Negeri dan wilayah di Australia

Australia (secara rasmi dikenali sebagai Komanwel Australia) ialah sebuah persekutuan enam buah negeri, bersama-sama dengan sepuluh buah wilayah persekutuan.  Tanah besar Australia terdiri daripada lima daripada enam buah negeri bersekutu dan tiga wilayah persekutuan (wilayah "dalaman"). Negeri Tasmania ialah sebuah pulau kira-kira 200 kilometer dari tanah besar. Tujuh wilayah buah baki dikelaskan untuk beberapa tujuan sebagai wilayah "luar". Selain daripada Wilayah Antartik Australia, yang merupakan tuntutan Australia untuk sebahagian daripada Antartika, Australia adalah negara keenam terbesar di dunia berdasarkan jumlah kawasan. 

Semua negeri dan dua wilayah dalaman terbesar adalah sebahagiannya berkerajaan sendiri, dan juga diwakili dalam parlimen persekutuan; wilayah-wilayah lain ditadbir oleh kerajaan persekutuan. Sejak 2015, kawalan persekutuan juga telah diperluaskan ke kawasan Pulau Norfolk yang dahulunya ditadbir sendiri. Tiga daripada wilayah luar negeri berpenghuni; yang lain semuanya tidak didiami, selain daripada ahli-ahli sains tidak tetap.

## Australia secara geografi
Istilah *geographic Australia* (Australia secara geografi) digunakan oleh kerajaan Australia untuk menggambarkan kawasan yang diliputi oleh statistik demografi seperti angka penduduk negara. Kawasan ini terdiri daripada Pulau Krismas dan Kepulauan Cocos (Keeling) sebagai tambahan kepada enam negeri dan tiga wilayah tanah besar. Pulau Norfolk adalah satu-satunya wilayah dengan penduduk asli yang bukan sebahagian daripada geografi Australia.

## Wilayah luar, negeri dan wilayah

*Lihat juga:* Senarai kod Negeri

Australia pernah mempunyai tiga buah wilayah yang kini tidak berfungsi lagi dalam sejarah:

* Dari 1926 hingga 1931, Wilayah Utara terbahagi kepada Australia Tengah dan Australia Utara, dengan sempadan pada garis selari selatan ke-20. Kedua-dua wilayah ini digabungkan semula sebagai Wilayah Utara pada akhir tempoh ini.
* Dari 1923 hingga 1968, Wilayah Amanah Pertubuhan Bangsa Bersatu Nauru di bawah pentadbiran Australia, sehingga kemerdekaan mereka sebagai Republik Nauru.
* Dari 1949 hingga 1975, Wilayah Papua and New Guinea merupakan wilayah Australia sehingga kemerdekaan negara Papua New Guinea.

## Latar belakang dan gambaran

Negeri-negeri yang berasal sebagai tanah jajahan British yang berasingan sebelum Persekutuan pada 1901. Koloni New South Wales telah ditubuhkan pada tahun 1788 dan asalnya merangkumi banyak tanah besar Australia, berserta Pulau Lord Howe, New Zealand, Pulau Norfolk, dan Van Diemen's Land, sebagai tambahan kepada kawasan yang kini dirujuk sebagai negeri New South Wales. Semasa abad ke-19, kawasan yang besar telah berturut-turut dipisahkan untuk membentuk Koloni Tasmania (pada mulanya ditubuhkan sebagai tanah jajahan yang berasingan yang dinamakan Van Diemen's Land pada 1825), Koloni Australia Barat (pada mulanya ditubuhkan sebagai Koloni Sungai Swan yang lebih kecil pada 1829), Wilayah Australia Selatan (1836), Koloni New Zealand (1840), Koloni Victoria (1851) dan Koloni Queensland (1859). Semasa pembentukan Persekutuan, enam koloni New South Wales, Victoria, Queensland, Australia Selatan, Australia Barat, dan Tasmania menjadi negara pengasas Komanwel baru Australia.

Kuasa perundangan negeri-negeri dilindungi oleh perlembagaan Australia, seksyen 107, dan di bawah prinsip federalisme undang-undang Komanwel yang hanya terpakai kepada negeri-negeri di mana dibenarkan oleh perlembagaan. Wilayah, sebaliknya, adalah dari perspektif perlembagaan secara langsung tertakluk kepada Kerajaan Komanwel; undang-undang bagi wilayah ditentukan oleh Parlimen Australia.

