Kena Upanishad

**Kena Upanishad** (Sanskrit: केनोपनिषद्, IAST: *Kenopaniṣad*) — yang juga dikenali sebagai **Upanishad Talavakara** — ialah sebuah teks Veda dalam bahasa Sanskrit yang diklasifikasikan sebagai salah satu daripada *[[Upanishad]] utama* atau *Mukhya Upanishad*, dan dimuatkan dalam bahagian terakhir **Talavakara Brahmana** daripada **[[Sama Veda|Samaveda]]**.  Ia disenaraikan sebagai Upanishad kedua dalam *Muktikā*, iaitu kanun 108 Upanishad dalam agama Hindu.

**Kena** **Upanishad** dipercayai telah dikarang sekitar pertengahan milenium pertama Sebelum Masihi. Teks ini memiliki struktur yang luar biasa, di mana 13 bahagian pertamanya disusun dalam bentuk puisi berirama, diikuti dengan 15 perenggan prosa sebagai teks utama, dan 6 perenggan prosa lagi sebagai epilog.

**[[Paul Deussen]]** berpendapat bahawa bahagian prosa dalam teks utama adalah jauh lebih kuno berbanding bahagian puisi yang mendahuluinya. Maka, *Upanishad Kena* menjadi jambatan antara zaman awal Upanishad yang berbentuk prosa dengan zaman kemudian yang lebih cenderung kepada bentuk puisi berirama.

## Etimologi
**[[Upanishad]]** ini memperoleh namanya daripada perkataan pertama dalam teks tersebut, iaitu *kena* (bererti “oleh siapa”) yang membuka ayat pertamanya. Oleh kerana ia tergolong dalam **Talavakara Brahmana** daripada '''Samaveda''', maka ia juga dikenali sebagai **Talavakara Upanishad**.

Golongan *talavakara* ialah mereka yang mempunyai keupayaan untuk menyanyikan *Saman* sambil mengekalkan irama (*tala*) melalui rentakan tangan yang tetap dan berirama. (Amalan ini tampaknya telah terhenti dalam zaman kemudian.)

## Struktur
Teks ini terbahagi kepada **empat khanda** atau bahagian: dua yang pertama dalam bentuk puisi, manakala dua yang terakhir dalam bentuk prosa. Jumlah keseluruhan ayat ialah **35**.

Terdapat beberapa perbezaan dalam penempatan **Upanishad Kena** berdasarkan manuskrip-manuskrip yang ditemukan di pelbagai wilayah di India. Sebagai contoh, dalam manuskrip dari India selatan — dan seperti yang dinyatakan dalam **Bhāṣya** (ulasan) oleh '''Sankara''' — Upanishad ini muncul sebagai **bab kesembilan [[Talavakara Brahmana|Talavak]]**'''ara Brahmana'''.

Namun begitu, dalam manuskrip **Burnell** yang mengandungi sebahagian teks **Samaveda**, Upanishad ini diletakkan dalam **Anuvaka kesepuluh** bagi **bab keempat**, di bawah '''Jaiminiya Brahmana'''.

Perbezaan-perbezaan ini menunjukkan kepelbagaian tradisi penyalinan dan pengekalan teks Veda di pelbagai kawasan India sepanjang sejarahnya.

## Kandungan
Upanishad ini dibuka dengan satu pertanyaan — barangkali oleh seorang murid yang ingin tahu — sama ada wujud satu entiti di sebalik organ deria seperti telinga, alat pertuturan, mahupun minda, yang mendorong kesemuanya untuk berfungsi. Guru menjawab bahawa entiti itu wujud, dan bahawa *Dia* adalah “mata kepada mata, telinga kepada telinga, pertuturan kepada pertuturan, dan minda kepada minda.” Kesemua organ itu hanya mampu berfungsi kerana kehadiran dan kuasa-Nya. Mereka tidak mengenali-Nya, tetapi *Dia* mengetahui segala-galanya tentang mereka. **Dia adalah [[Brahman]].**

Adalah hampir mustahil untuk menyampaikan pengetahuan tentang Brahman kepada orang lain, kerana sifat-sifat-Nya melangkaui jangkauan pancaindera dan akal fikiran.

Oleh sebab Brahman (yang bersemayam sebagai ***[[Atman]]*** dalam diri kita — *Diri Sejati* kita) adalah sumber pengetahuan terhadap segala yang diketahui melalui indera dan minda, dan *Dia sendiri bukanlah objek pengetahuan*, maka tidak mungkin seseorang itu dapat menyatakan bahawa dia telah mengenal-Nya — mahupun tidak mengenal-Nya.

