Melaka Belanda

= Melaka Belanda (1641–1825) =

**Melaka Belanda** merujuk kepada tempoh pemerintahan Syarikat Hindia Timur Belanda (VOC) ke atas Melaka dari tahun 1641 hingga 1825. Tempoh ini ber langsung selama 183 tahun dan merupakan zaman penjajahan asing ter panjang dalam sejarah Melaka.

= Penaklukan Belanda (1641) =
Pada 14 Januari 1641, Belanda dengan bantuan Kesultanan Johor berjaya menawan Melaka daripada Portugis selepas pengepungan berbulan-bulan. Kejatuhan Portugis menamatkan lebih satu abad penguasaan mereka di kota pelabuhan tersebut.

= Kedudukan Melaka di bawah Belanda =

Walaupun berjaya menawan Melaka, kepentingan Melaka sebagai entrepôt antarabangsa semakin berkurangan. Belanda memilih Batavia (kini Jakarta) sebagai pusat pentadbiran, ekonomi, dan perdagangan serantau. Melaka hanya berfungsi sebagai:

* Kubu pertahanan strategik untuk mengawal laluan Selat Melaka.
* Pelabuhan persinggahan bagi kapal-kapal VOC.
* Pusat pentadbiran wilayah kecil di bawah kawalan langsung VOC.

Belanda membina semula dan memperkukuh kubu A Famosa serta memperkenalkan sistem cukai baharu. Namun, kawalan ketat perdagangan, sekatan terhadap pedagang tempatan, serta monopoli VOC menyebabkan peranan Melaka semakin merosot. Sebahagian besar aktiviti perdagangan beralih ke Batavia, menjadikan Melaka lebih bersifat simbolik dan strategik berbanding pusat ekonomi.

= Pentadbiran British sementara (1795–1818) =
Ketika Revolusi Perancis dan pendudukan Perancis ke atas Belanda, pihak British mengambil alih Melaka pada tahun 1795 untuk menghalang kota itu jatuh ke tangan musuh. Syarikat Hindia Timur Inggeris mentadbir Melaka secara sementara.

Pada 1807, British meruntuhkan sebahagian besar kubu A Famosa untuk menghalang kota itu digunakan semula sebagai pangkalan ketenteraan yang kuat. Melaka dikembalikan kepada Belanda pada 1818 setelah tamatnya perang di Eropah.

= Penyerahan kepada British (1824) =
Melaka akhirnya diserahkan secara rasmi kepada British melalui Perjanjian Inggeris-Belanda 1824. Perjanjian ini menetapkan sempadan pengaruh antara kedua-dua kuasa kolonial di Asia Tenggara:

* Belanda menguasai wilayah yang kini dikenali sebagai Indonesia.
* British menguasai Tanah Melayu termasuk Melaka, Pulau Pinang, dan Singapura.

Dengan itu, tamatlah pemerintahan Belanda di Melaka, sekaligus membuka jalan kepada pembentukan Negeri-Negeri Selat pada 1826.

 Senarai Gabenor dan Residen 

= Gabenor Melaka Belanda (1641–1795) =

# Johan van Twist (1641–1642)
# Jeremias van Vliet (1642–1645)
# Arnout de Vlamingh van Oudtshoorn (1645–1646)
# Jan Thijszoon Payart (1646–1662)
# Jan Anthonisz van Riebeeck (1662–1665)
# Balthasar Bort (1665–1679)
# Jacob Joriszoon Pith (1679–1680)
# Cornelis van Quaelberg (1680–1684)
# Nicolaas Schaghen (1684–1685)
# François Tack (1685–1686)
# Dirk Komans (1686–1687)
# Thomas Slicher (1687–1691)
# Dirk Komans (1691–1692)
# Gelmer Vosberg (1692–1697)
# Govert van Hoorn (1697–1700)
# Bernhart Phoonsen (1700–1704)
# Johan Grotenhuys (sementara) (1704)
# Karel Bolner (1704–1707)
# Pieter Rooselaas (1707–1709)
# Willem Six (1709–1717)
# Willem Moerman (1711–1717)
# Herman van Suchtelen (1717–1726)
# Johan Frederik Gobius (1726–1730)
# Pieter Rochus Pasques de Chavannes (1730–1734)
# Roger de Lavez (1734–1741)
# Willem Bernard Albinus (1741–1748)
# Pieter van Heemskerk (1748–1753)
# Willem Dekker (1753–1758)
# David Boelen (1758–1764)
# Thomas Schippers (1764–1771)
# Jan Chans (1771–1775)
# Pieter Gerardus van Bruijn (1775–1788)
# Abraham Couperus (1788–1795)

= Residen British Melaka (1795–1818) =

# Archibald Brown (1795)
# Thomas Parr (1795–1796)
# Richard Tolson (1796–1797)
# David Campbell (1797–1798)
# Aldwell Taylor (1798–1803)
# William Farquhar (1803–1818)

= Gabenor Melaka Belanda (1818–1825) =

# Jan Samuel Timmermann Thijssen (1818–1822)
# A. Koek (1822)
# Hendrik Stephanus van Son (1824–1825)

= Lihat juga =

* Melaka Portugis
* Melaka British
* Sejarah Melaka
* Perjanjian Inggeris-Belanda 1824

= Rujukan =

* Andaya, Barbara Watson & Andaya, Leonard Y. (2001). *A History of Malaysia*. 2nd Edition. Palgrave Macmillan.
* Boxer, C.R. (1965). *The Dutch Seaborne Empire*. Hutchinson.
* Tarling, Nicholas (1992). *The Cambridge History of Southeast Asia: From c.1500 to c.1800*. Cambridge University Press.
* Trocki, Carl (2006). *Singapore: Wealth, Power and the Culture of Control*. Routledge.