Sebahagian besar wilayah secara langsung ditadbir oleh Kerajaan Komanwel, manakala dua (Wilayah Utara dan Wilayah Ibu Negara Australia) mempunyai tahap pemerintahan sendiri walaupun kurang berbanding dengan negeri-negeri. Di wilayah-wilayah yang ditadbir sendiri, Parlimen Australia mengekalkan kuasa penuh untuk menggubal undang-undang, dan boleh mengatasi undang-undang yang dibuat oleh institusi wilayah, yang telah dilakukan pada masa yang jarang berlaku. Bagi tujuan badan-badan antara kerajaan Australia (dan bersama Australia-New Zealand), Wilayah Utara dan Wilayah Ibu Negara Australia dianggap seolah-olah negeri.

Setiap negeri mempunyai Gabenor, dilantik oleh Ratu, yang menurut konvensyen dilakukan atas nasihat Premier negeri. Pentadbir Wilayah Utara, sebaliknya, dilantik oleh Gabenor Jeneral. Wilayah Ibu Negara Australia tidak mempunyai sama ada Gabenor atau Pentadbir, tetapi Gabenor Jeneral menjalankan beberapa kuasa yang dalam bidang kuasa lain dilaksanakan oleh Gabenor negeri atau Pentadbir wilayah, seperti kuasa untuk membubarkan Dewan Undangan.

Wilayah Jervis Bay ialah satu-satunya wilayah dalaman bukan pemerintahan sendiri. Sehingga tahun 1989, ia ditadbir seolah-olah ia sebahagian daripada ACT, walaupun ia sentiasa menjadi wilayah yang berasingan. Di bawah syarat-syarat *Akta Penerimaan Wilayah Jervis Bay*, undang-undang ACT terpakai bagi Wilayah Jervis Bay setakat mana ia terpakai dan dengan syarat ia selaras dengan Ordinan. Walaupun penduduk di Wilayah Jervis Bay umumnya tertakluk kepada undang-undang yang dibuat oleh Dewan Undangan ACT, mereka tidak diwakili dalam Dewan Perhimpunan. Mereka diwakili dalam Parlimen Australia sebagai sebahagian daripada Kewasan Pengundi Bahagian Fraser dalam ACT dan tertakluk kepada dua orang Senat dari ACT. Dalam aspek yang lain, wilayah ditadbir secara terus oleh Kerajaan Persekutuan melalui portfolio Wilayah.

Wilayah luar Pulau Norfolk memiliki tahap pemerintahan sendiri dari tahun 1979 sehingga 2015.

Setiap negeri mempunyai parlimen dwidewan kecuali Queensland, yang dimansuhkan dewan atasannya pada tahun 1922. Dewan rendah dipanggil Dewan Undangan Negeri, kecuali di Australia Selatan dan Tasmania, di mana ia dikenali sebagai Dewan Perhimpunan. Tasmania adalah satu-satunya negeri untuk menggunakan perwakilan berkadar untuk pilihan raya ke dewan rendah; semua yang lain memilih ahli daripada kawasan pilihan raya ahli tunggal, menggunakan pengundian keutamaan. Dewan atasan dipanggil Majlis Perundangan dan biasanya dipilih dari kawasan berbilang ahli menggunakan perwakilan berkadar. Ketiga-tiga wilayah yang ditadbir sendiri, ACT, Wilayah Utara, dan Pulau Norfolk, masing-masing mempunyai Dewan-Dewan Undangan ekadewan.

Ketua kerajaan di setiap negeri dipanggil Premier, dilantik oleh Gabenor negeri. Dalam keadaan normal, Gabenor akan melantik sebagai Perdana sesiapa yang menerajui parti atau gabungan yang menguasai dewan rakyat (dalam kes Queensland, satu-satunya dewan) Parlimen negeri. Walau bagaimanapun, pada masa krisis perlembagaan, Gabenor boleh melantik orang lain sebagai Premier. Ketua kerajaan di wilayah dalaman yang ditadbir sendiri dipanggil Ketua Menteri. Ketua Menteri Wilayah Utara, dalam keadaan biasa sesiapa yang mengawal Dewan Undangan Negeri, dilantik oleh Pentadbir.

## Istilah perbandingan

## Perangkaan

## Jadual jarak

Jarak dalam kilometer dari bandar yang sama pada paksi X-Y.

## Kod negeri dan wilayah

## Lihat juga

*ISO 3166-2:AU, kod ISO bagi negeri-negeri dan wilayah-wilayah Australia.
*Persaingan serantau Australia
*Senarai demonim Australia
*Senarai negeri-negeri cadangan Australia

## Catatan

## Rujukan

## Pautan luar
* Local government in Australia less powerful than in other countries