Guangzhou

**Guangzhou** (tradisional: 廣州; ringkas: 广州; pinyin: Guǎngzhōu), sebelum ini dikenali sebagai **Canton** atau **Kwangchow**, ialah ibu negeri dan bandar terbesar di Guangdong, sebuah wilayah di selatan China. Terletak di tepi Sungai Mutiara kira-kira 120 km barat laut dari Hong Kong dan 145 km utara Macau, Guangzhou mempunyai sejarah lebih 2,200 tahun dan merupakan terminal utama bagi Jalur Sutera.

Pelabuhan Guangzhou merupakan pusat pengangkutan penting bagi bandar keempat terbesar di China dan kawasan sekitarnya, termasuk Hong Kong. Bandar ini pernah dikuasai oleh British semasa Perang Candu Pertama dan selepas itu kehilangan monopoli perdagangan kepada pelabuhan lain seperti Hong Kong dan Shanghai, tetapi terus menjadi pusat perdagangan utama. Perjanjian Nanking 1841 menyerahkan Hong Kong kepada United Kingdom selepas pertempuran tersebut.

Guangzhou terletak di pusat Wilayah Teluk Besar Guangdong–Hong Kong–Macau, kawasan metropolitan paling padat di dunia yang meliputi bandar-bandar jiran seperti Foshan, Dongguan, Zhongshan, Shenzhen dan sebahagian Jiangmen, Huizhou, Zhuhai dan Macau. Kawasan ini merupakan aglomerasi bandar terbesar di dunia dengan kira-kira 70 juta penduduk dan sebahagian daripada Zon Ekonomi Delta Sungai Mutiara. Secara pentadbiran, Guangzhou mempunyai status Perbandaran sub-provinsi dan merupakan salah satu daripada sembilan Bandar Pusat Nasional China.

Pada akhir 1990-an dan awal 2000-an, sejumlah besar pendatang dari Afrika Sub-Sahara yang sebelum ini menetap di Timur Tengah dan Asia Tenggara berpindah ke Guangzhou akibat krisis kewangan Asia 1997/98. Pada 2008, populasi pendatang domestik dari wilayah lain di China membentuk 40% daripada jumlah penduduk Guangzhou. Pasaran hartanah di bandar ini merupakan antara yang paling mahal di China. Pada banci 2020, populasi berdaftar di kawasan pentadbiran Guangzhou ialah 18,676,605 orang, dengan kira-kira 16,492,590 tinggal di 9 daerah bandar (kecuali daerah Conghua dan Zengcheng).

Guangzhou terkenal dengan Pameran Canton, pameran perdagangan tahunan tertua dan terbesar di China. Bandar ini diiktiraf oleh Forbes sebagai bandar komersial terbaik di China daratan untuk tiga tahun berturut-turut (2013–2015) dan dianggap sebagai bandar bertaraf Alpha (peringkat global pertama) bersama San Francisco dan Stockholm. Ia juga pusat kewangan penting di Asia Pasifik, menduduki tempat ke-21 dunia dalam Indeks Pusat Kewangan Global 2020. Guangzhou mempunyai bilangan pencakar langit kelima terbanyak di dunia dan menjadi tuan rumah pelbagai acara sukan antarabangsa dan nasional, termasuk Sukan Asia 2010, Sukan Para Asia 2010, dan Piala Dunia Bola Keranjang FIBA 2019. Bandar ini menempatkan 65 perwakilan asing, menjadikannya bandar dengan perwakilan asing ketiga terbesar di China selepas Beijing dan Shanghai. Pada 2020, Guangzhou menduduki tempat ke-10 dunia dan ke-5 di China berdasarkan jumlah penduduk bilionair menurut Senarai Kaya Global Hurun.

Guangzhou merupakan pusat penyelidikan dan pembangunan, menduduki tempat kelapan di peringkat dunia dan keempat di Asia Pasifik. Ia juga rumah kepada beberapa universiti kelas dunia seperti Universiti Sun Yat-sen.

## Nama
Nama rasmi Guangzhou (pinyin: Guǎngzhōu) berasal daripada nama Daerah Guangzhou purba yang menjadi pusat pentadbiran wilayah tersebut. Aksara Cina  atau  bermaksud 'luas' atau 'meluas'.

Sebelum dinamakan Guangzhou, bandar ini dikenali sebagai Panyu (番禺), nama yang masih digunakan untuk salah satu daerah di Guangzhou. Asal usul nama Panyu tidak pasti dan terdapat 11 penjelasan berbeza termasuk kemungkinan merujuk kepada dua gunung tempatan.

Bandar ini juga pernah dikenali sebagai Guangzhou Fu atau Guangfu semasa menjadi ibu negeri sebuah daerah (fu). Nama ini digunakan oleh orang Parsi zaman pertengahan sebagai Khanfu (خانفو).

Semasa Dinasti Han Selatan, bandar ini dinamakan Xingwang Fu (興王府).

Singkatan rasmi bagi Guangzhou ialah (穗) yang disebut "Seoi^6" dalam bahasa Kantonis dan "Suì" dalam Mandarin. Walaupun singkatan pada plat nombor kenderaan ialah (粤) berdasarkan nama wilayah Guangdong. Guangzhou juga dikenali sebagai "Bandar Kambing" (羊城) atau "Bandar Lima Kambing" (五羊城), berdasarkan kepada lima batu di Tokong Lima Dewa Kambing yang dikaitkan dengan legenda mengenai pengenalan penanaman padi di kawasan ini. Gelaran lain termasuk "Bandar Bunga" (花城), merujuk kepada kehijauan dan bunga-bungaan di bandar tersebut.

