Yudhishthira

**Yudhishthira** (Sanskrit: युधिष्ठिर, IAST: Yudhishthira), juga dikenali sebagai *Dharmaputra*, ialah anak sulung antara lima bersaudara *[[Pandawa|Pandava]]*, dan merupakan salah satu watak utama dalam epik purba India, *[[Mahabharata]]*. Beliau merupakan raja *[[Indraprastha]]* dan kemudiannya menjadi Raja *Kerajaan Kuru* dalam epik tersebut.

*Yudhishthira* ialah anak kepada *Kunti*, isteri pertama Raja *Pandu*, dan dilahirkan hasil anugerah dewa *[[Yama]]* disebabkan ketidakmampuan *Pandu* untuk mempunyai zuriat. *Yudhishthira* berpegang teguh kepada prinsip *[[dharma]]* (moral dan kebajikan) dan telah dipilih sebagai putera mahkota kerajaan *Kuru*. Namun selepas peristiwa *Lakshagriha*, beliau disangka telah meninggal dunia dan sepupunya *[[Duryodhana]]* dilantik sebagai pewaris baharu. Kerajaan itu kemudiannya dibahagikan dua akibat pertikaian pewarisan antara *Yudhishthira* dan *Duryodhana*. *Yudhishthira* menerima bahagian yang tandus, tetapi kemudiannya berjaya menukarnya menjadi kota agung *Indraprastha*.

*Yudhishthira* dan adik-beradiknya berkahwin secara *polyandry* dengan *[[Draupadi]]*, puteri dari *Panchala*, yang kemudian menjadi maharani *Indraprastha*. Selepas *Yudhishthira* melaksanakan korban agung *Rajasuya Yajna*, beliau dijemput bermain permainan dadu oleh sepupunya yang cemburu, *Duryodhana*, bersama bapa saudaranya *Shakuni*. *Shakuni*, yang sangat mahir dalam permainan itu, mewakili *Duryodhana* menentang *Yudhishthira* dan memperdayanya sehingga beliau mempertaruhkan kerajaannya, kekayaannya, kebebasan adik-beradiknya, *Draupadi*, dan dirinya sendiri. Selepas kekalahan itu, *Pandava* dan *Draupadi* dihantar ke buangan selama tiga belas tahun, dengan tahun terakhir memerlukan mereka hidup dalam penyamaran.

Ketika dalam pembuangan, *Yudhishthira* diuji oleh ayahandanya yang bersifat ketuhanan, *[[Yama]]*. Pada tahun terakhir pembuangan yang dikenali sebagai *Agyaata Vaasa*, *Yudhishthira* menyamar sebagai *Kanka* dan berkhidmat di bawah Raja *Kerajaan Matsya*.

*Yudhishthira* menjadi ketua kepada pihak *Pandava* yang berjaya dalam *[[Perang Kurukshetra]]* dan menewaskan ramai pahlawan ternama seperti *Shalya*. Selepas perang, beliau memerintah *Kerajaan Kuru* selama 36 tahun sebelum mengumumkan persaraannya. Pada penghujung epik, beliau merupakan satu-satunya antara adik-beradiknya yang naik ke syurga dengan jasad duniawinya.

## Etimologi dan Sejarah
Perkataan *Yudhishthira* ialah gabungan *aluk* (yang mengekalkan akhiran kata dasar bahagian pertamanya). Ia bermaksud “seseorang yang tetap teguh dalam pertempuran.” Ia terdiri daripada perkataan *yudhi* (maskulin lokatif tunggal) yang bermaksud “dalam pertempuran” — daripada *yudh* (युध्) bermaksud “peperangan, perlawanan” — dan *sthira* (स्थिर) yang bermaksud “teguh”.

Nama-nama lain bagi *Yudhishthira* ialah:

* Bharata-vanshi (भरतवंशी) – keturunan *Bharata*
* Ajatashatru (अजातशत्रु) – seseorang yang dilahirkan tanpa musuh
* Dharmanandana (धर्मनन्दन) atau Dharmaputra (धर्मपुत्र) – anak kepada *[[Dharma]]* (Kebenaran) atau *Yama Dharma Raja*
* Dharmaraja (धर्मराज) atau *Dharmaraya* / *Dharmaja* – Tuan atau Raja Kebenaran
* Panduputra (पांडुपुत्र) – anak kepada *Pandu*
* Pandavagraja (पाण्डवाग्रजः) – anak sulung antara *Pandava*
* Jyeshthakaunteya (ज्येष्ठकौन्तेय) – anak sulung *Kunti*
* Sarvabhauma (सार्वभौम) / Samrat Chakravarti (सम्राट् चक्रवर्ती) – Maharaja seluruh bumi
* Kanka (कङ्क) – nama samaran *Yudhishthira* yang diberikan oleh *Draupadi* semasa tahun ke-13 dalam pembuangan

Menurut sumber Buddha, pada akhir dan pasca zaman ''Veda'', kerajaan *Kuru* telah menjadi sebuah negeri kecil yang diperintah oleh seorang ketua bernama *Koravya* dan termasuk dalam golongan *Yuddhiththila* (*Yudhishthira gotta*).

