Lebihan ekonomi

Dalam ekonomi arus perdana, **lebihan ekonomi**, juga dikenali sebagai **jumlah kebajikan**, **jumlah kebajikan sosial** atau **lebihan Marshall** (sempena nama Alfred Marshall), merujuk kepada dua kuantiti yang saling berkaitan, iaitu lebihan pengguna dan lebihan pengeluar.

**Lebihan pengguna** ialah keuntungan kewangan yang diperoleh pengguna kerana mereka dapat membeli produk pada harga yang lebih rendah daripada harga tertinggi yang mereka sanggup bayar.

**Lebihan pengeluar** pula ialah jumlah manfaat yang diperoleh oleh pengeluar apabila mereka menjual pada harga pasaran yang lebih tinggi daripada harga terendah yang mereka sanggup jual; ini hampir sama dengan keuntungan (kerana pengeluar biasanya tidak sanggup menjual pada kerugian dan biasanya tidak peduli untuk menjual pada harga pulang modal).

Jumlah lebihan pengguna dan pengeluar kadangkala dikenali sebagai **lebihan sosial** atau **jumlah lebihan**; penurunan jumlah tersebut daripada ketidakcekapan dipanggil kerugian luput.

## Gambaran keseluruhan
Pada pertengahan abad ke-19, konsep lebihan ekonomi dikemukan pertama kali oleh jurutera Jules Dupuit. Kemudiannya, ahli ekonomi Alfred Marshall mempopularkan konsep tersebut dalam bidang ekonomi.

Pada gambar rajah permintaan dan penawaran piawai, lebihan pengguna ialah kawasan (berbentuk segi tiga sekiranya lengkung penawaran dan permintaan adalah linear) yang terletak di atas harga keseimbangan barang dan di bawah lengkung permintaan. Ini mencerminkan fakta bahawa pengguna sanggup membeli satu unit barang pada harga yang lebih tinggi daripada harga keseimbangan, unit kedua pada harga yang lebih rendah daripada harga tersebut tetapi masih melebihi harga keseimbangan dan seterusnya. Namun demikian, pada hakikatnya mereka hanya membayar harga keseimbangan bagi setiap unit yang dibeli.

Begitu juga, dalam gambar rajah penawaran-permintaan, lebihan pengeluar ialah luas di bawah harga keseimbangan tetapi di atas lengkung penawaran. Ini mencerminkan fakta bahawa pengeluar sanggup membekalkan unit pertama pada harga yang lebih rendah daripada harga keseimbangan, unit kedua pada harga di atasnya tetapi masih di bawah harga keseimbangan, dsb., namun mereka sebenarnya menerima harga keseimbangan untuk semua unit yang mereka jual.

## Sejarah
Penulis awal isu ekonomi menggunakan lebihan sebagai cara untuk membuat kesimpulan tentang hubungan antara pengeluaran dan keperluan. Dalam sektor pertanian, lebihan merupakan konsep penting kerana sektor ini bertanggungjawab untuk memberi makan kepada semua orang dan dirinya sendiri. Makanan penting kerana orang ramai hanya memerlukan jumlah makanan tertentu dan hanya boleh mengambil jumlah yang terhad. Ini bermakna pengeluaran makanan yang berlebihan mesti melimpah kepada orang lain dan tidak akan ditimbun secara rasional. Oleh itu, sektor bukan pertanian dihadkan oleh sektor pertanian yang menyamai output makanan dengan menolak jumlah yang digunakan oleh sektor pertanian.

William Petty menggunakan definisi keperluan asas yang luas, dan ini mendorongnya untuk menumpukan perhatian pada isu-isu pekerjaan yang berkaitan dengan lebihan. Petty menjelaskan contoh hipotetikal tentang sebuah wilayah yang mempunyai 1000 orang lelaki dan 100 daripadanya mampu menghasilkan makanan yang mencukupi untuk semua 1000 orang lelaki. Persoalannya, apakah yang akan dilakukan oleh lelaki yang lain jika hanya 100 orang diperlukan untuk menyediakan keperluan? Melalui contoh ini, beliau mencadangkan pelbagai bentuk pekerjaan untuk mereka, namun mengakui bahawa sebahagian daripada mereka mungkin akan kekal menganggur.