Nama Inggeris "Canton" berasal daripada perkataan Portugis *Cidade de Cantão*, yang merupakan gabungan sebutan dialek tempatan bagi "Guangdong". Walaupun asalnya merujuk kepada bandar berdinding, nama ini kadang-kadang digunakan untuk merujuk kepada wilayah Guangdong secara keseluruhan. Ia kekal digunakan dalam konteks budaya, seperti orang Kanton, bahasa Kantonis, masakan dan budaya Guangzhou.
## Sejarah
### Prasejarah

Satu penempatan yang kini dikenali sebagai Nanwucheng telah wujud di kawasan ini sejak tahun 1100 SM. Beberapa sejarah tradisional Cina meletakkan penubuhan Nanwucheng semasa pemerintahan Raja Nan Zhou pada tahun 314 hingga 256 SM. Ia dikatakan hanya terdiri daripada pagar buluh dan lumpur.

### Nanyue
Guangzhou, yang ketika itu dikenali sebagai **Panyu**, diasaskan di tebing timur Sungai Mutiara pada tahun 214 SM. Kapal-kapal dagang mula tiba di pantai Selatan China pada zaman kuno. Rekod dari zaman Dinasti Tang menunjukkan penduduk Panyu menjalankan misi perdagangan yang pelbagai.

Panyu merupakan pusat Empayar Qin bagi Nanhai Commandery, dan menjadi pangkalan serangan pertama terhadap wilayah Baiyue di selatan China. Menurut cerita legenda, tentera di Panyu tidak menanggalkan perisai selama tiga tahun. Selepas kejatuhan Qin, Jeneral Zhao Tuo menubuhkan kerajaan Nanyue dan menjadikan Panyu sebagai ibu kotanya pada 204 SM. Ia kekal merdeka semasa Perang Chu-Han, walaupun Zhao mengiktiraf Han secara nominal pada 196 SM. Bukti arkeologi menunjukkan Panyu sebagai pusat perdagangan yang luas dengan barangan dari Asia Tenggara, India, malah Afrika. Zhao Tuo digantikan oleh Zhao Mo dan kemudian Zhao Yingqi. Setelah kematian Zhao Yingqi pada 115 SM, anak lelakinya Zhao Xing dilantik sebagai pengganti secara tidak mengikut primogenitur Cina. Pada 113 SM, ibunya yang berbangsa Han, Maharani Jiu, memaksa Nanyue tunduk kepada Han. Menteri utama tempatan Lü Jia melancarkan rampasan kuasa dengan membunuh utusan Han serta raja dan penyokongnya. Empayar Han di bawah Kaisar Wu Han melancarkan perang besar terhadap Nanyue. Enam tentera di bawah Lu Bode dan Yang Pu menawan Panyu dan menakluk Nanyue pada 111 SM.

### China Empayar

Panyu menjadi ibu kota wilayah semasa Dinasti Han Barat. Pada 226 Masihi, ia menjadi pusat bagi Prefektur Guangzhou, yang memberikan nama moden Guangzhou. Buku Lama Tang menggambarkan Guangzhou sebagai pelabuhan penting di selatan China. Laluan terus menghubungkan Timur Tengah dan China seperti yang ditunjukkan oleh rekod seorang tawanan Cina yang kembali dari Iraq 12 tahun selepas ditawan dalam Pertempuran Talas. Hubungan sering tegang: semasa pemberontakan An Lushan, lanun Arab dan Parsi menyerang bandar pada 30 Oktober 758. Sebagai balasan, ribuan Arab dan Parsi dibunuh oleh pemberontak Cina dalam Pembunuhan beramai-ramai Guangzhou. Pelabuhan ditutup selama 50 tahun selepas itu.

Semasa zaman Lima Dinasti dan Sepuluh Kerajaan, pemerintah akhir Liang Liu Yan menubuhkan empayar *Yue Besar* atau Southern Han dari 917 hingga 971. Kawasan ini berkembang maju secara budaya dan ekonomi. Pada abad ke-14, pengembara Morocco Ibn Battuta melawat Guangzhou dan mencatat cara pembinaan kapal besar di galangan kapal pelabuhan.

Selepas pengisytiharan Kaisar Hongwu Dinasti Ming, beliau melarang perdagangan asing melalui siri larangan laut (haijin). Perdagangan rasmi dibenarkan hanya melalui delegasi upeti.

Selepas kejatuhan Kesultanan Melaka kepada Empayar Portugis, Rafael Perestrello tiba di Guangzhou pada 1516. Perintah Portugis cuba menguasai perdagangan dan menindas penduduk tempatan sehingga berlaku pertempuran seperti Pertempuran Tunmen. Mereka kemudiannya diberi kebenaran beroperasi di Macau selepas beberapa perjanjian.

Pada Oktober 1646, adik Kaisar Longwu melarikan diri ke Guangzhou dan mengisytiharkan dirinya sebagai Kaisar Shaowu. Namun beliau digulingkan dan dibunuh pada Januari 1647 selepas Qing menawan bandar.

Qing menjadi lebih terbuka kepada perdagangan asing selepas menguasai Taiwan pada 1683. Perdagangan oleh Portugis, Sepanyol, Muslim, Armenian, dan Inggeris berkembang. Banyak syarikat dagang asing datang ke Guangzhou sepanjang abad ke-18 dan awal abad ke-19.

Guangzhou kekal sebagai pelabuhan utama di bawah sistem Kanton hingga Perang Candu Pertama pada 1839. Ia kehilangan keistimewaan perdagangan selepas Perjanjian Nanking 1842. Konflik dalaman seperti Perang Klan Punti-Hakka dan pemberontakan menyebabkan kekacauan dan kemusnahan kemudahan perdagangan asing.

Pembinaan jalan kereta api Guangzhou-Hankou dimulakan pada 1898, namun dibatalkan kerana campur tangan asing dan disiapkan sepenuhnya pada 1936.
### China Moden
#### Revolusi
Semasa akhir Dinasti Qing, Guangzhou menjadi lokasi beberapa percubaan revolusi seperti Pemberontakan Guangzhou Pertama 1895 dan Pemberontakan Guangzhou Kedua 1911 yang merupakan pendahulu kepada Revolusi 1911 yang berjaya menumbangkan Dinasti Qing. Seramai 72 pejuang revolusi yang jasad mereka ditemui selepas pemberontakan terakhir tersebut dihormati sebagai 72 syahid bandar ini di Mausoleum Huanghuagang ("Bukit Bunga Kuning").

