Taijitu

**Taijitu** (Bahasa Cina Tradisional: ; Bahasa Cina Ringkas: ; Pinyin: tàijítú; Wade-Giles:  t'ai⁴chi²t'u²;  terjemahan kasar Bahasa Melayu: “gambarajah tertinggi mutlak”) adalah istilah yang merujuk kepada simbol orang Cina untuk konsep yin dan yang (Taiji).  Ia adalah simbol universal agama yang dikenali sebagai Taoisme dan juga sering digunakan oleh bukan Tao untuk mewakili konsep bertentangan sedia ada di harmoni. Taijitu ini terdiri daripada corak yang berputar di dalam bulatan. Satu corak biasa mempunyai garis S berbentuk yang membahagikan bulatan itu kepada dua bahagian yang sama warna yang berbeza. Corak boleh mempunyai satu atau lebih titik besar. Yang taijitu Daoist klasik (gambar kanan), sebagai contoh, adalah hitam dan putih dengan titik hitam apabila latar belakang putih, dan bintik putih apabila latar belakang hitam.

Corak sama dengan taijitu juga menjadi sebahagian daripada ikonografi Celtik, Etruscan, Rom dan lebih awal budaya Cucuteni-Trypillian, di mana mereka secara longgar dirujuk sebagai **simbol yin yang** oleh cendekiawan moden; Walau bagaimanapun tiada hubungan antara ini dan simbol Cina telah diutarakan.

## Struktur
Rajah *taijitu* terdiri daripada lima bahagian. Secara teknikal, simbol "yin dan yang" yang sering dikenali sebagai *taijitu* sebenarnya hanya mewakili bahagian kedua daripada keseluruhan lima bahagian dalam rajah ini.

* Di bahagian atas, terdapat satu bulatan kosong yang melambangkan Yang Mutlak (*wuji*). Menurut Zhou Dunyi, *wuji* juga merupakan sinonim kepada *taiji*.

* Bulatan kedua mewakili *taiji* sebagai asas kepada dualisme iaitu yin dan yang, yang digambarkan melalui corak hitam dan putih dalam bulatan tersebut. Dalam sesetengah rajah, terdapat bulatan kecil kosong di tengah bulatan ini yang melambangkan kekosongan sebagai asas kepada dualiti.

* Di bawah bulatan kedua ini, terdapat satu rajah lima bahagian yang mewakili Lima Unsur atau *Wuxing*. Ia menggambarkan peringkat seterusnya dalam peralihan daripada kesatuan kepada kepelbagaian. Lima Unsur ini disusun mengikut urutan betul melalui garisan penghubung:
** Kayu (木) → Api (火) → Tanah (土) → Logam (金) → Air (水)

* Bulatan di bawah Lima Unsur pula melambangkan gabungan Langit dan Bumi, yang kemudiannya melahirkan "sepuluh ribu benda". Tahap ini juga sering digambarkan dengan susun atur *[[bagua]]* (lapan trigram).

* Bulatan terakhir mewakili keadaan kepelbagaian sepenuhnya, yang dihuraikan dengan frasa "sepuluh ribu benda terlahir melalui transformasi" (; ringkas: ).

## Rajah geometri

Taijitu adalah rajah geometri  mudah, yang terdiri daripada variasi bulatan bersarang. Simbol Tao klasik boleh dibuat dengan bantuan daripada  kompas dan alat tepi lurus: satu melukis pada diameter daripada bulatan dua bulatan bukan bertindih setiap yang mempunyai diameter yang bersamaan dengan jejari di bulatan luar. Satu mengekalkan garis yang membentuk "S", dan satu memadamkan atau mengaburi aliran yang lain. Oleh itu, seseorang mendapat satu bentuk yang teks Tao menyamakan kepada sepasang ikan melingkari kepala ke ekor terhadap satu sama lain. Corak asas adalah produk imaginasi manusia yang bukan tulen, tetapi juga berlaku - kurang ketepatan geometri - di alam (lihat imej di sebelah kanan). Dalam varian Daoist yang paling biasa, kedua-dua bahagian berlainan warna tambahan mengandungi satu dot setiap warna bertentangan.

