open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filem Malaysia tahun 1981

# Abang
# Anita Dunia Ajaib
# Bukit Kepong
# Da Di Du
#
# Dia Ibuku
# Gelombang
# Jejak Bertapak
# Langit Tidak Selalu Cerah
# Mama Oh Mama
# Mangsa
# Perjanjian Syaitan
# Potret Maria
# Raja Laut
# Ribut Barat
# Sayang
# Serampang Tiga
# Sesejuk Air Mata Ibu
# Setinggan
# Si Luncai
# Sumpah Di Bumi Merkah
# Sumpah Semerah Padi
# Toyol
# Tuan Besar

### A
Filem Malaysia tahun 1961

# Abu Nawas
# Ali Baba Bujang Lapok
# Aneka Hiburan
# Gado gado
# Hang Jebat
# Indera Bangsawan
# Jalak Lenteng
# Kris Sempena Riau
# Lela Satria
# Mas Merah
# Panji Semerang
# Puteri Gunung Ledang
# Seniman Bujang Lapok
# Si Tanggang
# Singapura DiLanggar Todak
# Siti Zubaidah
# Sri Mersing
# Sri Tanjung
# Sultan Mahmud Mangkat Dijulang
# Sumpitan Racun
# Tun Teja
# Tunggal
# Yatim Mustapha
Filem Malaysia tahun 1968

Filem yang diterbitkan di Malaysia dan ditayang di panggung wayang pada tahun 1968.
# Ahmad Albab
# Amok Tok Nading
# Anak Bapak
# Bayangan Ajal
# Gerimis
# Jurang Bahaya
# Kekasih
# Lain Jalan Ke Syurga
# Mat Lanun
# Miang-Miang Keladi
# Pendekar Empat
# Pop Muda
# Raja Bersiong
# Si Murai
# Teratai

### A

### G

### K

### L

### M

### P

### R

### S

### T
Filem Malaysia tahun 1969

# 6 Jahanam
# Bayangan Ajal
# Bukan Salah Ibu Mengandung
# Di Belakang Tabir
# Enam Jahanam
# Jurang Bahaya
# Kalau Berpaut Di Dahan Rapuh
# Kanchan Tirana
# Keranda Berdarah
# Keranda Jingga
# Keris Emas
# Lanang Sejagat
# Mat Toyol
# Nafsu Belia
# Panglima Harimau Berantai
# Serikandi
# Sial Wanita
# Tunggal
Filem Malaysia tahun 1970

# Aku Mahu Hidup
# Asmara Kirana
# Dr. Rushdi
# Gelora
# Kembang Layu
# Kudrat
# Lubang Neraka
# Mat Karung Guni
# Pancha Indera Harimau Berantai
# Perintah Seri Paduka
# Puaka
# Tuah Badan

### P
Filem Malaysia tahun 1971

# Belang Pertanda
# Dosa Remaja
# Jahanam
# Jangan Tinggal Daku
# Manusia Derhaka
# Mat Magic
# Putus Sudah Kaseh Sayang
# Semusim Di Neraka
# Darma Kesuma

### J

### P
Filem Malaysia tahun 1972

# Anak Ku Suami Ku
# Angkara
# Belang Pertanda
# Chengkaman Maut
# Dang Lenggang
# Darah Panglima
# Hutang Darah
# Kelana
# Laksamana Do Re Mi
# Pendekar Sakti
# Pengejaran Ke Neraka
# Semangat Ular

### L
Filem Malaysia tahun 1982

# Anak Sulung Tujuh Keturunan
# Bila Hati Telah Retak
# Dendam Dari Pusara
# Esok Untuk Siapa?
# Gelombang
# Kabus Tengahari
# Kami
# Langit Petang
# Mama Oh Mama
# Mangsa
# Pemburu
# Penentuan
# Ribut Barat
# Ribut Di Hujung Senja
# Senja Merah
# Sikit Punya Gila
# Sumpah Di Bumi Merkah
Filem Malaysia tahun 1983

# Aku Yang Berhormat
# Bertunang
# Bila Hati Telah Retak
# Cikgu Sayang
# Darah Satria
# Dendam Dari Pusara
# Di Ambang Kasih
# Ilmu Saka
# Ke Medan Jaya
# Manis-Manis Sayang
# Mat Salleh Pahlawan Sabah
# Mekanik
# Pertentangan
# Ranjau Sepanjang Jalan

### A
Filem Malaysia tahun 1973

### B

### B

# Ganjaran
# Harimau Jadian
# Hati Batu
# Kelana
# Penyamun Si Bongkok
# Satria
# Satu Penentuan
# Satu Titik Di Garisan
# Semambu Kuning
# Semerah Cindai
# Terbabas

### H

### S
Nad Tatrou sa blyska

**Nad Tatrou sa blýska** (*Halilintar di atas Tatra*) ialah lagu kebangsaan Slovakia. 

Lirik digubah oleh Janko Matúška pada 1844 semasa kempen tunjuk perasaan besar-besaran oleh para pelajar pada tahun itu. Melodinya diambil daripada sebuah lagu rakyat. Lagu *Nad Tatrou sa blýska* ini menjadi popular semasa kempen Sukarelawan Slovak 1848/1849. 

Pada 1920, rangkap pertama lagu ini menjadi sebahagian daripada lagu kebangsaan Czechoslovakia. Apabila Slovakia berpisah dari Czechoslovakia, pada 1993, dua rangkap pertama lagu ini menjadi lagu kebangsaan negara Slovakia yang merdeka.

## Lirik
Nad Tatrou sa blýska 
hromy divo bijú. 
Zastavme ich bratia, 
ved' sa ony stratia, 
Slováci ožijú. 

To Slovensko naše 
posiaľ tvrdo spalo. 
Ale blesky hromu 
vzbudzujú ho k tomu, 
aby sa prebralo. 

## Terjemahan (literal)
Sang halilintar menyambar di atas Tatra, 
Dentuman guruh membunyi dengan ganas 
Saudara semua mari kita hentikan mereka, 
(kamu akan lihat bahawa) mereka akan lenyap, 
Bangsa Slovak akan pulih. 

Slovakia kami
Sudah lama terlena 
Tetapi dentuman guruh 
telah memberinya semangat 
untuk bangkit.
Filem Malaysia tahun 1974

# Anak Setan
# Bujang Tua S.S.
# Jantina
# Mastura
# Penyamun Si Bongkok
# Pertiwi
# Puaka
# Satu Penentuan
# Semambu Kuning

### P
Halaju sudut

Dalam bidang fizik, **halaju sudut** ialah kelajuan pemutaran (laju sudut atau frekuensi sudut) bersama-sama dengan arah pemutarannya. Unit SI untuk halaju sudut ialah radian per saat, tetapi unit-unit yang lain seperti putaran per minit (rpm) juga biasa digunakan. Umpamanya, sekeping piring hitam berputar pada halaju sudut sebanyak 33 atau 45 rpm ikut jam. Halaju sudut biasa dilambangkan dengan simbol omega (Ω or ω). Laju sudut ditandakan dengan ω.

## Definisi

Definisi halaju sudut ialah nisbah sesaran sudut,  \theta_2 - \theta_1 = \Delta \theta \,, dengan beza masa,  \Delta t \,

: \vec{\omega} = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta\theta}{\Delta t}= \frac{d\vec{\theta}}{dt} \,

## Kinematik linear

Perhubungan diantara halaju linear dengan halaju sudut ialah

: \vec{v} = \frac{\vec{\omega}}{\vec{r}} \,

dengan:

: \vec{v} \, ialah halaju linear,
: \vec{r} \, ialah sesaran objek dari asalan.

