Gangguan tekanan pasca trauma

**Gangguan tekanan pasca trauma** ( **GTPT** )  adalah gangguan mental dan tingkah laku  yang berpunca daripada situasi traumatik, seperti serangan seksual, peperangan, kemalangan lalu lintas, penderaan kanak-kanak, keganasan rumah tangga atau apa-apa ancaman lain terhadap kehidupan atau kesejahteraan seseIndividu . Antara gejala yang sering dilihat adalah fikiran yang terganggu, perasaan atau mimpi yang berkaitan dengan situasi traumatik tersebut, tekanan mental atau fizikal kepada isyarat yang berkaitan dengan trauma, percubaan untuk mengelakkan situasi yang berkaitan dengan trauma, perubahan dalam cara seseIndividu berfikir dan perasaan, dan peningkatan dalam respons lari atau lawan   . Gejala-gejala ini boleh bermula seawal sebulan selepas kejadian. Kanak-kanak kecil kurang berkeberkemungkinanan menunjukkan perubahan, tetapi sebaliknya berkemungkinan meluahkan tekanan mereka melalui bermain . SeseIndividu yang mempunyai GTPT mempunyai risiko lebih tinggi untuk membunuh diri dan mencederakan diri dengan sengaja  .

Pencegahan awal boleh dijalankan apabila kaunseling disasarkan kepada mereka yang mempunyai simptom awal, tetapi kesanya tidak sama terhadap setiap individu. Rawatan utama untuk penghidap GTPT ialah kaunseling (psikoterapi) dan ubat-ubatan . Antidepresan jenis SSRI atau SNRI ialah ubatan yang lazim untuk GTPT dan memberi kesan sederhana untuk kira-kira separuh daripada pesakit yang mengambilnya. Faedah daripada ubat adalah kurang daripada yang dilihat dengan kaunseling. Tidak diketahui sama ada menggunakan ubat-ubatan dan kaunseling bersama mempunyai faedah yang lebih besar daripada kedua-dua kaedah secara berasingan . Ubat-ubatan, selain daripada beberapa SSRI atau SNRI, tidak mempunyai bukti yang mencukupi untuk menyokong penggunaannya dan, dalam kes benzodiazepin, berkemungkinan memburukkan lagi .

Di Amerika Syarikat, kira-kira 3.5% Individu dewasa mempunyai GTPT , dan 9% diseluruh dunia mengalami GTPT pada satu ketika dalam hidup mereka. Di kebanyakan negara lain di dunia, kadar pada tahun tertentu adalah antara 0.5% dan 1%. Kadar yang lebih tinggi di Amerika Syarikat ekoran sifat mereka yang gemar melibatkan diri dalam konflik bersenjata . Ia lebih biasa pada wanita berbanding lelaki.

Gejala gangguan mental yang berkaitan dengan trauma telah didokumenkan sejak sekurang-kurangnya zaman Individu Yunani purba . Beberapa contoh bukti penyakit selepas trauma telah dipertikaikan wujud dari abad ketujuh belas dan kelapan belas, seperti diari Samuel Pepys, yang menggambarkan gejala yang terganggu dan menyedihkan berikutan Kebakaran London 1666. Semasa perang dunia, keadaan ini dikenali dalam pelbagai istilah, termasuk ' kejutan shell ', 'saraf perang', neurasthenia dan ' neurosis tempur '   .

## Simptom

Gejala GTPT lazimnya dapat dilihat dalam tempoh tiga bulan selepas kejadian, tetapi ia boleh juga muncul sehingga beberapa tahun terkemudian . Dalam kebanyakkan kes, individu dengan GTPT mengelakkan untuk bercakap berkenaan situasi trauma mereka, malah pada kebanyakkan kes, mereka berkemungkinan akan mengalami amnesia mengenai kejadian tersebut ( amnesia disosiatif ). Walau begitu, individu berkenaan akan kerap menghidupkan kembali pengalaman trauma  mereka melalui ingatan, episod diasosiatif (" kilas balik "), dan mimpi ngeri (50 hingga 70%)  . Walaupun adalah perkara biasa untuk mempunyai simptom selepas sebarang kejadian traumatik, ia mesti berterusan pada tahap yang mencukupi (iaitu, menyebabkan disfungsi dalam kehidupan atau trauma pada tahap klinikal) selama lebih daripada satu bulan selepas trauma untuk dikelaskan sebagai GTPT (disfungsi yang ketara secara klinikal atau kesusahan selama kurang daripada satu bulan selepas trauma berkemungkinan gangguan tekanan akut )   . Sesetengah individu yang mempunyai situasi traumatik mengalami pertumbuhan selepas trauma .

