Xi'an

**Xi'an** (; juga dikenali sebagai **Sian** atau **Hsi-an**) ialah ibu negeri kepada wilayah Shaanxi di China. Terletak di Dataran Guanzhong, bandar ini merupakan bandar ketiga paling ramai penduduk di China Barat selepas Chongqing dan Chengdu, serta bandar terbesar di China Barat Laut. Menurut Banci 2020, jumlah penduduknya ialah 12.95 juta, termasuk 9.28 juta di kawasan bandar.

Xi'an adalah salah satu bandar tertua di China. Dikenali sebagai Chang'an sepanjang sejarah silam, Xi'an adalah salah satu daripada Empat Ibu Kota Purba Besar China dan pernah menjadi ibu kota bagi dinasti seperti Zhou Barat, Qin, Han Barat, Sui, Zhou Utara dan Tang. Xi'an juga merupakan terminal Jalan Sutera dan tapak Tentera Terracotta dari abad ke-3 SM, kedua-duanya diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Sejak 1980-an, Xi'an telah berkembang pesat sebagai pusat ekonomi, budaya, pendidikan dan teknologi bagi China Barat Laut. Bandar ini kini berstatus bandar sub-provinsi, mengendalikan 11 daerah dan 2 daerah kecil. Xi'an juga merupakan pusat kewangan dan penyelidikan yang penting di China, menduduki tempat ke-17 dalam senarai bandar utama China dan disenaraikan antara 100 pusat kewangan terkemuka dunia serta 20 bandar terbaik dunia dari segi output penyelidikan saintifik.

## Nama
"Xi'an" ialah romanisasi pinyin tanpa nada bagi nama Cinanya, , yang bermaksud "Keamanan Barat". Tanda apostrof (dikenali dalam bahasa Cina sebagai , *géyīn fúhào*) sepatutnya disertakan untuk membezakan sebutannya daripada suku kata tunggal *xian*. Nama ini diambil pada tahun 1369 semasa awal pemerintahan Dinasti Ming. Mubaligh Jesuit mencatatkan namanya sebagai "**Si-ngan**" atau "**Si-ngan-fou**" berdasarkan statusnya sebagai pusat prefektur (府, *fǔ*). Bentuk ini masih kekal dalam nama Latin Keuskupan Agung Roman Katolik Xi'an, iaitu . Nama ini kemudiannya diromanisasi sebagai "**Hsi-an**" oleh sistem Wade-Giles dan juga sebagai "**Sianfu**" atau "**Sian**" oleh romanisasi pos China yang kekal digunakan sehingga pinyin diperkenalkan.

Kawasan Xi'an masa kini telah menjadi tapak beberapa ibu kota penting dalam sejarah China. Ibu kota Dinasti Zhou Barat merupakan kota berkembar **Feng** dan **Hao**, yang secara kolektif dikenali sebagai **Fenghao**, terletak di tebing bertentangan Sungai Feng pada pertemuannya dengan tebing selatan Sungai Wei di pinggir barat Xi'an masa kini. Ibu kota negeri Qin, Xianyang, didirikan di utara Sungai Wei semasa Zaman Negara Berperang dan kemudiannya digantikan oleh ibu kota Dinasti Han Barat, **[[Chang'an]]** (, bermaksud "Keamanan Abadi"), yang terletak di selatan Sungai Wei dan meliputi kawasan pusat Xi'an masa kini. Semasa Dinasti Han Timur, Chang'an juga dikenali sebagai "Ibu Kota Barat" (, *Xijing*) merujuk kepada kedudukannya di sebelah barat ibu kota utama di Luoyang.

