Pilihan raya presiden Republik Czech 2023

Pilihan raya presiden telah diadakan di Republik Czech pada Januari 2023. Presiden penyandang Miloš Zeman tidak layak bertanding oleh kerana had dua penggal. Pusingan pertama berlangsung pada 13 dan 14 Januari. Petr Pavel, bekas pengerusi Jawatankuasa Tentera NATO, bertanding sebagai calon bebas dan merupakan salah seorang daripada tiga calon yang disokong oleh pakatan pemerintah Spolu. Beliau memenangi pusingan pertama pilihan raya dengan 35.4% undi popular, manakala Andrej Babiš, bekas perdana menteri Czech yang bertanding sebagai calon ANO 2011, menduduki tempat kedua dengan 35.0%. Pavel disokong oleh kebanyakan calon yang tersingkir untuk pusingan kedua dan serta perdana menteri Petr Fiala, manakala Babiš menerima pengesahan daripada Parti Komunis Bohemia dan Moravia dan Zeman yang akan keluar.

Pusingan kedua diadakan pada 27 dan 28 Januari. Pavel memenangi pusingan kedua menentang Babiš dengan 58% undian untuk menjadi presiden Republik Czech. Beliau akan memegang jawatan pada 9 Mac, menggantikan Zeman. Babiš mengaku kalah dan mengucapkan tahniah kepada Pavel. Jumlah keluar mengundi pada pusingan kedua ialah 70%, tertinggi dalam pilihan raya presiden Czech secara langsung.

## Latar belakang

### Sebelum 2020
Spekulasi awal mengenai pilihan raya 2023 bermula selepas pilihan raya presiden langsung yang pertama pada 2013. Saintis politik Ladislav Cabada berkata bahawa beliau menjangkakan presiden baharu itu lebih muda daripada Miloš Zeman apabila dipilih pada 2013. Jiří Dienstbier Jr. sering disebut sebagai calon sayap kiri berpotensi. Cabada menyebut Petr Fiala sebagai calon sayap kanan yang mungkin. Terdapat juga spekulasi bahawa pemimpin ANO 2011 Andrej Babiš, yang kemudiannya menjadi perdana menteri Republik Czech, mungkin bertanding jawatan presiden pada 2023. Pada pilihan raya sebelumnya pada Januari 2018, Zeman telah dipilih untuk penggal kedua dan terakhirnya. Selepas kemenangan Zeman pada 2018, terdapat spekulasi bahawa pilihan raya akan datang mungkin diadakan lebih awal daripada 2023 oleh kerana kesihatan Zeman. Spekulasi mengenai kemungkinan pengganti Zeman bermula sejurus selepas pilihan raya, dengan pembuat taruhan menganggap Václav Klaus Jr. sebagai pilihan. Babiš menyatakan bahawa partinya akan menamakan calonnya sendiri untuk pilihan raya akan datang.

Pada musim panas 2019, pemimpin pembangkang Parti Demokratik Sivik, Parti Lanun, KDU-ČSL, TOP 09 dan Datuk Bandar dan Bebas bertemu untuk membincangkan kemungkinan calon sepakat. Calon yang paling banyak dibincangkan ialah pesara jeneral tentera Petr Pavel. Nama lain termasuk Miroslava Němcová dan Věra Jourová . Parti Demokratik Sosial Czech juga telah dijemput ke mesyuarat itu tetapi menolak kerana ia merancang untuk menyokong Josef Středula, presiden Gabungan Kesatuan Sekerja Bohemia-Moravia. Spekulasi tentang kesihatan Zeman diperbaharui pada Oktober 2019 apabila Zeman masuk ke hospital dan bercakap tentang kemungkinan penggantinya, dengan menyatakan Babiš, Josef Středula dan Vladimír Dlouhý. Senator Marek Hilšer mengumumkan pencalonannya pada 21 November 2019. Beliau mula mengumpulkan tandatangan bagi pencalonannya pada hari yang sama.

### Selepas 2020
Pavel melancarkan inisiatif yang dipanggil "Lebih Kuat Bersama" pada April 2020, bertujuan membantu mereka yang bekerja dalam memerangi pandemik coronavirus, terutamanya dalam pembiayaan sokongan kewangan kepada sukarelawan yang membantu di hospital atau mencipta alat perubatan. Pengulas politik termasuk Petr Holec dan Ondřej Leinert mencadangkan bahawa inisiatif itu adalah pelancaran bidaan presiden Pavel, dengan menyatakan persamaan dengan slogan Hillary Clinton semasa pilihan raya presiden Amerika pada 2016. Pavel berkata pada Julai 2021 bahawa beliau merancang untuk bertanding jawatan presiden dan sedang mempersiapkan kempennya. Pavel juga melawat pelbagai wilayah, yang digambarkan oleh wartawan termasuk Tereza Šídlová sebagai aktiviti kempen.

