Hiranyagarbha

**Hiranyagarbha** (Sanskrit: हिरण्यगर्भ, bermaksud ‘rahim emas’, IAST: Hiraṇyagarbha, diterjemahkan secara puitis sebagai ‘rahim sejagat’) ialah sumber penciptaan alam semesta atau kosmos yang terzahir dalam falsafah Veda. Ia disebut dalam satu himpunan nyanyian Rigveda (RV 10.121) yang dikenali sebagai ''Hiranyagarbha Sukta'', yang mencadangkan kewujudan satu dewa pencipta tunggal (ayat 8: *yo deveṣv ādhi devā eka āsīt*, terjemahan Griffith: “Dialah Tuhan segala dewa, dan tiada yang lain selain Dia.”), yang dikenal pasti dalam himpunan itu sebagai *[[Prajapati]]*.

Konsep “rahim emas” pertama kali disebut dalam *Vishvakarma Sukta* (RV 10.82.5–6), yang menggambarkan “rahim purba” sebagai terletak di pusat pusar Vishvakarma. Gambaran ini kemudiannya dipindahkan kepada Vishnu dan Surya.

Dalam *[[Upanishad]]*, Hiraṇyagarbha disebut sebagai Jiwa Alam Semesta atau *[[Brahman]]*, dan dihuraikan bahawa Hiraṇyagarbha terapung dalam kehampaan dan kegelapan kewujudan yang belum nyata selama kira-kira satu tahun, kemudian terbelah kepada dua bahagian yang membentuk *Svarga* (langit) dan *Pṛthvi* (bumi).

Dalam agama Hindu klasik dan tradisi *[[Purana]]*, Hiraṇyagarbha ialah istilah dalam ''Vedanta'' bagi “pencipta”. Hiranyagarbha juga dikenali sebagai Brahma, kerana dikatakan beliau lahir daripada telur emas (*[[Manu Smriti|Manu Smṛti]]* 1.9), manakala *[[Mahabharata]]* menyebutnya sebagai Yang Menjelma (*Manifest*).

Dalam ''Matsya Purana'' (2.25–30), terdapat kisah tentang penciptaan awal. Selepas ''Mahapralaya'' (pemusnahan besar alam semesta), kegelapan menyelubungi segalanya. Segala-galanya berada dalam keadaan tidur; tiada apa-apa yang bergerak atau tetap. Kemudian *Svayambhu* (Yang Menjelma Dengan Sendirinya) muncul — satu bentuk di luar pancaindera. Ia mencipta air purba terlebih dahulu dan meletakkan benih penciptaan di dalamnya. Benih itu bertukar menjadi rahim emas — *Hiraṇyagarbha*. Kemudian *Svayambhu* masuk ke dalam telur itu.

''Narayana Sukta'' pula menyatakan bahawa segala sesuatu, yang kelihatan mahupun tidak kelihatan, semuanya dipenuhi oleh *Nārāyaṇa* — di dalam dan di luar segalanya.

''Ishvara Upanishad'' menegaskan bahawa alam semesta ini dipenuhi oleh *Īśvara* (Tuhan), yang berada di dalam dan di luar segalanya. Dia adalah yang bergerak dan yang tidak bergerak, Dia jauh dan dekat, Dia berada di dalam segala sesuatu dan juga di luar segala sesuatu.

*Vedanta Sutra* selanjutnya menyatakan bahawa *Brahman* ialah sumber dari mana alam semesta ini muncul, di mana ia wujud, dan kepada siapa ia akhirnya kembali.

Aliran falsafah ''Samkhya'' pula berpendapat bahawa hanya terdapat dua prinsip utama — *Purusha* dan *[[Prakriti]]* — dan penciptaan hanyalah manifestasi atau evolusi unsur-unsur *Prakriti* disebabkan oleh tindakan kesedaran *Purusha*.

''Bhagavata Purana'' menyatakan bahawa hanya *Nārāyaṇa* yang wujud pada awalnya. Dialah asas kepada prinsip penciptaan, pemeliharaan, dan kemusnahan (*[[Brahma]]*, *[[Vishnu]]*, dan *[[Shiva]]*) — Tuhan Yang Tertinggi, berkepala banyak, bermata banyak, berkaki banyak, berlengan banyak, dan bertubuh banyak. Dialah Benih Agung bagi segala penciptaan, lebih halus daripada yang paling halus, lebih besar daripada yang paling besar, lebih cemerlang daripada yang terbaik, lebih berkuasa daripada angin dan para dewa, lebih bercahaya daripada matahari dan bulan, serta lebih dalam daripada minda dan intelek. Dialah Pencipta, Yang Maha Agung. Istilah ini juga boleh ditafsirkan sebagai “Dia yang, setelah menjadi Pencipta pertama, dianggap sebagai rahim bagi segala sesuatu.”

*Hiraṇyagarbha Sūkta* dalam *Rigveda* menyatakan bahawa Tuhan menzahirkan diri-Nya pada permulaan sebagai Pencipta Alam Semesta, merangkumi segala sesuatu dalam diri-Nya, keseluruhan kewujudan, menghidupkannya sebagai Kecerdasan Tertinggi. Dalam *Rigveda* (RV 10.121) juga disebut bahawa ketika penciptaan dunia, telur kosmik itu terbelah dua — satu bahagian menjadi langit dan satu lagi menjadi matahari.

## Dalam Advaita Vedanta
Menurut ''Advaita Vedanta'', Hiraṇyagarbha ialah aspek kedua *Brahman*, kesedaran murni yang dikaitkan dengan *ajnana* (ketidaktahuan), selepas Is*vara*. Dia dikaitkan dengan keseluruhan *Sukshma Sarira* (jasad halus) dalam ciptaan, menembusi semuanya seperti benang yang melalui manik-manik — oleh itu disebut *Sutratman*. Dia juga dikenali sebagai *prāṇa*, prinsip halus kehidupan. Keadaan benih yang belum terzahir ini diumpamakan sebagai telur emas. Oleh sebab Dia menyimpannya dalam “rahim”-Nya sebelum menzahirkannya, Dia digelar *Hiraṇyagarbha* (“telur emas”). Dia memiliki tiga kuasa — kehendak (*icchāśakti*), pengetahuan (*jñānaśakti*), dan tindakan (*kriyāśakti*).

## Rujukan