Sudan

**Republik Sudan** () ataupun lebih dikenali sebagai **Sudan** adalah sebuah negara di Afrika timur laut yang merupakan negara terbesar di Afrika dan seringkali dianggap sebahagian Timur Tengah. 

Sudan bersempadankan dengan Mesir di belah utara, Eritrea dan Habsyah di belah timur, Sudan Selatan di belah selatan, Kenya dan Uganda di belah tenggara, Congo dan Republik Afrika Tengah di belah barat daya, Chad di belah barat dan Libya di belah barat laut. Sudan mempunyai populasi penduduknya dianggarkan 43 juta orang (anggaran 2018) mencakupi keluasan tanah 1,886,068 km kaki persegi (728,215 batu pesegi), merupakan negara ketiga terbesar di benua Afrika dan ketiga terbesar di benua Arab. Sebelum kemerdekaan Sudan Selatan pada 9 Julai 2011, negara Sudan merupakan negara terbesar di nenua Afrika dan benua Arab. Agama rasmi di Sudan ialah Islam dan bahasa rasminya ialah bahasa arab dan bahasa inggeris. Ibu negaranya ialah Khartoum. Sejak Jun 2011, Sudan terpalit dengan perang saudara di Sudan Selatan. Nama Sudan terbitan kata  bentuk jamak kata sifat  *aswad* "hitam" menggambarkan warna kulit penduduk setempat.

## Sejarah

Sejarah Sudan () merujuk kepada kedua-dua wilayah Republik Sudan, termasuk apa yang menjadi negara merdeka Sudan Selatan pada 2011. Wilayah Sudan secara geografi adalah sebahagian daripada wilayah Afrika yang lebih besar, juga dikenali dengan istilah "Sudan". Istilah ini berasal dari  *bilād as-sūdān*, atau "tanah orang kulit hitam", dan kadang-kadang digunakan lebih meluas merujuk kepada tali pinggang Sahel di Afrika Barat dan Tengah.

Republik Sudan moden telah dibentuk pada 1956 dan mewarisi sempadannya dari Sudan Inggeris-Mesir, yang ditubuhkan pada 1899. Untuk masa sebelum 1899, penggunaan istilah "Sudan" digunakan terutamanya untuk Sudan Turki dan Negara Mahdis, dan wilayah yang lebih luas dan berubah antara Mesir di Utara dan wilayah di Selatan bersebelahan dengan Uganda moden, Kenya dan Habsyah.

Sejarah awal Kerajaan Kush, yang terletak di sepanjang wilayah Nil di utara Sudan, berkait rapat dengan sejarah Mesir kuno, yang mana ia bersekutu secara politik selama beberapa era pemerintahan. Berdasarkan kedekatannya dengan Mesir, Sudan mengambil bahagian dalam sejarah Timur Dekat yang lebih luas, dengan dinasti ke-25 Mesir yang penting dan pengkristianan tiga kerajaan Nubia Nobatia, Makuria dan Alodia pada abad keenam. Hasil daripada Kristianisasi, bahasa Nubia Lama berdiri sebagai bahasa-bahasa Nilo-Sahara tertua yang direkodkan (rekod terawal bertarikh abad kelapan dalam penyesuaian abjad Koptik).

Walaupun Islam sudah ada di pantai Laut Merah Sudan dan wilayah bersebelahan sejak abad ke-7, Lembah Nil tidak mengalami pengislaman sehingga abad ke-14-15, berikutan kemerosotan kerajaan Kristian. Kerajaan-kerajaan ini telah digantikan oleh Kesultanan Sennar pada awal abad ke-16, yang menguasai sebahagian besar Lembah Nil dan Gurun Timur, manakala kerajaan Darfur menguasai bahagian barat Sudan. Dua kerajaan kecil muncul di wilayah selatan, Kerajaan Shilluk tahun 1490, dan Taqali tahun 1750, berhampiran Sudan Selatan zaman moden, tetapi kedua-dua wilayah utara dan selatan telah dirampas oleh Muhammad Ali dari Mesir pada 1820-an. Pemerintahan menindas Muhammad Ali dan pengganti terdekatnya dikreditkan kerana menimbulkan kebencian terhadap pemerintah Turco-Mesir dan British dan membawa kepada penubuhan Negara Mahdis, yang diasaskan oleh Muhammad Ahmad pada 1881.

Sejak kemerdekaan pada tahun 1956, sejarah Sudan telah dicemari oleh konflik dalaman, seperti Perang Saudara Sudan Pertama (1955–1972), Perang Saudara Sudan Kedua (1983–2005), Konflik Darfur (2003–2010), yang memuncak dengan pemisahan Sudan Selatan pada 9 Julai 2011—selepas itu satu lagi perang saudara berlaku di dalamnya (2013-2020).

## Geografi

Sudan terletak di Timur Laut Afrika. Ia bersempadan dengan Mesir di utara, Laut Merah di timur laut, Eritrea dan Habsyah di timur, Sudan Selatan di selatan, Republik Afrika Tengah di barat daya, Chad di barat dan Libya di barat laut. Sudan ialah negara ketiga terbesar di Afrika, selepas Algeria dan Republik Demokratik Congo. Ia telah menjadi negara terbesar di benua itu sehingga 2011 kemerdekaan Sudan Selatan.

