Tengku Mansur

**Tengku Mansur** atau **Tengku Mansoer** (1897-1955) dululah seorang nasionalis Melayu dan satu-satunya Wali Negara Sumatera Timur, sebahagian daripada Republik Indonesia Serikat.

## Kehidupan awal dan kerjaya sebelum perang

Beliau merupakan seorang ahli kerabat diraja Asahan, bapa saudara Sultan Saiboen. Beliau dididik dalam bidang perubatan di sekolah perubatan STOVIA di Batavia, di mana dari 1917 hingga 1919 beliau adalah pengerusi pengasas Jong Sumatranen Bond, sebuah pertubuhan nasionalis Sumatera. Beliau kemudiannya melanjutkan pelajaran perubatannya di Leiden, di mana beliau mengkhusus dalam pembedahan. Di sana, beliau bertemu dan berkahwin dengan seorang wanita Belanda. Beliau kemudiannya bekerja sebagai doktor di Sulawesi dan Batavia, kemudian kembali ke Medan di mana beliau menjadi pakar bedah yang sangat dihormati dan menulis buku perubatan dalam bahasa Melayu.

Pada Februari 1940, Mansur dipilih sebagai ketua Persatuan Sumatera Timur (PST), sebuah organisasi yang telah ditubuhkan pada April 1938 untuk mendidik dan meningkatkan kesejahteraan masyarakat pribumi, terutama orang Melayu, Karo, dan Simalungun. Walaupun ia telah dibentuk oleh orang bukan bangsawan, ia dianggap bahawa mempunyai ahli kerabat diraja Asahan sebagai ketua akan meningkatkan pengaruhnya dan menarik lebih ramai ahli. Menjelang 1941, pertubuhan tersebut memiliki 900 ahli.

## Pendudukan Jepun dan akibatnya

Pada tahun 1942, Jepun menyerang dan menduduki Hindia Timur. Pada bulan Jun 1943, kerajaan Jepun mengumumkan bahawa rakyat Indonesia akan dibenarkan "penyertaan politik" dan ini menyebabkan majlis penasihat (shu sangi kai) ditubuhkan di setiap residensi untuk mempertimbangkan soalan yang dikemukakan kepada mereka oleh kepimpinan Jepun tempatan. Pada Mac 1945, Mansur dilantik sebagai pengerusi majlis penasihat Jepun Sumatera Timur.

Pada 15 Ogos 1945, Jepun menyerah kalah, dan dua hari kemudian, pemimpin nasionalis Indonesia Sukarno mengisytiharkan kemerdekaan Indonesia di Jakarta. Bagaimanapun, penyerahan diri ini hanya diumumkan seminggu kemudian, manakala pengisytiharan itu hanya diketahui oleh elit Indonesia, yang bimbang ia akan merenggangkan hubungan antara pelbagai kumpulan. Pada 29 Ogos, Mansur menjemput tokoh terkemuka Indonesia ke rumahnya untuk membincangkan respons mereka terhadap peristiwa tersebut. Terdapat dua hasil daripada pertemuan ini: satu kenyataan meminta rakyat bertenang, dan penubuhan sebuah jawatankuasa yang diketuai oleh Mansur dan Sultan Langkat yang ditugaskan untuk menjelaskan kepada pihak Berikat yang menang mengapa mereka perlu bekerjasama dengan Jepun ini. Ini adalah percubaan untuk mengelakkan tuduhan kerjasama. Khabar angin tidak lama kemudian tersebar bahawa ini sebenarnya sebuah jawatankuasa yang ditubuhkan untuk mengalu-alukan pasukan kolonial Belanda yang kembali, atau bahkan untuk merampas kuasa dalam masa yang sama. Para sultan dan elit Sumatera, yang ingin melindungi status dan kepentingan mereka sendiri, telah mengharapkan kepulangan Belanda dan apa yang mereka lihat sebagai keadaan normal akan dipulihkan. Masur membuat keputusan untuk tidak bekerjasama dengan republik itu. Bagaimanapun, aktivis pro-kemerdekaan jauh lebih kuat dalam sokongan mereka kepada Republik Indonesia. Ketegangan antara kedua-dua pihak menjadi lebih sengit, dan memuncak dengan meletusnya "revolusi sosial" Sumatera Timur pada Mac 1946. Sebilangan besar bangsawan terbunuh, dan kesultanan dibubarkan. Menurut laporan Belanda, 127 saudara-mara Mansur terbunuh dalam tempoh ini.

## Wali Negara Sumatera Timur

Menjelang pertengahan tahun 1946 keganasan telah reda, dan kedatangan pasukan tentera Belanda bermakna pasukan pro-republik berada di bawah tekanan. Elit yang masih hidup membuat pernyataan kesetiaan kepada Belanda dan mula mendesak untuk wilayah Sumatera Timur yang "autonomi" di bawah perlindungan Belanda. Mereka disokong oleh majoriti ahli Melayu, etnik Cina dan penduduk Eurasia. Ini membawa kepada rancangan untuk sebuah negeri Sumatera Timur berasaskan ekonomi perladangan, tetapi tanpa sultan dalam kedudukan istimewa mereka sebelum ini.

Pada 31 Julai 1947, satu mesyuarat besar-besaran telah diadakan di Medan untuk menyeru pembentukan negeri Sumatera Timur. Seorang penceramah membacakan petisyen yang ditujukan kepada Leftenan Gabenor Jeneral Belanda meminta beliau mengiktiraf negeri sedemikian dalam persekutuan Indonesia. Beliau juga mengumumkan pembentukan Jawatankuasa Wilayah Khas Sumatera Timur (Comite Daerah Istimewa Soematera Timoer - Comite DIST) dengan Mansur sebagai pengerusi. Belanda mula menubuhkan birokrasi yang diperlukan dan pada 25 Ogos, satu mesyuarat telah diadakan di rumah Mansur yang dihadiri oleh ahli jawatankuasa DIST, penyokong lain dan pegawai Belanda untuk membincangkan penubuhan negeri itu. Negara Indonesia Timur (NST) telah ditubuhkan melalui dekri pada 25 Disember 1947, dan ia diisytiharkan secara rasmi pada 29 Januari tahun berikutnya, dengan Mansur sebagai ketua negara (Wali Negara).

Sebagai ketua NST, Mansur cuba membina sebuah negeri yang dipimpin oleh orang Melayu, tetapi bukan sekadar penjelmaan semula struktur sosial lama yang diketuai oleh sultan. Ini menimbulkan rasa tidak puas hati di kalangan bekas bangsawan, dan pada masa yang sama Mansur tidak dapat menarik sokongan daripada masyarakat pendatang, khususnya etnik Jawa, yang masih tidak mempercayainya. Sementara itu sokongan kepada Republik Indonesia terus berkembang. Menjelang awal tahun 1950, semua negeri Amerika Syarikat Indonesia kecuali Indonesia Timur dan NST telah membubarkan diri ke dalam Republik Indonesia. Dari 3-5 Mei 1950, Mansur bertemu dengan Naib Presiden Indonesia Hatta dan ketua negara Indonesia Timur Soekowati dan bersetuju untuk menggabungkan ketiga-tiga negeri menjadi negara kesatuan Indonesia. Pada 17 Ogos 1950, NST tidak lagi wujud.

Tengku Mansur meninggal dunia lima tahun kemudian, pada tahun 1955.

## Catatan

## Rujukan
*
* 
*
*  
* 
*