Mazu

**Mazu** atau **Matsu** ialah seorang dewi laut dalam agama rakyat Cina, Buddhisme Cina, Konfusianisme, dan Taoisme. Beliau juga dikenali dengan beberapa nama dan gelaran lain. Mazu ialah bentuk dewa daripada **Lin Moniang** (), seorang dukun wanita dari Fujian yang dipercayai hidup pada akhir abad ke-10. Selepas kematiannya, beliau dihormati sebagai dewi pelindung kepada pelaut Cina, termasuk nelayan dan kelasi.

Pemujaan beliau tersebar ke seluruh kawasan pesisiran pantai di China dan dalam kalangan orang Cina seberang laut di Asia Tenggara, di mana beberapa Tokong Mazuis mempunyai kaitan dengan Tokong terkenal dari Taiwan. Secara tradisinya, Mazu dipercayai mengembara di lautan, melindungi para penyembahnya melalui campur tangan ajaib. Kini, beliau umum dianggap oleh para pengikutnya sebagai Permaisuri Langit yang berkuasa dan pemurah.

Pemujaan Mazu sangat popular di Taiwan kerana ramai imigran awal Cina ke Taiwan ialah orang Hoklo dari Fujian. Perayaan Tokong beliau ialah acara utama di Taiwan, dengan sambutan terbesar berlangsung di sekitar Tokong beliau di Dajia dan Beigang.

## Nama dan gelaran
Selain Mazu atau **Ma-tsu**, yang bermaksud "Nenek Moyang Ibu" "Ibu", "Nenek", atau "Nenek tua", Lin Moniang juga dipuja dengan nama dan gelaran berikut:

* Mazupo (妈祖婆, Nenek Mazu) atau **Ma Cho Po** dalam Hokkien, nama popular di Fujian
* A-Ma, juga dieja Ah-Ma (阿媽, Ibu, Nenek), nama popular di Macau
* Linghui Furen ("Puan Rahmat Suci"), gelaran rasmi yang dikurniakan pada tahun 1156
* Linghui Fei ("Puteri Rahmat Suci"), gelaran rasmi yang dikurniakan pada tahun 1192
* **Tianfei** ("Puteri Syurga", dalam Wu Cina: *Thi-fi*), gelaran penuh ialah Huguo Mingzhu Tianfei ("Puteri Syurga yang Bercahaya dan Pelindung Negara"), gelaran rasmi yang dikurniakan pada tahun 1281
* Huguo Bimin Miaoling Zhaoying Hongren Puji Tianfei ("Puteri Syurga yang Melindungi Negara dan Meneduhkan Rakyat, Berrahmat Luar Biasa, Bergema Terang, Berbudi Mulia, dan Menyelamatkan Sejagat"), gelaran rasmi yang dikurniakan pada tahun 1409
* **Tianhou** atau Tianhou Shengmu (gelaran yang lazim digunakan di tanah besar China, Hong Kong dan Vietnam), juga dikenali sebagai **Tin Hau** dalam Kantonis, **Thean Hou** dalam Min Cina dan **Thiên Hậu** dalam Bahasa Vietnam (天后, Permaisuri Syurga), gelaran rasmi yang dikurniakan pada tahun 1683
* Tianshang Shengmu ("Ibu Suci dari Syurga"; gelaran yang lazim digunakan di Taiwan)
* Zhaoxiao Chunzheng Fuji Ganying Shengfei ("Puteri Suci Ketelusan dan Kesetiaan yang Membantu dan Menyahut"), gelaran rasmi yang dikurniakan semasa pemerintahan Maharaja Hongwu dari Dinasti Ming
* 姑婆祖 (Nenek Moyang Besar), gelaran tidak rasmi yang digunakan oleh keturunan yang memegang nama keluarga "Lim ()", kerana berkongsi nama keluarga yang sama  Walaupun banyak Tokong Mazu memuliakan beliau dengan gelaran Tianhou dan Tianfei, telah menjadi kelaziman bahawa dalam situasi kecemasan, penyembah tidak akan berdoa dengan menggunakan gelaran rasmi itu. Ini kerana dipercayai bahawa apabila Mazu mendengar gelaran rasmi tersebut, beliau mungkin merasa terdorong untuk berhias dan berpakaian sesuai dengan statusnya sebelum menerima permohonan. Doa yang menyebut nama beliau sebagai "Mazu" dipercayai akan mendapat jawapan dengan lebih cepat.

