Demografi Pulau Pinang

**[[Pulau Pinang]]** merupakan sebuah negeri yang mempunyai pelbagai etnik dan budaya. Penduduk negeri ini secara tidak rasmi dikenali sebagai orang Penang atau "Penang-lang" dalam Bahasa Hokkien. Secara tradisinya dianggap sebagai negeri majoriti Cina, populasi Bumiputera, termasuk Melayu, telah mencapai keseimbangan dengan etnik Cina dalam beberapa tahun kebelakangan ini.

, jumlah penduduk Pulau Pinang ialah 1,740,405, meningkat kira-kira 1.3% setiap tahun. Seramai 1,599,874 (91.9%) adalah warganegara Malaysia, manakala 140,531 adalah bukan warganegara. Gabungan etnik Cina, Melayu dan India membentuk hampir 91% penduduk negeri ini. Kadar kesuburan keseluruhan ialah 1.3 bagi tahun tersebut.

Pulau Pinang mempunyai kepadatan penduduk tertinggi di Malaysia iaitu , serta kadar pembandaran sebanyak 92.5%, yang kedua tertinggi selepas Selangor. Seberang Perai, bandar ketiga terbesar di Malaysia, menempatkan lebih 54% penduduk Pulau Pinang, manakala George Town menempatkan hampir 46%. George Town merupakan bandar teras bagi Konurbasi George Town, kawasan metropolitan kedua terbesar di Malaysia, yang dihuni lebih 2.84 juta orang.

Islam ialah agama rasmi negeri, namun Buddha, Hindu dan Kristian secara keseluruhan dianuti oleh lebih separuh daripada penduduk negeri ini. Di Semenanjung Malaysia, Pulau Pinang merupakan satu-satunya negeri yang mempunyai majoriti bukan Islam. Walaupun Bahasa Melayu ialah bahasa rasmi Malaysia, Inggeris, Mandarin dan Tamil juga digunakan secara meluas di Pulau Pinang. Bahasa Hokkien Pulau Pinang, salah satu cabang Min Selatan, kekal sebagai *[[lingua franca]]* dalam masyarakat Cina secara tidak rasmi di negeri ini.

Ekonomi negeri yang pelbagai menjadikan Pulau Pinang sebagai salah satu penerima migran antara negeri tertinggi di Malaysia. Antara tahun 2015 hingga 2016, Pulau Pinang mencatatkan nisbah keberkesanan migrasi tertinggi di antara negeri-negeri Malaysia. Bagi setiap 100 orang Malaysia yang berhijrah masuk dan keluar dari negeri ini, populasi meningkat sebanyak 58 orang. Majoriti migran antara negeri ke Pulau Pinang datang dari Perak, Selangor, Kedah, Johor dan Kuala Lumpur.

## Sejarah
Pulau Pinang adalah kurang berpenduduk sebelum penubuhan George Town. Lawatan pertama British ke Pulau Pinang pada tahun 1592 tidak mencatatkan sebarang penduduk di pulau itu, tetapi menemui sekumpulan Orang Asli di tanah besar.

Ditubuhkan sebagai pelabuhan entrepot oleh Francis Light pada tahun 1786, George Town berkembang pesat hasil migrasi dari pelbagai bahagian Asia. Sewaktu penubuhan George Town, Elisha Trapaud, anggota rombongan Light, mencatatkan bahawa pulau itu dihuni oleh “58 orang dalam rumah gaya Melayu”. Dalam masa dua tahun, populasi George Town mencecah 1,000 orang, meningkat kepada 12,000 menjelang 1804.

Banci rasmi tahun 1881 menunjukkan populasi Pulau Pinang seramai 190,597 orang, kira-kira 45% daripada jumlah penduduk Negeri-Negeri Selat. Pulau Pinang terus mengekalkan populasi majoriti dalam Negeri-Negeri Selat sehingga 1911, apabila populasi Singapura melepasi Pulau Pinang dengan 311,985 berbanding 278,003. Dalam kawasan George Town pada tahun 1911, etnik Cina merangkumi hampir 63% daripada penduduk. Menjelang 1921, populasi etnik Cina di Pulau Pinang melebihi etnik Melayu sebanyak 135,288 berbanding 110,382.

