Presiden Estonia

**Presiden Republik Estonia** () ialah ketua negara Republik Estonia. Presiden semasa ialah Alar Karis yang dipilih oleh Parlimen pada 31 Ogos 2021, menggantikan Kersti Kaljulaid.

Estonia adalah salah satu daripada segelintir republik parlimen di mana presidennya adalah ketua upacara tanpa sebarang kuasa eksekutif nominal. Presiden bertanggungjawab menggantung keahlian mereka dalam mana-mana parti politik dalam tempoh memegang jawatan. Apabila memegang jawatan, kuasa dan tugas presiden dalam semua jawatan lain yang dipilih atau dilantik akan tamat secara automatik. Langkah-langkah ini secara teorinya harus membantu presiden berfungsi dengan lebih bebas tanpa berat sebelah. Presiden memegang jawatan selama lima tahun. Mereka boleh dipilih beberapa kali, tetapi tidak lebih daripada dua kali berturut-turut.

Di Estonia, presiden dipilih oleh Riigikogu (parlimen); calon mesti memenangi dua pertiga majoriti besar untuk dipilih. Jika tiada calon mencapai sokongan dua pertiga di Riigikogu selepas tiga pusingan pengundian, satu badan khas pilihan raya akan diadakan yang terdiri daripada semua ahli Riigikogu dan wakil rakyat semua majlis perbandaran (sekurang-kurangnya seorang wakil bagi setiap perbandaran, tetapi tidak lebih 10 wakil bergantung kepada bilangan rakyat yang mempunyai hak mengundi perbandaran bermastautin). Badan ini memilih antara dua calon dengan peratusan undi terbesar.

Walaupun proses pilihan raya ini telah dikritik, idea pilihan raya langsung tidak mendapat sokongan yang mencukupi di parlimen, dan hanya Parti Tengah Estonia dan Parti Rakyat Konservatif yang mempertahankannya.

## Sejarah
Pengarang perlembagaan Estonia yang pertama, dengan imbauan tentang penyalahgunaan kuasa maharaja Rusia, cuba mengelak daripada menumpukan terlalu banyak kuasa di tangan seseorang dengan segala cara yang mungkin. Ini akhirnya membawa kepada penciptaan sistem ultraparlimen. Kuasa Riigikogu boleh dikatakan tidak terhad. Sehingga tahun 1934, ketua nominal negara ialah Penatua Negeri, (*riigivanem*), yang juga berkhidmat sebagai pengerusi *de jure* kabinet—secara rasmi dikenali sebagai "Kerajaan". Bagaimanapun, beliau tidak dapat memainkan peranan pengimbangan sekiranya berlaku konflik antara Parlimen dan Kerajaan. Penatua Negeri dan Kerajaan bergantung sepenuhnya kepada Parlimen, dan boleh dipecat olehnya pada bila-bila masa. Fungsi yang biasanya diberikan kepada presiden dalam sistem parlimen dibahagikan antara speaker Riigikogu, Penatua Negeri dan Kerajaan.

Perlembagaan Estonia telah dipinda pada tahun 1933, mewujudkan sistem presiden yang kuat. Ketua negara, mengikut perlembagaan baru, juga dipanggil Penatua Negeri, tetapi kali ini diberikan kuasa eksekutif yang menyeluruh. Walau bagaimanapun, ia tidak pernah berkuat kuasa akibat rampasan kuasa dalaman Konstantin Päts pada tahun 1934. Pada tahun 1938, satu lagi perlembagaan telah digubal, dan gelaran ketua negara ditukar kepada "Presiden Republik". Beliau diberi kuasa eksekutif yang sangat luas, walaupun agak kurang berkuasa berbanding Penatua Negeri dalam perlembagaan 1933. Konstantin Päts menjadi orang pertama yang menyandang gelaran ini. Tempoh beliau bertahan selama enam tahun.

