Golongan pendeta Mesir purba

Golongan pendeta Mesir purba terdiri daripada pelbagai kahin dan kahinah yang menyembah dewa-dewi dalam agama Mesir. Mereka membentuk lapisan masyarakat tertinggi dan terlibat dalam organisasi pemujaan dan pengendalian upacara.

## Fungsi
Dalam pemikiran Mesir, para dewa telah membentuk Bumi dan menetapkan alam semesta dalam keadaan tertib, yang digelarkan Maat, agar kehidupan dapat berlaku hari demi hari. Firaun, yang dipercayai keturunan ialah para dewa, bertanggungjawab untuk mengekalkan kesinambungan keharmonian ini serta memerangi kehuru-haraan (Isfet) yang sentiasa cuba memusnahkannya. Firaun merupakan satu-satunya perantara antara para dewa dan manusia. Ketertiban alam semesta dipelihara dengan banyak upacara yang dilakukan setiap hari di seluruh Mesir. Justeru, peranan asas kahin adalah untuk menggantikan firaun dalam pelaksanaan fizikal upacara harian.

Apabila tidak bertugas, para kahin menjaga estet yang diamanahkan kepada mereka oleh firaun.

## Jawatan
Dalam Zaman Dinasti, para kahin melaksanakan tugas mereka mengikut keperluan, menggabungkannya dengan pekerjaan lain. Kahin yang berkhidmat mengikut giliran waktu (*wenut*) di kuil merupakan golongan majoriti pada zaman Kerajaan Baru. Pada tempoh inilah kependetaan menjadi profesion tetap, namun masih mengekalkan sisa-sisa sistem lama yang berasaskan pelaksanaan tugas secara sementara.

Menurut autobiografi yang masih terpelihara, para kahin bukan sahaja boleh terlibat dalam tugas-tugas kultus tetapi juga menggabungkan jawatan kahin dengan jawatan "sekular" yang lain. Contohnya, Nebnethery (Dinasti ke-22) ialah seorang kahin Amun di Karnak, seorang kahin *sem*, kahin Maat, dan juga berkhidmat sebagai Ketua Semua Kerja bagi Semua Monumen.

Disebabkan kekurangan data sejarah, para penyelidik tidak mengetahui dengan pasti bagaimana upacara pengabsahan atau pelantikan sebagai pendeta dijalankan (antaranya kenaikan pangkat), ataupun sama ada sebuah sekolah yang khas wujud. Nebwenenef, yang hidup semasa Dinasti ke-19, mencatat dalam autobiografinya bahawa beliau mengambil masa 40 tahun untuk mencapai kedudukan Kahin Besar Amun. Selalunya, jawatan kahin diwarisi oleh seorang anak lelaki (*mi nw*). Pada patung kahin Hathor bernama Basa (Dinasti ke-22–23), tercatat 26 generasi keluarganya, yang kebanyakannya memegang jawatan sebagai pendeta Hathor di Dendera. Teks autobiografi kahin kadangkala menyatakan bahawa jawatan kahin besar kadangkala dilantik oleh firaun (Nebui dilantik oleh Thutmose III, dan Nebwenenef oleh Ramesses II).

Keturunan dan status sosial adalah penting bagi kerjaya seorang kahin. Contohnya, Tutankhamun menyatakan bahawa baginda melantik kahin daripada kalangan "anak-anak pembesar tempatan dan anak-anak kepada bapa-bapa yang namanya terkenal". Pada zaman Dinasti ke-18, ramai pegawai tentera yang dipercayai telah diberikan pelantikan kahin besar untuk mengekang amalan pewarisan jawatan dalam keluarga pendeta dan melemahkan pengaruh kependetaan yang semakin menguat.

Seorang kahin juga boleh diberhentikan daripada berkhidmat.

## Hierarki

Firaun merupakan ketua agama. Baginda melantik ketua-ketua tempat suci kerana baginda perlu mengawal golongan pendeta yang berkuasa ini, yang merupakan dinasti-dinasti dengan jawatan yang diwariskan daripada bapa kepada anak. Golongan pendeta ini mempunyai hierarki yang luas; pendeta dilantik oleh rakan sebaya dan pegawai kanan. Kahin yang baru dilantik hendaklah menunjukkan pengetahuan yang kukuh dalam teologi, perubatan dan astronomi. Kerana itu, para kahin Ra terkenal dengan pengetahuan tentang langit yang mendalam. Kerana perpustakaan mereka, kuil-kuil dewa juga merupakan tempat pengetahuan.

