Bung Moktar Radin

**Moktar bin Radin** (15 September 1959 – 5 Disember 2025) merupakan seorang ahli politik Malaysia yang berkhidmat sebagai Ahli Dewan Rakyat bagi kawasan Kinabatangan sejak November 1999 dan sebagai Ahli Dewan Undangan Negeri Sabah (ADUN) bagi kawasan Lamag sejak September 2020, memegang kedua-dua jawatan tersebut sehingga beliau meninggal dunia. Beliau berkhidmat sebagai Timbalan Ketua Menteri I dan Menteri Kerja Raya Sabah dari September 2020 hingga Januari 2023, Pengerusi FELCRA Berhad dari 2013 hingga 2018 dan Timbalan Pengerusi Kelab Penyokong Kerajaan Barisan Nasional (BNBBC) dari 2008 hingga 2018. Beliau merupakan ahli dan Ketua Bahagian Kinabatangan bagi Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO), sebuah parti komponen gabungan Barisan Nasional (BN). Beliau juga pernah berkhidmat sebagai Pengerusi BN dan UMNO negeri Sabah. Beliau merupakan bekas ahli Pertubuhan Kebangsaan Sabah Bersatu (USNO).

## Kehidupan awal dan pendidikan
Bung Moktar bin Radin dilahirkan di Kampung Bilit, Sukau, Kinabatangan, Sandakan, Jajahan Mahkota Borneo Utara. Beliau mendapat pendidikan di Sekolah Rendah Kebangsaan Kampung Bilit, Sekolah Menengah Kebangsaan Sandakan dan Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), di mana beliau memperoleh Ijazah Sarjana Falsafah dalam Analisis Dasar dan Keselamatan daripada UKM.

## Kerjaya awal
Sebelum menjadi Ahli Parlimen, beliau berkhidmat di cawangan Sandakan Jabatan Hal Ehwal Khas (JASA) (1987–1990) sebagai pegawai tadbir dan diplomatik, pegawai Majlis Amanah Rakyat (MARA) di pejabat cawangan Sandakan (1990–1992) serta Setiausaha Politik kepada Menteri Kewangan Sabah (1994–1999).
 
## Kerjaya politik
### Jawatan politik
* Timbalan Pengerusi Kelab Penyokong Kerajaan Barisan Nasional (BNBBC) (2008–2020)
* Ahli Parlimen Kinabatangan (1999–2025)
* Ketua Bahagian UMNO Kinabatangan (1996–2025)
* Ketua Penerangan Pemuda UMNO Sabah (1991–1996)
* Ketua Pemuda UMNO Kinabatangan (1991–1996)
* Exco Pemuda USNO (1980–1991)
* Ketua Pemuda Bahagian USNO Kinabatangan (1978–1990)

Kali pertama beliau bertanding ialah sebagai calon Barisan Nasional (BN) dalam Pilihan raya negeri Sabah 1994 bagi kerusi Kuamut, sebuah kubu kuat pembangkang ketika itu, namun Bung Mokhtar tewas. Beliau pertama kali memenangi kerusi Parlimen Kinabatangan dalam pilihan raya umum 1999 selepas menewaskan calon Parti Bersatu Sabah (PBS), Ali Latip Taha. Beliau berjaya mengekalkan kerusi tersebut dalam 2004, 2008, 2013 dan 2018. Sejak menyertai politik pada tahun 1978, beliau telah menjadi wakil calon USNO atau UMNO di bawah BN sebanyak lima kali bagi kerusi Parlimen Kinabatangan.

## Kontroversi dan kritikan
Sepanjang lima penggal di Parlimen, Bung Moktar telah membina reputasi kerana kenyataan-kenyataan kontroversi dan tingkah laku yang bersifat provokatif.

### Kesat dalam dewan Parlimen
Insiden terbaharunya berlaku pada 7 Ogos 2018, apabila beliau mencetuskan kekecohan dengan Willie Mongin (Ahli Parlimen Puncak Borneo) di Dewan Rakyat apabila Willie mendakwa bahawa Bung Moktar Radin telah mengunjungi sebuah kasino. Bung Moktar kemudian menuding jari ke arah Willie dan menuduh beliau bersikap biadab, sambil menuntut agar kenyataan tersebut ditarik balik.

Selepas insiden itu, Yang di-Pertua Dewan Rakyat memberi amaran kepada ahli-ahli agar menjaga kelakuan atau tindakan disiplin akan diambil.

Insiden tersebut kemudiannya menjadi meme internet yang menumpukan kepada gabungan penggunaan bahasa Melayu dan bahasa Inggeris pecah oleh Bung Moktar.

