Pilihan raya umum Fiji 2022

Pilihan raya umum telah diadakan di Fiji pada 14 Disember 2022 untuk memilih 55 ahli Parlimen Fiji.

Pilihan raya itu berlaku berikutan kelulusan pindaan pilihan raya berkontroversi. Sebagai tambahan pergelutan ekonomi, isu kempen penting termasuk hutang negara, ketegangan etnik dan menangani kemiskinan. Semasa pengiraan awal, aplikasi Pejabat Pilihan Raya Fiji (FEO) yang memaparkan keputusan mengalami masalah yang mendorong FEO untuk mengalih keluar aplikasi itu buat sementara waktu. Sebaik apl itu kembali beroperasi, pengiraan undi menunjukkan parti pemerintah FijiFirst mendahului, menyebabkan lima parti pembangkang menuntut pengiraan semula dan proses pengiraan dihentikan. Pemerhati berkata mereka tidak melihat sebarang penyelewengan pengundian yang ketara, sambil menambah bahawa anomali awal dengan aplikasi yang menunjukkan keputusan telah diperbetulkan. Daripada sembilan parti yang bertanding dalam pilihan raya, empat melepasi ambang 5% yang diperlukan untuk memasuki parlimen, tetapi tiada parti yang memenangi majoriti. FijiFirst memenangi pluraliti, memperoleh 26 kerusi. Perikatan Rakyat baharu ditubuhkan memperoleh 21 kerusi, manakala rakan gabungan mereka, Parti Persekutuan Kebangsaan (NFP) memenangi lima kerusi. Parti Liberal Demokratik Sosial (SODELPA), yang menduduki tempat kedua dalam pilihan raya 2018, mengekalkan tiga kerusi.

Rundingan untuk membentuk kerajaan bermula selepas pilihan raya, dengan gabungan FijiFirst dan Perikatan Rakyat-NFP berusaha untuk memenangi penentu keputusan SODELPA. Selepas beberapa hari, pada 20 Disember, lembaga pengurusan SODELPA mengundi untuk membentuk kerajaan campuran dengan Perikatan Rakyat dan NFP, menamatkan pemerintahan lapan tahun kerajaan FijiFirst dan tempoh 16 tahun Frank Bainimarama sebagai perdana menteri.

## Latar belakang
Frank Bainimarama menjadi Perdana Menteri pada 2007 selepas mengetuai rampasan kuasa 2006. Bainimarama mengasaskan FijiFirst pada 2014 dan menjadi pemangku perdana menteri sehingga kemenangan partinya dalam pilihan raya umum tahun itu. Pilihan raya umum 2018 menyebabkan parti FijiFirst kehilangan lima kerusi tetapi mengekalkan majoriti parlimen mereka dan kekal memegang jawatan sebagai kerajaan majoriti. SODELPA yang memperoleh enam kerusi, diteruskan sebagai pembangkang manakala NFP mengekalkan tiga kerusinya.

Lembaga pengelola SODELPA memilih Viliame Gavoka untuk mengetuai parti itu pada November 2020, menggantikan bekas perdana menteri Sitiveni Rabuka. Rabuka akur kepada Gavoka dan berikrar untuk kekal bergabung dengan parti itu. Pada Disember tahun itu, beliau meletakkan jawatan sebagai ketua pembangkang dan daripada parlimen. Rabuka kemudiannya meninggalkan SODELPA dan mengasaskan parti Perikatan Rakyat pada Ogos 2021, yang didaftarkan pada bulan berikutnya.

Sebagai tambahan kepada Perikatan Rakyat, penyelia pilihan raya meluluskan pendaftaran tiga parti baharu pada 2022; Parti Semua Rakyat, diketuai oleh Tuloma Tutani Tawaivuna, Parti Generasi Baru, diketuai oleh Fredrick Kataiwai, dan Parti We Unite Fiji, diketuai oleh Jolame Vosailagi.

