Bahasa Melayu Purba

**Bahasa Melayu Purba** (Jawi: ) ialah sebuah bahasa purba yang dibina semula daripada bahasa-bahasa Melayu, yang kini tersebar luas di seluruh Asia Tenggara Maritim. Seperti kebanyakan bahasa purba yang lain, Melayu Purba tidak dibuktikan dalam sebarang karya bertulis terdahulu. Kajian yang paling luas tentang bahasa purba ini, *Proto-Malayic: The Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology*, telah dihasilkan oleh K. Alexander Adelaar pada tahun 1992.

## Urheimat
Menurut karya H. Kern pada tahun 1917,  (Data linguistik untuk menentukan tanah asal bangsa Kepulauan Melayu), Urheimat (tanah air asal) penutur Melayu Purba dicadangkan berada di Semenanjung Melayu, berdasarkan perkataan Melayu  yang diterbitkan daripada perkataan . Melalui karya *Kerinci sound-changes and phonotactics* oleh D. J. Prentice pada tahun 1978, beliau percaya bahawa teras bahasa Melayu berada di kedua-dua belah Selat Melaka, walaupun bahasa-bahasa Melayu yang dituturkan oleh orang Dayak tidak disertakan.

Walau bagaimanapun, Adelaar menolak cadangan Kern dan sebaliknya menempatkan Urheimat tersebut di Borneo, memandangkan bahasa-bahasa di sana kurang mengalami pengaruh bahasa Sanskrit atau Arab.

## Fonologi
Melayu Purba mempunyai sejumlah 19 konsonan dan 4 vokal. Konsonan lelangit (kecuali **y*) dan hentian bersuara tidak boleh mengakhiri perkataan, manakala hanya urutan sengauan–hentian homorgan atau **ŋs* yang dibenarkan dalam Melayu Purba. Adelaar menyenaraikan **t* sebagai konsonan gigi, bukannya gusi. **ʔ*, yang hanya muncul di akhir kata, dikekalkan dalam bahasa Iban, walaupun ia sering tidak dilambangkan secara ortografi (Iban *pakuʔ*, Betawi *paku* ← **pakuʔ* "paku").

Menurut Adelaar, hanya terdapat 2 diftong: **-ay*, dan **-aw*. Walau bagaimanapun, Anderbeck pada tahun 2012 mengusulkan diftong yang lebih tua iaitu **-uy*, yang hanya wujud dalam bahasa Duano (walaupun ini mungkin disebabkan oleh substratum bukan Melayu), dan telah bergabung dengan *-i* di tempat lain.

### Struktur kata
Leksem-leksem Melayu Purba kebanyakannya adalah dwisuku (dua suku kata), walaupun ada yang mempunyai satu, tiga, atau empat suku kata. Leksem mempunyai struktur suku kata seperti berikut:

:*Nota*: K = konsonan, V = vokal, N = nasal

## Perubahan fonologi
### Menuju ke arah Melayu Purba
Berikut adalah perubahan fonologi daripada bahasa Kepulauan Melayu Purba kepada Melayu Purba.
* **-əy*, **-iw*, **-uy* > **-i*; **-əw* > **-u*. Perhatikan bahawa **-uy* masih dikekalkan dalam Bahasa Duano (*məloŋoy*  **j* (disebut sama, satu perubahan ortografi), **-D-*, **-j-* > **-d-*.
* Penyahsuaraan obstruen akhir bagi **-b*, **-d*, dan **-g* kepada **-p*, **-t*, **-k*, kecuali dalam kes **-D* > **-r*.
* **-ə-* sebelum **-h* > **-a-*, contohnya **tanəq* > **tanəh* > **tanah*.
* **w-* > **∅-*.
* **q* > **h*, **h* > **∅*.
* **R* > **r*.
* *K¹K²* (dengan konsonan pertama bukan nasal) menjadi *K²* dalam penggandaan (imbuhan terkecuali daripada perubahan bunyi ini).
* *K¹K²* (dengan konsonan pertama adalah nasal heterorgan) ditukar kepada homorgani, contohnya **DəmDəm* kepada **dəndəm*.
* **ə-* menyebabkan penyisipan nasal homorgan sebelum hentian (**həpat* > **ə*'m**pat'' "empat"). Penyisipan nasal juga boleh berlaku pada vokal lain, contohnya ''*utuŋ'' > ''*u**n**tuŋ'' dan ''*tukəd'' > ''*tu**ŋ**kət'', tetapi ini berlaku secara sporadik.

=== Pasca-Melayu Purba ===
* ''*-ə-'' dalam suku kata tertutup akhir dikekalkan dalam Melayu Purba (contohnya ''*dal**ə**m'' "dalam"), tetapi hanya kekal dalam [[bahasa Betawi]] (termasuk [[Bahasa pasar Indonesia|slanga Indonesia]]), [[bahasa Melayu Bangka]] dan [[bahasa Melayu Palembang]] (khususnya kelainan Palembang Lama). Ia bergabung dengan ''*-a-'' di tempat lain (> ''*dal**a*'m*).
* Baki contoh **-ə-* telah bergabung dengan *-a-* dalam bahasa Banjar dan bahasa Minangkabau, tetapi dikekalkan di tempat lain.
* **-aba-* hanya dikekalkan dalam bahasa Iban, dan bertukar kepada **-awa-* di tempat lain (**laban* > **lawan*).
* Akhiran **a* masih dikekalkan di kebanyakan kawasan Borneo (kecuali bahagian barat), tetapi di Sumatera atau Semenanjung Melayu, ia sering bertukar menjadi vokal lain, termasuk , , , atau setinggi  dan . Hasilnya berbeza mengikut dialek. Uri Tadmor mendakwa bahawa perubahan ini disebabkan oleh pengaruh bahasa Jawa. Pengecualian ketara bagi peraturan ini ialah bahasa Haji di Sumatera Selatan, yang mengekalkan **a* yang asal.

## Rujukan

### Bibliografi

*  
* 
* 

## Pautan luar