Di bawah Dinasti Sui, namanya menjadi **Daxing** (, "Kemakmuran Besar") pada tahun 581 Masihi. Di bawah Dinasti Tang, nama itu ditukar kembali kepada Chang'an pada tahun 618. Semasa pemerintahan Dinasti Yuan Empayar Mongol (abad ke-13 dan 14), kota ini memakai beberapa nama berturut-turut: **Fengyuan** (奉元), **Anxi** (安西, bermaksud "Barat Aman") dan **Jingzhao** (京兆). Nama Ming "Xi'an" kemudiannya diubah semula kepada Xijing ("Ibu Kota Barat", seperti di atas) antara tahun 1930 dan 1943.
## Sejarah
### Prasejarah
Manusia Lantian telah ditemui pada tahun 1963 di Daerah Lantian,  ke tenggara Xi'an, dan bertarikh sekurang-kurangnya 500,000 tahun dahulu. Sebuah kampung Neolitik berusia 6,500 tahun, Banpo, ditemui pada tahun 1953 di pinggir timur bandar tersebut, mengandungi tinggalan beberapa penempatan Neolitik yang tersusun rapi dan bertarikh karbon antara 5,600 hingga 6,700 Tahun Sebelum Kini. Tapak ini kini menjadi lokasi kepada Muzium Banpo Xi'an, yang dibina pada tahun 1957 untuk memelihara koleksi arkeologi tersebut.

### Zaman Purba

Xi'an menjadi pusat budaya dan politik China pada abad ke-11 SM dengan penubuhan Dinasti Zhou. Ibu kota Zhou terletak di penempatan berkembar Fengjing () dan Haojing (), dikenali bersama sebagai Fenghao, terletak di barat daya Xi'an moden. Penempatan ini juga dikenali sebagai Zōngzhōu (宗周) untuk menandakan peranannya sebagai ibu kota negara-negeri naungan. Pada tahun 738 SM, Raja Ping dari Zhou memindahkan ibu kota ke Luoyang kerana kekacauan politik.

### Zaman Empayar
Selepas Zaman Negara Berperang, China disatukan buat kali pertama di bawah Dinasti Qin (221–206 SM), dengan ibu kotanya di Xianyang, barat laut Xi'an moden. Maharaja pertama China, Qin Shi Huang, mengarahkan pembinaan Tentera Terracotta dan Makam Maharaja Qin Pertama di sebelah timur Xi'an sejurus menaiki takhta.

Pada tahun 202 SM, maharaja pengasas Dinasti Han, Liu Bang, menubuhkan ibu kotanya di Daerah Chang'an; istana pertamanya, Istana Changle (, "Kegembiraan Kekal"), dibina di seberang sungai dari runtuhan ibu kota Qin. Dua tahun kemudian, beliau membina Istana Weiyang (, "Istana Tidak Berpenghujung") di utara Xi'an moden. Istana Weiyang merupakan istana terbesar yang pernah dibina di dunia, meliputi kawasan seluas .

Tembok bandar asal Xi'an dimulakan pada tahun 194 SM dan mengambil masa 4 tahun untuk disiapkan. Panjang tembok ini ialah  dan setebal antara , meliputi kawasan . Pada tahun 190, ketika pemberontakan sebelum zaman Tiga Kerajaan, panglima perang Dong Zhuo memindahkan istana ke Chang'an untuk mengelak pakatan musuhnya.

Pada tahun 582, selepas Dinasti Sui ditubuhkan, maharaja memerintahkan pembinaan ibu kota baharu di tenggara ibu kota Han, dinamakan Daxing (大興). Ia mempunyai tiga bahagian: Kota Diraja, bahagian istana dan bahagian awam, meliputi kawasan . Ia merupakan bandar terbesar di dunia ketika itu. Kota ini kemudian dinamakan semula sebagai Chang'an oleh Dinasti Tang.

Biksu Xuanzang menubuhkan sekolah terjemahan untuk kitab Sanskrit selepas kembali dari India. Pagoda Angsa Liar Besar dibina pada tahun 652 dengan ketinggian , manakala Pagoda Angsa Liar Kecil dibina pada tahun 707 dengan ketinggian . Gempa bumi Shaanxi 1556 merosakkan pagoda kecil dan mengurangkan ketinggiannya kepada .

Stele Nestorian ialah batu bersurat dari zaman Tang yang didirikan pada tahun 781 dan merekodkan 150 tahun awal Kristianiti di China.

Chang’an musnah pada penghujung Dinasti Tang pada tahun 904. Penduduk dipindahkan ke ibu kota baharu di Luoyang, namun sebahagian kecil kawasan masih didiami.

