Bahasa Manusia Purba

**Bahasa Manusia Purba** (juga dikenali sebagai **Bahasa Dunia Purba**) ialah bahasa pendahulu yang diandaikan dan mempunyai hubungan genetik langsung dengan semua bahasa-bahasa pertuturan di dunia, tetapi tidak ada hubungkait dengan bahasa isyarat. 

Konsep ini adalah spekulatif dan tidak boleh dianalisis melalui kaedah linguistik sejarah. Ia mengandaikan asal usul bahasa bersifat **monogenetik**, iaitu terbitan semua bahasa-bahasa semula jadi daripada satu asal bahasa, yang diandaikan pada suatu ketika dalam zaman Paleolitik Pertengahan. Sebagai pendahulu kepada semua bahasa ** dan dituturkan oleh manusia moden (*[[Manusia|Homo sapiens]]*), bahasa Manusia Purba seperti yang dihipotesiskan tidak semestinya merupakan nenek moyang kepada mana-mana bahasa Neanderthal hipotesis.

## Terminologi
Tiada istilah yang diterima umum untuk konsep ini. Ramai yang membincang perkara ini tidak mengemukakan nama yang dipertimbangkan untuk bahasa tersebut (contohnya seperti Bengtson dan Ruhlen). Istilah *Proto-World* dan *Proto-Human* dalam bahasa Inggeris hanya digunakan sekali-sekala. Merritt Ruhlen menggunakan istilah *Proto-Sapiens*.

## Sejarah idea
Percubaan saintifik pertama yang serius untuk mewujudkan realiti monogenesis ialah dari Alfredo Trombetti, dalam bukunya *L'unità d'origine del linguaggio*, diterbitkan pada tahun 1905. Trombetti menganggarkan bahawa nenek moyang umum bahasa sedia ada telah dituturkan antara 100,000 dan 200,000 tahun dahulu.

Monogenesis telah ditolak oleh ramai ahli bahasa pada akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20, apabila doktrin poligenesis kaum manusia dan bahasa mereka dipopularkan secara meluas.

Penyokong monogenesis yang paling terkenal di Amerika pada pertengahan abad ke-20 ialah Morris Swadesh. Beliau mempelopori dua kaedah penting untuk menyiasat hubungan yang mendalam antara bahasa melalui leksikostatistik dan glotokronologi .

Pada separuh kedua abad ke-20, Joseph Greenberg menghasilkan satu siri klasifikasi berskala besar bahasa dunia. Hal ini pada ketika itu serta pada masa kini dipertikai tetapi dibincangkan secara meluas. Walaupun Greenberg tidak menghasilkan hujah yang jelas untuk monogenesis, semua kerja pengelasannya menjurus ke arah tujuan ini. Seperti yang beliau nyatakan:"Matlamat utama ialah klasifikasi menyeluruh tentang kemungkinan besar keluarga bahasa tunggal."

Penyokong monogenesis linguistik dari Amerika Syarikat yang terkenal termasuklah Merritt Ruhlen, John Bengtson, dan Harold Fleming.

## Tarikh dan lokasi
Percubaan konkrit pertama untuk menganggar tarikh bahasa leluhur hipotesis dilakukan oleh Alfredo Trombetti, yang membuat kesimpulan bahawa bahasa itu telah dituturkan antara 100,000 dan 200,000 tahun dahulu, atau hampir dengan kemunculan pertama *[[Manusia|Homo sapiens]]*.

Sama ada *Homo sapiens* terawal telah menggunakan bahasa dengan matang tidak dapat dipastikan dan mudah untuk dipertikaikan. Sesetengah sarjana mengaitkan kemunculan bahasa benar (dari peringkat purba linguistik yang mungkin bertahan lebih lama) dengan perkembangan kemodenan tingkah laku menjelang akhir zaman Paleolitik Pertengahan atau pada permulaan zaman Paleolitik Akhir, kira-kira 50,000 tahun dahulu. Oleh itu, pada pendapat Richard Klein, keupayaan untuk menghasilkan pertuturan yang kompleks hanya berkembang kira-kira 50,000 tahun yang lalu (dengan kemunculan manusia moden atau Cro-Magnons). Johanna Nichols (1998) berpendapat bahawa bahasa bervokal mesti telah mula bercambah dalam spesies manusia sekurang-kurangnya 100,000 tahun dahulu.

