Anjing Marquesas

**Anjing Marquesas** atau **anjing Kepulauan Marquesas** ialah satu baka anjing pupus dari Kepulauan Marquesas. Serupa dengan strain lain anjing Polinesia, ia diperkenalkan ke Kepulauan Marquesas oleh leluhur kepada orang Polinesia semasa penghijrahan mereka. Anjing Marquesas, yang berjasa sebagai totem puak dan lambang keagamaan, kadang-kadang dimakan sebagai daging walaupun kurang kerap berbanding dengan pemakanan anjing di bahagian lain di Pasifik kerana kejarangannya. Anjing asli ini disangkakan telah pupus sebelum ketibaan orang Eropah, yang tidak merekodkan kehadirannya di kepulauan itu. Perwakilan petroglif bagi anjing dan tinggalan arkeologi bagi tulang dan persemadian anjing merupakan satu-satunya bukti bahawa baka ini pernah wujud. Populasi anjing moden di pulau itu ialah keturunan baka asing yang diperkenalkan semula kemudian pada abad ke-19 sebagai teman untuk peneroka Eropah.

## Linguistik

Terdapat dua perkataan dalam bahasa Marquesas untuk anjing: *peto*, yang digunakan di Kepulauan Marquesas Utara, dan *nuhe*, yang digunakan di Kepulauan Marquesas Selatan. Yang pertama mungkin merupakan kata pinjaman bahasa Inggeris daripada *pet* ("haiwan peliharaan") atau kata pinjaman bahasa Sepanyol daripada *perro* ("anjing"), walaupun *pero* ialah alternatif untuk "anjing" (*kurī*) dalam bahasa Māori yang berkaitan. Menurut lagi satu teori yang menyokong asal usul asingnya, nama itu berasal daripada seekor anjing New Haven bernama Pato yang ditinggalkan di Nuku Hiva oleh kapten laut Amerika Edmund Fanning dari tahun 1798 hingga tahun 1803. *Nuhe* dalam bahasa Marquesas Selatan adalah unik dalam bahasa-bahasa Polinesia, tetapi mungkin mempunyai sesetengah hubungan dengan *wanuhe*, iaitu perkataan untuk anjing dalam bahasa Papua di Kepulauan Brumer. Mubaligh Katolik Perancis René-Ildefonse Dordillon menyenaraikan dua bentuk lain: *mohoʻio* dan *mohokio* dalam kamus tahun 1904 beliau *Grammaire et Dictionnaire de la langue des iles Marquises*.

## Sejarah

Hanya sedikit yang diketahui tentang anjing Marquesas. Ia diperkenalkan ke Kepulauan Marquesas oleh peneroka asli Polinesia bersama-sama dengan ayam bela jinak, babi, dan tikus Polinesia. Anjing ini disangkakan telah pupus sebelum ketibaan penjelajah Sepanyol pada tahun 1595, walaupun sesetengah anjing mungkin telah terselamat menjangkau takat ini. Tiada keterangan Eropah yang pernah ditulis tentangnya. Ia dianggap agak jarang dan "tidak pernah banyak di pulau-pulau itu" walaupun sebelum kedatangan orang Eropah. Tidak seperti di bahagian lain di Polinesia, anjing tidak dianggap sebagai sumber makanan penting, tetapi kadang-kadang dimakan seperti yang ditunjukkan oleh kehadiran kesan potongan pada tulang anjing yang ditemukan dalam ekskavasi arkeologi. Oleh sebab kejarangannya, ia dimuliakan oleh orang Marquesas dan dikaitkan dengan rapat dengan ketua-ketua tinggi dan golongan pendeta.

Banyak petroglif atau imej ukiran tentang anjing ini ditemukan dekat dengan pusat keagamaan dan terutamanya kawasan kediaman para ketua yang menunjukkan status kehormatan dan kepentingannya dalam budaya itu. Tinjauan oleh ahli arkeologi Amerika Sidsel N. Millerstrom mencatatkan bahawa majoriti petroglif anjing telah ditemukan di lembah ʻAʻakapa, di lembah Haʻatuatua, dan di lembah Hatiheu di pinggir laut utara Nuku Hiva, di *meʻae* Vaikivi di Ua Huka, dan di *meʻae* Iʻipona dan di Lembah Eiaone di Hiva Oa. Taburan rantauannya mungkin mencerminkan peranan anjing sebagai lambang kesetiaan dan identiti puak di pulau-pulau itu. Ia merupakan haiwan totem yang dikaitkan dengan suku Nakiʻi.

