Bahasa Jepun

**Bahasa Jepun** (日本語, Nihongo, [ɲihoŋɡo] ⓘ) ialah bahasa utama keluarga bahasa Jepun yang dituturkan oleh orang Jepun. Ia mempunyai kira-kira 120 juta penutur, terutamanya di Jepun, satu-satunya negara di mana ia adalah bahasa kebangsaan, dan dalam diaspora Jepun di seluruh dunia. 

Keluarga Japonik juga termasuk bahasa Ryukyuan dan bahasa Hachijō yang telah dikelaskan secara pelbagai. Terdapat banyak percubaan untuk mengelompokkan bahasa Jepun dengan keluarga lain seperti bahasa Ainu, Austronesia, Korea dan Altaic yang kini telah didiskreditkan, tetapi tidak satu pun daripada cadangan ini mendapat penerimaan yang meluas.

Sedikit yang diketahui tentang prasejarah bahasa itu, atau bila ia mula-mula muncul di Jepun. Dokumen Cina dari abad ke-3 Masihi merekodkan beberapa perkataan Jepun, tetapi teks Jepun Lama yang besar tidak muncul sehingga abad ke-8. Dari zaman Heian (794–1185), gelombang luas perbendaharaan kata Sino-Jepun memasuki bahasa itu, menjejaskan fonologi Bahasa Jepun Pertengahan Awal. Jepun Pertengahan Akhir (1185–1600) menyaksikan perubahan tatabahasa yang meluas dan kemunculan pertama kata pinjaman dari Eropah. Asas dialek standard berpindah dari wilayah Kansai ke wilayah Edo (Tokyo moden) pada zaman Jepun Moden Awal (awal abad ke-17–pertengahan abad ke-19). Berikutan berakhirnya pengasingan diri Jepun pada tahun 1853, aliran kata pinjaman daripada bahasa Eropah meningkat dengan ketara, dan perkataan daripada akar bahasa Inggeris telah berkembang dengan meluas.

Bahasa Jepun ialah bahasa aglutinatif, bermasa mora dengan fonotaktik yang agak mudah, sistem vokal tulen, vokal fonemik dan panjang konsonan, dan loghat nada yang signifikan secara leksikal. Susunan perkataan biasanya subjek–objek–kata kerja dengan zarah menandakan fungsi tatabahasa perkataan, dan struktur ayat ialah ulasan-topik. Partikel akhir ayat digunakan untuk menambah kesan emosi atau ketegasan, atau membentuk soalan. Kata nama tidak mempunyai nombor tatabahasa atau jantina, dan tiada rencana. Kata kerja adalah konjugasi, terutamanya untuk kala dan suara, tetapi bukan orang. Kata adjektif Jepun juga digabungkan. Bahasa Jepun mempunyai sistem penghormatan yang kompleks, dengan bentuk kata kerja dan perbendaharaan kata untuk menunjukkan status relatif penutur, pendengar dan orang yang disebut.

Sistem tulisan Jepun menggabungkan aksara Cina, dikenali sebagai , dengan dua suku kata unik (atau skrip moraik) yang diperolehi oleh orang Jepun daripada aksara Cina yang lebih kompleks:  (atau, 'aksara mudah') dan  ( atau , 'separa aksara'). Tulisan Latin () juga digunakan dalam cara yang terhad (seperti untuk akronim yang diimport) dalam tulisan Jepun. Sistem angka kebanyakannya menggunakan angka Arab, tetapi juga angka tradisional Cina.

## Sejarah

### Pra-sejarah
Proto-Japonik, nenek moyang biasa bahasa Jepun dan Ryukyuan, dianggap telah dibawa ke Jepun oleh peneroka yang datang dari semenanjung Korea pada awal hingga pertengahan abad ke-4 SM (zaman Yayoi), menggantikan bahasa penduduk asli Jōmon, termasuk nenek moyang bahasa Ainu moden. Oleh kerana penulisan masih belum diperkenalkan dari China, tiada bukti langsung, dan apa-apa yang boleh dilihat tentang tempoh ini haruslah berdasarkan pembinaan semula dalaman daripada Jepun Lama, atau perbandingan dengan bahasa Ryukyuan dan dialek Jepun.

### Jepun kuno

Sistem tulisan Cina diimport ke Jepun dari Baekje sekitar permulaan abad ke-5, bersama dengan agama Buddha. Teks-teks terawal ditulis dalam bahasa Cina Klasik, walaupun sebahagian daripadanya mungkin dimaksudkan untuk dibaca sebagai bahasa Jepun menggunakan kaedah , dan menunjukkan pengaruh tatabahasa Jepun seperti susunan perkataan Jepun. Teks terawal, , bermula pada awal abad kelapan, dan ditulis sepenuhnya dalam aksara Cina, yang digunakan untuk mewakili bahasa Cina, *kanbun* dan Jepun Kuno pada masa yang berbeza. Seperti dalam teks lain dari zaman ini, bahagian Jepun Kuno ditulis dalam Man'yōgana, yang menggunakan *[[Tulisan Kanji|kanji]]* untuk nilai fonetik serta semantiknya.