Pada tahun 2011, sebuah rencana dalam jurnal *[[Science (jurnal)|Science]]* mencadangkan asal bahasa manusia moden dari Afrika. Bahasa manusia purba itu dianggar mendahului penghijrahan ke luar Afrika kira-kira 50,000 hingga 70,000 tahun yang lalu dan bahasa itu mungkin merupakan inovasi budaya dan kognitif penting yang memudahkan penerokaan manusia di serata dunia.

Menurut Perreault dan Mathew (2012), anggaran masa kemunculan bahasa manusia terawal adalah berdasarkan kepelbagaian fonemik. Hal ini berdasarkan andaian bahawa kepelbagaian fonemik berkembang jauh lebih perlahan berbanding tatabahasa atau perbendaharaan kata, perlahan-lahan meningkat dari semasa ke semasa (tetapi berkurangan dalam kalangan populasi pengasas kecil). Inventori fonem terbesar ditemui pada kalangan bahasa-bahasa di Afrika, manakala inventori terkecil ditemui di Amerika Selatan dan Oceania, beberapa kawasan terakhir di dunia yang diduduki oleh manusia. Penulis menggunakan data dari pendudukan manusia di Asia Tenggara untuk menganggarkan kadar peningkatan kepelbagaian fonemik. Menggunakan kadar ini pada bahasa Afrika, Perreault dan Mathew (2012) menyimpul anggaran umur 150,000 hingga 350,000 tahun, serasi dengan kemunculan dan penyebaran awal *H. sapiens*. Kesahihan pendekatan ini telah dikritik sebagai cacat buktinya.

## Ciri yang dituntut
Spekulasi mengenai "ciri-ciri" bahasa Dunia Purba terhad pada tipologi linguistik, iaitu pengenalpastian ciri universal yang dikongsi oleh semua bahasa manusia, seperti tatabahasa (dalam erti kata "urutan tetap atau pilihan unsur linguistik") dan rekursi, tetapi luar dari lingkungan ini tiada apa yang dapat diketahui tentang bahasa tersebut.

Christopher Ehret telah membuat hipotesis bahawa bahasa Manusia Purba mempunyai sistem konsonan yang sangat kompleks, termasuk klik.

Beberapa ahli bahasa, seperti Merritt Ruhlen, telah mencadang penggunaan perbandingan jisim dan pembinaan semula dalaman (lihat Babaev 2008). Sebilangan ahli bahasa telah cuba membina semula bahasa itu, sementara sebahagian lain menolak perkara ini dengan melabel usaha tersebut sebagai sains andaian.

### Perbendaharaan kata
Ruhlen secara tentatif mengesan beberapa perkataan kembali ke bahasa leluhur tersebut, berdasarkan kewujudan bunyi dan makna yang serupa terdapat pada bahasa-bahasa yang wujud di seluruh dunia. Bengtson dan Ruhlen mengenal pasti 27 "etimologi global". Jadual berikut menyenaraikan pilihan bentuk-bentuk tersebut:

Berdasarkan padanan tersebut, Ruhlen menyenaraikan akar kata ini untuk bahasa leluhur itu:

* *ku* = 'siapa'
* *ma* = 'apa'
* *ak<sup>w</sup>a* = 'air'
* *sum* = 'rambut'
* *čuna* = 'hidung, bau'

Item terpilih daripada senarai bagi 27 "etimologi global" oleh Bengtson dan Ruhlen (1994:

:

### Sintaks
Terdapat teori-teori saingan berkenaan susunan kata asas bahasa Manusia Purba yang dihipotesiskan. Teori-teori tersebut biasanya mengandaikan susunan subjek di kedudukan awal kerana susunan sedemikian adalah yang paling biasa berlaku di seluruh dunia. Derek Bickerton mencadangkan SVO (subjek-kata kerja-objek) kerana susunan perkataan ini (seperti cerminnya OVS) membantu membezakan antara subjek dan objek tanpa keperluan penanda huruf besar yang berevolusi melalui cara pemisahan kata subjek dan kata objek dengan kata kerja.

