Pemerintahan Jepun di Taiwan

Pulau Taiwan, bersama-sama Kepulauan Penghu menjadi wilayah yang diilhak oleh Empayar Jepun pada tahun 1895, apabila Dinasti Qing menyerahkan Wilayah Fujian–Taiwan melalui Perjanjian Shimonoseki selepas kemenangan Jepun dalam Perang China–Jepun Pertama. Selepas tentera Jepun menumpaskan gerakan penentangan Republik Formosa yang tercetus susulan itu, Jepun memerintah Taiwan selama 50 tahun. Ibu kotanya terletak di Taihoku (Taipei), yang menjadi pusat pentadbiran Gabenor-Jeneral Taiwan.

Taiwan merupakan tanah jajahan pertama Jepun dan boleh dianggap sebagai langkah awal dalam pelaksanaan "Doktrin Peluasan ke Selatan" pada penghujung abad ke-19. Jepun yang bertujuan menjadikan Taiwan sebagai tanah jajahan contoh, berusaha meningkatkan ekonomi pulau tersebut, kerja-kerja awam, industri, proses penjepunan budaya (1937–1945), serta menyokong keperluan ketenteraan Jepun dalam pencerobohan di Asia-Pasifik. Jepun menubuhkan sistem monopoli dan menjelang tahun 1945 telah menguasai sepenuhnya penjualan candu, garam, kapur barus, tembakau, alkohol, mancis, sukatan dan timbangan, serta petroleum di pulau itu. Kebanyakan kanak-kanak Taiwan tidak bersekolah di institusi pendidikan yang ditubuhkan oleh Jepun sehingga pendidikan rendah diwajibkan pada tahun 1943.

Pentadbiran Jepun di Taiwan berakhir pada Oktober 1945, selepas Jepun menyerah kalah untuk menamatkan Perang Dunia Kedua pada Ogos tahun yang sama, dan wilayah tersebut diletakkan di bawah pentadbiran Republik China (ROC) melalui Perintah Am No. 1 yang dikeluarkan oleh Jeneral Amerika Syarikat Douglas MacArthur. Jepun secara rasmi melepaskan kedaulatannya ke atas Taiwan melalui Perjanjian San Francisco yang berkuat kuasa pada 28 April 1952.

## Terminologi
Istilah yang digunakan untuk merujuk tempoh pemerintahan Jepun di Taiwan merupakan isu yang kontroversial dan sangat bergantung kepada pendirian politik. Perdebatan utama adalah antara penggunaan istilah "Taiwan di bawah pemerintahan Jepun" dan "Taiwan di bawah pendudukan Jepun". Pada tahun 2013, kerajaan di bawah Kuomintang mengarahkan penggunaan istilah "pendudukan Jepun", namun arahan tersebut tidak lagi dikuatkuasakan selepas pertukaran kerajaan kepada Parti Progresif Demokrat pada tahun 2016. Dalam kalangan sarjana, terdapat perbezaan pandangan: sebahagian menganggap istilah "pemerintahan Jepun" lebih tepat dari sudut sejarah, manakala yang lain menegaskan istilah "pendudukan Jepun" lebih menghormati sejarah penentangan rakyat Taiwan. Secara umum, perbezaan istilah ini lebih mencerminkan sudut pandang dan tafsiran sejarah berbanding fakta sejarah itu sendiri.

## Sejarah
Hubungan Jepun dengan Taiwan bermula jauh sebelum penjajahan rasmi, apabila pedagang Jepun terlibat dalam perdagangan di Taiwan sejak sebelum kedatangan Belanda pada abad ke-17. Beberapa percubaan awal Jepun untuk menguasai pulau tersebut, termasuk ekspedisi ketenteraan pada awal era Tokugawa, gagal akibat penentangan penduduk tempatan, tindakan balas pihak China, serta faktor semula jadi seperti taufan. Usaha-usaha awal ini menunjukkan minat strategik Jepun terhadap Taiwan sejak awal lagi, walaupun belum berjaya secara ketenteraan.

