Arrajan

**Arrajan** (**Argan**) ialah sebuah bandar Parsi zaman pertengahan yang terletak di antara Fars dengan Khuzestan, yang dihuni sejak tamadun Elam pada milenium kedua SM, dan merupakan petempatan penting sejak zaman Empayar Sasan hingga abad ke-11 sebagai ibu kota wilayah dengan nama yang sama yang sepadan dengan Behbahan masa kini di wilayah Khuzestan, Iran.

Kota ini diasaskan semula oleh Maharaja Sasan Kavad I dan terus berkembang pada zaman Islam. Dengan tanah yang subur dan bekalan air serta disepadukan ke dalam sistem jalan raya utama, wilayah kecil ini berkembang maju dan mencapai kemuncaknya pada abad ke-10. Ia merosot menjelang abad ke-11 akibat daripada gempa bumi dan konflik ketenteraan.

## Sejarah
Tapak arkeologi Arrajan meliputi kawasan seluas kira-kira , dengan hanya berselerak kesan bangunan, dinding, istana, qanat, empangan dan jambatan merentasi sungai Marun yang berdekatan.

Arjan, atau Argan/Arigan ialah nama purba Behbahan yang tergolong dalam zaman Elam/Khuzi, di Iran.

Tinggalan runtuhan bandar terletak di kedua-dua belah Sungai Marun, tapak seluas kira-kira 500 hektar.

### Zaman Sasan
Menurut sumber Islam, kota ini telah ditubuhkan oleh raja Sasan Kavadh I (memerintah 484, 488–497 dan 499–531), dengan sepanjang tempoh ketiga pemerintahannya, melancarkan kempen sebagai sebahagian daripada Perang Anastasia melawan Mesopotamia Rom di utara, dan mengusir 80,000 tawanan dari Amida, Theodosiopolis dan mungkin Martyropolis ke provinsi Pars and Khuzestan, yang sebahagiannya dianggap telah membina bandar Arrajan. Penduduk wilayah Amida ialah pakar dalam pengeluaran linen, dan Arrajan dengan cepat menjadi pusat produk ini.

Kavadh didakwa menamakan semula bandar itu sebagai *Weh-az-Amid Kavād* (; secara harfiah "Lebih baik daripada Amida, Kavadh [membina ini]") atau *Bih-az-Āmid-i Kavād* (). Nama ini diarabkan dalam sumber Islam zaman pertengahan (termasuk syiling) sebagai *Wāmqubādh* (), *Bizāmqubādh* (), *Rām-Qubādh* (), *Birām-Qubādh* (), dan *Āmid-Qubādh* (). Ia juga tersilap direkodkan sebagai *Abar-Qubādh* () dan *Abaz-Qubādh* () dalam sumber Arab. Nama yang lebih umum *Arrajān* berasal dari sebuah bandar lama yang dihuni sebelum penubuhan bandar baru ini. Nama Arrajan (*Argān*) boleh didapati di bulla tanah liat Sasan. Singkatan Pahlavi WHYC yang terdapat pada syiling Sasan dan Arab-Sasan dianggap oleh sesetengah pihak merujuk kepada Arrajan. Walau bagaimanapun, kemungkinan besar singkatan itu merujuk kepada dua tempat; ia merujuk kepada Arrajan dalam syiling Kavad I, dan merujuk kepada tempat di al-Mada'in dalam syiling terkemudian; kerana tidak mungkin satu penempatan kecil terus menghasilkan syiling untuk semua raja ini.

Bandar-bandar Sasan lain yang terletak di wilayah Arrajan dan direkodkan oleh sumber Islam termasuk:

* Jannāba () – berhampiran Bandar Ganaveh di Teluk Parsi, hanya direkodkan dalam sumber Islam
* Rīshahr () – di tebing utara sungai Hendijan
* Sīnīz () – kira-kira 23&nbsp;km tenggara Bandar Daylam di Teluk Parsi, hanya direkodkan dalam sumber Islam

Fail:سواحل_بندر_امام_حسن_سينيز_-_panoramio.jpg|alt=Siniz's coast| Pesisir Siniz
Fail:Reshehr_view.png|alt=Rishehr's coast| Pesisir Rishehr
Terdapat tinggalan bangunan Sasan di Patāva (jambatan di atas sungai Khersan) dan Chahartaqi dari Kheyrabad.

### Zaman Islam

Perkembangan Arrajan berterusan walaupun selepas penaklukan Islam ke Parsi, dan mencapai kemuncaknya pada abad ke-11.