Mempengerusikan takdir kuil, menyelia upacara harian dan mentadbir tanah-tanah dewa, para kahin membentuk satu hierarki yang teliti dan berkeistimewaan.

## Sistem regu
Kakitangan kuil, terutamanya pendeta bawahan dan bergilir, disusun kepada empat (kemudian lima) buah regu (Yunani: φυλαί, "*phylai*"; Mesir: zꜣ, "*za/sa*"). Setiap regu, yang diketuai oleh seorang ketua, berkhidmat secara bergilir-gilir selama sebulan pada satu masa, bermakna tugas aktif hanya berjumlah tiga bulan setahun. Pada setiap pertukaran bulanan, inventori terperinci barangan kuil dijalankan.

Penggiliran pendeta dibuat berdasarkan segmen-segmen yang diukur oleh jam air dan mengikut hierarki yang berbeza-beza dengna tugas-tugas tertentu: ada yang bekerja di dalam kawasan kuil, ada yang terlibat dalam upacara pengebumian, dan ada yang berkhidmat dalam kedua-dua sekali. Setiap regu diketuai oleh seorang penyelia (*sḥḏ*), dan setiap penyelia melapor kepada seorang pengarah (*ḫrp-jm.jw-zꜣ*). Seorang kahin boleh berkhidmat kepada banyak dewa serentak (contohnya, Harwa dari Dinasti ke-25 memegang gelaran kahin pentahmitan Anubis, kahin atas semua Isteri Dewa, penyelia kahin ka, dan kahin Osiris). Kahin dibantu oleh kakitangan *semdet* yang bukan daripada kelas kahin, seperti petani, kelasi, tukang perahu dan buruh.

## Pengelasan
### Kahin besar
Kahin besar (*ḥm-nṯr tpy,* "pelayan dewa terutama") merupakan golongan elit pendeta dan kebanyakan kahin ini memegang jawatan turun-temurun. Mereka sering mempunyai gelaran yang besar berkaitan dengan dewa yang mereka layani. Sebagai contoh, di Thebes, Kahin Besar Amun boleh dipanggil "Pembuka Pintu-Pintu Syurgawi"
* ketua kahin di Heliopolis dipanggil "Nujum Terutama Ra",
* di Memphis sebagai "Ketua Tukang",
* di Hermopolis Parva sebagai "Terhebat daripada Lima Rumah Thoth",
* di Karnak, "Dia yang Membuka Dua Pintu Syurga".
* di Memphis kahin Ptah bergelar "kahin *sem*".

### Kahin berkepakaran
Golongan pendeta terbahagi kepada dua kelas utama: hem-netjer (*ḥm-nṯr*, “pelayan dewa” atau "kahin"), yang menjalankan amalan upacara, dan wab (“yang suci”, anggota kuil biasa). Golongan wab jarang mengambil bahagian dalam upacara tetapi boleh naik ke pangkat hem-netjer. Dalam tempoh kemudian, perkataan wab merujuk kepada kedua-dua kelas.

