Perang Jepun-Rusia

**Perang Jepun-Rusia** (; Romaji: Nichi-Ro Sensō;  *Russko-Yaponskaya Voyna*; , 10 Februari 1904 – 5 September 1905) adalah satu konflik yang timbul akibat cita-cita untuk meluaskan kuasa oleh Empayar Rusia dan Empayar Jepun ke atas Manchuria dan Korea. Medan pertempuran utama adalah di Manchuria Selatan, terutamanya di kawasan sekitar Semenanjung Liaodong dan Mukden, laut di sekeliling Korea, Jepun, dan Laut Kuning.  

Rusia ingin mencari pelabuhan air suam di Lautan Pasifik, untuk tentera laut mereka selain perdagangan maritim. Vladivostok adalah satu-satunya pelabuhan yang beroperasi semasa musim panas, tetapi Pelabuhan Arthur akan beroperasi sepanjang tahun. Bermula pada akhir Perang China-Jepun Pertama dan tahun 1903, rundingan di antara Rusia dan Jepun adalah sia-sia. Jepun memilih peperangan bagi mengekalkan penguasaan ekslusif di Korea.

Keputusan kempen, yang mana tentera Jepun secara konsisten berjaya mengalahkan tentera Rusia, tidak dijangka oleh para pemerhati. Kemenangan ini secara dramatik mengubah keseimbangan kuasa di Asia Timur, menyebabkan penilaian semula kemasukkan terbaru Jepun ke pentas dunia. Kekalahan memalukan menyebabkan rakyat Rusia tidak puas hati akan ketidakcekapan dan rasuah oleh kerajaan Tsar, dan membuktikan penyebab utama pada Revolusi Rusia 1905.

## Latar belakang
### Pemodenan Jepun
Selepas Pemulihan Meiji pada tahun 1868, kerajaan Jepun berusaha memodenkan negara dengan menyerap ilmu, teknologi dan sistem ketenteraan Barat. Menjelang akhir abad ke-19, Jepun berjaya muncul sebagai sebuah negara industri moden. Bagaimanapun, matlamat ini bukan untuk menjadi Barat sepenuhnya, sebaliknya untuk menjadikan Jepun sebuah kuasa moden yang setaraf dengan Barat serta mampu menjalankan dasar imperialisme dan peluasan wilayah ke luar negara.

Amerika Syarikat melihat Jepun sebagai sekutu strategik di Pasifik dan menggalakkan Jepun membina lingkungan pengaruh sendiri di Asia, seumpama doktrin pengaruh Amerika di Hemisfera Barat. Idea ini disertai dengan pandangan bahawa bangsa Asia lain perlu “ditamadunkan”, dan jika gagal, boleh ditundukkan dengan kekerasan. Ini merupakan kali pertama sebuah negara bukan Barat mengadaptasi konsep lingkungan pengaruh ala kuasa Barat.

Dalam kalangan elit Jepun, perdebatan besar berlaku mengenai penaklukan Korea (1869–1873). Perselisihan bukan tentang hak Korea untuk merdeka, tetapi hanya soal masa yang sesuai untuk menyerang. Elit Jepun secara umumnya menganggap Korea dan China sebagai "mundur", dan justifikasi ini digunakan untuk menghalalkan peluasan kuasa Jepun, selari dengan logik imperialisme Eropah pada masa itu.

Tekanan terhadap dasar luar yang agresif turut datang daripada rakyat. Gerakan hak rakyat yang menuntut parlimen terpilih juga menyokong nasionalisme melampau dan penaklukan wilayah luar sebagai hak Jepun. Selain itu, idea Darwinisme sosial semakin berpengaruh, menyebabkan rakyat melihat penjajahan sebagai ganjaran wajar atas pengorbanan mereka membayar cukai tinggi demi pemodenan negara.

Sistem pendidikan Jepun pula menekankan pembentukan generasi muda sebagai askar, dengan penanaman nilai Bushidō (jalan pahlawan). Akibatnya, masyarakat menjadi semakin cenderung kepada peperangan dan memandang diplomasi sebagai tanda kelemahan, sekali gus mengukuhkan hala tuju Jepun ke arah dasar ketenteraan dan peluasan empayar.

### Pendekatan Rusia
Empayar Rusia merupakan kuasa imperialis besar yang mempunyai cita-cita di Asia Timur. Menjelang 1890-an, wilayah Rusia telah meluas dari Eropah Timur hingga ke Timur Jauh, dan pembinaan Landasan Kereta Api Trans-Siberia bertujuan mengukuhkan pengaruh Rusia di rantau Pasifik. Kehadiran Rusia semakin dirasai oleh Jepun, terutama selepas Rusia pernah menyerang wilayah Jepun dalam Insiden Tsushima (1861).

Perang besar pertama Jepun selepas Pemulihan Meiji ialah Perang China–Jepun Pertama (1894–1895), yang berpunca daripada perebutan pengaruh ke atas Korea di bawah Dinasti Joseon. China dan Jepun bersaing hebat di Korea, yang ketika itu berpecah antara puak pro-Jepun dan pro-China. Campur tangan tentera kedua-dua kuasa akhirnya mencetuskan perang terbuka, dan Jepun berjaya mengalahkan China dengan pantas di darat dan laut.

Melalui Perjanjian Shimonoseki, China menyerahkan Taiwan dan Semenanjung Liaodong kepada Jepun. Namun begitu, Rusia bersama Jerman dan Perancis memaksa Jepun memulangkan Semenanjung Liaodong. Walaupun akur, Jepun tidak berputus asa untuk menguasai Korea. Pembunuhan Permaisuri Min oleh ejen Jepun pada 1895 mencetuskan kemarahan rakyat Korea dan menguatkan pengaruh Rusia di Korea apabila Raja Gojong berlindung di kedutaan Rusia.

Sejak 1897, Rusia semakin agresif di Asia Timur dengan menduduki Semenanjung Liaodong, membangunkan Pelabuhan Arthur, serta membina landasan kereta api di Manchuria. Walaupun Manchuria secara rasmi milik China, wilayah itu semakin menyerupai jajahan Rusia. Rusia juga memperoleh konsesi ekonomi di Korea, menimbulkan kebimbangan besar dalam kalangan pemimpin Jepun.

Akhirnya, peluasan pengaruh Rusia di Manchuria dan Korea, serta pembinaan rangkaian kereta api strategik, mendorong Jepun mengambil keputusan untuk bertindak secara ketenteraan sebelum Rusia menjadi terlalu kuat, sekali gus membuka jalan kepada konflik seterusnya antara kedua-dua kuasa.