## Sejarah

Hanya sedikit yang diketahui tentang Lin Moniang secara sejarah. Beliau dipercayai seorang dukun wanita dari sebuah perkampungan nelayan kecil di Pulau Meizhou, sebahagian daripada Daerah Putian di Fujian, pada akhir abad ke-10. Beliau mungkin tidak tinggal di pulau itu, tetapi di tanah besar yang berhampiran. Pada era ini, Fujian mengalami penyinisasian secara besar-besaran akibat kemasukan pelarian yang melarikan diri daripada pencerobohan di utara China, dan telah dihipotesiskan bahawa kultus Mazu mewakili satu bentuk percampuran antara budaya Cina dan budaya pribumi tempatan. Catatan paling awal tentang kultus beliau adalah dari dua abad kemudian, iaitu sebuah inskripsi tahun 1150 yang menyatakan bahawa "beliau mampu meramalkan nasib baik dan buruk seseorang" dan bahawa "selepas kematiannya, orang ramai mendirikan sebuah Tokong untuknya di pulau asalnya".

## Legenda

Legenda-legenda tentang kehidupan Lin Moniang telah secara umumnya dibentuk menjelang abad ke-12.

Dikatakan bahawa beliau telah dilahirkan semasa pemerintahan panglima perang Quanzhou bernama Liu Congxiao (.962), dalam Kerajaan Min, dan kemudian berkembang menjadi tarikh khusus iaitu hari ke-23 bulan ketiga dalam kalendar Cina pada tahun 960 Masihi, tahun pertama Dinasti Song. Karya *Pengumpulan Agung Tiga Ajaran: Asal Usul, Perkembangan dan Penyelidikan Ketuhanan* pada zaman akhir Dinasti Ming menyatakan bahawa beliau dilahirkan jauh lebih awal, iaitu pada tahun 742.

Sumber awal menyebut beliau sebagai "Cik Lin". Nama peribadi beliau iaitu Mo ("Yang Diam") atau Moniang ("Gadis yang Diam") muncul kemudian. Dikatakan nama itu dipilih kerana beliau tidak menangis ketika dilahirkan atau sepanjang bulan pertama selepas itu. Beliau dikatakan masih menjadi seorang anak yang tenang dan termenung sehingga usia empat tahun. Beliau dikatakan merupakan anak perempuan keenam atau ketujuh kepada Lin Yuan (). Kini beliau biasanya dikenang sebagai salah seorang nelayan tempatan, walaupun edisi tahun 1593 bagi *Catatan Penyelidikan Ketuhanan* menyebut beliau sebagai ketua pemeriksa tentera di Putian. Keluarganya sangat membantu dan dihormati dalam kampung mereka.

Legenda-legenda lewat yang bertujuan membenarkan kehadiran Mazu dalam Tokong-Tokong Buddha menyatakan bahawa ibu bapanya telah berdoa kepada Guanyin untuk seorang anak lelaki tetapi menerima seorang anak perempuan lagi. Dalam satu versi, ibunya bermimpi bahawa Guanyin memberinya sebiji pil ajaib untuk hamil dan apabila terjaga, pil itu masih berada di tangannya. Daripada dilahirkan secara biasa, Mazu dikatakan "meluncur keluar" dari ibunya dalam bentuk kilatan cahaya merah yang harum. Mazu dikatakan amat taat kepada Guanyin atau bahkan merupakan suatu penjelmaan Guanyin itu sendiri. Mazu juga dikatakan telah terpesona dengan patung Guanyin di sebuah Tokong yang dilawatinya semasa kecil, dan selepas itu menjadi penganut Buddha yang setia.

