Kapila

**Kapila** (Sanskrit: कपिल) (abad ke-7 hingga ke-6 SM), juga dikenali sebagai Cakradhanus, ialah seorang mahasiddha Veda dalam tradisi Hindu yang dianggap sebagai pengasas aliran falsafah Samkhya.

Beliau merupakan seorang resi yang masyhur, dan dianggap sebagai penjelmaan kelima Tuhan Vishnu, menurut *[[Srimad Bhagavata|Bhagavata Purana]]* (1.3; 3.24). Kapila adalah saudara kepada Arundhati (isteri resi Vasistha) dan anak tunggal kepada Kardama dan Devahuti.

Kapila mengajarkan kebijaksanaan rohani kepada ibunya, Devahuti. Bahagian *[[Srimad Bhagavata|Bhagavata Purana]]* yang mengandungi ajaran ini dikenali sebagai Kapilagita (bab 3.25–33). Ajaran tersebut merangkumi bukan sahaja falsafah Samkhya, tetapi juga Astanga Yoga dan Bhakti Yoga.

Karya falsafah Sankhyadarsana (juga dikenali sebagai *Sankhya-sutra*) sering dikaitkan dengan beliau sebagai pengasas atau penyusunnya.

Dalam kisah yang terkenal, enam puluh ribu orang putera Raja Sagara hangus menjadi abu apabila mereka cuba menyerang Kapila, kerana menyangka beliau telah mencuri kuda upacara Asvamedha yang dijalankan oleh ayahanda mereka.

Kapila juga dikenali sebagai tokoh yang menentang pengorbanan lembu dalam upacara Veda yang dikenali sebagai Gosava, menurut satu peristiwa yang dinyatakan dalam *[[Mahabharata]]*.

Dalam *[[Bhagavad Gita|Bhagavadgita]]*, keagungan Kapila turut diiktiraf, apabila Sri Krishna menyatakan bahawa antara para siddha (manusia yang sempurna), Dia adalah Kapila.

Pengaruh beliau terhadap Buddha dan ajaran Buddhisme telah lama menjadi tumpuan kajian ilmiah. Terdapat dakwaan oleh golongan Buddha ortodoks bahawa mazhab Sarvastivada sangat dipengaruhi oleh falsafah aliran Samkhya.

Banyak tokoh bersejarah dalam agama Hindu dan Jain, tokoh mitos, tempat suci dalam agama India, serta sejenis baka lembu purba dinamakan sempena nama Kapila atau berkongsi nama dengannya.

## '''Biografi'''
Nama Kapila muncul dalam pelbagai teks, dan besar kemungkinan nama tersebut merujuk kepada individu yang berbeza. Namun, rujukan yang paling terkenal adalah kepada mahasiddha Kapila bersama muridnya Asuri, yang dalam tradisi India dianggap sebagai guru pertama aliran falsafah Samkhya dalam agama Hindu.

Menurut *[[Brahmanda Purana]]*, Kapila digambarkan sebagai penjelmaan Vishnu:

*"Bhagavan Narayana akan melindungi kita semua. Tuhan alam semesta kini telah lahir ke dunia sebagai Kapilacarya."*

Walaupun beliau hidup sebelum zaman Buddha, abad sebenar beliau tidak diketahui dengan pasti. Ada yang berpendapat beliau hidup pada abad ke-6 SM, manakala yang lain meletakkannya seawal abad ke-7 SM. Ini menempatkan Kapila dalam zaman Veda akhir (sekitar 1500 SM hingga 500 SM), dan beliau sering digelar sebagai seorang resi zaman Veda.

Kapila dikreditkan sebagai pengarang kepada sebuah sutra yang berpengaruh, dikenali sebagai Samkhya-sutra (juga disebut Kapila-sutra), yang secara aforistik membentangkan falsafah dualisme Samkhya. Sutra ini dihuraikan lagi dalam sebuah teks Hindu yang juga terkenal dan dikaji dengan meluas, iaitu Samkhyakarika.

Selain peranannya dalam membangunkan falsafah Samkhya, Kapila turut muncul dalam pelbagai wacana dalam teks-teks Hindu, termasuk dalam karya Mahabharata, di mana beliau menerangkan dan mempertahankan prinsip ahimsa (tidak melakukan kekerasan).

## Dalam Tradisi Jainisme
Nama Kapila turut disebut dalam Bab VIII *Uttaradhyayana-sutra*, menurut Larson dan Bhattacharya, di mana satu himpunan syair falsafah bertajuk *Kaviliyam* atau "Syair Kapila" dikaitkan dengannya.

Nama beliau juga muncul dalam teks-teks Jain yang lain. Misalnya, dalam puisi epik *[[Hemacandra]]* pada abad ke-12 mengenai para tetua Jain, Kapila digambarkan sebagai seorang Brahmin yang memeluk agama Jain pada zaman pemerintahan Empayar Nanda.

