Orson Welles

**George Orson Welles** (; 6 Mei 1915&nbsp;– 10 Oktober 1985) merupakan seorang pelakon, pengarah, penulis dan penerbit yang terlibat dalam teater, radio dan filem. Beliau diingati untuk kerja inovatifnya dalam teater *Caesar* (1937); dalam radio menerusi drama radio 1938 "The War of the Worlds"; dan dalam filem, *[[Citizen Kane]]* (1941), yang disenaraikan sebagai filem terhebat sepanjang masa oleh Institut Filem Amerika Syarikat.

Di usia 20-an, Welles mengarahkan sejumlah produksi pementasan berprofil tinggi termasuklah *Voodoo Macbeth* iaitu adaptasi dari *Macbeth* dengan menggunakan pelakon berketurunan Afrika-Amerika serta muzikal politik *The Cradle Will Rock*. Pada tahun 1937, beliau dan John Houseman mengasaskan Mercury Theatre. Welles menjadi terkenal setelah menjadi pengarah dan narator bagi drama radio 1938 berjudul *The War of the Worlds* yang diadaptasi dari novel H. G. Wells dengan judul yang sama. Ia dilaporkan telah menyebabkan panik dikalangan pendengar, dan beberapa sumber menyatakan laporan panik tersebut adalah palsu.

Filem *[[Citizen Kane]]* (1941), merupakan filem pertama beliau dan diikuti dengan 12 buah filem lain termasuklah *[[The Magnificent Ambersons]]* (1942), *[[Touch of Evil]]* (1958), dan *[[Chimes at Midnight]]* (1966). Filem-filem lain beliau termasuklah *[[The Lady from Shanghai]]* (1947) dan *[[F for Fake]]* (1973), yang turut mendapat perhatian.

Pada tahun 2002, Welles telah diundi sebagai pengarah filem terhebat sepanjang masa dalam dua undian Institut Filem British oleh pengarah dan pengkritik. 

Welles meninggal dunia pada 10 Oktober 1985 akibat serangan jantung.

## Filemografi terpilih
### Filem cetera
* *[[Citizen Kane]]* (1941)
***' (1942)
*''[[Journey into Fear (filem 1943)|Journey into Fear]]'' (1943)
***' (1946)
***' (1947)
*''[[Macbeth (filem 1948)|Macbeth]]'' (1948)
*''[[Othello (filem 1951)|Othello]]'' (1951)
*''[[Mr. Arkadin]]'' (1955)
*''[[Touch of Evil]]'' (1958)
***' (1962)
**[[Chimes at Midnight]]* (1965)
***' (1968)
*''[[F for Fake]]'' (1974)

===Filem pendek===
*''[[Twelfth Night (filem 1933)|Twelfth Night]]'' (1933)
***' (1934)
**[[Citizen Kane trailer]]* (1940)
**Magic Trick* 91953)
***' (1969)
***' (1970)
**[[F for Fake#Trailer|F for Fake trailer]]* (1976)
* *Orson Welles's Jeremiah* (1978)
**Unsung Heroes* (1978)
***' (1984)

===Rancangan televisyen===
*''[[Orson Welles' Sketch Book]]'' (1955)
*''[[Around the World with Orson Welles]]'' (1955)
*''[[Orson Welles and People|Camille, the Naked Lady and the Musketeers]]'' (1956)
***' (1958)
**[[Portrait of Gina]]* (1958)
**Orson Welles on the Art of Bullfighting* (1961)
**[[In the Land of Don Quixote]]* (1964)
**[[Filming Othello]]* (1979)
*** (1979)

## Pementasan terpilih
**Madame Butterfly* (1918)
**Samson and Delilah* (1918)
**Dr. Jekyll and Mr. Hyde* (1925)
**A Christmas Carol* (1925)
**The Servant in the House* (1926)
**It Won't Be Long Now* (1927)
**Finesse the Queen* (1928)
**Julius Caesar* (1929)
**Androcles and the Lion* (1930)
**Jew Süss* (1931)
**Mogu of the Desert* (1931)
**The Lady from the Sea* (1931)
**Hamlet* (1932)
**Macbeth* (1947)
**The Lady in the Ice* (1953)
**King Lear* (1956)

## Rujukan

## Bacaan tambahan
* Guide to the Orson Welles Materials, Lilly Library, Indiana University
* Finding Aid for the Orson Welles – Oja Kodar Papers 1910–1998 (bulk 1965–1985), Special Collections Library, University of Michigan
* Finding Aid for the Richard Wilson – Orson Welles Papers 1930–2000 (bulk 1930–1991), Special Collections Library, University of Michigan
* Finding Aid for the Orson Welles – Chris Welles Feder Collection 1931–2009, Special Collections Library, University of Michigan
* Finding Aid for the Orson Welles – Alessandro Tasca di Cutò Papers 1947–1995, Special Collections Library, University of Michigan

## Pautan luar

* 
* Wellesnet: The Orson Welles Web Resource
* The Ultimate Orson Welles Timeline
* 
* 
* 
* 
* 
* Orson Welles at UbuWeb
* FBI Records: The Vault&nbsp;— George Orson Welles at vault.fbi.gov
* Orson Welles bibliography
* Mercury Theatre on the Air
*
* Orson Welles: A Man of a Certain Ego by Rodger Jacobs at Pop Matters
* "Orson Welles," annotated bibliography at Oxford Bibliographies Online (Cinema and Media Studies)
* Orson Welles on the Air, 1938–1946 at Indiana University Bloomington