Kirios

***Kirios*** atau ***kurios*** () ialah perkataan Yunani yang biasanya diterjemahkan sebagai "tuan" atau "Tuhan". Ia digunakan kira-kira 7000 kali dalam terjemahan Septuaginta bagi naskhah-naskhah Ibrani, khususnya untuk menterjemah nama YHWH (Tetragramaton), dan ia muncul dalam Perjanjian Baru Yunani Koine kira-kira 740&nbsp;kali, biasanya merujuk kepada Yesus.

## Yunani Klasik
Di Athens Klasik, perkataan *kirios* merujuk kepada ketua rumah tangga, yang bertanggungjawab ke atas isteri, anak-anak, dan mana-mana saudara perempuan yang belum berkahwin. *Kirios* bertanggungjawab mengatur perkahwinan saudara perempuannya, memberikan mas kahwin mereka, mewakili mereka di mahkamah jika perlu, dan menangani sebarang urus niaga mereka yang bernilai lebih daripada satu *medimnos* barli. Apabila seorang wanita Athens berkahwin, suaminya menjadi *kirios* barunya.

Sama ada sistem *kirios* wujud di tempat lain di Yunani kuno adalah diperdebatkan, dan bukti yang ada tidak begitu jelas, tetapi Cartledge berhujah bahawa di Sparta *kirios* wujud, sementara di Gortyn ia tiada.

Istilah "κύριος" masih digunakan dalam bahasa Yunani Moden dan bersamaan dengan perkataan "encik" (gelaran yang diberikan kepada lelaki dewasa), "tuan" (seseorang yang mempunyai kawalan ke atas sesuatu atau seseorang), dan "tuan " (panggilan untuk mana-mana lelaki). Contohnya, nama "En. Ali" diterjemahkan kepada "" (*kyrios* Ali) dalam bahasa Yunani. Bentuk perempuannya "κυρία, kiría" adalah setara dengan gelaran Puan.

## Perjanjian Baru
*Kirios* muncul kira-kira 700&nbsp;kali dalam Perjanjian Baru, biasanya merujuk kepada Yesus. Penggunaan *kirios* dalam Perjanjian Baru telah diperdebatkan oleh sarjana moden, dan tiga aliran pemikiran wujud mengenainya.

* Aliran pertama percaya bahawa Septuaginta digunakan untuk menunjukkan bahawa Yesus mempunyai sifat yang sama seperti Tuhan dalam Perjanjian Lama. Alasannya ialah pada masa Septuaginta ditulis, Orang Yahudi akan menyebut *Adonai* (bermaksud "Tuhan" dalam bahasa Ibrani) apabila membaca nama Tuhan, "YHWH. Nama Tuhan telah diterjemahkan ke dalam bahasa Yunani sebagai "kyrios" dan "theos" bermula dari abad ke-3 TM. Selain itu, orang Kristian awal, yang majoritinya penutur bahasa Yunani, pasti sangat tahu Septuaginta.
* Aliran kedua mengatakan awal-awal dalam sejarah Gereja, pengaruh Yunani mengakibatkan perkataan itu digunakan.
* Aliran ketiga mengatakan ia adalah terjemahan gelaran bahasa Aram, *Mari*, yang digunakan untuk Yesus.

Dalam bahasa Aram sehari-hari, *Mari* ialah satu gelaran hormat. Dalam bahasa Yunani ini kadangkala diterjemahkan kepada *kirios*. Walaupun *Mari* menunjukkan hubungan antara Yesus dan pengikut-pengikutnya semasa hidupnya, orang Kristian akhirnya menganggap *kirios* Yunani sebagai ketuanan ke atas dunia.

Injil Yohanes jarang menggunakan *kirios* untuk merujuk kepada Yesus semasa pelayanannya tetapi ia menggunakan selepas Kebangkitan Yesus, sedangkan bentuk kasus vokatif *kyrie* (bermaksud tuan) sering juga muncul. Injil Markus tidak pernah menggunakan *kirios* untuk merujuk langsung kepada Yesus, tidak seperti Paulus yang menggunakannya sebanyak 163 kali. Apabila Markus menggunakan *kirios* (cth, dalam 1:3, 11:9, 12:11, dll.) ia merujuk kepada YHWH/Tuhan. Namun, Markus menggunakan perkataan itu dalam ayat-ayat yang tidak jelas jika ia bercakap tentang Tuhan atau Yesus, contohnya, dalam 5:19 atau 11:3.

*Kirios* ialah elemen utama dalam Kristologi Paulus. Kebanyakan pakar bersetuju bahawa *kirios*, dan Ketuhanan Yesus, digunakan sbeelum Surat-surat Pauline, tetapi Paulus mengembangkan dan menghuraikannya lebih lanjut. Berbanding gelaran lain, *kirios* menandakan hubungan Yesus dengan orang-orang yang percaya dia sebagai Kristus: Yesus ialah Tuhan dan Ketua mereka yang harus dilayani dengan sepenuh hati, dan yang suatu hari nanti akan menilai amalan hidup mereka.

Gelaran *kirios* untuk Yesus sangat penting dalam Perjanjian Baru kerana ia membantu orang Kristian memahami siapa dan kepentingan Yesus. Orang Kristian awal melihat Yesus sebagai tokoh utama dalam agama mereka, dan mereka menggunakan gelaran ini untuk membantu mereka memahami aspek penting lain dalam iman mereka.

*Kirios* juga penting dalam pembentukan Tritunggal serta Pneumatologi (kajian tentang Roh Kudus) Perjanjian Baru. 2 Korintus 3:17-18 berkata:**Tuhan ialah Roh**; dan di mana ada Roh Tuhan, di situlah ada kebebasan. 18 Kita semua melihat kemuliaan Tuhan tercermin dengan wajah yang tidak berselubung, dan kita diubah menjadi serupa dengan-Nya dalam kemuliaan yang kian besar, oleh **Roh Tuhan.**Ungkapan "Tuhan ialah Roh" dalam ayat 17 ialah **' (). Dalam ayat 18 ialah **' ().

Dalam sesetengah kes, apabila membaca Bible Ibrani, orang Yahudi akan menggantikan Adonai (Tuanku) dengan Tetragramaton, dan mereka mungkin juga menggantikannya dengan *Kirios* apabila membaca kepada jemaah Yunani. Origen menyebut tentang kedua-duanya dalam ulasan beliau tentang Mazmur (2.2). Ini dilakukan kerana tidak ingin terlalu banyak menggunakan nama Tuhan. Ini juga boleh dilihat pada ahli falsafah Yahudi, Philo.

## Rujukan