Peristiwa penting yang menjadi titik perubahan ialah Peristiwa Mudan pada tahun 1871, apabila sekumpulan kelasi dari Kerajaan Ryukyu terbunuh selepas kapal mereka karam di tenggara Taiwan. Walaupun insiden ini pada awalnya tidak mendapat perhatian besar, ia kemudiannya digunakan oleh Jepun sebagai alasan diplomatik dan undang-undang untuk campur tangan ketenteraan. Dengan sokongan pemikiran geopolitik Barat dan dorongan Amerika Syarikat, Jepun melancarkan pencerobohan ke atas Taiwan pada tahun 1874, mendakwa bahawa Dinasti Qing gagal mentadbir penduduk peribumi Taiwan dengan berkesan. Walaupun Jepun akhirnya berundur, tindakan ini mengukuhkan kedudukan Jepun sebagai kuasa serantau yang semakin agresif.

Taiwan secara rasmi menjadi tanah jajahan Jepun selepas kekalahan Dinasti Qing dalam Perang China–Jepun Pertama (1894–1895) melalui Perjanjian Shimonoseki. Penyerahan ini mencetuskan penentangan hebat di Taiwan, termasuk pembentukan Republik Formosa dan peperangan gerila berpanjangan sehingga awal abad ke-20. Jepun menggunakan kekuatan ketenteraan secara besar-besaran untuk menumpaskan penentangan ini, khususnya di kawasan luar bandar dan pergunungan.

Pemerintahan Jepun kemudiannya melalui beberapa fasa dasar utama. Pada peringkat awal (1895–1915), Jepun menumpukan kepada penenteraman ketenteraan dan kawalan keselamatan, terutama terhadap masyarakat peribumi. Penentangan bersenjata besar seperti Peristiwa Tapani (1915) dan kemudian Peristiwa Musha (1930) mencerminkan reaksi keras penduduk tempatan terhadap dasar penindasan, rampasan tanah dan asimilasi paksa. Peristiwa Musha khususnya melibatkan masyarakat Seediq dan membawa kepada perubahan pendekatan Jepun terhadap masyarakat peribumi selepas itu.

Selain penentangan bersenjata, muncul juga gerakan penentangan tanpa kekerasan yang dipimpin oleh golongan intelektual Taiwan pada 1920-an, seperti Persatuan Kebudayaan Taiwan. Gerakan ini menuntut hak sivil, kebebasan budaya dan pemerintahan sendiri, dan walaupun sering disekat oleh pihak kolonial, ia berjaya mewujudkan kesedaran politik dan identiti masyarakat Taiwan.

Semasa Perang Dunia Kedua, Taiwan memainkan peranan strategik sebagai pangkalan ketenteraan dan perindustrian Jepun di Asia Timur. Penduduk tempatan dikerah sebagai buruh dan askar, termasuk dalam unit sukarelawan, manakala sebahagian wanita Taiwan dipaksa menjadi wanita penghibur tentera. Taiwan turut menjadi sasaran pengeboman oleh tentera Pihak Berikat, mengakibatkan kemusnahan ekonomi serta korban awam yang besar.

Pemerintahan Jepun di Taiwan berakhir pada tahun 1945 selepas Jepun menyerah kalah. Pentadbiran Taiwan diserahkan kepada Republik China, dan majoriti penduduk Jepun dihantar pulang. Jepun secara rasmi melepaskan kedaulatan ke atas Taiwan melalui Perjanjian San Francisco 1951, menamatkan era pemerintahan Jepun yang berlangsung selama lima dekad.

## Pentadbiran

Sebagai pihak berkuasa kolonial tertinggi di Taiwan sepanjang tempoh pemerintahan Jepun, Kerajaan Jeneral Taiwan dipimpin oleh seorang Gabenor-Jeneral Taiwan yang dilantik oleh Tōkyō. Kuasa pentadbiran sangat berpusat, dengan Gabenor-Jeneral memegang kuasa eksekutif, perundangan dan kehakiman tertinggi, sekali gus menjadikan kerajaan tersebut pada hakikatnya sebagai sebuah pemerintahan diktator.