#### Republik China
Selepas pembunuhan Song Jiaoren dan cubaan Yuan Shikai untuk menyingkirkan Parti Nasionalis China (Kuomintang) daripada kuasa, pemimpin Guangdong Hu Hanmin menyertai Revolusi Kedua 1913 menentangnya tetapi terpaksa melarikan diri ke Empayar Jepun bersama Sun Yat-sen selepas kegagalan tersebut. Bandar ini sekali lagi mendapat perhatian nasional pada tahun 1917 apabila Perdana Menteri Duan Qirui membatalkan perlembagaan yang mencetuskan Gerakan Perlindungan Perlembagaan. Sun Yat-sen mengetuai Kerajaan Tentera Guangzhou yang disokong oleh ahli parlimen yang dibubarkan dan panglima perang di barat daya China. Kerajaan Guangzhou akhirnya hancur apabila panglima perang menarik sokongan mereka. Sun melarikan diri ke Sempadan Antarabangsa Shanghai pada November 1918 sehingga panglima perang Guangdong Chen Jiongming memulihkannya pada Oktober 1920 semasa Perang Yuegui. Pada 16 Jun 1922, Sun diusir dalam rampasan kuasa dan melarikan diri menaiki kapal perang *Yongfeng* selepas Chen memihak kepada kerajaan Beiyang dari Zhili clique. Dalam beberapa bulan berikutnya, Sun melancarkan serangan balas ke Guangdong dengan mengumpul penyokong dari Yunnan dan Guangxi, dan pada Januari menubuhkan Kerajaan Republik China di Guangzhou untuk kali ketiga.

Dari 1923 hingga 1926, Sun Yat-sen dan Kuomintang (KMT) menggunakan bandar ini sebagai markas untuk meneruskan revolusi dengan menakluk panglima perang di utara. Walaupun Sun sebelum ini bergantung kepada panglima perang oportunis yang menempatkannya di bandar itu, di bawah kepimpinan Chiang Kai-shek, KMT mengukuhkan kuasa ketenteraannya untuk mencapai cita-cita tersebut. Tahun-tahun di Canton menyaksikan evolusi KMT menjadi gerakan revolusi dengan fokus ketenteraan dan komitmen ideologi yang kuat, yang menentukan arah pemerintahan KMT selepas 1927.

Pada 1924, KMT membuat keputusan penting untuk bersekutu dengan Parti Komunis dan USSR. Dengan bantuan Soviet, KMT menyusun semula mengikut garis Lenin dan mengamalkan sikap pro-pekerja dan petani. Kerjasama Pertama KMT-CCP disahkan dalam Kongres Nasional Pertama Kuomintang dan komunis diarahkan menyertai KMT. Kerajaan gabungan menubuhkan Institut Latihan Gerakan Petani di bandar ini, yang pernah diterajui oleh Mao Zedong bagi satu penggal. Sun dan komandan tenteranya Chiang menggunakan dana dan senjata Soviet untuk membina pasukan bersenjata yang diketuai oleh komisar komunis, melatih kadernya di Akademi Tentera Whampoa. Pada bulan Ogos, tentera muda ini menumpaskan Pemberontakan Kor Perniagaan Kanton. Tahun berikutnya, Gerakan 30 Mei menular ke seluruh negara, dan kerajaan KMT menyeru mogok di Canton dan Hong Kong. Ketegangan akibat mogok dan protes besar-besaran ini menyebabkan Pembunuhan Shakee.

Selepas kematian Sun Yat-sen pada 1925, suasana dalam parti mula berubah terhadap komunis. Pada Ogos, pemimpin kiri KMT Liao Zhongkai dibunuh manakala pemimpin kanan Hu Hanmin, yang disyaki sebagai dalangnya, diasingkan ke Kesatuan Soviet, meninggalkan Wang Jingwei yang pro-komunis mengawal parti. Menentang pengaruh komunis, kumpulan kanan Western Hills Group berikrar mengusir komunis dari KMT. Rampasan Kuasa Canton pada 20 Mac 1926 menyaksikan Chiang memperkukuh kawalannya ke atas Nationalis dan tentera mereka menentang Wang Jingwei, sayap kiri parti, sekutu Parti Komunis China dan penasihat Soviet. Pada Mei, beliau menamatkan kawalan sivik ke atas tentera dan memulakan Ekspedisi Utara menentang panglima perang utara. Kejayaan ekspedisi ini membawa kepada perpecahan KMT antara Wuhan dan Nanking serta pembersihan komunis dalam Insiden 12 April. Segera selepas itu, Canton turut menyertai pembersihan di bawah pimpinan Li Jishen, mengakibatkan penangkapan komunis dan penggantungan organisasi sayap kiri KMT serta kumpulan buruh. Kemudian pada 1927 apabila Zhang Fakui, seorang jeneral yang menyokong faksi Wuhan, merebut Canton dan memasang faksi Wang Jingwei di bandar, komunis melihat peluang dan melancarkan Pemberontakan Guangzhou. Pemimpin tentera komunis terkenal Ye Ting dan Ye Jianying mengetuai pertahanan bandar yang gagal. Kawalan bandar kemudiannya kembali kepada Li Jishen.