### Keadaan perubatan yang berkaitan
Pengunaan bahan terlarang, seperti gangguan penggunaan alkohol, biasanya berlaku bersama GTPT. Proses pemulihan daripada GTPT berkemungkinan terhalang, atau keadaan bertambah teruk, apabila pengunaan bahan terlarang adalah komorbid dengan GTPT. Menyelesaikan masalah ini boleh membawa peningkatan dalam status kesihatan mental dan tahap kebimbangan individu .

GTPT mempunyai hubungan yang kuat tinnitus, dan berkemungkinan juga menjadi punca tinnitus.

Dalam kalangan kanak-kanak dan remaja, terdapat kaitan yang kuat antara kesukaran mengawal emosi (cth. perubahan mood, kemarahan yang meletus, pemarah ) dan simptom tekanan selepas trauma, pada tahap yang sama tanpa mengira umur, jantina atau jenis trauma.

## Faktor risiko
Individu berisiko untuk terdedah GTPT termasuk anggota tentera tempur, mangsa bencana alam, mangsa kem tahanan dan mangsa jenayah kekerasan. Individu yang bekerja dalam pekerjaan yang mendedahkan mereka kepada keganasan (seperti askar) atau bencana (seperti pekerja perkhidmatan kecemasan ) juga berisiko  . Keamatan situasi traumatik juga dikaitkan dengan risiko untuk terdedah GTPT, dengan pengalaman yang berkaitan dengan menyaksikan kematian, atau menyaksikan atau mengalami penyeksaan, kecederaan, kecacatan badan, kecederaan otak traumatik yang sangat dikaitkan dengan perkembangan GTPT. Begitu juga, pengalaman yang tidak dijangka atau di mana mangsa tidak dapat melarikan diri juga dikaitkan dengan risiko tinggi untuk terdedah GTPT.

### Trauma

GTPT  dikaitkan dengan situasi traumatik. Risiko untuk terdedah GTPT selepas situasi traumatik berbeza-beza mengikut jenis trauma   dan merupakan yang tertinggi selepas pendedahan kepada keganasan seksual (11.4%), terutamanya rogol (19.0%). Lelaki lebih berkeberkemungkinanan mengalami situasi traumatik (apa-apa jenis), tetapi wanita lebih cenderung terhadap situasi traumatik berimpak tinggi yang membawa kepada GTPT, seperti keganasan interpersonal dan serangan seksual .

#### Keganasan pasangan intim
Individu yang terdedah kepada keganasan rumah tangga terdedah kepada perkembangan GTPT. Terdapat kaitan yang kuat antara perkembangan GTPT pada ibu yang mengalami keganasan rumah tangga semasa tempoh peranakan kehamilan mereka.

Mereka yang pernah mengalami serangan seksual atau rogol berkemungkinan mengalami gejala GTPT . Simptom GTPT yang berterusan adalah lebih tinggi jika perogol mengurung atau menahan Individu itu, jika Individu yang dirogol percaya perogol akan membunuh mereka, Individu yang dirogol adalah sangat muda atau sangat tua, dan jika perogol adalah seseIndividu yang mereka kenali . Simptom teruk yang berterusan juga lebih tinggi jika Individu di sekeliling yang terselamat mengabaikan (atau tidak mengetahui) rogol atau menyalahkan mangsa rogol.

#### Trauma berkaitan perang
Pelarian menghadapi peningkatan risiko untuk GTPT kerana mereka terdedah kepada peperangan, kesusahan dan situasi traumatik. Kadar untuk GTPT dalam populasi pelarian berkisar antara 4% hingga 86%  .

#### Kematian Individu tersayang yang tidak dijangka
Kematian sesseoranga yang disayangi secara tiba-tiba dan tidak dijangka adalah jenis situasi traumatik yang paling kerap dilaporkan dalam kajian merentas negara . Walau begitu, majoriti Individu yang mengalami jenis situasi ini tidak akan terdedah GTPT. Analisis daripada Tinjauan Kesihatan Mental Dunia WHO mendapati risiko 5.2% untuk terdedah GTPT selepas mengetahui kematian Individu yang disayangi yang tidak dijangka. Oleh kerana kelaziman kejadian traumatik jenis ini yang tinggi, kematian Individu tersayang yang tidak dijangka menyumbang kira-kira 20% daripada kes GTPT di seluruh dunia.

