Masakan Sabah

**Masakan Sabah** () ialah masakan serantau Malaysia. Sama seperti masakan Malaysia yang lain, makanan berasaskan ruji seperti beras dengan pelbagai bahan-bahan lain dan kaedah makanan yang berlainan kerana pengaruh geografi dan budaya asli negeri yang berbeza dari masakan serantau dari Semenanjung Malaysia. Sabah bersama jirannya Sarawak terkenal dengan populasi berbilang etnik mereka.

## Hidangan

Antara makanan dan minuman khusus Sabah ialah:
* **[[Amplang]]** ialah sejenis keropok yang dibuat dari tenggiri Sepanyol, kanji ubi kayu dan perisa lain, dan kemudian digoreng.
* **Bosou**, juga dipanggil **noonsom** atau **tonsom**, ialah istilah Kadazan-Dusun untuk resipi tradisional untuk daging peram. Buah keluak salai (kacang dari pokok Kepayang (Pangium edule) yang tumbuh di paya bakau Malaysia), atau *pangi* adalah bahan utama dan bertindak sebagai pengawet. Digabungkan dengan nasi, garam dan daging atau ikan segar, campuran kemudian dimasukkan ke dalam balang tertutup atau bekas untuk penapaian. Varian kontemporari untuk bosou ialah menambah pisang dan nanas kepada campuran. Pinongian adalah jenis yang nasi dihilangkan untuk menghasilkan produk akhir yang jauh lebih tajam rasanya; Namun, tidak seperti bosou, "pinongian" mesti dimasak sebelum disajikan.

* **[[Hinava]]** ialah hidangan tradisional Kadazan-Dusun iaitu ikan mentah yang dirawatkan dalam jus limau. Kebiasaannya, daging ikan putih seperti ikan tenggiri (*hinava sada tongii*) dperapkan dengan jus limau, bawang merah cincang, cili cincang, halia dan benih kering buah *bambangan*. Penambahan pilihan boleh termasuk peria yang dihiris. Hinava juga boleh dibuat dengan udang (*hinava gipan*).
* **[[Linongot]]** ialah jenis bungkusan daun (biasanya *irik* atau daun tarap) yang diisi dengan gabungan nasi dan sayur-sayuran akar seperti keledek dan keladi. Nama alternatif yang dikenali oleh masyarakat Kadazan-Dusun di daerah lain termasuk *linopod* dan *sinamazan*.
* **Mi Beaufort** (Bahasa Cina:保佛炒面, *Bǎo fú chǎomiàn*) ialah keistimewaan bandar Beaufort. Mi buatan tangan disalai, kemudian dikacau dengan daging (biasanya kepingan char siu dan daging babi yang diasinkan) atau makanan laut dan banyak jumlah choy sum, dan selesai dengan kuah pekat.

* **Mi Tuaran** () ialah keistimewaan pekan Tuaran. Hidangan mi kuali goreng segar ini terkenal di bandar raya Kota Kinabalu yang berdekatan serta di bandar Tamparuli, di mana penyesuaian tempatan dipanggil mi Tamparuli (Cina: 波罗利 炒 生 面; pinyin: Dān bō luó lì chǎo shēng miàn). Mi mesti terlebih dahulu dibakar dengan minyak di dalam kuali untuk mengelakkannya daripada melekat bersama, kemudian dicelur untuk mengurangkan tekstur renyah sengit daripada panggangan. Langkah terakhir melibatkan mengaduk mi dengan kemasan kering dengan telur, sayuran, dan daging atau makanan laut.