## Lihat juga
*Pecutan sudut
*Kinematik sudut
*Perhubungan diantara kinematik sudut dan kinematik linear
Frekuensi sudut

**Frekuensi Sudut**, \omega\,, (juga dikenali sebagai laju sudut) ialah kuantiti fizik skalar mengenai kadar pusingan. Frekueansi angular juga adalah magnitud bagi halaju sudut.

## Unit

Unit SI bagi frekuensi sudut ialah radian per saat **rad/saat**.

## Definisi

Definisi frekuensi sudut ialah

: \omega = 2\pi f \,

dimana

: \Delta\theta \, ialah beza sudut
: \Delta t \, ialah beza masa
: f \, ialah frekuensi linear
: T \, ialah tempoh
: v \, ialah laju linear
: r \, ialah jarak objek dari pusat

## Lihat Juga
* Kinematik Sudut
* Halaju Sudut
Momentum sudut

Momentum sudut adalah suatu kuantiti fizik vektor. Ia sebahagian daripada kinematik sudut.

## Unit

Unit SI bagi momentum angular ialah  kgm^2/s \,

## Definisi

Momentum sudut ialah

: \vec{L} = \vec{r} \times \vec{p} \,

di mana

: \vec{L} \, ialah momentum sudut, 

: \vec{r} \, ialah posisi/sesaran objek dari titik pusat, berseranjang dengan arah  \vec{v} \, objek itu,

: \vec{p} = m\vec{v} \, ialah momentum linear.

Maka, magnitud bagi momentum sudut ialah

: L = rp = mvrsin(\phi) \,

di mana

: \phi \,  ialah sudut di antara  \vec{r} \, dan   \vec{v} \,

## Kinematik Sudut

Kadar perubahan momentum sudut adalah bersamaan dengan jumlah tork

: \sum \tau = \frac{d\vec{L}}{dt} = \vec{r} \times \vec{F} \, 

Dari persamaan di atas, suatu objek dengan jisim  m_i \,  , berjarak  r_i \,  dari asalan O dan mempunyai laju  v_i \,  mempunyai momentum sudut iaitu

: L_i = m_i(r_i\omega)r_i = m_ir_i^2\omega \,

Maka jumlah magnitud momentum sudut yang terletak di atas paksi xy ialah

: L = \sum L_i = (\sum m_ir_i^2)\omega \, = I\omega 

di mana 

: I \,  ialah momen inersia objek itu,
: \omega \, ialah laju sudut objek itu.

maka

: \vec{L} = I\vec{\omega} \,

di mana

: \vec{\omega} \, ialah halaju sudut objek itu

## Lihat Juga
* Momentum Linear
* Kinematik Sudut
Laju sudut

Laju sudut ialah magnitud bagi halaju sudut, juga dikenali sebagai frekuensi sudut. Unit SI bagi laju sudut ialah **rad/s**.

Jika suatu halaju sudut

: \vec{\omega} =  \, 

maka, magnitudnya, laju sudut ialah

: \omega = \sqrt{\omega_x^2 + \omega_y^2 + \omega_z^2} \, 

## Lihat Juga
*Kinematik Sudut
Sesaran sudut

Sesaran sudut,  \theta \,, ialah pergerakkan sesuatu objek di dalam pusingan.

## Unit

Unit SI bagi sesaran sudut ialah radian, **rad**.

## Definisi

Sesaran sudut ialah nisbah antara titik pusat dan vektor xy iaitu:

: \theta = s/r \,

dimana

: s \, ialah lilitan
: r \, ialah jejari

## Lihat Juga
* Kinematik sudut
Senarai momen inersia

Penerangan
Bentuk
Inersia Angular
Catatan


Silinder berdinding nipis dan terdapaat bukaan dihujungnya, dengan jejari r \, dan jisim m\,I = m r^2 \,&mdash;


Silinder tebal dengan bukaan di hujungnya: jejari dalam r_1\,, jejari luar r_2\, dan jisim m\,I = \frac{1}{2} m({r_1}^2 + {r_2}^2)&mdash;


Silinder solid dengan jejari r\,, tinggi h\, jisim m\,I_z = \frac{1}{2} mr^2I_x = I_y = \frac{1}{12} m(3r^2+h^2)&mdash;


Cakera nipis dengan jejari r\, dan jisim m\,I_z = \frac{1}{2} mr^2I_x = I_y = \frac{1}{4} m(r^2)&mdash;


Sfera tumpat dengan jejari r\, dan jisim m\,I = \frac{2}{5} mr^2&mdash;


Sfera yang mempunyai ruang di tengahnya dan jejari r\, dan jisim m\,I = \frac{2}{3} mr^2&mdash;


Kon bersudut tegak dengan jejari r\,, tinggi h\, dan jisim m\,
I_z = (3/10)mr^2 \,\!
I_x = I_y = (3/5)m(r^2/4+h^2) \,\!&mdash;


Prisma segiempat tumpat dengan tinggi h\,, lebar w\,, dan panjang d\,, dan jisim m\,I_h = \frac{1}{12} m(w^2+d^2)I_w = \frac{1}{12} m(h^2+d^2)I_d = \frac{1}{12} m(h^2+w^2)


Rod dengan panjang L\, dan jisim m\,I_{center} = \frac{1}{12} mL^2Paksi pusingan di tengah-tengah


Rod dengan panjang L\, dan jisim m\,I_{end} = \frac{1}{3} mL^2Paksi pusingan di hujung



## Lihat Juga
*Inersia angular
Tenaga kinetik sudut

**Tenaga Kinetik Sudut**, K\,, adalah tenaga yang terdapat pada objek yang sedang mengalami pusingan.

## Unit
Unit SI bagi tenaga kinetik sudut ialah joule, **J**.

## Formula

: K = \frac{1}{2}I\omega^2 \,

dimana

: I \, ialah momen inersia di pusat jisim,
: \omega \, ialah laju sudut.

## Gabungan Tenaga Kinetik Linear dan Sudut

Bagi suatu objek yang berputar sambil bergerak (contohnya tayar kereta yang mara kehadapan) mempunyai tenaga kinetik linear dan tenaga kinetik sudut.

: K = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\omega^2 \,

## Lihat Juga
*Kinematik sudut
*Tenaga kinetik
Darat

**Darat** atau **daratan** () merujuk kepada permukaan pepejal bumi yang tidak dilitupi secara kekal oleh air (seperti lautan). Kebanyakan aktiviti manusia sepanjang sejarah telah terjadi di kawasan darat yang menyokong pertanian, habitat, dan pelbagai sumber semula jadi. Beberapa bentuk kehidupan (termasuk tumbuhan daratan dan haiwan daratan) telah berkembang dari spesies terdahulu yang hidup di dalam jasad air.

Kawasan di mana darat bertemu jasad besar air dipanggil zon pantai. Pemisahan darat dan air adalah konsep asas kepada manusia. Penandaan antara darat dan air boleh berbeza mengikut bidang kuasa tempatan dan faktor lain. Batasan maritim adalah satu contoh penentuan politik. Pelbagai sempadan semulajadi wujud untuk membantu dengan jelas menentukan di mana air bertemu darat. Bentuk bumi batu pepejal lebih mudah dibuat sempadannya daripada sempadan paya, di mana tidak ada titik yang jelas di mana darat berakhir dan jasad air telah bermula. Penyempadanan boleh berubah lagi disebabkan oleh pasang surut dan cuaca.

