Brunei

**Negara Brunei Darussalam** () atau **Negara Brunei, Rumah Yang Aman** (Bahasa Melayu) atau **Brunei**., ***Brunei Darussalam*** atau ***Nation of Brunei, the Abode of Peace*** (Bahasa Inggeris) ialah sebuah negara kecil yang kaya dengan sumber minyak dan gas yang terletak di sebelah utara pulau Borneo. Brunei dikelilingi Malaysia dengan dua bahagian Brunei dipisahkan di daratan oleh Malaysia iaitu Bahagian Limbang. Nama **Borneo** diambil berdasarkan nama negara ini. Ini adalah disebabkan pada zaman dahulu, Brunei mempunyai pengaruh dan kuasa yang kuat di pulau Borneo dan juga sebahagian daripada gugusan kepulauan Filipina.

** Brunei **, atau ***Brunei Darussalam***, Rumah Yang Aman*' ([[Bahasa Melayu]]) ialah sebuah negara kecil yang kaya dengan sumber [[minyak]] dan [[gas]] yang terletak di sebelah [[utara]] pulau [[Borneo]].
Para pengkaji sejarah telah mempercayai bahawa terdapatnya sebuah kerajaan lain sebelum tertubuhnya [[Sultan Brunei|Kesultanan Melayu Brunei]] kini, yang digelar [[orang Cina]] sebagai [[Po-ni]]. Catatan orang Cina dan [[orang Arab]] menunjukkan bahawa kerajaan perdagangan kuno ini wujud di muara [[Sungai Brunei]] seawal [[abad ke-7]] atau [[Abad ke-8|ke-8]]. Kerajaan awal ini pernah ditakluk empayar [[Srivijaya]] yang berpusat di [[Sumatra]] pada awal abad ke-sembilan [[Masihi]] dan seterusnya menguasai [[Borneo]] utara dan gugusan kepulauan [[Filipina]]. Kerajaan ini juga pernah dijajah [[Empayar Majapahit]] yang berpusat di pulau [[Pulau Jawa|Jawa]] tetapi berjaya membebaskan dirinya dan kembali sebagai sebuah negera yang penting.
Brunei merupakan negara kedua tertinggi bagi [[Indeks Pembangunan Manusia]] (HDI) dalam kalangan negara [[Asia Tenggara]] selepas [[Singapura]] dan dikelaskan sebagai [[negara maju]]. Menurut [[Tabung Kewangan Antarabangsa]] (IMF), Brunei berada di tempat ke-4 bagi [[Keluaran Dalam Negara Kasar|keluaran dalam negara kasar]] dunia per kapita dalam [[pariti kuasa beli|pariti kuasa beli.]]

== Sejarah ==





Empayar Brunei melalui zaman kegemilangannya pada [[abad ke-15]] hingga [[abad ke-18]], sewaktu ia memperluaskan kekuasaannya ke seluruh pulau Borneo dan ke Filipina di sebelah utaranya.

Brunei mencapai kemuncak kekuasaannya pada zaman pemerintahan Sultannya yang kelima iaitu [[Sultan Bolkiah]] (1485 - 1524), yang terkenal disebabkan pengembaraan baginda di laut, malah pernah seketika menakluki [[Manila]]; dan pada zaman pemerintahan sultan yang kesepuluh, [[Sultan Muhammad Hasan]] (سلطان محمد حسن) (TM 1582 - 1598), yang membangunkan susun atur adat istiadat kerajaan dan istana yang masih kekal hingga ke hari ini.  

Selepas zaman Sultan Hassan, Brunei memasuki zaman kejatuhan berpunca dari pergolakan dalaman disebabkan perebutan kuasa antara waris diraja dan juga disebabkan timbulnya pengaruh kuasa penjajah [[Eropah]] di rantau sebelah sini yang telah menggugat corak perdagangan tradisi serta memusnahkan asas ekonomi Brunei dan kesultanan [[Asia Tenggara]] yang lain. 

Pada tahun [[1839]], pengembara [[Inggeris]] bernama [[James Brooke]] tiba di Borneo dan membantu Sultan menundukkan sebuah pemberontakan. Sebagai balasan, beliau dilantik menjadi gabenor dan kemudiannya "[[Rajah]]" [[Sarawak]] (سراوق) di [[barat laut]] Borneo sebelum meluaskan kawasan di bawah pemerintahannya.