Pada peringkat awal penubuhannya, kerajaan kolonial ini terdiri daripada tiga biro utama, iaitu Biro Hal Ehwal Dalam Negeri, Biro Tentera Darat dan Biro Tentera Laut. Biro Hal Ehwal Dalam Negeri pula dibahagikan kepada empat pejabat, iaitu Hal Ehwal Dalaman, Pertanian, Kewangan dan Pendidikan. Biro Tentera Darat dan Biro Tentera Laut kemudiannya digabungkan menjadi satu Biro Hal Ehwal Ketenteraan pada tahun 1896. Selepas pembaharuan pentadbiran pada tahun 1898, 1901 dan 1919, Biro Hal Ehwal Dalam Negeri menambah tiga pejabat lagi, iaitu Hal Ehwal Am, Kehakiman dan Perhubungan. Struktur pentadbiran ini kekal sehingga berakhirnya pemerintahan kolonial.

Kerajaan kolonial Jepun bertanggungjawab membina pelabuhan dan hospital, serta membangunkan prasarana seperti landasan kereta api dan jalan raya. Menjelang tahun 1935, rangkaian jalan raya telah diperluas sehingga 4,456 kilometer, berbanding hanya 164 kilometer sebelum pendudukan Jepun. Kerajaan Jepun juga melaburkan sejumlah besar dana dalam sistem sanitasi di pulau tersebut. Kempen membanteras tikus dan membaiki bekalan air yang tidak bersih telah menyumbang kepada pengurangan penyakit berjangkit seperti taun (kolera) dan malaria.

## Ekonomi
Kerajaan kolonial Jepun memperkenalkan sistem ukuran dan timbangan yang seragam, bank pusat, sekolah untuk meningkatkan tenaga kerja mahir, persatuan petani, serta pelbagai institusi lain di Taiwan. Infrastruktur pengangkutan dan perhubungan dibangunkan di seluruh pulau, termasuk kemudahan perjalanan antara Jepun dan Taiwan. Projek besar seperti sistem pengairan dan loji kuasa turut dibina. Fokus utama penjajahan Jepun ialah pembangunan pertanian untuk membekalkan makanan dan bahan mentah kepada Jepun. Selain itu, industri seperti elektrik, kimia, aluminium, keluli, mesin, pembinaan kapal, tekstil dan kertas turut dibangunkan. Semua perniagaan besar dimiliki oleh Jepun, dan Taiwan dijadikan sebagai "model tanah jajahan" pihak Jepun.

Sistem perbankan moden diperkenalkan tidak lama selepas penyerahan Taiwan pada 1895. Bank Taiwan ditubuhkan pada 1897 dan mula beroperasi pada 1899, berfungsi juga sebagai bank pusat dan mencetak mata wang. Institut Kajian Pertanian Taiwan (TARI) ditubuhkan pada 1895 untuk tujuan penyelidikan pertanian.

Di bawah pemerintahan Gabenor Shimpei Goto, pelbagai projek awam penting selesai, termasuk sistem kereta api dari utara ke selatan dan pemodenan pelabuhan Kīrun dan Takao. Pengeluaran makanan meningkat 4 kali ganda, pengeluaran tebu meningkat 15 kali ganda (1895–1925), dan sistem pengairan moden meliputi 55% tanah pertanian. Persatuan petani ditubuhkan, dan sektor pertanian menguasai ekonomi Taiwan. Pada tahun 1939, Taiwan menjadi pengeluar utama pisang dan tin nanas dunia.

Jepun juga memperkenalkan padi Japonica pendek menggantikan padi Indica, mengubah cara menanam dan makan rakyat Taiwan. Kopi komersial dan koko mula ditanam pada zaman Jepun, walaupun banyak industri ini terjejas selepas Perang Dunia Kedua.

Ekonomi Taiwan ketika itu bersifat kolonial, iaitu sumber manusia dan alam digunakan untuk pembangunan Jepun. Sebelum 1930, dasar ekonomi ialah "industri untuk Jepun, pertanian untuk Taiwan". Selepas 1930, dasar beralih kepada perindustrian kerana keperluan perang.

Perang bermula pada 1939 menjejaskan pengeluaran pertanian dan industri Taiwan. Infrastruktur seperti kereta api, loji kuasa, kilang, dan pelabuhan banyak rosak akibat pengeboman. Kekurangan pekerja terlatih berlaku kerana ramai pakar Jepun meninggalkan pulau. Inflasi tinggi dan pemulihan ekonomi perlahan, dan tahap hidup pada era sebelum perang hanya kembali pada 1960-an.