Berdasarkan sistem Man'yōgana, Jepun Lama boleh dibina semula sebagai mempunyai 88 morae yang berbeza. Teks yang ditulis dengan Man'yōgana menggunakan dua set *kanji* yang berbeza untuk setiap morae yang kini disebut  (ki), (hai), (mi), (ke), (dia), (saya), (ko), (jadi), (kepada), (tidak), (mo), (yo) dan (ro). ( mempunyai 88, tetapi semua teks kemudian mempunyai 87. Perbezaan antara mo 1 dan mo 2 telah hilang serta-merta berikutan komposisinya.) Set morae ini menyusut kepada 67 dalam bahasa Jepun Pertengahan Awal, walaupun ada yang ditambah melalui pengaruh Cina. Man'yōgana juga mempunyai simbol untuk , yang bergabung dengan  sebelum berakhirnya zaman tersebut.

Beberapa fosilisasi unsur tatabahasa Jepun Kuno kekal dalam bahasa moden – zarah genitif *tsu* (digantikan oleh *no* moden) dipelihara dalam perkataan seperti *matsuge* ("bulu mata", dinyalakan "rambut mata"); *mieru* moden ("boleh dilihat") dan *kikoeru* ("boleh didengar") mengekalkan akhiran mediopasif - *yu(ru)* ( *kikoyu* → *kikoyuru* (bentuk atribut, yang perlahan-lahan menggantikan bentuk biasa bermula pada zaman Heian akhir) → *kikoeru* (semua kata kerja dengan corak konjugasi *shimo-nidan* mengalami peralihan yang sama dalam bahasa Jepun Moden Awal)); dan zarah genitif *ga* kekal dalam ucapan kuno yang disengajakan.

### Jepun Pertengahan Awal

Jepun Pertengahan Awal ialah orang Jepun zaman Heian, dari tahun 794 hingga 1185. Ia membentuk asas untuk standard sastera Jepun Klasik, yang kekal digunakan sehingga awal abad ke-20.

Pada masa ini, Jepun mengalami banyak perkembangan fonologi, dalam banyak kes dipengaruhi oleh kemasukan kata pinjaman dari bahasa Cina. Ini termasuk perbezaan panjang fonemik untuk kedua-dua konsonan dan vokal, konsonan palatal (cth *kya*) dan gugusan konsonan labial (cth *kwa*), dan suku kata tertutup. Ini mempunyai kesan menukar bahasa Jepun menjadi bahasa yang sesuai dengan masanya (masa mora).

### Jepun Pertengahan Akhir
Jepun Pertengahan Akhir meliputi tahun-tahun dari 1185 hingga 1600, dan biasanya dibahagikan kepada dua bahagian, kira-kira bersamaan dengan zaman Kamakura dan zaman Muromachi, masing-masing. Bentuk akhir Jepun Pertengahan Akhir adalah yang pertama diterangkan oleh sumber bukan asli, dalam hal ini mubaligh Jesuit dan Franciscan; dan dengan itu terdapat dokumentasi fonologi Jepun Pertengahan Akhir yang lebih baik daripada bentuk sebelumnya (contohnya, *Arte da Lingoa de Iapam*). Antara perubahan bunyi lain, urutan  bergabung dengan , berbeza dengan ;  diperkenalkan semula daripada bahasa Cina; dan  bergabung dengan . Beberapa bentuk yang lebih biasa kepada penutur Jepun Moden mula muncul – pengakhiran berterusan - *te* mula dikurangkan pada kata kerja (cth *yonde* untuk *yomite* awal), -k- dalam mora akhir kata sifat tercicir (*shiroi* untuk *shiroki* sebelumnya); dan beberapa bentuk wujud di mana bahasa Jepun standard moden telah mengekalkan bentuk yang lebih awal (cth *hayaku* > *hayau* > *hayɔɔ*, di mana bahasa Jepun moden hanya mempunyai *hayaku*, walaupun bentuk alternatifnya dikekalkan dalam ucapan standard *o-hayō gozaimasu* "selamat pagi"; pengakhiran ini adalah juga dilihat dalam *o-medetō* "tahniah", daripada *medetaku*).

