open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amfibia

**Amfibia** ialah vertebrata ektotermik berkaki empat dalam kelas **Amphibia**. Semua amfibia yang masih hidup tergolong dalam kumpulan Lissamphibia termasuk katak dan semandar yang hidup di ekosistem-ekosistem daratan, bawah tanah, di atas pokok-pokok atau dalam air tawar. Amfibia biasanya bermula sebagai larva yang hidup di dalam air, tetapi beberapa spesies telah berkembang dengan tingkah laku yang mengatasi ciri ini. 

Amfibia yang masih kecil umumnya bernafas menggunakan insang, apabila badan dewasa selepas mengalami metamorfosis bernafas dengan organ paru-paru. Amfibia menggunakan permukaan kulit yang telap sebagai organ pernafasan sekunder; ada beberapa semandar dan katak darat kecil yang bernafas sepenuhnya menggunakan kulit kerana tiada paru-paru. Badan jenis-jenis amfibia sangat mirip cicak tetapi adalah amniota bersama dengan mamalia dan burung yang tidak memerlukan jasad air untuk membiak. Ciri-ciri ini menjadikan amfibia haiwan petunjuk ekologi; dalam beberapa dekad kebelakangan ini terdapat penurunan dramatik dalam populasi amfibia bagi banyak spesies di seluruh dunia.

## Pengelasan
Nama kelas **Amphibia** terbit daripada istilah bahasa Yunani Kuno  *amphíbios* menggabungkan kata  *amphí* bermaksud 'kedua-dua jenis' dan  *bios* bermaksud 'hidup'; istilah ini awalnya dipakai sebagai kata sifat umum untuk haiwan yang boleh hidup di darat dan di air, termasuk anjing laut dan memerang. Kelas Amphibia biasanya merangkumi kesemua vertebrat tetrapod yang bukan amniota. Amphibia dalam erti terluasnya () dibahagikan kepada tiga subkelas, dua daripadanya pupus:

* Subkelas Lepospondyli† (kumpulan Paleozoik kecil, yang lebih berkait rapat dengan amniota berbanding Lissamphibia)
* Subkelas Temnospondyli† (gred Paleozoik dan awal Mesozoik yang rencam)
* Subkelas Lissamphibia (kesemua amfibia moden, termasuk katak, kodok, semandar, Pleurodelinae dan sesilia)
** Salientia (katak, kodok dan saudaranya): Jura hingga kini—7,360 spesies terkini dalam 53 keluarga
** Caudata (semandar, neut dan saudaranya): Jura hingga kini—764 spesies terkini dalam 9 keluarga
** Gymnophiona (sesilia dan saudaranya): Jura hingga kini—215 spesies terkini dalam 10 keluarga
** Allocaudata† (Albanerpetontidae) Jura Tengah – Pleistosen Awal
**

## Rujukan
Basilosaurus

**Basilosaurus** adalah salah satu ikan paus terawal yang telah pupus. Basilosaurus mempunyai kepala kecil bermuncung menonjol dan bergigi, dan mempunyai badan sepanjang 25 meter panjang.

Tinggalan fosil menunjukkan Basilosaurus mungkin berasal daripada haiwan daratan berkuku, kemungkinannya dari haiwan seperti Mesonychid (haiwan seperti serigala yang tinggal dipersisiran pantai) yang beransur-ansur kembali tinggal di laut kira-kira 50 juta tahun dahulu. Satu lagi kemungkinan haiwan lain yang berubah menjadi ikan paus, adalah Ambulocetus, mamalia bersaiz anjing laut, sepanjang 3 meter seberat 650 paun.
Ambulocetus

**Ambulocetus** merupakan sejenis haiwan purba yang telah pupus. Ambulocetus dipercayai merupakan asal kepada ikan paus. Ambulocetus merupakan mamalia bersaiz anjing laut, sepanjang 3 meter seberat 650 paun.
Cili

**Cili** , **lada**, **cabai** atau nama saintifiknya **''Capsicum'' spp.** ialah sejenis sayuran berbuah daripada keluarga Solanaceae terdiri daripada pelbagai spesies dan varieti tumbuhan yang mengeluarkan buah memberikan rasa pedas daripada kandungan kapsaisin sehinggakan ia menjadi bahan rempah yang sangat diingini dalam masakan.

Ia dipercayai berasal dari penanaman baka liar di Mexico dan Amerika Selatan. Ia disebarkan meluas serata dunia selepas diperkenalkan para pelayar Eropah di Asia dan Eropah pada abad-abad ke-15 dan 16, di mana ia menjadi kegemaran banyak masyarakat sedunia terutamanya di kawasan beriklim tropika yang menerapkan dalam masakan dan perubatan setempat.

## Peristilahan
Nama *cili* () berasal dari nama setempat tumbuhan ini dalam bahasa Nawatl iaitu *chīlli.*

Nama "lada" () diturunkan daripada kata akar Proto-Austronesia **lajaq* "memedihkan, memijar"; ia asas kepada nama rempah lada hitam dan lada putih yang berlainan kerana rasa pedasnya. Nama ini juga sewarisan dengan kata serupa makna dalam bahasa-bahasa serumpun seperti *lado* dalam bahasa Minangkabau (yang turut dilanjutkan dalam loghat Negeri Sembilan).

Nama *cabai* atau *cabe* () digunakan di kawasan utara Semenanjung Melayu dan Riau dalam Indonesia. Nama ini pada asalnya dikaitkan khusus dengan suatu tumbuhan rempah lebih tepatnya bernama "cabya" yang mana ia mempunyai ciri rasa pedas yang boleh ditambahkan pada makanan setempat; catatan mengenai rempah ini ada tertulis dalam manuskrip Jawa sejak abad ke-10 Masihi. Apabila tumbuhan *chīlli* yang diperkenalkan dari Dunia Baru ini menjadi disukai masyarakat serata Nusantara, maka nama "cabya" ini makin lama makin beralih kepada tumbuhan tersebut kerana kemiripan ia sambil "cabai jawa" disempitkan kegunaannya kepada fungsi khusus seperti membuat jamu.

## Sejarah
Buah rempah cili mula dikenali masyarakat Amerika purba sejak sekitar 7500 tahun sebelum Masihi. Ia merupakan tanaman tertua yang dihasilkan di benua-benua Amerika di mana bentuk liar tumbuhan-tumbuhan asal dipilih secara langsung; penanaman terawal cili dapat ditemukan dari peninggalan di timur tengah Mexico 6,000 tahun dahulu. Terdapat bukti juga tapak penemuan arkeologi yang terletak di barat daya Ecuador yang menjadikan cili sebagai makanan sejak 600 tahun lalu, dan ia merupakan salah satu dari kawasan penanaman cili yang terpenting di benua Amerika pada ketika itu sebagai ladang cili.

Ia diperkenalkan ke benua Asia melalui para pedagang Portugis yang melihat ia sebagai bahan tukaran yang berbaloi daripada rasanya yang mirip lada hitam yang ada didagangkan seluruh rantau tersebut. Cili dibawa ke tanah India pada kurun ke-15.

## Morfologi
Cili adalah sejenis tanaman yang tumbuh menegak, berakar tunjang, batang bercabang berwarna hijau (buku batang berwarna hijau atau ungu bergantung kepada kultivar cili), dan daun berwarna hijau muda ke hijau tua dan berbentuk ovat lebar (saiz daun bergantung kepada kultivar).

