Protektorat Tonkin

**Tonkin** (), atau **Bắc Kỳ** (), merupakan sebuah negeri lindungan Perancis yang merangkumi wilayah Vietnam Utara moden dari tahun 1883 hingga 1949. Seperti negeri lindungan Perancis di Annam, Tonkin masih secara nominal diperintah oleh Dinasti Nguyễn Vietnam. Pada tahun 1886, pihak Perancis memisahkan Tonkin daripada istana empayar Nguyễn di Huế dengan menubuhkan jawatan "Wizurai" (經略衙, *Kinh lược nha*). Bagaimanapun, pada 26 Julai 1897, jawatan Wizurai dimansuhkan, sekali gus menjadikan Residen-Jeneral Perancis di Tonkin sebagai wakil rasmi pentadbiran kolonial Perancis dan juga istana Dinasti Nguyễn di Huế, serta memberinya kuasa untuk melantik para mandarin tempatan. Pada tahun 1887, Tonkin menjadi sebahagian daripada Kesatuan Indochina.

Pada Mac 1945, Maharaja Bảo Đại membatalkan Perjanjian Patenôtre, sekali gus menamatkan status lindungan Perancis ke atas Annam dan Tonkin, dan menubuhkan Empayar Vietnam, sebuah negara yang disokong oleh Jepun. Selepas penyerahan kalah Jepun yang menandakan berakhirnya Perang Dunia Kedua, Việt Minh melancarkan Revolusi Ogos yang membawa kepada pengunduran Bảo Đại dan pengisytiharan kemerdekaan Republik Demokratik Vietnam.

Tonkin kemudiannya diduduki seketika oleh Tentera Nasional China sebelum pihak Perancis mengambil alih semula berikutan Perjanjian Ho–Sainteny pada Mac 1946. Setelah menyingkirkan hampir semua tentangan nasionalis, Việt Minh yang dipimpin oleh komunis bertembung dengan Perancis dalam perebutan kawalan wilayah tersebut. Pada 27 Mei 1948, Tonkin dan Annam digabungkan sebahagiannya di bawah Kerajaan Pusat Sementara Vietnam. Pihak Perancis secara sah mengekalkan status lindungan itu sehingga mereka secara rasmi menyerahkan kedaulatan kepada Bảo Đại dan Negara Vietnam pada tahun 1950, selepas Perjanjian Élysée berkuat kuasa pada 14 Jun 1949.

## Sejarah
Selepas menewaskan Dinasti Nguyễn Vietnam, Perancis mula menjajah selatan Vietnam termasuk Saigon pada tahun 1860-an, dan kedaulatan mereka diiktiraf oleh pihak Vietnam pada 1874. Vietnam Tengah dan Utara kemudiannya menjadi protektorat Perancis di bawah Annam dan Tonkin, sekali gus mengukuhkan pengaruh Perancis di Semenanjung Indochina. Walaupun begitu, kedua-dua wilayah ini masih dianggap sebagai sebahagian daripada Vietnam dari segi undang-undang. Selepas Perang China–Perancis dan termeterainya Perjanjian Huế serta Tientsin, seluruh Vietnam diletakkan di bawah pentadbiran Perancis.

Di bawah pemerintahan kolonial, Vietnam dibahagikan kepada tiga wilayah utama: Tonkin di utara, Annam di tengah, dan Cochinchina di selatan. Walaupun pembahagian ini bersifat pentadbiran, rakyat Vietnam tetap menganggap negara mereka sebagai satu kesatuan dan penentangan terhadap Perancis berterusan. Tonkin akhirnya berada di bawah kawalan langsung Perancis walaupun Dinasti Nguyễn masih memerintah secara simbolik.

Semasa era Perancis, Hanoi dijadikan ibu kota Tonkin dan Indochina Perancis. Kemudahan infrastruktur dan ekonomi berkembang pesat melalui pembinaan pelabuhan, landasan kereta api dan industri perlombongan serta pertanian. Pada masa yang sama, pengaruh budaya Perancis semakin kuat melalui sistem pendidikan, bahasa, agama Katolik dan pembinaan bangunan-bangunan penting.

Semasa Perang Dunia Kedua, Jepun mengambil alih Vietnam dan menyebabkan kebuluran besar di Tonkin pada tahun 1945. Selepas Jepun menyerah kalah, Ho Chi Minh mengisytiharkan kemerdekaan Republik Demokratik Vietnam. Bagaimanapun, Perancis kembali dan tercetuslah Perang Indochina Pertama antara Perancis dan Viet Minh.

