Azam Baki

Tan Sri Datuk Seri Panglima Haji **Azam bin Baki** ( ; lahir 12 Mei 1963) ialah seorang pegawai penyiasat Malaysia yang sedang berkhidmat sebagai Ketua Pesuruhjaya Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) ke-6 sejak Mac 2020. Azam mengundang kontroversi selepas didedahkan bahawa Azam memiliki jumlah saham yang berlebihan semasa menduduki jawatan tertinggi dalam SPRM.

## Kehidupan awal dan pendidikan
Azam dilahirkan pada 12 Mei 1963 di Negeri Sembilan, Malaysia. Beliau memperoleh Diploma Kejuruteraan Elektrik (Kuasa) dari Universiti Teknologi Malaysia, Sarjana Muda Jurisprudens dari Universiti Malaya dan ijazah sarjana dari Universiti e Asia.

## Kerjaya
Azam memulakan kerjayanya sebagai Penolong Pegawai Penyiasat di Badan Pencegah Rasuah (BPR) pada 1984. Beliau kemudiannya menjadi Pengarah Perisikan pada 2013, Pengarah Siasatan pada 2015, Timbalan Ketua Pesuruhjaya (Operasi) pada 2016, dan dilantik sebagai Ketua Pesuruhjaya pada 2020 menggantikan Latheefa Koya.

## Kontroversi

### Skandal pemilikan saham berlebihan
Lalitha Kunaratnam, seorang wartawan penyiasat, menerbitkan dua rencana bertajuk "Business ties among MACC leadership: How deep does it go? (Part 1)” dan “Business ties among MACC leadership: How deep does it go (Part 2)” di portal berita Independent News Service. Rencana itu memberikan butiran mengenai hubungan perniagaan di kalangan sekumpulan individu termasuk Azam Baki, bekas ketua pesuruhjaya SPRM Abu Kassim Mohamed, dua adik beradik Azam, anak Abu Kassim, dan kesemua lima orang yang didakwa bersekutu: Mohd Aswadi Mat Zain dan Lim Kok Han. Rencana itu pada asalnya diterbitkan pada 26 Oktober 2021. Dia bukan mendakwa adik-beradik Azam, Nasir dan Radzuan tetapi memakan duit rasuah dengan Israil, semakin terlibat dalam pelbagai perniagaan apabila Azam naik ke atas. Menurut rencana itu, Azam adalah pemegang saham dalam Gets Global Berhad. Beliau mempunyai 1,930,000 saham pada 30 April 2015, dan 1,029,500 saham pada 31 Mac 2016. Pada Mac 2016, beliau memiliki 2,156,000 waran dalam Excel Force MSC Berhad. Individu lain yang disebut dalam rencana itu juga memegang saham dan waran yang sama dalam tempoh yang sama dengan Azam. Penulis membuat kesimpulan bahawa adik-beradik Azam Baki dan rakan sekerja menguasai sebuah konglomerat. Beliau seterusnya menambah bahawa apabila pegawai penguat kuasa tertinggi atau ahli keluarga mereka terlibat dalam pelbagai perniagaan, konflik kepentingan timbul, yang boleh membawa kepada penyalahgunaan kuasa dan rasuah.

Pada 14 Disember 2021, Ahli Parlimen Sungai Buloh Sivarasa Rasiah meminta parlimen membincangkan dakwaan Azam Baki memiliki saham dalam dua syarikat yang disenaraikan di bursa itu melebihi jumlah yang dibenarkan.

Pada 27 Disember 2021, salah seorang ahli Panel Perundingan dan Pencegahan Rasuah SPRM, Edmund Terence Gomez telah meletak jawatan sebagai membantah tidak bertindak terhadap dakwaan pemilikan saham Azam Baki. Gomez berkata, beliau sudah tiga kali menulis surat kepada pengerusi panel itu, Borhan Dollah, meminta supaya satu mesyuarat diadakan seawal November bagi membincangkan perkara itu. Walaupun Borhan pada mulanya bertindak balas serta-merta dan bersetuju untuk mengadakan pertemuan, ia tidak pernah berlaku. Gomez menyatakan bahawa beliau juga telah menulis surat kepada pengerusi Lembaga Penasihat Pencegahan Rasuah (LPPR) SPRM, Abu Zahar Ujang, pada tiga kali berasingan, tetapi tidak mendapat sebarang maklum balas.

Pada 5 Januari 2022, SPRM telah mengadakan sidang media. Pengerusi Lembaga Penasihat Pencegahan Rasuah (BPR), Abu Zahar Ujang berkata, pihaknya berpuas hati dengan penjelasan Azam Baki berhubung dakwaan pemilikan saham dalam jumlah berlebihan.