Bunga cili berkelopak lima dengan berwarna putih tumbuh keluar dari ketiak dan daun berbentuk loket. Buah pula berbentuk tirus memanjang.

## Rujukan
Angin suria

**Angin Suria** terdiri daripada zarah bertenaga tinggi (~ 500 keV) yang bergerak beratus kilometer sesaat dan dipancar oleh matahari. Zarah-zarah itu terdiri daripada elektron, proton, dan zarah alpha. 

**Angin Suria** juga membawa *medan magnet antara magnet [[(interplanetary magnetic field)]]* bersama - sama dengannya. Kelajuan angin suria adalah supersonik dengan nilai anyara 250km s-1 hingga 750 km s-1. Namun begitu, kelajuan, suhu dan ketumpatan angin suria berubah - ubah dalam perlintasan gerakannya 

## Sejarah
Fenomena angin suria ini ditemui oleh Eugene Parker pada 1958. Beliau mendapati terdapat "angin" yang tidak berhenti-henti bertiup dari matahari, dan mengisi ruang angkasa dengan gas plasma. Ini bermakna ruang angkasa lepas bukan lagi vakum seperti yang difikirkan sebelum itu. Hipotesis Parker itu mendatang tentangan kuat daripada saintis lain, sehinggalah tahun 1960-an apabila fenomena tersebut dapat dilihat melalui cerapan satelit.

## Sifat
Komposisi angin suria adalah sama dengan komposisi korona matahari, iaitu kira-kira 73% hidrogen, 25% nitrogen dan selebihnya adalah bendasing.

Apabila angin suria sampai ke bumi, ia mempunyai kelajuan antara 200-889 kilometer sejam, ataupun purata 450 km/j. Oleh itu semua planet yang terdapat dalam sistem suria matahari adalah terdedah kepada zarah-zarah bercas ini.

Medan magnet bumi membalikkan sebahagian daripada angin suria untuk membentuk Lengkungan Radiasi Van Allen. Angin suria yang melepasi medan magnet bumi akan membentuk Tabir Cahaya Utara (*Aurora borealis*) dan Tabir Cahaya Selatan (*Aurora australis*). Aktiviti tompokan matahari dan suar matahari meningkatkan kekuatan angin suria dan ini menambah tahap radiasi yang sampai ke bumi, hingga boleh merosakkan satelit dan stesen angkasa, yang akan menganggu sistem komunikasi bumi. Satelit dan stesen angkasa juga boleh mengalami pergeseran dengan angin suria dan ini yang akan memperlahankan orbit mereka, dan memberikan kemungkinan satelit tersebut terkeluar daripada landasannya dan terhempas ke bumi.
Tahun cahaya

**Tahun cahaya** merujuk kepada jarak yang direntasi oleh cahaya dalam tempoh satu tahun bersamaan 9,460,730,472,580.8 kilometer. Tahun cahaya juga ditakrifkan sebagai jarak yang dilalui oleh foton dalam ruang terbuka, jauh daripada mana-mana tarikan graviti atau magnet dalam tempoh satu tahun Julian (bukan tahun lompat). Memandangkan cahaya boleh bergerak selaju 299,792,458 m/s dalam keadaan vakum, satu tahun cahaya bersamaan 9,460,730,472,580,800 atau 9.46 petameter.

Tahun cahaya digunakan untuk mengukur jarak yang tersangat jauh dalam ilmu falak seperti jarak bintang, galaksi dan saiz alam semesta. Dalam bidang astronomi, unit yang digemari ialah parsek yang ditakrifkan sebagai jarak bagi suatu objek untuk menghasilkan satu *arcsecond* paralaks apabila pemerhati bergerak sebanyak satu unit astronomi. Nilainya adalah lebih kurang 3.26 tahun cahaya. Unit parsek digemari kerana unit ini boleh didapati daripada pemerhatian. 

Satu tahun cahaya bersamaan 63,241 unit astronomi (AU). Unit lain yang berkaitan dengan tahun cahaya ialah minit cahaya dan saat cahaya. Satu minit cahaya bersamaan dengan 17,987,547,480 meter. Disebabkan cahaya bergerak pada sejauh 299,792,458 meter dalam satu saat, maka satu saat cahaya adalah 299,792,458 meter.

## Fakta tambahan
* 8.3 minit diperlukan oleh sesuatu cahaya untuk bergerak daripada Matahari ke Bumi (ini disebabkan, kita berada lebih kurang 8.3 minit cahaya daripada matahari).
* Kuar angkasa lepas paling jauh, Voyager 1 terletak 12.5 jam cahaya dari bumi pada Januari 2004.
* Bintang paling dekat, Proxima Centauri terletak 4.22 tahun cahaya jaraknya daripada Bumi.
* Galaksi kita Bima Sakti, mempunyai kelebaran lebih kurang 100,000 tahun cahaya.
* Angkasa lepas yang boleh dicerap mempunyai jejari lebih kurang 13,700,000,000 tahun cahaya. Sebab ini berlaku kerana *Big Bang* telah berlaku lebih kurang 13.7 bilion tahun yang lalu, dan kita tidak boleh melihat sesuatu yang telah lepas. Jejari ini membesar pada semua arah pada kadar satu saat cahaya setiap satu saat.

Kaveat: Disebabkan oleh galaksi yang kita diami mempunyai diameter 100,000 tahun cahaya, satu kapal angkasa lepas hipotesis yang bergerak pada kelajuan yang menghampiri kelajuan cahaya memerlukan lebih daripada 100,000 tahun untuk merentasinya. Walau bagaimanapun, ini cuma benar bagi pemerhati yang rehat berbanding kepada galaksi tersebut; krew kapal angkasa akan mengalami pengalaman merentasi galaksi tersebut selama beberapa minit sahaja. Ini disebabkan oleh pelambatan masa jam yang bergerak yang diterangkan oleh relativiti khas. On the other hand, the crew will experience a length contraction of the galaxy: from their viewpoint, the galaxy will appear to become strongly flattened.

## Lihat juga

* Saat cahaya
* Minit cahaya
* Jam cahaya
* Hari cahaya
* Minggu cahaya
* Bulan cahaya
* 1 E15 m (contoh jarak dalam urutan satu tahun cahaya)

## Pautan luar
* Tahun Cahaya
Monera

**Monera** atau **Moneran** adalah salah satu daripada pecahan Alam benda hidup yang terdapat di alam semesta ini. Moneran termasuk semua benda hidup yang mempunyai struktur sel prokaryotik. Di bawah sistem tiga-domain taksonomi diwujudkan pada 1991, organisma dahulunya dalam Monera telah dibahagikan kepada dua domain, Archaea dan Bakteria (dengan Eukaryote sebagai domain ketiga). 

Alam moneran terdiri daripada sel tunggal iaitu bakteria dan alga yang berwarna biru-kehijauan. Sel ini dinamakan sianobakteria.

Sebelum ciptaan Moneran, keduanya dianggap sebagai division tumbuhan: Schizomyketes atau bakteria, termasuk kebanyakan prokaryotes dan dianggap sebagai fungi, dan Cyanophyta atau alga biru-kehijauan. Alga biru-kehijauan kini dianggap bakteria, biasanya dikenali sebagai cyanobakteria.  

Pemetaan aturan DNA dan RNA menunjukkan bahawa terdapat dua kumpulan besar prokaryote, Bacteria dan Archaea, yang tidak mempunyai kaitan antara mereka selain kedua-duanya adalah eukaryote.  Ia boleh dianggap sebagai subkingdom, tetapi kebanyakan skema baru menyingkir Monera dan menganggap keduanya sebagai alam berasingan.

