Perdana Menteri Turki

**Perdana Menteri Turki**, secara rasminya **Perdana Menteri Republik Turki** (), ialah ketua pemerintahan Republik Turki dari 1920 hingga 2018, yang mengetuai gabungan politik di Parlimen Turki dan mengetuai kabinet. Sepanjang sejarah politik Turki, fungsi dan kuasa jawatan itu kadangkala berubah. Sebelum pembubarannya hasil daripada Referendum Perlembagaan 2017, pemegang jawatan perdana menteri pada umumnya merupakan tokoh dominan dalam politik Turki, mengatasi presiden.

## Perdana Menteri pada era Usmaniyah
Di Empayar Usmaniyah, perdana menteri sultan Uthmaniyyah bergelar Wazir Perdana (). Selepas tempoh Tanzimat pada abad ke-19, wazir-wazir perdana mula mengambil alih peranan yang lebih seperti perdana menteri kerajaan Eropah Barat kontemporari. Kemudian, dengan perlembagaan Usmaniyah 1876, sebuah parlimen telah ditubuhkan untuk mengawasi perdana menteri, dan perdana menteri membentuk kabinet. Dengan pindaan perlembagaan yang berlaku semasa Era Perlembagaan Kedua, perdana menteri dipertanggungjawabkan kepada parlimen dan bukannya sultan.

## Perdana Menteri pada era Perhimpunan Agung Kebangsaan
Selepas penubuhan Dewan Undangan Agung Kebangsaan di Ankara oleh Gerakan Kebangsaan Turki, Parlimen Pertama menubuhkan kerajaan baharu yang dipanggil "Kabinet Menteri-Menteri Eksekutif" (Bahasa Turki: *İcra Vekilleri Heyeti).* Jawatan itu kemudiannya disandang oleh Yang di-Pertua Parlimen, yang mempengerusikan kabinet *ex-officio* .

## Perdana Menteri pada era Republik
**Zaman pemerintahan satu parti (1923–1945)**

Berikutan pengisytiharan pembentukan republik, perlembagaan sedia ada 1921 telah dipinda, memberikan kuasa eksekutif dan keistimewaan untuk mengawasi hal ehwal kerajaan kepada perdana menteri, yang akan dilantik oleh presiden republik itu.

Walaupun Kepresidenan ditubuhkan sebagai jawatan simbolik dengan presiden tidak bertanggungjawab atas tindakannya, Presiden Atatürk dan İnönü telah menggunakan kuasa eksekutif sebagai ketua parti mereka dalam tempoh satu parti.

**Zaman pemerintahan** **berbilang parti (1945–2018)**

Sebelum pilihan raya umum diadakan pada 1950, perlembagaan telah dipinda untuk tidak membenarkan presiden yang dipilih untuk kekal sebagai pemimpin parti politik mereka. Pindaan ini menyebabkan perdana menteri menjadi tokoh dominan dalam politik Turki, secara mendadak mengurangkan peranan presiden.

Selepas Perdana Menteri Adnan Menderes digulingkan daripada kuasa akibat rampasan kuasa Turki 1960, Perlembagaan 1961 yang baru diisytiharkan mengurangkan kuasa kerajaan dengan ketara, mengukuhkan pengawasan parlimen ke atas kabinet. Ciri-ciri perlembagaan ini mengakibatkan sistem politik yang retak, menyebabkan banyak kerajaan pakatan yang berusia pendek dibentuk sehingga 1980.

Selepas rampasan kuasa Turki 1980, Perlembagaan 1982 (masih digunakan) telah dilaksanakan. Walaupun Perlembagaan 1982 agak serupa dengan yang terdahulu, terdapat langkah-langkah baru yang diambil untuk mengelakkan pembentukan kerajaan campuran jangka pendek. Langkah-langkah ini termasuk pengenalan 10% pemegangan kawasan pilihan raya, struktur parlimen ekadewan, dan kuasa eksekutif yang dikuatkuasakan. Seiring dengan kuasa eksekutif yang luas diberikan kepada jawatan perdana menteri, bidang kuasa kementerian kabinet (dengan mengecualikan perdana menteri) telah dikurangkan secara drastik, meletakkan menteri di bawah pengawasan langsung perdana menteri.

Kemudian, banyak pindaan telah dibuat pada perlembagaan, dengan yang paling penting ialah 2007, 2010 dan 2017. Beberapa perubahan yang diluluskan melalui undian awam adalah sangat kontroversi.

Menurut sesetengah pihak, pemilihan presiden secara langsung buat kali pertama pada 2014 mengakibatkan peralihan de facto kepada sistem separa presiden, yang menamatkan kuasa dominan perdana menteri dalam politik Turki.

Berikutan pilihan raya umum pada 2018, pindaan perlembagaan yang diluluskan dalam referendum 2017 secara rasmi berkuat kuasa, menandakan berakhirnya 98 tahun tadbir urus parlimen dan kepimpinan perdana menteri di Turki.

