Tengku Mahmood Mahyideen

**Tengku Mahmood Mahyideen Bin Tengku Abdul Kadir Kamaruddin** (; 28 Oktober 1908 – 12 Februari 1954) juga dikenali sebagai **Harimau Malaya** merupakan pihak pemimpin pasukan Force 136 berpangkat Major semasa Perang Dunia Kedua. Beliau juga merupakan anak kedua Sultan Tengku Abdul Kadir Kamaruddin, Raja Patani terakhir. Beliau juga adalah ahli Majlis Perundangan Persekutuan Tanah Melayu dan Pengasas dan Pengurusi parti Gabungan Melayu Patani raya (GEMPAR).

## Kehidupan Awal

Tengku Mahmood Mahyideen bin Tengku Abdul Kadir Kamaruddin dilahirkan di Patani, Siam pada 28 Oktober 1908.  Beliau dibersarkan di Kelantan dan mendapat pendidikan awal di Kota Bharu. Ayahandanya Tengku Abdul Kadir Kamaruddin ibni Almarhum Sultan Sulaiman Sharifuddin merupakan sultan terakhir memerintah wilayah Patani sebelum dilucutkan gelaran dan kuasa baginda oleh Raja Chulalongkorn pada tahun 1902. Baginda sekeluarga mengambil keputusan untuk berhijrah ke Kelantan pada tahun 1915.

Pada tahun 1916 Tengku Mahmood Mahyideen menerima pendidikan awalnya di Sekolah Kerajaan Padong Garong, Kota Bharu. Kemudian ditukarkan ke Sekolah Majlis Agama Islam, Kota Bharu selama dua tahun. Dari tahun 1920 hingga 1923 beliau telah dihantar ke Bangkok oleh ayahandanya untuk mempelajar bahasa Thai. Setelah tiga tahun di Bangkok, Pada tahun 1925 hingga 1929, Beliau menyambungkan pelajaranya di Penang Free School, Pulau Pinang. Beliau memperolehi 'Senior Caimbridge Certificate, Honours I.M.S' pada 18 Jun, 1933.

## Penguasa Pelajaran Negeri Kelantan
Tengku Mahmood Mahyideen telah dilantik menjadi Inspektor Sekolah Melayu pada tahun 1933. Tumpuan utamanya adalah menarik kanak-kanak, khususnya kanak-kanak Melayu, untuk memasuki sekolah-sekolah sekular. Sebelum itu, mereka lebih suka belajar di sekolah pondok. Beliau juga menggalakkan murid-murid perempuan belajar di sekolah. Sebelum itu, kanak-kanak perempuan tidak dihantar ke sekolah.

### Ismail English School
Pada 30 April 1935, Tengku Mahmood Mahyideen dengan ditemani oleh Nik Ahmad Kamil Bin Nik Mahmood, Setiausaha Kerajaan Negeri Kelantan pada masa itu telah mengadakan satu pertemuan dan perbincangan awal dengan A.C. Baker dan J.A. Harvey di residensi Penasihat British itu sendiri. Dari perbincangan ini, sebuah Jawatankuasa Pelajaran Kelantan khusus untuk mengendalikan soal penubuhan sekolah Inggeris ini di Kelantan.

Pada 5 Januari 1936 merupakan hari Ismail English School diasaskan. Sekolah ini diletakkan di bawah pentadbiran yang berasingan dari Sekolah-Sekolah Melayu yang diletakkan di bawah Majlis Agama Islam Kelantan Tujuanya ialah untuk mendapat pendidikan yang selaras dengan *Junior Caimbridge Standard*, pemilihan pelajar biasiswa dan untuk pengisian kekosongan jawatan dalam perkhidmatan Gred Rendah Perkeranian.

Kejayaan penubuhan Ismail English School dapat dianggap sebagai satu perkembangan  dan kemajuan yang amat baik. Tengku Mahmood Mahyideen dianggap sebagai "*The prime mover of establishing Government English Schools, the first of its kind in Kelantan.*"

### Government Girls English School
Pada 16 Disember 1937, Kerajaan Negeri Kelantan telah bersetuju untuk menubuhkan 'Government Girls English School'. Sekolah ini didirikan disatu kawasan di Jalan Telipot yang kemudian dinamakan 'Zainab English School' sempena nama Tengku Ampuan Kelantan ketika itu. 