## Sejarah darat di Bumi
Bahan paling awal yang terdapat dalam Sistem Suria adalah bertarikh  (bilion tahun dahulu); oleh itu, bumi itu sendiri mesti dibentuk oleh tokokan ketika itu. Menjelang , bumi primitif telah terbentuk. Pembentukan dan evolusi jasad-jasad Sistem Suria berlaku sejajar dengan Matahari. Secara teori, nebula suria memecahkan sebahagian isipadu keluar daripada awan molekul akibat keruntuhan graviti, yang mula berputar dan meleper ke dalam cakera sirkumnajam, yang planet-planet kemudian terbentuk seiring dengan bintang. Nebula mengandungi gas, butiran ais dan habuk (termasuk nuklid primordial). Dalam teori nebular, planetesimal bermula apabila jirim zarahan tertokok oleh pengumpalan padu dan kemudian dengan graviti. Perhimpunan bumi primordial berlangsung selama 10-20 mya.

## Lihat juga
* Geologi

## Catatan

## Rujukan


## Pautan luar

* International Association of Geomorphologists
* PhysicalGeography.net educational website
Filem Malaysia tahun 1984

Senarai wayang di Malaysia pada 1984.

# Azura
# Cempaka Biru
# Ilmu Saka
# Jasmin
# Jauh Di Sudut Hati
# Ke Medan Jaya
# Komplot
# Matinya Seorang Patriot
# May 13
# Melati Putih
# Minah Manja
# Pagar-Pagar Cinta
# Talak
# Tujuh Biang Keladi
Filem Malaysia tahun 1985

# Ali Setan
# Anak Niat
# Anita Dunia Ajaib
# Bujang Selamat
# Igau-Igau
# Kumpulan O
# Pagar-Pagar Cinta
# Roda-Roda
Pecutan sudut

**Pecutan sudut** (\alpha \,) ialah kadar perubahan halaju sudut.

## Unit

Unit SI bagi pecutan sudut ialah **rad/s&sup2;**.

## Definisi

: \vec{\alpha} = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta \vec{\omega} }{\Delta t} = \frac{d \vec{\omega} }{dt} \,

...di mana:
: \Delta \vec{\omega} \, ialah perubahan halaju sudut,
: \Delta t \, ialah perubahan masa.

## Kinematik linear

Perhubungan di antara pecutan sudut dengan pecutan linear ialah

: \alpha = \frac{a_t}{r} \,

...di mana:
: a_t \, ialah pecutan yang berserenjang dengan jejari pusingan,
: r \, ialah jejari pusingan.

## Lihat juga
* Kinematik sudut
* Perhubungan di antara kinematik sudut dan kinematik linear
Kinematik sudut

**Kinematik sudut** ialah salah satu komponen fizik yang menyentuh tentang pergerakkan objek di dalam suatu pusingan.

## Komponen-komponen kinematik sudut
*Sesaran Sudut
*Halaju Sudut
*Laju Sudut
*Pecutan sudut
*Momen Inersia
*Momentum Sudut
*Tenaga Kinetik Sudut
*Frekuensi Sudut
*Tork (*Torque*)

## Lihat juga
Perhubungan di antara kinematik sudut dan kinematik linear
Filem Malaysia tahun 1986

# Ali Setan 2
# Anak Niat
# Aniaya Jenayah
# Balik Kampung
# Bas Konduktor
# Bujang Lapok Kembali Daa
# Bujang Selamat
# Gila2 Remaja
# Hantu Siang
# Jasmin 2
# Jejaka Perasan
# Kembara Seniman Jalanan
# Roda-Roda
# Seman
# Sesejuk Airmata Ibu
# Si Jantung Hati
# Suara Kekasih
# Tsu Feh Sofiah
# Pagar-Pagar Cinta
Filem Malaysia tahun 1989

# Awang Spanar
# Bayi Tabung
# Bejalai
# Cinta Berdarah
# Hero
# Igau-Igau
# Kolej 56
# Oh Fatimah
# Pak Tam Duda
# Pelumba Malam
# Pendekar Lembah Kuning
# Pendekar Mata Satu
# Penghujung Malam
# Pertarungan Di Gua Siluman
# Ragam Pemandu
# Rahsia
# Sayang Ibu
# Sumpah Berdarah
# Sumpahan Mahsuri
# Tak Kisahlah... Beb!
# Tarzan Rimba
# Tuah
# Kembar Siam
Filem Malaysia tahun 1990

# Adik
# Driving School
# Fenomena
# Gila Glamour
# Hati Bukan Kristal
# Janda Meletup
# Konstabel Mamat
# Main-Main Hantu
# Mat Gelap
# Mat Som
# Mira Edora
# Musuh Dalam Selimut
# OK
# Part-Time
# Pening-Pening Lalat
# Rentak Desa
# Siluman Lirikan Ular
# The Dadah Connection
# Warna-Warna Hati

#
20. Bayang Maut
Filem Malaysia tahun 1987

# Bayangan Cinta
# Gila-Gila Si Pikoy
# Keluarga 99
# Kepala Angin
# Marah-Marah Sayang
# Mawar Merah
# Misteri Rumah Tua
# Mr. Os
# Pernikahan Berdarah
# Puteri
# Rahsia
# Rozana Cinta '87
# Sayang
# Wira Angkasa
Filem Malaysia tahun 1988

# Anak Sarawak
# Antara Dua Hati
# Dendang Remaja
# Guru Badul
# Irisan-Irisan Hati
# Jodoh Boleh Diatur
# Keys To Freedom
# Perawan Malam
# Perempuan
# Ragam Pemandu
# Sayang Ibu
# Tempo 88
# Ujang
# Yassin
Tork

**Tork**, **kilasan**, **momen** atau **momen daya** (simbol: \boldsymbol\tau atau ) ialah kuantiti daya pusingan atau putaran yang dikenakan ke atas sesuatu tuas hasil putaran objek berpusatkan suatu paksi, fulkrum, atau pangsi yang mana arah kilasan ini mengikut arah daya yang dikenakan terhadap objek yang beredar. Jika daya itu menarik atau menolak, tork boleh dianggap sebagai satu piuhan kepada objek. Ia adalah kuantiti vektor (bentuk diungkapkan:  \vec{\tau}\,) menggunakan unit piawai  Newton meter (N⋅m).

Secara matematiknya, tork dapat ditakrifkan sebagai hasil darab silang bagi jarak/panjang lengan tuas dengan daya, yang menyebabkan putaran.

## Sejarah
Konsep tork, juga dikenali sebagai momen atau ganding, berasal dari kajian Archimedes terhadap tuas. Analog putaran bagi daya, jisim dan pecutan adalah tork, momen inersia dan pecutan sudut.

## Definisi

**Tork** ialah hasil darab silang antara jejari pusingan dan daya, iaitu

: \vec{\tau} = \vec{r} \times \vec{F} \,

dimana

: \vec{r} \, ialah jejari pusingan atau jarak diantara titik dimana daya dikenakan dengan titik pusingan
: \vec{F} \, ialah daya yang dikenakan

Maka magnitud bagi tork ialah

: \tau = rFsin(\phi) \,

dimana  \phi \, ialah sudut antara Daya F\, dan jejari r\,.