Kesedaran terhadap Brahman hadir dalam setiap detik kehidupan kita. Hanya pengalaman langsung terhadap *Atman* ini yang akan memberi kita kekuatan sejati dan keabadian. Sekiranya seseorang melepaskan peluang agung yang telah dianugerahkan melalui kelahiran sebagai manusia ini — iaitu untuk mengalami *Atman* dan memperoleh keabadian melaluinya — maka itu adalah satu kerugian yang amat dahsyat.

Demikianlah intisari ajaran dalam **bahagian kedua** Upanishad ini.

**Bahagian ketiga** Upanishad ini menyampaikan ajarannya melalui sebuah kisah yang menarik — bahawa **[[Brahman]]** adalah yang tertinggi, dan bahawa para dewa di syurga seperti **[[Indra]]** dan **[[Dewa Agni|Agni]]** hanya mampu meraih kemenangan dalam peperangan mereka melawan para **[[Asura]]** (makhluk iblis) kerana kekuatan yang telah dikurniakan kepada mereka oleh Brahman.

Para dewa ini terpaksa menerima pengajaran pahit ini setelah dimalukan oleh Brahman yang menjelma sebagai seorang **[[Yaksa]]** — makhluk separa-dewa yang jauh lebih rendah daripada mereka!

**Bahagian keempat** merupakan kesinambungan ajaran daripada bahagian ketiga. Di sini, dewi '''Uma Haimavati''' menyampaikan pengajaran kepada **[[Indra]]**, raja segala dewa.

Brahman yang pernah muncul di hadapan Indra — walaupun hanya sesaat, bagaikan kilat — adalah juga **[[Atman]]**, Diri Sejati yang bersemayam dalam setiap insan. Seseorang harus bermeditasi ke atas-Nya sebagai **"tadvana"**, yakni *"Dia yang paling patut diingini"*. Hal ini dapat difahami, kerana “Dia” pada hakikatnya adalah “aku”. Maka sesiapa yang merealisasikan-Nya akan menjadi insan yang disukai oleh semua makhluk.

Upanishad ini diakhiri dengan satu pernyataan bahawa **[[tapas]]** (ketaatan dan kesungguhan rohani), **dama** (pengendalian diri), dan **[[karma]]** (tugas serta amal perbuatan yang diperintahkan oleh kitab suci) merupakan jalan-jalan untuk mencapai Brahman. Begitu juga dengan **pengajian [[Veda]]** beserta ilmu bantuannya, dan **[[Satya]]** — iaitu kebenaran. Dan sesiapa yang menyedari Brahman melalui jalan-jalan ini akan dibebaskan daripada dosanya dan **ditegakkan di ‘[[Svargaloka]]’**, yakni alam Brahman yang luhur.

## '''Pengaruh dalam Seni'''

* **Muzik Klasik**

Pada tahun 1990, **[[David Stoll]]** telah menggubah karya bertajuk *"Sonata for 2 Pianos"* yang diilhamkan oleh ayat-ayat pembukaan **Upanishad Kena**.

* **Kesusasteraan**

**[[Victor Hugo]]**, penyair dan novelis terkenal dari Perancis, telah menulis sebuah puisi pada tahun 1870 bertajuk *[[Suprématie]]* (*Supremasi*), yang merupakan sebahagian daripada koleksi puisinya *[[La Légende des siècles]]* (*Legenda Zaman*), *[[Nouvelle série]]* (*Siri Baharu*), yang diterbitkan pada tahun 1877. Koleksi ini digubah sebagai gambaran puitis terhadap sejarah peradaban manusia.

Puisi *Suprématie* ini diilhamkan oleh **khaṇḍa ketiga** dalam **Upanishad Kena**. Judulnya merujuk kepada **Brahman** sebagai entiti yang tertinggi. Meskipun ditulis dalam bentuk puisi berirama, Hugo telah mengambil beberapa kebebasan artistik berbanding teks asal, sambil tetap mengekalkan struktur dan kandungan naratif dari Upanishad tersebut.

Sebagai seorang tokoh dalam aliran **[[Romantisisme|Romantik]]**, Hugo melepaskan kekang imaginasi dan menggunakan kosa kata yang kaya serta berwarna-warni untuk menambahkan perincian dan kedalaman emosi. Akibatnya, puisinya menjadi lebih panjang daripada khaṇḍa ketiga Upanishad, namun masih setia kepada semangat dan mesej asal teks tersebut.

## Rujukan