Tadulako Mpae

**Tadulako** (ejaan Van Ophuijsen: *Tadoelako*) adalah pemimpin lelaki dari Suku Bare'e yang menunjukkan cara pergi mengambil roh (Tanoana) dari dunia lain dengan manga'e atau memotong kepala manusia (ayau) sebagai penghalau menangkis bencana kepada manusia, menangkis bencana alam, dan juga gagal menuai.

Tadulako bagi Suku Bare'e terdiri daripada perkataan Tadu yang bermaksud ketua, imam atau ketua penyembahan  Lamoa, dan lako bermaksud pergi. Jadi Tadulako Seorang pemimpin yang menunjukkan cara untuk pergi. Mereka ini bukanlah penyokong, tetapi sejenis imam untuk penyembahan Lamoa yang dipanggil Molamoa yang pergerakan ibadahnya dipanggil Dero atau Modero. Tadulako ialah Suku Bare'e yang pernah menjadi nenek moyang, dan cuba membentuk semua jenis nenek moyang di pulau  Sulawesi.

## Tana Tadulako
**Tana Tadulako** ialah nama lain wilayah dari Suku Bare'e, kerana banyak Tadulako tinggal di wilayah ini, hingga dinamai Tana Tadulako.
Suku Bare'e tinggal di wilayah yaitu To Lage, To Tora'u, To Lalaeyo, dan To Rato Bongka.

Batas Barat dari Wilayah Suku Bare'e yaitu Tolage yang berada di Sausu. 

Suku Bare'e Tolage batas utara wilayahnya dari Kecamatan Sausu sampai Desa Marompa kecamatan Tojo Barat, batas selatannya adalah wilayah Lore kecuali Napu sampai Kecamatan Pamona selatan yang sekarang termasuk Lamusa, puumboto, puumbana, dan pakambia, Dan Batas Timur dari Suku Bare'e adalah sampai Pati-pati, selain Tana Tadulako, wilayah Suku Bare'e juga dikenal dengan nama Tana Nto Bare'e.

## Struktur Keluarga Suku Bare'e

Dalam struktur keluarga, keluarga Suku Bare'e mempunyai ciri-ciri seperti teratur, mempunyai peranan dan tanggungjawab mereka sendiri, dan menghormati hubungan dan wilayah  budaya bare'e, yang merupakan wilayah Suku Bare'e telah ditubuhkan di bawah syarat-syarat tertentu, seperti syarat penyerahan kepada Kerajaan Tojo, di mana Kerajaan Tojo dibentuk daripada wilayah Suku Bare'e yang taat dan setia kepada Raja Tojo, dan ada juga syarat kawasan yang bukan lagi wilayah Kerajaan Tojo dan Suku Bare’e, iaitu beberapa kampung khususnya di wilayah Pakambia dan To Pada telah dikalahkan oleh kerajaan-kerajaan lain di luar Kerajaan Tojo, beberapa kampung yang telah kalah mesti meninggalkan suku dan budaya Suku Bare'e dan dikehendaki tidak lagi mematuhi budaya Suku Bare'e.

Seorang ketua keluarga dari Suku Bare'e dipanggil **Tadulako**, dan isteri Tadulako dipanggil **Tadumwurake** atau kadangkala dipanggil **Wurake** kerana pengaruh pembahagian kasta dalam Suku Bare'e, dan Tadumwurake ialah kasta tertinggi Wurake (ahli sihir), dan kanak-kanak daripada keluarga Suku Bare'e bertindak sebagai calon untuk Tadulako Bare'e (Kede ;Ende ; Langkai; lelaki), dan calon untuk Tadumwurake atau Wurake Bare'e (Mea; Bea ; Wea ; Perempuan).

## Upacara Adat Tadulako
**Manga'e** adalah acara pemburuan kepala yang dijalankan kerana kepercayaan bahawa jika berlaku bencana seperti gagal menuai atau anggota masyarakat mati maka orang Bare'e mesti menjadi Tadulako untuk mengambil roh (Tanoana) dari dunia lain dengan manga'e atau memotong kepala manusia sebagai penolak kejahatan, dan suku Bare'e yang berburu kepala diwajibkan pulang dari acara pemburuan kepala sebelum pergi berperang (perang), jadi bahawa semua orang yang pergi berperang percaya bahawa ada Anitu yang mengambil bahagian dalam peperangan mereka.

**Anitu**  adalah roh manusia dari suku bare'e yang telah mati (jatuh) dalam peperangan atau peperangan, dan mereka yakin bahawa mereka akan turut serta dalam peperangan yang akan datang. Jadi dalam hal ini Anitu adalah roh perang, dan Anitu sering dijumpai di semua kuil Lobo di kawasan tempat tinggal suku Bare'e.

Selain Anitu, suku Bare'e juga percaya kepada Tanoana, "Tanoana" ialah roh orang yang telah meninggal dunia. Dan Tanoana biasanya diperolehi daripada upacara pemburuan kepala tradisional (memotong kepala manusia) melalui Tadulako, atau memenggal kepala keluarga Suku Bare'e keluarga sendiri (biasanya anak kandung), dan juga roh Tanoana diperoleh melalui upacara adat Mongkariang iaitu menyimpan jenazah manusia daripada Suku Bare'e yang telah meninggal. 

Bagi Tadulako, jika ia berkaitan dengan hasil tuaian, ia dikenali sebagai TadulakoMpae. **TadulakoMpae** (Tadulako Mpae) ialah Tadulako yang bertanggungjawab menjaga semua hasil tuaian supaya tidak dicuri. Hasil tuaian ini disimpan di tempat yang kelihatan seperti rumah Tambi, tetapi tempat ini mempunyai fungsi dan tujuan yang berbeza, iaitu hanya untuk menyimpan hasil, dan TadulakoMpae bertugas menjaga semua hasil tuaian, kerana rumah Tambi berada dalam wilayah suku Bare'e.fungsinya hanya untuk rumah kediaman. Dan jika dikaitkan dengan penuaian, ia dikenali sebagai Roh TanoanaMpae, Roh **TanoanaMpae** (Tanoana Mpae) adalah Roh pemberi hidup yang diperoleh daripada beras yang diproses dengan tidak membanting padi ketika menuai tetapi dengan memotongnya dengan teliti supaya Roh TanoanaMpae ia kekal di sana dengan menggunakan sejenis pisau khas.

## Rujukan