Jika ada sesiapa dalam epik *[[Mahabharata]]* yang boleh dibandingkan dengan *[[Rama]]* daripada *[[Ramayana]]* dari segi ketelitian dalam mematuhi *dharma* atau kebenaran, maka tanpa ragu ia adalah *Yudhishthira*. Itulah sebabnya beliau digelar *Dharmaraja* (raja kebenaran) dan *Ajatashatru* (seseorang yang tiada musuh). Dengan kesucian dan ketenangan fikiran yang sempurna, beliau bebas daripada *arishadvarga* — enam musuh dalaman seperti nafsu, tamak dan marah. Kasih sayangnya serta keprihatinannya terhadap orang lain amat luar biasa. Begitu juga dengan kesetiaan beliau terhadap kebenaran dan keadilan. Namun begitu, beliau bukanlah seorang yang penakut atau lemah semangat. Beliau seorang wira agung yang teguh di medan perang, seperti yang disiratkan oleh namanya sendiri.

Dilahirkan sebagai anak sulung kepada *[[Pandawa|Pandava]]* hasil anugerah *Yamadharma*, beliau menerima pendidikan — bersama empat adiknya — daripada dua guru besar, *Kripacharya* dan *[[Dronacharya]]*, di bawah bimbingan *[[Bhishma]]*, datuk mereka.

Apabila ayahnya, Raja *Pandu* meninggal dunia, beliau ditabalkan sebagai *yuvaraja* (putera mahkota). Hal ini menimbulkan rasa cemburu dan kebencian dalam diri sepupunya, *Duryodhana*, yang berusaha sedaya upaya untuk memusnahkan *Pandava* melalui pelbagai helah jahat seperti cubaan membakar dan meracun mereka.

Selepas berjaya melarikan diri daripada istana yang dipasang perangkap api di *Varanavata*, tempat yang dihantar oleh *Duryodhana* dengan niat jahat, *Yudhishthira* bersama adik-adiknya dan ibu mereka *Kunti* berangkat ke ibu kota Raja *Drupada*. Mereka menyamar sebagai *brahmana* dan menyertai *[[svayamvara]]* bagi *Draupadi*. Apabila *Arjuna* berjaya memenangi tangan *Draupadi*, takdir mempertemukan beliau sebagai isteri kepada semua *Pandava*.

*Yudhishthira* kemudian kembali ke *[[Hastinapur|Hastinapura]]*, ibu kota, tetapi kecewa apabila mendapati *Duryodhana* telah merampas takhta. Dengan campur tangan *Bhishma*, beliau diberikan kawasan hutan *Khandava* untuk diperintah. Dengan bantuan adik-adiknya, beliau membina sebuah empayar yang makmur dan menjadikan *Indraprastha* sebagai ibu kota baharu.

Beliau melaksanakan korban agung *Rajasuya* dengan penuh kemegahan. Namun kejayaan ini semakin membangkitkan rasa iri hati dan kebencian *Duryodhana*. Mengetahui kelemahan *Yudhishthira* terhadap permainan dadu, *Duryodhana* mengatur permainan tersebut dengan taruhan tinggi. *Yudhishthira* kalah dalam semua pertaruhan, termasuk kehilangan adik-adiknya dan *Draupadi* yang dihina di khalayak ramai. Dengan campur tangan Raja *[[Dhritarashtra]]*, ayah *Duryodhana* yang buta, kerajaan itu dikembalikan kepadanya.

Namun, *Yudhishthira* sekali lagi ditipu untuk bermain dadu dan kalah, lalu dibuang ke hutan selama dua belas tahun, diikuti setahun hidup dalam penyamaran. Setelah tempoh itu tamat, beliau menuntut haknya ke atas bahagian kerajaan, tetapi *Duryodhana* menolak mentah-mentah, memaksa *Pandava* berperang.