### Pemberontakan Boxer

Pada tahun 1900, Rusia dan Jepun sama-sama menghantar tentera menyertai pakatan antarabangsa untuk menumpaskan Pemberontakan Boxer dan menyelamatkan kawasan perwakilan asing yang dikepung di Beijing. Namun demikian, Rusia telah lebih awal menghantar sejumlah besar tentera ke Manchuria dengan alasan melindungi landasan kereta api yang sedang dibina.

Walaupun tentera Dinasti Qing dan pemberontak Boxer bergabung menentang kemasukan kuasa asing, mereka dengan cepat ditewaskan dan dihalau keluar dari Manchuria. Selepas pemberontakan tersebut, Rusia menempatkan kira-kira 100,000 tentera di wilayah itu dan mula bertapak secara tetap.

Walaupun Rusia memberi jaminan bahawa tenteranya akan berundur selepas krisis reda, sehingga tahun 1903 tiada jadual pengunduran ditetapkan. Sebaliknya, Rusia terus mengukuhkan kedudukannya di Manchuria, sekali gus meningkatkan ketegangan dengan Jepun dan menimbulkan persepsi bahawa Rusia berniat mengekalkan penguasaan jangka panjang di wilayah tersebut.

### Rundingan sebelum perang

Pemimpin Jepun Itō Hirobumi menyedari Jepun masih lemah untuk menyingkirkan Rusia secara ketenteraan, lalu mencadangkan kompromi: Manchuria diserahkan kepada Rusia, manakala Korea berada di bawah pengaruh Jepun. Dalam kalangan elit Meiji, wujud perpecahan pendapat apabila Itō dan Inoue Kaoru menentang perang atas alasan kewangan, sementara tokoh lain menyokong tindakan ketenteraan. Keadaan berubah apabila Jepun menandatangani Perikatan Inggeris-Jepun pada 1902, yang memberi keyakinan kepada Jepun kerana Britain akan menyokongnya jika Rusia mendapat bantuan kuasa lain.

Pada masa yang sama, propaganda "Bahaya Kuning" oleh Maharaja Jerman Wilhelm II menggalakkan Rusia bersikap keras terhadap Jepun. Wilhelm berulang kali memuji Tsar Nicholas II sebagai pelindung bangsa kulit putih dan mendorong Rusia untuk meluaskan pengaruh di Asia. Hal ini menyebabkan kepimpinan Rusia percaya bahawa Jerman akan membantu mereka jika perang tercetus, sekali gus mengurangkan kesediaan Rusia untuk berkompromi dengan Jepun.

Rundingan Jepun–Rusia pada 1903 menunjukkan Jepun bersedia mengiktiraf kepentingan Rusia di Manchuria asalkan Jepun diberi peranan utama di Korea. Bagaimanapun, Rusia membalas dengan cadangan yang menolak Manchuria sepenuhnya daripada kepentingan Jepun dan mengehadkan peranan Jepun di Korea. Walaupun Rusia membuat beberapa konsesi kecil, Jepun menilai Rusia hanya melengah-lengahkan masa untuk mengukuhkan kekuatan tenteranya.

Perdana Menteri Jepun Katsura Tarō mengaitkan isu Korea dan Manchuria supaya konflik dengan Rusia dapat digambarkan sebagai perjuangan "perdagangan bebas" menentang Empayar Rusia yang bersifat perlindungan ekonomi, sekali gus menarik simpati Britain dan Amerika Syarikat. Dalam propaganda perang, Jepun menampilkan dirinya sebagai kuasa "bertamadun", manakala Rusia digambarkan sebagai kuasa "tidak bertamadun".

Korea dan China memilih sikap berkecuali, namun menjelang awal 1904, Jepun menyimpulkan bahawa Rusia tidak serius mencari penyelesaian damai. Kegagalan Rusia menarik keluar tenteranya dari Manchuria serta kelewatan diplomatik akhirnya mendorong Jepun memutuskan hubungan diplomatik pada Februari 1904. Akibat silap perhitungan Tsar Nicholas II, yang memandang rendah keupayaan Jepun dan terlalu bergantung pada sokongan Jerman, menjadi faktor utama kegagalan diplomasi dan tercetusnya Perang Jepun-Rusia.

## Status angkatan tentera
### Jepun

 
Sebelum perang, Jepun telah membuat kajian terperinci tentang Timur Jauh Rusia dan Manchuria. Keupayaan pegawai Jepun menguasai bahasa asing memberi kelebihan dari segi peta dan maklumat ketenteraan. Kekuatan tentera Jepun bergantung pada sistem kerahan tenaga wajib yang diperkenalkan pada 1873, membolehkan negara itu menyediakan angkatan besar dengan simpanan tentera yang meluas.

Secara keseluruhan, Tentera Imperial Jepun mempunyai ratusan ribu anggota terlatih, termasuk tentera aktif, simpanan barisan pertama dan kedua, simpanan kerahan, serta pasukan rakyat (*kokumin*). Jika digabungkan, Jepun mampu menggerakkan sekitar 850,000 anggota terlatih, selain jutaan simpanan tidak terlatih yang boleh dikerah jika perlu.

Pada awal perang, Jepun segera mengerahkan lebih 250,000 infantri, sejumlah kecil kavalri dan ratusan meriam. Angkatan ini dibahagikan kepada beberapa divisyen tetap, briged simpanan, pasukan pengawal empayar dan unit sokongan. Divisyen Jepun lebih kecil berbanding divisyen Eropah dan tidak menggunakan struktur kor, sebaliknya divisyen terus berada di bawah arahan tentera medan.

Walaupun terdapat perbezaan anggaran oleh sejarawan, secara umum Jepun memiliki antara satu hingga 1.2 juta anggota terlatih yang berpotensi dikerahkan. Tentera Jepun juga mempunyai lebih seribu meriam medan pada permulaan perang. Kavalri Jepun pula tidak berperanan sebagai pasukan elit seperti di Rusia, sebaliknya digunakan terutama sebagai peninjau dan sering bertempur tanpa menunggang kuda, selaras dengan doktrin ketenteraan Jepun ketika itu.

### Rusia

Tiada persetujuan jelas tentang jumlah sebenar tentera Rusia di Timur Jauh ketika perang bermula. Anggaran awal menyatakan Rusia mempunyai sekitar 60,000–100,000 anggota, tertumpu di Vladivostok, Port Arthur, Harbin dan kawasan Sungai Yalu, dengan jumlah ini meningkat selepas beberapa bulan. Bagaimanapun, daripada keseluruhan kekuatan Tentera Imperial Rusia yang mencecah kira-kira 1.2 juta orang, hanya sebahagian kecil sahaja yang benar-benar tersedia di Timur Jauh pada peringkat awal perang.

Perancangan strategik Rusia sangat bermasalah. Kepimpinan Rusia tersilap menganggarkan keupayaan Jepun, menyangka Jepun hanya mampu mengerahkan sekitar 400,000 anggota dan sebahagian besarnya terikat kepada tugas logistik. Berdasarkan andaian ini, Rusia menjangka mereka boleh menunggu ketibaan bala bantuan sebelum melancarkan serangan balas. Mereka juga menolak kemungkinan Port Arthur akan jatuh, satu kesilapan besar dalam penilaian strategik.