Li Jishen digulingkan semasa perang antara Chiang dan Kumpulan Guangxi Baru. Menjelang 1929, Chen Jitang menguasai Guangdong. Pada 1931, beliau menyokong perpecahan anti-Chiang dengan menjadi tuan rumah kerajaan Nasionalis berasingan di Guangzhou. Penentangan terhadap Chiang termasuk pemimpin KMT seperti Wang Jingwei, Sun Fo dan lain-lain dari pelbagai faksi. Rundingan damai semasa keadaan bersenjata membawa kepada Kongres Nasional Keempat Kuomintang yang diadakan secara berasingan di Nanjing, Shanghai dan Canton. Setelah meletakkan jawatan, Chiang berjaya merapatkan semua faksi. Walaupun perpecahan dalaman diselesaikan, Chen mengekalkan kuasanya sehingga tewas kepada Chiang pada 1936. Semasa Perang Dunia II, Operasi Kanton menyebabkan bandar ini diduduki oleh tentera Empayar Jepun pada akhir Disember 1938.

#### Republik Rakyat China
Menjelang kemenangan Komunis, Guangzhou pernah menjadi ibu kota kerajaan Republik. Guangzhou ditawan pada 14 Oktober 1949. Semasa pengunduran, tentera Nasionalis yang kalah meledakkan Jambatan Haizhu merentasi Sungai Pearl. Revolusi Kebudayaan memberi kesan besar kepada bandar, dengan banyak Tokong, gereja dan monumen dimusnahkan dalam tempoh kacau bilau ini.

Kerajaan Republik Rakyat China melaksanakan projek pembinaan termasuk perumahan baru di tepi Sungai Pearl untuk menyesuaikan penduduk perahu dengan kehidupan daratan. Sejak 1980-an, kedudukan bandar yang berhampiran dengan Hong Kong dan Shenzhen serta hubungan dengan Cina luar negara menjadikannya antara penerima awal manfaat dasar Pembukaan Ekonomi China di bawah pimpinan Deng Xiaoping. Reformasi cukai yang menguntungkan pada 1990-an turut membantu perindustrian dan pembangunan ekonomi bandar.

Wilayah pentadbiran diperluaskan pada tahun 2000, dengan Daerah Huadu dan Daerah Panyu menjadi daerah bandar dan Conghua serta Zengcheng menjadi daerah luar bandar. Daerah lama Dongshan dan Fangcun dibubarkan pada 2005, digabungkan ke dalam Daerah Yuexiu dan Daerah Liwan masing-masing. Bandar ini turut menambah Daerah Nansha dan Daerah Luogang. Daerah Nansha terpisah daripada Daerah Panyu, manakala Luogang daripada bahagian Daerah Baiyun, Daerah Tianhe, Daerah Zengcheng dan sebahagian kecil dalam Daerah Huangpu. Pada Januari 2009, Majlis Perwakilan Rakyat Nasional meluluskan pelan pembangunan untuk Delta Sungai Mutiara pada 19 Mac tahun sama, kerajaan bandar Guangzhou dan Foshan bersetuju mewujudkan rangka kerja penggabungan dua bandar. Pada 2014, Daerah Luogang digabungkan ke dalam Daerah Huangpu dan kedua-dua Daerah Conghua dan Daerah Zengcheng dinaik taraf menjadi daerah bandar.

Pada 16 Jun 2022, taufan puting beliung EF2 melanda bandar ini, menyebabkan gangguan bekalan elektrik besar-besaran dan menjejaskan laluan subway bandar.

## Geografi

Bandar lama Guangzhou terletak berhampiran Gunung Baiyun di tebing timur Sungai Mutiara (Zhujiang) kira-kira  dari persimpangan dengan Laut China Selatan dan kira-kira  di bawah kepala navigasinya. Bandar ini mengawal kawasan tanah alluvial subur di Delta Sungai Pearl, dengan akses ke laut yang dilindungi di Selat Humen. Bandar semasa meliputi kawasan seluas  di kedua-dua belah sungai dari  hingga  longitud dan  hingga  latitud di selatan tengah Guangdong. Sungai Pearl adalah sungai ke-4 terbesar di China. Ekosistem pasang surut terdapat di kawasan lumpur pasang surut di muara sungai, walaupun banyak kawasan lumpur tersebut telah dijadikan tanah tebus guna untuk pertanian. Gunung Baiyun kini dirujuk secara tempatan sebagai "paru-paru" bandar ini ().

Ketinggian kawasan pentadbiran ini secara amnya meningkat dari barat daya ke timur laut, dengan gunung membentuk tulang belakang bandar dan lautan membentuk hadapan. Puncak Tiantang adalah titik tertinggi pada ketinggian  di atas paras laut.

### Sumber semula jadi
Terdapat 47 jenis mineral berlainan dan 820 tapak lombong di Guangzhou, termasuk 18 deposit minyak bersaiz besar dan sederhana. Mineral utama termasuk granit, batu kapur untuk simen, tanah liat seramik, kalium, albite, lombong garam, mirabilit, nephelin, syenit, fluorit, marmar, air mineral dan air mineral geoterma. Guangzhou terletak di kawasan kaya air di China selatan, mempunyai kawasan air luas dengan banyak sungai dan sistem air, merangkumi 10% daripada jumlah kawasan tanah. Sungai dan anak sungai memperindah lanskap dan mengekalkan kestabilan ekologi bandar.