* Kahin *sem* (Mesir: *sm*/*stm*) memakai kulit harimau bintang di bahu mereka dan membela hanya secekak rambut seperti kanak-kanak Mesir. Tugas mereka berasal daripada upacara-upacara yang dilakukan oleh anak-anak lelaki untuk bapa mereka yang sakit dalam kultus-kultus pengebumian lama. Menjelang Dinasti ke-3, gelaran ini dipegang oleh kahin-kahin pakar yang menjalankan upacara Pembukaan Mulut dan tanggungjawab pengebumian lain.
* Sehedj (Mesir: *sḥḏ*, "penyelia regu") menyelia kahin-kahin *ḥm-nṯr* dan kahin pembaca *ẖry-ḥb.t*, melapor kepada Kherep-imiu-sah (*ḫrp-jm.jw-zꜣ*, "pengarah segala regu").
* Kahin pembaca (Mesir: *ẖry-ḥb.t*, "pemegang buku upacara", "kahin bacaan") memakai selempang yang menggambarkan bagaimana pengebumian dan upacara lain harus dijalankan. Ini gelaran berpangkat tinggi yang dipegang oleh pemimpin, penyelia, dan kahin besar. Kahin pembaca melafazkan puji-pujian semasa upacara kuil atau majlis rasmi. Orang awam mengupah kahin pembaca untuk membaca teks pengebumian. Dalam kesusasteraan Mesir purba, kahin pembaca sering digambarkan sebagai penjaga ilmu rahsia dan pembuat keajaiban (heku). Ketua kahin pembaca, *ẖry-ḥb.t ḥry-tp*, dikaitkan dengan sihir, dan dalam bahasa Mesir Lewat, istilah *hry-tp* digunakan untuk merujuk kepada sihir secara umum.
* Hem-ka (Mesir: *ḥm-kꜣ*, “pelayan ka”) ialah seorang kahin berpangkat rendah yang mempersembahkan makanan dan benda lain semasa upacara pengebumian, memastikan persembahan harian di dalam serdab dan mencegah kekeliruan. Kahin ini tidak mempunyai pakaian khusus yang ditetapkan.
* Hem-netjer (Mesir: *ḥm-nṯr*, “pelayan dewa” atau “nujum dewa”) berkhidmat sebagai pembantu kepada kahin berpangkat tinggi dan menyelia kahin-kahin berpangkat rendah (sehedj dan wab). Tugas mereka termasuk menyertai perarakan, membuat persembahan di hadapan patung dewa, dan menyelia kemasukan ke tempat suci.
* It-netjer (Mesir: *iti-nṯr*, “bapa dewa”) ialah gelaran yang disandang oleh kahin berpangkat tertinggi. Pada zaman kemudian, ia pangkat yang berada di antara *ḥm-nṯr* dan wab.
* Kahin *wab* (Mesir: *wˁb*, “suci”) ialah pendeta rendah yang suci dari segi jasmani dan rohani. Kahin wab melapor kepada *ḥm-nṯr* dan bertanggungjawab menjaga kebersihan mazbah, tempat suci dan relung, memastikan alat muzik dan persembahan ada, dan menyelia seniman-seniman yang diupah. Mereka mengusung perahu suci ke takahun untuk mentafsir tanda-tanda yang berkaitan dengannya. Kahin wab dilarang memakan daging khinzir, ikan dan kekacang. Mereka dikehendaki menjaga kebersihan dengan ketat dan elak memakai pakaian yang dibuat daripada haiwan. Jawatan ini merangkumi pangkat: Wab-nesu (Mesir: Wʿb-nsw, “kahin wab firaun”) menyelia Imi-ra-wabu (Mesir: Jmj-r3-wʿbw, “pengawas kahin wab”), yang menyelia kahin wab biasa. Wanita juga boleh memegang jawatan ini pada zaman dahulu.
* Kahin-kahin yang berpangkat lebih tinggi diberikan gelaran Ur, "tinggi, mulia." Contohnya, ketua doktor-kahin di Sais memegang gelaran Ur Senu (*wr-zwn.w*); kahin besar di Iunu dipanggil Ur Maa, "penenung besar"; kahinah besar di Iunu dinamakan Ur-t Tekhent, dan kahinah di Bubastis ialah Ur-t Ra.
* Pengurus harta kuil ialah kahin Mer (Mesir: *mrj-ntr*), yang tugasnya termasuk mengira harta kuil, menyelia penanaman ladang-ladang kuil, membekalkan peruntukan, dan menyediakan semua yang diperlukan untuk upacara kuil. 
* Pentafsir peristiwa dan petanda-petanda langit ialah kahin Maa, "penenung." Dia memakai kulit harimau bintang, dengan bintik-bintik hitamnya melambangkan bintang. Kata-kata kahin Maa direkodkan oleh jurutulis Hery Sesheta—"pencatat sejarah misteri." Rekod tafsirannya disimpan di perpustakaan kuil.
* Pemerhati astronomi ialah kahin Mer Unnut, "penjaga masa." Tafsiran pergerakan objek-objek langit dijalankan oleh kahin Ami Unnut, "pentafsir jam." Kahin perlu memilih masa yang baik untuk menyemai dan menuai tanaman, serta menentukan masa Sungai Nil banjir (menggunakan nilometer). Ur Heku (pendeta wanita, Ur-t Hekau), "pemilik kuasa suci." Mereka penjaga Kuasa Ilahi, mampu menguduskan objek dan membantu orang sakit sembuh. 
* Senu—pendeta-doktor.
Pada zaman Ptolemaik, banyak kosa kata yang berkenaan dengan pendeta ini berasal daripada bahasa Yunani, hasil daripada teks-teks yang masih wujud. Antaranya ialah pakar-pakar berikut:
* kahin khoakhites, bertanggungjawab membuat persembahan curahan dan memberikan makanan di makam si mati;
* kahin Ka, bertanggungjawab atas ibadat harian, dikenali sebagai "Hamba Ka" atau "Pelayan-Ka";
* kahin pembaca (*ẖry-ḥb*), "yang menjalankan kenduri", yang peranannya ialah membaca bacaan pengebumian;
** kahin upacara (*ḫr(y).w-ḥb.t*), secara harfiahnya "yang di bawah kitab upacara", bertanggungjawab membaca puji-pujian kepada dewa semasa upacara pengebumian;
** kahin khereb, yang membaca doa mantera daripada Kitab Orang Mati;
* kahin paraskhistes, atau pembedah, yang mengeluarkan organ dalaman semasa proses mumia;
* kahin tarikheutes, tukang mumia sebenar;
* kahin kolkhites, yang membantu dalam operasi pemumiaan;
* kahin astronomi, yang menentukan waktu yang sesuai untuk memulakan upacara;
* kahin hemerologi, yang mampu membezakan antara hari-hari baik dan buruk dalam setahun.