## Ciri
Petroglif kerap menggambarkan anjing Marquesas dalam bentuk yang dibesar-besarkan. Millerstrom memerhatikan bahawa perwakilan ini menyimpang daripada ciri tipikal anjing Polinesia dan tertanya-tanya sama ada perwakilan tersebut dimaksudkan sebagai perwakilan realistik. Beliau menyatakan:

Imej anjing Marquesas menunjukkan bahawa leher dan tubuhnya dibesar-besarkan dari segi ukuran panjangnya. Ekornya panjang dan melengkung ke atas belakang sementara telinga dan muncung mungkin runcing, persegi, atau membulat. Tungkainya pendek dan, dalam satu kes dari Lembah Hatiheu, kakinya menuding ke arah salah...

Anjing pascaperhubungan awal berwarna putih atau bertompok, bersaiz kecil hingga sederhana, dengan muncung dan telinga runcing, dan ekor panjang. Mungkinkah orang Marquesas pada masa lalu telah melupakan rupa anjing ini atau pentingkah cara mereka menggambarkan anjing ini?

## Bukti arkeologi

### Ukiran batu
Ahli arkeologi Jerman Karl von den Steinen ialah pengunjung Eropah pertama yang memerhatikan bukti anjing purba di Marquesas pada tahun 1897–1898. Dalam ekskavasi beliau bagi *[[marae|meʻae]]* Iʻipona, iaitu sebuah kompleks kuil dekat dengan kampung Puamaʻu di pinggir laut timur laut pulau Hiva Oa, beliau menemukan beberapa tiki batu termasuk dua buah tiki dengan figura kuadruped zoomorfik (berbentuk haiwan) yang diukir pada tiki tersebut. Semasa tempoh ini, harta tanah dan tapak kuil itu dimiliki oleh Reverend James Kekela, iaitu seorang mubaligh Protestan Hawaii, yang bersahabat dengan von den Steinen. Beliau juga bergantung pada seorang tua Marquesas bernama Pihua, yang merupakan satu-satunya orang hidup yang mengetahui nama tiki tersebut di tapak itu.

Dengan ukuran ketinggian  dan garis pusat , tiki pertama ialah kepala batu megalit yang mewakili seorang *ʻupoko heʻaka* "mangsa korban" yang tidak diketahui. Von den Steinen menamainya *Opferkopf Manuiotaa* ("Kepala Korban Manuiotaa"), sempena pengukir Marquesas masyhur abad ke-18 Manuiotaʻa daripada suku Nakiʻi, yang dipercayai telah mengukir kedua-dua patung dan banyak tiki lain di tapak itu. Kepala itu mempunyai motif totem kuadruped dan figura batang kayu kecil yang mewakili *etua* ("dewa", "tuhan") Marquesas yang ditatukan pada setiap sisi mulutnya. Beliau dimaklumkan bahawa kuadruped tersebut dapat menggambarkan sama ada anjing, tikus, atau babi. Walau bagaimanapun, beliau berkesimpulan bahawa itu merupakan tikus kerana, pada masa itu, anjing dipercayai telah diperkenalkan oleh orang Eropah. Beliau mengangkut kepala itu kembali ke Jerman yang kini dipamerkan di Muzium Etnologi Berlin.

Patung kedua dinamai *Tiki Makiʻi Tauʻa Pepe* sempena nama isteri kepada Manuiotaʻa, yang dikenali sebagai *Tauʻa Pepe* ("Pendeta Kupu-kupu"); Tauʻa Pepe dilaporkan meninggal dunia semasa bersalin dengan *Makiʻi* yang memaksudkan "menggeliat dalam kesakitan". Terdapat perselisihan pendapat jika patung itu patut ditetapkan dalam kedudukan bersandar baring seperti semasa penemuan atau kedudukan tiarap seperti paparan semasa. Patung itu dipercayai mewakili seorang wanita dalam kedudukan tiarap, dengan kepala dan lengan menjangkau langit, bersalin, walaupun ini juga telah ditafsirkan sebagai dewi yang membawa orang Marquesas di belakangnya. Imej kuadruped diukir sebagai bas-relief pada setiap sisi tapak segi empat sama patung ini. Tiki ini kekal di tempat asalnya dan dapat dilihat kini di tapak Iʻipona. Hanya satu ukiran anjing dapat dilihat sekarang; yang lagi satu telah meluluhawa.