Semasa zaman Dinasti Song, Xi’an kekal sebagai pusat budaya dalam bidang sains, agama, dan falsafah.

Semasa Dinasti Ming, tembok baharu dibina pada tahun 1370 dan masih kekal sehingga kini. Panjangnya , setinggi  dan selebar , mengelilingi kawasan seluas .

### Zaman Moden

Dinasti Qing membina kawasan kuartel panji Manchu di timur laut Xi’an. Mereka terkenal kerana mengekalkan budaya Manchu dan kemahiran ketenteraan mereka, walaupun kemudiannya kemahiran tersebut merosot. Terdapat ketegangan antara orang awam Han dan bannermen Manchu, termasuk kesalahan jenayah, perkahwinan campur yang jarang berlaku, dan penglibatan mereka dalam kempen ketenteraan Qing.

Pada Oktober 1911, semasa Revolusi Xinhai, kubu Manchu di Xi’an diserbu dan hampir semua 20,000 penduduk Manchu dibunuh. Beberapa gadis Manchu dijadikan isteri atau hamba, termasuk oleh penduduk Hui (Muslim).

Insiden Xi'an berlaku pada tahun 1936 semasa Perang Saudara China, yang membawa kepada pembentukan Barisan Bersatu Kedua antara Kuomintang dan Parti Komunis China.

Pada 11 Mac 1938, Tentera Udara Imperial Jepun menyerang Xi’an dan dicabar oleh Tentera Udara China. Xi’an tidak pernah jatuh ke tangan Jepun walaupun sering dibom.

Pada 20 Mei 1949, Tentera Pembebasan Rakyat menawan Xi’an dari Kuomintang.

Di bawah era Mao, Xi’an dibangunkan sebagai sebahagian daripada Pembinaan Barisan Ketiga.

Xi’an menjadi tumpuan semasa protes anti-Jepun di China 2012.

Pada tahun 2022, Xi’an mengalami wabak COVID-19 terbesar sejak awal pandemik, menyebabkan sekatan penuh selama sebulan bermula 23 Disember 2021, yang menjejaskan perkhidmatan perubatan dan bekalan makanan. Sekatan ditamatkan pada 24 Januari 2022.

## Geografi
Xi'an berkedudukan di tanah pamah Guanzhong di kawasan selatan wilayah Shaanxi. Tanah pamah ini diterbitkan daripada lapan batang sungai di sekeliling tanah tersebut. Bandar ini berketinggian purata sebanyak 400 meter di atas paras laut dengan taburan hujan purata tahunan sebanyak 553 mm.

Iklim Xi'an adalah bersifat sederhana dan dipengaruhi oleh monsun Asia Timur. Kebanyakan taburan hujan berlaku dari Julai hingga lewat Oktober, dan ribut petir yang kerap dan pendek berlaku ketika musim panas. Salji kadangkala turun ketika musim sejuk tetapi jarang bertahan lama. Ribut debu lazim berlaku pada bulan Mac dan April.

## Demografi

### Penduduk
Populasi Xi'an setakat 2015 ialah kira-kira 8.7 juta orang, dengan 51.66% jumlah penduduk Xi'an adalah lelaki dan selebihnya adalah perempuan. Majoriti penduduk Xi'an ialah adalah berbangsa Han, dan etnik Hui ialah etnik minoriti terbesar di Xi'an.

### Agama
Agama majoriti penduduk Xi'an ialah agama-agama tradisional China dan Taoisme. Bandar ini memiliki banyak tokong utama serta tokong kecil. Tokong Buddha Cina dan Tibet juga banyak dibina di bandar ini.

Xi'an memperoleh pengaruh Islam sejak abad ketujuh apabila Maharaja Gaozong dari Dinasti Tang membenarkan amalan Islam pada 651 M. Bandar ini memiliki kumpulan Muslim yang ketara, kebanyakannya daripada golongan Hui dengan jumlah penduduk sebanyak 50 ribu orang. Beberapa masjid dibina di Xi'an dengan masjid paling utama ialah Masjid Agung Xi'an.

