Taiwan

**Taiwan** (), secara rasmi dikenali sebagai **Republik China** (**ROC**) ialah sebuah negara yang terletak di Asia Timur.

Terdapat empat takrif geopolitik semasa mengenai keluasan "Taiwan":

Republik China telah diiktiraf oleh banyak pihak sebagai sebuah negara merdeka secara de facto dan mempunyai semua elemen sebuah negara berdaulat seperti kerajaan sah, penduduk tetap, dan sempadan wilayah yang jelas.

Pulau utama negara ini pernah diduduki bangsa-bangsa Austronesia sejak tahun 6000 Sebelum Kini. Pertembungan dengan orang Cina sudah lama ada dari tinggalan barang dagangan zaman kerajaan Tang. Walau bagaimanapun penghijrahan besar-besaran orang Cina bermula pada petempatan penjajah Belanda. Kerajaan China mula merangkumkan Taiwan dalam pengaruh alamnya melalui  kepengiranan Tungning perintahan Zheng Chenggong yang taat setia kepada Maharaja Yongli.

Republik China yang terbentuk selepas penggulingan pemerintahan Dinasti Qing pada tahun 1912 di bawah Parti Bangsa (''Kuomintang'') menerus ke pencerobohan Jepun bertapak utama di sini beribukota Taipei selepas berundur dari tanah besar Cina hampir habis dikalahkan Parti Komunis pada tahun 1949 semasa Perang Saudara China meletus, Parti *Kuomintang* terus menggangap diri sebagai satu-satunya pemerintah keseluruhan China termasuk tanah besar yang sah. Pada masa yang sama, komunis di tanah besar mengishtiharkan kewujudan Republik Rakyat China dan mendakwa menjadi negara pewaris kepada ROC di seluruh negara China (termasuk Taiwan) dan kerajaan Nationalis di Taiwan tidak sah. Daripada pengasasannya sehinggalah pemindahannya ke pulau Taiwan, Republik China telah dikatakan sebagai satu produk Kuomintang (KMT), sebuah parti politik yang wujud hasil revolusi yang telah mengasaskan Republik, sekalipun parti itu tidak lagi memerintah di Taiwan. 

Kerajaan Republik China kini telah mengukuhkan kedudukannya di Taiwan dan menjadi sebati dengan Taiwan. Oleh sebab ini, ia tidak lagi menuntut hak pemerintahan di tanah besar China dan Mongolia. Dewan Undangan Nasional (yang tidak lagi wujud) juga telah meluluskan pindaan perlembagaan memberi penduduk Taiwan, Pescadores, Quemoy, dan Matsu satu-satunya hak memerintah republik melalui pilihanraya melantik Presiden dan keseluruhan Legislatur bersama dengan pilihanraya meluluskan pindaan pada perlembagaan Republik China. Ini menandakan bahawa kerajaan Republik mengakui bahawa hak pemerintahannya terbatas kepada kawasan tahlukannya sahaja. Reformasi yang dimulai oleh Republik di Taiwan pada tahun 1980-an dan tahun 1990-an telah mengubah Taiwan dari satu diktatorship pemerintahan satu parti ke suatu demokrasi.

Meskipun Perang Dingin telah tamat, status politik Taiwan terus menjadi suatu isu hangat pada kedua-dua belah selat Taiwan. Kerajaan Republik adalah salah satu daripada pengasas utama Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dan salah satu daripada anggota Majlis Keselamatan yang berstatus tetap yang asal. Akan tetapi, pada tahun 1971, kerajaan ini yang hanya memeritah Taiwan sahaja ditendang keluar daripada PBB dan digantikan oleh Republik Rakyat China. Meskipun begitu, kerajaan Republik kini tidak mahu kembali status anggota tetap yang terpaksa dilepaskan pada masa itu. Kini, ia hanya mahu menganggotai PBB sebagai negara yang asing daripada Republik Rakyat China. Ia telah cuba menanggotai PBB dari masa ke semasa akan tetapi gagal setiap kali mencuba kerana penuntutan kerajaan Republik Rakyat keatas Taiwan, pengiktirafan kerajaan Republik di Taiwan oleh kerajaan dunia yang lain terjejas teruk disebabkan Dasar Satu China yang dipromosi oleh kerajaan Republik Rakyat di tanah besar China disamping tekanan ekonomi dan diplomatik negara itu. Kebayakan negara dunia mengubah pengiktirafan mereka ke kerajaan Republik Rakyat di tanah besar pada tahun 1970-an dan kini, Republik China di Taiwan hanya diiktiraf 25 negara sahaja.

## Sejarah سجاره

### Zaman pra-penjajahan
Taiwan pernah bersambung dengan tanah besar Asia pada Pleistosen Akhir, sehingga paras laut meningkat kira-kira 10,000 tahun dahulu. Rangka manusia dan artifak Paleolitik bertarikh antara 20,000 hingga 30,000 tahun lalu telah ditemui. Kajian terhadap rangka manusia tersebut menunjukkan mereka adalah orang Australo-Papua yang serupa dengan populasi Negrito di Filipina. Penduduk Paleolitik Taiwan dipercayai telah menetap di Kepulauan Ryukyu sejak 30,000 tahun lalu. Amalan pertanian tebas dan bakar telah bermula sekurang-kurangnya 11,000 tahun dahulu.

Alat batu dari budaya Changbin telah ditemui di Daerah Taitung dan Eluanbi. Penemuan arkeologi menunjukkan mereka pada awalnya adalah pemburu-pengumpul yang perlahan-lahan beralih kepada aktiviti menangkap ikan secara intensif. Budaya budaya Wangxing yang berbeza, ditemui di Daerah Miaoli, merupakan masyarakat pengumpul yang kemudian beralih kepada aktiviti memburu.

Sekitar 6,000 tahun lalu, Taiwan telah diduduki oleh para petani daripada budaya Dapenkeng, yang besar kemungkinan berasal dari wilayah tenggara China kini. Budaya-budaya ini merupakan nenek moyang kepada orang asli Taiwan moden serta pemula kepada keluarga bahasa Austronesia.

Perdagangan dengan Filipina telah wujud sejak awal milenium ke-2 SM, termasuk penggunaan giok Taiwan dalam budaya giok di Filipina.

Budaya Dapenkeng telah digantikan oleh pelbagai budaya lain di seluruh pulau, termasuk Tahu dan Yingpu; masyarakat Yuanshan dicirikan dengan amalan menuai padi. Zaman besi muncul dalam budaya seperti budaya Niaosung, dipengaruhi oleh perdagangan dengan China dan Asia Tenggara Maritim. Orang Asli Dataran kebanyakannya tinggal di perkampungan berdinding kekal, dengan gaya hidup berasaskan pertanian, perikanan, dan pemburuan. Mereka secara tradisional mengamalkan masyarakat matriarki.

### Zaman penjajahan awal (hingga 1683)
Kepulauan Penghu telah dihuni oleh nelayan Cina Han sejak tahun 1171, dan pada tahun 1225, Penghu dilampirkan kepada Jinjiang. Dinasti Yuan secara rasmi meletakkan Penghu di bawah bidang kuasa Daerah Tong'an pada tahun 1281. Penghu telah dikosongkan pada abad ke-15 oleh Dinasti Ming sebagai sebahagian daripada larangan maritim mereka (Haijin), yang berlangsung hingga akhir abad ke-16. Pada tahun 1349, Wang Dayuan menyediakan catatan bertulis pertama mengenai kunjungan ke Taiwan.

Menjelang tahun 1590-an, sebilangan kecil orang Cina dari Fujian telah mula bertani di barat daya Taiwan. Sekitar 1,500–2,000 orang Cina tinggal atau menetap sementara di pantai selatan Taiwan, kebanyakannya untuk aktiviti menangkap ikan bermusim, tetapi juga untuk pertanian sara diri dan perdagangan, menjelang awal abad ke-17. Pada tahun 1603, Chen Di melawat Taiwan dalam satu ekspedisi anti-lanun wokou dan mencatatkan satu laporan tentang masyarakat Orang Asli Taiwan.

Pada tahun 1626, Empayar Sepanyol telah menduduki utara Taiwan sebagai pangkalan perdagangan, bermula di Keelung dan pada tahun 1628 membina Fort Santo Domingo di Tamsui. Penjajahan ini berakhir pada tahun 1642 apabila kubu terakhir Sepanyol ditawan oleh pasukan Belanda. Pasukan Belanda kemudian mara ke selatan, menundukkan ratusan perkampungan di dataran barat Taiwan.

Selepas kejatuhan Dinasti Ming di Beijing pada tahun 1644, Koxinga (Zheng Chenggong) telah berikrar setia kepada Maharaja Yongli dan melancarkan serangan terhadap Dinasti Qing di sepanjang pantai tenggara China.

Pada tahun 1661, di bawah tekanan yang semakin kuat daripada Qing, beliau memindahkan tenteranya dari Xiamen ke Taiwan dan mengusir Belanda pada tahun berikutnya. Belanda mengambil semula kubu di Keelung pada tahun 1664, namun berundur dari pulau tersebut pada tahun 1668 akibat tentangan daripada penduduk Orang Asli.

Pemerintahan Zheng, dikenali sebagai Kerajaan Tungning, mengisytiharkan kesetiaan kepada Dinasti Ming yang telah digulingkan, tetapi memerintah secara bebas.

Namun, kepulangan Zheng Jing ke China untuk menyertai Pemberontakan Tiga Panglima Feudal telah membuka jalan kepada pencerobohan dan pendudukan Qing di Taiwan pada tahun 1683.Pemerintahan Qing (1683–1895)

Berikutan kekalahan cucu Koxinga oleh armada yang diketuai oleh Laksamana Shi Lang pada tahun 1683, Dinasti Qing secara rasmi telah menggabungkan Taiwan pada Mei 1684, menjadikannya sebuah prefektur dalam wilayah Fujian sambil mengekalkan pusat pentadbiran (kini Tainan) sebagai ibu kota.

Kerajaan Qing pada amnya cuba menyekat penghijrahan ke Taiwan sepanjang tempoh pemerintahannya kerana mereka percaya bahawa pulau itu tidak mampu menampung populasi yang terlalu besar tanpa mencetuskan konflik. Selepas kekalahan Kerajaan Tungning, sebahagian besar populasinya dihantar pulang ke tanah besar, meninggalkan hanya 50,000 orang penduduk rasmi di Taiwan, termasuk 10,000 orang tentera.

