Demografi Sarawak

Penduduk **[[Sarawak]]** sangat pelbagai, terdiri daripada pelbagai kaum dan kumpulan etnik. Sarawak mempunyai lebih daripada 40 kumpulan sub-etnik, masing-masing dengan bahasa, budaya dan gaya hidupnya sendiri. Ini menjadikan Sarawak antara negeri paling banyak suku kaum dan bahasa di Malaysia.

## Kumpulan etnik di Sarawak

Sarawak mempunyai lebih daripada 40 kumpulan sub-etnik, masing-masing dengan bahasa, budaya dan gaya hidupnya sendiri. Bandar-bandar dan bandar-bandar yang lebih besar diduduki oleh orang Iban, Melayu, Cina dan peratusan yang kecil daripada Bidayuh dan Orang Ulu yang telah berpindah dari kampung-kampung mereka untuk keperluan pekerjaan.

Secara umum, terdapat enam kumpulan etnik utama di Sarawak: Iban, Melayu, Cina, Bidayuh, Orang Ulu, Melanau dan beberapa kumpulan etnik minor yang ditempatkan secara kolektif di bawah 'Orang Lain' seperti India, Serani, Kedayan, Jawa, Bugis, Murut dan banyak lagi. Istilah Bumiputera Dayak telah digunakan secara rasmi untuk etnik asli Sarawak.

### Pribumi
#### Dayak people
Dayak  di Sarawak terutamanya terdiri daripada suku Iban (yang dahulu dikenali sebagai Dayak Laut) dan Bidayuh (Yang dahulu dikenali sebagai Dayak Darat), walaupun ada  takrifan yang turut meluaskan istilah ini kepada *Orang Ulu.*

#### Iban

Kaum Iban merupakan kumpulan etnilk terbesar di Sarawak, merangkumi  28.8% daripada jumlah penduduk negeri tersebut. Iban berasal dari pulau Borneo, dengan tanah asal nenek moyang mereka terletak di Kapuas Hulu, Kalimantan Barat sebelum  mereka berhijrah ke Sarawak sejak tahun 1750-an.  

Disebabkan sejarah mereka sebagai petani, lanun dan nelayan,kaum Iban secara traditionalnya dikenali sebagai "Dayak Laut". Para Peneroka Iban terawal berhijrah dari Kalimantan, bahagian Indonesia di Borneo di selatan Sarawak, melalui Sungai Kapuas. Mereka menyeberangi banjaran Kelingkang dan mendirikan rumah di lembah sungai Batang Ai, Sungai Skrang, Saribas, dan Sungai Rajang. Kaum Iban tinggal di rumah panjang, iaitu bangunan bertiang yang mempunyai banyak bilik dan menempatkan keseluruhan komuniti keluarga. 

Majoriti besar orang Iban menganut agama Kristian. Walau bagaimanapun, seperti kebanyakan kumpulan etnik lain di Sarawak, mereka masih mematuhi banyak ritual dan kepercayaan tradisional mereka. Iban Sarawak meraikan perayaan yang berwarna-warni seperti Gawai Dayak ( pesta menuai )

#### Bidayuh

Tertumpu terutamanya di bahagian barat Pulau Borneo, Kaum Bidayuh membentuk 8% daripada populasi di Sarawak dan kini paling ramai di daerah Lundu, Bau, Penrissen, Padawan, Siburan dan Serian.

Secara Sejarahnya, ketika suku-suku  lain berhijrah ke Sarawak dan membentuk penempatan-  termasuk proses pengaruh Malayisasi  yang  berlaku terutamanya di kawasan pesisir, kaum Bidayuh berundur lebih jauh ke pedalaman. Oleh sebab itu,  mereka digelar sebagai "Dayak Darat" atau "pemilik tanah". Perkataan Bidayuh itu sendiri secara literal bermaksud "orang darat" dalam dialek Biatah . Dalam dialek Bau-Jagoi/Singai, sebutannya ialah "Bidoyoh" yang juga membawa maksud yang sama.
#### Salako & Lara
Kedua-dua kumpulan etnik ini secara keseluruhanya membentuk minoriti kecil dengan sangat sedikit atau tiada kajian menyeluruh yang dilakukan oleh mana-mana pihak mengenai dialek, sejarah, budaya dan adat resam mereka. Walaupun diketogorikan sebagai Bidayuh dan diletakkan di bawah kumpulan suku Dayak Darat oleh kerajaan Malaysia bagi tujuan politik dan pentadbiran, budaya Salako dan Lara tidak mempunyai persamaan dengan kumpulan Bidayuh lain, dan tradisi lisan mereka menyatakan asal-usul serta migrasi yang berbeza.