* **Nasi kombos** ialah hidangan nasi masyarakat Lotud. Nasi pulut mula-mula dimasak dengan air kelapa muda, dan kemudian dicampur dengan isi kelapa muda yang diparut. Nasinya secara tradisional dihidangkan di dalam tempurung kelapa.
* **Nonsoom bambangan** ialah jeruk yang dibuat dari separuh buah bambangan yang sudah masak dicampur dengan biji bambangan kering parut dan garam, diikat ketat dalam balang yang tertutup rapat dan ditinggalkan untuk berminggu-minggu.
* **Ngiu chap** () ialah hidangan yang dipengaruhi Chinai iatu daging lembu atau kerbau yang dihidangkan dengan mi, yang biasanya direndam dalam sup dengan potongan daging atau daging kerbau rebus, bebola daging, tendon, hati dan pelbagai bahagian dalamnya. Hidangan Sabah yang ikonik, ngiu chap mempunyai banyak variasi yang berbeza, dari gaya Hainan yang lebih ringan hingga ke rasa yang dipengaruhi oleh Hakka, dan juga gaya ngiu chap yang disesuaikan untuk rasa pribumi.
* **Nuba Laya/Nuba Tinga** ialah nasi yang dibungkus dengan menggunakan daun pisang. Makanan ini sangat popular di kalangan suku kaum Lun Bawang/Lundayeh. Makanan ini sangat sesuai dan memudahkan petani dan pengembara membawanya untuk menempuhi perjalanan yang agak jauh. Nuba Laya/Nuba Tinga ini hampir sama dengan Linopot. Walau bagaimanapun, Nuba Laya/Nuba Tinga ni agak berbeza sedikit kerana nasinya sangatlah lembut sehinggakan mudah dijamah oleh golongan warga emas. Nuba bermaksud Nasi, Laya bermaksud lembut dan Tinga bermaksud bungkus. Nuba laya iaitu Nasi lembut manakala Nuba Tinga bermaksud Nasi Bungkus.

* **Piaren Ah Manuk** ialah kari ayam yang dibuat dari asas rempah tumis dan kelapa parut, kemudian direneh dalam santan. Hidangan ini sangat popular di kalangan masyarakat Iranun. Varian termasuk ikan (Piaren Ah Sada) dan nangka muda (Piaren Ah Badak).
* **Pinasakan** atau **Pinarasakan** ialah hidangan Kadazan-Dusun iaitu ikan yang dimasak dengan dengan *takob-akob* (kulit kering buah-buahan seperti manggis yang berfungsi sebagai agen pemasaman) atau hirisan bambangan yang belum masak, serta kunyit dan daun kunyit segar.

* **Sagol** atau **sinagol** ialah spesies ikan Bajau yang mula-mula dicelur dan dicincang, kemudian ditumis dengan kunyit, bawang putih, halia, bawang dan serai yang diketuk. Secara tradisinya minyak yang digunakan diberikan minyak hati ikan, biasanya dari ikan yang sama digunakan untuk menyediakan hidangan ini. Hidangan ini boleh disediakan dengan ikan yu, ikan pari dan juga ikan buntal.
* **Sang nyuk mian** () ialah hidangan mi yang disajikan dengan kuah daging babi, yang berasal dari Tawau. Sangat popular dengan komuniti bukan Islam di Sabah, ia dinamakan sempena potongan daging ayam goreng yang dihidangkan dalam sup ayam yang diperisakan dengan cebisan lemak goreng. Mi (biasanya mi kuning tebal) sama ada disurah kicap gelap dan lemak babi, atau dicelup ke dalam sup bersama-sama dengan kepingan daging babi, sayur-sayuran, dan organ.

* **Sinalau** merujuk kepada gaya daging salai Kadazan-Dusun, yang biasanya babi hutan atau *bakas*. Dihidangkan di panggangan arang dan dimakan dengan nasi dan dicelup sos, *sinalau bakas* dapat ditemui dan dibeli di kawasan luar bandar dan bandar. Versi halal menggantikan babi liar dengan daging buruan lain seperti rusa.
* **Sinamu Baka** adalah makanan tradisional untuk suku etnik Lun Bawang/Lundayeh. Sinamu Baka ini adalah resepi daging peram. Sinamu Baka agak hampir sama dengan Bosou tapi yang membezakannya adalah Sinamu Baka hanya peram daging Khinzir sahaja.
* **Tompek** ialah makanan Bajau yang terbuat dari ubi kayu parut, dimakan sebagai ruji kanji alternatif kepada beras. Ubi parut diperah untuk mengeringkan campuran dan dihancur, kemudian digoreng atau dipanggang sehingga coklat keemasan. Pati ubi kayu juga boleh dibungkus ke dalam bentuk silinder dan dikukus sehingga ia menjadi kek tiub yang dipanggil *putu*, satu lagi ruji tradisional Bajau.