Walaupun terdapat sekatan rasmi, pegawai-pegawai tempatan di Taiwan menggalakkan penghijrahan dari tanah besar, menyebabkan puluhan ribu pendatang tiba setiap tahun menjelang tahun 1711. Satu sistem permit telah direkodkan secara rasmi pada tahun 1712, namun ia berkemungkinan telah wujud seawal tahun 1684. Sekatan-sekatannya termasuk hanya membenarkan kemasukan mereka yang memiliki harta di tanah besar, mempunyai keluarga di Taiwan, dan tidak diiringi oleh isteri atau anak-anak. Ramai lelaki pendatang berkahwin dengan wanita Orang Asli tempatan. Menjelang abad ke-18, sekatan ini dilonggarkan. Pada tahun 1732, keluarga dibenarkan berpindah ke Taiwan. Menjelang tahun 1811, lebih dua juta pendatang Han telah menetap di Taiwan, dan industri pengeluaran gula serta padi yang menguntungkan telah mewujudkan eksport ke tanah besar. Pada tahun 1875, sekatan terhadap kemasukan ke Taiwan telah dimansuhkan.

Tiga daerah secara nominal merangkumi keseluruhan kawasan dataran barat, namun kawalan sebenar hanya terhad kepada kawasan yang lebih kecil. Satu permit kerajaan diperlukan bagi pendatang untuk menyeberangi Sungai Dajia. Pentadbiran Qing berkembang ke seluruh kawasan dataran barat sepanjang abad ke-18 akibat pencerobohan dan penempatan haram yang berterusan.

Orang asli Taiwan dikategorikan oleh pentadbiran Qing kepada dua kumpulan: orang asli yang telah berasimilasi dengan budaya Han, dan orang asli yang belum berasimilasi. Kerajaan Qing tidak banyak mengambil langkah untuk mentadbir atau menundukkan mereka. Apabila Taiwan digabungkan, terdapat 46 perkampungan orang asli di bawah kawalan Qing, yang mungkin diwarisi daripada Kerajaan Tungning. Pada awal zaman Maharaja Qianlong, terdapat 93 perkampungan yang telah berasimilasi dan 61 perkampungan yang belum berasimilasi yang membayar cukai.

Sebagai tindak balas kepada pemberontakan pendatang Zhu Yigui pada tahun 1722, dasar pemisahan antara orang asli dan pendatang telah dijadikan polisi rasmi melalui 54 batu sempadan yang digunakan untuk menandakan kawasan perbatasan. Penandaan ini diubah sebanyak empat kali sepanjang separuh kedua abad ke-18 akibat pencerobohan berterusan oleh pendatang. Dua sub-pentadbir urusan orang asli, seorang untuk utara dan seorang untuk selatan, telah dilantik pada tahun 1766.

Sepanjang 200 tahun pemerintahan Qing di Taiwan, orang asli dataran jarang memberontak terhadap kerajaan, manakala orang asli pergunungan dibiarkan tanpa campur tangan sehingga 20 tahun terakhir pemerintahan Qing. Kebanyakan daripada lebih 100 pemberontakan sepanjang tempoh Qing seperti Pemberontakan Lin Shuangwen telah dicetuskan oleh pendatang Han.

Kekerapan pemberontakan ini digambarkan dalam pepatah: "setiap tiga tahun satu pemberontakan kecil, setiap lima tahun satu pemberontakan besar" (三年一反、五年一亂), merujuk khususnya kepada tempoh antara tahun 1820 hingga 1850.

Ramai pegawai yang ditempatkan di Taiwan sepanjang abad ke-19 menyokong dasar penjajahan aktif. Pada tahun 1788, Prefek Taiwan Yang Tingli menyokong usaha seorang pendatang bernama Wu Sha untuk menuntut tanah milik orang Kavalan. Pada tahun 1797, Wu Sha berjaya merekrut pendatang dengan sokongan kewangan kerajaan tempatan tetapi gagal untuk mendaftarkan tanah itu secara rasmi. Pada awal 1800-an, pegawai tempatan meyakinkan maharaja agar menggabungkan kawasan itu secara rasmi dengan membangkitkan isu lanun sekiranya tanah itu ditinggalkan.

Pada tahun 1814, beberapa pendatang cuba menjajah kawasan tengah Taiwan dengan memalsukan hak untuk menyewa tanah orang asli. Mereka diusir oleh tentera kerajaan dua tahun kemudian. Pegawai tempatan terus mengadvokasi penjajahan kawasan itu tetapi tidak diendahkan.

Kerajaan Qing mula melaksanakan dasar penjajahan yang lebih aktif selepas insiden Insiden Mudan pada tahun 1874, apabila Jepun menyerang wilayah orang asli di selatan Taiwan dan kerajaan Qing terpaksa membayar pampasan agar Jepun berundur. Pentadbiran Taiwan telah diperluaskan dengan penubuhan prefektur, sub-prefektur, dan daerah baharu. Jalan-jalan pergunungan telah dibina untuk memudahkan akses ke kawasan pedalaman Taiwan.

Sekatan kemasukan ke Taiwan dimansuhkan pada tahun 1875 dan agensi-agensi untuk merekrut pendatang telah ditubuhkan di tanah besar China, namun usaha ini hanya bertahan dalam tempoh yang singkat. Pada tahun 1884, Keelung di utara Taiwan telah diduduki semasa Perang China-Perancis, namun tentera Perancis gagal untuk mara ke kawasan pedalaman dan kemenangan mereka di Penghu pada tahun 1885 telah membawa wabak penyakit yang akhirnya memaksa mereka berundur apabila perang tamat.

Usaha penjajahan diperbaharui di bawah Liu Mingchuan. Pada tahun 1887, status Taiwan telah dinaik taraf menjadi sebuah Wilayah Taiwan. Taipei dijadikan ibu kota kekal pada tahun 1893. Usaha Liu untuk meningkatkan hasil melalui pengeluaran tempatan Taiwan terhalang oleh tekanan kuasa asing yang menentang kenaikan cukai. Satu pembaharuan pemilikan tanah dilaksanakan untuk meningkatkan hasil kerajaan, namun pendapatan yang diperoleh masih tidak memenuhi jangkaan.

Teknologi moden seperti lampu elektrik, landasan kereta api, talian telegraf, perkhidmatan kapal wap dan mesin industri telah diperkenalkan di bawah pemerintahan Liu, tetapi beberapa projek ini memberikan hasil yang bercampur. Satu kempen untuk menundukkan masyarakat orang asli secara rasmi berakhir dengan kehilangan sepertiga tentera akibat tentangan sengit daripada suku Mkgogan dan Msbtunux. Liu meletakkan jawatan pada tahun 1891 akibat kritikan terhadap kos besar projek-projek ini.

Menjelang akhir pemerintahan Qing, kawasan dataran barat telah dibangunkan sepenuhnya sebagai kawasan pertanian dengan kira-kira 2.5 juta pendatang Cina. Kawasan pergunungan pula masih sebahagian besarnya berada di bawah kawalan autonomi masyarakat orang asli. Kehilangan tanah orang asli di bawah pemerintahan Qing berlaku secara perlahan kerana tiadanya dasar perampasan tanah yang disokong kerajaan sepanjang sebahagian besar era Qing.

### Pemerintahan Jepun (1895–1945)
Berikutan kekalahan Qing dalam Perang China-Jepun Pertama (1894–1895), Taiwan, pulau-pulau yang berkaitan, dan kepulauan Penghu telah diserahkan kepada Empayar Jepun melalui Perjanjian Shimonoseki.

Penduduk yang ingin kekal sebagai rakyat Qing perlu berpindah ke tanah besar dalam tempoh dua tahun, tetapi hanya sedikit yang menganggapnya realistik. Dianggarkan sekitar 4,000 hingga 6,000 orang berpindah sebelum tamat tempoh dua tahun itu, dan 200,000 hingga 300,000 orang lagi meninggalkan Taiwan semasa kekacauan selepas itu.

Pada 25 Mei 1895, sekumpulan pegawai tinggi pro-Qing mengisytiharkan penubuhan Republik Formosa sebagai usaha untuk menentang penjajahan Jepun. Tentera Jepun memasuki ibu kota di Tainan dan menumpaskan tentangan ini pada 21 Oktober 1895.

Sekitar 6,000 penduduk terbunuh dalam pertempuran awal, dan kira-kira 14,000 lagi terkorban pada tahun pertama pemerintahan Jepun. Seramai 12,000 lagi yang dilabel sebagai "penentang bersenjata" terbunuh antara tahun 1898 hingga 1902.

Pemberontakan selepas itu terhadap Jepun seperti Kebangkitan Beipu pada tahun 1907, Insiden Tapani pada tahun 1915, dan Insiden Musha pada tahun 1930 semuanya gagal tetapi menunjukkan penentangan terhadap pemerintahan Jepun.

Zaman penjajahan Jepun memainkan peranan penting dalam perindustrian pulau ini, melalui pembinaan rangkaian kereta api dan pengangkutan lain, pembinaan sistem sanitasi yang luas, penubuhan sistem pendidikan formal, serta penghapusan amalan penggal kepala.

Sumber asli Taiwan telah digunakan bagi menyokong pembangunan Jepun. Pengeluaran tanaman tunai seperti gula meningkat dengan mendadak, mengakibatkan kawasan pertanian dialih daripada penanaman padi. Menjelang tahun 1939, Taiwan merupakan pengeluar gula ketujuh terbesar di dunia.

Penduduk Han dan Orang Asli diklasifikasikan sebagai warganegara kelas kedua dan ketiga, dan banyak jawatan penting dalam kerajaan dan perniagaan telah dilarang untuk mereka. Selepas menumpaskan gerila Han dalam dekad pertama pemerintahan mereka, pihak berkuasa Jepun melancarkan kempen berdarah terhadap orang asli di kawasan pergunungan, yang memuncak dengan Insiden Musha pada tahun 1930.

Golongan intelektual dan buruh yang terlibat dalam gerakan kiri turut ditangkap dan dibunuh, termasuk Chiang Wei-shui dan Masanosuke Watanabe.

Sekitar tahun 1935, Jepun melancarkan projek penjepunan berskala seluruh pulau. Akhbar dan kurikulum berbahasa Cina dimansuhkan. Muzik dan teater tradisional Taiwan diharamkan. Agama kebangsaan Shinto diperkenalkan serentak dengan penindasan terhadap kepercayaan tradisional Taiwan. Bermula tahun 1940, keluarga juga diwajibkan menggunakan nama keluarga Jepun, namun hanya 2% yang melakukannya menjelang 1943.

