Aranyaka

**Aranyaka** (Sanskrit: आरण्यक, IAST: *āraṇyaka*) merupakan himpunan teks suci Hindu kuno dalam bahasa Sanskrit. Aranyaka memberi tumpuan kepada makna dan falsafah di sebalik upacara korban. Ia biasanya dianggap sebagai bahagian ketiga dalam Veda, dan merupakan salah satu lapisan dalam struktur berbilang lapisan teks Veda.

Bahagian lain dalam Veda merangkumi *[[Samhita]]* (doa dan nyanyian puji-pujian), *[[Brahmana]]* (huraian dan tafsiran ritual), serta *[[Upanishad]]* (ajaran kerohanian dan falsafah abstrak).

**Āraṇyaka** berperanan sebagai penghubung antara keritualan dalam *[[Brahmana]]* dan falsafah dalam *[[Upanishad]]*. Namun, sukar untuk dipastikan sama ada ia benar-benar mewakili satu tahap peralihan dalam cara berfikir, memandangkan kandungan Aranyaka dan Upanishad hampir-hampir bercantum antara satu sama lain.

Tradisi Hindu mengaitkan empat *Asrama* (tahap kehidupan) dengan empat bahagian utama dalam Veda. Seorang *brahmacārin* (pelajar Veda) diharapkan menghafal *Saṁhitā* dan memahami penggunaan mantra yang terkandung di dalamnya dalam pelbagai upacara dan ritual. Seorang *gṛhastha* (ketua keluarga) pula dibimbing oleh *Brāhmaṇa* dalam melaksanakan pelbagai korban dan upacara. Bagi *vānaprasthin* (petapa hutan), beliau digalakkan untuk merenungkan ritual sebagai lambang kepada kebenaran falsafah yang lebih tinggi. Manakala *saṁnyāsin* (pertapa atau rahib) dituntut untuk bermeditasi terhadap kebenaran kerohanian yang paling asas sehingga ia dapat mengalaminya secara langsung.

Hubungan tradisional antara empat *āśrama* (tahap kehidupan) dengan empat bahagian utama Veda boleh memberikan kita gambaran tentang asas pemikiran dalam *Āraṇyaka*. Oleh sebab faktor usia tua yang melemahkan tubuh dan kesukaran memperoleh alat-alat serta bahan yang diperlukan untuk melaksanakan ritual Veda di dalam hutan, seseorang *vanaprasthin* menghadapi kesukaran untuk meneruskan amalan-amalan tersebut.

Tambahan pula, pengalaman hidup yang penuh cabaran dan perubahan telah mengasah kebijaksanaan dan kematangan dirinya, menjadikannya lebih terbuka terhadap renungan falsafah. Namun begitu, keterikatan kepada upacara serta keinginan untuk memperoleh hasil yang dijanjikan masih wujud dalam benaknya, akibat bertahun-tahun terlibat dengan ritual-ritual itu.

Justeru, renungan terhadap pelbagai aspek dan tahap-tahap dalam upacara tersebut sebagai lambang kepada kebenaran sejagat merupakan latihan batin yang paling sesuai bagi dirinya, demi kesejahteraan rohani yang terakhir. Inilah sebenarnya peranan bahagian A*ranyaka*. Malah, *[[Brihadaranyaka Upanishad]]* yang terkenal itu sendiri bermula dengan bentuk renungan sebegini.

Oleh itu, *Aranyaka* sering diklasifikasikan sebagai *[[Upasanakanda]]* — iaitu bahagian yang berkaitan dengan amalan renungan atau meditasi — yang  berbeza daripada *[[Karmakanda]]* (bahagian ritual seperti *[[Samhita]]* dan *[[Brahmana]]*), dan secara berperingkat mengarah kepada *[[Jnanakanda]]* (bahagian yang berkaitan dengan pengetahuan rohani, iaitu *[[Upanishad]]*).

## Etimologi
Istilah "Aranyaka" berasal daripada perkataan "Aranya" bermaksud hutan. Teks-teks ini diwujudkan untuk tujuan bacaan di hutan semasa tahap kehidupan Vanaprastha Asrama. Sayana dalam Taittiriya Aranyaka menjelaskan: 

*Aranyadhyayanad etad aranyakam itiryate (Kerana ilmu ini dipelajari di hutan, maka ia dinamakan Araṇyaka).*

Sarjana Winternitz memanggilnya sebagai "forest text" (teks rimba) untuk pengajian pertapa-pertapa di hutan.

