Bahasa-bahasa Filipina Tengah

**Bahasa-bahasa Filipina Tengah** ialah kumpulan bahasa paling berkawasan luas dalam kalangan bahasa di Filipina. Keluarga bahasa ini dituturkan di selatan Luzon, Visayas, Mindanao, dan Sulu. Mereka juga yang paling ramai penduduknya, termasuk bahasa Tagalog (dan bahasa Filipina), bahasa-bahasa Bikol, dan bahasa-bahasa Bisaya utama seperti bahasa Sebu, bahasa Hiligaynon, bahasa Winaraya, bahasa Kinaraya, dan bahasa Suluk, dengan kira-kira empat puluh bahasa semuanya.

## Pengelasan

### Intisari
Bahasa-bahasa tersebut secara amnya dibahagikan dengan demikian:

* Bahasa Tagalog (sekurang-kurangnya 3 loghat ditemui di selatan Luzon)
* Bahasa-bahasa Bikol (8 bahasa di Semenanjung Bicol)
* Bahasa-bahasa Bisaya (18 bahasa dituturkan di seluruh Visayas, serta tenggara Luzon, timur laut Mindanao dan Sulu)
* Bahasa-bahasa Mansaka (11 bahasa Wilayah Davao)
* Bahasa Inagta-Manide (2 bahasa)

Di samping itu, terdapat beberapa bahasa puak bukit Aeta yang nirtentu pertaliannya: bahasa Ata, bahasa Aeta Sorsogon, bahasa Aeta Tayabas, bahasa Karolan (Binukidnon Utara), bahasa Magahat (Binukidnon Selatan), bahasa Sulod, dan bahasa Umiray.

Kebanyakan bahasa di bawah bahasa-bahasa Filipina Tengah sebenarnya membentuk kesinambungan loghat dan tidak boleh dibezakan dengan ketara sebagai bahasa yang berasingan. Blust (2009) menyatakan bahawa kepelbagaian yang agak rendah ditemui dalam kalangan bahasa-bahasa Bisaya adalah disebabkan oleh perluasan penduduk baru-baru ini.

### Zorc (1977)
Pokok bahasa-bahasa Filipina Tengah yang diperluas di bawah diberikan dalam 1977 disertasi Ph.D. David Zorc. Subkumpulan bahasa-bahasa Bisaya ialah hasil kerja Zorc sendiri, manakala subkumpulan bahasa-bahasa Bikol adalah daripada McFarland (1974) dan subkumpulan bahasa-bahasa Mansaka daripada Gallman (1974).

Bahasa tersendiri ditandai dengan *huruf condong*, dan cabang utama dengan ***huruf condong tebal***.

* ***[[Bahasa Tagalog|Bahasa-bahasa Tagalog]]***
** *[[Bahasa Filipino]] (Bahasa Tagalog Baku Filipina)*
** ''Bahasa Tagalog'' (sungguh)
** *[[Marinduque|Bahasa Marinduke]]*
** *[[Pulau Lubang|Bahasa Lubang]]*
* **[[bahasa Bikol|''Bahasa-bahasa Bikol'']]**
** *[[Pandan Bikol|Bahasa Pandan]] ([[Catanduanes]] Utara \)*
** Bahasa-bahasa Bikol Pedalaman
*** *[[Rinconada Bikol|Bahasa Iriga]] (Bikol Rinkonada)*
*** *[[bahasa Albay Bikol|Bahasa Bikol Albay]]*
** Bahasa-bahasa Bikol Pesisir (termasuk loghat Kota Naga)
*** *[[Bahasa Bikol Tengah]]*
*** *[[Virac|Bahasa Virak]] ([[Catanduanes]] Selatan)*
* **[[Bahasa Bisaya|''Bahasa-bahasa Bisaya'']]**
** 1. **Bahasa-bahasa Bisaya Selatan**
*** Bahasa-bahasa Suluk-Butuan
**** *[[Bahasa Suluk]]*
**** *[[bahasa Butuanon|Bahasa Butuan]]*
*** Bahasa-bahasa Surigao
**** *[[bahasa Surigaonon|Bahasa Surigaonon]]*
**** *[[Madrid, Surigao Selatan|Bahasa Jaun-jaun]]*
**** *Bahasa [[Siargao|Kantilan]]*
**** *[[Tandag|Bahasa Naturalis]]*
** 2. **Bahasa-bahasa Bisaya Sebu**
*** Bahasa-bahasa Sebu
**** *[[Bahasa Cebuano|Bahasa Sebu]]*
**** *[[bahasa Boholano|Bahasa Boholano]]*
**** *Bahasa Leyte*
** 3. **Bahasa-bahasa Bisaya Tengah**
*** Bahasa-bahasa Waray
**** Bahasa-bahasa Samar-Waray
***** *[[Bahasa Waray]]*
***** *Bahasa Samar-Leyte*
***** *Bahasa [[Samar]] Utara*
**** *[[bahasa Sorsogon Selatan|Bahasa Gubat]] ([[Sorsogon]] Selatan)*
*** Bahasa-bahasa Bisaya Tengah Persisian
**** *Bahasa [[Sorsogon]] (Utara)*
**** *[[bahasa Masbateño|Bahasa Masbate]]*
**** *Bahasa [[Kepulauan Camotes|Kamotes]]*
**** *Bahasa [[Pulau Bantayan|Bantayan]]*
**** *[[bahasa Hiligaynon|Bahasa Hiligaynon]]*
**** *[[bahasa Capiznon|Bahasa Capiznon]]*
**** *Bahasa Kawayan*
*** Bahasa-bahasa Romblon
**** *[[bahasa Romblomanon|Bahasa Romblon]]*
** 4. **Bahasa-bahasa Bisaya Banton**
*** Bahasa-bahasa Banton
**** *[[Banton|Bahasa Banton]]*
**** *[[Odiongan|Bahasa Odionganon]]*
**** *[[Corcuera|Bahasa Simara]]*
**** *[[Calatrava, Romblon|Bahasa Kalatrava]]*
**** *[[Concepcion, Romblon|Bahasa Sibale]]*
** 5. **Bahasa-bahasa Bisaya Barat**
*** Bahasa-bahasa Aklan (dituturkan di utara Panay)
**** *[[bahasa Aklanon|Bahasa Aklanun]]*
*** Bahasa-bahasa Kinaraya (dituturkan dalam Panay)
**** *[[Pandan, Antique|Bahasa Pandan]]*
**** *[[bahasa Kinaray-a|Bahasa Kinaraya]]*
**** *[[Guimaras|Bahasa Gimaras]]*
*** Bahasa-bahasa Bisaya Barat Tengah-Utara (dituturkan di Pulau Tablas dan hujung selatan Mindoro)
**** *Bahasa [[Bulalacao|Bulalakaw]]*
**** *Bahasa [[San Andres, Romblon|Dispoholnon]]*
**** *Bahasa [[Looc, Romblon|Looknon]]*
**** *Bahasa [[Alcantara, Romblon|Alkantaranhon]]*
*** Bahasa-bahasa Kuyan
**** (Cabang)
***** *[[bahasa Ratagnon|Bahasa Datagnon]]*
***** *Bahasa Datagnon Santa Teresa*
***** *Bahasa Datagnon [[Semirara]]*
**** *Bahasa Kuyonon*
* ***Bahasa-bahasa Mansaka***
** Bahasa-bahasa Mansaka Utara
*** *Bahasa Kamayo (Utara)*
*** *Bahasa Kamayo (Selatan)*
** Bahasa-bahasa Davaw
*** *Bahasa Dabaw*
** Bahasa-bahasa Mansaka Timur
*** *Bahasa Isamal*
*** *Bahasa Karaga*
*** (Cabang)
**** *Bahasa Kabasagan*
**** *Bahasa Boso*
**** *Bahasa Mansaka*
**** *Bahasa Mandaya*
** Bahasa-bahasa Mansaka Barat
*** *Bahasa Kalagan* *Tagakaulu*
* ***Bahasa-bahasa Mamanwa***
** *Bahasa Mamanwa*