Menjelang tahun 1938, terdapat 309,000 penduduk Jepun yang tinggal di Taiwan.

Semasa Perang Dunia Kedua, pulau Taiwan dibangunkan sebagai pangkalan tentera laut dan udara, manakala sektor pertanian, industri, dan perdagangannya mengalami kemerosotan. Serangan udara dan pencerobohan berikutnya ke atas Filipina dilancarkan dari Taiwan. Tentera Laut Imperial Jepun beroperasi secara besar-besaran dari pelabuhan Taiwan, dan kumpulan pemikir "South Strike Group" mereka berpusat di Universiti Imperial Taihoku.

Pangkalan tentera dan pusat industri seperti Kaohsiung dan Keelung menjadi sasaran utama pengeboman Bersekutu, yang memusnahkan banyak kilang, empangan, dan kemudahan pengangkutan yang dibina oleh Jepun.

Pada Oktober 1944, Pertempuran Udara Formosa berlaku antara kapal induk Amerika dan tentera Jepun di Taiwan. Lebih 200,000 anggota tentera Taiwan dalam tentera Jepun telah berkhidmat, dengan lebih 30,000 orang terkorban.

Lebih 2,000 wanita, yang dikenali secara eufemistik sebagai "wanita penghibur", telah dipaksa menjadi hamba seks untuk tentera Jepun.

Selepas penyerahan Jepun, kebanyakan penduduk Jepun telah diusir keluar.

### Republik China (1945–kini)

Ketika Taiwan berada di bawah pemerintahan Jepun, Republik China telah diasaskan di Tanah Besar China pada 1 Januari 1912 berikutan Revolusi Xinhai pada tahun 1911. Kuasa pusat naik turun akibat Era Panglima Perang (1915–28), Pencerobohan Jepun ke atas China (1937–45), dan Perang Saudara China (1927–49), dengan kuasa pusat paling kukuh semasa dekad Nanjing (1927–37), apabila sebahagian besar China dikuasai oleh Kuomintang (KMT).

Semasa Perang Dunia Kedua, Deklarasi Kaherah 1943 menyatakan bahawa Formosa dan Kepulauan Pescadores hendaklah dipulangkan oleh Jepun kepada ROC; syarat ini diulang dalam Deklarasi Potsdam 1945 yang telah diterima oleh Jepun dalam Instrumen Penyerahan Jepun.

Pada 25 Oktober 1945, Jepun menyerahkan Taiwan kepada ROC, dan dalam Perjanjian San Francisco, Jepun secara rasmi melepaskan tuntutan ke atas pulau itu, walaupun tanpa menyatakan kepada siapa ia diserahkan.

Pada tahun yang sama, Jepun dan ROC menandatangani perjanjian damai.

Pada awalnya, penduduk Formosa teruja dengan kembalinya pentadbiran China dan prinsip Tiga Prinsip Rakyat, namun mereka mula kecewa apabila diketepikan daripada jawatan tinggi, pilihan raya tempatan ditangguh walaupun perlembagaan telah diluluskan di tanah besar, berlaku penyeludupan barang berharga dari pulau itu, pengambilalihan perniagaan oleh monopoli kerajaan, serta hiperinflasi antara 1945 hingga 1949.

Insiden tembakan terhadap orang awam pada 28 Februari 1947 mencetuskan pemberontakan di seluruh pulau, yang ditumpaskan oleh tentera dalam peristiwa yang kini dikenali sebagai Insiden 28 Februari. Anggaran utama menunjukkan antara 18,000 hingga 30,000 orang terbunuh.

Chen kemudiannya digantikan oleh Wei Tao-ming, yang berusaha membetulkan pengurusan terdahulu dengan melantik semula ramai penduduk tempatan dan menswastakan semula perniagaan.

Selepas berakhirnya Perang Dunia Kedua, Perang Saudara China disambung semula. Beberapa serangan besar oleh pihak Komunis China pada tahun 1949 membawa kepada penawanan ibu kota Nanjing pada 23 April dan kekalahan Nasionalis di tanah besar. Komunis menubuhkan Republik Rakyat China pada 1 Oktober. Pada 7 Disember 1949, Chiang Kai-shek mengundurkan kerajaan Nasionalisnya ke Taiwan dan menjadikan Taipei sebagai ibu kota sementara ROC. Kira-kira dua juta orang, kebanyakannya tentera, ahli Kuomintang dan golongan elit intelektual serta perniagaan, telah dipindahkan ke Taiwan, menambahkan kepada penduduk sedia ada seramai enam juta orang. Mereka dan keturunan mereka dikenali di Taiwan sebagai *waishengren* (). Kerajaan ROC turut membawa ke Taipei banyak khazanah kebangsaan serta rizab emas dan mata wang asing milik China.

Sebahagian besar emas itu digunakan untuk membayar gaji tentera, manakala sebahagiannya digunakan untuk mengeluarkan dolar baharu Taiwan, sebagai sebahagian program kestabilan harga untuk mengurangkan inflasi di Taiwan.

Setelah kehilangan kawalan ke atas tanah besar China pada 1949, ROC mengekalkan kawalan ke atas Taiwan dan Kepulauan Penghu (Taiwan, ROC), sebahagian Fujian (Fujian, ROC) khususnya Kinmen, Wuqiu (kini sebahagian Kinmen) dan Kepulauan Matsu, serta dua pulau besar di Laut China Selatan. ROC juga pernah seketika mengekalkan kawalan ke atas seluruh Hainan, sebahagian Zhejiang (Chekiang) termasuk Kepulauan Dachen dan Kepulauan Yijiangshan serta beberapa bahagian Tibet, Qinghai, Xinjiang dan Yunnan. Komunis menawan Hainan pada 1950, serta Dachen dan Yijiangshan semasa Krisis Selat Taiwan Pertama pada 1955 dan mengalahkan pemberontakan ROC di Barat Laut China pada 1958. Tentera ROC memasuki Burma dan Thailand pada 1950-an dan ditewaskan oleh Komunis pada 1961. Sejak kehilangan tanah besar, Kuomintang terus mendakwa kedaulatan ke atas 'seluruh China', termasuk tanah besar (termasuk Tibet), Taiwan (termasuk Penghu), Mongolia Luar, dan wilayah kecil lain.

#### Era darurat tentera (1949–1987)

Undang-undang darurat diisytihar di Taiwan pada Mei 1949, dan kekal berkuat kuasa sehingga 1987, serta digunakan untuk menindas pembangkang politik. Dalam tempoh yang dikenali sebagai Teror Putih (Taiwan), seramai 140,000 orang telah dipenjarakan atau dihukum mati kerana disyaki anti-Kuomintang atau pro-Komunis. Ramai rakyat telah ditangkap, diseksa, dipenjara atau dibunuh atas hubungan sebenar atau yang dianggap ada dengan Parti Komunis China. Oleh kerana ramai dalam kalangan ini merupakan golongan intelektual dan elit sosial, satu generasi pemimpin politik dan masyarakat telah musnah.

Selepas meletusnya Perang Korea, Presiden AS Harry S. Truman menghantar Armada Ketujuh Amerika Syarikat ke Selat Taiwan untuk menghalang konflik antara ROC dan PRC. Amerika Syarikat juga meluluskan Perjanjian Pertahanan Bersama Sino-Amerika dan Resolusi Formosa 1955, serta memberi bantuan luar besar kepada rejim KMT antara 1951 hingga 1965. Bantuan tersebut berjaya menstabilkan harga di Taiwan menjelang 1952.

Kerajaan KMT melaksanakan banyak undang-undang dan reformasi tanah di Taiwan yang sebelum ini gagal dilaksanakan di tanah besar. Pembangunan ekonomi didorong oleh bantuan Amerika dan program seperti Suruhanjaya Bersama Sino-Amerika bagi Pembinaan Luar Bandar, yang menjadikan sektor pertanian asas kepada pertumbuhan selanjutnya. Hasil pertanian meningkat purata 4 peratus setahun dari 1952 hingga 1959. Kerajaan turut melaksanakan dasar perindustrian penggantian import, dengan cuba menghasilkan barangan import secara domestik. Dasar ini memacu pembangunan industri tekstil, makanan dan industri berintensif buruh yang lain.

Semasa Perang Saudara China berterusan, kerajaan membina kubu-kubu ketenteraan di seluruh Taiwan. Veteran-veteran membina Lebuhraya Rentas-Pulau Tengah melalui Gorge Taroko pada tahun 1950-an. Semasa Krisis Selat Taiwan Kedua pada tahun 1958, peluru berpandu Nike Hercules ditambah ke dalam formasi bateri peluru berpandu di seluruh pulau.

Sepanjang tahun 1960-an dan 1970-an, ROC mengekalkan pemerintahan autoritarian satu parti di bawah sistem Dang Guo oleh Kuomintang sementara ekonominya menjadi semakin berindustri dan berasaskan teknologi. Pertumbuhan ekonomi pesat ini, dikenali sebagai Keajaiban Taiwan, berlaku selepas strategi memfokuskan kepada sektor pertanian, industri ringan, dan kemudiannya industri berat. Perindustrian berorientasikan eksport dicapai melalui rebat cukai eksport, penghapusan sekatan import, penukaran daripada sistem kadar pertukaran berganda kepada sistem kadar tunggal, dan penyusutan nilai Dolar Baru Taiwan.

Projek-projek Sepuluh Projek Pembinaan Utama seperti Lebuhraya Sun Yat-sen, Lapangan Terbang Antarabangsa Taoyuan, Pelabuhan Taichung, dan Loji Kuasa Nuklear Jinshan telah dilancarkan. Pada masa yang sama, kebangkitan industri keluli, petrokimia, dan pembinaan kapal di selatan Taiwan membawa kepada transformasi Kaohsiung menjadi sebuah perbandaran khas setaraf dengan Taipei. Pada tahun 1970-an, Taiwan menjadi ekonomi kedua paling pesat berkembang di Asia. Pertumbuhan sebenar KDNK purata melebihi 10 peratus. Pada tahun 1978, gabungan insentif cukai dan tenaga kerja murah serta terlatih menarik pelaburan lebih $1.9 bilion daripada Orang Cina perantauan, Amerika Syarikat dan Jepun. Menjelang 1980, perdagangan luar mencapai $39 bilion setahun dan menghasilkan lebihan sebanyak $46.5 juta. Bersama Hong Kong, Singapura dan Korea Selatan, Taiwan dikenali sebagai salah satu daripada Empat Harimau Asia.

