Bahasa Sumeria

**Bahasa Sumeria** atau **Sumer** (; ) ialah bahasa Sumeria purba. Ia antara bahasa tertua yang disahkan usianya, digunakan seawal 2900 SM. Ia dipercayai adalah bahasa pencilan, satu-satunya bahasa yang dituturkan di kawasan Mesopotamia purba, di Iraq zaman moden.

Bahasa Akkadia, sebuah bahasa Semitik, secara beransur-ansur menggantikan bahasa Sumeria sebagai bahasa pertuturan di Mesopotamia  (tarikh tepatnya diperdebat) tetapi bahasa Sumeria terus digunakan sebagai bahasa suci, istiadat, sastera dan sains di negeri-negeri Mesopotamia yang berbahasa Akkadia seperti Assyria dan Babylonia sehingga abad ke-1 Masihi. Selepas itu, ia telah dilupakan sehinggalah abad ke-19, apabila ahli Assyriologi mula mentafsirkan batu dan papan bersurat yang digali serta ditulis dalam tulisan pepaku oleh penuturnya dahulu.

## Peringkat

Sejarah penulisan bahasa Sumeria boleh dibahagikan kepada beberapa zaman:

* Sumeria Purba atau Arkaik&nbsp;–  hingga 
* Sumeria Kuno atau Klasik&nbsp;–  hingga 
* Neo-Sumeria&nbsp;–  hingga 
* Pasca-Sumeria&nbsp;– selepas .

Bahasa Sumeria Purba ialah peringkat terawal yang mengandungi bahan linguistik, bermula dengan zaman Dinasti Awal dari sekitar 2900 SM hingga 2600 SM. Ia menggantikan zaman penulisan purba, yang berlangsung dari kira-kira 3300 SM hingga 2900 SM.

Istilah "Pasca-Sumeria" ialah zaman apabila bahasa Sumeria sudah pupus dan hanya dipelihara oleh orang Mesopotamia sebagai bahasa sembahyang dan klasik untuk tujuan keagamaan, kesenian dan keilmuan. Bahasa Sumeria dipercayai pupus pada penghujung Dinasti Ketiga Ur, negeri yang majoritinya orang Sumeria yang terakhir di Mesopotamia, sekitar 2000 SM. Namun, ini hanyalah anggaran, kerana ramai pakar berpendapat bahawa Sumeria sudah pupus atau sedang pupus seawal , pada permulaan zaman Ur III, dan yang lain percaya bahawa bahasa Sumeria masih hidup ketika itu sebagai bahasa pertuturan, di sebahagian kecil Mesopotamia Selatan (Nippur dan sekitarnya) sehingga selewat-lewatnya 1700 SM. Walau apa pun status bahasa Sumeria penuturan, dari 2000 dan 1700 SM banyak teks sastera dan senarai perkataan Sumeria-Akkadia dwibahasa dibuat, terutamanya di sekolah jurutulis Nippur. Dokumen-dokumen sekolah Sumeria dari Dinasti Negeri Laut ditemui di Tell Khaiber, beberapa di antaranya menyebut seorang raja bernama Aya-dara-galama.

## Rujukan
        

## Bibliografi

*
*  
*
*
* (rawatan tatabahasa untuk pelajar lanjutan)
*  
*  
*Hayes, John (1990; eds semakan ke-3. 2018), *A Manual of Sumerian: Grammar and Texts*. UNDENA, Malibu CA. . (primer untuk pelajar permulaan)
*Hayes, John (1997), *Sumerian*. Languages of the World/Materials #68, LincomEuropa, Munich. . (m/s 41 ketepatan tatabahasa)
*Jagersma, B. (2009), *A Descriptive Grammar of Sumerian*, Universitet Leiden, The Netherlands.
*Jestin, J. (1951), *Abrégé de Grammaire Sumérienne*, Geuthner, Paris. . (Gambaran keseluruhan dan lakaran m/s 118, dalam bahasa Perancis)
*  
*
*Michalowski,Piotr, (2004), "Sumerian", *The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages* m/s 19–59, peny. Roger Woodward. Cambridge: Cambridge University Press, .
*Pinches, Theophilus G., "Further Light upon the Sumerian Language.", Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1914, m/s 436–40
*  
*  
*Rubio, Gonzalo (2007), "Sumerian Morphology". In *Morphologies of Asia and Africa*, jil. 2, m/s&nbsp;1327–1379. Disunting oleh Alan S. Kaye. Eisenbrauns, Winona Lake, IN, .
* (Tersusun dengan lebih daripada 800 petikan teks terjemahan.)
* (koleksi teks Sumeria, ada yang ditranskripsi, tiada yang diterjemahkan)

* Zólyomi, Gábor. 2017. *An Introduction to the Grammar of Sumerian.* Buku teks Open Access, Budapest.

## Bacaan lanjut

*
*Ebeling, J., & Cunningham, G. (2007). *Analysing literary Sumerian : corpus-based approaches*. London: Equinox. 
*https://www.atlantis-press.com/article/125984648.pdf Geng, Jinrui, "An Outline of the Synchronic and Diachronic Variations of Sumerian", 2nd International Conference on Education, Language and Art (ICELA 2022). Atlantis Press, 2023.
*Halloran, J. A. (2007). *Sumerian lexicon: a dictionary guide to the ancient Sumerian language*. Los Angeles, Calif: Logogram. 

## Pautan luar

* *Umum*
** Fon Unicode Akkadia (untuk melihat teks pepaku) Arkib
* *Tinjauan linguistik*
**  (versi awal)
** Sumerisch (Tinjauan keseluruhan bahasa Sumeria oleh Ernst Kausen, dalam bahasa Jerman)
** Bab VI ''Magie chez les Chaldéens et les origines accadiennes'' (1874) oleh François Lenormant: tahap pencapaian pada permulaan Sumerologi, oleh pengarang tatabahasa pertama http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/b_kaneva_2006.pdf "bahasa Akkadia"
* *Kamus*
** Kamus Sumeria-Inggeris Pennsylvania Elektronik (EPSD)
** Kamus Sumeria-Inggeris Pennsylvania Elektronik (EPSD) 2
** Glosari Sumeria Asas oleh Daniel A. Foxvog (sambungan M. Civil 1967)
** Korpus Teks Elektronik Kesusasteraan Sumeria (ETCSL). Termasuk terjemahan.
** CDLI: Inisiatif Perpustakaan Digital Tulisan Pepaku korpus besar teks Sumeria dalam bentuk transliterasi, sebahagian besarnya dari zaman Dinasti Awal dan Ur III, boleh diakses dengan imej.
* *Penyelidikan*
** Penerbitan dalam talian daripada projek ETCSL (PDF, dalam bahasa Inggeris)
** Gangguan Struktur dari Bahasa Akkadia dalam Bahasa Sumeria Babilon Kuno oleh Gábor Zólyomi (PDF, dalam bahasa Inggeris)
** Penerbitan dalam talian lain oleh Gábor Zólyomi (PDF, dalam bahasa Inggeris)
** Hidup dan Matinya Bahasa Sumeria dalam Perspektif Perbandingan oleh Piotr Michalowski
** Penerbitan dalam talian oleh Cale Johnson (PDF, dalam bahasa Inggeris)
** Eléments de linguistique sumérienne (oleh Pascal Attinger, 1993; dalam bahasa Perancis), di perpustakaan digital RERO DOC: Parts 1–4, Part 5 .
** The Origin of Ergativity in Sumeria, and the Inversion in Pronominal Agreement: A Historical Explanation Based on Neo-Aramaic parallels, oleh E. Coghill & G. Deutscher, 2002 di Arkib Internet