Dari segi organisasi, Rusia menggunakan sistem kor tentera, berbeza dengan Jepun. Bagaimanapun, Kor Siberia lebih kecil, kurang artileri dan tidak bersedia untuk perang. Pada awalnya Rusia hanya memiliki dua Kor Siberia di Timur Jauh, dan walaupun jumlah ini bertambah sepanjang perang, kekuatan sebenar tetap terhad. Kor Eropah pula jauh lebih besar dan lengkap, tetapi mengambil masa lama untuk sampai ke medan perang.

Masalah logistik menjadi kelemahan kritikal Rusia. Satu-satunya laluan bekalan ialah Landasan Kereta Api Trans-Siberia yang belum siap sepenuhnya. Perjalanan dari Rusia Eropah ke Manchuria boleh mengambil masa sehingga 40 hari, menyebabkan pergerakan tentera, kuda dan meriam sangat perlahan, terutama pada fasa awal perang.

Dari segi taktik, tentera Rusia masih menggunakan pendekatan lama yang ketinggalan zaman. Infantri Rusia menyerang dalam formasi tertutup dan strategi berlapik luas, warisan peperangan abad ke-19. Campur tangan terus pegawai atasan tanpa melalui rantaian perintah pula sering menimbulkan kekeliruan di medan tempur, menjadikan tentera Rusia kurang berkesan berbanding tentera Jepun yang lebih moden dan tersusun.

## Pengisytiharan perang
Jepun secara rasmi mengisytiharkan perang pada 8 Februari 1904, namun sebelum pengisytiharan itu diterima kerajaan Rusia, Tentera Laut Imperial Jepun telah melancarkan serangan mengejut ke atas armada Rusia di Port Arthur. Serangan tanpa amaran ini memberi kelebihan awal kepada Jepun dan menandakan permulaan sebenar konflik.

Tsar Nicholas II terkejut dengan serangan tersebut kerana baginda yakin Jepun tidak akan memulakan perang tanpa pengisytiharan rasmi. Rusia hanya mengisytiharkan perang lapan hari kemudian. Jepun mempertahankan tindakannya dengan merujuk contoh sejarah (serangan Rusia ke atas Sweden 1808), walaupun pada ketika itu undang-undang antarabangsa melalui Konvensyen Hague telah menetapkan keperluan penyelesaian diplomatik sebelum permusuhan bersenjata.

Secara simbolik, Kerajaan Montenegro turut mengisytiharkan perang ke atas Jepun sebagai tanda sokongan politik kepada Rusia, walaupun tiada tentera rasmi dihantar ke Asia Timur. Sebaliknya, beberapa sukarelawan Montenegro menyertai tentera Rusia.

Empayar Qing pula cenderung menyokong Jepun dan malah menawarkan bantuan ketenteraan, namun tawaran itu ditolak. Walau bagaimanapun, pegawai China seperti Yuan Shikai menyalurkan bantuan tidak rasmi dalam bentuk bekalan makanan. Penduduk tempatan Manchuria turut terlibat dalam konflik dengan menyertai kedua-dua pihak sebagai tentera upahan.

## Peperangan
### Pertempuran Port Arthur

Pada malam 8 Februari 1904, armada Jepun di bawah pimpinan Tōgō Heihachirō memulakan perang dengan serangan mengejut menggunakan torpedo ke atas kapal-kapal Rusia di Port Arthur. Beberapa kapal perang utama Rusia mengalami kerosakan teruk. Walaupun pertempuran laut awal ini tidak menghasilkan kemenangan muktamad, kesannya sangat besar dari segi psikologi: keyakinan Rusia tergugat, manakala Jepun berjaya merampas inisiatif strategik.

Selepas itu, beberapa pertempuran laut berlaku tanpa keputusan jelas. Jepun gagal memaksa armada Rusia keluar kerana perlindungan bateri pantai, manakala Rusia pula enggan berlayar ke laut terbuka, terutama selepas kematian Laksamana Stepan Makarov akibat periuk api pada April 1904. Sementara Rusia terperangkap di pelabuhan, Jepun menggunakan kelebihan ini untuk menyokong pendaratan tenteranya di Korea.

Tentera Jepun mendarat berhampiran Incheon, menawan Hanseong (Seoul) dan seterusnya menguasai seluruh Korea. Menjelang akhir April, Tentera Imperial Jepun di bawah Jeneral Kuroki Tamemoto bersiap sedia menyeberangi Sungai Yalu ke Manchuria yang dikuasai Rusia.

Dalam usaha menutup sepenuhnya Port Arthur, Jepun cuba menyekat pintu masuk pelabuhan dengan menenggelamkan kapal-kapal, namun usaha ini gagal. Rusia pula bertindak balas dengan menggunakan taktik periuk api secara agresif, yang berjaya menenggelamkan dua kapal perang Jepun pada Mei 1904. Percubaan Rusia untuk memecahkan pengepungan pada Jun juga gagal, dan menjelang akhir bulan, artileri Jepun sudah mula membedil kawasan pelabuhan, menandakan Port Arthur semakin tertekan dan terasing.

### Pengepungan Port Arthur

Pengepungan Port Arthur bermula pada April 1904. Pada peringkat awal, tentera Jepun melancarkan beberapa serangan berhadap ke atas kubu Rusia di puncak bukit sekitar pelabuhan, namun serangan ini gagal dan mengorbankan ribuan askar Jepun. Keadaan berubah apabila Jepun menggunakan meriam howitzer berat 11 inci, yang akhirnya membolehkan mereka menawan kubu bukit utama pada Disember 1904.

Dengan kedudukan tinggi itu, artileri Jepun dapat membedil armada Rusia di pelabuhan menggunakan tembakan jarak jauh yang dipandu pemerhati. Kapal-kapal Rusia tidak mampu membalas kerana artileri Jepun terlindung di sebalik bukit dan armada Rusia juga tidak dapat keluar akibat pengepungan laut. Akibatnya, empat kapal perang dan dua kapal penjelajah Rusia ditenggelamkan, manakala kapal perang terakhir terpaksa dimusnahkan sendiri. Ini merupakan kes luar biasa dalam sejarah ketenteraan, apabila armada laut besar dimusnahkan sepenuhnya oleh artileri darat.

Usaha Rusia untuk menyelamatkan Port Arthur melalui darat turut gagal. Selepas kekalahan Rusia dalam Pertempuran Liaoyang pada Ogos 1904, pasukan bantuan Rusia berundur ke Mukden, meninggalkan Port Arthur terasing. Kehilangan armada laut serta korban besar setiap kali serangan Jepun menyebabkan moral pertahanan Rusia merosot teruk.