Disebabkan Perang Dingin, kebanyakan negara Barat dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggap ROC sebagai satu-satunya kerajaan sah China sehingga tahun 1970-an. Akhirnya, terutama selepas penyingkiran Taiwan dari PBB, kebanyakan negara mengalihkan pengiktirafan diplomatik kepada PRC. Sehingga tahun 1970-an, kerajaan ROC dianggap tidak demokratik oleh pengkritik Barat kerana mengekalkan undang-undang tentera, menindas pembangkang politik secara keras, dan mengawal media. KMT tidak membenarkan penubuhan parti baru dan pilihan raya demokratik yang kompetitif tidak wujud.

Semasa Perang Dingin, kebanyakan negara Barat dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengiktiraf Republik China sebagai satu-satunya kerajaan sah bagi seluruh China sehingga tahun 1970-an. Namun, selepas pengusiran Taiwan dari PBB, kebanyakan negara mula menukar pengiktirafan diplomatik mereka kepada Republik Rakyat China.

Sehingga dekad 1970-an, kerajaan ROC sering dikritik oleh pihak Barat kerana dianggap tidak demokratik, mengekalkan undang-undang tentera, menindas penentangan politik secara keras, dan mengawal media. Kuomintang tidak membenarkan penubuhan parti baharu dan tidak mengadakan pilihan raya demokratik secara kompetitif. Kerajaan hanya membenarkan sistem satu parti di peringkat nasional, dan menggunakan Perlembagaan Republik China 1947 yang digubal di tanah besar China untuk mentadbir Taiwan.

Oleh itu, dalam tempoh tersebut, ramai pengkritik antarabangsa memberikan penilaian rendah terhadap demokrasi dan hak asasi manusia di Taiwan, meskipun mengakui pencapaian luar biasa dalam pembangunan ekonomi negara tersebut.

Dari penghujung tahun 1970-an hingga 1990-an, Taiwan mengalami pelbagai reformasi politik dan sosial yang mengubahnya menjadi sebuah negara demokrasi. Chiang Ching-kuo, anak kepada Chiang Kai-shek, berkhidmat sebagai perdana menteri sejak 1972 dan dilantik sebagai presiden pada tahun 1978. Beliau berusaha memindahkan lebih banyak kuasa kepada golongan *bensheng ren* (penduduk asal Taiwan sebelum penyerahan Jepun dan keturunan mereka).

Golongan aktivis pro-demokrasi, iaitu gerakan *Tangwai*, muncul sebagai pembangkang. Pada tahun 1979, Insiden Kaohsiung berlaku di Kaohsiung bertepatan dengan Hari Hak Asasi Manusia. Walaupun protes tersebut ditekan dengan pantas oleh pihak berkuasa, peristiwa ini dianggap sebagai titik penyatuan utama bagi gerakan pembangkang di Taiwan.

Pada tahun 1984, Chiang Ching-kuo memilih Lee Teng-hui sebagai naib presiden. Selepas Parti Demokratik Progresif (DPP) ditubuhkan secara tidak sah sebagai parti pembangkang pertama di Taiwan pada tahun 1986, Chiang mengumumkan bahawa beliau akan membenarkan penubuhan parti baharu. Pada 15 Julai 1987, Chiang secara rasmi menamatkan undang-undang tentera di pulau utama Taiwan.

#### Peralihan kepada demokrasi

Selepas kematian Chiang Ching-kuo pada tahun 1988, Lee Teng-hui menjadi presiden Republik China yang pertama dilahirkan di Taiwan. Pentadbiran Lee menyaksikan proses pendemokrasian termasuk pemansuhan Peruntukan Sementara terhadap Pemberontakan Komunis dan penggubalan Perkara Tambahan Perlembagaan Republik China.

Wakil rakyat dihadkan kepada Kawasan Taiwan sahaja, dan Taiwan melalui proses lokalisasi di mana budaya dan sejarah Taiwan diketengahkan berbanding sudut pandangan pan-China. Polisi asimilasi budaya digantikan dengan sokongan kepada multikulturalisme.

Pada tahun 1996, Lee telah dipilih semula dalam pilihan raya presiden secara langsung yang pertama.

Sepanjang pentadbiran Lee, beliau dan partinya terlibat dalam kontroversi rasuah yang dikenali sebagai politik "emas hitam".

Chen Shui-bian dari DPP telah dipilih sebagai presiden bukan KMT pertama pada tahun 2000. Namun, Chen tidak mempunyai majoriti dalam badan perundangan. Pihak pembangkang KMT membentuk Pakatan Pan-Biru dengan parti-parti lain, memperoleh majoriti tipis ke atas Pakatan Pan-Hijau yang dipimpin oleh DPP.

Politik Taiwan menjadi berpolar, dengan Pan-Biru cenderung menyokong penyatuan semula China manakala Pan-Hijau menyokong kemerdekaan Taiwan.

Chen membuat kenyataan mengenai "*One Country on Each Side*" (Satu Negara di Setiap Sisi) Selat Taiwan pada tahun 2002, yang menjejaskan hubungan rentas Selat. Beliau mengusahakan referendum kebangsaan pertama mengenai hubungan rentas Selat, dan menyeru agar Majlis Penyatuan Nasional dibubarkan. Syarikat milik kerajaan mula menggugurkan perkataan "China" daripada nama mereka dan menggantikannya dengan "Taiwan". Pada tahun 2008, referendum diadakan untuk menentukan sama ada Taiwan patut menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Tindakan ini mengasingkan pengundi sederhana yang menyokong status quo, serta mereka yang mempunyai hubungan ekonomi merentas selat. Ia juga menimbulkan ketegangan dengan tanah besar China dan ketidaksefahaman dengan Amerika Syarikat. Pentadbiran Chen turut dicemari kebimbangan orang awam terhadap pertumbuhan ekonomi yang lembap, kebuntuan legislatif dan siasatan kes rasuah.

Calon KMT Ma Ying-jeou memenangi pilihan raya presiden 2008 dengan kempen yang menekankan pertumbuhan ekonomi dan hubungan yang lebih baik dengan PRC di bawah dasar "penafian bersama". Di bawah pentadbirannya, Taiwan dan China membuka laluan penerbangan terus dan penghantaran kargo. Kerajaan PRC juga mengambil langkah luar biasa dengan tidak menuntut agar Taiwan dilarang menyertai Perhimpunan Kesihatan Sedunia. Ma turut memohon maaf secara rasmi atas era Teror Putih. Namun, hubungan ekonomi yang semakin erat dengan China menimbulkan kebimbangan terhadap implikasi politiknya. Pada tahun 2014, pelajar universiti menduduki Yuan Legislatif dan menggagalkan ratifikasi Perjanjian Perdagangan Perkhidmatan Rentas Selat dalam gerakan yang dikenali sebagai Gerakan Pelajar Bunga Matahari. Gerakan ini mencetuskan kewujudan parti-parti ketiga yang berpaksikan golongan muda seperti Parti Kuasa Baharu, dan dilihat sebagai pemangkin kemenangan Parti Progresif Demokratik (DPP) dalam pilihan raya presiden 2016 dan pilihan raya legislatif 2016, yang menyaksikan DPP memperoleh majoriti legislatif buat kali pertama dalam sejarah Taiwan.

Pada Januari 2024, William Lai Ching-te daripada DPP memenangi pilihan raya presiden Taiwan 2024. Namun, tiada parti memenangi majoriti dalam pilihan raya legislatif yang diadakan serentak, buat kali pertama sejak tahun 2004. DPP memperoleh 51 kerusi, KMT memperoleh 52 kerusi, manakala Parti Rakyat Taiwan (TPP) memperoleh lapan kerusi.

## Politik ڤوليتيك

### Kerajaan

Kerajaan Republik China diasaskan berlandaskan Perlembagaan ROC 1947 dan Tiga Prinsip Rakyat, yang menetapkan bahawa ROC "ialah sebuah republik demokratik milik rakyat, diperintah oleh rakyat dan untuk rakyat". Ia mengalami pindaan besar pada 1990-an, yang dikenali secara kolektif sebagai Artikel Tambahan. Kerajaan terbahagi kepada lima cabang (*Yuan*): Yuan Eksekutif (kabinet), Yuan Perundangan (Kongres atau Parlimen), Yuan Kehakiman, Yuan Kawalan (agensi audit), dan Yuan Peperiksaan (agensi peperiksaan perkhidmatan awam).

Ketua negara dan panglima tertinggi angkatan tentera ialah presiden, yang dipilih melalui undi popular untuk maksimum dua penggal empat tahun bersama naib presiden dalam tiket yang sama. Presiden melantik ahli Yuan Eksekutif sebagai kabinetnya, termasuk perdana menteri, yang secara rasmi ialah Presiden Yuan Eksekutif; ahli kabinet bertanggungjawab terhadap dasar dan pentadbiran.

Badan perundangan utama ialah Yuan Perundangan yang unikameral dengan 113 kerusi. Tujuh puluh tiga dipilih melalui undi popular daripada kawasan pilihan raya berkerusi tunggal; tiga puluh empat dipilih berdasarkan perkadaran undi nasional yang diperoleh oleh parti-parti politik dalam undi senarai parti berasingan; dan enam dipilih daripada dua kawasan pilihan raya orang asli berkerusi tiga. Ahli berkhidmat selama empat tahun. Pada asalnya, Perhimpunan Kebangsaan unikameral, sebagai konvensyen perlembagaan tetap dan kolej pemilih, menjalankan sebahagian fungsi parlimen, tetapi Perhimpunan Kebangsaan dibubarkan pada 2005 dengan kuasa pindaan perlembagaan diserahkan kepada Yuan Perundangan serta semua pengundi yang layak di Republik melalui referendum.

Perdana menteri dilantik oleh presiden tanpa perlu kelulusan perundangan, dan baik presiden mahupun perdana menteri tidak mempunyai kuasa veto. Secara sejarah, ROC pernah dikuasai oleh politik satu parti dengan pemimpin kuat. Legasi ini menyebabkan kuasa eksekutif kini tertumpu di pejabat presiden berbanding perdana menteri.