## Hubungan

### Dengan pecutan sudut

Mengikut Hukum Newton Kedua, daya ialah hasil darab antara jisim dan pecutan:

: F = ma \,

jika daya dan jejari berserenjang maka,

: \tau = Fr = mar = mr^2\alpha = I\alpha \,

maka jumlah tork ialah

: \sum \tau_z = I\alpha_z \,

dimana

: \alpha \, ialah pecutan sudut
: I \, ialah momen inersia

### Dengan momentum sudut

Jumlah tork juga adalah bersamaan dengan kadar perubahan momentum sudut

 \sum \tau = \frac{dL}{dt} \,

## Kerja
*Untuk rencana lanjutan lihat [[kerja (fizik)|kerja]]*

kerja yang dilakukan oleh torque ialah:

: W = \int_{\theta_1}^{\theta_2} \tau_z d\theta \,

maka, jika tork adalah pemalar kerja ialah

: W = \tau_z (\theta_2 - \theta_1) = \tau\Delta\theta \,

## Kuasa

Kuasa bagi tork ialah

: P = \tau_z\omega_z \,

## Lihat Juga
* Kinematik sudut

## Rujukan
Bahasa Yunani

**Bahasa Yunani** () ialah bahasa Indo-Eropah dengan 3,500 tahun sejarah yang didokumentasikan. Bahasa ini juga dianggap sebagai salah satu bahasa tua yang masih bertahan hingga kini dengan jumlah kosa kata lebih kurang 600.000 kata. Kini, ia dituturkan oleh 15 juta orang di Yunani, Cyprus, bekas Yugoslavia, terutamanya di Makedonia Utara, Bulgaria, Albania, dan Turki. Terdapat juga banyak kaum emigran Yunani di seluruh dunia, seperti yang terdapat di Melbourne, Australia di mana populasi kaum tersebut merupakan kependudukan ketiga terbesar dari keseluruhan bandar-bandar di dunia selepas Athens dan Thessaloniki.

Bahasa Yunani ditulis menggunakan abjad khas yang dipanggil abjad Yunani, huruf betul yang pertama, sejak abad ke-9 S.M dan sebelum itu, dalam Linear B dan dalam ejaan sukuan Cypriot.

## Pengaruh
Kesusasteraan Yunani mempunyai tradisi yang panjang dan kaya. Pengakaran kata serapan dari bahasa Yunani telah digunakan secara luas selama berabad-abad dan terus digunakan secara luas untuk menciptakan kata-kata baru dalam bahasa lain. Bahasa Yunani dan Latin adalah sumber utama kosakata ilmiah internasional.

Dalam konteks sejarah bahasa Melayu, unsur bahasa Yunani mula diserap dalam beberapa fasa. Fasa pertama melalui dunia Islam yang bertembung dengan persuratan tamadun Yunani terutamanya bahasa Arab: seawal pembukuan ayat-ayat al-Quran oleh Uthman bin Affan yang merakam bahasa tuturan masyarakat Arab Mekah dan Madinah sezaman Nabi Muhammad didedahkan kepada bahasa kerajaan Byzantium yang memerintah rantau Syam sampailah kepada pengungkapan ilmu terjemahan cendekiawan Yunani dilakukan dalam Baitul Hikmah diarahkan Khalifah Muawiyah I zaman Umaiyah menerus kepada zaman kerajaan Abbasiyah, kata-kata serap inilah yang kemudiannya diterapkan ke dalam perbendaharaan kata Melayu melalui persuratan ilmu pedagang Arab dan banyak lain dari dunia Islam. Fasa kedua menerapkan kata Yunani melalui kata pinjaman Latin yang dibawa melalui pendidikan Barat menggunakan bahasa-bahasa Inggeris dan Belanda semasa pendudukan penjajah Belanda dan British di rantau Nusantara.

## Lihat juga

* Bahasa Yunani Kuno

## Rujukan

## Pautan luar
* Portal Bahasa Yunani Universiti Aristoteles Thessaloniki - mengenai pendidikan bahasa dan kajian linguistik Yunani
* komvos.edu.gr, laman sesawang bantuan untuk mereka yang mempelajari bahasa Yunani.
* Hellenistic Greek Lessons - panduan tatabahasa bahasa Yunani Helenistik dalam talian.
Kapal RO-RO

**RORO** adalah "ringkasan" bagi *roll-on/roll-off*; Kapal RO-RO ialah sejenis feri yang membawa kargo beroda seperti kereta, trailer atau gerabak keretapi.

RORO mempunyai anjakan binadalam di geladak, yang membenarkan kargo digolek naik (*rolled on*) dan digolek turun (*rolled off*) kapal apabila anjalan diturunkan atau dalam posisi buka.

Feri kereta yang beroperasi menyeberangi sungai dan jarak dekat lain secara amnya tidak dipanggil RORO, kerana ringkasan ini dikhususkan bagi kapal. 

Biasanya kereta baru yang diangkut melalui kapal keserata dunia diangkut menggunakan RORO. Pengangkut besar kereta baru ini biasanya dikenali sebagai Pengangkut Kereta Tulin (*Pure Car Carriers*) (PCC) atau Trak Kereta Tulin Pure (*Car Truck Carriers*) (PCTC). PCC terbesar, dijangka dilancarkan pada 2006, mampu mengangkut 8,000 kereta.

Feri kereta RORO laut lepas, dengan pintu besar hampir pada permukaan air dan dek kereta terbuka yang besar mempunyai reputasi sebagai rekebentuk yang berisiko. Sebarang air yang memasuki dek kenderaan, dengan cepar berkumpul pada sebelah bahagian dek menjadikan kapal tidak stabil dan menyebabkan ia terbalik sebagaimana yang berlaku dengan penengelaman Princess Victoria pada 1953 yang membunuh 132 orang, *[[M/S Herald of Free Enterprise]]* pada 1987 membunuh 193 orang, dan *[[M/S Estonia]]* pada 1994 membunuh 852 orang.
Bandul

**Bandul** ialah suatu alat yang mempunyai suatu objek berat yang tergantung pada hujung rod atau suatu jasad tegar yang boleh berayun dengan bebas.

## Bandul ringkas

**Bandul ringkas** ialah jisim rod boleh diabaikan. Dalam **bandul ringkas** daya pemulih ialah

: F_\theta = -mg sin(\theta) \,

dan panjang rod bandul ialah L\, manakala jika amplitud ayunan bandul ini kecil maka

: F_\theta = -mg sin(\theta) \approx -mg\theta = -mg\frac{x}{L} \,

dan frekuensi sudutnya ialah

: \omega = \sqrt{\frac{k}{m}} = \sqrt{\frac{mg/L}{m}} = \sqrt{\frac{g}{L}} \,

maka frekuensinya ialah

: f = \frac{1}{2\pi}\sqrt{\frac{g}{L}} \,

dan tempoh ialah

: T = 2\pi\sqrt{\frac{L}{g}} \,

Tetapi apabila amplitud bandul ringkas tidak lagi kecil maka terdapat perubahan dalam formula-formula di atas. Formula untuk tempohnya ialah

: T = 2 \pi \sqrt{\frac{L}{g}} ( 1+ (\frac{1}{2})^2 \sin^2(\frac{\theta_0}{2}) + ( \frac{1 \cdot 3}{2 \cdot 4} )^2 \sin^4(\frac{\theta_0}{2}) + ( \frac {1 \cdot 3 \cdot 5}{2 \cdot 4 \cdot 6} )^2 \sin^6(\frac{\theta_0}{2}) + \cdots ) \,

## Bandul Fizik

**Bandul Fizik** adalah bandul yang sebenar. Bila objek terganjak, maka berat menyebabkan tork pemulih
iaitu

: \tau_z = (mg)(d sin(\theta)) \,

dan arah pusingan mempengaruhi tanda bagi tork ini. Maka jika \theta\, kecil,

: \tau_z = -(mg)(d\theta) = I\alpha_z = I\frac{d^2\theta}{dt^2} \,

dimana

: \tau_z \, ialah tork
: I \, ialah momen inersia
: \alpha_z \, ialah pecutan sudut

maka

: \frac{d^2\theta}{dt^2} = -\frac{mgd}{I}\theta \,

dan analogi dengan kinematik linear dimana  \frac{k}{m} = \frac{mgd}{I} \,. Dengan itu, pecutan sudut ialah

: \omega = \sqrt{\frac{mgd}{I}} \,

dan tempoh ialah

: T = 2\pi\sqrt{\frac{I}{mgd}} \,

## Lihat Juga
* Gerakan berkala
Resonansi

**Resonansi** ialah keupayaan sesuatu sistem untuk menyerap tenaga ayunan yang banyak apabila frekuensi ayunan tersebut bersamaan dengan frekuensi asal. Contoh yang boleh dicam adalah sebuah buaian yang berayun dengan frekuensi sendiri seperti bandul, tetapi buaian tersebut akan mengayun lebih tinggi semakin tinggi amplitud apabila seseorang duduk di atasnya dan membuai dengan frekuensi yang sama. Resonansi bunyi berlaku apabila frekuensi getaran dihasilkan satu bunyi yang menghampiri getaran dihasilkan satu sumber bunyi lain akan berubah supaya sejalan mengikuti frekuensi getaran sumber bunyi tersebut. Suara manusia mempunyai resonansi  atau **gemaan** apabila gelombang bunyinya menghasilkan getaran pada ruang-ruang tekak, mulut, hidung dan rongga sekitarnya.