Akhirnya, komander kubu Port Arthur, Anatoly Stessel memutuskan untuk menyerah kalah pada 2 Januari 1905 tanpa merujuk kepada Tsar atau pihak atasan tentera, yang sebenarnya menentang keputusan tersebut. Tindakan ini mengejutkan pihak Jepun dan dianggap pengkhianatan tugas di Rusia. Stessel kemudiannya dibicarakan oleh mahkamah tentera, dijatuhi hukuman mati pada 1908 atas kegagalan mempertahankan kubu dan ingkar arahan, namun hukuman itu akhirnya diringankan melalui pengampunan.

### Kerjasama perisikan Inggeris-Jepun
Sebelum tercetusnya perang lagi, perisikan Britain dan Jepun telah bekerjasama menentang Rusia hasil Perikatan Inggeris-Jepun. Sepanjang konflik, stesen Tentera India British di Tanah Melayu dan China berjaya memintas serta membaca komunikasi wayarles dan telegraf berkaitan perang, lalu berkongsi maklumat tersebut dengan Jepun. Sebagai balasan, Jepun turut menyalurkan risikan mengenai Rusia kepada pihak British, dengan pegawai Britain memuji mutu risikan Jepun sebagai sangat berkesan.

Kerjasama risikan ini turut mendedahkan bukti bahawa Jerman secara tidak langsung menyokong Rusia dengan tujuan menggugat keseimbangan kuasa di Eropah. Pendedahan ini menyebabkan pegawai Britain semakin melihat Jerman sebagai ancaman utama terhadap ketertiban dan kestabilan antarabangsa.

### Pertempuran Sungai Yalu

Berbeza dengan strategi Jepun yang menumpukan kepada Manchuria untuk memperoleh kawalan pantas, strategi Rusia menekankan tindakan menunda bagi memberi masa kepada bala bantuan tiba melalui Kereta Api Trans-Siberia, yang ketika itu masih belum lengkap di Irkutsk.

Pertempuran besar pertama berlaku pada 1 Mei 1904 di Sungai Yalu, apabila tentera Jepun menawan posisi Rusia di bawah pimpinan Jeneral Mikhail Zasulich. Kekalahan ini menamatkan tanggapan bahawa Jepun mudah ditundukkan, perang akan singkat, dan Rusia pasti menang. Ia juga menandakan kemenangan Asia ke atas kuasa Eropah pertama dalam beberapa dekad, menunjukkan kelemahan tentera Rusia berbanding Jepun.

Selepas itu, tentera Jepun mendarat di beberapa lokasi di pesisir Manchuria dan, melalui beberapa pertempuran termasuk Pertempuran Nanshan, memaksa Rusia berundur ke arah Port Arthur. Serangan Jepun ke atas posisi pertahanan Rusia menyebabkan kerugian besar bagi Jepun, tetapi ia tetap berjaya menekan kedudukan Rusia.

### Pertempuran Laut Kuning

Dengan kematian Stepan Makarov semasa Pengepungan Port Arthur pada April 1904, Wilgelm Vitgeft dilantik sebagai komander armada Rusia dan diarahkan membuat *[[sortie]]* dari Port Arthur ke Vladivostok. Pada 10 Ogos 1904, Vitgeft mengetuai enam kapal perang, empat kapal penjelajah, dan 14 kapal perosak torpedo ke Laut Kuning, berdepan Tōgō Heihachirō dengan empat kapal perang, 10 kapal penjelajah dan 18 kapal perusak torpedo.

Pertempuran bermula sekitar jam 13:00 apabila Tōgō menyeberangi formasi Vitgeft, menembak jarak jauh kira-kira lapan batu – jarak tembakan paling jauh pada masa itu. Selepas kira-kira 30 minit tembakan utama, jarak semakin rapat dan tembakan sekunder digunakan. Vitgeft terbunuh apabila jambatan kapal *[[kapal perang Rusia Tsesarevich|Tsesarevich]]* terkena tembakan. Kekeliruan berlaku dalam armada Rusia apabila kapal utama berpatah balik, namun kapal *[[Kapal perang Rusia Retvizan|Retvizan]]* berjaya melindungi *Tsesarevich* daripada serangan berterusan Jepun.

Mengetahui bala bantuan Rusia dari Baltik akan tiba, Tōgō memilih tidak mengejar armada yang berpatah balik, menamatkan duel artileri jarak jauh terpanjang dalam sejarah laut setakat itu dan menandakan pertembungan moden pertama armada kapal perang di lautan terbuka.

### Bantuan Armada Baltik

Rusia bersiap untuk menguatkan Armada Timur Jauh dengan menghantar Armada Baltik di bawah komander Zinovy Rozhestvensky. Selepas beberapa masalah awal, armada berlepas pada 15 Oktober 1904, melakukan perjalanan tujuh bulan mengelilingi dunia melalui Tanjung Harapan ke Pasifik, menarik perhatian dunia.

Dalam Kejadian Tebing Dogger, armada Rusia menembak kapal nelayan Britain yang disangka kapal torpedo Jepun, hampir mencetuskan perang dengan United Kingdom. Britain menghalang Rusia menggunakan pelabuhan kolonial Perancis dan Portugal untuk mengambil arang, memaksa armada menambat di lautan terbuka, menyukarkan bekalan dan menjejaskan kesihatan serta moral anak kapal.

Masalah lain termasuk kapal perang baharu mempunyai draf lebih dalam daripada yang direka, menyebabkan armada terpaksa berpecah: kapal perang baru mengelilingi Tanjung Harapan, manakala kapal lama melalui Terusan Suez di bawah Dmitry Gustavovich von Fölkersahm. Kedua-dua bahagian armada bersatu semula di Madagaskar seperti dirancang.

### Kesan pada orang awam
Semasa pertempuran di Manchuria, tentera Rusia melakukan rompakan, membakar kampung, merogol wanita, dan membunuh sesiapa yang menentang atau tidak faham arahan mereka. Justifikasi Rusia ialah semua orang Asia dianggap membantu Jepun ("Bahaya Kuning") dan wajar dihukum. Kozak amat ditakuti kerana kekejaman dan nafsu mereka menjarah. Sebaliknya, Jepun lebih berdisiplin, menyebabkan penduduk Han dan Manchu di Manchuria cenderung menyokong Jepun. Tentera Rusia juga merogol wanita Korea, misalnya di Chongju.

Jepun mengupah perompak Cina, dipanggil *[[honghuzi]]* untuk melakukan gerila menyerang bekalan Rusia; mereka jarang menyerang Jepun dan biasanya tersilap menganggap Jepun sebagai Rusia. Pemimpin perompak terkenal, Zhang Zuolin bekerja untuk Jepun.