### Pendeta rendahan
* pendeta am "suci", kakitangan pembantu kuil, seperti pengangkut barang, pembawa air, penyelia tukang-tukang dan tukang barangan biasa (seperti pembuat capal untuk dewa)
* pastoforos (*iri-ꜥꜣ*), penjaga pintu dan pembawa objek perarakan semasa perayaan.
* penyembelih korban, penyembelih yang memilih dan menyembelih haiwan korban mengikut simbolisme agama yang tepat, bukan sekadar penyembelihan biasa.
* pentafsir mimpi (Yunani: ὀνειροκριτικός, *oneirokrites*), jurutulis yang mahir dalam tafsiran mimpi, amat penting apabila para penyembah tidur di kuil untuk mendapatkan bimbingan ilahi.

Sesetengahnya, yang mempunyai bakat ghaib, bertindak sebagai pengusir hantu dan ahli sihir, dan juga sebagai doktor di pekan-pekan dan kampung.

## Tanggungjawab

Tempoh perkhidmatan para kahin ditentukan oleh jawatan dan tugas mereka. Sehari bekerja berlangsung siang dan malam. Akan tetapi, para kahin dibenarkan untuk menjual jam-jam perkhidmatan mereka. Undang-undang negeri melindungi para kahin daripada dikerah ke dalam bidang aktiviti lain dan menjamin keselamatan serta kekebalan kuil.

Para kahin menerima bayaran untuk perkhidmatan mereka tiga kali sehari dalam bentuk persembahan yang terdiri daripada makanan yang dipersembahkan kepada dewa-dewa, kerabat diraja, atau individu yang dihormati di kuil atau makam. Bir, burung, sayur-sayuran dan roti diletakkan di hadapan patung dewa, dan selepas beberapa ketika persembahan itu diambil oleh para kahin. Amalan ini dapat dikesan dari Kerajaan Lama hingga zaman Ptolemaik. Jelapang dibina di kuil untuk menyimpan hasil makanan, yang pada zaman dahulu juga berfungsi sebagai stor simpanan kecemasan. Kuil juga diperuntukkan tanah untuk penanaman bijian. Contohnya, jelapang Ramesseseum di kuil Ramesses II di timur Thebes boleh memberi makan kepada 340 buah keluarga setiap tahun, manakala kuil Ramesses III yang bersebelahan di Medinet Habu boleh memberi makan 110 orang.