Pada masa yang sama, [[Syarikat Borneo Utara British]] (SBUB) sedang meluaskan penguasaannya di [[timur laut]] Borneo. Pada tahun [[1888]], Brunei menjadi sebuah negeri di bawah [[Negeri naungan British|perlindungan]] kerajaan [[Empayar British|British]] dengan mengekalkan kedaulatan dalam negerinya tetapi hal ehwal luar negara di bawah kawalan British. Pada tahun [[1906]], Brunei menerima suatu lagi langkah perluasan kuasa [[British]] apabila kuasa eksekutif dipindahkan kepada seorang [[residen British]] yang menasihati baginda Sultan dalam semua perkara kecuali yang bersangkut-paut dengan adat istiadat tempatan dan agama.

Pada tahun [[1959]], Brunei mengisytiharkan kerajaan baru yang berkuasa memerintah kecuali dalam isu hubungan luar, keamanan dan pertahanan dimana isu-isu ini menjadi tanggungjawab British. Percubaan untuk membentuk sebuah badan perundangan pada tahun [[1962]] terpaksa dilupakan kerana berlaku pemberontakan oleh parti pembangkang iaitu [[Parti Rakyat Brunei]] dan dengan bantuan British, pemberontakan ini berjaya dibanteras. Manakala pada akhir 1950 dan awal 1960, kerajaan Brunei ketika itu menolak cadangan (walaupun pada awalnya menunjukkan minat) untuk bergabung dengan [[Singapura]], [[Sabah]], [[Sarawak]] dan [[Tanah Melayu]] untuk membentuk [[persekutuan]] [[Malaysia]] dan akhirnya Sultan Brunei ketika itu bercadang untuk membentuk sebuah negara yang merdeka.

Pada tahun [[1967]], [[Sultan Haji Omar Ali Saifuddin III|Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien]] telah turun dari takhta dan melantik anakanda sulung baginda, [[Hassanal Bolkiah|Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah]], menjadi Sultan Brunei ke-29. Baginda juga berkenan menjadi Menteri Pertahanan setelah Brunei mencapai kemerdekaan penuh dengan gelaran [[Paduka Seri Begawan Sultan]]. Pada tahun [[1970]], pusat pemerintahan negeri Bandar Brunei atau [[Brunei Town]] telah diubah namanya menjadi [[Bandar Seri Begawan]] untuk mengenang jasa baginda. Baginda layu pada tahun [[1986]].

Pada [[4 Januari]] [[1979]], Brunei dan [[United Kingdom]] telah menandatangani [[Perjanjian Kerjasama dan Persahabatan]]. Pada [[1 Januari]] [[1984]], Negara Brunei Darussalam telah berjaya mencapai kemerdekaan sepenuhnya.

== Politik dan kerajaan ==



Brunei merupakan sebuah negara yang menjalankan sistem pemerintahan [[mutlak]] dan mengamalkan sistem [[undang-undang]] [[Undang-undang Inggeris|Inggeris]] walaupun undang-undang [[syariah]] [[Islam]] menggantikan undang-undang itu dalam beberapa perkara dan kes. Sistem politik di Brunei ditetapkan oleh perlembagaan dan berdasarkan konsep [[Melayu Islam Beraja]]. [[Hassanal Bolkiah]] yang [[Senarai Sultan Brunei|gelarannya dalam wangsa]] sejak [[abad ke-15]] ialah ketua negara serta ketua kerajaan Brunei pada masa kini. Baginda dinasihati oleh beberapa majlis dan sebuah kabinet [[menteri]], walaupun baginda secara berkesan merupakan pemerintah tertinggi. September 2004, Sultan Brunei mengadakan persidangan Ke 1 [[Parlimen]] sejak kemerdekaan pada tahun [[1984]]. Parlimen ini tidak mempunyai kuasa selain daripada menasihati sultan disebabkan oleh pemerintahan mutlak oleh Sultan. Brunei ialah salah satu daripada negara yang paling stabil dari segi [[politik di Asia]]. Brunei seperti sesetengah negara yang lain juga menuntut beberapa kawasan tuntutan seperti wilayah di [[Sarawak]] iaitu [[Limbang]] dan kawasan [[Kepulauan Spratly]] yang dipertikaikan. Banyak pulau kecil yang terletak di antara Brunei dan [[Labuan]] termasuk [[Pulau Kuraman]] telah dipertikaikan oleh Brunei dan [[Malaysia]]. Walau bagaimanapun, pulau-pulau ini diakui sebagai sebahagian daripada Malaysia di peringkat antarabangsa.

