Foča

**Foča** (; , ) ialah sebuah pekan dan perbandaran di tenggara Bosnia dan Herzegovina, di entiti Republika Srpska di tebing sungai Drina. Sehingga 2013, pekan ini mempunyai populasi 12,234 penduduk, manakala perbandarannya mempunyai 18,288 penduduk.
Foča adalah pusat beberapa fakulti (seperti Fakulti Teologi Perubatan dan Ortodoks St. Basil dari Ostrog) Universiti Istočno Sarajevo. Ia juga menempatkan "Seminari St. Peter Sarajevo dan Dabar-Bosna", salah satu daripada tujuh seminari dalam Gereja Ortodoks Serbia. Foča juga, sehingga tahun 1992, menempatkan salah satu sekolah menengah Islam terpenting di Bosnia, Madrasah Mehmed Pasha Kukavica. Taman Negara Sutjeska, yang merupakan Taman Negara tertua di Bosnia dan Herzegovina, juga terletak di kawasan perbandaran ini.

## Sejarah

### Sejarah awal

Pekan ini dikenali sebagai Hotča atau Hoča semasa zaman pertengahan. Ia menjadi pusat perdagangan penting di laluan antara Ragusa (kini Dubrovnik) dan Konstantiniyah (kini Istanbul, Turki). Dengan seluruh Gornje Podrinje, Foča adalah sebahagian daripada Empayar Serbia sehingga 1376, apabila ia terikat dengan Kerajaan Bosnia di bawah Raja Tvrtko, raja Serbia, Bosnia, Tanah Pantai dan Zachlumia. Selepas kematian baginda, Hoča diperintah oleh duke-duke Zachlumia, paling terkenal ialah Herzog Šćepan. Foča ialah pusat daerah Sanjak Usmaniyah Herzegovina, diasaskan pada 1470 dan kekal sehingga 1572, apabila pusatnya dipindahkan ke Pljevlja.

### Perang Dunia Kedua

Pada tahun 1941, organisasi Fasisme Ustaše membunuh pemimpin-pemimpin Serb terkemuka di Foča. Antara Disember 1941 dan Januari 1942, lebih dua ribu orang awam Muslim Bosnia telah dibunuh di Foča oleh gerakan gerila Chetnik sebagai balas dendam atas penindasan tentera Muslim dalam Ustaše terhadap orang Serb. Selain itu, Chetnik menyerang Ustaše dan di Foča pada Ogos 1942.

Pada 13 Februari 1943, Pavle Đurišić melaporkan kepada Draža Mihailović perbuatan Chetnik di daerah Foča, Pljevlja, dan Čajniče: "Semua perkampungan Muslim di tiga daerah yang disebutkan telah dibakar sepenuhnya sehingga tidak ada satu rumah yang masih utuh. Semua harta benda musnah kecuali lembu, jagung, dan gelenggang."

Dalam operasi Chetnik, "22 maut, yang mana 2 akibat kemalangan, dan 32 cedera. Dalam orang Islam, sekitar 1,200 pejuang dan sehingga beberapa ribu mangsa orang awam daripada kedua-dua warganegara." Đurišić berkata bahawa penduduk Islam yang tinggal melarikan diri dan kepulangan mereka telah dihalang. Perbandaran Foča juga merupakan tapak Pertempuran Sutjeska antara Partisan Yugoslav Tito dan tentera Jerman. Sebuah tugu peringatan kepada Partisan yang terkorban telah didirikan di kampung Tjentište.

### Perang Bosnia
Pada tahun 1992, pada permulaan Perang Bosnia, bandar Foča jatuh ke dalam tangan Tentera Republika Srpska. Dari 7 April 1992 hingga Januari 1994, tentera, polis dan pasukan separa tentera Serb telah menggubal kempen pembersihan etnik di kawasan Foča terhadap orang awam Bosniak. Menurut satu anggaran, kira-kira 21,000 orang bukan Serb meninggalkan Foča selepas Julai 1992. Kebanyakan yang berjaya melarikan diri menetap di bandar Rožaje di Montenegro sehingga perang tamat. Hanya kira-kira 10 orang Islam yang tinggal pada akhir konflik tersebut. Tiga belas masjid termasuk Masjid Aladža musnah dan 22,500 orang Islam yang majoriti penduduknya telah melarikan diri. Hakim-hakim Tribunal menentukan tanpa keraguan munasabah lagi tujuan kempen Serb di Foča adalah, antara lainnya, "untuk membersihkan kawasan Foča daripada orang Islam" dan menyimpulkan "untuk tujuan itu, kempen itu telah berjaya."

Dalam banyak keputusan, Tribunal Jenayah Antarabangsa bagi bekas Yugoslavia (ICTY) memutuskan bahawa pembersihan etnik, pembunuhan, rogol besar-besaran dan pemusnahan yang disengajakan ke atas harta benda dan tapak budaya Bosniak merupakan jenayah terhadap kemanusiaan. Menurut Pusat Penyelidikan dan Dokumentasi Sarajevo (IDC), 2,707 orang terbunuh atau telah hilang di perbandaran Foča semasa perang. Antaranya 1,513 orang awam Bosniak dan 155 orang awam Serbia. Selain itu, pihak berkuasa Serb Bosnia membina kem-kem rogol di mana ratusan wanita telah dirogol. Ramai pegawai Serb, tentera dan peserta lain dalam pembunuhan beramai-ramai Foča telah dituduh dan disabitkan dengan jenayah perang oleh ICTY.