## Kebersihan

Satu ciri yang membezakan semua pendeta Mesir purba ialah kebersihan dan kesucian yang amat ketat. Seorang kahin wajib memasuki kuil “setelah menyucikan dirinya dengan betul.” Pada zaman Kerajaan Baru, tahap kesucian menjadi penanda khusus untuk membezakan pendeta tinggi daripada pendeta rendah. Pada beberapa jenang pintu, terdapat inskripsi yang menyatakan bahawa “sesiapa yang masuk ke sini mestilah dua kali (tiga kali atau empat kali) suci.” Dalam *Nasihat Ipuwer* dikatakan:[Ingatlah:] jauhkan seseorang yang memasuki golongan kahin daripada noda jasmani. Melakukan perkara itu dosa besar. Iaitu kerosakan hati.Menurut Herodotus, “Sementara di negeri-negeri lain, kahin-kahin membela rambut, di Mesir mereka mencukurnya… setiap tiga hari, para kahin mencukur bulu di seluruh badan mereka supaya semasa sembahyang mereka tidak akan mendapat kutu atau parasit lain”; kahin-kahin Mesir mandi dengan air sejuk dua kali pada siang hari dan dua kali pada waktu malam. Selalunya, sebuah tasik suci terletak di dalam kawasan kuil untuk para kahin bersuci sebelum memulakan upacara.

Kahin *sem* (Mesir: *sm*/*stm*) memakai kulit harimau bintang di bahu mereka dan membela hanya secekak rambut seperti kanak-kanak Mesir. Tugas mereka berasal daripada upacara-upacara yang dilakukan oleh anak-anak lelaki untuk bapa mereka yang sakit dalam kultus-kultus pengebumian lama.

Herodotus (abad ke-5 SM) dan Apuleius (abad ke-2 M) menyatakan bahawa para kahin dilarang memakai pakaian bulu.Mereka hanya memakai pakaian linen dan kasut yang diperbuat daripada gentian papirus. Mereka tidak dibenarkan memakai sebarang jenis pakaian atau kasut lain.

## Upacara
Para kahin memulakan hari mereka dengan mandi pagi. Mereka kemudiannya berarak ke tengah-tengah kuil untuk membangunkan dewa yang beradu dalam gelap di tempat suci mereka.

Dipimpin oleh kahin besar, upacara bermula tepat apabila matahari muncul di ufuk. Meterai tanah liat yang menutupi pintu setiap petang mesti dipecahkan terlebih dahulu sebelum daun pintu dibuka. Kahin besar mengangkat tangannya ke arah patung untuk "mengembalikan jiwanya" kepada dewa, dan melafazkan bacaan: "Bangunlah, dewa yang besar, bangunlah dengan damai!" Persembahan makanan yang disediakan untuk dewa itu kemudian diletakkan di hadapan: roti, bawang, sayur-sayuran, daging, bir dan wain. Apabila dewa telah memakan zat makanan yang tidak kelihatan, ia diagihkan kepada dewa-dewa lain di kuil dan kemudian dimakan oleh para kahin.

Apabila kahin melakukan semua ini, firaun dan seluruh Mesir menjadi pelayan sepenuhnya bagi dewa itu. Sama ada kahin atau firaun sendiri, petugas berdiri di hadapan mazbah, berkaki ayam supaya tidak mencemarkan tempat itu dengan tapak kakinya. Dia memegang tongkat *kherep* penyucian, belantan *hedj*, yang tradisional dalam upacara sebegini, dan menghulurkan tangannya ke atas persembahan. Sarapan pagi diikuti dengan berpakaian dan pengurapan.

Semasa keluar, kesan tapak kaki disapu dari lantai.

Selain upacara harian ini, terdapat dua pertemuan lain dengan dewa, pada tengah hari dan pada waktu petang. Namun ini hanyalah pembuatan gerak isyarat pujaan, percikan air, dan pembakaran kemenyan di luar tempat suci: dewa mesti dihormati tetapi tidak diganggu semasa ia bersemadi.