### Gallman (1997)
Andrew Gallman (1997) menolak pengelasan Zorc terhadap bahasa-bahasa Mansaka dan Mamanwa sebagai cabang utama bahasa-bahasa Filipina Tengah setaraf bahasa-bahasa Bisaya. Sebaliknya, beliau mengelompokkan bahasa-bahasa Mansaka, Mamanwa, dan Bisaya Selatan bersama-sama ke dalam subkumpulan "bahasa-bahasa Mindanao Timur", yang berpaut dengan cabang lain bahasa-bahasa Bisaya yang tinggal dalam subkumpulan "bahasa-bahasa Filipina Tengah Selatan".

* *Bahasa Tagalog*
* *Bahasa* *Bikol*
* Bahasa-bahasa Filipina Tengah Selatan
** Bahasa-bahasa Bisaya Barat
** Bahasa-bahasa Banton
** Bahasa-bahasa Bisaya Tengah
** Bahasa Sebu
** Bahasa-bahasa Mindanao Timur
*** Bahasa-bahasa Mindanao Timur Laut
**** *[[bahasa mamanwa|Bahasa Mamanwa]]*
**** *[[bahasa Surigaonon|Bahasa Surigaonon]]*
**** *Bahasa [[Bahasa Suluk|Suluk]]-[[bahasa Butuanon|Butuanon]]*
*** Bahasa-bahasa Mindanao Timur Tengah
**** *[[bahasa Kamayo|Bahasa Kamayo]]*
**** *[[bahasa Dabawenyo|Bahasa Dabaw Banganga]]*
**** *[[bahasa Dabawenyo|Bahasa Dabaw Digos]]*
*** Bahasa-bahasa Mindanao Tenggara
**** *[[bahasa Mandaya|Bahasa Mandaya Kabasagan]]*
**** *[[bahasa Mandaya|Bahasa Mandaya Karaga]]*
**** *[[bahasa Mandaya|Bahasa Mandaya Maragusan]]*
**** *[[bahasa Mandaya|Bahasa Mandaya Boso]]*
**** *Bahasa Mansaka*
***** (Cabang)
****** *Bahasa Mandaya Islam*
****** *Bahasa Kalagan Kaagan*
****** *Bahasa Kalagan Tagakaulu*

### Bahasa-bahasa Filipina Tengah Raya (Blust)

Blust (1991) menyatakan bahawa bahasa-bahasa Filipina Tengah dan bahasa-bahasa Filipina Selatan mempunyai kepelbagaian linguistik yang rendah. Berdasarkan pembaharuan kosa kata yang dikongsi secara eksklusif, beliau menempatkan subkumpulan bahasa-bahasa Filipina Tengah Raya yang menyatukan cabang bahasa-bahasa Filipina Tengah dengan bahasa-bahasa Mangyan Selatan, bahasa-bahasa Palawan, bahasa-bahasa Danaw, bahasa-bahasa Manobo, bahasa-bahasa Subanon dan bahasa-bahasa Mongondow-Gorontalo, yang terakhir terdapat di Sulawesi utara.

## Rujukan