#### Sumber air
Ciri utama sumber air Guangzhou adalah sumber air tempatan yang agak sedikit dan sumber air transit yang agak banyak. Kawasan air bandar adalah 74,400 hektar, merangkumi 10.05% daripada kawasan tanah bandar. Sungai utama termasuk Beijiang, Dongjiang Utara, Zengjiang, Sungai Liuxi, Sungai Baini, Kawasan Pearl River Guangzhou, Saluran Air Shiqiao dan Saluran Air Shawan. Sungai Beijiang dan Dongjiang mengalir melalui Guangzhou dan bergabung dengan Sungai Pearl sebelum ke laut. Jumlah purata sumber air tempatan adalah 7.979 bilion meter padu, termasuk 7.881 bilion meter padu air permukaan dan 1.487 bilion meter padu air bawah tanah. Berdasarkan jumlah sumber air tempatan dan populasi kekal menurut banci keenam pada 2010, terdapat 1.0601 juta meter padu sumber air setiap kilometer persegi, dengan purata 628 meter padu per kapita, separuh daripada purata nasional. Jumlah sumber air transit adalah 186.024 bilion meter padu, 23 kali ganda sumber air tempatan. Sumber air transit tertumpu di Daerah Wanghe Selatan dan Daerah Zengcheng. Sumber air dialihkan dari Sungai Xijiang dan Beijiang ke Guangzhou adalah 159.15 bilion meter padu, dari Sungai Dongjiang ke aliran utara Dongjiang adalah 14.203 bilion meter padu, dan dari hulu Sungai Zengjiang adalah 2.828 bilion meter padu. Kawasan rangkaian sungai selatan berada dalam kawasan pengaruh pasang surut dengan aliran besar dan kesan pasang surut yang kuat. Tiga pintu masuk utama Sungai Pearl, Humen, Jiaomen dan Hongqili, memasuki Laut Lingding dan keluar ke Laut China Selatan di selatan Guangzhou. Jumlah pasang naik tahunan adalah 271 bilion meter padu dan pasang surut tahunan 408.8 bilion meter padu. Aliran tahunan ketiga pintu masuk utama adalah 137.7 bilion meter padu. Pasang surut tahunan membawa sejumlah besar air, sebahagiannya boleh dimanfaatkan sebagai sumber air tawar.

#### Sumber biologi
Tanaman yang ditanam di Guangzhou menunjukkan ciri peralihan dari kawasan tropika ke subtropika, dan ia adalah salah satu kawasan terkaya di China dari segi sumber pokok buah, merangkumi tiga zon utama tropika, subtropika dan sederhana, 41 keluarga, 82 genus dan 174 spesies, dengan lebih 500 varieti (termasuk 55 varieti utama leci). Ia adalah pusat asal dan varieti leci, longan, kulit kuning, zaitun hitam (putih) dan sebagainya. Sayur-sayuran dikenali dengan kualiti dan variasi tinggi, dengan 15 kategori utama, 127 spesies dan lebih 370 varieti. Bunga termasuk bunga potong segar, tumbuhan pasu, anak benih hiasan, bunga boleh dimakan dan ubatan, bunga industri dan kegunaan lain, rumput, anak benih dan sebagainya. Terdapat lebih 3,000 varieti tradisional dan dalam beberapa tahun kebelakangan ini pengenalan varieti baru, pembangunan dan penggunaan. Bijirin, tanaman komoditi, ternakan, ayam, produk akuatik, haiwan liar serta pelbagai varieti terkenal dan berkualiti, termasuk padi Zengcheng Simiao yang merupakan varieti pertama yang mendapat penanda geografi di Guangzhou.

#### Sumber mineral
Struktur geologi Guangzhou adalah kompleks dengan keadaan baik untuk mineralisasi. Empat puluh tujuh jenis mineral (termasuk subspesies) telah ditemui dengan 820 tapak mineral dan 25 kawasan perlombongan bersaiz besar dan sederhana. Mineral utama adalah granit untuk pembinaan, batu kapur untuk simen, tanah liat seramik, kalium, feldspar natrium, lombong garam, mangan, nephelin ortoklas, fluorit, marmar, air mineral dan air mineral panas. Mineral tenaga dan bukan besi adalah kurang, tersebar tidak menentu, berskala kecil dan kualiti tidak stabil.

### Iklim
Walaupun terletak sedikit di selatan Garisan Kanser, Guangzhou mempunyai iklim subtropika lembap (Köppen *Cwa*) yang dipengaruhi oleh Monsun Asia Timur. Musim panasnya lembap dengan suhu tinggi, kelembapan tinggi dan indeks haba yang tinggi. Musim sejuk pula sederhana dan agak kering. Guangzhou mempunyai musim monsun yang panjang, dari April hingga September. Purata bulanan suhu adalah antara  pada bulan Januari hingga  pada bulan Julai, manakala purata tahunan adalah . Musim luruh (Oktober hingga Disember) sangat sederhana, sejuk dan berangin, masa terbaik untuk melancong. Kelembapan relatif adalah kira-kira 76%, manakala purata hujan tahunan lebih 1950 mm. Jumlah cahaya matahari purata tahunan ialah 1,559 jam, lebih rendah berbanding bandar berdekatan seperti Shenzhen dan Hong Kong. Suhu ekstrem sejak 1951 berkisar dari  pada 11 Februari 1957 dan 23 Disember 1999 hingga  pada 1 Julai 2004, dan rekod rendah tidak rasmi -5.0 °C pada 18 Januari 1893 (dianggarkan -3.0 °C oleh ahli meteorologi moden). Rekod suhu rendah rasmi stesen sejak 1912 di Daerah Huangpu adalah -0.3 °C pada 8 Disember 1934. Salji terakhir direkodkan pada 24 Januari 2016, 87 tahun selepas salji sebelumnya.

## Bahagian Pentadbiran
Guangzhou ialah sebuah bandar sub-provinsi yang terus mentadbir sebelas daerah:





## Ekonomi
Guangzhou adalah pusat pembuatan utama di Delta Sungai Pearl, salah satu kawasan perdagangan dan pembuatan terkemuka di China. Pada tahun 2021, KDNKnya mencapai ¥2,823 bilion (US$444.37 bilion nominal), menjadikannya ekonomi kedua terbesar di rantau China Selatan Tengah selepas Shenzhen. KDNK nominal Guangzhou ialah $444.37 bilion pada 2021, melebihi itu dan KDNK per kapita ialah ¥151,162 ($23,794 nominal). Guangzhou dianggap salah satu bandar paling makmur di China. Bandar ini menduduki tempat ke-10 dunia dan ke-5 di China (selepas Beijing, Shanghai, Hong Kong dan Shenzhen) dari segi bilangan bilionair menurut Senarai Kaya Hurun Global 2020. Guangzhou dijangka menjadi antara 10 bandar terbesar dunia dari segi KDNK nominal pada 2035 (bersama dengan Shanghai, Beijing dan Shenzhen) menurut kajian Oxford Economics, dan KDNK nominal per kapita dijangka melebihi $42,000 pada 2030. Guangzhou juga menduduki tempat ke-21 global (antara Washington, D.C., dan Amsterdam) dan ke-8 di rantau Asia & Oceania dalam Indeks Pusat Kewangan Global 2020. Disebabkan perindustrian pesat, bandar ini pernah dianggap agak tercemar. Selepas pelan perancangan hijau dilaksanakan, ia kini merupakan salah satu bandar paling mesra hidup di China.