## Ringkasan

## Rujukan
Pinusok Gravel

**Pinausok Gravel** merupakan sebuah kawasan yang mana kesan pergerakan glasier yang pernah melitupi Gunung Kinabalu pada masa lampau dapat dilihat dengan jelas. Pinausok Gravel terletak di antara Kundasang dan Ranau.
Herbivor

**Herbivor** atau **maun** ialah pemangsaan seseekor haiwan memakan autrotof seperti tumbuh-tumbuhan, alga serta bakteria yang menjalankan fotosintesis. Daripada pengertian tersebut, banyak kulat dan haiwan, sesetengah bakteria dan protis serta sejumlah tumbuhan parasit boleh dikenali sebagai organisma maun.

Walau bagaimanapun, maun pada umumnya terbatas untuk haiwan pemakan tumbuhan sahaja. Kulat, bakteria dan protis yang memakan tumbuhan hidup dikenali sebagai patogen tumbuhan. Mikrob yang memakan tumbuhan mati pula dikenali sebagai saprotof sementara tumbuhan berbunga yang mendapatkan zat daripada tumbuhan hidup dikenali sebagai tumbuhan parasit. Secara umumnya, organisma yang memakan autrotof dikenali sebagai pengguna primer.

## Peristilahan
"Herbivor" menyerap bahasa Latin hasil gabungan ''herba'' yang bererti tumbuh-tumbuhan mahupun dedaunan dan *vorare* yang bererti "melahap" (*to devour*).

Perkataan "maun" sebagai kata seerti mula digunakan sekitar 1969 bersama "maging" dua-dua dibentuk secara akronim menggabungkan suku kata awal **''ma**kan* dengan suku kata akhir *da'''un'''''.

## Ciri dikongsi
Spesies yang memperoleh bahan makanan dari tumbuhan mempunyai bentuk rahang yang bersesuaian dengan pemakanan: haiwan yang memakan buah dan biji cenderung mempunyai gigi rendah berbanding haiwan pemakan daun rumput yang keras.

Haiwan-haiwan herbivor mempunyai sistem pencernaan yang merumahkan enzim tertentu berkeupayaan mengurai komponen tertentu yang sukar dipecahkan secara fizikal lalu boleh menyerap khasiat tumbuhan dimakan secara langsung. Sebagai contoh, protease antara enzim utama didapati pada serangga yang memakan dedaun. Kebergantungan kepada hidupan seni seperti bakteria, fungus atau protozoa yang simbiotik juga diperlukan untuk menguraikan selulosa yang rumit.

## Jenis
Setiap herbivor pula dikelaskan kepada cara pemakanan tertentu yang diutamakan:

## Contoh haiwan maun
* Arnab
* Gajah
* Kambing 
* Lembu 
* Tenuk
* Kambing
* Zirafah

## Lihat juga
* Maging
* Maserba

## Rujukan
Omnivor

**Omnivor** atau **maserba** merujuk kepada haiwan yang memakan daging dan tumbuhan untuk meneruskan hidup. 

## Contoh haiwan maserba
* tikus
* ayam
* itik

## Lihat juga
* Karnivor
* Herbivor

## Rujukan
Magnetosfera

Planet Bumi sentiasa dikelilingi dengan medan magnet semulajadi. Medan magnet semulajadi ini turut menyebabkan kompas sentiasa menunjukkan arah utara Bumi. Medan magnet semulajadi ini (turut dipanggil sebagai **magnetosfera**), menjulang tinggi sehingga ke ruang angkasa akan menangkis ion-ion angin suria daripada menembusi masuk ke ruang angkasa (atmosfera) Bumi. Lapisan ini terletak di antara 3,000 km dan 10,000 km dari permukaan bumi, iaitu di lapisan termosfera.

Ketiadaan magnetosfera boleh meyebabkan angin suria mencapai bumi dan menggangu kefungsian alat eletronik.salah satu contoh adalah telefon pintar. 

## Pautan luar
* Atmosfera dan Magnetosfera
Tasik Huinaymarca

**Tasik Huinaymarca** merupakan nama bagi tasik kecil bahagian tenggara tasik Titicaca bagi orang-oleh orang Bolivia. Bahagian besar tasik Titicaca pula dikenali sebagai tasik Chucuito orang-oleh orang Bolivia. Tasik Chucuito dipisahkan dengan tasik Huinaymarca oleh Selat Tiquina.
Selat Tiquina

**Selat Tiquina** merupakan selat yang membahagikan tasik Titicaca di Bolivia kepada dua bahagian, iaitu tasik utama dan tasik yang lebih kecil di bahagian tenggara.
Tasik Grande

**Tasik Grande** (*Lago Grande*), merupakan nama bagi tasik besar tasik Titicaca bagi orang-oleh orang Peru. Bahagian kecil tasik Titicaca pula dikenali sebagai tasik Pequeno orang-oleh orang Peru. Tasik Pequeno dipisahkan dengan Tasik Grande oleh Selat Tiquina.
Hanyutan benua

**Teori hanyutan benua** menyatakan bahawa benua-benua Bumi bergerak berbanding satu sama lain di atas dasar lautan. Teori ini mula-mula dicadangkan oleh Abraham Ortelius pada tahun 1596. Konsep ini lalu dibangunkan dan diperkenalkan oleh Alfred Wegener pada tahun 1912. Teori hanyutan benua kini diikuti oleh teori plat tektonik yang menjelaskan pergerakan benua-benua Bumi dengan lebih tepat.

## Sejarah

### Sejarah awal
Abraham Ortelius (Ortelius 1596), Theodor Christoph Lilienthal (1756), Alexander von Humboldt (1801 and 1845), Antonio Snider-Pellegrini (Snider-Pellegrini 1858), dan ramai lagi sedar bahawa bentuk benua di bahagian Lautan Atlantik yang bertentangan kelihatan seakan-akan serupa (persamaan ini paling ketara di antara benua Afrika dan Amerika Selatan) dan boleh dipadankan. W. J. Kious telah menggambarkan apa yang difikirkan oleh Ortelius seperti berikut:

Abraham Ortelius di dalam hasil kerjanya *Thesaurus Geographicus* ... mencadangkan bahawa kedua-dua benua Amerika telah "terkoyak dari Eropah dan Afrika ... melalui gempa bumi dan banjir" dan berkata: "Kesan-kesan rekahan itu amat jelas, jika seseorang melihat peta dunia dan memikirkan betul-betul tentang pesisir pantai ketiga-tiga [benua] itu."

Pada 1889, Alfred Russel Wallace mengatakan "Asalnya, ia merupakan satu kepercayaan yang sangat umum, malah di kalangan ahli geologi, tetapi ciri-ciri hebat yang terdapat di permukaan Bumi, tidak kurang daripada yang kecil, adalah terdedah kepada perubahan yang berterusan, dan dalam jangka masa waktu geologi yang diketahui, benua-benua dan lautan-lautan yang hebat telah bertukar tempat antara satu sama lain berulang kali." Beliau memetik kata-kata Charles Lyell "Oleh itu, benua-benua, walaupun kekal selama beberapa zaman geologi, mengubah kedudukannya secara keseluruhan dalam jangka masa beberapa zaman" dan mendakwa orang pertama yang meragukan hal ini ialah James D. Dana pada 1849.