David Hume mendekati konsep lebihan pertanian dari sudut yang berbeza. Hume mengakui bahawa sektor pertanian mampu menghasilkan makanan melebihi keperluan para petani yang mengusahakannya, namun mempersoalkan mengapa petani perlu bekerja untuk menghasilkan lebih daripada apa yang mereka perlukan. Pada pandangannya, pengeluaran secara paksaan seperti yang mungkin berlaku dalam sistem feudal tidak mungkin dapat menjana lebihan yang ketara. Sebaliknya, jika para petani berpeluang membeli barangan mewah dan barangan lain selain keperluan asas, mereka akan terdorong untuk menghasilkan dan menjual lebihan tersebut. Hume tidak melihat konsep ini sebagai teori abstrak, sebaliknya menyatakannya sebagai satu fakta ketika membincangkan bagaimana England berkembang selepas pengenalan barangan mewah dari luar dalam karyanya .

Pemikiran Adam Smith mengenai lebihan dipengaruhi oleh Hume. Smith menyatakan bahawa keinginan untuk kemewahan adalah tidak terhingga berbanding dengan kapasiti kelaparan yang terhad. Smith melihat pembangunan di Eropah berpunca daripada golongan tuan tanah yang lebih mementingkan perbelanjaan terhadap barangan mewah daripada kuasa politik.

## Lebihan pengguna
Lebihan pengguna ialah perbezaan antara harga maksimum yang sanggup dibayar oleh seseorang pengguna dengan harga sebenar yang mereka bayar. Jika pengguna sanggup membayar lebih untuk seunit barang daripada harga yang diminta semasa, mereka mendapat lebih banyak manfaat daripada produk yang dibeli berbanding jika harga tersebut adalah kesediaan maksimum mereka untuk membayar. Mereka menerima manfaat yang sama iaitu memperoleh barang tersebut, pada kos yang lebih rendah. Satu contoh barang dengan lebihan pengguna yang tinggi secara amnya ialah air minuman. Orang ramai akan membayar harga yang sangat tinggi untuk air minuman kerana mereka memerlukannya untuk terus hidup. Perbezaan harga yang akan mereka bayar, jika perlu, dan jumlah yang mereka bayar sekarang ialah lebihan pengguna mereka. Kegunaan beberapa liter air minuman pertama adalah sangat tinggi (kerana ia mencegah kematian), jadi beberapa liter pertama mungkin mempunyai lebihan pengguna berbanding kuantiti berikutnya.

Jumlah maksimum yang sanggup dibayar oleh pengguna untuk kuantiti barang tertentu ialah hasil tambah harga maksimum yang sanggup dibayar untuk unit pertama, harga maksimum (yang lebih rendah) bagi unit kedua dan seterusnya. Lazimnya, harga-harga maksimum ini semakin menurun, sebagaimana ditunjukkan oleh lengkung permintaan individu yang terbentuk apabila pengguna membuat pilihan rasional untuk memaksimumkan utiliti dengan mengambil kira kekangan bajet. Oleh kerana lengkung permintaan adalah condong ke bawah, terdapat utiliti sut yang semakin berkurangan. Utiliti sut yang semakin berkurangan bermakna seseorang menerima utiliti tambahan yang kurang daripada unit tambahan. Walau bagaimanapun, harga sesuatu produk adalah malar untuk setiap unit pada harga keseimbangan. Wang tambahan yang sanggup dibayar oleh seseorang untuk bilangan unit sesuatu produk yang kurang daripada kuantiti keseimbangan dan pada harga yang lebih tinggi daripada harga keseimbangan untuk setiap kuantiti ini merupakan faedah yang mereka terima daripada pembelian kuantiti ini. Bagi sesuatu harga tertentu, pengguna akan membeli kuantiti yang memaksimumkan lebihan pengguna. Lebihan pengguna adalah tertinggi pada bilangan unit terbesar iaitu apabila bagi unit terakhir sekalipun, kesanggupan membayar maksimum tidak kurang daripada harga pasaran.