### Zhujiang New Town
Zhujiang New Town ialah pusat perniagaan utama Guangzhou pada abad ke-21. Ia merangkumi kawasan seluas 6.44 km2 di Daerah Tianhe. Pelbagai institusi kewangan berpusat di sini.

File:02540-Guangzhou.jpg|Zhujiang New Town
File:GD 廣東 Guangdong 廣州 Guangzhou 天河區 TianHe 花城大道 HuaCheng Avenue 珠江新城 ZhuJiang New Town September 2024 R12S 03.jpg|Bangunan pencakar langit di Zhujiang New Town
File:Zhujiang New Town at night 7.jpg|Bangunan pencakar langit di Zhujiang New Town
File:Hai Xin Bridge of Guangzhou 01.jpg|Jambatan Haixin dan Menara Canton berhampiran Zhujiang New Town
File:Zhujiang New Town 8.jpg|Pemandangan malam Zhujiang New Town

### Pameran Canton
Pameran Canton, secara rasmi dikenali sebagai "China Import and Export Fair", diadakan setiap tahun pada bulan April dan Oktober oleh Kementerian Perdagangan. Dilancarkan pada musim bunga 1957, pameran ini adalah acara utama bandar ini. Ia merupakan pameran perdagangan tertua, bertaraf tertinggi dan berskala terbesar di China. Bermula dengan sesi ke-104, pameran telah dipindahkan ke Pusat Konvensyen dan Pameran Antarabangsa Guangzhou () di Pazhou, dari kompleks lama di Liuhua. Pusat tersebut disambungkan oleh dua stesen di Laluan 8, satu stesen di Laluan 11 dan tiga stesen trem di Trem Haizhu. Sejak sesi ke-104, Pameran Canton dianjurkan dalam tiga fasa berbanding dua sebelum ini.

File:1957 Canton Fair.jpg|Pameran Canton pertama (1957) di Bangunan Persahabatan Sino-Soviet
File:Canton Fair.jpg|Tapak Pameran Canton lama di Kompleks Liuhua, Daerah Yuexiu
File:Aerial View, Zone B, Canton Fair Complex 20230701-C.jpg|Kompleks Pameran Canton baharu
File:Zone D of Canton Fair Complex 20230103 Part 5.jpg|Bahagian dalam Kompleks Pameran Canton


### Produk tempatan
* Masakan Kantonis ialah salah satu masakan wilayah terkenal dan popular di China, dengan pepatah yang menyatakan "Makan di Guangzhou" ().
* Seni arca Kantonis merangkumi karya dalam giok Cina, ukiran kayu, dan (secara kontroversi) perdagangan gading.
* Porcelain Kanton berkembang dalam tiga abad terakhir sebagai salah satu bentuk utama barang eksport China, terkenal dengan gaya warna-warni.
* Sulaman Kanton ialah salah satu daripada empat gaya utama sulaman tradisional China.
* Bir Zhujiang, bir jenis pale lager, ialah jenama yang sangat berjaya di China.

### Industri

* GAC Group
* Zon Pembangunan Ekonomi dan Teknologi Guangzhou
* Zon Pemprosesan Eksport Nansha Guangzhou
** Ditubuhkan pada 2005, dengan kawasan dirancang seluas . Terletak di Daerah Nansha dan sebahagian daripada Guangzhou. Industri utama termasuk pemasangan automotif, bioteknologi dan industri berat. Berjarak  (70 minit pemanduan) dari Lapangan Terbang Antarabangsa Baiyun Guangzhou dan berdekatan Pelabuhan Nansha. Dilengkapi dengan laluan metro 4 yang sedang dilanjutkan ke Terminal Ferinya.
* Zon Perdagangan Bebas Guangzhou
** Ditubuhkan 1992, di bahagian timur Daerah Huangpu, berdekatan dengan Zon Pembangunan Ekonomi dan Teknologi Guangzhou dan Lapangan Terbang Baiyun. Industri utama termasuk perdagangan antarabangsa, logistik, pemprosesan dan perisian komputer. Kini dipasarkan semula di bawah nama Daerah Huangpu, dengan sektor baru seperti tenaga baru, AI, mobiliti baru, bahan baru, ICT dan pengangkutan baru. Juga rumah kepada Mahkamah Harta Intelek Guangzhou.
* Bandar Sains Guangzhou

### Persekitaran Perniagaan
Guangzhou adalah pusat perniagaan antarabangsa. Menurut artikel China Briefing, lebih 30,000 syarikat pelaburan asing telah menetap di Guangzhou menjelang 2018, termasuk 297 syarikat Fortune Global 500 dengan projek dan 120 syarikat Fortune Global 500 dengan ibu pejabat atau ibu pejabat serantau di bandar ini.

## Demografi

Banci 2010 mendapati populasi Guangzhou ialah 12.78 juta. , dianggarkan 13,080,500, dengan 11,264,800 penduduk bandar. Kepadatan penduduk adalah kira-kira 1,800 orang per km2. Kawasan bandar Guangzhou bersambung dengan beberapa bandar lain. Kawasan ekonomi Delta Sungai Pearl meliputi sekitar  dengan anggaran 22 juta penduduk, termasuk sembilan daerah bandar Guangzhou dan bandar berdekatan lain seperti Shenzhen, Dongguan dan lain-lain. Jumlah aglomerasi melebihi 28 juta apabila termasuk Wilayah Pentadbiran Khas Hong Kong.