Yuan Kehakiman ialah badan kehakiman tertinggi. Ia mentafsir perlembagaan serta undang-undang dan dekri lain, mengadili kes pentadbiran, dan mendisiplinkan pegawai awam. Presiden dan naib presiden Yuan Kehakiman serta tiga belas hakim tambahan membentuk Mahkamah Perlembagaan, yang ditubuhkan pada 1993 untuk menyelesaikan pertikaian perlembagaan, mengawal aktiviti parti politik dan mempercepat proses pendemokrasian. Mahkamah Perlembagaan dahulunya dikenali sebagai Majlis Hakim Besar. Mereka dicalonkan dan dilantik oleh presiden dengan persetujuan Yuan Perundangan. Mahkamah tertinggi, Mahkamah Agung, terdiri daripada beberapa bahagian sivil dan jenayah, setiap satu diketuai seorang hakim kanan dan empat hakim bersama, semuanya dilantik seumur hidup. Hak untuk perbicaraan terbuka yang adil dilindungi undang-undang dan dihormati dalam amalan. Tiada perbicaraan juri, namun banyak kes dipengerusikan oleh berbilang hakim.

Yuan Kawalan ialah agensi pengawas yang memantau tindakan eksekutif. Ia boleh dianggap sebagai suruhanjaya kerajaan tetap bagi siasatan pentadbiran, seumpama Court of Auditors di Kesatuan Eropah atau Government Accountability Office di Amerika Syarikat. Ia juga bertanggungjawab terhadap Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Kebangsaan.

Yuan Peperiksaan bertanggungjawab menilai kelayakan penjawat awam. Ia berasaskan sistem peperiksaan empayar yang digunakan dalam China berzaman dinasti. Ia boleh dibandingkan dengan European Personnel Selection Office di Kesatuan Eropah atau Office of Personnel Management di Amerika Syarikat. Ia telah dikecilkan pada 2019, dan terdapat desakan supaya ia dimansuhkan.

### Perlembagaan
Perlembagaan ini digubal oleh KMT ketika ROC masih memerintah tanah besar China. Reformasi politik bermula akhir 1970-an membawa kepada tamatnya undang-undang darurat pada 1987, dan Taiwan berubah menjadi demokrasi berbilang parti pada awal 1990-an. Asas perlembagaan untuk peralihan ini digariskan secara beransur-ansur dalam Artikel Tambahan Perlembagaan. Artikel ini menggantung sebahagian peruntukan asal yang direka untuk pemerintahan di tanah besar China dan menggantikannya dengan peruntukan yang sesuai bagi pentadbiran serta jaminan hak politik penduduk Kawasan Taiwan, seperti ditakrifkan dalam Akta Rentas Selat.

Sempadan negara tidak dinyatakan secara eksplisit dalam Perlembagaan 1947, dan Mahkamah Perlembagaan menolak untuk mentafsir sempadan ini dalam tafsiran 1993, dengan menganggap persoalan tersebut sebagai isu politik yang perlu diputuskan oleh Yuan Eksekutif dan Yuan Perundangan. Perlembagaan 1947 turut memasukkan peruntukan tentang wakil dari bekas wilayah Dinasti Qing termasuk Tibet dan panji Mongolia. ROC mengiktiraf Mongolia sebagai negara merdeka pada 1946 selepas menandatangani Perjanjian Persahabatan dan Perikatan Sino-Soviet 1945, tetapi selepas berundur ke Taiwan pada 1949, ia menarik balik pengiktirafan tersebut untuk mengekalkan tuntutan ke atas tanah besar China. Artikel Tambahan 1990-an tidak mengubah sempadan negara, tetapi menggantung peruntukan mengenai wakil Mongolia dan Tibet. ROC mula menerima pasport Mongolia serta memadam klausa merujuk Mongolia Luar daripada Akta Hubungan Antara Rakyat Kawasan Taiwan dan Kawasan Tanah Besar pada 2002. Pada 2012, Majlis Hal Ehwal Tanah Besar mengeluarkan kenyataan bahawa Mongolia Luar bukan sebahagian daripada wilayah negara ROC pada 1947. Suruhanjaya Hal Ehwal Mongolia dan Tibet di Yuan Eksekutif telah dimansuhkan pada 2017.

### Kem utama

Lanskap politik Taiwan terbahagi kepada dua kem utama dari segi hubungan rentas selat, iaitu bagaimana Taiwan patut berhubung dengan China atau PRC. Gabungan Pan-Hijau (contohnya Parti Progresif Demokratik) cenderung menyokong kemerdekaan, manakala Gabungan Pan-Biru (contohnya Kuomintang) lebih cenderung ke arah penyatuan. Golongan sederhana dalam kedua-dua kem menganggap Republik China ialah sebuah negara berdaulat merdeka, namun Pan-Hijau menganggap ROC itu seiring dengan Taiwan, sementara Pan-Biru melihatnya sebagai seiring dengan China. Pendiriannya terbentuk berlatarbelakangkan Undang-undang Anti-Pemisahan PRC, yang mengugut penggunaan "cara tidak aman" untuk menentang kemerdekaan rasmi Taiwan. Kerajaan ROC menafsir undang-undang itu sebagai persediaan untuk serangan ketenteraan ke atas Taiwan.

Gabungan Pan-Hijau diterajui oleh Parti Progresif Demokratik (DPP) yang pro-kemerdekaan. Mereka menolak idea bahawa Taiwan sebahagian daripada China, dan berusaha mendapatkan pengiktirafan diplomatik meluas serta akhirnya mengisytiharkan kemerdekaan Taiwan secara rasmi. Pada September 2007, DPP meluluskan resolusi yang menegaskan identiti berasingan daripada China dan menyeru penggubalan perlembagaan baru bagi sebuah "negara normal". Resolusi itu turut mencadangkan penggunaan umum nama "Taiwan" tanpa memansuhkan nama rasmi "Republik China". Sebahagian tokoh DPP, seperti bekas Presiden Chen Shui-bian dan Presiden Lai Ching-te, berpendapat tiada keperluan untuk mengisytihar kemerdekaan kerana Taiwan sudah pun merupakan sebuah negara berdaulat merdeka bernama Republik China. Walaupun merupakan ahli KMT sebelum dan semasa menjadi presiden, Lee Teng-hui turut berkongsi pandangan sama serta menyokong gerakan Taiwanisasi. Parti Pembinaan Negara Taiwan (TSP) dan Parti Hijau (GPT) pula mengambil garis lebih tegas daripada DPP untuk menarik sokongan pengundi pro-kemerdekaan yang tidak puas hati dengan pendirian sederhana DPP.

Gabungan Pan-Biru, terdiri daripada Kuomintang (KMT) yang pro-penyatuan, Parti Rakyat Didahulukan (PFP) dan Parti Baru, umumnya menyokong semangat Konsensus 1992, di mana KMT menegaskan wujud satu China tetapi ROC dan PRC mempunyai tafsiran berbeza tentang maksud "China". Mereka cenderung menyokong penyatuan akhirnya dengan China. Namun pendirian arus perdana Pan-Biru ialah mengekalkan status quo sambil menolak penyatuan segera. Bekas Presiden Ma Ying-jeou mentakrifkan hubungan rentas selat sebagai hubungan khas, bukan hubungan antara dua China atau dua negara. Ma turut menyatakan penyatuan tidak mungkin berlaku sepanjang hayat generasi kini kerana rakyat Taiwan menolak sistem autoritarian tanah besar. Sebahagian ahli Pan-Biru pula mahu memperbaiki hubungan dengan PRC dengan memberi tumpuan kepada hubungan ekonomi.

### Identiti kebangsaan
Kira-kira 84 peratus penduduk Taiwan merupakan keturunan pendatang Han dari China antara 1683 hingga 1895. Satu bahagian besar lagi ialah keturunan orang Han yang berhijrah dari tanah besar China pada penghujung 1940-an dan awal 1950-an. Asal usul budaya yang sama serta permusuhan antara ROC dan PRC yang bersaing menjadikan identiti kebangsaan sebagai isu yang hangat diperdebatkan dengan nuansa politik.

Sejak reformasi demokratik dan penamatan undang-undang darurat, identiti Taiwan yang tersendiri sering menjadi tumpuan perbahasan politik. Penerimaannya membezakan pulau ini daripada tanah besar China, dan oleh itu boleh dilihat sebagai langkah ke arah membentuk konsensus untuk kemerdekaan Taiwan secara *de jure*. Kem Pan-Hijau menyokong identiti Taiwan yang dominan (walaupun "Cina" boleh dilihat sebagai warisan budaya), manakala Kem Pan-Biru menekankan identiti Cina (dengan "Taiwan" dilihat sebagai identiti wilayah/diaspora Cina). KMT telah mengendurkan pendirian ini sejak kebelakangan ini dan kini menyokong identiti Taiwan sebagai sebahagian daripada identiti Cina.

#### Pendapat umum

Pengenalan diri sebagai rakyat Taiwan meningkat dengan ketara sejak awal 1990-an, manakala pengenalan diri sebagai orang Cina merosot ke tahap rendah, dan identiti sebagai kedua-duanya juga menurun. Pada 1992, 17.6 peratus responden mengenal pasti diri sebagai rakyat Taiwan, 25.5 peratus sebagai orang Cina, 46.4 peratus sebagai kedua-duanya, dan 10.5 peratus tidak menjawab. Pada Jun 2021, 63.3 peratus mengaku sebagai rakyat Taiwan, 2.6 peratus sebagai orang Cina, 31.4 peratus sebagai kedua-duanya, dan 2.7 peratus tidak menjawab. Satu tinjauan oleh Global Views Survey Research Center pada Julai 2009 mendapati 82.8 peratus responden menganggap ROC dan PRC ialah dua negara berasingan yang berkembang secara sendiri, tetapi 80.2 peratus berpendapat mereka tetap sebahagian daripada bangsa Cina.

Pendapat umum domestik cenderung mengekalkan status quo, meskipun sentimen pro-kemerdekaan meningkat sejak 1994. Pada Jun 2021, tinjauan tahunan mendapati 28.2 peratus menyokong status quo sambil menangguhkan keputusan, 27.5 peratus menyokong mengekalkan status quo tanpa had masa, 25.8 peratus menyokong status quo dengan langkah ke arah kemerdekaan, 5.9 peratus menyokong status quo dengan langkah ke arah penyatuan, 5.7 peratus tidak menjawab, 5.6 peratus menyokong kemerdekaan segera, dan 1.5 peratus menyokong penyatuan segera. Referendum 2018 menyoal sama ada atlet Taiwan patut bertanding di Sukan Olimpik Musim Panas 2020 dengan nama "Taiwan", tetapi tidak lulus; *New York Times* menyatakan kegagalan ini berpunca daripada kempen yang memberi amaran bahawa perubahan nama boleh menyebabkan Taiwan diharamkan "akibat tekanan China".

