Universiti Dhaka

**Universiti Dhaka** (; juga dikenali sebagai **Dhaka University** atau **DU**) ialah universiti penyelidikan awam yang terletak di Dhaka, Bangladesh. Ia ditubuhkan pada tahun 1921 sebagai Universiti Dacca dan ia merupakan universiti aktif tertua di Bangladesh.

Universiti ini diasaskan pada 1921 di bawah Akta Universiti Dacca 1920 Majlis Perundangan India. Nawab Bahadur Sir Khwaja Salimullah, yang mempelopori universiti di Dhaka, menyumbangkan 600 ekar tanah dari ladangnya untuk tujuan ini. Ia dimodelkan berdasarkan universiti British. Pada masa ini ia merupakan universiti penyelidikan awam terbesar di Bangladesh, dengan jumlah pelajar seramai 46,150 orang dan fakulti seramai 1,992 orang.

Ia telah memberikan sumbangan besar kepada sejarah moden Bangladesh. Selepas Pemisahan India, ia menjadi titik tumpuan gerakan progresif dan demokratik di Pakistan. Pelajar dan gurunya memainkan peranan penting dalam kebangkitan nasionalisme Bengali dan kemerdekaan Bangladesh pada tahun 1971.

Alumni Universiti Dhaka termasuk Satyendra Nath Bose, terkenal dengan statistik Bose–Einstein dan teori kondensat Bose–Einstein, Muhammad Yunus (pemenang 2006 Hadiah Keamanan Nobel, perintis kredit mikro), Muhammad Shahidullah, Natyaguru Nurul Momen Perintis aktiviti Kebudayaan & Teater Universiti Dhaka (Beliau adalah pelajar DU & kemudiannya seorang guru), Serajul Islam Choudhury (intelek dan penulis awam terkemuka negara), Mohammad Ataul Karim (ahli fizik), Buddhadeb Bose (abad ke-20 Penyair Bengali) dan Sheikh Mujibur Rahman (bapa pengasas Bangladesh).

## Sejarah

Sebelum Universiti Dhaka ditubuhkan, berhampiran kawasannya adalah bekas bangunan Kolej Dhaka yang bergabung dengan Universiti Calcutta. Pada tahun 1873 kolej ini telah dipindahkan ke Taman Bahadur Shah. Kemudian ia beralih ke Dewan Curzon, yang akan menjadi institut pertama universiti.

Penubuhan universiti itu adalah pampasan bagi pembatalan Partition of Bengal 1905. Pembahagian itu telah menjadikan Bengal Timur dan Assam majoriti Islam sebagai wilayah berasingan, dengan Dhaka sebagai ibu kotanya. Seluruh Liga Muslim India, yang baru ditubuhkan di Dhaka, menyokong penuh langkah itu.

Walau bagaimanapun, pembahagian tersebut telah dimansuhkan pada tahun 1911 kerana tentangan teruk daripada Kongres Kebangsaan India dan Hindu Bengali. Sangat terluka dengan keputusan pembatalan partisi Bengal, delegasi Islam yang diketuai oleh Nawab Sir Khwaja Salimullah Bahadur, Nawab Dhaka ketika itu menuntut sebuah universiti ditubuhkan di Dhaka. Untuk menenangkan majoriti umat Islam di Bengal Timur, Lord Curzon bersetuju dan mengisytiharkan bahawa sebuah universiti sebagai pusat kecemerlangan akan ditubuhkan di Dhaka. Nawab Sir Salimullah, yang mempelopori universiti di Dhaka, menderma 600 ekar tanah dari ladangnya untuk tujuan ini.

Pada tahun 1913, pendapat umum telah dicipta sebelum skim universiti diberikan bentuk terakhirnya. Setiausaha negara meluluskannya pada Disember 1913. Naib canselor pertama universiti itu, Philip Joseph Hartog, bekas pendaftar akademik Universiti London selama 17 tahun dilantik.

Ditubuhkan pada tahun 1921 di bawah Akta Universiti Dacca 1920 Majlis Perundangan India, ia dimodelkan mengikut universiti British. Lord Ronaldshay, Gabenor Bengal antara 1917 dan 1922, adalah canselor pertamanya. Beliau melantik Nawaab Syed Shamsul Huda sebagai ahli seumur hidup universiti itu. Atas saranan Huda, Lord Ronaldshay melantik Ahmad Fazlur Rahman sebagai provos.

Aktiviti akademik bermula pada 1 Julai 1921 dengan 847 pelajar bersama-sama dengan 3 fakulti: Seni, Sains dan Undang-undang; 12 jabatan: Sanskrit dan Bengali, Inggeris, Pendidikan, Sejarah, Arab dan Pengajian Islam, Parsi dan Urdu, Falsafah, Ekonomi dan Politik, Fizik, Kimia, Matematik, dan Undang-undang; dan 3 asrama untuk pelajar: Dewan Muslimin Salimullah, Dewan Dacca dan Dewan Jagannath.

Pada tahun 1936, universiti menganugerahkan ijazah kedoktoran kehormat kepada Jagadish Chandra Bose, Jadunath Sarkar, Sarat Chandra Chattopadhyay, Allama Iqbal dan Rabindranath Tagore.

Universiti itu memainkan peranan penting dalam Pergerakan Bahasa Bengali apabila orang Benggali bergabung untuk menentang Urdu sebagai bahasa rasmi tunggal di Pakistan Timur.

Universiti Dhaka adalah tempat utama pergerakan itu bermula dengan pelajar menyertai dan memprotes Kerajaan Pakistan. Kemudian beberapa pelajar dibunuh di tempat Shaheed Minar berdiri hari ini. Selepas kejadian itu, Bengali telah dipulihkan sebagai bahasa rasmi.

Pada 18 Julai 2024, pihak berkuasa di Universiti Dhaka utama mengumumkan penutupan institusi itu selama-lamanya selepas protes berterusan menuntut pembaharuan dalam sistem kuota dalam pekerjaan kerajaan bertukar menjadi ganas dan menyebabkan sekurang-kurangnya enam orang, termasuk tiga pelajar, terkorban di seluruh negara.

## Orde Universiti Dacca, 1973
Orde Presiden No. 11 tahun 1973 membentuk semula dan menyusun semula Universiti Dhaka untuk menambah baik pengajaran dan penyelidikan yang disediakan dan pentadbiran selepas perang Kemerdekaan 1971. Sepanjang perintah ini, perkataan *[[Dhaka]]* telah digantikan dengan perkataan *Dacca* oleh seksyen 2 Akta Undang-undang Universiti (Pindaan), 1987 (Akta No. XXXVI 1987).

## Rujukan