Viljandi

**Viljandi** () ialah sebuah bandar dan perbandaran di selatan Estonia dengan jumlah penduduk 17,255 orang pada tahun 2024. Ia merupakan ibu kota Daerah Viljandi dan terletak secara geografi di antara dua bandar utama Estonia, Pärnu dan Tartu.

Bandar ini pertama kali disebut pada tahun 1283 apabila ia dianugerahkan piagam bandar oleh Wilhelm von Endorpe. Pada awal abad ke-14, Viljandi menjadi ahli Liga Hansa, dan merupakan salah satu daripada lima bandar Estonia yang menyertai liga tersebut. Akhbar Estonia yang pernah berpengaruh, *[[Sakala (akhbar)|Sakala]]* diasaskan di Viljandi pada tahun 1878.

## Sejarah
Rekod terawal tamadun di sekitar Viljandi bermula sejak milenium ke-5 sebelum Masihi. Catatan bertulis terawal mengenai kubu tanah Viljandi direkodkan pada tahun 1154 dalam ulasan atlas dunia *Geografi* karya al-Idrisi.

Pada abad ke-12, sebuah penempatan tetap muncul di sekitar kubu Viljandi, yang kemudiannya berkembang menjadi pusat ekonomi bagi wilayah purba Sakala.

Pada tahun 1211, kubu bukit orang Estonia di Viljandi dikepung oleh tentera gabungan Jerman, Latvia dan Livonia. Persaudaraan Pedang Livonia (yang kemudiannya dikenali sebagai Order Livonia) menawan kubu tersebut pada Ogos 1223 daripada pasukan Ruthenia yang bergabung dengan pemberontak Estonia. Pada tahun 1224, sebuah pusat order yang kukuh mula dibina menggantikan kubu kayu Sakala. Setahun kemudian, Ketua Agung Volkwin mengetuai pembinaan Istana Viljandi di tapak kubu lama. Istana Viljandi (Fellin) merupakan antara yang terbesar di rantau Baltik dan menjadi kubu utama Order Livonia; seorang komander dilantik pada tahun 1248. Kubu ini terus dibina semula dan dimodenkan sepanjang dua ratus tahun berikutnya.

Pada abad ke-13, sebuah bandar pertengahan muncul di bahagian utara kubu tersebut. Undang-undang perbandaran Hamburg–Riga, bersama tanah dan penduduknya, direkodkan buat pertama kali pada tahun 1283. Pada separuh pertama abad ke-14, Viljandi menyertai Liga Hansa, sekali gus menjadi persinggahan penting pedagang dalam laluan pergi dan balik ke Rusia. Pada tahun 1365, majlis perbandaran Viljandi turut menjadi pihak dalam perjanjian damai antara Denmark dan Hansa.

Pada tahun 1470, Johann Wolthus von Herse, ketika itu ketua order, menetap di istana. Pada Zaman Pertengahan, Viljandi merupakan sebuah bandar perdagangan kecil yang memperoleh pendapatan utama daripada perdagangan transit, di samping perdagangan tempatan dan kraftangan. Pada tahun 1481, Ivan III mengepung istana tetapi gagal menawannya. Kemerosotan Viljandi bermula semasa Perang Livonia, dan pada tahun 1560, tentera Knyaz Andrey Kurbsky dari Moscow Rusia berjaya menawan serta memusnahkan bandar dan kubu tersebut.

Semasa Perang Poland–Rusia pada suku pertama abad ke-17, bandar dan kubu sekali lagi dimusnahkan. Di bawah pemerintahan Sweden pada abad ke-17, piagam bandar Viljandi telah dibatalkan.

Selepas Perang Utara Besar, kuasa diambil alih oleh Ketsaran Rusia dan Viljandi tidak mempunyai undang-undang bandar sehingga tahun 1783. Dalam rangka pembaharuan pentadbiran oleh Catherine II, Viljandi dijadikan bandar daerah, sekali gus memulihkan piagam bandarnya. Kepentingan ekonomi dan politik Viljandi mula meningkat; jumlah penduduk yang sebelum itu merosot ke tahap minimum kembali bertambah, manakala kegiatan kraftangan, perdagangan dan kebudayaan menjadi lebih rancak.