== Media massa ==
[[Media]] di Brunei sangat memihak kepada kerajaan. Negara ini juga mendapat status "Negara Tidak Bebas" oleh sebuah organisasi antarabangsa iaitu [[Freedom House]]. Kritikan kepada kerajaan oleh pihak akhbar juga amat jarang. Kerajaan Brunei juga memiliki dan mengendali beberapa buah saluran [[radio]] dan [[televisyen]] dengan pengenalan TV digital yang menggunakan DVB-T2.  
=== Televisyen dan radio ===
*Antara saluran televisyen yang dimiliki oleh pihak kerajaan Brunei ialah:
**[[RTB Perdana]] (ر.تي.بي. ڤردان)
**[[RTB Aneka]] (ر.تي.بي. انيكا)
**[[RTB Sukmaindera]] (ر.تي.بي. سوكمايندرا)
*Pihak kerajaan Brunei juga mengendalikan lima stesen [[radio]] iaitu:
**Nasional FM (.نسيوڽل ف.م)
**Pilihan FM (.ڤيليهن ف.م)
**Pelangi FM (.ڤلاڠي ف.م)
**Harmoni FM (.هرموني ف.م)
**Nur Islam FM (.‍‍‍‍‍‍نور اسلام ‌‌ف.م)
Sebuah syarikat penyiaran swasta dari [[Malaysia]], [[Astro (televisyen satelit)|ASTRO]] dengan usahasama sebuah syarikat dari Brunei, [[Kristal-Astro|Kristal Sdn Bhd]] telah menyediakan perkhidmatan televisyen kabel (TV Kabel) berbayar dan radio di negara itu yang dikenali sebagai [[Kristal-Astro]] dan Kristal FM.
=== Akhbar ===
Sebuah syarikat penerbitan dan percetakan iaitu *Brunei Press Sdn. Bhd.* telah ditubuhkan pada [[1953]] setelah mendapat kebenaran kerajaan. Syarikat ini menerbitkan akhbar [[bahasa Inggeris|berbahasa Inggeris]] pertama negara itu iaitu *Borneo Bulletin*. Pada awalnya, akhbar itu diterbitkan setiap minggu. Pada tahun [[1990]], akhbar itu telah diterbitkan setiap hari dan menjadi sumber utama maklumat tentang hal ehwal tempatan dan luar negara. Selain *Borneo Bulletin*, terdapat juga akhbar *Media Permata* yang merupakan akhbar tempatan [[bahasa Melayu|berbahasa Melayu]] yang diterbitkan pada setiap hari. *Brunei Times*, sebuah akhbar bebas dalam [[bahasa Inggeris]] juga telah diterbitkan oleh syarikat *Brunei Times Sdn. Bhd.*, syarikat milik sekumpulan ahli perniagaan terkemuka di Brunei.

== Pembahagian Pentadbiran == 


Pentadbiran Daerah di Brunei dibahagikan kepada empat buah negeri dan 40 daerah: mukim.

Daerah-daerah Brunei dibahagikan lagi kepada 40 buah mukim.

Mukim-mukim yang lain ialah mukim [[Mukim Sengkurong|Sengkurong]], [[Mukim Tamoi|Tamoi]], [[Mukim Kampong Peramu|Kampong Peramu]], [[Mukim Bukit Sawat|Bukit Sawat]], [[Mukim Sukang|Sukang]], [[Mukim Keriam|Keriam]], [[Mukim Ukong|Ukong]] dan [[Mukim Lamunin|Lamunin]].

== Geografi ==


Brunei dikelilingi oleh negara Malaysia di bahagian [[selatan]], [[barat]] dan [[timur]]nya serta [[Laut China Selatan]] di [[utara]] dan [[Teluk Brunei]] di bahagian [[timur laut]]. Brunei terdiri daripada dua bahagian yang dipisahkan oleh negeri [[Sarawak]], [[Malaysia]] dengan keluasan 5765 kilometer persegi (2226 batu persegi). Bahagian barat negara Brunei terdiri daripada [[Daerah Belait|Belait]], [[Daerah Tutong|Tutong]] dan [[Daerah Brunei Muara|Brunei Muara]] serta [[Daerah Temburong|Temburong]] di bahagian timur. Garis pantai di Brunei ialah sepanjang 161 kilometer (100 batu) dan berkongsi 381 kilometer (237 batu) garis sempadan dengan Malaysia. Keluasan kawasan perairan di [[Laut China Selatan]] pula ialah 500 kilometer persegi (193 batu persegi) dan 200 batu nautika bagi kawasan [[zon ekonomi eksklusif]].

Kawasan [[Panaga]] yang terletak di daerah Belait merupakan kediaman kepada sebilangan besar rakyat asing disebabkan oleh kemudahan perumahan dan rekreasi di [[Shell|Shell Belanda Diraja]] dan Tentera British. Kelab Panaga yang terkenal terletak di sini.