Adalah difahami bahawa memandangkan kumpulan etnik ini tinggal dalam kawasan majoriti didiami oleh kaum Bidayuh serta lebih cenderung menetap di satu kawasan pendalaman tetap, hal ini kemungkinan besar disebabkan oleh faktor pertanian, dan bukannya keinginan untuk berpindah atau membuka penempatan baru seperti yang dilakukan oleh kaum pribumi lain.. Mereka kebanyakannya tertumpu di kawasan Lundu .

Dari segi bahasa, Salako tergolong dalam salasilah keluarga bahasa lain iaitu daripada keluarga Dayak Melayu (keluarga yang sama dengan bahasa Iban). Lara, walaupun dikatakan lebih berkaitan dengan Bidayuh (Jagoi-Singai), bercakap dalam bahasa yang hampir tidak dapat difahami sama sekali dengan dialek Bidayuh yang lain walaupun pada hakikatnya ia tergolong dalam salasilah suku Dayak Tanah yang sama.

Masyarakat suku ini dipercayai berasal dari Gunung Gajing, sumber Sungai Salakau, dekat Singkawang di Kalimantan Barat, Indonesia.

#### Orang Ulu

Orang Ulu ialah istilah kolektif untuk kumpulan etnik yang mendiami bahagian timur Sarawak. Pelbagai kumpulan Orang Ulu secara keseluruhanya merangkumi  kira-kira 6.3% daripada penduduk Sarawak. Frasa *Orang Ulu* bermaksud orang hulu dan digunakan untuk merujuk kepada pelbagai suku yang tinggal di kawasan pendalaman di bahagian hulu sungai Sawarak yang luas.  Antara kumpulan tersebut termasuklah  suku utama seperti Kayan dan Kenyah, serta kumpulan kecil jiran mereka seperti Kajang, Kejaman, Punan, Ukit, dan Penan. Pada masa kini, takrifan tersebut turut merangkumi suku-suku hilir seperti Lun Bawang, Lun Dayeh, Berawan, Saban dan Kelabits yang tinggal di dataran tinggi. Istilah Orang Ulu diperkenalkan secara rasmi oleh kerajaan bagi  mengenal pasti beberapa kumpulan etnik dan subetnik yang kebanyakannya tinggal di kawasan hulu sungai  dan perbuktian di Sarawak. Sebahagian besar daripada mereka mendiami  daerah Baram, Miri, Belaga, Limbang dan Lawas .

Sebahagian besar suku Orang Ulu beragama Kristian tetapi agama tradisional masih diamalkan di beberapa kawasan.
##### Kayan
Terdapat kira-kira 43,000 orang Kayan di Sarawak. Suku Kayan membina rumah panjang mereka di kawasan pedalaman utara Sarawak dan secara tradisinya dikenali sebagai pemburu kepala.

Mereka terkenal dengan kemahiran membuat Perahu, di mana masyarakat Kayan  mengukir perahu dari sebatang kayu belian, iaitu kayu keras tropika yang paling kuat. 

Walaupun ramai dalam kalangan orang Kayan kini telah memeluk agama Kristian, masih ada yang masih mengamalkan kepercayaan paganistik, namun amalan ini semakin berkurang. 

##### Lun Bawang

Kaum Lun Bawang merupakan penduduk asal  di kawasan tanah tinggi Kalimantan Timur, Brunei (Daerah Temburong), barat daya Sabah (Bahagian Dalaman) dan wilayah utara Sarawak (Bahagian Limbang). Orang Lun Bawang secara tradisionalnya bergiat dalam pertanian serta menternak  ayam, babi dan kerbau.

Lun Bawang juga dikenali sebagai pemburu dan nelayan. Selain itu, mereka turut dikenali secara  kolektif sebagai Murut Sarawak dan mempunyai pertalian rapat dengan suku Lun Dayeh di Sabah, Kalimantan dan Murut Brunei . 