Ia dijejak daripada perkataan *risonanza* dalam bahasa Itali diturunkan langsung daripada perkataan *resonantia* yang bermaksud "gema" dalam bahasa Latin; perkataan tersebut digunakan Galileo Galilei dalam bidang akustik menggambarkan keadaan tali-tali sebuah alat muzik yang bergetar bila-bila satu tali yang bersebelahan dipetik sehingga semua tali-tali tersebut menghasilkan bunyi yang boleh didengari.

## Mekanik
 

Ketika resonansi berlaku, amplitud untuk ayunan pacuan ialah

: A = \frac{F_{max}}{\sqrt} \,

## Rujukan

### Sumber-sumber
*
Ketumpatan

**Ketumpatan** atau **ketumpatan jisim** sesuatu bahan merupakan sukatan jisim per unit isipadu. Simbol yang biasanya digunakan untuk ketumpatan ialah ρ (huruf kecil abjad Yunani rho). Dalam sesetengah industri (terutamanya dalam industri minyak dan gas di Amerika Syarikat), ketumpatan merupakan berat objek per unit isipadu; namun begitu, kuantiti ini lebih dikenali sebagai berat spesifik. Bahan berlainan mempunyai ketumpatan yang berbeza. Oleh itu, ketumpatan merupakan konsep penting dalam keapungan, ketulenan dan pembungkusan. Osmium dan iridium merupakan jisim yang paling tumpat mengikut suhu dan tekanan piawai tetapi kedua-duanya bukanlah bahan yang mempunyai ketumpatan tertinggi. 

Maka

: \rho = \frac{m}{V} \,

di mana

: m \, ialah jisim
: V \, ialah isipadu

manakala

1 g cm-3 = 1000 kg m-3

## Ketumpatan bahan lazim

**Bahan****Ketumpatan dalam kg/m<sup>3</sup>**
Iridium22,650
Osmium22,610
Platinum21,450
Emas19,300
Uranium19,050
Merkuri13,580
Paladium12,023
Plumbum11,340
Perak10,490
Kuprum &#160; 8,920
Besi &#160; 7,870
Timah &#160; 7,310
Titanium &#160; 4,507
Intan &#160; 3,500
Aluminium &#160; 2,700
Magnesium &#160; 1,740
Air Laut &#160; 1,025
Air** &#160; 1,000**
Etanol &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;790
Gasolin &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;730
Aerogel &#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;3
Gas1 0.0446 darab purata jisim molekul
&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;


1 Mana-mana gas

## Rujukan
Tekanan bendalir

Apabila bendalir (gas ataupun cecair) di dalam keadaan rehat, ia mengenakan daya berserenjang dengan permukaan pemukaan sentuh menghasilkan **tekanan**.

## Unit

Unit SI bagi tekanan bendalir adalah pascal, Pa, ataupun Nm^{-2}\, Unit lain bagi tekanan ialah tekanan atmosfera (atm) dimana

: 1 atm = 1.013 \times 10^5 Pa = 1.013 milibar = 14.70 lb/in^2 \,

## Formula

Secara amnya, formula untuk tekanan ialah

: p = \frac{dF_\perp}{dA} \,

atau

: p = \frac{F_\perp}{A} \,

dimana

: F_\perp \, daya yang berserenjang dengan permukaan
: A \, ialah luas permukaan

## Hukum Pascal

Jika sesuatu bendalir didalam keseimbangan, maka jumlah daya adalah kosong. Maka

: \sum F_y = 0 = pA - ( p + dp ) A - \rho g A dy \,

atau

: \frac{dp}{dy} = -\rho g \, dan  dp = -\rho g dy \,

dimana

: \rho \, ialah ketumpatan bendalir
: p \, ialah tekanan bendalir

Dengan itu, jika p_1\, dan p_2\, adalah tekanan pada ketinggian  y_1 \, dan  y_2 \,, maka

: p_2 - p_1 = -\rho g(y_2 - y_1) = -\rho g h\,

maka tekanan pada sesuatu kedalaman didalam bendalir ialah

: p = p_0 + \rho g h \,

Dari persamaan di atas, jika tekanan di atas sesuatu permukaan, p_0\,  ditambah, maka tekanan di kedalaman  h\,,  p\, juga bertambah.
Ini memenuhi hukum Pascal iaitu

Tekanan yang dikenakan ke atas bendalir yang tertutup akan disebarkan secara sekata kesetiap bahagian di bendalir itu dan juga dinding bekas itu.

## Lihat Juga
*tekanan
*mekanik bendalir
*Persamaan Bernoulli
Persamaan keselanjaran

## Dinamik Bendalir

Didalam mekanik bendalir, kadar isipadu bendalir  \frac{dV}{dt}\, yang mengalir di dalam tiub tertutup adalah malar. Maka

: \frac{dV}{dt} = A v = C \,

dimana

: A \, adalah luas keratan rentas tiub
: v \, laju aliran bendalir

Dengan itu

: A_1 v_1 = A_2 v_2 \,

bagi tiub tertutup yang mempunyai keratan rentas yang tidak sekata.

Manakala bagi bendalir yang berbeza ketumpatan dan tidak boleh dimampatkan, persamaan keselanjarannya ialah

: \rho_1 A_1 v_1 = \rho_2 A_2 v_2 \,

## Lihat Juga
*Persamaan Bernoulli
Keapungan

**Daya apung**, B\,, adalah daya yang bertindak keatas objek yang terendam dan mengarah keatas. Jika daya apung adalah kurang daripada berat, maka objek akan tenggelam dan sebaliknya.

## Prinsip Archimedes
Prinsip Archimedes mengatakan bahawa apa sahaja objek yang tenggelam penuh atau separuh didalam cecair yang disokong oleh daya keapungan,B maka sama dengan berat objek yang tenggelam. Prinsip ini dinamakan sempena ahli sains dari Greek, Archimedes, yang menemuinya pada tahun 212 sebelum masehi. 

Apabila objek timbul atau separa tenggelam, maka daya yang mengarah ke atas adalah sama dengan berat bendalir yang terganjak oleh objek itu.