Di kawasan yang diduduki Jepun, Tokyo melantik "gabenor sivil" untuk memperbaiki kesihatan, sanitasi, dan jalan, yang juga membantu logistik tentera Jepun. Rusia pula tidak memperbaiki apa-apa dan merosakkan segalanya semasa berundur. Banyak penduduk Cina melihat Jepun sebagai "kejahatan yang lebih kecil".

### Pertempuran Sandepu

Dengan kejatuhan Port Arthur, Tentera Ke-3 Jepun dapat bergerak ke utara untuk mengukuhkan posisi di selatan Mukden, yang dikuasai Rusia. Selepas musim sejuk Manchuria yang teruk, tiada pertempuran besar sejak Pertempuran Shaho tahun sebelumnya, dan kedua-dua pihak berkhemah berhadapan sepanjang 60–70 batu (110 km) di selatan Mukden.

Tentera Kedua Rusia di bawah Jeneral Oskar Gripenberg, antara 25–29 Januari, menyerang sebelah kiri Jepun berhampiran bandar Sandepu, hampir memecah pertahanan Jepun. Serangan ini mengejutkan Jepun, tetapi tanpa sokongan unit Rusia lain, serangan terbantut. Gripenberg diarahkan Aleksey Kuropatkin untuk menghentikan serangan, menjadikan pertempuran tidak memihak mana-mana pihak. Jepun menyedari mereka perlu memusnahkan tentera Rusia di Manchuria sebelum pengukuhan tentera tiba melalui Kereta Api Trans-Siberia.

### Pertempuran Mukden

Pertempuran Mukden bermula pada 20 Februari 1905. Dalam beberapa hari berikutnya, pasukan Jepun menyerang kedua-dua belah kanan dan kiri barisan Rusia yang mengelilingi Mukden, sepanjang 50 batu (80 km). Lebih kurang setengah juta tentera terlibat dalam pertempuran. Kedua-dua pihak berkubu dengan ratusan meriam.

Selepas beberapa hari pertempuran sengit, tekanan dari kedua-dua sisi menyebabkan hujung barisan pertahanan Rusia melengkung ke belakang. Apabila menyedari mereka hampir dikepung, tentera Rusia memulakan pengunduran besar-besaran, bertempur dalam siri aksi pengawalan belakang, tetapi keadaan ini cepat merosot dan barisan Rusia runtuh. Pada 10 Mac 1905, selepas tiga minggu pertempuran, Jeneral Kuropatkin memutuskan untuk berundur ke utara Mukden. Rusia mengalami kira-kira 90,000 korban.

Formasi tentera Rusia di Manchuria yang berundur terpecah sebagai unit tempur, tetapi Jepun gagal memusnahkan mereka sepenuhnya. Tentera Jepun sendiri mengalami kerugian besar dan tidak berada dalam keadaan untuk mengejar. Walaupun Pertempuran Mukden merupakan kekalahan besar bagi Rusia dan kemenangan darat paling menentukan yang pernah dicapai Jepun, kemenangan akhir masih bergantung kepada tentera laut.

### Pertempuran Tsushima

Selepas singgah beberapa minggu di pelabuhan kecil Nossi-Bé, yang dibenarkan secara terpaksa oleh Perancis yang neutral, Laksamana Zinovy Rozhestvensky memimpin Skuadron Pacifik Kedua (dahulunya Armada Baltik) menuju Laut Jepun pada Mei 1905, untuk cuba membantu Port Arthur. Armada itu memerlukan sekitar 500,000 tan arang batu dan terpaksa bergantung pada kapal pembekal kerana undang-undang antarabangsa melarang pengisian arang di pelabuhan neutral.

Dengan kejatuhan Port Arthur, harapan Rusia kini tertumpu ke Vladivostok. Armada Jepun yang diketuai Laksamana Tōgō Heihachirō bersiap sedia untuk menahan armada Rusia. Walaupun Jepun kehilangan dua kapal pertempuran akibat ranjau, mereka masih mengekalkan kapal penjelajah, kapal pemusnah, dan bot torpedo. Armada Rusia terdiri daripada lapan kapal pertempuran (termasuk empat kapal baru kelas *[[kapal perang Borodino|Borodino]]*), kapal penjelajah, kapal pemusnah, dan kapal sokongan, dengan jumlah 38 kapal.

Pada penghujung Mei, armada Rusia mengambil laluan lebih pendek tetapi berisiko tinggi melalui Selat Tsushima antara Korea dan Jepun. Kapal pengangkut hospital yang menyalakan lampu memberi petunjuk kepada Jepun, dan *[[Shinano Maru (1900)|Shinano Maru]]* mengesan armada Rusia. Armada Jepun berjaya meletakkan kedudukan untuk "memintas T" terhadap armada Rusia.

Pertempuran Tsushima berlangsung pada 27–28 Mei 1905, menghasilkan kekalahan mutlak bagi Rusia: lapan kapal pertempuran, banyak kapal kecil, dan lebih 5,000 tentera hilang, manakala Jepun kehilangan tiga bot torpedo dan 116 tentera. Hanya tiga kapal Rusia berjaya melarikan diri ke Vladivostok, dan enam lagi dikawal di pelabuhan neutral. Selepas Tsushima, operasi gabungan tentera Jepun menduduki Sakhalin, memaksa Rusia memulakan rundingan damai.

## Rundingan damai dan kesudahan
### Perjanjian Portsmouth

Sebelum perang, pegawai atasan tentera dan kerajaan Tsar Rusia yakin bahawa Rusia jauh lebih kuat berbanding Jepun. Bagaimanapun, semangat fanatik infantri Jepun mengejutkan tentera Rusia, yang kecewa dengan sikap apati, mundur, dan pesimis tentera mereka sendiri. Pemimpin Rusia seperti Jeneral Kuropatkin sering melarang serangan balas terhadap Jepun, menyebabkan tentera Rusia sentiasa bertindak reaktif. Selepas kehilangan Mukden, Kuropatkin digantikan oleh Nikolai Linevich, yang merancang untuk menyerang, tetapi rundingan damai bermula sebelum itu.

Walaupun Rusia mampu menghantar lebih banyak tentera ke Timur Jauh pada musim panas 1905, kekalahan besar di darat dan laut menimbulkan keinginan untuk berunding. Kekalahan tentera dan armada menggoncang keyakinan Rusia, ditambah dengan revolusi pada 1905 dan ketidakpopularan perang.

Perjanjian Portsmouth ditandatangani pada 5 September 1905 di Limbungan Tentera Laut Portsmouth dengan pengantaraan Presiden Amerika Syarikat Theodore Roosevelt. Sergei Witte mengetuai delegasi Rusia dan Baron Komura Jutarō mengetuai delegasi Jepun. Rusia mengiktiraf Korea sebagai pengaruh Jepun dan bersetuju untuk meninggalkan Manchuria; Jepun kemudiannya mengilhak Korea pada 1910. Rusia menyerahkan hak pajakan Port Arthur dan separuh selatan Pulau Sakhalin kepada Jepun (Sakhalin dikembalikan kepada Kesatuan Soviet selepas Perang Dunia Kedua).

