Melur

**Melur**, **malur**, **meluh**, **maluh**, **melati**, **manuru**, **bunga gambir** atau **bunga pekan** ialah  sejenis tumbuhan renek berbunga yang menjalar dalam genus ***Jasminum*** keluarga Oleaceae. Genus ini mempunyai lebih 200 spesies dan boleh didapati di kawasan-kawasan tropika dan subtropika Eurasia, Afrika, dan Oceania. Tumbuhan ini hidup membesar dalam keadaan menjalar pada pokok-pokok lain atau pada sesuatu bahan yang ia boleh berpaut.

## Peristilahan
Nama *melur* () asalnya dipakai kepada spesies *[[Jasminum sambac]]*; ia masih dipakai kepada spesies ini dalam konteks umum.  Nama *malur* digunakan di Brunei dan Sumatera Utara. Nama *manuru* () digunakan di Sumatera.

Nama *melati* () pula dipinjamkan daripada bahasa Jawa. Kata-kata seasalnya ialah *malati* dalam bahasa Sunda dan bahasa Minangkabau, serta *malete* dalam bahasa Madura.

## Taksonomi
Nama genus Jasminum dijejak daripada perkataan bahasa Parsi  *yāsamin*.

Spesies-spesies melur atau genus Jasminum di bawah tribus Jasmineae dalam keluarga Oleaceae. Genus ini dibahagikan kepada lima bahagian: *Alternifolia*, *Jasminum*, *Primulina*, *Trifoliolata*, dan *Unifoliolata*.

### Spesies terpilih

**[[Jasminum albicalyx]]*
**[[Jasminum amplexicaule]]*
**[[Jasminum angulare]]*
**[[Jasminum angustifolium]]*
**[[Jasminum arborescens]]*
**[[Jasminum attenuatum]]*
**[[Jasminum auriculatum]]*
**[[Jasminum azoricum]]*
**[[Jasminum beesianum]]*
**[[Jasminum cinnamomifolium]]*
**[[Jasminum coffeinum]]*
**[[Jasminum craibianum]]*
**[[Jasminum cuspidatumkmkm]]*
**[[Jasminum dichotomum]]* – Melur Gold Coast
**[[Jasminum dispermum]]*
**[[Jasminum duclouxii]]*
**[[Jasminum elongatum]]*
**[[Jasminum flexile]]*
**[[Jasminum floridum]]*
**[[Jasminum fluminense]]* – Melur Afrika 
**[[Jasminum fruticans]]*
**[[Jasminum fuchsiifolium]]*
**[[Jasminum grandiflorum]]* – Melur Sepanyol 
**[[Jasminum guangxiense]]*
**[[Jasminum hongshuihoense]]*
**[[Jasminum humile]]* – Melur Kuning 
**[[Jasminum lanceolaria]]*
**[[Jasminum lang]]*
**[[Jasminum latifolium]]*
**[[Jasminum laurifolium]]*
**[[Jasminum longitubum]]*
**[[Jasminum mesnyi]]* – Melur kuning cair 
**[[Jasminum microcalyx]]*
**[[Jasminum molle]]* - Melur india jui
**[[Jasminum multiflorum]]* – Melur bintang
**[[Jasminum nervosum]]*
**[[Jasminum nintooides]]*
**[[Jasminum nitidum]]* – Melur berkilat
**[[Jasminum nudiflorum]]* – Melur musim sejuk
**[[Jasminum odoratissimum]]*
**[[Jasminum officinale]]* – Melur casablanca
**[[Jasminum parkeri]]*
**[[Jasminum pentaneurum]]*
**[[Jasminum pierreanum]]*
**[[Jasminum polyanthum]]* - Melur merah jambu
**[[Jasminum prainii]]*
**[[Jasminum pubescens]]*
**[[Jasminum rehderianum]]*
**[[Jasminum rex]]*
**[[Jasminum roxburghianum]]*
**[[Jasminum rufohirtum]]*
**[[Jasminum sambac]]* – Melur Arab
**[[Jasminum seguinii]]*
**[[Jasminum sinense]]*
**[[Jasminum stephanense]]*
**[[Jasminum subglandulosum]]*
**[[Jasminum subhumile]]*
**[[Jasminum tonkinense]]*
**[[Jasminum urophyllum]]*
**[[Jasminum wengeri]]*
**[[Jasminum yuanjiangense]]*

## Botani
Bentuk daun tumbuhan ini tampak ringkas dan mudah, bercabang tiga, sedikit berlilin dan hijau tua. Tumbuh-tumbuhan spesies melur memanjat pokok-pokok lain.

