Dizi (alat muzik)

**Dizi** (), ialah sejenis seruling tiupan sisi tradisional Cina. Ia juga dikenali sebagai *di* (笛) atau *hengdi* (橫笛), dan terdapat beberapa variasi seperti qudi (曲笛), bangdi (梆笛), dan xindi (新笛). Dizi ialah salah satu alat muzik tradisional Cina utama yang digunakan secara meluas dalam genre muzik Cina, opera Cina, dan juga orkestra Cina moden. Dizi juga digemari oleh masyarakat umum kerana ia mudah dibuat dan senang dibawa.

Kebanyakan dizi diperbuat daripada buluh, justeru itu ia sering dirujuk sebagai **seruling buluh Cina**. Dizi dari China utara biasanya diperbuat daripada buluh ungu, manakala dizi dari Suzhou dan Hangzhou diperbuat daripada buluh putih. Dizi dari kawasan selatan seperti Chaozhou menggunakan buluh yang lebih nipis, ringan, dan berwarna cerah serta menghasilkan bunyi yang lebih lembut.

Walaupun buluh adalah bahan utama, dizi juga boleh dibuat daripada kayu lain atau batu. Dizi batu jed (玉笛) lazimnya digunakan oleh pemuzik profesional atau kolektor, walaupun jed tidak sepeka buluh dari segi kualiti nada.

Selain dizi, alat tiupan buluh Cina yang lain termasuk xiao (seruling menegak) dan koudi (seruling kecil).

## Sejarah
Ahli arkeologi di China telah menemui bukti bahawa seruling melintang yang ringkas wujud lebih 9,000 tahun lalu. Seruling tulang dari zaman prasejarah seperti yang ditemui di tapak Jiahu di Henan dipercayai antara alat muzik boleh main tertua yang diketahui, bertarikh antara 7,000 hingga 5,000 SM. Seruling ini mempunyai lima hingga lapan lubang dan boleh menghasilkan julat nada hampir satu oktaf.

Dizi dalam bentuk moden dipercayai muncul sekitar abad ke-5 SM, dan contoh seruling buluh bertarikh abad ke-2 SM juga telah ditemui.

### Pengubahsuaian Moden

Secara tradisional, dizi dibuat daripada sebatang buluh tunggal. Ini bermasalah dalam orkestra moden kerana talaan tidak boleh diubah selepas dipotong. Pada 1920-an, pemuzik Zheng Jinwen (鄭覲文, 1872–1935) menyelesaikan masalah ini dengan menambah sambungan tembaga bagi membolehkan pelarasan panjang buluh dan talaan.

Pada pertengahan abad ke-20, pengeluar turut menyusun semula lubang jari untuk menghasilkan talaan temperamen sama, bagi memenuhi keperluan muzik moden. Namun, dizi tradisional masih digunakan terutamanya dalam iringan kunqu.

Pada 1930-an, versi dizi kromatik penuh 11-lubang yang dikenali sebagai *xindi* (新笛) diperkenalkan. Namun, reka bentuknya tidak sesuai untuk penggunaan membran khas, sekali gus menghasilkan nada yang berbeza dari dizi klasik.

Pelbagai jenis dizi wujud, antaranya:

* *bangdi* – tinggi nada, mirip piccolo
* *qudi* – nada lebih rendah
* *xiaodi* – nada lebih tinggi
* *dadi* – nada lebih rendah dari qudi
* *deidi* – satu oktaf lebih rendah dari qudi

## Membran

Ciri unik dizi ialah lubang tambahan yang dikenali sebagai *mo kong* (膜孔), di antara mulut tiupan (*chui kong*) dan lubang jari. Lubang ini ditutup dengan membran khas dikenali sebagai *dimo* (笛膜), diperbuat daripada lapisan nipis kulit dalam buluh. Ia dilekatkan menggunakan ejiao (gam kulit keldai), dan kadangkala jus bawang putih digunakan.

*Dimo* menjadikan bunyi dizi lebih nyaring dan bergetar, serta menambah harmoni dan nada "berdengung" yang menjadi ciri khasnya. Dizi mempunyai julat lebih dua oktaf.

Untuk pemula, pita boleh digunakan sementara, tetapi pemain profesional akan menggunakan *dimo* sebenar.

## Gaya dan Teknik Persembahan

Terdapat dua aliran utama teknik permainan dizi yang dikembangkan melalui konservatori muzik di China, iaitu:

* Aliran Utara (Beipai) – menggunakan *bangdi* yang lebih pendek dan tinggi nada, bunyinya terang dan tajam. Digunakan dalam opera seperti bangzi, kunqu, dan errentai. Permainan dizi utara dicirikan dengan gaya laju, ritma tajam, dan teknik seperti glissando, tremolo, dan flutter tonguing.

* Aliran Selatan (Nanpai) – menggunakan *qudi* yang lebih panjang dan lembut. Digunakan dalam muzik kunqu, Jiangnan sizhu, dan muzik rakyat wilayah selatan. Gaya ini lebih perlahan dan menggunakan banyak hiasan seperti trill pendek dan nota hias (grace note).

Teknik lanjutan yang sering digunakan termasuk pernafasan bulat, nota terlompat, harmonik, trill jari, *fluttertonguing*, dan *double-tonguing*. Pemuzik profesional lazimnya memiliki set lengkap tujuh dizi dalam pelbagai kekunci.

