Ekonomi Pulau Pinang

Ekonomi **Pulau Pinang** diklasifikasikan sebagai ekonomi berpendapatan tinggi dan merupakan ekonomi terbesar kelima di Malaysia mengikut Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK). Pada tahun 2023, Pulau Pinang menyumbang 7.6% kepada KDNK Malaysia. Negeri ini mempunyai KDNK per kapita RM72,586 (US$15,918), yang merupakan ketiga tertinggi di negara ini selepas Kuala Lumpur dan Labuan, melepasi ambang Bank Dunia untuk ekonomi berpendapatan tinggi.

Walaupun merupakan negeri kedua terkecil di Malaysia mengikut keluasan tanah, Pulau Pinang adalah salah satu kuasa ekonomi paling maju di negara ini. Ia mempunyai ekonomi yang berasaskan sektor tertiari yang dipacu oleh perkhidmatan dan pembuatan. Pulau Pinang dikenali sebagai destinasi pelancongan yang popular dan juga digelar *Silicon Valley of the East* kerana peranannya sebagai destinasi pelaburan langsung asing, menarik beratus-ratus syarikat multinasional. Selain itu, Pulau Pinang adalah negeri pengeluar utama di negara ini.

## Gambaran keseluruhan
Ekonomi Pulau Pinang sebahagian besarnya didorong oleh sektor perkhidmatan dan pembuatan, dengan kedua-duanya menyumbang lebih daripada dua perlima daripada KDNK negeri ini. Ia adalah pengeksport terbesar di Malaysia, menyumbang hampir 33% kepada eksport negara pada tahun 2024. Pengindustriaan berorientasikan eksport menjadikan elektronik sebagai teras industri Pulau Pinang, dengan litar bersepadu, kristal piezoelektrik, peralatan saintifik, dan komponen elektrik serta elektronik lain membentuk sebahagian besar eksport negeri ini. Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang (PIA) mengendalikan jumlah eksport tertinggi di Malaysia.

Selain kekuatan tradisional dalam pelancongan dan kewangan, Pulau Pinang semakin menjadi pusat untuk perkhidmatan kesihatan, acara perniagaan, pelancongan ekologi dan ketibaan kapal persiaran. Ekosistem industri dan perniagaannya membolehkan Pulau Pinang menjadi hab bagi perkhidmatan kongsi dan luar pesisir (SSO), bersama dengan komuniti syarikat permulaan yang semakin berkembang. Ekonomi yang berkembang pesat ini juga telah menarik perhatian dalam sektor hartanah di Pulau Pinang. , purata gaji negeri ini meningkat kepada RM3,557 (US$3557), menjadikannya ke-2 tertinggi di kalangan negeri-negeri Malaysia selepas Selangor.

Pada asalnya ditubuhkan sebagai *entrepôt* oleh Syarikat Hindia Timur British (EIC) pada tahun 1786, Pulau Pinang mengalami kemerosotan ekonomi selepas pembatalan status George Town sebagai pelabuhan bebas pada tahun 1969. Ini menyebabkan perubahan dalam pemerintahan dan mendorong penstrukturan besar-besaran ekonomi negeri ini. Industrialisasi besar-besaran dan pembangunan infrastruktur memainkan peranan penting dalam membalikkan kemerosotan ekonomi Pulau Pinang dan membawa kepada pertumbuhan ekonomi negeri ini yang pesat hingga akhir 1990-an.

## Statistik Makroekonomi
Jadual berikut menunjukkan petunjuk ekonomi utama antara tahun 2010 hingga 2023. Inflasi di bawah 5% ditandakan dengan warna hijau.

## Sejarah

### Era kolonial

Bandar pulau George Town, ibu negeri Pulau Pinang, diasaskan oleh Francis Light sebagai sebuah pelabuhan bebas pada tahun 1786. Terletak berhampiran hujung utara Selat Melaka, Pulau Pinang berfungsi sebagai pelabuhan persinggahan pertama bagi kapal dari Eropah dan India British.

Seperti yang dirancang oleh Light, George Town berkembang pesat sebagai saluran untuk perdagangan rempah, menarik dagangan maritim dari pos-pos Belanda di rantau ini.

Berikutan penubuhan Singapura pada 1819, George Town mula kehilangan kedudukannya. Menjelang tahun 1832, Singapura telah menggantikan George Town sebagai ibu negeri bagi Negeri-Negeri Selat.

Lokasi Pulau Pinang yang lebih ke utara menghadkan kemampuannya untuk menarik perdagangan maritim lebih jauh dari Teluk Benggala, tidak seperti Singapura yang lebih strategik untuk dagangan ke Dinasti Qing. Menjelang 1863, George Town menyumbang 24% daripada jumlah dagangan Negeri-Negeri Selat, kedua selepas Singapura.