### Bunga
Bunga spesies melur, pada amnya, mudah didapati dengan warna putih. Namun, ada spesies yang lain mempunyai bunga dengan warna sedikit kuning. Sekuntum bunga melur boleh dijumpai dengan lima ke enam ranggi.

Bauan bunga ini kuat dan harum. Musim pembungaan bunga melur adalah di sekitar musim bunga dan musim sejuk pada kebanyakan jenis, tetapi, *J. nudiflorum* boleh dilihat pada dahan-dahan pada musim sejuk.

## Kegunaan
Kebanyakan pokok ini boleh dijadikan sebagai tanaman hiasan di laman rumah terutamanya di benua Asia. Di Malaysia, jenis bunga melur yang banyak didapati dan ditanam sebagai pokok hiasan laman ialah *[[Jasminum sambac]]*.

Di sesetengah negara di dunia, pati haruman bunga melur ini dibuat dan dicampur untuk  bahan minuman. Di China, bunga melur disatukan untuk dijadikan teh herba. Melur jenis *jasminum sambac*, selalunya digunakan sebagai bahan bauan bersama dengan teh, di mana ia dijadikan bahan haruman bauan teh hijau dan kekadang untuk teh Oolong. Penggunaan teh Melur sesuai dipasangkan dengan makanan seperti makanan pedas dan tenusu

Pati bunga melur kebanyakannya dijadikan bahan wangian badan seperti *Donna Karan Cashmere Mist* dari DKNY. Di Itali, melur casablanca (*Jasmine officinalle*) yang disebut *Spansish jasmine* ditanam pada 1692 untuk dijadikan wangian badan. Pada 1665, melur putih (*Jasminum sambac*) pula diperkenalkan oleh Duke Casimo de’ Meici di England. Pada 1919 pula, ditemukan melur jenis *Jasminum parkeri* di kawasan barat laut India.

### Keagamaan
Kebanyakan penganut Hindu, akan memberi kalungan bunga melur sebagai tanda pemberian dan pengorbanan diri kepada tuhan-tuhan mereka. Bunga-bunga melur ini, akan dijadikan satu bentuk kalungan dan kemudiannya dikalungkan pada berhala mereka. 

### Kebudayaan
Pada tahun 1937, Filipina mengambil bunga melur jenis *Jasminum sambac* untuk dijadikan bunga kebangsaan, dan Indonesia pada tahun 1990. Semasa pemilihan bunga kebangsaan Malaysia, bunga melur juga disenaraikan, namun bunga raya telah memenangi undian ramai sebagai bunga kebangsaan Malaysia. Di Thailand pula bunga melur melambangkan keibuan.

Di Malaysia, bunga melur dijadikan selitan dalam lagu kanak-kanak *[[Air Pasang Dalam]]* dan menjadi ilham kepada satu lagu ciptaaan P. Ramlee iaitu *[[Bunga Melur (lagu)|Bunga Melor]]*. Melur juga digunakan sebagai nama wirawati dalam cerita klasik Batu Belah Batu Bertangkup, bersama adiknya Pekan (juga nama sejenis bunga). Bunga ini pernah dicadangkan sebagai bunga kebangsaan Persekutuan Tanah Melayu tidak lama selepas ia dimasyhurkan kemerdekaan sebelum dikalahkan oleh bunga raya pada 1960.

Bagi India dan sesetengah Melayu (dahulu), terutamanya wanita dan gadis, bunga melur diselitkan di bahagian sanggul rambut sebagai perhiasan kepala pada upacara dan majlis tertentu. Namun, adat ini masih diteruskan di kepulauan jawa, Indonesia di mana bunga-bunga melur dikumpulkan dan diikatkan menjadi sanggul, kalung atau ronce melati sewaktu dalam pernikahan.

## Rujukan

### Sumber-sumber
* 
* 
* 
*