Sistem han

**** (, "domain") merupakan istilah sejarah Jepun yang merujuk kepada wilayah atau tanah pegangan seorang *[[daimyō]]* pada zaman Edo (1603–1868) dan awal zaman Meiji (1868–1912). Sistem *han* juga dikenali sebagai *Bakufu-han* (domain *daimyō*), berfungsi sebagai pembahagian pentadbiran *[[de facto]]* Jepun, selari dengan pembahagian wilayah rasmi (*[[de jure]]*) yang dikenali sebagai wilayah. Sistem ini kekal sehingga dimansuhkan pada tahun 1870-an semasa Pemulihan Meiji.

## Sejarah

### Sebelum zaman Edo
Konsep *han* bermula sebagai tanah milik peribadi golongan pahlawan terkemuka selepas kebangkitan Keshogunan Kamakura pada tahun 1185, yang turut menandakan kemunculan feudalisme dan kelas bangsawan pahlawan samurai di Jepun. Keadaan ini berterusan selama kira-kira 400 tahun, merangkumi zaman Kamakura (1185–1333), Pemulihan Kenmu (1333–1336), dan Keshogunan Ashikaga (1336–1573). Dalam tempoh ini, *han* semakin penting sebagai unit pentadbiran *de facto*, apabila para *[[shogun]]* secara beransur-ansur melucutkan kuasa undang-undang wilayah empayar (*kuni*) dan pegawai-pegawainya.

### Zaman Edo
Toyotomi Hideyoshi, panglima perang terkemuka pada akhir zaman Sengoku, telah mengubah sistem *han* secara menyeluruh melalui pembaharuan struktur feudal Jepun. Di bawah sistemnya, *han* tidak lagi ditakrifkan berdasarkan sempadan wilayah, sebaliknya sebagai satu abstraksi ekonomi yang ditentukan melalui bancian tanah berkala dan anggaran hasil pertanian, khususnya beras. Walaupun Hideyoshi meninggal dunia pada 1598 dan kekuasaan Toyotomi digantikan oleh Tokugawa Ieyasu selepas Pertempuran Sekigahara (1600), sistem *han* ini dikekalkan dan diperhalusi apabila Keshogunan Tokugawa ditubuhkan pada 1603.

Dalam sistem Tokugawa, *han* dimiliki dan ditadbir oleh *daimyo* sebagai harta peribadi dengan autonomi terhad di bawah keshogunan. Untuk mengawal *daimyo*, kerajaan Tokugawa melaksanakan strategi seperti memindahkan *daimyo* yang berpotensi akan mencetuskan permusuhan, merampas wilayah mereka, serta membebankan mereka dengan projek awam yang menelan kos besar. Nilai sesebuah *han* tidak diukur berdasarkan keluasan tanah, tetapi melalui sistem *[[kokudaka]]*, iaitu anggaran hasil tahunan beras dalam unit *[[koku]]*. Status dan prestij *daimyo* ditentukan oleh jumlah *kokudaka*, dengan minimum 10,000 *koku* bagi sesebuah *han*. *Han* dan wilayah empayar berfungsi secara bertindih dan saling melengkapi dalam pentadbiran. Menjelang tahun 1690, Domain Kaga muncul sebagai *han* terkaya dengan hasil melebihi 1 juta *koku*.

### Zaman Meiji
Pada tahun 1868, Keshogunan Tokugawa digulingkan melalui Pemulihan Meiji oleh gabungan samurai promaharaja sebagai reaksi terhadap krisis *[[Bakumatsu]]*. Antara faktor utama gerakan anti-Tokugawa ialah sokongan terhadap pemodenan dan pembaratan Jepun. Antara 1869 hingga 1871, kerajaan Meiji melaksanakan usaha sistematik untuk menghapuskan feodalisme, termasuk menukar gelaran *daimyo* kepada *han-chiji* atau *chihanji* (gabenor domain). Pada tahun 1871, hampir semua *han* dibubarkan dan digantikan dengan sistem wilayah (prefektur) yang diletakkan terus di bawah kerajaan pusat di Tokyo.

Walau bagaimanapun, pada 1872, kerajaan Meiji menubuhkan Domain Ryūkyū selepas Jepun secara rasmi mengilhak Kerajaan Ryūkyū, yang sebelum itu merupakan negeri naungan Domain Satsuma sejak 1609. Domain Ryūkyū ditadbir sebagai sebuah *han* di bawah monarki Ryūkyū, sebelum akhirnya dimansuhkan pada Mac 1879 dan ditukar menjadi Wilayah Okinawa.

## Lihat juga
* Senarai Han
* Demesne
* Fanzhen
* Sekolah Han
* *[[Shōen]]*

## Catatan

## Rujukan
* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005).  ''Japan encyclopedia''. Cambridge: Harvard University Press. ;  OCLC 58053128
* Totman, Conrad. (1993). *Early Modern Japan*. Berkeley: University of California Press. ;  OCLC 246872663