Dalam beberapa hari selepas pendudukan tentera Soviet di Estonia pada bulan Jun 1940, Päts terpaksa melantik kerajaan boneka komunis yang diketuai oleh Johannes Vares berikutan ketibaan penunjuk perasaan yang diiringi oleh Tentera Merah dengan kenderaan perisai ke istana Presiden. Kerajaan Vares sebenarnya telah dipilih oleh pegawai Soviet Andrei Zhdanov. Berikutan pilihan raya palsu pada bulan Julai, presiden Päts telah dipecat daripada jawatan. Pada bulan Julai Päts, bersama anak lelakinya, menantu perempuan dan dua cucu lelakinya, diusir ke Ufa di Rusia.

Menurut perlembagaan 1938, sekiranya presiden tidak berupaya, atau tidak dapat menjalankan fungsinya, tugasnya hendaklah disandang oleh perdana menteri di bawah gelaran "Perdana Menteri dalam tugas Presiden". Berikutan peruntukan ini, Vares secara nominal mengambil alih fungsi presiden selama beberapa minggu semasa pendudukan Soviet sehingga Estonia dilampirkan dan secara rasmi diserap ke dalam Kesatuan Soviet pada Ogos 1940. Walau bagaimanapun, semasa peperangan atau ketidakupayaan yang berlangsung lebih daripada enam bulan, perlembagaan memperuntukkan pemilihan pemangku presiden oleh Majlis Pilihan Raya. Dalam mesyuarat sulit pada 20 April 1944, Majlis Pilihan Raya memutuskan bahawa pelantikan Vares sebagai perdana menteri pada tahun 1940 adalah menyalahi undang-undang mengikut perlembagaan 1938. Majlis itu memilih Jüri Uluots sebagai pemangku presiden pada 21 April. Uluots melantik Otto Tief sebagai perdana menteri, tetapi kemudiannya ditangkap oleh tentera Soviet yang menduduki semula pada September 1944.

Pada September 1944, Uluots dan anggota kerajaan Tief yang masih hidup melarikan diri ke Sweden. Sehari sebelum Uluots meninggal dunia pada Januari 1945, seorang pengganti, August Rei, telah dinamakan untuk menyandang jawatan pemangku presiden. Selepas kematian Rei pada tahun 1963, peranan diserahkan kepada Aleksander Warma, kemudian kepada Tõnis Kint pada tahun 1971, kemudian kepada Heinrich Mark pada tahun 1990. Pada Oktober 1992, Mark menyerahkan kelayakannya kepada presiden republik yang dipulihkan yang baru dipilih, Lennart Meri.

Selepas Estonia memperoleh semula kemerdekaan, perlembagaan baru telah diterima pakai pada tahun 1992 yang berdasarkan campuran dokumen 1920 dan 1938. Semasa penggubalan perlembagaan baru, ia pada mulanya dirancang untuk menggunakan gelaran Penatua Negeri tradisional sebagai ketua negara. Walau bagaimanapun, istilah "presiden" yang lebih moden akhirnya dipilih selepas perundingan awam. Sejak penggunaan perlembagaan 1992, tujuh pilihan raya presiden telah berlaku (pada 1992, 1996, 2001, 2006, 2011, 2016, 2021). Lennart Meri telah dipilih pada tahun 1992 (pilihan raya ini, tidak seperti yang kemudiannya, mempunyai pusingan awam) dan dipilih semula pada tahun 1996, mengalahkan Arnold Rüütel kedua-dua kali. Rüütel sendiri menjadi presiden seterusnya pada tahun 2001. Pada tahun 2006, Toomas Hendrik Ilves memenangi pilihan raya dalam perhimpunan pilihan raya, dan beliau telah dipilih semula oleh parlimen pada tahun 2011. Pada 2016, Kersti Kaljulaid dipilih sebagai presiden hanya selepas parlimen, dan kemudian perhimpunan pilihan raya juga, telah gagal untuk memilih satu, dan pilihan raya telah diserahkan semula kepada parlimen. Alar Karis dipilih sebagai presiden oleh parlimen pada 2021.

