Bahasa Yunani Ionia

**Bahasa Yunani Ionia** () ialah subdialek kepada kumpulan dialek Timur atau Attika–Ionia dalam bahasa Yunani Kuno. Kumpulan Ionia terdiri daripada tiga dialek yang dituturkan di Euboea (Ionia Barat), Kyklades utara (Ionia Tengah), dan dari SM dan seterusnya di Ionia Asia (Ionia Timur), tempat peneroka Ionia dari Athens mengasaskan bandar mereka. Bahasa Yunani Ionia menjadi asas kepada beberapa bentuk bahasa sastera pada zaman Arkaik dan Klasik, baik dalam puisi dan prosa. Karya Homer dan Hesiod adalah antara karya puisi paling popular yang ditulis dalam ragam susastera dialek Ionia, yang dikenali sebagai bahasa Yunani Epik atau Homer. Prosa Yunani yang tertua, antaranya oleh Heraclitus, Herodotus, Democritus, dan Hippokrates, juga ditulis dalam bahasa Ionia. Akhir abad ke-5 SM, bahasa Yunani Ionia telah digantikan oleh Yunani Attika, yang telah menjadi dialek dominan dunia Yunani.

## Sejarah
Dialek Ionia nampaknya asalnya tersebar dari tanah besar Yunani ke seberang Laut Aegia pada zaman pencerobohan Doria, sekitar abad ke-11 SM, pada awal Zaman Kegelapan Yunani. Menurut tradisi, nenek moyang suku kaum Ionia mula-mula belayar dari Athens, dalam beberapa peristiwa penghijrahan, untuk mengasaskan koloni-koloni di pesisiran Anatolia dan kepulauan Kyklades, lebih kurang pada permulaan zaman Protogeometrik (1075/1050 SM). Antara abad ke-11 dan 9 SM, orang Ionia terus-menerus tersebar di sekitar kawasan tersebut. Kesamaan linguistik antara bahasa Attika dan Ionia terbukti dalam beberapa ciri unik, seperti kehilangan bunyi /w/ awal-awal, atau pemaduan /ā/ dan /ē/, seperti yang dilihat dalam kedua-dua dialek.

Menjelang penghujung Yunani Arkaik dan Yunani Klasik awal pada abad ke-5 SM, pesisiran barat tengah Anatolia, bersama-sama dengan pulau Khios dan Samos, membentuk kawasan tengah Ionia. Dialek Ionia juga dituturkan di pulau-pulau di seluruh Aegia tengah dan di pulau besar Euboea di utara Athens. Dialek itu tidak lama kemudian disebarkan dengan penjajahan Ionia ke kawasan-kawasan di utara Aegia, Laut Hitam, dan Mediterranean barat, termasuk Magna Graecia di Sicily dan Itali.

Dialek Ionia biasanya dibahagikan kepada dua zaman, Ionia Lama dan Ionia Baru. Peralihan antara keduanya tidak jelas, tetapi 600SM ialah anggaran yang baik.

Karya-karya Homer (*[[Iliad]]*, *[[Odýsseia|Odysseia]]*, dan Lagu-lagu Pujaan Homer) dan Hesiod ditulis dalam dialek sastera yang dipanggil Yunani Homer atau Yunani Epik, yang sebahagian besarnya terdiri daripada Ionia Lama, tetapi dengan beberapa campuran daripada dialek Aeolia yang berdekatan di utara, serta beberapa unsur Mykenai hasil daripada tradisi epik panjang yang wujud sebelum Homer. Bahasa Ionia Epik ini digunakan dalam semua puisi satmatra dan elegi yang datang kemudiannya, bukan sahaja oleh orang Ionia malah oleh orang asing seperti Hesiod dari Boeotia. Bahasa Ionia lalu akan menjadi dialek lazim yang digunakan untuk genre-genre puisi dan sastera tertentu. Ιa digunakan oleh ramai pengarang, tanpa mengira asal usul mereka; seperti Tyrtaeus dari Doria, mengarang elegi dalam bentuk Ionia. Keupayaan para penyair untuk bertukar antara dialek akan akhirnya mengurangkan perbezaan antara kawasan, sambil menyumbang kepada kesedaran tentang bahasa Yunani bahawa semua dialek mempunyai persamaan. Penyair Archilochus menulis dalam bahasa Ionia Lama lewat.

