Tjioeng Wanara

***Tjioeng Wanara*** (; EYD: ***Ciung Wanara***) ialah sebuah filem 1941 dari Hindia Timur Belanda (kini Indonesia) diarahkan dan dihasilkan oleh Jo Eng Sek. Dibintangi R Sukran, Elly Joenara dan AB Djoenaedi, ia menampilkan lebih daripada 500 orang dalam menyokong peranan. Filem ini berkisarkan seorang putera muda yang bernama Tjioeng Wanara yang mesti menuntut takhtanya daripada Raja Galuh yang kejam; ia diadaptasi daripada legenda Sunda dengan nama yang sama.

Penerbitan kedua oleh Star Film, *Tjioeng Wanara* telah dikeluarkan pada 18 Ogos 1941. Ia telah banyak diiklankan, menekankan hakikat bahawa ulama Poerbatjaraka pernah berkhidmat sebagai penasihat sejarah dan bahawa filem itu adalah berdasarkan kepada versi legenda Balai Pustaka. Ia ditayangkan dengan kejayaan komersial, tetapi menerima ulasan bercampur-campur. Penerbitan hitam dan putih ini, yang telah ditayangkan sehingga sekurang-kurangnya tahun 1948, kini dianggap hilang.

## Plot
Pada 1255 Saka, Permana Dikoesoemah ialah Raja Galuh, disayangi oleh orang-orangnya dan isterinya Naganingroem. Menteri Aria Kebonan mahu kuasa untuk dirinya sendiri, dan memujuk raja untuk menyerahkan mahkota kepadanya. Permana Dikoesoemah memberi amaran kepada Aria Kebonan menghormati beliau sentiasa dan tidak mengganggu isterinya. Beliau kemudian untuk bermeditasi, akhirnya naik ke tahap kewujudan yang lebih tinggi. Aria Kebonan, sementara itu, secara ajaibnya memperoleh penampilan raja, memastikan rakyat Galuh tidak sedar bahawa mereka mempunyai seorang raja baru.

Aria Kebonan membuktikan untuk menjadi pemerintah yang tidak popular. Suatu hari, dia mendengar bahawa kedua-dua Naganingroem dan bekas gundik raja, Dewi Pangrenjep, hamil. Dengan Dewi Pangrenjep, Aria Kebonan merancang untuk menghapuskan anak Naganingroem ini. Semasa kelahiran anak, anak tersebut digantikan dengan anjing, manakala Dewi Pangrenjep mengambil bayi yang baru lahir dan melemparkannya ke dalam sungai. Bayi tersebut kemudiannya ditemui dan diselamatkan oleh seorang petani, yang menamakannya Tjioeng Wanara. Dewi Pangrenjep, sementara itu, ia melahirkan seorang anak lelaki, Aria Banga.

Beberapa tahun berlalu dan Tjioeng Wanara membesar menjadi seorang pemuda yang kuat. Aria Banga, sementara itu, telah mengambil alih takhta dan peraturan dengan kuku besi. Dia dibenci dan ditakuti oleh rakyatnya. Tjioeng Wanara kembali ke Galuh lalu menggulingkan raja, menahan Aria Kebonan dan Dewi Pangrenjep; bagaimanapun, Aria Banga dapat melarikan diri dan mendirikan kerajaan Majapahit. Tjioeng Wanara memerintah rakyatnya dengan baik dan kemudian mengubahkan ibu negara ke Pajajaran.

## Penerbitan

Tjioeng Wanara telah diarahkan dan dihasilkan oleh Jo Eng Sek untuk Star Film. Ia merupakan penerbitan kedua oleh Jo dan syarikat itu, mengikuti *[[Pah Wongso Pendekar Boediman]]* pada tahun 1941. Poerbatjaraka, seorang sarjana sastera tradisional, berkhidmat sebagai penasihat sejarah untuk penerbitan. Sinematografi untuk filem hitam dan putih telah dikendalikan oleh Chok Chin Hsien. Menjelang Jun 1941, penerbitan hampir selesai.