### Etnik dan bahasa
Majoriti penduduk Guangzhou adalah Han. Hampir semua orang Kantonis bertutur dalam bahasa Kantonis sebagai bahasa ibunda, sementara kebanyakan migran bertutur dalam pelbagai bentuk Mandarin. Pada 2010, kedua-dua bahasa digunakan oleh kira-kira separuh penduduk. Penurunan dalam penggunaan Kantonis telah dilaporkan dalam kalangan generasi muda disebabkan faktor polisi dan perkembangan sosioekonomi. Namun, usaha pemuliharaan bahasa Kantonis sedang dijalankan.

Guangzhou juga mempunyai populasi Hakka yang besar terutama di tujuh daerah, termasuk Zengcheng, Huadu dan lain-lain.

### Kawasan metropolitan
Kawasan metropolitan dianggarkan oleh OECD pada 2010 mempunyai populasi 25 juta.

## Pengangkutan
### Pengangkutan massa bandar

Apabila laluan pertama Metro Guangzhou dibuka pada 1997, Guangzhou menjadi bandar keempat di China Daratan dengan sistem kereta api bawah tanah selepas Metro Beijing, Metro Tianjin, dan Metro Shanghai. Sehingga 2025, rangkaian metro mempunyai 19 laluan dengan panjang melebihi . Ia merupakan sistem metro ketiga tersibuk di dunia dan ketiga terbesar dari segi panjang. Selain metro, terdapat juga Trem Haizhu yang mula beroperasi pada 31 Disember 2014.

Sistem Bas Transit Pantas Guangzhou (GBRT) diperkenalkan pada 2010 di sepanjang Jalan Zhongshan. Ia menghubungkan beberapa laluan metro dan merupakan sistem BRT kedua terbesar dunia dengan satu juta perjalanan penumpang harian. Sistem ini mampu mengendalikan 26,900 penumpang sejam pada waktu puncak, kapasiti kedua tertinggi selepas sistem TransMilenio di Bogota. Purata bas melintas setiap 10 saat atau 350 bas sejam dalam satu arah dengan stesen BRT terpanjang di dunia kira-kira  termasuk jambatan.
### Pengangkutan motor

Pada abad ke-19, bandar ini sudah mempunyai lebih 600 jalan lurus panjang yang kebanyakannya beraspal tetapi sangat sempit. Pada Jun 1919, kerja merobohkan tembok bandar bermula bagi membuka laluan jalan lebih lebar dan pembangunan trem; proses ini mengambil masa tiga tahun.

Pada 2009, dilaporkan bahawa kesemua 9,424 bas dan 17,695 teksi di Guangzhou akan menggunakan bahan api gas petroleum cecair (LPG) menjelang 2010 untuk mempromosikan tenaga bersih dan memperbaiki alam sekitar sebelum Sukan Asia 2010 yang diadakan di bandar ini. Sehingga Mac 2014, Guangzhou merupakan bandar dengan penggunaan kenderaan LPG tertinggi di dunia; pada akhir 2006, 6,500 bas dan 16,000 teksi menggunakan LPG, merangkumi 85% jumlah bas dan teksi.

Berkuat kuasa 1 Januari 2007, kerajaan bandar melarang motosikal di kawasan bandar Guangdong. Motosikal yang melanggar larangan akan dirampas. Menurut biro trafik Guangzhou, larangan ini berjaya mengurangkan masalah trafik dan kemalangan di pusat bandar.

### Lapangan terbang

Lapangan terbang utama Guangzhou ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Baiyun Guangzhou di Daerah Baiyun yang dibuka pada 5 Ogos 2004. Ia merupakan lapangan terbang kedua tersibuk di China berdasarkan pergerakan trafik udara. Ia menggantikan lapangan terbang lama Baiyun yang terletak berhampiran pusat bandar dan tidak lagi dapat menampung permintaan yang pesat. Lapangan terbang baru kini mempunyai tiga landasan dengan dua lagi dirancang. Terminal 2 dibuka pada 26 April 2018. Lapangan terbang lain sedang dirancang di Daerah Zengcheng.

Guangzhou juga dilayani oleh Lapangan Terbang Antarabangsa Hong Kong; penumpang tiket boleh menaiki feri dari Terminal Feri Lianhuashan dan Pelabuhan Feri Nansha di Daerah Nansha ke Skypier HKIA. Perkhidmatan bas ekspres juga menghubungkan Guangzhou dengan HKIA.

### Kereta api
Guangzhou merupakan hujung laluan bagi kereta api biasa Beijing–Guangzhou, Guangzhou–Shenzhen, Guangzhou–Maoming dan Guangzhou–Meizhou–Shantou. Pada akhir 2009, Laluan Kereta Api Berkelajuan Tinggi Wuhan–Guangzhou mula beroperasi, dengan kereta api laju mencapai kelajuan maksimum 320 km/j sepanjang 980 km. Pada Disember 2014, Laluan Kereta Api Berkelajuan Tinggi Guiyang–Guangzhou dan Laluan Kereta Api Nanning-Guangzhou mula beroperasi dengan kelajuan maksima 250 km/j dan 200 km/j masing-masing. Kereta Api Guangdong-Kowloon berlepas dari Stesen Kereta Api Guangzhou Timur ke Stesen Hung Hom di Kowloon, Hong Kong sejauh kira-kira 182 km dalam masa kurang dua jam. Perkhidmatan bas juga disediakan dari pelbagai lokasi di bandar. Beberapa kereta api serantau yang memancar dari Guangzhou seperti Laluan Kereta Api Antar Bandar Guangzhou–Zhuhai dan Laluan Kereta Api Antar Bandar Guangzhou-Foshan-Zhaoqing turut beroperasi.

### Pengangkutan air
Perkhidmatan katamaran laju harian disediakan antara Terminal Feri Nansha dan Terminal Feri Lianhua Shan di Guangzhou ke Terminal Feri China Hong Kong, serta antara Terminal Feri Nansha dan Terminal Feri Hong Kong-Makau di Hong Kong.