##### Kelabit
Dengan populasi kira-kira 6000, Kelabit adalah penduduk Bario - dataran tinggi terpencil di Tanah Tinggi Sarawak. Orang Kelabit membentuk komuniti agraria yang bersatu padu dan mengamalkan amalan pertanian yang unik sejak turun-temurun. Terkenal dengan pertanian padi mereka, mereka juga menanam pelbagai jenis tanaman lain yang sesuai dengan iklim yang lebih sejuk di Tanah Tinggi Bario. Kelabit berkait rapat dengan Lun Bawang .Orang Kelabit kebanyakannya beragama Kristian
##### Kenyah
Dengan populasi kira-kira 64,000, orang Kenyah mendiami Belaga Atas dan Baram atas. 
##### Penan
Penan merupakan satu-satunya masyarakat nomad sebenar di Sarawak dan merupakan antara kumpulan pemburu-pengumpul terakhir  di dunia. http://www.kent.ac.uk/anthropology/department/staff/darioN/Penan_monkey.jpg 

Penan mahir dalam seni anyaman dan mengasilkan bakul serta tikar rotan .Dalam kepercayaan tradisional mereka, Masyarakat Penan menyembah tuhan tertinggi yang dikenali sebagai Bungan. Namun, dengan semakin ramai yang meninggalkan gaya hidup nomad untuk menetap di rumah panjang, kebanyakan daripada mereka kini  telah memeluk agama Kristian. 
##### Punan Bah
Jangan dikelirukan dengan kaum Penan, **Punan Bah** atau **Punan** ialah satu kumpulan etnik yang berbeza dan terdapat di Sarawak, Malaysia . Mereka kebanyakannya ditemui di sekitar kawasan Bintulu dan juga di Kalimantan, bahagian Indonesia di Borneo . Mereka hidup dalam ekonomi bercampur, melibatkan diri dalam gaya pertanian tebas dan bakar, dengan padi bukit sebagai tanaman utama 

Pada masa ini, istilah Punan sering digunakan secara umum dan tidak tepat untuk merujuk  kepada suku-suku yang dahulunya tidak dikenali atau belum diklasifikasikan  seperti Punan Busang, Penihing, Sajau Hovongan, Uheng Kareho, Merah, Aput, Tubu, Bukat, Ukit, Habongkot dan Penyawung. Sehingga kini, belum ada usaha menyeluruh untuk mengkaji atau meneliti kumpulan suku ini secara mendalam:  komuniti-komuniti tersebut tidak mendapat keistimewaan dan telah dinafikan hak mereka untuk diiktiraf sebagai bangsa yang tersendiri dan unik- dengan tradisi, bahasa serta warisan budaya masing-masing- dalam senerai rasmi pengelasan etnik negara. Akibatnya, lebih daripada 20 suku atau etnik yang berbeza (yang tiada pertalian antara satu sama lain sama lain)  di pulau Borneo telah disatukan secara umum di bawah satu kumpulan etnik yang dikenali sebagai Punan, termasuklah;

* Punan Busang
* Punan Penihing
* Punan Batu
* Punan Sajau
* Punan Hovonan of Kapuas Hulu, West Kalimantan
* Punan Uheng Kereho dari Kapuas Hulu, Kalimantan Barat
* Punan Murung of Murung Raya, Central Kalimantan
* Punan Aoheng (Suku Dayak Pnihing) Kalimantan Timur
* Punan Merah (Siau)
* Punan Aput
* Punan Merap
* Punan Tubu
* Punan Ukit/Bukitan
* Dayak Bukat
* Punan Habongkot
* Punan Panyawung
##### Sebop
Kaum Sebop merupakan salah satu kumpulan etnik yang paling kurang dikenali di Sarawak dan mereka boleh ditemui di hulu sungai Tinjar di Bahagian Miri Sarawak. Dalam kumpulan Sebup terdapat sub-kumpulan yang merangkumi Long Pekun, Maleng, Lirong, Long Kapah, Long Lubang, Teballau dan Long Suku. 

Orang Sebop adalah penganut Kristian dan perayaan kebudayaan mereka ialah Pesta Coen, perayaan yang digunakan untuk menandakan kejayaan pulang pahlawan mereka (Lakin Ayau) dari medan perang. 
##### Tagal
Juga dikenali sebagai "Murut Sabah", "Tagal" atau " orang bukit ", subkumpulan pribumi bagi suku  Murut ini boleh didapati mendiami kawasan tanah rendah di sekitar Lawas & Limbang. Mereka merupakan sebahagian daripada kumpulan etnik rentas negeri yang  tertumpu di kawasan sempadan dan kawasan pedalaman Sabah, Brunei, Kalimantan dan Sarawak, dengan majoriti populusi berada di Sabah.