Walaupun peranannya sekunder kepada Singapura, George Town kekal sebagai pelabuhan penyokong penting. Pembukaan Terusan Suez pada tahun 1869 dan ledakan perlombongan bijih timah di Semenanjung Tanah Melayu menjadikan Pelabuhan Pulau Pinang sebagai pengeksport timah utama.

Menjelang akhir abad ke-19, George Town muncul sebagai pusat kewangan utama bagi Tanah Melayu British, apabila firma dagang dan bank antarabangsa membuka cawangan di Lebuh Pantai.

Menjelang 1910, jumlah eksport tahunan Pulau Pinang menyamai atau melebihi Singapura, dan menjelang 1917, Pulau Pinang menyumbang satu perlima daripada hasil cukai Negeri-Negeri Selat.

Menjelang tahun-tahun menuju kemerdekaan Tanah Melayu dari Britain, pentadbir British membubarkan Negeri-Negeri Selat dan menggabungkan Pulau Pinang ke dalam persekutuan baharu. Ini menimbulkan kebimbangan dalam kalangan elit perniagaan George Town, yang bimbang penggabungan itu akan menyebabkan kehilangan status pelabuhan bebas dan campur tangan kerajaan persekutuan dalam hal ekonomi Pulau Pinang. Satu gerakan pemisahan dilancarkan, namun akhirnya pudar akibat tentangan British.

Namun begitu, menjelang 1957, status ekonomi Pulau Pinang dikatakan telah mengatasi seluruh Tanah Melayu, setaraf dengan Singapura dan Hong Kong.

### Pasca-kemerdekaan

Selepas kemerdekaan Tanah Melayu, perdagangan maritim Pulau Pinang terus merosot apabila negara jiran seperti Burma, Indonesia dan Thailand membangunkan infrastruktur pelabuhan masing-masing. Pada masa yang sama, kerajaan persekutuan mula menumpukan pembangunan ke arah Kuala Lumpur dan Pelabuhan Klang. Jumlah dagangan turut terjejas akibat konfrontasi Indonesia–Malaysia.

Kerajaan Negeri Pulau Pinang, yang ketika itu diperintah oleh Perikatan, cuba menggunakan pendekatan penggantian import untuk membendung kemerosotan ekonomi. Industri baharu ditubuhkan di tanah besar Seberang Perai pada tahun 1964, tetapi kebanyakan gagal dalam tempoh beberapa tahun. Menjelang akhir 1960-an, pendapatan per kapita Pulau Pinang adalah 12% lebih rendah daripada purata kebangsaan, manakala kadar pengangguran meningkat ke 9%, mencetuskan ketegangan dan mogok dalam kalangan penduduk.

Zaman kemakmuran relatif berbanding negeri lain berakhir pada tahun 1969, apabila kerajaan persekutuan membatalkan status pelabuhan bebas George Town. Kadar pengangguran dan penghijrahan tenaga mahir bertambah teruk, disertai ketidakpuasan rakyat terhadap pentadbiran negeri yang dipimpin Perikatan. Dalam pilihan raya negeri 1969, parti pembangkang Gerakan berjaya merampas kuasa dari Perikatan.

Robert R. Nathan telah dilantik untuk merangka pelan induk pemulihan ekonomi Pulau Pinang.

Laporan Nathan pada tahun 1970 mengesyorkan strategi pertumbuhan berasaskan eksport dan pengukuhan hubungan dengan ekonomi global. Ia turut meramalkan permulaan pembahagian buruh antarabangsa apabila industri elektronik negara maju mula mencari buruh berkos rendah. Laporan itu mencadangkan agar pembangunan beralih dari Seberang Perai ke kawasan Bayan Lepas, berdekatan Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang, bagi memanfaatkan logistik sedia ada dan tenaga buruh yang mencukupi.

Ketua Menteri Pulau Pinang yang baru dipilih, Lim Chong Eu, melaksanakan cadangan laporan tersebut dengan memulakan strategi perindustrian berorientasikan eksport berasaskan industri elektronik sebagai sektor utama. Lim percaya industri ini mempunyai kesan minimum terhadap peranan Pulau Pinang sebagai destinasi pelancongan. Zon Perindustrian Bebas Bayan Lepas (Bayan Lepas FIZ) ditubuhkan pada tahun 1972, diikuti oleh Zon Perindustrian Bebas Perai (Perai FIZ) pada 1980.

