Raja

**Raja** ialah seseorang penguasa yang memerintah sesebuah kerajaan. Gelaran ini mempunyai sejarah yang lama dalam subbenua India sejak permulaan ia dalam kalangan Kshatriya sampailah sejauh Asia Tenggara, seperti yang dibuktikan oleh Rigveda.

Gelaran ini diberikan kepada lelaki, padanan kedudukan ini dalam kalangan perempuan bergantung kepada peranan empunya gelaran - seseorang yang memerintah kerajaan secara langsung bergelar "ratu", jika pasangan raja hanya bertindak sebagai pendamping maka diberi gelaran "permaisuri"; gelaran "rani" (serapan bahasa Sanskrit **') turut ada untuk dua-dua kedudukan ini.

== Peristilahan ==
Istilah ''raja'' berasal daripada perkataan [[bahasa Sanskrit]] राज **' "penguasa, pemimpin atau yang terbaik dari golongannya". Ia adalah kata seasal dengan perkataan Latin *[[Raja Rom|rēx]]*, Gaul *rīx*, dan sebagainya (pada asalnya bererti "ketua puak" atau ketua 'negara kota' yang kecil). Pada dasarnya, perkataan ini ialah terbitan vrddhi daripada kata dasar Indo-Eropah proto * yang bermaksud "mengemaskan, menitahkan, atau memerintah".

Kelainan-kelainan [[bahasa Hindi]] yang digunakan untuk pangkat diraja yang sama di (sesetengah bahagian) [[India]] termasuk *'Rana, Rao, Raol, Rawal**, dan **Rawat**.

Gelaran Raja, Thakore (gelaran yang berpangkat lebih rendah), serta banyak kelainan, kata majmuk, dan terbitan yang menggunakan salah satu daripada dua perkataan itu, telah digunakan di [[India]] dan di sekitarnya, kebanyakan oleh pemerintah [[Hindu]] dan sesetengah pemerintah [[Buddhisme]] dan [[Sikh]]isme, sedangkan pemerintah [[Islam|Muslim]] menggunakan Nawab atau [[Sultan]] (masih digunakan di India). Bagaimanapun di [[Pakistan]], gelaran ''Raja'' masih digunakan oleh puak-[[puak]] Chibh, Janjua, Ranial, Dhamial, Chauhan dan Rathore sebagai gelaran keturunan.

== Kelaziman ==

=== Di India ===
Oleh sebab hierarki teori untuk gelaran-gelaran diraja tidak membayangkan kepentingan yang benar untuk [[Kerajaan kecil India|negeri-negeri beraja]] (termasuk juga ketika menganugerahkan gelaran kepada raja-raja berdasarkan merit peribadi), pihak [[British]] memperkenalkan pemangkatan alternatif berdasarkan tembakan hormat untuk melebihi seratus negeri India (dan sesetengah negeri yang lain) yang terutama, tanpa mengira sebarang gelaran diraja asli (yang mereka terus menganugerahkan), tetapi mengaitkan gaya Barat, "His Highness", kepada kelas tembakan hormat yang berpangkat lebih tinggi.

Disebabkan pertukaran gelaran yang pesat melalui kenaikan pangkat, hanya terdapat sebilangan kecil pemerintah-pemerintah yang masih digelarkan raja dalam golong elit yang dianugerahkan dengan tembakan hormat ketika masa [[kemerdekaan]] India, dan hanya dalam kelas-kelas yang lebih bawah (21 das adalah yang terdiri, dan nombor genap tidak digunakan):

Tembakan hormat keturunan 11-das:
* H.H. Raja Ali Rajpur
* H.H. Raja Chamba
* H.H. Raja [[Faridkot]]
* H.H. Raja [[Jhabua]]
* H.H. Raja Bilaspur
* H.H. Raja [[Mandi]]
* H.H. Raja [[Manipur]]
* H.H. Raja [[Pudukkottai]]
* H.H. Raja Rajgarh
* H.H. Raja [[Sailana]]
* H.H. Raja [[Samthar]]
* H.H. Raja [[Sitamau]]
* H.H. Raja [[Suket]]

Tembakan hormat keturunan 9-das: (peribadi: 11-das):
* H.H. Raja [[Dharampur]]
* H.H. Raja Sangli

Tembakan hormat keturunan 9-das:
* Raja Baraundha
* Raja [[Bhor]]
* Raja Chhota
* Raja [[Khilchipur]]
* Raja [[Maihar]]
* Raja [[Mudhol]]
* Raja [[Nagod]]
* Raja Sant
* Raja Shahpura

Tembakan hormat peribadi 9-das: hanya Raja Bashahr

=== Di Nepal  ===
* Raja Kaski

=== Dalam Nusantara  ===
Raja [[Perlis]] (sebuah negeri dalam Persekutuan [[Malaysia]]) merupakan raja tunggal yang menggunakan gelaran "Raja" di negara ini. Raja negeri-negeri lain menggunakan gelaran "[[Sultan]]".

