open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24 Jun

**24 Jun** merupakan hari ke-175 (hari ke-176 dalam tahun lompat) dalam takwim Gregorius. Tinggal 190 hari sebelum memasuki tahun selepasnya.

Hari ini juga merupakan:
* Hari Perang Carabobo di Venezuela (1821)
* Hari Kebangsaan (Hari Santo Jean-Baptiste) di Quebec, Kanada.
* Hari Perayaan John Pembaptis (Kristian).

## Peristiwa

* 1128 - Afonso I dari Portugal bertempur dalam Pertempuran São Mamede, langkah pertama dalam mencapai kemerdekaan Portugal dari Galicia.
* 1314 - Scotland mencapai semula kemerdekaan selepas angkatan tentera yang diketuai Robert si Bruce menewaskan Edward II dari England dalam Pertempuran Bannockburn *(gambar)*.
* 1440 - Kolej Eton di Berkshire, England diasaskan oleh Raja Henry VI untuk memberikan pendidikan percuma kepada pelajar-pelajar miskin yang akan melanjutkan pendidikan ke King's College, Cambridge.
* 1535 - Negara Anabaptis Münster ditakluk dan kemudian dibubarkan.
* 1597 - Pelayaran Belanda pertama ke Hindia Timur tiba di Bantam, Jawa.
* 1622 - Perang Belanda-Portugal: Angkatan kecil Portugis menangkis serangan Belanda, satu-satunya pertembungan ketenteraan antara dua kuasa Eropah di tanah besar China.
* 1812 - Perang Napoleon: *[[Grande Armée]]* Perancis menyeberangi Sungai Neman, memulakan menyerang Rusia.
* 1859 – Pertempuran Solferino berlaku di mana Sardinia bersama Perancis menentang Austria di Solferino, utara Itali.
* 1880 - "O Canada", kini lagu kebangsaan Kanada, mula dinyanyikan sempena jamuan Hari Santo-Jean-Baptiste di Bandar Raya Quebec, Quebec.
* 1947 - Laporan meluas pertama melihat UFO di Amerika Syarikat: Kenneth Arnold ternampak sembilan ceper berkilau dalam bentuk piring yang terbang berhampiran Gunung Berapi Rainier, Washington.
* 1948 - Perang Dingin: Kesatuan Soviet menyekat laluan ke sektor Amerika Syarikat, British dan Perancis di Berlin, Jerman.
* 1982 - Penerbangan 9 British Airways terbang ke dalam awan abu gunung berapi daripada letusan Gunung Galunggung, Indonesia, menyebabkan keempat-empat enjinnya mati.
* 1989 – Jiang Zemin menggantikan Zhao Ziyang sebagai Setiausaha Am Parti Komunis China setelah berlakunya bantahan besar-besaran di Dataran Tiananmen pada tahun itu.
* 2009 - Satu letupan bom mengorbankan 69 orang dan mencederakan lebih 150 lagi di kawasan bandar Sadr Baghdad.
* 2010 - 12 orang terbunuh semasa melintas landasan kereta api di sebuah stesen di Barcelona, Sepanyol.
* 2010 - Julia Gillard menjadi perdana menteri wanita Australia pertama selepas menewaskan Kevin Rudd dalam pemilihan parti memimpin Parti Buruh.

## Kelahiran
* 1987 - Lionel Messi, pemain bola sepak FC Barcelona

## Kematian
* 1908 - Grover Cleveland, Presiden Amerika Syarikat ke-22
* 2018 - Harry Moekti, penyanyi, pelakon, dan pendakwah Indonesia
Stesen MRT Taman Tun Dr Ismail

**Stesen MRT Taman Tun Dr Ismail** (atau **Stesen MRT TTDI Deloitte** atas sebab penajaan) ialah stesen transit aliran massa (MRT) di Damansara, Kuala Lumpur, Malaysia. Stesen ini adalah salah satu stesen dalam Laluan Sungai Buloh-Kajang. Stesen ini dinamakan sempena kawasan perumahan Taman Tun Dr Ismail yang terletak di utara stesen. Stesen ini dibuka pada 16 Disember 2016 di bawah pembukaan Fasa 1 laluan ini.

## Ciri-ciri stesen
### Lokasi
Stesen ini terletak di sepanjang Jalan Damansara di Taman Tun Dr Ismail, Kuala Lumpur, Malaysia. Di barat laut stesen terletaknya Menara Glomac dan Damansara Kim manakala di utara stesen terletaknya PrimaNora Medical Centre. Juga terletak berhampiran stesen adalah Menara LGB TTDI, Plaza VADS, pusat membeli-belah Glo Damansara, Glomac Damansara Residences, Kiara Green Townhouses, The Greens Condo TTDI, Pasar Besar TTDI, Hospital KPJ Damansara, Kubur Islam Bukit Kiara, SS 20 Petaling Jaya dan Taman Rimba Kiara.

### Pelan stesen

Stesen ini adalah stesen bertingkat dengan tiga tingkat: aras tanah, aras legar dan aras platform. Stesen ini mempunyai dua platform sisi di atas ruang legar untuk perkhidmatan Laluan Sungai Buloh-Kajang. Terdapat kemudahan bagi Orang Kurang Upaya (OKU) seperti tanjakan, blok sentuh di lantai, tandas mesra OKU, butang lif rendah untuk pengguna kerusi roda, braille di butang lif dan kaunter rendah untuk pengguna kerusi roda.

### Pintu stesen
Terdapat dua pintu masuk dan keluar stesen di Stesen MRT Taman Tun Dr Ismail iaitu Pintu A dan Pintu B. Masing-masing terletak di lokasi yang berbeza dan mempunyai kemudahan mesra bagi pengguna OKU, lif, eskalator dan tangga yang menuju ke aras legar stesen. Perkhidmatan bas pengantara beroperasi sepenuhnya di Pintu A dan Pintu B. Kedudukan Pintu A stesen terletak di barat stesen berdekatan dengan pangsapuri TTDI Ascencia dan Menara Glomac manakala Pintu B pula, terletak di timur stesen berdekatan dengan bangunan komersial Jalan Wan Kadir 3 dan kondominium The Plaza TTDI.

## Sambungan
### Perkhidmatan bas
Bas Pengantara MRT ulang alik yang dimiliki oleh Rapid KL berkhidmat di Stesen MRT Surian. Terdapat dua laluan yang telah direkacipta iaitu, laluan T813 (MRT Taman Tun Dr Ismail–Damansara Jaya) dan T814 (MRT Taman Tun Dr Ismail-Taman Tun Dr Ismail). Kekerapan bas pengantara MRT ialah di antara 10 minit hingga 15 minit. Laluan bas ini dibuka selaras dengan pembukaan Fasa 1 Laluan Kajang pada Disember 2016.

## Galeri

File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Entrance A 5.jpg|Pintu A stesen di atas Jalan Damansara.Entrance A to the station above Jalan Damansara.
File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Entrance A 3.jpg|Sambungan ke Glo Damansara.
File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Entrance B 2.jpg|Pintu B di Jalan Wan Kadir 4.
File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Entrance B 3.jpg|Pintu B stesen.
File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Entrance B 4.jpg|Pintu B di aras legar.
File:SBK Line Taman Tun Dr Ismail Feeder Bus Stop 1.jpg|Bas pengantara di Pintu A.


## Rujukan
Bursa Saham Filipina

**The Philippine Stock Exchange, Inc.** (; ) ialah bursa saham negara Filipina. Pertukaran itu diwujudkan pada 1992 dari penggabungan Bursa Saham Manila dan Bursa Saham Makati. Termasuk borang sebelumnya, pertukaran telah beroperasi sejak tahun 1927.

