Tengku Alam Shah ibni Sultan Ali Iskandar Shah

**Tengku Alam Shah ibni Sultan Ali Iskandar Shah** ( ; Jun 1846 – 26 Ogos 1891) ialah seorang putera raja Kesultanan Johor Lama daripada Wangsa Bendahara Johor dan merupakan putera sulung kepada Sultan Johor ke-18, Sultan Ali Iskandar Shah, melalui isteri keduanya, Daeng Siti. Selepas kemangkatan ayahandanya pada tahun 1877, Tengku Alam dan pengikutnya telah membuat tuntutan secara aktif ke atas daerah Kesang dan baginda telah diisytiharkan secara terbuka sebagai Sultan Johor dan Pahang dengan gelaran **Sultan Alauddin Alam Shah** () semasa istiadat perkahwinannya pada tahun 1879.

Pengisytiharan tersebut telah membimbangkan Maharaja Johor, Maharaja Abu Bakar kerana kedudukannya sebagai Pemerintah Johor mungkin terancam. Pada tahun yang sama, Perang Saudara Jementah meletus selepas Tengku Alam Shah gagal untuk mendapatkan pengiktirafan ke atas tuntutannya terhadap daerah Kesang.

## Pertikaian pewarisan
Tengku Mahmud ialah putera ketiga kepada Sultan Ali Iskandar Shah melalui isterinya, Cik Sembuk. Apabila Sultan Ali Iskandar Shah mangkat pada tahun 1877, Tengku Mahmud telah dinamakan sebagai pewaris daerah Kesang. Keputusan Sultan Ali Iskandar Shah tersebut telah menimbulkan kemurkaan Tengku Alam Shah dan pengikutnya di Singapura kerana mereka merasakan bahawa Tengku Alam Shah sepatutnya mewarisi daerah Kesang memandangkan baginda ialah putera sulung. Tambahan pula, Cik Sembuk berasal daripada golongan kebanyakan manakala Daeng Siti merupakan anak kepada seorang bangsawan Bugis.

Pihak British pula tidak mahu mengiktiraf wasiat Sultan Ali Iskandar Shah berkenaan daerah Kesang diwariskan kepada Tengku Mahmud. Sementara itu, pemimpin tempatan dan ketua kampung di daerah Kesang telah mengadakan pemilihan untuk memilih pemimpin daerah Kesang yang baru dan mereka telah memilih Maharaja Abu Bakar. Pemangku Gabenor Negeri-Negeri Selat, Sir Archibald Edward Harbord Anson membenarkan Maharaja Abu Bakar untuk mengambil alih pemerintahan daerah Kesang untuk sementara waktu.

Tengku Alam Shah dan pengikutnya tidak berpuas hati dengan tindakan Maharaja Abu Bakar yang mencampur tangan dalam urusan daerah Kesang. Seorang kenalan lama Tengku Alam Shah iaitu William Henry Macleod Read menyokong tuntutan baginda. Penyokong Tengku Alam Shah mengkritik ketidaktelusan dalam proses pemilihan tersebut dengan mendakwa bahawa Maharaja Abu Bakar telah memaksa pemimpin tempatan di daerah Kesang untuk memilih baginda sebelum pemilihan diadakan. Penyokong Tengku Alam Shah menuntut agar satu pemilihan baru diadakan dan ahli keluarga baginda terlibat sebagai pemilih. Penyokong Tengku Alam Shah juga berhujah bahawa Perjanjian Setia 1855 yang ditandatangani oleh Sultan Ali Iskandar Shah dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim menjamin hak ahli keluarga Sultan Ali Iskandar Shah ke atas daerah Kesang. Namun, pihak British tidak mengendahkan tuntutan Tengku Alam Shah dan dengan bantuan Engku Mandak, pihak British meneruskan proses pemilihan tersebut sehingga tahun 1878. Sementara itu, pihak British membenarkan Tengku Alam Shah mewarisi elaun bulanan sebanyak $500 yang pernah diterima oleh ayahandanya daripada keluarga Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan Syarikat Hindia Timur Inggeris memberikan elaun bulanan tambahan sebanyak $68 kepada baginda. Tengku Alam Shah, yang berasa murka, menolak pemberian elaun tersebut dan baginda dikatakan menggunakan kata-kata kesat apabila elaun tersebut ditawarkan kepadanya.

Pada 11 Januari 1879, penyokong Tengku Alam Shah daripada kaum Melayu dan Bugis mengisytiharkan baginda dengan gelaran *"Sultan Alauddin Alam Shah, [[Sultan Johor]] dan [[Sultan Pahang|Pahang]]"* dalam istiadat perkahwinannya. Pengisytiharan tersebut telah menyebabkan Maharaja Abu Bakar dan pihak British berasa bimbang kerana kedudukan Maharaja Abu Bakar sebagai Pemerintah Johor mungkin terancam terutamanya selepas Tengku Alam Shah membuat pengisytiharan terbuka bahawa baginda mencabar tuntutan Maharaja Abu Bakar ke atas daerah Kesang. Pada bulan Oktober 1879, Tengku Alam Shah dan pengikutnya telah melancarkan Perang Saudara Jementah tetapi mereka kalah dalam perang tersebut.

## Tahun-tahun terakhir dan kemangkatan
Tengku Alam Shah kembali ke Singapura dan bersemayam di Istana Kampong Gelam sehingga baginda mangkat pada tahun 1891. Baginda diiktiraf sebagai ketua keluarga diraja oleh ahli keluarganya dan menguruskan hal-ehwal pentadbiran yang berkaitan dengan keluarga diraja. Lima tahun selepas kemangkatannya, ahli keluarga diraja telah berselisih faham berkenaan hak pewarisan Istana Kampong Gelam. Istana tersebut diiktiraf sebagai harta milik negara tetapi kerajaan British (dan kemudian kerajaan Singapura) secara senyap telah membenarkan ahli keluarga diraja tersebut untuk terus bersemayam di istana tersebut sehingga tahun 1990-an.

## Lihat juga
* Sultan Johor
* Senarai Sultan Johor
* Sejarah Johor
* Sejarah Singapura
* Kesultanan Riau-Lingga
* Tengku Muhammad Shawal bin Tengku Abdul Aziz

## Nota kaki

## Rujukan

* Abdul Wahid, Zainal Abidin bin, *Glimpses of Malaysian history*, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1970
* Adil, Buyong bin, *Sejarah Johor*, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1980
* Ali, Abdullah, *Malaysian protocol and correct forms of address*, Times Books International, 1986, 
* Ghazali, Abdullah Zakaria, *Istana dan politik Johor, 1835–1885*, Yayasan Penataran Ilmu, 1997, 
* Jayakumar, S., *Public international law cases from Malaysia and Singapore*, NUS Press, 1974, 
* Lai, Ah Eng, *Beyond Rituals and Riots: Ethnic Pluralism and Social Cohesion in Singapore*, Eastern Universities Press, 2004, 
* Lee, Edwin, *The British as Rulers: Governing Multiracial Singapore, 1867–1914*, Singapore University Press, National University of Singapore, 1991, 
* Parkinson, Cyril Northcote, *British intervention in Malaya, 1867–1877*, University of Malaya Press, 1960
* Studer, Adolph G., *American and British Claims Arbitration: William Webster: Appendix to the Memorial of the United States, Vol. III*, 1913
* Thio, Eunice, *British Policy in the Malay Peninsula, 1880–1910: The Southern and Central States*, University of Malaya Press, 1969
* Winstedt, R. O., *A History of Johore (1365–1941)*, (M.B.R.A.S. Reprints, 6.) Kuala Lumpur: Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, 1992,