Lebihan pengguna boleh digunakan sebagai ukuran kebajikan sosial seperti yang ditunjukkan oleh Robert Willig. Bagi satu perubahan harga sahaja, lebihan pengguna boleh memberikan anggaran perubahan kebajikan. Namun begitu, apabila berlaku beberapa perubahan harga dan/atau perubahan pendapatan, lebihan pengguna tidak lagi sesuai digunakan untuk menganggarkan kebajikan ekonomi kerana nilainya tidak lagi tunggal. Kaedah yang lebih moden dibangunkan kemudian untuk menganggarkan kesan perubahan harga terhadap kebajikan dengan menggunakan konsep lebihan pengguna.

Lebihan agregat pengguna ialah jumlah lebihan pengguna bagi semua pengguna individu. Pengagregatan ini boleh diwakili secara grafik seperti yang ditunjukkan dalam graf lengkung permintaan dan penawaran pasaran di atas. Lebihan agregat pengguna juga boleh dikatakan sebagai tahap kepuasan maksimum yang diperoleh pengguna daripada barangan dan perkhidmatan tertentu.

### Pengiraan daripada penawaran dan permintaan
Lebihan pengguna (individu atau agregat) ialah luas di bawah lengkung permintaan (individu atau agregat) dan di atas garis mendatar pada harga sebenar (dalam kes agregat, harga keseimbangan). Jika lengkung permintaan ialah garis lurus, lebihan pengguna ialah luas segi tiga:

: CS = \frac{1}{2} Q_{\mathrm{mkt}} \left( P_{\max} - P_{\mathrm{mkt}} \right),

*P*mkt ialah harga keseimbangan (apabila penawaran sama dengan permintaan), *Q*mkt ialah jumlah kuantiti yang dibeli pada harga keseimbangan, dan *P*max ialah harga apabila kuantiti yang diminta menjadi sifar (0), iaitu titik pintasan lengkung permintaan dengan paksi harga). Untuk fungsi permintaan dan penawaran yang lebih umum, kawasan tersebut tidak lagi berbentuk segi tiga, namun masih boleh ditentukan melalui kalkulus kamiran. Oleh itu, lebihan pengguna ialah kamiran tentu fungsi permintaan berkenaan dengan harga, daripada harga pasaran hingga harga tempahan maksimum (iaitu titik pintasan harga bagi fungsi permintaan):

: CS = \int^{P_{\max}}_{P_{\mathrm{mkt}}} D(P)\, dP, 

apabila D(P_{\max}) = 0.  Ini menunjukkan bahawa jika kita melihat kenaikan harga keseimbangan dan penurunan kuantiti keseimbangan, maka lebihan pengguna akan menurun.

### Pengiraan perubahan dalam lebihan pengguna
Perubahan dalam lebihan pengguna digunakan untuk mengukur kesan perubahan harga dan pendapatan. Fungsi permintaan yang mewakili permintaan seseorang individu terhadap sesuatu barang amat penting dalam menentukan kesan perubahan harga. Fungsi permintaan individu ialah fungsi pendapatan individu tersebut, ciri demografi individu, dan vektor harga komoditi. Apabila harga produk berubah, perubahan dalam lebihan pengguna diukur sebagai nilai negatif kamiran daripada harga sebenar asal (*P*0) dan harga sebenar *baharu (P*1) permintaan terhadap produk oleh individu tersebut. Jika perubahan dalam lebihan pengguna adalah positif, maka perubahan harga dikatakan telah meningkatkan kebajikan individu. Sebaliknya, jika perubahan harga dalam lebihan pengguna adalah negatif, perubahan harga dikatakan telah mengurangkan kebajikan individu.

### Pengagihan faedah apabila harga jatuh
Apabila penawaran sesuatu barang mengembang, harga akan jatuh (dengan mengandaikan lengkung permintaan menurun) dan lebihan pengguna meningkat. Ini memberi manfaat kepada dua kumpulan orang: pengguna yang sedia ada sanggup membeli pada harga awal mendapat manfaat daripada pengurangan harga, dan mereka mungkin membeli lebih banyak serta menerima lebih banyak lebihan pengguna; dan pengguna tambahan yang tidak sanggup membeli pada harga awal akan membeli pada harga baharu dan juga menerima sedikit lebihan pengguna.

