Batang Mukah

**Batang Mukah** () atau **Batang Muka** () merupakan sebatang sungai di negeri Sarawak, Malaysia. Secara pentadbirannya, Batang Mukah merupakan sungai yang terletak di dalam kawasan Daerah Mukah dalam Bahagian Mukah dan Daerah Selangau dalam Bahagian Sibu. Kedudukan sungai ini terletak kira-kira  ke bahagian timur dari ibu negara Malaysia, Kuala Lumpur. Batang Mukah merupakan salah satu sungai utama (*batang*) di negeri Sarawak yang mengalir menuju ke Laut China Selatan.

## Latar belakang

Toponim untuk Batang Mukah pertama kali dipaparkan dalam peta topografi yang bernama *Sarawak 1928* yang diterbitkan pada tahun 1928, dengan label nama "Batang Mukah". Peta ini diterbitkan oleh Jabatan Ukur Negeri-negeri Melayu Bersekutu dan Negeri-negeri Selat untuk Kerajaan Sarawak. Toponim Batang Muka pula muncul di lembar peta *French Chart* nombor 2819 yang bernama *La Pointe Baram et Le Cap Sirik* yang diterbitkan pada tahun 1932. Ia juga dicatatkan dalam *Gazetter (No. 8) – Borneo* yang diterbitkan pada tahun 1944, karya Jabatan Tentera Laut Amerika Syarikat sebagai ejaan alternatif untuk Batang Mukah. Toponim bentuk muka bumi ini juga telah dimasukkan ke dalam pangkatan data geografi GeoNames dengan pengenal pasti Batang Mukah dalam GeoNames ialah 1735341.

Dalam bahasa Melayu Sarawak, sebatang sungai yang utama akan dinamakan sebagai *Batang* (yang bermaksud "tunjang" dalam bahasa Melayu) kerana sungai terbabit merupakan sungai utama yang lebih besar dan menjadi "akar" kepada anak-anak sungai– yang dikenali sebagai *Sungai* dalam bahasa Melayu Sarawak dan bakal bercabang lagi di dekat delta sungai. 

Nama bagi "Mukah" pula telah muncul sekitar abad ke-17 apabila sekumpulan pedagang dari Timur Tengah untuk berdagang dekat sini. Mereka berlabuh dari tempat asalnya ke muara Batang Mukah (Kuala Mukah– waktu itu dikenali sebagai Kuala Sungai Melano). Di lokasi yang sama pada waktu malam, mereka ternampak seorang wanita yang cantik yang sedang memandang kapal mereka berlabuh di pantai dekat perairan Kuala Mukah; mereka seolah-olah terpukau dengan kecantikan wanita tersebut. Beberapa minit kemudian, wanita itu hilang daripada pandangan mereka. Keesokan harinya, para-para pedagang mula memasuki kawasan dagangan– nakhoda kapal bertanya ke masyarakat tempatan apakah nama tempat tersebut. Masyarakat tempatan mengatakan tiada dan mereka hanya menamakan tempat itu ialah "Melano". Oleh hal demikian, nakhoda kapal telah mencadangkan nama "Muka" bagi kawasan tersebut; cadangan ini diterima baik oleh masyarakat tempatan. Lama kelamaan, pengucapan "Muka" beralih ke "Mukah" akibat peredaran zaman dan bahasa masyarakat setempat.

## Ciri-ciri fizikal
Batang Mukah terletak kira-kira  ke arah timur dari Batang Oya. Menurut laporan Jabatan Tentera Laut Amerika Syarikat, pada tahun 1949, kedalaman di pintu masuk Batang Mukah mencecah , manakala pada tahun 1958 pula, kedalamannya hanyalah . Ketika keadaan air pasang yang tinggi di Batang Mukah melanda, kapal yang tingginya mencecah  mampu menyeberangi beting yang terletak kira-kira setengah batu (805 meter) dari muara sungai Batang Mukah. Terdapat beberapa batu terbenam berhampiran pintu masuk sungai, namun kedudukan batu tersebut belum dapat dipastikan dengan tepat. Pengaruh semula jadi pasang surut di Batang Mukah dapat dirasai sepanjang  dari muara sungai ke hulu. Aliran Batang Mukah sering membawa kayu-kayu yang hanyut dan menyebabkan "sesak".