Menjelang kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1957, Pulau Pinang mencatatkan populasi melebihi setengah juta orang. Menjelang 1991, jumlah populasi melebihi satu juta, dan wilayah daratan Seberang Perai telah mengatasi Pulau Pinang dari segi bilangan penduduk. Namun, pertumbuhan penduduk mula perlahan sejak tahun 1970-an. Pada tahun 2020, kadar pertumbuhan tahunan adalah 1.3%, berkurang daripada 2.1% pada tahun 2010.

## Taburan penduduk

, Seberang Perai mempunyai populasi seramai 946,092 orang, iaitu lebih daripada 54% daripada jumlah penduduk Pulau Pinang. Ini juga menjadikan Seberang Perai sebagai bandar ketiga terbesar di Malaysia, selepas Kuala Lumpur dan Kajang. George Town, ibu negeri Pulau Pinang, menempatkan 794,313 orang penduduk, iaitu hampir 46% daripada jumlah penduduk negeri. Oleh kerana keluasan tanah George Town lebih kecil, kepadatan penduduk George Town sebanyak  adalah dua kali ganda berbanding Seberang Perai, yang mencatatkan .

Di dalam George Town, kawasan berkepadatan tertinggi ialah Jelutong, Ayer Itam dan Tanjong Tokong. Pusat bandar raya mencatatkan kepadatan penduduk sebanyak . Di Seberang Perai, Mukim 14 (Mak Mandin) merekodkan kepadatan tertinggi pada .

## Etnik

### Peta

File:Percentage of Chinese in Penang.svg|Taburan kaum Cina
File:Percentage of Malays in Penang.svg|Taburan kaum Melayu
File:Percentage of Indian in Penang.svg|Taburan kaum India
File:Percentage of foreigners in Penang.svg|Taburan bukan warganegara


#### Cina

Imigran Cina mula tiba di Pulau Pinang sejurus selepas penubuhan George Town. Dalam catatan hariannya bertarikh 18 Julai 1786, Francis Light menyatakan sekumpulan Cina diketuai oleh "Kapten China" menyerahkan hadiah pukat kepadanya. Komuniti Cina berkembang pesat di pusat bandar dan Tanjong Tokong.

Golongan Peranakan Cina berkembang sebagai subkumpulan berpengaruh, menggabungkan budaya Melayu dan agama rakyat Cina. Mereka dikenali sebagai "Cina Raja" kerana kesetiaan kepada takhta British.

Berbeza dengan mereka ialah imigran baru dari China dikenali sebagai “sin-kheh”, terbahagi mengikut dialek Cina. Hokkien, Teochew, Kantonis, Hakka, dan Hainan menubuhkan Kongsi untuk sokongan sosial. Komuniti ini membentuk kawasan dominan seperti Jeti Klan, dan turut berkembang di tanah besar Seberang Perai.

#### Melayu
Pedagang Melayu dari Sumatera dan Semenanjung Tanah Melayu berniaga di George Town selepas penubuhannya. Pada awalnya, mereka tinggal di pinggir bandar seperti Sungai Pinang, Jalan Perak, Batu Uban, dan Teluk Duyung.

Di Seberang Perai, mereka terlibat dalam pertanian dan perikanan. Serangan Siam ke atas Kedah pada 1821 menyebabkan penghijrahan besar Melayu ke tanah besar.

Imigran Aceh dan Jawa turut membentuk komuniti tersendiri. Masyarakat Aceh aktif dalam perdagangan lada dan menetap di Lebuh Acheen, manakala orang Jawa bekerja di ladang dan kilang timah. Mereka akhirnya berasimilasi ke dalam masyarakat Melayu.

Pakar menyatakan pembangunan pasca kemerdekaan menyebabkan Melayu bandar berpindah ke Seberang Perai kerana peningkatan kos sara hidup. Sebahagian besar tanah di pusat George Town dimiliki oleh Cina menjelang 1975. NGO Melayu seperti UMNO dan Pemenang menuntut pembangunan khusus untuk komuniti Melayu termasuk cadangan zon penempatan Melayu.

#### India

Banduan dari benua kecil India telah dibawa ke Pulau Pinang sejurus selepas penubuhan George Town untuk kerja awam. Pemindahan banduan ke Pulau Pinang bertambah apabila Pulau Pinang dijadikan stesen tahanan pada tahun 1795, menggantikan Port Blair di Kepulauan Andaman. Ketibaan ini disertai oleh askar dari Madras, sama ada Hindu atau Muslim yang ditempatkan sebagai pasukan pengawal Pulau Pinang. Hubungan dagang dengan benua kecil India juga menarik pedagang dan buruh dari Mumbai dan Coromandel ke Pulau Pinang; pedagang Muslim India Selatan dari kawasan terakhir ini dikenali sebagai “Chuliah” oleh Francis Light sendiri.