Indeks utama PSE ialah Indeks Komposit PSE (PSEi) yang terdiri daripada tiga puluh (30) syarikat tersenarai. Pemilihan syarikat dalam PSEi ialah berdasarkan kriteria tertentu. Terdapat juga enam indeks berasaskan sektor tambahan. PSE diawasi oleh 15 ahli Lembaga Pengarah, dipengerusikan oleh José T. Pardo.

## Rujukan

## Pautan luar
* Philippine Stock Exchange
* PSE Academy
Hessischer Rundfunk

**Hessischer Rundfunk** (**hr**) ialah penyiar awam untuk negeri Hesse di Jerman. Ibupejabat utama hr terletak di Frankfurt am Main; ia merupakan penyiar anggota ARD.

## Studio
Studio radio dan televisyen utama untuk jam terletak di Broadcasting House Dornbusch, Bertramstraße 8, Frankfurt am Main. Terdapat studio radio dan televisyen tambahan di Kassel dan Wiesbaden, dan studio radio tambahan di Darmstadt, Fulda dan Gießen. hr juga mempunyai pejabat di Berlin, Eltville, Erbach, Limburg an der Lahn dan Marburg. Pada tahun 2000, jam itu membuka studio di tingkat ke-53 Menara Utama di pusat bandar Frankfurt. HR juga bertanggungjawab untuk ARD Studios di Madrid dan Prague.

## Kewangan
Yuran perlesenan kini € 17.50 sebulan. Sejak tahun 2013, jumlah ini perlu dibayar oleh setiap isi rumah, walaupun tidak ada penerima radio atau TV yang hadir. Yuran dikutip oleh Beitragsservice von ARD, ZDF und Deutschlandradio.

## Pemancar

* Pemancar untuk VHF dan TV pada "Hohen Meißner"
* Pemancar untuk VHF dan TV di Großen Feldberg
* Pemancar untuk VHF dan TV pada pemancar Rimberg
* Pemancar untuk VHF dan TV di Sackpfeife di Biedenkopf
* Pemancar untuk VHF dan TV di Würzberg
* Pemancar untuk VHF dan TV di Essigberg di Habichtswald
* Pemancar untuk VHF dan TV di Marburg
* Pemancar untuk VHF dan TV di Hardberg

### Pemancar Internet
Setiap enam saluran radio hr telah didapati melalui penstriman dalam talian.

## Rujukan

## Pautan luar

*
Mitteldeutscher Rundfunk

**Mitteldeutscher Rundfunk** (Penyiaran Jerman Tengah, MDR) adalah penyiar awam untuk negara-negara persekutuan Thuringia, Saxony dan Saxony-Anhalt. Ditubuhkan pada Januari 1991, ibu pejabatnya berada di Leipzig, dengan studio-studio serantau di Dresden, Erfurt dan Magdeburg. MDR ialah ahli konsortium penyiar awam ARD di Jerman.

MDR menyiarkan saluran televisyennya sendiri ke tiga negara yang berfungsi dan juga menyumbang pengaturcaraan ke saluran TV Jerman pertama (Das Erste), dan menyiarkan sejumlah saluran radio.

## Studio dan kakitangan

MDR mempunyai kira-kira 2000 pekerja. Studio televisyen utama berada di Leipzig, dan studio radio utama berada di Halle. Terdapat juga studio radio dan TV di setiap tiga ibu negara bagi wilayah yang mewakili MDR: Dresden (Saxony), Erfurt (Thuringia), dan Magdeburg (Saxony-Anhalt).

## Kewangan
Pada tahun 2012 87% daripada pendapatan tahunan MDR sebanyak € 684,529,979  diperolehi daripada yuran lesen yang perlu dibayar oleh semua isi rumah pada kadar € 17,50 (sebulan). Yuran ini tidak dikutip secara langsung oleh MDR tetapi oleh Beitragsservice ("perkhidmatan kutipan yuran") yang dimiliki bersama oleh ARD (dan ahli-ahlinya), rangkaian televisyen kedua ZDF, dan penyiar radio nasional Deutschlandradio.

## Rujukan

## Pautan luar

*MDR Homepage (in German)
GMA News TV

**GMA News TV** (GNTV) (dipaparkan secara visual dalam logonya dalam semua huruf besar) ialah rangkaian televisyen siaran komersial di Filipina. Ia dimiliki dan dikendalikan oleh Citynet Network Marketing and Productions Inc., anak syarikat milik penuh GMA Network Inc., bersama dengan ZOE Broadcasting Network Inc. (ZOE TV) pemimpin Jesus Is Lord Church, Eddie Villanueva sebagai penyedia kandungan utamanya. Dilancarkan pada 28 Februari 2011, GNTV adalah rangkaian televisyen kedua yang bekerjasama antara ZOE dan GMA selepas QTV terdahulu, yang seterusnya dilancarkan pada tahun 2005. Stesen utamanya adalah DZOE-TV Channel 11, frekuensi yang kini dimiliki oleh ZOE Broadcasting , dan ia dipancarkan melalui stesen relay wilayah yang dikendalikan oleh GMA Network. Studio-studionya terletak di Bangunan 22 / F Strata 2000, F. Ortigas Jr. Road (dahulu Emerald Avenue), Pusat Ortigas, Pasig City dan GMA Network Center, sudut EDSA Timog Avenue, Diliman, Quezon City; dengan kemudahan pemancarnya (juga dimiliki oleh ZOE-TV) yang terletak di GMA Tower of Power, Tandang Sora, Barangay Culiat, Quezon City.

## Sejarah
GMA News TV dicipta sebagai pengganti untuk Q, sebuah rangkaian yang terutamanya menampilkan drama import dan rancangan berorientasikan gaya hidup yang disasarkan untuk wanita. Kedua-dua GMA News TV dan Q adalah produk perjanjian sewa waktu udara antara ZOE-TV dan Citynet pada tahun 2005 dalam pertukaran menaik taraf kemudahan bekas dan menyiarkan program-programnya di Channel 11 dan rangkaian gabungan GMA Network mereka semasa waktu puncak. GMA News TV telah diumumkan pada 7 Februari 2011, dan Q telah ditamatkan pada 20 Februari 2011 sebagai persediaan untuk pelancaran perkhidmatan baru yang berlaku pada 28 Februari 2011.

## Lihat juga
* GMA Network
* GMA News and Public Affairs

## Rujukan

## Pautan luar
* GMA News TV site
Fuka Nagano

ialah seorang pemain bola sepak Jepun.

## Pasukan kebangsaan
Fuka Nagano bermain 1 perlawanan untuk pasukan bola sepak kebangsaan wanita Jepun.

## Statistik

## Rujukan
Norddeutscher Rundfunk

**Norddeutscher Rundfunk** (**NDR**; Penyiaran Jerman Utara) ialah penyiar televisyen dan radio awam Jerman, berpangklan di Hamburg. Selain bandar Hamburg, NDR memancarkan siaran untuk negeri-negeri Jerman Lower Saxony, Mecklenburg-Vorpommern dan Schleswig-Holstein. NDR ialah ahli konsortium ARD.

