Sakuma Shōzan

(kadang-kadang dipanggil **Sakuma Zōzan**; 22 Mac 181112 Ogos 1864) merupakan seorang ahli politik dan sarjana Jepun pada zaman Edo.

## Biografi
Dilahirkan sebagai **Sakuma Kunitada**, beliau ialah anak kepada seorang samurai dan cendekiawan, Sakuma Ichigaku (佐久間 一学), dan isterinya Arai Mann (荒井 まん), berasal dari Shinshū (信州) (atau Wilayah Shinano), kini dikenali sebagai Wilayah Nagano. Pada usia 23 tahun, beliau pergi ke Edo dan selama 10 tahun mempelajari ilmu pengajian Cina (漢学).

Pada usia 33 tahun, beliau mula mempelajari sains Barat (*[[rangaku]]*) dengan bantuan cendekiawan *rangaku*, Kurokawa Ryōan (黒川良安). Pada 1844, beliau memperoleh buku *Huishoudelyk Woordboek*', terjemahan Belanda kepada ensiklopedia karya Nöel Chomel, daripada mana Sakuma belajar membuat kaca, serta magnet, termometer, kamera, dan teleskop. Ensiklopedia itu kemudian diterjemahkan ke dalam bahasa Jepun oleh Utagawa Genshin (宇田川玄真) dengan judul *Kōsei shinpen* (厚生新編).

Pada 1849, beliau mempelajari tentang elektrik melalui buku saintis Belanda, Van den Bergh, dan mencipta telegraf pertama di Jepun, lima tahun sebelum diperkenalkan oleh Komodor Perry pada 1854. Beliau juga mencipta mesin elektrik berdasarkan Elekiter.

Sejak 1842, selepas menganalisis kekalahan China terhadap Britain dalam Perang Candu Pertama dan penyebaran pengaruh Barat di Asia, Sakuma secara aktif mencadangkan pengenalan kaedah ketenteraan Barat kepada *[[Bakufu]]* serta penubuhan pertahanan maritim melalui bukunya *Lapan dasar untuk pertahanan laut* (海防八策, *Kaibō hassaku*). Setelah *Bakufu* mengarahkan terjemahan Jepun bagi *Sejarah ketenteraan [[Dinasti Qing]]* (聖武記, *Shèngwu Ji*) dan *[[Risalah Bergambar tentang Kerajaan Maritim]]* oleh sarjana Cina, Wei Yuan (1794–1857), Sakuma terkesan dengan persamaan idea mereka dalam mempertahankan diri daripada kuasa Barat.

Tulisan beliau membawa sedikit kemasyhuran, dan beliau menjadi guru kepada beberapa pemimpin kelak dalam usaha memodenkan negara, termasuk Yoshida Shōin, Katsu Kaishū, Sakamoto Ryōma, Nakaoka Shintarō, Hashimoto Sanai, Katō Hiroyuki, Nishimura Shigeki dan Yamamoto Kakuma.

Pada 1853, apabila Yoshida Shōin dihukum kerana cuba menyusup ke salah sebuah kapal Perry, Sakuma turut dijatuhi hukuman tahanan rumah (蟄居) selama 9 tahun. Semasa penahanan, beliau terus mempelajari sains Barat dan membangunkan pelbagai mesin elektrik berdasarkan Elekiter dan bateri Daniell, seismometer pertama Jepun, serta memperbaiki senjata api.

Selepas dibebaskan, Sakuma Shōzan menekankan bahawa penyelesaian konflik negara hanya dapat dicapai dengan memindahkan istana diraja dari Kyoto ke Istana Hikone, serta terus menggesa pembukaan pelabuhan Jepun kepada pedagang asing dan memperkukuh *Bakufu* melalui kerjasama dengan pentadbiran diraja (*Kōbu gattai*).

