Tahtakale Hamam

The **Tahtakale Hamam** ( ) ialah hammam Uthmaniyyah bersejarah (rumah mandi awam; ) bangunan di Istanbul, Turki, berhampiran dengan Masjid Rüstem Pasha di kawasan kejiranan Tahtakale, antara Grand Bazaar dan Eminönü. Dibina semasa pemerintahan Sultan Mehmet II, ia merupakan salah satu rumah mandian tertua yang masih hidup di bandar ini. Selepas mengalami kerosakan yang ketara semasa digunakan sebagai depot penyimpanan pada abad ke-20, bangunan itu telah dipulihkan pada akhir 1980-an dan kini berfungsi sebagai pusat membeli-belah tempatan dan kafe. 

## Sejarah

Hamam tersebut disebut dalam dokumen *[[Wakaf (perundangan Islam)|wakaf]]* Masjid Fatih pada tahun 1470–1471 (875 Hijrah), menunjukkan bahawa ia dibina antara tahun 1453 ( penaklukan Constantinople oleh Uthmaniyyah) dan 1471. Cendekiawan Turki Doğan Kuban berpendapat bahawa hamam tersebut kemungkinan besar dibina pada masa yang sama dengan *[[Eski Saray]]* (Istana Lama), yang dibina oleh Mehmet II sejurus selepas penaklukan tersebut dan terletak berdekatan di tempat yang kini dikenali sebagai daerah Beyazıt. Ini menunjukkan bahawa hamam tersebut dibina sejurus selepas tahun 1453 dan dengan itu menjadikannya struktur hamam tertua yang masih wujud di bandar ini.  Satu-satunya hamam lain yang didokumenkan di bandar ini yang berasal dari zaman Mehmet II ialah Hamam Mahmut Pasha (sebahagian daripada kompleks Masjid Mahmut Pasha) yang dibina pada tahun 1466 dan Hamam Gedik Ahmet Pasha yang dibina sekitar tahun 1475. 

Tahtakale Hamam terus berfungsi sebagai rumah mandian sehingga mungkin awal tahun 1900-an. Ia terselamat, tetapi mungkin telah rosak akibat gempa bumi 1894 serta kebakaran besar di kawasan itu pada tahun 1911. Selepas itu, bangunan itu digunakan sebagai tempat penyimpanan beku dalam dan depot keju, yang menyumbang kepada kemerosotan fabrik bersejarahnya. Sebahagian besar bahagian dalam bangunan telah musnah dan digantikan dengan struktur moden dengan lantai konkrit, meninggalkan hanya sebahagian daripada bekas bilik mandi lelaki dan bilik sejuk bekas bilik mandi wanita yang masih berdiri.

Akhirnya, pemilik bangunan tersebut memutuskan untuk memulihkannya dan mencari kegunaan lain untuknya. Pada tahun 1988 (atau 1989 ) satu projek pemulihan besar bermula, yang berlangsung sehingga tahun 1992. Struktur konkrit telah dialih keluar dan pelan lantai asal rumah mandian telah dibina semula. Semasa pemulihan, telah diputuskan bahawa bangunan itu akan ditukar menjadi pusat komersial untuk memastikan daya maju ekonominya. Memandangkan kebanyakan penampilan asal bangunan itu tidak dapat dibina semula tanpa spekulasi yang ketara, telah diputuskan untuk menggunakan kaedah dan prinsip pemulihan yang berbeza untuk bahagian bangunan yang berbeza. Elemen yang masih ada telah dipelihara manakala beberapa butiran yang telah hilang dibiarkan tidak dibina semula, dan elemen baharu telah ditambah untuk membolehkan penyesuaian bangunan menjadi pusat komersial dengan pelbagai kedai. Bekas bilik persalinan mandian lelaki, di bawah kubah terbesar, menjadi pintu masuk utama dan dilengkapi dengan galeri baharu dan pancutan air tengah sebagai penghormatan kepada susun atur asal. Begitu juga, sebuah portal masuk monumental yang baharu, dalam gaya Uthmaniyyah yang dipermudahkan, telah dibina bagi menggantikan portal asal yang telah hilang tanpa sebarang dokumentasi visual untuk memudahkan pembinaannya semula. Bangunan ini masih berfungsi sebagai pusat membeli-belah tempatan, *Tahtakale Hamamı Çarşısı (*Pasar Tahtakale Hamam), dalam daerah komersial yang lebih besar yang terbentang ke utara dari kawasan Grand Bazaar.

## Seni bina

Bangunan itu merupakan sebuah hamam berganda yang besar dengan bahagian berasingan untuk lelaki dan wanita, setiap satunya dengan urutan bilik persalinan dan bilik wap mereka sendiri. Bahagian wanita, di sebelah selatan, sedikit lebih kecil dan lebih sempit dari segi pelan berbanding bahagian lelaki. Pada asalnya ia mempunyai pintu masuknya sendiri di sebelah pintu masuk lelaki di jalan utama (di sebelah timur), tetapi pintu masuk ini tidak dipelihara. Pintu masuk ke bahagian lelaki berfungsi sebagai pintu masuk utama bangunan hari ini, menampilkan portal yang dibina semula dengan aspek monumental yang tinggi dan beberapa hiasan *[[muqarnas]]*. Satu lagi pintu masuk kecil di sebelah selatan bangunan telah ditambah semasa penukarannya menjadi pusat membeli-belah.

Pelan lantai bangunan yang selebihnya telah dipelihara atau dibina semula, dengan setiap bahagian mempunyai bilik persalinan yang besar atau bilik sejuk (bersamaan dengan apodyterium dan frigidarium mandian Rom), diikuti oleh bilik panas dan kemudian Caladrium, dengan kawasan perkhidmatan untuk relau di bahagian belakang rumah mandian yang kini berfungsi sebagai koridor untuk menghubungkan kedua-dua bahagian tersebut. Bilik panas mempunyai reka bentuk yang agak rumit dengan pelbagai kawasan berkubah. Bilik panas bahagian lelaki mempunyai kubah tengah yang besar dan diapit oleh empat bilik yang lebih kecil di kedua-dua belah pihak (hampir semuanya ditutupi oleh kubahnya sendiri). Ia juga mempunyai empat *halvet* (kawasan persendirian yang dikhaskan untuk tetamu istimewa), memberikan hamam ini salah satu reka bentuk paling canggih pada zamannya.

Bilik persalinan pelan segi empat sama bahagian lelaki (kini pintu masuk utama) mempunyai kubah terbesar, berukuran hampir  diameter. Sudut-sudut kubah mempunyai bentuk *muqarnas*, serupa dengan yang terdapat di hamam Edirne dan Bursa yang dibina sekitar tempoh yang sama. Walaupun bangunan asal mungkin dihiasi dengan lebih meluas, tidak banyak yang terselamat dan ia tidak dapat dibentuk semula semasa pemulihan. Bahagian luar bangunan ditandai dengan siluet kubah yang tersendiri dengan banyak tingkap langit dan tanglung yang ditebuk, yang dapat dilihat dari bumbung di sekelilingnya.

## Lihat juga

* Hamam Bayezid II
* Hamamı Çemberlitaş

## Rujukan