## Ekonomi

Sebagai sebahagian daripada dasar Pembangunan Barat China, Xi'an menjadi tumpuan utama pembangunan pesat. Dari tahun 1997 hingga 2006, nilai output industri perkhidmatan Xi'an meningkat pada kadar purata tahunan 13 peratus, berbanding 0.74 peratus bagi industri perkhidmatan tradisional, dengan pertumbuhan daripada AS$8.113 bilion kepada AS$25.85 bilion. Xi'an merupakan ekonomi terbesar di Wilayah Shaanxi, dengan KDNK sebanyak 1.148 trilion Yuan pada tahun 2022. Purata pertumbuhan tahunan ialah 14.5 peratus, menyumbang kira-kira 35 peratus daripada jumlah KDNK Shaanxi.

Sekurang-kurangnya 58 negara telah menubuhkan lebih daripada 2,560 syarikat di Xi'an, termasuk 19 syarikat Fortune 500. Antaranya termasuk ABB, Mitsubishi, Panasonic, Toshiba, Fujitsu, Coca-Cola dan Boeing. Keupayaan Xi'an dalam bidang teknologi maklumat, bahan maju, aeroangkasa, tenaga, dan kejuruteraan kimia telah diketengahkan dalam dasar pembangunan barat China.

Pada tahun 2020, Xi'an diiktiraf sebagai bandar Beta- (peringkat kedua global) oleh *Globalization and World Cities Research Network*. Xi'an juga merupakan salah satu daripada 100 pusat kewangan terkemuka dunia menurut *Global Financial Centres Index*.

Industri utama di Xi'an termasuk pembuatan peralatan, pelancongan dan penyumberan luar perkhidmatan. Industri pembuatan mencatatkan output tahunan sebanyak 36.5 bilion RMB, mewakili 44.5 peratus daripada jumlah ekonomi bandar. Sebagai salah satu daripada empat ibu kota purba China, pelancongan juga merupakan industri penting, dengan tarikan seperti Tentera Terracotta, Tembok Kota Xi'an, dan Tokong Famen. Pada tahun 2019, lebih 300 juta pelancong mengunjungi Xi'an, menghasilkan pendapatan sebanyak 314.6 bilion RMB. Pendapatan pelancongan meningkat purata 36.4 peratus setahun, manakala pendapatan pertukaran asing meningkat kira-kira 35.8 peratus.

Xi'an juga merupakan salah satu bandar pertama di China dalam sektor penyumberan luar perkhidmatan, dengan lebih 800 syarikat dalam industri ini. Nilai output sektor ini melebihi 23 bilion RMB pada tahun 2008. Pekerjaan dalam sektor ini meningkat dua kali ganda dari 60,000 kepada 120,000 orang antara 1997 hingga 2006, manakala perundingan komputer juga meningkat dua kali ganda daripada 16,000 kepada 32,000.

Bagi menyokong industri ini, Xi'an membangunkan sebuah Bandar Baharu Perisian dengan pelaburan sebanyak 30 bilion RMB yang dijangka siap pada 2015. Barangan eksport utama termasuk peralatan pencahayaan dan alat ganti automotif, manakala barangan import utama adalah produk mekanikal dan elektrik. Rakan dagang antarabangsa terbesar Xi'an ialah Amerika Syarikat.

Taman Perdagangan dan Logistik Antarabangsa Xi'an meliputi kira-kira 35 batu persegi dan direka sebagai model urbanisasi berasaskan logistik. Taman ini merupakan pelabuhan kering dan pusat kontena rel utama. Lebih banyak Kereta Api Kargo China-Eropah berlepas atau kembali ke Xi'an berbanding mana-mana bandar lain.

### Industri Perisian dan Teknologi

Zon perindustrian utama di Xi'an ialah Zon Pembangunan Ekonomi dan Teknologi Xi'an. Tapak pelupusan sampah Jiangcungou di Xi'an merupakan tapak pelupusan terbesar di China sebelum ditutup pada tahun 2019.