Apabila perang tidak dapat dielakkan, *Yudhishthira* bersama adik-adiknya dan dibantu oleh *[[Sri Krishna|Krishna]]* berjuang dengan gagah, menewaskan *Kaurava* di bawah pimpinan *Duryodhana* dan akhirnya menjadi raja. Beliau memerintah dengan penuh kebajikan selama tiga puluh enam tahun.

Akhirnya, beliau menobatkan Parikshit (cucu *Arjuna*) sebagai raja dan berangkat ke syurgaloka bersama adik-adiknya dan Draupadi, berjalan kaki menuju pergunungan Himalaya. Hanya beliau sahaja yang sampai ke syurga; yang lain gugur di perjalanan.

Keteguhannya berpegang kepada jalan *[[dharma]]* walau dalam apa jua keadaan menjadikannya contoh teladan sepanjang zaman.

## Kelahiran dan Kehidupan Awal
Menurut *Mahabharata*, *Yudhishthira* dilahirkan dalam keadaan yang luar biasa, hasil hubungan rohani dengan dewa *Dharma* (dewa kebenaran) melalui amalan *niyoga* (perkahwinan levirat), seperti yang dihuraikan dalam kisah *Adi Parva*. Raja *Pandu* dari kerajaan *Kuru* berkahwin dengan *Kunti* dan *Madri*. Hidupnya berubah secara mendadak selepas satu insiden ketika memburu menyebabkan beliau menerima satu sumpahan — bahawa sebarang hubungan dengan isterinya akan membawa maut serta-merta. Akibatnya, *Pandu* memilih kehidupan membujang dan berzuhud, turun takhta, meninggalkan dunia memburu, dan berusaha mencapai *[[moksha]]* (pembebasan jiwa), sementara abangnya yang buta, *Dhritarashtra*, mengambil alih pemerintahan kerajaan. Isterinya, *[[Kunti]]* dan *Madri*, dengan penuh kesetiaan, turut mengikutnya ke gunung, meskipun pada awalnya beliau enggan. Walaupun pada mulanya beliau tidak begitu memikirkan tentang zuriat, akhirnya ketiadaan anak menjadi kegelisahan besar baginya. Ketika beliau berhasrat untuk naik ke syurga bersama isteri-isterinya, para resi menegahnya kerana beliau masih belum mempunyai keturunan.

*Kunti*, isteri pertama *Pandu*, telah menerima satu anugerah daripada resi *[[Durvasa]]* dalam bentuk mantera sakti yang membolehkan beliau memanggil mana-mana dewa untuk mengurniakan seorang anak. Ketika *[[Gandhari]]*, isteri *Dhritarashtra*, hampir melahirkan anak, *Pandu* menjadi cemas dan meminta *Kunti* menggunakan anugerahnya. Beliau mencadangkan agar *Kunti* memanggil dewa *Dharma* supaya dikurniakan seorang anak yang berpegang teguh kepada kebenaran, berilmu, dan adil untuk memerintah *[[Hastinapur|Hastinapura]]*. Setelah bermeditasi terhadap *Dharma*, *Kunti* melafazkan salah satu mantera tersebut, dan seorang anak lahir hasil campur tangan ilahi. Anak itu lahir pada tengah hari hari kelapan bulan *Jyeshtha*, pada hari kelima lunar (*Panchami*), dalam waktu mujur *Abhijit*. Ketika kelahiran itu, suara dari langit bergema:

“Anak ini akan membesar menjadi raja yang sangat benar dan berani, unggul antara mereka yang berbudi. Namanya akan dikenali sebagai *Yudhishthira*.”

Selepas pengisytiharan suci itu, anak tersebut dinamakan *Yudhishthira*.

Selepas kelahiran *Yudhishthira*, keinginan *Pandu* untuk memiliki lebih ramai anak semakin kuat. Beliau meminta *Kunti* menggunakan mantera itu sekali lagi, lalu lahirlah *[[Bhima]]* daripada dewa *[[Vayu]]* dan *Arjuna* daripada dewa *Indra*. Setelah menggunakan tiga kali anugerahnya, *Kunti* berkongsi mantera itu dengan *Madri*, yang memanggil *Ashwini Kumaras* dan melahirkan kembar *Nakula* dan *[[Sahadeva]]*. Maka, lahirlah lima bersaudara *Pandava*, memenuhi impian *Pandu* untuk memiliki keturunan yang kuat. Selepas itu, keluarga *Pandu* tinggal di hutan *Shatashringa* di bawah jagaan para resi.
### Zaman Kanak-Kanak
Kisah zaman kanak-kanak *Yudhishthira* banyak dihuraikan dalam versi selatan *Mahabharata*. Menurutnya, resi *[[Kashyapa]]*, pendeta yang berkhidmat untuk *Vasudeva*, telah melaksanakan upacara *upanayana* (benang suci) untuk *Yudhishthira*, manakala *Rajarshi [[Sukadeva|Shuka]]* melatihnya dalam seni menggunakan lembing. Tragedi menimpa apabila *Pandu* meninggal dunia di hutan akibat sumpahan itu, dan *Madri*, isteri keduanya, memilih untuk mengikut suaminya dengan membakar diri. Sebelum berbuat demikian, menurut versi selatan, *Madri* memanggil *Yudhishthira*, menggenggam tangannya, dan berpesan:

