Pandan

**Pandan** atau **mengkuang** ialah sejenis tumbuhan monokotiledon dalam genus ***Pandanus*** keluarga Pandanaceae. Ia genus terbesar dalam keluarganya, sekitar 578 spesies yang dikenalpasti tumbuh bertaburan di kawasan-kawasan tropika dan subtropika Afrika timur, Asia Tenggara serta Australia sampai ke kepulauan Pasifik, terutamanya Madagaskar dan rantau Malesia.

Banyak spesies pandan digunakan sebagai bahan makanan, contohnya daun pandan wangi dan buah pandan laut. Daun-daun pandan dan mengkuang juga sering dianyam untuk dibuat tikar dan rumah oleh penduduk tempatan.

## Penamaan
Nama *pandan* () asalnya digunakan kepada jenis pandan wangi (*Pandanus amaryllifolius*); ia juga memberi nama kepada genusnya *Pandanus*.

Nama *mengkuang* () digunakan untuk jenis pokok pandan yang besar.

## Botani
Spesies-spesies dalam genus ini mempunyai ciri sepunya yang sama iaitu batang langsing seiras batang pokok palma. Akarnya tunjang dan tebal.

Helai daunnya memanjang menyerupai rumput dengan tepi yang berduri; daun-daunnya kerap tersusun melingkari batang seakan-akan skru. Sebatang dahan pokok pandan mempunyai tiga atau empat lingkaran daun. Ada pula spesies pandan yang tumbuh merimbun sehingga menjadi pokok besar yang meneduhkan, contohnya *[[Pandanus furcatus]]*.

### Bunga dan buah
Kuntum bunganya ringkas, tidak beranggi dan mempunyai banyak sulur; bunga-bunga ini disusun padat dalam satu tandan. Satu pokok pandan yang berbunga mempunyai satu jantina sahaja.

Buah-buahnya disusun dalam tandan yang berbentuk bulat seiras buah durian atau nanas; ia dibentuk daripada perkembangan ovari beberapa bunga yang berdampingan. Ruang udara di tengah buah membolehkannya terapung untuk dipencarkan oleh air walaupun burung dan kelawar juga penting dalam proses ini.

## Spesies

**Spesies terpilih:**

**[[Pandanus aldabraensis]]* H.St.John
**[[Pandanus amaryllifolius]]* Roxb. ex Lindl. : pandan wangi
**[[Pandanus australis]]* Prestoe : pandan hias
**[[Pandanus balfourii]]* Martelli
**[[Pandanus baptistii]]* hort. ex Veitch : pandan putih
**[[Pandanus barkleyi]]* Balf.f.
**[[Pandanus boninensis]]* Warb.
**[[Pandanus candelabrum]]* P.Beauv.
**[[Pandanus carmichaelii]]* R.E.Vaughan & Wiehe
**[[Pandanus ceylanicus]]* Solms
**[[Pandanus christmatensis]]* Martelli
**[[Pandanus clandestinus]]* Stone
**[[Pandanus conglomeratus]]* Balf.f.
**[[Buah merah|Pandanus conoideus]]* Lam. : buah merah
**[[Pandanus decastigma]]* B.C.Stone
**[[Pandanus decipiens]]* Martelli
**[[Pandanus decumbens]]* Solms
**[[Pandanus drupaceus]]* Thouars
**[[Pandanus elatus]]* Ridl.
**[[Pandanus eydouxia]]* Balf.f.
**[[Pandanus fanningensis]]* H.St.John
**[[Pandanus forsteri]]* C.Moore & F.Muell.
**[[Pandanus furcatus]]* Roxb. : lais
**[[Pandanus gabonensis]]* Huynh
**[[Pandanus glaucocephalus]]* R.E.Vaughan & Wiehe
**[[Pandanus halleorum]]* B.C.Stone
**[[Pandanus helicopus]]* Kurz ex Miq. : rasau-rasau
**[[Pandanus heterocarpus]]* Balf.f.
**[[Pandanus houlletii]]* Carrière : pandan hutan
**[[Pandanus iceryi]]* Horne ex Balf.f.
**[[Pandanus incertus]]* R.E.Vaughan & Wiehe
**[[Pandanus joskei]]* Horne ex Balf.f.
**[[Pandanus julianettii]]* Martelli 
**[[Pandanus kaida]]* Kurz
**[[Pandanus livingstonianus]]* Rendle 
**[[Pandanus microcarpus]]* Balf.f.
**[[Pandanus montanus]]* Bory
**[[Pandanus multispicatus]]* Balf.f.
**[[Pandanus odorifer]]* (Forssk.) Kuntze
**[[Pandan tikus|Pandanus ornatus]]* Kurz : pandan tikus
**[[Pandanus palustris]]* Thouars
**[[Pandanus parvicentralis]]* Huynh
**[[Pandanus prostratus]]* Balf.f.
**[[Pandanus pygmaeus]]* Hook., Thouars : pandan kuning
**[[Pandanus pyramidalis]]* Barkly ex Balf.f.
**[[Pandanus rigidifolius]]* R.E.Vaughan & Wiehe
**[[Pandanus sechellarum]]* Balf.f.
**[[Pandanus spathulatus]]* Martelli
**[[Pandanus spiralis]]* R.Br. 
**[[Pandan laut|Pandanus tectorius]]* Parkinson ex Du Roi : pandan laut
**[[Pandanus tenuifolius]]* Balf f.
**[[Pandanus teuszii]]* Warb.
**[[Pandanus thomensis]]* Henriq.
**[[Pandanus tonkinensis]]* B.C.Stone
**[[Pandanus utilis]]* Bory : pandan melitir
**[[Pandanus vandermeeschii]]* Balf.f.
**[[Pandanus verecundus]]* Stone

## Lihat juga
* Pandan suasa, tumbuhan genus *Amaryllis*
* Pandan suji, tumbuhan *Dracaena angustifolia*

## Rujukan