Ketibaan dari India Utara termasuk Bengali, Parsee, Punjabi, Sindhi dan Gujerati. Masyarakat India Utara dan Muslim India memainkan peranan penting dalam perniagaan borong, runcit dan pengedaran. Walau bagaimanapun, Orang Tamil dari India Selatan kemudiannya menjadi kumpulan terbesar dalam komuniti India di Pulau Pinang. Orang Tamil bekerja sebagai buruh, pemunggah barang, pekerja ladang dan dalam perdagangan kecil-kecilan. Pemberian pinjaman wang turut menjadi kepakaran “chettiar”, sebuah klan Hindu.

George Town telah lama menjadi tempat tinggal komuniti Jawi Peranakan yang unik, hasil perkahwinan campur antara masyarakat India dan wanita tempatan Melayu, terutamanya dari Kedah. Jawi Peranakan secara tradisi menguasai bidang penukaran wang, barang kemas, pengedaran akhbar, penerbitan, perdagangan kecil dan pengedaran roti dan bakeri. Hidangan ruji Jawi Peranakan seperti nasi kandar dan mee goreng telah menjadi antara makanan yang paling digemari di Pulau Pinang hingga ke hari ini.

#### Eurasia
Pulau Pinang menjadi tempat tinggal bagi komuniti kecil Eurasia, yang kebanyakannya tertumpu di kawasan Kampung Serani di George Town. Mereka merupakan keturunan perkahwinan campur antara orang Eropah dan Asia, dan tergolong antara pendatang terawal ke Pulau Pinang. Pada tahun 1786, sejurus selepas penubuhan George Town, sekumpulan orang Eurasia dari Kuala Kedah menetap di China Street dan Bishop Street. Pada tahun 1910-an, satu lagi komuniti Eurasia dari Phuket telah menetap di kawasan yang kini dikenali sebagai Kampung Serani.

Mereka yang berketurunan Portugis menganut agama Katolik, manakala mereka yang berdarah Anglo-Belanda cenderung kepada mazhab Protestan. Kaum Eurasia di Pulau Pinang mempunyai persamaan dengan Peranakan Cina disebabkan latar belakang keturunan campuran serta pendidikan bercorak Barat, yang membolehkan mereka berkhidmat dalam jawatan kerani di birokrasi penjajah, perniagaan Eropah dan profesion tertentu.

#### Siam

Kampung Siam di George Town merupakan penempatan yang diasaskan oleh pendatang Siam, berpusat di sekitar Wat Chayamangkalaram. Kawasan ini telah dibersihkan pada tahun 1795 dan menjelang 1830, terdapat 648 penduduk Siam dan Burma di penempatan baharu tersebut. Penduduk Siam dan Burma bekerja di ladang tanaman tunai serta dalam perdagangan kecil-kecilan. Perkahwinan campur antara dua etnik tersebut dan Cina adalah perkara biasa.

Hubungan rapat antara Siam dan Pulau Pinang terus dikekalkan sehingga abad ke-20. Pada tahun 1915, Raja Rama VI melawat George Town dan meletakkan batu asas bagi pagoda Kek Lok Si. Pada tahun 1962, Raja Bhumibol Adulyadej merasmikan patung Buddha Berbaring di Wat Chayamangkalaram dalam satu majlis yang dihadiri ribuan penduduk tempatan. Hingga kini, Thailand mengekalkan sebuah konsulat di Pulau Tikus, berdekatan dengan Kampung Siam.

## Agama

Islam merupakan agama rasmi di Pulau Pinang, dianuti lebih 45% penduduk negeri pada tahun 2020. Pulau Pinang merupakan salah satu daripada dua negeri di mana Islam bukan agama majoriti, satu lagi ialah Sarawak. Bukan Islam secara keseluruhan membentuk hampir 55% daripada populasi Pulau Pinang.

Buddha merupakan agama kedua terbesar di Pulau Pinang, dengan hampir 37% penduduk menganut salah satu cabang Theravada, Mahayana atau Vajrayana. Aliran Theravada khususnya dipengaruhi oleh pelbagai negara asal, dengan kuil Thai, Burma dan Sinhala ditubuhkan di seluruh George Town sejak zaman penjajahan.