## Pendidikan

Kerajaan Jepun memperkenalkan sistem sekolah rendah (*kōgakkō*) di Taiwan. Sekolah ini mengajar bahasa dan budaya Jepun, Bahasa Cina Klasik, etika Konfusianisme, serta subjek praktikal seperti sains. Bahasa Cina Klasik diajar untuk menarik minat ibu bapa golongan elit Taiwan, tetapi penekanan utama adalah pada bahasa dan etika Jepun. Hanya sebahagian kecil kanak-kanak Taiwan berpeluang belajar di sekolah kerajaan, sementara kanak-kanak Jepun belajar di sekolah rendah berasingan (*shōgakkō*). Pendidikan menengah dan peluang memasuki kolej perubatan juga terhad bagi kanak-kanak Taiwan, menyebabkan ramai terus belajar di sekolah swasta seperti zaman Dinasti Qing.

Golongan bangsawan Taiwan mempunyai perasaan bercampur tentang pendidikan moden. Mereka digalakkan menerima "pembelajaran baru" yang menggabungkan Neo-Konfusianisme dan pendidikan gaya Meiji, tetapi ramai yang masih mempertahankan sistem pendidikan Cina lama. Generasi muda Taiwan mula terlibat dalam hal ehwal komuniti pada 1910-an dan berusaha mendapatkan pendidikan moden walaupun menghadapi diskriminasi di sekolah kerajaan.

Pada 1922, sistem sekolah bersepadu diperkenalkan, membolehkan kanak-kanak Taiwan dan Jepun belajar bersama mengikut tahap penguasaan bahasa Jepun. Bagaimanapun, kerana kebanyakan kanak-kanak Taiwan tidak fasih bahasa Jepun, hanya anak-anak keluarga kaya yang dekat dengan penduduk Jepun dibenarkan belajar bersama kanak-kanak Jepun. Sekolah rendah Jepun mengekalkan peraturan bahawa hanya 10% pelajar Taiwan dibenarkan hadir. Kanak-kanak Jepun juga menghadiri tadika secara berasingan.

Situasi pendidikan yang terhad mendorong beberapa pelajar Taiwan mencari pendidikan menengah dan universiti di Jepun atau Manchukuo. Pada 1943, pendidikan rendah menjadi wajib, dan hampir tiga daripada empat kanak-kanak sudah bersekolah pada tahun berikutnya. Pada 1944, terdapat 944 sekolah rendah di Taiwan dengan kadar pendaftaran 71.3% untuk kanak-kanak Taiwan, 86.4% untuk kanak-kanak peribumi, dan 99.6% untuk kanak-kanak Jepun. Dengan ini, kadar pendaftaran sekolah rendah di Taiwan antara yang tertinggi di Asia, hanya di belakang Jepun sendiri.

## Demografi
Kerajaan kolonial Jepun di Taiwan menjalankan bancian setiap lima tahun bermula 1905 untuk mengumpul data penduduk secara terperinci. Statistik menunjukkan pertumbuhan penduduk antara 0.988% hingga 2.835% setahun sepanjang pemerintahan Jepun. Pada 1905, populasi Taiwan dianggarkan sekitar 3 juta orang, meningkat kepada 5.87 juta menjelang 1940, dan 6.09 juta menjelang akhir Perang Dunia Kedua pada 1946. Penduduk Jepun pula berjumlah kira-kira 309,000 orang menjelang 1938.

Orang asli di Taiwan dibahagikan kepada dua kumpulan utama: orang asli dataran rendah dan orang asli pergunungan. Menurut banci 1905, lebih 45,000 orang asli dataran rendah hampir sepenuhnya berasimilasi dengan masyarakat Han, manakala lebih 113,000 orang asli pergunungan mengekalkan identiti tradisional mereka.

Komuniti Cina perantauan juga terus berkembang walaupun Taiwan telah diserahkan kepada Jepun. Pada 1920-an, lebih 20,000 imigran Cina menetap di Taiwan. Konsulat Jeneral Republik China di Taihoku ditubuhkan pada 6 April 1931 dan beroperasi sehingga 1945, dengan Lin Shao-nan dilantik sebagai Konsul Jeneral dan Yuan Chia-ta sebagai Timbalan Konsul Jeneral pada 1930. 

