Sabiin

**Sabiin**, kadangkala juga **Sabian** atau **Sabean**, ialah satu kaum agama yang disebut sebanyak tiga kali dalam al-Quran (sebagai  , dan dalam sumber kemudian sebagai  ), dalam mana mereka dibayangkan tergolong dalam Ahli Kitab. Namun, identiti asal mereka—yang nampaknya telah dilupakan sejak awal—sering dianggap sebagai satu "masalah al-Quran yang belum dapat diselesaikan". Para sarjana moden telah mengenal pasti mereka dengan pelbagai cara, antaranya sebagai orang Manda, Manichaean, Saba, Elkasait, Arkhontik, golongan hanif (sama ada sebagai sejenis Gnostik atau sebagai "golongan bermazhab"), atau sebagai kaum penyembah bintang dari Harran. Sesetengah sarjana berpendapat bahawa identiti asal mereka tidak mustahil ditentukan dengan sebarang tahap kepastian.

Sekurang-kurangnya sejak abad ke-9, gelaran al-Quran "Sabiin" telah dituntut oleh pelbagai kumpulan agama yang ingin mendapatkan pengiktirafan daripada pihak berkuasa Muslim sebagai Ahli Kitab yang layak dilindungi oleh syariat (zimmi). Antaranya ialah kaum **Sabiin Harran**, iaitu penganut satu agama Semitik purba yang kurang difahami, berpusat di kota Harran di Mesopotamia Hulu, dan digambarkan oleh penulis Kristian Syria sebagai penyembah bintang. Sabiin Harran ini mengamalkan satu bentuk politeisme Semitik lama, yang digabungkan dengan begitu banyak unsur Helenistik. Kebanyakan tokoh sejarah yang dikenali pada abad ke-9 hingga ke-11 sebagai  berkemungkinan merupakan ahli agama Harran ini atau keturunan mereka, antara yang terkenal ialah ahli astronomi dan matematik Harran seperti Thabit bin Qurrah (meninggal dunia 901) dan al-Battani (meninggal dunia 929).

Sejak awal abad ke-10, perkataan "Sabiin" digunakan untuk merujuk kepada pelbagai jenis "jahiliah", termasuk orang Mesir dan Yunani purba, serta penganut Buddha. Ibnu Wahsyiyah (meninggal sekitar 930) menggunakan gelaran ini untuk satu bentuk paganisme Mesopotamia yang mengekalkan unsur-unsur agama Assyria-Babylon purba.

Kini di Iraq dan Iran, nama "Sabiin" lazimnya digunakan untuk merujuk kepada penganut Mandaisme, iaitu satu kumpulan etno-agama moden yang mengikuti ajaran nabi mereka, Yahya bin Zakariya (Yohanes Pembaptis). Sabiin Mandaisme ini, yang upacara keagamaan terpenting mereka ialah pembaptisan, bersifat monoteistik, dan kitab suci mereka dikenali sebagai *[[Ginza Rabba]]*. Para nabi Sabiin Mandaean termasuk Adam, Syith, Nuh, Sam dan Yahya, dengan Adam sebagai pengasas agama tersebut dan Yahya sebagai nabi yang paling agung serta nabi terakhir.

## Etimologi
Etimologi perkataan Arab  tidak disepakati. Menurut satu tafsiran, ia partisipel aktif daripada kata akar Arab --*ʾ* ("berpaling kepada"), bermaksud "pemeluk, mualaf". Hipotesis lain yang sering dirujuk, mula-mula dicadangkan oleh Daniel Chwolsohn pada tahun 1856, adalah ia berasal daripada kata akar Aram yang bermaksud "mencelup" atau "membaptis".