## Studio
Studio NDR di Hamburg berada di dua lokasi, baik di dalam kawasan Eimsbüttel: studio televisyen berada di suku Lokstedt sementara studio radio berada di suku Harvestehude (walaupun disebut "Funkhaus am Rothenbaum"), sedikit lebih dekat ke pusat bandar. Terdapat juga studio serantau, yang mempunyai kemudahan pengeluaran radio dan televisyen, di ibukota negara Hanover, Kiel dan Schwerin. Kemudahan di Hanover kini dipanggil Landesfunkhaus Niedersachsen. Di samping itu, NDR mengekalkan kemudahan di studio nasional ARD di Berlin.

## Organisasi dan kewangan
### Pengerusi Norddeutscher Rundfunk

### Dana
NDR sebahagiannya dibiayai oleh jualan pengiklanan komersial terhad di udara; Walau bagaimanapun, sumber utama pendapatannya adalah hasil yang diperolehi daripada penunjuk dan yuran lesen pendengar. Sehingga 2015 yuran bulanan yang diterima dari setiap isi rumah untuk penerimaan radio dan televisyen adalah €17.50. Yuran ini dikutip bukan secara langsung oleh NDR tetapi oleh agensi bersama ARD (dan institusi anggotanya), ZDF, dan Deutschlandradio.

## Rujukan

## Pautan luar

*
Pertempuran Saipan

**Pertempuran Saipan** adalah satu peperangan kempen Pasifik dalam Perang Dunia II, berlangsung dekat pulau Saipan di Kepulauan Mariana dari 15 Jun hingga 9 Julai 1944. Armada penyerbuan Bersekutu menggerakkan angkatan ekspedisi dari Pearl Harbor pada 5 Jun 1944, sehari sebelum pelancaran Operasi Overlord di Eropah. Divisyen Ke-2 Marin, Divisyen Ke-4 Marin, dan Divisyen Ke-27 Infantri AS, diperintah oleh Leftenan Jeneral Holland Smith, mengalahkan Divisyen Ke-43 Infantri dari Tentera Darat Imperial Jepun, diperintah oleh Leftenan Jeneral Yoshitsugu Saito. Kehilangan Saipan, dengan kematian sekurang-kurangnya 29,000 askar dan korban orang awam yang besar, menyebabkan peletakkan jawatan
Perdana Menteri Jepun Jeneral Hideki Tōjō dan membiarkan tanah besar Jepun di dalam jarak pesawat pengebom B-29 Bersekutu.

## Nota

## Bacaan lanjut

### Buku
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* – Firsthand account of naval gunfire support by a crewmember of USS *Maryland*.

### Laman sesawang
*
*
*''Saipan'' – a 2nd Marine Division pamphlet describing certain expected features of the invasion and combat, including the presence of a large civilian population.
**[http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-C-Saipan/index.html Breaching the Marianas: The Battle for Saipan]* (Marines in World War II Commemorative Series)
*Banzai charge in Saipan: ''Gyokusai''  Suicide for the Emperor?
*
*
*
*SMU's Frank J. Davis World War II Photographs contain 129 images of Saipan, including 18 images depicting the surrender of the famous "hold-out" Japanese forces under the command of Captain Oba in December 1945

## Pautan luar

*
*Small Unit Actions: The Fight on Tanapag Plain; 27th Division 6 July 1944
Tugu Yonaguni

Tugu Yonaguni (Bahasa Jepun: 与那国島海底地形 Yonaguni-jima Kaitei Chikei), juga dikenali sebagai Peninggalan Bawah Laut Yonaguni (与那国（島）海底遺跡 Yonaguni(-jima) Kaitei Iseki) ialah struktur batuan terbenam di seberang pesisiran pantai Yonaguni, iaitu kawasan paling selatan Kepulauan Ryukyu di Jepun. Ahli geologi marin Masaaki Kimura mendakwa bahawa struktur ini merupakan monolith buatan manusia. Terdapat berbagai-bagai kontroversi tentang tempat ini, dan masih tidak diketahui sama ada tempat ini merupakan hasil semula jadi atau buatan manusia.

Laut di seberang Yonaguni merupakan kawasan penyelaman yang terkenal pada musim sejuk disebabkan oleh bilangan ikan yu Sphyrnidae yang banyak. Struktur ini telahpun menjadi tempat terkenal untuk penyelam walaupun terdapat arus yang kuat. Tugu ini diperbuat daripada batu pasir dan batu lumpur sederhana dan sangat halus daripada Kumpulan Yaeyama Miocene Bawahan yang dipercayai telah diletak kira-kira 20 juta tahun dahulu. Ciri utamanya ialah struktur segi empat tepat yang berukuran 150 m x 40 m dan mempunyai ketinggian sekitar 27 m, dengan hujung atasnya di 5m bawah paras laut.

Beberapa orang yang mengkaji struktur ini, seperti ahli geologi Robert Schoch dari Universiti Boston, menyatakan bahawa terdapat kemungkinan tinggi tempat ini ialah struktur semula jadi, yang mungkin diguna dan diubah manusia pada masa silam. Patrick D. Nunn, seorang profesor geosains laut dari Universiti Pasifik Selatan, mengkaji struktur ini secara mendalam dan mencatatkan bahawa struktur bawah air ini berterusan ke tebing slat Sanninudai di atas, dan slat ini "telah terhasil hanya daripada proses semula jadi", dan membuat kesimpulan tentang struktur bawah laut ini: "Tiada dalil untuk mengatakan bahawa struktur ini buatan manusia". Permukaan selari yang rata, hujung tajam dan sudut 90 darjah pada struktur ini membuatkan beberapa orang membuat kesimpulan bahawa ciri-ciri ini terhasil daripada perbuatan manusia. Bukti lain yang dikemukan oleh orang yang menyokong asal-usul buatan termasuk 2 lubang bulat pada hujung ciri Kolam Segi Tiga dan deretan lurus lubang-lubang lebih kecil yang ditafsirkan sebagai percubaan pemisahan sebahagian batu yang terbiar seperti yang dijumpai di kuari kuno.

## Rujukan
Rangpur

Rangpur (Bahasa Benggali: রংপুর) ialah salah 1 bandar besar di negeri Rangpur, Bangladesh. Rangpur diisytiharkan sebagai pusat daerah pada 16 Disember 1769 dan dibangunkan sebagai kawasan perbandaran pada tahun 1869, oleh itu, tempat ini merupakan antara salah 1 kawasan perbandaran paling tua di Bangladesh.

Rangpur ditakluki oleh pasukan tentera Raja Man Singh, iaitu ketua pemerintah Mughal, Akbar, pada tahun 1575, tetapi tempat ini tidak dirangkumi sepenuhnya dalam Empayar Mughal sehingga tahun 1686. Nama tempat seperti Mughalbasa dan Mughalhat menunjukkan hubungan kukuh dengan Empayar Mughal dan sejarah Rangpur serta kawasan setempat. Bandar Rangpur ialah pusat negeri ini. Kandungan tanahnya terdiri daripada tanah aluvium (80%) dari lembangan Sungai Teesta dan selainnya ialah tanah barind. Rangpur mengalami iklim subtropika lembap. Klasifikasi iklim Köppen-Geiger untuk tempat ini ialah Cwa. Bandar ini merupakan pusat perdagangan untuk daerah di sekitarnya. Pusat bandar ini ada beberapa bank kerajaan dan swasta, syarikat insurans, hotel, restoran Cina dan India, makanan segera, kedai gula-gula, kedai cenderamata dan banyak lagi.