Kebanyakkan kawasan di Brunei terdiri daripada [[hutan hujan|hutan hujan tropika tanah rendah]] yang memenuhi kebanyakkan kawasan di pulau [[Borneo]]. Tetapi, terdapat juga kawasan [[hutan gunung]] terutamanya di bahagian timur Brunei (Temburong). Iklim Brunei ialah jenis [[khatulistiwa]] iaitu iklim yang mempunyai suhu dan kelembapan yang tinggi serta taburan sinaran matahari dan hujan lebat pada sepanjang tahun. Purata suhunya ialah kira-kira 26.1&nbsp;°C (79.0&nbsp;°F). Pada bulan [[April]] hingga [[Mei]] purata suhunya sedikit rendah iaitu 24.7&nbsp;°C (76.5&nbsp;°F) dan pada bulan [[Oktober]] hingga [[Disember]] pula menunjukkan sedikit peningkatan purata suhunya iaitu 23.8&nbsp;°C (74.8&nbsp;°F).



== Ekonomi ==

[[Sistem ekonomi|Ekonomi]] kecil yang kaya ini adalah suatu campuran [[keusahawanan]] dalam negeri dan asing, kawalan kerajaan, [[kebajikan masyarakat|kebajikan]], serta tradisi kampung. Pengeluran [[Petroleum|minyak mentah]] dan [[gas asli]] membentuk hampir separuh daripada [[Keluaran Dalam Negara Kasar]] (KDNK) negara Brunei. Pendapatan yang cukup besar daripada pelaburan luar negeri menambah pendapatan daripada pengeluaran dalam negeri. Kerajaan membekalkan semua perkhidmatan [[perubatan]] dan memberikan subsidi [[beras]] dan isi rumah. Pemimpin-pemimpin Brunei berasa bimbang bahawa persepaduan dengan ekonomi dunia yang semakin bertambah akan menjejaskan [[perpaduan sosial]] dalaman, walaupun Brunei telah memainkan peranan yang lebih ketara dengan menjadi [[pengerusi]] forum [[Kerjasama Ekonomi Asia Pasifik|APEC]] pada tahun 2000. Rancangan-rancangan yang dinyatakan untuk masa hadapan termasuk peningkatan kemahiran tenaga [[Buruh (ekonomi)|buruh]], pengurangan [[pengangguran]], pengukuhan sektor-sektor [[perbankan]] and [[pelancongan]], serta secara umumnya, peluasan lagi asas ekonominya. [[Syarikat Penerbangan Diraja Brunei]] yang merupakan syarikat penerbangan negara sedang berusaha menjadikan Brunei sebagai [[lapangan terbang|pusat]] untuk perjalanan antarabangsa antara [[United Kingdom]] dan [[Australia]]. Syarikat ini juga mempunyai perkhidmatan ke destinasi-destinasi Asia yang utama.

== Demografi ==

Jumlah penduduk Brunei adalah seramai 411,900 dimana 75% penduduk tinggal di kawasan bandar (urban) dan 97% daripada jumlah penduduknya tinggal di bahagian barat yang lebih besar dengan hanya kira-kira 10,000 (3%) orang tinggal di daerah [[Daerah Temburong|Temburong]] iaitu di bahagian timur. Daripada bilangan ini, lebih kurang 46,000 orang tinggal di ibu negara [[Bandar Seri Begawan]].

=== Bangsa ===
Berdasarkan Lembaga Perlembagaan Negara Brunei Darussalam yang bermula pada tahun 1984, [[etnik]] Negara Brunei Darussalam terdiri daripada [[puak]] atau [[rumpun jati]] secara rasmi di bawah pendaftaran kebangsaan iaitu etnik [[Orang Brunei|Melayu Brunei]], [[Kedayan]], [[Tutong]], [[Dusun (kaum)|Dusun]], [[Belait]], [[Lun Bawang|Murut]] dan [[Bisaya]].

Walau bagaimanapun, penduduk tetap Brunei Darussalam juga terdiri daripada berbilang bangsa seperti bangsa [[Inggeris]], [[Orang Cina ]], [[India]] serta kaum etnik majoriti dari [[Sarawak]] dan [[Sabah]], [[Malaysia]] seperti [[Iban]] dan Kadazan. Terdapat juga golongan [[ekspatriat]] di Brunei yang besar jumlahnya dengan kebanyakannya warganegara [[British]] serta [[Australia]].

