Getah asli

**Lateks semula jadi** atau **getah asli** ialah jenis bahan lateks terdiri daripada polimer sebatian isoprena organik, dengan kekotoran kecil sebatian organik yang lain dicampur air. Bahan ini dihasilkan daripada getah torehan pokok spesies *[[Hevea brasiliensis]]*. Malaysia merupakan pengeluar getah asli utama.

Poliisoprena yang digunakan sebagai getah asli dikelaskan sebagai elastomer. Getah asli digunakan oleh banyak syarikat perkilangan untuk pengeluaran produk getah. Pada masa ini, getah dituai terutamanya dalam bentuk latek daripada pokok-pokok tertentu. Getah ini bersifat melekit, koloid susu dialirkan dengan membuat torehan ke dalam kulit dan mengumpul bendalir dalam saluran dalam proses yang dipanggil "toreh". Kemudian, susu getah ditapis ke dalam getah sedia ada untuk pemprosesan komersial. Getah asli digunakan secara meluas dalam banyak aplikasi dan produk, sama ada bersendirian atau dalam kombinasi dengan bahan lain. Dalam kebanyakan bentuk yang berguna, ia mempunyai nisbah regangan yang besar dan daya tahan yang tinggi, dan amat kalis air.

## Kepelbagaian
Sumber komersil utama bagi lateks getah asli adalah pokok getah Pará (*[[Hevea brasiliensis]]*), ahli famili spurge, *[[Euphorbiaceae]]*. Spesies ini digunakan secara meluas kerana ia tumbuh dengan baik di bawah penanaman dan pokok yang diuruskan dengan baik bertindak balas kepada luka dengan menghasilkan lebih banyak lateks untuk beberapa tahun.

Getah Congo, dahulunya sumber utama getah, datang dari dalam genus *[[Landolphia]]* (*[[Landolphia kirkii|L. kirkii]]*, *L. heudelotis*, dan *L. owariensis*). Ini tidak boleh ditanam, dan perlumbaan untuk mengumpul susu getah daripada tumbuhan liar menyebabkan berlakunya banyak kerakusan yang dilakukan di bawah Negeri Bebas Congo.

Banyak tumbuhan lain menghasilkan jenis lateks yang kaya dengan polimer isoprena, walaupun tidak semua menghasilkan bentuk polimer yang boleh digunakan semudah pohon getah Pará; sebahagian daripada pokok tersebut memerlukan pemprosesan yang lebih rumit untuk menghasilkan sesuatu seperti getah yang boleh digunakan, dan kebanyakannya sukar utk ditoreh. Sesetengah spesis menghasilkan bahan-bahan wajar lain, for example gutta-percha (*[[Palaquium gutta]]*) dan chicle dari spesis *[[Manilkara]]*. Lain-lain yang telah dieksploitasi secara komersial, atau sekurang-kurangnya telah menunjukkan potensi sebagai sumber getah, termasuk ara getah (*[[Ficus elastica]]*), pokok getah Panama (*[[Castilla elastica]]*), pelbagai spurge (*[[Euphorbia]]* spp.), salad (spesis *[[Lactuca]]*), *[[Scorzonera tau-saghyz]]* yang berkaitan, pelbagai spesis *[[Taraxacum]]*, termasuk dandelion biasa (*[[Taraxacum officinale]]*) dan dandelion Rusia (*[[Taraxacum kok-saghyz]]*), dan mungkin yang paling penting untuk hartanah hipoalergenik yang, guayule (*Parthenium argentatum*). Istilah **getah gam** kadang kala digunakan untuk versi pokok getah asli untuk membezakannya daripada versi sintetik.

## Kegunaan
Berbanding dengan getah tervulkan, getah belum dirawat mempunyai agak sedikit kegunaan. Ia digunakan untuk simen; untuk pelekat, penebat, dan pita geseran; dan untuk getah keping yang digunakan dalam penebat selimut dan kasut. Getah tervulkan, di sisi lain, mempunyai pelbagai aplikasi. Rintangan terhadap lelasan membuatkan getah jenis lembut bernilai untuk bunga tayar kenderaan dan tali sawat, dan membuatkan getah keras berharga untuk bekas pam dan paip yang digunakan dalam pengendalian kumbahan yang kasar.

Kebolehlenturan getah sering digunakan dalam hos, tayar, dan penggelek untuk pelbagai peranti yang terdiri daripada alat pemerah pakaian domestik hingga ke mesin cetak; keanjalannya menjadikannya sesuai untuk pelbagai jenis penyerap kejutan dan untuk cagak jentera yang khusus direka untuk mengurangkan getaran. Menjadi bahan yang agak telap kepada gas, getah berguna dalam pengilangan barang-barang seperti hos udara, belon, bola, dan kusyen. Getah yang kalis air dan tahan dengan kebanyakan tindak balas cecair bahan kimia telah membawa kepada penggunaannya dalam pakaian hujan, peralatan menyelam, dan tiub kimia dan perubatan, dan sebagai lapisan untuk tangki simpanan, peralatan pemprosesan, dan tangki kereta api. Disebabkan rintangan elektriknya juga, barangan getah lembut digunakan sebagai penebat dan untuk sarung tangan, kasut, dan selimut pelindung; bahagian-bahagian untuk set radio, meter, dan instrumen elektrik yang lain. Pekali geseran getah, yang tinggi pada permukaan yang kering dan rendah pada permukaan basah, membawa kepada penggunaan getah bagi kedua-dua tali sawat kuasa penghantaran dan untuk galas pam dalam telaga.