Pada peringkat awal, Zainab English School telah menerima murid dari golongan orang berada iaitu seramai 19 orang semuanya. Selepas itu barulah diterima murid-murid perempuan dari golongan orang awam khususnya yang tinggal di sekitar Kota Bharu. Kesimpulan awal yang dapat dibuat mengenai rancangan Tengku Mahmood Mahyideen mengenai penubuhan beberapa institusi pendidikan ini tidak semudah yang seperti yang dijangkakan.

Beliau terpaksa menghadapi beberapa halangan dan cabaran. Masalah utama ialah bagaimana untuk mengatasi sikap pihak British yang berangappan bahawa dengan memberikan pelajaran kepada orang-orang Melayu ini hanya akan membebankan British. Sikap orang-orang Melayu yang sentiasa memandang negetif terhadap pendidikan vernekular pada peringkat awal tidak begitu mudah untuk diubahkan. Kejayaan cadangan Tengku Mahmood Mahyideen untuk menubuhkan sekolah-sekolah Inggeris dapat membuktikan bahawa idea-idea beliau tidak perlu diragui oleh mana-mana pihak. Sebaliknya beliau harus disokong oleh semua pihak khususnya dari kerajaan negeri sendiri.
— Tengku Mahmood Mahyideen

Selain itu, Tengku Mahmood Mahyideen juga telah memperkenalkan khusus ***Normal Class*** di Kelantan bagi tujuan mempertingkatkan mutu guru-guru. Khusus ini diadakan setiap hari Sabtu dan dibimbing oleh guru-guru lepasan Sultan Idris Training School, adalah tujuan untuk memberikan latihan penguruan kepada guru-guru yang tidak terlatih di Kelantan.

Dalam bidang sukarela, beliau juga telah bergiat cergas; contohnya, beliau telah dilantik menjadi Pesuruhanjaya Pengakap bagi negeri Kelantan. Pada tahun 1934, beliau telah mengetuai Rombongan Pengakap Negeri Kelantan ke Jambori Pengakap di Melbourne, Australia. Pada tahun 1938, beliau dengan rasminya dilantik menjadi Penguasa Pelajaran Negeri Kelantan. 

## Penyiaran  Dan Pimpinan Force 136

### Kelantan Volunteer Force
Menjelang tahun 1940, Kelantan telah membentuk sebuah pasukan sukarelawan yang dikenali sebagai Kelantan Volunteer Force (K.V.F.). Tengku Mahmood Mahyideen telahpun menyertai pasukan ini sejak 1939 lagi dengan berpangkat Company Quartermaster Sergeant. K.V.F. ini dianggotai oleh sebahagian besarnya terdiri dari golongan guru dan kakitangan kerajaan yang menunjukkan minat dalam bidang ini. Apabila mencetus Perang Dunia Kedua, K.V.F. turut terlibat secara langsung untuk mempertahankan negeri Kelantan dari kemaraan tentera Jepun. Sergeant Tengku Mahmood Mahyideen telah diarah bersama-sama K.V.F. bergabung dengan pasukan Brigade Ke 8 di-bawah 9th Indian Division yang bermarkas di Kota Bharu. 

Sebelum bandar Kuala Krai jatuh ke tangan tentera Jepun, Sergeant Tengku Mahmood Mahyideen bersama beberapa orang anggota K.V.F. mengambil keputusan untuk menerus perkhidmatan mereka membantu mempertahan tanahair dari pendudukan tentera Jepun. Walaupun K.V.F dibubar pada bulan Januari 1942, Beliau dan rakan-rakanya ingin terus bersama-sama dengan tentera British untuk menentang tentera Jepun. Anggota-anggota K.V.F. dan tentera British sempat mengadakan siri latihan bersama di Sungai Nal, berhampiran bandar Kuala Krai. Turut sama menyertai di dalam latihan singkat ini ialah Kompeni ke 4 Askar Melayu Di Raja yang sebelum ini bermarkas di Dabong, Ulu Kelantan. Berikutkan dengan kemaraan tentera Jepun yang begitu cepat sekali ke Kuala Krai ini, para anggota tentera yang berkumpul di sini diarahkan untuk berundur sambil bertahan ke selatan. Tengku Mahmood Mahyideen dan anggota tentera British yang Lain terpaksa terus berundur hingga ke Kuala Lipis, Pahang.