Ia adalah tambahan yang berkaitan dengan swastika simbol, dengan menggunakan garis S berbentuk membahagikan dua bahagian bulatan dan melukis kedua-dua menegak dan juga melintang, maka dengan menukar garis pengarkaan lembut untuk menjadi lebih sudut, keputusan dalam satu swastika. Tangan bengkok daripada swastika mewujudkan sensasi yang sama putaran seperti kedua-dua bahagian titik air mata berbentuk taijitu itu.

## Sejarah

Istilah *taijitu* dalam bahasa Cina moden biasanya merujuk kepada bentuk bulatan terbahagi dua yang ringkas (), namun ia juga boleh merujuk kepada pelbagai jenis rajah skematik lain yang mengandungi sekurang-kurangnya satu bulatan dengan corak dalaman simetri yang mewakili yin dan yang.

### Era Song dan Yuan

Walaupun konsep yin dan yang berasal sejak zaman purba di China, minat terhadap bentuk "rajah" ( *tú*) muncul sebagai aliran intelektual dalam Neo-Konfusianisme semasa zaman Dinasti Song (abad ke-11), dan kemudiannya beransur-ansur merosot pada zaman Ming, sekitar abad ke-16. Dalam tempoh pemerintahan Empayar Mongol dan Dinasti Yuan, tradisi Taoisme dan rajah falsafah telah dikumpulkan dan diterbitkan dalam ensiklopedia *Shilin Guangji* oleh Chen Yuanjing.

Huraian asal bagi rajah *taijitu* dikaitkan dengan ahli falsafah era Song, Zhou Dunyi (1017–1073), yang menghasilkan karya *Taijitu Shuo* (; "Huraian Rajah Tertinggi Mutlak"), yang menjadi asas kepada kosmologi Neo-Konfusianisme. Teks pendek beliau mensintesiskan unsur-unsur Buddhisme Cina dan Taoisme dengan perbincangan metafizik dalam *[[Yijing]]*.

Istilah utama Zhou seperti Wuji dan Taiji muncul dalam ayat pembukaan: , yang menurut Adler boleh juga diterjemahkan sebagai "Kutub Tertinggi yang Tidak Berkutub".

Tidak berkutub (*wuji*) namun ia adalah Kutub Tertinggi (taici)! Kutub Tertinggi dalam keadaan aktif melahirkan *yang*; dan di hujung aktiviti, ia menjadi tenang. Dalam ketenangan pula, ia melahirkan *yin*; dan di hujung ketenangan, ia kembali aktif. Aktiviti dan ketenangan bersilih ganti; masing-masing menjadi asas kepada yang lain. Dengan membezakan *yin* dan *yang*, dua mod diwujudkan. Gabungan dan silih ganti antara *yang* dan *yin* melahirkan air, api, kayu, logam, dan tanah. Apabila kelima-lima unsur ini tersusun secara harmoni, Empat Musim beredar melalui mereka. Lima Unsur hanyalah manifestasi *yin* dan *yang*; *yin* dan *yang* pula berasal daripada Kutub Tertinggi; dan Kutub Tertinggi secara dasarnya adalah Tidak Berkutub. [Namun] dalam penciptaan Lima Unsur, setiap satu mempunyai sifatnya yang tersendiri.


Daripada terjemahan biasa Taici sebagai "Tertinggi Mutlak" atau "Kutub Tertinggi", Adler memilih istilah "Kutub Dualisme" atau "Kutub Berkutub" kerana Zhu Xi menghuraikannya sebagai prinsip pergiliran antara yin dan yang, dan:

menegaskan bahawa taici bukanlah satu objek (maka istilah "Kutub Tertinggi" kurang tepat). Oleh itu, bagi Zhou dan Zhu, taici merupakan prinsip dwi-polariti *yin-yang*, iaitu prinsip penyusunan kosmik yang paling asas prinsip pertama alam semesta. *Wuji* sebagai "tidak berkutub" adalah konsep yang mengalir daripadanya.


Sejak abad ke-12, telah berlaku perdebatan aktif dalam falsafah Cina berkenaan asal-usul sebenar rajah yang dikaitkan dengan Zhou Dunyi. Zhu Xi (abad ke-12) bertegas bahawa Zhou telah mencipta sendiri rajah tersebut, berbanding pandangan umum yang menyatakan beliau menerima rajah itu daripada sumber Taoisme. Zhu menolak asal-usul Taoisme untuk mengekalkan keunikan fahaman *dao* dalam Neo-Konfusianisme.

