Faham ketenteraan Jepun

, atau dikenali sebagai **militarisme Jepun**, ialah ideologi dalam Empayar Jepun yang menyokong kepercayaan bahawa ketenteraan harus mendominasi kehidupan politik dan sosial negara, serta kepercayaan bahawa kekuatan ketenteraan adalah setara dengan kekuatan sesebuah negara. Ideologi ini paling menonjol bermula sejak pengenalan sistem kerahan tenaga selepas Pemulihan Meiji sehingga kekalahan Jepun dalam Perang Dunia Kedua, kira-kira dari tahun 1873 hingga 1945. Selepas itu, fahaman pasifisme telah dimaktubkan dalam Perlembagaan Jepun pascaperang sebagai salah satu prinsip utamanya.

## Sejarah
Ketenteraan mempunyai pengaruh yang sangat kuat dalam masyarakat Jepun semasa Pemulihan Meiji (1868–1889), apabila hampir semua pemimpin dalam bidang ketenteraan, politik dan perniagaan terdiri daripada bekas samurai atau keturunan samurai yang berkongsi nilai dan pandangan yang sama. Kerajaan Meiji awal menganggap Jepun terancam oleh imperialisme Barat, lalu memperkenalkan dasar *[[fukoku kyōhei]]* ("memperkaya negara, memperkukuh angkatan tentera") bagi menguatkan asas ekonomi dan perindustrian demi membina angkatan tentera yang kuat. Pengenalan kerahan tenaga sejagat oleh Yamagata Aritomo pada tahun 1873 serta Perisytiharan Diraja kepada Askar dan Pelaut pada 1882 membolehkan tentera menanam nilai patriotisme ketenteraan dan kesetiaan mutlak kepada Maharaja Jepun sebagai teras negara Jepun (*[[kokutai]]*). Jepun turut banyak dipengaruhi oleh model Prusia, yang menekankan kerajaan autoritarian dan peluasan ketenteraan, sekali gus melemahkan kawalan awam terhadap tentera dan membolehkan tentera menjadi kuasa politik yang berpengaruh.

Pengaruh Jerman diperkukuh melalui peranan penasihat ketenteraan Prusia, Jakob Meckel yang membantu memodenkan struktur, latihan dan strategi tentera Jepun, termasuk pengenalan teori Clausewitz dan permainan perang Prusia (*[[Kriegsspiel]]*). Pada akhir zaman Meiji, kemunculan parti politik disertai oleh pertubuhan patriotik separa rahsia seperti Gen’yōsha dan *[[Kokuryūkai]]*, yang menyokong peluasan wilayah sebagai penyelesaian kepada masalah dalaman Jepun. Kemenangan Jepun dalam Perang China–Jepun Pertama dan Perang Rusia–Jepun mengukuhkan kedudukannya sebagai kuasa imperialis, serta menguatkan kepercayaan bahawa hanya melalui angkatan tentera yang kuat Jepun dapat memperoleh penghormatan kuasa Barat dan memansuhkan perjanjian berat sebelah.

### Desakan ekonomi
Pada abad ke-19, status sebagai kuasa besar bergantung kepada pemilikan empayar kolonial yang kaya dengan sumber, baik untuk keperluan industri dan ketenteraan mahupun prestij antarabangsa. Disebabkan kekurangan sumber asli di kepulauan Jepun, bahan mentah seperti besi, minyak dan arang batu terpaksa diimport. Penjajahan Taiwan (1895) dan Korea (1910) hanya memberikan Jepun tanah jajahan berasaskan pertanian, menyebabkan pihak tentera memandang ke wilayah seperti Manchuria, Indochina dan China sebagai sumber bahan mentah strategik. Bagaimanapun, wujud pertentangan antara tentera dan golongan *[[zaibatsu]]* mengenai pengurusan peluasan ekonomi, yang turut memberi kesan kepada politik domestik.

Perkembangan militarisme juga diperkukuh oleh kebebasan tentera daripada kawalan awam. Penubuhan Staf Am Tentera Darat dan Tentera Laut Jepun yang bertanggungjawab terus kepada Maharaja Jepun menjadikan institusi ketenteraan bebas daripada pengawasan kerajaan awam. Tentera Darat dan Laut turut mempunyai kuasa menentukan pembentukan kabinet kerana jawatan menteri pertahanan mesti diisi oleh pegawai aktif. Keadaan ini membolehkan tentera menjatuhkan kerajaan pada bila-bila masa dengan menarik balik sokongan, sekali gus melemahkan sistem politik berasaskan orang awam.