Kini sering dikatakan bahawa beliau mempelajari kitab-kitab keagamaan, menguasai klasik Konfusius pada usia 8 tahun dan sutra Buddha utama pada usia 11 tahun. Karya *Catatan Keberkatan Didedahkan oleh Puteri Syurga* (天顯聖錄/天妃显圣录) yang dikumpul oleh keturunan beliau yang dikatakan bernama Lin Yaoyu (林堯俞) dan Lin Linchang (林麟焻) menyatakan bahawa, semasa masih kanak-kanak, beliau dikunjungi oleh seorang guru Tao (dalam sumber lain, seorang biksu Buddha) bernama Xuantong (玄通) yang mengenali sifat kebuddhaan dalam dirinya. Menjelang usia 13 tahun, beliau telah menguasai kitab mistik yang ditinggalkan oleh tokoh tersebut (玄微袐法) dan memperoleh keupayaan untuk melihat masa depan dan mengembara dalam roh tanpa perlu bergerak secara fizikal.

Beliau juga mampu memanifestasikan dirinya di tempat jauh dan menggunakan kuasa ini untuk melawat taman-taman di pedalaman, walaupun beliau akan meminta izin daripada pemilik terlebih dahulu sebelum memetik bunga untuk dibawa pulang. Walaupun beliau hanya mula belajar berenang pada usia 15 tahun (yang dianggap lewat), beliau segera menjadi mahir. Dikatakan beliau akan berdiri di tepi pantai memakai pakaian merah untuk membimbing bot-bot nelayan pulang ke daratan, tidak kira dalam cuaca yang buruk dan berbahaya.

Pada usia enam belas tahun, beliau dikatakan telah bertemu dengan seorang abadi Tao di sebuah mata air dan menerima sebuah azimat atau dua keping tablet gangsa, yang digunakannya untuk menghalau syaitan, merawat orang sakit, dan mengelakkan bencana. Beliau juga dikatakan mampu membawa hujan pada masa kemarau.

Legenda utama mengenai Mazu ialah menyelamatkan salah seorang atau beberapa ahli keluarganya ketika mereka dilanda taufan di laut, lazimnya ketika beliau berusia 16 tahun. Kisah ini muncul dalam pelbagai versi. Dalam satu versi, wanita-wanita di rumah risau Lin Yuan dan anak lelakinya telah lemas, tetapi Mazu tiba-tiba masuk ke dalam keadaan kesedaran berubah ketika sedang menenun. Kuasa rohaninya mula menyelamatkan para lelaki itu daripada lemas, namun ibunya mengejutkannya, menyebabkan beliau terlepas kawalan dan abangnya tenggelam. Bapanya pulang dan menceritakan keajaiban itu kepada penduduk kampung. Versi ini terpelihara dalam lukisan dinding di Fengtin, Fujian.

Dalam variasi lain, abang-abangnya diselamatkan tetapi bapanya hilang di laut. Beliau kemudian menghabiskan masa tiga hari dan tiga malam mencari mayat bapanya sebelum menjumpainya. Versi lain menyatakan semua lelaki tersebut selamat pulang. Dalam satu lagi variasi, Mazu dikatakan sedang berdoa kepada Guanyin; atau sedang tidur dan membantu keluarganya melalui mimpinya. Versi lain pula menyatakan bot-bot yang karam dikendalikan oleh empat orang abangnya, dan beliau menyelamatkan tiga orang daripada mereka dengan menyatukan bot-bot itu, manakala yang sulung terkorban akibat gangguan ibu bapanya yang menyangka beliau diserang sawan dan mengejutkannya.