Pengarang bahasa Ionia Baru yang paling terkenal ialah Ankcreon, Theognis, Herodotus, Hippokrates, dan, pada zaman Rom, Aretaeus, Arrian, dan *Tentang Dewi Syria* oleh Lucian—ataupun nampak seolah-olah ditulis oleh Lucian.

Bahasa Yunani Ionia memperoleh prestij di kalangan penutur Yunani kerana digunakan oleh Homer dan Herodotus dan kerana hubungan linguistik yang rapat dengan dialek Attika seperti yang dituturkan di Athens. Hal ini lebih benar lagi dengan pembaharuan penulisan yang dilaksanakan di Athens pada 403 SM, yang mana abjad Attika lama digantikan dengan abjad Ionia, seperti yang digunakan oleh bandar Miletus. Abjad ini akhirnya menjadi abjad Yunani standard, dan penggunaannya diseragamkan semasa era Koine. Ia juga abjad yang digunakan dalam Injil Kristian dan kitab Kisah Para Rasul.

## Subdialek-subdialek Ionia

Berdasarkan inskripsi, terdapat tiga subdialek Ionia:

1. Ionia Barat, dialek Euboea dan bahagian-bahagian Attika, seperti Oropos;

2. Ionia Tengah atau Kyklades, dialek Kepulauan Kyklades;

3. Ionia Timur, dialek Samos, Khios, dan pantai barat Anatolia.

Bahasa Ionia Timur berbeza daripada lagi dua dialek kerana ia hilang bunyi /h/ awal sangat (psilosis) (jadi nama Herodotos sepatutnya disebut Erodotos). Bunyi /w/ (digamma) juga langsung tiada dalam Ionia Timur, tetapi kadangkala dikekalkan dalam Ionia Barat dan Kyklades. Juga kata ganti nama yang bermula dengan /hop-/ dalam Ionia Barat dan Kyklades (ὅπου *mana*, ὅπως *bagaimana*), bermula dengan ok- (lazim ditulis hok-) dalam Ionia Timur (ὅκου/ὄκου, ὅκως/ς).

Ionia Barat berbeza daripada Ionia Kyklades dan Timur dengan bunyi -tt- dan -rr- sedangkan dua dialek lagi tadi mempunyai -ss- dan -rs- (τέτταρες vs. τέσσαρες, *empat*; θάρρος vs. *θάρσος*). Ionia Barat juga berbeza kerana bentuk ξένος (xenos, *orang asing, tetamu*), sedangkan lagi dua menggunakan ξεῖνος (xeinos).

Ionia Kyklades boleh dibahagikan lagi: Keos, Naxos, dan Amorgos mengekalkan perbezaan antara dua bunyi /æ/, iaitu /æ/ asli (ditulis sebagai Ε), dan /æ/ yang berkembang daripada /ā/ (ditulis sebagai Η); contohnya ΜΗΤΕΡ = μήτηρ  Ionia *ē*; dalam Doria, Aeolia, *ā* kekal; dalam Attika, *ā* selepas *e, i, r*, tetapi *ē* di tempat lain.