Tafsiran sebagai "mualaf" telah dipetik oleh pelbagai ahli leksikografi dan ahli filologi Arab zaman pertengahan, dan disokong oleh satu riwayat yang dipelihara oleh Ibnu Hisyam (meninggal dunia 834, penyunting biografi Nabi Muhammad terawal yang masih wujud) yang menyatakan bahawa perkataan  digunakan terhadap Nabi Muhammad dan umat Islam awal oleh sesetengah musuh mereka (mungkin oleh orang Yahudi), yang menganggap mereka telah "berpaling" daripada agama yang betul dan memeluk bidaah. Justeru, perkataan ini mungkin telah ditebus guna semula oleh umat Islam awal, mulanya sebagai gelaran sendiri kemudian untuk merujuk kepada orang lain daripada latar belakang Kristian Yahudi yang "berpaling" kepada wahyu baharu yang ditawarkan oleh Nabi Muhammad. Dalam konteks ayat-ayat al-Quran di mana perkataan ini muncul, ia boleh merujuk kepada semua orang yang meninggalkan kepercayaan mereka, menganggapnya perkara yang salah, tetapi yang belum memeluk Islam. Dalam erti kata ini, perkataan  lebih kurang serupa maksudnya dengan perkataan .

Memahami perkataan itu sebagai rujukan kepada "pencelup" atau "pembaptis" adalah paling sesuai dengan tafsiran yang menyamakan orang Sabiin al-Quran dengan mazhab-mazhab pembaptis seperti Elkasait atau Mandaisme. Walau bagaimanapun, etimologi ini juga telah digunakan untuk menjelaskan kisah Ibnu Hisham tentang Nabi Muhammad dan para pengikutnya yang dipanggil "Sabiin", yang mana ia merujuk kepada penyucian wuduk yang dilakukan oleh umat Islam sebelum solat, amalan yang menyerupai amalan pelbagai mazhab baptis.

Etimologi lain juga telah dicadangkan. Menurut Judah Segal, perkataan tersebut merujuk kepada , nama Suryani untuk Nisibis, sebuah kota di Mesopotamia Hulu. Ia juga telah dikaitkan dengan perkataan Ibrani *ṣābā*, "[perkumpulan syurgawi]", membayangkan penyembah bintang.

## Sabiin al-Quran
### Dalam al-Quran

Al-Quran dengan ringkas menyebut tentang golongan Sabiin di tiga tempat: dalam Surah al-Baqarah (2:62), dalam Surah al-Ma'idah (5:69), dan dalam Surah al-Hajj (22:17).

Menurut Surah al-Baqarah, "sesungguhnya orang-orang yang beriman, dan orang-orang Yahudi, orang-orang Nasrani, orang-orang Sabiin, sesiapa yang beriman kepada Allah dan hari akhirat serta beramal soleh, maka mereka akan beroleh pahala di sisi Tuhan mereka, dan tidak ada kebimbangan (dari berlakunya sesuatu yang tidak baik) terhadap mereka, dan mereka pula tidak akan berdukacita."

Menurut Surah al-Ma'idah, "sesungguhnya orang-orang yang beriman, dan orang-orang Yahudi, dan orang-orang Saabiein, dan orang-orang Nasrani, sesiapa yang beriman kepada Allah dan hari akhirat serta beramal soleh, maka tidak ada kebimbangan terhadap mereka, dan mereka pula tidak akan berdukacita."

Menurut Surah al-Hajj, "sesungguhnya orang-orang beriman, orang Yahudi, orang Sabiin, orang Nasrani, orang Majusi dan orang musyrik, Allah pasti memberi keputusan di antara mereka pada hari kiamat; kerana sesungguhnya Allah adalah saksi atas tiap-tiap sesuatu."

Dua ayat pertama di atas umumnya ditafsirkan untuk bermaksud orang Sabiin tergolong dalam Ahli Kitab (, rujuk 5:68), sama seperti orang Yahudi, orang Nasrani (Kristian) dan, menurut beberapa tafsiran, orang Majusi (). Walau bagaimanapun, tiada satu pun daripada tiga ayat ini memberikan sebarang petunjuk tentang siapa kaum Sabiin atau apa yang mereka percayai. Menurut François de Blois, kerana mereka dikelaskan dalam al-Quran sebagai antara pengikut tauhid agama samawi, tidak mungkin mereka jahiliah dari Harran ataupun kaum Mandaisme (yang kedua menentang adat kenabian agama samawi.

