Bahasa Indo-Iran

**Bahasa-bahasa Indo-Iran** (Jawi: ), juga dikenali sebagai **bahasa-bahasa India-Iran** (Indo-Iranik) (Jawi: ) atau secara kolektif **bahasa-bahasa Arya** (Jawi: ), merupakan cawangan terbesar dalam keluarga bahasa Indo-Eropah. Ia merangkumi lebih daripada 300 bahasa yang dituturkan oleh kira-kira 1.7 bilion penutur di seluruh dunia, terutamanya di Asia Selatan, Asia Barat dan sebahagian Asia Tengah.

Bahasa-bahasa Indo-Iran dibahagikan kepada tiga cawangan utama: bahasa-bahasa Indo-Arya, Iran (Iranik), dan Nuristani. Bahasa Badeshi masih belum dikelompokkan dalam cawangan Indo-Iran. Bahasa Indo-Iran terbesar ialah bahasa Hindustani (yang kemudiannya terbahagi kepada Hindi dan Urdu).

Kawasan penuturan bahasa-bahasa Indo-Iran merentasi dari Eropah (Romani) dan Kaukasus (Ossetia, Tat, Talish), hingga ke Mesopotamia dan Anatolia timur (Kurdi, Zaza), Masyrik dan Afrika Utara (Domari), serta dataran tinggi Iran; ke timur hingga ke Xinjiang (Sarikoli) dan Assam (Assam); dan ke selatan hingga ke Sri Lanka (Sinhala) dan Maldives (Divehi); dengan cawangan yang merebak sejauh Oseania dan Karibia untuk Fiji Hindi dan Hindustani Karibia masing-masing. Di samping itu, terdapat komuniti diaspora penutur Indo-Iran yang besar di Eropah Barat Laut, Amerika Utara, Oseania, Afrika Timur, Afrika Selatan, Karibia, dan Teluk Parsi.

## Etimologi
Istilah *bahasa-bahasa Indo-Iran* merujuk kepada spektrum bahasa-bahasa Indo-Eropah yang dituturkan di rantau Asia Selatan Eurasia, merangkumi dari subbenua India (di mana cawangan Indo-Arya dituturkan, juga dikenali sebagai Indik) hingga ke dataran tinggi Iran (di mana cawangan Iran dituturkan, juga dikenali sebagai Iranik). Kemudiannya didapati bahawa bahasa-bahasa Nuristani juga dituturkan di kawasan terpencil Nuristan, yang terletak kira-kira di persimpangan rantau-rantau ini.

Cawangan ini juga dikenali sebagai *bahasa-bahasa Arya*, merujuk kepada bahasa-bahasa yang dituturkan oleh kaum Arya, di mana istilah *Arya* dianggap sebagai penamaan kendiri etnobudaya bangsa Indo-Iran purba. Pada masa kini, istilah *Arya* secara umumnya dielakkan, disebabkan konotasi negatif yang dikaitkan dengan Aryanisme.

## Pengelasan

Di bawah ialah skema pengelasan ringkas bahasa-bahasa Indo-Iran. Bahasa Badeshi masih belum dikelompokkan dalam cawangan Indo-Iran.

*India-Eropah Purba (dibina semula)
**India-Iran Purba (dibina semula)
***Iran Purba (dibina semula)
******[[Bahasa-bahasa Iran]]** (bahasa-bahasa Iranik)
*****Timur
*****Barat
***Nuristani Purba (dibina semula)
**** **[[Bahasa-bahasa Nuristani]]**
***India-Arya Purba (dibina semula)
******[[Bahasa-bahasa Indo-Arya|Bahasa-bahasa India-Arya]]**
*****Dardu
*****Barat Laut
*****Utara
*****Barat
*****Timur
*****Selatan
***** Cinali-Lahul (tidak dikelaskan)
***Badeshi (tidak dikelaskan)

## Asal-usul
Semua bahasa Indo-Iran dapat ditelusuri kembali kepada satu bahasa nenek moyang berhipotesis tunggal: Indo-Iran Purba, yang merupakan bahasa purba yang dibina semula untuk mewakili titik terakhir di mana semua bahasa Indo-Iran moden masih bersatu. Indo-Iran Purba, seterusnya, dikelompokkan sebagai tergolong dalam keluarga bahasa Indo-Eropah, yang pada akhirnya menelusuri kembali kepada bahasa Proto-Indo-Eropah.