“Anakku, mulai sekarang engkaulah ayah kepada adik-adikmu.”
### Zaman Remaja
Selepas kematian *Pandu* dan *Madri*, para resi hutan mengiringi *Kunti* dan anak-anaknya ke *Hastinapura*, dan menyerahkan mereka kepada datuk mereka, *[[Bhishma]]*, sambil menceritakan peristiwa yang berlaku. *Yudhishthira* dan adik-adiknya membesar bersama sepupu mereka, termasuk *Duryodhana*, yang sering bertelagah dengan *Bhima*. Dalam satu insiden di Sungai *Ganga*, *Duryodhana* cuba membunuh *Bhima* dengan mengikat dan menolaknya ke dalam air. Apabila *Yudhishthira* menyedari *Bhima* hilang, beliau segera memaklumkan kepada *Kunti*. *Bhima* akhirnya kembali, menceritakan pengalamannya di *Nagaloka* dan bagaimana dia terselamat. *Yudhishthira* menasihati adik-adiknya supaya merahsiakan kejadian itu.

Di *Hastinapura*, *Pandava* dilatih oleh *Kripa* dan kemudian oleh *Drona*, guru mereka. *Yudhishthira* cemerlang dalam seni peperangan kereta kuda. Sebagai *gurudakshina* (hadiah kepada guru), *Yudhishthira* menawarkan diri untuk menawan Raja *Drupada* bagi *[[Drona]]*, tetapi *Arjuna* akhirnya mengambil alih tugas tersebut.

Selepas tamat latihan, *Dhritarashtra* melantik *Yudhishthira* sebagai pewaris takhta kerana kagum dengan kebijaksanaan dan sifat adilnya. Popularitinya melebihi ayahandanya *Pandu*, menyebabkan *Duryodhana* iri hati. Dengan keizinan separuh hati daripada *Dhritarashtra*, *Duryodhana* merancang untuk membunuh *Pandava* dengan menghantar mereka ke *Varanavata* ke sebuah istana yang diperbuat daripada bahan mudah terbakar (*lac palace*) yang dibina oleh *Purochana*.

Namun, *Yudhishthira* telah diberi amaran oleh bapa saudaranya *[[Vidura]]* melalui mesej berkias dan bersiap sedia untuk melarikan diri. Dengan bantuan *Bhima* dan tukang gali yang dihantar *Vidura*, mereka membina terowong rahsia. Setelah setahun, *Bhima* membakar istana itu semasa jamuan, meninggalkan seisi keluarga *Nishada* di dalamnya sebagai penyamaran. *Pandava* melarikan diri melalui terowong itu, manakala *Dhritarashtra*, menyangka mereka telah mati, mengadakan upacara pengebumian di *Hastinapura*.

Selepas peristiwa itu, *Pandava* bersembunyi di hutan untuk mengelak cubaan pembunuhan lain. *Vidura* secara rahsia memaklumkan *Bhishma* bahawa mereka masih hidup. Ketika dalam pelarian, *Yudhishthira* membenarkan *Bhima* berkahwin dengan *Hidimba*, seorang *rakshasi*. Kemudian, apabila *Arjuna* menewaskan *Chitraratha*, seorang *gandharva*, *Yudhishthira* menasihatkannya agar melepaskan tahanan itu. Setelah itu, beliau melantik *Dhaumya* sebagai pendeta keluarga dan mereka menetap di kampung *Ekachakra*.
### Perkahwinan
Dalam *Mahabharata*, *Yudhishthira* dikatakan mempunyai dua isteri. Perkahwinan yang paling terkenal ialah dengan *[[Draupadi]]*, puteri dari *Panchala*, yang dikongsi dengan empat saudaranya — satu bentuk perkahwinan unik yang mengikat *Pandava* sebagai satu keluarga. Selain itu, *Yudhishthira* juga berkahwin dengan *Devika*, yang hanya disebut sekali dalam keseluruhan epik.