Antara tempat menarik di bandar ini ialah Istana Tajhat, Kolej Carmichael, Dewan Bandar, Jadu Nibash dan lain-lain. Istana Tajhat terletak di Tajat, iaitu hujung selatan Bandar Rangpur. Kolej Carmichael yang ditubuhkan pada tahun 1916 merupakan salah 1 kolej paling tua di Bangladesh. Terdapat auditorium kuno yang dipanggil "Dewan Bandar" di tengah bandar, dan berbagai-bagai program kebudayaan diadakan. Jadu Nibash terletak di Radhaballav yang bersebelahan Kolej Kerajaan Rangpur. Antara institut pengajian di bandar ini ialah: Universiti Begum Rokeya, MATS dan IHT Bandar Rangpur, Kolej Perubatan Rangpur, Kolej Perubatan Prime dan lain-lain.

Rangpur dikenali dengan kemudahan perkhidmatan kesihatannya di seluruh daerahnya di Bengal utara. Terdapat beratus-ratus hospital, klinik swasta dan pusat diagnostik di seluruh bandar. Sistem pengangkutan utama yang digunakan di bandar ini ialah beca, beca automatik, bas, bas mini dan kereta. Terdapat hampir 50000 beca yang bergerak setiap hari. Banyak penduduk Rangpur bertutur dalam bahasa Rangpur. Rangpuri ialah bahasa Indo-Europah yang digunakan oleh 10 juta orang Rajbongshi di Bangladesh dan 5 juta lagi di India, dan mereka dikenali sebagai Rajbanshi. Sukan yang paling masyhur di Rangpur ialah kriket, namun, bola speak juga terkenal. Terdapat stadium yang dapat memuatkan 10000 orang dalam bandar ini.

## Rujukan
Lê Minh Hưng

Lê Minh Hưng (lahir 11 Disember 1970) adalah ahli politik Vietnam. Beliau kini merupakan Ahli Jawatankuasa Pusat ke-12 Parti Komunis Vietnam dan Gabenor Bank Negara Vietnam. Selepas dilantik pada usia 46, beliau menjadi Gabenor termuda dalam sejarah Bank Negara Vietnam. Beliau memiliki Ijazah Sarjana dalam bidang ekonomi dari Universiti Saitama, Jepun.

## Rujukan
Saipan

**Saipan** (, asal Sepanyol: **Saipán**) ialah pulau terbesar Kepulauan Mariana Utara, sebuah komanwel Amerika Syarikat di barat Lautan Pasifik. Mengikut anggaran tahun 2017 oleh Biro Bancian Amerika Syarikat, penduduk Saipan ialah 52,263 orang.

Pusat pemerintahan Komanwel terletak di kampung Capitol Hill di pulau itu. Sejak seluruh pulau disusun sebagai kawasan perbandaran tunggal, kebanyakan akhbar menamakan Saipan sebagai ibukota Komanwel.

Datok Bandar terkini Saipan ialah David M. Apatang, yang telah mengangkat sumpah jawatan pada 12 Jun 2015.

## Rujukan

## Pautan luar

* ''The Insular Empire: America in the Mariana Islands'', PBS documentary film & website
* Saipan Municipality, United States Census Bureau 
* Department of the Interior, Office of Insular Affairs – Links to cultural and informational sites about the CNMI as well as to government sites
* Food for Thought  – Transcripts of the Harry Blalock radio program on CNMI society
* http://www.oddcast.com/witness/saipan/saipan_story1.html – Listing of documented foreign contract labor abuses in Saipan
Baxter International

**Baxter International Inc.** (juga dikenali sebagai **Baxter Healthcare**) ialah syarikat penjagaan kesihatan Fortune 500 Amerika yang beribupejabat di Deerfield, Illinois. Syarikat itu terutamanya menumpukan pada produk untuk merawat hemofilia, penyakit buah pinggang, gangguan imun dan keadaan perubatan kronik dan akut yang lain. Syarikat itu mempunyai jualan sebanyak 2017 $ 10.6 bilion, merangkumi dua perniagaan: BioScience dan Produk Perubatan. Perniagaan BioScience Baxter menghasilkan protein plasma rekombinan dan darah untuk merawat hemofilia dan gangguan pendarahan yang lain; terapi berasaskan plasma untuk merawat kekurangan imun dan keadaan berkaitan darah yang kronik dan akut; produk untuk ubat regeneratif, dan vaksin. Perniagaan Produk Perubatan Baxter menghasilkan produk intravena dan produk lain yang digunakan dalam penghantaran cecair dan ubat kepada pesakit; anestetik inhalasi; perkhidmatan perkilangan kontrak; dan produk untuk merawat penyakit buah pinggang peringkat akhir, atau kegagalan buah pinggang yang tidak dapat dipulihkan, termasuk produk untuk dialisis peritoneal dan hemodialisis.

## Sejarah
Baxter International diasaskan pada tahun 1931 oleh Donald Baxter, seorang doktor perubatan di Los Angeles, sebagai pengilang dan pengedar penyelesaian terapi intravena. Melihat keperluan produk lebih dekat ke Midwest, syarikat itu membuka kilang pembuatan di Glenview, Illinois, pada tahun 1933. Kepentingan Baxter dibeli pada tahun 1935 oleh Ralph Falk, yang menubuhkan fungsi penyelidikan dan pembangunan. Pada tahun 1939, syarikat itu membangunkan bekas pengumpulan vakum, memanjangkan jangka hayat darah dari jam ke minggu. Pada tahun 1954, syarikat itu mengembangkan operasi di luar Amerika Syarikat dengan membuka pejabat di Belgium. Pada tahun 1956 Baxter International memperkenalkan buah pinggang tiruan yang pertama, dan pada tahun 1971 menjadi ahli Fortune 500.

## Aktiviti alam sekitar
Pada tahun 1997, laporan yang dihasilkan oleh syarikat menunjukkan bahawa perubahan yang dibuat untuk mengurangkan impak alam sekitar menjana simpanan yang melebihi kos mereka, menghasilkan keuntungan bersih. Pelaporan adalah di seluruh syarikat, dengan pelbagai agregasi dan pelaporan, termasuk di laman internet dan intranet syarikat. Syarikat itu merupakan peserta awal dalam pergerakan "green and greedy", yang bertujuan untuk mengurangkan kesan persekitaran terhadap pembuatan produknya sambil menyimpan wang syarikat. Pada tahun 2009 syarikat itu mengumumkan bahawa ia telah mencapai pelbagai matlamatnya yang mesra alam, dan ia akan terus cuba mengurangkan sisa, pelepasan, penggunaan tenaga dan insiden alam sekitar dalam tahun-tahun akan datang.

## Vaksin H1N1
Pada Jun 2009, Baxter International mengumumkan bahawa ia dijangkakan mempunyai vaksin komersial pertama untuk selesema H1N1 (selesema babi) seawal Julai tahun yang sama. Syarikat itu telah menjadi salah satu daripada beberapa yang bekerja dengan Pertubuhan Kesihatan Sedunia dan Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit pada vaksin, dan menggunakan teknologi telur berasaskan sel dan membolehkan masa pengeluaran yang lebih pendek.

## Rujukan

## Pautan luar

*
Pertanian di Filipina

**Pertanian di [[Filipina]]** menyumbang terhadap 27.7% dari tenaga buruh di negara tersebut, menurut Bank Dunia pada 2017.

## Beras
Filipina merupakan pengeluar beras kelapan terbesar dunia, dengan menyumbang sebanyak 2.8% pengeluaran beras dunia. Filipina juga merupakan pengimport beras terbesar dunia pada 2010. Hampir 15.7 tan metrik beras telah dihasilkan pada 2010 dan menyumbang kepada 21.86% dalam nilai tambah kasar pertanian serta 2.37% dalam pendapatan negara kasar.