Dalam rekod terdahulu, Mazu meninggal dunia dalam keadaan belum berkahwin pada usia 27 atau 28 tahun. Kehidupan selibat beliau kadang-kadang dikaitkan dengan sumpah yang dibuatnya selepas kehilangan abangnya di laut. Tarikh kematiannya kemudian menjadi tarikh Perayaan Double Ninth pada tahun 987, menjadikan umurnya 27 tahun mengikut pengiraan barat dan 28 tahun mengikut sistem tradisional Cina. Dikatakan beliau meninggal dunia dalam keadaan bermeditasi. Dalam beberapa catatan lain, beliau tidak meninggal, sebaliknya mendaki gunung seorang diri dan naik ke Syurga sebagai dewi dalam pancaran cahaya terang. Dalam versi lain, beliau mati ketika membantah pertunangan yang tidak diingini. Versi lain pula mengatakan beliau meninggal pada usia 16 tahun, selepas lemas akibat terlalu letih dalam usahanya mencari bapanya yang hilang, sebagai lambang kesetiaan anak kepada ibu bapa. Mayat beliau kemudian dihanyutkan ke Pulau Nangan, yang kini menyimpan tapak perkuburan yang dikatakan milik beliau.
Fail:Mazu_temple_in_Melbourne_-_Australia_2010.jpg|Patung Mazu di Tokong Ratu Syurga di Footscray, Victoria
Fail:Front_view_of_Beitou_Guangdu_Temple_on_6_September_2016.jpg|Tokong Guandu di Beitou, Taipei, Taiwan
Fail:MazuTemple.jpg|Tokong Tianhou di Tianjin, China. Tokong Mazu paling utara di China.  


## Mitos

Selain daripada legenda mengenai kehidupan duniawinya, Mazu turut muncul dalam beberapa mitos Cina:

* Dalam satu kisah, dua makhluk iblis bernama Qianliyan ("Mata Seribu Batu") dan Shunfeng'er ("Telinga Mengikuti Angin") masing-masing jatuh cinta padanya. Beliau bersetuju untuk berkahwin dengan sesiapa yang dapat menewaskannya dalam pertempuran. Namun dengan kemahiran seni bela dirinya, Mazu berjaya menewaskan kedua-duanya dan selepas menjadi kawan, beliau melantik mereka sebagai jeneral pengawalnya.

* Dalam sebuah kitab dalam Kanon Taoisme (太|上老君說天妃救苦靈驗經), Wanita Giok Perbuatan Ajaib (妙行玉女) ialah sebuah bintang dari Biduk Besar yang dibawa ke bumi oleh Laojun, bentuk ketuhanan kepada Laozi, sebagai lambang belas kasihan kepada mereka yang mungkin sesat di laut. Dia dilahirkan semula sebagai Mazu dan bersumpah bukan sahaja untuk melindungi pelaut, malah memelihara semua aspek kehidupan dan kematian, serta membantu sesiapa sahaja yang memohon pertolongannya.

## Warisan

### Penyembahan
**Mazuisme** pertama kali direkodkan dalam puisi Huang Gongdu sekitar  bertajuk "Di Tokong Pelayaran Selamat"  (順濟廟), yang menganggap beliau sebagai dukun biasa yang keliru dan pengaruh berterusannya sukar dijelaskan. Beliau mencatat bahawa para pengikutnya menari dan menyanyi bersama-sama dengan anak-anak mereka.

Apabila Mazuisme berkembang, ia mula menyerap kultus bomoh wanita tempatan lain seperti dua lagi daripada "Tiga Puteri" Xianyou dan juga beberapa dewa maritim serta pertanian yang lebih kecil, termasuk Liu Mian dan Zhang Pengajar Langit. Menjelang abad ke-12, beliau telah pun menjadi pelindung kepada penduduk Qiaodou ketika mereka mengalami kemarau, banjir, wabak, lanun atau perompakan. Beliau melindungi wanita semasa bersalin dan membantu dalam persenyawaan.

Sebagai penaung laut, Tokongnya adalah antara yang pertama didirikan oleh orang Cina luar negara yang baru tiba, sebagai tanda syukur atas keselamatan pelayaran mereka. Walaupun dibesarkan secara Islam, laksamana dan penjelajah dinasti Ming Zheng He memberi penghargaan kepada Mazu kerana melindungi salah satu pelayarannya, mendorong pemberian gelaran baharu pada tahun 1409. Beliau menaja Tokong Mazu di Nanjing dan mempengaruhi Maharaja Yongle untuk membina Istana Tianfei di bandar itu; kerana naungan diraja dan lokasi yang menonjol di ibu kota selatan empayar, ia kekal sebagai pusat Mazuisme terbesar dan paling berstatus tinggi di China untuk sekian lama.