Pada tahun 1956, pengembara dan ahli etnografi Norway Thor Heyerdahl kemudiannya mendakwa bahawa relief pada Tiki Makiʻi Tauʻa Pepe merupakan llama atau puma sebaliknya untuk menyokong teori beliau bahawa Polinesia diterokai dari Amerika Selatan. Kemudian, para penulis yang tidak dikenali dan khabar angin telah menyindir bahawa Heyerdahl sengaja mengubah dan merosakkan imej tersebut dalam proses untuk memulihkan imej tersebut. Kata sepakat moden ialah bahawa ukiran tersebut mewakili anjing pupus; ukiran tersebut tidak mewakili llama, puma, atau tikus.

### Tulang dan persemadian
Pada tahun 1956, Robert Carl Suggs, dengan Muzium Sejarah Semula Jadi Amerika, memimpin ekskavasi stratigrafi pertama kepulauan itu dan menemukan banyak serpihan tulang anjing dan sebuah persemadian anjing di serata segelintir tapak di pulau Nuku Hiva. Pada antara tahun 1964 dengan tahun 1965, ahli arkeologi Amerika Yosihiko H. Sinoto, dengan Bishop Museum, menemukan taring anjing tergerudi yang digunakan sebagai azimat, sebatang geraham kecil, dan dua buah persemadian anjing di gumuk pasir di Hane di pulau Ua Huka. Pada tahun 1998, ahli arkeologi Amerika Barry Vladimir Rolett menemukan tulang anjing di semua peringkat petempatan di Hanamiai, di pulau Tahuata, yang menunjukkan bahawa baka ini mungkin telah terus wujud di pulau ini sehingga pertengahan abad ke-19. Sesetengah tulang ini mempunyai kesan potongan yang dapat dilihat. Pada tahun 2000, ahli arkeologi Perancis Pascal Sellier menemukan tiga rangka anjing bersama dengan beberapa persemadian manusia di Manihina, Ua Huka; seekor anjing dikebumikan di dalam keranda.

Millerstrom meringkaskan penemuan-penemuan awal ini dan secara peribadi menganalisis banyak petroglif anjing yang ditinggalkan oleh orang Polinesia prasejarah dalam kertas tahun 2003 beliau "Facts and Fantasies: the Archaeology of the Marquesan Dog" ("Fakta dan Fantasi: Arkeologi Anjing Marquesas"). Beliau menyatakan bahawa penyelidikan lanjut perlu dilakukan ke atas bukti linguistik yang menyurih pergerakan anjing di dalam Oseania, peranan sosioekonomi anjing dalam budaya Marquesas dan budaya Oseania, dan kajian tentang morfologi tulang dan persemadian anjing yang ditemukan di tapak-tapak arkeologi Marquesas.

## Pengenalan semula anjing
Anjing daripada baka berlainan kemudiannya diperkenalkan semula oleh peneroka dan pelawat Eropah ke Marquesas. Anjing Eropah pertama yang terlihat merupakan anjing yang mengiringi penjelajah Sepanyol Álvaro de Mendaña de Neira dan Pedro Fernandes de Queirós pada tahun 1595. Semasa mereka berada di Hiva Oa, orang Marquesas mencuba untuk mencuri salah seekor anjing kecil di atas kapal mereka. Ahli antropologi Katharine Luomala menyatakan bahawa tiada apa-apa yang mencadangkan bahawa anjing ini ditinggalkan oleh orang Sepanyol. Anjing pertama yang diperkenalkan semula mungkin merupakan anjing yang ditinggalkan oleh kapal-kapal Amerika pada awal tahun 1800-an dalam jagaan kutu pantai, mubaligh, dan peneroka awal yang memelihara anjing sebagai haiwan peliharaan. Salah satu kes terlapor pertama ialah seekor anjing New Haven bernama Pato, yang telah "didapati bersalah atas pencurian biri-biri pada sekitar tahun 1797 dan dibuang negeri kerana jenayah tersebut". Pada sekitar tahun 1798, Kapten Edmund Fanning meninggalkannya di Nuku Hiva dalam jagaan mubaligh British William Pascoe Crook yang meninggalkannya dengan seorang pemerintah tempatan Keattonnue (iaitu Raja Cato), tetapi pada 8 Jun 1803, satu lagi orang Amerika Kapten Brinell membawa Pato pulang dan menggantikannya dengan dua ekor anjing lain. Semasa Kempen Nuku Hiva 1813, Kapten Tentera Laut Amerika Syarikat David Porter melaporkan segelintir anjing di pulau itu dan memerhatikan bahawa penduduk pulau itu takut dengan dua ekor mastif di atas kapal beliau.