## Politik

Pada masa ini, politik Sudan berlaku dalam rangka kerajaan sementara persekutuan. Sebelum ini, seorang *[[senarai ketua negara Sudan|presiden]]* adalah ketua negara, ketua kerajaan, dan ketua komander Angkatan Bersenjata Sudan dalam sistem berbilang parti secara *de jure*. Kuasa perundangan secara rasmi terletak pada kedua-dua kerajaan dan dalam dua dewan, Dewan Negara (bawah) dan Majlis Negeri-Negeri (lebih tinggi), Badan Perundangan Kebangsaan dwikameral. Badan kehakiman adalah bebas dan diperolehi oleh Mahkamah Perlembagaan. Bagaimanapun, berikutan perang saudara yang membawa maut dan pembunuhan beramai-ramai yang masih berterusan di Darfur, Sudan diiktiraf secara meluas sebagai sebuah negara totalitarian di mana semua kuasa politik yang berkesan dipegang oleh Presiden Omar al-Bashir dan Parti Kongres Kebangsaannya (NCP). Bagaimanapun, al-Bashir dan NCP telah digulingkan dalam rampasan kuasa tentera yang berlaku pada 11 April 2019. Pemerintahan Sudan kemudiannya dipimpin oleh Majlis Tentera Peralihan atau TMC. Pada 20 Ogos 2019, TMC membubarkan pemberian kuasanya kepada Majlis Kedaulatan Sudan, yang dirancang untuk mentadbir selama 39 bulan sehingga 2022, dalam proses peralihan kepada demokrasi. Bagaimanapun, Majlis Kedaulatan dan kerajaan Sudan telah dibubarkan pada Oktober 2021.

## Ekonomi

Ekonomi Sudan telah berkembang pesat berikutan peningkatan dalam pengeluaran minyak, harga minyak yang tinggi, dan aliran masuk besar pelaburan langsung asing sehingga separuh kedua tahun 2002. Pertumbuhan KDNK mencatatkan lebih daripada 10% setahun pada 2006 dan 2007. Dari 1997 hingga kini, Sudan mempunyai $30.873 bilion mengikut keluaran dalam negara kasar setakat 2019, dan telah bekerjasama dengan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF) untuk melaksanakan pembaharuan makroekonomi, termasuk apungan terurus bagi kadar pertukaran. Sudan mula mengeksport minyak mentah pada suku terakhir 1999.

Pengeluaran pertanian kekal penting, kerana ia menggunakan 80% tenaga kerja dan menyumbang satu pertiga daripada KDNK. Konflik Darfur, selepas dua dekad perang dalam Perang Saudara Sudan Kedua (1983-2005) di selatan, kekurangan infrastruktur asas di kawasan yang luas, dan pergantungan sebahagian besar penduduk pada pertanian sara diri memastikan banyak penduduk akan kekal pada atau di bawah garis kemiskinan selama bertahun-tahun. Masalahnya kekal, walaupun peningkatan pesat dalam purata pendapatan per kapita. Pada Januari 2007, kerajaan memperkenalkan paun Sudan baharu, pada kadar pertukaran awal AS$1 = £S.2. Sudan masih merupakan negara paling kurang maju menurut Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

## Demografi

Demografi Sudan termasuk orang Sudan () dan ciri-ciri mereka, Sudan, termasuk kepadatan penduduk, etnik, tahap pendidikan, kesihatan, status ekonomi, pertalian agama dan aspek lain penduduk.

Dalam bancian Sudan 1993, populasi dikira 30 juta. Tiada bancian menyeluruh telah dijalankan sejak masa itu disebabkan oleh Perang Saudara Sudan Kedua. Anggaran Sudan, termasuk penduduk Sudan Selatan, adalah antara 37 juta (PBB) hingga 45 juta (CIA). Sejak pemisahan Sudan Selatan pada Julai 2011, penduduk Sudan semasa dianggarkan kira-kira  juta. Populasi metropolitan Khartoum (termasuk Khartoum, Omdurman, dan Khartoum Utara) berkembang pesat dan berjulat antara enam hingga tujuh juta, termasuk kira-kira dua juta orang yang dipindahkan dari zon perang selatan, serta kawasan yang dilanda kemarau di barat dan timur.

### Agama

Dominan agama di Sudan ialah Islam yang dianuti oleh sekitar 90.7% penduduk negara itu. Kristian ialah kepercayaan minoriti terbesar di negara yang menyumbang kira-kira 5.4% daripada populasi. Sebilangan besar penduduk penganut kepercayaan tradisional juga hadir.

Kerajaan Nubia purba pada zaman moden Sudan adalah kubu Kristian Koptik, tetapi semakin terancam oleh perkembangan Islam dari abad ke-7 dan seterusnya, dengan kerajaan paling selatan ini, Alodia, bertahan sehingga 1504. Walau bagaimanapun, orang asli Kristian Koptik Nubia terus membentuk sebahagian besar penduduk kawasan itu sehingga abad kesembilan belas, apabila hampir semua daripada mereka telah memeluk Islam secara paksa di bawah Negara Mahdist. Agama Kristian telah diperkenalkan semula ke negara ini melalui mubaligh Eropah pada awal abad ke-20.

## Kebudayaan
Kebudayaan Sudan menggabungkan tingkah laku, amalan dan kepercayaan kira-kira 578 kumpulan etnik, berkomunikasi dalam pelbagai dialek dan bahasa yang berbeza, di rantau mikrokosmik Afrika, dengan keterlaluan geografi yang berbeza-beza dari padang pasir berpasir ke hutan tropika. Bukti terkini menunjukkan bahawa walaupun kebanyakan rakyat negara itu mengenal pasti dengan kuat kedua-dua Sudan dan agama mereka, identiti supranasional Arab dan Afrika lebih bersifat polarisasi dan dipertikaikan.

## Senarai Presiden / Ketua Negara Sudan sejak 1956 hingga sekarang

## Mantan Presiden yang masih hidup
# Umar Hasan Ahmad al-Bashir
# Ahmed Awad Ibn Auf
# Abdel Fattah al-Burhan

## Lihat juga
* Darfur
* Konflik Darfur

## Rujukan

## Pautan luar

* Laman web kerajaan Republik Arab Sudan