Sepanjang pengunduran dengan menggunakan kereta api barang menuju ke selatan ini secara sulit dan membahayakan. Beberapa kali perjalanan kereta api ini tergendala dan anggota-anggota tentera British ini terpaksa mencari perlindungan di hutan-hutan dan paya sekitar daripada serangan Angkatan Udara Tentera Darat Imperial Jepun. Tengku Mahmood Mahyideen dan rakan-rakannya terpaksa berlihat atau tidur di bawah lori-lori tentera yang dibawa bersama di atas kereta api berkenaan. Setiba mereka di Kuala Lipis sekali mereka telah diarahkan meneruskan perjalanan menuju ke Singapura dengan kereta api yang sama

Di Singapura mereka ditempatkan di Raden Mad English School, Pasir Panjang. Tengku Mahmood Mahyideen di hantar ke Geylang Serai. Kesemua barang-barang kepunyaan beliau seperti pistol, ubat dan sebagainnya telah diserah kepada Maarof bin Salleh, bekas anggota K.V.F. yang berundur bersama-sama Tengku Mahmood Mahyideen dari Kota Bharu dulu.  Tengku Mahmood Mahyideen berada di Singapura hanya untuk masa yang singkat sahaja sebelum beliau diarahkan untuk meninggalkan pulau Singapura dan pergi ke India. Beliau sempat berkhidmat di Radio Singapura, Bahagian Melayu sebelum berangkat ke India.

### Tragedi S.S. Kuala
Tengku Mahmood Mahyideen menumpang sebuah kapal yang dikenali sebagai 'S.S. Kuala'  bersama-sama dengan tentera British yang lain dan mendapat arahan yang sama. Belumpun sempat kapal yang sudah aga tua usianya ini belayar jauh, sebaik sahaja tiba di paraian Pulau Pompong, Sumatera, ia telah diserang oleh tentera udara dari Pasukan kamikaze Jepun dan berjaya menenggelamkannya. Dalam peristiwa yang mencemaskan ini, Tengku Mahmood Mahyideen telah berjaya menyelamatkan beberapa orang anggota tentera British dari mati lemas. Mereka yang selamat ini telah berjaya mendarat di pantai Sumatera. Dari sini Tengku Mahmood Mahyideen telah menumpang sebuah  kapal lain untuk meneruskan pelayarannya ke India.

### Penyiaran Suara Harimau Malaya
Tengku Mahmood Mahyideen tiba di India dengan selamat dan ditugas sebagai Pengelola dan Penyelaras di 'All India Radio, Bahagian Melayu' (A.I.R.B.M). Beliau juga menerbitkan satu siaran Melayu yang diberi nama 'Suara Harimau Malaya' dengan menggelarkan dirinya sebagai 'Raja Mopeng'yang juga bertindak sebagai juruhebah. Siaran ini dikendalikan oleh Kementerian Penerangan British (British Ministry of imformation) yang dipancarkan siaranya ke Semenanjung Tahan Melayu. Pembukaan siaran ini didahului oleh lagu-lagu bernada patriotik (marching songs) dan paling kerap diperdengarkan ialah lagu 'Colonel Bogey'. Lagu ini adalah lagu pilihan dan kegemaran Tengku Mahmood Mahyideen. Sewaktu beliau belajar di Penang Free School, beliau menyertai Pasukan Pancaragam Cadet Corps dan mereka sering memainkan lagu ini.