## Kahinah

Walaupun terdapat kesaksamaan jantina yang agak tinggi di Mesir purba, wanita tidak memainkan peranan yang seaktif lelaki dalam khidmat kuil. Jawatan kahinah atau pendetawati lebih tinggi pada zaman Kerajaan Lama berbanding zaman-zaman selepasnya. Wanita bangsawan Kerajaan Lama memegang gelaran *ḥmt-nṯr* ("pelayan perempuan dewa" atau "kahinah"), pendetawati Hathor, Neith atau dewi-dewi lain. Pada zaman itu, wanita kebanyakannya menjadi pendeta dewi-dewi perempuan. Permaisuri dan puteri boleh menjadi pendetawati Thoth, Ptah atau dewa lain, atau berkhidmat dalam kultus pengebumian firaun.

Herodotus mendakwa bahawa "Tiada wanita pernah berkhidmat sebagai kahin kepada dewa atau dewi...", namun wanita Mesir purba diketahui pernah mengambil bahagian, dalam pelbagai perkara, berbakti kepada para dewa.

Hierarki kahinah adalah sama seperti lelaki. Ahmose-Nefertari, isteri Firaun Ahmose, memegang gelaran Kahinah Kedua pada awal Dinasti ke-18, manakala Nitocris dari Dinasti ke-26 memegang gelaran "Kahinah Pertama Amun". Status kahinah merosot semasa Kerajaan Baru dan Tempoh Perantaraan Pertama, ketika wanita hanya berkhidmat sebagai penyanyi suci (shamyet/heset) yang mengiringi perarakan keagamaan. Kahinah biasanya digambarkan memegang sistrum (simbol dewi Hathor) dan kalung menat, dan berada di bawah pengawasan Penyelia Penyanyi (boleh lelaki atau perempuan). Gelaran tertinggi pada zaman itu ialah "Penyanyi di Kuil Amun" dan "Penyanyi Bilik-Bilik Amun". Ada juga yang menjadi ahli pertunjukan muzik (*khener*) atau penari Osiris atau Min.

Gelaran-gelaran suci untuk kahinah kembali pada Tempoh Perantaraan Ketiga, apabila banyak patung didedikasikan kepada atau ditambahkan wanita. Gelaran Isteri Dewa (*ḥmt-nṯr*) yang sudah wujud sejak Kerajaan Pertengahan kini menjadi meluas dan mempunyai makna khusus keagamaan (sebelum ini digunakan untuk permaisuri dan wanita kerabat diraja). Kahinah yang memegang gelaran ini dipercayai menenteramkan dan meredakan Amun, sekali gus mengekalkan kitaran kelahiran semula.

Tiada bukti objektif yang mengesahkan bahawa kahinah Mesir purba dikehendaki hidup membujang. Banyak biografi menyebut ibu-ibu yang memegang gelaran kultus. Juga tiada alasan untuk menganggap bahawa Isteri-Isteri Dewa pada Tempoh Perantaraan Ketiga tidak berkahwin.

Semasa Kerajaan Baru, kahinah yang merupakan anak perempuan atau Isteri Diraja Agung digelarkan Pemuja Kudus Amun. Namun dari awal Kerajaan Baru, kultus Amun di Thebes menggunakan Pemuja Kudus Amun yang bukan berdarah diraja sebagai kakitangan tambahan, "penyanyi dalaman Amun" (*ḥs.t-n.t-ẖnw-n-jmn*):

* penyanyi *shemdyt*, yang muncul seawal Dinasti ke-18;
* pemuzik dan penyanyi *hezyt*;
* pemain sistrum *sekhemyt* (dirakam seawal Dinasti ke-4) dan *ihyt* (dari Zaman Libya hingga Zaman Lewat). Juga dalam tempoh ini, penari (*ihb*) dan akrobat (*jbyt)* menyertai para pemuzik Amun, biasanya dengan fungsi sekular.

## Lihat juga

* Mesir purba
* Pemuja Kudus Amun
* Kahin Besar Amun

## Rujukan


## Nota


## Bibliografi

* 
* 
*