Roosevelt menerima Hadiah Keamanan Nobel untuk peranannya. Orang awam Jepun kecewa kerana perang telah dimenangi tetapi Rusia tidak membayar pampasan; kekecohan anti-Amerika dikenali sebagai Peristiwa Hibiya berlaku selama tiga hari, memaksa pengisytiharan undang-undang tentera. Perjanjian itu juga mengabaikan penglibatan Montenegro, yang secara teknikal masih berperang dengan Jepun sehingga 2006, apabila perdamaian rasmi ditandatangani melalui surat daripada Perdana Menteri Jepun kepada Montenegro.

### Kerugian perang
Jumlah korban perang berbeza-beza kerana tiada pengiraan mayat rasmi. Anggaran kematian tentera Jepun dalam pertempuran atau akibat cedera adalah sekitar 59,000, dengan tambahan 27,000 akibat penyakit dan antara 6,000–12,000 cedera. Anggaran kematian tentera Rusia adalah antara 34,000–53,000, dengan 9,000–19,000 meninggal akibat penyakit dan kira-kira 75,000 ditawan. Jumlah kematian kedua-dua pihak biasanya dianggarkan antara 130,000–170,000.

Selepas Pengepungan Port Arthur pada 1905, Jeneral Nogi Maresuke yang mengetuai tentera Jepun semasa pengepungan, merasa begitu bersalah atas kehilangan ramai tentera Jepun sehingga ingin melakukan ritual bunuh diri, tetapi Maharaja Meiji menolaknya. Sebaliknya, Nogi Maresuke membimbing bakal Maharaja Hirohito dan membina hospital. Selepas kemangkatan Meiji pada 1912, Nogi dan isterinya menamatkan hidup mereka dengan membunuh diri, tujuh tahun selepas Pengepungan Port Arthur.

### Kesan
#### Rusia

Kekalahan Rusia pada 1905 membawa kepada reformasi ketenteraan jangka pendek yang membolehkan negara itu menghadapi Jerman dalam Perang Dunia Pertama.

Walaupun pada awalnya terdapat sokongan popular terhadap perang selepas serangan Jepun di Port Arthur pada 1904, sokongan itu segera bertukar menjadi ketidakpuasan hati rakyat selepas beberapa kekalahan menentang tentera Jepun. Bagi ramai rakyat Rusia, kejutan akibat penghinaan tidak dijangka oleh Jepun menjadi simbol kekurangan autokrasi Romanov. Ketidakpuasan ini bertambah marak menjelang Revolusi Rusia 1905, yang cuba dielakkan oleh Tsar Nicholas II dengan dasar tegas. Dalam usaha mematahkan pemberontakan, Nicholas II mengeluarkan Manifesto Oktober, termasuk reformasi terhad seperti Duma, namun ia gagal menangani masalah sosial di Rusia. Dua belas tahun kemudian, ketidakpuasan ini meletus dalam Revolusi Februari 1917.

Di Poland, yang pernah dijajah Rusia pada akhir abad ke-18 dan telah mengalami dua pemberontakan besar, penduduk begitu resah sehingga tentera seramai 250,000–300,000 terpaksa dikerahkan, lebih besar daripada tentera yang menentang Jepun. Ribuan simpanan Poland turut dimobilisasi semasa perang, menyumbang kepada ketidakpuasan rakyat. Beberapa pemimpin pemberontakan Poland, termasuk Józef Piłsudski dan Roman Dmowski, menghantar utusan ke Jepun untuk bekerjasama dalam sabotaj, pengintipan, dan merancang pemberontakan dengan bantuan Jepun, tetapi Jepun tidak mengambil permintaan ini dengan serius.

#### Jepun
Selepas Perang Jepun-Rusia, Jepun muncul sebagai kuasa Asia yang sedang meningkat dan membuktikan bahawa tenteranya mampu menentang kuasa utama Eropah, mengalahkan Rusia dengan meyakinkan. Kejayaan ini mengejutkan banyak kuasa Barat dan menimbulkan nasionalisme yang meluas di rantau Asia.

Walaupun Jepun menang perang, pendapat awam Jepun terkejut dengan syarat damai yang terlalu terhad yang ditetapkan dalam Perjanjian Portsmouth. Kekurangan utama yang mengecewakan rakyat ialah keuntungan wilayah dan pampasan kewangan, seperti yang dijangka selepas kemenangan yang mahal. Jepun terpaksa menerima separuh sahaja Pulau Sakhalin kerana tekanan Amerika Syarikat, di mana Presiden Roosevelt menyokong pendirian Nicholas II untuk tidak menyerahkan wilayah atau membayar pampasan. Kekurangan pampasan menyebabkan kekeliruan dan kekecewaan di kalangan rakyat, kerana ia sepatutnya membantu keluarga memulihkan kerugian akibat kematian anggota keluarga dan cukai perang yang tinggi.

Ketika rakyat membantah terma damai, rusuhan meletus, termasuk demonstrasi di hadapan Kedutaan Amerika di Tokyo, dikenali sebagai Peristiwa Hibiya. Kerajaan semasa perang, Kabinet Katsura Pertama mengisytiharkan undang-undang tentera pada 6 September 1905 untuk mengekang rusuhan. Undang-undang tentera ditarik balik pada 29 November selepas lebih 2,000 orang ditahan, dan kabinet meletakkan jawatan pada 22 Disember selepas meratifikasi perjanjian pada 10 Oktober, seolah-olah mengambil tanggungjawab atas "perang yang hilang" meskipun Jepun menang perang secara keseluruhan.

## Pentaksiran

### Kepentingan sejarah
Perang Jepun-Rusia menandakan perubahan besar dalam perang abad ke-20. Ia memperkenalkan ciri-ciri moden hasil daripada Revolusi Perindustrian, termasuk meriam pantas, mesingan, dan senapang yang lebih tepat, yang diuji secara besar-besaran. Operasi ketenteraan di darat dan laut menunjukkan bahawa perang moden telah berubah secara drastik sejak Perang Perancis-Prusia 1870–71, dengan teknologi baru mengubah sepenuhnya taktik dan strategi.

Bagi Asia Timur, ini adalah konfrontasi pertama dalam tiga dekad antara dua angkatan bersenjata moden. Senjata canggih menyebabkan kematian besar-besaran, yang mana kedua-dua pihak tidak bersedia dan tidak mampu menggantikan kerugian itu. Keadaan ini turut mempengaruhi masyarakat awam, mendorong kemunculan organisasi transnasional dan bukan kerajaan, seperti Palang Merah, yang menjadi lebih menonjol selepas perang.