Hindu merupakan agama ketiga terbesar dengan lebih 8% pengikut, diikuti oleh Kristian sebanyak 4%. Pelopor komuniti Eurasia pertama di George Town membawa bersama ajaran Katolik, manakala sejumlah kecil mubaligh dari Persatuan Mubaligh London cuba menyebarkan Protestanisme kepada bukan Kristian. Kedua-dua mazhab juga menubuhkan antara sekolah misi tertua di George Town, termasuk Institut St. Xavier, Convent Light Street dan Sekolah Perempuan St. George.

Kerajaan Negeri Pulau Pinang mengekalkan dasar kebebasan beragama dan berhimpun, dan merupakan salah satu daripada tiga negeri di Malaysia yang mempunyai jabatan khas untuk hal ehwal bukan Islam. Pada tahun 2021, kerajaan negeri menubuhkan Penang Harmony Corporation bagi memperkukuh keharmonian antara agama. Khususnya, Lebuh Pitt dalam Pusat Perniagaan George Town menempatkan pelbagai rumah ibadat milik komuniti Muslim, Tao, Hindu dan Kristian dalam jarak berdekatan antara satu sama lain. Keunikan ini menjadikan Lebuh Pitt dikenali sebagai "Jalan Harmoni".

## Bahasa

Dalam masyarakat bandar yang pelbagai di Pulau Pinang, bahasa yang biasa digunakan termasuk Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Hokkien, Mandarin dan Tamil. Pulau Pinang terkenal dengan dialek uniknya iaitu Bahasa Hokkien Pulau Pinang.

Seperti di seluruh Malaysia, Bahasa Melayu ialah bahasa rasmi di Pulau Pinang. Komuniti Jawi Peranakan di negeri ini turut menggunakan varian Bahasa Melayu Kedah, yang diubah suai sedikit mengikut keadaan masyarakat kosmopolitan.

Bahasa Inggeris pernah menjadi bahasa rasmi semasa penjajahan British. Pertumbuhan sekolah misi di seluruh George Town menyumbang kepada penyebaran bahasa ini secara meluas. Kepentingan bahasa Inggeris dalam perdagangan global turut mendorong penggunaannya oleh masyarakat Cina dan India. Baru-baru ini, terdapat cadangan untuk menjadikan semula bahasa Inggeris sebagai salah satu bahasa rasmi negeri Pulau Pinang.

Bahasa Tamil merupakan bahasa yang paling banyak digunakan dalam kalangan etnik India. Selain Tamil, bahasa lain yang dituturkan oleh kaum minoriti India ialah Bahasa Telugu dan Bahasa Punjabi, mencerminkan pelbagai latar keturunan dari benua kecil India. Sebaliknya, masyarakat Cina Pulau Pinang menggunakan pelbagai dialek Cina termasuk Teochew, Hakka dan Kantonis. Bahasa Mandarin, yang lebih kerap digunakan oleh golongan muda untuk tujuan praktikal, digunakan sebagai bahasa pengantar di sekolah Cina di seluruh negeri.

Hokkien Pulau Pinang berfungsi sebagai *[[lingua franca]]* antara pelbagai kaum di negeri ini. Pada asalnya merupakan varian daripada kumpulan bahasa Min Selatan, dialek ini telah menyerap banyak perkataan pinjaman dari Bahasa Melayu dan Bahasa Inggeris, hasil pengaruh budaya Peranakan Cina. Usaha komuniti turut dijalankan untuk mengekalkan kelangsungan Hokkien Pulau Pinang di tengah-tengah peningkatan penggunaan Mandarin dan Inggeris dalam kalangan generasi muda.

## Umur
, Pulau Pinang merupakan negeri “tertua” kedua di Malaysia selepas Perak. Sebanyak 14.9% daripada penduduk Pulau Pinang berumur 60 tahun ke atas, dan dijangka negeri ini akan mempunyai peratusan tertinggi penduduk warga emas di Malaysia menjelang tahun 2040.

Kerajaan negeri dan pihak berkuasa tempatan telah mula merangka dasar mesra usia untuk menyokong populasi warga emas yang semakin meningkat, termasuk infrastruktur yang lebih inklusif, penambahbaikan akses kepada penjagaan kesihatan dan galakan kepada penuaan aktif.

## Jantina

## Kadar Kelahiran dan Kematian

## Rujukan