Walaupun Jepun mengalami tempoh singkat pemerintahan demokratik semasa zaman Taishō, krisis ekonomi dunia akibat Kemelesetan Besar 1929, sekatan perdagangan Barat dan peningkatan radikalisme politik membawa kepada kebangkitan semula nasionalisme agresif. Kepercayaan bahawa tentera mampu menyelesaikan semua ancaman dalaman dan luaran semakin mengukuh, disertai pendidikan patriotik yang menekankan konsep *[[hakko ichiu]]*, iaitu misi suci Jepun untuk menyatukan Asia. Penentangan terhadap pengaruh ketenteraan semakin tersisih, dan sistem demokrasi parti akhirnya runtuh selepas Peristiwa 15 Mei 1932, apabila Perdana Menteri Inukai Tsuyoshi dibunuh. Sejak itu, tentera Jepun beroperasi dengan hampir tiada sekatan politik, membuka jalan kepada peluasan wilayah dan peperangan selanjutnya.

### Perkembangan ketenteraan

Sejak akhir abad ke-19, Jepun terlibat secara berterusan dalam konflik di benua Asia, bermula dengan Perang China–Jepun Pertama, Pemberontakan Boxer, Perang Rusia–Jepun, Perang Dunia Pertama dan campur tangan di Siberia. Pada akhir 1920-an, Jepun semakin bercampur tangan di China, termasuk menghantar tentera untuk menghalang usaha penyatuan China oleh Chiang Kai-shek. Tindakan agresif pegawai Tentera Kwantung di Manchuria, termasuk pembunuhan panglima perang Zhang Zuolin pada 1928 tanpa kebenaran kerajaan pusat, mencerminkan kecenderungan tentera bertindak secara bebas demi kepentingan strategik Jepun.

Peristiwa Manchuria pada tahun 1931 menjadi titik perubahan penting apabila Tentera Kwantung menggunakan sabotaj landasan kereta api sebagai alasan untuk menakluki seluruh Manchuria. Kerajaan awam di Tokyo gagal mengawal tindakan ini, malah tentera menikmati sokongan popular. Penubuhan Manchukuo kemudiannya diiktiraf, dan Manchuria dilihat sebagai pangkalan industri, kawasan penempatan Jepun serta tapak strategik menghadapi Kesatuan Soviet. Walaupun cubaan rampasan kuasa seperti Peristiwa 26 Februari 1936 gagal, kepimpinan awam akhirnya akur kepada tuntutan tentera, disertai peningkatan perbelanjaan pertahanan dan pengukuhan indoktrinasi patriotik.

Pada akhir 1930-an, Jepun semakin bergerak ke arah peperangan terbuka. Pakatan Anti-Comintern dengan Jerman (dan kemudian Itali) dimeterai, diikuti tercetusnya Perang China–Jepun Kedua pada 1937. Walaupun tentera mempunyai pengaruh besar dan sering bertindak melangkaui kawalan awam, ia gagal menubuhkan pemerintahan diktator ketenteraan sepenuhnya. Di bawah Perdana Menteri Konoe Fumimaro, kerajaan disusun semula untuk keadaan perang, parti politik dibubarkan dan negara bergerak ke arah sistem satu parti. Namun begitu, perpecahan dalaman dalam tentera dan penentangan birokrasi awam mengehadkan kuasa mutlak ketenteraan.

Kejayaan awal Jepun dalam Perang Pasifik membawa kepada pembentukan Kawasan Kesemakmuran Bersama Asia Timur Raya, yang bertujuan menyatukan Asia di bawah kepimpinan Jepun. Militarisme bukan sahaja mempengaruhi dasar dan peperangan, malah meresap ke dalam budaya popular, termasuk fesyen, dengan simbol-simbol ketenteraan digunakan untuk menggambarkan penyatuan matlamat individu dengan negara.

### Serangan Pearl Harbor
Serangan mengejut ke atas Pearl Harbor berlaku pada 7 Disember 1941. Beberapa faktor membawa kepada serangan ini, termasuk penentangan masyarakat Jepun terhadap pengaruh Barat serta kegagalan rundingan antara Jepun dan Amerika Syarikat. Rancangan Jepun untuk meluaskan penguasaan ke negara-negara Asia mendorong Amerika Syarikat mengenakan sekatan ekonomi, termasuk menghentikan penjualan bahan perang dan sumber penting kepada Jepun serta membekukan aset dan akaun bank Jepun di Amerika Syarikat. Armada tentera laut Amerika juga dipindahkan dari California ke Pearl Harbor sebagai langkah mengekang peluasan ketenteraan Jepun, manakala embargo ke atas bahan mentah strategik dikenakan, sekali gus meningkatkan ketegangan antara kedua-dua negara.