* Attika νε**ᾱ**νί**ᾱ**ς *ne*'ā**ní**ā**s'', Ionia νε**η**νί**η**ς ''ne**ē**ní**ē**s'' "lelaki muda"
* asal dan Doria **ἁ** (ᾱ) ''h**ā*** > Attika-Ionia '''ἡ''' ''h'''ē*** "kopula" (tunggal nominatif feminin)
* asal dan Doria μ**ᾱ́**τηρ *m*'ā**tēr'' > Attika-Ionia μ**ή**τηρ ''m**ḗ**tēr'' "ibu"

Yunani Purba ''e, o'' > Ionia Timur/Tengah ''ei, ou'': pemanjangan gantian selepas kehilangan ''w'' dalam jujukan ''enw-, erw-, onw-, orw-''. Dalam Attik dan Ionia Barat, ''e, o'' tidak dipanjangkan.

* Yunani Purba ''*k**órw**ā'' > Attika κ**όρ**η ''k**ór**ē'', Ionia Timur κ**ούρ**η ''k**oúr**ē'' "gadis"
* ''***órw**os'' > **ὄρ**ος ***ór*'os*, *'οὖρ**ος ***oúr*'os* "gunung"
* **ks**énw**os* > ξ*'έν**ος ''x**én**os'', ξ**εῖν**ος ''x**eĩn**os'' "tetamu, orang asing"

Ionia Timur secara amnya menghilangkan aspirasi awal (Yunani Purba h[[Vokal|V]]- > Ionia V-).

* Yunani Purba ''***h**āwélios'' > Attika ***h*'ēlios*, Yunani Homer (Ionia Timur awal) *ēélios* "matahari"

Ionia kurang kerap memendekkan daripada Attika.

* Ionia γέν*'εα** ''gén**ea***, Attika γέν'''η''' ''gén'''ē*** "keluarga" (jamak nominatif neuter)

### Konsonan
Yunani Purba **kʷ* sebelum *o* > Attika, Ionia Barat Tengah *p*, sesetengah Ionia Timur *k*.

* Yunani Purba **hó*'kʷ**ōs'' > Ionia Timur ὅ**κ**ως ''hó**k**ōs'', Attika ὅ**π**ως ''hó**p**ōs'' "dalam apa jua cara, dengan cara yang mana"

Yunani Purba ''*ťť'' > Ionia Timur/Tengah ''ss'', Ionia Barat, Attika ''tt''. Ciri Ionia Timur dan Tengah ini memasuki bahasa Yunani Koine.

* Yunani Purba ''*táťťō'' > Ionia τά**σσ**ω ''tá**ss**ō'', Attika τά**ττ**ω ''tá**tt**ō'' "saya susun"

