Gereja Bizantinium Jabalia

**Gereja Byzantine Jabalia** di Genting Gaza, yang kini merupakan tinggalan gereja basilika Kristian, merangkumi kubur dan lantai mozek yang dikelilingi oleh tiang marmar di kawasan seluas , termasuk  diturap dengan mozek. Gereja ini ditubuhkan pada abad ke-5 dan digunakan sehingga abad ke-8.

## Lokasi dan sejarah awal
Gereja ini terletak di timur laut Bandar Gaza, dalam sempadan perbandaran bandar Jabalia di Gabenor Gaza Utara, di sebelah barat Jalan Salah al-Din. Gereja ini mengandungi beberapa inskripsi yang mencatatkan nama-nama mereka yang menyumbang kepada gereja. Yang terawal bertarikh 444 Masihi, semasa pemerintahan Maharaja Byzantium Theodosius II (408–450). Satu lagi di baptisan mencatatkan nama-nama seniman yang meletakkan lantai mozek pada tahun 548&#x2013;49, Victor dan Kosmas. Apabila gereja itu ditemui, tiada penempatan kontemporari yang diketahui berdekatan.

Sebahagian daripada turapan mozek telah diletakkan pada awal abad ke-8, bertarikh berdasarkan inskripsi asal. Mozek-mozek tersebut telah dirosakkan secara sengaja oleh ikonoklas selepas tahun 750, semasa zaman Abbasiyah (lihat Ikonoklasme Byzantium dan Ikonoklasme Muslim). Ia merupakan salah satu daripada 87 gereja ikonoklas yang diketahui tersebar di seluruh Israel, Jordan, Palestin dan Syria. Hiasan gereja ini mengandungi sejumlah besar hiasan geometri dan bunga, lukisan figura, pemandangan luar bandar, peralatan memasak, haiwan peliharaan dan haiwan pemangsa dari Palestin dan luar negara, dan pelbagai jenis tuna. Ia juga termasuk pemandangan memburu, sungai, dan pokok palma.

## Penemuan dan pemeliharaan
Pada tahun 1990-an, Bank Dunia dan kerajaan Denmark, Kuwait, Arab Saudi, dan Switzerland telah membiayai projek pemulihan di Palestin. Sisa-sisa gereja tersebut ditemui pada Disember 1996 semasa salah satu projek tersebut: kerja-kerja pembinaan semula di Jalan Salah al-Din. Siasatan arkeologi menyusul sebagai sebahagian daripada kerjasama antarabangsa yang melibatkan École Biblique; projek ini dibiayai oleh Pengarah Perancis Générale des Relations Culturelles, Scientifiques et Techniques. Yasser Matar dan Ayman Hassuneh mengetuai penggalian untuk Jabatan Antikuiti di Gaza.

Gereja ini telah rosak di pelbagai tempat semasa konflik Gaza-Israel: pada tahun 2003, 2014, dan 2021. Pada tahun 2010, Kementerian Pelancongan dan Antikuiti Palestin telah memasang kanopi untuk melindungi lantai mozek daripada hakisan. Projek pemulihan yang melibatkan organisasi rakan kongsi antarabangsa bermula pada tahun 2019; ia siap pada Januari 2022 apabila gereja dibuka semula kepada orang ramai.
 
Pada November 2023, satu laporan oleh Heritage for Peace mengenai kesan pencerobohan Israel ke atas Genting Gaza terhadap tapak warisan budaya telah memasukkan gereja tersebut sebagai tapak yang telah musnah sepenuhnya akibat pengeboman. Pada Januari 2025, ahli arkeologi Fadel al-Utol melaporkan bahawa walaupun terdapat serpihan di tapak arkeologi tersebut, mozek-mozek tersebut masih utuh. 

## Susun atur
Susun atur kompleks ini disimpulkan daripada susun atur lantai mozek kerana dinding batu telah lama dirobohkan apabila kompleks ini ditemui semula pada abad ke-20. Gereja ini merupakan sebahagian daripada kompleks bangunan, di mana gereja basilika merupakan elemen utamanya. Sebuah diakonikon dilampirkan padanya, dan di luarnya sebuah baptistri. Gereja ini berukuran  dan terdiri daripada bahagian tengah yang diapit oleh lorong. Lantainya diliputi oleh mozek, yang reka bentuknya merangkumi haiwan dalam adegan yang berlatarkan kawasan luar bandar.

## Lihat juga
* Tanah perkuburan Byzantine Blakhiya
* Kemusnahan warisan budaya semasa pencerobohan Israel ke atas Genting Gaza
* Senarai tapak arkeologi di Genting Gaza

## Rujukan

## Bacaan lanjut
* 
* 

## Pautan luaran
*