Sebaliknya, Talmy Givón membuat hipotesis bahawa bahasa Manusia Purba mempunyai susunan SOV (subjek-objek-kata kerja), berdasarkan pemerhatian bahawa banyak bahasa lama (contoh seperti bahasa Sanskrit dan bahasa Latin) mempunyai susunan SOV yang dominan, tetapi perkadaran SVO kemudian meningkat dari semasa ke semasa. Atas dasar sedemikian, terdapat andaian bahawa bahasa manusia beralih secara global daripada susunan asal SOV kepada susunan moden SVO. Givón mendasarkan teorinya pada dakwaan empirikal bahawa perubahan susunan perkataan kebanyakannya menghasilkan susunan SVO dan tidak pernah dalam susunan SOV.

Melalui penerokaan idea Givón dalam kertas kerja 2011 mereka, Murray Gell-Mann dan Merritt Ruhlen menyatakan bahawa peralihan kepada SOV juga boleh dibuktikan. Walaupun perubahan susunan tersebut dikecualikan, data selebihnya masih menyokong tuntutan Givón. Penulis mewajarkan pengecualian itu dengan menunjukkan bahawa peralihan kepada SOV tidak dapat dikecualikan merupakan pinjaman susunan daripada bahasa jiran. Selain itu, mereka berhujah bahawa, memandangkan banyak bahasa telah mengalami perubahan kepada SVO, trend baharu ke arah susunan VSO dan VOS telah timbul.

Harald Hammarström menganalisis semula data tersebut. Berbeza dengan dakwaan sedemikian, dia mendapati bahawa peralihan kepada SOV dalam setiap kes adalah jenis yang paling biasa, menunjukkan bahawa sebaliknya terdapat kecenderungan sejagat ke arah susunan SOV yang tidak berubah tanpa mengira bagaimana sebarang bahasa itu berubah, dan peningkatan SVO relatif merupakan kesan sejarah penjajahan Eropah. Kesimpulannya, bahasa pertama di dunia mempunyai susunan SOV merupakan tekaan terbaik—kerana secara umumnya susunan ini merupakan susunan yang paling biasa dijumpai—tetapi masih ada kemungkinan susunan lain yang ditetapkan atau tiada susunan dominan terhasil.

## Kritikan
Ramai ahli bahasa menolak kaedah yang digunakan untuk menentukan bentuk ini. Beberapa aspek kritikan dibangkitkan ke atas kaedah yang digunakan oleh Ruhlen dan Gell-Mann. Asas terpenting bagi kritikan ini adalah, perkataan yang dibandingkan tidak menunjukkan keturunan yang sama; dan sebab untuk ini berbeza-beza. Salah satu sebab utama ialah onomatopoeia: contohnya, cadangan akar untuk 'bau' yang disenaraikan di atas, **čuna*, mungkin hanya hasil daripada banyak bahasa yang menggunakan perkataan onomatopoeik yang berbunyi seakan perbuatan menghidu atau membau. Satu lagi sebabnya ialah kualiti tabu bagi perkataan tertentu. Lyle Campbell menegaskan bahawa banyak bahasa purba yang mantap rekonstruksinya tidak mengandungi perkataan yang setara untuk **putV* 'kemaluan perempuan' kerana kekerapan perkataan tabu sebegitu digantikan dalam leksikon, dan menyatakan bahawa ia "mengekang kredibiliti untuk membayangkan" bahawa bentuk perkataan sedemikian pada bahasa Dunia Purba akan bertahan dalam banyak bahasa turunannya.

Dengan menggunakan kriteria yang digunakan oleh Bengtson dan Ruhlen untuk mencari kata-kata kognat kepada kata akar yang dicadangkan, Lyle Campbell menemui tujuh kemungkinan padanan untuk wanita **kuna* dalam bahasa *Sepanyol*, termasuk *cónyuge* 'isteri, pasangan', *chica* 'gadis' dan *cana*  'wanita tua (kata sifat)'. Dia kemudiannya menunjukkan bagaimana Bengtson dan Ruhlen mengenal pasti kata cerminan **kuna* tidak mungkin dikaitkan dengan perkataan Dunia Purba untuk wanita. Contohnya, *cónyuge* berasal daripada akar bahasa Latin yang bermaksud 'bergabung', jadi pada asalnya tidak ada kaitan dengan perkataan 'wanita'; *chica* berkaitan dengan perkataan Latin yang bermaksud 'sesuatu yang tidak ketara'; *cana* berasal daripada perkataan Latin untuk 'putih', dan sekali lagi menunjukkan sejarah etimologi yang tidak berkaitan dengan perkataan 'wanita'. Penegasan Campbell ialah masalah-masalah sedemikian merupakan sesuatu yang endemik dalam kaedah yang digunakan oleh Ruhlen dan lain.