Pada 30 Oktober 2022 Perdana Menteri Frank Bainimarama mengumumkan bahawa pilihan raya akan diadakan pada 14 Disember 2022 apabila beliau melawat Presiden Wiliame Katonivere. Beliau juga menasihatkan Presiden untuk membubarkan parlimen. Presiden kemudiannya mengeluarkan writ pemilihan kepada Suruhanjaya Pilihan Raya mengikut Seksyen 59(1) Perlembagaan.

## Keputusan
Pengiraan bermula di tempat mengundi di seluruh negara selepas pengundian ditutup pada 6:00 petang waktu tempatan (5:00 petang AEDT, 7:00 malam NZDT) pada 14 Disember. Keputusan sementara dikeluarkan secara beransur-ansur sehingga 7:00 pagi keesokan harinya. Keputusan rasmi dikeluarkan dan dikemas kini secara beransur-ansur.

Keputusan akhir pada 18 Disember menunjukkan tiada parti yang mampu memperoleh majoriti parlimen, membawa kepada kemungkinan Fiji mempunyai kerajaan campuran buat kali pertama sejak perlembagaan 2013 berkuat kuasa. FijiFirst memenangi pluraliti 26 kerusi, Perikatan Rakyat memperoleh 21, bahagian NFP meningkat kepada lima, dan hanya tiga ahli SODELPA dipilih.

## Pembentukan kerajaan
Keputusan akhir menunjukkan bahawa tiada parti atau gabungan yang diketahui mampu memperoleh lebih daripada 50% undian untuk membentuk kerajaan. Parti Sosial Demokratik Liberal yang hanya memenangi 3 kerusi menjadi penentu keputusan. Pada 17 Disember, parti itu menubuhkan pasukan perunding dan perbincangan telah diadakan dengan dua parti terkemuka; FijiFirst dan Perikatan Rakyat. Keesokan harinya, parti itu mengumumkan senarai syarat tak bersyarat, termasuk menubuhkan semula Majlis Agung Pembesar, menyediakan pendidikan tinggi percuma, pengampunan pinjaman pelajar dan menubuhkan kedutaan di Baitulmaqdis. Sayap pemuda SODELPA menuntut parti itu tidak membentuk kerajaan dengan FijiFirst. Mereka juga menggesa kepimpinan parti untuk mendamaikan perbezaan dengan Rabuka bagi menamatkan "pemerintahan diktator" Bainimarama selama 16 tahun.

Pada 19 Disember, lembaga pengurusan SODELPA bermesyuarat untuk membincangkan dan memutuskan parti yang akan mereka bentuk gabungan. *FijiVillage* melaporkan bahawa beberapa ahli kanan lembaga pengurusan mendesak gabungan dengan FijiFirst manakala yang lain menentangnya. Akhirnya, tiada keputusan dibuat dan pasukan perunding parti dihantar semula kepada dua pihak terkemuka untuk mengkaji semula beberapa aspek tawaran mereka. Surat yang bocor dari 18 Disember mendedahkan bahawa FijiFirst menawarkan portfolio menteri kepada ketiga-tiga ahli parlimen SODELPA, tetapi SODELPA berhasrat untuk mendapatkan jawatan timbalan perdana menteri.

Pada 20 Disember, delegasi daripada dua parti terkemuka bertemu dengan lembaga pengurusan SODELPA. Rundingan berakhir dan SODELPA mengumumkan pembentukan kerajaan campuran dengan Perikatan Rakyat dan rakan gabungannya, Parti Persekutuan Kebangsaan, dengan berkesan menamatkan tempoh lapan tahun FijiFirst dan 16 tahun Bainimarama sebagai perdana menteri. Lembaga pengurusan yang terdiri daripada 30 ahli mengundi dalam undi sulit; 16 mengundi menyokong Perikatan pembangkang manakala 14 mengundi FijiFirst. Gabungan baharu itu memilih pemimpin Perikatan Rakyat Sitiveni Rabuka sebagai Perdana Menteri.

## Rujukan