### Hubungan luar dan kedudukan antarabangsa

Kedudukan politik dan perundangan Taiwan kekal sebagai isu yang diperdebatkan. Republik Rakyat China (PRC) mendakwa Taiwan ialah wilayah China dan PRC telah menggantikan kerajaan ROC pada 1949, lalu menjadi satu-satunya kerajaan sah bagi China. Namun, ROC mempunyai mata wang sendiri, pasport yang diterima luas, setem pos, TLD internet, angkatan tentera, perlembagaan, dan institusi tersendiri. ROC tidak secara rasmi menolak tuntutannya ke atas tanah besar, namun penerbitan kerajaan semakin mengendurkan penekanan terhadap tuntutan sejarah ini.

Sehingga tahun 1928, dasar luar negara Republik China menjadi rumit akibat ketiadaan perpaduan dalaman, pusat kuasa yang bersaing masing-masing menuntut keabsahan. Keadaan ini berubah selepas kekalahan Kerajaan Peiyang oleh Kuomintang (KMT), yang membawa kepada pengiktirafan diplomatik secara meluas terhadap Republik China. Selepas KMT berundur ke Taiwan, kebanyakan negara, khususnya negara-negara Blok Barat kecuali United Kingdom, yang mengiktiraf PRC pada tahun 1950 terus mengekalkan hubungan rasmi dengan ROC; namun pengiktirafan itu semakin terhakis dan banyak negara menukar pengiktirafan kepada Republik Rakyat China pada dekad 1970-an. Pada 25 Oktober 1971, Resolusi UN 2758 telah diterima pakai dengan 76 undi menyokong, 35 menentang dan 17 berkecuali, mengiktiraf PRC sebagai wakil tunggal China dalam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

PRC enggan menjalin hubungan diplomatik dengan mana-mana negara yang mempunyai hubungan diplomatik dengan ROC, dan menuntut semua negara yang mempunyai hubungan diplomatik dengannya mengeluarkan kenyataan berhubung tuntutannya ke atas Taiwan. Akibatnya, hanya  dan Takhta Suci mengekalkan hubungan diplomatik rasmi dengan Republik China. ROC mengekalkan hubungan tidak rasmi dengan negara lain melalui kedutaan dan konsulat *de facto* yang kebanyakannya dikenali sebagai *Taipei Economic and Cultural Representative Office* (TECRO), dengan pejabat cawangan dinamakan "Taipei Economic and Cultural Office" (TECO). Kedua-dua TECRO dan TECO ialah "entiti komersial tidak rasmi" milik ROC yang bertanggungjawab mengekalkan hubungan diplomatik, menyediakan perkhidmatan konsular, dan menjaga kepentingan negara ROC.

Sehingga tahun 1928, dasar luar negara Republik China menjadi rumit akibat ketiadaan perpaduan dalaman, pusat kuasa yang bersaing masing-masing menuntut kesahihan. Keadaan ini berubah selepas kekalahan Kerajaan Peiyang oleh Kuomintang (KMT), yang membawa kepada pengiktirafan diplomatik meluas terhadap Republik China. Selepas KMT berundur ke Taiwan, kebanyakan negara, terutamanya dari Blok Barat – kecuali United Kingdom, yang mengiktiraf PRC pada tahun 1950 terus mengekalkan hubungan rasmi dengan ROC; namun pengiktirafan ini semakin terhakis secara beransur-ansur dan banyak negara beralih mengiktiraf Republik Rakyat China pada tahun 1970-an. Pada 25 Oktober 1971, Resolusi PBB 2758 diluluskan dengan 76 undi menyokong, 35 menentang dan 17 berkecuali, mengiktiraf PRC sebagai wakil tunggal China dalam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

Dari tahun 1954 hingga 1979, Amerika Syarikat merupakan rakan perjanjian dengan Taiwan dalam satu perjanjian pertahanan bersama. Amerika Syarikat kekal sebagai antara penyokong utama Taiwan dan, melalui Akta Hubungan Taiwan yang diluluskan pada 1979, terus menjual senjata dan menyediakan latihan ketenteraan kepada Angkatan Tentera Republik China. PRC menganggap penglibatan AS sebagai gangguan terhadap kestabilan rantau.

Pendiriannya rasmi Amerika Syarikat ialah PRC dijangka “tidak menggunakan kekerasan atau ancaman kekerasan terhadap Taiwan” dan ROC perlu “bertindak bijaksana dalam mengurus semua aspek hubungan rentas selat”. Kedua-dua pihak dikehendaki menahan diri daripada melakukan tindakan atau mengeluarkan kenyataan “yang akan secara unilateral mengubah status Taiwan”. Walaupun tidak secara rasmi diklasifikasikan sebagai sekutu utama bukan NATO, Taiwan secara *de facto* dilayan sedemikian oleh Amerika Syarikat sejak sekurang-kurangnya tahun 2003.

Sejak 2016 di bawah pentadbiran Tsai, melalui Dasar Baru ke Selatan, Taiwan mengejar hubungan ekonomi lebih rapat dengan negara Asia Selatan dan Asia Tenggara, meningkatkan kerjasama dalam pelaburan serta pertukaran rakyat-ke-rakyat walaupun rantau ini secara umum kekurangan hubungan diplomatik rasmi dengan Taipei. Dasar ini membawa kepada peningkatan jumlah migran dan pelajar dari rantau tersebut ke Taiwan.

Namun, beberapa skandal melibatkan warga Asia Tenggara, terutamanya rakyat Indonesia, yang mengalami eksploitasi dalam program biasiswa serta dalam beberapa sektor buruh telah muncul sebagai cabaran kepada dasar ini termasuk dalam konteks Hubungan Indonesia–Taiwan.

## Kawasan pentadbiran كاوسن ڤينتادبيران

Organisasi politik Republik China pada asalnya didasarkan perlembagaan yang ditulis pada tahun 1947 di tanah besar China sebelum tumpasnya Republik di sana ke tangan Komunis. Dengan itu, divisi utama dawah kerajaan adalah dengan wilayah Taiwan dan sesetengah cebisan wilayah Fujian yang diperintah dalam realiti dengan peruntukkan terhadap wilayah-wilayah lain di negara China yang tidak dapat diguna pakai. Walau bagaimanapun, status bandar Taipei dan Kaohsiung telah diangkat status mereka menjadi wilayah Republik China sentral yang mempunyai status sama seperti wilayah di bawah pemerintahan terus ke kerajaan pusat dan fungsi kerajaan wilayah Taiwan dan Fujian diagihkan diantara kerajaan pusat di Taiwan dan kerajaan jajahan Taiwan.

* Wilayah Taiwan (semua): pulau Taiwan sendiri tidak termasuk wilayah Republik sentral, dengan jajahan Penghu (Kepulauan Pescadores)
** 11 jajahan
** 3 bandar raya tadbiran wilayah

* Wilayah Fujian (cebisan): pulau-pulau kecil berdekatan tanah besar China:
** Jajahan Kinmen (Quemoy)
** sebahagian daripada jajahan Lienchiang, iaitu Kepulauan Matsu
* 6 bandar raya tadbiran langsung
** Kaohsiung
** New Taipei
** Taichung
** Tainan
** Taipei
** Taoyuan

Republik China juga memerintah Kepulauan Dongsha dan Pulau Taiping yang terdiri daripada Kepulauan Laut China Selatan yang hak milik dipertikai. Di bawah  sempadan rasmi ROC, mereka merupakan sebahagian daripada wilayah pulau Hainan.

Tambahan pula, walaupun ROC tidak membatalkan tuntutannya terhadap tanah besar China (termasuk Tibet), Mongolia dan Tuva pada tahun 1991 pemerintahan kerajaan PRC di kawasan-kawasan tersebut diakui, dan ini telah menimbulkan kebimbangan bahawa ROC bercadang untuk tidak lagi menuntut wilayah-wilayah berkenaan. Satu sebab kenapa ROC tidak pernah secara rasmi membubarkan tuntutan mereka terhadap wilayah-wilayah ini adalah kerana rasa takut kepada ancaman kerajaan PRC untuk menyerang Taiwan atas sebarang persediaan untuk merdeka. 

Kerajaan DPP di bawah Chen Shui-bian bertindak tidak menghiraukan tuntutan-tuntutan lama ini dengan mewujudkan pejabat perwakilan Taiwan di ibu negara Mongolia, Ulan Bator. Peta-peta rasmi ROC masih menampakkan 35 wilayah di tanah besar dan bukannya 23 seperti mana ditunjukkan oleh peta PRC yang merupakan realiti masa kini. Parti pemerintah DPP telah memansuhkan syarat yang mewajubkan pembuat peta Taiwan untuk menunjukkan sempadan rasmi ROC.

## Ketenteraan كتنترأن

Pada hari ini, Republik China di Taiwan mempunyai kerahan tentera yang besar bagi tujuan menentang Republik Rakyat China di tanah besar yang masih nekad berperang dengan Taiwan. Daripada pengunduran ROC di tanah besar pada tahun 1949 sehingga tahun 1970-an, misi utama ketenteraan adalah untuk 'mengambil semula tanah air besar'. Dengan keadaannya sekarang sebagai pertahanan kepada pencerobohan yang bakal dilaksanakan tanah besar China, tentera ROC telah menekankan lagi Tentera Udara dan Tentera Laut daripada Tentera Darat. Kawalan tentera republik juga telah diserahkan kepada rakyat sejagat. 

Ahli tentera ROC berjumlah lebih kurang 300,000 dengan simpanan berjumlah 3,870,000. Republik ini telah melaksanakan program bagi mengurangkan ahlinya daripada 430, 000 pada tahun 1990-an berikutan kemajuan alatan perangnya. Umur minima menyertai tentera republik ini adalah 18 tahun, akan tetapi sebahagian daripada program pengurangan ahli ini menampakkan sesetengah ahli ditukar ke agensi kerajaan lain atau industri kerajaan yang relevan kepada ketenteraan. Antara rancangan pada masa kini adalah untuk memodenkan tentera menjadi tentera professional pada dekad yang akan datang dan menghadkan konscripsi kepada 3 bulan. 

