Keadilan iklim

**Keadilan iklim** bermaksud pembahagian dan perkongsian kebaikan, beban serta tanggungjawab menangani perubahan iklim secara adil dan saksama antara semua individu. Konsep keadilan iklim melihat perubahan iklim antropogenik bukan sahaja sebagai satu isu alam semula jadi atau teknikal, malah juga sebagai satu isu etika, perundangan dan politik. Keadilan iklim memastikan bahawa pembahagian kesan perubahan iklim yang tidak saksama dapat diseimbangkan dengan memerlukan pencemar membayar pampasan terhadap kemusnahan alam sekitar yang disebabkan oleh tindakannya (berdasarkan prinsip pencemar membayar). Hal ini adalah kerana golongan yang paling terkesan dengan perubahan iklim (kebanyakannya dari Global South) biasanya menyumbang paling sedikit terhadap perubahan iklim.

Keadilan iklim juga berkaitan dengan keadilan alam sekitar dan sosial, egalitarianisme, hak asasi manusia, hak kolektif serta litigasi perubahan iklim. Pada 2017, sebuah laporan Program Alam Sekitar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenal pasti 894 tindakan perundangan iklim yang sedang berlangsung di seluruh dunia. Keadilan iklim turut merupakan aspek asas SDG ke-13 (Tindakan Terhadap Iklim) di bawah Agenda 2030 PBB.

Penggunaan dan populariti istilah ini kian meningkat kebelakangan ini. Salah satu faktor utama ialah kebangkitan pergerakan akar umbi seperti Fridays for Future, Ende Gelände dan Extinction Rebellion. Tumpuan khas diberikan kepada peranan Most Affected People and Areas (MAPA), yang merujuk kepada golongan yang terkesan terhadap perubahan iklim secara tidak seimbangnya, seperti golongan wanita, etnik minoriti, pemuda, warga tua dan golongan miskin. Golongan yang sering diabaikan seperti golongan berpendapatan rendah, peribumi dan orang kulit berwarna biasanya menghadapi kesan yang terburuk akibat perubahan iklim walaupun sumbangannya terhadap perubahan iklim sangat kurang sahaja. Keadaan perubahan iklim turut akan menyebabkan ketidakseimbangan masyarakat bertambah buruk.

Sesetengah pendekatan keadilan iklim menekankan keadilan transformatif manakala terdapat juga pendekatan yang mementingkan mitigasi perubahan iklim. Bagi pihak yang mementingkan keadilan transformatif, mereka berpendapat bahawa ketidakadilan iklim mencerminkan ketidakadilan struktur dalam masyarakat, contohnya golongan yang terabai lazimnya tidak berpeluang untuk terlibat dalam rezeki yang bertahan sewaktu perubahan iklim. Oleh itu, tindakan iklim mestilah menangani ketidakseimbangan struktur kuasa dalam masyarakat dan tidak mengulangi atau memperkasakan ketidakadilan ini. Hal ini menyentuh prinsip keadilan teragih dan keadilan prosedur. Bagi pihak yang menekankan mitigasi perubahan iklim pula, mereka berpendapat bahawa usaha untuk mengawal perubahan iklim di bawah had tertentu, seperti sasaran 1.5&nbsp;°C yang terkandung dalam Perjanjian Iklim Paris, adalah diperlukan kerana impak perubahan iklim yang serius akan menyebabkan ketidakadilan berlaku dalam ramai populasi dan generasi yang akan datang. Tambahan pula, terdapat juga pihak yang berpendapat bahawa sekiranya implikasi sosial yang disebabkan oleh langkah-langkah mitigasi perubahan iklim, masalah ekonomi dan sosial yang serius akan berlaku serta perubahan yang diperlukan akan diperlahankan. Oleh itu, mereka mencadangkan agar langkah-langkah yang mengurangkan pembebasan gas rumah hijau secara adil, juga dikenali sebagai "peralihan adil", haruslah dilaksanakan dan diutamakan kerana cara tersebut adalah lebih baik, lebih adil, lebih menurut etika dan lebih efektif serta serasi dengan hak asasi manusia.

Secara amnya, idea keadilan iklim boleh dibahagikan kepada tiga prinsip:

* Keadilan prosedur, yang menekankan proses membuat keputusan yang adil, tulen dan inklusif 
* Keadilan teragih, yang menekankan penentuan pihak yang menanggung kos perubahan iklim dan tanggungjawab untuk menanganinya
* Pengiktirafan, penghormatan, penglibatan dan pertimbangan yang adil terhadap budaya serta perspektif yang berbeza, yang dicadangkan oleh Kumpulan Kerja II IPCC.