### Selepas perang
Pada tahun 1995 Perjanjian Dayton mewujudkan koridor wilayah yang menghubungkan bandar Goražde yang dahulunya dikepung dengan entiti Persekutuan; akibatnya, bahagian utara Foča telah dipecahkan untuk membuat perbandaran Foča-Ustikolina. Sebelum itu pada tahun 1994, pekan yang telah dibasmi etniknya itu dinamakan semula kepada *Srbinje* (), "tempat orang Serb". Pada tahun 2004, Mahkamah Perlembagaan Bosnia dan Herzegovina mengisytiharkan penukaran namanya melanggar perlembagaan, dan mengembalikannya kepada Foča.

Sejak perang, kira-kira 4,000 orang Bosnia telah kembali ke rumah mereka di Foča, dan beberapa masjid telah dibina semula. Sebahagian besarnya berlaku kerana pentadbiran Zdravko Krsmanović, datuk bandar dari 2004 hingga 2012. Walau bagaimanapun, dalam pilihan raya 2012, Krsmanović tewas dan Datuk Bandar baharu, Radisav Mašić, telah dipilih dengan sokongan parti SDS dan SNSD.

Masjid Aladža telah dibina semula 2014 dan dibuka semula pada Mei 2019.

Pada Oktober 2004, ahli Persatuan Wanita Mangsa Perang (*Udruzenje Žene-Žrtve Rata*) cuba meletakkan plak di hadapan dewan sukan *Partizan* (juga digunakan pada tahun 1992 sebagai kem rogol) untuk memperingati jenayah yang telah berlaku di situ. Kira-kira 300 orang Serb Bosnia, termasuk ahli Persatuan Tawanan Perang Republika Srpska, menghalang plak itu daripada dilekatkan.

Dewan sukan *Partizan* telah dibina semula oleh UNDP dengan pembiayaan EU berikutan pemilihan oleh majlis perbandaran Foča dan penglibatan orang tempatan yang telah kembali ke kawasan itu.

Pada 2018 dan 2019, persatuan mangsa perang telah memperingati rogol sebagai senjata perang dengan berkumpul di hadapan Rumah Karaman di Miljevina dan dewan sukan *Partizan* di Foča pada Hari Antarabangsa untuk Penghapusan Keganasan Seksual dalam Konflik (19 Jun).

Pada 2021, tugu peringatan pelaku pembunuhan beramai-ramai Srebrenica yang telah disabit Ratko Mladić telah disimbah cat berhampiran sebuah sekolah di pekan itu.

## Penempatan

Selepas Perang Bosnia, kawasan Utara Perbandaran Foča telah dipecahkan dan dimasukkan ke dalam Perbandaran Foča-Ustikolina, dalam Persekutuan Bosnia dan Herzegovina. Majoriti penduduknya orang Bosnia.

Selain pekan Foča, perbandaran Foča termasuk penempatan berikut:
 
* Anđelije
* Bastasi
* Bavčići
* Beleni
* Bešlići
* Biokovo
* Birotići
* Bogavići
* Borje
* Borovinići
* Brajići
* Brajkovići, Foča
* Brod
* Brusna
* Budanj
* Bujakovina
* Bunčići
* Bunovi
* Cerova Ravan
* Crnetići
* Cvilin
* Čelebići
* Čelikovo Polje
* Ćurevo
* Daničići
* Derolovi
* Donje Žešće
* Drače
* Dragočava
* Dragojevići
* Đeđevo
* Fališi
* Filipovići
* Glušca
* Godijeno
* Gostičaj
* Govza
* Gradac
* Grandići
* Grdijevići
* Hum
* Huseinovići
* Igoče
* Izbišno
* Jasenovo
* Ječmišta
* Jeleč
* Jošanica
* Kolakovići
* Kolun
* Kosman
* Kozarevina
* Kozja Luka
* Kratine
* Krna Jela
* Kruševo
* Kunduci
* Kunovo
* Kuta
* Lokve
* Ljubina
* Marevo
* Mazlina
* Mazoče
* Meštrevac
* Miljevina
* Mirjanovići
* Mješaji
* Mravljača
* Njuhe
* Orahovo
* Papratno
* Patkovina
* Paunci
* Petojevići
* Podgrađe
* Poljice
* Popov Most
* Potpeće
* Previla
* Prevrać
* Prijeđel
* Prisoje
* Puriši
* Račići
* Radojevići
* Rijeka
* Rodijelj
* Slatina
* Slavičići
* Stojkovići
* Sorlaci
* Susješno
* Škobalji
* Štović
* Šuljci
* Tečići
* Tjentište
* Tođevac
* Toholji
* Trbušće
* Trtoševo
* Tvrdaci
* Ustikolina
* Velenići
* Vikoč
* Vitine
* Vojnovići
* Vranjevići
* Vrbnica
* Vučevo
* Vukušići
* Zabor
* Zakmur
* Zavait
* Zebina Šuma
* Zubovići
* Željevo

## Demografi

### Penduduk

### Komposisi etnik

## Ekonomi

Jadual di bawah menunjukkan bilangan orang dalam industri yang berbeza pada tahun 2018 dan memberikan gambaran keseluruhan jumlah bilangan pekerja berdaftar dalam setiap sektor:

## Budaya

Muzium Herzegovina lama dan teater bandar terletak di Foča.

## Bandar kembar – bandar bersaudara
Foča berkembar dengan:

*  Kragujevac
*  Nikšić
*  Herceg Novi
*  Larissa

## Orang yang terkenal

* Risto Jeremić, doktor dan pakar bedah pertama di Bosnia dan Herzegovina
* Zehra Deović, penyanyi lagu rakyat
* Rade Krunić, pemain bola sepak
* Aida Hadžialić, ahli politik di Sweden
* Maksim Vasiljević, biskop Ortodoks Serbia

## Rujukan


### Karya yang dipetik

* 

## Pautan luar

*