### Era Ming dan Qing
Walaupun Zhou Dunyi telah mempopularkan rajah bulatan tersebut, corak pusaran pertama kali diperkenalkan pada zaman Ming dan melambangkan transformasi dinamik.

Zhao Huiqian (, 1351–1395) merupakan orang pertama yang memperkenalkan varian taijitu berpola pusaran dalam karyanya *Liushu Benyi* (, sekitar 1370-an). Rajah ini digabungkan dengan lapan trigram (*[[bagua]]*) dan diberi nama "Rajah Sungai yang Tercipta Secara Spontan oleh Langit dan Bumi". Menjelang penghujung zaman Ming, rajah ini telah menjadi lambang yang meluas bagi kosmologi Cina.

Titik hitam dan putih dalam taijitu diperkenalkan pada akhir era Ming (menggantikan bentuk titisan air dalam abad ke-16), dan menjadi lebih lazim pada zaman Dinasti Qing. Titik ini melambangkan benih yin dalam yang dan benih yang dalam yin; menggambarkan bahawa kedua-duanya tidak boleh wujud secara mutlak dan saling melengkapi.

Reka bentuk Lai Zhide pula menyerupai simbol gakyil (*khyil* atau "roda kegembiraan") dalam Buddhisme Tibet; namun simbol Tibet lazimnya mempunyai tiga atau empat pusaran (mewakili Tiga Permata atau Empat Kebenaran Mulia, seperti bentuk triskele atau tetraskelion), manakala *taijitu* Lai Zhide hanya mempunyai dua pusaran dan berakhir di satu bulatan tengah.

## Simbolisme Tao

Iistilah taijitu *(harfiah "gambarajah mutlak tertinggi")* adalah, dalam zaman moden, biasanya digunakan untuk bermaksud bentuk mudah "bulatan terbahagi" (), tetapi ia boleh merujuk kepada mana-mana beberapa gambar rajah skematik yang mengandungi sekurang-kurangnya satu bulatan dengan corak dalaman simetri yang mewakili yin dan yang - sebagai contoh, satu di sebelah kanan, yang merupakan bentuk asal daripada gambarajah Zhou Dunyi (1017–1073). Ia kemudiannya terus dipopularkan di China oleh pengarang zaman Ming, Lai Zhide (1525–1604).

Dalam taijitu, bulatan itu sendiri melambangkan keseluruhan (lihat wuji), manakala kawasan hitam dan putih di dalamnya mewakili berinteraksi bahagian atau manifestasi daripada keseluruhan. Kawasan putih mewakili elemen *yang*, dan secara umumnya digambarkan sebagai meningkat di sebelah kiri, manakala (yin) kawasan gelap ditunjukkan menurun di sebelah kanan (walaupun pengaturan lain wujud, terutama versi yang digunakan di bendera Korea Selatan). Imej ini direka untuk memberi gambaran pergerakan. Setiap kawasan juga mengandungi dot besar warna yang berbeza pada kawasan sepenuhnya (berhampiran kemuncaknya dan titik terendah rajah) untuk menunjukkan bagaimana masing-masing akan berubah menjadi yang lain.

Simbol Taijitu adalah satu simbol penting dalam seni mempertahankan diri, terutamanya t'ai chi ch'uan (Taijiquan), and Jeet Kune Do. In this context, it is generally used to represent the interplay between hard and soft techniques.

### ''Taijitu shuo''
Ahli falsafah Dinasti Song, Zhou Dunyi (1017–1073) telah menulis *Taijitu shuo*  "Penjelasan Rajah Mutlak Tertinggi", yang menjadi asas kepada kosmologi Neo-konfusianisme. Perbincangan dalam teks ringkas beliau menjelaskan aspek Buddha Cina dan Taoisme dengan metafizik dalam *[[Yijing]]*.