Walaupun Perikatan kekal berkuasa di peringkat persekutuan, rusuhan kaum 13 Mei 1969 di Kuala Lumpur mendorong Perdana Menteri Abdul Razak Hussein memperkenalkan Dasar Ekonomi Baru (DEB). Polisi DEB yang mengutamakan kaum Melayu menimbulkan cabaran terhadap kerajaan negeri Pulau Pinang yang didominasi kaum Cina.

Struktur kuasa pusat yang dominan di Malaysia juga menyebabkan Pulau Pinang terdedah kepada konflik pusat-negeri. Namun, Lim berjaya mendapatkan autonomi untuk melaksanakan reformasi ekonomi dengan mengekalkan hubungan baik bersama Abdul Razak dan memastikan kestabilan di Pulau Pinang. Pada tahun 1973, Gerakan menyertai Perikatan (yang kemudian dinamakan semula sebagai Barisan Nasional) bagi menjamin penyertaan Pulau Pinang dalam dasar pembangunan negara.

FIZ memainkan peranan penting dalam memulihkan ekonomi Pulau Pinang dan memacu pertumbuhan ekonomi negeri pada akhir abad ke-20.

Menjelang pertengahan 1980-an, Pulau Pinang muncul sebagai pengeksport semikonduktor terbesar di dunia dan pengeluar ketiga terbesar selepas Amerika Syarikat dan Jepun, hasil ekosistem elektronik yang mantap. Pertumbuhan pesat industri mendorong Pulau Pinang mencapai "tahap pembangunan teknologi yang setara" dengan Singapura, mencetuskan persaingan tenaga mahir antara kedua-dua wilayah.

Perindustrian menyumbang besar kepada peningkatan KDNK per kapita dan penurunan mendadak kadar pengangguran, hingga berlaku kekurangan tenaga mahir. Antara 1976 dan 1990, Pulau Pinang mencatat pertumbuhan KDNK dua digit setiap tahun. Limpahan ekonomi ke bahagian Kedah dan Perak berjiran mempercepat pertumbuhan Konurbasi George Town, yang menjadi ekonomi metropolitan kedua terbesar di Malaysia selepas Lembah Klang menjelang 2010.

Pada tahun 1990, Koh Tsu Koon dilantik sebagai Ketua Menteri, menggantikan Lim Chong Eu. Semasa pentadbiran Koh, Pelan Pembangunan Strategik Pulau Pinang telah diperkenalkan bagi mempertingkatkan kepelbagaian ekonomi dengan menumpukan kepada pengembangan sektor perkhidmatan berperingkat tinggi seperti kewangan, pendidikan, teknologi maklumat dan perkhidmatan perubatan. Walau bagaimanapun, ekonomi Pulau Pinang terjejas akibat Krisis kewangan Asia 1997, menyebabkan kelembapan dalam pertumbuhan ekonomi negeri pada awal abad ke-21.

Dalam pilihan raya negeri 2008, Pakatan Rakyat (kini Pakatan Harapan) merampas kuasa di Pulau Pinang daripada pentadbiran Barisan Nasional yang sedia ada. Ketua Menteri baharu Lim Guan Eng telah memansuhkan DEB di negeri itu, memulakan tender terbuka untuk projek negeri, mengamalkan pendekatan yang lebih mesra pelabur serta menggandakan usaha ke arah kepelbagaian ekonomi.

Sejak itu, Pulau Pinang menyaksikan pemulihan semula ekonomi yang dipacu oleh pertumbuhan sektor swasta.

Kebangkitan semula ekonomi negeri, terutamanya sejak 2008, digambarkan oleh Bloomberg sebagai "kejayaan ekonomi terbesar Malaysia", meskipun kerajaan persekutuan menumpukan perhatian kepada negeri-negeri lain seperti Johor dan Sarawak.

## Sektor

### Pembuatan
Sektor pembuatan menyumbang hampir 47% daripada KDNK Pulau Pinang . Pulau Pinang mempunyai sejumlah 11 Taman perindustrian, dua daripadanya – Zon Perindustrian Bebas Bayan Lepas (Bayan Lepas FIZ) dan Zon Perindustrian Bebas Perai (Perai FIZ) – ditetapkan sebagai Zon perdagangan bebas.

Bayan Lepas FIZ digelar sebagai *Lembah Silikon Timur*, menempatkan lebih daripada 300 Syarikat multinasional (MNC) termasuk 39 syarikat Fortune 1000. Antara MNC dalam zon tersebut ialah syarikat teknologi utama seperti AMD, Bosch, HP Inc., Intel, Motorola, Osram dan Renesas.