Pertimbangkan satu contoh lengkung penawaran dan permintaan linear. Bagi lengkung penawaran awal *S*0, lebihan pengguna ialah kawasan segi tiga di atas garis yang dibentuk oleh harga *P*0 dan di bawah garis permintaan (dibatasi di sebelah kiri oleh paksi harga dan di atas oleh garis permintaan). Apabila penawaran berkembang daripada *S*0 ke *S*1, lebihan pengguna mengembang ke segi tiga di atas P1 dan di bawah garis permintaan (masih dibatasi oleh paksi harga). Perubahan dalam lebihan pengguna ialah perbezaan keluasan antara kedua-dua segi tiga dan itulah kebajikan pengguna yang berkaitan dengan pengembangan penawaran.

Sesetengah orang sanggup membayar harga yang lebih tinggi iaitu *P*0. Apabila harga dikurangkan, manfaat mereka ialah luas dalam kawasan segi empat tepat yang dibentuk di bahagian atas oleh *P<sub>0</sub>*, di bahagian bawah oleh *P*1, di sebelah kiri oleh paksi harga dan di sebelah kanan oleh garis yang memanjang secara *menegak* ke atas dari *Q*0.

Set penerima manfaat kedua ialah pengguna yang membeli lebih banyak, dan pengguna baharu, iaitu mereka yang akan membayar harga baharu yang lebih rendah (*P*1) tetapi bukan harga yang lebih tinggi (*P*0). Penggunaan tambahan mereka membentuk perbezaan antara *Q*1 dan *Q*0. *Lebihan* pengguna bagi kumpulan ini ialah kawasan segi tiga yang dibatasi di sebelah kiri oleh garis yang memanjang secara menegak ke atas dari *Q<sub>0</sub>*, di sebelah kanan dan atas oleh lengkung permintaan, serta di bahagian bawah oleh garisan mendatar yang memanjang ke kanan daripada *P*1.

### Peraturan separuh
**Peraturan separuh** menganggarkan perubahan lebihan pengguna untuk perubahan kecil dalam penawaran dengan lengkung permintaan yang malar. Perhatikan bahawa dalam kes khas apabila lengkung permintaan pengguna adalah linear, lebihan pengguna ialah kawasan luas segi tiga yang dibatasi oleh garis menegak *Q.*&nbsp;=&nbsp;0, garisan mendatar P = P_\mathrm{mkt} dan lengkung permintaan linear. Oleh itu, perubahan dalam lebihan pengguna ialah luas trapezoid dengan i) ketinggian sama dengan perubahan harga dan ii) panjang segmen pertengahan sama dengan purata kuantiti keseimbangan sebelum dan selepas perubahan. Mengikuti rajah di atas,

: \Delta CS = \frac{1}{2} (Q_1  + Q_0)(P_0 - P_1),

iaitu:

* CS = lebihan pengguna;
* *Q*0 dan *Q*1 masing-masing ialah kuantiti diminta sebelum dan selepas perubahan penawaran;
* *P*0 dan *P*1 masing-masing ialah harga sebelum dan selepas perubahan penawaran.

## Lebihan pengeluar
Lebihan pengeluar ialah faedah tambahan yang dibawa oleh pemilik faktor pengeluaran dan penyedia produk kepada pengeluar disebabkan oleh perbezaan antara pengeluaran, harga penawaran produk dan harga pasaran semasa. Perbezaan antara jumlah yang sebenarnya diperoleh dalam transaksi pasaran dan jumlah minimum yang sanggup diterima dengan faktor pengeluaran atau produk yang disediakan.