## Pemuzik Terkemuka

Beberapa pemuzik abad ke-20 telah memberi sumbangan besar dalam pembangunan gaya persembahan dizi moden berdasarkan gaya rakyat.

Selepas Revolusi Komunis China, dizi dimartabatkan sebagai alat rakyat dan digunakan dalam muzik revolusioner.

**Feng Zicun** (, 1904–1987) dilahirkan di Yangyuan, Hebei. Berasal daripada keluarga miskin, Feng telah pun dikenali sebagai pemuzik rakyat semasa penubuhan Republik Rakyat China, memainkan alat muzik **dizi** serta *sihu* (biola empat tali) dalam kumpulan lagu dan tarian rakyat tempatan, termasuk lagu rakyat dan tarian bertumit tinggi. Beliau juga memperkenalkan opera tempatan Inner Mongolia, iaitu *errentai*, ke Hebei selepas menetap di sana sebagai pemuzik selama empat tahun pada 1920-an.

Pada tahun 1953, Feng dilantik sebagai pemain solo dizi dalam Kumpulan Lagu dan Tarian Pusat di Beijing, dan pada tahun 1964 beliau mula mengajar di Konservatori Muzik China di Beijing.

Feng mengadaptasi lagu ensembel rakyat menjadi solo dizi, seperti *Xi xiang feng* (Perjumpaan Bahagia) dan *Wu bangzi* (Lima Pemukul), serta menyumbang kepada kurikulum persembahan alat tradisional di konservatori. Gaya permainan beliau yang bertenaga dan virtuoso dikenali sebagai wakil tradisi muzik rakyat utara China.

**Liu Guanyue** (, 1918–1990) dilahirkan di Daerah An'guo, Hebei. Beliau berasal daripada keluarga petani miskin dan merupakan pemuzik rakyat profesional yang menyara hidup dengan bermain alat muzik seperti *guanzi*, *[[suona]]*, dan *dizi* dalam ensembel ritual kampung sebelum menjadi pemain solo di Kumpulan Lagu dan Tarian Tianjin pada tahun 1952.

Liu dan Feng Zicun dianggap tokoh utama gaya *dizi* dari wilayah utara. Antara karya beliau termasuk *Yin zhong niao* (Burung Dalam Bayangan), *He ping ge* (Burung Merpati Damai) dan *Gu xiang* (Kampung Halaman), yang kini menjadi sebahagian daripada repertoir persembahan profesional di konservatori muzik.

**Lu Chunling** (, 1921–2018) dilahirkan di Shanghai. Sebelum tahun 1949, beliau bekerja sebagai penarik beca tetapi juga aktif sebagai pemuzik amatur dalam ensembel muzik rakyat *Jiangnan sizhu*. Pada tahun 1952, beliau menjadi pemain solo dizi dengan Kumpulan Muzik Rakyat Shanghai, dan kemudiannya di Syarikat Opera Shanghai dari 1971 hingga 1976. Pada tahun 1957, beliau mula mengajar di Konservatori Muzik Shanghai dan dilantik sebagai profesor madya pada tahun 1978.

Lu telah membuat persembahan di banyak negara dan seluruh China serta menghasilkan banyak rakaman. Gaya permainan dizinya dianggap mewakili tradisi dizi Jiangnan. Beliau dikenali sebagai ahli tetap kuartet *Jiangnan sizhu* yang terkenal bersama Zhou Hao, Zhou Hui dan Ma Shenglong. Antara karya beliau termasuk *Jinxi* (Hari Ini dan Semalam).

**Zhao Songting** (, 1924–2001) dilahirkan di daerah Dongyang, Zhejiang. Zhao menerima latihan sebagai guru di Zhejiang dan mempelajari muzik Cina dan Barat di Shanghai. Pada tahun 1940-an, beliau menjadi guru muzik dan pada tahun 1956 dilantik sebagai pemain solo dizi dalam Kumpulan Lagu dan Tarian Zhejiang. Beliau turut mengajar di Konservatori Muzik Shanghai dan Kolej Seni Zhejiang.

Kerana latar belakang kelas menengah, Zhao menjadi sasaran dalam kempen politik pada 1950-an dan 1960-an dan dilarang membuat persembahan. Sebaliknya, beliau menumpukan kepada pengajaran dan melahirkan ramai pemain dizi profesional serta memperbaiki reka bentuk alat muzik dizi. Beliau kembali ke jawatan asalnya pada tahun 1976.

Antara komposisi beliau termasuk *San Wu Qi* (Tiga-Lima-Tujuh), berdasarkan melodi dari opera Wuju (opera tradisional Zhejiang).

**Yu Xunfa** (, 1946–2006) ialah pemain solo dan komposer dizi terkenal dari Shanghai. Beliau pernah membuat persembahan dengan Orkestra Tradisional Shanghai dan mengetuai Pusat Penyelidikan Budaya Dizi Cina Shanghai. Beliau menerima Anugerah Pencapaian Sepanjang Hayat dan Elaun Khas Sepanjang Hayat daripada Majlis Negeri Republik Rakyat China. Beliau juga terkenal sebagai pencipta koudi pada tahun 1971.

**Ma Di** (馬迪) ialah komposer dan pemain solo kontemporari yang terkenal dengan teknik permainan dizinya.

**Tang Junqiao** (唐俊乔) ialah pemain dizi yang aktif di peringkat antarabangsa, pernah membuat persembahan bersama Orkestra Simfoni Shanghai, Filharmonik New York, dan Orkestra Simfoni London, serta dalam filem *[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]*.

## Rujukan