Terdapat beberapa ahli bahasa yang mempersoalkan kemungkinan untuk mengesan unsur bahasa jauh ke masa lampau. Campbell mencatatkan bahawa sejak masa beredar menjauhi asal usul bahasa manusia, setiap perkataan dari masa itu akan diganti atau diubah sehingga sukar dikenalpasti bentuknya dalam semua bahasa pada hari ini. Campbell mengkritik keras usaha untuk membina semula bahasa Manusia Purba, dengan mengatakan "pencarian untuk etimologi global adalah buang masa sahaja, paling teruk memalukan bidang linguistik sebagai satu disiplin ilmu, malangnya mengeliru dan memperdayakan mereka yang mungkin menelaah rujukan berkaitan bidang linguistik untuk pemahaman yang lebih mendalam berkenaan bidang ini."

## Lihat juga

* Bahasa Adam
* Bahasa Borean
* Senarai bahasa purba
* Asal usul bahasa
* Asal usul pertuturan
* Poligenesis (linguistik)
* Bahasa purba
* Asal-usul terkini manusia moden dari benua Afrika
* Tatabahasa sejagat

## Rujukan

### Nota

### Sumber
&nbsp;

* Bengtson, John D. 2007. "On fossil dinosaurs and fossil words".
* Campbell, Lyle, and William J. Poser. 2008. *Language Classification: History and Method*. Cambridge: Cambridge University Press.
* 
* Gell-Mann, Murray and Merritt Ruhlen. 2003. ["The origin and evolution of syntax"](http://www.nostratic.ru/books/(254)gell-ruhlen-syntax.pdf). (Also: [HTML version](http://www.nostratic.ru/books/(254)gell-ruhlen-syntax.pdf).)
* Givón, Talmy. 1979. *On Understanding Grammar*. New York: Academic Press.
* Greenberg, Joseph. 1963. "Some universals of grammar with particular reference to the order of meaningful elements". In *Universals of Language*, edited by Joseph Greenberg, Cambridge: MIT Press, pp.&nbsp;58–90. (In second edition of *Universals of Language*, 1966: pp.&nbsp;73–113.)
* Greenberg, Joseph H. 1966. *The Languages of Africa*, revised edition. Bloomington: Indiana University Press. (Published simultaneously at The Hague by Mouton & Co.)
* Greenberg, Joseph H. 1971. "The Indo-Pacific hypothesis". Reprinted in Joseph H. Greenberg, *Genetic Linguistics: Essays on Theory and Method*, edited by William Croft, Oxford: Oxford University Press, 2005.
* Greenberg, Joseph H. 2000–2002. *Indo-European and Its Closest Relatives: The Eurasiatic Language Family. Volume 1: Grammar. Volume 2: Lexicon*. Stanford: Stanford University Press.
* Klein, Richard G. and Blake Edgar. 2002. *The Dawn of Human Culture*. New York: John Wiley and Sons.
* 
* Nandi, Owi Ivar. 2012. *Human Language Evolution, as Coframed by Behavioral and Psychological Universalisms*, Bloomington: iUniverse Publishers.
* Wells, Spencer. 2007. *Deep Ancestry: Inside the Genographic Project*. Washington, D.C.: National Geographic.
* 

## Pautan luar

* "Jarak Genetik dan Perkaitan Bahasa Antara Populasi Manusia Autochthonous"
* Babaev, Kirill. 2008. "Pengkritik teori Nostratik", dalam *[https://web.archive.org/web/20100323195513/http://www.nostratic.ru/index.php?page=main Nostratica: Sumber Perhubungan Bahasa Jauh]* .