Konflik ini juga dikaitkan dengan ciri "perang total", termasuk mobilisasi besar-besaran tentera, keperluan bekalan, peralatan, dan senjata yang sangat tinggi sehingga memerlukan sokongan domestik dan bantuan asing. Di Rusia, respons domestik terhadap ketidakcekapan kerajaan Tsar mempercepatkan proses yang akhirnya membawa kepada kejatuhan Dinasti Romanov.

### Penerimaan di seluruh dunia
Kemenangan Jepun mengejutkan kuasa Barat dan menandakan kemunculan Jepun sebagai kuasa utama Asia, bukannya sekadar kuasa serantau. Di Amerika Syarikat dan Australia, kemenangan Jepun menimbulkan kebimbangan terhadap "Bahaya Kuning", yang kini dilihat berpindah dari China ke Jepun. Tokoh-tokoh seperti W. E. B. Du Bois dan Lothrop Stoddard melihat kemenangan ini sebagai cabaran kepada kepentingan Barat. Di Austria, Baron Christian von Ehrenfels mengaitkan kemenangan Jepun dengan isu perkauman dan sosial, mencadangkan reformasi radikal Barat untuk menangkis pengaruh Jepun.

Bagi rakyat Asia yang dijajah, kemenangan Jepun meningkatkan keyakinan anti-penjajah. Rakyat Vietnam, Indonesia, India, Filipina, serta mereka di Empayar Uthmaniyyah dan Parsi melihat Jepun sebagai model kejayaan menentang Barat. Sun Yat-sen menganggap kemenangan Jepun sebagai kemenangan Asia ke atas Barat. Tokoh seperti Jawaharlal Nehru merasakan kekalahan kuasa Eropah itu membangkitkan semangat bahawa Asia boleh menandingi Barat.

Dalam kalangan golongan Afrika-Amerika, kemenangan Jepun dianggap sebagai serangan terhadap keunggulan kulit putih global, menunjukkan bahawa bangsa bukan putih tidak boleh dipandang rendah. Joseph Bryant meramalkan era baru di mana orang Asia akan memimpin tamadun, menggantikan dominasi Arya.

Di Eropah, populasi tertindas turut mendapat inspirasi. James Joyce merujuk kemenangan Jepun dalam novel *[[Ulysses (novel)|Ulysses]]* sebagai simbol harapan, manakala Józef Mehoffer melukis "Europa Jubilans" pada 1905 untuk meraikan kemenangan Jepun dan menunjukkan harapan terhadap penghapusan penindasan Rusia di Eropah.

Pemikiran sosialis melihat perang ini sebagai bukti bahawa destinasi perang dan keamanan Eropah tidak hanya ditentukan di Eropah, tetapi dipengaruhi oleh politik dunia dan kolonial. Rosa Luxemburg menekankan bahawa perang ini membuka kesedaran proletariat antarabangsa terhadap hubungan politik dan ekonomi global, sambil melemahkan sifat sempit dan kecil hati dalam kalangan kelas pekerja Eropah.

### Keputusan tentera
Selepas Perang Jepun-Rusia, Rusia kehilangan dua daripada tiga armadanya, meninggalkan hanya Armada Laut Hitam akibat Perjanjian Berlin 1878 yang menghalang armada keluar melalui Bosporus. Kekuatan laut Rusia menurun sehingga hampir setara dengan armada Austria–Hungary, manakala Jepun bangkit sebagai kuasa laut keenam terkuat berdasarkan jumlah muatan. Kemenangan ini memberikan Jepun keyakinan sebagai kuasa besar Asia, walaupun kos perang menjejaskan ekonomi negara, termasuk pembiayaan untuk peralatan tentera dan pengembangan semula selepas 1905.

Dalam aspek ketenteraan, Jepun menggunakan serangan infantri berskala besar terhadap kedudukan pertahanan, dengan mesin pemukul dan artileri menyebabkan korban besar, menjadikan pengalaman perang ini sebagai pendahulu kepada perang parit yang muncul dalam Perang Dunia Pertama. Penasihat tentera Jerman, Jakob Meckel memberi impak besar dalam latihan, strategi, taktik, dan organisasi tentera Jepun; namun penekanan berlebihan kepada infantri turut meningkatkan kadar korban Jepun.

Dari segi politik dan imperialisme, perasaan bahawa Jepun diperlakukan seperti pihak kalah dalam Perjanjian Portsmouth menimbulkan kemarahan di kalangan rakyat dan menambah rasa kebanggaan sebagai kuasa besar. Kepentingan Jepun di Korea dan Liaodong mendorong pembentukan Tentera Kwantung, yang menjadi kuasa autonomi di wilayah itu. Lima tahun selepas perang, Jepun secara rasmi menjajah Korea, dan dua dekad kemudian Tentera Kwantung terlibat dalam Peristiwa Mukden, memulakan pencerobohan Manchuria yang akhirnya membawa kepada Perang China–Jepun Kedua pada 1937. Sejarawan Cina melihat perang ini sebagai titik penting dalam perjalanan Jepun menuju militarisme pada 1920–1930-an.

Kemenangan Jepun juga memberi pengaruh global. Selepas Pertempuran Tsushima, Britain menghadiahkan kuncir rambut Laksamana Horatio Nelson kepada Armada Jepun sebagai simbol prestasi setanding Pertempuran Trafalgar 1805. Kemenangan ini mempengaruhi pemikiran strategik British, menyebabkan peluasan pelabuhan tentera laut di koloni seperti Auckland, Bombay, Fremantle, Sydney, Simon's Town, Singapura dan Hong Kong. Dari segi taktik, pertempuran laut menunjukkan bahawa kapal dan sasaran perlu bermanuver secara bebas, menuntut pemikiran taktikal yang lebih fleksibel. Secara keseluruhan, perang ini mengubah keseimbangan kuasa di Asia, mempengaruhi doktrin tentera dan imperialisme global, serta menyemai asas bagi kemunculan militarisme Jepun dan strategi tentera moden.

## Pemerhati dan atase tentera

Pemerhati ketenteraan dan awam dari semua kuasa besar mengikuti rapat perjalanan Perang Jepun-Rusia. Kebanyakan daripada mereka berada dalam kedudukan terbenam bersama tentera darat dan laut Rusia dan Jepun, membolehkan mereka melaporkan peristiwa dari perspektif langsung. Mereka termasuk pegawai tentera yang ditempatkan secara rasmi dan pemerhati bebas, menyediakan catatan pengalaman sendiri serta kertas analisis. Naratif pemerhati pascaperang dan artikel jurnal profesional menunjukkan dengan jelas tahap kemusnahan medan perang akibat konflik ini. Perang ini menonjolkan kepentingan taktik pertahanan berkubu bagi infantri yang dilengkapi dengan mesin pemukul dan artileri, menjadikan satu pendekatan yang kemudian sebagai faktor dominan dalam Perang Dunia Pertama. Walaupun kedudukan berkubu telah digunakan dalam Perang Perancis–Prussia dan Perang Saudara Amerika, jumlah korban yang tinggi dan pengajaran taktik yang jelas tidak diambil kira oleh negara-negara Eropah semasa persiapan perang dan sebahagian besar Perang Dunia Pertama.