#### Penyakit yang meragut nyawa
Keadaan perubatan yang dikaitkan dengan peningkatan risiko GTPT termasuk kanser  , serangan jantung, dan strok. 22% daripada mangsa kanser yang terselamat mengalami gejala seperti GTPT sepanjang hayat. Penghospitalan unit rawatan rapi (ICU) juga merupakan faktor risiko untuk GTPT. Sesetengah wanita mengalami GTPT daripada pengalaman mereka yang berkaitan dengan kanser payudara dan mastektomi     .

#### Kanser
Kelaziman GTPT berkaitan kanser berkisar antara 7% dan 14%, dengan tambahan 10% hingga 20% pesakit yang mengalami gejala tekanan posttraumatik subsindrom (iaitu, PTSS) . Kedua-dua GTPT dan PTSS telah dikaitkan dengan kualiti hidup terjejas, dan telah dilaporkan dalam pesakit yang baru didiagnosis serta yang telah sembuh.

#### Trauma yang berkaitan dengan kehamilan
Wanita yang mengalami keguguran berisiko mengalami GTPT  . Mereka yang mengalami keguguran lebih daripada sekali lebih berkemungkinan mendapat GTPT. GTPT boleh berkembang selepas bersalin, dan risiko meningkat jika seorang wanita telah mengalami trauma sebelum hamil . Prevalens GTPT selepas bersalin normal (tanpa kelahiran mati atau masalah ketara) dianggarkan antara 2.8 hingga 5.6% pada enam minggu selepas bersalin, dengan kadar menurun kepada 1.5% pada enam bulan selepas bersalin . Gejala GTPT adalah biasa selepas bersalin, dengan prevalens 24-30.1%  pada enam minggu, menurun kepada 13.6% pada enam bulan. Bersalin kecemasan juga dikaitkan dengan GTPT.

### Genetik
Terdapat bukti bahawa kerentanan kepada GTPT adalah keturunan. Kira-kira 30% daripada varians dalam GTPT adalah disebabkan oleh genetik sahaja. Bagi pasangan kembar yang terdedah kepada pertempuran di Vietnam, mempunyai kembar monozigotik (sama) dengan GTPT meningkatkan kemungkinan pasangan kembar bersama mengalami GTPT berbanding kembar dizigotik. Wanita dengan hippocampus yang lebih kecil mungkin lebih cenderung untuk mengembangkan GTPT berikutan peristiwa traumatik berdasarkan penemuan awal. Penyelidikan juga mendapati bahawa GTPT berkongsi banyak pengaruh genetik yang biasa kepada gangguan psikiatri lain. Gangguan panik dan kebimbangan umum dan GTPT berkongsi 60% daripada varians genetik yang sama. Alkohol, nikotin dan pergantungan dadah berkongsi lebih daripada 40% persamaan genetik.

## Patofisiologi

### Neuroendokrinologi
GTPT menjana perubahan fisiologi dalam otak dan badan yang berbeza daripada penyakit psikiatri lain, seperti kemurungan yang ketara. Individu dengan GTPT menunjukkan tindak balas yang lebih kuat terhadap ujian penindasan dexamethasone berbanding mereka yang mengalami kemurungan yang teruk .

Kebanyakan pesakit dengan GTPT mempunyai rembesan kortisol yang rendah dan pengeluaran katekolamin yang tinggi dalam air kencing, menghasilkan nisbah norepinefrin/kortisol yang lebih besar berbanding individu yang tidak didiagnosis. Ini berbeza dengan tindak balas melawan atau lari normatif, di mana kedua-dua paras katekolamin dan kortisol dinaikkan selepas terdedah kepada tekanan.

Paksi HPA, sistem lokus coeruleus-noradrenergik, dan hubungan otak limbic-frontal semuanya telah dikaitkan dengan penyelenggaraan ketakutan. Paksi HPA, yang menyelaraskan tindak balas hormon kepada tekanan  yang mengaktifkan sistem LC-noradrenergik, terlibat dalam penyatuan memori yang berlebihan yang berlaku selepas trauma. Penggabungan yang berlebihan ini meningkatkan keberkemungkinanan seseIndividu mengalami GTPT. Amigdala bertanggungjawab untuk pengesanan ancaman dan tindak balas ketakutan bersyarat dan tidak bersyarat yang dijalankan sebagai tindak balas kepada ancaman.

