Bahasa Mandarin Kuno

**Bahasa Mandarin Kuno** ialah bahasa pertuturan di kawasan utara China semasa dinasti Jin yang diperintah oleh Jurchen dan dinasti Yuan yang di bawah taklukan Mongol (abad ke-12 hingga ke-14). Genre baharu sastera vernakular pada zaman itu adalah berdasarkan bahasa ini, termasuklah karya berangkap, drama dan bentuk cerita, seperti *qu* (曲) dan *sanqu* (散曲).

Fonologi bahasa Mandarin Kuno telah ditaabirkan daripada tulisan ʼPhags-pa (sejenis sistem berabjad yang dicipta pada tahun 1269 untuk beberapa bahasa di bawah empayar Mongol termasuklah bahasa Cina) dan daripada dua kamus rima iaitu *[[Menggu Ziyun]]* (1308) dan *[[Zhongyuan Yinyun]]* (1324). Buku rima tersebut berbeza dalam beberapa butiran tetapi menunjukkan banyak ciri ciri dialek Mandarin moden, seperti pengurangan dan kehilangan konsonan hentian koda dan penyusunan semula empat nada bahasa Cina Pertengahan.

## Nama
Nama "Mandarin", sebagai terjemahan langsung kepada perkataan bahasa Cina  (, 'bahasa penjawat awam'), pada mulanya digunakan untuk lingua franca dinasti Ming dan Qing, yang berdasarkan pelbagai dialek utara. Ia telah diperluaskan kepada kedua-dua bahasa Cina Standard dan dialek-dialek China utara yang berkaitan bermula abad ke-12 hingga masa kini.

Bahasa itu dahulu dikenali sebagai  (, 'Bahasa ') atau  dalam buku teks bahasa Cina Korea *[[Nogeoldae]]*, selepas nama  atau  yang digunakan oleh orang Mongol untuk rakyat mereka di kawasan utara yang dahulunya diperintah oleh dinasti Jin, berbeza dengan  bagi mereka yang dahulu di bawah dinasti Song Selatan.

## Sumber

Negara China mempunyai tradisi kukuh dan konservatif dari segi penghuraian fonologi dalam bentuk kamus rima dan jadual rima. Contohnya, sistem fonologi *[[Guangyun]]* pada abad ke-11 adalah hampir sama dengan sistem *[[Qieyun]]* yang wujud empat abad lebih awal sehingga menyamarkan perubahan yang berlaku dalam bahasa pertuturan sepanjang tempoh tersebut. Pengecualian yang jarang berlaku ialah penyesuaian jadual rima oleh Shao Yong (邵雍), tanpa merujuk kepada tradisi *Qieyun*, untuk menerangkan fonologi bahasa di Kaifeng pada abad ke-11.

Kesan sampingan pemerintahan asing di utara China antara abad ke-12 dan ke-14 adalah pelemahan banyak tradisi lama. Genre sastera vernakular baharu termasuklah puisi *qu* dan *sanqu*, yang berirama mengikut sebutan vernakular kontemporari bukannya aturan puisi formal yang dikodkan. Karya deskriptif yang kurang terikat dengan tradisi *Qieyun* mendedahkan betapa banyak perubahan yang berlaku pada bahasa itu.

Sistem tulisan berabugida pertama untuk bahasa Cina telah dicipta oleh sami Buddha Tibet dan pengetua mazhab Sakya Drogön Chögyal Phagpa atas arahan maharaja Mongol Kublai Khan. Tulisan ʼPhags-pa beliau yang diisytiharkan pada tahun 1269 merupakan adaptasi menegak abjad Tibet yang pada mulanya ditujukan khusus untuk bahasa Mongolia sahaja tetapi kemudiannya disesuaikan dengan pelbagai bahasa lain dalam empayar Yuan yang termasuklah bahasa Cina. Sistem abugida tersebut menyaksikan penggunaan terhad sehingga kejatuhan dinasti Yuan pada tahun 1368. Sistem tulisan itu menunjukkan beberapa pengaruh fonologi tradisional, khususnya termasuklah konsonan hentian dan geseran bersuara yang kebanyakan sarjana percaya telah hilang daripada dialek Mandarin pada masa itu. Walau bagaimanapun, suku kata nada masuk (入声; yang berakhir dengan koda hentian /-p/, /-t/ atau /-k/ dalam bahasa Cina Pertengahan) semuanya ditulis dengan pengakhiran koda hentian glotal. (Nada lain tidak ditandakan pada tulisan tersebut.)

*[[Menggu Ziyun]]* ialah kamus rima yang berdasarkan tulisan ʼPhags-pa. Mukadimah kepada satu-satunya manuskrip yang masih ada itu tercatat tahun 1308, tetapi karya itu dipercayai berasal daripada teks ʼPhags-pa yang terdahulu. Kamus ini dipercayai berdasarkan kamus rima dinasti Song, khususnya  (, 'Rima Menteri Bahagian Upacara') yang dikeluarkan oleh Menteri Bahagian Upacara pada tahun 1037. Muka depan buku itu termasuklah senarai huruf 'Phags-pa yang dipetakan kepada 36 konsonan onset yang wujud pada jadual rima tradisional dinasti Song, dengan huruf selanjutnya untuk vokal. Entri dikumpulkan ke dalam 15 kelas rima berpadanan rapat dengan 16 kelas rima jadual luas. Dalam setiap kelas rima, semua entri dikumpulkan mengikut ejaan rima 'Phags-pa dan kemudian mengikut empat nada bahasa Cina Pertengahan, yang terakhir tidak ditunjukkan oleh ejaan ʼPhags-pa.

Penyimpangan yang lebih radikal daripada jadual rima tradisional ialah *[[Zhongyuan Yinyun]]*, dicipta oleh Zhōu Déqīng () pada tahun 1324 sebagai panduan kepada konvensyen berima *qu*, bentuk ayat vernakular baharu. Entri dikumpulkan ke dalam 19 kelas sajak yang masing-masing dikenal pasti oleh sepasang aksara contoh. Kelas-kelas rima dibahagikan mengikut nada dan kemudian ke dalam kumpulan homofon, tanpa petunjuk sebutan lain. Nada rata () dibahagikan kepada nada rata atas ( ) dan nada rata bawah ( ). Suku kata dalam nada masuk diedarkan masuk ke dalam nada-nada lain, tetapi diletakkan selepas suku kata lain dengan label seperti  (, 'nada masuk menjadikan nada pergi').

## Nota


## Rujukan

**Karya yang dipetik**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bacaan lanjut

* 
* 
* 
* 

## Pautan luar

* BabelStone: Skrip Phags-pa, oleh Andrew West .
* *Zhongyuan Yinyun* di Arkib Internet :  dan  .
* ''Zhongyuan Yinyun'', di Projek Teks Bahasa Cina .