Ekonomi yang pesat berkembang di Xi'an juga menyokong pembangunan industri perisian dan bandar ini menjadi perintis dalam bidang tersebut. Taman Perisian Xi'an di dalam Zon Pembangunan Perindustrian Berteknologi Tinggi (XDZ) telah menarik lebih 1,085 syarikat dan 106,000 pekerja setakat tahun 2012. Xi'an mempunyai tenaga kerja yang besar dan berkemahiran tinggi hasil daripada lebih 100 universiti di kawasan tersebut, menghasilkan kira-kira 3,000 graduan komputer setiap tahun dengan gaji purata separuh daripada gaji di Beijing.

### Industri Aeroangkasa
Pada November 2006, Xi'an bersama Perbadanan Sains dan Teknologi Aeroangkasa China menubuhkan Pangkalan Perindustrian Sains dan Teknologi Aeroangkasa Xi'an. Pangkalan ini memberi tumpuan kepada pembangunan industri angkasa lepas awam, termasuk pembuatan peralatan, perisian dan penyumberan luar perkhidmatan, bahan baharu dan teknologi solar fotovoltaik.

Kawasan pangkalan ini merangkumi Xi'an dan kawasan Guanzhong, dengan peluasan ke kawasan China Barat Laut dan China Barat Daya. Menjelang tahun 2012, dijangkakan output industri akan mencapai AS$2.8 bilion dengan 10 hingga 20 produk jenama yang memiliki hak harta intelek dan 5 hingga 8 produk berdaya saing di peringkat global.

Pada tahun 2008, selepas pelancaran pusat aeroangkasa di Shanghai, kerajaan China membangunkan satu lagi pusat aeroangkasa awam di Shaanxi. Suruhanjaya Pembangunan dan Pembaharuan Negara meluluskan perancangan Pangkalan Perindustrian Aeroangkasa Awam Kebangsaan Xi'an pada 26 Disember 2007. Pangkalan seluas  ini akan menumpukan kepada pembangunan satelit, bahan baharu, tenaga, teknologi maklumat dan teknologi lain untuk aplikasi awam.
## Pendidikan

Xi'an ialah salah satu daripada bandar-bandar pendidikan tinggi utama China. Xi'an mempunyai 37 buah institut pengajian tinggi (IPT) awam, 36 buah IPT swasta dan lapan buah akademi tentera, yang merangkumi kira-kira 200 ribu orang pelajar di Xi'an. Universiti Xi'an Jiaotong tergolong dalam Liga C9, kumpulan sembilan buah universiti elit China.

## Pengangkutan
Xi'an mempunyai banyak kawasan yang mudah diakses dengan berjalan kaki. Di banyak zon komersial, perumahan, dan pendidikan di bandar ini, terutamanya di kawasan membeli-belah dan hiburan di sekitar Menara Lonceng, laluan pejalan kaki bawah tanah dan jambatan penyeberangan telah dibina demi keselamatan dan kemudahan pejalan kaki.

Sistem perkongsian basikal mula beroperasi di Xi'an sejak tahun 2013 dan kini mempunyai 52,000 basikal yang digunakan oleh lebih 200,000 orang setiap hari. Perkhidmatan teksi banyak disediakan, tetapi ramai penduduk masih menggunakan 270 laluan bas rasmi bandar yang disediakan oleh lebih 7,800 bas, dengan jumlah penumpang melebihi 4 juta orang sehari. Rangkaian bas ini dilengkapi dengan sistem metro yang berkembang pesat, yang membawa lebih 1.5 juta penumpang setiap hari. Xi'an juga mempunyai lebih daripada 2 juta kenderaan berdaftar, dan jumlah kenderaan persendirian yang semakin meningkat menyebabkan kesesakan lalu lintas menjadi isu biasa.

### Metro

Laluan 2 yang merentasi bandar dari utara (Stesen Kereta Api Utara) ke selatan (Weiqu Nan) adalah laluan pertama yang dibuka kepada orang ramai pada 16 September 2011. Laluan ini sepanjang  dengan 17 stesen.