#### Bisaya
Kaum Bisaya merupakan penduduk pribumi, tertumpu di sekitar sungai Limbang di utara negeri Sarawak. Kebanyakan orang Bisaya Sarawak beragama Kristian

#### Melanau
Kaum Melanau dipercayai antara penduduk pribumi yang telah mula-mula menetap di Sarawak.  Mereka merangkumi 4.9% daripada jumlah penduduk di Sarawak.

Secara tradisinya, Melanaus adalah nelayan dan sehingga kini, mereka terkenal sebagai antara pembuat bot dan tukang yang terbaik. 

Walaupun etnik Melanaus berbeza daripada Melayu, gaya hidup dan amalan mereka agak serupa. Ini terutama berlaku di pekan dan bandar yang lebih besar di mana kebanyakan Melanau menganut agama Islam. 

Melanaus dipercayai pada asalnya menyembah roh dalam amalan yang hampir dengan paganisme . Hari ini kebanyakan kaum Melanau beragama Islam manakala sebahagiannya telah memeluk agama Kristian (terutamanya di sekitar kawasan Mukah & Dalat). Namun ada yang masih meraikan perayaan animisme tradisional seperti perayaan Kaul tahunan di Daerah Mukah.

#### Melayu
##### Melayu Sarawak

Orang Melayu merangkumi 22.9% daripada penduduk di Sarawak. 

Sama seperti proses etnogenesis yang berlaku di banyak bahagian di Malaysia , sebilangan besar masyarakat Melayu di Sarawak merupakan penduduk asal negeri tersebut dan secara sejarahnya merupakan  keturunan dari pelbagai pribumi Borneo yang telah mengamalkan budaya , bahasa dan agama  Islam selama berabad-abad,melalui proses yang dikenali sebagai Malayisasi (Masuk Melayu).   Pada masa yang sama, terdapat juga masyarakat Melayu Sarawak yang mempunyai salasilah keturunan  daripada pelbagai asal usul dan wilayah lain, termasuk Brunei, Sumatera, Natuna, Semenanjung Tanah Melayu, Kalimantan dan kawasan lain.

Secara tradisinya nelayan, golongan pelaut ini memilih untuk membentuk penempatan di tebing sungai yang banyak di Sarawak, manakala yang lain (suku asli) diserap ke dalam identiti Melayu kerana kebanyakan hubungan sejarah, penukaran agama dan asimilasi kebanyakannya berlaku di sungai dan kawasan pantai. Hari ini, ramai orang Melayu telah berhijrah ke bandar-bandar di mana mereka banyak terlibat dalam sektor awam dan swasta serta menceburi pelbagai profesion.

##### Kedayan
Kaum Kedayan ialah sebuah kumpulan etnik yang menetap di  Sarawak. Mereka juga dikenali sebagai Kadayan, Kadaian atau Kadyan . Bahasa Kedayan dituturkan oleh lebih 35,000 orang di Sarawak, dengan kebanyakan anggota masyarakat Kedayan menetap di kawasan Lawas, Limbang, Miri dan Sibuti. Masyarakat ini juga wujud dalam populasi yang agak  besar  di Brunei Darussalam dan Sabah.

Orang Kedayan dipercayai berasal dari Jawa  Sementara itu, sejarawan seperti Pehin Jamil mendakwa orang Kedayan telah dibawa masuk dari Jawa ke Borneo oleh Sultan Bolkiah ke-5 semasa penaklukan Borneo.  Ini disebabkan oleh kehebatan orang Kedayan dalam bidang pertanian padi dan kebolehan pertanian yang lain. 

##### Orang Java
Generasi kini merupakan keturunan daripada masyarakat etnik Jawa asal, majoritinya dari wilayah Jawa Tengah, yang tiba di Sarawak sebagai "kuli kontrak", buruh Inden yang dibawa masuk oleh Belanda melalui Batavia (kini Jakarta) pada akhir 1800-an hingga 1940-an & dipindahkan ke syarikat British untuk bekerja di ladang getah. Selepas tamat kontrak, sebahagian daripada 

Dianggarkan 5,000 orang Jawa ditemui di seluruh negeri, menubuhkan kampung mereka sendiri, dengan majoriti tertumpu di Kuching dan kawasan sekitarnya. Sebahagian daripada generasi muda masih membawa nama tradisional Jawa dan  dikenal pasti sebagai etnik Jawa dalam sijil kelahiran mereka..