Terma-terma yang Wuji dan Taiji Zhou muncul sejajar pembukaan , yang nota Adler boleh juga diterjemahkan "Kekutuban Tertinggi yang Bukan Kutub".
Bukan kutub (*wuji*) tetapi Tertinggi Kekutuban (* taiji*)! Kekutuban Tertinggi dalam aktiviti menjana* yang*; namun pada had aktiviti ia masih. Dalam kesunyian ia menjana* yin*; namun pada had kesunyian ia juga aktif. Aktiviti dan tinggal berehat ganti; setiap adalah asas yang lain. Dalam membezakan* yin* dan* yang*, Dua Mod pada itu ditubuhkan. Silih dan gabungan* yang* dan *yin* menjana air, api, kayu, logam, dan bumi. Dengan lima [fasa] *qi* harmoni disusun, Four Seasons meneruskan melalui mereka. Lima Fasa hanya* yin* dan* yang*;* yin* dan* yang* adalah hanya yang Kekutuban Tertinggi; di Kekutuban Tertinggi asasnya Bukan kutub. [Namun] dalam generasi Lima Fasa, masing-masing mempunyai sifat. 
Daripada terjemahan* Taiji* biasa "Mutlak Agung" atau "Kutub Agung", Adler menggunakan "Agung Kekutuban" (lihat Robinet 1990) kerana Zhu Xi menggambarkan ia sebagai prinsip bersilih ganti daripada '' yin'' dan'' Yang'', dan ...
menegaskan bahawa* taiji* sesuatupun (dengan itu "Kutub Agung" tidak akan melakukan). Oleh itu, bagi kedua-dua Zhou dan Zhu,* taiji* adalah prinsip* yin-yang* sistem dwikutub, yang merupakan prinsip pesanan yang paling asas, kosmik "prinsip pertama." * Wuji* sebagai "bukan kutub" mengikuti dari ini. 

## Simbol Moden Yin-Yang
Reka bentuk *taijitu* era Dinasti Ming yang terdiri daripada dua pusaran yang saling bertaut merupakan simbol yin-yang yang biasa digunakan pada separuh pertama abad ke-20. Bendera Korea Selatan, yang asalnya diperkenalkan sebagai bendera Dinasti Joseon Korea pada tahun 1882, memaparkan simbol ini dalam warna merah dan biru. Ini merupakan pemodenan daripada bentuk awal Bat Quai Do (八卦图) pada awal abad ke-19 yang digunakan sebagai standard diraja Joseon.

Simbol ini dirujuk sebagai *taijitu*, atau hanya *taiji* (atau "Tertinggi Mutlak" dalam Bahasa Inggeris), *hetu* (rajah sungai), "bulatan yin-yang", atau *wuji* kerana *wuji* dianggap sinonim secara artistik dan falsafah dengan *taiji* oleh sesetengah pengikut Taoisme, termasuk Zhou.

Nama-nama *taijitu* sangat subjektif dan beberapa penafsiran teks hanya merujuk kepada prinsip *taiji* dengan nama-nama ini dan bukan kepada simbol secara langsung.

Sejak tahun 1960-an, simbol ***He tu*** yang menggabungkan dua pusaran dengan dua titik telah lebih biasa digunakan sebagai simbol yin-yang.

Bandingkan  dengan 

Dalam bentuk standard simbol moden ini, satu lukisan dibuat pada diameter sebuah bulatan dengan dua bulatan yang tidak bertindih, setiap satu berdiameter sama dengan jejari bulatan luar. Satu garisan dibentuk dalam bentuk "S", manakala garisan lain dipadamkan atau dikaburkan. Pada tahun 2008, reka bentuk ini digambarkan oleh Isabelle Robinet sebagai "sepasang ikan yang saling bertaut kepala dan ekor".

Simbol Soyombo di Mongolia, yang muncul sebelum tahun 1686, turut menggabungkan bentuk *taiji* yang melambangkan saling melengkapi antara lelaki dan wanita. Dalam era sosialis, simbol ini ditafsirkan semula sebagai dua ekor ikan yang melambangkan kewaspadaan kerana ikan tidak pernah menutup matanya.

Simbol moden ini juga telah digunakan secara meluas dalam seni mempertahankan diri seperti tai chi, dan Jeet Kune Do sejak tahun 1970-an. Dalam konteks ini, ia mewakili interaksi antara teknik lembut dan keras.

Titik-titik dalam simbol moden yin-yang sering ditafsirkan sebagai lambang interaksi mendalam antara prinsip saling melengkapi tersebut, iaitu satu aliran dinamik untuk mencapai keharmonian dan keseimbangan.