Dalam tulisannya; *Manual of Geology* (1863), Dana berkata "Semua benua dan lautan memiliki garis bentuk atau rupa yang telah ditentukan sejak azali lagi. Ini telah dibuktikan berkenaan Amerika Utara daripada kedudukan dan penyebaran lapisan-lapisan mendapan pertama usia Silur - yang dari zaman Potsdam - dan ini mungkin akan membuktikan keadaan zaman primordial benua-benua lain juga". Dana sangat berpengaruh di Amerika - buku *Manual of Mineralogy* karangannya masih lagi diterbitkan dalam bentuk yang telah disemak semula - dan teori beliau dikenali sebagai Teori Ketetapan (*Permanence theory*).

## Rujukan
Plat tektonik

**Plat tektonik** adalah segmen keras kerak bumi yang disokong oleh bahan leburan yang dikenali sebagai magma di bawahnya. Disebabkan ini maka plat tektonik ini bebas untuk mengelongsor antara satu sama lain. Pergerakan antara plat tektonik ini tidak berlaku secara perlahan-lahan sebaliknya pergeseran antara tanah dan batu yang membentuk sempadan plat tektonik menyebabkan pergeseran itu berlaku tersentak-sentak. Pergerakan inilah yang menyebabkan berlakunya gempa bumi.

Daratan dan juga dasar lautan akan secara perlahan-lahan dibawa ke arah kedudukan baru apabila plat beralih. Sempadan plat ditandakan melalui lingkaran gempa bumi dan rangkaian gunung berapi.

Memandangkan purata garis lurus bumi ialah 6,378 kilometer, jumlah permukaan bumi ialah lebih kurang 511,200,000 kilometer persegi. Kurang 30 peratus daripada permukaan bumi ialah tanah. 70 peratus daripada permukaan bumi diliputi oleh air.

Plat-plat utama yang melitupi seluruh kerak sfera bumi adalah Plat Afrika, Plat Antartika, Plat Indo-Australia, Plat Eurasia (meliputi Asia dan Eropah), Plat Amerika Utara (meliputi Amerika Utara dan Siberia timur laut), Plat Amerika Selatan dan Plat Pasifik.

## Rujukan
Magma

**Magma** merupakan batu-batan cair yang terletak di dalam kamar magma di bawah permukaan bumi; ia terhasil melalui hasil peleburan mantel atau kerak bumi di banyak bentukan tektonik seperti zon-zon benam dan rekah benua, rabung tengah lautan serta titik panas.

Magma di bumi merupakan larutan silika bersuhu tinggi (antara 700 dan 1300&nbsp;°C) yang kompleks Magma berada dalam tekanan tinggi dan kadang kala memancut keluar melalui bukaan gunung berapi dalam bentuk aliran lava atau letusan gunung berapi. Letusan disebut ini mengandungi larutan gas yang tidak pernah sampai ke permukaan bumi. Magma terkumpul dalam kamar magma yang terasing di bawah kerak bumi dan mengandungi komposisi yang berlainan menurut tempat magma itu didapati. 

Ia merupakan asal kepada semua batu igneous yang ada di Bumi, namun kesan magma juga boleh diperolehi di planet bumian dan satelit semula jadi tertentu.

## Ciri
Ciri ketara aliran magma bergantung kepada struktur atom, suhu, tekanan dan sebatian kimia.

### Sifat fizikal
Kekanyakan jenis magma dalam julat suhu disukat antara 700&nbsp;°C hingga 1300&nbsp;°C.

Kandungan fasa-fasa meruap (*volatile phases*) seperti air dan karbon dioksida serendah 0.8% boleh menejaskan suhu dalaman cairan sebanyak 100&nbsp;°C, malah pemeluapan kandungan surih ini boleh menyebabkan magma membeku atau mengeras.

### Sifat kimia
Cairan magma banyak mempunyai unsur silikon atau silika oksigen, aluminium, ferum, magnesium, kalsium, natrium dan kalium. Cairan-cairan kaya silika lebih likat hasil pempolimeran daripada hubungan kuat sesama molekul lalu.
## Rujukan

## Pautan luar
* Lebih lanjut mengenai gunung berapi.
Kerak bumi

**Kerak bumi** merujuk kepada lapisan luar planet bumi. Pemukaan sesebuah planet kebiasaannya terbentuk dari bahan yang kurang tumpat berbanding dengan lapisan yang lebih dalam. Hanya 1/3 kerak bumi merupakan daratan, yang lain dilitupi oleh lautan. Ketebalan kerak bumi adalah di antara 10 hingga 30 batu.

Kerak bumi, yang merupakan bahagian atas litosfera, yang terbahagi kepada dua lapisan. Lapisan atas ialah benua, yang terdiri daripada granit. Manakala di bawah granit ialah satu lapisan batu keras yang dipanggil basalt.

Pada planet yang separa-cecair, seperti Bumi, permukaan bumi terapung di atas lapisan dalam yang cair. Kerak sepertinya sering terbahagi kepada kepingan yang dikenali sebagai plat tektonik yang disebabkan oleh pergerakkan magma cair di bawahnya, mampu bergerak. Ini merupakan fenomena teori hanyutan benua. Selain itu pertembungan di antara dua plat tektonik mampu menghasilkan gunung berapi.

Lapisan kerak Bumi terbentuk daripada batuan,mineral,tanah dan bahan api fosil.

## Lihat juga
* Plat tektonik
* Teori hanyutan benua
Imhotep

**Imhotep** merupakan arkitek yang membina piramid pertama untuk rajanya yang bergelar Raja Djoser (2650 SM) pada Zaman Kerajaan Lama.
Beliau juga merupakan seorang ahli sains dan fizik, arkitek dan penasihat penting kepada firaun Djoser (3150 S.M). Beliau telah memperkenalkan teknik pembinaan bangunan dengan menggunakan batu bata. Beliau juga turut dikenali sebagai pengamal ilmu perubatan dan pengarang buku sains dan sastera.
Djoser

Raja yang memerintah Mesir pada Zaman Kerajaan Lama (2650 SM) yang dikatakan bertanggungjawab membina piramid pertama. Piramid pertama ini dibina oleh seorang arkitek yang bergelar Imhotep.
Karnivor

**Karnivor** atau **maging** merujuk kepada hidupan pemangsa yang memakan haiwan lain atau daging haiwan lain sebagai bekalan tenaga dan nutrisi yang diperlukan untuk terus hidup, baik secara langsung mahupun tidak langsung (sebagai pebangkai).

Haiwan-haiwan yang hanya bergantung pada daging haiwan untuk nutrisinya disebut karnivor  dan haiwan-haiwan yang juga memakan sumber bukan haiwan disebut karnivor ; ia termasuk omnivor namun terlepas dari definisi yang lebih umum, tidak ada batasan nisbah antara sumber makanan dari tumbuhan dan haiwan yang dapat membezakan karnivor fakultatif dari omnivor. Karnivor yang menduduki puncak rantai makanan disebut predator tingkat tinggi.

## Peristilahan
"Karnivor" merupakan serapan bahasa Latin hasil gabungan perkataan *caro* (bentuk genitif: *carnis*), "daging" dan *vorare*, "melahap".

Perkataan "maging" sebagai kata seerti mula digunakan sekitar 1969 dibentuk secara akronim menggabungkan suku kata awal ***ma'''kan'' dengan suku kata akhir ''da'''ging***; namun ia kurang digemari kerana pendekatan pedoman terkini tidak menggalakkan pembentukan istilah secara akronim.

