Balkh

**Balkh** merupakan sebuah bandar di Wilayah Balkh, Afghanistan. Ia terletak kira-kira  di barat laut ibu kota wilayah Mazari Sharif dan kira-kira  di selatan Amu Darya dan sempadan Afghanistan-Uzbekistan. Pada tahun 2021-2022, Pihak Berkuasa Statistik dan Maklumat Kebangsaan melaporkan bahawa bandar ini mempunyai 138,594 penduduk. Disenaraikan sebagai penempatan kelapan terbesar di negara ini, anggaran tidak rasmi pada 2024 menetapkan populasinya sekitar 114,883 orang.

Dalam sejarah, tapak Balkh masa kini dianggap sangat penting kerana kepentingan agama dan politiknya di Ariana. Sebagai pusat agama Majusi dan agama Buddha, bandar purba ini juga dikenali oleh orang Parsi sebagai **Zariaspa** dan oleh Yunani sebagai **Bactra**, memberikan namanya kepada Baktria. Oleh itu, ia terkenal sebagai ibu kota Baktria atau Tokharistan. Penjelajah dan penulis Itali Marco Polo menggambarkan Balkh sebagai "bandar yang mulia dan pusat pembelajaran yang hebat" sebelum penaklukan Mongol. Kebanyakan bandar sekarang terdiri daripada bangunan runtuh, terletak kira-kira  dari tebing kanan Sungai Balkh yang mengalir bermusim, pada ketinggian kira-kira .

Walaupun ia merupakan salah satu penempatan Afghanistan yang pelbagai etnik, orang Tajik membentuk majoriti penduduk Balkh dan telah mendiami tapak ini selama ribuan tahun. Bahasa utama bandar ini ialah Dari, yang dituturkan oleh majoriti yang besar. Kawasan sekitar Balkh terkenal dengan tapak arkeologinya, yang membuktikan kehadiran banyak tamadun berbeza yang mempengaruhi masyarakat bandar ini dalam pelbagai era. Penjelajah dan spiritualis Belgium-Perancis Alexandra David-Néel memadankan Balkh dengan Shambhala, sebuah kerajaan mitos yang banyak disebutkan dalam Buddhisme Tibet purba, dan juga menawarkan istilah Parsi *Sham-i-Bala* () sebagai etimologi namanya. Dalam nada yang sama, penulis British John G. Bennett, yang tumpuan akademiknya adalah pada ajaran mistik Armenia-Yunani George Gurdjieff, membuat spekulasi dalam karyanya bahawa Shambhala mungkin merupakan kuil matahari Baktria yang dipanggil *Shams-i-Balkh*, dengan mengambil perhatian penulis dan mistik Afghanistan Idries Shah sebagai sumber cadangan ini.

## Etimologi
Asal sebenar nama Balkh tidak diketahui. Wilhelm Eilers mencadangkan bahawa rantau ini dinamakan sempena Sungai Balkh (dalam transliterasi Yunani Βάκτρος, iaitu *Baktros*) daripada asas *Bāxtri-*, yang bermaksud 'dia yang membahagi', beretimologi daripada akar Indo-Eropah Purba *** 'membahagi' (daripada mana juga bahasa Avesta  dan Indik Kuno ).

Nama bandar ini dalam bahasa Baktria ialah βαχλο, iaitu *Bakhlo*. Dalam teks Parsi Pertengahan, ia dinamakan *Baxl,* iaitu *Bakhl* *(*). Nama wilayah atau negara ini juga muncul dalam papan-papan bertulis Parsi Kuno (B.h.i 16; Dar Pers e.16; Nr. a.23) sebagai *Bāxtri*, iaitu *Bakhtri (*). Ia ditulis dalam bahasa Avesta sebagai *Bāxδi* (). Daripada ini muncul bentuk pertengahan *Bāxli*, Sanskrit *Bahlīka* (juga *[[Bahlikas|Balhika]]*) untuk "Baktria", dan melalui transposisi, *Balx* Parsi moden, iaitu *Balkh*, dan Armenia *Bahl*. Akar yang sama memasuki bahasa Yunani sebagai *Baktra* (Yunani Kuno: Βάκτρα), sering ditulis *Bactra*.

Nama sebelumnya untuk Balkh atau perkataan untuk sebahagian bandar ini ialah *Zariaspa* (Yunani Kuno: Ζαρίασπα), yang mungkin berasal daripada kuil api Majusi penting Azar-i-Asp atau daripada nama Media  yang bermaksud "mempunyai kuda berwarna emas".

Nama panggilan Balkh ialah "Ibu Semua Bandar".

## Nota

## Rujukan

## Pautan luar

* Mazar-i-Sharif (Balkh) 
* Daud Saba's brief description, 1998 
* Tajik poets and others, many connected with Balkh.
* Report on scavenging treasurer seekers at Balkh, January 20, 2002 
* Indigenous Indian civilization prevailed in Balkh, Afghanistan till the second half of tenth century AD