Batang Mukah terbentuk di pertemuan antara dua sungai, yang dikenali sebagai kuala sungai. Gabungan Sungai Hulu Mukah yang berpunca kira-kira  ke arah barat daya dari kemuncak Bukit Kemayau dalam Daerah Tatau dan Sungai Woh yang terbentuk melalui gabungan dua sungai juga iaitu Sungai Tanu Antu dan Sungai Hulu Woh– di  ke barat laut dari kemuncak Bukit Maleng telah membentuk Batang Mukah di Hutan Simpan Mukah Hills dalam Daerah Selangau, Sarawak berdekatan dengan kawasan perkampungan Rumah Indong anak Kulu. Pergerakan Batang Mukah yang paling ketara ialah menuju ke arah barat laut; kemudian ke arah utara apabila membuat pertemuan dengan Sungai Kua di Nanga Kua. Kemudian, aliran Batang Mukah kembali ke arah barat laut apabila membuat pertemuan dengan beberapa anak sungai di Selangau. Batang Mukah tamat di dekat Kuala Mukah di Kampung Litong; dengan membuat pertemuan dengan Laut China Selatan.

Kuala Mukah, merupakan muara bagi Batang Mukah yang terletak dekat Kampung Litong, Daerah Mukah. Kuala Mukah terletak kira-kira  ke timur dari Kuala Oya, muara untuk Batang Oya. Terdapat tebing pasir semula jadi yang sempit di pesisiran sungai. Terdapat juga beberapa sungai kecil yang mengalir di sepanjang pesisiran ini; dan ia tidak mempunyai kepentingan komersial. Terdapat juga kapal-kapal yang berlabuh dekat pelabuhan di Kuala Mukah untuk memuatkan kayu-kayu balak dari sini, namun pelabuhan ini terdedah kepada angin monsun timur laut. Terdapat bangunan struktur rumah api di Kuala Mukah, yang terletak di tebing barat sungai.

## Ciri-ciri lembangan

Lembangan Mukah () atau Kawasan Tadahan Hujan Mukah merupakan satu daripada 22 buah kawasan lembangan saliran utama di negeri Sarawak. Lembangan Mukah mempunyai keluasan sebanyak , dan bersempadan langsung dengan Lembangan Balingian di bahagian timur, Lembangan Tatau di bahagian tenggara, Lembangan Rajang di bahagian selatan, dan Lembangan Oya di bahagian barat. Batang Mukah merupakan sungai utama dalam Lembagan Mukah.

Terdapat enam stesen curahan hujan dalam kawasan Lembangan Mukah iaitu Sungai Tillian, Kampung Suting, Mukah-Balingian OPS 2 ROC, Mukah-Balingian OPS 1, Bukit Engkerbai dan Mukah Airfield. Gabungan stesen aras air sungai dan stesen curahan hujan dalam kawasan Lembagan Mukah pula, ada empat sahaja; melibatkan Mukah JKR, Selangau B, Sungai Arau dan Rumah Jugah.

### Anak sungai

## Sejarah
Pada tahun 2013, projek tebatan banjir Sungai Mukah fasa pertama di Sungai Penakup, anak sungai kepada Batang Mukah telah berjaya dilaksanakan oleh kerajaan negeri Sarawak untuk mengurangkan kesan limpahan air sungai di kawasan petempatan berdekatan serta keselesaan penduduk setempat. Menurut Irwandee Reduan selaku Jurutera Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS) Bahagian Mukah ketika itu, projek tebatan banjir ini dapat meningkatkan kapasiti air sungai Sungai Penakub yang bertujuan untuk menampung limpahan air yang disebabkan oleh faktor pasang surut air di Batang Mukah dan cuaca iaitu hujan lebat. Projek tebatan banjir yang dibuat di Sungai Penakub telah memakan kos sebanyak RM1,256,727.

Pada tahun 2022, seorang lelaki berumur 54 tahun dari Kampung Litong, Mukah telah maut selepas terjatuh ke dalam sungai Batang Mukah ketika hendak turun dari bot penambang di Pengkalan Penambang di Kampung Tanjung, Mukah. Menurut Deputi Superintendan Muhamad Rizal Alias selaku Ketua Polis Daerah Mukah, mangsa menaiki bot penambang dari jeti pasar lama dekat Bandar Mukah dengan tujuan ke jeti Kampung Tanjung pada jam 9.30 pagi. Apabila tiba di jeti, dia tergelincir lalu jatuh ke dalam aliran Batang Mukah. Mangsa telah dijumpai pada pukul 11.00 pagi di pukat yang digunakan untuk pencarian mangsa tidak jauh dari lokasi mangsa tergelincir.

Pada tahun 2021, seorang nelayan lelaki berumur 42 tahun maut di sungai Batang Mukah. Mangsa tersebut telah keluar pada jam 9.00 pagi waktu tempatan untuk menjala udang, namun tidak lama kemudian penduduk setempat mendapati bahawa perahu mangsa telah hanyut. Mengesyaki perkara buruk berlaku, penduduk telah menghubungi pasukan penyelamat untuk memninta bantuan mencari kehilangan mangsa. Mangsa telah ditemui pada pukul 1.00 tengah hari waktu tempatan, dengan keadaan terapung di air oleh penduduk kampung kira-kira tiga kilometer dari Kampung Jebungan.

## Rujukan