### Pascaperang
Selepas Perang Dunia Kedua, usaha untuk mendoktrin sepenuhnya masyarakat Jepun dengna ketenteraan terbukti gagal. Kekalahan Jepun dalam perang serta pendudukan Amerika menyebabkan fahaman militarisme kehilangan legitimasi. Ramai pemimpin ketenteraan Jepun dibicarakan atas jenayah perang di Tribunal Tokyo, manakala sistem pemerintahan dan pendidikan negara disusun semula. Prinsip pasifisme kemudiannya dimasukkan secara rasmi ke dalam Perlembagaan Jepun pascaperang, menjadikannya salah satu asas utama negara Jepun moden.

## Penentangan usaha militarisme
Walaupun dasar agresif kerajaan Empayar Jepun pada peringkat awal era Shōwa kelihatan mendapat sokongan nasional yang padu, sebenarnya wujud penentangan yang ketara terhadap fahaman ketenteraan atau militarisme ini. Penentangan ini merupakan sebahagian daripada pelbagai bentuk pembangkangan dalam masyarakat Jepun pada zaman tersebut. Golongan yang paling tersusun menentang secara terbuka ialah Parti Komunis Jepun, yang pada awal 1930-an cuba mempengaruhi anggota tentera melalui kerahan tenaga. Bagaimanapun, parti ini telah ditindas dengan keras oleh kerajaan pada pertengahan dekad tersebut.

Selain penentangan berorganisasi, terdapat juga penentangan individu daripada kalangan ahli politik, tokoh perniagaan dan golongan intelektual. Antara tokoh penting ialah Hara Takashi, seorang pemimpin liberal *[[Rikken Seiyūkai]]* yang menjadi Perdana Menteri Jepun pada tahun 1918 dan secara terbuka menentang militarisme, namun beliau dibunuh pada tahun 1921. Kijūrō Shidehara pula mengamalkan dasar luar yang tidak bercampur tangan dan berusaha mengekalkan hubungan baik dengan Britain dan Amerika Syarikat, pendekatan yang dikenali sebagai "Diplomasi Shidehara" tetapi dikecam oleh golongan ketenteraan.

Penentangan juga datang daripada sektor ekonomi dan akademik. Baron Takuma Dan, pengarah Bank Mitsui yang menentang peluasan kuasa Jepun di luar negara dan bersikap pro-Amerika, dibunuh dalam Peristiwa Liga Darah pada tahun 1932. Minobe Tatsukichi, seorang profesor undang-undang perlembagaan yang dihormati, berhujah bahawa Maharaja Jepun adalah sebahagian daripada struktur perlembagaan dan bukannya kuasa suci yang mengatasi negara. Pandangan ini pada awalnya diterima luas, namun dalam suasana politik yang semakin militan, beliau diserang secara politik dan terpaksa meletak jawatan pada tahun 1935.

Menjelang Perang Dunia Kedua, penentangan terhadap perang semakin ditekan. Saitō Takao, ahli Diet Jepun daripada *[[Rikken Minseitō]]*, secara terbuka mempersoalkan justifikasi "perang suci" Jepun di China pada tahun 1940, menyebabkan beliau disingkirkan daripada Diet. Dalam kalangan tentera sendiri, Laksamana Sōkichi Takagi menentang peperangan dengan Amerika Syarikat dan, selepas menganalisis kekalahan Jepun pada tahun 1942, menyimpulkan bahawa Jepun tidak dapat menang. Beliau menyokong penamatan perang dan menentang kepimpinan Perdana Menteri Hideki Tōjō.

Penentangan terhadap militarisme turut melibatkan tokoh kebudayaan seperti Kanō Jigorō, pengasas judo dan sistem pendidikan moden Jepun. Beliau dipercayai kuat menentang militarisme dan bimbang institusi judo akan digunakan untuk tujuan ketenteraan. Walaupun punca kematiannya diperdebatkan, sesetengah sumber menganggap kematiannya mencurigakan. Kesemua contoh ini menunjukkan bahawa walaupun militarisme mendominasi negara, penentangan dalaman tetap wujud sepanjang era Shōwa.

## Lihat juga
* Kokkashugi
* Nasionalisme Jepun
* Kawasan Kesemakmuran Bersama Asia Timur Raya
* Perkara 9 Perlembagaan Jepun

## Catatan

## Rujukan

* 
* 
* Dower, John W. (1999).  ''Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II.'' New York: W. W. Norton & Company. 
* Dower, John W. (1995).  ''Japan in War & Peace.'' New York: The New Press. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*        
* 
*   
* 
* 
* 
*