Pada tahun 1904–1905, Ian Standish Monteith Hamilton berkhidmat sebagai pegawai Tentera India British yang ditempatkan bersama Tentera Imperial Jepun di Manchuria. Beliau antara pegawai tentera barat yang pertama tiba di Jepun selepas permulaan perang dan diiktiraf sebagai dekan pegawai tentera pelbagai negara dalam konflik ini. Bagaimanapun, beliau masih berperingkat lebih rendah daripada Fil Marsyal Britain, William Nicholson yang kemudiannya menjadi Ketua Turus Am Imperial.

## Senarai pertempuran
* 1904 Pertempuran Port Arthur, 8 Februari: [pertempuran laut] Tanpa keputusan
* 1904 Pertempuran Teluk Chemulpo, 9 Februari: [pertempuran laut] Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Sungai Yalu, 30 April sampai 1 Mei: Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Dairen, 30 Mei: Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Laut Kuning, 10 Ogos: [pertempuran laut] Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Laut Jepun, 14 Ogos: [pertempuran laut] Jepun mengalahkan Rusia
* 1904-1905 Pengepungan Port Arthur, 19 Ogos sampai 2 Januari: Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Liaoyang, 25 Ogos sampai 3 September: Jepun mengalahkan Rusia
* 1904 Pertempuran Sungai Sha-ho, 5 Oktober sampai 17 Oktober: Tanpa keputusan
* 1905 Pertempuran Sandepu, 26 Januari sampai 27 Januari: Tanpa keputusan
* 1905 Pertempuran Mukden, 21 Februari sampai 10 Mac: Jepun mengalahkan Rusia
* 1905 Pertempuran Tsushima, 27 Mei sampai 28 Mei [pertempuran laut]: Jepun mengalahkan Rusia

## Rujukan

## Bibliografi
*Connaughton, R.M., *The War of the Rising Sun and the Tumbling Bear—A Military History of the Russo-Japanese War 1904–5*, London, 1988, ISBN 0-415-00906-5.
*Forczyk, Robert. *Russian Battleship vs Japanese Battleship, Yellow Sea 1904-05.* 2009 Osprey.  ISBN 978-1-84603-330-8.
*Paine, S.C.M., *The Sino-Japanese War of 1894–1895: Perceptions, Power, and Primacy*, 2003, ISBN 0-521-81714-5
*Strachan, Hew. (2001). Books.Google.com, *The First World War: To Arms.* Oxford: Oxford University Press. 10-ISBN 0-19-926191-1; 13-ISBN 978-0-19-926191-8

## Bacaan lanjut
*Corbett, Sir Julian. *Maritime Operations In The Russo-Japanese War 1904–1905*. (1994) Originally classified, and in two volumnes, ISBN 1-55750-129-7.
*Grant, R., Captain, D.S.O.  *Before Port Arthur In A Destroyer*. (The Personal Diary Of A Japanese Naval Officer – Translated from the Spanish Edition by Captain R. Grant, D.S.O. Rifle Brigade).  John Murray, Albemarle St. W. (1907).
*Hough, Richard A. *The Fleet That Had To Die*.  Ballantine Books. (1960).
*Jukes, Geoffry. *The Russo-Japanese War 1904–1905*.  Osprey Essential Histories. (2002).  ISBN 978-1-84176-446-7.
*Kowner, Rotem (2006). *Historical Dictionary of the Russo-Japanese War*. Scarecrow. ISBN 0-8108-4927-5.
*Matsumura Masayoshi, Ian Ruxton (trans.), *Baron Kaneko and the Russo-Japanese War (1904–05)*, Lulu Press 2009  ISBN 978-0-557-11751-2
*Morris, Edmund (2002). *[[Theodore Rex]]*, Books.Gooble.com. New York: Random House. 10-ISBN 0-8129-6600-7; 13-ISBN 978-0-8129-6600-8
*Novikov-Priboy, Aleksei. *Tsushima*. (An account from a seaman aboard the Battleship ''Orel'' (which was captured at Tsushima). London: George Allen & Unwin Ltd.  (1936).
*Nish, Ian Hill. (1985). *The Origins of the Russo-Japanese War*. London: Longman. 10-ISBN 0-582-49114-2; 13-ISBN 978-0-582-49114-4
*Okamoto, Shumpei (1970). *The Japanese Oligarchy and the Russo-Japanese War*. Columbia University Press.  
*Pleshakov, Constantine. *The Tsar's Last Armada: The Epic Voyage to the Battle of Tsushima*. ISBN 0-465-05792-6. (2002).
*Saaler, Sven und Inaba Chiharu (Hg.). *Der Russisch-Japanische Krieg 1904/05 im Spiegel deutscher Bilderbogen*, Deutsches Institut für Japanstudien Tokyo, (2005).
*Seager, Robert. *Alfred Thayer Mahan: The Man And His Letters*. (1977) ISBN 0-87021-359-8.
*Semenov, Vladimir, Capt. *The Battle of Tsushima*. E.P. Dutton & Co. (1912).
*Semenov, Vladimir, Capt. *Rasplata (The Reckoning)*. John Murray, (1910).
*Tomitch, V. M. *Warships of the Imperial Russian Navy*. Volume 1, Battleships. (1968).
*Warner, Denis & Peggy. *The Tide at Sunrise, A History of the Russo-Japanese War 1904–1905*. (1975).  ISBN 0-7146-5256-3.
* Japanese Ministry of Foreign Affairs, *Correspondence Regarding the Negotiations between Japan and Russia (1903–1904), Presented to the Imperial Diet, March 1904* (Tokyo, 1904)

## Pautan luar

*RussoJapaneseWar.com, Russo-Japanese War research society.
*BFcollection.net, Database of Russian Army Jewish soldiers injured, killed, or missing in action from the war.
*BYU.edu, Text of the Treaty of Portsmouth:.
*Flot.com, Russian Navy history of war.
*Frontiers.loc.gov, Russo-Japanese Relations in the Far East.  Meeting of Frontiers (Library of Congress)
*CSmonitor.com, Treaty of Portsmouth now seen as global turning point from the *[[Christian Science Monitor]]*, by Robert Marquand, 30 December 2005.
*The New Student's Reference Work/Russo-Japanese War
*Montenigrina.net, Montenegrins in the Russo-Japanese War (Montenegrin).