Raja-raja yang lain di dunia Melayu termasuk:
* [[James Brooke]], bekas [[Raja Putih]], dan wangsanya di [[Sarawak]], [[Borneo]];
* berbagai-bagai negeri beraja yang tradisional di [[Indonesia]] masih menggelarkan pemerintah mereka sebagai "raja", atau sehingga pembubarannya, umpamanya Buleleng di [[Bali]]. 
* raja-raja dari berbagai-bagai negeri di [[Filipina]] seperti dari [[Luzon]] (Lusung), [[Cebu]] (Sugbu), [[Sulu]] (Suluk), [[Maguindanao]] (Megindanau), [[Butuan]] dan [[Caraga]] (Butuan dan Kalagan), dll.

== Gelaran majmuk dan terbitan ==
Terdapat banyak gelaran majmuk dan terbitan yang digunakan oleh para pemerintah, keluarga diraja, dan/atau pembantu istana yang mengandungi perkataan "Raja":
* **Rao Raja**, satu dampingan yang terdiri daripada dua gelaran yang setaraf, telah digunakan oleh pemerintah-pemerintah [[Bundi]] sehingga mereka dianugerahkan dengan gelaran Maharao Raja yang lebih tinggi tarafnya.
* **Raja Bahadur** ialah [[kata majmuk]] [[Mughal]] yang tipikal. [[Kata sifat]] ''Bahadur'' yang bermaksud "gagah berani" menaikkan pangkat seseorang dalam [[protokol]] [[istana]]; dalam hierarki yang tertentu di kalangan pembantu [[Hindu]] dalam istana Nizam [[Hyderabad]], gelaran ini adalah padanan untuk pangkat Nawab yang dianugerahkan kepada pembantu-pembantu yang beragama [[Islam]]. 
* [[Maharaja]] dan padanan kelainan-kelainan kata majmuk dengan awalan ''Maha-'' (umpamanya Maharana, dan Maharawal) yang bermaksud 'Raja Agung'; perkataan ini pada asalnya menandakan seorang Raja yang telah menewaskan raja-raja yang lain dan oleh itu, menjadi raja ''agung''. Bagaimanapun, gelaran ini tidak lama kemudian diterimaguna atau dianugerahkan oleh pemerintah agung India (Mughal dan [[British]]) secara besar-besaran sebagai suatu gelaran yang tidak bererti, dan mengakibatkan gelaran ini tidak mempunyai nilai yang berprestij.
* Rajadhiraja bermaksud 'Raja antara Raja-raja': Melalui penurunan nilai gelaran yang serupa dengan gelaran 'Maharaja', gelaran ini tidak sebegitu berprestij berbanding dengan padanan-padanannya di kebanyakan keluarga linguistik.
* Raja Perumal dianggap sebagai gelaran yang paling berkuasa, menurut [[kesusasteraan]] [[Bahasa Tamil|Tamil]].
* Di [[India Selatan]], gelaran Samraj ('maharaja' Hindu) Vijayanagar ialah **Raya*' dan bukan (Maha)Raja. 
* Sesetengah pemerintah [[Asia Tenggara]] menggunakan kelainan-kelainan seperti gelaran kesalihan yang termasuk Buddharaja dan [[Devaraja]] atau Lingaraja (yang terakhir ini di kawasan yang tertentu).
* [[Uparaja]] (diimbuhkan kata [[Sanskerta|Sangsakerta]] उप *upa''-): Dengan kelainan dan terbitan tersendiri, gelaran ini boleh bermaksud wizurai atau pangkat-pangkat wangsa yang tinggi.

## Kegunaan lain
Seperti dengan banyak gelaran yang lain, "Raja" sering digunakan dalam nama peribadi (seperti "Rex" dalam bahasa Latin dan "King" dalam bahasa Inggeris), tanpa sebarang maksud bangsawan atau politik; umpamanya , Raja Vaidyanathan. Selain itu, mendiang Sinnathamby Rajaratnam, bekas ahli politik Singapura, biasanya dikenali sebagai "Raja".

## Lihat juga
* Maharaja
* Raj British (era penjajahan India British)
* Raja Putih Sarawak
* Monarki

## Rujukan


## Pautan luar
* Indian Princely States, the most comprehensive, specialised site on (princely) (e)states in British India
* RoyalArk (more elaborate, on a smaller number of dynasties)- here India
* WorldStatesmen- Indian princely states, here K-Z