Setasea

**Setasea** ialah sekumpulan mamalia laut dalam order **Cetacea** yang merangkumi paus, lumba-lumba dan gondal. *Cetus* ialah perkataan Latin dan digunakan untuk nama biologi bagi maksud "paus"; maksud asalnya, "haiwan laut yang besar" adalah lebih umum. Perkataan ini berasal daripada Yunani *ketos* ("raksasa laut"). Setologi pula ialah cabang sains laut yang mengkaji setasea.

Setasea merupakan mamalia yang paling disesuaikan untuk kehidupan di dalam air. Badannya fusiform (berbentuk spindel). Anggota hadapannya terubah suai menjadi kaki sirip, sedangkan anggota belakangnya yang amat kecil adalah saki yang tidak bersendi dengan tulang belakang dan disembunyikan di dalam badan. Ekornya mempunyai fluk yang melintang. Setasea adalah mamalia yang hampir tidak berbulu, dan badannya ditebat dengan satu lapisan lemak yang tebal.

Order Cetacea mengandungi lebih lapan puluh spesies yang dibahagikan kepada dua suborder:
*  Mysticeti (paus balin); dan
* Odontoceti (paus bergigi, yang termasuk lumba-lumba).

## Senarai taksonomi

Pengelasan ini menepati *Mamalia Laut di Dunia: Sistematik dan Taburan* (*Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution*) (1998), oleh Dale W. Rice yang telah menjadi rujukan taksonomi piawai dalam bidang ini. Pengelasan ini amat sama dengan *Spesies Mamalia di Dunia: Edisi Ke-3* (*Mammal Species of the World: 3rd Edition*) (edisi Wilson dan Reeder, 2005). Sebarang perbezaan dicatatkan dengan masing-masing menggunakan singkatan "Rice" dan "MSW3". Perbezaan tambahan yang disebabkan oleh penemuaan yang terkini juga dicatatkan.