File:Panyu Square Station Line 18 & Line 22 Concourse 20210928 Part 1.jpg|Stesen Panyu Square di Metro Guangzhou
File:A1 Train (1x27-28) and B5 Train (07x011-012) at Guangzhou CRRC Base, Guangzhou Metro 20230626.jpg|Kereta api di Metro Guangzhou
File:GBRT Gangding Station at night 20131025.jpg|Stesen GBRT Gangding
File:Skystage of Guangzhou Baiyun International Airport Terminal 2.jpg|Lapangan Terbang Antarabangsa Baiyun Guangzhou di Daerah Huadu
File:CRH380A-0259@GZN (20180923094804).jpg|CRH380A di Stesen Kereta Api Guangzhou Selatan
File:Guangzhou Huangpu Tram Line 1 Train 102 20210127.jpg|Trem Guangzhou


## Budaya

Budaya Guangzhou terutamanya merupakan budaya Kantonis, subset budaya "Lingnan" atau selatan China, serta budaya Hakka. Aspek penting termasuk:

* Bahasa Kantonis, varian prestij Yue 
* Masakan Kantonis, salah satu lapan tradisi kulinari utama China.
* Opera Kantonis, dibahagi kepada persembahan seni mempertahankan diri dan kesusasteraan
* Kawasan Xiguan (Saikwan), bahagian barat bandar lama bersejarah

Teater Opera Guangzhou dan Orkestra Simfoni Guangzhou juga mempersembahkan muzik Barat klasik dan komposisi Cina dalam gaya mereka. Muzik Kantonis tradisional dan Kantopop ialah muzik pop dan rock tempatan yang berkembang dari Hong Kong.

Budaya ini meliputi seluruh wilayah Guangdong dan turut merangkumi budaya Hakka. Di daerah Hakka seperti Zengcheng, integrasi budaya Kanton dan Hakka menghasilkan ciri unik, termasuk masakan khas seperti Zhengguo Wonton dan Yuecun Dace Fish Skin.

### Agama
Sebelum era pascamoden, Guangzhou mempunyai kira-kira 124 tempat ibadat agama. Kini, selain Persatuan Buddha China, bandar ini juga mempunyai Persatuan Taoisme China, komuniti Yahudi, serta sejarah Kristian yang diperkenalkan semula oleh kuasa kolonial.

#### Taoisme
Taoisme dan Agama rakyat Cina masih dilihat di beberapa Tokong bandar. Tokong penting termasuk Tokong Lima Immortal, didedikasikan kepada lima dewa yang dikatakan memperkenalkan penanaman padi di bandar ini. Tokong ini belum dipulihkan sebagai Tokong Taoisme rasmi. Tokong terkenal lain ialah Tokong Dewa Bandar dan Istana Sanyuan. Semasa Revolusi Kebudayaan, kebanyakan Tokong Taoisme dimusnahkan atau rosak dan hanya sedikit dipulihkan pada 1980-an. Guangzhou juga mengekalkan tradisi penghormatan nenek moyang.

#### Buddha
Buddha ialah agama utama di Guangzhou. Tokong Zhizhi yang diasaskan pada 233 M dan Tokong Guangxiao terkenal dalam sejarah Buddha Guangzhou. Bhikkhu misionari Bodhidharma dikatakan pernah melawat Panyu pada abad ke-5 atau 6. Tokong lain seperti Baozhuangyan dan Xilai (Hualin Temple) turut penting. Kebanyakan Tokong ini mengalami kerosakan akibat kempen pemerintah dan Revolusi Kebudayaan, tetapi telah dipulihkan selepas 1980-an.

#### Kristian
Kristian Nestorian tiba di China melalui Jalan Sutera, tetapi lenyap pada tahun 1000 M akibat penganiayaan. Selepas larangan ke atas orang asing tamat selepas Perang Candu Pertama, misionari Protestan seperti Robert Morrison mula beroperasi. Keuskupan Agung Katolik Roma Guangzhou bertempat di Katedral Hati Kudus Guangzhou, bangunan gaya Gothic Revival yang dibina antara 1861–1888. Kolej Kristian Canton dan Kolej Perubatan Hackett juga diasaskan oleh misionari, kemudian menjadi sebahagian Universiti Sun Yat-sen. Selepas 1980-an, minat Kristian meningkat semula, walaupun penguatkuasaan terhadap gereja bawah tanah masih berlaku. Uskup Katolik Dominic Tang dipenjara tanpa perbicaraan selama 22 tahun; penggantinya kini diiktiraf oleh Vatican dan Persatuan Katolik Patriot China.

#### Islam
Guangzhou mempunyai hubungan dengan dunia Islam sejak zaman Dinasti Tang. Hubungan sukar pada masa lalu, dengan serangan lanun Arab dan Parsi pada 758 M menyebabkan pelabuhan ditutup selama 50 tahun. Kehadiran mereka berakhir selepas pemberontakan Huang Chao pada 878 M, bersama komuniti Yahudi dan Kristian. Kini, bandar ini mempunyai restoran halal dan masjid terkenal seperti Masjid Huaisheng, yang dibina pada 627 M oleh Sa'd ibn Abi Waqqas, sahabat Nabi Muhammad yang datang ke China.
## Hubungan antarabangsa

### Bandar berkembar dan bandar saudara
### Konsulat Jeneral/Konsulat

Sehingga April 2023, Guangzhou menempatkan 68 konsulat jeneral/konsulat asing, tidak termasuk pejabat perdagangan Hong Kong dan Macao, menjadikannya salah satu bandar utama di China yang menempatkan lebih 50 wakil asing selepas Beijing dan Shanghai.
## Rujukan
### Nota

## Pautan luar

* Guangzhou International - Official website of government of Guangzhou municipality
* Guangzhou, China Network 
* Guangzhou Municipal Bureau of Tourism 
*