Pengeluaran beras di Filipina mula meningkat sejak 50-an, dengan kemunculan variasi-variasi beras baharu serta penggunaan baja yang kian meluas. Produktiviti pengeluaran meningkat dari 1.23 tan metrik sehektar pada 1961 kepada 3.59 tan metrik sehektar pada 2009.

## Tebu

Kira-kira 360,000 hingga 390,000 hektar tanah di Filipina digunakan untuk penanaman tebu. Menurut anggaran 2012, kira-kira 700,000 orang mendapat pekerjaan dalam sektor tersebut di wilayah-wilayah pengeluar tebu.

Penanaman tebu di Filipina telah bermula sebelum zaman Sepanyol di negara tersebut dan dan menjadi eksport pertanian terbesar pada lewat abad ke-18 hingga pertengahan 1970-an. Pada 1950-an hingga 60-an, tebu meliputi lebih 20% eksport keseluruhan negara.

## Kelapa
Mengikut pada anggaran oleh Pertubuhan Makanan dan Pertanian, Filipina merupakan pengeluar kelapa terbesar dunia dengan pengeluaran sebanyak 19.5 juta tan pada 2015. Penanaman kelapa biasanya tertumpu pada ladang bersaiz sederhana, dengan 3.5 juta hektar digunakan untuk penanaman kelapa, iaitu kira-kira suku dari jumlah tanah penanaman di Filipina.

## Serat abaka
Filipina dikatakan menyumbang terhadap 87.5% pengeluaran serat abaka dunia, dengan pendapatan sebanyak AS$111.33 juta pada 2014. Kawasan Bicol merupakan pengeluar abaka terbesar Filipina, dengan pengeluaran sebanyak 27,85 tan metrik pada tahun tersebut.

## Buah-buahan
Filipina merupakan pengeluar nanas ketiga terbesar dunia dengan pengeluaran lebih 2.4 juta tan metrik pada 2015. Bersama China dan India, Filipina merupakan pengeluar-pengeluar pisang terbesar dunia, dengan kira-kira 9.165 juta tan metrik dihasilkan di Filipina, terutamanya di kawasan Mindanao dan Davao. Mangga merupakan buah ketiga terbanyak dihasilkan di Filipina.

## Jagung
Pada 2012, kira-kira 2.594 juta hektar tanah Filipina digunakan untuk penanaman jagung dengan pengeluaran 7.408 juta tan metrik. Lebu kurang 600 ribu isi rumah terlibat dalam sektor penanaman jagung di Filipina.

## Getah
Pengeluaran getah di Filipina ialah sebanyak 111,204 tan metrik pada 2013 dan memberi pekerjaan terhadap kira-kira 458 ribu buah keluarga.

## Galeri

Fail:Philippine provinces Annual Rice Production 2015.png|Pengeluaran beras, 2017
Fail:2015 Annual Corn Production of Philippine provinces.png|Pengeluaran jagung, 2017
Fail:Annual cacao production of Philippine provinces.png|Pengeluaran biji koko, 2016


## Rujukan

## Pautan luar

*
Jambatan Hong Kong–Zhuhai–Macau

**Jambatan Hong Kong–Zhuhai–Macau** merupakan rangkaian jambatan dan terowong berukuran  yang terdiri daripada tiga batang jambatan kabel pancang, sebatang terowong bawah laut, dan empat buah pulau buatan. Ia merupakan lintasan laut yang terpanjang di Bumi. Jambatan ini menjangkau saluran Lingding dan Jiuzhou, menghubungkan Hong Kong, Macau, dan Zhuhai—tiga bandar besar di Delta Sungai Mutiara.

Jambatan Zhuhai direka untuk bertahan selama 120 tahun dan menelan belanja 126.9 bilion yuan (US$ 18.77 bilion). Kos pembinaan Jambatan Utama dianggarkan pada kira-kira 51.1 bilion yuan (US$ 7.56 bilion), dibiayai oleh pinjaman dair bank dan dibahagikan sesama kerajaan-kerajaan Tanah Besar China, Hong Kong dan Macau.

Asalnya hendak dibuka kepada lalu lintas pada lewat tahun 2016, strukturnya hanya siap pada 6 Februari 2018 kemudian wartawan diberi jelajah sepanjang jambatan. Pada 24 Oktober 2018, Jambatan Zhuhai telah dibuka kepada orang ramai selepas dirasmikan sehari sebelumnya oleh Presiden Republik Rakyat China, Xi Jinping.
## Rujukan
Yolanda Hadid

**Yolanda Hadid** (; née **van den Herik**; dahulu **Foster**; lahir 11 Januari 1964) merupakan seorang personaliti televisyen dan bekas model Amerika-Belanda. Beliau terkenal sebagai teraju utama rancangan realiti TV Amerika *[[The Real Housewives of Beverly Hills]]*. Beliau merupakan ibu kepada model Gigi, Bella, dan Anwar Hadid.

## Rujukan

## Pautan luar
* 
*
AsiaOne

**AsiaOne** ialah agregator berita dan gaya hidup Singapore Press Holdings, yang terdapat pada pelbagai platform dalam talian dan aplikasi mudah alih.

Ia merangkumi beberapa tajuk, termasuk berita, pasaran saham, hartanah, perdagangan, konvensyen dan statistik ekonomi, dan membawa berita utama dari beberapa penerbitan dan majalah SPH seperti *[[The Straits Times]]*, *[[Business Times (Singapura)|The Business Times]]*, *[[The New Paper]]* dan Hardware Zone. AsiaOne juga mempunyai bahagian untuk berita Malaysia. Pada bulan Julai 2012, ia mempunyai kedudukan global Alexa sebanyak 4,671 dan berada di kedudukan oleh Alexa sebagai No. 20 di Singapura. Pada tahun 2007 ia mendakwa 100 juta paparan halaman daripada enam juta pelawat unik.

Syarikat induk Singapore Press Holdings mengumumkan pada 13 Oktober 2017 bahawa walaupun perubahan menyeluruh pada Mei 2017, AsiaOne mungkin ditutup seawal November 2017.

mm2 Asia dan SPH telah mengumumkan bahawa mereka akan bersama-sama mengendalikan AsiaOne.

Karen Lim ialah penyunting terkini AsiaOne. 

Adrian Tay ialah penyunting paling lama berkhidmat di AsiaOne, beliau memegang jawatan itu selama 7.5 tahun. 

Penyunting terdahulu, termasuk Paul Jansen dan Margaret Thomas, presiden terkini AWARE

## Kontroversi
Pada bulan November 2013, laman berita AsiaOne dan *Lianhe Wanbao* mengeluarkan permintaan maaf kepada ahli politik Nicole Seah selepas mereka menerbitkan gambar dan tidak mencadangkan bahawa Seah telah berkahwin dengan seorang lelaki yang sudah berkahwin. Lelaki, CEO mig33 tapak sosial, Steven Goh, telah bercerai. Seah berkata melalui Facebook bahawa dia telah mengancam untuk mendakwa.

## Rujukan

## Pautan luar

* Halaman rumah
* Singapura Berita Seksyen 
* Malaysia Berita Seksyen
Darjah Kebesaran Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu Yang Amat Terpilih

**Darjah Kebesaran Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu Yang Amat Terpilih** adalah darjah kebesaran yang dikurniakan oleh Sultan Terengganu, Sultan Mizan Zainal Abidin.