Tahap kortisol yang rendah boleh menyebabkan individu terdedah kepada GTPT. Oleh kerana kortisol biasanya penting dalam memulihkan homeostasis selepas tindak balas tekanan, diandaikan bahawa mangsa trauma yang mengalami kortisol rendah mengalami tindak balas yang kurang terkawal—iaitu, tindak balas yang lebih lama dan lebih menyedihkan, menetapkan peringkat untuk GTPT.

Adalah dipercayai bahawa sistem lokus coeruleus-noradrenergik menjadi pengantara penyatuan memori ketakutan yang berlebihan. Tahap kortisol yang tinggi mengurangkan aktiviti noradrenergik, dan kerana orang yang mempunyai GTPT cenderung mempunyai tahap kortisol yang berkurangan, telah dicadangkan bahawa individu dengan GTPT tidak dapat mengawal selia peningkatan tindak balas noradrenergik kepada tekanan traumatik. Ingatan mengganggu dan tindak balas ketakutan dihipotesiskan sebagai hasil daripada tindak balas kepada rangsangan yang berkaitan. Neuropeptida Y (NPY) telah dibuktikan menghalang pembebasan norepinephrine dan mempunyai faedah anxiolytic dalam ujian haiwan. Menurut kajian, pesakit dengan GTPT mempunyai tahap NPY yang lebih rendah, yang mungkin menunjukkan peningkatan dalam kebimbangan.

Penyelidikan lain menunjukkan bahawa orang yang mempunyai GTPT mempunyai tahap serotonin yang tinggi dalam darah mereka, yang menyumbang kepada gejala tahap tinggi seperti kemurungan, kebimbangan, kerengsaan dan impulsif. Serotonin juga menyumbang kepada penstabilan pengeluaran glukokortikoid.

### Neuroimunologi
Kajian mengenai sistem imun periferal telah mengenal pasti kerosakan dengan peningkatan paras sitokin dan risiko penyakit kronik yang berkaitan dengan imunologi yang lebih tinggi pada penghidap GTPT. Disfungsi neuroimun juga telah ditemui dalam GTPT, meningkatkan keberkemungkinanan tindak balas imun pusat yang ditindas akibat pengurangan aktiviti mikroglia dalam otak sebagai tindak balas kepada cabaran imun. Individu yang mempunyai GTPT, berbanding dengan kawalan, mempunyai peningkatan yang lebih rendah dalam penanda pengaktifan mikroglial ( protein translocator 18-kDa ) selepas pentadbiran lipopolysaccharide . Penindasan neuroimun ini juga dikaitkan dengan peningkatan intensiti gejala anhedonik. Penyelidik percaya bahawa terapi yang bertujuan memulihkan fungsi neuroimun boleh membantu mengurangkan gejala GTPT.

### Neuroanatomi

Orang yang menderita GTPT mempamerkan tahap aktiviti otak yang lebih rendah dalam korteks cingulate anterior dorsal dan rostral, serta korteks prefrontal ventromedial, yang merupakan kawasan yang terlibat dalam pengawalan emosi.

Nukleus basolateral (BLA) amygdala adalah penting untuk membandingkan dan membangunkan korelasi antara tindak balas tidak bersyarat dan berkondisi terhadap rangsangan, mengakibatkan penyaman ketakutan yang dilihat dalam GTPT. BLA mencetuskan nukleus pusat amygdala (CeA), yang menghuraikan tindak balas ketakutan (termasuk tindak balas tingkah laku terhadap ancaman dan tindak balas kejutan yang meningkat). Input perencatan menurun daripada korteks prefrontal medial (mPFC) mengawal penghantaran dari BLA ke CeA, dan dianggap memainkan peranan dalam kepupusan tindak balas ketakutan terkondisi.

Walaupun meta-analisis neuroimaging berfungsi dalam GTPT menunjukkan pengaktifan amygdala, terdapat tahap heterogen yang tinggi, lebih daripada gangguan kecemasan sosial atau gangguan fobia. Apabila membandingkan gugusan dorsal (kira-kira CeA) dan ventral (kira-kira BLA), hiperaktif adalah lebih kuat dalam gugusan ventral, manakala hypoactivity kelihatan dalam gugusan dorsal. Perbezaan ini mungkin menjelaskan kedua-dua emosi yang tumpul dalam GTPT (disebabkan penyahpekaan dalam CeA) dan komponen yang berkaitan dengan ketakutan.