Pilihan raya perundangan pada 2021 mengakibatkan kekalahan ANO 2011 dan majoriti parti pembangkang dalam Dewan Timbalan. Ini menimbulkan spekulasi bahawa Babiš mungkin bertanding jawatan presiden berikutan kekalahannya dalam pilihan raya perundangan. Selepas pilihan raya pada 10 Oktober, Zeman dimasukkan ke hospital sekali lagi, menimbulkan keraguan tentang bagaimana dan bila rundingan pembentukan kerajaan akan diadakan. Pada 11 Oktober, jurucakap hospital itu berkata bahawa keadaan Zeman telah stabil, tetapi belum dapat bercakap tentang prognosis: "Sebab kemasukan [Zeman] ke hospital adalah komplikasi daripada penyakit yang beliau telah diterima rawatan." Fiala, ketua gabungan Spolu, menyatakan pada 12 Oktober 2021 bahawa perikatan itu akan menamakan calon.

Pada 18 Oktober 2021, Miloš Vystrčil, presiden Senat Republik Czech, mengumumkan bahawa beliau telah menerima surat daripada Hospital Tentera Pusat yang mengisytiharkan Zeman tidak layak untuk menunaikan tugasnya sebagai presiden, dan menunjukkan rancangan untuk mencetuskan Perkara 66 perlembagaan untuk memecat Zeman dari jawatan buat sementara waktu. Sebagai tindak balas, Senat mengumumkan hasrat mereka untuk memindahkan kuasa perlembagaan Zeman kepada Babiš dan speaker Dewan Perwakilan Radek Vondráček, juga ANO 2011. Bagaimanapun, beliau telah keluar dari hospital pada 27 November 2021 dan meneruskan tugasnya. Babiš menyatakan pada 20 November 2021 bahawa beliau akan bertanding jawatan presiden jika penyokongnya mengumpulkan 50,000 tandatangan yang diperlukan. Penganalisis keselamatan Miloslav Ondra melancarkan inisiatif untuk berbuat demikian dan mula mengumpulkan tandatangan di stesen metro Anděl pada 1 Disember 2021, mencapai 200 tandatangan. Menurut Ondra, dia mempunyai sekitar 50 stesen perhimpunan di seluruh Republik Czech.

## Keputusan
Pusingan pertama pilihan raya presiden Czech berlangsung pada 13 dan 14 Januari. Petr Pavel, bekas pengerusi Jawatankuasa Ketenteraan NATO, bertanding sebagai calon bebas dan disokong bersama oleh perikatan pemerintah, SPOLU. Beliau memenangi pusingan pertama dalam pilihan raya presiden Czech dengan 35.4 peratus undi, manakala bekas perdana menteri Babiš yang bertanding sebagai calon ANO 2011 menduduki tempat kedua dengan 35 peratus. Pavel disokong oleh semua calon dalam pusingan dan penyandang perdana menteri Petr Fiala, manakala Babiš menerima pengesahan daripada KSČM dan presiden Zeman yang akan keluar**.**

Pusingan kedua telah diadakan pada 27 dan 28 Januari. Pavel mengalahkan Babiš dengan 58 peratus undi, dan menjadi presiden dipilih. Beliau akan memegang jawatan pada 9 Mac, menggantikan Zeman.

## Kesudahan
Babiš mengaku kalah dalam ucapan di ibu pejabatnya, dan mengucapkan tahniah kepada Pavel, menyatakan harapan bahawa Pavel akan menjadi "presiden semua". Bekas Menteri Kewangan Alena Schillerová menggelar keputusan Babiš sebagai "keputusan bersejarah untuk ANO" yang akan cuba ditiru parti itu dalam pilihan raya parlimen akan datang. Perdana Menteri Petr Fiala juga menghantar ucapan tahniah, dan mengkritik kempen Babiš semasa pilihan raya, menyebutnya "yang paling menjijikkan dalam era baru kita" dan memuji "penghujung era Babiš di negara kita". Presiden yang akan keluar, Miloš Zeman melahirkan rasa terkejut dengan skala kemenangan Pavel, dan menyatakan bahawa Babiš "tidak boleh dihapuskan sebelum waktunya". Pavel turut mengucapkan tahniah oleh ketua Senat Miloš Vystrčil, Speaker Dewan Timbalan Markéta Pekarová Adamová, dan Timbalan Perdana Menteri Marian Jurečka . Ivan Bartoš, ketua Parti Lanun Czech, meminta Babiš memohon maaf atas apa yang disifatkannya sebagai kempen "tidak jujur"-nya.

## Rujukan