Bahasa Niihau

**Bahasa Niihau** (bahasa Hawaii: *<nowiki/>'Ōlelo Ni'ihau*, bahasa Niihau: *Olelo Matuahine*) ialah salah satu loghat bahasa Hawaii yang dituturkan di Pulau Niihau, lebih khususnya di Kampung Puuwai, dan di Pulai Kauai, khususnya berhampiran Kekaha, di mana keturunan keluarga-keluarga dari Pulau Niihau kini tinggal. Kini, bahasa Niihau diajar di *[[Ke Kula Niihau O Kekaha]]* (Sekolah Jenis Niihau Kekaha).

## Asal-usul

### Pengelasan
Bahasa Hawaii dan loghat-loghatnya (termasuk bahasa Niihau) merupakan sebahagian daripada bahasa-bahasa Austronesia, iaitu sekumpulan bahasa yang dituturkan di seluruh Oseania, Asia Tenggara, dan bahagian lain di dunia. Ia khususnya tergolong dalam cabang kecil Polinesia, yang turut merangkumi bahasa-bahasa seperti Samoa, Tonga, Tahiti dan Markesa.

### Tahap dahulu
Dahulu, penduduk Pulau Kauai bertutur dalam loghat yang sama seperti bahasa Niihau. Walau bagaimanapun, disebabkan oleh penindasan kerajaan Amerika Syarikat terhadap bahasa Hawaii, loghat tersebut hanya bertahan di Pulau Niihau, di mana ia tidak ditindas.

Keluarga-keluarga yang mempunyai keturunan dari Pulau Niihau yang kini tinggal di sebelah barat Pulau Kauai menggunakan bahasa yang sama seperti yang dituturkan di Pulau Niihau, tetapi sesetengah penutur bahasa Niihau memanggil penutur bahasa tersebut di luar Pulau Niihau sebagai penutur bahasa Kauai.

## Fonologi

### Konsonan

Tidak seperti bahasa Hawaii yang diajar di sekolah, bahasa Niihau ialah satu-satunya lainan bahasa Hawaii yang mengekalkan pelainan bebas antara /r/ dan /l/, sebagai tambahan kepada /t/ dan /k/.

### Vokal
Seperti bahasa Hawaii baku yang diajar di universiti, bahasa Niihau mempunyai lima vokal pendek dan lima vokal panjang, serta diftong.

#### Monoftong

Bahasa Niihau mengekalkan lima vokal tulen ciri bahasa Hawaii dengan sedikit perubahan. Vokal pendek ialah , dan vokal panjang, jika ia dianggap fonem berasingan dan bukannya urutan vokal yang sama, ialah . Apabila ditegaskan,  dan  pendek dikatakan menjadi  dan , manakala apabila dinirtegaskan, ia menjadi  dan . Parker Jones (2017), bagaimanapun, tidak menemui pengurangan /a/ kepada  dalam cerakinan fonetik seorang penutur muda dari Hilo, Hawaii; jadi terdapat sekurang-kurangnya beberapa pelainan dalam cara /a/ dinyatawikan.  juga cenderung menjadi  di sebelah , , dan satu lagi , seperti dalam *Pele* . Beberapa zarah tatabahasa berbeza antara vokal pendek dan panjang. Ini termasuklah *a* dan *o* (daripada), *ma* (pada), *na* dan *no* (untuk). Antara vokal belakang  atau  dan vokal bukan belakang (), terdapat sisipan , yang amnya tidak ditulis. Antara vokal depan  atau  dan vokal bukan depan berikutan (), terdapat sisipan  (bunyi *y*), yang tidak ditulis.

#### Diftong

Diftong vokal pendek ialah . Dalam kesemuanya kecuali mungkin , ia merupakan diftong jatuh. Walau bagaimanapun, ia tidak terikat rapat seperti diftong bahasa Inggeris, dan boleh dianggap sebagai urutan vokal. Vokal kedua dalam urutan sedemikian mungkin menerima tekanan, tetapi dalam kasus sedemikian, ia tidak dikira sebagai diftong. Dalam pertuturan pantas,  cenderung menjadi  dan  cenderung menjadi , mencantumkan diftong ini dengan  dan .

Terdapat beberapa vokal terhad yang mungkin mengikuti vokal panjang, dan sesetengah pengarang menganggap urutan begini sebagai diftong juga: .

### Fonologi malar
Bahasa Niihau mengekalkan kedua-dua bunyi /t/ dan /r/, yang berubah menjadi /k/ dan /l/ dalam bahasa Hawaii baku. Dahulu, semua loghat bahasa Hawaii menggunakan 4 bunyi ini. Walau bagaimanapun, mubaligh hanya menulis "k" dan "l" semasa menterjemahkan Alkitab ke dalam bahasa Hawaii kerana kekeliruan mereka tentang perkataan mana yang menggunakan "k/l" dan perkataan mana yang menggunakan "t/r" kerana ia saling berbolehtukar. Kejadian huruf berbolehtukar yang sama boleh didapati dalam bahasa Polinesia lain, seperti bahasa Anuta di Kepulauan Sulaiman.

Contoh perubahan ini boleh didapati dalam perkataan *kumu* (guru) dalam bahasa Hawaii baku telah diubah daripada *tumu* dalam bahasa Niihau. Walau bagaimanapun, bukan semua bunyi "k" dalam bahasa Hawaii ialah "t" dalam bahasa Niihau. Perkataan *kākou* dalam bahasa Hawaii baku ialah *katou* dalam bahasa Niihau.

Disebabkan oleh sifat fonologi malar bahasa Niihau, ia mengekalkan tahap saling kebolehfahaman yang lebih tinggi dengan bahasa Polinesia lain daripada bahasa Hawaii baku.

### Tanda pelat
Bahasa Niihau tidak menggunakan ʻokina untuk mewakili hentian glotal atau kahakō (makron) untuk menunjukkan vokal panjang. Ini berbeza dengan bahasa Hawaii baku, di mana penggunaan diakritik ini meluas. Dalam bahasa Niihau, perkataan *ʻōlelo* (bahasa) sebaliknya akan dieja sebagai *olelo*, walaupun sebutannya masih termasuk hentian glotal awal dan vokal panjang untuk "o" pertama.

## Rujukan