## Diagnosis

### saringan
Terdapat beberapa langkah pemeriksaan GTPT untuk Individu dewasa, seperti Senarai Semak GTPT untuk *DSM-5* (PCL-5)   dan Skrin GTPT Penjagaan Utama untuk *DSM-5* (PC-GTPT-5). Senarai semak GTPT 17 item juga mampu memantau keterukan gejala dan tindak balas terhadap rawatan.

Terdapat juga beberapa alat saringan dan penilaian untuk digunakan dengan kanak-kanak dan remaja. Ini termasuk Skala Gejala GTPT Kanak-kanak (CPSS) , Soal Selidik Pemeriksaan Trauma Kanak-kanak , dan Indeks Reaksi Gangguan Tekanan Pasca-trauma UCLA untuk *DSM-IV*  .

Terdapat alat saringan dan penilaian lain yang tersedia untuk penjaga kanak-kanak yang sangat kecil (umur enam tahun ke bawah). Ini termasuk Skrin GTPT Kanak-kanak Muda, Senarai Semak GTPT Anak Muda, dan Penilaian Bayi dan Prasekolah Diagnostik.

### Penilaian
Konsep penilaian berasaskan bukti, termasuk pendekatan penilaian pelbagai kaedah, berfungsi sebagai asas untuk penilaian GTPT  . Mereka yang menjalankan penilaian GTPT boleh menggunakan pelbagai temu bual dan ujian yang ditadbir oleh doktor untuk membuat diagnosis rasmi. Skala GTPT yang Ditadbir oleh Pakar Klinik untuk DSM-5 (CAPS-5), Temu Bual Skala Gejala GTPT (PSS-I-5) dan Temuduga Klinikal Berstruktur untuk DSM-5 - Modul GTPT (Modul GTPT SCID-5) adalah sebahagian daripada instrumen penilaian yang paling biasa digunakan, boleh dipercayai dan sah untuk diagnosis GTPT, menurut DSM-5   .

### Manual diagnostik dan statistik
GTPT dahulunya diklasifikasikan sebagai gangguan kecemasan dalam DSM-IV, tetapi kemudiannya telah diklasifikasikan semula sebagai "gangguan berkaitan trauma dan tekanan" dalam DSM-5. Kriteria diagnostik DSM-5 untuk GTPT mengandungi empat kelompok gejala: mengalami semula, mengelak, perubahan kognitif/mood negatif, dan perubahan rangsangan dan kereaktifan .

## Pencegahan

### Taklimat psikologi
Individu yang telah terdedah kepada trauma kerap menerima taklimat psikologi untuk mengelakkan GTPT. Rawatan ini terdiri daripada temu bual yang membolehkan individu menghadapi peristiwa itu dan berkongsi perasaan mereka dengan kaunselor, serta membantu menyusun ingatan mereka mengenainya. Walau begitu, beberapa meta-analisis mendapati bahawa taklimat psikologi tidak membantu, berpotensi memudaratkan dan tidak mengurangkan risiko masa depan untuk terdedah GTPT   . Ini benar untuk taklimat sesi tunggal dan campur tangan berbilang sesi. Sehingga 2017, Persatuan Psikologi Amerika menilai taklimat psikologi sebagai *Tiada Sokongan/Rawatan Penyelidikan Berpotensi Memudaratkan* .

### Rawatan awal
Rawatan menumpukan pada trauma yang dijalankan dalam beberapa hari atau minggu selepas kejadian yang berpotensi trauma telah didapati mengurangkan gejala GTPT. Sama seperti sesi psikologi, matlamat rawatan awal adalah untuk mengurangkan keamatan dan kekerapan simptom tekanan, dengan tujuan untuk mencegah gangguan mental.
## Pengurusan
### Kaunseling

Perbandingan meta-analitik EMDR dan terapi tingkah laku kognitif (CBT) mendapati tiada perbezaan dalam merawat GTPT; Walau begitu, "sumbangan komponen pergerakan mata dalam EMDR kepada hasil rawatan" adalah tidak jelas. Meta-analisis pada kanak-kanak dan remaja juga mendapati bahawa EMDR adalah berkesan seperti CBT.