Menurut *Jnatadharmakatha*, Kapila ialah sezaman dengan Krishna dan merupakan Vasudeva bagi wilayah Dhatakikhanda. Teks tersebut turut menyebut bahawa kedua-duanya meniup sangkakala (shankha) bersama-sama, melambangkan kekuatan atau permulaan tindakan agung.

## Dalam Agama Buddha
Sumber kesusasteraan Buddhisme, seperti Jataka, menyatakan bahawa Buddha pernah dilahirkan sebagai Kapila dalam salah satu kehidupan lampau baginda.

Para sarjana sejak dahulu lagi telah membandingkan dan mengaitkan ajaran Kapila dengan ajaran Buddha. Sebagai contoh, Max Muller menulis (dipetik secara ringkas):"Tidak dinafikan bahawa terdapat beberapa gagasan yang dikongsi bersama, bukan sahaja antara Buddha dan Kapila, malah dengan hampir setiap ahli falsafah Hindu. (...) Dikatakan bahawa Buddha dan Kapila kedua-duanya ateis, dan bahawa Buddha meminjam fahaman ateismenya daripada Kapila. Namun, 'ateisme' ialah istilah yang tidak tegas, dan boleh membawa maksud yang berbeza-beza. Dalam satu pengertian, setiap ahli falsafah India boleh dianggap ateis, kerana mereka semua menyedari bahawa dewa-dewa rakyat biasa tidak memiliki sifat-sifat yang layak bagi satu Wujud Mutlak (yang mutlak, sumber segala yang ada atau tampak ada – iaitu Brahman). (...) Kapila, apabila dituduh sebagai ateis, bukanlah kerana beliau menafikan kewujudan satu Wujud Mutlak, tetapi kerana beliau menafikan kewujudan seorang Ishvara (Tuhan peribadi)."— *Max Muller, [http://%5Bhttps://www.goodreads.com/book/show/4165270-studies-in-buddhism%20Studies%20in%20Buddhism%5D Studies in Buddhism].

Walau bagaimanapun, Max Muller menegaskan bahawa hubungan antara ajaran Kapila dan ajaran Buddha sering kali dilebih-lebihkan. Menurutnya, kekeliruan ini mudah berlaku kerana sutra pertama dalam karya klasik Samkhya-sutra oleh Kapila, yang berbunyi *“Penghapusan sepenuhnya penderitaan, yang terdiri daripada tiga jenis, adalah matlamat tertinggi manusia”*, kedengaran seolah-olah menjadi sumber ilham bagi ajaran Buddha. Namun begitu, tambah Muller, cara dan jalan untuk mencapai matlamat itu sangat berbeza dalam falsafah Kapila dan ajaran Buddha.

Dalam seni Buddhis, yang sering menggambarkan dewa-dewi Veda, terdapat juga lukisan dan arca [[Vishnu|Narayana]] dan Kapila sebagai raja-raja di dalam kuil Buddha, di samping tokoh-tokoh agama Buddha seperti Amitabha, Maitreya, dan Vairocana.

Dalam agama Buddha versi Cina, dipercayai bahawa Buddha telah mengarah Yaksha Kapila serta lima belas puteri para dewa untuk menjadi pelindung kepada [[China|negara China]].

== Falsafah ==

=== Wacana Kapila dan Devahuti ===

Wacana antara Kapila dan ibunya, [[Devahuti]] menjadi asas kepada falsafah [[Samkhya]]. [[Sri Krishna]] turut menyebut secara ringkas konsep ini kepada [[Arjuna]] dalam perbualan mereka semasa perang [[Mahabharata]], yang dirakamkan dalam [[Bhagavad Gita]], Bab ke-2, dikenali sebagai [[Samkhya Yoga]]—sebuah ajaran yang sangat sinonim dengan nama Kapila.

Wacana antara Kapila dan Devahuti ini mengupas persoalan tentang bagaimana seseorang dapat menguasai dirinya dengan berkesan dan menjadi tuan atas diri sendiri. Dalam teks ini, Devahuti datang kepada puteranya, Kapila, dalam keadaan bimbang dan kecewa. Beliau mengakui bahawa sepanjang hidupnya, beliau telah menurut kehendak lima pancaindera, namun tidak pernah mencapai kepuasan sebenar. Keinginan itu, katanya, tidak pernah habis walaupun telah dipenuhi berkali-kali.

Kapila lalu menghuraikan falsafah Samkhya sebagai jalan keluar untuk menenangkan fikiran ibunya dan memberinya ketenangan batin. Perbualan ini disampaikan dalam bentuk soal jawab yang mendalam dan penuh kebijaksanaan.