### Force 136

Pada tahun 1943 setelah lebih kurang setahun Tengku Mahmood Mahyideen berkhidmat di A.I.R.B.M, beliau membuat keputusan untuk berhenti dari perkhidmatan ini. Ini adalah berkutan dengan penubuhan unit Force 136  dan Tengku Mahmood Mahyideen berkecenderungan untuk memberi khidmat tenaga dan fikirannya di dalam unit tentera ini. Beliau telah menerima dan bersetuju untuk menjadi anggota Force 136 secara rasi dengan hati yang terbuka dan semangat tinggi. Di atas kesediaan dan kerelaan ini, Tengku Mahmood Mahyideen dianugerahkan pangkat 'Major' yang disampaikan oleh Supreme Allied Commander, Admiral Lord Mountbatten sendiri. Ini adalah satu penghargaan yang amat besar ertinya kepada Tengku Mahmood Mahyideen khasnya dan kepada orang-orang Melayu amnya;





Sebagai seorang yang berpangkat Major, Tengku Mahmood Mahyideen sudah pasti memikul tangungjawab yang berat dan mencabar. Tugas pertama yang harus dilaksanakan ialah menubuhkan dan mengendalikan Unit Force 136, Bahagian Melayu. Untuk mendapatkan anggota-anggota Force 136, Bahagian Melayu ini tumpuan utama ialah kepada para pelajar Melayu yang berada di luar negeri. Sebahagian besar dari mereka berada di Arab Saudi, Mesir, Jordan, Palestin, Iraq, Britain dan di India sendiri. Tengku Mahmood Mahyideen diarahkan untuk mengunjungi negara-negara berkenaan dalam usaha mempengaruhi para pelajar ini supaya menganggotai Force 136, Bahagian Melayu ini. Segala perbelanjaan ini ditanggung oleh pihak British. Di India, Tengku Mahmood Mahyideen telah menyebarkan seruan ini melalui akhbar-akhbar tempatan selain daripada pergi menemui sendiri ke tempat para pelajar itu sendiri. Hasil dari kunjungan dan seruan-seruan secara peribadi dan melalui akhbar ini seramai lebih kurang 30 orang telah berjaya dikumpulkan di sebuah banglo disewa oleh Tengku Mahmood Mahyideen di New Delhi dinamakan 'Malaya Lodge'. Siri penerangan, perbincangan dan dialog telah diadakan mengenai tujuan dan matlamat penubuhan Force 136, Bahagian Melayu ini ditubuhkan. Kesemua mereka yang hadir akhirnya bersetuju untuk menyertai unit ini.
Pada bulan September, 1942, bertempat di salah sebuah hotel di New Delhi, Tengku Mahmood Mahyideen telah mengadakan satu pertemuan khas dengan Kapten Ibrahim bin Ismail (sekarang General Tan Sri,) dari Johore Military Forces. Kapten Ibrahim sedang mengikuti latihan Pegawai Kadet di Indian Military Academy, Dehra Dun, India. TMM telah berjaya mempengaruhi beliau supaya menyertai Force 136, Bahagian Melayu yang sedang dirancangkan itu.

Setelah Force 136, Bahagian Melayu berjaya ditubuhkan dengan ahli yang kurang daripada 50 orang itu, Tengku Mahmood Mahyideen menjadi bertambah yakin akan keupayaan anggotanya mencapai matlamat yang dicita-citakan. Beliau dengan dibantu oleh beberapa orang pegawai British telah ditugaskan menjadi Instruktur di dalam hal-hal yang berkaitan dengan peperangan seperti penggunaan senjata, operasi dalam hutan, perhubungan, perisikan dan sabotaj. Major Tengku Mahmood Mahyideen juga bertindak sebagai Ketua Penasihat mengenai soal-soal yang berkaitan dengan Semenanjung Tanah Melayu:



Bagi Major Tengku Mahmood Mahyideen, beliau berpendapat bahawa jika berdasarkan kepada suasana peperangan masa itu beliau yakin bahawa pihak British akan berjaya kembali ke Tanah Melayu. Tentera Jepun pasti akan ditewaskan oleh tentera British dan bantuan dari gerakan-gerakan bawah tanah di Tanah Melayu sendiri seperti M.P.A.J.A. dan P.K.M.