### Dalam sumber kemudian
#### Islam
Dalam beberapa hadis Ahli Sunah, mereka digambarkan sebagai mualaf Islam.

Pada awal Islam menakluki Mesopotamia, pemimpin kaum Manda, Anush bar Danqa, muncul di hadapan pihak berkuasa Islam menunjukkan kepada mereka salinan Ginza Rabba, kitab suci Mandaisme, dan mengisytiharkan nabi utama kaum Manda ialah Yahya bin Zakariya (atau Yohanes Pembaptis), yang juga disebut dalam al-Quran. Akibatnya, khilafah Islam mengiktiraf mereka sebagai kaum Sabiin dalam al-Quran dan Ahli Kitab.

Sumber Arab klasik lain termasuk *Fihrist* karya Ibnu al-Nadim (s. 987), yang menyebut *Mogtasilah* ("Mughtasila", atau "pembasuh diri"), sebuah mazhab Sabiin di selatan Mesopotamia yang ada hubungan dengan kaum Manda atau Elkasait.

Al-Biruni (menulis pada awal abad ke-11 TM) mengatakan bahawa "'kaum Sabiin sebenar'" adalah "sisa-sisa suku Yahudi yang tinggal di Babylonia apabila suku-suku lain meninggalkannya untuk ke Baitulmuqaddis pada zaman Cyrus dan Artaxerxes. Menurut E. S. Drower (1937) suku-suku yang tinggal ini ... menggunakan sistem yang bercampur antara Majusi dan Yahudi."

Menurut Abu Yusuf Absyah al-Qadi, Khalifah al-Ma"mun dari Baghdad pada tahun 830 TM berdiri bersama tentera baginda di pintu gerbang Harran dan menyoal orang Harran agama berperlindungan apa yang mereka anuti. Oleh sebab mereka bukan Islam, Kristian, Yahudi atau Majusi, khalifah memberitahu mereka mereka adalah kafir. Baginda bertitah mereka perlu menjadi Muslim, atau penganut salah satu agama lain yang diiktiraf oleh al-Quran apabila baginda dari kempennya menentang Byzantium atau baginda akan membunuh mereka. Orang Harran bertanyakan seorang peguam, yang mencadangkan mereka mencari jawapan mereka dalam al-Quran 2:62, yang menyatakan Sabiin akan ditoleransi. Ketika itu tiada siapa tahu apa yang dimaksudkan dengan "Sabiin" dan mereka pun mengambil nama itu.

Orang jahiliah Harran memanggil diri mereka Sabiin untuk mendapat perlindungan Islam. Orang Harran tersebut mungkin menamakan diri mereka sebagai Sabiin untuk mengekalkan kepercayaan agama mereka. Pelbagai sumber zaman pertengahan menyatakan bahawa Sabiin Harran mengakui Hermes Trismegistus sebagai nabi mereka. Pengiktirafan Hermes sebagai nabi berasal daripada penyamaannya dengan Nabi Idris (yakni, Henoah) dalam al-Quran 19:57 dan 21:85. Ini sering membawa sarjana moden untuk memikirkan Sabiin Harran sebagai ahli Hermetisis, namun sebenarnya tiada bukti lanjut untuk ini.

Tambahan lagi, catatan Sabiin Harran ini tidak sepadan dengan kewujudan rekod-rekod terdahulu yang merujuk kepada kaum Sabiin di Harran. Usamah bin Aid, menulis sebelum 770 TM (tahun kematian beliau), sudah merujuk kepada sebuah kota Sabiin di wilayah di mana Harran terletak. Ahli fikah Abu Hanifah, yang meninggal dunia pada tahun 767 TM, dicatatkan telah membincangkan hukum kaum Sabiin Harran dengan dua orang muridnya.