Pada tahun 2005, Mancis Estonia, yang merupakan pewaris kepada Kilang Mancis Viljandi yang berusia lebih 100 tahun, telah menghasilkan sebatang mancis sepanjang enam meter, yang didaftarkan sebagai mancis terbesar di dunia dalam *[[Rekod Dunia Guinness]]*.

## Geografi
Bandar Viljandi terletak di pesisir barat laut Tasik Viljandi, yang berada dalam sebuah lembah purba. Kawasan hijau meliputi sekitar 27% daripada keluasan bandar, manakala kawasan hijau awam merangkumi kira-kira 418 hektar, termasuk 92 hektar taman, dan yang terbesar ialah Istana Taman yang dilindungi sebagai kawasan semula jadi. Di samping itu, terdapat juga Taman Valuoja, Kiigepark dan Taman Uueveski. Spesies pokok utama di bandar ini ialah oak, tilia, birch dan pain. Lorong berpokok yang paling mengagumkan ialah Maramaa (dinamakan sempena August Maramaa, yang pernah dua kali menjadi datuk bandar Viljandi) dan Lembitu. Antara spesies asing yang terdapat di bandar ini ialah larch Amerika di Taman Köler serta *[[Pseudotsuga menziesii]]* di Jalan Uus.

### Iklim

## Ekonomi
Pada 1 Mei 2005, terdapat 871 perniagaan di Viljandi, dengan 50% beroperasi dalam sektor perkhidmatan, 45% dalam perdagangan, dan 5% dalam sektor pengeluaran. Industri utama yang diwakili ialah industri bahan binaan, industri tekstil, serta industri makanan dan bakeri.

Pada tahun 2005, Anugerah Pelabur Terbaik dianugerahkan kepada pengendali bekalan air AS Viljandi Veevärk, Anugerah Majikan Terbaik kepada AS Toom Tekstiil, dan gelaran Penaja Terbaik kepada AS Viljandi Metall. Kadar pengangguran dalam kalangan penduduk usia bekerja di Viljandi adalah sekitar 3% (tahun rujukan tidak dinyatakan).

## Pengangkutan
Bandar ini mempunyai Stesen Kereta Api Viljandi, yang dibuka pada tahun 1897. Pengendali kereta api penumpang milik kerajaan, Elron mengendalikan beberapa perkhidmatan harian ke ibu negara Tallinn. Dari 1897 hingga 1973, terdapat juga satu landasan tolok sempit yang menghubungkan bandar ini dengan bandar sempadan selatan Mõisaküla dan bandar pesisir barat Pärnu.

Jalan Negara 92, yang menghubungkan Tartu ke Kilingi-Nõmme, melalui bandar ini.

Lapangan Terbang Viljandi (ICAO: EEVI), yang dikendalikan oleh kelab penerbangan tempatan, terletak di Päri, Daerah Viljandi, namun tiada penerbangan penumpang berjadual. Semasa pendudukan Soviet, Aeroflot pernah mengendalikan laluan Tartu–Viljandi–Pärnu–Kingissepa (kini Kuressaare) menggunakan pesawat dwisatah Antonov An-2.

## Bandar berkembar
Viljandi mempunyai bandar berkembar dengan:

* Ahrensburg, Jerman
* Cumberland, Amerika Syarikat
* Eslöv, Sweden
* Frostburg, Amerika Syarikat
* Härnösand, Sweden
* Kretinga, Lithuania
* Porvoo, Finland
* Telavi, Georgia
* Ternopil, Ukraine
* Valmiera, Latvia
* Thirlmere, Australia

## Catatan

## Pautan luar

* 
* Viljandi Tourist Information Centre 
* Festival Viljandi Folk Music Festival 
* Viljandi this week, Nädal Viljandis, all events in Viljandi
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2008