Oleh itu bilangan orang Melayu yang kecil di luar negeri ini hendaklah dikumpulkan untuk membantu pihak tentera British melalui Force 136, Bahagian Melayu untuk membebaskan Tanah Melayu. Apabila berjaya dibebaskan nanti, pihak British sudah tentu kembali memerintah tetapi tidak akan melupai jasa dan bantuan yang telah diberikan.

Mengenai tugas-tugas dan tanggungjawab yang harus dilakukan oleh Major Tengku Mahmood Mahyideen selain dari bertugas sebagai Instruktur dan Ketua Penasihat Force 136, Bahagian Melayu beliau juga memberikan perhatian khusus dan teliti terhadap operasi-operasi melalui laut dan udara yang akan dilancarkan ke Tanah Melayu. Operasi-operasi melalui kapal selam yang dikenali sebagai **Gustavus I, II, III, IV, V, VI, VII** manakala operasi-operasi melalui udara dikenali sebagai **Operasi Kapal Terbang I** atau **Operasi Oatmeal,** **Operasi Kapal Terbang II** atau **Operasi Hebrides** dan **Operasi Kapal Terbang III**. 

Sebelum operasi-operasi di atas dilancarkan anggota-anggotanya dipastikan terlebih dahulu berada di dalam keadaan yang benar-benar bersedia. Major Tengku Mahmood Mahyideen telah memberikan perhatian yang begitu teliti sejak dari awal hingga ke peringkat akhir terhadap salah satu operasi di atas iaitu operasi pertama melalui udara. Operasi yang dimaksudkan ini, **Operasi** **Oatmeal** merupakan operasi pertama yang akan membawa anggota-anggota dari Force 136, Bahagian Melayu. Anggota-anggotanya terdiri dari Kapten Ibrahim bin Ismail, Haji Mohd. Zain bin Jaafar, Haji Ahmad Nayan dan Haji Zakaria.

Major Tengku Mahmood Mahyideen telah kembali ke tanahair pada akhir bulan Oktober, 1945. Tanah Melayu ketika itu telah ditadbir kembali oleh Pentadbiran Tentera British (British Military Administration). Tidak lama selepas itu Unit Force 136 telah dibubarkan. Anggota-anggota Melayu di dalam Unit Force 136 ini telah selamat kembali ke kampung masing-masing setelah lebih kurang dua tahun meng­anggotai unit ini. Mereka telah memainkan peranan besar untuk mengempur pihak musuh (Jepun) dari dalam dan bertindak sebagai ‘duri dalam daging’. Kepulangan mereka tidak disambut dengan permaidani merah tetapi mereka memang bersedia untuk ber­mandi darah jika itu merupakan satu syarat untuk membebaskan tanahair, bangsa dan agama yang mereka cinta. Walaupun Major Tengku Mahmood Mahyideen tidak secara langsung terlibat dalam gerakan-gerakan gerila ini tetapi peranannya sebagai ‘**master mind**’ bagi Force 136 ini tidak dapat dianggap ringan dan mudah. Kelancaran operasi banyak bergantung kepada buah fikirannya.

## Perlucutan Gelaran Kerabat

Tengku Mahmood Mahyideen telah mengisytiharkan dirinya dan keturunannya melucutkan gelaran 'Tengku' melalui akhbar tempatan pada 25 September 1946. Beliau tidak menyatakan sebab di sebalik tindakan tersebut. Namun, beberapa sumber mengaitkan keputusan itu dengan kekecewaannya terhadap janji-janji palsu pihak British untuk membebaskan Patani. Terdapat juga sumber yang menyatakan bahawa beliau kecewa dengan penubuhan Malayan Union. Selepas itu, Tengku Mahmood Mahyideen hanya menggunakan gelaran 'Inche' atau 'Che' di akhbar. 