#### Lain-lain
Sarjana Yahudi, Maimonides (1135 atau 1138–1204), menterjemahkan buku *[[Pertanian Nabatea]]*, yang beliau anggap rekod tepat kepercayaan Sabiin. Menurut Maimonides, Sabiin mempercayai amalan penyembahan berhala "dan tahayul lain yang disebut dalam *Pertanian Nabatea*". Beliau memberikan butiran yang banyak tentang Sabiin jahiliah itu dalam ''Panduan untuk yang Keliru''.

Sabiin juga disebut dalam kepustakaan agama Baháʼí. Rujukan ini umumnya ringkas, menerangkan dua kumpulan Sabiin: Mereka "yang menyembah berhala atas nama bintang, yang percaya agama mereka berasal daripada Syith dan Idris" [Sabiin Harran], dan yang lain "yang percaya kepada anak Zakaria (Yohanes Pembaptis) dan tidak menerima kedatangan [Isa] anak Maryam" [kaum Manda]. Abdul-Bahá dengan ringkas menggambarkan Syith sebagai salah seorang "anak Adam". Baháulláh menyamakan Idris dengan Hermes Trismegistus dalam sebuah loh. Walau bagaimanapun, beliau tidak menamakan Idris sebagai nabi Sabiin dengan khusus. Kadangkala dirujuk sebagai *Sabean*, kumpulan agama ini telah disebut dalam agama Baha'i selain agama-agama sebelumnya. Dalam penulisan Baha"i, `Abdu’l-Bahá’ mengaitkan kaum Sabean mungkin sumber kepada beberapa asas sains logik.

### Sarjana moden
 membezakan antara *pseudo-Sabian*, "Sabiin semu", jahiliah Harran dengan Sabiin sebenar yang beliau kenal pasti sebagai orang Arab rawa di Iraq. Khalifah al-Ma'mun memerintah orang jahiliah Harran memilih agama yang diiktiraf, menjadi Islam, atau mati. Mereka kemudiannya memanggil diri mereka Sabiin. Chwolson juga mengaitkan Elkasait dengan Manikean dan dengan Essen.

Penganut Kristian Syria, Nicolas Siouffi, kemudiannya Naib Konsul Perancis di Mosul, mendakwa telah mengenal pasti 4,000&nbsp;Sabiin dalam populasi Manda. Karya Siouffi diterima baik oleh ahli teosofi G.R.S.&nbsp;Mead, tetapi sarjana mengkritik anggaran dan kajian tersebut.

A.H.&nbsp;Layard menyebut dalam diari perjalanannya bertemu dengan "tukang perak pengembara" yang merupakan seorang "Sabiin atau Kristian St.&nbsp;Yohanes". Beliau menganggarkan sekitar 300~400&nbsp;keluarga tinggal di Shushtar dan Basra pada masa itu. Beliau juga menyebut Sabiin (dieja oleh Layard sebagai *Sabaeans*) ditindas oleh pihak berkuasa Turki dan Parsi.

Gavin Maxwell semasa mengembara dengan penjelajah Wilfred Thesiger di rawa selatan Iraq mencatat dalam diarinya bahawa Sabiin ialah "Ahli Kitab". Arab rawa memanggil mereka "Subbi". Mereka mempunyai tulisan dan amalan agama sendiri. Beliau menganggarkan jumlah mereka "mungkin sepuluh ribu". Mereka berpakaian seperti orang Ahli Sunah. Mereka hanya tinggal berhampiran air rawa yang bergerak (bukan bergenang). Pada pertengahan 1950-an, mereka dianggap tukang-tukang mahir di kawasan itu yang orang lain rujuk untuk kerja-kerja logam. Di luar Iraq, kerja paling terkenal mereka ialah kerja perak.

J.&nbsp;Hämeen-Anttila (2002, 2006) memperhatikan bahawa di kawasan rawa Selatan Iraq, masih terdapat tradisi agama Mandaisme, dan bahawa terdapat satu lagi pusat jahiliah, atau "Sabiin", dalam dunia Islam abad ke-10 berpusat di sekitar Harran. Sabiin jahiliah ini disebut dalam korpus Nabatea oleh Ibnu Wahshiyya.