* **Tuhau** (*Etlingera coccinea*) ialah sejenis halia liar, khususnya batang tumbuhan yang sama yang biasa dinikmati oleh masyarakat Kadazan-Dusun. Batang biasanya dicincang dan dihidangkan segar dengan jus limau, atau bercampur dengan daun bawang dan lada cili kemudian diawet dengan garam dan cuka. Resipi yang lebih baru dipanggil *serunding tuhau* membabitkan menghiris batang tuhau kepada cincang nipis, yang kemudian ditumis sehingga menjadi emas dan segar. Ia mempunyai bau yang tersendiri yang dikatakan mempunyai kesan polarisasi walaupun di kalangan orang asli Sabah.
* **Ubi kayu **dan **daun**nya merupakan makanan tradisional yang popular di kalangan Murut dan Lun Bawang/Lundayeh.
* **Bambangan** - Buah khas Sabah .
* **Nasi Goreng Sinalau** - hidangan nasi goreng yang dijumpai di Tuaran dan sekitar.

## Minuman

### Minuman bukan alkohol

* **Teh Sabah** atau **[[Sabah Tea|''Sabah Tea'']]** ialah jenama teh tempatan utama Sabah.
* **[[Tenom coffee|Kopi]]** **[[Tenom coffee|Tenom]]** ialah jenama kopi utama Sabah yang diproses menggunakan kaedah kayu api tradisional dan kaedah putaran dram yang diikuti selama hampir 50 tahun tanpa menambah apa-apa ramuan buatan atau pewarna.

### Minuman beralkohol

* **Bahar** atau **baa** ialah sejenis arak nira Kadazan-Dusun yang dibuat dengan sap yang dipetik dari bunga pokok kelapa muda dan sejenis kulit kayu khas yang disebut *rosok*, endemik ke daerah Tuaran. Potongan *rosok* dicelup ke dalam nektar kelapa semasa proses penapaian, yang menyumbang warna kemerahan kepada produk akhir.
* **[[Lihing]]** ialah wain beras yang dibuat secara eksklusif dari beras pulut dan ragi semulajadi yang dipanggil *sasad*. Rasa manis dalam profil rasa, lihing adalah keistimewaan masyarakat Kadazan Penampang, di mana ia masih biasa diseduh di rumah. Lihing boleh digunakan untuk membuat sup ayam (*Sup Manuk Lihing*), yang digunakan dalam perapan, atau juga sebagai bahan untuk pastri daging dan hidangan goreng. Lihing yang dihasilkan secara komersil, lebih mahal berbanding versi buatan sendiri tetapi konsisten dalam kualiti, juga boleh didapati di kedai-kedai cenderahati terpilih. Lihing dan jenis wain beras serupa daripada masyarakat Kadazan-Dusun lain juga boleh disuling untuk menghasilkan minuman keras yang dipanggil ''montoku'' atau *talak*
* **Tinonggilan** ialah minuman beralkohol sedikit bergas yang dibuat daripada jagung. Tinonggilan ialah keistimewaan Rungus dan biasanya disajikan semasa majlis perayaan, atau sebagai hidangan untuk tetamu semasa tarian ritual yang disebut Mongigol Sumundai.

## Lihat juga

* Masakan Sarawak
* Masakan Malaysia

## Rujukan

## Pautan luar
*