Perihal utama tentera Taiwan pada ketika ini adalah kemunkinan serangan daripada tanah besar China. Kemungkinan diserang ini adalah realiti yang berkemungkinan besar berlaku. Maka, republik telah bersedia dengan benteng pertahanan yang mantap, latihan serangan udara dan persediaan menghadapi serangan hendap. Kementerian Pertahanan telah bercadang memesan submarin diesel dan batteri anti-peluru dari Amerika Syarikat untuk pertahanan, tetapi telah dihalang pihak Pan-Biru (pembangkang dalam Yuan Perwakilan) baru-baru ini (tahun 2005). Terdapat banyak alatan perang yang telah dibeli oleh ROC dari Amerika Syarikat dibawah Akta Perhubungan Taiwannya. Pada masa lalu, ROC juga telah membeli alatan pertahanan daripada negara Perancis dan Belanda.

## Ekonomi ايكونومي

Perindustrian pesat dan pertumbuhan pantas Taiwan sepanjang separuh kedua abad ke-20 dikenali sebagai "Keajaiban Taiwan". Taiwan merupakan salah satu daripada "Empat Harimau Asia" bersama Hong Kong, Korea Selatan dan Singapura. Sehingga Oktober 2022, Taiwan ialah ekonomi ke-21 terbesar di dunia dari segi KDNK nominal.

Sejak 2001, sektor pertanian menyumbang kurang daripada 2 peratus KDNK, menurun daripada 32 peratus pada tahun 1951. Tidak seperti jirannya Korea Selatan dan Jepun, ekonomi Taiwan dikuasai oleh perusahaan kecil dan sederhana (PKS), dan bukannya kumpulan perniagaan besar. Industri tradisional berintensifkan buruh secara beransur-ansur dipindahkan ke luar negara dan digantikan dengan industri berintensifkan modal dan teknologi. Taman sains dan industri berteknologi tinggi telah diwujudkan di seluruh Taiwan.

Hari ini, Taiwan mempunyai ekonomi kapitalis yang dinamik dan berorientasikan eksport, dengan penglibatan kerajaan yang semakin berkurangan dalam pelaburan dan perdagangan asing. Selaras dengan trend ini, beberapa bank milik kerajaan dan syarikat industri telah mula diswastakan. Eksport menjadi pemacu utama perindustrian negara. Taiwan juga mempunyai lebihan dagangan yang besar dan kekal sebagai salah satu pemegang rizab pertukaran asing terbesar di dunia. Jumlah perdagangan Taiwan pada tahun 2022 mencecah US$907 bilion, dengan eksport dan import masing-masing merekodkan paras tertinggi iaitu US$479.52 bilion dan US$427.60 bilion. China, Amerika Syarikat dan Jepun merupakan tiga rakan dagang terbesar Taiwan, mewakili lebih 40 peratus daripada jumlah perdagangan.

Sejak awal 1990-an, hubungan ekonomi antara Taiwan dan China telah menjadi meluas. Pada tahun 2002, China mengatasi Amerika Syarikat sebagai pasaran eksport terbesar Taiwan buat kali pertama. China juga merupakan destinasi utama pelaburan langsung asing (FDI) keluar Taiwan. Dari tahun 1991 hingga 2022, lebih US$200 bilion telah dilaburkan oleh syarikat Taiwan di China. China menjadi tuan rumah kepada kira-kira 4,200 perusahaan Taiwan dan lebih 240,000 rakyat Taiwan bekerja di China. Walaupun ekonomi Taiwan mendapat manfaat daripada situasi ini, sesetengah pihak berpendapat bahawa pulau itu semakin bergantung kepada ekonomi China. Yang lain pula berpendapat bahawa hubungan ekonomi rapat antara Taiwan dan tanah besar China akan menjadikan sebarang campur tangan tentera oleh PLA terhadap Taiwan lebih mahal dan oleh itu kurang berkemungkinan.

Sejak tahun 1980-an, beberapa syarikat teknologi berpangkalan di Taiwan telah berkembang ke seluruh dunia. Taiwan merupakan pemain utama dalam rantaian bekalan cip bersepadu termaju. Kebangkitan Taiwan dalam industri semikonduktor global banyak disumbangkan oleh Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) dan United Microelectronics Corporation (UMC). TSMC ditubuhkan pada 21 Februari 1987 dan sehingga Disember 2021, modal pasaran syarikat itu bersamaan dengan kira-kira 90% daripada KDNK Taiwan. Syarikat ini ialah yang ke-9 terbesar di dunia dari segi modal pasaran dan merupakan pengeluar semikonduktor terbesar di dunia, mengatasi Intel dan Samsung.

UMC, satu lagi syarikat utama dalam eksport teknologi tinggi Taiwan dan industri semikonduktor global, bersaing dengan syarikat Amerika seperti GlobalFoundries serta pengeluar lain dalam proses semikonduktor kurang canggih dan pengeluaran wafer silikon. Syarikat teknologi antarabangsa terkenal lain yang berpangkalan di Taiwan termasuk pengeluar komputer peribadi Acer Inc. dan Asus, serta Foxconn, sebuah syarikat pengilang kontrak elektronik.

Taiwan juga merupakan pengeluar utama basikal dan komponen berkaitan, menyumbang kira-kira 40% daripada semua basikal yang diimport ke Eropah. Akhbar Perancis *Le Monde diplomatique* mendakwa bahawa selama beberapa dekad, industri ini telah bergantung kepada amalan buruh migran yang mengeksploitasi bagi meningkatkan produktiviti. Pekerja yang direkrut dari negara jiran yang lebih miskin berhadapan dengan ikatan hutang, penahanan pasport, penahanan gaji dan keadaan hidup yang daif, serta ugutan dan intimidasi daripada majikan. Taiwan merupakan antara negara yang membenarkan broker buruh mengenakan bayaran pengambilan pekerja yang tinggi. Laporan terkini mengenai amalan ini telah mendorong beberapa pengilang untuk menjanjikan pembaharuan. Sebagai respons, persatuan perdagangan Taiwan menyatakan bahawa semua pengilang basikal mematuhi undang-undang buruh dan secara proaktif berusaha memperbaiki keadaan pekerjaan.

### Pengangkutan

Kementerian Pengangkutan dan Komunikasi (Taiwan) ialah badan kerajaan peringkat kabinet yang mentadbir rangkaian pengangkutan Taiwan. Pengangkutan awam di Taiwan banyak dicirikan oleh penggunaan meluas skuter. Pada Mac 2019, sebanyak 13.86 juta skuter telah didaftarkan, iaitu dua kali ganda lebih banyak berbanding jumlah kereta.

Lebuh raya dan rel kebanyakannya tertumpu di kawasan pesisir pantai, di mana majoriti penduduk tinggal, dengan jumlah panjang lebuh raya terkawal sepanjang . Rel kereta api di Taiwan digunakan terutamanya untuk pengangkutan penumpang, dengan Pentadbiran Kereta Api Taiwan (TRA) mengendalikan laluan mengelilingi pulau, manakala Kereta Api Laju Taiwan (THSR) menyediakan perkhidmatan laju di pantai barat.

Sistem transit bandar termasuk Metro Taipei, Metro Kaohsiung, Metro Taoyuan, Metro New Taipei dan Metro Taichung.

Lapangan terbang utama termasuk Lapangan Terbang Antarabangsa Taoyuan, Lapangan Terbang Antarabangsa Kaohsiung, Lapangan Terbang Songshan Taipei dan Lapangan Terbang Taichung. Terdapat tujuh syarikat penerbangan penumpang Taiwan ketika ini, dengan dua yang terbesar ialah China Airlines dan EVA Air.

Terdapat tujuh pelabuhan laut antarabangsa: Pelabuhan Keelung, Pelabuhan Taipei, Suao, Pelabuhan Taichung, Pelabuhan Kaohsiung, Pelabuhan Anping, dan Pelabuhan Hualien. Pelabuhan Kaohsiung mengendalikan jumlah kargo terbesar di Taiwan, iaitu sekitar 440 juta tan kargo, merangkumi 58.6% daripada jumlah keseluruhan pengendalian negara pada tahun 2021. Jumlah pengendalian ini diikuti oleh Taichung (18.6%), Taipei (12%) dan Keelung (8.7%).

## Budaya بوديا
*Artikel utama: [[Kebudayaan Republik China]]*

Budaya di Taiwan merupakan campuran hibrid dari pelbagai sumber, menggabungkan unsur-unsur daripada majoriti Budaya Cina tradisional, budaya orang asli, Pengaruh budaya Jepun, kepercayaan Konfusianisme tradisional, dan semakin berkembang, Nilai Barat.

Semasa tempoh undang-undang tentera, Kuomintang telah mempromosikan Budaya Cina tradisional secara rasmi di Taiwan untuk menekankan bahawa Republik China mewakili ortodoksi sebenar Budaya Cina berbanding China Komunis. Kerajaan melancarkan apa yang dikenali sebagai gerakan Kebangkitan Semula Budaya Cina di Taiwan sebagai tindak balas kepada kemusnahan budaya yang berlaku semasa Revolusi Budaya oleh Parti Komunis China. Perhimpunan Agung Budaya Cina telah ditubuhkan bagi mempromosikan budaya Cina di Taiwan dan luar negara. Ia merupakan pelan pembangunan budaya yang pertama oleh Kuomintang di Taiwan. Gerakan Kebangkitan Semula Budaya Cina ini menyebabkan beberapa aspek Budaya Cina lebih terpelihara di Taiwan berbanding tanah besar China, contohnya penggunaan berterusan Tulisan Cina Tradisional. Pengaruh Konfusianisme boleh dilihat dalam tingkah laku rakyat Taiwan, yang terkenal dengan sifat mesra dan sopan santun mereka.