## Aktivisme Politik dan Perjuangan Kemerdekaan Tanah Melayu dan Patani
Sepanjang hayatnya, Tengku Mahmood dianggap sebagai antara ikon pergerakan kemerdekaan di Tanah Melayu. Di samping penentangannya terhadap Jepun semasa Perang Dunia Kedua, beliau juga turut terlibat secara mendalam dalam perjuangan kemerdekaan, pertama untuk tempat kelahirannya Patani di selatan Thailand dan kemudiannya untuk Tanah Melayu. Usahanya menggabungkan diplomasi, propaganda dan perlawanan bersenjata.

### Percubaan pertama: diplomasi untuk kemerdekaan Patani
Selepas berakhirnya Perang Dunia Kedua, Tengku Mahmood pulang ke Tanah Melayu dari Ibu Pejabat Force 136 di Sri Lanka. Beliau serta-merta memulakan kempen untuk membebaskan Patani, Yala (ketika itu dikenali sebagai Jala) dan Narathiwat (ketika itu dikenali sebagai Naradhivas) daripada pemerintahan Thailand. Dengan menggunakan hubungannya, beliau mendapatkan sokongan British. Pada 1 November 1945, sebagai persediaan untuk perjanjian damai antara United Kingdom dengan Thailand, satu cadangan telah digubal yang menuntut kemerdekaan negeri-negeri Melayu di Thailand Selatan. Dokumen itu ditandatangani oleh lapan bangsawan Melayu, walaupun Tengku Mahmood tidak berada dalam kalangan mereka kerana beliau masih berkhidmat sebagai pegawai dalam tentera British.

Ramai orang Melayu di selatan Thailand sedang bersiap untuk melancarkan pemberontakan bersenjata pada masa itu, tetapi Tengku Mahmood membujuk mereka untuk mencuba diplomasi terlebih dahulu. Namun, apabila Perjanjian Damai Anglo-Thailand ditandatangani secara rasmi pada 1 Januari 1946, tuntutan kemerdekaan tersebut ditinggalkan. Britain, di bawah tekanan Amerika Syarikat, enggan menyokong perjuangan orang Melayu. Hasil ini membuatkan Tengku Mahmood kecewa dengan kedua-dua kerajaan British dan Thailand, yang dianggapnya telah mengkhianati orang Melayu selatan Thailand.

### Percubaan kedua: propaganda dan perjuangan bersenjata
Dengan menggunakan latihan propagandanya semasa perang, Tengku Mahmood melancarkan kempen akhbar terhadap kerajaan Thailand. Beliau menerbitkan artikel kritikal dalam akhbar Bahasa Melayu dan Inggeris di Singapura, Kuala Lumpur dan Pulau Pinang, yang tidak lama kemudian menarik perhatian antarabangsa. Kerajaan Thailand merayu kepada pihak berkuasa British untuk mendiamkannya, tetapi Chargé d'Affaires British di Bangkok menolak dengan alasan kebebasan akhbar di wilayah-wilayah yang dikawal British. Usaha propagandanya mendapat sokongan meluas dalam kalangan orang Melayu di selatan Thailand.

Menjelang pertengahan 1947, menurut laporan Cawangan Khas Tanah Melayu British, beberapa bangsawan Patani terkemuka melantik Tengku Mahmood sebagai Raja Patani. Menjelang Mac 1948, beliau telah mengumpul dana yang besar untuk membeli senjata api dan peralatan tanpa wayar, yang diagihkannya di Narathiwat, Pattani, Sai Buri, Satun dan Yala untuk operasi gerila. Rekod Security Service mencatatkan sekurang-kurangnya 85 senapang dan 500 butir peluru diagihkan di Kampung Kekala, Pattani, walaupun jumlah sebenar senjata yang dibekalkan tidak diketahui.

Melalui Gabungan Melayu Patani Raya (GEMPAR), dan dengan mengambil kesempatan daripada ketidakstabilan yang disebabkan oleh Kudeta Thailand 1948, Tengku Mahmood berjaya menggugat kerajaan Thailand. Sebagai balasan, pihak berkuasa menghantar Seni Pramoj, pada masa itu Menteri Pelajaran, untuk berunding dengannya dan menawarkannya jawatan kanan dalam kerajaan. Namun, langkah ini membangkitkan kemarahan ahli-ahli GEMPAR, yang mengesyaki beliau telah mengkhianati perjuangan. Tengku Mahmood menolak tawaran kerajaan Thailand.