Bahasa Jepun Pertengahan Akhir mempunyai kata pinjaman pertama daripada bahasa Eropah – perkataan yang biasa dipinjam ke dalam bahasa Jepun dalam tempoh ini termasuk *kuali* ("roti") dan *tabako* ("tembakau", kini "rokok"), kedua-duanya daripada bahasa Portugis.

### Jepun moden
Jepun moden dianggap bermula dengan zaman Edo (yang menjangkau dari 1603 hingga 1867). Sejak Jepun Lama, bahasa Jepun standard *de facto* ialah dialek Kansai, terutamanya dialek dari Kyoto. Walau bagaimanapun, semasa zaman Edo, Edo (sekarang Tokyo) berkembang menjadi bandar terbesar di Jepun, dan dialek kawasan Edo menjadi bahasa Jepun standard. Sejak berakhirnya pengasingan diri Jepun pada tahun 1853, aliran kata pinjaman daripada bahasa Eropah telah meningkat dengan ketara. Tempoh sejak 1945 telah menyaksikan banyak perkataan yang dipinjam daripada bahasa lain  seperti Jerman, Portugis dan Inggeris. Banyak perkataan pinjaman bahasa Inggeris terutamanya berkaitan dengan teknologi  contohnya, *pasokon* (singkatan daripada "komputer peribadi"), *intānetto* ("internet") dan *kamera* ("kamera"). Oleh kerana jumlah kata pinjaman bahasa Inggeris yang banyak, bahasa Jepun moden telah membangunkan perbezaan antara  dan , dan  dan , dengan yang terakhir dalam setiap pasangan hanya terdapat dalam kata pinjaman.

## Taburan geografi
Walaupun bahasa Jepun dituturkan hampir secara eksklusif di Jepun, ia juga telah dituturkan di luar negara. Sebelum dan semasa Perang Dunia II, melalui pengilhakan Jepun ke atas Taiwan dan Korea, serta pendudukan sebahagian China, Filipina, dan pelbagai pulau Pasifik, penduduk tempatan di negara tersebut mempelajari bahasa Jepun sebagai bahasa empayar. Akibatnya, ramai warga emas di negara ini masih boleh bertutur dalam bahasa Jepun.

Komuniti pendatang Jepun (yang terbesar terdapat di Brazil, dengan 1.4 juta hingga 1.5 juta pendatang dan keturunan Jepun, menurut data IBGE Brazil, lebih daripada 1.2 juta daripada Amerika Syarikat) kadangkala menggunakan bahasa Jepun sebagai bahasa utama mereka. Kira-kira 12% penduduk Hawaii berbahasa Jepun, dengan anggaran 12.6% daripada penduduk keturunan Jepun pada tahun 2008. Penghijrah Jepun juga boleh ditemui di Peru, Argentina, Australia (terutamanya di negeri timur), Kanada (terutama di Vancouver, di mana 1.4% daripada penduduk mempunyai keturunan Jepun), Amerika Syarikat (terutamanya di Hawaii, di mana 16.7 % penduduk mempunyai keturunan Jepun,  dan California ), dan Filipina (terutamanya di Wilayah Davao dan Wilayah Laguna).

### Status rasmi
Bahasa Jepun tidak mempunyai status rasmi di Jepun, tetapi merupakan bahasa kebangsaan *de facto* negara itu. Terdapat satu bentuk bahasa yang dianggap standard:  , bermaksud "bahasa Jepun standard", atau  , "bahasa biasa", atau juga "dialek Tokyo" pada masa-masa tertentu. Makna kedua-dua istilah () adalah hampir sama. *Hyōjungo* atau *kyōtsūgo* ialah satu konsep yang membentuk padanan dialek. Bahasa normatif ini lahir selepas waktu   daripada bahasa yang dituturkan di kawasan kelas tinggi Tokyo (lihat Yamanote). *Hyōjungo* diajar di sekolah dan digunakan di televisyen dan dalam komunikasi rasmi. Ia adalah versi bahasa Jepun yang dibincangkan dalam artikel ini.

Dahulu,   berbeza daripada . Kedua-dua sistem mempunyai peraturan tatabahasa yang berbeza dan beberapa variasi dalam perbendaharaan kata. *Bungo* adalah kaedah utama menulis bahasa Jepun sehingga kira-kira 1900; sejak itu *kōgo* secara beransur-ansur meluaskan pengaruhnya dan kedua-dua kaedah itu digunakan secara bertulis sehingga tahun 1940-an. *Bungo* masih mempunyai beberapa kaitan untuk ahli sejarah, sarjana sastera dan peguam (banyak undang-undang Jepun yang terselamat dari Perang Dunia II masih ditulis dalam *bungo*, walaupun terdapat usaha berterusan untuk memodenkan bahasa mereka). *Kōgo* ialah kaedah dominan untuk bertutur dan menulis bahasa Jepun hari ini, walaupun tatabahasa dan kosa kata *bungo* masih kadangkala digunakan dalam bahasa Jepun moden.

