Baju kebaya

**Baju Kebaya** (Jawi: باجو کباي) ialah pakaian tradisional yang dikenakan oleh wanita di Asia Tenggara, terutama di negara Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapura dan Selatan Thailand. Kebaya juga diperagakan di selatan Filipina dan Kemboja. Ia diperbuat daripada kain kasa yang dipasangkan dengan sarung, batik, atau pakaian tradisional yang lain seperti songket dengan motif warna-warni.

## Etimologi
Istilah kebaya bukanlah berasal dari Asia Tenggara. Perkataan ini diambil daripada bahasa Portugis cabaya yang bermaksud tunik atau jubah luar. Ia dibawa masuk ke dalam bahasa Melayu ketika zaman penjajahan Portugis di Melaka (1511–1641). Orang Portugis pula meminjam istilah ini daripada bahasa Arab qaba’ (قَبَاء) yang asalnya daripada bahasa Parsi qaba (قبا‎) bermaksud ‘jubah kehormatan’. Catatan awal tentang istilah ini muncul seawal tahun 1553 apabila João de Barros menyifatkan ia sebagai pakaian orang Islam. Variasi istilah ini juga termasuk *kabaya, cabie, cabaia, cabaye, caba dan kabaai*. Lama-kelamaan, perkataan kebaya menjadi istilah yang popular bagi merujuk kepada tunik atau jubah luar di seluruh rantau ini.

## Sejarah

Versi kebaya yang paling tua ialah pakaian tradisional Melayu yang dikenali sebagai baju panjang. Recod ini menempatkan sebagai pengasas baju kebaya dan Kebaya moden yang popular, seperti kebaya Nyonya yang bercirikan potongan lebih pendek dan ketat, dipercayai berkembang daripada baju panjang, iaitu pakaian yang berakar umbi dalam budaya Melayu dan Peranakan.  Istilah baju panjang bermaksud ‘blus panjang’ dalam bahasa Melayu, merujuk kepada pakaian paras lutut yang mirip dengan baju kurung tetapi mempunyai bukaan di hadapan yang dipinkan dengan kerongsang (daripada perkataan Kristang Melaka korasan yang bermaksud ‘hati’, berasal daripada bahasa Portugis coração dengan maksud yang sama), atau menggunakan bros. Ia juga dikenali sebagai baju belah dan dahulunya dipakai secara meluas oleh wanita Melayu dan Peranakan dalam pelbagai gaya. Lama-kelamaan, apabila istilah kebaya semakin meluas digunakan, baju panjang atau baju belah tradisional Melayu kini lebih dikenali sebagai kebaya panjang atau kebaya labuh.

Rujukan terawal mengenai baju panjang direkodkan pada tahun 1701 dalam kamus Inggeris-Melayu oleh Thomas Bowrey, yang menggambarkannya sebagai frock (sejenis pakaian luar panjang menyerupai kot). Amalan memakai pakaian luar berpotongan seperti kot sebenarnya bukanlah sesuatu yang baharu di Semenanjung Tanah Melayu. Pada tahun 1520-an, Duarte Barbosa mencatatkan bahawa lelaki bangsawan Melaka memakai baju pendek paras paha.  Jenis pakaian lelaki ini dikenali sebagai baju sikap, dan masih wujud hingga hari ini sebagai sebahagian daripada busana baju Melayu yang lebih lengkap.

Menjelang akhir abad ke-18, pemakaian baju panjang telah tersebar hingga ke Batavia di Jawa. Sydney Parkinson, yang melawat Batavia, menulis dalam A Journal of a Voyage to the South Seas (1773) bahawa wanita bebas dikenali sebagai Noonga Cabaia kerana mereka memakai pakaian panjang bercorak bunga kapas (banjan) yang mencecah hingga ke tumit.

𝑇ℎ𝑒 𝑃𝑜𝑟𝑡𝑟𝑎𝑖𝑡𝑠 𝑜𝑓 𝑂𝑓𝑓𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔𝑠 𝑡𝑜 𝑡ℎ𝑒 𝐼𝑚𝑝𝑒𝑟𝑖𝑎𝑙 𝑄𝑖𝑛𝑔 (Huángqīng Zhígòngtú 皇清職貢圖) yang disiapkan pada tahun 1769, memaparkan gambaran terawal seorang wanita dari Melaka yang memakai baju panjang versi pendek, dengan dinyatakan: *“baju mereka pendek, (tetapi mereka memakai) kain panjang, yang dijahit dengan cukup halus”*. Rujukan kepada kebaya sebagai pakaian khusus masyarakat Melayu muncul dalam pelbagai catatan Eropah pada abad ke-19. Pada tahun 1828, John Crawfurd menggambarkan kebaya sebagai fesyen orang Melayu di Melaka. Kebaya sebagai busana Melayu turut disebut dalam Viaje Alrededor del Mundo (1855), Notes on the Malays of Penang and Province Wellesley (1857), Perak and the Malays (1878), dan The Golden Chersonese and the Way Thither (1883).

Pada tahun 1920-an, fesyen kebaya sekali lagi mengalami perubahan apabila masyarakat Peranakan Cina mula menggemari kebaya pendek yang ketat pada badan, diperbuat daripada kain voile bersulam dan dipakai bersama camisole kapas. Dipadankan dengan kain sarung yang serba guna, gaya pakaian ini dikenali sebagai baju Nyonya dan dengan cepat menjadi busana harian yang diterima umum. Pada tahun 1950-an, pemakaian kebaya muncul sebagai satu trend, khususnya di Tanah Melayu, seiring dengan perubahan budaya yang dipengaruhi oleh kemunculan industri filem Melayu dan majalah fesyen. Pada ketika ini, kebaya mula diterima sebagai lambang kewanitaan dan keanggunan, malah penampilannya yang bergaya mendapat perhatian di seluruh Asia Tenggara. Trend ini semakin berkembang pada tahun 1960-an apabila Malaysia Airlines memperkenalkan kebaya sebagai pakaian seragam pramugari mereka, sekali gus mengukuhkan kedudukannya dalam dunia fesyen dan identiti budaya.

### Pendaftaran ke UNESCO
Pada tahun 2022, Malaysia mengambil inisiatif dan menjemput negara-negara lain yang berkongsi warisan kebaya untuk bersama-sama mencalonkan pakaian tersebut bagi pengiktirafan Warisan Budaya Tidak Ketara UNESCO. Brunei, Singapura dan Thailand bersetuju dengan pencalonan bersama ini. Walau bagaimanapun, cadangan tersebut mendapat tentangan hebat daripada masyarakat dan pemerintah Indonesia yang berhujah bahawa kebaya adalah hak milik eksklusif Indonesia. Pemerintah Indonesia mengumumkan pada November 2022 bahawa mereka akan tetap mencalonkan kebaya melalui pencalonan tunggal. Namun, pada Februari 2023, bimbang pakaian tradisional itu akan disenaraikan tanpa penglibatan mereka, dan mungkin juga kerana kekurangan bukti untuk menyokong tuntutan sendiri, pemerintah Indonesia membuat pusingan-U dan bersetuju dengan pencalonan bersama. Kebaya telah disenaraikan secara rasmi sebagai sebahagian daripada Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada Disember 2024.

## Pautan
Lihat Jenis-jenis Kebaya di Malaysia

## Rujukan