Sektor ini telah mengukuhkan kedudukan Pulau Pinang sebagai pengeksport utama Malaysia. Pada tahun 2023 sahaja, litar bersepadu menyumbang lebih 44% daripada jumlah eksport negeri, diikuti produk elektrik dan elektronik, kristal piezoelectric, dan peralatan saintifik.

Sektor pembuatan Pulau Pinang menarik pelaburan langsung asing (*foreign direct investment*, FDI) sebanyak USD13.1 bilion, hampir 47% daripada jumlah keseluruhan negara pada tahun tersebut.

Menurut Financial Times pada 2024, Pulau Pinang berada dalam kedudukan yang kukuh untuk meraih manfaat daripada Perang perdagangan Amerika Syarikat–China, apabila sekatan memaksa syarikat mengamalkan strategi *China Plus One*.

Selain pembuatan elektronik dan kejuruteraan, Pulau Pinang ialah pusat utama pemprosesan barang kemas di Malaysia, menyumbang  daripada eksport emas dan barang kemas negara . Industri ini bermula sejak penubuhan Persatuan Tukang Emas Pulau Pinang pada tahun 1832. Barang kemas dari negeri ini dieksport ke lebih 20 pasaran antarabangsa termasuk Singapura, Hong Kong, Jepun, Kanada dan Amerika Syarikat.

### Perkhidmatan

Sektor perkhidmatan menyumbang 48% daripada KDNK Pulau Pinang , dan menggaji hampir  daripada tenaga kerja negeri. Subsektor utama termasuk logistik, komunikasi, perdagangan, makanan dan minuman (F&B), pelancongan, kewangan, hartanah dan perkhidmatan perniagaan.

George Town, Pulau Pinang pernah menjadi pusat kewangan Tanah Melayu British. Pada akhir abad ke-19, bank antarabangsa seperti Standard Chartered, HSBC, dan Royal Bank of Scotland menubuhkan pejabat di bandar ini, menyebabkan perdagangan berkumpul di hujung utara Lebuh Pantai, George Town. Pasca kemerdekaan, George Town terus berfungsi sebagai hab komersial utara Malaysia. , perkhidmatan kewangan dan berkaitan menyumbang 9% daripada KDNK negeri.

Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang (PIA) merupakan lapangan terbang kedua tersibuk di negara ini dari segi pergerakan pesawat. Pada tahun 2023, ia mengendalikan eksport bernilai RM365 bilion (US$ bilion), tertinggi di antara semua pintu masuk negara.

Pada tahun 2024, Pelabuhan Pulau Pinang mengendalikan lebih 1.4 juta TEU kargo, ketiga tertinggi dalam kalangan pelabuhan negara.

Sebagai destinasi pelancongan utama, Pulau Pinang pernah menarik tokoh-tokoh penting seperti W. Somerset Maugham, Rudyard Kipling, Lee Kuan Yew, Ratu Elizabeth II dan Raja Charles III. Negeri ini diiktiraf kerana seni binanya yang pelbagai, tarikan semula jadi, serta kulinari tempatan yang terkenal. Pada tahun 2017, Pulau Pinang menyumbang hampir RM3.9 juta hasil cukai pelancongan Malaysia, ketiga tertinggi selepas Kuala Lumpur dan Sabah.

Usaha kepelbagaian ekonomi telah menyaksikan peluasan pelancongan kesihatan, acara perniagaan (MICE), eko-pelancongan dan pelayaran. Pulau Pinang muncul sebagai destinasi utama pelancongan kesihatan negara, menerima lebih separuh pelancong kesihatan sebelum Pandemik COVID-19.

George Town juga menjadi antara destinasi acara perniagaan utama negara, menjana kesan ekonomi hampir RM1.3 bilion di seluruh negeri pada tahun 2024. Antara tempat utama termasuk Setia SPICE, Straits Quay dan Prangin Mall.

Subsektor runcit menggaji sehingga 15% daripada tenaga kerja negeri . Antara pusat beli-belah utama termasuk Gurney Plaza, Gurney Paragon, 1st Avenue Mall, Straits Quay, Queensbay Mall, Sunshine Central dan Design Village. Rumah kedai tradisional dan pasar turut kekal aktif, menjual produk tempatan seperti buah pala, Heong Peng dan Biskut Tambun.

Pada tahun 2004, Bayan Lepas FIZ dan bandar bersebelahan Bayan Baru diberikan status Bandar Siber MSC, menggalakkan pertumbuhan sebagai hab perkongsian perkhidmatan global.

