Laluan Shah Alam

**Laluan Shah Alam** (atau **LRT 3**, sebelum ini dikenali sebagai **Laluan Bandar Utama–Johan Setia**, atau hanya **Laluan Johan Setia**) ialah laluan transit aliran deras (LRT) akan datang ketiga yang bakal beroperasi di kawasan Lembah Klang, Malaysia. Laluan ini akan dikendalikan oleh Rapid Rail Sdn Bhd dan dimiliki oleh Prasarana Malaysia setelah menjelang pembukaan dijangka pada tahun 2026.

Apabila siap, laluan ini akan menjadi salah satu komponen Sistem Transit Bersepadu Lembah Klang. Laluan ini juga merupakan satu-satunya laluan daripada komponen berkenaan yang terletak sepenuhnya di luar sempadan Kuala Lumpur. 

## Ciri

Sebanyak 20 stesen bertingkat dibina dengan pertambahan lima stesen rizab yang bakal dibina pada masa akan datang. Pada masa sama, 6,000 tempat letak kereta akan disediakan bagi tujuan pandu dan rantau.

Laluan ini menggunakan nombor kod  dan berwarna .

## Senarai Stesen

## Sejarah
### Cadangan dan Pembukaan Tender
Berdasarkan Pelan Pembangunan Rel Bandar (URDP), Shah Alam dan sebahagian daripada Klang telah diklasifikasikan sebagai kawasan penting yang mengalami jurang perhubungan rel (rail network gap) kerana kawasan berkenaan tidak mempunyai perkhidmatan rel yang menyeluruh. Tambahan pula, peningkatan permintaan persekitaran di kawasan-kawasan tersebut telah menyebabkan sistem KTM yang sedia ada semakin terbeban. Bagi meringankan beban tersebut dan meluaskan lagi perhubungan transit Lembah Klang, beberapa idea telah diketengahkan oleh pihak Suruhanjaya Pengangkutan Awam Darat dan Kerajaan Negeri Selangor yang mengandungi jajaran dan laluan baharu bagi perkhidmatan bas dan rel.

Pada tahun 2013, Prasarana Malaysia Berhad telah melaksanakan kajian bagi menentukan kesesuaian mewujudkan sistem Transit Aliran Deras (LRT) ketiga (kemudiannya diberi gelaran LRT 3). Cadangan asal membawa petunjuk bahawa laluan ini bermula di Subang Jaya atau Kelana Jaya dan berakhir di Pelabuhan Klang, tetapi laporan akhir kajian yang dikeluarkan setahun kemudian memutuskan Bandar Utama, Damansara sebagai titik permulaan laluan ini dan idea titik pengakhiran di Pelabuhan Klang tidak disusuli. Laporan itu turut meletakkan panjang laluan ini, iaitu sebanyak  dan bakal memakan kos sebanyak RM9 billion yang kemudiannya diumumkan dalam peruntukan Bajet 2015 oleh Perdana Menteri Malaysia Keenam, Dato’ Sri Najib Tun Razak. Terdapat juga cadangan menambah laluan bercabang ke Setia Alam. Semasa tempoh semakan pertama, sebuah pertubuhan peniaga di Little India, Klang telah menyuarakan kebimbangan terhadap cadangan jajaran yang melalui Jalan Tengku Kelana kerana jajaran tersebut bakal mengganggu aktiviti perniagaan sekitar dan mangakibatkan keretakan pada bangunan sekitar disebabkan getaran daripada pembinaan dan pergerakan kereta api.