## Sejarah

Konsep keadilan iklim sudah mempunyai pengaruh yang besar terhadap perundingan iklim sebelum istilah "keadilan iklim" digunakan secara kerap untuk merujukkan konsep tersebut. Pada Disember 1990, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menubuhkan Jawatankuasa Perundingan Antara Kerajaan (INC) untuk merangka Persidangan Rangka Kerja mengenai Perubahan Iklim (FCCC) yang diterima pakai pada Persidangan Alam Sekitar dan Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNCED) di Rio de Janeiro pada Jun 1992. Seperti namanya, "Alam Sekitar dan Pembangunan", matlamat asas persidangan tersebut adalah untuk menyelaraskan tindakan Namun, terhadap perubahan iklim dengan tindakan terhadap pembangunan lestari. Namun, adalah mustahil untuk mendraf teks FCCC tanpa menghadapi persoalan utama keadilan iklim mengenai cara berkongsi tanggungjawab untuk memperlahankan perubahan iklim secara adilnya antara negara maju dan negara membangun.

Isu terma adil untuk perkongsian tanggungjawab telah diutarakan secara paksanya kepada INC melalui kenyataan-kenyataan tentang keadilan iklim daripada negara-negara membangun. Akibatnya, FCCC telah menerima pakai prinsip-prinsip keadilan iklim yang terkenal (dan masih dipertikaikan) dalam Artikel 3.1:

Prinsip pertama keadilan iklim yang terkandung dalam Perkara 3.1 ialah pengiraan kebaikan (dan beban) mesti termasuk bukan sahaja untuk generasi masa sekarang, tetapi juga untuk generasi akan datang. Prinsip yang kedua ialah tanggungjawab bagi setiap negara adalah "sama tetapi dibezakan", iaitu setiap negara mempunyai tanggungjawab yang tertentu, tetapi tanggungjawab saksama adalah berbeza bagi jenis negara yang berbeza. Prinsip yang ketiga ialah salah satu contoh yang penting bagi konsep "tanggungjawab yang dibezakan" ialah tanggungjawab negara maju mesti lebih besar berbanding dengan negara membangun dalam segi keadilan. Namun, betapa besarnya tanggungjawab terus masih dibahaskan secara politik sehingga kini.

Pada tahun 2000, sempena dengan penganjuran Persidangan Pihak-Pihak keenam (COP 6) di The Hague, Belanda, Sidang Kemuncak Keadilan Iklim yang pertama telah berlangsung di The Hague. Sidang kemuncak ini bertujuan untuk "menegaskan bahawa perubahan iklim merupakan satu isu hak" dan untuk "membina pakatan merentas negeri dan sempadan" untuk menentang perubahan iklim dan menyokong pembangunan mampan.

Seterusnya, pada Ogos–September 2002, kumpulan alam sekitar antarabangsa bertemu di Johannesburg untuk menghadiri Sidang Kemuncak Bumi 2002. Dalam sidang kemuncak ini yang juga dikenali sebagai Rio+10 kerana persidangan ini berlangsung sepuluh tahun selepas Sidang Kemuncak 1992 di Rio, Prinsip Keadilan Iklim Bali telah diterima pakai. 

Pada 2004, Kumpulan Durban untuk Keadilan Iklim (*Durban Group for Climate Justice*) telah ditubuhkan semasa satu mesyuarat antarabangsa di Durban, Afrika Selatan. Dalam kumpulan itu, wakil daripada NGO dan gerakan rakyat akan membincangkan dasar-dasar realistik untuk menangani perubahan iklim.

Pada 2007 semasa Persidangan Parti-Parti Ke-13 (COP 13) di Bali, gabungan global *Climate Justice Now!* telah ditubuhkan. Pada 2008, Forum Kemanusiaan Global telah memfokuskan kepada keadilan iklim dalam mesyuarat pertamanya di  Geneva.

Pada 2009, Rangkaian *Climate Justice Action* telah ditubuhkan pada saat-saat menjelang Sidang Kemuncak Copenhagen. Rangkaian tersebut telah mencadangkan keingkaran awam dan tindakan langsung semasa sidang kemuncak tersebut, dan ramai aktivis iklim telah menggunakan slogan 'perubahan sistem dan bukannya perubahan iklim' (*system change not climate change*).

Pada April 2010, Persidangan Rakyat Dunia mengenai Perubahan Iklim dan Hak Ibu Bumi () telah berlangsung di Tiquipaya, Bolivia. Persidangan tersebut dianjurkan oleh kerajaan Bolivia sebagai perhimpunan global bagi masyarakat sivil dan kerajaan. Persidangan tersebut telah mengeluarkan "Perjanjian Rakyat" yang menggesa supaya tindakan keadilan iklim yang lebih besar dilakukan.

Pada September 2013, Climate Justice Dialogue yang dianjurkan oleh Dana Mary Robinson dan World Resource Institute mengeluarkan Deklarasi Keadilan Iklim dalam usaha untuk memasukkan topik tersebut ke dalam perjanjian yang sedang didrafkan dan dijadualkan untuk dirundingkan pada COP 21 di Paris pada 2015.

Pada December 2018, Tuntutan Rakyat untuk Keadilan Iklim (*People's Demands for Climate Justice*) yang ditandatangani oleh 292,000 individu dan 366 organisasi, menggesa agar delegasi kerajaan di COP24 untuk menerima enam tuntutan keadilan iklim mereka. Salah satu tuntutan tersebut ialah "Memastikan negara maju menunaikan “Bahagian Adil” (*Fair Share*) mereka kerana merekalah yang menyebabkan krisis ini."

## Rujukan