### Bugis
Suku Bugis adalah satu kumpulan etnik yang berasal dari wilayah barat daya Sulawesi, Indonesia. M

Penduduk Bugis di Sarawak bertaburan di seluruh negeri. Ramai didapati tinggal di sepanjang pantai bersama atau dalam komuniti lain dan juga membuka penempatan pertanian kecil lebih jauh ke pedalaman, terutamanya di daerah Sarikei . Mereka kebanyakannya beragama Islam dan ramai yang telah bergabung dengan masyarakat Islam tempatan melalui perkahwinan.

### Bukan Pribumi

#### India

Kaum India Sarawak dan secara umunya masyarakat Asia Selatan di Sarawak merupakan salah satu  komuniti kecil dari  geografi dan etno-budaya, dianggarkan berjumlah sekitar 6,500 orang (angka ini turut termasuk mereka yang berdarah campuratn serta golongan profesional, pelajar dan penduduk dari bahagian lain di Malaysia), yang kebanyakan ditemui di kawasan bandar seperti Kuching dan Miri. Seperti di semanjung Malaysia,  Majoriti kaum India di Sarawak adalah kaum Tamil . Terdapat juga minoriti India lain daripada kumpulan etnik Punjabi, Telugu, Sindhi dan Malayali .

Orang Sikh merupakan antara orang india yang terawal menjejakkan kaki di bumi Sarawak. Mereka direkrut oleh Rajah Putih pertama, Sir James Brooke di Singapura sebagai pegawai polis bagi menegakkan keamanan, undang-undang dan ketenteraman semasa pemberontakan penganas Cina di bau pada tahun 1857 . Pada peringkat yang lebih lama, orang Sikh telah diambil bekerja sebagai anggota keselamatan untuk Syarikat Shell Sarawak di Miri dan juga sebagai warden penjara yang dilantik oleh kerajaan. 

Bagi orang Tamil dan kumpulan etnik India minoriti lain, sejarah mereka di negeri ini bermula pada tahun 1860-an, apabila mereka dibawa masuk dari India Selatan oleh Rajah Putih kedua Charles Brooke untuk bekerja di ladang teh dan kopi di Matang Hills. Mereka juga terdiri daripada peniaga dan pengembara yang datang ke negeri ini bagi tujuan pendidikan dan perniagaan. Selepas beberapa tahun, komuniti Asia Selatan di sarawak berkembang dengan memasukkan pendatang baru dari Sri Lanka, Pakistan dan kawasan lain di India . Orang India terkenal dalam perniagaan restoran, perdagangan tekstil & pengeluaran makanan India. 

Sebilangan orang Asia Selatan Sarawak masa kini (terutama mereka yang bertutur dalam bahasa Inggeris sebagai bahasa pertama mereka) adalah daripada perkahwinan campur dengan orang Melayu, Cina & kumpulan etnik asli Sarawak yang lain, dengan sesetengah generasi muda menggunakan bahasa Inggeris, Melayu Sarawak  untuk berkomunikasi dengan orang lain. Mereka telah berasimilasi dengan baik dalam populasi umum negeri sebagai kumpulan budaya yang berbeza di Sarawak yang agak unik berbanding diaspora India di Semenanjung Malaysia dan rantau Asia amnya. Sebilangan orang India Sarawak boleh didapati bekerja sebagai doktor, peguam, jurutera, guru dan kerjaya profesional lain dalam sektor kerajaan dan swasta.

#### Orang Cina
Orang Cina membentuk 17.1% daripada penduduk Sarawak. Kebanyakanya berada di kawasan bandar dan jarang bergaul dengan pribumi.

## Agama di Sarawak
Orang-orang Sarawak mengamalkan pelbagai agama, termasuk Kristian, Islam,  Hindu, agama rakyat cina dan animisme. Agama Kristian adalah agama terbesar dalam budaya dan agama yang pelbagai di Sarawak.  Agama memainkan peranan penting dalam memupuk budaya kesopanan dan kesopanan di kalangan rakyat Sarawak. Ia juga mencerminkan dan menguatkan identiti di kalangan pelbagai kumpulan etnik. Sebagai contoh, Islam mencerminkan identiti agama Melayu dan Kristian mencerminkan identiti kebanyakan orang Dayak, sementara ada yang masih mempraktikkan animisme.

## Lihat juga
* Demografi Sabah
* Demografi Malaysia

## Rujukan