Menjelang 2016, negeri ini menarik pelaburan GBS kedua tertinggi selepas Kuala Lumpur, mewujudkan lebih 8,000 pekerjaan berpendapatan tinggi. Ruang pejabat baharu di Bayan Baru berjaya menarik syarikat seperti Cisco, Citigroup, Clarivate, Swarovski dan Teleperformance.

Pulau Pinang turut mempunyai komuniti permulaan yang aktif, digerakkan oleh syarikat tempatan seperti Piktochart dan DeliverEat.

### Pertanian
, pertanian merangkumi hampir 44% guna tanah di Seberang Perai. Dikenali sebagai "jelapang padi" Pulau Pinang, bandar ini memiliki kira-kira  sawah padi . Walaupun kekangan dari segi keluasan tanah, Pulau Pinang secara konsisten mencatatkan purata hasil padi tertinggi di Malaysia sejak 2018, dengan jumlah hasil bernilai RM190.8 juta pada tahun 2022.

Pulau Pinang ialah satu-satunya negeri di Semenanjung Malaysia yang menangkap ikan tuna laut dalam, dengan hasil sebanyak  pada tahun 2017, iaitu yang tertinggi di negara ini. Tuna yang diperoleh dari Lautan Hindi dihantar ke Butterworth sebelum dieksport ke pasaran antarabangsa termasuk Jepun dan Taiwan.

### Perlombongan
Sektor perlombongan Pulau Pinang yang sangat kecil hanya menyumbang 0.1% kepada KDNK negeri pada tahun 2022. Negeri ini terutama menghasilkan granit, pasir dan batu kapur. Namun, pada tahun 2023 dilaporkan bahawa Pulau Pinang memiliki anggaran RM100 bilion nilai unsur nadir bumi yang belum diterokai.

## Perdagangan luar

## Zon ekonomi khas

, Pulau Pinang mempunyai enam zon perdagangan bebas. Zon industri bebas mula diperkenalkan oleh Kerajaan Persekutuan Malaysia melalui Akta Zon Perdagangan Bebas 1971, yang menetapkan kawasan berkawal di mana barangan yang dikeluarkan dikecualikan daripada cukai dan perniagaan beroperasi dengan pemeriksaan kastam yang minimum. Berdasarkan konsep ini, zon perdagangan bebas komersial pula diperkenalkan sebagai variasi di bawah Akta Zon Bebas 1990.

### Zon Perindustrian bebas

* Zon Perindustrian Bebas Bayan Lepas
* Zon Perindustrian Bebas Perai

### Zon perdagangan bebas komersial

* Pusat Kargo Malaysia Airlines, Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang
* Kompleks Kargo Udara Kedua, Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang
* Terminal Kontena Butterworth Utara, Pelabuhan Pulau Pinang
* Dermaga Air Dalam Butterworth, Pelabuhan Pulau Pinang

## Kewangan awam
Kerajaan Negeri Pulau Pinang, seperti negeri-negeri lain di Malaysia, mempunyai keupayaan terhad untuk menjana hasil akibat kekangan yang dikenakan oleh Perlembagaan Malaysia. Setiap negeri secara perlembagaan hanya dibenarkan menjana hasil daripada tanah, sumber asli dan hutan dalam bidang kuasanya, serta daripada resit berkaitan permohonan dan pelan pembangunan. Struktur kuasa berpusat di Malaysia mengehadkan negeri daripada membuat pinjaman dan memerlukan kebergantungan kepada Kerajaan Persekutuan Malaysia untuk dana infrastruktur. Berbanding negeri-negeri yang lebih besar dan kaya dengan sumber, Pulau Pinang menghadapi cabaran dalam menjana hasil kerana keluasan tanahnya yang kecil dan kekurangan sumber asli.

Sebelum Pilihan Raya Umum Malaysia 2018, kedudukan kewangan Pulau Pinang menjadi lebih rumit akibat hubungan yang tegang antara kerajaan persekutuan yang dikuasai oleh Barisan Nasional dan kerajaan negeri yang diterajui Pakatan Rakyat. Ketaksuban politik semasa Pentadbiran Najib Razak memburukkan lagi ketidakseimbangan fiskal, dengan Pulau Pinang hanya menerima RM162.7 juta dalam bentuk geran persekutuan pada tahun 2013, iaitu hanya 2.85% daripada jumlah hasil cukai negeri kepada kerajaan persekutuan. Keadaan ini mendorong gesaan untuk desentralisasi. Pada tahun 2024, Ketua Menteri Pulau Pinang Chow Kon Yeow menyatakan hasratnya untuk mendapatkan peruntukan cukai persekutuan yang lebih tinggi untuk Pulau Pinang.

## Rujukan