajaan komited kepada prinsip parlimen. Sebagai Menteri Luar, beliau mengubah pendekatan diplomasi dengan merundingkan perjanjian secara berasingan dengan kuasa asing, termasuk menandatangani perjanjian setara dengan Mexico pada 1888. Bagaimanapun, cadangannya untuk melantik hakim asing di mahkamah Jepun mencetuskan bantahan nasionalis. Pada 18 Oktober 1889, beliau diserang dalam satu cubaan pembunuhan oleh seorang nasionalis daripada kumpulan *[[Gen’yōsha]]*, yang menyebabkan beliau kehilangan kaki kanan dan seterusnya meletakkan jawatan daripada kabinet.

## Perdana Menteri Jepun

### Tempoh pertama
Selepas tujuh tahun di luar kerajaan, Ōkuma Shigenobu kembali menyertai kabinet pada tahun 1896 sebagai Menteri Luar Negeri Jepun dalam kabinet kedua Matsukata Masayoshi. Pelantikan ini menandakan kali pertama seorang Perdana Menteri Jepun menjalin kerjasama rasmi dengan sebuah parti politik, iaitu *[[Shimpotō]]* (Parti Progresif), penerus kepada *Rikken Kaishintō*. Bagaimanapun, pakatan ini rapuh dan runtuh pada 1897 akibat perbezaan pendapat mengenai dasar cukai dan pelantikan kabinet.

Pengaruh parti politik yang semakin meningkat membawa kepada penubuhan *[[Kenseitō]]* (Parti Kerajaan Berperlembagaan) pada Jun 1898 hasil penggabungan *Shimpotō* dan *Jiyūtō*. Dengan sokongan majoriti di Dewan Perwakilan, Ōkuma dilantik sebagai Perdana Menteri Jepun pada 30 Jun 1898, mengetuai kabinet parti pertama dalam sejarah Jepun, dengan Itagaki Taisuke sebagai Menteri Dalam Negeri. Namun demikian, perpecahan dalaman antara bekas puak *Jiyūtō* dan *Shimpotō* menyebabkan kabinet tersebut runtuh selepas hanya empat bulan.

Ōkuma kekal sebagai tokoh utama politik berparti selama lebih sedekad dan mengetuai pembangkang sebagai presiden *Kenseihontō*, parti penerus kepada puaknya dalam *Kenseitō*. Pada tahun 1914, selepas kejatuhan kabinet Yamamoto Gonnohyōe akibat skandal Siemens, beliau sekali lagi dipilih oleh golongan *[[genrō]]* sebagai Perdana Menteri bagi kali kedua, ketika berusia 76 tahun.

### Tempoh kedua
Penggal kedua Ōkuma bertepatan dengan tercetusnya Perang Dunia Pertama. Kerajaannya mengisytiharkan perang terhadap Jerman dan menyertai Kuasa Bersekutu, serta merampas wilayah Jerman di China dan Pasifik. Pada 1915, kabinetnya mengemukakan Dua Puluh Satu Tuntutan terhadap China bagi meluaskan pengaruh Jepun, yang mencetuskan kecaman antarabangsa dan membawa kepada peletakan jawatan Menteri Luar Katō Takaaki. Dalam negeri, pentadbirannya menyaksikan pilihan raya umum 1915 yang menamatkan dominasi lama Parti *Seiyūkai*, walaupun kemenangan itu dicemari campur tangan kerajaan dan skandal Ōura.

Sebagai Perdana Menteri, Ōkuma memperkenalkan pendekatan politik moden, termasuk sidang media kabinet dan kempen pilihan raya secara aktif. Bagaimanapun, gaya populisnya kurang disenangi oleh golongan *genrō*. Beliau meletakkan jawatan pada tahun 1916 selepas gagal memastikan pelantikan penggantinya, Katō Takaaki, berikutan penentangan golongan elit politik tersebut.