Sumber-sumber Islam zaman pertengahan memberikan perincian tentang kota itu pada zaman itu, menggambarkannya sebagai sebuah kota yang besar dan indah. Ia menampilkan enam pintu gerbang, sebuah bangunan pentadbiran, dan sebuah kubu kota. Masjid Besar terletak kira-kira di pusat bandar, dan bazar terletak berhampiran. Ashlar digunakan dalam pembinaan bangunan. Rumah-rumah ini menampilkan pangsapuri sejuk di bawah paras tanah kerana bandar ini menampilkan iklim "panas tetapi boleh diterima". Terdapat terusan bawah tanah yang membekalkan air ke semua rumah di bandar itu. Dua jambatan telah dibina merentasi sungai Kordestan berdekatan.

Sumber Islam menyebut 47 nama tempat dan/atau daerah yang terletak di wilayah Arrajan, termasuk Jūma () (ibu kota daerah Bilād-Shābūr []), Junbadh-Mallaghān (), dan Mahrūbān ().

Sebagai sebuah wilayah, Arrajan, yang direkodkan sebagai *Kūra Qubāḏ-kurra* atau *Kūra Qubāḏ* dalam bahasa Parsi Baharu, terletak pada kedudukan penting; ia telah disepadukan ke dalam sistem jalan raya yang menghubungkan Mesopotamia, Susa, Shiraz, Isfahan, dan pelabuhan Mahruban dan Basra di Teluk Parsi antara satu sama lain.

Ekonomi Arrajan didasarkan pada pengeluaran pertanian dan perdagangan dengan India, Timur Jauh, dan Iraq melalui pelabuhan Jannāba, Sīnīz, dan Mahrūbān. Barangan mengeksport termasuk pelbagai kain, kurma, sirap kurma, anggur, sirap anggur, buah zaitun, minyak zaitun, sabun, buah ara kaktus, jagung, kacang, oren dan limau.

### Kejatuhan
Kemerosotan Arrajan bermula semasa tempoh Buwaihi. Pada tahun 1052, anak-anak Abu Kalijar berperang melawan satu sama lain untuk memiliki kota Arrajan, dan ia bertukar milik beberapa kali antara 1053 dan 1057. Bilangan penduduk lelaki didakwa sebanyak 20,000 orang pada tahun 1052 Masihi.

Pada tahun 1085, Arrajan telah musnah akibat gempa bumi dan tidak pernah pulih; penempatan baru, Behbahan, kemudian membangun berhampiran.

Kegiatan Nizari Ismailiyah di wilayah itu, yang melancarkan serbuan dari kubu Qal'at al-Jiss yang berdekatan (), Qal'at Halādhān (Dez Kelāt, ), dan Qal'at al-Nazir () lebih memudaratkan Arrajan dan Juma. Mereka akhirnya menawan Arrajan, tetapi akhirnya dipatahkan semasa kempen anti-Nizari Muhammad Tapar.

Apabila bandar Arrajan merosot, nama wilayah "Arrajan" juga hilang. Mahrūbān kemudiannya menjadi pusat perdagangan maritim terpenting, meminggirkan Jannāba.

## Mangkuk Arjan

Pada tahun 1982, sisa-sisa makam kepunyaan milenium kedua SM ditemui berhampiran tapak purba Arjan, membuka lembaran baru dalam arkeologi tempatan. Makam itu mengandungi keranda gangsa besar, cincin emas, sembilan puluh lapan butang emas, sepuluh bejana silinder, keris, palang perak, dan dulang gangsa dengan pelbagai imej. Ini dipanggil mangkuk Arjan atau Hotran Korlosh, dan berusia lebih daripada tiga ribu tahun.

Lukisan pada dulang termasuk lima bulatan, dan di tengahnya bunga berbucu enam belas (serupa dengan bunga matahari atau sejenis kekwa). Bunga ini melambangkan matahari dan roda berputar atau roda takdir. Deretan singa, lembu, dan burung dikaitkan dengan pelbagai upacara. Tujuh bulatan atau cincin mewakili nombor tujuh yang dianggap suci dalam agama Yahudi dan banyak agama lain. Asal usul kesucian ini tidak jelas, tetapi seperti banyak simbol agama terkenal ia mempunyai sejarah dalam agama primitif purba.

Logo pasukan Olimpik Iran 2020 ialah dulang Arjan. Mangkuk Elam menjadi simbol yang dipilih buat Olimpik Iran.

## Rujukan