Berikut merupakan peratus jumlah penduduk mengikut etnik di Brunei:
* [[Orang Brunei|Melayu]]: 67.4% 
* [[Cina]]: 9.6%
* Lain-lain: 23% (anggaran pada tahun 2021)

=== Agama ===


[[Islam]] ialah [[agama]] rasmi Brunei yang meliputi 82.1% daripada jumlah penduduk Brunei dan Sultan Brunei merupakan ketua agama negara itu. Agama-agama lain yang dianuti termasuk [[Kristian]] (8.7%), [[Buddha]] (dianuti oleh kaum [[Cina]]) serta kepercayaan [[animisme]] (dengan jumlah yang amat kecil iaitu kira-kira 4.7%).

=== Bahasa ===

[[Bahasa Melayu]] merupakan bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan di negara ini. Bahasa Melayu yang digunakan di Brunei adalah berbeza daripada negara [[Nusantara]] yang lain kerana penduduk Brunei menggunakan [[Bahasa Melayu Brunei|loghat Melayu Brunei]] sebagai alat pertuturan dan perbualan. [[Bahasa Cina]], [[Bahasa Arab]] dan juga [[Bahasa Inggeris]] turut dipertuturkan. Bahasa kaum [[pribumi]] yang turut digunakan ialah [[Bahasa Iban]], [[Bahasa Lun Bawang|Bahasa Murut]], [[Kedayan|Bahasa Kedayan]], [[Belait|Bahasa Belait]], [[Bisaya|Bahasa Bisaya]], [[Bahasa Tutong]] dan [[Bahasa Dusun]]. Bahasa Inggeris juga dipertuturkan secara meluas dan dipelajari dalam institusi pendidikan.

== Kebudayaan dan warisan ==


Budaya Melayu Brunei seakan sama dengan budaya [[Melayu]] di [[Semenanjung Malaysia]] dengan pengaruh kuat daripada [[Hindu]] dan [[Islam]] tetapi kelihatan lebih konservatif berbanding di [[Malaysia]]. Budaya ini berasal daripada Dunia Melayu Lama yang merangkumi [[Kepulauan Melayu]] (Alam Melayu) dan ini berpunca daripada apa yang dikenali sebagai Tamadun Melayu. Walaupun budaya Brunei dipengaruhi oleh Hindu, Islam, [[animisme]] dan Barat tetapi pengaruh Islam adalah lebih kuat kerana telah tertanam lama dalam budaya Brunei sehingga menjadi cara hidup serta ideologi dan falsafah negara. Brunei mempunyai falsafah Melayu Islam Beraja (MIB). 

=== Pengharaman alkohol ===
Sebagai sebuah negara [[Islam]] dan mengamalkan hukum [[syariat Islam|syariah]], jualan dan penggunaan alkohol adalah diharamkan tetapi orang luar dan bukan Islam dibenarkan membawa 12 tin [[bir]] dan dua botol *spirit'' setiap kali mereka masuk ke negara ini. Selepas pengenalan larangan pada awal 1990an, semua pub dan kelab malam dipaksa tutup.

### Kesenian
Seni disenaraikan di Brunei terdiri daripada pelbagai jenis cabang termasuk:
# Puisi, seperti pantun, sajak, syair dan sebagainya
# Sastera dan bahasa, seperti koleksi buku-buku novel, sejarah, peribahasa, perambahan Brunei, bidalan, hikayat dan sebagainya
# Muzik tradisional, termasuklah iramanya, rentaknya dan alat-alatnya yang tertentu 
# Lagu-lagu asli dan lagu-lagu rakyat, seperti Samalindang
# Tarian tradisional dan teater, seperti zapin, joget, alai sekap, adai-adai dan sebagainya
# Lukisan
# Kraftangan, seperti menenun kain jong-sarat dan menganyam seperti membuat bakul seperti tekiding
# Memburis perahu, seperti perahu tambang
# Pertukangan tangan, seperti emas dan perak untuk barang perhiasan
# Senjata seperti keris
# Pakaian, perhiasaan dan kustom negara, seperti pakaian etnik negara
# Seni mempertahankan diri, seperti pencak silat
# Pantang larang
# Adat, seperti adat perkahwinan
# Adat-istiadat negara
# Makan sirih pinang.

## Lihat juga
* Tentera Laut Diraja Brunei
* Polis Diraja Brunei
* Dolar Brunei
* Akhbar Brunei
* Istana Nurul Iman (Istana Sultan)

## Rujukan

## Pautan luar

*  Laman web rasmi Kerajaan Brunei
*  Sejarah Brunei
*   Laman rasmi Pejabat Perdana Menteri
*   Laman rasmi Brunei