Ledukan

**Ledukan**, juga boleh dikenali sebagai **ledosan** (bahasa Inggeris: *implosion*) ialah proses sesuatu objek dimusnahkan melalui runtuhan (atau himpitan) ke dalam diri objek itu. Bertentangan dengan proses letupan (yang melibatkan pengembangan isi padu), ledukan melibatkan pengurangan isi padu asal sesuatu objek dan menumpukan jirim dan tenaga. Ledukan sebenar biasanya melibatkan perbezaan sangat besar antara tekanan dalaman (yang lebih rendah) dan tekanan luaran (yang lebih tinggi), sehingga struktur sesuatu objek tersebut runtuh ke dalam diri objek itu sendiri, atau ke dalam ruang kosong yang dipenuhi oleh objek itu sekiranya objek tersebut bukannya bersifat pepejal penuh. Contoh-contoh ledukan termasuklah kapal selam yang dihancurkan dari luar oleh tekanan hidrostatik air di sekelilingnya dan keruntuhan najam gergasi disebabkan tekanan gravitinya sendiri.

Ledukan berupaya untuk mencampakkan bahan sesuatu objek itu ke luar (contohnya: berpunca dari daya pantulan semula sejurus runtuhan dalaman sesuatu bahan, atau bahan periferal terlenting keluar apabila bahagian dalam runtuh), tetapi pencampakan bahan ini bukanlah ciri-ciri terpenting untuk berlakunya ledukan dan bukan semua jenis ledukan akan terhasilnya pencampakan bahan. Jika objek itu pada asalnya memang sudah pun pepejal, maka ledukan biasanya mengakibatkan sesuatu objek itu untuk mengambil bentuk yang lebih padat - menghasilkan sesuatu yang lebih pekat, lebih mampat, lebih tumpat, atau sehingga bahan sesuatu objek ditukar kepada bahan baharu yang lebih tumpat daripada bahan asalnya.

## Etimologi
"Ledukan" merupakan kata terbitan daripada kata dasar *leduk* (ejaan Jawi: ), yang seasal dengan perkataan daripada bahasa Jawa ꦊꦝꦺꦴꦏ꧀ *lêdhok* yang bermaksud "lubang". "Ledosan" pula merupakan kata terbitan daripada kata kerja *ledos* (ejaan Jawi: ) yang berasal daripada bahasa Melayu Betawi, yang juga merupakan kata pinjaman daripada bahasa Jawa iaitu ꦧ꧀ꦭꦼꦝꦺꦴꦱ꧀ *balêdhos* melalui kata kerja terbitan ꦄꦩ꧀ꦧ꧀ꦊꦣꦺꦴꦱ꧀ *ambalêdhos* yang bermaksud "meletus".

## Contoh

### Senjata nuklear
Dalam reka bentuk senjata nuklear jenis ledukan, sfera plutonium, uranium, atau bahan boleh belah yang lain diledukkan oleh cas letupan yang disusun dalam bentuk sfera. Hal ini mengurangkan isi padu bahan dan dengan itu meningkatkan ketumpatannya dari dua sehingga tiga kali ganda, menyebabkan ia mencapai jisim kritikal dan menghasilkan letupan nuklear.

Dalam beberapa bentuk senjata termonuklear, tenaga hasil letupan ini kemudiannya digunakan untuk meledukkan sesuatu kapsul bahan api lakuran sebelum menyalakannya, sehingga menyebabkan tindak balas pelakuran (sila lihat reka bentuk Teller-Ulam). Secara amnya, penggunaan sinaran untuk meledukkan sesuatu, seperti dalam bom hidrogen atau dalam lakuran terkurung inersia dipacu laser, dikenali sebagai ledukan sinaran.

### Dinamik bendalir
Peronggaan (pembentukan gelembung atau runtuhan dalam sesuatu bendalir) melibatkan proses ledukan. Apabila sesuatu gelembung peronggaan terbentuk dalam cecair (contohnya, oleh bebaling air berkelajuan tinggi), gelembung ini biasanya teruntuh atau diledukkan dengan laju oleh cecair sekeliling.

### Astrofizik
Ledukan adalah bahagian terpenting dalam keruntuhan graviti bintang berjisim besar, yang boleh membawa kepada penciptaan supernova, bintang neutron dan lohong hitam.

Dalam kebanyakan situasi, bahagian paling dalam sesuatu bintang berjisim besar (yang dipanggil teras) berhenti terbakar dan tanpa sumber haba ini, daya yang memisahkan elektron dan proton tidak lagi cukup kuat untuk berbuat demikian. Teras tersebut runtuh ke dalam dirinya sendiri dengan sangat cepat, dan menjadi bintang neutron atau lohong hitam; lapisan luar bintang asal tersebut jatuh ke dalam dan mungkin melantun keluar dari bintang neutron yang baru dicipta (jika ada), sehingga terbentuknya supernova.

### Perobohan struktur terkawal

Bangunan-bangunan besar yang terdiri dari pelbagai jenis struktur seperti kerja batu, rangka keluli atau konkrit bertetulang boleh berubah menjadi runtuhan bahan yang mudah diangkut keluar, melalui cara pemusnahan terpilih struktur sokongan sesuatu bangunan tersebut menggunakan proses letupan berurutan dan terbatas. Matlamat proses ini adalah untuk membataskan bahan sesuatu bangunan tersebut ke kawasan tertentu sahaja, biasanya untuk mengelakkan bahaya terhadap struktur bangunan berdekatan. Teknik ini melibatkan pencetusan sesuatu bahan ledakan yang diletakkan tepat di bahagian struktur bangunan tertentu dalam selang masa spesifik. Proses ini menggunakan graviti untuk menyebabkan pusat bangunan runtuh secara menegak sambil menarik struktur sisi bangunan tersebut ke dalam secara serentak. Proses ini juga seringkali diterangkan secara salah sebagai proses *ledukan*.

### Ledukan tiub sinar katod dan lampu pendarfluor

Hampagas tinggi wujud dalam semua tiub sinar katod. Jika lapisan kaca luar retak, ledukan berbahaya mungkin berlaku. Disebabkan oleh kuasa ledukan, kepingan kaca boleh dilancarkan ke luar pada halaju berbahaya. Walaupun tiub sinar katod moden yang digunakan dalam televisyen dan paparan komputer mempunyai plat muka yang diselaputi oleh epoksi atau adanya langkah-langkah lain untuk mengelakkan lapisan kaca tiub itu pecah, tiub sinar katod yang dikeluarkan daripada peralatan mesti dikendalikan dengan berhati-hati untuk mengelakkan kecederaan pada diri sendiri.
## Lihat juga

* Supernova jenis II

## Rujukan

## Pautan luar

* Gelombang Kejutan Menumpu