Filem ini dibintangi oleh R Sukran, Elly Joenara, AB Djoenaedi, Muhamad Arief, dan S Waldy. Waldy telah membuat kemunculan sulung filem beliau dalam filem *[[Zoebaida]]* pada tahun 1940 untuk Oriental Film yang kemudiannya menyertai Star untuk *Pah Wongso*; Joenara dan Arief telah memulakan kerjaya pawagam mereka dalam filem yang kedua. *Tjioeng Wanara* menampilkan persembahan pada skrin pertama oleh Djoenaedi dan Sukran. Barisan pelakon telah disokong oleh lebih 500 pelakon tambahan dan pelakon di bahagian-bahagian *bit*. Oleh itu, Katalog Film Indonesia milik JB Kristanto merekodkan penerbitan itu sebagai filem "amat besar" dari segi skala pertama di Hindia.

*Tjioeng Wanara* berdasarkan legenda Sunda dengan nama yang sama, diceritakan oleh M. A. Salmoen dalam edisi Balai Pustaka terbitan 1938 yang kemudian disesuaikan oleh Rd Ariffien; oleh itu, sebuah kajian dalam *Bataviaasch Nieuwsblad* mendapati bahawa filem mengandungi sedikit kisah asal kecuali nama-nama watak-wataknya. Filem ini menampilkan seni tradisional seperti tarian Serimpi.

## Keluaran dan sambutan
Walaupun pada mulanya dijadualkan untuk keluaran Julai 1941, *Tjioeng Wanara* akhirnya ditayangkan di Panggung Orion di Batavia (kini Jakarta) pada 18 Ogos 1941. Ia telah mendapat publisiti meluas, sering menekankan peranan Poerbatjaraka dan menggunakan nama Balai Pustaka, penerbitan rasmi rumah kerajaan Hindia Timur Belanda yang terkenal dengan versi cetak cerita tradisional, dalam iklan. Filem ini telah dikadarkan untuk semua peringkat umur.

Tayangan perdana *Tjioeng Wanara* telah menyebabkan teater tayangannya penuh sesak. Walau bagaimanapun, penerimaan filem itu bercampur-campur. Satu kajian tanpa nama dalam *Soerabaijasch Handelsblad* adalah positif, menganggap filem itu berjaya mengadaptasi legenda tersebut, manakala dalam akhbar yang sama ,seorang lagi mengesyorkannya. Walau bagaimanapun, sejarawan filem Indonesia Misbach Yusa Biran menulis bahawa sesetengah penonton menganggap filem itu "tidak lain dari[pada] wayang orang atau *ketoprak* (lakonan yang ceritanya disampai­kan dengan nyanyian dan tarian berserta bunyi­-bunyian) yang dipindahkan ke layar perak". 

## Legasi
Star membuat empat filem lanjut sebelum ia ditutup pada tahun 1942, apabila tentera Jepun menduduki Hindia; Jo Eng Sek tidak lagi menduduki kerusi pengarah. Selepas menulis *Tjioeng Wanara*, Ariffien meninggalkan Star Film untuk bekerja di sarkas; Biran menulis bahawa beliau kecewa akan penerimaan kurang baik karya ini. Joenara, Arief dan Waldy kekal dalam industri filem itu; Joenara menjadi penerbit, manakala Arief dan Waldy kemudiannya menerima peranan dalam pengarahan. Djoenaedi mahupun Sukran tidak dicatatkan membuat filem lain.

*Tjioeng Wanara* telah ditayangkan selewat Jun 1948, walaupun ia kini mungkin hilang. Filem di Hindia telah dirakam pada filem nitrat sangat mudah terbakar, dan selepas kebakaran memusnahkan banyak gudang *Produksi Film Negara* pada tahun 1952, filem-filem lama dirakam pada nitrat sengaja dimusnahkan. Oleh itu, ahli antropologi visual Amerika Karl G. Heider menunjukkan bahawa semua filem Indonesia dari sebelum tahun 1950 telah hilang. Walau bagaimanapun, Kristanto mencatatkan bahawa beberapa filem tersebut telah terselamat di arkib Sinematek Indonesia, dan Biran menulis bahawa beberapa filem propaganda Jepun terselamat di Perkhidmatan Maklumat Kerajaan Belanda.

## Catatan penjelasan


## Rujukan

## Sumber petikan

*  **(Indonesia)**
*  **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**
*  **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**
* **(Belanda)**
* **(Inggeris)**
*  **(Indonesia)**
*  **(Indonesia)**
*  **(Indonesia)**
* **(Belanda)**
* **(Belanda)**
*  **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**
* **(Indonesia)**