Sel tunjang pluripotensi teraruh

**Sel tunjang pluripotensi teraruh** (juga dikenali sebagai sel **iPS** atau **iPSC**) ialah sejenis sel tunjang pluripotensi yang boleh dijana terus daripada sel soma. Teknologi iPSC telah dipelopori oleh Shinya Yamanaka dan Kazutoshi Takahashi di Kyoto, Jepun pada tahun 2006 dengan menunjukkan pemasukan faktor Yamanaka (yakni empat gen yang dikenali sebagai Myc, Oct3/4, Sox2 dan Klf4) yang mengekod faktor transkripsi itu berupaya untuk menukar sel tunjang soma kepada sel tunjang pluripotensi. Shinya Yamanaka telah dianugerahkan Hadiah Nobel 2012 bersama Sir John Gurdon atas penemuan berkenaan sel matang yang boleh diprogramkan semula menjadi berpluripotensi.

Sel tunjang pluripotensi mempunyai impak besar terhadap bidang perubatan regeneratif. Disebabkan oleh keupayaan sel ini untuk membiak selamanya serta mengkhusus kepada setiap jenis sel lain dalam badan (contohnya seperti sel neuron, sel jantung, sel pankreas, dan sel hati), sel tunjang ini mewakili satu sumber sel yang boleh digunakan untuk menggantikan jenis sel yang hilang akibat kerosakan atau penyakit.

Jenis sel tunjang pluripotensi yang paling terkenal ialah sel tunjang embrio. Namun, disebabkan oleh penjanaan sel tunjang embrio melibatkan pemusnahan (atau sekurang-kurangnya manipulasi) embrio peringkat pra-pengimpalan, terdapat banyak kontroversi berkaitan penggunaannya. Titisan sel tunjang embrio yang berpadanan dengan pesakit kini boleh diperolehi menggunakan pemindahan nuklear sel somatik (SCNT).

Memandangkan iPSC dapat diterbitkan secara langsung daripada tisu dewasa, sel ini bukan sahaja memintas keperluan embrio tetapi juga boleh dipadankan khusus terhadap pesakit individu, dan hal ini bermakna setiap individu boleh mempunyai titisan sel tunjang pluripotensi yang bersesuaian khusus untuk dirinya. Bekalan sel autocedung tanpa had ini boleh digunakan untuk menjana pemindahan tanpa risiko penolakan imun. Walaupun teknologi iPSC masih belum maju sampai ke tahap selamat untuk kegunaan pemindahan terapeutik, iPSC sudah boleh digunakan dalam aspek penemuan ubat terperibadi dan memahami asas penyakit yang khusus pesakit.

Yamanaka menamakan iPSC dengan huruf kecil "i" kerana populariti iPod serta produk berkenaan yang lain.

Dalam seminar Nobelnya, Yamanaka memetik karya seminar Harold Weintraub yang terdahulu mengenai peranan protein penentu mioblas 1 (MyoD) dalam pemprograman semula nasib sel kepada suatu titisan otot sebagai pendahulu penting kepada penemuan iPSC.

## Lihat juga

* Sel tunjang teraruh
* Rawatan sel tunjang
* Pemerolehan sel pluripotensi bercetusan rangsangan, tuntutan sangsi terhadap penjanaan sel stem pluripotensi melalui perendaman sel dalam asid
* Sel tunjang pluripotensi teraruh lwn titisan sel tunjang embrio yang diperolehi oleh SCNT (perbincangan)
* Penyahbezaan
* Pembezaan berarah
* Pluripotensi

## Rujukan


## Pautan luar

* Center for iPS Cell Research and Application, Kyoto University
* With few factors, adult cells take on character of embryonic stem cells
* Generating iPS Cells from MEFS through Forced Expression of Sox-2, Oct-4, c-Myc, and Klf4
* 2 Minute Video from BSCRF about Induced Pluripotent Stem Cells 
* 20Minute Video / The Discovery and Future of Induced Pluripotent Stem (iPS) Cells by Yamanaka January 8, 2008
* Fact sheet on reprogramming
* University of Oxford practical workshop on pluripotent stem cell technology 
* Allen Cell Explorer – realistic, data-driven 3D visualization of a living hiPSC in its pluri-potent state
* CamBioScience iPSC course