### Penglibatan dalam PKMM (Parti Kebangsaan Melayu Malaya)

Pada tahun 1945, selepas berakhirnya Perang Dunia Kedua, Tengku Mahmood Mahyideen memutuskan untuk terlibat dalam Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM). PKMM adalah parti politik yang memperjuangkan kemerdekaan penuh Tanah Melayu tanpa campur tangan British. Parti ini menuntut agar orang Melayu mengambil alih pemerintahan negara dan menentang sebarang bentuk penjajahan yang masih berlanjutan.

Tengku Mahmood Mahyideen, yang merupakan seorang bangsawan dan berpendidikan tinggi, menyedari bahawa Tanah Melayu memerlukan lebih daripada sekadar perundingan dengan British, kemerdekaan penuh adalah matlamatnya. Beliau menyokong PKMM kerana parti ini berpendirian untuk memperjuangkan kemerdekaan secara tegas, berbeza dengan pendekatan lebih moderat yang diambil oleh UMNO pada masa itu. Sebagai salah seorang tokoh yang berpengaruh, beliau menjadi penyokong moral dan strategi dalam memperjuangkan kebebasan bagi rakyat Melayu.

### Majlis Perundangan Tanah Melayu
Tengku Mahmood Mahyideen dilantik sebagai ahli dalam '''Majlis Perundangan Persekutuan Tanah Melayu''' (***Federal Legislative Council***), satu badan yang memainkan peranan penting dalam membincangkan dasar-dasar pemerintahan British. Pada 10 November 1947, beliau menyuarakan kebimbangan terhadap ketidakseimbangan ekonomi antara kaum dan menyalahkan kerajaan kolonial kerana tidak menyediakan peluang yang adil kepada orang Melayu dalam sektor pendidikan dan pentadbiran awam. Beliau menyeru agar dasar ekonomi lebih inklusif dan menekankan pentingnya pelaburan dalam pendidikan orang Melayu sebagai asas pembangunan bangsa.

### GEMPAR (Gabungan Melayu Patani Raya)

Selain terlibat dengan PKMM, Tengku Mahmood Mahyideen turut aktif dalam **[[Gabungan Melayu Patani Raya|Gabungan Melayu Patani Raya (GEMPAR)]]**, sebuah gerakan yang memperjuangkan kemerdekaan dan penyatuan orang Melayu yang berada di bawah pemerintahan Siam. Wilayah-wilayah seperti Patani, Narathiwat, dan Yala, yang terletak di selatan Thailand, adalah kawasan yang dianggap oleh GEMPAR sebagai sebahagian daripada Tanah Melayu. Matlamat utama GEMPAR adalah untuk menggabungkan wilayah-wilayah tersebut dengan Tanah Melayu yang bebas daripada penjajahan.

Pada tahun 1947, bertepatan dengan penglibatannya dalam GEMPAR, Tengku Mahmood Mahyideen melakukan lawatan ke Jawa, Indonesia. Dalam lawatannya, Tengku Mahmood Mahyideen bertemu dengan Presiden Soekarno dan membincangkan pentingnya kerjasama antara negara-negara Melayu dan Indonesia dalam perjuangan mereka untuk kebebasan. Pengalaman ini memberi Tengku Mahmood Mahyideen pandangan yang lebih mendalam mengenai bagaimana negara-negara Melayu, termasuk Patani dan Tanah Melayu, boleh bersatu untuk menuntut kemerdekaan daripada penjajah.

### UMNO dan Malayan Union
Tengku Mahmood Mahyideen memainkan peranan penting dalam sejarah politik awal Tanah Melayu melalui penyertaannya dalam **[[Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu|United Malays National Organisation (UMNO)]]**, walaupun penglibatannya sering diimbangi dengan kedudukannya sebagai tokoh bebas yang lantang bersuara. Beliau mula menunjukkan minat terhadap UMNO ketika gerakan tersebut menjadi platform utama orang Melayu dalam menentang Malayan Union, sistem pentadbiran yang diperkenalkan oleh British pada 1946 yang mengurangkan kuasa Raja-Raja Melayu dan memberi taraf kerakyatan longgar kepada bukan Melayu.