## Unit

Unit SI bagi daya apung ialah Newton,**N**

## Formula

: B = \rho V g \,

dimana

: \rho \, ialah ketumpatan bendalir
: V \, ialah isipadu bendalir yang terganjak oleh isipadu objek yang tenggelam
: g \, ialah pecutan graviti
Tekanan

**Tekanan** (simbol: P) ialah sukatan daya yang bertindak ke atas luas permukaan sentuh, atau daya per unit luas dalam arah yang berserenjang dengan permukaan berkenaan. Semakin kuat daya yang bertindak ke atas permukaan yang diberikan, semakin tinggi tekanan. Begitu juga semakin kecil luas permukaan yang disentuh oleh daya berkenaan, maka lebin tinggi tekanan. Sementara tekanan boleh diukur dalam mana-mana unit tekanan dibahagi kepada mana-mana unit luas, unit SI bagi tekanan (newton per meter padu) tetap dipanggil pascal (Pa), selepas nama Blaise Pascal, seorang saintis Fizik pada kurun ke-17. Tekanan 1 Pa adalah sangat kecil; dianggarkan sama dengan tekanan oleh satu helai wang kertas terletak rata di atas sebuah meja. Tekanan setiap hari selalunya diukur dalam kilopascal (1 kPa = 1000 Pa)

Tekanan atmosfera diukur dengan barometer. Tekanan satu sampel gas dalam bekas diukur dengan manometer.

Tekanan tolok ialah nilai tekanan yang diukur secara nisbi terhadap tekanan atmosfera atau tekanan sekitar.

## Unit

Unit SI bagi tekanan ialah pascal, Pa. atau Nm-2. Unit-unit lain bagi tekanan ialah


Beberapa unit tekanan yang sering digunakan

&nbsp;
Pascal
bar
N/mm2
kp/m2
kp/cm2 (=1 at)
atm
torr



1 Pa (N/m2)=
1
10-5
10-6
0.102
0.102×10-4
0.987×10-5
0.0075



1 bar (daN/cm2) =
105
1
0.1
10,200
1.02
0.987
750



1 N/mm2 =
106
10
1
1.02×105
10.2
9.87
7,501



1 kp/m2 =
9.81
9.81×10-5
9.81×10-6
1
10-4
0.968×10-4
0.0736



1 kp/cm2 (1 at) =
98,100
0.981
0.0981
10,000
1
0.968
736



1 atm (760 torr) =
101,325
1.013
0.1013
10,330
1.033
1
760



1 torr (mmHg) =
133
0.00133
1.33×10-4
13.6
0.00132
0.00132
1



## Formula

: P = \frac{F_\perp}{A} \,

dengan
:p adalah tekanan
: F_\perp \, ialah daya yang bertindak
: A \, ialah luas permukaan sentuh

## Rujukan
* Konsep tekanan secara umum.

## Lihat Juga
* Tekanan bendalir
Kelikatan

**Kelikatan** ialah geseran dalaman sesuatu bendalir. Kesan kelikatan dapat dilihat pada bendalir di dalam paip, aliran darah dan sebagainya.

Kelikatan di dalam bendalir bergantung kepada ketumpatan bendalir tersebut, di mana semakin tinggi ketumpatan bendalir, semakin tinggi kelikatan bendalir itu. Kelikatan juga bergantung kepada suhu; jika suhu meningkat, kelikatan bendalir menurun tetapi untuk gas, kelikatan gas meningkat.

Bendalir yang likat selalunya cenderung untuk berpaut pada permukaan yang bersentuhan dengannya. Bagi bendalir yang mengalir, selalunya terdapat lapisan nipis berdekatan dengan permukaan di mana bendalir adalah hampir dalam keadaan rehat.

Kesan kelikatan penting dalam aliran bendalir dalam paip. Menurut persamaan Bernoulli, jika di kedua-dua hujung paip mempunyai ketinggian yang sama, maka tekanan di hujung-hujung itu adalah sama. Tetapi, jika kelikatan bendalir diambil kira, tekanan di kedua-dua hujung itu tidak sama. Ini sebab daya kelikatan menentang pergerakkan bendalir. Maka untuk memastikan bendalir mengalir, satu tekanan hendaklah dikenakan di permulaan aliran. Kerana itulah kita harus memicit di belakang tiub ubat gigi untuk mengeluarkan ubat gigi.
Gelora

Apabila sesuatu bendalir mencapai laju kritikal, aliran itu tidak lagi lamina dan bentuk aliran menjadi tidak menentu dan tidak sekata. Situasi ini dipanggil **gelora** atau **bualan**. Ketika ini, persamaan Bernoulli tidak lagi sesuai digunakan.

Aliran bendalir, sama ada lamina atau gelora, bergantung kepada kelikatannya. Semakin tinggi kelikatan sesuatu bendalir, semakin cenderung ia kepada gerakan lamina.
Lamina

**Lamina** ialah
*Bahagian cakera mata.
*Teratur dalam bentuk sisik atau plat nipis
*Pergerakan cecair yang menunjukkan nombor Reynold yang rendah, berbeza dengan aliran bergelora. (FARM, KEJ)
Mekanik bendalir

**Mekanik bendalir** ialah pecahan ilmu fizik yang menyentuh tentang pergerakan bendalir seperti cecair, gas dan plasma. Konsep kajian bendalir ini terbahagi kepada tiga iaitu

* Statik bendalir
* Dinamik bendalir
* Kinematik bendalir

Mekanik bendalir, khasnya bendalir dinamik merupakan subjek yang kerap digunapakai di dalam teknologi kejuruteraan dan sains di dalam menyelesaikan beberapa permasalahan. Bendalir mekanik juga bersifat rumit dan kadang-kala ia hanya boleh diselesaikan dengan kiraan dan formula tertentu berdasarkan prinsip bendalir mekanik, terutamanya ddengan menggunakan kaedah **dinamik bendalir berkomputeran** (*computational fluid dynamics*). Kaedah ini dapat menyelesaikan masalah bendalir dengan kaedah menerusi pemvisualan dan menganalisa aliran bendalir.

## Komponen mekanik bendalir
* Tekanan bendalir
* Keapungan
* Persamaan keselanjaran bendalir
* Persamaan Bernoulli
* Kelikatan
* Gelora

## Rujukan

## Pautan luar
*Free Fluid Mechanics books
*Annual Review of Fluid Mechanics
*CFDWiki – wiki rujukan mengenai dinamik bendalir berkomputeran.
Gelombang

**Gelombang** ialah satu gangguan yang membawa tenaga melalui medium.

## Gelombang Melintang dan Gelombang Membujur
"Gelombang melintang" ialah gelombang yang menyebabkan zarah-zarah medium bergetar berserenjang dengan arah gerakan gelombang.

"Gelombang membujur" pula menyebabkan getaran zarah-zarah medium selari dengan arah gerakan gelombang

## Perihal gelombang

* Amplitud,A\, ialah jarak maksimum/minimum dari keseimbangan;
* Tempoh,T\, ialah masa yang diperlukan untuk satu kitaran lengkap;
* Panjang gelombang, \lambda\, ialah jarak diantara puncak atau lurah gelombang; dan 
* Laju gelombang pula ialah hasil darab frekuensi dan panjang gelombang.