Perlembagaan negeri 1982 Angaur, Palau, menamakan bahasa Jepun bersama-sama dengan Palauan dan bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi negeri kerana pada masa perlembagaan ditulis, ramai orang tua yang mengambil bahagian dalam proses itu telah dididik dalam bahasa Jepun semasa Mandat Laut Selatan ke atas pulau itu ditunjukkan oleh banci 1958 Wilayah Amanah Pasifik yang mendapati bahawa 89% daripada orang Palauan yang lahir antara 1914 dan 1933 boleh bertutur dan membaca bahasa Jepun, tetapi setakat banci Palau 2005, tiada penduduk Angaur yang bercakap Jepun di rumah.

### Dialek dan kefahaman bersama

Dialek Jepun biasanya berbeza dari segi loghat pic, morfologi infleksi, perbendaharaan kata dan penggunaan zarah. Ada juga yang berbeza dalam inventori vokal dan konsonan, walaupun ini kurang biasa.

Dari segi kefahaman bersama, tinjauan pada tahun 1967 mendapati bahawa empat dialek yang paling tidak boleh difahami (tidak termasuk bahasa Ryūkyūan dan dialek Tōhoku) kepada pelajar dari Tokyo Raya ialah dialek Kiso (di pergunungan dalam Prefektur Nagano), dialek Himi (dalam Toyama). Wilayah Toyama, dialek Kagoshima dan dialek Maniwa (di Prefektur Okayama). Tinjauan itu berdasarkan rakaman 12 hingga 20 saat sepanjang 135 hingga 244 fonem, yang didengari oleh 42 pelajar dan menterjemah perkataan demi perkataan. Pendengar adalah semua pelajar Universiti Keio yang dibesarkan di wilayah Kanto.
! Dialek
| Bandar Kyoto
| Ōgata, Kōchi
| Tatsuta, Aichi
| Bandar Kumamoto
| Bandar Osaka
| Kanagi, Shimane
| Maniwa, Okayama
| Bandar Kagoshima
| Kiso, Nagano
| Himi, Toyama
|-
! Peratusan
| 67.1%
| 45.5%
| 44.5%
| 38.6%
| 26.4%
| 24.8%
| 24.7%
| 17.6%
| 13.3%
| 4.1%
|}
Terdapat beberapa pulau bahasa di perkampungan gunung atau pulau terpencil seperti pulau Hachijō-jima, yang dialeknya berasal dari Jepun Lama Timur. Dialek wilayah Kansai dituturkan atau dikenali oleh banyak orang Jepun, dan dialek Osaka khususnya dikaitkan dengan komedi (lihat dialek Kansai). Dialek Tōhoku dan Kantō Utara dikaitkan dengan petani biasa.

Bahasa-bahasa Ryūkyūan, yang dituturkan di Okinawa dan Kepulauan Amami (secara pentadbiran sebahagian daripada Kagoshima), cukup berbeza untuk dianggap sebagai cabang berasingan daripada keluarga Japonik; bukan sahaja setiap bahasa tidak dapat difahami oleh penutur Jepun, tetapi kebanyakannya tidak dapat difahami oleh mereka yang bercakap bahasa Rūkyūan yang lain. Walau bagaimanapun, berbeza dengan ahli bahasa, ramai orang Jepun biasa cenderung menganggap bahasa Ryūkyūan sebagai dialek Jepun.

Mahkamah empayar juga nampaknya telah menuturkan varian luar biasa orang Jepun pada masa itu, kemungkinan besar bentuk pertuturan Bahasa Jepun Klasik, gaya penulisan yang lazim semasa zaman Heian, tetapi mula menurun semasa zaman Meiji akhir.  Bahasa Ryūkyūan diklasifikasikan oleh UNESCO sebagai 'terancam', kerana golongan muda kebanyakannya menggunakan bahasa Jepun dan tidak dapat memahami bahasa tersebut. Bahasa Jepun Okinawa ialah varian Bahasa Jepun Standard yang dipengaruhi oleh bahasa Ryukyuan, dan merupakan dialek utama yang dituturkan dalam kalangan anak muda di Kepulauan Ryukyu.

Bahasa Jepun moden telah menjadi lazim di seluruh negara (termasuk kepulauan Ryūkyū) disebabkan oleh pendidikan, media massa, dan peningkatan mobiliti dalam Jepun, serta integrasi ekonomi.

## Rujukan