Aya

**Aya** atau **tuna** ialah sejenis ikan pelagik yang tergolong dalam suku **Thunnini** keluarga Scombridae; kelompok tersebut terdiri daripada 15 spesies dan lima genus. Ikan-ikan aya pemangsa yang aktif dan tangkas kerana pantas berenang – spesies aya sirip kuning mampu berenang mencapai kelajuan 75 kilometer sejam.

Di perairan lautan tropika, aya ditangkap secara komersial khususnya sebagai sumber makanan dan untuk tujuan rekreasi di laut. Penangkapan berlebihan ikan-ikan ini menyebabkan beberapa spesies ikan jenis ini diancam kepupusan. Aya tersebar luas di lautan-lautan beriklim sederhana dunia.

## Etimologi
Dalam bahasa Melayu, ikan dalam kelompok ini dikenali sebagai aya, tongkol, kayu, bakulan dan sebagainya.

Istilah Inggeris *tuna* dipinjamkan daripada bahasa Sepanyol *atún* daripada bahasa Arab Andalusia *at-tūn* yang diserap daripada  *al-tūn* [ dalam bahasa Arab Moden] daripada kata Latin *thunnus*. Perkataan *thunnus* dipinjam daripada  yang dipakai pada spesies *[[Scomber thynnus]]*, nama ini terbit daripada kata  *thýnō* "meluru". Nama suku Thunnini juga dijejak daripada perkataan *Thunnus*.

## Taksonomi
Suku Thunnini mempunyai satu cabang monofiletik yang merangkumi 15 spesies dalam lima genus:
:* Keluarga Scombridae
:** **suku Thunnini: aya**
:*** genus *[[Allothunnus]]*: aya ramping
:*** genus *[[Auxis]]*: aya selasih
:*** genus *[[Euthynnus]]*: aya kecil
:*** genus *[[Katsuwonus]]*: aya Jepun
:*** genus *[[Thunnus]]*: albakor dan aya sebenar
:**** subgenus *Thunnus ([[Thunnus (subgenus)|Thunnus]])*: kumpulan sirip biru
:**** subgenus *Thunnus ([[Neothunnus (subgenus)|Neothunnus]])*: kumpulan sirip kuning

Kladogram berikut menggambarkan hubungan evolusi antara takson-takson ikan aya dan suku lain dalam keluarga Scombridae yang mencabang, rajah ini dibaca dari kiri ke kanan mengikut garis masa. Contohnya, cabang aya Jepun sedahan dengan cabang suku Thunnus, cabang suku ikan aya ramping Allothunnus yang paling primitif lebih jauh; suku aya *Thunnus* sedahan dengan cabang suku Sardini.






## Ciri
Badan ikan-ikan jenis ini ramping. Ukuran ikan jenis aya sangat berubah-ubah, aya peluru paling kecil dengan panjang maksimum 0.5 meter dan berat 1.8 kilogram, manakala aya sirip biru Atlantik ikan yang paling besar dengan panjang maksimum 4.6 m dab berat: 684 kg) yang puratanya  dan dipercayai hidup sampai 50 tahun.

Badan ikan aya bergaris arus untuk membantunya berenang dengan laju. Ia mempunyai dua sirip terpisah di belakang. Sirip belakang boleh direndahkan dan disokong oleh duri-duri badan. Sirip pinggul terletak di bawah sirip dada. Sirip belakang dan sirip pinggul ini boleh disentap kembali apabila aya berenang laju.

Ekornya berbentuk bulan sabit. Bahagian atas badan berwarna biru gelap manakala bahagian bawah berwarna keputihan untuk membantunya menyamar. Aya dapat mengekalkan suhu tubuh lebih tinggi berbanding air di sekelilingnya.

## Rujukan

### Sumber-sumber
* 

## Bibliografi
* Clover, Charles. 2004. *The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat*. Ebury Press, London. 
* FAO: Species Catalog Vol. 2 Scombrids of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125, Volume 2. FIR/S125 Vol. 2.
* FAO: Review of the state of world marine fishery resources: Tuna and tuna-like species – Global, 2005 Rome.
* Majkowski, Jacek (1995) "Tuna and tuna-like species" In: *Review of the state of world marine fishery resources*, FAO Fisheries technical paper 457, FAO, Rome. .
* Majkowski J, Arrizabalaga H, Carocci F and Murua H (2011) "Tuna and tuna-like species" In: *Review of the state of world marine fishery resources*, pages 227–244, FAO Fisheries technical paper 569, FAO, Rome. .
* Standard of Identity for Canned Tuna (United States), Code of Federal Regulations: 21 CFR 161.190 – Canned tuna.
* Viñas J and Tudela S (2009)  "A validated methodology for genetic identification of tuna species (genus ''Thunnus'')" *PLoS One*, **4**(10): e7606.

## Bacaan lanjut

* Bluefin Tuna, Chinese Cobra and Others Added to Red List of Threatened Species, Scientific American, 18 November 2014
* How Hot Tuna (and Some Sharks) Stay Warm National Science Foundation, 27 Oktober 2005