## Peranan perlembagaan
Mengikut perlembagaan, Presiden bertindak:

* bertindak sebagai wakil tertinggi negara dalam hal ehwal antarabangsa (ini termasuk menandatangani perjanjian antarabangsa yang telah diluluskan terlebih dahulu oleh Kerajaan). Dalam keadaan luar biasa, presiden boleh mewakili Estonia dalam Majlis Eropah jika Perdana Menteri Estonia tidak hadir;
* melantik dan memanggil semula, atas cadangan Kerajaan, wakil diplomatik Republik Estonia ke negara asing dan organisasi antarabangsa; menerima kelayakan ejen diplomatik asing yang diiktiraf Estonia;
* mengisytiharkan pilihan raya tetap Riigikogu (parlimen Estonia) dan, menurut peruntukan Perlembagaan masing-masing, pilihan raya khas. Pilihan raya luar biasa boleh diisytiharkan oleh presiden pada empat kali: jika Riigikogu ternyata tidak dapat meluluskan Akta Belanjawan Negeri tahunan, jika Riigikogu gagal mendapatkan kelulusan negara pada referendum, jika Riigikogu gagal memilih Perdana Menteri selepas ia menerima peluang (pada tiga perihal itu, pengisytiharan pilihan raya luar biasa adalah wajib, dan presiden bertindak sebagai "notari" negeri) atau jika Riigikogu meluluskan usul pencabaran terhadap Kerajaan, dan Kerajaan pula, meminta presiden untuk mempertimbangkan untuk mengumumkan pilihan raya luar biasa (dalam kes ini presiden bagaimanapun boleh menolak jika mereka mendapati penganjuran pilihan raya luar biasa adalah tidak perlu atau tidak munasabah atas sebab apa pun);
* memulakan keahlian baharu Riigikogu dan merasmikan sesi pertama;
* mengusul sesi khas kepada pengerusi Riigikogu sekiranya perlu;
* mengisytiharkan undang-undang dan menandatangani instrumen ratifikasi. Presiden boleh menolak untuk mengisytiharkan rang undang-undang menjadi undang-undang dalam tempoh 14 hari selepas penerimaannya (kebanyakannya dilakukan hanya jika presiden mendapati ia bertentangan dengan Perlembagaan). Dalam kes ini, presiden mengembalikan rang undang-undang kepada Riigikogu dengan motivasi keputusannya. Apabila itu berlaku, Riigikogu boleh menimbang semula dan meminda rang undang-undang mengikut kenyataan presiden, menggugurkan perkara itu, atau meluluskan rang undang-undang tanpa sebarang perubahan untuk kali kedua. Apabila Riigikogu mengambil pilihan ketiga, presiden mungkin tidak hanya menolak untuk menandatangani rang undang-undang itu lagi, tetapi diwajibkan untuk mengisytiharkannya atau, jika mereka masih percaya ia tidak mengikut perlembagaan, meminta Riigikohus (Mahkamah Agung) memutuskan kesesuaiannya. Jika Riigikohus mendapati tiada perlanggaran perlembagaan, presiden mesti menandatangani rang undang-undang itu menjadi undang-undang.
* boleh memulakan pindaan Perlembagaan. Sehingga kini, hak ini telah digunakan pada dua kali sahaja. Presiden Lennart Meri mencadangkan untuk memperkenalkan pemilihan langsung presiden dan menubuhkan Mahkamah Perlembagaan pada hari terakhir beliau memegang jawatan. Cadangan ini tidak mendapat sokongan dalam Parlimen. Presiden Toomas-Hendrik Ilves mencadangkan untuk mengeluarkan penyebutan institusi komander dan Panglima Angkatan Pertahanan daripada Perlembagaan, supaya mereka boleh dilantik oleh Kerajaan dan bukan oleh Riigikogu. Pindaan masing-masing akhirnya diluluskan oleh Riigikogu pada 13 April 2011 dan mula berkuat kuasa pada 22 Julai 2011;
