Orange, New South Wales

**Orange**  ialah sebuah bandar di rantau Central West, New South Wales, Australia. Ia terletak 254 kilometer (158 mi) barat ibu negeri, Sydney [206 kilometer (128 mi) pada bulatan agung], di ketinggian 862 meter (2,828 kaki). Orange mempunyai penduduk bandar yang dianggarkan sebanyak 39,755 orang sehingga Jun 2016 menjadikan bandar pusat serantau yang penting. Menurut bancian 2011, sektor pekerjaan utama di daerah kerajaan daerah Bandar Orange termasuk penjagaan kesihatan & bantuan sosial, runcit dan sektor pendidikan & latihan. Tanda mercu yang ketara ialah Gunung Canobolas dengan ketinggian tertinggi 1,395 meter (4,577 kaki)  dan mencuri pandangan daerah ini.

## Sejarah

Pada tahun 1822 Kapten Percy Simpson mara ke Daerah Wellington dan menubuhkan penempatan tahanan yang dipanggil "*Blackman's Swamp*" sempena James Blackman; Simpson telah menggunakan James Blackman sebagai panduan kerana dia telah mengiringi peneroka awal, John Oxley ke rantau itu.

Pada penghujung tahun 1820an, juru ukur J. J. Richards bekerja dalam tinjauan di Sungai Macquarie di bawah Bathurst dan juga jalan ke Wellington. Pada suatu pelan yang bertarikh 1829, dia menyatakan sebuah rizab desa, di mukim Orange. Sir Thomas Mitchell menamakan mukimnya Orange, kerana dia telah bersekutu dengan Prince of Orange dalam Perang Semenanjung, ketika kedua-duanya adalah adikung kepada Duke of Wellington, yang gelarannya diberikan kepada lembah di barat oleh Oxley.

Pendudukan awal oleh tukang gunting British bermula pada akhir 1829, dan permukiman kecil akhirnya berubah menjadi pekan-pekan yang lebih besar kerana sifat-sifat yang berkaitan dengan jalan. Pada tahun 1844, penjelajah Davidson telah dihantar untuk memeriksa pencerobohan ke tanah yang dikhaskan untuk sebuah kampung, dan memberi nasihat mengenai lokasi untuk sebuah bandar. Pilihannya ialah Lembah Frederick, Pretty Plains, atau *Blackman's Swamp*.

*Blackman's Swamp* telah dipilih, dan ia diisytiharkan sebuah kampung dan dinamakan Orange oleh Mejar Thomas Mitchell pada tahun 1846 sebagai penghormatan kepada Putera William of Orange. Di Ophir yang berhampiran, penemuan emas yang signifikan di Australia dibuat pada tahun 1851, mengakibatkan pergerakan populasi yang bercambah yang dikenali sebagai kerubut emas Australia. Penemuan emas tambahan di kawasan berhampiran membawa kepada penubuhan Orange sebagai pusat perdagangan utama emas

Pertumbuhan Orange berterusan kerana keadaannya sangat sesuai untuk pertanian, dan pada tahun 1860 ia telah diumumkan sebuah perbandaran. Kereta api dari Sydney tiba di Orange pada tahun 1877. Pada tahun 1946, 100 tahun selepas ia pertama kali ditubuhkan sebagai sebuah kampung, Orange telah diisytiharkan sebagai sebuah bandar kecil.

## Sumber-sumber air
Orange mempunyai beberapa sumber air yang digunakan untuk kegunaan domestik, kedua-duanya kini sedang digunakan dan pernah digunakan. Pada masa ini, Empangan Suma Park dan Reservoir Spring Creek digunakan untuk penggunaan air domestik. Dua empangan lain, Tasik Canobolas dan Gosling Creek Reservoir, sebelum ini digunakan untuk penggunaan air domestik namun sekarang digunakan untuk tujuan rekreasi. Bandar ini kini berada di aras air Tahap 2. Majlis Banda Orange sedang menjalankan beberapa strategi untuk menambah bekalannya, termasuk menuai air ribut.