## Sejarah
Darjah kebesaran ini telah diasaskan oleh Sultan Terengganu, Sultan Mizan Zainal Abidin pada 6 Julai 2001.

## Pengelasan
* Kelas Pertama
** Darjah Seri Utama Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu (SUMZ) - Dato' Seri Utama
* Kelas Kedua
** Darjah Seri Setia Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu (SSMZ) - Dato' Seri
* Kelas Ketiga
** Darjah Dato' Setia Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu (DSMZ) - Dato'
* Kelas Keempat
** Darjah Setia Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu (SMZ)
* Kelas Kelima
** Darjah Ahli Sultan Mizan Zainal Abidin Terengganu (AMZ)

## Senarai penerima
* SUMZ
** Sultan Mizan Zainal Abidin
* SSMZ
** Idris Jusoh
** Mohd Zuki Ali

## Rujukan
Business Times (Singapura)

***Business Times*** merupakan akhbar perniagaan harian berbahasa Inggeris di Singapura syang dimiliki oleh Singapore Press Holdings (SPH). Ia merupakan satu-satunya akhabar harian di Singapura yang memberi tumpuan kepada perniagaan dan berita kewangan. Kadar purata penerbitan (edisi cetak dan digital digabungkan) sehingga Ogos 2016 telah mencapai 36,900, menurut SPH. *Business Times* diterbitkan dalam bentuk helaian lebar pada hari minggu, dengan edisi minggu yang diterbitkan sebagai padat bersaiz kertas. Pada 8 Oktober, 2016, *Business Times* dirombak edisi hujung minggu, menampilkan majalah gaya hidup mewah sendir. Bahagian akhbar harian untuk hujung minggu itu juga dirombak.

## Rujukan

## Pautan luar
* laman web rasmi
*
*BTInvest
*The Business Times on Facebook
*The Business Times on Twitter
*The Business Times on LinkedIn
*The Business Times on Google+
*SPH Newslink for The Business Times archives 
*NewspaperSG - digital archive of Singapore newspapers
Singapore Press Holdings

**Singapore Press Holdings Limited** (SPH; Cina: 新加坡报业控股) ialah pertubuhan media di Singapura dengan perniagaan dalam cetakan, internet dan media baru, radio dan media luaran, dan harta dan penjagaan kesihatan. SPH mempunyai lebih 5,000 pekerja, termasuk sekumpulan kira-kira 1,000 wartawan, termasuk koresponden yang beroperasi di seluruh dunia. Syarikat itu adalah salah satu kaunter "cip biru" negara di Bursa Saham Singapura, dan merupakan penyusun Indeks Straits Times.

## Sejarah
Singapore Press Holdings Limited ditubuhkan pada 1 Januari 1984 melalui penggabungan tiga organisasi, The Straits Times Press, Berita Singapura dan Publications Limited dan Times Publishing Berhad. 

Pada tahun 2009, SPH menyambut ulang tahun ke-25 dan buat kali pertama, menukar logo korporatnya. Logo baru dilancarkan pada 30 Mac 2009 oleh Presiden S. Nathan R. dan pengerusi Tony Tan Keng Yam.

## Surat khabar
Di Singapura, SPH menerbitkan 18 akhbar judul dalam empat bahasa. Di hari biasa, 3.05 juta individu atau 76 peratus orang sejak umur 15 membaca salah satu bidang ekonomi adalah penerbitan berita.

### Bahasa Inggeris
**[[Business Times (Singapura)|Business Times]]*
**[[The Business Times Weekend]]*
**[[The New Paper]]*
**[[The Straits Times]]*
**[[The Straits Times|The Sunday Times]]*
* *tabla! * – akhbar bahasa Inggeris percuma untuk komuniti India; 30,000 salinan diedarkan setiap hari Jumaat di gerai 7-Eleven

### Cina

* *Lianhe Wanbao* (联合晚报)
* *Lianhe Zaobao* (联合早报)
* *Lianhe Zaobao ahad* (联合早报星期日)
* *Saya Kertas* (我报)
* *Shin Min Harian Berita* (新明日报)
* *Thumbs Up* (大拇指)
* *Thumbs Up Junior* (小拇指 tangan
* *Thumbs Up Liitle Junior* (小小拇指 tangan
* *zbCOMMA* (早报逗号)

### Melayu
* *[[Berita Harian Singapura|Berita Harian]]*
* *[[Berita Harian Singapura|Berita Minggu]]*

### Tamil
* *Tamil Murasu* (satu முரசு)

## Majalah
SPH juga telah menerbitkan dan menghasilkan lebih dari 100 tajuk majalah di Singapura dan kawasan, merangkumi pelbagai kepentingan dari gaya hidup untuk teknologi informasi.

## Penerbitan buku
Anak syarikat SPH Straits Times Press menghasilkan buku dan majalah dalam bahasa Inggeris dan Cina.

## Rujukan

## Pautan luar

*
Wilmar International

**Wilmar International Limited** ialah syarikat agribisnis Singapura yang ditubuhkan pada tahun 1991, dan merupakan kumpulan agribisnis terkemuka di Asia. Ia berada di kalangan syarikat tersenarai terbesar oleh permodalan pasaran di Bursa Saham Singapura, yang kedua terbesar pada September 2010. Ia merupakan syarikat pemegangan pelaburan Singapura yang menyediakan perkhidmatan pengurusan kepada 400+ syarikat-syarikat subsidiarinya. Ia juga menduduki tempat ke-252 dalam senarai Fortune Global 500 pada tahun 2015.

Aktiviti perniagaan Wilmar International termasuk penanaman kelapa sawit, penapisan minyak yang boleh dimakan, minyak bijih yang dihancurkan, pemprosesan minyak makanan yang boleh dimakan dan barangan dagangan, lemak khusus, oleokimia, dan pembuatan biodiesel, dan pemprosesan bijirin dan dagangan. Ia mempunyai lebih daripada 450 kilang pembuatan dan rangkaian pengedaran yang meluas meliputi China, India, Indonesia dan kira-kira 50 negara lain. Kumpulan ini disokong oleh tenaga kerja multinasional lebih daripada 92,000 orang.

Segmen pemprosesan Wilmar merangkumi penghasilan produk kelapa sawit dan laurik, operasi pemprosesan minyak sawit dan loji penapisan dan penghancuran, pemprosesan selanjutnya dan penapisan pelbagai minyak masak, minyak, bijirin dan kacang soya. Segmen produk penggunanya mempunyai perniagaan pembotolan minyak di Republik Rakyat China, Vietnam dan Indonesia. Perladangan dan segmen kilang kelapa sawitnya terlibat dalam penanaman kelapa sawit dan kilang. Segmen lain termasuk pembuatan dan pengedaran baja dan perkhidmatan penyewaan kapal.

## Profil perniagaan
Unilever ialah salah satu pelanggan utama Wilmar. Unilever dan Wilmar ialah ahli Meja Bulat mengenai Minyak Sawit Lestari (RSPO) yang menyatukan peruncit, pengeluar dan NGO seperti Oxfam dan WWF.

Pengasas Wilmar International ialah Martua Sitorus dari Indonesia. Pengerusi adalah Kuok Khoon Hong. Forbes menamakan Kuok orang terkaya ketiga di Singapura pada tahun 2009. Martua Sitorus adalah orang terkaya kedua di Indonesia pada tahun 2009.
Tokoh-tokoh rasmi, seperti Yeo Yeng Tang, bekas duta besar Singapura ke Kesatuan Eropah, duduk di lembaga pengarahnya.