Secara sejarah, penutur India-Iran Purba dipercayai pada asalnya merujuk kepada diri mereka sendiri menggunakan akar India-Iran Purba yang dibina semula **Áryas*, yang daripadanya ia menurunkan istilah seperti *[[Aryavarta]]* (Sanskrit: आर्यावर्त, ), *[[Airyanem Vaejah]]* (Avesta: 𐬀𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀𐬥𐬆𐬨⸱𐬬𐬀𐬉𐬘𐬀𐬵, ), *[[Alani|Alania]]* (**Aryāna*), Iran (**Aryānām*), dan 'Arya'.

Penutur India-Iran Purba secara umumnya dikaitkan dengan budaya Sintashta, yang dipercayai mewakili penghijrahan ke timur oleh masyarakat daripada budaya Corded Ware, yang seterusnya dipercayai mewakili penghijrahan ke barat terdahulu oleh orang-orang yang berkaitan dengan Yamnaya dari zon steppe Pontik-Kaspia ke wilayah budaya Neolitik akhir Eropah, mungkin membawa bersama mereka bahasa India-Eropah Purba. Walau bagaimanapun, hubungan genetik yang tepat antara budaya Yamnaya, budaya Corded Ware dan budaya Sintashta masih tidak jelas.

Kereta kuda terawal yang diketahui telah ditemui dalam perkuburan Sintashta, dan budaya ini dianggap sebagai calon yang kuat untuk asal-usul teknologi tersebut, yang tersebar ke seluruh Dunia Lama dan memainkan peranan penting dalam peperangan purba. Terdapat hampir kesepakatan umum di kalangan sarjana bahawa budaya Andronovo, pengganti budaya Sintashta, merupakan budaya Indo-Iran. Pada masa kini, hanya dua sub-budaya yang dianggap sebagai sebahagian daripada budaya Andronovo: budaya Alakul dan Fëdorovo. Budaya Andronovo dianggap sebagai 'kontinum dialek Indo-Iran', dengan pecahan kemudian antara bahasa Iran dan bahasa Indo-Aryan. Bagaimanapun, menurut Hiebert, pengembangan Kompleks Arkeologi Baktria–Margiana (BMAC) ke Iran dan pinggir Lembah Indus merupakan 'calon terbaik untuk korelasi arkeologi kepada pengenalan penutur Indo-Iran ke Iran dan Asia Selatan', walaupun ketiadaan kubur kayu khas steppe di Timur Dekat, atau selatan kawasan antara Kopet Dag dan Pamir-Karakorum. J. P. Mallory mengakui kesukaran untuk membuat kes pengembangan daripada Andronovo ke utara India, dan bahawa percubaan untuk mengaitkan Indo-Aryan dengan tapak-tapak seperti budaya Beshkent dan Vakhsh "hanya membawa Indo-Iran ke Asia Tengah, tetapi tidak sejauh kawasan orang-orang Medes, Parsi atau Indo-Aryan". Beliau telah membangunkan model *Kulturkugel* () yang menggambarkan orang-orang Indo-Iran mengambil alih ciri-ciri budaya BMAC, tetapi memelihara bahasa dan agama mereka semasa bergerak ke Iran dan India.

## Nota

## Rujukan

## Sumber
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 

* 

* 

## Bacaan lanjut
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*Kümmel, Martin. "Substrata of Indo-Iranic and related questions." Loanwords and substrata: Proceedings of the Colloquium held in Limoges (5th–7 June 2018). 2020.

## Pautan luar

*  Senarai Swadesh perkataan-perkataan asas Indo-Iran (daripada apendiks  senarai Swadesh Wiktionary)