Ketika dalam buangan, mereka berpindah ke *Panchala* setelah dinasihati oleh *Kunti*. Di sana, *Arjuna* memenangi pertandingan *svayamvara* dan mengahwini *Draupadi*. Disebabkan satu salah faham apabila *Kunti* menyuruh mereka “berkongsi sedekah” tanpa mengetahui bahawa yang dimaksudkan ialah *Draupadi*, kelima-lima saudara itu akhirnya berkahwin dengannya. Dengan nasihat *Vyasa* dan persetujuan Raja *Drupada*, perkahwinan itu diterima.

*Devika*, isteri kedua *Yudhishthira*, ialah puteri Raja *Govasana* dari kerajaan *Sivi*. Dalam pertandingan *svayamvara*, beliau memilih *Yudhishthira* sebagai suami, dan mereka dikurniakan seorang anak lelaki bernama *Yaudheya*.

### Pemerintahan di Indraprastha
Selepas *svayamvara* *Draupadi*, berita mengenai kelangsungan hidup *Pandava* sampai ke *Hastinapura*, menyebabkan kegembiraan besar. Namun *Duryodhana* terus merancang untuk melemahkan mereka. Dengan campur tangan *Bhishma*, *Vidura*, dan *Drona*, *Dhritarashtra* bersetuju untuk membahagikan kerajaan — *Yudhishthira* diberikan separuh yang tandus di *Khandavaprastha*, yang kemudian beliau bangunkan menjadi kota megah *Indraprastha*.

Sebagai raja, *Yudhishthira* memerintah dengan bijaksana. Resi *Narada* menasihatinya agar menetapkan aturan supaya *Draupadi* tinggal bersama setiap suaminya setahun sekali, demi menjaga keharmonian. *Draupadi* kemudian melahirkan anak sulungnya, *Prativindhya*, hasil perkahwinan dengan *Yudhishthira*.

Atas bantuan *Krishna* dan *Arjuna*, *Hutan Khandava* dibakar untuk memperluas wilayah. *Maya*, seorang *asura* tukang bina, yang terselamat, membina *mayasabha* (dewan istana ajaib) untuk *Yudhishthira*. Kemegahan istana ini kemudian menimbulkan rasa iri hati dalam diri *Duryodhana*.
### Korban Rajasuya
Atas dorongan *[[Narada]]* dan nasihat *[[Sri Krishna|Krishna]]*, *Yudhishthira* melaksanakan *Rajasuya Yajna* — upacara penobatan raja agung bagi menyatukan seluruh kerajaan di bawah satu kuasa. Setelah menewaskan raja *Jarasandha* dan menundukkan kerajaan-kerajaan lain melalui misi penaklukan (*Digvijaya*), beliau dinobatkan sebagai *Samraj* (Maharaja sejagat).

Semasa upacara *agra-puja*, *Yudhishthira* memberi penghormatan tertinggi kepada *Krishna*, yang menimbulkan kemarahan *[[Shishupala]]*, raja *Chedi*. Dalam pertelingkahan yang menyusul, *Krishna* membunuh *Shishupala*. Namun kemegahan upacara itu membangkitkan iri hati dan dendam *Duryodhana*.
### Permainan Dadu
Selepas korban *Rajasuya*, *Duryodhana* dengan dorongan *Shakuni* menjemput *Yudhishthira* bermain dadu di *Hastinapura*. Walaupun *Vidura* memberi amaran, *Yudhishthira* menerima jemputan itu kerana memegang prinsip *kshatriya dharma* (tanggungjawab kesatria untuk menerima cabaran). *Shakuni*, yang mewakili *Duryodhana*, menipu dan menewaskannya. *Yudhishthira* kehilangan kekayaannya, kerajaannya, adik-beradiknya, dirinya sendiri, dan akhirnya *Draupadi*.

Apabila *Draupadi* dipermalukan di dewan istana, *Dhritarashtra* campur tangan dan mengembalikan segalanya. Namun, *Duryodhana* menuntut permainan ulangan, dengan taruhan — buangan selama tiga belas tahun, termasuk satu tahun penyamaran. Sekali lagi *Yudhishthira* kalah, dan *Pandava* pun berangkat ke hutan, menandakan permulaan penderitaan panjang mereka.

## Rujukan