Tok Chik Mat Diah keturunan Kerajaan Legeh terakhir dan hubungan dengan Kesultanan Kelantan

**Tok Chik Mat Diah** (nama penuh: **Mat Diah bin Osman**) ialah seorang tokoh berpengaruh di Kampung Berangan, Tumpat, Kelantan. Beliau merupakan keturunan langsung kepada Raja Ali (Tuan Nik Dah), Sultan terakhir Kerajaan Legeh, dan anak saudara kepada Long Yunus, pengasas Dinasti Long dalam Kesultanan Kelantan.

Tok Chik Mat Diah terkenal pada abad ke-19 kerana hubungannya yang rapat dengan Sultan Muhammad II (1835–1886), Sultan Kelantan yang sering singgah di Istana Sultan di Tumpat dan menziarahi beliau di Kampung Berangan. Hubungan ini menunjukkan kedudukan Tok Chik Mat Diah sebagai tokoh berpengaruh dalam kalangan kerabat diraja dan pemimpin tempatan.

## Asal Usul
Tok Chik Mat Diah merupakan anak kepada **Osman bin Raja Ali**, adik kepada Long Yunus. Osman ialah salah seorang pewaris darah diraja Kerajaan Legeh yang berpindah ke Kelantan selepas kerajaan itu tidak lagi berdaulat. Keluarga ini menjadi penghubung antara keturunan Legeh dan Kesultanan Kelantan.

## Adik-Beradik
Osman bin Raja Ali mempunyai tiga orang anak:

# **Mat Diah bin Osman (Tok Chik Mat Diah)**
# **Merah bin Osman (Tok Chik Haji Merah)** – seorang ulama dan pemimpin agama di Kelantan.
# **Uthman bin Osman (Tok Botok)** – pernah menjadi Mufti Pahang dan menyertai perjuangan Mat Kilau menentang penjajah British.

## Keturunan
Tok Chik Mat Diah mempunyai beberapa orang anak, antaranya:

# **Ismail bin Diah** – berkahwin dengan **Mariam binti Merah** (anak kepada Tok Chik Haji Merah, sepupunya).
# **Embung binti Diah** – berkahwin dengan **Ismail bin Umar**.

### Keturunan Ismail bin Diah dan Mariam binti Merah
Mempunyai tiga orang anak:

# Ariffin bin Ismail
# Che Aminah binti Ismail
# Zaharah binti Ismail

### Keturunan Embung binti Diah dan Ismail bin Umar
Antara anak mereka:

# Jusoh @ Yusoff bin Ismail – berkahwin dengan sepupunya, Che Aminah binti Ismail.

### Keturunan Jusoh @ Yusoff bin Ismail & Che Aminah binti Ismail
Mempunyai sembilan orang anak:

# Ahmad Nordin bin Jusoh
# Zahiruddin bin Jusoh
# Shamsuddin bin Jusoh
# Che Rafidah binti Jusoh
# Aminuddin bin Jusoh
# Siti Fatimah binti Jusoh
# Nik Ahmad Kamil bin Jusoh
# Siti Hawa binti Jusoh
# Noor Azah binti Jusoh

### Keturunan Shamsuddin bin Jusoh & Sakinah binti Ibrahim
Mempunyai lima orang anak:

# Muhammad Al-Amin bin Shamsuddin
# Nurul A'fiifah binti Shamsuddin
# Nurul A'isyah binti Shamsuddin
# Muhammad Al-A'mmar bin Shamsuddin
# Muhammad Al-Amirul Mukminin bin Shamsuddin

## Cabang Keluarga
**Tok Chik Haji Merah (Merah bin Osman)** ialah seorang ulama yang dihormati di Kelantan.  Keturunannya menetap di Kampung Sedar, Sungai Pinang, dan sekitarnya.

**Tok Botok (Uthman bin Osman)** pula pernah menjadi Mufti Pahang dan terlibat dalam perjuangan Mat Kilau.  Keturunannya menetap di Pahang dan Kelantan.

## Penempatan Keturunan
Keturunan Tok Chik Mat Diah kini menetap di beberapa kawasan:

* Kampung Berangan, Tumpat
* Kampung Sedar, Tumpat
* Sungai Pinang, Kelantan
* Semenyih, Selangor
* Negeri-negeri lain di Malaysia

## Warisan
Keturunan Tok Chik Mat Diah, Tok Chik Haji Merah dan Tok Botok terus mengekalkan warisan kepimpinan, keilmuan agama dan hubungan erat dengan institusi istana Kelantan. Mereka memainkan peranan penting dalam perkembangan sosial dan keagamaan di Tumpat dan sekitarnya.

## Salasilah Keturunan

* **Raja Ali (Tuan Nik Dah)** – Sultan Kerajaan Legeh
** **Osman bin Raja Ali** – adik kepada Long Yunus
*** **Mat Diah bin Osman (Tok Chik Mat Diah)**
**** **Ismail bin Diah** + **Mariam binti Merah**
***** Ariffin bin Ismail
***** Che Aminah binti Ismail + Jusoh @ Yusoff bin Ismail
****** Ahmad Nordin bin Jusoh
****** Zahiruddin bin Jusoh
****** Shamsuddin bin Jusoh + Sakinah binti Ibrahim
******* Muhammad Al-Amin bin Shamsuddin
******* Nurul A'fiifah binti Shamsuddin
******* Nurul A'isyah binti Shamsuddin
******* Muhammad Al-A'mmar bin Shamsuddin
******* Muhammad Al-Amirul Mukminin bin Shamsuddin
****** Che Rafidah binti Jusoh
****** Aminuddin bin Jusoh
****** Siti Fatimah binti Jusoh
****** Nik Ahmad Kamil bin Jusoh
****** Siti Hawa binti Jusoh
****** Noor Azah binti Jusoh
***** Zaharah binti Ismail
**** **Embung binti Diah** + Ismail bin Umar
***** Jusoh @ Yusoff bin Ismail (lihat atas)
*** **Merah bin Osman (Tok Chik Haji Merah)**
**** Mariam binti Merah (lihat atas)
*** **Uthman bin Osman (Tok Botok)** – Mufti Pahang, sahabat Mat Kilau

## Lihat Juga

* Kerajaan Legeh
* Kesultanan Kelantan
* Long Yunus
* Sultan Muhammad II (Kelantan)
* Mat Kilau

## Rujukan

* Abdullah Zakaria Ghazali (2009). *Sejarah Kelantan: Dari Awal Hingga Dinasti Long*. Universiti Malaya Press.
* Nik Anuar Nik Mahmud (2007). *Pemberontakan Pahang dan Tokoh Mat Kilau*. Dewan Bahasa dan Pustaka.
* Ahmad Fathi (1990). *Sejarah Tumpat dan Tokoh Tempatan*. Arkib Negara Malaysia, Cawangan Kelantan.
* Sumber lisan keluarga Tok Chik Mat Diah (Kampung Berangan, Tumpat).
* Catatan salasilah keluarga (koleksi peribadi, disemak 2025).