Menjelang tahun 1890-an, pengembara Inggeris Frederick William Christian memerhatikan konflik ideologi mengenai pemakanan daging anjing semakin populasi pulau meningkat. Beliau menyatakan cara orang Marquesas yang tinggal di lembah timur pulau Hiva Oa telah menyambung semula pemakanan daging anjing panggang "dengan gembira" sementara penghuni lembah barat "hampir tidak akan menyentuh [daging anjing] walaupun pada masa kebuluran". Christian juga memerhatikan bahawa anjing dimakan di Tahuata dan di Fatu Hiva. Seniman Perancis Paul Gauguin menggambarkan adegan termasuk anjing di Marquesas dalam beberapa karya semasa beliau tinggal di Hiva Oa. Lukisan tahun 1902 beliau *Le sorcier d'Hiva-Oa ou Le Marquisien à la cape rouge* mungkin menggambarkan seekor anjing yang membunuh ayam air Marquesas (*Porphyrio paepae*) yang kini pupus.

Dalam karya separa cereka tahun 1846 Herman Melville, *[[Typee|Typee: A Peep at Polynesian Life]]*, pengisah Tommo memberikan keterangan tidak menyenangkan tentang anjing yang tinggal di lembah Tai Pī di Nuku Hiva:

[Terjemahan]: Saya berfikir bahawa saya mesti menyedarkan pembaca sedikit tentang sejarah semula jadi lembah ini.

Dari mana, dengan nama ''Comte'' Buffon dan Baron Cuvier, datangnya anjing-anjing itu yang saya lihat di Typee? Anjing!—Lebih padan tikus botak besar; kesemuanya dengan kulit licin, bersinar, dan berbintik-bintik—sisi gemuk, dan muka sangat tidak menyenangkan. Dari mana telah dapat anjing-anjing itu datang? Bahawa anjing-anjing itu bukan keluaran peribumi rantau ini, saya yakin dengan teguh. Sememangnya anjing-anjing itu kelihatan sedar bahawa diri anjing itu merupakan penceroboh, kelihatan agak malu, dan sentiasa mencuba untuk menyembunyikan diri di suatu sudut gelap. Dengan cukup jelas anjing-anjing itu tidak berasa nyaman di lembah itu—bahawa anjing-anjing itu mendoakan kejayaan diri untuk keluar dari sana dan kembali ke negara hodoh asal pasti anjing-anjing itu.

Koyok hina! anjing-anjing itu merupakan kebencian saya; Saya patut tidak menyukai apa-apa yang lebih baik selain kematian setiap anjing itu. Malah, pada satu ketika, saya membayangkan kewajaran perang anjing ke Mehevi; tetapi raja baik hati itu pasti tidak memperkenankannya. Baginda mendengar saya dengan sangat sabar; tetapi apabila saya telah selesai, menggelengkan kepala baginda, dan memberitahu saya, dengan yakin, bahawa itu merupakan "tabu".

## Lihat juga

* Anjing poi Hawaii – baka anjing Polinesia pupus yang asli di Hawaii
* *[[Kurī]]* – baka anjing Polinesia pupus yang asli di New Zealand
* Anjing Tahiti – baka anjing Polinesia pupus yang asli di Tahiti di Kepulauan Masyarakat
* Anjing Polinesia
* Anjing jalanan Filipina
* Anjing Taiwan
* Anjing hutan Filipina
* Haiwan dan tumbuhan bela jinak Austronesia
* Senarai baka anjing
* Senarai baka anjing pupus

## Catatan

### Catatan penjelasan

## Rujukan

## Bacaan lanjut

*