Supernova jenis Iax

**Supernova jenis Iax** ialah subjenis jarang bagi supernova jenis Ia, yang meninggalkan sisa bintang, dikenali sebagai bintang zombi, dan bukannya menyuraikan kerdil putih sepenuhnya. Supernova jenis Iax adalah serupa dengan jenis Ia, tetapi mempunyai halaju lontaran yang lebih rendah serta kekilauan yang lebih rendah. Supernova jenis Iax mungkin berlaku pada kadar antara 5 hingga 30 peratus daripada kadar supernova jenis Ia. Sehingga Oktober 2014, tiga puluh supernova telah dikenal pasti dalam kategori ini.

Dalam suatu sistem dedua yang terdiri daripada kerdil putih dan bintang pendamping, kerdil putih tersebut melucutkan bahan daripada bintang pendampingnya. Lazimnya kerdil putih itu akhirnya mencapai jisim genting, lalu tindak balas pelakuran akan menyebabkan ia meletup dan memencarkannya sepenuhnya. Namun dalam supernova jenis Iax, hanya sebahagian daripada jisim kerdil tersebut yang hilang.

## Contoh pemerhatian calon
Supernova SN&nbsp;2012Z di galaksi NGC 1309 dipercayai tergolong sebagai jenis&nbsp;Iax, dan ditemui oleh Brad Cenko, Weidong Li, dan Alex Filippenko menggunakan Teleskop Pengimejan Automatik Katzman pada 29 Januari&nbsp;2012 jam 29.15 UT sebagai sebahagian daripada pencarian supernova di Balai Cerap Lick.

Senario pembentukan yang dicadangkan bagi SN&nbsp;2012Z ialah bahawa sistem asal di pusat supernova tersebut merupakan sepasang bintang sistem dedua yang besar tetapi selain itu merupakan bintang jujukan utama yang biasa. Bintang yang lebih berjisim dalam pasangan dedua itu kehilangan sejumlah besar hidrogen dan heliumnya kepada bintang pendamping yang lebih kecil, lalu menjadi kerdil putih. Bintang pendamping yang kini semakin sarat dengan bahan itu kemudiannya berevolusi ke tahap yang lebih mengembang sehingga lapisan luarnya menyelubungi kerdil putih tersebut. Lapisan hidrogen luar daripada bintang-bintang yang saling bertindih itu kemudian terhambur keluar, meninggalkan teras helium yang masih aktif bersama kerdil putih. Seterusnya, kerdil putih tersebut kembali menokok sebahagian bahan daripada bintang pendamping yang masih tinggal sehingga kerdil putih itu menjadi begitu tidak stabil lalu meletup sebagai supernova, dengan bekas teras helium tersebut tertinggal sebagai sisa bintang zombi.

Terdapat imej kawasan tersebut sebelum kejadian supernova, yang membolehkan perbandingan imej sebelum dan selepas dibuat serta proses supernova dikaji. Untuk menguji hipotesis bintang zombi, kawasan tersebut diperhatikan semula beberapa tahun selepas peristiwa itu. Para penyelidik mendapati bahawa penyusutan lengkung cahaya adalah selaras dengan kewujudan sisa terikat yang dipanaskan secara radioaktif, namun sukar untuk menghasilkan suatu model yang dapat menjelaskan keseluruhan lengkung cahaya tersebut.

Penemuan ini merupakan satu pencapaian penting dalam usaha pencarian yang telah berlangsung selama beberapa dekad oleh ahli astronomi terhadap fenomena sebegini; pemerhatian SN&nbsp;2012Z merupakan kali pertama ahli astrofizik berjaya mengenal pasti suatu sistem bintang yang kemudiannya meletup sebagai supernova jenis ini.

SN 2008ha juga mungkin merupakan supernova jenis&nbsp;Iax, namun jauh lebih lemah berbanding SN&nbsp;2012Z.

Pada 13 September 2024, BlackGEM menemui suatu peristiwa sementara astronomi yang dinamakan SN&nbsp;2024vjm di NGC 6744. Selepas analisis spektrum awal, bintang tersebut diklasifikasikan sebagai nova yang *aneh*, namun pemerhatian lanjut menunjukkan bahawa objek tersebut sebenarnya merupakan supernova jenisIax yang malap, dan berkemungkinan yang paling hampir diketahui bagi jenis ini.

## SN 1181

SN 1181 telah diperhatikan oleh ahli astronomi China dan Jepun pada tahun 1181 Masihi. Ahli astronomi amatur Dana Patchick mula-mula menemui nebula Pa 30 menggunakan WISE. Nebula Pa 30 kemudiannya dikaitkan dengan SN 1181 oleh para ahli astronomi dan mempunyai bintang pusat IRAS 00500+6713. Bintang pusat tersebut ialah bintang Wolf–Rayet yang kaya oksigen dan merupakan hasil penggabungan kerdil putih CO (karbon–oksigen) dan kerdil putih ONe (oksigen–neon–magnesium) dalam suatu supernova jenis Iax. Hal ini menjadikan IRAS 00500+6713 sebagai bintang zombi yang disahkan. Pa 30 dan IRAS 00500+6713 merupakan satu-satunya sisa supernova jenis Iax yang diketahui dalam Bima Sakti.

## Rujukan