: v = \lambda f \,

Nombor gelombang, k\, pula:

: k = \frac{2\pi}{\lambda}\,

Frekuensi,f\, (dalam hertz) ialah tempoh per unit masa:

: f = \frac{1}{T} \,

dan frekuensi sudutnya ialah:

: \omega = 2 \pi f = vk\,

## Gelombang bentuk sinus

Persamaan gelombang bentuk sinus bergerak ke arah positif x dalam paksi xy ialah:

: y(x,t) = A cos[\omega(\frac{x}{v} - t)] = A cos [2\pi f (\frac{x}{v}-t)]
:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;= A cos [2\pi(\frac{x}{\lambda}-\frac{t}{T})] = A cos (kx - \omega t) \,

Manakala bagi gerakan gelombang ke arah negatif x ialah:

: y(x,t) = A cos[\omega(\frac{x}{v} + t)] = A cos [2\pi f (\frac{x}{v}+t)]
:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;= A cos [2\pi(\frac{x}{\lambda}+\frac{t}{T})] = A cos (kx + \omega t) \,

### Halaju dan Pecutan Zarah bagi Gelombang Bentuk Sinus

Halaju zarah-zarah (**Bukan Laju Gelombang**)dalam gelombang bentuk sinus ialah:

: \vec{v_y} = \frac{\delta y(x,t)}{\delta t} = \omega A sin(kx - \omega t) \,

manakala pecutannya ialah:

: \vec{a_y} = \frac{\delta(x,t)}{\delta t} = -\omega^2 A cos(kx - \omega t) = -\omega^2 y(x,t) \,

### Persamaan gelombang
Persamaan gelombang ialah persamaan pembezaan yang menyentuh sifat-sifat fizikal gelombang yang melalui suatu medium. Kerana tidak semua gelombang berbentuk sinus, maka persamaan am gelombang ialah:

: \frac{\delta^2y(x,t)}{\delta x^2} = \frac{1}{v^2}\frac{\delta^2y(x,t)}{\delta t^2} \,

## Lain-lain gelombang
* gelombang elektromagnet
Pesawat

**Pesawat** () ialah suatu mesin yang berupaya untuk terbang di udara.

Pesawat udara tergolong dalam dua kategori:
* Lebih berat daripada udara (*aerodyne*); ini termasuklah autogiro, helikopter dan pesawat udara konvensional bersayap kekal (kapal terbang). Pesawat bersayap selalunya menggunakan enjin pembakaran dalaman dan kipas atau enjin jet untuk menghasilkan daya tujahan. Pergerakan angin pada sayap menghasilkan daya angkat, membolehkan pesawat tersebut untuk terbang.

* Lebih ringan daripada udara (*aerostat*); ini termasuklah belon udara dan kapal udara. Pesawat *aerostat* terapung di udara sama seperti kapal terapung di air, iaitu dengan menggantikan udara di sekeliling pesawat dengan gas yang lebih ringan (helium atau hidrogen), atau udara panas.

## Lihat juga
* Pesawat tentera

## Pautan Luar
* Reka bentuk pengajaran pesawat dengan prototaip flyable
1967

:*Rencana ini adalah berkenaan dengan tahun 1967. Bagi kegunaan lain, sila lihat [[1967 (nombor)]].*

**1967** merupakan tahun biasa yang bermula pada hari Ahad. Ia berlangsung dari 19 Ramadan 1386 hingga 29 Ramadan 1387.


## Peristiwa

### Februari
* Jeneral Suharto mengambil alih kuasa dari Sukarno di Indonesia.

### Julai
* 18 Julai: United Kingdom mengumumkan penutupan kem tenteranya di Malaysia dan Singapura walaupun tidak dipersetujui Australian dan AS.

### Ogos
* 8 Ogos: ASEAN ditubuhkan di Bangkok.
* Penerbangan perdana Boeing 737.

### Oktober
* 5 Oktober: Sultan Hassanal Bolkiah ditabalkan sebagai Sultan Brunei menggantikan bapanya.

### Disember
* Pesawat Concorde pertama kali dipamerkan di Toulouse, Perancis.

### Tarikh tepat tidak pasti
* Kaset Mini, seringnya dirujuk sebagai "minikaset", diperkenalkan oleh Philips terutamanya untuk kegunaan mesin rencana. Kaset ini juga dipergunakan sebagai storan data untuk komputer rumah Philips P2000.
* SNOBOL 4, versi kemas kini, diterbitkan.
* Pameran pertama Pertunjukan Elektronik Pengguna (Inggeris: *Consumer Electronics Show*) diadakan di New York.

## Kelahiran
* 13 Mac - Saber Rebaï, penyanyi dan pelakon Tunisia.
* 15 Julai - Ita Purnamasari, pelakon dan penyanyi Indonesia
* 24 Oktober - Jacqueline McKenzie, pelakon Australia.
* 20 Disember - Ira Wibowo, pelakon wanita Indonesia.

## Kematian
Tasik Toba

**Danau Toba** ialah tasik (atau "danau") yang terbesar di Indonesia, dengan 100 kilometer panjangnya serta 30 kilometer lebarnya. Terletak di tengah bahagian utara Sumatera, dengan aras permukaan setinggi lebih kurang 505 meter atau 1,657 kaki (menurut perhitungan Direktorat Polisi Air Baharkam Polri), tasik ini terbentang dari  ke .

## Geologi
Pada tahun 1949, Rein van Bemmelen, ahli geologi Belanda, melaporkan bahawa Danau Toba ialah sebuah kaldera gunung berapi yang besar yang dikelilingi oleh selapis batuan ignimbrit. Para penyelidik yang kemudian menemui debu riolit yang serupa dengan lapisan ignimbrit Danau Toba (kini dipanggil Tuf Toba Muda untuk membezakannya daripada lapisan-lapisan yang termendap oleh letupan-letupan dahulu) di Malaysia dan India, iaitu sehingga 3,000 kilometer jauhnya dari danau ini. Para ahli oseanografi menemui debu Toba yang memiliki ciri-ciri kimia tersendiri di dasar Lautan Hindi timur serta Teluk Benggala.

## Penduduk
Kebanyakan penduduk di sekeliling Danau Toba adalah orang Batak. Rumah-rumah Batak tradisional dikenali oleh bumbung-bumbung tersendiri (yang melengkung ke atas pada setiap hujungnya, seolah-olah badan kapal) serta hiasan-hiasan yang berwarna-warni.

## Lihat juga
* Bencana alam
* Senarai bencana
* Senarai gunung berapi di Indonesia
* Senarai tasik di Indonesia

## Rujukan


* 
* 


## Pautan luar
* Imeg satelit Peta Google
* Laman web ''Volcano.umd.edu'' : Toba, Sumatera, Indonesia  — Dicapai pada 11 Disember 2005
* Stanley H. Ambrose, ''Musim Sejuk Gunung Berapi, dan Pembezaan Manusia Moden'' — Dicapai pada 11 Disember 2005
* Laman web ''National Geographic'' : ''Siapa Yang Tahu'' oleh Joel Achenbach — Dicapai pada 11 Disember 2005
* George Weber, ''Gunung Berapi Toba''
*
Arung Palakka

**Arung Palakka** ialah seorang putera Bone yang mana kerajaan Bone ketika itu mengalami kekalahan di tangan Gowa ataupun Makassar. Maka, bagi membalas dendam, pada tahun 1660, beliau bersekutu dengan Belanda untuk menyerang Makassar dengan mengepalai serangan dari arah darat. Bone mendapat semula kemerdekaannya apabila Makassar jatuh. Atas usaha beliau, sehingga ke hari ini, Arung Palakka dikatakan sebagai seorang perwira oleh penduduk Bone. Sebagai mengenang jasa beliau, satu muzium rama-rama telah dibina sempena namanya.
Toraja

**Toraja**, adalah kumpulan etnik yang berasal dari kawasan pergunungan Sulawesi Selatan, Indonesia.  Penduduk mereka adalah kira-kira 1,100,000, di mana 450,000 daripadanya tinggal di kabupaten Tana Toraja (Tanah Toraja). Kebanyakan penduduknya beragama Kristian, dan yang lain beragama Islam atau mempunyai kepercayaan animisme tempatan yang dikenali sebagai aluk.  Kerajaan Indonesia telah mengiktiraf kepercayaan animisme ini sebagai Aluk To Dolo.