## Ciri dikongsi
Haiwan-haiwan karnivor yang mampu bergerak memburu haiwan kecil lain sering mempunyai bahagian badan terwujud khas menangkap dan mengoyak badan yang dimangsakan (seperti gigi taring dan cakar memenuhi fungsi ini pada kebanyakan vertebrat). Haiwan pemangsa juga mengalami evolusi pada bentuk mata sehingga menghadap ke depan, yang memungkinkan pengamatan berpersepsi kedalaman; hal ini terjadi hampir universal pada pemangsa dalam kalangan mamalia. Pemangsa lain seperti buaya pula memiliki mata yang menghadap ke samping dan berburu lebih dengan cara menyergap daripada mengejar. 

Karnivor memiliki sistem pencernaan yang pendek kerana tiadanya keperluan memecahkan sel-sel haiwan sehingga mulat boleh menyerap nutrien terkandung berbanding sistem haiwan herbivor yang mesti menguraikan selulosa keliling sel tumbuhan dimakan.

## Jenis
### Karnivor obligat
Karnivor obligat atau karnivor "sejati" hanya bergantung pada nutrisi dari daging haiwan untuk bertahan hidup. Mereka tidak memiliki alat pencernaan yang memadai untuk mengolah materi tumbuhan. Pada kenyataan, beberapa haiwan karnivor memakan tumbuhan yang hanya berfungsi sebagai emetik.

Suku Felidae termasuk kucing rumah adalah contoh karnivor obligat paling dikenali, ia memerlukan makanan berupa daging atau organ haiwan yang mampu membekalkan sumber protein tinggi serta gizi penting tertentu yang tidak dapat dihasilkan metabolismesendiri (termasuk retinol, arginina, taurina, dan asid arakidonik), sehingga mereka bergantung pada daging haiwan untuk memperoleh gizi-gizi tersebut.

### Karnivor lain
Karnivor yang hanya memakan serangga dan avertebrata lain yang serupa disebut insektivor. 

Karnivor yang hanya memakan ikan disebut piskivor. Ia merupakan jenis karnivor yang pertaa wujud secara evolusi dengan munculnya hidupan daratan yang pertama 400 juta tahun yang lalu.

## Contoh haiwan maging
* Harimau 
* Singa
*Ular
* Buaya

## Lihat juga
* Maserba
* Maun

## Rujukan
Piramid

**Piramid** merujuk kepada sebarang binaan yang memirip suatu bentuk geometri khusus terdiri daripada satu tapak berpenjuru yang sekemuncak membentuk segi tiga. Tapak yang paling biasa wujud berbentuk segi empat sama.

## Binaan piramid
Bangunan berbentuk piramid telah dibina oleh banyak kebudayaan silam. Yang paling terkemuka di antara bangunan piramid adalah di Mesir silam, dimana piramid diperbuat daripada batu padu dibina sebagai makam firaun. Piramid Mesir pertama dibina pada Zaman Kerajaan Lama oleh arkitek Imhotep untuk Raja Zoser (2650 SM). 

Piramid yang paling terkenal ialah di Giza, iaitu Piramid Besar Kufu, salah satu daripada tujuh benda ajaib di dunia. Piramid ini siap dibina pada tahun 2600 SM, mengambil masa 20 tahun, mengandungi 2 juta batu blok yang setiap satunya seberat 1 tan dan tapaknya pula seluas 13 ekar (5 hektar) dan tingginya 482 kaki. Piramid Mesir mempunyai permukaan batu kapur yang licin dan sudah tentunya kelihatan hebat ketika ia siap dibina. Pada masa sekarang kebanyakan kelonsong batu kapur tersebut telahpun diambil sebagai bahan binaan bangunan sekitarnya pada zaman selepasnya, meninggalkan permukaan batu kasar yang kelihatan pada masa sekarang.

Di selatan Mesir, terdapat juga piramid dibina oleh orang-orang Nubia. Orang-orang Nubia membina lebih banyak piramid berbanding orang-orang Mesir, tetapi ia jauh lebih kecil. Piramid Nubia dibina lebih curam berbanding piramid Mesir dan merupakan tugu untuk raja yang meninggal dan bukanya sebagai makam. Piramid Nubia dibina sehingga 300s S.M. (A.D.)

Orang-orang Babylon juga membina piramid bertingkat yang dikenali sebagai piramid bertingkat, sementara piramid yang dibina di Mesopotamia biasanya dikenali sebagai zigurat. Menara Babel dalam kitab Injil dipercayai merujuk kepada zigurat orang-orang Babylon. 

Beberapa peradapan Mesoamerika seperti Maya, juga membina binaan berbentuk piramid. Ia biasanya bertingkat dan selalunya digunakan sebagai tempat pengorbanan manusia dan haiwan.

Terdapat juga monumen silam berbentuk piramid di Amerika Tengah dan sebahagian Asia. 

Lihat juga: Piramid Carstensz dan Piramid Güímaru.

## Pautan luar

*
Funan

**Funan** merupakan sebuah empayar rumpun yang terletak di Sungai Mekong. Empayar ini diasaskan oleh Kaundinyawarman, adinda Raja Sri Kripawarman dari Empayar Yawadwipa. Raja-raja Funan menggunakan pelbagai gelaran. Antaranya termasuklah Kurung Bnam yang bermaksud raja gunung. Rajadhiraja yang melambangkan raja Funan sebagai raja segala raja dan Cakravatin yang bermaksud pemerintah alam sejagat.Kerajaan Funan mashyur semasa diperintah oleh Fan Shih-man.Beliau telah meluaskan Funan ke Sungai Mekong hingga Teluk Camranh di sebelah timur.Kemudian,menguasai selatan Myanmar dan Segenting Kra.Kejayaan beliau menguasai wilayah ini membolehkan Funan menjadi pusat perdagangan utama pada abad ketiga.Raja Funan terakhir ialah Rudravarman.Serangan  Chenla yang terletak di utara Funan telah menyebabkan kemerosotan kerajaan Funan
Majlis Belia Malaysia

**Majlis Belia Malaysia** (MBM) merupakan badan induk yang menyelaras pertubuhan belia dan pelajar di Malaysia. Ia ditubuhkan pada 23 Julai 1948 di Victoria Institution (VI), Kuala Lumpur dengan nama **Majlis Belia Malaya**.

## Sejarah
Pada 23 Julai 1948, pertemuan seramai 75 orang wakil-wakil pertubuhan di Victoria Institution telah membuka laluan kepada penubuhan **Majlis Belia Malaya**. Ekoran dari penubuhan Jawatankuasa Khas Sementara Belia ini, Abdul Razak Hussein (Tun) dan Tengku Jaafar telah mewakili Tanah Melayu di Persidangan Perhimpunan Belia Sedunia (WAY) di Brunei. Bermula dari itulah WAY telah mengiktiraf MBM (sementara) sebagai Jawatankuasa Kebangsaan baginya di Tanah Melayu. 

Perwakilan belia yang bersidang pada Julai 1948 telah membincang dan berusaha menubuhkan Majlis Belia Negeri dan Petempatan. Majlis Belia Negeri Pulau Pinang dan Province Wellesly telah ditubuhkan pada 17 November 1948 dan merupakan Majlis Belia Negeri yang pertama di Tanah Melayu. 

Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang setelah perlembangaannya diterimapakai. Mesyuarat Agung pertama telah diadakan dengan kehadiran badan-badan gabungan iaitu Majlis Belia Negeri. Pada tahun 1951, Kerajaan telah mengiktiraf Majlis Belia Malaya sebagai Majlis Belia Kebangsaan bagi pertubuhan belia di negara ini. 