Penjelasan lain yang diberikan ialah kerana teks-teks ini diberikan oleh golongan resi yang tinggal di hutan dan memikirkan tentang rahsia ritual-ritual korban (Yajna). Aranyaka menghuraikan tindakan dalam kehidupan dan juga pencapaian ilmu. Teks-teks ini menjadi asas rahsia yang dibincangkan dalam Upanishad. Oleh itu, Aranyaka juga mendapat nama "Rahasya" (rahsia). Nama ini disebut dalam Gopatha Brahmana dan Manu Smrti.

## Klasifikasi
Pada masa ini, hanya terdapat lapan Aranyaka dalam*[[Veda]]* seperti berikut:

Rigveda:

* *Aitareya Aranyaka*
* *Sankhyana Aranyaka* (juga kadang-kadang dikenali sebagai *Kausitaki Aranyaka*)
Yajurveda
* *Brihadaranyaka*, iaitu bahagian awal daripada *[[Brahmana|Satapatha Brahmana]]*. Bahagian akhirnya pula dikenali sebagai *[[Upanishad]]*.

* *Taittiriya Aranyaka*
* *Maitrayaniya Aranyaka*

Samaveda:

* Bahagian akhir *Tandya-maha-brahmaṇa* (juga dikenali sebagai *Pancavimsa-brahmana*)
* *Talavakara Aranyaka*

Atharvaveda:

* **Atharvaveda** tidak mempunyai sebarang *Aranyaka* yang masih wujud hingga hari ini. Namun begitu, **Gopatha Brahmana** sering dianggap sebagai *Aranyaka* bagi *Atharvaveda*. Ia dipercayai sebagai tinggalan terakhir daripada satu karya *Brahmana Atharva* yang lebih besar, yang kini telah hilang, khususnya yang berkaitan dengan aliran **Paippalada** dalam tradisi *Atharvaveda*.

## Rumusan Kandungan
Kandungan utama Aranyaka ialah teosofi (Brahmavidya), meditasi (Upasana), dan ilmu prana (Pranavidya). Ia juga menjelaskan maksud tersembunyi ritual korban dan konsep Brahman. Ciptaan alam semesta, kuasa Tuhan, Om, Atman, kitaran kelahiran dan kematian (samsara) juga disentuh dalam Aranyaka. 

Setiap Aranyaka yang terkandung dalam tiga Veda boleh dirumuskan seperti berikut:

### Aitareya Aranyaka
Aitareya Aranyaka (sekitar 2500 S.M.) merupakan salah satu daripada dua *Āraṇyaka* yang tergolong dalam *[[Rig Veda|Rigveda]].* Ia terbahagi kepada lima bahagian utama, dan setiap satu bahagian ini juga dikenali dengan gelaran ‘āraṇyaka’. Contohnya, bahagian pertama dinamakan *prathamāraṇyaka* (āraṇyaka pertama), bahagian kedua *dvitīyāraṇyaka* (āraṇyaka kedua), dan seterusnya.

Secara keseluruhan, teks ini mengandungi lapan belas *adhyaya* atau bab. Setiap *adhyāya* pula dibahagikan lagi kepada beberapa *khaṇḍa*, iaitu bahagian-bahagian kecil.

**Āraṇyaka pertama** menghuraikan tentang *mahāvrata*, iaitu sebahagian daripada *Sattra-yāga* yang dikenali sebagai *Gavāmayana*. Bahagian ini memberi tumpuan kepada aspek-aspek penting dalam upacara besar tersebut. Menariknya, bahagian akhir āraṇyaka ini—yakni *adhyāya* keempat, kelima, dan keenam—merangkumi kandungan *[[Aitareya Upanishad]]* yang masyhur. 

**Āraṇyaka ketiga** pula membincangkan tentang *upasana* khas—yakni bentuk-bentuk renungan atau kontemplasi rohani—serta ganjarannya, yang berkaitan dengan pelbagai cara pembacaan teks Veda seperti *saṁhitā-pāṭha*, *padapāṭha* dan *kramapāṭha* (cara-cara sistematik untuk membaca, menghafal, dan menafsirkan mantra Veda). Ia juga menyentuh tentang *ariṣṭa*, iaitu petanda malang yang dipercayai membawa maksud kematian, seperti melihat matahari menyerupai bulan, tidak dapat melihat kepala sendiri dalam cermin, atau bermimpi melihat lelaki berkulit hitam. Tokoh-tokoh resi purba seperti *Śākalya*, *Māṇḍūkeya*, *Pāñcālacaṇḍa*, dan *Tārkṣya* disebut sebagai perintis kepada amalan *upāsanā* ini.

**Āraṇyaka keempat**, yang sangat ringkas, memberi tumpuan kepada *mahānāmnī mantra* daripada *[[Sama Veda|Samaveda]]* yang perlu dinyanyikan pada hari kelima dalam upacara *mahāvrata*.