### Pengiraan lebihan pengeluar
Lebihan pengeluar biasanya dinyatakan oleh luas di bawah garis harga pasaran dan di atas lengkung penawaran. Dalam Rajah 1, luas berlorek di bawah garis harga dan di atas lengkung penawaran antara pengeluaran sifar dan output maksimum *Q*1 menunjukkan lebihan pengeluar. Antaranya, OP1EQ1 di bawah garis harga. Ini menunjukkan bahawa jumlah hasil ialah jumlah pembayaran minimum yang sebenarnya diterima oleh pengeluar. Luas OPMEQ1 di bawah lengkung S ialah jumlah hasil minimum yang sanggup diterima oleh pengeluar. Dalam Rajah 1, luas yang dikelilingi oleh garis harga pasaran, garis penawaran pengilang dan paksi koordinat ialah lebihan pengeluar. Oleh kerana segi empat tepat OP1EQ1 ialah jumlah hasil yang sebenarnya diperoleh oleh pengeluar, iaitu, *A*&nbsp;+&nbsp;*B* dan trapezoid OPMEQ.  Jumlah keuntungan minimum yang sanggup diterima oleh pengeluar, iaitu, *B*, maka *A* ialah lebihan pengeluar.

Jelas sekali, pengeluar menghasilkan dan menjual kuantiti barangan tertentu *Q*1 pada harga pasaran *P*1. Dalam proses ini, pengeluar telah mengurangkan kuantiti barangan kepada *Q*1, yang bermaksud kos pengeluaran atau faktor pengeluaran yang ditanggung bersamaan dengan jumlah AVC·*Q*1. Walau bagaimanapun, pada masa yang sama, pengeluar memperoleh jumlah hasil yang bersamaan dengan *P*1·*Q*1. Oleh kerana AVC sentiasa lebih kecil daripada *P<sub>1</sub>*, maka daripada pengeluaran dan penjualan kuantiti *Q<sub>1</sub>*, pengeluar bukan sahaja mendapat hasil jualan yang bersamaan dengan kos berubah, tetapi juga mendapat hasil tambahan. Bahagian pendapatan lebihan ini mencerminkan peningkatan faedah yang diperoleh oleh pengeluar melalui pertukaran pasaran. Oleh itu, dalam ekonomi, lebihan pengeluar biasanya digunakan untuk mengukur kebajikan pengeluar dan merupakan bahagian penting dalam kebajikan sosial.

Lebihan pengeluar biasanya digunakan untuk mengukur kebajikan ekonomi yang diperoleh oleh pengeluar dalam penawaran pasaran. Apabila harga penawaran adalah malar, kebajikan pengeluar bergantung pada harga pasaran. Jika pengeluar boleh menjual produk pada harga tertinggi, maka kebajikan akan menjadi paling besar. Sebagai sebahagian daripada kebajikan sosial, saiz lebihan pengeluar bergantung kepada banyak faktor. Secara amnya, apabila faktor lain kekal malar, peningkatan harga pasaran akan meningkatkan lebihan pengeluar dan penurunan harga penawaran atau kos sut juga akan meningkatkan lebihan pengeluar. Jika terdapat lebihan barang iaitu hanya sebahagian kuantiti dapat dijual pada harga pasaran, maka lebihan pengeluar akan berkurang.

Secara jelas, jumlah lebihan pengeluar semua pengeluar di pasaran membentuk lebihan pengeluar bagi keseluruhan pasaran. Secara grafik, ia harus dinyatakan sebagai luas kawasan yang diliputi oleh lengkung penawaran pasaran, garis harga pasaran dan paksi koordinat.

## Lihat juga

* Kerugian luput
* Lebihan kendalian kasar
* Permintaan teraruh
* Diskriminasi harga
* Sokongan harga
* Kekurangan
* Produk lebihan
* Nilai lebihan
* Utiliti
* Nilai tambah
* Ekonomi kebajikan
* Sewa ekonomi
* Perkongsian lebihan

## Rujukan
* Bade, R., & Parkin, M. (2017). *Essential Foundations of Economics* (8th ed.). Pearson.
* Corporate Finance Institute. (2021, March 26). *Consumer Surplus and Producer Surplus*.


## Bacaan lanjut
* Henry George, *[[Progress and Poverty]]*
* *Modern Microeconomics*, A.Koutsyiannis
* *Microeconomic Theory, A Mathematical Approach*, James M. Henderson and Richard E. Quandt