== Glosari ==

* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2371 ábdês]'' cambuk (Hipponax .98)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%232032 áethlon]'' (Attika ἆθλον athlon hadiah) 
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%231630 aeinaûtai]'' pemerintah di Miletus dan Khalkis (''aeí'' selalu + ''naûtai'' pelaut) 
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%233891 algeíē]'' penyakit (Bandingkan Attika  algēdṓn sakit) Algofobia 
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%235551 ámpōtis]'' surut, disedut balik, iaitu berkenaan dengan laut (Attika anápōtis, kata kerja anapínō) (Koine, Yunani Moden ampotis)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%239324 anou]'' (Attika ἄνω ánō, ke atas)
* **** [[:en:Apatoúria|Apatoúria]] pesta yang disambut oleh seluruh Ionia (lihat juga Panionium)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2314382 appallázein]'' (Attika ἐκκλησιάζειν ekklesiázein berkumpul, membuat keputusan) (Doria apellazein)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2318646 akhántion]'' (Attika  akánthion duri kecil [[jeruju]])
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2319009 báthrakoi]'' (Attika  bátrakhoi, katak) di Pontus [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2318958 babakoi]
* ****  ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2321068 broûkos]'' spesies belalang (Attika akrís) (Orang Cyprus memanggil belalang hijau  broúka)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057;layout=;query=entry%3D%2321267;loc=bu%2Fssos2 byssós]'' (Attika βυθός bythós kedalaman, dasar, kekacauan) 
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2321599 gánnos]'' [[Ephesos|Efesus]] (Attika [[Dubuk|huaina]] (glanos Aristotle.HA594a31.) (Phrygia dan Tsakonia ganos) 
* **** eídē (Attika hýle hutan) (Yunani Aeolia ''eide'' juga) (Yunani Eidos)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2336166 enthaûta]'' di sini (juga ''entoutha'') (Attika  entaûtha) (Elis  entaûta)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2342224 ergýlos]'' (Attika  [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2342186 ergátēs] pekerja)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2343000 hestiâkhos]'' nama panggilan Ionia untuk Zeus, berkaitan dengan Hestia (oikourós, penjaga rumah,  oikônax)
* **** [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2346639 ēgós] (Attika  eudaímon bahagia) (Hesychius s.v. ) (τ 114)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2346893 êélios]'' (Attika ''hḗlios'' matahari) (Crete ''abelios'')
* **** Iastí, "cara Ionia" (, Iáones, orang Ionia; , Iás, nama lama Attika, [[Strabo]] IX, 1.5)
* **** ídē gunung berhutan (Attika  drymôn óros) ([[Herodotus]] 4,109,2) (Gunung Ida)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2349762 iētrós, iētēr]'' (Attika iatrós, iatēr doktor)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2350268 íkkos]'' (Attika ἵππος híppos, kuda) (Mykenai ''i-qo'')
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2353249 kárē]'' kepala (lazim ''kara'') (Puitis ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2359656 kras]'')
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2357364 kithṓn]'' (Attika  ''khitṓn'' jubah khiton)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2358297 koeîn]'' (Attika  noeîn berfikir)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2384364 koîos]'' (Attika  poîos siapa?)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23115119 kýthrē]'' (Attika  khýtra periuk masak)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2369501 mýttax]'' (Attika  pṓgōn janggut)
* **** Xouthidai orang Ionia dari Xuthus 
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2372035 odmḗ]'' (Attika  osmḗ bau, aroma)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2382955 pēlós]'' wain pekat, keladak (Attika πηλός pelós lumpur, kelodak) (frasa peribahasa ''mê dein ton Oinea Pêlea poiein'', jangan jadikan wain sebagai keladak, Ath.9.383c, bandingkan Demetr.Eloc.171)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2392237 rhêkhíê]'' pasang besar, pinjaman ke Attika sebagai  rhakhía (Yunani Homer, Koine, Moden  plêmmurís -ída)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2392980 sabakís]'' (Attika  sathrís reput) dari [[Khios]]
* **** ''sármoi'' [[lupinus]] (Attika  thermoi) dari Karystos
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2395161 skorpízô]'' sebar, selerak (mungkin daripada skorpios [[kala jengking]] dan kata kerja [https://archive.ph/6XA6F skerpô], menembus)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23102590 taûroi]'' (Attika ''tauroi'' lembu jantan) (perkataan dari Efesos, pemuda-pemuda yang bertindak sebagai pembawa cawan di pesta [[Poseidon]] tempatan)
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23111951 foinikḗia] grámmata'' nama untuk "huruf" dalam bahasa Lyd dan Ionia
* **** ''[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23114196 khlossós]'' (Attika  ikhthús ikan)
* ***' ô oioî seruan ketidakpuasan 

== Nota ==
<references group="note" responsive="1"></references>

== Rujukan ==
<references responsive="1"></references>

== Sumber ==

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Bacaan lanjut ==

* Bakker, Egbert J., ed. 2010. *A companion to the Ancient Greek language.* Oxford: Wiley-Blackwell.
* Colvin, Stephen C. 2007. *A historical Greek reader: Mycenaean to the koiné.* Oxford: Oxford University Press.
* Horrocks, Geoffrey C. 1987. "The Ionian epic tradition: Was there an Aeolic phase in its development?" *Minos* 20–22: 269–94.
* Palmer, Leonard R. 1980. *The Greek language.* London: Faber & Faber.
* West, Martin L. 1974. *Studies in Greek elegy and iambus.'' Berlin: de Gruyter.