Kumpulan pertama air hujan yang dituai itu dibebaskan ke Empangan Suma Park pada 21 April 2009. Air hujan yang dituai telah diuji oleh Perkhidmatan Makmal Analisis (ALS), sebuah makmal bebas yang berpangkalan di Sydney. ALS menguji 90 bahan pencemar yang berpotensi. Ujian menunjukkan bahawa kualiti air memenuhi semua sasaran. Kumpulan pertama mengandungi 14 megaliter. Ia dipercayai sebagai yang pertama di Australia untuk menuai air hujan bagi kegunaan yang boleh diminum. Perkakasan telah disediakan, peraturan operasi telah dibangunkan dan faktor persekitaran dan kesan terhadap pengguna hiliran telah dipertimbangkan. Percubaan tiga bulan akan memastikan semua unsur-unsur ini berfungsi bersama untuk memastikan kualiti air yang tinggi dan piawaian alam sekitar dipenuhi. Terdapat beberapa fasa yang terlibat dalam tempoh pentauliahan. Perkakasan, yang merangkumi tiga stesen pam yang berasingan, titik pemantauan aliran sungai dan elektronik canggih termasuk kabel gentian optik, akan menjalani ujian operasi selanjutnya. Unsur-unsur lain dalam skema ini termasuk peninggalan di Blackmans Swamp Creek, yang mewujudkan kolam 3 megaliter dan tapak untuk stesen pam pertama, empangan 200 megaliter dan dua kolam 17 megaliter. Pam di sungai akan memindahkan air hujan  ke empangan 200 megaliter pada kadar sehingga 450 liter sesaat dan direka untuk mengekstrak arus badai puncak dengan pantas dari sungai. Peraturan pengendalian menghendaki aliran asas segera ke hilir di sungai mesti dikekalkan. Mata pemantauan aliran sungai memastikan piawaian ini dipenuhi. Stesen pemantauan juga mengukur waktu penuaian boleh dimulakan. Pencetus mengalirkan melalui monitor di Blackmans Swamp Creek melebihi 1000 liter sesaat.

## Geografi dan iklim
Disebabkan ketinggiannya, Orange mempunyai iklim lautan yang sederhana (Köppen *Cfb*), dengan musim panas yang hangat (walaupun dengan pagi yang sejuk) dan musim sejuk yang sejuk dengan pagi berfros yang kerap. Bandar ini agak basah untuk lokasi pedalaman akibat kesan orografik dari Gunung Canobolas, terutama semasa bulan-bulan sejuk ketika salji kadang-kadang jatuh. Berbanding dengan kebanyakan pusat penduduk di Australia, ia mempunyai musim sejuk yang lebih sejuk, terutamanya dari segi suhu maksimum siang hari. Pada musim panas, suhu maksimum (dan mutlak) maksimum juga lebih rendah daripada kebanyakan pusat pedalaman, disebabkan ketinggiannya. Disebabkan lokasi pedalaman, kelembapan rendah pada bulan-bulan musim panas dengan takat embun biasanya sekitar 10°C. Mempunyai 99.8 hari yang jelas setiap tahun, ia masih lebih berawan daripada kawasan pesisir Sydney dan Wollongong (masing-masing 104 dan 107 hari yang jelas). Iklim ini membolehkan kawasan itu menjadi pengeluar epal dan pear utama, dan baru-baru ini merupakan pusat pengeluaran wain sejuk.

## Galeri

Fail:Orange Community Health Centre.jpg|Pusat Kesihatan Komuniti, Kite Street
Fail:Orange NSW Dept Lands.jpg|Jabatan Bangunan Tanah, Kite Street
Fail:Orange NSW Former Town Hall.jpg|Bekas Dewan Bandar, Anson Street
Fail:Orange NSW Miniature Railway Matthews Park.jpg|Landasan mini, Matthews Park
Fail:Henry Parkes Arts Centre Orange NSW.jpg|Pusat Kesenian Sir Henry Parkes, Sale Street
Fail:Orange NSW Scout Hall.jpg|Scouts' Hall, Kite Street
Fail:Mount Canobolas.jpg|Gunung Canobolas dari mercu
Fail:MountCanobolasTXTowers.jpg|Menara pemancar di atas Gunung Canobolas
Fail:Duntryleague golf club guesthouse Orange NSW.jpg|Pusat Perkahwinan dan Majlis Keraian Duntryleague, Woodward Street


## Lihat juga

* Senarai bandar di Australia

## Rujukan

## Pautan luar

* Orange City Council
* http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=402&documentproductno=POA2800&documenttype=Main%20Features&order=1&tabname=Summary&areacode=POA2800&collection=census&period=2006&producttype=QuickStats&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=false&breadcrumb=PL& from the Australian Bureau of Statistics
* New South Wales Department of Primary Industries
* Collection of 18 images of Orange in 1996 – National Library of Australia
* FM107.5 The Local Community Radio Station
* Visit.NSW.com -Orange
* Orange to Sydney Bus Service