### Kenyataan "Bocor"
Beliau dan Ahli Parlimen Jasin, Mohammad Said bin Yusof mencetuskan kontroversi kerana mengeluarkan kenyataan bersifat seksis dan lucah terhadap Ahli Parlimen DAP bagi Batu Gajah, Fong Po Kuan semasa sesi Parlimen pada tahun 2007. Beliau menyahut kenyataan Mohammad Said dengan mengatakan bahawa Fong "bocor" setiap bulan (merujuk kepada kitaran haid wanita), ketika mereka sedang berbahas mengenai masalah kebocoran di bangunan Parlimen.

Mereka berdua kemudian menawarkan permohonan maaf atas kenyataan tersebut tetapi ditolak oleh Fong kerana dianggap tidak ikhlas.

### Ejekan terhadap Karpal Singh sebagai orang kurang upaya
Dalam sesi pertama Parlimen selepas pilihan raya umum 2008, beliau mengejek ahli politik pembangkang Karpal Singh sebagai "monyet besar" selepas Karpal menggelarnya "Bigfoot dari Kinabatangan."

### Poligami tanpa kebenaran
Pada 20 April 2010, Bung mengaku bersalah melakukan poligami dengan mengambil isteri kedua tanpa kebenaran pendaftar perkahwinan. Beliau telah dijatuhkan hukuman penjara sebulan, namun akhirnya dibebaskan dengan jaminan.

### Mendesak Shahrizat berundur akibat isu NFC
Pada 3 Disember 2011, semasa Perhimpunan Agung UMNO 2011, beliau sekali lagi mendesak Shahrizat Abdul Jalil untuk meletakkan jawatan berhubung kontroversi mengenai Pusat Fidlot Kebangsaan (NFC) di Gemas, melibatkan pinjaman mudah sebanyak RM250 juta yang dikaitkan dengan suaminya dan anak-anaknya. Telah didedahkan bahawa NFC mengalami kerugian namun berjaya membeli dua kondominium mewah di Bangsar, sebuah kereta Mercedes bernilai RM534,622 serta dua lot tanah bernilai RM3,363,507 di Putrajaya. Timbalan Ketua Polis Negara ketika itu, Khalid Abu Bakar, mendakwa bahawa tiada unsur pecah amanah atau penipuan dalam penggunaan dana NFC tersebut.

### Kenyataan mengenai Hitler
Beliau menjadi perhatian antarabangsa selepas menulis di Twitter "Hidup Hitler" selepas kemenangan 7–1 Jerman ke atas Brazil dalam separuh akhir Piala Dunia FIFA 2014. Kicauan beliau mencetuskan kontroversi, dengan duta Jerman menyifatkannya sebagai "tidak boleh diterima."

### Tuduhan rasuah FELCRA Berhad
Pada 3 Mei 2019, Bung Moktar didakwa oleh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) atas tiga pertuduhan rasuah berjumlah RM2.8 juta pada Jun 2015 semasa beliau menjadi pengarah FELCRA Berhad. Isterinya, Zizie Ezette, turut didakwa kerana membantu suaminya melakukan kesalahan tersebut.

### Langkah Kinabalu
Pengerusi UMNO Sabah, sebuah parti komponan BN, Bung Moktar Radin, Ahli Parlimen Kinabatangan dan Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Lamag, menyatakan kekurangan keyakinan terhadap kepimpinan Ketua Menteri Sabah Hajiji Noor dalam pengunduran yang mengakibatkan krisis politik Sabah 2023. Krisis ini kemudiannya berakhir dengan kelulusan *Akta Anti-Tukar Parti* di Dewan Undangan Negeri Sabah pada 25 Mei 2023. Gerakan pengunduran Bung Moktar ini dikenali secara meluas sebagai Langkah Kinabalu dan dicatat sebagai langkah politik paling kontroversi pada tahun 2023.

## Kematian
Bung Moktar meninggal dunia pada 5 Disember 2025 di Hospital Gleneagles Kota Kinabalu selepas dimasukkan ke hospital tersebut kerana kegagalan buah pinggang dan jangkitan paru-paru.

## Keputusan pilihan raya

## Anugerah dan ijazah kehormat
### Anugerah di Malaysia
*   :
**  Pingat Pertabalan Yang di-Pertuan Agong XVII (2024)
*   :
**  Darjah Sri Sultan Ahmad Shah Pahang (S.S.A.P.) – **Dato' Sri** (2016) 
*   :
**  Seri Panglima Darjah Kinabalu (S.P.D.K.) – **Datuk Seri Panglima** (2021) 
**  Panglima Gemilang Darjah Kinabalu (P.G.D.K.) – **Datuk** (2001) 
**  Ahli Setia Darjah Kinabalu (A.S.D.K.)
**  Ahli Darjah Kinabalu (A.D.K.)

### Ijazah kehormat
*   :
** Ijazah kehormat Doktor Falsafah dalam Sains Politik daripada Kolej Universiti Jesselton (2022) 

## Rujukan