Pemansuhan undang-undang tentera membuka jalan kepada tempoh Demokratisasi di mana Kebebasan bersuara dan ekspresi mendorong perkembangan Sastera Taiwan dan Media massa di Taiwan. Perlembagaan Taiwan melindungi "kebebasan bersuara, pengajaran, penulisan dan penerbitan." Pada tahun 2022, Indeks Demokrasi oleh Economist Intelligence Unit menilai Taiwan sebagai negara kedua tertinggi dalam skor demokrasi di Asia dan Australasia. Freedom House turut menilai Taiwan sebagai tempat kedua paling bebas di Asia, manakala CIVICUS menilai Taiwan dan New Zealand sebagai satu-satunya negara "terbuka" di rantau Asia-Pasifik. Susulan pengambilalihan China ke atas Hong Kong dan sekatan terhadap kebebasan bersuara serta tunjuk perasaan, seramai 36,789 penduduk Hong Kong berpindah ke Taiwan antara 2019 hingga 2022, iaitu purata 9,000 orang setahun. Pada tahun 2018, Taiwan hanya menerima kira-kira 4,000 pendatang dari Hong Kong.

Kontroversi berterusan mengenai status politik Taiwan masih memainkan peranan dalam pembinaan dan perkembangan identiti budaya Taiwan, khususnya dalam hubungannya dengan budaya Cina. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, konsep Multikulturalisme Taiwan telah dicadangkan sebagai pendekatan alternatif yang lebih apolitikal, yang membolehkan penyertaan pendatang dari tanah besar dan kumpulan minoriti lain dalam proses berterusan mentakrifkan semula budaya Taiwan sebagai sistem makna dan corak tingkah laku yang dikongsi bersama oleh penduduk Taiwan. Politik identiti, bersama lebih 100 tahun pemisahan politik daripada tanah besar China, telah mewujudkan tradisi unik dalam pelbagai bidang termasuk Masakan Taiwan dan Muzik Taiwan.

### Kesenian

Pemusik klasik terkenal termasuk pemain biola Cho-Liang Lin, pemain piano Ching-Yun Hu, dan pengarah artis Lincoln Center Chamber Music Society Wu Han. Pemuzik lain termasuk Teresa Teng, Jay Chou dan kumpulan seperti Mayday dan kumpulan heavy metal Chthonic, yang diketuai oleh penyanyi Freddy Lim, yang telah dirujuk sebagai "Black Sabbath Asia".

Filem Taiwan telah memenangi pelbagai anugerah antarabangsa di festival filem seluruh dunia. Pengarah Taiwan Ang Lee telah mengarahkan filem terkenal seperti: *[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]*; *Eat Drink Man Woman*; *Sense and Sensibility*; *[[Brokeback Mountain]]*; *Life of Pi*; dan *[[Lust, Caution]]*. Pengarah terkenal Taiwan lain termasuk Tsai Ming-liang, Edward Yang, dan Hou Hsiao-hsien. Taiwan telah menjadi tuan rumah Golden Horse Film Festival and Awards sejak 1962.

Muzium Istana Negara menempatkan lebih daripada 650,000 koleksi barangan gangsa, jed, kaligrafi, lukisan dan porselin Cina, dan dianggap antara koleksi seni dan artifak Cina terbesar di dunia.

### Budaya popular
Karaoke amat popular di Taiwan, di mana ia dikenali sebagai KTV. Perniagaan KTV beroperasi dalam gaya seperti hotel, menyewakan bilik kecil dan dewan mengikut bilangan tetamu. Banyak KTV bekerjasama dengan restoran dan bufet untuk menawarkan pengalaman malam yang lengkap dan mewah. Bas pelancong yang mengelilingi Taiwan juga mempunyai beberapa TV, terutamanya untuk menyanyi karaoke.

Taiwan mempunyai kepadatan tinggi kedai serbaneka 24 jam, yang menyediakan perkhidmatan bagi pihak institusi kewangan atau agensi kerajaan, seperti kutipan bayaran tempat letak kereta, bil utiliti, saman trafik dan bayaran kad kredit. Rangkaian seperti FamilyMart menyediakan perkhidmatan dobi di kedai tertentu, dan tiket untuk TRA dan THSR boleh didapati di 7-Eleven, FamilyMart, Hi-Life dan .

### Masakan

Sejarah kulinari Taiwan tidak begitu jelas dan sangat berkait rapat dengan corak migrasi dan penjajahan. Masakan Taiwan, sama ada tempatan atau antarabangsa, termasuk sejarahnya, merupakan topik yang sensitif dari segi politik. Hidangan Taiwan yang terkenal termasuk Mi daging lembu Taiwan, Gua bao, Zongzi, Khong bah png, Ayam goreng Taiwan, Mi halus tiram, Sanbeiji, dan Aiyu jelly. Teh susu buih, yang dicipta di Taiwan pada 1980-an, kini telah menjadi minuman popular di seluruh dunia. Pada tahun 2014, *[[The Guardian]]* menyifatkan Pasar malam Taiwan sebagai "pasar makanan jalanan terbaik di dunia". Panduan Michelin mula menilai restoran di Taiwan pada tahun 2018.

### Sukan

Besbol secara umumnya dianggap sebagai sukan kebangsaan Taiwan dan merupakan sukan tontonan yang popular. Pasukan lelaki memenangi pingat dalam semua peringkat besbol pada tahun 2022, termasuk Piala Dunia Besbol U-12 2021, Piala Dunia Besbol U-15 2022, Piala Dunia Besbol U-18 2022, Piala Dunia Besbol U-23 2022, dan Piala Dunia Baseball5 2022, menjadikan mereka satu-satunya pasukan dalam sejarah yang mencapai pencapaian sedemikian. Keputusan ini meletakkan Pasukan besbol kebangsaan Chinese Taipei antara pasukan teratas dalam Kedudukan Dunia WBSC. Besbol profesional di Taiwan bermula dengan penubuhan Liga Besbol Profesional Cina (CPBL) pada tahun 1989. Sehingga 2024, CPBL mempunyai enam pasukan, dengan purata kehadiran melebihi 7,000 penonton setiap perlawanan. Beberapa pemain elit telah menandatangani kontrak dengan pasukan profesional luar negara dalam Major League Baseball (MLB) atau Nippon Professional Baseball (NPB). Sehingga musim MLB 2024, terdapat tujuh belas pemain MLB dari Taiwan, termasuk bekas pitcher Chien-Ming Wang dan Wei-Yin Chen. Bagi variasi besbol, Taiwan juga mempunyai pasukan softball wanita yang kuat. Pasukan softball wanita Chinese Taipei memenangi pingat gangsa di Sukan Dunia 2022.

Bola keranjang ialah satu lagi sukan utama di Taiwan. P. League+ dan Liga Bola Keranjang Profesional Taiwan merupakan dua liga profesional negara tersebut. Sebuah liga separuh profesional Super Basketball League (SBL) juga telah wujud sejak tahun 2003. Sukan berpasukan lain termasuk bola tampar dan bola sepak. Taiwan juga merupakan pesaing utama dalam korfball.

Taiwan menyertai organisasi dan acara sukan antarabangsa di bawah nama "Chinese Taipei". Taiwan telah menjadi tuan rumah beberapa acara pelbagai sukan sebelum ini, termasuk Sukan Dunia 2009 di Kaohsiung, serta Sukan Olimpik Pekak Musim Panas 2009 dan Universiade Musim Panas 2017 di Taipei. Taipei dan Bandar Baru Taipei akan menjadi tuan rumah kepada Sukan Dunia Masters Musim Panas 2025. Hualien pula akan menjadi tuan rumah Sukan Kanak-Kanak Antarabangsa 2026. Acara tahunan besar lain yang dianjurkan di Taiwan termasuk:

* Maraton Taipei
* Maraton Wan Jin Shi Bandar Baru Taipei
* Terbuka Taipei (badminton)
* Piala Dunia Besbol U-12 (besbol)
* Piala William Jones (bola keranjang)
* Jelajah Taiwan (perlumbaan basikal jalan raya)

Taekwondo diperkenalkan ke Taiwan pada tahun 1966 sebagai latihan ketenteraan dan kini telah menjadi sukan tempur yang matang dan berjaya di Taiwan. Dua pingat emas Olimpik pertama yang dimenangi atlet Taiwan adalah daripada sukan ini. Dalam Taekwondo di Sukan Olimpik Musim Panas 2004, Chen Shih-hsin dan Chu Mu-yen masing-masing memenangi emas dalam kategori ringan wanita dan lelaki. Pesaing taekwondo seterusnya telah memperkukuh budaya taekwondo Taiwan.

Terdapat ramai atlet Taiwan yang cemerlang dalam sukan individu lain, seperti badminton, tenis, pingpong, dan golf. Keunggulan Taiwan dalam badminton ditunjukkan oleh Tai Tzu-ying, yang menghabiskan paling banyak minggu sebagai pemain nombor 1 dunia dalam kategori perseorangan wanita menurut Kedudukan Dunia BWF, serta rakan sepasukannya dalam Jelajah Dunia BWF. Taiwan juga mempunyai sejarah yang panjang dalam pingpong antarabangsa. Atlet Chuang Chih-yuan, yang telah menyertai Sukan Olimpik sebanyak enam kali, memegang rekod penampilan terbanyak di kalangan atlet Taiwan. Dalam bidang golf, Yani Tseng ialah pemain termuda dalam sejarah lelaki atau wanita yang memenangi lima kejuaraan utama dan beliau menduduki tempat pertama dalam Kedudukan Golf Dunia Wanita selama 109 minggu berturut-turut dari 2011 hingga 2013. Dalam tenis, Hsieh Su-wei ialah pemain tenis wanita paling berjaya dari negara tersebut.

### Kalendar

Kalendar Gregorian standard digunakan untuk kebanyakan urusan. Tahun sering dilambangkan dengan sistem era Minguo yang bermula pada 1912, iaitu tahun penubuhan Republik China. Tahun 2024 bersamaan tahun ke-113 Minguo (民國113年). Format tarikh Asia Timur digunakan dalam bahasa Cina. Sebelum penyeragaman pada 1929, kalendar Cina digunakan secara rasmi. Ia adalah sistem kalendar lunisolar yang masih digunakan untuk perayaan tradisional seperti Tahun Baru Cina, Pesta Tanglung, dan Festival Perahu Naga.

## Lain-lain لاين۲
* Undang-undang China
* Republik China (1912–1949)

## Lihat juga ليهت جوڬ
* Sejarah Taiwan

## Catatan

## Rujukan رجوكن

## Pautan luar ڤاوتن لوار
* Office of the President
* Control Yuan
* Examination Yuan 
* Executive Yuan
* Government Information Office
* Judicial Yuan
* Legislative Yuan
* Ministry of Foreign Affairs 
* National Assembly 
* Taipei Economic & Cultural Representative Office in the U.S.