## Garis masa

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period   = from:01/01/1920 till:09/07/2018
TimeAxis  = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1920
ScaleMinor = unit:year increment:2 start:1920
Colors   =
 id:ind  value:rgb(0.8,0.8,0.8)
BarData =
 bar:Atatürk
 bar:Çakmak
 bar:Orbay
 bar:Okyar
 bar:İnönü
 bar:Bayar
 bar:Saydam
 bar:Saracoğlu
 bar:Peker
 bar:Saka
 bar:Günaltay
 bar:Menderes
 bar:Gürsel
 bar:Ürgüplü
 bar:Demirel
 bar:Erim
 bar:Melen
 bar:Talu
 bar:Ecevit 
 bar:Irmak
 bar:Feyzioğlu
 bar:Ulusu
 bar:Özal
 bar:Akbulut
 bar:Yılmaz
 bar:Çiller
 bar:Erbakan
 bar:Gül
 bar:Erdoğan
 bar:Davutoğlu
 bar:Yıldırım

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 bar:Atatürk
 from: 03/05/1920 till: 24/01/1921 color:red text:"Atatürk" fontsize:10
 bar:Çakmak
 from: 24/01/1921 till: 09/06/1922 color:red text:"Çakmak" fontsize:10
 bar:Orbay
 from: 12/06/1922 till: 04/08/1923 color:red text:"Orbay" fontsize:10
 bar:Okyar
 from: 14/08/1923 till: 27/10/1923 color:red
 from: 21/11/1924 till: 06/03/1925 color:red text:"Okyar" fontsize:10
 bar:İnönü
 from: 01/11/1923 till: 21/11/1924 color:red 
 from: 06/03/1925 till: 27/09/1937 color:red
 from: 20/11/1961 till: 20/02/1965 color:red text:"İnönü" fontsize:10
 bar:Bayar
 from: 27/09/1937 till: 25/01/1939 color:red text:"Bayar" fontsize:10
 bar:Saydam
 from: 25/01/1939 till: 09/07/1942 color:red text:"Saydam" fontsize:10
 bar:Saracoğlu
 from: 09/07/1942 till: 07/08/1946 color:red text:"Saracoğlu" fontsize:10
 bar:Peker
 from: 07/08/1946 till: 09/09/1947 color:red text:"Peker" fontsize:10
 bar:Saka
 from: 10/09/1947 till: 16/01/1949 color:red text:"Saka" fontsize:10
 bar:Günaltay
 from: 16/01/1949 till: 22/05/1950 color:red text:"Günaltay" fontsize:10
 bar:Menderes
 from: 22/05/1950 till: 27/05/1960 color:blue text:"Menderes" fontsize:10
 bar:Gürsel
 from: 28/05/1960 till: 05/01/1961 color:ind text:"Gürsel" fontsize:10
 bar:Ürgüplü
 from: 20/02/1965 till: 27/10/1965 color:ind text:"Ürgüplü" fontsize:10
 bar:Demirel
 from: 27/10/1965 till: 26/03/1971 color:green 
 from: 31/03/1975 till: 21/06/1977 color:green 
 from: 21/07/1977 till: 05/01/1978 color:green 
 from: 12/11/1979 till: 20/09/1980 color:green 
 from: 20/11/1991 till: 16/05/1993 color:purple text:"Demirel" fontsize:10
 bar:Erim
 from: 26/03/1971 till: 17/04/1972 color:ind text:"Erim" fontsize:10
 bar:Melen
 from: 17/04/1972 till: 15/04/1973 color:yellow text:"Melen" fontsize:10
 bar:Talu
 from: 15/04/1973 till: 25/01/1974 color:ind text:"Talu" fontsize:10
 bar:Ecevit 
 from: 25/01/1974 till: 17/11/1974 color:red 
 from: 21/06/1977 till: 21/07/1977 color:red 
 from: 05/01/1978 till: 12/11/1979 color:red 
 from: 11/01/1999 till: 18/11/2002 color:red text:"Ecevit" fontsize:10
 bar:Irmak
 from: 17/11/1974 till: 31/03/1975 color:ind text:"Irmak" fontsize:10
 bar:Feyzioğlu
 from: 12/09/1980 till: 12/09/1980 color:orange text: "Feyzioğlu" fontsize:10
 bar:Ulusu
 from: 20/09/1980 till: 13/12/1983 color:ind text:"Ulusu" fontsize:10
 bar:Özal
 from: 13/12/1983 till: 31/10/1989 color:yellow text:"Özal" fontsize:10
 bar:Akbulut
 from: 09/11/1989 till: 23/06/1991 color:yellow text:"Akbulut" fontsize:10
 bar:Yılmaz
 from: 23/06/1991 till: 20/11/1991 color:yellow 
 from: 06/03/1996 till: 28/06/1996 color:yellow 
 from: 30/06/1997 till: 11/01/1999 color:yellow text:"Yılmaz" fontsize:10
 bar:Çiller
 from: 25/06/1993 till: 06/03/1996 color:purple text:"Çiller" fontsize:10
 bar:Erbakan
 from: 28/06/1996 till: 30/06/1997 color:orange text:"Erbakan" fontsize:10
 bar:Gül
 from: 18/11/2002 till: 14/03/2003 color:orange text:"Gül" fontsize:10
 bar:Erdoğan
 from: 14/03/2003 till: 28/08/2014 color:orange text:"Erdoğan" fontsize:10
 bar:Davutoğlu
 from: 28/08/2014 till: 24/05/2016 color:orange text:"Davutoğlu" fontsize:10
 bar:Yıldırım
 from: 24/05/2016 till: 09/07/2018 color:orange text:"Yıldırım" fontsize:10


## Lihat juga

* Pengangkutan udara ketua negara dan kerajaan
* Kereta rasmi negeri
* Senarai perdana menteri Turki
* Presiden Turki
** Senarai presiden Turki
* Naib Presiden Turki
* Perlembagaan Turki

## Rujukan

## Pautan luar

* Pejabat Perdana Menteri
* Perlembagaan Rasmi Turki
*