* **Order Cetacea**
** **Suborder [[Mysticeti]]**: paus balin
*** Keluarga Balaenidae
**** Genus *[[Balaena]]*
***** Paus kepala busur, *Balaena mysticetus*
**** Genus *[[Eubalaena]]*: paus sikat
***** Paus sikat Atlantik Utara, *Eubalaena glacialis*
***** Paus sikat Pasifik Utara, *Eubalaena japonica*
***** Paus sikat selatan, *Eubalaena australis*
*** Keluarga Balaenopteridae: rorkual
**** Subkeluarga Balaenopterinae
***** Genus *[[Balaenoptera]]*
****** Paus tombak biasa, *Balaenoptera acutorostrata*
****** Paus tombak Antartik, *Balaenoptera bonaerensis*
****** Paus sei, *Balaenoptera borealis*
****** Paus Bryde, *Balaenoptera brydei*
****** Paus biru, *Balaenoptera musculus*
****** Paus Omura, *Balaenoptera omurai*
****** Paus sirip, *Balaenoptera physalus*
****** Paus Rice, *Balaenoptera ricei*
**** Subkeluarga Megapterinae 
***** Genus *[[Megaptera]]*
****** Paus kelasa, *Megaptera novaeangliae*
*** Keluarga Eschrichtiidae
**** Genus *[[Eschrichtius]]*
***** Paus kelabu, *Eschrichtius robustus*
***** Paus Akishima, *Eschrichtius akishimaensis*
*** Keluarga Neobalaenidae
**** Genus *[[Caperea]]*
***** Paus sikat katik, *Caperea marginata*
** **Suborder [[Odontoceti]]**: paus bergigi
*** Keluarga Delphinidae: lumba-lumba
**** Genus *[[Cephalorhynchus]]*
***** Lumba-lumba Commerson, *Cephalorhyncus commersonii*
***** Lumba-lumba Chile, *Cephalorhyncus eutropia*
***** Lumba-lumba Heaviside, *Cephalorhyncus heavisidii*
***** Lumba-lumba Hector, *Cephalorhyncus hectori*
**** Genus *[[Delphinus (genus)|Delphinus]]*
***** Lumba-lumba biasa, *Delphinus delphis*
**** Genus *[[Feresa]]*
***** Paus pembunuh kerdil, *Feresa attenuata*
**** Genus *[[Globicephala]]*
***** Paus pandu sirip pendek, *Globicephala macrorhyncus*
***** Paus pandu sirip panjang, *Globicephala melas*
**** Genus *[[Grampus (genus)|Grampus]]*
***** Lumba-lumba Risso, *Grampus griseus*
**** Genus *[[Lagenodelphis]]*
***** Lumba-lumba Fraser, *Lagenodelphis hosei*
**** Genus *[[Lagenorhynchus]]*
***** Lumba-lumba sisi putih Atlantik, *Lagenorhynchus acutus*
***** Lumba-lumba paruh putih, *Lagenorhynchus albirostris*
***** Lumba-lumba Peale, *Lagenorhynchus australis*
***** Lumba-lumba jam pasir, *Lagenorhynchus cruciger*
***** Lumba-lumba sisi putih Pasifik, *Lagenorhynchus obliquidens*
***** Lumba-lumba gelap, *Lagenorhynchus obscurus*
**** Genus *[[Lissodelphis]]*
***** Lumba-lumba paus sikat utara, *Lissodelphis borealis*
***** Lumba-lumba paus sikat selatan, *Lissodelphis peronii*
**** Genus *[[Orcaella]]*
***** Pesut biasa, *Orcaella brevirostris*
***** Pesut Australia, *Orcaella heinsohni*
**** Genus *[[Orcinus]]*
***** Paus buding, *Orcinus orca*
**** Genus *[[Peponocephala]]*
***** Paus kepala semangka, *Peponocephala electra*
**** Genus *[[Pseudorca]]*
***** Paus hitam, *Pseudorca crassidens*
**** Genus *[[Sotalia]]*
***** Lumba-lumba Guiana, *Sotalia guianensis*
***** *[[Tucuxi]]*, *Sotalia fluviatilis*
**** Genus ''Sousa''
***** Lumba-lumba bongkok Hindi-Pasifik, *Sousa chinensis*
***** Lumba-lumba bongkok Lautan Hindi, *Sousa plumbea*
***** Lumba-lumba bongkok Australia, *Sousa sahulensis*
***** Lumba-lumba bongkok Atlantik, *Sousa teuszii*
**** Genus *[[Stenella]]*
***** Lumba-lumba bintik pantropika, *Stenella attenuata*
***** Lumba-lumba Clymene, *Stenella clymene*
***** Lumba-lumba garis, *Stenella coeruleoalba*
***** Lumba-lumba bintik Atlantik, *Stenella frontalis*
***** Lumba-lumba hidung mancung, *Stenella longirostris*
**** Genus ''Steno''
***** Lumba-lumba gigi kasar, *Steno