Laluan 1 dibuka pada 15 September 2013 dan menghubungkan Houweizhai dengan Fangzhicheng. Laluan 3 dibuka pada 8 November 2016 dan menghubungkan Baoshuiqu dengan Yuhuazhai. Laluan 4 mula beroperasi pada 26 Disember 2018, sejajar dengan Laluan 2 di sebelah timurnya. Laluan 5 dibuka pada 28 Disember 2020, sepanjang 41.6 km dengan 31 stesen.

Laluan 16 dibuka pada 27 Jun 2023, sepanjang 15.03 km dengan 9 stesen. Empat lagi laluan sedang dalam pembinaan termasuk sambungan Laluan 1.

Sistem metro ini meliputi banyak tarikan terkenal seperti Muzium Banpo (Laluan 1), Menara Lonceng dan Dram (Laluan 2), Kubu Kota Xi'an (Laluan 2), Pagoda Angsa Liar Besar (Laluan 3 dan 4), Taman Warisan Negara Daminggong (Laluan 4) dan Muzium Sejarah Shaanxi (Laluan 2, 3 dan 4).

Waktu berlepas metro pertama bagi Laluan 1, 2, 3 dan 4 ialah pada pukul 6:00 pagi, manakala metro terakhir bagi Laluan 3 dan 4 ialah pada 11:00 malam, Laluan 1 pada 11:30 malam, dan Laluan 2 pada 11:50 malam.

Pada 30 Disember 2008, satu kebakaran berlaku tetapi berjaya dipadamkan dalam masa sejam tanpa kecederaan. Kebakaran kedua berlaku pada 2 Januari di stesen lain Laluan 2.

### Kereta Api

Stesen Kereta Api Xi'an Utara, terletak di utara pusat bandar, merupakan stesen bagi kereta api laju Zhengzhou–Xi'an, yang merupakan sebahagian daripada laluan Xuzhou–Lanzhou. Pembinaan bermula pada 25 September 2005 dan perkhidmatan bermula pada 6 Februari 2010. Perkhidmatan ini menghentikan semua penerbangan antara Zhengzhou dan Xi'an dalam masa 48 hari. Dengan 34 platform, ia adalah stesen terbesar di China Barat Laut ketika ia dibuka pada Januari 2011.

Stesen ini juga diservis oleh Kereta Api Laju Datong–Xi'an, Kereta Api Laju Xi'an–Chengdu dan Kereta Api Laju Yinchuan–Xi'an. 

Stesen Kereta Api Xi'an, terletak di utara pusat kota lama, adalah hab utama kereta api konvensional di Wilayah Shaanxi. Ia meliputi kawasan seluas  dengan 6 platform penumpang dan 11 landasan. Ia menyediakan 112 perkhidmatan sehari kepada kira-kira 80,000 penumpang dengan destinasi seperti Beijing, Zhengzhou, Lanzhou, Baoji dan Gunung Hua.

Stesen lain termasuk Xi'an Timur, Xi'an Selatan, Xi'an Barat, Yinzhen, Sanmincun dan Fangzhicheng.

### Udara

Lapangan Terbang Antarabangsa Xi'an Xianyang (kod: XIY) ialah lapangan terbang utama yang berkhidmat untuk bandar ini dan merupakan lapangan terbang terbesar di China Barat Laut. Ia terletak 40 km barat laut pusat bandar Xi'an dan 13 km timur laut pusat bandar Xianyang.

Syarikat penerbangan utama termasuk China Eastern Airlines, Hainan Airlines dan China Southern Airlines. Terminal 3 dan landasan kedua dibuka pada 3 Mei 2012. Pembinaan Terminal 5 bermula pada tahun 2022 dan siap pada September 2024.

Selain menghubungkan Xi'an dengan kebanyakan bandar utama di China, lapangan terbang ini juga mempunyai penerbangan antarabangsa ke destinasi seperti Tokyo, Seoul, London, Paris dan Sydney.

## Budaya dan Agama

### Seniman Tempatan
Xi'an merupakan tempat asal kepada beberapa bintang kontemporari China seperti Xu Wei, Zhang Chu dan Zheng Jun.