Tambah Abu Zahar lagi, tidak ada keperluan untuk memanggil Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) untuk meneliti dakwaan yang dilemparkan terhadap Azam Baki. Bagaimanapun, beliau akan menyerahkan keputusan itu kepada Perdana Menteri, Ismail Sabri Yaakob, jika mahu siasatan diteruskan dengan menubuhkan RCI.

Azam Baki menyatakan pada sidang media yang sama bahawa dia percaya dia tidak melakukan sebarang kesalahan dan dengan itu tidak perlu menjawab dakwaan yang dilemparkan terhadapnya. Dia juga menafikan pembelian saham abangnya menimbulkan konflik kepentingan. Ketika didesak menjelaskan kenapa abangnya terpaksa menggunakan nama orang lain untuk memperoleh saham tersebut, Azam menyatakan ia bukan satu isu. Malah, Azam mencabar pihak yang tidak berpuas hati untuk membuktikan tindakan itu melanggar undang-undang. Azam juga mendakwa dakwaan beliau menguasai banyak syarikat adalah 'pembohongan total' yang sengaja dibuat untuk memberi pandangan negatif kepadanya. Tambahnya, tuduhan itu digambarkan seolah-olah menguasai sebuah konglomerat besar untuk mencemarkan nama baiknya sebagai Ketua Pesuruhjaya dan SPRM secara keseluruhan.

Dalam satu kenyataan yang dikeluarkan pada 5 Januari 2022, badan pemikir Malaysia, Institut Demokrasi dan Hal Ehwal Ekonomi (Ideas) mengalu-alukan keputusan LPPR untuk menjawab secara terbuka dakwaan itu, tetapi mereka menggesa tindakan tambahan untuk menyiasat dakwaan terhadap Azam. Menurut Ideas, kenyataan Pengerusi LPPR Abu Zahar Ujang tidak menangani sepenuhnya kebimbangan orang ramai mengenai integriti SPRM. Idea menggesa LPPR mendedahkan proses yang digunakan untuk membersihkan nama Azam daripada sebarang salah laku, serta sama ada Azam memenuhi kriteria pengisytiharan harta berdasarkan pekeliling kerajaan yang memerlukan penjawat awam mengisytiharkan harta mereka. Ideas menyatakan bahawa jika keputusan untuk melepaskan Azam dibuat semata-mata atas penjelasan Azam dalam satu mesyuarat tanpa siasatan menyeluruh, maka LPPR tidak menjalankan tugasnya dengan betul, dan ia tidak sepatutnya berlaku dalam organisasi yang ditugaskan untuk menyelia SPRM.

Pada 6 Januari 2022, Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC) berkata ia akan bercakap dengan Azam Baki selepas dia mengaku abangnya telah menggunakan nama akaun dagangannya untuk membeli saham. SC memaklumkan bahawa di bawah Seksyen 25 Akta Industri Sekuriti Depositori Pusat 1991 (Sicda), setiap akaun sekuriti yang dibuka dengan depositori pusat mestilah atas nama pemilik benefisial saham yang didepositkan atau atas nama syarikat yang diberi kuasa oleh penama.

Pada hari yang sama, Edmund Terence Gomez mendakwa bahawa kenyataan kedua-dua Azam dan Abu Zahar menimbulkan lebih banyak persoalan daripada jawapan dan menimbulkan 'kebimbangan baharu yang amat mendukacitakan' berhubung kepentingan perniagaan Azam. Beliau berkata ramai yang menjangkakan jawapan lebih jelas daripada Abu Zahar berhubung dakwaan serius terhadap Azam berhubung pemilikan saham bernilai jutaan ringgit. Gomez berkata, kenyataan kedua-duanya juga menimbulkan tiga persoalan asas. "Adakah pentadbiran dalam SPRM begitu lemah? Bolehkah lembaga penasihat bertindak adil dan sewajarnya apabila menangani dakwaan serius ketidakwajaran oleh pegawai kanan SPRM? Adakah jawapan Azam telah menimbulkan persoalan undang-undang dan peraturan baharu tentang kepentingan perniagaannya?"

Azam Baki telah menuntut permohonan maaf secara terbuka dan RM10 juta daripada Lalitha Kunaratnam dalam skandal perdagangan saham Azam atas dakwaan memfitnah. Lalitha dihidangkan dengan surat tuntutan, yang turut meminta dua artikel bertajuk "Hubungan perniagaan dalam kalangan kepimpinan SPRM: Sejauh mana ia pergi? (Bahagian 1)" dan "Hubungan perniagaan dalam kalangan kepimpinan SPRM: Sejauh mana ia pergi (Bahagian 1) 2)." Azam memberi Lalitha 14 hari untuk mematuhi atau dia akan memfailkan tuduhan fitnah terhadapnya. Edmund Terence Gomez merujuk kepada surat tuntutan Azam sebagai tindakan menakut-nakutkan, menasihatkannya supaya menarik balik notis itu serta-merta kerana Lalitha telah membangkitkan isu sah kepentingan negara.