Penduduk Jepun mula tiba di Taiwan pada April 1896, meskipun awalnya jumlah mereka sedikit kerana infrastruktur terhad, ketidakstabilan, dan risiko penyakit. Bagaimanapun, jumlah mereka meningkat dari masa ke masa, dan ramai mulai menganggap Taiwan sebagai tanah air mereka. Untuk mengekalkan identiti Jepun, sekolah rendah Jepun mengadakan lawatan ke Jepun, manakala pegawai polis Jepun perlu mempelajari dialek tempatan untuk menerima elaun dan kenaikan pangkat. Menjelang akhir 1930-an, orang Jepun membentuk 5.4% daripada populasi Taiwan tetapi memiliki 20–25% tanah pertanian berkualiti tinggi dan majoriti pegangan tanah besar.

Selepas tamat Perang Dunia Kedua, hampir 350,000 orang Jepun di Taiwan dipulangkan kembali ke Jepun antara Februari hingga Mei 1946. Sebahagian anak mereka yang lahir di Taiwan dihantar ke sekolah Jepun untuk bersedia hidup di Jepun. Harta Jepun disita dan digunakan oleh kerajaan Nasionalis, manakala sesetengah kekerasan atau kecurian berlaku disebabkan tekanan keadaan perang dan perubahan pentadbiran.

## Dasar sosial

### Tiga Perbuatan Buruk
Kerajaan kolonial Jepun menganggap tiga amalan lama di Taiwan sebagai merbahaya dan ketinggalan zaman, dikenali sebagai "Tiga Perbuatan Buruk" (三大陋習, *Santai rōshū*), iaitu penggunaan candu, ikat kaki, dan pemakaian tocang (gaya rambut panjang tradisional lelaki Cina). Tiga tabiat ini dilihat tidak sihat dan bertentangan dengan usaha Jepun untuk memodenkan masyarakat Taiwan.

Pada 1921, Parti Rakyat Taiwan menuduh pihak kolonial di Liga Bangsa kerana dikatakan terlibat dalam penagihan candu lebih 40,000 orang, sambil meraih keuntungan daripada penjualan candu. Tuduhan ini menimbulkan kontroversi besar terhadap dasar kolonial Jepun mengenai candu.

Sebagai tindak balas, kerajaan kolonial mengeluarkan Titah Candu Baharu Taiwan pada 28 Disember 1921 dan menerangkan butiran dasar baru pada 8 Januari 1922. Dasar baharu ini mengurangkan bilangan permit penjualan candu, menubuhkan klinik pemulihan di Taihoku, dan melancarkan kempen antidadah secara besar-besaran.

Walaupun dasar baru diperkenalkan, kerajaan kolonial terus terlibat dengan perdagangan candu sehingga Jun 1945. Langkah-langkah pengawalan ini menunjukkan usaha Jepun untuk mengekalkan kawalan sosial dan kesihatan awam, sambil mengekalkan kepentingan ekonomi mereka daripada perdagangan opium.

### Kesusasteraan

Pada 1918, pelajar Taiwan yang menuntut di Tōkyō menyusun semula Persatuan Pencerahan, yang kemudian dinamakan semula sebagai Persatuan Rakyat Baharu (新民会, *Shinminkai*) selepas 1920. Organisasi ini menjadi wadah bagi pelbagai gerakan politik dan sosial yang akan muncul di Taiwan. Selepas itu, beberapa penerbitan baru muncul, termasuk *Taiwanese Literature & Art* (1934) dan *New Taiwanese Literature* (1935), yang memulakan pergerakan sastera vernakular, iaitu peralihan daripada bentuk klasik puisi kuno kepada bentuk moden yang lebih dekat dengan masyarakat umum. Pada 1915, kumpulan ini diketuai oleh Rin Kendō, menyumbang secara besar-besaran untuk menubuhkan sekolah menengah pertama di Taichū bagi masyarakat orang asli dan Taiwan.