## Pembunuhan
Pada Julai 1864, Shōzan dan beberapa pengiringnya sedang dalam perjalanan ke Kyoto dengan menunggang kuda. Kuda Shōzan dipasangkan pelana Eropah, dan beliau membawa salinan titah maharaja mengenai pembukaan pelabuhan Jepun untuk perdagangan asing. Beliau dalam misi untuk bertemu dengan seorang ahli keluarga diraja bagi menjelaskan idea-ideanya dan mendapatkan kebenaran Maharaja Kōmei untuk membuka pelabuhan Jepun secara sah kepada perdagangan asing. Bagaimanapun, beliau gagal bertemu ahli keluarga diraja dan memutuskan untuk pulang dari lawatan yang gagal itu.

Pada 12 Ogos 1864, ketika beliau sampai di daerah Sanjō-Kiyamachi, Kyoto, pengiringnya yang berada jauh di belakang dan tidak berusaha mengejar, gagal menyedari bahawa dua lelaki misteri sedang mengikutinya dengan berjalan kaki. Tidak lama kemudian, Shōzan disergah dan diserang oleh sekumpulan pembunuh dari puak Higo dan Oki pada waktu siang. Shōzan terjatuh dari kudanya dan berdarah dengan banyak akibat serangan itu, sementara pembunuh menghampirinya dengan pedang terhunus. Shōzan dibunuh oleh salah seorang pembunuh, seorang *[[hitokiri]]* bernama Kawakami Gensai, yang menghunusnya sehingga mati. Selepas kematiannya, pembunuh segera melarikan diri sebelum pengiring Shōzan tiba. Kemudiannya, didapati Shōzan mempunyai tiga belas kecederaan akibat serangan pembunuh itu.

Tidak lama selepas insiden itu, Kawakami Gensai memberitahu sekutunya di Tenryu-ji, Kyoto:
Ini kali pertama saya benar-benar merasakan bahawa saya telah membunuh seseorang; bulu roma saya meremang kerana dia adalah lelaki terhebat sepanjang zaman.

Pada hari selepas kematian Shōzan, sebuah papan tanda dipasang di pintu utama Kuil Gion untuk menjelaskan sebab pembunuhan itu:

Shōzan menyokong pengajian Eropah dan berusaha membuka pelabuhan untuk perdagangan. Itu sahaja tidak boleh diabaikan. Tambahan pula, dalam konspirasi dengan puak Aizu dan Hikone yang jahat, beliau cuba memindahkan maharaja ke Hikone. Oleh kerana beliau seorang pengkhianat yang jahat dan kejam, kami memberikan hukuman yang setimpal kepadanya.
— Setiawan Maharaja

## Keluarga
Shōzan mempunyai sekurang-kurangnya dua gundik. Seorang yang bernama Ochō melahirkan anak lelakinya yang tunggal pada 6 Disember 1848. Kemudian, pada umur 42 tahun, beliau berkahwin dengan adik perempuan Katsu Kaishū yang berumur 16 tahun, Katsu Junko, pada tahun 1853.

Anaknya, Miura Keinosuke (三浦啓之助), nama sebenar Sakuma Kakujirō, merupakan ahli *[[Shinsengumi]]* yang menyertai organisasi itu pada September 1864 untuk membalas dendam atas kematian bapanya.

## Legasi
Sakuma Shōzan terkenal dengan ungkapan "Etika Timur, Ilmu Teknik Barat" yang kemudian dipendekkan menjadi "Semangat Jepun, Teknik Barat", yang menggambarkan cara Jepun perlu mengimbangi nilai tradisi dengan kemodenan. Beliau dihormati dengan beberapa memorial: sebuah kuil Shōzan di Matsushiro, Nagano, dibina pada 1938; patung gangsa beliau di Kawanakajima, Nagano (1959); dan patung berkuda di kuil Shōzan untuk memperingati ulang tahun ke-200 kelahirannya.

Di Universiti Nagano, asrama utama dinamakan Asrama Zozan sempena Sakuma Shōzan, dan kursus wajib untuk pelajar baharu, *Zōzangaku*, memberi pendedahan kepada inovasi dan kepimpinan melalui perkongsian usahawan dan pegawai kerajaan.

## Catatan

## Pautan luar

* National Diet Library photos and biography