* menamakan calon bagi jawatan perdana menteri, selepas berunding yang sewajarnya dengan kumpulan-kumpulan parlimen. Orang ini biasanya ketua gabungan parlimen atau parti terbesar di Riigikogu. Calon itu kemudiannya melalui undian kelulusan di parlimen. Jika calon yang dicalonkan oleh presiden gagal mendapat kelulusan parlimen atau mendapati dirinya tidak mampu membentuk Kerajaan, presiden boleh menamakan calon lain. Jika calon kedua juga gagal mendapat kelulusan Parlimen atau jika presiden enggan menamakan calon kedua, hak untuk menamakan perdana menteri dipindahkan kepada Riigikogu;
* atas cadangan perdana menteri, secara rasmi melantik jawatan dan memecat anggota Kerajaan. Cadangan perdana menteri adalah terikat kepada presiden. Presiden tidak boleh langsung menolak untuk melantik atau memecat seorang menteri dengan cadangan perdana menteri masing-masing. Peranan presiden adalah terhad kepada menandatangani rasmi dokumen masing-masing;
* mencalonkan pengerusi Mahkamah Agung, pengerusi lembaga Bank Estonia, ketua juruaudit dan Canselor Kehakiman. Presiden boleh, secara teorinya, mencalonkan mana-mana calon mengikut budi bicara mereka. Walau bagaimanapun, tradisi republik parlimen mengandaikan bahawa presiden menganjurkan perundingan masing-masing dengan pecahan parlimen dan mencadangkan hanya calon sedemikian yang akan dapat mendapatkan sokongan Riigikogu kerana semua pegawai tersebut mesti melalui undian kelulusan di parlimen sebelum mereka boleh memegang jawatan mereka;
* atas cadangan lembaga Bank Estonia, melantik jawatan presiden Bank Estonia. Presiden boleh menolak untuk menerima cadangan dan menuntut calon lain (secara teorinya untuk bilangan kali yang tidak terhad). Pilihan ini sebelum ini digunakan oleh Presiden Lennart Meri.
* atas cadangan Mahkamah Agung, melantik hakim (hakim yang dilantik oleh presiden boleh mengambil tanggungjawab undang-undang hanya dengan persetujuan presiden);
* menganugerahkan darjah kebesaran negara, pangkat tentera dan diplomatik;
* menjadi Komander Tertinggi Angkatan Pertahanan Nasional Estonia. Pada hakikatnya, fungsi ini biasanya dianggap sebagai upacara; Angkatan Pertahanan secara nominal diperintah oleh Kementerian Pertahanan kerajaan.
* membuat cadangan kepada Riigikogu untuk mengisytiharkan undang-undang tentera, untuk mengarahkan mobilisasi dan demobilisasi dan untuk mengisytiharkan keadaan darurat;
* mengisytiharkan undang-undang tentera dalam kes serangan ke atas Estonia dan mengarahkan mobilisasi;
* bertindak sebagai ketua Majlis Pertahanan Negara yang merupakan badan penasihat yang terdiri daripada presiden, perdana menteri, speaker Riigikogu, pengerusi suruhanjaya Riigikogu untuk pertahanan negara dan hal ehwal luar negeri, menteri luar negeri, menteri pertahanan, menteri kewangan, menteri dalam negeri, menteri kehakiman dan komander pasukan pertahanan Estonia;
* memberi pengampunan, pelepasan atau pemberian ganti rugi kepada pesalah yang disabitkan kesalahan;
* memulakan tuntutan jenayah terhadap Canselor Kehakiman.

Tidak seperti rakan sejawatan mereka di republik parlimen lain, presiden bukanlah ketua eksekutif *nominal*. Sebaliknya, Perlembagaan secara khusus meletakkan kuasa eksekutif kepada Kerajaan.

## Rujukan

## Pautan luar

* Presiden Estonia – laman web rasmi
* Laman web bekas Presiden Lennart Meri