### Masakan Xi'an
*Yangrou paomo* (roti direndam dalam sup kambing; 羊肉泡馍) ialah hidangan terkenal dari Xi'an.

*Liangpi* (mi sejuk; 凉皮) ialah mi gandum atau beras yang disajikan sejuk dengan cuka dan minyak cili.

*Biangbiang mian* atau *youpo chemian* (油泼扯面) ialah mi tangan yang tebal dan panjang, biasanya dihidangkan dengan lada merah pedas.

*Roujiamo* (roti daging; 肉夹馍) ialah roti berisi daging, biasanya daging khinzir.

### Qinqiang
Qinqiang (Suara Qin) merupakan yang tertua dan paling meluas antara empat jenis utama opera Cina.

Satu lagi persembahan terkenal ialah "Permaisuri Dinasti Tang Agung", sebuah persembahan tarian dan muzik berdasarkan kisah hidup Permaisuri Wu Zetian dari Dinasti Tang. Persembahan ini menampilkan orkestra Cina klasik dan reka bentuk pentas yang canggih bagi membawa penonton kembali ke era kegemilangan Empayar Tang.

### Agama Tradisional Cina dan Taoisme

Agama yang paling berpengaruh di Xi'an ialah agama tradisional Cina dan Taoisme, diwakili oleh pelbagai tokong besar dan kecil. Antaranya ialah sebuah Tokong Dewa Kota yang telah dibina semula sepenuhnya pada tahun 2010-an, serta sebuah Tokong Konfucius.

### Kristianiti
Mubaligh Kristian pertama yang tercatat di China ialah Alopen, seorang penutur bahasa Syriac, yang tiba di Xi'an (ketika itu dikenali sebagai Chang'an) pada tahun 635 melalui Jalan Sutera. Stele Nestorian, kini terletak di Muzium Beilin Xi'an, ialah batu bersurat dari zaman Dinasti Tang yang didirikan pada tahun 781 dan merekodkan 150 tahun awal Kristianiti di China selepas ketibaan Alopen. Batu bersurat ini setinggi  dan memaparkan tulisan dalam Bahasa Cina dan Bahasa Syriac yang menggambarkan kewujudan komuniti Kristian di beberapa bandar di utara China.

Pagoda Daqin, sebuah pagoda Buddha di Daerah Zhouzhi, Xi'an, dikatakan pada asalnya adalah sebuah gereja Kristian Nestorian dari zaman Tang.

Mubaligh Baptis dari England pernah mengendalikan sebuah hospital di Xi'an. Pada tahun 1892, Arthur Gostick Shorrock dan Moir Duncan menubuhkan *Misi Sianfu* di Xi'an.

### Islam
Xi'an mempunyai komuniti minoriti Muslim, kebanyakannya dari kumpulan etnik Hui. Dianggarkan terdapat sekitar 50,000 Muslim Hui di Xi'an. Terdapat tujuh buah masjid di Xi'an, yang paling terkenal ialah Masjid Besar Xi'an. Masjid ini, yang terletak di pusat bandar, merupakan salah satu masjid tertua dan terpenting di China. Ia dibina semasa Dinasti Tang dan telah diperbaharui serta diperluaskan dari semasa ke semasa. Masjid ini mencerminkan gabungan seni bina Islam dan tradisional Cina yang unik.
## Pelancongan

### Tapak Bersejarah dan Menarik
Oleh kerana terdapat banyak monumen bersejarah serta pelbagai runtuhan purba dan makam di kawasan sekitarnya, pelancongan telah menjadi komponen penting dalam ekonomi tempatan, dan wilayah Xi'an merupakan salah satu destinasi pelancongan paling popular di China.

Bandar ini mempunyai banyak tapak bersejarah yang penting, termasuk beberapa projek arkeologi yang masih berjalan seperti Makam Maharaja Qin Pertama dan Tentera Terracotta beliau. Terdapat beberapa bukit pengebumian dan makam raja-raja Dinasti Zhou di sekitar bandar. Xi'an juga memiliki kira-kira 800 makam dan mausoleum diraja dari zaman Dinasti Han, termasuk makam yang mengandungi ratusan patung askar tanah liat dan sisa-sisa tokong korban dari era Han. Bandar ini turut mempunyai pelbagai pagoda dari zaman Dinasti Tang dan terkenal dengan muzium sejarahnya serta Hutan Stele, yang terletak di sebuah tokong Konfusius abad ke-11 yang menempatkan batu bersurat dari pelbagai dinasti.