Gerakan sastera ini tetap berkembang walaupun berada di bawah penapisan kerajaan kolonial. Pada awal 1930-an, satu perdebatan terkenal mengenai bahasa luar bandar Taiwan berlangsung. Pada 1930, penduduk Taiwan-Jepun Kō Sekiki (黄石輝, Huáng Shíhuī) memulakan perdebatan tentang sastera luar bandar di Tōkyō, menyokong agar sastera Taiwan menumpukan kepada isu Taiwan, mempunyai impak luas, dan menggunakan bahasa Hokkien Taiwan. Pada 1931, Kaku Shūsei (郭秋生, Guō Qiūshēng) dari Taihoku menyokong pandangan Kō dan memulakan Debat Bahasa Pedalaman Taiwan, yang turut disokong oleh Rai Wa (頼和, Lài Hé), yang dianggap sebagai bapa sastera Taiwan. Perdebatan ini membincangkan sama ada sastera Taiwan harus menggunakan bahasa Taiwan atau Cina dan apakah kandungannya seharusnya berkaitan dengan Taiwan. Bagaimanapun, oleh kerana adanya ancaman perang dan dasar penjepunan, perdebatan ini tidak dapat berkembang lebih jauh.

Fokus utama sastera Taiwan adalah semangat dan budaya Taiwan. Golongan penulis dan seniman mula menumpukan perhatian kepada isu-isu budaya tempatan dan berusaha mewujudkan budaya yang benar-benar milik Taiwan. Pergerakan budaya yang signifikan ini banyak dipimpin oleh generasi muda yang mendapat pendidikan formal Jepun. Walaupun kerajaan berusaha meningkatkan pendidikan rendah dan menengah rendah, jumlah sekolah menengah yang ada amat terhad, kira-kira tiga sahaja di seluruh negara. Oleh itu, pelajar lepasan sekolah menengah lebih cenderung pergi ke Tōkyō atau bandar lain untuk melanjutkan pelajaran. Pendidikan di luar negara kebanyakannya dicapai melalui motivasi sendiri dan sokongan keluarga, kerana kerajaan kolonial tidak menjamin peluang pekerjaan bagi mereka selepas kembali ke Taiwan.

### Kesenian
Seni mula diinstitusikan secara formal di Taiwan semasa zaman penjajahan Jepun melalui penubuhan sekolah awam khusus untuk seni halus. Jepun memperkenalkan teknik lukisan minyak dan cat air kepada Taiwan, dan ramai artis Taiwan dipengaruhi secara langsung oleh artis Jepun. Namun begitu, seperti lazimnya sebagai kuasa penjajah, Jepun tidak menubuhkan institusi pendidikan seni peringkat tinggi di Taiwan. Semua pelajar yang ingin melanjutkan pelajaran dalam bidang seni terpaksa pergi ke Jepun untuk mendapatkan ijazah lanjutan.

Pada 1920-an, Gerakan Budaya Baru turut memberi kesan besar kepada generasi artis Taiwan. Mereka menggunakan seni sebagai medium untuk menunjukkan kesamarataan dengan penjajah, malah sesetengahnya cuba menunjukkan keunggulan mereka berbanding pihak penjajah.

## Peralihan kuasa pemerintahan

Jepun menyerah kalah kepada Pihak Berikat pada 14 Ogos 1945. Selepas itu, pada 29 Ogos 1945, Chiang Kai-shek melantik Chen Yi sebagai Ketua Eksekutif Wilayah Taiwan dan mengumumkan penubuhan Pejabat Ketua Eksekutif Wilayah Taiwan serta Komando Garison Taiwan pada 1 September, dengan Chen Yi juga menjadi panglima badan terakhir tersebut.

Beberapa hari selepas itu, satu pihak pasukan bergerak masuk ke Taihoku pada 5 Oktober 1945, diikuti ketibaan lebih ramai pegawai dari Shanghai dan Chongqing antara 5 hingga 24 Oktober.

Pada masa itu, kira-kira 309,000 orang Jepun tinggal di Taiwan. Antara penyerahan Taiwan oleh Jepun pada 1945 dan 25 April 1946, pihak Republik China telah menghantar pulang 90% penduduk Jepun di Taiwan ke Jepun, sebagai sebahagian daripada proses pemulangan semula ke tanah air mereka.

## Lihat juga
* Sejarah Taiwan
* Hubungan Jepun–Taiwan
* Perkampungan imigran Jepun di Taiwan
* Polisi candu Jepun di Taiwan (1895–1945)
* Pembahagian politik di Taiwan (1895–1945)
* Penentangan Taiwan terhadap kolonialisme Jepun

## Nota

## Catatan

## Pautan luar
*