Pemuda PAS mencadangkan agar semua yang terlibat dalam isu dakwaan terhadap SPRM termasuk Azam Baki direhatkan sehingga siasatan selesai. Ketua Pemuda PAS, Ahmad Fadhli Shaari berkata, tindakan itu perlu dilakukan bagi memastikan kebenaran dalam siasatan dan membuktikan kebenaran kerajaan dalam menguatkuasakan undang-undang. Tambahnya, Pemuda PAS percaya perkara itu penting bagi menangkis persepsi buruk terhadap kerajaan dan negara selain memastikan integriti terpelihara.

Pada 8 Januari 2022, semua ahli LPPR kecuali Abu Zahar Ujang membantah pendirian Abu Zahar, mengenai kontroversi itu. Sebaliknya, kata mereka, kenyataan Abu Zahar dalam sidang media itu adalah sepenuhnya pendirian peribadi sendiri. Kenyataan itu dikeluarkan bersama enam ahli LPPR iaitu Ismail Omar, Azman Ujang, Akhbar Satar, Hamzah Kassim, David Chua Kok Tee dan Mohammad Agus Yusoff. Tambah mereka, sebelum sidang media, ahli lembaga pengarah mengadakan pertemuaan berasingan dengan Abu Zahar. Dalam perbincangan tersebut, mereka mencadangkan supaya hal ini dirujuk sama ada kepada jawatankuasa bebas; Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen mengenai rasuah; atau panel Jawatankuasa Aduan SPRM. 

Pada hari yang sama, Perdana Menteri, Ismail Sabri Yaakob menyatakan tindakan lanjut sedang diambil oleh pihak berkaitan dan beliau percaya, masalah itu akan dapat diselesaikan. Pada masa sama, beliau menegaskan perlunya berlaku adil kepada semua pihak dengan membuat keputusan selepas selesai prosedur siasatan. Ismail Sabri menjelaskan, SPRM sendiri pada asalnya adalah Badan Pencegah Rasuah (BPR) dan kemudiannya diletakkan di bawah suruhanjaya supaya tidak ada campur tangan kerajaan. Ketika ditanya mengapa Azam tidak direhatkan semasa siasatan dijalankan, Ismail Sabri menegaskan tidak perlu ada pilih kasih dalam isu ini. 

Pada 9 Januari 2022, tiga timbalan pesuruhjaya SPRM telah mengisytiharkan sokongan mereka terhadap Azam Baki. Tiga timbalan Azam, Ahmad Khusairi Yahaya (operasi), Norazlan Mohd Razali (pencegahan) dan Junipah Wandi (pengurusan dan profesionalisme) menafikan dakwaan terhadap Azam dan menyifatkan ia sebagai serangan terhadap SPRM. 

## Anugerah dan pengiktirafan

### Darjah kebesaran

*   :
**  Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara Pangkat Kelima, Ahli Mangku Negara (AMN) - 2009
**  Darjah Yang Mulia Jasa Negara, Panglima Jasa Negara (PJN) - **Datuk** (2017)
**  Darjah Yang Mulia Setia Mahkota Malaysia Pangkat Kedua, Panglima Setia Mahkota (PSM) - **Tan Sri** (2021)
*   :
**  Darjah Kebesaran Mahkota Pahang Yang Amat Mulia Peringkat Kedua, Darjah Indera Mahkota Pahang (DIMP) - **Dato**' (2011)
**  Darjah Kebesaran Sultan Ahmad Shah Pahang Yang Amat Di Mulia Peringkat Kedua, Darjah Sri Sultan Ahmad Shah Pahang (DSAP) - **Dato**' (2013)
**  Darjah Kebesaran Sultan Ahmad Shah Pahang Yang Amat Di Mulia Peringkat Pertama, Sri Sultan Ahmad Shah Pahang (SSAP) - **Dato' Sri** (2014)

*   :
**  Darjah Kebesaran Seri Melaka Pangkat Ketiga, Darjah Mulia Seri Melaka (DMSM) - **Datuk** (2013)

*   :
**  Darjah Yang Mulia Mahkota Wilayah Pangkat Kedua, Seri Mahkota Wilayah (SMW) - **Datuk Seri** (2018)

*  :
**  Darjah Yang Amat Mulia Kinabalu Pangkat Pertama, Seri Panglima Darjah Kinabalu (SPDK) - **Datuk Seri Panglima** (2022)

*   :
**  Darjah Kebesaran Setia Mahkota Kelantan Yang Amat Terbilang Al-Ibrahimi Pangkat Pertama, Darjah Seri Paduka Setia Mahkota Kelantan Yang Amat Terbilang Al-Ibrahimi I (SPSK) - **Dato**' (2022)
*   :
** Darjah Utama Yang Amat Mulia Bintang Sarawak Pangkat Kedua, Panglima Negara Bintang Sarawak (PNBS) -**Dato Sri**  (2023)

## Rujukan