Antara tapak terkenal di Xi'an ialah:

* Tembok Kota Xi'an, yang dikelilingi tembok purba yang dipulihkan pada abad ke-14 semasa awal Dinasti Ming, berdasarkan susun atur istana diraja Dinasti Tang.
* Makam Maharaja Qin Shi Huang dan Tentera Terracotta terletak kira-kira  di timur pusat bandar, di pinggir bandar Xi'an.
* Menara Lonceng Xi'an dan Menara Dram Xi'an, kedua-duanya terletak di paksi tengah bandar.
* Daerah Muslim Xi'an, yang menjadi lokasi Masjid Besar Xi'an.
* Pagoda Angsa Liar Besar dan Pagoda Angsa Liar Kecil, kedua-duanya merupakan menara purba yang berusia lebih 1,000 tahun dan telah terselamat daripada beberapa gempa bumi besar.
* Hutan Stele, terkenal dengan pelbagai inskripsi dan karya batu bersejarah.
* Tokong Famen dan pagodanya yang menjulang tinggi, terletak kira-kira  ke barat Xi'an.
* Tokong Xi Ming, sebuah tokong Buddha bersejarah.
* Tokong Wolong, sebuah tokong Buddha di lorong Kaitong berhampiran Hutan Stele.
* Tokong Xingjiao di Shaolin Yuan.
* Tokong Jianfu, yang berkaitan dengan Pagoda Angsa Liar Kecil.
* Perkampungan Neolitik Banpo, tapak arkeologi penting.
* Muzium Sejarah Shaanxi, yang menempatkan koleksi besar artifak sejarah.
* Muzium Xi'an, terletak berhampiran Pagoda Angsa Liar Kecil.
* Mata Air Panas Huaqing, terletak di kaki Gunung Li, mempunyai sejarah 6,000 tahun, dengan Istana Huaqing di sebelahnya yang bersejarah 3,000 tahun. Ia tersenarai antara Seratus Taman Terkenal China dan diklasifikasikan sebagai Tapak Warisan Kebangsaan dan Kawasan Pemandangan Utama Negara.
* Taman Warisan Istana Daming, tapak bekas kediaman diraja maharaja Dinasti Tang.
* Taman Hutan Negara Gunung Li.
* Taman Hutan Negara Gunung Zhongnan.
* Datang Everbright City, kawasan budaya dan hiburan moden yang berasaskan tema Tang.

## Hubungan antarabangsa

### Bandar kembar
Xi'an menjalin hubungan bandar kembar dengan:
* Nara, Jepun. (1974)
* Kyoto, Jepun. (1974)
* Edinburgh, England. (1985)
* Pau, Perancis. (1986)
* Kansas City, Amerika Syarikat. (1989)
* Esfahan, Iran. (1989)
* Dortmund, Jerman. (1991)
* Lahore, Pakistan. (1992)
* Funabashi, Jepun. (1994)
* Gyeongju, Korea Selatan. (1994)
* Iaşi, Romania. (1994)
* Dnipropetrovsk, Ukraine. (1995)
* Istanbul, Turki. (1996)
* Kathmandu, Nepal. (1996)
* Brasília, Brazil. (1997)
* Québec City, Kanada. (2001)
* Córdoba, Argentina. (2006)
* Pompeii, Itali. (2007)
*  Athena, Greece
* Birmingham, England.
* Cusco, Peru.


Xian-Terrakotta-Armee-32-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-28-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-08-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-12-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-30-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-Moenche-20-2012-gje.jpg
Xian-Grosse Moschee-20-2012-gje.jpg
Xian-Markt-14-2012-gje.jpg
Xian-Markt-26-2012-gje.jpg


## Rujukan

## Pautan luar

*Tapak Pemerintahan Xi'an

*Zon Pengembangan Hi-tech Nasional Xi'an