## Rujukan

## Pautan luar
* Laman web rasmi
The New Paper

*The New Paper* ialah sebuah akhbar dalam bentuk tabloid. Ia pada asalnya diterbitkan sebagai "akhbar tengah hari", namun sejak 2016 telah diterbitkan setiap hari dari 7&#x20;pagi dan seterusnya. 

## Sejarah
Pertama kali dilancarkan pada 26 Julai tahun 1988, oleh Singapore Press Holdings (SPH), ia mempunyai purata pengedaran harian sebanyak 101,600 pada Ogos 2010, menurut SPH.

## Rujukan

## Pautan luar
* Laman web rasmi
*
Lipton

**Lipton** merupakan jenama teh British, yang dimiliki oleh Unilever. Lipton juga ialah sebuah pasar raya di United Kingdom sebelum ia menjualnya kepada Argyll Foods, untuk membenarkan syarikat itu untuk fokus kepada teh sahaja. Syarikat itu dinamakan sempena pengasasnya Thomas Lipton. Minuman yang Lipton sedia untuk diminum telah dijual oleh Pepsi Lipton International, syarikat yang dimiliki bersama oleh Unilever dan PepsiCo, pemilik nama produk Pepsi.

Tersedia di lebih daripada 110 buah negara, Lipton amat popular di Eropah, Amerika Utara, Afrika dan Timur Tengah, bahagian Asia dan Australasia (Australia dan New Zealand) serta Amerika Latin, dan Caribbean. Walaupun asal Inggerisnya, teh hitam Lipton (seperti Yellow Label) tidak dipasarkan di UK dan tidak dijumpai di kedai arus perdana UK, kerana Unilever menjual PG Tips di UK. Walau bagaimanapun, Teh Ice Tea dan teh buah-buahan boleh didapati di UK.

## Rujukan

## Pautan luar
*
Magnum (ais krim)

**Magnum** ialah jenama ais krim dimiliki oleh syarikat British/Belanda Unilever dan dijual sebagai sebahagian daripada julat produk Heartbrand di kebanyakan negara-negara. Di Greece, jenama Magnum yang dimiliki oleh Nestle sejak pemerolehan 2005-2006 Delta Ice Cream, jadi ais krim Unilever menggunakan nama Magic.

## Rujukan

## Pautan luar

* Laman web rasmi
Cornetto (ais krim)

**Cornetto** (), yang bermaksud "tanduk kecil" dalam bahasa itali, ialah hidangan ais krim sejuk beku yang dikeluarkan oleh Unilever dan dijual di bawah pelbagai nama anak syarikat antarabangsa, termasuk Algida di Itali, Wall's di UK, HB di Ireland, Frigo di Sepanyol, Kwality Walls di India, dan lain-lain. Beberapa variasi produk wujud, bermula dari ais krim berasaskan susu hingga pencuci mulut berasaskan lemak sayuran.

## Rujukan

## Pautan luar
*
Abjad Turkik Kuno

Abjad Turkik Kuno ialah abjad yang digunakan oleh golongan Göktürk dan orang kekhanan Turkik awal lain pada kurun ke-8 hingga ke-10 untuk merekod bahasa Turkik Kuno. Tulisan ini dinamakan sempena Lembah Orkhon di Mongolia, dan tulisan awal kurun ke-8 ini ditemui pada ekspedisi pada tahun 1889 oleh Nikolai Yadrintsev.

Berdasarkan beberapa sumber, abjad Orkhon diterbitkan daripada sejenis abjad Aramaic, khususnya melalui abjad Pahlavi dan Sogdia, seperti yang dicadangkan oleh Vilhelm Thomsen atau melalui Kharosthi. Penerangan lain untuk asal-usul tulisan ini ialah terbitan daripada huruf Cina seperti yang dicadangkan oleh Vilhelm Thomsen pada tahun 1893. Kosa kata Turkik Kuno merangkumi 200 tulisan, termasuk bahan daripada beberapa manuskrip. Tulisan ini yang bertarikh dari kurun ke-7 hingga ke-10 ditemui di Mongolia pada masa kini, di lembangan Yenisey atasan di Siberia Selatan tengah, serta sedikit lagi di Gunung Altai dan di Xinjiang.

Sebagai satu lagi penjelasan untuk asal usul tulisan ini selain daripada terbitan tamga, terbitan alternatif daripada huruf Cina dicadangkan oleh Vilhelm Thomsen pada tahun 1893. Tulisan Turkik yang bertarikh lebih awal daripada tulisan Orkhon menggunakan kira-kira 150 simbol, dan ini mencadangkan bahawa tamga asalnya menyerupai tulisan Cina dan kemudiannya ditukar menjadi abjad. Namun, sumber Cina moden dengan bukti berlainan tidak dapat menentukan sama ada golongan Turk memiliki bahasa yang bertulis pada kurun ke-6 atau tidak.

Oleh sebab Turkik Kuno ialah sebuah bahasa sinharmonik, beberapa huruf konsonan dibahagikan kepada 2 "set sinharmonik", iaitu 1 untuk vokal depan dan selainnya adalah untuk vokal vokal belakang. Vokal sebegini boleh dianggap penting bagi huruf konsonan, yang memberi ciri tulisan abugida kepada huruf Turkik Kuno. Jenis tulisan ini dijumpai dari Mongolia dan di timur Xinjiang, sehingga kawasan Balkan di barat. Tulisan terpelihara ditarikhkan di antara kurun ke-8 dan ke-10. Blok Unikod untuk Turkic Kuno ialah U+10C00–U+10C4F. Kod ini disertakan ke dalam piawai unikod pada Oktober 2009 dengan pelaksanaan versi 5.2.

## Jadual huruf

Vokal

Konsonan: Set sinharmonik

Dalam jadual di atas, nombor kecil 1 dan 2 digunakan untuk menunjukkan simbol konsonan yang digunakan untuk vokal belakang dan depan.

## Rujukan
Wall's

**Wall's** ialah jenama ais krim dimiliki oleh konglomerat makanan dan penjagaan peribadi Anglo-Belanda Unilever. Bermula sebagai jenama makanan bebas di United Kingdom, Wall's kini sebahagian daripada Heartbrand anak syarikat pencuci mulut global Unilever, digunakan di Australia, China, Hong Kong, Eropah, Indonesia, India, Jepun, Malaysia, Mauritius, New Zealand, Filipina, Qatar, Arab Saudi, Pakistan, Singapura, Thailand, Emiriah Arab Bersatu dan Vietnam. Unilever juga menggunakan bergabung jenama dipanggil Kwality Wall's di Asia Selatan.

## Rujukan

## Pautan luar
* 
*  (Malaysia)
* Thomas Wall Trust
Pantene

**Pantene** () merupakan jenama penjagaan rambut Amerika yang dimiliki oleh Procter & Gamble. Ia pertama kali diperkenalkan pada 1945 oleh Hoffmann-La Roche dari Switzerland, yang menamakannya berdasarkan dari pantenol sebagai ramuan syampu. Ia dibeli oleh Procter & Gamble (P&G) pada 1985 sebagai hasrat P&G untuk bersaing dalam pasaran "produk kecantikan" daripada produk biasa sahaja.

Produk terkenal jenama ini menjadi formula syampu dan penghawa dingin 2-dalam-1, Pantene Pro-V (Pantene Pro-Vitamin). Produk ini menjadi paling terkenal kerana kempen pengiklanan pada akhir 1980-an di mana model fesyen berkata, "Jangan benci saya kerana saya cantik." Kelly Le Brock dan Iman meraih kejayaan sebagai jurucakap wanita pertama produk tersebut. Produk ini dikritik oleh feminis dan menjadi kebiasaan budaya pop untuk perilaku yang "menjengkelkan"..