Tengku Mahmood Mahyideen adalah antara bangsawan awal yang menolak dasar Malayan Union secara terbuka. Beliau berpendapat bahawa sistem tersebut secara terang-terangan mencabar kedaulatan Raja-Raja Melayu dan menjejaskan kedudukan orang Melayu sebagai penduduk asal. Dalam kenyataannya yang disiarkan oleh The Straits Times, beliau menyifatkan Malayan Union sebagai langkah “merosakkan struktur sosial dan politik tradisional orang Melayu” dan menyeru semua pihak supaya bangkit mempertahankannya.

Pada tahun 1950, Tengku Mahmood Mahyideen telah disebut sebagai tokoh yang berpotensi menggantikan Dato' Onn Ja’afar sebagai Presiden UMNO setelah cadangan Dato' Onn untuk membuka keahlian parti kepada bukan Melayu mencetuskan penentangan dalam kalangan ahli. Menurut laporan *The Singapore Standard* dan *[[The Straits Times]]* pada 6 Ogos 1950, beberapa cawangan UMNO, termasuk dari Perak, menyokong Tengku Mahmood Mahyideen sebagai calon yang mampu mempertahankan asas perjuangan Melayu dalam UMNO. 

## Kematian

Tengku Mahmood Mahyideen meninggal dunia pada 12 Februari 1954 pada usia 45 di Pantai Cinta Berahi selepas menunaikan Solat fardhu Jumaat. Pemergiannya berlaku secara tiba-tiba, dan tiada punca rasmi kematian yang didedahkan kepada umum. Walaupun terdapat rasa ingin tahu dalam kalangan masyarakat, tiada sumber yang boleh dipercayai menunjukkan sebarang unsur jenayah atau keracunan. Menurut keterangan dari Tengku Maimunah Ratul Maknu, anakanda perumpuanya menyatakan bahawa ayahandanya berasa letih dan mengantuk sebelum tidur, kemudian meninggal dunia. Kematian Tengku Mahmood Mahyideen ditangisi ramai, mencerminkan pengaruh besarnya sebagai pendidik dan pembaharu sosial di Kelantan.

Bagi penduduk Tanah Melayu, kematian Tengku Mahmood Mahyideen dianggap sebagai satu kehilangan yang besar dalam konteks perjuangan kemerdekaan. Sebelum sempat beliau menyumbangkan bakti sepenuhnya kepada agama, bangsa, dan negara, beliau telah meninggal dunia. Walaupun beliau berasal dari keluarga diraja, Tengku Mahmood Mahyideen dikenali sebagai pemimpin yang dekat dengan rakyat dan sanggup berjuang demi kepentingan mereka. Peranannya sebagai tokoh penting dalam masyarakat menjadikan pemergiannya dirasai oleh ramai pihak.

## Salasilah Tengku Mahmood Mahyideen
 – Raja

 – Tengku Mahmood Mahyideen

*(Rajah salasilah di bawah hanya boleh dilihat melalui laman web versi desktop.)*

## Gelaran dan Anugerah

### Kehormatan Malaysia
*  :
**  Dato' Paduka Mahkota Kelantan (Al-Muhammadi II) (DPMK) – **Dato**' (1939)
**  Seri Mahkota Kelantan (SMK) (1938)

### Kehormatan Antarabangsa
*  :
**  Member of the Order of the British Empire (MBE) (1946)

### Kehormatan Ketenteraan
*  :  
** 1939-45 Star (1945)
** Pacific Star with Burma Rosette (1945)
** Defence Medal (1945)
** War Medal 1939-1945 (1945)

## Nota

## Rujukan


## Bacaan Lanjut

* Mohd, Zamberi A. Malek Harimau Malaya: biografi Tengku Mahmood Mahyiddeen. (1999)