## Senarai presiden

## Rujukan
* http://arkib.gov.my/bm/programkhas/kisahsejarah1.htm

## Pautan luar
* Laman rasmi MBM

## Lihat juga
* Persatuan Kelab-Kelab Belia Malaysia(MAYC)
* Gerakan Belia 4B Malaysia
* Angkatan Belia Islam Malaysia
* Persatuan Kebangsaan Pelajar Islam Malaysia
* Majlis Belia OKU Malaysia
* Gabungan Pelajar Melayu Semenanjung
Limau mandarin

**Limau mandarin** (*Citrus reticulata*) atau **oren mandarin** ialah sejenis tumbuhan sitrus kecil yang menyerupai buah oren. Kebiasaannya, limau mandarin boleh dimakan begitu sahaja atau dijadikan sebagai salad buah-buahan. 

Menurut kajian molekular, limau mandarin, limau mata kerbau (sitron), limau bali dan papeda merupakan leluhur kesemua spesies sitrus lain dan jenis-jenisnya sama ada melalui melalui pembiakan atau penghibridan semula jadi.

## Galeri

Citrus reticulata fruit 2009 G1.jpg|Buah limau mandarin
Citrus reticulata in flowerpot.jpg|Anak pokok limau mandarin yang diletakkan dalam pasu
Mikan (mandarin).jpg|Isi limau yang dilihat dari dekat
Mandarins - whole and halved.jpg|


## Rujukan

## Pautan luar
* 
* 
* Kurangkan kolesterol 
* Pautan tentang limau mandarin (diarkibkan daripada yang asal pada 9 Mac 2005)
* ''Citrus reticulata'' di Plants for a Future

__FORCETOC__
Sparke Hutchings

**Sparke Hutchings** merupakan seorang paderi yang memberi cadangan penubuhan Penang Free School di Pulau Pinang (sewaktu itu digelar "Prince of Wales Island") pada 21 Oktober 1816.
Sekolah Menengah Kebangsaan Derma

**Sekolah Menengah Kebangsaan Derma** atau nama ringkasnya SMK Derma merupakan sebuah sekolah menengah kebangsaan yang terletak di Jalan Penjara, Kangar Perlis.

Pada 2009, Sekolah Menengah Kebangsaan Derma memiliki 321 pelajar lelaki dan 545 pelajar perempuan, menjadikan jumlah keseluruhan murid seramai 866 orang. Ia mempunyai seramai 69 orang guru.2009

## Sejarah
SMK Derma merupakan Sekolah Inggeris yang pertama di Perlis. Sekolah ini yang dahulunya dikenali dengan nama Sekolah Inggeris Derma atau Derma English School telah ditubuhkan pada tahun 1946 dan dirasmikan pembukaannya oleh DYMM Tuanku Raja Perlis pada bulan Januari 1949.

Sekolah ini ditubuhkan atas idea daripada DYMM Al-Marhum Tuanku Syed Putra ibni Almarhum Syed Hassan Jamalullail, Raja Perlis pada ketika itu dan inisiatif bekas Menteri Besar Perlis, iaitu Tan Sri Dato' Sheikh Ahmad bin Mohd Hashim hasil sumbangan derma daripada orang ramai melalui “Tabung Derma Pelajaran”.

Pada peringkat awal sekolah ini hanyalah sebuah bangunan kayu beratap rumbia mengandungi 4 bilik darjah dan 2 buah rumah guru. Jumlah muridnya 180 orang iaitu 129 lelaki dan 51 perempuan. Pengetua pertama adalah Encik P. M. Ibrahim.

Pada tahun 1952, Jawatankuasa sekolah memutuskan supaya pentadbiran sekolah diserahkan kepada kerajaan kerana masalah kewangan. Penyerahan dipersetujui dengan syarat nama “DERMA” dikekalkan. Mulai tahun 1953 sekolah ini telah diambil alih oleh kerajaan dan mengalami perubahan yang pesat.

## Profil Sekolah

### Lagu Sekolah : MAJU DERMA
 Inilah barisan maju Derma
 Cergas berfikiran sihat
 Aneka bangsa dicorak sama
 Penuntut berpadu erat
 
 Berusaha tetapkan berjaya
 Kami kota kata-kata
 Derma maju kami bangga 
 Maju Derma maju Derma 
 
 Tujuan Derma hanyalah satu 
 Bersama penuntut guru 
 Wujudkan generasi berpadu 
 Teraskan ilmu selalu 
 
 Tatatertib patuhi sentiasa 
 Langkah kami bersemangat
 Mengharumkan Derma merata-rata
 Derma jaya penuh rahmat.

### VISI
Pendidikan Berkualiti, Insan Terdidik, Negara Sejahtera

### MISI
Melestarikan Sistem Pendidikan yang Berkualiti untuk Membangunkan Potensi Individu bagi Memenuhi Aspirasi Negara

## Alamat
:Sekolah Menengah Kebangsaan Derma
:Jalan Penjara, 01000 Kangar, Perlis, .
:Telefon: +6049761202     Faks: +6049771277
:E-Mail: ree0059@moe.edu.my

## Rujukan
Orkes Teruna Sekampung

**Orkes Teruna Sekampung** merupakan salah satu kumpulan kugiran yang pernah disertai oleh P. Ramlee, sebelum beliau menyertai Sinaran Bintang Sore.
Sinaran Bintang Sore

**Sinaran Bintang Sore** ialah salah satu kumpulan kugiran yang pernah disertai oleh P. Ramlee, selepas kugiran Orkes Teruna Sekampung.
Bahasa Melayu Klasik

Bahasa Melayu Klasik, sebahagian daripada rumpun bahasa Austronesia. Bahasa Melayu mula digunakan pada milenium pertama yang dikenali sebagai Dalam tempoh dua milenium, Melayu telah melalui pelbagai peringkat pembangunan yang berasal daripada lapisan pengaruh asing yang berbeza melalui perdagangan antarabangsa, pengembangan agama, penjajahan dan perkembangan trend sosio-politik baharu. Bentuk bahasa Melayu tertua adalah berasal daripada bahasa Proto-Malayo-Polinesia yang dituturkan oleh peneroka Austronesia terawal di Asia Tenggara. Bentuk ini kemudiannya akan berkembang menjadi Melayu Lama apabila budaya dan agama India mula menembusi rantau ini, kemungkinan besar menggunakan tulisan Kawi dan Rencong, kata beberapa penyelidikan linguistik. Bahasa Melayu Lama mengandungi beberapa istilah yang wujud pada hari ini, tetapi tidak dapat difahami oleh penutur moden, manakala bahasa moden sudah banyak dikenali dalam bahasa Melayu Klasik bermula pada 1303

*

## Rujukan
Sejarah Bahasa Melayu Moden

Bahasa Melayu moden bermula pada abad ke-19 iaitu setelah kedatangan penjajah Eropah seperti Portugis, Belanda dan Inggeris. Hasil karangan Munsyi Abdullah dianggap sebagai permulaan zaman **bahasa Melayu moden**.

Sebelum penjajahan British, bahasa Melayu mencapai kedudukan yang tinggi, berfungsi sebagai bahasa perantaraan, pentadbiran, kesusasteraan, dan bahasa pengantar di pusat pendidikan Islam.

Selepas Perang Dunia Kedua, British merubah dasar menjadikan bahasa Inggeris sebagai pengantar dalam sistem pendidikan.