## Rujukan

## Pautan luar
*  Laman web rasmi
Knorr

**Knorr** (,  ) merupakan jenama makanan dan minuman Jerman. Ia dimiliki oleh syarikat Belanda-British Unilever sejak 2000, apabila Unilever memperoleh Best Foods, tidak termasuk Jepun, di mana ia dibuat di bawah perlesenan oleh Ajinomoto. Ia menghasilkan sup dehidrasi dan campuran makanan, perasa dan kiub rebusan. Ia dikenali sebagai Royco di Indonesia dan Belanda, dan sebagai Continental di Australia.

Knorr juga dihasilkan di India dan Pakistan.

## Di seluruh dunia
Knorr terdapat di seluruh dunia. Pada tahun 1957, jenama perdana, seperti air daging dan sup, telah dijual di lapan negara-negara dan pada tahun 2000, produk Knorr telah dijual di hampir 90 negara-negara di seluruh dunia. Di Jepun, Knorr dimiliki oleh Ajinomoto.

## Rujukan

## Pautan luar
* 
*
Bank Rakyat China

**Bank Rakyat China** (**PBC** atau **PBOC**; Bahasa Cina: 中国人民银行 *Zhōngguó Rénmín Yínháng*) ialah bank pusat Republik Rakyat China yang bertanggungjawab untuk melaksanakan dasar monetari dan peraturan institusi kewangan di tanah besar China, seperti yang ditentukan oleh Undang-undang Bank. Diendahkan pada AS $ 3.21 trilion, Bank Rakyat China mempunyai pegangan aset kewangan terbesar di mana-mana bank pusat di dunia sejak Julai 2017. Meskipun memiliki tahap kemerdekaan yang tinggi oleh piawaian Cina, ia tetap menjadi jabatan Majlis Negeri.

## Rujukan

## Bacaan lanjut
* Stephen Bell and Hui Feng. *The Rise of the People's Bank of China: The Politics of Institutional Change* (Harvard University Press; 2013) 384 pages;  Recent history; uses interviews with key figures

## Pautan luar

* People's Bank of China official website
Peletakan lunas kapal

**Peletakan lunas** atau **pemasangan lunas** ialah pengiktirafan rasmi bermulanya pembinaan kapal. Ia sering diwarnai dengan satu upacara yang dihadiri oleh tetamu kehormat dari syarikat pembinaan kapal dan pemilik utama kapal.

Peletakan lunas adalah salah satu dari empat upacara yang diraikan khas untuk sepanjang hayat kapal; yang lain-lain ialah pelancaran, pentauliahan, dan pelucutan tauliah.

Pada zaman dahulu, upacara yang diiktiraf sebagai peletakan lunas adalah pemasangan awal kayu tengah yang membentuk tulang tunjang sebuah kapal, yang dipanggil lunas. Apabila kapal besi menggantikan kapal kayu, kayu tengah digantikan dengan tiang besi tengah. Kapal-kapal moden kini dibina secara besar-besaran dalam satu siri pra-rekaan, bahagian badan kapal yang lengkap dan bukan membina secara mengelilingi tunas tunggal. Upacara peletakan lunas merupakan aktiviti permulaan penyambungan blok-blok besi bahagian bawah kapal secara modular sehingga terbentuknya lunas kapal iaitu struktur tulang tunjang kapal, atau meletakkan permulaan modul kedalam fasiliti limbungan. Tradisi ini adalah simbolik permulaan pembinaan badan sesebuah kapal. Ia kini sering dipanggil "pengesahihan lunas", dan secara istiadat memulakan hayat kapal, walaupun modul-modul mungkin telah bermula beberapa bulan sebelum peringkat pembinaan.

## Rujukan
Mandom

merupakan pengilang dan pengedar bahan penjagaan kulit, minyak wangi, dan deodoran Jepun. Syarikat ini ditubuhkan pada 1927 dengan nama  lalu bertukar nama kepada Mandom Corporation pada tahun 1971.

## Sejarah
Pada tahun 1927, Shinpachiro Nishimura mengasaskan Kintsuru Perfume Corporation. Selepas berjaya mengeluarkan pomade yang dipanggil Tancho Stick pada tahun 1933, Kintsuru Perfume Corp mula menumpukan usaha masa depannya dalam bahan penjagaan lelaki. Menjelang tahun 1959, kejayaan Tancho Stick mengetuai syarikat itu untuk menukar namanya kepada Tancho Corporation.

Usaha Tancho yang berkembang di luar Jepun terus meningkat pada tahun 1970 ketika perusahaan melancarkan produk penjagaan lelaki baru yang amat berjaya yang disebut Mandom. Produk ini mengambil namanya daripada gabungan perkataan "human" (*manusia*) dan "freedom" (*kebebasan*). 

## Jenama pasaran
Jenama perdana:
* **Gatsby**: produk penjagaan kecantikan yang ditujukan khusus kepada lelaki.
* **Lucido**: produk penjagaan kecantikan yang ditujukan khusus kepada wanita.
* **Bifesta**: produk kosmetik untuk wanita.
* **Pixy**: produk kosmetik untuk wanita.
* **Pucelle**: produk wangian untuk wanita.

Jenama lain: Dr. Renaud, Guinot brand, Formulate, Aristia, dan Direction Refilia, Miratone, dan Johnny Andrean.

Dengan pengembangan Gatsby di pasaran antarabangsa, cabang Gatsby Mandom Corporation menjadi sangat berjaya dalam menghasilkan produk gaya rambut. Pada tahun 2007, pengeluaran "Moving Rubber", satu siri produk penggayaan rambut, memulakan gelombang populariti untuk produk Gatsby. Kini, Gatsby adalah pembuat kecantikan dan penjagaan rambut yang tenar untuk lelaki dan wanita. Jualan produk Gatsby menyumbang 59.6% daripada hasil syarikat pada tahun 2012.

## Rujukan

## Pautan luar
* [Corporate Homepage](http://www.mandom.co.jp/english/index.html　Official)
Friedrich Engelhorn

**Friedrich Engelhorn** (17 Julai 1821 &#x2013; 11 Mac 1902) ialah seorang industrialis Jerman dan pengasas BASF di Ludwigshafen.

Pada tahun 1856 William Perkin mendapati bahawa tar boleh digunakan sebagai ramuan untuk membuat pewarna tiruan dari anilin. Engelhorn mengiktiraf peluang penemuan Perkin, kemudian menubuhkan sebuah kilang pewarna kecil dan anilin yang terletak tidak jauh dari paroki Mannheim. Pada tahun 1861, beliau mula menghasilkan fuchsin.

Empat tahun kemudian, Engelhorn mengasaskan "Badische Anilin- & Soda-Fabrik" (BASF) pada 6 April 1865. Syarikat kimianya berkembang maju dan pada tahun 1873 membuka cawangan di New York.

Pada tahun 1868 BASF melantik Heinrich Caro sebagai ketua makmal pertama. Dengan kerjasama profesor Carl Graebe dan Carl Liebermann dari Universiti Berlin, mereka dapat mencari pewarna buatan alizarin.

## Kesusasteraan

* Hippel, Wolfgang von: *Menjadi Global Corporation – BASF dari 1865 untuk 1900*, dalam: Abelshauser, Werner (ed.), Jerman Industri dan Perusahaan Global – BASF: Sejarah Perusahaan, Cambridge tahun 2004, p. &#x20;5-35.

## Rujukan

## Pautan luar

* Sejarah BASF