File:Flag of Korea (1882-1910).svg|Bendera Korea pada tahun 1882 (digunakan semula sebagai bendera Korea Selatan sejak 1948)
File:Great Monad Kenton1928.jpg|"The Great Monad" dari buku *Book of Earths* (1928) oleh Edna Kenton
File:A cycle of Cathay, or, China, south and north (1897) (14595808127).jpg|Kitaran Cathay seperti digambarkan oleh William Alexander Parsons Martin pada tahun 1897
File:Coat of Arms of Niels Bohr.svg|Jata senjata Niels Bohr (1947), memaparkan *taijitu* merah dan hitam dengan moto *contraria sunt complementa* ("berlawanan adalah saling melengkapi")
File:Urkällan.svg|Simbol Yin-Yang atau simbol Tao (tanpa titik) seperti dilaporkan pada tahun 1964
File:BatQuaiDo 2.svg|Bagua: Taijitu moden dengan trigram I Ching
File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|Beberapa bendera Mongolia telah menggabungkan simbol taiji sejak 1911
File:Badge of the Mongolian Revolutionary Youth League (1925-1942).svg|Emblem taijitu awal dan bintang merah Liga Belia Revolusioner Mongolia (1925–1942)
File:Flag of Tibet.svg|Bendera Tibet telah memaparkan taijitu sejak 1916
File:Emblem of the Korean People's Army (1948).svg|Lencana pertama Tentera Rakyat Korea pada 1948
File:Roundel of Singapore (1973–1990).svg|Lencana bulat Tentera Udara Republik Singapura (1973–1990)
File:ROC National Defense University Flag.svg|Bendera Universiti Pertahanan Nasional (Republik China) sejak 2000
File:Emblem of Isesaki, Gunma.svg|Lambang bandar Isesaki, Jepun sejak 1911
File:Emblem of Hamamatsu, Shizuoka.svg|Lambang bandar Hamamatsu, Jepun sejak 2005

## Ikonografi Eropah

### Budaya Cucuteni-Trypilian
Simbol kelihatan seperti taiji ditemui di banyak artifak dari budaya Cucuteni-Trypillian. 

### Celt

Dalam seni Celt, motif dua tanda koma saling bertaut yang kelihatan seperti pusaran adalah sesuatu yang berulangan yang boleh dikesan kembali seawal lewat abad ke-5 SM. With a view to the much later Chinese symbol, art historians of the La Tène culture refer anachronistically to these clinging pairs as "yin yang".

Awal Celtik yin yang biasanya tidak dirawat untuk diri mereka sendiri sahaja, tetapi muncul sebagai sebahagian daripada bunga atau haiwan perhiasan yang lebih besar, seperti daun berpusing di bahagian bawah satu palmette atau ekor kuda laut yang diolah. Pada abad ke-3 SM, gaya yang lebih geometri terbentuk dalam mana Yin Yang kini menjadi sebagai motif utama hiasan. Ia tidak jelas sama ada orang-orang Celt disebabkan apa-apa nilai simbolik kepada lambang, tetapi dalam kes-kes di mana ianya ditempatkan dengan ketara, seperti pada akhir atas sebuah sarungnya, penggunaannya seolah-olah telah menjadi apotropaik.

Tidak seperti simbol Taois, klasik, sepusar Celtik Yin Yang konsisten kekurangan unsur penembusan bersama, dan kedua-dua bahagian tidak selalunya digambarkan dalam warna-warna yang berbeza. Sesuai dengan sifat dinamik hiasan Celtik yang mempunyai ciri-ciri kegemaran kukuh untuk garis melengkung, bulatan sering meninggalkan pembukaan, membawa gambaran daripada daun saling berpusar tanpa henti di sekitar paksi mereka sendiri. Sometimes the yin yang motif is also executed in relief.

Populariti reka bentuk dengan orang-orang Celt dibuktikan oleh pelbagai artifak dihiasi dengan roundel yin yang. Ini termasuk flagon berparuh, topi keledar, pasu, mangkuk, kolar, pin tangan, bidur salib, kerongsang dan bilah pisau. Walaupun ikonografi Celtik telah beransur-ansur digantikan oleh Seni Roman di benua ini, kebangkitan dalam pasca Rom di Britain dan ketekunan dalam Ireland (lihat Seni kepulauan) juga menyaksikan kemunculan semula motif purba Yin Yang; koma sepusar berbentuk susun atur triskele dalam Kitab Durrow abad ke-7 yang terkenal (folio 3V) adalah dinyatakan.