Semasa Malaysia mencapai kemerdekaan, Perlembagaan Persekutuan Perkara 152 menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan.

## Akta Bahasa Kebangsaan

* Untuk rencana lanjutan, lihat [[Akta Bahasa Kebangsaan]]*

Akta Bahasa Kebangsaan 1963/1967 menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi negara. Laporan Razak 1956 mencadangkan bahasa Melayu sebagai pengantar dalam sistem pendidikan negara.

## Tokoh tokoh

* Untuk rencana lanjutan, lihat [[Tokoh bahasa Melayu]]*

Antara tokoh Bahasa Melayu Moden yang terkenal ialah
* Prof. Diraja Ungku Aziz
* Pendeta Zaba

## Lihat juga

* Bahasa Melayu Kuno
* Bahasa Melayu Klasik
* Bahasa Melayu
* Tatabahasa

## Pautan luar
* Contoh teks Bahasa Melayu Moden pada dekad 1960-an
Al-Unwati Al-Wuthuqa

**Al-Unwati Al-Wuthuqa** merupakan satu penerbitan majalah yang memuatkan sumbangan hasil karya penulisan Sheikh Tahir Jalaluddin atau nama sebenarnya Muhammad Tahir bin Sheikh Muhammad bin Ahmad Jalaluddin.
Al-Islam Warradu Ala Muntaqidihi

**Al-Islam Warraddu Ala Muntaqidihi** merupakan salah satu daripada kitab hasil karya penulisan Sheikh Tahir Jalaluddin.

'Al-Islam Warraddu Ala Muntaqidihi' merupakan sebuah kitab yang ditulis bagi mematahkan propaganda barat terhadap Islam serta pemikiran barat yang mengelirukan umat Islam.
Cekur putih

**Cekur** atau **cekur putih** atau nama saintifiknya *Kaempferia galanga* Linn dari keluarga "Zingiberaceae", ialah sejenis tumbuhan tropika yang terdapat di Malaysia.Nama lain bagi cekur ialah cekur hijau atau cekur jawa. Cekur adalah tumbuhan herba yang bersaiz kecil dan hanya mempunyai dua hingga tujuh helai daun sahaja.Cekur juga ialah herba berbatang pendek dan batang yang dikelilingi kelongsong daun. Daun cekur boleh mencapai saiz 10 cm dan bunga tumbuhan ini pula mempunyai belahan yang berwarna putih dan dua belahan lengkuk yang berwarna ungu. Batang yang muda biasanya berwarna hijau muda dan batang yang tua berwarna hijau tua dan kelabu. Batang pada pangkal pokok biasanya sebesar ibu jari.Ditanam sebagai hiasan halaman rumah dan ubat-ubatan. 

## Ciri-ciri botani

Herba kecil tumbuh mencecah 10 cm, tumbuh merumpun. Isi rizom berwarna putih dan kulit berwarna coklat keperangan. Daun tunggal, lebar, tiada tangkai, berbentuk panjang memujur dengan hujung meruncing, pucuk muda berwarna hijau muda, daun tua berwarna hijau tua, permukaan berkilat, berbau wangi. Bunga tunggal, sederhana besar, keluar dari celah ketiak daun, mempunyai empat kelopak, berwarna putih keunguan.

## Ulam
Rizom cekur yang dikupas kulit, ditumbuk bersama cili lalu dimakan bersama nasi. Pucuk muda cekur pula dimakan mentah atau dicelur dan kemudian dicecah dengan cecahan seperti sambal belacan, budu, cencalok ataupun pencecah yang lain. Pucuk yang dihiris halus boleh dimasukkan ke dalam masakan seperti nasi kerabu, nasi ulam dan kerabu. Rasanya sedikit pedas dan rangup serta wangi apabila dimakan.

## Khasiat
Rizom cekur mengandungi pati, air, zink, kalsium, kalium, zat besi, minyak atsiri berupa sineol, asid metil kanil dan asid cinnamik, etil aster, borneol, kamphene, paraeumarin, asid anisik, alkaloid dan gam.

Ia popular di kalangan ibu-ibu yang baru bersalin bagi mengeluarkan angin dan menguncupkan rahim. Terdapat juga mereka yang memakannya bagi mengubati batuk, sakit tekak dan meredakan demam panas. Ia mempunyai bahan yang dapat bertindak sebagai antibakteria, antifungus dan antikeradangan. Dengan mengamalkan memakannya, ia dapat mencegah sakit, sengal tulang, awet muda dan dapat antioksidan.

## Rujukan

## Pautan luar
Muhammad bin Ahmad Jalaluddin

**Muhammad bin Ahmad Jalaluddin** juga dikenali dengan gelaran Sheikh Langgang bin Ahmad Jalaluddin adalah seorang ulama terkenal di Angkik, Bukit Tinggi, Minangkabau, Sumatera Barat, Indonesia sekitar tahun 1800 Masihi. 

Beliau juga merupakan bapa kepada seorang lagi ulama terkenal Muhammad Tahir bin Sheikh Muhammad bin Ahmad Jalaluddin.
Fotosintesis

**Fotosintesis** merujuk kepada proses penukaran tenaga cahaya daripada matahari kepada tenaga biokimia. Tenaga kimia ini digunakan untuk pengikatan karbon. Proses ini dibantu oleh klorofil untuk menguraikan air kepada oksigen dan hidrogen. 

6CO2 + 12H2O + Tenaga Cahaya --> C6H12O6 + 6O2 + 6H2O 

Klorofil digunakan oleh tumbuh-tumbuhan hijau, alga dan cyanobakteria; klorofil dijumpai dalam membran tylakoid. Elektron-elektron daripada klorofil menembusi rantaian pengangkutan elektron, yang mana ATP terhasil daripada *chemiosmosis*. Dalam *fotofosforilasi cyclic*, elektron-elektron balik ke klorofil. 

Dalam *non-cyclic fotofosforilasi*, elektron-elektron digunakan untuk menurunkan NADP, dan elektron-elektron balik kepada klorofil daripada H<sub>2</sub>O atau H2S. Apabila H<sub>2</sub>O dioksidakan oleh tumbuh-tumbuhan hijau, alga dan cyanobakteria, O<sub>2</sub> dihasilkan.

Oksigen akan dibebaskan sebagai bahan sampingan, sementara hidrogen akan digunakan untuk bertindakbalas dengan CO<sub>2</sub> dan karbohidrat untuk menghasilkan menjadi gula (glukosa), hasil akhir fotosintesis.

Proses fotosintesis penting bagi semua kehidupan disebabkan tumbuhan yang bergantung hidup kepada matahari ini akan menjadi makanan kepada haiwan maun yang akan menjadi makanan kepada haiwan maserba atau haiwan maging yang lain.Pengecualian hanyalah kepada masyarakat hidupan di laut dalam berhampiran pinggir plat tektonik yang berasaskan galian yang terpancar keluar daripada perut bumi.
Tanah Merah, Kelantan

**Tanah Merah** merupakan satu daripada 10 jajahan pentadbiran negeri Kelantan. 

Jajahan Tanah Merah terletak di bahagian barat laut negeri Kelantan dan berkeluasan 884 kilometer persegi. Pusat pentadbiran jajahan Tanah Merah terletak di Bandar Tanah Merah.

## Sejarah
Pada 2 Februari 1955, Tanah Merah telah diisytiharkan sebagai sebuah jajahan penuh. Pada tahun 1982, daerah Batu Melintang dan Daerah Jeli digugurkan daripada pentadbiran Jajahan Tanah Merah apabila Jajahan Jeli dibentuk dan dinaik taraf sebagai jajahan penuh pada tahun 1986.