#### Terapi tingkah laku kognitif

Dalam CBT, individu diajar mengenalpasti pemikiran yang membuatkan mereka berasa takut atau kecewa dan menggantikannya dengan pemikiran yang kurang menyedihkan. Matlamatnya adalah untuk memahami bagaimana pemikiran menyebabkan tekanan berkaitan GTPT . Satu kajian menilai versi dalam talian CBT untuk Individu yang mengalami GTPT ringan hingga sederhana mendapati bahawa pendekatan dalam talian adalah berkesan dan lebih murah daripada terapi yang sama diberikan secara bersemuka  .

#### Penyahpekaan pergerakan mata dan pemprosesan semula
Penyahpekaan dan pemprosesan semula pergerakan mata (EMDR) ialah satu bentuk psikoterapi yang dimulakan dan dikaji oleh Francine Shapiro . Beliau perasan bahawa, apabila berfikir mengenai peristiwa traumatik, pergerakkan matanya mula menjadi pantas. Apabila dia mengawal pergerakan matanya, fikiran itu kurang menyedihkan.

Terdapat beberapa percubaan kecil terkawal selama empat hingga lapan minggu EMDR pada individu dewasa  serta kanak-kanak dan remaja. Terdapat bukti menyokong keberkesanan EMDR "untuk pengurangan gejala GTPT, kehilangan diagnosis dan pengurangan gejala kemurungan". EMDR mengurangkan gejala GTPT cukup dalam jangka pendek bahawa satu daripada dua Individu dewasa tidak lagi memenuhi kriteria untuk GTPT, tetapi bilangan Individu yang terlibat dalam ujian ini adalah kecil dan oleh itu keputusan harus ditafsirkan dengan berhati-hati sementara menunggu penyelidikan lanjut. Tidak ada bukti yang mencukupi untuk mengetahui sama ada EMDR boleh menghapuskan GTPT pada Individu dewasa.

### Ubat

#### Antidepresan
Perencat pengambilan semula serotonin terpilih (SSRI) dan perencat pengambilan semula serotonin-norepinephrine (SNRI) berkemungkinan mempunyai beberapa kebaikkan untuk gejala GTPT  . Antidepresan trisiklik adalah sama berkesan, tetapi kurang diterima dengan baik. Wujudnya bukti memlalui pengambilan secara dos sederhana boleh membawa kebaikan seperti sertraline, fluoxetine, paroxetine dan venlafaxine  . Oleh itu, empat ubat ini dianggap sebagai ubat barisan pertama untuk GTPT . SSRI paroxetine dan sertraline diluluskan oleh FDA untuk rawatan GTPT .

#### Benzodiazepin
Benzodiazepin tidak disyorkan untuk rawatan GTPT kerana tidak mempunyai bukti ia berkesan dan membawa risiko memburukkan gejala GTPT . Namun begitu, sesetengah menggunakan benzodiazepin ddalam dos yang kecil untuk kebimbangan jangka pendek dan insomnia  . Walaupun benzodiazepin boleh mengurangkan kebimbangan akut, tidak ada bukti yang konsisten bahawa mereka boleh menghentikan perkembangan GTPT dan sebenarnya boleh meningkatkan risiko mengembangkan GTPT 2-5 kali. Benzodiazepin tidak boleh digunakan sejurus selepas kejadian traumatik kerana ia boleh meningkatkan gejala yang berkaitan dengan GTPT.

#### Prazosin
Prazosin, antagonis adrenergik alfa-1, telah digunakan oleh bekas tentera dengan GTPT untuk mengurangkan mimpi buruk. Kajian menunjukkan berlaku penambahbaikan gejala, dos yang sesuai, dan keberkesanan dalam populasi ini  .

#### Glukokortikoid
Glukokortikoid berguna sebagai terapi jangka pendek untuk melindungi daripada kemerosotan saraf yang disebabkan oleh tindak balas tekanan lanjutan yang mencirikan GTPT, tetapi penggunaan jangka panjang sebenarnya boleh menggalakkan kemerosotan saraf.

#### Cannabinoid
Ganja tidak disyorkan sebagai rawatan untuk GTPT tiada sebarang bukti ia berkesan .  Walau begitu, penggunaan ganja atau produk terbitan meluas dalam kalangan bekas tentera AS yang mengalami GTPT.

## Epidemiologi

## Nota

## Rujukan