## Kematian

Ōkuma Shigenobu menghabiskan tahun-tahun terakhir hidupnya di luar jawatan politik, dengan menumpukan perhatian kepada Universiti Waseda serta kegiatan penulisan. Beliau kekal sebagai tokoh awam yang dihormati dan dianggap negarawan senior, dengan pandangannya sering dirujuk dalam hal ehwal nasional dan antarabangsa.

Ōkuma meninggal dunia pada 10 Januari 1922 pada usia 83 tahun. Upacara pengebumiannya di Taman Hibiya, Tokyo, menjadi peristiwa kebangsaan besar, dengan anggaran seramai satu setengah juta orang memenuhi jalan-jalan untuk memberi penghormatan terakhir. Ia merupakan upacara pengebumian negara pertama di Jepun yang bukan untuk ketua negara atau wira ketenteraan, sebaliknya untuk seorang negarawan dan rakyat biasa, mencerminkan popularitinya yang luar biasa serta peranannya sebagai perintis demokrasi massa.

## Legasi
Ōkuma Shigenobu merupakan tokoh penting dalam peralihan Jepun daripada masyarakat feudal kepada sebuah negara bangsa moden. Sebagai menteri kerajaan pada awal era Meiji, beliau memainkan peranan besar dalam pemodenan sistem kewangan dan perindustrian Jepun. Sebagai ahli politik berparti, Ōkuma ialah pendukung paling menonjol dan konsisten bagi demokrasi berparlimen berasaskan model British, dengan menegaskan bahawa kerajaan harus bertanggungjawab kepada rakyat dan bukannya kepada oligarki yang tidak dipilih. Ungkapannya yang terkenal pada tahun 1881, "kerajaan berperlembagaan ialah kerajaan berparti", merupakan idea revolusioner yang ditolak pada zamannya, namun akhirnya menjadi realiti pada era Taishō dan Jepun pascaperang.

Ōkuma juga merupakan inovator politik yang awal memahami pengaruh media massa dan pendapat awam. Penggunaan akhbar, ucapan umum dan kempen politik menjadikannya berbeza daripada golongan oligarki Meiji yang lebih bersifat elit dan berjurang dengan rakyat, serta menjadikannya contoh awal negarawan popular. Dalam bidang pendidikan, beliau mengasaskan Universiti Waseda sebagai institusi swasta utama dalam pengajian politik dan undang-undang, serta menyokong penubuhan Universiti Wanita Jepun, mencerminkan kepercayaannya yang progresif terhadap hak wanita mendapatkan pendidikan tinggi. Minat intelektualnya yang luas merangkumi falsafah politik Barat, sains dan seni, dan beliau membayangkan Jepun sebagai jambatan antara tamadun Timur dan Barat.

Walaupun berperwatakan moden dan berorientasikan Barat, Ōkuma tidak pernah menjejakkan kaki ke luar negara, kekal berakar dalam tradisi samurai, dan pada masa yang sama mengekalkan hubungan rapat dengan golongan elit perniagaan. Kerjaya politiknya ditandai oleh kejayaan besar serta kegagalan ketara, namun ketahanan, optimisme dan komitmennya yang teguh terhadap prinsip demokrasi meninggalkan kesan mendalam dalam sejarah Jepun moden.

Kediaman Ōkuma di bandar Saga masih wujud dan kini menjadi sebahagian daripada Kompleks Muzium Memorial Ōkuma Shigenobu. Rumah tersebut dibeli oleh bapanya pada tahun 1838 dan didiami Ōkuma sejak kelahirannya sehingga beliau berpindah ke Tokyo pada 1868. Bangunan ini terdiri daripada bahagian satu tingkat berbumbung jerami dan bahagian dua tingkat berbumbung genting, dengan tingkat atas dikatakan dibina oleh ibunya sebagai ruang belajar. Walaupun berada dalam keadaan baik, beberapa pengubahsuaian telah dilakukan. Bangunan ini diwartakan sebagai Tapak Bersejarah Kebangsaan pada tahun 1965.

## Catatan

## Pautan luar

* Yomiuri Shimbun: Less than 30% of primary school students in Japan know historical significance of Ōkuma, 2008.
*Photograph of Rabindranath Tagore and Count Okuma in Japan in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
* 
* 

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-