## Geografi
Jajahan Tanah Merah terletak di bahagian tengah negeri Kelantan, bersempadan dengan jajahan Pasir Mas di utara, Machang di timur, Kuala Krai di tenggara dan Jeli di barat daya. Jajahan Tanah Merah juga bersempadan dengan bekas negeri Reman yang dijajah oleh Thailand dan Perak yang sekarang membentuk jajahan Yala di bahagian barat laut dan daerah Hulu Perak di bahagian barat.

Rupa bumi Tanah Merah dipengaruhi oleh cabang banjaran utama Semenanjung Melayu Perbukitan Tanah Seri iaitu Banjaran Titiwangsa dan juga Sungai Pergau dan Sungai Kelantan yang lebar, mengairi kawasan pertanian seperti ladang getah, kelapa sawit dan tembakau. 

Bukit Kemahang (876 m) dan Bukit Kusial (723 m) terletak di sebelah barat.

## Pecahan pentadbiran
Jajahan Tanah Merah ditadbir satu pihak berkuasa tempatan iaitu Majlis Daerah Tanah Merah. Jajahan Tanah Merah dibahagikan kepada tiga daerah dan 14 mukim;

* Daerah Jedok
** Mukim Jedok
** Mukim Lawang
** Mukim Nibong
* Daerah Kusial
** Mukim Bendang Nyior
** Mukim Maka
** Mukim Pasir Ganda
** Mukim Tanah Merah
* Daerah Ulu Kusial
** Mukim Batang Merbau
** Mukim Bukit Durian
** Mukim Kuala Paku
** Mukim Rambai, Kelantan
** Mukim Sokor
** Mukim Tebing Tinggi
** Mukim Ulu Kusial
* Bandar Tanah Merah

## Demografi
Berdasarkan bancian Malaysia 2020, jumlah penduduk di Jajahan Tanah Merah ialah seramai 150,766 orang dengan kepadatan penduduk 170 orang perkilometer persegi yang dikategorikan sebagai taburan penduduk padat. Majoriti penduduk di jajahan Tanah Merah berbangsa Melayu, seramai 140,469 orang.

### Agama
Di jajahan Tanah Merah, agama Islam merupakan agama paling ramai penganut dengan peratusan 95 peratus diikuti agama Buddha sebanyak tiga peratus. Agama Kristian, Hindu dan lain-lain serta tidak beragama mencatatkan kurang satu peratus.

## Kemudahan
Terdapat pelbagai kemudahan yang dibina di seluruh jajahan Tanah Merah. Terdapat sebanyak 50 buah sekolah di jajahan ini;

Jajahan Tanah Merah juga mempunyai 12 buah balai polis, sebuah hospital daerah, lima klinik kesihatan dan sembilan klinik desa di sekitar jajahan.

### Pengangkutan
Perhubungan di jajahan Tanah Merah dibantu dengan rangkaian jalan raya yang merangkumi Jalan Persekutuan dan Jalan Negeri. Perkhidmatan kereta api juga disediakan di beberapa stesen kereta api di sekitar jajahan, terutamanya di Stesen keretapi Tanah Merah yang menghubungkan Jajahan Tanah Merah dengan destinasi utama di sekitar Pantai Timur.

## Rujukan

## Pautan Luar
*Peta Tanah Merah
F.C. Arulnandum

**F.C. Arulnandum** merupakan presiden pertama bagi Majlis Belia Malaya. Beliau telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. F.C. Arulnandum berkhidmat dari tahun 1951 - 1955 sebelum digantikan oleh Syed Hashim Abdullah yang berkhidmat dari tahun 1955 - 1957.

## Pautan luar
* F.C. Arulnandum
Syed Hashim Abdullah

**Syed Hashim Abdullah** merupakan presiden kedua bagi Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. Syed Hashim Abdullah berkhidmat dari tahun 1955 - 1957  bagi menggantikan F.C. Arulnandum yang berkhidmat dari tahun 1951 - 1955.

Syed Hashim Abdullah  kemudiannya telah digantikan oleh Sardon Haji Jubir yang berkhidmat dari tahun 1958 - 1961.
Syed Kamaruddin Syed Bahaldin

**Syed Kamaruddin bin Syed Bahaldin** merupakan salah seorang presiden bagi Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. Syed Kamaruddin Syed Bahaldin berkhidmat dari tahun 1964 - 1965 bagi menggantikan Sardon Haji Jubir yang berkhidmat dari tahun 1958 - 1961.

Syed Kamaruddin Syed Bahaldin digantikan oleh Tunku Abdullah Ibni Almarhum Tunku Abdul Rahman yang berkhidmat dari tahun 1968 - 1972.
Mohd Azaham Wahab

**Mohd Azaham Wahab** merupakan salah seorang president bagi Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. Mohd Azaham Wahab berkhidmat dari tahun 1976 - 1980 bagi menggantikan Anwar Ibrahim yang berkhidmat dari tahun 1972 - 1976.

Mohd Azaham Wahab digantikan oleh Rani Ibrahim yang berkhidmat dari tahun 1980 - 1981.
Rani Ibrahim

**Mohamad Rani Ibrahim** ialah bekas aktivis belia Malaysia. Beliau pernah dilantik sebagai presiden Majlis Belia Malaysia yang berkhidmat dari tahun 1980 - 1981. Beliau ialah abang kandung kepada ahli politik Malaysia, Anwar Ibrahim.

## Rujukan
Hasan Malek

**Hasan bin Malek** ialah ahli politik Malaysia. Beliau pernah menjadi Ahli Parlimen Malaysia di kawasan  pada 2004 hingga 2018.

## Majlis Belia Malaysia
Beliau salah seorang presiden bagi Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. Hassan Malek berkhidmat dari tahun 1988 - 1998 bagi menggantikan Mohd Tajul Rosli Mohd Ghazali yang berkhidmat dari tahun 1982 - 1986.

Hassan Malek digantikan oleh Mohd Ali Mohd Rustam yang berkhidmat dari tahun 1986 - 1988.

## Pilihan raya Malaysia 2008
Dalam Pilihan Raya Umum Malaysia 2008, Hasan Bin Malek bertanding menggunakan tiket Barisan Nasional . Beliau telah bertanding di kawasan  parlimen  Kuala Pilah, negeri Negeri Sembilan. Hasan Bin Malek telah menang dengan mendapat undi sebanyak 20417. 

Calon lawan ialah Annuar Bin Mohd Salleh dari  PKR mendapat 10,409 - Kalah . Peratus pengundi yang keluar ialah  74% . Undi rosak sebanyak  908.

## Keputusan pilihanraya

## Rujukan


## Pautan luar
*  Hasan bin Malek, Y.B. Dato' Sri
Abang Yusof Abang Haji Abdul Razak

**Abang Yusof Abang Haji Abdul Razak** merupakan salah seorang president bagi Majlis Belia Malaya telah diiktiraf secara rasmi pada 9 September 1950 di Pulau Pinang. Abang Yusof Abang Haji Abdul Razak berkhidmat dari tahun 1990 - 1992 bagi menggantikan Mohd Ali Mohd Rustam yang berkhidmat dari tahun 1988 - 1990.

Abang Yusof Abang Haji Abdul Razak digantikan oleh Fuad Dato' Haji Hassan yang berkhidmat dari tahun 1992 - 1994.