Pada tahun 2015, laporan cadangan projek laluan ini telah diluluskan oleh SPAD dan pengumpulan pendapat daripada pihak berkepentingan telah dilaksanakan sehingga Mac. Pada bulan Mei, pelan jajaran laluan ini telah dibentangkan kepada umum bagi tujuan pemeriksaan awam selama tiga bulan. Cadangan jajaran tersebut dilihat melalui Jalan Meru, Klang yang menggantikan pelan asal melalui Jalan Tengku Kelana dan disokong oleh pertubuhan peniaga Klang. Akan tetapi, cadangan jajaran tersebut masih ditolak di beberapa kawasan, terutama di Damansara Utama dan Taman Muhibbah. Disebabkan itu, Prasarana dilaporkan akan mengubah bahagian jajaran terlibat. Selepas tamat tempoh pemeriksaan awam, Prasarana telah melantik syarikat usaha sama antara Malaysian Resources Corp Bhd (MRCB) dan George Kent (M) Bhd sebagai rakan pelaksana projek (PDP) laluan ini pada September.

Pada tahun 2016, Prasarana telah mula menawarkan tender-tender projek secara terbuka dan untuk syarikat bumiputera sahaja. Pada masa yang sama, proses pemperolehan lot tanah turut berlangsung. Prasarana dan Keretapi Tanah Melayu Berhad (KTMB) juga telah bersetuju memindahkan Stesen KTM Klang supaya terletak 150m daripada Stesen LRT Klang yang akan datang. Pada 24 Ogos 2016, projek laluan ini dilancarkan secara rasmi dan dijadualkan dibuka pada 31 Ogos 2020 serta bakal mengaplikasikan teknologi 'U-Trough' semasa pembinaan. Meskipun begitu, masih terdapat tender yang berkaitan stok gerabak mengalami kekurangan pemohon tender akibat kelemahan mata wang ringgit yang membuatkan beberapa pemohon menarik diri.

### Pemberian Tender
Tahun 2017 menyaksikan pemberian tender-tender projek laluan ini kepada beberapa syarikat yang layak. Antara syarikat yang ditawarkan tender ialah WCT Holdings Bhd yang diberikan kontrak pembinaan Depoh Johan Setia dan kerja-kerja berkaitan pembinaan projek yang bernilai RM189 juta, manakala Konsortium CRRC Zhuzhou Locomotive Co Ltd, Siemens Ltd China, dan Tegap Dinamik Sdn Bhd diberikan kontrak stok kereta api enam gerabak sebanyak 42 buah bernilai RM1.56 bilion. Sejumlah RM2.5 bilion pula telah diserahkan kepada syarikat-syarikat tempatan. Syarikat lain yang ditawarkan kontrak termasuk Sunway Construction Group, Gabungan AQRS dan Mudajaya Group. Fasa pembinaan turut dimulakan pada waktu sama pengumuman penawaran tender dilaksanakan.

### Skala Projek Dikecilkan
Selepas peralihan kepada kerajaan pimpinan Pakatan Harapan pasca Pilihan Raya Umum Ke-14, mereka bergiat untuk meneliti semula setiap projek yang telah diluluskan oleh kerajaan sebelum ini, termasuklah projek laluan ini. Setelah beberapa kajian menyeluruh, didapati projek laluan ini melalui beberapa penukaran reka bentuk seperti menukar platform stesen daripada platform sisi kepada platform pulau, pemanjangan setiap stesen dan depoh serta menggunakan kereta api enam gerabak berbanding empat gerabak sebelum ini hingga mengakibatkan peningkatan kos sebanyak RM22 bilion kepada RM31 bilion. Menteri Kewangan pada masa itu, Lim Guan Eng, telah memutuskan bahawa hanya 22 buah tren tiga gerabak akan digunakan, selain pengecilan saiz kesemua stesen serta pembatalan terowong 2km dan enam stesen. Walaupun kos projek laluan ini dikurangkan kepada hampir separuh daripada kos asal, tindakan tersebut membawa reaksi yang pelbagai daripada penduduk berdekatan jajaran laluan ini.

Selain pengurangan kos, sistem rakan pelaksana projek (PDP) telah digantikan kepada sistem kontrak harga tetap dan syarikat usaha sama sebelum ini masih kekal memegang kontrak utama projek laluan ini.