Akhirnya, selepas kekalahan Perancis di Dien Bien Phu pada tahun 1954, sebuah negara komunis Vietnam Utara dibentuk yang merangkumi Tonkin dan Annam Utara.

## Pentadbiran
Tonkin merupakan sebahagian daripada Indochina Perancis dan pada hakikatnya berfungsi sebagai tanah jajahan Perancis walaupun secara rasmi berstatus protektorat atau negeri lindungan. Walaupun raja Annam masih "memerintah" secara simbolik, kuasa sebenar berada di tangan Residen-Jeneral Perancis. Pentadbiran tempatan dan institusi tradisional semakin dilemahkan sejak jawatan "Wizurai" dimansuhkan pada tahun 1897. Segala dasar penting, kewangan dan pentadbiran dikawal secara langsung oleh pihak Perancis, termasuk pembubaran perbendaharaan Dinasti Nguyễn dan penubuhan sistem kewangan pusat Indochina.

Pentadbiran Tonkin diketuai oleh Residen Perancis yang dibantu oleh majlis-majlis seperti Majlis Protektorat, Dewan Perdagangan dan Dewan Pertanian. Walaupun wujud "Dewan Perwakilan Rakyat", badan ini tidak dipilih secara demokratik dan hanya membincangkan hal cukai, bukan undang-undang. Tonkin dibahagikan kepada beberapa wilayah dan daerah yang ditadbir oleh pegawai Vietnam (mandarin), tetapi mereka dilantik oleh pihak Perancis, bukan oleh maharaja. Bandar seperti Hanoi dan Haiphong pula ditadbir secara langsung oleh pentadbiran kolonial.

Secara keseluruhan, walaupun Tonkin secara rasmi berada di bawah naungan raja Vietnam, kuasa sebenar terletak sepenuhnya di tangan penjajah Perancis, menjadikannya sebuah protektorat yang berfungsi seperti tanah jajahan.

## Galeri


File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 05.jpg|Pelajar perempuan sedang belajar kimia di sekolah penjajah (Ecole Normale d'Institutrices)
File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 09.jpg|Pelajar perempuan belajar menjahit di sekolah penjajah (Ecole Normale d'Institutrices)
File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 12.jpg|Pelajar perempuan belajar matematik di sekolah penjajah (Ecole Normale d'Institutrices)
File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 04.jpg|Pelajar perempuan belajar melukis di sekolah penjajah (Ecole Normale d'Institutrices)
File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 08.jpg|Bilik tidur di sekolah
File:Trường Nữ Sư Phạm (Ecole Normale d'Institutrices), Hanoi, French Indo-China (1920's) 06.jpg|Masa bermain
File:Campagne du Tonkin Le commandant Riviere entre dans Nam Dinh.jpg|Penawanan Nam Định, 1883
File:Tonkin Zouave officer.png|Pegawai zouave Perancis di Tonkin, musim bunga 1885
File:Viet Nam - Tonkin Hanoi Election d´un Chef de Rue.jpg|Hanoi sekitar tahun 1910
File:Hanoï - Palais du Gouverneur, façade sur le Jardin botanique.jpg|Istana Gabenor Jeneral Perancis di Hanoi
File:Tonkin woman.jpg|Seorang wanita Tonkin dengan gigi dicat hitam, sekitar 1908.


### Peta


File:Atlas colonial français Colonies Protectorats (...)Pollacchi Paul bpt6k1100182m.jpg|Pembahagian pentadbiran di Tonkin pada 1929
File:Tonkin 1930.jpg|Tonkin pada 1930
File:1899 Map of Tonkin.jpg|Peta Tonkin 1899
File:Tonkin 1889-1895.jpg|Tonkin, 1889–1895
File:Tonkin 1889-1895 (2).jpg|Tonkin, 1889–1895
File:Tonkingearly20thcentury.jpg|Tonkin pada awal 1900-an
File:Golfe du Tonkin1880s.jpg|Tonkin pada 1880-an
File:Carte administrative des territoires militaires et postes militaires du Tonkin.jpg|Tonkin, 1894
File:BacKy1890.jpg|Tonkin, 1890
File:Tonkin1889.jpg|Tonkin, 1889
File:Carte du Tonquin divisée en seize provinces d'après les cartes hydrographiques françaises dressée par Mr Mallart 1883.jpg|Tonkin, 1883
File:Uebersichtskarte von Tongking.jpg|Tonkin, 1883
File:BacKy1902.jpg|Tonkin, 1902
File:Indo-Chine française. Carte du Tonkin , indiquant les postes militaires et les postes de la garde civile indigène, dressée au bureau topographique des troupes de l'Indo-Chine.jpg|Tonkin, 1891


## Catatan

## Pautan luar