Istilah Toraja adalah dari Bahasa Bugis *to riaja*. 'To' bermaksud orang dan 'riaja' bermaksud bukit. Maka Toraja bermaksud orang yang datang dari bukit. Ada juga versi lain bahwa kata Toraya berasal dari To = Tau (orang), Raya = dari kata Maraya (besar), ertinya orang orang besar, bangsawan. Lama-kelamaan sebutan tersebut menjadi Toraja. Kerajaanan kolonial Belanda menamakan rakyat Toraja pada tahun 1900.Orang Toraja terkenal dengan upacara pengebumian mereka yang rumit, tapak pengebumian yang diukir di tebing berbatu, rumah tradisional berbumbung puncak besar yang dikenali sebagai tongkonan dan ukiran kayu berwarna-warni.  Upacara pengebumian Toraja adalah acara sosial yang penting, biasanya dihadiri oleh ratusan orang dan berlangsung selama beberapa hari.

## Rujukan
* Situs informasi Toraja
Sultan Hasanuddin

**Sultan Hasanuddin** (11 Januari 1631 - 1 Jun 1670) ialah Sultan Makassar yang menghabiskan sepanjang hidupnya melawan pihak Belanda yang menakluk Makassar dengan bantuan Arung Palakka, seorang putera Bone. 

Sultan Hasanuddin dimakamkan di perkuburan diraja di Katangka, Makassar. Makam-makam raja Makassar terdiri daripada batu-batu yang besar yang bertaburan antara pokok bunga "Kamboja" putih serta pokok bunga merah darah. Mengikut legenda, raja-raja Makassar merupakan keturunan Tomanurung dan dihantar dari langit untuk menjadi raja-raja. Masjid yang berdekatan perkuburan ini dibina pada tahun 1903 dan dibaik pulih pada 1978.

Terdapat sebuah universiti Hassanuddin Makassar dinamakan sempena nama baginda, iaitu "Universiti Hasanuddin", "Kodam XIV/Hasanuddin" dan "Lapangan Terbang Antarabangsa Hasanuddin" di Makassar juga digelar sempena nama baginda.

## Pautan luar
* Makam Sultan Hasanuddin
1667

:*Rencana ini adalah berkenaan dengan tahun 1667. Bagi kegunaan lain, sila lihat [[1667 (nombor)]].*

**1667** merupakan tahun biasa yang bermula pada hari Selasa dalam kalendar Gregory.


## Peristiwa
### November
* 18 November: Makassar jatuh ke tangan Belanda dan perjanjian Bongaya ditandatangani.

## Kelahiran

## Kematian
Bone

**Bone** ialah sebuah daerah autonomi yang terletak di Sulawesi Selatan, Indonesia.

## Sejarah

**Bone** merupakan salah sebuah kerajaan utama Bugis dari abad ke-14 hinggalah ke abad ke-19. Pada abad ke-14, di bawah pemerintahan Raja Kerrampelua, sempadan Bone diperluas dan ketika itu, Bone menguasai tanah-tanah yang subur. Perluasan ini menyumbang kepada kemakmuran Bone. Pada tahun 1509, Bone diserang Luwu' tetapi berjaya mengalahkan Luwu' dan berjaya memperoleh alat kebesaran Luwu' iaitu Payung Merah. Sekitar 1535, Bone bersama dengan [Gowa] dan Soppeng menguasai Luwu'. Pada abad ke-16 pula, kerajaan ini jatuh ke tangan Makassar dan kejatuhan ini menyebabkan rakyat Bone berasa tidak berpuas hati dan ingin membalas dendam. Pada tahun 1667, seorang putera Bone bernama Arung Palakka mengetuai suatu serangan menyerang Makassar.

## Masyarakat Bone di Malaysia

Ramai bangsa Bugis Bone ini telah berhijrah ke Malaysia dan bekerja sebagai tenaga buruh sama ada di ladang-ladang atau sebagai pekerja kontrak di sektor pembinaan. Mereka memilih untuk datang ke Malaysia khususnya di daerah terdekat seperti Tawau, Lahad Datu dan Sandakan kerana kehidupan di Malaysia lebih selesa dan terjamin berbanding di tanah air mereka yang penuh sesak dengan kepadatan manusia dan kurangnya peluang pekerjaan. Walaupun meninggalkan tanah air yang jauh di seberang lautan, mereka masih sayangkan tanah tumpah mereka dan sering balik kampung jika ada masa dan cukup dari segi kos kewangan.
Soppeng

**Soppeng** ialah sebuah kabupaten yang terletak di Sulawesi Selatan, Indonesia. Kabupaten ini memiliki luas wilayah 1,359.44 km2 dan berpenduduk sebanyak kurang lebih 250,000 orang.
Bukit Lawang

**Bukit Lawang** adalah sebuah perkampungan pelancongan kecil di tebing Sungai Bahorok di wilayah Sumatera Utara Indonesia. Ia terletak kira-kira 86&nbsp;km dari arah barat laut kota Medan. Bukit Lawang terkenal dengan tempat perlindungan haiwan terbesar untuk orang utan Sumatera (sekitar 5,000 orang utan menduduki kawasan itu) dan juga titik pintu masuk utama ke Taman Negara Gunung Leuser dari sebelah timur.

Pusat pemulihan orang utan Bukit Lawang telah diasaskan pada tahun 1973. Tujuan utamanya adalah untuk memelihara populasi orang utan yang semakin berkurangan akibat pemburuan, perdagangan dan penebangan hutan. Pusat ini telah ditutup pada tahun 2002 kerana tempat itu menjadi terlalu menarik dan tidak sesuai untuk pemulihan haiwan.

Banjir kilat telah melanda Bukit Lawang pada 2 November 2003. Bencana itu memusnahkan pusat peranginan pelancong tempatan dan memberi kesan buruk kepada industri pelancongan tempatan di kawasan itu. Sekitar 400 rumah, 3 masjid, 8 jambatan, 280 kiosk dan gerai makan, 35 hotel dan rumah tumpangan musnah akibat banjir; 239 orang termasuk 5 pelancong terbunuh, dan kira-kira 1,400 penduduk tempatan kehilangan tempat tinggal. Pihak berkuasa tempatan dan sebuah NGO alam sekitar mengaitkannya dengan pembalakan haram. Terima kasih kepada beberapa agensi kerjasama antarabangsa, tapak ini telah dibina semula dan dibuka semula pada Julai 2004. Kawasan ini perlahan-lahan tumbuh semula dan menawarkan peluang untuk melihat pelbagai jenis hidupan liar.

## Rujukan

## Pautan luar

* .
* .
Kesawan Square

**Kesawan Square** merupakan kawasan penjajaan makanan yang terbesar di Kota Medan. Tempat ini menawarkan pelbagai makanan yang dijual oleh para penjaja pada lewat petang hingga waktu malam di Jalan Ahmad Yani.

## Pautan luar
* http://www.sinarharapan.co.id/feature/cafe_resto/2004/0102/cafe1.html 
* Kesawan Square @ KotaMedan.com
Kabupaten Gowa

**Goa** ialah salah sebuah kabupaten di Sulawesi Selatan, Indonesia.

## Sejarah

Gowa merupakan salah sebuah kerajaan lama Bugis. Kembarnya ialah kerajaan Tallo. Diakhir abad ke 15, raja Gowa iaitu Daeng Matenre memulakan polisi perluasan kuasa dan ini berterusan selama dua abad lamanya. Pada akhir ke 16, Gowa lebih dikenali sebagai Makassar oleh pedagang luar. Kedudukannya yang strategik diantara jalan perhubungan Maluku dan Melaka menyumbang kepada kemakmuran negeri ini.Pada tahun 1562, Goa berperang dengan Bone bagi menguasai Sulawesi Selatan. Dalam peperangan itu, Gowa berjaya menguasai Bone. Pada tahun 1667, Gowa dibawah pemerintahan Sultan Hasanuddin jatuh ke tangan Belanda.