### Kegunaan prasejarah
Penggunaan pertama getah adalah oleh Olmec, yang berabad kemudian mewariskan pengetahuan getah asli pokok *Hevea* itu pada tahun 1600 SM kepada Maya purba. Mereka mendidihkan lateks yang ditebang untuk membuat bola bagi permainan bola Mesoamerika.

### Aplikasi tekstil pra-Perang Dunia II
Getah menghasilkan serat, kadang-kadang dipanggil 'elastik', mempunyai nilai yang besar untuk digunakan dalam industri tekstil kerana pemanjangan dan pemulihan sifat-sifat yang sangat baik. Untuk tujuan ini, gentian getah dihasilkan dengan sama ada serat pusingan tersemperit atau serat segi empat tepat yang dipotong menjadi jalur dari filem tersemperit. Disebabkan penerimaan pewarna, rasa dan rupa yang rendah, serat getah dilindungi sama ada oleh benang serat lain atau ditenun secara langsung dengan benang lain ke dalam fabrik.

## Pemvulkanan
Getah asli sering tervulkan, suatu proses di mana getah dipanaskan dan sulfur, peroksida atau bisfenol ditambah untuk meningkatkan daya tahan dan keanjalan, dan untuk mengelakkan ia daripada binasa. Pembangunan pemvulkanan paling dikaitkan dengan Charles Goodyear pada 1839. Sebelum era pembuatan Perang Dunia II, karbon hitam sering digunakan sebagai bahan tambahan kepada getah untuk meningkatkan kekuatan, terutama dalam tayar kenderaan.

## Tindak balas alahan
Sesetengah orang mempunyai alahan getah yang serius, dan pendedahan kepada produk lateks getah asli seperti sarung tangan lateks boleh menyebabkan kejutan anafilaktik. protein antigen yang terdapat dalam *Hevea* lateks mungkin sengaja dikurangkan (walaupun tidak dihapuskan) melalui pemprosesan.

Lateks dari sumber bukan *[[Hevea]]*, seperti Guayule, boleh digunakan tanpa reaksi alahan oleh orang yang alah kepada lateks *[[Hevea]]*.

Beberapa reaksi alahan bukanlah terhadap lateks itu sendiri, tetapi daripada sisa-sisa bahan kimia yang digunakan untuk mempercepatkan proses rangkaian silang. Walaupun ini mungkin dikelirukan dengan alahan kepada lateks, ia adalah berbeza, biasanya mengambil bentuk kehiperpekaan Jenis IV bagi kesan bahan kimia pemprosesan tertentu.

## Ssumber alternatif
Susu dandelion telah lama diketahui mengandungi lateks. Lateksnya mempamerkan kualiti yang sama seperti getah asli daripada pokok getah. Namun dalam jenis dandelion liar, kandungan lateks adalah rendah dan berbeza.

Dalam Nazi Jerman, wujud projek penyelidikan yang cuba untuk menggunakan dandelion sebagai asas untuk pengeluaran getah, tetapi gagal.

Pada tahun 2013, dengan menyekat satu enzim utama dan menggunakan kaedah penanaman moden dan teknik pengoptimuman, saintis di Institut Biologi Molekul dan Ekologi Gunaan Fraunhofer (IME) di Jerman membangunkan kultivar yang sesuai untuk pengeluaran komersial getah asli. Dengan kerjasama *Continental Tires*, IME sedang membina kemudahan perintis. Ujian prototaip tayar yang pertama yang dibuat dengan campuran daripada getah dandelion dijadualkan akan diuji di atas jalan awam dalam tempoh beberapa tahun akan datang.

## Degradasi mikrob

Getah asli adalah mudah terdedah kepada pencemaran oleh pelbagai bakteria.

## Lihat juga
* Kondom

## Rujukan

### Catatan

### Bibliografi

* Ascherson, Neal. (1963). *The King Incorporated*. Allen & Unwin. ISBN 1-86207-290-6 (*1999 Granta edition*).
* Brydson, J.A. *Rubbery Materials and their Compounds*
*
* Hochschild, Adam. (1998). *[[King Leopold's Ghost|King Leopold’s Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa]]*. Mariner Books. ISBN 0-330-49233-0.
* Morton, Maurice. *Rubber Technology*
*Petringa, Maria. (2006). *Brazza, A Life for Africa*. Bloomington, IN: AuthorHouse. ISBN 978-1-4259-1198-0