Semasa penentangan Dinasti Ming Selatan terhadap dinasti Qing, Mazu dikatakan membantu tentera Koxinga menawan Taiwan Belanda daripada Empayar Belanda; beliau kemudiannya dikatakan membantu secara peribadi beberapa askar Shi Lang untuk menewaskan Liu Guoxuan dalam Pertempuran di Penghu pada tahun 1683, menamatkan kerajaan bebas keturunan Koxinga dan meletakkan Taiwan di bawah kawalan Qing. Istana putera Ming Zhu Shugui telah ditukar menjadi Tokong Agung Mazu, Tainan, Tokong pertama yang membawa gelaran baharunya "Permaisuri Syurgawi".

Pada zaman akhir empayar China, pelaut sering membawa patung Mazu untuk memastikan pelayaran selamat. Beberapa bot masih membawa Tokong kecil di haluan mereka. Jimat Mazu juga digunakan sebagai ubat, termasuk sebagai sapuan untuk kaki melecet. Sehingga akhir abad ke-19, kerajaan Qing secara rasmi mengiktiraf campur tangan ilahi beliau dalam kemenangan tahun 1884 mereka ke atas Perancis di Daerah Tamsui semasa Perang China-Perancis dan memberikan penghormatan khas kepada Tokong Fuyou di bandar itu, yang telah digunakan sebagai ibu pejabat Jeneral Sun Kaihua semasa pertempuran. Ketika serangan udara oleh tentera AS ke atas Taiwan dalam Perang Dunia II, Mazu dikatakan memintas bom dan melindungi rakyat.

Kini, kepercayaan terhadap Mazu diamalkan di sekitar 1,500 Tokong di 26 buah negara di seluruh dunia, kebanyakannya dalam lingkungan Dunia Sinitik atau komuniti orang Cina perantauan seperti yang kebanyakannya berketurunan Hokkien di Filipina. Daripada jumlah Tokong ini, hampir 1000 terletak di Taiwan, mewakili dua kali ganda berbanding 509 Tokong yang direkodkan pada tahun 1980 dan lebih daripada dua belas kali ganda bilangan yang direkodkan sebelum 1911. Tokong-Tokong ini umumnya didaftarkan sebagai Taois, walaupun ada yang dianggap sebagai Buddha.

Terdapat lebih daripada 90 Tokong Mazu di Hong Kong. Di Tanah Besar China, Mazuisme secara rasmi diklasifikasikan sebagai kepercayaan di luar Buddhisme dan Taoisme, walaupun banyak Tokong Buddha, Konfusianis dan Taois menyertakan altar untuk beliau. Penyembahan terhadap beliau umumnya dibenarkan tetapi tidak digalakkan, dengan kebanyakan Tokong yang masih wujud tertumpu di sekitar Putian di Fujian. Termasuk dua puluh buah di Pulau Meizhou, terdapat lebih daripada seratus Tokong di wilayah tersebut dan 70 lagi di tempat lain di Fujian, kebanyakannya di penempatan sepanjang pantainya. Terdapat lebih daripada 40 Tokong di Guangdong dan Hainan serta lebih daripada 30 di Zhejiang dan Jiangsu, tetapi banyak Tokong bersejarah kini dianggap sebagai muzium dan diuruskan oleh taman atau agensi kebudayaan tempatan.

Sejak awal tahun 2000-an, ibadat haji dari Taiwan ke Tokong-Tokong di Fujian telah dibenarkan, terutamanya ke Tokong di Yongchun, di mana Tokong Mazu Xingang dari Taiwan telah dibenarkan membuka cawangan Tokong.