**Āraṇyaka kelima**, yang merupakan bahagian terakhir, mengandungi pelbagai butiran ritual berkaitan *mahāvrata* secara terperinci.

Menurut tradisi Hindu, hanya tiga *Āraṇyaka* pertama yang dikaitkan dengan *Aitareya*, manakala āraṇyaka keempat dan kelima disandarkan kepada *Asvalayana* dan gurunya *[[Saunaka]]*.

### ''Sankhayana Aranyaka''
Teks ini merupakan sebahagian daripada *[[Brahmana|Sankhayana Brahmana]]*, yang lebih dikenali sebagai *[[Brahmana|Kausitaki Brahmana]]*.

*Āraṇyaka* ini mengikuti struktur dan kandungan *Aitareya Āraṇyaka* dengan agak rapat.

Ia mengandungi 15 *adhyāya* atau bab, yang seterusnya dibahagikan kepada 137 *khaṇḍa* atau seksyen kecil.

Dua *adhyāya* yang pertama membincangkan tentang upacara Veda yang dikenali sebagai *mahavrata*.

Adhyaya ketiga hingga keenam dikenali sebagai Kaushitaki Upanishad.

*Adhyāya* keenam menyebut beberapa wilayah atau kawasan seperti *Usinara*, *Matsya*, *Kasi,* *Videha* dan *Kurupancala*.

*Adhyāya* ketiga belas pula mengandungi banyak kandungan yang diambil daripada ''Brihadaranyaka Upanishad''.

Senarai panjang guru yang disebut dalam teks ini termasuk tokoh-tokoh seperti Kahola Kausitaki, Uddalaka Aruni, Soma Prativesya, dan lain-lain — yang juga dikenali dalam *Upaniṣad-Upaniṣad*.

### Taittiriya Aranyaka
**Taittiriya Aranyaka** merupakan sebahagian daripada *Krishna [[Yajur Veda|Yajurveda]]* dan mengandungi sepuluh bahagian yang dikenali sebagai *prapathaka*, yang juga dipanggil *araṇa* atau *prasna*.

**Antara** topik dalam aranyaka ini ialah seperti:

* *Svadhyaya* atau pengajian Veda secara individu;
* *Panca-mahayajna* (lima korban agung);
* Kaedah mengenal sesuatu seperti *pratyakṣa* (pemerhatian langsung) dan *anumana* (inferens atau penalaran);
* Aspek-aspek Dewa Surya (*[[Surya]]*);
* Vishnu sebagai asas atau pendukung alam semesta;
* Idea-idea falsafah yang seiras dengan yang terdapat dalam Upanishad;
* Peraturan berkenaan mandi suci dan berpuasa;
* *Asura* (makhluk anti-Tuhan) juga melakukan korban;
* Meditasi terhadap *Aditya* (Dewa Surya);
* Korban simbolik;
* *[[Purusha Sukta]]* (nyanyian pujian terhadap Roh Kosmik);
* Amalan *abhicara* atau sihir hitam.

Daripada kandungannya, jelas bahawa *Aranyaka* ini bukan sahaja ditujukan kepada golongan *vanaprasthin* (mereka yang hidup di hutan dalam fasa kehidupan ketiga), tetapi kepada semua orang.

### Talavakara Aranyaka
Talavakara Aranyaka ialah salah satu *Āraṇyaka* yang berkaitan dengan '''Samaveda''', dan sering dikaitkan secara langsung dengan bahagian akhir *Tāṇḍya Mahābrāhmaṇa* (juga dikenali sebagai *Pañcaviṁśa Brāhmaṇa*). Ia dianggap sebagai teks yang menjadi jambatan antara ritualisme *Brāhmaṇa* dan renungan falsafah dalam *Upaniṣad*.

Yang paling terkenal dalam *Talavakāra Āraṇyaka* ialah *[[Talavakara Upanishad]]*, lebih dikenali sebagai '''Chandogya Upanishad''', salah satu *Upaniṣad* terpenting dalam tradisi Vedanta.

Teks ini mengandungi unsur-unsur:

* **Meditatif dan simbolik**, terutamanya dalam tafsiran terhadap nyanyian-nyanyian *Saman* sebagai perlambangan kebenaran kosmik.
* **Ajaran rohani**, termasuk perbincangan mendalam tentang *[[Om]]*, *[[Brahman]]*, dan hubungan antara bunyi, nyanyian, dan realiti mutlak.
* **Asal usul mantra**, yang mengaitkan bunyi dengan penciptaan dan transformasi kesedaran.

*Talavakara Aranyaka* mencerminkan peralihan dari pelaksanaan upacara ritual kepada **upasana** — renungan batin yang membawa kepada pengetahuan diri dan pencerahan rohani.

## Rujukan