## Sabiin jahiliah
Antara pelbagai kumpulan agama yang pada abad ke-9 dan ke-10 dianggapkan Sabiin yang disebut dalam al-Quran, sekurang-kurangnya dua kumpulan adalah pagan. Selain itu, kedua-duanya nampaknya terlibat dalam sejenis penyembahan bintang.

### Sabiin Harran
Yang jauh lebih terkenal ialah Sabiin Harran, penganut agama politeistik Semitik yang dipengaruhi agama Yunani yang berjaya bertahan semasa awal zaman Islam di sebuah kota Mesopotamia Hulu, Harran. Mereka digambarkan oleh penulis hesiografi Kristian Syria sebagai penyembah bintang. Kebanyakan sarjana dan bangsawan yang bekerja untuk dinasti Abbasiyah dan Buwaihi di Baghdad semasa abad ke-19 – ke-11 yang dikenali sebagai "Sabiin" adalah sama ada ahli agama Harran ini atau keturunan ahli sedemikian, dengan yang paling terkenal ialah ahli astronomi dan matematik Harran, Thabit bin Qurrah (meninggal 901) dan al-Battani (meninggal 929). Terdapat beberapa spekulasi sama ada keluarga Sabiin ini di Baghdad, yang padanya secara tidak langsung kebanyakan maklumat kita bergantung, mungkin mengamalkan jenis agama Harran asal yang berbeza dan lebih berilhamkan falsafah. Apapun, selain mengandungi kesan-kesan agama Babylon dan Helenistik, dan bahawa tempat penting dipegang oleh planet (yang padanya korban dibuat), sedikit sahaja yang diketahui tentang Sabiinisme Harran. Mereka telah digambarkan oleh sarjana sebagai (neo)-Platonis, Hermetisis, atau Gnostik, tetapi tiada bukti kukuh untuk sebarang label ini.

### Sabiin Mesopotamia Hilir
Selain Sabiin Harran, terdapat juga pelbagai kumpulan agama yang tinggal di Rawa Mesopotamia yang dipanggil "Sabiin Rawa" (Arab: ). Walaupun nama ini sering difahami sebagai rujukan kepada kaum Manda, sebenarnya terdapat sekurang-kurangnya satu kumpulan agama lain yang tinggal di kawasan rawa selatan Iraq. Kumpulan ini dahulu masih mengamalkan agama Babylon politeistik atau serupa, dengan dewa-dewa Mesopotamia disembah dalam bentuk planet dan bintang sejak zaman purba. Menurut Ibnu al-Nadim, satu-satunya sumber kita untuk golongan ini yang dikira antara "Sabiin Rawa", mereka "mengikuti ajaran orang Aram purba [] dan menyembah bintang". Walau bagaimanapun, terdapat juga korpus teks besar oleh Ibnu Wahshiyya (meninggal s. 930), yang paling terkenal ialah *[[Pertanian Nabatea]]*, yang menerangkan panjang lebar tentang adat dan kepercayaan—banyak daripadanya kembali kepada model Mespotamia—Sabiin Iraq yang tinggal di Sawād.

## Sabiin kini

Hari ini di Iraq dan Iran, Sabiin adalah mereka yang mendakwa mengikuti ajaran Nabi Yahya. Mereka Sabiin Mandaisme. Mereka sering terdedah kepada keganasan sejak Iraq diserang pada tahun 2003 dan berjumlah kurang daripada 5,000 orang di Iraq pada tahun 2007. Sebelum pencerobohan tersebut, orang Manda paling padat di Amarah, Nasiriyah dan Basra. Selain wilayah-wilayah selatan ini dan Ahvaz di Iran, sebilangan besar orang Manda ditemui di Baghdad, di mana mereka dapat mengakses Sungai Dajlah. Kini, mereka kebanyakannya tinggal di sekitar Baghdad, di mana para pendeta tinggi yang menjalankan upacara dan pembaptisan tinggal. Sesetengahnya telah berpindah dari Baghdad ke Kurdistan di tempat yang lebih selamat.

## Nota

## Rujukan

### Sumber
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  [reprinted in ]
* 
* 
* 
* 
*