Satu projek besar untuk membina patung Mazu tertinggi di dunia di Tanjung Simpang Mengayau di Kudat, Borneo, telah dilancarkan secara rasmi oleh Sabah. Patung itu sepatutnya setinggi 10 tingkat, tetapi telah dibatalkan akibat bantahan daripada masyarakat Islam di Sabah dan campur tangan politik.

Pusat ibadat haji tidak rasmi untuk penganut Mazu termasuk Pulau Meizhou, Tokong Jenn Lann di Taichung di Taiwan, dan Tokong Xianliang di Pelabuhan Xianliang, Putian. Bersama Pulau Meizhou, Tokong Xianliang dianggap sebagai tempat paling suci kepada Mazu, tempat kematian beliau dikatakan berlaku di tepi laut Pelabuhan Xianliang. Satu upacara yang dihadiri oleh jemaah haji dari pelbagai wilayah di China dan dari Taiwan memperingati peristiwa legenda ini setiap tahun pada bulan Oktober. 

### Pelawat keagamaan

Perayaan Tokong utama dalam Mazuisme ialah hari lahir tradisional Lin Moniang pada hari ke-23 bulan ketiga dalam kalendar Cina. Di Taiwan, terdapat dua ziarah utama yang diadakan untuk menghormatinya, iaitu Ziarah Mazu Dajia dan Ziarah Mazu Baishatun. Dalam kedua-dua perayaan ini, para jemaah berjalan lebih daripada 300 kilometer sambil membawa pengusung yang memuatkan patung dewi tersebut antara dua buah Tokong. Satu lagi perayaan besar ialah di sekitar Tokong Tianhou di Lukang. Bergantung kepada tahun, hari perayaan Mazu boleh jatuh seawal pertengahan April atau selewat pertengahan Mei.

Ulang tahun kematiannya atau kenaikan ke Syurga juga disambut, biasanya pada Perayaan Kesembilan Berganda (hari kesembilan bulan kesembilan dalam kalendar cina).

### Dalam seni
Selepas kematiannya, Mazu dikenang sebagai seorang wanita muda berpakaian merah yang merayau-rayau di lautan. Dalam patung keagamaan, beliau biasanya berpakaian seperti permaisuri, dihiasi dengan aksesori seperti papan upacara *hu* dan mahkota diraja berpenutup rata (冕冠) dengan untaian manik-manik (*liu*) tergantung di hadapan dan belakang. Tokong-Tokongnya biasanya dilindungi oleh dewa pintu (千里眼) dan Shunfeng'er (順風耳). Kedua-duanya berbeza dari segi rupa tetapi sering digambarkan sebagai syaitan, Qianliyan berwarna merah dengan dua tanduk dan dua biji mata nilam kuning manakala Shunfeng'er berwarna hijau dengan satu tanduk dan dua biji mata delima.

*Lin Moniang* (2000), sebuah siri TV kecil dari Fujian, ialah drama mengenai kehidupan Mazu sebagai manusia biasa. *Mazu* (海之傳說媽祖, 2007) pula ialah sebuah filem animasi Taiwan terbitan Syarikat Animasi China yang menggambarkan kehidupannya sebagai ahli sihir dan dewi. Pengarah produksinya, Teng Chiao, mengakui sambutan pasaran tempatan yang terhad: "Jika penonton muda adalah sasaran utama kami, kami tidak akan menceritakan kisah Mazu kerana mereka tidak semestinya berminat dengan legenda purba; dan mereka juga tidak setia kepada hasil produksi buatan Taiwan." Sebaliknya, "apabila melihat ke pasaran global, soalan yang sering ditanya oleh pembeli asing ialah apakah yang paling mewakili Taiwan". *Mazu*, dengan kisahnya tentang "seorang gadis ajaib dan dua pembantu dewa pintu Mazu, Qianliyan dan Shunfeng'er yang dibumbui rasa tempatan yang kuat", telah direka khas untuk menarik minat pasaran antarabangsa yang berminat kepada Taiwan.

## Lihat juga

* Guanyin
* Agama Rakyat Cina

## Rujukan