Seluruh wacana ini tercatat secara terperinci dalam Kanto Ketiga *Srimad Bhagavata Purana*, dan menjadi sumber utama kepada pemahaman falsafah Samkhya dalam tradisi [[Hinduisme|Hindu]].

== Karya-karya Kapila ==
Beberapa karya disandarkan kepada nama *'Kapila**, meskipun sebahagiannya telah hilang dan hanya diketahui melalui rujukan dalam karya lain. Terdapat juga manuskrip yang belum diterbitkan tetapi disimpan di perpustakaan tertentu. 

=== Karya yang Dikenal Pasti: ===

* **Manvadi Shraddha** – Disebut oleh [[Rudradeva]] dalam ''Pakayajna Prakasa''.
* **Drstantara Yoga** – Juga dikenali sebagai ''[[Siddhantasara]]'', disimpan di ''Madras Oriental Manuscripts Library''.
* **Kapilanyayabhasa** – Disebut oleh ''[[Abu Raihan Al-Biruni|Alberuni]]'' dalam karyanya.
* **Kapila Purana** – Dirujuk dalam ''[[Sutasamhita]]'' dan oleh ''Kavindracharya''. Disimpan di ''Sarasvati Bhavana Library'', Varanasi.
* **Kapila Samhita** – Terdapat dua karya berjudul sama:
*# Dikutip dalam ''Bhagavatatatparyanirnaya'' dan oleh ''Viramitrodaya'' dalam konteks ''Samskara''.
*# Samhita yang menerangkan pusat-pusat ziarah di [[Odisha|Orissa]].
* **Kapilasutra** – Gabungan dua karya, iaitu ''Samkhya Pravacana Sutra'' dan ''Tattvasamasasutra'', yang bersama-sama dikenali sebagai ''Kapilasutra''. Dirujuk oleh ''Bhaskararaya'' dalam karyanya ''Saubhagya-bhaskara''.
* **Kapila Stotra** – Bab 25 hingga 33 dalam ''Khanda'' ketiga ''Bhagavata Mahapurana'' dikenali sebagai ''Kapila Stotra''.
* **Kapila Smriti** – Tersimpan dalam karya ''Smriti-Sandarbha'', satu himpunan ''Smriti'', diterbitkan oleh ''Gurumandal Publications''.
* **Kapila Upanishad** – Disenaraikan dalam katalog ''Anandasrama'' sebagai naskhah nombor 4067.
* **Kapila Gita** – Juga dikenali sebagai ''Drstantasara'' atau ''Siddhantasara''.
* **Kapila Pancharatra** – Juga dikenali sebagai ''Maha Kapila Pancharatra'', dirujuk oleh [[Raghunandana]] dalam ''Samskara Mayukha''.

=== Rujukan dalam Teks Ayurveda: ===

* **Vagbhatta** menyebut pandangan Kapila dalam bahagian ''Sutrasthana''.
* **Nischalakara** merujuk pandangan Kapila dalam ulasannya terhadap ''Chikitsa Sangraha''.
* Pandangan Kapila dikutip dalam ''[[Ayurveda Dipika]]''.
* Senarai ''Kavindracharya'' nombor 987 menyebut karya bernama ''Kapila Siddhanta Rasayana''.
* **Hemadri** mengutip pandangan Kapila dalam ''Ashtangahridaya'' (shloka ke-16) dalam ulasan ''Ayurveda Rasayana''.
* Karya ''Sarvadarshanasamgraha'' menyebut pandangan Kapila dalam konteks falsafah mazhab **Raseshvara*'.

== Kepentingan ==
Kapila, pengasas falsafah Samkhya, telah lama dihormati sebagai seorang resi agung dalam pelbagai mazhab [[Falsafah India|falsafah]] [[Falsafah India|India]]. [[Gaudapada]] (sekitar abad ke-5 Masihi), seorang sarjana *Advaita Vedanta*, dalam *Bhasya*-nya menyebut Kapila sebagai salah seorang daripada tujuh resi agung, bersama-sama dengan [[Sanaka]], [[Sananda]], [[Sanatana]], [[Asuri]], Vodhu, dan [[Pancasikha]].

[[Patanjali]], tokoh besar dalam [[falsafah Yoga]], dalam [[Yogasutra Bhasya|*Yogasutra*]] [[Yogasutra Bhasya|*Bhasya'']]-nya menyatakan bahawa Kapila ialah "insan bijaksana yang pertama, atau sang mengetahui yang asal".

Sumber-sumber Buddhisme pula menyebut bahawa kota Kapilavastu dibina sebagai penghormatan kepada Kapila. Di sinilah Siddhartha Gautama (Buddha) dilahirkan, dan tempat beliau menghabiskan dua puluh sembilan tahun pertama dalam hidupnya.

## Rujukan