### Kesulitan Sewaktu Fasa Pembinaan
Selepas setahun projek laluan ini dihentikan sementara, kerja-kerja pembinaan disambung semula pada pertengahan tahun 2019 dengan sasaran tarikh siap pada 28 Februari 2024. Pelan asal bagi akhir tahun 2020 ialah fasa pembinaan siap pada 40 peratus, namun Perintah Kawalan Pergerakan sekali lagi menangguhkan projek laluan ini. Kebenaran meneruskan projek laluan ini diberikan sebulan kemudian, tetapi pelbagai masalah lain turut timbul sepanjang pembinaan laluan ini seperti keruntuhan struktur sebuah jalan berdekatan kawasan pembinaan pada Julai, penahanan dana kontrak sebanyak RM700 juta pada Disember dan keruntuhan perancah pada Julai 2021 yang mengakibatkan kematian seorang pekerja serta kecederaan empat yang lain.

### Penamaan Rasmi dan Perkembangan Susulan
Pada 19 Jun 2021, tiga set kereta api telah tiba di negara bagi proses pemasangan di kilang stok pemasangan yang terletak di Batu Gajah, Perak. Pada 5 Ogos, nama 'LRT Laluan Shah Alam' berserta nombor dan warna laluan telah diumumkan sebagai nama rasmi buat laluan ini oleh Rapid KL. 
Pada September, George Kent Bhd bersetuju menjual 50 peratus saham (atau lima juta saham biasa)syarikat usaha sama projek laluan ini, iaitu MRCBGK Sdn Bhd kepada MRCB Bhd dengan tawaran harga RM53 juta. Hal ini bertujuan mengelakkan pendedahan kepada sebarang liabiliti pada masa akan datang. Setahun kemudian, sekumpulan penduduk mengadakan demonstrasi menuntut bayaran tertunggak sebanyak RM25 juta daripada sebuah syarikat China yang memegang pakej GS05 and GS06 dalam projek laluan ini.
Pada Oktober 2022, kerjasama antara Prasarana dengan Tenaga Nasional Berhad (TNB) dijalin bagi membekalkan tenaga elektrik bervoltan tinggi ke tiga stesen suis utama laluan ini.

Pada Mei 2023, MRCB telah mencapai kata sepakat dengan SJK(T) Ladang Midlands berkenaan penggunaan padang sekolah tersebut sebagai tapak menyimpan peralatan pembinaan. Sebagai pampasan terhadap sekolah berkenaan, MRCB akan membaiki semula padang dan pagar yang dimusnahkan selepas tamat pembinaan serta menyumbangkan RM100,000 kepada pembangunan pelajar sekolah itu.

### Pengembalian kepada Pelan Asal
Pembentukan Kerajaan Perpaduan sejurus selepas Pilihan Raya Umum Ke-15 membawa harapan baharu buat laluan ini. Semasa pembentangan Belanjawan Madani Kedua yang dibentangkan oleh Perdana Menteri Malaysia Kesepuluh, Dato' Seri Anwar Ibrahim, RM4.7 bilion diperuntukkan untuk menaik taraf laluan ini, termasuk mengembalikan lima stesen yang dibatalkan sebelum ini. Stesen yang terlibat ialah Stesen Tropicana, Raja Muda, Temasya, Bukit Raja, dan Bandar Botanik, di mana stesen-stesen tersebut akan melalui tempoh skop reka bentuk selama setahun dan dijangka bermula pembinaan pada suku keempat tahun 2025. Peruntukan tambahan RM600 juta juga diumumkan untuk penyediaan perkhidmatan batuan pertama dan akhir laluan ini dengan perolehan 150 unit bas dan pembinaan tiga depoh bas. 

Pada Julai 2024, Menteri Pengangkutan Anthony Loke mengumumkan bahawa projek laluan ini dijangka dibuka pada Ogos 2025 (pengumuman susulan ditangguhkan kepada 30 September 2025), iaitu empat bulan lewat berbanding pelan asal Mac 2025 yang diumumkan pada Julai 2023. Hal ini demikian kerana banyak kerja-kerja tertangguh semasa Pandemik COVID-19 sedang melanda.

## Rujukan