bredanensis*
**** Genus *[[Tursiops]]*
***** Lumba-lumba hidung botol Hindi-Pasifik, *Tursiops aduncus*
***** Lumba-lumba hidung botol Tamanend, *Tursiops erebennus*
***** Lumba-lumba hidung botol biasa, *Tursiops truncatus*
*** Keluarga Monodontidae
**** Genus *[[Delphinapterus]]*
***** Beluga, *Delphinapterus leucas*
**** Genus *[[Monodon]]*
***** Narwal, *Monodon monoceros*
*** Keluarga Phocoenidae: gondal
**** Genus *[[Neophocaena]]*: gondal tanpa sirip
***** Gondal tanpa sirip Yangtze, *Neophocaena asiaeorientalis*
***** Gondal tanpa sirip Hindi-Pasifik, *Neophocaena phocaenoides*
***** Gondal tanpa sirip Asia Timur, *Neophocaena sunameri*
**** Genus *[[Phocoena]]* 
***** Gondal cermin mata, *Phocoena dioptrica*
***** Gondal pelabuhan, *Phocoena phocaena*
***** *[[Vaquita]]*, *Phocoena sinus*
***** Gondal Burmeister, *Phocoena spinipinnis*
**** Genus *[[Phocoenoides]]*
***** Gondal Dall, *Phocoenoides dalli*
*** Keluarga Physeteridae
**** Genus *[[Physeter]]*
***** Paus sperma, *Physeter macrocephalus*
*** Keluarga Kogiidae
**** Genus *[[Kogia]]*
***** Paus nayan, *Kogia breviceps*
***** Paus nayan kerdil, *Kogia sima*
*** Superkeluarga Platanistoidea: lumba-lumba sungai
**** Keluarga Iniidae
***** Genus *[[Inia]]*
****** Lumba-lumba sungai Amazon, *Inia geoffrensis*
**** Keluarga Lipotidae
***** Genus *[[Lipotes]]*
****** Lumba-lumba sungai Cina, *Lipotes vexillifer* 
**** Keluarga Pontoporiidae
***** Genus *[[Pontoporia]]*
****** Lumba-lumba La Plata, *Pontoporia blainvillei*
**** Keluarga Platanistidae
***** Genus *[[Platanista]]*
****** Lumba-lumba sungai Gangga, *Platanista gangetica*
****** Lumba-lumba sungai Indus, *Platanista minor*
*** Keluarga Ziphiidae: paus paruh 
**** Genus *[[Berardius]]*
***** Paus paruh Arnoux, *Berardius arnuxii*
***** Paus paruh Baird, *Berardius bairdii*   
***** Paus paruh Sato, *Berardius minimus*   
**** Subkeluarga Hyperoodontinae
***** Genus *[[Hyperoodon]]*
****** Paus hidung botol utara, *Hyperoodon ampullatus*
****** Paus hidung botol selatan, *Hyperoodon planifrons*
***** Genus *[[Indopacetus]]*
****** Paus paruh tropika, *Indopacetus pacificus*
***** Genus *[[Mesoplodon]]*
****** Paus paruh Sowerby, *Mesoplodon bidens*
****** Paus paruh Andrews, *Mesoplodon bowdoini*
****** Paus paruh Hubbs, *Mesoplodon carlhubbsi* 
****** Paus paruh Blainville, *Mesoplodon densirostris*
****** Paus paruh Ramari, *Mesoplodon eueu*
****** Paus paruh Gervais, *Mesoplodon europaeus* 
****** Paus paruh bergigi gingko, *Mesoplodon ginkgodens*
****** Paus paruh Gray, *Mesoplodon grayi* 
****** Paus paruh Hector, *Mesoplodon hectori*
****** Paus paruh Deraniyagala, *Mesoplodon hotaula*
****** Paus paruh Layard, *Mesoplodon layardii*
****** Paus paruh True, *Mesoplodon mirus*   
****** Paus paruh Perrin, *Mesoplodon perrini*
****** Paus paruh katik, *Mesoplodon peruvianus*    
****** Paus paruh Stejneger, *Mesoplodon stejnegeri* 
****** Paus paruh gigi penyodok, *Mesoplodon traversii*
**** Genus *[[Tasmacetus]]*
***** Paus paruh Shepherd, *Tasmacetus shepherdi*
**** Genus *[[Ziphius]]*
***** Paus paruh angsa, *Ziphius cavirostris*

## Lihat Juga
* Humphrey si paus
* Tom Tua

## Rujukan
* 
* 

## Pautan luar

* ARKive - gambar dan filem Paus, Dolfin, dan Lumba-lumba 
* Persatuan Setasea Amerika
* Tapak web Setasea British – yang paling menarik ialah taksonomi
* Laman web Cetacea.org
* Mamalia Dunia dalam talian oleh Walker - Setasea
* Tursiops.org: Berita terkini berkaitan dengan Setasea 
* Forum Paus, Dolfin, Lumba-lumba, dan Setasea