### Etruscan
Dalam Seni Etruscan, motif Yin Yang tiba pada akhir abad ke-4 SM, mungkin disebabkan oleh pengaruh Celtik trans-alpin yang semakin meningkat.  Ia muncul dalam saiz yang besar di dalam perut dua oenochoe digali dalam kubur Falisci, menunjukkan gabungan perhiasan bunga Etruscan dengan corak geometri yang sekarang khas dari Celtik yin yang.

### Roman

A mozek dalam vila Rom di Sousse, Tunisia, ciri-ciri bahagian berlainan warna dipisahkan oleh garis S berbentuk, tetapi masih meninggalkan titik-titik.

Corak klasik Yin Yang muncul, buat kali pertama, dalam Rom Notitia Dignitatum, sebuah koleksi purba corak perisai daripada tentera Rom. Perisai koleksi yang bermula untuk ca. TM 430 telah terselamat dalam tiga salinan manuskrip. Ini menunjukkan lambang unit infantri yang dikenali sebagai* armigeri defensores seniores* ("perisai-pemegang") sebagai grafik serupa dalam semua tetapi warna kepada taijitu Tao klasik. Satu lagi Rom Barat detasmen, *Pseudocomitatenses* *Mauri Osismiaci*, menggunakan sebuah lambang dengan bentuk yang sama 'ikan' yang mempunyai titik-titik dalam satu warna. Satu rejimen infantri, yang  Legion palatinae* Thebaei*, mempunyai corak perisai tersendiri juga muncul dalam taijitu: tiga bulatan sepusat menegak terbahagi kepada dua bahagian warna bertentangan dan bersilih ganti, jadi itu, pada setiap sisi, dua warna mengikut satu sama lain dalam susunan songsang separuh bertentangan.Simbol-simbol Rom wujud sebelum taijitu dalam beberapa ratus tahun:

Bagi penampilan* ikonografi yang* daripada "yin-yang" dalam perjalanan masa, ia telah mencatatkan bahawa di China perwakilan pertama yin-yang, sekurang-kurangnya orang-orang yang telah sampai kepada kita, kembali sehingga kurun yang kesebelas, walaupun kedua-dua prinsip telah diperkatakan dalam abad keempat atau kelima SM. Dengan Notitia Dignitatum kita bukan pada abad keempat atau kelima, oleh itu* dari sudut pandangan ikonografik*, hampir tujuh ratus tahun lebih awal daripada tarikh kehadiran di China.

## Galeri

File:Taijitu Lai Zhide.png|Bentuk purba Taijitu, seperti yang digunakan oleh Lai Zhide
File:BatQuaiDo 2.svg|Bat Quai Do: Taijitu dengan I Ching trigram
File:Flag of South Korea.svg|(Taegeuk di Korea) di bendera Korea Selatan
File:Celtic Gold-plated Disc, Auvers-sur-Oise, Val-d'Oise (Detail 01).jpg|Yin dan Yang berputaran pada emas saduran cakera gangsa Celtik (awal abad ke-4 SM)
File:Notitia Dignitatum - Magister Peditum 4.jpg|Lambang Rom* armigeri defensores seniores* (baris ke-4, tiga dari kiri), bertarikh pada ca. TM 430
File:Mauri Osismiaci shield pattern.svg|Corak perisai Rom* Mauri Osismiaci* (kira-kira tahun TM 430), dengan titik-titik dalam setiap bahagian disimpan dalam lorekan yang sama warna
File:HinduSwastika.svg|Swastika, simbol auspiciousness dalam agama Hindu, Buddha, dan Jainisme


## Dalam Unicode
Unicode mempunyai taijitu di blok Simbol Pelbagai, pada satu kod U+262F YIN YANG (☯). "Simbol badan dua kali" yang berkaitan adalah termasuk di U+0FCA TIBETAN SYMBOL NOR BU NYIS -KHYIL (࿊), dalam blok Tibet, antara simbol-simbol lain yang digunakan dalam teks-teks agama.

## Lihat juga
Simbol yang sama:
*Gankyil
*Taegukgi
*Taegeuk
*Three hares
*Tomoe
*Triskelion
*Swastika

## Rujukan

## Sumber
**SImbolisme Tao**

*

**Ikonografi Bangsa Eropah**

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Pautan luar

* More about Taiji Symbols of Ukraine Pavilion at Expo 2010
* The "Yin-Yang" among the Insignia of the Roman Empire?
* Where does the Chinese Yin Yang Symbol Come From?
* Chart of the Great Ultimate (''Taiji tu'') (from the Golden Elixir website)